Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. um stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám, ræktun og byggingar í sveitum er flutt af öllum þm. Framsfl., sem sæti eiga í þessari hv. d. Ég mun nú gera með nokkrum orðum grein fyrir þessu máli. Það er augljóst, að hagkvæm stofnlán til atvinnuveganna eru mjög nauðsynleg og óhjákvæmileg til uppbyggingar og þróunar í hverri atvinnugrein sem er. Þetta á þó jafnvel sérstaklega við í landbúnaði, því að landbúnaðurinn ávaxtar ekki ört þá fjármuni, sem í honum eru bundnir, og hagkvæm stofnlán eru honum afar mikilvæg. Þær framkvæmdir, sem gerðar eru í ræktun og byggingum, eru ekki einungis fyrir þá kynslóð, sem framkvæmdina gerir, heldur fyrir framtíðina, þannig að komandi kynslóðir njóta góðs af þeim framkvæmdum, sem gerðar eru í þessari grein. Það er langt síðan þetta sjónarmið var viðurkennt á hv. Alþingi og stofnaðir vorn byggingarsjóður og ræktunarsjóður, sem áratugum saman hafa veitt hagkvæm lán til landbúnaðarins, og hefur starfsemi þessara sjóða verið afar mikilvæg. Fjárhagsgrundvöllur þessara sjóða mátti heita traustur lengst af, þannig að í árslok 1957 er talið, að hrein eign ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs hafi samtals numið yfir 100 millj. kr. Áður en til gengisfellinganna kom, sem röskuðu mjög hag sjóðanna, var þessum sjóðum aflað fjár til útlána með ýmsu móti. Þeir höfðu að sjálfsögðu nokkurt eigið fé til umráða. Þeim hafði verið aflað lánsfjár af innlendu fjármagni, m.a. af greiðsluafgangi, sem varð hjá ríkissjóði, og til þess að létta þeim aðstöðuna var sumum af þessum lánum breytt í óafturkræf framlög með sérstökum lagaákvæðum, sem sett voru hér á hv. Alþingi. En þegar þessar fjáröflunarleiðir dugðu ekki, var gripið til þess ráðs að afla stofnlánasjóðunum allverulegs fjármagns til útlána af erlendu lánsfé. Vegna þess höfðu gengisfellingarnar mjög áhrifarík :íhrif á hag sjóðanna. Talið er, að vegna yfirfærslugjaldsins 1958 og gengisbreytinganna 1960 og 1961 hafi sjóðirnir orðið fyrir halla, sem nemur samtals 131.4 millj. kr. Og þetta skiptist þannig, eftir því sem opinberar tölur segja, að halli vegna yfirfærslugjaldsins 1958 er 31.7 millj. kr., en halli vegna gengisfellinganna 1960 og 1961 samtals 99.4 millj. kr. Nú var það ríkisvaldið, sem ákvað gengisfellingarnar, og þær voru ekki fyrst og fremst gerðar vegna atvinnuveganna, því að höfuðástæðan fyrir gengisfellingunni 1960 var sögð vera sú, að það þyrfti að ná jafnvægi í þjóðarbúskapnum gagnvart viðskiptum þjóðarinnar út á við og jafna halla, sem orðið hefði á utanríkisviðskiptunum, en það var beint tekið fram, að miðað væri við, að hagur bátaútvegsins á þorskveiðum yrði svipaður eftir gengisfellinguna og áður hafði verið. Þegar ríkisvaldið gerir svona róttæka ráðstöfun í fjárhagsmálum þjóðarinnar, sem er grundvölluð á því að jafna halla í viðskiptum við útlönd, er það alls kostar rökrétt og eðlilegt, að það sama ríkisvald taki að sér að ,jafna þann halla, sem varð af þessum sökum hjá stofnlánasjóðum landbúnaðarins, því að bændastéttin, sem á að njóta starfsemi stofnlánasjóðanna, réð vitanlega engu um þær aðgerðir, sem ríkisvaldið gerði að þessu leyti. hetta sjónarmið hefur verið túlkað mjög skýrt, m. a. í tímariti bændastéttarinnar, en þar hefur ritstjóri Árbókar landbúnaðarins komizt svo að orði um þetta atriði: „Ef ríkisvaldið hefði viljað viðurkenna þetta drengilega og opinskátt," - þ.e. a.s. þann halla, sem varð á sjóðunum vegna gengisfellingarinnar, - „hefði eigi þurft neina nýja löggjöf, heldur hefðu sjóðirnir getað haldið áfram í sama horfi og áður, haldið nöfnum sinum, sem vinsæl voru orðin af starfi þeirra. Aðeins hefði þurft að hækka framlag ríkisins í öfugu hlutfalli við verðgildi íslenzkrar krónu og e.t.v. hækka útlánsvexti sjóðanna. Þetta hefði einnig verið viðurkenning á því, sem ritstjóri Árbókarinnar álitur réttast, að bændastétt landsins, sem sjóðanna hefur notíð, eigi allra atvinnustétta minnst sök á verðfellingu íslenzkra peninga og henni eigi því sízt allra að refsa fyrir þá verðfellingu: Í 2. gr. þessa frv. er svo fyrir mælt, að ríkissjóður skuli greiða hækkun þá, sem orðið hefur vegna breyttrar skráningar ísl. krónu eftir 1. jan. 1960, á þeim erlendu lánum, sem hvíla á stofnlánadeild landbúnaðarins, og greiðsluskylda ríkissjóðs nái til afborgana og vaxta stofnlánadeildar af lánunum og gildi þar til lánunum er lokið. Eins og þetta orðalag ber með sér, er ekki miðað við, að þessari fúlgu sé snarað út í einu, heldur þannig, að ríkissjóður greiði það smám saman, þetta nái til afborgana og vaxta stofnlánadeildar, þar til lánunum er lokið. En með löggjöfinni um stofnlánadeild landbúnaðarins, sem þetta frv. er breyting á, var sú leið farin að lögfesta framlag, sem bændum er gert að greiða inn til stofnlánadeildarinnar. Þetta framlag nemur 1% af heildarframleiðslu landbúnaðarins, en það jafngildir sem svarar 2% af kaupi bóndans. Þetta framlag er í reyndinni skattur af kaupi bóndans, því að það á ekki samkv. lögum og í samræmi við þá framkvæmd, sem á þeim hefur verið, að færast inn sem rekstrarkostnaður, þegar verðlag landbúnaðarins er ákveðið. Þetta er gagnstætt því, sem á sér stað um iðnað og sjávarútveg, því að það gjald, sem iðnaðurinn greiðir til iðnlánasjóðs, er fært sem rekstrarkostnaður samkv. beinum ákvæðum laga um iðnlánasjóð og frádráttarbært, þegar tekjuskattur og aðstöðugjald er á lagt. Og útflutningsgjald á sjávarafurðir, sem einnig hefur verið tekið til samanburðar, er metið sem kostnaður við atvinnureksturinn, þegar gert er upp af hálfu ríkisvaldsins, hvaða aðstoð sá atvinnuvegur þurfi á að halda, eins og oft hefur verið gert á undanförnum árum og áratugum. Þetta sérstaka gjald á landbúnaðinn var lögfest gegn mótmælum fulltrúa bændasamtakanna. Og ályktanir frá aðalfundum Stéttarsambands bænda sýna, að bændastéttin sættir sig ekki við að greiða þennan skatt til stofnlánadeildarinnar. Á aðalfundum Stéttarsambands bænda hafa verið ítrekaðar ályktanir í þessa stefnu og samþykktar þar með yfirgnæfandi meiri hl. atkv. Og nú er svo komið, að því er ég bezt veit, að það er verið að undirbúa það að gera að því gangskör að hefja málsókn á hendur ríkisvaldinu út af þessu framlagi. Þetta sýnir, að meðal bændastéttarinnar ríkir ekki ánægja með þá skipan mála, sem nú er. Það er nú svo margt skoðað út frá sjónarmiði pólitískra flokka, en það eru ekki menn, sem hafa starfað í Framsfl., sem mest beita sér fyrir því að undirbúa þá málsókn, sem ég drap á, og sýnir það m.a., að þetta mál er ekki gert upp frá flokkslegu sjónarmiði innan bændastéttarinnar, enda þarf ekki annað en lesa það, sem bændur hafa um þetta að segja, t.d. frásagnir frá mörgum kjörmannafundum í hreppunum, þar sem þetta mál er tekið upp og samþykkt eindregin mótmæli gegn því lagaákvæði, sem nú er í gildi, og þess óskað eða krafizt, að það verði niður fellt, þannig að allt þetta bendir til þess, að meðal bændastéttarinnar er almenn óánægja með þá skipan, sem nú á sér stað í þessu efni. Þegar málum er svo komið, er auðsætt, að af þessu leiðir fyrirhöfn og gremju meðal bænda. Þetta hlýtur að vera til leiðinda í þeirri stofnun, sem bændurnir leita til um fyrirgreiðslu á fjármálasviðinu, stofnun, sem hefur það aðalhlutverk að veita bændastéttinni þjónustu, og það er hv. Alþingi til vansæmdar að láta vera lengi í gildi löggjöf, sem þessu veldur. Í 1. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir að fella niður þetta sérstaka gjald, en í þess stað verði tekjur stofnlánadeildarinnar árlegt framlag ríkissjóðs, 30 millj. kr., og auk þess vaxtatekjur. Hugsunin, sem að baki þessu liggur, er sú, að stofalánadeildinni verði séð fyrir starfsfé úr bankakerfinu eða af því fé, sem er til umráða í þjóðarbúinu til útlána, en framlag ríkissjóðs sé hækkað í því skyni að standa straum af vaxtamismun. Ýmsum kann að virðast, að hér sé boginn hátt spenntur, því að 30 millj. sé hátt framlag í þessu skyni. En ef á þetta er lítið og það metið með tilliti til þeirra talna, sem nú koma fram á mörgum öðrum sviðum, og þeirrar miklu veltu, sem nú er í þjóðarbúskapnum, þá er auðsætt, að hér er ekki um mjög háa fjárhæð að ræða. Ég skal aðeins nefna örfáar tölur til samanburðar. Fjárlög ríkisins hafa á undanförnum árum hækkað um 300-400 millj. kr. árlega, og stefnt er að slíkri hækkun nú á fjárl. fyrir árið 1964 frá því, sem er um fjárlög þessa árs. Í fjárl. eru einstakir liðir, sem hafa hækkað, eins og t.d. liðurinn framlag vegna ríkisábyrgða, sem á 5 árum hefur hækkað úr 20 millj. upp í 46 millj., eins og hann er áætlaður í þessu fjárlfrv. Hækkunin er um 130% á 5 árum. Í ræðu, sem einn af ráðh. flutti í Sþ. nú í vetur, upplýsti hann, að bundna spariféð í Seðlabankanum hafi verið 1. okt. s.l. 743.7 millj. kr., en í samanburði við þetta má geta þess, að heildarútlán stofnlánadeildar landbúnaðarins hafa á s.l. 5 árum verið lægst 46 millj. á ári og hæst á s.l. ári 70 millj., þannig að þótt við tökum hámarkið, 70 mill,j. kr. útlán hjá stofnlánadeild landbúnaðarins, er það ekki nema örlítið brot af því bundna sparifé, sem þjóðin á inni í Seðlabankanum, og samkv. síðustu Fjármálatíðindum er mótvirðisfé geymt í Seðlabankanum, að ég ætla, rúmar 200 millj. kr. Þetta eru aðeins örfá dæmi til samanburðar um þær fjárhæðir, sem hér er farið fram á að lagðar verði af mörkum, miðað við ýmsar aðrar tölur, sem um er að ræða í þjóðarbúskapnum. Mótvirðisféð inni í Seðlabankanum er talið í ágúst s.l. 222 millj. kr. Í 3. gr. þessa frv. er kveðið svo á, að vextir af lánum til íbúðarhúsa í sveitum skuli vera 31/2% og af öðrum lánum stofnlánadeildar 4%. Þetta er sami vaxtafótur og var, áður en efnahagslögin voru sett í byrjun árs 1960. Framsfl. beitir sér fyrir því hér á hv. Alþingi, að vextir almennt verði lækkaðir. Ákvæði þessa frv. er því í fullu samræmi við það meginsjónarmið Framsfl. En auk þess kemur það til, að landbúnaðurinn þolir ekki til langframa að bera háa vexti af stofnlánum. Það fjármagn, sem lagt er fram í því skyni og fest í landbúnaðarframkvæmdum, skilar ekki svo örum arði, að það sé grundvöllur til þess, að það skili háum vöxtum. En það er kunnara en frá þurfi að segja, að landbúnaðurinn er ekki háður eins miklum sveiflum og sumir aðrir atvinnuvegir og veitir þeim, sem við hann starfa, mjög viðunandi lífskjör, þegar sæmilega er að honum búið, og gagnvart þjóðfélagsheildinni veitir landbúnaðurinn öryggi, sem þjóðfélagið í heild á mikið undir að ekki bregðist. E.t.v. verður því hreyft, að það skipti bændastéttina ekki miklu máli, þó að vextir af stofnlánum hennar séu nokkuð háir, vegna þess að þeir fáist bornir uppi í verðlagi landbúnaðarafurða. Því er nú þannig háttað, að það hefur valdið miklum ágreiningi milli fulltrúa bænda og fulltrúa neytenda, þegar verðlagsgrundvöllur er ákveðinn, hvað eigið fé bóndans, sem stendur í búinu, er lágt metið og vextir af því lágir, og enn fremur séu skuldir, raunverulegar skuldir bænda, naumast teknar svo til greina sem ástæða væri til. Það er því skoðun bænda, að þeir fái ekki að fullu upp borin í verðlagi landbúnaðarafurða þau raunverulegu vaxtagjöld, sem á landbúnaðinum hvíla. En þó að svo sé litið á, að vextir, sem á landbúnaðinum hvíla, komi inn í verðlagsgrundvöllinn, hefur þetta mál mjög mikla þjóðhagslega þýðingu, því að þeim mun hærra sem landbúnaðarvöruverðið þarf að vera, m.a. af þessum sökum, þeim mun hærri eru niðurgreiðslur eða útflutningsuppbætur úr ríkissjóði, eða ef úr því er dregið, þá ýtir það undir kröfur um hækkað kaup, og það er eitt af hinum meiri vandamálum í þjóðfélaginu, hvernig eigi að halda verðlagsþróuninni í föstum skorðum að þessu leyti. Og þegar litið er á þessa fjármuni, sem ríkissjóður innir af hendi og koma inn í fjárlög hvers árs til niðurgreiðslna og útflutningsuppbóta, þá eru það engar smáfjárhæðir, það skiptir hundruðum milljóna króna, en ekki aðeins fáum tugum milljóna, eins og hér er lagt til að árlegt framlag til stofnlánadeildarinnar eigi að vera. Í 5. gr. þessa frv. er ákvæði um veðdeild Búnaðarbankans. Það er óhjákvæmilegt, að töluverð viðskipti eigi sér stað árlega um kaup og sölu á jörðum. Þó að að því sé stefnt af ríkisvaldinu og bændasamtökunum, að jarðir haldist í byggð og að sem mest festa sé um skipun byggðarinnar, þá vitum við, hvernig þróunin hefur verið að þessu leyti á undanförnum tíma, og jafnvel þó að það tækist, sem því miður eru litlar líkur til, að draga úr þeim fólksflutningum, sem nú eiga sér stað úr sveitum og í þéttbýlið, þá verður samt aldrei hjá því komizt, að um eigendaskipti á jörðum sé að ræða, og veðdeild Búnaðarbankans er ætlað það hlutverk að veita fyrirgreiðslu og fjárhagsaðstoð til þessara viðskipta. En því miður er það nú svo, að veðdeildin hefur um langt skeið skort tilfinnanlega fjármagn til að gegna þessu hlutverki svo vel sem þörf er á. Ég sé í síðustu Fjármálatíðindum, að heildarútlán veðdeildar Búnaðarbankans eru talin í árslok 1961 33 mill,j, kr. Þau hækka verulega eða upp í 100 millj. á árinu 1962, en sú hækkun mun aðallega stafa af breytingum á lausaskuldum bænda í föst lán, þannig að þegar það er frá dregið, þá virðist mér, að heildarútlán veðdeildar Búnaðarbankans muni ekki nema nema 30–40 millj. kr. Mér virðist það eftir þessum tölum, þegar lausaskuldalánin eru ekki tekin með. Ef við litum á þessar tölur, þá sýna þær þá átakanlegu mynd, hvað veðdeild Búnaðarbankans hefur átt við mikinn fjárskort að stríða um langt árabil, og að þær fjárhæðir, sem hér er um að ræða, eru svo lágar, að það gefur auga leið, að þessi starfsemi, eins og hún er nú, fullnægir engan veginn þörfum að þessu leyti. Í 5. gr. þessa frv. er kveðið svo á, að Seðlabanka Íslands sé skylt, ef ríkisstj. óskar þess, að lána veðdeild Búnaðarbankans nauðsynlega fjárupphæð vegna starfsemi hennar, þó eigi minna en 50 millj. kr., gegn 5% vöxtum. Enn fremur er gert ráð fyrir samkv. 5. gr. frv., að veðdeild Búnaðarbankans verði heimilt að gefa út nýjan flokk bankavaxtabréfa í því skyni að greiða fyrir viðskiptum um kaup og sölu jarða. Loks er ákvæði um það í þessu frv., að ákveðið verði fast framlag, eigi mínna en 350 þús. kr. á ári, í því skyni að greiða fyrir þeirri starfsemi, sem ráðgerð er í lögum stofnlánadeildina og miðar að því, að veita leiðbeiningar um sem hagkvæmasta gerð bygginga á sveitabýlum, sérstaklega peningshúsa. En þessi starfsemi, sem þó er lögboðin, hefur ekki notíð sín sem skyldi að undanförnu, sökum þess að til hennar hefur ekki verið lagt nægilegt fé. Ég hef þá farið nokkrum orðum um aðalefni þessa frv. Ef svo kynni að fara, að við athugun í nefnd þættu þær fjárhæðir, sem eru nefndar í frv., of lágar með hliðsjón af hækkandi verðlagi, þá erum við flm. fúsir til viðræðu um að breyta því til hækkunar frá því, sem er tekið fram í frv. Þá vil ég að allra síðustu gera till. um, að þessu frv. verði vísað til nefndar. Þegar lögin um stofnlánadeildina voru til meðferðar í heild, var um þá lagasetningu fjallað í landbn., og með tilliti til þess, að þetta frv. er breyting á þeim heildarlögum, var á síðasta þingi frv. um sama efni til athugunar í landbn. Hins vegar er í þessu frv. eingöngu um fjárhagsatriði að ræða, og þar sem reynslan hefur orðið sú, að ekki hefur náðst samstaða um málið í landbn., þá vildi ég gjarnan freista þess að kanna, hvort ekki næst betri samstaða í hv. fjhn., og geri það því að till. mínni, að frv. verði nú að þessu sinni vísað til fjhn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Í raun og veru gerist ekki þörf á að segja mörg orð um þetta mál hér, vegna þess að það lá fyrir síðasta þingi og var þá rætt frá ýmsum hliðum. En ég tel þó rétt að víkja örfáum orðum að frv. aftur nú með hliðsjón af þeirri ræðu, sem hv. 1. flm. flutti hér áðan. Það er að sjálfsögðu enginn ágreiningur okkar í milli um það, að það ber brýna nauðsyn til þess að efla sem mest stofnlánasjóði landbúnaðarins, því að efling þeirra er að sjálfsögðu undirstaða að uppbyggingu í sveitum landsins, sem okkur öllum hlýtur að koma saman um, að ekki aðeins fyrir landbúnaðinn, heldur þjóðarheildina, sé hin brýnasta nauðsyn. Ég tel því ekki þörf á, að við séum að ræða mikið þá hlið málsins. Það, sem hlýtur því að vera sú spurning, sem við þurfum að svara hér, er, hvort það frv., sem hér liggur fyrir, stefni í þá átt að bæta aðstöðu landbúnaðarins með stofnlán umfram þau lög, sem nú eru í gildi. Sé svo ekki, hefur frv. enga raunhæfa þýðingu. Og ef undan er skilin 5. gr. frv., sem ég mun gera sérstaklega að umtalsefni, og raunar 6. gr. þess líka, sem er þó ekki stórvægilegt mál, þá er það í stuttu máli sagt mín skoðun, að frv. stefni ekki í þá átt að bæta aðstöðu stofnlánadeildar landbúnaðarins. frá því, sem hún er samkvæmt gildandi lögum. Það er gert ráð fyrir því í rauninni, að sú breyting ein gerist hér, sem að vísu getur horft til nokkurra bóta til að byrja með, að yfirteknar séu þær skuldir, sem á stofnlánadeildinni hvíla, og að öðru leyti sé lögfest árlegt framlag úr ríkissjóði. Eins og stofnlánadeildarlögin eru hins vegar upp byggð, er gert ráð fyrir tekjuöflun, sem byggist á því verðlagi, sem er á landbúnaðarvörum á hverjum tíma, og tekjur deildarinnar fara því mjög hækkandi, eftir því sem verð landbúnaðarafurða hefur hækkað. Nú t.d. á þessu hausti hefur það hækkað mjög verulega, þannig að hlutfallsleg aukning verður þá að sama skapi á tekjum stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það má að vísu segja, að það sé æskilegt, að sú þróun verði í þjóðfélaginu næstu árin, að jafnmiklar sveiflur þurfi ekki að vera á verðlagi og verið hafa. En líkur eru þó til þess, að búast megi við einhverri verulegri hækkun árlega, og a. m, k. eins og lögin eru úr garði gerð, beinlínis tryggja þau stofnlánadeildina með það að fá auknar tekjur, eftir því sem verðlag landbúnaðarvara hækkar, og þá má auðvitað gera ráð fyrir því um leið, að því sé samhliða aukning á byggingarkostnaði, þannig að einmitt þessi tekjuaukning verði sérstaklega brýn, þegar slíkar sveiflur eru. Ég hygg því, að ef við lítum aðeins á hina peningalegu hlið málsins, þá sé með núgildandi lögum um stofnlánadeildina mjög sæmilega séð fyrir uppbyggingu stofnlánadeildarinnar og á farsælli hátt en gert er ráð fyrir í þessu frv., þar sem gert er ráð fyrir að lögfesta ákveðið árlegt framlag ríkissjóðs, án þess að það taki nokkrum breytingum miðað við verðbreytingar. Hv. flm. sagði að vísu í lok síns máls, að hann væri til viðræðna um að semja um aukin framlög. Ég hygg, að hann viti það nákvæmlega eins vel og ég, að þessi máti, sem hér er upp tekinn, er vægast sagt ákaflega billegur, að leggja til, að allt sé borgað úr ríkissjóði. Það er hlutur, sem yfirleitt vill brenna við, að stjórnarandstaða á hverjum tíma leggi sig fram um að gera, og þeir hv. þm., sem að þessu hafa staðið, hafa ekki verið eftirbátar annarra um það, að öll útgjöld, sem nauðsyn reynist á hverjum tíma að leggja í, skuli borguð, svo sem er vinsælt orðatiltæki orðið í þeirra herbúðum nú, af almannafé. Þetta vitum við auðvitað allir, að er ekki raunhæf úrlausn vandamála, að gera það á þann einfalda hátt að leggja til, að ríkissjóður greiði þetta allt af hendi, þegar svo jafnhliða yfirleitt er uppi mjög rík andstaða gegn því, að ríkissjóður fái nokkrar auknar tekjur, eins og við þekkjum einnig, að yfirleitt er alltaf um að ræða, þegar koma fram einhverjar till. um það efni, að þá er gegn þeim snúizt. Ég skal ekki nánar út í þá hlið málsins fara, en þetta er sem sagt hin ódýra lausn manna, sem þurfa ekki að bera ábyrgð á afgreiðslu fjármála ríkisins, að hafa þennan hátt á, og ég er svo sem ekki að sýkna aðra um það, að þeir hafi ekki á einhverjum tímum haft einhverjar svipaðar ódýrar úrlausnaraðferðir til þess að leysa vandann. Ég hygg því, að það sé nánast sagt tómt mál að tala um, að það sé einföld aðferð til að leysa þennan vanda að hækka aðeins framlagið frá ríkissjóði. Málið er miklu flóknara en það, eins og við allir áreiðanlega vitum. En eins og frv. er úr garði gert, er það skoðun mín ákveðið, að það tryggi ekki, nema síður sé, hag stofnlánadeildarinnar frá því, sem nú er. Það má því segja, að það, sem gæti réttlætt þetta frv., væri fyrst og fremst sú hlið málsins, hvort það ætti að breyta um tekjuöflunaraðferðir, og hv. frsm. kom inn á hað, að hann teldi brýna nauðsyn bera til þess að létta af bændum því gjaldi, sem þeir nú bæru, og leysa vandann á þann hátt að láta ríkissjóð leggja alla þessa fjármuni fram. Við vitum auðvitað, að það hefur verið mikið deilumál um búvörugjaldið. Bændur hafa að sjálfsögðu, eins og yfirleitt allir, sem gjöld eiga að borga, verið því mjög andvígir að þurfa að greiða það. Við því er ekkert að Segja. En ég held jafnframt, að æ fleiri bændur geri sér grein fyrir því, að með þeirri löggjöf, sem sett var um stofnlánadeild landbúnaðarins, þar sem þetta búvörugjald var einn þátturinn, hafi verið lagður mjög mikilvægur hornsteinn að uppbyggingu íslenzks landbúnaðar, sem eigi eftir að verða bændastéttinni til mikilla heilla. Og ég fullyrði það, eins og öllum þeim málum er háttað, að það hefði ekki verið auðið að tryggja það mikla aukna fjármagn, sem tryggt var með þessari löggjöf, ef ekki hefði verið að því horfið að leggja á þetta búvörugjald. Með því móti var þessi stofnlánasjóður byggður upp á þann hátt, sem eðlilegt verður að teljast, að hann var byggður upp sem samhjálp allra aðila, sem málið varðar, almannasjóður með framlagi ríkissjóðs, sem er mikill meiri hl., framlagi frá framleiðendum og framlagi frá neytendum. Með samsteypu þessara þriggja úrræða var þetta vandamál leyst, og ég held leyst á þann hátt, að það hefði ekki verið auðið að gera það á skynsamlegri máta. Ég er því ákveðið þeirrar skoðunar, að a.m.k. eftir því sem árin líða, þá muni þeim röddum fækka, sem halda fram þeirri kenningu, að það beri að afnema þessa skipun mála, því að við vitum, að það er ekki hægt að leysa málin með þeim einfalda hætti að leggja allt þetta á ríkissjóðinn. Það koma auðvitað margir aðilar á eftir með sams konar kröfur. Við höfðum hér til meðferðar á síðasta þingi frv. um uppbyggingu iðnlánasjóðs, sem mjög hefur verið vanhaldinn að fé, allt frá því að hann tók til starfa. Og þá var farið inn á nákvæmlega sömu braut sem gert var með stofnlánadeild landbúnaðarins og það beinlínis eftir beiðni iðnrekenda sjálfra, að leggja á iðnaðarframleiðsluna sérstakt gjald til að byggja upp þann sjóð, og í sambandi við það gjald var ekki gert ráð fyrir því hliðstæða framlagi frá ríkissjóði á móti, eins og gert er ráð fyrir í lögum um stofnlánadeild landbúnaðarins. Hv. frsm. sagði, að það gjald væri allt annars eðlis en stofnlánadeildargjaldið, vegna þess að það er beinlínis tekið fram í 1., að iðnaðurinn megi reikna þetta gjald með í öllum tilkostnaði og verðlagningu. Þetta er alls ekki rétt, og það var beinlínis tekið fram, þegar þetta frv. var hér til meðferðar, af hálfu frsm. um það mál, að það bæri að líta á það gjald nákvæmlega með sömu augum og þetta gjald til stofnlánadeildar landbúnaðarins, að það væri ekki reiknað með í tilkostnaði vörunnar við verðlagningu. Ég veit, að hv. þm. man mætavel eftir þeim umr. öllum, því að hann er fróður maður og fylgist vel með, og undrar mig því, að hann skuli halda því gagnstæða fram, að það sé beinlínis tekið fram í l. Um skipan stofalánasjóðs sjávarútvegsins er sama að segja. Það eru að vísu mikla stórfelldari kvaðir, sem þar er um að ræða, og sá sjóður er eingöngu byggður upp af sjávarútveginum sjálfum. Það getur vafalaust verið ágreiningsefni, að hve miklu leyti sjávarútvegurinn verður beint að standa undir því gjaldi án þess að bera nokkuð úr býtum til að mæta því eða ekkí. Sjávarútvegurinn er háður erlendu verðlagi og það fer nokkuð eftir atvikum um það, hvort hann getur fengið það uppi borið eða ekki. En það þýðir ekki fyrir hann að koma með neitt reikningsdæmi um það, að hann eigi að fá það greitt. Ef það eitt út af fyrir sig ætti að koma til álíta sem rökstuðningur fyrir því, að hann fengi einhverjar ráðstafanir sér til handa, þá þykir mér harla ólíklegt, að það yrði tekið sérstakt tillit til þess. En fyrr kemur í rauninni ekki til álíta að meta það, hvort á það gjald yrði litið öðrum augum en gjaldíð til stofnlánadeildar landbúnaðarins. Það er því alveg augljóst mál, og það hefur verið skoðun mikils meiri hl. aðila, sem þar að hafa unnið, að uppbygging stofnlánasjóða atvinnuveganna einmitt með þessum hætti væri eðlileg, og þar hefur landbúnaðurinn enga sérstöðu umfram aðra atvinnuvegi. Það má náttúrlega segja sem svo, að það væri hægt að byggja upp alla sjóði á þann hátt, að það væri eingöngu með lánsfé. Þá auðvitað byggist aldrei neinn sjóður upp, vegna þess að þeim lögmálum hefur verið fylgt í okkar þjóðfélagi og það réttilega, að lán úr stofnlánasjóðum hafa verið veitt með lægri vöxtum en á hinum almenna lánámarkaði hverju sinni, þannig að það hefur verið útilokað að byggja upp nokkra stofnsjóði, ef ekki hefði átt að sjá þeim fyrir eigin tekjustofnum. Og þeir, sem hafa áhuga á því að hafa sem lægsta vexti á stofnlánum landbúnaðarins, hljóta að hafa áhuga á því um leið, að sjóðurinn eignist það mikið eigið fé, að hann verði þess umkominn að standa undir einhverjum vaxtahalla. Ég tel nauðsynlegt, að það komi skýrt fram, til þess að það villi ekki hugmyndir neinna um þetta mál, að enda þótt sú ráðstöfun hefði verið gerð að létta af stofnlánasjóðum landbúnaðarins gengismuninum, þá hefði sú ráðstöfun alls ekki nægt til þess að byggja upp með nokkrum skynsamlegum hætti stofnlánasjóð landbúnaðarins, þannig að það hefði verið óumflýjanlegt, ef menn á annað borð bera fyrir brjósti að byggja þennan stofnlánasjóð upp nauðsynlega öflugan, að gera engu að síður ráðstafanir til nauðsynlegrar fjáröflunar og aukinna eigin tekna þessa sjóðs, þó að gengisfellingar hefðu aldrei átt sér stað. Gengisfellingarnar voru mikið óhapp fyrir stofnlánasjóði landbúnaðarins, og má þó kannske segja, að fátt er svo illt, að ekki fylgi nokkuð gott, að þessar gengisfellingar og þau geysilegu vandræði, sem úr þeim urðu, hafi þó leitt til þess, að þetta mál var tekið fastari tökum en það hefur nokkru sinni áður verið tekið og leitt af sér löggjöf, þar sem gerð hafa verið stærri átök til eflingar stofnlánum landbúnaðar en nokkru sinni áður hafa verið gerð. Ég skal að öðru leyti ekki ræða nm gengisfellingarnar og hugleiðingar hv. frsm. um þær. Ég get ekki veríð honum algerlega sammála um rökstuðninginn fyrir því, sem hann þar sagði. En það gagnar lítið í þessu máli að vera að rifja það allt upp aftur, það eru margrædd öll þau atvik, bæði með og móti. En þetta tel ég nauðsynlegt að komi fram í málinu, til þess að menn geri sér grein fyrir, að það eitt út af fyrir sig hefði alls ekki leyst það mikla vandamál, sem hér er við að glíma. Auk þess var annað atriði, sem var orðið lítt viðráðanlegt stofnlánasjóðunum, og það var hinn geysilegi vaxtahalli, sem gerði miklu meira en éta upp öll framlög ríkisins árlega til þessara s,jóða, og sá vaxtahalli hefði að sjálfsögðu aukizt, eftir því sem árin liðu, og hefði þurft að taka fleiri lán, því að lán þurfti að taka, eins og menn vita, á hverju einasta ári, þá hefði þessi vaxtahalli orðið stöðugt tilfinnanlegri og að síðustu hlotið að leiða til hreins öngþveitis fyrir þessa stofnlánasjóði. Um vextina skal ég ekki heldur margt ræða. Það er eins og hv. þm. sagði, það er ágreiningsmál, ekki aðeins varðandi vexti stofnlánadeildar landbúnaðarins, heldur vaxtamálin yfirleitt, og þetta frv. og vaxtaákvörðun þess verður auðvitað að skoða út frá till. hv. framsóknarmanna um vaxtamálin almennt, því að ef svo væri ekki, væri að sjálfsögðu þetta frv. eða ákvarðanir þess um vextina hrein endaleysa, því að það mundi á örstuttum tíma gera stofnlánadeildina algerlega gjaldþrota, sá óskaplegi vaxtahalli, sem yrði, ef það yrði gert ráð fyrir, að þetta frv. yrði samþ., án þess að vaxtabreytingar yrðu gerðar almennt. Það var hins vegar rétt, sem hv. frsm. sagði, að vextirnir af stofnlánunum út af fyrir sig hafa ekki svo ákaflega mikla þýðingu fyrir landbúnaðinn, vegna þess að þeir eru reiknaðir með til mats á verðlagsgrundvellinum, og ég hygg satt að segja, að það hafi ekki verið mikið, sem á milli bar með vextina við ákvörðun verðlagsgrundvallarins að öðru leyti en hvað snertir vexti af eigin fé. Og það er í sannleika sagt, hygg ég, mál, sem snertir okkar atvinnulíf almennt, það vandamál, að hve miklu leyti menn fá vexti af eigin fé, sem þeir leggja í atvinnureksturinn. Það mál er að sjálfsögðu allt annars eðlis en spurningin um að fá uppi borna eða reiknaða til kostnaðar alla vexti af lánsfé. Ég skal fúslega taka undir það með hv. frsm., að vissulega væri það góðra gjalda vert að efla enn meira stofnlánadeildina, og öllum raunhæfum till. í þá átt mun ég fúslega ljá mitt lið til að þoka áleiðis. En eins og ég sagði í upphafi míns máls, þá sýnist mér ekki, að þetta frv. út af fyrir sig stefni í þá átt að bæta fjárráð stofnlánadeildarinnar eða styrkja undirstöðu hennar til frambúðar, heldur hljóta það að vera önnur sjónarmið, sem þar koma til álita, og eru meira með pólitískum blæ heldur en að leggja grundvöll að aukinni starfsemi stofnlánadeildanna. Um 5. gr. frv. varðandi veðdeildina er um nokkuð annað mál að ræða. Það er alveg hárrétt hjá hv. frsm., að veðdeildin hefur verið fjárþrota, hefur alla tíð verið það, og það má segja, að það hafi allir sömu sök um það, ef sök skyldi kalla, að hafa vanrækt veðdeildina alla tíð. Það er alveg rétt. Þegar greiðsluafgangi var ráðstafað til stofnlánasjóða landbúnaðarins, varð veðdeildin yfirleitt alltaf að verulegu leyti útundan. Og vil ég engum sérstökum kenna það. Þetta er aðeins staðreynd málsins, sem við allir þekkjum. Það er hins vegar mjög brýn nauðsyn að efla veðdeildina, og eins og mönnum er kunnugt, er í l. um stofnlánadeildina heimild til þess, að stofnlánadeildin kaupi skuldabréf veðdeildar Búnaðarbankans fyrir allt að 10 millj. kr. á ári. Það er sú tala, sem gerðar hafa verið ályktanir nm á búnaðarþingum t.d., að nauðsynlegt væri að tryggja veðdeildinni til árlegra útlána. Nú kann vel að vera, að það sé nauðsyn, að það verði meira miðað við þá verðlagsþróun, sem hefur verið, en þetta er þó sú tala, sem nefnd hefur verið og mundi að sjálfsögðu stórkostlega bæta hag veðdeildarinnar til að veita jarðarkaupalán, ef hún hefði öruggar tekjur, sem næmu 10 millj. kr. á ári, eða beint lánsfé, sem því nemur. Ég hefði haldið, að það mundi vera heppilegra til úrlausnar vandamáli veðdeildarinnar að byggja á því lagaákvæði, sem þar er um að ræða, og reyna að afla fjár með þeim hætti, þ.e.a.s. að efla svo fjárhag stofnlánadeildarinnar, að hún geti orðið þess umkomin að kaupa vaxtabréf veðdeildarinnar að þessu marki. 50 millj. kr. lán til veðdeildarinnar hefur að sjálfsögðu enga raunhæfa þýðingu í einu lagi og væri á engan hátt heppilegt, heldur eðlilegra, að slík fjáröflun dreifðist á nokkur ár. Það er vafalaust ekkert, sem hindrar það, og naumast ætlun flm., að farið væri að taka slíkt lán í einu. En ég sé ekki, að með þessu ákvæði í frv. sé í rauninni lagður neinn traustari grundvöllur að fjárhag veðdeildarinnar en hann er í l. um stofnlánadeildina, ef hægt verður að uppfylla ákvæði þeirra laga. Það er í fyrsta sinn á þessu ári, enda er þetta fyrsta heila árið, sem stofnlánadeildin starfar, sem þessi heimild hefur verið notuð að vissu marki, þannig að stofnlánadeildin hefur keypt fyrir 6 millj. kr. vaxtabréf veðdeildarinnar, og það gerði auðið að hækka veðdeildarlánin mjög verulega nú fyrri hluta þessa árs, og það hefur nokkurn veginn verið hægt að leysa þá fjárþörf, sem hér hefur verið um að ræða, þó að auðvitað mætti segja, að í mörgum tilfellum væri þörf á, að þessi lán væru hærri. En það hefur verið hægt að sinna flestum þeim umsóknum, sem á annað borð hefði verið bankalega séð nokkur leið að líta við, með þessu fé. Þetta er þó engan veginn nægilegt, miðað við heils árs starfsemi, þannig að ég teldi, að það væri nauðsynlegt, t.d. á næsta ári, að það væri hægt að kaupa bankavaxtabréf veðdeildarinnar fyrir þá upphæð, sem stofnlánadeildarlögin gera ráð fyrir, eða 10 millj. kr. En mér sýnist, að með þeirri ráðstöfun væri mjög bærilega séð fyrir fjárhag veðdeildarinnar. Ég hef satt að segja ekki trú á því, að það komi mikið gott út úr því að fara að skylda banka til þess að veita tiltekið lán, eins og hér er gert ráð fyrir. Það var til gamalt lagaákvæði, sem vafalaust er kunnugt öltum hv. þdm., sem var í gildi í fjölda ára, að Seðlabankanum væri skylt eða Landsbankanum þá raunar, þá var enginn sérstakur seðlabanki, að kaupa veðdeildarbréf fyrir vissa fjárhæð á ári, ef ríkisstj. óskaði eftir því. Þessi heimild varð aldrei raunhæf, og ég held, að allír, sem að þeim málum stóðu, hafi gert sér grein fyrir því, að ekki væri til bóta að setja slíkt ákvæði, sem skyldaði banka til að leggja fram til ákveðinna lána tilteknar upphæðir, enda sé í rauninni ekkert vit í því, ef Alþingi ætlaði að fara að ákveða það með löggjöf að ráðstafa fé bankastofnana. Ég veit ekki, hvar það ætti að enda. Ég er því ákaflega hræddur um, að þetta ákvæði mundi vera, jafnóraunhæft hinu fyrra að þessu leyti. Þá er ég jafnframt mjög hræddur um, að það mundi hafa litla þýðingu að greiða bændum lán út í bankavaxtabréfum, því að hvernig í ósköpunum ættu þeir að selja slík bréf? Þessi bréf hlytu að verða með mun lægri vöxtum en eru á almennum lánamarkaði, og ég sé því ekki neina skynsamlega ástæðu til að halda, að nokkur aðili mundi vilja kaupa slík bréf, þannig að það væri beinlínis verið að blekkja menn með því að rétta þeim slík bréf upp í hendurnar. Mér sýnist því, þó að ég efi það ekki, að góður hugur liggur á bak við það að efla veðdeild Búnaðarbankans, og fullkomlega ber að virða allar hugmyndir, sem fram koma um það, þá er það mín skoðun, að þessi ráðstöfun sé ekki líkleg til þess að bæta úr því máli, heldur beri að leggja alla áherzlu á að framkvæma það ákvæði, sem er í stofnlánadeildarlögunum, að stofnlánadeildinni verði gert kleift að kaupa vaxtabréf veðdeildarinnar fyrir ekki mínna en 10 millj. kr. á ári hverju. Varðandi 6. gr. frv. vil ég taka það fram, að það er hárrétt, sem hv. frsm. sagði, að þetta er vandamál, sem verður að leysa, varðandi kostnaðinn við þá nefnd, sem hann gat um, ráðgjafarnefnd um byggingar í sveitum. Sú nefnd hefur verið fjárvana. Í l. er ákveðið, að það skuli lagt til hennar fé úr ríkissjóði, sem aldrei hefur fengizt gert, og það er vissulega hin brýnasta nauðsyn, að með einhverjum hætti verði séð fyrir fé til að sinna þessum mikilvægu þörfum. Ég skal svo ekki, herra forseti, orðlengja frekar um málið. Ég tek skýrt fram, að það ber að virða alla viðleitni í þá átt að efla stofnlánadeild landbúnaðarins og gera henni fært að sinna sínu mikilvæga hlutverki. En það er mín skoðun, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, leggi ekki grundvöll að því að bæta um frá því, sem þegar hefur verið gert með núgildandi lögum um stofnlánadeild landbúnaðarins.



Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess, að ég haldi langa ræðu til að svara hv. 6. þm. Norðurl. e., því að í ræðu hans komu ekki fram þau rök, sem í einu eða neinu hnekkja því, sem ég færði fram til stuðnings frv. okkar framsóknarmanna. Hitt er svo annað mál, að hann lítur á þetta mál í grundvallaratriðum frá nokkuð öðru sjónarmiði en við framsóknarmenn og færði ýmis rök fyrir því sjónarmiði, sem hann vill leggja til grundvallar við lausn og meðferð þessa máls, og út í það sé ég ekki ástæðu til þess að fara sérstaklega, en vil þó mínna á örfá einstök atriði af því, sem fram kom. Hv. 6. þm. Norðurl. e. ber brigður á, að ég fari rétt með, þegar ég segi, að gjald það, sem iðnaðurinn greiðir til iðnlánasjóðs, sé frádráttarbært, og að það sé hæpið að líta þannig á í sambandi við útflutningsgjöld, sem sjávarútvegurinn greiðir og renna að nokkrum hluta til fiskveiðasjóðs. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að þegar hagur sjávarútvegsins er metinn og ríkisvaldið telur sig þurfa að grípa til ráðstafana í því sambandi, þá séu útflutningsgjöld sjávarútvegsins ævinlega tekin með inn í það dæmi, og það hefur mjög borið á góma í umr. nú á þessu þingi í sambandi við þann vanda efnahagsmála, sem nú er við að etja, að einn þáttur í lausn þeirra mála, sem til greina komi, sé að létta af sjávarútveginum þeim útflutningsgjöldum, sem hann nú ber, og sýnir það ljóslega ásamt öðru, að fast samband er þarna á milli. En um gjaldið til iðnlánasjóðs er það að segja, að í fyrsta lagi kom það fram í umr. í þessari hv. d. á síðasta þingi, þegar lögin um iðnlánasjóð voru sett, að það hefði verið leitað fyrir fram samþykkis iðnaðarmanna eða þeirra, sem gjaldið eiga að greiða, fyrir því, hve hátt gjaldið skyldi vera, og það var lögð á það svo rík áherzla, að sagt var, að það hefði aldrei komið til greina að lögfesta gjald á iðnaðinn annað eða hærra en það, sem iðnaðarmenn sjálfir hefðu samþykkt. Þetta stingur mjög í stúf við þá aðferð, sem beitt var við bændastéttina, þegar gjaldið til stofnlánadeildarinnar var lögfest, því að þá var ekki leitað til félagssamtaka bændastéttarinnar fyrir fram, og þau mótmæli, sem þaðan bárust, á meðan mátíð var til athugunar á Alþingi, voru að engu höfð. Þetta út af fyrir sig segir nokkra sögu og sýnir blæinn á viðskiptum núv. ríkisstj. og þingmeirihl. við bændastéttina annars vegar og iðnaðarstéttina hins vegar. En í 5. gr. l. um iðnlánasjóð, sem ég hef hér við höndina, segir orðrétt um þetta 4% gjald, sem iðnaðurinn greiðir til iðnlánasjóðs, með leyfi hæstv. forseta: „Gjald þetta skal vera frádráttarbært sem rekstrarkostnaður við álagningu tekjuskatts og tekjuútsvars.“ Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta atriði. Hv. 6. þm. Norðurl. e. leggur áherzlu á það, að með l. um stofnlánadeild landbúnaðarins hafi hag stofnlánadeildarinnar verið komið á traustan og að mér skilst varanlegan grundvöll, enda höfum við nú heyrt þau orðatiltæki áður og í öðru sambandi. Hann telur því ekki ráðlegt að lækka vextina frá því, sem nú er ákveðið. Þetta er mjög skiljanlegt, m.a. af því, að sjálfur grundvöllur laganna er sá, að hinir háu vextir haldist a.m.k. til ársins 1975, og þegar þær töflur, sem lagðar voru til grundvallar, þegar þessi lög voru sett, eru athugaðar niður í kjölinn, sést, að vaxtatekjurnar eiga að verða æ stærri hluti teknanna, eftir því sem lengur liður og velta stofnlánadeildarinnar eykst, en fasta framlagið hlutfallslega minni hluti af heildarveltunni, eftir því sem lengur líður. Grundvöllurinn er því ekki traustari eða varanlegri en svo, að ef almenn vaxtalækkun verður ákveðin og jafnhliða því lækkaðir vextir hjá stofnlánadeild landbúnaðarins, þá bregðast að verulegu leyti þær tekjur, sem lagðar eru til grundvallar við uppbyggingu deildarinnar, og hlýtur þá þessi bygging mjög að hallast, ef ekki að hrynja, svo að það er út af fyrir sig eðlilegt, að hv. 6. þm. Norðurl. e., sem jafnframt er bankastjóri í þessari stofnun, telji það ekki ráðlegt að lækka vexti af stofnlánum landbúnaðarins fyrst um sinn. Það var líka látið að því liggja, að með þessum lögum væri lagður svo traustur grundvöllur fyrir stofnlánadeildina, að það mundi ekki þurfa að taka lán vegna starfsemi hennar, þegar lögin eru komin í gildi. Enn sem komið er hefur a.m.k. ekki þetta reynzt rétt, því að ég hygg, að það hafi á s.l. ári verið tekið yfir 70 millj. kr. lán samtals vegna starfsemi stofnlánadeildarinnar, og er það áreiðanlega engu minna en oft var gert eða oft þurfti að gera á fyrri árum. Þá vil ég segja örfá orð um veðdeildina. Okkur kemur saman um það, að hún hafi átt og eigi enn við tilfinnanlegan fjárskort að etja. Og um þetta getur heldur naumast verið ágreiningur milli þeirra, sem það mál skoða í réttu ljósi. En hv. 6. þm. Norðurl. e. bendir á það, að í stofnlánadeildarlögunum sé heimild til þess, að stofnlánadeildin verji til kaupa á bankavaxtabréfum veðdeildarinnar um 10 millj. kr. á ári. Þetta er rétt. Í 13. gr. l. segir: „Heimilt er bankastjórn Búnaðarbankans, að fengnu samþykki ráðh. hverju sinni, að verja árlega allt að 10 millj. kr. af fé stofnlánadeildarinnar til kaupa á bankavaxtabréfum veðdeildar Búnaðarbankans, enda sé það auðið án þess að skerða nauðsynleg útlán deildarinnar: Þetta er góðra gjalda vert, svo langt sem það nær, og við þessu ákvæði er á engan hátt hróflað í frv. okkar. Þessi heimild á að standa samkv. því. En þau ákvæði, sem í frv. felast og snerta veðdeildina, koma til viðbótar þessu, og verður þá gripið til þeirra, eftir því sem þurfa þykir, þegar þessi heimild í l. hefur verið fullnýtt. Hv. 6. þm. Norðurl. e. telur það ekki eðlilegt og jafnvel ekki viðeigandi að ætla sér að skylda banka eins og Seðlabankann til þess að veita lán til veðdeildarinnar. Hér er ekki um að ræða, að Alþingi, þótt þetta ákvæði yrði að lögum, fari að hlutast til um einstök viðskipti, heldur er hér um að ræða, í hvaða farveg ákveðið fjármagn á að falla. Og við höfum dæmin fyrir okkur um það, að sjálfum Seðlabankanum finnst það ekki goðgá að skylda aðrar bankastofnanir til þess að skila inn í Seðlabankann verulegum fjárhæðum, og fæ ég ekki séð, að það væri þá heldur meiri goðgá, þó að Seðlabankanum yrði með lagaákvæði gert skylt að létta undir með veðdeild Búnaðarbankans, svo sem lagt er til í frv. okkar.



Herra forseti. Það var aðeins til þess að leiðrétta missögn raunverulega, sem ég stend hér upp, vegna þess að hv. frsm. gaf nokkuð villandi mynd af því, sem ég sagði um vextina, að ég hefði ekki talið ráðlegt, að stofnlánadeildarvextirnir lækkuðu á næstu árum. Það sagði ég ekki eitt einasta orð um. Ég sagði það eitt, að þetta mál yrði vafalaust að skoða með hliðsjón af hinum almennu ágreiningsatriðum, sem væru um vexti, og sagði í framhaldi af því, að ef þetta væri ekki skoðað þannig, væri auðvitað till. þessa frv. hrein fjarstæða, vegna þess að ef almennir vextir ættu að vera jafnháir og þeir eru nú, en vextir á stofnlánum að lækka, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., mundi stofnlánadeildin verða fjárþrota á stuttum tíma vegna hins geysilega vaxtamunar. Hitt sagði ég ekki eitt orð um og veit ekkert um fremur en í raun og veru hv. frsm. heldur, hvort er ráðlegt eða ekki ráðlegt á næstu árum að lækka vexti. Þetta fer algjörlega eftir því, hvernig efnahagsþróunin verður, og er ómögulegt um það að spá neinu. En að sjálfsögðu verður að vera samræmi í vaxtagreiðslunum innbyrðis milli stofnsjóða hinna einstöku atvinnuvega og hinna almennu vaxta í þjóðfélaginu, þannig að þetta mál út af fyrir sig er ekki hægt að skoða sem einangráð fyrirbrigði. Um hitt atriðið, að ég hafi sagt, að við lausn á vandamálum landbúnaðarins væri fundið varanlegt úrræði, þá notaði ég ekki orðið varanleg og vil ekkert fullyrða um, að það séu varanleg úrræði. Ég álit, að slíkt orð sé ósköp hæpið á öllum tímum að nota, því að það geta auðvitað gerzt margir þeir hlutir í þjóðfélaginu, sem breyta mjög verulega forsendum þess, sem einhvern tíma kann að hafa þótt gott og gilt. Hitt sagði ég og tel vera alveg raunhæfa skoðun, að með þeirri uppbyggingu, sem nú er á fjáröflun til stofnlánadeildarinnar, hækkuðu tekjur hennar hlutfallslega nokkurn veginn eftir því, sem verðhækkanir yrðu, eða í hlutfalli við verðhækkanir landbúnaðarvara, sem má gera ráð fyrir að verði framvegis eftir því, sem almennar verðhækkanir verða í þjóðfélaginu. Þetta er það, sem ég meinti, en í frv. eins og það liggur fyrir, er gert ráð fyrir föstu gjaldi, sem ekki breytist, þó að slíkar verðhækkanir yrðu. Þá vil ég jafnframt leiðrétta það, sem oft hefur komið fram hjá hv. framsóknarmönnum, að það hafi verið sagt, þegar l. um stofnlánadeildina voru sett, að með því frv. væri séð fyrir fjárþörf stofnlánadeildarinnar, þannig að ekki þyrfti að taka lán. Þetta hefur aldrei verið sagt, og ekki aðeins að það hafi ekki verið sagt, heldur hefur beinlínis verið gert ráð fyrir því í þeim grg., sem frv. fylgdu, og áliti þeirrar nefndar, sem það undirbjó, að fyrstu árin yrði að taka allveruleg lán til þess að mæta þessum nauðsynlegu þörfum. Og ég skal fúslega játa, að það getur vel verið, að þau lán verði að vera meiri og í lengri tíma en gert var ráð fyrir, vegna þess að verðlagsþróunin verði slík, að það þurfi meiri lánahækkana við en þá var gert ráð fyrir. Það er eins með þetta og margt annað, að það er ekki hægt að sjá alla hluti fyrir fram. Þó að það hafi verið reiknað með 6% vöxtum í útreikningunum, sem fylgdu frv., bar alls ekki að skilja það svo, að það vær í skoðun þeirra aðila, sem að því stóðu, að vextirnir mættu ekki lækka á þessu tímabili. Það var auðvitað ekki hægt að gera neina skynsamlega útreikninga nema út frá þeim vöxtum, sem voru þá. Hvaða vaxtafót átti að nota, búa til einhvern vaxtafót, sem enginn vissi neitt um? Eina úrræðið var auðvitað að nota þá vexti, sem þá voru, til þess að gera einhverja útreikninga. Það, sem kemur svo þarna á móti, er, að það var ekki reiknað nema með mjög hóflegri framleiðsluaukningu og auknum tekjum að þessu leyti, sem var einnig gert til þess að mæta áföllum, sem yrðu vegna þess, að vextirnir kynnu að lækka. En allt var þetta birt með þessum fyrirvörum, án þess að ég hyggi, að það muni hafa stórfellda grundvallarþýðingu fyrir þessa útreikninga til margra ára, hvort einhverjar slíkar breytingar yrðu. Það a.m.k. breytir ekki grundvallareðli málsins. Varðandi það, að 70 millj. kr. hafi verið teknar að láni, hefur það ekki verið gert á einu ári, neinar 70 millj. kr. Ég þori ekki alveg nákvæmlega með þá tölu að fara, hvað hafi verið tekið síðustu 2-3 árin af lánum, en það eitt er vist, að það er gert ráð fyrir, að þessi lánaþörf fari minnkandi og t.d. í ár þurfi stofnlánadeildin á minna lánsfé að halda en á s.l. ári. Varðandi Seðlabankann skal ég ekki mikið ræða. Það er ekki mitt mál sérstaklega að ræða um hans mál eða vinnubrögð, þó að það sé að sjálfsögðu allt annars eðlis, þó að Seðlabankinn setji ákvarðanir um það, hvernig bankarnir í grundvallaratriðum skuli haga sínum lánveitingum, vegna þess að Seðlabankanum er af löggjafanum sjálfum fengið það vald beinlínis að hafa yfirstjórn með lánaþróuninni og peningamálum í þjóðfélaginu. En ég hverf ekki frá því, sem ég áðan sagði, að ég álit, að það sé hæpin stefna, vægast sagt mjög hæpin, að Alþingi fari að ákveða með lögum einstakar lánveitingar eða til einstakra þarfa úr bankakerfinu, og bendi aðeins á það, sem ég áðan sagði og við allir vitum, að lög, sem hafa verið sett um þetta efni áður og mikill meiri hl. Alþingis stóð þá að, voru algerlega óraunhæf, og fékkst aldrei eyrir til veðdeildarinnar í gegnum þá lagaheimild, sem þar var um að ræða. Varðandi þær upplýsingar hv. þm., að það sé gert ráð fyrir, að þessi fjáröflun til veðdeildarinnar komi algerlega til viðbótar þeim 10 millj., sem gert er ráð fyrir árlega að verja til hennar samkv. l. um stofnlánadeildina, þá felur þetta að sjálfsögðu í sér geysimikla rausn og það meiri rausn en nokkurn tíma, fyrr og síðar, hefur verið sýnd veðdeildinni. Jafnvel meðan þessir hv. þm. og flokksbræður þeirra fóru með æðstu völd í þessum málum, hugkvæmdist víst engum að efla svona veðdeildina, þannig að allt er þetta til mikilla bóta.

Telur bankastjórinn, að það sé ofrausn?

Notaði ég orðið ofrausn?

Nei, ég spyr.

Nei, það sagði ég ekkert um. Ég sagði, að það væri mjög virðingarverð rausn, ég vil ekkert meta það, hvort það sé ofrausn. Það er vafalaust alltaf hægt að koma fé í lóg, og hygg ég, að við hv. þm. getum verið sammála um, að það sé alltaf hægt að finna einhver úrræði til þess. En það er hins vegar mjög eftirtektarverð rausn miðað við ýmsa hluti, sem áður hafa gerzt í þeim efnum.