Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað þetta frv., og eins og fram kemur í áliti hennar á þskj. 412, leggur n. til, að frv. verði samþ. með nokkrum breytingum, sem prentaðar eru á því þskj. Fyrsta brtt. n, er við 16. gr. frv., og er þessi brtt. flutt eftir tilmælum stjórnar lífeyrissjóðsins, sem samdi frv. Breytingin er um það, að í stað orðsins „ellilífeyris“ í 16. gr. komi: lífeyris. Þetta er leiðrétting samkv. þeirri skýringu, sem höfundar frv. hafa gefið nefndinni. Þá er næst brtt. við 17. gr. og um umorðun á henni. Til glöggvunar á þessu máli held ég að það sé rétt, að ég lesi upp 7. mgr. 14. gr. l. nr. 101 frá 1943, sem hér er verið að breyta. Sú mgr. er þannig nú í lögunum: „Réttur til lífeyris samkv. þessari gr. fellur niður, ef hinn eftirlifandi maki gengur í hjónaband að nýju, en kemur aftur í gildi, sé hinu síðara hjónabandi slitið, enda veiti hið síðara hjónaband eigi rétt til lífeyris úr sjóðnum.“ Þessi ákvæði 14. gr. l. eru, eins og sjá má af þessu, nm lífeyri eftirlifandi maka, þegar sjóðfélagi er látinn. Með frv. er lagt til að breyta niðurlagi mgr. þannig, að í stað „rétt til lífeyris úr sjóðnum“ komi: rétt til hærra lífeyris úr sjóðnum. En við nánari athugun þótti rétt að orða þetta nokkuð á annan veg, til þess að ekki gæti valdið misskilningi, og hafði n. um það samráð við þá, er sömdu frv. N. leggur til, að þessi 17. gr. verði umorðuð og verði þannig, að við þá mgr. í l., sem ég las áðan, bætist: „Veiti síðara hjónabandið einnig rétt til lífeyris, má eftirlifandi maki velja um, hvort hann tekur lífeyri eftir fyrri eða síðari makann.“ Þetta var það, sem vakti fyrir þeim, sem sömdu frv., en þykir réttara að orða það á þennan veg, svo að það komi ótvírætt fram, að hverju er stefnt með breytingunni. Þriðja brtt. n. er um það, að á eftir 19. gr. komi ný gr. í frv., er verði 20. gr., og er þar um að ræða breyt. á 16. gr. laganna. Fjórir fyrstu málsl. 16. gr. l. hljóða nú þannig: „NÚ lætur sjóðfélagi í lifanda lífi og af öðrum ástæðum en elli eða örorku af stöðu þeirri, er veitti honum aðgang að sjóðnum, og á hann þá rétt á að fá endurgreidd vaxtalaus iðgjöld þau, er hann hefur greitt í sjóðinn. Hafi hann verið sjóðfélagi í 15 ár, er hann lætur af stöðunni, getur hann - með samþykki sjóðsstjórnarinnar valið um, hvort hann fær iðgjöld sín endurgreidd eða hann lætur þau standa inni í sjóðnum. Velji hann síðari kostinn, fellur niður skylda hans til að greiða framvegis iðgjöld til sjóðsins og réttur hans til örorkulífeyris. Ellilífeyrir hans og lífeyrir eftirlátins maka miðast þá við starfstíma hans og meðallaun síðustu 10 starfsár hans samkv. 12. og 14. gr.“ Við leggjum hér til í þessari brtt., að í stað „15 ár“ komi: 10 ár. Þetta er byggt á því, að samkv. l. öðlast menn rétt til ellilífeyris, ef þeir hafa starfað og greitt tillög til sjóðsins í 10 ár, og virðist okkur þá eðlilegt, að eftir að þeim starfsaldri er náð, hafi sjóðfélagarnir möguleika til þess að velja um, hvort þeir taka út þau iðgjöld, sem þeir hafa greitt, án vaxta eða láta iðgjöldin standa inni í sjóðnum og geyma sér rétt til lífeyris, þegar þeim aldri er náð, að lífeyrir er greiddur yfirleitt. Við ræddum um þetta atriði við sjóðsstjórnina, og hefur hún ekkert við það að athuga. Fjórða brtt. n. er við 22. gr. Í þeirri gr. frv. er ákvæði um það, að ef starfsmaður, sem hefur verið í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, flytur í annað starf, sem veitir aðgang að öðrum lífeyrissjóði, sem stofnaður er með lögum, þá megi endurgreiða með vöxtum öll iðgjöld, sem greidd hafa verið í sjóðinn vegna þessa sjóðfélaga, og nánari ákvæði eru um skilyrði í þessu sambandi. Þá segir einnig, að sjóðsstjórninni sé heimilt að nota sömu endurgreiðslureglu, þegar sjóðfélagi flyzt í annan sjóð, sem viðurkenndur er af fjmrn. Við athugun á þessu kom í ljós, að aðstaða þeirra manna, sem hverfa úr starfi hjá ríkinu og eru tryggðir í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, getur orðið ójöfn eftir því, hvort þeir fara til starfa hjá öðru fyrirtæki, sem hefur lífeyrissjóð, eða hverfa að öðrum störfum, t.d. í eigin atvinnurekstur eða til einhverra þeirra starfa, sem veita ekki aðgang að neinum sérstökum lífeyrissjóði; ef þeir hefðu ekki starfað 10 ár eða lengur hjá ríkinu og verið félagar í sjóðnum, þá mundu þeir aðeins fá sín iðgjöld endurgreidd vaxtalaus, en hinir, sem færu til starfa við aðra stofnun, sem hefði lífeyrissjóð, gætu samkvæmt greininni fengið yfirfærð þangað öll þau iðgjöld, sem þeirra vegna hafa verið greidd í sjóðinn, ásamt vöxtum til þess að öðlast þar ný lífeyrissjóðsréttindi. Okkur kom því saman um, að það væri rétt að gera á þessu nokkra breytingu, og leggjum til, að við gr. bætist, að þetta gildi einnig, ef sjóðfélaginn kaupir sér lífeyri hjá tryggingarfélagi eða stofnun, sem starfar eftir reglum, er fjármálaráðuneytið samþykkir, enda gildi þar sömu reglur um endurkaup og greiðslu lífeyris og ákveðnar eru í þessum lögum. Þá hafa þeir, sem hverfa frá störfum hjá ríkinu, ef þetta verður samþ., möguleika til þess að kaupa sér lífeyri hjá einhverri stofnun, sem selur slík réttindi, og nota til þess það fé, sem greitt hefur verið þeirra vegna í lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Skilyrðin, sem hér eru sett, eru þan sömu sem nú gilda samkvæmt skattalögunum, þegar menn óska eftir því að fá að draga frá tekjum sínum iðgjöld af keyptum lífeyri. Það skal tekið fram, að einstakir nm. hafa áskilið sér rétt til að flytja fleiri brtt. eða fylgja till., sem fram kunna að koma, og getur vel verið, að einhverjar slíkar komi fram fyrir 3. umr. Ég sé ekki ástæðu til að fara að gera að umtalsefni aðrar gr. frv. Það er nokkuð rækileg grein gerð fyrir efni frv. og einstakra gr. í þeirri grg., sem fylgir því, en eins og þar er tekið fram og ég hef minnzt á áður, þá er frv. samið af stjórn lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er ekki hægt að segja, að þarna sé um neinar veigamiklar breytingar að ræða, heldur ýmsar smærri lagfæringar og leiðréttingar, sem reynslan hefur sýnt, að áliti sjóðsstjórnarinnar, að ástæða sé til að gera á lögunum.



Herra forseti. Fjhn. var öll sammála um þær brtt., sem hún hefur flutt og hv. frsm. n. hefur lýst, en nm. áskildu sér rétt til þess að flytja brtt. Við hv. 9. landsk. (KGuðj) höfum rætt það, eftir að málið var síðast rætt í hv. fjhn., að ástæða væri til þess að bæta tveim breytingum við þær brtt., sem n. öll er sammála um, og skal ég gera grein fyrir þeim í örfáum orðum. Önnur er við 2. gr. Sú breyting felst í frv., eins og það nú liggur fyrir, að niður er felldur réttur starfsmanna ýmissa sjálfseignarstofnana, sem starfa í almenningsþágu, til þess að vera félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Um rökin fyrir þessu gat hv. þm. V-Húnv. ekki í ræðu sinni. Við hv. 9. landsk. teljum óeðlilegt, að niður sé felldur réttur starfsmanna ýmissa opinberra sjálfseignarstofnana til þess að vera félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, þar eð benda má á, að sumar þeirra stofnana, þar sem starfsmennirnir nú mundu ekki hafa rétt til þess að verða félagar í lífeyrissjóðnum, eru algerlega hliðstæðar stofnunum, þar sem starfsmennirnir eru og eiga áfram að vera í lífeyrissjóðnum. Má nefna um þetta dæmi. Starfsmenn sjúkrasamlags Reykjavíkur eru félagar í lífeyrissjóði ríkisins. Starfsmaður sjúkrasamlagsins á Seyðisfirði er félagi í lífeyrissjóði ríkisins. En ef frv. yrði afgreitt eins og það nú liggur fyrir, þá ættu starfsmenn annarra sjúkrasamlaga í landinu ekki að hafa rétt til þess að verða félagar í lífeyrissjóði ríkisins. Þetta teljum við óeðlilegt og viljum bæta við 2. gr. ákvæði, sem mundi tryggja t.d. öllum starfsmönnum allra sjúkrasamlaga á landinu að geta orðið félagar í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins eins og starfsmenn sjúkrasamlags Reykjavíkur og starfsmaður sjúkrasamlagsins á Seyðisfirði eru orðnir nú þegar. Hitt atriðið, sem við hv. 9. landsk. þm. teljum að þurfi að breyta, snertir það, að samkvæmt frv. er ætlunin að fella niður það ákvæði, að sé samanlagður aldur og þjónustutími opinbers starfsmanns orðinn 95 ár, þá tryggi það honum rétt til fulls lífeyris. Um rökin fyrir því ræddi hv. þm. V-Húnv. í ræðu sinni áðan, en við teljum, að nauðsynlegt sé að kveða skýrt á um það, að þeir, sem við gildistöku þessara l. eru sjóðfélagar, eigi þess kost að njóta fullra lífeyrisréttinda, þegar samanlagður aldur og þjónustutími þeirra er orðinn 95 ár, þ.e.a.s., að enginn, sem áður hefur gerzt sjóðfélagi, verði sviptur neinum rétti við gildistöku laga þessara. Þess er að vísu getið í grg. fyrir frv., saminni af stjórn lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, að skilja beri ákvæði 8. gr. þannig, að enginn skuli missa neinna réttinda við samþykkt laganna, en við hv. 9. landsk. þm. teljum ekki öruggt, að síðar verði litið þannig á, og viljum binda það fastmælum í frv. sjálfu, að enginn missi þessa réttar, þ.e.a.s., að þeir, sem nú eru sjóðfélagar, skuli eiga þess kost að njóta fullra lífeyrisréttinda, þegar samanlagður aldur þeirra og þjónustutími er orðinn 95 ár. Við höfum komið okkur saman um, hv. 9. landsk. þm. og ég, að tefja ekki framgang málsins með því að flytja skriflegar brtt. við frv. við 2. umr., heldur láta þessar till. bíða til 3. umr. Auk þess vinnst þá það, að n. fær væntanlega tilefni til þess að koma saman aftur og íhuga þær, og það er a.m.k. von okkar, að n. kynni þá að vilja taka tillit til þeirra og mæla með þeim:



Herra forseti. Ég þarf ekki að ræða mikið um þetta mál eða þær brtt., sem fjhn. flytur á þskj. 410. N. flytur þar fjórar till., og þær eru samhljóða till., sem n. ber fram við það frv., sem var hér til 2. umr. næst á undan þessu máli. Það eru hér á ferð þrjú frv. um breytingar á l. um lífeyrissjóði, og eru þau mjög svipuð og svipaðar breytingar yfirleitt, sem þar er lagt til að gerðar verði á öllum þessum l., og að því er þetta snertir, þá eru brtt. n., eins og ég sagði, samhljóða þeim till., sem hún flytur til breytinga á frv. um breyt. á l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Ég get því látið nægja að vísa til þess, sem ég sagði í umr. um það mál um brtt., og eins og fram kemur í nál., mælir fjhn. með því, að þetta frv. verði samþ. þannig breytt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. (SkG) hefur skýrt hér frá, þá hefur farið fram rannsókn á þessu frv. í þeirri hv. n., og urðu nm. sammála þar um þær till., sem n. sem heild ber fram. En eins og tekið er fram í nál., hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kunna að koma, eða flytja brtt., og við þetta frv. munum við hv. 1. landsk. þm. (GÞG) flytja tvær brtt., þ.e.a.s. ef ekki næst samkomulag um það í n. á milli 2. og 3. umr., að n. standi öll að þeim brtt. Í frv. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins er gert ráð fyrir því, að gr., sem ákveður það, að samanlagður aldur og starfsaldur, þegar hann hefur náð 95 árum, gefi rétt til fulls lífeyris eða fullra eftirlauna úr sjóðnum, verði felld niður. Í frv. um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna - starfsmanna ríkisins - er gerð sú grein fyrir þessu, að menn byrji nú yfirleitt yngri í mörgum tilfeilum í starfi hjá ríkinu, og er í þeim l. gert ráð fyrir, að menn geti byrjað starf 18 ára sem sjóðfélagar í þeim lífeyrissjóði. Þess vegna á sú breyting nokkurn rétt á sér að því er varðar lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Um lífeyrissjóð barnakennara gegnir öðru máli, enda þótt sömu rökin séu fram færð fyrir þessari breytingu í því frv. Sjóðfélagar í þeim sjóði geta menn ekki orðið, fyrr en þeir eru 21 árs gamlir, sökum þess að þeir fá ekki réttindi til kennslu fyrr, og hefur það ákvæði staðið óbreytt um langan tíma. Sú niðurfærsla á starfsaldri byrjenda í þeirri grein, sem um er talað í frv. um lífeyrissjóð ríkisstarfsmanna, er þess vegna alls ekki fyrir hendi að því er varðar lífeyrissjóð barnakennara. Það er þess vegna ekki tiltæk forsenda fyrir þessari niðurfellingu, sem hér er fram færð. Þess vegna munum við leggja til, að þessum ákvæðum núgildandi laga verði ekki raskað. Þess má einnig geta, að í stjórn lífeyrissjóðs barnakennara hefur ekki náðst neitt samkomulag um þetta. Enn fremur er vert að geta þess, að sambandsþing kennarasambandsins, sem haldið var á s.l. vori, beitti sér mjög eindregið gegn þessari breytingu, sem þá hafði borizt í tal. Hin breytingin, sem við væntanlega munum beita okkur fyrir, liggur í því, að á öðrum stað í þessu frv. hefur verið stigið skref til þess að rýra réttindi, sem sjóðfélagar í lífeyrissjóði barnakennara eiga samkvæmt núgildandi lögum. Það er með þeim hætti, að í 17. gr. frv. segir í 2. málsgr.: „Bætur, sem eftirlifandi börn sjóðfélaga fá greiddar samkvæmt lögum um almannatryggingar, skulu koma til frádráttar lífeyrisgreiðslum samkvæmt lögum þessum.“ Þetta er nýmæli og miðar að því að rýra þau réttindi, sem sjóðfélagar þarna hafa. Það er nú yfirleitt ekki þróun þessara mála, að réttindi sjóðfélaga séu látin rýrna, enda engin ástæða til á þeim tímum, sem nú eru, og þess vegna munum við beita okkur fyrir því, að þau ákvæði, sem um þetta eru í l., standi óbreytt. Þess má geta, að bætur almannatrygginganna í þessu tilfelli eru keyptar með sérstöku iðgjaldi, og hefur það þegar verið metið, að hve miklu leyti sjóðfélagar hinna ýmsu lífeyrissjóða njóti réttinda úr almannatryggingunum, og iðgjald þeirra miðað við það. Hér er þess vegna beinlínis gengið á þau réttindi, sem menn nú hafa. Ég vil svo að lokum taka það fram, að það er ekki ætlun okkar að tefja afgreiðslu þessara mála með því að biðja um afbrigði fyrir okkar skriflegu brtt., heldur munum við mælast til þess við formann hv. fjhn., að fundur verði haldinn um málið á milli 2. og 3. umr. og að þar verði málið tekið fyrir af n. í heild. Að öðrum kosti munum við flytja till. eins og þær eru hér boðaðar.



Herra forseti. Fjhn. hefur athugað frv., skilað um það áliti á þskj. 411. Leggur n. til, að það verði samþ. með nokkrum breytingum, og eru till. um þær breytingar á sama þskj. Fyrsta brtt. n. er um viðbót við 6. gr. frv. Í 6. gr. segir, að þrátt fyrir örorku geti engin hjúkrunarkona fengið örorkulífeyrí, meðan hún heldur jafnháum launum og hún áður hafði hjá aðila, er tryggir starfsmenn sína í lífeyrissjóði, sem stofnaður er með lögum eða viðurkenndur af fjmrn. Þessi viðbót er í samræmi við það, sem lagt er til í frumvörpum um breyt. á lögum um lífeyrissjóði barnakennara og starfsmanna ríkisins. Það er aðeins til að færa þetta atriði til samræmis við ákvæðin, sem ern í frv. um aðra sjóði. Þá er næst brtt. við 12. gr. frv. Er lagt til, að gr. verði orðuð um. Með lögum nr. 18/1947 var gerð breyt. á 12. gr. laganna, og þykir n. rétt að taka þá breyt. inn í þetta frv. og leggja til, að lögin frá 1947 verði numin úr gildi. Er því þessi brtt. aðeins um það að taka inn þessi ákvæði úr lögum nr. 18/1947 óbreytt, að því viðbættu, að hér er sett inn í 2. málsgr. ákvæði um það, að launagreiðandi, sem heldur iðgjöldum eftir af launum sjóðfélaga, skuli skila þeim til sjóðsins innan tveggja vikna frá útborgun launanna, en sams konar ákvæði eru í öðrum þeim frv., sem liggja fyrir d. um breyt. á lögum um lífeyrissjóði. 3. brtt. er alveg samhljóða þeim till., sem n. hefur flutt við hin frv. um lífeyrissjóðina, og get ég látið nægja að vísa til þess, sem um það hefur verið sagt. Loks er 4. brtt. um það að fella úr gildi lögin nr. 18/1947, eins og ég hef áður minnzt á. Fleira sé ég ekki ástæðu til að taka fram út af þessu frv., en get vísað til þeirrar grg., sem með því fylgir.



Herra forsetl. Iðnn. þessarar hv. d. flytur þrjár brtt. við frv. á þskj. 408. 1. brtt. er við 1. gr., og er hún til samræmis við till. mþn. í skólamálum, sem á sínum tíma samdi frv. til laga um iðnskóla. Nú segir í frv., eins og það liggur fyrir: „Iðnskólar veita fræðslu þeim nemendum, sem iðnmeistarar eða iðnfyrirtæki hafa tekið til náms samkvæmt lögum um iðnfræðslu.“ Till. nefndarinnar er, að hér bætist við: „og þeim, sem nema vilja iðn til sveinsprófs í vinnustöðvum, er skólarnir hafa ráð á.“ Eins og ég gat um, þá var þetta ákvæði, sem nú er lagt til að bæta inn, í till. skólamálanefndarinnar, og leggur iðnn: nú til, að þessu sé bætt við. 2. brtt. n. er við 7. gr. Þar er sagt frá því, hvernig stofna eigi til iðnskólahalds. Í 1. og 2. tölulið er gert ráð fyrir, að stofna megi sjálfstæða iðnskóla því aðeins að tala nemenda sé 60 eða fleiri. Séu nemendur hins vegar færri en 60, skuli iðnskólinn vera sérstök deild innan gagnfræðaskóla. Við umræður innan n. og viðræður við kunnuga menn á þessum sviðum hefur n. komizt að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að hafa þetta í heimildarformi, en ekki eins fortakslaust og í frv. segir, þannig að 1. liður yrði svo hljóðandi: „Stofna má sjálfstæða iðnskóla“, en 2. liður, að „þegar nemendur eru færri en 60, er ráðh. helmilt að ákveða, að iðnskólinn skuli vera sérstök deild innan gagnfræðaskóla“. Eftir ákvæðum frv., eins og þau liggja fyrir, mundi ekki heimilt að stofna iðnskóla nema í Reykjavík og á Akureyri. Á öllum öðrum stöðum, þar sem iðnskólar hafa verið starfandi eða til mála kemur að stofna þá, væri því skylt að hafa iðnskólana sem sérstaka deild í gagnfræðaskóla. Nú má vera, að betur hendi og ástæða sé til á sumum þessara staða að hafa sjálfstæða iðnskóla, og er ætlun nefndarinnar, að þetta sé heimilt, - ákvæðin séu í heimildarformi og sé því í höndum ráðh. að ákveða, hvorn háttinn skuli á hafa, ef nemendur eru færri en 60. Þá er 3. brtt., við 17. gr., um gildistöku laganna. N. telur rétt að miða við upphaf næsta skólaárs og leggur því til, að lögin öðlist ekki þegar gildi, eins og segir nú í gr., heldur 1. okt. 1955. Ég vænti þess, að hv. deildarmenn fallist á þessar brtt. og afgr. frv. þannig áfram.



Herra forseti. Þegar frv. þetta var til umr. í hv. iðnn. og teknar voru sérstaklega til umr. brtt. hv. 2. þm. Reykv. (EOl), þar sem m.a. er gert ráð fyrir allmikilli röskun á því frv., sem upphaflega var hér fyrir lagt, kom í ljós, að ekki var hægt að ná algeru samkomulagi í n. um hans till. En eftir nánari viðræður að loknum þeim fundi höfum við, ég, hv. þm. V-Húnv. (SkG) og hv. 8. landsk. þm. (BergS), komið okkur saman um að leggja til hér ákveðnar breytingar, m.a. með hliðsjón af brtt. hv. 2. þm. Reykv. og frv. því, sem 1948 lá fyrir hv. Alþ. um iðnskóla, að þar komi inn nýr kafli, sem verði IV. kafli frv. og fjalli um kennslu. Vegna þess, hvað brtt. voru síðbúnar, þar sem verið var að leita samkomulags við aðra hv. nm., hefur ekki enn reynzt unnt að útbýta þeim prentuðum, og vildi ég því, með leyfi forseta, mega lesa þær upp eins og þeim mun verða útbýtt hér innan mjög skamms tíma, að því er mér er tjáð. Brtt. okkar við þetta frv. eru svo sem hér segir: „1. Á eftir III. kafla komi nýr kafli, 1V. kafli, Kennsla, með 4 gr., þannig: a. (11. gr.) Iðnskólar og iðnnámsdeildir gagnfræðaskóla skulu vera dagskólar. Kennslan er bæði bókleg og verkleg. b. (12. gr.) Reglulegt iðnskólanám skal vera í nánu sambandi við þær iðngreinar, er nemendur skólans leggja stund á. Skólanum ber að sjá nemendum fyrir bóklegri kennslu, og verklegri í þeim greinum, sem nauðsynlegar eru iðn þeirra og framtíðarstarfi og ekki verða nægilega kenndar hjá meistara eða iðnfyrirtæki að dómi iðnfræðsluráðs. c. (13. gr.) Þessar námsgreinar skal kenna: Íslenzku, reikning og stærðfræði, teiknun, eðlisfræði, efnafræði, efnisfræði, áhaldafræði og bókfærslu, svo og sérfræði hverrar iðngreinar, allt eftir nánari ákvæðum í reglugerð. Heimilt er að kenna fleiri námsgreinar, ef aðstæður leyfa og ástæða þykir til. Auk þess skulu þeir, sem nema iðn til sveinsprófs í skólanum sjálfum, vinna í vinnustofu hans samkvæmt námssamningi. d. (14. gr.) Verkleg kennsla skólanna skal fara fram í vinnustofum þeirra eða öðrum vinnustöðvum, sem þeir hafa ráð á. Í vinnustofum skóla skal haga störfum sem líkast því, sem tíðkast í hliðsteeðum vinnustofum, og um kennsluna skal ákveða í reglugerð í samráði við iðnfræðsluráð. 2. Við 16. gr. (verður 20. gr.). Fyrri málsgr. orðist þannig: Ráðh. setur reglugerð um framkvæmd laga þessara. Þar skal m.a. setja nánari ákvæði um kennslu í skólunum, námstíma, kennslustundafjölda, framkvæmd prófa, einkunnagjöf og prófskírteini.“ Eins og ég sagði í upphafi, er frv. þetta að meginefni tekið upp úr frv. því, sem lá fyrir hv. Alþ. 1948, en felldur var úr við flutning þessa frv. nú sérstakur kafli um kennslu. Þetta frv. var þá allrækilega undirbúið af þar til skipaðri milliþn., og segir hún í grg. fyrir frv. þá, með leyfi forseta: „Frv. þetta er samið með nokkurri hliðsjón af frv. því til laga um iðnskóla, er lá fyrir Alþ. 1941, 1942 og 1943. Enn fremur var haft til samanburðar frv. um sama efni, sem nefnd iðnaðarmanna undirbjó og síðan var samþ. á iðnþingi í október 1945. Skólastjóri iðnskólans í Reykjavík kom einnig nokkrum sinnum á fund skólamálanefndarinnar, og var ráðgazt við hann um ýmis atriði frv. Er hann samþykkur frv. í núverandi mynd að öðru en því, að hann telur miðskólapróf bóknámsdeildár sízt lakari undirbúning en miðskólapróf verknámsdeildar.“ Af þessu má vera ljóst, að það var gert með fullkomnu samþykki þáverandi skólastjóra iðnskólans að hafa sérstakan kafla í frv. þá um kennslu, og við hann höfum við flm. þessarar brtt. áð mestu leyti stuðzt. Þó höfum við gert þar á eina veigamikla breytingu, sem er varðandi það ákvæði laganna, að iðnskólarnir skuli vera dagskólar, og er það eitt af veigamestu atriðum þeirra brtt., er við leggjum til og ég vænti að bráðlega liggi fyrir prentaðar. Ég held, að það sé óþarft að fara mörgum orðum frekar en þegar hefur verið gert í þessum umr. um nauðsyn þess, að hin bóklega kennsla iðnskólanna fari fram að deginum til, þannig að nemendum skólanna - iðnnemunum sjálfum - reynist á hverjum tíma unnt að færa sér í nyt þá bóklegu kennslu, sem ætlazt er til að skólarnir geti boðið þeim upp á. Það má augljóst vera, að að loknum 8–9 stunda vinnudegi við margs konar erfiðisvinnu er erfitt að setjast á skólabekk í 2–3 tíma og eiga að njóta þar til fullnustu þess náms, sem iðnskólinn býður upp á, og eiga svo að loknum þeim tíma að búa sig undir bóklega námið næsta dag og í millitíðinni að stunda sina erfiðisvinnu. Ég held, að það hljóti öllum hv. alþm. að vera ljóst, að árangurinn af slíku námi getur aldrei orðið sá, sem hann gæti orðið, ef skólinn væri stundaður að deginum, eins og gerð hefur verið þegar tilraun með í iðnskólanum hér í Reykjavík. Ég minnist þess frá veru minni í Iðnnemasambandinu og frá árdögum þess, að þá var strax hafizt handa af hálfu þess í baráttunni fyrir því að gera iðnskólann að dagskóla og gera nemunum þannig betur mögulegt að njóta námsins sem skyldi. Þá voru nokkuð eðlileg svör af hálfu skólanefndar iðnskólans hér í Reykjavík, að svo mikil aðsókn væri að skólanum, að erfitt væri að koma slíku fyrirkomulagi við, vegna þess í fyrsta lagi, hvað aðsóknin væri mikil, og í öðru lagi, hvað húsnæðið væri gamalt og úrelt, og þó sérstaklega, hvað þröngt þar væri. Nú er hins vegar kunnugt, að skólanefnd iðnskólans hefur gert tilraun með að gera breytingar í þessu efni, og hafa 2 bekkir af 4 bekkjum iðnskólans verið stundaðir sem dagskólar í 12 –15 ár, og er almannarómur, að það sé mun betra fyrirkomulag að fenginni reynslu en hið fyrra. Ég álít því, að það sé hverjum og einum hv. alþm. ljóst, að hér er mikið nauðsynja- og mannréttindamál á ferðinni, að iðnnemunum verði gefinn kostur á að njóta þess náms í sem ríkustum mæli, sem skólarnir hafa að bjóða, en það verður ekki gert nema með því að gera kleift, að bóklega námið sé stundað eingöngu að deginum til og samfellt þann tíma, sem það er stundað, og verklega námið einnig samfellt. Þessum gagast2eðu hlutum á ekki að hræra svo saman sem gert hefur verið á undanförnum árum. Færð hafa verið um erfiðleika á breytingu á þessu nokkur rök, sem hins vegar eru ekki fyrir hendi nú lengur vegna hins nýja og glæsta iðnskólahúss hér í Reykjavík t.d. Úti á landi mun vera betra að koma þessu við, sér í lagi með tilliti til þeirra breytinga, sem þetta frv. felur að öðru leyti í sér, þar sem ætlazt er til, að iðnskólarnir séu stundaðir sem deildir í gagnfræðaskólunum, en það nám fer að sjálfsögðu fram að deginum til eingöngu. Um aðrar breytingar, eins og ég sagði í upphafi, höfum við þessir þrír flm. stuðzt aðallega við álit skólamálanefndarinnar, sem lá fyrir í frv. um iðnskóla 1948 og ég tel ekki sérstaka þörf á að fara mörgum orðum um. Það var vel og rækilega undirbúið af þeirri nefnd, og virðist ekki af þskj. frá þeim tíma, að mikill ágreiningur hafi verið um þennan kafla. Ég vænti þess fastlega, að hv. þdm. verði við óskum okkar þremenninganna, sem að flutningi þessara brtt. stöndum, og að þessi nýju ákvæði verði tekin inn í frv., þannig að það mætti enn færast nær því marki, sem hefur verið um langan aldur baráttumál allra iðnaðarmanna í landinu, að iðnskólarnir yrðu opinberlega studdir af ríki og - eins og frv. gerir ráð fyrir - að hálfu leyti af viðkomandi sveitar- og bæjarfélögum og að iðnnemunum, sem eru að sjálfsögðu grundvöllurinn að fullmenntaðri iðnaðarstétt í landinu, verði svo búið sem okkur megi vera sómi að. Það var bent á það rækilega af frsm. n. hér við 1. umr. þessa máls, hve mikið væri í húfi fyrir íslenzku þjóðina alla að eiga sem bezt menntaða iðnaðarmenn, og við þykjumst með flutningi þessara brtt. hafa stigið enn eitt spor í þá átt að tryggja, að svo megi verða. Vænti ég þess eindregið, að hv. þdm. verði við óskum okkar og sýni brtt. fullan skilning. Ég hafði með tilliti til þess, ef ekki vinnst tími til að útbýta þessum brtt. okkar, áður en þessari umr. lýkur, ætlað að fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann frestaði atkvgr. um málíð, þangað til þessar brtt. okkar lægju fyrir, þannig að þdm. mætti gefast kostur á að fara yfir þær og kanna hug sinn til þeirra, þar sem þess er varla kostur, þá að þær séu lesnar upp í ræðuformi, eins og hér hefur þegar verið gert. Það er sem sagt ósk mín til hæstv. forseta, að atkvgr. verði frestað, þó að umr. verði lokið.



Herra forseti. Það er nú ekkert óeðlilegt, þótt enn sé beðið um frest í þessu máli. Þetta frv. var flutt snemma á þessu þingi, þótt það sé enn í fyrri deild við 3. umr. Sá hv. þm., sem ræddi hér áðan allvíðtækar brtt. við frv., sem hefur ekki verið útbýtt enn, talaði um, að það hefði ekki verið mögulegt að útbýta þeim vegna þess, hvað þær hefðu verið síðbúnar. En það er dálítið einkennilegt að vera með þetta á síðustu stundu og hafa haft allan veturinn fyrir sér til þess að skapa þessar till. Að vísu sagði þessi hv. þm., að brtt. væru soðnar upp úr brtt. hv. 2. þm. Reykv., en jafnvel þó að hefði þurft að bíða eftir þeim og fá þar forspjall til þess að sníða eftir, þá eru margir dagar síðan þær komu fram. Ég hlustaði náttúrlega á þennan lestur, en ég er ekki svo næmur, að ég muni vel allt, sem þar kom fram. Ég gerði mér þó ljóst, að hér er um allvíðtækar og mikilvægar brtt. að ræða, sem raska frv. í nokkrum veigamiklum atriðum. Það er einnig ljóst, að ef þessar brtt. verða samþ., þá hafa þær allmikinn kostnað í för með sér. Hér er að ræða um það að gera iðnskólana að dagskólum. M.ö.o.: nemendurnir eiga að vera í skólunum á daginn í stað þess á kvöldin, eins og tíðkazt hefur undanfarið, og nemendurnir geta þess vegna ekki unnið á daginn. Það leiðir til þess, að skólarnir verða að sjá fyrir verklegu verkefni handa nemendunum, og þetta hlýtur að hafa geysilegan kostnað í för með sér. Ég ætla ekki, þar sem till. hefur ekki verið útbýtt enn þá, að ræða þær að þessu sinni. En það er vitanlega ekki um annað að ræða en að taka málið í dag út af dagskrá, bera þessar allvíðtæku brtt. undir iðnaðarmenn og fá þeirra vitnisburð um till. Frv. ríkisstj., eins og það liggur fyrir, var borið undir iðnaðarmenn og fékk samþykki þeirra. Þeir lýstu stuðningi sínum við frv., eins og það er, og vildu fá það þannig fram. Þegar nú koma fram víðtækar brtt., sem gerbreyta frv., þá verður enn að spyrja iðnaðarmenn um það, hvernig þeim lízt á till., hvort þeir telji þær æskilegar eða til bóta, og það verður einnig að spyrja að því, hvort hæstv. fjmrh. er tilbúinn að taka við frv. í þeirri mynd, sem það mundi verða, eftir að þessar allvíðtæku till. eru samþ. En það er illa farið, ef þessar till. mundu verka eins og fleygur til þess að stöðva þetta mál eða sprengja, og ég vil vænta þess, að það sé ekki það, sem vakir fyrir hv. flm., heldur að bæta frv. Ég vil biðja hæstv. forseta að taka málið út af dagskrá nú, og það verður að gefa sér tíma til þess að athuga till. og spyrja iðnaðarmennina, hvort þeir séu þeim fylgjandi eftir að hafa lýst eindregnum stuðningi við frv. í því formi, sem það er frá hönd ríkisstj.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 406, hefur nú gengið í gegnum hv. Ed. og verið þar breytt einu atriði í því að tillögu hv. landbn. þeirrar d. Þetta atriði er það, að þeir hafa fellt eina setningu úr 1. gr. um það, að ef ekki náist samkomulag á skiptafundi um viðtakendur á óðalsjörð eða ættarjörð, þá ráði meiri hluti. Landbn. hefur talað um þetta og fellst á að ganga að frv. eins og það liggur fyrir, og verður þá framkvæmdin þannig, að ef ekki kemst á samkomulag á skiptafundi, hvort sem það eru einkaskipti eða opinber skipti, sker skiptaráðandi úr því, hver skuli njóta réttarins. Eins og menn vita, þá getur hvort tveggja átt sér stað, að það séu einkaskipti og það séu opinber skipti, en mestar líkur eru til o,g hér um bil alveg víst, að ef ekki næst samkomulag á einkaskiptafundi, fara skiptin í opinber skipti, þegar þannig stendur á. En ég vil taka það fram, svo að það geti ekki valdið neinum misskilningi, að þar sem talað er um samkomulag, er eingöngu átt við það, að það samkomulag sé reynt á skiptafundi. Að öðru leyti sé ég ekki fyrir n. hönd ástæðu til að fjölyrða um þessa breyt. hv. Ed.



Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 404 er flutt af mér og hv. þm. A-Sk. (PÞ) eftir beiðni biskupsins og er í samræmi við samþykktir, sem gerðar hafa verið á prestastefnu Íslands og í kirkjuráði Íslands. Þetta frv. felur það í sér að ákveða, að til þess að mega skipta prestssetursjörðum samkvæmt lögum frá 16. febr. 1953, þurfi fyrir að liggja samþykki frá þeim kirkjunnar yfirvöldum, sem hlut eiga að máli og eru viðkomandi sóknarprestur og sóknarnefnd, prófastur viðkomandi héraðs og biskup. Okkur flm. finnst þetta eðlileg krafa, það eigi að vera um þetta gott samkomulag, og væntum þess, að þetta frv. geti fengið greiðan gang hér í gegnum hv. deild. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um efni þessa máls meira umfram það, sem fram er tekið í grg. - Það mætti segja, að það gæti orkað tvímælis, hvort þetta eigi að skoðast landbúnaðarmál eða kirkjumál og því hvort það ætti frekar að fara í landbn. eða menntmn., en ég vil nú leggja til, að að þessari umr. lokinni verði þessu frv. vísað til hv. landbn.