Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 616, um afskriftir í fjármálakerfinu, frá Haraldi Benediktssyni.

Með bréfi, dagsettu 12. mars, hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fjalli um eftirtaldar skýrslur Ríkisendurskoðunar: skýrslu um Vinnueftirlit ríkisins, skýrslu um Keili ehf., skýrslu um alþjóðlega jafningjaúttekt á vinnubrögðum Ríkisendurskoðunar við fjárhagsendurskoðun, skýrslu um rekstrarstöðu og reiknilíkan framhaldsskóla og skýrslu um löggjöf um verkefni Umhverfisstofnunar.

Til svara eru: Fjármála- og efnahagsráðherra, heilbrigðisráðherra, innanríkisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra.

Virðulegi forseti. Við urðum vitni að mjög sérstökum atburðum í gærkvöldi þegar fréttir bárust af því að gengið hefði verið frá samningum í makríldeilunni án aðkomu Íslendinga. Það var satt að segja nokkuð sláandi að sjá í beinni útsendingu ráðherra ríkisstjórnarinnar koma gersamlega af fjöllum hvað varðaði þessa þróun. Utanríkisstefna Sjálfstæðisflokksins hefur um áratugi byggst á hugmyndinni um hagsmunamat, um öfluga hagsmunavörslu Íslands, að gætt sé eins og kostur er íslenskra hagsmuna í hvívetna á alþjóðavettvangi. En til að gæta hagsmuna þurfa menn að komast að borðinu og menn þurfa að vita hvað er á seyði. Geir Hallgrímsson komst að borðinu á sinni tíð. Matthías Bjarnason komst að borðinu á sinni tíð. En nú er þannig komið fyrir ríkisstjórninni að hún kemst ekki að borðinu þegar fjallað er um brýn hagsmunamál Íslands. Þetta er einstakt. Það eru ekki fordæmi fyrir öðru eins. Það undarlega og kannski hlálega í þessu öllu saman er að þetta gerist daginn eftir að ríkisstjórnin setur fram nýja Evrópustefnu þar sem sérstaklega er tilgreint að leggja skuli upp úr auknu samstarfi við Noreg og vestnorrænu samstarfi. Fyrirgefið, gleymdist að tilkynna Færeyingum og Norðmönnum að þeir væru orðnir hornsteinar í utanríkisstefnu Íslands? Vissu þeir ekkert af því þegar þeir gengu fram á forsendum sinna hagsmuna og gengu frá samningum? Hvernig getur hæstv. fjármálaráðherra sem formaður Sjálfstæðisflokksins réttlætt þessi hrikalegu afglöp sem við verðum hér vitni að, að ríkisstjórnin missi algerlega sjónar á því að ná samningum um þetta brýna hagsmunamál og endi á að vera skilin eftir og gerð afturreka?

Herra forseti. Kolröng mynd er dregin upp af þeirri atburðarás sem átt hefur sér stað undanfarna mánuði og ár vegna makríldeilunnar af hv. þingmanni. Eins og allir vita hefur Ísland setið við samningaborðið, síðast fyrir örfáum dögum, og ráðherrar í ríkisstjórninni hafa verið vel upplýstir, utanríkismálanefnd þingsins sömuleiðis vegna þeirra átaka sem hafa verið um skiptingu makrílheimilda og makrílstofnsins milli landanna. Sá ágreiningur hófst seint á síðasta kjörtímabili. Nú gerast þeir atburðir síðustu sólarhringana að þeir sem við höfum átt í viðræðum við ákveða að funda sameiginlega án aðkomu Íslands. Sú ákvörðun þessara aðila að stíga þannig fram, grípa til þess ráðs að útiloka menn frá samningaborðinu er forkastanleg. Við ættum að vera sammála um það hér á þinginu, sama hvar í flokki við erum. Þrátt fyrir að menn sjái mögulega einhver sóknarfæri tímabundið í pólitíkinni hér heima fyrir vegna þessarar niðurstöðu, hljótum við geta verið sammála um að það er forkastanlegt af hálfu vinaþjóða okkar, nágrannaríkja, að koma saman vitandi vits án aðkomu Íslendinga og gera með sér samkomulag án þess að okkur sé einu sinni hleypt að samningaborðinu. Um það ætti umræðan í þessu tilviki að snúast. Við eigum að senda ákveðin og skýr skilaboð til Norðmanna, til Færeyinga, til Evrópusambandsins og annarra þeirra sem hafa þóst vera í eiginlegum samningaviðræðum við okkur um að við kunnum þetta ekki vel að meta og Alþingi Íslendinga fordæmir þessi vinnubrögð 

Virðulegi forseti. Eins mikið og maður átelur það að Ísland skuli skilið út undan þá verður maður að spyrja spurninga um hagsmunavörslu af hálfu ríkisstjórnarinnar. Af hverju fór íslenska sendinefndin heim frá Edinborg þegar Færeyingar voru kyrrir? Af hverju fór hún heim? Hringdi það engum bjöllum hjá neinum að þeir sátu eftir, Færeyingar? Af hverju gefur sjávarútvegsráðherra þá yfirlýsingu að hann ætli einhliða að úthluta kvóta? Er það ekki yfirlýsing um að ekki sé að vænta frekari samninga af Íslands hálfu? Það voru ákvarðanir teknar sem ríkisstjórnin ber ábyrgð á, sem kunna að hafa kallað fram þessa stöðu. Síðast þegar þessir flokkar voru í ríkisstjórn þá klúðruðu þeir líka mikilvægu hagsmunamáli að eigin áliti. Þá klúðruðu þeir varnarsamstarfinu. Þá eins og nú gáfust samningsviðsemjendurnir upp á þeim. Þá eins og nú komu fréttir í fjölmiðlum um að samningsaðilarnir væru að gera tiltekna hluti og ráðherrar komu af fjöllum. Þá eins og nú reyndust fréttirnar réttar.

Herra forseti. Það er engin ástæða til að beina sjónum í dag inn á við í íslensk stjórnmál. Það liggur fyrir að við höfum gætt hagsmuna okkar Íslendinga í nokkur ár í þessu tiltekna máli. Það sem augljóslega hefur gerst hér er að viðsemjendur okkar hafa tekið sjálfstæða ákvörðun um að hætta að tala við Íslendinga. Um hvað snerust viðræðurnar upp á síðkastið? Meðal annars um þá kröfu Norðmanna að samningsríki eins og t.d. Færeyingar mundu undirgangast þá kröfu Norðmanna að Íslendingar mættu ekki veiða í lögsögu Færeyinga. Heyr á endemi. Hvers konar krafa er það af hálfu Norðmanna að Færeyingar lofi þeim fyrir fram um hvað þeir semja í tvíhliða samningum við Íslendinga? Framganga þeirra þjóða sem hafa hér átt í hlut á að vera efst á baugi í umræðunni í þinginu en ekki með hvaða hætti utanríkisráðherra hefur haldið á málinu. 

Virðulegi forseti. Þau tíðindi bárust um síðustu helgi að landsframleiðslan hefði aukist að raungildi um 3,3% árið 2013 sem staðfestir þann viðsnúning í efnahagsmálum sem fyrri ríkisstjórn náði fram. Hagvöxtur á Íslandi hefur ekki verið meiri en frá árinu 2007 og landsframleiðsla hefur ekki verið hærri að raungildi frá árinu 2008. Það er utanríkisverslun sem knýr hagvöxtinn áfram samkvæmt greiningu Hagstofunnar því að þjóðarútgjöldin jukust aðeins lítillega eða um 0,1%. Það sem vekur athygli þegar maður sér þessar tölur er að þær sýna að núverandi ríkisstjórn tók við miklu betra búi en hún hefur látið í veðri vaka. Ríkisstjórnin fór í miklar aðgerðir þegar hún tók við völdum til að mála skrattann á vegginn við gerð fjárlaga 2014. Meðal annars var ein af forsendum fjárlagafrumvarpsins 2014 að vöxtur árið 2013 yrði 1,7%, helmingi minna en raunin varð og talsvert minna en áður hafði verið gert ráð fyrir. Líklega er hér enn einn misskilningurinn á ferð og það hlýtur að vekja upp spurningar því að sú mynd sem ríkisstjórnin dró upp í vor, sem og einbeittur vilji sem hún sýndi við að draga úr tekjuöflun - þar nægir auðvitað að nefna virðisaukaskatt á ferðaþjónustu og sérstök veiðigjöld - var nýttur til að réttlæta þær aðgerðir sem var ráðist í í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. sársaukafullan niðurskurð með tilheyrandi uppsögnum og fyrir utan það að ekki var hafist handa við mjög mikilvæga uppbyggingu. Ég nefni heilsugæsluna þar sem núna er verið að segja upp hjúkrunarfræðingum. Ég nefni framhaldsskólana þar sem ég veit að hæstv. fjármálaráðherra þekkir mætavel að rekstrarstaðan er mjög þröng og lítið svigrúm til að gera nokkuð. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvernig stóð á því að ríkisstjórnin kaus að mála hér skrattann á vegginn? Er hæstv. ráðherra mér ekki sammála um að ríkisstjórnin tók við miklu betra búi en hún vildi vera láta? Er ekki ástæða til þess að endurskoða einhverjar af þeim niðurskurðaraðgerðum sem ráðist var í í fjárlögum 2013 og verður líklega hvort eð er ómögulegt að fylgja eftir?

Frú forseti. Það eru góð tíðindi fyrir okkur öll að hagvöxtur á síðasta ári hafi verið meiri, það hafi verið meiri kraftur í efnahagslífinu en okkar helstu stofnanir spáðu, eins og Hagstofan. Tölur ríkisstjórnarinnar í þessu efni í fjárlögum og fjáraukalögum byggja alfarið á opinberum gögnum og þeim spám sem okkur eru lagðar í hendur af til dæmis Hagstofunni og Seðlabankanum. Hvað er það sem drífur áfram hagvöxtinn og hvað hefur breyst frá því sem við höfðum áður gert ráð fyrir? Eins og hv. þingmaður kemur inn á er það einkum aukinn kraftur í útflutningsversluninni. Það kemur á óvart hversu mikill kraftur er í ferðaþjónustunni á síðasta ársfjórðungi ársins. Kortavelta erlendra ferðamanna, gistinætur á Íslandi og umsvif, komur ferðamanna, eru umfram það sem menn höfðu áður gert ráð fyrir. Ekkert af þessu breytir því að við verðum samt sem áður, því miður, með halla á ríkissjóði á árinu 2013 og það þrátt fyrir að gripið hafi verið til aðgerða upp á um 12 milljarða til þess að draga úr útgjaldaþróuninni. Þess vegna fullyrði ég að það var fullt tilefni til að gæta aðhalds við fjáraukalagagerðina fyrir 2013 og áfram inn á árið 2014. Jafnvel þótt það muni hnika einhverjum milljörðum í endanlegu uppgjöri skulum við hafa í huga að það eru lágar tölur í heildarsamhengi hlutanna upp á um 600 milljarða fjárlög. Það er enn mjög mikið verk eftir óunnið, en flestir hagvísar vísa í rétta átt í augnablikinu. Það er mikið fagnaðarefni. Það er til dæmis ekki mikill verðbólguþrýstingur í augnablikinu, ekkert sem gefur tilefni til að ætla að verðbólga sé að fara af stað. Atvinnuleysi er að minnka og það dregur úr ársfjórðungssveiflum. Lagður hefur verið góður grunnur að vexti kaupmáttar, m.a. með nýjum kjarasamningum, og með því að við höfum opinber 

Virðulegi forseti. Þetta er allt rétt, atvinnuleysið á leiðinni niður og tekist hefur að halda verðbólgu í skefjum eins og var allt síðasta kjörtímabil. Það er alveg rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra, hér náðist nefnilega góður árangur en ég varð ekki vör við að hann teldi að núverandi ríkisstjórn hefði eigi að síður kosið að láta hlutina líta heldur verr út því að allt sem hann sagði hér var þegar hafið. Viðreisnin var hafin og viðspyrnan. Núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur verið mjög dugleg að fara með og syngja þá gömlu og kannski dálítið lúnu möntru að það þurfi að stækka kökuna og til að stækka kökuna þurfi að lækka skatta, þ.e. aukin tekjuöflun skili sér ekki til samfélagsins. Ég velti hins vegar fyrir mér og sé ekki betur en að sú staða sem nú blasir við í ríkisfjármálum sýni að sú tekjuöflun sem síðasta ríkisstjórn fór í sé að skila sér. Ég legg til við hæstv. fjármálaráðherra að ríkisstjórnin skoði stöðuna í ljósi þess árangurs sem hefur náðst. Staðreyndin er sú að fyrir hrun var búið að veikja tekjuöflunarkerfið allrækilega. Ég sé enga ástæðu til þess að 

Frú forseti. Það er sannarlega ástæða til að halda áfram að byggja upp innviði og styrkja þá. Heilsugæslan er nefnd hér til sögunnar, við höfum tekið upp komugjöld þar upp á 90 millj. kr. Það er ekki eitthvað sem ætti að valda mjög miklum áhyggjum í heildarsamhengi hlutanna þegar um er að ræða slíkar fjárhæðir. Skattstefna þessarar ríkisstjórnar er gjörólík þeirri sem hér var áður. Við lögðum miklu meiri þunga á bankaskattinn en fyrri ríkisstjórn og sækjum þangað um 40 milljarða, m.a. til þess að fjármagna sérstakar aðgerðir sem koma til framkvæmda á næstu árum. Við léttum af tekjuskatti, við léttum af tryggingagjaldi og við framlengjum ekki auðlegðarskattinn og við drógum úr hugmyndum um hækkun veiðigjaldanna. Þannig vil ég halda því fram að það sé um 25 milljarða munur á skattstefnu þessarar ríkisstjórnar og þeirrar sem áður var þegar kemur að því hvað sótt er í vasa heimilanna og fyrirtækjanna í landinu, annarra en slitabúa og stórra fjármálafyrirtækja. 

Virðulegur forseti. Í dag líður mér svolítið eins og árið sé 1985. Það eru kótilettur í eggi og raspi í matinn í mötuneytinu, sem ég fagna mjög, einn af mínum uppáhaldsréttum, en svo heyri ég líka gamalkunnan kórsöng, mjög þjóðlegan, og hans hefur gætt mjög nú í vikunni. Það eru útgerðarmenn sem fara fram á það, ef ég skil þá rétt, að gengið verði lækkað. Þeim finnst gengi krónunnar of hátt. Ég velti fyrir mér hvort hér sé komin, í þessari fortíðarmynd, framtíðarsýnin í gengismálum þjóðarinnar, sem lengi hefur verið auglýst eftir. Ég hef meðal annars auglýst eftir henni í þessu ræðustól. Þetta er gamalkunnugt þema, gamalkunnur kórsöngur. Útgerðarmenn, sem gera upp í evrum, eiga viðskipti í evrum, skila dágóðum hagnaði þessa stundina, telja gengi krónunnar of hátt; krónan er sá gjaldmiðill sem þeir borga laun í hér innan lands. Gengisfelling mundi hafa í för með sér hærra verð á neysluvöru til almennings, hærri vexti, hærri verðbólgu. Enn á ný yrðu færðir fjármunir frá hinum mörgu til þeirra færri í íslensku samfélagi. Þetta hefur gerst í áratugi á Íslandi. Gengið er vitaskuld rangt skráð, við búum við höft, en nú langar mig að spyrja hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Hann er fylgismaður þess að halda krónunni, hann vill væntanlega ekki að gengi krónunnar ráðist af framboði og eftirspurn á frjálsum markaði, ég geri ráð fyrir því að hann vilji það ekki vegna þess að það mundi hafa í för með sér hörmungar fyrir íslensk heimili: Tekur hann undir kröfur útgerðarmanna um lægra gengi? Hvað vill hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að ráði genginu í þessu gerviumhverfi?

Frú forseti. Það er alls ekki nýtt og alls ekki heldur séríslenskt fyrirbæri að þegar gengi gjaldmiðilsins er eitthvað að styrkjast kvarti útflytjendur. Þannig eru margir útflytjendur í Noregi í augnablikinu mjög ósáttir við gríðarlega sterkt gengi norsku krónunnar. Þannig prísuðu pólskir útflytjendur sig sæla að hafa ekki þá þegar tekið upp evruna þegar þeirra gjaldmiðill gat gefið eftir gagnvart evrunni. Hið sama gilti fyrir sænska útflytjendur á sínum tíma þegar sænska krónan gaf eftir á móti evrunni þegar fjármálakrísan reið yfir og samkeppnisstaða þeirra batnaði gagnvart finnskum útflytjendum í sömu greinunum. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það að þegar gjaldmiðillinn styrkist eitthvað yfir tímabil segi útflytjendur: Þetta er ekki þróun sem er okkur að skapi. Hvernig getum við séð fyrir okkur að gjaldmiðillinn þróist inn í framtíðina? Ja, við höfum þrennu úr að spila, þ.e. sjálfstæð peningastjórn, fljótandi gengi og fast gengi. Við getum fengið tvennt af þessu þrennu, þetta eru lögmál peningastjórnunar. Ef við ætlum að hafa sjálfstæða peningastjórn verðum við að velja á milli þess að hafa fast gengi eða fljótandi og þá kýs ég frekar fljótandi gengi með einhverjum skilyrðum á borð við þau sem Seðlabankinn hefur kynnt í nýlega útgefnu riti sínu um peningamál eftir höftin. Þar eru dregnar fram ábendingar um það sem þurfi að betrumbæta í peningamálastjórninni á Íslandi til að draga úr ókostum þess sem við höfum þekkt á umliðnum árum þegar stórir fjármálagerningar geta haft veruleg áhrif á gengið og þar með hag alls almennings í landinu. Ég nefni til dæmis söfnun viðskiptabanka á innlánsreikninga í erlendri mynt. Við þurfum að girða fyrir slíka hluti í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Svarið veldur mér nokkrum áhyggjum. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að krónan hríðféll í efnahagshruni sem átti sér stað hér fyrir nokkrum árum. Hún hríðféll og gengi hennar á frjálsum markaði er fáránlega lágt. Ef við mundum hafa það frjálsa gengi á íslensku krónunni mundi það þýða hörmungar fyrir íslensk heimili, verðtryggð lán, verð á neysluvörum, vexti. Í þessum kringumstæðum, þegar krónan hefur fallið svona mikið, virðist hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra samt á einhvern hátt hafa skilning á þeirri kröfu útgerðarinnar, sem gerir upp í evrum, að gengið verði lækkað. Mundi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sjá fyrir sér að 

Frú forseti. Það er einhver misskilningur í gangi hér þegar hv. þingmaður skilur mig á þann veg að ég vilji endilega verða við kröfu útgerðarinnar um það hvar gengið eigi að vera. Ég er einfaldlega að benda á það að eftir að gengið hefur styrkst, eins og hefur gerst undanfarna mánuði, er ekki við öðru að búast en að útflytjendur í landinu, útgerðarmenn eða aðrir, bendi á að þetta komi illa við þá. Og hvað gerðist? Það er bent á að krónan hafi hrunið. Nú, tók hún það bara upp hjá sjálfri sér? Var það ekki í neinum tengslum við það sem var að gerast í efnahagslífinu? Íslendingar söfnuðu skuldum langt umfram það sem þeir gátu staðið við, þess vegna erum við með gjaldþrot sem mælast á lista yfir tíu stærstu gjaldþrot veraldarsögunnar og við erum enn í uppgjörsfasanum. Það eru höft af þeim sökum. Gengið lagar sig einfaldlega að nýjum veruleika. Gengið var of sterkt. Menn verða bara að horfa á viðskiptajöfnuðinn til að átta sig á því að gengið var allt of sterkt og við höfum tekið út of mikinn kaupmátt í aðdraganda hrunsins. Ég aðhyllist stefnu sem byggir frekar á fljótandi gengi en þá verðum við að sýna meiri aga í opinberum fjármálum og við þurfum að styrkja útflutningsatvinnuvegina og gæta að því að vera ekki að safna upp viðskiptahalla. 

Herra forseti. Erfiðleikar í samgöngumálum Vestmannaeyja hafa ekki farið fram hjá neinum og þó að þingmenn Suðurkjördæmis hafi margir hverjir verið duglegir við að taka þau mál upp hér, til dæmis undir dagskrárliðnum um störf þingsins, þá held ég að það sé allt í lagi að fleiri sýni þessu máli áhuga. Það leysir svo sem lítið að ræða málin hér. Ég hef lítið heyrt frá hæstv. samgönguráðherra eða innanríkisráðherra og mig langar því að eiga orðastað við ráðherra um stöðuna almennt hvað varðar samgöngur til Eyja. Við þekkjum öll vandræðin í sambandi við Landeyjahöfn en þar eru náttúruöflin að verki og fara sínu fram og við fáum takmarkað við það ráðið. Spurningin er hins vegar hvað stjórnvöld, ráðherra og ríkisstjórn hafa verið að gera og eru að gera til að takast á við þær erfiðu aðstæður. Ég er þá ekki fyrst og fremst að hugsa um tímabundna truflun vegna kjaradeilu, sem ég held að menn ættu að tala varlegar um en sumir hafa gert hér. Nei, ég er að tala um að gera það sem hægt er til að búa sem best við þetta ástand og þangað til varanlegri framtíðarlausnir finnast. Það hlýtur að vera markmiðið. Steininn tók þó úr þegar fréttir komu af því í gær eða fyrradag að ofan í kaupið stæði til að loka flugvellinum um helgar. Nú skilst mér að vísu að það hafi gengið til baka tímabundið að minnsta kosti, en maður spyr sig: Hvað eru stjórnvöld að hugsa? Veit vinstri höndin ekki hvað sú hægri gerir þegar hugmynd af því tagi kemur upp og Isavia sendir bréf um það að draga beinlínis úr þjónustu á flugvellinum á sama tíma og vandræðin eru sem mest vegna ástandsins í Landeyjahöfn og út af kjaradeilunni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Hvað líður úrbótum í Landeyjahöfn, þar með talið leiðigarði til að beina Markarfljóti meira til austurs, sem mér sýnist vera strand í bili? Í öðru lagi: Hvað líður undirbúningi að endurnýjun nýs Herjólfs? Verða flugsamgöngur til Vestmannaeyja tryggðar, og þá ekki bara til bráðabirgða heldur á meðan þetta ástand varir og stöðugt um alla framtíð?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Auðvitað er þetta mál sem fyrrverandi ráðherra og núverandi hv. þingmaður þekkir mjög vel. Samgöngur til Eyja eru til stöðugrar umræðu og einnig sú staða sem upp hefur komið í Landeyjahöfn. Á fjárlögum þessa árs voru 250 millj. kr., eins og ég geri ráð fyrir að þingheimur þekki, sem gert var ráð fyrir að vinna með í sambandi við ákveðnar breytingar á höfninni, sem er viðvarandi verkefni og stærra en nokkur hafði óskað að yrði eða talið að yrði. Eins er farið í gang, eins og hefur verið upplýst, útboð vegna hönnunar á nýrri ferju. Það er löngu ljóst og það vita það allir að Herjólfi var ekki ætlað að sigla í Landeyjahöfn. Það skapar ákveðin vandræði og gerir að verkum að samgöngur til Eyja eru oft og tíðum stopular. Við höfum undanfarna mánuði einnig leitað leiða til að koma því þannig fyrir að önnur ferja sigli, þó ekki sé nema tímabundið. Sú vinna er farin í gang og hefur verið um nokkurt skeið þannig að útboðið er hafið. Önnur ferja hefur bæst við sem reyndar er ekki bílferja heldur flytur fólk en skiptir líka máli. Hvað varðar flugvöllinn er það hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að ekki gengur að skerða flug til Eyja á sama tíma og þessi óvissa er í samgöngum, sérstaklega hvað varðar verkfallið. Engu að síður, eins og kom fram í fréttum í gær, hafði Isavia haft samráð við Vestmannaeyjar um þetta mál og talið að þetta mundi ganga upp, en svo er ekki þannig að því hefur verið breytt. En hvað varðar flugvallarstarfsemina þarna almennt og annars staðar á landinu ætti þingheimi líka að vera ljóst að það er ákveðinn niðurskurður og hefur verið í framlögum til innanlandsflugvalla sem gerir að verkum að Isavia verður að skoða ákveðna þætti. Skilaboðin frá mér sem innanríkisráðherra til þeirra í því samhengi hefur verið alveg skýrt; allar breytingar verður að vinna í sem bestri sátt við heimamenn á hverjum stað. Við vonum að ekki komi til mikillar þjónustuskerðingar en við gætum verið að horfa upp á einhverjar breytingar á þjónustu á flugvöllum landsins á seinni hluta ársins.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er í sjálfu sér jákvætt að það er staðfest að áfram er unnið að því að leggja fé í úrbætur í Landeyjahöfn og sömuleiðis að útboð og hönnun á nýrri ferju hefur komist áfram. Að vísu eru minni peningar settir í þetta en gert hafði verið ráð fyrir í fjárfestingaáætlun fyrri ríkisstjórnar, sem því miður varð mjög fyrir barðinu á geðvonsku ríkisstjórnarinnar, þegar hún komst til valda, í garð alls þess sem aðrir höfðu gert. Gert var ráð fyrir verulegum fjármunum í þessa þætti báða og mun ekki af veita. Varðandi flugið tek ég undir með hæstv. ráðherra að við höfum sennilega gengið of langt í því að skerða fjárframlög til innanlandsflugsins, það skal alveg viðurkennast að fyrri ríkisstjórn ber líka ábyrgð þar á. Það rann upp fyrir okkur og var okkur auðvitað orðið ljóst, samanber það að bætt var inn í flugið aftur á árinu 2013. Þar var einfaldlega búið að ganga of langt. Ég held að við stöndum frammi fyrir því að við verðum að leggja meiri fjármuni í þjónustuna á flugvöllum innan lands. 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að gengið hefur verið nærri innanlandsflugi á Íslandi á undanförnum árum og staðan er enn sú að ekki er nægt fjármagn. Ég held að það litist dálítið af umræðunni um að við teljum að hún hafi of mikið verið á þá leið að við séum að styðja mjög mikið við flugið. Í ljós kemur í félagshagfræðilegri greiningu nýlega að svo er ekki. Fjármagnið sem við leggjum til innanlandsflugs skilar sér til baka í þjóðarbúið, og margfalt meira að segja. Ég er sammála hv. þingmanni í því að við erum komin alveg út á enda hvað það varðar. Við erum að leita ákveðinna leiða, við höfum verið í samstarfi við Norðmenn með að skoða þá leið sem þeir fara með því að flytja eitthvað af fjármagni úr millilandaflugi eða rekstri á millilandaflugi yfir í innanlandsflug. Það gæti verið ákveðin lausn. Við höfum talið að það mundi ekki standast samninginn um Evrópska efnahagssvæðið og þær reglur sem þar gilda. Norðmenn hafa farið þá leið og okkur í ráðuneytinu sýnist að við getum að hluta til lært af þeim. Það er hárrétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni að við það fjármagn sem nú er til staðar verður ekki unað þannig að við getum haldið uppi öryggi og þeirri þjónustu sem við viljum halda uppi í innanlandsflugi.

Virðulegur forseti. Er „tafarlaust“ teygjanlegt hugtak? spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra. Þessi fyrrverandi 2. varaformaður Sjálfstæðisflokksins lýsti því yfir fyrir ári að hann vildi tafarlausa þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Þessu lýsti hann yfir í aðdraganda kosninga og ég spyr hæstv. ráðherra hvenær þessi tafarlausa þjóðaratkvæðagreiðsla hans um framhald aðildarviðræðna fari fram eða hvort hann er undir sömu sök seldur og aðrir ráðherrar Sjálfstæðisflokksins að ætla blákalt að svíkja þau loforð sem hann gaf fólki í sínu kjördæmi fyrir síðustu kosningar. Er það rétt sem fram hefur komið hjá hæstv. forsætisráðherra, Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, að forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafi aldrei beðið Framsóknarflokkinn í stjórnarmyndunarviðræðum um að efnt yrði til þessarar tafarlausu þjóðaratkvæðagreiðslu sem hæstv. heilbrigðisráðherra lofaði almenningi fyrir síðustu kosningar? Ólíkt forustumönnum Sjálfstæðisflokksins hafa hér á síðustu dögum forustumenn Framsóknarflokksins, meðal annars hæstv. utanríkisráðherra, stigið í þennan ræðustól og rétt fram sáttarhönd eftir þær miklu deilur sem þeir hafa skapað með vanhugsuðum tillöguflutningi í þinginu og lýst því yfir að þeir telji koma sterklega til álita að hverfa frá þeirri tillögu sem hér liggur fyrir og taka til athugunar einhvers konar málamiðlun, svo sem eins og fram hefur komið í tillögum frá öðrum þingflokkum. Þá spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann vilji fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins reyna að rétta fram einhverja slíka sáttarhönd eða gefa kost á því að þessi slitatillaga sem sundrað hefur íslenskri þjóð þegar hún þarf að standa saman verði dregin til baka.

Virðulegi forseti. Ef „strax“ er teygjanlegt hugtak kann ég ekki nýja skilgreiningu á „tafarlaust“, af því að spurt var úr sal: Hvað þýðir tafarlaust? Ég veit ekki hvaðan hv. þingmaður dregur þessi ummæli en skal hins vegar svara honum með þeim hætti hér og nú að það hefur ekkert kosningaloforð verið svikið enn, svo að því sé haldið til haga.  
             Ég skil ekki fullyrðingar um að eitthvað annað liggi í spilunum eða kortunum. 

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

… og leggja hér upp annan skilning á málinu en haldið hefur verið fram. Það er ekki heiðarlegt að halda því fram að kosningaloforð hafi verið svikin. 

Virðulegur forseti. Tafarlaust, sagði hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson í vefriti Sjálfstæðisflokksins á Akureyri í janúar 2013, að hann teldi hagsmunum Íslands best borgið utan Evrópusambandsins en vegna þess hversu miklar deilur væru um málið vildi hann tafarlausa þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðnanna. Þetta sagði hæstv. heilbrigðisráðherra kjósendum sínum í aðdraganda kosninga og það er rétt að kosningaloforðin hafa ekki enn verið svikin en ef þingsályktunartillagan hér verður afgreidd og samþykkt á þingi eru það skýr svik þessara loforða. Þess vegna spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra aftur: Er hann tilbúinn að lýsa því yfir að þjóðin eigi að koma að málinu, það eigi ekki að svíkja loforðin vegna þess að í dag, einmitt í dag, er mikilvægt að forustumaður í íslenskum stjórnmálum stígi fram og segi að við Íslendingar þurfum á því að halda að standa saman nú þegar við erum einangruð í makríldeilunni, að við þurfum að setja niður deilur hér á þessum vettvangi, draga til baka þann ófrið sem hér var skapaður og standa saman um íslenska hagsmuni á alþjóðavettvangi?

Virðulegi forseti. Ég hef ekkert hvikað frá þeirri skoðun minni frá 2009, þegar þetta endalausa þrætumál var dregið upp og egnt til ófriðar um það, þá var ég eindregið þeirrar skoðunar að það ætti að fara í þjóðaratkvæði þá. Ég hef ekkert hvikað frá þeirri skoðun minni í því efni að þjóðin eigi að koma að málum, alls ekki. Ég dreg það hins vegar fullkomlega í efa að það þing sem hér starfar og hefur rætt þetta núna linnulaust í marga, marga daga, svo að maður tali ekki um ár, sé í færum til þess að afgreiða þetta mál með þeim hætti að um það náist einhver samstaða. Það er ekkert boðið upp á það hér í umræðum. Jafnvel í óundirbúnum fyrirspurnatímum áðan við fjármála- og efnahagsráðherra var reynt að stofna til áframhaldandi deilna um makríl, pólitískt, í stað þess að beina sjónum manna að sameiginlegu meginmáli og hagsmunum landsins, 

Síðar í dag, kl. 15, mun hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra flytja munnlega skýrslu um stöðuna í makríldeilunni.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um að draga til baka umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Ég hef lýst því yfir að ég styðji þá tillögu og ætti það ekki að koma neinum á óvart þar sem ég flutti sjálf tillögu svipaðs efnis á síðasta kjörtímabili, innihaldið var það sama, þar sem þegar á miðju síðasta kjörtímabili var algjörlega ljóst að sú aðferðafræði og sú tillaga sem samþykkt var í þinginu í tíð fyrri ríkisstjórnar var ekki vænleg til árangurs fyrir íslenska hagsmuni. Ég er enn á þeirri skoðun að Íslandi og hagsmunum þess sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Því tel ég eindregið, og stend fast á þeirri skoðun minni, að okkar hagsmunir séu best varðir með því að taka þá afstöðu að draga þessa umsókn Íslands til baka og halda ekki áfram því aðlögunarferli sem Íslands hefur verið í síðan á síðasta kjörtímabili. Það eru ýmis mál sem rétt væri að ræða í tengslum við þessa þingsályktunartillögu en tíminn er knappur. Í fyrsta lagi er rétt að geta þess að farið var af stað í þetta ferli á mjög veikum forsendum. Ljóst var að fyrrverandi ríkisstjórnarflokkar voru ekki einhuga um það hvort Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið. Þegar ríki sækir um aðild að Evrópusambandinu er það gert í því ljósi að fyrir því sé meiri hluti á því þingi sem samþykkir það. Sú var ekki raunin hér, heldur vildu menn fara í það að kíkja í pakkann. Sú hugmyndafræði gengur einfaldlega ekki upp og við sjáum það best á þeim árangri sem fyrrverandi ríkisstjórn náði í samningaviðræðum sínum við Evrópusambandið. Árangurinn skilaði sér ekki, ekki var byrjað að ræða um sjávarútvegsmálin, ekki erfiðu málin þó að það hafi verið fullyrt hér þegar lagt var af stað að aðildarferli okkar og samningarnir tækju mjög stuttan tíma. Það var fullyrt af þeim sem báru það mál uppi og var alveg ljóst að það stóðst ekki. Það eru ýmis mál sem rétt væri að tala um, m.a. fullveldi og sjónarmiðin varðandi það. Í Lissabonsáttmálanum er fjallað um starfshætti Evrópusambandsins og þar er ákveðið hvaða svið falla undir valdmörk Evrópusambandsins. Í 2. gr. er fjallað um valdheimildirnar, en skipta má málefnasviðunum í þrjá flokka eftir því hversu mikið vald Evrópusambandið hefur. Ef þjóð vill ganga í Evrópusambandið þarf hún að átta sig á því að þetta eru þrír flokkar málefnasviða. Í fyrsta lagi er málefnasvið þar sem Evrópusambandið hefur sérvald eða, með leyfi forseta, „exclusive competence“. Þarna undir falla til dæmis tollabandalagið, samkeppnisreglur til að tryggja skilvirkni innri markaðarins, peningamálastefnan, sameiginlega viðskiptastefnan og gerð alþjóðasamninga á tilteknum sviðum sem og varðveisla lífríkis sjávar samkvæmt sameiginlegu fiskveiðistefnunni. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur Íslendinga að hafa í huga að undir sérvald Evrópusambandsins - fyrir þær þjóðir sem kjósa að ganga í Evrópusambandið - fellur varðveisla lífríkis sjávar samkvæmt sameiginlegu fiskveiðistefnunni. Þetta felur í sér að Evrópusambandinu eru veittar óskiptar valdheimildir á tilteknu sviði sem skilgreint er í sáttmálanum. Evrópusambandinu er einu heimilt að setja lög og samþykkja lagalega bindandi gerðir en aðildarríkjunum er aðeins heimilt að gera það ef Evrópusambandið veitir þeim umboð til þess. Þarna á sér stað fullveldisframsal og við þurfum að átta okkur á því hvort við séum tilbúin í umræður um hvort við eigum að ganga í Evrópusambandið. Ég er á þeirri skoðun að ef Ísland kysi að ganga í Evrópusambandið mundum við þurfa að breyta stjórnarskránni til að geta framselt svo mikið vald sem Lissabonsáttmálinn kallar eftir. Ég get ekki sagt það nógu oft að hér er um að ræða varðveislu lífríkis sjávar, hún fellur í þennan flokk um sérvald Evrópusambandsins. Þetta er grundvallaratriði í Lissabonsáttmálanum og það er alveg ljóst að ef einhverjir sem telja að Evrópusambandið ætli að fara að afsala sér valdi á málaflokki sem fellur undir sérvald Evrópusambandsins samkvæmt Lissabonsáttmálanum þá tel ég að menn hugsi hlutina ekki alveg til enda eða sjái þá í mjög skýru ljósi. ESB hefur valið að fella þennan málaflokk undir sérvald sitt og þess vegna eru rík sjónarmið innan Evrópusambandsins um að halda sig við þá reglu. Evrópusambandið gengur út á það að menn eigi að vera jafnir og að öll ríkin eigi að sitja við sama borð. Enda gekk hvorki né rak hjá fyrri ríkisstjórn að fá einhverjar undanþágur og ræða þær varðandi sjávarútveginn, m.a. út af þessu. Síðan er hér um að ræða málefnasvið sem falla undir sameiginlegt vald eða á ensku „shared competence“. Þar undir falla innri markaðurinn, félagsmálefni, efnahagsleg, félagsleg og svæðisleg samloðun, landbúnaður og fiskveiðar fyrir utan þann þátt sem fellur undir sérvaldið sem ég fór yfir áðan. Hér undir falla umhverfismál, neytendavernd, flutningar, orkumál, dóms- og innanríkismál o.fl. Við þurfum að átta okkur á þessum mun þegar við ræðum um aðildina að Evrópusambandinu. Í þriðja lagi er síðan um að ræða málaflokka þar sem er um að ræða stuðningsvald, á ensku, með leyfi forseta, „supporting competence“. Við þurfum að gera okkur grein fyrir því að þar eru undir málaflokkarnir heilbrigðismál, iðnaður, menning, ferðamannaiðnaður, menntun, verknám, æskulýðs- og íþróttamál og borgaralegt öryggi. Fullveldisumræðan hefur tekið mikið pláss og verið áberandi þegar við höfum á undanförnum árum og áratugum verið að ræða um Evrópusambandsaðild og möguleika Íslands á því að ganga í Evrópusambandið. Ég tel að sú umræða muni halda áfram og óska nú eftir því að menn fari svolítið efnislega í það í þessari umræðu hvers vegna Ísland ætti að afsala sé fullveldi að svo miklu leyti sem Lissabonsáttmálinn gerir ráð fyrir. Hverjir eru hagsmunirnir í því fyrir Ísland? Ég hef ekki áttað mig á því og ég sé ekki að þeir séu fyrir hendi. Ég hef ekki áttað mig á því í umræðunni hvaða sjónarmið þeir hafa gagnvart þessu sem eru á móti þeirri ágætu tillögu sem hér liggur fyrir. Efnislega umræðan að þessu leyti á eftir að fara fram og ég vona svo sannarlega til þess að við fáum að heyra hana, enda er mælendaskráin löng og menn hafa væntanlega tíma til þess að fara aðeins yfir það.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir prýðilega ræðu og málefnalega eins og hennar er von og vísa. Hún hefur setið vel undir þessari umræðu, þó sýnist mér að hún hafi verið fjarri þegar ég hélt ræðu mína vegna þess að nákvæmlega það sem hún óskaði eftir að heyra sem rök af hálfu okkar sem styðjum aðild flutti ég í tíu mínútna ræðu, að mig minnir, og fjallaði aðeins um það fyrir utan að ég vék aðeins að skýrslunni sem ég er ákaflega ánægður með af hálfu Hagfræðistofnunar. Hv. þingmaður kallar þetta aðlögunarviðræður. Þá langar mig að vekja eftirtekt á því að nú hefur ríkisstjórnin nýlega samþykkt nýja Evrópustefnu. Aðall hennar er að hraða aðlögun með því að flýta upptöku tilskipunar. Finnst hv. þingmanni það ríma við sína skoðun? Og má ég spyrja hv. þingmann: Getur hún bent mér á eina aðlögun sem ráðist var í í tíð fyrri ríkisstjórnar á tíma aðlögunarviðræðna? Hefur hún lesið málið svo vel að hún kynni að geta bent mér á eina varanlega undanþágu sem náðist fram í aðildarviðræðunum? Hv. þingmaður þarf ekki að svara því, ég get upplýst hana um að við þurftum eina og við fengum hana. Hún talar um valdmörkin og það hvernig Lissabonsáttmálinn hefur rígneglt fullveldisframsal. Er það svo? Hvað mundi hv. þingmaður þá segja ef ég héldi því fram að að minnsta kosti fræðilega væri hægt að fá undanþágu frá heilum sameiginlegum sviðum eins og landbúnaði og sjávarútvegi? Það mundi koma hv. þingmanni á óvart. Það kom mér á óvart þegar prófessor í stjórnskipunarfræðum sem ekki hefur verið talinn hallur undir Evrópusambandið hélt því fram að eigin frumkvæði. Enginn hafði hugmyndaflug til þess að spyrja hann um það en svona liggur þetta. Menn vita ekki hverju þeir geta náð fram í samningum fyrr en þeir hafa lokið þeim.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott andsvar og biðst forláts á því að hafa misst af ágætri ræðu hans um þetta mál. Ég viðurkenni að ég var við önnur störf þegar hún var flutt og þykir það mjög miður, en heyri það að ég þarf að taka mér tíma í að hlusta á upptöku af henni sem ég finn á vef Alþingis, enda efast ég ekki um að hún hafi -  Það kemur mér á óvart að hv. þingmaður, sem var áður ráðherra og fór með þennan málaflokk, komi hér upp og segi að við höfum einungis þurft eina varanlega undanþágu. Ég veit ekki annað en að menn hafi komið hér upp margoft og sagt að við mundum fá svo mikið af undanþágum að þetta yrði allt saman sérsniðið að Íslandi. Á tímabili þegar við vorum að ræða þessi mál á síðasta kjörtímabili fannst manni eins og Evrópusambandið væri að ganga í Ísland en ekki Ísland í Evrópusambandið. Það kemur mér svolítið á óvart en hv. þingmaður kemur kannski betur inn á það á eftir. Það rímar ekki við meginniðurstöður skýrslunnar sem hv. þingmaður vísaði til að hægt sé og að það séu einhver fordæmi fyrir því að þjóð fái varanlegar undanþágur frá heilu málaflokkunum hjá Evrópusambandinu. Hvar hefur það verið gert? Hvenær hefur það verið gert? Það brýtur gegn grundvallarinntaki samstarfs Evrópuþjóða sem eiga sér samstarf í Evrópusambandinu um að þjóðirnar sitji við sama borð, fylgi sömu reglum. Vegna þessa grundvallarsjónarmiðs eru varanlegar undanþágur ekki til. Það er hægt að semja til ákveðins tíma um einhverja lengri aðlögun á ákveðnum málefnasviðum en að hægt sé að kippa heilu málaflokkunum út með varanlegum undanþágum - hvaða dæmi hefur hv. þingmaður um það?

Herra forseti. Hv. þingmaður er snjöll ræðukona og kann allar tæknibrellur þrætulistarinnar. Hún var spurð einnar einfaldrar spurningar. Spurningin var þessi: Getur hv. þingmaður bent á eina aðlögun sem fyrri ríkisstjórn réðst í vegna aðildarviðræðnanna? Ég kýs að taka og túlka þögn hennar við þeirri spurningu sem nei, en ég skora á hv. þingmann að leggja fram fyrirspurn um það. Hv. þingmaður segir síðan að ekki sé hægt að fá neinar varanlegar undanþágur. Síst allra þingkvenna og -manna vil ég ásaka hv. þingmann um að lesa ekki nógu rækilega þau plögg sem fyrir hana eru lögð, en ræða hennar áðan var á grundvelli skýrslu Hagfræðistofnunar og það kemur fram í skýrslu Hagfræðistofnunar að í einu tilteknu smáu tilviki þurftu Íslendingar að ná fram undanþágu, varanlegri undanþágu, ekki sérlausn, og fengu hana. Þetta getur hv. þingmaður lesið í einum viðaukanum. Ég hvet hv. þingmann til þess áður en hún leggst á koddann í kvöld að lesa svolítið betur viðaukana. Hv. þingmaður spyr síðan hvort hægt sé að fá undanþágu fyrir heil svið. Það er náttúrlega frægt dæmi um það. Það eru ríki sem hafa undanþágu frá sameiginlega gjaldmiðlinum til dæmis. En það er ekki málið. Ég get fallist á það sem hv. þingmaður sagði, að það væri ekki í samræmi við meginniðurstöðu skýrslunnar og það kæmi henni á óvart að ekki væri útilokað að hægt væri að fá undanþágu frá heilum sameiginlegum sviðum. Það kom mér á óvart. En þetta var óvart upplýsing sem var færð fram í utanríkismálanefnd af þeim manni sem hefur hvað mest vit á þessu og hennar eigin flokkur, og reyndar fleiri flokkar, hafa oft kallað fram til vitnis um Evrópumálin. Svona liggur í þessu. Það er nefnilega þannig að í samningum geta menn náð öllum fjandanum fram ef þeir leggja sig nógu mikið fram um það og lengi skal manninn reyna, herra forseti. En ég ætla ekki að meira á hæstv. forseta og ætla nú að hverfa úr ræðustóli.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er einnig meistari í ræðuflutningi og meistari í því að draga fram ýmsar hliðar sem aðrir sjá ekki og velta málunum þannig upp að þau megi skilja á fleiri en einn veg. En það er ekki gott að reyna að vekja falsvonir hjá þjóðinni, eins og mér fannst hv. þingmaður gera í andsvari sínu, að vekja þær vonir 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Það kemur engum á óvart að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir metur það svo að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins en innan þess. Sama á við um fjölmarga aðra forustumenn í Sjálfstæðisflokknum. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann um gildi loforða, þá sérstaklega um gildi loforða flokksfélaga hennar og forustumanna, allra ráðherra Sjálfstæðisflokksins í ríkisstjórninni, þar með talið frá formanni, varaformanni og 2. varaformanni, til kjósenda um það fyrir ári síðan að þó að þeir teldu, eins og hv. þingmaður, að hagsmunum Íslands væri best borgið utan Evrópusambandsins hygðist flokkurinn engu að síður fela þjóðinni að taka ákvörðun um framhald aðildarinnar. Algerlega skýr og fyrirvaralaus voru þau loforð. Nú hefur hæstv. forsætisráðherra lýst því yfir að forustumenn Sjálfstæðisflokksins hafi aldrei beðið um það í stjórnarmyndunarviðræðum að sú þjóðaratkvæðagreiðsla, sem þeir þó lofuðu, færi fram. Nú er komin fram tillaga sem gengur þvert á þessi loforð og hæstv. heilbrigðisráðherra lýsti því yfir rétt áðan að enn þá væri ekki búið að svíkja, enda væri ekki búið að samþykkja tillöguna. Hann vísaði til þess sem líka hefur mátt skilja á formanni Sjálfstæðisflokksins, að óbreytt yrði tillagan ekki samþykkt, enda væri hún svik, heldur eigi þjóðin að fá að koma að þessari ákvörðun eins og lofað var, hvað sem líður hagsmunamati hv. þingmanna. Ég spyr hv. þingmann einfaldlega: Telur hún að hún og Sjálfstæðisflokkurinn séu bundin af þeim loforðum sem gefin voru kjósendum fyrir aðeins einu ári síðan?

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar sem var í rauninni ekki andsvar við ræðu mína heldur upptalning á því sem aðrir hafa sagt. Ég tjái mig hér um afstöðu mína og hvað mér finnst um þetta mál, um það var ræða mín. Ég verð að segja að það að hengja sig í þann málflutning sem hv. þingmaður gerir hér er ekki vænleg leið til þess að leysa mál. Við þurfum að líta á stöðuna eins og hún er og taka ákvörðun um hvað hægt er að gera og hvert við eigum að fara. 
             Við erum í þeirri stöðu að fyrrverandi ríkisstjórn sótti um aðild að Evrópusambandinu án þess að annar stjórnarflokkurinn á þeim tíma vildi ganga í Evrópusambandið. Það var gert undir þeim formerkjum að hægt væri að kíkja í pakkann. Það er afstaða mín að með því klúðraði fyrrverandi ríkisstjórn sínu eigin baráttumáli og þá sérstaklega Samfylkingin sem var svo agalega kát yfir því að fá einhvern með sér í þá vegferð. En maður þarf að hugsa hlutina til enda. Á þeim tíma kom fram tillaga í þinginu frá okkur sjálfstæðismönnum um að það bæri að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort sækja skyldi um. Ekki var fallist á það af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar og ég tel að flestir þáverandi stjórnarliðar sem ég talaði við hafi nú viðurkennt að það hafi verið mikil mistök af hálfu fyrrverandi ríkisstjórnar að samþykkja ekki þá tillögu til að hafa skýrt umboð að því leyti í farteskinu. Ég held að það sé komið á daginn nú að haldið var mjög illa á þessu máli af þeim sem helst vilja fara inn í Evrópusambandið. Ég hef sagt það áður hér úr þessum stól að væri ég á þeirri skoðun að Ísland ætti að ganga í Evrópusambandið þá væri ég algerlega hoppandi ill út í fyrrverandi ríkisstjórn fyrir það með hvaða hætti hún hélt á málunum vegna þess að hún klúðraði málunum gersamlega.

Virðulegi forseti. Það er nú ekki annað hægt en að hafa samúð með hv. þingmanni að hún skuli ekki treysta sér til að ræða yfirlýsingar ráðherra Sjálfstæðisflokksins og kosningaloforð Sjálfstæðisflokksins í þessum efnum. Það er þó óvenjulegt að þingmaður sem situr fyrir ákveðinn stjórnmálaflokk á Alþingi telji sig ekki eiga að svara fyrir kosningaloforð síns eigin flokks eða kosningayfirlýsingar sinna eigin forustumanna, en þetta er auðvitað svo neyðarleg staða að það er eðlilegt að hv. þingmaður vilji ekki bera ábyrgð á henni. En það er auðvitað ekki verið að hengja sig í neitt í umræðunni með því að vísa til skýrra og afdráttarlausra loforða allra ráðherra eins stjórnmálaflokks við kjósendur. Ég vil spyrja hv. þingmann um hagsmunamatið, vegna þess að það er afstaða aðila vinnumarkaðarins, Samtaka atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar í landinu að það eigi, hagsmuna Íslands vegna, að ljúka aðildarviðræðunum og láta á það reyna hvaða hagsmuni við náum að tryggja í slíkum samningaviðræðum. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann: Hvað er það sem veldur því að hv. þingmaður telur sig vita betur og geta haft vit fyrir forustunni í íslensku atvinnulífi um mat á hagsmunum Íslands í þessu efni? Eigum við að treysta forustumönnunum í íslensku atvinnulífi fyrir því að leggja hagsmunamat fyrir atvinnulífið og íslenska atvinnuhagsmuni eða eru einstaka þingmenn Sjálfstæðisflokksins betur til þess fallnir að meta hagsmuni íslensks atvinnulífs en forusta atvinnulífsins sjálfs? Það væri ágætt ef hv. þingmaður gæti skýrt það vegna þess að til þessa hélt ég að Sjálfstæðisflokkurinn hefði treyst hagsmunamati forustumanna í atvinnulífinu en ekki talið að stjórnmálamenn ættu að hafa vit fyrir þeim.

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki á þessum málflutningi. Er það skoðun hv. þingmanns að Alþingi Íslendinga og löggjafarvaldið þar með sé óþarft, og við ættum bara að fela Samtökum atvinnulífsins að stjórna Íslandi í öllum grundvallaratriðum? Ég átta mig einfaldlega ekki á því á hvaða vegferð hv. þingmaður er. Þegar tekin er afstaða til mála í þinginu er maður bundinn af sinni eigin sannfæringu, maður fer yfir hvert einasta mál á grundvelli þeirra gagna sem maður hefur, reynir að afla sér þeirra upplýsinga sem hægt er, reynir svo að taka afstöðu til þeirra mála sem uppi eru. Þannig hef ég farið í gegnum þessi Evrópumál. Ég tel að það sé algjörlega ljóst í ljósi heildarhagsmuna íslensku þjóðarinnar, ekki heildarhagsmuna einhverra einstakra atvinnugreina, ég met málið á stærri grundvelli en það, að standa fyrir utan Evrópusambandið. Ef hv. þm. Helgi Hjörvar telur sig eiga að fara eftir þeim reglum sem hann var sjálfur að reyna að lista upp fyrir mér að ég ætti að fara eftir, er hann þá bara handbendi einhverra einstaklinga úti í bæ eða er hann handbendi Samtaka atvinnulífsins í þinginu? Hvernig á þetta eiginlega að virka? Ég skil ekki þessa hugmyndafræði. Ég held að hv. þingmaður hafi einfaldlega ekki alveg verið búinn að ákveða um hvað hann ætlaði að spyrja og farið að fabúlera eitthvað í pontunni. Þetta var afskaplega einkennilegt. Grundvallaratriðið er að ég tel að þessi umræða muni skila mestum árangri ef við tölum um málefnið sem er til umræðu, tölum um hvar hagsmunir íslensku þjóðarinnar liggja, að við tölum um hvaða afleiðingar og hvaða valdaframsal felst í því að ganga í Evrópusambandið fremur en að vera í einhverjum Morfís-ræðum um hver eigi í raun og veru að stjórna Íslandi, hvort það séu Samtök atvinnulífsins eða löggjafinn sjálfur sem eigi að fara með lagasetningarvaldið.

Herra forseti. Eftir að hæstv. utanríkisráðherra lagði fram þá þingsályktunartillögu sem við ræðum hefur ólgan í samfélaginu vaxið dag frá degi. Þjóðin vill fá að segja álit sitt á framhaldi viðræðnanna við Evrópusambandið. Tugþúsundir Íslendinga hafa lýst þeim áhuga, m.a. með því að skrifa nafn sitt á lista þess efnis og að auki mætt á Austurvöll dag eftir dag. Ég held að skýrari geti vilji þjóðarinnar ekki orðið. Ég held að eins og stundum hefur verið sagt sé þetta kornið sem fyllti mælinn. Þjóðin bíður enn eftir stærstu aðgerð í heimi sem lítið bólar á og svo þegar þessari tillögu er skellt fram nánast áður en umræður hófust um skýrsluna um Evrópusambandið og stöðu samningaviðræðna er fólki misboðið, bæði því sem aðhyllist inngöngu í Evrópusambandið og hinu sem er ekki jafn sannfært eða vill þetta alls ekki. Markmiðið er að fá að greiða atkvæði og kannanirnar hafa sýnt að mikill meiri hluti vill fá að sjá samning til að taka afstöðu til þar sem allar þær upplýsingar liggja fyrir sem hægt er að fá, en ekki láta nokkra stjórnmálamenn segja sér hvort eitthvað sé mögulega eða hugsanlega framkvæmanlegt. Og hvað er að óttast? Er það ekki hlutverk okkar sem stjórnmálamanna að hlusta eftir þessum röddum eða eigum við að láta duga að óska eftir því að á okkur sé hlustað á fjögurra ára fresti? Rétt eins og Vilhjálmur Árnason prófessor sagði á dögunum í útvarpsviðtali þiggjum við aðkomu þjóðarinnar á fjögurra ára fresti en viljum svo kannski minna með skoðun hennar gera þess á milli. Það að starfa hér á þingi snýst ekki um að hugsa fyrst og fremst um það sem að okkur sjálfum snýr, við erum fulltrúar fólksins og lýðræðið er ekki einungis falið í því að kjósa okkur á þing heldur að hlusta á þjóðina þegar hún kemur fram með svo sterk viðbrögð. Út á það gengur tillaga okkar vinstri grænna sem er tilraun til að sætta ólík sjónarmið og ná sem flestum með í ákvarðanatökunni. Þegar við tókum þátt í því að koma þessu máli á dagskrá var ævinlega lagt upp úr því að þjóðin skyldi ljúka málinu með því að taka afstöðu til samnings í atkvæðagreiðslu. Það að vera í pólitík snýst gjarnan um málamiðlanir og þar erum við stödd núna. Málamiðlun verður að nást í þessu stóra máli sem hefur tekið allt of mikið pláss í samfélagslegri umræðu og í allt of langan tíma. Við verðum að leiða málið til lykta og best hefði verið að mínu viti að klára viðræðurnar og leggja fyrir þjóðina samning en næstbesta kostinn tel ég felast í tillögu Vinstri grænna sem gengur út á að málið verði áfram á þeim ís sem það er en þjóðin fái að greiða atkvæði um það fyrir næstu kosningar. Við megum ekki líta svo á að með því höfum við tapað einhverjum slag heldur höfum við mætt sem flestum ólíkum sjónarmiðum út frá stöðunni eins og hún er og blasir við okkur í dag. Það er enginn aumari af því að brjóta odd af oflæti sínu og stundum þurfum við sætta okkur við að niðurstaða máls er önnur en sú sem við helst vildum, því að það er lýðræðið í hnotskurn og eftir því ber okkur að vinna á þingi. Skýrslan sem við ræddum hér á dögunum er heldur ekki stóri sannleikurinn í þessu umfangsmikla máli. Hann verður aldrei leiddur fram nema með samningi sem þjóðin fær að greiða atkvæði um. Við þingmenn og aðrir getum viðrað spádómsgáfu okkar um það hvernig möguleg niðurstaða gæti orðið en eins og ég hef sagt er það samningur sem hlýtur að vera endanlega niðurstaða með öllum þeim upplýsingum sem við getum tekið afstöðu til. Eins og í kosningum verðum við sjaldan öll alveg sammála niðurstöðunni. Þeir sem aðhyllast Evrópusambandið halda að sjálfsögðu á lofti því sem þeir telja málstaðnum til framdráttar og hinir sem ekki vilja þangað inn finna því allt til foráttu. Það eru auðvitað kostir og gallar við að koma Íslandi í Evrópusambandið, annað væri einfaldleiki. Ég tel að allir, bæði aðildarsinnar og þeir sem alls ekki vilja ganga í ESB, séu fullmeðvitaðir um að um er ræða ríka hagsmuni fyrir íslensku þjóðina. Sumir tala um fjarlægð frá valdinu og lýðræðishalla en aðrir telja að mesti lýðræðishallinn sé fólginn í því að hafa ekki rödd innan Evrópusambandsins. Enn aðrir segja að við eigum ekkert erindi í þetta samband burt séð frá því hvort einhverjar sérlausnir sé þar að fá, hvort sem þær varða sjávarútvegs- og landbúnaðarmál eða byggðamálin. Svo eru þeir sem eru sannfærðir um að með inngöngu í ESB séu meiri líkur á að við leysum gjaldeyrismálin, vaxta- og verðbólgumálin og fáum jafnvel í kaupbæti sem þjóð lækkað matarverð o.s.frv. Það er nefnilega málið að öll sjónarmið eiga rétt á sér og við getum ekki leyft okkur að gera lítið úr andstæðum málsrökum og tilfinningum sem tengjast þessu máli. Þegar öllu er á botninn hvolft held ég að við deilum tæpast um það að aðild að Evrópusambandinu þýðir stóraukið framsal á innlendu valdi til yfirþjóðlegra stofnana. Álitamálið er hvort ávinningurinn af þeirri aðild sé slíkur að hann vegi upp á móti eða réttlæti yfirleitt slíkt valdaframsal. Við erum nú þegar, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni, skuldbundin af alls konar samningum sem þegar þýða að við höfum afhent völd í miklum mæli, t.d. í gegnum EES-samninginn. Eins og ég hef sagt verður þessum málum aldrei fullsvarað nema með samningi og það er ástæðan fyrir því að ég er á móti þeirri tillögu sem hæstv. utanríkisráðherra hefur lagt fram. Ég geri mér fulla grein fyrir því að ríkisstjórnin og sá þingmeirihluti sem að henni stendur hefur ekki farið leynt með þá skoðun sína að aðild að Evrópusambandinu komi ekki til greina fyrir Ísland, en nú þarf að svara fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu sem var lofað. Margir kjósendur, sérstaklega Sjálfstæðisflokksins, telja sig vera hlunnfarna vegna þeirrar ákvörðunar sem ríkisstjórnin hefur nú tekið. Það kom meðal annars fram í kosningabæklingi Sjálfstæðisflokksins, með leyfi forseta: „Sjálfstæðisflokkurinn telur hagsmunum Íslands betur borgið utan Evrópusambandsins en innan. Kjósendur ákveði í þjóðaratkvæðagreiðslu á kjörtímabilinu hvort aðildarviðræðum skuli haldið áfram.“ Þetta er ekkert ósvipað og gerðist í mínum flokki. Við höfum lýst yfir eindreginni afstöðu gagnvart Evrópusambandinu en við höfum líka viljað hafa valdið í höndum þjóðarinnar. Ég held að við getum ekki misskilið það sem þarna kom fram og örugglega ekki þeir sem hafa látið í sér heyra varðandi þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar úr herbúðum Sjálfstæðisflokksins. En eins og við höfum stundum sagt áður: Kannski er loforð aðeins spurning um orðalag eða kannski er þetta allt saman misskilningur og þá ekki sá fyrsti sem þessi ríkisstjórn væri að fást við. Við þurfum að leiða þetta mál til lykta og tillaga okkar hjá Vinstri grænum er farvegur til þess að gera það. Ef við efnum til þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir lok kjörtímabils eru stjórnmálahreyfingar, eins ólíkar og þær eru margar, með niðurstöðu þjóðarinnar sem leiðsögn fyrir næstu kosningar og við myndun næstu ríkisstjórnar. Hins vegar er stóra spurningin sem pólitíkusar þurfa að svara alltaf sú hvort þeir muni og ætli að virða þann þjóðarvilja sem kemur til með að birtast í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu. Auðvitað ættum við ekki að þurfa að velta því fyrir okkur þegar stór hluti þjóðarinnar hefur nú þegar skrifað undir áskorun þess efnis og tekur líklega þátt í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu, þá á hún að vera veganesti sem við tökum mark á. Virðulegi forseti. Í lokin vil ég taka fram að þótt ég sé ekki endilega fylgjandi aðild Íslands að Evrópusambandinu þykir mér hugmyndin um viðræðuslit ekki góð. Það er áhugavert að velta fyrir sér að flokkar treysti sér eingöngu til að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu ef þeir telja að niðurstaðan verði þeim þóknanleg. Mér finnst það ákveðið hugleysi gagnvart lýðræðinu og vantraust á dómgreind landsmanna. Því vil ég eins og félagar mínir sem hér hafa talað hvetja ríkisstjórnina til að taka í þá útréttu sáttarhönd sem felst í tillögu okkar vinstri grænna sem kemur til móts við þau sjónarmið ríkisstjórnarinnar að hún vilji ekki vera í aðildarviðræðum en tryggir um leið aðkomu þjóðarinnar. Samvinna og sátt var það sem núverandi ríkisstjórn sagðist ætla að beita sér fyrir, nú er tækifærið. Ef við ætlum að vera sannfærandi stjórnmálamenn eigum við að halda sjónarmiðum okkar á lofti, vera trú í pólitík okkar og sjá til þess að allt ferlið sé opið og treysta því um leið að þjóðin komist að þeirri niðurstöðu sem hún telur besta fyrir sig. 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu þar sem hún fór yfir stöðuna í þessu máli. Ég verð að segja fyrir mína parta, herra forseti, að það var furðulegt hvernig þetta mál bar að hér í þinginu. Þetta er mál sem er þvert á loforð, skýr loforð annars stjórnarflokksins og í andstöðu við orð sem hæstv. forsætisráðherra lét falla eftir kosningar. Og þegar maður les skýrsluna sem Hagfræðistofnun vann er ekkert þar sem bendir til þess að það að klára aðildarviðræðurnar ógni hagsmunum Íslands á einhvern hátt. Sjávarútvegurinn er náttúrlega grundvallaratvinnugrein og þar hljótum við að gæta okkar hagsmuna eins vel og við getum og fórnum ekki meiri hagsmunum fyrir minni. Varðandi landbúnaðinn fannst mér nokkuð gefið undir fótinn með að íslenskur landbúnaður gæti unað mjög vel við aðildarsamninginn. Ég gat ekki séð að það væri neitt sem neytendur ættu að hræðast, þvert á móti. Kannski er stærsta hagsmunamálið í ákveðnu samhengi evran sem er ekki rædd í skýrslunni. Það er því ekkert í skýrslunni sem gefur til kynna að ríkir hagsmunir séu til þess að leggja tillöguna fram á þennan hátt. Það var ekki einu sinni talað við formenn minni hlutans og rætt við þá og sagt: Hér er von á tíðindum. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að fílósófera aðeins við hv. þingmann og spyrja í ljósi þeirrar góðu yfirferðar sem hún fór í um 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ef ég vissi af hverju þessi tillaga kom fram í beinu framhaldi - í rauninni ekki einu sinni í framhaldi, eins og hv. þingmaður kom inn á. Hún kom öllum algjörlega í opna skjöldu sem hér starfa og ef ég vissi af hverju hún kom fram væri ég líklega búin að leysa marga hluti því að það er mjög flókið að komast inn í hugarheim framsóknarmanna, held ég, hvað þeir láta sér detta í hug. Ég sé enga ógn við það að klára þennan samning og ég hef talað fyrir því að það hefði átt að gera. Ég hef líka sagt að ég tel að allir þeir stjórnmálamenn sem koma að þeirri vinnu sem snýr að þessu máli sem og öðrum, hljóti að leggja sig fram um að fá sem besta samninga fyrir sína þjóð. Annað mundu þeir ekki leggja á borð fyrir þjóðina. Ef við rækjum okkur einhvers staðar á það á einhverjum tímapunkti að við teldum að lengra yrði ekki náð og það sem okkur byðist væri óásættanlegt þá legðum við það fyrir þjóðina og segðum um leið: Við teljum þetta ekki innihalda þá hagsmuni sem við þurfum að standa fyrir og gæta. Auðvitað getum við, eins og hv. þingmaður sagði áðan, diskúterað fram og til baka það sem við teljum og höldum að geti náðst út úr þessu. En ég tek undir með henni að það var engin ógn sem kom fram í þessari skýrslu og kannski ekkert mjög margt til viðbótar við það sem við þegar vissum. Mér finnst ég ekki vita nóg til þess að taka fullmótaða afstöðu frekar en svo margir aðrir. En það var ekkert sem kom fram í skýrslunni sem ógnar því, þannig að ég get eiginlega ekki áttað mig á því af hverju tillagan er lögð fram að öðru leyti en því að 

Herra forseti. Ég hef játað það hér í ræðustól að Evrópusambandið er tilfinningamál fyrir mig, ég er mjög hlynnt aðild að Evrópusambandinu. En Evrópusambandið er hagsmunabandalag, ég mundi samþykkja inngöngu í það til þess að vinna að hagsmunum Íslands. Það er augljóst að ég væri ekki tilbúin til þess að ganga inn í samband sem ynni gegn hagsmunum Íslands. En ég sá ekkert í þessari skýrslu sem ógn. Mér finnst svo vont að með þessari tillögu er verið að færa umræðuna í þann farveg að okkur standi einhver ógn af því að klára viðræðurnar í stað þess að líta á þau tækifæri sem felast í því að klára þær. Það sem er vandi á Íslandi er að við búum í dreifbýlu landi og dreifbýlið er fámennt og við viljum ekki að á Íslandi verði bara byggð á suðvesturhorninu. En það er þróun sem er yfirvofandi og við þurfum alltaf að vera að vinna gegn. Ég sá í skýrslunni tækifæri fyrir Ísland sem blómstrandi byggð og ekki síður hinar dreifðu byggðir. Ég sá í skýrslunni tækifæri fyrir ungt fólk til þess að njóta sambærilegra gæða og ungt fólk í öðrum velmegunarríkjum. Ég sá í skýrslunni auknar líkur á því að ungt fólk vildi búa hér ef við byggjum við betri efnahagsleg skilyrði 

Virðulegi forseti. Umræðan hefur náttúrlega verið eins og við vitum ótrúlega svart/hvít, þ.e. gagnvart þeim sem aðhyllast aðild og þeim sem eru alfarið á móti. Sumir eru kannski tvístígandi en þeirra rödd heyrist síður. Ég tel tækifæri í því að ljúka samningnum eins og ég hef lýst í þeim ræðum sem ég hef haldið um þessi mál og það er fyrst og fremst vegna þess að þá tel ég að við höfum þær upplýsingar sem við þurfum til að taka ákvarðanir sem byggjast á einhverju raunverulegu en ekki spekúlasjónum einstakra manna. Ég er ekki endilega viss um að ég hafi lesið það sama út úr skýrslunni og hv. þingmaður um unga fólkið. Þar kemur líka fram töluvert atvinnuleysi og fleira í Evrópuríkjunum. Þrátt fyrir það finnst mér svo mikilvægt að þessi fyrri umræða festist ekki í andstæðum pólum og vil kannski sjá þau sóknarfæri sem ég tel felast í því að ljúka þessu máli. Það er niðurstaða okkar vinstri grænna að við viljum að við tökum þessa ákvörðun í sameiningu og sátt við þjóðina en ekki að okkar ólíku sjónarmið séu þau einu sem fái þar að ráða. Tækifærin eru til staðar til að ljúka því og skýrslan, eins og ég sagði í ræðu minni, er ekki hinn stóri sannleikur. Það verður líka áhugavert að sjá hvað kemur fram í skýrslunni sem Alþjóðamálastofnun er að vinna og hvort niðurstöður þar verði allt aðrar en þær sem við höfum nú haft sem veganesti í umræðunni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta er auðvitað algerlega makalaus framkoma af hálfu hæstv. utanríkisráðherra og ríkisstjórnarinnar. Þegar við eigum í samningaviðræðum á alþjóðavettvangi um gríðarlega mikilvæg hagsmunamál, eins og makrílmálið er, og erum í þeirri stöðu að vera með gagnkvæman skilning við Evrópusambandið og frændur okkar Færeyinga að eiga við Norðmenn í átökum eins og svo oft áður um hagsmuni í fiskveiðimálum, þá ákveður ríkisstjórnin að segja hér sundur friðinn, svíkja eigin kosningaloforð, koma inn í þingið með þetta mikla deilumál, reyna að troða því í gegn og ýta öllu öðru af dagskrá og er svo upptekin af þessum leiðangri að á meðan setjast Norðmenn að samningaborðinu án þess að við vitum af því. Síðan les hæstv. utanríkisráðherra um það á internetinu að þjóðirnar sem hann hefur kosið að snúa baki við séu eðlilega búnar að semja á bak við hann, eins og hann segir sjálfur. Allt um það. Ég vildi nota þetta tækifæri til þess að spyrja hv. þingmann annars vegar, vegna þess að hann er efasemdamaður um aðild að Evrópusambandinu: Hverjir eru mikilvægustu ávinningar sem þingmaðurinn sæi við það að verða aðili að Evrópusambandinu? Og hins vegar: Hvaða hagsmuni óttast hann helst að við getum ekki tryggt í aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Er hann í hópi þeirra sem hafa fyrst og fremst áhyggjur af yfirráðum yfir auðlindum okkar og mundu að þeim málum leystum styðja aðildarsamning við sambandið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að við deilum þeirri skoðun að við viljum, eins og ég sagði áðan, ná í samning þannig að þjóðin sjái í rauninni hvað hún hafi að semja um og greiða atkvæði um. Auðvitað má segja að mörg góð mál hafi runnið undan rifjum Evrópusambandsins, eins og í umhverfismálum o.fl. Þaðan hefur margt gott komið. Þingmaðurinn minntist á auðlindamálin. Það eru þau sem við höfum mestar áhyggjur af. Að því gefnu að við héldum yfirráðum yfir þeim að því marki sem við getum sætt okkur við þá er í sjálfu sér helst fjarlægðin frá þeim stað þar sem ákvarðanir eru teknar sem ég óttast. Þrátt fyrir það erum við að mörgu leyti í dag, eins og ég sagði í ræðunni, þátttakendur í alþjóðastarfi og erum búin að afsala okkur valdi á mjög margan hátt. Það yrði samt sem áður meira um það og þrátt fyrir að við hefðum rödd innan sambandsins er ég ekki viss um að það tryggði okkur endilega að við næðum fram þeim málum sem við þyrftum hverju sinni. Ég hef líka sagt að það sé breytilegt eins og annað í samfélaginu, bæði Evrópusambandið og staða okkar sem þjóðar. Í sjálfu sér er erfitt að segja hvað maður óttast og hverju maður mundi fagna. Jú, auðvitað mundi maður kannski frekar vera tilbúinn að fagna því ef auðlindamálin næðust í gegn, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í rauninni mætti líka orða spurninguna með eftirfarandi hætti: Ef við næðum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið fram þeim þáttum sem fram koma í þingsályktunartillögunni, sem við Íslendingar þyrftum að ná fram í viðræðum, og Alþingi samþykkti, væri hv. þingmaður þá stuðningsmaður þess að gerast aðili að Evrópusambandinu? Ég tek undir með þingmanninum, það er auðvitað grundvallaratriði að við höfum forræði yfir auðlindunum. Mér þykja fjarlægðarrökin vera nokkuð merkileg því að ég hefði haldið að fjarlægðin væri mest þegar við erum ekki til staðar. Í dag erum við ekki til staðar í Evrópusambandinu þar sem ákvarðanirnar eru teknar. Hæstv. utanríkisráðherra hefur nýverið kynnt stefnu í Evrópumálum þar sem mér skilst að tveir eða þrír fulltrúar okkar eigi að vera á kaffistofunni í Brussel eða á göngunum þar og reyna að fá að vita hvað sé um að vera og reyna að hafa áhrif eftir þeirri leið. Ég hefði haldið að nálægðin við þann stað þar sem ákvarðanir, sem ráða mestu um daglegt líf okkar, eru teknar væri mest ef við værum fullgildur þátttakandi og auðvitað líka vegna þess að um hin stærri mál í heiminum semja orðið tiltölulega fáir á vettvangi heimsmálanna. Evrópusambandið er einn af þeim og meðan við erum ekki aðili að því eigum við enga aðkomu að helstu alþjóðasamningum um stærstu hagsmunamál í heiminum en með aðild að sambandinu fáum við aðkomu að því og getum a.m.k. sagt hver okkar hugur er í málinu þó að við munum auðvitað ekki ein ráða úrslitum mála, eðli málsins samkvæmt.

Virðulegi forseti. Þetta er stór spurning. Við erum alltaf í einhverjum spekúlasjónum um hvað ef og allt það. Ég hef sagt að ég sé tilbúin að skipta um skoðun í þessu máli sem og öðrum ef eitthvað sem mér hugnast getur réttlætt það. Ef samningurinn yrði mjög ákjósanlegur væri ég a.m.k. tilbúin til þess að gefa því tækifæri, en ég get ekki þar með sagt það hér og nú vegna þess að mér hefur fundist stefna hæstv. ríkisstjórnar, t.d. í fjárlagagerðinni, vera í takti við það sem Evrópusambandið er svolítið að praktísera, þ.e. ískaldan niðurskurð í fjárlögum í staðinn fyrir að fara þá blönduðu leið sem við reyndum að gera á síðasta kjörtímabili. Það er svolítið skondið að ríkisstjórn sem talar hvað mest á móti aðildarsamningnum skuli hegða sér í því stóra máli sem fjárlög ríkisins eru með mjög sambærilegum hætti og gert er í Evrópusambandinu. Það er auðvitað ekki til eftirbreytni. Eitt af því sem ég óttast hvað varðar inngöngu í þetta samband er að þar með missum við þó þann sjálfstæða rétt sem við höfum með fjárlagagerð okkar sem getur orðið til þess að við sitjum uppi með það sem við gerum núna, þ.e. fjárlagagerð í anda ESB en ekki í anda vinstri manna og félagshyggju sem við stóðum fyrir á síðasta kjörtímabili. Það er eitt af stóru málunum.

Herra forseti. Fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Þó að ég sé algjörlega andsnúinn þeirri tillögu sem hér liggur fyrir og hún sé lögð fram á röngum tíma og feli í reynd í sér rangt mat á stöðu Íslands gagnvart umheiminum og sérstaklega rangt tímaskyn hæstv. utanríkisráðherra, því þetta er u.þ.b. vitlausasti tíminn sem hægt er að leggja fram svona tillögu, segi ég samt sem áður að eftir að hafa verið við fjölmargar umræður um utanríkismál sem hafa tengst Evrópusambandinu er sú sem hér hefur staðið síðustu röska viku sú besta. Hún er sú málefnalegasta sem ég hef komið að. Ekki get ég svo sem þakkað hæstv. ráðherra það, því hann hefur mest stritast við að sitja og lítið svarað fyrirspurnum, t.d. um það hvernig menn meta áhrif þessa flumbrugangs á viðleitni hans við að fá fram endurskoðun á EES-samningnum, eða hvort hann telji að það hjálpi okkur eitthvað við að halda áfram undanþágu sem við höfum frá grunnsamningum EES-samningsins um frjálsa fjármagnsflutninga. Nei. Hins vegar hafa hér margir þingmenn, bæði stjórnarliðsins og ekki síður stjórnarandstöðunnar, flutt ræður sem mér hafa þótt varpa skýrara ljósi á málið. Ég vil sérstaklega þakka þær ræður t.d. sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur haldið hér sem hafa verið mjög málefnalegar og tekið vel utan um þau helstu rök sem andstaðan hefur flutt gegn aðildinni. Það markverðasta sem hefur komið fram á þessum morgni er þó það sem birtist í andsvörum hv. þm. Helga Hjörvars og hæstv. velferðarráðherra fyrr í dag. Þar kom fram í máli hv. þm. Helga Hjörvars sem ég vissi ekki áður að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur líka fylkt sér í raðir þeirra forustumanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa lýst því skorinort yfir að hafa eigi þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðnanna. Það vissi ég ekki áður. Það var nýtt. Merkast í þeim samskiptum var sú staðreynd að hæstv. ráðherra sagði að hann teldi að ekkert hefði komið fram sem benti til annars en að það yrði líka raunin þegar upp er staðið. Það er það sem skiptir máli, að þjóðin fái að kjósa um framhald viðræðnanna. Ég er þeirrar skoðunar að sú mikla reiði sem hefur brotist fram í því að yfir 80% af þjóðinni vilja fá að halda viðræðunum áfram sé af tveimur rótum runnin. Annars vegar vilja menn ógjarnan sjá klippt á þann möguleika sem felst í því að geta haldið viðræðunum áfram og síðan lokið samningum og hugsanlega gengið í Evrópusambandið og tekið upp evruna. Það skapar mikinn kvíða hjá mörgum gagnvart framtíðinni, ekki síst í ljósi þess að núverandi ríkisstjórn hefur ekki lagt fram skýra framtíðarsýn um það. Hins vegar og ekki síst tel ég að reiðin sé spunnin af þeim toga að menn ætlast til þess að íslenskir stjórnmálamenn standi við orð sín. Það liggur fyrir að sex ráðherrar hafa nú orðið uppvísir að því að standa ekki við orð sín. Það er það sem þarf að slétta út af borðinu. Herra forseti. Þegar ég segi að þessi tillaga sé ekki rétt tímasett er margt sem hægt er að færa því til sterkra röksemda. Í fyrsta lagi tel ég að núna blasi við það meginverkefni að afnema gjaldeyrishöft. Það er ekkert sem ríkisstjórnin hefur sagt eða gert sem bendir til að hún hafi fullmótaða áætlun um það. Ég er þeirrar skoðunar að tryggasta leiðin til að afnema gjaldeyrishöftin sé að gera það í samvinnu við Evrópusambandið og halda viðræðum áfram. Það er kannski gildasta röksemdin. Önnur röksemd og skyld þeirri fyrstu er sú staðreynd að með því að halda viðræðunum áfram getum við tiltölulega fljótt eftir að aðild hefur verið samþykkt komið krónunni í skjól, nánast með því að ganga inn í fordyri evrunnar þegar við verðum aðilar að gjaldmiðlasamstarfi Evrópusambandsins. Það felur í sér að Evrópski seðlabankinn styður við krónuna á tilteknu viðmiðunargengi. Þá strax munu vextir lækka og staðan verða miklu betri og traustari. Það skiptir máli að komast í þetta skjól. Í þriðja lagi er síðan sá möguleiki að geta tekið upp evruna sjálfa. Við höfum séð að þrátt fyrir þær hremmingar sem hafa gengið yfir Evrópusambandið og evrulöndin styrktist evran. Stóru þjóðirnar eru nú í óðaönn að færa gjaldeyrisvaraforða sína yfir í evruna. Það er löggilt heilbrigðisvottorð um að þær líta á hana sem traustan framtíðarmiðil. Það sem var merkilegast á meðan mestur gusugangurinn gekk yfir Evrópusambandið fyrir nokkrum missirum var að evran styrktist gagnvart öllum helstu gjaldmiðlum heimsins. Hún hefur því sýnt sinn styrk. Í fjórða lagi munu auðvitað vextir hér smám saman lækka ef við tækjum upp evruna. Íslandsálagið, það álag sem við greiðum krónunnar vegna, er metið um 3–4%. Ef við reiknum með 3% vaxtalækkun á einhverju tilteknu árabili þýðir það, þegar tekið er allt saman, að lækkun greiðslubyrði heimila, hins opinbera og ríkissjóðs, fyrirtækja í landinu, nemur samtals 230 milljörðum kr. á ári. Þetta skiptir allt miklu máli. Í fimmta lagi skiptir máli að ef við færum þessa leið þyrftum við ekki að búa með þann stóra gjaldeyrisvarasjóð sem við höfum allan að láni. Það eitt og sér mundi skipta tugum milljarða í lægri kostnað ríkissjóðs á hverju ári. Í sjötta lagi blasir við að út af núverandi höftum, og hefur það komið fram nýlega í máli Viðskiptaráðs, töpum við andvirði útflutnings á hverju ári vegna haftanna sem nemur 80 milljörðum kr. á ári í útflutningsverslun. Þetta skiptir mjög miklu máli. Í sjöunda lagi tel ég að eitt af því sem er draumur núverandi ríkisstjórnar og reyndar stjórnarandstöðu líka, að afnema verðtrygginguna, gerist sjálfkrafa þegar menn eru búnir að vera svolitla stund í hinu nýja bandalagi sameiginlegrar myntar. Það er einfaldlega þannig. Þá gæti sá ágæti prestssonur sem úti í sal hlær, hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, glaðst, vegna þess að hann er einn af þeim sem hafa verið sorgmæddir upp á síðkastið yfir því fíaskói sem birtist okkur þegar ríkisstjórnin ætlaði að afnema verðtrygginguna og hafði ekki meira upp úr því krafsi en að festa hana í sessi. Í áttunda lagi er ég þeirrar skoðunar að þetta muni opna nýja möguleika fyrir íslenskan sjávarútveg. Til dæmis munu falla niður allir þeir tollar sem enn þá eru á útflutningi sjávarfangs, sérstaklega uppsjávarfisksins. Miðað við hvernig veiði á honum og uppsjávartegundunum hefur þróast þýðir það 20 milljarða í þjóðarbúið í formi tollaafnáms. Þess utan, í níunda lagi, mun þetta opna möguleika fyrir nýja tegund af framleiðslu á Íslandi sem við sjáum hafa sprottið upp í litlum framleiðslufyrirtækjum víðs vegar um landið sem framleiða tilbúna rétti fyrir innanlandsmarkað. Tollmúrar á tilbúnum réttum á Evrópusambandið eru ókleifir. Um leið og þeim múrum yrði rutt úr vegi mundi það leiða til þess að t.d. fyrirtæki eins og hinn vinsæli Grímur kokkur, sem ég og ýmsir aðrir sem stundum þurfum að hafa hratt á hæli til þess að grípa í kvöldmatinn notfærum okkar, mundu á tiltölulega fáum árum geta orðið að stórveldi í Evrópu. Í tíunda lagi: Hvað þá með hina ungu bændasyni þessa lands? Gætu þeir ekki horft glöðum, björtum augum til framtíðarinnar innan Evrópusambandsins? Að sjálfsögðu. Þar er að vaxa eftirspurn eftir hágæðavöru úr landbúnaði sem Íslendingar geta svarað. En til þess þurfum við afnám tolla. Eitt af viðfangsefnum hæstv. utanríkisráðherra þessa dagana er að reyna að ná hærri tollkvótum á Evrópusambandið. Af hverju? Vegna þess að eftirspurnin er mikil og framleiðslan er fyrir hendi. Þannig að ég held því fram að innganga og aðild Íslands að Evrópusambandinu yrði mikil lyftistöng fyrir bændur, sérstaklega fyrir unga bændur sem hafa augun á framtíðinni og eru búnir að stúdera þetta vel. Ég gæti haldið áfram nokkuð, herra forseti, en ég ætla að láta hér staðar numið. Þó vil ég segja að sú skýrsla sem hefur verið grundvöllur þessarar umræðu, skýrsla Hagfræðistofnunar, hefur komið mér þægilega á óvart. Hún hefur sýnt algjörlega skýrt, og vísa ég þá í kafla 14 í viðauka Stefáns Más Stefánssonar, að vissulega er það þannig að þegar umsóknarríki leggur inn umsókn verður það að meginreglu að gangast undir það að taka upp regluverkið á hinum sameiginlegu sviðum, en eins og prófessorinn sýnir svo skýrt fram er hægt að fá sérlausnir, við höfum nú þegar fengið eina í samningunum fram að þessu. Skýrslan sýnir að það er hægt að fá sérlausnir í sjávarútvegi sem svara okkar þörfum svo fremi sem þær séu skýrt skilgreindar.

Virðulegi forseti. Aldrei þessu vant var mér ekki hlátur í huga þegar ég hlustaði á ræðu hv. þingmanns, brosti þó í kampinn þegar hann sagði að það væri draumur stjórnarandstöðunnar að afnema verðtrygginguna og ég býst þá við að ríkisstjórninni verði veittur fullur stuðningur í þeim efnum, skiptir engu máli hvort það verður gert við núverandi gjaldmiðil eða einhvern annan. Það sem ég velti hins vegar fyrir mér er það ferðalag sem hófst hér sumarið 2009 þegar ákveðið var að sækja um inngöngu í Evrópusambandið. Nú kemur fram í skýrslunni sem hv. þingmaður vísaði í að það hafi tekið tvö ár að hefja efnislegar umræður. Það er ótrúlegt í ljósi þess að fullyrt var að viðræðurnar sjálfar mundu taka í mesta lagi 18 mánuði. Ég spyr hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra sem hélt svo hönduglega á málum: Hvað stóð í vegi fyrir því að hefja efnislega umræðu á öllum þessum tíma? Mig langar líka að spyrja af því hann minntist á unga bændur. Hann sagði að tollvernd yrði kannski ekki eitt af því sem við mundum fá. Af hverju lá samningsafstaða Íslands ekki fyrir þegar hæstv. fyrrverandi utanríkisráðherra ákvað að setja málið í salt fyrir um ári síðan? Hvað stóð í vegi fyrir því að samningsafstaða Íslands lægi fyrir áður en gert var hlé á umræðunum?

Herra forseti. Eins og fram kemur í kafla sem ritaður var af einum af ágætum félögum hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar lá samningsafstaðan fyrir. Það var einfaldlega þannig. Hún hefur verið send utanríkismálanefnd af hæstv. utanríkisráðherra að beiðni eins nefndarmannsins. Þannig að bæði varðandi sjávarútveg og landbúnað lágu þessar samningsafstöður fyrir. Að því er sjávarútveginn varðaði var hún ágreiningslaus. Að því er varðaði samningsafstöðuna í landbúnaði var ágreiningur við bændur. Þeir lögðu fram sex eða sjö rauðar varnarlínur sem þeir kölluðu svo. Við töldum að við hefðum svarað öllum nema einni, hún laut að nákvæmlega þessu tiltekna atriði. Um það er fjallað í viðauka Ágústs Þórs Árnasonar, aðjúnkts við Háskólann á Akureyri, svo að það liggi algjörlega skýrt fyrir. Það er alveg rétt að ágreiningur var um tollverndina. Hv. þingmaður sagði réttilega að gert hefði verið ráð fyrir 18–24 mánaða viðræðutíma. Þannig lagði ég það upp að þegar væri komið í viðræðurnar mundi það taka þann tíma eins sérfræðingar Evrópusambandsins og stækkunarstjórinn lögðu það upp, þ.e. 18 mánuði. Hv. þingmaður finnur ekkert í áliti meiri hlutans um annað. Það lá alveg klárt fyrir samkvæmt þeim reglum sem samþykktar voru 2006 af Evrópusambandinu að það þyrfti tiltekna undirbúningsvinnu áður, gríðarlegum fjölda spurninga þurfti að svara, sömuleiðis rýnivinnu sem við töldum að vísu að við mundum geta fengið nokkra undanþágu frá og fengum að því er varðaði EES-kaflana - þar var bara einn rýnifundur í staðinn fyrir tvo ella. Það breytir því ekki að við komumst ekki í það að fara í þessa tvo kafla. Ég ætla ekki að rifja upp hér hvað olli ágreiningnum og töfinni í landbúnaðinum, hv. þingmaður veit það. Hitt get ég sagt honum, eins og kemur fram í skýrslunni, að það var 

Virðulegi forseti. Það er mjög skýrt í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar frá síðasta kjörtímabili að viðræðurnar ættu að taka mjög skamman tíma.  Í þeirri skýrslu sem hinn ágæti 

Ekki er þetta alveg rétt munað hjá hv. þingmanni. Það segir ekkert um þetta í viðaukanum. Það liggur algjörlega skýrt fyrir hver var afstaða meiri hluta utanríkismálanefndar og síðan meiri hluta þingsins varðandi tollverndina.

Annað segir skýrslan.

- Nei, þetta er tollabandalag. Í því felst að tollverndin fellur niður við aðild. Þetta er sagt algjörlega skýrt í áliti meiri hlutans. Síðan er sagt þar líka að einmitt út af því þurfi sérstaklega að taka á hagsmunum einstakra greina. Þar er mjólkuriðnaðurinn nefndur alveg sérstaklega. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir ræðu sína, innblásna að venju. Þar voru miklir kostir Evrópusambandsins tíundaðir í mörgum liðum svo þar draup nánast smjör af hverju strái. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins um þær deilur og þá gagnrýni sem hefur verið á Evrópusambandið, ekki síst frá vinstri væng stjórnmálanna vegna viðbragða framkvæmdastjórnar sambandsins við evrukrísunni, um þá stefnu sem framkvæmdastjórnin hefur tekið að standa fyrir. Hún hvetur til mjög mikillar niðurskurðarstefnu sem meðal annars birtist þegar Frakklandsforseti, vinstri maðurinn sem gegnir því embætti, François Hollande, lenti í deilum við framkvæmdastjórnina því að hann vildi fremur fara þá leið sem sú ríkisstjórn sem við hv. þingmaður áttum bæði sæti í fór, þ.e. hina blönduðu leið tekjuöflunar og niðurskurðar. Frakklandsforseti fékk fyrir það ákúrur frá Evrópusambandinu sem vildi fremur horfa til niðurskurðar ríkisútgjalda. Nú er það eitthvað sem er ekki á valdi Evrópusambandsins, ekki enn þá alla vega, að ákveða hvernig nákvæmlega ríkisfjármálum er háttað en þetta hefur hins vegar líka verið krafan, og Evrópusambandið gagnrýnt harkalega fyrir það, í þeim ríkjum sem hafa þurft á aðstoð sambandsins að halda. Auðvitað eru aðstæður þar talsvert mismunandi þannig að ekki er auðvelt að leggja öll þau ríki að jöfnu sem hafa þegið slíka aðstoð og björgun Evrópusambandsins. Hvert er mat hv. þingmanns? Telur hann að Evrópusambandið, sem vissulega hefur sína kosti, hafi hreinlega færst of langt til hægri og horfið frá þeim félagslegu sjónarmiðum sem einkenndi um margt ákvarðanatöku þar með því að fylgja þeirri hörðu niðurskurðarpólitík sem hv. ríkisstjórn sem nú situr á Íslandi hefur líka tekið upp?

Herra forseti. Þessi spurning tekur á kjarna Evrópusambandsins og sveigjanleika þess. Ég tel ekki að Evrópusambandið hafi horfið frá sínum upprunalegu félagslegu gildum, sem aftur eru sennilega andlag þeirrar sterku andstöðu sem er að finna meðal hægri vængsins á Íslandi gegn Evrópusambandinu. Ég tel að félagsleg vernd í krafti þess og ávinningar sem launþegahreyfingar hér á landi og annars staðar hafa notið sé enn í góðum gangi. Það er rétt hjá hv. þingmanni að um skeið fylgdi Evrópusambandið svipaðri stefnu og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn um það hvernig ríki ættu að bregðast við kreppu og fjárhagserfiðleikum. Það má segja að viðsnúningur á þeirri þróun á heimsvísu hafi hafist hér á landi þegar íslensku ríkisstjórninni tókst með sannfærandi rökum að fá AGS til þess að breyta afstöðu sinni um hvernig ætti að ráðast gegn þeirri stöðu sem var komin upp hér. Það gekk upp og í kjölfarið, sérstaklega eftir að Christine Lagarde tók við hjá sjóðnum gjörbreyttist stefnan. Þetta smitaði til Evrópu. Fyrst, eins og hv. þingmaður sagði, með kvörtunum Hollande, forseta Frakklands. Að lokum breytti hann og fleiri viðhorfi Evrópusambandsins. Það kom síðan fram með beinhörðum hætti í því að löndum eins og Portúgal, Spáni, Írlandi, hugsanlega fleirum, var veittur lengri frestur til þess að ná fram markmiðum sínum, ekkert ósvipað og við sömdum um hér á sínum tíma. Þetta hefur leitt til þess að það má segja að Evrópusambandið hafi í reynd horfið frá því sem, með leyfi forseta, má á ensku kalla „austerity policy“. Menn eru orðnir sér meðvitaðir um að mikilvægt er á svona tímum að ríkissjóður haldi áfram að setja peninga, bæði á hina félagslegu hlið en líka fjárfesta í innviðum til þess að skapa störf og veltu 

Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er mat mitt að í þá skýrslu sem Hagfræðistofnun skilaði og var til umræðu í þarsíðustu viku vanti í raun og veru alla umfjöllun um þetta. Mig langar að inna hv. þingmann eftir því, því að hann situr í hv. utanríkismálanefnd, hvort ekki sé öruggt að nefndin muni taka fyrir þessa vídd. Það er ánægjulegt að heyra að hann telji að orðið hafi ákveðin áherslubreyting hjá Evrópusambandinu. Ég held að það sé eitthvað sem skiptir máli að taka til umræðu í tengslum við skýrsluna. Tími minn er stuttur en mig langar að spyrja hv. þingmann. Þær kröfur sem við verðum vör við núna sem tengjast þessu máli snúast ekki fyrst og fremst um Evrópusambandið heldur að þjóðin hafi um það að segja hvernig málinu verður fram haldið. Telur hv. þingmaður að eitthvað sé hægt að vinna með þá tillögu sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram til að ná efnislegri 

Herra forseti. Hv. utanríkismálanefnd hefur ekki enn þá gefið sér tóm frá mikilvægum verkefnum sínum, eins og t.d. að rannsaka hugardjúp Garrís Kasparovs heimsmeistara í skák, til að ræða þau mál. Ég get á þessari stundu ekkert sagt um það hvar einhvers konar sátt kynni að liggja í loftinu. Það er ekkert ómögulegt í þessum heimi.  Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvort þeir þættir sem hún ræddi verði ræddir í nefndinni hygg ég að ég megi segja já. Það hefur verið rætt að þetta 

Forseti biðst afsökunar á því að hafa fært hv. þingmann um eitt sæti og ávarpað hann sem 3. þm. Það er víst rétt að hann er 4. þm. Reykv. n.

Ástkær forseti. Mig langar til að koma hér upp sem fulltrúi fólks sem þarf að búa í þessu landi næstu sjötíu árin vonandi, fólks sem þarf að skapa sér tækifæri og kaupa sér fasteignir og versla í matinn og ala upp börnin sín og eiga í samskiptum við aðrar þjóðir í sífellt alþjóðlegri heimi. Sem fulltrúi þessa hóps hryggir þessi þingsályktunartillaga mig mjög. Mér finnst ekki réttlátt að 38 þingmenn geti tekið frá mér og þúsundum annarra þann möguleika að útkljá það hvort ég sem Íslendingur en líka sem Evrópubúi og heimsborgari geti vegið og metið hvort hagsmunum mínum og minnar þjóðar geti verið til lengri tíma betur borgið sem þjóð á meðal þjóða, eða þjóð sem aðrar þjóðir gefast upp á að tala við. Verði niðurstaðan sú að hagsmunamat meiri hluta samlanda minna og mögulega mín eigin niðurstaða að loknum aðildarviðræðum verði að standa fyrir utan það tiltekna bandalag finnst mér enn brýnna en áður að fyrir liggi plan um hvernig við ætlum að halda á efnahagsstjórn okkar og samskiptum við aðra. Það verður, með fullri virðingu, að vera íburðarmeira og byggt á sterkari stoðum en A4-blaði um eflingu og samskiptum við ríki sem meta hagsmuni sína að því er virðist svo að það sé auðveldara að ná samningum um flókin mál án okkar. Ég upplifi þingsályktunartillöguna sem birtingarmynd sterkra ítaka þeirra sem hafa komið ár sinni vel fyrir borð, hafa komið sér upp húsnæði á viðeigandi kjörum og munar alls ekkert um að fara í Bónus og kaupa brauð og mjólk og bleiur og fleiri nauðsynjar á 20 þús. kr., því þeir hafa öruggar framtíðartekjur. Mér finnst hún alls ekki bera með sér víðsýni eða traust á það að hægt sé að undirgangast ferli sem aðrar þjóðir, sem við viljum gjarnan bera okkur saman við, hafa undirgengist og fá fram upplýsingar og að lokum niðurstöðu sem hægt er að taka afstöðu til. Það sem vefst einna helst fyrir mér er röksemdafærsla sem ég hef heyrt frá mörgum stjórnarþingmönnum um að ekki hafi verið farið af stað í þetta ferli með réttum hætti og nú sé verið með einhverjum hætti að núllstilla. Gjarnan er vitnað í umræður sem átt hafa sér stað á þingi löngu áður en ég hóf sjálf þátttöku í pólitík, og í sumum tilfellum áður en ég fæddist, en oftast er árið 2009 nefnt í þessu samhengi. Mig langar til að benda á að sem betur fer hefur umræðan á Íslandi þroskast frá árinu 2009. Við höfum viðað að okkur meiri upplýsingum, gert ágætar skýrslur, komið okkur upp samböndum og heyrt fleiri sjónarmið. Þessi þroski sýnir sig að mínum dómi líka í nýlegum könnunum sem sýna að 72% Íslendinga vilja fá að segja skoðun sína um áframhaldandi viðræður og af þeim mundu 59% vilja halda viðræðum áfram. Við þurfum hins vegar að búa við það að 38 stjórnarþingmenn geta ákveðið að 72% af þjóðinni eigi ekki að fá að segja hug sinn, á þeim forsendum að farið hafi verið af stað með aðferðum eða með þeim hætti sem þeim flokkum sem nú stjórna landinu hugnaðist ekki. Þótt það kunni jafnvel að vera rétt langar mig einfaldlega að segja að 2009 var að hringja og það vill fá umræðuna sína til baka. Að mínum dómi er umræðan í dag mun þroskaðri og hefur færst frá mjög þjóðrembingslegum stað sem byggði á forræðislegum grunni og í mörgum tilfellum á mjög þröngum hagsmunum yfir í að vera innlit í heim þar sem við getum mögulega tekið þátt í samstarfi við aðra án þess að tapa sjálfsvirðingu okkar sem Íslendingar þó svo við borðum ekki bara íslenskt lambakjöt og gúrkur. Mér finnst að við eigum að nota tækifærið og klára þetta mál og byggja það á raunveruleikanum og framtíðinni, en ekki á ómöguleika og fortíðinni. Það er ömurleg framtíðarsýn. Ég get ekki sætt mig við hana.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmanninum ræðuna sem mér fannst ágæt. Ég heyri það að við deilum þeirri skoðun að heppilegt sé að klára aðildarviðræðurnar og leggja samning á borð fyrir þjóðina sem hún getur tekið afstöðu til. Ég hef talað um það í þeim ræðum sem ég hef flutt hér og ég get verið henni sammála um túlkunina á umræðunni, þ.e. þegar fullyrt er að farið hafi verið af stað með röngum hætti, þá er væntanlega verið að vísa í að ekki hafi verið þjóðaratkvæðagreiðsla á þeim tíma, 2009, þegar lagt var af stað. Ég hefði sjálf viljað að það hefði verið gert, en niðurstaðan varð að gera það ekki og til lítils að sýta það. Ég tek líka undir að umræðan hefur þroskast. Kannski þurfti málið bara þennan tíma. Af því að hér hefur líka verið haldið fram að best hefði verið að byrja á stóru köflunum og ljúka viðræðunum á stuttum tíma þá hefur samflokksmaður minn, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, farið yfir það mál og hvernig það kom fyrir utanríkismálanefnd. Það var nefnilega ekki alveg svo einfalt. Það var talið eðlilegt að ljúka þeim málum sem við erum nú þegar í samvinnu með, m.a. innan EES-samningsins. Hann talaði líka um að þessi samningur mundi líklega ekki líta dagsins ljós fyrr en í fyrsta lagi 2013. Þannig að ég held að það hafi einmitt verið ágætt að þetta fékk að taka þennan tíma. Það er margt sem hefur komið fram í umræðunni og m.a. átti að kynna skýrsluna, sem við vorum að ræða um á dögunum, fyrir þjóðinni og hefur ekki verið gert. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þingmann hvað hún óttist mest varðandi inngöngu í Evrópusambandið, hvað hún telji að við þurfum helst að varast við sambandið. Einnig hvernig hún telur stöðu ungs fólks vera innan sambandsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessar spurningar. Ég tel auðvitað eins og aðrir að við eigum að halda mjög fast utan um okkar hagsmuni og vera með skýrt skilgreind markmið í okkar samningum. Ég tel raunar að mjög margt hafi unnist í því ferli sem við vorum þó lögð af stað með. Ég deili áhyggjum af höfuðatvinnuvegunum eins og aðrir, en ég tel mig þó hafa fengið nægilegar vísbendingar, í þeim upplýsingum sem ég hef viðað að mér, um að hvergi standi til að ráðast á þá með einhverjum hætti þannig að við stöndum eftir slipp og snauð. Það er ekki það sem ég held að Evrópusambandið gangi út á. Ég held að vel sé hægt að standa vörð um þá hagsmuni okkar og vil líka líta til þess í stærra samhengi hvað það er sem við getum fengið til baka. Það er nú einu sinni þannig að þó svo að þetta hafi verið höfuðatvinnuvegir okkar, þá á ég aðallega við sjávarútveg, þýðir það ekki endilega að svo verði um ókomna framtíð. Hlutirnir eru að þróast. Auðvitað verður sjávarútvegur alltaf mikilvægur fyrir okkur Íslendinga, einfaldlega vegna þess að við eigum gjöful fiskimið og okkur er alltaf að takast að vinna meira úr þeim afurðum sem við veiðum. En það verður líka að líta til þess að hlutirnir geta breyst, við getum þróast í aðrar áttir og við eigum að nýta tækifæri og tækninýjungar og hugvit. Þar held ég að ungt fólk geti komið mjög sterkt inn. Ég neita að líta svo á að heimurinn sé svona svart/hvítur og þó svo að það líti þannig út í dag að þetta sé höfuðatvinnuvegur okkar verður kannski eitthvað allt annað höfuðatvinnuvegur okkar eftir hundrað ár.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég tek undir þetta með henni, við upplifum það núna að sjávarútvegurinn er ekki stærsta atvinnugrein okkar heldur ferðaþjónustan, og auðvitað er heimurinn breytilegur og margt sem við getum nýtt okkur. Ég hef aldrei dregið í efa að það er ekkert svart eða hvítt í þessum Evrópumálum. Ég tel að við eigum afar margt sameiginlegt, en það eru líka hlutir sem við höfum vissulega áhyggjur af. Þess vegna held ég að við deilum einmitt þeirri sýn að niðurstöðuna fáum við ekki nema með samningi. Við getum alltaf verið að fílósófera hér og skiptast á skoðunum um það hvað við teljum vera væntanlega eða hugsanlega niðurstöðu og haft miklar skoðanir á því. Sumir telja sig vita svörin við öllu nú þegar út frá þeim gögnum sem liggja fyrir. Ég er ein af þeim sem tel svo ekki vera. Ég geri t.d. ráð fyrir því að einhverjar nýjar upplýsingar birtist í þeirri skýrslu sem Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands er að vinna. Ég held að opin og hreinskiptin umræða í þjóðfélaginu sé af hinu góða og varðandi aðkomu þjóðarinnar höfum við í Vinstri grænum einmitt talað svolítið mikið fyrir lýðræðissjónarmiðinu. Við höfum lagt fram þingsályktunartillögu sem miðar að því að ná fram einhverjum sáttum í málinu, því þetta er stórt mál og skiptar skoðanir um það. Ef við eigum einhvern veginn að reyna að ná utan um það til þess að loka því ekki, eins og lagt er til í þessari tillögu hér, langar mig að spyrja þingmanninn hvort hún mundi geta aðhyllst þá 

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa spurningu og ítreka það sem ég hef áður sagt í ræðustóli að vissulega er tillaga Vinstri grænna ekki mér fullkomlega að skapi og félögum mínum í Bjartri framtíð ekki heldur. Við mundum helst vilja sjá það að við gætum klárað aðildarviðræðurnar og borið þann samning undir þjóðina. En úr því sem komið er og miðað við þann stað sem við erum á núna sé ég hana vissulega sem lausn í málinu og eitthvað sem við værum tilbúin að skoða og fella okkur við. Svo langaði mig aðeins að klára hugsun mína um stöðu ungs fólks í landinu. Sá raunveruleiki sem blasir við mér og mörgum, held ég, er þessi sýn margra stjórnarþingmanna og ríkisstjórnaraðila, að því er virðist, mér finnst þetta vera ákveðin skilaboð sem er verið að senda mér. Mér finnst verið að senda mér þau skilaboð að ég megi ekki fá upplýsingar og ég megi ekki tengjast umheiminum sem er í kringum mig. Mér finnst það bara ekki boðlegt. Það fær mig virkilega til að hugsa hvort mig langi til að vera hérna áfram næstu sjötíu árin. Það er ekki staða sem mig langar að vera í því hér finnst mér gott að búa þrátt fyrir allt, hér finnst mér gaman að vera og hér vil ég ala upp börnin mín. Ég velti því fyrir mér hvort þeir sem stjórna landinu vilji hafa mig hérna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar. Mér fannst margt áhugavert sem var komið inn á. Eitt sem situr eftir í mér er umræðan um sjálfsmynd okkar Íslendinga og hvernig umræðan um Evrópusambandið er tengd sjálfsmynd okkar. Ég held að þar sé hægt að skipta fólki í þrjá hópa: Þeir sem telja að við munum missa fullveldi og sjálfstæði og að allt muni breytast hvað varðar sjálfsmynd, að vegið sé að sjálfsmyndinni ef við göngum í sambandið. Svo er sá hópur sem í ísköldu hagsmunamati hefur metið sem svo að við ættum ekki að fara inn, eða að við ættum að fara inn. Síðan er það sá hópur sem mér heyrist við hv. þingmaður tilheyra, sem telur að það skipti mjög miklu máli að við endurheimtum fullveldi þjóðarinnar með því að eiga sæti við borðið. Mér finnst oft í þessari umræðu við Íslendingar gera kröfu um að eiga okkar sérstöku aðild að meira og minna öllu, að fá að koma að hlutunum á okkar hátt. Í þessu tilfelli erum við orðin svolítið eins og unglingurinn á hjólabrettinu að teika rútuna. Við vitum ekkert hvert hún fer og við erum laus á hjólabrettinu og gætum þess vegna dottið af í skarpri beygju. Ég held að við hv. þingmaður deilum - ef ég skildi ræðu hennar rétt - þeirri lífssýn að með því að ganga í Evrópusambandið verðum við Íslendingar stolt þjóð, sjálfstæð þjóð við borðið með öðrum stoltum sjálfstæðum þjóðum og endurheimtum þar með fullveldi okkar, styrkjum sjálfsmynd okkar til lengri tíma og styrkjum líka ímynd okkar út á við.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa hugleiðingar. Ég tek að mörgu leyti undir þær. Þótt ég hafi ekki gert upp hug minn í þessu efni öllu þannig að ég sé eindreginn stuðningsmaður þess að við göngum í Evrópusambandið held ég að það ferli allt saman hafi ákveðið uppeldislegt hlutverk fyrir okkur sem þjóð og geti skilað okkur sem betra samfélagi eftir að hafa farið í gegnum allar þær spurningar sem hv. þingmaður nefnir. Þar er sjálfsmynd okkar mjög mikilvæg. Mín sjálfsmynd er ekki sú að ég sé einungis Íslendingur. Mín sjálfsmynd er sú að ég er íbúi í þessum heimi og þessum hluta af heiminum. Mér finnst við hafa margt fram að færa og geta fært öðrum þekkingu og reynslu og líka lært af öðrum. Við gerum það og ég þori að fullyrða að mikill meiri hluti þingmanna til dæmis hafi sótt sér einhverja menntun erlendis. Við viljum vera undir áhrifum frá öðrum. Ég held að umræða um fullveldi og skoðanir okkar og skilgreiningar á fullveldi séu að þroskast og eftir reynslu mína af Reykjavíkurborg til dæmis held ég að mikilvægi borga sé alltaf að verða meira og meira og að þjóðarvitund og sterk þjóðerniskennd séu kannski að einhverju leyti á undanhaldi, eða þarfnist alla vega endurskilgreiningar. Mér finnst þetta mjög áhugaverð umræða. Ég held að hún gæti dýpkað og skilað okkur á betri stað ef við förum í þetta ferli fyrir alvöru og klárum það.

Virðulegi forseti. Mín þjóðerniskennd er mjög sterk, en hún er líka þannig að það þýðir ekki að ég vilji loka allt af og fara að stunda einhliða utanríkispólitík, eins og núverandi ríkisstjórn virðist stunda, heldur vil ég að vera á alþjóðavettvangi sem fullur þátttakandi full sjálfstrausts. Það er nefnilega rétt sem hv. þingmaður segir: Við höfum ekkert að óttast vegna þess að við höfum heilmikið fram að færa. Við höfum ekkert að óttast heldur við að þiggja eitthvað til baka. Um það snýst þetta. Um það snýst samstarf. Það að vera alltaf með boxhanskana á lofti til að verja meint sjálfstæði getur líka gengið út í algjörar öfgar og kippt undan okkur hinum sjálfstæðu fótum, ef svo má að orði komast. Þetta á að vera ískalt hagsmunamat en umræðan verður líka að snúast dálítið um þessa hluti, þ.e. hver viljum við vera á alþjóðavettvangi. Mér finnst það kristallast í og nú ætla ég að gagnrýna núverandi ríkisstjórn sem leggur fram þessa vondu tillögu að mínu mati, umræðu um ómöguleikann þar sem ómöguleikinn er fólginn í því að ríkisstjórn sem styður ekki inngöngu í Evrópusambandið sé fær um að leiða málið til lykta í samningaviðræðum. Mér finnst þessi ríkisstjórn ekki hafa neitt sjálfstraust í því að geta unnið faglega. Hún er algjörlega á þeirri línu, í þeim orðum felst að hún treysti sér eingöngu til að starfa pólitískt og þar með ekki faglega í einstaka málum. Það vekur líka ugg í mínu brjósti gagnvart öðrum málum, ekki aðeins þessum. Ef menn treysta sér ekki til að vera faglegir hér, skipa gott fólk til verka inn í samninganefnd, hvernig getum við treyst þessari ríkisstjórn til að vera fagleg á öðrum sviðum?

Virðulegur forseti. Ég tek undir þessi sjónarmið og sérstaklega hvað varðar faglegheit. Mér finnst þau mjög mikilvæg. Mér finnst þau ekki mega tapast í þessu öllu saman. Mér finnst þau líka vera ákveðinn grunnur að því sem ég var að telja upp áðan og mér finnst ég vera ákveðinn fulltrúi fyrir. Mér finnst vera ákveðið kynslóðabil. Það er ákveðinn heimur sem vill, að mínum dómi, halda okkur á stað þar sem er ákveðið öryggi sem hefur verið byggt upp. Þar eru þekktar stærðir og hið óþekkta og óörugga gæti leitt eitthvað annað af sér. Menn eru hræddir við það. Ég er hins vegar ekki hrædd við það vegna þess að ég tel mjög mikilvægt og merkilegt hvað okkur hefur tekist að byggja upp mjög faglega stjórnsýslu til dæmis. Ég mundi treysta þessari ríkisstjórn til að velja sér mjög færa og fagmenntaða og faglega fulltrúa til að leiða þessi mál til lykta. Pólitísk sannfæring manns nær ákveðið langt og maður kemst að vissum mörkum einhvers staðar í því. Þá verður eitthvað faglegra og betra og rökhyggja og raunveruleikinn að taka við. Ég hvet enn og aftur hæstv. utanríkisráðherra til að skoða hug sinn vel og ræða jafnvel við félaga sína og komast að raun um að þetta er röng leið. Það er meira og betra í boði.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu utanríkisráðherra um slit á viðræðum um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu. Í umræðunni hafa líka verið ræddar tillögur Pírata og fleiri og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Eðli málsins samkvæmt hefur umræðunni nokkuð undið fram í takti og í tengslum við það sem er að gerast í samfélaginu að öðru leyti því að þetta er ekki hefðbundið mál sem við erum að ræða hér. Þetta er ekki mál sem varðar einfaldar spurningar um þingsályktunartillögur eða lagafrumvörp með hefðbundnum hætti heldur er um að ræða gríðarlega stórar spurningar sem skipta máli fyrir hagsmuni Íslands um langa framtíð og eru greinilega spurningar sem þjóðin telur sig varða. Það er nokkuð sérstakt að frá því að málið kom hér á dagskrá með nokkrum skruðningum, eins og við öll erum minnug, hefur umræðan tekið allnokkrum vendingum. Það er því kannski rétt að reyna að ræða fremur pólitíska stöðu málsins en beinlínis þá tillögu sem lögð var fram þennan örlagaríka föstudag vegna þess að það sem hefur gerst síðan, eftir að ræðurnar allar voru haldnar um ómöguleikann og viðtölin öll voru tekin um þann hinn sama ómöguleika, hefur tónninn í ríkisstjórnarflokkunum tekið nokkrum breytingum til góðs. Fyrst og fremst liggur í loftinu að menn horfast í augu við, óháð innihaldi máls og afstöðu sinni, þessa stóru spurningu: Var óráðlegt að fara fram með svo miklum gassagangi vegna þess að það setti umræðuna strax í mjög harkalegan átakafarveg? Í tilefni af því langar mig sérstaklega að taka undir þau orð sem margir hafa haft uppi í umræðunni og þakka fyrir afar góða umræðu, sérstaklega síðustu tvo, þrjá dagana, sem hefur einkennst af raunverulegum skoðanaskiptum. En það hefur líka gerst og í umræðunni um málsmeðferð og stöðuna sem uppi er að menn hafa verið krafðir svara. Það er ekki bara hæstv. utanríkisráðherra sem hefur verið krafinn svara heldur þeir sem töluðu mjög skýrt í aðdraganda kosninga um hvað stæði til. Ef einhverjir í ráðherraliði Sjálfstæðisflokksins vilja halda því fram að þeir hafi ekki lofað því fullum fetum að spurningin færi til þjóðarinnar, má a.m.k. segja mjög skýrt að þeir sögðu aldrei, hvorki í aðdraganda kosninga né í stjórnarsáttmálanum, að það sem þingsályktunartillagan ber í sér stæði til. Það var ekki gert. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma í dag áttu sér stað nokkur tíðindi þar sem hv. þm. Helgi Hjörvar spurði Kristján Þór Júlíusson, hæstv. heilbrigðisráðherra, hvort hann hygðist efna margumrætt kosningaloforð um tafarlausa þjóðaratkvæðagreiðslu. Og það voru tíðindi í því hvernig hæstv. ráðherra svaraði, vegna þess að hann svaraði sem svo: Í fyrsta lagi hefði ekkert kosningaloforð verið svikið enn, sem er náttúrlega dálítið kúnstugt orðalag í sjálfu sér vegna þess að það gefur kannski til kynna að það standi til eða gæti verið í pípunum, en látum það liggja milli hluta, því að ráðherrann segir: Þvert á móti hefur formaður Sjálfstæðisflokksins, og vísar til hæstv. ráðherra Bjarna Benediktssonar, lýst yfir vilja til þess að beita sér fyrir því að það verði samkomulag milli þingmanna - og um hvað? Um að koma með einhverjum hætti þjóðinni að þeirri ákvörðun sem þarf að taka í þessu máli. Þetta voru nokkur þáttaskil í umræðunni allri vegna þess að menn hafa reynt að halda sameinaðri framhlið í málinu, ef svo má að orði komast, þó að maður lesi það úr bæði orðum og yfirlýsingum hæstvirtra ráðherra og frammámanna ýmissa í báðum stjórnarflokkunum að mönnum þyki nokkuð geyst hafa verið farið í byrjun. Hæstv. utanríkisráðherra hefur ítrekað sagt að hann telji full efni til að skoða málið vel í nefndinni. Hann hefur líka sagt að honum þyki tillaga Vinstri grænna allrar skoðunar verð og ég vona að ég fari rétt með það. Það er því ákveðinn tónn í umræðunni sem veit á gott að mínu mati, sem veit á það að menn átta sig á því að þetta er ekki venjuleg umræða sem verður til lykta leidd með hefðbundnu meirihlutavaldi í þingsal, málið verður ekki klárað þannig vegna þessarar ríku kröfu almennings. Ef ríkisstjórnarflokkarnir kjósa að ljúka þessum átakafarvegi og fara með málið í atkvæðagreiðslu munu raddirnar ekki þagna, það er svo einfalt. Það er nánast sama hvaða spurningar maður mundi spyrja, eðlilegrar, náttúrulegrar spurningar, eins og t.d.: Ert þú fylgjandi lýðræði? liggur mér við að segja, maður fær ekki miklu fleiri já en rúmlega 80%. Það er gríðarlega mikill fjöldi, það má eiginlega segja að það sé þjóðin öll þegar hlutfallið er orðið 80%. Og það er ánægjulegt að ríkisstjórnin skuli átta sig á því að ekki verður hægt að víkja sér undan þessari miklu kröfu. Ég vænti þess að fleiri ráðherrar og forustumenn og hv. formaður utanríkismálanefndar muni taka undir þessa skýru sýn, þ.e. að beita sér fyrir því að það verði samkomulag meðal þingmanna um að koma þjóðinni að þeirri ákvörðun sem þarf að taka, eins og hæstv. heilbrigðisráðherra sagði fyrr í dag. Afstaða Vinstri grænna hefur verið afstaða ómöguleikans í augum sumra, þ.e. sú afstaða að segja: Við erum þeirrar skoðunar á flokkslega vísu, þó að það séu margir stuðningsmenn og félagar í VG sem vilja ganga í Evrópusambandið, að hagsmunum Íslands sé betur borgið utan sambandsins en innan þess, en um leið teljum við spurninguna svo aðkallandi og viðfangsefnið svo nærri okkur í tíma að við verðum að færa spurninguna til þjóðarinnar. Í mínum huga er þetta ekki ómöguleiki heldur er þetta nauðsynlegt. Það er mikilvægt að þjóðin fái þessa spurningu að glíma við vegna þess að þetta snýst ekki bara um réttinn til að segja já, þetta snýst ekki bara um réttinn til að fara inn, ekki bara um réttinn til þess að sjá hið draumkennda ástand þar sem Ísland er í Evrópusambandinu rætast, heldur snýst þetta líka um rétt einhverra til að segja nei. Þetta snýst um réttinn til að losna út úr þeirri stöðu í svona stórri spurningu að haft sé vit fyrir okkur. Hv. þm. Heiða Kristín Helgadóttir talaði hér áðan um nútímann og að hún ætlaði að vera hér í sjötíu ár og ég áttaði mig á því að þá verð ég 120 ára, sem er dálítið - það er ákveðinn ómöguleiki í því. En ég er raunar viss um að þetta mál snýst um ákveðið skref inn í lýðræðislegri umræðu. Það er sterkari krafa á hverjum degi í heiminum öllum um aukna aðkomu almennings og aukið beint lýðræði. Þessi spurning, eins og margir hafa bent á, er afar góð til að fara þá leið og er afar gott dæmi um stóra spurningu sem verður ekki leidd til lykta með hefðbundinni nálgun fulltrúalýðræðisins. Það er eitthvað sem við verðum að lúta höfði gagnvart. Þetta snýst um auðmýkt okkar kjörinna fulltrúa, um auðmýkt okkar frammi fyrir því að við verðum að ná að koma okkur inn í öldina, ef svo má að orði komast, hvað varðar þessa stóru spurningu. Þetta er ekki einfalt mál, þetta er stór spurning. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðuna. Mér þótti hún mjög góð og gaman að við getum rætt lýðræðið í aðeins víðari skilningi en aðeins í þessu máli. Hv. þingmaður talaði um auðmýkt stjórnmálamanna gagnvart fólkinu í landinu. Mér finnst það svolítið merkilegur málflutningur og jafnvel fyndinn, þó líka sorglegur, þegar stjórnmálamenn segja hreinlega opinskátt: Það gengur ekki að setja þetta mál í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðin gæti tekið einhverja allt aðra ákvörðun en þá sem við viljum. Í mínum huga eru það einmitt rök fyrir því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu, þegar þjóðin er ósammála stjórnmálamönnunum. Mér finnst það fínt. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í orð sem féllu á síðasta kjörtímabili þegar verið var að samþykkja þingsályktunartillögu um að sækja um aðild að Evrópusambandinu og hefja samningaviðræður. Þá sagði hv. þm. Svandís Svavarsdóttir, með leyfi forseta: „Ég hef þá sannfæringu að Evrópusambandið snúist um hagsmuni á forsendum 20. aldarinnar en ekki þeirrar 21. Ég hef líka sannfæringu fyrir því að það séu breyttir tímar á Íslandi. Ég hef þá sannfæringu að í svo stóru máli eigi almenningur allur milliliðalaust að fá aðkomu að aðildarsamningi Íslands og Evrópusambandsins og segi já.“ Ég nefni þetta sérstaklega vegna þess að áður í ræðum hafa aðrir hv. þingmenn gagnrýnt hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir nákvæmlega þessa ræðu. Þegar ég les hana sé ég ekki betur en þetta sé sú auðmýkt sem hefur verið gegnumgangandi, bæði í stjórnarsetu hv. þingmanns og nú í svokallaðri stjórnarandstöðu, að sýna þjóðinni þá auðmýkt að hlusta þótt við séum ekkert endilega sammála henni. Það er það sem við eigum að gera. Þetta er ekki þannig að á fjögurra ára fresti fáum við einn bókstaf og megum þá gera það sem okkur sýnist. Það er kannski lýðræði 20. aldarinnar en ekki 21. aldarinnar. 
             Mig langar að spyrja hv. þingmann út í þetta vegna þess að ég veit að það hefur verið talað um þetta hérna í pontu.

Virðulegur forseti. Það var síðast í gær sem hv. þm. Pétur H. Blöndal las upp úr atkvæðaskýringu minni eða nefndi hana og er atkvæðaskýring mín 2009 honum afar kær. Hann hefur oft vitnað í hana og þykir greinilega vænt um hana. Ég held að það sé einfaldlega vegna þess að þingmaðurinn og fleiri sem hafa átt til með að vitna í hana sjá hana í raun og veru sem ómöguleika og eiga mjög erfitt með að setja sig í þá stöðu að segja: Evrópusambandið hefur eftirfarandi galla, þess vegna vil ég að við sækjum um þar. Það hefur jafnvel verið sagt að þetta sé til marks um að við höfum eiginlega verið í böndum, sum okkar, þegar við greiddum atkvæði með aðildarumsókn. Þetta var nákvæmlega eins og ég lýsti og fór yfir áðan. Það var að mínu mati einfaldlega komið að því að þessi spurning færi til þjóðarinnar milliliðalaust og til þess að það mætti verða þurftum við að fara þá leið. Það olli mér auðvitað vonbrigðum eins og mörgum öðrum að þetta tók langan tíma og við hefðum viljað fá niðurstöðuna fyrr í hendur. En af því að hv. þingmaður nefnir lýðræðisumræðuna almennt hefur mér fundist til dæmis þessi umræða hérna að jafnaði vera góð að því leytinu til að við erum að rökræða. Við erum að rökræða og það er, sem mér finnst afar mikilvægt í rökræðu, ákveðið óttaleysi. Það er að orða efasemdir sínar og vangaveltur. Það er að vera ekki búinn að múra sig úti í hornið þar sem niðurstaðan liggur fyrir fyrir fram, og ég mun aldrei hlusta á neinn af því að ég er svo löngu búinn að komast að öllum hugsanlegum niðurstöðum míns lífs um tvítugt og mun ekki komast að neinum eftir það. Það þarf svolítinn kjark til þess að rífa sig frá þessu en því miður hefur hin leiðin einkennt of mikið okkar pólitísku orðræðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og tek heils hugar undir. Allt þetta mál, afstaða hæstv. ríkisstjórnar til lýðræðisins, minnir mig á orð sem ég man ekki hvaða hæstv. spekingur lét falla á sínum tíma en varða tjáningarfrelsið. Þá var einhver ægilega vond umræða í gangi og spekingurinn sagði eitthvað á þá lund að hann væri algjörlega ósáttur við allt sem hefði verið sagt en mundi verja til dauðans réttinn til að segja það. Það er svo mikilvægt þegar við tölum um lýðræði að við áttum okkur á því að við erum að tala um rétt, og það þýðir að við getum verið ósammála fólki. Ef fólk hefur tjáningarfrelsi þýðir það að það má segja ljóta hluti. Rétturinn til að segja einungis hluti sem eru í lagi er ekki tjáningarfrelsi. Stalín var hlynntur þannig tjáningarfrelsi, frá sínu eigin sjónarhorni, og allir eru hlynntir lýðræði miðað við þá skilgreiningu að það eigi aðeins að gilda þegar ríkisstjórnin er sammála þjóðinni. Það er tilgangslaust. Það er bull. En einmitt í þeim skilningi legg ég mikið upp úr því að sýna fram á að Vinstri hreyfingin – grænt framboð gat á síðasta kjörtímabili þrátt fyrir efnislega andstöðu við Evrópusambandið unnið að málefninu með hagsmuni þjóðarinnar að leiðarljósi. Maður hefði haldið að það væri sjálfsagt, maður hefði haldið að það þætti sjálfsagt. Maður hefði haldið að það væri ákveðinn skandall að hæstv. ríkisstjórn segði: Við bara getum þetta ekki, okkur langar ekki til þess og þá er þetta ómögulegt og ekki hægt. Ég veit ekki um neina aðra vinnu þar sem maður getur sleppt því að gera það sem maður vill ekki gera. Þetta eru stórfurðuleg rök. Ég held að kynslóðir framtíðarinnar eigi eftir að hlæja sig máttlausar yfir þessu, alla vega þegar þær eru búnar að gráta yfir því. Hvað varðar auðmýktina gagnvart þjóðinni sem hv. þingmaður nefndi velti ég fyrir mér hvort hv. þingmaður telji að þjóðaratkvæðagreiðsla um þetta mál núna, 

Virðulegur forseti. Við glímum öll við það á hverjum degi að fara að reglum sem við settum ekki sjálf. Við vinnum við það á hverjum degi sem löggjafi, sem kjörnir fulltrúar, sem fulltrúar framkvæmdarvaldsins eða sem kennarar eða sem lögreglumenn eða hvað annað, að fara að reglum sem við settum ekki sjálf. Það er ákveðinn ómöguleiki í því með sömu rökum, þ.e. ef ég samdi ekki reglurnar þá virði ég þær ekki. Ef ég skrifaði ekki bréfið þá skiptir undirskrift mín engu máli. Þau rök standast ekki vegna þess að þetta snýst um samfélag og þetta snýst líka um að vera maður orða sinna, að hafa í raun og veru úthaldið og auðmýktina í það að vera þátttakandi í því samtali sem samfélag er. Það er ekki einfalt en það er ekki ómögulegt, þar liggur hundurinn grafinn. Við erum að tala um lýðræði og hvenær þjóðaratkvæðagreiðslur eiga við og inn í næsta kjörtímabil o.s.frv. Lýðræðið má sín einskis ef ekki liggur upplýst umræða því til grundvallar, eins og hv. þingmaður var að vísa til og nefndi einhverja harðstjóra fyrri tíma. Lýðræði sem snýst aðeins um að koma að kjörborðinu hefur ekkert innihald ef það byggir ekki á upplýsingu, þekkingu og víðtækri almennri menntun í samfélaginu. Þetta hangir alltaf saman. Þess vegna verður þjóðaratkvæðagreiðsla aldrei rofin úr því sambandi að við þurfum umræðu um málið úti á meðal fólksins 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mikið vildi ég hafa heyrt þessa ræðu á síðasta kjörtímabili þegar hv. þingmaður sat í ríkisstjórn og studdi allar þær aðgerðir sem hún stóð fyrir eða langflestar að minnsta kosti. Ég velti fyrir mér, því að hér er talað mjög frjálslega um lýðræðið og þjóðaratkvæðagreiðslur, þegar við gengum í gegnum Icesave-málið. Það endaði í þjóðaratkvæðagreiðslu, tvisvar, ekki af því að hv. þingmaður hélt sömu ræðu og hún hélt í dag heldur vegna þess að fyrir rest ákvað forsetinn að grípa inn í og senda málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er talað um auðmýkt, ég tek undir þau orð. Við eigum að sýna auðmýkt. Við skulum sjá hver framvindan verður í þessu máli áður en við afgreiðum það algjörlega út af borðinu. Nú fullyrðir hv. þm. Ögmundur Jónasson að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hafi lagt það til við Samfylkinguna að farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu áður en ákvörðun var tekin um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Er það rétt að hv. þingmaður hafi staðið frammi fyrir því? Ég spyr þá líka: Er hv. þingmaður sammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að ekki eigi að spyrja þjóðina um það hvort halda eigi viðræðunum áfram heldur einfaldlega hvort þjóðin vilji yfir höfuð ganga í Evrópusambandið?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi spurninguna um það sem á sínum tíma var kallað tvöföld þjóðaratkvæðagreiðsla þá var það rætt við myndun ríkisstjórnarinnar 2009. Ég var hins vegar þeirrar skoðunar að ekki væri ráðlegt að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef þó velt því fyrir mér síðan hvort það hafi verið rétt niðurstaða hjá mér en ástæðan var einfaldlega sú að ég taldi erfitt að standa frammi fyrir því að setja þjóðina í þau spor að segja við já einhverju og skuldbindast þar með einhvers konar já-i fram í tímann og vera jafnframt nánast búin að setja samninganefndir í þá stöðu að vera með já „á bakinu“ og veikja þar með samningsstöðu okkar. Þetta er umræða sem var í gangi á sínum tíma. Ég féllst á þessi rök, hin voru líka sterk. Þetta var mín niðurstaða. Hv. þingmaður spyr líka um afstöðu mína til orða hv. þm. Ögmundar Jónassonar um það hver spurningin eigi að vera. Það kemur fram í þingsályktunartillögu okkar, og í greinargerð með henni, að álitamál sé um hvað eigi að spyrja. Ég er hins vegar ósammála hv. þm. Ögmundi Jónassyni um hvað eigi að spyrja. Hann telur að beinlínis eigi að spyrja hvort nú þegar eigi að ganga inn. Ég tel að ekki eigi að gera það vegna þess að nægjanlegar upplýsingar liggja ekki fyrir, ekki er hægt að svara því á grundvelli þess sem við höfum í höndunum núna. Mjög margir eru vissulega þannig innstilltir að segja: Ég get svarað því strax. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er einn af þeim og mjög margir í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði eru þeirrar skoðunar, enda gerir flokkurinn sem stjórnmálahreyfing ráð fyrir þeirri niðurstöðu. Hins vegar finnst mér, og það er mín afstaða, að við verðum að hlusta á fjölmarga félaga okkar og kjósendur og stuðningsmenn 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið. Nú hafa margir stjórnarandstöðuþingmenn velt upp spurningum varðandi ummæli einstakra ráðherra í kosningabaráttunni. Þá held ég að það sé í góðu lagi að velta því upp hver stefna Vinstri grænna var fyrir kosningarnar 2009. Flokkurinn vann nokkuð góðan sigur, sérstaklega í Norðausturkjördæmi, og stefnan var algjörlega sú að ganga ekki í Evrópusambandið. Mér heyrist hv. þingmaður hafa verið á annarri skoðun en stefnan snerist um. Ég hef sagt að ég sé reiðubúinn að skoða tillögu Vinstri grænna; reyndar allar tillögur, ég held að þær eigi allar að vera uppi á borðum. Ef þingflokkurinn kemur sér ekki saman um spurningu, hver á að taka ákvörðun um hver hún verður endanlega? 

Að sjálfsögðu.

Ég held að við verðum að fara að beina umræðunni í þá átt, allir flokkar. Píratar og Björt framtíð þurfa líka að skoða þingsályktunartillögu sína og athuga hvort hún sé tæk til efnismeðferðar, sérstaklega í ljósi þess að hún brýtur í bága við reglur sem voru settar af fyrrverandi ríkisstjórn og Alþingi samþykkti samhljóða, þrír sátu reyndar hjá.

Virðulegi forseti. Það var sannarlega snúin staða sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð var í vorið 2009. En um leið var það líka þannig að fyrir lá landsfundarsamþykkt um mikilvægi aðkomu þjóðarinnar hvað varðaði þessa spurningu. Vegna þess hve flókin staðan var, flokkslega, fyrir okkur var mikilvægt að varða hverja ákvörðun í því máli flokkslegum samþykktum og það var gert. Flokksráð kom því að öllum ákvörðunum í þessu máli. Virðulegi forseti. Ég velti fyrir mér hvort ekki hefði verið bragur á því ef það hefði verið gert að því er varðar þingsályktunartillögu hæstv. utanríkisráðherra núna, sem er tillaga um slit, að sú tillaga hefði verið bökkuð upp af flokksstofnunum og grasrót Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Það mætti segja mér að framvindan hefði þá orðið önnur  Mig langar líka að nefna, vegna þess að hv. þingmaður segir að við eigum að tala skýrt um það hver spurningin eigi að vera, að þarna verðum við að hafa kjark til að rökræða. Ég vænti þess að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, sem er orðinn holdgervingur friðarins í þingsölum vegna þess að hann leiddi náttúruverndarlög í sáttafarveg, skilji að við þurfum að hafa þolgæði til að hlusta eftir ólíkum sjónarmiðum eins og gert var í þeirri nefnd og leiða þau til lykta í einhverjum þeim farvegi að við færum spurninguna með víðtækum, skynsamlegum og yfirveguðum hætti til þjóðarinnar, þar sem hún á heima.

Virðulegur forseti. Síðasti ræðumaður gat þess hve mikilvægt er að hlýða á ólík sjónarmið. Hér eru sjónarmið sem alls ekki koma fram í umræðunni og ég ítreka þá spurningu hvar hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins eru, þau Bjarni Benediktsson, Hanna Birna Kristjánsdóttir, Illugi Gunnarsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir og Kristján Þór Júlíusson. Öll lofuðu þau kjósendum afdráttarlaust hlutum í því máli sem hér er til umfjöllunar. Þetta er stærsta tillaga sem þessir hæstv. ráðherrar hafa nokkru sinni flutt á Alþingi Íslendinga, þjóðþinginu sjálfu. Þau eru fjarverandi alla umræðuna og enginn ráðherra Sjálfstæðisflokksins hefur haldið svo mikið sem eina ræðu við alla umræðuna til að skýra sjónarmið sín. Það er auðvitað algerlega óboðlegt og það væri mjög til að greiða fyrir þingstörfum ef hæstv. ráðherrar Sjálfstæðisflokksins mundu koma hingað og taka þátt í umræðunni og ekki síst ef þeir tækju undir 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sjónarmið sem kom fram hjá hv. þm. Helga Hjörvar. Ástæðan er sú að við erum búin að standa hér og ræða þessa tillögu í nokkra daga. Í gær var beðið ítrekað um að ráðherrar ríkisstjórnarinnar, og ekki síst Sjálfstæðisflokksins, kæmu og væru viðstaddir umræðuna, þótt ekki væri nema einn, bara einn. En það hefur enginn þeirra sést í þingsölum undir þessari umræðu þá daga sem eru liðnir af henni. Þetta er lítilsvirðing við þingið. Þetta er lítilsvirðing við þingmenn og þetta er lítilsvirðing við umræðuna. Menn geta ekki sagt við okkur að þetta eigi að útkljá í þingsal og í nefnd þegar þeir gera ekki svo lítið að láta sjá sig. Það er því ekki að undra að málið fari í hnút þegar þeir beinlínis neita að koma og ræða við okkur um það í þingsölum. Ég geri þá kröfu um að við verðum ekki látin hanga hér eins og í gær, upp á von og óvon um að þeir kæmu inn í umræðuna einhvern tímann, 

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem töluðu áður. Það olli mér pínulitlum vonbrigðum að ég heyrði ekki betur en það ætti sér stað umræða, sem var um það bil að verða mjög áhugaverð, við hv. þingmann stjórnarmeirihlutans, hv. þm. Höskuld Þórhallsson, sem vildi fara út í spurninguna: Hvernig á spurningin að vera sem við ætlum að spyrja þjóðina? Það er góð spurning sem við eigum að spyrja og tala um og ég nefni hana kannski í ræðu um þetta mál frekar en í ræðu um fundarstjórn forseta. En það voru vonbrigði að sjá engan hæstv. ráðherra á svæðinu til að ræða neitt slíkt. Það er eiginlega ekkert nýtt og frekar dæmigert fyrir þessa umræðu að um leið og eitthvað kemur inn sem er áhugavert og verulega þess virði að ræða og virðist vera merki um samræðu um einhvers konar grundvöll eru engir hæstv. ráðherrar í sal. Það er heldur hvimleitt.

Hæstv. forseti. Við ræðum stórmál. Við ræðum mál sem er þvert á yfirlýst kosningaloforð hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins. Ég fór upp undir liðnum um fundarstjórn í upphafi þingfundar í gær og óskaði eftir viðveru ráðherra Sjálfstæðisflokksins, enda er okkur nokkuð hugleikið hvernig þeir hafa getað skipt svo skjótt um skoðun og komið fram á þennan hátt við kjósendur sína. Hæstv. forseti sem þá sat á stóli sagði að hann skyldi gera þær ráðstafanir að þeir vissu af þeim óskum okkar. Það hefur ekki sést til þeirra nema í óundirbúnum fyrirspurnatímum, einhverra þeirra, en það virðist vera sem enginn þeirra ætli að láta svo lítið að útskýra þennan viðsnúning á afstöðu sinni þvert á þau loforð sem þeir veittu. Ég tek undir þá kröfu að hingað mæti hæstv. ráðherrar.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram og raunar held ég að fullt tilefni sé til þess einfaldlega að spyrja forseta: Af hverju eru þessir ráðherrar ekki hér? Af hverju er það þannig? Ég geri ráð fyrir að hæstv. forseti hafi gert þeim ljóst að nærveru þeirra væri óskað. Það eru verða hér ákveðnar vendingar í umræðu og urðu hér undir liðnum óundirbúnar fyrirspurnir í morgun og það er mikilvægt fyrir okkur að átta okkur á því hvert umræðan er að fara. Hæstv. heilbrigðisráðherra var nánast með pólitíska yfirlýsingu í ræðustól í morgun með tilvísun til afstöðu hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Það er þörf á því að við fáum tilfinningu fyrir því hvernig landið liggur pólitískt til að við sjáum í hvaða farveg tillögurnar eru líklegar til að fara inn í nefnd og hvernig umræðunni kemur til með að vinda fram. Ég spyr hæstv. forseta: Hvar eru ráðherrar Sjálfstæðisflokksins? Ef einhver skýring er á því af hverju þeir eru ekki hér þá mundi ég gjarnan vilja heyra hana.

Forseti vill tilkynna að hann hefur gert ráðstafanir til þess að ráðherrar séu látnir vita af þessum skilaboðum sem þingmenn bera.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þessa ósk. Það er sérstaklega mikilvægt á þessum stað í umræðunni að fá hæstv. ráðherra Sjálfstæðisflokksins hingað inn. Í óundirbúnum fyrirspurnum fyrr í morgun sagði hæstv. heilbrigðisráðherra eitthvað á þá leið að ekki væri enn búið að svíkja kosningaloforðin. Það gefur ákveðin fyrirheit um að eitthvað sé í gangi sem gæti leitt til góðra sátta, bæði við þing og þjóð. Ég veit að hæstv. forseti er mikill áhugamaður um að hér sé góð samvinna og gott andrúmsloft í þinginu. Ég vænti þess að hann beiti sér fyrir því að hæstv. heilbrigðisráðherra komi hingað, ásamt að minnsta kosti formanni Sjálfstæðisflokksins, og þeir fari betur yfir það með okkur. Það gæti leitt til þess að umræðan yrði jafnvel styttri ef hingað inn kæmi eitthvert útspil sem gefið var í skyn að væri í stöðunni í morgun.

Virðulegi forseti. Það kemur mér mjög á óvart að sjá virðingarleysið sem hæstv. ráðherrar sýna þinginu með því að vera ekki í salnum meðan við erum að reyna að komast að sameiginlegri niðurstöðu. Það virðist sem svo að þeir hafi ekki áhuga á að hlusta, að þeir hafi ekki áhuga á að heyra. Þar er pottur brotinn. Hver er tilgangurinn með þessu ef enginn er til að hlusta á það sem við erum að mæla? Mér finnst að hæstv. ráðherrar ættu að sýna okkur þá virðingu að vera hér og hlusta á það sem við höfum að segja.

Hæstv. forseti. Hér fer fram efnisleg umræða um þingsályktunartillöguna um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu, mál sem er borið upp af utanríkisráðherra sem hefur mestan partinn setið hér í salnum og hlýtt á umræðuna. Líkt og tíðkast í umræðum hér á Alþingi þá er það sá ráðherra sem ber ábyrgð á máli sem reynir að sitja eins og hægt er yfir umræðunum. Ég kannast ekki við að það hafi alltaf verið þannig síðan ég tók sæti á þingi að allir ráðherrar sitji hér til að hlýða á allar umræður í öllum málum, ég kannast ekki við það. En af því að menn tala um að þeir vilji greiða fyrir þingstörfum og séu tilbúnir að tala minna ef ákveðnir ráðherrar sitji í salnum vil ég einfaldlega benda á að þegar umræðunni lýkur fer málið í þingnefnd þar sem talað verður um það á þeim vettvangi sem ætlast er til að gert verði á milli umræðna í þinginu. Ég vil bara hvetja menn til að líta til þess. Hér liggur fyrir dagskrá þingsins með 28 málum þannig að ég held að við höfum alveg nóg að sýsla hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Þetta snýst kannski ekki um að allir ráðherrar sitji hér á bekk en að mínu viti er full ástæða til að gera kröfu um að formaður Sjálfstæðisflokksins sitji einhverja stund undir umræðunni. Það segi ég ekki síst vegna þess að í morgun voru gefnar yfirlýsingar, eins og hér hefur verið greint frá, og rifjaðar hafa verið upp yfirlýsingar sem gefnar voru í kosningabaráttunni, mjög afdráttarlausar. Ef einhver vending er að verða, sem er af hinu góða, eins og allt eins má túlka orð hæstv. heilbrigðisráðherra hér í morgun, ef vilji er til þess, þá getur það vísað í báðar áttir. En ég held að við tölum ekkert minna þó að þeir komi hér í sal, við óskum eftir nærveru þeirra til að skiptast á skoðunum við þá. Um það snýst málið. Það má þakka fyrir það að tveir þingmenn úr stjórnarliðinu hafa verið ágætlega duglegir við að taka þátt í andsvörum og umræðunni en það er sjálfsagt mál að ráðherrar, sem bera ábyrgð á ríkisstjórninni, sitji að einhverju leyti undir þessari umræðu og hægt er að óska eftir því að fundur sé stöðvaður, og var gert hér ekki alls fyrir löngu þegar ráðherra vantaði í sal.

Virðulegi forseti. Við þurfum kannski ekki alla hæstv. ríkisstjórn hingað inn til að ræða þetta en það væri ágætt að hafa alla vega einn hæstv. ráðherra hér. Það skiptir ekki öllu máli hvort það yrði hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. utanríkisráðherra með hliðsjón af því að önnur erfið umræðuefni eru í gangi, nefnilega makríldeilan og svona. En ef einhver hæstv. ráðherra væri á svæðinu væri það strax talsvert skárra. Þá væri maður alla vega ekki bara að blaðra út í vindinn sem er eiginlega það sem ég upplifi hér. Hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kom hér með spurningu um það hvernig orða ætti spurninguna til þjóðarinnar ef farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta er efnisleg spurning, þetta er góð spurning og nauðsynleg. Persónulega finnst mér hún einföld. Persónulega finnst mér ekkert mál að svara henni. En nú erum við í fundarstjórn forseta. Við erum ekki að ræða við hæstv. ráðherra, við erum ekki að ræða við hv. þingmenn. Við erum ekki að ræða málið vegna þess að þeir sem þurfa að vera hér, til að umræðan geti átt sér stað svo að gagn verði að, eru ekki á staðnum.

Virðulegi forseti. Ég kem öðru sinni upp undir þessum lið út af orðum hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur. Ég heyrði ekki betur en hv. þingmaður teldi þetta venjulegt mál af því að ekki væri algengt að hæstv. ráðherrar væru hér til að hlusta á öll mál o.s.frv. Þetta er stórkostlegt deilumál í samfélaginu. Það hafa 50 þúsund manns skrifað undir áskorun um að þeirri tillögu sem við erum að ræða verði vikið til hliðar og að þjóðin fái að segja til um hvernig verður farið með framhaldið. Í óundirbúnum fyrirspurnatíma í morgun gefur hæstv. heilbrigðisráðherra í skyn að það sé eitthvað í spilunum. Er þá óeðlilegt að við sem erum í þessari umræðu og erum að undirbúa okkur fyrir næstu ræður viljum kalla hingað inn ráðherra til að fá þá til að skýra mál sitt og taka þátt í umræðunni og hlusta á hv. þingmenn?

Herra forseti. Ég tek undir það með öðrum þingmönnum að tími sé kominn til að stjórnarliðar fylli hér sali. Ég sé að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er kominn í hliðarsal og hann hefur eflaust margt til málanna að leggja. Það hefði verið gott að stjórnarliðar sem hafa mikla sannfæringu fyrir því að slíta beri þessum viðræðum hér og nú og hafa kallað yfir sig óánægju þjóðarinnar yfir að fá ekki lýðræðislega aðkomu að málinu taki umræðuna við okkur hér inni. Ef þetta er svo brýnt mál, manni skilst að þannig sé forgangsraðað að þetta mál er sett í forgang fram yfir önnur brýn mál sem ríkisstjórnin vill koma fram með fyrir vorið, hljóta menn að hafa áhuga á að fylgja því eftir í rökræðunni hér og nú. Þess vegna geri ég kröfu um að ekki aðeins ráðherrar heldur allir stjórnarliðar með tölu komi 

Virðulegi forseti. Það var ekki ætlunin að fara í umræður um þetta hér en fyrst upp á það er boðið þakka ég hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir það. Ég virði að hún skuli koma hingað og verja ráðherra sína, það er ágætlega gert, en þetta er ekki eins og hvert annað mál. Safnast hafa 50 þúsund undirskriftir, allir ráðherrarnir hafa tjáð sig um málið, meira og minna, í aðdraganda kosninga og sagt ákveðna hluti sem er verið að svíkja og þeir hafa ekki manndóm í sér til að koma síðan og ræða málið við okkur þingmenn. Það finnst mér alveg með ólíkindum. Það sem við óskum eftir er að þeir komi hingað sem þingmenn og ræði málið við okkur. Þeir svara fyrir málið í fjölmiðlum, gefa ádrátt um að mögulega verði gerðir einhverjir samningar, mögulega verði gerðar breytingar á málinu, taka undir að einhver málamiðlunartillaga sé góð o.s.frv., en þeir gera það ekki hér við okkur þingmenn. Þeir telja að það sé þeirra staður að gera það einhvers staðar í fjölmiðlum úti í bæ. 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé svolítið mikið í lagt að kalla það virðingarleysi að vera ekki við þessa umræðu þar sem fjórir hæstv. ráðherrar sjálfstæðismanna sátu fyrir svörum í þinginu fyrir nokkrum klukkustundum síðan. Þar höfðu þingmenn allir færi á því að beina fyrirspurnum til ráðherranna fjögurra, hinna fjögurra ráðherra sjálfstæðismanna sem sátu hér í morgun. Ég hvet menn einfaldlega til þess að slaka - afsakið, það má víst ekki nota það orð - til þess að beina umræðunni að málefninu sjálfu. Ég bíð spennt eftir því að heyra þær ræður sem eru á dagskrá, það er fullt af þingmönnum á mælendaskrá sem ætla að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég hvet menn til að halda umræðunni áfram.

Herra forseti. Ekki stóð á áhuga þingmanna og núverandi hæstvirtra ráðherra Sjálfstæðisflokksins að segja kjósendum hug sinn fyrir kosningar. Nú erum við með mál á dagskrá sem er algerlega þvert á þá stefnu sem þeir boðuðu. Af þeim sökum er eðlilegt að ætlast til þess að þeir séu viðstaddir við umræður hér með tilliti til þess sérstaklega að við erum stór hópur þingmanna í minni hluta sem viljum ekki að þetta mál fái afgreiðslu nefndar af því að við teljum það ekki eiga erindi þangað. Síðan vil ég segja um óundirbúinn fyrirspurnatíma að hann er til þess ætlaður að þingmenn geti sinnt eftirlitshlutverki sínu með framkvæmdarvaldinu en ekki til að ræða þau mál sem eru á dagskrá síðar í þinginu þann daginn. Ef það er einhver nýlunda  
            

Forseti ítrekar að hann hefur beðið um að ráðherrum verði send skilaboð um það sem hér hefur verið rætt.

Virðulegur forseti. Maður fær í rauninni mjög stuttan tíma til að ræða svona umfangsmikið mál. Þetta er þingsályktunartillaga og ég er þegar búinn að flytja fyrri ræðu mína, sem var í tíu mínútur, og nú fæ ég fimm mínútur til að tala um þetta umsvifamikla mál. Það sem vekur athygli mína og maður þarf að minna sig á í þessari umræðu er í raun og veru hversu furðuleg hún er. Við erum ekki á þessum tímapunkti að ræða hvort við eigum að ganga í ESB eða ekki. Við erum ekki komin svo langt. Við erum að ræða hvort við eigum að ræða það hvort við eigum að fara inn í ESB og hvort við eigum að spyrja þjóðina hvort hún vilji komast að niðurstöðu um það hvort við viljum fara inn í ESB. Við erum ekki komin lengra en þetta. Ég held að þetta sé einsdæmi. Við köllum okkur þroskað lýðræðisríki. 28 lýðræðisríki í Evrópu hafa farið í gegnum þetta ferli, farið í samningaviðræður, lokið samningaviðræðum, náð ásættanlegum samningum sem báðir viðsemjendur kunna við og geta sætt sig við og farið síðan í þjóðaratkvæðagreiðslu um samninginn. Svona samningur hefur verið felldur. Það gerðist í Noregi. Yfirleitt hefur hann verið samþykktur. Það hefur oft gerst, eins og í Eystrasaltslöndunum, að samningurinn hafi breytt viðhorfi til ESB-aðildar vegna þess að samningurinn er svo rosalega stór og mikilvæg breyta í þessari ákvarðanatöku, það hlýtur að vera augljóst. En af hverju getum við þetta ekki, þetta aldagamla lýðræðissamfélag? Okkur hefur verið um megn að fara í gegnum þetta ferli. Við erum fyrst ríkja í Evrópu að spá í það að slíta viðræðum. Það yrði einsdæmi. Ég rakti það í fyrri ræðu minni hversu margar ástæður hafa verið gefnar í þessu ferli fyrir því að slíta viðræðum og hversu illa þær hafa staðist. Meira að segja í undanfarinni viku voru nefndar nýjar ástæður sem eru ekki einu sinni í greinargerðinni með tillögu utanríkisráðherra. Það er ástæðan um að ESB vilji fá svar, vilji annars slíta viðræðum. Það er ekki einu sinni í greinargerðinni. Það eru alltaf að koma nýjar og nýjar ástæður sem eru síðan hraktar. Af hverju er þessi ákafi? Af hverju getum við ekki klárað þessar viðræður? Nú ætla ég að reyna að setja mig í spor þeirra sem eru andsnúnir aðild að ESB. Ég sé alveg rök fyrir því að vera andsnúinn aðild að ESB, en ég get ekki skilið ákafann. Af hverju að hætta við umræðurnar? Af hverju á ekki að leiða málið til lykta? Af hverju á ekki að bera þá virðingu fyrir lýðræðinu, fyrir öðrum og sjónarmiðum annarra að fá að sjá allar staðreyndir? Það eina sem getur útskýrt ákefðina fyrir því að slíta viðræðum í mínum huga eru hagsmunir, peningalegir hagsmunir. Það er það sem ég held að við séum að glíma við hérna. Það er einfaldlega þannig að það eru aðilar í íslensku samfélagi sem njóta góðs af ástandinu eins og það er. Aðilum sem stunda útflutning finnst það auðsjáanlega gott að fá tekjur í evrum og borga laun í krónum. Það er mjög gott, það skapar mikinn hagnað og nú vilja þeir jafnvel lækka gengi krónunnar enn meira. Aðilar sem búa við ofvernd í matvælaiðnaði, búa við samkeppnisleysi, fullkomið samkeppnisleysi, vilja hafa það þannig áfram. Mín kenning er sú að þessir aðilar drífi þessa ákefð áfram. Um það snýst umræðan núna. Við skulum átta okkur á því að ef þessir aðila væru ekki á bak við þessa umræðu þá mundum við bara klára þetta mál, þá mundum við einfaldlega ganga í málið eins og þroskað lýðræðissamfélag gerir og 28 ríki hafa gert, klára samningana, sjá hvað er í þeim. Er hag okkar betur borgið? Fáum við sérlausn í sjávarútvegi eins og við viljum? Sjáum við í samningi möguleika fyrir komandi kynslóðir að rækta hæfileika sína? Sjáum við í samningnum möguleika fyrir okkur að leysa vandamál í íslensku efnahagslífi tengda gjaldmiðlum? Svör við þessu sjáum við ef við klárum samningana. Ástæðan fyrir því að við klárum ekki samningana og viljum slíta viðræðum, ef einhverjir vilja slíta þeim, eru peningalegir hagsmunir. Það er gömul saga og ný á Íslandi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu og ég held að hann hafi hitt naglann á höfuðið. Við erum að fjalla um peningalega hagsmuni þröngra sérhagsmunahópa. Erum við að tala um hagsmuni sjávarútvegsins í heild sinni? Er eitthvað sem gefur í skyn að honum sé ógnað af því að ljúka aðildarviðræðunum? Er ekki Samherji evrópskt fyrirtæki? Gera þessi fyrirtæki ekki upp í evrum? Erum við að ógna íslensku sauðkindinni með því að ljúka aðildarviðræðunum við Evrópusambandið? Trúir einhver því að íslenskur sauðfjárbúskapur muni lenda í einhverjum vandræðum? Ég hef engar áhyggjur af því. Erum við að ógna hagsmunum íslenskra neytenda með því að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Erum við að ógna hagsmunum í náttúruvernd og loftslagsmálum með því að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið? Erum við að ógna efnahagslegum hagsmunum Íslands með því að kanna möguleikana á því að taka upp stöðugri gjaldmiðil fyrir okkar litla og opna hagkerfi? Ég væri tilbúin til að hitta þá manneskju eða fá hingað í ræðustól þann þingmann sem væri tilbúinn til að telja okkur trú um það og færa rök fyrir því að einhverjum almennum hagsmunum sé ógnað með því að ljúka aðildarviðræðunum. Mér fannst mjög athyglisvert og ég er ánægð með að hv. þingmaður hafi einmitt komið inn á þessa þröngu peningalegu hagsmuni og mundi vilja heyra aðeins nánari útlistun þingmannsins á því.

Virðulegur forseti. Íslendingar hafa til að mynda alltaf þurft að kljást við verslunareinokun. Það er bara saga Íslendinga í gegnum árhundruðin. Ég held að það sé til dæmis verslunareinokun í landbúnaði sem við erum að etja við núna. Það liggur einfaldlega fyrir að við mundum fá tollfrelsi á innfluttum landbúnaðarvörum ef við gengjum í Evrópusambandið. Reyndar rekur skýrsla Hagfræðistofnunar það ágætlega að okkur væri algerlega í sjálfsvald sett að gera landbúnaðinum sjálfum - við gætum bætt honum það með styrkveitingum en einokunin í verslun með landbúnaðarvörur mundi líða undir lok. Þeir sem njóta góðs af samkeppnisleysi í íslenskum landbúnaði núna eru ekki áhugasamir um að ganga í Evrópusambandið. Mér finnst afskaplega mikilvægt að neytendur, almenningur, fari að sjá umræðuna í þessu ljósi. Síðan eru það þeir sem selja fiskinn í erlendum gjaldmiðli og fá tekjur í evrum. Þetta er einnig gömul saga og ný í íslensku efnahagslífi. Og þeir borga í krónum. Þeir njóta góðs af því, sérstaklega ef hægt er að stjórna genginu, sem er að verða hægt, dálítið mikið, í íslensku samfélagi aftur. Þeir njóta góðs af því að Íslendingar fari ekki að taka upp stöðugan gjaldmiðil, sem mundi nýtast heimilum og öðrum atvinnugreinum mjög vel, vegna þess að að mörgu leyti er krónan, eins og við höfum umgengist hana, sérsniðin fyrir sérhagsmuni í sjávarútvegi. Mér finnst afskaplega mikilvægt að almenningur átti sig á því.

Herra forseti. Það vill loða við í umræðunni að við sem aðhyllumst það að ljúka aðildarsamningum séum með einhvern glampa í augum og gerum okkur ekki grein fyrir því og teljum að allt verði svo gott við það að ganga í Evrópusambandið. Nú vill þannig til að ég bý í þessu landi. Ég finn fyrir djúpri ættjarðarást. Ég vil allra síst skaða grundvallaratvinnugreinar landsins en mig langar til að kanna hvort við gætum ekki bætt umhverfið sem við búum í, hvort við gætum ekki búið við stöðugri gjaldmiðil. En ég ætla ekki að draga dul á það, virðulegi forseti, að ég tel líka ágætt að losa Ísland undan oki ákveðinna sérhagsmuna. Ég held að við ættum kannski að fara að taka umræðu enn frekar í þá átt varðandi Evrópusambandið hvaða hagsmunir 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alger lykilspurning vegna þess að við erum að upplifa það sem verulega einstakt að við séum hér í mikilli ákefð að ræða það að slíta viðræðum við Evrópusambandið. Það er einsdæmi og ef það er einsdæmi þá verður maður að hugsa: Af hverju? Af hverju er það? Af hverju er þetta drifið svona áfram í miklum asa? Ég sé þrönga peningalega hagsmuni fyrir því. Ef vel er á spilum haldið og við gengjum í Evrópusambandið með góðum samningi mundi það auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi, ég held það. Það var rakið ágætlega í skýrslu Seðlabankans fyrir ári síðan hvernig það getur gerst. Það hentar öðrum atvinnugreinum betur. Núverandi ástand hentar sumum betur. Við verðum að kunna í þessu að ræða hvar breiðu hagsmunirnir liggja gegn hinum þröngu. Mér finnst málsvarar hinna þröngu hagsmuna einhvern veginn ekki þola dagsljósið í þessari umræðu. Þeir koma ekki fram.

Herra forseti. Mér finnst að í þessari umræðu allri séu stjórnarliðar og ráðherrar farnir að vera frekar órólegir vegna þess að þeir sjá að samkvæmt skoðanakönnunum vilja æ fleiri ljúka þessum viðræðum og fá að sjá hvað er í boði, menn eru miklu nær þeirri línu en þeir voru áður. Mig undrar því ekki að ráðherrar séu farnir að gefa út ýmsar yfirlýsingar um að tillaga þeirra muni breytast og verði endurskoðuð. Mig langar að heyra viðhorf hv. þingmanns sem talsmanns þess að við skoðum hvað er í boði og er fylgjandi því að ganga í Evrópusambandið, hvort hann sé ekki bara býsna glaður því að nú hefur þjóðin færst miklu nær hans flokki. Samfylkingin hefur kannski ekki fengið mikið „backup“ í skoðanakönnunum, en það hefur flokkur hv. þingmanns fengið. Ég ráðlegg stjórnarliðum í þeim efnum ef þeir vilja halda einhverju af sínu fólki að ræða þetta á þeim nótum að ekki sé allt gull sem glóir í Evrópusambandinu. Ég er líka mjög andsnúin öllum sérhagsmunum og gef lítið fyrir slíkt á Íslandi og annars staðar. En telur hv. þingmaður að ef við göngum í Evrópusambandið séum við laus við alla sérhagsmuni? Eru ekki sérhagsmunir grasserandi alls staðar í Evrópusambandinu, bara eins og við þurfum að búa við hér gagnvart ýmsum aðilum? Mér finnst menn oft tala - hvað á ég að segja, ekki kannski í einfeldni en með einhvern glampa í augum í þessu máli, að það verði bara þvílík himnasæla hér ef við göngum í Evrópusambandið.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi fylgi Bjartrar framtíðar. Samkvæmt könnun er hann næststærsti flokkur á Íslandi og það er ánægjulegt.

Þið þurfið ekkert að hafa fyrir því.

Við bara höldum okkar striki og reynum að tala af skynsemi. Mér finnst þetta frámunalega vitlaus leiðangur af hálfu ríkisstjórnarinnar og ég var að reyna að útskýra í ræðu minni í hvaða ljósi ég sé þann leiðangur, hvað útskýrir í mínum huga ákafann; það eru tilteknir sérhagsmunir. Ég hef aldrei talið og tel ekki að Evrópusambandið sé einhvers konar ávísun á himnasælu eða þar sé allt gull sem glóir eða hvernig það er orðað eða til sé einhver töfralausn. Við tölum um almannahagsmuni og sérhagsmuni, sérhagsmunir eru auðvitað út um allt, allir hafa sérhagsmuni að sjálfsögðu. Við útilokum þá ekki en eiga þeir að ráða pólitískri ákvarðanatöku? Upp að hvaða marki eiga þeir að ráða? Það skiptir máli hvaða kringumstæður við búum til. Það er algert leiðarminni í Evrópusambandshugsjóninni að búa til sameiginlegan grundvöll fyrir ólíka hagsmuni, fyrir ólíka einstaklinga, fyrir ólík fyrirtæki, fyrir ólíkar þjóðir til að blómstra. Hugmyndafræðin gengur m.a. út á það að maður minnkar áhrif þjóðríkja og eykur áhrif einstaklinga og samtaka þeirra á sameiginlegum grundvelli sem heitir opinn markaður. Við höfum hins vegar skapað þær kringumstæður á Íslandi að hér er efnahagslíf með sveiflukenndri krónu sem hefur mestmegnis verið hægt að stjórna undanfarna áratugi og krónunni hefur verið að mestu verið stjórnað í þágu tiltekins útflutningsatvinnuvegar með ákveðnum röksemdum en í þágu sjávarútvegs. Í því hafa fjármunir verið teknir frá almenningi, það hefur skapað verðbólgu, það hefur hækkað vexti og það hefur hækkað verð á neysluvörum. 

Herra forseti. Varðandi gjaldmiðilinn okkar þá langar mig að heyra aðeins svör hv. þingmanns varðandi það hvernig hann telur að gjaldmiðillinn hafi þá, eins aumur og hann er talinn vera, hjálpað okkur við að komast út úr kreppunni.  Við Vinstri græn höfum lagt fram tillögu um að gert verði hlé á þessum viðræðum og þjóðaratkvæðagreiðsla verði haldin um framhald viðræðna á kjörtímabilinu. Við teljum þetta vera viðræðugrundvöll fyrir sátt í málinu. Telur hv. þingmaður að hægt sé að ræða framhaldið út frá þessari tillögu? Einhvers staðar verða menn að mætast ef menn ætla að reyna að leysa þetta með einhverjum hætti. Ég vil gjarnan heyra viðhorf hv. þingmanns varðandi það.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi sáttina og framhald málsins hér. Já, við í þingflokki Bjartrar framtíðar höfum lýst því yfir að við teljum að það ætti að vera hægt að ná sáttum í þessu máli. Við höfum jafnframt sagt að stefna okkar er alveg skýr í þessu. Við viljum einfaldlega klára samninginn og að þjóðin kjósi síðan um samninginn. En að því sögðu viljum við líka horfast í augu við að það eru aðrar skoðanir hér og við teljum að það sé til mikils að vinna að reyna að finna einhverja sátt og einhvern lýðræðislegan og uppbyggilegan farveg fyrir þetta erfiða deilumál. En varðandi síðan spurningar um gjaldmiðilinn: Hvernig tókst gjaldmiðlinum að bjarga okkur frá hörmungum 

Hæstv. forseti. Ég hafði hlakkað mjög til að hlýða á hv. þingmann, eins og kom fram í orðum mínum undir liðnum um fundarstjórn forseta áðan, en ég verð að segja að ég varð svolítið hissa þegar ég heyrði nálgun hv. þingmanns. Björt framtíð hefur að mínu mati reynt að marka sér sess sem flokkur nýrra tíma, ætlað sér að vera með öðruvísi umræðu en gamla pólitíkin. Þess vegna kom mér á óvart að ræða hv. þingmanns snerist í megindráttum um samsæriskenningu. Eru hv. þingmaður og Björt framtíð einfaldlega gamaldags samsæriskenningapólitíkusar? Ég var hissa af því að ég hélt að það væri ekki þannig. Við höfum ólíkar skoðanir á hlutunum og við eigum að takast málefnalega á um efni málsins. Hér hefur verið talað mikið um að reyna að finna sátt, það hefur verið talað um að eiga lýðræðislega umræðu og þess vegna frábið ég mér þá umræðu af hálfu hv. þingmanns að við séum að sinna einhverjum samsæriskenningabeiðnum utan úr samfélaginu. Það er einfaldlega rangt og hefur komið fram í umræðunni og ekki síst í máli hæstv. utanríkisráðherra. Við höfum auðvitað ólíka sýn á málið. Ég hef þá sannfæringu að rétt sé að slíta viðræðunum við Evrópusambandið. Ég hef haft þá skoðun mjög lengi. Ég hef haft þá skoðun frá því að fyrrverandi ríkisstjórn með stuðningi hv. þingmanns fór í þá vegferð á röngum og mjög veikum forsendum. Það er mín skoðun og ég byggi hana á mínu mati, heildarmati á því hvernig við komum best til móts við hagsmuni íslenskrar þjóðar. Það er mat mitt að við eigum hvorki að eyða tíma né peningum Íslands í að halda áfram þessu ferli. Fyrrverandi ríkisstjórn hafði tæp fjögur ár til að klára þessa samninga, að minnsta kosti hálf ríkisstjórnin hafði sannfæringu fyrir því á þeim tíma að rétt væri að ganga í Evrópusambandið, en hún náði hins vegar ekki að klára verkefnið.

Virðulegi forseti. Mér þykir leiðinlegt að hafa valdið hv. þingmanni vonbrigðum með ræðu minni. Það er hluti af nýrri pólitík, að mínu mati, að reyna að þoka Íslandi áfram inn í nýja og betri tíma og það er hluti af nýrri pólitík að reyna að tala hispurslaust og reyna að segja hvernig maður sér málin, hvernig þau líta út fyrir manni. Svo geta aðrir séð málin öðruvísi en ég held að það sé hlutverk okkar í þessum þingsal að reyna að segja hvernig málin líta út og reyna að færa rök fyrir skoðunum okkar. Útgangspunkturinn í minni ræðu var að reyna að skilja af hverju við erum eina þjóðin af þessum 28 lýðræðisríkjum sem hafa gengið inn í Evrópusambandið sem eigum svona rosalega erfitt með það að ræða einfaldlega þessa spurningu og taka upplýsta ákvörðun í málinu. Við erum að hugsa um að slíta viðræðum og vera fyrsta þjóðin sem gerir það. Það þýðir í mínum huga að við erum þjóð sem viljum ekki sjá samning. Við viljum ekkert með hann hafa ef við ákveðum að slíta viðræðum. Það er ótrúlega mögnuð afstaða og ég er að reyna að skilja hana. Ég sagði að ef ég setti mig í spor þeirra sem eru á móti ESB-aðild - sem ég skil, ég skil alveg þá sem eru á móti aðild - en ég skil ekki ákafann í að slíta viðræðum af þeirra hálfu. Ég varpaði fram kenningu og ég stend við hana. Það eru aðilar sem njóta góðs af núverandi ástandi efnahagsmála, t.d. af því sem er kallað sveigjanleg króna. Það eru aðilar sem njóta góðs af ofvernd í matvælaiðnaði sem þyrfti að láta undan ef við gengjum í ESB. Er það svo langsótt kenning að ákafinn, að löngunin til að slíta þessum viðræðum, til að sjá ekki samning, sé 

Hæstv. forseti. Nú er það svo að skipt hefur verið um ríkisstjórn. Í ríkisstjórn sitja nú og styðja hana á þinginu flokkar sem hafa þá skoðun að hagsmunum Íslands sé best borgið utan Evrópusambandsins. Það er breyting frá því á síðasta kjörtímabili. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji sig ekki, sem aðili að þeirri tillögu sem var samþykkt á síðasta þingi, bera einhverja ábyrgð á því í hvaða farveg þetta mál hefur farið, hvernig haldið var á því á síðasta kjörtímabili. Hvers vegna náðu menn ekki að klára samninginn á þeim mikla tíma sem þeir höfðu til umráða? Telur hv. þingmaður sig ekki bera neina ábyrgð á því að það klúðraðist? Ber hann ekki ábyrgð gagnvart sínu fólki sem studdi hann þá, að hafa ekki haldið betur utan um, hvað á maður að segja, að hafa ekki ýtt betur á þáverandi stjórnvöld til að reyna að koma þessu baráttumáli sínu í höfn? Tíminn var til staðar fyrir fyrrverandi ríkisstjórn, ríkisstjórn sem a.m.k. að hálfu leyti vildi ganga í Evrópusambandið. Hann var ekki nýttur betur en þetta.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi finnst mér það ekki eiga að snúast um skoðun hvort hag Íslands sé betur borgið utan Evrópusambandsins eða ekki, mér finnst það eiga að vera mat, mér finnst það eiga að vera greining. Mér finnst að það eigi að byggja á upplýsingum.  Um gang viðræðnanna á síðasta kjörtímabili - mér fannst viðræðurnar ganga vel. Mér finnst það ágætlega rakið í skýrslu Hagfræðistofnunar að verulegur árangur náðist og hefur náðst í landbúnaðarmálum. Ég held að það verði erfitt