Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Þessi umræða hér í kvöld hefur nú tekið á sig ýmsar og stundum stundum býsna sérkennilegar myndir. Hér var hv. þm. Tómas Ingi Olrich í ræðustól ekki alls fyrir löngu og vék eins og stundum áður að Framsfl. nokkrum orðum.  Og enn væri hægt að spyrja þennan hv. þm. sem talaði um óráðsíu þessara ríkisstjórna og þessa stjórnartímabils að það hefði auðvitað aldrei í stjórnartíð viðreisnarinnar verið minnst á að ástæða væri til þess að hreyfa við þeim grundvallarreglum að auka rétt okkar til hafsins, að færa út fiskveiðilögsögu okkar. En þegar þessir flokkar fóru frá völdum um 1970 var fiskveiðilögsaga okkar rétt rúmlega 5 þúsund km 2 en á valdatíma og áhrifatímum Framsfl. var fiskveiðilögsagan færð út --- í hvað? Í hvorki meira né minna en 758 þús. km 2 úr rúmum 5 þúsund km 2 . Var þetta ómögulegt stjórnartímabil? Var þetta virkilega ómögulegt stjórnartímabil? Auðvitað ekki. Þarna var grundvöllurinn lagður að því velferðarþjóðfélagi sem hér var byggt upp á þessum árum. En núverandi ríkisstjórn, samstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. sem kenndi sig við viðreisn þar áður hefur nú komist til valda að nýju og hefur lagt sig í framkróka við að brjóta niður það velferðarkerfi sem var byggt upp. Hún hefur boðað okkur það að hér þurfum við og megum ganga að því sem vísu að búa við atvinnuleysi. Það sé óeðlilegt að það sé eitthvað minna atvinnuleysi á Íslandi heldur en í nágrannalöndum okkar. Þetta er boðskapurinn. Þessum boðskap höfnum við framsóknarmenn og teljum og getum bent á að við eigum marga valkosti til þess að komast frá slíku. Þeir hafa rætt um það hér einnig í umræðunni hv. þingmenn Vesturlands og orðið tíðrætt um það að fiskur hafi verið fluttur frá Vesturlandi og norður í land. Þeir hafa hins vegar ekki rætt um það að fiskvinnslufyrirtæki á Norðurlandi og Vesturlandi í kjördæmi þessara ágætu þingmanna hafa náð samstöðu um það að efla fiskvinnslu á Vesturlandi, draga þangað stóraukinn aflarétt til þess að treysta atvinnu og atvinnuöryggi fólksins í þeirra eigin kjördæmi. Auðvitað viðurkenni ég að þar hefur ráðið það sjónarmið að báðir hefðu ávinning af og ég vona að að svo sé og svo verði. En það vill svo verða að menn gleyma oft þessum þættinum og ég hefði gaman af að spyrja hv. þm. Vesturl. að því sem um þetta hafa verið að tala, var þetta óskynsamleg leið? Var þetta og er þetta óskynsamleg leið? Í mínum huga er hún ekki óskynsamleg.  Hér höfum við verið að ræða í allan dag og núna komið fram yfir miðnætti um stjórn fiskveiða. Sú endurskoðun átti að fara fram eins og hér hefur verið getið um held ég af einum eða tveim ræðumönnum áður og átti að byggjast á samstarfi og samvinnu sjútvn. þingsins og hagsmunaaðila. Aldrei komu þessir menn sem tóku að sér þetta verkefni á fund sjútvn. Þeir komu held ég tvisvar sinnum að ósk nefndarinnar og sögðu ekki neitt, sögðu akkúrat ekki neitt. Það var allt samráðið. Svo heyrum við hér í dag hvert samráðið virðist vera innan ríkisstjórnarflokkanna um þetta mál, ekki bara milli flokkanna, Alþfl. og Sjálfstfl., heldur innan flokkanna sjálfra. Auðvitað hefur það verið og er eitt af meginefnum fiskveiðistjórnunarinnar að ná fram hagræðingu og sífellt dynja þær óskir og kröfur raunverulega frá stjórnvöldum á sjávarútvegsfyrirtækin í dag að þau skili aukinni hagræðingu og aukinni arðsemi. Fyrirtækin hafa reynt að bregðast við og ég fullyrði það að engin atvinnustarfsemi á Íslandi hefur náð lengra en sjávarútvegurinn í þessum efnum. Það vildi svo til að árið 1978 kom ég inn á Alþingi sem varaþingmaður um stund og flutti þá eitt þingmál. Ég rakst á það í dag í fórum mínum og er það orðið býsna gulnað blað en það var um aukna nýtingu í fiskvinnslu. Með mér var flm. að þessu máli Vilhjálmur Hjálmarsson. Ég var að færa rök að því hvað gæti verið skynsamlegt að leggja fjármagn í og reyna að stuðla að aukinni nýtingu sjávarfangs og taldi mig geta gert það og bent á að við ættum þar mikið óunnið verk. Þá var nýtingin í þessari grein vinnslunnar um 36%.

Á Sauðárkróki?

Á landsmeðaltali 1976.

Það er ekkert að marka meðaltal.

Á Austfjörðum var þessi nýting, þá hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, um 38%, aðeins yfir meðaltalið. En í dag er þessi nýting komin í hvorki meira né minna en í 45%. Það hefur sem sagt tekist að auka aflaverðmætin um hvorki meira né minna en 25% og menn geta . . .

Ekki er það kvótakerfinu að þakka.

M.a., hv. þm., þeirri hagræðingu sem náðst hefur. Og menn geta síðan reiknað það út og gælt við það hvað þetta er í milljörðum króna. Það er nefnilega málið að þessi grein hefur náð undraverðum árangri miðað við það ástand sem ríkir í dag með hefta sókn til hafsins og það er nokkuð merkilegt hvað ríkisvaldið sjálft hefur raunverulega gert stífar kröfur á sjávarútveginn að hagræða og auka arðsemi miðað við það hvað greinin sjálf hefur lítið fengið að vita um það hjá stjórnvöldum hver starfsskilyrði greinarinnar eigi að vera til einhverrar framtíðar. Og nú er svo komið og það fyrir nokkuð löngu að menn segja: Hingað og ekki lengra. Nú verða menn að fá að vita, hver eiga starfsskilyrði þessarar greinar að vera? Og ég hef áhyggjur af því ef menn ætla ekki að geta afgreitt það frv. sem hér liggur fyrir, a.m.k. afgreitt eitthvert frv. um stjórn fiskveiða þannig að menn geti haft einhverja vitneskju frekar um það við hvað þeir eigi að búa. Menn hafa auðvitað alla tíð haft misjafnan skilning á því hvað þessi atvinnugrein getur gefið. Og einn af þeim mönnum, sem virðist nú vera einn af bestu vitum þessarar ríkisstjórnar og heitir Þorvaldur Gylfason, skrifar mikið í blöð og lætur mikið að sér kveða, hann flutti erindi árið 1988 og af því að þingmaður Alþfl. er hér á vappi í þingsalnum, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, þá leyfist mér aðeins að lesa það hvað hann segir hér í fáum orðum, dr. Þorvaldur Gylfason, en hann segir hér: ,,Ég er viss um að hlutur sjávarútvegs í öflun gjaldeyristekna okkar verður kominn niður fyrir helming eftir fáein ár og eftir aldamótin jafnvel niður í þriðjung.``  Þetta eru þeir menn sem stjórna gerðum þessarar hæstv. ríkisstjórnar. Þetta var lífssýn þessara manna til þessarar atvinnugreinar. Ja, við þurfum ekki að vera hissa á því þó okkur miði skammt þegar spádómarnir rætast ekki betur en hér. Ég undirstrika það að okkur er nauðsynlegt að afgreiða hér frv. sem kveður á um stjórn fiskveiða vegna þess að þjóðin þarf og þeir sem í þessu starfa verða að fá að vita hvert starfsumhverfið á að vera. Það er auðvitað margt sem mætti minnast á í þessu frv. en ég ætla ekki að fara að tíunda það mjög nauið hér vegna þess að ég hef aðstöðu til þess í sjútvn. að gera það og þar munum við gera kröfur til þess að aðilar verði kallaðir fyrir nefndina og við getum spurt þá spjörunum úr. En það hefur vakið athygli mína hér í dag vegna þess að það hefur margoft komið upp sem haldið hefur verið fram af hv. stjórnarliðum hversu ósanngjarnt og vitlaust það kerfi sé sem menn kalla tonn á móti tonni. Það hafa þeir kallað kvótasukk og ég man ekki hvað og hvað. En svo þegar grannt er lesið þá er það þetta sem kveðið er á um í frv. ríkisstjórnarinnar að skuli tekið upp, það kerfi að færa aflaheimildir á fiskvinnslustöðvar sem auðvitað munu síðan þurfa að semja við aðila að fá að fiska fyrir sig og þá trúlega tonn á móti tonni. Það hefur einnig verið fróðlegt að fylgjast með því sem menn hafa rætt í sambandi við smábátana. Við höfum gjarnan eytt löngum tíma í að ræða það í þingnefndum og þingsölum þegar þessi mál hafa verið á dagskrá um stjórn fiskveiða. Menn hafa dregið það fram hversu þetta sé þýðingarmikill þáttur í atvinnulífinu, ekki dreg ég það í efa. Einnig að þetta muni skapa mjög mikla atvinnu, það sé í lagi að gefa þessar veiðar frjálsar, nánast algjörlega, því takmörkunin muni fyrst og fremst byggjast á veðurfarinu, það muni algjörlega stjórna sókninni. En þá vildi ég spyrja þessa menn sem slíku halda fram: Hvað þá með fólkið í landi? Hvað með fiskverkafólkið? Hvernig hugsa menn til þess? Eru menn virkilega á því að fara að kalla það kerfi yfir okkur aftur sem við lifðum sem unnum í fiski að við máttum búast við því að á morgun væri sagt: Það er enginn fiskur í næstu viku og ekkert að gera, menn verða bara heima? Menn þurfa nefnilega að átta sig á því að það er orðið breytt umhverfi og fiskvinnsluna í dag má ekki kalla lengur fiskvinnslu, þetta er orðin verksmiðjuvinna í dag og fólk gerir kröfur til þess eins og í annarri atvinnustarfsemi að hafa eitthvert atvinnuöryggi. Það vitum við að verður ekki skapað með útgerð smábáta. Hér þarf að finna vissa sátt og málamiðlun og ég held að menn hafi verið búnir að finna þar þokkalega leið. Ég vil einnig taka undir það með hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni og Tómasi Inga Olrich að ég er hlynntur framsali á aflaheimildum og ég tel raunverulega að það sé nauðsynlegt að hafa slíkt til að ná þeirri hagkvæmni sem okkur er svo nauðsynlegt að ná fram í þessari grein. Það væri einnig fróðlegt að draga fram tölur sem sýna okkur það hvernig þróunin hefur verið með útflutning á ferskum fiski. Það er öllum ljóst að núverandi stjórnun fiskveiða hefur gripið þar mjög á og dregið mjög úr svo nemur tugum prósenta útflutningi á ferskum fiski og þannig að nú njótum við landsmenn sjálfir í ríkari mæli en áður margfeldisáhrifa vinnslunnar í landi og það tókst með stjórnun fiskveiða. Ég vil líka segja það, vegna þess að það hefur komið hér fram, að ég vil ræða það í nefndinni og reyna að leita leiða til þess að kveðið verði skýrt á um það sem menn hafa viljað kalla meinta þátttöku sjómanna í kaupum á fiskveiðiheimildum. Ég er tilbúinn að leita leiða til þess að koma í veg fyrir slíkt, leiða sem tryggi það að sjómenn verði ekki látnir taka þátt í kaupum á veiðiheimildum. Ég tel reyndar að það sé ekki flókið mál að reyna að finna lausn á því. Ég vil leggja mig fram um það mál. Ég vil einnig benda á atriði sem mér finnst nauðsynlegt að víkja að líka, það er þar sem vikið er að því í núgildandi lögum þar sem segir að sé minna en 25% af aflamarki skipa ekki nýtt með veiðum skipsins sjálfs tvö fiskveiðiár í röð falli aflahlutur þess niður. Menn hafa haldið því fram að menn væru að flytja aflarétt á skip sem ekki væru gerð út í lengri tíma. Það finnst mér óeðlilegt að sé gert og ég vil tryggja að það sé ekki gert. Við ættum hæglega að geta fundið þar einnig leið ef vilji væri til þess. Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að við erum búin að eiga hér langan dag og er sjálfsagt orðið mál að þessari umræðu linni. Ég vil þó segja það að ég er tilbúinn að leggja mig fram í þessu máli og ná fram þeim meginmarkmiðum sem ég vil að fiskveiðistjórnun byggi á og ég vil leggja mig fram um það í nefndarstarfinu. Ég tel að það sé fyrst og fremst að við getum lifað sem næst á ávöxtun þess afla sem hafið gefur okkur án þess að ganga um of á stofninn sjálfan. Ég vil einnig reyna að tryggja það að auka nýtingu þess afla sem á land berst sem allra mest og ég tel reyndar að þar þurfi að taka mjög til hendi þó að árangur hafi náðst. Ég vil einnig að það verði fjallað ítarlega um aukna hagkvæmni í veiðum og vinnslu og að tryggja sem best hagsmuni þeirra sem í þessari grein starfa. Mér finnst það nefnilega gleymast oft að þessi stjórnun veiða og vinnslu er ekki bara sáttargjörð, ef það má kalla það svo, á milli sjómanna og útvegsmanna, hún er ekki síður sáttargjörð á milli þeirra sem í fiskvinnslunni starfa. En menn hafa gjarnan viljað kenna hér um aflamarks- eða fiskveiðistjórnuninni og kvótalögunum, kenna kvótastefnunni um hvernig komið er í þessari atvinnugrein. Mér finnst það því miður mikil einföldun í þessari umræðu. Það er svo ótal margt annað sem hér kemur til greina. Menn hafa viljað kenna kvótann sérstaklega við Framsfl. Ef ég man rétt þá held ég að það hafi verið þingmaður Alþfl. og þáv. ráðherra, Kjartan Jóhannsson, sem kom með þetta kerfi. En það skiptir ekki meginmáli. Ég held nefnilega að það sem mestum áhyggjum veldur og er það a.m.k. í mínum huga sé afkoman í þessari atvinnugrein. Ég held að þar sem byggðin er að bresta sé það ekki fyrst og fremst og aðallega vegna þess hvernig komið er í þeim kvótamálum. Ég held að grunnurinn sjálfur hafi brostið. Það er rekstrarafkoma fyrirtækjanna. Hana hefur því miður skort allt of, allt of lengi. Þeir stórkostlegu fjármagnsflutningar, þeir milljarðar sem fluttir eru núna í gegnum taprekstur frá fyrirtækjunum, frá hinum ýmsu framleiðslubyggðarlögum, er gjörsamlega ólíðandi og það verður að koma einhverjum vörnum við. En því miður tekst mönnum að rugla þessa umræðu svo að menn taka ekki á þessu kjarnaatriði. Menn tala meira að segja um auðlindaskatt á sama tíma. Við eigum eftir að gera það síðar þegar verður rætt um Þróunarsjóðinn. Menn virðast geta sameinast um það að leggja aukna skatta á þessa grein. Mér er spurn: Hvernig ætla menn að leggja aukna skatta á þessa atvinnugrein sem í mörg ár hefur verið rekin með þvílíkum halla? Geta menn ekki beðið með það að setja nýjar álögur á þessa atvinnugrein þangað til henni hafa verið sköpuð sæmileg starfsskilyrði? Þannig að hún geti borgað skatta og skyldur eins og önnur atvinnustarfsemi í landinu? Af hverju þarf að meðhöndla sjávarútveginn á einhvern annan og sérstakari hátt heldur en aðra atvinnustarfsemi? Það skil ég ekki. En því miður er það rekstrargrundvöllinn fyrst og fremst sem skortir í þessari grein. Ef hann væri í lagi þá mundu þeir staðir sem næst miðunum liggja njóta þeirrar auðlindar sem við strendurnar liggur. En því miður, eins og ég sagði í kvöld, virðist núverandi ríkisstjórn vera búin að finna upp nokkurs konar eilífðarhjól á gjaldþrotabrautinni í þessum fyrirtækjum og ég hef þungar áhyggjur af því. Nú er það svo að bankar eru að gerast hluthafar í þessum fyrirtækjum, bankar og sjóðir. Þjónustufyrirtækin eru að kaupa upp grundvallarfyrirtækin í sjávarútveginum. Þau eru að eignast þau. Þannig hefur þetta snúist. Bankarnir kaupa þessi fyrirtæki eða bjarga þeim, núllstilla þau sem kallað er, setja þau á núllið. Þar með hafa þeir gjörbreytt rekstrarafkomu þeirra og bætt samkeppnisstöðu þeirra langt umfram þau fyrirtæki sem venjulega eða til þessa hafa að nokkrum hluta geta staðið sig og greitt af lánum sínum til viðkomandi banka, jafnvel sama banka. Og þessi fyrirtæki sem bankarnir eru nú að eignast eru komin í bullandi samkeppni við þessi fyrirtæki. Sem sé, menn eru búnir að finna upp þetta ferli að menn eru farnir að kalla á þessi fyrirtæki aftur niður og gera þau gjaldþrota. Þetta er ferlið sem ríkisstjórnin er búin að búa til. Gæfuleg leið. En þessa umræðu eigum við örugglega eftir að taka næstu daga þegar við ræðum Þróunarsjóðinn og auknar álögur á greinina. Það var auðvitað nauðsynlegt að ræða hér í kvöld eða í nótt um það stefnuleysi sem ég vil segja að því miður hefur ríkt allt of lengi innan þessarar greinar. Ég man ekki hvaða stjórnarsinni það var sem talaði í dag og hafði orð á því hversu mikil fjárfesting hefði orðið í nýjum skipum og vildi kenna kvótakerfinu um. Það væri fróðlegt ef þessi hv. þm. kæmi hér upp og segði okkur hvað væri búið að fjárfesta marga milljarða kr. í nýjum fiskiskipum á þessum tæplega þremur árum frá því að þessi ríkisstjórn kom til valda. Hvers konar skip hafa hér verið byggð? Nánast öll eru þessi skip eða að langsamlega stærstum hluta er hér um að ræða fiskiskip sem eru svokallaðir frystitogarar. Hafa menn tekið þá umræðu í gegn? Eru menn klárir á því að við höfum verið að fara þar inn á þá braut sem við viljum sjá? Teljum við að þar liggi þeir möguleikar sem við eigum til þess að komast sem lengst í fullvinnslu afurða? Ég held að þá umræðu hafi skort. Ég held að sú umræða hefði átt að fara fram áður en í þessa fjárfestingu var ráðist. Við hljótum að kalla eftir þessari umræðu og eftir stefnu í þessum málum. Það er nokkuð merkilegt hversu einfalt það virðist vera fyrir útgerðarmanninn í dag að fara og sækja um heimildir og fyrirgreiðslu til þess að kaupa frystitogara í dag sem kostar líklega um 1,5 milljarða kr. En ef sami aðili fer til sömu stofnunar og biður um fyrirgreiðslu til þess að taka upp endurskipulagningu í fyrirtækinu sínu í landi til þess að fullvinna afurðir og komast sem næst neytandandum, hver ætli viðbrögðin séu? Ætli þau séu heldur ekki önnur? Þar koma menn nánast að læstum dyrum. Vantar ekki hér stefnu líka? Það held ég. Ég held sem sé að okkur vanti stefnu, heildstæða atvinnustefnu í landinu enda er þannig komið fyrir okkur í atvinnumálum, þessi umræða fer ekki fram, við erum að tala um allt annað. Virðulegi forseti. Ég skal ekki þreyta þá lengur sem hér sitja, okkur gefst tækifæri og mér sem nefndarmanni í sjútvn. til þess að fara yfir þetta frv. ítarlega. Eftir að hafa hlustað á þessa umræðu í allan dag og í kvöld þá er mér það ljósara en áður að þessi umræða verður trúlega löng og ströng. En það væri hins vegar þarft verk að við mundum þreyja ekki bara þorrann heldur góuna líka og reyndum að koma hér saman einhverju vitrænu frv. um stjórn fiskveiða.

Hæstv. forseti. Ef ég hef heyrt rétt þá spurði hv. 4. þm. Norðurl. v. um það hvort það hefði verið óskynsamlegt að koma á samstarfi milli Fiskiðju Sauðárkróks og Hraðfrystihúss Grundarfjarðar.

Ég spurði ekki um það akkúrat, ég spurði um á milli fyrirtækja.

Á milli fyrirtækja já. Ég heyrði ekki nema síðari hlutann af þessari setningu þannig að ég setti samasem merki á milli.

Þetta gæti passað.

Þetta gæti sem sagt passað. Ég tel að það sé síður en svo neitt athugavert við þessa gjörð sem hann nefndi eða þetta samstarf. Ég tel að það sé til fyrirmyndar ef menn finna leiðir til þess að styrkja hverjir aðra í rekstri fyrirtækja og hef ekkert út á það að setja. En mig langar til þess að biðja hv. þm. að segja mér hvað hann átti við með orðum sínum um það að hann tæki undir með hv. 5. þm. Norðurl. e. og hv. 5. þm. Norðurl. v. í því sem þeir sögðu hér um frjálsa framsalið. Á að skilja það þannig að hv. þm. finnist að það sé ekkert athugavert við það hvernig þetta frjálsa framsal er notað í dag t.d. gagnvart skiptakjörum sjómanna og gagnvart því hvernig kvóti skiptir um eigendur? Ég tel að þar séu á ferðinni afskaplega alvarlegir hlutir og hef reynt að koma mínum skilningi til skila í ræðum í þinginu. Ég hef skilið hv. þm. þannig að hann telji að þessi viðskipti séu með óeðlilegum hætti og hann telji að það eigi að gera breytingar á þessum viðskiptaháttum, a.m.k. að lágmarkinu til þannig að sjómenn taki engan þátt í kvótakaupum, hvorki þegar verslað er tonn á móti tonni né með öðrum hætti þegar veiðiheimildir eru seldar í tengslum við fiskkaup.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að svara hv. þm. Það sem ég sagði um flutning eða samstarf fyrirtækjanna, ég vék að þessu, hv. þm., fyrst og fremst vegna þess að mér fannst umræðan snúast fyrst og fremst og beinast býsna mikið að ákveðnum fyrirtækjum. Umræðan var fyrst og fremst um það hjá þingmönnum Vesturlands að það væri verið að flytja afla frá þessum fyrirtækjum norður í land og til ákveðinna fyrirtækja. Hins vegar var ég að draga þetta fram vegna þess að samstarf þessara fyrirtækja varð til þess að aflaréttur í þessu byggðarlagi var aukinn og það veit ég að hv. þm. veit. Hvað varðar hina spurninguna um frjálsa framsalið og skiptakjör þá hefur hv. þm. ekki hlustað á það sem ég sagði. Ég tók það alveg skýrt fram, hv. þm., og hef gert það margsinnis úr þessum ræðustól, að ég vil finna leiðir til til þess að tryggja það að sjómenn verði ekki látnir taka þátt í kvótakaupum. Það hefur margsinnis komið fram og ég trúi ekki að það hafi farið fram hjá hv. þm. nema hann haldi að mér hafi snúist hugur en svo er ekki.

Hæstv. forseti. Það vill vera þannig að menn tala um ákveðin fyrirtæki þegar þeir eru að ræða um þessi viðskipti eða ákveðin viðskipti sem þeir hafa í huga þegar þeir eru að ræða um þessi mál þegar aflaréttur er seldur og notaður sem skiptimynt í viðskiptum þar sem verið er að kaupa og selja fisk. Þannig að það kann vel að vera að mönnum finnst að sínum fyrirtækjum vegið. Ég hef margtekið það fram að ég er ekki að áfellast þá sem reka þessi fyrirtæki fyrir það sem þeir eru að gera. Ég er fyrst og fremst að halda þessari umræðu uppi hér í þinginu vegna þess að ég tel að þingið eigi að breyta fyrirkomulaginu og á það á engan hátt að skiljast þannig að það sé eitthvað niðurlægjandi fyrir þá sem hafa unnið í þessu kerfi og reynt að halda sínum fyrirtækjum á floti. Það vil ég að komi alveg skýrt fram. Það er annað sem mig langar til að koma að af því að ég hef hér enn smátíma eftir. Hv. þm. talaði um það eins og í gildi væri einhvers konar sáttargerð á milli sjómanna og útgerðarmanna og þessi sáttargerð væri líka á milli fólksins sem ynni í fiskinum. Ég tel að þessi sáttargerð sem hann hér nefndi í ræðu sinni áðan sé alls ekki fyrir hendi. Það er engin sátt um þetta fyrirkomulag eins og það núna er. Það þarf mjög sárlega á því að halda að finna einhverja sáttaleið í þessum málum, eitthvert fyrirkomulag sem bæði fiskvinnslufólkið, fólkið sem vinnur á skipunum og útgerðarmennirnir í landinu eru sáttir við, einhvers konar fyrirkomulag sem bindur enda á þessar endalausu deilur og togstreitu sem kvótakerfið hefur valdið í þessu landi. Það hlýtur þó hv. þm. að verða að viðurkenna að þessi togstreita er fyrir hendi.

Hæstv. forseti. Ég tel nú að þessi umræða hafi um margt verið athyglisverð og ekki síst núna síðasti hlutinn og satt best að segja dapurlegt að upplifa það hvað fáir eru hér eftir og nenna að leggja það á sig að ræða þetta stóra hagsmunamál. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson hafði að vísu uppi þá skýringu að ríkisstjórnin væri að því komin að falla og það væru slíkir hlutir að gerast úti í bæ að menn mættu vart við bindast hér í umræðunni og má satt vera og tek ég undir með honum að ástæða er til að gleðjast yfir því. En ég vona a.m.k. að hæstv. sjútvrh. hafi ekki tekið þetta svo alvarlega að hann sé bara farinn heim og farinn að pakka saman enda sýndist mér ég sjá í hann hér í hliðarsölum. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson mun að öðrum ólöstuðum vera sá sem ég hef heyrt til hér í umræðunni sem varið hefur núverandi kerfi af mestum þrótti og það hefur hann reyndar orðið frægur fyrir að gera á fundum vítt og breitt um landið. Hann vill fyrst og fremst búa við eða sanna yfirburði aflamarkskerfis með frjálsu framsali. Það er satt best að segja nokkuð sérkennilegt að heyra þennan framkvæmdastjóra Verslunarráðs Íslands, sem mun vera hjáverk hv. þm., mæla með því skömmtunarkerfi sem þetta er og maður veltir því fyrir sér hlutverkaskiptum í þessum efnum því að auðvitað verður því ekki á móti mælt að þetta aflamarkskerfi með öllum sínum takmörkunum er mikið skömmtunarkerfi og spurning hlýtur að leita á menn hvort ekki séu til aðrar almennari aðgerðir til þess að draga úr sókninni þannig að við hæfi teljist. Ég hef t.d. velt því svolítið fyrir mér hvernig hv. þm. Vilhjálmur Egilsson mundi líta á það ef menn kæmust nú að þeirri niðurstöðu einhvern tíma á Íslandi að það væri nauðsynlegt að takmarka fjölda verslana og það yrði t.d. talið hæfilegt með vísan til einhverra viðmiðunarára að hér störfuðu þúsund verslunarígildi og síðan mættu þessi verslunarleyfi ganga kaupum og sölum og þau mættu færast milli byggðarlaga og það mætti sameina þau og stækka einingarnar o.s.frv. og hvert verslunarígildi væri t.d. bundið 100 fermetra gólfpláss eða eitthvað af því tagi. Það væri vísindalega útreiknað að þessi verslunarígildi mættu vera svona eitthvað um 1.000 til að fullnægja þörfum þessara 260 þúsund hræðna sem hér búa. Og þá yrði þetta væntanlega þannig í þessu skömmtunarkerfi að menn gætu keypt upp verslunarleyfi í einhverju byggðarlagi og flutt það annað og stækkað þar verslun. Þar með væri viðkomandi byggðarlagi allar bjargir bannaðar nema tækist að kaupa þangað aftur verslunarleyfi. Ég hugsa að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson yrði ekki mjög hrifinn af slíku ástandi og hann teldi ýmsa ágalla vera á slíku skömmtunarkerfi og er ég þá ekki að ræða sjálft grundvallaratriðið, þ.e. nauðsyn þess eða nauðsyn þess ekki að takmarka og fá með hverjum hætti sókn í fiskstofna en það er viðfangsefnið. Ég vil láta það koma hér skýrt fram, hæstv. forseti, af því að mér finnst loksins að menn séu svolítið farnir að tæpa á umræðu um grundvallaratriði þessa máls. Ég er þeirrar skoðunar, það er enginn vafi í mínum huga, að ákjósanlegasta fyrirkomulagið, það besta væri að við gætum haft hér hæfilega stóran flota sem með almennum friðunaraðgerðum, reglum um notkun veiðarfæra, friðun tiltekinna veiðislóða o.s.frv. væri í þokkalegu samræmi við afrakstursgetu auðlindarinnar. Með öðrum orðum, í grófum dráttum það kerfi sem við kannski getum sagt eða bundið vonir við að við höfum haft hér þegar sem best samræmi var á milli sóknargetu íslenska flotans og afrakstursgetu fiskstofnanna t.d. á árunum fljótlega eftir útfærslu landhelginnar í 50 og síðar 200 mílur. Það er enginn vafi í mínum huga að það er langbesta kerfið ef kerfi skyldi þá kalla. Ég tók eftir því að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði aftur og aftur um kvótakerfi með framsali sem hagkvæmasta kerfið og ég leyfi mér að setja það innan gæsalappa, hæstv. forseti, með þessum framburði, ,,kerfið``, ,,hagkvæmasta kerfið``. Hv. þm. er sem sagt alveg gikkfastur í því að skoða þetta út frá þeim forsendum að það verði að vera eitthvert kerfi. Nú er bara staðan sú að kvótakerfið, aflamark með framsali er ekki eina fiskverndarkerfið á Íslandi í dag og hefur aldrei verið. Það er í gangi tvöfalt, þrefalt og jafnvel fjórfalt lagskipt friðunarkerfi því að menn hafa ekki treyst kvótanum einum heldur hafa menn líka haft hömlur á stærð flotans og með úreldingarkerfi tryggt það eða talið sig vera að reyna að tryggja að fiskiskipaflotinn mætti ekki stækka heldur skyldu jafnmörg tonn ganga út eins og bættust við. Hvers vegna eru menn að viðhalda þessu kerfi ef kvótinn væri jafnaltækt og gott stjórnunarkerfi og menn vilja stundum vera láta? Í þriðja lagi er svo auðvitað að kerfi sem byggt hefur verið upp í gegnum árin og hefur verið viðhaldið nánast í öllum aðalatriðum þrátt fyrir tilkomu kvótans. Þetta er kerfið sem miðast við togveiðilínur, miðast við reglur um veiðarfæri, takmörkun á veiðarfærum, möskvastærð o.s.frv., skyndilokanir utan enda. Þarna er alveg heilt kerfi sem var sett upp til þess að friða og vernda, passa upp á ungfisk. Öllu þessu kerfi hefur verið haldið. Maður skyldi ætla að ef kvótinn væri jafnafgerandi verndunaraðgerð og menn láta stundum í veðri vaka þá þyrfti ekki að vera með þessi tvöföldu, þreföldu og fjórföldu kerfi í viðbót. Auk þess koma svo tilteknir banndagar og stopp sem auðvitað hafa sín áhrif, ekki síst þá í bátaflotanum þannig að mér finnst umræðan um þetta stundum alveg ótrúlega föst í viðjum þessa kerfishugsunarháttar þegar á það er nú að líta að við erum hérna ekki með einfalt stjórnunarkerfi, heldur tvöfalt, þrefalt eða fjórfalt. Vegna ummæla sem féllu hjá hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmi Egilssyni, og hv. 5. þm. Norðurl. e., Tómasi Inga Olrich, þá vil ég segja að það er grundvallarmunur á því í mínum huga að fyrirtækin nýti sér þá möguleika sem eru á hverjum tíma til hagnaðar frá rekstri og hinu að þau séu að einhverju leyti að spila á stjórnkerfið sem sett er um þann rekstur og hafa hagnað af því. Með öðrum orðum, það er grundvallarmunur á því að draga fisk úr sjó og vinna hann á fiskvinnslustöð og gera það með góðum árangri og hafa hagnað af eða t.d. hinu ef við tökum það tilbúna dæmi að hagnast á kvótabraski, að fara t.d. á markað með veiðiheimildir og kaupa aðrar í staðinn og selja þær svo og kaupa enn aðrar og græða einhvern skiptamun. Þá eru menn að hagnast á kerfinu. Í hinu tilvikinu eru menn einfaldlega að standa sig vel í þeim atvinnurekstri sem þeir stunda. Það var athyglisvert að heyra hv. þm. Vilhjálm Egilsson taka hér dæmi af nokkrum fyrirtækjum sem væru vel rekin og gerðu góða hluti og heyra að þar var fyrst og fremst um að ræða fyrirtæki í félagslegri eigu, bæjarútgerðir eða fyrirtæki með félagslegum rekstrarformum, fyrirtæki eins og Útgerðarfélag Akureyringa og Síldarvinnsluna í Neskaupstað. Og það er vissulega hárrétt hjá hv. þm. að þessi fyrirtæki bæði tvö og fleiri hafa verið að gera góða hluti. Þau eru ósköp einfaldlega að reyna að bjarga sér eftir því sem þau best geta á grundvelli þess kerfis sem er við lýði og lögfest hefur verið. Hver láir þeim það? Ekki nokkur maður. Og það er auðvitað til marks um ágæti þeirra manna sem þar stjórna að þeir hafa náð að reka sín fyrirtæki vel. En ég segi, það er engin ástæða til að ætla að sömu stjórnendur myndu ekki við annað fyrirkomulag gera jafngóða hluti hlutfallslega á þessu sviði. Það er engin ástæða til annars. Og við skulum hafa það í huga að þau fyrirtæki sem fyrst og fremst hafa komið út úr þessu sem sigurvegarar, hver eru þau? Það eru nokkur öflugustu fyrirtæki landsins sem höfðu sterkustu eiginfjárstöðuna, sem áttu öflugustu bakhjarlana, sem gátu sótt fé í hlutafjáraukningar, sem voru komin í rekstur frystitogara og höfðu þaðan hagnað til að kaupa veiðiheimildir. Og auðvitað verður að horfa á þá staðreynd. Við skulum ekki heldur gleyma því um leið og við hrósum þessum fyrirtækjum og gleðjumst yfir því að þeim hefur gengið vel, munum þá hvað hefur gerst á hinum endanum. Er það ekki þannig að fyrirtæki sem hafa haft fjárhagslegt bolmagn til að kaupa til sín veiðiheimildir á móti skerðingunni hafa fengið þær veiðiheimildir einhvers staðar frá? Er það ekki þannig? Hafa þær t.d. ekki komið frá Suðurnesjum? Hafa þær ekki komið frá Keflavík? Frá Árborgarsvæðinu og víðar? Og hvað hefur þá gerst þar? Og er það ekki þannig að fyrirtækin sem eru að auka vinnsluna hjá sér í gegnum viðskipti tonn á móti tonni sem í mörgum tilvikum eru báðum aðilum hagstæð. Það er rétt. Og víða er myndarlega að staðið og borgað sanngjarnt verð fyrir. Það er líka rétt. En er það ekki þannig að með þeim viðskiptum taka þessi fyrirtæki fisk af einu svæði og flytja hann yfir á annað og þá tæmist hráefnið úr vinnslu sem þar var kannski fyrir? Við megum ekki gleyma því að um leið og einn er að auka sinn hlut þá er hann að minnka hjá öðrum. Og mér hefur alla tíð fallið illa sú umræða sem gengur út á það að taka afstöðu til kerfisins eftir því hvort þitt viðkomandi byggðarlag eða kjördæmi er að hagnast. Ég frábið mér að ganga inn í þessa umræðu á þeim forsendum einum. Ég hef til að mynda staðið í því í mínu kjördæmi þar sem Akureyri er sem hefur aukið mjög sinn hlut að menn hafa fallið í viðjar þessa ódýra málflutnings og svarað gagnrýni á kvótakerfið með því einu að segja: Menn ættu nú ekki að kvarta hér á Akureyri af því að okkar hlutur hefur aukist. En hvað þýðir það? Það þýðir að hann hefur minnkað einhvers staðar annars staðar. Og ég spyr mig að því: Er það frá heildarhagsmunum séð endilega jákvætt? Og ég geri þá kröfu til okkar alþingismanna þegar við ræðum þessi mál að við göngum út frá heildarhagsmunum en ekki þröngum sérhagsmunum einstakra byggðarlaga þó að það kynni að vera þægilegt fyrir okkur suma pólitískt séð. Ég hlýt þess vegna að spyrja og biðja þá menn sem nota dæmin um þau fyrirtæki sem hafa styrkt stöðu sína og með fullri virðingu fyrir þeim að svara mér þeirri spurningu: Eru menn þar með að segja að kvótakerfið sé svona gott vegna þess að það sé tæki til að fækka einingunum í sjávarútveginum og e.t.v. til að ganga lengra og fækka byggðarlögunum? Ég vil að menn séu heiðarlegir og hreinskiptnir og segi það ef það er það sem liggur að baki en tali ekki í hálfkveðnum vísum. Ef það er sem sagt þannig að menn telji það í sjálfu sér ágæta þróun að nokkur stærstu og sterkustu fyrirtækin í sjávarútvegi sem hafa aukið mjög hlutdeild sína á undanförnum árum þannig að nokkur þeirra hafa náð að bæta sér að fullu upp skerðinguna í þorski t.d., og með því tæmt að stórum hluta veiðiheimildir annarra byggðarlaga, það sé hin jákvæða þróun, þá vil ég fá það upp á yfirborðið og við skulum þá ræða um hlutina þannig. Það er ósköp eðlilegt að menn staldri við það hvort ekki sé í reynd orðið óhjákvæmilegt að fyrirtækjunum fækki verulega og jafnvel byggðarlögunum. En eru menn þá tilbúnir til að axla þá pólitísku ábyrgð sem því fylgir og hvað eru menn þá að gera? Ég held að menn verði þá að horfast í augu við það. Og eru menn endilega vissir um að það sé frá heildarhagsmunum og þjóðhagslega séð hagkvæmast? Ég leyfi mér að setja stór spurningarmerki við það vegna þess að aðstæður kunna að breytast á nýjan leik og guð láti gott á vita að við verðum farin að veiða hérna t.d. 300 eða 350 þús. tonn af þorski eftir svona fimm ár, segjum fimm ár. Hvar verðum við þá? Er það þá gott t.d. að hafa lagt niður fiskvinnslu og sjósókn frá jafnvel fjölmörgum stöðum og byggðarlögum? Er það endilega skynsamlegt? Munum eftir því að um leið og menn nefna Fiskiðju Sauðárkróks, Útgerðarfélag Akureyringa, Síldarvinnsluna og jafnvel Skagstrending sem var mikið í tísku hér en er kannski minna talað um í dag, þá ættu menn líka að tala um Einar Guðfinnsson hf. í Bolungarvík, Hraðfrystihús Patreksfjarðar, Hraðfrystihús Keflavíkur, Stöðina í Vestmannaeyjum ef menn væru sanngjarnir, skoða báðar hliðar málsins, ekki bara fallegu hliðina, ekki bara það sem hefur gengið vel. Við skulum taka málið fyrir eins og það leggur sig í heild sinni. Varðandi það sem hv. þm. Tómas Ingi sagði hér um það og gagnrýndi þann málflutning hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að það væri furðulegt að hv. þm. virtist ekki átta sig á því hvað það mundi kosta ef reglunum væri skyndilega breytt, talaði nánast eins og þetta hefði verið svona frá landnámstíð að hér hefði verið kvóti með frjálsu framsali. Eru menn búnir að gleyma því að kvóti var settur á til bráðabirgða í eitt ár 1983? Síðan var hann framlengdur um eitt og stundum tvö ár í senn alveg þangað til 1990. Þá var hann að vísu settur á ótímabundið en með tveggja ára endurskoðun sem því miður er ekki lokið enn. Þannig hefur þetta gengið til. Það hefur aldrei verið svo að þetta kerfi hafi verið lögfest um aldur og ævi sem einhver varanlegur grundvöllur fiskveiðistjórnunarinnar. Ég fór yfir í minni fyrri ræðu þá gagnrýnispunkta sem kannski vægju þyngst í umræðum manna um þetta fyrirkomulag. En ég tók það líka skýrt fram að það hefði vissulega jákvæðar hliðar og það hefur vissulega líka gerst ýmislegt jákvætt í þróun sjávarútvegsins á þessum tíma og ég hef aldrei tekið þá trú á annan hvorn veginn að þetta kerfi væri alvont og óhugsandi sem grundvöllur fiskveiðistjórnunar né hitt að það væri það eina rétta. Það er kerfishyggjan, það er formhyggjan sem er mér ekki að skapi. Og ég þarf ekki að fara yfir það aftur sem menn hafa margnefnt. Það er þessi ójafna og réttarstaða byggðarlaganna. Það er það hvernig veiðiheimildirnar eru að færast á fáar hendur sem veldur mörgum áhyggjum eðlilega. Það er þetta ígildi eignarréttar sem er að myndast þrátt fyrir ákvæði laganna um hið gagnstæða. Það er öryggisleysi byggðarlaganna og fiskvinnslufólksins. Það eru óeðlilegir viðskiptahættir með veiðiheimildirnar. Það er sú staðreynd að þetta kerfi í sumum tilvikum ýtir undir að fiski sé hent í sjóinn. Það eru efasemdir um hagræðingu því að þær eru líka fyrir hendi. Það gerist margt óskynsamlegt við hliðina á því skynsamlega. Við sjáum t.d. í sumum tilvikum fáránlega viðbótarfjárfestingu sem íslenskur sjávarútvegur ætti að geta verið án og það eru því miður síðast en ekki síst einnig efasemdir um fiskverndargildið. Kvótinn er til að mynda blindur. Hann mælir álagið á fiskstofnana eingöngu í tonnum sem komin eru á land en ekki með öðrum hætti. Þetta verða menn að horfast í augu við. Það er t.d. ekki spurt að því hvað fiskarnir eru margir í tonninu, hvað mikið drapst um leið og það tonn var tekið, hvað mikið fór kannski í sjóinn áður en það fór ofan í lestina o.s.frv. Ég held að það hljóti að verða niðurstaðan af þessu máli nú að menn leiti leiða, það er mín tilfinning að menn ætli að leita leiða til að lögfesta nú 3--5 ára tímabil, ákveðið umþóttunartímabil þar sem aflamark gilti með tilteknum reglum áfram því að auðvitað er það augljóst mál að kvótinn verður ekki tekinn af á einni nóttu eftir að hafa gilt 10 ár. Ég tel að að ætti að færa sig upp á við með nýtingarhlutfall skipa og útgerða þannig að það hækkaði í áföngum úr þessum 25% að meðaltali á tveimur árum upp í 50--75% en með þó ákveðnum undanþágum sem nauðsynlegt gæti verið að hafa vegna bilana og t.d. veiða utan landhelgi. Það þarf að leysa vandamálið varðandi smábátaútgerðina og það á að gera það með varanlegum hætti þannig að þetta útgerðarform geti verið í sæmilegri sátt við önnur í landinu. Í gegnum það er líka hægt að taka á og tryggja stöðu margra minni byggðarlaganna. Það á að mínu mati að banna þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Það á að heimila íslenska skráningu skipa sem stunda veiðar utan landhelgi. Það á að grípa til ráðstafana gagnvart byggðarlögunum og tryggja stöðu þeirra betur en nú er, e.t.v. með því t.d. að vekja á nýjan leik til lífsins ákvæði gamla Hagræðingarsjóðsins eins og þau voru lögtekin vorið 1990 og voru veruleg trygging fyrir byggðarlögin. Og á þessu 3--5 ára aðlögunartímabili á e.t.v. með kvótatengingu veiðiheimildanna eða öðrum slíkum hætti að tryggja betur hagsmuni byggðarlaganna. Menn eiga að leysa umræðuna úr viðjum kerfishyggjunnar og nálgast þetta viðfangsefni frá forsendum í fyrsta lagi lífríkisins, auðlindarinnar sem við erum að nýta, í öðru lagi fólksins, samfélagsins sem starfar og lifir við þessa atvinnugrein og í þriðja lagi og síðast en ekki síst auðvitað frá sjónarhóli rekstursins, afkomunnar og hagræðingarmöguleikanna í greininni.

Nú verð ég að tilkynna hv. þm. að tími hans er liðinn.

Já, enda hafði hv. þm. hugsað sér að láta hér lokið máli sínu nokkurn veginn nákvæmlega á slaginu þannig að hæstv. forseti hefði í sjálfu sér getað sparað sér þessi orð.

Herra forseti. Þær umræður sem hafa farið fram hér í dag, og reyndar í gær einnig, hafa um margt verið athygliverðar. Það verður að vísu ekki sagt með sanni að þær hafi dregið mörg ný atriði inn í þessa umræðu. Miklu fremur má segja að þær hafi á vissan hátt endurspeglað þá umræðu sem fram hefur farið í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum og missirum um fiskveiðistjórnunarmálin. Það er athyglivert að þrátt fyrir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram í fullu samræmi við daglega umræðu um þessi efni, þá hafa engir nýir valkostir verið settir fram, engar hugmyndir um annars konar fiskveiðistjórnunarkerfi. Það er í fullu samræmi við það sem ég reyndi að skýra hér í upphafi að þrátt fyrir gagnrýnina hafa menn ekki sett fram hugmyndir um aðrar lausnir. Í sjálfu sér er ekkert athugavert við það né óeðlilegt að við aðstæður eins og við búum við í dag komi víða fram óánægja með fiskveiðistjórnunarkerfi. Það er skortur á fiski, einkanlega þorski og það hefur áhrif hvarvetna í atvinnugreininni og í byggðum landsins. Margir vilja skella skuldinni á fiskveiðistjórnunarkerfið þó að flestum mætti að vera ljóst að vandinn er fólginn í því að við höfum ekki nægan þorsk í sjónum. Hér hafa menn til að mynda vikið að vandamálum sem þeir telja að felist í eignarrétti þeirra sem veiðiréttindi hafa án þess að koma fram með að önnur kerfi leysi slíkan vanda. Að vísu er það svo að fiskveiðimiðin eru eign íslensku þjóðarinnar. Það verða ekki aðrir en fulltrúar hennar á Alþingi Íslendinga sem ráða því hvernig þessi auðlind er nýtt, en á meðan hún er takmörkuð verður það líka alltaf takmarkaður fjöldi sem stundar sjósókn og útgerð. Við sjáum það í hendi okkar að ef við breyttum úr aflamarkskerfi yfir í sóknarmarkskerfi þá væri sami vandi uppi að þessu leyti. Það væri ákveðinn fjöldi skipa sem hefði rétt til þess að veiða úr fiskveiðiauðlindinni og aðrir en eigendur þeirra kæmu ekki þar að nema þeir keyptu skip með þessum réttindum og þessi réttindi tækju á sig verðmæti vegna þess að aðrir ættu ekki frjálsan aðgang að veiðunum. Sami grundvallarvandinn væri því uppi. Útgerðarfyrirtæki í þessu fiskveiðistjórnunarkerfi gætu líka farið á höfuðið, jafnvel fyrirtæki sem væru uppistaða í einstökum byggðum og þau stæðu þess vegna í sama vanda og ýmis fyrirtæki gera í dag í aflamarkskerfinu. Með því að hlaupa úr núverandi kerfi yfir í slíkt kerfi stæðu menn áfram frammi fyrir nákvæmlega sömu vandamálum og sömu viðfangsefnum og ég hygg að það séu einmitt staðreyndir af þessu tagi sem blasa við og flestir gera sér grein fyrir sem eru ástæðan fyrir því að hér eru menn ekki að nefna aðra valkosti þó að þeir gagnrýni kerfið. Þess vegna hygg ég að það sé nokkuð óumdeilt að aflamarkskerfið verði áfram í grundvallaratriðum sú fiskveiðistjórnun sem við styðjumst við. Það er hins vegar nauðsynlegt, bæði í ljósi reynslu og breyttra aðstæðna að laga þær leikreglur að hverjum tíma. Þær verða aldrei settar í eitt skipti fyrir öll fullskapaðar og óumbreytanlegar. Og það frv. sem hér liggur fyrir er viðleitni í þá átt. Það er ekki óeðlilegt að menn geti haft mismunandi skoðanir um útfærslu á þeim grundvallarreglum sem við ætlum að fylgja. Útfærsla á þessum leikreglum getur haft mismunandi áhrif frá einni byggð til annarrar og menn taka í mörgum tilvikum afstöðu til þess hvernig þær snúa að þeim sem næst þeim standa og það er ekki á nokkurn hátt óeðlilegt. Hér hefur verið vikið að því að sjónarmið séu jafnvel skipt innan stjórnarflokkanna í þessu efni. Reyndar hefur það einnig komið fram að innan stjórnarandstöðuflokkanna eru sjónarmið skipt að þessu leyti. Sjálfur get ég tekið fram að sum atriði í því frv. sem hér er væru á annan veg ef ég hefði einn átt að ráða þar um. Frv. er hins vegar ávöxtur af samráði af ýmsu tagi innan þingflokka stjórnarinnar eftir samtöl og samræður, bæði við sjómenn og útvegsmenn og mikla umræðu í þjóðfélaginu og þannig fram sett af mér í þeim tilgangi að koma til móts við ýmis sjónarmið sem með þeim hætti hafa komið fram þó að ég sjálfur kysi að hafa ýmis atriði í frv. öðruvísi ef ég fengi að ráða einn. Þannig að engum skyldi koma á óvart að hér sé hreyft sjónarmiðum um það að útfærsla á grundvallaratriðunum geti verið með ólíkum hætti og menn hafi þar mismunandi sjónarmið. Aðalatriðið er að við sköpum hér festu um fiskveiðistjórnunarkerfið þannig að atvinnugreinin þurfi ekki að búa við stöðuga óvissu um það hverjar leikreglurnar eru. Það er kórrétt sem hér kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. að við fjölgum ekki fiskunum í sjónum með því að breyta fiskveiðistjórnunarkerfinu. Þær reglur sem við setjum til þess að bæta hlut eins leiða til þess að við skerðum hlut annars. Það sem við færum einum tökum við frá öðrum og það er vitaskuld mjög mikilvægt að menn hafi þetta í huga í allri þessari umræðu. Við kunnum svo að hafa á því mismunandi skoðanir hversu frjálst þetta kerfi á að vera, að hve miklu leyti menn vilja að stjórnvöld stýri þróuninni eða hvort atvinnugreinin sjálf fái að gera það á grundvelli þess frjálsræðis sem almennt ríkir í viðskiptum í landinu. Auðlindin er takmörkuð og það eru þau takmörk sem okkur eru sett, en frá mínum bæjardyrum séð hef ég þá trú og það traust að í sjávarútvegi eins og í öðrum greinum atvinnulífsins séu það atvinnufyrirtækin sjálf, stjórnendurnir og starfsfólkið sem finni bestu leiðirnar til þess að ná hámarksnýtingu og hámarksafrakstri í atvinnugreininni miklu fremur en ef þróuninni yrði miðstýrt af stjórnvöldum. Ég hygg að það stjórnkerfi sem við styðjumst við og erum að móta þjóni þeim tilgangi að auðvelda okkur að fylgja settu marki að því er varðar nýtingu auðlindarinnar, að stuðla í öðru lagi að nauðsynlegri hagkvæmni í greininni og í þriðja lagi að tryggja mesta mögulega frjálsræði atvinnufyrirtækjanna í ljósi þess að auðlindin er takmörkuð. Sumir sem ræða um þessi efni gagnrýna kvótakerfið í sömu andrá fyrir það að vera miðstýringarkerfi og að einstakir aðilar auki hlutdeild sína á grundvelli kapítalískra lögmála. Þetta er að minni hyggju gagnrýni sem gengur í þverstæðar áttir. Það er erfitt að halda því fram í senn að skipan þessara mála í kvótakerfinu feli í sér einhverja óhugnanlega miðstýringu og að halda því fram að fyrirtækjum sé mismunað vegna þess að hinir stóru og sterku geti á grundvelli lögmáls fjármagnsins tekið til sín stærri hlut. Það er vissulega svo að það hefur ekki allt gengið eftir eins og menn hefðu helst kosið, en fram hjá því verður ekki litið að í öllum aðalatriðum hafa þessi efni þróast í rétta átt. Ég segi það hins vegar enn og aftur að það atriði sem ég tel að mestum áhyggjum hafi valdið og við ættum að geta náð bestri samstöðu um að taka á er sú þróun að sjómenn hafa í allt of ríkum mæli verið neyddir til þess með beinum hætti að kosta kaup á aflaheimildum. Það er ekki í anda laganna eins og þau voru sett í upphafi og það er skýlaust brot á gerðum kjarasamningum milli sjómanna og útvegsmanna. Sjómenn og útvegsmenn náðu samkomulagi fyrir hartnær tvemur árum síðan í sérstakri bókun sem gerð var við endurnýjun kjarasamninga þar sem skýrt var tekið fram að með öllu væri óheimilt að láta sjómenn taka þátt í kaupum á aflaheimildum með því að leggja fram peninga eða með því að draga frá við uppgjör á aflahlut, en jafnframt viðurkenndu báðir aðilar að sú skipan mála skyldi í engu hefta það frelsi um framsal aflaheimilda sem lögin kveða á um. Það er nauðsynlegt að við finnum leiðir til að framfylgja þessu skýra ákvæði kjarasamninganna og ég hygg að um það efni eigi að vera hægt að ná hér samstöðu. Vissulega er hægt að ná því marki með fleiri en einum hætti og við þurfum að skoða þá kosti sem fyrir hendi eru í því efni án þess að raska undirstöðum kerfisins og þeim nauðsynlega sveigjanleika og því nauðsynlega frjálsræði sem atvinnugreinin verður að búa við. Ég vil svo að lokum, herra forseti, þakka fyrir þær ágætu umræður sem hér hafa orðið í dag. Þær eru um margt mikilvægar þó að í þeim hafi ekki komið fram nein ný sannindi eða ný atriði sem við höfum ekki farið áður yfir í ítarlegum umræðum um þessi efni á undanförnum mánuðum og missirum og ég vænti þess að hv. sjútvn. taki þetta mál síðan til gaumgæfilegrar skoðunar. Við skulum átta okkur á því að hér er aðeins verið að leggja til nokkrar breytingar til úrbóta og aðlögunar að breyttum aðstæðum, en meginstefnan er í því fólgin að byggja á þeirri löggjöf sem fyrir er og þeim grundvallaratriðum sem hún er reist á. Það er sú stefna sem samstaða náðist um í endurskoðunarnefnd stjórnarflokkanna og útfærsluatriði eru að stórum hluta til byggð á þeim tillögum en að öðrum hluta taka þau mið af þeirri umræðu sem fram hefur farið. Ég vænti þess að hv. nefnd muni í ljósi þessara aðstæðna taka málið til umfjöllunar og ítreka þakkir mínar til þeirra þingmanna sem tekið hafa þátt í þessari umræðu með afar málefnalegum hætti hér í dag og í gær.

Þrír hv. þm. hafa óskað eftir því að veita andsvar við ræðu hæstv. sjútvrh. og verður ræðutími því ein mínúta í hvert sinn sem andsvar er veitt eða svarað.

Hæstv. forseti. Það stendur enn upp úr í lok umræðunnar að mati hæstv. sjútvrh. að þrátt fyrir gagnrýnina á kvótakerfið hafi menn ekki sett fram hér hugmyndir eða tillögur um neitt annað fyrirkomulag og þar með sé þetta í lagi. Eða hvað? Er þar með verið að segja að gagnrýni standist ekki? Dugar svona málflutningur? Það gerir hann ekki. Jafnvel þó svo það stæði í stjórnarskránni að það væri ekki til annað kerfi en kvóti, þá ætti það samt fullan rétt á sér og væri þarft og skylt að ræða framkvæmd hans, tilhögun og fyrirkomulag og þá ágalla sem á honum væru. Ég er þeirrar skoðunar að blint kvótakerfi sem ekki tekur við skilaboðum frá náttúrunni sé afar varhugavert tæki til að stjórna nýtingu lífrænnar auðlindar þar sem miklar sveiflur eru. Fiskveiðar eru ekki uppmokstur á statífum kolabing, það er ekki þannig. Síðan vil ég segja við sjútvrh. að munurinn á þessu sölukerfi og því fyrirkomulagi sem áður gilti er sá að nú þurfa menn að kaupa sig inn í útgerð á nýjan leik, kaupa sér aðgang að atvinnurekstrinum á nýjan leik ef þeir fara á hausinn. Þess þurfti ekki áður. Þá var nóg að safna liði og koma sér á sjó og þá máttu menn fara að veiða.

Hæstv. forseti. Gagnrýni er alltaf nauðsynleg og holl. En ég vil enn á ný minna hv. 4. þm. Norðurl. e. á að það kerfi sem við búum við í dag og þau lög sem við störfum eftir voru sett að tilhlutan ríkisstjórnar sem hann átti sjálfur sæti í. Það er hollt fyrir hv. þm. að minnast þess. Í sjálfu sér er kvótakerfið ekkert aðalatriði, það er ekkert markmið, kvótakerfið og stjórnkerfið er ekkert annað en tæki til þess að ná öðrum markmiðum. Um leið og unnt væri að sýna mér fram á að við gætum með öðru kerfi náð betur þeim markmiðum að stýra nýtingu auðlindarinnar á skynsamlegan hátt, ná hámarksafrakstri og tryggja sem mest frjálsræði, þá væri ég opinn fyrir því að ræða slíkar breytingar. En það hafa menn ekki gert. Þvert á móti hefur ekki annað komið fram 

Ég verð að minna hv. þm. á að virða stuttan ræðutíma.

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta gangi nokkuð vel. Það er rétt sem hæstv. sjútvrh. segir að kvótakerfið var framlengt með tilteknum hætti á grundvelli málamiðlunar í tíð ríkisstjórnar sem ég átti sæti í og ég skorast ekki undan þeirri hlutdeild minni í ábyrgðinni á þessu kerfi. En ég tel það ekki hafa bundið hendur mínar um aldur og ævi til þess að halda áfram að ræða mögulegar breytingar á fiskveiðistjórnun á Íslandi. Það er ekki svo. Spurningin er svo sú, hæstv. sjútvrh., sem kom hér loksins upp í lokin: Er kvótakerfið ekkert markmið í sjálfu sér? Því miður óttast ég að það sé orðið það í hugum ýmissa manna. Ég spyr mig t.d. að því hvað er á ferðinni þegar kvóta er viðhaldið á úthafsrækju ár eftir ár án þess að hann nokkurn tíma náist og fyrirtæki eru látin borga 11 kr. á kíló eða 15 kr. á kíló fyrir kvóta af úthafsrækju til þess að ná henni til vinnslu ár eftir ár þó að kvótinn náist aldrei. Hvað er þar á ferðinni? Er þar ekki verið að viðhalda kerfinu kerfisins vegna? Það eru engar fiskverndunarforsendur fyrir hendi lengur þegar svo er ástatt um. 

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hæstv. sjútvrh. nefndi í yfirlýsingu samningsaðila þar sem lýst var yfir að það væri óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá söluverði aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað, hann talaði um þessa yfirlýsingu í samhengi við seinni hluta yfirlýsingarinnar þar sem kemur fram að þetta eigi ekki að hafa áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli. Þessi seinni hluti yfirlýsingarinnar hefur verið túlkaður þannig að þarna mætti notfæra sér þetta til þess að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum í þessum svokölluðu tonn á móti tonni viðskiptum. Það hefur verið túlkað þannig að það þýðir ekkert fyrir ráðherrann að hrista höfuðið yfir því. Ég vil spyrja hann að því, þegar hann er að tala um þessa yfirlýsingu, hvort hann hafi þá lesið yfirlýsingu sem var með samningi milli Farmanna- og fiskimannasambandsins og LÍÚ sem var undirrituð nokkru síðar þar sem einungis er um að ræða fyrri hluta þessarar yfirlýsingar sem hann las hér áðan.

Herra forseti. Sú yfirlýsing sem ég var að vitna til var gerð af sjómannasamtökunum 26. apríl 1992 og hljóðar svo: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni sé óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverðmæti aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað. Yfirlýsing þessi hefur engin áhrif á frjáls viðskipti útgerðarmanna sín á milli með aflaheimildir né samninga áhafna og einstakra útgerða við fiskkaupendur um fiskverð.`` Það er alveg skýrt samkvæmt því sem ég les út úr þessari yfirlýsingu að það er með öllu óheimilt að láta sjómenn með beinum hætti borga aflaheimildir, hvort heldur er með beinum framlögum eða á þann veg að það sé dregið frá þeim. Hvort heldur það er rétt túlkun á þessu samningsákvæði eða ekki þá er það mín skoðun og ég tel eðlilegt að haga þeim leikreglum sem um þetta gilda í því ljósi.

Virðulegur forseti. Í yfirlýsingunni sem fylgir samningnum við Farmanna- og fiskimannasambandið sem LÍÚ skrifaði undir 27. júlí 1992 er einungis um fyrri hluta yfirlýsingarinnar að ræða. Þar stendur: ,,Samningsaðilar eru sammála um að útgerðarmanni er óheimilt að draga útlagðan kostnað vegna leigu eða kaupa á aflaheimildum frá heildarsöluverði aflans áður en skiptaverð til sjómanna er reiknað.`` Það kemur ekkert meira fram í þessari yfirlýsingu þannig að það er ekki hægt að stunda þann orðhengilshátt sem sumir hafa gert og gerðu í samningunum við sjómenn í vetur, þ.e. að vitna til seinni hluta yfirlýsingarinnar sem hæstv. ráðherra las áðan og rökstyðja það að sjómenn séu látnir taka þátt í kvótakaupum með þeim óbeina hætti eða beina eða hvaða orðalag sem menn vilja hafa um það, þ.e. að taka aflaheimildarverðið inn í fiskverðið.

Virðulegi forseti. Það sem veldur því að ég kem hér í andsvari er fyrst og fremst þau ummæli hæstv. ráðherra sem raunar komu fram fyrr í máli hans í dag, að það þurfi að ná þessari niðurstöðu í sjávarútvegsumræðuna til þess að tryggja festu því ég hlýt að spyrja hann: Hvernig í ósköpunum hann getur dregið þá ályktun eftir þá umræðu sem verið hefur í dag, einkum þar sem átta meintir stjórnarsinnar hafa lýst ýmsum athugasemdum og jafnvel andstöðu við einstök ákvæði þessa frv., hvernig í ósköpunum getur hann litið á þetta sem grunn að festu? Varðandi það að ekki hafi neitt nýtt komið fram varðandi aðrar lausnir á fiskveiðistefnunni þá vil ég minna hann á það að byggðakvótastefna okkar kvennalistakvenna er ný að því leyti til að hún hefur ekki verið tekin til alvarlegrar umfjöllunar og þar af leiðandi væri kannski mál til komið að gera það.

Herra forseti. Ástæðan fyrir því að byggðakvótahugmyndir Kvennalistans hafa ekki verið teknar til alvarlegrar umræðu, sem er alveg rétt hjá hv. þm., er sú að Kvennalistinn hefur ekki á nokkurn hátt skýrt það út með hvaða hætti er hægt að taka þær hugmyndir alvarlega. Varðandi nauðsyn þess að skapa hér festu þá vona ég að hv. þm. geti verið um það sammála að þessi atvinnugrein á það skilið að stjórnvöld standi þannig að málum að atvinnugreinin geti til nokkurrar frambúðar treyst því við hvaða leikreglur hún á að starfa. Þegar umræður fara fram á þann veg að ekki eru settar fram í alvöru hugmyndir um annars konar kerfi í grundvallaratriðum þá tel ég að við séum á því stigi að geta skapað þá festu sem nauðsynleg er þó að við ræðum hér um útfærslu á þeim grundvallaratriðum sem ekki hafa komið neinir valkostir við í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Þetta með festuna mun reynslan ein leiða í ljós. En mér þykir það annaðhvort alllítil athyglisgáfa eða lítill skilningur hjá hæstv. sjútvrh. hafi hann ekki gert sér grein fyrir því að það er mjög auðvelt að rökstyðja sjávarútvegsstefnu Kvennalistans, byggðakvótann, og ég á eftir annan ræðutíma þannig að það gæti vel verið að það væri ástæða til þess ef hæstv. sjútvrh. er ekki búinn að átta sig á þessu að veita honum eina umferð í viðbót yfirferð yfir þessar ágætu tillögur vegna þess að það er einfaldlega orðhengilsháttur að halda því fram að þetta hafi ekki verið rökstutt. Þvert á móti hafa þessar hugmyndir verið afskaplega vel útfærðar og ítarlegar og þar af leiðandi tek ég ekki við slíkum skilaboðum. Ástæðan er viljaleysi en ekki það að ekki sé hægt að útfæra þessar hugmyndir. Viljaleysið er fullkomið.

Samkvæmt beiðni þingflokks Alþb. fer þessi umræða fram samkvæmt 3. mgr. 55. gr. þingskapa, þ.e. það verður tvöföldun á ræðutíma sem þýðir að hæstv. ráðherra hefur þá allt að klukkutíma til framsögu, hálftíma í annað sinn og 10 mínútur í hið þriðja og hv. þm. þá 40 mínútur í fyrri umferð og 20 mínútur í síðari umferð.

Frú forseti. Á grundvelli bráðabirgðaákvæðis í gildandi lögum um stjórn fiskveiða og samkvæmt sérstöku samkomulagi stjórnarflokkanna við myndun núverandi ríkisstjórnar var skipuð sérstök nefnd til þess að hafa forustu um endurskoðun gildandi laga um stjórn fiskveiða. Nefndin var skipuð fulltrúum stjórnarflokkanna en niðurstöður hennar voru síðan kynntar samstarfsnefnd hagsmunaaðila og sjútvn. Alþingis. Það er meginniðurstaða nefndarinnar að rétt sé að byggja áfram í grundvallaratriðum á því fiskveiðistjórnunarkerfi sem mótast hefur á undanförnum 10 árum. Rétt þykir að þróa þetta kerfi áfram og gera á því nauðsynlegar breytingar í ljósi reynslu og nýrra aðstæðna. Þó niðurstaða nefndarinnar hafi verið skýr um áframhaldandi fiskveiðistjórnun á grundvelli aflamarkskerfis þurfa menn að hagnýta sér reynslu til úrbóta og taka mið af nýjum og breyttum aðstæðum á hverjum tíma. Þær breytingar sem þetta frv. felur í sér staðfesta áform um óbreytta grundvallarstefnu en fela í sér tillögur að úrbótum og aðlögun um einstök framkvæmdaatriði. Fiskveiðistjórnun hefur lengi verið þrætuepli. Umræðum þar um má svo skipta í aðalatriðum í tvennt. Annars vegar lúta þær að mismunandi skoðunum um grundvallarstefnu og hins vegar að ólíkum viðhorfum um framkvæmd sem fyrst og fremst eiga rót sína að rekja til mismunandi hagsmuna frá einni byggð til annarrar eða eftir því hvers konar útgerð á í hlut í hverju falli. Það er athygli vert að nefnd sú sem forustu hafði fyrir endurskoðunarstarfinu skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu að fylgja í grundvallaratriðum óbreyttri stefnu og að engin samtök innan sjávarútvegsins skuli hafa kallað á annars konar fiskveiðistjórnunarkerfi fyrir utan Farmanna- og fiskimannasambandið. Um grundvöll fiskveiðistjórnunarkerfisins eru því ekki stórvægilegar deilur innan atvinnugreinarinnar. Hitt er ljóst að um einstök framkvæmdaatriði eru skiptar skoðanir sem ráðast og mótast fyrst og fremst eftir ólíkum hagsmunum. Þessir ólíku hagsmunir endurspeglast innan allra stjórnmálaflokka og koma væntanlega fram í þeirri umræðu sem hér fer fram eins og reyndar oft endranær, umræðum um málefni sjávarútvegsins hér á Alþingi. Mikilvægt er að menn greini á milli þessa hagsmunaágreinings og grundvallaratriða um stefnumörkun að því er varðar fiskveiðistjórnun. Það atriði sem leitt hefur til alvarlegastra deilna um þessi efni er þátttaka sjómanna í kaupum á aflaheimildum. Í öndverðu var út frá því gengið að sjómenn væru ekki þátttakendur í kaupum og sölu á aflaheimildum. Fyrir tveimur árum gerðu samtök sjómanna og útvegsmanna með sér sérstakt samkomulag þar sem skýrt var kveðið á um það að sjómenn skyldu ekki taka þátt í slíkum kaupum en jafnframt staðfestu báðir aðilar að sú samningsgerð skyldi ekki hindra framsal aflaheimilda. Sjómönnum þótti á hinn bóginn sem þetta samningsákvæði hefði ekki verið virt og leiddi það til verkfalls á meginhluta fiskiskipaflotans í byrjun þessa árs. Það var eins og kunnugt er stöðvað með bráðabirgðalögum og nefnd sem sett var á fót með þeim lögum og skipuð var þremur ráðuneytisstjórum hefur þegar skilað tillögum til sjútvn. um hugsanlega lausn þess vanda. Sjútvn. mun væntanlega fjalla um þann kost og aðra þá möguleika sem horft geta til viðunandi lausnar á þeim vanda sem fyrir hendi er þegar sjómenn eru fengnir til þess að taka með beinum hætti þátt í kaupum á aflaheimildum í andstöðu við tilgang laganna og skýr ákvæði kjarasamninga. Vissulega hafa komið fram skiptar skoðanir um álit ráðuneytisstjóranefndarinnar svonefndu um stofnun kvótaþings. Slík skipun mála hefur vitaskuld bæði kost og galla en mikilvægt er að sjútvn. ræði þær tillögur sem fyrir liggja í þessu efni og meti aðra þá kosti sem fyrir hendi eru. En mér sýnist að þar sé einkum um það að ræða að setja á fót úrskurðaraðila sem tekið geti á ágreiningsefnum og lögfesta þá bókun sem aðilar gerðu um þessi efni á sínum tíma með endurnýjun kjarasamninga. Mikilsverðast er að finna varanlega og ásættanlega lausn á þessu viðfangsefni án þess að raska nauðsynlegum sveigjanleika fiskveiðistjórnunarkerfisins. Sjávarútvegurinn hefur mætt miklum erfiðleikum á undangengnum árum sem fyrst og fremst koma fram í niðurskurði þorskveiðiheimilda og verulegri lækkun á afurðaverði á erlendum mörkuðum. Þetta eru meginástæðurnar fyrir þeirri djúpu lægð sem sjávarútvegurinn hefur verið í og sett hefur mark sitt á afkomu fyrirtækjanna og reyndar þjóðarbúsins alls. Við þessum vanda hefur verið brugðist með margs konar hætti. Afborgunum af stórum hluta lána sjávarútvegsfyrirtækjanna hefur verið frestað og lánstími lengdur. Aðstöðugjald hefur verið fellt niður og tryggingagjald tímabundið á sl. ári. Þá hefur gengi krónunnar tvívegis verið breytt til þess að treysta samkeppnisstöðu sjávarútvegsins. Aflaheimildum Hagræðingarsjóðs hefur verið úthlutað endurgjaldslaust til þeirra skipa sem orðið hafa fyrir mestum niðurskurði þorskveiðiheimilda. Áður hafði útgreiðslum úr Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins verið flýtt til þess að mæta aðsteðjandi vanda. Þannig hafa víðtækar ráðstafanir verið gerðar sem skilað hafa umtalsverðum árangri. Rekstur sjávarútvegsfyrirtækja er eigi að síður mjög erfiður og hjá því verður ekki komist þegar atvinnugreinin verður fyrir jafnmiklum áföllum og raun ber vitni um. Innan sjávarútvegsins hafa stjórnendur fyrirtækja í ríkum mæli tekist á við vandann með aukinni hagræðingu og umbótum í rekstri af ýmsu tagi. Á allra síðustu árum hafa mörg fyrirtæki stigið ný skref í vöruþróun og fullvinnslu afurða og með þeim hætti aukið verðmætasköpun í landinu. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið hefur opnað íslenskum sjávarútvegi ný tækifæri í þessu efni. Tollahindrunum hefur verið rutt úr vegi og margs konar ný tækifæri blasa því við þó að alvarlegum áhyggjum valdi skýlaust brot frönsku ríkisstjórnarinnar varðandi innflutning sjávarafurða til Frakklands. Á sviði hafrannsókna hafa menn tekist á við fjölmörg ný verkefni. Þannig var hrundið af stað svonefndum fjölstefnurannsóknum sem leiða eiga betur í ljós en áður samhengið í lífríki sjávarins. Unnið hefur verið að sérstöku rannsóknarverkefni um þorskklak og haldið hefur verið áfram tilraunum með eldi sjávardýra. En vissulega er það svo að á sviði hafrannsókna bíða mjög mikilvæg og þýðingarmikil verkefni sem ráðið geta miklu um það hversu fljótt við getum unnið okkur út úr kreppunni. Við höfum því enn mikil verk að vinna á þessu sviði, bæði að því er varðar hefðbundin verkefni og ný rannsóknarsvið. Það er hlutverk stjórnvalda að móta sjávarútvegsstefnu og setja leikreglur sem tryggja sjávarútveginum starfsskilyrði sem gera greinina samkeppnishæfa í helstu viðskiptalöndum okkar. Mikilvægt er að leikreglur fiskveiðistjórnunar séu skýrar og varanlegar og að forsendum sé ekki breytt með skömmum fyrirvara. Möguleiki á skynsamlegri stjórnun sjávarútvegsfyrirtækja byggist öðru fremur á þessum grundvallaratriðum. Í ágúst árið 1991 var skipuð eins og áður sagði nefnd sem falið var að móta heildstæða sjávarútvegsstefnu sem tæki til veiða, vinnslu og markaðssetningar sjávarfangs. Þá var nefndinni falið að setja sjávarútveginum framtíðarmarkmið og koma með tillögur um hvernig megi ná þeim markmiðum sem sett verða þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmálin. Þau markmið sem nefndin telur að hafa eigi að leiðarljósi hvað þetta varðar eru eftirfarandi: Að byggja upp fiskstofna þannig að þeir gefi hámarksafrakstur til lengri tíma litið. Að móta umhverfi sem stuðlar að hámörkun arðsins af auðlindinni í hafinu um leið og íslenskum sjávarútvegi er veitt eðlilegt rekstraröryggi þannig að hann verði samkeppnisfær á alþjóðlegum markaði. Að arðsemi fjármagns í sjávarútvegi verði ekki síðri en annars staðar og að greinin geti boðið starfsfólki sínu eftirsóknarverð launakjör. Að sátt náist meðal þjóðarinnar um meginstefnu í sjávarútvegsmálum. Aðalmarkmiðið með stjórn fiskveiða hlýtur að vera að hámarka þann fjárhagslega ávinning sem hafa má af fiskveiðum í bráð og lengd en til þess eru ýmsar leiðir færar. Langt er síðan ofveiði opnaði augu manna víða um heim fyrir nauðsyn fiskverndunar en skemmra er síðan farið var að huga að fiskveiðistjórnun með hagkvæmni veiða að leiðarljósi. Leitast má við að ná hinum hagrænu markmiðum fiskveiðistjórnunar með því að ákveða fyrst æskilegan heildarafla fyrir einstaka fiskstofna þannig að þeir skili sem mestum afrakstri. Mikilvægt er að ákvörðunum um heildarafla sé framfylgt en á það hefur nokkuð skort hér á landi og er m.a. ástæða þess að þorskstofninn leyfir ekki meiri veiði en raun ber vitni. Stjórnun með hagkvæmni að leiðarljósi á að tryggja að hinum leyfða heildarafla sé náð með sem minnstum tilkostnaði á hverju fiskveiðitímabili og þegar til lengri tíma er litið. Þannig er stuðlað að því að rekstrarkostnaði í sjávarútvegi sé haldið í lágmarki og fjárfesting í samræmi við afrakstursgetu fiskstofnanna. Nefnd um mótun sjávarútvegsstefnu nefndi nokkrar leiðir til stjórnunar fiskveiða í skýrslu sinni. Það eru einkum tvær meginleiðir sem til greina hafa komið og höfum við reynslu af þeim báðum: Annars vegar að stjórna sókninni, þ.e. með sóknarmarkskerfi, og hins vegar að stjórna aflamarki með aflamarkskerfi með frjálsu framsali líkt og byggt er á hér á landi í gildandi löggjöf. Það er skoðun nefndarinnar að aflamarkskerfið með frjálsu framsali hafi yfirburði yfir önnur stjórnkerfi. Kostir aflamarks umfram sóknarmark eru þó einkum tveir: 1. Aflamarkskerfið veitir mesta tryggingu fyrir því að standa megi við áform um heildarafla af hverri tegund á hverjum tíma. Með sóknarmarki er þetta undir hælinn lagt, einkum þó hvað varðar veiðar aukaafla. 2. Að aflamarkskerfi með frjálsu framsali og varanlegum kvótarétti er eina kerfið sem gefur fyrirheit um að ná megi að hámarka þann arð sem hafa má af fiskveiðunum. Með því stjórnkerfi er skapaður hvati til minnkunar flotans og hagkvæmni í rekstri þannig að sá afli sem stofnanir bera verði tekinn með sem minnstum tilkostnaði. Þetta er að mínu mati rétt og skynsamleg niðurstaða, enda sýnir reynslan okkur og annarra þjóða að sóknarmarksstýring leiðir ekki til hagkvæmni í nýtingu auðlinda sjávar. Við höfu dæmi frá Færeyjum og Evrópubandalaginu um galla sóknarmarkskerfisins. Í Bandaríkjunum hafa menn einnig brennt sig á sóknarmarkinu. Veiðitímabilin fyrir Alaskaufsa eru nú tvö og gildir sóknarmark á þeim báðum. Á síðasta ári tók aðeins 73 daga að veiða um 1,4 milljónir tonna. Einnig eru dæmi um að aðeins hafi tekið nokkrar klukkustundir að veiða lúðukvótann við Alaska. Samkvæmt fréttum munu Bandaríkjamenn ætla að hætta sóknarmarki í veiðum á Alaskaufsa og lúðu og taka upp aflamarkskerfi með framseljanlegum kvótum. Síðastliðið vor kynnti nefndin sem skipuð var til að móta sjávarútvegsstefnu, svokölluð tvíhöfða nefnd, drög að skýrslu sinni fyrir sjútvn. Alþingis og helstu hagsmunasamtökum í sjávarútvegi auk þess sem formenn nefndarinnar héldu fjölmarga fundi víða um land þar sem efni skýrslunnar var rætt. Í skýrslunni eru gerðar tillögur um fjölmarga þætti sem snerta fiskveiðistjórnun, starfsskilyrði sjávarútvegsins, rannsóknir á sviði sjávarútvegsmála, vinnslu og markaðssetningu sjávarafurða. Í skýrslu nefndarinnar er einnig fjallað um ástand og nýtingu fiskstofna, viðskipta- og sjávarútvegssamninga Íslands við önnur ríki, fiskiskipastól landsmanna, fiskvinnslu í landinu og afkomu sjávarútvegsins. Loks er fjallað um stjórn fiskveiða, bæði hér á landi og hjá öðrum þjóðum. Tvíhöfða nefndin leggur til að byggt verði á aflamarkskerfinu sem verið hefur í þróun allt frá árinu 1984 og sú aðferð við fiskveiðistjórnun verði fest í sessi. Telur nefndin að það muni leiða til mestrar hagkvæmni í sjávarútvegi. Nefndin leggur til nokkrar breytingar á gildandi lögum. Þær helstu eru að heimilt verði að framselja aflahlutdeild frá fiskiskipum til fiskvinnslustöðva, að aflahlutdeild krókaleyfisbáta verði tvöfölduð frá því sem kveðið er á um í gildandi lögum og allur línuafli í nóvember, desember, janúar og febrúar teljist að fullu til aflamarks en ekki aö hálfu eins og nú er. Þá leggur hún til að heimilt verði að veita tveim eða fleiri skipum veiðileyfi í stað skips sem hverfur úr rekstri ef samanlögð rúmtala nýju skipanna er ekki meiri en rúmtala þess skips sem hverfur úr rekstri. Þrátt fyrir að ýmis atriði hafi breyst í stjórn fiskveiða frá því aflamarkskerfið var innleitt árið 1984 búum við í stórum dráttum enn við það skipulag. Kjarni kerfisins hefur verið að hverju skipi er úthlutað aflamarki sem segir til um hve mikið það getur veitt af viðkomandi tegund á fiskveiðitímabilinu. Enn fremur hefur verið heimilað að flytja aflamark milli skipa innan ársins og er það ein helsta forsenda þess að ná fram hagræðingu og hagkvæmni við veiðarnar. Nauðsynlegt þótti að innleiða aflamarkskerfið þar sem sóknargeta var langt umfram afrakstursgetu helstu nytjastofna. Vannýtt sóknargeta skapaði mikinn þrýsting á að veiðar yrðu auknar þrátt fyrir að það gæti leitt til þess að afli yrði umfram ráðgjöf fiskifræðinga og skaðað langtímahagsmuni þjóðarinnar. Til að koma til móts við þetta og kröfur um aukið athafnafrelsi hefur verið gripið til málamiðlana þegar ákvarðanir hafa verið teknar um fiskveiðistefnu og var sóknarmarkskerfið dæmi um slíka málamiðlun. Árið 1984 voru sjö botnfisktegundir kvótabundnar, þorskur, ýsa, ufsi, karfi, grálúða, skarkoli og steinbítur. Öllum skipum 10 brúttólestir og stærri var úthlutað aflamarki í þessum tegundum á grundvelli sögulegrar reynslu. Sóknarmark stóð einungis fáum skipum til boða en rúmar heimildir voru til tegundatilfærslna. Ákvæðið um línutvöföldun var einnig árið 1984 en bátum undir 10 tonnum átti að stjórna með sameiginlegum kvótum. Árið eftir var samþykkt að halda áfram með kvótakerfi en með nokkrum breytingum. Helstar voru þær að öllum skipum var gefinn kostur á að velja sóknarmark með hámarki í þorskafla sem var það sem hærra reyndist, aflamark skipa í sama flokki eða aflamark viðkomandi skips með 20% viðbót. Aðrar veiðar voru ekki takmarkaðar að öðru leyti en því sem fólst í sóknartakmörkunum. Enn fremur var tekið fyrir þann möguleika að flytja aflamark annarra tegunda yfir í þorsk en aftur á móti voru engar hömlur á breytingum úr þorski í aðrar tegundir. Sérstök lög um stjórn fiskveiða voru sett í des. 1985 fyrir árið 1986--1987 og voru þar lögfestar meginreglur þess kerfis sem hafði verið við lýði undangengin tvö ár. Takmarkaður flutningur aflaheimilda milli ára var heimilaður og reglum um smábáta var breytt á þann veg að í stað takmörkunar á afla á tímabilinu var beitt banndögum auk þess sem netaveiðar þeirra á vetrarvertíð voru takmarkaðar. Enn fremur var ákveðið að sóknarmarksskip gætu unnið sér inn aukin réttindi milli ára. Þessi lög giltu til tveggja ára. Í janúar 1988 voru samþykkt lög um stjórn fiskveiða sem gilda áttu til ársloka 1990. Ein veigamesta breytingin var sú að sóknarmarksskip gátu ekki lengur áunnið sér réttindi á kostnað aflamarksskipa heldur kepptu þau innbyrðis um þá sameiginlegu hlutdeild í heildarafla sem þeim tilheyrði. Enn fremur var heimilað að sameina aflaheimildir skipa ef skip var tekið úr rekstri. Einnig var fjölgun 6--10 brúttórúmlesta báta stöðvuð og ráðherra var heimilað að leggja allt að 15% álag á fisk sem fluttur var úr landi ferskur í stað 10% áður. Aflahámark á karfaafla sóknarmarksskipa var sett árið 1988 og á grálúðu árið 1989. Þegar núgildandi lög voru samþykkt á Alþingi 1990 voru gerðar veigamiklar breytingar til að unnt yrði að nálgast betur sett markmið um heildarafla og aðlögun flota að afrakstursgetu fiskstofna. Mikilvægasta breytingin í þá átt var að sóknarmarksvalkosturinn var afnuminn. Einnig var fjölgun smábáta endanlega stöðvuð. Enn fremur voru gerðar breytingar sem ætlað var að stuðla að aukinni hagræðingu í veiðunum. M.a. má nefna að leyft var að flytja aflahlut milli skipa án þeirra kvaða að skipið sem flytja skyldi aflahlutdeild frá hyrfi úr rekstri. Heimildir til að flytja aflamark milli ára voru rýmkaðar og fiskveiðiárinu var breytt í núverandi horf. Af öðrum breytingum má nefna að lögin ná nú til allra nytjastofna í íslenskri landhelgi, sjávardýra, svo og sjávargróðurs, sem nytjuð eru og kunna að verða nytjuð í íslenskri fiskveiðilandhelgi og sérlög gilda ekki um. Það hefur lengi verið eitt af okkar helstu markmiðum að stuðla að viðgangi og hagkvæmustu nýtingu fiskstofna hér við land. Til þess að tryggja viðgang fiskstofna er grundvallaratriði að geta stjórnað hve mikið er veitt úr þeim. Hafrannsóknastofnun hefur frá árinu 1976 birt tillögur um hámarksafla þorsks á Íslandsmiðum sem hafa lengst af miðast við að ekki sé gengið á stofninn. Á árunum 1976--1993 hefur þorskafli að jafnaði verið rúmlega 20% umfram ráðgjöf stofnunarinnar. Spornað var við þessari óheillavænlegu nýtingu stofnsins árið 1991 og síðan hefur afli umfram ráðgjöf verið mun minni. Til þess að meta hvernig fiskveiðistjórnunarkerfið hefur reynst við stjórnun heildarafla er eðlilegt að bera saman leyfilegan heildarafla og veiddan afla. Sl. áratug hefur umframaflinn verið tæplega 14%. Þessi staðreynd gæti bent til þess að aflamarkskerfið hafi ekki reynst sem skyldi. Það er að mínu mati ekki rétt. Ástæða þess er fyrst og fremst sú að stjórnun fiskveiða byggðist á blöndu af aflamarks- og sóknarmarkskerfi frá 1984--1990. Eftir að nánast hreint aflamarkskerfi kom til hefur afli verið nær ákvörðun um heildarafla ef undan er skilinn afli krókabáta sem hefur farið langt umfram allar viðmiðanir. Aukin hagkvæmni í rekstri fyrirtækja byggist í grundvallaratriðum á því að tekjur séu sem hæstar og tilkostnaður sem lægstur. Í sjávarútveginum hefur aflamarkskerfið leitt til þess að sjómenn hafa komið með betra hráefni að landi en áður. Netaveiðar eru gott dæmi um þessa þróun. Það hefur færst í vöxt að netin eru tekin í land um helgar eða þegar veðurspá er slæm til að hámarka gæði aflans og þar með tekjurnar sem hann skilar. Tilkostnaður hefur dregist saman eftir að aflamarkskerfið kom til sögunnar. Skýrasta dæmið um þetta er sameining veiðiheimilda á færri skip sem gerir það að verkum að rekstur þeirra skipa sem eftir verða verður hagkvæmari. Þetta kemur ekki fram að fullu í tölum um fjölda skipa því mörgum kvótalitlum skipum er ekki lagt heldur er þeim haldið til veiða á tegundum sem eru utan kvóta. Þannig hefur aflamarkskerfið stuðlað að nýtingu á vannýttum fisktegundum. Má nefna sérstaklega í þessu sambandi veiðar á úthafskarfa. Aflakvótum hefur verið beitt við stjórn fiskveiða hér við land í 20 ár. Við humarveiðar frá 1973, rækjuveiðar frá 1974, síldveiðar frá 1975, loðnuveiðar frá 1980 og botnfiskveiðar frá 1984. Reynsla okkar af notkun aflamarks er því allmikil. Aflamarkskerfið á síld- og loðnuveiðum hefur skilað verulegum ávinningi bæði hvað snertir minnkun flota og hagkvæmni sóknar. Árangur af aflamarkskerfi í botnfiski er ekki eins einfalt að meta vegna þess að stjórnkerfi botnfiskveiða frá 1984--1990 var í raun blanda sóknarmarks og aflamarks og var sóknarmarkið ríkjandi mikinn hluta tímabilsins. Engu að síður eru fyrir hendi vísbendingar um veruleg áhrif þessa stjórnkerfis í átt til aukinnar hagkvæmni, einkum þau ár sem aflamarkið var ráðandi. Þetta sést m.a. á tölum frá Þjóðhagsstofnun um hvernig framleiðni vinnuafls og fjármagns í sjávarútveginum hefur þróast undanfarin ár. Framleiðnin hefur aukist mun meir í sjávarútvegi en öðrum atvinnugreinum. Reynsla okkar af sóknarmarki og aflamarki kemur heim og saman við spár fiskihagfræðinnar, þ.e. að aflamarkið sé betur til þess fallið en sóknarmarkið að skapa arð af fiskveiðum. Þróun kerfisins hefur miðast við að sníða af því hnökrana og loka þeim götum sem í ljós hafa komið. En litlar takmarkanir á fjölgun smábáta og línutvöföldun hafa leitt til offjárfestingar og sóknar sem stangast á við markmið okkar um hagkvæma nýtingu auðlindarinnar. Á þeim tíma sem liðinn er síðan kvótakerfið var innleitt árið 1984 hafa orðið miklar breytingar á íslenska fiskiskipaflotanum. Ef litið er á fjölda skipa stærri en 10 brúttólestir sem úthlutað er aflamarki þá kemur í ljós að þeim hefur fækkað um rúmlega 80 frá 1984 og eru nú tæplega 600. Þetta samsvarar tæplega 10% fækkun. Aftur á móti hefur stærð flotans mæld í brúttórúmlestum aukist um rúm 10% og vélarafl um svipað hlutfall. Ef litið er á þróun fjárfestingar í fiskiskipum kemur í ljós að þegar sóknarmark var ráðandi jókst hún gríðarlega en eftir að sóknarmarkið var þrengt og lagt af minnkaði fjárfesting í fiskiskipum verulega. Skýrist fjárfesting eftir að aflamarkið tók við að miklu leyti af endurnýjun á vinnsluskipum sem fólst einkum í bættri aðstöðu og möguleikum til að auka verðmæti aflans. Miklar fjárfestingar hafa orðið í smábátum á undanförnum árum. Kvótakerfið náði í upphafi til allra báta 10 brúttólestir og stærri en minni bátar fengu sameiginlegt aflahámark sem skiptist í fjögur tímabil og var heimilt að stöðva veiðarnar ef þær færu fram úr þessu hámarki. Þessari heimild var ekki beitt og gátu smábátar því veitt áfram óhindrað. Árið 1986 og 1987 var sókn smábáta stöðvuð með banndögum og þaki á þorskafla smábáta sem veiddu með netum. Þrátt fyrir það héldu smábátar áfram að auka hlutdeild sína í heildarafla enda fjölgaði þeim jafnt og þétt. Með lögum um stjórn fiskveiða 1988--1990 var fjölgun báta frá 6--10 brúttólestir stöðvuð og með núgildandi lögum var fjölgun smábáta undir 6 brúttólestum einnig stöðvuð. Í lögunum segir að reynist hlutdeild þessara báta af heildarbotnfiskaflanum hafa aukist meir en sem nemur 25% að meðaltali frá 1991--1993 skuli þeim ákvörðuð aflahlutdeild frá og með upphafi þess fiskveiðiárs sem hefst 1. sept. 1994. Litlar takmarkanir á fjölgun smábáta frá upphafi kvótakerfisins til ársins 1990 leiddi til mikillar fjölgunar þeirra. Við flotann bættust 726 nýir bátar eða rúmlega 100 á ári. Langflestir smábátar komu til Reykjaness eða Reykjavíkur eða 225. Við smábátaflota Austurlands bættust 133 bátar og 111 smábátar við flota Vestfjarða. Þessi mikla fjölgun smábáta leiddi til mikillar aukningar á afla þeirra. Þorskafli báta undir 10 brúttólestum var rúmlega 13 þús. tonn árið 1982 en var orðinn 48 þús. tonn árið 1990 eða fjórfaldur. Hlutdeild smábátanna í heildarþorskaflanum var 3,3% árið 1982 en árið 1990 var hún orðin 14,4%. Þetta er meginástæða þess að reglur um veiðar smábáta voru hertar. Með lögunum frá 1990 var öllum bátum frá 6--10 brúttólestum úthlutað aflamarki. Um 1.120 krókaleyfisbátar standa enn utan aflamarkskerfisins. Samkvæmt gildandi lögum keppa þeir innbyrðis um þá 2,18% hlutdeild í heildarþorskaflanum sem þeim var ætluð en afli þeirra hefur hins vegar verið 7--9% síðustu fiskveiðiár. Frá því kvótakerfið var tekið upp hefur línuafli á ákveðnu tímabili aðeins talist að hálfu til aflamarks. Frá 1986 hefur þetta tímabil verið fjórir mánuðir, frá nóvember til febrúar. Þetta hefur leitt til þess að hlutdeild þorskafla á línuveiðum miðað við leyfðan heildarafla hefur aukist umtalsvert frá árinu 1983 þrátt fyrir minnkandi úthlutun aflaheimilda í þorski. Undanfarin ár hefur þorskafli á tvöföldunartímabilinu þó staðið í stað og verið nálægt 30 þús. tonnum á ári. Skipum með sjálfvirkar línubeitingarvélar hefur fjölgað verulega og má ætla að tvöföldun kvóta hafi ráðið þar miklu um. Oft hefur kvótakerfinu verið kennt um þegar byggðarlög hafa lent í þrengingum og atvinnuástand þar versnað. Því hefur einnig oft verið kennt um útflutning á ísfiski og aukningu á vinnslu afla um borð í fiskiskipum. Vissulega getur aflamarkskerfið með frjálsu framsali á aflamarki haft áhrif á þróun byggðar. Það á einnig við í sóknarmarkskerfi ef skip er selt frá einu byggðarlagi til annars. Á því er lítill munur. En stærstu áhrif aflamarkskerfisins eru hins vegar ótvírætt þau að það eykur arðsemi í sjávarútvegi umfram önnur kerfi. Aflamarkskerfið styrkir því einkum atvinnulífið á landsbyggðinni þar sem sjávarútvegurinn er víðast hvar undirstaðan. Kerfið styrkir byggðirnar í heild sinni en getur um leið leitt til þess að einstök byggðarlög verða að sjá á eftir kvóta sínum. Þegar afkastageta sjávarútvegsfyrirtækja er of mikil verður ekki hjá því komist að byggðamynstrið raskist. Reynslan sýnir að frá því að þróun kerfisins hófst hafa aflaheimildir færst frá suðvesturhorni landsins til annarra landshluta. Breytingar á aflahlutdeild einstakra byggðarlaga segja þó ekki alla söguna því þegar litið er á ráðstöfun aflans til vinnslu kemur önnur mynd í ljós. Aukin umsvif fiskmarkaða, bættar samgöngur og sveigjanleiki kerfisins bjóða upp á nýja möguleika í hráefnisöflun. Þannig dróst þorskafli skipa á Norðurlandi vestra saman um 45% 1988--1992 en vinnsla þar minnkaði hins vegar aðeins um 28%. Með frv. þessu er lagt til að farið verði að megintillögum tvíhöfða nefndarinnar þótt lagt sé til að vikið verði frá tillögum hennar í nokkrum atriðum. Meginatriði frv. eru eftirfarandi: Lagt er til að reglum um endurnýjun fiskiskipa verði breytt. Er annars vegar gerð tillaga um að heimilt verði að hafa fiskiskip sem veiðileyfi hefur verið flutt af á innlendri skipaskrá og hins vegar að heimilt verði að veita tveim eða fleiri skipum veiðileyfi í stað eins sem hverfur í flotanum. Á síðari árum hefur áhugi íslenskra útgerða á veiðum á úthafinu og í lögsögu annarra ríkja farið vaxandi. Hefur áhugi vaknað á að nýta skip sem hverfa úr íslenska fiskiskipaflotanum til slíkra veiða. Þess verður ekki lengur krafist til þess að nýtt skip öðlist veiðileyfi að það skip sem veiðileyfið missir sé máð af skipaskrá. Fiskiskip á íslenskri skipaskrá munu því í framtíðinni, ef tillagan nær fram að ganga, verða tvenns konar. Annars vegar skip sem tilheyra íslenska fiskiskipaflotanum með almennt veiðileyfi og hins vegar veiðileyfislaus skip sem einungis gætu veitt utan fiskveiðilögsögunnar. Lagt er til að útgerðum báta sem stunda nú krókaveiðar verði heimilt að velja á milli veiðileyfis með aflahlutdeild eða krókaleyfis með banndögum. Jafnframt verði banndögum fjölgað nokkuð frá því sem nú er. Í skýrslu tvíhöfða nefndarinnar var lagt til að allir smábátar yrðu teknir inn í aflamarkskerfið. Mikil andstaða kom í ljós gegn slíkum aðgerðum og í skilabréfi sínu til sjútvrh. bendir nefndin á þann möguleika að koma á banndagakerfi með hámarksafla á einstökum tímabilum þannig að umframafli á einu tímabili leiði til fækkunar róðradaga á hinu næsta. Ákvarðanir um að allir verði settir undir sama kerfi geta komið misjafnlega við útgerðir smábáta og því er lagt til í frv. að þeim verði heimilað að velja milli tveggja kosta. Bátum með krókaleyfi verði gefinn kostur á að velja milli þess að fá úthlutað aflahlutdeild og hlíta þeim reglum sem gilda um aflamarkskerfið eða halda áfram í kerfi sem byggist á krókaleyfum þar sem heildarafli er takmarkaður með banndögum. Með þessu móti gefst hverri útgerð færi á að velja þann kost sem best hentar útgerðarháttum hennar. Samkvæmt I. bráðabirgðaákvæði gefst einstökum útgerðarmönnum kostur á aflahlutdeild í einsökum tegundum sem er jöfn hlutdeild þeirra í heildarafla viðkomandi tegundar á tveimur síðustu fiskveiðiárum. Í því skyni að auðvelda valið skal útgerðum allra þessara báta sent yfirlit yfir afla þeirra af hverri kvótabundinni tegund á því tímabili og hvert úthlutað aflamark þeirra hefði orðið á yfirstandandi fiskveiðiári. Er þeim bátum sem kjósa að standa áfram utan aflamarkskerfisins einungis heimilt að veiða með línu og handfærum og eru veiðar þeirra takmarkaðar með banndögum líkt og í núgildandi krókakerfi. Föstum banndögum er þó fjölgað í 146 úr 82 samkvæmt gildandi lögum. Felst breytingin í því að banndögum um páska og verslunarmannahelgi fækkar úr 10 í 7 en við er bætt 7 banndögum í lok hvers mánaðar en veiðar verða áfram bannaðar í desember og janúar. Lagt er til að fari samanlagður afli þessara báta umfram tiltekinn hámarksafla á einhverju veiðitímabili skuli banndögum fjölgað á sama tímabili á næsta fiskveiðiári. Er árinu í þessu skyni skipt upp í fjögur veiðitímabil, frá 1. sept. til 30. nóv., 1. febr. til 30. apríl, 1. maí til 30. júní og 1. júlí til 31. ágúst. Miðast hámarksafli við afla þeirra báta er þennan kost velja á tveimur síðustu fiskveiðiárum og er honum skipt niður á tímabil í sömu hlutföllum og afli þessara báta skiptist á milli tímabilanna síðustu tvö fiskveiðiár. Lagt er til að sérreglum varðandi línuveiðar yfir vetrarmánuðina verði breytt þannig að þegar samanlagður afli af þorski og ýsu hefur náð 34 þús. lesta þá teljist viðbótaraflinn að fullu til aflamarks. Frv. miðar að því að koma í veg fyrir að aflamark þeirra skipa sem ekki stunda línuveiðar skerðist meir en orðið er vegna línuveiða. Gert er ráð fyrir að meginatriði núgildandi fyrirkomulags haldist að öðru leyti. Lagt er til að heimilt verði á hverju fiskveiðiári að verja 12 þús. þorskígildislestum af botnfiski til að jafna verulega skerðingu á aflaheimildum á milli fiskveiðiára. Núgildandi ákvæði fiskveiðistjórnunarlaganna um slíka jöfnun hefur ekki reynst fullnægjandi. Hefur reynslan ótvírætt sýnt að þörf er á slíkri jöfnun og er því lagt til að 12 þús. þorskígildislestir séu árlega teknar frá í þessu skyni. Er ráðherra ætlað að ákveða ráðstöfun aflaheimildanna með reglugerð og er það skilyrði til að heimildinni megi beita að aflaheimildir af einstökum tegundum dragist svo mikið saman að fyrirsjáanlegt sé að tekjur þeirra skipa sem háðust eru veiðum af viðkomandi tegund rýrni um meira en 10% milli fiskveiðiára. Lagt er til að flutningur aflaheimilda frá einu fiskveiðiári til þess næsta nemi aldrei meira en 10% af aflamarki í stað 20% samkvæmt gildandi lögum. Tilgangurinn með því að heimila tilflutning aflamarks milli ára er fyrst og fremst að skapa sveigjanleika í fiskveiði- og stjórnunarkerfinu þannig að einstakar útgerðir þurfi ekki að hafa af því áhyggjur þótt aflabrögð í lok fiskveiðiárs séu með öðrum hætti en gert var ráð fyrir. Slíkur sveigjanleiki átti með öðrum orðum að koma í veg fyrir að útgerðir þyrftu af þeim sökum að flytja frá sér eða til sín aflaheimildir í árslok í stórum stíl. Nauðsynlegt er að taka til athugunar hugmyndir um þrengingu á þessu ákvæði. Lagt er til að heimilt verði að framselja aflahlutdeild fiskiskips yfir á vinnslustöð enda sé fyrir hendi gilt vinnsluleyfi og viðkomandi aflahlutdeild sé í samræmi við vinnslu á viðkomandi stöðvar á næstliðnum þremur árum. Lagt er til að einungis sé heimilt að framselja til vinnslustöðvar aflahlutdeild í þeim tegundum sem viðkomandi stöð hefur unnið. Í þessu sambandi telst botnfiskur ein tegund. Samkvæmt þessu yrði, svo dæmi sé tekið, ekki heimilt að framselja aflahlutdeild í loðnu, síld, hörpuskel og rækju til fiskvinnslustöðvar sem einungis hefur unnið botnfisk á undanförnum árum. Á sama hátt yrði ekki heimilt að framselja botnfisksaflahlutdeild til fyrirtækja sem einungis hafa brætt loðnu. Í frv. eru tvö ákvæði er þrengja möguleika til framsals á aflamarki. Annars vegar er lagt til að flutningur aflamarks til skips takmarkist við það sem skipið ræður við að veiða og hins vegar er lagt til að sérstakt 10.000 kr. gjald sé lagt á vegna hverrar tilkynningar um aflamarksflutning frá skipi ef þær eru umfram 10 á hverju ári. Í ljósi þess að nú er áformað að leysa kvótakaupavanda sjómanna með öðrum hætti er eðlilegt að þessi ákvæði komi til sérstakrar endurskoðunar í sjútvn. og að nokkru leyti gildir það sama um áformaða takmörkun á geymslurétti milli ára. Samhliða því frv. sem hér liggur fyrir til umræðu urðu stjórnarflokkarnir ásáttir um að flytja sérstakt frv. um Þróunarsjóð sjávarútvegsins sem ætlað er að halda áfram úreldingu fiskiskipa og taka þátt í tímabundnum verkefnum til endurskipulagningar og úreldingar fiskvinnslufyrirtækja auk annarra verkefna eins og sóknar á fjarlæg mið. Ráð er fyrir því gert að aflaheimildum Hagræðingarsjóðs verði varanlega úhlutað án endurgjalds en sambærilegt gjald verður lagt á aflaheimildir sem renna í Þróunarsjóðinn í stað ríkissjóð og fari þannig beint í atvinnugreinina á nýjan leik. Sjávarútvegurinn hefur verið að takast á við mikil og erfið viðfangsefni í ljósi breyttra aðstæðna. Stjórnendur og starfsmenn hafa sýnt með árangri að þeir hafa náð lengra en aðrar atvinnugreinar í landinu, framleiðni fjármagns í sjávarútvegi hefur aukist meira en í öðrum atvinnugreinum og framleiðni vinnuafls mun meira en í öðrum atvinnugreinum. Án aflamarkskerfisins hefði þessi jákvæða þróun vart orðið í jafnríkum mæli og raun ber vitni. Sjávarútvegurinn verður að halda áfram þessu forustuhlutverki til þess að geta þjónað hlutverki sínu sem undirstaða verðmætasköpunar og velferðar í landinu. Mikilvægt er að atvinnugreinin búi á hverjum tíma við eðlileg samkeppnisskilyrði og að sköpuð verði festa og tiltrú varðandi þær leikreglur sem gilda um nýtingu fiskimiðanna. Niðurstaða þessa endurskoðunarstarfs sem fram hefur farið miðar að því að festa grundvallaratriði þeirrar skipunar sem gilt hefur í sessi og skapa á þann veg festu um leið og nauðsynlegar breytingar eru gerðar til aðlögunar að breyttum aðstæðum. Frú forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegur forseti. Hér er loks komið til umræðu frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem sett voru þann 15. maí 1990. Í þeim lögum var sett fram það skilyrði að sjútvrh. væri gert að skyldu að endurskoða þá löggjöf eða beita sér fyrir endurskoðun hennar fyrir árslok 1992. Þessi lagagrein kom inn að kröfu Alþingis vegna þess að hér var mikill vilji fyrir því að þessi mál væru tekin til endurskoðunar og ekkert nema sjálfsagt um það en síðan er liðið á annað ár síðan þetta frv. átti í reynd að vera komið fram á Alþingi samkvæmt þeim lögum sem þá voru sett. Látum það nú vera þótt að það sé staðreynd, aðalatriðið er að sjálfsögðu efnisinnihald þess og hvernig að málinu hefur verið staðið. Ég er sammála mörgu af því sem hæstv. sjútvrh. sagði, m.a. því að nauðsynlegt sé að byggja á þeim grunni sem settur hefur verið í sambandi við sjávarútvegsstefnuna og það hefur jafnframt verið skoðun míns flokks en á síðasta flokksþingi okkar var m.a. ályktað með þessum hætti: ,,Fiskveiðistefnan verður að byggjast á þeim grunni sem þegar hefur verið lagður.`` Þar var jafnframt ályktað í þessa veru: ,,Sú óvissa sem ríkir um fiskveiðistefnuna dregur úr hagræðingu og endurskipulagningu fyrirtækja.`` Hæstv. sjútvrh. kom oft inn á þetta í sinni ræðu, talaði um að það væri nauðsynlegt að skapa festu og tiltrú til framtíðar og ég er sammála því en því miður ríkir verulegt óvissuástand í þessum málum í dag og mikilvægt að skera á það sem allra fyrst vegna þess að sjávarútvegurinn er okkar mikilvægasti atvinnuvegur og þaðan fáum við megnið af okkar útflutningstekjum. Því hefur oft verið spáð að það ætti eftir að verða mikil breyting hér á. Þær spár hafa ekki ræst og má segja að því miður hafa aðrir atvinnuvegir ekki vaxið með þeim hætti sem við höfum óskað eftir og sjávarútvegurinn því tekið við ótrúlega mikilli aukningu í verðmætasköpun í landinu. Það er enginn vafi um það að hluti af þeim árangri sem hefur náðst þrátt fyrir allt er upptaka aflamarkskerfisins sem hefur reynst að flestu leyti hagkvæm og skapað mun meiri verðmæti en annars hefði orðið. Ég tek jafnframt undir það sem kom fram hjá hæstv. sjútvrh. að sóknarmarkið hefur reynst illa og jafnframt það kerfi sem var að því er varðar smábáta. Þetta kerfi leiddi til allt of mikillar fjárfestingar, ónauðsynlegrar fjárfestingar sem hefði verið hægt að koma í veg fyrir ef það hefði verið samstaða um hreint aflamarkskerfi. Þetta varð því miður ekki raunin fyrr en lög voru sett 1990 þar sem sóknarmarkið var að mestu leyti afnumið þótt nokkrar undantekningar væru þar á. Þótt ég geti tekið undir margt sem er í þessu frv. þá vil ég aðeins koma að því hvernig staðið hefur verið að málinu. Það má segja að núgildandi löggjöf hafi verið sett á ábyrgð allra flokka sem setið hafa í ríkisstjórn á undanförnum 10 árum á Alþingi, þ.e. Alþfl., Alþb., Framsfl. og Sjálfstfl. Þannig að þrátt fyrir allt hafa þessir flokkar komið að málum og bera með einum eða öðrum hætti ábyrgð á því kerfi sem ríkir í dag. Því er það oft dálítið undarlegt að hlusta á umræðuna um þessi mál, sérstaklega af hálfu stjórnmálamanna vegna þess að oft er eins og margir þeir þingmenn sem ræða hvað mest um þessi mál hafi aldrei að þeim komið og gagnrýna núverandi kerfi mjög ótæpilega. Þótt ég geti tekið undir sumt af því þá get ég ekki tekið undir það að ekki skuli byggt á þeim grunni sem þegar hefur verið lagður. Núv. ríkisstjórn tók þá afstöðu að reyna að ná samkomulagi um þetta mál milli þeirra flokka sem standa að núv. ríkisstjórn. Það get ég út af fyrir sig skilið en ég taldi það mjög óskynsamlegt að aðrir flokkar á Alþingi kæmu ekki að málinu og ég taldi það jafnframt óskynsamlegt að hagsmunaaðilar kæmu ekki að því í ríkari mæli en raun ber vitni. Menn hljóta því að spyrja hvar liggi fyrir afstaða hagsmunaaðila. Hvar er sú samstaða sem þó hafði ríkt um það kerfi sem nú er, t.d. meðal sjómanna? Það verður því miður að segjast eins og er að það eru litlar undirtektir í forustuliði sjómanna um þá stefnu sem nú ríkir. Það hefur eitt og annað farið úr böndum eins og oft vill verða og orðið til þess að þeir hafa að sumu leyti horfið frá þeim stuðningi sem hafði verið við málið. En við hljótum að spyrja sem störfum í stjórnarandstöðu á Alþingi hvort það eigi að taka þetta frv. mjög alvarlega. Stjórnarflokkarnir hafa verið að reyna að ná saman um þetta mál alveg síðan að tvíhöfða nefndin skilaði af sér og höfðu þá í því starfi reynt að ná saman eftir því sem við best vissum. Þegar þingi var að ljúka sl. vor þá var reynt að flytja þetta frv. en það var ekki samstaða þá um það í stjórnarflokkunum og frv. var ekki flutt. Síðan verða breytingar á ríkisstjórn og það er ekki fyrr en nú skömmu fyrir jól að næst um það samstaða að flytja þessi frumvörp á Alþingi. Við skildum það svo að stjórnarflokkarnir væru báðir bundnir af þessu máli og ætluðu að styðja það í þeim búningi sem það nú er í og var ekki að skilja að stjórnarandstaðan gæti fremur en áður haft þar mikil áhrif á. Nokkru síðar heldur Alþfl. flokksráðsfund og í leiðara þar sem þessum flokksráðsfundi eru gerð skil þann 2. febr. 1994 kemur fram túlkun á þeirri stefnu sem Alþfl. hefur þá mótað á þessum fundi. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Ályktun flokksstjórnar Alþýðuflokksins um stjórnun fiskveiða er skýr og ótvíræð: Alþýðuflokkurinn hafnar þeirri spillingu og óréttlæti sem núverandi kvótakerfi býður upp á. Alþýðuflokkurinn mun berjast af öllu afli gegn því að fáir sægreifar fái að ausa endurgjaldslaust úr helstu auðlind þjóðarinnar, fiskimiðunum, og ráðskast með sameiginlega eign þjóðarinnar eins og séreign. Alþýðuflokkurinn telur nauðsynlegt að hlúð sé að vistvænum veiðum og Íslendingar séu öðrum þjóðum fordæmi í þeim efnum. Alþýðuflokkurinn er einnig þeirrar skoðunar að núverandi fyrirkomulag fiskveiða sé úrelt og tilheyri annarri þjóðfélagsgerð og öðrum tíma en við lifum á.`` --- Svo segir í lokin: ,,Alþýðuflokkurinn hefur með ályktun sinni áréttað stefnu sína í þessum málaflokki og sagt óréttlæti, spillingu og stöðnun í stjórnun fiskveiða stríð á hendur.`` Ég spyr nú í fullri alvöru þegar hér standa tveir stjórnarflokkar að frumvarpi sem þessu og nokkrum dögum síðar kemur annar stjórnarflokkurinn saman til þess að skýra stefnu sína í þessum málum sem gengur í allt aðra átt en þetta frv., er þá hægt að taka þetta alvarlega? Er hægt að reikna með því að flokkur sem þannig ályktar ætli sér að standa að málinu hér á Alþingi? Það hefur að vísu komið fram hjá hæstv. viðskrh. sem hefur lýst því yfir áður, meira að segja skriflega, að hann muni enga ríkisstjórn styðja sem byggi á kvótakerfi, að flokkurinn ætli þrátt fyrir þessa ályktun að standa að þessu. Þá hlýtur það að vekja mikið vantraust meðal stjórnarandstöðunnar að hér sé á ferðinni frv. sem eigi að taka mjög alvarlega. Það er afar mikilvægt að öllum vafa sé eytt í þessu sambandi áður en málið fer til sjútvn. því við sem þar störfum viljum að sjálfsögðu vita hvort standi til að leita sátta í þessum málum og hvort sem við erum á vegum stjórnarliðsins eða stjórnarandstöðu getum haft einhver áhrif á niðurstöðu málsins. Ef þetta er orðin niðurstaða á milli stjórnarflokkanna þá er verið að segja okkur í stjórnarandstöðunni að það sé nokkuð sama hvað við segjum í málinu, það standi ekki til að taka tillit til þess. Ef það er hins vegar hugmyndin að opna málið þá hljótum við að spyrja: Er hugmyndin að opna það með einhverjum þeim hætti sem Alþfl. hefur verið að álykta um? Ef hugmyndin er að gera það þá er ekki mikill samkomulagsflötur í málinu, a.m.k. við þann flokk sem ég starfa innan, því þessar ályktanir eru náttúrlega ekkert annað en hreinræktaður farsi sem e.t.v. á heldur ekki að taka alvarlega. Það er kannski ekkert sem á að taka alvarlega í þessum efnum. Það er mjög merkilegt hvernig fulltrúi Alþfl. í tvíhöfða nefndinni bregst við því hann segir m.a., með leyfi forseta: ,,Umræður um sjávarútveg hafa ekki tekið mið af þessu [þ.e. hagkvæmni] og sú makalausa ályktun sem samþykkt var á flokksstjórnarfundi flokksins í dag gefur ekki miklar vonir um að Alþfl. gefi tón sem nýtist sem veganesti inn í framtíðina. Svo bregðast krosstré sem önnur tré. Hvers má þá vænta af öðrum flokkum fyrst Alþfl. bregst svona?`` Þetta er nú dómur Péturs Bjarnasonar sem var trúnaðarmaður flokksins í tvíhöfða nefndinni að hann telur að þessi makalausa ályktun sé nánast endemis þvæla svo menn þýði þetta nú yfir á alveg skiljanlegt mál. Hér er því allmikil óvissa og ætla ég ekki að hafa mikið fleiri orð um það og vil þá snúa mér að efnisatriðum þessa frv. sem eru í sjálfu sér ekkert afskaplega mörg, þ.e. ef menn geta byggt á þeim grunni sem þegar hefur verið lagður og reynt að sníða verstu agnúana af þeirri löggjöf sem nú gildir og hæstv. sjútvrh. hefur sagt að það sé það sem reynt sé að gera þá eru efnisatriðin ekkert mjög mörg. Þau eru listuð skilmerkilega upp á bls. 5 í þessu frv. og vil ég þá ræða nokkuð um þau. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að reglum um endurnýjun fiskiskipa verði breytt. Það er sem sagt gerð tillaga um það að heimilt verði að hafa fiskiskip sem veiðileyfi hefur verið flutt af á innlendri skipaskrá. Og það verði jafnframt heimilt að veita tveim eða fleiri skipum veiðileyfi í stað eins sem hverfur úr flotanum. Nú er í sjálfu sér að mínu mati ekkert því til fyrirstöðu að veita tveimur eða fleiri skipum veiðileyfi í stað eins sem hverfur úr flotanum ef það er ekki til þess að auka afkastagetuna og ég tel það alveg koma til greina. Ég tel það hins vegar vera mikið vafamál hvort rétt sé að fiskiskip sem veiðileyfi hafa verið flutt af eða veiðiheimildir teknar að mestu leyti af séu áfram í flotanum. Eitt af því sem stuðlað hefur að mjög miklum tilfærslum á aflaheimildum er sú staðreynd að það er allmikið af skipum í flotanum með sáralitlar veiðiheimildir. Þessi skip byggja fyrst og fremst á því að geta flutt til sín afla og því hlýtur sú spurning að vakna hvort ekki sé rétt að setja einhver lágmarksskilyrði um aflaheimild skipa sem geta verið á skipaskrá. Auðvitað hefur þetta eins og annað kosti og galla en ef hugmyndin er að draga úr framsali og minnka þær tilfærslur sem hafa verið innan flotans og mikið hefur verið gagnrýnt þá er alveg ljóst að þetta að skip geti verið í útgerð með sáralitlum aflaheimildum eykur tilfærslurnar en dregur ekki úr þeim. Hér er lagt til að útgerðum báta sem stunda krókaveiðar verði heimilt að velja á milli veiðileyfis með aflahlutdeild eða krókaleyfis með banndögum. Jafnframt verði banndögum fjölgað nokkuð frá því sem nú er. Afstaða okkar framsóknarmanna á síðasta flokksþingi til þessa máls kemur fram í stuttu máli, með leyfi forseta: ,,Minnstu bátarnir veiði áfram samkvæmt endurbættu banndagakerfi með heildaraflahámarki.`` Við erum ekki þeirrar skoðunar að það sé rétt að smábátaflotinn fái einn ganginn enn útdeilt til sín kvóta, það sé mikil hætta á því að það muni enn á ný upphefjast veruleg sala á þessum heimildum og þar af leiðandi sé réttast að þessi floti veiði úr einum potti með banndagakerfi þótt ég geri mér alveg grein fyrir því að auðvitað hefur þessi framkvæmd sína galla eins og allar aðrar. En það er hægt að sýna fram á mjög slæm dæmi í þessu sambandi þar sem aðilar hafa selt sínar veiðiheimildir og farið síðan yfir á krókaleyfi og hafa nú áunnið sér réttindi einn ganginn enn á sama tíma og aðrir sem völdu kvóta á sínum tíma þurfa að sætta sig við gífurlega skerðingu. Það eru dæmi þess að aðilar sem höfðu t.d. 80 tonna kvóta séu komnir niður í 24 tonn. Aðrir sem voru með jafnvel minna, seldu sín réttindi, fóru yfir á krókaleyfisbáta og ættu nú að eignast allmiklu meiri réttindi en þeir sem völdu kvótann á sínum tíma. Þessi forsaga er því miður þannig að það er ekki ástæða til að mínu mati að úthluta kvótum einu sinni enn til smábátanna heldur verði þeim stjórnað með banndagakerfi en reynt að halda afla þeirra innan einhverra tiltekinna marka. Þetta er að sjálfsögðu erfitt mál viðfangs því að auðvitað er það rétt að smábátarnir skipta mjög miklu máli í sambandi við byggðina í landinu. Það verður að taka tillit til þeirrar staðreyndar en þó má ekki raska algerlega jafnvæginu milli þeirra annars vegar og hinna sem völdu kvóta á sínum tíma. Ef þessu jafnvægi er algerlega raskað þá er ekki lengur friður um skiptinguna. Hér er lagt til að banndagar verði allt að 7 í hverjum mánuði fyrir utan aðra banndaga. Ég vil í því sambandi taka fram að þetta getur komið fremur illa við, sérstaklega þegar horft er til þess að það eru líka banndagar um verslunarmannahelgi og páska og í sumum tilvikum getur þetta hitt illa á, t.d. að því er varðar straum og veður. Í mínum huga var helgarbannið sem ríkti hér eitt sinn og var gagnrýnt af mjög mörgum á margan hátt betri útfærsla og ég er þeirrar skoðunar að margir gætu verið sáttari við slíkt bann, þ.e. um helgarnar þannig að áhættan dreifðist meira í þessu sambandi. Eins og allir vita þá er hér um mikið deilumál að ræða sem engin ein lausn er til á en ég tel rétt að ræða betur þessa banndagaútfærslu. Hér er lagt til að flutningur aflaheimilda frá einu fiskveiðiári til þess næsta nemi aldrei meiru en 10% af aflamarki í stað 20% samkvæmt gildandi lögum. Nú má það vel vera eins og fram kemur í greinargerð með frv. að 10% sé nægilegt miðað við þá reynslu sem verið hefur en það hefur hins vegar komið fram að ein ástæðan fyrir því hversu mikið er flutt af aflaheimildum milli skipa er að í mörgum tilvikum eru aðilar að reyna að geyma sinn rétt milli ára og fá að gera það hjá öðrum aðilum. Ef til stendur að draga úr flutningi aflaheimilda milli skipa fremur en hitt þá tel ég ekki rétt að takmarka geymsluna með þessum hætti. Það kemur hér fram að þetta verður til þess að erfitt sé að áætla veiði fyrir hvert ár fyrir sig og það er vissulega nokkuð til í því. Hins vegar vil ég benda á að nú gengur betur að veiða þorskinn sem betur fer og því líklegra að minna verði um það að aflamark verði geymt eftir þetta fiskveiðiár eins og var nokkuð um eftir síðasta fiskveiðiár. Hér er síðan lagt til að því verði viðhaldið að hægt verði að tvöfalda línuaflann. Það er í samræmi við okkar skoðanir í Framsfl. en hér er hins vegar gert ráð fyrir því að það verði haft á því ákveðið þak sem er skiljanlegt því að auðvitað verður hér ekki um endalausa þróun að ræða, þessi afli er tekinn frá öðrum og því eðlilegt að þarna séu sett mörk. Hvort mörkin eiga að vera með þessum hætti eða öðrum er umdeilanlegt. Ég bendi á það að auðvitað mætti hugsa sér að það væri tvöföldun fyrst í stað en síðan væri það ekki tvöföldun heldur eitthvað minna til þess að draga úr þessum réttindum. Síðan kemur eitt mjög stórt atriði sem hér er lagt til. Þ.e. það verði heimilt að framselja aflahlutdeild fiskiskips yfir á vinnslustöð enda sé fyrir hendi gilt vinnsluleyfi og viðkomandi aflahlutdeild sé í samræmi við vinnslu viðkomandi stöðvar á næstliðnum þremur árum. Nú er það svo, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, það má nefna sem dæmi að það eru margir að frysta loðnu um þessar mundir og fleiri að frysta loðnu en nokkru sinni fyrr og þykir mér ekki ólíklegt að þeim hafi fjölgað um helming þó ég hafi engar nákvæmar tölur þar um. Samkvæmt þessu ákvæði væri heimilt að flytja loðnuréttindi yfir á vinnslustöð sem hefur verið að vinna loðnu sl. þrjú ár en ekki aðrar. Þarna eins og alltaf áður koma upp álitamál en stærsta álitamálið er að sjálfsögðu hvort eigi að heimila að framselja aflaréttindi yfir á fiskvinnslustöðvar. Ég vil ekki fara dult með þá skoðun mína að ég hef dregið það mjög í efa og það er alveg ljóst að ef á að ganga til baka að því er varðar framsalið eins og kröfur sjómanna standa til þá liggur það fyrir að þessi breyting á lögunum gengur í þveröfuga átt, þ.e. þetta mun verða til þess að auka framsal og t.d. þá þróun sem hefur orðið varðandi veiðar með tonn á móti tonni en ekki draga úr þróuninni. Ég held því að það liggi alveg ljóst fyrir að með því að fara út á þessa braut þá mun það auka andstöðu sjómanna og jafnframt útvegsmanna en ég geri mér grein fyrir því að margir þeir sem standa að fiskvinnslu eru fylgjandi ákvæði sem þessu. Þarna er enn komið upp eins og ávallt kemur upp í sambandi við þetta mál þeir ríku hagsmunir sem hér eru í húfi. Auðvitað verða þjóðhagsleg markmið ávallt að ráða ferðinni en samt verður að taka tillit til þess að það verður að nást um þessi mál ásættanlegur friður þannig að hægt sé að treysta því með nokkurri vissu að leikreglurnar gildi til frambúðar. Þetta eru þau helstu atriði sem eru í frv. og hef ég þá ekki komið að þróunarsjóðsmálinu sem mér skilst að verði til umræðu síðar en ég vil aðeins segja í sambandi við það að það er mjög mikilvægt að því er varðar fiskveiðistjórnunina að úreldingarkerfið sé sterkt og það sé hægt að byggja upp hvata til að fækka skipum og sameina aflaheimildir. Ég vil láta þá skoðun koma fram að ég tel nauðsynlegt að Úreldingarsjóður eigi að geta keypt skip og eytt þeim en það eigi ekki eingöngu að vera í höndum útgerðarmanna sjálfra. Þannig var gengið frá þeim málum í þeim hagræðingarsjóði sem áður gilti og núverandi stjórnarflokkar ákváðu að breyta. Það var tvennt mikilvægt sem þá var niður fellt og má segja að sé það eina sem gerst hefur í þessum málum í tíð núverandi ríkisstjórnar að því er varðar breytingar á löggjöf. Það er í fyrsta lagi að ekki er lengur fyrir hendi heimild Úreldingarsjóðs til þess að kaupa upp fiskiskip og taka til sín aflaheimildirnar og láta þær aflaheimildir standa undir þeim skuldum sem þar var til stofnað og það er líka búið að taka í burtu þá heimild sem var fyrir hendi til þess að koma til aðstoðar í litlum byggðarlögum sem verða sérstaklega illa úti í sambandi við tilfærslur aflaheimilda. Á þeim tíma var talið mikilvægt að slíkt öryggiskerfi væri fyrir hendi, ekki síst til þess að reyna að skapa sem mesta sátt í þessu máli því að það lá alveg fyrr að það gat svo farið að lítil byggðarlög sem hafa kannski lítið annað en trilluútgerð gætu misst megnið af sínum veiðiheimildum og þá þyrfti að grípa til einhverra neyðarráðstafana. Ég er ekki talsmaður þess að það eigi að vera hægt að færa einhverjar miklar heimildir með þessum hætti til ákveðinna byggðarlaga. En ég held að það sé alveg ljóst að þegar minnstu byggðarlögin sem hvað mest eru háð sjávarafanginu verða þannig úti þá verður að vera möguleiki til þess að grípa þar inn í. Þessar heimildir hafði Hagræðingarsjóður sem voru vissulega umdeildar og ég tel eftirsjá í sambandi við þau ákvæði en þær breytingar voru gerðar í andstöðu við stjórnarandstöðuna á sínum tíma og ríkisstjórnin og talsmenn hennar gerðu mikið úr því að þar væri um algerlega aðskilið mál frá sjávarútvegsstefnunni að ræða, aðskilið frá stjórnun fiskveiða. Nú vill hins vegar svo merkilega til að þessi frumvörp eru flutt samhliða, þ.e. frv. til laga um stjórn fiskveiða og frv. til laga um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og þar með er lögð áhersla á að það eigi að skoða þessi mál sem eina heild. Það vekur nokkra athygli að þessi nýi sjóður fær miklar heimildir. Fær heimildir til þess að taka lán að jafnvirði 4.000 millj. á þremur árum. Það hefði einhvern tíma verið kallað sjóðasukk fyrir eins og tveimur árum þegar var verið að lýsa því hvernig fráfarandi ríkisstjórn skildi við en nú heitir það eitthvað annað. Og það heitir sjálfsagt eitthvað annað þegar þarf að grípa til sérstakra ráðstafana til að hjálpa byggðarlögum á Vestfjörðum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að slík staða getur ávallt komið upp að það þurfi að rétta þeim sérstaka hjálparhönd í okkar samfélagi sem verst verða úti og við verðum að gera ráð fyrir því að það geti gerst. Hins vegar hafa menn almennt verið með þær kenningar að slíkt ætti ekki að þekkjast, þ.e. stuðningsmenn núv. ríkisstjórnar, en ég sé að þar hefur vissulega orðið nokkur stefnubreyting sem ég ætla ekki að fara nánar inn á hér. Ég vil samt við þessa umræðu taka það fram að það er margt í sambandi við þennan Þróunarsjóð sem ég get ekki sætt mig við og ég hef ávallt haft verulegar efasemdir um að hægt verði að koma á reglum sem hægt er að styðjast við við kaup á fasteignum í sambandi við fiskvinnsluna. Þetta er vissulega göfugt markmið og góð hugsun sem þar liggur að baki, en framkvæmdaerfiðleikarnir eru mjög miklir. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta mikið fleiri orð en vildi fyrst og fremst spyrja hæstv. sjútvrh. um það hvaða samningar gilda um þetta mál milli stjórnarflokkanna. Hann hefur látið að því liggja að þetta væri allt saman bundið og allt væri naglfast. Þannig er það víst líka í landbúnaðarmálunum. Þar er líka allt naglfast en mér skilst að það standi nú eitthvað í mönnum og það sé verið að draga einn og einn nagla út a.m.k. til hálfs og það er vissulega sú hugsun sem býr hjá okkur sem erum í stjórnarandstöðu að þannig sé það líka að því er varðar þetta mál, þetta stóra mál sem er trúlega eitt erfiðasta pólitíska úrlausnarefnið sem er við að glíma í íslenskum stjórnmálum. Það er mjög vandasamt og það er náttúrlega grundvallaratriði í stjórnarsamstarfi í sambandi við pólitískt úrlausnarefni eins og þetta að samningar haldi og það er búið að vera að gera nýja samninga í þessu núna á hverju ári. Ef þeir gilda ekki lengur, þessir sem voru gerðir fyrir jólin, þá er ekki eðlilegt að við tökum þetta lengur alvarlega hér í stjórnarandstöðu. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir hæstv. ríkisstjórn hvort hún ætti ekki að fara að viðurkenna uppgjöf sína í þessu máli og gera það hreinlega með heiðarlegum hætti. Og það sé þá alveg ljóst hvað Alþfl. er að fara því að ef þetta eru hugmyndir Alþfl. sem birtast í Alþýðublaðinu og ég hef enga ástæðu til þess að efast um þá er náttúrlega alveg ljóst að þar innan búðar ríkir einhver örvænting í málinu. Hins vegar kemur þessi stefnumörkun að sumu leyti ekki á óvart því að talsmenn Alþfl., t.d. í síðustu kosningum, töluðu með þessum hætti þó að það hafi í sjálfu sér ekki verið neitt skiljanlegra þá en það er nú. En e.t.v. veit hæstv. sjútvrh. meira um þetta og væri mjög fróðlegt að fá hans skoðanir svona einhvern tíma við þessa umræðu hvort sem það verður í dag eða á morgun því að ég býst við því að þessi umræða verði löng.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl., varaformaður Framsfl., er fullkomlega meðvitaður um að málamiðlanir í ríkisstjórn í viðkvæmum málum eru sjaldnast stefna eins flokks í stjórninni. Árétting stefnu á flokksþingum og í flokksstjórn er mikilvæg, óháð samkomulagi sem fyrir liggur á yfirstandandi stjórnartímabili. Það þekkja allir sem verið hafa stjórnarliðar. Ég ætla ekki að leggja mat á skrifin Alþýðublaðsins sem þingmaðurinn vísaði til en vil árétta meginatriðin sem Alþfl. setti fram í ályktun flokksstjórnarfundarins sem þingmaðurinn var að vísa til: ,,Flokksstjórn Alþfl. lýsir því yfir að stefna beri að gerbreytingu á fiskveiðistjórnuninni. Sem fyrsta skref telur flokksstjórnin eðlilegt að kannað verði sérstaklega hvort gefa eigi veiðar frjálsar í þá stofna þar sem ekki hefur tekist að ná tilætluðum afla.`` Og flokksstjórnin ítrekar þá afstöðu Alþfl. sem raunar kemur fram í stefnuskrá hans að veiðigjaldi verði komið á og það virkt tæki í stjórn sóknar í fiskstofna og flokksstjórnin hafnar því að setja svokallaða krókaleyfisbáta á aflamark. Annað sem sett er fram í ályktun eru sjónarmið varðandi þá fiskveiðistjórnun sem við búum við og verður eflaust farið nánar í hana í umræðunni hér en ég hef ekki tíma til annars en árétta þessi atriði sem eru sú stefna sem Alþfl. var að árétta á sínum flokksstjórnarfundi.

Virðulegur forseti. Ég veit það vel að málamiðlanir tíðkast í íslenskum stjórnmálum og ég geri mér grein fyrir því að svo mun áfram verða. Hins vegar er það afar óvenjulegt og ég man aldrei eftir því að niðurstaðan hafi verið eins og stendur í þessum leiðara. Það er verið að túlka stefnuna og þar sem stendur: ,,Alþfl. hefur með ályktun sinni áréttað stefnu sína í þessum málaflokki og sagt óréttlæti, spillingu og stöðnun í stjórnun fiskveiða stríð á hendur.`` Ég skil það svo að menn hafi ákveðið að fara í stríð við núverandi stefnu, núverandi frv. og núverandi lög. Ég man aldrei eftir því að nokkur stuðningsflokkur ríkisstjórnar taki svona sterkt til orða. Þingmaðurinn sagði að það væri einkum eitt atriði sem væri stefnumarkandi í þessu sem væri að gefa veiðar frjálsar í þeim stofnum sem ekki hefur tekist að veiða úthlutaðan kvóta. Þá skil ég það svo að Alþfl. eigi við það að nú eigi að gefa loðnuveiðarnar frjálsar. Það tókst ekki að ná loðnukvótanum í fyrra og samkvæmt þessu ætti að gefa loðnuveiðarnar frjálsar. Eitt af því fyrsta sem var gert í þessum kvótamálum var að þáv. sjútvrh. Kjartan Jóhannsson beitti sér mjög sterkt fyrir því að koma á kvóta í loðnuveiðunum. En ef ég skil þessa ályktun eins og hún er skrifuð, þá er það orðið eitt aðalmálið að gefa loðnuveiðarnar frjálsar.

Virðulegi forseti. Mér finnst það mjög mikilvægt að þegar fjallað er um afstöðu flokka í svo mikilvægu máli sé það einmitt ályktunin sem slík sem er til umræðu en ekki skrif blaðsins jafnvel þó gott sé en lítið. Ég legg mikla áherslu á það að þingmaðurinn sem hefur bæði mjög mikinn áhuga og vit á þessum málum skoði ályktun Alþfl. í þessum málum. Eins og ég sagði áðan er það flokksstjórnin sem lýsir því yfir að stefna beri að gerbreytingu á fiskveiðistjórnuninni og sem fyrsta skref verði sérstaklega kannað að gefa frjálsar veiðar í þessa stofna. Ég mun að sjálfsögðu afhenda þingmönnum ljósrit af þessari ályktun vegna þess að það er hún sem við eigum að ræða en ekki skoðanir sem birast í skrifum blaðanna.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög merkilegt því ég veit ekki betur en blaðið sé gefið út af Alþfl. og hér er ekkert verið að tala um skoðanir ritstjórans. Hér er bara sagt: Skoðanir Alþfl., alveg massíft.

Er ekkert málfrelsi á Tímanum? Hvernig er það?

Það er málfrelsi, en við erum ekki vanir því í Framsfl. að tala fyrir hönd flokksins nema við höfum flokkssamþykktir að baki okkur. Við höfum alveg fulla heimild til þess, hv. þm., að segja það sem okkur sýnist á slíkum fundum. En þegar við ályktum og tölum fyrir hönd flokksins, þá segjum við ekki í annarri hverri línu: Alþfl. telur . . . Alþfl. hefur gert . . . o.s.frv. Það er það sem stendur hér. Ég tek þetta alvarlega. Ég er búinn að fá upplýsingar um að það á ekki að taka þetta alvarlega. Það var einungis verið að álykta um að það ætti að skoða hvort hægt væri að gefa veiðar frjálsar í ákveðnum tegundum. Það er kannski ekki mjög erfitt fyrir aðila að uppfylla að það verði skoðað. En samkvæmt þessum upplýsingum er þetta allt öðruvísi. A.m.k. hefur Pétur Bjarnason  Ég ætla ekki að deila við þá alþýðuflokksmenn frekar um þetta. Ég er búinn að fá það upplýst hér að við eigum ekki að taka þessa ályktjun mjög alvarlega og þar með skil ég það að flokkarnir standi þá alveg að þessu máli og það sé búið að naglfesta þetta allt saman. Þá þarf ekki meira að spyrja um þetta. Þá þarf ekki að halda langan nefndarfund um málið.

Virðulegi forseti. Í yfirgripsmikilli ræðu sinni flutti hv. 1. þm. Austurl. yfirlýsingu sem ég hygg að teljist til nokkurra tímamóta og varðar framtíðarskipan mála hjá smábátunum. Þannig er mál með vexti eins og menn vita að í núgildandi lögum er kveðið mjög skýrt á um það hvernig eigi að fara með þá smábáta sem núna eru á svokölluðu krókaleyfi. Þar er gert ráð fyrir því að ef aflahlutdeild þeirra hafi vaxið um 25% að meðaltali á þeim þremur árum sem í hönd fóru eftir að lögin tóku gildi, þá skuli þeim ákvarðaður kvóti frá og með næsta fiskveiðiári. Í yfirlýsingu hv. 1. þm. Austurl. kom fram að hann hefur nú skipt um skoðun. Hann er ekki lengur þeirrar skoðunar sem hann var á þeim tíma þegar hann var hæstv. sjútvrh. og bar ekki hvað síst ábyrgð á þeirri lagasetningu sem nú gildir varðandi m.a. smábátana. Í yfirlýsingu hv. þm. áðan kom það fram að hann er þeirrar skoðunar að smábátarnir, sem nú eru á krókaleyfi, eigi að fá að halda áfram þeim kosti eins og raunar er gert ráð fyrir með ákveðnum hætti í því frv. sem við erum hér að ræða um. Hins vegar fannst mér skorta á varðandi yfirlýsingu hv. þm. með hvaða hætti hann teldi að ætti að fara með vanda þeirra báta, sem hann vissulega rakti í máli sínu áðan, sem á sínum tíma völdu kvóta og hafa orðið að taka á sig sennilega hlutfallslega mestu skerðinguna af öllum bátastærðum í landinu, þ.e. þeir litlu bátar undir 6 tonnum sem völdu kvóta og hafa mjög litlar aflaheimildir í öðrum tegundum. Þess vegna tel ég nauðsynlegt vegna málsins, vegna þess að hér er um að ræða svo mikilsverða yfirlýsingu, að hv. þm. skýri þetta öllu betur.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort skiptir mestu máli, hv. þm., að spyrja mig út úr um þetta mál. Það er rétt að ég er þeirrar skoðunar að það sé rétt að smábátarnir séu í heildaraflamarki og ég hef reyndar ávallt verið þeirrar skoðunar. Það sem stendur í núgildandi lögum er ekki allt komið frá hvorki mér né öðrum. Þetta eru margvíslegar málamiðalnir sem hafa átt sér stað í gegnum tíðina. Ég hélt því fram að þetta mundi springa. Ég man hins vegar vel að margir forustumanna smábátamanna töldu að það mundi ekki gerast. Þarna væri engin hætta á ferðum. Þeir eru að vísu annarrar skoðunar í dag en ég man vel eftir þeim samtölum og taldi að þeir hefðu óþarflega litlar áhyggjur af því. Hins vegar verða smábátarnir að sjálfsögðu að sætta sig við banndaga. En ég hef enga patentlausn á vanda þeirra báta sem hv. 3. þm. Vestf. nefndi hér réttilega sem er mjög mikill og hefur allt of lítið verið ræddur. Það er hins vegar mjög erfitt að koma sérstökum uppbótum til þeirra. En ég tel að það komi fyllilega til greina að þeir sem hafa orðið fyrir langmesta aflabrestinum fái meiri uppbætur. Það er hins vegar mjög erfitt að finna leið til þess. En ég er sammála því að það þarf að fara betur ofan í það mál og ég er oft undrandi á því hvað það hefur verið lítið rætt, t.d. af forustumönnum smábátaeigenda í landinu. Það er eins og ekkert annað sé til en krókabátarnir oft og tíðum í þeirri umræðu. En aflamarksbátarnir sem eru í þessum flokki eiga við mjög mikinn vanda að etja.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Austurl. að hagsmunir minni báta sem völdu kvóta á sínum tíma hafi allt of lítið verið ræddir, bæði á þeirra eigin vettvangi og eins í þingsölum. Það er mjög athyglisvert sem fram kom í máli hv. þm. að sú hugmynd að úthluta bátum undir 6 tonnum kvóta ef þeir veiddu tiltekið hlutfall umfram sinn úthlutaða afla sé ekki komin frá hv. þm. heldur væntanlega frá þeim samstarfsflokkum sem hv. þm. vann með á sínum tíma þegar hann var í ríkisstjórn. Og þá hlýtur maður mjög að velta því fyrir sér, ekki síst í ljósi þeirrar gagnrýni sem hugmyndin um að úthluta smábátum kvóta hefur fengið alveg sérstaklega frá ýmsum talsmönnum Alþb. og ýmsum talsmönnum Alþfl., hvort hv. þm. Halldór Ásgrímsson hafi á sínum tíma orðið að gera sérstaka málamiðlun við Alþfl. eða Alþb. um að setja þessa báta á kvóta, hvort það hafi á sínum tíma verið krafa frá Alþb. eða Alþfl. eða einhverjum öðrum að setja þessa báta á kvóta. Þá fer maður að velta ýmsu fyrir sér og þá fer að verða mjög fróðlegt og athyglisvert og mjög sérkennilegt að hlýða síðan á málflutning einstakra talsmanna tiltekinna stjórnmálaflokka ef það hefur verið þannig að hv. þm. Halldór Ásgrímsson hefur verið nauðbeygður að setja þessa báta undir þetta ákvæði sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðaákvæðinu í lögum um fiskveiðistjórnun. Þá er það kannski svo að hér hefur rangur maður verið hafður fyrir rangri sök, það hafi alls ekki verið hv. 1. þm. Austurl. sem hafi verið upphafsmaður að þessu, heldur hafi þetta verið sérstök úrslitakrafa frá Alþb., sérstaklega kannski formanni þess sem virðist vera farið að líða mjög illa undir þessari ræðu.

Virðulegur forseti. Ég vil á engan hátt bera af mér sakir í þessu máli ef málið fjallar um það. Og ég get á engan hátt glatt hv. þm. með því að um hafi verið að ræða kröfur frá Alþfl. eða Alþb., svo var alls ekki. Hitt er svo annað mál að fleiri hafa komið að þessu stóra máli eins og hagsmunaaðilar. Það er alveg ljóst að það hafa verið um það deilur milli annars vegar þeirra sem eru aðilar að LÍÚ og hins vegar þeirra sem eru aðilar að Landssambandi smábátaeigenda hvernig farið skuli með hluti í sambandi við þetta mál og auðvitað þurfti oft að reyna að finna einhverja ásættanlega lausn á milli þessara aðila. Það kemur engum á óvart sem hér er að smábátarnir voru á þessum árum mjög að auka sína hlutdeild. Hins vegar varð þróunin sú að mjög margir fóru út í það að selja sína aflahlutdeild og miklu fleiri en gert hafði verið ráð fyrir. Það varð m.a. til þess að sá pottur sem eftir var var tiltölulega lítill. Og það sem ég óttast er að ef farin verður sú leið sem er í frv., þá muni enn á ný margir selja sína aflahlutdeild og potturinn sem eftir verður verði mjög lítill og kostur þeirra krókaleyfismanna sem eftir standa mjög rýr. Þess vegna er ég andvígur því að það verði farið að setja kvóta enn á ný á smábáta. Ég tel að það hafi að mörgu leyti ekki fengist af því nægilega góð reynsla og ég tel rétt að læra af því og taka mið af því. Hvort hv. þm. telur það vera athyglisverð skoðanaskipti eða ekki tel ég ekki skipta máli í þessu sambandi.

Hæstv. forseti. Það vekur athygli mína þegar þetta mikla mál er til umræðu i þinginu að hér skuli ekki vera mættir forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar í málinu, þ.e. þeir sem hafa samið um stefnuna. Ég sé t.d. engan ráðherra Alþfl. í salnum. Ég tel að menn hefðu átt að sýna þessari umræðu þá virðingu að vera viðstaddir og taka þátt í henni og svara fyrir þá stefnumörkun sem þessi ríkisstjórn hefur látið frá sér fara, hvort sem er að marka hana eða ekki. Það á eftir að koma í ljós í framhaldi málsins. Áður en þessi ríkisstjórn varð til fór fram kosningabarátta fyrir kosningar. Í þeirri kosningabaráttu var þetta umræðuefni mjög ríkjandi. Það hefur verið ágreiningur um þessi mál allt frá því að kvótakerfið var sett á og reyndar fyrir þann tíma. Kvótakerfið og þær hugmyndir sem lágu að baki því voru árangur af einhvers konar hugmyndasamkeppni innan LÍÚ ásamt nánustu aðstoðarmönnum þess hóps sem kom því til leiðar að þessu kerfi var komið á. Þeir höfðu enda kynnt sér sambærileg kerfi og hvernig þau höfðu virkað annars staðar í heiminum. Það var þeirra niðurstaða að heppilegast væri fyrir Íslendinga að taka upp kerfi eins og þetta. Og hver er aðalgrundvöllurinn undir þessu kerfi? Aðalgrundvöllurinn er að koma eignarrétti á veiðiheimildirnar í sjónum. Og ef hann má ekki kallast eignarréttur, þá verður hann a.m.k. að framkvæmast eins og eignarréttur, vera ígildi eignarréttar. Það er á þeim grunni sem þetta kerfi hvílir. En um hann hafa líka átökin verið allan tímann, akkúrat um þennan grundvöll kerfisins og auðvitað um það óréttlæti sem hefur fylgt kerfinu allan tímann. Frá því að farið var að skipta þessum verðmætum á milli aðila í útgerð í kringum landið hafa þessi átök staðið yfir. Eftir kosningarnar sem ég nefndi áðan kom núv. hæstv. ríkisstjórn sér saman um stefnu eða a.m.k. héldu menn það. Það var gefin út bók sem menn kölluðu hvíta bók og í þeirri hvítu bók var stefnan mörkuð og einmitt í fyrstu setningu kaflans um sjávarútveg í hvítu bókinni er tekið á þessu máli, þ.e. eignarréttinum á fiskinum í sjónum. Ég hef lesið það upp áður í þinginu og ég sé ástæðu til þess að gera það einu sinni enn vegna þess að nú er til umræðu niðurstaða ríkisstjórnarinnar af þessari hugmyndavinnu sinni í kringum stefnumörkun í sjávarútvegi. Það stendur nefnilega í fyrstu setningum kaflans um sjávarútveg í hvítbók ríkisstjórnarinnar undir fyrirsögninni: Mörkun heildstæðrar sjávarútvegsstefnu: ,,Ríkisstjórnin hyggst móta sjávarútvegsstefnu er nær jafnt til veiða, vinnslu og markaðsmála, hamlar gegn ofveiði, treystir byggð, stuðlar að hagræðingu og tryggir stjórnskipulega stöðu sameignarákvæðis laga um stjórn fiskveiða.`` Svo mörg voru þau orð og áreiðanlega enginn sem getur haldið því fram að skilja beri þessa setningu öðruvísi en þannig að það eigi að koma í veg fyrir að einhvers konar eignarréttur komist á veiðiheimildir á fiskstofnana í sjónum. Í framhaldi af þessu var skipuð átta manna nefnd sem kölluð var síðan tvíhöfða nefndin vegna þess að það náðist ekki samstaða um að hafa einn formann í henni. Það þurfti að hafa tvo og þá var hún kölluð tvíhöfða nefnd. Hún starfaði, eins og allir vita sem hafa tekið þátt í umræðum og fylgst með þessum málum í landinu, með þeim hætti að hún vann að þessu ein og sér fyrir stjórnarflokkana, stjórnarandstaðan eða aðrir aðilar í þjóðfélaginu komu ekki að málinu fyrir en nefndin var búin að móta sínar hugmyndir. Hugmyndirnar voru síðan lagðar fram í skýrslu tvíhöfða nefndar og þá en ekki fyrr átti að fara fram samráð við aðra aðila. En áður en kom að því fóru fram samningaviðræður í hæstv. ríkisstjórn um þessi mál um hvernig ætti að leysa þau endanlega. Þar inn í komu m.a. hugmyndirnar um þróunarsjóð sjávarútvegsins sem enduðu með einhvers konar hrossakaupum um það að bæði málin skyldu lögð fram í þinginu. Síðan hefur verið meiri og minni ágreiningur um hvort það hafi verið samkomulag um þetta. Hæstv. umhvrh., sem er mættir í salinn, var mikið í umræðunni í vor sem leið þegar stóð til að leggja þessi mál fyrir þingið. Þá hélt hæstv. sjútvrh. því fram að það stæði ekki á neinu í samvinnu ríkisstjórnarflokkanna um þetta mál og samkomulagi öðru en því að fá hæstv. umhvrh. til þess að samþykkja þá leið sem menn ætluðu til þess að leysa mál smábátaeigendanna.

Umhvrh. lagðist í rúmið yfir þessu máli.

Og umhvrh. lagðist víst í rúmið, hann upplýsir það hér, vegna þess hvernig þessi mál tóku á hann á þessum tíma.

Og taka enn.

Seinna, rétt fyrir jólin, þegar þetta mál var loksins lagt fram, þá kom það fram hjá hæstv. umhvrh. í umræðum í þinginu að ágreiningur hans við Sjálfstfl. í málinu væri upp á 1%. Það væri um 1% ágreining að ræða. Hann hefur líklega sagt frá þessu 1% sem hann var á móti hugmyndum Sjálfstfl. um að leysa þessi mál á flokksstjórnarfundi Alþfl. um daginn. Hann hefur líklega lýst því hver munurinn var á hans hugmyndum um það hvernig ætti að leysa sjávarútvegsmálin í heild og hugmyndum sjálfstæðismanna og hæstv. sjútvrh. sem hefur lagt þessi mál á sína ábyrgð hér fram. En hann útskýrir kannski betur fyrir okkur á eftir í hverju þessi 1% ágreiningur hans er fólginn. Í kjölfarið á því að tillaga tvíhöfða nefndar kom fram í vor fór fram kynning á málinu og hæstv. sjútvrh. ætlaði sér að koma því inn í þingið eins og ég sagði áðan. Þá komu hagsmunaaðilar loksins að málinu og eins og hefur verið rakið áður brugðust sjómannasamtökin hart við og lýstu yfir fullri andstöðu við þær hugmyndir sem felast í þessu frv. Ég ætla ekki að fara að rekja gang þess máls hér. Það þekkja allir nógu vel hvernig það gekk fyrir sig. En ágreiningurinn við sjómannasamtökin í landinu endaði með verkfalli og endir málsins varð sá að ríkisstjórnin lét banna verkfallið með bráðabirgðalögum. En í tengslum við þessi bráðabirgðalög lofaði ríkisstjórnin, eða a.m.k. tók ég því þannig að þar hafi verið á ferðinni einhvers konar loforð, að taka á þeim vandamálum sem sjómenn hafa séð í kvótakerfinu og hafa farið fram á að væru lagfærð, þ.e. að ýmsar útgerðir hafa níðst á sjómönnum í sambandi við þeirra kjör og látið þá borga fyrir veiðiheimildir. Málið hefur núna tekið ákveðnum breytingum sem ég ætla aðeins að fara yfir á eftir, en áður en ég kem að því langar mig til þess að fara yfir tillögur ríkisstjórnarinnar um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Þær eru ekki miklar og í raun og veru má segja sem svo að aðaltillaga ríkisstjórnarinnar sé að festa í sessi kvótakerfið með öllum þeim göllum sem á því eru. Það eru smávægilegar lagfæringar. Sumar getum við í Alþb. skrifað upp á en aðrar ekki. Áður en kem að því ætla ég að fara yfir þá hugmynd sem ríkisstjórnin setti fram um að það ætti að setja upp einhvers konar kvótaþing og það ætti að vera niðurstaðan og ætti að leysa mál sjómannanna. Loforðið sem raunverulega var talið felast í því að lagfæra kjör sjómanna hefur nú þegar verið svikið með því að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir að í staðinn fyrir að fram kæmi frv. í byrjun febrúar, eins og hæstv. utanrrh. lýsti yfir í viðtali, þá kom bréf til sjútvn. frá hæstv. sjútvrh. þar sem segir að hann telji eðlilegt að umfjöllun um áhrif viðskipta með aflaheimildir á skiptakjör sjómanna tengist umfjöllun um frv. til laga um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða. Hann sleit því í sundur með þessu bréfi umfjöllunina um bráðabirgðalögin og þá lausn á málinu sem var kynnt sem slík af hendi ríkisstjórnarinnar. Þetta er mjög athyglisvert og vert að minna á yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. frá því í umræðum í apríl í fyrravor þar sem hann sagði m.a.: ,,Það hefur verið á það minnst hér að framan að fram hafi komið af hálfu sjómannasamtakanna gagnrýni á það að sjómenn tækju þátt í kvótakaupum og hafi verið þvingaðir til þess. Ég get tekið undir áhyggjur sjómannasamtakanna í þessu efni og tek undir þau sjónarmið þeirra að sjómenn eigi ekki að vera þátttakendur í þessum viðskiptum, enda hafa sjómannasamtökin og samtök útvegsmanna gert um það bindandi kjarasamning að svo skuli ekki vera. Stjórnvöld eru að sjálfsögðu alltaf reiðubúin að ræða viðfangsefni eins og þetta við sjómenn og útvegsmenn. Menn hafa velt því upp hvort menn ættu að reyna að ná betri tökum á þessu viðfangsefni með lagasetningu. Ég hef ekki fyrir mitt leyti séð að lög geti leyst þennan vanda, en þó ætla ég ekki að útiloka að svo geti verið. Ég tel þó``, sagði hæstv. ráðherra, ,,alveg augljóst að slík lagaákvæði ættu ekki heima í fiskveiðistjórnunarlöggjöf.`` Síðan kom þetta bréf sem ég las hér áðan þar sem hæstv. ráðherra. telur að það sé akkúrat aðferðin að leysa þetta mál í tengslum við breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða sem við erum að fjalla um. Breytingar á kvótakerfinu, sem hér liggja fyrir til skoðunar frá ríkisstjórninni, eru lausn allra mála og eiga uppruna sinn í tvíhöfða nefndinni, fjalla um að festa í sessi kvótakerfið. Alþb. hefur sem flokkur lýst sig andvígt því að festa kvótakerfið í sessi með þeim göllum sem á því eru. Það hefur ítrekað komið fram á fundum flokksins, bæði á síðustu tveimur landsfundum og miðstjórnarfundinum sem haldinn var í sumar að Alþb. er andvígt því að festa kvótakerfið í sessi. Þar hafa komi fram tillögur um að það væri tekið á þessu máli sameiginlega. Við bárum fram þáltill. í fyrravor þar sem var reynt til þrautar að fá víðtækari umfjöllun um þetta mál. Það var ekki hlustað á það. Stjórnarflokkarnir hafa farið sínu fram og lagt fram sínar tillögur sem eru tillögur tvíhöfða nefndarinnar, sjálfsagt í ljósi þess og skjóli þess að þeir hafa talið að þeir fengju stuðning Framsfl. þegar á ætti að herða við að festa kvótakerfið í sessi. A.m.k. gæti maður haldið eftir ræðu hæstv. sjútvrh. að það hafi verið hans von. Í Alþfl. hafa menn ekki verið alveg jafnhrifnir af þessari niðurstöðu, en þeir hafa þó látið þetta yfir sig ganga fram að þessu. Það hafa verið verkir með því í flokknum og kannski ekki að ófyrirsynju sem þetta mál var tekið fyrir á flokksstjórnarfundi um daginn og ályktað með þeim hætti sem hér kom fram áðan. Virðulegur forseti. Ef stjórnarflokkarnir ætla sér að ganga þessa göngu til enda með þær tillögur í farteskinu sem hér liggja fyrir og ekki koma neitt til móts við tillögur Alþb. eða annarra um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða, þá munum við auðvitað bera fram brtt. í sjútvn. og reyna að hafa áhrif á gang málsins þar. Við munum reyna að hafa áhrif í þá átt að þeirri óheillaþróun verði snúið við sem þetta fiskveiðistjórnarkerfi hefur leitt yfir okkur. Þar held ég að þurfi að koma fram frá Alþingi mjög skýr yfirlýsing um að það ígildi eignarréttar sem nú er á veiðiheimildum í sjávarútveginum verði afnumið. Ég tel að það megi gera t.d. með því að styrkja ákvæðið í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða um eignarrétt allra landsmanna á þessari auðlind með því að setja þar inn í líka að ekki megi koma til ígildi eignarréttar eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Þannig að það verði ekki hægt að hártoga vilja Alþingis eins og gert hefur verið fram að þessu, þ.e. þann vilja að þessi auðlind verði áfram sameign þjóðarinnar. Við höfum skoðað og ég geri ráð fyrir að fram geti komið tillaga í þá áttina, sem kom til umræðu áðan, að afnema aflamark þeirra tegunda og gefa veiðar frjálsar eitthvert tiltekið tímabil, t.d. innan fiskveiðiárs, ef það sýnir sig að það ætli ekki að nást að veiða það sem stefnt hefur verið að með úthlutun veiðiheimilda í upphafi veiðitímabilsins. Ég tel að það megi gera þetta og ráðherra eigi að fá heimild til að gera það. Það mun líka draga úr þeirri einka- og eignarréttartilhneigingu sem er í kerfinu. Ég get tekið undir það sem kemur fram í tillögu ríkisstjórnarinnar í 1. gr. frv., sem fjallar um veiðileyfin, að rýmka möguleikana til þess að endurnýja fiskiskip. Ég held að að sé til bóta. Þetta kerfi er of niðurnjörvað. Það hefur ekki mátt fram að þessu t.d. endurnýja fiskiskip með fleiri en smærri skipum. Þótt það myndi í einhverjum tilfellum verða hagkvæmara hefur það verið bannað. Ég held að rétt sé að snúa þeirri þróun við. Þá kem ég að því sem hefur oft verið mest um rætt í sambandi við fiskveiðistjórnunina. Það eru litlu bátarnir. Í tillögu stjórnarflokkanna er gert ráð fyrir því að setja upp nýtt sóknarstýringarkerfi á báta undir 6 tonnum. Ég tel satt að segja að ef þetta kerfi verður sett á, þá megi menn búast við að það muni auka slysahættu hjá þessum útgerðarmönnum. Á því held ég að sé ekki nokkur einasti vafi. Þarna er á ferðinni ákvörðun um að segja mönnum að vera í landi í heila fimm mánuði á hverju ári og fyrir fram ákveðið hvaða tímar það eru. Þetta er svo mikil skerðing á möguleikum þessara aðila til þess að sækja sjó að það er í raun og veru fáránlegt að setja fram þessa hugmynd nema snúa henni hreinlega við, þ.e. að gefa mönnum heimild til að sækja sjó ákveðið marga daga á ári og leyfa þeim að velja þá daga sjálfir. Þá gætu þeir líka verið færri heldur en þarna er. En með þessari aðferð er nánast verið að segja við sjómenn: Þið eigið að róa þegar þið getið. Og það t.d. að hafa heila viku í lok hvers mánaðar sem stopptímabil hjá þessum aðilum mun virka þannig, og það er ég ekki í vafa um, að sjómenn munu róa fyrstu þrjár vikurnar eins og þeir mögulega geta, en síðan munu þeir taka út sína frídaga í lok mánaðarins. Það hafa sagt við mig fleiri en einn sjómaður sem hafa séð þessar hugmyndir að þetta muni neyða þá hreinlega til þess að sækja sjó mikið stífara en þeir hafa gert. Þeir hafi einfaldlega yfir sér að þeir eigi að vera í viku fríi í lok hvers mánaðar fyrir utan það að þeir viti fyrir fram að um fimm mánaða stopp sé að ræða á hverju ári. Ég tel þessa tillögu fáránlega og langeðlilegast í þeirri stöðu sem málið er núna að framlengja það dagatakmarkanakerfi sem nú er í gildi á þessum hluta flotans óbreytt. Ef það verður gert, þá mun örugglega draga verulega úr sókn þessra báta því að fjöldinn allur af þeim hefur verið að keppa eftir veiðiheimildum vegna þess að menn hafa átt von á því að það yrði úthlutað aflahlutdeild til þeirra miðað við aflareynslu liðinna ára. Þess vegna hafa þeir sótt sjóinn svona stíft. Ég veit um marga báta sem eru stærstir í þessum flokki undir 6 tonnum sem hafa verið gerðir mjög stíft út á línu t.d. yfir vetrarmánuðina þó að það hafi verið mjög óhagkvæm útgerð. Þar hafa verið á ferðinni menn sem hafa verið að reyna að safna sér upp veiðiheimildum með þessum hætti. Þessu yrði aflétt með þeirri hugmynd að framlengja kerfið óbreytt og þar með kæmist meiri ró á þessa útgerð. Ég tel það þess vegna eðlilegustu niðurstöðuna ef menn vilja ekki ganga alla leið og úthluta mönnum ákveðnum sóknardögum sem þeir geta þá valið sjálfir, eins og ég nefndi hérna áðan. Það er hugsanlegt að hafa þak á þessu og mætti skoða það. Þótt ég telji að á því séu ákveðnir gallar mætti auðvitað skoða þann möguleika að hver bátur hefði ekki möguleika á að fara upp fyrir eitthvert ákveðið þak í afla. Síðan eru vandamál þeirra báta sem ekki hafa verið í krókaleyfunum, þ.e. aflamarksbátanna innan þessa kerfis. Það er hægt að leysa þau með þeim hætti að gefa þeim kost á að koma inn í þetta, en ég geri mér grein fyrir því að á því eru veruleg vandkvæði. Það er að sumir hverjir hafa þessir aðilar selt frá sér veiðiheimildir og það yrði þá að taka alveg sérstaklega á þeim sem það hefðu gert ef ætti að hleypa þeim inn í krókaleyfisbátahópinn. Ég tel að það eigi líka að skoða möguleikana á því að rýmka, einfalda og gera skilvirkara það kerfi sem menn hafa verið að burðast með á undanförnum árum í sambandi við sveiflujöfnun í sjávarútveginum. Sú tillaga sem liggur fyrir í frv. í þessu efni er að vísu til verulegra bóta að mínu viti en ég tel þó að það væri eðlilegra að standa öðruvísi að þessu. Ég tel að það sé ekki endilega rétta aðferðin að halda sig við þau 12 þúsund þorskígildi sem lögð eru til í 4. gr. frv. Það er miklu eðlilegra að fyrir upphaf hvers fiskveiðiárs reyni menn að meta hvaða þörf er á sveiflujöfnun og taki frá aflaheimildir í því skyni að jafna út sveiflurnar. Það verði sem sagt metið en ekki ákveðið fyrir fram að þar séu á ferðinni einhver 12 þús. tonn heldur verði þetta metið og ákveðið síðan hvort verði hægt að bæta upp t.d. 10% skerðingu eða meiri ef hún hefur komið fram á fiskveiðiárinu á undan. Ég tel líka ástæðu til þess að velta því fyrir sér hvort eigi ekki að taka tillit til þess sem hefur gerst þar á undan, þ.e. t.d. á þremur nýliðnum fiskveiðiárum. Ég varpa því hér fram hvort ekki sé rétt að skoða möguleikana á því að miða t.d. við meðaltal síðustu þriggja ára, að menn fari ekki yfir 7% skerðingu á því tímabili til þess að menn standi ekki frammi fyrir því að 10% skerðing getur orðið ár eftir ár hjá sama útgerðarflokki og þannig skapist hörmungartímabil í ákveðnum útgerðarflokkum eins og við þekkjum reyndar núna af því kerfi sem nú er í gangi. Ég tel að 5. gr. frv. sé alveg til athugunar og ekkert óeðlilegt við það þó að aflamark hverrar botnfisktegundar sem má færa á milli ára verði takmarkað við 10% af aflamarki. Ég held að það eigi að vera alveg nægilegt, sérstaklega vegna þess að menn hafa líka möguleika á því að skipta á aflaheimildum og jafnvel að láta frá sér einhverjar aflaheimildir í því kerfi sem hér er til skoðunar. Í 6. gr. er verið að setja fram hugmyndir um að setja þak á línuaflann og miða það við 34 þús. lestir miðað við óslægðan fisk. Ég held að mönnum sé ákveðin vorkunn í þessu efni og kannski ekki óeðlilegt að skoða möguleika á því hvort þetta eigi að vera akkúrat talan. Ég skal ekki segja um það en ég hef samúð með því sjónarmiði að það þurfi að taka á þessu og ég held að það sé í lagi að menn taki jákvætt í það. En 7. gr. frv. get ég ekki tekið undir. Ég tel að það komi ekki til mála að úthluta aflaheimildum til fiskvinnslustöðva. Það er í grundvallaratriðum í mótsögn við það sem menn í Alþb. hafa ályktað í gegnum tíðina. Með því er verið að útfæra verslunarmöguleikana með aflaheimildirnar enn þá meira, að skilja á milli útgerðar og þess að geta átt aflaheimildir. Það er að mínu viti rangt að gera. Ég tel að það eigi raunverulega að ganga miklu lengra í því að gera þá kröfu að útgerðin í landinu veiði þann afla sem hún fær úthlutað. Ég kem betur að því hér á eftir. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða þetta neitt meira í sambandi við þessa grein vegna þess að ég kem að því á eftir í samhengi við annað. 8. gr. frv. fjallar um að ekki eigi að vera hægt að flytja aflamörk milli skipa nema sem svarar veiðigetu þess skips sem fær aflaheimildina til sín. Þá spyr maður sig: Hvað eru menn að hugsa sem leggja þetta til? Af hverju þurfa menn að geta veitt þetta? Vegna þess að í næstu grein er lagt til að fiskiskip þurfi ekki að veiða nema 25% af samanlögðu aflamarki sínu til þess að halda veiðiheimildunum. Þetta er bara kák. Annaðhvort verða menn að ætlast til þess að útgerðarmenn í landinu noti veiðiheimildir sínar eða ekki. En í 7. gr., þ.e. í hugmyndinni um að láta fiskvinnslustöðvar fá þessa aflahlutdeild til sín, speglast sú hugsun að aflahlutdeildirnar eigi að vera söluvara og þær eigi ekki að binda við skip en í næsta grein á eftir koma menn með einhvers konar viðmiðun við að skipið eigi endilega að geta veitt samkvæmt þeim aflaheimildum sem fluttar eru til skipsins. En yrði þá ekki að gera ráð fyrir því að fiskvinnslustöðin gæti veitt þær aflaheimildir sem verið er að flytja til hennar? Mér sýnist þetta rekast hvað á annars horn og ég er mjög andvígur þeirri hugsun sem er á bak við þetta allt saman, þ.e. að ekki sé gert ráð fyrir því að hagræðing í útgerðinni felist í því að verkefnin verði hjá þeim útgerðarmönnum sem eru að veiða fiskinn á miðunum kringum landið. Það er sú hagræðing sem var kynnt í upphafi með þessum hugmyndum um stjórn fiskveiða og það er sú hagræðing sem flestir hafa örugglega skrifað upp á þegar þeir hafa verið að styðja þetta kerfi að það ætti að leiða til hagræðingar í útgerð. Það er ekki verið að leiða til hagræðingar í útgerð með þeim hætti sem hér kemur fram. Við höfum verið að velta fyrir okkur möguleikum á því að koma til móts við sjómenn og koma til móts við þær kröfur sem eru í þjóðfélaginu um það að breyta þessu kerfi. Það hefur verið skoðað og við höfum velt fyrir okkur hugmyndum um hvernig væri hægt að taka skref í þá átt að snúa til baka af þeirri braut sem þetta kerfi hefur verið að leiða okkur inn á. Mest hefur verið staðnæmst við þá hugmynd hjá þeim mönnum sem ég hef verið að ræða við um þessi mál að það ætti að þrengja að þeim möguleikum útgerðanna að framselja frá sér aflaheimildir og láta fiska fyrir sig og annað því um líkt. Það mætti gera t.d. með breytingu á 12. gr. laganna um stjórn fiskveiða þar sem við ættum að láta þær útgerðir sem fá aflamarki úthlutað veiða meira af því sem þær fá úthlutað en hefur verið fram að þessu. Ég tel að það væri lágmarkið að þessar útgerðir yrðu látnar veiða t.d. til að byrja með 60% af úthlutuðu aflamarki og síðan ætti að hækka það mjög bráðlega upp í 80% og það verði yfirlýst með þessari stefnumörkun að það eigi að stefna að hagræðingu í útgerð í landinu með þeim hætti að aflaheimildirnar eigi að vera í höndum þeirra sem veiða fiskinn við strendur landsins. Hæstv. sjútvrh. rakti ágætlega í sinni framsöguræðu gang mála frá því að menn fóru af stað með þetta kvótakerfi. Það má margt um það segja og ég ætla ekki að eyða tíma mínum í það, en þetta hefur skapast á töluvert löngum tíma og þróast. Ég held þó að upphafið að þessu hafi verið mjög meðvitað frá hendi þeirra sem réðu mest ferðinni. Það hefur varla aðra skýringu að menn skyldu vilja í upphafi fara út í að koma á þessu frjálsa framsali veiðiheimildanna, þ.e. kaupum og sölum á því að fá að sækja sjó. Það getur varla átt aðra skýringu en menn hafi ætlað sér að koma eignarhaldi á fiskinn í sjónum vegna þess að ef menn hefðu átt að taka hina skýringuna gilda, þ.e. þetta væri bráðabirgðafyrirkomulag sem ætti að standa í 2--3 ár, eins og málið var reyndar kynnt fyrir mörgum útgerðarmönnum allt í kringum landið í upphafi, þá hefðu menn varla farið að láta sér detta það í hug að setja á svona kerfi sem byggist á því að menn hafi ígildi eignarréttar á því að sækja sjó. Þess vegna var þessi tillaga mjög undarleg á sínum tíma og ég held að það segi sína sögu um hvað menn ætluðu sér. Aftur á móti voru margir sem voru afskaplega bláeygðir í kringum þetta og hafa staðið í þeirri meiningu fram að þessu að það ætti að afnema þennan kvóta sem allra fyrst og það væri raunverulega stefnan á bak við þetta allt saman. Þetta ígildi eignarhalds á veiðiheimildunum er raunverulega viðfangsefnið og langt frá því að hægt sé að segja að það hafi orðið til þess að hér kæmi meiri hagkvæmni inn í útgerðina. Ég tel að það sé þveröfugt. Ég ætla að nefna tvö dæmi um hvernig þetta ígildi eignarhalds hefur áhrif á ákvarðanatöku. Það er t.d. þau þvinguðu viðbrögð sem hafa orðið við aflasamdrættinum í þorski að undanförnu. Af hverju mátti ekki deila niður réttlátlega milli útgerða í landinu því áfalli sem var vegna þorskskerðingarinnar? Hvers vegna skyldi það ekki hafa mátt? Það var af nákvæmlega einni ástæðu. Það var vegna þess að menn áttu kvótann. En ef við hefðum verið að hugsa um hagkvæmnina fyrir landsbyggðina og landið í heild hvað hefðum við þá gert? Við hefðum haldið eftir veiðiheimildum sem hefðu verið mátulega miklar til þess að deila þessu jafnt yfir alla. Þá hefðum við setið uppi --- með hvað? --- 2--3% skerðingu en ekki 10% ár eftir ár eins og við stöndum núna frammi fyrir í sambandi við þorskveiðiheimildirnar þar sem verst er á ýmsum stöðum á landinu. Það mátti ekki og nú standa menn frammi fyrir því að þær byggðir sem lifa mest á þorskveiðunum munu standa uppi kvótalausar eftir nokkrar vikur, í hæsta lagi nokkra mánuði. Þá eru menn búnir með kvótann sinn á þeim stöðum. Umræðan um smábátaveiðarnar er í þessari sömu nauðhyggju. Það er svo voðalegt að menn sem gera út litla báta skuli ekki vera hægt að taka með í þessar miklu skerðingar. Það er aldeilis ægilegur hlutur að ekki skuli vera hægt að ná taki á þeim og það þrátt fyrir að þessar veiðar veiti mestu atvinnuna af öllum veiðum allt í kringum landið. Samt erum endalaust að ræða um að það þurfi endilega að skerða jafnt hjá þeim sem eru að gera út þessa litlu báta og hjá hinum. Menn eru orðnir fangar þeirrar hugmyndafræði að þjóðin eigi ekki fiskinn í sjónum heldur einhverjir útgerðarmenn. Einhverjir sem eiga aflahlutdeildina eiga hlut af fiskstofninum. Það er ekkert minna. Það er meira að segja þannig að ef menn fyndu ný fiskimið, eins og hefur gerst áður hér og upp kæmu allt í einu þær skoðanir Hafrannsóknastofnunarmanna að það mætti veiða helmingi meira af einhverri tegund, hvað gerist þá? Það gerist bara það að þeir sem eiga aflahlutdeild í viðkomandi tegund fá þessa viðbót alla saman. Það skiptir engu máli hver aflareynsla viðkomandi aflahlutdeildar var í upphafi. Það skiptir engu máli. Þeir eiga bara ákveðinn hlut í fiskstofninum. Þannig eru menn nú búnir að koma þessu fyrir. Þetta hefur haft þau áhrif að veiðiheimildirnar hafa verið að safnast á færri og færri hendur. Það hafa verið að myndast stórútgerðir í landinu og sér ekki fyrir endann á þeirri þróun. Nýlega komu fram tölulegar upplýsingar um þetta sem segja sína sögu og benda mjög ákveðið til að þessi tilhneiging í kerfinu sé svo rík að við megum búast við því að þessar fáu og stóru útgerðir verða búnar að ná langstærstum hluta aflaheimildanna til sín eftir mjög stuttan tíma. Og hvað gerist svo í tengslum við þetta? Það gerist að menn hætta að gera út. Þeir eru ekkert að standa í því. Það er hagkvæmara að láta einhverja aðra róa fyrir sig. Það er orðið þannig núna að samkvæmt tölum sem birtust í grein í Tímanum fyrir nokkrum dögum kemur fram að árin 1992--1993 leigðu menn frá sér aflaheimildir sem svarar 60% t.d. af þorskkvótanum. Þessi aðferð er talin vera einhver mesta hagræðingin í þessu kerfi og er oftast nefnd þegar ýmsir verjendur kerfisins eru að benda á hagkvæmnina og sveigjanleikann sem á að vera aðalatriðið í þessu kerfi, það að menn geti ráðstafað aflaheimildunum að vild. En hvað hefur gerst? Það hefur gerst að fleiri og fleiri bátar eru að verða kvótalitlir og kvótalausir. Fleiri og fleiri útgerðarmenn eru að gerast leiguliðar og flotinn minnkar ekkert. Hagræðingin er ekki lengur fyrir hendi. Þetta vinnur gegn hagræðingunni sem menn hafa haft fyrir rökstuðning fram að þessu. Virðulegur forseti. Ég er eiginlega orðinn hálfruglaður á þessu tímatali sem við höfum fyrir framan okkur. Maður fær ævinlega tíu mínútur í einu og síðan . . .

Nei. Það er ekki rétt hjá hv. þm. Það er þannig með töfluna að hún getur ekki talið nema upp í 30 mínútur. Við höfum það því þannig að við gefum fyrst 20 mínútur og síðan aftur 20 mínútur og nú hefur hv. þm. lokið við sínar 40 mínútur sem hann hefur til umráða.

Virðulegi forseti. Það hefur skýrst fyrir mér að tími minn er liðinn og mér entist hann ekki til að segja allt sem ég hefði gjarnan viljað segja um þetta mál. En það koma aðrir tímar síðar og þá get ég bætt við þetta.

Hæstv. forseti. Allt frá því að kvótakerfið var tekið fyrst upp við stjórnun botnfiskveiða með lögum frá 28. des. 1983 hefur stjórnkerfi fiskveiða verið í stöðugri endurskoðun allt til þessa dags. Í raun hófst sú saga endurskoðunar sex árum fyrr eða árið 1977 þegar byrjað var á að takmarka þorskveiðar með svokölluðu skrapdagakerfi. Þannig hafa stjórnkerfin þróast og niðurstaða á þróunarferlinu jafnan tekið mið af stöðu sjávarútvegs á hverjum tíma, efnahagslegum skilyrðum í þjóðarbúinu og náttúrulegum aðstæðum í hafinu, ástandi fiskstofna og einnig ástandi og þróun byggðar í landinu og síðast en ekki síst pólitískum málamiðlunum á milli stjórnmálaflokka. Það er því ekki nýtt að um jafnmikilvæg og viðkvæm málefni ríki skoðanamunur, bæði á milli stjórnmálaflokka og innan stjórnmálaflokka líka. Frumvörpin sem nú liggja fyrir eru því grundvöllur að málamiðlun á milli stjórnarflokkanna í meginatriðum þótt mikið verk sé óunnið áður en endanleg niðurstaða liggur fyrir í nýjum lögum vonandi fyrir þinglok. Hér er um erfið, flókin og yfirgripsmikil mál að ræða og það þarf að vanda til verksins og sannarlega eru skiptar skoðanir sem hafa á síðustu mánuðum birst í miklum deilum. Það er því ekkert undarlegt þó að tekist sé á um málið, bæði innan stjórnmálaflokka og á milli stjórnmálaflokka og segir mér svo hugur að þær umræður sem hér munu eiga sér stað í dag munu bera þess nokkurt vitni. Til marks um þá öru þróun sem á sér stað í sjávarútvegi og sérstaklega við stjórn fiskveiðanna eru stöðugt að koma upp ný vandamál og viðfangsefni sem gildandi lög taka tæplega eða illa á. T.d. á þeim stutta tíma frá því að tvíhöfða nefndin lauk störfum í maí árið 1993 hafa komið upp nokkur mikilvæg viðfangsefni sem ekki voru til lykta leidd í nefndarstarfinu og e.t.v. vegna þess að þau höfðu þá ekki svo mikla þýðingu og þau virðast hafa nú. Má þar nefna stóraukna sókn íslenskra skipa í úthafsveiðar og innflutning og kaup ódýrra en fullkominna togara til slíkra veiða sem lög heimila ekki að skráð séu hér á landi, m.a. vegna aldurs. Þeirri spurningu verður nú að svara hvort slíkt eigi að heimila og tel ég að margt geti mælt með því og að það verði skoðað gaumgæfilega. Við stöndum andspænis því að þessi skip verði keypt af Íslendingum, þau verði gerð út frá Íslandi, þau verði gerð út á fjarlæg mið og það er ekki hægt að horfa fram hjá því að hér er að skapast mikilvæg veiðireynsla sem gæti orðið dýrkeypt fyrir þjóðina að annað ríki gæti notið þegar til framtíðar er horft. Þá er einnig rétt að minnast hér á deilur sjómanna og útgerðarmanna sem tóku á sig nýja mynd á síðustu vikum sl. árs. Það kemur í ljós af lestri skýrslu tvíhöfða nefndarinnar að á þetta mál er minnst, þátttöku sjómanna í kvótaviðskiptum, en ekki tekið á því sem slíku. Það er heldur ekki tekið á þessu efni í því stjfrv. sem hér liggur fyrir til umræðu og er ljóst að það verður verkefni þingsins núna næstu vikur að leiða til lykta þá deilu eða með öðrum hætti að beita sér fyrir því að sá hnútur verði leystur sem skapast hefur í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna og þá sérstaklega með tilliti til þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Í þessu sambandi vakti það sannarlega athygli mína og það leggur áherslu á hversu flókin þessi mál eru og hvað erfitt er að meta þróun þeirra þegar horft er til framtíðar, þegar ráðuneytisstjórinn í sjútvrn. kom fyrir sjútvn. og ég spurði hann að því hvort ekki hefði verið séð fyrir árin 1990 þegar lögin um stjórn fiskveiða voru undirbúin og sett að svo mundi fara með kvótaviðskiptin, kvótabraskið í landinu og síðast en ekki síst þátttöku sjómanna í þeim eins og raun ber nú vitni. Ég er hræddur um að ef fulltrúar sjómanna eða forustumenn Sjómannasambands Íslands, sem studdu það á sínum tíma að þessi lög voru sett 1990, hefðu séð fyrir um þá þróun sem hefur átt sér stað síðan, þá hefðu þeir ekki stuðlað að málinu með þeim hætti sem þeir gerðu þá. Ég trúi því að hv. þm. Halldór Ásgrímsson sem hér gagnrýndi Alþfl. fyrir það að vera með stefnu í sjávarútvegsmálum sem e.t.v. er kannski eitthvað nýtt fyrir Framsfl. að þurfa að vera með sjálfstæða stefnu í nokkrum málum, að ekki einu sinni hann hefði getað séð fyrir um það hvernig þessi þróun mundi verða vegna þess að ef hann hefði séð fyrir um þessa þróun í sambandi við kvótaviðskiptin, þá hefði hann stuðlað að því að það hefði verið staðið öðruvísi að setningu laga árið 1990. Og þetta enn og aftur leggur áherslu á það hvað þróunin er ör og að þessi málefni verða og eru í stöðugri endurskoðun. Það vill nefnilega gjarnan verða svo með þá sem tala ákafast fyrir einni leið í málinu að það fer að jaðra við að þeir trúi því að það sé engin önnur lausn til á viðfangsefnum sem koma upp hverju sinni. Miklar deilur hafa staðið yfir um kvótakerfið allt frá því að það var fyrst tekið upp við stjórnun botnfiskveiða. Það er rétt að það verður alltaf erfitt að finna kerfi sem fullnægir öllum þeim markmiðum sem við viljum ná fram við stjórnun veiðanna. Afkasta- og sóknargeta fiskiskipastólsins er meiri en fiskstofnarnir þola. Það setur þessu máli öllu skorður og ekki síst nú þegar stjórnvöld hafa neyðst til þess að draga meira úr veiðum á þorski sl. tvö ár en dæmi eru til um áður. Það setur þessari endurskoðun enn þrengri og erfiðari skorður og gefur lítið svigrúm til að fara inn á nýjar brautir við fiskveiðistjórnunina. Hæstv. forseti. Það er ekki úr vegi þegar jafnbrýn mál eru til umræðu hér á Alþingi að við horfum til baka og reynum að meta þá reynslu sem við höfum í farteskinu af þeim kerfum sem við höfum búið við við stjórnun fiskveiða að við reynum á grundvelli þeirrar reynslu að horfa til framtíðar. Mér segir svo hugur að sú niðurstaða sem þessi endurskoðun skilar eigi ekki eftir að standa lengi óbreytt áður en aftur verður kallað saman til nýrrar endurskoðunar til að takast á við enn ný viðfangsefni, enn ný vandamál sem ákvarðanir okkar nú í sambandi við þessa endurskoðun munu fela í sér. En hver hefur reynslan af kvótakerfinu verið? Hefur kvótakerfð skilað þeim árangri sem við væntum í upphafi þegar það var sett, þegar byrjað var að hanna þetta kerfi upp úr árinu 1983 og hefur verið að þróast allt til þessa? Og kannski fullhannað árið 1990. Þá er það fyrsta spurningin og fyrsti mælikvarðinn sem verður að setja og standa undir: Hefur þetta kerfi verndað fiskstofnana? Hefur árangurinn af þessu kerfi orðið sá að við stöndum uppi með sterkari fiskstofna í sjónum nú en við gerðum 1983? Það er rétt að minnast þess að árið 1983 þegar tekið var til við að undirbúa að setja þetta kerfi á kom út mjög svört skýrsla, ein sú svartasta sem Hafrannsóknastofnun hefur gefið út. Og einmitt á árinu 1983 og 1984 ef ég man einhverjar tölur, þá náðu íslensku fiskiskipin ekki útgefnum aflaheimildum og voru með heildarþorskafla 287 þús. tonn eða undir 300 þúsund tonnum sem taldist hrun á þeim árum og rétt um 300 þúsund 1984. Og þetta var e.t.v. tilefni til þess að menn báru mikinn ugg í brjósti gagnvart framtíðinni. En síðar meir kemur í ljós að þessi sömu ár, 1983 og 1984, eru þau bestu nýliðunarár þorskstofnsins um margra, margra, margra ára skeið og byggja upp þann þorskstofn sem við höfum verið að lifa af út allan síðasta áratug, jafnvel fram á þennan dag í dag. Og þetta vekur sannarlega spurningar, annars vegar um hafrannsóknirnar sem ég ætla að koma frekar að á eftir og hins vegar það hvað því veldur að hlaupið er til og hannað kerfi til að takast á við ofveiði á grundvelli upplýsinga sem ekki eru þó réttari en svo að síðar meir koma nýjar upplýsingar fram sem gefa til kynna að ástandið í hafinu var með því besta sem hafði gerst um nokkurra ára skeið og það besta allt fram á þennan dag. Það er vonandi að slíkt sé að gerast í hafinu umhverfis landið núna. Það er vonandi. En það mundi svo sannarlega koma á óvart ef svo væri vegna þess að okkur hefur verið talin trú um hið gagnstæða að slíkt geti ekki átt sér stað. Þeirri spurningu verður að svara þegar þetta mál verður rætt í sjútvn.: Hefur kvótakerfið verndað fiskstofnana? Þegar við lítum yfir tölur um veiði frá árinu 1983 og til ársins 1991 þá sjáum við að það hefur yfirleitt alltaf verið farið fram úr útgefnum heimildum sem Hafrannsóknastofnun hefur lagt til og þegar við höfum búið við þetta kerfi þá stöndum við í þeim sporum 1991 að við þurfum að draga saman þorskveiðina meira en nokkurn tíma áður hefur verið lagt til. Er það kvótakerfinu að kenna? Er það kvótakerfinu að kenna, hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem hefur mikla þekkingu á þessum málum? Við getum ekki komist hjá því að svara þeirri spurningu hvort það kerfi sem Framsfl. hefur barist mest fyrir að koma á hér í landi yfir stjórn fiskveiðanna, hvort það sé því kerfi að kenna að fiskstofnarnir standa jafnilla og Hafrannsóknastofnun staðfestir með skýrslum sínum. Það eru ekki mín orð. Ég er að velta hér fram spurningum  Í öðru lagi var sagt þegar kvótakerfið var sett á að það ætti að auka hagkvæmni í rekstri og draga úr skuldsetningu fyrirtækjanna. Og enn og aftur er ég viss um að það eru ekki allir sammála um svörin í þessum efnum heldur að kvótakerfið hafi skilað þeim árangri sem af stað var farið með hvað þetta varðar. Það hefur verið deilt á sjávarútveginn fyrir að auka skuldsetningu sína á sama tíma og lagt er að þeim að draga úr veiðunum. Þá hafa þeir aukið skuldsetninguna, í fjárfestingu meira að segja líka. Það er vonandi ekki kvótakerfinu að kenna. En kvótakerfið kemur hér við sögu af því að það átti að stuðla að hinu gagnkvæma. Það átti að draga úr fjárfestingu í sjávarútveginum. Það kann að vera eins og sumir hafa bent á að ef eitthvert annað kerfi hefði verið þá hefði því tekist langtum verr upp en aflamarkskerfinu og þess vegna hafi kvótakerfið verið betra þegar upp er staðið af því að það er ekki eins vont og önnur kerfi. Það kann að vera að öll kerfin séu vond með einhverjum hætti. En ef við ætlum að spyrja ærlega og heiðarlega og meta reynsluna af því sem við höfum sett upp þá verðum við að geta svarað þessari spurningu líka. Samhliða þessari spurningu verður einnig að spyrja að því hvort þetta kerfi hafi dregið úr afkastagetunni. Jú, jú, það má e.t.v. reyna að mæla það með einhverjum ráðum en erfitt er um vik að mæla. Samt 10 árum eftir að þetta kerfi var innleitt er það eitt stærsta vandamálið í sjávarútveginum að mati þeirra sem hafa áhyggjur af ofveiðinni, að afkastagetan sé allt of mikil. Þurfum við að búa við þetta kerfi 10 ár enn til þess að það skili fullum árangri við það að draga úr afkastagetunni? Í fjórða lagi, og þá verð ég sérstaklega að snúa máli mínu að hv. þm. Framsfl.: Var þetta kerfi besta lausnin eða málamiðlunin til þess að treysta byggð, treysta búsetuna í landinu og leggja grundvöll að lífskjörum fólks í sjávarbyggðunum? Það vill nú svo til að í minni heimabyggð hafði ég einmitt reynslu af hinu gagnstæða.

Hvar hefur aukningin orðið mest?

Ég hafði reynslu af hinu gagnstæða. Ég er að tala um mína heimabyggð.

Hvar hefur aukningin orðið mest, í hvaða kjördæmi?

Já, einmitt. Aukningin hefur orðið mikil á nokkrum stöðum, en það bitnar á öðrum stöðum.

Í hvaða kjördæmi?

Og ég er ekki viss um að það sé stefna félagshyggjuflokka ef Framsfl. vill enn telja sig til þess hóps í íslenskum stjórnmálum að það sé vogandi að setja atvinnuna á slík markaðstorg. Það er þess vegna sem Alþfl. hefur áhyggjur af því að þetta kerfi þurfi að vera hér við lýði um aldur og ævi. Það er þess vegna sem við höfum áhyggjur af því ef við horfum til þess að þurfa að búa við þetta kerfi um aldur og ævi.  sem eiga kvótann haga sér á markaðstorginu. 
             Í sjötta lagi má aftur spyrja að því hvort kerfið hafi stuðlað að því að aðilar í sjávarútvegi hafi lagt áherslu á að leita nýrra fiskimiða og eflt veiðar sínar í ónýttum tegundum. Það má líka deila um þetta. Alla vega hefur samvinna okkar við útlendinga á úthafsmiðum verið okkur mjög gagnleg þar sem í samvinnu við útlendinga hafa fundist ýmsar nýjar smugur á úthafsmiðum sem við höfum getað nýtt okkur sérstaklega hin síðustu ár og ég er ekki viss um að það sé kvótakerfinu að þakka. Um það getum við deilt líka. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafði áhyggjur af því að frv. sem hér liggur fyrir væri hugsanlega ekki nógu gott. Það er rétt. Málið er vont vegna þess að sannarlega erum við í vondri stöðu. Ef við værum nú að fiska 400 þús. tonn eins og þjóðin er vön að gera og hefur verið vön að gera í gegnum tíðina, 300--400 þús. tonn, þá ættum við ekki við þennan vanda að etja. Og það er það sem setur okkur skilyrðin þröng, gerir það að verkum að það er erfitt að stuðla að mikilli röskun hvað kerfið varðar akkúrat nú á þessum mánuðum. En stefna Alþfl., af því að hún hefur komið hér til umræðu, er skýr. Það var gott hjá hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að kynna þá stefnu hér. Hann las hana og kynnti hana fyrir hv. þm. Ég ætlaði mér að gera það. En nú hefur hv. þm. Halldór Ásgrímsson gert það og ég þakka honum fyrir það og ég veit að hann mun áfram boða þessa stefnu af því að hann sér að þegar allt kemur til alls er verið að ræða um drög að betri niðurstöðu en við erum neydd til þess að horfast í augu við núna um þessar mundir. Það má einnig geta þess að í stefnumótun Alþfl. fyrir þremur árum, svo að við leggjum áherslu á samkvæmni málsins, kemur greinilega fram, með leyfi forseta: ,,Alþfl. vill gerbreyta núverandi kvótakerfi sem er bæði ósanngjarnt og óhagkvæmt. Breytingarnar sem gera þarf eiga að taka mið af þörfum fólksins í sjávarbyggðunum og koma í veg fyrir óeðlilega samþjöppun veiðiheimilda og óeðlileg viðskipti með þær. Það er lífsspursmál að fiskveiðistjórnin sé sátt við fólkið í landinu.`` --- Ég endurtek: ,,Það er lífsspursmál að fiskveiðistjórnunin sé í sátt við fólkið í landinu.`` 
             Já, eitt er stefna, annað eru gerðir og svo er enn annað málamiðlanir. Ekki trúi ég því að það hafi verið stefna fyrrv. sjútvrh., hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, þegar hann hafði forustu um að lögin um fiskveiðistjórnunina voru sett 1990 þar sem kveðið er á um að smábátar sem þá voru á krókaleyfum skyldu fara á aflamark með 2,2% heildarhlutdeild í aflanum, tæplega 3 þús. þorskígildislestir ef þetta hefði gengið eftir. Og allir sjá að ef þetta hefði gengið eftir 1. sept. 1994, þá hefði það lagt þennan útveg nánast í rúst og ekki bara þá einstaklinga og fjölskyldur sem þennan útveg stunda heldur ekki síður margar þær byggðir sem byggja afkomu sína á smábátaútgerðinni. Ég trúi því ekki að það hafi verið sérstakt baráttumál Framsfl. að koma málum þannig fyrir, enda hefur Framsfl. nú skipt um skoðun í málinu. Og ég fagna þeim skoðanaskiptum sem komu fram í máli hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar, varaformanns Framsfl., áðan að hann ætlar að stuðla að þeirri lausn sem stjórnarflokkarnir leggja upp með í þinginu um úrvinnslu krókaleyfisbátanna. Já, eitt er stefna, annað er málamiðlun, það kann að vera og fáir ættu að hafa meiri reynslu af því en hv. þingmenn Framsfl. í gegnum tíðina. Það eru ekki mín orð að saka Framsfl. um að það hafi verið stefna hans árið 1990 að loka nánast fyrir smábátaveiðar, smábátaútgerð hér á landi árið 1994. Ég trúi því ekki. Það var hluti af málamiðlun. Virðulegi forseti. Í sambandi við veiðar smábátanna, þá hefur hér verið lagður grunnur að útfærslu og samkomulagi. Það er rétt að hér eru lagðir til allmargir banndagar og má víst um það deila hvort þeir séu fleiri en nauðsyn ber til. Eitt vil ég þó nefna í þessu sambandi. Ég tel afar óskynsamlegt að byggja þetta upp á sjö banndögum í lok hvers mánaðar, það mismunar aðstæðum eftir landshlutum. Og síðast en ekki síst held ég að það sé ekki heppilegt fyrir útgerðarmynstur sem þetta að svona samfellt langt bann verði í hverjum mánuði, fyrir utan það að þetta hlýtur að koma illa við vinnsluna í landi sem byggir á veiðum smábátanna. Þess vegna held ég að það verði að skoða mjög gaumgæfilega hvort hægt er að komast af með færri banndaga og í öðru lagi að dögunum verði dreift öðruvísi. Vil ég nefna þá hugmynd að t.d. allir sunnudagar verði teknir inn í banndagafjöldann. Það verður skoðað gaumgæfilega, vona ég, í hv. sjútvn. Hæstv. forseti. Ekki verður komist hjá að ræða þessi mikilvægu mál öðruvísi en að minnst sé á Hafrannsóknastofnun. Það eru miklar kröfur gerðar til Hafrannsóknastofnunar og það hvílir sannarlega mikil ábyrgð á þeirri stofnun og í raun skipta áætlanir hennar og niðurstöður svo miklu fyrir afkomu þjóðarbúsins, allra fjölskyldna í landinu og lífskjör að að slíkri stofnun verður að búa vel. Það verður að segjast eins og er að það hefur þessari hæstv. ríkisstjórn ekki tekist, að hlúa að Hafrannsóknastofnun eins og hefði átt að gera. Hún býr við fjársvelti. Hún getur ekki staðið undir þeim miklu kröfum sem til hennar eru gerðar og þar af leiðandi ekki byggt sínar áætlanir og sínar niðurstöður á þeim trausta grunni sem ég veit að æskilegast væri. Þess vegna tel ég afar brýnt að það verði nú skoðað rækilega hvort ekki sé löngu kominn tími til að stórefla Hafrannsóknastofnunina og starfsemi hennar. Það kostar fjármuni og þá fjármuni verður að taka frá öðrum og færa þeim og ég vona að um það geti náðst góð samstaða við fjárlagagerð fyrir næsta ár. Þá er ekki heldur hægt að komast hjá þeirri spurningu sem verið hefur til umræðu síðustu daga, hvort ástæða sé til að bæta við heildarþorskkvótann. Ég vil í því sambandi segja að það er náttúrlega algert ábyrgðarleysi að ýta slíkum hugmyndum gersamlega frá sér. Ef nýjar upplýsingar gefa tækifæri til þá eigum við að byggja á þeim upplýsingum þó á miðju kvótaári sé og bæta við kvótann ef þess er nokkur kostur. Sjómenn tala um meiri fiskgengd í sjónum núna síðustu vikur og sérstaklega síðustu mánuði. Það er meiri loðna í sjónum en verið hefur, sem gefur vonir um að skilyrðin fyrir þorskinn séu betri en oft áður. Síðast en ekki síst verður að horfa til þess hversu lengi sjávarútvegurinn þolir það og atvinnulífið í landinu og ég nefni ekki byggðirnar, þegar útgefinn kvóti verður upp urinn löngu áður en kvótatímabilinu lýkur. Ég treysti hæstv. sjútvrh. til þess að fylgjast mjög gjörla og vel með þessu máli. Hér má ekki rasa um ráð fram og hér verður að fara varlega og hér verður náttúrlega að byggja á einhverjum öðrum grunni en tilfinningum. En spurningin er sú og sérstaklega með það í huga ef togararall er fram undan, hvort nýjar upplýsingar kunni að gefa okkur von um að það megi þegar fara að nýta sér afrakstur friðunar síðustu tveggja ára. Hæstv. forseti. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu. Hér er um mikilvægustu málefni að ræða sem þjóðin stendur frammi fyrir. Ég vil aftur leggja áherslu á að það er trú mín að hér sé verið að skipa málum til stutts tíma. Hér er verið að skipa málum til stutts tíma af því að þróunin í sjávarútvegi er svo ör að það þarf alltaf að grípa inn í með nýjum leiðum og nýjum viðbrögðum. Ég vil einnig láta þá von í ljós að fiskstofnarnir í sjónum muni vænkast og hressast svo fljótlega að þeir muni gefa okkur svigrúm til þess að komast út úr þeim ógöngum sem kvótakerfið hefur sannanlega sett okkur í. Hvort sá tími er nú efast ég um, en ég vona að sá tími verði senn í nánd.

Virðulegi forseti. Hv. 5. þm. Austurl., sem hér var að tala, beindi til mín spurningu sem sjálfsagt er að svara. En ég vil fyrst spyrja hann, vegna þess að hann hefur möguleika á að koma hér upp á eftir mér, þar sem hann vék að kvótabraskinu. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að fá að vita hvað menn eiga við þegar þeir eru að tala um kvótabrask. En ef við tölum hins vegar um meinta þátttöku sjómanna í kvótakaupum, sem varð tilefni verkfallsins, þá langar mig til að spyrja hv. þm.: Hvernig má það vera að Alþfl. beitti sér þá ekki fyrir því og studdi hæstv. sjútvrh. í því, sem hefur lýst því yfir að hann hefði verið tilbúinn til að setja lög sem kváðu skýrt á um að óheimilt væri að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum? Af hverju gerði ríkisstjórnin þetta ekki og undirstrikaði þar með þá yfirlýsingu sem gerð var við kjarasamningana 1992? Hv. þm. spurði líka hvort fiskveiðistjórnunin hefði skilað þeim verndunaráhrifum á fiskstofnana sem ætlast hefði verið til. Svarið er klárt, hv. þm. svaraði því sjálfur. Hann tók undir með samþingmanni sínum, hæstv. viðskrh. Sighvati Björgvinssyni, þar sem þeir gera nú háværar kröfur um að aflaheimildir verði auknar. Sýnir það okkur ekki að þessir menn telja sig fullvissa um að það sé meiri fiskur í sjónum? Kvótakerfið virðist þá sú stýring sem gefur okkur vonir um að það sé meiri fiskur í sjónum. En ég vil fara varlega í þeim efnum, ég vil taka það skýrt fram. Það koma aðrir á eftir okkur, börnin okkar, barnabörnin o.s.frv. og þau eiga líka rétt á að fá eitthvað til þess að búa við. 

Hæstv. forseti. Það var rétt sem ég hélt fram í minni ræðu og hv. þm. Stefán Guðmundsson staðfestir nú, e.t.v. með því að horfa fram hjá því, að það var og það er kvótakerfinu að kenna hvernig komið er í sambandi við hugsanlega þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Hvort það hafi í upphafi verið stefna Framsfl. að standa þannig að málinu lagði ég áherslu á í minni ræðu að hefði ekki endilega þurft að vera. En það hefur ekkert komi fram í þessari umræðu enn sem hefur tekið af öll tvímæli um það að ekki hefði verið stefnt að þessari niðurstöðu, enda staðfestir ráðuneytisstjórinn í sjútvrn. það. Það hefur ekki staðið á Alþfl. að standa gegn því að sett verði lög, þau ákvæði í samningi sjómanna og útgerðarmanna sem fjalla um bann við hugsanlegri þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Það hefur ekki staðið á Alþfl. En það vekur athygli mína að hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem hefur áhuga á málinu, skuli ekki hafa lagt fram frv. til laga þessa efnis hér í þinginu. Honum er það heimilt, hann getur það eða leitað eftir því hvort það væru aðrir hv. þingmenn sem mundu vilja taka þátt í slíkum tillöguflutningi. Það er ekki gott að vera í pólitík með þeim hætti að benda á aðra en þora ekki sjálfur.

Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt að svara hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni. Þegar við töluðum um bráðabirgðalögin, hv. þm., þá kom afstaða mín skýrt í ljós og allra þingmanna Framsfl. Framsfl. talaði gegn því og vildi sníða af þá annmarka á kerfinu sem gera það mögulegt að sjómenn eru látnir taka þátt í kaupum á veiðiheimildum. Við erum á móti slíku og við eigum auðvitað að hafa vit á því að sníða annmarka af þessu kerfi en það þarf ekki að kollvarpa kerfinu til þess. Ég spurði einmitt hæstv. sjútvrh. að því hvort hann vildi flytja frv. í þessa veru sem hv. þm. nefndi og ráðherrann lýsti því yfir að hann væri tilbúinn að gera það ef það mundi leysa málið. Ég hef vissulega velt því fyrir mér hvort ég ætti að gera slíkt. Ég gerði það ekki, enda hefði það sjálfsagt ekki breytt miklu eins og málið var komið þá. En ég tel að í vinnu hv. sjútvn. eigi menn tvímælalaust að sníða af þessa annmarka og ég vonast eftir stuðningi Alþfl. við því máli, þó ég efist um það vegna þess að þeir hefðu auðvitað með stjórnaraðstöðu átt að gera það fyrr.

Virðulegi forseti. Margir hv. þm. biðu með nokkurri eftirvæntingu eftir því að hlýða á ræðu hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar. Það hafði legið í loftinu að það mundi verða flutt hér sköruleg og kraftmikil ræða af hálfu Alþfl. sem gagnrýndi núverandi skipan. Það er skemmst frá því að segja að sú ræða var ekki flutt heldur voru hér ýmsar óljósar vangaveltur. Þannig að mig langar til að spyrja hv. þm.: Er það rétt skilið að þessi ræða hans feli það í sér að þingmaðurinn styður frv. sem hér er til umræðu nokkurn veginn í þeirri mynd sem það er flutt og hyggst ekki sjálfur flytja neinar sérstakar brtt. við það?

Hæstv. forseti. Ég vona að við séum sammála hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson að hv. sjútvn. fái þetta mál að loknum umræðum til þinglegrar umfjöllunar og nákvæmrar skoðunar þar sem allir flokkar hafa sinn fulltrúa. Þar mun náttúrlega gefast tækifæri til þess að kalla til viðræðna alla þá aðila sem hagsmuna eiga að gæta. Ég ræddi þetta mál frá ýmsum sjónarhornum og reyndi að skýra út mína afstöðu og míns flokks og ég trúi ekki öðru en hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sé mér sammála um það að mál geti tekið breytingum eftir að það hefur verið lagt fram sem stjfrv. Á hitt lagði ég ekki ekki síður áherslu í minni ræðu og geri aftur að hér liggur fyrir grundvöllur til samkomulags á milli stjórnarflokkanna. Ég benti líka á hvað þróunin í sjávarútvegi er ör. Bara á þeim fáu mánuðum síðan þetta frv. var fyrst lagt fram, þá koma inn á okkar borð ný verkefni sem við þurfum að takast á við samhliða þessu máli. Þess vegna tel ég að hér sé um grundvöll til samstarfs að ræða, en ég er viss um að niðurstaðan verður ekki orðrétt sú í textanum sem nú liggur fyrir og er til umræðu.

Virðulegi forseti. Það má helst ráða af þessu svari að hv. þm., fulltrúi Alþfl. í sjútvn., styðji frv. eins og það er hér lagt fram í öllum meginatriðum. Í öðru lagi hyggst hann ekki beita sér fyrir neinum sérstökum breytingartillögum á frv. Í þriðja lagi mun hann að sjálfsögðu skoða einhverjar tillögur sem aðrir kunna að flytja í nefndinni, það er venja í þinginu, en spurning mín var sú hvort fulltrúi Alþfl. í sjútvn. hygðist beita sér fyrir einhverjum breytingum og svarið við því kom alveg skýrt. Svo er ekki. Að vísu var undir lokin aðeins vísað í smávegis orðalagsbreytingar. En mér finnst þetta fela það alveg skýrt í sér að það hefur komið fram að fulltrúi Alþfl. sættir sig við frv. eins og það er hér flutt og hyggst ekki beita sér fyrir neinum brtt. Hitt er svo annað mál að veröldin breytist og nýir tímar koma og það er hægt að bera fram alls konar spurningar og það þekkja þeir best sem fjalla um veröldina 

Hæstv. forseti. Ég er farinn að halda það að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafi verið upptekinn við að hlusta á annað en mína ræðu sem ég flutti hér sem svar við andsvari fyrir stuttu síðan. Ég lagði einmitt áherslu á að þetta mál mundi fá þinglega meðferð, að því mundi ég stuðla, og ég mundi taka fullan þátt í þeirri vinnu og ég vil aftur vísa til ræðu minnar þar sem ég var einmitt að tala um ýmis atriði, m.a. sem þyrfti að breyta, frá því sem nú stæði í frv., t.d. í sambandi við banndagakerfi krókaleyfisbáta og framsetningu þess og hvernig því verður fyrir komið og ýmis önnur atriði nefndi ég. Síðast en ekki síst tók ég undir ályktun Alþfl. sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson kynnti svo vel hér og sannarlega mun ég hafa þá ályktun til leiðsagnar í nefndarstarfinu í hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Í aðra röndina var ég undrandi á því að ríkisstjórnin skyldi hætta sér út í umræðu sem þessa nú í ólgandi iðu ósamlyndis sem brýst ekki síst fram í sjávarútvegsmálum. Þetta hefur vissulega sett sinn svip á umræðuna í dag en ég verð að segja að það er ekki annað en að sóa tíma þings og þjóðar ef það kemur í ljós á endanum að ríkisstjórnin hefur ekki meiri hluta eigin fulltrúa á bak við sig í þeim tillögum sem hún setur fram og það gerist standi menn við skoðanir sínar en sitji ekki bara í sínum stólum og fórni jafnvel hugsjónum sínum fyrir vikið. Þetta held ég að sé alveg nauðsynlegt að líta á í upphafi vegna þess að annaðhvort er hér fram undan mikil sjávarútvegsumræða á Alþingi eða mikil tímasóun sem ég vil ekki taka þátt í. Sjútvrh. hefur einn verið látinn sitja við þessa umræðu lengst af í dag ef litið er á ráðherrastólana. Það segir í fyrsta lagi dálítið sína sögu. Ég er ekki að gera lítið úr því að einn af ráðherrum Alþfl. hefur sést hér af og til en mér þykir þetta nokkuð einmanalegt og ég get ekki annað en látið í ljós ákveðna samúð með hæstv. sjútvrh. Í öðru lagi held ég að það verði ekki hjá því komist að hafa þessa umræðu í dag í ljósi þess leiðara og þeirrar ályktunar alþýðuflokksmanna og Alþýðublaðsins sem hér hefur verið vitnað til nú þegar í dag því þar eru ekki spöruð stóru orðin. Þetta er jú flokkur sem á aðild að stjórnarsamstarfi. Og jafnvel þótt eitthvað verði hér tvísagt þá get ég ekki ræðu minnar vegna annað en vitnað örlítið í leiðara Alþýðublaðsins þann 2. febr. sl. þar sem verið var að fjalla sérstaklega um ályktun flokksstjórnarfundar Alþfl. helgina á undan sem að mati leiðarahöfundar Alþýðublaðsins er gegn núverandi stefnu í stjórn fiskveiða. Með leyfi forseta ætla ég að grípa á þremur stöðum niður í þennan texta: ,,Ályktun flokksstjórnar Alþfl. er stríðsyfirlýsing gegn fjárhagslegri og siðferðislegri spillingu kvótakerfisins. Í ályktun flokksstjórnarinnar segir m.a.: Leiguliðakerfi þar sem braskað er með lífsafkomu einstaklinga og jafnvel heilla byggðarlaga tilheyrir annarri þjóðfélagsgerð en við búum við á ofanverðri 20. öldinni. Þess vegna lýsir flokksstjórn Alþfl. því yfir að stefna beri að gjörbreytingu á fiskveiðistjórnuninni. Sem fyrsta skref telur flokksstjórnin eðlilegt að kannað verði sérstaklega hvort gefa eigi veiðar frjálsar í þá stofna sem ekki hefur tekist að ná áætluðum afla.`` Í leiðaranum segir síðan: ,,Í ályktun flokksstjórnar segir m.a. um veiðileyfagjaldið: Óþolandi er að ákveðnum hópi manna eða fyrirtækja sé úthlutuð helsta auðlind þjóðarinnar endurgjaldslaust en síðan sé þeim heimilt að ráðskast með þessa sameign allra landsmanna eins og um séreign væri að ræða.`` Á þriðja stað í þessum leiðara eru þau ummæli sem kannski helst hafa vakið athygli manna í þessari umræðu og nauðsynlegt er að fá skýrari afstöðu til alþýðuflokksmanna en ég mun aðeins koma að því nánar á eftir að hér hafi verið misvísandi ábendingar á ferðinni: ,,Ályktun flokksstjórnar Alþfl. um stjórnun fiskveiða er skýr og ótvíræð: Alþfl. hafnar þeirri spillingu og óréttlæti sem núverandi kvótakerfi býður upp á. Alþfl. mun berjast af öllu afli gegn því að fáir sægreifar fái að ausa endurgjaldslaust úr helstu auðlind þjóðarinnar, fiskimiðunum, og ráðskast með sameiginlega eign þjóðarinnar eins og séreign. Alþfl. telur nauðsynlegt að hlúð sé að vistvænum veiðum og Íslendingar séu öðrum þjóðum fordæmi í þeim efnum. Alþfl. er einnig þeirrar skoðunar að núverandi fyrirkomulag fiskveiða sé úrelt og tilheyri annarri þjóðfélagsgerð og öðrum tímum en við lifum á. Alþfl. hefur með ályktun sinni áréttað stefnu sína í þessum málaflokki og sagt óréttlæti, spillingu og stöðnun í stjórnun fiskveiða stríð á hendur.`` Er furða þó menn spyrji hér spurninga? Og er furða þó menn krefji alþýðuflokksmenn svara þegar málgagnið fer þessum höndum um harðorða ályktun flokksstjórnar Alþfl. og birtir hana? Hér verð ég að viðurkenna að við höfum fengið afskaplega misvísandi skilaboð og ég vona sannarlega að fleiri alþýðuflokksmenn séu tilbúnir til þess að gefa svör og það nokkuð skýrari svör en við höfum fengið um raunverulega skoðun sína og einnig um það hvort þeir séu reiðubúnir til að standa við skoðun sína því að við erum að tala um annan stjórnarflokkanna. Við hljótum að gera þessa kröfu til þess flokks sem á þó þrátt fyrir allt enn aðild að þessari ríkisstjórn að það sé á hreinu hvort hann yfir höfuð er reiðubúinn að standa við stefnu sína eður ei og í öðru lagi hvort hann sé reiðubúinn til þess að starfa í þessari stjórn því að ég sé ekki að þetta tvennt geti farið saman. Því heimtum við skýr svör. Það vakti vissulega athygli mína í upphafi þessarar umræðu að á meðan hv. 4. þm. Reykn., þingflokksformaður Alþfl., og hv. 1. þm. Austurl., skiptust á skoðunum um hversu alvarlega bæri að taka skrif Alþýðublaðsins um stefnu Alþfl. í sjávarútvegsmálum hélt hv. 5. þm. Austurl., fulltrúi Alþfl. í sjútvn., uppi nokkrum frammíköllum. Umræðuefnið var hvort þessi tilteknu skrif Alþýðublaðsins bæri að taka alvarlega eða ekki. Þingflokksformaður Alþfl. reyndi, hafi ég skilið hana rétt, að draga úr því að að taka ætti þessi ummæli svo ýkja alvarlega en á meðan var hv. 5. þm. Austurl. að kalla fram í og ítreka að að sjálfsögðu bæri að taka þessi ummæli alvarlega. Það staðfesti hann að einhverju leyti í ræðu sinni en ég tek undir með þeim gagnrýniröddum sem hér hafa komið fram að vissulega hefði maðurinn mátt orða sína hugsun skýrar. En aftur á móti þá leyndu skoðanir hans sér ekki og það er út af fyrir sig guðsþakkarvert. Hv. þm. fann núverandi kvótakerfi, sem frv. vissulega byggir á, allt til foráttu. Ekki var það endilega til þess að vernda fiskstofnana. Það gat átt hlut í því að brjóta á sjómönnum, raska byggðum og fleira má rekja úr ræðu hans þannig að ég skil í rauninni ekki hvernig hann getur litið á að þetta kerfi sé fyrir hann, mann með hans skoðanir, eitthvað sem er hægt að setja á, ekki einu sinni fram til morguns. Hæstv. sjútvrh. hefur greint frá því að tillögur þríhöfða nefndar ráðuneytisstjóranna um kvótaþing eigi að vera með í umræðu sem lausn á kvótabraskinu, lausn sem mér þykir raunar alls ekki taka á vandanum. Þetta staðfesti hann í ræðu sinni áðan og í bréfi til hv. sjútvn. við afgreiðslu á bráðabirgðalögunum sem við tökum fyrir á morgun. Mig langar að spyrja hv. þm. Vilhjálm Egilsson, sem ég trúi að heyri mál mitt, mig langar að beina spurningu til hans: Er hann sammála því að lausnin um kvótaþingið taki á því kvótabraski eða sé yfir höfuð æskileg lausn sem beri að taka inn í það frv. um stjórn fiskveiða sem við erum hér með til umfjöllunar? Mig langar að spyrja hann skýrt um hans skoðun í því máli því ég gat ekki skilið hæstv. sjútvrh. öðruvísi en svo, bæði í ræðu sinni hér og eins í því bréfi sem hann sendi til sjútvn., að hann ætlaðist til að þessar tillögur yrðu teknar þar með og litið á þær sem lausn á ákveðnum vanda sem allir eru sammála um að sé fyrir hendi. Ég fæ ekki betur séð á þessu ósamlyndi öllu saman heldur en að ríkisstjórnin hafi í raun og veru afhent okkur óskrifað blað í stað þeirrar sjávarútvegsstefnu sem látið er í veðri vaka að hér sé til umræðu en nýtur í raun tæplega meiri hluta fylgis núverandi stjórnvalda. Ég bendi einnig á ákveðnar, kannski dálítið loðnar yfirlýsingar hv. formanns sjútvn. sem kemur úr röðum sjálfstæðismanna en hann hefur ýmislegt við þetta frv. að athuga þótt hann geti því miður ekki verið hér við þessa umræðu í dag og það er af ástæðum sem ekki er hægt að vefengja. En ég treysti honum til þess að láta sínar skoðanir í ljós nú sem endranær þegar þetta frv. verður til áframhaldandi umfjöllunar. Ég get ekki séð annað en eitt af þrennu hljóti að gerast. Í fyrsta lagi það að nýr stjórnarmeirihluti myndist í þessari umræðu og það eru auðvitað allt önnur og meiri tíðindi heldur en hér er efnt til og útheimtir ekkert minna en nýjar kosningar svo kjósendur geti tjáð sig um stöðuna. Ég nefni þetta hins vegar vegna þess að það er ekki hægt að neita því að aðdáendur núverandi kerfis og þeirra lausna eða þeirrar útfærslu á því kerfi, sem kynnt er í því frv. sem hér er til umfjöllunar, komi úr annars vegar öðrum stjórnarflokknum og alls ekki þó óskiptum og svo hins vegar úr einum stjórnarandstöðuflokka. En ég verð að viðurkenna að það er dálítið einkennilegt og yrði dálítið einkennilegt ef stjórnarandstæðingar væru reiðubúnir til þess að ljá ríkisstjórninni liðsinni sitt án þess að hafa verið með í ráðum við endurskoðun á sjávarútvegsstefnunni því það eitt út af fyrir sig er auðvitað alveg forkastanlegt og segir dálítið um þau óskynsamlegu og ólýðræðislegu vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð. Því miður er þetta ekki eina dæmið, en kannski eitt það illskeyttasta, sem við höfum að glíma við varðandi vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar. Annar möguleiki og hann útiloka ég síður en svo er sá að umræðan um þetta plagg sé sýndarmennska ein og það standi alls ekki til að hreyfa neitt við sjávarútvegsmálum þrátt fyrir að lagaskylda hafi verið að endurskoða sjávarútvegsstefnuna fyrir árslok 1992. Það er mikið vatn runnið til sjávar síðan það var og það hefur oft og iðulega verið minnt á hversu það lögbrot var áberandi alvarlegt. Í þriðja lagi er hægt að búast við því að hér sé verið að leggja fram frv. bara til að leggja fram frv. Það er varla tilviljun að oftar en einu sinni hefur því verið svarað til af hálfu ríkisstjórnarinnar að samkomulag hafði náðst um að leggja frv. fram og vísa ég nú bæði í hv. 1. þm. Vestf., formann sjútvn., og einnig ræðu hv. 5. þm. Austurl. hér áðan. Þetta er eitt sem menn virðast þó geta sameinast um, að um þetta sé samkomulag, enda var frv. lagt fram og það er meira að segja búið að taka það til umræðu og það er kannski meira heldur en margir áttu von á. Þetta eru svör sem maður fær iðulega þegar maður spyr stjórnarsinna hvort þeir styðji þetta frv., þ.e. að samkomulag hafi tekist um að leggja þetta frv. fram og það var gert. Felur þessi yfirlýsing það í sér að það sé eiginlega það eina sem sé einhugur um? Ég útiloka það hreint ekki. Ég er ekki að segja það að þetta frv. segi álíka mikið um stefnu stjórnarflokkanna í sjávarútvegsmálum eins og t.d. ef hæstv. sjútvrh. hefði tekið upp á því að kyrja hér ,,Kátir voru karlar`` og þingmenn hafi í raun í höndunum texta sem þeir geti mótað að vild og freistað þess að koma saman heildstæðri stefnu er lýsi vilja Alþingis í sjávarútvegsmálum í einhverri notalegri nefnd. En sé svo þá munum við kvennalistakonur að sjálfsögðu ekki láta okkar eftir liggja að leggja til nýtilegt hráefni inn í þessa vinnslu. Hins vegar er það spurningin hvað þessi vinnubrögð eiga að þýða ef þetta reynist raunin. Við getum alla vega boðið betra hráefni en aðrir að okkar mati, þ.e. þjóðarsátt í sjávarútvegsmálum sem byggist á byggðakvóta. Ég hygg að það væri hægt að ná um þessa stefnu sátt ef menn færu í einhverri alvöru að vinna að því, ef það væri virkilega vilji, ef hér væri ekki hver höndin uppi á móti annarri í alls konar leik og valdatafli og hagsmunapoti og jafnvel ákveðnu trúarbragðastríði því ég get í rauninni ekki annað en kallað sumt af því sem menn hafa freistast til þess að binda sig í hér. Við kvennalistakonur höfum markað okkur þessa skýru stefnu í sjávarútvegsmálum og mælt fyrir hugmyndum okkar um byggðakvóta. Á sl. ári var unnið mikið starf í sjávarútvegshópum Kvennalistans og þeir skiluðu af sér niðurstöðu miðað við stöðuna eins og hún er nú því að sjálfsögðu verður reglubundið að fjalla um þessa útfærslu þar sem ekki hefur enn tekist að koma þessu kerfi á og það er ekki hægt að gera þetta eftir þeim leikreglum sem við byggðum inn í okkar tillögur þegar við lögðum þær upphaflega fram 1987. Hópar þeir sem hafa fjallað um þessi mál fyrir hönd Kvennalistans skiluðu af sér niðurstöðu sem fjallað var um á landsfundi Kvennalistans í Varmahlíð í Skagafirði í byrjun nóvember og, með leyfi hæstv. forseta, þá held ég það sé bæði rétt og æskilegt að rekja þessar niðurstöður sjávarútvegshópanna þar sem sérstaklega var tekið á ýmsum álitamálum er varða þetta frv. er hér liggur fyrir. Það sem hóparnir settu sér m.a. var að skoða þetta frv. með gagnrýnum augum, sjá á hvern hátt væri hægt að nýta tillögur sem þar kæmu fram --- og ég verð að viðurkenna að það var kannski ekkert óskaplega mikið sem eftir stóð --- en við freistuðum þess jafnframt að fella saman okkar hugmyndir og þær hugmyndir sem hafa verið í umræðu, m.a. í þessu frv. En, með leyfi forseta, vil ég taka þetta fram frá Kvennalistanum: ,,Stefna Kvennalistans um byggðakvóta þar sem 80% af heildarafla verði úthlutað til byggðarlaga með hliðsjón af lönduðum afla næstliðinna ára stendur óhögguð en hún var fyrst sett fram 1987. Við útfærslu hennar þarf þó að taka tillit til þess að miklar tilfærslur hafa orðið milli byggðarlaga á undanförnum árum vegna sölu skipa. Taka þarf tillit til stöðunnar fyrir fimm árum og fyrir daga fiskveiðistjórnunar sem hófst árið 1984. Kvennalistinn minnir á að úthlutun veiðiheimilda skapar ekki eignarrétt samkvæmt lögum sem nú gilda.`` Varðandi þetta vil ég taka það fram að dómur sá sem við fjölluðum um í utandagskrárumræðu undir lok nóvembermánaðar var ekki fallinn þegar þetta var skrifað enda var það í byrjun nóvember, nánar tiltekið 5. nóv. sem þessi texti var settur á blað. En engu að síður er ég sannfærð um að það sem á eftir kemur hér stendur enda eru allir að ganga út frá því. ,,Það á því að vera löglega og tæknilega mögulegt að koma á byggðakvóta. Með byggðakvóta væri rofið það samband sem í dag er á milli kvóta og skips. Þannig gengur óveiddur fiskur í sjó kaupum og sölum sem hefur kallað yfir okkur brask og spillingu hvers konar og hyglað þeim sem af einhverjum ástæðum höfðu stundað fiskveiðar á einhverjum tilteknum viðmiðunarárum. Taka þarf mið af tillögum Hafrannsóknastofnunar um leyfilegan heildarafla. Mörg fleiri atriði skipta þó sköpum við skynsamlega nýtingu fiskstofna en vegið magn upp úr sjó svo sem veiðarfæri, fjöldi skipa, veiðitími, veðurfar og lífríki í hafinu. Kvennalistinn vill að krókaveiðar séu áfram frjálsar og er hlynntur línutvöföldun eins og hún er framkvæmd nú. Koma þarf á virkara samstarfi sjómanna og vísindamanna um stjórn fiskveiða með það að markmiði að þeir sem vinna við sjávarútveg taki þátt í ákvarðanatöku. Auðlindir hafsins eru þjóðareign og allra hagur að nýta þær skynsamlega. Kvennalistinn leggur til að áður en sjútvrh. ákveður með reglugerð þann heildarafla sem veiða má á hverju fiskveiðiári þá þurfi að liggja fyrir tillögur samráðsnefndar um það efni. Kvennalistinn bendir á að ákvæði samráðsnefnd sjómanna og Hafrannsóknastofnunar er að finna í III. kafla núgildandi laga um stjórn fiskveiða. Skal hún fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi veiðileyfi, úthlutanir aflahlutdeildar og aflamark og gera tillögur um úrlausnir. Kvennalistinn leggur til að fulltrúar úr fleiri greinum sjávarútvegs, þar á meðal konur í fiskvinnslu, fá sæti í þeirri nefnd og að hún móti m.a. tillögur til ráðherra um verndarsvæði og heildarafla. Friða þarf ákveðin svæði algjörlega fyrir tilteknum gerðum skipa og veiðarfæra, sérstaklega þá staði og þann tíma sem hrygning stendur yfir. Kvennalistinn telur að skyndilokanir svæða í nokkrar vikur í senn hafi ekki skilað nógu miklu í uppbyggingu fiskstofna. Rannsaka þarf sérstaklega áhrif botndreginna veiðarfæra á lífríki sjávar og beina veiðum í meira mæli til skipa sem nota visthæf veiðarfæri. Kvennalistinn telur að skoða beri þann möguleika að skipta miðum upp í grunnsjávarmið og djúpsjávarmið og væru þá grunnsjávarmiðin fyrir íbúa viðkomandi svæða undir stjórn heimamanna. Kvennalistinn vill gera skylt að bjóða allan afla til sölu innan lands. Enn eru ónýttir möguleikar í frekari fullvinnslu sjávarafurða sem geta skapað atvinnu og útflutningstekjur. Kvennalistinn vill að húsnæði og búnaður frystihúsa sé nýttur til að þróa nýja framleiðslu og vinna nýjar tegundir sjávarfangs. Kvennalistinn vill framhald á tilraunum með lúðueldi en leggur áherslu á víðtækan undirbúning við frekara fiskeldi í framtíðinni. Í tillögum Kvennalistans um stjórn fiskveiða er gert ráð fyrir að 20% af heildarafla verði ráðstafað vegna sérstakra aðstæðna, selt eða leigt, og þeim tekjum m.a. varið til rannsókna tengdum sjávarútvegi eða verðlaunað fyrir sérstaka frammistöðu við nýtingu afla. Við teljum þó að framlög stjórnvalda þurfi einnig að koma til, sérstaklega við að þróa nýjar vinnsluaðferðir og vinnslu áður ónýttra sjávarafurða. Alltaf þarf að vera í gangi stöðug markaðsleit. Það er flestum fyrirtækjum ofviða að leggja mikið fjármagn í slíkt ein og sér. Samtök sjávarútvegsfyrirtækja þurfa að vera leiðandi í markaðsöflun. Víða í kringum landið eru fiskstofnar sem við höfum ekki nýtt sem skyldi. Enn er of lítið vitað um stofnstærð þeirra þrátt fyrir aukna veiði og þar þarf úr að bæta með ítarlegum rannsóknum. Íslendingar eiga að hafa forustu um að settar verði reglur um veiðar á alþjóðlegum hafsvæðum og samningum náð á milli þeirra þjóða sem nýta sameiginlega þau svæði.`` Þannig hljóðaði niðurstaða þeirra hópa sem fjallað hafa um sjávarútvegsmál allt síðasta ár innan Kvennalistans og ég tel rétt að þetta komi fram jafnvel þótt við kvennalistakonur höfum verið óþreytandi við að tíunda okkar stefnu og ítreka að þarna höfum við sérstaklega tekið mið af þeim hugmyndum og þeim breytingum sem orðið hafa á umhverfi á undanförnum árum, bæði vegna þess að minna er til skiptanna og einnig vegna þeirrar röskunar sem orðið hefur vegna tilflutnings kvóta. Ég vil taka það sérstaklega fram að við höfum gert ráð fyrir því að vegna þeirra röskunar sem orðið hefur vegna kvótasölu þá verðum við að hverfa frá þeirri stöðu sem við sáum fyrir okkur þegar við lögðum fyrst fram þessar hugmyndir vegna þess að sú kvótasala og það kvótabrask sem hefur verið í gangi hefur valdið óeðlilega mikilli skekkju og ég tek undir með hv. 5. þm. Austurl. að það er einfaldlega kerfið sem hefur boðið upp á þessa röskun. Þar af leiðandi er ekki um eðlilega þróun að ræða þó í nafni hagræðingar sé heldur einfaldlega óviðunandi röskun og um það mun ég raunar fjalla lítillega seinna í ræðu minni. Einnig vil ég taka það fram að það er nauðsynlegt að endurskoða hlutdeild hvers byggðarlags í heildarkvóta reglubundið. Þau byggðarlög, sem eru hætt að nýta kvóta sinn sjálf að einhverju eða öllu leyti, t.d. í þrjú ár eða lengur, eru aflögufær. Því höfum við lagt til að aflaheimildir sem ekki eru nýttar í heimabyggð í þrjú ár renni í sameiginlegan sjóð til jöfnunar eða endurúthlutunar vegna þess að við gerum ráð fyrir því að við verðum að takast á við ákveðna þróun sem að sjálfsögðu mun verða. En kannski er stærsta markmiðið það að rjúfa samband á milli kvóta og skips og í leiðinni að koma í veg fyrir að kvóti sé söluvarningur fyrir einkaaðila sem þurfa alls ekki að taka tillit til hagsmuna heildarinnar, atvinnuástands og fólksins sem á afkomu sína undir fiskvinnslunni. Ég vil líka aðeins koma að þeirri samráðsnefnd sem við töluðum um og að hvaða leyti hún gæti komið inn í þær tillögur sem eru gerðar í kjölfar rannsókna. Ég tek það fram að við teljum að efla þurfi rannsóknir í hafinu mjög verulega og á auðlindum þess. Við fiskveiðstjórnun þarf að sjálfsögðu að taka fullt tillit til ábendinga vísindamanna en það þarf líka að bæta aðstöðu þeirra til rannsókna. Því miður er hún verulega léleg. Ég vil ítreka það að markmiðið með því samráði sem við leggjum til að verði milli Hafrannsóknastofnunar og fulltrúa úr ýmsum greinum fiskveiða og hægt er í raun að byggja upp nú þegar á grunni þeirra ákvæða laga sem ég nefndi á undan, er það að þeir sem gerst þekkja miðin komi nánar að þeirri vinnu sem fer fram þegar ákveðið er t.d. aflahámark og við kvennalistakonur teljum að það sé nauðsynlegt að koma þessum samskiptum í fastan farveg. Ef það er ekki gert þá getur í rauninni komið upp sú staða að hver vísi á annan og það sé um hreinan fjandskap að ræða eins og manni gæti stundum dottið í hug að væri á milli vísindamanna og sumra sjómanna þegar í hart fer um tillögur. Að vísu tek ég fram að á síðasta ári virtist vera sameiginlega mikill skilningur á því að það þyrfti að fara mjög gætilega og mér finnst það vissulega af hinu góða. En ef það er ekki tryggt að upplýsingastreymi sé í báðar áttir þá getur verið að mikilvæg vitneskja fari forgörðum. Mér er það fullljóst að Hafrannsóknastofnun reynir eftir mætti að hafa samráð við sjómenn en við höfum engan fastan farveg fyrir slíkt og við höfum enga tryggingu fyrir því að allar greinar sjávarútvegs komi þar að. Ég vil t.d. benda á það að þetta mundi auka möguleika á svæðisbundnum aðgerðum samkvæmt ábendingum sjómanna, t.d. vegna veiðarfæra eða ástands hafsbotns, hrygningarsvæða, uppeldisstöðva og þannig mætti lengi telja. Ég held að þetta sé eitt af þeim atriðum sem brýnt er að taka á og það fyrr en seinna. Ef að er gáð þá má í raun sjá ákveðin teikn á lofti um það að menn hallist að byggðakvóta í einhverri mynd en það er mikil feimni við að viðurkenna að þar sé á ferðinni það sem menn eru að tala um. Ég vil minna á það að sú bábilja hefur þegar verið hrakin að ekki sé hægt að binda kvóta við byggðarlag. Það var gert með ákveðnum hætti þegar Bíldudal var úthlutað veiðiheimildum úr Hagræðingarsjóði á síðasta ári, þ.e. staðnum ekki skipunum, og það var síðan fulltrúa byggðarlagsins að útvega skip til að veiða kvótann. Þetta vafðist ekki fyrir neinum. Í öðru lagi hefur málsvörum smábátaeigenda vaxið fiskur um hrygg og ég held að það megi fullyrða það, alla vega þykist ég með lauslegri talningu geta dregið þá ályktun að þeir séu í meiri hluta á Alþingi. Hag smábátaeigenda er áreiðanlega betur borgið með byggðakvóta en flestum öðrum aðgerðum. Byggðakvóti hefur þann augljósa kost að tengja hagsmuni byggðarlags svo sem atvinnu og veiðar saman og það hefur enginn mælt á móti því að veiðar smábáta eru verulega atvinnuskapandi í landi umfram margar aðrar veiðar. Í þriðja lagi hefur það komið mjög hastarlega í ljós hversu mikil óeining og óréttlæti er falið í trúarsetningu hinnar tvíhöfða nefndar --- ég ætla ekki að fara að telja einhver hlutföll, en stundum dettur mér í hug að ekki sé meira eftir en kannski kvart af þessu upphaflega tvíforskeyti en það geta aðrir dæmt um. --- En alla vega er ég að tala um að það sé óeining og óréttlæti falið í þeirri trúarsetningu að forsenda nýtilegrar sjávarútvegsstefnu sé frjálst framsal á kvóta. Þessi trúarsetning beið eftirminnilegt og endanlegt skipbrot í sjómannaverkfallinu nú í janúar og það er einnig ljóst að málin leysast ekki með því að setja þetta frjálsa framsal upp á borðið í líki kvótaþings eða einhvers álíka. Sjútvrh. hefur mjög háðuglega vísað hugmyndum þríhöfða ráðuneytisstjóranefndarinnar um kvótaþing inn í þessa umræðu en þar er ég að vísa til bréfs til sjútvn. við afgreiðslu á bráðabirgðalögunum. Ég hef þegar lýst eftir því hvort þessar hugmyndir njóti stuðnings eður ei því ég sé ekki að það sé tilgangur með því að vísa þessum hugmyndum inn í umræðu nema gert sé ráð fyrir að eitthvað sé gert með þær en ég hef grun um að það sé ekki grundvöllur fyrir því. Það mun að sjálfsögðu koma í ljós. Helsta röksemdin fyrir frjálsu framsali kvóta er að með því fáist aukin hagræðing. Ég vil í fyrsta lagi benda á að það hefur verið hagrætt töluvert í sjávarútvegi á undanförnum árum og ég bendi þar m.a. á þær tölur sem hv. þm. Stefán Guðmundsson rakti hér áðan. Þar hafa ýmis önnur veigamikil atriði komið inn en tilfærsla á kvóta enda held ég að hann hafi ekki verið að gera því skóna að það væri bara vegna tilfærslu á kvóta sem þessi hagræðing hefði orðið, mér þætti alla vega undarlegt ef hann reyndi að bera það á borð fyrir okkur vegna þess að við erum líka að tala um bætta vinnslu og betri nýtingu á afla. Við erum að tala um almennar ráðstafanir í fjármálum fyrirtækjanna. Við erum að tala um skuldbreytingar og aukna hagræðingu í rekstri óháð því hvort kvóti hefur gengið kaupum og sölum vegna þess að það er einfaldlega ekki einangrað fyrirbæri, það er margt fleira að gerast. En við höfum að sjálfsögðu líka horft upp á það að í kjölfar kvótaframsals tvist og bast hafa orðið mikil slys og mikil óhagræðing. Ég spyr: Hver er hagræðing þess sem þarf að kaupa kvóta á uppsprengdu verði? Hver er hagræðing þess sem situr uppi með skuldasúpu og getur engan kvóta fengið? Hver er hagræðingin í því að stór hópur smábátaeigenda hefur orðið að gefast upp og á ekkert eftir nema skuldirnar en eignir liggja ónotaðar og lítt seljanlegar þar sem kvótinn er þegar farinn undan bátunum? Hver er hagræðingin í því að gera byggðarlag atvinnulaust þegar kvótinn siglir í annað byggðarlag? Það er ekki hægt að líta á sjávarútveginn sem einangrað fyrirbæri sem lifir sjálfstæðu lífi án tengsla við annað sem er að gerast í samfélaginu og það er það sem ég gagnrýni sérstaklega þegar verið er að ræða um hagræðingu því að auðvitað er hægt að setja upp töflur og skemu til að sanna mál sitt en ef menn líta á staðreyndir, ef menn líta á hvað hefur verið að gerast, þá hlýtur niðurstaðan að sjálfsögðu að verða önnur. Þrátt fyrir þær efasemdir sem ég lýsti í upphafi máls míns um það að líta beri á þetta frv. sem alvarlegt innlegg í umræðuna um stjórn fiskveiða þá tel ég rétt að víkja að nokkrum efnisatriðum þess sem e.t.v. munu hafa áhrif á umræðuna fram undan hvort sem hún verður um þetta frv. eða eitthvað allt, allt annað. Ég vík þá fyrst að 2. gr. frv. Varðandi þá svokölluðu lausn sem nú á að vera komin á milli stjórnarflokkanna um veiðar smábáta vil ég sérstaklega vekja athygli á því að smábátaeigendur telja að tillögurnar séu svo takmarkandi að þeir geti hvorki lifað né dáið með þessa niðurstöðu. Sérstaklega eru það banndagarnir sjö í lok mánaðarins sem eru þeim þyrnir í augum en önnur gagnrýni hefur einnig heyrst. En ég vil fyrst og fremst taka það fram að þarna er verið að tala um að það séu of miklar takmarkanir og það hefur raunar þegar verið rakið hér. Ég bendi á það að með byggðakvóta væri mögulegt að láta smábátum eftir ákveðin svæði og ég bendi á það t.d. að Japanir hafa tvöfalt fiskveiðistjórnunarkerfi þar sem smærri bátar eru á ákveðinni sóknarstýringu innan marka á ákveðnum grunnmiðum en síðan eru stærri bátum og stórum skipum látin eftir önnur mið fjær landi og þá á aflamarki. Þetta er ákveðin lausn. Þetta er ekki endilega eina lausnin en þetta er lausn sem hægt væri að ná án mikils vanda m.a. í því kerfi sem við kvennalistakonur höfum mælt fyrir og kallað byggðakvóta. Ég vil einnig líta aðeins á 7. gr. frv. þar sem sérstaklega er verið að tala um aflaheimildir til fiskvinnslustöðva. Vissulega er athyglisvert að sjá þessar hugmyndir viðraðar í frv. Það er viðurkenning á því að það sé ekki nauðsynlegt að binda veiðiheimildir við skip og undir það tek ég að sjálfsögðu. En ég tel að hinar flóknu og klúðurslegu útfærslur sem við sitjum uppi með í þessu frv. rýri gildi þessara tillagna svo verulega að við getum í rauninni ekki annað en spurt okkur: Hvert er verið að stefna? Ég sé það ekki og ég bendi enn og aftur á að þetta mætti auðveldlega leysa með því að umbylta kerfinu og taka upp byggðakvóta. Með byggðakvóta væri líka hægt að koma í veg fyrir það augljósa klúður sem núverandi kerfi hefur komið okkur í þar sem ákveðnir aðilar eru farnir að eignfæra veiðiheimildir og greiða af þeim skatt samkvæmt úrskurði dómstóla. Ég vísa þar til hinnar eftirminnilegu utandagskrárumræðu sem var hér hinn 25. nóv. sl. En mín niðurstaða eftir vangaveltur um þá umræðu sem nú á sér stað um stjórn fiskveiða er fyrst og fremst sú að hér séu menn að fikta við eitthvað sem þeir ráða ekki við. Og mér þykir það ansi rýr uppskera eftir þá vinnu sem ég þó sé á fylgiskjölum þessa frv. og þeirri skýrslu sem tvíhöfða nefndin lagði fram að hefur þó verið lögð í málið. Ég held að það hefði verið farsælla frá upphafi að hafa raunverulegt samráð allra flokka um málið og milli allra hagsmunaaðila og þetta sé ekki annað en sú uppskera sem búast mátti við miðað við hvernig lagt var í málið.

Virðulegi forseti. Halldór Ásgrímsson, hv. þm. hefur breiðan væng og undir þann væng leitar aftur og aftur talsmaður Kvennalistans í sjávarútvegsmálum. Eins og svo oft áður byrjar hún sínar ræður á að tína upp mola sem hafa hrotið úr ræðum hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar. Hann hóf sína ræðu hér í dag með miklu tali um ályktun Alþfl. sem samþykkt var á síðasta flokksfundi. Látum það nú vera. Stefna hans flokks býður upp á að hann geri ágreining við þá stefnu sem þar kemur fram. Hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson sagði: Við heimtum skýr svör, og kvartaði undan því að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson talaði ekki skýrt. En ég spyr: Hvar er skýrleiki hv. talsmanns Kvennalistans í sjávarútvegsmálum? Hún ræðst hér, eðlilega, gegn því sem kallað hefur verið kvótabrask og felst í misnotkun á framsali aflaheimilda. Hún er á móti því. En hún kallar það stóryrði og heimtar skýr svör hvað felist í því þegar flokksstjórn Alþfl. ályktar gegn þeirri fjárhagslegu og siðferðilegu spillingu sem felst einmitt í kvótabraskinu sem hún er á móti. Hvernig er hægt að skilja svona málflutning? Og hvernig er hægt að koma hér upp og heimta skýr svör þegar hv. þm. talar ekki skýrar sjálfur.

Hver er spurningin?

Ég verð líka að segja það, virðulegur forseti, að það kemur mér á óvart þegar hv. þm. les hér upp úr leiðara Alþýðublaðsins, sem er eins og allir vita afskaplega gott blað.  Athugasemd mín, virðulegi forseti og hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson, er sú að mér finnst afskaplega skrýtið þegar einn þingmaður kemur hér og ræðst á stefnu annars flokks sem svo vill til að er líka að finna í stefnu eigin flokks þingmannsins.

Virðulegur forseti. Það eru nokkrar spurningar sem ég mundi vilja leggja fyrir hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson í framhaldi af ræðu hennar og ekki síst um byggðakvótann: 1. Hvernig á að úthluta byggðakvóta innan byggðarlags? 2. Hvaða aðili á að úthluta? 3. Hvaða áhrif byggðakvóti hafi á veðhæfni og skuldaskil fyrirtækja? 4. Hvernig á að fara með menn, t.d. trillukarla, sem á að flytja milli byggðarlaga? Mundu þeir flytja með sér réttindi eða mundu þau verða kyrr í byggðarlaginu?

Viltu fá skriflegt svar við þessu?

Virðulegi forseti. Ólíkt flokki hv. þm. þá erum við kvennalistakonur afskaplega valddreifingarsinnaðar og við treystum byggðarlögunum sjálfum til þess að taka ákvarðanir um hvernig best verði staðið að úthlutun byggðakvóta. Og þetta er kannski mergurinn málsins. Að sjálfsögðu kemur það fyrst til kasta sveitarstjórnar að taka þá ákvörðun en þarna er m.a. um mjög misjafnar aðstæður og stærð byggðarlaga að ræða og þetta er eitt af því sem er ekki til, eins og í fleiri málum, nein patentlausn við. Varðandi það ef trillur flytja á milli byggðarlaga þá geri ég ráð fyrir því að hv. þm. hafi skilið það að byggðakvóti þýðir það að kvótinn tengist byggðinni, ekki fleyinu, og ég geri ráð fyrir að það sé jafnmikill akkur fyrir hið nýja byggðarlag að fá þennan bát til veiða og ráðstafa honum kvóta eins og þess byggðarlags sem hann flytur frá vegna þess að við erum að tala um ákveðna atvinnusköpun sem þarna fylgir með eins og við þekkjum bæði. Ég reyndi eftir bestu getu að taka þessar spurningar niður. Varðandi úthlutun innan ársins þá skil ég ekki alveg vandamálið en kannski getur hv. þm. útskýrt fyrir mér hvað vefst fyrir honum. Varðandi veðhæfni og skuldaskil þá erum við komin að afleiðingum núverandi kerfis. Afskaplega vondum afleiðingum þar sem við erum hreinlega að horfa upp á að skip eru gerð mismunandi veðhæf og eignir mismunandi veðhæfar út af því að þau ýmist tengjast kvóta eða ekki. Og þetta er bara kerfi sem ég er ekki dús við. Og ég held að hv. þm. væri fullsæmdur af því að gagnrýna líka.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson talar um að það eigi hver sveitarstjórn væntanlega að sjá um það sjálf að úthluta innan byggðarlags. Ég fékk engin sérstök svör eða leiðbeiningar um það hvernig það ætti að gera enda sagði hún að aðstæður væru svo mismunandi að ég reikna nú ekki með því að það fylgi neinar leiðbeiningar til sveitarfélaga um það hvernig eigi að gera það. Varðandi áhrifin á veðhæfni og skuldaskil þá skildist mér --- og hv. þm. leiðréttir það ef rangt er --- að hún væri bara á móti þessum skuldum og þess vegna þyrfti ekkert um þær að hugsa. Í þriðja lagi vaknaði sú spurning að ef einn trillukarl flytur á milli byggðarlaga þá virtist mér svarið vera það að sveitarfélagið sem hann flytti í hlyti að útvega honum kvóta ef hann kæmi með trilluna. En þá vaknar spurningin: Af hverjum á að taka þann kvóta?

Virðulegur forseti. Mér þykir afskaplega vænt um að ég virðist hafa svarað megninu af því sem vakti fyrir hv. þm. Ég ítreka það að ég treysti sveitarfélögum afskaplega vel til þess að finna góða lausn. Ég get svo sem komið með hugmyndir en ég ætla ekki að hafa þær í farteskinu þegar við ráðstöfum heimildum til byggðarlaga. En það má alveg hugsa sér að sérnefndir eða sveitarstjórnir sjái um þetta. Það má hugsa sér ýmsar lausnir og ég veit að sveitarfélögin eru fullfær um að finna þær. Í öðru lagi vil ég tala sérstaklega um það eða fylgja eftir þessu varðandi skuldaskil. Það verður að sjálfsögðu að leysa þau vandamál sem nú eru komin upp. Það verður líka að gera í núverandi kerfi vegna þess að við erum alltaf að súpa seyðið af nákvæmlega sama vandamáli þannig að þarna yrði í rauninni um tímabundið vandamál að ræða og síðan sætum við ekki uppi með það lengur. Í staðinn fyrir að nú endurnýjar þetta vandamál sig sjálft í alveg ótrúlega ríkum mæli og það vitum við ósköp vel vegna þess að þetta kerfi hefur boðið upp á afskaplega óeðlilegt ástand þar sem í rauninni eru eignir gerðar eins og ég rakti hér á undan mismunandi verðmiklar, alls ekki út frá verðgildi sínu heldur vegna þess að kvóta er úthlutað. Og eins og kom glöggt fram í umræðunni hér sem fór fram 25. nóv. sl., um skattalega meðferð á kvóta, þá er enginn sem getur í raun ábyrgst að þetta verði áfram. Það er ekkert loforð hér. Ráðherrar komu hér og fullyrtu hver í kapp við annan að að sjálfsögðu væri ekki hægt að tryggja mönnum samkvæmt núgildandi kerfi örugga eign, ekki einu sinni að fastsetja hversu verðmikil hún er.

Virðulegi forseti. Mig langar til að fjalla hér um nokkur atriði sem snerta það frv. sem hér hefur verið lagt fram og ýmislegt sem hefur komið fram í umræðunni um það. Í fyrsta lagi langar mig til að fjalla um hugtakið þjóðareign á nytjastofnum á Íslandsmiðum og hvað það í rauninni þýðir og hvers á að ætlast til af hv. Alþingi í því sambandi. Í mínum huga þýðir þessi þjóðareign á fiskimiðunum það að Alþingi getur sett leikreglur um nýtingu þessara fiskimiða. Við tökum eftir því þegar við erum að fjalla um þessi mál hér í dag þá dettur engum í hug að efast um getu Alþingis til að setja leikreglur sem menn telja skynsamlegastar án þess að nokkur fari að ræða um eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar eða slíka hluti. Það dettur engum í hug. Þannig að Alþingi getur sett þær reglur sem því hentar. Þá er það hins vegar spurningin hvernig þessar leikreglur eiga að vera. Í mínum huga snýst málið fyrst og fremst um að þessar leikreglur leiði til eins mikillar hagkvæmni og verðmætasköpunar í sjávarútveginum sem kostur er. Ástæðan er einföld. Við Íslendingar lifum á sjávarútvegi. Sjávarútvegurinn verður um fyrirsjáanlega framtíð burðarásinn í okkar útflutningi og í okkar lífskjörum. Þess vegna hljótum við, ef við ætlum okkur að lifa á þessum atvinnuvegi, að leggja fyrst og fremst áherslu á það að þær leikreglur sem við búum við skili eins mikilli hagkvæmni og kostur er. Að sjálfsögðu er ekki tryggt að það verði sátt um það meðal allra hópa í þjóðfélaginu og ekki síst þeirra sem starfa við sjávarútveg að leggja áherslu á hagkvæmnina. En eru það ekki samt hinir raunverulegu sægreifar sem verða til ef einn hópur innan sjávarútvegsins ætlar að ná sínu fram á kostnað annarra og á kostnað hagsmuna þjóðarheildarinnar? Erum við ekki þá að búa til eitthvað sem við getum kallað sægreifa? Við veltum því oft fyrir okkur hvort stjórnkerfi okkar sé hagkvæmt og við berum það oft saman við það sem aðrir eru að gera. Í rauninni er það svo að engri þjóð í heiminum hefur tekist að byggja upp jafnhagkvæmt stjórnkerfi fiskveiða og Íslendingum. Og alls staðar þar sem verið er að breyta stjórnkerfi fiskveiða eða ræða slíkar breytingar á grundvelli hagkvæmni er alltaf verið að ræða um að fara einmitt í þá átt sem íslenska stjórnkerfið er. Við tökum t.d. eftir því að núna þegar Danir eru farnir að taka yfir mál Færeyinga og útbúa fyrir þá stjórnkerfi á fiskveiðum á grundvelli hagkvæmni þá er talað um kvótakerfi með framseljanlegum aflaheimildum. Við þurfum sem sé að hafa þessa hagkvæmni í huga. Við getum skoðað frændur okkar Norðmenn. Þeir veiða til jafnaðar þriðjungi verðmætari afla en við. En þeir nota til þess þrisvar sinnum stærri flota og þrisvar sinnum meiri mannskap. Jú, þeir geta þetta á grundvelli síns olíuauðs en við höfum ekki neinn olíuauð til að niðurgreiða okkar sjávarútveg. Við höfum enga aðra atvinnugrein sem getur niðurgreitt sjávarútveginn. Þess vegna verðum við að leggja áherslu á hagkvæmnina ef við viljum halda þeim lífskjörum sem skipa okkur í hóp fremstu þjóða heims. Varðandi uppbyggingu á stjórnkerfinu þá skulum við hafa það í huga að útgerð eða þess vegna sjómenn sem hafa sömu hagsmuni eru að sjálfsögðu að leita að þeirri fiskvinnslu sem getur greitt hæst verð fyrir fiskinn. Og þeirra hagsmunir felast þess vegna í því að búa til eins konar leikreglur sem gera það mögulegt að fá fiskvinnsluna til að greiða sem hæst verð. En á móti skulum við hafa í huga að það eru hagsmunir fiskvinnslunnar og þess vegna fiskvinnslufólksins að finna þá útgerð sem getur veitt fiskinn með ódýrustum hætti. Löggjöfin um stjórn fiskveiða hlýtur að þurfa að byggjast upp með áherslu á jafnræði og samkeppni milli þessara tveggja sjónarmiða. Það getur ekki verið hagkvæmt að löggjöfin um stjórn fiskveiða taki annað hvort útgerðina haustaki eða fiskvinnsluna haustaki og mismuni í því. Þessi togstreita sem er óhjákvæmilega þarna á milli hlýtur alltaf að þurfa að vera því það er líka hvatinn að því að menn leiti hagkvæmari lausna hverju sinni. Eitt af því sem hefur komið hér til umræðu er samkeppnisstaða sjóvinnslunnar við landvinnsluna. Ég vil vekja athygli á því að sjóvinnslan hefur kvóta. Sjóvinnsla er með úthlutaðan kvóta sem skipin sem veiða fiskinn hafa. Þá vaknar spurningin af hverju megi ekki gefa landvinnslunni líka tækifæri til að komast yfir kvóta til þess að hún geti leitað sér að þeirri útgerð sem getur veitt þann kvóta með hagkvæmustum hætti. Ég lít svo á að þetta sé spurning um jafnræði milli landvinnslunnar og sjóvinnslunnar og milli landvinnslunnar og útgerðarinnar. Við Íslendingar höfum alltaf hugsað um okkur sem fiskveiðiþjóð. Í rauninni hefur engin þjóð náð jafnmikilli hagkvæmni í útgerð, sérstaklega í strandveiðum, og Íslendingar. Við erum líka að hasla okkur völl á nýjum sviðum í úthafsveiðum. Það hefur gerst mjög snöggt. En okkar úthafsveiðar eru komnar til að vera. Og menn verða að gera sér grein fyrir því að okkar hagsmunir hafa breyst hvað þetta snertir. Þess vegna þarf að afnema fimmtán ára regluna varðandi innflutning á skipum. Það þarf að gefa möguleika á því að halda úreltum skipum á skipaskrá þótt þau hafi misst veiðileyfi við Ísland og það þarf að aðlaga 25% regluna sem gildir varðandi veiðar á kvóta að því að menn geti stundað þessar úthafsveiðar. Viðleitni í þessa átt er í frv. sem er til mikilla bóta. Annars er það nú svo að ef menn tryðu því og væru þess meðvitaðir að kvótakerfið væri varanlegt og þeim leikreglum sem Alþingi er að setja nú yrði ekki breytt þá væru allar hömlur eða öll boð um innflutning á skipum óþörf. Þá mundu útgerðirnar einfaldlega nota þau skip við veiðarnar sem hagkvæmust eru hverju sinni. En Íslendingar hafa líka verið að breytast í fiskvinnsluþjóð og það er þróun sem er ekki svo ýkja gömul. Það var það viðhorf ríkjandi í fiskvinnslu þangað til ekki fyrir svo löngum tíma síðan að fiskvinnslan snerist fyrst og fremst um það að bjarga þeim verðmætum sem kæmu á land. Það var verið að forða aflanum undan skemmdum. Þetta viðhorf er í dag gjörbreytt og það er þróun sem hefur átt sér stað á síðustu 20--30 árum. Þetta kallar líka á það að stjórnkerfi fiskveiðanna mismuni ekki gagnvart fiskvinnslunni þannig að þessi þróun geti haldið áfram. Íslendingar eru ekki bara að breytast úr fiskveiðiþjóð yfir í fiskvinnsluþjóð heldur líka í fisksöluþjóð. Bæði hafa sölusamtök okkar í sjávarútvegi verið í mjög mikilli uppbyggingu og kaupa, selja og vinna margan annan fisk en veiðist á Íslandsmiðum. Þetta eru orðin alþjóðleg viðskipta- og framleiðslufyrirtæki. En við viljum líka sjá koma inn í fisksöluna marga minni aðila sem hafa verið að gera stórkostlega hluti. Fisksala er líka farin að tengjast mjög bæði vinnslunni og útgerðinni hér við land og allt er þetta til mikilla framfara og bóta. Þær reglur sem við setjum um stjórn fiskveiða, um Þróunarsjóðinn og um erlendar fjárfestingar í sjávarútvegi verða að vera þess hvetjandi ef við höslum okkur frekar völl á þessu sviði. Ég hef farið yfir þetta til þess að undirstrika nauðsyn þess að leikreglurnar sem við setjum um stjórn fiskveiða hvetji fyrst og fremst til samkeppnisumhverfis og áherslan sé á hagkvæmnina. Annað sem hefur verið að gerast er að það er komið gjörbreytt viðhorf til sjávarútvegsins í þjóðlífinu. Það er ekki langt síðan þegar rætt var um sjávarútveg og vinnu í sjávarútvegi að horft var til þess fólks sem vann við sjávarútveg með hálfgerðri niðurlægingu. Hver man ekki eftir því að það var talað um ,,bara fisk``, að fólk sem ætlaði að starfa í sjávarútvegi væri ,,bara að fara í fisk`` en þetta er gjörbreytt. Atvinnugreinin er að breytast úr frumstæðum veiðiskap yfir í hátækniatvinnugrein, yfir í matvælaiðnað, háþróaðan matvælaiðnað. Það sem meira er, við erum að sjá meira og meira af menntuðu fólki, fólki með háskólamenntun, fara að velja sér starfsvettvang í sjávarútveginum og hasla sér þar völl. Þetta er algjört grundvallaratriði fyrir það að sjávarútvegurinn geti haldið stöðu sinni sem alþjóðlega samkeppnishæf atvinnugrein og staðið undir lífskjörum á Íslandi. Varðandi kvótakerfið sjálft þá er mikið horft á götin á kerfinu sem hingað til hafa fyrst og fremst verið línutvöföldun og smábátarnir, þ.e. krókabátarnir. Í frv. er stoppað upp í gatið með línutvöföldunina og það er til mikilla bóta. Varðandi krókabátana er fundin málamiðlunarlausn og meginatriði í sambandi við þá lausn er að hafa þak á heildarafla bátanna. Það skiptir ekki svo miklu máli hvernig endilega banndagakerfið eða róðradagakerfið er útfært, meginatriðið er að þakið sé til staðar. Ástæða þess er sú að það er geysilega mikil ónýtt sóknargeta til staðar hjá krókabátunum. Mjög stór hluti af afla krókabátanna er veiddur af tiltölulega fáum bátum og við eigum eftir að sjá það að þegar þessi lög hafa verið afgreidd frá Alþingi mun verð á krókabátum snarhækka. Það hafa ekki verið svo mikil viðskipti með þessa báta að undanförnu vegna óvissunnar um framhaldið eða stöðu þessara báta. Margir þessara báta hafa ekki verið gerðir út tímabundið af margvíslegum ástæðum en þegar langtímareglur liggja fyrir getum við alveg sagt okkur að það muni færast líf í viðskiptin og verð á bátunum mun hækka og margir munu þá verða ríkari en áður. Varðandi framsalið sem hefur verið mikið til umræðu þá er frjálst framsal á aflaheimildum algjör forsenda hagkvæmni í kerfinu. Útgerð sem byggi við það að vera niðurjörvuð til þess að veiða nákvæmlega á því skipi sem fær úthlutað ákveðnum veiðiheimildum, nákvæmlega þær veiðiheimildir, er sett í spennitreyju sem gerir ekkert annað heldur en að auka útgerðarkostnaðinn og skapa meiri erfiðleika í sjávarútveginum. Frjálst framsal er forsenda þess að þeir sem eru með kvóta á sínum bátum treysti sér til þess að fara til úthafsveiða vegna þess að þeir hafa ráðstöfunarrétt á þeim kvóta sem báturinn hefur. Það hefur mikið verið talað um kvótaþing og þær hugmyndir sem komu upp á síðustu stigum deilu útgerðarmanna og sjómanna. Ég tel ekki að kvótaþing sé til bóta. Ég tel að kvótaþingið eins og það var sett fram dragi úr hagkvæmni í sjávarútveginum. Það er lykilatriði fyrir fiskvinnslu að búa við stöðugleika í aðdráttum á hráefni. Sá sem ætlar sér að reka nútímafiskvinnslu í dag þarf að geta skipulagt fram í tímann hvernig aðstreymið á hráefninu er, hvaða hráefni hann er að fá en ekki eiga það undir höppum og glöppum. Það er líka algjört lykilatriði til þess að hægt sé að skapa fiskvinnslufólki eðlilegt starfsumhverfi að þessi stöðugleiki sé fyrir hendi. Þetta er ekkert öðruvísi með fiskvinnsluna eða sjávarútveginn en allar aðrar atvinnugreinar, hvort sem talað er um iðnað, verslun eða þjónustu eða hvaða atvinnugrein sem er, þá vilja menn búa við langtímaöryggi varðandi aðföng, varðandi hráefni. Það dettur engum sem er að reka iðnfyrirtæki í hug, hvort sem það er prentsmiðja eða mjólkurbú eða smjörlíkisgerð að eiga það undir höppum og glöppum hvort aðföngin koma í hús eða ekki. Hvernig halda menn að hægt sé að skapa eðlilegt starfsumhverfi fyrir starfsfólk ef það er ekki einhver stöðugleiki í aðstreymi af hráefni og menn vita nokkurn veginn hvaða hráefni þeir eru að fá og hvað það kostar? Ef skikka á fiskvinnslu til að kaupa allan fisk á markaði eða veikja stöðu hennar til þess að tryggja aðstreymi af hráefni með því að neita henni um að fá að ráðstafa aflaheimildum eða fyrirtækjum sem eru í blandaðri vinnslu á veiðum, að ráðstafa aflaheimildum til þess að skapa þennan stöðugleika þá er verið að vega að fiskvinnslunni í landinu, vega að starfskjörum fólksins sem vinnur við fiskvinnsluna og skapa meiri óhagkvæmni í sjávarútvegi. Með þessu er ég ekki að segja að ég skilji ekki vel þau sjónarmið sem sjómenn hafa haft í þessu máli. Að sjálfsögðu vilja sjómenn fá hærra verð fyrir sinn fisk. Að sjálfsögðu. Hver vill ekki fá hærri laun í þessu þjóðfélagi? Sjómenn eru ekkert öðruvísi en annað fólk hvað það snertir. En um hvað snýst þetta mál? Á að koma á þessu kvótaþingi til þess að hækka laun sjómanna á kostnað útgerðarinnar, á kostnað fiskvinnslufólksins, á kostnað fiskvinnslunnar? Á að hækka laun sjómanna í heild til þess að koma meira tapi í sjávarútveginn? Hver á þá að borga það tap? Þetta eru að sjálfsögðu spurningar sem vakna. Ég held að það sé ekkert öðruvísi með laun og hagsmuni sjómanna í þessu tilliti heldur en allra annarra sem starfa við sjávarútveginn. Lykilatriði til þess að bæta kjör sjómanna hlýtur að vera annars vegar með hagkvæmari rekstri í sjávarútvegi þannig að verðmætasköpunin aukist og það höfum við séð gerast í miklum mæli einmitt vegna kvótakerfisins þar sem útgerðarmenn hafa getað flutt til aflaheimildir milli skipa, beint skipum á hagkvæmari veiðar, aukið tekjur sjómanna með því, aukið aflaverðmæti þeirra skipa sem í hlut eiga. Þess vegna þarf að fara yfir þessa hugmynd um kvótaþingið algjörlega upp á nýtt og einmitt með það fyrir augum að það þarf að finna leiðir þar sem hagsmunir sjómanna geta farið saman við hagsmuni allra annarra sem starfa í sjávarútvegi og menn fái hærri laun með aukinni verðmætasköpun og hagræðingu í greininni. Það hlýtur að vera lykilatriði. Annað sem ég vil taka fram í sambandi við kvótaþingið er þetta: Kvótaþinginu var stefnt gegn þeim fyrirtækjum sem eru að standa í svokölluðum tonn á móti tonni viðskiptum eða láta veiða fyrir sig kvóta. Það var yfirlýst markmið kvótaþingsins. Þá vaknar spurningin: Hvernig halda menn að þessi fyrirtæki bregðist við? Halda menn að þeir sem eru að reka þessi fyrirtæki setji bara hendur í vasa og geri ekki neitt? Hver yrðu augljósustu viðbrögðin? Jú, við höfum þarna tvo aðila. Annar aðilinn er með skip, fiskvinnslu og kvóta sem hann hefur aflögu og síðan höfum við hins vegar nokkra báta sem hafa mjög lítinn kvóta. Þessir bátar sem hafa mjög lítinn kvóta mundu að sjálfsögðu lenda í miklum rekstrarerfiðleikum og eiga erfitt með að greiða sínar skuldir. Það sem mundi gerast er það að þessir kvótasterku aðilar mundu kaupa eða leigja þessa báta og fara að gera þá út sjálfir. Kvótinn mundi þess vegna færast á færri og færri hendur. Yrði það ekki dapurleg niðurstaða af þessu svokallaða kvótaþingi ef það mundi leiða til þess að kvótinn færðist á færri hendur og að sjálfstæðum útgerðaraðilum fækkaði? Menn yrðu þá ekki einu sinni svo sjálfstæðir að kallast ,,leiguliðar`` heldur yrðu bara keyptir upp.  Það næsta sem hefur verið komið inn á er spurningin um það að flotinn minnki ekki. Í fyrsta lagi er hægt að velta þessari spurningu fyrir sér á margvíslegan hátt. Þegar kvótakerfið var sett á fót minnkaði að sjálfsögðu verðmæti flotans mjög verulega þannig að markaðsverð skipanna sem slíkra hrundi og að því leyti til minnkaði verðmæti flotans. En það tekur að sjálfsögðu tíma fyrir flotann sem slíkan í þeim skilningi sem við venjulega tölum um, þ.e. skipin sjálf, að minnka. Annað sem hefur verið að gerast er að með úthafsveiðunum hefur hinn virki floti í landhelginni minnkað og flotinn getur minnkað með margvíslegum hætti. Ein leiðin til þess að minnka flotann er að setja þau skip sem eru að veiða innan landhelginnar út fyrir hana. Það hefur gerst einmitt með tilstuðlan kvótakerfisins að menn hafa getað flutt réttindin yfir á önnur skip þegar þau hafa farið út úr landhelginni. Annað sem við skulum taka eftir er það að þegar fyrirtæki hafa verið að endurskipuleggja sig þessa dagana hefur undantekningarlaust verið byggt á því að versla með kvóta og reyna að koma hlutunum þannig fyrir að hægt sé að tryggja vinnslu í landi þannig að hún geti í rauninni ráðstafað kvótanum og fengið skip til að veiða með hagkvæmum hætti fyrir sig þrátt fyrir að þau séu ekki í eigu þessarar sömu vinnslu. Þetta sjáum við gerast á Tálknafirði og líka á Höfn í Hornafirði. Hverjum er greiði gerður með því að gera svona hluti erfiðari fyrir fyrirtækin og þessi byggðarlög? Engum, held ég fram. Hv. þm. hafa komið hér upp, bæði karlar og konur, og rætt um að það sem hér sé að gerast sé aðeins til bráðabirgða. Það er í rauninni sorglegt að hlusta á hv. þm. ræða af jafnlitlum skilningi um sjávarútveginn eins og það lýsir. Menn verða að athuga það að þegar verið er að taka ákvarðanir í fyrirtækjum um fjárfestingar, um kaup á skipum, um skuldsetningu, um endurbætur í vinnslu, um framleiðniaukningu, um hluti til að skapa meiri verðmæti, þá verða menn að geta byggt á einhverjum stöðugleika í leikreglunum. Það er nóg fyrir þá sem starfa við sjávarútveg að búa við þær breytingar sem óhjákvæmilega verða á verðum á erlendum mörkuðum eða þær breytingar eða sveiflur sem verða í afla, þótt við bætist ekki að hv. þm. komi hér upp hver um annan þveran og lofi því að allt það sem þeir eru að gera núna muni svo sannarlega ekki standa lengur en eitt ár eða kannski enn þá skemur. Það sé til algjörra bráðabirgða. Og að þessar leikreglur muni sífellt verða til nýrrar og nýrrar endurskoðunar. Ég held að það sé kominn tími til þess að hv. alþm. láti þau boð út ganga að við séum að vinna hér með langtímafyrirkomulag í stjórn fiskveiða þar sem þeir sem við þessa atvinnugrein starfa geti treyst á að það gildi til einhvers tíma þannig að ekki sé komið í bakið á mönnum sem eru að taka fjárhagslegar ákvarðanir og skuldsetja fyrirtæki til að hagræða og spara, að það sé hægt að sækja fram í sjávarútveginum án þess að eiga það á hættu að misvitrir alþingismenn eyðileggi allt sem verið er að gera. Þá vil ég að lokum koma hér inn á nokkur atriði sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson og hv. þm. Jóhann Ársælsson minntust á. Í fyrsta lagi ræddi hv. þm. Halldór Ásgrímsson um að eitt af því sem stuðlað hefði að tilfærslum væri það að mörg skip hafa lítinn kvóta og taldi að það væri mjög slæmt. Hann virtist að því er mér fannst vera inn á því að það ætti að draga úr möguleikum á frjálsa framsalinu og að framsalið væri af hinu slæma hvað það snertir að það væri of rúmt. Ég verð hins vegar að segja að ég tel að það sé einmitt til marks um aðlögunarhæfni sjávarútvegsins hversu mikið hefur verið framselt af kvóta á undanförnum missirum. Við höfum upplifað að það hefur verið mjög tregt að ná t.d. þorski á togara á undanförnum missirum. Ef framsalsmöguleikinn hefði ekki verið fyrir hendi hefðu menn verið að skrapa upp þorskslóðina við óheyrilegan kostnað á togurunum og bátarnir staðið verkefnalausir. Í stað þess hafa menn í auknum mæli beitt togurunum á aðrar veiðar heldur en þorsk, svo sem karfa, grálúðu og rækju og flutt þorskkvótann yfir á bátana. Þetta sýnir í raun mikla aðlögunarhæfni sjávarútvegsins. Jóhann Ársælsson ræddi um að Alþb. væri andvígt því að festa kvótakerfið í sessi og að snúa við þeirri óheillaþróun sem kvótakerfið hefði leitt yfir okkur. Ég verð að lýsa mig algjörlega ósammála þessum málflutningi. Ég tel að það sem eigi að gera sé að festa kerfið í sessi þannig að þeir sem lifa og starfa í sjávarútvegi viti að hverju þeir ganga og það eigi ekki að vera að hringla með þetta sífellt. Hv. þm. talaði líka um það að banndagakerfið á trillum neyddi menn til að sækja og slysahætta ykist. Ég held að það sem dragi mest úr slysahættunni sé að koma á einhverjum langtímareglum varðandi krókabátana þannig að því kapphlaupi sem verið hefur í gangi síðustu árin linni þar sem menn hafa verið að róa og sækja langt út yfir almenna skynsemi til að tryggja sér kvóta í væntanlegri úthlutun. Og ég hygg að ef það kemst á langtímaskipan á þessum málum þá muni mjög draga úr þessari slysahættu. Öllum þeim hugmyndir sem hv. þm. var með um sveiflujöfnun og þar fram eftir götunum vil ég lýsa mig algjörlega ósammála vegna þess að þessar hugmyndir byggðust á því að það ætti nánast af handahófi á hverju ári að hringla með úthlutunina þannig að það væri örugglega tryggt að ekki nokkur maður sem starfaði í sjávarútvegi vissi að hverju hann gengi svo sem eins og eitt ár fram í tímann. Ég ítreka að það sem þarf að gera í sambandi við stjórnkerfi fiskveiða er að hafa hagkvæmni að leiðarljósi, spyrja sjálfan sig að því hvort breytingar á stjórnkerfinu séu til þess fallnar að auka verðmætasköpun í greininni, séu til þess fallnar að skapa betra starfsumhverfi fyrir það fólk sem við atvinnugreinina vinnur og til þess fallnar með því að styrkja bæði byggðina út um landið og þjóðarhag.

Virðulegi forseti. Það var ágætt að fá loks svar við þeirri fsp. sem ég beindi til hv. þm. í minni ræðu þar sem spurði ég hann um afstöðu til kvótaþings. Það fór ekkert á milli mála hver hún er. Hv. þm. er neikvæður gagnvart kvótaþingi. Ég hlýt því að hafa tilefni til að spyrja hv. sjútvrh., a.m.k. í umræðunni á morgun, hvað hann meini yfirleitt með því að vera að vísa því málinu um kvótaþingið yfir í þessa umræðu þar sem hann hefur ekki stuðning sinna eigin manna í þessu. Í öðru lagi þá verð ég að vera sammála hv. þm. að það er hálf sorglegt að heyra menn vera að ræða hér bráðabirgðalausnir. Nú á sá forseti sem situr í stólnum ekki hægt með að koma og ræða málin og ekki ætla ég að fara að tala fyrir hann en ég bendi á að þarna er ansi mikill áfellisdómur á hæstv. forseta Gunnlaug Stefánsson og fleiri sem eru eða eiga að heita samherjar hv. þm. í þessum málum og eru í Alþfl. Þeir líta á þetta sem bráðabirgðafyrirkomulag og ekkert annað. Það hefur komið glöggt fram í þeirra máli. Í þriðja lagi er atriði sem ég get ekki tekið undir með hv. þm. og ég spyr: Hvað í ósköpunum er svona hagkvæmt við kvótakerfið? Heyrði ég rétt? Vissulega hafa ákveðin fyrirtæki hagrætt en það hafa líka önnur fyrirtæki farið á hausinn. Og hvað eru margir milljarðar farnir í súginn með því?  
            

Virðulegur forseti. Ég hafna því alveg að ég hafi verið með einhvern áfellisdóm á hæstv. forseta. Ég tel hins vegar að ég hafi verið að ræða hér um viðhorf sem komu fram. Ekki bara hjá hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni heldur ýmsum sem hafa talað hér. Ég tel ekki að í því felist neinn áfellisdómur. Ég tel mig líka geta lýst mínum skoðunum og leyft mér að vera ósammála öðrum hv. þm. án þess að það felist í því einhver áfellisdómur. Varðandi það hvað er hagkvæmt við núverandi kvótakerfi þá vil ég bara benda hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson á eitt. Ef Þjóðhagsstofnun hefði verið falið það verkefni fyrir svo sem þremur til fjórum árum að gera spá um það hvernig staðan væri í sjávarútveginum miðað við þau skilyrði sem nú ríkja varðandi aflabrögð og verðlag á erlendum mörkuðum þá hefði niðurstaðan án efa verið sú að sjávarútvegurinn væri ein rjúkandi rúst og hruninn atvinnuvegur. En með kvótakerfinu hefur tekist að gera út með mun hagkvæmari hætti en áður var og einnig hefur kvótakerfið skapað þær aðstæður í fiskvinnslu að menn eru miklu betur í stakk búnir en áður var til að auka þau verðmæti sem menn gera úr þeim afla sem kemur á land.

Virðulegi forseti. Ég er alveg fullviss um að það eru önnur atriði sem valda því að staðan hefur ekki orðið verri en hún er. Ég vil ekki þakka það því eðli kvótakerfisins að þar er um hömlulaust framsal að ræða eða hefur verið í reynd, og sumir vilja jafnvel enn meira hömluleysi, heldur þvert á móti þakka ég þeim aðgerðum sem fyrirtæki hafa gripið til þar sem það hefur tekist. En ég vil taka það fram að í svari sem Guðrún Helgadóttir fékk við fyrirspurn sinni um tjón hins opinbera vegna gjaldþrota á árunum 1990, 1991 og 1992 kemur fram að tjónið var rúmlega 2 milljarðar árið 1990, 5,5 milljarðar árið 1991 og 7 milljarðar árið 1992. Þetta er fyrst og fremst tjón vegna gjaldþrota fyrirtækja og töluvert af þessum fyrirtækjum hafa farið illa í sjávarútvegi og ég held að það sé útilokað annað en fara eftir þeim dæmum sem við vitum um. Í sumum tilvikum er einmitt það kvótaframsal sem hefur verið í gangi sem hefur farið illa með þessi fyrirtæki. Frá þessu hverf ég ekki. Enda held ég að ef menn rekja bara einstök dæmi þá geti þeir mjög vel komist að þessari niðurstöðu þó fleira spili að sjálfsögðu inn í.

Virðulegi forseti. Vissulega hafa fyrirtæki gripið til aðgerða á þessum samdráttartímum. Og þau hafa einmitt gripið til aðgerða sem m.a. hafa falist í því að notfæra sér þá möguleika til framsals og millifærslu á kvóta sem kvótakerfið hefur boðið upp á. Ef þessir möguleikar hefðu ekki verið til staðar væri ástandið í sjávarútveginum miklu verra heldur en það er í dag og tapið í gjaldþrotunum, sem hv. þm. nefndi, hefði ekki verið 7 milljarðar fyrir atvinnulífið í heild heldur kannski 17 eða 27 bara fyrir sjávarútveginn.

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. gerir mikið úr hagkvæmni kvótakerfisins. Mig langar til að biðja hann að útskýra fyrir mér og öðrum hv. þm.: Hvernig stendur því að afkastamesti hluti flotans, sem eru togarar upp í og yfir 500 tonn, hefur frá árinu 1983 ekki bætt neitt við afkastagetu sína þrátt fyrir að þessi hluti flotans hafi bætt mest við sig í vélarafli? Á árinu 1983 var afli á úthaldsdegi á togurum undir 500 tonnum 10,2 lestir en árið 1992 var hann 8,3, hafði minnkað um 2 tonn. Árið 1983 var afli á togurum yfir 500 tonn 11,8 tonn en árið 1992 var hann 11,9 tonn. Það munaði 100 kg. Nú kann að vera að einhverjum detti í hug: Er þetta ekki vegna þess að það er svo mikill aflasamdráttur? Nei, það er ekki þannig. Árið 1983 fiskaði þessi floti 346 þús. tonn en árið 1992 324 þús. tonn. Það munar ekki á heildarafla flotans nema 2% á þessu tímabili. Hvernig útskýrir hv. þm. fyrir okkur af hverju það hefur ekki orðið afkastaaukning og af hverju þessi hagkvæmni, sem hann er búinn að tala hér um dag eftir dag í sambandi við útgerðina, kemur ekki fram í afköstum flotans þegar um er að ræða sambærileg afköst í heildina hjá þessum hluta flotans eins og var þegar kvótakerfið var tekið upp.

Virðulegur forseti. Nú er þetta mjög viðamikil og tæknileg spurning sem ég er ekki viss um að ég hafi gripið á þessum stutta tíma svo vel að ég geti svarað henni til hlítar. Hins vegar get ég sagt að það sem hefur verið að gerast í togaraflotanum er að við höfum séð frystitogara koma þar sem skráð stærð skipanna er ekki bara eitthvað sem tengist veiðunum heldur líka fiskvinnslunni. Og það þarf að sjálfsögðu að hafa það í huga. Síðan hafa ný skip sem hafa komið verið með stærri vélar heldur en þau eldri. En það breytir því ekki að ástand þorskstofnsins hlýtur náttúrlega að hafa áhrif á það hvað þessi skip eru að veiða eða ekki veiða. Og þegar við vorum að veiða, eins og á árunum 1982 og 1983, um 400 tonn af þorski þá skiptir það máli miðað við stöðuna eins og hún er í dag þegar veiðin er innan við 200 þús. tonn. Eða er hv. þm. mér kannski ekki sammála um að skipti nokkru máli hvort það veiðist meira eða minna af þorski?

Hæstv. forseti. Auðvitað skiptir það máli hvað veiðist mikið af þorski. En afköstin í öðrum veiðum skipta líka máli. Og munurinn á þessum veiðum er fyrst og fremst á árunum 1986--1992. Hér er um það að ræða að eini hluti flotans sem hefur bætt sig í afköstum á þessu tímabili sem hér er um að ræða eru litlu bátarnir, það eru trillurnar sem eru á aflamarki og litlu bátarnir sem eru þar fyrir ofan. Þetta kemur fram í skýrslum frá Fiskifélaginu. Svo langaði mig til að segja að ég er sammála hv. þm. um að kapphlaupinu um veiðiheimildir hjá litlu bátunum þarf að linna. Ég tel að þar séum við sammála. Ég tel að við gerum það best með því að framlengja kerfið óbreytt sem þessi floti vinnur eftir. Þar með eru menn hættir að keppast um veiðiheimildir en tillagan sem liggur fyrir frá hæstv. ríkisstjórn gengur út á að fækka svo mikið róðrardögum þessara manna að þeir munu keppast allir við á þeim dögum sem þeir mega fara á sjó. Það er það sem veldur slysahættu en ekki hitt sem við erum sammála um að þurfi að aflétta, þ.e. að menn hætti að keppa eftir veiðiheimildum. Mér fannst afar merkilegt að heyra hjá hv. þm. að honum fyndist nánast skelfilegt að fiskvinnslan þyrfti að fara að keppa um að kaupa á markaði afla til að vinna hann. Það finnst mér eiginlega skrýtið að hlusta á hv. þm. segja vegna þess að ég taldi að hann hefði aðrar skoðanir á hinni frjálsu samkeppni en það að hann teldi að það væri ekki eðlilegt að það ríkti samkeppni um hráefni og nánast alla hluti sem tilheyra rekstri fiskvinnslu.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég er ekki sammála því að framlengja núverandi kerfi krókabáta óbreytt er fyrst og fremst sú að það er mikil ónýtt sóknargeta hjá þessum hluta flotans og heildarafli þessara báta mundi aukast mjög verulega við það að framlengja óbreytt kerfi og sá afli yrði tekinn á kostnað annarra skipa í flotanum. Varðandi það að ég hafi talið svo skelfilegt að kaupa fisk á markaði eða starfrækja svokallaða fiskmarkaði eins og þeir hafa starfað, þá er það misskilningur hjá honum að því leyti til að þessir markaðir eiga að sjálfsögðu rétt á sér upp að vissu marki. En að láta fiskvinnsluna aðeins eiga möguleika að ná í fisk í gegnum markað tel ég vera skelfilegt. Ég tel að fiskvinnslan eigi að eiga möguleika á því að gera fasta langtímasamninga um fiskviðskipti. Fiskmarkaðirnir hljóta að sjálfsögðu að koma inn í þessa mynd þar sem útgerðin reynir að fá sem hæst verð fyrir þann fisk sem hún er að veiða og koma í land en það á að vera jafnræði þarna á milli þannig að ekki sé verið að mismuna með löggjöfinni gegn fiskvinnslunni eða gegn útgerðinni.

Virðulegi forseti. Loksins, loksins, loksins er komið til umræðu frv. til laga um breytingu á stjórn fiskveiða. Eftir þessu hefur verið beðið mjög lengi. Þetta átti að vera forgangsverkefni hæstv. ríkisstjórnar en það hefur tekið hana þrjú ár að koma með þetta frv. fram og nú tala menn um að það sé lagt fram sem bráðabirgðamál. Þeir sem vinna við þessa atvinnugrein hafa ekki vitað hvað vændum var og fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa talað þvers og kruss í þessu máli. Þeir sem hafa þurft að endurskipuleggja hafa dregið það vegna þess að þeir hafa verið að bíða eftir skýrri stefnu og þess vegna haldið að sér höndum í mörgum tilvikum. Það er rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan að það er nauðsynlegt að það ríki festa í þessum málum. Og það væri fróðlegt að taka saman hvað stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar hafi kostað greinina og þjóðfélagið. Það eru ómældir peningar sem þetta stefnuleysi hefur kostað. Eins og hér hefur verið margítrekað, þá eru menn sammála um að þetta er mikilvægasta atvinnugrein þjóðarinnar og þessi grein er í kreppu. Hún er í kreppu vegna óvissunnar fyrst og fremst. Og það nægir að minna á nýafstaðið sjómannaverkfalli sem ég tel að hafi verið til komið vegna óvissunnar. Þessi óvissa ríkir reyndar enn því að alla vega hafa hv. þm. ekki heyrt hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlar að ganga frá þessum bráðabirgðalögum, en það fáum við að heyra á morgun. Við erum búin að heyra það æðioft hjá sjálfstæðismönnum og það voru vígorð þeirra í kosningabaráttunni að þeir yrðu að fá sjútvrn. Ég er búin að rifja þetta oft upp því að ég hef oft spurt mig: Til hvers? Jú, vegna þess að þeirra stefna var frá veiðum og vinnslu til markaðar og þetta endurtóku þeir í sífellu og gera reyndar enn. Og margir sjálfstæðismenn sem tala í sjávarútvegsmálum eru ekki enn þá farnir að útfæra þessa stefnu. Alþfl. hefur beint máli sínu sérstaklega til fyrrv. hæstv. sjútvrh., Halldórs Ásgrímssonar. Það er eins og þeir geri sér ekki grein fyrir því að þeir eru sjálfir í stjórnarsamstarfi og þurfa sjálfir að taka ábyrgð og þurfa sjálfir núna að gera það upp við sig hvort þeir ætla að standa að þessu frv. til laga um breytingu á lögum um fiskveiðar. Nú verða menn að hugsa frá fortíð til framtíðar. Það er komið að þeirri stundu. Og enn ræða menn hér að eitt sé stefna og annað gjörðir. Hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson tók það sérstaklega fram að eitt sé stefna og annað gjörðir og það er kannski stefna Alþfl. að þeir hafi vissa stefnu en gera annað en þeir ætla. Enn á ný boða þeir veiðileyfagjald og óhefta sókn í nokkrar fisktegundir þar sem ekki hefur náðst sá afli sem hefur mátt veiða á sl. ári. En nú er aftur á móti frv. sem hér liggur frammi klappað og klárt og það er ekkert í því úr stefnu Alþfl. Og enn tala stjórnarsinnar út og suður í málinu og erfitt er að henda nokkrar reiður á því hvað menn vilja raunverulega. Ég tel þetta vera mikið ábyrgðarleysi hjá stjórnarsinnum. Og ég segi við þá sem vilja breyta stefnunni meira en hér er boðað: Því í ósköpunum tala þeir ekki skýrar? Vandræðagangur ríkisstjórnarinnar er alger í þessu máli og það er sorglegt. Menn tala gjarnan um óréttlátt kerfi sem þurfi að breyta en hafa ekki hugmynd um hvernig eigi að breyta því. Hér hefur m.a. verið spurt að því hvort núverandi kerfi treysti búsetu í landinu. Það er mjög mikilvægt að menn spyrji sig þessara spurninga og svari henni. Núverandi kerfi treystir ekki búsetu í landinu. En hvaða kerfi treystir búsetu í landinu þegar auðlindin er takmörkuð og takmarkað má veiða? Það er önnur spurning sem menn verða að svara. Mundi veiðileyfagjald treysta búsetu í landinu? Þetta er spurning sem alþýðuflokksmenn verða að svara. Mundi sóknarstýring treysta byggð í landinu? Ég sé ekki hvernig sóknarstýring ætti að treysta byggð í landinu því að það er alveg auðséð mál að ef sóknarstýring væri alls ráðandi, þá væru það þeir sem hefðu öflugustu skipin sem næðu þessu aflamarki. Og það er líka auðséð mál að ef sóknarstýringin væri ráðandi, þá mundi verða enn þá meira atvinnuleysi hjá fiskvinnslufólki vegna þess að sótt yrði á skömmum tíma og svo yrði stopp á milli. Þar yrðum við aftur komin til fortíðar. Við höfum margsinnis viðurkennt að það eru margir ókostir við kerfið og þó svo að þær brtt. sem hér liggja frammi komi eitthvað að gagni, þá eru áfram ókostir við þetta kerfi en menn hafa ekki bent á neitt skárra. Menn hafa bent á byggðakvóta. En ég held að það hafi komið fram í andsvörum hversu óútfærður þessi byggðakvóti er og það er gjarnan afgreitt með þeim hætti að sveitarstjórnarmenn geti séð um það að úthluta afla. Ég sem gamall sveitarstjórnarmaður mundi ekki treysta mér til að standa í þeim sporum að eiga að sjá um að deila og drottna yfir aflanum. Enda er búið að benda á rök hér margsinnis fyrir því að það eru engir sem gætu átt skip, það fengju engir lán fyrir þessum skipum ef þeir þyrftu að vera fastir með sínar aflaheimildir eftir úthlutunum einhverra örfárra sveitarstjórna. Ég hef sagt það áður að frv. sem er til umræðu breytir e.t.v. ekki mjög miklu. En margir áleitnar spurningar sækja á hugann um stöðu greinarinnar í dag. Hér hefur verið mikið rætt um það að veiðiheimildir færast á færri hendur. Það er að sumu leyti rétt að það eru færri og stærri fyrirtæki en voru fyrir nokkrum árum síðan. En menn hljóta líka að spyrja sig: Er eitthvert annað kerfi sem hamlar gegn því? Og menn hljóta líka að skoða: Hverjir eru eignaraðilar að þessum fyrirtækjum? Er það ekki almenningur? Menn hafa talað um hagræðingu, menn verða að sameinast og menn verða að hagræða. Og þegar menn hafa sameinast og hagrætt þá segja sömu aðilar: Þetta eru orðnir of stórir aðilar og þetta gengur ekki. Þarna hafa heimildir færst á of fáar hendur. En hvaða fyrirkomulag getur komið í veg fyrir það? Það eru spurningar sem menn verða að svara sem telja að allt annað sé betra en það sem er án þess að koma þó með ákveðnar tillögur. Ég tel að veiðileyfagjald t.d. kæmi ekki í veg fyrir það nema síður væri. Ég gæti ímyndað mér að ef veiðileyfagjald yrði sett á yrði kannski eitt öflugt sjávarútvegsfyrirtæki á landinu. Það er ótrúlegur tvískinnungur í þessari umræðu. En af hverju er staða sjávarútvegsins jafnslæm og raun ber vitni? Hún er slæm. Við viðurkennum að hún er slæm. Fyrst verðum við að skoða hvað gengur vel í sjávarútveginum. Rekstur frystitogara gengur vel. Rekstur skipa sem eru eingöngu í útflutningi eða selja beint á markaði gengur líka vel. Og rekstur nokkurra smærri báta sem eru með sæmilega aflaheimild gengur líka vel. Í þessu sambandi langar mig að minnast þess að ég las í Frjálsri verslun ekki alls fyrir löngu viðtal við útgerðaraðila í Hafnarfirði sem fengu verðlaun Útflutningsráðs vegna góðrar afkomu síns fyrirtækis. Þetta var mjög athyglisvert viðtal við hjónin sem reka þessa myndarlegu útgerð sem gengur mjög vel. M.a. sögðu þau í viðtalinu að gæfa fyrirtækisins væri sú að þau voru ekki með fiskvinnslu í landi. Eins og allir vita er fiskvinnslan okkar stóriðja og þarf að vera okkar stóriðja og við verðum að treysta stöðu þessarar stóriðju okkar. Við verðum að treysta vinnsluna í landi. Við hljótum að þurfa að svara þeirri spurningu: Hvernig stendur á því að fiskvinnslan gengur almennt svona illa í landi? Það eru mörg svör við því. Það eru mjög miklar kröfur gerðar um tæknibúnað í landi og frystihús almennt hafa verið að aðlaga sig EB-markaðnum. Það eru miklar tæknikröfur og miklar hreinlætiskröfur og miklar kröfur gerðar á þeim markaði og það hefur verið fjárfest mikið. En það eru allt önnur lánakjör til frystihúsa en til skipa. Fullvinnslan í landi, sem flestir telja vera okkar framtíð í fiskvinnslu, er dýr og við nýtum þau tæki illa sem fjárfest hefur verið í vegna þess að við erum ekki komin með vaktir í fiskvinnslunni í landi. Ég talaði um lánakjörin sem eru ekki hagstæð og vextirnir allt of háir. Þeir hafa verið skuldugri fiskvinnslu afar óhagstæðir. Orkugjöld eru allt of há og það er endalaust verið að hækka hafnargjöld og það er verið að setja aukahafnargjöld á frá ári til árs. Þetta eru gjöld sem koma sérstaklega illa við fiskvinnsluna því að þar er bara reiknað eftir magni en ekki reiknað eftir því hvað fæst fyrir afurðina. Og það sem íþyngir fiskvinnslunni mjög eru tryggingagjöldin. Þó svo aðstöðugjaldið hafi verið lagt af, þá eru tryggingagjöldin orðin hærri en aðstöðugjöldin voru og fyrir áramót var enn verið að hækka tryggingagjaldið. Við erum í vítahring varðandi tryggingagjöldin vegna þess að þau eiga m.a. að greiða laun þeirra aðila sem verða gjaldþrota. Þeir sem enn þá lafa og lifa eru að borga fyrir gjaldþrotin og það er alveg eins með vextina. Þeir sem enn þá lafa eru að borga svona háa vexti vegna þess að bankarnir eru að tapa svo stórum upphæðum á gjaldþrotunum. Svo er sífellt sungið að EES muni bjarga þessu öllu saman og við eigum svo mikla möguleika varðandi EES. Ég hef aldrei gert lítið úr því að við eigum ýmsa möguleika varðandi hið Evrópska efnahagssvæði. En við eigum enga möguleika ef við tökum ekki alvarlega á því og skoðum okkar samkeppnistöðu sem er slæm. Ef við skoðum ekki nákvæmlega þá samkeppnisstöðu sem við stöndum frammi fyrir í frystingunni, þá eigum við enga möguleika á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þar er búið að skipa margar nefndir, m.a. til að endurskoða lög um stjórnun fiskveiða, en mér finnst vera kominn tími til, og mér er alveg sama hve mörg höfuð eru á þeirri nefnd, að að þeirri nefnd og endurskoðun komi þeir sem eiga allt sitt undir, þ.e. fiskvinnslufólk, sjómenn, útgerðaraðilar, sveitarstjórnarmenn og fulltrúar ríkisvaldsins og spyrji: Hvernig við getum gert okkar stóriðju samkeppnisfæra? Erum við virkilega að leggja einhver þau gjöld á þessa grein að hún geti ekki borið þau? Mér finnst löngu kominn tími til þess. Því miður er engin sátt um sjávarútvegsstefnuna og hún verður ekki nema þeir aðilar, sem ég hef hér áður upp talið, fái að koma að þessu máli. Ég ætla ekki að þreyta menn með því að fara aftur yfir þær breytingar sem hér eru boðaðar. Það gerði hv. þm. Halldór Ásgrímsson fyrir hönd okkar framsóknarmanna og ég veit að þeir nefndarmenn sem eru í sjútvn. munu kalla þá aðila til sem nauðsynlegt er að kalla til sem eiga sitt undir því að þarna sé farin sú málamiðlunarleið sem þarf að fara. En ég endurtek að það er nauðsynlegt að menn fari að skoða samkeppnisstöðu fiskvinnslunnar sem er afar erfið en þar er einmitt okkar stórðja. Þar er vinna fyrir fjölda manns og mér finnst hafa verið gert allt of lítið af því og allt of lítið hugsað um það hvernig við getum tryggt áframhaldandi rekstur frystihúsa hér á landi. Ég segi það vegna þess að þrátt fyrir að fyrirtæki hafi orðið gjaldþrota, segjum fyrirtæki sem er fullkomlega uppbúið, ég gæti til staðfestingar bent á ákveðið fyrirtæki sem er tæknilega fullkomið og hefur orðið gjaldþrota, og búið að þurrka af því allar skuldir er samt ekki nokkur aðili sem treystir sér til að reka það fyrirtæki ef það þarf að kaupa fisk af mörkuðunum. Það er eitthvað að þegar svo er komið. Og af því að menn hafa oft rætt um að það væri kannski ein leiðin að allur fiskur færi á markað, þá held ég að menn ættu að skoða það hvers konar tilfærsla á afla það væri. Það kynni að vera að það yrði aðeins á fáeinum stöðum á landinu sem væri unninn fiskur ef það væri skylda að allur afli færi á markað. Ég vara við því.

Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt að það sé aðeins hér í byrjun rifjað upp hvernig mál þetta hefur borið að og hvaða sögu það á sér í gegnum vinnu hæstv. ríkisstjórnar að endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Eins og kunnugt er voru þessi lög síðast afgreidd á Alþingi á vormánuðum 1990 og þá með málamiðlun og samkomulagi sem gekk út á nokkur aðalatriði, þar á meðal breytingar á lögum um Hagræðingarsjóð, en ekki síður þó að samkomulag tókst þá um það að setja lögin í heildarendurskoðun með ákvæðum sem áttu að tryggja aðild allra flokka að þeirri endurskoðun, tryggja samráð við sjútvn. Alþingis og hagsmunaaðila í þeirri endurskoðun og tryggja að þeirri endurskoðun yrði lokið á tveimur árum, þ.e. fyrir árslok 1992 skyldi hafa farið fram með þessum hætti heildarendurskoðun málefna sjávarútvegsins eða laga um stjórn fiskveiða. Staðreyndin er hins vegar sú að hæstv. núv. ríkisstjórn hefur haldið ákaflega óhönduglega á því máli og uppskorið í samræmi við það. Því var strax spáð að ríkisstjórnin væri að reisa sér hurðarás um öxl þegar hún hafnaði þverpólitísku samstarfi um þetta verkefni, kaus að manna starfsnefnd sína eingöngu stjórnarliðum jafnmörgum úr hvorum flokki eða þar um bil og velja svo nefndinni þar á ofan það óvenjulega forustumunstur að formenn hennar yrðu tveir, en það hefur jafnan þótt hæpið að hafa tvö stýri og tvo skipstjóra í brúnni. Útkoman varð auðvitað eftir þessu, í fyrsta lagi náði stjórnin náttúrlega ekki fram þessu verkefni á þeim tíma sem tilskilinn var og það er rétt að minna á það að þrátt fyrir þetta lögbundna ákvæði um endurskoðun, að henni skyldi ljúka fyrir árslok 1992, þá erum við nú hér að ræða þetta mál við 1. umr. 15. febr. 1994, 14 mánuðum næstum að segja á eftir áætlun. Og þá er auðvitað augljóst mál að mikil vinna er fyrir höndum áður en lögfestar verða einhverjar endanlegar niðurstöður í þessum efnum.  Það er því ekki hægt að segja annað en það sem liggur fyrir, hæstv. forseti, að hér hefur tekist hörmulega til, vægast sagt óhönduglega og málið er í allt annarri og verri stöðu en það hefði að mínu mati þurft að vera. Ábyrgðina af þessum vinnubrögðum ber hæstv. ríkisstjórn og hæstv. ríkisstjórn ein. Hún hefur meira að segja gengið svo langt að hundsa lögbundið samráð við sjútvn. Það hefur nánast ekkert verið og það litla sem um er að ræða hefur verið vegna þess að sjútvn. sjálf hefur krafist upplýsinga eða dregið til sín upplýsingar um málið, ekki á hinn veginn að hún hafi verið upplýst eða höfð með í ráðum. Þannig er það að þrátt fyrir það að nú sígi mjög á seinni helming þessarar ríkisstjórnar, sem betur fer og öll þjóðin fagnar því, hefur hún nánast engu komið fram enn sem komið er í sjávarútvegsmálum. Þriggja ára afmælið er nú fram undan í maímánuði næstkomandi og það er staðreynd að hæstv. ríkisstjórn hefur enn sem komið er nánast ekki náð saman um, hvað þá heldur afgreitt hér eða komið í gegn nokkru sem máli skiptir og varðar grundvallarstarfsskilyrði eða löggjöf sjávarútvegsins. Þetta er einfaldlega staðreynd. Menn geta rætt það lengur eða skemur, svona er staðan. Það sem gerst hefur á þessum tíma ber keim af þeirri óvissu sem þetta hefur valdið. Fyrirtækin hafa enga heildarlöggjöf til að miða við þegar þau taka sínar ákvarðanir um fjárfestingu eða uppbyggingu og fullkomin óvissa ríkir og það er auðvitað bagalegt svo ekki sé meira sagt. Þróun sjávarútvegsins verður eðlilega við þessar aðstæður tilviljanakennd. Menn eru að spila póker við blindan og vita ekki hverju þeir eiga að mæta í formi undirstöðulöggjafar greinarinnar þegar þar að kemur. Gott dæmi um þetta er til að mynda sú handahófskennda og tilviljanakennda þróun sem átt hefur sér stað í flutningi fiskvinnslunnar út á sjó sem reyndar er kannski að meira leyti neyðarráðstöfun vegna bágrar afkomu heldur en endilega að menn telji það æskilega þróun að öllu leyti í sjálfu sér. Engin stefna sem hægt er að kalla heildstæða hefur verið mótuð og er það þó tekið fram sérstaklega í málefnasamningi ríkisstjórnarinnar að eitt meginverkefni hennar skuli vera að móta heildstæða sjávarútvegsstefnu. Það er langur vegur frá því að hægt sé að kalla þessi ósköp sem enn hafa komið frá hæstv. ríkisstjórn einhverjar tillögur í þá átt. Hér ef fyrst og fremst lagt til að framlengja í grófum dráttum lífdaga óbreyttrar stjórnunar fiskveiða þrátt fyrir alla þá annmarka sem mönnum eru ljósir á því kerfi, þrátt fyrir þá gagnrýni sem það hefur svo sannarlega fengið á sig og þrátt fyrir þá óeiningu sem um framkvæmdina er við mikilvæga hagsmunaaðila eins og sjómannastéttina og byggðarlögin í landinu, svo nokkuð sé talið. Ef farið er yfir það, hæstv. forseti, hverjir eru kannski helstu ágreiningsþættirnir sem í þessu máli vaka eins og þeir koma ræðumanni fyrir sjónir, þá mundi ég í fyrsta lagi segja að það væri ósköp einfaldlega sú ójafna réttarstaða sem kerfið felur í sér og hefur frá upphafi falið í sér. Ef við stillum því upp hverjir séu meginhagsmunaaðilar sem aðild eiga að starfrækslu íslensks sjávarútvegs í dag og hafa lengi verið, þá er það í grófum dráttum eftirfarandi: Það er í fyrsta lagi útgerðin, eigendur og rekstraraðilar skipanna. Enginn deilir um það. Það er í öðru lagi sjómannastéttin því að lítið yrði um útgerð á Íslandi ef ekki væru sjómenn til að manna skipin. Það er í þriðja lagi fiskvinnslan í landi og byggðarlögin. Og það er í fjórða lagi, nátengt þessum aðilum, landvinnslufólkið, fiskvinnslufólkið sjálft. Þannig má segja að þarna séu fjórir eða fimm stórir meginhagsmunaaðilar sem að greininni standa og eru í raun allir jafnómissandi hluti af henni af nýtingu verðmætanna á Íslandsmiðum. Á bak við stendur svo að sjálfsögðu þjóðarbúið allt og allur íslenski þjóðarbúskapurinn sem stendur og fellur með sjávarútvegi, gjaldeyrissköpunin auðvitað ekki síst, en enn er svo komið að sjávarútvegurinn íslenski er í grófum dráttum í sömu sporum og hann var fyrir 30 árum, að hann stendur undir 80% af gjaldeyrissköpun þjóðarinnar. En hvernig er kerfið í reynd gagnvart þessum fjóru stóru hagsmunaaðilum? Það er þannig að einum aðila eru úthlutuð réttindin: Útgerðinni. Einn af þessum fjórum stóru hagsmunaaðilum hefur í raun og veru öll spilin á hendi, trompin sín megin, leyfi til að nýta auðlindina. Og nú geta menn rætt um það hvort hægt væri yfir höfuð og raunhæft að koma þessu einhvern veginn öðruvísi fyrir. Ég er ekki í sjálfu sér að úttala mig um það. Ég er eingöngu að benda á það að svona liggja spilin. Svona voru þau gefin. Og þetta hlýtur að hafa afgerandi áhrif á samskipti þessara aðila. Enda er það reyndin að í fyrsta lagi er sjómannastéttin meira og minna að sameinast gegn ákveðnum þáttum þessa fyrirkomulags. Í öðru lagi er það mjög mismunandi hvernig þetta kemur niður gagnvart fiskvinnslunni. Fiskvinnslan í heilum byggðarlögum er að deyja út vegna tilfærslu veiðiheimilda. Í þriðja lagi er þá landverkafólkið, fiskvinnslufólkið ofurselt framkvæmd þessa kerfis, á örlög sín undir því, atvinnu sína og eignir sínar í þeim byggðarlögum sem það hefur sett sig niður. Og í fjórða lagi eru það byggðarlögin sjálf sem sum hver standa þannig að vígi í dag vegna tilfærslu veiðiheimildanna að þeim eru nánast allar bjargir bannaðar. Byggðarlög, sem hafa risið upp við sjávarsíðuna á Íslandi af því að þau lágu vel við miðum, af því að þar var fólk sem vildi setja sig niður og nýta sjóinn, vakna allt í einu upp við það einn góðan veðurdag á Íslandi að rétturinn til þess að halda áfram þeirri atvinnustarfsemi, sem viðkomandi byggðarlag hefur snúist um um áratuga skeið, er horfinn. Hann hefur siglt út um hafnarkjaftinn með skipi sem var selt í burtu á nauðungaruppboði. Og það er hægara að segja það heldur en að gera það að ráða bót á því í byggðarlagi þar sem allt er rjúkandi rúst. Við þekkjum dæmin. Hvernig standa Bíldudalur og Patreksfjörður í dag? Hvernig stendur lífsbarátta Bolungarvíkur? Það er ekki bjart um að litast þar. Og ætla menn þá virkilega að koma hér og segja að þetta kerfi hafi að öllu leyti tekist vel, að það séu ekki fólgnar í því hættur, samfara því ágallar sem menn verða að horfast í augu við. Ég segi: Það er furðulegur málflutningur. Og ég gef ekki mikið fyrir það hvort sem það eru hv. þm. Framsfl. sem hér hafa talað eða hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem kemur og segir: Það þýðir ekkert fyrir ykkur að ræða þessa hluti af því að þið hafið ekki bent á eitthvað betra. Af því að það er ekki hérna tilbúið fullkomið kerfi, ágallalaust til að taka við í staðinn, þá skuluð þið ekki vera að tala um þessi mál. Það er ekki merkilegur málflutningur. Ef menn þora ekki að horfast í augu við áhrifin af því stjórnkerfi sem við búum við, ræða ágallana og tala saman um það hvort hægt sé að finna leiðir til að betrumbæta það, þá komast menn ekki langt. Þá er á ferðinni það sem ég tel að hafi allt of mikið einkennt umræðuna um þessi mál þau 10 ár sem hún hefur staðið og hef ég fylgst vel með henni því að ég var nýliði hér á þingi á því merka þingi 1983--1984 þegar kvótinn var í fyrsta skipti afgreiddur. Ég tel að menn hafi um of rætt þetta út frá forsendum kerfisins, að málið snerist um að velja kerfi en ekki um það að reyna að finna þá framkvæmd, þá tilhögun þessara mála hvort sem hún héti eitt eða annað kerfi sem gæfist best. Ekki um það að læra af reynslunni. Ekki um það að þora að prófa nýjar aðferðir heldur að vera með eða á móti kerfi. Ég hef aldrei verið með eða á móti kerfi í þessu máli. Ég hef aldrei tekið trú á aflamarkskerfið, ég hef heldur ekki hafnað því. Ég vil frábiðja mér það að þurfa að ræða hlutina á svo einfölduðum forsendum. Ég spyr t.d. að því þegar menn neita því alfarið og telja það ekki ganga upp að gefa sókn frjálsa í tegund eins og loðnu þegar 2--3 vikur lifa eftir af vertíð. Loðnan er að hrygna og drepast hundruðum þúsundum tonna saman. Það er ljóst að stofninn þolir þessa sókn, en menn neita samt að leyfa kannski afkastamiklum skipum sem eru búin með sinn kvóta að mala þjóðarbúinu áfram gull og halda áfram til loka vertíðar. Af hverju? Af því að kerfið segir nei. Þá eru menn að velja hagsmuni kerfisins fram yfir veruleikann, fram yfir þjóðarhagsmuni, fram yfir röksemdir skynseminnar. Það er þannig. Og það kerfi sem þarf á slíkum ósveigjanleika að halda til að viðhalda sjálfu sér er komið út í ógöngur. Það vantar í það sveigjanleika. Það vantar aðlögun að veruleikanum sem blasir þá við. Ég held að gagnvart svona hlutum verði menn að rífa sig upp úr þessum hjólförum kerfishyggjunnar og þora að horfa á hlutina eins og þeir eru. Ég tel að aflamarkið búi yfir mörgum miklum kostum og ef betur hefði tekist til með framkvæmd þess, meiri viðleitni hefði ríkt á undanförnum árum til að taka jafnóðum á ágöllunum og mæta ólíkum hagsmunum sem þarna togast á, þá gætum við verið mikið betur á vegi stödd í dag með fiskveiðistjórnunarfyrirkomulag sem miklu meiri sátt væri að nást um. En eins og þetta stendur í dag, þá er barnaskapur og óraunsæi að neita því ekki að um þetta mál er mikil óeining. Þrátt fyrir 10 ár hefur ekki tekist að ná þjóðinni saman um þá skoðun að þetta sé í góðu lagi eins og það er og það eigum við þá að viðurkenna og horfast í augu við --- alveg burt séð frá því hvort menn eru meira eða minna trúaðir á þetta fyrirkomulag eða eitthvað annað. Liggur það ekki ljóst fyrir að við hljótum hér eftir sem hingað til að byggja fyrirkomulag þessara mála á einhverjum málamiðlunum ólíkra sjónarmiða? Ég hef enga trú á því að sú framtíð blasi við okkur á næstu árum, mér liggur við að segja á næstu áratugum, að einhver einn aðili muni hafa fullan sigur og keyra sitt kerfi ofan í hausinn á öllum hinum. Það mun ekki gerast þannig, hvorki pólitískt, faglega né gagnvart hagsmunaaðilum. Skipulag fiskveiðistjórnunar verður málamiðlun ólíkra hagsmuna og ólíkra sjónarmiða á næstu árum eins og það hefur verið. Spurningin snýst þess vegna um það að reyna að ná þarna sem sanngjarnastri niðurstöðu sem sem víðtækust sátt getur orðið um. Og því miður er þetta frv., hæstv. forseti, að mínu mati ákaflega skammgóð lausn í þeim efnum og að sumu leyti er boðað að halda skuli lengra út í ófæruna. Það er til að mynda ljóst að hér er ekki gerð nein minnsta tilraun til að leysa úr þeim vandamálum sem tilfærsla veiðiheimildanna hefur skapað og óánægjan og gagnrýnin sem í kringum það hefur myndast. Og er það þó næsta furðulegt í ljósi þeirra deilna og allsherjarverkfalls m.a. sem af þeim hlutum hefur sprottið á undanförnum mánuðum. Spurningin er sú í mínum huga í ljósi þess sem ég sagði um aðdraganda málsins hvort Alþingi Íslendinga og sjútvn. ber þá gæfu til að taka þessi mál þannig til sjálfstæðrar skoðunar, óháð þeirri vinnu sem fram hefur farið á vettvangi ríkisstjórnar og burt séð frá fortíðinni, hvort menn eiga meiri eða minni aðild að þessu sem kvótasinnar eða kvótaandstæðingar, að fram fari raunveruleg og heiðarleg tilraun til þess að mynda slíka samstöðu og taka á þessum málum, setja t.d. þær reglur um tilfærslu veiðiheimildanna á meðan eða ef aflamarkið sem slíkt verður við lýði að um það geti skapast eitthvað meiri sátt. Taka þannig á stöðu byggðarlaganna í þessum efnum að það gerist ekki að heil byggðarlög eða jafnvel heilir landshlutar sitji allt í einu uppi þannig að réttur þeirra til tilvistar hafi í raun og veru verið seldur frá þeim. Það getur ekki gengið. Það er þá tilgangslaust að vera að tala um eitthvað sem heitir byggðastefna eða sanngirni í þessum efnum. Ég segi fyrir mitt leyti að tilbúinn væri ég til þess að setja þannig niður vinnu að menn gætu einhent sér að því --- þess vegna þó að það tæki allan veturinn, allt vorið og fram á mitt sumar, fram á haust --- að gera þessa alvörutilraun af því að hún hefur ekki farið fram. Hún hefur því miður ekki farið fram enn þá, heldur hafa menn svona skáskotið sér fram hjá ágreiningsefnunum, einangrað þetta í sínum þrönga hópi. Það hefur verið haldið áfram þó að heil hagsmunasamtök eins og sjómannastéttin klyfi sig út úr starfi tvíhöfða nefndar eða öllu samráði á sl. vetri, þá var látið sem ekkert væri, nefndin skilaði sínum niðurstöðum og því fór sem fór. Það lá fyrir frá upphafi, frá útkomudegi tvíhöfða álitsins lá það fyrir að sjómannastéttin gat ekki sætt sig við þessa niðurstöðu. Það liggur enn fremur fyrir að menn eru fjær því en þeir hafa kannski verið um langt árabil að ná nokkru landi með eitthvað sem gæti heitið heildstæð sjávarútvegsstefna. Hún er enn fjær. Á meðan upplausn ríkir gagnvart jafnvel því hvernig næstu ár hvað fiskveiðistjórnunina sjálfa snertir skuli líta út þá þýðir víst lítið að tala um einhverja heildstæða sjávarútvegsstefnu þar sem nýtingin, vinnslan, fullvinnslan og skipulagið væri tekið inn í að einhverju marki. Er þó að nógu að hyggja í þeim efnum sem og markaðshagsmunum Íslands í hinum flókna heimi sem þar er upp runninn og síbreytilegir. Margt fleira kallar líka á endurmat á okkar áherslum í þessum efnum. Ég nefni þá staðreynd að brýn þörf kallar á endurmat og stefnumótun fyrir okkur Íslendinga sem strandveiðiþjóð og úthafsveiðiþjóð og hvaða áherslur við ætlum að leggja í þeim efnum, hvernig menn ætla að taka á stóraukinni sókn út fyrir landhelgina, hvernig við ætlum að nýta okkur þá möguleika, hvernig við ætlum að bregðast við þátttöku Íslendinga í útgerð undir erlendum fánum og auknum hagsmunum sem við eigum nú að líta til sem úthafsveiðiþjóð. Ég tel líka að það beri brýna þörf til þess að huga að nýsköpunarmálum greinarinnar í stað þess að leggja hér fram löngu úrelt frv. um einhvern samdráttarsjóð sjávarútvegsins þar sem bera á fé á menn til þess að draga sem allra mest saman í sjávarútvegi á Íslandi, eins og það sé nú það sem við þurfum mest á að halda, í staðinn fyrir að beita öllum tiltækum ráðum til að nýta fyrirliggjandi fjárfestingu og flota eins og nokkur kostur er til að auka verðmætasköpun í greininni með sókn á fjarlæg mið, með aukinni fullvinnslu o.s.frv. Ég tel að hæstv. sjútvrh. hafi því miður ekki haft gott af sambúðinni í þessari ríkisstjórn við ýmsa menn, svo sem eins og Alþfl. Hann hafi gefið allt of mikið eftir í samskiptum við þann flokk og bognað í bakinu þannig að dapurlegt sé, t.d. í samningum við Evrópubandalagið og svo mikið fyrir EES eins og það er nú að reynast okkur þessa dagana í Frakklandi. Ég tel að hann hafi gefið allt of mikið eftir gagnvart til að mynda hugmyndum eða áformum um auðlindagjald í tengslum við svokallaðan þróunarsjóð sem á að leggja á sjávarútveginn frá og með árinu 1996. Margt fleira mætti um þetta segja, hæstv. forseti, en ég ætla tímans vegna að stytta mál mitt þannig að fleiri komi sínum sjónarmiðum að fyrir kvöldmatarhléið. Ég ítreka bara það sem ég sagði áðan. Mér finnst ekki aðalatriði málsins nú vegna þess hvernig það er fram komið, þetta frv., að ræða hin einstöku efnisatriði þess, heldur spurningin: Eru hér forsendur til þess, er hér vilji til þess að setja í gang og fara í gegnum alvörutilraun til að móta einhverja heildstæða sjávarútvegsstefnu og fiskveiðistefnu sem gera þarf? Er vilji til þess? Er áhugi fyrir því eða ekki? Ef meiningin er að láta þetta frv. bara liggja í salti í sjútvn. í nokkrar vikur og keyra svo hér í gegn í mars eða aprílmánuði óbreytt hrossakaup stjórnarflokkanna, þá er einfaldast að horfast í augu við það strax og þá er það að mínu mati tímasóun að vera að mikið að velta þeim hlutum fyrir sér í sjútvn. vegna þess að þá er þar ekki á ferðinni á nokkurn hátt sú heildarendurskoðun laga um málefni sjávarútvegsins sem ákveðið var að ráðast í og lofað var á sínum tíma, heldur fyrst og fremst minni háttar breytingar á óbreyttu fyrirkomulagi sem er þá niðurstaða af hrossakaupum ríkisstjórnarinnar. Ég hef skilið það svo að hv. þm. stjórnarinnar teldu sig í raun og veru óbundna af framlagningu þessara frumvarpa, teldu sig hafa svigrúm til að taka þátt í þessu vegna umræðu um og skoðun á gjörbreytingu á þessu máli hvort sem það lýtur að smábátum, tilfærslu aflaheimilda eða jafnvel sjálfum grundvelli fiskveiðistjórnunarkerfisins. Ef svo er og það fæst staðfest hér í umræðunni, þá vona ég svo sannarlega að hugur fylgi máli og menn séu þá tilbúnir til að taka þá vinnulotu sem hefði þurft að standa undanfarin ár en ekki fyrst að vera að hefjast nú og ætlunin var á sínum tíma, 1990, að fælist í ákvæðum til bráðabirgða um heildarendurskoðun sjávarútvegsstefnunnar sem þá voru lögfest en því miður fóru í annan farveg eins og kunnugt er í pólitískum helmingaskiptum hæstv. ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Það fer ekki á milli mála að það frv. sem hér liggur fyrir ásamt því sem síðar er á dagskrá þessa fundar taka á þeim viðfangsefnum sem einna mestu skipta fyrir efnahag og afkomu okkar þjóðarbús og ráða mestu um efnalega afkomu fólks og fyrirtækja í velflestum byggðarlögum landsins auk þess að vera algjör undirstaða lífsafkomu í sjávarbyggðum allan hringinn með sjávarsíðunni. Í ljósi þess hversu mikilvægt það er hlýt ég að taka fram, eins og ég hef raunar oft gert áður í umræðum um þennan málaflokk, að ég hef vissar efasemdir um stjórn á atvinnu í stórum atvinnuvegi af þessu tagi með lögboði eins og við hins vegar höfum neyðst til að hafa í sjávarútvegi og í landbúnaði sem eru okkar fjölmennustu atvinnuvegir. Það liggur hins vegar fyrir að ástand fiskstofnanna er með þeim hætti að við getum vart brugðið á annað betra ráð. Hins vegar hefur ekki tekist þrátt fyrir hálfan annan áratug fiskveiðistjórnar að byggja þá upp svo nokkru nemi. Enn þá eru þeir mjög slakir og enn er fjárfesting og afkastageta fiskveiðiflotans í minnstu samræmi við afrakstursgetu fiskstofnanna. Á sama tíma hefur okkur lítt fleygt fram í athugunum á áhrifum hinna ýmsu veiðarfæra á mið, á fiskislóðir, á hrygningarsvæði, á uppvaxtarstöðvar þeirra fiskstofna sem við höfum helst lífsafkomu af. Þó vitum við nokkurn veginn, virðulegi forseti, að þær þrjár tegundir veiðarfæra sem helstar eru hafa misjöfn áhrif og við veiðarnar sjálfar veita þær misjafnt álag. Þannig liggur fyrir að krókaveiðar og línuveiðar eru ekki til þess fallnar að velja fisk. Togveiðarfæri eru það ekki að fullu leyti. En með þeim breytingum sem orðið hafa á netaveiði gegnum áratugina, sérstaklega síðustu 15 ár, hafa netin einna lengst komist í að velja fisk við veiðina. Hins vegar er engin ástæða til þess að ætla að þau séu miklu betri en áður ef menn missa af þeim á veiðislóð. Þegar við lítum til baka þá liggur fyrir að þegar leið á áttunda áratuginn var ljóst að útfærsla lögsögunnar og brotthvarf erlends togaraflota af heimamiðum okkar dugði engan veginn til að sporna við ofveiði. Hún var orðin af okkar eigin sökum. Allt síðan eða um hálfan annan áratug höfum við reynt að ná stjórn á veiðum innan lögsögunnar með tilliti til þess sem á hverjum tíma hefur fram komið um afrakstursgetu stofnanna og miðanna. Hvert stjórnkerfið hefur tekið við af öðru, banndagar, skrapdagakerfi, sóknarmark, blanda sóknarmarks og aflamarks og nú síðast aflamarkskerfi með sérstökum frávikum vegna línuveiða og krókaveiðibáta. Ekki tel ég eftir mínum upplýsingum leika vafa á nauðsyn þess að stjórna veiðum okkar. Til þess eru upplýsingar fræðimanna, niðurstöður rannsóknastofnana og sjálf veiðireynslan einfaldlega of sammála, sammála vísbendingum um ástand fiskstofnanna og miklu meiri afkastagetu fiskiskipaflotans. Allt frá því að við brugðum á það ráð hafa stjórnkerfi okkar á hinn bóginn verið svifaseinni en ætlað var, þ.e. ekki nægjanlega skilvirk til að ná fram þeim takmörkunum eða þeim samdrætti sem annars vegar ráðgjöf og hins vegar fyrirætlan stjórnvalda hafa staðið til hverju sinni. Stjórnvöld hafa í ákvörðunum um sókn eða síðar ákvörðunum um afla oftast farið fram úr því sem ráðlagt var og raunverulegar veiðar hafa síðan einatt farið fram úr heimildum stjórnvalda. Mér virðist auðsýnt að þar muni miklu meiru en afla smábátanna eins og þeir eru nú taldir alvarlegur hlutur í sjósókn okkar. Þessi reynsla okkar sýnir á einn hátt fram á að löggjöf og stjórnvaldsákvarðanir um sjósókn og fiskveiðar ganga gegn þeirri mannlegu viðleitni sem best hefur gefist við veiðar, tilhneigingu veiðimennskunnar. Það liggur fyrir að það er framtak veiðimanna sem hefur um allan aldur komið okkur áfram við fiskveiðar á Íslandi. Meira að segja meðan fiskveiðar voru aukabúgrein bænda til sveita var það samt sem áður veiðimennskan sem dró þá ásamt mannafla til verstöðvanna. Það er ekki fyrr en á síðustu árum sem við höfum orðið þess varir, já, erum þess varir að miðin gefa ekki af sér nóg handa okkur öllum, a.m.k. ekki eins mikið og við öll mundum vilja hafa. Að sjálfsögðu er þá rétt að taka upp aðra hætti og það má vera að okkur takist í framtíðinni að ganga um fiskimiðin, um auðlindir lögsögunnar og heimamiðanna allra, segjum kannski sem hjarðmenn, kannski sem ræktunarmenn og nýta þau sem iðnaðarmenn. En það verður að segjast að frá öllu þessu erum við enn langan veg. Fiskvinnsla okkar er enn þá frumvinnsla hráefnis að mestu leyti og veiðarnar eru enn þá undir merkjum veiðimennskunnar, ekki hjarðmennskunnar né heldur ræktunarinnar og uppskerunnar. Enda hefur alla tíð verið deilt um setningu og framkvæmd laga um stjórn fiskveiða því það hefur komið við þær taugarnar sem við Íslendingar höfum talið sterkastar í okkur sjálfum, taugarnar til sjávarins, til sjóróðra og fiskveiða. Hverju sinni sem þurft hefur að skerða aflaheimildir hafa eðlilega komið upp deilur og ágreiningsefni. Og hverju sinni sem lög um stjórn fiskveiða hafa komið til umfjöllunar hafa risið mikil og djúpstæð átök. Fyrir nærfellt tveimur árum var á lokastigi endurskoðun þeirra laga sem nú er rætt um breytingar á og niðurstöður þess starfs að svo miklu leyti sem um þær varð almenn opinber umræða urðu enn sem fyrr afar umdeildar sem okkur er öllum í fersku minni. Helsta niðurstaða af starfi tvíhöfða nefndarinnar var í megindráttum sú að festa skyldi í sessi aflamarkskerfið með frjálsum framsalsrétti og bæta úr nokkrum ágöllum með breytingum á lögunum. Sjómannadeilan sem við höfum nýlega rætt snerist mjög um framkvæmd og túlkun nokkurra ákvæða í þessum lögum og hins vegar um deiluefni sem ekki verða leyst nema í löggjöf til að tryggja hlut sjómanna eða taka af vafa um réttarstöðu þeirra. Við þær umræður lét ég í ljós þá skoðun að til álita þyrftu að koma nokkur ákvæði þessara laga. Og án þess að endurtaka það sem ég þá sagði segi ég nú að ég er enn þeirrar skoðunar að þau þurfi athugunar við. Við getum vart fram hjá þeim gengið án athugunar. Ég hef gert grein fyrir þeirri skoðun minni á öðrum vettvangi að málefni smábátanna þurfi úrlausnar við. Mér sýnist miðað við lögin sem nú eru í gildi og frv. sem fyrir liggur að krókabátar eigi að taka mestri skerðingu að þessu sinni, a.m.k. að svo miklu leyti sem hún er ákveðin í lögunum sjálfum. Mér sýnist að í núgildandi lögum og í hinum fyrri hafi ein helsta glufan verið rúmar heimildir smábáta og síðan krókabáta, rýmri en annarra. Ég sé ekki sanngirni í því þegar við nú viljum lagfæra eða stoppa í þessi göt, að ganga þá svo langt að þær lagfæringar eigi á einu tímabili að bæta allan þann mismun sem segja má að hafi safnast upp á einhverjum árum. Ég held að við þingmenn verðum að vera menn til að taka afleiðingum gerða okkar. Hér eru afleiðingar af lagasetningu, ekki af því hvernig smábátamenn stunda veiðar sínar. Það var nokkuð vitað hvernig svo mundi fram fara. Veiðimunstur þeirra hefur ekki breyst svo gífurlega á fáum árum. Ég tel að Alþingi á þeim tíma hafi einfaldlega viljað gefa mönnum þessar glufur, enda var þá af mörgum um rætt, þingmönnum og öðrum, að þar væri tækifærið fyrir nýliða í sjávarútvegi á Íslandi að hasla sér völl, fyrst með smábát og síðan koll af kolli upp til stærri skipa. Mér sýnist eðlilegra að hverju sinni sem við náum að stoppa í slík göt á sokkunum gerum við það þannig að skerðingar verði jafnar eða sambærilegar frá gildistíma lagfæringar. Ég get jafnað því saman við umræður sem hér hafa orðið fyrr og eiga sér stað á fleiri þingum og í fleiri stofnunum sem fara með framkvæmd laga, ég get jafnað því við þær hugmyndir að skattleggja með ákvörðunum löngu eftir að tekjur urðu til. Mér sýnist hins vegar líkt og ýmsum öðrum að það eigi betur við að smábátarnir búi við sóknardagakerfi, ég segi sóknardagakerfi, fremur en aflamark. Sóknardögum gæti þá fjölgað eða fækkað eftir því sem gert er ráð fyrir í hámarksheildarafla. En þess tel ég að við verðum að gæta að þegar við bönnum mönnum beinlínis að stunda vinnu sína um tiltekinn tíma, þá hljóti þeir í þess stað bætur. Og ég tel einu skipta hver staða hvers manns er á bátnum, hvort hann telst háseti, stýrimaður eða útgerðarmaður. Þegar hann hefur að engu öðru að hverfa, þá hlýtur honum að bera réttur til atvinnuleysisbóta og staða hans í skipsrúmi á ekki að varða réttinn til bótanna. Í annan stað álít ég það til ávinnings fyrir okkar heildarhagsmuni í sjávarútvegi að smábátar fái úthlutun í samræmi við sóknarreynslu og mætti þá hverfa ótti manna við hina miklu efnahagslegu vá af ónotaðri sóknargetu þeirra í dag. Einnig tel ég réttmætt að þeir fái viðlíka möguleika og aðrir í sjávarútvegi til að leita aukinnar hagkvæmni með vali um nýtingu sóknardaga, t.d. gagnvart veiðum utan kvóta eða með framsalsrétti milli báta í sama stærðarflokki. Menn hafa sagt sem svo að til slíkra viðskipta þurfi þeir aflamark. Ég hef þó ekki enn heyrt þau rök sem sýna fram á að svo verði að vera, aðeins staðhæfinguna eina. Má vera að menn geti sannfært mig um þetta og ég er tilbúinn að heyra umræðu um það eins og önnur atriði þessa máls. Virðulegi forseti. Ég sé engin merki þess að unnt sé að draga úr stjórn fiskveiða með lagaboði. Helstu fiskstofnar okkar þola ekki veiðar að því marki sem flotinn hefur afköst til. Með sanni má segja að með upptöku aflamarkskerfisins á sínum tíma hafi ekki lengur verið unnt að snúa til baka. Fyrir því standa efnahagsleg rök fremur en fiskifræðileg. Sá kostur er á aflamarkskerfinu að það er virkara heildarstjórntæki en önnur sem við höfum reynt og er auk þess skilvirkara gagnvart efnahagslegum áhrifaöflum framboðs og eftirspurnar í greininni á þeim mörkuðum sem hún starfar með hráefni eða afurðir, ég tala nú ekki um gagnvart heildartækifærum til sóknar eða afla. Það hefur hins vegar ekki enn frekar en hin fyrri kerfi náð þeim árangri eða þeim markmiðum sem sett voru að tryggja uppbyggingu fiskstofnanna í hámarksafrakstursgetu né heldur að tryggja fjárfestingu í afkastagetu fiskveiðiflota í samræmi við afrakstursgetu heimamiðanna. Hvorugu markmiði hefur enn verið náð. Segja má þó miðað við upplýsingar síðustu ára um ástand fiskstofnanna á heimamiðum að hvað það varðar séum við að nálgast markið í fyrsta sinn frá því við hófum stjórn á fiskveiðum, en hitt markið nálgumst við ekki enn sem komið er. Fjárfesting og afkastageta flotans er enn að aukast, en ég tel að við verðum að hafa þolinmæði til að líta til baka og sennilega er hinum fyrri stjórnkerfum um að kenna. Bæði skrapdagakerfið og sóknarmarkskerfið voru þeim annmarka brennd að þau höfðu engin áhrif til hagræðingar, meira að segja til umframfjárfestingar. Þessi ágalli þeirra er þekktur. Við fengum þá reynslu mjög skilmerkilega á sínum tíma. Á hinn bóginn verður líka að gæta þess að á sama tímabili og við höfum nálgast fyrrnefnda markmiðið, uppbyggingu stofnanna, eða þeir virðast vera að hjarna við, höfum við meira en nokkru sinni fyrr beitt öðrum aðgerðum jafnhliða almennri fiskveiðistjórn, þ.e. með svæðisbundinni og tímabundinni friðun á hrygningarsvæðum og uppvaxtarsvæðum en nokkru sinni fyrr. Ég spyr því sjálfan mig stundum hvoru ávinningurinn er að þakka, aukinni friðun eða betri lögum um stjórnkerfi fiskveiða. Sennilega þarf hvort tveggja til og ef svo er, þá erum við sjáanlega á réttri leið. Oft er um það rætt að núgildandi stjórnkerfi fiskveiða, sem ætlunin er að festa í sessi með þessu frv., sé stjórntæki í þágu hagsmuna fiskveiðanna og fiskvinnslunnar allrar í heild. Ég hef alltaf átt erfitt með að átta mig á þessu því mér sýnist sjáanlegt, að minnsta kosti að mínum skilningi, að þetta stjórnkerfi og sennilega öll stjórnkerfi í fiskveiðum séu fyrst og fremst ætluð hagsmunum fiskveiðanna. Fiskvinnslan er að stórum hluta önnur atvinnugrein í eigu óskyldra aðila og er háð viðskiptum og stundum samkeppni við þá sem eiga heimildirnar til að veiða. Þannig að þar fara hagsmunir alls ekki alltaf saman. Ég tel að aflaheimildir verði alltaf nýttar í ljósi hagsmuna þeirra sem eiga og hagsmunir hinna sem ekki eiga en verða að kaupa, verði öðrum lögmálum háðir. Þeir verði einfaldlega á hinum enda spýtunnar og það held ég að við sjáum í raun í dag í ýmsum myndum. Það er ágalli stjórnkerfisins. Ég er ekki enn viss um hvort við komumst fram hjá þeim ágalla. Við vitum að samkeppni og viðskipti af þessu tagi eiga sér alltaf stað og ég held að það sé rétt niðurstaða sumra okkar í umræðunni að samkeppnin verður að vera til, hún verður að vera virk. Annað mun ekki knýja mann til aukinnar hagkvæmni í rekstri sínum. Ef við höfum nóg þá erum við hins vegar vís til að fara illa með. Þetta er reynsla okkar úr sjávarútvegi, þetta er líka reynsla okkar úr landbúnaði. Mér þykir miklu skipta, virðulegi forseti, að með afgreiðslu þessa máls náum við að jafna helstu ágreiningsefni aðila sjómannadeilunnar, a.m.k. sem varðar þau atriði hennar sem aðeins verður úr skorið með lögum eða ákvæðum laga. Í því ljósi árétta ég enn á ný það sem ég hef áður sagt um það mál. Mér þykir líka miklu skipta að þeim sem stunda fiskveiðar á Íslandi verði búnir sambærilegir möguleikar til hagræðingar. Að sambærilegum kvöðum þeirra fylgi sambærileg réttindi, þar á meðal rétturinn til að leita betri afkomu við sömu stjórn. Ég tel fullvíst að við höfum með aflamarkskerfinu ratað á stjórnkerfi fiskveiða sem mun standa til nokkurrar frambúðar. Að því leyti til tel ég að aðilar í sjávarútvegi geti horft fram á veginn með vissu um nokkur meginatriði. Hins vegar er mér líka ljóst, og það tel ég að hafi komið fram í þessari umræðu og raunar fyrr í umræðum hv. Alþingis, að á því eru enn nokkrir agnúar sem þarf að sníða af. Hins vegar er það nú svo með þetta eins og fleiri mannanna verk að þegar þeir agnúar verða af sniðnir munu væntanlega aðrir koma í ljós. Það hefur komið fram til að mynda innan hv. sjútvn. að í dag eru stunduð viðskipti með aflaheimildir sem menn sáu ekki fyrir þegar lögin voru sett. Sumt af því eru menn ekki fyllilega sáttir við. Ég fyrir mitt leyti hlýt að segja það að lokum að þó ég sé sammála frjálsum rétti til framsals á aflaheimildum eins og öðrum verðmætum og taki undir að það sé eitt af meginatriðum þessara laga til að ná þeim árangri sem við stefnum að, þá tel ég ekki rétt að menn geti átt slík verðmæti, sem eru atvinnuréttindi en ekki verðbréf, og stundað hreina leigustarfsemi. Og ég geri greinarmun á því að verða að láta frá sér slíkar heimildir af tímabundnum ástæðum og því að stunda leigustarfsemina ár eftir ár, sem ég kalla til langframa. Virðulegi forseti. Ég læt máli mínu lokið að sinni en vænti þess að umræðan megi halda áfram og við heyra álit og skoðanir hvers annars.

Virðulegur forseti. Þessi umræða sem nú er á dagskrá er um fjöregg þjóðarinnar. Um það eru allir sammála sem hér hafa talað í dag. Þessi umræða er um afkomumöguleika okkar allra. Þessi umræða er um framtíð og tilvist fólksins sem hér býr og mun búa í framtíð. Fiskimiðin við Ísland eru einhver þau gjöfulustu í heimi. Þau eru meginauðlind landsins og sameign þjóðarinnar allrar. Með harðfylgni og hátækni hefur íslenskri sjómannastétt og fiskvinnslufólki tekist að nýta auðlindir sjávar og gera úr þeim mikil verðmæti. Starf þessa fólks hefur gert sjávarútveginn að kjölfestu í framfarasókn Íslendinga á þessari öld. Sjávarútvegurinn er og verður áfram undirstöðuatvinnugrein hér á landi og um langa framtíð. Fiskimiðin eru takmörkuð en endurnýjanleg auðlind. Því er forsenda skynsamlegrar nýtingar fiskstofnanna að virt séu líffræðileg takmörk auðlindarinnar. Vöxtur og tæknivæðing fiskiflotans hefur á hinn bóginn aukið svo sóknargetu hans að hætta er á ofnýtingu fiskimiðanna. Vegna mikilvægis sjávarútvegsins fyrir þjóðarbúið, samfara hættu á ofnýtingu á fiskstofnunum, er þjóðinni lífsnauðsyn að ráðgjöf um nýtingu sé byggð á sem bestum og traustustum þekkingargrunni. Því er afar brýnt að stundaðar séu öflugar rannsóknir á öllu vistkerfi sjávarins samhliða hagrænu mati á skynsamlegri auðlindanýtingu. Það þarf að kanna samspil tegundanna í sjónum. Það er mikilvægt að uppeldis- og hrygningarstöðvum helstu nytjastofna sé hlíft við sókn. Það þarf að auka vitneskju um vannýttar eða óveiddar tegundir, bæði hvað varðar hinn fiskifræðilega þátt sem og vinnslu og markaðssetningu. Þótt sjávarútvegurinn hafi á síðustu 20 árum notið ávinnings af útfærslu landhelginnar og fiskverð á erlendum mörkuðum hafi yfirleitt verið hærra er rekstrarafkoma og eignastaða fjölmargra sjávarútvegsfyrirtækja slæm. Varðandi fiskveiðarnar er því m.a. um að kenna að fyrirkomulag fiskveiðistjórnunarinnar hefur ekki haldið nægjanlega aftur af stærð flotans, en varðandi vinnsluna veldur m.a. það að henni hefur verið torvelduð samkeppnin um aflann. Stjórnkerfi fiskveiða verður að ýta undir þá endurskipulagningu í sjávarútvegi sem er nauðsynleg til að styrkja stöðu hans. Það er nauðsynlegt að rétta hlut fiskvinnslunnar í samkeppninni um aflann við erlenda fiskvinnslu og hugsanlega sjóvinnslu, en stuðla jafnframt að betri nýtingu fjárfestinga í fiskvinnslufyrirtækjum. Það þarf að auðvelda þeim fyrirtækjum leið sem vilja leita á fjarlæg mið, sem vilja stunda útgerð og fiskvinnslu erlendis. Hvernig höfum við farið með það sem okkur er trúað fyrir? Ég læt mönnum eftir að meta það og geri það hver fyrir sig. Ég spyr: Hefur stjórnun fiskveiða með því kerfi sem við höfum notað skilað árangri? Mér liggur næst við að segja nei. Og ég spyr: Er það vegna þess að við höfum hundsað tillögur fiskifræðinga? Höfum við misnotað svo stofnana að við erum á fullri ferð í feigðina? Nánar skilgreint til örbirgðar og ófarsældar? Svari hver fyrir sig. Er atvinnuleysi í landi vegna fiskleysis? Er það kvótakerfið sem er sá draugur sem við erum að fást við? Ég tel að það útgerðarform sem við búum við sé frekar sökudólgur en það kvótakerfi sem notað hefur verið. Hafa menn gert sér grein fyrir því að útfluttur fiskur, unninn á frystitogurum og óunninn ísaður er meiri heldur en sá fiskur eða sá afli sem unninn er í 10--15 stærstu frystihúsum landsins á árinu 1992? Ég hygg að menn hafi ekki gert sér grein fyrir því. Afli þeirra aðila sem ég nefni nú er úr sameiginlegum kvóta, nemur 190 þús. tonnum, þ.e. frystiskip sem veiða og selja afla út og það sem flutt er út ísað, óunnið, sem nemur 82 þús. tonnum á árinu 1992. Allt þetta magn sem ég hef hér nefnt er meira en unnið er samanlagt í Granda, í HB á Akranesi, Norðurtanga á Ísafirði, Skildi á Sauðárkróki, Útgerðarfélagi Akureyringa, Tanga á Vopnafirði, frystihúsunum öllum á Austfjörðum og öllum frystihúsum Vestmannaeyinga. Ég hefði viljað spyrja hv. þm. Vilhjálm Egilsson, hefði hann verið hér, hvort hann teldi að þetta væri eðlilegt. En hann fær kannski tækifæri til að svara þessu seinna. Ég hallast frekar að því að það sé útgerðarformið en ekki kvótinn sem mestu ræður um atvinnuleysi í fiskvinnslu og það smitar út í atvinnuleysi til iðnaðarins og síðan koll af kolli. Virðulegur forseti. Ég er að segja að atvinnuleysi á Íslandi er áskapað en ekki eitthvað sem við verðum að hafa. Ég ítreka enn að það er útgerðarform en ekki beint kvótakerfið sem er orsök atvinnuleysisins. Þess vegna tek ég undir þá sanngjörnu kröfu fiskvinnslufólks, og held henni á lofti, að allan afla skuli vinna í landi áður en hann er fluttur út. Þetta er krafa þeirra sem eiga aflann í hafinu við Ísland samkvæmt 1. gr. laga um stjórnun fiskveiða. Ég tel að við verðum að gera breytingu á stjórnun fiskveiða hér við land. Við verðum að færa okkur til stjórnunar fiskveiða með aflagjaldi. Í nýlegri skýrslu kemur fram að ef gjaldstýring hefði verið notuð stæðum við mun betur. Ég ætla ekki að fara yfir niðurstöðu þeirrar skýrslu frekar, en legg það hér fram að það sé ástæða til að skoða niðurstöðu þeirrar skýrslu betur heldur en gert hefur verið. Ég hef áður haldið því fram að við núverandi aðstæður ætti ríkisstjórn að leita eftir samningum við frystitogara um að þeir veiddu aðeins hálfan kvóta innan landhelginnar. Ég endurtek að ég hef áður nefnt að ég tel að það eigi að leita eftir samningum við frystitogara um að veiða aðeins helming af sínum kvóta innan landhelginnar. Og ég tel að helmingur þess kvóta sem þeir annars hefðu ætti að koma til minni skipa og báta og sá afli ætti að vinnast allur í landi. Á móti þarf að gera samning við stóru skipin um tryggingu fyrir meðalafkomu miðað við síðasta ár. Ég tel að þetta sé tilraunarinnar virði. Aflann sem þannig færðist til annarra skipa yrði að vinna í landi. Eftir að hafa hlustað á ræður hér í dag velti ég því fyrir mér hvort fullyrðing um hagkvæmni stórskipa til veiða sé rétt. Ég viðurkenni að við verðum að hafa stóru skipin til jöfnunar öflunar hráefnis. Það er staðreynd sem ég viðurkenni. En þegar settar eru fram fullyrðingar um hagkvæmni verður líka að viðurkenna þann kost sem hagkvæmastur er. Ég leyfi mér að vitna í rit Fiskifélags Íslands, með leyfi hæstv. forseta. Í Útvegi 1992, riti Fiskifélags Íslands, sem ég vitnaði í hér áðan, er eftirfarandi upplýsingar að finna. Það er stuðst við töflu III um fjölda sjómanna árið 1992 og töflu um afla og sókn á veiðarfæri: ,,Á skuttogurum var fjöldi sjómanna 1.690 manns. Á smábátum voru 788. Afli upp úr sjó í tonnum talið á togara var 323.808 tonn en á opnum vélbátum 29.962 tonn. Tonn á bak við hvert starf eru 192 á skuttogurum en 38 á opnum smábátum.`` --- Niðurstaðan úr þessu: Það þarf fimm sinnum minni afla til að skapa ársverkið hjá trillunni en hjá togaranum. Í atvinnuleysinu, eins og núna ríkir á Íslandi, verða stjórnvöld að líta til slíkra staðreynda. Það er hægt að auka atvinnu með því að hlúa að minnstu einingunum. Til sjávar eru það smábátarnir. Sjómenn eru tilbúnir. Bátarnir eru til staðar og fiskurinn er stutt frá landi. En smábátaeigendur hafa yfir fleiri rökum að ráða tilvist sinni til framdráttar. Fyrir rösklega ári síðan kom skýrsla um afkomu smábátaútgerðarinnar 1989. Niðurstaða þeirrar skýrslu staðfesti það sem smábátaeigendur hafa ávallt haldið fram að hagkvæmasta leiðin til að ná í tonnið er að nota smábátinn til slíkra athafna. Olíukostnaður var helmingi minni og hreinn hagnaður, hreinn hagnaður af útgerðinni tvisvar sinnum meiri heldur en hjá þeim útgerðarflokki sem næst kom, en það voru frystitogararnir. Þetta tel ég vera þung rök og mikilvæg rök sem innlegg í það sem ég tel að við eigum að hafa í huga þegar við erum að úthluta heimildum til smábátanna. Ég er andvígur því frjálsa framsali sem reiknað er með í frv. sem hér liggur fyrir. Ég vil breyta því þannig að 75% úthlutaðs afla á skip verði aflað á viðkomandi skipi. Ég vil líka að það sé heimilt að minnka þetta hlutfall í 50% ef skip fer til sérstaks viðhalds í íslenskri skipasmíðastöð. Það sem umfram er og ekki er veitt á skip sem hefur kvóta, verði selt á kvótamarkaði. Ég vil gera athugasemd við 2. gr. fyrirliggjandi frv. sem kæmi þá fyrir framan 6. gr. laganna, sem varðar fiskveiðar smábáta eða krókaleyfisbáta í desember og janúar. Ég vil veita þá heimild ef sérstakar aðstæður eru fyrir hendi eins og hafa verið ríkjandi núna frá haustmánuðum, að það sé gefin heimild til róðra, fimm til sex róðra í janúar og febrúar ef aðstæður leyfa. Í nóvember á sl. ári voru aðstæður þannig að smábátar við Faxaflóa komust ekki á sjó einn einasta róður allan nóvembermánuð og þeir komust í tvo róðra í októbermánuði. En það gaf fimm til sex daga í desember og fjóra daga í janúar. Og það er þess vegna sem ég tel að menn verði að hafa þá rýmd innan þessa kerfis að menn geti fært þetta til. Varðandi bann við veiðum sjö síðustu daga hvers mánaðar þá verður að breyta því. Það verður að breyta því. Ég gæti hugsað mér að viðkomandi sjómenn fengju að velja hvort þeir tækju sjö dagana í upphafi mánaðar eða í lok mánaðar. Þetta gæti ég hugsað mér. Ég gæti hugsað mér að einhverjir af þessum sjö dögum sem talað er um væru sunnudagar. Þetta gæti ég hugsað mér. En í heildina tekið tel ég að það þurfi að fækka banndögum og viðurkenna það að náttúruöflin taka svo hraustlega í taumana á stundum að það getur verið nauðsyn að rýmka takmörkunarákvæði laganna. Hins vegar segja sjómenn mér að þeir væru mikið sáttari við að vera bannað að vera á veiðum hálft árið bara ef þeir geta fengið að velja sjálfir þá daga sem þeir stunda veiðarnar. Það er kallað ótakmarkað leyfi til fiskveiða á smábátum. Ég hef innlegg í lausn sjómannadeilunnar að mínu mati. Ég vil að það verði tekin pólitísk ákvörðun um að auka þorskafla um 20 þús. tonn, sem yrðu sett á markað með því skilyrði að þau yrðu öll unnin í landi. Ég get einnig hugsað mér að 10 þús. tonn af þessum afla sem ég tilgreindi áðan yrðu til sérstakrar ráðstöfunar til þeirra byggða sem verst hafa orðið úti vegna niðurskurðar á þorskkvóta. Þetta get ég hugsað mér. Ég er ekki tilbúinn að útfæra það nánar, en ég tel að ríkisstjórn Íslands standi nú frammi fyrir því dæmi að verða að taka pólitíska ákvörðun um aukningu aflamarks þorskafla við Ísland. Ef þessi kvóti, þó ekki væri nema 10 þús. tonn, yrði lagður inn á kvótakaupamarkað, þá mundi það greiða fyrir lausn þess vandamáls sem fyrir liggur í umsögnum aðila við tillögum þríhöfða nefndar, sem svo hefur verið kölluð, sem gerði tillögu um kvótamarkaðinn. Samkvæmt mínum skilningi er nauðsynlegt að leita eftir breytingum á kvótakerfinu sem í raun þýðir nýtt kerfi. Hver breyting á núverandi kvótakerfi þýðir nýtt kerfi. Þróunarsjóður er líklegur til að auðvelda lausn mála hvað varðar að halda stærð fiskiflotans í skefjum. En ríkisvaldið verður að setja upp ferkari takmarkanir en eru núna vegna fiskiskipakaupa til landsins. Þróunarsjóður þarf að afgreiðast fyrst frá þingi áður en lög nr. 38 eru afgreidd að mínu mati. Það eru auðvitað aðrar tillögur sem er vert að skoða og það á að skoða hvernig ráðgjöf og forsendur fyrir aflaheimildum eru unnar. Þær hafa áhrif á búsetu í landinu. Herra forseti. Verði þetta frv. að lögum óbreytt mun það hafa slæmar afleiðingar. Margir munu missa eignir sínar. Atvinnuleysi mun enn þá aukast, ekki bara hjá smábátaeigendum heldur hjá fiskvinnslufólki og þjónustuaðilum bátaflotans. Það er því vissulega brýn þörf á að stjórnvöld vegi og meti hvort ekki verði að halda um stjórnun fiskveiða smábáta á annan hátt en um veiðar stærri skipa. Í ræðu hæstv. sjútvrh. kom fram enn einu sinni að smábátum hafi fjölgað óhóflega á árunum 1984--1991. Ég óska eftir því að menn viðurkenni um leið að floti 13 rúmlesta skipa og stærri stækkaði um 11 þús. brúttólestir á sama tíma og verið er að vitna til stækkunar smábátaflotans. Ég vil að lokum, virðulegur forseti, lýsa efasemdum um kvótakerfið sem við búum við, sem byggt er upp samkvæmt formúlu Nýfundnalendinga. Það vita allir hver þróunin hefur orðið þar. Fiskurinn hvarf af miðunum. Ég ætla að ljúka mínum orðum með því að nefna örlítið frjálst framsal kvóta. Það hefur leitt til slíks brasks að til verkfalls sjómanna kom sem kunnugt er. Málið er svo flókið að þær lausnir sem menn hafa helst talið koma til greina hafa ekki hlotið sátt milli aðila eða hjá þeim aðilum sem málið varðar hvað mest. Þetta síðasta er sönnun þess að menn verða að breyta núverandi kvótakerfi eins og segir í margumræddri samþykkt flokksstjórnar Alþfl. Áðan var beint spurningum til mín úr ræðustól, hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir spurði hvort Alþfl. ætlaði að standa að þessu frv. Ég geri ráð fyrir því að við sem samstarfsaðilar munum standa að frv., en það þýðir ekki að við reynum ekki að hafa eins mikil áhrif til breytinga í þá veru sem við höfum lýst að þurfi að gera á þessu frv. Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir ræddi um veiðileyfagjald. Ég vil segja það að veiðileyfagjald getur treyst byggð í landinu ef því er beitt á réttan hátt. Hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir viðurkenndi hér úr ræðustól að kerfið væri gallað, kvótakerfið væri gallað. Því spyr ég: Vill hv. þm. ekki breyta því kerfi á þann sama veg eða á einhvern veg af því sem ég hef verið að ræða um og við aðrir sem hér höfum talað? Flestir stjórnarþingmenn sem hér hafa talað hafa lýst því að þeir vilji hafa áhrif til breytinga. Það þýðir ekki að við ætlum að kollvarpa kerfinu. Það er ekki hægt að snúa við um 180 gráður í þessu máli. Það er hægt að fikra sig til samkomulags og til bættrar stjórnunar frá því sem nú er. Virðulegur forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Gísli Einarsson sagði að hægt væri að beita veiðileyfagjaldi til að tryggja byggð í landinu og hann sagði: Ef því yrði beitt á réttan hátt. Nú langar mig til að spyrja hann: Á hvaða hátt er hægt að beita veiðileyfagjaldi þannig að hægt sé að treysta sjávarbyggð í landinu?

Herra forseti. Hvort ég get útskýrt í örfáum orðum það flókna kerfi sem stjórnun fiskveiða með gjaldi ber reyndar með sér, veit ég ekki. En það er öruggt mál að það þarf að vera sama gjald fyrir kvótatonnið eða fyrir tonnið eða kílóið á sama tíma á öllu landinu. En því þarf að beita á þann veg að eftir því sem meira hefur aflast, þá verður að hækka gjaldið. Það getur þurft að skipta gjaldtímabilinu í 5 eða 6 tímabil og þá þarf að hafa eftirlit með þeim afla sem á landi kemur. Þetta kerfi er flókið, en það er samt það sem ég vitnaði til áðan að menn telja að ef aflagjaldi hefði verið beitt, þá hefðum við haft betri stjórn á okkar fiskveiðum og þróun okkar fiskveiðistofna heldur en verið hefur.

Virðulegi forseti. Spurningin er þessi og eitt af meginmarkmiðum fiskveiðistjórnunarinnar er það hvort það stjórnunarkerfi sem við búum við í dag hafi náð því markmiði að styrkja vöxt fiskstofnanna. Það er eitt af meginmarkmiðum núverandi kerfis eftir að það tókst ekki með sóknarmarksleiðinni og þess vegna var farið í aflamark til þess að okkur tækist fremur að ná því markmiði. Þingmenn Alþfl. hafa hér haldið því fram, a.m.k. tveir, að þetta markmið stjórnunarinnar hafi ekki náðst. Samt hvetja þeir, ásamt hæstv. viðskrh. og fleirum, til þess að stórauka sókn. Hvernig má þetta ganga? Í mínum huga gerir það það alls ekki.

Herra forseti. Hv. þm. Stefán Guðmundsson spyr hvers vegna við leggjum til, og þá undirritaður, að aflinn verði aukinn. Ég svaraði því í minni ræðu. Það er vegna þess ástands sem er í byggðunum frá Snæfellsnesi og vestur um land allt til Húnaflóa. Þar er kvótinn að verða búinn og það verður að taka um þetta pólitíska ákvörðun. Það hagar þannig til til sjávarins núna að það er meiri fiskgengd heldur en verið hefur í langan tíma á þessu svæði, sem sannast best á því að afli á útgerðarstöðunum á Vestfjörðum er núna um 150--170 kg á bjóð á móti því að vera 70--80 kg á síðasta ári og árinu þar áður. Þess vegna legg ég þetta til sem pólitíska aðgerð. Ég er ekki sannfærður um að fiskveiðistofninn þoli það. Þess vegna er ég líka sannfærður um að við höfum ekki ná því markmiði að vernda stofnana eins og við ætluðum með þessu stjórnunarkerfi sem við notum. Ég er ekki tilbúinn að benda á aðra leið en ég tel að við þurfum að snúa frá þessu kerfi. Ég vitnaði til Nýfundnalendinga áðan þar sem þeir beittu nákvæmlega sama kerfi og standa núna uppi með dauðan sjó.

Herra forseti. Það eru vissulega gleðilegar fréttir sem maður hefur af hafinu frá ýmsum sjómönnum. Ég ætla ekki að gerast dómari í því, en margir halda því fram að það sé um aukna fiskgengd að ræða og kom hér fram í máli hv. þm. að svo væri. Ég vil trúa því að svo sé og ég trúi því einnig að það sé að stórum hluta til vegna stjórnunar sem tekið hefur verið upp í fiskveiðum. En ég segi: Við Íslendingar höfum þraukað og mátt þola kvalir í þessu og ég held að það væri mikil ógæfa að á fyrstu dögum eða nánast fyrstu vikum þess sem við verðum þess áskynja að stofnarnir séu að rétta við, þá gerum við strax kröfuna um það að herða sóknina í stað þess að reyna að þrauka aðeins lengur og njóta þessarar ávöxtunar. Ég kem að því síðar í máli mínu í kvöld eða nótt, að það er ekki sanngjarnt að kenna kvótanum og stjórn fiskveiða um ástandið eins og það er. Það er ekki heila málið. Það er alls ekki svo einfalt mál að það sé hægt að kenna því um. Það er svo miklu fleira sem kemur til og ekki síst þeir afkomumöguleikar sem greininni hafa verið skapaðir. Það er ekki síst sú ástæða sem veldur hinum hörmulegu gjaldþrotum sem nú ríða yfir og eins og ég hef sagt áður, ríkisstjórnin virðist vera búin að finna upp eitthvert eilífðarhjól á þessari gjaldþrotabraut.

Virðulegur forseti. Þetta verður ekki langt. Ég get lýst því hér að ég er ekkert mjög ósammála hv. þm. Stefáni Guðmundssyni um að það sé ekki endilega fiskveiðistjórnunarkerfið sem hefur skilað þessu til okkar. Það eru auðvitað aðstæður í hafinu sem skila okkur þessu að mjög miklu leyti og þar held ég einmitt að hægt sé að vísa til þess að fiskifræðingunum okkar, sem ég met að miklu, getur líka skjöplast eins og öðrum. En ég segi: Sú tillaga sem ég hef uppi um aukna sókn í þorsk er fyrst og fremst pólitísk. Það er af pólitískum ástæðum sem ég tel að verði að taka þá ákvörðun, vegna þess að það blasir við atvinnuleysi byggðanna frá Snæfellsnesi til Húnaflóa ef ekki verður eitthvað að gert. Ég er ekki að segja að það eigi að rjúka til nema að vel athuguðu máli, en ég tel að þetta komi til greina. Og ég segi alveg eins og er að ég sé enga aðra lausn í málinu. Ég er bara þetta einfaldur. Ég sé ekki aðra lausn heldur en að heimila þetta vegna þess að þetta svæði hefur þó þrátt fyrir allt orðið fyrir mestri skerðingu á þorskafla.

Virðulegur forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um stjórn fiskveiða. Ég óttast að nú sé endanlega verið að festa kvótakerfið í sessi með þessu frv., enda segir í athugasemdum um lagafrv. þetta að nefndin um stjórn fiskveiða, hin svokallaða tvíhöfða nefnd, leggi til að byggt verði á aflamarkskerfinu sem verið hafi í þróun frá 1984 og sú aðferð við fiskveiðistjórnun verði fest í sessi. Nefndin var sammála um að það kerfi við stjórn fiskveiða muni leiða til mestrar hagkvæmni í sjávarútvegi. Í frv. sem hér er til umræðu eru lagfærðir nokkrir ágallar sem eru á núverandi löggjöf. Kvótakerfið hefur verið í þróun frá 1984, þegar það var fyrst sett í löggjöf um stjórn botnfiskveiða. Það hafa ýmsir ágallar komið í ljós á því kerfi sem verður að teljast eðlilegt með það í huga að hér er um mjög stórt og viðamikið mál að ræða. Að því koma einnig margir hagsmunaaðilar. Á þeim 10 árum sem liðin eru frá því að þetta kerfi varð til hefur sjávarútvegurinn gengið í gegnum talsverðar breytingar í veiðum og vinnslu. Á þessum tíma hefur heildarafli einnig verið minnkaður um helming. Það gefur auga leið að þegar kreppir að verður barátta hagsmunaaðila meiri. Þar koma stjórnvöld að málinu því þeim er ætlað að setja leikreglurnar. Það er skylda stjórnvalda að hafa heildarhagsmuni í huga en ekki hagsmuni einstakra hagsmunaaðila. Ég hef ekki verið ötull talsmaður kvótakerfis og oft og tíðum hefur mér ofboðið það brask sem átt hefur sér stað í greininni með aflaheimildir og þátttöku sjómanna í kvótakaupum. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það verður að vera stjórn á fiskveiðum og ekkert annað kerfi er til sem gæti leyst kvótakerfið af hólmi, a.m.k. hefur enginn til þessa getað bent á eitthvað annað hagkvæmara við stjórnunina sem nær þeim markmiðum sem fiskveiðistjórnun þarf að hafa. Á meðan við höfum ekki komið okkur niður á eitthvert annað kerfi verðum við að búa við þetta kerfi. En eins og áður sagði lít ég á það sem meginmarkmið stjórnvalda að leikreglurnar séu skýrar, þær þjóni sem næst heildarhagsmunum íslensku þjóðarinnar. Það eru atriði í þessu frv. sem ég vil gera hér að umtalsefni. Það er fyrst og fremst það sem kemur fram í 7. gr. laganna, en þar er kveðið á um að heimilt verði að framselja aflahlutdeild fiskiskips yfir á vinnslustöð. Ég óttast að þarna opnist enn frekar glufa í lögum fyrir eigendur vinnslu og skips til að fá sjómenn og landverkafólk til að taka þátt í kvótakaupum. Því skyldu t.d. eigendur vinnslu ekki geta sagt við sitt verkafólk: Því miður, nú er kvótinn búinn. Ef við eigum að fá frekari afla til vinnslu hér verðið þið að borga ákveðinn hluta af launum ykkar til kaups á aflakvóta. Ég satt að segja óttast þetta. Ég fagna því hins vegar að fallið var frá upphaflegri hugmynd um að setja alla smábáta inn á aflamarkskerfið. Ég tel fullkomlega eðlilegt að smábátaeigendum sé gefinn kostur á því að velja á milli veiðileyfis með aflahlutdeild eða krókaleyfis með banndögum. Ég tel samt að banndagar séu of margir, en í frv. er gert ráð fyrir að þeim sé fjölgað í 146. Fjölgun banndaga er um það bil 60 dagar í þessu nýja frv. Ég geri líka athugasemd við það að banndagar séu síðustu 7 dagar hvers mánaðar. Af hverju má ekki leyfa eigendum smábátanna að velja þessa daga í upphafi mánaðar eða lok mánaðar? Þeir gætu þá tekið sína banndaga út í upphafi hvers mánaðar ef bræla er. Það getur komið upp sú staða að ekki hafi gefið á sjó allan mánuðinn, en síðustu vikuna gefi. En þá mega þeir ekki fara á sjó, jafnvel í rjómablíðu. Það er alveg ljóst að ekki verður full samstaða í þjóðfélaginu um þessar breytingar sem gert er ráð fyrir í lögum þessum og margir eru þeirrar skoðunar að nú hafi verið tækifæri til að ganga lengra í breytingum, festa ekki kvótakerfið í sessi heldur skera kerfið upp. Aflamarki væri ekki úthlutað endurgjaldslaust heldur yrði tekin upp gjaldtaka fyrir kvótann. Hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafa lagst eindregið á móti þeirri tilhögun og benda á máli sínu til stuðnings að það yrði skattur á sjávarútveginn ef það yrði gert og sjávarútvegurinn mundi ekki bera meiri skattlagningu. Síðan er þessi algenga röksemdafærsla um skuldir sjávarútvegsins og hvað hann stendur höllum fæti. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Sjávarútvegurinn stendur víðast hvar mjög höllum fæti. Ég tel samt sem áður að ekki líði langur tími þangað til stjórnmálamenn og hagsmunaaðilar í sjávarútveginum verða að horfast í augu við það að þjóðin mun krefjast þess fyrr eða síðar að hafin verði sala á veiðileyfum, að innheimt verði gjald fyrir kvótann og þeim hagnaði verði skilað til samfélagsins á einhvern hátt. Kvótamarkaður gæti t.d. verið lausnin. Af hverju mætti t.d. ekki hugsa sér að sjútvrn. útdeildi kvóta til skipa og aðilar mundu greiða sanngjarnt verð fyrir það? Ef skipin nota síðan ekki kvótann skila þau honum inn. Skip í hverju byggðarlagi fengju forkaupsrétt og ef þau nýta hann ekki fer sá kvóti á uppboðsmarkað. Menn eru nú þegar að kaupa kvóta og borga jafnvel upp í 50 kr. fyrir hvert þorskkíló. Þeir geta alveg eins keypt kvóta af ríkisvaldinu á sanngjörnu verði. Ríkið fær þá arðinn og getur notað hann í einhver ákveðin verkefni. Það mætti jafnvel hugsa sér fyrst með því að hagræða í sjávarútveginum. Ríkið yrði sá aðili sem kæmi þar inn í og hjálpaði til við hagræðingu í greininni. Fiskveiðistjórnun hefur verið eitt umdeildasta viðfangsefni þjóðmálaumræðunnar undanfarinn áratug. Eins og ég hef getið um eru það fyrst og fremst hagsmunir sem því valda. Það eru hagsmunir byggða, hagsmunir skipa og hagsmunir veiðarfæra. Ég tel þetta frv. vera í átt til betri vegar, en hefði þó viljað sjá menn taka stærri skref í átt til einhvers konar veiðileyfagjalds. Fyrr verður ekki þjóðarsátt um þessi mál.

Virðulegi forseti. Eins og verkfall sjómanna gaf vissulega vísbendingu um er löggjöf um stjórn fiskveiða á ýmsan hátt í nokkurri sjálfheldu. Stjórn fiskveiða er að ýmsu leyti komin í ógöngur, ekki síst þegar litið er til þess að samdráttur í veiðiheimildum sem orðið hefur er meiri en nokkurn óraði fyrir fyrir ekki svo mörgum missirum. En kvótakerfið hefur að mörgu leyti brugðist að mínu mati. Það hefði átt að geta verið trygging okkar og vörn fyrir skynsamlegri nýtingu fiskstofnanna. Þess í stað hefur framkvæmd þess orðið uppspretta deilna og misbeitingar á þeim rétti sem útgerðaraðilum er fenginn með aflaheimildum sem bundnar eru skipum og hafa orðið einu raunverulegu eignaverðmætin í sjávarútvegi. Kvótinn eru einu verðmætin sem lánastofnanir viðurkenna í raun þegar lagt er mat á lánshæfni fyrirtækja. Lega byggðanna við gjöful fiskimið er ekki lengur ávísun á auðlegð. Auðlegðin liggur í rétti þeirra sem hafa í skjóli laga getað safnað til sín aflaheimildum og getað ráðstafað þeim að vild. Það gerist óháð þeim sem með vinnu sinni hafa skapað verðmætin á sjó og í landi og hafa í góðri trú fest eignir sínar í fasteign í sjávarbyggðum og eiga allt undir því að fiskurinn berist á land. Gildir það jafnt um þann sem á íbúðarhúsið og þann sem á fiskvinnslustöðina. Þeir geta þurft að horfa á eftir aflaheimildum og afla sigla sinn sjó eftir ákvörðun þeirra sem taldir eru eiga kvótann. Allt er þetta gert í nafni hagræðingar sem vissulega er mikilvæg. En verð eigna þeirra sem eftir sitja fellur með sama hraða og verð kvótans, sem siglir sinn sjó, hækkar. Menn spyrja því í dag: Getur þetta gengið lengur? Er eðlilegt að fiskiðja á Norðurlandi geti vegna mikilla aflaheimilda neytt útgerðarmenn og sjómenn við Breiðafjörð til að veiða eftir kerfinu tonn á móti tonni fyrir smánarfiskverð og flytja allan aflann norður frá fiskverkafólkinu í sjávarbyggðunum, t.d. eins og á Snæfellsnesi, og í kaupbæti neytt útgerðina til að landa rækjuafla sömu báta til þeirra verksmiðja sem kvótaeigandinn skipar fyrir um? Er það svo að þessi hafi tilgangurinn verið með kvótakerfinu? Ég segi nei. Það getur ekki verið eðlilegt að kvótakerfið og framkvæmd þess sé þannig að eðlilegt megi telja að verð leigukvóta sé 52 kr. fyrir hvert kíló af þorski og í kerfinu tonn á móti tonni sé kílóið verðlagt á 60--65 kr. á sama tíma og þorskkílóið á fiskmörkuðum er selt á 100 kr. Þegar svona er komið verðum við að hugsa okkar gang, líta rækilega yfir stöðuna og spyrna við fótum hér á Alþingi og gera breytingar á lögum sem afskræma það kerfi sem átti og gat vissulega verið til þess að stýra veiðum á hinn hagkvæmasta hátt. Með kvótanum átti að stýra veiðum þannig að skipin færu stystu leið til veiða svo byggðirnar næst miðunum gætu nýtt auðlindirnar með mestum afrakstri fyrir þjóðarheildina og um leið eigendur sjávarútvegsfyrirtækja og starfsfólkið sem í þeirri grein starfar. Þannig áttu hagsmunir útgerðar og fiskvinnslu að vera best tryggðir og þannig eiga hagsmunir sjávarútvegsins, að ég tel, að geta verið vel tryggðir. Frv. sem hér er til umræðu og sjútvrh. hefur mælt fyrir felur samt sem áður í sér verulega mikilvægar úrbætur frá núgildandi lögum og vil ég fagna því að sjútvrh. skuli hafa tekist að ná þeirri niðurstöðu sem frv. felur í sér. Samt sem áður er ekki tekið á þeim vanda sem framsal kvótans felur í sér og veldur. Fram hjá því verður ekki litið að núverandi ástand getur ekki gengið. Það var í raun viðurkennt með setningu bráðabirgðalaganna 14. janúar sl., vegna kjaradeilu sjómanna og útgerðarmanna. Eftir vandlega skoðun hef ég komist að þeirri niðurstöðu að núverandi ástand sé ekki ásættanlegt. Allar leiðir til þess að bæta stjórn fiskveiða verður að skoða því stjórn fiskveiðanna varðar lífsafkomu okkar þjóðar. Felist lausnin í endurbættu kvótakerfi er sjálfsagt að leita allra leiða og ég er vissulega reiðubúinn til þess að skoða alla þá kosti sem færir eru til þess að endurgera þær lagfæringar á lögum um stjórn fiskveiða sem hér eru til umfjöllunar. Ég hef ekki getað séð lausn í því eða átta mig ekki á því að hin eina sanna lausn geti falist í því að taka upp sölu veiðileyfa. Það verður hins vegar að viðurkennast að hér á hinu háa Alþingi hefur ekki farið fram nægjanleg umræða um það kerfi. Við eigum óhrædd að taka þá umræðu ef hún gæti leitt okkur nær þeirri niðurstöðu sem við teljum besta. Það er samt sem áður spurt hvort við neyðumst til þess að fara þá leið að taka upp sölu veiðileyfa til þess að stýra sókninni. Ef sú yrði niðurstaðan, sem ekkert bendir til að yrði, þá er alveg ljóst að það verður að fara aðrar leiðir en menn hafa rætt í dag til þess að tryggja byggðunum vinnslumöguleika. Því ég óttast það mjög að ef sú yrði niðurstaðan, sem ýmsir hv. þm. hafa vissulega nefnt hér, að taka upp sölu veiðileyfa, þá get ég ekki séð að við hefðum nokkra einustu tryggingu fyrir því að kvótinn yrði eftir í þeim byggðum þar sem vinnslugetan er fyrir hendi. En ég vil ítreka það að þó að frv. sem hér liggur fyrir hafi hlotið mikla umfjöllun og búið sé að skoða þessi mál mjög rækilega, m.a. í hinni svokölluðu tvíhöfða nefnd, þá tel ég það óhjákvæmilegt að á Alþingi, í sjútvn., verði allar hliðar þessara mála við stjórnun fiskveiða skoðaðar fordómalaust. Þessar vangaveltur mínar kunna e.t.v. að koma einhverjum á óvart og verður þá svo að vera, en þróun við framkvæmd fiskveiðistjórnunarinnar hefur leitt til þess að ég hef verulegar áhyggjur af þeirri stöðu sem þau mál eru í í dag. Viðskipti með kvótann eru farin að tengjast öðrum hagsmunum en veiðum. Aðgangur að fiskstofnunum er nú þegar í mörgum tilvikum bundinn því að annar aðilinn ráði verðinu í raun og veru, ráði því hvar landa skuli og hvar kaupa skuli aðföng og rekstrarvörur þrátt fyrir það að ekki sé víst að þar fari hagstæðustu kostir um viðskipti fyrir útgerðina sem ber allan kostnað af veiðum. Það má því spyrja sig þeirrar spurningar hvaða skilyrði komi næst ef á annað borð nokkur viðskipti eiga sér stað með kvótann. Þetta er sú staða sem blasir við í dag og því miður er það nú e.t.v. fyrst og fremst vegna þeirra takmörkuðu veiðiheimilda sem við höfum vegna samdráttar í þorskveiðum. Það er mikið talað um hagræðingu með sölu aflaheimilda. Því miður er það svo að hagræðingin á grundvelli kvótakerfisins felst fyrst og fremst í því að vinnsla aflans þegar samið hefur verið við útgerðirnar er færð frá einni vinnslustöð til annarrar án þess að fjárfestingin í vinnslunni minnki, það er verið að semja á milli útgerða og flytja afla frá einni verstöð til annarrar án þess að ég geti séð að þar sé afgerandi hagræðing á ferðinni. Ég vil, virðulegi forseti, fara nokkrum orðum um einstaka þætti frv. sem hér er til umræðu. Ég fagna því eins og ég gat um fyrr að hér eru lagðar til ýmsar úrbætur á núgildandi lögum um stjórn fiskveiða. Ég vil nefna þar m.a. að það er tryggð í sessi tvöföldun á línuveiðum sem ég tel að sé afskaplega mikilvægur þáttur vegna þess að línuveiðar eru fyrir mörg svæði mjög mikilvæg útgerðargrein og það fer ekki milli mála að fiskur frá þeim bátum sem stunda línuveiðar er úrvalshráefni og ég held að það hafi sýnt sig að þau útgerðarfyrirtæki sem hafa stundað línuveiðar hafa verið mikil og traust undirstaða undir vinnslu í þeim verstöðvum þar sem línuveiðarnar eru stundaðar. Ég fagna því ákvæði frv. að heimilt verði að framselja aflahlutdeild fiskiskipa yfir á vinnslustöðvar. Það þarf þó auðvitað að skoðast ef breytingar verða gerðar á framsalsmöguleikum eða framsalsheimildirnar verða takmarkaðar. En ég held að í upphafi kvótakerfis hefði verið mun affarasælla ef aflaheimildir hefðu verið á vinnslustöðvum að einhverju leyti til jafns við útgerðina. Þá er ákvæði í frv. sem varðar smábátana, og er það vissulega til bóta þó að mér sýnist óhjákvæmilegt að endurskoða nokkur atriði sem lúta að smábátunum, m.a. fjölda banndaga og svo einnig það með hvaða hætti unnt er að koma til móts við þá smábáta sem völdu kvóta á sínum tíma. Þá tel ég óhjákvæmilegt að sjútvn. skoði það hvort ekki sé eðlilegt að krókaleyfisbátar hafi möguleika og aðgang að veiðum svo sem eins og ígulkeraveiðum og grásleppuveiðum. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að opna fyrir þann möguleika. Ég hef, virðulegi forseti, nefnt þau atriði sem ég tel að séu mikilvægust í því frv. sem hér er til umfjöllunar en ég verð að segja það eins og er að það vantar mikilvæga þætti inn í frv. eins og hefur komið fram í minni ræðu. Ég tel að það verði og það sé óhjákvæmilegt að takmarka framsalsheimildir þó að ég viðurkenni að sjálfsögðu að framsal á milli útgerða sé nauðsynlegur möguleiki en óheftur eins og hann er í dag tel ég að hann geti ekki verið. Staða margra sjávarbyggða er mjög tvísýn um þessar mundir. Minni aflaheimildir ógna afkomu og nú stefnir í það að mörg skip á Vestfjörðum og Vesturlandi muni fljótlega ljúka veiðum á þeim kvóta sem bátarnir og skipin hafa. Þrýstingur mun því aukast á kvótakerfið og að veiðiheimildir í þorski verði auknar. Vissulega er hér um mjög viðkvæmt og erfitt viðfangsefni að ræða en það er ekki óeðlilegt að umræður um kvótakerfið taki mið af þeirri stöðu sem við blasir. Samt sem áður er okkur nauðsynlegt að horfa til framtíðar þegar leitað er bestu kosta við stjórn fiskveiða. Það er von mín að hv. sjútvn. takist að fjalla rækilega um þetta frv. og gera á því breytingar svo að takast megi að afgreiða ný lög frá Alþingi á þessu þingi þannig að bærileg sátt og friður geti tekist um málið á Alþingi.

Virðulegur forseti. Ég spurði nú þeirrar spurningar við upphaf þessarar umræðu hvort það ætti að taka þetta frv. alvarlega og ég verð að segja það alveg eins og er að ég verð alltaf meira og meira undrandi eftir því sem ég hlusta lengur á hv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar. Hv. 5. þm. Austurl. sagði hér í dag að eitt væri stefna og annað væri gerð og mér fannst hann vera að gefa það í skyn að þetta stangaðist allt saman á en auðvitað gerir það ekki. En nú kemur hv. 1. þm. Vesturl. hér upp og talar í reynd algerlega á móti þessu frv. Og ég spyr: Hvernig í ósköpunum stendur á því að það var verið að reyna að ná samstöðu um það innan stjórnarflokkanna á sl. vetri að leggja þetta frv. fram þannig að það verði bindandi fyrir flokkana? Síðan er búið að vera að vinna í þessu að okkur er sagt í allt sumar og allt haust og enn er búið að gera samkomulag og síðan er þetta mál tilkynnt hér á Alþingi af stuðningsmönnum ríkisstjórnarinnar með þeim hætti að það sé allt opið, allt saman opið, það sé sjálfsagt að athuga allar leiðir. Veiðileyfagjald á að skoða, framsalið eigi allt annaðhvort að taka aftur eða breyta, það sé hins vegar sjálfsagt að leyfa framsal á fiskvinnslustöðvarnar en menn eru á móti því að veiða tonn á móti tonni. Það er náttúrlega alveg ljóst að veiðar tonn á móti tonni munu stóraukast ef fisvinnslustöðvarnar fá kvóta þannig að þetta mál virðist allt saman vera hér í skötulíki og engin leið að átta sig á því að hér sé meiri hluti meðal stjórnarsinna fyrir þessu frv. Það virðist alls ekki vera og ég marka það m.a. á þeirri ræðu sem hér var flutt.

Virðulegi forseti. Ég er út af fyrir sig ekkert undrandi á því þó að hv. 1. þm. Austurl. undrist það að menn tali hér um breytingar. Hann er aðalhöfundur og meginábyrgðarmaður þeirra laga sem eru í gildi og menn eru mjög óánægðir með að mörgu leyti og m.a. þess vegna er verið að flytja hér frv. til laga um breytingar á þeim lögum sem eru í gildi. Ég hef litið þannig á að hér á Alþingi séum við til þess að skiptast á skoðunum og það sé gert ráð fyrir því að menn séu hér algerlega frjálsir að því að hafa meiningar um frumvörp, m.a. stjfrv., þó að menn styðji í meginatriðum þau frumvörp sem hér eru lögð fram í nafni ríkisstjórnarinnar. Ég hef lýst þeirri skoðun minni að ég tel ekki síst í ljósi reynslunnar og ekki síst eftir þær umræður sem fóru fram hér fyrir og undir verkfalli sjómanna að það sé óhjákvæmilegt að taka lögin um stjórn fiskveiða til verulegrar endurskoðunar. Ég lýsti því hér að þær tillögur sem felast í frv. sem hér er til umræðu séu til bóta en ég tel samt sem áður að það þurfi að gera enn betur. Og ég er mjög undrandi á því ef hv. 1. þm. Austurl. er ekki tilbúinn og reiðubúinn til þess að vinna að úrbótum og endurbótum á lögunum um stjórn fiskveiða. Það er bara þannig að tíminn líður og það verða breytingar í okkar þjóðfélagi og m.a. í sjávarútvegi og þess vegna þurfum við hér á hinu háa Alþingi að fjalla um þessi mál eins og þau snúa við okkur í dag en ekki eins og þau voru á liðnum tíma.

Hæstv. forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. og ýmsum öðrum stjórnarsinnum sem eru andvígir þessu kerfi er það mjög gjarnt að tala um að sá sem hér stendur beri ábyrgð á þessu kerfi. En þeir munu nú ekki lifa á því endalaust að skamma þann sem hér stendur. Ég held að þessir hv. þm. ættu að fara átta sig á því að það er næstum liðið heilt kjörtímabil síðan þeir settust í ríkisstjórn og það var ákveðið í upphafi að núverandi stjórnarflokkar tækju algera ábyrgð á þessu máli. Það hefur ekkert verið leitað til stjórnarandstöðunnar í sambandi við undirbúning þessa máls, alls ekki, jafnvel þótt stjórnarandstaðan hafi verið tilbúin til þess. Hv. stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar munu hafa haft þrjú ár til þess að skoða þessi mál á vori komanda. Hvað hafa þeir eiginlega verið að gera? Velta þessu fram og til baka og nú er allt opið og jafnvel er farið að tala hér um að nú eigi að fara að skoða veiðileyfagjald. Ég er ekkert að undrast það þó að það standi til að gera ákveðnar breytingar. Ég tel nauðsynlegt að gera ákveðnar breytingar. Ég undrast það hins vegar að það skuli vera tilkynnt að það sé komið samkomulag um málið milli stjórnarflokkanna sem var ekki hér oft áður og mál voru lögð fram án þess að algert samkomulag væri komið. Nú var það talið algert skilyrði af hálfu hæstv. sjútvrh. að slíkt samkomulag lægi fyrir. Þess vegna var frv. ekki lagt fram sl. vor. Það var a.m.k. sagt við okkur í stjórnarandstöðunni hér á Alþingi þannig að ég er undrandi á því að það skuli ekki vera neitt samræmi í orðum og athöfnum í þessu sambandi. Og það er kannski rétt að það eigi vel við í sambandi við þetta mál að gerð sé eitt og stefna sé annað eins og hv. 5. þm. Austurl. tilkynnti hér svo skörulega í dag.

Virðulegur forseti. Það væri fróðlegt að rifja það upp með lestri þingtíðinda hvernig samstaðan og einhugurinn var þegar hv. 1. þm. Austurl. stýrði því hér í þinginu að fá sett lög um stjórn fiskveiða. Mig minnir endilega að ég hafi lesið um það og fylgst með því þá að hann hafi ekki haft kannski alla hjörðina með sér en ég hefði viljað spyrja hv. þm. um það og hann kannski svarar því hér í seinni ræðum í þessari umræðu hvort hann telji ekki ástæðu til að taka tillit til þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram, m.a. frá sjómannasamtökunum, það væri mjög fróðlegt, hvort hann vilji algerlega hafna því. Ég er ekki reiðubúinn til þess að skella skollaeyrum við aðvörunarorðum sjómanna í sambandi við stjórn fiskveiða. Ég vil reyna að ná sátt og reyna að ná fram breytingum og lagfæringum á þessum lögum og ég er sannfærður um að það á að vera hægt. Og miðað við þær umræður sem hér hafa farið fram í dag sýnist mér að það sé býsna mikill áhugi hjá hv. þm. að ná fram breytingum. Og þegar fyrir liggur að það er ekki mikil gagnrýni á það frv. sem hér er lagt fram þá er það vissulega mikilvægt innlegg í þær umræður sem hér þurfa að fara fram og undirbúningur að þeirri lagasetningu sem Alþingi þarf að standa að gagnvart lögunum um stjórn fiskveiða.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að það er svolítið merkilegt að vera hér í dag og hlusta á þessa umræðu og fylgjast með því að meiri hluti þeirra stjórnarliða sem hafa talað í þessu máli hafa lýst því yfir að það væri margt við þetta frv. að athuga. Ég satt að segja hélt að allur sá tími sem liðinn væri frá því að endurskoðun þessa frv. átti að ljúka hefði verið notaður til þess að reyna að fykja liði í þessu máli hjá stjórnarliðinu. En það er annað komið upp í dag þannig að ég fer að efast um afgreiðslu þessa máls. Ég vil spyrja hv. þm. Sturlu Böðvarsson, sem hér talaði áðan, þar sem hann sagði, ég man það ekki nákvæmlega en held að ég hafi heyrt það rétt, að fiskvinnsla fyrir norðan neyddi sjómenn til þess að fiska. Ég átti mig ekki alveg á hvernig það er hægt að einhver fiskvinnsla neyði sjómenn til þess að fiska. Ég spyr: Hvernig ætlar þá hv. þm. að svara því og þeim hugmyndum sem núna eru komnar inn í frv., breytingar frá fyrri frumvörpum, um að það eigi að færa aflaheimildir yfir á fiskvinnslustöðvarnar? Ekki verða það fiskvinnslustöðvarnar sem fara að veiða. Einhverja þurfa þær að fá til að veiða fyrir sig og ætlar þá hv. þm. að kalla það í því frv. sem hann er hér að leggja fram og hefur verið rætt margsinnis í þingflokki Sjálfstfl., ætlar hann að segja að hann sé að leggja það til að fiskvinnslustöðvarnar fari að neyða sjómenn til að fiska fyrir sig? Er það það sem hann var að samþykkja og leggja hér fram?

Virðulegi forseti. Vegna andsvars hv. þm. Stefáns Guðmundssonar vil ég svara honum með því að segja að ég tel --- og dreg ekkert til baka af því sem ég hef sagt hér --- að það séu mjög óeðlilegir viðskiptahættir sem hafa tíðkast í sambandi við viðskipti tonn á móti tonni og það er hægt að sjá það og fá upplýsingar um það og meta það af þeim verðum sem þar er um að ræða. Ég tel að það sé ekki eðlilegt og það sé í rauninni mikil neyð fyrir útgerðarfyrirtækin, fyrir sjómennina að þurfa að veiða og fá 60--65 kr. fyrir kg af þorski á sama tíma og á mörkuðum fást kannski 100 kr. fyrir kg. Ég held að þessar aðstæður auðvitað skapist af því hversu takmarkaður afli er til ráðstöfunar. En það er samt sem áður þannig að þau fyrirtæki sem hafa mestan kvóta hafa getað skapað sér þennan rétt. Ég ræddi um það hér áðan að ég tel að í upphafi kvótakerfisins hefði átt að koma á þeim möguleika að fiskvinnslustöðvar hefðu yfirráð yfir aflaheimildum. Ég tel að með því hefði skapast meira jafnvægi milli útgerðarinnar og fiskvinnslunnar en aðallega þó með því að þá hefðu fiskvinnslustöðvarnar og vinnsluaðilarnir haft einhvern rétt en stæðu ekki frammi fyrir því eins og í dag að fiskvinnslustöðvar eru nánast verðlausar vegna þess að þær hafa ekki yfirráð yfir nokkrum kvóta. Það er mergurinn málsins.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það fram að ég held að menn geri of mikið úr því hversu ósanngjarnt kerfi það sé þegar menn veiða tonn á móti tonni sem kallað er. Ég er á því að það séu ekki svo galin viðskipti ef við skoðum þau grannt. Ég vil hins vegar gera sterkan greinarmun á því hvort menn eru að fiska tonn á móti tonni og gera það á það sem við getum kallað eðlilegan hátt heldur en að láta sjómenn taka þátt í kaupum á aflarétti. Ég er andvígur því og hef marglýst því yfir. En ég vil enn ítreka spurningu mína til hv. þm. Nú er hann að leggja til að þetta verði fest inni í nýjum lögum. Hv. þm. hefur samþykkt það í þingflokki Sjálfstfl. að leggja það til núna í nýju frv. um það að færa aflarétt frá sjómönnum og frá fiskiskipunum yfir á vinnslustöðvarnar sem síðan þurfa að fá einhverja til að fiska fyrir sig. Og hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur valið því þau orð að segja að fiskvinnslustöðvarnar verði látnar neyða sjómenn til að fiska fyrir sig. Það er það kerfi sem hv. þm. hefur fundið upp og var samþykkt í þingflokki Sjálfstfl.

Virðulegur forseti. Það má náttúrlega láta áhafnir fiskiskipa taka þátt í kvótakaupum með ýmsum hætti. Ég tel að við hin svokölluðu viðskipti tonn á móti tonni,  Ég tel að með því að fiskvinnslustöðvarnar hafi þennan rétt og þennan möguleika þá eigi að geta skapast meira jafnvægi á þessum markaði. Hins vegar þarf að fylgja því og það þarf að gæta þess, að ég tel, og til þess er verið að ræða þetta frv., til þess er verið að ræða lögin um stjórn fiskveiða að við þurfum að reyna að ná hinni bestu niðurstöðu. Ég treysti sjútvrh. og hv. þm. í sjútvn. mjög vel til þess að leiða þá vinnu sem hér þarf að vinna. Og ég tel að sjútvrh. hafi náð mjög góðum árangri í því að koma þessu frv. fram en það þýðir ekki það að ekki megi gera neinar breytingar eða bragarbót á lögunum umfram það sem frv. gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Við ræðum frv. til laga um fiskveiðistjórnun í skugga mikilla erfiðleika í sjávarútvegi og mikils aflasamdráttar sem átt hefur sér stað á undanförnum árum, einkanlega í okkar helstu nytjategund, þ.e. þorskinum. Svo sérkennilegt sem það nú er þá var það líka svo fyrir rúmum 10 árum þegar menn ræddu þá um nýmæli sem upp skyldi tekið við stjórn fiskveiða, setningu laga sem kennd hafa verið við kvótann. Þá voru þau lög líka rædd í skugga mikillar umræðu um alvarlega stöðu fiskstofnanna, einkum þorskstofnsins. Þannig er mál með vexti að fram til þess tíma hafði ríkt býsna sæmilegur friður um stjórn fiskveiða. Þá var það þannig að fram að þeim tíma höfðu menn stjórnað eftir allt öðru kerfi í grundvallaratriðum og við það höfðu búið m.a. þrír sjávarútvegsráðherrar úr jafnmörgum stjórnmálaflokkum, m.a. úr Framsfl., núv. formaður Framsfl., og allir komist að þeirri niðurstöðu að við það kerfi stjórnunar fiskveiða væri hægt að búa. Fyrir 10 árum og gott betur voru hins vegar þær aðstæður uppi að fiskifræðingar höfðu varað mjög við alvarlegri stöðu þorskstofnsins og höfðu þess vegna hvatt til þess að gripið yrði til mjög róttækra ráðstafana sem urðu síðan til þess að lög um fiskveiðistjórnun á árinu 1984 voru samþykkt, lögin sem kennd hafa verið við kvótann. Ástæðunni fyrir þessu var svo lýst af þáv. hæstv. sjútvrh., Halldóri Ásgrímssyni, núv. hv. 1. þm. Austurl., en hann sagði svo í ræðu á Alþingi 19. des. 1983, með leyfi forseta: ,,Vegna þess að ástand fiskstofna, einkum þorsks, hér við land er óvenjulega slæmt er brýn þörf á vísindalegri stjórnun á fiskveiðum í enn ríkari mæli en nú á sér stað. Helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi og fiskiþing hafa eindregið óskað eftir því að stjórnvöld auki verulega stjórn fiskveiðanna.`` Þetta voru sem sagt aðalástæður fyrir því að við ákváðum á þeim tíma að taka upp það kerfi fiskveiðistjórnunar sem við höfðum búið við í lítt breyttri mynd eða í öllum grundvallaratriðum skulum við segja allt fram á þennan dag. Við skulum átta okkur á því að þær aðstæður sem eru uppi í íslenskum sjávarútvegi núna eru um flest mjög óvenjulegar. Aðallega vegna þess að þær tekjur sem sjávarútvegurinn sem atvinnugrein þarf að búa við eru miklu minni en áður vegna skerðingar þorskveiðinnar. Ég vil vekja athygli á því ef við skoðum aflann í þorski á síðustu 10 árum þá var hann að meðaltali 325 þús. tonn á ári. Nú er okkur ætlað að búa við það, greinin á að lifa með því og þjóðarbúið að byggja á því að við drögum úr sjó u.þ.b. helmingi minni þorskafla heldur en við gerðum að meðaltali á tíu árunum á undan. Þetta eru auðvitað gríðarleg umskipti. Á síðustu árum höfum við farið í gegnum miklar skerðingar á aflaheimildum í þorski sem að hluta til hafa kannski ekki komið jafngrimmilega við menn vegna þess að aflabrögðin voru lakari. Það var erfiðara að sækja þennan fisk, sérstaklega hjá okkar afkastamestu veiðiskipum, togurunum, sem gerði það að verkum að þeir gátu geymt á milli ára vegna heimildarinnar um 20% geymslurétt og þess vegna var það svo að á síðasta fiskveiðiári og jafnvel fram á þetta, þá hafa menn verið að njóta geymsluréttarins sem menn bjuggu við og gátu notið vegna lakari aflabragða fram að þessu. Nú er þessu ekki lengur til að dreifa. Aflabrögðin hafa gjörbreyst. Í stað ördeyðunnar sem var fyrir tveimur árum eru aflabrögðin góð. Það fiskast vel hvarvetna þar sem skip sækja sjó. Það er góður afli togaranna. Það er góður afli bátaflotans og færabátar á undanförnum sumrum hafa raunar verið að fiska býsna vel. Þess vegna er staðan sem við stöndum frammi fyrir núna allt önnur og miklu verri. Aflaheimildirnar munu fyrirsjáanlega ekki duga og þess vegna hef ég haldið því fram og vil nefna það hér svo það fari ekkert á milli mála að ég tel nauðsynlegt og óumflýjanlegt, óhjákvæmilegt að teknar verði ákvarðanir um aukningu aflaheimilda í þorski. Ég tel að það séu uppi svo ríkar ástæður, bæði líffræðilegar og efnahagslegar að það beri að taka slíka ákvörðun. Ég segi það hér og nú að ég trúi því ekki að niðurstaða svokallaðs togararalls sem mun fara fram í næsta mánuði verði önnur en sú að um það sé að ræða að þorskstofninn sé í örum vexti. Mér finnst sjálfum ekkert ólíklegt að ástæðan fyrir því sé einmitt sú að hæstv. sjútvrh. hefur fylgt þeirri stefnu á síðustu árum að draga úr veiðiheimildunum í þorski og þær aðgerðir séu núna að skila sér rösklegar heldur en menn reiknuðu með vegna þess að aðstæðurnar í lífríki hafsins hafa batnað. Ætismöguleikar þorsksins og annarra nytjafiska eru auðvitað allt aðrir heldur en þeir voru fyrir örfáum missirum síðan. Ég hef orðið var við það að menn hafa stigið mjög á stokk, ekki síst sumir talsmenn Framsfl., og sagt: Þetta er algjört ábyrgðarleysi. 

Enda ekki gott.

Enda ekki gott, segir hv. 2. þm. Vesturl., fulltrúi Framsfl. á þingi. Og nú skulum við sjá hvernig staðið var að málum á árum áður þegar ,,ábyrgri sjávarútvegsstefnu`` var fylgt að mati þeirra framsóknarmanna. Árið 1984 var farið fram yfir í afla á þorski, fram yfir tillögur Hafrannsóknastofnunar ekki um 10% eða 20%.

Var ekki breytt um kerfi?

Þá var tekið upp þetta fína kvótakerfi. 

Menn breyttu, settu í aflamark úr sóknarmarki. Þetta veit þingmaðurinn vel.

Árið 1985 var farið fram yfir um 63%.  Ég nefni þetta hér, virðulegi forseti, til þess að vekja athygli á því að það er ekki óþekkt fyrirbrigði að menn hafi farið fram úr tillögum Hafrannsóknastofnunar vísvitandi og samt sem áður hefur verið lögð til aukning árið eftir af vísindamönnum á Hafrannsóknastofnun. Sú staða er nefnilega mjög alvarleg þegar svo er komið að fram undan blasir við verkefnaleysi í fiskiskipaflota landsmanna yfir hábjargræðistímann, t.d. yfir sumarmánuðina eins og við blasir við óbreyttar aðstæður í stórum landshlutum. Því er ekki að neita að sú mikla skerðing sem menn hafa tekið út á síðustu árum í þorskinum hefur komið mjög misjafnlega niður á svæðum og er núna að birtast mönnum í þessum miklu erfiðleikum sem hafa komið upp á Vestfjörðum á undanförnum mánuðum og missirum. Ég hef að gamni mínu búið til lítið dæmi um annars vegar áhrifin á svæði þar sem uppistaðan í veiðunum er þorskur og á svæði þar sem uppistaðan í veiðunum er karfi. Ef við tökum þetta ímyndaða dæmi, sem gæti verið býsna nálægt raunveruleikanum mjög víða, og við skulum ímynda okkur að sá staður hafi verið með 1.800 tonn af þorski og 600 af karfa. Gróflega reiknað eru það 1.800 tonn í þorskígildum, í þorskinum, og 300 í karfanum, alls 2.100 tonn. Eftir alla þá skerðingu sem orðið hefur má áætla að þessi útgerð hafi farið úr 2.100 þorskígildum niður í 900. En karfaútgerðin, sem í upphafi var með 1.800 tonn af karfa og 600 af þorski, með öðrum orðum 1.500 þorskígildi gróflega reiknað, hún stendur núna uppi með 1.100 þorskígildi. Með öðrum orðum: Fyrir skerðingu var þorskútgerðin með 2.100 þorskígildi, karfaútgerðin 1.500. Núna hefur þetta snúist við: Þorskútgerðin er komin niður í 900 og karfaútgerðin í 1.100. Þetta er í hnotskurn sá mikli vandi sem við blasir í byggðarlögunum þar sem allt byggist meira og minna á þorskveiðunum. Virðulegi forseti. Það verður ekki hjá því komist að skoða sérstaklega vanda þeirra byggðarlaga sem hafa orðið harðast úti vegna aflaskerðingarinnar undanfarin ár. Það er kunnara en frá þurfi að segja að í mörgum tilvikum hafa menn orðið að bregðast þannig við að reyna að halda sjó með því að selja frá sér aflaheimildirnar. Hvað gerist nú þegar að því kemur að hægt verður að auka aflann að nýju? Tökum annað dæmi, tilbúið að vísu en mjög í ætt við þann raunveruleika sem blasir sums staðar við: Sjávarútvegsstaður hefur verið með 2.000 tonna þorskígildi í kvóta. Þar hefur kvótinn verið seldur burtu og nú stendur þessi staður uppi með 500 þorskígildi. Þegar að því kemur að kvótinn eykst að nýju, við skulum segja um 50%, þá kemur sú aukning ekki ofan á 2.000 tonnin sem viðkomandi staður hafði í upphafi, heldur ofan á 500 tonnin. Þannig að í stað þess að fá 1.000 tonna aukningu fær þessi staður 250 tonn. Nú skulu menn velta því fyrir sér hverjir eru möguleikar þessara plássa til að rétta úr kútnum þegar svo er komið að þeir hafa neyðst til að selja frá sér allar þessar aflaheimildir. Þetta er því miður samt sá bitri raunveruleiki sem blasir við allt of víða, m.a. á Vestfjörðum þar sem ég þekki gleggst til. Það gengur ekki að menn gangi í gegnum þetta þannig að menn geti ekki fengið aðstæður til að standa af sér þessa storma og standi síðan eftir gjörsneyddir möguleikanum til þess að bjarga sér með þeim eina hætti sem menn þekkja, þ.e. að sækja sjóinn. Það verður að grípa þarna til ráðstafana og það er ekki síst þess vegna sem ég hef verið svo harður talsmaður þess að auka aflaheimildirnar núna þegar ég er svo sannfærður um að svigrúm er til þess í raunveruleikanum. En það er auðvitað með ýmsum öðrum hætti hægt að gera það að verkum að menn hafi svigrúm, jafnvel innan núverandi kerfis, til þess að reyna að bjarga sér. Ég skal taka dæmi: Það hefur mikið verið rætt um stöðu krókabátanna og ég er einn af þeim sem hafa tekið þátt í þeirri umræðu. Umræðan frá mínum bæjardyrum séð snýst ekki síst um það að þarna eru líka möguleikar fyrir þessa staði þar sem kvótinn er lítill, aflaheimildirnar eru orðnar litlar til þess að bjarga sér með því að stunda útgerð á krókabátum sem ekki eru háðar aflakvótum og takmörkunum af því taginu. Við höfum séð það víða á Vestfjörðum, á stöðum eins og Tálknafirði, Flateyri og Suðureyri, svo ég taki nú bara þrjú dæmi af fullkomnu handahófi, við höfum séð dæmi um það að þessir staðir hafa getað aukið tekjur sínar yfir hásumarið, yfir hábjargræðistímann fyrir þessa báta einmitt með því að laða að sér krókaleyfisbáta en útgerð þeirra hentar býsna vel á Vestfjörðum yfir hásumarið. Í öðru lagi --- og það tel ég að sé kannski hvað mikilvægast og ég vil sérstaklega árétta hér vegna þess að um þetta var ályktað á landsfundi Sjálfstfl. --- er sú aðferð að þegar það blasir við þegar verulega er liðið á kvótaár að afli í einhverri tiltekinni tegund muni fyrirsjáanlega ekki nást, þá verði veitt heimild til þess að taka af kvótabindinguna og heimila mönnum þess í stað veiðar með frjálsum hætti síðari hluta kvótaársins. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að þessi slaki sem þar yrði gefinn út mundi hafa mikil áhrif einmitt til þess í fyrsta lagi að draga úr því sem menn hafa verið að kalla kvótabrask. Þrýstingurinn fyrir kvótalitla báta til þess að afla sér kvóta á leigumarkaðnum eða með einhverjum öðrum hætti mundi gjörbreytast og snarminnka. Ég nefni sem dæmi að í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram á síðasta löggjafarþingi kemur það í ljós að býsna oft á undanförnum árum hefur ýsuafli, miðað við það sem Hafrannsóknastofnun gaf út, og eða stjórnvöld leyfðu, alls ekki náðst. Það vantaði t.d. 18% upp á það árið 1987, 10% árið 1988 og á árunum 1991--1992 4%, svo ég taki dæmi. Svipaða sögu er að segja um rækju og ýmsar aðrar tegundir sem óþarfi er að telja hér upp. Ég er ekki í nokkrum vafa um það að þessi aðgerð ein út af fyrir sig mundi draga verulega úr þeirri miklu spennu sem nú er í þessu kerfi og hefur valdið átökum milli byggðarlaga, svæða, veiðitegunda og kjördæma. Þetta mundi líka gera það að verkum að staða ýmissa smábáta sem núna veiða á kvóta, en þeirra staða hefur aðeins komið til umræðu, mundi gjörbreytast vegna þess að þar yrðu nýir möguleikar fyrir þessa báta til þess að afla sér tekna á vannýttum tegundum. Virðulegi forseti. Úr því að ég er farinn að nefna sérstaklega stöðu smábáta með kvóta þá held ég að það sé nauðsynlegt að fjalla aðeins betur um þau mál. Ég er sammála því sem hér hefur komið fram í umræðum fyrr í dag að það er ekki vansalaust hversu lítið hefur verið fjallað um vanda þessara báta sérstaklega. Það má þó tvíhöfða nefndin eiga að hún beindi sjónum sínum að vanda þessara báta og lagði til að á vandanum yrði tekið með því að úthluta þeim auknum kvóta alveg sérstaklega. Ég vil hins vegar leggja hér aðeins orð í þennan belg og varpa upp hugmynd sem ég held að gæti orðið til að greiða úr þessum vanda. Eins og menn vita hafa ýmsir útgerðarmenn og sjómenn á þessum litlu kvótabátum farið í það til þess að reyna að bjarga sér að róa yfir háskammdegið á tvöföldunartímanum á línunni, nóvember og desember, janúar og febrúar. Það sjá allir viti bornir menn að það er ekki nein glóra í þessu, nánast að beina, nánast að hvetja og nánast að ýta mönnum út í veiðar á litlum bátum á úthafinu yfir háskammdegið þegar allra veðra er von. Það er ekki verjanlegt frá neinum sjónarhóli að standa þannig að málum. Þetta er hins vegar vegna þess að tvöföldunartíminn á línunni er þarna yfir háskammdegið. Og þess vegna vil ég varpa því fram, og ég vænti þess að þetta verði tekið vandlega til athugunar í hv. sjútvn., hvort ekki komi til greina að koma á þann veg til móts við þessa báta sérstaklega að þeim verði veitt heimild til þess að taka sína tvöföldun á línunni á öðrum árstímum þannig að slakinn á sókninni hjá þeim verði aukinn yfir háskammdegið og þeir geti farið að veiða þegar það er bærilegra fyrir þessa litlu báta að stunda sjóinn. Mjög mikil umræða hefur farið fram í þjóðfélaginu um stöðu krókabátanna og mér finnst að mörgu leyti að sú umræða hafi ekki verið alveg í samhengi við annað í þessu frv. þó vissulega ætli ég ekki að gera lítið úr stöðu eða vanda krókabátanna í þessu fiskveiðistjórnarkerfi. Ég vil lýsa því yfir að ég fagna því í sjálfu sér að með þessu frv. sem við ræðum nú hefur verið tekin ákvörðun um það að hverfa frá þeirri hugmynd að kvótabinda veiðar krókaleyfisbáta. Ég vil vekja athygli á því sem kom til umræðu í dag í orðaskiptum okkar hv. 1. þm. Austurl. að með þessari ákvörðun er verið að hverfa frá þeirri fiskveiðistjórnarstefnu sem þingmenn Alþfl., Alþb. og Framsfl. stóðu að með setningu þeirra laga sem nú er í gildi. Það er auðvitað alveg kristaltært og krítarklárt að í ákvæði til bráðabirgða við fiskveiðistjórnarlögin sem nú gilda var sett inn með afmörkuðum hætti hvernig ætti að fara með þessa báta í núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Þannig var gert ráð fyrir því að strax um mánaðamótin ágúst/september næstkomandi við núverandi aðstæður hyrfu þessir bátar út úr krókaleyfinu og yrðu að gera sér að góðu kvóta sem við núverandi aðstæður yrði agnarsmár og flestum ofviða að reyna að glíma við að því leytinu að tekjur þeirra af þessum kvóta yrðu svo litlar að það er alveg fyrirsjáanlegt að þær stæðu engan veginn undir þeirri fjárfestingu sem í þessum bátum liggur. Nú upplýsti hv. 1. þm. Austurl. okkur um það í dag að það hafi ekki verið sinn ásetningur eða vilji í sjálfu sér að standa þannig að þessu, heldur skildist manni sem svo að það hefði verið gert pólitískt samkomulag, pólitísk málamiðlun í þeirri ríkisstjórn sem Alþfl. og Alþb. stóðu m.a. að, að fara þessa leið, fara með krókabátana beint inn í kvótann. Þetta er auðvitað meiri háttar frásögn þegar það liggur fyrir að í Alþfl. og Alþb. hafa menn haft uppi stór orð um hugmyndir um það að kvótabinda afla krókaleyfisbátanna þegar frá því er greint að fyrrv. hæstv. sjútvrh. hafi síst af öllu kært sig um það að fara þessa leið en látið undan í pólitískri málamiðlun í þáv. ríkisstjórn. Þetta eru staðreyndir sem er nauðsynlegt að halda hér til haga. Ég held að varðandi þessa krókabáta þurfi að skoða þessa báta með tvenns konar hætti. Það verður annars vegar að skoða þá báta sem eingöngu er haldið út til veiða hluta af árinu og jafnvel bara yfir blásumarið. Bátar sem þannig háttar til um eiga ekki að þurfa að lúta nákvæmlega sömu sóknartakmörkunum og bátar sem haldið er til veiða yfir allt árið. Ég get vel tekið undir það sem hér hefur verið sagt líka í dag að að mínu mati væri það miklu ásættanlegri leið til þess að takmarka veiðar krókabáta að láta þá takmörkun fyrst og fremst koma niður á annars vegar löngum tímabilum í kringum páska og verslunarmannahelgi og sunnudögum og nýta síðan þá miklu takmörkun sem í því felst að margir þessara báta eru uppi á fjörukambi sex og upp í sjö mánuði á ári og mörg dæmi um það að þeir séu þaðan af meira. Ég held með öðrum orðum að slík sóknarstýring á þessum bátum gæti skilað okkur nákvæmlega sömu niðurstöðunni hvað heildarafla áhrærði en væri miklu eðlilegri og sanngjarnari heldur en við erum hér að tala um, fyrir nú utan það að ég er alveg sannfærður um að það er rétt sem margir þessara sjómanna hafa sagt opinberlega að um leið og samkeppnisþátturinn verður tekinn út úr þessu, samkeppnisþátturinn sem hefur falist í því að menn hafa ímyndað sér að þeir væru að vinna sér inn nýjan kvóta, nýja veiðireynslu, um leið og þetta hyrfi út þá mundi að sjálfsögðu draga úr sókn mjög margra þessara báta. Virðulegi forseti. Menn hafa í þessari umræðu verið að finna nokkuð að því að við sem teljumst til stjórnarliða skulum fjalla um þessi mál á víðum og breiðum grundvelli. Ég verð að játa að það væri með ólíkindum ef umræða af þessu taginu gæti aðeins farið fram á einhverri örmjórri snúru sem menn gætu ekki vikið út frá og menn yrðu að fylgja hér eftir einhverri slíkri línu og forskrift að það væri ekki hægt að hafa nokkra sjálfstæða skoðun á einu eða neinu. Þetta kann að hafa verið þannig í Framsfl. Það kann vel að vera að þar hafi menn látið sér þetta vel líka. En það er ekki þannig þegar verið er að fjalla um stórt mál af því taginu sem fiskveiðistjórnun er, sem að mörgu leyti gengur þvert á flokksböndin og þar sem hagsmunir manna vegast á, þar sem verið er að takast á við sjálft fjöreggið, sjávarútveginn, þá er það ekkert óeðlilegt að uppi séu dálítið mismunandi viðhorf líka innan stjórnmálaflokkanna. Halda menn kannski að það sé einhver tilviljun að ekkert mál hefur vafist eins fyrir íslenskum stjórnmálaflokkum að komast að niðurstöðu um og þetta mál alveg sérstaklega? Og af því að hér er t.d. talsmaður Alþb. í þessum þingsal þá veit hann það vel að í hans flokki m.a. og í öllum öðrum íslenskum stjórnmálaflokkum, nema kannski í Framsfl. þar sem menn eru orðnir svo múlbundnir, þá hafa menn tekist hraustlega á um þetta mál vegna þess að hagsmunirnir hafa vegist þar á. Þess vegna er það ekkert óeðlilegt að við veltum fyrir okkur ýmsum þáttum sem grundvallandi mega teljast í þessari umræðu. Ég vil t.d. vekja athygli á því að í framkvæmd kvótakerfisins fyrr á árum var það iðulega tíðkað, iðulega praktíserað, að fara inn í grundvöll sjálfs kerfisins þegar mönnum þótti það henta og færa til aflaheimildir hreinlega með handafli frá einu skipi til annars, frá einni verstöð til annarrar, frá einu svæði til annars. Ég skal taka tvö lýsandi dæmi um þetta sem er nauðsynlegt að sjálfsögðu að ræða um.  Í fyrsta lagi hefur rækilega verið sýnt fram á það með hvaða hætti var á sínum tíma farið í grundvöll grálúðukvótans og hann færður til á milli svæða. Þá var það gert með ýmsum hætti, m.a. þeim að það var dregið ákveðið lágmark og skipum sem höfðu nánast enga aflareynslu í grálúðu var færður grálúðukvóti upp á hundruð tonna. Halda menn nú virkilega að þetta hafi ekki einhvers staðar komið niður, að þetta hafi ekki einhvers staðar komið við? Hvar ætli þetta hafi komið við? Að sjálfsögðu á þeim svæðum þar sem grálúðuaflinn hafði verið mestur fyrir.  Í öðru lagi er það deginum ljósara að menn gerðu það með handafli að færa til aflaheimildir, m.a. í þorski í gegnum hið svokallaða sóknarmark. Sóknarmark var í sjálfu sér býsna athyglisverður kostur að mínu mati í upphafi, ef menn hefðu fengið að vera í friði með þetta, og ef menn hefðu ekki síðan verið að fikta í þessu sí og æ og taka þar aflaheimildir og færa til nánast eftir ,,behag``. Það er auðvitað athyglisvert þegar maður skoðar tölur aftur í tímann og sér það að á árinu 1985, þegar meðaltalssóknarmarkið var fyrst sett á, þá var það á suðursvæði þannig að skip á suðursvæði höfðu að meðaltali 50% af aflanum í þorski á norðursvæði. Á örfáum árum var síðan tekin um það pólitísk ákvörðun að færa þessar aflaheimildir saman þannig að það endaði svo eftir nokkur ár að aflaheimildir skipa á suðursvæði voru ekki lengur 50% af þorskafla á norðursvæði heldur 70%. Virðulegi forseti. Það er mjög eðlilegt við 1. umr. þessa máls sem við erum að ræða hér á Alþingi, stærsta málið sem væntanlega kemur til okkar kasta í vetur, að við ræðum það frá grunni. Ég hefði talið það mjög sérkennilega umræðu um mál sem svo mikill ágreiningur er um í okkar þjóðfélagi ef menn hefðu rætt það með svipuðum hætti og þegar köttur fer í kringum heitan graut. Það hefði verið mjög einkennilegt ef menn hefðu ekki látið í ljósi skoðanir sínar, áhyggjur sínar og ábendingar sínar um ýmislegt sem betur má fara í þessu kerfi. Ég hefði talið það slaklegt veganesti frá 1. umr. til sjútvn. ef menn hefðu ekki einmitt tekið á því að fjalla um þetta mál af einlægni. Ég get engan veginn fallist á það sjónarmið sem mér fannst skína í gegn hjá framsóknarmönnum í umræðunni áðan, og var auðvitað tilraun hjá þeim til þess að draga athyglina frá umræðunni sjálfri, að reyna að gera umræðuna eitthvað tortryggilega að því leytinu að í stjórnarliðinu væru uppi mismunandi áherslur í ýmsum málum. Það er bara þannig að í stjórnarliði allra tíma, frá því að núverandi kvótalagasetning varð að raunveruleika árið 1984, þá hefur verið ágreiningur í stjórnarflokkunum. Var það svo að Sighvatur Björgvinsson samþykkti kvótafrumvarp þegar það var síðast tekið til meðferðar á Alþingi, eða Skúli Alexandersson, svo ég taki dæmi? Ekki aldeilis. Voru þó báðir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar. 

Háttvirtir þingmenn.

Háttvirtir þingmenn, virðulegi forseti, þetta undirstrikar einfaldlega það að þetta er ekki svona eins og Framsfl. vill álíta, að ágreiningurinn sé á milli stjórnmálaflokkanna eingöngu í þessum efnum. Þess vegna eiga menn ekkert að vera að draga neina fjöður yfir það að það sé uppi einhver meiningarmunur. Ég vænti þess hins vegar og vona að í þessu mikilvæga máli takist þrátt fyrir allt farsæl lausn og mönnum auðnist að ná saman að lokum. Ég geri mér mætavel grein fyrir því að í máli sem þessu hlýtur málamiðlun að verða niðurstaðan og við munum ekki, ekkert okkar, fá allt okkar fram. Við lok dagsins munum við hins vegar þurfa að standa frammi fyrir því og gera það upp við okkur sjálf hvort við viljum fylgja þeirri málamiðlun eins og hún þá blasir við eða ekki. Það kemur auðvitað í ljós eftir þá miklu vinnu sem er fram undan í hv. sjútvn. Ég trúi því hins vegar að með góðum vilja muni menn ná saman um skynsamlega niðurstöðu þar sem m.a. verði tekið tillit til þeirra margvíslegu ábendinga sem ég hef vakið athygli á í ræðu minni í kvöld.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að það er mikil vinna fram undan ef á annað borg þetta umræðuefni verður sett á því það er greinilegt af þeim stjórnarliðum sem hér hafa talað, og þeir eru orðnir æðimargir, sennilega fleiri en stjórnarandstæðingar, að þeir finna frv. sem hér hefur verið lagt fram allt til foráttu og þar af leiðandi er það greinilegt að það er mikil vinna fram undan. Þessa vinnu tel ég, og vil spyrja hv. þm. hvort hann telji ekki líka, að hefði verið eðlilegra að vinna áður en frv. var lagt fram og í sátt við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og í sátt við stjórnarandstöðu þar sem hann réttilega benti á að sagan hefur sýnt okkur það að ágreiningur um sjávarútvegsmál nær yfir flest flokksbönd.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ekki þannig að þetta mál sé að koma í fyrsta skipti í ljós. Þetta mál er að koma í fyrsta skipti til umræðu í þinginu en að baki liggur mjög ítarleg skýrsla sem hefur verið kynnt vítt og breitt um þjóðfélagið, ekki síst á meðal hagsmunaaðila. Ég held að að mörgu leyti sé það ekki eðlilegt að hagsmunaaðilar hafi mótandi áhrif um gerð frumvarpa þó að vissulega þurfi að taka tillit til þeirra og hafa samráð við þessa aðila. Ég tel að það hafi verið gert. Ég veit ekki betur en fyrir hv. sjútvn. liggi t.d. umsagnir hagsmunaaðila vítt og breitt úr þjóðfélaginu sem hafa haft aðstöðu til þess að taka afstöðu til ýmissa álitaefna sem við erum að ræða um í kvöld. Þannig að það er auðvitað ekki þannig að við séum á einhverjum byrjunarreit og þetta samráð sé rétt að hefjast. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að engu að síður munum við þurfa á næstunni að ræða þessi mál miklu ítarlegar og það verður kallað eftir því að fá viðbrögð enn víðar að úr þjóðfélaginu. Ég held og trúi ekki öðru en að stjórnarandstaðan eins og við aðrir hv. þm. vilji taka þátt í því að finna farsæla lausn á þessu, ekki síst í ljósi þess sem hv. 9. þm. Reykn. sagði hér áðan að þetta mál er þess eðlis að ágreiningurinn gengur gjarnan þvert á flokksbönd og í þeim efnum snertir það hygg ég flesta flokka í landinu.

Virðulegi forseti. Ég verð víst að biðja hv. þm. forláts, ég gleymdi einum aðila sem gleymst hefur að hafa samráð við í upptalningu minni, en það eru stjórnarsinnar. Mér heyrðist á ræðu hér að það hefði gjarnan mátt vera betra og ítarlegra og út af fyrir sig er ég ekkert að hrópa húrra fyrir þeim vinnubrögðum. Það er alltaf matsatriði á hvaða stigi mál eru tekin inn í þing en ég tel að hér séum við með mál sem bersýnilega á svo langt í land að það er ekki bara ófullburða heldur er álitamál hvort það muni einhvern tíma verða til. Ég vek athygli á því að það er dálítið alvarlegt mál þar sem hér er um lögbundna endurskoðun að ræða. Hún hefur ekki skilað meiri árangri og þar vil ég fyrst og fremst kenna um samráðsleysi og þá við hagsmunaaðila að svo miklu leyti sem þeir eiga að koma að málinu. Ég tel að þeir eigi vissulega að gera það en ég tek undir með hv. þm. að þeir eiga ekki, alla vega ekki einn frekar en annar, að hafa mótandi áhrif en þá þarf líka að hafa um það samráð við þá sem eiga um málið að fjalla, bæði stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga, og það er greinilegt að það er margt ógert í því máli.

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvort við hv. 9. þm. Reykn. séum alveg sammála um hvað í hugtakinu ,,samráð`` felist. Það að hafa samráð þýðir auðvitað ekki það í sjálfu sér að allir sem haft er samráð við séu síðan alveg sammála niðurstöðunni sem verið er að kynna þeim eða ræða við þá um. Ég hef kynnst því á þeim ferli frá því að þessi fyrsta kvótalagasetning um stjórn fiskveiða leit dagsins ljós árið 1984 að vera samráðsaðili varðandi þessa lagasetningu. En ég hef hins vegar ekki litið svo á að ég hafi verið ábyrgur fyrir þeirri lagasetningu á einn eða annan hátt. Það var einfaldlega þannig að málin voru kynnt. Menn höfðu síðan aðstöðu til þess að ræða þau vítt og breitt og síðan var niðurstaðan fengin hér í þinginu. Og niðurstaðan var oft og tíðum býsna frábrugðin því sem hún hafði virst vera í upphafi þegar málin voru kynnt hinum svokölluðu samráðsaðilum vítt og breitt um þjóðfélagið, fiskiþingi, talsmönnum hagsmunasamtaka o.s.frv. Og það er auðvitað þannig að þessi mál hafa að ég hygg verið meira í umræðunni síðustu missirin en oft áður vegna þess að skýrsla sú, sú umdeilda og fræga skýrsla sem kennd var við tvíhöfða, var rædd vítt og breitt um þjóðfélagið og þó að ýmislegt hafi breyst frá þeirri skýrslu á leiðinni inn í frv., þá er það engu að síður þannig að þau mál, þau efnisatriði og efnisatriði í frv. hafi verið til kynningar og til umræðu vítt og breitt um þjóðfélagið. Þannig að ég hygg að stór hluti af þeim samráðsferli sem eðlilegur er við mótun slíks frv. eins og þessa sé þegar að baki og menn geti farið að snúa sér að efnisatriðum þess vegna.

Það er merkilegt að hlusta á þessar umræður, virðulegi forseti.

Þær eru góðar.

Þær eru góðar og merkilegar og það er ekki aðeins að sjálfstæðismenn spyrji um afstöðu okkar framsóknarmanna til frv. um sjávarútvegsmál. Þeir spyrja einnig um afstöðu okkar til þeirra mála sem núna eru til meðferðar í landbn. Þeir spyrja ekki samstarfsflokkinn hvernig er um framvindu þessara mála. Þeir spyrja um afstöðu framsóknarmanna. En ég vildi spyrja hv. þm. Einar Kr. Guðfinnsson að því út af þeim orðum sem hann lét falla, ég ætla ekki að velta mér svo mikið upp úr fortíðinni en það veit hv. þm., svo hefur hann nálægt sjávarútvegi komið, að Framsfl. hefur aldrei einn farið með völd í landinu.

Sem betur fer.

Já, sem betur fer, segir þingmaðurinn en það gæti nú komið að því og hann má kannski búast við að þurfa að þola það. En ég vil spyrja hv. þm.: Er það virkilega svo að hann hafi aldrei velt upp þessum hugmyndum sínum, sem hann er hér að hreyfa, í þingflokksherbergi Sjálfstfl. þegar þetta frv. var þar til umræðu? Er það virkilega svo að hann hafi ekki velt upp þessum möguleikum sem hann er hér að kynna í kvöld niðri í þingflokksherbergi Sjálfstfl. og fengið þá flokksbræður sína til þess að ganga til liðs við sig? Fékk hann ekki hljómgrunn fyrir þessum hugmyndum sínum inni í þingflokksherbergi Sjálfstfl. áður en málið var lagt fram? Stjórnarandstaðan og hagsmunaaðilar hafa aldrei verið spurð í þessu máli þrátt fyrir ákvæði sem kveður skýrt á um það í lögunum, um endurskoðunarákvæði, stjórnarandstaðan hefur ekki verið spurð. Þetta er lagasmíð sem er samþykkt í þingflokksherbergi Sjálfstfl. af hv. þm. Einari Kr. Guðfinnssyni sem hann er kominn hér eins og fleiri af þingmönnum Sjálfstfl. til þess að rífa niður. Frv. sem hans eigin ráðherra er að leggja fram.

Virðulegi forseti. Ég skal svara þessu afar skýrt. Að sjálfsögðu hef ég rætt þessi mál í þingflokki Sjálfstfl. og það er ekki þar með sagt að þau hafi ekki fengið bærilegar viðtökur þó þau hafi ekki litið dagsins ljós í þessu frv. Það er bara einfaldlega þannig, hv. þm., sem ég hélt að hv. þm. vissi eftir að hafa haft hér forustu í þingnefnd um sjávarútvegsmál að sjávarútvegsmálin ekki síst, eðli málsins samkvæmt, taka ævinlega býsna miklum breytingum og þegar þau koma fram í upphafi eru þau ákveðin málamiðlun, málamiðlun sem menn geta síðan haft ýmislegt við að athuga. Ég held að það hefði verið mjög óskynsamlegt og afar óheppilegt fyrir framgang málsins að þau mál væru ekki rædd hér af hreinskilni í þinginu og menn færu hér frá þessu máli nánast þegjandi áður en kæmi til þingnefndarinnar. Ég man ekki hvaða vinnubrögð hv. þm. viðhafði sjálfur í þessum efnum í þingsölum. En ég geri ráð fyrir því að hv. þm. hafi orðið að standa frammi fyrir því við þinglega meðferð mála að gera á þeim mjög verulegar breytingar. Ég man t.d. eftir frv. sem var alltaf nátengt fiskveiðistjórnarfrumvarpinu á sínum tíma, frv. varðandi Hagræðingarsjóðinn. Ég man ekki hvort það tók tvo eða þrjá kollhnísa í meðferð þingsins og hv. þm. væntanlega með allan tímann og kom svo sæmilega óringlaður út úr því.

Frv. eða þingmaðurinn?

Báðir.

Báðir, hv. þm. Þannig er þetta bara, hv. þm., að mál af þessu tagi taka nokkrum breytingum frá því að þau eru kynnt í þingflokkum þangað til þau koma inn í þingið, frá því að þau koma úr 1. umr. og í viðkomandi þingnefndum þannig að þetta er ekkert óeðlilegt, það sem hér er að gerast.

Þannig starfar lýðræðið.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja það að ég er litlu nær eftir þetta. Hins vegar er það rétt að það er alveg sjálfgefið að auðvitað taka frumvörp breytingum í meðferð þingsins, það er svo sjálfsagt mál. Málin ganga nú þannig fyrir sig að stjórnarfrumvörp eru ætíð kynnt í þingflokkunum. Þar fer umræðan fram og þar hafa menn möguleika til þess að ræða þau og gera á þeim þær breytingar sem menn telja sig þurfa að fá. Þess vegna bar ég fram þessa fyrirspurn. Hafnaði virkilega þingflokkur Sjálfstfl. þeim hugmyndum sem hv. þm. Vestf. voru með og höfðu áhyggjur út af að yrðu teknar inn í frv. og þingmaðurinn var að tala um? Hafnaði þingflokkur Sjálfstfl. því?

Virðulegi forseti. Það er dálítið sérkennilegt fyrir mig að vera að reyna að kenna svo þingreyndum manni eins og hv. þm. Stefáni Guðmundssyni hvernig þessir hlutir ganga fyrir sig. Þannig er mál með vexti að það er býsna algengt þegar mál eru rædd innan þingflokka, jafnvel innan stjórnarflokka, að það sé talið eðlilegt að þær ábendingar sem koma fram séu teknar til sérstakrar skoðunar í þingnefndinni sjálfri. Þær ábendingar sem ég kom með lúta að sjálfum grundvellinum eins og t.d. varðandi sóknarmarkið og meðferðinni á því og grálúðunni og meðferðinni á þeim kvótum. Það var auðvitað mjög eðlilegt og ég var fyllilega sáttur við það að hlutir af því taginu yrðu ræddir vegna þess að hér eru faglegir hlutir sem eiga auðvitað að koma sérstaklega til umræðu í fagnefndum þá taldi ég þetta mjög eðlilegt að í stað þess að vera að taka afstöðu til þess þar og þá væri afstaðan tekin til þess sérstaklega innan nefndarinnar sjálfrar. Ég held að þau vinnubrögð séu mjög eðlileg og ég veit að hv. þm. Stefán Guðmundsson, sem hefur mikla reynslu af því að vera í stjórnarliði þekkir það miklu betur en ég eða a.m.k. jafn vel og ég, hann hefur staðið frammi fyrir því, eða ég trúi ekki öðru en hann hafi staðið frammi fyrir því, að þingmál sem hann hefur gefið grænt ljós á að yrðu rædd í þinginu og staðið að fengju þinglega meðferð, hann hefur gert ráð fyrir því að þau gætu tekið pólitískum breytingum í meðferð þingsins og þannig er nákvæmlega með þetta frv. sem hér er til umræðu. Ég vænti þess að það taki talsverðum breytingum eðli málsins samkvæmt og þær ábendingar sem ég hef verið að koma hér fram með hafa verið settar fram í þeirri trú og þeirri von að til þeirra yrði tekið tillit og ég hefði þannig áhrif á hina endanlegu niðurstöðu málsins með sem jákvæðustum hætti út frá mínum sjónarhóli.

Herra forseti. Þetta frv. á sér langan aðdraganda. Hæstv. sjútvrh. skipaði nefnd um mótun sjávarútvegsstefnu í ágúst 1991, nefnd sem síðan hefur gengið undir nafninu tvíhöfða nefndin. Nefndinni var samkvæmt erindisbréfi falið að móta heildstæða sjávarútvegsstefnu er tæki til veiða, vinnslu og markaðssetningar sjávarfangs, einnig að setja sjávarútveginum framtíðarmarkmið og koma með tillögur um hvernig megi ná þeim markmiðum sem sett verða þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmálin. Þessi nefnd skilaði ítarlegri skýrslu í byrjun apríl 1993, fór síðan vítt og breitt um landið, kynnti niðurstöður sínar og ræddi við heimamenn. Þó að ég sé mjög ósammála sumum tillögum tvíhöfða nefndarinnar svokölluðu þá tel ég að nefndin hafi unnið mjög gott starf og í skýrslu nefndarinnar er mikill fróðleikur um þróun íslensks sjávarútvegs, stöðu hans og framtíðarhorfur. Tillögur þessarar nefndar voru í 17 liðum og nokkrum þeirra er ég sjálfur mjög ósammála, svo sem afnámi krókaleyfis á smábáta, afnámi tvöföldunar kvóta vegna línuveiða og að framsal veiðiheimilda verði með óbreyttum hætti. Þetta frv. sem hér er á dagskrá er að nokkru leyti byggt á tillögum tvíhöfða nefndarinnar. Hæstv. sjútvrh. hefur þó reynt mjög að koma til móts við önnur sjónarmið, t.d. hvað varðar krókaleyfi og línutvöföldun. Þrátt fyrir þessa virðingarverðu viðleitni hæstv. sjútvrh. þá tel ég að þetta frv. þurfi nokkurra lagfæringa við. Í 2. gr. frv. er kveðið á um veiðar krókaleyfisbáta. Þar segir að veiðar skuli bannaðar í desember og janúar sem og í 7 daga um páska og verslunarmannahelgi samkvæmt nánari ákvörðun ráðherra. Veiðar skulu enn fremur bannaðar síðustu 7 daga hvers mánaðar. Falli þessir banndagar saman við banndaga um páska eða verslunarmannahelgi flytjast þeir fram sem því nemur. Fiskveiðitímabilinu verði skipt upp í fjögur veiðitímabil og hámarksafli þessara báta ákveðinn á hverju tímabili. Þar er einnig útfært hvernig meta skuli sameiginlegan hámarksafla þessara báta og hvernig honum skuli skipt milli veiðitímabilanna fjögurra, einnig hvernig banndögum verði fjölgað á næsta fiskveiðiári ef afli þessara báta fer fram úr leyfilegum hámarksafla á einhverju veiðitímabili. Ég tel þetta ekki ásættanlegt fyrir smábátaeigendur. Smábátar eru miklu háðari veðurfari og aðstæðum en önnur útgerð og mín skoðun er sú að krókaveiðar þeirra ógni ekki fiskstofnum á neinn hátt. Þegar jafngífurleg skerðing verður á leyfðum afla og orðið hefur sl. tvö ár þá verður trúlega ekki samkomulag um annað en þessi tegund útgerðar taki á sig einhverja skerðingu eins og aðrir. Mín skoðun er sú að það eigi að stjórna veiðum þessara báta eingöngu með banndagakerfi, t.d. á svipaðan hátt og gert er ráð fyrir í ályktun fiskiþings en þar segir m.a., með leyfi forseta: ,,52. fiskiþing leggur til að útfærsla á veiðiheimildum krókaleyfisbáta verði heildardagafjöldi 160 miðað við núverandi heildaraflamagn af þorski. Föst sókn telst 92 dagar í mánuðunum maí, júní og júlí.`` Ég vil taka undir þau sjónarmið sem kemur fram í skýrslu tvíhöfða nefndarinnar að hafi verið rædd í nefndinni að smábátaútgerð eigi að vera gildur þáttur í útgerðarmynstri landsins. Þeir hafi mikilvægu hlutverki að gegna í atvinnulífi smærri byggðarlaga, krókaveiðar séu vistvænar og minni hætta sé á ofveiði hjá þeim en þar sem stórtækari veiðarfæri eru notuð. Krókabátar landa yfirleitt mjög góðum fiski þótt hann sé að jafnaði ívið smærri en báta- og togarafiskur. Það er einnig almenn skoðun að krókarnir fari betur með auðlindina en önnur veiðarfæri og það er auðvelt að færa rök fyrir því. Það er jákvætt í þessu frv. að eigendum krókaleyfisbáta skuli gefinn kostur á að velja milli þess að vera áfram á krókaleyfi eða fara á aflahlutdeild. Margir þessara útgerðarmanna hafa verið að byggja upp aflahlutdeild sína samkvæmt lögunum frá 1990 og það hefði verið ósanngjarnt að svipta þá þeim möguleika með lagabreytingu. Vandamálið við þessa grein, smábátaútgerðina, er hve seint var tekið fyrir fjölgun þessara báta á sínum tíma. Þeim fjölgaði með ógnarhraða sem má sjá á því að árið 1986 voru þeir 1.356 en árið 1990 voru þeir orðnir 2.023 og hafði fjölgað um 667 á fjórum árum. Þetta er hins vegar liðin tíð og því verður ekki breytt. Verulegur hluti þessa flota er ekki gerður út að staðaldri og aðeins notaður til skemmtunar en það má ekki þrengja þannig að þeim sem hafa þetta að atvinnu sinni að þeir geti ekki haft af því sæmilega afkomu. Í 6. gr. frv. er gert ráð fyrir að svokölluð línutvöföldun haldi sér, þ.e. óbreytt verði sú regla að einungis helmingur þess afla er veiðist á línu í nóvember, desember, janúar og febrúar teljist til aflamarks. Til að tryggja að þetta ákvæði leiði ekki til meiri skerðingar á aflaheimildum annarra skipa en þegar er orðin er lagt til að þegar línuafli þorsks og ýsu hefur náð 34 þúsund lestum samtals teljist allur aflinn til aflmamarks sem umfram fer. Ég tel sjálfsagt að hafa þennan hvata til krókaveiða í kerfinu og fagna því að gert skuli ráð fyrir því í frv. En ég er þeirrar skoðunar að betra væri að binda línuveiðarnar leyfum eins og ýmsar aðrar veiðar, svo sem síld, loðnu, rækju, skel og fleiri tegundum. Þannig fengju aðeins þeir leyfi til línuveiða sem hafa stundað þær síðustu 2--3 árin. Þessir aðilar anna því fullkomlega að ná leyfilegum afla og því er það óþarfi að fleiri séu að fjárfesta í dýrum útbúnaði til þessara veiða en líklegt má telja að margir sæki í þær með minnkandi kvóta. Í skýrslu tvíhöfða nefndar er súlurit sem sýnir fjölgun skipa með sjálfvirka línubeitningavél. Þau voru 7 árið 1990, 13 árið 1991 og 25 árið 1992. Ég sé ekkert sem mælir gegn því að binda þessar veiðar leyfum og ástæðulaust að hvetja útgerðir til frekari fjárfestinga í þessum búnaði þegar augljóst er að næg afkastageta er fyrir hendi. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir að nein breyting verði á frjálsu framsali aflaheimilda sem ég tel að hafi farið úr böndunum og þróast með allt öðrum hætti en gert var ráð fyrir þegar kvótakerfið var samþykkt hér á Alþingi fyrir 10 árum. Kvótinn hefur í æ ríkari mæli verið notaður til viðskipta með ýmsum hætti. Það voru athyglisverðar tölur sem komu frá Fiskistofu í haust þar sem kom fram um tilfærslur á aflaheimildum á síðasta fiskveiðiári að fært hafði verið á milli skipa um 50 þúsund þorskígildistonn af botnfiski og yfir 20 þúsund þorskígildistonn af öðrum fisktegundum og að á þrettánda hundrað útgerðaraðilar höfðu tekið þátt í þessum tilfærslum. Mér finnst mjög eðlilegt að útgerðir geti fært aflaheimildir milli eigin skipa og eins skipt á fisktegundum við aðrar útgerðir. Einnig geta komið upp tilvik þar sem útgerð getur alls ekki nýtt sér sinn kvóta, svo sem þegar skip lendir í tjóni eða langvarandi bilunum einhvers konar, og verulegur hluti tilfærslna á aflaheimildum á síðasta fiskveiðiári er sjálfsagt tilkominn á þennan hátt. En eftir stendur að mikið af aflaheimildum skiptir um eigendur á annan hátt, t.d. með sölu, leigu og aðferð sem kölluð er tonn á móti tonni. Þessum aðferðum hef ég verið ósammála og tel að það eigi ekki að festa þær í sessi með óbreyttum hætti. Í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða sem sett voru í janúar 1988 segir að fiskstofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Ég er ósammála því að sameign þjóðarinnar geti orðið að verslunarvöru með þeim hætti sem ég hér nefndi. Nú er reyndar svo komið að sjómannasamtökin hafa skorið upp herör gegn þessu framsalskerfi. Í sameiginlegri yfirlýsingu sem Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands og Sjómannasamband Íslands sendu frá sér í vetur segir m.a., með leyfi forseta: ,,Framangreind hagsmunafélög sjómanna lýsa yfir fullri andstöðu við framsali á veiðiheimildum, þ.e. sölu á óveiddum fiski innan gildandi kerfis um stjórn fiskveiða. Reynsla síðustu ára hefur leitt til aukinnar andstöðu samtaka sjómanna gagnvart óheftu framsali veiðiheimilda og nú er svo komið að mælirinn er fullur. Sjómannasamtökin telja að nú sé komið að vendipunkti í þessu máli.`` Þessari yfirlýsingu lýkur svo með því að þessi samtök telja að ekki þjóni tilgangi að fjalla um aðra þætti í tillögum þeirrar nefndar sem fjallar um mótun sjávarútvegsstefnu nema fyrir liggi að öll viðskipti með veiðiheimildir verði bönnuð. Þarna er kveðið skýrt að orði og ólíklegt verður að teljast að þetta framsalskerfi haldi velli í fullkominni andstöðu við helstu samtök sjómanna. Þessi samtök settu einnig fram sínar tillögur um breytingar á kvótalögunum. Í fyrsta lagi var þar lagt til að heimild til að framselja leigukvóta verði afnumin nema þegar um er að ræða jöfn skipti á kvóta milli skipa. Í öðru lagi var lagt til að heimild til framsals á varanlegum kvóta verði takmörkuð þannig að endurframsal geti fyrst átt sér stað að fimm árum liðnum frá upphaflegu framsali. Í þriðja lagi kæmi svo til sérstakt ákvæði til að tryggja að leyfilegur heildarkvóti veiðist innan fiskveiðiársins. Þar kæmu til greina tvær leiðir. Annars vegar að kvóta verði skilað inn til endurúthlutunar og hins vegar að frjáls sókn verði leyfð í þeim fisktegundum þar sem útlit er fyrir að veiðist upp í leyfilegan heildarkvóta. Þessar tillögur eru um margt athyglisverðar og koma væntanlega til skoðunar þegar sjútvn. fær þetta frv. til meðferðar. Nú þegar verið er að endurskoða og breyta lögum um fiskveiðistjórnun finnst mér að það þurfi að koma til skoðunar hvort banna eigi netaveiðar smábáta hörðustu vetrarmánuðina. Það er auðvitað engin hemja að menn séu að stunda veiðar í þorskanet á þriggja til fimm tonna bátum í janúar og febrúar og jafnvel í desember líka. Ekki bara vegna slysahættu sem er auðvitað veruleg heldur er það svo að þessir bátar komast oft ekki á sjó dögum saman vegna veðurs. Fiskurinn drepst þá í netunum og honum er hent því bátar sem hafa takmarkaðan kvóta eyða honum ógjarnan í verðlítinn, dauðan fisk. Fyrir tíma kvótakerfisins var þessi fiskur allur dreginn að landi og seldur á hálfvirði til skreiðarverkenda. Þetta er auðvitað ekki góð meðferð á sama tíma og leyfilegur þorskafli minnkar ár frá ári. Einn er sá flokkur útgerðar sem hefur farið afskaplega illa út úr kvótakerfinu undanfarin ár en það eru þeir smábátar sem völdu aflamark í stað krókaleyfis og eins litlir bátar yfir sex tonn að stærð. Aflaheimildir þessara báta eru í fjölda tilfella orðnar svo litlar að vonlaust er að gera þá út og jafnframt er ekki hægt að selja þá á viðunandi verði vegna skorts á kvóta. Þetta veldur í mörgum tilfellum mjög miklum vanda þar sem verulegar skuldir hvíla á bátunum og eigendurnir eru í raun fangar kerfisins, geta hvorki haldið áfram né hætt. Ég tel það athugandi að veita einhverjum af aflaheimildum Hagræðingarsjóðs til þessa hóps til að forða þessum útgerðum frá gjaldþroti. Þegar við Íslendingar færðum fiskveiðilögsöguna út í 200 mílur 1975 og rákum alla erlenda togara út úr landhelginni töldum við flestir að ekki þyrfti að hafa áhyggjur af íslenskum sjávarútvegi. Erlendir togarar höfðu öldum saman mokað upp fiski við Ísland og það var ekki fyrr en 1952 sem við fengum 4 mílna landhelgi, 1958 fór hún út í 12 mílur og 1972 í 50 mílur. En hvað hefur skeð síðan við fengum yfirráð yfir 200 mílunum árið 1975? Strax það ár mælti Hafrannsóknastofnun með því að þorskafli yrði aðeins 230 þús. tonn á næsta ári en hafði verið 375 þús. tonn árið á undan. Í framhaldi af því var svo byrjað að takmarka þorskveiðar í íslenskri fiskveiðilandhelgi árið 1977. Næstu árin voru svo reynd þorskveiðibönn og skrapdagakerfi en í lok árs 1983 var samþykkt hér á Alþingi að taka upp kvótakerfi sem tók gildi í febrúar árið 1984 og er því tíu ára gamalt þessa dagana og hefur reyndar tekið ýmsum breytingum á þessum árum. Það er eðlilegt að spurt sé hver árangurinn sé af þessari stjórnun. Hefur hún skilað okkur árangri? Um það deila menn. Sumir telja að hún hafi skilað verulegum árangri og í skýrslu tvíhöfða nefndar er bent á að greinileg þróun hafi orðið í þá átt að sjómenn komi með sem bestan fisk að landi til að tryggja að hægt sé að vinna hann á þann hátt sem skilar mestum verðmætum. Þá sjáist þess víða merki að tilkostnaður sé að minnka eftir að aflamarkskerfi varð allsráðandi og veiðiheimildir voru sameinaðar á færri skip sem gerir rekstur þeirra skipa sem eftir verða hagkvæmari. Aðrir telja að kerfið hafi brugðist. Leyfilegur þorskafli minnki stöðugt og menn hendi verðminni fiski frekar en draga hann að landi til að eyða ekki verðmætum kvóta sínum og hagræðingin í útgerðinni hafi í sumum tilfellum gengið of langt. Í því sambandi er bent á loðnuflotann en loðnuskipum hefur fækkað um a.m.k. þriðjung á örfáum árum með þeim afleiðingum að 250 þús. tonn af leyfilegum loðnuafla síðustu tveggja loðnuvertíða var óveiddur. Um þetta má sjálfsagt endalaust deila en sjálfsagt hafa báðir aðilar nokkuð til síns máls. Menn deila líka um það hvort of varlega sé farið í að heimila veiðar á þorskstofninum. Það hefur t.d. verið nefnt í þessum umræðum hvort það eigi að auka veiðiheimildir þessa árs þegar svo virðist sem talsvert meira sé á ferðinni af þorski á helstu veiðislóðum en oft áður. Ég tel of snemmt að loka fyrir möguleikann á því þegar fiskveiðiárið er aðeins hálfnað og það geti vel komið til greina t.d. eftir togararallýið í næsta mánuði. Landssamband smábátaeigenda hefur kynnt tölur um tillögur Hafrannsóknastofnunar og veiði á þorski undanfarinn áratug og virðist svo sem í mjög mörgum tilfellum séu tillögurnar settar aðeins fyrir neðan afla ársins á undan. T.d. var árið 1980 gerð tillaga um 300 þús. tonn en aflinn varð 428 þús. tonn. Þá hækkar tillaga næsta árs í 400 þús. tonn og aflinn varð 461 þús. tonn, næsta ár hækkaði þá tillagan í 450 þús. tonn en þá veiddust aðeins 382 þús. tonn. Þá fór tillaga næsta árs niður í 350 þús. tonn. Heldur hefur bilið aukist síðan milli tillagna Hafrannsóknastofnunar og veiði næsta árs á undan en svo virðist sem sl. 13 ár hafi þorskveiðin farið að meðaltali um 15% fram úr tillögum Hafrannsóknastofnunar. Í skýrslu tvíhöfða nefndarinnar er lögð áhersla á að efla rannsóknir á lífríkinu í hafinu umhverfis landið. Þar er lagt til að sértaklega verði rannsakað hvað valdi sveiflum í nýliðun þorskstofnsins og haldið verði áfram rannsóknum á áhrifum veiðarfæra á lífríki sjávarins og hafsbotninn. Einkum telur nefndin brýnt að kanna hvað sé hæft í þeim orðrómi að togveiðarfæri hafi óæskileg áhrif á hafsbotninn. Mér finnst ástæða til að taka undir og leggja áherslu á þessa tillögu nefndarinnar. Það er ótal spurningum ósvarað um lífríki hafsins og ástandið í sjónum sem er breytilegt milli ára. Þeir sem fylgst hafa með útgerð í nokkra áratugi vita að oft hafa komið aflaleysisár á milli góðra aflaára án þess að hægt væri beint að skýra hvað olli aflaleysinu. Þess vegna er ekki endilega víst að samasemmerki sé á milli afla og sóknar undanfarin ár. Það er einnig af hinu góða að kanna áhrif togveiðarfæra á hafsbotninn. Tæki til að kanna hvað er að ske í undirdjúpunum verða æ fullkomnari og því auðveldara en áður að kanna hvaða áhrif botnvarpa og dragnót hafa á hafsbotninn. Einn er sá þáttur sem tvímælalaust hefur áhrif á lífríkið í hafinu en það er stóraukinn fjöldi sjávarspendýra í hafinu í kringum okkur. Samkvæmt talningum má ætla að það séu á milli 50--60 þús. hvalir og 30--40 þús. selir í hafinu í kringum Ísland. Sjómenn eru sammála um að hvölum og selum hafi fjölgað mjög ört undanfarin ár. Þessi dýr eru talin éta á aðra milljón tonna af fiski á ári og það er okkur því afar mikilvægt að hefja veiðar á hval sem allra fyrst til að hamla gegn takmarkalausri fjölgun þeirra. Herra forseti. Ég er kannski kominn örlítið út fyrir efni þessa frv. og læt hér máli mínu lokið.

Herra forseti. Hv. 1. þm. Vesturl. og nú hv. 5. þm. Vesturl. lýsa báðir yfir úr þessum ræðustóli í kvöld andstöðu sinni við það sem menn hafa kallað tonn á móti tonni. En leggja þó fram frv. sem kveður á um þetta efni. Þar segir svo í 7. gr.: ,,Aftan við 11. gr. bætast sjö nýjar málsgreinar er orðist svo: Heimilt er að framselja aflahlutdeild til aðila sem reka vinnslu sjávarafurða hér á landi . . . `` Þessir þingmenn eru að leggja til að sett sé inn í lögin breyting frá fyrrverandi lögum að það eigi að setja aflaheimildir á fiskvinnslustöðvar. Og ég spyr: Hver á að veiða þennan afla?

Fiskvinnslustöðvarnar að sjálfsögðu.

Það er nefnilega það. Ég hélt að þær mundu fá einhverja til að veiða þennan fisk fyrir sig. Og skyldi þá vera að það verði kallað að veiða tonn á móti tonni? Þeir eru að leggja til að breyta frá því kerfi sem nú er og færa aflann á fiskvinnslustöðvarnar. Ég er alveg hættur að skilja þetta, virðulegur forseti, og botna ekki í því hvernig þetta mál getur verið komið til umræðu á þinginu því nánast hver einasti maður sem styður þessa ríkisstjórn kemur upp með ótal athugasemdir við frv. 

Herra forseti. Það er einhver misskilningur á ferðinni hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að ég sé að leggja fram þetta frv. Það er ríkisstjórnin sem leggur það fram og hæstv. sjútvrh. hefur verið kunnugt um það allan tímann sem þetta mál hefur verið til meðferðar í okkar þingflokki að ég hef haft fullan fyrirvara hvað varðar frjálst framsal aflaheimilda. Það á ekki að koma neinum á óvart.

Þetta eru stórar yfirlýsingar

.

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að þetta eru stórar yfirlýsingar sem hér eru gefnar. En hv. þm. vék ekki að því sem ég spurði um og þess vegna bara undirstrika ég það og hann staðfestir að það eru þeir sem eru að gera hér breytingar á. Þeir eru að undirstrika og lögfesta það rækilega að þau viðskipti sem farið hafa fram og er kallað tonn á móti tonni eigi að halda áfram. Og núna alveg pottþétt í lögum.

Herra forseti. Hv. þm. Stefán Guðmundsson er búinn að veita svo oft andsvar hér í kvöld að ég held að hann sé farinn að ruglast eitthvað í þessu ef hann finnur það út að ég sé að leggja fram þetta frv. og ég sé að leggja til að þetta eigi að vera með þessum hætti. Þetta er alger misskilningur. Eins og kom fram í minni ræðu og mínu andsvari áðan þá hef ég haft þennan fyrirvara og hann er óbreyttur.

Virðulegur forseti. Þau gögn sem nú mynda rammann um umræðu um stjórn fiskveiða eru að sjálfsögðu það frv. sem hér er til umræðu í dag á þskj. 360, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38 15 maí 1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. En auk þess er hér að finna sem fylgiskjal með frv. grundvallarplagg um þessi mál sem er skýrsla tvíhöfða nefndarinnar svonefndu til sjútvrh. frá því í apríl 1993. Að lokum verður að nefna til sögunnar tillögu sérstakrar nefndar sem samdi skjal sem nú liggur fyrir hæstv. sjútvn. þar sem koma fram hugmyndir um svokallað kvótaþing. Ég mun lítillega færa í tal þau atriði frv. sem mér finnst einkum og sér í lagi athugaverð og bera saman við þau atriði í þessari skýrslu tvíhöfða nefndarinnar sem ég lít á sem grundvallarplagg í þessum umræðum og fara síðan nokkrum orðum um kvótaþingið. Eftir því sem umfjöllunin í samfélaginu verður meiri um stjórn fiskveiða sannfærist ég betur og betur um það að sú skýrsla sem kennd er við tvíhöfða nefndina taki á stjórn fiskveiða með skynsamlegum hætti og sú gagnrýni sem fram kom eftir að þeirri skýrslu var skilað, sem var allmikil og kom víða fram, hafi ekki leitt til þess að fram hafi komið hugmyndir sem bæta þær sem fram koma í þessari skýrslu. Kvótakerfið er eini skynsamlegi grundvöllurinn sem menn hafa fundið til stjórnunar á fiskveiðum hér miðað við ástand fiskstofnanna. Eftir því sem umræðan verður ítarlegri um þessi mál þá kemur það betur og betur í ljós að það er ekki vænlegt til árangurs að vera með ýmsum hætti að vekja til lífsins einhverjar útgáfur af sóknarmarki sem margsinnis hefur komið í ljós að er ónothæft. Það á ekkert síður við hugmyndir sem miða að því að vekja til lífs eða búa til stýrikerfi sem byggir á sóknarmarki innan ákveðins aflamarks. En út á það ganga nú hugmyndir sem hér eru settar fram í þessu frv. Þeir gallar sem komu fljótlega fram eftir að kvótakerfið var sett á voru fyrst og fremst tengdir því að ákveðinn hluti flotans var ekki bundinn kvótanum. Það voru göt á þessu kerfi sem áttu eflaust fyrst og fremst rætur að rekja til þess að það var verið að þreifa sig áfram í stýringu á nýtingu auðlindarinnar við aðstæður sem menn þekktu ekki nógu vel. Reynslan hefur síðan smám saman sýnt að þessi frávik frá kvótanum voru skaðleg og opnuðu á ýmislegt í sambandi við kvótakerfið sem veikti það til lengdar. Það eru fyrst og fremst þessi göt og afleiðingar þeirra sem hafa skapað neikvæða umræðu um kvótakerfið síðan. Það sem er að finna í þessu frv. er varðar þessi atriði er einkum og sér í lagi þær tillögur sem lúta að útgerð báta sem stunda nú krókaveiðar. Lagt er til að þeim verði heimilt að velja á milli veiðileyfis með aflahlutdeild eða krókaleyfis með banndögum. Þetta kerfi er þó að því leyti til kvótabundið að í 2. gr. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Hámarksafli skv. 4. mgr. á viðkomandi tímabili næsta fiskveiðiárs skal lækka sem umframaflanum nemur.`` Það er hámark á þessu sem leiðir til þess að ef farið er yfir hámarkið þá verður banndögum fjölgað á næsta fiskveiðiári og er þannig komið inn bæði tímatakmörkunum á þessar veiðar en einnig hámarksafla. Þetta þýðir í raun og veru að það kerfi sem er lagt til á þessum veiðum er í eðli sínu eins konar skrapdagakerfi þar sem almenn markmið um hámarksafla eru sett en einstökum smábátaútgerðum sem kjósa þetta veiðiform er frjálst að sækja innan þessa ramma. Það eru allir gerðir ábyrgir fyrir því að heildarramminn verði ekki sprengdur. Verði hann sprengdur þá er öllum refsað sem hafa kosið að veiða samkvæmt þessu fyrirkomulagi. Ég hygg að þarna sé verið að búa til kerfi sem er eins konar frestur á vandræðum en mun vinda upp á sig skjótlega eftir að það fer að virka. Ég er þeirrar skoðunar að þarna sé verið að búa til einhvers konar vítahring sem mun væntanlega opinberast mönnum á tveimur árum eða svo, þ.e. eftir að fiskveiðikerfið er farið að virka til fulls. Þetta kerfi endurtekur því að hluta til þau mistök sem urðu á árunum fyrir kvótakerfið þegar veikleikar skrapdagakerfisins komu í ljós. Ég tel því að miðað við tillögur tvíhöfða nefndarinnar þá sé hér um að ræða afturför, afturhvarf frá hugmyndum tvíhöfða nefndarinnar til eins konar fortíðarvanda í stjórn fiskveiða. Þetta á að sjálfsögðu einnig að talsverðu leyti við um línuveiðarnar, eins og tekið er á þeim veiðum hér í frv., og er ég áhyggjufullur út af því að þessi tvö ákvæði muni grafa undan heildarstjórn fiskveiða og flokkist þar af leiðandi í raun og veru undir frestun á þessum vanda. Það var vissulega mikil ögurstund í sögu íslensks sjávarútvegs þegar kvóti var settur á á sínum tíma. Ég hygg að allir séu sammála um að það hafi ekki verið af góðu einu sem það var gert. Það var neyðarúrræði að koma á kvóta og takmarka veiðar með þeim hætti. Það er engu síður mín skoðun að það hafi verið skásti kosturinn sem hægt var að grípa til í erfiðri stöðu þegar kvótinn var bundinn við skip. Og hvers vegna var hann bundinn við skip? Er hægt að segja eins og hefur verið endurtekið hér í þjóðfélaginu, bæði í rituðu máli og töluðu, hvað eftir annað, uns menn eru farnir að trúa ósannindunum, er hægt að fullyrða að kvótanum hafi verið úthlutað á skipin ókeypis? Að sjálfsögðu ekki. Að sjálfsögðu er þar ekki um neina ókeypis úthlutun að ræða. Grundvöllur þess að kvótinn var settur á skip er sá að það var ekki fær nein önnur leið. Þá stunduðu menn sjó vegna þess að þeir áttu skip eða komust á sjó á skipum. Fjárfesting í þessum skipum var á ýmsum stigum, sumir áttu skip sín skuldlaus aðrir áttu skip sem voru hlaðin skuldum. Fjárfestingin í þessum skipum var að sjálfsögðu fólgin í því að þau voru atvinnutæki sem voru notuð til að nýta auðlindina. Ef kvótinn hefði verið tengdur einhverju öðru en fiskiskipunum þegar hann var settur á þá hefði í raun og veru grundvöllur fjárfestinga undanfarinna ára hrunið með öllu. Það var því ekki fær önnur leið en að gera þetta með þessum hætti og það er ekki hægt með neinu góðu móti að halda því fram að þegar eigendum skipa var veitt heimild til þess að sækja sjó og draga afla sem var í samræmi við það sem þeir höfðu dregið undanfarin ár að þá hafi þeim verið veitt eitthvað ókeypis. Að sjálfsögðu eru viðmiðunarárin alltaf álitamál en að öðru leyti en þessu þá tel ég að það hafi ekki verið hægt að feta eðlilegri leið eða binda kvótann við ákveðna aðila en einmitt að binda hann við eigendur skipanna. Frá því að kvótinn var settur á hefur sú staðreynd að binda kvótann við skip og gera kvótann að seljanlegum verðmætum með skipunum og síðan að viðbættum ýmiss konar breytingum sem hafa verið gerðar á því sem hafa gert kvótann enn seljanlegri, enn hreyfanlegri, þá hefur þetta fyrirkomulag verið grundvöllur fjárfestingar í landinu. Það að kvótinn var bundinn við skipin gerði greininni einnig fært að hagræða og ég get fullyrt það hér að kaup á kvóta og viðskipti með kvóta leystu með vissum hætti ýmiss konar fjárfestingarvandamál. Þau leystu líka rekstrarvandamál ýmissa útgerða sem seldu kvótann sinn og komust þannig hjá gjaldþroti. Ég er líka þeirrar skoðunar að með þessari innri hagræðingu greinarinnar hafi bankakerfi þjóðarinnar verið losað við þungar álögur sem ella hefðu lent á því. Með öðrum orðum, eins og ég sagði áðan, þá hefur verið fjárfest í kvótanum. Fyrir utan þessa afhendingu aflahlutdeildarinnar á skipin hefur verið fjárfest í kvóta í ríkum mæli af hálfu þeirra útgerða sem best hafa staðið sig og þessi viðskipti hafa verið gerð á grundvelli viðskiptafrelsis. Þetta viðskiptafrelsi hefur nú verið talað um að hefta með því að beina þessum viðskiptum á uppboðsmarkað. Það eru að sjálfsögðu viðskiptahöft. Viðskipti geta verið mjög hagstæð á öðrum grundvelli heldur en verðlagsgrundvelli einum. Það getur verið mjög hagstætt fyrir fyrirtæki að tryggja sér viðskipti, jafnvel þó um hærra verðlag sé að ræða, ef því fylgir örugg hráefnisöflun. Allir vita að það mundi hafa veruleg áhrif á markað með notaða bíla ef eigendur þeirra væru skyldaðir til þess samkvæmt lögum að senda þá á uppboðsmarkað og hygg ég að margur bíleigandinn mundi lenda í klónum á glannalegum uppboðsaðilum sem byðu hátt í bílana en væru ekki borgunarmenn fyrir þeim. Að sjálfsögðu getur verið hagstætt að selja bílinn sinn á lægra verði ef kaupandinn er tryggur og það er það sama sem gildir í sambandi við viðskipti með kvóta. Fyrirtækin hafa með kvótakaupum og kvótaviðskiptum tryggt hráefnisöflun sína og þessi aðferð við að tryggja hráefnisöflun er nú hægt og bítandi orðin undirstaða fiskvinnslunnar í landinu, hún er orðin undirstaða þróunarstarfs í fiskvinnslu og hún er orðin undirstaða sölustarfsemi og markaðstengsla. Mörg fyrirtæki, og þá kannski einkum og sér í lagi þau sem hafa náð lengst í því að skapa trygg og góð markaðstengsl við erlenda markaði fyrir fullunnar afurðir, hafa komið þessum samskiptum á vegna þess að með kaupum á kvóta og með viðskiptum við þá aðila sem eiga kvóta hafa þau getað komið á mjög tryggum viðskiptasamböndum fyrir fullunnar vörur. Þessi viðskiptasambönd og örugg hráefnisöflun er það sem heldur lífinu í þessum markaðstengslum og það er ekki hægt að sjá að fyrirtækin sem hafa gengið þessa leið hefðu getað tryggt stöðu sína eða sókn á erlendum mörkuðum, ellegar þá fullvinnslu, sem þau hafa nú þegar hafið, öðruvísi en að tryggja það með þessum hætti. Það má nefna allmörg fyrirtæki af þessu tagi sem eru nú í fremstu röð þeirra sem bjóða upp á fullvinnslu sjávarafurða og hafa skapað mjög sterk markaðstengsl við erlenda aðila. Ég nefni matvælafyrirtæki í sjávarútvegi og fiskvinnslu á Dalvík sem dæmi um þetta. Það má einnig nefna að Útgerðarfélag Akureyringa, sem er á hlutabréfamarkaði, hefur fjárfest mjög verulega í kvóta en stundar auk þess umfangsmikil viðskipti með kvóta og þar á meðal viðskipti sem nefnast tonn á móti tonni. Með þessum hætti tekst Útgerðarfélagi Akureyringa ekki einungis að tryggja eigin starfsemi og eigin útflutningssambönd heldur tekst fyrirtækinu einnig að tryggja rekstur ýmiss konar útgerða. Ég get nefnt það sem dæmi að Útgerðarfélag Akureyringa leggur einni útgerð í Eyjafirði til 900 tonna kvóta en skipið leggur á móti 900 tonn. Án þessa kvóta, sem er í raun og veru fenginn frá Útgerðarfélaginu og Útgerðarfélagið hefur fjárfest í fyrir hönd sinna hluthafa, þá er útgerð þessa skips möguleg. Án þessara viðskipta væri enginn grundvöllur fyrir útgerð skipsins og er ljóst að þeir sem þar starfa mundu sjá atvinnu sína í uppnámi ef þessi viðskipti væru ekki leyfð. Þetta er aðeins eitt dæmi af mjög mörgum um það hversu þessi viðskipti eru orðinn náinn hluti af uppbyggingu sjávarútvegsfyrirtækjanna, bæði útgerðarinnar og einnig fiskvinnslunnar. Ég tek annað dæmi um útgerðarfyrirtæki sem hefur fest kaup á rækjukvóta sem fyrirtækið safnar saman út um allt land og lætur síðan þrjú skip veiða. Það er Fiskiðjusamlagið á Húsavík sem gerir með þessum viðskiptum útgerð þriggja rækjuskipa mögulega sem ekki væri annars kleift að gera út. Þessi viðskipti hafa ekki einungis staðið undir þróun fiskvinnslu og markaðstengsla erlendis heldur eru þau beinlínis orðinn hluti af þeim grundvelli sem hlutabréfamarkaðurinn er farinn að vinna á. Fyrirtæki eins og Útgerðarfélag Akureyringa er á opinberum hlutabréfamarkaði. Gengi bréfanna rokkar þar eftir því hvernig tekst að reka fyrirtækið. Fyrirtækið hefur lagt út í veruleg kaup á kvóta eftir þeim reglum sem giltu í þjóðfélaginu og verðmæti hlutabréfanna er að sjálfsögðu nátengt því hversu vel hefur tekist til í fjárfestingum þessa fyrirtækis. Það er ekki nokkur vafi á því að ef löggjafinn hróflar við þeirri heimild sem hefur verið ríkjandi hér, að flytja aflahlutdeild og aflamark milli skipa, og stöðvar frjáls viðskipti með þessi verðmæti, þá er verið að grafa undan meiru en einu fyrirtæki. Það er verið að grafa undan meiru en einu skipi út með firði í Eyjafirði. Það er verið að grafa undan meiru en þremur rækjubátum sem veiða fyrir Húsvíkinga. Það er verið að setja í uppnám hlutabréfamarkaðinn að því er varðar útgerðarfyrirtækin sem á annað borð eru komin inn á þennan markað. Þessi hlutabréfamarkaður er ungur hér á Íslandi og veikburða. Meðal sterkustu fyrirtækjanna á þessum markaði eru einmitt ákveðin útgerðarfyrirtæki. Ef það á að stíga þau hæpnu skref hér á Alþingi að afnema heimildir til þess að fjárfesta í kvóta og flytja hann milli skipa þá verða menn að gera sér grein fyrir því hvers kyns skemmdarstarfsemi er verið að vinna á íslensku atvinnulífi. Ég sé, virðulegur forseti, að tími minn er útrunninn. 
             Þá er eitthvert ljósaspil hér í ræðupúlti,  
             Ég vil vekja athygli á þessu atriði málsins, vegna þess að mér finnst að hér hafi verið rætt af nokkru alvöruleysi, um það hversu þessi frjálsu viðskipti með kvóta hafa eiginlega samofist örlögum margra fyrirtækja hér á Íslandi og kannski einkum og sér í lagi þeirra fyrirtækja, sem hafa leikið eftir leikreglunum öðrum fremur, sem hafa lotið stjórn ábyrgra manna sem hafa leitast við að koma þessum fyrirtækjum í gegnum erfiða tímann og hafa laðað til samstarfs við sig sparifjáreigendur meðal einstaklinga en einnig, svo tekið sé dæmi af Útgerðarfélagi Akureyringa, hafa lífeyrissjóðir þar fest kaup á hlutabréfum í stórum stíl. Þannig að fjárfestingin í flytjanlegum kvóta er grundvöllur undir starfsemi þessara fyrirtækja og hlutabréfamarkaðar á Íslandi. Ég vil ekki gera lítið úr þeim vandræðum sem ákveðnar útgerðir og ákveðin byggðarlög eru í. Það væri fjarri mér að gera lítið úr þeim vandræðum. En ég vil benda á að menn bæta ekki stöðu þessara landshluta eða þessara byggðarlaga eða þessara útgerða með því að grafa undan grundvelli annarra fyrirtækja sem hafa leikið samkvæmt þeim reglum sem löggjafinn hefur leitt hér í lög. Að þessu leyti til er ég þeirrar skoðunar að grundvallarniðurstaða tvíhöfða nefndarinnar, um að kvótakerfið skuli vera grundvöllur fiskveiðistjórnunar á Íslandi, sé rétt niðurstaða og frávik frá þeirri grundvallarskoðun séu til skaða. Þó svo ég sé ekki að segja hér og nú að ekki megi líta á ýmsa möguleika til að ná sáttum um þetta viðkvæma mál þá tek ég það fram að þetta frv., eins og það lítur hér út, er að vissu leyti gallað. Ég hef gert athugasemdir við það þegar ég hef fjallað um það í mínum þingflokki. Án þess að vera með neinar yfirlýsingar um hvort ég vilji hér og nú segja af eða á um stuðning minn við frv. eða ekki, þá tel ég rétt að það komi hér fram að þarna eru atriði sem ég tel vera heldur til skaða og veiki kvótakerfið í heild, sem þó sé skásti kosturinn sem við höfum til að stýra okkar sókn í auðlindina. Ég held að ég fari ekki fleiri orðum um þessi mál að sinni, það gefst tækifæri til að ræða þau aftur og ítarlegar við 2. umr. En ég get þess hér í lokin að mér finnst miður hversu margir hafa í raun og veru sameinast um það að mæla með þessu svokallaða kvótaþingi, sem teljast þó vera málsvarar hagsmuna sjómanna og fiskvinnslufólks, án þess að ég sjái með nokkru móti að hægt sé að verja það að kvótaþingið sem slíkt, uppboðsmarkaður á aflaheimildum, verndi hagsmuni sjómanna og fiskvinnslufólks innan atvinnufyrirtækja í mínu kjördæmi eins og ég þekki það best. Ég held þvert á móti að hugmyndirnar um kvótaþing fari gegn hagsmunum þessa fólks og mig undrar að talsmenn launþegahreyfinga skuli mæla þessu bót.

Virðulegi forseti. Það eru ummæli hv. þm. varðandi það að það sé hreinlega skaðlegt að ræða afnám þeirra kvótaviðskipta sem nú eru við lýði sem vekja mig til umhugsunar. Ég hygg að hv. þm. geri sér grein fyrir að einhverjir þessara skaðvalda eru í hans eigin flokki. Ég býst ekki við að það hafi farið fram hjá honum en mér finnst ég ekki hafa fengið þau rök sem ég tel fullnægjandi fyrir þessu. Vissulega geri ég mér grein fyrir því að ef breyting verður á kvótaviðskiptum eða þau jafnvel lögð af, þá verður röskun á hlutafjármörkuðum. En mér finnst ekki við geta byggt upp fiskvinnslu- og sjávarútvegsstefnu út frá hlutafjármarkaði. Með fullri virðingu fyrir ungum og ófullburða hlutafjármarkaði á Íslandi. Mig hreinlega skortir rök fyrir þessari skoðun hv. þm. en ég treysti því að hann geti leitt mig í sannleikann um sínar hugsanir þó hann geti e.t.v ekki sannfært mig.

Virðulegi forseti. Það kann að vera að mér veitist erfitt að skýra út fyrir hv. 9. þm. Reykn. hvers vegna ég tel það alvarlegan hlut að afnám kvótaviðskipta grafi undan fjárfestingum undanfarinna ára. Fjárfestingar í hverju þjóðfélagi er eitt af því sem stýrir hagsæld þess. Ef stjórnvöld grafa undan þessari fjárfestingu og forsendum hennar þá er verið að grafa undan einni af sterkustu stoðum atvinnulífsins. Það er verið að veikja ákvarðanatöku innan fyrirtækjanna til langs tíma og það er hugsanlega verið að gera fjárfestingu í fyrirtækjunum, sem eigendur fyrirtækjanna eru ábyrgir fyrir gagnvart hlutafjáreigendum, hvort sem þeir eru í lífeyrissjóðum eða annars staðar, einskis virði. Á ég að trúa því að ég þurfi að skýra í löngu máli fyrir hv. 9. þm. Reykn. að þetta sé grafalvarlegur hlutur sem Alþingi getur ekki tekið ábyrgð á? Ég verð að viðurkenna eins og er að mér er orða vant ef hv. þm. skilur þetta ekki.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé aldrei hægt að fá sannleikann með því að líta aðeins á aðra hlið mála eins og mér virðist hv. 5. þm. Norðurl. e. gera. Hann einfaldar mjög með því að halda því fram að það sé einungis skaðlegt sem fylgir því að afleggja þetta kerfi en ekki það sem hefur fylgt því. En ég held að hér hafi í dag og í kvöld komið fram í umræðunni svo mörg og viðamikil og veigamikil rök fyrir skaðsemi þessa kerfis sem við búum við að það sé líka nokkuð alvarlegt mál að halda því við. Ég tel að það sé líka skaðlegt þegar verið er að gera á hlut einstaklinga. Ég held líka að það sé skaðlegt þegar ákveðin fyrirtæki hafa farið mjög halloka í þeirri glímu sem verið hefur í þessum kvótaviðskiptum á undanförnum árum. Ég held að við séum að uppskera það að hluti af þeim 15 milljörðum, að ég taldi saman, sem hafa verið í gjaldþrotum að undanförnu sé einmitt vegna þessara mála.

Virðulegi forseti. Það var svo að þessi þjóð fjárfesti í 20 ár við hin verstu skilyrði án þess að sjá nokkuð fram í tímann. Og hvers vegna? Vegna þess að hér ríkti verðbólgufár þannig að skyggni manna til fjárfestinga var bókstaflega ekki neitt og við súpum seyðið af því núna, hv. 9. þm. Reykn., að fjárfesting okkar hefur verið mislukkuð af því að við sáum ekki fram í tímann vegna verðbólgunnar.

Ekki í skólamálum, er það?

Nú er verið að bjóða okkur upp á annars konar þoku.

Af hverjum? Sjútvrh.?

Það er ekki þoka verðbólgunnar 

Herra forseti. Hv. þm. Tómas Ingi Olrich hefur legið undir þeim grun norðan heiða að vera að semja frv. til útvarpslaga. En nú blasir það við að hann mun hafa verið að lesa tvíhöfða en villst í Austfjarðaþokunni. Það er nú svo að villtir menn eiga erfitt með að vísa öðrum veginn en hann boðaði að hér væri boðað að koma á þoku. Þeir sem völdin hafa í þessu landi ráða stefnunni og mín spurning er: Er þetta frv. Austfjarðaþoka fyrir útgerðarmenn í landinu? Er það rétt að það sé verið að veikja stoðir kvótakerfisins að dómi þingmannsins og þar með ráðast á fjárfestingarforsendur fyrirtækjanna í landinu og þar með að skapa verri grundvöll en var fyrir? Og samt hikar þingmaðurinn við að gefa yfirlýsingu um hvort hann ætli að styðja frv. eða ekki að styðja það. Hins vegar fullyrti þingmaðurinn að útgerðarmenn hefðu ekki fengið kvótann ókeypis. Mín spurning er bein: Hvað borgaði Samherji fyrir kvótann sem hann fékk út á aflareynslu skipstjórans á sínum tíma? Hvað kostaði kílóið? Hér er nákvæmur maður sem svarar, hv. 5. þm. Norðurl. e., og ég veit að hann hefur á því reiður hvað var greitt fyrir kílóið hafi það ekki verið ókeypis.

Virðulegi forseti. Það er nú svo með hv. 2. þm. Vestf. að þegar honum hleypur kapp í kinn, sem er nokkuð oft, þá leggur hann ekki eyrun við því sem sagt er. Allar athugasemdir mínar um lélegt skyggni í fjárfestingum snertu þær hugmyndir sem hafa komið fram um að afnema heimild til frjálsra viðskipta með kvótann. Ég tel að það sé grundvallaratriði sem ekki sé á nokkurn hátt hægt að sætta sig við. Ef það yrði gert þá yrði grafið undan fjárfestingu í sjávarútvegi og fiskvinnslu eins og hún hefur farið fram á sl. árum. Ég held að það fari ekkert á milli mála í málflutningi mínum að það var þetta sem ég átti við í svari mínu við andsvari hv. 9. þm. Reykn. Að því er varðar frv., sem ég ræddi um einnig áðan enda er það til umræðu í kvöld, þá eru þar ákveðnir gallar en í því frv. er ekki lagt til að leggja niður frjáls viðskipti með kvóta. Ég vona að hv. þm. geri sér grein fyrir því að ég geri talsverðan greinarmun á þessum málum. Að því er varðaði fullyrðingu um að einhver ákveðin útgerð hefði fengið sinn kvóta ókeypis þá ætla ég ekki, hv. þm., að ræða fjárhagslega stöðu ákveðinna útgerðarfyrirtækja. Það er alveg ljóst. Ég hefði satt best að segja haldið að það væri eðlilegra að hv. þm. sýndi þá tillitssemi að fara ekki upp í pontu á Alþingi með fjármál einstakra útgerða.

Herra forseti. Það er ærið umhugsunarefni að hér hafa margir stjórnarsinnar komið upp í kvöld og erindi þeirra í pontuna hefur verið að sá þeim vafa meðal íslensku þjóðarinnar að það væri ekki víst að þeir mundu styðja þetta frv. Einn af þeim sem sáði þeim vafa meðal íslensku þjóðarinnar var hv. 5. þm. Norðurl. e. Hann lét það liggja milli hluta hvað hann mundi gera í þeim efnum. Það var sú Austfjarðaþoka sem ég skynjaði. Það eru stórtíðindi fyrir hæstv. sjútvrh. sem hér situr hnípinn og þögull og horfir á hásetana leika lausum hala miðskips og sinna engu fyrirmælum frá stjórnpalli.

Þeir eru allir stjórnborðsmegin.

Allir stjórnborðsmegin, segir skipstjórinn sem hefur stundað veiðar sem tengjast vitum en ekki þorski. Allt er þetta umhugsunarefni en ef þjóðin er ekki hissa í kvöld eftir vinnu tvíhöfða nefndarinnar, eftir vinnuna í sjútvrn., eftir umræðurnar í þingflokkunum sem staðið hafa hálfan veturinn, og svo er þetta uppskeran. Hér spretta menn upp einn eftir annan til að sá þeim vafa að gallarnir séu e.t.v. svo stórir á jafnstuttu og litlu frv. sem hér er að það sé óvíst hvort þeir styðji það.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst nokkuð kynlegt að jafnþingreyndur maður og hv. 2. þm. Vestf. skuli ekki átta sig á því að hér fer fram 1. umr. um þetta frv. Það getur varla talist óeðlilegt að þingmenn sem ræða svo flókið og viðamikið mál sem hér er verið að ræða um í dag og í kvöld komi fram með athugasemdir við frv. sem er að sjálfsögðu litið á sem veganesti til hv. sjútvn. þegar hún fer að fjalla um þetta mál. Ég geri ráð fyrir því að það verði reynt að breyta frv. til betri vegar og að sjálfsögðu eru mínar athugasemdir settar fram, ekki til þess að skapa neina þoku eins og hv. þm. virðist halda, heldur eru þær athugasemdir framlag mitt til umræðunnar um þessi mál í sjútvn. Ég vil hins vegar benda hv. þm. Norðurl. v. að hann getur ekki veitt neitt andsvar við svari mínu við andsvari.

Hæstv. forseti. Mig langar til þess að tala pínulítið um það sem hv. þm. sem töluðu á undan mér voru að ræða, þ.e. þetta svokallaða frjálsa framsal aflaheimildanna sem hv. 5. þm. Norðurl. e. taldi að væri í voða vegna hugmynda einhverra misviturra manna sem vildu það feigt enda hefur komið í ljós í umræðunum að ýmsir þingmenn Sjálfstfl. og reyndar Alþfl. líka hafa látið það koma skýrt fram að þeir séu andvígir þessu svokallaða frjálsa framsali. Ég segi sem betur fer eru það margir sem skynja þessa hluti með öðrum hætti en hv. 5. þm. Norðurl. e. Það eru nefnilega tvær hliðar á flestum peningum, líka á því sem hv. 5. þm. Norðurl. e. var að lýsa hér, t.d. Útgerðarfélagi Akureyringa og öðrum þeim fyrirtækjum sem hefur tekist að notfæra sér þetta frjálsa framsal með þeim hætti að það hafi verið hægt að græða á því. Það er út af fyrir sig ekki eitthvað sem hægt er að áfellast menn fyrir. Kerfið gefur mönnum þetta tækifæri. Hins vegar áfellist ég menn fyrir það að hafa fram að þessu liðið það að hægt væri að fara að með þeim hætti sem þetta frjálsa framsal gefur mönnum tækifæri til. Ég hef sagt þá hluti hér áður en ég get ekki annað en endurtekið þá: Mér finnst það fyrir neðan allar hellur að þannig afstaða skuli vera ríkjandi á hv. Alþingi að menn hafa bókstaflega talið það verjandi að eignarhald á auðlindinni sem þjóðin á sameiginlega sé meðhöndlað eins og gert er með viðskiptum tonn á móti tonni og með þessu svokallaða frjálsa framsali og öðrum aðferðum en tonn á móti tonni. Þar hafa menn farið út fyrir öll siðamörk sem hægt er að tala um í þessu sambandi. Menn hafa komið aftan að sjómönnum, látið þá borga 30% af aflaheimildunum sem liggja að baki viðskiptanna og talið það vera innan þessara marka. Ég segi: Það er kannski löglegt, ég kann ekki að dæma um það, en það er alla vega siðlaust. Og nú heldur hv. 5. þm. Norðurl. e. því fram að ef komið yrði á kvótaþingi, sem ég er út af fyrir sig ekkert hrifinn af, þá muni það kollvarpa öllum þessum viðskiptum. Þá sé ekki einu sinni hægt að semja um að skip leggi upp hjá einhverju fyrirtæki. Þá sé ekki hægt að hafa neina staðfestu í hráefnisöflun. Hvað gerðu menn áður en aflaheimildirnar urðu framseljanlegar? Menn réðu til sín báta í viðskipti. Ég sá ekki annað en það gengi þægilega fyrir sig og eðlilega. Menn urðu auðvitað að borga eitthvert fiskverð sem um samdist. Hvers vegna er það ekki hægt þó menn hafi ekki möguleika á því að nota aflaheimildirnar sjálfar í viðskiptunum ef þeir geta líka selt þær og fengið fyrir þær peninga og borgað hærra fiskverð út á það? Hvað er að? Það er eitthvað annað að. Ætli það sé ekki það sem er að að menn hafa talið sig geta notfært sér þessar aflaheimildir til þess að ná hráefnisverðinu niður? Það er það sem hefur gerst. Menn hafa fengið fiskinn á lægra hráefnisverði út á þessar aflaheimildir og þar hefur þessi gróði legið, m.a. hafa 30% af aflaheimildunum komið úr vasa sjómannanna. Þannig hefur það verið og menn eiga ekkert að tala öðruvísi en það hefur verið. En nú fer um þennan hóp manna sem hefur náð einhverjum hagnaði út úr þessum viðskiptum þegar hann sér að það er farið að berjast gegn þessu. Sjómenn hafa skorið upp herör gegn þessu og ríkisstjórnin hefur lofað að bæta úr á einhvern hátt. Í bráðabirgðalögunum var yfirlýsing um að það ætti að koma á kvótaþingi. Menn hafa talað um að gera líka aðra hluti til þess að styrkja lagagrundvöllinn hjá sjómönnum fyrir því að fá sín laun greidd á eðlilegan hátt miðað við skipti. Þegar hv. 5. þm. Norðurl. e. er að tala um að það sé allt að því glæpsamlegt að grafa undan þessum viðskiptaháttum þá held ég að hann ætti að velta því fyrir sér undan hverjum er grafið með þessum viðskiptum. Það hafa nefnilega mörg byggðarlög orðið illa fyrir barðinu á þessum viðskiptum. Það er ekki bara þannig að fiskur hafi sprottið einhvers staðar upp og komið til fyrirtækjanna sem eiga miklar aflaheimildir og hafa keypt þær og eru síðan í þessum viðskiptum. Einhvers staðar hafa þær aflaheimildir verið áður. Það er orðið þannig að stór hluti af afla ýmissa byggðarlaga er keyrður eitthvert annað til vinnslu í öðrum byggðarlögum, til kvótaeigendanna. Ég skal taka dæmi um það. Það er t.d. þannig á Vesturlandi að þar vinna menn ekki nema hluta aflans heima. Hvers vegna? Það er vegna þess að á Vesturlandi, bæði í Faxaflóa og Breiðafirði, er veiddur allt að því tvöfalt meiri afli en veiðiheimildir á svæðinu eru fyrir. Það er þannig ef við tökum Vesturland í heild þá hefur landaður afli dregist saman um 30% á árunum 1985--1992. Ef við tökum aðra staði á landinu til samanburðar þá er þetta t.d. á Norðurlandi eystra plús 14%. Við skulum bara segja sem svo: Gott og vel menn hafa keypt þennan kvóta, þessar reglur hafa verið í gildi. Allt í góðu lagi með það, við skulum ekki fara að blanda þeirri umræðu inn í málið. En hvað hefur gerst annað? Það hefur gerst að þessi afli er ekki unninn á svæðinu. Það er ekki bara að landaður afli hafi minnkað um 30% heldur er afli á öllu Vesturlandi sem unninn er ekki nema 44% af þeim afla sem kemur að landi. Það eru 42% flutt í burtu til að vinna annars staðar á landinu. Það er vegna þess að einhverjir annars staðar á landinu eiga kvótann og flytja til sín aflann.

Er þetta ekki hagræði að keyra yfir hálft landið með aflann?

Þetta er hagræði að keyra þvert yfir landið með aflann til að vinna hann annars staðar í hagræðingarskyni. Menn græða á þessu. Hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur sérstaklega lýst því hvað það sé mikil hagkvæmni fólgin í því að keyra fiskinn þvert yfir landið fram og til baka.

Það getur vissulega verið það.

Það getur verið hagræði í því fyrir viðkomandi fyrirtæki en eiga hv. þm. ekki að hugsa um hagkvæmni landsins í heild? Er það ekki það hagræði sem menn eiga að horfa helst í? Getur það verið hagkvæmni fyrir heildina séð að allar aflaheimildir fari meira og minna á flakk um landið? Það eru nú orðin 60% sem fara á milli með þessum hætti. Menn sem stunda þessa flutningastarfsemi hafa hælt sér að því við mig að þeir keyri þorsk báðar leiðir af því að það sé ævinlega nóg að hafa í þessum flutningum því einn sé að láta fiska fyrir sig fyrir sunnan og annar fyrir norðan.

. . . að fiskflutningarnir hætti þegar eru komnir fiskmarkaðir?

Er þetta ekki hagræði líka?

Hv. 5. þm. Norðurl. v. verður ævinlega mjög æstur þegar farið er að tala um þetta hagræði sem hann hefur hælt svona mikið en það er vafasamt hagræði sem þar er á ferðinni. Ég verð bara að segja það. Ég tel að það sé full ástæða til þess að hv. Alþingi, sem hefur orðið fyrir áföllum vegna þess að það hafa verið sett lög sem hafa staðist dálítið illa, þurfi að gá að sér og velta því fyrir sér hvort það geti gengið að halda því fram með lagasetningu í hv. Alþingi að þjóðin eigi auðlindina en í næstu lagagreinum þar á eftir sé því komið þannig fyrir að menn kaupi og selji auðlindina hver öðrum. Og síðan sé talað um það eins og næstum því vitfirrta hugsun að það eigi eitthvað að reyna að draga úr þessari sölustarfsemi sem svona fer fram. Nei, þetta kerfi sem við búum við er ekki mjög gáfulegt og ég vil benda á það, úr því að ég fór að tala um einstaka svæði á landinu: Hvaða sanngirni og hvaða skynsemi er í því að þetta skuli vera svona á útgerðarstöðum eins og Vesturlandi og Vestfjörðum þar sem var kannski einna fyrst byrjað að friða veiðisvæðin og reyna að sjá til þess að fiskstofnarnir fengju möguleika á því að jafna sig og skila hámarksafrakstri. Það er einmitt í Breiðafirði og Faxaflóa. Fáum árum síðar þegar þessar friðanir höfðu verið um nokkur ár þá er sett kvótakerfi á. Nú er þessi friðun að byrja að skila sér. Á þessum svæðum fá menn ekki að njóta þess, ekki með nokkrum hætti. Þeir eru ekkert annað en leiguliðar. Nú veiðist meira á þessum svæðum. Það eina sem útgerðarmenn á þessum svæðum geta gert er að taka þátt í einhvers konar leiguliðastarfsemi og veiða fyrir einhvern kvótaeiganda einhvers staðar annars staðar á landinu. Svona kerfi er ekki mjög gáfulegt og ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst dálítið furðulegt að vera á hv. Alþingi og hlusta á menn vera andaktuga yfir hagkvæmni kerfisins. Ég tæpti aðeins á því í dag í andsvari við hv. 5. þm. Norðurl. v. að það hefði ekki komið fram mikið af sönnunargögnum í þessari umræðu fyrir hagkvæmni kvótakerfisins. Ég ætla að fara aðeins betur yfir það. Það var nefnilega reynt að bera fram eitthvað af sönnunargögnum síðast þegar þetta kvótakerfi var framlengt. Það var reyndar ekki mjög merkileg tilraun og kom lítið út úr henni. En í tillögu tvíhöfða nefndar og þó hún sé löng og ítarleg sú skýrsla, þá er ekki mikið af sönnunargögnum og tölum sem geta sannfært menn um að það hafi orðið einhver hagkvæmnisaukning síðan kvótakerfið kom á. Ég nefndi það í dag að afli á úthaldsdag á skipum hefði ekki aukist mjög mikið þrátt fyrir kvótakerfið. Ég ætla að fara aðeins betur yfir það. Togarar sem eru undir 500 tonnum höfðu árið 1983 10,2 lestir á úthaldsdag. Þeir eru núna með 8,2. Það munar tveimur tonnum á dag hjá þeim. Togarar yfir 500 tonnin voru árið 1982, svo maður fari aðeins aftar en ég nefndi fyrr í dag, með 14,1 tonn á úthaldsdag. Þeir eru núna með 11,9. Ef við tökum tímabilið frá 1983 og til 1992 er mjög lítill munur á heildarveiði þessa flota. En hvað gerist? Aflinn á úthaldsdag minnkar. Það hefur nefnilega gerst að það hefur verið bætt svo mikið í öðrum tegundum að þessi floti hefur sambærileg verkefni og hann hafði áður en samt minnkar aflinn á úthaldsdag. Ef við skoðum síðan aðra parta af flotanum og tökum t.d. skip sem eru fyrir neðan 100 tonn, þá hefur þar líka minnkað afli á úthaldsdag úr 1,6 tonnum á dag niður í 1,4 tonn. Það er ekki fyrr en komið er niður fyrir þessar stærðir sem eitthvað kemur öðruvísi út og það er svolítið merkilegt. Það eru litlu bátarnir, vélbátar sem eru frá 0--12 tonn, sem hafa bætt sína stöðu. Þeir veiða meira á hverjum úthaldsdegi í dag heldur en þeir gerðu áður. Þeir veiða 600 kg á dag en veiddu 450 kg áður miðað við þessi sömu ár og ég nefndi fyrr. Minnstu bátarnir, þ.e. opnir vélbátar, veiddu á árinu 1983 180 kg á dag að meðaltali en þeir veiða núna 260 kg á dag. Það er einungis í þessum hópum minnstu bátanna sem aflinn hefur aukist þrátt fyrir að þessi hluti flotans veiði nánast eingöngu þorsk en það er minnst af þorskinum og mest verið dregið saman af honum. Þetta kemur ekkert því við að þeir hafi frjálsa sókn vegna þess að þetta er afli á hvern úthaldsdag sem hlýtur að segja um afköst en ekki eitthvað annað. Þarna hefur ekki orðið nema 2% samdráttur á heildarafla þessa flota á því tímabili þannig að menn skulu ekki halda því fram hér að skýringin á þessu sé minnkun þorskaflans. Ég rakti það áðan að þetta hefur í raun og veru ekki haft nein áhrif á hagkvæmni flotans. Menn hafa haldið áfram að bæta við sig í vélastærðum og öðru því um líku og það hefur aukist gífurlega á þessu tímabili. Bara á tímabilinu frá 1986 og fram á 1992 hefur t.d. vélarafl flotans stórkostlega aukist. Hvers vegna? Hefur ekki dregið úr fjárfestingunni? Eru menn ekki með þetta allt í réttum farvegi vegna þess að þeir hafa ákveðinn kvóta og eiga að sækja eftir honum og eru ekkert að fjárfesta nema akkúrat fyrir því sem þeir hafa til þess að vinna með? Nei, það er nú ekki aldeilis þannig. Það er þannig að vélaraflið í þessum flota hefur aukist um tæp 18% frá 1986 til 1992. Nú er svo komið að flotinn hefur bætt við sig nærri 90 þús. hestöflum á tímabili kvótakerfisins þannig að ekki hefur bólað mikið á þeirri hagkvæmni sem menn hafa talið að væri að komast á. Ég sagði í umræðum fyrir jólin nokkur orð sem hefur margoft verið minnst á við mig síðan og ég hef verið mikið spurður um það hvað ég hafi eiginlega sagt. Ég ætla að rifja þessi orð upp, með leyfi forseta, til þess að það fari ekkert á milli mála hvað ég sagði í utandagskrárumræðu um skattlagningu aflaheimilda 25. nóv. Með leyfi forseta þá sagði ég: ,,Virðulegi forseti. Ég ætla að koma að hlut hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli. Í aðdraganda síðustu alþingiskosninga voru sjávarútvegsmálin mikið til umræðu og þungamiðjan í þeirri umræðu var eignarrétturinn á fiskinum í sjónum og afleiðingar af þessu óréttláta og spillta kerfi sem helst er hægt að líkja við skipulagða glæpastarfsemi sem fær að þróast í skjóli ríkisvalds í einræðisríkjum. Eða við hvað er hægt að líkja stjórnkerfi sem leggur byggðarlögin í rúst, sem hafa verið byggð upp vegna nálægðar við fiskimiðin vegna þess að veiðirétturinn er kominn í hendur annarra en þeirra sem stunda útgerð á viðkomandi svæðum, stjórnkerfi sem gerir útgerðarmenn og sjómenn að ánauðugum hjúum hjá stórútvegsbóndanum, stjórnkerfi sem veldur því að allur fiskurinn er fluttur til vinnslu í önnur landshorn úr sumum byggðarlögum, kerfi sem veldur því að bæjar- og sveitarfélög eru að moka fjármunum í kaup á veiðiheimildum til að reyna að koma í veg fyrir að atvinnulífið og þar með lífsgrundvöllur íbúanna verði lagður í rúst. Það er heldur betur reisn yfir Alþingi Íslendinga sem hefur lögleitt kerfi sem bannar sjómönnum sem hafa ævilangt starf að baki að róa til fiskjar, en gefur milliliðum og bröskurum frjálsar hendur til að arðræna sjómennina og útgerðarmönnum færi á að hirða án samninga 30--40% af skiptahlut sjómannanna.`` Þetta sagði ég. Ég tek þessi orð ekki aftur. Ég tel að ég hafi ekkert sagt annað en það sem ég meina og ég get ekki annað en endurtekið það að þetta kerfi er gjörsamlega óásættanlegt. Ég skal hafa það mín lokaorð vegna þess að ég tel að það lýsi svo vel afstöðu svo margra annarra heldur en mín það sem stendur í forustugrein Morgunblaðsins þann 15. jan. sl. Ég ætla að grípa, með leyfi forseta, niður í lok forustugreinarinnar. Þar verið að fjalla um bráðabirgðalögin: ,,Það mun ekki duga að setja bráðabirgðalög á almenning í þessu landi þegar hann rís upp gegn óréttlátu kerfi sem skipta mun þjóðinni í tvær andstæðar fylkingar þegar fram líða stundir. Þess vegna m.a. hefði átt að kalla Alþingi saman til fundar til þess að bregðast við þeim vandamálum sem þetta ólánskerfi hefur kallað yfir þjóðina nú og á eftir að gera í auknum mæli í framtíðinni. Bráðabirgðalögin leysa engan vanda. Þau veita einungis flóafrið áður en ný deila rís vegna fiskveiðistjórnunarkerfis sem mun valda illdeilum svo lengi sem framsal kvóta er leyft lögum samkvæmt, þótt ólög séu og í andstöðu við stjórnarskrá lýðveldisins.`` Þetta stóð í Morgunblaðinu, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. Jóhanns Ársælssonar og vangaveltna hans um hagkvæmni fiskflutninga þá vil ég bara biðja hann að heimsækja eitt ágætis fyrirtæki í Grundarfirði, Hraðfrystihús Grundarfjarðar, sem hefur verið í ágætis samstarfi við Fiskiðju Sauðárkróks og koma þar inn fyrir dyr og kynna sér aðeins hvernig er staðið að rekstri fyrirtækis í sjávarútvegi. Hann hefði gott af því. Varðandi annað, þá vil ég benda honum á það að Vestlendingar höfðu allt frá upphafi kvótakerfisins nákvæmlega sömu möguleika og aðrir að kaupa sér kvóta og komast yfir kvóta. Þeir höfðu nákvæmlega sömu möguleika og aðrir að reka fiskvinnslu með hagkvæmum hætti. Það er ekkert í kvótakerfinu sem á þessum tíma hefur gert þeirra kost eitthvað lakari en annarra í þessu sambandi. Í þriðja lagi þá er hagkvæmni í kvótakerfinu ekki spurning um afla og úthaldsdaga. Eins og hv. þm. eflaust veit þá hefur verið tregfiskirí á togaraslóð, sérstaklega á þorski, meðan þorskurinn hefur gefið sig vel á bátaslóðinni og það er m.a. skýringin á því af hverju hann fær þessar tölur um afla og úthaldsdaga. Þegar menn eru að velta fyrir sér hagkvæmni kvótakerfisins verða menn að bera kvótakerfið saman við eitthvert annað kerfi. Ef þingmaðurinn mundi bera saman annars vegar kvótakerfi með frjálsu framsali við númer eitt kvótakerfi án framsals, númer tvö við sóknarmark eða númer þrjú við frjálsa veiði, þá efast ég ekki um að jafnvel hv. þm. Jóhann Ársælsson mundi skilja það að kvótakerfi með framsali er hagkvæmasta kerfið. Þá er málflutningur hv. þm. allur ávísun á eina stóra gengisfellingu og lífskjaraskerðingu. Jafnvel þótt hann flytji gömlu ræðuna sína aftur og trúi öllu sem þar stendur þá tek ég ekki mark á þeirri ræðu.

En Mogganum? Lýgur Mogginn líka.

Hæstv. forseti. Ég hef reyndar heimsótt fyrirtæki í Grundarfirði og meira að segja það fyrirtæki sem hv. þm. er að tala um og ég hef reynt að kynna mér það hvernig er að reka fyrirtæki í sjávarútvegi á Vesturlandi og líka annars staðar. Ég hef gert mér alveg fullkomlega grein fyrir því hvernig menn fara að því að fá þennan gróða sem hv. þm. hefur talað fjálglega um. Og ég tel mjög óeðlilegt að hafa það kerfi í gildi áfram. Ég tel að hv. þm. ættu . . .

Finnst þér ekki gróði óeðlilegur?

Nei, ég tel ekki að gróði sé óeðlilegur. En ég tel að hv. þm., sem hefur gengið fram í því sem forustumaður í Verslunarráðinu að reyna að koma á því sem hann kallar eðlilegar leikreglur í verslun og viðskiptum, ætti að skilja svolítið betur hvað það er sem hann er að tala um. Hvers konar kerfi það er sem hann er að verja. Það er einokunarfyrirkomulag sem er ekki hægt að líkja við neitt sem heitir frjáls verslun eða eitthvað því um líkt. Það er einokunarfyrirkomulag og einungis þröngur hópur útgerðarmanna í landinu getur notfært sér það. Það hafa ekki allir haft sömu aðstöðu til þess að komast yfir veiðiheimildir t.d. Það veit hv. þm. Þetta kerfi kemur þannig út að útgerðarmenn í landinu sem eru bara að gera út, hv. þm., þú ættir að velta því svolítið betur fyrir þér, eiga enga möguleika á því að keppa um veiðiheimildir við aðila eins og þá sem verið er að verja í kvöld. Þeir eiga enga möguleika til þess. Það er alveg makalaust að LÍÚ-forustan skuli í sameiningu við sjómenn í vetur hafa látið sig hafa það að berjast fyrir því að annars vegar fengju útgerðarfyrirtæki, sem hafa bæði útgerð og fiskvinnslu á sínum snærum, að kaupa kvóta með þessum hætti og hins vegar ættu útgerðarfyrirtæki, sem eingöngu væru í útgerð, að borga kvótann einir en sjómenn ekki taka þátt í því. Annars vegar börðust þeir fyrir því að sjómenn yrðu látnir borga í tonn á móti tonni viðskiptunum. Hins vegar sögðu þeir við sjómenn: Við skulum standa með ykkur í því að koma í veg fyrir að þið séuð að taka þátt í kvótaviðskiptum þegar útgerðarmaðurinn ykkar kaupir kvótann.

Virðulegi forseti. Ég hafna því alfarið að þetta kvótakerfi sé eitthvert einokunarfyrirkomulag. Kvótaeign er afar dreifð. Allir hafa möguleika á að komast inn í þetta kerfi sem á annað borð hafa áhuga á því að fjárfesta í því. Það er engum einum hyglað neitt sérstaklega umfram annan í þessu skyni og ég hafna því algerlega þegar menn taka fyrirtæki þó stór séu og tala um einhverja einokun í því sambandi. Er hægt að segja að Útgerðarfélag Akureyringa sem er í eigu stórs hóps af fólki sé eitthvert einokunarfyrirtæki og það sé eitthvað slæmt fyrirtæki þó að það sé stórt og hjá því vinni margt fólk sem á allt sitt undir því að þetta fyrirtæki fái eðlilegan starfsgrundvöll? Sama er með Síldarvinnsluna á Neskaupstað. Er það eitthvert einokunarfyrirtæki þótt það sé í eigu þess bæjarfélags að miklu leyti og allir íbúar í Neskaupstað eigi allt sitt undir því að það gangi? Þannig getur maður tekið hvaða fyrirtæki sem er hringinn í kringum landið, stórt sem smátt. Eignarhald á fyrirtækjum og aflahlutdeildir þessara fyrirtækja eru afar dreifðar.

Hæstv. forseti. Ég skil eiginlega ekki svona málflutning. Ég hef ekkert verið að tala um að þessi fyrirtæki sem hv. þm. var að nefna hér væru slæm. En ég tel þetta fyrirkomulag gersamlega óviðunandi og þetta er auðvitað einokunarfyrirbrigði. Það er ekki hægt að hafa nein önnur orð um það. Það er ákveðnum aðilum veittur möguleiki til þess að komast yfir aflaheimildina með alveg sérstökum hætti ef menn ætla að halda þessu áfram eins og það liggur fyrir núna, ef menn ætla að hafa það óbreytt og ef menn ætla að fara í að stríð. Og það stríð verður ekki bara við sjómenn. Það verður stríð við byggðarlögin í landinu sem hafa farið verst út úr þessu. Við eigum auðvitað að heyja það stríð hér inni í þinginu. Ég tel að þessi umræða sé út af fyrir sig mjög góð. En það þýðir ekkert að koma inn í þá umræðu með einhverjar dylgjur um það að ég sé á móti góðum fyrirtækjum. Ég tel að þau eigi bara að keppa á eðlilegum grundvelli. Ég sé ekki að það sé nein ástæða til þess að fiskvinnslufyrirtæki eigi t.d. að eiga kvóta. Ég tel að aflaheimildirnar eigi fyrst og fremst að vera í höndunum á þeim sem eru að nota þær, þ.e. útgerðinni í landinu, og það er fáránlegt að eyðileggja útgerðargrundvöllinn með þessum hætti. Það er það sem er að gerast í landinu núna, þ.e. að langstærstur hluti útgerðarmanna er að verða leiguliðar hjá einhverjum öðrum.

Virðulegi forseti. Hv. 3. þm. Vesturl. talaði frá hjartanu þegar hann mælti hér áðan af mikilli fyrirlitningu og ræddi um fyrirtæki eins og Útgerðarfélag Akureyringa sem nýtti sér kerfið til að græða á því. Það er einmitt þessi synd sem er grundvallarsyndin í augum hv. þm., þ.e. að fyrirtæki í landinu í sjávarútvegi skuli nýta sér kerfið til að græða á því. En það er einmitt grundvöllur atvinnulífsins landinu í heild. Það er að fyrirtækin nýti sér það kerfi sem er löglegt kerfi í landinu til þess að græða á því.

Þetta er nú útúrsnúningur.

Er hægt að fullyrða það eins og hv. þm. sagði hér áðan í andsvari að Útgerðarfélagi Akureyringa væri veittur einhver sérstakur möguleiki til að komast yfir kvóta? Hvað er það sem hefur veitt þessu félagi möguleika til þess að komast yfir kvóta, hv. þm.? Það er rekstur fyrirtækisins og það er tiltrú einstaklinga og lífeyrissjóða á rekstur fyrirtækisins sem lýsir sér í því að þessir aðilar hafa keypt hlutabréf þar sem hefur gefið þessu fyrirtæki sérstakan möguleika til að komast yfir kvóta. Og er þetta í sjálfu sér glæpsamlegt athæfi? Auðvitað er hagkvæmni einstakra fyrirtækja eins og þau eru rekin á landinu öllu hagkvæmni þjóðarinnar í heild. Það er ekki hægt að bera á móti því. Það sem mér finnst vera alvarlegast við þær skoðanir sem hér hafa verið viðraðar, m.a. hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, er það að menn ímynda sér það að með því að afnema frjáls viðskipti með kvóta þá sé hægt að leysa með því illvígar deilur sem hafa orðið í þessu þjóðfélagi. Ímynda menn sér virkilega . . . 
            

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. e. sneri út úr orðum mínum hér áðan. Ég tók sérstaklega fram að ég væri ekki að áfellast fyrirtækin fyrir að notfæra sér þessa möguleika, ég væri að áfellast hv. Alþingi fyrir að hafa í gildi slíka möguleika sem væru óeðlilegir. Og ég tel að það þyrfti enginn að hafa áhyggjur af því að vel rekið fyrirtæki eins og ÚA á Akureyri eða önnur sambærileg fyrirtæki hefðu ekki möguleika til þess að blómstra þó þau hefðu ekki þennan möguleika sem er raunverulega forréttindi til þess að komast yfir kvóta. Það skal ég útskýra, hv. þm. Það gerist einfaldlega þannig að fiskvinnslufyrirtæki sem líka eru í útgerð hafa möguleika á því að notfæra sér kvóta í þessum viðskiptum sem við höfum séð og hefur verið lýst hér á Alþingi, og raunar lýst mjög vel í blaðagreinum, að þau hafa allt annan og miklu betri möguleika til þess að komast yfir aflaheimildir en útgerðin í landinu, þ.e. útgerðarmenn sem ekki eiga aðild að fiskvinnslu. Það er ekki óeðlilegt að menn noti þann gróðaveg sem þarna er á ferðinni en hann er út af fyrir sig óeðlilegur og það er mín skoðun að það eigi að afnema þetta fyrirkomulag. Ég tel að fiskvinnslan í landinu geti haldið áfram að reka útgerð. En hún á bara að gera það á forsendum útgerðar. Hún á síðan að reka sína fiskvinnslu á forsendum fiskvinnslunnar. Það á ekki að búa til leiguliðakerfi eins og við höfum séð vera að blómstra hér og hv. þm. hafa látið sig hafa það að dásama hér á Alþingi. Það er ekki hægt að líkja því við neitt annað heldur en það hér fyrr á öldum þegar kirkjustaðir eða einhvers konar önnur þvílík fyrirbrigði, stórbændur eða aðrir því um líkir áttu útræðin. Það er það sem er að gerast í þessu landi. Menn eru að eignast útræðin.

Virðulegur forseti. Mér finnst það augljóst að hv. þm. Jóhann Ársælsson geri sér ekki fyllilega grein fyrir því hvert það leiðir okkur í þessu þjóðfélagi ef við nemum úr gildi þær reglur sem hafa verið grundvöllur fjárfestingar hér á undanförnum árum. Hann talar um að hér séu risnar upp illleysanlegar deilur með því að hafa frjálst framsal á kvóta. Gerir þingmaðurinn sér grein fyrir því hvílíkan óskapnað hann er að vekja upp ef hann afnemur þetta frelsi? Ég efast um það, satt best að segja, og ég verð að segja eins og er og taka undir orð sem féllu hér áðan að það er sérkennileg vanþekking á rekstri þeirra fyrirtækja sem lengst hafa náð í fullvinnslu og í markaðstengslum ef menn skynja ekki hvað hráefnisöflunin sem er nátengd frjálsu framsali á kvóta er mikilvægur þáttur í rekstri þessara fyrirtækja og hve mikið er í húfi ef þessu verður svipt burt og jafnframt þeirri fjárfestingu sem hefur gert þetta mögulegt.

Hæstv. forseti. Ég skil bara ekki hvar hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur verið. Hefur frjálst framsal á aflaheimildum ævinlega verið til staðar á Íslandi? Hvað skyldi vera langt síðan menn fóru að iðka þetta frjálsa framsal svona mikið? Og hvernig var ástandið í útgerðinni bara fyrir þremur árum þegar þetta frjálsa framsal var ekki nema svipur hjá sjón miðað við það sem það er í dag. Nú er það allt í einu orðið svo óskaplegt að það mundi breytast hreinlega í óskapnað, skilst mér, útgerð og fiskvinnsla í landinu, ef þessu frjálsa framsali yrði komið af. Var það undir þessu frjálsa framsali sem íslenskir sjómenn urðu afkastamestu sjómenn í heimi? Var það undir þessu kvótakerfi sem það gerðist? Nei, ekki aldeilis. Það var skeð fyrir þann tíma. Nú hafa afköstin minnkað undir þessu kerfi sem við höfum núna. Ég held að hv. þm. geri sér ekki grein fyrir því heldur hvað mundi gerast þegar þetta frjálsa framsal færi af. En ég treysti mér alveg til þess að halda því fram með fullum rökum að það yrði nú ekki mikill héraðsbrestur. Menn yrðu náttúrlega að haga sér svolítið öðruvísi en þeir hafa gert síðustu þrjú árin en þeir mundu auðvitað finna leið út úr því. Ég held að það þurfi að ræða þessi grundvallaratriði miklu betur en hefur verið gert í hv. Alþingi og ég fagna alveg sérstaklega þeirri umræðu sem hefur farið fram í kvöld, ég fagna því alveg sérstaklega hvað margir þingmenn Sjálfstfl. hafa komið hér í ræðustólinn til að lýsa yfir öðrum skoðunum en hv. 5. þm. Norðurl. e. hefur á þessu máli.

Herra forseti. Hér hafa farið fram miklar umræður í kvöld og e.t.v. halda einhverjir að þær umræður sem hér fara fram hafi verið ákveðnar með löngum fyrirvara. Svo er ekki. Forsetar þingsins voru búnir að taka ákvörðun um það að á þessum degi ætti að ræða byggðamál. En það er margt að gerast á bak við tjöldin og hæstv. sjútvrh. þurfti að fylgja þeirri lagaskyldu eftir að endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða ætti sér stað. Og með því að málið er tekið hér á dagskrá hefur þeim formsatriðum verið fullnægt. En hér á baksíðu Dagblaðsins eru línurnar lagðar og sagt hvernig stjórn starfar sem ætlar að sitja áfram og hvernig stjórn starfar sem er að falla. Þeir sem kynntu sér vinnubrögð viðreisnarinnar gömlu vissu að stjórnarþingmönnum var bannað að tala út og suður í þingsalnum. Þeim var skipað að ágreiningsmálin ætti að ræða í flokksherbergjunum og það ætti að ná samstöðu á milli stjórnarsinnanna og svo ætti að fylgja málunum eftir í þinginu. Þess vegna sat viðreisnin jafnlengi og hún sat. Undir þessum . . . 

Hann skyldi þó aldrei ætla að fella þetta?

Þetta birtist þriðjudaginn 15. febr. 1994 og er haft innan gæsalappa svo að ég trúi því að orðrétt sé farið með: ,,Það var búið að gera samkomulag um búvörufrv. Sum þeirra atriða sem nú er rætt um í landbn. ganga þvert á það. Það gengur ekki ef stjórnarflokkarnir ætla að taka upp þau vinnubrögð að fara að afgreiða mál í þinginu með tilstyrk stjórnarandstöðunnar. Það eru ýmis mál sem við alþýðuflokksmenn höfum áhuga á sem stjórnarandstaðan mundi fúslega styðja. Slík vinnubrögð væru hins vegar ekki góð latína.`` Nú er skipt yfir í latínu í lokin. Hvers vegna? Vegna þess að undir rós er verið að segja það að feigðarmerki núv. ríkisstjórnar blasa við, kistan hefur verið smíðuð. Gröfin hefur verið tekin. Útfarardagur hefur ekki verið ákveðinn. Þess vegna hefur það sáralítinn tilgang að ræða hér frv. sem ekki á að afgreiða. Það verða fyrst og fremst vangaveltur fram og til baka. Hvernig skyldi standa á því, hæstv. forseti, að sá ráðherra Íslands sem alltaf hefur orðið mjög trylltur á öllum framboðsfundum, barið sér á brjóst fyrir vestan og sagt: Kvótakerfið mun ég aldrei styðja. Ég mun aldrei styðja ríkisstjórn sem styður kvótakerfið, sem hefur látið Skutul bera það út fyrir kosningar: Að kjósa Ólaf Þórðarson er það sama og að kjósa Halldór Ásgrímsson á þing.

Sagði hann þetta?

Og nú kinkar kolli Einar Kristinn Guðfinnsson  Hvers vegna skyldi hæstv. umhvrh. allt í einu hafa orðið svo upptekinn að hann féll frá orðinu? Nú er hann málsnjall og hefur ekkert talið eftir sér að gera grein fyrir viðhorfum sínum og allir biðu spenntir vegna þess að hann var búinn að lýsa því yfir að það væri aðeins 1% sem vantaði upp á að það væri samstaða milli Sjálfstfl. og Alþfl. í sjávarútvegsmálum, 1%. Það hefði nú ekki þurft að taka nema 10 mínútur að gera grein fyrir því hvort það væri búið að ná samkomulagi um þetta 1%, hvort það væri 0,5% eftir eða kannski bara 0,1% sem væri eftir óleyst. Og svo gerast þau undur og stórmerki að hér talar hver þingmaður Sjálfstfl. eftir annan og kemur sér undan því að gera grein fyrir því hvort þeir munu styðja frv. eða ekki. Láta nánast að því liggja að fáist ekki breytingar á frv., þá muni þeir fella það. Svo einfalt er það mál. Nei, það loga eldar innan ríkisstjórnarinnar utan þessara sala svo heitir í kvöld að þar fer sú þjóðfélagsumræða fram sem skiptir máli. Og íslenska þjóðin verður að gera sér grein fyrir því að núverandi ríkisstjórn er að falla og það er ekki eftir neinu að bíða að fylgja fallinu eftir. Þeir sem ekki þora að mæta hér í kvöld og ræða þessi mál en gala hæst þegar þeir eru komnir í eigin kjördæmi eru ekki trúverðugir í afstöðu. Hér hefur verið rætt um fiskveiðistefnu eins og himinn og jörð munu farast ef einhverju sé breytt. Hér hefur verið rætt um fiskveiðistefnu á þann hátt að það hafi nánast verið náttúrulögmál að standa að málum eins og gert var. Ég vil undirstrika að það var ekki auðvelt að taka ákvarðanir um það hvernig ætti að draga úr sókn á Íslandsmið á ákveðnum tíma. Og sannleikurinn var sá að menn gáfu eftir á þeirri forsendu að það væri ofveiði á þorskstofninum og það bæri að byggja stofninn upp. Þetta er söguleg staðreynd. Það er hægt að fara yfir þetta. Nú spyr ég: Er búið að byggja þorskstofninn upp? Er búið að byggja hann upp? Svarið er nei. Hafrannsóknastofnun segir að þorskstofninn sé að hruni kominn, hvorki meira né minna. Þeir eru reyndar svo öruggir með magnið í sjónum að mér er það óskiljanlegt. Því vil ég sérstaklega koma á framfæri hvers vegna lánastofnanir á Íslandi fengu ekki Hafrannsóknastofnun til að meta það hversu mikill lax var í kerunum út um allt, á þurru landi, þannig að þeir væru ekki í neinum vandræðum með að segja fyrir hvernig ætti að standa að veðsetningu á fiskinum í kerunum. Mennirnir sem vita nákvæmlega hve mikill þorskur er í sjónum. Hvernig getur verið að þeir geti ekki leyst slík mál að ganga tryggilega frá því hversu mikill lax sé í kerunum svo að hægt sé að veðsetja þetta með eðlilegum hætti? En það er ekki á hreinu. Við erum búnir að skrifa undir EES-samning. Efnahagsbandalag Evrópu hefur stjórnað fiskveiðum um langan tíma og hvaða aðferð hafa þeir notað til þess að vernda fiskimið Evrópu? Veit einhver hér inni hvaða aðferð þeir hafa notað? Þeir hafa notað kvótakerfi. Það er söguleg staðreynd. En þetta gekk ekki úti í Evrópu vegna þess að þeir svindluðu. Er það nú víst að enginn hafi svindlað á Íslandi? Er það nú víst? Var fylgst með því að aflinn væri vigtaður þar sem skipin komu með aflann að landi í upphafi kvótakerfisins? Ég held nú síður. Hér lýsir því yfir 5. þm. Vesturl., Guðjón Guðmundsson, að menn fleygi fiski í sjóinn eftir að þetta kerfi kom vegna þess að þeir vilji ekki koma með lélegan fisk að landi. Það er þó staðreynd að áður en kvótakerfið var komu netabátarnir stundum með lélegan fisk að landi en það gerist ekki eftir þetta. Er hugsanlegt að það sé satt að menn hafi fleygt þorski í sjóinn sem búið var að taka innbyrðis á þeirri forsendu að þeir vildu ekki koma með hann að landi. Höfum við gert eitthvað til að koma í veg fyrir þetta? 
             Hafrannsóknastofnun segir: Við verðum að vernda hrygningarstofninn. Hvað er gert við hrygningarstofninn þegar hann kemur að landi? Hann er veiddur. Er það rökrétt að veiða hrygningarstofninn jafngrimmt þegar hann kemur að landi ef hrygningarstofninn er allt of lítill? Það er nefnilega hárrétt sem kom fram í máli Jóhanns Ársælssonar að Vestfirðir og Vesturland voru þeir staðir þar sem menn voru farnir að verja hrygningarstofninn. Það var búið að banna veiðar inni á Breiðafirði með þorskanet. Til hvers? Til þess að tryggja það að þorskurinn sem var að koma að landi til að hrygna, fengi að hrygna. Nú segja menn: Þetta skiptir engu máli. En hvað segja Norðmenn? Hvað segja norskar rannsóknir um þetta? Norskar rannsóknir segja að 35% af þorskinum skili sér til þeirra svæða þar sem hann hrygndi. Hvorki meira né minna. Það skyldi þó ekki vera að vandamálið sums staðar á Íslandi væri það að það verður að stöðva veiðar á þorskinum á hrygningartímanum svo að hann fái að hrygna og nýliðunin eigi sér stað? Og hvað með drauganetin í sjónum? Hvað með drauganetin? Hvernig stendur á því að togararnir eru enn að fá þorskanet með trollinu upp, þorskanet með dauðum og lifandi þorski sem hafa stundum rekið langa leið frá þeim stað þar sem þau voru lögð? Höfum við tekið á þessu? Ég minnist þess að þegar ég var ungur maður þá var talað um það að þorskanet yrðu að vera þannig útbúin að korkurinn væri festur við með sísal svo að hann gæti fúnað og steinarnir ættu að vera festir við með sísal svo þeir gætu líka fúnað, svo bandið gæti fúnað og steinarnir losnað af svo netið félli saman og hætti að veiða. En í dag er flotteinninn komin inn í nælonþráðinn ofan á netunum og blýteinninn er kominn inn að neðan. Þetta eru veiðarfæri sem rétta sig aftur og aftur. Á Breiðafirði fóru löggæslumenn í það að taka upp grásleppunetin frá árinu áður, glás af slíkum netum. Þau voru með lifandi grásleppu í. Er tilfellið að við göngum um þetta lífríki án þess að gá að því hvað við erum að gera? Er hugsanlegt að við höfum verið að veiða miklu meira af þorski við strendur þessa lands á undanförnum árum en við höfum gefið upp? Er hugsanlegt að það sé ekki bara innan EB sem svindlið á sér stað, að það sé líka við strendur Íslands? Eru einhverjar hugmyndir um það hér á landi að vistvænar veiðar eigi að hafa forgang? Þegar við tölum um vistvænar veiðar þá tölum við löngum um handfæraveiðar eða línuveiðar. En við Alaska þar sem menn tala um vistvænar veiðar þá veiða þeir ekkert nema í gildrur. Það eru vistvænar veiðar. Ég verð að segja eins og er að það er alvarlegt áhyggjuefni svo að ekki sé meira sagt að við höfum umhvrh. sem má ekki sinna nema örlitlu broti af því svæði sem Íslendingar ráða yfir. Hans umdæmi nær að sjónum. En auðlindir Íslands sem við erum að nytja eru fyrst og fremst í hafinu. Það vita það allir að ef skip sekkur eða togari sekkur, t.d. á Vestfjarðamiðum, þá má búast við því að í kringum flakið sé fisksælla en annars staðar. Hvers vegna? Vegna þess að fiskurinn leitar sér skjóls. Hann leitar að bústað, hann leitar að hæli. Það breytir ekki því að sums staðar eru flákar sem fiskurinn kemur alltaf upp á og hefur sem umferðarsvæði vegna þess að hann er í ætisleit en hann notar aftur á móti flökin til þess að leita skjóls. Og það er söguleg staðreynd að það er búið að slétta stór svæði af hafsbotninum við strendur Íslands með þungum verkfærum sem togararnir nota. Ég er hvorki á móti togveiðum né netaveiðum. En mig undrar það að Hafrannsóknastofnun skuli ekki reyna að komast niður á vísindalegt plan. Við þurfum ekki fleiri veðurfræðinga sem eru fróðari um veðrið í gær heldur en morgundagsveðrið. Við þurfum þá sem vilja fara að rannsaka þessi mál á þann hátt að það sé trúverðugt sem þeir eru að boða. Þegar fiskifræðingur mætir hjá umhvrh. og ræðir um rjúpuna þá lýsir hann því yfir að það skipti engu máli hve mikið sé skotið af rjúpu. Þeir sömu tala um að það sé hægt að ofveiða, að manni skilst nánast með handfærum eða línu, þorskinn. Ég er sannfærður um það að við Íslendingar höfum til þessa alls ekki komist nema á byrjunarreit í nýtingu þeirra auðlinda sem eru í hafinu hér í kringum okkur. En það gengur ekki að reikna þetta allt út frá hverjum fiskstofni fyrir sig. Það er sagt við okkur: Svona mikið er veitt af ókynþroska þorski. Það er eins og það eigi að vera skilyrði að það megi ekki éta þorsk nema hann sé kynþroska. Hvernig skyldi vera með kjúklingaframleiðsluna? Ætli það sé skylda þar að kjúklingarnir séu allir kynþroska áður en þeir séu étnir? Hvernig skyldi vera með dilkakjötsframleiðsluna? Ætli það sé skylda þar að þeir séu allir orðnir kynþroska? Eða laxinn? Er það skylda í kerunum að laxinn sé orðinn kynþroska áður en hann er veiddur? Það er nú öðru nær. Það veit nefnilega hver einasti maður sem hefur eitthvað kynnt sér lífeðlisfræði að þeim mun eldri sem skepnan verður, þeim mun meira æti þarf hún hlutfallslega til að bæta við sig nýju og nýju kílói. Það er ódýrast að fóðra hana upp að kynþroska aldrinu. Þess vegna á að veiða mikið af þorskinum á þeim aldri. Það er ekkert vafaatriði. Það er einfaldlega of dýrt að ala hann í hafinu upp í það að hann verði stór golþorskur. Það kostar allt of mikið fóður á hvert kíló af fiski, allt of mikið fóður. Eru menn kannski að leggja það til að við tökum upp sauðaeldi aftur á Íslandi og drepum lömbin 5--6 vetra og þorskinn allan þegar hann verður orðinn 10 ára. Ætli hann væri þá ekki búinn að éta mikið af rækjunni í hafinu? Ætli hann væri ekki búinn að höggva það mikið í loðnuna að það yrði heldur minna eftir til þess að frysta? Að mínu viti er það alfarið ósannað mál í sumum tilfellum að það sé hægt að halda því fram af einhverju öryggi að það sé æskilegt markmið að við eigum að veiða 500 þúsund tonn af þorski á ári og hafa hrygningarstofninn af þeirri stærð? Vita menn hvað sá þorskstofn mundi éta af lífríkinu, af öðrum fiskum sem við erum að veiða? Hafrannsóknastofnun er ekki hugsað að vera ríkisstjórn í þessu landi. Henni er ætlað að vera vísindastofnun sem vinnur á þeim grunni. Og það hlýtur á hverjum tíma að verða að taka tillit til margra þátta þegar ákvörðun er tekin um það hversu mikið við ætlum að taka úr hafinu á hverjum tíma. Mig minnir að í dýrafræðinni gömlu hafi verið sagt að það væru 10 milljónir sem kæmu af seiðum frá einum þorski ef klakið heppnaðist. Það er fróðlegt að það er fyrst núna sem Hafrannsóknastofnun ætlar að fara að rannsaka það hvort það séu jafnmiklar líkur á því að gamall þorskur skili góðum árangri í klaki og ungur þorskur. Hvað hafa þeir verið að gera? Bjarni Sæmundsson talaði um það að þorskurinn yrði einhvers staðar úti í djúpinu og kæmi svo upp á grunnið og héldi til hrygningarstöðvanna. Það er kannski eins gott að við vitum það ekki enn þá hvar í djúpinu hann heldur sig. Ég er sannfærður um að það kerfi sem við höfum tekið upp með frjálsu framsali veiðiheimilda mun kalla á meiri ófrið en æskilegur er í þessu landi. Hvernig við eigum að takmarka framsal veiðiheimildanna er annað mál. En það er nú einu sinni svo að einhver glæfralegasti leikur sem tröllin á Íslandi stunduðu til forna var að henda fjöregginu á milli sín því ef einhver komst að og gat skotið þetta fjöregg niður þá var líf þeirra búið. Og ef byggðarlög geta búið við þá óvissu að kvótinn sópist þaðan allur burtu vegna einnar fjármálaaðgerðar þeirra sem skipin eiga þá er öll fjárfesting verkamannsins og sjómannsins í íbúðarhúsnæði á staðnum fallin í verði. Þessi aðili hefur vissulega ekki fjárfest í skipum en hann fjárfestir líka í eignum. Hann á líka rétt í þessu landi. Hagsmunaaðilarnir sem upp eru taldir þegar menn snúa sér að því að tala um sjávarútveg hafa löngum verið skilgreindir útgerðarmenn og sjómenn og fiskvinnsla þegar vel liggur á mönnum. Hagsmunaaðilarnir eru í sjálfu sér miklu fleiri. Hagsmunaaðilarnir eru allir Íslendingar ef grannt er skoðað. Í það minnsta er hægt að fullyrða það að hver og einn einasti sem byggt hefur sér íbúðarhús í sjávarþorpi eða litlum bæ við ströndina, sem fyrst og fremst lifir á fiskveiðum, hann er hagsmunaaðili í þessum leikreglum. Hann getur ekki unað því að þessu fjöreggi sé fleygt jafnvillt á milli og fulltrúi Verslunarráðsins telur æskilegt. Og það verkfall sem stöðvað var með lögum, deilan var ekki leyst. Verkfallinu var aðeins frestað. Deilan verður ekki leyst meðan þannig er staðið að málum að sjómenn eru látnir taka þátt í kvótakaupum. Það er staðreyndin sem blasir við. Hér hefur það gerst, ef einhver leggur til að það eigi að veiða meira en ákveðið er, þá standa menn upp og tala um ábyrgðarleysi, ábyrgðarleysi og ábyrgðarleysi. Hér hefur það gerst að ef einhver telur að annað stjórnarkerfi henti betur á stjórn fiskveiða, þá hafa menn sagt: Það á að koma í veg fyrir það að Útgerðarfélag Akureyrar eða útgerðin á Neskapstað fái að lifa. Báðar þessar útgerðir urðu til fyrir daga kvótakerfisins. Þær lifðu þá. Hvorug varð til á því tímabili. Hins vegar spurði þingmaður Norðurl. e. spurningar um verðið á kvóta sem ákveðið fyrirtæki norður í landi fékk og fékk ókeypis og var tekið af kvóta Vestfirðinga vegna þess að í meðaltalskerfinu sem upp var tekið, þá voru þeir látnir leggja svæðinu til kvóta með Norðurlandi og Austfjörðum. Og það er líka rétt að arðurinn af því að friða Breiðafjörð féll aldrei í skaut Snæfellsnesinga eða Vestur-Barðstrendinga. Hann var hirtur annað. Engu að síður er mér ljóst að Alþingi Íslendinga verður aldrei á eitt sátt um það hvernig eigi að standa að stjórn fiskveiða og ég er sannfærður um það að við eigum eftir að feta okkur áfram langa þrautagöngu áður en við náum þeim framförum sem við þurfum að ná. En ég er sannfærður um það að við verðum að ná vitrænni niðurstöðu. En án stuðnings sjómanna þessa lands mun ekkert kerfi í fiskveiðum halda velli. Því verða menn að gera sér grein fyrir. Því verður hæstv. sjútvrh. að gera sér grein fyrir. Það dugar ekki að fulltrúi Verslunarráðsins á hærri launum en hann hefur sem þingmaður og þar með væri hann rekinn úr vestur-þýska þinginu ef hann starfaði þar, hann komi hér sem fulltrúi fyrir allt önnur öfl en þau sem raunverulega vinna við þessa atvinnugrein. Það gengur ekki. Það gengur ekki að draga upp fyrrv. forustumann í gjaldþrotarekstri í Reykjavík þó að hann sé orðinn aðstoðarmaður hæstv. utanrrh. og segja að þessi maður sé fær um að skipuleggja sjávarútvegsveiðar á Íslandi. Það er ekki lausnin. Það hefur verið mikið mannval á skipum Vestfirðinga í gegnum aldirnar, en það hefur enginn verið svo vitlaus að ætla að hafa tvo skipstjóra á sömu skútunni. Þar hefur einn kapteinn verið hafður og tvíhöfði var stjórnlaust fyrirbrigði vegna þess að menn þorðu ekki að hafa einn kaftein. Þeir þurftu að vera tveir. Ég held, herra forseti, að þó að e.t.v. einhver telji að það frv. sem hér er lagt fram eigi eftir að verða að lögum þá sýnist mér að umræðan um þetta mál geti aldrei orðið það heit að sá eldur nái til að brenna upp það stjórnarsamstarf sem nú er í landinu. Sá eldur er þegar farinn að hafa áhrif sem brennir það í rúst.