Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Benediktsson) Herra forseti. - Allshn. hefur haft þetta frv. til meðferðar, og mæltu þeir nm., sem á fund komu, með samþykkt frv., en áskildu sér rétt til þess að flytja eða vera með brtt., ef fram kæmu. Það má segja, að höfuðatriði þessa frv., sem til álita geti komið, séu eiginlega fjögur. Í fyrsta lagi er það, hvort menn telja æskilegt, að af hálfu þess opinbera sé komið upp slíkri æskulýðshöll, sem hér er gert ráð fyrir, og vil ég benda í því sambandi á, að það er ekki sízt fyrir tilhlutun Alþ., að mþn. var skipuð til athugunar þessa máls, þar sem í áttu sæti bæði fulltrúar ríkisstj. og bæjarstj. Reykjavíkur, og varð sú n. sammála um að leggja til, að æskulýðshöll yrði reist. En í þeirri n. áttu sæti Ingimar Jóhannsson kennari, Einar Erlendsson byggingameistari og Einar B. Pálsson verkfræðingur. Og með þessum mönnum starfaði Ágúst Sigurðsson forstöðumaður námsflokka Reykjavíkur, sem af þessu málefni hefur haft náin kynni og má raunar telja forgöngumann þessa máls. N. öll var sammála um að leggja til, að æskulýðshöll væri reist og starfrækt hér. Og á grundvelli álits þeirrar n. var svo það frv. samið, sem hér liggur fyrir, af þáv. hæstv.dómsmrh. í nokkru samráði við mig. En ég leyfði mér svo að flytja það. - Og hv.allshn. þessarar d. varð, eins og ég þegar hef sagt, sammála um að mæla með því, að frv. yrði samþ. og þar með að fallast á nauðsyn þess, að þvílíkri æskulýðshöll verði komið upp. Önnur atriði, sem sérstaklega koma hér til greina, eru þá einkum, í hvaða hlutfalli menn vilja skipta kostnaði af stofnun og starfrækslu þessarar æskulýðshallar. Og það varð að samkomulagi milli mín og þáv. hæstv.dómsmrh. að leggja til, að kostnaðurinn skiptist jafnt á milli ríkis og bæjar. En mþn., sem um þetta hafði fjallað, undirbúningsn., mun hafa lagt til, að 2/3 kostnaðar skyldu greiðast úr bæjarsjóði, en 1/3 úr ríkissjóði. Mér og hæstv.fyrrv.dómsmrh. sýndist ekki rétt að hafa þau hlutföll, sem n. hafði lagt til, heldur vildum við láta kostnaðinn skiptast jafnt, vegna þess að hér sé ekki síður um að ræða málefni, sem ríkisvaldið varðar, heldur en málefni Reykjavíkurbæjar eins. Og vil ég í því sambandi enn minna á, að það var hæstv.Alþ., sem að vissu leyti hafði frumkvæðið að þessu máli. Og ef ég man rétt, þá var það fyrir áskorun, sem þinginu hafði borizt frá félagi ungra framsóknarmanna hér í bæ, þar sem að því var vikið, sem rétt er, að hér væri um að ræða málefni, sem ekki varðaði síður landsmenn alla heldur en Reykvíkinga eina. Enda er, - satt bezt að segja -, að bæði er nú mikill fjöldi ungmenna búsettur hér í Reykjavík, og slík höll mundi að sjálfsögðu verða að gagni fyrir þau, en hún mundi ekki síður, - og ég vil segja miklu frekar -, verða nauðsynleg fyrir þann mikla fjölda ungmenna, sem hingað sækir hvaðanæva að af landinu til vetrardvalar. Og þess vegna virðist mjög eðlilegt, sem í frv. er lagt til og hv.allshn. hafði ekkert við að athuga, að skipta kostnaðinum jafnt milli ríkisins og Reykjavíkurbæjar. Er þar þó nokkuð hallað á bæinn í þeim viðskiptum, þar sem hann á, um fram sinn hluta að öðru leyti, að leggja til lóðina. Ég gæti hugsað mér sjálfur að bera fram brtt. um það atriði við 3. umr., að lóðin yrði talin með framlagi bæjarins, en slík till. mundi þá eingöngu vera frá mér, en alls ekki n. í heild. Þá er í þriðja lagi á það að líta, með hverjum hætti stjórn slíkrar stofnunar yrði skipuð, og er hér í frv. lagt til, að ríkisstj. tilnefni einn mann, bæjarstj. Reykjavíkur annan, en hæstiréttur tilnefni oddamann. Ég verð nú að segja, að sjálfum finnst mér nú þessi skipun n. vera hálfklúðursleg, - ég get ekki neitað því. Mér finnst það vera nokkuð varhugavert að blanda hæstarétti ákaflega mikið inn í honum óskyld mál, eins og skipun slíkrar n., sem hér er um að ræða. En þar sem hér var nú um tvo aðila að ræða, sem báðir áttu að leggja jafnt til, og þar sem hæstv.fyrrv.dómsmrh. lét sér nú til hugar koma þessa skipun, þá vildi ég ekki út af því breyta, þegar ég flutti frv. Um þetta var svo nokkuð rætt í n. og að því vikið, að að vissu leyti væri eðlilegast, að einhverjum æskulýðsfélagsskap í bænum eða á landinu væri fengin tilnefning þessa oddamanns, en hún tekin af hæstarétti. En það strandaði á því, að við nm. gátum ekki komið auga á, hver slíkur félagsskapur ætti að vera. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þótt hér í bæ séu mörg æskulýðsfélög, þá er ekkert allsherjar æskulýðsfélag hér til. Ungmennafélag er hér að vísu starfandi, en það hefur ekki mikla þýðingu fyrir æskulýð bæjarins, og mörg félög eru hér, sem hafa þar miklu meiri þýðingu heldur en það. Væri því óeðlilegt að láta það hafa tilnefningarrétt um mann í stjórn þessarar stofnunar. Eins og ég sagði, þá var n. á því máli, að það gæti vel komið til greina að finna á þessu annað form. Ég sé nú, að einn hv.nm., hæstv. forseti þessarar d., hefur borið fram brtt. einmitt varðandi þetta atriði. Ég fyrir mitt leyti hef ekkert á móti því, sem er aðalefni í hans till., ef hv. d. getur á það fallizt, að ríkisstj. skipi einungis einn mann í þessa stjórn, en bæjarstj. Reykjavíkur tvo, sem kosnir séu með hlutfallskosningu. Þetta mundi ég ákaflega vel geta sætt mig við, þó að því áskildu, að breyt. yrði gerð á kostnaðarhlutföllunum jafnframt. - Hinu atriðinu í brtt.hæstv. forsetans er ég nú ekki alveg öruggur um, að ég geti fylgt, sem sé því, að eins konar fulltrúaráð frá æskulýðsfélögunum í bænum eigi að hafa tillögurétt um málefni þau, er þessa stofnun varða. Þetta lítur að vísu álitlega út, og að meginefni er ég því samþykkur. En mér sýnist sá galli á, að það mundi þá þurfa að tilgreina nokkru nánar, hvaða félög skyldu talin æskulýðsfélög, og þá gera sér nokkra grein fyrir, hversu fjölmennt þetta fulltrúaráð yrði, áður en þetta væri hægt að samþ. Og þess er að gæta, að mörg félög hér í bæ eru þess eðlis, að það er ákaflega erfitt að gera sér grein fyrir því, hvort þau skuli talin æskulýðsfélög eða ekki, t. d. íþróttafélög. Það er vitanlegt, að þau eru ekki að neinu leyti takmörkuð við unglinga, og mundu sennilega vera eingöngu fullorðnir menn, sem í stjórnum þeirra félaga væru og mestu um þeirra mál réðu. Enn fremur er á það að líta, að mörg af þessum félögum hafa þegar látið í ljós, að þau vildu hvergi nærri hinni fyrirhuguðu æskulýðshöll koma, að þar væri um að ræða mál, sem þau vildu ekki hafa afskipti af, hefðu ekki áhuga fyrir. Og það er óeðlilegt að láta þau félög, sem svo stendur á um, fá þann tillögurétt, sem hæstv. forseti þessarar d. hér leggur til. En þar sem nú þessi brtt., sem varðar aðalþátt af meginefni frv., er komin fram, og án þess að við í n. höfum haft færi á að athuga hana, þá vildi ég nú leggja til, að eftir að menn hafa hér gert grein fyrir afstöðu sinni til hennar lauslega og án þess að upp væru teknar sem maður segir þrætur um hana í einstökum atriðum, þá yrði umr. um málið frestað og málinu vísað til n. til frekari athugunar. Það kynni að vera, að skipun forstöðu stjórnarnefndar þessarar stofnunar hefði áhrif á það, hvernig menn vildu láta kostnaðinn skiptast. Og það er ekki heldur eins auðvelt og ætla mætti að skipa samkvæmt till. í fulltrúaráð það, sem hér er gert ráð fyrir. Þá er enn eitt atriði frv., að það er ráðgert, að þangað til þessari æskulýðshöll verði komið upp, þá verði komið upp í bili eins konar tómstundaheimili, þ. e., að það verði ekki lagt þegar í stað út í þann kostnað, sem bygging æskulýðshallar hefur í för með sér, heldur prófi menn sig áfram í smærri stíl, reyni að fá bráðabirgðahúsnæði og athugi í því, hvernig slík starfsemi mundi til takast. Og þessi tilhögun er einnig í samræmi við till. þeirrar milliþn. sem ég gat áður um. Og sannlegra teldi ég nú, ef þessi háttur væri tekinn, sem ég tel nú vera nauðsynlegan undanfara þess, að sjálfri æskulýðshöllinni verði komið upp. Ég tel það vera sannlegast að reyna að fá einhvern af þeim stóru setuliðsskálum, sem hér eru og sumir mundu henta sæmilega til þessara nota, til starfseminnar í byrjun og sjá með tilraunastarfsemi í honum, hvernig þetta tækist til. Og hef ég þar einkum í huga skála eins og Rauði krossinn hefur við Hringbraut, sem hefur af erlendu setuliði verið notaður til að mörgu leyti mjög svipaðrar starfsemi og hér er ráðgerð. Þá hef ég nú rakið höfuðefni frv. og reynt að útskýra það lítillega fyrir mönnum. En loks er þess að geta, að í 5. gr. er ráðgert, að það sé heimilt að fá starfsemina í hendur einhverju æskulýðsfélagi til bráðabirgða, - fela því að annast reksturinn, sem þar greinir, sem er þó eingöngu rekstur tómstundaheimilis, en ekki sjálfrar æskulýðshallarinnar. Og þá er ráðgert, að það þurfi ekki að skipa slíka sérstaka forstöðunefnd, sem annars staðar í frv. er sagt fyrir um, heldur semji þá ríkisstj. og bæjarstj. Reykjavíkur við þann æskulýðsfélagsskap, sem þeim þætti tiltækilegastur, um þessa starfrækslu. En það er berum orðum áskilið, að þetta má ekki vera neinn stjórnmálafélagsskapur. Og ég vil ekki fara dult með það sjálfur, að mér þætti líklegast að semja í byrjun t. d, við skátafélagið eða eitthvert slíkt félag, langhelzt skátafélagið, um að taka að sér þennan rekstur. Að endingu vil ég geta þess, að það er ekki ætlazt til þess, að kostnaður verði af þessu frv. fyrr en fé er til þess ætlað á fjárl. og úr bæjarsjóði Reykjavíkur, og verður framkvæmd byggingar æskulýðshallarinnar algerlega bundin þeim takmörkunum, sem þau fjárframlög setja. Ég vil gera að till. minni, að þegar menn hafa lokið frumræðum sínum nú, þá verði umr. um málið frestað, til þess að allshn. geti tekið málið til sérstakrar athugunar, sérstaklega vegna brtt.hæstv. forseta d., hv. 4. landsk.þm.

Steingrímur Aðalsteinsson Herra forseti. - Ég vona, að það sé ekki ágreiningur um nauðsyn þess aðalefnis, sem frv. fjallar um, þ. e. a. s., að æskulýðnum hér í Reykjavík verði skapaður samastaður, þar sem hann geti notið allrar heilbrigðrar skemmtunar og haft tækifæri til þess að þroska sig á ýmsa lund, fram yfir það, sem nú er. Og þó að ég hafi leyft mér að bera fram þessar brtt. á þskj. 404, þá vil ég taka það fram, að ég vona, að það verði á engan hátt til þess að hefta framgang þessa máls á einn eða annan hátt. Enda, eins og hv. frsm, allshn. tók fram í ræðu sinni, þá varða þessar brtt. báðar aðeins það atriði, hvernig sett verði saman sú n., sem á að hafa með að gera bæði byggingu æskulýðshallarinnar, þegar til þess kæmi, og einnig stjórn hennar. En hitt liggur í hlutarins eðli, að ef það á að ná tilgangi sínum að skapa æskulýðnum hér í Reykjavík og einnig öðrum æskulýð landsins, sem hingað leitar, það athvarf, sem hér er um að ræða, þá er mjög nauðsynlegt, að þegar til þess er stofnað, sé svo sem frekast má verða tekið tillit til óska æskulýðsins sjálfs. Og þess vegna álít ég mjög óheppilegt, að sú n., sem hefur á hendi stjórn þessara mála, bæði að því er snertir byggingu hallarinnar og einnig, þegar til kemur, með rekstur hennar, verði þannig skipuð, að æskulýðurinn hafi ekki aðstöðu til að hafa áhrif, beint eða óbeint, á það, hvernig þessu verður fyrir komið og hvernig rekstri þessarar hallar síðar verður hagað, og áhrif á það, hvernig fullnægt verði þeim kröfum, sem æskulýðurinn mundi gera til slíkrar stofnunar, og þá stuðla að því, að þessi stofnun yrði framtíðarheimili æskulýðsins, þannig að æskulýðurinn vildi þar vera og notaði það til þess ýtrasta, eftir því sem skilyrði væru fyrir hendi. Það var líka nokkuð á þetta minnzt í n., eins og hv.frsm. talaði um, og það viðurkennt, að það væri í raun og veru óheppilegt, að æskulýðurinn hefði ekki fulltrúa heldur í þessari stjórnarnefnd. En, eins og hv.frsm. líka tók fram, þá eru nokkrir erfiðleikar á því að finna aðila, sem talizt geti aðili æskulýðsins í heild og bær um að skipa slíkan fulltrúa. Og af því að við í n. fundum ekki - a. m. k. í bili - þann aðila, þá gerði n. engar brtt. um það atriði. Í þeim brtt., sem hér liggja fyrir, er ekki heldur gengið lengra hvað þetta atriði snertir heldur en það, að samtök æskulýðsins, þ. e. a. s. félög æskulýðsins hér í Reykjavík, fái aðeins að setja saman n. eða fulltrúaráð, sem hafi tillögurétt til stjórnarn. hvað þessi mál varðar, bæði um byggingu og rekstur æskulýðshallarinnar. Í sjálfri stjórnarn. er enn ekki heldur gert ráð fyrir, að æskulýðurinn hafi neinn fastan fulltrúa. En með þessu væri þó að mínu áliti séð fyrir því, að æskulýðurinn hefði tök á að koma á framfæri við stjórnarn. þeim till., sem æskulýðsfélögin teldu við eiga, þannig að þau gætu borið fram óskir æskulýðsins hér í bæ við stjórnarn. Og að sjálfsögðu, þegar slík ákvæði væru sett í l., þá mundi stjórnarn. telja sér skylt að taka tillit til þessara tillagna að svo miklu leyti sem frekast væri unnt. En með því væri þá séð fyrir því að verulegu leyti, að æskulýðurinn gæti nokkuð haft áhrif á það, hvernig þessum rekstri yrði hagað, og tilgangurinn er líka sá með brtt. Eftir sem áður yrði það þessi þriggja manna n., sem hefur úrskurðarvald bæði um bygginguna og reksturinn á þessari höll og yrði ábyrg fyrir þeim málum gagnvart þeim aðilum báðum, sem legðu fram fé til þessarar starfrækslu. Ég tel þess vegna, að með brtt. sé ekki það langt gengið, að þeim aðilum, sem ætlað er að kosta þetta heimili æskulýðsins, geti stafað nokkur hætta af. Þeir hafa samt sína fulltrúa, sem ábyrgir eru gagnvart þeim um reksturinn. Fulltrúar æskulýðsfélaganna yrðu aðeins ráðgefandi, en hefðu möguleika til þess að koma á framfæri óskum æskulýðsins í landinu. Um hina brtt., um samsetningu stjórnarnefndarinnar, þessarar þriggja manna n., þá álít ég, eins og einnig kom fram hjá hv.frsm.allshn., að það sé svona dálítið utangarna og þar að auki vafasamt, hvort heppilegt sé, að hæstiréttur sé að tilnefna mann í slíka nefnd sem þessa. Og þó að svo sé til ætlazt, að ríkissjóður greiði kostnað af þessu að hálfu leyti á móti bæjarsjóði Reykjavíkur, þá finnst mér liggja í hlutarins eðli, að þetta varði Reykvíkinga mest. Því að bæði er það, að eftir því sem ákveðið er í frv. nú, þá á Reykjavík, auk helmings kostnaðar að öðru leyti, að leggja til lóð, sem má telja nokkurt fjárhagslegt atriði, þannig að framlag Reykjavíkur verður sem því nemur meira en ríkisins, og að hinu leytinu finnst mér það liggja í hlutarins eðli, að það varði fyrir Reykvíkinga þó nokkuð meira máli alveg sérstaklega um rekstur þessarar hallar heldur en þó ríkið, þó að segja megi að vísu, að ríkið varði nokkuð um íbúa Reykjavíkurbæjar og þetta varði náttúrlega landið í heild líka að verulegu leyti, að því leyti, að æskulýðurinn víðs vegar að af landinu muni hafa þessa heimilis not. En samt sem áður held ég, að þetta mundi, hvað allan rekstur snertir, varða Reykjavíkurbæ meira heldur en aðra aðila, og þess vegna tel ég ekki óeðlilegt, þar sem ekki er hægt að skipta jafnar við skipun í n., með því að hafa þó oddamann, að Reykjavík hafi meiri hluta í þessari stjórnarn. Og teldi ég það a. m. k. eðlilegra heldur en að ríkið hefði meiri hl. í n., tvo menn af þremur, ef talað væri um skiptingu aðeins milli ríkisins og Reykjavíkurbæjar á því að skipa í þessa stjórnarn. Og vil ég vænta þess, að það geti orðið samkomulag um það að breyta samsetningu n. á þennan hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Hv. frsm.allshn. taldi helzt þau tormerki á því að leyfa æskulýðsfélögum að mynda sín fulltrúaráð, að fyrst og fremst væri nokkuð á reiki, hvað mætti telja æskulýðssamtök í landinu og hversu margir fulltrúar ættu að vera í þessu fulltrúaráði, ef samþ. væru ákvæði um það. Það má vafalaust deila um það, hvaða félög hafa skilyrðislausan rétt til þess að vera aðilar að þessu og hver ekki. En ég held, vegna þess hversu valdsvið þessa fulltrúaráðs er í raun og veru lítið, - það er ekki annað en ráðgefandi -, þá geti það ekki haft svo mikla þýðingu fyrir afgreiðslu málsins hér, að það geti staðið í vegi fyrir því að samþykkja þetta, þó að ekki liggi fyrir, hver félög yrðu aðilar þarna, né hve margir fulltrúar væru í þessu fulltrúaráði. Því að tilgangurinn með fulltrúaráðinu er enginn annar en sá, að það leggi till. sínar fyrir stjórnarn. Og stjórnarn. mundi að sjálfsögðu meta þessar till. og taka til framkvæmda það af þeim, sem henni sýndist heppilegt og hægt að framkvæma, ekki kannske alveg án tillits til þess, en þó að verulegu leyti án tillits til þess, hvort það væri meiri hluti eða minni hluti þessa fulltrúaráðs, sem stæði að þeim. Sem sagt, að mínu áliti ætti þetta fulltrúaráð að gera það eitt að koma á framfæri óskum æskulýðsins sjálfs við stjórnarn. æskulýðshallarinnar, svo ætti stjórnarn. að vinza úr þessum till. það, sem henni þætti tiltækilegast, og láta hitt vera. Þannig að hvort sem þetta fulltrúaráð yrði fjölmennara eða fámennara eða hvernig sem atkv. mundu falla um till., sem það bæri fram við n., mundi það ekki hafa úrslitavald um það, hvað af till. þess kæmi til framkvæmda, heldur væru þarna óskir æskulýðsins fram bornar, sem stjórnarn. svo vinzaði úr og bæri ábyrgð á framkvæmdum sínum gagnvart Reykjavíkurbæ og ríkinu. Ég get vel fallizt á þá till.hv.frsm.allshn., að umr. verði frestað, til þess að n. geti athugað þessar brtt. og annað, sem fram kynni að koma í sambandi við málið. Enda sýndist mér líka að mætti, til þess að tefja ekki málið, ljúka þessari umr. og n. athugaði málið síðan fyrir 3. umr. En ef hv.frsm. álítur það heppilegra, þá get ég fallizt á, að þessari umr. verði nú frestað.

Forseti (ÞÞ): Mér hafa borizt hér tvær skriflegar brtt. frá hv. 1. þm. Eyf., og hljóða þær þannig: (sjá þskj. 411.) Afbrigða þarf um þessar skriflegu brtt., og mun ég nú leita þeirra.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) Herra forseti. - Ég vil einungis ræða það atriði, hvort heppilegra sé að fresta umr. nú eða vísa málinu nú til 3. umr. og geyma allar brtt. þangað til. Mér finnst það hafa komið fram við þessa umr., að málið hafi ekki verið rætt nægilega í n., þar sem nú hafa komið fram brtt. frá tveimur meðnm. mínum og þessar brtt. geta haft þau áhrif, að fleiri brtt. komi fram. Ég tel því réttara að fresta umr. nú, til þess að n. geti athugað málið betur á þessu stigi. Það er enn þá langt til þingslita, og er málinu því engin hætta búin, þótt það tefðist um nokkra daga. Það verður heldur ekkert byrjað á framkvæmdum fyrr en Alþ. hefur samþykkt fjárveitingu til hallarinnar á fjárl., og eins og kunnugt er, þá eiga þau enn langt í land. Ég vil því halda fast við það, að umr. verði nú frestað. Út af því, sem hv. 1. þm. Eyf. var að tala um, að sum æskulýðsfélög í Reykjavík vildu ekki sinna málinu, þá vil ég taka það fram, að það er ekki af kæruleysi hjá þessum félögum, heldur er það af því, að þau eru nú að keppast við það að koma upp sínum eigin heimilum og eru því ekki aflögufær.

Gísli Jónsson Herra forseti. - Ég vil taka mjög undir það, að umr. verði frestað og málið athugað betur í n., eftir það, sem fram hefur komið. Hér hafa nú ekki aðrir tekið til máls en þeir nm., sem áttu að athuga málið, og það hefur komið fram hjá þeim ágreiningur um ýmis atriði þess. Viðvíkjandi skipun n. vil ég taka það fram, að ég er á móti því, að hæstiréttur verði látinn skipta sér nokkuð af því máli. Ef þetta verður ekki leyst á annan hátt, þá verður heldur að fjölga nm. upp í fjóra. Annars datt mér í hug önnur lausn á þessu máli, og hún er sú, að fyrsti dómkirkjupresturinn hér í Reykjavík verði oddamaður í nefndinni. Hann er mjög vel til þess fallinn að vera sjálfkjörinn fulltrúi æskulýðsins hér í Reykjavík, og það, að hann yrði fulltrúi í þessari n., gæti aukið og bætt sambandið milli hans og æskulýðsins hér í bænum. Ég vil svo mæla með því, að umr. verði nú frestað og n. taki málið betur til athugunar, áður en það fer til 3. umræðu.

Bernharð Stefánsson Herra forseti. - Til þess að fyrirbyggja misskilning vil ég taka það fram, að það var ekki mín uppástunga að vísa málinu nú til 3. umr. og geyma allar brtt. þangað til, heldur benti ég aðeins á það sem leið að taka allar brtt. aftur til 3. umr., þar sem athugun á þeim og þeim breyt., sem af þeim kynni að leiða, mætti fara fram á milli umr. En það er langt frá því, að ég leggi kapp á, að þessu yrði hagað svo, og ég tel það réttast, að hv.flm. og frsm. ráði þessu.