Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að 510. og 535. mál, fyrirspurnir á þskj. 782 og 810, eru kölluð aftur.

Áður en gengið verður til dagskrár fer fram umræða utan dagskrár um áform Landsbankans um að kaupa eða sameinast Íslandsbanka. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna svars sem dreift var á Alþingi í gær við fyrirspurn sem ég lagði fram til hæstv. fjmrh. um starfslokasamninga undanfarin 10 ár. Hér hefur hæstv. fjmrh. ekki talið sér unnt að svara öllum þeim spurningum sem ég spyr hann en það er annað sem ég vildi gjarnan biðja hæstv. forseta að kanna og fá skýringar á og það er að það er mikið misræmi milli svars hæstv. fjmrh. og sams konar svars frá hæstv. forsrh. við fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur frá því fyrir þremur þingum. Hún spyr þá um starfslokasamninga frá árunum 1995--2002 og hæstv. forsrh. kemst að þeirri niðurstöðu að þar hafi verið um að ræða 77 samninga sem ekki hafi verið samkvæmt kjarasamningum. Það hefur þá verið vikið frá samningum 77 sinnum. Nú þegar ég spyr hæstv. fjmrh. um starfslokasamninga undanfarin 10 ár kemst hann að því að þeir séu aðeins 46, þ.e. 39 samningar við karla og 7 við konur. Mér finnst full ástæða til þess, virðulegi forseti, að fá upplýsingar um það hvað hefur orðið um þennan 31 samning sem hæstv. forsrh. taldi með í svari frá því fyrir þremur þingum. Ég vil einnig að forseti þingsins kanni hvort ekki sé hægt að fá upplýsingarnar um það hvað þessir samningar kosta. Aðeins fjögur ráðuneyti treysta sér til að svara því hvað starfslokasamningar þeirra kosta. Öll hin ráðuneytin treysta sér ekki til að svara því. Svona upplýsingar hljóta að liggja fyrir þegar verið er að gera starfslokasamninga við opinbera starfsmenn og starfsmenn í ráðuneytunum. Ég fer fram á það að forseti kanni hverju það sætir að svörin eru svona mismunandi.

Forseti vill upplýsa að það er ekki hlutverk forseta að leita skýringa á misræmi í svörum ráðherra. Það er hv. þingmanna að fylgja því eftir ef þeir eru ósáttir við svörin. Það háttar svo til að hæstv. fjmrh. hefur fjarvistarleyfi í dag en þessum skilaboðum verður komið áleiðis til hans.

Virðulegi forseti. Ef það er vilji hv. 4. þm. Reykv. s. að fara einhverja fjallabaksleið að því að fá svör við þessum spurningum er auðvitað hægt að gera það með þeim hætti sem hv. þm. var að gera núna. Hv. þingmanni var það ljóst að hæstv. fjmrh. var ekki til staðar til að svara fyrir þetta mál sem hv. þm. var að vekja athygli á. Hæstv. fjmrh. hefur fjarvistarleyfi í dag og á morgun og verður þá tilbúinn til þess að ræða málið, væntanlega, eftir helgina við hv. þingmann ef hv. þingmaður kærir sig um það. En það er greinilegt að hv. þm. er ekki á höttunum eftir þessu svari, heldur er hv. þm. fyrst og fremst á höttunum eftir því að vekja athygli á sjálfri sér og þessu máli sínu vegna þess að hv. þm. er ekki að beina fyrirspurninni til þess hæstv. ráðherra sem málið varðar. Hv. þingmanni er það ljóst að hæstv. ráðherra gat ekki svarað fyrir þetta mál vegna þess að hann er ekki hér staddur. Það er að verða daglegur skrípaleikur í þinginu að hv. þingmenn komi hér upp til þess að ræða við hæstv. ráðherra sem eru ekki viðstaddir.

Laglegt að þeir eru ekki viðstaddir.

Virðulegi forseti. Mér var fullljóst að hæstv. fjmrh. var með fjarvistarleyfi í dag en ég hefði talið eðlilegra að eiga orðastað við forseta þingsins um þetta mál vegna þess að hér er um tvö svör að ræða sem ég ber saman um sama efnið, þ.e. starfslokasamninga, og á svörunum er mjög mikið misræmi, annars vegar á svari frá hæstv. forsrh. frá því fyrir þremur þingum og hins vegar svari sem hæstv. fjmrh. gefur mér núna. Það skeikar 31 starfslokasamningi. Ég velti fyrir mér hvar þessi mismunur liggi og ég tel fulla ástæðu til að hér komi fram hvers vegna svona mikill mismunur er á þessum svörum frá þessum tveim ráðherrum. Vissulega get ég átt orðastað við hæstv. fjmrh. á mánudaginn og það getur vel verið að ég geri það ef ég fæ ekki skýringar á því hvers vegna svona mikill munur er á þessum svörum. En það getur vel verið líka að ég þurfi þá að eiga orðastað við hæstv. forsrh. Það er ekki ljóst hvor fer með rétt mál þegar þessi svör eru borin saman. Ég furða mig líka á því að ráðuneytin skuli ekki vera með þessar upplýsingar handbærar, sérstaklega iðnrn. Iðnrn. veitti ekki þær upplýsingar sem ég bað um en gat svarað mér fyrr í vetur hversu mikið starfslokasamningarnir við forstjóra Byggðastofnunar kostuðu. Þá lágu þessar upplýsingar fyrir þannig að þarna er auðvitað á ýmsan hátt pottur brotinn og ég tel að það þyrfti að fá nánari upplýsingar um þessi mál.

Virðulegi forseti. Hæstv. forseti hefur bent á að hv. þingmaður eigi vitaskuld að beina þessum aðfinnslum sínum að viðeigandi ráðherrum og nú hefur það gerst að hv. þm. hefur getað vakið athygli á málinu hérna án þess að fá svör vegna þess að það liggur auðvitað fyrir að hæstv. ráðherra er ekki viðstaddur. Hv. þingmanni var það ljóst og hún hefur greint frá því hérna og jafnframt greint frá því að hún muni þá leita eftir þessu svari þegar hæstv. ráðherra er viðstaddur. Hún hefur þá fengið tvö tilefni til þess að koma í ræðustólinn út af sama málinu, af sama tilefninu.

Herra forseti. Í tilefni orða hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, formanns þingflokks Sjálfstfl., þar sem hann ber sig aumlega undan því, þó með dálítið ónotalegum hætti, að hv. þingmenn leyfi sér að inna í upphafi þingfundar ráðherra ríkisstjórnarinnar eftir einu eða öðru. Hann telur það hv. þingmönnum til vansa að vera að spyrja ráðherra sem ekki eru hérna. En bara til að upplýsa það eru meiri líkur en minni að menn standi hér í ræðustóli og spyrji ráðherra út úr og þeir séu ekki hérna. Þeir eiga að vera hér. Ég virði það auðvitað þegar ráðherrar, eins og þingmenn, hafa fjarvistarleyfi 

Virðulegi forseti. Mér komu á óvart þessi viðbrögð frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni við því að hv. þingmenn forvitnuðust um hvort tiltekin svör væru eins og þau ættu að vera eða ekki. Það er ekkert óeðlilegt við það því að það er ekki einkamál þingmanna og ráðherra þegar verið er að svara fyrirspurnum, heldur hafa þingmenn ákveðna stöðu. Þeir eiga að veita hæstv. ráðherrum aðhald, spyrja þá út úr þegar það á við og þegar svörin eru ekki í lagi er það ekki einkamál þingmanna og ráðherra. Það er því ofur eðlilegt að hv. þingmaður komi hingað og leiti atbeina forseta. Forseti vísaði reyndar málinu í tiltekinn farveg en ég held að það sé alveg óþarfi að koma hér upp æ ofan í æ og gera lítið úr því alvörumáli þegar þinginu eru ekki veitt þau svör sem um er beðið eða það er a.m.k. dregið í efa að svörin séu rétt.

Frú forseti. Kaup Landsbankans, að frumkvæði hinna nýju eigenda, í Íslandsbanka undanfarna daga hafa vakið mikla athygli, og með réttu. Það má segja að skammt sé stórra högga á milli nú, menn eru rétt búnir að draga andann eftir síðasta áhlaup, þ.e. atlöguna að sparisjóðunum, þegar næstu slagsmál hefjast. Þetta gefur tilefni til að rifja lítillega upp aðdraganda alls þessa, þ.e. þegar ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. hratt þessu ferli í fjármálaheiminum af stað með einkavæðingu fjárfestingarlánasjóða atvinnulífsins og síðan með hlutafélagavæðingu og einkavæðingu ríkisviðskiptabankanna, sölu þeirra beggja samtímis. Þá voru uppi fögur fyrirheit og svardagar um dreifða eignaraðild og að almenningur í landinu mundi eiga bankana. Þá var talið beinlínis hættulegt að einstakir aðilar yrðu of sterkir eða ráðandi í mikilvægum fjármálafyrirtækjum. Það var haft eftir hæstv. forsrh. Davíð Oddssyni í viðhafnarviðtali við Morgunblaðið í ágúst 1998 undir fyrirsögninni ,,Tryggja verður dreifða eignaraðild``, með leyfi forseta: ,,Davíð Oddsson, forsætisráðherra, segir að mikilvægt sé að tryggja dreifða eignaraðild við sölu ríkisbankanna og endurskipulagningu á fjármálamarkaði. Í samtali við Hjálmar Jónsson segir hann að koma verði í veg fyrir að aðilar í viðskiptalífinu nái of sterkum tökum á bönkunum þannig að önnur sjónarmið en arðsemissjónarmið verði lögð til grundvallar í rekstri þeirra.`` Hið sama gekk stefnumótun ríkisstjórnarinnar um sölu bankanna út á sem birt var í sama ágústmánuði. Hið sama stóð enn í greinargerð með stjfrv. og í framsöguræðu Finns Ingólfssonar, þáv. viðskrh., af sama tilefni. Nú þekkja menn hvernig til hefur tekist, það er óþarfi að rekja. Blaðinu var algerlega snúið við undir því yfirskini að fá ætti kjölfestufjárfesta að bönkunum og voru tilteknir aðilar valdir til að fá ráðandi hlut í þeim frá byrjun. Svo mikið fyrir dreifða eignaraðild, svo mikið fyrir að þjóðin keypti bankana, og þá að vísu af sjálfri sér. Og nú hefur allt farið eins og til var stofnað, eins og við var varað. Kaupendur bankanna beita þeim sem tækjum í valda- og hagsmunabaráttu sinni almennt í viðskiptalífinu, og hvar eru skilmálarnir um að hinum nýju eigendum væri gert að beita sér ekki í atvinnulífinu að öðru leyti? Var ekki Samson gert að breyta samþykktum sínum þannig að fyrirtækið hefði þá einu starfsemi með höndum að eiga hlutabréf í Landsbankanum? Afli bankans er beitt til að kaupa, leysa upp eða selja fyrirtæki með það að markmiði að innleysa hagnað til hinna nýju eigenda sem eru fyrirferðarmiklir á öðrum sviðum viðskipta, bæði innan lands og utan, að vísu á öðrum kennitölum. Nú tekur steininn úr þegar hinir nýju eigendur Landsbankans reyna fyrir opnum tjöldum að komast einnig yfir annan af tveimur stóru bönkum landsins sem eftir eru. Þetta vekur margar spurningar. Er ekki ljóst í fyrsta lagi að einkavæðingarleiðangur ríkisstjórnarinnar hefur leitt menn út í hreinar ógöngur sem ekki sér fyrir endann á? Hvað segir ráðherra um þessa síðustu atburði frá sjónarhóli samkeppni eða öllu heldur samþjöppunar og fákeppni í fjármálaheiminum, svo ekki sé nú minnst á hina upphaflegu svardaga um dreifða eignaraðild? Hvað segir ráðherra t.d. um þá staðreynd að ef þessi sameining gengur eftir verða tveir aðilar með gjaldeyrisviðskipti í landinu, svo einhverju nemi? Hvað segir ráðherra um stöðuna á millibankamarkaði, verður hann mjög virkur ef þessi sameining gengur eftir? Hverju sætir að Landsbankanum líðst að sinna ekki tilkynningarskyldu ef hann er kominn með 12--16% eignarhlut í Íslandsbanka, og þótt minna væri? Eru áformin greinilega þau að ná þarna ráðandi stöðu. Það er algerlega skýrt í 40. og 41. gr. laga um fjármálafyrirtæki að mönnum ber að tilkynna um áform --- ekki þegar gerða hluti. Hyggist menn ná virkum hlut ber þeim að tilkynna það og sækja um það skriflega fyrir fram. Af hverju eru ekki kaup Landsbankans stöðvuð úr því að hann sinnir ekki augljósri tilkynningarskyldu sinni þarna? Telur ráðherra að þetta sem nú er að gerast gefi tilefni til að breyta ákvæðum laga, t.d. setja frekari girðingar til að tryggja dreifða eignaraðild og heilbrigða samkeppni og viðskiptahætti? Hvað segir hæstv. ráðherra um það hugarfar sem að baki liggur, sem sagt að sameina bankana til þess að vera nógu stórir í áhættufjárfestingum erlendis en láta innanlandsmarkað sæta afgangi? Hagsmuna hverra er verið að gæta hér, frú forseti?

Hæstv. forseti. Í kjölfar einkavæðingar bankanna leystist mikill kraftur úr læðingi. Bankarnir voru fljótir að bregðast við breyttum aðstæðum, samrunar áttu sér stað og miklar breytingar urðu á eignarhaldi margra fyrirtækja. Þessi uppstokkun var á margan hátt tímabær og til góðs fyrir íslenskt atvinnulíf. Í bankakerfinu hefur verið minni samþjöppun en á mörgum öðrum mörkuðum. Bankarnir hafa að sönnu stækkað og eflst en tveir stærstu samrunarnir, annars vegar Íslandsbanki -- FBA og hins vegar Kaupþing -- Búnaðarbanki, hafa ekki leitt til umtalsverðrar samþjöppunar og hagræðingar á markaðnum. Staðan er að mörgu leyti ákjósanleg um þessar mundir. Í dag eru starfandi þrír sterkir viðskiptabankar sem allir eru í sókn og útrásarhug. Þessir bankar eiga að vera vel í stakk búnir til að þjóna íslenskum fyrirtækjum. Að undanförnu hefur verið töluverð samkeppni, sérstaklega í fyrirtækjaviðskiptum. Góð afkoma bankanna er nú í einhverjum mæli að skila sér til einstaklinga þó að vissulega þurfi þeir að gera betur í því efni. Fjórða aflið á bankamarkaði er síðan sparisjóðir en þeir munu þurfa á öllum sínum styrk og samstöðu að halda til að geta keppt við viðskiptabankana. Hæstv. forseti. Hvort frekari hagræðing eða samruni muni eiga sér stað á bankamarkaði er ekki hægt að segja til um. Hér togast á hið klassíska, að frekari samruni verði á kostnað samkeppninnar. Alþingi hefur sett lagaramma um slíkan samruna sem reynst hefur vel og engin ástæða er til að hrófla við á þessu stigi. Þetta er ólíkt sparisjóðamálinu sem snerist um hagsmunaárekstur á milli stofnfjáreigenda og sjálfseignarstofnunar. Lagarammanum við kaup á fjármálafyrirtæki má skipta í tvennt. Annars vegar getur samkeppnisráð ógilt samruna á grunni samkeppnislaga. Augljóst er af forúrskurði samkeppnisráðs frá árinu 2000 að ekki er mikið svigrúm til samruna í íslenska bankakerfinu. Hins vegar hefur Fjármálaeftirlitið eftirlit með eigendum virkra eignarhluta í fjármálafyrirtækjum. Þessum lagaákvæðum var ætlað að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra banka og eigenda þeirra. Nokkrum sinnum hefur verið gripið til aðgerða á grunni þessara ákvæða og hafa þau reynst vel. Ákvæðin ganga eins langt og bankatilskipanir Evrópusambandsins leyfa. Norðmenn hafa t.d. neyðst til að afnema þau ákvæði í bankalöggjöf sinni sem lúta að hámarki eignarhlutar í fjármálafyrirtækjum vegna krafna frá ESA. Á Íslandi er staðan núna sú að bankar og sparisjóðir eru í dreifðri eign, að Landsbankanum undanskildum. Hæstv. forseti. Þrátt fyrir að staðan á bankamarkaði sé að mörgu leyti góð, og skýr lagarammi til staðar, hef ég líkt og aðrir ráðherrar ítrekað að undanförnu að margt megi betur fara. Málefni viðskiptalífsins eru því til sérstakrar skoðunar í ríkisstjórnarflokkunum. Það er vitað að samþjöppun hefur verið mikil á vissum sviðum og margt bendir til að siðferði á markaðnum sé ábótavant. Kannanir benda til þess að almenningur telji siðferði í viðskiptalífinu lélegt og að viðskiptalífið njóti ekki trausts. Sú þjóðfélagsumræða sem nú á sér stað bendir til þess að viðskiptalífið hafi farið of geyst og hoggið nærri íslenskri þjóðarsál. Í ljósi þessa velti ég vöngum yfir því hvernig stendur á því að hugmyndum er skotið fram um jafnróttækan samruna og þann sem er kveikjan að þessari umræðu. Viðskiptalífið verður að vera í tengslum við fólkið og það umhverfi sem það starfar í. Viðskiptalífið verður sjálft að taka sér taki og öðlast traust og trúnað fólksins í landinu.

Virðulegi forseti. Merkileg tíðindi hafa átt sér stað á fjármálamarkaði að undanförnu og þau virðast öll ganga út á það að bönkum muni fækka hér á landi. Í fyrsta lagi var það SPRON-málið þar sem Alþingi bar gæfu til að draga þá línu að verja sparisjóðina. Núna eftir að það varð ljóst eru hugmyndir uppi um að sameina Landsbanka og Íslandsbanka. Það eru því að birtast hugmyndir um að hér verði tveir öflugir bankar sem hafa þá útrás að markmiði. Virðulegi forseti. Við getum aldrei sætt okkur við það að hér verði færri en fjögur alvörufjármálafyrirtæki á fjármálamarkaði, jafnmikilvægur og hann er fyrir þjóðina. Það er algjörlega óásættanlegt. Og jafnvel þó að það sé öflugt og gott að menn fari í útrás og nái þar árangri verðum við einnig að horfa til þess hvernig sú útrás verður fjármögnuð. Með tvo banka hér, tvo alvörubanka, væri sú útrás fjármögnuð með háum vöxtum og háum þjónustugjöldum. Það væru því íslenskir neytendur og íslensk fyrirtæki sem fjármögnuðu slíka útrás ef samkeppnin yrði fyrir bí við þessar aðstæður. Ég vil segja það, virðulegi forseti, að Alþingi verður að draga línurnar við það að hér verði fjögur fjármálafyrirtæki að lágmarki. Annars verður ekki virk samkeppni á þessum markaði og það verður að segjast alveg eins og er að ég held að þjóðin sé búin að fá nóg af þeim samrunum sem gengið hafa yfir landið undanfarið. Ég lýsi því yfir að Samf. er meira en lítið tilbúin til þess að aðstoða ríkisstjórnina við það að vinna gegn frekari samþjöppun á þessum markaði.

Virðulegi forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessari umræðu er hér verið að fjalla um marga óorðna hluti þannig að það eru óskaplega mörg ,,ef`` í þessari umræðu. Í fyrsta lagi er rétt að minna á að það hefur ekki komið skýrt fram hver áform stjórnenda Landsbankans eru í þessu máli. Það hefur ekki komið fram að sótt hafi verið um virkan eignarhluta í Íslandsbanka, og ekki liggur fyrir niðurstaða frá Fjármálaeftirliti ef um það verður sótt. Það liggur fyrir að sterkar vísbendingar eru um andstöðu innan Íslandsbanka og auðvitað þarf tvo til við sameiningu eða samruna. Það eru afskaplega mörg vafaatriði í málinu. Stór vafaatriði lúta að því hvernig eftirlitsaðilar munu taka á því. Viðskrh. vísaði til fordæmisins um hugsanlega sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka árið 2000 þar sem samruni var ekki talinn heimill á samkeppnislegum forsendum. Það gefur okkur vísbendingar --- auðvitað getum við ekki sagt með vissu hver niðurstaða Samkeppnisstofnunar yrði nú --- um að samruni af þessu tagi verði að teljast nokkuð ólíklegur, nema þá með afar ströngum skilyrðum. Þau sjónarmið hv. 5. þm. Norðaust., málshefjanda, sem hann leggur upp með verða að teljast afar langsótt. Hann vísar til forsögunnar um einkavæðinguna og það er rétt að minna á í því samhengi að sá hv. þm. og flokkur hans hafa ávallt verið á móti einkavæðingu, hafa ávallt verið á móti þeirri aðferð sem hefur verið beitt við einkavæðingu,  
            

Virðulegi forseti. Í sl. viku var samþykkt á Alþingi breyting á lögum um fjármálafyrirtæki sem miðaði að því að koma í veg fyrir að sú samþjöppun færi á fulla ferð í bankakerfinu að sparisjóðirnir yrðu keyptir upp hver af öðrum og sameinaðir hinum þremur stóru viðskiptabönkum. Sjaldan hafa komið fram á Alþingi við afgreiðslu lagafrv. jafnskýr skilaboð til einnar atvinnugreinar um hver vilji Alþingis væri. Yfirgnæfandi meiri hluti þingmanna úr öllum flokkum lagðist gegn því að bankarnir keyptu upp sparisjóðina og að það samþjöppunarferli færi af stað sem leitt gæti síðan til fákeppni á fjármálamarkaði hérlendis. Stjórnarmenn bankanna hljóta að lifa í annarri veröld og öðrum veruleika ef þeim er ekki ljóst að sú valdablokk sem þeir boða með stefnu og sameiningu Landsbanka og Íslandsbanka er í andstöðu við vilja þings og þjóðar. Hvar eru nú áformin um dreifða eignaraðild sem uppi voru á sínum tíma? Til viðbótar má minna á niðurstöðu samkeppnisráðs sem hafnaði þá sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka þar sem það hefði leitt til of mikillar samþjöppunar og markaðsráðandi stöðu, m.a. í innlánum og útlánum. Það varð niðurstaða á þeim tíma að samruni mundi hafa skaðleg áhrif á samkeppni og færi gegn ákvæðum samkeppnislaga. Landsbankinn og skyld fyrirtæki eiga nú þegar virkan eignarhlut í Íslandsbanka án þess að fyrir liggi samþykki Fjármálaeftirlitsins. Hvað veldur því að stjórnarmenn í bönkum og sparisjóðum horfa eingöngu til fjárhagslegs ávinnings, valda og eigin hagsmuna en skeyta lítt um virka samkeppni og dreifingu fjármálavaldsins? Hefur græðgin yfirstigið skynsemi þeirra? Hvar er þjóðarhagur í forgangsröðinni? Gjafir voru sumum þegnum þessa lands gefnar með kvóta og einkavæðingu sem valdið hafa nýrri stéttaskiptingu þeirra ofurríku andspænis öðrum landsmönnum. Nú er rétt að stoppa við og skoða hvert við erum að stefna með okkar þjóð.

Hæstv. forseti. Verði ljós, og það varð ljós, eða svo ég vitni í hæstv. ráðherra: Við einkavæðingu ríkisbankanna leystist mikill kraftur úr læðingi. Svona tala guðfræðingar. Svona tala guðfræðingar frjálshyggjunnar en fáir hefðu trúað því fyrir 15--20 árum að ráðherrar Framsfl. stæðu þar næst altarinu. Um svör hæstv. ráðherra vil ég segja þetta: Þau voru ein allsherjarmótsögn. Annars vegar sá ráðherrann ljósið og hins vegar sagði ráðherrann að hoggið hefði verið í íslenska þjóðarsátt. Siðferðið væri fyrir bí í viðskiptalífinu á Íslandi, en engin svör. Fullkomið ábyrgðarleysi. Spurningin sem við stöndum frammi fyrir er hvort löggjafinn geti á einhvern hátt brugðist við þeirri þróun sem við verðum nú vitni að, vaxandi samþjöppun og fákeppni í atvinnulífinu og í reynd að fámennur hópur fjármálamanna er að sölsa undir sig yfirráð í atvinnulífinu og í fjármálalífinu. Það var þetta sem vakti fyrir okkur í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði á sínum tíma þegar við vöruðum við einkavæðingu ríkisbankanna. Við höfum gert annað. Við höfum reynt að hafa áhrif á þessa þróun og grípa inn í með tveimur lagafrumvörpum, annars vegar frv. um dreifða eignaraðild að fjármálafyrirtækjum og hins vegar frv. um aðskilnað á milli almennrar lána- og viðskiptastarfsemi bankanna og hins vegar fjárfestingarstefnu þeirra, að þeim sé beitt sem fjárfestingartækjum. Það er þetta síðara sem er að gerast núna í tengslum við Landsbanka og Íslandsbanka. Frá áramótum hefur verð í hlutabréfum Landsbanka lækkað um 20% vegna þess að Landsbankinn er að seilast þar til yfirráða. Landsbankinn á núna sjálfur 7,75% í Íslandsbanka en með dótturfélögum er þetta hlutfall orðið 17--20%,  Frú forseti. Við hljótum að krefja viðskrh. einhverra raunverulegra svara en ekki einnar allsherjarmótsagnar 

Ég vil biðja hv. þingmenn að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau orð hæstv. viðskrh. að sú umræða sem nú fer fram í þjóðfélaginu bendir til þess að viðskiptalífið fari of geyst og höggvi nærri íslenskri þjóðarsál. Vitaskuld er það rétt hjá hæstv. ráðherra að æskilegast sé að viðskiptalífið taki sér sjálft taki og leggi áherslu á að njóta trausts og trúnaðar fólksins í landinu. Með leyfi forseta: ,,Núverandi stjórnendum Landsbankans er ljóst, að vöxt atvinnulífs og aukna velferð er ekki að finna í garði nágrannanna heima á Íslandi. Tækifærin eru á erlendri grundu.`` Þessi orð lét aðaleigandi Landsbankans falla í ræðu sem hann flutti í Lúxemborg hinn 26. september sl. Í ljósi þeirra orða er framganga bankans í íslensku viðskiptalífi undanfarna mánuði illskiljanleg en hún nær nú hámarki með fréttum af því að Landsbankinn sækist eftir áhrifum í Íslandsbanka og stefni jafnvel að samruna fyrirtækjanna tveggja. Virðulegur forseti. Ég lýsi eftir efndum hjá þeim aðaleiganda Landsbankans sem ég vitnaði til áðan. Það er tímabært að valdabaráttu og hjaðningavígum í viðskiptalífinu linni.

Frú forseti. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri þróun sem nú er að eiga sér stað á íslenskum bankamarkaði og hún er ekki ákjósanleg fyrir íslenska neytendur. Nýjustu tíðindi þaðan eru ekki góð fyrir viðskiptavini hans. Þeir sjá nú fram á enn frekari samþjöppun og fákeppni, og úrræðalaus ríkisstjórn horfir í gaupnir sér. Gefist var upp á áformum um dreifða eignaraðild á markaðnum og markaðurinn er svo sannarlega að láta til sín taka. Neytendur horfa á í forundran. Markmið ríkisstjórnarinnar með sölu ríkisbankanna hafa ekki náðst þegar kemur að ávinningi neytenda af breytingunum. Hlutabréfin átti að selja með það að markmiði að ná fram hagræðingu á markaðnum en tryggja um leið samkeppni til að ná fram ódýrari þjónustu. Samkeppnin á íslenska bankamarkaðnum er ekki virk. Fákeppniseinkenni eru mörg, vextir eru háir og vaxtamunur í samanburði við Evrópulöndin eru okkur verulega í óhag. Fyrir óheyrilega skuldsett heimili og fyrirtæki skiptir öllu máli að samkeppni fái að blómstra í þessum geira, og ríkisstjórnin er kölluð til ábyrgðar fyrir það úrræðaleysi sem hún sýnir í þessum málum. Frelsið er nefnilega vandmeðfarið og á því hafa flest vestræn ríki fyrir löngu áttað sig. Eftirlitskerfið með leikreglum markarðarins þarf að vera öflugt og það þarf að vera í stakk búið til þess að takast á við þau verkefni sem því eru falin. Ríkisstjórnin hefur ekki verið tilbúin til þess að tryggja eftirlitsaðilum markaðarins það fjármagn sem þeir þurfa til að sinna því viðamikla verkefni sem þeim hefur verið falið þrátt fyrir margar tillögur þar um, m.a. af hálfu Samf. Við höfum líka lagt til að gerður yrði samanburður á vöxtum og þjónustugjöldum bankanna hér á landi samanborið við Evrópulöndin þannig að afla megi upplýsinga og leita orsaka fyrir hinu óhagstæða og dýra bankakerfi hér á landi. Þær tillögur hafa ekki fengið náð fyrir augum meiri hlutans. Virðulegi forseti. Maður hlýtur að spyrja hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ráðherra: Ætlar ríkisstjórnin virkilega að sitja úrræðalaus hjá og horfa á frekari samþjöppun og fákeppni eiga sér stað á þessum markaði? Það væri í hæsta máta ábyrgðarlaust eftir þau markmið sem lagt var af stað með af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Möguleg sameining Landsbanka og Íslandsbanka er athyglisverð. Alþingi hefur sett samkeppnislög sem gilda um slíka hluti, og ef til mögulegra samninga kemur mun Samkeppnisstofnun væntanlega fjalla um málið og úrskurða eftir þeim lögum sem hún starfar eftir. Það er ekki hægt að banna að bönkum fækki eins og kom fram í máli eins þeirra hv. þm. sem töluðu hér áðan. Sameiginlegur Íslands- og Landsbanki verður mjög öflugur banki á íslenskan mælikvarða og verður hæfari til að þjóna stærri fyrirtækjum hér á landi, en staðan í dag er sú að stærri fyrirtæki þurfa í auknum mæli að leita til erlendra banka eftir fyrirgreiðslu. Þessi mögulegi sameiginlegi banki verður einnig betur í stakk búinn til útrásar. Aukin umsvif erlendis og stærri bankaeiningar ættu að stuðla að betri þjónustu og hagstæðari vaxtagjöldum. Aftur á móti, ef af þessum samruna verður verða einungis þrjár lánastofnanir á markaðnum, þ.e. þessi mögulegi sameiginlegi banki Landsbanka og Íslandsbanka, KB-banki og sparisjóðirnir. Ef stóra bankanum hefði verið leyft að gleypa sparisjóðina sem var ætlun þeirra yrðu einungis tveir bankar eftir á markaðnum. Það gæti leitt af sér færri afgreiðslustaði, þ.e. lakari þjónustu, og mögulega fákeppni. Þá er það spurning hvort vextir mundu lækka eða hækka í þeirri stöðu. Það eru því bæði kostir og gallar við þessa mögulegu sameiningu en allt eru þetta bara vangaveltur því ekkert er vitað um það hvort Íslandsbanki vill sameinast eða hvort þessi umrædda sameining sé lögleg.

Frú forseti. Á meðan samfélagslega ábyrgð er ekki að finna innan stóru fjármálafyrirtækjanna get ég ekki með nokkru móti talað fyrir því samþjöppunarferli sem hér er til umræðu, enda meira en líklegt að samruni stóru bankanna stangist á við lög. Skattumhverfi á Íslandi er ákaflega aðlaðandi fyrir fyrirtæki og má í raun segja að íslensk fjármálafyrirtæki hafi vaxið og dafnað í annars lítilli samkeppni hér innan lands. Af miklum hagnaði fyrirtækja á fjármálamarkaði hefur hlutfall skattgreiðslna verið mjög lágt. Aukin tækifæri hafa því skapast fyrir fjármálafyrirtæki þar sem úr meiri fjármunum er að spila. Fjármálafyrirtæki hafa reynst mjög mikilvæg atvinnufyrirtækjum á landsbyggðinni, sameinað þau og leyst svo aftur upp með tilheyrandi afleiðingum þar sem óöryggi þúsunda samborgara er lagt á jötuna. Dótturfyrirtæki stóru fjármálafyrirtækjanna eru flest af sama meiði, innheimtustofnanir sem ganga hart að fólki í vanskilum. Þó eiga fjármálafyrirtækin sameiginlega fyrirtæki, og er hlutverk þeirra að draga svarta sauði í sérstakar réttir. Þjónustustigið er lakara. Trúin á einstaklinga fer dvínandi. Traust og hvatning til smærri og meðalstórra fyrirtækja hefur daprast en traust á risafyrirtækjum af erlendum toga er ekki vandamál. Þrír milljarðar voru kreistir út úr íslenskum sjávarútvegi á dögunum. Mér er spurn: Hvað verður um þessa peninga, frú forseti? Sameiginlegt setur ætti að vera til í eigu bankanna, setur sem býður ungu fólki tækifæri en hér á landi er mikill fjöldi af ungu menntuðu fólki sem skortir tækifæri. Slíkt setur mundi fjármagna góðar hugmyndir, búa til hvata og drifkraft fyrir smærri og meðalstór fyrirtæki. Það er grundvallaratriði, frú forseti, að gróðahyggjan víki í einhverjum mæli fyrir samfélagslegum sjónarmiðum.

Frú forseti. Þessi fyrirsögn í Fréttablaðinu í dag segir kannski margt um það hvernig þjóðfélagið upplifir fjármálamarkaðinn hér á landi: ,,Vígstaðan metin``. Þetta er yfirskrift hjá Fréttablaðinu um það sem er að gerast á fjármálamarkaðnum. Segir þetta ekki talsvert um hugarfarið, það græðgishugarfar sem þar ríkir? Þegar SPRON og aðrir sparisjóðir voru í uppnámi um daginn sagði í Morgunblaðinu, með leyfi forseta, þann 23. desember: ,,Fákeppni eykst stórlega í íslenska fjármálakerfinu, þar sem augljóst er að bankarnir þrír munu skipta sparisjóðunum í landinu upp á milli sín og skiptir þá engu, þótt þeir haldi áfram að reka þá um tíma sem sjálfstæðar einingar undir þeirra hatti.`` Um sama efni sagði hæstv. viðskrh. í Ríkisútvarpinu 22. desember ljóst að löggjafinn sem slíkur gæti ekki komið í veg fyrir þróun og hagræðingu á fjármálamarkaði. Þetta sagði hæstv. viðskrh. sem hefur stýrt einna mestu einkavæðingu, samþjöppun og fákeppni í viðskiptum og atvinnulífi sem um getur í Íslandssögunni. Engu að síður varð að breyta lögum. Og af því að hv. þm. Birgir Ármannsson velti fyrir sér hver stefna Landsbankans væri leyfi ég mér að vitna til Benedikts Jóhannessonar á vefslóðinni heimur.is, með leyfi forseta: ,,Í greinargerð með tillögu til aðalfundar Landsbankans sem haldinn verður síðar í febrúar segir: Bankaráð telur brýnt að áfram verði unnið að hagræðingu á íslenskum fjármálamarkaði með auknu samstarfi og samruna milli banka, sparisjóða og tryggingafélaga, sérhæfðra fjárfestingarfélaga á markaði og enn fremur að Landsbankinn haldi áfram að kanna mögulega aukningu á starfsemi erlendis.`` Í lok þessarar greinar segir Benedikt, með leyfi forseta: ,,Stefna bankans er því ljós. Ef Landsbankinn eignast ráðandi hlut í Íslandsbanka yrði það mikið áfall fyrir neytendur og ólíku saman að jafna við kaup KB á SPRON ...`` Hann lýkur greininni með þessum orðum: ,,Hins vegar verður að telja mjög ólíklegt að stjórnmálamenn hafi hugrekki til þess að bregðast við þessari yfirtöku.`` --- Og hafa þeir það?

Herra forseti. Við höfum ákveðið að búa í markaðsþjóðfélagi og treysta á þau öfl sem þar búa að baki til þess að ná fram farsælum viðskiptum þjóðinni og almenningi til heilla. Við höfum lagt mikið upp úr því að útbúa hér samkeppnislöggjöf sem geri það að verkum, eftir því sem unnt er, að samkeppni skili neytendum og þeim aðilum sem fyrirtækin eiga að þjónusta góðri þjónustu og góðu verði. Forsendan fyrir því að samkeppnisþjóðfélagið sé við lýði, hvort sem það er á fjármálamarkaði eða annars staðar í viðskiptum, er að samkeppni sé fyrir hendi. Til þess að samkeppni sé fyrir hendi þurfa margir aðilar að keppa hver við annan --- en eiga ekki hver annan. Ef þeir eiga hver annan eru það neytendurnir sem borga brúsann, þá er það almenningur sem borgar kostnaðinn vegna þess að samkeppnin er ekki fyrir hendi. Þess vegna m.a. brást Alþingi mjög hart við áformum KB-banka og SPRON um að taka SPRON út úr sparisjóðakeðjunni og veikja hana sem samkeppnisaðila viðskiptabankanna því að það mundi leiða til þess að samkeppni yrði minni á fjármálamarkaði, og það mundi aftur leiða til þess að almenningur þyrfti að borga meira fyrir þessa þjónustu. Reikningurinn lendir hjá almenningi í þessu tilviki ef þessi fjármálafyrirtæki ná sínu fram um að draga úr samkeppni með því að stækka sjálfa sig út í það óendanlega. Herra forseti. Það er kominn tími til þess að Alþingi sendi fyrirtækjum á fjármálamarkaði skýr skilaboð um það að Alþingi ætlast til þess að þeir sem þau eiga reki þau á viðskiptalegum forsendum með arðsemi að leiðarljósi en fyrst og fremst með arðsemi og ávinning almennings að leiðarljósi. Við munum aldrei þola það að stórir aðilar leggi hér allt undir sig, sjálfum sér til hagsbóta en öðrum ekki.

Frú forseti. Mér er það að sönnu ljóst að það er viðkvæmt að vitna í hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og það sem hann sagði um þessi mál á árinu 1998, viðkvæmt að vitna í áformin sem uppi voru og loforðin og svardagana um dreifða eignaraðild í ljósi þess sem síðan hefur gerst. Ég held að nýir þingmenn Sjálfstfl. verði að harka af sér og þola það þó að mönnum sé haldið við efnið. Um það bil 3 / 4 af ræðu ráðherrans voru lofsöngur um ástandið eins og það er í dag þótt ljóst sé að öll hin upphaflegu markmið sem einkavæðingunni fylgdu úr hlaði eru úti í hafsauga. Það má spyrja: Úr því að þetta er allt svona gott núna, hvað var þá hæstv. forsrh. Davíð Oddsson að fara 1998? Hvað var hæstv. þáverandi viðskrh. Finnur Ingólfsson að fara? Hvað var ríkisstjórnin að fara? Var það allt saman óráðshjal sem þá var sagt um nauðsyn þess að dreifa eignaraðild að mikilvægum fjármálastofnunum, að tryggja að aðilar sem eru umsvifamiklir á öðrum sviðum viðskipta stjórnuðu ekki bönkunum með hagsmuni sína í huga en ekki almennings? Var þetta allt bara bull og vitleysa? Er einungis það satt og rétt sem hentar að segja í núinu í ljósi þess sem gerst hefur? Eftir lofsönginn kom svo auðvitað venjulegur kafli um áhyggjurnar, um skort á siðferði, sem var í 100% mótsögn við 3 / 4 hluta ræðunnar sem á undan voru gengnir. En þannig hefur hæstv. ráðherra synt í gegnum þetta. Einu getum við treyst --- að ekkert verður gert. Það verður ekkert gert. Það lengsta sem ríkisstjórnin gengur er að lýsa áhyggjum. Þegar hún finnur að þjóðinni ofbýður er lýst áhyggjum. Ef sérstaklega mikið hriktir í er stóra trompinu spilað út, skipuð nefnd. Þá er haft svo mikið við að það er skipuð nefnd. En að það standi til að stugga við hagsmunum, einkahagsmunum þessara gæðinga ríkisstjórnarinnar sem eru aldir á jötunni, því getum við treyst að verður ekki.

Hæstv. forseti. Ég er í sjálfu sér ánægð með að hv. þingmaður og aðrir þingmenn Vinstri grænna eru ekki ánægðir með svör mín. Ég væri ekki á réttri braut ef þeir væru það, það vil ég fá að segja hér í upphafi. Þeir hafa verið á móti öllum breytingum sem hafa átt sér stað í viðskiptalífinu hvað varðar aukið frjálsræði. Það hefur komið fyrir í hvert einasta skipti sem hér hefur verið tekið á þeim málum að Vinstri grænir hafa verið á móti. Þegar hv. þm. talaði um dreifða eignaraðild tók ég eftir því að hann vitnaði ekki til minna orða, enda hef ég verið algjörlega samkvæm sjálfri mér í þeim málflutningi. Ég ætla ekki að standa fyrir því hér á hv. Alþingi að sett hafi verið lög sem standist ekki ákvæði EES-samningsins, og ég vitnaði til þess í ræðu minni að Norðmenn hafa þurft að breyta sínum lögum vegna þess að þeir hafa sett í lög ákvæði um hámarkseignarhlut. Það er í rauninni mjög mikil mótsögn í málflutningi hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar. Þeir segja annars vegar, og fullyrða það, að ríkisstjórnin ætli ekki að grípa til neinna úrræða, hún ætli að sitja úrræðalaus hjá, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir orðaði það. Hins vegar eru höfð hér stór orð um mikilvægi þess að eftirlitsstofnanir séu sjálfstæðar  Það eru fjórar stoðir í dag á fjármálamarkaði, þrír viðskiptabankar og sparisjóðirnir. Ég sagði í ræðu minni áðan að í raun væri sú staða mjög ákjósanleg. Hins vegar er það samkeppnisyfirvalda að taka til sinna ráða ef það kemur til sameiningar Landsbanka og Íslandsbanka. Það er ekki mitt hlutverk.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um siglingavernd, sem er 569. mál þessa þings. Hugtakið ,,siglingavernd`` er nýyrði í íslenskri tungu og er ástæða til að skýra það í upphafi máls. Hingað til hefur hugtakið ,,öryggismál`` náð til allra þátta öryggis, þ.e. öryggis gagnvart slysum, óhöppum eða árásum. Hér er hugtakið ,,öryggi`` hins vegar notað um ráðstafanir gagnvart slysum, og hugtakið ,,vernd`` notað um ráðstafanir gagnvart árásum hryðjuverkamanna og hvers kyns ólögmætum aðgerðum. Þetta er í samræmi við enskt málfar þar sem orðið ,,öryggi`` er þýðing á enska orðinu ,,safety`` og orðið ,,vernd`` þýðing á enska orðinu ,,security``. Siglingavernd er ekki einungis nýmæli hér á landi, heldur eru þetta alþjóðlegar reglur sem unnið er að innleiðingu á alls staðar í heiminum. Vernd af þessu tagi er vel þekkt í heimi flugsins en hefur verið að mestu óþekkt í heimi kaupskipa fram að þessu. Siglingavernd felur í sér nýja hugsun sem við hér á Íslandi höfum ekki átt að venjast hingað til. Við höfum verið óhult fyrir árásum hryðjuverkamanna og ekki oft leitt hugann að mögulegri ógn frá þeim. Sama gilti um hinn almenna borgara í Bandaríkjunum fram til 11. september 2001, en þangað á siglingavernd rót sína að rekja. Í kjölfar þeirra atburða var samþykkt á þingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar í nóvember 2001 að gera sérstakt átak í forvörnum til að hindra ógnanir og hryðjuverk á höfunum. Á fundi stofnunarinnar árið 2002 var samþykkt að gera breytingar á alþjóðasamþykktinni um öryggi mannslífa á hafinu með svokallaðri SOLAS-samþykkt. Ákveðið var að taka inn í hana ákvæði sem skuldbinda aðildarríkin til að gera ráðstafanir til að koma í veg fyrir hryðjuverk og ógnanir í siglingum. Á fundinum var einnig staðfestur nýr viðauki við SOLAS-samþykktina, svokallaður alþjóðakóði um skipa- og hafnavernd, sem felur í sér nánari lýsingar á skuldbindingum og ráðstöfunum sem aðildarríkinu ber að framfylgja. Ísland er aðili að SOLAS-samningnum eins og allar helstu siglingaþjóðir heimsins. Við eigum tæpast val um hvort við eigum að uppfylla þessar skyldur eða ekki þegar horft er til þess að aðrar þjóðir munu gera það. Þetta ber ekki síst að skoða í því ljósi að utanlandsviðskipti okkar byggjast að langmestu leyti á siglingum. Það hefur slæmar afleiðingar fyrir skipaútgerðir, t.d. vegna tryggingamála, ef þær senda skip sín í óverndaðar hafnir. Innleiðing siglingaverndar er mjög viðamikið verkefni sem lýtur að því að gera verndarráðstafanir í höfnum og skipum og setja upp samskiptakerfi þar sem margir ólíkir aðilar koma við sögu, t.d. tollgæslan, Siglingastofnun og ríkislögreglustjóri svo að þessar stofnanir séu nefndar. Í ljósi þess skipaði ég á vordögum stýrihóp sem fékk nokkurt eftirlitshlutverk: 1. að fara yfir og skilgreina þær kröfur sem gerðar eru í alþjóðasamþykktum um siglingavernd og ákvarða hverjum beri að fullnægja þeim, 2. að gera tillögur að nauðsynlegum laga- og reglugerðarbreytingum til að innleiða framangreindar alþjóðlegar kröfur, 3. að semja siglingaverndaráætlun fyrir Ísland, 4. að kanna fjárhagsleg áhrif innleiðingarinnar. Stýrihópurinn var skipaður fulltrúum frá Hafnasambandi sveitarfélaga, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, Siglingastofnun Íslands, dómsmrn., fjmrn. og samgrn., en formaður stýrihópsins var Thomas Möller verkfræðingur. Á vinnutímabilinu bættust fulltrúar frá Landhelgisgæslu, ríkislögreglustjóra og tollstjóranum í Reykjavík í hópinn. Hópurinn stóð fyrir námskeiðum og kynningarfundum. Hann lauk störfum í lok janúar sl. og skilaði skýrslu sem er fylgiskjal með frv. Var vinna stýrihópsins grundvöllur ráðuneytisins að gerð frv. sem hér er mælt fyrir. Ég mun nú, virðulegur forseti, gera grein fyrir helstu efnisatriðum frv. Í því er leitast við að skilgreina hlutverk og skyldur þeirra aðila sem reglur um siglingavernd eiga við um. Siglingastofnun Íslands er falin framkvæmd siglingaverndar í umboði samgrh. Stofnunin nýtur aðstoðar tollayfirvalda, ríkislögreglustjóra og Landhelgisgæslu við framkvæmdina. Auk þess eru töluverðar skyldur lagðar á útgerðarfélög og hafnaryfirvöld sem falla undir lögin. Gildissvið frv. er tekið beint úr fyrrgreindum alþjóðareglum og er lagt til að þau gildi um eftirtaldar skipagerðir í alþjóðasiglingum: a. farþegaskip, þar með talin háhraðaför, b. flutningaskip, 500 brúttótonn eða stærri, og c. færanlega borpalla. Jafnframt gilda lögin um hafnaraðstöðu sem þjónar skipum í alþjóðasiglingum, innlendum og erlendum. Í frv. er lagt til að orðið ,,siglingavernd`` verði skilgreint sem samheiti yfir skipavernd, hafnavernd og farmvernd. Með skipavernd er átt við forvarnir gegn því að ráðist sé á skip og það notað til hryðjuverka gegn þjóðfélaginu. Frv. mælir fyrir um að útgerðarfélög íslenskra skipa skuli leggja mat á áhættu sem skipinu gæti stafað af hryðjuverkum. Áhættumatið dregur fram veikleika gagnvart ógn af þessu tagi. Svokallaðri verndaráætlun og ráðstöfunum vegna hennar er ætlað að draga úr áhættu gagnvart hryðjuverkum eða hvers kyns ólögmætum aðgerðum. Í verndaráætlun koma fram ráðstafanir til þess að bregðast við ógn og til þess að vernda skipið. Lögin mæla fyrir um að útgerðaraðilar skuli tilnefna verndarfulltrúa fyrir bæði skipið og útgerðarfélagið. Verndarfulltrúar bera ábyrgð á verndaráætlun og að farið sé eftir henni. Frv. mælir fyrir um að áhættumatið, verndaráætlunin og skipan verndarfulltrúa skuli lagt fyrir Siglingastofnun Íslands til staðfestingar. Með hafnavernd er hins vegar átt við forvarnir til að vernda þjóðfélagið fyrir því að skip sé notað til hryðjuverka eða hvers kyns ólögmætra aðgerða á meðan það er í höfn. Höfn sem kýs að þjóna skipum sem falla undir lög þessi skal skilgreina þá hafnaraðstöðu sem nýta á undir slíka starfsemi. Útbúa skal áhættumat fyrir hafnaraðstöðuna og verndaráætlun og bera undir Siglingastofnun Íslands til staðfestingar. Tilnefna skal verndarfulltrúa fyrir hafnaraðstöðuna og skal Siglingastofnun Íslands staðfesta skipan hans. Verndarfulltrúi ákveður hvenær tilefni er til að grípa til verndarráðstafana samkvæmt þeirri verndaráætlun sem höfnin starfar eftir. Þetta er sama aðferðafræði og lýst var hér að framan fyrir skip. Með farmvernd er átt við forvarnir til að vernda farm gegn hvers kyns ógn af hryðjuverkum eða öðrum ólögmætum aðgerðum. Farmvernd nær til alls farms þar með talið olíufarma, lausra farma, stykkjavöru eða gáma. Hér er lagt til að veitt verði lagaheimild í þeim tilgangi að innleiða reglur um farmvernd eftir því sem alþjóðlegar skuldbindingar kveða á um á hverjum tíma en þessi skilgreining getur tekið breytingum er fram líða stundir. Í fyrstu er ætlunin sú að koma upp kerfi um vottun farms frá framleiðanda sem gildi alla leið til áfangastaðar hans. Farmvernd gengur út á að færa eftirlitið með farmi að lestunarstað lokaðra eininga eða inn í verksmiðju. Markmiðið er að hagræða og forðast dýrar leitaraðgerðir á síðari stigum flutningakeðjunnar. Ef hægt er að útrýma leit í gámum við komu á hafnarsvæði getur það sparað umtalsverða fjármuni. Í frv. er tollstjóranum í Reykjavík falið að setja reglur um farmvernd. Tollstjórar hafa síðan eftirlit og umsjón með framkvæmd verndarráðstafana, þar með talið eftirlit með farmi sem flytja á úr landi eftir því sem kveðið er á um í reglum tollstjórans í Reykjavík. Tollstjórinn í Reykjavík skal upplýsa og leiðbeina hafnaryfirvöldum um land allt um kröfur farmverndar við gerð áhættumats og verndaráætlunar hafnar. Siglingastofnun Íslands er falið veigamikið hlutverk í frv. Er það í samræmi við þær leiðir sem nágrannaþjóðir okkar hafa valið við útfærslu á reglum um siglingavernd. Stofnunin sér um samskipti við Alþjóðasiglingamálastofnunina og tilkynnir um hafnaraðstöðu og íslensk skip sem uppfylla kröfur siglingaverndar. Hún heldur utan um kerfið og staðfestir áhættumat verndaráætlunar. Verndarfulltrúi gætir þess að kröfur um leynd séu uppfylltar. Siglingastofnun annast útgáfu leyfa, heldur námskeið, staðfestir ýmsa aðila og margt fleira. Það er mér ánægja að segja frá því að stofnunin hefur þegar sýnt að hún er vel í stakk búin til að axla þessa auknu ábyrgð og hefur staðið sig sérstaklega vel við innleiðingu reglnanna sem er komin vel á veg. Enda er tíminn stuttur til 1. júlí næstkomandi. Frv. gerir ráð fyrir að öll smáatvik séu tilkynnt ríkislögreglustjóra. Auk þess gætu ýmsar utanaðkomandi upplýsingar eða viðvaranir gefið tilefni til að auka varúð. Það er ríkislögreglustjóra að meta hvort ástæða sé til að ætla að ógn steðji að skipi eða höfn. Ríkislögreglustjóri getur ákveðið, að fenginni umsögn Landhelgisgæslu og Siglingastofnunar, hvenær hækka eða lækka skuli vástig og grípa til viðeigandi aðgerða samkvæmt verndaráætlun. Hann getur einnig mælt fyrir um sérstakar ráðstafanir eða tekið við stjórn aðgerða á vettvangi. Markmið frv. er eins og áður segir að koma á forvörnum um borð í skipum og í höfnum til þess að vernda skip, áhafnir, farþega, farm og þjóðfélagið allt fyrir hvers kyns ógn af hryðjuverkum. Eins og áður sagði hafa ný viðhorf leitt af sér siglingavernd en þau hafa verið þekkt í flugi um nokkurn tíma. Siglingavernd leggur áður óþekktar skyldur á Siglingastofnun Íslands, ríkislögreglustjóra, tollstjóra, Landhelgisgæsluna, hafnir og útgerðaraðila skipa. Raunveruleg hætta er hins vegar óljós. Sumir þessara aðila hafa ekki kynnst þessum nýju viðhorfum áður og gildir það einkum um Siglingastofnun og hafnir landsins. Hafnir eru alls kostar óviðbúnar að takast á við þau. Það kostar því nokkurt átak að undirbúa og koma á siglingavernd í höfnum landsins eins og kröfur eru gerðar um. Erfitt er að meta nákvæmlega fjárhagslegar afleiðingar siglingaverndar en verndaráætlanir, útfærsla og ráðstafanir liggja fyrir. Þó er ljóst að mesti kostnaðurinn liggur í því að koma siglingaverndinni á í upphafi. Henni fylgir töluverður stofnkostnaður. Stofnkostnaður ríkisins, þ.e. Siglingastofnun, tollstjóri, ríkislögreglustjóri og Landhelgisgæslan hafa metið eigin stofnkostnað á um 40 millj. kr. Árlegur rekstrarkostnaður þessara aðila er metinn um 20 millj. kr. Nánari sundurliðun þessa kostnaðar er að finna í umsögn fjmrn. með frv. Reiknað er með að bróðurpartur kostnaðar af siglingavernd falli á hafnir, skipaútgerðir og farmsiglendur. Einnig má reikna með kostnaði í erlendum höfnum á vörur sem fluttar eru til landsins. Þær ráðstafanir sem ákvæði reglnanna mæla fyrir um að viðhafa skuli um borð í skipum gilda um öll skip sem flytja vörur að og frá landinu og útgerðir þeirra. Þessar ráðstafanir hafa í för með sér aukinn tilkostnað við rekstur nær allra skipa sem eru í siglingum að og frá landinu, ekki aðeins skipa sem rekin eru af íslenskum kaupskipaútgerðum. Upplýsingar um þennan kostnaðarauka liggja ekki fyrir en hann mun óhjákvæmilega leiða til almennra hækkana á farmgjöldum. Miðað er við að hafnir beri ábyrgð á hafnarvernd á umráðasvæði hafnarinnar. Gert er ráð fyrir að hafnir framselji að einhverju leyti framkvæmd hafnarverndar til rekstraraðila á hafnarsvæðinu. Í slíkum tilvikum þarf að liggja fyrir samkomulag um hlutverk og kostnaðarskiptingu á innleiðingu og framkvæmd siglingaverndar. Engin höfn hefur lokið við gerð verndaráætlunar og eru því ekki til nákvæmar kostnaðaráætlanir um innleiðingu siglingaverndar í höfnum. Þegar vitað er hversu margar hafnir muni innleiða siglingavernd og verndaráætlanir er hægt að leggja mat á kostnað sem verndaráætlunin leiðir af sér fyrir hafnir. Hins vegar hafa borist grófar kostnaðaráætlanir frá Akureyrarhöfn, Hafnarfjarðarhöfn og Reykjavíkurhöfn. Í frv. er að finna gjaldtökuheimildir fyrir hafnir. Er miðað við að innheimta gjöld af farmeigendum, útgerðaraðilum skipa og farþegum eftir því sem við á. Einnig hefur verið bent á að siglingavernd hafi ýmsa kosti og sparnað við innleiðingu og rekstur hennar. Dæmi um það er að vegna aukins eftirlits og lokunar hafnarsvæða verði minni líkur á smygli, laumufarþegum og jafnvel færri slys. Væntingar standa til að aukið eftirlit með farmi til útflutnings á alþjóðavísu fyrir tilstilli farmverndar minnki þörf fyrir innflutningseftirlit tollyfirvalda. Augljóst er að þetta leiðir af sér sparnað þegar fram í sækir. Virðulegi forseti. Að lokum vil ég segja þetta. Siglingavernd er til komin vegna alþjóðlegra skuldbindinga sem við komumst ekki hjá að innleiða. Afleiðingar þess yrðu þær að hafnir okkar yrðu ekki taldar öruggar fyrir skip annarra þjóða auk þess sem skip frá íslenskri höfn gætu ekki lagt að bryggju í erlendum höfnum. Ný viðhorf og ógnir í heiminum hafa leitt af sér siglingavernd. Flestallar aðrar siglingaþjóðir eru í sömu sporum og vinna að innleiðingu siglingaverndar. Síðast en ekki síst hefur, við innleiðingu siglingaverndar, verið lögð mikil áhersla á að leita hagkvæmustu leiða og nota núverandi aðstöðu, búnað og starfsmenn eins mikið og unnt er til að halda niðri kostnaði. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgn.

Hæstv. forseti. Hér er að mörgu leyti um merkilegt frv. að ræða. Það kveður á um siglingavernd og eins og hæstv. samgrh. gat um í framsöguræðu sinni tekur það til mjög margra sviða, að tryggja vernd skipa, áhafna, farþega, farms og síðast en ekki síst hafnaraðstöðu. Fyrir hverju á að tryggja þetta? Það á að tryggja vernd vegna ógnar af hryðjuverkum og öðrum ólögmætum aðgerðum. Þarna er verið að innleiða heilmikið regluverk. Í frv. er gert ráð fyrir, þó að frv. sé ekki mjög stórt að vöxtum í sjálfu sér, 14 greinar, að reglugerðir og gjaldtökuheimildir fylgi löggjöfinni. Ég tel að þarna sé brugðist við því sem krafa er gerð um til að við getum stundað alþjóðaviðskipti og átt samskipti við hafnir í öðrum löndum. Auðvitað verður að fara eftir þeim reglum og alþjóðasamþykktum sem við höfum gerst aðilar að. Hins vegar er margt sem þarf að athuga í þessu sambandi. Við munum auðvitað gera það þegar frv. kemur inn til samgn. Ég held að íhuga þurfi mjög vel kostnaðinn sem af þessu hlýst og gjaldtökuheimildir sem víða eru veittar til mjög margra aðila. Síðan þarf að gæta að því að þessi framkvæmd geti gengið smurt fyrir sig. Stjórnsýslan sem fjallar um þennan málaflokk er býsna flókinn. Þetta mál heyrir m.a. undir þrjú ráðuneyti og mun fleiri stofnanir. Það er auðvitað mjög mikilvægt að framkvæmdin geti gengið sem best fyrir sig. Ég sat í gær fund Samtaka atvinnulífsins um þetta mál. Það má segja að almenn samstaða hafi verið um að nauðsynlegt væri að uppfylla þessar alþjóðlegu kröfur. Það er nauðsynlegt fyrir íslenskt atvinnulíf að standa að þessu á trúverðugan hátt þannig að allar reglur séu uppfylltar. En auðvitað hafa menn áhyggjur af kostnaðinum. Þegar svo margir aðilar eiga að koma að málinu er mikilvægt að menn vinni saman og sem minnstur aukakostnaður og umstang verði af þeim breytingum sem þetta hefur í för með sér. Menn verða að hafa augun mjög vel á því að fylgja þessu eftir. Segja má að á þessum fundi hafi menn verið sammála um að halda kostnaði í lágmarki en fylgja jafnframt eftir þessum kröfum. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á hafa hafnirnar reynt að gera sér grein fyrir því hver þeirra kostnaður yrði. Reykjavíkurhöfn hefur nefnt 150--200 millj. sem breytingin muni kosta hana með stofnkostnaði. Satt að segja hef ég ekki mestar áhyggjur af Reykjavíkurhöfn. Stærsti hluti innflutnings landsmanna fer um þá höfn og fjárhagur hennar er mjög góður. Hún ætti að vera best í stakk búin til að takast á við þetta verkefni. Hafnarfjarðarhöfn hefur gert ráð fyrir stofnkostnaði upp á 25--45 millj. og þó nokkrum árlegum rekstrarkostnaði, 25--35 millj. kr. eins og fram kemur í frv. Einn af þeim sem sat í vinnuhópnum sem undirbjó þetta mál var Hörður Blöndal sem gaf upplýsingar um það á fundinum að Akureyrarhöfn reiknaði með 15 millj. kr. stofnkostnaði og rekstrarkostnaði upp á 2,5 millj. kr. sem gæti haft í för með sér 10 þús. kr. gjald á hverja skipakomu miðað við núverandi fjölda skipa sem koma til Akureyrar, þ.e. 230 skip á ári. Fleiri aðilar munu bera af þessu kostnað, og satt að segja vakti athygli mína umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. um kostnað þeirra opinberu embætta sem að þessu koma, m.a. að ríkislögreglustjóri skuli þurfa að vopnvæðast og það muni kosta um það bil 23 millj. kr. Kostnaður ríkislögreglustjóra er hvað mestur talinn vera í þessari umsögn en samkvæmt frv. fæ ég ekki betur séð en að aðkoma ríkislögreglustjóra sé hvað minnst. Ég minnist þess frá umfjöllun um Schengen-málið, þegar við vorum að gangast undir það ágæta apparat, að mjög mikill kostnaður var hjá ríkislögreglustjóra vegna vopnvæðingar. Maður hlýtur eiginlega að velta fyrir sér hvort ekki sé til eitthvað í vopnabúrum lögreglunnar sem gæti nýst í þessu sambandi þannig að menn hefðu í huga þá hagræðingu og hagkvæmni sem við erum auðvitað og eigum öll að vera að leita eftir í ríkiskerfinu. Landhelgisgæslan telur sig ekki þurfa nema 9 millj. kr. í þetta og tollstjórinn 10 millj. kr. en Siglingastofnun, sem ber hitann og þungann af þessu og hefur unnið mjög gott starf við það að koma þessum reglum í eitthvert form, áætlar ekki nema 8 millj. kr. til sín. Ríkislögreglustjóri þarf sem sagt 30 millj. kr., þar af 23 í vopnakaup. Ég held að það hljóti að verða hlutverk okkar í samgn. að fá nánari upplýsingar um þetta því að satt að segja vekur það mjög miklar efasemdir hjá mér um að þetta sé fullkomlega nauðsynlegt og við eigum auðvitað að íhuga mjög vel hvernig þessu fé er varið. Eins og ég sagði er atvinnulífið, samkvæmt þeim fundi sem ég sat í gær, býsna jákvætt gagnvart þessu, þ.e. auðvitað telja menn þetta mjög nauðsynlegt og að mörgu leyti gott mál en allar varúðarreglur eru uppi um kostnaðinn og þá þann kostnað sem leggst á atvinnulífið, á neytendur þessa lands, með hækkandi flutningskostnaði sem af þessu leiðir og síðan auðvitað að hlutirnir geti gengið smurt fyrir sig. Meðal annars var á það bent að útflutningur á fiski þarf stundum að ganga býsna greiðlega fyrir sig og var nefnt til sögunnar að það líður stundum innan við sólarhringur frá því að fiskur er veiddur og þangað til hann þarf að vera kominn í flutningsfar til útlanda. Ef ég skil málið rétt þurfa farmpappírar að vera tilbúnir fyrsta sólarhringinn fyrir brottför skips til þess að fyllsta öryggis sé gætt. Þetta er auðvitað atriði sem við þurfum að íhuga hvernig geti gengið sem best fyrir sig þannig að það hafi ekki alvarlegar afleiðingar fyrir atvinnulífið og fyrir útflutninginn okkar. Að öðru leyti þakka ég hæstv. samgrh. fyrir góða framsögu og góðar skýringar á þessu máli.

Hæstv. forseti. Í 1. umr. um mál er gott að fá upplýsingar sem leiða til meiri skilnings á því sem um er að ræða og mig langar til að bera fram fáeinar spurningar. Mig langar að vita hvort sú sýn sem ég fæ í fljótu bragði á þetta mál er rétt eða röng. Við vitum nú af hverju þessi málefni eru tekin upp. Það er auðvitað hryðjuverkaárásin á Bandaríkin sem er upphafið að því sem hér er á ferðinni. Í fljótu bragði finnast mér samt viðbrögðin hér benda til þess að menn horfi fyrst og fremst á útflutningshagsmuni okkar og samskipti við útlönd en í 2. gr. frv. stendur, með leyfi forseta: ,,Markmið laga þessara er að tryggja vernd skipa, áhafna, farþega, farms og hafnaraðstöðu fyrir hvers kyns ógn af hryðjuverkum og öðrum ólögmætum aðgerðum.`` Það er svolítið öðruvísi orðað í skýringum með 2. gr. Þar stendur nefnilega, með leyfi forseta: ,,Markmið þessara laga er að tryggja vernd skipa, áhafna, farþega, farms, hafnaraðstöðu og þjóðfélagsins alls gagnvart hvers kyns ógn af hryðjuverkum eða öðrum ólögmætum aðgerðum.`` Þetta styður það sem ég var að segja áðan um að menn væru fyrst og fremst að horfa á þessar ráðstafanir í því ljósi að það þurfi að koma til móts við þessar kröfur vegna alþjóðasamninga okkar og útflutningshagsmuna en að ekki sé verið að hugsa um þetta út frá öryggishagsmunum í landinu. Ég spyr: Er þetta réttur skilningur? Ég spyr líka vegna þess að þegar skoðað er um hvað málið snýst, um hvaða skip verið er að tala, er mjög stór floti skipa sem kemur að og fer frá landinu á hverju ári sem þetta eftirlit á ekki við. Flutningaskip undir 500 tonnum eru t.d. ekki með í þessu. Reglurnar gilda ekki um þau og nánast ekki um --- það er fljótsagt að þetta snýst um flutningaskip yfir 500 brúttótonnum, farþegaskip og færanlega borpalla. Allar aðrar fleytur eru utan við þetta, og þær eru æðimargar sem koma að og frá þessu landi á hverju ári og eru jafnvel í reglulegum ferðum milli Íslands og annarra landa. Ef við værum að hugsa um einhverja hryðjuverkaógn gagnvart okkur --- nú tek ég það fram að málið lítur svona út fyrir mér þegar ég les það í fyrsta sinn --- sýnist mér að við séum ekki að gera mikið til þess að minnka ógn á Íslandi með þessum aðgerðum. En við erum sannarlega að draga úr möguleikunum á því að sprengjur verði sendar með farmi frá Íslandi til annarra landa. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Það má ekki taka það þannig að ég sé að setja mig á móti þessu máli. Ég vil fá staðfestingu á því að ég skilji það rétt sem verið er að leggja fyrir okkur. Það er fleira sem mig langar að fræðast um. Þetta kostar mikla peninga. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir fór yfir það áðan og ég ætla ekki að endurtaka það. Þetta kostar mikla peninga og í þessu frv. eru leiðir opnaðar fyrir þá sem bera af þessu kostnaðinn. Ég átta mig ekki alveg á því hvað verið er að fara. Ég spyr: Er öðrum höfnum en þeim sem taka að sér siglingavernd heimilt að innheimta gjaldið sem hér er nefnt í 9. gr.? Þar stendur nefnilega, með leyfi forseta: ,,Höfnum er heimilt að innheimta sérstakt gjald fyrir hvern farþega sem kemur til eða fer frá landinu með skipi.`` Þarna er ekki tekið fram að um sé að ræða þær hafnir sem annast siglingavernd. Á að líta þannig á að gjaldið, þ.e. þetta gjald á hvern farþega, sé þá heimilt að taka upp í öllum höfnum? Það er ástæða til að spyrja svona vegna þess að annars staðar er í þessum ákvæðum alltaf skýrt að um sé að ræða hafnir sem ætla að annast siglingavernd. Og um þær hafnir stendur að þeim sé heimilt að innheimta gjald fyrir hvert skip sem fellur undir þessi lög og getur gjaldið tekið mið af stærð skips, komufjölda o.s.frv. Þetta er heimildarákvæði þarna en síðan er orðalagið aftar í þessari grein svolítið öðruvísi og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um það. Þar stendur nefnilega, með leyfi forseta: ,,Gjaldtaka samkvæmt grein þessari`` --- og það ætti samkvæmt venjulegu orðafari að eiga við um alla greinina --- ,,skal í öllum tilfellum miðuð við að hún standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er og birt í gjaldskrám viðkomandi hafnar.`` Ég spyr: Hvort á að virða orðið skal eða orðið heimilt? Það getur skipt máli. Við höfum rekið okkur á það áður að það er auðvitað mismunandi skilningur á þessu tvennu. Ég er svo sem ekki að halda því fram að það sé fært að koma á hryðjuverkavernd á Íslandi með þeim hætti að við getum verið örugg fyrir hryðjuverkum en ef þessi skilningur minn á frv. sem hér um ræðir er réttur megum við a.m.k. ekki senda þau skilaboð út í þjóðfélagið að við séum að vinna gegn hryðjuverkavá á Íslandi með þessu. Sé þetta svona erum við nákvæmlega ekki að því. Við erum hins vegar að búa til svolítið öðruvísi aðstæður fyrir þá sem hugsanlega vildu framkvæma eitthvað slíkt hér í landinu. En það er alveg á hreinu, skjalfest og klárt handa þeim hvaða leiðir þeir eiga að nota. Þeir eiga að nota flutningaskip undir 500 tonnum og aðrar fleytur en taldar eru í frv. Þetta finnst mér vera mikilvægt að menn ræði og það komi skýrt fram hvað menn ætla sér í þessu. Ég endurtek að ég er ekki að lýsa því yfir hér að ég sé á móti því sem hér er lagt til en ég tel að nefndin þurfi að fara mjög vandlega yfir þetta mál og ég tek undir það sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði um kostnaðinn. Ef þetta frv. er eingöngu hugsað til þess að uppfylla kröfur utan úr heimi til þess að við getum haldið áfram að flytja út er auðvitað best að gera það fyrir sem allra minnsta peninga. Öryggið sem við erum að sækja handa okkur í þessu efni er þá ekkert en að við ættum að geta séð til þess að ekki væri verið að senda sprengjur, eiturefni eða annað úr landi með útflutningi okkar án þess að kosta til þess óskaplega miklu. Við getum þá einbeitt okkur að því að gera það á sem hagkvæmastan hátt og spara sem allra mest í því.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða hér frv. til laga um siglingavernd og eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra er hér um nýtt hugtak að ræða í okkar tungu, siglingavernd. Ráðherra hefur gert ágæta grein fyrir málinu og tveir hv. þm. sem eiga sæti í samgn. ásamt þeirri sem hér stendur. Mig langaði aðeins að koma inn í þessa umræðu og ætlaði einmitt að ræða það sem hv. þm. Jóhann Ársælsson kom svo ágætlega að. Við erum í rauninni ekki að vernda Íslendinga fyrir hryðjuverkum með þessari lagasetningu. Við erum að uppfylla alþjóðlegar kröfur í rauninni. Ég verð að segja eins og er að ég hef ákveðnar efasemdir um þessi vopnakaup. Ég veit ekki hverju þau eiga að skila eða þessi vopnvæðing hér á lögreglunni og öðrum. Það er alveg ljóst að hryðjuverkamenn sem ætla sér að fremja hryðjuverk gera það og þá fara þeir aðrar leiðir en þessar. Það er ljóst að þarna er búið að stoppa ákveðnar leiðir fyrir þá og þeir fara þá aðrar leiðir þannig að ég held að þetta verði ekki til að stöðva hryðjuverk í sjálfu sér. Þar fyrir held ég að hryðjuverkamenn hafi engan sérstakan áhuga á því að fremja hryðjuverk á Íslandi. Ég held að það sé ekki mjög eftirsóknarvert og það sé eiginlega eftir litlu að slægjast hér. Ég held að við í nefndinni þurfum að skoða þessa þætti vel. Það er ekki það að ég sé ekki fullkomlega fylgjandi því að við uppfyllum alþjóðleg skilyrði um þætti eins og þessa en ég held að við þurfum að skoða málið vel. Síðan langaði mig til að koma að tveimur þáttum. Annar varðar gjaldtökuna og hvort við séum að einhverju leyti að íþyngja ferðaþjónustunni, þá gagnvart þeim ferðamönnum sem koma sjóleiðis. Þá vil ég nefna skemmtiferðaskipin sérstaklega sem eru nokkuð stór þáttur í ferðaþjónustu okkar og hvort þarna sé verið að leggja sérstakt gjald á þá ferðamenn sem koma sjóleiðina hingað til lands. Þó að það eigi kannski ekki alveg heima undir þessum lögum hefði ég gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hver afstaða hans er í sambandi við þær kröfur sem verið er að gera í fluginu, um vernd flugsins gegn hryðjuverkum og kröfu Bandaríkjamanna um að vopnaðir verðir séu í flugvélum. Ég hef ekki heyrt hæstv. ráðherra úttala sig um það og hefði gjarnan viljað heyra það hérna. Þó að við séum að tala um siglingavernd á sú umræða alveg fullkomlega rétt á sér undir þessum lið af því að við erum að tala hér um hryðjuverkavána. Er ráðherrann sammála hæstv. dómsmrh. sem hefur lýst sig nokkuð fylgjandi því að settir verði vopnaðir verðir í íslenskar flugvélar? En það er kannski ekki alveg að marka, dómsmrh. er svo vopnaglaður og hernaðarlega sinnaður að það getur vel verið að það eigi annað við hjá hæstv. samgrh. Ég náttúrlega vona það vegna þess að ég er mjög andvíg því að setja vopnaða verði í flugvélar og tel það vera mun hættumeira en ógnina af hryðjuverkamönnum.

Virðulegi forseti. Málið sem við nú ræðum er frv. um siglingavernd. Eins og hæstv. samgrh. gerði grein fyrir er það til komið vegna þeirra atburða sem orðið hafa í heiminum vegna hryðjuverkastarfsemi og vegna þess að menn hafa áhyggjur af því að hægt sé að nota fleiri farartæki til slíkra skemmdarverka og hryðjuverka en flugvélar eins og í því tilviki sem olli því fyrst að þetta mál var tekið til afgreiðslu erlendis og sett inn í SOLAS-reglurnar. Að því er snýr að okkur hér á landi þá þarf að velta mörgu fyrir sér. Í fyrsta lagi vaknar sú spurning hvort það þurfi að loka höfnum, þ.e. girða af þær hafnir sem falla undir lagaskilgreiningu varðandi stærð skipa í 2. gr. frv., með leyfi forseta: ,,a. farþegaskip, þ.m.t. háhraðaför, b. flutningaskip 500 brúttótonn eða stærri og c. færanlega borpalla.`` Þar sem skip sem falla undir 2. gr. koma til hafnar og þessi reglugerð nær til þarf e.t.v. að standa svo að verki að loka hafnarsvæðunum og taka þar upp varanlega eða jafnvel sólarhringsvakt. Það má hálfpartinn lesa það út úr 9. gr. frv. Þar er talað um gjöldin, hvernig þeim skuli fyrir komið og til hvers skuli gripið og má eiginlega skilja það þegar maður setur það í samhengi við öryggishlutverkið að jafnvel megi færa fyrir því rök að flestar hafnir þar sem nokkuð tíð ferðaáætlun er --- það er þó eigi skilgreint í frv. hversu mikil hún þarf að vera. Hér segir m.a. í 9. gr., með leyfi forseta, þar sem talað er um tilfallandi framkvæmd: ,,Með tilfallandi framkvæmd siglingaverndar er átt við ráðstafanir vegna einstakra koma og brottfara skipa sem falla undir lög þessi, svo sem vegna afgreiðslu farþega- og flutningaskipa.`` Það vantar skilgreininguna á því hvað menn eiga nákvæmlega við. Eru það fimm skipakomur á ári, tíu, fimmtán eða hvernig skilgreina menn þetta atriði? Að öðru leyti sýnist mér að vöruhafnir og hafnir þar sem um er að ræða bæði vöru- og farþegaflutninga með nokkuð skipulögðum hætti þurfi að taka upp sérstakt öryggissvæði svo sem með girðingum, vöktun, leit og lokun svæða, eins og segir í frv. Við erum því vissulega að stofna hér til mikils kostnaðar og þá kemur að spurningunni sem hv. þm. Jóhann Ársælsson spurði áðan varðandi 9. gr. þar sem segir að heimilt sé að innheimta gjöld, með leyfi forseta: ,,Gjöldin skulu ákveðin í gjaldskrá ... og skal gjaldtakan standa undir kostnaði við veitta þjónustu. ... Gjald þetta skal taka mið af magni vöru og standa undir stofnkostnaði, rekstrarkostnaði og hluta sameiginlegs kostnaðar ...`` Þessi upptalning gefur auðvitað mikla möguleika til alls konar gjaldtökuútfærslu. Ég held að menn þurfi að fara mjög vandlega yfir þetta og eins hversu langt við ætlum að ganga í því að girða af hafnarsvæði. Hafnarsvæðin í Sundahöfn t.d. eru jú girt af. Menn fara þar í gegnum hlið inn á hafnarsvæðin. Þannig hagar ekki til sums staðar annars staðar. Ég held að þannig hagi ekki til í Hafnarfirði og þannig hagar ekki til uppi á Grundartanga svo dæmi séu tekin. Það er því spurning hvort við séum að segja það hér að girða skuli viðkomandi hafnir af, t.d. Kópavogshöfn, þar sem skipakomur eru reglulegar, að þar skuli taka upp vakt og að þá megi innheimta þetta gjald til að standa undir stofnkostnaði, rekstrarkostnaði og hluta sameiginlegs kostnaðar af ráðstöfunum til verndar farmi, svo sem girðingum, vöktun, leit og lokun svæða. Margar spurningar vakna í sambandi við þetta. Ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að ég hef ekki lesið fylgiskjal I með frv., þ.e. skýrslu stýrihóps um siglingavernd. Ég er ekki búinn að koma því í verk að lesa það. En það tekst nú væntanlega. Auk þess á ég sæti í hv. samgn. þannig að það verður svo sem tími til þess að fara vel yfir þetta mál enda held ég að þess þurfi. Menn þurfa að fara vandlega yfir það eins og hæstv. ráðherra gat um og skoða nákvæmlega hvað við erum að setja hér í lög og reglur. Ég held að aðallega væri áhugavert að fá nánari útskýringar ráðherra á því hversu víðtækt hann álítur þetta þurfa að vera miðað við aðstæður í höfnum hér á landi og hvort hægt sé að vera með tilfallandi framkvæmd eftirlits án þess að taka upp afgirtar hafnir og vaktafyrirkomulag og hvernig skilgreiningin ætti þá að liggja í því. Þetta er það sem ég vil helst fá upplýsingar um frá hæstv. ráðherra við 1. umr. málsins. Það liggur auðvitað fyrir að við erum að tala um afleiðingar af alþjóðareglum sem við verðum að reyna að uppfylla eins og framast er kostur. En æskilegt er líka að við gerum það með sem minnstum kostnaði en þó eigi á kostnað þess öryggis sem við viljum ná út úr þeim reglum sem hér er verið að setja.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um siglingavernd ber á vissan hátt keim af nýjum og breyttum tímum í samfélagi okkar þar sem við verðum hér að bregðast við, auka öryggiseftirlit og framfylgja öryggiskröfum sem við höfum hingað til talið vera ónauðsynlegt. Það er slæmt til þess að vita að þróun heimsmála skuli vera slík að við finnum okkur knúin til þess að auka stöðugt vopnað eftirlit, vopnaða vernd, ef svo má kalla, og búast stöðugt við hinu versta. Það er dapurlegt að hugsa til þess ef svo er. Ég held að það sé mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að við nálgumst samt þessa umræðu sem aðrar með því að trúa á hið góða og ganga ekki lengra í þessum efnum en brýnustu nauðsyn ber til því að vopnuð vernd kallar yfirleitt á meiri og harðari vopnaðar árásir. Mig langar til þess að spyrja hæstv. samgrh. hvort í þessum málum séu ekki í fyrsta lagi einhvers konar undanþágumöguleikar, undanþágu- eða frestunarmöguleikar og í öðru lagi hvort ekki sé hægt að flokka lönd og landsvæði undir mismunandi áhættustig þannig að minni viðbúnaðar væri þörf á landsvæðum þar sem maður gæti talið að minni ógn væri af alþjóðlegri hryðjuverkastarfsemi, en við henni er reynt að bregðast í frv. til þessara laga. Mér finnst mjög eðlilegt að skoða slíkt og þá jafnframt að íslensk stjórnvöld skoðuðu líka hvort þau væru að auka áhættuna innan lands eða draga úr henni með aðgerðum sínum. Hér er vitnað til þess að frv. sé til komið vegna hryðjuverkaárásanna í Bandaríkjunum árið 2001. En gætum við ekki í samskiptum okkar við aðrar þjóðir einmitt dregið úr þessari áhættu. Það hefðum við t.d. getað gert með því að taka ekki þátt í innrásinni í Írak? Hversu mikið vorum við með því að auka hættuna hér, hættuna á því að hingað kæmu hryðjuverkasamtök? Hversu mikið vorum við að auka hættuna með því t.d. að gerast aðili að innrásinni í Írak? Mér finnst skipta miklu máli að íslensk stjórnvöld --- og hugsa ég að það sé í samræmi við þjóðarinnar í gegnum aldirnar --- vilji að við séum ekki aðilar að hernaðarátökum annars staðar á hnettinum. Það dregur athyglina að okkur og eykur hættuna á því að við drögumst inn í skipulegar hryðjuverkaaðgerðir á heimsvísu. Þetta finnst mér mjög mikilvægt. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir sagði réttilega áðan að ef það væri meintur og yfirlýstur vilji einhverra samtaka að koma hingað og gera alvarlegan usla þannig að heimsfriðnum eða öðrum löndum stæði ógn þá væru afar litlar líkur á að hægt yrði að koma í veg fyrir það. Öryggið verður því alltaf visst sýndaröryggi. Ég ætla samt ekki að draga úr því að mjög mikilvægt er að endurskoða stöðugt öryggismál hvað þetta varðar og tek ég alveg undir það. Hins vegar verða menn að gæta sín að fara ekki offari og halda að með vopnuðum vörnum hafnanna sé hægt að verjast öllum hugsanlegum slíkum aðgerðum ef ætlaðar eru. Það verður aldrei hægt. Fyrir íslenskt þjóðfélag er mjög mikilvægt að innleiða ekki þetta hugarfar í samfélag okkar. Ég geri mér grein fyrir því að við þurfum að uppfylla ákveðnar alþjóðlegar skyldur og kvaðir í þessum efnum. Ég hygg að það sé verið að gera hér. Í framhaldi af því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Gilda sérreglur um útflutningshafnir svo önnur ríki geti tekið við vöruförmum eða skipum héðan? Gilda aðrar reglur um útflutningshafnir en hafnir sem taka á móti skipum sem koma til landsins, í einstakar hafnir á Íslandi, sem hafa farið í gegnum eftirlit í löndum sem þau koma frá? Allar þessar aðgerðir, verði þær svo hryllilega umfangsmiklar og hér er verið að leggja til í þessu frumvarpi, munu fækka útflutningshöfnum á landinu. Þær munu a.m.k. gera þeim örðugt um vik við að vera samkeppnisfærar í útflutningi, ekki síst ef kostnaður við eftirlitið vex umtalsvert og lendir á viðkomandi höfnum og aðilum sem leita eftir þjónustu þeirra. Í frv. er bara talað um kostnað þessara eftirlitsstofnana, ríkislögreglustjóra, Siglingastofnunar, tollstjóra og þeirra opinberu stofnana sem koma beint að eftirlitinu. En kostnaður vegna framkvæmdarinnar í einstökum höfnum, sem leggst á skip, farþega eða einstakar hafnir, er ekki tilgreindur. Hann er ekki tilgreindur. Það kemur aðeins fram að þessum aðilum sé heimilt að innheimta þennan kostnað sem þjónustugjöld með einum eða öðrum hætti. Að mínu viti, hæstv. ráðherra getur þá upplýst mig ef það er rangt, er ekki lagt mat á heildarkostnað þessa fyrir viðkomandi atvinnufyrirtæki og hafnir í þessu sambandi. Það má vel vera að þetta standi einhvers staðar í textanum. Ég hef ekki séð það, aðeins það sem lýtur beint að viðkomandi stofnun. Við getum líka verið svo bjartsýn, virðulegi forseti, án þess að ég fari að blanda því beint inn í, að það verði friðvænlegra í heiminum eftir næstu forsetakosningar í Bandaríkjunum. Væri þá ekki tilefni til að hæstv. samgrh. mundi beita sér fyrir því að þessar reglur yrðu endurskoðaðar á alþjóðavísu, ef við mundum losna við þá þjóðhöfðingja sem standa með einum eða öðrum hætti að þeirri hernaðarhyggju sem er vaxandi í heiminum. Eins gæti, ef tækist að handsama háttsetta leiðtoga í hryðjuverkasamtökum, þessi ógn minnkað. Því hljótum við að óska eftir en ekki því að að trappa ástandið stöðugt upp. Virðulegi forseti. Þetta verða lokaorð mín við þessa umræðu. Málið fer fyrir nefnd en ég tel að fara þurfi gætilega að þessu máli þannig að við sökkvum okkur ekki í laga- og reglufargan sem í fyrsta lagi hentar illa fyrir íslenskar aðstæður og kemur í öðru lagi til með að miða að aukinni hernaðarhyggju í samfélaginu sem okkur ber að forðast. Auk þess mun stóraukinn kostnaður leggjast á þá atvinnustarfsemi sem þarf að undirgangast þessi lög. Ég spyr hæstv. ráðherra í lokin: Hvaða áhrif mun þetta hafa á fjölda og starfrækslu hafna vítt og breitt um landið? Það hlýtur að vera markmið okkar að halda sem flestar hafnir við landið sem geti veitt þjónustu bæði fyrir útflutning og innflutning.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um siglingavernd. Það er umfangsmikið frv. Ég hef heyrt af máli hæstv. ráðherra og þeirra sem talað hafa að hér er um umfangsmikið mál að ræða. Forsaga þessa máls er að samgrh. setti á fót stýrihóp í maí 2003 sem vann að innleiðingu siglingaverndar hér á landi. Í þeim hópi voru fulltrúar margra aðila, svo sem Siglingastofnunar Íslands, Landhelgisgæslunnar, ríkislögreglustjórans, tollstjórans, aðili frá Hafnasambandi sveitarfélaga, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða og samgrn., fjmrn. og dómsmrn., auk formanns sem tilnefndur var af samgrh. Við sjáum að frv. sem hér er til umræðu snertir marga aðila og kemur verulega við hafnir landsins og þá starfsaðstöðu sem þær þurfa að byggja upp verði frv. sem hér um ræðir að lögum. Markmið þessa frv. eru göfug. Þau eru að tryggja vernd skipa, áhafna, farþega, farms og hafnaraðstöðu gegn hvers kyns ógn af hryðjuverkum og öðrum ólögmætum aðgerðum, sem ég geri ekki lítið úr á tímum hryðjuverka. Með þessu er framfylgt alþjóðasamþykkt um siglingavernd í höfnum og á skipum. Ég vil beina nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra. Sú fyrsta lýtur að þeim undirbúningi sem hafnir landsins þurfa að ráðast í vegna þessara laga. Ég vil í því sambandi vitna í III. kafla sem er um hafnavernd. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Höfn sem kýs að þjóna skipum sem falla undir lög þessi skal skilgreina þá hafnaraðstöðu sem nýta á undir slíka starfsemi. Útbúa skal áhættumat fyrir hafnaraðstöðuna og verndaráætlun og bera undir Siglingastofnun Íslands til staðfestingar.`` Spurning mín til hæstv. ráðherra er um hvort einhver vinna sé í gangi, t.d. hjá Hafnasambandi sveitarfélaga eða öðrum aðilum, til að samræma þetta áhættumat og þá verndaráætlun sem hver höfn sem mun heyra undir þessi lög þarf að fylgja. Ég held að það muni fylgja þessu verulegur kostnaður og það væri til mikils að vinna ef þær hafnir landsins sem málið varðar gætu sameinast um grunnmódel sem hægt væri að byggja á. Þar af leiðandi yrði kostnaður einstakra hafna ekki eins mikill og ella væri. Í 9. gr. frv. er fjallað um gjaldtöku og þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,Gjöldin skulu ákveðin í gjaldskrá sem samgönguráðherra setur að tillögu Siglingastofnunar Íslands og skal gjaldtakan standa undir kostnaði við veitta þjónustu.`` Samkvæmt orðanna hljóðan getum við búið okkur undir það að í einhverjum tilvikum gæti orðið samkeppni milli hafnasamlaga í landinu um móttöku skipa. Svo virðist sem hafnirnar séu óbundnar af því hversu hárra gjalda þær krefjast. Ég skil þetta á þann veg að samkeppni muni verða á milli hafnasamlaga í landinu. Hvað sem öðru líður hljóðar þetta frv. upp á að hafnasamlög og hafnir þurfi að greiða mikinn kostnað við að innleiða þessa löggjöf. Ég tek aftur á móti fram að hér er um þjóðréttarlega tilskipun að ræða og því er spurning hversu mikið svigrúm við höfum til að minnka tilkostnaðinn eða hve langan tíma við höfum til að innleiða þessar reglur. Varðandi vinnu stýrihóps sem samgrh. setti á fót í maí 2003 vildi ég inna ráðherrann eftir því --- ég hef því miður ekki séð álit þess hóps eða niðurstöðu --- hvort sá hópur hafi skilað einróma niðurstöðu. Ég spyr hvort t.d. fulltrúi Hafnasambands sveitarfélaga hafi gert einhverja fyrirvara við niðurstöðu þess stýrihóps. Gott væri að fá upplýsingar um það. Ég hef heyrt, líkt og aðrir, að menn greini á um kostnað. Menn eru mishrifnir af þessari lagasetningu og mjög mikilvægt að sjá hvort þessi stýrihópur hafi verið samdóma í áliti sínu. Hvað um það. Ég tel að við verðum í einu eða öðru formi að innleiða þessa tilskipun. Ég rak augun í það í athugasemdum með þessu frv. að þar segir, með leyfi forseta: ,,Hjá Evrópusambandinu liggja fyrir drög að reglugerð um siglingavernd. Þegar hún hefur öðlast gildi mun hún innleidd í íslenskan rétt samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið.`` Eins og við vitum gerast góðir hlutir oft hægt, eins og einhvers staðar stendur. Ég spyr hæstv. ráðherra, þar sem við deilum örugglega þeim hugmyndum að hjá Evrópusambandinu gerist hlutir mjög hægt með það mikla regluverk sem þar er, hvort ráðherrann hafi upplýsingar um þessi drög að reglugerð. Hve langt er í að Evrópusambandið innleiði þessa reglugerð sem kemur þá væntanlega í tilskipunarformi? Verður þessi lagasetning okkar á undan Evrópusambandinu? Spurningin er hvar vinnan er stödd hjá Evrópusambandinu og hve langt er í að þessi reglugerð verði að veruleika. Ég held að menn þurfi að gefa sér góðan tíma í að innleiða þessi lög hér á landi og gott væri að fá upplýsingar um þetta. Þetta frv. hefur nokkuð víða skírskotun. Það mun ná til fragtskipa, farþegaskipa og gámaflutninga og annars slíks og mun valda miklum tilkostnaði. Varðandi kostnað af frv., hvað það muni kosta íslenska ríkið og hafnir landsins, segir í fskj. II frv. sem hér um ræðir, með leyfi forseta: ,,Samtals er því gert ráð fyrir að kostnaður við innleiðingu siglingaverndar í íslenskan rétt verði um 60 millj. kr., þar af er stofnkostnaður áætlaður um 40 millj. kr. og árlegur rekstrarkostnaður um 20 millj. kr.`` Hér er aðeins um kostnað ríkisins af reglunum að ræða. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort gerð hafi verið einhver áætlun eða úttekt um heildarkostnað fyrir íslenskt samfélag, þ.e. ríkis, hafna landsins og skattgreiðenda af þessari innleiðingu. Í þessari umsögn fjmrn. segir að ríkislögreglustjóri þurfi 23 millj. kr. til kaupa á vopnum og búnaði fyrir lögregluna og 7 millj. kr. vegna þjálfunar og kynningar lögregluembætta og vinnu við vottun verndarfulltrúa hafnanna. Ég spyr hvers lags vopn þetta eru. Það kemur ekki nákvæmlega fram. Gott væri að fá upplýsingar um það. Eins og ég sagði áður áður væri gott að fá upplýsingar um hver kostnaður borgaranna í landinu, því að þetta varðar okkur öll, verður af því máli sem hér um ræðir. Það verður mjög kostnaðarsamt. Víða um land nefna menn háar tölur hvað varðar kostnaðinn sem þessu fylgir. Ég spyr hvort menn hafi ekki að markmiði í það minnsta að lágmarka þennan mikla kostnað. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort honum finnist koma til greina að við innleiðum þessa þjóðréttarlegu tilskipun á sama tíma og Evrópusambandið. Ég ætla ekki að gera lítið úr öryggisráðstöfunum á þessari öld, öld hryðjuverka. Ég geri svo sannarlega ekki lítið úr markmiðum þessa frv. En ég tel, sem fulltrúi í samgn., að nefndin þurfi að fjalla mjög ítarlega um málið. Hér er um mjög stórt mál að ræða og ég býst við að nefndin muni fara mjög ítarlega yfir það.

Herra forseti. Það er enginn vafi á því að það er óhjákvæmilegt fyrir Alþingi að taka þetta frv. hátíðlega og afgreiða það. Dreg ég ekki úr nauðsyn þess um leið og ég legg áherslu á að hv. samgn. hlýtur að fara mjög vel yfir frv. og gæta þar að einstökum atriðum sem varða framkvæmd siglingaverndar og ýmsa þætti aðra, bæði þá sem lúta að einstökum þáttum og þá sem lúta að kostnaði einstakra útgerðarfyrirtækja sem eiga viðskipti við hafnirnar. Hér er með öðrum orðum um það að ræða að hafnirnar standa frammi fyrir því í fyrsta skipti að þurfa að leggja í sérstakan kostnað til þess að mega afgreiða skip, ,,farþegaskip, þar með talin háhraðaför`` eins og segir, með leyfi forseta, í a-lið 2. gr. frv. Enn fremur segir í 2. gr., með leyfi hæstv. forseta: ,,b. flutningaskip 500 brúttótonn eða stærri og c. færanlega borpalla`` --- sem að vísu eftir atvikum getur ekki átt við nema kannski í Húsavíkurhöfn eða í Flatey norður, því að varla er við því að búast að olía finnist á öðrum stöðum á landinu. Ekki dreg ég úr því að þegar svo er komið höfum við Norðlendingar nokkra ástæðu til að búast við því að við þurfum fremur að leggja Siglingastofnun lið en hún okkur um daglegan rekstur. Þegar verið er að vinna að frumvörpum og reglugerð sem taka til atvinnulífsins er það að minni hyggju höfuðskylda framkvæmdarvaldsins hverju sinni að standa svo að málum að kostnaður viðskiptavina verði sem minnstur og að haga aðgerðum sínum með þeim hætti að ekki sé hugsanlegt að t.d. í opinberum rekstri verði afleiðingar ekki þær að enn meiri kostnaður en sá sem ríkið sparar sér falli á viðskiptavinina. Nú geri ég mér í þessu dæmi ekki grein fyrir því hve mikill árlegur kostnaður Siglingastofnunar verður vegna þessa frv. Hér stendur í umsögn um frv. til laga um siglingavernd: ,,Stofnunin áætlar árlegan kostnað vegna siglingaverndarinnar u.þ.b. 8 millj. kr.`` Ekki er það há fjárhæð ef þetta er allur sá kostnaður sem fellur til vegna starfa Siglingastofnunar og væri fróðlegt að fá það alveg skýrt hjá hæstv. ráðherra hvort hér sé verið að tala um þann kostnað Siglingastofnunar sem ætlað er að ríkissjóður standi undir og greiddur sé af fjárlögum, eða er öll þjónusta Siglingastofnunar vegna þessa frv. sem hér liggur fyrir og þeirrar áætlunar sem hér liggur fyrir innifalinn í þessum 8 millj. kr.? Það er mjög nauðsynlegt fyrir okkur að fá um þetta að vita. Ég vil í þessu sambandi vekja sérstaklega athygli þingheims á að í greinargerð hefur nefndinni sem skipuð var í maí 2003 og í eiga sæti, með leyfi hæstv. forseta, ,,fulltrúar frá Siglingastofnun Íslands, Landhelgisgæslu Íslands, ríkislögreglustjóra, tollstjóra, Hafnasambandi sveitarfélaga, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, samgönguráðuneyti, fjármálaráðuneyti og dómsmálaráðuneyti`` sérstaklega verið falið að kanna fjárhagsleg áhrif innleiðingarinnar. Væri mjög fróðlegt að fá nokkuð gleggri hugmynd um hvernig það dæmi lítur út og við hverju megi búast í þeim efnum. Ég get sem dæmi tekið út af þessum vangaveltum mínum --- ég geri mér með öðrum orðum ekki ljóst, ég segi það strax, hver umsvif Siglingastofnunar verða í helstu útflutningshöfnum landsins eftir að þessi lög um siglingavernd hafa gengið í gildi. Tökum t.d. Akureyri. Það er alveg ljóst að þangað koma tugir flutningaskipa á hverju ári. Farþegaskip eru í förum frá Eyjafjarðarsvæðinu til annarra landa. Það er búið að leggja niður starfsmenn Siglingastofnunar á Akureyri. Nú spyr ég: Miðað við þetta aukna umfang Siglingastofnunar sem gert er ráð fyrir í þessum lögum, hefði þá e.t.v. verið eðlilegt að halda starfsmanni Siglingastofnunar á Akureyri? Með öðrum orðum: Mun þessi breyting hafa það í för með sér að búast megi við því að starfsmaður Siglingastofnunar þurfi að vera í förum á milli Akureyrar og Reykjavíkur til að annast þessa þjónustu þegar til hennar kemur? Á Akureyri er Vegagerð ríkisins til húsa og þar er hægt að hýsa einn eða tvo menn, ef svo ber undir, án þess að skrifstofukostnaður hækki við það að marki borið saman við það sem það kostaði í Reykjavík ef sama vinnan væri unnin þar. En á hinn bóginn á þetta ekki við um Austurland vegna þess að í þeirri hagræðingu --- það er talað um að sporöskjulaga, hvað heitir það? Ekki sporöskjulaga stofnanir heldur ...  Hin spurning mín víkur að Akureyri. Er til í dæminu að þau breyttu umsvif sem þetta frv. veldur geri það skynsamlegt og blátt áfram óhjákvæmilegt vegna kostnaðar að endurráða mann til Akureyrar við Siglingastofnun þar? Því við erum ekki aðeins að tala um Akureyrarhöfn, við erum að tala um allar Eyjafjarðarhafnir. Við erum að tala um Norðvesturland. Við erum að tala um Húsavík, en einnig frá Húsavík eru siglingar til annarra landa, m.a. með kísilgúr. Þetta er atriði sem ég hlýt að spyrja sérstaklega um. Bæði í frv. sjálfu og í grg. með því er talað um sérstaka hafnaraðstöðu og lokaða hafnaraðstöðu, að fá aðgang að hafnaraðstöðu og þar fram eftir götunum. Í því kostnaðaryfirliti sem fylgir frv. er gert ráð fyrir að heildarstofnkostnaður vegna frv. sé 40 millj. kr. Þá spyr ég aftur: Erum við að tala um heildarstofnkostnað sem fellur á ríkið eða erum við að tala um þann heildarstofnkostnað sem yfirleitt fellur á hafnir landsins og aðra sem þurfa að hafa þessa öryggisgæslu með höndum? Nú tek ég þetta svo að hér sé átt við heildarkostnað og af þeim sökum sé það svo sem ekki neitt sem fellur á hafnir eins og Akureyri. En ef svo skyldi ekki vera, ef maður hugsar sér að fyrir utan þetta standi sá kostnaður sem einstakar hafnir hafa af því að koma upp þessum öryggissvæðum, þá spyr ég hæstv. samgrh. hvort ekki sé ástæða til að gera ráð fyrir því að ríkið taki þátt í þeim kostnaði sem er í því fólginn að koma upp öryggissvæðum í höfnum sem eru þar vegna almannahagsmuna og almannaöryggis. Eigum við að gera ráð fyrir því, af því að hér er líka talað um legu, að t.d. Húsvíkingar geti ekki tekið á móti skemmtiferðaskipum sem vilja leggja þar úti í flóanum nema koma upp svo og svo stóru öryggissvæði eftir ströngum reglum? Og hvað segir um þetta atriði í þeirri athugun sem nefndin, sem ég vitnaði til áðan, gerði um kostnað af þessum sökum? Ég tek það svo að þessari nefnd hafi verið ætlað að sundurgreina kostnað í einstökum höfnum sem búist er við að vilji annast þessa þjónustu, að þar sé öryggiseftirlit. Hvað eru margar hafnir úti á landi sem hæstv. samgrh. býst við að muni telja það áhugavert fyrir sig að geta fullnægt þeim kröfum sem settar eru samkvæmt þessum lögum? Það er að vísu alveg skýrt tekið fram að t.d. frystitogarar eru utan við þessa reglugerð. Frystitogari sem gerður er út frá Þórshöfn eða Grenivík, svo dæmi sé tekið, slíkur frystitogari sem héldi beint til annarra landa með eigin afla er ekki samkvæmt þessari skilgreiningu flutningaskip og hlýtur af þeim sökum að falla utan laganna. Er það ekki rétt skilið hjá mér? Það er þannig, eins og hv. þm. vita, að tilhneiging er til þess að láta hafnir standa sjálfar undir þeim stofnkostnaði sem þar kemur. Ef við erum að tala um öryggisráðstafanir, lokun hafnarsvæða til þess að geta tekið við einstaka skipi sem kýs eða vill koma til hafnarinnar, umferð er með öðrum orðum mjög lítil, þá óttast ég að þær tekjur sem þvílík höfn kynni að hafa af afgreiðslu slíkra skipa hrökkvi ekki til til þess að standa undir stofnkostnaðinum, svo það sé alveg skýrt. En samkvæmt samkeppnislögum eru mjög strangar reglur og kvaðir settar á hafnirnar nú um það með hvaða hætti megi greiða niður þjónustu hafnanna og var raunar áréttað, ef ég man rétt, í hafnalögum á síðasta þingi. Á hinn bóginn er ekkert sem kemur í veg fyrir eða bannar að staðið sé undir stofnkostnaði við mannvirki eins og hafnarmannvirki í hinum dreifðu byggðum, samkvæmt skilgreiningu Evrópusambandsins, og þess vegna alveg ljóst að samkvæmt reglum þess er ekkert því til fyrirstöðu að ríkið geti komið að stofnkostnaði hjá einstökum höfnum. Vil ég spyrja hæstv. samgrh., vegna þess að ég tel þessa umræðu mjög þýðingarmikla, hvað standi um þetta í þeim drögum að reglugerð um siglingavernd sem nú liggja fyrir hjá Evrópusambandinu? Er gert ráð fyrir því þar að í einstökum tilvikum á afskekktum höfnum, eigum við að segja t.d. í Norður-Noregi, Eystrasaltslöndunum, Portúgal, í einhverjum höfnum, sé beinlínis gert ráð fyrir því að úr sameiginlegum sjóðum sé staðið undir hluta kostnaðar? Á bls. 23 í greinargerð með frv. er sérstaklega fjallað um hafnir. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Eins og sýnt er á mynd 2.1 er gert ráð fyrir að hafnir axli ábyrgð við framkvæmd hafnaverndar, þ.e. þær hafnir sem kjósa að þjóna millilandaskipum og uppfylla settar kröfur. Búast má við að töluverðan undirbúning og tíma þurfi til þess að gera höfnum þetta kleift. Hafnir þurfa að meta áhættu og útbúa áætlun um verndarráðstafanir.`` Síðan er talað um skilgreind hafnarsvæði sem uppfylli kröfur hafnaverndar þar sem það á við. Það er með öðrum orðum alveg ljóst að þarna getur fallið til nokkur kostnaður. Ég geri ekki ráð fyrir að í allri þeirri veltu sem er t.d. í Hafnarfjarðarhöfn eða Reykjavíkurhöfn sé þetta verulegur kostnaður. Ég skal ekki segja miðað við þau umsvif sem eru á Akureyri og eins og þar stendur á hvernig sá kostnaður fellur til. Ef við á hinn bóginn horfum til hafna þar sem enn þá minni umferð skipa er, enn þá minni rekstur, getur þetta orðið tilfinnanlegt og í einstaka tilfellum e.t.v., ég hef ekki vit á því af því að ég hef ekki séð tölur, viðkomandi sveitarfélögum um megn. En hafnir eru við getum sagt æðar sem flytja byggðarlögunum næringu, ekki aðeins með því að bera afla að landi heldur einnig með því að skemmtiferðaskip geta lagst utan við hafnirnar og það er einmitt sérstaklega talað um skipalegu í frv.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir hans ágætu ræðu og var ekki annað að heyra á þingmanninum en að það fari ekki að verða seinna vænna að setja á stofn embætti olíumálaráðherra. En vegna þess að þingmaðurinn spurðist nokkuð fyrir um kostnað, m.a. stofnkostnað við þessar aðgerðir, 40 millj. kr. sem tilgreindur er í texta og ræddi síðan um kostnað einstakra hafna svo sem Reykjavíkurhafnar og var ekki kunnugt um hann, vildi ég bara nota tækifærið, þar sem ég er varaformaður stjórnar Reykjavíkurhafnar, og upplýsa þingmanninn um hvað þetta þýðir fyrir hafnir í þéttbýlinu. Áætlað er að stofnkostnaðurinn einn vegna þessara aðgerða í Reykjavíkurhöfn nemi 250 millj. kr., hvorki meira né minna, og að árlegur rekstrarkostnaður sem þetta kallar á muni nema um 195 millj. kr. Ég held að það sé því alveg ótvírætt að jafnvel í tilfelli stórrar og umsvifamikillar hafnar, eins og Reykjavíkurhöfn er, sé um að ræða umtalsverðan og tilfinnanlegan kostnað sem mun segja til sín í kostnaði við vöruflutninga til og frá landinu. Það er óhjákvæmilegt. Að öðru leyti þakka ég hv. þm. fyrir hans ágætu ábendingar.

Herra forseti. Hér er nokkuð mikið mál á ferðinni í frv. til laga um siglingavernd sem full ástæða er til að þingmenn láti sig varða og umræðurnar benda til að menn telji þetta mál sem full þörf sé á að fara ofan í saumana á. Margar spurningar eru bornar fram til hæstv. samgrh. Ég vil aðeins fjalla um þau atriði sem menn hafa síður tekið fyrir til að forðast tvíverknað. Ég vil fyrst aðeins velta fyrir mér gildissviði frumvarpsins og tilurð. Það er byggt á alþjóðasamningum með viðauka við alþjóðasamning sem gerður var fyrir rúmu ári. Ef ég skil rétt er meiningin að lögfesta þá viðbót þannig að íslensk stjórnvöld hrindi í framkvæmd ákvæðum þess viðauka. Ég vil vekja athygli á því að fram kemur í athugasemdum með frv. að verið sé að vinna að þessu á fleiri sviðum en hjá Alþjóðasiglingamálastofnuninni. Hjá Evrópusambandinu liggja fyrir drög að reglugerð um málið. Það er boðað að þegar hún hefur öðlast gildi hjá Evrópusambandinu muni hún renna í íslenska löggjöf samkvæmt ákvæðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það er því ljóst að von er á öðru þingmáli af þessum toga. Ég mundi gjarnan vilja fá upplýsingar um það, hvort sem ráðherra hefur þær á takteinum eða við öflum þeirra í samgn. um drög Evrópusambandsins, að hvaða leyti þau eru frábrugðin þeim reglum sem hér er lagt til að verði lögfestar þannig að menn geti áttað sig á því hvaða munur er þarna á og e.t.v. kann að vera rétt að doka við og gera þetta hvort tveggja í senn ef þessar nýju reglur Evrópusambandsins eru á næsta leyti. Þetta er fyrsta umhugsunin í málinu af minni hálfu. Að öðru leyti varðandi reglurnar sem hér er lagt til að teknar verði upp er tilefnið augljóst og erfitt að standa mjög gegn því að menn setji niður reglur til að vernda farþega, skip og farm í kjölfarið á vaxandi vá vegna hryðjuverka sem er staðreynd og við getum ekki litið fram hjá og verðum að taka á af okkar hálfu því við kunnum að standa frammi fyrir því að skipafélög, innlend eða erlend, vilji ekki sigla hingað nema ákveðins öryggis sé gætt og íslensk skipafélög kunna að þurfa að uppfylla þessar kvaðir gagnvart sínum erlendu höfnum. Við komumst því ekkert undan því að fara í gegnum málið og reyna að komast að niðurstöðu um það hvernig við stöndum að því að setja reglur hjá okkur. Þá er eðlilegt að menn horfi mjög til þess að taka upp reglur byggðar á þeim alþjóðlegu samningum sem við eigum aðild að. Ég vil þó segja að mér sýnist að frv. sé þannig uppbyggt að reglurnar séu valkvæðar, að einstakar hafnir eigi völina í þessu og þá reyndar kvölina líka. Þær geti valið að uppfylla þessar reglur eða ekki þannig að engin hafnaryfirvöld séu tilneydd til þess með lagaboði, þau ákveða sjálf hvort þau gangist undir reglurnar eða ekki sem Alþingi setur. Mér finnst það skipta máli, það gerir málið heldur þjálla í framkvæmd. Ég velti fyrir mér ákvæði 13. gr. frv. um innleiðingu, hvaða þýðingu hún hefur í ljósi þess að efnisatriði málsins komu fram í öðrum ákvæðum frumvarpsins. Mér finnst umhugsunarefni hvaða gildi 13. gr. hefur í frv., ég þarf bara að átta mig á því. Við getum farið yfir það í nefnd og ráðherra getur kannski bætt þar úr ef hann hefur svör á reiðum höndum við því. Maður veltir því t.d. fyrir sér ef í þeim skuldbindingum sem vitnað er til í 13. gr. sem íslenska ríkið hefur tekist á hendur eru einhver önnur ákvæði en þegar er búið að tilgreina í frv., þýðir það að 13. gr. lögfesti þau ákvæði? Ég held að menn þurfi að gæta að því að ekki sé verið að setja í 13. ákvæðið eitthvað sem ekki er ætlunin að fái lagalega stöðu. Hugsanlega mætti því alveg sleppa 13. gr. Ég velti líka fyrir mér ákvæði 11. gr. um reglugerðarsetningu þar sem segir að ráðherra hafi heimild til að setja nánara ákvæði um framkvæmd laga þessara, þar á meðal um hlutverk Siglingastofnunar Íslands og annarra opinberra aðila. Nú er hlutverk Siglingastofnunar skilgreint í frumvarpstextanum, einkum í 4. gr. frv. ef ég hef tekið rétt eftir. Ég velti því fyrir mér hvort verið sé að opna með 11. gr. heimild fyrir ráðherra til að ætla stofnuninni annað hlutverk en tekið hefur verið fram í ákvæðum frv. um stofnunina og hvort það sé þá opið, hvort ráðherra geti bætt við nýju hlutverki óháð því hvað það er. Það getur verið skynsamlegt að ráðherra hafi heimild til að fela stofnuninni að gera eitthvað fleira en ákveðið er í lögunum, en ég held að sú heimild þurfi að vera afmörkuð, menn verða að setja í lagatextann einhverja innrömmun á því hversu víðtæk sú opnun er. Ég var með svipaðar vangaveltur og hv. þm. Halldór Blöndal varðandi 9. gr. frv. um gjaldtöku. Ég tek þó eftir því að samkvæmt 9. gr. er ekki skylda hafna að innheimta gjöld til að standa straum af rekstrinum, heldur aðeins heimild, þannig að einstakar hafnir gætu ákveðið að innheimta engin gjöld eða innheimta gjöld fyrir hluta af kostnaðinum. Þá kemur upp spurningin sem hv. þm. varpaði fram hvort það fyrirkomulag mundi stangast á við samkeppnislög. Þá væri um óeðlilega samkeppni milli hafnanna að ræða. Ég held að við þurfum að fara aðeins yfir það atriði og vita hvernig við viljum skipa því til lengri tíma. Ég spyr um annað praktískt atriði varðandi gjöldin, sem í sjálfu sér eru ágætlega afmörkuð og skilgreind í 9. gr., varðandi möguleika þess sem leggur gjöldin á til að innheimta þau. Fylgir t.d. réttur til að taka lögveð í skipum? Fer með þessi gjöld eins og önnur hafnargjöld? Hvernig er hugmyndin að tryggja innheimtuna? Fellur það einfaldlega undir þessa almennu heimild ráðherra til að setja í reglugerð nánari ákvæði um innheimtu gjalda þeirra sem kveðið er á um í greininni? Það er spurning hvort ekki þyrfti að taka það fram að í þeirri reglugerð hefði ráðherra heimild til að kveða á um tryggingar fyrir gjöldunum. Ég vil líka víkja aðeins að nokkrum hugtökum í þessu frv. sem ég held að við þurfum að fara yfir og lagfæra ef þörf reynist vera á því eða öðrum atriðum við framkvæmd. Það segir í 4. gr. frv. að ríkislögreglustjóri ákveði vástig um borð í skipum og í höfnum. Vástig er hvergi skilgreint í frv. Það kemur hins vegar fram í skýrslunni sem fylgir með að það er til skilgreining um þrjú mismunandi vástig og það má vel vera að það sé það sem vísað er til. Vástig er væntanlega ákvörðun sem ríkislögreglustjóri tekur og getur leitt af sér að aðrir aðilar verði að bregðast við með tilteknum hætti. Þar er því um að ræða ákvörðun sem hefur áhrif á þriðja aðila og ég held að við þurfum e.t.v. að skilgreina betur hvað felst í þessu. Það segir líka um þetta að ríkislögreglustjóri ákveði vástig að höfðu samráði við Siglingastofnun og Landhelgisgæslu. Ég skil þetta orðalag þannig, og bið þá ráðherra að leiðrétta mig ef ég er ekki á réttu spori í því, að hann beri undir þessar stofnanir, Siglingastofnun og Landhelgisgæslu, ákveðna hugmynd um vástig og fái viðbrögð stofnananna við henni. Þær eru e.t.v. sammála tillögunni eða vilja gera á henni breytingar og þá er það spurningin hvort ,,að höfðu samráði`` þýði það að ríkislögreglustjóri taki ákvörðunina eftir að hafa fengið viðbrögð stofnananna jafnvel þó að stofnanirnar séu ekki að öllu leyti sammála ákvörðuninni, eða verður ríkislögreglustjóri að laga sína upphaflegu tillögu að ábendingunum sem stofnanirnar hafa komið fram með? Ég held að þetta þurfi að vera skýrt af því að hérna er um það að ræða að draga fram ákvörðunarferil að atriði eins og viðbragði við hættu, og þá þurfa boðleiðirnar að vera alveg skýrar og ljóst hvert hlutverk hvers og eins aðila er. Ég held því að það væri gott að fá fram nákvæmlega hvernig ráðherra hugsar þetta. Þá geri ég athugasemdir við orðalag í 4. gr. þar sem segir að ríkislögreglustjóri hafi heimild til, að fengnu samþykki viðkomandi einstaklings, að gera bakgrunnsskoðun á einstaklingum. Ég held ég viti hvað átt er við en ég held að þetta sé ekki heppilegt orðalag í lagatexta. Þetta vísar auðvitað í læknisfræði og það eru læknar sem gera skoðun á einstaklingum, en auðvitað er ekki átt við það í þessu tilviki þannig að ég held að við ættum að lagfæra þetta orðalag í meðförum nefndarinnar. Framarlega í 4. gr. er orðalag sem mig langar að spyrja ráðherra um. Þar stendur: ,,Siglingastofnun Íslands ber m.a. ábyrgð á að:`` --- og svo er það talið upp í stafliðum a--g. Þar stendur ekki Siglingastofnun ,,skal``, og síðan að gera það sem þar er tilgreint, heldur ,,ber ábyrgð á``. Ég spyr: Þýðir þetta að meiningin sé að Siglingastofnun geti falið öðrum aðila að framkvæma þær athafnir sem felast í stafliðum a--g, en beri ábyrgð á verkum þeirra aðila? Eða er meining ráðherra að Siglingastofnun geri þetta sjálf sem stofnun? Ég held að það væri gott að fá þetta skýrt þannig að ekki sé misskilið til hvers er ætlast. Í 5. gr. er kveðið á um áhættumat sem svonefndur verndarfulltrúi skuli leggja fyrir Siglingastofnun Íslands til staðfestingar. Það liggur ekki fyrir í frv., að því er ég fæ séð, hvort það sé einhver skýring sem Siglingastofnun getur stuðst við til þess að leggja mat á hvort heimilt eða unnt sé að staðfesta tillögur af þessu tagi, hvað þær þurfa að uppfylla til þess að stofnunin geti staðfest þær. Ég held að það þurfi að vera ljóst hvað það er, hvað þurfi að felast í áætlun þannig að hún geti fengið staðfestingu. Ef leiðbeiningar um þetta koma fram í skýrslu þá væri ágætt að fá ábendingar um það þannig að menn gætu þá hnykkt á því í meðförum nefndarinnar svo það fari ekki á milli mála hvað skuli liggja til grundvallar. Ég vil svo, herra forseti, segja að lokum að þegar rætt er um kostnað miðað við það sem kemur fram í skýrslunni, þá er árlegur kostnaður töluverður fyrir þær þrjár hafnir sem hafa látið meta þetta fyrir sitt leyti. Eins og hér kom fram hjá borgarfulltrúa áðan er árlegur kostnaður Reykjavíkurhafnar talinn vera um 195 millj. kr., árlegur kostnaður Hafnarfjarðarhafnar 25--35 millj. kr. og árlegur kostnaður Akureyrarhafnar um 11 millj. kr. Þetta eru því um 226--236 millj. kr. bara hjá þessum þremur höfnum. Síðan bætist við um 20 millj. kr. árlegur kostnaður hjá þremur ríkisstofnunum, Tollstjóranum í Reykjavík, Landhelgisgæslunni og Siglingastofnun. Það fer því ekki á milli mála að hér er um að ræða umtalsverðan kostnað í rekstri fyrir utan stofnkostnað. Það er því að vonum að menn vilji fara vandlega yfir málið og vita hvort hægt er að komast frá því með fullnægjandi hætti með minni tilkostnaði. Eitt af því sem kemur fram í skýrslunni er að hér er vikið að Vaktstöð siglinga sem hefur ákveðið hlutverk í siglingavernd. Ég harma það, herra forseti, að það skuli hafa orðið niðurstaða dómsmrh. að setja Vaktstöð siglinga niður í Reykjavík en ekki úti á landi eins og eindregnar óskir stóðu til, bæði frá Ísafjarðarkaupstað og Vestmannaeyjabæ. Það verður víst ekki neinu um það breytt héðan af en ég hefði kosið að menn notuðu tækifærið, af því að til stendur að byggja þessa stofnun upp m.a. í ljósi þessa frv., til að færa þessi störf og vinna þau utan höfuðborgarsvæðisins af því að það er svo auðveldlega hægt að gera það með fullnægjandi hætti. Ég verð að segja, herra forseti, að ég harma það að menn skuli ekki hafa komist að þeirri niðurstöðu að verða við þessum eindregnu óskum. Fleira er ekki af minni hálfu um þetta mál, herra forseti, og ég læt máli mínu lokið um það.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir viðbrögð hv. þingmanna við þessu frv. sem ég hef mælt hér fyrir. Vegna þess að hér komu allmargar fyrirspurnir til mín tel ég nauðsynlegt að fara yfir þau atriði og gera grein fyrir þeim eins og kostur er en vísa hins vegar, eins og eðlilegt er, til umfjöllunar hv. samgn. sem að sjálfsögðu mun fara vandlega yfir málið í nefndinni. Fyrst vil ég vekja athygli á því sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir nefndi í sinni ræðu, að það var haldinn fundur nú í vikunni á vegum Samtaka atvinnulífsins þar sem fjallað var ítarlega um þetta frv. Þar var af hálfu atvinnulífsins verið að meta stöðuna. Þar voru framsögur fluttar sem greindu viðfangsefnið mjög vel, og eins og kom fram hjá hv. þm. var rík áhersla lögð á það af hálfu atvinnulífsins, eins og er og hefur verið gert af minni hálfu og þeirra sem unnið hafa að þessu máli á vegum ráðuneytisins, að allra leiða verði leitað til þess að halda öllum kostnaði í hófi. Það er afar mikilvægt. Hins vegar snýr málið þannig við okkur að við þurfum að uppfylla þær kröfur sem alþjóðasamþykktir setja okkur og undan því verður ekki vikist. Aðeins vegna þess sem kom fram hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni um innheimtu á gjöldum samkvæmt frv., hvort um væri að ræða heimildir eða skyldur til innheimtunnar, þá vil ég segja það og svara þar með mörgum öðrum hv. þm. að skv. 9. gr. er heimilt að innheimta gjöld vegna kostnaðar sem til fellur, eins og fram kemur í 9. gr., og það má ekki ganga lengra en svo að innheimta fyrir þeim kostnaði sem um ræðir. Þarna er því annars vegar verið að heimila höfnum, í þessu tilviki Siglingastofnun og höfnum, að innheimta þessi gjöld en setja þessar skorður alveg skýrar. Það er auðvitað afar mikilvægt að það sé og þess vegna gott að fá fram þessa athugasemd frá þingmanninum. Hvað varðaði það sem hv. þm. nefndi að fyrst og fremst væri verið að tryggja öryggi vegna útflutnings til annarra ríkja fremur en að verið væri að tryggja hagsmuni okkar Íslendinga gagnvart hryðjuverkum, þá er auðvitað verið að fara þarna leiðir til þess að gera hvort tveggja. Það er mikið vandaverk en stýrihópurinn sem vann að undirbúningi málsins reyndi að leggja upp greiningu á viðfangsefninu með þeim hætti að leggja til útfærslu á framkvæmdinni á grundvelli þessara alþjóðlegu reglna, eins og fram kemur mjög skýrt í áliti stýrihópsins, og fara þær leiðir sem tryggja eins og kostur er hvort tveggja og þá þannig að það sé öruggt að þau skip sem eru í förum til og frá landi með innflutning og svo aftur útflutning verði ekki fyrir truflunum eða töfum þó að þau lesti og losi hér, en tryggi jafnframt að aðkoman hingað geti ekki leitt til þess að ógn stafi af þeim flutningum og þeim förum sem hingað koma vegna ónógs eftirlits. Þetta er út af fyrir sig mjög flókið ferli en forsendan og tilgangurinn er sá bæði að tryggja okkur og tryggja það að skipin geti siglt. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir vakti athygli á því að e.t.v. væri verið að ofgera í umræðu um vörn gagnvart hryðjuverkum og óeðlilega mikill vopnaviðbúnaður. Hv. þm. orðaði það eitthvað á þá leið. Ég held að við Íslendingar leggjum þær línur yfirleitt að fara mjög varlega í þessum málum og ég held að það megi treysta því að þeir sem með þau fara, eins og ríkislögreglustjóri, muni gæta hófs við að leggja í kostnað vegna öryggisbúnaðar svo sem eins og vopna. En engu að síður, á okkur hvíla skyldur um þetta og undan þeim verður ekki hægt að víkjast. Nokkrir hv. þingmenn, þar á meðal hv. þm. Jón Bjarnason, veltu fyrir sér undanþágumöguleikum eða frestunum á framkvæmd. Það er búið að fara vandlega yfir það. Staðan er nokkuð skýr hvað það varðar að við eigum ekki kost á öðru en að fara eftir þessum reglum. Það hefur verið skýrt í áliti stýrihópsins. Einnig var nefnt hvort við ættum þess kost að bíða þess að reglur Evrópusambandsins litu dagsins ljós. Ég held að um það sé ekki að ræða. Þær reglur eru nánast að verða tilbúnar. Við höfum þær undir höndum eins og þær eru í dag. Þær munu taka gildi 1. júlí eins og þessar reglur Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Þess er ekki að vænta að þær reglur verði mildari en þær sem Alþjóðasiglingamálastofnunin hefur sett nú þegar. Ég held því að við eigum að halda okkar striki hvað þetta varðar og undan því verði ekki vikist. Hv. þm. Jón Bjarnason velti fyrir sér hvort aðrar reglur giltu um útflutningshafnir. Sömu reglur munu gilda um allar hafnir sem óska eftir þeirri heimild sem hér um ræðir, til innflutnings, hafnarverndar og útflutnings en hins vegar er ljóst að það verður að sníða kröfurnar að umsvifum og aðstæðum á hverjum stað. Um það er vandlega fjallað í vinnu stýrihópsins. Hv. þm. Birkir Jónsson spurði hvort verið væri að vinna að samræmdum aðgerðum, sem er mjög mikilvægt atriði. Það er hluti þeirrar vinnu sem stýrihópurinn og Siglingastofnun hafa verið að vinna að, að tryggja samræmdar kröfur miðað við aðstæður á hverjum stað. Að því verki er vissulega unnið. Eins spurði hv. þm. hvort innan stýrihópsins hefði verið fyrirvari af hálfu fulltrúa Hafnasambandsins. Svo var ekki. Stýrihópurinn skilaði tillögum sínum og áliti einróma. Það hafa því ekki borist til ráðuneytisins neinir fyrirvarar hvað það varðar. Heildarkostnaður samfélagsins er nokkuð óljós að öðru leyti en því sem kemur fram í mati fjmrn. á þeim kostnaði sem ríkisstofnanirnar áætla að leggja út. Það liggur ljóst fyrir hvað það verður. Hafnirnar hafa reynt að meta kostnaðinn og eru enn að því. Hér voru nefndar tölur um kostnað, t.d. Reykjavíkurhafnar, en ég tel að þar hafi verið ofsögum sagt. Það er talið að kostnaður Reykjavíkurhafnar sé á bilinu 150--200 millj. kr. að teknu tilliti til afskrifta. Þá er verið að tala um allan kostnaðinn, einnig þann kostnað sem skipafélögin verða fyrir á hafnasvæðunum. Í því sambandi þarf að gæta sín nokkuð. Hins vegar er ljóst að vegna þess að það er enn verið að vinna að útfærslu liggur ekki ljóst fyrir hver þessi kostnaður verður endanlega. Löggjöfin skapar hins vegar þennan ramma sem við verðum að gera ráð fyrir að vinna eftir. Útfærslan verður síðan í ljósi þeirra alþjóðlegu skuldbindinga sem við höfum undirgengist og ekki verður undan vikist. Hv. þm. Halldór Blöndal fór yfir nokkur atriði. Ég tek undir með honum þar sem hann sagði að höfuðskylda framkvæmdarvaldsins væri að tryggja hóflegan kostnað af slíkum aðgerðum. Það er alveg ljóst. Eins og ég hef getið um áður verður að því unnið og er mikil ástæða til að hv. samgn. fari vandlega í það. Þannig verður það að vera bæði gagnvart einstökum aðilum og vegna tolls og lögreglu og Siglingastofnunar sem koma að þessu. Það þarf að fara mjög vandlega ofan í öll áform með þeim stofnunum og sömuleiðis fulltrúum hafnanna. Kostnaður Siglingastofnunar, eins og kemur fram í frv., vegna siglingaverndarinnar er áætlaður um 8 millj. kr. á ári. Gert er ráð fyrir því að hann geti verið borinn uppi af gjöldum sem innheimt eru vegna þessarar þjónustu. Það er ljóst að þar er fyrst og fremst um það að ræða að halda úti regluverkinu, þ.e. gögnum og þeim stöðlum sem lúta að þessu eftirliti. Ekki er um það að ræða að það sé daglegt eða stöðugt eftirlit af hálfu starfsmanna Siglingastofnunar gagnvart höfnunum. Hafnirnar setja verndaráætlun sína sem er staðfest og síðan ber hver höfn ábyrgð á þeirri framkvæmd. Ég geri því ekki ráð fyrir að kalla þurfi til þess sérstaka starfsmenn, t.d. á Akureyri. Komi hins vegar í ljós að svo sé þá þarf að taka afstöðu til þess hvort ekki sé hagkvæmara að hafa starfsmanninn á staðnum fremur en að hann kosti höfnina eða stofnunina mikla fjármuni vegna ferðalaga. Á þessu þarf að taka og þetta þarf að meta þegar þar að kemur. Ég vil ekki segja neitt á þessu stigi en miðað við að fyrir landið allt sé kostnaðurinn ekki meiri geri ég ekki ráð fyrir því að efni séu til að ráða sérstaka starfsmenn á einstakar hafnir. Það er hárrétt sem fram kom hjá hv. þm. að stýrihópnum var ætlað að kanna áhrif innleiðingarinnar og þar á meðal kostnað. Það hefur verið gert að því marki sem hægt er á þessu stigi. Það verður hins vegar ekki til fullnustu gert fyrr en búið er að gera verndaráætlanir fyrir einstakar hafnir og að því verður unnið. Varðandi það hvort ríkið taki þátt í þessum kostnaði þá er, eins og hér er lagt upp með, gert ráð fyrir því að kostnaðurinn verði innheimtur. Fyrr en seinna leggst sá kostnaður á flutningana. Hins vegar er ljóst en það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það hvort ríkisframlög verði aukin vegna þessara verkefna. Það eru 30--40 hafnir sem munu hafa tilkynnt siglingavernd við landið. Þannig munu nokkuð margar hafnir taka á þessu og við því verður að bregðast. Ég held að mér gefist ekki tími til þess að svara fleiri spurningum. Tíminn er búinn en ég mun svara nánar í síðari ræðum ef tilefni gefst til að fara frekar í það mál sem hér er til umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir þær undirtektir sem ég fékk við spurningu minni um hvort hugsanlegt væri að starfsmaður Siglingastofnunar yrði sérstaklega ráðinn til starfa á Akureyri og Eyjafjarðarsvæðinu ef í ljós kæmi að það væri hagkvæmt og stæði undir sér. Ráðherra sagðist mundu hafa það sérstaklega til athugunar. Ég tel að það sé fullnægjandi svar við þeirri fyrirspurn sem ég bar fram við þau efni. Þá ber auðvitað líka að hafa í huga að ýmis önnur störf falla til á þessi svæði en þau sem beinlínis snúa að siglingavernd, hin venjulegu störf sem starfsmenn Siglingastofnunar hafa unnið á Akureyri. Það hlýtur að verða tekið allt saman í heild sinni og metið hvort hagkvæmt sé að endurvekja starfsmann við Eyjafjarðarsvæðið. Ég tek það svo að hann hafi staðfest það og jafnframt að áfram verði rekið útibú frá Siglingastofnun á Fáskrúðsfirði. Ég hef áreiðanlega, eins og stundum áður, komist vitlaust að orði í fyrri ræðu minni þegar ég talaði um kostnaðinn en út af því sem hæstv. ráðherra sagði vil ég segja að ég tek umsögn fjmrn. svo að ætlast sé til að árlegur rekstrarkostnaður upp á 20 millj. kr. verði tekin af fjárlögum. Þessi umsögn lýtur að því hver verði útgjöld ríkisins ef frv. verður samþykkt. Ég tek það svo að stofnkostnaður verði 40 millj., kannski í ýmsum ráðuneytum, sem falli á ríkissjóð og rekstrarkostnaður að fjárhæð 20 millj. kr., eins og málið er lagt fyrir Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svörin. Ég vil samt fá aðeins betri skýringar á þessu með gjöldin í 9. gr. Í greininni stendur að það sé heimilt að innheimta þessi gjöld en undir lok greinarinnar stendur: ,,Gjaldtaka samkvæmt grein þessari skal í öllum tilfellum miðuð við að hún standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er og birt í gjaldskrám viðkomandi hafnar.`` Ég skil þetta sem boð um að menn eigi ekki að veita þessa þjónustu nema gegn fullu gjaldi. Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra: Er það skoðun ráðherra og hefur hann kynnt sér hvort önnur lönd séu að setja reglur með svipuðum hætti og hér er gert? Mér finnst mikilvægt að það liggi alveg ljóst fyrir. Það er augljóst að verulegur fjöldi skipa mun koma og fara frá löndum sem ekki hafa sérstakt eftirlit af neinu tagi í samræmi við þá lagasetningu sem hér er um að ræða. Ég vil því endurtaka það sem ég sagði í ræðu minni, að þá verða þau skilaboð að vera skýr. Við eigum ekki að segja fólki að eitthvert öryggi felist í þessu gagnvart hryðjuverkum á Íslandi ef það er ekki þannig. Þetta snýr að vöruflutningi að og frá landinu en ekki öðrum flutningum. Ég bið ráðherrann að leiðrétta mig ef svo er ekki.

Herra forseti. Hvað varðar 9. gr. frumvarpsins og gjaldtökuheimildirnar þá er nokkuð skýrt í huga mínum að þar er um að ræða heimildir til að innheimta gjöld. Verði þær heimildir nýttar er gert ráð fyrir að einungis kostnaðurinn við viðkomandi þjónustu verði innheimtur samkvæmt gjaldskrá. Ef mönnum þykir þetta óljóst er alveg sjálfsagt að samgn. fari betur yfir það atriði og geri orðalagið ótvíræðara áður en það verður að lögum. Hvað varðar spurninguna um hvort aðrar þjóðir séu að taka þetta upp er ljóst að þar er um alþjóðasamþykktir að ræða sem Alþjóðasiglingamálastofnunin tók upp strax í kjölfar hryðjuverkanna. Gert er ráð fyrir því að innleiða þær fyrir 1. júlí á þessu ári þannig að undan því verður ekki vikist. Allt í kringum okkur er unnið hörðum höndum við að skilgreina þetta og stilla upp verndaráætlunum í höfnum. Það liggur ljóst fyrir hvernig því er háttað og ég held að við Íslendingar eigum mjög mikið undir því að sá skilningur sé ótvíræður hjá þeim þjóðum sem eiga í siglingaviðskiptum við okkur, að hér séu hlutirnir í góðu lagi og óhætt að taka við skipum sem héðan koma. Við eigum mjög mikið undir því að svo sé.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra hefur ekki svarað mér neitt afskaplega skýrt um það sem ég er að tala um. Mér eru þetta mikil vonbrigði. Ég hélt að verið væri að taka á hvað varðar ráðstafanir gegn hryðjuverkum og öðru slíku með heildstæðum hætti og að engar siglingar yrðu milli landa öðruvísi en svo að því yrði þá fylgt eftir að með þeim væri eftirlit. En samkvæmt því sem hér er á ferðinni og samkvæmt því sem hæstv. ráðherra hefur tjáð okkur eru verulegar siglingar utan við þetta eftirlit. Og það er mikið umhugsunarefni hvort nokkuð er um að ræða aukið öryggi gagnvart hryðjuverkum fyrir Íslendinga með þessari lagasetningu.

Virðulegi forseti. Ég á eiginlega ekkert annað svar við þessari athugasemd en það að þessa ræðu verður eiginlega að flytja á þingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar. Ef þær reglur sem við erum að innleiða hér uppfylla ekki óskir hv. þm. Jóhanns Ársælssonar verður að breyta samþykkt IMO. Það er þá verkefni okkar á næstunni, ef Alþingi kemst að þeirri niðurstöðu að kröfurnar séu ekki nægjanlegar, að taka það mál upp á þeim vettvangi.

Virðulegur forseti. Mér þykir nokkuð stórt upp í sig tekið þegar hæstv. samgrh. segir að þær tölur sem ég fór með hér um kostnað í Reykjavíkurhöfn við umræðuna séu fjarri öllu lagi. Þær tölur, 250 millj. kr. í stofnkostnað og 195 millj. kr. í árlegan rekstrarkostnað í Reykjavíkurhöfn, eru einfaldlega mat sem færustu embættismenn Reykjavíkurhafnar hafa lagt á þann kostnað sem þar verður. Til þessa hafa þeir verið þekktir að vandaðri áætlanagerð og ég hef ekki ástæðu til annars en að treysta þeim tölum. Ég get hins vegar staðfest þann skilning ráðherrans að þar sem talað er um 195 millj. kr. árlegan kostnað er verið að afskrifa og kostnaðarreikna stofnkostnaðinn inni í þeirri tölu þannig að í sjálfu sér er kostnaðurinn tvítalinn með því að tala um stofnkostnaðinn annars vegar og árlegan rekstrarkostnað hins vegar. En á hinn bóginn er hér verið að nálgast kostnað í Reykjavíkurhöfn þannig að það er líka verið að nálgast kostnað skipafélaganna sjálfra. Það breytir því ekki að hér er um verulegan kostnað að ræða, verulegan samfélagslegan kostnað, sem mun auðvitað hafa áhrif á kostnað við inn- og útflutning á vöru og þjónustu. Ég vildi bara halda því til haga, virðulegur forseti, í umræðunni að þetta eru þær áætlanir sem nú eru uppi. Það er mjög mikilvægt að menn reyni eftir því sem kostur er að halda þessum kostnaði í skefjum vegna þess að, eins og fram hefur komið við umræðuna, verður hann ekki til vegna okkar eigin þarfa heldur vegna þrýstings utan frá.

Herra forseti. Mér heyrist andsvar hv. þingmanns fela í sér meiri nákvæmni í umfjöllun um þessar tölur og ég geri engar athugasemdir við þær skýringar, að 195 millj. séu þá með afskriftum stofnkostnaðar inni. Það kann vel að vera að það sé ekki fjarri lagi. Ég hef ekki neinar athugasemdir við það. Hins vegar eru þetta áætlanir, og vonandi verður kostnaðurinn lægri. Rík áhersla er lögð á að finna leiðir til þess að svo megi verða.