Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég þykist sjá fram á, að það sé ætlunin að knýja þetta mál gegnum þingið þegar á þessari nóttu og hafa að engu tilmæli mín, sem ég bar fram við 1. umr. þessa máls í hv. deiId, að það yrði a. m. k. gefinn það mikill tími til athugunar á því, að það yrði ekki barið í gegn í nótt. Að einhver viðleitni yrði sýnd til þess að ganga til móts við þær óskir, sem komu fram frá sjómönnum á fundi þeirra í kvöld, þar sem m. a. var bent á möguleika til lausnar, ef hægt væri að tryggja a. m. k. 60 daga úthald á saltfisks veiðar, og þar sem kosin var 5 manna nefnd til þess ásamt með stjórninni að leita eftir samkomulagi við útgerðarmenn. Ég sé fram á það, segi ég, að ætlað er að hafa þetta að engu, en knýja málið fram í nótt. Ég tel það aðferð, sem alls ekki sæmi Alþingi, sízt eftir þær yfirlýsingar, sem bornar eru fram af formælendum og stuðningsmönnum þessa frv., - að sjálfsagt sé að láta samningsrétt aðilja njóta sin, en gripa því aðeins til slíkra ráðstafana, að önnur sund virðist lokuð. 1) EmJ: Þó að rökstudda dagskráin verði samþykkt, þá er enn opin leið með frv-. Alþfl. í Ed. og því segi ég já. 2) HG: Með tilvísun til grg. hv. 7. landsk. segi ég já. Úr því að ég tók hér til máls, vil ég víkja að nokkrum ummælum, sem fallið hafa í umr. Hv. 5. þm. Reykv. sagði, að í þessu máli stæðu verkalýðsflokkarnir saman. Ég býst við, að hann hafi átt við með því, að Alþfl. og Kommfl. í öllu falli væru sammála um meðferð þessa máls. Ég vildi í þessu sambandi aðeins mega benda á það, án þess að fara út í umr. um þetta, að hv. 1. landsk., samflokksmaður hv. 5. þm. Reykv., lýsti yfir í hv. Ed. í gærkveldi, að hann gæti ekki fallizt á lausnina, sem Alþfl. hefir borið fram í málinu, þ. e. a. s. að lögfesta ákveðinn hluta af till. sáttasemjara til þess að koma skipunum út á saltfisksveiðar. - Að því er snertir ummæli hv. 3. þm. Reykv. um sama efni, verð ég að segja það, að þá leið, sem hann benti á, að afgr. málið með rökst. dagskrá, með hliðsjón af frv., sem liggur fyrir Ed., tel ég varla færa. Því að ég tel ekki, eins og ástandið er, að hefði verið kleift að biða eftir, að heildarrannsókn fari fram á hag útgerðarinnar, áður en þetta mál hefði verið leyst, eins og mér virtist liggja í dagskrártill., sem hér var borin fram. Ég greiddi ekki atkv. á móti henni, með tilliti til þess, að ef hún verður samþ. og frv. vísað frá, þá er hin leiðin opin, sem bent er á í frv. Alþfl. í Ed. Hæstv. fjmrh. kvað sig undra það mjög, að AIþfl. léti þetta varða samvinnuslitum. Þetta væri, sagði hann, sama aðferð eins og alþýðuflokkar nærliggjandi landa þrásinnis hefðu notað. Hann drap t. d. á Danmörku og Noreg í því sambandi. Eg hefi áður gert grein fyrir lausn deilunnar í Noregi og hirði ekki að endurtaka það. Lausn deilunnar í Danmörku 1933, sem ákveðin var af þinginu þar, að till. Stauning forsrh., var á þá leið, að lögfest var till. sáttasemjara óbreytt. Samningar skyldu gilda áfram, en útgerðarmenn höfðu krafizt 20% lækkunar. Þetta náði til mikils meginhluta allra samninga, og örlítill hluti deiluatriða var leystur með gerðardómi, sem þá var staðfestur af þinginu. Ég fæ ekki séð, að hæstv. fjmrh. þurfi að undrast, þó að Alþfl. verði að láta þetta mál valda samvinnuslitum. Hann hefði mátt vita það um nokkra hríð, og því fer fjarri, að það komi flatt upp á hann. Mér skildist á orðum hans, að hann teldi, að stæði upp á Alþfl., að hann hefði ekki bent á neina lausn í þessu máli. En hæstv. ráðh. ræddi ekki um frv. í Ed. Og ég vil þá endurtaka það, sem ég sagði við hæstv. forsrh., að Alþfl. hefir bent á lausn í þessu máli. og er reiðubúinn til að bjóða Framsfl. samkomulag um hana. Ummæli hæstv. fjmrh. í þessu efni staðfesta þann grun, sem uppi hefir verið í Alþfl., að meginástæðan til þess, að Framsfl. telur ekki fært að samþ. frv. Alþfl., sé sú, að í því væri lögfest nokkur hækkun á kaupi sjómanna, og að Framsfl. vilji ekki eða nokkur hluti hans - mæli ég það ekki sérstaklega til hæstv. ráðh. -, vilji ekki með nokkru móti ganga inn á lausn á málinu, sem slær föstu, að kaup skuli nokkuð hækka, hafandi þó í huga, að alveg nýlega er búið að hækka verð á mjólk í Reykjavík, eins og öllum er kunnugt um. Þrátt fyrir það, að þetta frv. Alþfl hefir legið frammi í Ed. og verið rætt þar. forðast báðir hæstv. ráðh. Framsfl. að minnast á það sem mögulega lausn, - ekki einu sinni, hvaða ágallar kunni á því að vera. Ég verð að segja, þó að mér þyki það leitt, að ég fæ þetta varla skilið á annan veg en þann, að Framsfl. eða þeir menn, sem þessu ráða, óski ekki eftir því, að samstarf um ríkisstj. haldist milli Alþfl. og Framsfl. Því að ef óskir væru uppi um það, þá fæ ég ekki annað séð. en að þeir geti fallizt á frv. okkar í Ed. Ég drap á það í fyrri ræðu minni, og hirði ekki að endurtaka það, að samstarf milli flokkanna er vitanlega algerlega óhugsandi, nema því aðeins a. m. k., að þau tillit séu tekin gagnkvæmt, að flokkarnir hlaupi ekki til þess að leysa stór og þýðingarmikil mál með andstöðuflokki. Þetta er í annað skipti í stórmáli, sem Framsfl. gerir þetta. Þegar í viðbót er litið til þess, hversu frv. okkar um lausn málsins er tekið, fæ ég ekki séð, að sá vilji sé fyrir hendi hjá Framsfl. til að halda áfram samstarfi, sem ég verð að telja nauðsynlegan, ef samstarf á að eiga sér stað. Ég harma það, að svo er nú ástatt, en ég get ekki lokað augum fyrir staðreyndum. Ég harma það vegna þess, að ég tel, að þau ár, sem samstarfið hefir staðið, hafi lánazt, þrátt fyrir óvenjulega utanaðkomandi örðugleika, eins og fullkominn aflabrest og lokun markaða, að halda öllum atvinnuvegum landsmanna furðanlega vel gangandi, og að kaupgeta í landinu sé a. m. k. eins mikil og áður, og jafnvel nokkru meiri. Hv. þm. G.-K. kvaðst hafa verið mótfallinn þeirri till., sem samflokksmaður hans bar fram í Ed., að fella úr frv. ákvæðið um að takmarka svið dómsins við það, að ekki mætti lækka kaupið frá því, sem er. Færði hann til þær ástæður. auk sinnar alkunnu umhyggju fyrir hag s,jómanna, að hann hafi óttazt, að ef þetta stæði í frv., þá mundu sjómenn ekki hlíta úrskurði dómsins, því að réttum hætti, skildist mér, gæti dómurinn varla óttast slíkt ákvæði, að lögin dæmdu svo hátt kaup sem lágmarksákvæði. Ég spyr nú hv. þm., ef hann heldur þetta: Hefir hann þá engan ótta af því, að enn geti farið svo, að ekki sé víst, að þetta leysi deiluna? Það hefir ekkert orð komið frá honum, sem ég hefi heyrt, sem trygging geti verið fyrir því, að útgerðarmenn vilji sætta sig við gerðardóminn og falla frá þeim skilyrðum, sem þeir settu um fríðindi frá Alþingi og hlutaðeigandi bæjarstj. Eg hirði ekki að lengja umr. um þetta mál, örlög þess eru þegar séð. Ég harma það, að svo óeðlileg og óverðskulduð lausn hefir orðið slíku máli sem þessu.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég sé ekki ástæðu til að lengja umræður um þetta mál úr þessu, því að flest er tekið fram. sem máli skiptir. Ég vil þó aðeins minnast á það, sem hæstv. atvmrh. minntist á, að honum þætti leitt, að ekki væri hægt að fresta þessu máli, ef möguleikar kynnu að vera til samkomulags, svo að deilu þessari yrði lokið. Ég get ekki séð muninn á því, hvort deiluaðiljar vildu nú á ný reyna samkomulagsleiðir, t. d. í fyrramálið og á morgun, vitandi, að eftir er aðeins ein umræða um málið og að það verður samþ., eða að l. eru samþ. og þeir þrátt fyrir það leiti samkomulags. Á því er enginn munur. Og þess vegna geta aðiljar leitað samkomulags þrátt fyrir það. þó að lögin verði samþ., því að það er skýrt tekið fram í einni gr., að gangi saman um samninga á þessu tímabili, fellur gerðardómurinn úr gildi fyrir samningum. Lögin um gerðardóm koma þó aldrei til framkvæmda, ef aðiljar semdu á morgun. Þess vegna sé ég ekki, að þetta atriði út af fyrir sig skipti máli. Það hefir verið talað um það af nokkrum hv. þm., sem hafa beitt sér gegn þessu máli, að ráðizt sé á sjálfsagðan rétt verkalýðsins með þessu frv. Mér þykir leitt að þurfa að vera með endurtekningar, en ég kemst ekki hjá því einu sinni enn að benda þessum hv. þm. á, að ef ráðizt er á rétt verkamanna með þessu frv., þá hafa jafnaðarmenn gert það þrisvar í Danmörku. Ég vil benda þeim hv. þm., sem ekki virðast þekk,ja þetta, á, að á bls. 17 í nál. vinnulöggjafarnefndarinnar, þar sem jafnaðarmenn í nefndinni ásamt framsóknarmönnum taka það fram, að þessa leið hafi jafnaðarmenn í Danmörku þrisvar sinnum farið, samkv. frumvörp um, sem forsrh. þar hefir látið bera fram. í þessi skipti er skipað í dóm samkv. því, sem stendur á bis. 17, þ. e. svo að segja á sama hátt og gert er hér. Hvers vegna réðust kommúnistar í Noregi á þennan hátt á þennan sjálfsagða rétt verkalýðsins, þegar skipaður var gerðardómur með sama hætti 1930? Hvers vegna réðust þeir á rétt verkalýðsins í Frakklandi, þar sem sama var gert, - ef þetta er að ráðast á rétt verkalýðsins? Það ætti að vera óþarfi að endurtaka það, að leið þá, sem Alþfl. hefir bent á, teljum við okkur ekki geta farið, því að það var bent á í bréfi frá sáttasemjara, að lausn deilunnar með samkomulagi sé þýðingarlaust að reyna frekar að ná. Og þá er skilinn eftir partur af deilunni, til þess að skeika að sköpuðu um, hvernig leysist. Og jafnframt er óeðlilegt, að nokkur hluti deilunnar sé tekinn út úr og lögfest kaup, að því er þann hluta snertir. Að lokum vil ég taka undir þau orð hæstv. fjmrh. að það undrar mig, að ágreiningur skuli vera slíkur milli Alþfl. og Framsfl. um lausn þessarar deilu, þar sem báðir flokkar viðurkenna, að nauðsynlegt sé að leysa dellu þessa með valdi Alþingis. Þetta undrar mig, þar sem ágreiningurinn er ekki meiri en það, að Alþfl. vill ganga inn á þá reglu, sem engu síður er hættuleg, að lögfesta kaupgjald, heldur en að ganga inn á gerðardóm, eins og jafnaðarmenn gera í öðrum löndum, - að þetta skuli valda því, að Alþfl. dregur sinn mann út úr stjórninni. Ég held það sé vafalítið, ef ekki vafalaust, að það, sem þessu veldur, að Alþfl. treystist ekki til að fallast á þessa lausn, er, hvernig málum er þar háttað. Og það vil ég segja til Kommfl. út af þeim ummælum, sem hér hafa fallið, að ef nokkrir eiga þátt í því öðrum fremur að torvelda samvinnuna í stjórninni, þá hafa það verið kommúnistarnir, á þessu tímabili. Það er ástæðan til þess, að verkalýðsflokkurinn hér treystir sér ekki til að ganga inn á þá lausn mála, sem þrisvar sinnum hefir verið farin í Noregi, sem fyrir fáum dögum hefir verið farin þar; þrisvar sinnum í Danmörku, og á árinu 1936 var látin gilda í ýmsum deilum bæði af kommúnistum og jafnaðarmönnum í Danmörku og Frakklandi. Kommúnistar hér á landi hafa beitt sinni áróðursstarfsemi svo mjög, að forvígismenn verkalýðshreyfingarinnar telja hana ekki nægilega sterka til þess, að hægt sé að haga sér á sama hátt og menn í ábyrgum stjórnmálaflokkum, sem standa að ríkisstjórn, hafa gert í öðrum löndum, þar sem verkalýðshreyfingin var nægilega sterk. Í Danmörku gat Stauning sagt við sína menn: Ég verð að ganga inn á þetta, því að ég geng aldrei inn á að vernda slagsmálaréttinn til að eyðileggja þjóðfélagið. Til þess er verkalýðshreyfingin nægilega sterk í Danmörku og ýmsum öðrum löndum, að hægt er að segja hiklaust sannleikann og leiða verkalýðinn þær brautir, sem þjóðarnauðsyn krefur. Ég ætla svo ekki að segja um þetta fleiri orð. Það hefir verið spurt um það, hvaða tryggingu ég hafi fyrir því, að þessum l. verði fylgt g þarf ekki að svara þessu frekar en ég gerði í Ed. í dag, að ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að Íslendingar séu á jafnalvarlegu augnabliki eins og nú það ólöghlýðnari heldur en nágrannar okkar, Norðmenn og Danir, að þeir hlýði ekki samskonar lögum eins og þeim hafa verið sett. Það er sú trygging, sem ég fullkomlega treysti á.

*Héðinn Valdimarsson: Hæstv. atvmrh. minntist á þá lausn þessa máls, sem alþýðuflokksmenn komu með í Ed. Ég lít svo á, að hún sé dálítið athugaverð. Því að þar er farið fram á að lögfesta kaupgjald, án þess að sjómannafélagið hafi gert nokkra samþykkt um það, og það álit ég, að ætti að vera fyrsta skilyrðið fyrir því, að Alþfl. bæri slíkt fram, að málið hefði á bak við sig þá menn, sem er verið að ákveða kaupið fyrir. Ég tel það að vísu líklegt, að ef þetta hefði verið borið upp út af fyrir sig, þá mundu sjómenn hafa samþ. það. En þetta hefir ekki gerzt. Og í öðru lagi er það að athuga við þá lausn málsins, að það er engin frekari trygging fyrir því, að skipin komist út, heldur en með þessu. Aftur á móti get ég ekki fallizt á aðfinnslur hæstv. atvmrh. gegn því að leysa þetta gegnum bankana. Því er svo farið um svo að segja öll þessi skip, að skuldir þeirra liggja í bönkum, og maður veit, að þau skulda meira en þau eiga; bankarnir geta því ráðið um þetta eins og þeir vilja. Þegar ekki munar meira frá því, sem sjómenn mundu gera sig ánægða með að semja um, sem annaðhvort liggur í hærri premíu eða vinnutryggingu, þá geta bankarnir ákveðið hér um, enda þótt ekki sé búið að láta gera þá rannsókn, sem hæstv. atvmrh. er að tala um. Ég efast ekki um, að í bönkunum séu menn nokkurnveginn kunnugir þeim fjárhag öllum. Væri samhliða því hægt að gera þá ákvörðun, sem þarf, til þess að gera upp togarafélögin og til að reyna að koma þessum rekstri á raunverulega heppilegan grundvöll, svo að hann gæti a. m. k. mætt öllum sanngjörnum kröfum á hendur útgerðarmanna. Aftur á móti álít ég kröfuna um gengisfali vera algerlega pólitísks eðlis. Það væri þokkalegt ef sjómenn ættu að fá gengislækkun ofan á það, að kaup þeirra er skammtað með lagaákvæðum. Aðeins vil ég segja viðvíkjandi því, sem báðir framsóknarráðherrarnir hafa verið að tala um gerðardóm í öðrum löndum, þar sem jafnaðarmenn hafa staðið að, að það er einmitt þessi munur, að þeir hafa gert slíkt, ef þeir hafa haft verkamannasamtökin á bak við sig. En því er ekki til að dreifa um þetta mál, sem hér er um að ræða. Í þessum málum eru alveg ákveðnar flokkssamþykktir um það að vera á móti lögþvinguðum gerðardómi. Og ekki hefir komið neinn vilji frá sjómannafélaginu til þessa, heldur mótmæli.

*Einar Olgeirsson: Hæstv. atvmrh. ræddi nokkuð um afstöðu verkalýðsflokkanna, Alþfl. og Kommfl., í sambandi við frv. það, sem liggur fyrir. Ég hefi látið svo um mælt, að þessir tveir flokkar myndu standa saman í baráttunni á móti þessum gerðardómi. Og það er þegar komið fram, því að sú barátta er háð þegar á þingi. Hinsvegar tók ég ekki sérstaklega til umræðu það mál, sem Alþfl, hefir borið fram í Ed. og ennþá liggur þar í salti - og alls ekki er hér til umr. -, að lögskipa þau kjör, sem sáttasemjari lagði seinast til, enda hefir Kommfl. þegar í hv. Ed. tekið afstöðu á móti því, eins og eðlilegt var, þar sem það stefnir í sömu átt og gerðardómur, þ. e. a. s. að lögþvinga kaup og kjör í einni atvinnugrein. Það er því samskonar brot á því „prinsipi“, sem við viljum halda við og varðveita, eins og gerðardómur er brot á því, þó að það gangi hinsvegar skemmra og yrði frekar viðunandi fyrir sjómenn, ef öðru hvoru ætti að una. En það felur hinsvegar ekki í sér frekari tryggingu fyrir því, að gert sé út. Kommfl. stendur alveg eindregið á móti hverskonar lögþvingunum, sem beitt er gegn verkalýðnum í baráttu hans um sæmileg kjör og kauphækkanir. Og mér er nær að ætla, að þrátt fyrir frv., sem Alþfl. bar fram í Ed., hafi hæstv. atvmrh. ennþá trú á því, að hægt væri að leysa þetta mál án lögþvingunar - líka án frv. Alþfl. -, ef gæfist frestur til þess að geta rætt við sjómenn almennilega viðvíkjandi því. Ég held það sé ekki fullkomlega skoðun hæstv. atvmrh., að það sé enga aðra leið að fara en aðra hvora þessa lögþvingunarleið, - að ekki sé hægt að komast að samningum á eðlilegan hátt með samkomulagi við sjómenn. Ég verð að segja í því sambandi, að það er engum efa bundið, að við kommúnistar höfum gert það, sem við höfum getað, á þessum fundum, sem haldnir hafa verið í sjómannafélaginu, til þess að reyna að fá fram einhverjar slíkar till. til sátta, sem hægt væri að ganga að. Seinast á fundinum í kvöld var borin fram af hendi Kommfl. till. um það, að sjómannafélagið gengi inn á till. sáttasemjara eins og hún var, að því viðbættu, að annaðhvort hækkaði premian ofurlítið á síldinni eða að tryggð yrði útgerð í 6–8 vikur á saltfisksvertíðinni. Ég held að ég megi fullyrða, að þessi till. hafi átt fylgi meiri hl. allra fundarmanna, og ef fundur yrði haldinn aftur í sjómannafélaginu, þá yrði reynt til fulls, hvort ekki væri hægt að fá sjómenn til að gera tilboð um eðlilega lausn á þessari deilu. Og þá væri ekki amalegt fyrir stj. að fá tryggt, að saltfisksvertíðin yrði 2 mán. Ég verð að segja, að þessi afgreiðsla málsins er ekki til þess fallin að auka virðingu þjóðarinnar fyrir þinginn. Við höfum nú setið hér í einn mánuð og lítið verið gert. Fundir hafa staðið í 15–20 mín., stundum einn klukkutíma á dag; aðallega verið framkvæmt að vísa málum til n. Og ef verið hefir um að ræða einhver mál til hagsbóta fyrir verkalýðinn, þá er óhugsandi, að þau mál fáist úr n. aftur. Nú er hér komið mál, sem verkalýðurinn er á móti. Það er ekki rætt í einar 20 mín. og síðan vísað til n. Nú er ómögulegt að fá að athuga málið í n., þótt ekki væri nema nokkra klukku tíma. Í þessu frv. felst þó skipun gerðardóms, sem á að rannsaka viðvíkjandi kaupi og kjörum, til þess að hann geti kveðið upp sinn dóm. Það á að gefa þessum mönnum þó nokkurra daga frest, en það á að pína málið gegnum þingið á 12 tímum. Það má ekki fara í n. í þinginu; þó að annar stjórnarflokkurinn og ráðh. hans biðji um hálfs eða eins sólarhrings frest, þá er ekki nærri því komandi. Ég er hræddur um, að verkalýðurinn á Íslandi fái ekki aukna virðingu fyrir þingi, sem hundsar þannig hverja einustu till., sem fram kemur. Við kommúnistar höfum í tvö skipti flutt till. um, að lagfært yrði það, sem aflaga fer um greiðslu verkkaups. Það eru sömu till. og þær, sem Skúli Thoroddsen bar fram fyrir 30 árum, en það er ekki nálægt því komandi, að hægt sé að fá hv. þm. til að segja álit sitt á því. Þá er einkennilegt, þegar fram kemur frv., sem fer í bága við réttindi verkalýðsins, þá er það keyrt í gegnum þingið á 12 tímum, enda verður lítið um málsvarnir af hendi þeirra manna, sem fegnastir eru þessu máli, en það eru sjálfstæðismenn. Þeir nudda nú saman höndunum af ánægju, einkum þó hv. þm. G.-K., og ég veit, að framsóknarmenn fylgja málinu ekki með eins glöðu geði og sjálfstæðismenn, enda hefir formaður Sjálfstfl. ekki treyst sér til að verja þá afstöðu, sem útgerðarmenn eða Sjálfstfl. hafa í togaradeilunni. Þá minntist hæstv. forsrh. á það í svari sínu til hæstv. atvmrh., þar sem hann bað um frest í málinu, að það væri opin leið fyrir báða aðilja að semja, þó að búið væri að setja l. um gerðardóm. En ég vil bara spyrja hæstv. ráðh.: Dettur honum í hug, að togaraútgerðarmenn fáist til að semja við sjómenn eftir að þeir eru búnir að fá gerðardóm upp á höndina? Það dettur þeim ekki í hug. Þeir vilja fá gerðardóm, til þess að þeir þurfi ekki að semja, og til þess vilja þeir nota Alþingi sem fótatusku fyrir sig. Það er ómögulegt fyrir sjómenn, eftir að búið er að setja l. um gerðardóm, að tryggja betri kjör við útgerðarmenn. Það eina, sem þeir gætu, væri að stræka á flotanum áfram, og flotinn færi ekki út.  Hæstv. forsrh. kom hér með tilvitnanir í önnur lönd. Margt má læra af tilvitnunum í önnur lönd. Fyrst minntist hann á Noreg. Einu sinni voru samþ. l. um vinnu, sem verkamenn kölluðu þrælalög. Þau urðu aldrei annað en máttlaust pappírsgagn. Og fyrst talað er um Frakkland, þá vil ég minna á, að þar hafa kommúnistar aðeins verið með þeim ákvæðum snertandi vinnulöggjöf, sem hafa verið til öryggis verkalýðnum gegn atvinnurekendum. En þegar um var að ræða að koma á samningum milli flokkanna, sem standa að frönsku stj., um mál eins og vinnulöggjöf, þá voru gerðar óvenjulegar ráðstafanir, eins og nú um mánaðamótin, þegar klukkan var stöðvuð og látin standa í meira en sólarhring og þingfundum haldið áfram og samræðum milli sósíalradikalflokksins. sem svarar til Framsfl. hér, og kommúnista og sósíalista. Ef hæstv. forsrh. vildi nú taka Chautemps sér til fyrirmyndar, þá ætti hann að vilja fresta þessu máli í 24 tíma. Hann þyrfti ekki einu sinni að stöðva klukkuna, hún mætti ganga. Ef hæstv. ráðh. vill vitna í útlönd, þá má kenna honum hitt og þetta.

Hvernig er verkfallsrétturinn í Rússlandi?

Já, hvað yrði gert við togaraeigendur þar, ef þeir vildu gera stöðvun? En þar er búið að gera upp Kveldúlfana, svo að slíkt kemur ekki til. Hér er um það að ræða, hvort Framsfl. vill standa með vinnandi stéttunum eða þeirri litlu klíku, sem ennþá telur sig drottna yfir togaraútgerðinni. Ég skal þá ekki fara fleiri orðum um þetta, en koma að því, hvernig á því stæði, að samvinna stjórnarflokkanna væri í hættu. Vildi hæstv. ráðh. þar koma einhverri sök á hendur kommúnistum. Hæstv. ráðh. vildi meina, að í sambandi við þessa deilu hefðum við komið með einhver yfirboð, elns og Jónas frá Hriflu orðar það, og neytt Alþfl. til að taka þá afstöðu, sem þeir hafa tekið. Hvaða afstöðu höfum við tekið í þessari deilu? Hæstv. ráðh. veit, að á þeim fundi sjómannafélagsins, þar sem ákveðið var að hækka þann taxta, sem gilt hefir, þá komum við fram með þá till., að sami taxti yrði látinn gilda áfram, nema tekin yrði upp barátta um kjörin á síldveiðunum. Ekki vorum við með yfirboð þar, því að þar voru aðrir með róttækari till. en við, þar sem lagt var til, að taxtinn skyldi hækkaður. Ekki vorum við kommúnistar þar að hræða Alþfl. til að fara út í eitthvað, sem var of róttækt. Og með þeirri till., sem einn af okkar félögum í sjómannafélaginu bar fram í kvöld, þar er einnig greinilega sýnt, hvað við kommúnistar viljum gera í þessu sambandi. En það, sem hefir vantað, er, að fulltrúar sjómannastéttarinnar væru sammála, og í öðru lagi hefir það vantað, að Framsfl. vildi taka tillit til sjómannastéttarinnar og sjómannafélagsins og semja við þau. Og í því sambandi komum við að því, hvar sökin liggur, hverjum það er að kenna, að spillzt hefir samkomulagið milli stjórnarflokkanna. Það hefir verið unnið að því leynt og ljóst af formanni Framsfl., hv. þm. S.- Þ., í hverju málinu á fætur öðru að reyna að fá samkomulag við Íhaldið. Og samtímis því hefir hann slegið í borðið og haldið uppi þeirri pólitík, að það næði engri átt að semja við báða verkalýðsflokkana; samstarf við Alþfl. kæmi ekki til mála, ef hann hefði samstarf við kommúnista. Nú er það vitanlegt, að Framsfl. hér á Íslandi gæti út frá sínu „prinsipi“ verið fullkomlega eins þekktur fyrir að hafa samvinnu við kommúnista eins og samsvarandi flokkar á Frakklandi eða Spáni. Ekkert „prinsip“ ætti að hindra það, að Framsfl. gæti haft samvinnu við þá flokka, sem íslenzkur verkalýður hefir myndað. Það, sem Kommfl. hefir lagt til málanna á síðasta þingi og þessu, er ekki svo róttækt, að ekki sé hægt fyrir hvern skynsaman borgaraflokk að ganga inn á það. Flokkurinn hefir stillt till. sínum svo í hóf, að ef Framsfl. vill stinga hendinni í eigin barm, þá sér hann, að okkar till. eru svipaðar þeim, sem hann flutti, þegar hann var í stjórnarandstöðu eða þegar kosningar voru fyrir dyrum. Það þarf því ekki að tala um, að við kommúnistar höfum verið með yfirboð, sem hafi gert stjórnarfl. erfitt fyrir. Það eina, sem hægt er að segja, er, að það hefir verið óánægja, ekki aðeins hjá Alþfl. mönnum, heldur einnig hjá mörgum kjósendum Framsfl., yfir þeirri pólitík, sem rekin hefir verið, og við höfum reynt að knýja fram breyt. á þeirri pólitík. Það var því út í bláinn sagt, þegar hæstv. forsrh. er að tala um, að við kommúnistar höfum verið að reyna að spilla stjórnarsamvinnunni. En við höfum reynt að knýja fram pólitík, sem er í samræmi við kosningaloforð þeirra og stefnuskrá og vilja kjósendanna, sem hafa kosið þá á þetta þing. Ég álít því, að ástæðurnar fyrir því, að stjórnarsamvinnan springur, sé að finna í aðgerðum hægri arms Framsfl. annarsvegar og hinsvegar afstöðunni milli verkalýðsfélaganna innbyrðis. Við stöndum nú frammi fyrir því, að svo framarlega sem þetta frv. verður samþ., þá sé sú stjórnarsamvinna, sem staðið hefir undanfarið, búin að vera. Og þó að kjósendur Framsfl., Alþfl. og Kommfl. hafi látið í Ijós vilja sinn um róttækari stjórnarstefnu, þá er svo langt frá, að þær hafi verið framkvæmdar, að hér er þvert á móti stigið spor í öfuga átt. Og þá er vitanlegt, að ástandið er það alvarlegt, að fyrir þá menn, sem öll þessi ár, eins og ráðh. Framsfl., hafa staðið í þessari samvinnu og vita, hvernig stemningin er úti meðal kjósendanna, er það alvöruleysi að ætla sér að afgr. þetta mál, eins og nú lítur út fyrir að eigi að gera, í staðinn fyrir að velta þó ekki væri nema 21 tíma frest, svo að hægt væri að taka þetta mál fyrir einu sinni enn í sjómannafélaginu og reyna að fá eðlilega lausn á því. Ég get ekki skilið það ofurkapp, sem lagt er á þetta mál, út frá neinu venjulegu sjónarmiði, en það hljóta að vera öfl frá hægra armi Framsfl., sem alltaf hafa viljað sundra stjórnarsamvinnunni. sem knýja svo á, til þess að nota tækifærið. Það þarf ekki annað en að líta framan í hv. form. Framsfl. Hægra brosið er komið yfir allt andlitið.