Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. nr. 54 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um verndun fiskstofna við strendur Íslands. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að taka nú þegar til rækilegrar athugunar í samráði við Fiskifélag Íslands og fiskideild atvinnudeildar háskólans, hvort eigi sé nauðsynlegt til veradar fiskstofnum við strendur landsins að banna ýsuveiðar með herpinót á helztu uppeldisstöð þess nytjafisks og sömuleiðis smásíldarveiði á grunnmiðum og inni í fjarðarbotnum. Skal undinn bráður bugur að athugun þeirri, sem að framan greinir, svo að eigi þurfi að dragast lengi, að reistar verði skorður við þeirri hættu, sem allar líkur benda til að stafað geti af þessum veiðiaðferðum. Svo sem fram kemur í till. þessari, er hér sérstaklega vakin athygli á nauðsyn þess, að bannaðar verði ýsuveiðar með herpinót á helztu uppeldisstöðvum þess nytjafisks og sömuleiðis smásíldarveiði á grunnmiðum og inni í fjarðarbotnum. Vegna þeirrar sérstöðu, sem Íslendingum er sköpuð með því, hve þjóðin er fiskveiðunum háð, er þeim öllum öðrum fremur nauðsynlegt að vera vel á verði og fylgjast með því, sem er að gerast á miðunum við strendur landsins. Sízt af öllu mega þeir með fyrirhyggjuleysi flana að því að beita þeim veiðiaðferðum sem skefjalausast tortíma uppfæðingnum á fyrsta aldursskeiði. Tilefni þessarar þáltill. er einmitt slíkur verknaður, sem hér hefur átt sér stað. Um annan fiskstofninn, smásíldina, hefur þetta viðgengizt um allmörg undanfarin ár. En ýsuveiðar með herpinót hygg ég að hafi fyrst hafizt hér í Faxaflóa snemma á s.l. vori. Varðandi smásíldina má segja, að það sé nokkur afsökun, að litill hluti af því magni, sem veiðist, hefur verið nýttur til iðnaðar, þ.e. til niðursuðu eða niðurlagningar í dósir. En að það réttlæti, að margir bátar stundi þessa rányrkju árlega, svo sem dæmi eru til, fær hvergi staðizt. Sú nýja tækni, sem nú er fyrir hendi, að unnt er að þýða upp frystar sjávarafurðir með sérstökum tækjum, þannig að fiskurinn verður á ný sem ferskur að bragði til, ætti í þessu sambandi að geta tryggt nægar birgðir af smásíld til iðnaðar, án þess að um leið þurfi að koma til þess, að smásíldarkræðunni sé ausið upp jafngegndarlaust og verið hefur. Þá hefur nokkuð verið að því gert að stunda smáufsaveiðar með herpinót inni á höfnum og í öðru landvari, þar sem þessi uppfæðingur leitar skjóls að vetrinum. Eru slíkar veiðar vægast sagt varhugaverðar, og vil ég einnig í þessu sambandi vekja athygli á því máli og tel, að það eigi einnig að reisa hér skorður við. Á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, sem nú stendur yfir, kom mál þetta nokkuð til umræðna, og gerði fundurinn um þetta sérstaka ályktun, sem ég vildi leyfa mér að lesa, með leyfi forseta. Ályktunin hljóðar svo: „Aðalfundur L.Í.Ú., haldinn í Reykjavík 9.11. nóv. 1961, skorar á sjútvmrn. að láta nú þegar fram fara ýtarlegar rannsóknir í sambandi við ofveiði á smásíld, smáufsa og smáýsu. Enn fremur fari fram rannsókn á, hvort hætta geti stafað af ofveiði síldar á hrygningartímabilum hennar: Það er öllum hugsandi mönnum orðið hið mesta áhyggjuefni, hvernig veiðar eru stundaðar hér við strendur landsins með slíkum rányrkjutækjum eins og hér hefur verið vikið að. Till. þessi er flutt með það fyrir augum, að látin verði fram fara nú þegar gagnger athugun á þeim rányrkjuveiðiaðferðum, sem ég hef hér minnzt á, í því skyni, að það ýti undir og flýti fyrir því, að fyrir slíkar veiðar verði tekið. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið að þessu sinni, en legg til, að umr. verði frestað og málinu verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Í sambandi við mál þetta vil ég leyfa mér að minna á, að á síðasta Alþingi flutti ég ásamt hv. 5. landsk. þm. till. til þál. um rannsókn á magni smásíldar hér við land. En till. hljóðaði á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta rannsaka eftir föngum magn smásíldar hér við land og hversu mikið megi af henni veiða án þess að rýra heildarafrakstur íslenzku síldarstofnanna. Jafnframt verði athugað, á hvaða stöðum og hvaða árstímum sé unnt að hagnýta smásíldina til niðursuðu. Till. var samþykkt og afgreidd sem ályktun Alþingis. Atvmrn. fól síðan með bréfi 10. apríl Fiskifélaginu að gera athuganir á því, hvernig ætti að framkvæma þessa þáltill. Jakob Jakobssyni fiskifræðingi mun hafa verið falið að gera þessa athugun, og hann skilaði allýtarlegri grg. til atvmrn. í niðurstöðu athugunar hans kemur eftirfarandi fram: Smásíldarmagnið verði kannað með bergmálsmælingum og veiðitilraunum með herpinót og nótum, ef þurfa þykir. Jafnframt verði gerðar undirstöðuathuganir á lífsskilyrðum síldarinnar, t.d. hita- og átumælingar. Tekin verði sýnishorn til rannsókna á aldri, stærð, fitu o.fl. Framkvæmdar verði smásíldarmerkingar til athugunar á síldargöngum. Af framansögðu er ljóst, að til rannsókna þessara þarf bát útbúinn góðum fiskileitartækjum og smásíldarnót ásamt öðrum ranasóknartækjum, er fiskideild hefur til umráða. Mun leiga slíks báts með öllum kostnaði varlega áætluð um 300 þús. kr. í sex vikur, auk nótakostnaðar, og er nauðsynlegt að athuga, hvort ekki er hagkvæmt að kaupa eða láta gera hentuga smásíldarnót, sem unnt yrði svo að nota til slíkra rannsókna á komandi ári. - Í áliti Jakobs Jakobssonar eru gerðar ýtarlegar tillögur um það, hvernig þessi athugun eigi fram að fara. Þessi till. var samþ., eftir að fjárlög voru afgreidd, svo að fé var ekki fyrir hendi til þess að láta athugunina fara fram. Ég vil nú eindregið vænta þess, að við afgreiðslu næsta árs fjárlaga verði tekin upp rífleg fjárveiting, ekki innan við 300 þús. kr., sem tryggi það þá, að þessi þýðingarmikla athugun á smásíldarstofninum geti farið fram nú þegar á næsta sumri.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 45 að flytja till. til þál. þess efnis, að framkvæmd verði athugun á því, hversu framkvæma megi verðtryggingu lífeyris, eins og nánari grein er gerð fyrir í grg. minni fyrir þáltill. og ég mun nú rekja nokkru nánar. Það mun tæplega vera nokkur ágreiningur um það, að skortur á lánsfé til ýmiss konar framkvæmda og atvinnurekstrar er eitthvert erfiðasta efnahagsvandamál okkar Íslendinga. Á undanförnum þingum hefur jafnan komið fram fjöldi tillagna frá ýmsum hv. þingmönnum um aukin lán til einstakra atvinnugreina, og á þessu þingi eru nokkrar tillögur þess efnis þegar komnar fram og munu verða fleiri, áður en þingi lýkur. Það er fjarri mér að ætla, að tillöguflutningur þessi sé sprottinn af nokkurs konar tilhneigingu til sýndarmennsku. Þvert á móti á hann rót sína að rekja til þrýstings frá umbjóðendum hv. þingmanna, en sá þrýstingur stafar aftur af þörf atvinnuveganna fyrir aukið lánsfé. Það ætti líka að gefa auga leið, að hin eina raunhæfa lausn á fjármagnsskorti atvinnuveganna er aukning þess fjármagns, sem til ráðstöfunar er. Það er augljóst, að þetta á við, þegar litið er á atvinnuvegina sem heild, og jafnvel hvað snertir lánsfjárþörf einstakra atvinnugreina verða því mjög þröng takmörk sett, hversu hana má leysa, ef það á að verða á kostnað annarra atvinnuvega, sem einnig skortir lánsfé. En hvaða möguleikar eru þá fyrir hendi í þessu efni? Hvaðan kemur það fjármagn, sem til ráðstöfunar er til fullnægingar lánsfjárþörf atvinnuveganna? Jú, það á sér tvær uppsprettur. Önnur er fjármagnsmyndunin innanlands. Hin er erlendar lántökur. Þrátt fyrir það, að við höfum s.l. áratug tekið allmikil erlend lán og sennilega meira en góðu hófi gegnir, hefur þó þáttur hins erlenda fjármagns í þeirri fjárfestingu, sem hér hefur átt sér stað, ávallt verið miklu minni en hinn innlendi þáttur. Ég tók eftir því, að hv. 1. þm. Austf. (EystJ) upplýsti við 1. umr. fjárlaganna, að hlutdeild erlends fjármagns í fjárfestingunni árin 1956–58 hefði verið 7–12%, en ef miðað væri við allt tímabilið 1950–58, mundi þetta nema 12%, og held ég, að rétt sé með þessar tölur farið hjá mér. Sennilega er þó ekki í þessum tölum tekið tillit til rangskráningar gengisins á þessum tíma. En jafnvel þótt tölurnar væru allt að því tvöfaldaðar með tilliti til þess, er auðsætt, að jafnvel þó að miðað sé við ár, þegar um verulegar erlendar lántökur hefur verið að ræða, er þáttur þeirra í fjárfestingunni langtum minni en hinnar innlendu fjármagnsmyndunar. Það er og vitað, að greiðslubyrðin gagnvart útlöndum, þ.e. sá hluti gjaldeyristeknanna, sem fer til greiðslu vaxta og afborgana af lánum, verður næstu árin meiri hér á landi en í nokkru öðru landi Evrópu, e.t.v. að einu undanskildu, og þessi greiðslubyrði er miklu þyngri en talið hefur verið samrýmanlegt heilbrigðu fjárhagskerfi. Þessar staðreyndir ættu að nægja til þess að sýna, að fjarstæða er að gera ráð fyrir því, að við í næstu framtið getum gengið lengra í því en hingað til hefur verið gert að afla fjár með erlendum lántökum. Sá kostur er tæpast fyrir hendi, og þótt hann væri það, væri ekki skynsamlegt að fara þá leið. Ef auka á það fjármagn, sem til ráðstöfunar er til fullnægingar hinni miklu lánsfjárþörf, er því ekki nema ein leið fyrir hendi, sú að auka innlenda fjármagnsmyndun eða sparnað, en raunar er þetta tvennt aðeins tvö nöfn á hinu sama. En hvernig á að auka sparnaðinn? Fólk sparar með tvennu móti, annaðhvort þannig, að það leggur fyrir af tekjum sínum af frjálsum vilja, eða það er þvingað til sparnaðar með opinberum ráðstöfunum. Þessar opinberu ráðstafanir geta annaðhvort verið í mynd skattaálagna eða þeirri, að lögleiddur er skyldusparnaður. Síðari leiðin hefur, sem kunnugt er, verið farin hér að nokkru í fjáröflunarskyni til íbúðabygginga. Sem kunnugt er, hafa vinsældir þeirrar ráðstöfunar verið misjafnar þrátt fyrir þau fríðindi, sem slíkt sparifé nýtur, þar sem það er vísitölutryggt, og hygg ég, að það muni tæpast eiga fylgi að fagna, að sú leið verði farin í ríkara mæli en þegar á sér stað. Það er einnig hægt að fara þá leið að þvinga fólk til sparnaðar með skattaálögum, og afla opinberir aðilar, sem kunnugt er, að meira eða minna leyti fjár til eigin fjárfestingar á þann hátt. Sú leið verður þó aðeins farin að vissu marki, því að þegar skattarnir hafa náð ákveðinni hæð, hverfur áhugi manna fyrir því að afla þeirra tekna, sem skattleggja á. Ég tel, að varla geti verið ágreiningur um það, að hér á landi eru skattar, bæði beinir og óbeinir, svo háir, að sparnaður verður ekki aukinn með því að hækka þá. Niðurstaðan af því, sem nú hefur verið sagt, verður því sú, að ef auka á fjármagn það, sem til ráðstöfunar verður til fullnægingar lánsfjárþörfinni, er aðeins ein leið fær, sú að auka frjálsan sparnað í landinu. Það er enginn vafi á því, hver hefur verið mesta hindrunin í veginum fyrir eðlilegri sparifjármyndun í landinu. Það er sú mikla verðbólga, sem hér hefur ríkt frá upphafi seinni heimsstyrjaldarinnar. Á þessum tíma hefur verðlag a.m.k. tífaldazt, þannig að króna í dag samsvarar í mesta lagi 10 aurum fyrir stríð. Í öðrum lánsviðskiptum en þeim, þegar um peningalán er að ræða, þykir það sjálfsögð regla, að lántakandi skili jafnmiklum verðmætum og hann hefur fengið að láni. Ef bóndi t.d. fær að láni áburð eða fóðurkorn hjá nágranna sínum, er hann skyldur til þess að skila honum jafnmiklu magni af sömu vöru aftur. Ef svo væri ekki, heldur gilti t.d. sú regla, að lántakandi væri ekki skyldur að skila aftur nema helmingi eða þriðjungi þess, sem hann hefur fengið að láni, mundu auðvitað öll slík viðskipti leggjast niður. En þessi regla, sem þætti svo fráleit, þegar um vörulán væri að ræða, hefur í rauninni gilt undanfarið um öll peningalán. Sá, sem endurgreiðir í dag höfuðstól, sem hann fékk að láni í stríðsbyrjun, skilar í rauninni aðeins 1/10 þess verðmætis, sem hann upphaflega fékk að láni. Þótt sparifjársöfnun sé af framangreindum ástæðum mjög nauðsynleg frá sjónarmiði þjóðfélagsheildarinnar, þar sem hún er undirstaða allrar uppbyggingar í þágu atvinnulífsins, hefur sparifjáreign verið óskynsamleg fjárráðstöfum frá sjónarmiði einstaklingsins vegna:hinnar öru verðrýrnunar peninganna. Sparifjármyndun hefur þó undanfarna tvo áratugi verið meiri en vænta mætti með tilliti til sírýrnandi verðgildis peninga. En ekki er þó vafi á því, að verðbólgan hefur orsakað það, að hún hefur orðið til muna minni en ella. Hefur þetta gert okkur háðari erlendu fjármagni en ella og er í rauninni ein grundvallarorsök þeirra efnahagavandamála, sem við hefur verið að etja að undanförnu og er enn. Tilgangur fólks með því að spara getur verið margvislegur. Menn geta lagt fyrir í þeim tilgangi að eignast íbúð, bíl, fara í skemmtiferðalag til útlanda o.s.frv. En einhver mikilvægasta sparnaðarhvöt manna er þó sú að tryggja sér viðunandi lífsviðurværi í ellinni, þegar starfsorkan er þrotin. Þó að verðbólgan hér á landi hafi að vísu ekki eyðilagt alla sparifjármyndun, hefur hún ótvírætt lamað með öllu hina síðastnefndu sparnaðarhvöt, þá að tryggja sér viðunandi ellilífeyri. Frjálsar lífeyristryggingar á vegum einstaklinga eru hér varla til. Þessar tryggingar eru mjög útbreiddar í nágrannalöndum okkar og eru einkum í tvenns konar mynd, annaðhvort þeirri, að menn tryggja sér ákveðna lifrentu eða árlega fjárhæð, þegar ákveðnum aldri er náð, eða þá í þeirri mynd, að menn fá, þegar þeir fylla þennan aldur, útborgaða tiltekna peningaupphæð. En þar sem svo langur tími líður að jafnaði, frá því að tryggingin er til, þar til hún kemur til greiðslu, hugsa menn auðvitað sem svo með tilliti til reynslu síðustu áratuga, að þegar slíkar greiðslur komi til útborgunar, verði þær orðnar einskis virði, og því mun tryggingastarfsemi af þessu tagi varla vera til hér á landi, ef hún yfirleitt þekkist. Hér á landi hefur þó einnig á seinni árum myndazt visir að frjálsum lífeyristryggingum í annarri mynd, þeirri, að verkalýðsfélög og önnur launþegasamtök hafa myndað lífeyrissjóði og náð samningum við atvinnurekendur um greiðslu af þeirra hálfu til sjóðanna. Munu framlög til flestra þessara sjóða sniðin eftir reglum lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna, þannig að lífeyrir er 60% af launum, en hinir tryggðu greiða 4% af launum sínum til sjóðsins og atvinnurekendur 6%. Eftir því sem ég bezt veit, mun þessi regla algengust, þó að vera megi, að einhver meiri eða minni frávik séu frá því. Miðað við það, að verðlag héldist sæmilega stöðugt, væri hér auðvitað um mjög aukið öryggi fyrir launþega að ræða. En því hefur, sem kunnugt er, ekki verið að heilsa, og hafa því bæði færri samtök en ella komið slíkum sjóðum á fót, og þar sem þeim hefur verið komið á fót, hefur viða aðeins lítill hluti félagsmanna gerzt aðilar að þeim. Er í rauninni mjög skiljanlegt, að slíkir sjóðir eigi erfitt uppdráttar, þar sem víst er, að verði verðbólguþróun næstu ára jafnör og undanfarið, verða þeir, sem aðilar eru að slíkum sjóðum, engu betur settir, þegar þeir öðlast rétt til ellistyrks, en styrkþegar úr hinum almenna lífeyrissjóði, en hins vegar mundu þeir hafa lagt miklu meira af mörkum til sjóðsins. Þróun slíkrar tryggingastarfsemi hlýtur því að stöðvast, nema sérstakar ráðstafanir verði gerðar. En einhverjir kunna að segja sem svo, að eigi að auka tryggingastarfsemi hér á landi, beri að gera það með eflingu almannatrygginganna, en ekki á annan hátt. Hér sést þó yfir það, að verðbólgan er í rauninni jafnmikil hindrun í vegi fyrir tryggingum á vegum hins opinbera eins og öðrum tryggingum. Ef hinn almenni lífeyrissjóður væri rekinn á tryggingagrundvelli einvörðungu, þ.e. að iðgjaldagreiðslur til sjóðsins ásamt vaxtatekjum ættu að standa undir lífeyrisgreiðslunum, þá væru þær ekki nema brot af því, sem nú er, jafnvel þótt þessar greiðslur hafi á sínum tíma verið miðaðar við sæmilegan ellilífeyri. Sama máli gegnir í rauninni um lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. En það, sem forðað hefur því, að umræddir sjóðir yrðu að nær engu, er það, að ríkið hefur bætt upp eftirlaun og ellistyrki og aflað til þess fjár með almennum skattaálögum. Að því leyti, sem það á sér stað, er í rauninni ekki lengur um tryggingastarfsemi að ræða, heldur tekjutilfærslu gegnum skattakerfið. Nú vil ég síður en svo lasta það, að til þessa ráðs hefur verið gripið, þegar önnur úrræði voru ekki fyrir hendi. Hitt er nauðsynlegt að gera sér ljóst, að vexti almannatrygginganna hljóti að verða mjög þröng takmörk sett, ef hann á að byggjast á slíku, svo þung sem skattabyrðin þegar er og svo óvinsælar sem nýjar skattaálögur eru, í hvaða mynd sem er. Elli- og örorkustyrkir hafa að vísu verið hækkaðir talsvert fyrir tilstilli hæstv. núv. ríkisstj., en enn vantar þó talsvert á, að þeir nægi til framfæris þeim, sem þeirra njóta, ef þeir hafa ekki annað fyrir sig að leggja. Samkvæmt almannatryggingalögunum frá 1936 eða elztu heildarlögum um almannatryggingar, sem sett voru hér á landi, var gert var fyrir því, að mánaðarlegur ellistyrkur væri 100 kr. á mánuði, og iðgjöld til hins almenna lífeyrissjóðs við það miðuð, að þann lífeyri væri hægt að greiða. Á s.l. vetri nam ellistyrkur 1200 kr. á einstakling á fyrsta verðlagssvæði, en hitt er vitað, að að kaupmætti munu 100 kr. 1936 sízt hafa verið minni en 1200 kr. voru s.l. vetur, þannig að þrátt fyrir þá verulegu hækkun, sem varð á ellilífeyrinum í ársbyrjun 1960, hefur þó enn þá varla verið náð því marki í þessum efnum, sem sett var árið 1936, á fátæktar- og kreppuárunum, sem þá voru. Ég er þeirrar skoðunar, að þótt markið í þessum efnum sé ekki sett hærra en það að tryggja gamalmennum þurftarlaun, þá verði því marki ekki náð í fyrir sjáanlegri framtíð, ef treysta á í því efni eingöngu á tekjutilflutning með skattaálögum. Slíkt verður ekki gert að mínu áliti nema með eflingu frjálsra lífeyristrygginga. En meðan sama verðlagsþróun heldur áfram og að undanförnu, er enginn grundvöllur fyrir frjálsa tryggingastarfsemi af þessu tagi, eins og ég tel mig þegar hafa sýnt fram á. Nú kynni að vera sagt sem svo, að leiðin til þess að skapa slíkum tryggingum grundvöll sé sú að stöðva verðbólguna, því að takist það, séu verðtryggingarráðstafanir óþarfar. Það er út af fyrir sig rétt, að ráðstafanir til verðtryggingar eru krókaleið til þess að ná sama marki og tilgangurinn er með stöðvun verðlagsins. En með tilliti til fenginnar reynslu er það að mínu áliti meiri bjartsýni en skynsamlegt getur talizt að gera ráð fyrir skjótum sigri í viðureign við verðbólguna. Mér telst svo til, að frá því á seinni heimsstyrjaldarárunum séu búnar að vera við völd hér á landi ekki færri en 12 ríkisstj., en svo sundurleitar sem þessar ríkisstj. hafa að öðru leyti verið, hefur þó eitt verið sameiginlegt stefnuskráratriði þeirra allra, nefnilega það að stöðva verðbólguna. Ég dreg og ekki í efa, að hvað sem segja má um hverja einstaka þessara ríkisstj. að öðru leyti, hafi þær allar haft skilning á því, hver háski efnahagskerfinu var búinn vegna sírýrnandi verðgildis peninga. Allar hafa líka sýnt viðleitni í þá átt og beitt sér fyrir ráðstöfunum til þess að stöðva áframhaldandi verðbólguþróun, og þótt þær ráðstafanir hafi að vísu verið misjafnlega líklegar til árangurs, hafa þær þó að jafnaði verið spor í áttina. En alltaf hefur sama sagan endurtekið sig, nefnilega sú, að öfl hafa verið að verki í þjóðfélaginu, sem talið hafa það henta pólitískum eða fjárhagslegum sérhagsmunum sínum að vinna gegn því, að þessar ráðstafanir næðu tilgangi sínum, og þessi öfl hafa alltaf reynzt nægilega sterk til þess að sporna við því, að þessar ráðstafanir næðu tilgangi sínum Það er þó fjarri mér að halda því fram, að gefa beri upp alla von um það, að takast megi að stöðva verðbólguna, en hinu má ekki loka augunum fyrir, að vantraust manna á verðgildi peninganna er þegar orðið svo rótgróið, að það mundi undir öllum kringumstæðum taka langan tíma að endurvekja slíkt traust. Það skiptir þó meira máli í þessu sambandi, að sérhver ráðstöfun, sem gerð er til þess að efla sparnaðarhvötina, verður beinlínis til þess að draga úr verðhækkunum, og verður því stuðningur við allar aðrar ráðstafanir til þess að draga úr verðhækkunum, þannig að meiri líkur verða þá fyrir árangri af slíkum ráðstöfunum. Ég skal þá næst víkja að því nokkrum orðum, hve viðtæk ég hef hugsað mér að sú verðtrygging yrði, sem till. þessi fjallar um, og hvað í henni felst. Henni er í fyrsta lagi ætlað að ná til lífeyrissjóða, sem stéttarfélög og starfsfólk einstakra stofnana hefur komið á fót af frjálsum vilja. Í öðru lagi er tryggingunni ætlað að ná til fjármuna, sem einstaklingar ráðstafa til kaupa á lífeyri. En þá væri eftir atvikum rétt að ákveða hámarksupphæð fyrir hvern einstakling, því að hér er auðvitað ekki um neina almenna verðtryggingu sparifjár að ræða. Að gera nánari tillögur um framkvæmdina yrði svo auðvitað viðfangsefni þeirrar athugunar, sem hér er lagt til að verði framkvæmd. Verðtrygging er í rauninni ekki nein nýjung hér á landi, þar sem verðtryggð skuldabréf hafa bæði verið gefin út af húsnæðismálastofnuninni og af rafveitum ríkisins, auk þess sem gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að vísitölutryggja sparifé barna að vissu marki. Er auðvitað sjálfsagt að hafa til hliðsjónar þá reynslu, sem þannig er þegar fengin í þessu efni, þótt verðtrygging sú, sem hér um ræðir, geti varla orðið í sams konar formi og sú verðtrygging, sem hingað til hefur tíðkazt. Ég tel, að verðtrygging sú, sem hér er lagt til að verði undirbúin, þjóni í senn mikilvægu hlutverki á sviði félagsmála og gæti orðið öflugt vopn í baráttunni fyrir heilbrigðu efnahagslífi. Um mótbárur gegn því að gera slíkar ráðstafanir sé ég ekki ástæðu til að ræða, nema tilefni gefist til þess við þessa umræðu. En þó tel ég rétt að leiðrétta þegar misskilning, sem ég hef orðið var við að gætir, þegar um verðtryggingu er rætt. Það er sagt sem svo, að verðtryggingarhugmyndin geti verið góð út af fyrir sig, en atvinnuvegir landsmanna geti ekki borið þá áhættu, sem því fylgi að taka verðtryggð lán, og sé því óraunhæft að tala um slíkt. Í fyrsta lagi er það við þetta að athuga, að væri þessi skoðun rétt, þá má með alveg sama rétti halda því fram, að allar ráðstafanir til þess að stöðva verðbólguna séu atvinnuvegunum til tjóns. Hvort heldur tekin er upp verðtrygging eða komið á stöðugu verðlagi, þá er sama kvöð í báðum dæmum lögð á þá, sem taka peningalán, nefnilega sú, að þeim er gert að skila sama verðmæti og þeir fengu að láni. Öll heilbrigð fjárfesting eða fjárfesting, sem skilar þjóðarbúinu raunverulegum arði, getur staðið undir slíkri skuldbindingu. Hins vegar kemur verðtrygging auðvitað í veg fyrir verðbólgugróða, á sama hátt og slíkur gróði væri úr sögunni, ef tækist að stöðva verðlagið, sem allir eru þó, a.m.k. í orði kveðnu, sammála um að sé æskilegt. En öll fjárfesting, sem grundvölluð er á von um verðbólguhagnað, er óheilbrigð og á því ekki rétt á sér, svo að að mínu áliti er síður en svo skaði skeður, þó að hún sé hindruð. Þess má og geta, að ekki er ástæða til þess, að verðtryggð lán séu með jafnháum vöxtum og önnur lán, og vegur það auðvitað gegn þeirri áhættu, sem slíkum lánum fylgir. Eins og ég sagði, er hér ekki um neina almenna verðtryggingu sparifjár að ræða, þannig að gera má ráð fyrir því, að þetta snerti aðeins lítinn hluta lánanna. Það væri því á misskilningi byggt, ef því væri haldið fram, að ráðstöfun þessi legði byrðar á einn eða neinn. Hún mundi auka framboðið af fjármagni, skapa nýtt fjármagn, sem annars yrði ekki til. Enginn þyrfti að taka slík lán, nema hann teldi sér í því hag, og víst er um það, að margvísleg fjárfesting er til, bæði á vegum opinberra aðila og einkaaðila, sem í senn vantar fjármagn til og er nægilega arðbær til þess að geta staðið undir verðtryggingu. Ég hef því miður ekki nema mjög takmarkað getað leitað álits samtaka, sem þessi till. snertir, um efni hennar, en ég hef þó orðið var við góðan skilning ýmissa forustumanna þessara samtaka á þessu máli. Því til áréttingar vil ég, með leyfi hæstv. forseta, leyfa mér að lesa upp bréf, sem mér hefur borizt frá stjórn Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, en það félag mun eiga stærsta lífeyrissjóðinn af þessu tagi, sem starfandi er, en bréfið hljóðar þannig: „Vér höfum aflað oss þingskjals nr. 46, till. til þál. um verðtryggingu lífeyris, sem þér eruð flm. að á yfirstandandi löggjafarþingi. Vér teljum, að með tillögu þessari sé hreyft við mjög þýðingarmiklu hagsmunamáli þeirra launþega, sem njóta frjálsra lífeyristrygginga, svo sem m.a. á sér stað hjá verzlunar- og skrifstofufólki, og vonumst vér fastlega til, að umrædd tillaga verði samþykkt af Alþingi, svo að umrædd athugun geti farið fram hið fyrsta. Virðingarfyllst, f. h. Verzlunarmannafélags Reykjavíkur, Guðmundur H. Garðarsson, formaður.“ Að lokum vil ég leyfa mér að leggja til, að þessari umr. verði frestað, og þar sem það er bæði þannig, að einhver kostnaður kann að vera við að framkvæma þessa athugun, þótt hann ætti að vísu að vera lítilfjörlegur, og í öðru lagi er hér um fjárhagsmálefni að ræða, en í Sþ. er ekki starfandi nein fjhn., eins og kunnugt er, - með tilliti til þessa tel ég eðlilegt að leggja til, að till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég tel þá till., sem hér liggur fyrir til umr., allrar athygli verða, og ég tel það mjög tímabært, að sú athugun fari fram, sem þar er lagt til að gerð sé, þ.e.a.s. að fram fari athugun á því, með hverjum hætti verði verðtryggðir lífeyrissjóðir. Það er alkunna og þarf ekki að eyða að því mörgum orðum hér, hversu sívaxandi verðbólga og síendurteknar gengislækkanir hafa farið illa með sparifjáreigendur, og alveg sérstaklega hefur þetta bitnað á lífeyrissjóðum. Nú hygg ég það hins vegar vera álit flestra, að það sé æskilegt að ýta undir stofnun lífeyrissjóða og ýta undir lífeyristryggingu, bæði vegna þess, að með þeim hætti tryggja menn sig á ellidögunum, og eins hitt, að með þeim hætti getur fram farið nokkur sjóðasöfnun, sem getur verið æskileg og nauðsynleg. Og að mínum dómi er það svo, að starfsemi lífeyristrygginga þyrfti hér, ef vei væri, að færast í aukana. Það ætti í raun og veru að vera svo, að á væri komið lífeyristryggingu, ekki aðeins fyrir þá launþega, sem nú njóta þess, heldur og alla landsmenn. Það getur að sjálfsögðu verið álitamál, hvernig þeirri lífeyristryggingu ætti að vera fyrir komið, hvort þar ætti að vera um að ræða skyldutryggingu eða frjálsa tryggingu, hvort sú trygging ætti að vera í sambandi við þær almannatryggingar, sem nú eru, eða hvort það ætti að setja upp sérstaka stofnun í því skyni. En hvað sem menn álíta um það atriði, reka menn sig alls staðar á það, að erfitt er að koma á slíkum lífeyristryggingum, svo að að gagni megi verða, nema verðgildi trygginganna sé með einhverjum hætti tryggt. Og ég verð að taka undir það með hv. flm. þessarar till., að ég tel, að þó að það hafi ekki verið um annað að gera, eins og hann tók fram, varðandi almannatryggingarnar, en að breyta til frá því, sem upphaflega var þar ráð fyrir gert, í hinum upphaflegu lögum frá 1936, að byggja tryggingarnar á sjóðasöfnun og hverfa í þess stað að niðurjöfnun, þá tel ég, að það væri æskilegra, að hægt væri aftur að hverfa meir að sjóðasöfnun í því sambandi. Ég tel þess vegna eðlilegt, að það fari fram athugun á þessu atriði, og fagna því út af fyrir sig, að þessi till. skuli vera fram komin. En ég get ekki látið hjá líða að minna á það í þessu sambandi, að ég hef hér tvisvar sinnum áður á Alþingi borið fram tillögu um verðtryggingu sparifjár. Sú tillaga hefur að vísu að formi til verið um verðtryggingu sparifjár almennt, en bæði í greinargerð með þeim tillögum og eins í framsöguræðu um þær tillögur hefur verið tekið fram, að það væri einmitt alveg sérstakt vandamál í því sambandi, hvernig farið væri með lífeyrissjóðina, og bent á það, að athugun á verðgildi sparifjár gæti vitaskuld takmarkazt við einstaka þætti sparifjár og þá alveg sérstaklega lífeyrissjóðina. Þessari till. hefur, ef ég man rétt, í bæði skiptin verið vísað til þeirrar hv. þingnefndar, sem hv. flm. lagði til að þessari till. yrði til vísað, sem sé fjvn. Í bæði skiptin hefur þessi till. dagað uppi í fjvn. og ekki verið um hana áliti skilað. Það gleður mig, ef í þessu efni eru nú orðin sinnaskipti og þessi hugmynd, sem hér er hreyft, á vaxandi fylgi að fagna.



Herra forseti. Allir þingmenn Norðurlandskjördæmis eystra og landskjörnir þingmenn úr því kjördæmi hafa leyft sér að flytja á þskj, 50 till. um kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Mál þetta hefur töluvert verið rætt og reifað opinberlega, þannig að ég skal reyna að stytta mál mitt í því efni og aðeins minnast á meginatriði málsins. Það hefur verið á döfinni um allmörg ár athugun á því, hvort ekki mundi hagkvæmt að vinna kísilgúr úr Mývatni, og hafa ýmsir innlendir og erlendir sérfræðingar að þessu unnið, og gerðar hafa verið um þetta ýmsar áætlanir, sem eftir því sem tíminn hefur liðið hafa verið endurskoðaðar og leitað til ýmissa sérfræðinga um yfirskoðun á þeim áætlunum, og málið virðist vera komið á það stig nú, að það sé orðið tímabært að ljúka þessum athugunum og fá úr því skorið, svo að óyggjandi sé, hvort hér sé um hagkvæma fraraleiðslu að ræða eða ekki. Af hálfu ríkisins hefur verið á undanförnum árum veitt nokkurt fé til athugunar á aðstæðum öllum við . Mývatn og þá sérstaklega verið um það að ræða að rannsaka gæði kísilgúrsins. Þar er um að ræða efnafræðilegar athuganir, sem. ég skal ekki hér út í fara. Þarna er um mjög sérhæfða framleiðslu að ræða, og kemur til greina að vinna þetta efni bæði sem fullunna fyrsta flokks vöru og. einnig hinar, ef svo má segja, ófínni tegundir af kísilgúr, og niðurstöðuathuganir virðast benda til þess, að það muni hagkvæmast að leggja áherzlu á, að sá kísilgúr, sem þarna verður unninn, verði í fyrsta gæðaflokki. Málið stendur þannig í dag, að í raun og veru er ekki, hvað hina efnafræðilegu hlið málsins snertir, annað eftir en að fullreyna það, hvort kísilgúrinn skilar þeim gæðum, sem vonir standa til að hann geri. Eftir að þessi þáltill. var hér flutt, hefur verið hafin söfnun kísilgúrs í hlývatni með það í huga að senda hann til athugunar og fullnaðarvinnslu í erlendum verksmiðjum og til athugunar í erlendum efnafræðistofum, og er hér um að ræða fullnaðarathugun og endanlega athugun á því, hvort hér reynist um svo hagkvæman iðnað að ræða, sem athuganir, sem hingað til hafa verið gerðar, benda til. Og það má gera ráð fyrir, að niðurstöður í þessu efni liggi fyrir nú í vetur eða næsta vor. Eftir öllum undanfarandi athugunum að dæma virðast vera svo miklar vonir um, að hér reynist vera um hagkvæma vinnslu að ræða, að það sýnist vera full ástæða til þess, ekki aðeins til að ljúka þessum athugunum, sem ég hef að vikið, heldur einnig að hefjast nú þegar handa um að kanna, hvaða úrræði séu líkleg til þess að koma upp verksmiðju til vinnslu á þessum kísilgúr við Mývatn. Það hefur verið gerð áætlun. Það er með hana eins og allar áætlanir, að svo sem allar verðbreytingar eru, þá er það margt breytingum háð í henni, en í síðustu áætlun, sem um þetta hefur verið gerð, er gert ráð fyrir því, að stofnkostnaður verksmiðju sem þeirrar, sem talið er hagkvæmast að byggja, en það er verksmiðja, sem mundi vinna 10 þús. tonn af kísilgúr, sú verksmiðja mundi kosta um 120 millj. kr., og það er gert ráð fyrir því, að gjaldeyristekjur af slíkri framleiðslu mundu verða nettó um 30 millj. kr. á ári. Svo sem ljóst er af þessum tölum; er hér í rauninni ekki um mjög mikið fyrirtæki að ræða. Það er ekki hægt í rauninni að flokka það undir stóriðju, sem oft er talað um, en þó er þetta fyrirtæki allverulegt á íslenzkan mælikvarða. Það er talið, að í slíkri verksmiðju mundi vera um 70 manna starfslið við rekstur hennar. Þessi verksmiðja mundi nota gufuorku og mundi því ekki aukast að neinu verulegu ráði raforkuálag í sambandi við starfrækslu hennar. Þó að það væri töluvert rafmagn að vísu, sem til hennar þyrfti, mundi ekki þykja þurfa sérataka virkjun af þeim sökum. Nú er þannig háttað, þó að ég ætli ekki að fara hér út í almennar hugleiðingar um nýtingu náttúruauðlinda og nýjar atvinnugreinar yfirleitt, en þá er vert að gera sér grein fyrir því, að það er eitt veigamikið atriði, að þau fyrirtæki, sem sett eru á stofn, taki ekki mikinn mannafla. Ef allt atvinnulíf er hér í fullum gangi, svo sem nú er, sýnir það sig, að fólksskortur er mikill, og því má fara varlega í það að setja upp atvinnufyrirtæki, sem taka mjög mikið vinnuafl frá þeim atvinnugreinum, sem fyrir eru. Þessi verksmiðja hefur hins vegar þann kost, að það er fátt starfslið, sem hún þarf, og miðað við hennar framleiðsluafköst sýnist það vera svo, að þar sé um mjög hagkvæmt, þjóðhagslegt fyrirtæki að ræða að þessu leyti. Spurningin rís þá upp þessi: Hvernig á að koma þessari verksmiðju upp? Og það er auðvitað með þetta eins og öll fyrirtæki hér, sem nokkru máli skipta, að þar verður við fjárskort að stríða. Ég held, að það sé engum vafa undirorpið, að það sé veigamikið atriði í sambandi við þessa verksmiðju, að erlendir aðilar komi þar til. Ekki eingöngu er það fjármagnsins vegna, vegna þess að það má út af fyrir sig segja, að þetta sé ekkert óskaplegt fyrirtæki, sem kosti um 120 millj. kr. En það ber þó samt engu að siður að líta á þá hlið málsins. Nógu erfitt reynist okkur að afla fjár til fyrirtækja, þó að minni séu. En ég álít, að það séu þó tvö önnur atriði, sem hafi enn veigameiri þýðingu í sambandi við rekstur þessarar verksmiðju. Og það er annars vegar þekkingin, sem við þurfum á að halda. Við höfum enga reynslu í þeirri vinnslu, sem hér er um að ræða. Þetta er mjög sérhæfð vinnsla, og mjög veltur á, að með fyllstu nákvæmni sé að framleiðslunni unnið, og það eru tiltölulega ekki mjög margir aðilar, sem hafa þá þekkingu, sem hér þarf að koma til. Ég hygg því, að það sé mjög veigamikið atriði einmitt að tengja við þetta fyrirtæki aðila, sem hafa þegar reynslu varðandi framleiðslu þess efnis, sem hér er um að ræða. Og hitt atriðið, sem er ekki veigaminna, er, að það er lífsnauðsyn fyrir þetta fyrirtæki að tryggja því markað. Það eru tiltölulega fáir aðilar, sem ráða yfir öllum markaði á þessum efnivörum, og það veltur að sjálfsögðu á öllu varðandi framtíð og afkomu fyrirtækisins, að það takist að tryggja sölu á framleiðsluvörum þess. Og ég hygg, að það muni reynast mjög erfitt, og það er skoðun, held ég, allra þeirra, sem að þessu máli hafa unnið, að það muni vera grundvallaratriði í sambandi við það, hvort þessa verksmiðja eigi að reisa eða ekki, að það sé hægt að komast í það samband við þá aðila, sem yfir markaðinum ráða, að það sé hægt að tryggja markaðinn. Það sýnist því vera svo, ekki aðeins frá því sjónarmiði að tryggja fjármagn til fyrirtækisins, heldur einnig vegna hinnar tæknilegu hliðar, sérhæfingar, sem hér er um að ræða, og markaðsaðstöðu, að þá sé það mikilvægt atriði að fá erlenda aðila til samvinnu á þessum vettvangi. Það er skoðun okkar flm., enda þótt ekki sé bent á ákveðnar leiðir í þessu efni, að það beri brýna nauðsyn til þess einmitt að kanna til hlítar, hvaða úrræði séu tiltækilegust til þess að tryggja fjárhagslegan grundvöll þessa fyrirtækis: í fyrsta lagi fé til að koma verksmiðjunni upp og í annan stað að sjálfsögðu að tryggja framtíðarrekstur þess, og þá koma þessi atriði til álita. Að sjálfsögðu er ekki auðið að leggja neinar ákveðnar línur í því efni. Ég hef aðeins vikið að þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið í sambandi við umræður og athuganir málsins hjá þeim sérfræðilegu aðilum, sem að því hafa unnið. Af hálfu okkar flm. er engu föstu slegið í þessu efni, annað en óska eftir því, að ríkisstj. láti athuga það rækilega, hvaða úrræði séu tiltækilegust til að hrinda málinu í framkvæmd, ef sú lokaathugun, sem nú stendur yfir og fer fram á næstunni, leiðir í ljós, að hér sé um fyrirtæki að ræða, sem þjóðfélagslega sé æskilegt að koma upp. Svo sem ég áðan gat um, hefur þessu máli þokað allverulega áleiðis. Og það kann að vísu að mega segja sem svo, að það hafi e.t.v. ekki verið þörf á því að flytja þessa þáltill., vegna þess að málið sé í fullum gangi og í fullri athugun hjá hæstv. ríkisstj. Hins vegar teljum við flm., að málið sé þess eðlis, að það sé brýn nauðsyn, að á því verði engin töf, og að þess vegna sé mjög æskilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi fulla vissu fyrir því, að Alþingi vilji styðja að því, að þessu máli sé hrundið í framkvæmd. Það kann vel að vera, að athuganir leiði í ljós, að það sé nauðsyn sérstakrar löggjafar í sambandi við verksmiðjustofnun þessa. Það er hins vegar atriði, sem er ákaflega erfitt fyrir okkur, sem að þessari tillögu stöndum, að slá föstu um, vegna þess að atriði þeirrar löggjafar geta að sjálfsögðu oltið nokkuð á því, hver niðurstaða yrði um fjárhagsgrundvöll og hverjir yrðu aðilar að þessu fyrirtæki. Því hefur okkur þótt rétt að vekja málið hér í þinginu í þessu formi. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, nema sérstakt tilefni gefist til, að orðlengja frekar um þetta mál, en vil leyfa mér að leggja til, að umr. verði frestað og till. verði vísað til hv. fjvn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér á þskj. 61 till. til þál. um verndun hrygningarsvæða við strendur landsins. Till. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að fela Fiskifélagi Íslands og fiskideild atvinnudeildar Háskóla Íslands að gera tillögur um tímabundna friðun ákveðinna hrygningarsvæða við strendur landsins: Ég tel rétt að fylgja till. úr hlaði með nokkum orðum. Þegar svo er komið, eins og nú er, að athafnasvæði vélbátaflotans hefur aukizt til stórra muna við útfærslu grunnlinanna og útfærslu fiskveiðitakmarkanna í 12 mílur frá þeim, getur það ekki talizt nema eðlilegt og sjálfsagt, að Íslendingar fari að gera sér grein fyrir, á hvern hátt landgrunnið út að 12 mílna mörkunum verði bezt nýtt, ekki aðeins með stundarhagsmuni fyrir augum, heldur ber fyrst og fremst að hafa í huga, á hvern hátt veiðisvæðin innan 12 mílna markanna verði gerð sem arðbærust í framtíðinni. Vitað er, að innan fiskveiðitakmarkanna eru allmörg og sum nokkuð stór hrygningarsvæði aðalfiskistofns okkar, þorsksins. Sækir fiskurinn nokkuð árvisst á þessi svæði, og fer þá að sjálfsögðu fram aðalveiði vélbátaflotans að vetrum til á og við þær hrygningarstöðvar, sem fiskurinn leitar til. Þegar þess nú er gætt, að vélbátafloti landsmanna hefur stóraukizt á síðustu árum, bæði að stærð og tölu til, jafnframt því sem afkastageta hans hefur margfaldazt vegna fisknari veiðarfæra, svo sem nælonneta, svo og vegna aukinnar tækni við veiðarnar, er ekki nema eðlilegt, að gerð sé á því athugun og haft vakandi auga með, hvort ekki sé gengið of nærri fiskistofninum um hrygningartímann og hvort ekki geti verið um ofveiði eða beina rányrkju að ræða. Ég tel, að við verðum að gera okkur ljóst, að veiðarnar eru nú a.m.k. að vetrum til stundaðar á allt annan og árangursríkari hátt en áður var. Það er ekki lengur svo, eins og áður var, að veiðarfærin séu lögð í sjó af handahófi þar, sem menn héldu eða töldu sig hafa reynslu fyrir, að fisks væri von. Og þá var forðazt að leggja veiðarfærin, hvort heldur var um línu eða net að ræða, á hraun, sem fiskurinn helzt heldur sig á um hrygningartímann. Á þessu hefur orðið gerbreyting. Nú er fiskurinn beinlínis eltur uppi með mælitækjum bátanna og fisksjám þeirra og veiðarfæri vart lengur lögð nema þar, sem fyrir fram er vitað, að fisks er von, og það alveg án tillits til botnlags, og fiskinum því engin grið gefin, hvorki á hrygningarsvæðunum né utan þeirra. Við skulum hafa í huga, hvað veiðar vélbátaflotans eru orðnar stórtækar. Á veiðisvæðunum frá Vestmannaeyjum að Reykjanesi munu um eða yfir 150 stórir vélbátar, vel útbúnir, stunda veiðar að vetrinum til. Innan fiskveiðimarkanna á þessu svæði munu vera einhverjar stærstu hrygningarstöðvar þorsksins. Alls mun þessi bátafloti daglega leggja í sjó um eða yfir 1000 netatrossur, eða um 15 þús. net, og af eðlilegum ástæðum sækjast bátarnir helzt eftir að leggja veiðarfæri sín þar, sem þeir telja helzt von fisks, en það er einmitt á hrygningarsvæðunum, sem þar eru. Ég tel, að veiðarnar á þessu svæði a.m.k. séu komnar á það stig, að fyllilega sé tímabært, að leitað sé álits þeirra, sem sérþekkingu hafa á þessu sviði, jafnt og þeirra, sem áratugareynslu hafa öðlazt við fiskveiðarnar, um það, hvort hér geti ekki verið of langt gengið, hvort geti ekki verið um ofveiði að ræða eða hvort fiskistofninum geti ekki stafað hætta af því ónæði, sem hann verður fyrir á hrygningarstöðvunum af völdum hins gífurlega fjölda veiðarfæra, sem þar eru lögð. Ég vil í þessu sambandi skírskota til ályktunar skipstjóra- og stýrimannafélagsins Verðandi í Vestmannaeyjum, sem skírskotað er til í grg. minni með þeirri þáltill., sem hér liggur fyrir. Þeir aðilar, sem þar áttu hlut að máli, höfðu að baki sér áratugareynslu við veiðar í þorskanet. En þeir hikuðu ekki við að leggja til, að friðuð yrðu tímabundið veiðisvæðin, sem þeir einir fram að því höfðu stundað. Tel ég vissulega gott, að slík ályktun skuli einmitt koma fram frá þessum aðilum, og ber hún vott um þegnskap þeirra og fyrirhyggju. Íslendingar verða að hafa það hugfast, að fiskistofninn við strendur landsins er sú auðlind, sem við byggjum gjaldeyrisöflun okkar á að langmestu leyti, og fiskveiðarnar og fiskvinnslan er sú atvinnugrein, sem þjóðinni gefur mestar tekjur. Það væri því skammsýni mikil og sjálfskaparviti af verstu tegund, ef við létum það ólán henda okkur, að við yggðum ekki að okkur í tíma, en gereyddum hinn þýðingarmesta fiskistofn okkar með ofveiði eða rányrkju. Alþingi verður að vera á verði á þessu sviði ekki siður en á öðrum sviðum, sem snerta afkomu þjóðarheildarinnar. Veiðar í þorskanet hefur oft borið á góma, bæði hér í sölum Alþingis og utan þess. Hafa í því sambandi heyrzt raddir um, að banna ætti þorskanetaveiðar með öllu. Einnig var hér á síðasta þingi rædd og samþykkt áskorun á hæstv. ríkisstj. að láta athuga möguleika fyrir takmörkun netaveiðifæra. Ég tel hvoruga þessa ábendingu vera þá lausn, sem eðlilegust er. Við getum gert okkur það alveg ljóst, að ef netaveiðarnar væru bannaðar með öllu, væri rekstrargrundvellinum kippt undan stórum hluta vélbátaflotans, a.m.k. hér við Suður- og Suðvesturland, enda alveg ástæðulaust, þar sem víða hagar svo til á þessu veiðisvæði, að hægt er að veiða í net, án þess að það valdi nokkru tjóni. Rétt er að hafa í huga í þessu sambandi, að þann tíma, sem netaveiðarnar standa yfir, veiðist fiskur yfirleitt ekki á línu, og um önnur veiðarfæri er vart að ræða um þennan tíma, eins og aðstöðu vélbátaflotans er nú háttað til veiða á vetrarvertíð. Af þessum ástæðum höfum við hvorki aðstöðu til né efni á að banna það veiðarfæri, þorskanetin, sem óvéfengjanlega gefa bátaflotanum mest aflamagn og eru undirstaðan undir rekstri hans, þó að ég hins vegar viðurkenni, að stunda beri þessar veiðar með eins mikilli gætni og varúð og frekast verður við komið. Í sambandi við þá þáltill., sem ég minntist hér á um takmörkun á notkun veiðarfæra, vil ég geta þess, að mér er fyllilega ljós sú óheillaþróun, sem því miður víða hefur átt sér stað, með þeim gegndarlausa austri veiðarfæra, sem viðhafður hefur verið og sífellt færist í aukana nú hin síðustu ár. Ég tel þá þróun engum til góðs, nema síður sé. En það, sem ég tel óraunhæft við þessa hugmynd, er, að ég tel útilokað, að nokkru eftirliti verði komið við til að framfylgja lögum eða reglugerðarákvæðum um þetta atriði. Ég tel, að einasta raunhæfa aðgerðin í þessu sambandi sé veruleg verðfelling á þeim fiski, sem fluttur er skemmdur í land, hvort heldur er af völdum ofnotkunar veiðarfæra eða af öðrum ástæðum. Í framhaldi af þeirri fullyrðingu minni, að ekki verði komið við eftirliti með takmörkun netaveiðarfæra, er ekki óeðlilegt, að ég sé um það spurður, hvernig sé um framkvæmd þeirrar tillögu, sem ég hér hef flutt, ef hún verður samþykkt. Mér finnst það mjög eðlilegt og sanngjarnt. Mér er vel ljóst, að á þessu kunna að verða einhverjir erfiðleikar, a.m.k. í byrjun, en þó ekki meiri en svo, að ég tel þá vel yfirstiganlega og mun minni en ég hygg, að menn almennt ætli. Hin friðuðu svæði yrði að setja inn á sjókort bátanna, og þau yrði að afmarka með ljósbaujum. Hvort tveggja þetta er vel framkvæmanlegt og reynsla fengin fyrir, að slíkt kemur að haldi. Vil ég í þessu sambandi skírskota til þeirrar reynslu, sem fyrir hendi er, Frá því að allstórt netasvæði var á sínum tíma afmarkað suðvestur af Vestmannaeyjum utan landhelgislínunnar, eins og hún þá var. Brezkir togarar, sem mest veiddu á þessu svæði, fengu þetta svæði merkt inn á sjókort sín, og Vestmanneyingar afmörkuðu það með ljósbaujum. Má segja, að algerlega hafi orðið árekstralaust um veiðar á þessu svæði. Hinir brezku togarar héldu sig algerlega utan þess, þar til hin nýju fiskveiðitakmörk voru sett eða tóku gildi 1. sept. 1958, er þeir hófu veiðar hvar sem var inn að 4 mílunum. Í annan stað ber þess að gæta, að landhelgisgæzlan hefur einmitt á þeim tíma, sem hér um ræðir, eftirlit í öryggisskyni með bátaflotanum hér við Suður- og Suðvesturland ekki síður en annars staðar. Væri hún því ávallt til staðar til eftirlits með hinum friðuðu svæðum, eftir því sem með þyrfti. En ég hygg þó, að reynslan eigi eftir að sýna, ef til friðunar kemur, að eftirlit sjómanna sjálfra á bátaflotanum verði það, sem haldbezt reynist í þessum efnum. Það mun sýna sig, að hvorki skipstjórar né áhöfn fiskibátanna muni þola það, að einn skapi sér betri aðstöðu en annar með því að leggja veiðarfæri sín inn á hin friðuðu svæði í von un betri afla. Ég byggi þetta á þeirri reynslu, sem fengin er af framkvæmd þeirra fiskveiðisamþykkta, sem fyrir hendi munu vera í flestum hinum stærri verstöðvum landsins. Framkvæmd þessara samþykkta, sem innihalda bein sektarákvæði, gengur þannig fyrir sig, a.m.k. er það svo, þar sem ég þekki til, að bæjarstjórn kýs árlega hóp valinna starfandi skipstjóra eftir tilnefningu skipstjórafélags til þess að hafa eftirlit með fiskveiðisamþykktinni, sem tekur til bæði róðrartíma, merkingar veiðarfæra og margs fleira. Öllum mun ljóst, að mjög auðvelt er að brjóta þessa samþykkt og raunar áhættulítið fjárhagslega. En það heyrir undantekningum til, ef það er gert. Byggist þetta á því, að skipstjórarnir vita allir, að hópur þeirra eigin félaga hefur vakandi auga á, að ákvæðum samþykktarinnar sé framfylgt, og reynslan hefur sýnt, að svo sterkt almenningsálit hefur skapazt í þessu sambandi, að mönnum finnst það beinlínis niðurlægjandi að vera staðnir að því að brjóta ákvæði samþykktanna, þó að það sé áhættulítið og fjárhagslega séð vafalaust oft freistandi. Ég held, að nákvæmlega eins mundi fara um eftirlit með hinum friðuðu svæðum, sem þáltill. þessi gerir ráð fyrir, og þurfi því ekkert að óttast um framkvæmd hennar, ef til kemur. Herra forseti. Ég legg til, að umr. um málið verði frestað og till. verði vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Efni þessarar till. er, að Alþingi feli ríkisstj. að hlutast til um, að Seðlabankinn endurkaupi framleiðslu- og hráefnavíxla iðnaðarfyrirtækja eftir ákveðnum reglum, er settar verða með svipuðu sniði og reglur þær, er gilda um endurkaup framleiðsluvíxla sjávarútvegs og landbúnaðar. Till. mjög svipuð þessari var samþ. hér á hv. Alþingi fyrir þremur árum, en hefur þó enn ekki komið til framkvæmda af ástæðum, sem mér er ekki kunnugt um, hverjar eru. En svo virðist sem þær ríkisstjórnir, sem hafa farið með völd á þessum tíma, eða þeir ráðherrar, sem um þau mál hafa fjallað, hafi haft takmarkaðan áhuga fyrir því að framkvæma hana. Það er þó hins vegar ljóst, að það er miklu meiri þörf fyrir það nú en fyrir þremur árum, að slíkar reglur séu upp teknar, vegna þess að þær efnahagsráðstafanir hafa verið gerðar, sem auka mjög framleiðslukostnað iðnaðarfyrirtækja, og þar af leiðandi hafa þau þörf fyrir miklu meira lánsfjármagn en áður. Þess vegna er eðlilegt, að þessi till. sé endurnýjuð hér á hv. Alþingi, þar sem stjórnirnar, sem með völd hafa farið á þessum tíma, hafa ekkert gert til þess að framkvæma hana, og Alþingi láti enn vilja sinn í ljós um, að þetta verði gert. Ég held, að það viðurkenni nú allir, að iðnaðurinn hefur orðið þá stöðu í þjóðfélaginu, að hann á að hafa sama rétt ag sjávarútvegur og landbúnaður, en mjög skortir á það í þessum efnum, að hann sé látinn búa við sama borð og þessir tveir aðrir aðalatvinnuvegir þjóðarinnar, og því er nauðsynlegt, að hér séu gerðar lagfæringar á. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál að sinni, en legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til fjvn., en hún hefur fjallað um hliðstæðar tillögur á undanförnum þingum.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í framsögu, er þetta mál ekki nýtt af nálinni, og Alþingi hefur áður samþykkt samhljóða tillögu, eins og gerð er grein fyrir líka í grg. Málið var flutt á síðasta þingi í alveg sama formi. Ég vil á þessu stigi málsins aðeins láta í ljós þá skoðun mína, að ég tel eðlilegt, að unnið sé að því, að iðnaðurinn hafi sambærilega aðstöðu í þjóðfélaginu til lánsfjáröflunar eins og aðrir höfuðatvinnuvegir, bæði landbúnaður og sjávarútvegur, og það verður að viðurkennast, að á því hafa verið nokkrir misbrestur á undanförnum árum. Eftir að þessi till. á sínum tíma var samþykkt hér, eins og fram kemur í grg., flutt af Sveini Guðmundssyni, sem þá sat á Alþingi sem varaþingmaður fyrir Sjálfstfl., þá mun það hafa verið skömmu síðar eða á árinu 1959, að þáv. iðnmrh. skipaði nefnd manna til þess að taka þetta mál til meðferðar og rannsóknar og gera um það tillögur. Þessi nefnd hefur svo starfað að þessum málum. Henni hefur svo á síðara stigi málsins af iðnmrh., næstum á undan mér, verið falið að taka til meðferðar aðrar greinar lánamála iðnaðarins, og þar er átt við sérstaklega stofnlánin eða lánsfjárþörf iðnaðarins til þess að byggja upp sín atvinnufyrirtæki og þá fyrst og fremst og ekki sízt höfð í huga efling iðnlánasjóðsins, sem nú er í Iðnaðarbankanum, en lýtur sérstakri stjórn og hefur á undanförnum árum verið allvanmegnugur til þess að gegna sínu hlutverki. Meðan n. hefur haft þessi mál til meðferðar, hefur nokkuð skipazt í þessum efnum varðandi eflingu stofnlánanna. Það hafa verið hækkuð framlögin á fjárlögum til iðnlánasjóðs og munu vera nú 2 millj. kr. árlegt framlag, sama upphæð og fiskveiðasjóður fær á fjárlögum árlegt framlag. Á undanförnum árum hefur svo oft komið til mála og verið unnið að því að afla honum nokkurs lánsfjár, en það hefur gengið því miður mjög erfiðlega og treglega þar til nú á yfirstandandi ári, að hann hefur fengið til ráðstöfunar margumtalaðar 15 millj. af erlendu lánsfé, sem ríkisstj, hefur haft forgöngu um að afla, og er það honum í sjálfu sér mjög mikils virði, miðað við aðstöðu hans að öðru leyti, þó að þar sé allt of skammt gengið og það mál þurfi frekari athugunar. Enn fremur hefur komið til umræðu innan þessarar nefndar, sem ég skýrði frá, fyrir tilhlutan fyrrv. iðnmrh. að athuga möguleikana á því að greiða úr lánsfjárörðugleikum iðnaðarins að einhverju leyti sambærilega við það, sem gert hefur verið fyrir sjávarsítveginn á yfirstandandi ári með löggjöf frá síðasta Alþingi, þar sem opnaðir voru nýir flokkar í stofnlánadeildinni til þess að breyta stuttum bráðabirgðalánum sjávarútvegsins í viðskiptabönkunum í löng stofnlán og með hagkvæmari kjörum. Þetta er samkvæmt löggjöf, eins og kunnugt er, frá síðasta Alþingi, og nú liggja fyrir þessu þingi brbl. frá síðasta sumri varðandi hliðstæða eða sambærilega aðstoð til landbúnaðarins. Þessi mál eru einnig til athugunar innan þessarar nefndar. Þessi nefnd hefur skilað bráðabirgðaáliti um bæði rekstrarlánaþörfina og stofnlánaþörfina, ekki þennan síðasta þátt, en ég hef rætt við Pormann nefndarinnar um, að nefndin reyni að hraða störfum og skila sem fyrst endanlegu áliti, og á von á því, að það berist stjórninni a.m.k. örugglega fyrir áramót. Um efni þessa máls að öðru leyti vil ég segja það, að þó að ég sé alveg samþykkur því og það sé eðlilegt, að sótt sé eftir sambærilegri aðstöðu við aðrar atvinnugreinar, þá efast ég stórlega um, að þetta verði sú leið, sem eðlilegast þyki að athuguðu máli að fara, að veita iðnaðinum aðstöðu til þess, að viðskiptabankarnir geti endurselt hráefnavíxla og framleiðsluvíxla til Seðlabankans með svipuðum hætti og gert hefur verið á sviði landbúnaðar og sjávarútvegs. Og það er m.a. vegna þess að ég tel, að fyrirkomulag þeirra lánveitinga sé á mjög margan hátt gallað, hafi verið misnotað á undanförnum árum og þurfi í sjálfu sér endurskoðunar við. Og það er mikil spurning um það, hvort endurkaup Seðlabankans á svokölluðum afurðavíxlum eigi yfir höfuð eðli sínu samkvæmt að ganga lengra en það, að endurkeyptir séu afurðavíxlar út á útflutningsframleiðslu þjóðarinnar einvörðungu, en þá að sjálfsögðu nákvæmlega með sama hætti, hvort sem útflutningsframleiðslan er frá sjávarútvegi, landbúnaði eða iðnaði. En það má segja, að nú séu þessi endurkaup þríþætt: það er út á útflutningsframleiðsluna, og þar undir falla sjávarútvegur og landbúnaður, og það er út á afurðir landbúnaðarins, sem seldar eru innanlands, og það eru loksins endurkeyptir rekstrarvíxlar landbúnaðarins og hefur verið á undanförnum árum, en t.d. rekstrarvíxlar útvegsins eða hin svokölluðu útgerðarlán, þegar lánað hefur verið útgerðarmönnum út á væntanlegan afla, þeir hafa aldrei verið endurkeyptir. En eins og hv. þm. kannske minnast, kom mjög til tals hér á árinu 1953, eftir alþingiskosningarnar þá, þegar mynduð var samstjórn sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, að veita bændum aðstöðu til þess að fá lán út á rekstrarvörur þeirra, svipað og útgerðarmenn fengju lán út á óveiddan afla í sambandi við rekstur bátaútvegsins, og um þetta var samið á milli þáverandi stjórnarflokka, Sjálfstfl. og Framsfl., og gefin stefnuyfirlýsing um það af þeirri stjórn, sem þá tók við undir forsæti sjálfstæðismanna. En í framkvæmdinni hefur þessi lánveiting orðið með nokkuð öðrum hætti en a.m.k. ýmsir höfðu gert sér í hugarlund, sem að þessu stóðu, og get ég látið nægja að tala þar bara fyrir mig einan, sem þá var einn af stuðningsmönnum ríkisstj., að það, sem fyrir vakti og maður taldi eðlilegast, var það, að bændurnir sjálfir gætu fengið rekstrarlán í sambandi við erfiðleika í búrekstri þeirra, út á fé á fjalli t.d., svipað og út á óveiddan afla, sem gerði þeim fjárhagsaðstöðuna sjálfstæðari en ella væri og greiddi úr margvíslegum vandræðum þeirra, meðan þeir gætu ekki komið í lóg þeim verðmætum. sem fælust í lessum væntanlegu afurðum, sem síðar yrðu að svo og svo miklu leyti sláturafurðir á haustinu, - meðan þeir gætu ekki komið því í lóg og hagnýtt það í búrekstri sínum til margvíslegra þarfa, baeði vélakaupa og hins almenna kostnaðar af búrekstrinum. Nú hefur þetta að vísu farið í það form í framkvæmdinni, fyrst og fremst fyrir tilstuðlan Landsbankans, að safnað er sláturloforðum frá bændum, og það er náttúrlega í langmestum mæli gegnum kaupfélögin eða samvinnufélögin, sem nærri því ein hafa með höndum slátrunina í landinu, og út á þessi sláturloforð er svo lánað. Og þá er auðvitað hugsunin í því, þó að framkvæmdin sé með þessum hætti, að slík lán ættu að greiðast upp, þegar sláturafurðirnar væru orðnar til, og lána svo aftur út á þau með veði í þeim. En í framkvæmdinni er þetta nú samt sem áður þannig, að þessi lán liggja að meira og minna leyti algerlega föst í bönkunum allan ársins hring og það er byrjað að lána út á væntanleg lömb, þegar þau eru byrjuð að þróast í móðurkviði, og í smástigum er þetta svo aukið og í vissum áföngum. Og það kann að vera, og ég skal ekki fella neinn dóm um það, að þetta sé hagkvæmari aðferð en að lána einstökum bændum, en a.m.k. er alveg óeðlilegt, að þessi rekstrarlán verði endurkeypt af Seðlabankanum. Eins og ég viðurkenni lánsfjárþörf iðnaðarins og að því fram komnu, að menn teldu endurkaupin ekki það heppilegasta form á þessu sviði, þá er auðvitað ekki hægt að snúast við málinu öðruvísi en finna önnur form á lánveitingunum í þessu sambandi, því að ég held, að það sé ótvírætt, að viðurkenna verði þörfina. Það mundi þá vera með því móti, að viðskiptabönkunum og öðrum peningastofnunum, með einhverri annarri tilstuðlan Seðlabankans en með þessum hætti, væri gert kleift að veita þessum atvinnuvegi slík lán. Ég er ekki að tala fyrir því um þessi lán, sem ég talaði um áðan, þessi upphaflega hugsuðu rekstrarlán til bænda og með veði í væntanlegum landbúnaðarafurðum o.s.frv., að svo miklu leyti sem þau hefðu kannske getað verið í heppilegra formi, að það verði af þeim tekið og ekki komi neitt í staðinn, það er aðeins að breyta lánaforminu, og þess vegna vek ég athygli á þessu hér. Mér er ljóst, að það væri jafnmikill grikkur við landbúnaðinn að gera það eins og að daufheyrast nú við kröfum iðnaðarins um að fá nokkra leiðréttingu sinna mála í sambandi við rekstrarlánaþörfina. Ég vildi láta þessar athugasemdir koma fram á þessu stigi málsins. Þingnefnd fær nú þetta til meðferðar, og það hlýtur að draga að því, að ákvarðanir verði teknar í þessu máli, hvort sem það er á þennan hátt eða annan. Og eins og ég sagði áðan, þá vænti ég þess, að nefnd sú á sviði iðnaðarins, sem hefur haft þessi lánamál til meðferðar, muni mjög bráðlega skila áliti. Hitt verður að sjálfsögðu stærra og meira vandamál á verksviði Seðlabankans í samvinnu við ríkisstj., ef ætti að taka upp eitthvað annað form endurkaupanna en hefur verið, og skal ég ekki neinu um það spá, þó að ég hafi viljað láta þessar skoðanir mínar koma í ljós á þessum vettvangi. Að þessum málum varðandi iðnaðinn hefur verið unnið, og væntanlega liggja mjög bráðlega fyrir niðurstöður eða nefndarálit þessarar nefndar, sem ég gerði grein fyrir, og tillögur, sem hún kann að leggja fram, þó að ekkert sé vitað um það enn, hvort þær geti úr þessu leyst, og sjálfsagt verða mörg ljón á veginum, áður en búið er að leysa úr þörf iðnaðarins á þessu sviði, eins og annarra atvinnuvega, ef við höfum hliðsjón af því, hversu fjárvana við Íslendingar höfum verið og erum í sambandi við okkar atvinnurekstur.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnmrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur hér gefið um það, að þessi mál séu til athugunar hjá ríkisstj., og eins láta í ljós ánægju mína yfir því, að ríkisstj. hefur þessi mál til athugunar. En hins vegar er það að sjálfsögðu ekki nóg, að þessi mál séu í athugun, þegar hún virðist dragast jafnt von úr viti eins og hér hefur átt sér stað. Það þurfa líka að koma til framkvæmdir, og ég vænti þess þess vegna, að þessi athugun hjá hæstv. ríkisstj. leiði til þess mjög fljótlega, að einhverjar framkvæmdir geti átt sér stað í þessum efnum, og ég hygg, að með því að Alþingi endurnýi þessa ályktun, þá ætti það að geta orðið til þess að örva ríkisstj. í þeim efnum og hraða því, að hér verði eitthvað raunhæft gert. Hæstv. ráðh. talar um, að það gæti komið til mála að haga endurkaupum á rekstrarvíxlum frá atvinnuvegunum með einhverjum öðrum hætti en nú á sér stað. Það getur vafalaust verið rétt. En ég vil aðeins í sambandi við þessa till. segja það, að ég skil hana ekki þannig, að hún sé endilega miðuð við það, að endurkaupin á iðnaðarvíxlum verði bundin þeim reglum, sem nú gilda um endurkaup á framleiðsluvíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar, heldur þeim reglum, sem gilda um það á hverjum tíma, þannig að ef þeim reglum, sem nú gilda varðandi landbúnað og sjávarútveg, yrði breytt, þá mundi að sjálfsögðu, ef þessi till. yrði samþykkt og framkvæmd, verða hliðstæð breyting á þeim reglum, sem giltu um iðnaðinn. En aðtalatriðið er það að tryggja iðnaðinum sambærileg kjör við aðra aðalatvinnuvegi í þessum efnum. En þar sem hæstv. iðnmrh. hafði nú góð orð um það og taldi sig fylgjandi því, að iðnaðurinn ætti að njóta samstöðu við aðra aðalatvinnuvegi í þessum efnum, þá vænti ég, að það þýði þá jafnframt, að þessi till. muni njóta stuðnings hans og fylgismanna hans og að Alþingi endurnýi þess vegna þann vilja, sem það hefur áður látið í ljós um þessi mál.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 2. þm. Austf. og hv. 4. og hv. 2. þm. Sunnl. að flytja hér till. til þál. um aðstöðujöfnun innlendrar kornframleiðslu við innflutning korns frá útlöndum. Í till. okkar felst það, að Alþingi feli ríkisstj. að taka upp verðbótagreiðslur á korn það; sem ræktað er í landinu, til jafns við þær niðurgreiðslur, sem nú eru framkvæmdar úr ríkissjóði á innflutt korn frá útlöndum. Um margra ára skeið hafa á vegum ríkisins farið fram tilraunir með það hér á landi að rækta korn að nokkru marki. Þessar tilraunir hafa allt fram undir þetta verið á því stigi, að ekki hefur orðið um verulega kornframleiðslu að ræða. En nú hefur þetta breytzt á hinum allra síðustu árum, einkum nú á tveim hinum síðustu árum, sem kornframleiðslan hefur aukizt verulega og bændur eru að taka þetta upp sem búgrein. Enn fremur hefur sandgræðsla ríkisins staðið fyrir því, að nú er tekið að rækta upp sanda með því að sá í þá korntegundum, og gefur það slíka raun, að ætla má, að ef eðlileg aðstaða væri fyrir innlenda kornframleiðslu, mundi hér á næstunni rísa upp kornframleiðsla, sem væri árviss og ekki óhaganlegri búgrein, svo að vægt sé að orði komizt, heldur en aðrar þær búgreinar, sem hér eru reknar og lengri reynsla er fyrir. En eitt er það þó, sem hlýtur að draga úr og í rauninni koma í veg fyrir það, að hér hefjist kornframleiðsla í stórum mæli að öllu óbreyttu. Því er sem sagt svo háttað nú, að ríkissjóður greiðir niður allt það korn, sem inn í landið er flutt, greiðir það niður um 18.61% af fob-verði þess, en innlenda kornið nýtur engrar sambærilegrar fyrirgreiðslu. Hér við bætist það, að ræktun kornakra nýtur engrar fyrirgreiðslu í jarðræktarlögum, fær engan jarðabótastyrk, enda þótt ríkið verji á fjárlögum árlega nokkrum milljónum til styrks við ræktunarframkvæmdir. Með því að greiða þannig niður innflutt korn og láta síðan innlenda kornrækt keppa við aðflutning niðurgreidds korns er raunverulega verið að leggja verndartolla á erlendu framleiðsluna og ójafna þá aðstöðu sem íslenzka kornræktin hefur. Þetta er þeim mun ósanngjarnara sem kornrækt hér á landi er og hlýtur alltaf að verða þeim annmörkum háð, að við búum hér í landi, sem jafnan hlýtur að hafa takmörkuð skilyrði til kornræktarinnar, enda þótt við teljum hana æskilega að öllu því marki, sem hún getur gengið með skaplegum hætti. Það er efni tillögu okkar að fela ríkisstj. að bæta hér um og jafna aðstöðu innlendu kornræktarinnar við þá erlendu. Það er ekki nauðsyn að flytja þetta mál í lagafrumvarpsformi, því að ríkisstj. hefur óumdeilanlega lagaheimild til þess að framkvæma þá niðurgreiðslu, sem við flm. þessarar tillögu leggjum til að Alþingi feli ríkisstj. að framkvæma. Sú heimild er fyrir hendi í 28. gr. l. um efnahagsmál frá því í febr. 1960. Till. þessa efnis kom einnig fyrir síðasta Alþingi og fékkst þá ekki afgreidd. Nú eru það eindregin tilmæli okkar flm. þessarar till., að hún verði ekki látin bíða um of afgreiðslu og að þær samþykktir, sem Alþingi kann að gera í þessu efni, verði látnar ná til þeirrar kornuppskeru, sem fékkst á s.l. hausti. Það er vert, um leið og þessi till. er rökstudd, að því leyti sem hún er sanngjörn, að það sé einnig gerð grein fyrir því, hvað líklegt er að það muni kosta ríkissjóð mikið að framkvæma hana. Það er að vísuekki auðvelt að slá upp tölum um það og af tvennum ástæðum. Í fyrsta lagi er kornrækt hér svo skammt á veg komin enn þá, að ekki liggja fyrir um afrakstur hennar sambærilegar skýrslur við það, sem úr öðrum búgreinum er árlega aflað. En ætla má þó að kunnugustu manna yfirsýn, að kornrækt á Íslandi hafi á árinu 1960 numið um það bil 3000 tunnum korns, en að í ár nemi hún tvöföldu því magni eða rösklega 6000 tunnum. Í tunnu eru þá talin 100 kg. Nú mætti þess vegna ætla, að þetta þýddi aukin útgjöld ríkissjóðs á þessu ári, sem svarar niðurgreiðslu á 6000 tunnum korns. En svo er ekki. Ég geri ráð fyrir því, án þess þó að vita það með vissu, að við undirbúning fjárlagafrv. fyrir árið 1962 hafi verið reiknað með því, að korninnflutningur til landsins mundi verða með svipuðum hætti á árinu 1962 og hann var á árinu 1960. Þá komu reyndar, á árinu 1960, 3000 tunnur korns af innlendri framleiðslu til frádráttar innflutningi korns til landsins, svo að það er í rauninni ekki nema helmingur af ársframleiðslu þessa árs, sem kæmi til sérstakra verðbóta, því að 3000 tunnur af þessa árs framleiðslu hafa óumdeilanlega komið til minnkaðs innflutnings á erlendu korni, sem verður þá auðvitað að draga frá þeirri upphæð, sem kæmi til útgjalda ríkissjóðs við samþykkt þessarar tillögu, enda hefur sá innflutningur þegar verið eða verður greiddur niður með 18.61%. Ég vildi því ætla, að fyrir yfirstandandi ár þýddi þetta verðbætur á helming kornframleiðslunnar til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð, en það eru 3000 tunnum. Mestur hluti þess korns, sem hér er ræktaður, mun vera bygg. Bygg er nú selt við verði, sem nemur einhvers staðar á fimmtu krónunni, milli 4 og 5 kr. kg, og ef við vildum áætla, að það innflutningsverð, sem verðbætur nú koma á, væri nálægt 4 kr., má ætla, að verðbætur á hvert kg af innfluttu korni væru um það bil 75 aurar. Það þýddi það, að verðbætur á alla ársframleiðslu Íslendinga sjálfra í ár ætti þess vegna að nema um það bil 450 þús. kr. En eins og ég hef áður tekið fram, sparast frá þeim áætlunum, sem þegar hafa verið gerðar, væntanlega verðbætur á 3000 tunnur af innfluttu korni, og kemur því aðeins helmingurinn af þessari upphæð til aukninga fjárveitinga á þessu ári, eða sem svarar 226 þús. kr. Á fjárlögum þessa árs eru ætlaðar til niðurgreiðslu á vöruverði 302.9 millj. kr. Það er því ólíklegt, að ekki væri hægt að koma þessari greiðslu fyrir innan þess ramma, sem þar er markaður, þar sem einungis er að ræða innan við einn milljónarfjórðung, en áætlunarupphæðin til almennrar niðurgreiðslu á vöruverði er yfir 300 millj. í fjárlögum, svo að þetta er ekki stórt mál í fjárreiðum ríkissjóðs. Á fjárlagafrv. fyrir 1962 er þessi upphæð lækkuð nokkuð, en á hinn bóginn má gera ráð fyrir aukinni innlendri framleiðslu á korni, svo að það er ekki auðvelt að gera áætlun um það, hvað það þýddi, en það má að öllu samanlögðu reikna með því, að það sé ekkert dýrara fyrir ríkissjóð að verðbæta innlendu framleiðsluna heldur en innflutninginn, svo að einungis væri þar um að ræða verðbætur á þær 3000 tunnur korns, sem látnar hafa verið óverðbættar á árinu 1960, og að því leyti sem innlenda kornframleiðslan kann að vaxa á komandi árum, þá kemur hún líka til frádráttar á innflutt korn, svo að hún ætti ekki að hafa neinn aukakostnað í för með sér. Þetta vildi ég aðeins hugleiða hér með hv. alþm., áður en málið kemur til endanlegrar afgreiðslu. Ég ætla, að það sé flestum hv. þm. ljóst, að það vantar nýjan lagabálk um það, að kornrækt njóti sambærilegar fyrirgreiðslu af opinberri hálfu og önnur ræktun í landinu, enda hafa hér þegar verið flutt frumvörp um það. En þrátt fyrir það, þótt slík frumvörp hafi verið sýnd hér á Alþingi, verður þess ekki vart, að afgreiðsla þeirra sé alveg á næsta leiti, og m.a. af þeim sökum þykir okkur flm. eðlilegt, að Alþingi taki híð fyrsta til meðferðar þessa litlu tillögu okkar og bæti að þessu leyti úr vanrækslu hins opinbera, svo að hætt verði af opinberri hálfu að gera kornrækt hér torveldari en ástæða er til. Þess vegna leggjum við kapp á það, að þessi leiðrétting verði ekki látin dragast von úr viti, því að ég ætla, að það muni engum hv. alþm. finnast ósanngjarnt, að hún verði samþykkt. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til, að þessari umr. verði á einhverju stigi frestað og mátínu visað til hv. fjvn.



Herra forseti. Hv. 1. flm. og frummælandi hélt hér svo rökfasta ræðu og greinargóða um þetta málefni, að það er í raun og veru óþarfi af mér að koma hér upp, því að hann tók flest það fram í málinu, sem grundvallarþýðingu hefur. En ég vildi leyfa mér samt sem áður að minna á það, að tilraunir með kornrækt hafa farið fram hér á Íslandi um þriggja áratuga skeið ag yfirleitt hafa þessar tilraunir borið góðan árangur. Ég vil enn fremur minna á annað, sem hefur stórkostlega þýðingu, þegar menn hugsa um þessa hlið landbúnaðarins eða þennan atvinnuveg, að það hefur gerzt á s.l. 20 árum í landi okkar, að meðalhitinn á Íslandi hefur hækkað um 1 stig á s.l. 20 árum. Þetta orsakar það, að við getum verið bjartsýnir á framtíð kornræktar í landinu. Ef meðalhitinn hefði aðeins lækkað, þótt það hefði ekki verið nema um svo sem 1/2 stig, þá hefði sennilega verið til lítils að hugsa til kornyrkju í landinu. En nú er það skemmtilega fyrirbrigði að gerast, að meðalhitinn í landi okkar er að hækka, og þess vegna getuan við vænzt þess, að ræktunarstarf eins og t.d. kornrækt geti átt sér góða og glæsilega framtíð fyrir höndum í landi okkar. En þá þarf þessi atvinnuvegur vissulega, eins og hv. flm. og frummælandi ræddi um, að búa við þau skilyrði, að hann geti þrifizt, búa við þau skilyrði af öðrum ásteeðum, hafa samkeppnisaðstöðu við erlendar kornvörutegundir sams konar, sem fluttar eru inn í landið. Og þess vegna finnst okkur flm., að fyrsta skilyrði til þess sé það, að þessi innlenda framleiðsla geti notið sömu kjara og erlent korn, sem flutt er inn, og til þess er nú till. flutt. Ég vil leggja alveg sérstaka áherzlu á þetta og það með, að við, sem sífellt erum í vandræðum af gjaldeyrisleysi og þurfum að horfa í hvern eyri, við eigum að nýta sem bezt alla þá möguleika, sem fyrir hendi eru til framleiðslu í landinu sjálfu, á hvaða sviði sem það er, sem getur hvort tveggja í senn aukið atvinnu og sparað okkur erlendan gjaldeyri. Og ég er sannfærður um það t.d. í sambandi við kornræktina, að verði það svo, að íslenzkt náttúrufar versni ekki frá því, sem nú er, heldur kannske haldi áfram að batna, eins og verið hefur undanfarna tvo áratugi, að meðalhitinn hefur vaxið, þá á þessi atvinnurekstur mikla framtíð fyrir höndum, og ég tel, að þá muni rísa upp bændur í landinu, sem verði eingöngu kornyrkjubændur, eins og t.d. á síðustu áratugum hafa risið upp þó nokkuð margir bændur í þessu landi, sem eru eingöngu garðyrkjubændur og stunda ekkert annað en garðyrkju og virðist ekki farnast verr en öðrum við þann atvinnuveg. Ég stóð nú upp og kom hér í ræðustólinn eingöngu til þess að undirstrika það, sem frummælandi sagði, ag til þess að vekja athygli á þessum vissu atriðum, sem ég hef nefnt í sambandi við kornræktarmálin.



Herra forseti. Það voru aðeins fáein orð til að segja mönnum fréttir af Austurlandi til stuðnings þessari þáltill. Auðvitað er það eitt stærsta mál landbúnaðarins, að hægt verði að framleiða fóðurbætinn í landinu sjálfu. Þetta hefur mönnum lengi verið ljóst og tilraunir miklar verið gerðar í þá stefnu að framleiða hér fóðurkorn. Þessar tilraunir hafa farið fram nokkuð lengi og gefið allgóða raun. En nú alveg upp á síðkastið hefur komið skriður á kornræktina, m.a. hefur kornrækt núna á örskömmum tíma orðið allútbreidd á Austurlandi, og var framleitt þar þó nokkuð af korni á s.l. sumri. Það er dæmi til þess nú í haust, að hændur á Austurlandi, á Fljótsdalshéraði hafa lagt inn í verzlanir talsvert af korni. Mun það í fyrsta skipti í sögu landsins, að þetta hefur gerzt. Þetta er stór atburður í þjóðarsögunni, að þessi framleiðslugrein er að færast á þetta stig, miklu stærri atburður en við flest gerum okkur grein fyrir. Nú er það líka að segja, að kornið á Austurlandi þroskaðist sæmilega í sumar, enda þótt sumarið væri með lélegra móti. Það eflir kornræktaráhugann mjög og eykur líkurnar fyrir því, að hér sé um að ræða allörugga búgrein, sem ekki verði stopulli en aðrar búgreinar, ef rétt er að farið. Ég tel víst, að kornrækt fari hraðvaxandi í landinu á næstu árum. Sérstaklega hefur aukizt bjartsýni manna við það, að kornið óx sæmilega og sums staðar allvel þrátt fyrir jafnlélegt sumar og var í ár á Austurlandi. En það er einn hængur á þessu, og hann er sá, að innlenda kornið nýtur ekki sömu aðstöðu og erlenda kornið. Þetta má auðvitað ekki standa stundinni lengur. Það er alveg óhugsandi, að hægt sé að sætta sig við þetta. Menn sætta sig alls ekki við, að erlend kornrækt sé styrkt, en sú innlenda ekki. Þess vegna vil ég mjög eindregið taka undir þessa þáltill. og vænti þess, að hv. Alþingi afgreiði þetta mál skörulega og hæstv. ríkisstj. taki upp þann hátt að greiða niður íslenzkt korn til samræmis við það útlenda.