Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: Um leið og Pjetur Jónsson, þm. S.-Þ., var skipaður atvinnumálaráðherra, hefir hann gengið úr nefndum þeim, er hann var kosinn í á öndverðu þingi, og hefir nú flokkur sá, er hann telst til, nefnt til í sæti hans í fjárveitinganefnd Magnús Kristjánsson, þm. Ak. Er aðferð þessi, um fyllingu nefnda orðin föst þingvenja, og tel jeg því eigi þurfa að bera málið undir hv. deild.

Frsm. (Sveinn Björnsson) Háttv. Ed. hefir gert eina breytingu við þetta frv. Það hefir ekki unnist tími til að ræða þá breytingu á fundi í stjórnarskrárnefndinni, en þar sem breytingin ekki felur í sjer neina efnisbreytingu, heldur er þannig vaxin, að deildinni hefir þótt betur fara að hafa ekki ákvæðin um stundarsakir í kosningalögunum frá 1915, og ekki þótt nauðsynlegt að hafa seinni hluta ákvæðisins. Jeg tel breytinguna til bóta og vænti því, að þessi hv. deild samþ. frv. óbreytt.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg býst ekki við, að það þurfi að hafa langan formála með þessu frv. Það er ljóst og einfalt. Jeg vona, að hv. deildarmenn sjái, hve nauðsynlegt það er fyrir stjórnina að hafa slíka heimild. Má vera, að stjórnin geti gert það án laga, en vissara tel jeg, að hún hafi þessa lagaheimild. Jeg álít ekki nauðsynlegt að setja frv. í nefnd, því það hefir verið í nefnd í hv.Ed. Jeg vona, að málið fái fljótt fram að ganga, og verði að lögum á þessu þingi.

Flm. (Einar Árnason) Hvað því viðvíkur, að málið sje fengið sýslunefnd til athugunar áður en lög eru sett um það, skal jeg geta þess, að jeg hefi borið þetta frv. undir lögfræðing, og hefir hann ekkert fundið athugavert við þessa tilhögun á málinu. Annars er jeg ekki á móti því, að frv. sje vísað til nefndar, ef trygging er fyrir því, að hún afgreiði það svo fljótt, að það dagi ekki uppi í þinginu. Verði málið sett í nefnd, mun jeg að sjálfsögðu láta hana fá samning þann, sem frv. er bygt á, til athugunar.

Magnús Kristjánsson Jeg álít þýðingarlaust að ræða þetta mál, býst við, að það nái fram að ganga án mótmæla. Ed. hefir fallist á það. Frv. fer ekki fram á annað en að stjórninni veitist heimild til að veita undanþágu frá þeim skilyrðum, sem útheimtast til að stjórna bifreiðum. Margir einstakir menn eignast bifreiðar sjer til gagns og gamans, og það getur verið mjög bagalegt fyrir þá, ef þeir geta ekki notað einhvern heimamanna sinna til að stjórna þeim. Ef til vill eru þá ekki fáanlegir menn, sem uppfylla skilyrðin. Það hlýtur að vera öllum ljóst, að þó undanþága þessi sje leyfð, þá getur varla tjón af henni hlotist, því hver unglingur, sem prófi hefir náð, ætti að vera fær um að stýra bifreið. Jeg vona, að hv. deild telji það ekki hættulegt, þótt þessi undanþága verði veitt.

Pjetur Þórðarson Jeg ætla að leyfa mjer að mælast til þess, að þessu máli verði hraðað svo, að það gangi í gegn óbreytt á þessu þingi. Ástæðan er sú, að jeg þekki þess nokkur dæmi, að fullorðnir menn, sem fengið hafa ökuskírteini, eru ekki eins færir um að stýra bifreiðum eins og t. d. synir þeirra, sem ekki eru búnir að ná fullum aldri. Af þessari ástæðu er frv. fram komið, og sje jeg ekkert á móti því, að þessi undanþága sje leyfð. Jeg vil mælast til þess við hæstv. forseta, að hann sjái um. að málinu verði fram haldið með þeim hraða, að það verði útkljáð á þessu þingi.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þarf ekki miklu við að bæta það, sem hv.frsm. (P. O.) sagði við fyrri umr. þessa máls. Það er rjett, að flotamálaráðuneytið danska mun hafa hjer við land tvö varðskip að meira eða minna leyti í ár, og ber að viðurkenna þetta með þakklæti, því að ekki ber þeim eftir sambandssamningnum skylda til meiri strandvörslu nú en fyrir ófriðinn. Það er að vísu svo, að strandgæsla hefir hjer verið nokkuð í molum, meðan stríðið stóð, en þess ber að gæta, að um langt skeið var Íslands Falk einasta fólksflutningaskipið milli Íslands og útlanda, og fór þá margar ferðir fram og aftur beint í okkar þágu. En meðan stríðið stóð vildi svo til, að mikillar varðgæslu þurfti ekki, í samanburði við þörfina annars. Jeg vil taka það fram, að vel getur farið svo, að varðgæslan verði minni en ella vegna kolaleysis. Að vísu átti flotamálaráðuneytið hjer talsverðar birgðir af kolum, sem ætluð voru varðskipunum. En vegna kolavandræðanna hjer nú hefir íslenska stjórnin beðið um og fengið talsvert af þessum birgðum til eyðslu í landi. Ef örðugleikar verða að fá kolin frá Bretlandi aftur, og þá á því að endurborga þetta lán, þá dregur það úr landvörninni. Annars mun landsstjórnin athuga mál þetta alt og gera sitt til bóta á strandvörnum.

Flm. (Jón Sigurðsson) Eins og kunnugt er, hagar svo til, að Hjeraðsvötnin skiftast neðarlega í hjeraðinu í 2 stórar kvíslar og skifta þannig útparti hjeraðsins í 3 hluta. Þau hafa frá ómunatíð verið hinn versti farartálmi, því um vöð á Hjeraðsvötnum er tæplega að ræða fyrir utan Flugumýri, sökum sandkviku og stöðugra breytinga. Þetta hefir verið því bagalegra, sem aðalverslunarstaðurinn, Sauðárkrókur, er vestan megin fjarðarins og því vestan við báðar Hjeraðsvatnakvíslarnar. Nokkuð bætti það úr samgönguvandræðunum, þegar brúin á Hjeraðsvötnum austari var bygð, skömmu fyrir aldamót, en sú brú var endurbygð 1918. Á Hjeraðsvatnaós vestari hefir aftur á móti verið dragferja um langt skeið, þótt staðhættir hafi verið þess valdandi, að hún hafi oftlega ekki orðið notuð, er hennar var mest þörf. Vil jeg skýra þetta nokkru nánar. Vestan við ósinn liggur mjór tangi milli sjávar og Hjeraðsvatna, sem knýr þau til að falla til sjávar í tiltölulega mjóum farvegi, hinum svo nefnda Vesturós. Við þennan tanga verður ferjan að lenda. Er það gott að sumarlagi, en í norðanátt að haustinu gengur brimið alveg yfir tangann. Getur þá hver og einn getið sjer til, hvernig sje að ferja. Þegar þannig fellur, er það oftlega fullkomin lífshætta. Við þetta eiga allir þeir að búa, sem búsettir eru í útparti hjeraðsins austanverðum og sækja verslun til Sauðárkróks. Haustið 1918 voru stöðug norðanillveður, svo óferjandi var yfir ósinn svo klukkutímum og jafnvel dögum skifti. Ættu allir að geta sjeð, hversu mikið fjártjón og óþægindi það muni hafa í för með sjer að liggja þannig teptur dögum saman með fjölda fjár og klyfjahesta. Það er því ekki undarlegt, þótt almennur áhugi sje vaknaður fyrir að fá bót ráðna á þessum samgönguvandræðum, enda fjársöfnun þegar hafin í því skyni. Verkfræðingarnir hafa verið beðnir að rannsaka brúarstæðið, en enn þá eru það að eins ófullnægjandi botnrannsóknir, eftir því sem vegamálastjóri hefir tjáð mjer. Það er almenn ósk hjeraðsbúa, að þessum rannsóknum verði lokið sem fyrst, því þá fyrst, eins og hv. deildarmenn geta sjeð, er hægt að undirbúa þetta mál sæmilega af hálfu hjeraðsbúa, með fjársöfnun o. fl.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Það var eins og við mátti búast, þegar gengið var frá launalögunum á síðasta þingi, að eitthvað myndi það fram koma við reynsluna, sem þyrfti lagfæringar við, og það hefir nú farið svo líka með fleira en eitt atriði, og þá hefir það komið fram, sem eðlilegt var, að þeim atriðum, sem lagfæra átti, hefir verið vísað til fjárveitinganefndar, en nú hefir tíma þingsins verið svo háttað, að fjárveitinganefnd hefir ekki getað komið fram með í lagaformi það, sem hún helst hefði óskað, en þetta frv. er það eina, sem hún hefir getað afgreitt frá sjer í frumvarpsformi. Þetta frv. er nokkurskonar lögskýring. Þannig er mál með vexti, að þegar launafrv. kom frá hæstv. stjórn til síðasta þings, þá var ekki gert ráð fyrir neinni breytingu á póstlögunum, og upp í það teknir allir póstmenn, með þeim stöðum og nöfnum, sem þeir þá höfðu, og þannig kom frv. frá nefndinni, en síðar kom fram frv. frá fjárhagsnefnd, og var þá sú breyting á orðin, að nokkrar stöður póstmanna, bæði úti um land og hjer í Rvík, höfðu fengið ný nöfn, án þess að starfsvið þeirra breyttist í nokkru verulegu. Nú hefir stjórnarráðið skilið lögin þannig, að menn þessir, sem nú ganga inn í embætti með nýjum nöfnum, ættu ekki að fá aldursbætur, þótt þeir hafi gegnt sömu störfum, en undir öðru nafni. Stjórnin hefir tekið þetta bókstaflega, þótt tilætlunin væri önnur, og það þrátt fyrir, að frsm. málsins í Ed. (K. D.) tók það skýrt fram í sinni framsögu, að þessir menn fengi aldursbætur, og sama hafði hæstv. forsætisráðh. (J. M.) þá látið í ljós undir umr. Það er líka öllum skiljanlegt, að þetta hlýtur að hafa verið meining launamálanefndar í fyrra, en þó að það væri ekki neinn vitnisburður til frá mjer um anda laganna, þá væru lögin sjálf til að sanna það, því að í lögunum sjálfum, þar sem eitthvað svipað hefði getað orðið vefengt, er það beint tekið fram í 7. gr. þeirra. Segjum til dæmis, að einhver hafi gegnt stundakennarastöðu, þá skal telja starfsár hans sem embættisár, þrátt fyrir það, þótt hann hafi ekki haft fast starf. Sama er að segja um aukapresta og aukalækna, en þá munu víst finnast menn, sem kunna að segja, að úr því að nefndin ekki tók þetta fram í launalögunum, þá hafi hún ætlast til, að farið væri eftir bókstaf laganna, en nefndinni datt ekki í hug, að lögin yrðu skýrð á þann hátt, og satt að segja varaði sig heldur ekki á þessu og athugaði það ekki nógu vel, þar sem þessi breyting varð ekki á frv. fyr en liðið var mjög á störf nefndarinnar. Jeg get nefnt ýms dæmi til að sýna það, hve fjarri sanni það er að ætlast til þess, að sumir af póstmönnunum sjeu taldir sem nýir menn í þessum störfum. Jeg ætla þá að leyfa mjer að byrja á póstmeistaranum. Póstmeistarinn í Reykjavík hefir verið, eins og kunnugt er, yfirpóstmeistari alls landsins. En samkvæmt ákvörðun síðasta þings hefir verið breytt um nafn hans, og heitir hann nú aðalpóstmeistari. En breytingin er líka aðallega í þessu einu fólgin, er aðallega nafnbreyting, þó að ef til vill örlítið hafi bæst við af störfum. Getur það nú komið til mála, að okkar póstmeistari, sem gegnt hefir svo mörg ár því starfi, sje skoðaður sem spánnýr í embætti, þó breytt hafi verið um titil hans? Þetta má líka ljóst sjá af brjefi póstmeistara til stjórnarráðsins, þar sem hann kemst svo að orði, að ef hjer sje um nýtt embætti að ræða, þá sje sjálfgefið, að hitt sje lagt niður, og kjósi hann þá heldur að komast á biðlaun. Þá kemur póstmeistarinn á Ísafirði til athugunar. Áður hjet sá maður póstafgreiðslumaður, en nú heitir hann póstmeistari, en starfið er með öllu óbreytt. Fyrir þessum manni stendur því alveg eins á, að hann fer á mis við þær aldursbætur, sem honum í raun og veru ber með rjettu. Hann er látinn gjalda þess, að löggjafarvaldið finnur upp á því að kalla hann öðru nafni. Og hið sama, sem um þessa hefir verið sagt, gildir einnig um hina aðra, og þarf þar ekki fleiri orðum um að fara. En þar sem nú stjórnin þegar hefir gefið úrskurð um þetta, þá fanst nefndinni, að hún gæti ekki gert út um þá deilu öðruvísi en með lagabreytingum, því auðvitað getur ekki komið til mála, að þingið fari að koma með lagaskýringar þvert ofan í stjórnarráðið. Annars er það dálítið einkennilegt, að að eins einn maður við pósthúsið fær aldursbætur eftir úrskurði stjórnarráðsins, en aðrir ekki. Jeg vil svo ekki vera að þreyta deildina með umr. um einstök atriði þessarar greinar, nema ef einhver mótmæli kunna að koma fram, sem jeg á bágt með að trúa. Jeg get að vísu tekið það fram til skýringar, að frá sjónarmiði síðasta þings er hjer ekki um neinar launabætur að ræða, heldur að eins fullkomnun á því, sem það ætlaðist til. Þá er annað atriði, viðvíkjandi fyrsta bókaverði landsbókasafnsins. Hjer er öðru máli að gegna. Þessi maður, sem hjer ræðir um, gegndi fyrst lengi störfum fyrir annan mann, en var fyrst skipaður 1. jan. 1919. Hann hefir nú farið fram á, að aldursbætur nái fyrir allan tímann, og þá líka þann tíma, sem hann var settur. Hæstv. forsætisráðherra (J. M.) hefir líka fallist á þessi tilmæli og mælt með því, að þessum óskum hans yrði fullnægt. Fjárveitinganefndin hefir sömuleiðis fallist á, að þessar kröfur sjeu sanngjarnar og vel samræmanlegar við sum ákvæði launalaganna, ekki síst þegar þess er gætt, að þessi maður hefir undanfarið borið skarðan hlut frá borði af ríkisins hálfu, eins og reyndar fleiri starfsmenn þess. Það liggur í augum uppi, að nefndin ætlast til þess, að þessi lagfæring gangi í gildi frá sama tíma og launalögin. Jeg vænti svo fljótrar afgreiðslu, og geri ekki ráð fyrir að þurfa að fjölyrða meira hjer um.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg skal taka það fram, að jeg get ekki talað frá þessu sæti eins og skyldi, þar sem jeg hefi ekki talað við stjórnina um það, á hverju hún byggi þennan úrskurð, sem hjer á að fá leiðrjettan. Jeg hefi þess vegna engu yfir að lýsa frá stjórnarinnar hálfu, og get því ekki heldur tekið neina afstöðu viðvíkjandi því, er hv.frsm. (M. P.) virtist gefa í skyn, að stjórnin hefði ekki verið með öllu óhlutdræg, þar sem hún úrskurðaði einum manni aldursbætur, en ekki öðrum, sem eins eða líkt er ástatt fyrir. Annars lít jeg svo á þetta mál, að það vel megi bíða til næsta þings. Sje ekki, að það sje hundrað í hættunni, þó að sú leiðrjetting, sem hjer á að gera, komi ekki fyr en þá; sjerstaklega líka þegar það getur orkað tvímælis, hvort sú leiðrjetting er rjett eða sanngjörn eða ekki. Og það verður aldrei siglt fyrir öll annes, að gera mönnum jöfnuð. - Jeg skal svo ekki fara frekari orðum um þetta; að eins vekja athygli á því, að það var alveg rjett hjá hv. fjárveitinganefnd að láta leiðrjettinguna frekar koma í lagaformi, ef hún ætti að gerast, heldur en að vera að koma fram með nokkrar lögskýringar.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Það var fallega gert af hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) að gera tilraun til þess að bera blak af fyrverandi stjórn. En það var reyndar óþarfi, þar sem jeg var alls ekki að væna hana um neina hlutdrægni. Jeg var að eins að benda á ósamræmið, sem hjer ætti sjer stað en kom alls ekki nein hlutdrægni í hug. Hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) talaði enn fremur um, að þetta mætti vel bíða til næsta þings. En nefndin leit öðruvísi á það mál. Henni fanst einmitt, að þetta mætti ekki bíða, því hjer væri um misskilning að ræða, og þann misskilning bæri að laga sem fyrst. - Bæði jeg og ýmsir fleiri líta svo á, að dráttur á að laga þessar misfellur geti vel orðið til þess, að vjer missum þessa menn, sem standa vel í stöðu sinni, og enn fremur, að ekki megi draga að votta þeim samúð, ef þeir hafa orðið fyrir rangsleitni. Jeg skal svo að lokum geta þess, að það hafa komið fram fleiri erindi um launabætur, sjerstaklega frá póstmönnum utan Reykjavíkur. En tímans vegna lagði nefndin þetta ekki fyrir þingið, en vill láta póststjórnina um það, að ráða fram úr þessu, og gefa henni vald til þess að ráða starfsmenn sína fyrir það kaup, er þeir fást fyrir. Enda liggur það í augum uppi, að ekki má leggja niður þesskonar störf, þó ekki fáist menn í þau fyrir þær fjárhæðir, sem þingið gerði ráð fyrir; verður þá að eins að sjálfsögðu að leita aukafjárveitinga, ef fram úr því fer.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg tók ekki ræðu hv.frsm. (M. P.) þannig, að hann beindist að stjórninni með ásökun um hlutdrægni. En í síðari ræðu sinni mintist hann á misskilning hjá stjórninni, hvað úrskurðinn snerti. En það efast jeg um, að aðrir sjeu færari til þess að skýra lög en þeir, sem hafa haft þessi mál til meðferðar. En hver hafi verið meining launamálanefndar síðasta þings, hvort hún hafi til annars ætlast, það skal jeg ekki deila um. En hinu held jeg fram, að skýringin hafi verið rjett eftir lögunum.

Gunnar Sigurðsson Jeg skal ekki lengja neitt umr. um þetta mál. Jeg skal að eins geta þess, að jeg er þess fullviss, að skilningur hv. fjárveitinganefndar er rjettur á tilætlun síðasta þings. Annars furðar mig á þeim ummælum hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.), að þetta geti beðið. Hjer er um fátæka menn að ræða, og eflaust sjer hann það við betri athugun, að þeim, sem þurfa laun sín til nauðsynlegra útgjalda, getur orðið sú bið nokkuð löng. Hjer er ekki um nein aukin útgjöld að ræða, heldur rjetta og sjálfsagða skýringu á launalögunum frá í fyrra.

Frsm. (Sigurður Stefánsson) Jeg hefi gert grein fyrir því áður, eins og sjá má líka af nál., að nefndin hefir orðið ásátt um, að þetta mál yrði ekki afgreitt nú. Hjer er um nýmæli að ræða, og því gott, að það fái sem bestan undirbúning, enda engin ástæða til þess að hraða því. Nefndin hefir enga sjerstaka afstöðu tekið til málsins, en leggur til, að það sje lagt fyrir hjeraðsfundi og synodus, sem undirbúi það svo fyrir næsta þing. Jeg skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vænti þess fastlega, að stjórnin taki þetta mál til rækilegrar athugunar. Einn nefndarmannanna skrifaði undir álitið með fyrirvara, - vildi jafnvel helst engan biskup hafa, en að öðru leyti voru nefndarmenn á einu máli um að láta málið sæta þessum úrslitum, sem til er lagt.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Samvinnunefnd samgöngumála bárust í þingbyrjun margar umsóknir um styrki til flóabátsferða. Ein þeirra er um 30 þúsund krónur til flóabátsferða á Austfjörðum, milli Langaness og Hornafjarðar. Alls námu umsóknirnar röskum 72 þús. kr. til flóabátsferða, um Eyjafjörð, Ísafjarðardjúp og fyrir Suðurlandi, einkum sunnan Reykjaness. Á fundi samgöngumálanefndar var það samþykt með 7:5 atkv. að mæla ekki með neinni sjerstakri styrkbeiðni, en hafa atkvæði laus, svo nefndarmenn sjeu óbundnir, ef því verður hreyft á annan veg. Út af þessu hefi jeg leyft mjer ásamt 3 öðrum þdm. að koma fram með till., sem er á þgskj. 122. Jeg skal geta þess, að hjer er að eins farið fram á 2/3 hluta þess, sem upphaflega var um beðið, og að það er að eins styrkbeiðni fyrir yfirstandandi ár, en ekki til ársloka 1921. Á þgskj. 136, þar sem farið er fram á styrkveitingu til flóabátsferða með suðurströnd landsins, hefir styrkbeiðnin verið færð niður úr 20 þús. niður í 14 þús. fyrir yfirstandandi ár. En aftur á móti hefir umsókn um flóabátsferðir á Ísafjarðardjúpi, sem er 11 þúsund kr., ekki verið færð niður og hv. deild samþ. að veita þennan styrk, þó að síðasta þing hafi veitt 9 þús. kr. til sömu ferða. Mjer finst því vera fylsta ástæða til að ætla, að hv. deild taki þessu máli vel. Ekki hvað síst þar sem hjer er að ræða um styrk til flóabátsferða við strandlengju, sem er alt að ¼ hluti landsins, og þar að auki afskektari samgöngum stærri skipa en aðrir hlutar landsins, þannig hagar til, að margir útkjálkar eru samgöngulausir, nema þar sem hægt er að koma bátaferðum við. Jeg ætla að taka það fram, að þó að í greinargerð fyrir þessari till. sje bent á ferðastyrk, sem áður var veittur að eins í sambandi við „Regin“, er það ekki tæmandi skýrsla um það, hvað hafi verið lagt til ferðanna. Næstliðið ár var annar bátur styrktur með 15 þús. kr., svo alls hefir styrkurinn verið 33 þús. kr. Það er ekki til mikils mælst að fá minni styrk en áður, þrátt fyrir það, þó rekstur vjelbáta sje nú dýrari. Er til þess ætlast, að sýslusjóðir leggi til það, sem á vantar. Jeg finn ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Jeg tel það svo sjálfsagt, að það nái fram að ganga, og jeg trúi ekki fyr en jeg tek á, að hv. deild snúist illa við þessu. Á næstliðnu þingi var þessi till. feld, með það fyrir augum, að strandferðir þær, sem þarna yrðu, fullnægðu samgönguþörfinni, en reynslan hefir skorið úr, að þær eru ekki fullnægjandi, og á stöðum, sem ætlaðar voru 10–12 viðkomur á árinu, hröpuðu þær niður í 7–8 viðkomur. Þess vegna óska jeg, að till. mín verði samþ., þar sem vonir þær, sem bygðar voru á viðkomu þessara skipa, hafa brugðist.

Þórarinn Jónsson Ástæðan til þess, að þessar till. eru fram komnar hjer um þessar bátaferðir, er sú, að það komst allmikill glundroði á þetta mál í þinglokin á síðasta þingi. Þá voru 3 skip, sem höfðu strandferðir á hendi, og það verður ekki annað sagt en að þá væri málunum eins vel fyrir komið og hægt var. En í þinglok sagði sá maður, sem tekið hafði að sjer strandferðirnar fyrir Norðurlandi, að hann gæti ekki rekið þær, og hefir það kann ske nokkuð af því leitt, að inn kom fleygur í þetta mál, rjett fyrir þinglok. Eins og hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) gat um, þá bárust nefndinni þessi mál í hendur, en nefndin vildi ekki sem slík mæla með þessari beiðni, eins og sakir stóðu. Ástæðan var sú, að búið var að gefa út áætlun um strandferðir Sterlings á Norðurlandi. Jeg tek þetta ekki fram af því, að ekki sje full þörf á ferðum, heldur af því, að þörfin er víða og æskilegt, að jafnrjetti ráði hjer sem annarsstaðar. Eins og kunnugt er, hafa fyrirfarandi verið veittar 200 þús. kr. til strandferða við Húnaflóa, og ferðir Sterlings bundnar við þetta hjerað eins og önnur. Þess vegna finst mjer, að ef styrkbeiðnir þær til strandferða á Austfjörðum og Eyjafirði, er nú liggja fyrir þinginu, ná fram að ganga, þá verði út undan allmikið bil á strandlengjunni, eða allur Húnaflói, og því rjettmætt, að strandferðaskipið hafi fleiri viðkomustaði þar heldur en á þeim svæðum, þar sem flóabátur er. Þessu vildi jeg leyfa mjer að beina til hæstv. stjórnar. Allir eru óánægðir með ferðir Sterlings, en eftir kringumstæðum gat stjórnin ekki hagað sjer öðruvísi. Engum dylst, að alstaðar eru miklar ástæður til að fá frekari samgöngur en nú er áætlað, og þess vegna vil jeg alls ekki mæla á móti rjettmæti þessarar styrkbeiðni.

Þorleifur Jónsson Eins og háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) tók fram, er hann ræddi um till., þá eru líkindi til þess, að lítið verði um samgöngur á allstóru svæði þar eystra. Ætlast var til þess í fyrra, að skip Þorsteins Jónssonar gengi um þetta svæði, og auk þess „Suðurland“. En þetta hefir hvorttveggja brugðist, og eins og menn vita, hefir „Sterling“ engan viðkomustað á svæðinu frá Seyðisfirði til Reykjavíkur. „Suðurland“ er lítið skip, og get jeg því búist við, að það, þó að það gangi bæti ekki úr þeirri miklu þörf, er þarna er. Jeg álít því ekki fjarri, að þingið skerist hjer í leikinn. Jeg hafði úr mínu hjeraði beiðni um styrk frá þinginu til að annast flutning innan míns hjeraðs. Þá beiðni sendi jeg samgöngumálanefndinni, en fjekk enga áheyrn. Í sambandi við það vil jeg mæla með því, að hlaupið verði undir bagga með Austfjarðabátnum, einkum ef hann hefði viðkomustaði á Papós og í Hvalneskrók. Líka er það hin mesta nauðsyn að fá bátinn til að fara til Ingólfshöfða í Öræfum stöku sinnum. Nóg að gera. - Hefir sýnt sig með „Regin“.

Þorsteinn Jónsson Eins og fram hefir verið tekið, var samgöngumálanefndin ekki á eitt sátt um það, hvort veita skyldi fje til nýrra flóabáta eða ekki, en aftur var hún öll þeirrar skoðunar, að þeir bátar, sem hafa haft styrk, hafi ekki fullnægt þeim þörfum, sem hjer eru. Það var búist við því á þingi í fyrra, að samgöngur í ár yrðu betri en raun hefir orðið á, sjerstaklega á Austfjörðum. Þá var búist við því, að 3 skip gengju þar um slóðir, Sterling, Suðurland og skip Þorsteins Jónssonar. Vegna þess komum við ekki með neina fjárbeiðni inn á þingið í sumar sem leið. Þó okkar till. nú verði samþ., þá er upphæðin samt svo lítil, að jeg get efað, að nokkur sje fáanlegur til að rækja ferðirnar fyrir svo lítið; í fyrra var það mjög erfitt og bátarnir litlir og ónógir. Viðvíkjandi því, sem háttv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) sagði, að yrði till. okkar samþ., þá yrði að breyta áætlun Sterlings, þá lít jeg svo á, að ekki sje hægt að draga nokkrar hafnir undan, þó styrkur fengist. Fyrir okkur vakir það, að flóabáturinn gangi á milli þeirra hafna, sem Sterling kemur aldrei á; vil jeg nefna Skála á Langanesi, sem er einna mest fiskihöfn á Austurlandi, og þar sem útgerðin vex ár frá ári. Aðrar hafnir, sem nauðsynlegt væri að flóabátur kæmi á, eru hafnirnar við Hjeraðsflóa. Eins og jeg tók fram áðan, þá er mjög tvísýnt, að nokkur fáist til að gera út bát fyrir svo lítið, og okkur því ger hinn mesti óleikur, ef dregið væri af þeim höfnum, sem Sterling á nú að koma á. Styrkurinn verður þó altaf betri en ekkert - og betra að veifa röngu trje en engu.

Þórarinn Jónsson Örstutt athugasemd út af orðum hv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.) viðvíkjandi Sterlingsferðum. Í fyrsta lagi vil jeg geta þess, að undanfarið hefir það ekki verið venja, að styrkur væri veittur út í bláinn - heldur væri hann veittur þegar bátur væri fenginn. Ef nú fæst bátur til að gegna Austurlandsferðum, þá getur hann bætt svo úr þörfinni, að draga mætti úr viðkomustöðum Sterlings. Það er víða, sem Sterling kemur ekki, og jafnvel þar sem enginn flóabátur gengur. Jeg get því ekki verið samþykkur till., nema á þeim grundvelli, að ef bátur fengist, þá yrði fækkað ferðum og viðkomustöðum Sterlings þar eystra að sama skapi. Strax er jeg kom hingað suður, talaði jeg við 2. skrifstofu um það, að fjölga viðkomustöðum Sterlings á Húnaflóa, og það hygg jeg að gert verði, ef öll sanngirni fær að ráða, ef flóabátsstyrkur er veittur öðrum hjeruðum. Vil jeg því láta fela stjórninni að leiða þetta til lykta á sem hagkvæmastan hátt.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg vil leyfa mjer að hafa ofurlítinn inngang viðvíkjandi þingtímanum. Það hefir verið sagt áður, að þinginu ætti að verða lokið áður en Ísland færi, svo að þingmenn gætu farið með því; og í upphafi álitu sumir, að þinginu væri í raun og veru lokið, þegar búið væri að samþykkja stjórnarskrána og stofna nýja stjórn. Sje nú áformið um þingslitin fast, verða menn að gæta að því, að ekki er hægt að ræða alt mögulegt. Hjer má ekki tefja tímann, og hjer er því ekki tækifæri til að ræða samgöngumál, svo að nokkru gagni sje, og það hefir samgöngumálanefndin líka sjeð. Því miður er jeg nú ekki nægil. kunnugur áætlun strandsiglingaskipanna. Jeg hygg, að þær áætlanir, sem þingið gerði í sumar, hafi verið svo, að allir hafi mátt allvel við una, og að við það megi miða. Nú, þegar truflun komst á þessa áætlun með uppsögn um bát Þorst. Jónssonar, þá býst jeg við, að þingmenn hafi hugsað sjer, að þingið bætti úr henni, þar sem skakkaföll verða mest. En varla verður það með því, að hjeruðin hvert um sig fari að draga fram hvert sinn tota í kapp við annað hjer á þingi. Samgöngumálanefndin sem heild hefir ekki heldur treyst sjer til að koma með neinar tillögur út af þeim málaleitunum, sem fyrir liggja. Og á þessum örstutta þingtíma verður varla komið á því samræmi og hagkvæmni í þessum efnum, sem þörf er á, svo þessir einstöku styrkir verði að góðum notum. En verði einhverjir styrkir veittir, þá finst mjer það hljóta að breyta að einhverju leyti áætlun. Jeg er efins í, að fastar rútuferðir fyrir smáskip eða báta komi að bestum notum hlutfallslega til þess að fylla upp í skörðin á hinum ákveðnu ferðum. Einstakar tækifærisferðir geta oft komið að sannari notum og með minni kostnaði. Auk þessa er óvíst, hve kolavandræðin trufla hinar nýju strandferðaáætlanir. Væri jeg nú í samgöngumálanefnd, mundi jeg helst hverfa að því, eins og á stendur, að veita stjórninni einhverja fúlgu, er hún reyndi að verja til þess að bæta úr verstu ágöllum strandferðanna, og hefði hún til samráða og aðstoðar framkvæmdarstjóra Eimskipafjelagsins, sem er svo góðkunnur og þar að auki hefir með höndum stjórn landsskipanna.

Þorsteinn Jónsson Hv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) gat þess, að styrkur hefði ekki verið veittur, nema bátur hefði verið fenginn áður, og þingið hefði getað samið við þá menn, sem halda ætluðu bátnum úti. En jeg vil geta þess, að á þingunum 1917–1919 hefir styrkur verið veittur flóabátum á Austfjörðum, en það hefir aldrei verið vitanlegt, hvort bátur fengist, og sýslunefndir þar eystra og landsstj. hafa því orðið að taka þetta upp á sína arma. En jeg skal taka það fram, að þann mann, sem haldið hefir uppi þessum ferðum, hefi jeg talað við og spurt, hvort hann gæti haldið úti báti í þessum tilgangi. Hann kvaðst mundu geta það, en ekki með minni styrk en 30 þús. kr. úr landssjóði, ef það væri bátur á stærð við Regin. Á þessu bygði jeg það, að það er mjög erfitt að fá mann til að gera út bát á Austurlandi fyrir minna en 30 þús. kr. á ári. En viðvíkjandi þessu, sem rætt hefir verið um áætlun Sterlings, þá hygg jeg að ekki væri neitt hægt að draga úr henni. En eins og jeg tók fram áðan, var tilætlunin, að þessi bátur kæmi þeim höfnum aðallega að notum, sem Sterling kæmi ekki eða mjög sjaldan á, en það eru, eins og kunnugt er, margar hafnir austanlands, sem Sterling kemur aldrei á.

Þórarinn Jónsson Jeg vildi að eins gera stutta athugasemd. Jeg er þakklátur hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) fyrir uppástungu hans; hygg jeg, að það sje besta úrlausnin úr því sem komið er. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) vildi heldur láta styrkinn falla niður en breyta ákveðinni áætlun Sterlings. Þá virðast þessar bátaferðir ekki koma að svo miklu gagni, úr því þær að engu geta komið í staðinn fyrir Sterlingsferðir. Svo er það líka að fara aftan að siðunum, að veita styrk til bátaferða áður en nokkur bátur er fenginn. Jeg vildi mælast til þess, að tillögumenn vildu taka till. aftur, eftir að þeir hafa nú heyrt orð hæstv. atvinnumálaráðh. (P. J.).

Flm. (Sveinn Ólafsson) Hv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) taldi það vera að fara aftan að siðunum að veita styrk til bátaferða áður en bátur væri fenginn. En þar er því til að svara, að báturinn er þegar fenginn, eða að minsta kosti fengið fast tilboð. Þessari viðbáru þarf jeg því eigi að svara frekar, því ef viðkomustöðum og viðkomum standferðaskipanna yrði fjölgað norðanlands, en fækkað austanlands, yrði í raun og veru ekkert gert fyrir Austfirði, með því að láta þá hafa þennan styrk. Annars þýðir ekki að vera að tala um að vera fækka Sterlingsferðunum til Austurlands, því bæði er það, að Austfirðir eru út undan nú hvað samgöngur snertir á sjó, og svo er aðstaða þess landshluta, eins og öllum er kunnugt, þannig, að hann verður að hafa góðar samgöngur á sjó, og þýðir því ekkert að bera Austfirði saman við önnur hjeruð, sem hafa góðar samgöngur á landi. Í sjálfu sjer þýðir ekkert að fjölyrða um þetta, því jeg hygg, að flestir hafi áttað sig á jafneinföldu máli og sjeu ráðnir, hvernig þeir greiði atkvæði sitt, en vildi samt víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. atvinnumálaráðh. (P. J.) sagði, að haggað yrði jafnvægi því, er þegar væri, ef þessi styrkur yrði veittur. Þetta er nú ekki rjett, því þessi landshluti, sem hjer um ræðir, varð einmitt afskiftur, ef fjárveitingin á síðasta þingi er athuguð. En svo er þá annað, sem sje það, að þá er búið að hagga algerlega jafnvæginu með fjárveitingunni til Ísafjarðarbátsins, sem var svo að segja verið að enda við að samþykkja. Ef svo ætti eftir það að fara að fella burtu þennan litla styrk til 1/3 hluta landsins, þá vil jeg taka mjer orð hv. 2. þm. Húnv. (Þór. J.) í munn og segja, að hjer sje þá verið að fara aftan að siðunum. Að öðru leyti vil jeg ekki orðlengja þetta frekar, en láta skeika að sköpuðu með úrslitin.

Jón Auðunn Jónsson Það var út af orðum hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), að mjer fanst kenna þar nokkurs misskilnings á styrknum til Ísafjarðarbátsins. Það eru tvær og það veigamiklar ástæður, sem eru og voru færðar fyrir þeirri styrkveitingu. Önnur var sú, að þeim bát eru ætlaðar fastar póstferðir, og er það þó má ske ekkert sjerstakt fyrir þennan bát. En þær falla þó niður, ef þessi bátur heldur þeim ekki uppi. Hin ástæðan var sú, að hjer er styrkur fyrir, sem að eins er of lítill, og einnig bátur, sem fengist til að taka að sjer ferðirnar, ef bætt yrði við styrkinn.

Magnús Pjetursson Jeg vildi að eins gera stutta athugasemd. Hjer álít jeg að sje komið í óefni mikið. Það er ekki efnilegt, að þingm. skuli vera að hlaupa heim af þingi með strandferðirnar í hinni mestu óreiðu, og það er ekki heldur efnilegt að kasta t. d. fjárveitingu í einn eða fleiri báta, án þess að samgönguþörf alls landsins sje um leið athuguð. Jeg held þess vegna, að ekki sjeu nema tvær leiðir til í þessu máli. Önnur leiðin er sú, sem hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) benti á. Hin leiðin er að taka upp til athugunar bátafyrirkomulag undanfarinna ára. En væri sú leið tekin, mundi það kosta mikinn tíma, ef ætti að ganga frá öllu í góðu samræmi. Ætti að samþ. þessa fjárveitingu, hlyti það að leiða til þess, að samþ. yrðu fjárveitingar til fleiri báta. En hins vegar er mikil þörf á að koma þessu í sæmilegt horf. Finst mjer tillögumönnunum ekkert rangt gert til, enda er það ekki tilætlun mín, þótt þeir fái ekki styrkinn á þennan hátt, ef bætt verður úr á þann hátt, sem hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) lagði til. Að svo komnu vil jeg samt ekki beint greiða atkv. á móti þessu, en legg til, að málinu verði vísað til samgöngumálanefndar.

Flm. (Sveinn Ólafsson) Háttv. þm. Ísaf. (J. A. J.) taldi það einskonar nýung, að bátur þessi tæki að sjer landpóstferðir. Jeg veit ekki betur en að flóabáturinn austanlands hafi einnig tekið að sjer póstferðir og með því sparað landpóstferðir. Er þetta því engin mikilvæg upplýsing í málinu og rjettlætir ekki málstað hv.þm. (J. A. J) nema síður sje, því Austfirðir eru þó stærra og fólksfleira svæði en Norður-Ísafjarðarsýsla.

Magnús Pjetursson Jeg vildi að eins gera stutta athugasemd, til að leiðrjetta misskilning, sem hefir gætt hjá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), viðvíkjandi Ísafjarðardjúpsbátnum. Þar er sem sje um aðalpóstinn vestanlands að ræða. Og yrði hann að falla niður, ef ekki yrði haldið uppi þessum ferðum. Því mega ferðir þessar með engu móti falla niður.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg geri það að till. minni, að máli þessu sje vísað til samgöngumálanefndar.

Þorsteinn Jónsson Jeg álít, að þýðingarlaust sje að vísa máli þessu aftur til samgöngumálanefndar. Nefndin kom sjer saman um, að hún væri óbundin um atkv. sitt sem slík, og hygg jeg, að ekki hafi komið fram neinar nýjar upplýsingar í málinu, sem gætu hafa breytt skoðun hennar.

Pjetur Ottesen Jeg styð till.hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) og legg til, að málinu verði vísað til samgöngumálanefndar, sem síðan gefi heildaryfirlit yfir málið.

Sveinn Björnsson Mjer finst, að þar sem ný till. er komin fram um samgöngumál í heild sinni, sje rjett og sjálfsagt að fá álit samgöngumálanefndar um málið, áður en það kemur til 2. umr. Jeg vil því, að þessu máli sje vísað til samgöngumálanefndar með því ákveðna fororði, að hún hafi fyrir 2. umr. þessa máls gefið álit sitt um till.hæstv. atvinnumálaráðh. (P. J.), en hún innibindur í sjer allar till., sem fram hafa komið í þessu máli, þar sem hún fjallar um samgöngumálin í heild.

Björn Hallsson Jeg er á sömu skoðun og hv. 1. þm.N.-M. (Þorst. J.) um það, að ekki þýði að vísa málinu til samgöngumálanefndar. Þessi till. var fyrir nefndinni áður, og var þá samþ. með 7:5 atkv. að taka hana ekki til greina. Jeg veit ekki til, að neinar nýjar upplýsingar hafi komið fram í málinu, er geti hafa breytt skoðun nefndarinnar í þessu efni, og mundi hún því eflaust gefa sama svar sem áður. Einnig ber þess að gæta, að ekki eru nú eftir nema 1–2 dagar af starfstíma þingsins, og því nokkurn veginn víst, að það er sama sem að drepa málið að fara að vísa því til nefndar hjeðan af.

Magnús Pjetursson Það var engan veginn ætlun mín að vilja drepa málið með því að vísa því til samgöngumálanefndar. Heldur var það meining mín, að samgöngumálanefndin skyldi athuga till.hæstv. atvinnumálaráðh. (P. J.) um allar samgöngurnar, og kæmu þá styrkbeiðnir hv.flm. jafnt til greina sem aðrar, því það er vitanlegt, að fleiri svæði muni þurfa bátastyrk heldur en þau ein, sem þegar eru komnar fram tillögur um.

Þórarinn Jónsson Jeg tel í sjálfu sjer þýðingarlaust að vísa þessu máli til samgöngumálanefndar. Jeg býst við, að samgöngumálanefnd fallist á tillögu hæstv. atvinnumálaráðh. (P. J.), og verði því beinasta leiðin að vísa þessari till. til hæstv. stjórnar.

Forseti: Mál þetta er komið frá hv.Ed., var þar í fjárhagsnefnd, og legg jeg það til, að því verði, að lokinni þessari umr., vísað til sömu nefndar hjer.