Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspurn á þskj. 917, uppsagnir svæfingarhjúkrunarfræðinga, mál 593, er afturkölluð.

Klukkan 3 í dag fer fram utandagskrárumræða um málefni Landspítalans. Málshefjandi er hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Þann 19. nóvember sl. beindi ég fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um það hvort fyrir lægi stuðningur ríkisstjórnarinnar við uppbyggingu álvers við Bakka á Húsavík og hvort ríkisstjórnin hygðist beita sér fyrir því að þau áform gætu orðið að veruleika með því að vinna að því að afla fyrirtækinu útblásturslosunarheimilda. Hæstv. iðnaðarráðherra svaraði fyrirspurninni með þessum hætti, með leyfi forseta: „Hins vegar vil ég að það komi alveg skýrt fram að ég hef viðrað það, bæði við aðra ráðherra og einnig í ríkisstjórninni, að það sé tryggt að þær heimildir sem ríkisstjórn Íslands hefur aflað og hefur sérstaklega til ráðstöfunar vegna stórframkvæmda af þessu tagi einskorðist ekki bara við suðvesturhornið.“ Enn fremur sagði hæstv. ráðherra í svari sínu, með leyfi forseta: „Ég vil segja hins vegar alveg skýrt að ég er þeirrar skoðunar sem byggðamálaráðherra að ríkisstjórnin eigi að beita sér fyrir breytingu á lögum um losunarheimildir sem tryggja að þær dreifist jafnt á það sem við köllum hið hefðbundna þéttbýli og líka dreifbýlið.“ Ég vil í ljósi þess að tæpir sex mánuðir eru liðnir síðan þessi orðaskipti áttu sér stað, og nú fer að styttast sá tími sem ríkisstjórnin hefur til að leggja fram mál á þingi, í þeim tilgangi að þau verði afgreidd sem lög fyrir vorið, spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvort þess sé að vænta að fljótlega komi fram frumvarp um breytingu á lögum um losun gróðurhúsalofttegunda sem mætir þeim sjónarmiðum sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur sett fram í þinginu fyrir hönd ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spyr um úthlutanir losunarheimilda gróðurhúsalofttegunda. Staða þess máls er þannig að verið er að fara yfir forsendur úthlutunar. Starfandi er úthlutunarnefnd. Formaður hennar er úr iðnaðarráðuneytinu og síðan eru þar fulltrúar fjármálaráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Þessi ágæta nefnd er sem sagt að fara yfir forsendur úthlutunar. Eins og menn vita eru lögin þannig að úthlutun ber að endurskoða á hverju ári og auðvitað er hægt að senda inn umsóknir um losunarheimildir á hverju ári. Þegar úthlutað var síðasta haust var um 85% þeirra losunarheimilda sem til eru á Kyoto-tímabilinu úthlutað þannig að ekki er mjög mikið eftir. En það þarf að skoða það mjög vel hvort, hvernig og hvenær þeim er úthlutað. Hvað forsendurnar varðar vil ég, og hef beðið um það, að farið sé mjög vandlega yfir bæði öryggismál, losunarspár og allar tölur í loftslagsbókhaldinu áður en næst verður úthlutað. Einnig liggur fyrir að við þurfum að innleiða viðskiptakerfi Evrópusambandsins á losunarmarkaði, við verðum hluti af markaði með losunarheimildir í framtíðinni, og ég hygg að það sé það skref sem mestu máli skiptir þegar upp er staðið. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um byggðasjónarmiðin þá er mér fullkunnugt um skoðun hæstv. iðnaðarráðherra á því máli en ég verð að viðurkenna að ég hef ekki, a.m.k. ekki enn þá, komið mér upp fullri sannfæringu fyrir þeim.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svörin. Málið snýst um það, eins og fram kom í máli hæstv. iðnaðarráðherra á sínum tíma, að breyta þarf lögunum um gróðurhúsalofttegundir og úthlutun þeirra. Eins og gildandi lög eru er ekki hægt að koma við þessum sjónarmiðum byggðamálaráðherrans um að tiltækum heimildum verði ráðstafað jafnt á landsbyggðinni sem á höfuðborgarsvæðinu. Mér þykir miður, virðulegi forseti, að það komi fram á þessu stigi að ekki er einhugur í ríkisstjórninni um þetta sjónarmið. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að endurskoða afstöðu sína eða leitast við að styrkja sannfæringu sína í þessu máli þannig að hún samræmist afstöðu byggðamálaráðherrans og fyrrverandi formanns Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Viðskipti með losunarheimildir eru ekki byggðamál. Þetta liggur ekki þannig. Viðskipti með losunarheimildir snúast um að koma upp markaðskerfi með verðmæti, sem losunin vissulega er, og koma í veg fyrir að menn séu að losa of mikið, þ.e. umfram þá samninga sem við höfum gert. Að því ber að stefna. Ég hef áður sagt að menn skyldu gera sér grein fyrir því að úthlutun ókeypis losunarheimilda mun heyra sögunni til, mjög líklega árið 2013. Um það er verið að semja í loftslagssamningaferlinu og það sem skiptir mestu í umræðunni hér heima er að fólk og fyrirtæki geri sér grein fyrir því að gríðarleg verðmæti eru á ferðinni sem tiltekin einstök fyrirtæki fá nú ókeypis á silfurfati.

Virðulegur forseti. Við viljum yfirleitt bera okkur saman við önnur lönd eins og eðlilegt er og við vitum að við stöndum mjög vel í heilbrigðismálum en við stöndum höllum fæti í menntamálum. Fyrr í mánuðinum var umfjöllun í Fréttablaðinu um skólamál þar sem fram kom að okkur hefur hrakað verulega í menntamálum á síðustu árum samkvæmt PISA-könnuninni. Þetta er mikið áfall og afar slæmar fréttir en niðurstaða PISA-könnunarinnar árið 2006, um færni 9. og 10.-bekkinga í stærðfræði, náttúrufræði og lesskilningi, voru mjög mikil vonbrigði. Könnunin var gerð í 57 löndum og reyndist Ísland miðlungsþjóð hvað varðar árangur en efst þegar kemur að fjárútlátum í málaflokkinn. OECD gagnrýndi yfirvöld í kjölfarið og benti á að árangurinn gæti ekki talist ásættanlegur miðað við að Ísland eyddi meira fjármagni en nokkur önnur þjóð innan OECD á hvern nemanda. Ísland tók þátt í sams konar könnun árið 2001 og sýndu niðurstöðurnar árið 2006 að nemendum hafði hrakað á tímabilinu í öllum greinum. Okkur hafði hrakað í öllum greinum frá 2001 til 2006. Það er því eðlilegt að hæstv. menntamálaráðherra hafi áhyggjur af þessu og skoði kannski eigin rann varðandi þetta mál. Fram kom í umræddri umfjöllun í Fréttablaðinu að hæstv. menntamálaráðherra væri að bíða eftir svörum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Kennarasambandinu, Heimili og skóla og fleiri áður en brugðist yrði við. Í ljósi þess að við tökum þessa stöðu mjög alvarlega, þegar okkur hrakar svona í menntamálum í landinu - við erum að reyna að sækja fram en niðurstaðan er þveröfug, okkur hrakar - er eðlilegt að heyra hvað hæstv. menntamálaráðherra hefur um þetta að segja. Fara þessi svör að skila sér og hvenær megum við vænta einhverra viðbragða af hálfu hæstv. ráðherra?

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa fyrirspurn sem þó hefur áður komið fram á þinginu. Ég hef þegar svarað þessari fyrirspurn nokkrum sinnum en engu að síður er gott að ræða þessi mál og mikilvægt. Ég vara hins vegar við því, eins og áður hefur komið fram, að við miðum eingöngu við PISA. PISA er mjög mikilvægur mælikvarði en má ekki stjórna öllu skólastarfi - mikilvægur mælikvarði, ákveðið leiðsögutæki fyrir okkur hvar megi gera betur. Ég fagna því að hv. þingmaður Framsóknarflokksins skuli taka þetta mál upp því í rauninni er þegar verið að bregðast við þessu. Í fyrsta lagi vil ég fara út í skammtímaaðgerðir. Okkur eru að berast svörin frá þeim aðilum sem við sendum spurningar og farið verður í sérstakt átak til skemmri tíma. En auðvitað er þetta langtímamál. Við þurfum að hvetja foreldra til að lesa meira fyrir börnin sín heima. Það þýðir ekki að setja alla ábyrgðina á herðar skólanna. Í öðru lagi erum við með frumvörp til meðferðar í þinginu sem hafa lykilþýðingu til að geta tekið stórstígum framförum í því að efla menntakerfið. Þar segir: „Við þurfum að efla og styrkja kennaramenntunina enn frekar.“ Það er eitt af þessum stóru svörum varðandi PISA-könnunina. Við þurfum að efla og styrkja kennaramenntunina, halda betur utan um kennarana okkar og styðja þá til frekari dáða og góðra verka. Við þurfum að auka sveigjanleikann í kerfinu. Við þurfum að láta leikskólann, grunnskólann og framhaldsskólann ræða betur sín á milli, auka svigrúmið og tækifærin þannig að einstaklingarnir geti fundið sinn farveg innan skólakerfisins. Á þessu er einmitt verið að taka. Í fyrsta sinn fær Alþingi tækifæri til að líta á skólakerfið heildstætt. Við eigum að grípa það tækifæri og samþykkja öll frumvörpin nú í vor.

Virðulegur forseti. Það er alveg ljóst, miðað við hvernig hæstv. ráðherra svaraði í Fréttablaðinu, að ekki var verið að tala um þau frumvörp sem nú liggja fyrir þinginu. Það var ljóst þegar það svar var gefið að þau frumvörp voru komin inn í þingið. Það var verið að vísa í einhver önnur viðbrögð. Það var verið að bíða eftir svörum frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Kennarasambandinu, Heimili og skóla og fleirum áður en brugðist yrði við. Hæstv. menntamálaráðherra upplýsir að fara eigi í eitthvert sérstakt átak til skemmri tíma þegar þessi svör hafi borist og þau eru að skila sér þessa dagana, heyri ég líka. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða sérstaka átak er þetta? Er þetta eitthvert átak sem við munum sjá verða að veruleika strax í upphafi næsta skólaárs? - af því að það er sett til skemmri tíma, segir hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Eins og ég gat um áðan þurfum við að horfa á þetta aðallega sem langtímamál, langtímahagsmunamál. Það kostar krafta og tekur tíma að snúa þessu stóra og mikla skipi sem menntamálaskipið er. Hins vegar er rétt að það þarf að huga að málum til skemmri tíma og á næsta ári, 2009, verður farið aftur af stað. Þá fer OECD aftur af stað með könnun sína, þá með þungamiðjuna í náttúrufræði. Það þarf að auka hvatningu til fólks, foreldra fyrst og fremst, til að lesa meira fyrir börnin sín. Það þarf að reyna að fjölga raungreinamenntuðu fólki innan skólanna, efla raungreinakennaramenntunina með t.d. tímabundnu endurmenntunarátaki meðal raungreinakennara. Þetta er meðal þess sem við þurfum að gera og við þurfum að gera það í samstilltu og góðu samstarfi við sveitarfélögin. Þau reka grunnskólann en við höfum öll hagsmuni af því að efla okkur og styrkja. Við viljum auðvitað komast hærra á PISA-listanum, en við verðum að gera það markvisst og vera meðvituð um hvert við erum að fara.

Hæstv forseti. Á liðnum árum hafa flest sveitarfélög boðið upp á lengda viðveru eða einhvers konar frístundaheimili eða skóladagvist. Þessi þjónusta hefur einkum verið fyrir sex til níu ára börn og er til að tryggja samfellda og örugga viðveru barna í framhaldi af daglegum skólatíma á meðan foreldrar eru í vinnu. Í slíkri lengdri viðveru á frístundaheimili eða í skóladagvist er oftast boðið upp á blöndu af skipulegum og frjálsum leik. Oft er boðið upp á heimanám og bæði úti- og inniveru. Dvalartíminn getur verið mismunandi, frá tveimur upp í fjórar klukkustundir á dag til viðbótar við lögboðna skólagöngu. Formin eru sem sagt mörg og breytileg sem og aðstaðan sem börnunum er búin. Þessi þjónusta er komin til að vera. Aðsóknin er vaxandi og treyst er á þetta úrræði af foreldrum og mikilvægt að geta búið börnunum öruggan og góðan dvalarstað í stað þess að þau þvælist ein um. Lyklabörnin eru sem sagt að mestu horfin. Nokkur umræða varð í blöðum í liðinni viku þegar dagblaðið 24 stundir vakti máls á úttekt á húsnæði félagsmiðstöðva og frístundaheimila í Reykjavík og fram kom gagnrýni á öryggisþætti og aðbúnað á nokkrum stöðum. Vitað er að þessi þjónusta er mjög misgóð. Aðstaðan er breytileg. Mönnun er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum og menntun starfsfólks einnig. Víða hafa starfsmenn enga uppeldismenntun. Foreldrasamtökin Heimili og skóli hafa sent Sambandi íslenskra sveitarfélaga, menntamálaráðuneyti og síðast samgönguráðuneyti sem sveitarfélagaráðuneyti erindi þar sem lýst er eftir ábyrgðarskyldu sveitarfélaga og ítrekað mikilvægi þess að ávallt fari fram mat og eftirlit með gæðum þjónustunnar og óskað hefur verið eftir því að menntamálaráðherra setji reglugerð um starfsemi lengdrar viðveru. Í grunnskólafrumvarpinu sem nú er til umfjöllunar í menntamálanefnd þingsins er einmitt fjallað um lengda viðveru og þar er vísað á að settar verði reglur um aðbúnað og starfshætti en þó ekki kveðið skýrar á um það. Það eru einstök sveitarfélög sem eiga að gera þetta. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra, því að ég tel brýnt að þessi mál séu skoðuð frekar: Hyggst hæstv. menntamálaráðherra beita sér fyrir því að sett verði lög eða viðmiðunarreglur varðandi lágmarksaðstöðu og starfsmannahald í skóladagvistun 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir að taka upp þetta mál sem brennur mjög oft á okkur barnafjölskyldum sem erum með það ung börn að þau þurfa að vera í þessari lengdu viðveru eða inni á frístundaheimilum eftir skóla. Gott og vel. Þannig að ég svari því strax, ég mun ekki beita mér fyrir því að lögunum sjálfum verði breytt og ég segi þetta sérstaklega í ljósi sjálfsákvörðunarréttar sveitarfélaga. Hins vegar er alveg ljóst að það er hægt að setja þetta í reglugerð og það er hægt að beita sér fyrir því að setja þetta í reglur en það verður að gerast í samvinnu og í samstarfi við Samband íslenskra sveitarfélaga sem hefur alla tíð í málflutningi sínum lagt ríka áherslu á að fá sjálfsstjórn sína og halda henni þegar kemur að uppbyggingu grunnskólamála. Hins vegar vil ég líka ítreka að málin eru með misjöfnum hætti. Sum sveitarfélög standa sig gríðarlega vel á þessu sviði og eru með öflugt og blómlegt starf, samfelldan skóladag og fleira, hvort sem það er hér á höfuðborgarsvæðinu eða víða úti á landi. Sveitarfélögin standa sig misvel. Ég held að það sé ekki rétt að við förum í það að miðstýra þessu með löggjöf, ég er í rauninni sannfærð um það. Ég held að við fáum ekki mikið út úr því. Hins vegar er ég sannfærð um að við getum leitt þessi mál í betri farveg hjá þeim sveitarfélögum sem eru ekki með aðbúnaðinn algjörlega í lagi, þ.e. ef við förum í gott samstarf við þá. Þess vegna þakka ég hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir þessa fyrirspurn og ítreka það sem ég hef sagt, að sjálfsögðu munum við skoða þetta í samvinnu við Heimili og skóla og Samband íslenskra sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég tek undir það sem ráðherra sagði, almennt er þetta til fyrirmyndar og sum sveitarfélög hafa sett sér viðmiðanir. Ég held einmitt að á því eigi að byggja og menn eigi að sammælast um að setja viðmið í reglugerð eða reglur sem unnar yrðu þá af sveitarfélögum og ríkinu sameiginlega. Þetta er búið að fá að gerjast það lengi og það er komin það góð reynsla á þetta að það eru komnar forsendur til að stíga skrefið örlítið lengra, formgera þetta og vinna svona viðmið varðandi bæði mönnun, menntun þeirra sem þarna vinna og ytri aðbúnað, svipaðar reglur og hafa verið settar að hluta til í Reykjavík. Ég veit að Hafnarfjörður hefur unnið að svona reglum, og fleiri sveitarfélög. Ég geri það að tillögu minni að skipaður verði starfshópur sem í samráði við sveitarfélögin skoði regluverkið á þessu og með hvaða hætti hægt sé að ná utan um þetta umhverfi og setja skýrar reglur með hagsmuni barnanna í huga.

Hæstv. forseti. Þann 20. febrúar sl. sendi þingflokkur Framsóknarflokksins bréf til Seðlabankans þar sem óskað var svara við nokkrum spurningum er snerta efnahagsmál þjóðarinnar enda veitir svo sannarlega ekki af. Þann 18. apríl sl. svaraði Seðlabankinn spurningum okkar framsóknarmanna er vörðuðu efnahagsmál þjóðarinnar þar sem m.a. kom fram það álit Seðlabankans að ríkisstjórnin hefði við fjárlagagerð vegna ársins 2008 ekki gætt nægjanlegs aðhalds til að tryggja og varðveita stöðugleikann í íslensku samfélagi. Útgjaldarammi fjárlaga hækkaði þá um 20%. Við framsóknarmenn vöruðum mjög mikið við því í því ferli sem þá fór fram og hvöttum menn til að ganga hægt um gleðinnar dyr, sögðum að gæta ætti aðhalds í fjármálum hins opinbera á þeim tímum sem nú væru uppi. Hið sama sagði Seðlabankinn þá, sama sögðu OECD, greiningardeildir bankanna og aðilar vinnumarkaðarins. En ríkisstjórnin ákvað að hlusta ekki á þessi aðvörunarorð og gaf því tóninn að þeim óstöðugleika sem nú er uppi í samfélaginu. Staðreyndin er sú að verðbólga hefur ekki verið meiri í 18 ár en nú er. Þó gerði ríkisstjórnin ráð fyrir því að verðbólga á árinu 2008 yrði 3,3%. Hún er miklu hærri í dag, er í raun tveggja stafa tala. Það er alveg ljóst að þær forsendur sem ríkisstjórnin gaf sér við fjárlagagerð vegna ársins 2008 eru brostnar, mölbrotnar. Og það var athyglisvert hér í gær þegar hv. þingmaður og varaformaður fjárlaganefndar Kristján Þór Júlíusson kom upp, gaf loksins eftir og tók undir með okkur stjórnarandstæðingum um að það ætti að fara í þá vinnu að endurskoða forsendur fjárlaga. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að mölbrotnar forsendur fjárlaga verði nú loksins endurskoðaðar 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Það er mjög athyglisvert að fylgjast með þeirri umræðu sem hefur spunnist vegna svars Seðlabankans við fyrirspurnum framsóknarmanna. Sérstaklega er athyglisvert hvernig formaður Framsóknarflokksins velur úr svari Seðlabankans það sem honum finnst vera rétt og það sem honum finnst vera rangt, það sem honum finnst hafa leitt til þeirrar niðurstöðu að það væri þensla og það sem honum finnst að hafi ekki leitt til þess að það væri þensla. Honum finnst t.d. að hækkanir á lánshlutfalli Íbúðalánasjóðs hafi ekki leitt til þenslu. Honum finnst t.d. að skattalækkanir hafi ekki leitt til þenslu. Ef marka má það sem formaður Framsóknarflokksins segir eru það fjárlög þessa árs sem valda allri þeirri þenslu og öllu því sem menn hafa haft áhyggjur af síðustu daga og ár í efnahagsmálunum. Ekkert af því sem veldur honum áhyggjum gerðist fyrr en eftir að Framsóknarflokkurinn fór úr ríkisstjórn síðasta vor. Seðlabankinn segir hins vegar ekki í þessu svari að þær ákvarðanir sem voru teknar í fjárlögunum hafi verið rangar. Hann undirstrikar að forsendur hafi breyst verulega frá því að fjárlög voru samþykkt. Ef maður ætti síðan að draga ályktanir af því sem kemur fram hjá Seðlabankanum mætti draga þá ályktun að Seðlabankinn teldi að við ættum í dag að fara í það að draga úr þeim umsvifum sem ríkisstjórnin hefur ætlað að halda uppi á þessu ári. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé skynsamlegt. Mér þætti hins vegar vænt um að vita hvort Framsóknarflokkurinn telur það skynsamlegt, hvort þetta atriði í svari Seðlabankans sé eitt af því sem hann ætli að draga út eða ekki. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að sjálfstæðismenn þurfi að fara tala betur saman á þeim ólgutímum sem nú ríkja í íslensku efnahagslífi. Varaformaður fjárlaganefndar Alþingis kemur í ræðustól í gær og segir að það sé nauðsynlegt að endurskoða forsendur fjárlaga. Hæstv. fjármálaráðherra, sjálfstæðismaðurinn Árni M. Mathiesen, kemur svo í ræðustól Alþingis daginn eftir og segir að það sé ekki ástæða til að endurskoða forsendur fjárlaga. Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að ríkisstjórnarliðið og sjálfstæðismenn eru út og suður í umræðunni um efnahagsmál. Úrræðaleysið er algjört.  Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera? Hún talar út og suður úr 

Frú forseti. Það er athyglisvert að heyra málflutning hv. þingmanns sem væri trúverðugur ef hv. þingmaður sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar vissi ekki hvernig unnið er að fjárlagagerð, ef hann vissi ekki að hvaða verkefnum er unnið í ráðuneytinu þessa dagana, bæði vegna undirbúnings fjárlaga næsta árs og eins fjáraukalaga sem að jafnaði koma fram á haustin. Hann veit alveg hvað verið er að vinna í ráðuneytinu. Auðvitað er ekkert skrýtið að þingmaður Framsóknarflokksins reyni að dreifa umræðunni eitthvað  
            

Frú forseti. Undanfarið hafa menn rætt um álver á Grundartanga, Húsavík og víðar og hefur hæstv. umhverfisráðherra þá sagt að við séum komin upp í þak varðandi íslenska ákvæðið og getum ekki virkjað meir. Þann 23. janúar 2008 sagði hæstv. ráðherra, með leyfi frú forseta, og miðaði þá við losun af bílaumferð á Íslandi: „Losun frá kolaorkuveri sem mundi knýja álver jafnstórt álveri Fjarðaáls þegar það verður komið í fulla vinnslu mundi losa um sexfalt meira en því nemur.“ Kárahnjúkar spara mannkyninu sem sagt sexfaldan útblástur allrar bílaumferðar á Íslandi. 
             Spurningar mínar til hæstv. ráðherra eru: 1. Þar sem meginmáli skiptir hvort rafmagn er framleitt með kolum eða hreinni vatnsorku á Íslandi eða gufu gildir þá ekki það sama um stækkun álvers á Grundartanga og álverið við Húsavík og gildir um Fjarðaál? 2. Getur verið að það þak sem hæstv. umhverfisráðherra nefnir sé öndvert hagsmunum mannkynsins? Að íslenska ákvæðið sé öndvert hagsmunum mannkynsins? 3. Getur hæstv. umhverfisráðherra ekki sagt umheiminum frá þessu og boðist til að hverfa frá íslenska ákvæðinu, hverfa frá þakinu sem hindrar okkur í að virkja umhverfisvæna orku fyrir mannkynið? Getur hæstv. umhverfisráðherra ekki boðist til að virkja með hagsmuni alls hnattarins í huga og mannkynsins alls? 
             Ég er ekki endilega að hugsa um álver. Þó að þessa dagana sé ljúft til þess að vita að álútflutningur tvöfaldist að verðgildi miðað við árið í fyrra, og ekki slæmt í stöðunni eins og hún er núna, vil ég ekki endilega að við bindum okkur við álver. En ég held að það sé mjög mikilvægt að við nýtum íslenska orku, 

Frú forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur áður spurt mig í þessa veru á hinu háa Alþingi í vetur. Hann vísar hér í tíðindi síðustu viku um að vísbendingar séu um að Íslendingar geti jafnvel ekki staðið við skuldbindingar sínar innan Kyoto-tímabilsins 2008–2012, sem eins og við öll vitum eru nokkuð rýmri en þær skuldbindingar sem aðrir tóku sér á herðar, við fengum sem sagt plús 10% í almennri losun og svo hið íslenska ákvæði. Flestir héldu og hafa haldið að ekki yrði mjög erfitt fyrir Íslendinga, miðað við þann orkubúskap sem við höfum, að standa við gerða samninga í þessu efni. Mér þykja þessar vísbendingar alvarlegar og hef því beðið um nýja losunarspá á gróðurhúsalofttegundum þannig að við getum betur séð hvert stefnir nú þegar við erum komin inn á fyrsta skuldbindingartímabilið og komin í samninga um hið næsta. Hv. þingmaður ræðir hagsmuni mannkyns, um það snýst allt þetta mál, það er það sem verið er að ræða í samningaviðræðum um loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna. Ég er nýkomin af fundi umhverfisráðherra OECD-ríkjanna. Þar voru líka ráðherrar annarra landa, m.a. frá Kína, Brasilíu, Suður-Afríku og fleiri löndum, sem ræddu mestmegnis um loftslagsmálin við okkur. Þar eru menn á einu máli og gildir þá einu úr hvaða stjórnmálaflokki þeir koma, um það að mestu skipti 

Frú forseti. Þetta er ákaflega dapurlegt svar. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra er ekki að hugsa um mannkynið í heild sinni. Losun er jafnmikil hvort sem ál er framleitt í Kína eða á Íslandi, burt séð frá raforkuframleiðslunni sjálfri. Álverið sjálft veldur sömu mengun á Íslandi og annars staðar á sama hnetti. Það er spurning ef við ætlum að framleiða ál yfirleitt hvort staðsetningin skiptir nokkru máli. Það sem skiptir meginmáli er hvernig raforkan er búin til. Í Kína er nú verið að reisa raforkuver sem brenna heilu fjöllunum af kolum til þess að framleiða þetta sama ál.  
            

Frú forseti. Ef hv. þingmaður er þeirrar skoðunar að eftirspurn eftir áli og eftirspurn eftir orku, hverrar tegundar sem hún er - sem er í raun óendanleg - sé það sama og hagsmunir mannkyns þá erum við einfaldlega algjörlega ósammála. Það er ósköp einfaldlega þannig að á jörðinni búa 6,5 milljarðar manna, árið 2050 verða hér um 9 milljarðar. Ef allir 9 milljarðarnir ætla að nýta orku með sama hætti og Vesturlandabúar gera verður - ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að orða það - katastrófa er líklega vægt til orða tekið. Hv. þingmaður er haldinn þráhyggju vegna kolaorkuvera í Kína og álversframleiðslu og vil ég því benda honum á 

Frú forseti. Við tökum eftir því að einn hæstv. ráðherra vantar á ráðherrabekkinn af þeim ráðherrum sem auglýst var að yrðu hér í óundirbúnum fyrirspurnatíma, þ.e. hæstv. heilbrigðisráðherra. Við erum tveir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem höfðum hugsað okkur að leggja fyrirspurn fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra. Nú er það ljóst að hann sýnir sig ekki hér í þinginu. Mér finnst það ámælisvert. Mér finnst rétt að benda á það hér að ráðherrar hafa með nýjum þingskapalögum fengið miklu rýmri heimildir þingsins til þess að mæta hér eða ekki. Við verðum vör við að hæstv. ráðherrar mæta sjaldnar í upphafi þingfunda en áður en þingskapalögum var breytt. Ég vek því athygli á lausung sem komin er í þinghaldið hvað þetta varðar og auglýsi eftir viðveru hæstv. heilbrigðisráðherra. Ég vona að hann hafi a.m.k. fullnægjandi skýringar fyrir því að hunsa þá þingmenn sem vilja bera upp við hann fyrirspurn. Mér finnst háttalag af þessu tagi lýsa lítilsvirðingu í garð hins háa Alþingis.

Forseti vill upplýsa að þingið hefur komið boðum til hæstv. heilbrigðisráðherra og í heilbrigðisráðuneytið og sú tilkynning hefur borist þaðan að ráðherrann hefði forfallast í óundirbúnum fyrirspurnum.

Frú forseti. Ég vil hafna því algjörlega fyrir hönd okkar ráðherranna að af okkar hálfu sé einhver lausung komin á þinghaldið. Hér eru ráðherrar eins og eftir er óskað, hér eru nægilega margir ráðherrar til þess að svara fyrirspurnum. Það kann vel að vera, og ég skil að hv. þingmaður telji það, að sérstakar ástæður séu uppi til þess að óska eftir því að eiga orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra. Alltaf geta komið upp þær aðstæður í lífi sérhvers manns, líka ráðherra, að þeir forfallist með litlum fyrirvara. Ég hafna því aftur á móti algjörlega að eitthvað minna sé um það, og spyr hvort hún hafi einhverja tölfræðilega samantekt um það, að ráðherrar séu minna hér en áður. Ég veit ekki betur en að í gær, þegar ég hélt að mér þótti margar glæsilegar ræður í svörum við hv. þingmenn Vinstri grænna, hafi þeim þótt helst til mikið af ráðherrum í húsinu. Ég hafna því algjörlega að ráðherrar séu ekki hér til þess að svara fyrirspurnum.  
             Hér voru fimm ráðherrar, það er nóg í dag. 

Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að koma hér aftur að lokinni ræðu hæstv. iðnaðarráðherra til þess að undirstrika það sem ég sagði hér áðan: Nýbreytni sú sem við höfum verið að innleiða í þinghaldinu gerir það að verkum að þegar óundirbúnir fyrirspurnatímar eru tvisvar í viku og tilteknir ráðherrar auglýstir með viðveru mæta aðrir ekki. Sú var tíð hér á síðasta ári að þinghaldið var með þeim hætti að við hófum fundi á atkvæðagreiðslum í mun meira mæli en við gerum núna. Þess vegna voru ráðherrar alltaf undirbúnir og voru hér í upphafi þingfunda. Það er með nýjum þingskapalögum liðin tíð. Ég vil ítreka að mér finnst að hæstv. heilbrigðisráðherra hefði átt að vera hér eins og gert hafði verið ráð fyrir. Þingið hafði látið það boð út ganga að hann yrði hér og þingmenn eiga erindi við hæstv. heilbrigðisráðherra.

Forseti ítrekar að sú tilkynning hefur borist úr heilbrigðisráðuneytinu að heilbrigðisráðherra hafi forfallast en vill minna á að klukkan þrjú fer fram utandagskrárumræða um málefni Landspítalans og mun hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, þá að sjálfsögðu verða viðstaddur. 
            

Frú forseti. Hægt væri að setja á sérstakan tíma til umræðu um þá ágætu breytingu, að mínu mati, sem varð á þingskapalögum. Rétt er að undirstrika að þegar gömlu lögin voru í gildi voru óundirbúnar fyrirspurnir á tveggja vikna fresti, síðan ekki söguna meir. Nú höfum við tvisvar í viku óundirbúnar fyrirspurnir og það er miklu betra skipulag. Að mínu mati hefur umræðan í þinginu orðið dýnamískari og kraftmeiri fyrir utan það að þingmenn koma meira hingað upp í ræðustól hvort sem þeir eru í stjórnarandstöðu eða stjórn. Mér finnst þinginu hafa verið gefið mun meira vægi með þessum breytingum sem allir flokkar stóðu að nema Vinstri grænir, sem kemur náttúrlega ekki á óvart.

Frú forseti. Eins og hæstv. menntamálaráðherra segir er ástæða til að ræða þessi mál. Sitt sýnist hverjum um það hvernig til hefur tekist með þessi þingsköp. Ég verð að segja fyrir mig, frú forseti, að mér finnst ankannalegt ef ekki beint hallærislegt að hafa óundirbúnar fyrirspurnir sem skyldudagskrárlið á þeim dögum sem reglulegar fyrirspurnir eru á dagskrá. Þessi liður gerir lítið annað en að ýta frá og fram hjá -  Þetta er einn af þeim þáttum sem við þurfum að endurmeta. Það er verið að ýta skriflegum fyrirspurnum aftar á dagskrána fyrir þessa óundirbúnu tíma og þar að auki er ekki hægt, 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímatakmörk.

Virðulegur forseti. Það er óvænt að við skulum lenda í umræðum um breytingar á þingsköpum en gott og vel, það geta verið rök fyrir því að ræða þau einmitt núna. Komið hefur fram talsverð gagnrýni á fyrirkomulagið eins og það er núna en ég vil verja það fyrirkomulag sem við höfum ákveðið að taka upp. Það er skoðun mín að nýju þingsköpin skapi miklu meira svigrúm en við höfum séð áður fyrir þingmenn til að taka þátt í umræðum í upphafi hvers einasta þingfundar í hálftíma um málefni dagsins, annaðhvort í óundirbúnum fyrirspurnum til ráðherra eða í umræðum um störf þingsins. Ráðherrarnir koma hingað tvisvar í viku fimm í einu í staðinn fyrir að hafa þetta á hálfsmánaðarfresti eins og áður var. Ég sé því ekki betur en ráðherrarnir séu aðgengilegri í dag en þeir voru áður. Ég tel því að þingið hafi mikinn sóma af nýjum þingsköpum og að almenningur hafi líka fundið fyrir jákvæðum breytingum. Nú getur almenningur í upphafi hvers einasta fundar 

Virðulegi forseti. Svo háttaði til að auglýst var að hæstv. heilbrigðisráðherra yrði til andsvara svo að þingmenn gætu beint til hans óundirbúnum fyrirspurnum. Það er skiljanlegt að einstaka þingmönnum þyki miður að hæstv. ráðherra kom ekki og það gekk ekki eftir, eðlilegt að mönnum finnist það ekki nógu gott. Á hitt ber að líta, svo allrar sanngirni sé gætt, að hæstv. ráðherra hefur sérstaklega í dag miklum skyldum að gegna í starfi sínu og örugglega eru ríkar ástæður fyrir því að hann gat ekki komið og kaus að verja tíma sínum við að leysa brýnni vandamál sem blasa við honum. Ég held að menn verði að sýna bæði sanngirni og velvild þegar aðstæður eru eins og þær eru í dag.

Hæstv. forseti. Ég vildi láta það koma fram, af því að þessi umræða er farin af stað, að ég var einn af þeim sem hafði lagt fram óundirbúna fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra og reiknaði með því að sú fyrirspurn yrði tekin fyrir milli klukkan hálftvö og tvö. Mér hefur borist tilkynning um að ráðherrann sé önnum kafinn og við getum öll ímyndað okkur út af hverju það er, mjög alvarlegu ástandi á Landspítalanum. Mér finnst það fullkomlega lögmæt afsökun og ástæða fyrir hann að taka það mál fyrir í staðinn fyrir að sitja hér og svara fyrirspurnum sem geta beðið, áreiðanlega fleiri fyrirspurnir en bara mín.

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um ríkisábyrgð handa deCODE Genetics Inc., þetta er allt á ensku, og fyrirspurnin er stutt: Mun ráðherra beita sér fyrir afnámi ríkisábyrgðar á skuldabréfum útgefnum af deCODE Genetics Inc., sbr. lög nr. 87 frá 15. maí 2002? Hæstv. forseti. Mér var skapi næst að fresta þessari fyrirspurn þar sem í mínu hjarta, og flestra okkar hér, brenna aðrar spurningar en þessi í dag. Eftir sem áður er þetta liður í því að fylgja málum eftir og skoða hvort við séum með í gildi lög sem eru þarflaus og úrelt eða mætti afnema. Spurningin er sett fram samhliða fyrirspurn til hæstv. heilbrigðisráðherra um endurskoðun laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Eins og við vitum eru í gildi lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði sem Íslensk erfðagreining er umsjónarmaður yfir. Sá gagnagrunnur hefur aldrei litið dagsins ljós og má segja að málið sé þar með fallið um sjálft sig. En ríkisábyrgðin stendur. Mikil átök voru um hugmyndafræðina á bak við miðlægan gagnagrunn á heilbrigðissviði. Vil ég nefna að samkvæmt þeim lögum, sem eru frá 15. maí 2002, samþykkti Alþingi sérlög um heimild til handa fjármálaráðherra fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast skuldabréf, allt að 200 milljónir bandaríkjadollara, vegna fjármögnunar nýrrar starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf., dótturfélags deCODE. Það er meginregla að ekki sé unnt að afnema ríkisábyrgð sem komin er til framkvæmda með tilliti til lögmætra væntinga ábyrgðarþega og þriðja aðila, þ.e. þeirrar lánastofnunar sem veitt hefur lán sem ríkisábyrgðinni er ætlað að dekka. Framangreind lög eru hins vegar einungis heimildarlög og hafa aldrei komið til framkvæmda eins og ég sagði hér áður. Samkvæmt viðtali við forstjóra Íslenskrar erfðagreiningar hefur hann og Íslensk erfðagreining frekar haft ama af umræddri ríkisábyrgð en hitt 

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina en hún hljóðar svo: „Mun ráðherra beita sér fyrir afnámi ríkisábyrgðar á skuldabréfum útgefnum af deCODE Genetics Inc., sbr. lög nr. 87 frá 15. maí 2002?“ Af orðalagi fyrirspurnarinnar mætti ætla að fyrirspyrjandi álíti að veitt hafi verið ríkisábyrgð á skuldabréfum útgefnum af deCODE Genetics Inc. og vilji nú vita hvort fjármálaráðherra muni beita sér fyrir afnámi þeirrar ríkisábyrgðar. Þannig liggur ekki í málinu, engin ríkisábyrgð hefur verið veitt á skuldabréfum útgefnum af umræddu fyrirtæki. Með lögum nr. 87, frá 15. maí 2002, samþykkti Alþingi hins vegar að fjármálaráðherra væri heimilt, í þeim tilgangi að stuðla að uppbyggingu hátækniiðnaðar á sviði lyfjaþróunar hér á landi, að veita einfalda ábyrgð á skuldabréfum útgefnum af móðurfélagi Íslenskrar erfðagreiningar ehf., deCODE Genetics Inc., að fjárhæð allt að 200 milljónir bandaríkjadala, til fjármögnunar nýrri starfsemi Íslenskrar erfðagreiningar ehf. á sviði lyfjaþróunar. Samkvæmt lögunum skyldi ráðherra veita ábyrgðina að uppfylltum þeim skilyrðum sem hann mæti gild. Sú heimild til ríkisábyrgðar sem lögin kváðu á um tengdist áformum umrædds fyrirtækis er nánar var lýst í frumvarpi til heimildarlaganna um uppbyggingu hátækniiðnaðar á sviði lyfjaþróunar hér á landi. Kom fram í frumvarpinu að talið væri að fjárfestingin gæti numið um 35 millj. kr. og gert ráð fyrir að 250–300 ný störf gætu skapast hér á landi á nokkrum árum ef fyrirætlanir fyrirtækisins gengju eftir. Frá upphafi lá fyrir að veiting ríkisábyrgðarinnar væri háð samþykki Eftirlitsstofnunar EFTA en stjórnvöld töldu að hún uppfyllti skilyrði ríkisaðstoðar til rannsóknar- og þróunarverkefna eins og þau eru tilgreind í leiðbeiningarreglum stofnunarinnar um ríkisaðstoð. Málið var því sent ESA til skoðunar. Tók meðferð málsins hjá stofnuninni lengri tíma en vonir höfðu staðið til. Var athugun ESA enn ekki lokið þegar Íslensk erfðagreining ehf. tilkynnti stjórnvöldum í apríl 2004 að fyrirtækið væri búið að afla þess fjár sem það þyrfti til þess að byggja upp umrædda lyfjaþróun með því að selja breytanleg skuldabréf án ríkisábyrgðar. Fór fyrirtækið þess á leit við stjórnvöld að þau drægju málið til baka úr höndum ESA og var það gert. Staða málsins er því einfaldlega sú að forsendur til veitingar umræddrar ríkisábyrgðar eru ekki lengur til staðar þar sem fyrirtækinu tókst að fjármagna þá lyfjaþróunarstarfsemi sem lagaheimildin laut að án ríkisábyrgðar. Lagaheimildin var ekki opin og tímalaus heimild heldur tengd fjármögnun tiltekinna lyfjaþróunaráforma sem síðan reyndist unnt að fjármagna á annan hátt. Þar með brustu efnisleg skilyrði fyrir nýtingu heimildarinnar. Engin þörf er þar af leiðandi á því að fella lögin formlega úr gildi þar sem skilyrði til að veita umrædda ríkisábyrgð eru ekki lengur fyrir hendi. Eru ýmis dæmi í gegnum tíðina um heimildarlög sem samþykkt hafa verið á Alþingi og haldast formlega í gildi þótt ekki hafi komið til þess að þau væru nýtt og efnisleg skilyrði til nýtingar þeirra séu ekki lengur til staðar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Þuríði Backman þessa fyrirspurn og hæstv. fjármálaráðherra svarið. Hæstv. ráðherra tilkynnti þinginu að forsendur fyrir því að veita ríkisábyrgð til handa deCODE Genetics Inc. séu brostnar. Af mörgum furðulegum lögum sem Alþingi hefur samþykkt hygg ég að umrædd lög séu í hópi þeirra allra furðulegustu. Þingmenn markaðshyggjuflokkanna beittu sér fyrir því að hafa afskipti af markaðnum með mjög óeðlilegum hætti. Aðeins einn þingmaður Sjálfstæðisflokksins stóð í fæturna og greiddi atkvæði gegn þessu ruglfrumvarpi, að mínu mati, um ríkisábyrgð til handa einkafyrirtæki, það var hv. þm. Pétur Blöndal. Nú blasir þessi spurning við okkur: Á að grípa til ákveðinnar ríkisábyrgðar til handa einkafyrirtækjum vegna þess að staðan er bág? Á að beita einhverjum svipuðum aðferðum varðandi bankana í landinu sem hingað til hafa sagt að okkur komi ofurlaun þeirra ekki við 

Frú forseti. Fyrirspurnin er fráleit. Alþingi setur lög, ekki framkvæmdarvaldið. Alþingi á ekki að biðja framkvæmdarvaldið um að setja lög. Hv. þm. Þuríður Backman getur bara flutt frumvarp um þetta sjálf, ég mun styðja það. Ég var á sínum tíma á móti umræddri ríkisábyrgð, ég taldi að hún mundi skaða fyrirtækið, skaða efnahagslífið og allt í kring enda hefur komið í ljós að hún hefur skaðað fyrirtækið. Ég barðist mikið gegn þessu á sínum tíma og ég legg til að hv. þm. Þuríður Backman fái nokkra þingmenn með sér í því að afnema þessi lög. Það er greinilegt að ekki er þörf á þeim og það yrði sennilega ágæt lagahreinsun.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármálaráðherra svörin og ekki síður góðan stuðning Péturs Blöndals. Ég held að við bæði séum á réttri leið þegar við getum stutt hvort annað og það held ég að sé í þessu máli - þegar hægri og vinstri ná saman á einum punkti held ég að við séum á réttri leið. Þetta er rétt ábending hjá hæstv. ráðherra, þetta er heimild en heimildin stendur. Ég hef áhuga á því og fullan vilja til þess að fara fram með frumvarp um breytingar bæði hvað varðar ríkisábyrgðina og þá sérstaklega lög um gagnagrunn á heilbrigðissviði þar sem lögin eru til staðar þó að þau hafi ekki verið nýtt eða framkvæmdinni ekki komið á. Ég tel að rétt sé að skoða hvort ekki sé rétt að afnema þau, nema þau úr gildi. Með fullri virðingu fyrir hinu ágæta fyrirtæki, Íslenskri erfðagreiningu, sem vinnur mjög metnaðarfullt starf og hefur stundað mikilvæga starfsemi fyrir íslenskt vísindasamfélag og langt út fyrir landsteinana, styð ég ekki þá hugmyndafræði sem liggur á bak við miðlægan gagnagrunn í hendi þessa einkafyrirtækis. Ég vona að ég fái fleiri í lið með mér til þess að flytja slíkt frumvarp og leggja það fyrir þingið, af því yrði hreinsun í lagasafni Alþingis.

Frú forseti. Flestir héldu reyndar að um aprílgabb væri að ræða þegar visir.is skýrði frá því um hádegisbil 1. apríl að oddvitar ríkisstjórnarflokkanna hygðust, ásamt fríðu föruneyti, taka á leigu sérstaka einkaþotu til þess að fara á NATO-fund í Rúmeníu. Fréttin vakti nokkuð hörð viðbrögð, leitað var skýringa og ýmsar voru gefnar. Óverulegur munur á kostnaði, mjög góður díll, styttri fjarvera ráðherra, þetta er meðal þess sem aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra sagði. Vísað var til þess að oddvitarnir mundu vegna þessa háttalags ná að sitja fund með Seðlabankanum og þá fyrst varð þjóðin sannfærð um að um aprílgabb væri að ræða því að eins og menn vita hefur ekki mikið verið um fundarhöld milli ríkisstjórnar og Seðlabanka og það þrátt fyrir óvissu í efnahagsmálum. En þann 2. apríl var þessi frétt enn í fullu gildi því að þann dag fóru ráðherrarnir í einkaþotu við ellefta mann og komu til baka að kvöldi þess fjórða eftir að hafa lagt blessun Íslands yfir endurnýjað vígbúnaðarkapphlaup í Evrópu en til þess var leikurinn í Búkarest gerður. Sagan er ekki öll sögð því að þennan sama dag, 2. apríl, sagði ráðuneytisstjóri forsætisráðuneytisins að kostnaður við þessa einkaþotuferð yrði ekki gefinn upp. Hann sagði orðrétt í viðtali við Vísi , frú forseti: „Við gerðum heiðursmannasamkomulag við leigusalann um að gefa ekki upp kostnaðinn og stöndum við það.“ Þessi sami fjölmiðill hafði þá komist að þeirri niðurstöðu að umframkostnaður án afsláttar væri um 6 millj. kr. Sú sem hér stendur gat ekki orða bundist á þeim tíma vegna hins nýja stíls sem upp var tekinn og lagði því fram þá fyrirspurn sem hér er á dagskrá og reyndar aðra sem hefur beðið svars um hríð og er að finna á þskj. 861, og er spurning um utanferðir allra ráðherra í ríkisstjórn Geirs Haardes. Frú forseti. Spurningum mínum á þskj. 877 er ætlað að leiða í ljós hver heildarkostnaður var við þessa för í einkaþotunni, leiða í ljós samanburð við ódýrasta farþegaflug, hvernig komist var að þeirri niðurstöðu að velja dýrari ferðamáta og við hvað var þá miðað í útreikningum, hvort umhverfislegur kostnaður vegna útblásturs þotunnar var tekinn með í reikninginn og síðast en ekki síst, frú forseti, hvort ráðherra telur að hægt sé að gera heiðursmannasamkomulag um að leyna opinberum útgjöldum og samningum þar um.

Virðulegi forseti. Flestum spurningum hv. þingmanns á þskj. 877 var svarað með fréttatilkynningu sem gefin var út í forsætisráðuneytinu 8. apríl sl. en mér er ljúft að endurflytja þær upplýsingar. Kostnaðurinn við flugið var 4,2 millj. kr. Það var sá kostnaður sem eigandi vélarinnar bauð þetta flug á og þar mun hafa verið um að ræða afslátt en ég hef ekki upplýsingar um hvað ferðin hefði kostað án afsláttar. Það var jafnframt liður í samkomulagi milli ráðuneytisins og flugrekandans að þar sem um kynningarafslátt væri að ræða yrði kostnaður ekki gefinn upp, en það er ljóst að ríkið getur ekki fallist á slíka skilmála og flugrekandinn gerði sér grein fyrir því eftir á og féllst á að þessar upplýsingar yrðu veittar. Þess vegna liggur það fyrir hvað þetta flug kostaði. Ástæðan fyrir því að þessi leið var valin var sú að með því var hægt að spara tíma og fyrirhöfn og það kom á daginn að kostnaðarauki var það lítill að okkar dómi að okkur þótti það réttlætanlegt. Þegar öll kurl voru komin til grafar, eftir því hvernig það er reiknað, segir í fréttatilkynningu ráðuneytisins að kostnaðaraukinn, miðað við að farið hefði verið með áætlunarflugi, hafi verið um 200 þús. kr. sem skiptist jafnt á milli forsætis- og utanríkisráðuneytisins eins og annar kostnaður af þessari ferð. Hér er spurt: „Með hvaða hætti var allra leiða leitað við að finna ódýrasta áætlunarflug og halda kostnaði við ferðina niðri?“ Það er að sjálfsögðu alltaf gert en í ferðum sem þessum er ekki reynt að leita fargjalda þar sem miklar skuldbindingar eru vegna þess að það kann að þurfa að breyta ferðum á síðustu stundu og það er oft gert. Í þessari ferð hættu tveir menn við að fara á síðustu stundu vegna annarra starfa og hefðum við setið uppi með þann kostnað ef slíkir farmiðar hefðu verið keyptir. Ég tel því að þetta hafi verið skynsamleg ráðstöfun, hún er reyndar algjör undantekning, það er algjör undantekning að þessi leið sé farin til að koma fólki milli staða. En það hefði verið flókið mál, það var búið að panta fargjald í gegnum London og síðan átti að fljúga frá flugstöð nr. 5, þessari nýju þar sem allt hefur verið í vandræðum - það var líka visst atriði í þessu að losna við áhættuna af því að lenda í því klandri sem þar var og byrjaði daginn áður, þ.e. 1. apríl. Við styttum því ferðina um einn dag, fórum 2. apríl og komum heim þann 4. eins og hv. þingmaður lét getið. Ég hef svarað þessu með upplýsingar varðandi þetta mál. Segja má að ákveðin mistök hafi verið gerð í upphafi en þau hafa verið leiðrétt. Auðvitað er kostnaður við ferðir ráðamanna landsins ekki leyndarmál, slíkar upplýsingar liggja ævinlega fyrir. Varðandi umhverfisþáttinn í þessu er það alveg rétt hjá þingmanninum að hann var ekki reiknaður út sérstaklega en forsætisráðuneytið hefur gerst aðili að Kolviðarverkefninu svokallaða og allar ferðir á þess vegum eru „afkolaðar“ eins og það heitir.

Frú forseti. Er í sjálfu sér undarlegt að almenningi hafi blöskrað þessar tíðu utanlandsferðir ráðherranna einmitt nú þegar við stöndum frammi fyrir efnahagsvanda sem er reyndar að stórum hluta tilkominn vegna stjórnvaldsaðgerða sömu ráðherra? Það er kannski ekki það sem rekur mig til að koma hér upp heldur þau orð hæstv. forsætisráðherra, sem einnig hefur verið fjármálaráðherra og ætti að kunna lögin um fjárreiður ríkisins, að kostnaðurinn við ferðina verði ekki gefinn upp, það sé heiðursmannasamkomulag gagnvart þeim aðila sem leigði þeim vélina að gefa hann ekki upp. Hæstv. ráðherra hefði átt að vita að það er lögbrot. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa áttað sig á því en 

Hæstv. forseti. Ég vil segja við hæstv. forsætisráðherra að mér þykir tvennt gott við svar hans. Í fyrsta lagi það að hann skuli viðurkenna þau mistök að hafa ekki gefið upp kostnaðinn við ferðina strax og í öðru lagi að hann skuli segja að þetta sé algjör undantekning. Það verður að vera það. Þegar við horfum fram á þrengingar í efnahagslífi er ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á þær skýringar sem hún fékk að þetta væri svo lítill kostnaðarauki. Þá var reyndar talað um milljón en ekki 200 þúsund eins og hæstv. ráðherra segir okkur að kostnaðaraukinn hafi verið miðað við að farið hefði verið í almennu áætlunarflugi. Ef við settum fram slík rök í hverri ferð, að kostnaðaraukinn sé svo lítill, ein milljón, að það skipti ekki máli til eða frá, hvaða skilaboð erum við þá að senda út til þjóðarinnar? Þetta er mjög alvarlegt mál, ég held að þjóðin hafi litið það mjög alvarlegum augum og ég held að hæstv. forsætisráðherra verði að tryggja þjóðinni og okkur það að þetta verði alger undantekning.

Frú forseti. Mér fundust svör hæstv. forsætisráðherra afar skýr og ég tek eftir því að hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur finnst það líka og þakkar honum þau. Ég kem hins vegar upp vegna þess að hv. þm. Jón Bjarnason kemur hér og slær keilur með því að segja að honum og þjóðinni hafi blöskrað utanlandsferðir ráðamanna.  Ég minnist þess að þegar ég var óbreyttur þingmaður í stjórnarandstöðu tók ég að mér trúnaðarstörf fyrir þingið, ég sat í Evrópuráðinu. Mér voru falin trúnaðarstörf þar. Það kallaði á töluvert margar ferðir af minni hálfu. Ég spyr: Hvar er formaður VG í dag? Hvar er formaður þingflokks VG? Jú, þeir eru báðir staddir erlendis, þeim hafa verið falin trúnaðarstörf af hálfu þingsins og ætli það útheimti ekki í tilviki formanns VG einar 14 til 15 ferðir á ári. Ekki amast ég við því, 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra þessi svör. Það er ekki svo að þau séu mjög skýr eins og hæstv. iðnaðarráðherra vildi vera láta hér áðan, en þau eru ágæt engu að síður. Samstarf og samskipti á alþjóðavettvangi eru að sönnu mikilvæg og útheimta svo sannarlega ferðalög, frú forseti. En það er engin afsökun fyrir því að ausa út fé án þess að hugsa sig um og ég spyr: Hvar er hin hagsýna húsmóðir í Samfylkingunni ef svo er komið fyrir henni? Forsætisráðherra endurtekur hér fréttatilkynningu sína frá 8. apríl og er það nýmæli að fyrirspurnum þingmanna skuli svarað með fréttatilkynningum og síðan hér í þingsal löngu síðar. Niðurstaða hæstv. ráðherra er á þann veg að þetta sé allt í góðu lagi. Ég er honum einfaldlega ekki sammála um það. Það er alveg ljóst að þetta er eitt mesta PR-klúður í sögu ríkisstjórnarinnar og þótt víðar væri leitað. Ríkisstjórnin er í tómu tjóni með þann nýja stíl sem hún kynnti fyrir þjóðinni því að þjóðinni einfaldlega ofbauð. Margir telja nefnilega að það sé hvorki upphæðin sem um er að tefla né leyndin sem átti að hafa sem sé aðalmálið heldur hitt að brotið er í blað í því hvernig ráðamenn þjóðarinnar hegða sér. Við höfum að jafnaði lagt áherslu á það, Íslendingar, að landið okkar væri þannig statt að stutt væri í kjörna fulltrúa og þeir væru í vissum skilningi ekki bara fulltrúar almennings heldur hluti af þessum sama almenningi. Með þeim nýja stíl sem þarna var kynntur til sögunnar voru oddvitar ríkisstjórnarinnar í huga þjóðarinnar að segja sig frá þeim samningi og ganga í björg með þotuliðinu.

Virðulegi forseti. Þetta er nú enginn nýr stíll, þetta var bara aðferð til að komast á milli staða með hagkvæmum hætti. Notuð að þessu sinni til að fara þessa leið alveg eins og menn leigja sér stundum flugvélar hér innan lands til að komast leiðar sinnar hvort sem það er til Vestmannaeyja eða annarra staða. Þetta er útreikningsdæmi. Vel má vera að hv. þingmaður hafi mestar áhyggjur af því að þetta hafi verið PR-klúður, ég skal ekki taka fyrir það. Mér heyrist nú að þingmaðurinn sé býsna ánægður með að hafa fengið slíkt PR-klúður til að hamra á hér í þinginu. En það breytir ekki efni málsins sem er náttúrlega það að leitað var hagkvæmrar leiðar til að koma þessum hópi fólks, sem átti að vera tíu manns, örugglega fram og til baka á þennan mikilvæga fund sem var. Svo blandast það inn í þetta að hv. þingmaður er andvígur því að íslenskir ráðamenn sæki NATO-fundi, það litar málflutning þingmannsins að þetta skuli hafa verið fundur af því taginu en ekki einhver annar fundur. Upphaflega áttu tíu manns að fara þessa ferð, það urðu átta, fjögur sæti voru til ráðstöfunar þar fyrir utan. Við buðum fjórum fjölmiðlum að hagnýta sér það, þrír þáðu það. Fyrir vikið varð umfjöllun um fundinn, held ég, miklu meiri og skilmerkilegri en ella hefði verið. Ég tel að það hafi líka verið ótvíræður kostur fyrir íslenskan almenning að hafa getað fengið milliliðalausar fréttir af umræddum fundi. Ég hef setið í ríkisstjórn í tíu ár, hef ekki áður leigt mér flugvél af þessu tagi til að komast á milli staða en í þessu tilfelli þótti það skynsamlegt miðað við hvað hópurinn var stór og miðað við hvernig stóð á ferðum þarna og ýmsum öðrum þáttum sem raktir hafa verið. En auðvitað er það almenna reglan, eins og á að vera, að við öll í þessum sal ferðumst með venjulegu áætlunarflugi.

Virðulegi forseti. Lög um Grænlandssjóð voru sett árið 1980 og í 3. gr. þeirra segir að ríkissjóður skuli leggja í sjóðinn árin 1981 og 1982 125 millj. kr. hvort ár og ber þá að hafa í huga að um var að ræða gamlar krónur en myntbreytingin varð um áramótin næstu eftir að lögin voru sett. Í minnisblaði sem lagt var fram í stjórn sjóðsins fyrir skömmu kemur fram að aðeins helmingur framlagsins hafi runnið til sjóðsins og talið er ljóst að seinni hluti framlagsins, sem kveðið er á um í lögunum, hafi ekki verið greiddur í sjóðinn. Ég leyfi mér því að spyrja, virðulegi forseti, hæstv. forsætisráðherra: 1. Hafa verið greiddar úr ríkissjóði í Grænlandssjóð þær fjárhæðir sem mælt er fyrir um í 3. gr. laga um Grænlandssjóð, nr. 102/1980? Í öðru lagi vek ég athygli á því að í 3. gr. sjóðsins er kveðið á um að stjórn sjóðsins skuli leita eftir framlögum í sjóðinn frá fyrirtækjum, stofnunum, félagasamtökum og einstaklingum. Mér leikur forvitni á að vita, virðulegi forseti, hver afraksturinn hafi orðið í þeim efnum og spyr því hæstv. ráðherra: 2. Hve mörg framlög hafa borist í sjóðinn frá fyrirtækjum, stofnunum, félagssamtökum og einstaklingum og hvað nema þau hárri fjárhæð samtals? Í þriðja lagi, í ljósi þess að sjóðurinn er ekki öflugur - eigið fé hans er rétt liðlega 36 millj. kr. og hann hefur úthlutað liðlega 1 millj. kr. í nýjustu úthlutun sinni - spyr ég hæstv. ráðherra: 3. Er ráðherra reiðubúinn til þess að efla starfsemi Grænlandssjóðs með sérstökum framlögum úr ríkissjóði? Ég hygg, virðulegi forseti, svo að ég setji fram skoðun mína á þessu, að vel væri viðeigandi að við settum meira fé til sjóðsins, efldum það starf sem honum er ætlað að beita sér fyrir og leiddum hugann að auknum samskiptum Íslendinga við þessa nágrannaþjóð sína.

Frú forseti. Í lögum um Grænlandssjóð segir að ríkissjóður skuli leggja í sjóðinn á árunum 1981 og 1982 125 millj. kr. gamlar, fyrir myntbreytingu sem sé, hvort ár sem stofnfé. Árið 1981 var ígildi umræddrar fjárhæðar, sem þá var 1.250 þús. danskar krónur, greitt úr ríkissjóði. Nú nýverið hefur komið í ljós, og stjórn sjóðsins hefur upplýst forsætisráðuneytið um það, að síðari hluti framlagsins var aldrei greiddur. Mér þykir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fundvís á gamlar vanefndir stjórnvalda að hafa aflað upplýsinga um þetta, sem hann hefur greinilega verið búinn að gera. Samkvæmt upplýsingum frá stjórn sjóðsins hafa engin framlög önnur en stofnfjárgreiðslan borist í sjóðinn og þar með er 2. lið fyrirspurnarinnar svarað. Hv. þingmaður spyr hvort ráðherra sé tilbúinn til að efla starfsemi Grænlandssjóðs með sérstökum framlögum úr ríkissjóði. Ég get ekki svarað því öðruvísi en svo að mér finnst eðlilegt að taka það til athugunar í ljósi þess að á sínum tíma hafi hugsanlega verið um vanefndir að ræða. En ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði í lok fyrirspurnar sinnar: Það er sjálfsagt, eðlilegt og rétt að reyna að efla og styrkja sambandið við Grænland eins og við mögulega getum, hvort sem Grænlandssjóðurinn er besti farvegurinn til þess eða ekki. Hann hefur hins vegar ekki úr miklum peningum að spila eins og þingmaður nefndi, ráðstöfunarfé sjóðsins í ár var 1,1 millj. kr. og umsóknir um styrki voru 12. Var samþykkt að styrkja fjögur verkefni, að vísu ágæt en þau hefðu auðvitað gjarnan mátt vera fleiri ef meira fé hefði verið til ráðstöfunar. Þetta er sem sagt mál sem við þurfum að skoða nú þegar upplýst er um þetta, en ég hygg að það sé aðeins einn þingmaður sem var á Alþingi þegar lögin um Grænlandssjóð voru sett, hæstv. núverandi félags- og tryggingamálaráðherra, þannig að ekki er hægt að draga marga til ábyrgðar fyrir vanefndir í þessu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin og tek undir þau sjónarmið hans að eðlilegt sé að horfa til þess að efla eigið fé sjóðsins einmitt vegna þess að ekki tókst betur til en svo með að uppfylla ákvæði laganna frá sínum tíma. Að mínu viti er ekki lagaskylda fyrir ríkissjóð núna að greiða þetta framlag, lagaskyldan kvað á um framlögin á þessum árum og þau eru liðin. Ég skil því lagatextann á þann veg að ekki sé hægt að krefja ríkissjóð um þessa seinni greiðslu, en mér þætti að mörgu leyti eðlilegt að ríkissjóður legði til sjóðsins frekara fé hvort sem það verður í samræmi við þessa fjárhæð framreiknaða eða aðra. Tilefni kann að vera til þess að endurskoða hlutverk Grænlandssjóðs og að hæstv. ráðherra beitti sér fyrir því að málin verði tekin upp, lögin um hann endurskoðuð og hlutverk hans og verkefni. Eins og hæstv. ráðherra nefndi er ekki víst að sjóðurinn sjálfur sé alltaf eðlilegasti farvegur fyrir þau verkefni eða málefni sem menn hafa í huga og lúta að samskiptum við Grænland. Ég hef t.d. sérstaklega í huga samskipti milli Íslands og Grænlands á ýmsum sviðum viðskipta. Ísland er jú það land sem er næst Grænlandi og Vestfirðir standa austurströnd Grænlands næst, Ísafjarðarhöfn og Ísafjarðarflugvöllur eru ákjósanlegur staður fyrir samgöngur milli Grænlands og annarra landa.

Virðulegur forseti. Upp er komin afar alvarleg staða á Landspítalanum. Um miðnætti fara um 100 skurð- og svæfingarhjúkrunarfræðingar úr störfum sínum og neyðarástand mun skapast með það sama. Mig langar í upphafi til að gera aðeins grein fyrir þeim mikla óróleika sem ríkir núna innan LSH almennt. Það er alveg ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn hefur gefið út mjög brattar yfirlýsingar um hvað eigi að gera hér í heilbrigðismálum á næstunni. Hæstv. forsætisráðherra sagði á sínum tíma að það ætti að gera miklar breytingar á heilbrigðiskerfinu og þær breytingar hefði ekki verið hægt að gera með neinum öðrum en Samfylkingunni, þ.e. ekki Framsóknarflokknum, ekki Vinstri grænum og ekki Frjálslyndum. Miklar breytingar fram undan. Sjálfstæðisflokkurinn hefur líka ályktað um að það eigi að fara út í einkavæðingu á sviði heilbrigðis-, mennta- og orkumála. Þannig er landsfundarsamþykkt Sjálfstæðisflokksins. Það er einkavæðing. Það stendur ekki einkarekstur, það stendur einkavæðing. Það er búið að setja upp nefnd sem Vilhjálmur Egilsson stýrir og hún á að fara yfir kjarnastarfsemi Landspítalans og skilgreina hana. Ég giska á að hún muni skilgreina hana mjög þröngt og svo á væntanlega að reyna að koma öllu sem ekki er kjarnastarfsemi út á einkamarkaðinn ef ég þekki þessar tilhneigingar rétt hjá sjálfstæðismönnum. Hæstv. forsætisráðherra hefur líka sagt að ekki hefði verið hægt að gera breytingar á svokölluðum sjúkratryggingum nema í samstarfi við Samfylkinguna, þetta hafi verið rætt við Framsóknarflokkinn á sínum tíma. Það er alrangt, þetta var aldrei rætt. 
             Það hefur líka komið fram að hugsanlega eigi að koma Landspítalanum í hlutafélagaform. Bæði hefur Vilhjálmur Egilsson komið því á framfæri opinberlega, líka Björn Zoëga, annar settur forstjóri spítalans, og fleiri. Forsætisráðherra hefur ekki neitað því. Það er mjög mikið óöryggi og mikill óróleiki sem ríkir á spítalanum. Ofan á þetta allt saman er búið að svæla frá forstjórann sem var og hann hefur lýst því vel í fjölmiðlum hvernig það var gert. Ekkert samráð var haft við hann hjá hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er búið að setja tvo forstjóra yfir spítalann til fimm mánaða, bráðabirgðaforstjóra, gott fólk sem er að gera sitt besta en það er greinilegt að það er búið að veikja forustu spítalans mjög mikið. Í öllum þessum óróleika er verið að gera breytingar á vaktakerfi skurð- og svæfingarhjúkrunarfræðinga, breytingar sem fela í sér talsverðar breytingar sem skerða kjör þessa hóps. Þessi hópur átti frekar von á því að kjörin yrðu bætt en skert og ég vil minna á að í stjórnarsáttmálanum stendur að það eigi að minnka óútskýrðan launamun kynjanna hjá ríkinu, stefnt að því að minnka hann um helming á kjörtímabilinu, og það eigi sérstaklega að endurmeta kjör kvenna hjá hinu opinbera, einkum þeirra stétta þar sem konur eru í miklum meiri hluta. Það er þessi stétt. Hér er farið í ranga átt. Það er verið að tala um vaktakerfið og að í samræmi við EES-tilskipanir þurfi að breyta því. Það er rétt að skoða það, mjög eðlilegt að það sé skoðað. En eins og staðið hefur verið að málunum sætta svæfingar- og skurðhjúkrunarfræðingar sig ekki við framkomu heilbrigðisyfirvalda og forustu Landspítalans þegar þetta er kynnt. Það er kynnt að það eigi að reyna að fresta þessum vaktabreytingum en þá er ekki neitt gefið eftir. Á sama tíma tjá sig báðir settir forstjórar, annar segir: Það á ekkert að breyta vaktafyrirkomulaginu, ekki neitt. Það var sagt opinberlega á laugardaginn. Hinn setti forstjórinn segir: Þessi tími á að nýtast í að skoða þjálfun á þessum hjúkrunarfræðingum. Mjög lítið er gefið í skyn að það eigi eitthvað að hlusta á sjónarmið hjúkrunarfræðinganna. Það er mikil harka í málinu. Hjúkrunarfræðingarnir hafa ákveðið að standa við sitt og ganga út á miðnætti. Ég tel þetta mjög alvarlegt, og ekki líklegt að hægt sé að fá erlenda hjúkrunarfræðinga til starfa. Það er ekki líklegt að sjúkrahúsin hér í grenndinni getið tekið við þessu. Það getur enginn tekið við þessu. Hér mun strax hlaðast upp biðlisti og það verður einungis farið í að sinna neyðaraðgerðum. Þetta verður óbærileg staða. Þess vegna spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra hvort ekki sé mikið óráð að grípa til lagasetningar við þessar aðstæður. Hve lengi telur hæstv. ráðherra að hann geti verið án 100 svæfingar- og skurðhjúkrunarfræðinga að störfum á Landspítalanum? Ætlar ráðherra að gefa út einhvers konar yfirlýsingu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að þessi umræða fer hér fram en vil aðeins út af orðum hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur og ræðu hennar um að miklar breytingar væru í farvatninu í heilbrigðismálunum hvetja hana til að lesa stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem þetta kemur skýrt fram. Nú er það svo að mjög svipaðar áætlanir voru uppi í ríkisstjórnarsáttmála Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks árið 1999. Reyndar er eitt af því sem ég hef þurft að gera að leysa upp nefnd sem átti að framkvæma það. Ætli hún hafi ekki verið sett á laggirnar 1999 en hún fundaði sex sinnum og lítið kom út úr því. Það tengist, eins og menn þekkja, kostnaðargreiningu, fjármagn fylgir sjúklingi, og öðru slíku sem hefur verið fagnað mjög af þeim aðilum innan heilbrigðiskerfisins sem hafa stýrt stofnunum, sérstaklega Landspítalanum. Sú stofnun er komin lengra og var komin miklu lengra í þeirri vinnu en ráðuneytið á sínum tíma. Það er rétt að halda því til haga þegar reynt er að gera þetta að tortryggilegu máli og svo að því sé til haga haldið er enginn að hvika frá því markmiði okkar að sjá til þess að hér verði heilbrigðisþjónusta á heimsmælikvarða fyrir alla Íslendinga. Þetta snýst um að nota þau tæki sem menn hafa gert í öðrum löndum með góðum árangri og er ekkert leyndarmál að við horfum sérstaklega til Svíþjóðar í því efni. En ég minni hér á mikilvægi hófstilltrar umræðu þegar við ræðum þessi mál. Það er mikilvægt núna eins og ávallt þegar menn tala um hluti eins og þessa. Hér er um það að ræða eins og við þekkjum að upp er komin staða hjá mjög mikilvægum starfsmönnum, bæði geislafræðingum og hjúkrunarfræðingum sem er öflugt starfsfólk sem sinnir afskaplega mikilvægum störfum og öllum er ljóst að framlag þess er mjög mikilvægt. Eins og menn þekkja, virðulegi forseti, eru deilur um kaup og kjör ekki á borði heilbrigðisráðherra og deilur um vaktafyrirkomulag ekki heldur að öllu jöfnu. Hins vegar hvílir ábyrgð á þjónustunni hér og er þetta mál nú komið í þann farveg að allra leiða er leitað til að ná lausn í málinu. Ég legg áherslu á að hér er ekki um sparnaðarráðstöfun að ræða, heldur fyrst og fremst endurskipulag vakta. Eins og þingheimi er kunnugt kynntu stjórnendur Landspítalans þá ákvörðun sína í fyrradag að fresta breytingum á vaktafyrirkomulagi fyrir skurð- og svæfingarhjúkrunarfræðinga og geislafræðinga fram til 1. október nk. Þetta gerðu stjórnendur í því augnamiði að tryggja lengri tíma til samráðs og var ætlunin að nýta þann tíma til að fara yfir ýmsar hugmyndir um fyrirkomulag vaktanna í sjúkrahúsinu. Fresturinn var til þess ætlaður að finna nýjar útfærslur í samvinnu við starfsmenn. Ég ítreka það, að finna nýjar útfærslur í samvinnu við starfsmenn. Mér finnst að þetta hafi kannski ekki komið alveg nógu skýrt fram og er það miður. Ég tel að það hafi verið rétt ákvörðun hjá stjórnendum spítalans að taka þessa ákvörðun. Eins og við hins vegar þekkjum drógu hjúkrunarfræðingar ekki uppsagnir sínar til baka en geislafræðingar munu fresta þessu um einn mánuð og vilja freista þess að ná samkomulagi. Ég fagna þeirri ákvörðun. Varðandi aðkomu mína að þessu máli er þetta eins og allir vita afskaplega stórt mál og mikilvægt að ná eins góðri lausn og lendingu og mögulegt er. Mun ég leggja mitt af mörkum, og hef gert það, til að leysa þetta. Ég hef verið í góðri samvinnu við stjórnendur spítalans sem tóku þessa ákvörðun í byrjun árs og jafnframt hef ég átt mjög góðan og málefnalegan fund með hjúkrunarfræðingum og kynnt mér sjónarmið þeirra. Við þeim blasir margvíslegur vandi. Þeir vinna erfið störf og hefur verið skortur á sérmenntuðu fólki, ekki síst að undanförnu. Hluti skurð- og svæfingarhjúkrunarfræðinga þarf að vinna mun meira en þeir vilja vegna aðstæðna á deildum. Við lausn þessarar deilu þarf því að horfa til margra og ólíkra þátta í vinnuumhverfi hjúkrunarfræðinga. Ég hef átt góðar viðræður í dag við hjúkrunarfræðingana og vænti þess að svo verði áfram. Það er hins vegar orðið nauðsynlegt að skipuleggja viðbrögð fari allt á versta veg og stjórnendur og starfsmenn Landspítalans hafa verið að undirbúa viðbragðsáætlun sem ætlað er að tryggja öryggi sjúklinga. Jafnframt kallaði ég í gærkvöldi til stjórnendur annarra sjúkrahúsa sem geta hlaupið undir bagga ef til útgöngu kemur og hafa þeir þegar skilað fyrstu hugmyndum sínum um aðstoð. Náið samstarf verður milli þeirra og stjórnenda LSH komi til þess að hjúkrunarfræðingar standi við uppsagnir sínar. Virðulegi forseti. Ég vonast samt sem áður til þess og við hljótum öll að vonast til þess að ásættanleg lending náist þannig að ekki þurfi að koma til þeirra mála. Ég veit að við öll hér inni erum einbeitt í því og munum leggja okkar af mörkum til að svo megi verða.

Hæstv. forseti. Það stefnir í neyðarástand, ekki eingöngu á Landspítala – háskólasjúkrahúsi heldur í heilbrigðisþjónustunni um allt land. Það ástand sem nú siglir í á háskólasjúkrahúsinu mun hafa áhrif um allt land, sérstaklega hér á nærsvæðinu. Það að 100 skurð- og svæfingarhjúkrunarfræðingar og geislafræðingar skuli standa við uppsagnir sínar segir okkur hvað þau vinnubrögð sem hafa viðgengist hjá stjórnendum stofnunarinnar hafa verið stíf og lítið samráð verið haft við þessa starfsmenn á því þriggja mánaða tímabili sem liðið er frá því að þeir sögðu upp. Dýrmætum tíma hefur verið sóað og við stöndum nú frammi fyrir neyðarástandi. Forsendur fyrirhugaðra breytinga hafa verið á floti, þ.e. sparnaður, samræming og nú síðast vinnulöggjöf Evrópusambandsins, þessi hringlandaháttur sýnir vel á hve veikum grunni stífni stjórnendanna byggist. Það verður að hafa ríkt í huga að þó að uppsagnir skurðstofuhjúkrunarfræðinga á Landspítala – háskólasjúkrahúsi taki gildi á sama tíma og almennir kjarasamningar BHM renna út sögðu þær upp á eigin forsendum og sem einstaklingar og liggja uppsagnirnar því algjörlega fyrir utan almenna kjarasamninga. Uppsagnirnar beinast að einni stofnun og afmörkuðu vinnuferli innan háskólasjúkrahússins. Hæstv. forseti. Það þarf mikið til og það er eitthvað mikið að í því vinnuumhverfi og þeim kjörum sem hrekur svo stóran hóp sérfræðinga innan 

Herra forseti. Landspítalinn er flaggskip íslensks heilbrigðiskerfis en það er alveg ljóst að Landspítalinn er ekki mikið án starfsfólksins sem þar vinnur mikið og gott starf. Það ástand sem hugsanlega skapast á Landspítalanum er því grafalvarlegt. Ég bind hins vegar miklar vonir við að hægt verði að komast hjá neyðarástandi á Landspítalanum eins og hefur verið gert reyndar varðandi geislafræðingana. Ég vil því hvetja aðila máls til að setjast niður á ný og reyna að komast að niðurstöðu sem allir aðilar geta sætt sig við, lausn sem er bæði í samræmi við reglur en einnig í einhverju samræmi við óskir starfsfólksins. Við verðum að finna lausn á þessu máli. Við höfum enga aðra valkosti. Auðvitað er það áhyggjuefni að starfsánægja á Landspítalanum er ekki meiri en raun ber vitni. Við því verður að bregðast. Fólki verður að líða vel á vinnustað sínum, ekki síst með kjör sín og vinnutíma. Sáttin er lykilatriði en hún næst ekki fram nema með sveigjanleika. Herra forseti. Stjórnvöld taka þetta mál mjög alvarlega. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur lagt sitt af mörkum og mun halda áfram að gera svo. Heilbrigðisnefnd Alþingis mun sömuleiðis fara yfir málið seinna í dag á sérstökum aukafundi. Það er hagur okkar allra að þetta mál leysist fljótt og vel.

Hæstv. forseti. Vissulega getur verið eðlilegt að ræða vinnuskipulag og vinna þarf að sameiginlegum lausnum. Vinnuálagið er vissulega mikið á Landspítala og það er breytilegt. Málið er hins vegar komið í þann farveg að í því er greinilega mikil kergja og vantraust milli aðila. Þegar mál eru komin í hnút þarf að brjótast út úr því og finna því vegferð. Ég held að menn ættu að skoða það í fullri alvöru, hæstv. heilbrigðisráðherra sérstaklega, að fá einhvern utanaðkomandi til að koma að málinu og leggja þar gott til, til þess að leysa þá deilu sem menn standa frammi fyrir. Hún hlýtur að vera leysanleg eins og allar aðrar deilur, það endar með því að menn leysa deilur. Ef menn þurfa að taka eitthvað til baka af orðum sínum og hörðustu ákvörðunum verða menn bara að gera það þegar málin eru komin í hnút. Ég beini þeim tilmælum til hæstv. heilbrigðisráðherra að hann horfi til þess að fá einhvern sem aðilar treysta til að koma að deilunni, leggja gott til málanna og leysa hana og ná þá fram þeirri stöðu að uppsögnum sé frestað í því ljósi að menn séu að ná saman um niðurstöðu máls en ekki setja fyrir framan fólkið fullyrðingar um það að eitthvað skuli gerast 1. október, eins og yfirlýsingar eru nú um. Ég held að menn verði allir að brjóta odd af stífni sinni og komast í réttan farveg með þetta mál.

Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið er um grafalvarlegt mál að ræða og ástæða að óska hæstv. heilbrigðisráðherra og deiluaðilum góðs gengis í því að leysa úr þeirri erfiðu deilu sem nú er uppi í flaggskipi íslenskrar heilbrigðisþjónustu sem Landspítalinn er. Við höfum öll fylgst með atburðarásinni á síðustu dögum og fylgst með fréttaflutningi af því hvernig deilan hefur svo augsýnilega stefnt í harðari hnút. Þann 18. apríl sl. sagði Erla Björk Birgisdóttir skurðhjúkrunarfræðingur að stjórnunin á spítalanum líktist rússneskum stjórnunarháttum. Þann 19. apríl sagði Vigdís Árnadóttir skurðhjúkrunarfræðingur að verið væri að berja hjúkrunarfræðinga til hlýðni - þetta er fyrir mörgum dögum - sem lýsti náttúrlega ákveðnum viðhorfum hjá hjúkrunarfræðingum til æðstu stjórnenda spítalans. Það er alveg ljóst að stjórnendur spítalans ætluðu að keyra málið í gegn því að þann 26. apríl, sl. laugardag, er haft eftir Önnu Stefánsdóttur, settum forstjóra, orðrétt, með leyfi forseta: „Við munum ekki hætta við vaktabreytingarnar.“ Tveimur dögum síðar kom útspil stjórnendanna fram, að ákveðið væri að fresta þessum aðgerðum. En þá er kominn mjög mikill hiti í deiluna og bregðast stjórnendur spítalans allt of seint við miklum yfirlýsingum hjúkrunarfræðinga. Allt of seint er gripið til aðgerða og viðræðna í öllu þessu ferli og því er deilan komin í mjög harðan hnút, það ætti okkur öllum að vera ljóst. Ég tek undir með þeim sem segja: Við skulum vanda orðaval í þessari umræðu. Um mjög viðkvæmt mál er að ræða, en ég tel einsýnt, eftir að hafa farið yfir málflutning hjúkrunarfræðinga og fréttaflutning af þessari alvarlegu deilu, 

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra sagði í ræðu sinni hér áðan að hann hefði átt í viðræðum við hjúkrunarfræðinga sem hafa sagt upp störfum á Landspítalanum í dag. Við verðum að vona og óska að þær leiði til jákvæðrar niðurstöðu. Það er góðs viti að geislafræðingar hafa þegar frestað uppsögnum sínum um mánuð þannig að við væntum hins besta af viðræðum ráðherra við hjúkrunarfræðingana. Það skiptir miklu máli að menn eru að ræða saman. Það hafa allir áhyggjur af þeirri stöðu sem hefur verið uppi og ekki síst hjúkrunarfræðingarnir sem hafa sagt upp, sem gera sér sennilega manna best grein fyrir áhrifum þessara aðgerða á þjónustu spítalans, og ég veit að staðan veldur þeim miklum áhyggjum. Skurð- og svæfingahjúkrunarfræðingar eru mjög sérhæfðir fagaðilar sem hafa aflað sér áralangrar sérþekkingar og reynslu í störfum sem enginn annar getur leyst af hendi. Deilan snýst fyrst og fremst um fyrirkomulag vinnutíma þótt sjónarmið um laun og öryggi sjúklinga hafi einnig borið á góma. Vinnutímatilskipunin hefur á undanförnum árum leitt af sér margvíslegar breytingar á vinnutíma starfsmanna á heilbrigðisstofnunum landsins, en þær hafa komist á í gegnum kjarasamninga og með samkomulagi við starfsmenn. Mjög misvísandi upplýsingar hafa hins vegar komið fram um áhrif hinna áður boðuðu breytinga á vinnutímafyrirkomulag, m.a. á laun hjúkrunarfræðinga, og hefur því bæði verið haldið fram að þær leiði til sparnaðar og til kostnaðaraukningar hjá spítölunum og áhrif þeirra á öryggi sjúklinga eru heldur ekki ljós. Breytingarnar snúast reyndar einnig um samræmingu á vinnutilhögun á skurðstofum í Fossvogi og á Hringbraut og um ráðstafanir til að efla spítalana til að takast á við breytta tíma, aukið umfang og breyttar kröfur um nýtingu skurðstofa á sérhæfðasta sjúkrahúsi landsins. Vel má vera að betur hefði mátt standa að undirbúningi og ég tel reyndar að sú staða sem upp er komin hafi meira með mannleg samskipti að gera en nokkuð annað. Það þarf að ná niðurstöðu í málið og það er kappsmál allra. Heilbrigðisnefnd mun nú klukkan fjögur funda um málið á sérstökum fundi eins og fram hefur komið. 

Hæstv. forseti. Bara svo að það komi hér fram er umræddur fundur í heilbrigðisnefnd að beiðni hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Við erum þakklát fyrir að það skuli vera orðið við honum. Að öðru leyti vísa ég ástandinu sem ríkir nú á Landspítala alfarið á hendur hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er hæstv. heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnin öll sem verður að standa ábyrg fyrir því sem þar er að gerast. Hæstv. ráðherra talar um að deilur um kaup og kjör séu ekki á borði hæstv. ráðherra. Hann segir að ekki sé um sparnaðarráðstöfun að ræða. Hann segir að leysa eigi málið í samvinnu við starfsmenn. Síðast í gærkvöldi horfðum við á talsmenn hjúkrunarfræðinga í sjónvarpi segja: Það hefur ekkert verið talað við okkur. Við fáum viðtal við hæstv. ráðherra í útvarpsfréttum í gær þar sem hann er spurður hvort hann hafi ekki haft tök á því að beita starfsmannalögunum og fresta uppsögnunum, fresta því að þær taki gildi. Það kemur upp úr kafinu að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki hugmynd um 37. gr. starfsmannalaga, veit ekkert um hvað fréttamaðurinn er að tala. Hann hafði í hendi sinni að fresta áhrifum uppsagnanna um allt að sex mánuði ef hann hefði haft döngun og dug í sér til að gera það, ef hann hefði bara axlað ábyrgð í málinu. Það hefur hann ekki gert, hæstv. forseti. 
             Það er ljóst að taka þarf undir með þeim sem hafa gagnrýnt stjórnvöld fyrir að hér sé talað af vankunnáttu um störf hjúkrunarfræðinga. Það lýsir sér í yfirlýsingu frá hjúkrunarfræðingum á Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri þar sem fram kemur að það hafi verið talinn raunhæfur möguleiki, af íslenskum stjórnvöldum og stjórnendum Landspítala, að senda hóp hjúkrunarfræðinga til útlanda í skyndiþjálfun en skurð- og svæfingahjúkrun er eins og hálfs árs sérfræðinám eftir fjögurra ára nám hjúkrunarfræðinga. Það verður líka að taka fram að vinnutímatilskipunin er ekki sett til þess að skerða kjör starfsmanna eða launþega 

Virðulegi forseti. Það er nokkuð sérstakt að við skulum hér í þingsal vera að ræða mál sem lúta að vinnuskipulagi á ákveðnum vinnustað í landinu. Það undirstrikar hins vegar mikilvægi Landspítala fyrir heilbrigðisþjónustuna í landinu og séreðli þessa vinnustaðar. Það er því mikið áhyggjuefni hvernig nú er komið málum. Ég get ekki fallist á það þegar menn höfða til þess að þegar stórar umönnunarstéttir, sem að stærstum hluta eru skipaðar konum, eiga í hlut eigi annað um þær að gilda en aðrar stéttir og að þær stéttir eigi með einhverjum hætti að sýna aðra ábyrgð á aðstæðum sem upp geta komið við erfiðar kjaradeilur. Allar stéttir eiga rétt á því að koma fram með kröfur sínar og allar stéttir eiga rétt á því að á þær sé hlustað. Það virðist sem mikill misbrestur hafi orðið á því að aðilar hafi náð saman á þessum vettvangi og ég tel óskaplega mikilvægt að menn geri allt sem mögulegt er til þess að ná saman meðan enn er tími til. Jafnframt þarf að leita tímabundinna leiða til að þróa vinnufyrirkomulag sem allir geta lifað við. Það er eðli þessarar deilu að hún verður aldrei leyst nema með samkomulagi milli hjúkrunarfræðinga og geislafræðinga annars vegar og yfirstjórnar spítalans hins vegar. Þegar menn vita að samkomulag er forsenda lausnar eiga menn að einhenda sér í að ná því samkomulagi og setja sér jafnframt að standa ekki upp frá borði fyrr en því er lokið.

Virðulegi forseti. Á stundum sem þessum verða stjórnmálamenn að hafa í huga að heilbrigðisþjónusta er sett á fót fyrir almenning í landinu. Hún er sett fram og hún er veitt til þess að hjúkra sjúkum þannig að veikir og aðrir sem þurfa á aðstoð að halda og notfæra sér þjónustuna geti gengið að henni og fengið úrlausn mála sinna. Þess vegna er mikilvægast að tryggja að ekki verði misbrestur á því og ekki rof í þessari þjónustu. Menn mega ekki gleyma sér í því að þetta er aðalatriði málsins, þjónustuna verður að veita. Í þessu máli á hið fornkveðna við að þegar tveir deila veldur sjaldnast annar. Ég held að menn verði að hafa í huga að þegar komin er mikil kergja í mál og illindi á það sér aðdraganda, að því er forsaga sem hefur skapað þessa kergju, eitthvað sem sagt hefur verið hefur hlaðið upp spennu. Ef til vill hafa mönnum í yfirstjórn Landspítalans að einhverju leyti verið mislagðar hendur. Menn verða þá einfaldlega að fara yfir þau mál og greiða úr þeim. Það er þeirra verkefni, þess vegna eru þeir stjórnendur. Að sama skapi verða starfsmenn í heilbrigðisþjónustu að hafa í huga að þeir bera ábyrgð og það er vissulega til marks um að þeir eru orðnir afar þreyttir á ástandinu þegar gripið er til uppsagna. En menn verða að hafa í huga, eins og hér hefur komið fram, að deila er aldrei leyst með því að annar aðilinn gangi í burtu. Hún verður því aðeins leyst að aðilar sem í hlut eiga tali saman.

Virðulegur forseti. Fram kom hjá hæstv. heilbrigðisráðherra að stjórnendur Landspítala hefðu tekið þessa ákvörðun í byrjun árs. Hæstv. ráðherra er að reyna að firra sig ábyrgð, reyna að nota gamla, góða teflon-trixið, vera einhvers konar teflon-ráðherra og vísa ábyrgðinni yfir á aðra. Hæstv. heilbrigðisráðherra ber ábyrgð, þeir sem hafa völd bera líka ábyrgð, þeir geta ekki hlaupist undan því. Það er ljóst að starfsmennirnir hafa gefist upp á ástandinu, hjúkrunarfræðingar hafa gefist upp. Nýjustu skilaboðin í morgun frá öðrum bráðabirgðaforstjóranum, settum, eru þau að hann voni að hjúkrunarfræðingarnir geri sér grein fyrir þeirri ábyrgð sem þeir axla með þessum aðgerðum. - Aðgerðum, þetta eru lögmætar uppsagnir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ber ekki hæstv. ráðherra ábyrgð, getur hann verið ábyrgðarlaus? Hvað telur hæstv. heilbrigðisráðherra að spítalinn þoli marga daga án tæplega 100 svæfinga- og skurðhjúkrunarfræðinga? Þarna fara fram 50–60 aðgerðir á dag. Það á bara að fara í neyðaraðgerðir, neyðarkeisaraaðgerðir, það á ekki að fara í almennar kvensjúkdómaaðgerðir, ekki í hjartaaðgerðir, það hleðst upp biðlisti strax. Hvað þolum við þetta í marga daga? Í öðru lagi vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Ætlar hæstv. ráðherra að veita forustu Landspítalans svigrúm til að koma með yfirlýsingu um að tekið verði tillit til sjónarmiða starfsfólks? Mér fannst athyglisvert að heyra að fulltrúi Samfylkingarinnar, hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, sagði einmitt þetta, tók undir þetta: Taka þarf tillit til sjónarmiða starfsfólks. Ég skora á hæstv. heilbrigðisráðherra að koma annaðhvort með skýra yfirlýsingu sjálfur eða veita Landspítalanum svigrúm til þess að koma með slíka yfirlýsingu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir hófsama og málefnalega umræðu og ítreka það sem ég sagði hér áðan: Það er mjög mikilvægt, og það er ástæðan fyrir því að stjórnendur spítalans settu fram þá tillögu að fresta gildistökunni, að aðilar komi að málinu og fari yfir það. Ég nefndi það sérstaklega í ræðu minni að kannski hefði það ekki komið nógu skýrt fram, þó að það komi skýrt fram í fréttatilkynningunni sem þeir sendu út. Ég les beint úr henni, með leyfi forseta: „Vegna sjónarmiða sem fram hafa komið, að starfsmenn fái lengri tíma til samráðs og til að koma að sínum sjónarmiðum, hefur frestun þessi verið ákveðin. Jafnframt er höfð til hliðsjónar sú áskorun sem Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga setti fram um lengri tíma til að tryggja samráðsferli milli stjórnenda og starfsmanna.“ Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram, enn og aftur, og þetta stendur að sjálfsögðu. Ég er afskaplega ánægður, virðulegi forseti, með hvernig umræðan hefur farið hér fram. Ég er ekki viss um - það kom mjög skýrt fram hjá fulltrúa Vinstri grænna - að forstöðumenn spítalans hefðu átt að fresta uppsögnunum. Ég er ekki viss um, virðulegi forseti, að það hefði haft góð áhrif.  Það er mjög auðvelt að gera mistök í stöðu sem þessari. Ég er ánægður með hvernig umræðan var hér vegna þess að við erum öll sammála um að við viljum ekki sjá þessa stöðu lengur. Við erum öll sammála um að það er mjög mikilvægt að þeir góðu aðilar sem að málum koma fái niðurstöðu sem allir geta sætt sig við.