Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi till. til þál., sem flutt var 16. okt. í Sþ., felur það í sér, að fiskveiðilandhelgi Íslands skuli stækkuð þannig, að hún verði 200 sjómílur frá grunnlínum allt í kringum landið og komi stækkunin til framkvæmda eigi síðar en 31. des. 1974. Frá því að landgrunnslögin voru sett 1948, hefur markmiðið í landhelgismálinu verði landgrunnið allt, með öllum þess fiskimiðum umhverfis landið. Þetta er okkur þjóðarnauðsyn, og þetta er hinn sögulegi réttur okkar. Allt frá byggingu Íslands og langt fram eftir öldum áttu Íslendingar einir öll þessi fiskimið. Sá réttur var viðurkenndur af öðrum þjóðum öldum saman. Þegar erlendir fiskibátar fóru fyrst að sækja á Íslandsmið, mótmæltu landsmenn því fastlega, og það hreif. Fiskibátarnir hurfu á brott. Síðan tóku útlend skip að veiða hér við land og stunda rányrkju, sumpart í skjóli hervalds þeirra ríkja, sem hlut áttu að máli, og sumpart vegna undanlátssemi danskra yfirvalda, en alltaf í óþökk landsmanna og gegn þeirra mótmælum. Landgrunnið með öllum auðlindum þess, í hafsbotni og yfir honum, er og á að vera eign Íslendinga og þeirra einna. Það er hluti af landinu og lífgjafi landsmanna. 5. maí 1959 samþykkti Alþ. þál. um landhelgismál. Með henni lýsti Alþ. yfir að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með l. um vísindalega verndun fiskimiða landsgrunnsins frá 1948. Þó að grundvöllur væri að þessu lagður með landsgrunnsl., þá er það í fyrsta skipti með þessari þál. frá 1959, sem Alþ. lýsir berum orðum og ótvírætt yfir þeirri stefnu, að allt landgrunnið skuli verða undir yfirráðum Íslendinga. Tveim árum síðar, 1961, þegar samið var við Breta um lausn fiskveiðideilunnar, var svo ákveðið í þeim samningi: „ Ríkisstj. Íslands mun halda áfram að vinna að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar við Ísland.“ Landgrunnið er því mörkuð stefna okkar, en spurningin er: Hvernig á að ákveða, hversu langt það nær á haf út? Í alþjóðlegum umr, er oft miðað við dýpi og dýptarlínur, t. d. fyrir allöngu við 200 metra dýpi, síðar við 400 metra dýpi og nú upp á síðkastið 800–1000 metra. En einnig er oft talað um svokölluð hagnýtingarmörk, og er þá átt við, hversu langt er hægt að ná til nýtingar, t. d. til vinnslu olíu eða til þess að veiða fisk. Hagnýtingarmörkin að því er fiskveiðar varðar ná með núverandi tækni á 1000 metra dýpi og jafnvel dýpra. Fyrir Íslendinga væri æskilegt að miða fiskveiðilögsöguna annaðhvort við hagnýtingarmörk eða a. m. k. 1000 metra dýpi, og viðmiðun við landgrunnið hefur af mörgum ástæðum verið talin eðlilegust frá sjónarmiði Íslands. Landgrunnið er jarðfræðilegur hluti af landinu, stöpullinn, sem það stendur á. Þar eru fiskimiðin, sem afkoma og líf fólksins byggist á. Við umr. til undirbúnings Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna hefur komið í ljós, að erfitt muni að sameina þær þjóðir, sem vilja víða landhelgi, um alþjóðlega reglu, sem byggist á landgrunninu einu. Til þess liggja einkum tvær ástæður. Hin fyrri er sú, að mörg ríki, sem þegar hafa tekið sér 200 mílur, hafa sjálf lítið landgrunn. Þær hafa því lítinn áhuga og takmarkaðan skilning á landgrunnssjónarmiðum. Hin ástæðan er sú, að hjá sumum ríkjum, sem berjast fyrir landgrunnsreglunni, t. d. Kanada, nær landgrunnið svo langt á haf út, langt út fyrir 200 mílur, að vonlítið þykir að fá nægilegt fylgi við svo víðáttumikla landhelgi. Þjóðir í þessari aðstöðu hafa því valið þann kostinn að styðja 200 mílur sem meginreglu, að vísu í von um að fá einhver forréttindi á landgrunni sinu utan þeirra. Frá sjónarmiði Íslands fullnægir 200 mílna reglan hagsmunum okkar vel að því leyti, að innan þeirra verður allt landgrunnið út á 1000 metra dýpi og sums staðar miklu meira dýpi. Aðeins á einum stað til suðvesturs gengur 1000 metra dýptarlínan út fyrir 200 mílna mörkin. Landgrunn Íslands fellur því í meginatriðum undir 200 mílna regluna. Ef Íslendingar tækju sér 200 mílna landhelgi, mundi stærð hennar verða um 750 þús. ferkm. Til samanburðar má geta þess, að eftir útfærsluna 1958 var landhelgin um 70 þús. ferkm., eftir samningana 1961 75 þús. ferkm., eftir 50 mílna útfærsluna 1972 fór hún í 216 þús. ferkm. og mundi með 200 mílum verða um eða yfir 750 þús. ferkm. Það fer nokkuð eftir því, hvernig dregnar verða línur milli landa, þar sem skemmra er milli en 400 sjómílur. Í þáltill. á þskj. 12 segir, að þar sem skemmra er á milli Íslands og annarra landa en 400 sjómílur, skuli í samræmi við alþjóðlegar venjur miðað við miðlínur milli landa. Hér er það einkum tvö lönd, sem til greina koma, þ. e. Grænland og Færeyjar. Frá Íslandi til Grænlands eru um 160 sjómílur og frá Íslandi til Færeyja um 210 sjómílur. Þegar að því kemur, að við ákveðum að taka okkur 200 mílur, verður það væntanlega samningsmál við nágrannaþjóðir okkar. E. t. v. verður búið að koma sér saman um ákveðna alþjóðareglu um þetta efni. Eins og málin horfa við nú, mun það talið algengast í milliþjóðaviðskiptum, að miðað sé við miðlínur. Það kemur svo að sjálfsögðu til athugunar, hvernig skuli miða mörkin gagnvart Jan Mayen. Það er engan veginn víst, að talið verði, að sú eyja eða þær eyjur eigi sama rétt á víðáttumikilli landhelgi og önnur lönd. En þetta verður að skoðast allt á sínum tíma. Hins vegar þótti rétt að henda nú þegar í þessari till. á það, að gagnvart vissum löndum væri helst hugsað að miða við miðlinu, sérstaklega, eins og í grg. er tekið fram, varðandi Færeyjar og Grænland, því að ekki kemur til mála, að Ísland fari að sælast til landhelgi þessara landa, ég tala nú ekki um, ef ætti að beita 200 mílum gagnvart Grænlandi, þá værum við komnir upp á Grænlandsjökla. Það er í rauninni svo komið nú, að spurningin er ekki um það, hvort við Íslendingar förum út í 200 mílur, heldur hvenær. Flestir, ef ekki allir Íslendingar virðast því fylgjandi, að stefnt sé að 200 mílum. Það er margt, sem mælir með því, að ekki verði látið bíða að færa út í 200 mílur, heldur er gert áður en langt um líður. Við sjálfstæðismenn höfum að vandlega athuguðu máli lagt til, að það verði gert eigi siðar en fyrir árslok næsta árs. Ég skal þá leiða að því nokkur rök hvers vegna við teljum, að ekki megi bíða. Í fyrsta lagi teljum við, að hér sé um lífsnauðsyn íslensku þjóðarinnar að ræða, vegna þess að utan 50 mílna markanna ern auðug, verðmæt fiskimið í verulegri hættu. Eftir upplýsingum frá Hafrannsóknarstofnuninni eru m. a. eftirtaldar fiskitegundir á þessu hafsvæði milli 50 og 200 mílna: Þorskur, grálúða, karfi, lúða, langhali, kolmunni, langa, loðna, síld. Sumar þessara fisktegunda eru í hættu, t. d. þorskurinn, sömuleiðis karfinn. Um grálúðuna má geta þess að utan við 50 mílur eru grálúðumið bæði fyrir Norðurlandi, Austfjörðum og Vestfjörðum, fyrir nokkrum árum var þar uppgripaafli, þá komu þangað erlendir togarar í stórum stíl og aflinn dróst saman vegna ofveiði, stofninn þoldi ekki þennan gífurlega ágang. Það má einnig nefna síldveiðarnar. Við þekkjum þá hörmungarsögu, þegar síldin hvarf. Síldin hefur verið friðuð í nokkur ár. Menn vonast til þess, að hún nái sér upp að nýju og hér hefjist síldargöngur og síldveiðar aftur, en í sambandi við þær væntanlegu síldveiðar er okkur lífsnauðsyn, að landhelgin verði sem fyrst færð út í 200 mílur. Þessi ástæða er hin fyrsta, sem við viljum nefna: lífsnauðsyn þjóðarinnar að vernda mikilvæg fiskimið á milli 50 og 200 mílna, sem þegar eru í yfirvofandi hættu. Önnur ástæðan er sú, að það er fyrir alllöngu orðin viðurkennd þjóðréttarregla, að strandríki eigi allar auðlindir í hafsbotni á landgrunni sínu. Liggja full rök til þess, að hið sama skuli gilda um verðmæti í sjónum yfir hafsbotninum. Mörg eru þau lönd, sem eiga mikil verðmæti í hafsbotninum. Önnur eiga verðmæti yfir hafsbotninum í sjónum, en ekki vitað hins vegar, eins og t. d. hjá okkur, hvort um veruleg verðmæti í sjálfum hafsbotninum er að ræða. Telja sumir það ólíklegt vegna þess, hve landið er jarðfræðilega ungt. Hvað sem þessu líður, þá virðist sem öll efnisrök hnigi í þá átt, að sama regla eigi að gilda um verðmætin í sjónum yfir hafsbotninum og landgrunninu og um þær auðlindir, sem í hafsbotninum eru. Í þessu sambandi má benda á ályktun Sameinuðu þjóðanna frá 18. des. s. l., þar sem samþykkt var einróma sú stefnuyfirlýsing, að strandríki skuli eiga rétt til náttúruauðæfa í hafinu yfir landgrunninu. Þegar undirbúningsfundum Hafréttarráðstefnunnar lauk í ágúst s. l., var gerð á því rækileg könnun, hver væri stefna og vilji þeirra þjóða, sem þar tóku þátt. Sú könnun fór fram þannig, að skoðaðar voru m. a. till., sem einstakar þjóðir höfðu gert, ræður manna, önnur vitneskja um skoðanir fulltrúanna og litið á hagsmuni hvers ríkis fyrir sig. Niðurstaðan af þessari víðtæku athugun var sú, að á Hafréttarráðstefnunni yrði öruggur meirihl. fyrir 200 mílum. Um 150 þjóðir eiga rétt á að sækja hina væntanlegu Hafréttarráðstefnu, og gert er ráð fyrir, að milli 130 og 140 muni sækja hana. Eftir þessa skoðun á viðhorfi ríkja er talið, að 80 ríki hið fæsta og jafnvel allt að 100 ríkjum muni styðja 200 mílur. Hafréttarráðstefnan sjálf, sem hefur verið vandlega undirbúin, kemur saman til efnismeðferðar þessa máls á næsta ári, e. t. v. á fyrri hluta þess árs. Þó að ráðstefnan sjálf taki kannske alllangan tíma, er líklegt, að snemma á ráðstefnunni verði samþykkt stefnuyfirlýsing um fylgi við 200 mílurnar, sem öruggur meirihl. þjóða virðist þegar fylgja. Þegar allt þetta er skoðað, lífsnauðsyn okkar Íslendinga að færa landhelgina sem fyrst út í 200 mílur, í öðru lagi hin viðurkennda þjóðréttarregla um, að strandríki eigi auðlindir í hafsbotninum, og við teljum, að hið sama eigi að gilda um verðmætin yfir hafsbotninum, í þriðja lagi stefnuyfirlýsing Sameinuðu þjóðanna frá því í des. 1972, í fjórða lagi vitneskjan um, að meirihl. þjóða heims muni styðja 200 mílna efnahags- og auðlindalögsögu, sem felur í sér fiskveiðilögsögu, og loks, að líkur eru taldar til þess, að snemma á Hafréttarráðstefnunni muni slík stefnuyfirlýsing samþykkt, þegar allt þetta er skoðað, virðist fenginn nægilega traustur grundvöllur, bæði pólitískur og lagalegur, fyrir okkur til þess að færa út á næsta ári. Spurningin er þá sú: Er eitthvað, sem mælir sérstaklega á móti því að ákveða þessa útfærslu svo að hún komi til framkvæmda fyrir lok næsta árs? Er eitthvað sem mælir sérstaklega með því að bíða? Ég tel ekki. Ég tel, að það sé ábyrgðarhluti að bíða eftir því, að Hafréttarráðstefnunni ljúki og hún hafi afgreitt þetta mál endanlega. Við skulum í fyrsta lagi hafa það í huga, að tvær hafréttarráðstefnur hafa verið haldnar á undan, báðar með þeim tilgangi að leysa vandamálið um víðáttu landhelginnar og setja um hana fastar reglur. Þessar hafréttarráðstefnur voru haldnar á vegum Sameinuðu þjóðanna 1958 og 1960. Báðar mistókust þær að þessu leyti, að ekki tókst að setja reglur um viðáttu fiskveiðilögsögu. Hvort það tekst á þessari ráðstefnu, skal ég ekki segja. Þó að meirihl. sé fylgjandi 200 mílna lögsögu, þá er svo ráð fyrir gert og í samræmi við þær reglur, sem gilt hafa áður á slíkum ráðstefnum, að 2/3 atkv. þurfi til þess, að slík samþykkt fái gildi sem alþjóðalög. En það nægir ekki, heldur þarf auk þess tiltekinn fjöldi ríkja sem að þessu standa, að staðfesta eða fullgilda slíkan alþjóðasamning á eftir, til þess að þetta sé orðið bindandi að þjóðarétti. Slíkt getur tekið mörg ár. Hafréttarráðstefnunni sjálfri er engan veginn víst að ljúki á næsta ári, hún getur tekið 2–3 ár, og óvíst, að þessir 2/3 hlutar náist, og ómögulegt að segja, hversu langan tíma það tekur að fá fullgildingu þeirra ríkja, sem með þarf. Ég tel því, að það sé ekki unnt fyrir okkur Íslendinga að bíða eftir því, að Hafréttarráðstefnunni ljúki og hún hafi endanlega afgreitt þetta mál. Í þessari till. er gert ráð fyrir því að fela ríkisstj. að leggja fyrir þingið frv. um þær breytingar á l., sem nauðsynlegar eru vegna útfærslu í 200 sjómílur. Hæstv. ríkisstj. hefur nú lagt fram frv. um breytingu á landgrunnsl., og verður það mál, sem er vandasamt meðferðar, skoðað í sjútvn. Nd. nú á næstunni. Loks segir í till., að Alþ. leggi nú sem fyrr áherslu á nauðsyn þess, að settar séu strangar reglur um verndun fiskstofna til þess að tryggja sem best hagnýtingu þeirra og koma í veg fyrir ofveiði og þeim reglum verði fylgt eftir með festu. Það er eindregin ósk og von flm. þessarar þáltill., að samstaða náist á Alþ. og með þjóðinni um þetta stórmál.



Herra forseti. Þó að till. þessari hafi nú þegar verið gerð mjög góð skil af hv. frsm., formanni þingflokks Sjálfstfl., ætla ég að leyfa mér að fara um hana nokkrum orðum. Það er í sjálfu sér undrunarefni, en eigi að siður söguleg staðreynd, að samningur sá, sem Danir gerðu við Breta árið 1901 um þriggja mílna landhelgi við strendur Íslands, skyldu gilda í hálfa öld. Er þó talið, að Íslendingar hafi öðlast rétt til þess að segja honum upp, þegar fullveldi landsins var viðurkennt árið 1918. Það var ekki fyrr en seint á fimmta tug aldarinnar, að hafist var handa um gagngeran undirbúning að sókn til útfærslu fiskveiðilandhelginmar að frumkvæði Ólafs Thors og annarra forustumanna Sjálfstfl. Samningi þessum var síðan sagt upp haustið 1949, og samkv. því gekk hann úr gildi í okt. 1951. Svo sem alkunnugt er, voru lög um vísindalega verndun landgrunnsins sett árið 1948. Þetta er ekki mikill lagabálkur, aðeins 4 gr. En þarna var lagður grundvöllur til sóknar. Allt landgrunnið var haft í sjónmáli sem framtíðartakmark, þar sem allar veiðar skyldu háðar íslenskum reglum og eftirliti, tekið fram, að sjútvrn. skuli ákveða allar þær reglur, sem nauðsynlegar eru til verndar fiskimiðum, jafnframt skuli rn., eftir því sem unnt er, taka þátt í alþjóðlegum vísindarannsóknum, er miða að verndun fiskimiða. Segja má, að landgrunnsl. frá 1948 leggi sérstaka áherslu á þrjú meginatriði: 1. stækkun íslenskrar fiskveiðilandhelgi, þar sem takmarkið er landgrunnið allt. 2. Friðun og vernd fiskstofna. 3. Alþjóðasamvinnu um vísindarannsóknir til verndar auðæfum hafsins. Þessa höfuðþætti hefur jafnan verið talið nauðsynlegt að hafa í huga, þegar stefna hefur verið mörkuð í þessu stórmáli, er svo mjög snertir allan hag og velferð Íslendinga. Það var frá upphafi öllum ljóst, að takmarkinu í þessu máli yrði ekki náð nema í áföngum, svo sem gert hefur verið. Skrefin hafa verið tekin eitt af öðru í átt að settu marki. Í áfangastað hefur oftast verið minnt á, hvert ferðinni er heitið. Þannig var tekið fram í hinni stefnumarkandi ályktun Alþ., frá 5. maí 1959 og minnt sérstaklega á, að afla beri viðurkenningar á rétti Íslands til landgrunnsins alls, svo sem stefnt var að með l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins frá 1948. Og eitt af 4 meginatriðum, sem fólst í lausn fiskveiðideilunnar við Breta 1961, var, að ríkisstj. Íslands lýsti því yfir, að hún mun halda áfram að vinna að framkv. ályktunar Alþ. frá 5. maí 1959 varðandi útfærslu fiskveiðilögsögunnar. Í ályktun Alþ. frá 7. apríl 1971 um réttindi Íslendinga á hafinu umhverfis landið var ákveðið, að Alþ. kysi 5 manna n., einn frá hverjum þingflokki, til að semja frv. um þessi efni. Upp í það frv. átti m. a. að taka ákvæði um óskertan rétt Íslendinga til fiskveiða í hafinu yfir landgrunninu, eins og réttur til hafsbotnsins hefur þegar verið tryggður með 1. frá 24, mars 1969 um yfirráðarétt Íslendinga yfir landgrunninu umhverfis landið. Þáltill. sjálfstæðismanna frá haustinu 1971 hófst á þessum orðum: „Fiskveiðilögsaga Íslands nær yfir allt landgrunnið umhverfis landið.“ Að sjálfsögðu er mönnum löngu orðið ljóst, að fiskistofnar verða að njóta nægilegrar verndar og friðunar. Rányrkja og ofveiði enda ekki nema á einn veg, í örtröð og veiðileysi. Ýmsar ráðstafanir hafa því verið gerðar til verndar lífinu í sjónum við strendur landsins, þó að misjafnlega hafi tekist til um farsæla framkvæmd og eftirlit. Um þessi efni mörg hver er auðvitað óhjákvæmilegt að hafa víðtækt og náið samstarf við aðrar þjóðir, svo sem gert hefur verið eftir föngum. Þó að Íslendingar hafi jafnan haldið fram fullum rétti til einhliða útfærslu, er þeim að sjálfsögðu jafnljóst, hversu rík nauðsyn er á því að afla alþjóðaviðurkenningar á slíkri útfærslu. Þeir hafa því tekið vaxandi þátt í samvinnu þjóða heims um þessi mál og haft augun opin fyrir hverri hreyfingu í framþróun á þessu sviði. Alkunna er, að dómur sá, er Alþjóðadómstóllinn í Haag kvað upp í des. 1951 í máli Breta og Norðmanna, varð þeim bæði hvatning og fyrirmynd. Norðmenn unnu það mál í öllum meginatriðum. En dómur þessi hafði líka mikla almenna þýðingu á sviði þjóðaréttar. Á síðustu árum hefur framþróun mála, er lúta að víðáttu landhelginnar verið mjög hröð, svo sem allir vita. Nú er ákveðið, að Hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna hefjist í New York í des., en haldi áfram í Venezúela á næsta ári. Með samþykkt ályktunar þeirrar, sem gerð var hér á hv. Alþ. í byrjun vikunnar um bráðabirgðasamkomulag um veiðar breskra togara hér við land, er bundinn endir á langa og hættulega fiskveiðideilu, a. m. k, um stundarsakir. Það bráðabirgðasamkomulag, sem gert hefur verið, er þó við fljóta athugun mjög ófullkomið og laust í reipunum. Það hefur á sér blæ vopnahléssamninga, ef svo má segja. Þar er margt ósagt látið, sem þörf hefði verið á að taka fram, og það, sem skrifað stendur og mótað er á blað, er auðvelt að gagnrýna á margvíslegan hátt. Hitt er annað mál að flestir vilja ná friði í þessu efni sem öðru, þegar til lengdar lætur. En stundum má líka segja að sjálfsögðu, að friður verði of dýru verði keyptur, en það kemur oftast nær ekki í ljós fyrr en síðar. Verður því að horfast í augu við þá staðreynd, að flest orkar tvímælis þá gert er. En þegar friður hefur nú verið saminn, - friður, sem menn vissulega vona, að verði til góðs og langvarandi, þá gefst tóm til að hugsa um næsta áfanga, tími til orða og athafna. Enn bíður takmarkið frá 1948, að ná yfirráðum yfir öllu landgrunninu. En hvað er þá landgrunn? Það er fyrst og fremst stöpull sá í hafinu, sem landið hvílir á og við teljum okkur eiga með jafnmiklum rétti og landið sjálft, en nánar hefur það aldrei verið skilgreint. Eyríki og strandríki hafa mjög misstórt landgrunn. Sums staðar eru víðir flákar undan ströndum, en annars staðar eru hafdjúp skammt frá landi. Þessar ólíku aðstæður og sjónarmið verður að samræma á einhvern hátt. Því fjölgar nú óðum í fylkingu þeirra þjóða, sem viðurkenna brýna nauðsyn á samstöðu í þessum efnum og keppa að því sameiginlega markmiði að vinna að 200 sjómílna efnahagslögsögu. Miðað við langa og stranga baráttu liðinna ára og samkv. meginrökum landgrunnsl. hljóta Íslendingar að skipa sér í þessa sveit. Allir hv. þm. Sjálfstfl. eru flm. að þeirri till., sem hér er til umr., og ég leyfi mér að enda þessi fáu orð á niðurlagsorðum grg., en þar segir svo: „Sjálfstfl. óskar nú sem fyrr þjóðareiningar um landhelgismálið og mun leita samstöðu Alþ. um útfærsluna í 200 mílur.“



Herra forseti. Þm. eru án efa sammála um það, að eitt af stærstu málum Alþ. sé á hverjum tíma stækkun landhelginnar, þegar það er til meðferðar hér í þingsölum. Frsm. hefur gert þessu máli allýtarleg skil, og mun ég því ekki verða margorður í þessu sambandi. En öllum mun okkur vera ljóst, að þróun mála á alþjóðavettvangi í sambandi við hagnýtingu hafsvæðis yfir landgrunni strandríkja er öll á þann veg, að mjög er eðlilegt, að Íslendingar stigi það skref, sem lagt er til í þeirri till., sem hér er til umr. Í þessu sambandi er eðlilegt, að við í stórum dráttum gerum okkur grein fyrir þeirri þróun, sem orðið hefur í fiskveiðimálum okkar á undanförnum árum og kannske áratugum. Lengst af hefur það verið svo, að Íslendingar hafa byggt sjávarútveg sinn á bátaflota, misjafnlega stórum, þó að þeir síðan laust eftir aldamót hafi einnig alltaf haft togaraútgerð með. Sú breyting er nú að verða á hjá okkur, að óðfluga er stefnt að stærri skipum, stærri bátum, þar sem þeir eiga við, og stærri togurum og nýrri gerð togara. Þetta þýðir auðvitað það, að Íslendingar verða að taka sér stærra hafsvæði til eigin afnota, ef fiskiðnaður og útgerð á að geta þróast hér á landi, eins og stefnir annars staðar og við verðum að telja eðlilegt að stefnt sé einnig að hjá okkur. Þó að margir sjái fram á það, að sú þróun, sem nú er að verða, svo ör sem hún er, kunni í bili að skapa vandamál. - á ég þar helst við vandamál fiskiðnaðarins í landi, ef bátaflotinn hverfur mjög snögglega af sjónarsviðinu og aðeins verður um útgerð stærri skipa að ræða, þá hygg ég, að við stöndum, e. t. v. áður en við gerum okkur grein fyrir, frammi fyrir því vandamáli, að fiskiðnaðurinn hafi ekki eins stöðugt og jafnt hráefni og hann hefur haft, meðan bátaflotinn hefur verið aðaluppistaðan í hráefnisöflun. Ég segi þetta vegna þess, að okkur hlýtur að vera það ljóst, að hin nýju og dýru skip, sem við erum að flytja inn í landið og stefnum að því að gera í auknum mæli, verða auðvitað á hverjum tíma að selja afla sinn þar, sem þau fá fyrir hann bæst verð. Jafnvel þó að stjórnvöld og eigendur skipa, útgerðarmenn, vildu hafa á þessu nokkurn annan hátt, þá ber að líta á það einnig, að það eru áhafnir skipanna, sem eiga verulegan hluta af aflaverðmætinu á hverjum tíma, og auðvitað hljóta þeir aðilar að krefjast þess að fá eins mikið út úr sinni vinnu og þeir sjá fram á, að hægt er að fá, hvort sem um er að ræða að selja afla skipanna innanlands eða erlendis. Ég er því nokkuð uggandi yfir því, að svo geti farið, að Íslendingar lendi þarna e. t. v. í nokkrum vanda, tímabundið, meðan skiptin ganga yfir, og að fiskiðnaðurinn fái ekki til vinnslu hráefni á þeim tíma, sem hann kannske helst þyrfti á að halda, yfir haustmánuðina og fyrri part vetrar, það hráefni, sem hann þyrfti á að halda til að halda uppi nægilegri atvinnu í hinum ýmsu sjávarplássum víðs vegar um landið. Það mun koma í ljós þegar á næstu vertíð, hvort vandamál af þessu tagi verða fyrir hendi eða ekki. Margir bátaeigendur eru mjög uggandi um að svo geti fari, að útgerð báta, sem fram að þessu hafa verið taldir mjög góðir, heimanróðrarbáta eða báta, sem leggja úr landi að nóttu eða morgni til og koma aftur inn daginn eftir, muni ekki geta átt sér stað í vetur, vegna þess að ekki fáist sjómenn á flotann. Ég skal viðurkenna, að þetta sjónarmið hefur áður verið fyrir hendi, menn hafa verið uggandi í þessu sambandi. En fram að þessu hefur þetta sem betur fer ekki farið eins illa og menn óttuðust. En til kemur aftur nú þegar á næstu vetrarvertíð, að til landsins eru komin mun fleiri ný skip en áður hafa verið, og verkar það sjálfsagt á aðstöðu bátanna. Þetta er auðvitað þróun, sem ekki þýðir annað en horfast í augu við. Þetta er sá tími, sem koma skal, að sjómenn af eðlilegum ástæðum og útgerðarmenn einnig vilja fá stærri, fullkomnari og betri atvinnutæki og fylgja þeir þar aðeins eftir þróun, sem annars staðar er að gerast. Þegar við stöndum frammi fyrir því, að skipastóll landsmanna er að taka þessum breytingum, þá auðvitað hljótum við að gera okkur jafnhliða grein fyrir því, að hann þarf mun stærra svigrúm en bátaflotinn hefur áður þurft á að halda. Kemur þá auðvitað þar fyrst til. að Íslendingar verða að taka sér enn stærri fiskveiðilögsögu en við nú höfum ákveðið, þó að við vissulega höfum stigið þar stórt skref. Liggja til þess margar ástæður, og rakti hv. 1. flm. þessarar till. þær áðan. En það kemur þar til viðbótar einnig, að um það er vitað, að aðrar þjóðir eiga mjög stórvirk atvinnutæki, sem þær fram að þessu hafa ekki beitt hér við Íslandsstrendur. Á ég þar við hinn stóra flota t. d. Sovétríkjanna og Japans og fleiri þjóða, sem slík skip eiga. Þær hafa fram að þessu til þess að gera lítið stundað fiskveiðar hér við land. En verði sú breyting á, að þau fiskimið, sem þær áður hafa sótt, gefi ekki þann afla, sem þau áður hafa gefið, þá er auðvitað sú hætta fyrir hendi, að þessi floti sæki hingað á Íslandsmið. Þar er um það stórvirk tæki að ræða, að 50 mílurnar duga hvergi nærri til að hefta veiðar þeirra. Þeir geta með sama árangri stundað veiðar hér í kringum landið, jafnt utan 50 mílna sem innan, og það á vissum stöðum á svæðum langt fyrir utan 50 mílurnar, kannske allt að 200 mílna mörkunum. Það ber því allt að sama brunni með það, að Íslendingar hljóta að verða, strax og talinn er nokkur hugsanlegur möguleiki á, að stíga það skref, sem lagt er til í þessari till. Það hefur einnig orðið sú þróun í fiskveiðum hér á landi á undanförnum árum og fer vaxandi, að farið er að veiða nýjar fisktegundir, sem áður hafa ekki verið veiddar hér. Þannig vill til, að þær fisktegundir, sem hér hefur verið getið um, bæði loðna, kolmunni og fleiri fisktegundir, haldi sig í mjög ríkum mæli á vissum tímum utan við 50 mílurnar og þá á beltinu milli 50 og 200 mílnanna. Einnig þetta kallar á það, að Íslendingar hljóti að stiga það skref, sem lagt er til í þeirri till., sem til umr. er. Spurningin er þá, hvaða mat hv. alþm. hafa á því, hvenær beri að stíga skrefið og lögfesta fiskveiðilögsöguna í 200 mílur? Hv. frms., sem mælti fyrir till., og síðasti ræðumaður röktu þetta mál nokkuð ítarlega hér. En okkur er öllum ljóst, að sú gleðilega staðreynd liggur fyrir, að hver sem niðurstaðan kann að verða, þá horfir allt í dag í þá átt, að víðtækt samkomulag muni vera fram undan um, að 200 mílurnar verði það mark, sem samkomulag næst um, að strandríki hafi rétt til að helga sér til fiskveiða. Þegar á það er litið, eins og hér var bent á af ræðumanni á undan mér, að fram undan er mikilvæg og sennilega og vonandi stefnumarkandi ráðstefna, þá verður að teljast mjög eðlilegt og sjálfsagt, að Alþ. notfæri sér alla þá möguleika til hins ítrasta, eða þau sjónarmið, sem þar kunna að koma fram og stigi það skref, sem hér er um að ræða. Það er einnig annað, sem er mjög mikilvægt í sambandi við útfærslu landhelginnar í 200 sjómílur, en það er, að Íslendingar verða á hverjum tíma einir og sjálfir að ráða þeim friðunaraðgerðum, sem þeir telja nauðsynlegar á hverjum tíma gagnvart hverri fisktegund fyrir sig. Nú er það svo, t. d. með síldveiðar, að ef við ekki ráðum hafsvæðinu kringum landið nema að 50 mílunum, þá getur vel svo farið, að síldarstofninum, þegar hann kann að koma upp á ný, verði gereytt á skömmum tíma og við fáum þar ekkert við ráðið, því að í sambandi við síldveiðar vita allir, að við erum þar mjög smáir miðað við bæði t. d. Sovétríkin og Norðmenn, þannig að veiðar þeirra skera úr um það, hvort síldarstofninum ef hann nær sér upp aftur, verður eytt á skömmum tíma eða ekki. Það má sennilega mjög það sama segja um bæði loðnu og kolmunna, að ef aðrar þjóðir, stórar fiskveiðiþjóðir, eins og Sovétríkin, Japan og Norðmenn, fá að ganga lausbeislaðar á miðunum kringum landið, þá getur vel svo farið, að einnig þessum fisktegundum verði eytt gersamlega hér á Íslandsmiðum. Allt þetta ber að sjálfsögðu að hafa í huga, og Íslendingar hljóta að miða allar framtíðaraðgerðir sínar í landhelgismálinu og fiskveiðimálum okkar í samræmi við þetta. Hljótum við því að stiga það skref, sem hér er lagt til. eigi síðar en sagt er í till., en þau tímamörk eru sett fram í trausti þess, sem við trúum öll í dag, að það muni koma í ljós þegar á miðju þessu ári, að viðtækt samkomulag náist um þennan rétt til handa strandríkjum almennt.

Flm. (Stefán Gunnlaugsson) : Herra forseti. Á þskj. 18 er till. til bál. um vinnu framhaldsskólanemenda við framleiðslustörf á vetrarvertíð, sem við hv. 1. landsk. þm, og 5. þm. Reykn. stöndum að. Till. er svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvort unnt reynist að haga árlegum kennslutíma í framhaldsskólum í verstöðvum á Suðvesturlandi og annars staðar, þar sem skortur er á mannafla til framleiðslustarfa á vetrarvertíð, þannig, að elstu nemendurnir, sem áhuga hefðu á að sinna framleiðslustörfum í mars og apríl, gætu fengið sig lausa frá skólanámi þann tíma. Verði við það miðað, að námstími þeirra flytjist til á árinu sem því nemur. Þessi athugun fari fram með það fyrir augum, að reynt verði að leysa úr þeim vanda, sem sjávarútvegurinn hefur átt við að etja yfir helstu vertíðarmánuðina vegna skorts á vinnuafli. Jafnframt verði leitast við, að fjölbrautaskólar geti hið allra fyrsta boðið nemendum upp á námsbrautir, þar sem virk þátttaka í atvinnulífinu, svo sem við fiskveiðar og fiskverkun á vetrarvertíð, sé mikilvægur liður í námi þeirra.“ Í upphafi grg. með till. er bent á, að miklum erfiðleikum hefur verið bundið að fá nægjanlegt vinnuafl til framleiðslustarfa, til fiskveiða og vinnslu sjávarafla á Suðvesturlandi á hávetrarvertíð hin síðari árin. Skortur á fólki til þessara starfa hefur haft í för með sér, að full nýting framleiðslutækjanna hefur ekki fengist og aflinn ekki ávallt farið í þá verkun, sem gefur þjóðarbúinu mest í aðra hönd. Mörgum er ljóst, að hér er á ferðinni ákaflega alvarlegt mál og raunar Óviðunandi ástand, sem ekki hefur tekist að finna úrlausn á, svo að viðunandi geti talist. Þarflaust er að fara um það mörgum orðum, að sjávarútvegur og vinnsla sjávarafla í landi er aðalundirstöðuatvinnuvegur Íslendinga. Á því byggjast lífskjör fólksins í landinu á hverjum tíma öðru fremur, hvernig tekst til um aflabrögð, vinnslu sjávarafla og sölu fiskafurðanna á erlendum mörkuðum. Þessi þáltill., sem hér er til umr., miðar að því, að reynt sé að tryggja, svo sem frekast er kostur, að framleiðslutækin á sjó og landi, sem rekin eru í sambandi við sjávarútveg og vinnslu sjávarafla, séu nýtt til hins ítrasta og hagnýting fiskaflans geti jafnan verið með sem hagkvæmustum hætti, en svo hefur því miður ekki verið á hávetrarvertíð á suðvesturhorni landsins um skeið. Sennilegt er, að nokkrar samverkandi ráðstafanir verði að gera, til þess að þessum málum verði komið í viðunandi horf. Í því sambandi mætti nefna aðgerðir, sem leiddu til þess, að fólk sækti frekar í störf við fiskverkun og fiskveiðar en verði hefur til þessa og þá úr vinnu, sem er þjóðhagslega ekki eins nauðsynleg og þau störf, sem ég geri hér að umtalsefni. Slíkar ráðstafanir gætu m. a. verið fólgnar í bættum launakjörum verkafólks, betri starfsaðstöðu, meiri kynningu á þessum mikilvægu starfsgreinum í skólum, svo og að virkja með skipulegum hætti til starfa við fiskveiðar og fiskvinnslu í landi nemendur úr framhaldsskólum yfir hávetrarvertíðina, sem hug hefðu á að sinna fiskvinnu á þeim tíma. Um þennan síðarnefnda þátt þessa vandamáls fjallar þáltill., sem hér er til umr. Það er skoðun okkar flm., að sú leið, sem þar er hent á, mundi draga verulega úr þeim erfiðleikum, sem við er að etja í þessum efnum hjá sjávarútveginum. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að leitað hefur verið til forráðamanna skólanna á vetrarvertíð hér á Suðvesturlandi og víðar um, að þeir gefi nemendum frí frá námi dag og dag til að vinna við uppskipun og fiskverkun til að bjarga verðmætum frá skemmdum, þegar þannig hefur staðið á. Ég hygg, að yfirleitt hafi skólastjórar reynt að verða við slíkum óskum, þegar þær hafa komið fram, þótt það hafi haft í för með sér vissa truflun og óhagræði fyrir nemendur eða kennara og raunar haft að ýmsu öðru leyti óæskileg áhrif á störf skólanna að þeirra áliti. Enginn vafi er á því, að það vinnuafl, sem komið hefur með þessum hætti að framleiðslustörfum við sjávarsíðuna, þegar vöntun á verkafólki hefur verið hvað tilfinnanlegust, hefur bjargað miklum verðmætum og haft ómetanlega þýðingu. Þessu til staðfestingar væri hægt að nefna ýmis dæmi. Nærtækast er það, þegar rektorar menntaskóla í Reykjavík og á Laugarvatni urðu góðfúslega við þeim óskum að gefa nemendum úr yngstu bekkjum þessara framhaldsskóla fríi í heila viku síðari hluta aprílmánaðar í ár. Milli 400 og 500 nemendur úr þessum skólum komu á vinnumarkaðinn þessa viku til fiskvinnu. Augljóst er, hversu geysiþýðingarmikið það hefur verið að fá þennan viðbótarvinnukraft til framleiðslustarfa, þegar hvað mest berst af afla. Auk þess hef ég fregnir af því frá þeim, sem best þekkja til, að þetta unga fólk hafi staðið sig með mikilli prýði við þessi störf og því orðið hin besta reynsla. Af því, sem hér hefur verið rakið, sýnist einsætt, að leggja beri ríka áherslu á, að þannig verði búið um hnútana, að ungt fólk í framhaldsskólum, sem til þess hefur áhuga, geti stundað fiskvinnu eða sjómennsku á fiskiskipum á vetrarvertíð nokkrar vikur í mars og apríl. Slíkt er ekki einungis æskilegt og nauðsynlegt þjóðhagslega séð, heldur er það bæði þroskandi og lærdómsríkt fyrir nemendur að kynnast undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar með þeim hætti, sem hér um ræðir, ekki hvað síst fólk, sem hyggur á langskólanám og á o. t. v. fyrir höndum ævistarf, sem ekki er í beinum tengslum við sjávarútveginn. Við það kynnist ungt fólk, sem komið er til nokkurs þroska, þeirri erfiðisvinnu, sem fiskveiðar og fiskvinnsla í landinu getur verið, og ætli með því að öðlast betri og gleggri skilning á gildi sjávarútvegs fyrir þjóðina og þjóðfélagið í heild og nauðsyn þess, að því fólki, sem slík störf vinnur, sé sómasamlega launað og vinnuskilyrði þess svo góð sem frekast er kostur á hverjum tíma. Það er svo í okkar landi, að sjálfsagt þykir, að framhaldsskólanemendur verði sér úti um einhver launuð störf í sumarleyfum frá skólanámi. Ég efa ekki, að mörgum nemendanna í framhaldsskólum er það kærkomið að geta orðið sér úti um tekjur með fiskvinnu nokkrar vikur að vetrinum. Fjárráð skólanemenda eru yfirleitt mjög takmörkuð. Tekjuviðbót með þeim hætti, sem hér um ræðir, gæti því komið þeim að góðu gagni. Þótt sú vinna, sem nemendur framhaldsskólanna hafa látið í té við framleiðslustarfsemina í sjávarplássum á vetrarvertíð, hafi verið mikilsverð, hefur það hvergi nærri verið fullnægjandi til þess að leysa úr þeim vanda, sem við hefur verið að etja í þessum efnum árlega. Þá er það staðreynd, að skólamenn hafa bent á, að skólafrí, sem veitt eru fyrirvaralítið til að verða framleiðslustarfseminni að liði dag og dag, valda röskun á skólanámi og skólastarfi yfirleitt, sem æskilegt er að komast hjá, ef kostur er. Það er því knýjandi að þessum málum verði þannig fyrir komið, að sem allra minnst truflun verði á skólanámi viðkomandi nemenda og komið verði í veg fyrir, að verulegt óhagræði hljótist af fyrir kennara og skólastarfsemina yfirleitt. Ég vil leggja áherslu á, að ekki er lagt til í þessari till, að skólanám þeirra nemenda, sem hér um ræðir, minnki við það, að þeir vinni fiskvinnu nokkrar vikur í mars og apríl, heldur að námstími þeirra verði fluttur til á árinu, sem þeim dögum nemur, sem þeir yrðu frá námi í þessum mánuðum. Það liggur í hlutarins eðli, að farsæl lausn þessa máls, sem fullnægjandi og viðunandi getur talist fyrir þá, sem hér eiga hlut að máli, fæst því aðeins, að haft verði fullt samráð við rétta aðila um fyrirkomulag. Er þar fyrst að nefna kennara og skólastjóra framhaldsskólanna. Heppilegri og jákvæðari niðurstöðu í þessu máli verður ekki náð, nema til komi vilji og áhugi hjá þeim til að verða að liði í þessu máli. Við þá verður að hafa fullt samráð. Á síðasta þingi voru afgreidd lög um fjölbrautaskóla, sem heimila sveitarfélögum og ríki að setja á stofn eins konar sameinaða framhaldsskóla. Undirbúningur að starfsemi slíkra skóla er þegar hafinn á nokkrum stöðum. Gert er ráð fyrir, eins og kunnugt er, að fjölbrautaskólarnir sameini allt framhaldsnám í einni kennslustofnun og fjölgi námsbrautum á framhaldsskólastigi. Þeir hafa m. a. á námsskrá undirbúning undir störf í hinum ýmsu atvinnugreinum. Í till. þeirri, sem hér er til umr., er einnig lögð áhersla á, að fjölbrautaskólar geti hið allra fyrsta boðið nemendum upp á námsbrautir, þar sem virk þátttaka í atvinnulífinu, svo sem við fiskiðnað og fiskverkun á vetrarvertíð, sé mikilvægur liður í námi þeirra. Ég er þeirrar skoðunar, að það þurfi að hraða því, svo sem unnt er, að fyrirhugaðir fjölbrautaskólar hefji starfsemi sína og hafi á boðstólum námsbrautir, áður en langt um líður, sem tengdar séu atvinnulífinu við sjávarsíðuna. Þar ættu að vera ákjósanleg skilyrði til að efla áhuga og virðingu hjá ungu fólki fyrir vinnu og starfi við undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, ef rétt er á málum haldið. Raunar má segja, að allir skólar í landinu ættu að gera meira að því, en verið hefur hingað til að rækta með nemendum skilning á gildi umræddra atvinnugreina fyrir velfarnað þjóðarinnar í þessu landi og mikilvægi þess starfs, sem þar er unnið. Með þessum orðum er ég á engan hátt að gera lítið úr því, sem ýmsir skólar hafa gert í þeim efnum á liðnum árum. En fjölbrautaskólarnir ættu að hafa sérstakt verkefni að þessu leyti að mínum dómi. Fyrirsjáanleg er vaxandi þörf fyrir fólk með ýmiss konar sérþekkingu til starfa við sjávarútveg og aðrar atvinnugreinar á þessum tímum aukinnar tækniþróunnar og vélvæðingar í allri framleiðslustarfsemi. Skólarnir hafa þarna í vaxandi mæli mikilsverðu hlutverki að gegna og alveg sérstaklega fjölbrautaskólarnir, ef að líkum lætur. Herra forseti. Í upphafi máls míns vakti ég athygli á því, að vandi sjávarútvegsins vegna skorts á vinnuafli á hávetrarvertíð á Suðvesturlandi hefði verið meira og minna viðloðandi nokkur undanfarin ár. Óhætt er að fullyrða, að ekki dregur úr þessum vanda í náinni framtíð, ef svo heldur fram sem nú horfir. A. m. k. er allt útlit fyrir mjög alvarlega fólkseklu í verstöðvum og á fiskiskipaflotanum á næstu vetrarvertíð, ef ekkert verður að gert. Það á auðvitað rætur að rekja til hins mikla og alvarlega þensluástands, sem ríkjandi er í efnahagskerfi landsmanna. Eftirspurn er víða miklu meiri eftir vinnuafli til hvers konar framkvæmda, nauðsynlegra og ónauðsynlegra, en framboð, svo sem kunnugt er. Þetta hefur leitt til þess, að þeir, sem rúmust hafa auraráðin, yfirbjóða á hinum almenna vinnumarkaði til þess að tryggja sér vinnuafl. Hið gegndarlausa kapphlaup og yfirboð braskara og annarra, sem yfir miklu fjármagni ráða, til misjafnlega nauðsynlegra framkvæmda, kemur illa niður á sjávarútveginum, sem getur ekki tekið þátt í þessu æðisgengna kapphlaupi. Við þetta bætist svo stærri fiskiskipastóll, sem kallar á aukinn fjölda sjómanna til að manna skipin, og ef vel tekst til með aflabrögð á næstu vertíð aukinn fiskafli og um leið enn fleira verkafólk til að koma aflanum í sem verðmætast ástand til útflutnings á erlenda markaði. Það er augljóst mál, að brýna nauðsyn ber til þess að sú athugun, sem lagt er til, að fari til að tryggja sjávarútveginum vinnuafl úr framhaldsskólum til framleiðslustarfa, verði gerð hið allra fyrsta, svo að jákvæð niðurstaða slíkrar athugunar, sem ég leyfi mér að vona, að komi fram, geti legið fyrir hið allra fyrsta og orðið að raunhæfu gagni á næstu vetrarvertíð. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til. herra forseti, að þessari till. til þál. verði vísað til allshn.

Flm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti. Þetta mál, sem hér er til umr., er ekki alveg nýtt. Það var flutt hér í fyrra, en kom heldur seint fram á þinginu og varð þess vegna ekki lokið. En málið er nú flutt alveg óbreytt og af sömu flm., sem eru ásamt mér hv. þm. Jón Árnason, Geir Gunnarsson, Jón Árm. Héðinsson, Karvel Pálmason og Vilhjálmur Hjálmarsson. Tillgr. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta kanna, svo fljótt sem verða má, hvort ekki sé tímabært að hefja kennslu í haffræði og skyldum greinum við Háskóla Íslands.“ Við teljum, flm., að hér sé um afar mikilvægt mál að ræða, sem eðlilegt sé, að Alþ. fjalli nokkuð um. Við teljum, að það geti orðið til þess að flýta fyrir nauðsynlegri athugun á þessu máli, ef Alþ. fjallar um það, og það kunni að vera mjög mikilvægt fyrir framgang þessa máls, að Alþ. álykti, eins og við leggjum til. að ríkisstj. láti kanna þetta mál til fullrar hlítar. En ég vil taka það fram, að í till. er ekki slegið neinu föstu um það, að það skuli hefja haffræðikennslu við Háskóla Íslands, heldur aðeins, að þetta mál verði kannað. Kveikjan að því, að þetta mál er nú flutt og var flutt í fyrra, er sú, að flm. höfðu undir höndum grg. frá dr. Unnsteini Stefánssyni haffræðingi, sem er kunnur maður hér á landi fyrir störf sín að haffræði, en hefur undanfarin ár unnið á vegum Menningar- og fræðslustofnunar Sameinuðu þjóðanna sem ráðgjafi um þessi efni og fyrst og fremst um það, hvernig haga skuli kennslu í haffræðigreinum við háskóla erlendis. En dr. Unnsteinn hefur einmitt sent frá sér grg., sem fjallar um þessi efni, hvernig haga mætti kennslu í haffræði við Háskóla Íslands. Nú er það að vísu rétt, að þessi grg. hefur verið til meðferðar í háskólanum, því að háskólanum var send grg. Hins vegar virðist miða mjög hægt um það, að þetta mál fái þar, jákvæðar viðtökur, og þess vegna virðist okkur flm. eðlilegt, að nokkuð sé ýtt á eftir þessu hér á hv. Alþ. Það er kannske eðlilegt, að menn spyrji að því, hvað haffræði sé, því að þetta er grein, sem lítið hefur verið stunduð hér og tiltölulega fáir menn, sem hafa lagt stund á hana af Íslendingum, og hún hefur ekki verið kennd hér, hvorki við Háskólann né aðra skóla. En haffræði er mjög víðtækt hugtak og felur í sér í rauninni allt það, sem hafið snertir. Þar er bæði um að ræða hafeðlisfræði, hafefnafræði og haflíffræði og svo jarðfræði hafsins og hafsbotnsins, þannig að hér er um mjög alhliða fræðigrein að ræða og ærið mikilvæga fyrir Íslendinga. Íslendingar hafa lengi lagt verulega stund á fiskifræði, sem segja má, að sé ein grein haffræðinnar, þó að nú sé almennt ekki svo á litið a. m. k. má segja, að hún heyri undir haflíffræðina, og þar hafi Íslendingar unnið gott verk. En hin almenna haffræði hefur hins vegar orðið nokkuð útundan. En ef við litum á land okkar, þá vitum við og sjáum, að hafið er hluti af náttúru landsins. Við leggjum mikið á okkur til þess að kanna náttúru landsins yfirleitt, jarðfræði þess og alla náttúru landsins. En það er augljóst, að við hljótum að leggja aukið kapp á að kynna okkur líka allt það, sem fjallar um hafið, því að eins og ég segi, þá er hafið hluti af náttúru Íslands. Svo að ég víki aftur að því, sem dr. Unnsteinn leggur til í sínum till., þá er það í stórum dráttum það, að hann leggur til, að það verði tekin upp kennsla í haffræði við Háskólann, sem miðist við fjögurra ára háskólanám, og sú menntagráða, sem menn öðlist, verði BSc-próf eða Bachelor Science próf. Og tilgangurinn, sem hann telur fyrst og fremst vera með þessum till. sínum, sem við viljum gjarnan gera að okkar till., er sá að efla m. a. menntun náttúrufræðikennara í skólum landsins og að undirbúa stúdenta undir fullkomið haffræðipróf erlendis, þannig að hér gætu þeir þá með þessu lokið a. m. k. fyrrihluta prófi, og auk þess mundi þetta próf verða til þess, að útskrifaðir væru hæfir aðstoðarsérfræðingar í haffræði hér innanlands. Þetta er í megindráttum það, sem dr. Unnsteinn leggur til í þessu sambandi. Hann fjallar einnig nokkuð um það, hver kennaraþörfin muni verða, og telur, að það muni nægja að þessu sinni einn prófessor og einn dósent, og auk þess yrði að grípa til að einhverju leyti aukakennara eða tímakennara, sem tækju að sér tilteknar greinar, sem kenndar yrðu. Ef litið er á mannahaldið eitt og kennaraliðið, er því ekki um ákaflega stórt mál að ræða, þar sem hér er aðeins um tvo fastakennara að ræða, einn prófessor og einn dósent, og svo aukakennara, sem náttúrlega er hægt að grípa til úr starfsliði Háskólans eða annars staðar eftir afvikum. Hitt er annað mál að ef hér á að verða fullkomin kennsla í Háskólanum í þessari fræðigrein, þá þarf auðvitað fleira til að koma en aðeins fastir kennarar. Það er einnig nauðsynlegt að hafa ýmsa kennsluaðstöðu, og það fyrsta, sem nauðsynlegt er að afla, er að kaupa inn til Háskólans almennar kennslubækur og ýmis uppsláttarrit í þeim greinum, sem þarna verða kenndar. En þetta er ekki heldur nóg, heldur er nauðsynlegt, að stúdentar hafi aðstöðu til þess að sinna verklegum greinum og stunda verklegt nám í þessari fræðigrein, og þess vegna þurfa þeir að fá aðstöðu til þess að vinna í rannsóknarstofum og á rannsóknaskipum. Í till. sínum gerir dr. Unnsteinn ráð fyrir því, að tekin yrði upp samvinna milli Hafrannsóknastofnunarinnar og Háskólans um þessi atriði, þannig að stúdentar fengju aðstöðu til að fara út á rannsóknarskipum Hafrannsóknastofnunarinnar og einnig að þeir fengju aðgang að rannsóknarstofum, sem til eru í stofnuninni eða, jafnvel annars staðar í landinu. Miðað við þetta, ef þessi samvinna kæmist á, verður ekki séð, að þarna sé um neinn verulegan kostnað að ræða, sem þarf að fæla menn frá því að leggja til, að að þessi grein verði tekin upp sem háskólagrein hér á landi. En þarna verður auðvitað að vinna að því, að Háskólinn og Hafrannsóknastofnunin vinni eðlilega saman á þessu sviði. Ég skal nú ekki hafa fleiri orð um þetta, herra forseti. Sem fskj. með till. okkar er að finna þessa ýtarlegu grg. dr. Unnsteinn Stefánssonar. Hún er allmargar prentaðar bls. og ekki ástæða til að fara að rekja hana nánar hér eða lesa hana upp frá orði til orðs í ræðustól, menn geta kynnt sér hana. En ég vil leyfa mér nú í lok máls míns að óska þess, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til fjvn.