Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Jón Baldvinsson: Það er nú nokkur vandi að fara að tala í þessu máli, frv. til l. um eyðingu svartbaks, eftir að öll gáfnaljós Nd. hafa rætt um það af miklu andríki dögum saman. Ég ætla ekki að fara út í allt, sem skeð hefir í þessu máli, síðan það kom fyrst fram; það hefir átt býsna örðugt uppdráttar þar til nú að það virðist ætla að ná fram að ganga. Það er ein brtt., sem kom fram í Nd., er mér finnst ástæða til að hreyfa hér. Og þó ég hafi verið svo óforsjáll að láta ekki prenta hana upp fyrirfram, og beri hana því fram skrifl., vona ég, að hún fái að koma til atkv., svo það sjáist, hvernig hv.þm. taka henni. Þetta er brtt. við 3. gr. í þá átt, að ekki megi fyrirskipa í reglugerð hverskonar eyðingar- eða refsiaðgerðir gegn svartbaknum sem vera skal, heldur hafi ráðh. dálítið svigrúm til að neita að staðfesta reglugerðir og fá þeim breyt, ef honum sýnist svo og í þeim er gert ráð fyrir mjög ómannúðlegum drápsaðferðum. Samskonar till. var borin fram við 3. umr. í Nd., og er öllum hv.þm. kunnugt, hvað í henni felst. Tel ég slíkt ákvæði vanta í frv., því það er ekki að vita, nema menn finni upp á hinum fáránlegustu hlutum til eyðingar svartbaknum, eftir því, sem hv. neðrideildarmenn töluðu um þessa hluti. Mun ég svo afhenda hæstv. forseta till. án frekari ummæla.

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt svo hljóðandi skrifl. brtt. við frv. til l. um eyðingu svartbaks frá hv. 4. landsk.: „Við 3. gr. 3 eftir orðunum „gildandi lög eða reglugerðir“ komi: eða heimilar ómannúðlegar eyðingaraðferðir.“ Þar sem till. þessi er borin fram nú á fundinum og er skrifleg þarf um hana tvennskonar afbrigði frá þingsköpum.

Þorsteinn Þorsteinsson Ég ætla ekki að fara að eyða tíma í að karpa lengi um þetta mál. Það var gert af kappi í hv.Nd. af mælskuríkari mönnum. Þessi hv. d. afgreiddi málið fljótt og samhljóð, og sendi það til Nd. Þar var málið tekið til athugunar, og lenti í talsverðu þófi um það, en endirinn varð sá, að aðeins smávægilegar breytingar voru gerðar á frv. Aðalbreyt. voru þær, að í staðinn fyrir að í 4. gr. stóð, þegar frv. fór héðan: „Sýslumaður ræður svartbaksskyttur“ o. s. frv., stendur nú: „Hreppsnefnd ræður svartbaksskyttur, hver fyrir sinn hrepp.“ Í 5. gr. voru sektarákvæðin lækkuð nokkuð, og 7. gr. var breytt þannig, að sektirnar, sem áður var ákveðið, að rynnu að 2/3 til uppljóstrunarmanna, en 1/3 til viðkomandi sveitarsjóðs, eiga nú allar að renna til sveitarsjóðanna. Sumar þessar breyt. eru frekar til baga að mínu áliti, en færa frv. nokkuð í áttina til óska þeirra manna sem heldur vilja halda verndarhendi yfir þessum fugli. Þó frv. komi svona frekar skemmt frá Nd., þá get ég eftir öllum atvikum gert mig ánægðan með það, og mun ekki gera till. um neinar breyt. á því, heldur óska, að það verði afgr. eins og það liggur fyrir. Ég veit, að hv.allshn. óskar ekki heldur eftir að fá málið til umsagnar nú. Þessi afturgengna brtt., sem hv. 4. landsk. hefir vakið hér upp, átti eitthvað fjóra feður í Nd., en er nú hér eingetin af honum. Vonast ég til, að eins og hún á nú færri feðurna en áður, eins fái hún ennþá minna fylgi hér en í Nd.

*Sigurjón Á Ólafsson: Það er rétt, að allshn. óskar ekki eftir að fá þetta mál til sín aftur. Breyt., sem frv. tók í Nd., eru nauðalitlar og nánast í þá átt, sem ég get sætt mig við. - Út af brtt. þeirri, sem hér er borin fram og ekki náði samþykki í Nd., vildi ég segja örfá orð. Raunar gefur hún tilefni til þess að tala langt mál, því ef út í þá sálma er farið að koma í veg fyrir ómannúðlegar aðferðir gagnvart lifandi verum, - hve langt getur slíkt ekki náð? Ég hygg, að það mætti fara nokkuð víða, ef tala ætti um allar þær ómannúðlegu drápsaðferðir, sem leyfðar eru í lögum eða viðhafðar, án þess að það sé samkvæmt nokkrum lögum. Það er ekki ávallt viðhöfð mikil mannúð gagnvart öllu, sem lífsanda dregur. Við skulum segja, að það væri skemmtilegt að samþ. þessa brtt. og að hún yrði ekki til skaða fyrir þá stefnu frv., sem hefir gert mig því fylgjandi, að vernda atvinnugrein, sem allmargir stunda, en sem er í stórhættu vegna þessa ránfugls. Hver er þá miskunnsemin gagnvart æðarungunum, sem vargfuglinn hremmir hvern af öðrum og rífur sundur? Þetta gengur sumsstaðar svo langt, að menn telja, að það þurfi að eyða eggjum æðarfuglsins, til þess að mæðurnar hafa ekki of marga unga að verja. Það, sem farið er fram á í þessu frv. er aðeins það, að gerðar séu ráðstafanir til, að fuglinn sé skotinn, auk þess sem eggjum hans á að eyða. Hvaða aðferðir aðrar einhverjir miður réttlátir menn kunna að viðhafa til að eyða svartbaknum, kemur ekki þessu frv. við. Ef einhverjir grimmúðugir menn vilja nota slíka hluti til að sálga svartbaknum með, sem talað var um í Nd., blikkplötur og annað þesskonar, lyst ég við að þeir gerðu það jafnt, þó þessi brtt. væri samþ. En ég vona, að harðýðgin nái ekki svo langt, að menn fari að elta fuglinn á þann hátt, og ég býst við, að slíkt væri ekki leyfilegt samkv. gildandi lögum. Hinsvegar er ekki hægt að koma í veg fyrir með neinum lögum, að menn fari ómannúðlega að því að aflífa ýms dýr, ef menn vilja það viðhafa. Er það t. d. ekki ómannúðlegt, þegar fuglar eru særðir með skotum, og svo berjast þessir vesalingar við dauðann dögum saman? En þetta er það, sem daglega kemur fyrir, og við það getum við ekki ráðið. Grimmd og drápslöngun mannsins er svo mikil, að hann langar til að drepa.

Drápslöngun!

Já, maðurinn er nú einusinni með drápslöngun, og hér á landi beita menn sinni drápslöngun gegn skepnunum. Við skulum segja, að d. vildi nú samþ. þessa brtt., sem ég býst við, að mundi gera frv. frekar máttlaust til þess að ná þeim tilgangi, sem stefnt er að. Þá yrði málið að koma fyrir Nd. á ný, og mér finnst, að það væri farið illa með þann stutta tíma, sem þing á eftir að sitja, ef jafnvel heilum degi enn væri eytt í að rífast um þetta litla mál. Ég get ekki verið með því að flækja málinu milli deilda fyrir ekki stærra atriði, og ég er hissa á jafnþroskuðum mönnum sem þessa samkomu sitja, að þeir skuli vera að leika sér að slíku máli sem þessu, eins og mér virtist koma fram í háttv. neðri deild.

Þorsteinn Þorsteinsson Mér heyrist á hv. 4. landsk., að prentarinn væri kominn ofarlega í hann aftur. Hann er að líta hér yfir, hvernig hans fyrrverandi samverkamenn inna starf sitt af hendi, og sér, að eitt a hefir eitthvað aflagazt eða ekki orðið eins greinilegt eins og vera ber. Hann um það. Ég held nú samt, að hv.þm. misskilji ekki þetta orð að neinu leyti og geti lesið það eins og það á að vera. Hv. 4. landsk. talaði um, að sumir hv.þm. tækju þetta mál svo hátíðlega og væru heitir fyrir því. En mér finnst satt að segja þessi hv.þm. ekki hefur fyrir því að lesa frv. rétt. Hann talaði tvívegis um það, að hreppsnefndir færu að setja samþykktir um eyðingu svartbaks. Ég veit ekki, hvar það stendur. Í frv. er talað um, að sýslunefndir og bæjarstjórnir geti gert þetta. Það virðist því fljótaskrift á lestri frv. hjá hv.þm.; hann hefir bara fengið þetta fóstur frá þeim í Nd. til þess að bera það hér fram, að því er virðist án þess að setja sig rækilega inn í málið. En hvað sem líður þessum grimmúðlegu eyðingaraðferðum, þá finnst mér, að á meðan hv.þm. á trúbróður sinn í ríkisstj., hæstv. núv. atvmrh., þurfi hann ekki að óttast, að farið verði að setja í samþykktir, sem hann á að yfirlesa og staðfesta, grimmdarfullar eyðingaraðferðir fram yfir það, sem tíðkast um önnur samskonar dýr. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að ég treysti hæstv.atvmrh. mjög sæmilega til þess að líta eftir, að ekki séu framin lögbrot í þessu efni. Að með frv. í heild sé verið að gera einhverja ógurlegri árás á þetta fuglstetur heldur en áður hefir heyrzt um, er ekki annað en fjarstæða. Hér er aðeins leyft, að sýslunefndir setji samþ. um eyðingu svartbaks, sem svo er skotið til stjórnatráðsins til afhugunar og staðfestingar. Það er hvergi talað um sérstakar drápsaðferðir í þessu frv., nema hvað gert er ráð fyrir að ráða svartbaksskyttur til þess að skjóta fuglinn og veita verðlaun fyrir. Þetta er aðalákvæði frv. um dráp vargfuglsins, en svo hafa menn verið að vekja upp hálfgerða drauga í sambandi við þetta, segja, að þetta mundi verð, svona og svona. Þó svo færi, að farið yrði að setja einhverjar eitursamþykktir gegn svartbaknum, yrði það ekki verra en hefir verið eftir gildandi lögum, þar sem hver einstakur maður getur eitrað þar, sem honum sýnist, og er það vitanlega hættulegra heldur en að gera þetta á skipulegan hátt. Ég hélt eftir anda hv. 4. landsk., að hann mundi ekki hafa á móti skipulagningu á þessu sviði fremur en öðrum. Þarna horfir skipulagningin líklega til bóta, en þá hendir það ólán hv.þm. að snúast öfugur gegn henni.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég vil í sambandi við ummæli hv.þm. Dal. taka það fram, að mér sýnist í 3. gr. frv. mjög vera kreppt að valdi ráðh. til þess að fá samþykktum sýslunefnda breytt eða neita að staðfesta þær. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er samþykkt send, ráðh. til staðfestingar, en í hana þykir vanta nauðsynlega ákvæði, eða hún þykir fara í bága vil gildandi lög eða reglugerðir, og synjar þá ráðh. staðfestingar“. Að öðrum kosti verður ráðh. að staðfesta samþykktina.

Er ekki svo um allar samþykktir?

. Ég verð mjög að efa það, því það er á valdi ráðh. í mörgum tilfellum að segja til um, hvort hann vill staðfesta samþykktir, þó þær fari ekki í bága við gildandi lög. En hér er ráðh. beinlínis skylt að staðfesta samþykktir, ef þær ekki fara í bága við gildandi lög. Einmitt með tilliti til þess, hvað takmarkað vald ráðh. hefir í þessu efni, finnst mér eðlilegt það, sem í brtt. felst, að ef um ómannúðlegar aðferðir er að ræða, sé hægt að synja um staðfestingu. Ég tel eitrun fyrir svartbak, eins og hún var og sennilega mundi verða framkvæmd, ákaflega mikið öðruvísi en ætti að vera, svo ég noti mjög vægileg orð.

*Pétur Magnússon: Af því þetta er fyrsta hitamálið, sem kemur fyrir d. á þessu þingi, kann ég ekki við að sitja þegjandi undir umr. Annars eru það orð hæstv. ráðh., sem gefa mér tilefni til þess að beina til hans fyrirspurn. Ef hv.þm. Dal. skyldi fá sýslumanninn í Dalasýslu til þess að telja sýslunefndina á að gera samþykkt um þá eyðingaraðferð að klippa niður blikk eða brjóta niður brennivínsflöskur, væntanlega tómar, og láta svartbakinn éta, - hvort mundi þá hæstv. ráðh. telja sér skylt að samþykkja slíka reglugerð? Ég efast ekki um, að slík eyðingaraðferð mundi brjóta í bága við almenn landslög, jafnvel hegningarlögin, svo ég er sannfærður um, að hæstv. ráðh. mundi neita að staðfesta slíka samþykkt, þegar af þeirri ástæðu, að bannað er að kvelja dýr að óþörfu.

*Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson): Ég verð að játa, að mér er örðugt um að svara þessari spurningu. Ég hefi ekki rannsakað svo nákvæmlega hegningarlögin eða þær drápsaðferðir, sem hér hefir verið lýst, að ég geti sagt um þetta án þess að leita álits vel fróðra manna. En svo sleppt sé öllu spaugi, þá sýnist mér, að ef frv. er samþ. óbreytt, þá hafi ráðh. ekki vald til að neita að staðfesta samþykkt, þó í henni séu t. d. fyrirmæli um að eitra fyrir fuglinn, en það teldi ég æskilegt að gera og vil því gjarna fá það ákvæði, sem í brtt. felst, inn í lögin.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég er ekki einn af þessum léttúðugu mönnum, sem geta verið að láta menn brosa, þegar þeir taka til máls. Hv. 4. landsk. kom fram með það sem rök í þessu máli, að það yrði e. t. v. útrýmt öllum svartbak, svo engin egg fengjust. Það vill nú svo vel til, að svartbakurinn heldur til víðar en á Breiðafirði, eða þar sem æðarvarp er; hann heldur sig oft nálægt fjöllum, þar sem ekkert varp er, og þar fær hann sennilega að vera í friði, svo varla eyðist allur svartbakur. Samkv. frv. eiga ekki hreppsnefndir, heldur sýslunefndir að hafa vald í þessum efnum. En ég vil undirstrika það, að ég treysti hvaða ráðh. sem er, af hvaða flokki sem hann er, til þess að samþ. ekki reglugerð, sem gengur í þá átt að leyfa ómannúðlegar aðferðir til þess að eyða þessum fugli. Hér er ætlazt til, að fugli þessum verði eytt með skotum í fyrsta lagi. Og hvað viðvíkur því að eitra fyrir hann, þá veit ég ekki betur en að eitrað sé fyrir refi, sem hafa tilfinningu alveg eins og svartbakurinn. Þá má einnig minna á það, að skyttur fara upp um fjöll og heiðar til að skjóta rjúpur. Það þykir ekkert athugavert við það. En samt sem áður er það víst, að margar rjúpur særast af skotum og kveljast lengi helsærðar af þeim orsökum. Og ekki er bannað að skjóta rjúpur. Og það mætti telja margt fleira þessu líkt. Þess vegna skil ég ekki andúð manna gegn því að reyna að vernda atvinnuveg bænda, kannske fátækra bænda, í vissum héruðum landsins, sem hafa varplönd. Hrafninn er kallaður vitur fugl og skemmtilegur. En þó er hann réttdræpur hvar sem er, ef menn vilja það við hafa að sálga krumma-greyinu. Mín afstaða í þessu máli afmarkast af því, að ég vil vernda varplönd bænda fyrir þessum skaðlega ránfugli fyrst og fremst.

*Jón Baldvinsson: Ég heyri á öllu, að þeir hv. 4. þm. Reykv. og hv.þm. Dal. eru slegnir ótta, og verða það sjálfsagt á meðan nokkurt svartbakstetur flögrar yfir þessu landi. Svo að það er fullkomin ástæða til þess að ætla, að hv.þm. Dal., sem góða aðstöðu hefir til að ráða miklu um samþykkt viðvíkjandi framkvæmd þessara lagaákvæða hjá sér, muni og gera það. Því að það þarf ekki meira en að fimm eða fleiri æðarvarpseigendur eða leigutakar æðarvarpslanda krefjist þess, að samþykktir þær verði gerðar, sem um getur í frv. til þess að skylt sé að setja þær. Því mun það ekki fjarri sanni, að hreppsnefndir geti ráðið hér allmiklu um. Ég skil satt að segja ekki þessa hv.þm. Það er eins og komið sé við hjartað í þeim, ef inn í frv. á að koma ákvæðum, sem girða eiga fyrir það, að jafnmannvonzkufullri aðferð sé beitt við útrýmingu þessa fugls og eitrunin er. Þeir vilja koma í veg fyrir, að ráðh. geti hindrað, að ákvæði um slíka eyðingaraðferð verði sett í reglugerð. Hv. þm. Dal. hefir fundizt ég vera of mikill skipulagningarmaður. En hér hefir hann þó hafið sjálfur skipulagða árás á veslings svartbakinn og vill útrýma honum úr landinu. Ég efa nú, að hv. sjálfstæðismenn vilji nú styðja þennan flokksbróður sinn á þessari skipulagningarbraut, þó að kannske fáeinir bændur við Breiðafjörð, sem hafa nytjar af æðarkollunum, hafi eitthvað gott af þessu máli.

Laxveiðamenn verða líka fyrir skaða af völdum svartbaksins

. Ég skil ekki þann ógnar hita, sem hefir gripið menn út af þessari góðlátlegu brtt. minni, sem gerð var til þess að koma í veg fyrir mannvonzkuleg hrekkjabrögð, sem menn kynnu að finna upp gegn þessum fugli. Ég er á móti því, að prentararnir hafi ekki leyst sitt starf vel af hendi við prentun á þessu þskj., þar sem orðið „svartbakur“ er að finna í. En ég gæti frekar trúað, að í því moldviðri, sem þyrlazt hefir um þetta mál, hafi prófarkalesarinn kannske haldið, að hér væri búið að skapa nýja tegund af fugli, sem héti „svartbakur“.

Þeir hafa líklega lesið skakkt blessaðir prentararnir, eins og fleiri prentarar

.

1) SÁÓ: Þar sem ég tel, að í frv. felist fullkomið öryggi fyrir því, að ekki verði ómannúðleg drápsaðferð viðhöfð gagnvart þessum fugli, segi ég nei.

*Frsm. (Páll Hermannsson): Þau eru upphafleg tildrög þessa máls, að á þinginu í fyrra bar ég ásamt hv. 2. þm. S.-M. fram örlitla breyt. á lax- og silungsveiðalöggjöfinni, sem var aðeins formsatriði, viðvíkjandi því, hvernig fundum skyldi hagað heima í héraði, þar sem veiðifélag er eða fiskiræktarfélag. Ætla ég, að hv.þm. hafi verið því sammála, að sú breyt. væri réttmæt. Þessi upphaflegu tildrög frv. er nú að finna í 10. gr. þess. En utan á þetta hefir svo verið hengt býsna mikið af ýmiskonar stássi, og er það sannast að segja, að töluverður ágreiningur mun vera um það innan þingsins, hvort allt það dinglumdangl muni eiga rétt á sér eða vera til verulegra bóta. Um laxveiðilöggjöfina hefir alltaf verið ágreiningur. Og ég ætla, að sá ágreiningur muni sérstaklega hafa stafað af mismunandi hagsmunum einstakra manna um landið, sem eiga undir högg að sækja vegna þessarar löggjafar. Munu þeir hagsmunir einnig hafa valdið því, hversu erfitt hefir gengið að ná samkomulagi um þessa löggjöf, þar sem hagsmunir manna hafa viljað farast á mis. Þar má nefna t. d., að illa hefir gengið að ná samkomulagi um reglurnar fyrir því, hvernig skuli skipta hagnaðinum af þessum veiðiskap á milli þeirra, sem búa neðan til, og hinna, sem búa ofan til við veiðiárnar. Ég held, að ég megi segja, að brtt., sem í frv. þessu felast, gangi yfirleitt í þá átt að skipta þessum hagnaði eitthvað á ný á milli þessara veiðieigenda. Það verður að taka það fram, að þær breyt. á orðaskýringum, sem felast í 1. gr. frv., eru allar gerðar í sambandi við þær veiðiaðferðir, sem notaðar eru ýmist ofar eða neðar við árnar. Það eru náttúrlega breyt. í fleiri áttir í þessu frv., t. d. í 12. gr. þess, þar sem hækkaður er styrkur til þess að reisa klakstöðvar úr 1,50 kr. upp í 2,50 kr. á dagsverk. Þá ætla ég, að megi á það benda, að í 3. mgr. 8. greinar er kannske höfuðatriðið í breyt., þar sem því er slegið föstu, að þar sem fastar veiðivélar eigi að setja, þar skuli lögreglustjóri löggilda lagnirnar. Þær skuli þar af leiðandi vera fastákveðnar af lögreglustjóra. Ég sé ekki beint ástæðu til þess að fjölyrða nú um þetta frv. En ég vil fyrir hönd landbn. geta þess, að hún er, eins og þingið í heild, engan veginn sammála um þetta frv. Ég get fyrir mitt leyti eftir atvikum fallizt á, að frv. gangi fram, jafnvel þó að vitanlega geti komið fram brtt., sem ég sæi, að væri rétt að samþ. En ég geri mér ekki vonir um það, að nú verði gerðar breyt. á laxveiðil. þannig, að til verulegrar frambúðar verði. Þess vegna geri ég fyrir mitt leyti ekki svo mikið úr því, hvort í smáatriðum kynni að verða breytt ákvæðum frv. eða ekki. Hinsvegar hefi ég í aths. mínum áskilið mér rétt til þess að bera frum brtt. eða vera með brtt., sem fram kynnu að koma. Ég get búizt við því, að brtt. komi við frv. fyrir 3. umr. Mér virðist því eðlilegt, að hv.þd.samþ. frv. eins og það nú er, en þó með það í huga, að gera megi ráð fyrir, að brtt. geti komið fram við það til 3. umr.

*Pétur Magnússon: Ég vil aðeins láta þess getið við þessa umr., að það eru ýms ákvæði í þessu frv., sem ég tel sumpart mjög vafasöm og sumpart frekar til spillis frá því, sem nú er. Hinsvegar er ég naumast ráðinn í því enn, hvort ég kem fram með brtt. við frv. við 3. umr. Það getur verið og getur verið ekki. En að ég er í vafa um þetta, stafar af því, að ég sé vel, að á þessu þingi verður ekki ráðin nein varanleg bót á þeim göllum, sem sýnilega eru nú á laxveiðilöggjöfinni. Það þyrfti miklu víðtækari og stórstígari breyt. á henni að gera til þess að koma þeim málum í viðunandi horf heldur en hér eru á ferð, og meiri breyt. en hægt er að gera undirbúningslítið nú á þessu þingi. Ég vil nú um leið láta þess getið, að ég mun ásamt hv. 4. landsk. bera fram till. til þál. síðar á þessu þingi um að skora á ríkisstj. að taka þessa löggjöf í heild til endurskoðunar. Það er augljóst, að laxveiðilöggjöfin frá 1932 hefir engan veginn náð tilgangi sínum. Tilgangurinn með þeim l. var að auka laxmergðina í veiðiánum. En þetta hefir sýnilega mistekizt af ýmsum ástæðum, sem ég rek ekki hér. Ég vildi aðeins taka þetta fram við þessa umr. Því að þó að ég setji mig ekki á móti framgangi þessa frv. nú, þá er það ekki vegna þess, að ég hafi ekkert við það að athuga.

*Garðar Þorsteinsson: Ég vil leyfa mér að skírskota til samtals við hæstv. forseta um það, sem gerðist á fundi allshn., þegar þetta mál var þar til umr. Þá var ákveðið að koma ekki fram með brtt. við frv., heldur að fá landssímastjóra til þess að koma á fundinn til þess að athuga frv. nánar, og vil ég óska þess, að málið verði ekki afgr. í þessari hv. d. að þessu sinni, því að ég hefi hugsað mér að koma með a. m. k. eina brtt. við frv.

*Frsm. (Héðinn Valdimarsson): Það var ekki talað um að ná landssímastjóra á fund í allshn., en hinsvegar hefir liðið nægilega langur tími síðan til þess að hv. 8. landsk. gæti náð tali af landssímastjóra út af þessu máli. Ég get ekki séð neina ástæðu til þess að draga þetta mál lengur.

*Garðar Þorsteinsson: Ég kann illa við, þegar hv.frsm.n. kemur inn í þessa hv. d. með vísvitandi ósannindi. Ég get skírskotað til hæstv. forseta, hv.þm. Snæf. og hv. 1. landsk., ef hann er hér, um það, hvort það sé ekki rétt, að um það hafi beinlínis verið talað í n. að fá landssímastjóra til þess að koma á fund hjá n. Ég skil ekki þetta ofurkapp hjá hv. 2. þm. Reykv. Mér hefir aldrei dottið í hug að tefja fyrir framgangi þessa máls, og hv.frsm.n. getur ekki kennt neinum einstökum nm. um það, að þetta mál hefir ekki verið athugað síðan á síðasta fundi n., því að hann hefir ekki boðað til neins fundar í n. síðan, og ég leyfi mér að fara fram á það, að hæstv. forseti sjái um það, að hv.þdm. gefist kostur á því að athuga þetta mál á þann hátt, sem talað var um á fundi n., því að það má segja, að skörin fari að færast upp í bekkinn, ef ekki er hægt að reiða sig á slíkt samkomulag um að fá upplýsingar um mál. Það voru ýms atriði í þessu máli, sem þurfti að afla upplýsinga um, t. d. vantaði skýringu á hugtakinu „strandastöð“, og einnig vildum við fá skýringu á því, hvort 3. málsgr. 2. gr. næði bæði til 1. og 2. málsgr. 2. gr. og líka til 1. gr. Við vildum líka fá skýringu á því, hvort það væri í raun og veru meiningin. að þau minni fiskiskip, sem töluðu saman innbyrðis, þyrftu að skrifa niður á þar til gerð eyðublöð öll þau samtöl, sem færu fram á milli þeirra. Ég veit, að hæstv. forseti man, að um þetta var talað, því að okkur var það ekki vel ljóst. Ég bar fram þá ósk, að frestað væri að afgr. málið frá n. í það skipti og landssímastjóri yrði fenginn þá þegar á fund n. en það varð að samkomulagi, eins og ég veit, að allir hv.nm. muna, að láta málið ganga til 3. umr., en fá landssímastjóra á nefndarfund áður en málið yrði afgr. úr hv. d.

*Frsm. (Héðinn Valdimarsson): Ég man að vísu eftir því, að það var eitthvað minnzt á þetta í n., en það er venjulega svo með þennan hv.þm., að ef mál hefir komið frá allshn., sem hann hefir ekki verið ánægður með, þá hefir hann tekið það upp, sem talað hefir verið um málið í n. Ég man eftir því, að það þótti leika vafi á sumum atriðum frv., en ég var þeirrar skoðunar, að menn hefðu nógan tíma til að átta sig á þessu, og þar sem 5 dagar eru nú liðnir síðan, hefðu menn átt að geta náð tali af landssímastjóra, ef þeir hefðu kært sig um.

Forseti (JörB): Ég álít óhyggilegt að deila frekar um þetta atriði að þessu sinni, og mun ég því fresta umr. um stundarsakir fyrir það fyrsta.

*Frsm. (Ingvar Pálmason): Svo sem getið er um í grg. þessa frv., er það flutt af allshn. eftir tilmælum hæstv.forsrh. En tildrögin til þess, að frv. er fram komið, eru í stuttu máli þau, sem tilgreind eru í grg. frv. Sú breyt., sem hér er gert ráð fyrir, að gerð verði á tilskipun frá 18. febr. 1847 um meðferð á ómyndugra fé á Íslandi, er í því fólgin að nema úr tilskipuninni þau ákvæði, að þegar fasteign, sem veðsett er fyrir fé ófjárráðs manns, er boðin upp, þá skuli veita gjaldfrest, svo sem þar er tiltekið, sem mun vera 3 mánuðir, á helmingi kaupverðsins og 6 mánuði á hinum helmingnum. Það hefir nú verið svo undanfarin mörg ár, að þessum ákvæðum um gjaldfrest hefir ekki verið fylgt, síðan það fór að tíðkast, að lán voru tekin út á fasteignir í lánsstofnunum, sem vitanlega voru ekki til, þegar tilsk. var sett, því að það hefir ekki þótt allskostar viðeigandi að hafa þennan frest. En fyrir skemmstu var höfðað mál út af því, að þessu ákvæði tilsk. hafði verið brugðið, og það varð að dómsmáli. Þess vegna er með þessu frv. fram komin till. um að nema þetta ákvæði úr gildi. Annars er ýtarlega um þetta getið í grg. frv. Síðan allshn. hafði þetta mál til meðferðar hefir mér verið bent á, að það kynni kannske að vera rétt, úr því að hreyft er við þessari tilsk., að taka fleiri atriði í henni til athugunar. Ég hefi ekki rannsakað þetta til hlítar, né allshn. verulega heldur. En ég geri ráð fyrir, að á milli umr. athugi n., hvort ástæða sé til að breyta fleiru í þessari tilsk. en í frv. er farið fram á.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla ekki að svara orðum hv. 6. þm. Reykv. um óvild mína til sjávarútvegsins, - ég hefi svo oft svarað því áður. Þetta mál snertir ekki heldur það, hvort menn vilja unna sjávarútveginum einhvers réttar, heldur, eins og ég hefi margtekið fram, aðeins formið fyrir því, hvernig hentugast er að fá vörur til landsins. Allur þessi blástur hv.þm. um óvild til sjávarútvegsins er því út í bláinn. Þá hefir bæði hv. 6. þm. Reykv. og hv.þm. Vestm. verið mjög umhugað að halda því fram, að Sambandið hefði það, sem þeir kölluðu sérréttindi og ívilnanir um gjaldeyri sinn. Ég upplýsti það áðan, hvernig þessu hefði verið háttað með Sambandið, a. m. k. í fyrra, að það hefði fengið að verja nokkru af sínum gjaldeyri til greiðslu á skuldum vegna vöruinnflutnings. Ég hygg, að hver maður, sem ekki er skyni skroppinn, sjái, að hér er ekki um neinar ívilnanir að ræða til handa þessu verzlunarfyrirtæki, heldur er þetta gert af gjaldeyrisyfirvöldunum til þess að hægt sé að halda við því lánstrausti, sem þarna hefir verið myndað erlendis, því að hér var um að ræða lán í banka. Og ef ekki hefði verið hægt að halda við þessu lánstrausti, hefði orðið að telja út gjaldeyrinn fyrir þessar vörur miklu fyrr en ella. Það er því þessi dýrmæti gjaldeyrisfrestur fyrir bankana og landið í heild sinni, sem veldur því, að þessu hefir verið hagað á þennan hátt, en alls ekki verið skapaðar neinar ívilnanir fyrir þessa stofnun. Hv. þm. Vestm. orðaði þetta svo, að Sambandið hefði haft ívilnanir að því er snerti almenn vörukaup. Ég hygg, að þetta sé vísvitandi orðað þannig til þess að koma að blekkingum, því að þessi orð eru ekki rétt. Sambandið hefir vitanlega orðið að hlíta minnkuðum innflutningsleyfum alveg eins og aðrir, en fengið, eins og ég sagði, að nota nokkuð af sínum gjaldeyri til þess að greiða sínar eigin skuldir. Hvort önnur fyrirtæki hafa haft samskonar lán, er mér ekki kunnugt, en ég hygg, að svo hafi ekki verið.

Mér er kunnugt um, að neitað hefir verið um gjaldeyri til samskonar greiðslu

. Mér er ekki kunnugt um það. Bankarnir hafa beinlínis gert þetta til þess að halda við lánstraustinu erlendis, en það var alveg sama fyrir Sambandið, því að það hefði annars fengið lán innanlands  Þá sagði hv.þm. Vestm., að það væri ekki sambærilegt, þó að menn fengju svona leyfi, ef þeir keyptu t. d. skip erlendis. En þetta er einmitt sambærilegt, því að í báðum tilfellunum er um að ræða viðskipti, sem innflutnings- og gjaldeyrisleyfi þarf fyrir. Annars er það, að ef hv.þm. hefir eitthvað sérstaklega að athuga við þetta, þá ætti hann ekki að beina því fram hér á þingi, heldur gegn þeim, sem að þessu hafa staðið, sem sé bönkunum. Hv. 6. þm. Reykv. sagði í sambandi við það, sem hann sagði um Sambandið, að almenningi væri kunnugt, að gjaldeyrisl. væri misbeitt til framdráttar þeim, sem styddu stj. Maður kannast við þennan són, sem er framhald af því, sem sífellt hefir verið klifað á í blöðum stjórnarandstæðinga. Þó hafa þeir ekki séð sér sigurvænlegt að halda því fram nú, og eftirtektarvert var það, að á eldhúsdaginu, sem er nú nýafstaðinn, var þetta ekki nefnt á nafn. Hefði naumast verið þagað um það, ef eitthvað hefði verið hægt að draga fram. Og til þess að sýna, hversu ástæðulausar þessar ásakanir eru um hlutdrægni í garð Sambandsins, vil ég geta þess, að þegar úthlutað var fyrir fyrsta ársfjórðung, þá fóru fram umr. milli fulltrúa verzlunarráðsins í sambandi við gjaldeyrisleyfin og skiptinguna milli kaupmannaverzlana og samvinnuverzlana, og þá varð fullt samkomulag milli þessara aðilja um þetta mál. Fulltrúar kaupmanna í verzlunarráðinu lýstu sig samþ. þessari ráðstöfun gagnvart Sambandinu. Það er því misskilin húsbóndaþjónkun hjá hv. 6. þm. Reykv., ef hann heldur, að hann fari hér með eitthvað, sem sé vel séð í þeim herbúðum, sem hann hefir bækistöð í. Það eina, sem ósamkomulagi gat valdið, var það, hvort ný kaupfélög fengju gjaldeyrisleyfi. Það sem þessi hv.þm. gæti því helzt talað um misbeitingu, væri úthlutun gjaldeyris til slíkra nýrra neytendafélaga. En ég er reiðubúinn að standa við það, að sú ráðstöfun hefir orðið ákaflega mikið til þess að koma í veg fyrir, að verðhækkun skylli yfir þennan bæ jafnmikið og orðið hefði, ef ekkert hefði verið að gert. Og þó að þessi hv.þm. tali um misbeitingu, þá mun almenningur ekki taka undir það, hvorki í þessum bæ né annarsstaðar. Þessi hv.þm. var að tala um, að stjórnarandstæðingar fengju ekki réttláta afgreiðslu hjá gjaldeyrisnefnd, en aftur á móti væri séð gegnum fingur við meðhaldsmennina. Ég vil skora á hann að færa sönnur á þessi orð. Ég held, að þótt öllum sé það ljóst, að það er mikill vandi að stjórna gjaldeyrismálunum, þá verði aldrei sagt með sanni, að vísvitandi hafi verið beitt rangindum í þeim málum. Ég held, að mér sé óhætt að segja, að góð samvinna hafi verið milli gjaldeyrisnefndar og fulltrúa verzlunarstéttarinnar, sem í höfuðdráttunum hefir með þessi mál að gera. Umr. þessar eru nú komnar alllangt frá efni frv., en á því á ég enga sök. Ég hefi orðið að svara því, sem að mér hefir verið beint. Ummálið sjálf` hefi ég sagt mína skoðun, og læt það nægja. Ég mun beita mér fyrir því, að till. um ferðamennina verði tekin inn í frv. í Ed., en verði till.hv.þm. Vestm. samþ., þá tel ég mér ekki fært að fylgja frv. frá þessari umræðu.

Jóhann Jósefsson Mig minnir, að ég hafi átt brtt. við þetta mál viðvíkjandi veiðarfærum, sem ég tók aftur til 3. umr., og vona ég, að hún verði látin koma hér undir atkv. - Hæstv. fjmrh. talaði um, að hann ætlaði ekki að setja fótinn fyrir þetta mál við þessa umr. hér í hv. d., og að hann hefði hugsað sér að breyta því ákvæði frv., að útvegsmenn hefðu skilyrðislaus afnot af sínum eigin gjaldeyri fyrir kol, olíu og salt, þannig, að gjaldeyrisnefnd yrði heimilað að gefa undanþágu í hvert sinn. Þessi fyrirhugaða breyt. hæstv. fjmrh. er tvímælalaust til hins verra. Þessi tregða í garð útvegsmanna er lítt skiljanleg, sérstaklega þegar þess er gætt, að eitt af stærstu verzlunarfyrirtækjum þessa lands hefir, eftir því sem ég bezt veit, sérstök fríðindi í þessu efni, ekki aðeins að því er snertir veiðarfæri handa viðskiptamönnum sínum, heldur einnig að því er snertir allar aðrar vörur; þetta fyrirtæki er S. Í. S. - Ég fyrir mitt leyti felli mig alls ekki við þessa úrlausn málsins og tei útvegsmenn litlu bættari, þótt frv. verði afgr. frá hv.Alþ. í þeirri mynd, að gjaldeyrisnefnd hafi heimild til þess að veita þessa undanþágu í hvert skipti. Þá minntist hæstv. ráðh. á það ákvæði, sem ekki náðist samkomulag um við 2. umr., að sett yrði í frv. Ég verð að endurtaka það, sem ég sagði áður í þessu efni, að það er óneitanlega mjög óviðkunnanlegt fyrir Íslendinga að lögleiða ákvæði, sem heftir svo mjög frelsi borgaranna eins og hér er ráð fyrir gert, á meðan slíkt ákvæði er hvergi nokkursstaðar lögleitt, því að það er allt annað að leggja farbann á mann, sem ætlar úr landi í löglegum erindagerðum, heldur en að líta eftir því, að ekki sé farið ólöglega með gjaldeyri landsins. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði við 2. umr., að menn verða víða að sætta sig við, að á þeim sé leitað að þeim peningum, sem ekki má flytja landa á milli. Þetta er engin nýlunda. Þetta þykir alveg sjálfsagt, ef grunur getur leikið á um það, að menn hafi meðferðis dýrmætar vörur, sem þeir geta smyglað með því að bera þær innan klæða, og á þessum krepputímum er þetta líka látið ná yfir peninga, sem menn hafa með sér, og væri það t. d. ekkert varhugavert, þótt eftirlit með útflutningi íslenzkra seðla væri nákvæmara en nú er. Það kemur oft fyrir, að það er leitað á mönnum að peningum, vegna gjaldeyrisráðstafana í ýmsum löndum, en það er ekki gert, nema sérstök ástæða þyki til þess; en hitt, að mönnum sé beinlínis bannað að kaupat farmiða til annars lands, nema þeir hafi sannað það fyrir einhverri stofnun, hvernig þeir ætli að halda sér uppi, þegar þeir koma yfir landamærin, - það þekkist hvergi. Það getur verið, að hæstv. ráðh. geti fengið þetta lögleitt, en ég vildi beina því til hans að reyna aðra viðkunnanlegri leið í þessu máli, leið, sem betur væri samboðin siðuðu þjóðfélagi heldur en þessi. Vitaskuld er hætt við, að þetta verði misnotað á marga lund, eins og hv.þm. G.-K. benti á, en við teljum, að í till. sé sérstaklega lítil hjálp til þess að draga úr óþarfa utanferðum, ef ástæða er til að nefna það svo. Eins og ég minntist á í upphafi máls míns, á ég hér brtt. um að veiðarfæri komi undir þessi ákvæði. En fyrir þessari till. blés ekki byrlega við 2. umr. hjá hæstv. ráðh., því hann virðist ætla að láta þetta verða örverpi, eins og honum og hæstv.ríkisstj. hefir tekizt vel um öll þau mál, sem snerta sjávarútveginn. Þó hún hafi ekki beinlínis drepið þau, þá hefir hún verið lagin á að gera þau að þeim örverpum, sem enginn hefir haft gagn af. Þess vegna er því til að svara um að draga till. til baka, að þó ég hefði talið það sanngjarnt, ef það hefði getað orðið til þess að draga úr andúð hæstv. ráðh. gagnvart frv., þá sé ég enga ástæðu til þess, þegar hann er búinn að lýsa því yfir, að hann ætli í Ed. að gera málið gagnslaust. Ég ætla því ekki að draga till. til baka, en vil, að hún sé borin upp, svo að það sýni sig, hvaða undirtektir þetta og önnur þurftarmál fá hjá þinginu og ríkisstj. Enda ber nú óðfluga að þeirri stund, þegar útvegsmenn um land allt rísa upp og heimta sinn rétt, þar sem jafnvel svo fast er haldið í, að menn geta ekki náð fiskinum úr sjónum vegna skorts á veiðarfærum. Þetta mun hæstv.ríkisstj. komast að raun um.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Það eru aðeins örfá orð út af þeim ummælum hv.þm. Vestm., að hann sagðist ekki vita betur en S. Í. S. hefði algera sérstöðu um ráðstöfun á sínum gjaldeyri. Ég hefi ekki við hendina nákvæmar upplýsingar frá gjaldeyrisnefnd um, hvernig þetta er nú, en í fyrra var það þannig, að S. Í. S., sem í mörg ár hefir haft mikil viðskipti og lánstraust í Englandi, fékk leyfi til þess að láta hluta af sínum gjaldeyri renna til greiðslu á skuldum sínum þar. Hvort þetta er eins í ár, skal ég ekki um segja, en þannig var þetta í fyrra. Er þetta alveg sambærilegt við það, sem oft kemur fyrir, að útgerðarmaður kaupir hluti og fær leyfi til að greiða þá án þess að greiðslan fari í gegnum bankana. Ég hefi ekki hjá mér nöfn þeirra manna, sem þau leyfi hafa fengið, en þeir eru margir. Geta hv.þm. sjálfsagt fengið upplýsingar um þá, ef þeir óska, því þar er engu að leyna. Eins og ég sagði áðan, er heimilt með leyfi bankanna að veita þannig undanþágu um, að gjaldeyrir renni til greiðslu á áföllnum skuldbindingum. - Þetta er að vísu ekki sagt með beinum orðum í gjaldeyrislögunum, en leiðir af einkarétti bankanna til þess að verzla með gjaldeyrinn. Enda hefir það komið fyrir hjá fleirum en S. Í. S., að hluti af gjaldeyrinum hafi runnið til skuldagreiðslu, og þannig tekinn af andvirði framleiðslunnar. Þannig hefir það verið um skip, sem flutt hafa verið inn. Svo var ekki alls fyrir löngu um togara, sem fluttur var inn, að veitt var leyfi til þess að ráðstafa nokkrum hluta af gjaldeyrinum til greiðslu á andvirði skipsins. Þá segist hv.þm. ekki skilja, hvað mér sé illa við hans till., þó ég sé margbúinn að gefa þá skýringu, að ég telji ekki framkvæmanlegt að veita undanþágu fyrir jafnmargháttaðar vörur og veiðarfærin, sem fjöldi manna flytur inn. Ég efast um, að hv.þm. hafi kynnt sér, hvaða erfiðleikum það veldur, ef þannig á að fara með vörur, sem allir geta flutt inn, og yrði þá hver innflytjandi að senda um það aukaskilagrein til gjaldeyrisnefndar, og fylgja því svo mikil aukastörf, að slíkt má teljast illkleift, enda sé ég ekki ástæðu til þess, því hingað til hefir það ekki komið að skaða. Þó hv.þm. Vestm. haldi því fram, að það sé vegna gjaldeyrisþvingunar, að skortur hefir orðið á veiðarfærum, er það ekki rétt, heldur er það vegna þess, að sérstök slys hafa orðið á veiðarfærunum. Hitt dettur engum í hug, að hægt sé að komast hjá að leyfa innflutning á veiðarfærum, og þá vitanlega að greiða þau.

Jóhann Jósefsson Það var út af skýringu hæstv. ráðh. um sérréttindi Sambandsins með erlendan gjaldeyri, að ég vildi aðeins bæta við fáum orðum. - Hæstv. ráðh. segir, að Sambandið hafi í mörg ár haft sambönd í Englandi og hafi fengið leyfi til að verja ákveðnum hluta af gjaldeyrinum til þess að borga skuldir við þessi sín sambönd. Ég hafði beðið hæstv. ráðh. að nefna mér þau fyrirtæki önnur hér á landi, ef nokkur væru, sem hann í sinni fyrri ræðu gaf í skyn, að hefðu samskonar sérréttindi og Sambandið. Hann nefndi engin slík fyrirtæki, og ég hygg, að honum muni verða erfitt að finna þau. Nú er þess að gæta, að það er ekki Sambandið eitt, sem hefir í mörg ár haft föst sambönd við útlönd. Það eru mörg verzlunarfyrirtæki hér á landi, sem hafa svipuð sambönd og Sambandið, þannig, að menn hafa fengið vörur á vissum tíma árs, og jafnvel fengið að standa í skuld nokkra mánuði. Þessi verzlunarfyrirtæki eru mörg, og ég staðhæfi, að ekkert þeirra hefir þessi sérréttindi, sem Sambandið hefir. Það þýðir ekkert að vera að fara í kringum þetta mál. Það er ekkert sambærilegt, þó að keypt sé skip og kaupendurnir fái vilyrði fyrir að fá að nota sinn gjaldeyri á komandi árum til þess að borga skipið. Við erum að ræða um almenn vörukaup, og það er upplýst í þessu máli, að Sambandið hefir sérréttindi um sín almennu innkaup samskonar og kaupmenn og yfirleitt önnur verzlunarfyrirtæki á landinu þurfa að hafa með höndum. Það er ennfremur upplýst, að það er ekki hægt að nefna neitt verzlunarfyrirtæki hér á landi, sem hefir hliðstæð sérréttindi og Sambandið í þessu efni. Ég er alls ekki að halda því fram, að Sambandið ætti ekki að hafa þessi réttindi, en hinu vil ég halda fram, að önnur gömul verzlunarfyrirtæki - og þau eru til eins gömul og jafnvel eldri en Sambandið - séu þá látin hafa sömu aðstöðu um meðferð síns gjaldeyris. Með yfirlýsingu hæstv. ráðh. er því alveg slegið föstu, að Sambandið nýtur sérstakra ívilnana um meðferð síns gjaldeyris til kaupa á almennum nauðsynjum sínum, og þegar svo er, þá virðist mér andstaða hæstv. ráðh. móti brtt. minni um veiðarfæri, og yfir höfuð andstaða hans gegn nauðsynjum útvegsins, lítt skiljanleg og alls ekki réttlætanleg. Mér kemur það alls ekki á óvart, þegar hæstv. ráðh. segir, að menn yrðu að gera grein fyrir því, hvernig þeir verðu gjaldeyrinum til veiðarfærakaupa. Hann taldi það miklum örðugleikum bundið og í raun og veru einn stærsta erfiðleikann. En eftirlitið með þessu kæmi vitanlega af sjálfu sér, því að auðvitað yrði eftir sem áður að fá innflutningsleyfi fyrir þessum vörutegundum. Er þá hægt að sjá á innkaupsreikningunum, hversu mikinn gjaldeyri viðkomandi maður hafi þurft að nota til kaupanna.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Mér þykir hv.þm. Vestm. heldur en ekki hafa tekið á við að andmæla því, sem ég sagði um frv., en það var bara sá gallinn á, að allt, sem hann sagði um málið, var alveg utan við efnið. Hér er ekki með þessu frv. verið að fara fram á fríðindi vegna útvegsmanna, því það dettur engum í hug, að útvegsmenn fái ekki gjaldeyri fyrir vörur til útgerðarinnar. En eins og ég tók fram við 2. umr., verða menn að gera það upp við sig, hvort heppilegra muni vera að veita útgerðarmönnum heimild til þess að nota nokkurn hluta síns gjaldeyris án þess að hann fari gegnum bankana. Það, sem vakti fyrir þeim, sem fluttu frv., var að reyna að komast hjá að þurfa að setja bankatryggingu. Ég hélt því fram í upphafi, að þetta gengi þannig, að gjaldeyrisnefnd veitti slíkt leyfi í hvert sinn, sem útvegsmenn vildu notfæra gjaldeyri sinn á þann hátt. En svo slakaði ég til og gekk inn á, að heimildin væri skilyrðislaus fyrir þrjár tegundir - olíu, kol og salt -, vegna þess að því var haldið fram, að það mundi vera vænlegra til árangurs. Og ég verð að segja, að ég bjóst við, að gegn þeirri lipurð, sem ég sýndi, yrði vinsamlega tekið þeirri till., sem ég flutti, þó ekki væri sérstaklega um það samið. En úr því að ekki kemur annað en fjandskapur við jafnmeinlausa till., sé ég enga ástæðu til þess að beygja út frá því, sem ég upphaflega hélt mig við, að gjaldeyrisnefnd veiti leyfið í hvert sinn, og mun því ekki hika við að koma þeirri breyt. fram í Ed., að frv. færist í það horf. Þá sagði hv.þm., að við sýndum einkennilega tregðu í garð útvegsmanna í þessum málum. þar sem S. Í. S. fengi að ráða sínum gjaldeyri. En þetta er á misskilningi byggt. Hinsvegar hefir S. Í. S. fengið leyfi gjaldeyrisnefndar til þess að ráðstafa hluta af sínum gjaldeyri, en það leyfi hafa einnig fjöldamargir útvegsmenn fengið. Það leyfi er hægt að veita eftir l. eins og þau nú eru. Ég hefi nú sýnt fram á að nýju, að hér er ekki um annað að ræða en hvernig hægt sé að komast hjá að hafa bankana milliliði milli útvegsmanna og erlendra viðskiptamanna, og að ég tel bezt að fara þá leið, að gjaldeyrisnefndin hafi heimild til þess að veita leyfi til ráðstöfunar á gjaldeyrinum í hvert sinn. Um þetta gerði ég svo vinsamlegt samkomulag við aðstandendur frv., en fæ svo frá þeim aðeins fjandskap í garð þeirrar till., sem ég flyt. Ég sé því enga ástæðu til að halda mig við það, en mun beita mér fyrir, að því verði breytt í Ed. Ég vil taka það fram, að verði till.hv.þm. Vestm. samþ., um að bæta veiðarfærum við, þá tel ég það svo víðtækt og erfitt í framkvæmd, að ég treysti mér ekki til að vera með því, nema það sé tekið fram með berum orðum, að til slíkrar undanþágu þurfi heimild gjaldeyrisnefndar í hvert sinn. Sem sagt er ég ekki á móti því að létta undir með útvegsmönnum í þessum efnum, en ég vil, að hægt sé að sýna fram á, að þær ráðstafanir styðjist við beina heimild í gjaldeyrislögunum. Hv. þm. Vestm. var að tala um till. mína um eftirlit með ferðamönnum, en ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða um hana nú, þar sem hún var felld við 2. umr., þó hv.þm. væri að endurtaka það, sem hann sagði við 2. umr. Ég svaraði því þá, að ekki væri önnur meining með till. en sú, að hafa eftirlit með því, að gjaldeyrisins væri aflað á löglegan hátt. Allt annað, sem sagt er um till., er út í loftið, og gefur hún ekkert tilefni til slíks skrafs.

Forseti (JörB): Ég skal geta þess, að af vangá hafa þingskjalanúmerin 271 og 219 ekki verið sett á dagskrána í dag, en þau tilheyra þessu máli, og leiðréttist það hér með.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónason): Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að ekki væri hægt að ætlast til, að stjórnarandstæðingar gætu komið með allar aðfinnslur sínar við stjórnina í eldhúsumr., - til þess hefðu þeir of lítinn tíma. Þeir hefðu, sakir tímaskorts, ekki tækifæri til þess að koma fram með nema lítinn hluta þeirra. En ég verð nú að segja, að þegar það er athugað, hvernig þeir notuðu tímann við síðustu eldhúsumr., þá sé þetta dálítið hæpin röksemd, því að eins og menn muna, þá höfðu þeir fulla 6 kl. tíma til umráða við þá umr., en meginið af tímanum notuðu þeir til þess að tyggja upp það, sem þeir voru margbúnir að segja áður, bæði í ræðum og ritum. Þeir hefðu því áreiðanlega, öllum að skaðlausu, getað notað eitthvað af þeim tíma, sem þeir notuðu til endurtekningar sínum fyrri blekkingum, til þess að ræða þetta mál. En eins og ég hefi tekið fram, þá hafa þeir bara ekki fundið ástæðu til þess. Eins og kunnugt er, var því oft haldið fram áður af stjórnarandsfæðingum, að kaupfélögunum væri gert sérstaklega hægt um að fá innfluttar vörur sínar, en nú hefir allt slíkt umtal verið svo gersamlega kveðið niður, að þeir þora ekki að halda því fram, að kaupfélögin verði ekki að sæta sömu reglum um innflutning og aðrir aðiljar, nema þá helzt innan fjögra veggja. Þá sagði þessi hv.þm., að ég hefði sagt, að góð samvinna hefði verið í gjaldeyrisnefndinni, og yfirleitt á milli þeirra aðilja, sem hér ættu hlut að máli. Þetta er vitanlega að nokkru leyti útúrsnúningur, eins og vænta mátti hjá þessum hv.þm. Mín orð voru þau, að gott samkomulag hefði verið um skiptingu gjaldeyris- og innflutningsleyfanna, sem úthlutað var fyrir fyrstu 4 mán. ársins. Hv. þm. Vestm. sagði, að bankarnir og gjaldeyrisnefnd hefðu ekki gert neitt til þess að vernda lánstraust og erlend viðskiptasambönd annara en S. Í. S. Þetta er vitanlega ekki rétt. Ég veit ekki betur en að allt til þessa hafi bankarnir gert allt, sem þeir hafa getað, til þess að vernda lánstraust og sambönd manna erlendis. Þannig hafa þeir t. d. tekið á sig tryggingu á heilum skipsförmum til útgerðarinnar. Þetta hefir ekki verið venja áður. Og sé þetta ekki til þess að tryggja lánstraust viðkomandi manna, þá veit ég ekki, hvernig á að fara að tryggja það. Annars virðist mér þýðingarlítið að ræða öllu meira um þetta mál. Ágreiningurinn er ekki um það, að ekki beri að tryggja lánstraust og tiltrú hinna íslenzku kaupsýslumanna gagnvart erlendum lánardrottnum sem allra bezt, heldur er hann um leiðirnar. hvernig eigi að ná því marki.

*Sigurður Kristjánsson: Mér kom dálítið á óvart, þegar hæstv. ráðh. fór ennþá að krafsa í frv., eftir þá breyt., sem samkomulag varð um í fjhn. að gera. Eins og ég skýrði frá við 2. umr., er bersýnilegt, að frv. er mjög skert við það samkomulag, sem varð í fjhn., en þó hefi ég lýst yfir, að ég muni fylgja frv. - jafnvel þó ekki sé meira eftir af því. En ég tel mig hafa óbundnar hendur um að greiða atkv. með till., sem gengur lengra. Nú liggur fyrir till. frá hv.þm. Vestm. um að bæta við veiðarfærum, og frá hv.þm. Ísaf. um að bæta við veiðarfærum og allskonar útbúnaði til skipa. Ég skal játa, að orðalagið á síðustu till. er nokkuð óbundið, en ég býst við, að flm. meini þar útbúnað til veiðiskipa, því ég ætla ekki að gera honum þær getrakir, að hann flytji till. til þess að drepa frv.: a. m. k. ætla ég fyrst að sjá, hvernig afstaða hans verður við atkvgr. Út frá því, sem hæstv. fjmrh. sagði um fjandskap - eins og hann orðaði það -, sem till. hans hefði mætt, þá kannast ég ekki við það. Till. hefir verið mótmælt blátt áfram af einstökum þm., en enginn fjandskapur verið sýndur, nema að hún féll eins og fjöldi till. gerir alltaf í þessari d. og þinginu yfir höfuð, án þess að við það sé bundinn nokkur fjandskapur til till. sjálfra: það er bara skoðanamunur. En mér fannst hæstv. ráðh. furðu ófeiminn, að tala um fjandskap við sjávarútvegsmál, því að það hefir ekki leynt sér, að það er um miklu meira en skilningsleysi að ræða frá hans hálfu og hans samflokksmanna gagnvart sjávarútveginum. Það þýðir ekki að fara neitt í launkofa með, að almennt er það álitinn vera mjög blindur fjandskapur, þegar á það er litið, að hæstv. stj. veit vel, að afkoma fjölda fólks í landinu er afskaplega bundin því, að liðkað sé til fyrir þessum atvinnurekstri, þegar hann stendur höllum fæti, og þar að auki eru tekjur ríkissjóðs ákaflega mikið bundnar við afkomu þessa atvinnuvegar. Þegar tekið er tillit til þessa, held ég, að mönnum blandist ekki hugur um, að það er miklu meira, en skilningsleysi, sem veldur þeirri þrjózku og þeirri andstöðu, sem svo að segja hver einasta till., sem á að vera sjávarútveginum til hjálpar, mætir hjá honum og hans skoðanabræðrum. Hæstv. stj. veit það vel, að innan hennar flokka eru menn, sem þykir nóg um þennan kulda, sem sjávarútvegurinn hefir mætt frá stj., og þar af leiðandi er það, að einstakir menn í fjhn. hafa viljað ganga til móts við okkur flm. í þessu máli. En það er sýnilegt, að seigla óvildarinnar er furðu mikil hjá hæstv. stj. Þegar búið er að skerða frv. mikið í d., þá rís hæstv. fjmrh. upp og segir frá því feimnislaust, að hann ætli að nota þá átyllu, að ekki var samþ. sérstakt form fyrir því, hvenær ferðamenn væru ferðbúnir úr hlaði, að hans skapi, til þess að verða þessu máli til tjóns og að bana. Ég skal ekki segja, hvernig Ed. snýst í þessu máli, en hæstv. ráðh. talaði eins og hann ætlaði að skríða í eitthvert skúmaskot í Ed. til þess að myrða frv. Ég veit ekki, hvort hann er svo kunnugur þar, að hann viti af einhverju skúmaskoti, þar sem hann gæti myrt málið, en hann talaði kunnuglega um, að þarna væri hægt að skriða í einhvern skugga, þar sem væri hægt að koma málinu fyrir kaftarnef. Út af því, sem talað hefir verið um, hvort Sambandið hefði sérstöðu um gjaldeyri, þá vil ég upplýsa, það, að formaður gjaldeyrisn. kom á fund sjútvn. í fyrra. Þar var leitt í tal, hvort Sambandið hefði sérstöðu í því efni. Ég man ekki, hvort það var ég eða hv.þm. Vestm., sem spurði blátt áfram um það, hvort Sambandið hefði sérstöðu hvað gjaldeyrisleyfi snerti. Hann viðurkenndi, að svo væri, að það héldi sínum gjaldeyri sérstaklega, en fór ekki nákvæmlega út í það, að segja, hvort það væri allur sá gjaldeyrir, sem því tilfelli, sem það réði yfir án verulegrar íhlutunar bankanna. Þetta er ekki ný saga fyrir okkur. Almenningi er kunnugt, að innflutningshöftunum er misbeitt, og er bezt að segja það alveg umbúðalaust. Það er vitað, að þessum l. er misbeitt pólitískt. Einstakir atvinnuvegir og sérstakir stjórnmálaflokkar eiga ávallt undir högg að sækja sinn rétt, nema þeir geti fyrir sig borið alveg skýlausan lagabókstaf, en aftur á móti er séð gegnum fingur við þá, sem eru pólitískir fylgismenn núv. valdhafa. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að þetta frv. er borið fram fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að það var komið í ljós, að ekki voru aðeins mikil vandræði fyrir útgerðarmönnum að fá yfirfærslur, heldur voru yfirfærsluvandræðin, og sérstaklega yfirlýsingar, sem gefnar voru út af stjórnarvöldunum í sambandi við það, farnar að spilla stórkostlega lánstrausti þeirra, svo að ekki eingöngu voru líkur til, að þeir gætu ekki greitt vörurnar, heldur var loku fyrir það skotið, að þeir fengju gjaldfrest hjá erlendum seljendum. Ástæða fyrir frv. er einnig sá réttur, sem hver maður á til þess gjaldeyris, sem hann aflar. Það er eign mannsins, sem hann fær fyrir sína vöru, og er ekki hægt nema með sérstökum l. að svipta hann þeim eignarrétti. Þetta hefir verið gert með gjaldeyrisl. Menn hafa beygt sig undir það af þjóðarnauðsyn. En það gengur of langt, þegar girt er fyrir það, að menn fái að halda áfram atvinnurekstri sínum fyrir þessum höftum. Frá almennu sjónarmiði er það ekki ósanngjarnt, að útgerðarmenn ráði yfir þeim hluta gjaldeyris síns sem þarf, til þess að geta skaffað aðkeyptar vörur til atvinnurekstrar síns. Á þetta hefir fjhn. litið og því gert þá miðlun í málinu, sem ég vil fylgja, svo langt sem hún nær, en álit, að ekki megi á nokkurn hátt skerða. Nú líður að atkvgr. um þetta mál. Ef d. verður þeirrar skoðunar, að frv. eigi að komast út úr d. óbreytt, eða með þeim breyt., sem fyrir liggja nú, þá geri ég ráð fyrir, að þeir haldi þessari einurð og breyti frv. aftur, þegar það kemur úr þessu fyrirhugaða skúmaskoti hæstv. fjmrh.

Jóhann Jósefsson Það er að vísu rétt, að till. sú, sem ég eyddi að nokkrum orðum, var felld við 2. umr. og er ekki á dagskrá nú. En ástæðan til þess, að ég minntist á hana, voru tilsvör hæstv. ráðh. og harmagrátur hans yfir því, að hún skyldi vera felld, og fyrirheit hans um að koma till. inn í Ed. Það getur vel verið, að honum takist það, en það er alveg einstakt að hefta þannig ferðir frjálsra borgara. Og ég trúi því ekki, að hv.Alþ. samþ. óbreytt ákvæði till. þeirrar, sem drepin var. Það er a. m. k. mjög óviðkunnanlegt út á við, því það mun vera svo alstaðar í heiminum, að á friðartímum eru menn taldir frjálsir ferða sinna. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að vera að eltast frekar við það, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta atriði, en ég vildi sérstaklega biðja hann um glögga skýringu á því, sem hann sagði um S. Í. S. Ég hélt því fram, að S. Í. S. hefði þá sérstöðu að fá að ráðstafa sínum gjaldeyri á annan hátt en aðrir borgarar, fyrir innkaup á nauðsynjum yfirleitt. Hæstv. ráðh. fór þar dálítið undan í flæmingi og sagði, að S. Í. S. fengi ekki annan ráðstöfunarrétt en fjöldi útvegsmanna. Ég ætla ekki að bera brigður á, að hæstv. ráðh. fari hér með rétt mál eftir þeim upplýsingum, sem honum hafa verið veittar, en ég er hræddur um, að þær upplýsingar, sem hann hefir fengið, séu ekki réttar; a. m. k. er mér ekki kunnugt um, að slíkur réttur hafi af gjaldeyrisnefnd verið veittur nokkrum útvegsbónda eða útgerðarfirma. En ef svo er, væri æskilegt að fá að vita, hverjir þeir eru, því ég veit, að það hefir ekki gilt um alla. Ef svo var eins og hæstv. ráðh. gaf í skyn, að S. Í. S. og einstakir útvegsmenn hafi haft sérstöðu í þessum efnum, væri gott að fá að heyra, hverjir þeir eru. En mér leikur grunur á, að S. Í. S. hafi þau sérréttindi, sem enginn annar í landinu nýtur. Vænti ég því, að hæstv. ráðh. útskýri þetta greinilega, og fyrst S. Í. S. hefir verið nefnt, að hann nefni þá einnig þá útvegsmenn, sem þessara hlunninda hafa notið. Um S. Í. S. hefi ég það fyrir satt, að þessi undanþága gildi um allar vörur þess fyrirtækis, sem það þarf að flytja inn. Að því er snertir þessa litlu brtt., sem ég hefi borið hér fram, er það svo, að þó hún verði samþ., er allt eftirlit með gjaldeyrinum það sama, því orðið „veiðarfæri“ er jafnfast hugtak eins og t. d. olía og kol, og helgað af margra alda hefð. Ég fæ ekki skilið þau rök hæstv. ráðh., að snúast á móti till. vegna þess, að það verði of umfangsmikið fyrir gjaldeyrisnefnd að annast eftirlitið, ef hún verði samþ. Ég fæ ekki skilið, að það sé aðalástæðan til þess, að hann leggst á móti till., vegna þess að þetta eru hlutir, sem eru algerlega eins nauðsynlegir fyrir útgerðina eins og kol, olía og salt.

*Sigurður Kristjánsson: Út af þeim ummælum, sem fallið hafa hér um aðstöðu þá, sem S. Í. S. hefir verið veitt í gjaldeyrismálunum, vil ég taka það fram, að það eru vissulega margir aðrir aðiljar en S. Í. S., sem hafa gömul viðskiptasambönd ytra og hafa því þörf fyrir að viðhalda lánstrausti sínu gagnvert lánardrottnum sínum. En það er rétt, að lánstraust þessara manna er alveg á förum ytra, því að svo mikil hefir tregðan verið á yfirfærslunum, að menn hafa alls ekki fengið hinar allra nauðsynlegustu yfirfærslur. Og er það óneitanlega hart, a. m. k. fyrir þá menn, sem sjálfir eiga gjaldeyrinn. Það er vitanlega hrein og bein fjarstæða að halda því fram, eins og gert hefir verið undir þessum umr., að menn hafi fengið gjaldeyri eftir þörfum fyrir innflutningi vegna útgerðarinnar. Það þýðir ekkert að segja slíkt æ ofan í æ, því að það er vitanlega ekki rétt. Hitt er vitanlega ekki nema eðlilegt, að örðugleikar séu á því að veita gjaldeyrisleyfi, en það er aftur alveg óþolandi, að menn séu látnir sætu misjöfnum kjörum um úthlutun hans, einum gert hærra undir höfði en hinum. Hæstv. fjmrh. sagðist ekki ætla að svara því, sem ég sagði um óvildina í garð útgerðarinnar. Þetta skil ég mætavel, því að ég býst við, að honum hefði orðið þar svarafátt, því að það mál hefir fyrir löngu fengið sinn dóm hjá þjóðinni. Þá sagði hæstv. ráðh. ennfremur, að ekki myndi vera mikil óánægja um framkvæmd gjaldeyrislaganna, þar sem ekki hefði verið fundið að henni í eldhúsumr. Þessu er því að svara, að slíkt er engin sönnun. Það er nfl. alls ekki hægt að tína upp allar syndir stj. á jafnstuttum tíma og stjórnarandstæðingar höfðu þar yfir að ráða. Á svo skömmum tíma er aðeins hægt að sýna á eyrnabroddana á mestu ávirðingum stj., svo margar og miklar eru þær. Máli sínu til sönnunar vildi hæstv. ráðh. og halda því fram, að góð samvinna væri í gjaldeyrisnefndinni. En þetta er hreinasta blekking. Hvernig er ánægja þeirra, sem gjaldeyrinn þurfa að nota? Er hún kannske mikil? Nei, og aftur nei. Annars vil ég bjóða hæstv. ráðh. upp á það, að láta þessa misklíð niður falla, ef hann getur fengið einn tíunda hluta kaupsýslu- og útgerðarmanna til þess að lýsa því yfir, að þeir séu ánægðir með úthlutun innflutnings- og galdeyrisleyfanna. Þetta veit ég, að hæstv. ráðh. er með öllu ókleift, svo mikil er óánægja, fólksins.

Jóhann Jósefsson Hæstv. fjmrh. var með ásakanir um það, að máli þessu hefði verið beint inn á aðrar og óviðkomandi brautir. Og jafnframt beindi hann því til mín, að ég hefði farið hér með vísvitandi blekkingar. Þessi ummæli krefst ég, að hæstv. ráðh. taki aftur og biðji mig gott fyrir. Ef hæstv. ráðh. heldur, að ég hafi minnzt hér á S. Í. S. og aðstöðu þá, sem það hefir gagnvart gjaldeyri sínum, af því að ég telji það ranglátt eða sjái eftir því, þá er það mesti misskilningur. Það, sem ég hefi viljað sýna fram á, er það, að hið sama eigi að ganga yfir aðra hlutaðeigendur í þessum málum. Annars gaf hæstv. ráðh. mikilsverða yfirlýsingu. Hann sagði, að S. Í. S. hefði svo dýrmæt verzlunarsambönd ytra, að gagnvart þeim mætti enginn skuggi falla á S. Í. S., og þess vegna hefði því verið leyft að fara með sinn eiginn gjaldeyri eftir vild. Síðar í ræðu sinni sagði hann ennfremur, að það væri sama, hvort skuldirnar erlendis væru við banka eða aðra viðskiptamenn. Þetta er vitanlega alveg rétt. En ég vil aðeins benda hæstv. ráðh. á það, að það eru fleiri aðiljar en S. Í. S., sem hafa dýrmæt verzlunarsambönd ytra, sem þeim er stórtjón að missa, en hann getur bara ekki bent á nokkurt dæmi þess, að hlaupið hafi verið undir bagga með þeim, sem þar eiga hlut að máli, á sama hátt og gert hefir verið gagnvart S. Í. S. Ég skal svo endurtaka það, sem ég hefi sagt áður, að ég tel sjálfsagt og rétt, að S. Í. S. fái aðstöðu til þess að halda lánstrausti sínu og virðingu erlendis, en ég vil jafnframt taka það fram, að ég tel jafnsjálfsagt, að aðrir aðiljar fái sömu aðstöðu til þess gagnvart sínum viðskiptamönnum. S. Í. S. á ekki að fá nein sérréttindi umfram aðra hvað þetta eða annað snertir.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Áður en málið fer úr þessari hv. d. ætla ég að segja það, að ég er ekki ánægður með það eins og það lítur út. við 2. umr. var felld till., sem fram kom fyrir mína tilstuðlan um það, að sett yrði inn í frv. ákvæði um eftirlit með ferðum Íslendinga til útlanda. Ég mun þó ekki setja fótinn fyrir málið við þessa umr., en beita mér fyrir því í hv.Ed., að þetta ákvæði verði sett inn í frv., og mun ég gera það á þann hátt, að ég mun reyna að fá breytt því ákvæði, sem nú er í frv. um undanþágu fyrir útvegsmenn til þess að nota sinn gjaldeyri, og gæti ég hugsað mér, að helzt væri viðeigandi að setja í staðinn það ákvæði, að gjaldeyrisnefnd væri heimilað að veita þessar undanþágur, í stað þess að í frv. er ekki gert ráð fyrir, að til þess þurfi nokkurt sérstakt leyfi. Náist ekki samkomulag um þessa till. mína í hv.Ed., þá býst ég við að verða á móti málinu þar, en nú mun ég ekki vera á móti því við þessa umr.