Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessu frv. átti raunar að fylgja annað hliðstætt um svipuð gjöld á Akureyri, en fyrir mistök er það ekki komið gegnum prentun, en ég bið hv. alþm. að athuga, að það, sem hér verður sagt um þetta frv., fjallar í raun og veru einnig um hitt, sem koma mun fram innan tíðar. Í nær hverju kauptúni og hverjum kaupstað bíða stórfelld verkefni í gatnagerð. Fram að þessu hefur gatnagerð verið næsta ófullkomin hérlendis, sumpart vegna kunnáttuskorts, sumpart vegna fjárskorts og sumpart vegna vélaskorts. Hins vegar er það ekki umdeilanlegt, að fátt eða ekkert stuðlar meir að hreinlæti og bæjarprýði en vel gerðar götur með varanlegu slitlagi og gangstéttum, enda nú komnar til sögunnar stórvirkar vélar til að leggja malbik, steypu eða olíumöl á götur, svo að hugur er í öllum bæjarfélögum að koma slíku í framkvæmd sem fyrst. En framkvæmd þessa verks er fjárfrek og takmarkað, hve mikið af útsvörum má ætla í slíkar framkvæmdir. Af þeim sökum er allvíða tekið að krefjast gatnagerðargjalds, þegar nýjar byggingarlóðir eru veittar og því gjaldi ætlað að standa undir nýlagningum gatna. En mjög víða þarf að gera eldri götur, sem þegar hefur verið byggt við, upp að fullu, skipta jafnvel að öllu um undirbyggingu, holræsa- og vatnslögn, áður en hægt er að leggja á þær varanlegt slitlag. Vafasamt þykir, að nú sé stoð í l. til að leggja á þegar reist hús gatnagerðargjöld við þessar aðstæður, þótt þessi endurgerð götu sé jafndýr og nýlagning, og er frv. það, er hér um ræðir, flutt með það fyrir augum að taka af öll tvímæli og gera sveitarfélögum frjálst að velja á milli að endurbyggja götur að öllu fyrir útsvarsfé eða að hluta fyrir álögð gatnagerðargjöld. Að öðru leyti tel ég mig ekki þurfa að skýra þetta. Það mun vera flestum, sem fjallað hafa eitthvað um sveitarstjórnarmál, ljóst, hvað hér er á ferðinni, og æski ég þess, að því verði vísað til heilbr.- og félmn.

Flm. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Á þskj. 53 höfum við nokkrir þm. Framsfl. flutt frv. til l. til breytingar á vegal. frá 1963. Ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir þessu frv. okkar og þá fyrst minna á það, að það hefur jafnan verið stefna Framsfl. að beita sér fyrir miklum framförum í vegamálum. Framsfl. hafði forystu um það öðrum flokkum fremur, að vegakerfið var teygt út um landið, og hefur það verið og er hans stefna, að það skuli ná til allra landsins byggða, og að hringvegur umhverfis landið verði lagður. Í öðru lagi er það stefna Framsfl., sem mótuð var á síðasta flokksþingi, að vegir úr varanlegu efni yrðu gerðir á fjölförnustu brautunum. Nú munu vera um 300–400 km af vegum landsins, sem eru það fjölfarnir, að samkv. l. eiga þeir að verða gerðir úr varanlegu efni. Verkefnin í vegamálum eru því, þrátt fyrir það, sem búið er að gera, mikil framundan. og ég mun því snúa mér að því að gera grein fyrir því, hvernig við Framsfl.-menn hugsuðum okkur, að þessu verki yrði komið í framkvæmd. Í fyrsta lagi leggjum við til að efla vegasjóðinn með því, að allir sérskattar, sem nú eru lagðir á umferðina í landinu, gangi til hans. En eins og kunnugt er, eru leyfisgjöld af bifreiðum tekin í ríkissjóðstekjur, en ekki látin ganga til vegasjóðs. Tekjur af leyfisgjöldum urðu árið 1966 hartnær 200 millj. kr. og munu verða eitthvað svipaðar á þessu yfirstandandi ári. En okkur er það ljóst, að þó að þessi breyting yrði á gerð, mundi það ekki nægja til þess að vegasjóðurinn gæti leyst af hendi þau verkefni, sem hans bíða. Gert var ráð fyrir því, þegar vegal. voru sett, að ríkissj. legði vegasjóði til fé, en það hefur verið fellt niður af fjárl., þó að lítils háttar sé á núverandi vegáætlun, en það er vitanlegt, að nauðsyn ber til þess, að ríkissjóður leggi af öðrum tekjum en sérsköttunum fé til vegasjóðs, m.a. til þess að mæta viðhaldi þjóðveganna, sem fer hraðvaxandi og er nú komið á 2. hundrað millj. kr. Ennfremur verður það nauðsynlegt að taka lán til þess að ljúka þeim verkefnum, sem óleyst eru í landsbrautum og þjóðbrautum, og gerum við ráð fyrir, að vegasjóður taki það lán, ef tekjur hans verða auknar, eins og hér er gert ráð fyrir. Í þriðja lagi gerum við ráð fyrir því, að til þess að leysa það verkefni að gera vegi úr varanlegu efni, verði að taka ríkislán, sem ríkissj. sjálfur á að standa undir. Okkur er það ljóst, að eins og nú horfir, verða ekki gerðir vegir úr varanlegu efni, nema aukið fé komi til. Það, sem hendi næst liggur fyrir í sambandi við vegi úr varanlegu efni, er að gera rannsókn á því, úr hvaða efni við eigum að gera okkar þjóðvegi, sem þannig eru gerðir. Það eru þrjár aðferðir, sem koma til greina og reyndar hafa verið hér á landi. Elzt þeirra er malbikið, sem flestar götur Reykjavíkur eru gerðar úr. Í öðru lagi er það steinsteypan, sem Keflavíkurvegur er gerður úr, og í þriðja lagi er það olíuborin möl, sem nokkuð er farið að reyna hér í þéttbýlinu og lítils háttar á þjóðvegum. Við teljum brýna nauðsyn bera til þess, að þessar aðferðir verði prófaðar og þær metnar með tilliti til þess, hversu dýrar þær eru og endingargóðar. Það skal ekki um það sagt á þessu stigi málsins, hvaða aðferðir verða heppilegastar til þess að leysa þessi verkefni, en brýna nauðsyn ber til að gera samanburð á þeim og taka í því efni það, sem skynsamlegast má telja miðað við aðstæður. Verkefnin í að gera hraðbrautir eru orðin verulega mikil nú, þar sem vegurinn austur fyrir Selfoss tilheyrir þeim flokki vega, sem hraðbrautir eiga að heita samkv. vegal. og sama er að segja um Vesturlandsveg allt upp til Borgarness. Þá er það öllum ljóst, sem til þekkja, að mikla nauðsyn ber til þess að gera norðurleiðina alla til Akureyrar úr varanlegu efni. Ástand veganna, eins og það er hjá okkur nú, þolir ekki þá umferð, sem við leggjum á þá nú orðið. Það mun verða spurt í þessu sambandi, hvernig ríkissjóður eða þjóðin eigi að mæta þeim verkefnum, sem fram undan eru í vegagerð. Því er til að svara að það er hlutverk stjórnvalda á hverjum tíma að mæta verkefnunum, sem við er að fást og leysa þau, og það mun ekki verða um það deilt að það ber brýna nauðsyn til þess að takast á við þau verkefni, sem um er að ræða í vegagerð, og hjá því verður ekki komizt að leysa þau. Í því sambandi vil ég leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að minna á það álit, sem fram kom í skýrslu vegamálastjórnarinnar um framkvæmd vegáætlunar 1966, en þar segir svo á bls. 4: „Á fjölförnustu malarvegunum hefur í ár verið mun lakara ástand heldur en á s.l. ári, og er þá orðið vonlaust verk að halda þessum vegum sæmilega akfærum með malarslitlagi.“ Þetta o. fl. sannar okkur það, að það er ekki að ástæðulausu, að við gerum kröfur til þess, að meira átak sé gert í vegamálum en nú er. Það er öllum ljóst, að með þeim fjárveitingum, sem nú eru á vegáætlun til hraðbrauta, verður ekkert í þessu gert frekar en nú er, og það ástand þolum við ekki. Í sambandi við möguleikana, sem við höfum til þess að leysa þessi verkefni nú og áður, vil ég benda á það, að tekjur þær, sem ríkissj. hefur af umferðinni nú og áður, eru ólíkar. Það var svo, að á árunum allt frá því að við fórum að vinna að vegamálum, urðum við að leggja fram fé af ríkissjóðstekjum án þess að ríkissj. hefði nokkrar verulegar tekjur af umferðinni aftur, og þannig var það á 3., 4. og 5, áratug þessarar aldar, að allt að 10–12% af heildarútgjöldum ríkissjóðs fóru til vegamála. Nú er þetta mjög breytt, eins og oft hefur verið á drepið, og ekki sízt er það eftirtektarvert, þegar það er haft í huga, að tekjur ríkissjóðs af umferðinni hafa vaxið jafnt og þétt hin síðustu ár. Árið 1965 hafði ríkissj. um 680 millj. kr. í tekjur af umferðinni og 1966 um tæpar 900 millj. kr. og þó heldur meira, ef tillit er tekið til söluskattstekna, sem ríkissj. hefur haft umfram þessar tölur. En á þessu tímabili hafa farið til vegagerðar í landinu 261 millj. kr. árið 1965 og 1966 309 millj. kr. Ríkissj. hafði því tæpar 500 millj. kr. í tekjur af umferðinni umfram það, sem til hennar fór aftur og rúmar 400 millj. árið áður. Þetta sannar það, að meiri geta á að vera til þess nú að leysa verkefni í vegagerð en áður hefur verið. Nú hefur því oft verið haldið fram, þegar þessum málum hefur verið hreyft hér á hv. Alþ. af okkur stjórnarandstöðunni, að við yrðum þó að sjá fyrir tekjum þeim, sem ríkissjóður missti við þessa breytingu, sem við leggjum til með þessu frv. Eins og ég áður sagði, er það hlutverk stjórnvalda að sjá fyrir tekjum til þess að leysa þau verkefni, sem knýjandi eru hverju sinni, og ég held, að við þurfum ekki að deila um það hér á hv. Alþ., að þörfin til þess að leysa úr vegamálunum er mikil, og fram hjá því verður ekki horft. Bifreiðum landsmanna hefur fjölgað mjög ört á síðustu árum og munu nú vera um 40 þús. talsins, og jafnframt því hefur svo umferðin aukizt meira en bifreiðunum hefur fjölgað, og þungaflutningar á landleiðum fara vaxandi ár frá ári. Ég vil líka minna á það í þessu sambandi, að það þykja engin tíðindi hér á hv. Alþ. nú, þó að fjárl. hækki um 1 milljarð milli ára, og fyrir því er séð af stjórnvöldum að mæta þeirri tekjuþörf, svo að þær 200 millj., sem hér er lagt til, eru ekki nema lítill hluti af því. Ég vil líka minna á það, að við höfum deilt hér á hv. Alþ. um þá ráðstöfun hæstv. ríkisstj. að fella niður fjárveitingu til vegasjóðs, eins og var hér á fyrstu vegáætluninni. Hv. stjórnvöld sáu ekki ástæðu til að leiðrétta þetta, en þegar verkefni eins og kísilgúrvegur kom til, voru til fjármunir til þess að leggja þann veg. Þess vegna er það mín skoðun, að þannig megi á þessu máli taka sem öðrum, að ef ekki skortir vilja til þess að leysa verkefnin, muni takast að leysa þau. Þörfina þarf ég ekki að fjölyrða um, og ég get endað þessi orð mín með því að undirstrika það, að möguleikarnir til þess að leysa vegamálin nú eru meiri en áður, vegna þess að umferðin sjálf gefur orðið það miklar tekjur, og ég er sannfærður um, að stjórnvöld landsins geta gert stórt átak í vegagerðinni, ef vilja skortir ekki þar til. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. samgmn.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. síðasta ræðumanni, frsm. þessa frv., fyrir það, sem hann sagði hér um leið og hann gekk úr ræðustólnum. Hann sagðist vera sannfærður um það, að stjórnarvöldin gætu gert stórt átak í vegamálunum. Þetta var nú í raun og veru ekki meira en það, sem ég vissi, að hv. þm. ber talsvert traust til þessarar ríkisstj., þótt hann sé stundum að reyna að gagnrýna hana, enda er það vitað, að núverandi ríkisstj. hefur lýst því í sínum stjórnarsáttmála, að hún ætli að gera stórt átak í vegamálum. Hún hefur það á stefnuskrá sinni að gera hraðbrautir á fjölförnustu vegina. Þessir fjölförnustu vegir eru upp í Borgarfjörð, í áttina til hv. 3. þm. Vesturl., austur á Hvolsvöll, austur í miðja Rangárvallasýslu, og vegur út frá Akureyri, þar sem fjölfarnast er. Og það er reyndar um ár síðan ég lýsti því hér á hv. Alþ., að ríkisstj. hefði áhuga á því að undirbúa þessi mál. Hv. þm. sagði hér, og það stendur reyndar í grg. fyrir þessu frv., að Framsfl. hafi alveg sérstaklega látið vegamál til sín taka, öðrum flokkum fremur hefði Framsfl. forystu um þessi mál, segir hérna í upphafi þessarar grg. Ekki dettur mér í hug að efast um það, að framsóknarmenn hafi haft áhuga fyrir því að byggja upp vegakerfi landsins. Ég hygg líka, að það sé leitun á þeim manni, sem hugsar um þjóðmál og atvinnumál í landinu, sem ekki hefur áhuga fyrir því, að þjóðin fái góða vegi. Ég þekki ekki þá menn, og framsóknarmenn eru vitanlega engin undantekning frá því. Ég held, að við getum verið sammála um það, að þm. allir og þjóðin, hvar í flokki sem er, hafi nú orðið næman skilning á því, að það er nauðsynlegt að byggja upp vegakerfi landsins. Hv. 3. þm. Vesturl. segir þess vegna ekki neinar fréttir, þegar hann upplýsir það, að framsóknarmenn hafi áhuga fyrir þessu máli. En það munu flestir vera í vafa um, að hann segi sannleikann, þegar hann heldur því fram, að Framsfl. hafi öðrum flokkum fremur bæði fyrr og nú sérstöðu í þessu máli. Ég efast mikið um það. Og ég held, að ef við rifjum upp söguna, stjórnmálasöguna, flettum upp í Alþingistíðindum og látum staðreyndirnar tala, sé ákaflega erfitt fyrir hv. 3. þm. Vesturl. að koma með svona staðhæfingar hér og standa við þær. Og ætla ég þó alls ekki að gera lítið úr þeim áhuga, sem hann og aðrir hans flokksmenn hafa haft fyrir þessu máli. Til fróðleiks er hægt að rifja upp ýmislegt í þessu máli. Hv. þm. fullyrti hér áðan, að á 4. og 5. tug þessarar aldar hafi verið varið til vegamála 12–14% af ríkisútgjöldunum. Þetta held ég, að fái alls ekki staðizt. Ég hef ekki tölurnar fyrir mér, en ég held, að þetta fái alls ekki staðizt. En ég hef tölur fyrir mér frá árinu 1958 og síðan. Árið 1958 er síðasta valdaár Framsfl., og þá kemur í ljós, hvað hefur verið varið til vegamála sé miðað við ríkisútgjöldin, sé miðað við fjármunamyndunina, sé miðað við þjóðartekjurnar. Ef við miðum við ríkisútgjöldin, er varið til vegamála 1958 4.5%, en 1966 7.5%. Þetta eru staðreyndir, sem hvergi er hægt að hrekja. Ef við miðum við framlög til nýbygginga vega og brúa 1958 og 1967 og fjármunamyndun alls á þessum árum, er það svo, að 1958 er varið til vega og brúa 2.3% af fjármunamynduninni, 1959 2%, 1960 2.5%, 1961 3%, 1962 3.6%, 1963 3.9%, 1964 2.8%, 1965 3.7%, 1966 2.6% og 1967 3%. Þetta eru staðreyndir, sem ekki verða hraktar. Og fjármunamyndunin annars vegar og það hlutfall, sem er notað til vega og brúa nú og þegar framsóknarmenn voru í stjórn, er allt annað og hagstæðara nú, og verður ekki af þeirri ástæðu, frekar en þegar miðað er við ríkisútgjöldin, hægt að segja, að framsóknarmenn hafi haft miklu meiri áhuga og gert stærra átak í þessum málum á meðan þeir höfðu völd en t.d. núv. ríkisstj. hefur gert. Það er svo allt annað mál, að við erum sammála um það, að vegirnir þurfi að fá meira fé, og það sé tími til þess kominn að fara að gera varanlega vegi, þar sem umferðin er mest, og við þurfum ekki að tala hér eins og það líti út fyrir, að það sé einhver ágreiningur um þetta. Ef við hins vegar miðum við útgjöld til vegamála og miðum við þjóðarframleiðslu 1958 og 1967, verður það svo, að sé miðað við þjóðarframleiðslu 1958, eru útgjöld til vegamála 1.3%. Þetta fer síðan hækkandi, að undanskildu árinu 1959, 1.2%, en er 1967 1.9%. Hvað segir nú þetta í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Vesturl. var að fullyrða hér áðan? Staðfesta þessar tölur, sem teknar eru úr þjóðhagsreikningum og opinberum skýrslum,fullyrðingar þm.? Nei, þær staðfesta þær ekki. Þær staðfesta, að hv. þm. hefur farið með rangar tölur, og fullyrðingar hans eru byggðar á sandi. Ef við hins vegar tökum hér t.d. útgjöld til vegamála að meðtöldum útgjöldum til gatna og holræsa 1958 og 1967 og athugum, hvað mörg % af þjóðarframleiðslunni fara til þess, eru það 1958 2.3%, en 1967 3.1%. Það má vel vera, að framkvæmdir í kaupstöðum hafi verið eitthvað meiri nú síðustu árin en 1958. Ef við miðum svo útgjöld til vegamála 1958 annars vegar og 1967 hins vegar við kostnaðarvísitölu, vísitalan er 100 1958, þá er hún 540 1967, þegar miðað er við þá fjárhæð, sem til vegagerðarinnar fer. Ef við tökum hins vegar kostnaðarvísitöluna, sem er 100 1958, er hún 1967 1992, en framlag til vegamála hefur 5½-faldazt á þessu tímabili, þegar kostnaðurinn hefur tæplega tvöfaldazt. Þrátt fyrir þessar upplýsingar, er ég samþykkur hv. 1. flm. þessa frv. um það, að það þurfi að gera meira til þess að koma okkar vegamálum í gott lag, þó að framlög til vegamála hafi 5½-faldazt síðan 1958, þegar framsóknarmenn voru í stjórn síðast, en kostnaðarvísitala tæplega tvöfaldazt. Náttúrlega er ekki nóg það fjármagn, sem til veganna fer, miðað við þörfina, en hins vegar getur hv. 3. þm. Vesturl. ekki með góðri samvizku haldið því fram að núverandi ríkisstj. hafi gert lítið eða minna í vegamálum en sanngjarnt var að krefjast. Og hv. þm. veit það, að þótt framsóknarmenn hefðu verið í stjórn á þessum árum, hefði ekki farið meira fjármagn til veganna og ekki svona mikið miðað við reynslu undanfarinna ára. Hv. þm. segir, að það sé stefna Framsfl. að láta vegakerfið njóta allra þeirra tekna, sem af umferðinni koma. Þetta út af fyrir sig er gott og blessað, ef við höfum efni á því. En þegar hv. þm. talar um, að þarna séu um 600 millj. á ári eða jafnvel meira, þetta er nú ekki alveg eins mikið og hv. þm. talar um, það munu vera nær 500 millj., sem hægt er að tala um, þá verður um leið að gera sér grein fyrir því, hvernig eigi að afla ríkissj. tekna í staðinn fyrir þetta fé. Hv. þm. segir, að það sé enginn vandi, og það er náttúrlega enginn vandi fyrir hann. Hann segir, að það sé hlutverk þeirrar stjórnar, sem með völd fer á hverjum tíma, að sjá fyrir því. Og þarna komum við að ástæðunni fyrir því, að hv. þm. leyfir sér að tala eins og hann gerir, tala af fullkomnu ábyrgðarleysi, vegna þess að það er ekki hans eða hans flokks að benda á leið til þess að afla fjár í staðinn fyrir það, sem af ríkissjóði á að taka, heldur er það ríkisstj. En það eru nú flestir, sem skilja, hvað hér er á ferðinni. Og ég trúi því ekki, að það sé stefna þessa þm., að það megi hafa greiðsluhalla á fjárl., sem þessu nemur. Sjálfur hefur þm. ekki bent á það, að það mætti spara á fjárl. þessa upphæð eða nokkuð, sem um munar. Og ég minnist þess, að fyrir tveimur árum við fjárlagaafgreiðslu, hlustaði ég á stjórnarandstæðing tala um sparnað á fjárl., og ég held, að þessi hv. þm. hafi talað í meira en hálftíma og var að leita að því, hvað mætti spara og það, sem hann taldi upp, nam að mig minnir nærri 6 millj. kr., sem hann treysti sér til þess að spara. Hann taldi ekki fært að spara á fræðslumálunum, hann taldi ekki fært að spara á heilbrigðismálunum, hann vildi ekki lækka tryggingarnar, honum fannst ýmsar verklegar framkvæmdir of litlar, að mig minnir, hann vildi ekki lækka til landbúnaðarins, en hann taldi fært að lækka útgjöld til utanríkisþjónustunnar. Það var aðallega það, sem hann nefndi, og það voru 6 millj. kr. Og ég geri ekki ráð fyrir því, að hv. stjórnarandstæðingar geti nú frekar en þá bent á verulegar upphæðir, sem þeir telja að megi spara í fjárl., og þó væri, ef þetta verður tekið af ríkissjóði, við skulum segja 500 millj. á ári, ekki nema um tvennt að ræða, láta vera greiðsluhalla á fjárl. eða útvega nýtt fé, og þetta nýja fé yrði að taka af þjóðfélagsborgurunum í einhverju formi, í hækkuðum tollum eða beinum sköttum. Og alveg er það víst, að ef fjárl. væru afgreidd með greiðsluhalla, gæti það nú ekki gengið til lengdar, og þá þyrftum við ekki að tala um það að fá lán erlendis til vegagerðar eða annarra framkvæmda. Þá væru öll okkar fjármál og efnahagsmál komin í hreint öngþveiti. Og við þyrftum ekki að leita til opinberra aðila erlendis, hvorki alþjóðastofnana né prívatstofnana, um lán. Til þess að hafa traust erlendis, verðum við að reyna að hafa okkar fjármál í lagi og styrkja aðstöðuna út á við, eins og núv. ríkisstj. hefur gert, og það er þess vegna, sem við tölum um það að fá lán til vegagerðar og annarra framkvæmda. Það er þess vegna, sem það hefur tekizt, af því að núv. ríkisstj. hefur áunnið sér aftur það traust, sem Ísland þarf að hafa út á við. Eins og ég hef áður lýst hér á Alþ., er starfandi svokölluð hraðbrautanefnd, og það er nú unnið að því að undirbúa hraðbrautagerð. Vegamálastjórnin hefur látið fram fara í sumar athuganir á þessu og á næsta ári verður haldið áfram undirbúningi að hraðbrautagerð, og það er okkar von, að í árslok 1968 verði þessi undirbúningur kominn það langt, að það megi bjóða út framkvæmdir í hraðbrautum fyrri hluta árs 1969 og byrja á hraðbrautagerð á því ári. Ég held, að það sé nú ekki ástæða til að hafa öllu fleiri orð um þetta frv., sem vitanlega fer til n., en ég gat ekki stillt mig um það að draga hér fram nokkrar staðreyndir og sýna fram á það, að þótt sagt sé hér í grg. fyrir þessu frv., að framsóknarmenn hafi áður og nú mestan áhuga fyrir vegagerð í landinu og þeir hafi helzt látið þessi mál til sín taka, stangast það á við þær staðreyndir, sem opinber gögn hafa að geyma. Og um leið og ég geri það, efa ég ekkert áhuga hv. framsóknarmanna um það að fá meira fjármagn til vegagerðar í landinu heldur en yfir er að ráða, þótt það hafi mikið aukizt, en ég held þó, að af öllum, sem lesa þetta frv. og hlusta á þetta tal, sem er líkt og hjá hv. 1. flm., sé það nú tæplega tekið alvarlega. Það verður, um leið og gert er ráð fyrir að taka hundruð millj. af ríkissjóði, sem ráðstafað er á fjárl., vitanlega að gera ráð fyrir því að ná þessu fé annars staðar með tollum eða sköttum, og það er það, sem ég býst nú við, að standi í mörgum hv. þm. að gera. Og þess vegna er málið ekki eins einfalt og hv. 1. flm. frv. vildi vera láta.

Flm. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Það er ekki í fyrsta skipti, sem hæstv. samgmrh. lýsir því yfir, að lítið beri á milli okkar, og er ekki nema gott um það að segja. En samt er það nú svo, að alltaf verður eitthvað til að deila um eða gera það að verkum, að við náum ekki saman. Hæstv. ráðh. hafði orð á því, að ég hefði sagt í minni ræðu hér áðan, að hæstv. ríkisstj. gæti gert mikið í vegamálum, og svo sagði ráðh. ekki meira. En ég bætti því við, ef viljann skorti ekki. Og ég vil endurtaka það, að hæstv. núv. ríkisstj. getur gert meira í vegamálum en aðrar ríkisstj. hafa getað gert, vegna þess að umferðin sjálf er farin að leggja til svo miklar tekjur. Ég sýndi fram á það, að á s. l. ári voru tekjur, sem ríkissj. hafði af umferðinni, umfram það. sem fór til veganna, hartnær 600 millj. kr. Þessu var ekki til að dreifa á 4., 5. eða 6. tug þessarar aldar, einmitt á þeim árum, þegar vegakerfi landsmanna var teygt út um landsbyggðirnar. Þá hafði ríkissj. ekki þær tekjur af umferðinni, sem hann hefur nú. En vegna þeirra verka, sem þá voru unnin, eru nú þessar tekjur til handa ríkissjóði nú. Og ég get því undirstrikað það, sem ég sagði hér áðan þar um. Hæstv. ráðh. dró það í efa, að ég hefði farið með rétt mál, er ég vitnaði til þess, að á 4. og 5. tug þessarar aldar og 6., hefði verið varið til vegamála 10 og 12% af heildarútgjöldum ríkissjóðs. Hér hef ég fyrir mér skýrslur, sem m.a. eru gerðar af fyrrv. vegamálastjóra og birtar eru í Fjármálatíðindum 1956, og ég hef fengið upplýsingar um síðar. Hér er því ekki um neinar vafatölur að ræða. Það er hins vegar allt annar reikningur, sem hæstv ráðh. notar, þegar hann gerir upp dæmið frá 1958. Þá tekur hann sig til, hæstv. ráðh., og leggur saman tekjur ríkissj. og útflutningssj. og reiknar prósentuna þar af. Það er álíka reikningsaðferð og tæki ég mig til nú og reiknaði gengisbreytingarnar, sem orðið hafa síðan núv. valdhafar komu í valdastólana og reiknaði útgjöld til vegamála eftir því. Og svo þegar hæstv. ráðh. er að gera upp dæmið um fé til vegamála á þessum árum, er hann hefur stjórnað, bætir hann einnig lánunum við, sem ekki voru þekkt áður en núv. valdhafar komu til. Þegar þeir tóku völd í þessu landi, voru ekki skuldir hjá vegagerðinni vegna þeirra verka, sem þá var búið að vinna, nema einhverjar lítils háttar út á fjárveitingu næsta árs. Nú veit hæstv. ráðh. vel, að það er allt öðru til að dreifa. Nú eru hundruð millj. kr. skuldir hjá vegagerðinni, sem framtíðin þarf að greiða. Það vita það allir, að það eru ekki lagðar nema 10 millj. kr. á ári til hraðbrautanna, en Keflavíkurvegurinn kostaði 275 millj. kr. Sjái svo þeir, sem sjá vilja, þegar þetta er haft í huga, hvort hér er gerður hliðstæður samanburður. Þá kom hæstv. ráðh. mikið að árinu 1958, sem hann hefur oft gert, og ég hefi nú gert grein fyrir, hvernig það er reiknað, en þá var varið til vegamála af ríkissjóðstekjum um 11%. Þá kom þessi venjulegi þáttur hjá hæstv. ráðh., sem við stjórnarandstæðingar erum farnir að þekkja og gætum sett alltaf fyrir fram, það er þetta: þið talið af ábyrgðarleysi, ykkar till. eru ekkert nema ábyrgðarleysi. Nú vil ég því til svara í sambandi við fjárlagaafgreiðslu, að það munu a.m.k. vera tvö ár, sem við Framsfl.-menn höfum ekki flutt aðrar till. við afgreiðslu fjárl. en þá eina, að hæstv. stjórnarandstæðingar bættu upp og reyndu að halda því fyrirheiti, sem hæstv. samgmrh. gaf í sambandi við afgreiðslu vegal. Við höfum gert ítrekaðar tilraunir til þess, að það væri ekki látið óbætt standa, það fyrirheit, sem hann þá gaf. Þetta hefur ekki tekizt. Þeir hv. samherjar hans hafa ekki metið fyrirheitið það mikið. Þrátt fyrir þessa afstöðu okkar hefur fjárlagafrv. og fjárl. íslenzka ríkisins tekizt að hækka um hartnær 1 milljarð á milli ára, og svo fer enn við þessa fjárlagaafgreiðslu. Ég vil líka minna á mál, þar sem hefur verið talað um ábyrgðarleysi af okkar hendi. Ég vil minna á frv., sem við höfum flutt hér á hv. Alþ., að nýjum hafnarl. Þar var gert ráð fyrir því, að ríkissj. legði meira til hafnarmálanna en áður hafði verið. Þetta var gert af brýnni nauðsyn, vegna þess að þeir, sem stóðu í hafnarframkvæmdunum heima í héruðunum, gátu ekki staðið undir þeim miklu fjárhæðum, sem heimabyggðinni var gert að standa undir samkv. eldri l. Það var ábyrgðarleysi og talað um, að framsóknarmenn sæju ekki fyrir því, hvernig ætti að koma þessum verkum áfram, ef þetta væri tekið af ríkissj. En á síðasta Alþ., skömmu fyrir kosningar, kom slíkt mál fram frá hæstv. ríkisstj. Þá var það ekki ábyrgðarleysi, heldur umhyggja fyrir landsmönnum, og þá var ekki talað um það, að það væri ábyrgðarleysi að sjá ekki fyrir tekjunum. Það er ekki í því frv. séð fyrir þeim tekjum vegna þeirra auknu útgjalda, sem l. gera ráð fyrir. Þetta er hliðstætt. Hér á s.l. vori, rétt fyrir þingslit, voru sett í gegn ný l. um kostnað skólanna. Þau l. munu hafa í för með sér nokkra útgjaldaaukningu fyrir ríkissj. Það hefði verið kallað ábyrgðarleysi af hendi okkar framsóknarmanna og allra annarra stjórnarandstæðinga, ef við hefðum flutt slíkt frv. án þess að sjá fyrir tekjum. En það var gott mál í höndum ríkisstj. Þannig er þetta, hæstv. ráðh. Þannig er ykkar túlkun á málum, sem síðar meir verða að raunveruleika. Þau eru ábyrgðarlaus, þegar við komum með þau, en þau eru ábyrg, þegar þið berið þau fram. Og þetta þekkjum við, og við þurfum ekki að eyða löngum tíma í að ræða um þetta. Ég endurtek það, að það er verksvið hverrar ríkisstj. á hverjum tíma að finna fé til þeirra verkefna, sem þarf að leysa, og við deildum ekki um það, hæstv. ráðh. og ég, að þörfin á aukinni vegagerð í landinu væri brýn. En í framhaldi af þessu vil ég leyfa mér að spyrja: Hæstv. ráðh. sagði hér í ræðu sinni áðan, að þetta, sem við værum að flytja frv. um nú og bentum á, að þyrfti að leysa, eins og hraðbrautirnar austur á Hvolsvöll, upp í Borgarnes og svo norður, væri hann að vinna að, en hvernig á að leysa verkefni, ef hvergi á að taka fjármuni til þess? Þó að það verði leyst í fyrstu lotu með lánveitingu, verður að greiða það lán, eins og önnur lán. Þess vegna þýðir ekkert að tala um það, að þessi verkefni séu brýn, það verður að leysa þau, og við leysum þau ekki nema taka einhvers staðar fjármuni til þess. Og eðlilegasta leiðin er sú að nota fjármagnið, sem umferðin sjálf leggur til, og í landi eins og okkar, þar sem vegagerðin er svo mikið brýnt hagsmunamál vegna atvinnu- og viðskiptalífs og menningarlífs þjóðarinnar, verður að snúa sér að því að leysa vegamálin á þennan hátt. Ég er ekkert að efast um, að það verður gert, því að svo gott mál, sem þetta, getur ekki látið standa á sér nema takmarkaðan tíma. Það hlýtur að leysast fyrr en seinna.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Þetta eru nú aðeins örfá orð. Hv. þm. talar um, að það sé fjarstæða að vera bara að bera saman útgjöld ríkissjóðs og útflutningssjóðs árið 1958 og reikna prósentu af því, það sé allt annað. Hann vill aðeins ganga fram hjá því, að þá voru tvenn fjárl., annars vegar útflutningssj. og hins vegar þessi svonefndu fjárl. En þær fjárgreiðslur, sem fóru í gegnum útflutningssj., eru núna í fjárl., og þess vegna er það, að ef við ætlum að fá réttan samanburð á útgjöldum ríkisins 1958 og nú, verðum við að nota bæði fjárl., sem giltu 1958, og útflutningssjóð, af því að þær greiðslur, sem áður fóru gegnum útflutningssjóðinn, fara nú í gegnum fjárl., og þá verður útkoman þessi, að 1958 eru 4.8% til vegamála, en 1966 7.5%, auk þess samanburðar, sem ég áðan las upp. Hv. þm. segir líka, að það sé ekki sambærilegt nú það, sem ég las upp, vegna þess að áður hafi ekkert verið unnið fyrir lán. Nú hvíla skuldir á vegagerðinni, en þessar skuldir eru aðallega vegna Keflavíkurvegar. Þeim vegi er fyrir löngu lokið. Ég gerði samanburð fyrir árin 1966 og 1967, og þá var sáralítið lánsfé tekið nema þau lán, sem eru boðin heiman að úr hreppunum, en það var líka 1958, þannig að allt þetta staðfestir það, að það er réttur samanburður, sem ég hef tekið og það upp úr opinberum og réttum skýrslum. Árið 1958, þegar framsóknarmenn voru í stjórn, var varið 8.7 millj. til veganna. Nú er eftir að sjá, hvað fjárl. hafa verið há, ég bara man það ekki. En þm. segir, að þá hafi verið varið 12–14% af útgjöldum fjárl. til veganna, en hér er nú rekstraryfirlitið, það er 221.4 millj., rekstraryfirlitið. Rekstrarafgangur þá er 326 þús., en sé sjóðsyfirlitið tekið, er það 247 millj., og það er bara 12–14% af fjárlagafénu varið á 5. áratugnum til vega. Ég er hérna með fjárl. frá 1958. Ég lét mér nú bara ekki detta í hug, að fullyrðingar hv. þm. væru svona fjarstæðukenndar. En við höfum heyrt, hvað þm. sagði og hér eru fjárl. Og ef málflutningurinn að öðru leyti er nú svipaður þessu, veit ég nú ekki, hvort það er ástæða til að vera að eyða löngum tíma í að ræða þetta frekar. En á miðvikudaginn mun nú verða hér rætt í Sþ. um tvær þáltill., sem liggja fyrir í vegagerð. Kannske gefst þá tækifæri til þess að tala enn frekar um vegamál. En ég held, að hv. 3. þm. Vesturl. verði nú að fyrirgefa mér og öðrum, þó að við tökum nú ekki allt saman alvarlega, sem hann segir um þessi mál, þegar við höfum í höndunum gögn, sem sýna það, að þetta er alveg fjarstæða, og enn ætla ég að segja það, að ég efast ekkert um einlægan vilja og áhuga þessa hv. þm. um það að bæta vegakerfið í landinu, ég skal meta það. En ég tek það ekki alvarlega, þegar þessi hv. þm. flytur hér frv., skrifar grg. fyrir því í áróðursstíl og segir: „Það erum við framsóknarmenn, sem höfum haft forgöngu á undanförnum árum og áratugum við vegagerð í landinu. Það er okkar verk, að vegakerfið hefur teygzt um landið. Við höfum haft forystu um þetta og við höfum meiri áhuga en aðrir.“ Það verður að fyrirgefa mér og öðrum hv. þm., þó að við fáum hálfgerða andúð á svona málflutningi.

Flm. (Halldór E. Sigurðsson) : Herra forseti. Mér sýnist, að árangurinn af tali mínu til hæstv. ráðh. ætli ekki að verða mikill, þar eð mér finnst hann alltaf fjarlægjast raunveruleikann, eftir því sem hann talar oftar, en ég vil samt gera eina tilraun ennþá til þess að reyna að koma hæstv. ráðh. á rétt spor. Hæstv. ráðh. segir, að það sé nú verkefni fjárl. ríkissj., sem áður hafi verið verkefni útflutningssj. Þetta eru nýjar upplýsingar. Ég vildi benda hæstv. ráðh. á að lesa bókina „Viðreisn“. Þá bók gaf ríkisstj. út í byrjun árs 1960, og sagði þá frá því þar, að áhrifin, sem það hefði að leggja niður útflutningssj. á útgjöld ríkissj. það ár, væru 113 millj. kr. Þetta mun vera á bls. 31, og því mun ekki hafa verið haldið fram í bókinni „Viðreisn“, að verkefni útflutningssj. væru tekin upp hjá ríkissj. Til hvers var þá verið að gera gengisbreytingu 1960 og aftur árið 1961? Ég held, að hæstv. ráðh. þurfi að gera sér grein fyrir þessu. Út af tölum okkar um útgjöld til vegamála miðað við heildarútgjöld fjárl. áranna á 5. og 6. tug þessarar aldar, vil ég benda hæstv. ráðh. á að kynna sér Fjármálatíðindin og annað, sem um þetta hefur verið sagt, og mun hann þá finna réttar forsendur fyrir þessu, en ekki þær, sem hann gerir sér upp núna. Ég verð að játa það, að ég fékk ekki heila frásögn út úr frásögn hans hér af fjárl. 1958 í samanburði við vegamálin, því að ég kannast ekki við þær tölur, sem hann þar nefndi. Mér heyrðist hann nefna þar aðeins tölur til nýbygginga þjóðvega, en ekki önnur útgjöld til vegamála. Það gefur ekki réttan samanburð. Út af því, sem hæstv. ráðh. talar um, að ég segi hér um Framsfl. og vegamálin, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa það hér upp, þar sem segir: „Framsfl. hefur alltaf látið vegamálin mikið til sín taka. Hann hefur öðrum flokkum fremur haft á 3.–6. áratug þessarar aldar forystu um vegagerð landsmanna“. Ég endurtek, að svo hafi verið, og það verður ekki hrakið, þó að hæstv. ráðh. komi hér oftar í ræðustól.