Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BF): Svo hljóðandi bréf hefur borizt: „Reykjavík, 31. marz 1964. Björn Fr. Björnsson, 4. þm. Sunnl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Vegna anna heima fyrir í embætti mínu leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Óskar Jónsson fulltrúi, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Rannsókn hefur áður farið fram á kjörbréfi 1. varamanns Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Óskars Jónssonar, og tekur hann nú sæti ú Alþingi sem 4. þm. Sunnl. Þá hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 31. marz 1964. Þorvaldar G. Kristjánsson, framkvæmdastjóri Sjálfstfl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkvæmt beiðni Sigurðar Ágústssonar, 2. þm. Vesturl., sem nú er sjúkur, leyfi ég mér, með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður hans, Ásgeir Pétursson sýslumaður, taki é meðan sæti hans á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Sigurður Bjarnason, forseti neðri deildar. Til forseta sameinaðs Alþingis.“ Kjörbréf Ásgeirs Péturssonar sýslumanns liggur fyrir, og verður nú gert fundarhlé, meðan kjörbréfanefnd tekur kjörbréfið til rannsóknar. - (Fundarhlé.]



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið saman til fundar til að rannsaka kjörbréf Ásgeirs Péturssonar, sem er 1. varaþm. Sjálfstfl. í Vesturl., en þess hefur verið óskað, að hann tæki nú sæti á Alþingi í veikindaforföllum Sigurðar Ágústssonar, hv. 2. þm. Vesturl. Kjörbréfanefnd finnur ekkert athugavert við kjörbréfið og leggur einróma til, að það verði samþykkt og kjör Ásgeirs Péturssonar sýslumanns verði tekið gilt.



Herra forseti. A þskj. 261 höfum við hv. 2. þm. Norðurl. v., hv. 6. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Reykv. leyft okkur að flytja till. til þál. um tekjustofna handa þjóðkirkju Íslands og aðstoð ríkisins við kirkjubyggingar í landinu. Þjóðkirkja Íslands er ein af elztu stofnunum í þessu landi. Um aldaraðir var hún, auk þess að vera samnefnari kristinnar trúar, eina verulega menningar- og menntastofnun þjóðarinnar. Margir af höfuðskörungum þjóðarinnar voru þjónar kirkjunnar, svo sem biskuparnir Jón Arason, Brynjólfur Sveinsson og Jón Vídalín og skáldin og prestarnir Hallgrímur Pétursson og Matthías Jochumsson, svo að örfá nöfn séu nefnd. Ekki orkar það heldur tvímælis, að klaustur- og klerkastétt eigum við m.a. að þakka, að fornbókmenntir okkar hafa varðveitzt. Áður fyrr var kirkjan í landinu sjálfseignarstofnun að öðru leyti en því, sem um kirkjur í einkaeign var að ræða. Þessi stofnun hafði því fasta tekjustofna, sem voru fasteignir, sem kirkjurnar áttu, enda kostuðu kirkjurnar þá af eigin tekjum þjóna sina, prestana, og þá með einhverju framlagi sóknarmanna. Þessi skipan mála um kirkju Íslands hélzt nokkuð eftir síðaskiptin, en með því að biskupsstólarnir voru niður lagðir, gengu eignir kirkjunnar til konunganna, og þá hnignaði veldi kirkjunnar, svo sem kunnugt er. Í byrjun þessarar aldar voru með löggjöf, sem þá var sett hér, aukin afskipti ríkisins af kirkjumálum, þar sem var ákveðið með launalögum og lögum um sóknargjöld, að ríkissjóður skyldi ábyrgjast lífeyri handa prestum, en laun tóku þeir annars úr prestlaunasjóði. Kirkjurnar höfðu Þá auk þess tekjur af eignum sínum og skatti. Þróunin hefur orðið sú, að þjónar kirkjunnar hafa fengið laun sín frá ríkinu, og þannig er nú komið, að þeir taka þau að mestu eða öllu leyti þaðan, þótt þeir áður fyrr hafi haft nokkrar tekjur af eignum kirkjunnar gegnum prestssetrin. Hins vegar hefur farið svo, að kirkjurnar sjálfar hafa haft litla tekjustofna til uppbyggingar og viðhalds og endurnýjunar á kirkjum, nema að því leyti sem söfnuðirnir hafa séð um þær. Samkvæmt þeim nýjustu upplýsingum, sem ég hef um kirkjur í landinu, munu hér vera um 280 kirkjur. Af þeim eiga söfnuðirnir 236, bændakirkjur eru 26 og ríkiskirkjur um 18. Á Alþingi 1944 flutti Gísli Sveinsson frv. til l. um kirkjubyggingasjóð. Gert var ráð fyrir í því frv., að stefnt væri að því, að ríkið legði fram 3/4 af kirkjubyggingunni, en söfnuðurinn 1/4. Þetta frv. var endurflutt árið 1946, og þá voru flm. auk Gísla Sveinssonar hæstv. núv. fjmrh. og Jörundur Brynjólfsson, þá þm. Árnesinga. Frv. þeirra þremenninganna var þá afgreitt með rökst. dagskrá, þar sem gert var ráð fyrir því, að ríkisstj. undirbyggi löggjöf, sem tæki það til athugunar, er frv. stefndi að. Það, sem síðan hefur verið gert til þess að styðja kirkjubyggingar í landinu, eru lögin um kirkjubyggingasjóð, sem sett voru 1954. Með þeirri löggjöf var ákveðið, að ríkið skyldi leggja 1/2 millj. kr. í kirkjubyggingasjóð og kirkjubyggingasjóður síðan lána til kirkjubygginga í landinu af þessari fjárhæð. A þeim 9 árum, sem kirkjubyggingasjóður hefur starfað. hefur stofnfé hans úr ríkissjóði orðið 6.6 millj. kr., en eins og kunnugt er, er nú fjárhæð til kirkjubyggingasjóðs orðin 1 millj. kr. á fjárl. árlega. Kirkjubyggingasjóður hefur veitt á þessu 9 ára tímabili lán til 70 kirkna, og hafa þar af verið 32 nýbyggingar, sem hafa fengið samtals 5.3 millj. kr., og 38 kirkjur til endurbóta 1.7 millj. kr. Lánareglur sjóðsins eru þær, að hann mun veita lán allt að 20-30% af heildarkostnaði, en vegna þess, hve fjárvana hann hefur verið, hefur hann ekki getað veitt þessi lán nema á löngu tímabili, svo að það hefur tekið ein 4-5 ár að afgreiða þessi lán til þeirra kirkna, sem í smíðum hafa verið. Hins vegar hefur verið reynt á hverju ári að lána eitthvað til allra þeirra, sem um lán hafa sótt. Þessi uppbygging á kirkjum landsins sýnir þann áhuga, sem er hjá söfnuðum fyrir því að koma kirkjum sínum í lag og byggja nýjar, þar sem þörf er á því. Þrátt fyrir það að svo lítil fjárhagsaðstoð hefur verið veitt, hefur samt verið klifinn þrítugur hamarinn til að koma þessu verki í framkvæmd. Þekki ég til kirkjubyggingar, sem mun hafa kostað um 1.8 millj. kr. og aðeins 236 þús. kr. verið fengnar að láni hjá kirkjubyggingasjóðnum, hinu hefur söfnuðurinn heima fyrir orðið að sjá fyrir á einn eða annan hátt. Nú munu vera á skrá hjá sjóðsstjórn kirkjubyggingasjóðsins um 15 nýbyggingar og 11 kirkjur, sem sækja um fé til endurbóta. Sjóðurinn mun hafa til útlána á þessu ári um 1100 þús. kr. Þetta sýnir þörfina á því að taka betur á til aðstoðar við uppbyggingu kirknanna en gert hefur verið. Eins og kunnugt er, höfum við á síðari áratugum stefnt að því, að ríkið styddi félagslega uppbyggingu í landinu, svo sem með skólabyggingum, byggingu félagsheimila, íþróttamannvirkja og fleiri slíkum mannvirkjagerðum, sem mættu verða til menntunar og þroska hinni ungu kynslóð í landinu. En þrátt fyrir það, þó að svo hafi verið gert og það sízt um of, hefur ekki verið beinn stuðningur frá ríkisins hendi um uppbyggingu kirkna í landinu á annan veg en gegnum kirkjubyggingasjóðinn, sem er að því leyti beinn stuðningur, að sjóðurinn eignast þetta fé, en það er kirkjunum lánað, svo að ekki erum neinn styrk að ræða til safnaðanna í landinu til að byggja kirkjur. Það orkar ekki tvímælis, að hér verður að gera breytingu á og íslenzka ríkið verður að styðja meira að kirkjubyggingum en gert hefur verið. Í þáltill. okkar er lagt til, að unnið verði að því að setja löggjöf um þetta efni. Við bendum ekki á sérstakar leiðir til að leysa þennan vanda, það ætlum við þeim að athuga, sem vinna að undirbúningi málsins. En við tökum það þó fram í grg. fyrir till, okkar, að það, sem beri að gera, sé, að beinn stuðningur ríkisins komi til, en þó þannig, að það eigi að hagnýta sér áhuga þann, sem er hjá söfnuðunum í landinu til þess að styðja og byggja upp kirkjur sínar. Eftir hvaða reglum þar skuli farið, ætla ég mér ekki að þessu sinni að fara að benda á, heldur hitt, að kirkju landsins, eina elztu og virðulegustu stofnun okkar þjóðfélags, megum við ekki vanrækja. Það hefur engri þjóð orðið til framdráttar að vanrækja kirkju sína eða þá trú, sem hún flytur. Þess vegna eigum við að auka stuðning við hana með beinum stuðningi ríkisins til kirkjubygginga, og við eigum einnig að hagnýta okkur áhuga safnaðarfólksins til að byggja sínar kirkjur og halda þeim við. Við eigum einnig að athuga möguleika á því, hvort hægt er að fá kirkjunum til handa aðra beina tekjustofna til þess að gera þær sjálfar vel útlitandi og búa þær vel að kirkjumunum. Það vitum við allir, að vel búin kirkja er betri boðberi prédikarans en illa búin kirkja, eins og er okkar háttur að ganga til hátíðar betur búnir en til hversdagsstarfa. Ég legg svo til, herra forseti, að þessari umr. verði frestað og málinu verði visað til hv. fjvn.



Herra forseti. Nokkrir hv. þm. hafa flutt hér þáltill. um, að athugað verði um tekjustofn handa þjóðkirkju Íslands og aðstoð ríkisins við kirkjubyggingar í landinu. Ég veit nú satt að segja ekki betur en hingað til hafi hið íslenzka ríki séð nokkuð sómasamlega fyrir afkomu hins evangelísk-lúterska safnaðar á Íslandi með því að útvega honum sæmilega launaða starfsmenn, prestana, og aðstoða hann á ýmsan máta við kirkjubyggingar, og ég held, að menn verði að fara að athuga alvarlega, þegar till. koma fram eins og þessi, hvaða ábyrgðartilfinningu menn hafa gagnvart hinum ýmsu stofnunum og hinum ýmsu þegnum í landinu og hvar það sé nauðsynlegast - og mér liggur við að segja kristilegast - að reyna að hjálpa til og sjá um, að bætt sé úr vandræðum, sem fyrir eru. Það hafa verið lögð á af hálfu ríkisins sérstök kirkjugjöld til að standa undir ýmsum kostnaði við kirkjurnar og þeirra starfsemi. Það hefur enn fremur verið sett löggjöf um alveg sérstök laun handa starfsmönnum kirkjunnar til þess að tryggja Þeirra líkamlegu afkomu. Hinir evangelísku lútersku söfnuðir í landinu hafa sýnt mjög virðingarverðan áhuga á því að skapa sér sín fundarhús, og aðrir söfnuðir í landinu hafa unnið að sínu leyti að slíku án nokkurs opinbers styrks. Og ég held, að frá sjónarmiði trúarlífs sé bezt svo farið, að hver söfnuður um sig sýni sinn áhuga fyrir sinni trú með því fyrst og fremst að leggja fram sjálfur til slíks. Hins vegar hefur sá evangelíski lúterski söfnuður í landinu notið þar mjög mikilla sérréttinda lengi vel á Íslandi, og spurningin er, hvort það sé raunverulega þörf á að bæta þar á, og svo framarlega sem mönnum finnst það vera rétt að leggja meiri álögur á þjóðina og skapa nýja tekjustofna, hvort ekki mundi þá vera réttara að láta eitthvað annað ganga þar fyrir. Ég vil í því sambandi minna á, að þótt ýmislegt stangist á í stjórnarskránni um þessi mál og þessi mál séu nú ekki lengur eins mikið rædd og þau voru t.d. á fyrsta áratug þessarar aldar, þá stendur í 64, gr. stjórnarskrárinnar: „Enginn er skyldur til að inna af hendi persónuleg gjöld til neinnar annarrar guðsdýrkunar en þeirrar, er hann sjálfur aðhyllist.“ Grunntónn stjórnarskrárinnar á að vera trúarbragðafrelsi og frelsi líka til að hafa engin trúarbrögð, og þess vegna á ekki að vera hægt að leggja á menn skatta og skyldur samkv. þessari grein stjórnarskrárinnar til hinna og þessara safnaða, sem menn tilheyra ekki. Út af þessu er brotið og hefur verið brotið, en það er ekki ástæða til að auka á þau stjórnarskrárbrot, sem þar hafa verið framin. Ég veit ekki betur en við höfum á undanförnum árum, eins og hv. frsm. gat um, verið sífellt að bæta við þau fríðindi, sem þjóðkirkjan og sá evangelíski lúterski söfnuður hefur í landinu. Það hefur verið skapaður sérstakur kirkjubyggingasjóður, sem lagt hefur verið í, það hefur verið sett upp sérstakt kirkjuráð og kostað að mestu leyti af ríkinu og annað slíkt, og ég veit ekki, hvort það eru nokkur sérstök rök fyrir kirkjubyggingum í landinu, að boðskapur prédikarans verði svo miklu betri frá fínum og nýjum kirkjum heldur en frá þeim gömlu og stundum fátæklegu. Ég held jafnvel, að meistarinn frá Nazaret hafi prédikað úr frekar lélegum byggingum, þegar hann prédikaði, þannig að það sé ekki fyrst og fremst undir glæsileik hins ytra komið, hve mikið vald það orð hefur, sem sagt er í þeim efnum. Við skulum þá í fyrsta lagi taka fyrir, þegar lagt er til, að undirbúið sé frv. til laga um nýjan tekjustofn og nýjar álögur á almenning, hvað okkur sé brýnast í þessum efnum. Nýlega flutti hæstv. dómsmrh. fyrir okkur allýtarlega skýrslu um þörfina á spítölum í landinu og hvaða vandræðaástand við byggjum við í þeim efnum. Og ég býst við, að það hafi allir verið sammála um, hvaða hörmungarástand það er, sem ríkir á þessu sviði. Við vitum hvað snertir atriði, sem er líka fyrirskipað í stjórnarskránni, að börn eiga að geta fengið almenna menntun, og ákveðið að byggja barnaskála í landinu, en sem stendur vantar tvöfalt fleiri barnaskóla í landinu en til eru og í þorra af barnaskólum, sérstaklega hér í Reykjavík, er tvisett og í suma þrísett, og aðstaðan á heimilum víða hér í Reykjavík er þannig, að þorri barna getur ekki lesið heima hjá sér, getur ekki fengið að vera í skólastofunum síðari hluta dags til þess að fá tilsögn kennaranna við að lesa lexíuna undir morgundaginn, af því að skólarnir eru tví- og þrísettir. M.ö.o.: börnunum er svo að segja úthýst með tví- og þrísetningu í þessum skólum, og þetta stendur beinlínis í vegi fyrir þeirra uppeldi. Þeir, sem eru kennarar hér í Reykjavík, þekkja bezt, hvernig þetta er. Við vitum, hvernig ástandið er, - við höfum rætt það hér fyrir nokkru, - um barnaheimili, m.a. hér í Reykjavík, hvernig aðsóknin að því að koma börnum á barnaheimili er það mikil, að þau fáu barnaheimili, sem til eru, ég tala nú ekki um þau fáu rúm, sem til eru í vöggustofum, gera ekki neitt sem heitir í því að bæta úr þessum vandræðum, samanborið við það, hve þörfin er mikil. Það er enn fremur vitanlegt, að hér var fyrir löngu orðin þörf á, að kæmist upp heimili fyrir vangefin börn, virkilegt heimili, og ýmsir áhugamenn vinna að þessu. Alþingi hefur á ýmsum sviðum reynt ofur litið að hjálpa til með þetta, en samt sem áður er fyrst og fremst treyst á velvilja og fórnfýsi almennings í öllum þessum efnum. Spurningin, sem fyrir liggur, þegar við erum að ræða um að leggja á nýja tekjustofna, er, til hvers þetta á fyrst og fremst að fara. Eigum við, ef við ætlum að leggja á nýja tekjustofna, fyrst og fremst að verja þeim t.d. til þess að koma upp barnaheimilum yfir börn almennt, yfir vangefin börn? Eigum við að verja þessu til þess líka að reyna að bæta úr skortinum á barnaskólum? Eigum við að verja þessu til þess að bæta úr skortinum á spítölum? Ég vil leyfa mér að spyrja út frá sjónarmiði þeirra manna, sem tilheyra þjóðkirkjunni: Hvað halda þeir, að Jesús frá Nazaret mundi hafa álitið um, hvort þarfara væri að reyna að hjálpa úr vandræðum, sem börnin búa við, heldur en byggja kirkjur? Ég er hræddur um, að það færi að fara nokkuð mikið fyrir sýndarmennskunni í sambandi við úrræðin í þjóðfélaginu, þegar við hér í Reykjavík núna t.d. eigum að fá upp hverja kirkjuna á fætur annarri, og það er eins og menn keppist við að gera þær sem allra óskaplegastar úr garði, á sama tíma sem þörfin fyrir barnaheimili og barnaskóla er þannig, að það kreppir að á heimilunum. Það var einu sinni maður, sem sagði: „Það, sem þú gerir mínum minnsta bróður, það gerir þú og mér.“ Og ég býst við, að það væri nokkru nær að reyna að hugsa til þeirra smáu í þjóðfélaginu fyrst og fremst og reyna þá t.d. að bæta úr þörf barnanna heldur en einbeita sér að því að fara að láta Það ganga fyrir að auka styrki til kirkjubygginga. Ég held þess vegna að frá því sjónarmiði, hvað eigi að ganga fyrir á Íslandi, sé það ekki þetta, sem eigi að ganga fyrir. Hv. frsm. gat þess, og ég sé líka, að það er sett fram sem ein aðalröksemd í grg. fyrir þessari þáltill., að hin evangelíska lúterska kirkja, þjóðkirkja Íslands, hafi haft svo óskapleg áhrif fyrir menningu þjóðarinnar, og hv. frsm. hafði nú þau orð um, að þjóðkirkjan væri elzta og virðulegasta stofnun þjóðarinnar eða þjóðfélagsins. Ég held, að það sé ekki rétt, ég held, að það sé alls ekki rétt sögulega séð. Og mér þykir það leitt, ef hv. frsm. gleymir þeirri stofnun, sem hann stendur sjálfur í. Ég held, að þar standi hann frammi fyrir, þar sem Alþingi Íslendinga er, elztu og virðulegustu stofnun þjóðarinnar. Vissulega er evangelíska lúterska kirkjan virðuleg stofnun í íslenzku þjóðfélagi og hefur margt gott gert. Og sú stofnun, sem á undan henni fór, sú almenna kaþólska kirkja, sú sem núverandi þjóðkirkja sló af, gerði vissulega ýmsa góða hluti. En ég vil þó minna á, að það er ekki einvörðungu eitthvað fagurt í sambandi við menningu þjóðarinnar, sem er bundið við þessar stofnanir. Þegar við ætlum að fara að athuga elztu menningarstofnanir þjóðarinnar þannig, kemur fleira til greina, ef á að fara að sýna þeim sérstaka virðingu. Ég vil a.m.k. leyfa mér að vonast til þess, að svo gleymnir séum við Íslendingar ekki orðnir á okkar sögu, að við munum ekki eftir því, að við höfum eitthvað gott gert í heiðni líka, og þær bókmenntir, sem við erum orðnir frægastir fyrir og eru með því bezta, sem til er í veröldinni, höfum við skapað sumpart í heiðni og sumpart á heiðnum grundvelli, og það, sem gott má segja um þáv. kirkju, þá kaþólsku kirkju á Íslandi, var einmitt, að hún var það lin í sinni trú, að hún sýndi sitt umburðarlyndi, að þær bókmenntir okkar fengu að þrifast líka innan hennar vébanda. Ofstækið hafði ekki gripið svo um sig eins og annars staðar í Evrópu, að hún dræpi þetta allt saman niður, eins og seinna varð tilhneiging til einmitt hjá núv. þjóðkirkju Íslands. Við skulum muna, svo að það sé ofur lítið litið á hina hliðina líka, að sú kaþólska kirkja á Íslandi var harðvitugt ránsvald, og ég veit ekki nema íslenzkir bændur frá 12.-15. öld, ef þeir mættu risa upp úr sinni gröf, mundu segja allmarga ljóta hluti um kirkjuna á Íslandi þá, það kirkjuvald, þegar sú kirkja hafði sölsað undir sig meginið af jarðeignunum á Íslandi og meðhöndlaði bændur eins og sagan kennir. Það er, ef ég man rétt, einmitt fyrsti maðurinn, sem minnzt er á í sambandi við höfuðskörunga kirkjunnar, sem við sérstaklega eigum að minnast og vissulega er þess maklega verður, það er Jón Arason, og það er einmitt sá maður, sem núverandi þjóðkirkja Íslands, hin lúterska kirkja, sá um, að væri höggvinn fyrir hans starf fyrir Ísland, af því að hann stóð á verði um sjálfstæði landsins. Ef á að fara að líta einvörðunga á þær ljósu hliðar á kirkjunni og reyna að mála þannig fyrir mönnum í einhverjum áróðri, að það sé ekkert annað til, þá verðum við að rifja upp söguna um þessa hluti. Mér dettur ekki í hug annað en viðurkenna það, sem þessir menn hafa gott gert. En Brynjólfur Sveinsson með öllu því, sem um hann verður sagt, var anzi harðdrægur sem kirkjuhöfðingi, og hann hugsaði kannske ekkert sérstaklega vel um þá þjóðlegu dýrgripi okkar, eða a.m.k. standa menn í því núna að reyna að heimta þá dýrgripi til baka, sem hann sendi burt af landinu. Og ef við eigum að meta allt við kirkjuna, er ég hræddur um, að margir beztu menn hennar hafi stundum orðið að gera ýmislegt af því bezta, sem þeir gerðu, í beinni andstöðu við hana, eða ætli Matthías Jochumsson hafi ekki verið nokkuð nærri því að vera sviptur hempunni fyrir sínar skoðanir og sina baráttu innan þjóðkirkjunnar þá? Nei, við skulum alveg ganga út frá því, ef við ætlum að fara að rifja upp þessa hluti, að vegna þeirrar menningarlegu sögu eigum við að gera svona og svona mikið, þá er hægt að fara að rifja upp ýmislegt annað líka, og ef við ætlum fyrst og fremst að hugsa um íslenzka menningu, getum við farið að líta í ýmis horn til þess að bæta úr því, sem vangert hefur verið á undanförnum öldum. Ég vil leyfa mér að minna á þáð, að íslenzk þjóð hefur ekki í annan tíma sokkið öllu dýpra í eymd og niðurlægingu en á 17. og 18. öldinni undir áhrifum fyrst og fremst þjóðkirkjunnar þá, píetismans og alls slíks, og má nefna Stóradóm og allt, sem í sambandi við það var, og allt ofstæki kirkjunnar í sambandi við löggjöfina þá. Það er ekki verið að rifja þetta upp lengur núna, en Þetta var rifjað allrækilega upp um aldamótin, þegar m.a. ýmsir fremstu menn, líka hér á Alþingi, og þ. á m. menn, sem urðu biskupar, voru að berjast fyrir aðskilnaði ríkis og kirkju og það af mjög eðlilegum og lýðræðislegum ástæðum. Það þarf ekki nema lesa sögur, sem ýmsir af okkar beztu rithöfundum skrifuðu þá, eins og t.d. Jónas frá Hrafnagili, til þess að muna, hvernig framkoma kirkjunnar var í garð almennings hér á þeim öldum. Við skulum þess vegna ekki út frá því, sem gerzt hefur í okkar sögu, fara að byggja fyrst og fremst á því, hvað núna eigi að gera. Ég held, að það, sem okkur liggi á nú, sé að reyna að breyta þannig, þegar við ætlum að leggja álögur á almenning og deila því fé út aftur, að Það komi þar að gagni, sem skórinn kreppir mest, og ég hef ekki orðið var við það, að sem stendur þjáist menn af kirkjuleysi á Íslandi. Ég skal viðurkenna, að um það leyti sem á sunnudögum væri tvísett í kirkjur, væri yfirfullt í kirkjum, hér yrði að tvísetja í þær, mætti fara að athuga þessa hluti mjög alvarlega. En ég held, að sá tími sé ekki kominn enn. Hins vegar er tvísett í barnaskóla, og það liggur nær að reyna að bæta úr þeim hlutum. Ég held þess vegna, að ef menn álíta nauðsynlegt að fara að leggja á nýja tekjustofna og finnst sjálfsagt að bæta því ofan á allar þær álögur, sem nú eru, þá eigi að athuga, hvort þeir tekjustofnar ættu ekki fyrst og fremst að fara til annars. Ég vil leyfa mér, - og ég vil taka það fram, að ég legg það fram persónulega, það er ekki frá flokknum, - að leggja fram brtt. við þessa þáltill. á þá leið, að öll þáltill. verði þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frv. til l. um tekjustofna handa barnaheimilum og stofnunum fyrir vangefin börn og um aðstoð ríkisins við að byggja hús fyrir rekstur þessara stofnana. Þá skal og ríkisstj., þegar þessum þörfum hefur verið fullnægt, athuga um aðstoð ríkisins við kirkjubyggingar í landinu, ef það kemur í ljós við rannsókn, að kirkjur verði yfirleitt að tvísetja vegna aðsóknar, svo sem er með barnaskóla nú.“ Ég álít mjög sanngjarnt, að ef sá evangeliski lúterski söfnuður í landinu sýnir slíkan gífurlegan áhuga, verði farið að athuga slíkt. En ég mundi hins vegar ekkert hafa á móti því, þó að sú hv. nefnd, sem fengi þetta frv. til meðferðar, athugaði áður, hvað henni fyndist um barnaskólana og hvort ekki mundi vera rétt máske þá að bæta þeim þarna inn í. Ég held, að við verðum að hafa hugrekki til þess að taka hvern hlut í þeirri röð, sem okkur finnst rétt að hann komi, og reyna að gera það upp við okkur, að sami peningur verður ekki notaður til tveggja eða fleiri hluta, og við segjum þá til um, hvað við álítum að eigi að hafa forgang í slíku efni.



Herra forseti. Ég ætla mér nú ekki að fara að þreyta hér kappræður við hv. 3. þm. Reykv., en verð að byrja mál mitt með því að lýsa ánægju minni yfir því, að till. okkar hefur þó haft nokkurn árangur, því að hv. 3. þm. Reykv. hljóp til nú og fór að flytja brtt. um óskyld efni, efni, sem hann hefði getað verið búinn að flytja þáltill. um eða gera aðrar ráðstafanir til að koma í framkvæmd fyrr, ef þessi till. hefði ekki ýtt við honum. Ég ætla ekki heldur að fara að deila við þennan hv. þm. um afstöðu hans til kirkjunnar, hann getur haft sína skoðun á þeim málum óáreitt fyrir mér, eins og ég hef mína. Ég vil líka segja þessum hv. þm. það, að hann fer ekki svo í gegnum veraldarsöguna, í hvaða trúarbrögðum sem væri, að hann finni ekki bletti, sem væri hægt að sýna, að svartir séu. Og ég vil líka segja það, að það er ekki heldur sama, hvort við berum saman lífsviðhorf okkar í dag eða þau, sem voru á 16. og 17. öld. Hitt er staðreynd, sem haldið er fram í okkar grg., að innan íslenzku þjóðkirkjunnar hafa verið höfuðskörungar þessarar þjóðar, eins og Jón Arason og Matthías Jochumsson o.fl., o.fl. Það er líka staðreynd, að ýmis verðmæti andlegs efnis voru varðveitt fyrir störf kirkjunnar og klaustranna áður fyrr. Það er líka staðreynd, að íslenzka þjóðin, ríkið, fyrst konungdæmið og síðar ríkið, tók við eignum kirkjunnar. Þess vegna á kirkja landsins kröfurétt á þennan aðila að sinna málum hennar betur en gert hefur verið. Margar kirkjur áttu þær stóreignir, að þær hefðu á engan hátt þurft að leita til ríkisins um aðstoð við uppbyggingu, ef þær hefðu eignir sínar nú áfram, eins og t.d. Garðakirkja á Akranesi, sem átti mest af því landi, sem Akraneskaupstaður stendur á, og fleiri dæmi mætti nefna. Á þennan hátt á því kirkjan nokkurn kröfurétt á ríkið. Um það má deila, í hvaða röð við eigum að taka hina ýmsu málefnaflokka fyrir. En á það má líka minna, að íslenzka ríkið styður skólabyggingar í landinu verulega. Íslenzka ríkið styður íþróttamannvirki í landinu líka og fleiri og fleiri slíkar stofnanir, eins og félagsheimili. Mér er það ljóst, og ég er fylgismaður þess, að ríkið styðji að þessari uppbyggingu, en ég vil líka, að ríkið styðji að uppbyggingu á kirkjum landsins. Hv. 3. þm. Reykv. vitnaði í meistarann frá Nazaret og í því sambandi vitnaði hann einnig til barnanna, en meistarinn sagði: „Leyfið börnunum að koma til mín.“ Og það er ekki andstætt hans kenningu eða hans boðskap, nema síður sé, að einmitt börnin eigi kost á því að koma í kirkju. Það hefur sýnt sig, að íslenzka þjóðin hefur jafnan haft áhuga á kirkju sinni. Þess vegna voru kirkjur landsins ein bezt gerðu hús hér á landi áður fyrr, meðan þjóðin var skammt á veg komin í uppbyggingu. Um áratugaskeið var veruleg afturför í þessu. Kirkjan stóð í stað og meira en það, en þjóðin sótti fram á öðrum sviðum í uppbyggingu. Nú á síðustu áratugum hefur þjóðin hins vegar vaknað að áhuga fyrir kirkjum sínum, kirkjubyggingum og að endurbæta þær kirkjur, sem fyrir eru. Það hefur verið sýndur lofsverður og mjög virðingarverður áhugi hjá söfnuðum landsins fyrir að koma kirkjubyggingum í framkvæmd. En það hefur legið eftir aðstoð íslenzka ríkisins, og það sýnir sig, hvað þessi litla fjárhæð, sem ríkið lagði fram með l. frá 1954, um kirkjubyggingasjóð, hefur orkað. Sú fjárhæð hefur nú verið tvöfölduð. En þetta nægir ekki. Það er ofvaxið söfnuðunum að koma áfram kirkjubyggingunum, eins og hugur þeirra stendur til. Það, sem till. okkar fer því fram á, er, að ríkið styðji einnig að uppbyggingu þjóðkirkjunnar í landinu, eins og það styður að uppbyggingu skólanna, sjúkrahúsanna, félagsheimilanna, íþróttamannvirkjanna og fleiri slíkra stofnana. Og við teljum okkur hafa fullkomin rök fyrir því, bæði söguleg rök vegna þess boðskapar, sem kirkjan flytur, og þess áhuga, sem er hjá fólkinu í landinu að koma og búa sína kirkju betur en áður hefur verið, þrátt fyrir það þó að ríkið hafi ekki lagt þar af mörkum meira en er. Við treystum því fastlega, að hv. alþm. leggi þessu máli lið, svo að það megi ná fram að ganga kirkjunni og þjóðinni til farsældar.



Herra forseti. Hv. frsm., 3. þm. Vesturl., hélt nú, að þessi þáltill. Þeirra fjórmenninganna hefði gert eitthvert gagn, hún hefði orðið til þess, að ég hefði loksins farið að hugsa um barnaheimili. Heldur fylgist nú hv. þm. illa með því, sem gerist í þingsölunum. Það hefur legið fyrir í Nd. um nokkurt skeið frv. til l. um aðstoð ríkisins við barnaheimill. Það mun vera komið til n. fyrir þó nokkru. Ég veit ekki, hvort hann er í þeirri nefnd, en a.m.k. hefur fram að þessu verið lagzt á það . Hann á vafalaust a.m.k. tvo flokksbræður í þeirri nefnd, sem þetta frv. er í, svo að hann gæti kannske ýtt við þeim um, að þeir ættu að fara að hugsa ofur litið um að gera eitthvað fyrir börnin og barnaheimilin og koma þessu frv. úr nefnd. Það varð nefnilega ekki vart við það, þegar það frv. var rætt í Nd., að það væri neinn áhugi, t.d. hjá Framsfl., fyrir því að ýta undir, að slík heimili kæmust á, og það virðist vera svo, að meira að segja þessi hv. þm., sem annars fylgist sæmilega með hér, hafi ekki einu sinni gert sér þetta ljóst, því að hann hélt, að þetta væri í fyrsta skipti, sem það kæmi fram till. um, að ríkið færi að leggja eitthvað fram til þessara barnaheimila. Nei, það er ekki í fyrsta skiptið, þvert á móti. Vegna þess að ég er hræddur um, að það hafi verið slælega unnið að því að fá þetta frv. fram, og hef í því sambandi líka meira að segja mjög litla trú á þessum tveimur góðu framsóknarmönnum, sem munu vera í þeirri nefnd, sem mun hafa það til meðferðar, þá vildi ég nota þetta tækifæri til þess að minna á, hvað þyrfti að gera viðvíkjandi börnunum, þannig að sú vitneskja vaknar ekki fyrst nú, heldur hefur hún verið til, en það hefur verið daufheyrzt við því. En það má hins vegar vel vera, að ástandið sé þannig í þjóðfélaginu, að það sé hægara að fá menn til þess að hugsa um kirkjubyggingar en um barnaheimili eða um heimili fyrir vangefin börn. Það má vel vera, og þá er það frá mínu sjónarmiði dómur um, að það sé ekki sérstaklega kristilega hugsandi þjóðfélag, sem þannig hugsar. Hv. þm. segir, að það hafi legið eftir aðstoð ríkisins við kirkjubyggingar og við evangelísku lútersku söfnuðina í landinu. Ég held, að það sé algerlega rangt. Ég held, að ríkið hafi einmitt sýnt mjög mikil afskipti af þessu og hlynnt mjög að þessum söfnuðum, að þeir geti haft sína starfsmenn og þeir geti haft sín fundarhús og annað slíkt. Og ég held, að það sé alltaf verið að bæta meiru og meiru við í þessum efnum og því sé rangt að ásaka ríkið um slíkt. Hann sagði, að hann vildi sem minnst fara út í söguna og slíkt, og það er mjög rétt af honum. Það er miklu heppilegra að halda sig við viðhorfin í dag. Ég verð nú að segja það, hvað snertir viðhorfin í dag, að ég held, að fyrir þjóðkirkju Íslands væri hollara að hugsa dálítið meira um félagsleg og ekki sízt þjóðfélagsleg mál heldur en hún gerir. Það er svo með gamlar stofnanir, þeim hættir oft við að kalka og verða eins og innihaldslaust form. Hins vegar, svo framarlega sem menn vilja reyna að halda lífi t.d. í þessum söfnuðum og þessari stofnun, eiga menn að láta þau félagslegu mál meira til sín taka en íslenzk þjóðkirkja hefur gert og reyna að vinna á þeim sviðum, m.a. einmitt að mannúðarmálunum, einmitt að þeim málum, sem varða bróðurkærleika og annað slíkt. Ég held, að sú evangelíska lúterska kirkja á Íslandi mundi hafa unnið sér meiri hylli, ég meina hylli hjartnanna, með því að gangast fyrir t.d. byggingu barnaheimila eða heimila fyrir vangefin börn heldur en t.d. byggingu Hallgrímskirkju. Ég held það. En það dæmir náttúrlega hverum þetta eftir því, hvað hann metur mest. Hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að kaþólsku klaustrin hefðu Þó varðveitt okkar gömlu handrit. Það er alveg rétt. Ég viðurkenni það, að það var sá stóri kostur við þau, að þau voru ekki svo ofstækisfull að eyðileggja allt þetta gamla. Þau gátu varðveitt þann dýra arf, sem við höfum frá heiðninni, og er það vissulega eitt af því bezta, sem þau hafa gert, og hafa þau samt ýmislegt gott gert. En svo kom hv. þm. inn á eitt atriði, sem ég held að við verðum að athuga mjög grandgæfilega lögfræðilega séð. Mér sýndist hv. þm. bera fram þá kröfu fyrir hönd kirkjunnar, að hún ætti kröfu á ríkið vegna jarðeigna, sem hún hefur átt. Ég kallaði fram í hjá hv. þm. og spurði, hvort hann ætti við kaþólsku kirkjuna. Það er alveg rétt, að hin kaþólska kirkja á Íslandi var svipt mjög miklum jarðeignum, sem konungur tók til sín sem handhafi ríkisvalds og Ísland síðar seinna meir fékk og kallaði þjóðjarðir, þær konungsjarðir, sem þá hafði ekki verið ráðstafað öðruvísi. Á hv. þm. við þessar jarðir, sem konungsvaldið á miðri 16. öld tók af kaþólsku kirkjunni? Mig langar til að vita, hvort það er komin fram rödd hér á Alþingi, sem gerir kröfu á íslenzka lýðveldið, kröfu í nafni þeirrar kirkju, sem svipt var sínum jarðeignum á Íslandi í kringum 1550, og ég vildi gjarnan, að þetta væri sagt dálitið nánar. Við vitum allir, að kaþólska kirkjan var mjög rík, og kaþólska kirkjan er enn þá hér á Íslandi. Ég vil leyfa mér að spyrja: Fyrir hönd hvers gerir hv. þm. þessa kröfu? Er það fyrir hönd kaþólsku kirkjunnar, sem þá var svipt sínum jarðeignum á Íslandi? Ég vil leyfa mér að búast við, að það geti varla verið svo. Ég held, að ef við eigum að fara út í þessi mál út frá lögfræðilegu sjónarmiði, þá mundum við fara nokkuð langt út fyrir það, sem hv. þm. hefur yfirleitt dottið í hug í þessu sambandi. Lögfræðilegar kröfur kaþólsku kirkjunnar, - ég vildi nú leyfa mér að segja með tilliti til ýmissa dóma í hæstarétti, - þær eru þá löngu fyrndar, ef þær hafa nokkurn tíma átt við nokkur rök að styðjast. Og ég er hræddur um, að það verði ekki fallizt á, að kirkjan, hvorki sú kaþólska né sú lúterska, eigi nokkra kröfu á hendur ríkinu þannig. Og ég held, að það sé ekki rétt að flytja þessi mál frá því sjónarmiði. Ég held, að það sé ekki rétt að fara að vitna í gamla kirkju, sem hér hafi verið voldugur, mikill jarðeigandi og hafi verið svipt sínum jarðeignum og eftir margs konar ráðstafanir hafi þó þær jarðeignir að lokum nú á þessari öld lent mikið til þeirra bænda, sem á þeim jörðum unnu. Og ég býst ekki við, að þeir vilji fara að gerast landsetar kaþólsku kirkjunnar aftur. Ég held þess vegna, að við eigum ekki að ræða þessi mál frá þessu sjónarmiði. Við getum rætt þau frá hinu sjónarmiðinu, hvort við viljum á vissum sviðum styðja að því starfi, sem kirkjan vinnur, og það gerir ríkið nú í allríkum mæli, og ég held, að við eigum að athuga þess vegna, hvort það eru ekki aðrir hlutir þarna, sem eiga að ganga fyrir. En svo að síðustu fór hv. þm., – ég skal ekki fara út í langar umr. við hann hér, - hann fór að minnast á börnin og sagði, að Jesús frá Nazaret hafi sagt: „Leyfið börnunum að koma til mín.“ Ég veit nú ekki, hvort það er aðalatriðið í sambandi við þessi mál, að kirkjan skapi sér áróðursaðstöðu gagnvart börnunum. Ég held, að áróðurinn í börnunum hafi verið ræddur dálítið undanfarið opinberlega hér á Íslandi. Ég held, að áróðurinn í börnunum ætti að eiga sér sem minnst stað, og það er meira en nóg, Það sem gert er að því að kenna þeim í barnaskólunum nú í þessum efnum. Það er bezt að láta þau sleppa sem mest við áróðurinn, líka þennan trúarlega áróður. Við skulum fyrst og fremst reyna að hugsa um þeirra heilbrigði og geta veitt þeim þeirra, sem eiga bágast, aðbúnað, m.a. vangefnum börnum, og reyna að sjá til þess, að þau börn, sem þurfa aðhlynningu af hálfu þess opinbera, hvort heldur er við barnaskólana eða á barnaheimilum, geti fengið hana. Ég held, að fyrst og fremst ætti það opinbera að reyna að sjá til slíks og reyna að sjá um, að það sé gert vel við börnin hvað slíkt snertir. Við skulum leyfa mönnum helzt að mynda sér sínar skoðanir sem allra sjálfstæðast, þannig að þeir hafi þar úr ýmsu að velja. M.a. liggur fyrir flestum þm. nú bréf frá manni, sem mun hafa verið í þeim evangelísku lútersku söfnuðum hér á Íslandi, að hann tekur þessi mál mjög alvarlega og vill losna undan þeim skildaga, sem hann hafi verið settur í við skírnina, og getur ekki fengið sig lausan og á í erfiðleikum í sambandi við biskupinn, á í erfiðleikum í sambandi við kirkjumrh. og hefur skrifað til Alþingis í sambandi við þetta líka. Við skulum aðgæta það vel, að það er mjög eðlilegt, að menn fái að mynda sér sinar lífsskoðanir, þegar menn eru það þroskaðir, að þeir geta tekið við. Ég býst við, að það sé ekki neinn maður hér inni slíkur, að hann álíti, að einmitt sú trúarskoðun, sem t.d. evangelíska lúterska kirkjan hefur, sé öllum trúarskoðunum í veröldinni framar og það geti ekki verið hugsanlegt, að menn með því að kynna sér hluti betur geti komizt að einhverri annarri niðurstöðu. Það er þess vegna mjög óeðlilegt, að það sé sköpuð nokkur sérstök áróðursaðstaða fyrir nokkra sérstaka söfnuði þannig, frekar en t.d. áróðursaðstaða fyrir einhverja sérstaka pólitíska flokka í börnum, og bezt að leyfa barnssálinni að þroskast án þess að verða fyrir slíkum áróðri, en reyna að hlynna að börnunum að öðru leyti. Og því miður er það svo, að í þessu þjóðfélagi, sem er að gagnsýrast af spillingu og peningagirnd, er einmitt hætt við, að barnssálin hvað mest verði úti, þannig að það má ósköp vel hugsa dálítið betur um þessi mál en gert hefur verið. Þess vegna leyfi ég mér nú að flytja þessa brtt., sem ég vona að sú nefnd, sem þetta mál fer til, komi til með að athuga með skilningi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að deila um trúmál hér, ekki heldur um barnaheimili. Það er hægt að hæla hv. 3. þm. Reykv. fyrir það, að hann er hreinlyndur maður og hreinskiptinn og segir meiningu sína. Ég veit ekki, hvort hann er kristinn eða heiðinn. Hann mælti hér einu sinni fyrir minni heiðindómsins, og satt er það, að heiðindómurinn hafði vissan móral og vissa menningu. Það er líka satt, að kristin kirkja hefur margar syndir að baki, t.d. frá miðöldunum og annað slíkt, og það er í raun og veru ófögur saga, ef það væri tekin aðeins lakari hlið af hennar starfsemi, a.m.k. á vissum öldum. Það er líka rétt, að þá hafa sennilega kristnu söfnuðirnir verið heitastir og í raun og veru þeirra starfsemi fegurst, þegar þeir urðu að fara í felur með trú sína og ræktu sín trúmál í Katakombunum í Róm, þannig að það er ekki tryggt, þó að það séu byggðar stórar og skrautlegar kirkjur, að það sé sannkristnara fólk, sem þar kemur saman, heldur en þótt það sé í fátæklegri húsum. Hitt er annað mál, og ég geri ráð fyrir, að því verði ekki breytt með okkar kirkju, að hún verði ríkiskirkja áfram, og það, sem ég vildi sérstaklega benda á í þessu sambandi, er, að ég álít, að kirkjumrh, hafi mikið starf að inna af höndum við að endurskipuleggja kirkjubyggingarnar og yfirleitt kennimannakerfið hér í landi. Aðstaðan er allbreytt frá því, sem áður var, þegar menn fóru fótgangandi til kirkjunnar eða þá á hestum. Nú fara menn á bílum. Ég álít, að það þurfi að endurskipuleggja þetta allt saman. Það er algerlega óþarft að hafa kirkjurnar jafnmargar og þær voru fyrir 50-60 árum, þegar samgöngumöguleikarnir voru allt aðrir en þeir eru nú. Ég held, að það verði frekar messufært, ef kirkjurnar eru færri og söfnuðirnir stærri. Ég áiít, að þetta kerfi þurfi allt að endurskoða og hefði verið eðlilegra að koma með þáltill. um það. Ég er ekkert sérstaklega prestatrúar og skal ekki, eins og ég sagði áðan, vera að deila um trúmál, en ég aðhyllist trúfrelsi. Það er ekkert við það að athuga, að menn hafi sína skoðun, og hefur hver maður rétt til þess. En ég geri ráð fyrir, að kirkjan verði starfrækt hér áfram sem ríkiskirkja. Við ættum að byggja þetta upp í tíma af meiri hagsýni og viti en gert hefur verið t.d. við félagsheimili hér á landi. Þau hafa verið byggð alveg skipulagslaust. Þau hafa verið byggð óþarflega þétt. Mér finnst það vera eins og hver önnur vitleysa, þegar ríkið leggur fram allt að því helming af stofnfénu, að það hlutist ekki til um, á hvern hátt þessu fé er varið, og skipuleggi þetta, því að það geta engir aðrir skipulagt það nema ríkið. Ég er sannfærður um, að það er ekkert óeðlilegt við það, að prestarnir hefðu stærra svæði en þeir hafa, þeir hefðu meira að gera, og þá er líka sjálfsagt að borga þeim það sæmilega, að þeir þurfi ekki að hafa önnur störf. Það þarf að hafa kirkjurnar þannig, að það sé hægt að messa í þeim, það þarf að hita þær upp og hafa þær sæmileg hús. Það má deila um, hversu mikið skraut á að vera í þeim og hversu stórar þær eigi að vera. Það er sjálfsagt að taka tillit til stærðar safnaðanna. Út í það skal ég ekki fara. En ég álít, að þetta þurfi allt að skipuleggja frá grunni, það þurfi að ákveða, hvar eigi að byggja kirkjur. Svo er ekki nema eðlilegt og sjálfsagt, að ríkið leggi allríflegan hluta fram til nýbyggingar kirkna. Það er staðreynd, að gömlu timburkirkjurnar eru að hrynja og þær eru að verða ómessuhæfar. En kirkjunum má vafalaust fækka mikið, prestunum sjálfsagt eitthvað, og ég held, að það sé betra fyrir prestana, að þeir hefðu fullt starf og þá líka full laun. Það hygg ég raunar, að þeir hafi nú orðið. Þeir voru lengi lágt launaðir, svo að þeir urðu að hafa eitthvað annað með. En þetta álit ég, að ríkisstj. ætti að hafa forgöngu um, og ef ekki væri svona áliðið þings, mundi ég gjarnan vilja vera meðflm. þáltill. um að fela ríkisstj. að sjá um endurskoðun á öllu þessu kerfi. Ég held, að þetta sé, eins og ég tók fram áðan, til góðs fyrir starfsemina og trúmálin í heild, að stækka söfnuðina og um leið byggja sæmilegar kirkjur, þannig að það sé hægt að messa í þeim að vetrinum, þótt kalt sé, en það mun vera töluverð vöntun á því, að það sé messufært í sumum kirkjum.



Herra forseti. Mér hafa þótt þessar umr. töluvert fróðlegar, en nokkuð undarlegar þó, og er það þó einkum það, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur lagt hér til mála. Ekki vegna þess, að það sé neitt nýstárlegt við það, að úrtölumenn hafi þær mótbárur á takteinum, að segja, að það sé eitthvað annað, sem eigi að ganga fyrir, allt annað, sem eigi að gera. En mér þykir dálítið einkennilegt, þegar verið er að tala um afstöðu til kirkju, íslenzkrar þjóðkirkju og kirkjubygginga í dag, þá skuli vera farið aftur í fornöldina, og mér finnst, að ýmislegt, sem hafi verið sagt um kirkju á liðnum öldum, sé mjög vafasamt. Auðvitað er hægt að finna ýmislegt neikvætt. En ég vil aðeins minna hv. 3. þm. Reykv. á það, að ef eins væri tekið úr sögu þeirrar gömlu, virðulegu stofnunar, sem hann nefndi, Alþingis; þá hygg ég þó, að hann mundi ekki mótmæla því, að þar væru ýmsir skuggalegir hlutir, bæði fyrr og síðar. Þegar talað erum kaþólsku kirkjuna og hennar eignir og fortíð hér á landi, finnst mér, að við megum vel hafa það í huga, að við síðaskiptin varð ekki meiri bylting en það í kirkjumálunum, að ég veit ekki betur en allur þorri hinna starfandi presta á landinu hafi haldið áfram í þjónustu hinnar evangelísku lútersku kirkju, eins og það var orðað eftir síðaskiptin. Það var ekki verið að skipta um kirkju í landinu, heldur gerðist hér svipuð þróun og í nágrannalöndunum, að þjóðin hvarf frá páfadómi. Vitanlega hafði konungsvaldið þarna sitt að segja, og ég hygg, að það sé nú frekar hin pólitíska hlið á sögu Jóns Arasonar heldur en kirkjulega, sem gerir hann að þjóðhetju, þó að hann væri vitanlega merkur maður á sviði trúmála og kirkjumála líka. En undarlegt þykir mér það, að ýmsir þeir, sem telja Jón Arason mikla þjóðhetju á Íslandi vegna afstöðu hans til framandi ríkisvalds, hafa verið tregir til þess að leggja liðsyrði eða aðdáunarorð rómversk-kaþólskum kirkjuhöfðingja, sem á síðari árum eða um okkar daga hefur átt í harðri andstöðu við framandi ríkisvald. Ég veit, að hv. 3. þm. Reykv. kannast við kardínála nokkurn suður í Ungverjalandi, sem mér finnst að mörgu leyti hafa komizt í svipaða aðstöðu og Jón biskup Arason á sinni tíð. Mér skilst, að þessi þáltill., sem hér liggur fyrir, sé ekki ákaflega róttæk. Mér skilst nánast, að hún sé um endurskoðun á gildandi lögum og reglum, því að ríkissjóður hefur lagt fram fé til kirkjubyggingasjóðs á undanförnum árum. Sú löggjöf er orðin að vissu leyti úrelt, miðað við það, sem hún var, þegar hún var sett, og því er ekki nema eðlilegt, að hún sé tekin til endurskoðunar, og það er það, sem mér skilst, að þessi till. raunverulega feli í sér. Og þegar við tökum afstöðu til hennar, er það vitanlega ekki út frá því, hvort okkur finnst, að eitthvað væri gagnlegra og ætti að ganga fyrir kirkjubyggingum almennt. Það er ekki afstaða okkar fyrst og fremst til barnaheimila, barnaskóla og þess háttar. Eða vildi t.d. hv. 3. þm. Reykv. segja: Við skulum fella niður framlög til lista, vegna þess að það er nauðsynlegra að byggja barnaheimili, við skulum láta listamennina bíða, þangað til barnaheimili eru komin? Og þannig má telja upp. Það er úrtölubragurinn, sem á þessu er. Um barnaskírn ætla ég ekki að tala hér. Ég veit það, að t.d. Hvítasunnumenn eru mjög á móti barnaskírn, og því bregður mér ekkert við, þó að ég heyri prédikað á móti henni. En hitt mun nú frekar heyra til undantekninga, þegar menn telja sig svo bundna af barnaskírninni þrátt fyrir breyttar trúarskoðanir, að þeir telja, að þeir þurfi að fá að gera einhverjar löglegar ráðstafanir til þess að losa sig undan þeim sáttmála eða skuldbindingum, sem þeim hafa verið bundnar þar. Og ég hélt, að við værum yfirleitt þeirrar skoðunar, að samvizkufrelsið og samvizka mannsins væri ofar öllum trúarjátningum og trúarsáttmálum. En einmitt vegna þess að ég er sammála hv. 3. þm. Reykv. um það, að spilling og peningagirnd sé að grafa allt of mikið um sig í þessu þjóðfélagi, þá er það mín skoðun, að það sé hagkvæmt, að þjóðfélagið veiti kirkjunni stuðning, vegna þess að þrátt fyrir allt hefur mér skilizt, að boðskapur, prédikun og starfsemi kirkjunnar væri andstætt þeirri spillingu og þeirri peningagirnd og því ofstæki og þeim áróðri, sem okkur er hættulegast nú á tímum.



Herra forseti. Það mun hafa verið í fyrra í sambandi við frv. til l. um sölu á kristfjárjörð, að blað hv. 3. þm. Reykv. gat þess, að þessi hv. þm. væri helzti forsvarsmaður Krists á Alþingi. Ég verð að segja það, að ég kenndi hálfpartinn í brjósti um þennan hv. þm., þegar blað hans sagði þannig frá, því að ég sá ekki betur en blaðið væri að drótta að þessum hv. þm., að hann væri hrokkinn út af línu, sem ég veit þó að hann vili ekki fara út af, því að ég þykist vita, að hann sé sammála þeirri ágætu frú, sem heimsótti þetta land, Ekaterinu Furtsevu, að kristindómur og kommúnismi eigi enga samleið. Ég held, að þessum hv. þm. hafi mislíkað þessi frásögn blaðsins, því að hann setur sig aldrei úr færi síðan, bæði hér í dag og áður, að ráðast á kirkjuna, svo að mér sýnist, að það sé rétt, sem ég segi, að blaðið hafi gert honum nokkurn óleik með þessari frásögn. En ég ætla ekki að fara að deila neitt við þennan hv. þm. um kirkjuleg málefni. Ég vil aðeins með einu orði benda á Það, sem er skoðun mín og ég held, að sé söguleg staðreynd, að bygging kirkna hafi aldrei staðið í vegi fyrir t.d. byggingu sjúkrahúsa eða barnaheimila, heldur jafnvel þveröfugt, að kirkjubyggingar hafi stutt að því, að byggð voru barnaheimili, sjúkrahús og aðrar líknar- og menningarstofnanir. Þetta hygg ég, að sé staðreynd, sem ekki verður gengið fram hjá. Þess vegna álít ég, að efling kirkjulegs starfs, í hvaða mynd sem er, og þar kemur vitanlega til bygging guðsþjónustuhúsanna, muni verða til þess, að við sinnum miklu betur en við gerum - og ég er sammála hv. þm. um að við þurfum að gera - að byggja yfir vangefin börn og sjúkrahús og annað, sem við þurfum að gera og gerum mjög svo mikið af nú á tímum, eftir því sem geta okkar leyfir. Ég vil því aðeins benda á þetta, sem ég er sannfærður um, að efling kristnilífsins, í hvaða mynd sem er, mun vissulega styðja að því, að við vinnum betur að ýmsum þeim málefnum, sem við þurfum að vinna að, eins og t.d. því að sinna betur vangefnum börnum og öðrum þeim, sem eru minni máttar í þjóðfélagi okkar. Ég held þess vegna, að þetta sé alger misskilningur hjá hv. þm. þótt við vinnum betur að því og styðjum söfnuðina betur að því að byggja sín guðsþjónustuhús en við gerum í dag, þá muni það á engan hátt draga úr því, að við vinnum að öðrum nytsömum verkefnum.



Herra forseti. Ég get nú ekki sýnt eina klerkinum, sem við nú höfum á Alþingi, og sálmaskáldinu minni sóma en þann að koma þó í stólinn á eftir þeim. Hv. 2. þm. Norðurl. v. kom hér inn á það, að í sambandi við umr. um kristfjárjarðir hefði Þjóðviljinn farið að kalla mig einhvers konar fulltrúa Krists hérna eða ég hefði verið að verja hann. Þetta er nú sagt eins og hvert annað skemmtilegt grín. En það er ákaflega fjarri því, að ég hafi verið að bera mig eitthvað upp undan slíku, ef hv. 2. þm. Norðurl. v. heldur það . Mér þykir heiður að því, ef ég er kenndur við eitthvað slíkt, og það er vegna þess, að ég lít á Jesúm frá Nazaret fyrst og fremst sem byltingarmann, mann, sem hafi verið að boða kenningu, sem braut algerlega í bága við það þjóðfélag, sem þá ríkti, og við það ríki, sem hann bjó við, hann hafi verið að boða þeim fátæku fagnaðarboðskap, verið, eins og talað var um þá af hálfu yfirstéttarinnar, að æsa upp lýðinn og fá þá fátæku til að skilja það, að þeir væru jafngóðir menn og jafnmikilvægir í þjóðfélaginu og þeir ríku, og jafnvel að þrælarnir væru menn jafnir fyrir guði og þeir voldugu rómversku auðmenn og hershöfðingjar. Og þessar byltingarkenningar held ég, að flestir þeir, sem aðhyllast sósíalismann og skilja hann, hafi alltaf í heiðri og þann mann, sem lét lífið ásamt mörgum fleiri einmitt í hernumdu landi fyrir dóma þeirra erlendu hernámsstjóra, atyrtur og hrakinn af þeirri ríkjandi stétt í landinu, en elskaður af almenningi. Ég held, að menn sjái einmitt í þeirri persónu eins konar tákn fyrir þá uppreisnarmenn, sem hafa barizt fyrir svipuðum kenningum bróðurkærleikans og fyrir rétti þeirra fátæku og hafa hlotið álíka meðferð. Það var ekki Kristur einn, sem var krossfestur á þessum tímum. Þegar uppreisn þrælanna í Róm var barin niður nokkru áður, eftir að hafa barizt í 3 ár undir forustu Spartakusar, þá var alllangur vegur frá Róm og suður eftir Ítalíu þakinn krossum, þar sem þrælar voru krossfestir á hverjum einasta krossi. Það var siðurinn að meðhöndla uppreisnarmenn þannig þá, og ég held þess vegna, og Það hefur verið skoðun þeirra manna, sem ruddu sósíalismanum braut á Íslandi, eins og Þorsteins Erlingssonar, að um leið og þeir stóðu í mjög ákveðinni andstöðu við hina kristnu kirkju og hlutu af henni ýmsar kárínur, líka hér á Alþingi í sambandi við skáldalaun, - þótt einstakir menn úr kirkjunni, það skal ég fyllilega viðurkenna, hafi staðið sig þar vel, - þá héldu þeir að sama skapi máske því meira upp á Jesúm frá Nazaret sem þeir voru í meiri andstöðu við kirkjuna. Og ef Jesús frá Nazaret væri kominn hérna núna, Þá veit ég ekkert, hvernig þjóðkirkjunni yrði við hann. Ég er hræddur um, að henni litist ekkert sérstaklega á t.d. Fjallræðuna og allan boðskapinn gagnvart þeim ríku, og ég veit ekki, hvort prestarnir beita því sérstaklega mikið af prédikunarstólunum nú á tímum, hve erfitt sé fyrir ríka menn að komast í guðsríki, og draga samlíkingarnar. Ég held, að þeir hrópi ekki mikið „vei“ yfir þeim. Ég er ákaflega hræddur um, að honum mundi jafnvel finnast, að Farísearnir væru anzi sterkir, meira að segja innan kirkjunnar. En látum það nú vera. Ég vildi aðeins segja þetta út af því, sem hv. 2. þm. Norðurl. v. kom inn á í þessu sambandi. Það er ekki mín skoðun, að það sé andstæða á milli þeirra kenninga, sem Jesús frá Nazaret boðaði um bróðurkærleikann og þúsund ára ríkið á jörðinni og annað slíkt, og sósíalismans, heldur þvert á móti. Ég held, að sósiallsminn sé sú stefna, sem muni skapa þann þjóðfélagslega grundvöll fyrir framkvæmd slíkra kenninga í framtíðinni, þar sem hagsmunaandstaða milli manna sé ekki lengur til, þar sem andstæðar stéttir séu ekki lengur til, þar sem mennirnir komi fram hver við annan sem bræður. Ég held, að einmitt framkvæmd sósialismans muni skapa grundvöll fyrir Það þjóðfélag, sem kristin kirkja hefur prédikað mismunandi vel í 2000 ár og ekki getað framkvæmt. En hitt skal ég viðurkenna, að kenningar Jesú frá Nazaret og kristin kirkja eru tvennt ólikt, og ef við eigum að fara út í þá historíu alla, þá býst ég við, að hv. 2. þm. Norðurl. v. verði mér líka sammála, að allmikið í þeirri organisasjón, sem nú er á kristinni kirkju, stafi ekki fyrst og fremst frá Jesú frá Nazaret, heldur, ef við viljum rekja það til baka, þá sé kannske uppruninn hjá Páli postula og síðan ummyndað allrækilega í yfirstéttum allra tíma í upp undir 2000 ár og byrjar með Konstantin mikla, þegar hann tók kirkjuna í þjónustu ríkisins. Ég held þess vegna, að það sé ekkert undarlegt, og það er ekkert einstakt við boðskap meistarans frá Nazaret í samanburði við aðra trúarbragðahöfunda, að það inntak, sérstaklega það síðferðilega inntak, sem er í boðskapnum, sé raunverulega gert að svo að segja engu seinna meir í því skipulagsbákni, sem yfirstéttirnar seinna meir búa utan um þá kirkju, sem þeir taka á vissum tíma í sína þjónustu. En fyrst við erum nú að deila hér um söguna og kirkjuna, þá vil ég hins vegar gjarnan segja það, að það er stórkostleg breyting og stórkostleg framför, sem orðið hefur t.d. á íslenzku þjóðkirkjunni á þessari öld. Held ég, að ekki hafi hvað sízt þeir menn hjálpað til þess, sem stóðu utan hennar, t.d. að kenning eins og helvítiskenningin skuli raunverulega vera upprætt úr kirkjunni og hennar kenningum, eftir því sem mér skilst. Þar held ég, að fyrir utan menn eins og Matthías Jochumsson hafi raunverulega menn eins og Þorsteinn Erlingsson hjálpað eins mikið til við það og nokkrir aðrir, þannig að meira að segja Þeir menn, sem utan kirkjunnar hafa verið, hafa líka hjálpað til að gera íslenzku þjóðkirkjuna miklu betri nú, miklu frjálslyndari en hún var fyrir 100 árum. Annars þykir mér vænt um, að það skuli hafa komið fram frá hálfu þeirra manna, sem hér hafa talað, að það sé rétt og nauðsynlegt að gera meira í ýmsum af okkar félagsmálum, og jafnvel, að kirkjan hefði átt að láta meira til sín taka. Og ég vil leyfa mér að spyrja, hvort það mundi nú ekki einmitt vera bezt viðeigandi í þessu sambandi, að það væri byrjað með því að framkvæma slíkt einmitt með því að breyta þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, í þá stefnu, sem ég hef lagt til.



Herra forseti. Hinn 15. okt. 1963 var útbýtt í hv. Sþ. till. til þál. um framkvæmdir á vegum Atlantshafsbandalagsins í Hvalfirði á þskj. 22. Voru flm. 4 þm. Alþb. Þar sem þetta var í upphafi þingsins og áður nefnd þáltill. með allra fyrstu málum hv. Alþ., gerði ég mér nokkra von um, að mál þetta kæmist fljótlega til nefndar. Síðan eru nú liðnir 51/2 mánuður, og er málið enn ekki komið til nefndar. Þetta mál hefur aðeins einu sinni verið tekið til umr. allan þennan tíma, eða hinn 4. des. s.l. Síðan hefur málið verið nokkrum sinnum á dagskrá og seinast fyrir um 6 vikum, en ævinlega mjög aftarlega. Ég vil því eindregið fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann sjái svo til, að mál þetta komi fljótlega aftur á dagskrá.



Herra forseti. Meðan Kristján Thorlacius deildarstjóri átti hér sæti á hv. Alþingi sem varamaður hv. 5. þm. Reykv., lagði hann fram ásamt mér fsp. í tveimur liðum til hæstv. heilbrmrh. um Ljósmæðraskóla Íslands og endurskoðun ljósmæðralaga. Síðan þessi fsp. var fram lögð, hefur verið lagt hér fram á hv. Alþingi frv. til l. um Ljósmæðraskóla Íslands, svo að sjálfsögðu kemur sú fsp. því ekki til umr. Hinn liður þessarar fsp. er sá, hvað líður endurskoðun ljósmæðralaganna. Er ætlun hæstv. ríkisstj. að flytja frv. til nýrra ljósmæðralaga og þá hvenær? Eins og kunnugt er, eru núgildandi lög um ljósmæður frá 1933 og eru þau orðin í alla staði úrelt, baeði að launakjörum og skipulagi. Afleiðingin af þessu hefur orðið sú, að erfitt er að fá ljósmæður til starfa og mörg sveitarfélög landsins, jafnvel þau stærri, hafa orðið að greiða sérstaklega úr sveitarsjóðum til þess að halda ljósmæðrum í störfum eða fá þangað aðrar nýjar. Óhjákvæmilegt er því að athuga og endurskoða þessi lög, og hef ég von um, að verið sé að vinna að þeirri endurskoðun, en þessi fsp. er fram borin til þess að vita, hvað því máli líður.



Herra forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, fjallar fyrri fsp. um breyt. á fyrirkomulagi ljósmæðranámsins, en sama dag og hún var leyfð, eða 19. marz, var lagt fram stjfrv. til laga um Ljósmæðraskóla Íslands, og ég geri ráð fyrir, að það frv. komi á dagskrá Nd. á morgun og því eðlilegt, eins og hv. fyrirspyrjandi sagði, að frekar sé ekki á þessu stigi um það mál fjallað. Önnur fsp. var um það, hvað liði endurskoðun ljósmæðralaganna og hvort ríkisstj. hygðist flytja frv. til nýrra ljósmæðralaga, og ef svo væri, hvenær. Um það vil ég leyfa mér að segja þetta: Þann 14. júní s.1. ritaði Ljósmæðrafélag Íslands heilbrmrn. svofellt bréf: „Ljósmæðrafélag Íslands fer þess á leit við rn., að það vinsamlegast skipi nefnd til þess að taka til endurskoðunar lög um laun ljósmæðra, er starfa í héruðum úti á landi, þar sem þær hafa lengi búið við óviðunandi kjör. Ljósmæðrafélagið óskar eftir að eiga fulltrúa í n.“ Með bréfi, dags. 20. júní s.1., sendi rn. fyrrnefnt bréf til umsagnar landlæknis, sem svaraði með bréfi, dags. 17. júlí s.1., þannig: „Þar sem ákvæði ljósmæðralaganna um laun ljósmæðra utan kaupstaða munu nú vera orðin 15 ára gömul, sbr. lög nr. 23 1948, um breyt. á l. nr. 23 1947, um breyt. á ljósmæðralögum, nr. 17 frá 1933, tel ég ekki óeðlilegt, að slíkrar endurskoðunar sé óskað, og mæli með því, að nefnd verði skipuð í því skyni.“ Þar eð rn. taldi, að e.t.v. væri rétt, að fleiri atriði ljósmæðralaga en launaákvæðin ein yrðu tekin til endurskoðunar, var í samráði við landlækni ritað svo hljóðandi bréf til allra sýslumanna, dags. 11. okt. s.1.: „Hér með skal þess óskað að tilmælum landlæknis, að þér, herra sýslumaður, leitið upplýsinga um eftirfarandi atriði: 1) Hve mörg ljósmæðraumdæmi eru í sýslunni og hve margar ljósmæður? 2) Hver voru laun ljósmæðranna, hverrar einstakrar, s.l. ár? 3) Teljið þér æskilegt eða fært að fækka ljósmæðraumdæmum frá því. sem nú er?“ Svör við bréfi þessu hafa nú borizt rn., og það síðasta barst 7. febr. s.l. Þess skal getið, að fulltrúi Ljósmæðrafélagsins, Freyja Antonsdóttir, hefur fylgzt með undirbúningi þessa máls. Það, sem næst liggur fyrir, er að vinna úr þeim gögnum, sem borizt hafa. Þess er ekki að vænta, svo langt sem liðið er á Þing, að frv. til nýrra ljósmæðralaga verði lagt fyrir Alþingi fyrr en næsta haust. En ég vil geta þess, að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að bæta úr launakjörum ljósmæðranna til bráðabirgða, meðan ný löggjöf hefur ekki verið sett.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að færa hæstv, ráðh. þakkir fyrir hans svör. Þau voru greinagóð og fullkomin, og ég treysti því, að þannig verði á þessu máli haldið af hálfu stjórnarvalda landsins, að til frekari vandræða en nú er orðið þurfi ekki að koma, bæði viðvíkjandi launakjörum og eins hinu, að lögin í heild verði endurskoðuð.



Herra forseti. Fyrr í vetur bárum við hv. 6. þm. Sunnl., Helgi Bergs og ég, fram fsp. til hæstv. fjmrh. í sambandi við skiptingu á enska láninu. Þegar hæstv. ráðh. svaraði þeirri fsp., kom það fram í svari hans, að nokkur hluti af láninu hefði verið lánaður fiskvinnslustöðvum ásamt öðrum fjármunum og ekki væri hægt að sundurgreina það. Í tilefni af því höfum við leyft okkur að flytja á ný fsp. á þskj. 387, þar sem við spyrjum hæstv. fjmrh. um það, hver hafi fengið þessi lán og með hvaða kjörum, og væntum svars við því.



Herra forseti. Það er spurt um, hvaða fiskvinnslustöðvar fengu hluta af þeirri 21 millj. kr., sem ríkið lánaði til fiskvinnslustöðva á árinu 1963, hve mikið fékk hver fiskvinnslustöð, til hverra framkvæmda og með hvaða kjörum? Til frystihúsa voru lánaðar 16.5 millj. kr., til niðursuðuiðnaðar 2.8 millj., til síldarsöltunarstöðva 1.2 millj. og til saltverkunarstöðva 1/2 millj., eða samtals 21 millj. kr. Einstakir aðilar fengu lán sem hér segir: Fyrst til frystihúsa: Bæjarútgerð Reykjavíkur 1.2 millj., Fiskiðjusamlag Húsavíkur 1.2 millj., Frosti h/f, Súðavík, 400 Þús., Hraðfrystihús Gerðabátanna 1.3 millj., Hraðfrystihúsið, Innri-Njarðvík, 600 þús., Hraðfrystihús Ólafsvíkur 1 millj., Hraðfrystihús Stokkseyrar 1.5 millj., Ísbjörninn h/f, Reykjavik, 1 millj., Magnús Gamalíelsson, Ólafsfirði, 300 þús., Þorbjörn Áskelsson, dánarbú, Patreksfirði, 1.2 millj., Hraðfrystihús, Þorkötlustöðum, 700 þús., Ísfélag Vestmannaeyja 700 þús., Stefán Guðnason, Reykjavík, 300 þús., Jón Gíslason s/f, Hafnarfirði, 750 þús., Sveinbjörn Arnason, Garði, 300 þús., Eyjaver s/f, Vestmannaeyjum, 300 þús., Hraðfrystihús Grundarfjarðar 500 þús., Hraðfrystihús Sigurðar Ágústssonar, Stykkishólmi, 500 þús., Fiskiðjan h/f, Vestmannaeyjum, 750 þús., Ver h/f, Ytri-Njarðvík, 1 millj., Vinnslustöðin h/f, Vestmannaeyjum, 500 þús., Ólafur Lárusson, Keflavík, 500 þús. Samtals til frystihúsa 16.5 millj. kr. Í öðru lagi til niðursuðuiðnaðar: Niðursuðuverksmiðjan Ora, Kjöt & rengi, 1/2 millj. kr., Egill Stefánsson, Siglufirði, 500 þús., Gunnar Guðjónsson, Ingólfsfirði, 300 þús., Norðurstjarnan h/f, Hafnarfirði, 1.5 millj. Samtals til niðursuðuiðnaðar 2.8 millj. kr. Í þriðja lagi til síldarsöltunarstöðva: Söltunarstöðin Máni, Neskaupstað, 300 þús., Ströndin h/f, Seyðisfirði, 300 þús., Neptún h/f, Seyðisfirði, 300 þús., Arnþór Jensen, Eskifirði, 300 þús. Samtals til síldarsöltunarstöðva 1.2 millj. kr. Í fjórða lagi til saltfiskverkunar: Faxafiskur, Hafnarfirði, 500 þús. Samtals námu því lánin til fiskvinnslustöðva eins og áður er getið, 21 millj. kr. Lánskjörin eru þau, að lánin eru veitt til 10 ára með 71/2% vöxtum, endurgreiðsla fer fram tvisvar á ári sem annuitet. Lántaki greiðir við lántöku 11/2% af lánsupphæðinni í lántökugjald.



Herra forseti. Ég leyfi mér að bakka hæstv. fjmrh. fyrir hans greinargóðu svör, sem gefa ekki ástæðu til aths. af minni hálfu.