Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur athugað frv. það, sem hér liggur fyrir til umræðu. Við ákvörðun fiskverðs um s.l. áramót gaf ríkisstj. fyrirheit um, að hún mundi beita sér fyrir því, að launaskattur af launagreiðslum til lögskráðra áhafna á fiskiskipum yrði felldur niður, og þetta frv er flutt til efnda á þeim fyrirheitum. Við meðferð málsins í Nd. hefur verið samþ. brtt. við 1. gr. frv., en við nánari athugun mun hafa komið í ljós, m.a. eftir bendingu ríkisskattstjóra, að þar mundi ekki vera nógu skýrt kveðið á um, við hvað ætti, þegar verið er að tala um að fella niður launaskattinn af tekjum lögskráðra áhafna á fiskiskip. Og til þess að verða við þeirri ósk og til efnda á þeim fyrirheitum, sem gefin voru um áramótin, var þetta frv. flutt og ennfremur þessi brtt., sem n. er sammála um að flytja. Það, sem verið er að leggja til, er einfaldlega það, að sjómenn og landmenn á bátum taki laun eftir sömu kjarasamningum, þegar svo stendur á, að bátur rær með línu hluta af vertíðinni, en fer síðar á net. Þá eru launmennirnir ekki lögskráðir á bátinn, meðan á línuvertíð stendur, en fara væntanlega á sjóinn síðar og eru þá lögskráðir á hann. Til þess að launaskattur verði felldur niður af öllum tekjum áhafna fiskiskipa, eins og heitið var, er talið þurfa að skjóta inn ákvæðum til að taka af öll tvímæli um, að lög þessi gildi einnig um tekjur hlutarráðinna landmanna, enda þótt þeir séu ekki lögskráðir á skipin. Fjh.- og viðskn. hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. með þessari breytingu.



Herra forseti. ég tel mig knúinn til þess að taka til máls við þessa umr. til að vekja athygli á vissu atriði varðandi þetta mál, sem er mjög þýðingarmikið. Það hefur áður á þessu þingi verið flutt frv. um breyt. á lögum um launaskatt. Það var í des. s.l. Það var samþ. Voru töluverðir meinbugir á þeirri lagagerð, og hæstv. fjmrh. gaf yfirlýsingar varðandi málið. Nú tel ég mig tilbúinn að taka þetta mál upp aftur af sérstöku tilefni, og ég vil óska þess, að fjmrh. verði hér viðstaddur.

Frsm. (Björn Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál er, eins og hv. þdm. er kunnugt, komið frá Nd., þar sem það var afgreitt einróma, að ég held. Hér er um að ræða að semja upp að nýju lög um byggingarsamvinnufélög og fella þau sem sérstakan kafla í hina almennu húsnæðislöggjöf, þ.e.a.s. í lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins, á sama hátt eins og lög um byggingarsjóð verkamannabústaða eru þar sérstakur hluti. Efnisbreytingar eru ekki stórvægilegar, en þó nokkrar og allar frekar til þess fallnar að styrkja þá byggingarstarfsemi, sem í þessu formi er rekin. Þar sem hér er um algerlega ágreiningslaust mál að ræða, eftir því sem ég bezt veit, og frv. hefur nú nýverið verið útskýrt ítarlega af hæstv. félmrh., sé ég ekki ástæðu til að orðlengja um málið, en vil aðeins skýra frá því, að í hv. félmn. var samþ. einróma að mæla með því, að frv. yrði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 734.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. n. gat um, samþ. n. einróma að mæla með samþykkt þessa frv., en einstakir nm. áskildu sér rétt til þess að bera fram brtt. eða fylgja brtt. Þó að þessi fyrirvari væri settur og ég hafi verið hvatamaður þess, hefur mér ekki gefizt tími til þess að bera fram brtt. við þetta frv. Það er vegna þess, að þetta frv. var tekið fyrir á skyndifundi s.l. laugardag, og var að sjálfsögðu ekki hægt að athuga málið gaumgæfilega þar. Ég vil taka fram, að málið var tæpa 4 mánuði í hv. Nd. og voru gerðar, eins og hv. frsm. vék að, þó nokkrar breytingar í þeirri d. á frv. En þrátt fyrir það og þrátt fyrir þann tíma, sem Nd. hafði málið til meðferðar, lýstu 3 nm. í félmn. Nd. yfir í nál., að þeir teldu meðferð málsins þess eðlis, að ástæðulaust væri að afgreiða frv. á þessu þingi, þar eð það ætti ekki að taka gildi fyrr en í byrjun næsta árs, enda þurfi ýmis ákvæði frv. nánari athugunar við. Ég er sammála þessum hv. þm. um, að það hefði verið rétt málsmeðferð að fresta þessu máli til hausts. Það var ekki nokkurt viðlit að koma við eðlilegri athugun á þessu frv.. eins og ég hef áður sagt, eftir að það kom til þessarar hv. d. Þrátt fyrir þessa annmarka hef ég mælt með samþykkt frv. Ég vildi, að þetta sjónarmið kæmi fram í þessari hv. d., og óneitanlega væri það æskilegt, ef hæstv. félmrh. tæki nú þessar ábendingar til athugunar og stæði að því, að málinu yrði frestað til haustsins.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Þegar frv. var til umr. í félmn., hreyfði ég þar atriði, sem mér sýnist þurfa athugunar við og hugsanlegt að þyrfti að breyta og gæti orðið samkomulag um að flytja brtt. við. Það var þó ekki varðandi byggingarsamvinnufélögin, sem þetta var, heldur varðandi kaflann um skyldusparnað. Tími hefur verið svo naumur, að við nm. höfum ekki getað haft samband okkar á milli til að taka ákvörðun um, hvort menn vilji sameinast um einhverjar brtt., en það verður þá að sjálfsögðu gert fyrir 3. umr. Ég vildi aðeins láta þessa getið, svo að það komi fram við þessa umr. og yrði þá ekki alveg fyrirvaralaust flutt við 3. umr.



Herra forseti. Það er hverju orði sannara, sem fram hefur komið hjá tveim síðustu ræðumönnum, að það hefur ekkert tóm gefizt til að ræða þetta mál, sem er þó allveigamikið, eða að það hafi hlotið þá meðferð, sem sæmandi væri í þn. Það get ég fúslega játað. Á hitt ber að líta, að það mætti a.m.k. ætla, að málið hefði fengið mjög vandlega meðferð í hv. Nd., þar sem það lá þar, eins og hv. þm. sagði, í 4 mánuði, og þar voru, eins og kom fram hjá honum einnig, gerðar á því að athuguðu máli allverulegar breytingar. Ég get ekki séð, að þó að svo standi á sem hér er, að málið hefur ekki hlotið nægilega góða athugun í hv. félmn. þessarar d., þá geti, eins og málið horfir, verið neinn verulegur skaði skeður með því, að það hljóti nú samþykki, vegna þess að tækifæri væri þá til þess á næsta þingi að gera lagfæringar, ef einhverja hluti væri hér um að ræða, sem betur mættu fara. En ég hygg, að það sé þó augljóst, þó að málið hafi ekki verið athugað betur en raun ber vitni um í hv. d. og í þn., að hér sé í aðalatriðum um mál að ræða, sem menn eru sammála um að horfi frekar til bóta en hitt, og ég mæli þess vegna með því, að málið nái fram að ganga nú á þessu þingi.



Herra forseti. Eins og kom fram fyrir stuttu við 1. umr. um þetta mál, er hér um tiltölulega einfalda lagasmíð að ræða. Það eru aðeins tvö efnisatriði, sem felast í þessu frv.: Annars vegar það, að lánsfjárhæð í hinu almenna húsnæðiskerfi hækki allt að 800 þús. kr. á hverja íbúð, þó ekki meira en 3/4 af verðmæti íbúða samkv. mati trúnaðarmanns veðdeildar Landsbankans, og síðan, að þessari upphæð megi breyta árlega til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Hér er að svo komnu aðeins um staðfestingu að ræða á því, sem þegar hefur verið gert samkv. heimildum í lögum, en nýmælið er, að framvegis skuli þetta breytast eða megi breytast í samræmi við vísitölu byggingarkostnaðar. Í öðru lagi er svo um að ræða, að heimilað er að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, sem nema allt að 80% af byggingarkostnaði, enda hafi hlutaðeigandi sveitarfélag ekki byggt íbúðir samkv. 1. gr. laga nr. 97 22. des. 1965 og íbúar þess ekki átt kost á íbúðum, sem þar um ræðir. Lán þessi skulu vera með svokölluðum Breiðholtskjörum, þ.e.a.s. þau skulu vera til 33 ára og afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðast síðan á 30 árum, en að öðru leyti eru lánakjörin hin sömu eins og lánakjör byggingarsjóðs ríkisins. Heimilt er að veita lán út á 1000 slíkar íbúðir á næstu 5 árum. Síðan er kveðið svo á, að ráðherra geti sett nánari ákvæði um úthlutun þessara lána. Það er sama að segja um þetta mál að mestu leyti og fyrra málið, að það gat ekki dvalizt lengi til athugunar í félmn. og var því frekar skemmri skírn á athugun málsins þar. Hins vegar höfðu 2 hv. þdm. áður flutt frv. um svipað efni, þ.e.a.s. hv. 1. og 5. þm. Vestf., þannig að þessi mál hafa nokkuð borið á góma hér í hv. þd. Meðan málið var til afgreiðslu í Nd., var það sent til umsagnar húsnæðismálastjórnar, og meiri hl. húsnæðismálastjórnar fagnar þeim breytingum, sem í frv. felast, báðum tveim, og í raun og veru má líka segja um álit minni hl., að þau séu talin jákvæð, þessi atriði, sem frv. felur í sér. Hins vegar benti meiri hl. húsnæðismálastjórnar á þann fjárskort, sem húsnæðislánakerfið búi við, og telur, að þar þurfi mjög um að bæta og sé það ekki gert, þá sé í raun og veru tilgangslítið að gefa út nýjar heimildir til sérstakra og aukinna lána. Svipað sjónarmið með öðru orðalagi og nokkru ákveðnara kemur fram hjá minni hl. n. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma, sem hér var byrjað að kveða í sambandi við 1. umr. málsins, um þau efni. Það er augljóst, að húsnæðislánakerfið, byggingarsjóður ríkisins, hefur átt við fjárskort að stríða allengi, misjafnlega mikinn, en þó má segja, að í höfuðatriðum hafi blessazt að standa við þær lagaheimildir, sem fyrir hendi hafa verið. Og ég segi fyrir mitt leyti og býst við, að ég tali þar fyrir hönd nm., að ég vonast til þess, að þær heimildir, sem hér er verið að veita, verði hægt að nota og takist að útvega í húsnæðiskerfið það fjármagn, sem til þess þarf, að það verði gert með sómasamlegum hætti, jafnvel þó að það liggi ekki að fullu fyrir í dag. Ég vil líka benda á það, sem kom fram hjá hæstv. félmrh. í sambandi við þetta mál, þegar það var hér til 1. umr., að þær heimildir, sem aðallega hefðu mikla útgjaldaaukningu í för með sér, þ.e.a.s. lánin til leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, sem yrðu vafalaust mjög miklar fjárhæðir, það er næsta ólíklegt, að þar verði um nokkuð umtalsverð útgjöld að ræða á þessu ári. Það er nú svo, að byggingar þurfa sinn tíma til undirbúnings, og það er ekki líklegt, að það yrði fyrr en á næsta ári, sem hér yrði um mjög verulegar upphæðir að ræða, þannig að þessi heimild hefur að mínu viti ekki ákaflega mikla aukna fjármagnsþörf í för með sér á þessu ári, sem nú er að líða. Í hv. félmn. voru menn sammála um þau atriði, sem í frv. eru, svo langt sem þau ná. Sumir nm. munu þó vilja ganga lengra í þessum heimildum, og liggja fyrir brtt. þar að lútandi, en ég tel ástæðulaust að fara út í þá sálma, a.m.k. ekki fyrr en fyrir þeim hefur verið gerð sérstök grein. En sem sagt, með þeim fyrirvara, að einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja og fylgja brtt., mælir n. með samþykkt frv.

W



Herra forseti. Þetta mál, sem ég vil koma inn á og ég tel þýðingarmikið, að hæstv. fjmrh. hlýði á, varðar atriði, sem við hæstv. ráðh. ræddum sérstaklega í des. s.l., þegar samþ. var frv. um aðra breytingu á lögum um launaskatt. Þá benti ég á, að það væri nokkur árátta hjá hæstv. ríkisstj. að gera það varanlegt, sem viðreisnarstjórnin vildi hafa til bráðabirgða, og rífa niður það, sem viðreisnarstjórnin vildi hafa varanlegt, og það hefði viljað svo illa til, að hæstv. núv. ríkisstj. hefði komið að þessu leyti fram í sinni verstu mynd varðandi þetta frv. Þar gerði hún varanlega aukningu launaskatts um 11/2 %, sem átti að verða til bráðabirgða, en gerði til bráðabirgða 1% launaskattinn, sem var varanlegur samkv. lögum frá 1965 sem tekjuöflun fyrir byggingarsjóð ríkisins. Hæstv. ráðh. lýsti því yfir, að það hefði ekki verið meiningin að rýra möguleika byggingarsjóðs ríkisins og nánast hefði þetta verið misskilningur. Og hæstv. ráðh. sagði í framhaldi af þessu, með leyfi hæstv. forseta: „Ég skal segja meira. Ég skal tilkynna ráðuneytisstjóranum í fjmrn. um þessa yfirlýsingu mína og biðja hann að sjá um, að þannig verði frá málinu gengið, ef það kemur hér fram aftur á þingi, sem það gerir alltaf sem tekjustofn byggingarsjóðsins. Það er ekki á bak við þetta nein hugsun um að skerða þann sjóð, enda held ég, að flestum sé kunnugt um, að sú leið væri lítt fær, nema þá að önnur fylgdi þar til úrbóta. Þetta er ekki komið inn af því, heldur af því einu, að hv. fjhn. Nd., þegar hún gekk frá þessari breytingu, þá gekk hún frá frv. í heild, vegna þess að í 1. gr. frv. var þessu blandað saman af hálfu rn. Þessa yfirlýsingu er mér ljúft að gefa, því að það er ekki ætlunin að skerða á neinn hátt þennan tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins“. Nú þurfti ekki lengi að bíða, þar til mál þetta kæmi aftur fyrir Alþ. Vil ég vekja athygli á því, að hæstv. ráðh. hefur ekki gert þá bragarbót í þessu efni, sem hann lofaði. Enn þá liggur mál þetta fyrir í þeirri mynd, að 1% launaskatturinn, tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins, á ekki að gilda nema til þessara áramóta. Nú er ég ekki að segja það og vil ekki meina það, að hæstv. ráðh. hafi vísvitandi gengið hér á bak orða sinna, en hér er um svo þýðingarmikið mál að tefla, að ég tel nauðsynlegt að fá að heyra, hvað ráðh. segir um þetta. En nú er málið orðið enn þá alvarlegra en var í des: s.l. Þá var einungis, - sem var þó nógu slæmt, - gengið þannig frá málinu, að þessi tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins gildir að formi til ekki nema til ársloka. En með þessu frv. er gengið það langt, að það er strax skertur tekjustofn byggingarsjóðs ríkisins af launaskattinum, sem nemur um 25 millj. kr. Þetta er hreinlega tekið af byggingarsjóði ríkisins á þessu ári, sem nú er að líða, á sama tíma sem hér er verið að ræða um frv. til breyt. á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem fela í sér stórkostleg útgjöld fyrir byggingarsjóð ríkisins, án þess að um nokkra tekjuöflun sé að ræða. Nú þykir mér því nokkuð langt gengið. Þetta liggur í því, að þegar launaskatturinn samkv. því frv., sem hér liggur fyrir, er felldur niður af tekjum sjómanna, lögskráðra á íslenzk fiskiskip, fellur allur launaskatturinn niður, ekki einungis 11/2%, sem gengur í ríkissjóð, heldur 1%, sem gengur í byggingarsjóð ríkisins. Nú segir í aths. með þessu frv., sem hér liggur fyrir, með leyfi hæstv. forseta: „Er fiskverð var ákveðið um s.l. áramót, gaf ríkisstj. fyrirheit þess efnis, að hún mundi beita sér fyrir, að launaskattur (2.5%) af launagreiðslum til lögskráðra áhafna á fiskiskipum yrði felldur niður frá og með 1. janúar 1973. Frv. þetta er flutt til efnda á fyrirheitum þessum: ` Ríkisstj. gefur samkvæmt þessu fyrirheit um, að ríkissjóður sleppi ákveðnum tekjum, til þess að þær komi til góða útgerðinni í landinu, en jafnframt leyfir ríkisstj. að gefa yfirlýsingu um það, að það skuli skertar tekjur byggingarsjóðs ríkisins sem svarar 1% launaskatt af tekjum sjómanna. Hér er nokkuð langt gengið. Þessi mál komu til umr. á þessu þingi fyrir hátíðar í sambandi við frv. til breyt. á orlofslögum. Þá var gerð till. um að hækka orlofsgreiðslur á útgerðinni. Það hafði verið í lögum frá síðasta þingi gert ráð fyrir því, að ekki þyrfti að greiða orlof af tekjuskattsfrjálsum tekjum sjómanna. Þetta skyldi nú breytast eða falla niður, en þetta var samningsatriði milli sjómanna og útgerðarmanna, þegar orlofsgreiðslur á síðasta þingi hækkuðu úr 7% í 8.33%. Þessi breyting náði fram að ganga. En það kom þá fram hugmynd frá L.Í.Ú., sem greint var frá hér í þinginu, að til að mæta þessari hækkun orlofsgreiðslna útgerðarinnar yrði felldur niður 11/2% launaskatturinn af tekjum sjómanna. L.Í.Ú. kom ekki til hugar, að það væri fær leið að fella líka niður 1% launaskattinn og rýra þannig tekjur byggingarsjóðs ríkisins. Nú efast ég ekki um, að útgerðin þurfi á þessu að halda. Ef 11/2 % launaskatturinn hefði verið felldur niður, taldi L.Í.Ú., að það mundi þýða til góða fyrir útgerðina í landinu um 371/2 millj. kr. Er þá lagt til grundvallar, að aflahlutir sjómanna samkv. áætlun valkostanefndar séu 2500 millj. kr. á ári. Nú gengur ríkisstj. með þessu frv. lengra, þannig að miðað við þessa útreikninga má ætla, að það, sem kemur útgerðinni til góða, séu a.m.k. um 50 millj. kr. En þetta er bara gert á kostnað byggingarsjóðs ríkisins með þeim hætti, að tekjur byggingarsjóðs lækka á ársgrundveili um 25 millj. kr. Þetta þykir mér mjög alvarlegt mál. Ég vildi nú í fyrsta lagi fá að heyra, hvað hæstv. fjmrh. segir um þetta mál, eins og það liggur nú fyrir. Og í öðru lagi þættu mér það skynsamleg vinnubrögð, að hv. fjh.- og viðskn. tæki mál þetta aftur til athugunar, áður en þessari umr. lýkur.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 5. þm. Vestf. vil ég endurtaka það, sem ég sagði hér í vetur, að ég mun sjá um, að fyrir næsta Alþ. verði lagt fram frv., sem aðgreinir þessa liði, sem hér er um að ræða, og að byggingarsjóðnum verði ekki blandað inn í þennan bráðabirgðaskatt. Það get ég staðfest. Hitt er annað, að þetta mál hér er sérstaks eðlis og er bundið við samninga. Ég sá ekki ástæðu til að fara að blanda þeirri lagasmíð inn í það, því hér er um sérstakt atriði að ræða, en mun hins vegar sjá um, að það verði tekið fyrir, eins og ég gaf fyrirheit um. Frekari atriði sé ég ekki ástæðu til að ræða í sambandi við þetta mál, af því að það er einangrað við samning. En hitt málið skal fara í þann farveg, sem um var rætt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir að ítreka þá yfirlýsingu frá því fyrr í vetur, að hann muni gera ráðstafanir til þess að koma þeirri skipan á, að launaskattur til byggingarsjóðs ríkisins verði varanlegur eins og áður hefði verið. En ég vil lýsa vonbrigðum yfir því, að hæstv. ráðh. tjáði sig ekki um það atriði, að með þessu frv. er lagt til, að tekjur byggingarsjóðs ríkisins á þessu ári séu skertar um 25 millj. Mér finnst, að það sé svo alvarlegt mál, að það verði að taka til athugunar, og mér þykir leitt, að hæstv. fjmrh. skuli ekki láta það koma fram, hvort þetta er viljaverk eða óviljaverk, eins og hin yfirsjónin er. Ég hallast frekar að því, fyrst hæstv. ráðh. tjáir sig ekki um svo veigamikið atriði sem þetta, að hér muni vera um viljaverk að ræða. En ef svo er, þá finnst mér fyrst kastað tólfunum í öllu ábyrgðarleysinu gagnvart fjármálum byggingarsjóðs ríkisins, ef á sama tíma, sem verið er að leggja til stóraukin útgjöld upp á hundruð millj. hjá þessum sjóði, er jafnframt verið að skerða tekjur sjóðsins. En þó að hæstv. ráðherra hafi ekki af einhverjum dularfullum ástæðum viljað tjá sig um jafneinfaldan hlut og þennan, finnst mér, að virðing d. liggi við, að hv. félmn., auk hv. fjh.- og viðskn., taki þetta mál til athugunar. Þá á ég við og beini þeim tilmælum til hæstv. forseta, form félmn., að hann kveðji n. á fund til þess að ræða frekar húsnæðislagafrv. ríkisstj., áður en það kemur til 3. umr., - þetta verði gert í ljósi þeirra upplýsinga, sem hér hafa komið fram, að með frv. því, sem hér er til umr., er verið að skerða tekjustofna byggingarsjóðs ríkisins. Mér þætti einnig rétt, að hv. fjh: og viðskn. leitaði frekari skýringa á þessu atriði hjá hæstv. fjmrh. Ráðherranum ætti að vera innan handar að gefa einhverja skýringu á nefndarfundi fyrst hann hefur kosið að sinni að gefa þá skýringu ekki hér.