Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Í gær stóð yfir umræða í nokkrar klukkustundir um frumvarp ríkisstjórnarinnar um persónukjör. Fulltrúar flestra flokka á þingi tóku virkan þátt í þeirri umræðu sem var gagnleg og forvitnileg. En hins vegar vakti það athygli mína að enginn þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tók þátt í þeirri umræðu og voru þó tækifærin mörg og eru reyndar þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs allmargir, 14 ef ég man rétt, en enginn þeirra tók þátt í þeirri umræðu. Það er þess vegna dálítið erfitt að átta sig á afstöðu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þessara frumvarpa. Þau eru borin fram í nafni og á ábyrgð ríkisstjórnar Íslands sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð á aðild að. Þessi frumvörp hafa verið samþykkt til framlagningar í þingflokkum beggja stjórnarflokkanna, Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – framboðs og koma þá leiðina inn í þingið. Frumvarpið er með öðrum orðum á fulla ábyrgð ráðherra og þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þetta mál hefur komið áður til umræðu í þinginu. Það gerði það í sumar. Allsherjarnefnd fékk málið til meðferðar og sendi það út til umsagna og meðal þeirra umsagna sem barst var umsögn frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Í þeirri umsögn sem undirrituð er af stjórn þessarar hreyfingar segir að Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggi til að frumvörpunum verði vísað í umræðu um stjórnlagaþing, sem sagt ekki í umræðu á Alþingi heldur í umræðu á stjórnlagaþingi, og segir svo: „Frumvarpið um persónukjör er ófullkomið og þarf mun betri umfjöllun áður en það er tilbúið til afgreiðslu.“ Það er stjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs 

Frú forseti. Ég vil byrja á að segja að ég er óviðbúinn þessari fyrirspurn þar sem ég var á fundum í morgun. Ég var að koma af tveimur fundum, fyrst í utanríkismálanefnd og svo í Þingvallanefnd þannig að ég vissi ekki af þessari fyrirspurn fyrr en ég gekk inn um dyrnar. Ég sat á þingfundum í gær  Þetta frumvarp um persónukjör var samþykkt til framlagningar á þinginu gegnum þingflokkinn með fyrirvörum sem lúta m.a. að stjórnarsamþykkt stjórnar VG og þeir standa. Það má e.t.v. segja að það sé í anda nýrra vinnubragða að afgreiða málið til þinglegrar meðferðar á þinginu til að gefa Alþingi meira vægi. Ég hef ekki langa þingreynslu, þó frá árinu 2007, en þær gleðilegu breytingar urðu frá 1. febrúar, reyndar í minnihlutastjórn, að þinginu var veitt meira vægi. Menn voru ekki búnir að greiða atkvæði sitt áður en málið kom inn í sali þingsins. 

Virðulegi forseti. Ég er einn af þeim þingmönnum og öðrum þeim sem hafa miklar áhyggjur af því hvernig verið er að fara með atvinnulífið og atvinnuuppbyggingu af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, þá sérstaklega stóriðjufyrirtæki, þann helsta vaxtarbrodd sem margir telja að við eigum í nýtingu náttúruauðlinda um frekari uppbyggingu stórra atvinnutækifæra. Þar liggi viðspyrnan fyrir okkar samfélag. Áhyggjur mínar liggja þó að mestu í því hvað skilningsleysi hæstv. ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokka er mikið þegar kemur að þörfum atvinnulífsins og þeim grundvallaratriðum sem þurfa að vera til staðar til að byggja hér upp. Það endurspeglast m.a. í nýlegri blaðagrein aðstoðarmanns fjármálaráðherra þar sem hann segir m.a. að skammtíma- og langtímaáhrif orku- og stóriðjuframkvæmda séu ekki mikil á mannaflaþörf og efnahagslífi í þessu landi. Þetta segir hann þrátt fyrir að í nýlegri skýrslu Hagfræðistofnunar segi að hreinn þjóðhagslegur ábati af stóriðjuframkvæmdum í Helguvík og Straumsvík sé mjög mikill og geti numið allt að 95 milljörðum á ári miðað við núvirði. Hann segir einnig að langtímaáhrif á atvinnulíf séu engin vegna þess að þessar framkvæmdir ryðji öðru atvinnulífi burtu. Stóriðjuframkvæmdir séu því lítilvirk tæki til að komast út úr efnahagslægð og vafasamt sé að efnahagsleg rök mæli með frekari uppbyggingu hennar. Ég hef aldrei heyrt annað eins bull og er ég þó ýmsu vanur úr þessari átt. Nýleg skýrsla Hagfræðistofnunar fyrir iðnaðarráðuneytið tekur af allan vafa í þessum efnum. Hér er aftur verið að etja atvinnugreinum saman, eitthvað sem við höfum orðið vitni að, að einhver atvinnustarfsemi ryðji annarri burtu en efli hana ekki. Þetta höfum við séð varðandi hvalveiðarnar og í fleiri greinum. Ég vil því spyrja hv. þm. Sigmund Erni Rúnarsson hvort hann sé sammála þessum fullyrðingum aðstoðarmanns fjármálaráðherra og hvort þessi sjónarmið eigi yfir höfuð upp á pallborðið í þingflokki hans.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni fyrir þetta innlegg í umræðuna um atvinnumál. Ég held að hann þekki skoðun mína á þessum málum. Ég hef verið mjög opinn fyrir stóriðjuuppbyggingu víða um land og hef nefnt þar nokkur dæmi eins og Bakka. Ég hef líka kynnt mér gjörla það sem gert hefur verið á Reyðarfirði eftir uppbyggingu Fjarðaáls þar í héraði. Ég tel mjög eðlilegt að orkan á þessum svæðum sé nýtt heimamönnum í vil og það á við um fleiri svæði í þessu landi. Ég hef t.d. kynnt mér starfsemina í Fjarðaáli og sé að þar er verið að auka mjög fjölbreytni starfa á þessu svæði sem er lykillinn að framsókn þessara svæða að mínu viti. Það mesta og besta sem þessi svæði þurfa á að halda er að auka fjölbreytni starfa og það hefur gerst og gengið eftir með þeim stóriðjuframkvæmdum sem þar hafa orðið þannig að þessar framkvæmdir hafa orðið til heilla fyrir þetta svæði. Ég hef ekki kynnt mér í þaula hvað aðstoðarmaður fjármálaráðherra hefur látið frá sér fara um þetta efni en mín sýn á þetta mál er alveg skýr. Ég hef talað um það á Húsavík, á Reyðarfirði og við nokkra félaga mína suður með sjó að ég vil sjá sterk atvinnutækifæri á þessu sviði verða að veruleika og horfi þar sérstaklega til verðmæta þeirra starfa sem verða til við þessar framkvæmdir. Þau eru ærin. Fjölbreytnin er mikil og að mínu viti eru það sáraeinfaldir fordómar að útiloka eina atvinnugrein frá öðrum í þessari umræðu. Ég held að við eigum að horfa öðru fremur heildstætt á atvinnulífið í því uppbyggingarstarfi sem fram undan er en ekki að útiloka eitt öðru fremur.  
            

Virðulegi forseti. Ég hef mikinn áhuga á því að heyra frá hv. formanni fjárlaganefndar um stöðu þeirra mála sem lúta að yfirfærslu fjárheimilda sem ríkisstofnanir hafa við hver áramót. Það kom fram í umræðum um skýrslu um jöfnuð í ríkisfjármálum í sumar að fyrirhugaðar væru breytingar á þessu og í umræðum og vinnu fjárlaganefndar á undanförnum vikum höfum við orðið vör við að forstöðumenn einstakra ríkisstofnana eru mjög óvissir um þá stöðu sem þarna er fram undan. Gerð var breyting í þessum efnum í fjárreiðulögum árið 1992 og allir eru sammála um að þær breytingar hafa reynst mjög vel. Og í ljósi þeirrar umræðu sem orðið hefur um framkvæmd fjárlaga á þessu ári, ekki síst í ljósi skýrslu Ríkisendurskoðunar sem nýlega er komin út, er full ástæða til að ætla að „drastískar“ breytingar í þessum efnum geti leitt til aukinna útgjalda umfram heimildir fjárlaga. Það liggja fyrir upplýsingar um það. Forstöðumenn einstakra stofnana hafa hugsað sér gott til glóðarinnar og eyða því takmarkaða fé sem þeir hafa til ráðstöfunar á þessu ári til að forðast að lenda í þeim skerðingum sem fyrirhugaðar breytingar kalla á. Því óska ég sérstaklega eftir því að hv. formaður fjárlaganefndar komi upp og skýri þingheimi frá því hver staða þessara mála er því að það ríður á miklu, ekki síst í ljósi þess að fram undan er umræða um skýrslu Ríkisendurskoðunar. Og jafnframt hljótum við þingmenn í fjárlaganefnd að þurfa að taka tillit til þeirra breytinga sem þarna eru fyrirhugaðar við gerð tillögu okkar að fjárlögum næsta árs.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er hárrétt sem komið hefur fram að þegar lagt var í endurskoðunina á fjárlögum fyrir árið 2009 var ákveðið að frysta allar inneignir á árinu 2008. Ástæðan fyrir því var sú að þar voru inni 20–30 milljarðar og menn urðu að skoða útgjaldahliðina í ár út frá greiðslugrunni. Hefðu menn ætlað að fara í niðurskurðinn vitandi það að þeir ættu svo og svo miklar inneignir hefði það skekkt samkeppni á milli stofnana varðandi þann niðurskurð. Eftir stendur, sem kemur líka fram í fyrirspurninni, að það á eftir að vinna betur úr með hvaða hætti verður svo farið með þessar inneignir vegna þess að það er ekki hægt að frysta þær varanlega hjá öllum. Sú vinna er eftir og þarf að skoða það mál. Samhliða þessu hafa komið tillögur um hvernig fara eigi með fjárveitingar á milli ára. Þær hafa safnast upp, eins og ég segi, hjá sumum stofnunum, ekki endilega af neinum sérstökum ástæðum heldur hreinlega vegna þess að kannski hafa reiknilíkön hentað betur einhverjum ákveðnum stofnunum en öðrum. En auðvitað getur það líka verið vegna góðs rekstrar. Komið hafa tillögur um að þarna væri heimilt að fara með 4% af veltu á milli ára og inneign geti numið allt að 10% en ekki hefur verið tekin nein formleg ákvörðun um það. Þetta er tillaga sem liggur fyrir og við í fjárlaganefnd hljótum að fjalla um hana. Það er sem sagt rétt ábending að þarna eru hlutir sem ganga verður frá. Stofnanir þurfa að vita hvað þær mega geyma og hvernig þær mega fara með fjárheimildir og er hugmyndin að búa til einhverja reglu um það. Hvort þessi 4%-regla er sú rétta eða ekki verðum við að fá að meta í þinginu og ákveða hvernig framhaldið verður. Varðandi 2008 ítreka ég að það verður auðvitað að skoða það sérstaklega hvað af þessum fjárheimildum færist á milli ára en það er skrýtið að sumar stofnanir láta eins og það hafi komið þeim á óvart. Kynnt var strax í upphafi sumars að ekki mætti nýta þessar heimildir þegar niðurskurður þessa árs var skoðaður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir einlæg svör hér áðan. Það er hins vegar ljóst af svörum hans að það er andstaða við málið innan Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og sama hefur mátt lesa úr ummælum hv. þingmanns í fjölmiðlum um þetta mál. Þessi andstaða er, að því er virðist, ekki bara bundin við einstaka þingmenn heldur hefur formleg stjórn hreyfingarinnar tekið afstöðu sem ekki er hægt að skilja öðruvísi en sem andstöðu við þetta frumvarp. Ég ætla að leyfa mér að lesa upphaf umsagnar stjórnar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er ljúft og skylt að veita umsögn um ofangreint frumvarp og leggur hún til að því verði vísað inn í umræðu um stjórnlagaþing.“ Það er sem sagt ekki málsmeðferð á Alþingi sem stjórn VG leggur upp með heldur meðferð á stjórnlagaþingi. Svo segir áfram, með leyfi forseta: „Í frumvarpi um stjórnlagaþing sem lá fyrir 137. löggjafarþingi segir í 3. gr.: „Stjórnlagaþing skal sérstaklega taka til umfjöllunar eftirfarandi þætti: Ákvæði um kosningar og kjördæmaskipan.“ „Frumvarpið um persónukjör er ófullkomið og þarf mun betri umfjöllun áður en það er tilbúið til afgreiðslu.“ Síðan fylgja tvær blaðsíður með mjög ítarlegum efnislegum athugasemdum við meginþætti frumvarpsins. Það er ekki svo að stjórn VG sé bara eitthvert fólk úti í bæ, með fullri virðingu fyrir slíku fólki. Í þeirri stjórn sitja Steingrímur J. Sigfússon, formaður og hæstv. fjármálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, hæstv. menntamálaráðherra, og Svandís Svavarsdóttir, hæstv. umhverfisráðherra, og fjölmargir aðrir  
            

Frú forseti. Það er orðin nokkur lenska hér í þinginu að ríkisstjórnin sendi inn mál sem ekki er nokkur samstaða um innan ríkisstjórnarflokkanna.

Þau komast alltaf í gegn.

Það má svo sem halda því fram að það sé ekki hið versta sem getur gerst að menn deili hér innan þingsins en það eru þeir tímar nú í íslensku þjóðfélagi að það reynir mjög á að starfhæf ríkisstjórn sé í landinu. Í þessu máli sem hér hefur verið nefnt, sem snýr að grundvallarlöggjöf í samfélagi okkar, hefur verið sett mál inn í þingið og ætlast til þess að við þingmenn verjum tíma okkar til þess að kynna okkur það og ræða hér í þingsal og í nefndum. Þegar síðan kemur í ljós að annar stjórnarflokkurinn leggst gegn því að málið fari þessa leið, að það fari yfir höfuð inn í þingið, hljóta menn auðvitað að reka upp stór augu. Ég vil jafnframt nota þetta tækifæri til að gera aðeins að umræðuefni ummæli aðstoðarmanns fjármálaráðherra hvað varðar stóriðjuframkvæmdir. Það er alveg furðulegt að heyra að menn hafi áhyggjur af því núna þegar þúsundir Íslendinga eru atvinnulausar, þegar ríkissjóð Íslands bráðvantar peninga, að þá hafi menn áhyggjur af því að það séu ruðningsáhrif vegna stóriðjunnar. Það er alveg furðuleg hugsun. Hverju er verið að ryðja í burtu með þessum hætti við þessar aðstæður?  Í gær minnti ég á hér í þingsalnum hvaða leiðir Danir fara við sínar aðstæður þar sem um er að ræða samdrátt, menn eru að draga saman ríkisútgjöldin. Þá forðast menn það eins og heitan eldinn að fara í skattahækkanir og fara frekar leiðir sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til sem snúa að séreignarsparnaði í lífeyrissjóðum. Land sem á þau tækifæri sem við Íslendingar eigum nú í kringum orkuiðnaðinn - að við ætlum ekki að nýta þau m.a. vegna þess að menn hafa þá skoðun að það ryðji frá öðru 

Frú forseti. Ég vil, líkt og síðasti ræðumaður, hv. þm. Illugi Gunnarsson, ræða um atvinnumál. Ég held að tíma Alþingis væri vel varið í að ræða um hvernig við ætlum að fjölga störfum í landinu þegar 13–14 þúsund Íslendingar eru án atvinnu, hvernig við ætlum að auka tekjur og umsvif í íslensku samfélagi. Það er eðlilegt að við spyrjum forustumenn þessarar ríkisstjórnar hvaða áætlanir ríkisstjórnin hafi í þeim efnum að fjölga störfum í samfélaginu. Við þingmenn Norðausturkjördæmis vorum nýlega á fundi austur á fjörðum þar sem fram kom að skattstefna ríkisstjórnarinnar mun að öllu óbreyttu koma í veg fyrir að störfum í Fjarðabyggð muni fjölga um 100 á næstu mánuðum, sem mundi skila milljörðum í veltu inn í íslenskt samfélag. Vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar er verið að koma í veg fyrir atvinnuuppbyggingu á ýmsum sviðum hér í landinu. Ég fordæmi það héðan úr ræðustól Alþingis hvernig sumir þingmenn hafa talað niður til hinna ýmsu atvinnugreina líkt og iðnaðarins, eins og það sé eitthvað skammarlegt við það að tala fyrir uppbyggingu í iðnaði, eins og þar séu eitthvað verri atvinnugreinar en aðrar í landinu. Við þurfum einfaldlega að horfa til allra þeirra tækifæra sem blasa við okkur. Ríkisstjórnin virðist einungis sjá að það sé bara hægt að hækka skatta og skera stórkostlega niður í rekstri hins opinbera. Það eru tækifæri til staðar. Það er hægt að veita atvinnulífinu það svigrúm að fjölga störfum í landinu. Þannig getum við komist hjá því að hækka skatta í allt of miklum mæli og þannig getum við komist hjá því að skera of mikið niður í ríkisútgjöldum. Við hér í stjórnarandstöðunni á þingi þurfum einfaldlega að opna augu t.d. hæstv. utanríkisráðherra fyrir þessu. Þess vegna 

Virðulegi forseti. Ég fagna ummælum hv. þm. Sigmundar Ernis Rúnarssonar um atvinnuuppbyggingu og afstöðu hans í því máli. Ég vona að málflutningur hans eigi sér fleiri talsmenn innan Samfylkingarinnar.  Eins og fram hefur komið og áréttað er í skýrslu Hagfræðistofnunar fyrir iðnaðarráðuneytið um stóriðju eykur þetta mjög á fjölbreytni starfa í landinu. Það er alveg ljóst að af stóriðju hafa sprottið mörg sprotafyrirtæki og það eru mörg fyrirtæki úti um allt land, hundruð ef ekki þúsundir fyrirtækja sem byggja afkomu sína meira og minna á þjónustu og tekjum frá þessum stóru fyrirtækjum og þjónustu við þau. Afstaðan hjá ríkisstjórnarflokkunum veldur miklum áhyggjum, hversu djúpstæður ágreiningur virðist vera innan flokkanna þegar kemur að stefnu í þessum mikilvæga málaflokki og hversu mikið sjónarmiðin hjá þessum flokkum stangast á. Því er ekki að neita að sporin hjá Samfylkingunni hræða og það er ljóst að þar er armur innan dyra hjá þingmönnum sem er á sveif með Vinstri grænum í þessum málum. Vil ég þar nefna aðgerðir fráfarandi hæstv. umhverfisráðherra varðandi þær tafir sem hún olli á Bakka. 

Frú forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson vakti hérna athygli á ágætri umræðu sem átti sér stað í gær um persónukjör, sem ég held að sé góð leið og líkast til sú besta til að finna lýðræðislega og sanngjarna leið til að velja á framboðslista flokkanna. Mín skoðun er sú að sú útfærsla sem við eigum að taka upp sé að fólk geti valið þingmenn og frambjóðendur þvert á flokkana og kjósi svo einn flokkinn að lokum. En útfærslan er eftir. En bara til að taka af allan vafa um það er í samstarfslýsingu og stjórnarsáttmála flokkanna, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar, frá því í vor, lagt fram frumvarp um persónukjör og haft samráð við sveitarfélög um útfærslu þess í tengslum við komandi sveitarstjórnarkosningar. Málið er síðan komið fram og til þingsins. Það er allsherjarnefndar og síðan Alþingis og jafnvel fleiri þingnefnda að útfæra hvaða leið við ætlum að fara í persónukjöri. Mín skoðun er sú að við eigum að opna þetta alveg og leyfa fólki að kjósa þvert á flokka. Aðrir hafa hugmyndir um að stilla fram óröðuðum lista sem fólk velji úr á einum lista o.s.frv. Útfærslan á þessu máli er, eins og hv. þm. Atli Gíslason sagði, í höndum þingsins enda er þetta mál sem eru almennt mjög skiptar skoðanir um innan og á milli flokka, eins og gengur og gerist með mörg þau mál sem lúta að lýðræðismálum. Útfærslan er meginmálið og hún er eftir. Málið er komið fram,  Rétt um uppbygginguna í orkuiðnaði sem rætt var um áðan. Orkuiðnaðurinn er, eins og margoft hefur komið fram, forsenda þess að við förum hratt og vel út úr samdrætti og kreppu. Þar eigum við að sjálfsögðu að líta til margra þátta og rétt til að minnast þess sem vel er gert og vel gengur þar var undirritaður fjárfestingarsamningur í iðnaðarráðuneytinu fyrir örfáum dögum sem snýr að gagnaveri á vallarsvæðinu, sem núna heitir Ásbrú. Fjölmargt annað jákvætt og gott er verið að gera þar, t.d. er varðar fjölbreyttar 

Frú forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir að lesa upp úr afar skynsamlegri yfirlýsingu og ályktun stjórnar VG og hygg að frú forseti ætti að veita afbrigði þannig að hv. þingmaður geti lesið alla yfirlýsinguna. Við höfum gert athugasemdir fyrst og fremst vegna tveggja þátta, einkum þó vegna jafnréttismálanna. Við höfum náð þeim árangri, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og reyndar Samfylkingin líka, og borið gæfu til að stilla upp lista þar sem ríkir jafnræði kynjanna. Við höfum áhyggjur af því að það kunni að raskast í persónukjöri.  Ég verð líka að vekja athygli á því að flokkar eru klofnir í þessu máli, það eru ekki einsleit sjónarmið í öllum flokkum sem hér eru starfandi á þinginu, það er bara þannig. Það gerist líka annað sem veldur mér áhyggjum og ég er hugsi yfir, það er að færa prófkjörin inn í kosningar. Svo vildi ég nefna í þriðja lagi varðandi sveitarstjórnarkosningarnar að ég hef sagt að af praktískum ástæðum muni það aldrei ná fram að ganga. Ég veit ekki betur en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi ákveðið prófkjör í Reykjavík fyrir sveitarstjórnarkosningarnar núna í janúar, ef ég man rétt, þannig að við verðum aldrei búin að koma þessu máli á koppinn fyrir þann tíma. Að grípa svo fram fyrir hendur flokks sem hefur með lýðræðislegum hætti ákveðið framboð sitt, 

Frú forseti. Ég hef áhuga á að tjá mig aðeins í þessari umræðu varðandi persónukjörið. Það liggur fyrir að það er mjög jákvætt að persónukjör skuli vera rætt hér en ég verð hins vegar að gera athugasemdir við forgangsröðun Samfylkingarinnar, að mér sýnist, því að komið hefur fram að þetta mál virðist ekki njóta fulls stuðnings frá Vinstri grænum í þessari ríkisstjórn. Ég held að það sýni enn á ný hvað forgangsröðun annars stjórnarflokksins virðist vera kolröng. Í sumar var megináherslan á að tala um ESB og að evran ætti að leysa allt. Nú var að koma fram í skýrslu AGS að sjóðurinn hafnar þeim hugmyndum að evran geti leyst einhver vandamál hér. Í gær voru rædd tvö mál sem ég tel varða heimilin í landinu mjög mikið, en þau voru einmitt á eftir málinu um persónukjörið. Annars vegar var mál um að setja þak á verðtrygginguna og hins vegar var mál sem kallað hefur verið lyklafrumvarp, sem fjallar um að gefa fólki tækifæri til að skila lyklunum að heimilum sínum ef það getur ekki borgað reikningana sína. Þessi mál komust ekki á dagskrá, það var ekki tími til að ræða þessi mál í gær vegna þess að við þurftum að ræða um mál sem ég veit að hæstv. forsætisráðherra er mjög annt um. Þetta er mál sem Samfylkingin talar fyrir fyrst og fremst og við höfum séð stórgallaða verkstjórn aftur og aftur hjá Samfylkingunni, hvernig forgangsröðunin hefur verið kolröng og hvernig þessi forgangsröðun hefur skaðað heimilin í landinu. Ég segi það að ég hef miklar áhyggjur af því að við séum enn á ný í þinginu að fara að ræða mál sem á að þröngva í gegn vegna þess að það er eitthvert gæluverkefni hjá Samfylkingunni. Ég vona svo sannarlega að þau mál sem ekki komust til umræðu í gær komist fljótt á dagskrá, frú forseti, en þetta sýnir 

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson spyr mig hvað ríkisstjórnin hafi gert til að treysta atvinnu- og efnahagslíf í landinu. Ríkisstjórnin hefur í fyrsta lagi gengið frá samningum við AGS. Það hefur leitt til þess að orðið hafa verulegar breytingar á afstöðu erlendra fjármálamarkaða til Íslands. Við sjáum það birtast í því að þeir eru aftur farnir að lána fjármagn til framkvæmda á Íslandi. Það hefur t.d. birst í því að Orkuveita Reykjavíkur hefur nú fengið lán sem gerir henni kleift að endurfjármagna Hellisheiðarvirkjun og ráðast í framkvæmd Hverahlíðarvirkjunar. 
             Ríkisstjórnin hefur sömuleiðis gerbreytt umhverfissprota fyrirtækjanna með tímasettum sex aðgerðum. Hin síðasta var rædd í gær á þingi sem var frumvarp sem er þess eðlis að þegar allar þessar aðgerðir eru komnar til framkvæmda segir greinin sjálf að hvergi í heiminum sé rekstrarumhverfi sprotafyrirtækja jafngott og hér á Íslandi.  Ríkisstjórnin mun á morgun eða á föstudaginn samþykkja framkvæmdapakka í ríkisstjórninni sem leiðir til þess að störfum mun fjölga verulega. Ríkisstjórnin hefur sömuleiðis haft forgöngu um, í samvinnu við lífeyrissjóðina, að innan skamms verður hafist handa við byggingu nýs hátæknisjúkrahúss. Hún hefur sömuleiðis komist að samkomulagi - er að ljúka því - við lífeyrissjóðina um að ráðast í Búðarhálsvirkjun. Ríkisstjórnin hefur sömuleiðis tryggt að fjármögnun vegna Suðvesturlínu er trygg fyrir næsta ár og svo mætti lengi telja. Ég sem hér stend hef t.d. átt þátt í því að hér var samþykktur fjárfestingarsamningur vegna Helguvíkur og á persónulegum nótum stefni ég að því að auka töluvert fjölda þeirra starfa sem sinna þýðingum hér í landi. 
            

Frú forseti. Það var í aðdraganda alþingiskosninga árið 2007 að Samfylkingin hélt mikla flugeldasýningu og boðaði að 1.200 ný störf yrðu auglýst á því kjörtímabili sem í vændum var þar sem fólk vítt og breitt um landið gæti sótt um störf án staðsetningar þannig að einstaklingur norður í landi gæti sótt um starf sem til að mynda hefði verið á höfuðborgarsvæðinu og unnið það í sinni heimabyggð. 1.200 störf voru stefnumál Samfylkingarinnar þá og ég spyr hæstv. forsætisráðherra, verkstjóra ríkisstjórnarinnar, um það hversu mörg störf án staðsetningar hafi verið auglýst af hálfu hins opinbera frá og með síðustu áramótum. Samfylkingin endurnýjaði þetta kosningaloforð sitt nú í kosningunum árið 2009 þannig að maður skyldi ætla að einhver stórkostleg afrek hafi verið unnin á þessum mánuðum þar sem hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir, formaður Samfylkingarinnar, hefur haft verkstjórn í forsætisráðuneytinu. Reyndar höfum við rætt það á þingi en margir hafa efast um hvort hugur hafi fylgt máli, hvort Samfylkingin hafi ekki í raun og veru farið vítt og breitt um landið í atkvæðaleit. Við munum þegar starf forstöðumanns Vatnajökulsþjóðgarðs var auglýst, það var eitt fyrsta opinbera starf sem auglýst var eftir að ríkisstjórnin hafði kynnt þessar áætlanir sínar. Í stað þess að forstöðumaður Vatnajökulsþjóðgarðs yrði staðsettur í þjóðgarðinum sjálfum fékk sá ágæti einstaklingur atvinnu í Reykjavík. Okkur þótti mörgum þetta vera alger andhverfa þess sem Samfylkingin boðaði og talaði fyrir í þeirri kosningabaráttu sem þá var háð. Ég man að hv. þm. Bjarni Harðarson sem þá var þingmaður Framsóknarflokksins var mjög duglegur á Alþingi við að benda á þetta. Það er ágætt að hæstv. utanríkisráðherra skuli vera viðstaddur þessa umræðu því að hann lét mikið að sér kveða fyrir hönd Samfylkingarinnar í orðræðunni sem þá var og hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra sagði þann 4. febrúar árið 2008, fyrir einu og hálfu ári síðan, að í undirbúningi væri að skilgreina störf hjá 40 opinberum stofnunum sem störf án staðsetningar. Tveir fjármálaráðherrar hafi sett á laggirnar starfshóp til að undirbúa verkefnið og skoða bæði tæknileg atriði og kjarasamninga. Nú ætla ég að viðurkenna það í lok fyrirspurnar minnar að ég hef ekki séð gríðarlega mörg störf auglýst sem störf án staðsetningar og það er kannski eðlilegt, í ljósi þess sem ég hef rakið hér, að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Upphaf umræðu um störf án staðsetningar má rekja til þingsályktunar Alþingis frá 17. mars 2007 þar sem Alþingi fól ríkisstjórninni að skilgreina öll störf á vegum ríkisins sem unnt er að vinna að mestu eða öllu leyti óháð staðsetningu, meðal annars í því skyni að jafna aðstöðu fólks til að sækja um og sinna margvíslegum störfum á vegum hins opinbera, að auka möguleika fólks á landsbyggðinni á að gegna störfum á vegum ríkisins, stækka hóp hæfra umsækjenda, auka skilvirkni og draga úr kostnaði við opinberan rekstur. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar frá árinu 2007 var m.a. kveðið á um að skilgreina skuli þau störf á vegum ríkisins sem hægt er að vinna án tillits til staðsetningar og þannig stuðla að fjölgun starfa á landsbyggðinni. Sérstakur starfshópur skipaður fulltrúum iðnaðarráðherra og fjármálaráðherra vann tillögur að skilgreiningu hugtaksins störf án staðsetningar og tillögur starfshópsins lutu einkum að eftirtöldum atriðum: Að við allar ráðningar hjá ríkinu verði framvegis vegið og metið hvort vinna megi viðkomandi starf óháð staðsetningu í samræmi við yfirlýstan vilja ríkisstjórnarinnar og að stjórnendur þurfi á hverjum tíma að rökstyðja ef þeir telja að ekki sé hægt að skilgreina auglýst starf sem óháð staðsetningu. Að ráðist verði í þróunarverkefni þar sem þeir kostir og gallar sem fylgja starfinu verði kortlagðir með það í huga að sníða vankantana af, nýta sem best kostina og auka tiltrú á fyrirkomulaginu. Að verkefninu komu iðnaðarráðuneytið, utanríkisráðuneytið, sjávar- og landbúnaðarráðuneytið og stofnanir á þeirra vegum. Iðnaðarráðuneytið réðst í þróunarverkefni haustið 2008 þar sem m.a. var rætt við nokkra aðila um reynslu þeirra af því að vera í starfi án staðsetningar. Verkefninu er nýlokið og verið er að ganga frá niðurstöðum þess. Forsætisráðuneytið óskaði í tilefni af fyrirspurn hv. þingmanns upplýsinga um þau störf án staðsetningar sem auglýst hafa verið af hálfu hins opinbera frá og með síðustu áramótum. Í svörum dómsmála- og mannréttindaráðuneytis, félags- og tryggingamálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis, mennta- og menningarmálaráðuneytis, sjávar- og landbúnaðarráðuneytis og efnahags- og viðskiptaráðuneytis kom fram að engin slík störf hafa verið auglýst af viðkomandi ráðuneytum eða stofnunum þess frá síðustu áramótum. Sama gildir um forsætisráðuneytið. Í svari utanríkisráðuneytisins kemur fram að snemma á þessu ári auglýsti ráðuneytið lausar stöður þýðenda á landsbyggðinni og skyldi staðsetning þeirra ákveðin með tilliti til umsækjenda og skilyrði fyrir fjarvinnu. Ekki kom til ráðningar á grundvelli auglýsingarinnar þar sem áðurnefndum markmiðum um fjarvinnu var ekki náð. Ráðuneytið hefur ekki auglýst störf án staðsetningar að nýju. Hins vegar bendir ráðuneytið á að undanfarin ár hefur það byggt upp starfsstöð þýðingamiðstöðvar ráðuneytisins á Akureyri og Ísafirði þar sem starfa samtals sjö þýðendur. Þessar stöður hafa verið auglýstar og tekið fram að starfsstöðvarnar séu á áðurnefndum stöðum. Í svari umhverfisráðuneytisins kemur fram að Umhverfisstofnun auglýsti fimm störf sérfræðinga lausar án staðsetningar. Þeir umsækjendur sem uppfylltu hæfniskröfur voru allir búsettir á höfuðborgarsvæðinu. Þá auglýsti samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið eftir og réð til sín vefstjóra sem staðsettur er í Vestmannaeyjum. Iðnaðarráðuneytið hefur auglýst eitt starf án staðsetningar og er sá starfsmaður staðsettur í Reykjavík. Loks hefur Heilbrigðisstofnun Þingeyinga auglýst störf ráðgjafa fyrir reyksíma sem er um 70% staða án staðsetningar. Ljóst er að óháð störf má vinna án ákveðinnar staðsetningar svo framarlega sem góð fjarskipti eru fyrir hendi. Ég nefni sem dæmi að þegar ég starfaði í félags- og tryggingamálaráðuneytinu var ráðinn þar sameiginlegur vefstjóri félags- og tryggingamálaráðuneytisins og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins með starfsstöð í Vestmannaeyjum og hefur sú tilhögun reynst vel. Ég vænti þess að niðurstöður þróunarverkefnisins sem nú er unnið að á vettvangi iðnaðarráðuneytisins muni verða ráðuneytum og opinberum stofnunum leiðbeinandi þegar skilgreina skal störf án staðsetningar. Það er eindreginn vilji stjórnvalda að sem flest störf standi fólki til boða, ekki síst fólki sem búsett er á landsbyggðinni. Forsætisráðuneytið mun í samræmi við það leggja áherslu á það við önnur ráðuneyti að ávallt verði vakin athygli á því í auglýsingum þegar slíkt á við og um er að ræða verkefni sem hægt er að vinna hvar sem er á landinu.

Frú forseti. Það er ástæða til að fagna þessari umræðu sem er þörf og mikilvæg nú um stundir. Við þingmenn Norðausturkjördæmis og væntanlega fleiri þingmenn í þessu húsi vorum nýverið í kjördæminu. Þar er áberandi að ótti fólks almennt er í þá veru að opinberum störfum muni fækka úti á landi og að ekki verði gripið helst niður á þenslusvæðunum suðvestanlands í því efni heldur fyrst og fremst úti á landi. Það verður því sérstaklega horft til þess hvernig stjórnvöld fara með nýja sóknaráætlun þegar kemur að byggðum landsins. Mér finnst mjög mikilvægt að hafa eitt að leiðarljósi í þessu efni. Það er þjóðhagslega hagkvæmt að hafa störf úti á landi. Það hefur verið skoðað og niðurstaðan er augljós. Leiguhúsnæði er ódýrara, starfsmannavelta minni og viðvera fólks meiri þannig að ég held að einmitt á þessum tímum eigi að hafa þjóðhagslega hagkvæmni í huga þegar við förum að beita ríkissjóð aðhaldi.

Virðulegi forseti. Ég get borið vitni um að ötullega var unnið að því á síðasta kjörtímabili undir forustu hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra að undirbúa þetta verkefni, um störf án staðsetningar, þrátt fyrir að margir flækjufætur reyndu að bregða fæti fyrir þessa vinnu. Hins vegar hefur núverandi ríkisstjórn tekið upp alveg nýja stefnu sem er ekki stefna um störf án staðsetningar heldur störf með staðsetningu. Það sem verið er að gera núna með fjárlagafrumvarpinu er einfaldlega það að verið er að leggja drög að því að færa verkefni sem áður voru unnin úti á landi á höfuðborgarsvæðið. Í gær ræddum við lengi dags um hugmyndir hæstv. dómsmálaráðherra og ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna um að veikja héraðsdómstólana úti um landið. Þannig sjáum við hvarvetna, hvar sem borið er niður, að ríkisstjórnin vinnur mjög ötullega að þessu verkefni sínu, störf með staðsetningu, með því að veikja stofnanir úti á landi þannig að hægt sé að flytja verkefnin suður.

Virðulegi forseti. Það ber að þakka þá fyrirspurn sem hér er borin upp, ekki síst í ljósi þeirrar umræðu sem átt hefur sér stað á undanförnum vikum um mögulega starfsemi ríkisins vítt og breitt um landið. Sporin hræða óneitanlega í þessum efnum og ég minni t.d. á Vatnajökulsþjóðgarð þegar auglýst voru störf þar. Þá var gert að skilyrði að skrifstofumaður sem ráðinn var til þeirrar ágætu stofnunar átti að vera búsettur í Skuggasundi af öllum stöðum í veröldinni og ekki var gefinn kostur á neinu öðru þar. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni í umræðunni áðan um svokallað dómstólafrumvarp. Hvernig í ósköpunum er hægt að segja að menn hvar sem er á landinu geti starfað við héraðsdóminn í Reykjavík? Horfum þá til sýslumannanna og löggæslunnar. Á að hringja í lögreglumanninn á Reykjanesi þegar útkall er á Þórshöfn? Nei, því miður, ég kemst ekki, ég er upptekinn við útkall á Reykjanesi. Er hugsunin sú að menn eigi að geta sinnt þessum störfum hvaðan sem er af landinu? Það er útilokað. Það þarf ákveðna handstýringu í þessum efnum.

Frú forseti. Reynslusaga úr utanríkisráðuneytinu. Fyrr á þessu ári auglýsti ég störf án staðsetningar sem átti að vinna á vegum utanríkisráðuneytisins. Þá hafði atvinnuleysi brostið á, ekki síst á suðvesturhorninu. Það komu fram mótmæli gegn þessu frá fólki sem taldi að verið væri að sniðganga það og brjóta lög og stjórnarskrá með því að auglýsa þau á landsbyggðinni. Það varð til þess að sú auglýsing var afturkölluð og það var lagalegur rökstuðningur sem þessu fylgdi. Þetta finnst mér vera dálítið mikilvægt og merkilegt. Þegar við hófumst handa um að reyna að ryðja störfum án staðsetningar braut vorum við að hugsa um landsbyggðina. Í dag er staðan þannig að það er minna atvinnuleysi þar en á suðvesturhorninu. Það gerir það að verkum að hér á suðvesturhorninu er fjöldi fólks sem telur sig hafa sama og jafnvel siðferðislega meira tilkall til þessara starfa en fólk á landsbyggðinni. Ég lenti í þessu og varð að afturkalla auglýsinguna.

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefði ekki þurft að nota fimm mínútur til þess að svara spurningu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Hún hefði bara getað svarað með einni setningu: Það hefur ekkert orðið úr þessu verkefni.

Það er ekki rétt.

Ekki neitt. Að vísu hafa verið skrifaðar skýrslur, það hafa verið stofnaðar nefndir, menn hafa ýtt pappírum fram og til baka í stjórnkerfinu - en niðurstaðan er engin. Og þetta er, því miður, það sem einkennir hennar ágæta flokk, Samfylkinguna. Það eru fögur fyrirheit, mikil loforð, síðan eru menn auðvitað mjög góðir í því í Samfylkingunni að búa til nefndir og pappírsfargan í kringum hlutina, en niðurstaðan er bara núll. Samfylkingin fer í þessu máli fram í tvennum kosningum 

Frú forseti. Ég átti nú satt best að segja von á þessu svari frá hæstv. forsætisráðherra, þ.e. efnislega, að Samfylkingin hefur í raun og veru ekki fylgt eftir helsta kosningamáli sínu árin 2007 og 2009 þegar hún lofaði 1.200 störfum án staðsetningar. Hæstv. ráðherrum sem sitja hér á bekkjunum til upprifjunar sögðu þingmenn og frambjóðendur Samfylkingarinnar að þetta snerist um jöfn tækifæri fólks til að sækja um störf hjá hinu opinbera. Jöfn tækifæri, hæstv. utanríkisráðherra, þ.e. að einstaklingur norður í landi gæti sótt um starf án staðsetningar. Og hver er svo staðreynd málsins? Samfylkingin er búin að fara undangengnar tvennar kosningar hringinn í kringum landið, hefur lofað 1.200 störfum sem yrðu auglýst án staðsetningar. Hver er svo raunveruleikinn þegar hæstv. forsætisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, kemur hér upp og svarar fyrir það hvað ráðuneyti hennar hafa gert á síðustu 10 mánuðum? Ekki neitt. Þetta er til skammar. Samfylkingin hefur svikið fjöldann allan af fólki vítt og breitt um landið. Og skyldi það verða svo fyrir næstu kosningar að Samfylkingin muni halda áfram að beita sér fyrir störfum án staðsetningar? Ég tek undir með þeim þingmönnum sem hafa sagt að þegar við, þingmenn landsbyggðarinnar, höfum komið hér upp og reynt að standa vörð um þá starfsemi sem er þegar á landsbyggðinni horfum við upp á að mikilvægum störfum er þar fækkað. Og þegar þetta loforð er svo rifjað upp hér og það kemur í ljós að ekkert hefur verið gert spyr maður sig: Hvernig ætli því fólki á landsbyggðinni sem kaus Samfylkinguna árin 2007 og 2009 líði núna? Ég hugsa að því líði þannig að það hafi verið svikið, ósköp einfaldlega. 
            

Virðulegi forseti. Ég held að hér sé ansi miklum fullyrðingum haldið fram, að ekkert hafi verið gert í þessum málum. Ég held að menn þurfi að fara yfir stöðuna, það hefur ýmislegt verið gert í gegnum ýmsar áætlanir á umliðnum missirum, Norðvesturáætlun, Norðausturáætlun, Vestfjarðaáætlun. Þar hafa verið aukin störf, en það er alveg ljóst að það þarf að gera betur í auglýsingum. Það er það sem ég sagði að þyrfti að hnykkja á, að í auglýsingum yrði þessa ávallt getið ef um var að ræða störf sem væri hægt að vinna hvar sem væri á landinu. Það er það sem ég sagði að yrði gert í framhaldi af þessari fyrirspurn, það verður hnykkt á því við ráðuneytin að það verði tekið fram þegar störf eru auglýst. Ég held að full ástæða sé alveg líka til þess að vekja athygli á því enn frekar en utanríkisráðherra gerði hér áðan að atvinnuleysi um þessar mundir er miklu meira á höfuðborgarsvæðinu en úti á landsbyggðinni. Á það verða menn líka að horfa, til að mynda langtímaatvinnuleysi. Eins og við horfum á kreppuna núna kemur hún miklu harðar niður á suðvesturhorninu en úti á landsbyggðinni þannig að menn verða að hafa alveg heildarmyndina af þessu. Eins og ég sagði vænti ég líka mikils af því verkefni sem var unnið á vegum þriggja ráðuneyta í tíð fyrri ríkisstjórna, það var samgönguráðuneyti ef ég man rétt, sjávarútvegs- og iðnaðarráðuneytin, sem fyrrverandi sjávarútvegsráðherra kom hérna inn á. Það er verið að vinna með þær niðurstöður sem þar komu fram, niðurstöður þróunarverkefnis sem á að vera leiðbeinandi og skilgreina þessi störf án staðsetningar. Ég vænti mikils af því. Ég get alveg tekið undir að kannski hefur orðið misbrestur á því að ráðuneytin haldi sig við það að auglýsa þau störf sem hægt er að vinna óháð staðsetningu og ég vona að úr því verði bætt í framhaldi af þessari fyrirspurn.

Virðulegi forseti. Þegar lög nr. 58/2008, um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði, voru samþykkt þann 29. maí 2008 kom fram í ákvæði til bráðabirgða að við gildistöku laganna skyldi forsætisráðherra skipa nefnd til að fjalla um fyrirkomulag varðandi leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins, svokallað auðlindagjald. Skyldi nefndin fjalla um leigugjald, leigutíma, endurnýjun leigusamninga og önnur atriði er lytu að réttindum og skyldum aðila. Þá átti nefndin að meta hvaða aðgerða væri þörf til að tryggja í senn sjálfbæra og hagkvæma nýtingu auðlindanna. Nefndin átti einnig að huga að því með hvaða hætti yrði valið á milli þeirra sem hefðu áhuga á að nýta auðlindirnar og átti nefndin að skila tillögum sínum fyrir 1. júní 2009. Síðast þegar ég vissi var ekki einu sinni búið að skipa í þessa nefnd og þá er nú ekki niðurstaðna að vænta þar sem nefnd hefur ekki verið skipuð og ekki komið saman. Enn á ný hefur ríkisstjórnin gengið gegn settum lögum hér á Alþingi. Ríkisstjórnin kom með í drögum þeim sem eiga að verða að fjárlögum fyrir jól bara sisona tillögu um að leggja á órökstuddan auðlindaskatt upp á 16 milljarða. Ég minni á að tilgangur þessara laga var að setja reglur um það hvort og hvernig ætti að leggja auðlindagjald á þær auðlindir sem verið er að nota, hver ætti þá að borga þann skatt og hver ætti að taka við honum, sveitarfélögin eða ríkið. Hér ríkir fullkomin óvissa um þetta því að þessi nefnd hefur ekki komið saman og ekki er búið að framfylgja þessu ákvæði samkvæmt lögunum. Það er engum vafa undirorpið að skynsamleg nýting orkuauðlindanna hefur mikla efnahagslega þýðingu fyrir Ísland og hefur Framsóknarflokkurinn svo sem ekki hafnað því að hér verði teknir upp auðlindaskattar, en þá þarf að ríkja mikil sátt og samkomulag um hvernig eigi að leggja hann á og þýðir ekki að koma inn með hann eins og af himnum ofan eins og nú hefur verið gert. Þá langar mig til að spyrja hæstv. forsætisráðherra í framhaldi af þessu: Hvað líður skipun þessarar nefndar sem fjalla átti um fyrirkomulag varðandi leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins, samanber ákvæði til bráðabirgða III í lögum nr. 58/2008? Samkvæmt ákvæðinu átti nefndin að skila tillögum sínum, eins og fram hefur komið, fyrir 1. júní 2009.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Hv. þingmaður spyr hvað líði skipun nefndar sem fjalla átti um fyrirkomulag varðandi leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins og vísar til ákvæðis til bráðabirgða III í lögum nr. 58/2008. Því er til að svara að samkvæmt III. bráðabirgðaákvæði í lögum þessum um breytingu á nokkrum lögum á auðlinda- og orkusviði átti þáverandi forsætisráðherra að skipa nefnd til að fjalla um fyrirkomulag varðandi leigu á vatns- og jarðhitaréttindum í eigu ríkisins. Nefndin skyldi í störfum sínum fjalla um leigugjald, leigutíma, endurnýjun leigusamnings og önnur atriði er lúta að réttindum og skyldum aðila. Þá skyldi nefndin meta hvaða aðgerða væri þörf til að tryggja í senn sjálfbæra og hagkvæma nýtingu auðlindanna. Í störfum sínum átti nefndin m.a. að hafa til hliðsjónar reynslu annarra þjóða og huga að því með hvaða hætti yrði valið á milli þeirra sem áhuga hefðu á að nýta auðlindirnar. Í nefndina voru þann 7. janúar 2009 skipuð Karl Axelsson hæstaréttarlögmaður, formaður, Elísabet Sigurðardóttir, lögfræðingur í forsætisráðuneytinu, Friðrik Már Baldursson, prófessor við Háskólann í Reykjavík, Þórunn Pálsdóttir, byggingaverkfræðingur og MBA, Hafsteinn S. Hafsteinsson lögfræðingur, samkvæmt tilnefningu fjármálaráðherra, Lúðvík Bergvinsson, fyrrverandi alþingismaður, samkvæmt tilnefningu iðnaðarráðherra, og Guðlaug Jónsdóttir lögfræðingur, samkvæmt tilnefningu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Nefndin átti að skila tillögum sínum fyrir 1. júní 2009 eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda, en það hefur því miður dregist þar sem skipan nefndarinnar dróst umtalsvert á sínum tíma. Upphaflega var ráðgert að nefndin yrði sett á laggirnar þegar við gildistöku laganna í maí 2008, en það dróst hins vegar eins og ég segi að skipa nefndina af ástæðu sem mér er ekki kunnugt um og því var ekki lokið fyrr en í janúar 2009. Það hefur verið sameiginlegur skilningur að nefndin þyrfti þó allt að einu að fá það ár til verkefnisins sem upphaflega var ráðgert og við það er miðað. Nefndin fundaði í fyrsta sinn í janúar á þessu ári og hefur síðan haldið 14 formlega fundi. Þess vegna kemur mér á óvart sem fram kom í máli fyrirspyrjanda, að hvorki hefði nefndin verið skipuð né nokkrir fundir haldnir. Nefndin hefur staðið í viðamikilli gagnaöflun og fengið fjölda gesta á fundi sína. Fyrst og fremst er um að ræða sérfræðinga og fulltrúa hagsmunasamtaka. Grunndrög að lokaskipun nefndarinnar liggja fyrir, en áformað er að nefndin ljúki störfum og skili niðurstöðum sínum nú um áramót. Ég mun ganga mjög ákveðið eftir því að þau tímamörk standist og það er mikilvægt að réttarstaða á þessu sviði, þ.e. að því er varðar réttinn til að hagnýta auðlindir okkar, sé skýr. Á það ekki síst við um vatns- og jarðhitaréttindi sem verða æ dýrmætari og eftirsóknarverðari og við verðum að standa vörð um þessar auðlindir okkar og tryggja að nýting þeirra sé byggð á fullu jafnræði og sé á hverjum tíma gagnsæ. Vissulega ber okkur að nýta auðlindir okkar með skynsamlegum og sjálfbærum hætti, en úthlutun þessara gæða má þó ekki byggjast á skammtímasjónarmiðum. Ég legg afar ríka áherslu á að við yfirstandandi endurskoðun og útfærslu, þegar niðurstöður nefndarinnar liggja fyrir, verði tryggt að ekki sé unnt að afhenda nýtingarréttinn til einhverra vildarvina eða aðila sem eru tengdir einstökum stjórnmálaflokkum eða sterkum hagsmunaaðilum. Hér erum við í raun að tala um eign þjóðarinnar og eigum að hafa það í huga þegar við mótum þann ramma sem nú er unnið að.

Virðulegi forseti. Svo virðist sem ég hafi haft rangar upplýsingar undir höndum og ber mér þá að biðjast afsökunar á því þar sem nefndin hefur verið skipuð, og var hún skipuð samkvæmt upplýsingum frá hæstv. forsætisráðherra 7. janúar 2009. Hér er greinilega misskilningur á ferðinni og ég hef fengið rangar upplýsingar. Það er ánægjulegt að nefndin hafi komið saman 14 sinnum og að unnið sé í þessum málum því að það kemur mörgum á óvart að í fjárlagafrumvarpi skuli vera komið fram með auðlindaskatta þar sem þessi nefnd hefur ekki skilað tillögum sínum. Vil ég þá í framhaldinu spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé rétt að bíða með þá auðlindaskatta sem nú liggja fyrir fram á næsta ár þar til nefndin hefur lokið störfum. Hún átti að ljúka störfum 1. júní 2009, á þessu ári, en virðist hafa fengið svigrúm hjá hæstv. forsætisráðherra til að ljúka störfum því að forsætisráðuneytið hefur með störf þessarar nefndar að gera. Er ekki rétt að leyfa nefndinni að klára þessi mál í friði og meta þetta á sínum eigin faglegu forsendum? Eins og fram kemur er í nefndinni greinilega úrvalsfólk sem hefur mikla þekkingu til þess að taka á þessum málum. Er ekki hæstv. ríkisstjórn að fara fram úr sér með því að leggja til að nú verði lagðir á auðlindaskattar fyrir árið 2010 þar sem lítil heimild er fyrir því nokkurs staðar í lögum, gæti orðið fordæmisgefandi til framtíðar þegar á að leggja á auðlindaskatt og auðlindagjöld? Er ekki rétt að draga til baka auðlindagjald það sem nú er gert ráð fyrir og fresta þeirri skattlagningu í a.m.k. eitt ár með þessum rökum þannig að þessi nefnd hafi starfsfrið og gangi óbundin til þeirrar niðurstöðu sem hún kemur til með að komast að?

Hæstv. forseti. Ég ítreka að ég tel það ákvæði sem hér er spurt um til bráðabirgða - skipun þessarar nefndar og það að fá niðurstöðuna í þetta verkefni er afar mikilvægt. Ég taldi það svo mikilvægt að fyrr á þessu ári lét ég hafa samband við formann nefndarinnar og spyrja hvort ekki væri hægt að flýta niðurstöðu hennar. Eins og ég sagði var seinkun á skipan hennar sem varð ekki fyrr en í byrjun þessa árs. Það var einróma niðurstaða nefndarinnar að hún þyrfti þetta heila ár sem henni var upphaflega ætlað til að ljúka störfum. Ég geri út af fyrir sig ekki athugasemdir við það vegna þess að þetta er mikið og stórt starf sem þessi nefnd hefur með höndum og mikilvægt að hún hafi það svigrúm og þann tíma sem hún þarf til að klára þessa vinnu. Ég tel að hún sé að vinna hér mikið og gott starf, hefur haldið 14 fundi og ég mun ýta mjög á eftir því að tímaáætlunin standist um næstkomandi áramót og að nefndin skili niðurstöðu. Út af fyrirspurn hv. þingmanns um það hvort ekki sé þá ástæða til þess, af því að nefndin hafi ekki lokið störfum, að fresta því að leggja á auðlindaskatta er ég ekki sammála því að það sé tilefni til að bíða eftir starfi nefndarinnar. Áður hafa verið lagðir á auðlindaskattar og við erum bara í þeirri aðstöðu að við þurfum að nýta það svigrúm sem við höfum til að ná niður hinum mikla halla sem er á ríkissjóði og þá getum við bara ekki undanskilið umhverfis-, orku- eða auðlindagjöld. Ef við gerðum það þyrftum við að leggja miklu meiri skatta á einstaklinga eða fyrirtæki í formi tryggingagjalds þannig að ég tel ekki ástæðu til að bíða eftir því að starfi nefndarinnar ljúki. Æskilegt hefði verið að niðurstaða nefndarinnar lægi fyrir en ég ítreka að ég tel mikilvægt að hún skili á þeim tíma sem hún áformar, þ.e. um næstkomandi áramót.

Virðulegur forseti. Ég kem hér upp til að ræða við hæstv. utanríkisráðherra um mögulega aðild eða aukaaðild að fríverslunarbandalagi Norður-Ameríku og Mexíkós. Um langt árabil hefur hryggjarstykkið í utanríkisþjónustu og stefnu okkar Íslendinga verið það að auka viðskipti við sem flestar þjóðir, ná fríverslunarsamningum eða viðskiptasamningum eins og við höfum t.d. gert við Færeyinga í sambandi við Höyvíkursamninginn og annan við Kanada sem tók gildi hér fyrr í sumar. Einnig má nefna fjölmarga aðra samninga. Í raun má segja að EES-samningurinn sé útvíkkaður viðskiptasamningur og fríverslunarsamningur sem hefur gert okkur kleift að vera í viðskiptum við fjölmargar þjóðir um langt árabil. NAFTA, fríverslunarsamningur Norður-Ameríku, var upphaflega samningur milli Kanada og Bandaríkjanna sem Mexíkó kom inn í á árinu 1994, ef ég hef kynnt mér rétt. Ástæðan fyrir því að menn voru að þessu á þessum tíma hefur mér sýnst sú að á þeim tíma var verið að byggja upp viðskiptablokkir um allan heim og er Maastricht-samningur Evrópusambandsins frá 1992 ein birtingarmynd þess. Á þessum tímapunkti bjuggu menn sér til viðskiptablokkir sem þeir lokuðu sig inni í og síðan átti hver blokkin samskipti við aðra og eru fjölmörg viðskiptastríð þar sem viðskiptahindranir hafa komið í veg fyrir eðlileg viðskipti frá þessum tíma og ekki öll leyst enn. Því má svo sem spyrja þar sem við höfum gert þennan samning í gegnum EFTA-ríkin í gegnum fríverslunarsamninginn við Kanada hvort við höfum haldið áfram að dýpka þann samning. Hvers virði er sá samningur okkur? Í því sambandi vitna ég til fréttar sem birtist á vef utanríkisráðuneytisins 30. apríl sl. Þar stendur, með leyfi forseta: „Telja verður að samningurinn sé mikilvægur fyrir Ísland sem og önnur EFTA-ríki. Í því sambandi má nefna að um er að ræða fyrsta fríverslunarsamning sem Kanada gerir við ríki í Evrópu, en þess ber þó að geta að ESB og Kanada fyrirhuga að hefja fríverslunarviðræður á næstu mánuðum.“ Spurningin er þá sú hvort þessi samningur gefi okkur eitthvað aukalega. Því spyr ég ráðherrann þeirra spurninga sem voru lagðar fyrir hann. Erum við þá ekki að setja öll eggin í eina körfu, þ.e. ESB-körfuna? Það hefur komið fram í málflutningi margra stjórnarþingmanna og samflokksmanna utanríkisráðherra að ekki sé gáfulegt að setja öll álver, alla stóriðjuna, í eina körfu og þá velti ég fyrir mér hvort við höfum ekkert plan B. Ef eitt ríki af 27 í Evrópu vill okkur ekki, 

Frú forseti. Við eigum náttúrlega nú þegar í viðskiptum við fjölmörg ríki í gegnum fríverslunarsamninga sem við höfum gert í gegnum okkar ágæta EFTA. Það er rétt hjá hv. þingmanni að hryggjarstykkið í starfi utanríkisráðuneytisins er einmitt að greiða fyrir viðskiptum við önnur lönd. Að því er varðar þann samanburð sem hv. þingmaður gerir annars vegar á NAFTA og hins vegar ESB er rétt að það komi fram að árið 2008 nam hlutdeild útflutnings okkar til Bandaríkjanna 5,5% af öllum vöruútflutningi en var 75% til ESB-ríkjanna. Þetta er gríðarlega mikill munur og ekkert óeðlilegt við að við horfum sterklega til Evrópusambandsins sem mótaðila í viðskiptum. Að því er varðar síðan spurningu hv. þingmanns um hvort það hafi verið kannað í ráðuneytinu að taka upp beina aðild eða aukaaðild að fríverslunarbandalagi Norður-Ameríku og Mexíkós er svarið það að bein aðild eða aukaaðild hefur ekki verið könnuð á síðustu árum, en hins vegar var gerð könnun á því máli árið 1994 og skýrsla lögð fram. Hv. þingmaður spyr hver hafi orðið niðurstaða þeirrar könnunar. Í þeirri niðurstöðu starfshópsins kom fram að það væri álitlegur kostur að gera fríverslunarsamning við Bandaríkin. Sömuleiðis taldi hópurinn að aðild að NAFTA-samningnum kæmi mjög vel til greina. Frá því að þessi könnun var gerð hefur Ísland í gegnum samstarf sitt við og aðild að EFTA gert fríverslunarsamning við tvö ríki, Kanada og Mexíkó. Sú staðreynd að EFTA-ríkin hófu fríverslunarviðræður bæði við Mexíkó og Kanada á síðustu árum nýliðinnar aldar gerði það að verkum að ekki var talin ástæða fyrir EFTA-ríkin eða Ísland til að leita eftir aðildarmörkuðum NAFTA-ríkjanna í heild sinni vegna þess að með aðildinni eða í gegnum EFTA var ráðinn til lykta fríverslunarsamningur við þau tvö lönd. Hins vegar stæði þá eftir að láta á það reyna hvort hægt væri að tryggja bættan aðgang að mörkuðum í Bandaríkjunum. Sá möguleiki hefur verið kannaður ítarlega, fyrst í gegnum EFTA, en við byggjum á þeirri hefð að við förum ekki í tvíhliða viðræður við ríki fyrr en fullreynt er að ekki sé hægt að gera það í gegnum EFTA. Staða málsins var sú að ekki náðist að koma á viðræðum EFTA-ríkjanna og Bandaríkjanna og þess vegna hefur Ísland líka ítrekað kannað möguleikana á því að gera tvíhliða fríverslunarsamning við Bandaríkin. Niðurstaðan af slíkum athugunum hefur jafnan verið á sömu leið, að ekki sé til staðar grundvöllur til að hefja fríverslunarviðræður við Bandaríkin, reyndar hvorki á vettvangi EFTA né tvíhliða. Þar ræður fyrst og fremst tvennt, í fyrsta lagi hafa Bandaríkin ítrekað gefið til kynna í viðræðum við íslensk stjórnvöld að í ljósi takmarkaðra viðskiptahagsmuna hafi þau ekki áhuga á tvíhliða fríverslunarsamningi við Ísland. Í öðru lagi hafa Bandaríkin, m.a. á fundum embættismanna þeirra og EFTA-ríkjanna sem voru haldnir á árunum 2003–2005, gefið það alveg skýrt til kynna, sem ég hygg að hv. þingmanni þyki athyglisvert, að forsenda fríverslunarsamnings væri sú að markaðsaðgangur fyrir landbúnaðarvörur, þar með taldar viðkvæmar landbúnaðarvörur, svo sem kjöt og mjólkurvörur, yrði bættur mjög verulega frá því sem nú er. Þessi skýra afstaða Bandaríkjamanna varðandi markaðsaðgang fyrir landbúnaðarvörur hefur leitt til þess að ekki hefur verið talið raunhæft af hálfu EFTA-ríkjanna að óska eftir formlegum fríverslunarviðræðum við Bandaríkin. Þess má svo geta að eitt af fyrstu verkum mínum, að mig minnir, í embætti utanríkisráðherra fyrr á þessu ári var að undirrita samning við Bandaríkin sem fól m.a. í sér stofnun sérstaks samráðsvettvangs íslenskra og bandarískra stjórnvalda um viðskipti og fjárfestingar. Fyrsti fundur var haldinn í fyrrasumar. Þar ítrekuðu Bandaríkjamenn að þeir hefðu mun frjálslyndari afstöðu en Ísland hvað varðar niðurfellingu tolla af landbúnaðarvörum í fríverslunarviðræðum sínum. Hv. þingmaður spyr mig síðan hvort ráðherra hafi ekki hug á því að beita sér fyrir því að kanna möguleika Íslands á aðild að NAFTA. Í ljósi þessara skýringa sem ég hef gefið og upplýsinga hérna tel ég nú og miða við afstöðu Bandaríkjanna að það sé mjög ólíklegt að ég muni beita mér fyrir slíkum athugunum, a.m.k. að svo stöddu.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurði Jóhannssyni fyrir að taka þetta mál hér upp og beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um mögulega aðild að NAFTA og aukið samstarf vestur um haf. Ég held að þarna sé óplægður akur og þarna eigum við að sækja miklu meira fram, til að mynda til Kanada. Ég ræddi nýverið við sendiráð Kanada hér á Íslandi og þar skildist mér að til að mynda hjá stjórnvöldum í Kanada hefði verið fullur vilji þegar hrunið varð hér í haust að stórefla samstarf og stuðning við Íslendinga en einhverra hluta vegna hefur ávallt verið horft til Evrópusambandsins. Ég beini þeirri áskorun minni til utanríkisráðherra að hann hefji vinnu í þessa átt því að hann veit jafn vel og ég að íslenska þjóðin mun hafna ESB-aðildinni og þá er gott að líta vestur um haf og líta á þá möguleika sem við eigum þar.

Heyr, heyr.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ágætlega skilmerkileg svör. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að við flytjum nú um stundir mun meira til Evrópu en til Vesturheims. Engu að síður er þessi NAFTA-viðskiptablokk, ef við berum hana saman við Evrópusambandsblokkina, sú stærsta eða næststærsta í heimi ef við lítum út frá vergri landsframleiðslu, eftir því hvort við lítum á málin út frá viðskiptum eða verslun og þjónustu. Það er því ýmislegt að sækja eins og kom fram í máli hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar ef við lítum bara í þá áttina. Það sem ég vildi ræða við ráðherrann og mér fannst kannski ekki koma nægilega skýrt fram í máli hans er hvað breyttist í stefnumörkun okkar Íslendinga frá því að gera viðskiptasamninga við flestar þjóðir í heiminum. Hvenær tókum við þessa markvissu ákvörðun? Var þjóðin upplýst um það að við ætluðum nú til að mynda að segja upp fríverslunarsamningum við Kanada sem er nýlega gerður og við Færeyinga sem er tvíhliða opinn samningur? Við munum að sjálfsögðu ekki hafa leyfi til að hafa slíka samninga ef við göngum inn í viðskiptablokkina Evrópusambandið, þá gerir Evrópusambandið slíka samninga fyrir okkar hönd en ekki við. Hvenær tók þjóðin þá markvissu upplýstu ákvörðun að hún væri hætt þeirri stefnu sem hún hefur tekið og farið eftir um áratugaskeið, allt frá því að hún varð lýðveldi, að reyna að ná viðskiptum við sem flestar þjóðir? Hvenær tók hún þá ákvörðun að fara inn í eina blokk og loka sig frá hinum og láta Evrópusambandsblokkina sjá um samninga, þar á meðal til að mynda við vini okkar Færeyinga og eins Kanada? Mér þykir sérkennilegt hve lítið hefur farið fyrir þessari frétt sem birtist á vef ráðuneytisins 30. apríl og eins samningnum sem ég held að hafi tekið gildi í júlí. Eru ekki möguleikar okkar gríðarlegir í þessu gríðarlega landi með mikil tengsl við Ísland og íslenska menningu, 

Frú forseti. Ef það fer svo að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu er það rétt hjá hv. þingmanni að þá munu þessir samningar niður falla en á móti kemur að Íslendingar munu þá ganga inn í þá fríverslunarsamninga sem ESB hefur gert við önnur ríki. EFTA hefur yfirleitt fylgt í slóð ESB, ekki að öllu leyti en að nánast öllu leyti. Að því er varðar þau tvö ríki sem hv. þingmaður nefnir sérstaklega hefur ESB í gildi góðan fríverslunarsamning við Mexíkó og hefur hafið viðræður við Kanada líka. Sjálfur þekki ég samninginn við Kanada ákaflega vel. Hann var ein 12 ár í undirbúningi. Ég átti sæti í utanríkismálanefnd þegar undirbúningur hans hófst. Ég stýrði fyrstu fundum utanríkismálanefndar því að þetta hófst með samskiptum milli þinganna tveggja og það voru mér mikil vonbrigði hversu seint það gekk að koma honum á. Það gerðist þó að lokum. Ég er sammála hv. þingmönnum um að þarna eru mikil tækifæri. Ég hef sjálfur nýlega átt viðræður við utanríkisráðherra Kanada einmitt um möguleikana á því að nýta þennan samning betur, sömuleiðis við ættmenni okkar í Vesturheimi þar sem ég var einmitt á þeirra slóðum í sumar og menn töldu að þarna væru ákveðnir möguleikar. Ég er alveg sannfærður um að í framtíðinni muni þeir opnast þegar bæði Kanadamenn og Íslendingar gera sér grein fyrir þessu. Þarna eru t.d. ákveðnir sterkir möguleikar á sviði landbúnaðar fyrir einstakar greinar landbúnaðarins, m.a. í kjördæmi hv. þingmanns að því er ég hygg. Við höfum ekki tekið neina meðvitaða ákvörðun um að segja okkur úr samskiptum við einn eða neinn þó að við kynnum að ganga inn í Evrópusambandið. Þvert á móti tel ég að það mundi styrkja stöðu okkar að mörgu leyti. Ég ítreka að auðvitað viljum við hafa góð samskipti við Vesturheim og Norður-Ameríku. 

Virðulegur forseti. Ég beini hér fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra um gæslu hagsmuna Íslands í Norðurhöfum. Breytt veðurfar á síðustu árum og áratugum veldur því að á næstu árum og áratugum mun landfræðileg lega Íslands gera landið jafnmikilvægt og á kaldastríðsárunum, ef ekki mikilvægara, hvort sem okkur líkar sú staðreynd betur eða verr. Siglingar í norðvestur, fyrir vestan Grænland, og eins í norðaustur, fyrir norðan og vestan Noreg, eru nú að opnast í fyrsta sinn í þekktri mannkynssögu, þ.e. báðar þessar siglingaleiðir. Síðla sumars og hausts hafa skip, að vísu ísbrjótar, getað siglt frá Kyrrahafi til Atlantshafs í gegnum þetta og sparað sér þær leiðir sem þekktar eru í gegnum Panama og Súes. Þá hafa siglingar skemmtiferðaskipa meðfram austurströnd Grænlands aukist stórkostlega, eins og við höfum reyndar séð með viðkomu hér á Íslandi. Þar hafa auðvitað vaxið ýmsir möguleikar en einnig hefur komið upp ýmis áhætta sem við þurfum að verjast í framtíðinni. Þetta þýðir reyndar að hafið hér fyrir norðan og Norður-Íshafið gætu orðið skipafær allt árið innan fárra áratuga. Á næstu árum eða áratugum munu opnast fleiri möguleikar á að nýta auðlindir hafsins og eins sjávarbotnsins en við nýtum í dag og margir óþekktir möguleikar eru þar fólgnir. Rannsóknir benda t.d. til þess að fjórðung ónýttra olíulinda jarðar sé að finna á þessu landgrunni og það eru ýmsir málmar, jarðgas og ýmislegt annað sem við þekkjum kannski ekki í dag sem við þurfum hugsanlega að passa upp á. Siglingaleiðirnar gera það að verkum að hér munu sigla skip með olíufarma, flutningaskip og skemmtiferðaskip í stórum stíl. Því velti ég fyrir mér hvernig við vinnum að þessu máli í dag. Hér hafa verið lagðar fram þingsályktunartillögur um að verja hagsmuni okkar. Hér hafa verið haldnar ráðstefnur, svokölluð „Ísinn brotinn“ um það hvernig við verðum að vera undirbúin þegar Norður-Íshafsleiðin opnast. Einnig má minna hér á ávarp fyrrverandi utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, þar sem hún fjallaði m.a. um ýmsa möguleika. Ef ég má vitna í ræðu hennar segir hún einfaldlega að við „Íslendingar leggjum höfuðáherslu á að þau ríki, sem hagsmuni hafa af opnun siglingaleiða um Norður-Íshafið og auðlindanýtingu þar í framtíðinni, eigi með sér gott og náið samstarf“ og einnig að Ísland geri „tilkall til víðáttumikilla landgrunnssvæða“. 

Frú forseti. Ég er eiginlega sammála öllu því sem hv. þingmaður segir um þau nýju tækifæri sem kunna að opnast okkur á næstu árum og mætti kannski kalla gagnvart okkur hinar jákvæðu afleiðingar loftslagsbreytinganna. Sömuleiðis eru þarna líka ákveðnar ógnir sem við þurfum að vera okkur meðvituð um. Hagsmunagæsla ráðuneytisins fer fram með margvíslegum hætti. Til dæmis hefur ráðuneytið forgöngu um að verja mál Íslendinga og sækja varðandi tilkall okkar til ýmissa svæða sem eru á landgrunninu. Það mál er í góðu horfi, kostar að vísu töluvert mikið af peningum, en ég tel að utanríkisráðuneytið núna og fyrr hafi haldið mjög fast á því. Utanríkisráðuneytið hefur sömuleiðis í samráði við aðrar þjóðir, nágrannaþjóðir okkar, fylgst mjög mikið með þeirri öru þróun sem er á norðurslóðum þar sem við sjáum að ísinn er að bráðna miklu hraðar en áður var haldið að mundi gerast. Þetta getur haft í för með sér margvíslegar breytingar, t.d. getur þetta leitt til breytinga á för fiskstofna. Við sjáum að fiskstofnar geta jafnvel horfið. Ein af afleiðingum þessara breytinga er sú að einn af mikilvægustu stofnum okkar, loðnan, virðist hafa haldið út fyrir efnahagslögsöguna. Við höfum að sjálfsögðu í krafti þeirra samninga sem gerðir hafa verið freistað þess og munum gera það að halda áfram veiðum okkar ef í ljós kemur að hún eða aðrir nytjastofnar flytji sig varanlega um set. Á móti kemur að svipuð tækifæri verða til, þ.e. nýjar tegundir, hlýlægari, koma inn í efnahagslögsöguna eins og makríllinn, og ríkisstjórnin freistar þess auðvitað að ná varanlegum samningum um veiðar úr þeim stofni og með þeim hætti að hægt sé að veiða hann hugsanlega innan efnahagslögsögu annarra ríkja þegar hann er á miklu verðmætara og vinnanlegra formi. Það er líka alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, tækifæri sem tengjast siglingum verða mjög mikil. Það er alveg ljóst að mikil svæði sem nú eru þakin ís verða íslaus innan skamms og þá munu þau virka sem segull á þjóðir og stórfyrirtæki sem munu halda þangað til að reyna að vinna olíu af hafsbotni og hugsanlega líka málma. Þetta hefur í för með sér mikil tækifæri fyrir Ísland, t.d. á því svæði sem hv. þingmaður talaði um, við Austur-Grænland og jafnvel enn norðar, þar er ljóst að verða mikil olíu- og gasvinnslusvæði. Hv. þingmaður sagði að á þessu svæði ásamt Drekasvæðinu væri að finna fjórðung þeirra olíubirgða sem enn eru ónýttar. Sum þessara svæða verður ekki hægt að þjónusta nema frá Íslandi þannig að ég tel þarna mikil tækifæri fyrir byggðir á Norðurlandi, Norðausturlandi og Vestfjörðum. Við höfum reynt að sækja hagsmuni Íslendinga með því að kynna þessa möguleika, bæði með því að gera það fyrir ýmsum þjóðum sem hafa sérstakan áhuga á því og líka fyrir ýmsum stórfyrirtækjum sem í tímans rás munu hugsanlega freista þess þegar siglingaleiðin opnast úr Kyrrahafinu um Norður-Íshafið og yfir í Norður-Atlantshafið að koma hér upp umskipunarhöfnum. Við höfum t.d. rætt við stærsta fyrirtæki á því sviði í heimi, Dubai Ports. Við höfum í gegnum Útflutningsráð, sem er hluti af utanríkisráðuneytinu, sent sendinefndir til þess að kynna þetta mál með þeim árangri að á þessu ári og síðasta hafa komið sendinefndir hingað beinlínis til að kynna sér þetta. Sú þjóð sem á öldum fyrr er talið að hafi jafnvel siglt alla leið til Íslands, þ.e. Kínverjar, er t.d. með ákveðnar hugmyndir um samstarf við Íslendinga á þessu sviði. Sá ráðherra sem fer með þessi mál kom hingað eigi alls fyrir löngu til að ræða við okkur um þetta. Hins vegar verðum við líka að horfast í augu við það að innan tíðar mun þetta leiða til þess að mikill fjöldi gríðarlega stórra olíuflutningaskipa og gríðarlegra gámaflutningaskipa mun sigla í grennd við Ísland. Þetta hefur í för með sér ákveðna hættu, bæði vegna mannskaða, skipsskaða og mengunarslysa. Við þurfum að verjast þessu. Það höfum við gert með því að reyna að koma upp og erum að vinna að því, og höfum reyndar undirritað ákveðna samninga, tvíhliða samkomulag við Noreg, Danmörku og Bretland á sviði öryggis- og varnarmála, svokallað grannríkjasamstarf. Ég vísa síðan líka til Stoltenbergsskýrslunnar sem ég hafði framsögu fyrir á Norðurlandaráðsþingi í síðustu viku þar sem drög eru lögð að mikilvægu samstarfi með norðurslóðir í huga til næstu 15–20 ára. Þar er talað um stórbrotnar hugmyndir um samnorræna hafgæslu og sömuleiðis er talað um samnorrænt vöktunarkerfi. Þetta eru miklar hugmyndir. Engin þessara þjóða getur ein staðið undir þessu en við eigum öll hagsmuna að gæta. Þetta er hluti af þeirri hagsmunagæslu sem 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu efni. Ég ætlaði að gera hið sama og hæstv. utanríkisráðherra sem benti á skýrslu Thorvalds Stoltenbergs sem utanríkisráðherra kynnti á Norðurlandaráðsþingi. Ég held að þar sé margt mjög jákvætt og við ættum að taka þessa skýrslu hér til ítarlegrar skoðunar og umfjöllunar því að í henni bendir hann einfaldlega á þá miklu möguleika sem norrænu ríkin eiga í samstarfi sín á milli á norðurslóðum. Hann bendir einnig á, sem ég held að þurfi að skoða mjög gaumgæfilega, þá möguleika sem eru á norðurslóðum og þá miklu ásókn stærri efnahagsvelda í þær auðlindir sem þar liggja. Þar eigum við að horfa til aukins samstarfs við þau ríki sem vilja standa utan slíkra bandalaga og við eigum að taka það úr þessari skýrslu Thorvalds Stoltenbergs sem jákvætt er 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra svörin og ræðu hans í þessu sambandi og tek undir orð hans um alla þá möguleika sem þarna eru. Í því ljósi langar mig að velta þeim möguleika upp við ráðherrann hvort ekki sé líklegra til árangurs ef við, ásamt þeim grannþjóðum sem hafa hagsmuna að gæta, tökum höndum saman með þeim þjóðum og reynum að verjast öðrum sem sækja þarna inn á, tökum höndum saman með þeim um að nýta þá hagsmuni sem þarna eru, hvort ekki sé líklegra fyrir velgengni íslenskrar þjóðar að hún standi sjálfstæð þjóð í samstarfi með þessum ríkjum, Færeyingum, Grænlendingum, Norðmönnum, Kanadamönnum og Rússum og svo Dönum að því leyti sem þeir snúa að utanríkisstarfsemi Grænlendinga og Færeyinga, en öðrum fjarlægum þjóðum sem hafa ekkert tilkall til þessara svæða, til að mynda í Mið-, Austur- eða Suður-Evrópu. Er ekki heppilegra fyrir íslenska þjóð ef við stöndum saman um þetta? Mig langar einnig að velta því upp við hæstv. ráðherra hvort ekki sé æskilegt og líklegt eða skynsamlegt að við ættum að stefna að því að setja upp sameiginlega björgunar- og eftirlitsstofnun sem hefði þá aðsetur á Íslandi? Ég tek undir orð hans um að engin ein þjóð getur vaktað allt þetta svæði, það er mjög dýrt og það þarf að standa sameiginlega að því af öllum þeim ríkjum sem þar koma að máli. Að lokum langar mig aðeins að nefna það að í ræðu Ingibjargar Sólrúnar, fyrrverandi utanríkisráðherra, er talað um að undirbúningur sé hafinn að heilsteyptri stefnumótun íslenskra stjórnvalda í málefnum norðurslóða í ráðuneytinu og mig langar aðeins að heyra hæstv. ráðherra segja frá því hvar sú vinna stendur. Þetta er frá árinu 2007.

Frú forseti. Að því er varðar síðustu spurningu hv. þingmanns hefur komið út sérstök skýrsla sem var fyrsti afrakstur þeirrar vinnu sem forveri minn setti af stað. Þar er að finna drögin að stefnumótun Íslands gagnvart norðurslóðum. Ég sagði síðan í ræðu minni, sem var stefna íslensku ríkisstjórnarinnar á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna nú fyrir skömmu, að norðurslóðir yrðu eitt helsta áherslusvið íslenskrar utanríkisstefnu á næstu árum. Ég er alveg sammála því sem hv. þingmaður sagði um nauðsyn á auknu samstarfi okkar við Grænlendinga og Færeyinga. Ég hef sjálfur tekið það upp, að frumkvæði mínu ræddi ég þetta við lögmann Færeyinga þegar hann var hér í heimsókn. Ég reifaði þann möguleika að við tækjum aftur upp þann sið sem Íslendingar höfðu ásamt þessum þjóðum, að helstu forustumenn, þ.e. forsætisráðherra Íslands, formaður landstjórnarinnar í Grænlandi og færeyski lögmaðurinn, hittust a.m.k. reglulega einu sinni á ári til að þétta saman hagsmuni sína á þessu sviði. Rök mín fyrir því að endurupptaka þetta voru einmitt þau að á næstu árum er líklegt að þessir miklu möguleikar á norðurslóðum og líka vaxandi ógnir gerðu það að verkum að við þyrftum að standa saman um þetta. Ég ræddi þetta sömuleiðis á fundi með Vestnorræna ráðinu í Stokkhólmi á meðan á Norðurlandaráðsþinginu stóð í síðustu viku og tók þetta einnig upp á fundi með Kuupik Kleist, hinum nýja formanni landstjórnarinnar. Honum hefur verið boðið til Íslands á nýju ári, m.a. til þess að ræða mál af þessum toga, þannig að ég er alveg sammála hv. þingmanni. Ég er líka sammála því sem kom hér fram hjá hv. þm. Ásmundi Daðasyni að í Stoltenbergsskýrslunni er að finna mjög marga merkilega hluti sem við eigum að reyna að vinna með samstarfsþjóðum okkar á Norðurlöndunum vegna þess að engin ein þessara þjóða getur staðið undir þeirri vöktun og því eftirliti og hagsmunagæslu 

Hæstv. forseti. Um miðjan júlí samþykkti Alþingi, reyndar með naumum meiri hluta atkvæða, að fela ríkisstjórninni að ganga til aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Síðan eru liðnir þrír og hálfur mánuður og það sem frést hefur af undirbúningi viðræðnanna eru fyrst og fremst atriði sem varða spurningalista ESB til íslenskra stjórnvalda og svör við spurningunum. Minna hefur farið fyrir öðrum þáttum sem varða þennan undirbúning. Það var raunar greint frá því í gær, held ég, hver það er af embættismönnum utanríkisráðuneytisins sem verður formaður samninganefndar Íslands en það hefur ekkert komið fram um það hverjir aðrir muni skipa samninganefndina eða vera í forsvari fyrir einstakar undirnefndir sem ég hygg að muni gegna mikilvægu hlutverki. Það hefur heldur ekki komið fram neitt opinberlega um vinnu við mótum samningsmarkmiða fyrir Íslands hönd í þessum viðræðum en eins og greint hefur verið frá í fjölmiðlum er almennt gert ráð fyrir því að viðræðurnar muni hefjast fljótlega upp úr áramótum þannig að tíminn styttist. Ég get ekki litið öðruvísi á, hæstv. forseti, en svo að þessi dráttur á mikilvægum undirbúningi fyrir aðildarviðræðurnar sé töluvert á skjön við yfirlýsingar og ummæli hæstv. utanríkisráðherra sem hefur ítrekað lýst því yfir í fjölmiðlum að undanförnu að hann vonist til og reikni með að Ísland verði tekið inn í Evrópusambandið á einhverjum methraða. Það hefur mátt skilja ummæli hæstv. utanríkisráðherra með þeim hætti. Það má líka nefna í þessu sambandi, og það er að hluta til tilefni spurninga minna hér, að hæstv. ráðherra hefur ítrekað lýst því yfir að allt umsóknarferlið verði afar opið og gegnsætt og að Alþingi verði haft náið með í ráðum í sambandi við alla þætti undirbúningsins. Þess vegna vil ég, hæstv. forseti, beina eftirfarandi spurningum til hæstv. utanríkisráðherra: 1. Hvað líður undirbúningi samningsmarkmiða fyrir Íslands hönd vegna aðildarviðræðna við Evrópusambandið? 2. Hvað líður skipun samninganefndar Íslands vegna viðræðnanna?

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að undirbúningnum líður vel og hann er í besta atlæti hjá utanríkisráðherra sem fer með þetta mál. Ég vil líka þakka hv. þingmanni fyrir það hversu árvökull hann er í varðstöðu sinni gagnvart ferlinu í ljósi þess að hann greiddi atkvæði gegn því og gegn því meirihlutaáliti sem er sú biblía sem ég sem utanríkisráðherra fylgi í þessum málum. Það er rétt hjá hv. þingmanni að á þessum málum hefur aðeins hægt en það var ekki í andstöðu við stjórnmálaflokkana á þingi. Ég sagði það alveg skýrt í fjölmiðlum og taldi að nokkuð góður skilningur hefði komið fram á því í samtölum við forustumenn í ýmsum stjórnmálaflokkum að það væri rétt að á meðan hitinn væri að gusast úr mönnum vegna Icesave færu menn sér aðeins hægar, t.d. varðandi skipun samninganefndarinnar. Hins vegar er það svo að ferlið sem hv. þingmaður talar um byggist að öllu leyti á þeirri daglegu biblíu minni sem ég nefndi hér áðan, meirihlutaáliti utanríkismálanefndar, og það gerir ráð fyrir því að ferlið sé í eftirfarandi þrepum: Fyrst sendir Evrópusambandið spurningarnar eins og hv. þingmaður hefur drepið á og síðan semja Íslendingar svörin og senda ESB. Svörin hafa verið send. Það má gera ráð fyrir því, eins og kemur fram í meirihlutaálitinu, að hér komi einhverjar viðbótarspurningar. Því ferli mun ljúka væntanlega upp úr miðjum nóvember. Við höfum síðustu dagsetningu til að ljúka öllu okkar verki hvað þetta varðar upp úr miðjum nóvember. Þá hefst samkvæmt þessu ferli rýning löggjafar sambandsins við löggjöf Íslands. Þegar því er lokið skapast forsendur til þess að móta samningsafstöðu á einstökum samningssviðum og þá er það hlutverk einstakra samningahópa, samninganefndar og aðalsamningamanns að móta afstöðu Íslands að höfðu samráði við utanríkismálanefnd Alþingis og að teknu tilliti til allra þeirra sjónarmiða sem koma fram í téðu meirihlutaáliti. Samningsafstaða á einstökum sviðum er svo samþykkt af ríkisstjórn. Allt þetta getur hv. þingmaður lesið um í sínu ágæta eintaki af meirihlutaálitinu. Hv. þingmaður spyr síðan hvað líði skipun samninganefndar. Það er búið að skipa hana. Eins og fram hefur komið er formaður Stefán Haukur Jóhannesson sendiherra, varaformenn eru tveir, Björg Thorarensen, deildarforseti lagadeildar HÍ, og Þorsteinn Gunnarsson, fyrrverandi rektor Háskólans á Akureyri. Aðrir fulltrúar í samninganefndinni eru Gréta Gunnarsdóttir, Högni S. Kristjánsson, Kolfinna Jóhannesdóttir, Martin Eyjólfsson, Sturla Sigurjónsson, Þorsteinn Pálsson, lögfræðingur í Reykjavík, Anna Jóhannsdóttir, Bryndís Kjartansdóttir, Kolbeinn Árnason, sömuleiðis lögfræðingur í Reykjavík, María Erla Marelsdóttir, Maríanna Jónasdóttir, Már Guðmundsson, seðlabankastjóri í Reykjavík, Ragnheiður Elfa Þorsteinsdóttir, Ragnhildur Helgadóttir prófessor og Sigurgeir Þorgeirsson. Nefndin hefur sem sagt verið skipuð, verið kynnt utanríkismálanefnd og ég held að okkur sé ekkert að vanbúnaði að leggja í þennan leiðangur. Ég hef sagt að ég vonaðist til þess að það væri mögulegt að við kæmumst í gegnum leiðtogafund Evrópusambandsins núna í desember en ég hef jafnframt sagt að það er annaðhvort desember eða mars, það eru í öðrum hvorum þessara tveggja mánaða sem ég held að sú ákvörðun verði tekin. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hans á þessu máli. Mér sýnist að hann sé mér sammála um að það sé gott fyrir hagsmuni Íslendinga að málið gangi hratt og vel. Batnandi manni er best að lifa og mér sýnist sem þessum hv. þingmanni vindi mjög ötullega fram á sínum pólitíska þroskaferli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir hlý orð í minn garð en verð þó að hryggja hann með því að afstaða mín er óbreytt. Hins vegar er auðvitað ljóst að þegar ákvörðun hefur verið tekin á Alþingi, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, um aðildarviðræður við Evrópusambandið skiptir miklu máli hvernig haldið er á þeim málum. Mér fannst ræða hæstv. utanríkisráðherra gefa til kynna að ég hefði í meginatriðum rétt fyrir mér um það að við værum núna á því stigi, þremur og hálfum mánuði eftir að aðildarumsókn var samþykkt hér á þingi, að einu aðgerðirnar af hálfu stjórnvalda væru þær að svara spurningalistum Evrópusambandsins. Það hefur ekki farið neinum sögum af því að Ísland hafi sent Evrópusambandinu spurningalista. Hins vegar verð ég að segja að ég átta mig ekki á því og vona að hæstv. utanríkisráðherra geti skýrt það fyrir mér hér á eftir af hverju það er eitthvað eðlislægt eða efnislegt sjónarmið að bíða með mótun samningsmarkmiða þangað til spurningalistunum hefur verið svarað. Eftir því sem ég hef skilið best varða þessir spurningalistar fyrst og fremst stöðuna á löggjöf á Íslandi. Evrópusambandið er að afla upplýsinga um löggjöf hér á landi á ýmsum sviðum, og ég sé ekki að það ætti með nokkru móti að tefja mótun samningsmarkmiða. Auðvitað vitum við að í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar komu fram ákveðin meginviðmið í því sambandi en hins vegar verður að geta þess að í því meirihlutaáliti eru margar spurningar skildar eftir í lausu lofti með því að segja „huga þarf að“ eða „betur þarf að skoða“ eða „nauðsynlegt er að fara vel yfir“ o.s.frv. Afstaða er ekki tekin í mörgum veigamiklum málum og það er það sem ég kalla eftir að íslensk stjórnvöld geri, 

Frú forseti. Hv. þingmaður skiptir í sumum málum svo ört um skoðun að maður á erfitt með að fylgjast með. Hér í sumar hélt hann margar magnþrungnar ræður sem allar miðuðu að því að það væri allt of skjótt af stað farið og menn ættu heldur að flýta sér hægt. Núna er erfitt að skilja mál hans öðruvísi en svo að honum finnist sem utanríkisráðherra sé allt of svifaseinn í þessum málum. Hugsanlega hefur hann verið að lesa Morgunblaðið og fær sína vitneskju þaðan eða sína eigin upplýsingu á þessu sviði. Hv. þingmaður sagði í fyrri ræðu sinni, og ég komst ekki til að svara, að ég hefði margsinnis lýst því yfir að Ísland mundi fara á methraða inn í Evrópusambandið. Þetta er allt saman uppspuni úr leiðarahöfundum Morgunblaðsins sem hv. þingmaður hefur greinilega miklu nánara samband við en utanríkisráðherra eins og sakir standa. Ég hef aldrei haldið slíku fram. Ég hef hins vegar sagt, sem rétt er, að Ísland er komið lengra áleiðis í samrunaferli en mörg önnur ríki sem hafa hug á að fara þar inn eða ríki sem hafa farið inn á umliðnum árum þegar þau hófu sína ferð. Ástæðan er sú að við höfum í 15 ár tekið þátt í EES og við höfum farið í gegnum Schengen. Mat framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á því hversu langt við erum komin er að við séum búin að taka upp 75% af regluverki sambandsins. Ég tel að það sé að vísu ekki svo mikið. Ég hef þvert á móti sagt alveg skýrt, og þvert á það sem t.d. stækkunarstjóri Evrópusambandsins hefur sagt, að ég telji að samningaviðræðurnar verði ekki eins hraðar og margir virðast álíta. Ég tel að þær verði erfiðar og ég tel að þær muni að sjálfsögðu markast mjög af því með hvaða hætti okkur tekst að leiða til lykta deilumál innan landbúnaðar og sjávarútvegs sérstaklega. Þar stöndum við allir sem þjóðhollir Íslendingar og þar höfum við þetta leiðarhnoða sem er meirihlutaálitið. Og af því að hv. þingmaður beindi líka til mín spurningum um tímasetningar á mótun samningsafstöðu segi ég: Ég fer nákvæmlega eftir ferlinu sem þar er. Það verður að gefa hv. þingmanni það 

Virðulegi forseti. Það hefur verið frá því greint að Sementsverksmiðjan á Akranesi glími við erfitt rekstrarumhverfi og þess vegna vakti það mikla athygli og jákvæða athygli þegar það gerðist að ríkisstjórnin ákvað á fundi sínum þriðjudaginn 25. ágúst að fela iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra að kanna þessi mál og skila um það áliti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra tók að sér að vera eins konar fréttafulltrúi þessa máls og greindi frá málinu með eftirfarandi hætti, virðulegi forseti: „Ég tók málefni Sementsverksmiðjunnar á Akranesi upp í ríkisstjórn í morgun. Mikilvægt er að allt sé gert sem mögulegt er til að verja stöðu og framtíð íslenskrar sementsframleiðslu. […] Það ríkja nú neyðarlög á sviði fjármála- og viðskiptalífs landsins. Í gildi eru lög um gjaldeyrishöft og barist er fyrir hverju starfi sem skilar verðmætum í þjóðarbúið og sparar erlendan gjaldeyri. Það skýtur því skökku við að opinberir aðilar skulu áfram kaupa innflutt sement til sinna framkvæmda á sama tíma og barist er fyrir lífi og framtíð íslenskar sementsframleiðslu.“ Hæstv. ráðherra segir jafnframt að stjórn Verkalýðsfélags Akraness hafi ályktað og hvatt ríkisstjórnina til að standa vörð um Sementsverksmiðjuna og sjá til þess að fyrirtæki í eigu íslenska ríkisins styddu íslenska framleiðslu og notuðu íslenskt sement. Þegar tveimur ráðherrum í ríkisstjórn er falið að fara yfir málefni tiltekins fyrirtækis með þessum hætti eru bundnar við það miklar vonir og væntingar sem eðlilegt er og því verður að gera ráð fyrir að þessi nefnd tveggja ráðherra ríkisstjórnarinnar hafi farið yfir þessi mál og hafi markað einhverja stefnu um það hvernig bregðast beri við þeim vanda sem við er að glíma. Forsvarsmenn Sementsverksmiðjunnar á Akranesi hafa bent á að þeir standi í ósanngjarnri samkeppni við annan aðila. Samkeppnisaðilinn, sem er danskt fyrirtæki sem flytur hingað inn sement, verðleggur sitt sement þannig að mati forsvarsmanna Sementsverksmiðjunnar að greinilega sé um stöðugt undirboð að ræða. Þeir vekja athygli á því að danskt sement sé helmingi ódýrara hér en það er í Danmörku sem sé vísbending um að um sé að ræða einhvers konar undirboð. Mér vitanlega hafa ekki komið fram með einhverjum opinberum hætti viðbrögð af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu máli að öðru leyti en því að í fjárlagafrumvarpinu er boðuð sérstök skattheimta sem mun augljóslega leggjast mjög þungt á Sementsverksmiðjuna. Á fundi sem boðað var til af bæjarstjórn Akraness og verkalýðsfélaginu kom það t.d. fram hjá forstjóra Sementsverksmiðjunnar að áformaður orkuskattur, gæti, miðað við gefnar forsendur, numið 20 millj. kr. í aukaútgjöld fyrir verksmiðjuna. Og kolefnisskatturinn, sem einnig er áformað að leggja á, mundi, miðað við þær hugmyndir sem hæstv. fjármálaráðherra reifaði í greinargerð í sumar, þýða 140 millj. kr. aukaskatt á Sementsverksmiðjuna, 160 millj. alls sem eru  Þetta er það eina sem við höfum heyrt um þessi mál en ég vænti þess að hæstv. iðnaðarráðherra upplýsi 

Virðulegi forseti. Það er rétt að taka fram, þar sem hér hefur verið ákveðið að ræða málefni eins einstaks fyrirtækis sérstaklega á Alþingi, að Sementsverksmiðjan er einkafyrirtæki og eru eigendur þess bæði innlendir og erlendir, norskir og íslenskir, þannig að það liggi alveg klárt fyrir. Auðvitað er rekstrarumhverfi á Íslandi erfitt mjög víða í dag, hjá mörgum fyrirtækjum, og við eigum að horfa til þess að grípa til almennra aðgerða. Í framhaldi af heimsókn okkar, iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra, í Sementsverksmiðjuna - og ekki vorum við í neinni sérstakri nefnd heldur óskuðum við eftir því að skoða þetta mál eða að við kynntum það út frá okkar hliðum þar sem málefni hennar geta komið inn á borð okkar beggja. Við fórum þangað í heimsókn einfaldlega vegna þess að okkur var boðið eins og gerist svo oft, við förum gjarnan í heimsóknir til fyrirtækja. Í kjölfar þess óskaði iðnaðarráðuneytið eftir upplýsingum bæði frá Sementsverksmiðjunni og frá samkeppnisaðilanum sem er Aalborg Portland um markaðshlutdeild og þróun sementsmarkaðar í heild á undanförnum árum. Þá kom í ljós að sveiflur á byggingarmarkaði í heild voru mjög afgerandi þáttur í hinum hraða vexti frá árinu 2004, eftir að fyrirtækið var einkavætt, til 2007. Var vaxandi eftirspurn mætt með innflutningi á sementi þannig að markaðshlutdeild Sementsverksmiðjunnar dróst saman á þessum tíma úr 60% niður í 52% þó svo að selt magn hennar ykist úr rúmlega 100 þúsund tonnum í rúmlega 153 þúsund tonn. Markaðshlutdeild Sementsverksmiðjunnar á móti innfluttu sementi var óbreytt í 52% á árunum 2006–2008. Tölurnar fyrstu sjö mánuði ársins 2009, og þetta er allt samkvæmt upplýsingum frá þeim, benda til þess að hinn mikli samdráttur í sementssölu sem þá varð bitni harðar á innflutningi en á innlendu framleiðslunni. Markaðshlutdeild innlenda sementsins virðist hafa aukist í 63% á fyrri hluta þessa árs. Það birtist einnig í því að innflytjandi danska sementsins hefur fækkað starfsfólki um rúmlega þriðjung á Suðurnesjum. Niðurstaða þessarar skoðunar leiðir í ljós að meginvandi bæði Sementsverksmiðjunnar og innflytjenda sements er hinn almenni samdráttur í byggingariðnaði. Tölur um markaðshlutdeild gefa ekki tilefni til að álykta að hlutur innlendrar framleiðslu sé lakari eftir en áður. Í öðru lagi er spurt hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir sérstökum aðgerðum til að tryggja rekstrargrundvöll verksmiðjunnar, þ.e. Sementsverksmiðjunnar. Eins og ég sagði áður er, þar sem um er að ræða einkafyrirtæki í innlendri og erlendri eigu á samkeppnismarkaði, ekki ástæða að mínu mati til sértækra aðgerða gagnvart þessu eina fyrirtæki. Aðgerðir stjórnvalda í þágu atvinnulífsins hafa verið almennar og má þar nefna frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt sem var samþykkt á vorþingi. Þar var endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu á byggingarstað hækkuð í 100% sem hefur jákvæð áhrif á störf í byggingariðnaði. Endurgreiðsla á virðisaukaskatti nær einnig til sumarbústaða og byggingar sveitarfélaganna. Þá má líka nefna að í öðru lagi hafa reglur um lán Íbúðalánasjóðs til viðhalds félagslegra íbúða verið rýmkaðar. Allt er þetta gert til að skapa störf í byggingariðnaði og auka um leið eftirspurn eftir byggingarefnum á borð við sement. Það mikilvægasta af öllu er almenn styrking á rekstrargrundvelli atvinnulífsins, m.a. með stuðningi við þær framkvæmdir sem raktar eru í minnisblaði með stöðugleikasáttmálanum en þar er þungamiðja verkefnis sem tengist byggingariðnaði óbeint. Það má nefna t.d. að hið opinbera hefur ákveðið að halda áfram framkvæmdum t.d. við tónlistarhúsið ásamt fleiri opinberum framkvæmdum. Hæstv. samgönguráðherra hefur lýst því að efst á hans forgangslista séu Vaðlaheiðargöng sem eru stærðarinnar framkvæmd á þessu sviði. Lífeyrissjóðirnir eru langt komnir með að vinna fýsileikakönnun á því eða taka ákvörðun um hvort farið verði í byggingu nýs landspítala. Þetta eru allt saman gríðarlega mikilvæg verkefni á meðan hinn almenni byggingarmarkaður er mettur. Þess vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að halda áfram og reyna að hefja nýjar opinberar framkvæmdir ásamt því að reyna með breytingu á lögum og sömuleiðis reglum Íbúðalánasjóðs að ýta undir að farið sé í viðhald á húsnæði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn og umræðu um Sementsverksmiðjuna. Það er auðvitað erfitt að ræða um fyrirtæki sem var í ríkiseigu og er eina sinnar tegundar á íslenskum markaði sem því miður var svo afhent einkaaðilum til rekstrar og gerir allar aðgerðir í sambandi við þessa verksmiðju erfiðari. Það sem þarf að skýra og fylgjast betur með er hvort dönsku framleiðendurnir á sementi niðurbjóða markaðinn eða koma með undirboð inn á markaðinn. Það er ótrúlegt að fylgjast með því að þeir skuli geta haldið sig í samkeppninni þrátt fyrir tvöfalt gengi. Ég hef væntingar um að Samkeppniseftirlitið taki þetta mál upp og skoði hvort um óeðlilega viðskiptahætti sé að ræða, eins og sumir hafa bent á og margt bendir til. Því miður fórum við í þvílíka framleiðsluaukningu á nokkrum árum að við notuðum 350 þúsund tonn af sementi og það er náttúrlega augljóst 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir það hvað hún fór vel yfir þetta mál en það sem mér finnst þurfa að koma fram, og það hefur reyndar komið fram hjá ýmsum, er að það þarf að skoða mjög gaumgæfilega hvort stundað sé undirboð á markaðnum. Það er mjög sérkennilegt að verð á sementi sé hugsanlega 52% af því sem það kostar í Danmörku, það vekur hjá manni tortryggni. Síðan vil ég líka geta þess að allir starfsmenn Sementsverksmiðjunnar hafa minnkað starfshlutfall sitt um helming og eru núna í hálfu starfi til að auka möguleikann á því að fyrirtækið geti lifað. Þá langar mig að beina því til hæstv. iðnaðarráðherra, vegna þess að boðaðir orkuskattar, sem koma henni reyndar jafnmikið á óvart og mér, munu að mati forsvarsmanna fyrirtækjanna, ef þeir ganga eftir, ganga af fyrirtækinu dauðu. Það liggur alveg klárt fyrir að ef það verður að veruleika mun það drepa niður fyrirtækið. Mig langar að beina því til hennar hvort hún hafi ekki verulegar áhyggjur af því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir að taka þessa umræðu upp í dag. Staða Sementsverksmiðjunnar hefur verið til umræðu og farið hefur verið inn á þegar hún var einkavædd. Það er kapítuli út af fyrir sig sem hv. fyrirspyrjandi hefði kannski átt að ræða aðeins frekar. Því er ekki að neita að það er mikilvægt núna að taka stöðu með sementsframleiðslunni, með íslenskri framleiðslu, leita allra leiða. Er verið að beita undirboðum á markaði? Við þurfum að halda í það fólk og þá verkþekkingu sem þarna er, hvort sem verksmiðjan er í eigu hins opinbera eða ekki. Það hefði verið heppilegt að hún hefði verið áfram í eigu hins opinbera, ég neita því ekki, en iðnaðarráðherra á minn stuðning allan í þessu máli og ég treysti því að hún beiti öllum þeim mögulegu aðgerðum sem hún getur til að liðka fyrir íslenskri sementsframleiðslu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og sömuleiðis þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í þessari umræðu. Það er rétt að Sementsverksmiðjan er fyrirtæki í einkaeign og verksmiðjan hefur gripið til margvíslegra aðgerða til að reyna að bregðast við þeim mikla vanda sem við er að glíma. Það sem er hins vegar sérstakt við þetta mál er það sem ég vakti athygli á. Málefni Sementsverksmiðjunnar á Akranesi voru tekin upp í ríkisstjórn í lok ágúst. Tveimur ráðherrum var falið að fara yfir málið og skila áliti í þessum efnum. Það er alveg ljóst mál að með þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar voru vaktar miklar væntingar. Nú hefur hæstv. ráðherra greint frá því að skilað verði auðu, það verði engar sérstakar tillögur gerðar í þessu sambandi.  Þessi mál hafa verið rædd í ríkisstjórn. Tveimur ráðherrum var falið málið og einn hæstv. ráðherra greindi frá því opinberlega að ekki væri hægt að gera ráð fyrir öðru af hálfu ríkisstjórnarinnar en að komið yrði fram með sérstakar tillögur til að bregðast við vanda verksmiðjunnar. Ég greindi síðan frá því að það eina sem sést hefði til ríkisstjórnarinnar í þessu máli væri að vera með hótanir um skattlagningu sem geta numið allt að 10% af veltu verksmiðjunnar. Það er alveg augljóst mál að hún mun gera það að verkum að rekstrargrundvöllur verksmiðjunnar fer endanlega veg allrar veraldar. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort hún vilji þá a.m.k. ekki greina okkur frá afstöðu sinni til þess að leggja þennan orkuskatt á Sementsverksmiðjuna og kolefnisskattinn. Hæstv. ráðherra hefur talað gegn því að þessi skattur verði lagður til að mynda á stóriðjuna 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fer mikinn í ræðustól. Eins og ég sagði frá áðan fórum við, sú er hér stendur og umhverfisráðherra, í heimsókn í Sementsverksmiðjuna eftir að okkur var boðið af hálfu starfsmanna þangað. Það er vissulega rétt að þessi málefni voru tekin upp hjá ríkisstjórn þar sem hæstv. umhverfisráðherra var beðin um að fylgja eftir hugmyndum um ný sóknarfæri fyrir Sementsverksmiðjuna sem felast í ákveðinni endurvinnslu, sem hv. þingmenn geta spurt hana um og eru gríðarleg tækifæri fólgin í. Sjálfri var mér falið að gefa „rapport“ um stöðuna og það er það sem ég hef gert.  Ég hef sagt frá aðgerðum okkar til að ýta undir frekara viðhald á húsnæði. Það höfum við gert með margþættum aðgerðum. Ég hef sagt frá því að við erum að gefa í hvað varðar opinberar framkvæmdir og það hefur verið margsinnis farið yfir það í þessum stól. Það eru þessar aðgerðir sem skipta öllu máli vegna þess að öll störf eru mikilvæg. Það má ekki heldur gera lítið úr þeim störfum sem tapast hafa suður með sjó vegna samdráttar í hinu innflutta sementi. Öll störf eru mikilvæg, virðulegi forseti. En ég er sammála þeim sem hér hafa talað að verkþekkingunni verðum við að halda og þess vegna erum við að grípa til þessara margþættu aðgerða til að efla þennan markað aftur sem Sementsverksmiðjan er með 63% hlutdeild í. Þannig er staðan. 
             Virðulegi forseti. Ég skal ræða orkuskatta við hv. þingmann síðar en spurningarnar voru sértækar og vildi ég því svara þeim beint. Varðandi samkeppnisbrot af hálfu hins aðilans á þessum markaði, um undirboð á markaði, ætla ég ekki að vera sá ráðherra sem stendur í ræðustól og tekur slíka umræðu 

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. samgönguráðherra um samgöngumiðstöð í Reykjavík. Þeir sem hafa notað innanlandsflugið þekkja aðstöðuna í Vatnsmýrinni. Hún er vægast sagt til skammar og ekki forsvaranleg gagnvart þeim sem nýta þá mikilvægu þjónustu sem þar er innt af hendi. Þeir sem koma þar þegar umferð er mikil þurfa að leggja bílum sínum úti í mýri og vaða hana til þess að komast inn í flugstöðina og oft er örtröðin slík þar innan dyra að það er augljóst að það húsnæði sem þar er fyrir hendi er ekki hannað fyrir slíkt álag. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvað líði því að reisa nýja samgöngumiðstöð í Reykjavík. Þann 8. apríl sl. rituðu hæstv. ráðherra og Hanna Birna Kristjánsdóttir, borgarstjóri í Reykjavík, undir minnisblað um nýja samgöngumiðstöð í Vatnsmýrinni í Reykjavík. Ég þarf ekki að ítreka hér hvert mikilvægi flugvallarins er fyrir atvinnulíf í Reykjavík og fyrir landsbyggðina alla. Við verðum að hafa í huga að Reykjavík er höfuðborg landsins og greiðar samgöngur þurfa að vera til og frá henni, enda hafa forsvarsmenn sveitarfélaga og landshlutasamtaka á landsbyggðinni ítrekað ályktað um að byggja upp öfluga samgöngumiðstöð í Vatnsmýrinni. Menn hafa velkst í vafa um það hvar einstakir stjórnmálaflokkar standa í þeim efnum. Við framsóknarmenn höfum talað fyrir uppbyggingu á þessu landsvæði í gegnum tíðina og mér er til efs að það standist að byggja viðamikla uppfyllingu eins og sakir standa í efnahagsmálum þjóðarinnar. Því tel ég einsýnt að við eigum að byggja upp samgöngumiðstöðina þar. Ég hef staðið í þeirri trú og hef nokkra vissu fyrir því að á meðal framsóknarmanna sé ríkur vilji til að byggja upp samgöngumiðstöðina á þessu svæði með myndarlegum hætti, enda er það mikið hagsmunamál fyrir atvinnulíf í Reykjavík, við skulum ekki gleyma því, líka mikið hagsmunamál fyrir þá Reykvíkinga sem vilja heimsækja landsbyggðina og fyrir þá íbúa á landsbyggðinni sem vilja koma og þiggja m.a. nauðsynlega þjónustu sem er veitt í Reykjavík, og kannski ekki veitt á mörgum stöðum á landsbyggðinni. Hér er því um brýnt hagsmunamál að ræða fyrir alla íbúa landsins og mikilvægt að hæstv. ráðherra og borgarstjórnin í Reykjavík taki höndum saman um að byggja upp viðunandi aðstöðu í Reykjavík vegna þess að eins og sakir standa með flugvöllinn í Vatnsmýrinni er sú aðstaða sem þar er fyrir hendi ekki sæmandi.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að bera fram þessa fyrirspurn um samgöngumiðstöð í Reykjavík. Spurningunni er í raun og veru hægt að svara með einu jái og seinni hlutinn er: Sem fyrst. Þar með væri svarið búið en ég ætla ekki að gera það, ég ætla að nota tækifærið og fara aðeins í gegnum þetta. Það er svo sérstakt að þegar maður fær svona fyrirspurn og fer aðeins að kíkja í gögnin sín og önnur gömul gögn sem hafa verið skrifuð og sett fram um Reykjavíkurflugvöll er umræðan nánast eins í dag og hún var fyrir rúmum 60 árum.

Já.

Uppistaðan að núverandi flugstöð, ef kalla má flugstöð, er upp úr seinni heimsstyrjöldinni og að mig minnir var hluti af henni fluttur frá Vestmannaeyjum til að byggja upp flugstöð hér. Það eru sem sagt um 60 ár. Þá var í flugtímaritum rætt um hvort færa ætti innanlandsflugið til Keflavíkurflugvallar, hvort finna ætti nýjan stað fyrir flugvöll í nágrenni Reykjavíkur eða hvort Reykjavíkurflugvöllur yrði þar sem hann er en í breyttri mynd. Virðulegi forseti. Þetta er 63 ár aftur í tímann. Í dag, árið 2009, erum við nánast á sama stað þrátt fyrir margt samkomulagið, miklar og góðar skýrslur og annað slíkt, eins og t.d. úttektina um framtíðarstaðsetningu Reykjavíkurflugvallar, sem er mjög merkilegt og gott rit.  Hv. þingmaður spyr hvort ég ætli að beita mér fyrir því að ný samgöngumiðstöð rísi við Reykjavíkurflugvöll. Já, ég ætla að gera það. Og síðan er spurt hvenær vænta megi að það verði. Ég segi bara: Sem fyrst. Viðræður hafa lengi verið í gangi um þetta milli samgönguráðuneytisins og samgönguyfirvalda og Reykjavíkurborgar. Það er ágætissamvinna þarna á milli, gott samráð og góð vinna þótt hún taki langan tíma. Það vil ég taka skýrt fram, alveg sama hver meiri hlutinn hefur verið hefur þetta verið í góðri vinnu. Miðað við það samkomulag sem við undirrituðum í apríl, ég og núverandi borgarstjóri, förum við vonandi núna að ljúka því máli og fá niðurstöðu í það. Í stöðugleikasáttmálanum og fylgigögnum með honum er samgöngumiðstöð við Reykjavíkurflugvöll nefnd sem eitt dæmið um einkaframkvæmd. Ég hef stundum sagt að e.t.v. getum við þakkað fyrir að ekki sé búið að byggja samgöngumiðstöð vegna þess að það er gott að geta byggt hana núna á þessum erfiðleikatímum þar sem vantar verkefni og framkvæmdir fyrir iðnaðarmenn. En þá þurfum við að geta byggt sem fyrst. Viðræður lífeyrissjóðanna eru í gangi um að koma að fjármögnun þessa verks. Það er tiltölulega auðvelt að hrinda því mjög fljótt í gang ef við fáum byggingarleyfi vegna þess að Flugstoðir ohf., hið opinbera hlutafélag, getur boðið út til lífeyrissjóða og annarra til að fá lánað fé fyrir þessu verki. Þannig ætlum við að vinna það og endurgreiða það svo á 20–25 árum með leigugjöldum til hagsmunaaðila sem koma inn, til þjónustuaðila og annarra. Þetta er í þessari vinnu, virðulegi forseti. Það er ágætisgangur í þessu og við vinnum þetta eins hratt og við getum. Vonandi kemur niðurstaða, eins og ég sagði, sem allra fyrst hvað það varðar. Ef við fáum leyfi til að byggja núna hygg ég að við getum byrjað eftir 3–5 mánuði. Byggingartíminn á svona samgöngumiðstöð er 12–18 mánuðir, sennilega 16–17 mánuðir. Við höfum minnkað þá byggingu sem hugsuð var ofan í u.þ.b. 3.000 fermetra til að gera hana ódýrari. Þar af leiðandi þarf minna fé í hana, hún verður ódýrari í rekstri og leggst þá minna á þá sem munu nota hana í leigugjöld og annað. Virðulegi forseti. Þessi umræða er dálítið í takt við það sem ég nefndi í byrjun, en vonandi fer þessari 62–63 ára umræðu að ljúka og við getum hafist handa við að byggja almennilega samgöngumiðstöð sem sæmir þjóðinni, í staðinn fyrir þá skúra sem kallast flugstöð í dag úti á Reykjavíkurflugvelli.

Virðulegi forseti. Það er ástæða til að fagna þessari umræðu. Flugstöð, ef flugstöð skyldi kalla, á Reykjavíkurflugvelli er eins og fyrirspyrjandi, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, kom inn á einhver hraksmánarlegasta þjónustubygging í landinu og er ekki fólki bjóðandi. Hér verður að hafa eftirfarandi í huga: Innanlandsflugið verður áfram á þessum stað. Það er rómantík en ekki raunsæi að halda því fram að flugið verði flutt á einhvern annan stað, svo sem til Keflavíkur, það út af fyrir sig mundi gera út af við innanlandsflug í landinu. Flutningur flugsins t.d. upp á Hólmsheiði kostar 25–30 milljarða eins og menn þekkja og er því fullkomin rómantík en ekki raunsæi. Menn þurfa í þessu efni að fara að standa í lappirnar og framkvæma í stað þess að búa endalaust til skýrslur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég veit að ég þarf ekki að brýna hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum, ég veit að hann deilir með mér skoðunum. Ég vil samt sem áður hvetja hann til þess að höggva á þennan hnút. Það er orðið mjög brýnt að eyða þeirri óvissu sem hefur verið í kringum samgöngumiðstöðina. Það eru stöðugt í gangi alls konar draugasögur um að þessu verði slegið á frest og að þetta verði slegið af. Það er mjög mikilvægt að hæstv. ráðherra hefur núna lýst því mjög ákveðið yfir að staðið verði við þetta og að spurning sé um fáeina mánuði hvenær þetta verði boðið út. Þetta er mjög mikilvæg yfirlýsing sem er ástæða til að taka undir, árétta og undirstrika. Þó að þessi litla flugstöð sé vinaleg og góð og maður hafi svo sem átt þar margar ánægjulegar stundir, sumar að vísu fullar vonbrigða þegar ekki hefur verið flogið, sjá engu að síður allir að það er nánast kraftaverk þess fólks sem þarna hefur unnið sem gerir það að verkum að hægt hefur verið að afgreiða nærri hálfa milljón farþega í gegnum þessa flugstöð á ári hverju. Það er ekki eftir neinu að bíða, þetta er mjög mikilvægt, 

Frú forseti. Ég hef ákveðið að blanda mér aðeins í umræðuna um samgöngumiðstöð og flugvöll í Reykjavík. Það vill nú þannig til að ég þekki málið gjörla og alla þá áratugasögu sem hæstv. samgönguráðherra fór í gegnum. Það er rétt að benda hv. þingheimi á að sú samgöngumiðstöð sem áætlað er að reisa samkvæmt skipulagi sem samþykkt hefur verið af Reykjavíkurborg á ekki eingöngu að þjóna fluginu. Það er gert ráð fyrir því að hún þjóni almenningssamgöngum, leigubifreiðum og áætlunarbifreiðum í framtíðinni. Í því samhengi vil ég líka upplýsa þingheim um að af hálfu Reykjavíkurborgar liggur fyrir stefnumörkun sem allir flokkar í borgarstjórn Reykjavíkur standa að, sem gengur út á það að flugvöllurinn í Vatnsmýri hopi í áföngum þannig að á endanum fari flugvöllurinn úr Vatnsmýri og eitthvað annað. Það er þverpólitísk samstaða allra flokka, Framsóknarflokksins, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks.

… kveikja í umræðunni.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina og taka upp þráðinn frá lokaorðum hv. þm. Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur, að það væri þverpólitísk samstaða um að flytja völlinn frá höfuðborgarsvæðinu í áföngum. Ég verð að segja, frú forseti, að ef Reykjavíkurborg ætlar að vera höfuðborg Íslands og okkar hér verður flugvöllurinn að vera kyrr þarna. Ég tek algjörlega undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni að það er fáránleg hugmynd að setja það inn að ætla að færa flugvöllinn burtu. Þetta er bara grundvallar…  Hæstv. ráðherra talar um að samstarfið sé gott, að þeir vinni hratt og allt það, lífeyrissjóðirnir séu tilbúnir að fjármagna og væntanlega þá selja sement  
            

Virðulegi forseti. Ég vil blanda mér inn í umræðu um flugvöll í Reykjavík og þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn. Það er algjörlega klárt af minni hálfu að ef það er þverpólitísk samstaða í Reykjavíkurborg um að flugvöllurinn færist í áföngum af þessu svæði eru menn líka að gefa það út að menn séu ekki tilbúnir til þess að Reykjavík verði áfram höfuðborg landsins. Það er verið að lýsa stríði á landsbyggðina og ekkert annað. Við erum búin að bíða eftir þessu í óvissu í fjölda ára og nú verður að fara að liggja fyrir hvort þessi samgöngumiðstöð á að þjóna flugi til lengri tíma eða ekki. Ég hef vissar áhyggjur af því að þessi minnkun á samgöngumiðstöðinni þýði að menn séu að gefa þessi skilaboð og hef lýst því yfir að ég hef áhyggjur af því. En ég treysti því að samgönguráðherra fylgi þessu máli eftir og menn endurskoði hug sinn í borgarstjórn Reykjavík og sýni skynsemi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu, þótt því miður hafi ekki verið algjör samhljómur í henni. Út af orðum eins hv. þingmanns hér áðan um að það væri þverpólitískur vilji meðal flokkanna í Reykjavík fyrir því að flugvöllurinn færi úr Reykjavík vil ég minna á að framsóknarmenn lögðu áherslu á það í borgarstjórnarkosningunum árið 2006 að flugvöllurinn yrði byggður upp á þessu svæði, reyndar kannski ekki í umræddri mýri, en nú held ég, og tek undir með þeim sem talaði um rómantískt hjal, að við þurfum að líta bláköldum augum á staðreyndir málsins. Við getum ekki varið einhverjum milljarðatugum á næstu árum í að byggja upp nýtt flugstæði í Reykjavík. Og skilaboð mín til hæstv. samgönguráðherra eru þau að framsóknarmenn eru reiðubúnir til að eiga gott samstarf við hæstv. ráðherra þegar kemur að lausn þessa máls og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hlý orð í garð þeirra sem eru í meiri hluta í Reykjavík ásamt Sjálfstæðisflokknum. Vilji framsóknarmanna til þess að leysa þetta mál er mjög eindreginn. Undir sólinni geta hlutirnir breyst og við skulum horfast í augu við það að fjármunir eru af skornum skammti eins og hæstv. ráðherra benti á. Við þurfum að fara vel með opinbert fé og þess vegna er mikilvægt að halda áfram að byggja þessa samgöngumiðstöð upp á þessu svæði. Ég vil að lokum ítreka að ég tel að mikilvægi flugvallarins sé mjög mikið fyrir Reykvíkinga, enda hafa kannanir sýnt að meiri hluti Reykvíkinga vill að flugvöllurinn verði í Vatnsmýrinni og nær allir landsmenn vilja að flugvöllurinn sé á þeim stað sem hann er. Ég held að hæstv. ráðherra gangi í takt við okkur flesta þingmenn þó að Samfylkingin virðist því miður ekki ganga í takt 

Hæstv. forseti. Ég þakka þingmönnum fyrir umræðuna. Við skulum hins vegar hafa alveg á hreinu vegna þeirra orða sem féllu hér í lokin hjá síðasta ræðumanni að það eru skiptar skoðanir í öllum flokkum um hvort völlurinn eigi að vera eða fara.  Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði mig hvað ég teldi að þetta tæki langan tíma. Ég vona að þetta byrji sem allra fyrst vegna þess að okkur liggur á. Okkur liggur á að fá niðurstöðu um það hvort við getum farið í þessa byggingu, hvort þetta verkefni komi inn í þær framkvæmdir sem ríkisstjórnin er að beita sér fyrir og vill koma í gang á þessum erfiðleikaárum okkar þar sem við þurfum að skapa vinnu og verkefni, arðbær og góð verkefni. Þá þarf að fá svar við því hvort við komumst í þetta verk. Við erum tilbúin um leið og við fáum grænt ljós frá borginni.

Hæstv. forseti. Eins og öllum hér og öllum sem hlýða á mál mitt er kunnugt hafa endurbætur á Suðurlandsvegi verið mjög í umræðunni undanfarin ár og virðist vera ákveðin samstaða um að rétt sé að ráðast í þetta verkefni og þessa framkvæmd. Hins vegar eru að sjálfsögðu breyttir tímar sem allir gera sér grein fyrir og erfitt með fjármögnun. Því tel ég rétt að beina þeirri fyrirspurn til samgönguráðherra hvað líði fjármögnun þessa verkefnis, enda mikilvægt að menn séu upplýstir um stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli sem öðrum. Helstu rök fyrir þessari framkvæmd hafa verið talin þau að það er mikil og vaxandi umferð um Suðurlandsveg, þar sé há slysatíðni og í þriðja lagi liggur fyrir að arðsemi tvöföldunarinnar er mikil, samanber skriflegt svar samgönguráðherra á Alþingi 11. ágúst sl. við fyrirspurn hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar. Á ársþingi Samtaka sunnlenskra sveitarfélaga um miðjan síðasta mánuð var áréttuð afstaða sunnlenskra sveitarstjórnarmanna um nauðsyn þessarar tvöföldunar og þetta er forgangsatriði hjá sunnlenskum sveitarstjórnarmönnum. Það liggur fyrir að almenningur telur þessar framkvæmdir einnig mikilvægar samkvæmt nýgerðri skoðanakönnun Gallups. Þá liggur fyrir að skipulagsmál standa ekki í vegi fyrir því að hægt sé að hefja verkið. Nú er hluti leiðarinnar tilbúinn til útboðs hjá Vegagerðinni, eftir því sem mér skilst. Arðsemismat liggur fyrir samkvæmt skýrslu frá Verkfræðistofu Sigurðar Thoroddsens í ágúst 2007 og miðað við fréttir í fjölmiðlum er tvöföldun Suðurlandsvegar efst á lista Vegagerðarinnar í sambandi við átak með aðkomu lífeyrissjóðanna að fjármögnun. Hins vegar hefur fylgt þeim fréttum að lífeyrissjóðirnir setji það skilyrði fyrir aðkomu sinni að fjármögnuninni að tekin verði upp veggjöld á viðkomandi leið. Því held ég að það sé sérlega kærkomið tækifæri fyrir hæstv. samgönguráðherra að upplýsa okkur hér, þingið og íbúa Suðurkjördæmis, gesti þar og gangandi, um það hvort til standi að fjármagna þessa framkvæmd með veggjaldi. Það er einfaldlega brýnt að það liggi fyrir vegna þess að þetta kemur til með að hafa áhrif á það hvernig horft er til þessarar framkvæmdar. Þess vegna hef ég beint til hæstv. samgönguráðherra fyrirspurn sem hljóðar svo: Hvað líður fjármögnun ríkissjóðs á endurbótum á Suðurlandsvegi, annars vegar á kaflanum „Hólmsá – Hveragerði“ og hins vegar á kaflanum „Hveragerði – austur fyrir Selfoss“?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir beinir til mín fyrirspurn út af endurbótum á Suðurlandsvegi, annars vegar á kaflanum „Hólmsá – Hveragerði“ og hins vegar á kaflanum „Hveragerði – austur fyrir Selfoss“. Það kom fram í máli hv. þingmanns sem er alveg hárrétt að í sáttmálanum sem gerður var og unnið er eftir, stöðugleikasáttmálanum, er fylgiskjal um samgönguframkvæmdir. Þar er Suðurlandsvegur inni, bæði það sem menn kalla fyrsta áfanga, sem er Reykjavík – Hveragerði, og annan áfanga, sem er Hveragerði – Selfoss, sem eitt þýðingarmesta og mest áríðandi verkið að fara í. Það hefur ekkert breyst hvað það varðar. Þetta er umferðarmesti vegur landsins. Þetta er þýðingarmest og okkur liggur mest á að fara þarna í ákveðnar framkvæmdir, sem kortlagðar hafa verið í mikilli sátt um sambland af 2+1 og 2+2 vegi, útfærslu sem ég held að sé mjög góð, sem er auðvitað aðalatriði líka í að skapa meira umferðaröryggi og aðskilja akstursstefnur. Eins og ég segi er þetta þýðingarmesta atriðið í samgöngumálum, það er flokkað þannig og unnið eftir því. Ég er sæmilega bjartsýnn á það, virðulegur forseti, að innan skamms komi til útboðs á fyrsta áfanganum, þ.e. þeim áfanga sem var tilbúinn til útboðs þegar við þurftum að stoppa eftir hin miklu og mörgu útboð í upphafi þessa árs. Þá var sem sagt komið að þessum kafla sem er frá Lögbergsbrekku að Litlu kaffistofu, 7–8 km ef ég man rétt. Þetta er mikið verk allt saman og það tekur okkur aðeins lengri tíma að undirbúa skipulagsmál og umhverfismál og allt þetta, sérstaklega hvað varðar Hveragerði – Selfoss en annað ætti að vera til. Það er rétt að talað hefur verið um það sem einkaframkvæmdarverk. Þetta er mikið verk. Þetta eru um 50 km og áætlaður kostnaður á öllu verkinu er 16 milljarðar kr., sem skiptast þannig að Suðurlandsvegur að Hólmsá, 6,4 km, er áætlað að kosti 3,4 milljarða, Hólmsá – Hveragerði, 30 km, er áætlað að kosti 5,2 milljarða og Hveragerði – Selfoss, með nýrri Ölfusbrú, 13,6 km, yrði 7,2 milljarðar, samtals um 50 km og 16 milljarðar kr. Það er sú umræða sem er í gangi við fulltrúa lífeyrissjóðanna, um hvernig eigi að útfæra þetta og setja fram. Við sáum í fréttum í dag að á vegum ríkisstjórnarinnar og lífeyrissjóðanna var undirritaður mikilvægur og góður sáttmáli um það hvernig á að vinna að byggingu nýs Landspítala. Það var auðvitað forgangsmál í þessu. Ég held að við Íslendingar eigum það inni að byggja okkur nýjan Landspítala, en umræðan um samgönguframkvæmdir er líka í gangi. Þá koma til greina nokkrar leiðir um hvernig eigi að gera þetta. Ein er t.d. þannig að ríkið eigi einhvers konar hlutafélag sem tekur að sér að byggja vegi í einkaframkvæmd og þá er ekki tekið af hefðbundnu ríkisfé, vegaframkvæmdir sem væru settar í forgang fram yfir hefðbundna samgönguáætlun, eða hvort við þurfum að fara útboðsleið og bjóða út sérleyfið, bjóða út hver vill taka að sér og byggja, reka og fjármagna. Þetta er sú vinna sem er í gangi og henni er ekki lokið. Fyrr getum við ekki sagt neitt um hver niðurstaðan verður, hvaða leið verður farin, vegna þess að það var talsvert miklu auðveldara þegar Hvalfjarðargöng voru gerð, þá voru ekki ýmsar kröfur sem eru á okkur í dag um gegnsæi og að allir sitji við sama borð o.s.frv. Þá var hægt að afhenda það einu félagi sem nú er ekki lengur hægt. Þessi vinna er í gangi og vonandi verður sem fyrst komin niðurstaða í hana vegna þess að þetta eru auðvitað hlutir sem ekki hefur verið klárt hingað til hvernig á að standa að. Við þurfum að skrifa það svolítið í stein núna, við þurfum að marka leiðina og við erum m.a. að viða að okkur gögnum og upplýsingum frá nágrannaþjóðunum um hvernig þetta hefur verið gert þar. Ég á von á því, virðulegur forseti, að þetta gangi sem fyrst. Ég vil aðeins segja að vonandi kemur til þess að - ja, ég sé að tími minn er búinn þannig að ég kem að því í seinna svari mínu.

Frú forseti. Það er mikið fagnaðarefni að fyrsti áfanginn í tvöföldun og breikkun á Suðurlandsvegi sé í uppsiglingu, að aðskilnaður akstursstefna á þessum slysaháa og umferðarþunga vegi verði jafnvel á næstu dögum eða vikum, a.m.k. fyrir lok þessa árs eins og mátti skilja hæstv. ráðherra áðan þó að hann hafi ekki nefnt dagsetningarnar. Það skiptir gífurlega miklu máli að hefjast handa við þetta verkefni eftir að ágæt samstaða náðist um útfærsluna á því sem ég held að sé bæði hagkvæm og sanngjörn á þessari leið. Hér er um að ræða gífurlega mikilvæga framkvæmd sem á fimm árum, frá því að umræðan hófst í rauninni um tvöföldun og breikkun á Suðurlandsvegi, hefur skapast mikil samstaða, bæði þverpólitísk og meðal þjóðarinnar, um að þetta sé mikilvægasta samgönguframkvæmd utan þéttbýlis á landinu öllu. Það er svo annað mál hvað varðar einkaframkvæmd og gjaldtöku. Það kemur aldrei til álita að tekin verði upp gjaldtaka á eina stofnbraut en ekki aðrar, það yrði þá að vera algjört jafnræði og einhverjar tæknilegar lausnir sem við sjáum ekki í dag. Á næstu mánuðum og missirum hljótum við að taka mjög djúpa og efnismikla umræðu um þau mál áður en nokkur ákvörðun verður tekin um það gagnvart nokkurri stofnbraut 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hefja máls á þessu mjög mikilvæga máli. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. Björgvins Sigurðssonar hefur það hæstu arðsemi, mesta umferð og einna hæsta slysatíðni þannig að verkefnið er mikilvægt. Það er búið að standa lengi til. Stærsti hluti þess er klár skipulagslega og það gengur auðvitað ekki endalaust að við bíðum eftir því að einhver endir náist í vangaveltur um með hvaða hætti endurgreiðslur til að mynda til lífeyrissjóðanna verða. Það hefur komið fram að umræðurnar hafa staðið alveg allt frá því - þær hófust reyndar ekki fyrr en í júní þrátt fyrir að menn væru með hugmyndir um að hefja þetta strax í febrúar. Vinnan virðist ekki hafa gengið sérstaklega vel í sumar. Það mikilvægasta er að ljúka þessum hugmyndum og fara að hefja 

Frú forseti. Á fundum okkar þingmanna kjördæmisins í þarsíðustu viku kom mjög skýrt fram hjá sveitarstjórnum á Suðurlandi að þær teldu þessa framkvæmd, Suðurlandsveginn, vera langmikilvægasta verkefnið fyrir Suðurlandið, og landið allt eins og hefur komið fram hérna í tölum varðandi þjóðhagslega hagkvæmni og annað. Hins vegar höfum við takmarkað fé og menn hafa líka haft miklar áhyggjur af því að það eigi að rukka einhvers konar veggjöld fyrir veginn. Það hefur komið fram að lífeyrissjóðirnir telja grundvallarforsendu fyrir því að fara í þessa framkvæmd að þeir geti rukkað einhvers konar gjöld fyrir notkun á veginum. Spurningin er þá hvort það geti ekki verið mikilvægara að fara í einhvers konar aðrar framkvæmdir sem tryggja tekjur til framtíðar fyrir þjóðina. Þá er það eins og Búðarhálsvirkjunin sem skiptir geysilega miklu máli. Það er nefnilega þannig 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin áðan og jafnframt þeim þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna. Eins og fram hefur komið er gríðarlega mikilvægt að fólk fái fullvissu fyrir því að ráðist verði í þessa framkvæmd. Jafnframt er gríðarlega mikilvægt að fólki verði ekki haldið í óvissu um það ef til stendur að rukka þá sem leið eiga um þennan fjölfarna veg um veggjald og að ekki sé svarað með jafnloðnum hætti um þetta atriði og gert var hér áðan. Þess vegna óska ég eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi okkur hér um það hvort það komi til greina að hans mati að innheimta veggjald af vegfarendum um Suðurlandsveg miðað við þessi áform. Það kom fram í máli hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar að það væri leið sem vert væri að skoða en hún ætti þá að gilda jafnt um alla og leggjast á allar stofnbrautir. Ég spyr hvort til standi að leggja slíkt veggjald jafnframt á Reykjanesbrautina og Vesturlandsveg. Þetta er í umræðunni í samfélaginu og þetta kemur til með að lita alla okkar umræðu um þessar samgöngubætur, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Það er einfaldlega hlutverk stjórnvalda að koma með skýr skilaboð. Er þetta planið eður ei?

Virðulegi forseti. Ég held að við stöndum frammi fyrir því eins og við sjáum í gildandi samgönguáætlun, margskrifað um það þar og margar skýrslur hafa verið skrifaðar um það hvernig við munum afla fjár til vegagerðar og reksturs vegakerfisins á komandi árum. Við skulum hafa það í huga, virðulegi forseti, að sem betur fer mun umhverfisvænum bílum fjölga, þeim hefur fjölgað og þeim mun fjölga mjög á næstu árum. Megintekjustofn til vegakerfisins er í gegnum bensíngjald og olíugjald og lítils háttar í gegnum þungaskatt. Þetta eru allt saman tekjustofnar sem hafa lækkað mjög hlutfallslega á undanförnum árum og munu lækka mjög og kannski meira á næstu árum út af þessu. Aðilar sem keyra á bíódísli í dag greiða ekki hluta af olíugjaldi til Vegasjóðs enda er þegar í síðustu samgönguáætlun fjallað um leiðir sem eru til um hvernig eigi að gera þetta. Sú vinna hefur farið fram. Ég hef lesið skýrslur um gjaldtöku á einkaframkvæmd í fjármögnun samgöngumannvirkja sem unnar voru í tíð forvera míns, Sturlu Böðvarssonar,  Það er það sem bíður okkar, virðulegi forseti, og við þurfum að vinna það eins og svo mörg önnur verk sem við þurfum að fara í og erum í til þess að kanna hvernig við getum náð meiri árangri í að byggja upp vegi, ég tala nú ekki um umferðarmesta veginn 

Hæstv. forseti. Nú er það svo að sveitarfélögin fara með skipulagsvaldið og þeim ber að setja sér aðalskipulag sem hin ágæta sveitarstjórn Flóahrepps hefur gert í því sveitarfélagi. Þann 4. mars 2009 sendi Skipulagsstofnun umhverfisráðherra aðalskipulag Flóahrepps áranna 2006–2018 ráðherra til staðfestingar, samkvæmt 19. gr. skipulags- og byggingarlaga. Frá þeim tíma hefur málið legið inni í ráðuneyti og eru ýmsar skýringar á því en engu að síður tel ég ljóst að málið hafi dregist fram úr hófi. Þess vegna finnst mér ástæða til þess að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvað líði afgreiðslu ráðuneytisins á þessu skipulagi en þannig háttar til að það er ekkert gildandi skipulag, aðalskipulag, í gamla Villingaholtshreppi og meðan ekkert aðalskipulag liggur fyrir er ekki hægt að fara í neinar framkvæmdir þar. Því er mjög brýnt að hraða þessu máli. Engu að síður hefur málið legið í ráðuneytinu í margar vikur. Ég tel mjög gott að fá það upplýst hér hvernig háttar til og hvenær þess er að vænta að hægt sé að afgreiða þetta aðalskipulag út úr ráðuneytinu. Jafnframt tel ég ágætt að ráðherra fari aðeins yfir stjórnsýsluna á þessu máli vegna þess að það er vissulega flókið. Þarna fóru ákveðnar kærur af stað en það hefur verið rætt um góða stjórnsýsluhætti hér í þessum stól í sumar varðandi ýmsar ákvarðanir af hálfu umhverfisráðherra og því væri mjög gott að smáumræða færi fram um þetta. Þar er þá að sjálfsögðu verið að tala um meginreglu stjórnsýsluréttarins eins og jafnræðisregluna, málshraðaregluna o.s.frv. Inni í þessu máli er slíkt flækjustig að ákveðinn löggerningur var kærður og fór inn í fagráðuneyti sveitarstjórnarmála, til samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytisins, en úrskurður þar lá fyrir fyrir nokkrum vikum síðan. Og þar sem valdmörk milli ráðuneytanna liggja ljós fyrir, þ.e. hlutverk umhverfisráðherra samkvæmt skipulags- og byggingarlögum til að staðfesta þetta aðalskipulag og fara yfir form þess og ég tel að það sé alveg ljóst að það hafi ekki verið gerðar neinar athugasemdir við það, enda kom fram í erindi Skipulagsstofnunar sem ég vitnaði til áðan, 4. mars 2009, að Skipulagsstofnun taldi skipulagstillöguna uppfylla form og efniskröfur byggingarlaga, þess vegna ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að umhverfisráðherra 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrirspurnina sem varðar staðfestingu aðalskipulags Flóahrepps. Aðalskipulagstillaga Flóahrepps barst ráðuneytinu með bréfi 9. mars sl. og samgönguráðuneytið úrskurðaði um tiltekna þætti sem kærðir voru þangað varðandi greiðslu kostnaðar vegna aðalskipulags í byrjun september. Það var hins vegar mat ráðuneytisins að ekki væri unnt að taka umrædda aðalskipulagstillögu til afgreiðslu fyrr en sá úrskurður hefði verið uppkveðinn, eins og þingmaðurinn kom aðeins inn á hér og skýrir þann langa tíma sem liðinn er síðan í mars. En það er von á endanlegri afgreiðslu aðalskipulagstillögunnar frá ráðuneytinu innan skamms. Varðandi málsmeðferðina almennt, ef ég reifa hana aðeins, þá er það þannig að í skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, eru ekki tilgreind tímamörk varðandi ákvarðanir ráðherra vegna staðfestingar aðalskipulagstillagna og stjórnsýslulög gilda ekki sem slík um ákvarðanir ráðherra viðvíkjandi staðfestingu eða synjun aðalskipulagstillagna þar sem skipulag telst til stjórnvaldsfyrirmæla en ekki stjórnvaldsákvarðana í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Hins vegar leitast ráðuneytið vissulega við að afgreiða þær skipulagstillögur sem því berast eins fljótt og unnt er í samræmi við almennar kröfur um málefnalega stjórnsýslu en afgreiðslutíminn ræðst vissulega af umfangi og eðli sérhverrar tillögu og atvika sem upp kunna að koma í tengslum við hana. Í ljósi þessa svo og þeirra mikilvægu margþættu hagsmuna sem skipulags- og byggingarlög leggja á ráðherra að vernda er það mat ráðuneytisins að það liggi ekki annað fyrir en að vinnulag vegna málsins hafi verið eðlilegt. Í því sambandi skiptir m.a. máli að mikil áhöld hafa verið um réttmæti skipulagstillögunnar á forsendum þeirra tilteknu þátta sem vísað var til og sætti kæru til samgönguráðuneytisins. Málið varðar að mínu mati afar mikilvæga verndarhagsmuni skipulags- og umhverfisréttar sem krefjast mjög rækilegrar skoðunar. Í því ljósi var tekin ákvörðun um það af umhverfisráðuneytinu að veita Flóahreppi sérstakt færi á að koma að athugasemdum vegna úrskurðar samgönguráðuneytisins. En eins og áður sagði barst úrskurðurinn ráðuneytinu með bréfi 3. september, einkum er varðar lögmæti greiðslusamkomulags sveitarstjórnar og Landsvirkjunar og barst bréf sveitarstjórnar þar um ráðuneytinu nú rétt fyrir miðjan október sl., fyrir u.þ.b. þremur vikum, ég er ekki að vísu með dagsetninguna. Þannig að með vísan til þessa er það mitt mat og ráðuneytisins að stjórnsýsla vegna málsins hafi ekki farið á svig við kröfur um vandaða stjórnsýsluhætti og eins og ég gat um í upphafi máls míns er von á endanlegri afgreiðslu aðalskipulagstillögunnar frá ráðuneytinu innan skamms. Ég geri mér grein fyrir því sem þingmaðurinn nefndi og það eru eðlilegar vangaveltur sem varða þá staðreynd að gildandi aðalskipulag er ekki til í sveitarfélaginu of því er málefnaleg ástæða til þess að herða sérstaklega á þessari vinnu.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur kærlega fyrir að hefja máls á þessu efni og ræða góða stjórnsýsluhætti við hæstv. umhverfisráðherra. Í ljósi þess að í máli hæstv. ráðherra kom fram að ráðuneytið virðist gera sér grein fyrir því að ekki er gildandi aðalskipulag í sveitarfélaginu, þrátt fyrir að öll sveitarfélög hafi átt að vera komin með aðalskipulag fyrir árið 2008 en í þessu tilviki seinkaði því, m.a. vegna sameiningar sveitarfélaga og ýmissa þátta annarra, þá hefði ég talið eðlilegt að ráðuneytið legði ýtrustu vinnu í að reyna að flýta málinu eins mikið og hægt var. Og hafi einungis staðið út af þessi kæra þá hefði væntanlega átt að vera búið að skoða aðalskipulagstillöguna að öllu öðru leyti. Hvað er eðlilegur tími? Mig langar að velta upp þeirri spurningu við ráðherrann, hvað telur ráðherrann eðlilegan tíma í ráðuneytinu til að skoða aðalskipulagstillögur til staðfestingar 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skýr og greinargóð svör við fyrirspurn minni og gott að við erum sammála um að ástæða sé til þess að fara yfir stjórnsýsluna í þessu máli, vegna þess að það er vissulega sérkennilegt og að mörgu leyti flókið. En inn í málið hefur m.a. blandast sú sorglega umræða að ýmsir pólitíkusar, ekki hæstv. umhverfisráðherra, ég vil ekki leggja henni það í munn, heldur hafa ýmsir aðrir pólitíkusar dregið í efa heiðarleika sveitarstjórnarmanna og það þykir mér mjög miður, að ráðist sé að heiðri þeirra á þann hátt sem gert hefur verið. Það var m.a. gert í blaðagrein í Morgunblaðinu, sem fær sveitarstjórnarmennina til þess að íhuga hvort eitthvað meira búi þar að baki. Ef ég má vísa í Morgunblaðsgrein, hæstv. forseti, frá sveitarstjóra Flóahrepps, þá kemur þar þessi klásúla: „Það er óhjákvæmilegt að velta því fyrir sér hvort þessi umræða um skipulagsmál sveitarfélaga við Þjórsá sé tilkomin vegna andstöðu við virkjanaframkvæmdir en þá er rétt að benda á það að sveitarstjórnir og sveitarfélög munu aldrei virkja í Þjórsá. Það eru ráðherrar og þingmenn sem taka ákvörðun um það og séu þeir mótfallnir virkjanaframkvæmdum hafa þeir alla burði til að hafna þeim sem eigendur Landsvirkjunar og vatnsréttinda í Þjórsá. Það eru því vinsamleg tilmæli til þingmanna að láta sveitarstjórnir um sín mál, leyfa þeim að ljúka sínum skipulagsmálum þannig að hægt sé að halda áfram uppbyggingu í sveitarfélögunum ...“ Mig langar að fá það aðeins skýrar fram hjá ráðherranum hversu langur tími hún telur eiga að líða áður en þetta fæst afgreitt vegna þess að menn eru orðnir virkilega óþolinmóðir í Flóahreppi. Eins langar mig að vita hvort hún taki ekki undir það með mér og harmi umræðu af þessu tagi um þetta mál, þ.e. varðandi heiður sveitarstjórnarmanna og duldar meiningar þeirra í umræddum skipulagsmálum.

Frú forseti. Varðandi spurningu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar um það hvaða tími er eðlilegur þá er þetta mál, eins og kom fram í mínu máli áðan, óvenjulegt að því leyti til að það voru tilteknir þættir sem voru kærðir til samgönguráðuneytisins. Þetta var því ekki hefðbundin framgangsmáti skipulagstillögu. Staðfesting aðalskipulags snýst náttúrlega um mjög mikilsverða skipulags- og umhverfishagsmuni sem krefjast mjög rækilegrar skoðunar, eins og áður sagði. Það er einfaldlega sá tími sem ráðuneytið þarf til þess að fara yfir fyrirliggjandi gögn, fara yfir fyrirliggjandi skipulag, en ég held að jafnaði sé ekki sérstaklega um það að ræða að það þurfi að finna að framgangi á tímalengd slíkra afgreiðslna hjá umhverfisráðuneytinu. En vegna þess að fyrirspyrjandi nefndi hér hvaða tími eða hvenær heimamenn gætu átt von á því að fá staðfestingu skipulagsins eða lokaúrskurð ráðherra þá er það innan fárra vikna. Ég verð bara að biðja um úthald gagnvart svo loðnu svari sem pólitíkus verður að láta sig hafa að láta sér um munn fara, kannski allt of oft. En þannig er það. En vegna þess að fyrirspyrjandi velti líka upp þeirri spurningu hvort ég harmaði ekki þá umræðu sem hefði farið fram þá er það sannarlega alltaf erfitt fyrir sveitarstjórnarmenn eins og alla aðra kjörna fulltrúa að sitja undir dylgjum en samt sem áður má líka benda á þá staðreynd, sem hefur sannarlega flækt málið verulega að umboðsmanni Alþingis þótti ástæða til þess að taka málið upp og það hefur verið erfitt fyrir heimamenn að sitja undir þeirri umræðu, ég átta mig algjörlega á því, en jafnframt er umhugsunarefni að umboðsmaður Alþingis skuli hafa talið þörf á því að taka málið upp í ljósi réttmæti tillögunnar, þ.e. hvort allir ferlar 

Hæstv. forseti. Þetta mál er að mörgu leyti svipað fyrri fyrirspurninni, þetta varðar jafnframt staðfestingu aðalskipulags, en nú erum við að tala um Skeiða- og Gnúpverjahrepp. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson beindi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra hér á sumarþingi um þetta mál og þá var ýmsum liðum svarað sem maður veltir fyrir sér í ljósi meðferðar málsins. Í svari ráðherrans kemur m.a. fram að ekki er hér um að ræða að verið sé að túlka á nýjan hátt sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaga. Það er mjög gott að það hafi komið fram vegna þess að efasemdirnar eru orðnar miklar frá sveitarstjórnarmönnum þegar þeir sjá mál fara í þennan farveg. En ég tel rétt og bara gott fyrir okkur öll, bæði okkur þingmenn og eins hæstv. umhverfisráðherra, að hún geti útskýrt það fyrir okkur hvers vegna þetta mál hefur dregist svo á langinn og þá jafnframt hvenær megi vænta þess að aðalskipulag Skeiða- og Gjúpverjahrepps fái staðfestingu. Ég veit til þess að sveitarstjórnarmenn í Skeiða- og Gnúpverjahreppi hafa óskað eftir fundi með ráðherra, en hafa ekki fengið svör við því hvenær af þeim fundi geti orðið - hæstv. umhverfisráðherra leiðréttir mig ef af honum hefur orðið síðustu tvo dagana. En það er mjög miður vegna þess að óvissa í skipulagsmálum er gríðarlega slæm. Þegar sveitarstjórnir hafa lagt í mikla vinnu við að vinna aðalskipulag og fara með það í gegnum allt hið flókna ferli sem skipulags- og byggingarlögin gera ráð fyrir - og íbúar sveitarfélagsins hafa fylgst með þeirri vinnu, tekið þátt í henni, byggja væntingar sínar á því hvernig niðurstaða skipulagsins kemur til með að líta út - er öll óvissa og allar tafir á þessum liðum mjög slæm. Það eru réttindi borgaranna að fá að líta á sitt aðalskipulag, vita hvaða skipulag er í gildi, hvaða skilmálar eru hafðir þar uppi, þegar fólk er að velta því fyrir sér hvar það ætlar að velja sér búsetu, hvar það ætlar að byggja upp fyrirtæki sín, hvert það ætlar að senda börn sín til náms o.s.frv. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um það hvenær þetta aðalskipulag verði staðfest eða fái afgreiðslu í hinu háa umhverfisráðuneyti og fari þá jafnframt aðeins yfir stjórnsýsluhliðina, sem ég kem betur inn á í seinni ræðu minni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir fyrirspurnina. Eins og gefur að skilja eiga ýmis af þeim svörum sem komu fram í fyrri umræðu líka við um aðalskipulag Flóahrepps. En hér er um að ræða skipulagstillögu sem snýst um verulega breytingu á aðalskipulagi Skeiða- og Gnúpverjahrepps, sem barst ráðuneytinu í nóvember 2008. Með tillögunni barst einnig umsögn Skipulagsstofnunar þar sem vakin var athygli á tilteknum málsmeðferðarágalla, vegna þess að ekki hafði verið haldin fullnægjandi forkynning skipulagstillögunnar, skv. 1. málslið 1. mgr. 17. gr. skipulags- og byggingarlaga, 73/1997. Úr þeim formbresti var bætt af hálfu sveitarstjórnar í júní sl. eftir ábendingu ráðuneytisins þar um. Von er á því að tillagan verði endanlega afgreidd af hálfu ráðuneytisins innan skamms og ég á von á því að þessi tvö skipulagsmál verði afgreidd frá ráðuneytinu á sama eða svipuðum tíma. Eins og áður hefur komið fram gildir ekki sérstakur tímafrestur eða tímamörk um þessi mál. Við leitumst hins vegar við að afgreiða skipulagstillögur eins fljótt og við verður komið og í samræmi við almennar kröfur um málefnalega stjórnsýslu. En þarna er um það að ræða að umgetin skipulagstillaga var afar mikilvæg og varðaði margþætta verndarhagsmuni og málið hefur allt verið til mjög rækilegrar skoðunar í ráðuneytinu. Má til að mynda nefna að sveitarstjórn var veitt færi á því í kjölfar úrskurðar samgönguráðuneytisins, sem barst ráðuneytinu með bréfi 3. september, varðandi lögmæti samkomulags Landsvirkjunar og Flóahrepps vegna þessa skipulags - ekki var talið útilokað að það gæti haft einhverja þýðingu fyrir ákvörðun viðvíkjandi staðfestingu aðalskipulagsins að koma athugasemdum og afstöðu sinni varðandi þetta mál þar að. En þær athugasemdir bárust ráðuneytinu nú rétt fyrir miðjan október. Að mati mínu og mati ráðuneytisins þykir ekki ljóst að stjórnsýsla þessi sé í nokkurri andstöðu við góða stjórnsýsluhætti þó að málið hafi vissulega verið mjög tímafrekt og fyrirhafnarmikið í meðförum af þeim ástæðum sem ég hef greint frá hér á undan. Varðandi fund með heimamönnum þá er það því miður á allt of löngum viðtalalista umhverfisráðherra, en ég vænti þess að það geti gerst fyrr en síðar. Ég hef enga ástæðu til annars en vilja hitta það góða fólk og niðurstaðan mun væntanlega liggja fyrir innan mjög fárra vikna.

Frú forseti. Þegar hæstv. ráðherra var búin að vera heila þrjá daga í stólnum hafði hún gefið sér tíma til þess að ákveða að það þyrfti að fara aftur af stað með skipulagsferlið og boða til þessa kynningarfundar. Ég hef miklar áhyggjur af því hvað þetta mál hefur dregist. Ég get ekki tekið undir að það sé dæmi um góða stjórnsýslu að draga mál endalaust, sérstaklega í ljósi þess að það er samþingmaður ráðherrans sem hefur hreinlega lagt sveitarstjórn í Skeiða- og Gnúpverjahreppi í einelti með allt að því 30–40 kærum og bréfum - bara vinna við að svara því hefur verið gífurlega dýr og kostnaðarsöm fyrir þetta litla sveitarfélag. Ég hef líka áhyggjur af því að þau vinnubrögð sem ráðuneytið hefur iðkað varðandi þetta mál dragi mjög úr áhuga heimamanna á því að vinna vel og stækka Þjórsárver, sem mér skilst að sé nú líka eitt af áhugamálum 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrirspyrjanda aftur fyrir að taka þetta hér upp en ég sakna þess að hæstv. ráðherra skyldi ekki hafa svarað spurningu minni áðan um aðalskipulag Flóahrepps, hvað teldist eðlilegur umfjöllunartími um aðalskipulagstillögur í ráðuneytinu. Hér er um að ræða breytingu á aðalskipulagstillögu, breytingu sem búin var að fara í gegnum kosningar í sveitarfélaginu og kom ekki nokkrum einasta manni á óvart á Íslandi þar sem búið var að fjalla þvílíkt og annað eins um málið. Þetta er vissulega talsverð breyting á aðalskipulaginu en hún var búin að vera til umfjöllunar í fjögur ár ef ekki meir og var búin að fara í gegnum kosningar í sveitarfélaginu og fá verulega umfjöllun. Það hefði því ekki átt að koma ráðuneytinu svo mjög á óvart að það þyrfti að fjalla um málið, alla vega ekki svo mikið - það eru um það bil 29 dagar síðan afgreiðsla tillögunnar lá fyrir og var send frá sveitarstjórn. Það hefur tekið ráðuneytið heilt ár að svara breytingu á aðalskipulagi. Þetta gengur ekki. Þetta er ekki góð stjórnsýsla.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra og þeim þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna varðandi þessa fyrirspurn um aðalskipulag Skeiða- og Gnúpverjahrepps. Ég vil aðeins taka undir með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni sem hér talaði á undan, það er vissulega áhyggjuefni að það er að verða ár frá því að sveitarfélagið sendi þetta fyrst inn í ráðuneytið. Ég vil skora á hæstv. umhverfisráðherra að leggja sig alla fram um að klára þetta áður en ársafmælið gengur í garð, svo að ekki þurfi að halda sérstaklega upp á það afmæli. Að öðru leyti tel ég rétt að við veltum því einfaldlega upp í ljósi þessa máls hvort það sé ekki eitthvað sem við þurfum að endurskoða. Ef það er rétt og eðlilegt að mál geti dregist þetta lengi þrátt fyrir ítarlega meðferð í sveitarfélaginu sem sannarlega fer með skipulagsvaldið tel ég að einhver brotalöm sé á löggjöfinni og það þurfi þá að endurskoða hana með tilliti til þess tímaramma sem ráðuneytið hefur. Vissulega eru sum mál viðamikil og krefjast mikillar yfirlegu, en í þessu tilviki, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á, hefur málið fengið ítarlega umfjöllun. Skipulagsvaldið er réttilega í höndum sveitarfélaganna og um það mun sú sem hér stendur standa vörð og mun ekki taka þátt í því að lögfesta reglur eða löggjöf um landsskipulag. Sveitarfélögin fara með þetta vald og þetta er ekki bjóðandi þeim sem eru búnir að eyða miklum peningum og mikilli vinnu í þetta allt, og ég tala nú ekki um íbúana sem búast við því að aðalskipulagið gangi í gegn og hafa af því hagsmuni, bæði fjárhagslega og samfélagslega, að vita hver uppbyggingin í sveitarfélaginu verður og hvernig henni verður háttað.

Frú forseti. Ég vil enn þakka fyrirspyrjanda og þeim þingmönnum sem hafa blandað sér í umræðuna. Mér fannst það raunar áhugavert hér í lokin þegar hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir vék orðum sínum að umræðunni um skipulags- og byggingarlög og um landsskipulagið. Ég er í þeirri sérkennilegu stöðu að hafa sjálf verið sveitarstjórnarmaður sem hafði miklar skoðanir á landsskipulaginu og er nú í sæti umhverfisráðherra sem hefur jafnan gert tilraunir til að leggja fram skipulags- og byggingarlög með þeirri breytingu að landsskipulag væri þar tekið inn. Það er náttúrlega alveg ljóst að við getum átt langar umræður um nákvæmlega þau mál og ég mundi gjarnan vilja gera það við tækifæri, af því þarna þarf að stilla saman þessar tvær ólíku hliðar hins opinbera þannig að hagsmununum sé haldið til haga í þágu íbúanna. Sumir hagsmunir eru þannig að þeir varða heildina, eins og til að mynda samgönguáætlun eða náttúruverndaráætlun eða eitthvað slíkt, og svo eru það hinir staðbundnu hagsmunir - þetta þarf allt að stilla saman með einhverjum hætti þannig að það sé haft í einhverjum uppbyggilegum og eðlilegum úrlausnarfarvegi. Varðandi umræðu hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar - þetta er hárrétt, að hér er um að ræða breytingu á aðalskipulagi en ekki staðfestingu. Þegar ég var búin að sitja í ráðuneytinu í tvo daga, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir bendir á, var sent bréf frá ráðuneytinu þess efnis að sveitarfélaginu var gert að halda tiltekinn kynningarfund sem skorti á í ferlinu. Þetta var í júní sl. og ég hef nú ekki söguna fram að þeim tíma, þannig að ég átta mig ekki á því nákvæmlega, hef ekki rökin fyrir því, hvað hafði gerst fram að þeim tíma. En ég er sammála því að það þarf að rýna þessa ferla alla saman afar vel og það þarf að tryggja að þetta sé allt saman gert með gagnsæjum og eðlilegum hætti. Ég vil bara 

Virðulegi forseti. Á árinu 2007 ályktaði Vestnorræna ráðið um að auka samvinnu og samráð um öryggis- og björgunarmál milli Vestur-Norðurlanda og einnig við önnur ríki við Norður-Atlantshaf. Einnig var lögð fram þingsályktun um stuðning við aukið samstarf milli slysavarnafélaga og björgunarsveita á sjó og í landi í vestnorrænu löndunum. Í framhaldi þessa, þ.e. á árinu 2008, var síðan haldin björgunar- og leitaræfing í tengslum við þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins í Færeyjum, sem danski sjóherinn tók m.a. þátt í, svokallaður Grönlands Kommando. Í kjölfarið bauð yfirmaður þeirra, varaaðmíráll Henrik Kudsk, að halda þemaráðstefnu Vestnorræna ráðsins síðasta sumar í aðalstöðvum hersins í Grænadal á suðvesturströnd Grænlands. Ástæðan fyrir þessu öllu saman var mikill vilji aðmírálsins og hersins til að efla samstarf Íslands, Grænlands og Færeyja, auk annarra, eins og Norðmanna, sem koma að björgun, leitar- og eftirlitsstörfum á Norður-Atlantshafi. Einnig vildi varaaðmíráll Henrik Kudsk koma því að hve miklir möguleikar væru að opnast í tengslum við opnun siglingaleiða í Norður-Íshafi, bæði vestan við Grænland og eins norðan og vestan við Noreg. Samhliða möguleikunum eru vaxandi áhyggjur og vandamál sem fylgja mun meiri siglingum á svæðinu og þó ekki sé komið að því að flutningaskip hlaðin olíu eða öðru slíku sigli hér um farvötnin hefur það nú þegar gerst að skemmtiferðaskip eru farin að fara mun lengra upp með austurströnd Grænlands og koma gjarnan við hér á Íslandi og sigla á áður óþekktu hafsvæði. Stærð Grænlands er gríðarleg, við uppgötvuðum það í þessari ferð til Grænlands, og það getur tekið marga daga fyrir skip að fara frá vesturströndinni þarna lengst norður austanmegin. Það kom fram í máli hersins að helsti samstarfsaðili þeirra á þessu svæði öllu er Landhelgisgæslan. Maður skyldi því velta því fyrir sér með hvaða hætti við erum í stakk búin til þess. Landssamband smábátaeigenda hefur einnig fjallað um slíka hluti á liðnum árum og hefur haft áhyggjur af því að vaxandi þörf sé á eftirliti og aðstæðum til björgunar á þessu svæði. Ég velti því upp, og það er tillaga frá framkvæmdastjóra landssambandsins, hvort ekki sé ástæða til að hefja nú þegar viðræður við Færeyinga, Dani, Norðmenn, Hjaltlendinga og Grænlendinga um stofnun sameiginlegrar björgunarmiðstöðvar við Norður-Atlantshaf með aðsetur hér á landi. Spurningarnar snúast því um það hvernig eftirliti með björgunarstörfum er háttað og samstarfinu við Grænlendinga, Færeyinga og Norðmenn og hvort unnið sé að áætlun um aukið eftirlit og björgunarstörf í ráðuneytinu í kjölfar opnunar þessara siglingaleiða. 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar spurningar sem eru þrjár, ég ætla að svara þeim í eins stuttu máli og mér er unnt en ég gæti í rauninni talað hér í mun lengri tíma en mér er gefinn. Hvað varðar fyrstu spurninguna þá hefur Landhelgisgæslan, með fulltingi dómsmálaráðuneytisins undanfarin ár eftir að ljóst varð að varnarliðið færi af landi brott, lagt mikla vinnu í að efla samstarf við nágrannaþjóðir á sviði eftirlits, leitar og björgunar á hinu víðfeðmna leitar- og björgunarsvæði umhverfis landið sem Ísland ber ábyrgð á. Samningur við danska sjóherinn, sem fer með yfirstjórn þessara mála umhverfis Grænland og aðstoð við Færeyjar, hefur verið í gildi síðan 1996. Þá var gerður samningur dómsmálaráðherra og danska varnarmálaráðherrans á árinu 2007 um nánara samstarf Landhelgisgæslunnar og danska flotans við eftirlit, leit og björgun á Norður-Atlantshafi. Við brotthvarf varnarliðsins hefur samstarfið aukist til muna og hefur samningurinn verið endurskoðaður. Lokadrög að endurskoðun samningsins bíða þess að verða undirrituð, en í drögunum hefur m.a. verið lögð áhersla á aukin upplýsingaskipti í tengslum við eftirlit. Dönsk varðskip og eftirlitsflugvélar á siglingu eða flugi austur af Grænlandi láta Landhelgisgæslunni í té staðsetningu sína, enda nær ábyrgðarsvæði Landhelgisgæslunnar vegna leitar og björgunar upp að austurströnd Grænlands. Undanfarin ár hafa dönsk varðskip, þyrlur og eftirlitsflugvélar danska flotans margoft aðstoðað Landhelgisgæsluna vegna eftirlits innan efnahagslögsögunnar þegar þau eru þar á ferð sem og aðstoðað margsinnis við leitar- og björgunaraðgerðir. Sams konar upplýsingaskipti eiga sér stað við dönsk varðskip og eftirlitsflugvélar umhverfis Færeyjar. Þá eru ágætissamskipti við færeysku fiskveiðieftirlitsstofnunina en hún rekur m.a. leitar- og björgunarmiðstöðina í Þórshöfn og tvö varðskip. Þessi samvinna er þó ekki bundin samningi. Samskipti við Norðmenn á sviði eftirlits og í tengslum við leit og björgun hafa aukist mikið undanfarin ár. Skrifað var undir samning við Kystverket í Noregi um gagnkvæm upplýsingaskipti um skipaumferð á hafinu á milli Íslands og Noregs. Vaktstöð siglinga í Noregi sem staðsett er í Vardö upplýsir Landhelgisgæsluna um alla hugsanlega skipaumferð sem gæti verið á ferð frá norsku hafsvæði áleiðis til Íslands eða um íslenska efnahagslögsögu. Það sama gerir stjórnstöð Landhelgisgæslunnar gagnvart norsku stjórnstöðinni í Vardö. Síðla árs 2008 var undirritaður samningur á milli yfirstjórnar varnar- og eftirlitsmála í Norður-Noregi og Landhelgisgæslunnar. Samkvæmt samningnum skal skipst á upplýsingum um sérstaka skipaumferð, hafa sérstaka tengiliði tiltæka vegna samvinnu, bjóða upp á gagnkvæma þjálfun og gagnkvæma starfsþjálfun einstakra starfsmanna. Nú þegar hefur þessi samvinna orðið til þess að tvö norsk varðskip hafa haft viðkomu á Íslandi og æft og starfað með einingum Landhelgisgæslunnar, ásamt því að yfirmaður í norsku strandgæslunni hefur verið í starfsþjálfun hjá Landhelgisgæslunni og skipstjórnarmaður hjá Landhelgisgæslunni hefur verið í starfsþjálfun hjá norsku strandgæslunni. Samskipti stjórnstöðvar Landhelgisgæslunnar við leitar- og björgunarmiðstöðina í Bodö og Stafangri, og þá sérstaklega Bodö sem sér um slíkar aðgerðir fyrir Norður-Noreg, hafa um árabil verið mikil og fagmannleg, en þær tilheyra norsku Redningstjenesten og eru í nánu samstarfi við Kystverket, norsku strandgæsluna og yfirstjórn varnar- og eftirlitsmála í Norður-Noregi. Þá fær Landhelgisgæslan einn af stofnaðilum að North Atlantic Coast Guard Forum árið 2007, en samtökin samanstanda af 20 löndum sem eiga hagsmuna að gæta við norðanvert Atlantshaf og Eystrasaltið. Síðla árs 2008 var skrifað undir samkomulag við bandarísku strandgæsluna um nánara samstarf á sviði eftirlitsleitar og björgunar og bandaríska strandgæslan gerir m.a. út langdrægar eftirlits- og björgunarflugvélar sem staðsettar eru á Nýfundnalandi yfir ákveðinn hluta ársins vegna hafísseftirlits og tekur það vélarnar einungis nokkrar klukkustundir að fljúga að suðvesturmörkum ábyrgðarsvæðis Landhelgisgæslunnar vegna leitar og björgunar á Norður-Atlantshafi. Þá hefur undanfarin ár verið unnið að því að bæta Íslandi, og þá Landhelgisgæslunni, sem ábyrgðaraðila inn í samkomulag milli Bretlands, Kanada og Bandaríkjanna er varðar leit á Norður-Atlantshafi. Ég gæti rakið fleira hér en tíminn leyfir það ekki. Hvað varðar aðra spurningu þá hefur undirbúningur einkum snúið að eflingu tækja auk eflingar alþjóðlegs samstarfs sem ég rakti áðan. Starfsemi Gæslunnar er miðuð við þau verkefni sem eru í gangi hverju sinni og verkefnisstjórn Landhelgisgæslunnar tekur ávallt mið af þeim breytingum sem kunna verða á aðstæðum. Varðskipin Týr og Ægir voru bæði send til endurbóta frá 1997–2006, þá er nýtt varðskip sem við ræddum í þessum sal, ný fullkomin eftirlits- og leitar- og björgunarflugvél hefur komið til landsins og þyrlureksturinn hefur þó þrátt fyrir allt aukist undanfarin ár en brotthvarf varnarliðsins stuðlaði náttúrlega að breytingum í því sambandi. Hvað varðar það að Landhelgisgæslan sé í stakk búin að taka við auknum verkefnum, þá hefur Landhelgisgæslan stefnt að því að geta gert það á sem bestan hátt en ég mun kannski nota tækifærið í seinna svari að koma aðeins betur inn á það.

Frú forseti. Hér er hreyft þörfu máli. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, Sigurðar Inga Jóhannssonar, hefur Vestnorræna ráðið látið þetta mál til sín taka og gert samþykktir um aukið samstarf þessara vestnorðlægu landa í öryggis- og björgunarmálum í Norðurhöfum. Alþingi Íslendinga hefur líka samþykkt þingsályktun um þetta mál, hún var samþykkt í maí 2008, en þetta samstarf er reyndar nú þegar hafið og hafnar samæfingar eftir því sem næst verður komist. En það er líka vert í þessu samhengi að árétta að Vestnorræna ráðið beitir sér líka mjög fyrir samstarfi björgunarsveita og sjálfboðaliðasveita varðandi björgunar- og öryggismál í Norður-Atlantshafi og m.a. fyrir stofnun þeirra eins og í tilviki Grænlendinga. 

Virðulegur forseti. Ég vil líka taka undir orð hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar um mikilvægi þessa samstarfs. Við höfum átt um langt árabil mjög uppbyggilegt samstarf við danska sjóherinn og einnig núna nýlega er aukið samstarf við norsku strandgæsluna. Ég tel þetta vera óhemju mikilvægt samstarf og við þurfum að hlúa að Landhelgisgæslunni svo hún geti haldið þessu samstarfi áfram. Það er búið að koma hér inn á skemmtiferðaskipin og olíuskipin og ég vil líka bæta við að við höfum reynslu af því að t.d. danski sjóherinn hefur aðstoðað okkur í fíkniefnamálum, elti hér skútu með fíkniefni sem var svo tekin. Þetta var geysilega mikilvægt framlag. Varðandi skemmtiferðaskipin þá er það þannig að á síðasta ári komu 60 þúsund manns á skemmtiferðaskipum til Íslands og fleiri komu í ár. Þetta er geysilegur fjöldi og ef eitt svona skip sekkur þarf að bjarga því sem bjargað verður. Og samstarfið verður að vera öflugt þannig að við getum gert eins vel og hægt er í slíkum aðstæðum. Ég vil undirstrika það og tek heils hugar undir orð fyrirspyrjanda að þetta samstarf þarf að vera í góðu lagi.

Virðulegi forseti. Ég vildi koma hér upp og þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að dreifa huga okkar á Alþingi og láta okkur hugsa norður á bóginn og vestur eins og hefur komið fram hér í fyrirspurnatíma í dag. Það eflir manni bjartsýni og kjark að sjá og heyra þessi svör og þær spurningar sem þingmaðurinn lagði hér fram í dag. Auðvitað liggja hagsmunir okkar Íslendinga á þessum stöðum í Norður-Atlantshafi með Kanadamönnum, með Grænlendingum, með Dönum, með Norðmönnum, með þessum þjóðum sem við eigum þessa gríðarlegu og sameiginlegu hagsmuni með. Ég þakka þingmanninum fyrir spurninguna og hæstv. ráðherra fyrir mjög góð og skýr svör, þau eru mjög fróðleg og uppbyggjandi. Ég hvet landsmenn til að kynna sér betur það mikla starf sem Landhelgisgæslan er að vinna á þessum slóðum.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. dómsmála- og mannréttindaráðherra kærlega fyrir skilmerkileg svör. Sá stutti tími sem við höfum hér í pontu gerir það að verkum að umræðan verður dálítið knöpp en það er ekki við það að sakast, við verðum að nýta það sem við höfum. Ég velti því fyrir mér í framhaldi af svörum hæstv. ráðherra þar sem greinilega hefur verið gert verulegt átak í því að ná skipulegum samningum eða samstarfi við okkar ágætu nágrannaþjóðir, hvort sú hugmynd að reyna að koma á sameiginlegri stofnun sem hefði björgunarsveit eða eitthvað slíkt sem hefði þá aðsetur hér á landi því að það væri væntanlega besti staðurinn, hvort það er ekki eitthvað sem við gætum átt frumkvæði að við þessa ágætu nágranna. Ég vil einnig þakka öllum þingmönnum sem tóku þátt í umræðunni og lögðu gott til. Og þær þingsályktanir sem hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi hér eru einmitt mikilvægar og hafa sprottið upp úr Vestnorræna ráðinu og verið samþykktar á þinginu, og maður veltir þá kannski fyrir sér hvað síðan hefur verið unnið með þær áfram í ráðuneytinu. Það var kannski að nokkru leyti komið svar varðandi Landhelgisgæsluna og danska herinn og norsku strandgæsluna en varðandi kannski hina ályktunina um frjálsu félagasamtökin til að efla og styrkja samstarf slysavarnafélaga og björgunarsveita í löndunum þremur. Nú þekkjum við að það er mjög sterkt og öflugt innra starf sem við höfum byggt upp hér á landi en við vitum líka að það er ekki með sama hætti, sérstaklega ekki í Grænlandi og Færeyjum. Við gætum svo sannarlega lagt þeim lið og þakkað góðan hug og stuðning á öðrum vettvangi með þeim hætti.

Virðulegi forseti. Ég þakka einnig þessa umræðu. Það er alltaf mikilvægt að tala um Landhelgisgæsluna. Ég ætlaði að koma inn á það að þótt svæðin sem um er að ræða séu á ábyrgð Landhelgisgæslunnar að öllu eða hluta, þá sinnir Gæslan þó ekki þessum svæðum ein og óstudd heldur kemur alþjóðleg samvinna þar til hjálpar eins og ég hef lýst. Miðstöð þessarar alþjóðlegu samvinnu er síðan stjórnstöð Landhelgisgæslunnar eða Vaktstöð siglinga og með samvinnu Landhelgisgæslunnar, Neyðarlínunnar og Siglingamálastofnunar, auk Slysavarnafélagsins Landsbjargar, hefur undir forustu Landhelgisgæslunnar undanfarin ár tekist vel til að gera þessa miðstöð að alþjóðlegri öryggis-, eftirlits- og björgunarmiðstöð sem sinnir aðgerðum á stórum hluta Norður-Atlantshafsins. Hvað varðar hugmyndir um sameiginlega björgunarmiðstöð hér á landi og aðrar góðar hugmyndir sem hv. fyrirspyrjandi kom með, þá tel ég að þetta sé akkúrat rétti tíminn að bera fram slíkar hugmyndir vegna þess að nú hef ég skipað starfshóp alþingismanna og embættismanna til að fara yfir málefni Landhelgisgæslunnar. Slík umræða á einmitt heima í þessum starfshópi, að ræða frekari möguleika á samvinnu og jafnvel að festa hana í form eins og hér hefur verið nefnt, auk þess hvernig við getum verið sem best búin að sinna eftirliti og björgun og leit á þessu hafsvæði. Raunar liggur ekki fyrir hversu mikil aukning verður á skipaumferð, það á eftir að koma í ljós en við verðum að vera við öllu búin.

Virðulegi forseti. Um miðjan september fór ég fram á fund í allsherjarnefnd vegna óviðunandi ástands í fangelsum landsins. Á hátíðarstundum er talað um að við búum í réttarríki en þegar ekki er hægt að fullnægja refsingum, þá fjarar nokkuð undan þeirri sýn. Það eru 133 afplánunarrými í landinu en í september, um miðjan september voru 240 dómþolar á boðunarlista Fangelsismálastofnunar vegna óskilorðsbundinna fangelsisrefsinga. Það er um neyðarástand að ræða og það sem er kannski alvarlegast í þessu öllu saman er að 1.600 einstaklingar bíða afplánunar vegna fésekta og upphæðirnar á bak við þá aðila eru um 2 milljarðar. Það dugar hvorki meira né minna en fyrir tveimur fangelsum. Allir sjá því að verkefnið er brýnt að gera hér úrbætur þannig að bæði sé hægt að fá þessar fésektir inn ef fólk ætlar ekki að standa í skilum með þær og eins að hægt sé að uppfylla þau mannréttindi að þeir sem hafa hlotið dóm fái að taka hann út. Það vantar pláss og eftir þennan fund var farið í það að gera úrbætur. Tekin var ákvörðun um að leita eftir leiguhúsnæði um stundarsakir til að ná þessum kúfi eitthvað niður til að losa um það ástand sem nú ríkir, því að miðað við þær fréttir sem við fáum má reikna með að embætti sérstaks saksóknara skili einhverjum afurðum og þá er mjög brýnt fyrir okkur sem þjóð að fækkað hafi í þeim hópi sem nú bíður refsingar. Eftir útboð sem farið var í skiluðu 11 aðilar inn tilboði í útboð um húsnæðisúrbætur til að taka við vararefsingu. Þá var meiningin að Fangelsismálastofnun tæki húsnæði á leigu til að fara í þessar brýnu aðgerðir og minnka þennan hóp. Það var búið að velja úr þrjá staði eftir því sem mér skilst en síðan hefur ekkert heyrst af þessu máli. Því langar mig til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra: Hvað líður úrbótum í fangelsismálum og hvar standa málin núna miðað við 1. nóvember 2009?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Hv. þingmaður er svo fróð um þessi mál að ekki er víst að ég hafi miklu við að bæta. En ég ætla samt að koma með upplýsingar um hvað úrbótum líður. Í fyrsta lagi vinnur ráðuneytið nú að frumvarpi til breytinga á lögum um fullnustu refsinga sem verður kynnt bráðlega. Frumvarpinu er ætlað að taka að hluta til á þeim vanda sem fangelsin eiga við að etja með þrennum hætti. Í fyrsta lagi með því að rýmka reglur um reynslulausn, í öðru lagi með því að rýmka heimildir til að afplána dóma með samfélagsþjónustu og í þriðja lagi með því að innleiða reglur um að unnt sé að ljúka hluta afplánunar með ökklabandi eða öðru rafrænu eftirliti. Rafrænt eftirlit eða rafrænt ökklaband er eftirlit með því að fangi haldi sig á ákveðnu svæði, t.d. heima eða á vinnustað, eitthvað svoleiðis, og getur verið hluti af því að ljúka afplánun. Öll þessi atriði eru þess eðlis að ég tel að ræða verði þau vel, vegna þess að það að rýmka heimildir til að afplána dóma með samfélagsþjónustu getur kallað á ákveðna grundvallarumræðu um þessi mál sem ég tel reyndar mjög mikilvægt að fari fram. Ljóst er þó að ekki er allur vandi leystur með þessum lagabreytingum ef af verður. Ráðuneytið og Fangelsismálastofnun hafa í samvinnu við Ríkiskaup haft til skoðunar tilboð sem bárust eftir auglýsingu ráðuneytisins um opnun fangelsis á Suðurlandi, eins og hv. fyrirspyrjandi hefur komið inn á. Ekki er komin niðurstaða í það mál en hennar er vonandi að vænta á næstunni. Í því sambandi vil ég nefna að óhentugt húsnæði er dýrt, það eykur mjög á rekstrarkostnað, þannig að hér verður að vanda til verka. Einnig er unnið að úttekt á hagkvæmni þess að byggja öryggisfangelsi á höfuðborgarsvæðinu. Frumathugun bendir til þess að með niðurlagningu fangelsa á Skólavörðustíg og Kópavogsbraut, samhliða byggingu á nýju fangelsi á höfuðborgarsvæðinu, náist veruleg rekstrarhagkvæmni ef miðað er við núverandi ástand mála. Þótt hv. fyrirspyrjandi hafi komið hér með ákveðnar tölulegar upplýsingar sem ég ætlaði að koma með, ætla ég að fara aðeins yfir þær. Það eru 240 manns á biðlista eftir afplánun, 88 fangar afplána á Litla-Hrauni og er þar nýtingin í rauninni yfir 100% sem og í öllum fangelsum landsins, þar sem plássið er notað svo sem frekast er unnt, t.d. með því að tveir eru saman í klefa. Alls eru 133 afplánunarpláss í landinu og ef við horfum á þennan langa biðlista er ljóst að verulegur skortur er á plássum, en 240 bíða eftir að afplána. Auk þess er mjög sláandi að 1.600 eru á biðlista eftir að afplána vararefsingu, en það eru einstaklingar sem ekki greiða sektir sem þeim er gerðar. Þeim fjölgar í raun ört, vegna þess að hvatningu vantar til að greiða sektina vegna plássleysis í fangelsum. Ef við reynum að hugsa lausnamiðað í þessu sambandi, þá væri unnt að hugsa sér að menn verði boðaðir til afplánunar í fangaklefum á lögreglustöðvum um land allt, en það er dýrt vegna þess að ráða verður til gæslu fangaverði eða annað starfsfólk við lögreglustöðvarnar. Þótt lögreglan gæti kannski sinnt því að einhverjum hluta, þá getur hún það ekki að öllu leyti vegna þess að þetta eru í rauninni mjög óhentug pláss til afplánunar. En þetta er ákveðin lausn sem ég ætla að viðra hér sem maður gæti hugsað sér til þess að taka á þessum ofboðslega biðlista eftir afplánun vararefsingar. Að öllu þessu sögðu vil ég leggja áherslu á að hvað sem líður þeirri bráðabirgðalausn sem fælist í því að taka húsnæði á leigu vegna þess bráðaástands sem nú ríkir, þá leysir það ekki þann vanda sem við er að etja og ekki verður hjá því vikist að huga að fangelsisbyggingu, að huga að varanlegri lausn sem felst í því að byggja nýtt öryggisfangelsi hér á Íslandi.

Virðulegur forseti. Við lifum í ófullkomnum heimi og því miður er þörf á fangelsum, allt er yfirfullt á Litla-Hrauni, eins og hér hefur komið fram, og eru þar um 88 fangar en gert er ráð fyrir 77 almennt og tveir eru í sumum klefunum. Þetta er erfið staða. Biðlistinn eftir að komast í afplánun lengist og eru núna um 240 á honum. Í fjölmiðlum hefur komið fram að ef hópur manna fremdi núna gróft ofbeldisbrot, þá væri hvergi pláss fyrir þá. Þannig að mig langar til að spyrja: Hvað eigum við að gera ef slík staða kemur upp? Menn eru að velta því fyrir sér í fangelsiskerfinu. Svo langar mig líka að inna ráðherrann eftir því, ef hæstv. ráðherra hefur svör, að alveg er að bresta á að refsingar fari að fyrnast, samkvæmt upplýsingum Morgunblaðsins í október. Er þetta alveg að bresta á núna bara á næstu mánuðum? Í þriðja lagi: Sektarrefsingar eru þegar farnar að fyrnast. Hvað er mikið um það? Hvað er ríkissjóður að tapa miklu fjármagni af því að sektarrefsingar fyrnast?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda Vigdísi Hauksdóttur fyrir góða og gagnmerka fyrirspurn og einnig hæstv. ráðherra fyrir skilmerkileg svör. Þetta er mál sem við verðum augljóslega að bregðast dálítið skjótt við og ég tek undir orð hæstv. ráðherra að það er þess virði að velta fyrir sér öllum mögulegum lausnum og ekki hafna neinni fyrir fram. Ég vil þó hvetja ráðherrann í sambandi við uppbyggingu á fangelsi að horfa til þess sem menn hafa sýnt fram á að mjög hagkvæmt er að auka við þjónustuna á Litla-Hrauni og reyna að taka þar við fleirum, þannig að sá þáttur gleymist ekki. Ég veit að m.a. er verið að skoða að nýta þá möguleika að færa fangaverði til á Suðurlandi með því að nýta húsnæðið á Suðurlandi. Ég held að mjög þarft væri að reyna að spara eins og hægt er og leita allra lausna. En það verður að ráða bót á því, að menn geti komist í þá afplánun sem þeir eru skyldaðir til.

Virðulegi forseti. Ég þakka dómsmálaráðherra skýr og góð svör, eins og hennar er von og vísa, og þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni. Ráðherra kynnti til sögunnar að verið væri að smíða nýja löggjöf varðandi fullnustu refsinga og vissulega ber að fagna því, þó að ég vari við því að það verði einhver kreppulöggjöf og kannski einhver léttari leið fundin út úr refsingum, því við megum ekki láta þessa kreppu hafa þau áhrif að við förum að slaka á alls staðar í kerfinu. Ég minni samt á það að refsingar eiga fyrst og fremst að vera betrun og við viljum fá betri einstaklinga út, enda hefur grettistaki verið lyft í fangelsum landsins og þaðan komið út betri og bættari einstaklingar og höfum við staðið okkur langtum betur í því heldur en nágrannalöndin. Við vitum að óhentugt húsnæði er dýrt en við erum að tala um þennan bráðavanda og saknaði ég þess svolítið í svörum ráðherrans að ekki kom svar við spurningunni: Hvað við eigum að gera núna? Ég bað um fund í september í allsherjarnefnd og þá var talað um að þetta væri mikill bráðavandi, en nú eru að verða komnir tveir mánuðir síðan og ekkert hefur breyst og listarnir eru enn að lengjast og ekki neitt sýnilegt varðandi það hvernig við eigum að leysa þetta aðsteðjandi vandamál í fangelsismálum. Ég tek undir með hæstv. ráðherra varðandi það að auðvitað þarf að byggja hér öryggisfangelsi. Fangelsismálastofnun hefur bent á að það er ekki svo mjög dýrt miðað við það hagræði sem hlytist af því og svo sannarlega skal ég beita mér fyrir því á meðan ég sit í allsherjarnefnd að taka þátt í því. Ég hvet ráðherrann áfram til góðra verka, en óska eftir að hún svari því hvað er að gerast núna á þessum vikum. 
            

Virðulegi forseti. Það sem er að gerast núna - og það tengist kannski athugasemd frá hv. þingmanni Siv Friðleifsdóttur, það sem gerðist og varð til þess að við í rauninni rukum af stað í þetta mál og umræða spratt upp um þetta, ef margir yrðu handteknir í einu er ljóst að mikið vandamál verður uppi af því að fangelsin eru yfirfull. Til þess að leysa vandann svo brotamennirnir yrðu ekki sendir strax út á götuna aftur, var brugðið á það ráð að vista fanga að ákveðnu leyti í fangaklefum lögreglustöðva. Það er dýr lausn og ekki langtímalausn, vegna þess að hver sá sem hefur komið í fangageymslur lögreglustöðva veit að þær eru ekki varanlegur íverustaður, þannig í stað þess að sleppa mönnum út var þessi bráðabirgðalausn notuð og er enn við lýði. Ástæðan fyrir því að ekki er enn búið að taka húsnæði á leigu er sú að það er ekkert svo óskaplega einfalt að finna húsnæði sem er hentugt undir fangelsi. Þar stendur hnífurinn í kúnni, mjög vandasamt er að finna slíkt húsnæði sem er ekki allt of dýrt til þess að reka þar fangelsi, vegna þess að nú þegar vitum við að Hegningarhúsið við Skólavörðustíg og fangelsið í Kópavogi eru mjög dýr pláss. Þess vegna er í rauninni hentugra að byggja einfaldlega nýtt fangelsi og leggja þau tvö niður.

Virðulegur forseti. Að meðaltali er fimmti hver fangi á Íslandi erlendur og þetta hlutfall er nú aðeins hærra á Litla-Hrauni. Samkvæmt upplýsingum tala flestir þeirra aðeins eitt tungumál og það er þeirra eigið. Samskiptin eru því erfið og túlkaþjónustan dýr og við tjáskipti reiðir fangelsið sig á heftið Mál í myndum, sem gefið var út af Landspítalanum. Með því að benda á myndir geta fangarnir að einhverju leyti gert sig skiljanlega án túlks. Þetta er auðvitað frekar flókin staða sem er uppi þegar málum er svona háttað og mér skilst að í Hegningarhúsinu sé ástandið jafnvel enn verra. Það er fyrsti viðkomustaður erlendra afbrotamanna sem koma víst talsvert margir á fölsuðum skilríkjum og menn vita ósköp lítið um þá og þeir tala ekki önnur tungumál. Þetta er auðvitað mjög óheppileg staða og maður hlýtur að spyrja sig: Getum við gert eitthvað í þessu? Það er ekki gott fyrir fangana sjálfa að geta ekki tjáð sig á staðnum og til er Evrópuráðssamningur um flutning dæmdra manna. Á grundvelli þess samnings, sem byggir á samvinnu, á að stuðla að réttlæti og félagslegri endurhæfingu dæmdra manna og menn telja að árangur náist með því að afbrotamönnum, sem eru sviptir frelsi, sé veittur kostur á að afplána refsingu innan síns eigin samfélags. Á sínum tíma gerði þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, samkomulag við dómsmálaráðherra Litháens á grundvelli þessa samnings um að taka við litháískum föngum. Tveir fangar voru nefndir í því sambandi. Virðulegur forseti, ég vil því spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort við höfum gert svona samninga við önnur ríki, þ.e. samninga á grundvelli samnings Evrópuráðsins um flutning dæmdra manna til heimalands síns? Mig grunar að við höfum gert það í tilfelli Litháens, ég er samt ekki algjörlega viss um það. Stendur til að gera slíka samninga á næstunni? Í fangelsunum okkar eru hópar manna frá t.d. Eystrasaltsríkjunum og þá kannski helst frá Litháen og svo frá Póllandi Það gæti verið eðlilegt að kanna með samninga við alla vega þessi tvö ríki, því þetta er nú kannski stærsti hlutinn af okkar erlendu föngum. Þá mundum við væntanlega taka okkar eigin fanga hingað inn til okkar á sama grundvelli. Mig langar að spyrja að þessu, virðulegur forseti, og svo líka varðandi þessa samninga ef þeir eru til eða verða gerðir: Er föngunum í sjálfsvald sett að biðja um flutning og líka þá að neita flutningi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Þetta er kærkomið tækifæri til þess að fara aðeins ofan í þessi mál og skýra þau út en líka góð hvatning til að huga áfram að þessum málum. Það hafa ekki verið gerðir sérstakir samningar við aðildarríki Evrópuráðsins eða önnur ríki sem eiga aðild að Evrópuráðssamningnum um flutning fanga frá 1983, en það hefur verið gert samkomulag um samstarf við Litháen um málsmeðferð eins og ég greini nánar frá á eftir. Þess má geta að 63 ríki hafa fullgilt samninginn og þar af eru 17 ríki utan Evrópu. Upphaflegur samningur er frá 1983 og felur í sér að flutningur fanga til heimalands geti átt sér stað með samþykki þriggja aðila, þ.e. afplánunarríkisins, heimalandsins og fangans. Þannig varð samþykki fangans lengi vel að liggja fyrir ef flytja átti hann til heimalands síns. Árið 1997 var hins vegar gerður viðauki við samninginn og fólu breytingarnar í sér að heimilt var án samþykkis fangans að flytja hann til síns heima ef fanginn hafði komið sér undan fullnustu refsingar að hluta eða heild og ef senda átti dómþola úr landi eða vísa honum brott úr ríkinu sem bað um fullnustu. 35 ríki hafa fullgilt viðaukann, allt Evrópuríki, þar á meðal Litháen og Pólland. Samkvæmt 2. og 3. gr. samningsins frá 1983 hvílir engin skylda á aðildarríkjunum að samþykkja flutning en samningnum var ætlað að koma á samvinnu ríkja í þessum málaflokki og koma málunum í ákveðinn farveg. Þrátt fyrir þetta hefur í framkvæmd borið á því að mjög hægt gangi að fá erindi afgreidd í mörgum ríkjum enda er það ekki keppikefli ríkja að taka fanga til sín til afplánunar. Við þetta bætist að sjálft undirbúningsferlið hér á landi tekur langan tíma. Flestir fanganna vilja ekki afplána í sínu heimalandi og því þarf að liggja fyrir brottvísunarúrskurður áður en ákveðið er að senda beiðni til heimalands fangans. Mál erlendra afbrotamanna eru tekin fyrir hjá Útlendingastofnun þegar fullnaðardómur hefur gengið í máli þeirra. Ákvörðun Útlendingastofnunar er síðan kæranleg til dómsmálaráðuneytisins. Þegar endanleg ákvörðun liggur fyrir um brottvísun er hægt að senda dóma og önnur nauðsynleg gögn í þýðingu. Þá þarf að afla afstöðu fangans en samkvæmt 3. gr. samningsviðauka þarf að gera sérstaklega grein fyrir afstöðu þeirra til flutnings í beiðninni til heimalandsins. Þegar hægt er að senda út beiðni er fanginn búinn að afplána nokkra mánuði, jafnvel ár í gæsluvarðhaldi auk nokkurra mánaða sem brottvísunarferlið og annað undirbúningsferli tekur. Þá setur samningurinn það að skilyrði að a.m.k. sex mánuðir séu eftir af afplánun viðkomandi fanga. Ljóst er að flutningur fanga til afplánunar í heimalandi sínu er ekki raunhæft úrræði til að takast á við þann vanda sem fangelsiskerfið á við að etja þar sem ferlið er mjög langt og þungt í vöfum. Einungis er hægt að flytja fanga sem hlotið hafa þunga dóma, t.d. tveggja til þriggja ára dóma eða þyngri. Í fangelsum ríkisins sitja í dag níu erlendir fangar með þyngri dóm en tveggja ára fangelsi. Einn af þeim er þegar í flutningsmeðferð og beðið er eftir brottvísunarúrskurði í málum fimm þeirra. Ekki eru skilyrði til að flytja þrjá til síns heima. Vegna þess hve seinlega gekk að afgreiða beiðnir sem bárust til Litháens gerðu dómsmálaráðherrar Íslands og Litháens með sér sérstakt munnlegt samkomulag í maí 2008 um að veita beiðnum á grundvelli Evrópuráðssamningsins forgang þannig að beiðnirnar yrðu afgreiddar eins fljótt og kostur væri. Hefur það gengið eftir og haft mjög góð áhrif á framkvæmdina. Dómsmálaráðherrar landanna skrifuðu svo undir samstarfsáætlun í Vilníus þann 29. ágúst 2008 um samstarf um hin ýmsu málefni. Hvað varðar spurninguna um það hvort til standi að gera fleiri samninga eins og þann sem gerður var við Litháen hefur verið lögð áhersla á það að flýta framkvæmd málanna fremur en að efna til nýrrar samningsgerðar, en það hefur þó verið rætt um að freista þess að gera svipað samkomulag og gert var við Litháen við þau ríki sem erlendir brotamenn koma frá eftir því sem kostur er að ríkin ákveði að setja í forgang beiðni hvort frá öðru þannig að það verði ekki óþarfa tafir á málsmeðferðinni sem er allt of löng nú þegar.

Virðulegur forseti. Ég skil svarið sem svo að ekki hafi verið gerðir samningar á grundvelli Evrópuráðssamningsins en að gerðir hafi verið annars konar samningar til að reyna að liðka fyrir málshraða, málsmeðferðinni. Mér finnst, virðulegur forseti, að það eigi að skoða þessi mál virkilega vel. Nú er staðan sú að við erum með algjörlega yfirfull fangelsi, það bara flæðir. Það hefur komið hér fram í fyrri svörum hæstv. dómsmálaráðherra, og sú staða kom upp, að það þurfti að handtaka hóp manna og þá varð að setja þá inn á lögreglustöð, sem er eiginlega algjörlega óhæft úrræði, allt of dýrt og óhentugt. Við stöndum því bara á þessari brún, bjargbrún varðandi það hvað eigi að gera ef hér heldur fram sem horfir að fjöldi sakamanna aukist og fjöldi fanga hefur aukist allverulega á síðustu árum. Það er ekki langt síðan við vorum með frekar lítinn biðlista, vorum bara í góðum málum miðað við nágrannaríkin. Þetta hefur allt snúist við. Mér finnst vera virkileg rök fyrir því að við séum í samskiptum við þær þjóðir sem helst eiga sína borgara í fangelsum okkar til að útskýra fyrir þeim að fangelsin hér á landi séu yfirfull og að við getum lent í miklum vandræðum ef við náum ekki að tappa eitthvað út úr okkar fangelsum. Þetta er tiltölulega hátt hlutfall að fimmti hver fangi hér á landi sé af erlendu bergi brotinn, þetta er líklega meira en helmingi hærra hlutfall en fjöldi útlendinga á Íslandi almennt. Það er því algjörlega eðlilegt að reyna að skoða hvernig við getum liðkað fyrir því að menn fái að afplána í sínu heimalandi. Ég geri mér grein fyrir því, miðað við svörin, að bæði þarf ríkið að vilja það og fanginn sjálfur og hvorki vill nú ríkið það né fanginn en menn verða að skilja í hvaða aðstöðu við erum. Ég vil hvetja hæstv. dómsmálaráðherra áfram á þeirri leið að reyna að liðka betur fyrir því að við getum sent fanga til síns heima á meðan fangelsin okkar eru yfirfull.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að undirstrika það að ef fangi vill ekki fara sjálfur er niðurstaðan sú að hann fer en það tekur lengri tíma og það þarf aðeins nánari málsmeðferð. Ég tek orð hv. fyrirspyrjanda sem góða hvatningu til þess að huga að þessum málum sérstaklega, huga að því hvort hægt sé að gera samkomulag við fleiri ríki eins og gert hefur verið við Litháen til þess að flýta málsmeðferðinni. Það er vissulega umhugsunarefni að hér skuli vera slíkur fjöldi erlendra brotamanna, vissulega eru margir íslenskir brotamenn líka, en þá er spurning hvort það sé slíkt ástand hér á landi að það sé tilefni til að huga að fleiri leiðum til að stemma stigu við brotamönnum þannig að þeir fái þá kannski ekki endilega tækifæri til að koma hingað og fremja afbrot, og hvort það sé möguleiki, lagalegur og praktískur möguleiki á því að fara í aðgerðir eins og tímabundið vegabréfaeftirlit hér á landi, en það er allt eitthvað sem þarf að skoða. En ég tek það fram varðandi flutning fanga að ég er sammála hv. fyrirspyrjanda í því að það þarf að huga að því hvort hér sé hægt að gera betur.