Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Allshn. hefur haft frv. þetta til athugunar. Hefur hún haldið um það allmarga fundi og farið í gegnum það og borið það nákvæmlega saman við gildandi l. og einnig kynnt sér frv., sem fyrir þinginu liggur um þessi mál, og að öllu þessu athuguðu hefur n. orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. með nokkrum breyt. Breyt. þær, sem n. leggur til, að gerðar verði a frv., eru flestar smávægilegar og lúta að mestu leyti að því að lagfæra formið á einstökum atriðum frv. Rétt er þó að taka fram þegar í upphafi, að í n. hafa komið fram raddir um að gera nokkru frekar breyt. á frv. en n. hefur viljað ganga inn á. Þær brtt., sem fram hafa komið til viðbótar við það, sem n. leggur til, eru við 5. gr. Hafa 2 nm. sérstaklega viljað gera verulegar efnisbreyt. á 5. gr., og hafa nú þessir nm. borið fram sérstakar brtt. við þessa gr. Allir hafa nm. skrifað undir nál. með þeim fyrirvara, að þeir áskilja sér rétt til að bera fram brtt. við frv. og einnig að fylgja þeim brtt., sem fram kynnu að koma. Loks hafa nokkrir nm. gert þann fyrirvara um afstöðu sína til einstakra gr. frv., að þeir áskilja sér rétt til að fylgja því aðeins ákveðnum gr. frv., að þeir fái gerðar á þeim þær breyt., sem þessir nm. telja sig geta við unað. Grundvöllur sá, sem þetta lagafrv. byggist á, er lagður á Alþingi 1939, þegar samþ. voru l. nr. 10 4. apríl 1939 um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi. Þegar þau l. voru sett, var ástandið þannig á landi hér, að þingið varð að gera sérstakar ráðstafanir til viðréttingar atvinnuvegum landsmanna. Þessar ráðstafanir beindust fyrst og fremst að því að lækka gengi íslenzku krónunnar. Þegar þessi gengislækkun var gerð, var talin nokkur hætta á því, að það mundi leiða til verðhækkunar í landinu og þar með hækkun á húsaleigu. Alþ. samþ. því 1. 10. apríl 1939, og fólst í þeim m.a. ákvæði, sem bannaði að hækka húsaleigu frá 4. apríl 1939, og sömuleiðis var bannað að segja leigutökum upp húsnæði, nema húsráðandi þyrfti sjálfur á því að halda handa sér eða vandamönnum sínum, eða leigutaki gerðist brotlegur gegn öðrum ákvæðum laganna. Einnig var með þessum l. sett á stofn húsaleigun. til að fella úrskurði í þessum málum, og hafa framkvæmd þeirra að öðru leyti. Ákvæði þessi voru sett fyrst og fremst til þess að koma í veg fyrir vaxandi dýrtíð í landinu. Það má segja, að þetta séu einustu ákvæðin, sem sett hafa verið, síðan 1939 í þeim tilgangi að stemma stigu fyrir dýrtíðinni, sem verið hafa í gildi til þessa dags, og haft veruleg og áþreifanleg áhrif í þá átt að sporna við dýrtíð í landinu. Síðan hafa hvað eftir annað verið gerðar á þeim ýmsar br. sem þó engan veginn hafa haggað þeim sjónarmiðum, sem lágu til grundvallar hinu upphafi. frv. Nú er svo komið, að í gildi eru þrenn l. um húsaleigumál. Þetta veldur því, að þau eru orðin flókin og óaðgengileg fyrir þá, sem eiga að sjá um framkvæmd þeirra. Það hefur hvað eftir annað komið fyrir, að ruglingur hefur valdið erfiðleikum. En það er svo að sjá, að hv. þm. hafi ekki þótt nóg að hafa um þessi mál þrenn lög, því að á því Alþ., sem nú situr, hafa verið borin fram nokkur frv. til viðbótar, og mundi málið að sjálfsögðu verða ennþá flóknara en nú er, ef farið væri að afgreiða þau öll. Þann 9. nóv. síðast liðinn skipaði hv. þáv. ríkisstj. n. til að athuga lagaákvæði þau, er þá voru í gildi um húsaleigu og húsnæðismál, og til að kynna sér ástandið í húsnæðismálum yfirleitt, og skyldi n. gera till. um lausn málanna. Í n. þessa voru skipaðir: Árni Tryggvason, formaður n., Sigurjón Á. Ólafsson fyrrv. alþm. og Gunnar Þorsteinsson, formaður fasteignaeigendafélags Rvíkur. Þessi n. skilaði síðan áliti sínu til stj. og má segja, að hún væri í öllum verulegum atriðum sammála, þó að einn nm. (form. fasteignaeigendafél.) hafi í ýmsum atriðum ekki viljað ganga inn á till., sem meirihl. n. hafði fram að bera. Ríkisstj. hefur tekið till. n. til athugunar, og er frv. þetta árangurinn af till. n. og athugunum stj. Eins og ríkisstj. lagði frv. fyrir Alþ., þá var það svo að segja óbreytt eins og það kom frá n. Meðan það var til athugunar í allshn., komu fram engar raddir um, að engin þörf væri á húsaleigulögum, engar raddir um, að nauðsyn bæri til að víkja frá þeim grundvallarsjónarmiðum, sem fylgt hafði 1., síðan þau voru sett í apríl 1939. Allir virðast sammála um, að húsaleigulögunum beri að halda áfram og fylgja eigi þeim grundvallarfyrirmælum sem þau eru byggð á. Það mun vera tvennt, sem þessu veldur. Í fyrsta lagi er öllum ljóst, að húsaleigulögin hafa verið þýðingarmikill þáttur í þeim margumtöluðu dýrtíðarráðstöfunum, sem reynt hefir verið að gera. Það liggur í augum uppi, ef ekki hefðu verið í l. fyrirmæli um þetta og húseigendur hefðu fengið að hækka húsaleiguna í samræmi við eftirspurnina, þá hefði húsaleiga fyrir löngu verið komin upp úr öllu valdi og dýrtíðin í landinu fyrir löngu orðin meiri en svo, að atvinnuvegir landsmanna hefðu staðið undir henni. - Það er því skoðun allshn., að nauðsynlegt sé að halda við húsaleigulögunum. Þá hefur það frá upphafi verið annað aðalsjónarmið húsaleigul. að reyna að ráða bót á þeim húsnæðisvandræðum, sem ríkt hafa, að einhverju leyti. Það skal játað, að það fyrirmæli eitt að banna húsráðanda að segja leigutaka upp húsnæði, getur aldrei verið fullnægjandi. Það getur aldrei orðið meira en ráðstöfun, sem gagn er að í bili, en ekki varanleg hjálp. Það eina, sem getur orðið varanleg hjálp, er að stuðla að því, að hægt sé að ráðast í nýbyggingar til þess að svara eftirspurn um húsnæði. En meðan ekki er hægt að fullnægja þessari kröfu, þá hefur þótt nauðsynlegt að láta þau fyrirmæli standa, að húsráðandi megi ekki segja leigutaka upp húsnæði nema þau sérstöku skilyrði séu fyrir hendi, sem l. mæla fyrir um. Það segir sig sjálft, ef ekki hefði ver ið þetta bann í l., þá hefði húsráðendum verið opin leið til að fara í kringum fyrirmælin, sem banna hækkun húsaleigu. Á þessum grundvelli hefir allshn. orðið sammála um að halda við ákvæðunum um uppsögn húsnæðis og hækkun húsaleigu. Hitt er annað mál, hvaða ákvæði til víðbótar á að taka upp í 1. Allshn. virðist þó þannig frá frv. gengið, að vel megi samþ. það, og að eins vel sé þarna um hnútana búið og hægt sé að gera ráð fyrir. Enda standa að undirbúningi þess menn, sem hafa mikla reynslu einmitt í þessum málum. Það má benda á það, að form. n. hefur starfað um langt skeið í húsaleigun. Reykjavíkur og fengið mikla reynslu þar að lútandi. Þetta frv. er byggt ekki sízt á þeirri reynslu. Ég skal ekki fara ýtarlega út í einstök atriði þessa frv. en benda á, að það er að mjög verulegu leyti tekið upp úr ákvæðum gildandi l. um húsnæðismál. Ég skal aðeins víkja að nokkrum atriðum í stórum dráttum. 1. mgr. 1. gr. er að mestu leyti samhlj. l. nr. 126 frá 1941 og l. nr. 35 frá 1942. Svo er og um 3. mgr. þessarar gr. Þau grundvallarsjónarmið, sem fram koma í 1. og 3. mgr., eru þau sömu, og mgr. því að mestu leyti teknar upp úr þessum 1. En það kemur fram, að mþn. hefur talið nauðsyn á að rýmka nokkuð til um heimild þeirra, sem eiga hús, að segja upp húsnæði. Það skal bent á, að þeim atvinnurekendum, sem hafa misst húsnæði það, er þeir ráku atvinnu sína í, er heimilað að segja upp leigutaka í eigin húsi til þess að geta fengið húsnæði til atvinnureksturs síns. Þó er það bundið því skilyrði, að atvinnurekandi losi ekki íbúðarhúsnæði í þessum tilgangi. Til þess að þetta skuli koma skýrt fram og ótvírætt í frv., eru í 1. og 3. mgr. gerðar smávegis orðalags- og efnisbreytingar. Eru þær í a- og b-lið 1. brtt. á þskj. 478. Þá er í 2. gr. frv. tekið upp það nýmæli að heimila leigusala að skipta á íbúð sinni og leigutaka. En í Nd. hafði í framhaldi af þessari till. verið bætt aftan við 1. mgr. 1. gr. ákv. í þá átt, að leigusala, sem býr í húsi annars manns, sé veitt sama heimild. Allshn. hefur orðið sammála um að seinasta setningin í 1. mgr. eigi heima aftan við 2. mgr. og leggur n. til að þessi tilfærsla verði gerð, samkv. tölul. lb 1. gr. brtt. á þskj. 478. Í þessu felast nýmæli, sem að dómi allshn. eru rétt og sjálfsögð, en hún leggur til, að viðbótaratkvæði sé tekið upp um, að leigusali, sem þannig vill skipta á húsnæði, skuli tilkynna það með sama fyrirvara og hefði verið um uppsögn húsnæðis að ræða. En þetta er 1. gr. c., þskj. 478. Virðist n. sjálfsagt, að um þessi skipti séu látin gilda sömu ákvæði og um uppsögn yfirleitt. Það, sem nm. höfðu í huga, var, að ósanngjarnt væri að leigutaki hefði það vofandi yfir höfði sér, að leigusali kæmi fyrirvaralaust og krefðist þessarar breytingar. Ég tel að þetta sé í samræmi við tilgang milliþingan., en með því að það var ekki sagt í frv. skýrum stöfum, þótti allshn. vafasamt, hvort frv. hefði verið þannig skilið, ef til ágreinings hefði komið. 4. og 5. mgr. 1. gr. frv. eru að mestu - að vísu nýmæli í l. -, en teknar upp í frv. samkv. venjum, sem hafa myndazt samkvæmt úrskurði húsaleigun. 2. mgr. er beinlínis tekin úr l. nr. 126 frá 1941. Sama er að segja um 3. gr. Hún er að verulegu leyti úr 1. nr. 126 frá 1941. Eins og frv. kom til þessarar hv. d., þá var samkv. 2. mgr. 3. gr. heimilt, þegar sérstaklega stæði á, að veita opinberum starfsmönnum, alþm. og nemendum í föstum skólum undanþágu um tiltekinn eða ótiltekinn tíma, til að fá húsnæði í þeim bæjum eða byggðarlögum, þar sem þeir ekki eiga heima. Samkv. þessari gr. er það lagt á vald húsaleigun hvenær veita skuli þessa heimild. Allshn. þótti ástæða til að breyta þessu. Taldi hún, að húsaleigun. væri þar með veitt vald til að velja, hverjum og hvað mörgum utanbæjarnámsmönnum væri gert kleift að stunda nám. Allshn. finnst ekki geta komið til mála, að húsaleigun. sé fengið slíkt vald. Hið sama finnst henni hljóta að gilda um opinbera starfsmenn og alþm. Þess vegna hefur hún tekið upp ákvæði um þetta með brtt., sem er 2. tölul. á þskj. 478, þess efnis, að þessu fólki skuli veitt leyfi til að fá húsnæði. Auk þess er húsaleigun. veitt heimild að veita öðrum slíka undanþágu, ef sérstaklega stendur á. Í framhaldi af þessum br. er svo br. við 3. mgr. 3. gr. Um 4. gr. frv. er ekkert að segja. Hún er tekin upp úr fyrri 1. - Þá komum við að 5. gr. frv., en það er sú gr., sem valdið hefur nokkrum ágreiningi í n. Allir eru að vísu sammála um 1. mgr. 5. gr., sem er þess efnis, að húsaleigun. sé heimilt að taka til umráða auðar íbúðir og ráðstafa þeim til handa húsnæðislausu innanhéraðsfólki. En þegar kemur til 2., 3., 4. og 5. mgr. 5. gr., þá hefur risið upp ágreiningur í allshn. hv. Ed. Ég og nokkrir aðrir nm. geta ekki fallizt á annað en að yfirstjórn þessara mála hljóti og eigi að vera í höndum bæjar- og sveitarstjórna. Ég vil benda á það, að bæjar- og sveitarstjórnir eru beinlínis kosnar af borgurunum í þeim tilgangi, að þær ráði fram úr sameiginlegum vandamálum borgaranna. Það er að þeim, sem borgararnir hafa beinan aðgang. Því er eðlilegast, að þeir fulltrúar, sem beinlínis eru kosnir af borgurunum til að gæta hagsmuna þeirra, hafi sérstaklega með þessi mál að gera. Þess vegna hefur meirihl. allshn. viljað, að þetta ákvæði stæði enn, að bæjarstj. köstuðu ekki þessu máli frá sér á herðar húsaleigun. Hér er um svo viðkvæmt mál að ræða, að sjálfsagt er að ræða það frá öllum sjónarmiðum, áður en gengið er endanlega frá því. Ég er sannfærður um, að öruggasta tryggingin fyrir því, að öll sjónarmið séu dregin fram í slíkum tilfellum, er, að þessi mál séu í höndum bæjar- og sveitarstjórna. Ég skal játa að það er mjög hart að gengið við húseigendur að taka af þeim það húsnæði, sem þeir hafa framyfir það, sem nauðsynlegt er. Þetta eru mjög harðar ráðstafanir, því er ekki hægt að neita, en eins og nú standa sakir fæ ég ekki betur séð en þær séu nauðsynlegar. Ég vil nú sérstaklega benda á, að sú hefur orðið verkun húsaleigulaganna, að húseigendur hafa tekið til eigin nota húsnæði umfram þarfir. Ástæðan er sú, að þeir eru hræddir við að taka leigjendur vegna þess, hve líklegt er, að þeir geti ekki losnað við þá aftur, er þeir þurfa sjálfir á húsnæðinu að halda. Þetta hefur orðið til þess, að margir húseigendur hafa tekið til eigin afnota meira húsnæði en þeim hefur verið nauðsynlegt. En þetta er bein afleiðing af því að samkvæmt ákvæðum húsaleigul. er húseigendum óheimilt að segja upp leigusamningum nema mjög brýna nauðsyn beri til, að hann fái sjálfur húsnæðið til afnota, og er því full þörf á að setja nú inn í lögin ákvæði, sem kemur í veg fyrir slíkt. Hér virðist sem ákvæði 5. gr. frv. hljóti að ýta undir þá, sem hafa meira húsnæði undir höndum en þeir þurfa að nota, með að leigja það út. Ég hygg, að með þessu komi 5. gr. frv. að mestum notum, ef að lögum verður. Þá er 6. gr. frv. Hún er að mestu leyti gömul. Aðalbreytingin í henni er það, að nú skal reikna út vísitölu fyrir húsaleigu oftar en áður var gert. Þá er 7 gr. frv. og að mestu eins og hún er í 1. nr. 46 frá 1941. N. hefur flutt brtt. við hana um það, að hafi húsaleiga verið hækkuð samkvæmt heimild 6. gr. frv., þá skuli skylt að lækka hana aftur, ef vísitalan hækkar aftur. Þetta er ekki nema rétt og sanngjarnt, og hefur n. því borið fram brtt. nr. 3 á þskj. 478. Þá er það 8. gr., og er í henni fólgin allmikil breyt., sem er sú að fjölga mönnum í húsaleigun. úr tveimur í fimm og skal vera skipt störfum með þeim þannig, að tveir nm. skulu framkvæma mat á húsaleigu og staðfestingu á leigumálum, en hinir eiga að úrskurða þau ágreiningsatriði, er þessi mál varða. Þetta er sjálfsögð og nauðsynleg breyt., vegna þess að starf húsaleigun., a.m.k. hér í Rvík, er nú orðið svo umfangsmikið, að engin tök eru á því fyrir þrjá menn að sinna því sem skyldi. Um 9.–13. gr. er ekkert að segja. Þær eru að mestu eins og í gildandi 1. Við 15. gr. hefur allshn. séð ástæðu til þess að bera fram brtt. Í þessari gr. er tekið fram, að öll ákvæði þessara l. skuli og gilda um leigu á húsum, bryggjum og pöllum til línuveiðabáta, sem róa úr landi, og hafi leiga eftir slík mannvirki verið greidd með aflahlut, þá geti leigutaki krafizt þess, að leigan verði metin til peningaverðs, enda megi hún ekki hækka meira en sem svarar hækkun almennrar húsaleigu. Okkur hefur komið saman um, að sanngjarnt sé að hafa þessa kröfuheimild gagnkvæma og höfum því lagt til, að í stað orðsins „leigutaki“ komi „aðili.“ Aðrar aths. sé ég ekki ástæðu til að gera við einstök atriði frv. Eins og ég gat um áðan, hefur allshn. orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún hefur lagt til, að gerðar yrðu á því, en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til þess að bera fram og fylgja brtt. við frv.

Bjarni Benediktsson Hv. frsm. allshn. hefur nú gert grein fyrir því, hver afstaða allshn. sé til þessa frumvarps, og er ekki miklu við það að bæta. Húsaleigul. hefur verið ætlað tvöfalt hlutverk. Í fyrsta lagi hefur þeim verið ætlað að koma í veg fyrir óeðlilega hækkun á húsaleigu og í öðru lagi að draga úr þeim miklu húsnæðisvandræðum, sem hafa verið samfara ófriðnum og veru setuliðsins hér. Þetta hefur haft í för með sér róttækar takmarkanir á eignaréttinum, sem gera hag húseigenda að verulegu leyti verri en nokkurra annarra þegna þjóðfélagsins. L. eru þó ekki sett að ófyrirsynju, og er nauðsynlegt, að þau haldi gildi sínu meðan sama ástand helzt, en jafnframt verður að ganga þannig frá þeim, að þau halli ekki að óþörfu á húseigendur. Það verður heldur að reyna að ná þeim tilgangi, sem þarf, með þeirri lempni og lipurð, sem mun heppilegust til þess, að mál verði leyst á happasælan hátt. En ég verð að segja það, að sum ákvæði húsaleigul. sem að víssu leyti eru mikil réttarskerðing, hafa þó komið of seint. Eitt helzta ráðið og langsamlega það sanngjarnasta til þess að draga úr vandræðunum var það að láta innanbæjarmenn sitja fyrir utanbæjarmönnum um húsnæði. Lögin um þetta fengust ekki fyrr en seint og um síðir og eftir að mikill skaði var skeður í þessu efni. Fyrirmælin voru þá heldur ekki í fyrstu fullkomin, en það er bætt mikið um þau með þessu frv., sem hér er komið fram. En lögregluvald og ríkisstj. hafa auk þess ekki framfylgt nægilega strangt settum reglum í þessum efnum. Í þessu sambandi kem ég að höfuðgalla 1., en það er sá tvískinnungur, sem verið hefur í framkvæmd þeirra. Þegar I. voru sett, v ar húsaleigan. fengið mikið vald í hendur. Hún fékk ekki einungis vald til þess að ákveða, hvenær mætti segja upp húsnæði, heldur fékk hún einnig rétt til þess að taka húsnæði, sem ekki var fullnotað, og ráðstafa því handa húsnæðislausu fólki. En n. virðist hafa verið hrædd við að beita þessu valdi og hefur reynt að skjóta sér undan með því að halda því fram, að það væri hlutverk viðkomandi bæjarstj. að beita þessu valdi. Þetta var að skjóta sér undan lagabókstafnum, enda skorti bæjarstj. lögákveðið vald til þessa og gat hún því aldrei beitt sér. Bæjarstj. Rvíkur hefur hins vegar unnið stórkostleg átök til þess að ráða bót á húsnæðisvandræðunum með því að láta gera stórfelldar byggingarframkvæmdir, sem kosta milljónir króna. Ég skal þó ekki dæma í þessu máli, enda mundi ég varla verða talinn þar hlutlaus dómari. En það er víst, að lagabókstafurinn hefur ekki haft þá þýðingu, sem til var ætlazt vegna þessa tvískinnungs, þar sem tveir aðilar hafa deilt um það, hver ætti að framkvæma það, sem gera þyrfti, en það má segja, að þetta hafi orðið báðum til lítils sóma. Ég tek þetta ekki hér upp til þess að deila um það, heldur til þess að benda á, að þegar nú er verið að endurskoða lögin, þá þarf að haga fyrirmælum þeirra svo, að þessi tvískinnungur verði úr sögunni, þannig að hér eftir verði ótvírætt aðeins einn aðili, sem fari með framkvæmdarvaldið í þessum málum. Ég tel það einn höfuðkost stjfrv. eins og það lá fyrir í upphafi, að þar var stigið stórt spor í þessa átt, sem ég skildi vel, þegar ég sá, að einn þeirra, sem hafði unnið að samningu frv., var varaformaður húsaleigun., og hann vissi vel um þá annmarka, sem á þessu höfðu verið. Þá var það einnig tekið upp í frv., og tel ég það skynsamlegt, að bæjarstj. var ætluð þátttaka í skipun húsaleigun., og var þar með tryggt, að betri samvinna yrði milli húsaleigunefndar og bæjarstjórnar en áður hafði verið. Þannig hefðu bæjarstjórn og ríkisvald getað tekið saman höndum í húsaleigunefnd og komið fram sem einn aðili út á við. Háttv. Nd. virðist ekki hafa haft fullan skilning á þessu mikilvæga framkvæmdaratriði og sama máli gegnir um meiri hluta allshn. Ed. Í Nd. voru sett inn í frv. ákvæði, sem hljóta að leiða til sama tvískinnungsins og árekstranna, sem verið hafa, og geta leitt til þess, að fyrir yfirvöldunum verði lítið úr framkvæmd lagabókstafsins vegna þess, að alltaf verður hægt að deila um það, á hverjum ábyrgðin eigi að lenda. Þessu þarf nauðsynlega að breyta, og þetta er veiki punkturinn í frv. eins og það nú liggur fyrir, eftir að háttv. Nd. breytti því til hins verra. Við hv. þm. Seyðf. höfum borið fram 4 brtt. á þskj. 481 við 5. gr. frv., sem miða að því að bæta úr þessum annmörkum frv. og taka eðlilegum afleiðingum af þeim umbótum. Það leit út fyrir, að hv. frsm. allshn. hefði ekki kynnt sér til hlítar efni þessara brtt., því að hann sagði, að við vildum hafa yfirstj. þessara mála hjá húsaleigun., en að þeir teldu, að hér væri um svo mikið mál að ræða, að fulltrúar borgaranna sjálfra, bæjarstj. ættu að hafa yfirstjórnina með höndum. Þetta er misskilningur hjá hv. frsm. Við ætlumst ekki til, að þetta verði svo, heldur heyri endanlegar ákvarðanir ýmist undir félmrh. eða yfirhúsaleigun., þannig að þær ráðstafanir í 5. gr., sem mestu máli skipta, megi húsaleigun. ekki gera nema með samþykki félmrh. Hitt er alveg augljóst, að það er mjög óheppilegt að blanda bæjarstjórn inn í þessi mál, a.m.k. eins og gert er ráð fyrir í frv. eins og það er nú. Látum svo vera, að þetta hefði verið látið standa eins og stjfrv. gerði ráð fyrir í upphafi, að skömmtun mætti ekki taka upp nema með samþykki bæjarstj. En ég tel hitt samt eðlilegra, að félmrh. veiti samþykki sitt, enda er eðlilegast, að sams konar reglur gildi um þetta um allt landið. Ef t.d. bæjarstj. eins bæjar tæki upp húsnæðisskömmtun hjá sér, en það væri ekki gert annars staðar, þá gæti það orðið til þess, að innflutningur fólks til þessa bæjar ykist mjög og allt yrði því í sama öngþveitinu og áður. Í stað þess að létta af vandræðum gæti þetta því orðið til þess að beina fólksstraumnum í ákveðnar áttir og umturna þannig öllu jafnvægi í landinu. Það er því sjálfsagt og eðlilegt, að félmrh. hafi með höndum æðsta úrskurðarvald í þessum málum. Segja má raunar að þetta felist að nokkru í 6. gr., en það er svo umvafið, að óvíst er, að það komi að fullum notum, og er þess vegna betra að hafa það eins og við hv. þm. Seyðf. leggjum til í l. brtt. okkar að taka bæjarstj. alveg út úr þessu, en láta félmrh. segja til um það, hvort skilyrði til skömmtunar séu fyrir hendi eða ekki. Með því móti er líka helzt líklegt, að jafnrétti geti haldizt milli borgaranna í þessu ákaflega viðkvæma máli. Ég vil vekja athygli á því, að þótt við viljum hafa þetta svo, þá takmörkum við á engan hátt með þessu möguleikana til skömmtunar, ef skilyrði til hennar eru annars fyrir hendi. Ég vil svo benda á það, að eins og 3. mgr. 5. gr. er nú orðuð, brýtur hún í bág við 2. mgr. sömu gr., þar sem í 2. mgr. segir, að húsaleigun. skuli meta, hve mikið húsnæði afnotahafi þurfi til eigin nota, en í 3. mgr. segir, að setja skuli ákvæði um þetta í reglugerð, sem félmrh. staðfestir. Í 2. málsgr. 5. gr. segir aftur á móti, að það fari eftir mati húsaleigun., hvort aðili geti verið án húsnæðis og hvort unnt er að skipta því úr íbúð. Með þessu er því slegið föstu í 2. málsgr., sem er kjarni þessa máls, að það verði aldrei settar um þetta mál almennar og ósveigjanlegar reglur, og ég vil fullyrða, að það er ekki hægt, bæði vegna þess, hversu húsin eru mismunandi byggð, og eins vegna mismunandi stærðar fjölskyldna og ýmissa annarra aðstæðna. Það er ekki hægt að fá um þetta ákveðinn mælikvarða eins og þarna er ráðgert. Það verður að vera eftir mati þar til settra yfirvalda á hverjum tíma, hvort unnt sé fyrir aðila að vera án húsnæðis og hvort unnt er að skipta því úr. Það er ekki hægt að segja, að unnt sé að skipta húsnæði úr, þó að herbergin séu svo og svo mörg, ef ekki er hægt að komast inn í innri herbergi, nema með því að ganga í gegnum það fyrsta, þá er ekki hægt að skipta húsnæðinu, nema með því að gera á því breyt. Þess vegna er það ljóst, að hámarksákvæði 3. málsgr. brýtur í bág við meginreglu 5. gr., og er því þegar af þeirri ástæðu sjálfsagt að fella 3. málsgr. niður. Þá legg ég áherzlu á það í aths. mínum við 5. gr., að ég tel það vera hreinustu frágangssök að ætla að láta slíkan aðila sem bæjar- og sveitarstj. verða yfirdómstól um það, hvort unnt sé fyrir aðila að vera án tiltekins húsnæðis og hvort unnt sé að skipta því í tvennt. Þarna er um að ræða hreint matsatriði, sem annaðhvort verður eðli málsins samkvæmt að fela dómstólunum eða þá einhverjum öðrum svipað völdum aðila, sem hefur skilyrði og möguleika til þess að líta hlutlaust á málsaðstöðu. En bæjar- og sveitarstj. eru pólitískir aðilar, og það þarf ekki mikla þekkingu á þeim aðilum til þess að vita, að bæði umræður um slík einkamál eins ag þessi, sem út af fyrir sig yrðu ákaflega ógeðfelldar og leiðar á opinberum fundum, og eins úrskurðirnir sjálfir, mundu blandast meira og minna pólitísku og persónulegu tilliti, sem mundi gera framkvæmd þessara ákvæða erfiða. Ég er hræddur um, að þetta ákvæði yrði með öllu óþolandi í framkvæmd, og hreinasta plága, sem að engu gagni yrði. Þess vegna, hvað sem öðru líður varðandi breyt. á þessu í 5. gr., þá tel ég alveg sjálfsagt að yfirmatið, á því, hvort skilyrði til þvílíkrar skömmtunar á húsnæði séu fyrir hendi eða ekki, sé tekið úr höndum bæjar- og sveitarstj. og fengið í hendur einhvers annars yfirdómstóls. Við höfum bent á yfirhúsaleigun., sem eftir l. og eðli málsins sýnist vera líklegur aðili til þess að hafa slík málefni með höndum. Ef einhver annar bendir á líklegri dómsaðila í þessum efnum heldur en þessa n., þá er ég, og ég veit meðflm. minn einnig, fús til þess að taka það til velviljaðrar yfirvegunar. En það er alveg ljóst, að þetta ákvæði má ekki svo vera, ef menn vilja ekki gera úr þessu hreinasta skrípaleik. Ég hef þá gert grein fyrir þrem af fjórum brtt., en um þá síðustu get ég orðið stuttorður. Hún er á þá leið, að ríkissjóður og hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarsjóður skuli sameiginlega ábyrgjast greiðslu leigu eftir húsnæði, sem tekið er eftir þessari lagaheimild, svo og greiðslu skaðabóta fyrir spjöll á hinu leigunumda, er leigutaki telst eiga sök á. Ég vil í þessu efni benda á það, að sjálf ríkisstj. hefur í frv. sínu lagt það til, að ríkissjóður bæri helming af þessum kostnaði, - frv. hennar varð eigi skilið á annan veg. Þar með viðurkenndi stj., að það væri ekki síður ríkisins mál heldur en sveitarstj. að bæta úr þeim ágöllum, sem hér eru. Að svo miklu leyti sem hægt væri að kenna einhverjum íslenzkum aðila um það ástand, sem nú ríkir í þessum málum, sem ég vil ekki segja, að sé hægt, þá væri helzt að leita orsakanna, sem til þess liggja, á vettvangi ríkisins miklu frekar heldur en hjá bæjar- og sveitarfélögum. Það getur því ekki ver ið nema sanngjarnt að þessu sé skipt til helminga á milli ríkissjóðs og bæjar- og sveitarfélaga. Það eru ýmis fleiri ákvæði í þessu frv., sem ágreiningi geta valdið, sérstaklega vildi é g benda á það, sem ég hreyfði í n., að það er ekki alveg ljóst í 8. gr., hvernig húsaleigun. á að starfa. En vegna þess að sú skipun, sem þarna er sett, er samkvæmt till. manns, sem lengi hefur að þessum málum starfað, sá ég ekki ástæðu til þess að fara að umbæta hans till. og lét því hjá líða að flytja brtt. Ég vil samt segja það, að mér kæmi ekki á óvart, þó að nokkur ágreiningur yrði um þetta atriði, þegar til framkvæmda kæmi. Að öðru leyti get ég lokið máli mínu. Ég áskil mér rétt til þess að mynda mér afstöðu til 5. gr. eftir því, hvernig fer um þær brtt., sem ég hef leyft mér að bera fram. Að öðru leyti mun ég taka afstöðu til brtt., sem fram kunna að koma, eftir því sem efni standa til.



Ég hef litlu við það að bæta, sem fram kom í frumræðu minni við 1. umr. Sjútvn. hefur athugað frv., og hefur hún átt kost á að athuga uppdrætti þá, sem liggja fyrir um þetta mannvirki, og kostnaðaráætlanir bæði frá árinu 1932 og síðar í áætlun frá 1939, þar sem breyting hefur verið gerð á um gerð þessa mannvirkis. N. er öll sammála um að mæla með, að frv. gangi fram. Að öðru leyti get ég vísað til þess, sem fram kom við 1. umr. málsins.