Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og hv. þdm. er kunnugt var s.l. ár skipuð mþn. í skattamálum til þess að endurskoða skattalögin. N. þessi lauk störfum fyrir lok síðasta árs og skilaði til hæstv. ríkisstj. frv. um tekju- og eignarskatt. N. tók skattalögin til rækilegrar endurskoðunar, bæði í einstökum atriðum og í heild, og samdi nýtt frv. til skattal., þar sem hún lagði til þær breyt., er henni þóttu nauðsynlegar. Enn fremur athugaði n. nýmæli í skattalöggjöf annarra þjóða og tók afstöðu til þess, hvort þau mundu verða gagnleg hér. Ríkisstj. fékk svo frv. ásamt nál. til athugunar um síðustu áramót, og hefði ég talið æskilegast, að hún hefði lokið athugun sinni svo snemma, að hægt hefði verið að leggja frv. fyrir þetta þing og helzt að afgreiða það, því að þau skattal., sem nú gilda, eru mjög gölluð, auk þess, sem er alveg óþolandi, að ákvæði þeirra eru nú í mörgum einstökum lögum og fjölda reglugerða. Ástandið í þessum málum er sem sagt orðið svo, að það er ekki nema fyrir þá, sem kynna sér þessi mál sérstaklega, að fá yfir þau örugga heildaryfirsýn. Allur almenningur getur ekki verið viss um, hvað sé lög í skattamálunum, þótt slegið sé upp í skattalögunum, því að aldrei er að vita, nema einhvers staðar leynist einhver breyting, sem gerð hefur verið með öðrum lögum eða reglugerð. Ég veit, að hv. þm, sjá, að slíkt getur ekki gengið til lengdar, svo að hér verður fyrr en seinna að bæta úr. Ef hæstv. ríkisstj. hefði getað lokið athugun sinni á frv. mþn., svo að hægt hefði verið að leggja það fyrir þetta þing, þá mátti gera sér vonir um miklar umbætur, en því miður eru til þess litlar horfur, að málið fáist lagt svo snemma fyrir Alþingi, og veldur því, að uppi voru í mþn. veigamikil og viðkvæm ágreiningsatriði. Það tekur því ríkisstj. allmikinn tíma að athuga þau og reyna að ná samkomulagi um þau, þannig að nú lítur svo út, að vonlaust sé að afgreiða frv. á þessu þingi. Því virðist ekki um annað að ræða en reyna enn að sníða einstaka galla af skattal. í von um, að frv. um skattamálin í heild verði afgreitt á næsta þingi. Eitt af atriðum þeim, sem mþn. athugaði, er það, sem þetta frv. fjallar um, og var n. á einu máli um það að skattleggja ekki tekjur af eigin vinnu við byggingu eigin íbúða. Mþn. lagði til að sníða þann ágalla af l., að greiddur væri skattur af slíkri vinnu, að vísu með öðrum hætti en þetta frv. gerir ráð fyrir, og tel ég leið þá, sem mþn. vildi fara, æskilegri. Mér er hins vegar ljóst, að ef frv. er breytt hér nokkuð að ráði, þá er málinu stofnað í hættu, og vegna þess, að málið er að mínu áliti mjög gagnlegt og ekki ber mikið á milli þeirrar leiðar, sem frv. gerir ráð fyrir, og þeirrar, sem mþn. lagði til, þá vil ég ekki hreyfa breytingum, er snerta það ákvæði, er einkavinnuna áhrærir. Hins vegar er sá ágalli á frv., að ekki eru tekin inn í það nauðsynleg ákvæði, sem ætla mætti, að enginn ágreiningur væri um. Ég hreyfði þessu í allshn., en þar varð að ráði að hætta ekki á, að n. bæri fram brtt. við frv., en nm. hefðu óbundnar hendur um að flytja eða styðja brtt. Ég fyrir mitt leyti samþykkti þessa afgreiðslu málsins, en ég hef tilhneigingu til þess að nota fyrirvara minn og hreyfi hér vissum breytingum, en fer það varlega að hreyfa ekki nema einni till., sem ég tel öruggt, að enginn ágreiningur sé um og stofni því ekki málinu í hættu. Sú brtt., sem mér býr í hug, er í sambandi við e-lið 7. gr., sem mælir svo fyrir, að ef maður, sem hefur átt fasteign skemur en 5 ár, selur hana, þá skuli hann greiða tekjuskatt af söluverðinu fram yfir fasteignamat. Í ýmsum tilfellum getur þetta ákvæði valdið hinu mesta ranglæti, t.d. ef söluverðið er notað til þess að kaupa aðra fasteign. Maður, sem slík viðskipti gerir, þarf ekki að hagnast neitt, og því er ranglæti að láta hann greiða skatt af söluverðinu, en njóta engra fríðinda, ef hann kaupir aðra fasteign. Við skulum hugsa okkur, að einhver maður sé tilneyddur atvinnu sinnar vegna að flytja milli landshluta. Áður en hann flytur, selur hann eign sína á staðnum og verður að kaupa aðra á þeim stað, þar sem hann sezt að. Þessi maður er atvinnu sinnar vegna knúinn til þess að gera viðskipti, sem hann þarf ekkert að hagnast á, en greiðir hins vegar stórskatta vegna þeirra. Ég get bent á átakanlegt dæmi um þetta. Maður nokkur, sem mér er kunnugt um, átti fasteign hér í Reykjavík, en varð að flytja út á land vegna atvinnu þeirrar, sem hann stundaði. Hann seldi fasteign sína hér og keypti aðra úti á landi. Eignina, sem hann seldi, hafði hann átt í tæp 5 ár, og varð að greiða um 30.000 kr. í skatt, án þess að hafa grætt nokkuð á þessum viðskiptum, sem hann var neyddur til. Ég hef engan vitað verja þetta ranglæti og held, að menn séu yfirleitt sammála um, að nauðsynlegt sé að fá þetta leiðrétt og því fyrr því betra. Ég vil því leyfa mér að bera fram skriflega brtt. til leiðréttingar á þessu atriði. Brtt. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 2. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Við e-lið 7. gr. l. nr. 6 1935, um tekjuskatt og eignarskatt, bætist: Nú selur skattþegn fasteign, sem hefur verið í eigu hans skemur en 5 ár, en kaupir aðra eða byggir hús áður en ár er liðið frá söludegi, og skal þá sölugróði ekki skattskyldur, ef hin keypta fasteign eða hið nýreista hús er að fasteignamati jafnhátt eða hærra hinu selda, en ef það er lægra að mati, skal sölugróðinn skattskyldur hlutfallslega.“ Með samþykkt þessarar brtt. fengist þó nokkur lagfæring á þessu ranglæti skattal. Ég hef sett í brtt. það ákvæði, að skatteftirgjöfin komi því aðeins til, að viðkomandi hafi keypt aðra fasteign, áður en ár er liðið frá því, að hin er seld. Þarna verða einhver takmörk að vera og er það auðvitað matsatriði, hve langur þessi tími á að vera, en hér tel ég, að farið sé hóflega í sakirnar. Ég tel tvímælalaust, að þessi brtt. sé til allmikilla bóta, þótt mér sé ljóst, að henni fylgi sá galli, að vegna mismunandi gangverðs fasteigna á ýmsum stöðum á landinu, geti orðið úr þessu nokkurt ósamræmi. En ranglætið verður aldrei læknað til fulls, og þetta tel ég helzta spor í rétta átt. Þessi till. er samin af mþn. í skattamálum, og var enginn ágreiningur um það í n. að hún væri til bóta, enda bráðnauðsynleg og vænti ég fulls skilnings hv. d. á nauðsyn þess, að till. verði samþ.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi brtt. frá hv. 7. landsk.: [Sjá þskj. 402.] Þessi brtt. þarf tvöföld afbrigði til þess að mega koma fyrir, þar sem hún er bæði skrifleg og of seint fram komin.



Herra forseti. Ég skal strax taka það fram, að ég held, að till. þessi sé heldur til bóta og verði hún samþ., þá nái frv. betur tilgangi sínum, en án hennar. Það er megintilgangur frv. að ráða bót á ranglæti því, sem talið er, að þeir einstaklingar verði fyrir sérstaklega, er lagt hafa fram mikla vinnu umfram venjulegan vinnutíma til að koma upp þaki yfir sig og sína. Ég fellst og á, að frv. ráði bót á þeirri skattlagningu, sem slíkir menn verða fyrir nú. Mér er þó ljóst, að jafnframt því sem frv. bætti úr misréttinu, mundi það engu siður koma ranglega niður á öðrum mönnum. Setjum nú svo, að tveir menn ynnu jafnmikið fram yfir venjulegan vinnutíma og legðu jafnmikið að sér. Annar gæti lagt það á sig að byggja sér hús sjálfur. Hinn gæti það ekki, en ynni á hinn bóginn að öðrum nauðsynlegum störfum, en keypti mann til að vinna að húsi sínu. Annar þessara tveggja manna hlyti þá fríðindi, en hinn fengi engin, þótt hann keypti sér vinnukraft. Að þessu leyti gæti glundroði skapazt af lagasetningunni. Ég er þess vegna ekki ánægður með þessa löggjöf og teldi eðlilegast, að þetta mál yrði leyst á betur fullnægjandi hátt. Þetta er eins og grá bót á svörtu fati og fer illa. Ég býst annars við, að betur verði um þetta rætt, þegar málið verður nánar athugað á næsta þ. Ég held, úr því að farið hefur verið út á þessa braut að undanþiggja tekjur skatti, að þá væri t.d. eðlilegast, að verkamenn þyrftu engan skatt að borga af þeirri vinnu, er þeir inni af hendi eftir venjulegan vinnutíma. Ég sé ekki betur, en lagabreytingin gangi í þá átt.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að ræða málið efnislega. En þar eð hér er um breytingu á skattalöggjöfinni að ræða og ég held, að hæstv. fjmrh. sé ekki hér viðstaddur og hafi ekki gefizt kostur á að kynna sér þessa brtt. frá 7. landsk., þá hefði ég talið réttara, að honum væri gefinn kostur á að kynna sér þessa brtt., og því fer ég fram á það, að hæstv. forseti fresti nú umr. um málið. Liggja fleiri verkefni fyrir þessum fundi, þó að umr. um þetta mál verði frestað.

Forseti (BS): Það gæti orðið tafsamt að gæta þess, að hver hæstv. ráðh. hefði kynnt sér hvert einstakt mál.



Herra forseti. Þetta verður aðeins ein undantekning. Tveir flokksbræður mínir hafa nú talað í málinu. Og ég játa, að þeir hafi hér nokkuð svo á réttu að standa. En sennilega verð ég hjáróma við þá, hvað snertir aðalatriði málsins. Frv. þetta er flutt af nauðsyn vegna þess, hversu hart menn verða úti við það að leggja alla orku sína fram til að bjarga sér og sínum frá götunni. En þeir eru „straffaðir“ fyrir það að vaka fram á nætur við að byggja hús yfir sig, með háum sköttum. Getur afleiðingin jafnvel orðið sú, að þeir að endingu missi húskofann vegna þess, hvernig löggjöfin er. Andi frv. er sá að lyfta undir einstaklinginn til að bæta úr húsnæðiseklunni. Þetta er höfuðmarkmið frv., að jafnvel þó að hið opinbera geti eigi farið nema skammt í því að hjálpa einstaklingunum, geti þeir gert það sjálfir. Það er vegna þessa m.a., að ég er fylgjandi frv., þó að það nái skemmra, en æskilegt væri. Ég vil benda á, að þörfin er hér svo brýn, að frv. má ekki tefjast. Skattanefndirnar eru nú að leggja á menn, og allur dráttur á málinu veldur því, að menn bíða á milli vonar og ótta um, hvað á þá verði lagt. Brtt. hv. 7. landsk. er, - eins og hans var von og vísa, - réttmæt, þegar um þetta er að ræða. Eru fullkomin rök fyrir henni. Hins vegar er sá ekki tilgangurinn að ýta undir, að menn fái eftirvinnuna skattfrjálsa til þess að geta braskað, heldur að örva möguleikana á því, að menn geti fengið inni. En í brtt. er opnuð leið til þess, að menn fari jafnvel að reisa meira, en þeir hafa þörf fyrir til þess að geta selt aftur og aftur og þannig hagnazt á húsinu. Og þetta er galli á till. Ég segi ekki, að þetta sé berum orðum sagt í brtt., en hún ýtir undir þetta. Ég held, að það sé rétt, sem hér hefur verið upplýst og öllum er kunnugt, að skattalöggjöfina þurfi að athuga í heild. Mþn. hefur þegar skilað frv., og þar eru ákvæði um þetta. Geri ég ráð fyrir, þegar sú löggjöf verður tekin hér til meðferðar á næsta þ., að þá verði gerð búningsbót á þessu. Hins vegar tel ég engan skaða, þó að þetta frv. verði nú að l. og einhverjar breytingar gerðar á l. Þetta er aðkallandi nauðsyn. Við eigum að afgreiða málið nú, en biða með umbætur á skattal. og eigi vera að flækja málinu á milli d. og eiga með því á hættu, að það tefjist í Nd. M.ö.o.: Ég vil láta nauðsynlegar breytingar biða síns tíma að sinni ásamt öðrum breytingum á löggjöfinni og tefja okkur ekki á því að fylla upp í eyðurnar. - Eins og hv. 3. landsk. sagði, eru rök fyrir því, að aðrir menn, sem vinna einnig eftirvinnu, heimti líka einhver fríðindi. Ég býst þó við, að spyrnt verði fótum við því að skerða skatttekjur ríkissjóðs. En þessi skattfríðindi eru, eins og öllum er kunnugt, einn þáttur í því að ýta undir aukningu húsnæðis í bænum og e.t.v. hvatning til að bæta úr hinu ömurlega ástandi, sem nú er ríkjandi í húsnæðismálunum.



Herra forseti. Mál þetta, sem hér liggur fyrir, hefur gengið í gegnum hv. Nd. og er, að því er virðist, komið á síðasta stig með að verða lögfest. Ég ætla ekki að fara að gera það hér að sérstöku umtalsefni. Er í sjálfu sér eðlilegt, að fram komi tilraun til að lagfæra ranglæti það, er ýmsir álíta svo, með till. í frv-formi til að rétta hlut þeirra, sem telja sig verða illa úti af völdum skattaálagningarinnar á þessu sviði. En svo er eigi, að öll löggjöf sé gallalaus, og frá sjónarmiði skattheimtunnar kunna að vera á ýmsir annmarkar, þótt eigi sé málið samþ. á annan veg en segir á þskj. 192. Nú er komin fram skrifleg brtt., og þar eð hún opnar nýtt viðhorf að vissu leyti og með henni er fært út áhrifasvið það, sem frv. stefnir til, þá er sanngjarnt, að skattyfirvöld landsins fengju tækifæri til að athuga málið í heild sinni og láta uppi álit um þau efni, er í henni greinir, því að það má vera okkur öllum ljóst, að þörf ríkissjóðs fyrir skattana verður eigi minni á þessu ári en fyrr. Ég vildi hafa forgöngu um að láta athugun fara fram og vildi því beina þeim tilmælum til hæstv. forseta og annarra hv. dm., ef til kemur, að þessu máli verði eigi hraðað svo, að ekki verði tími til að athuga brtt. þá, sem hér liggur fyrir. Mælist ég til, að málið verði tekið af dagskrá í dag. En ég vil eigi stuðla að óhæfilegri töf á málinu, en óska tækifæris til að láta greind yfirvöld segja álit sitt um það. - eins og ég hef áður sagt.

Forseti (BSt): Þegar gætt er óskar hæstv. fjmrh. og þess, að þessi hv. d. hefur eigi leyfi til að halda fundi lengur fram, en um 3–4 mín. sökum fundar í Sþ., þá er umr. frestað.