Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það hefur verið gerð breyting á frv. um Kennaraháskóla Íslands í Ed., og málið verður nú til einnar umr. af því tilefni. Við höfum leyft okkur, þrír þm., einmitt með tilliti til þessarar breytingar, sem gerð var í Ed., að flytja á þskj. 813 dálitla brtt. enn við frv. Hún er þess eðlis, að endurskoðunin, sem gert er ráð fyrir, að fari fram eftir tvö ár, skuli miðast við það, að kennaraháskóli eða kennaraskóli verði á Akureyri. Þessi till. er m.a. fram borin vegna þess, að í vetur hafa orðið miklar umr. um það efni hér í hv. Alþ., að rétt sé að dreifa ríkisstofnunum meira en gert hefur verið, og sérstaklega hefur verið um það rætt, að nauðsynlegt væri að fara að hyggja að því að dreifa skólastofnunum, m.a. sérgreinaskólunum, meira um landið en verið hefur, og ég hygg, að þarna sé einmitt að vakna skilningur á hv. Alþ. á þessu mjög svo mikilsverða máli, sem raunar hefur verið rætt hér á Alþ. allmörg ár, en þó við allt of daufar undirtektir þangað til í vetur, að maður verður var við, að nokkur skilningur sé að vakna á þessu efni. Það hefur verið skoðun mín lengi og margra fleiri, að fullkomin ástæða sé til að efla Akureyri meira á sviði skólamálanna - sem skólabæ - en verið hefur. Að vísu er þar allmyndarlegur vísir að skólabæ nú þegar, sem menntaskólinn er aðalstofninn í, en hins vegar vantar nokkuð mikið á, að Akureyri geti talizt sá skólabær, sem bærinn gæti verið, og ég held, að við ættum einmitt að hyggja að því í sambandi við nýjar skólastofnanir, að þeim verði valinn staður utan Reykjavíkur og þá einna helzt á Akureyri, þar sem þessi vísir að skólabæ er þegar fyrir. Það er einmitt með tilliti til þessa, sem þessi brtt. er fram komin, og ég vænti þess, þó að ég ætli ekki að hafa um það öllu fleiri orð eða rökstyðja þetta mál frekar, vegna þess að ég hef gert það svo oft áður við önnur tækifæri hér í hv. d., að þessi till. fái stuðning hér í hv. Nd. og það leiði til þess, að kennaraháskólanum í framtíðinni verði valinn staður á Akureyri eða kennaramenntun a.m.k., eins og einnig er gert ráð fyrir í till., af einhverju tagi verði á Akureyri.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að allir hv. alþm. séu í huga sínum hlynntir þeirri hugmynd að dreifa opinberum stofnunum meira en gert hefur verið til þessa, þó að reynslan hafi verið sú, að erfitt hafi reynzt að koma slíkum hugmyndum í framkvæmd. Mér finnst það alls ekki fráleit hugmynd, að einhver meiri háttar stofnun til viðbótar við þær, sem þegar eru á Akureyri, verði þar. Hins vegar eru það mér vonbrigði, að hv. flm. skuli hafa látið þetta frv. fara í gegnum sex umr. og loks við þá sjöundu skuli þeir flytja svo veigamikið mál sem breyt. við frv. eins og það mundi vera, hvort sem um það væri að ræða að flytja kennaraháskólann til Akureyrar eða stofna annan kennaraháskóla á Akureyri, en mér sýnist, að það sé nú öllu frekar það, sem í till. felst. Hins vegar er mér kunnugt um það, að hæstv. menntmrh. er kominn til landsins úr handritaerindum sínum, þó að hann sé ekki mættur til þessa fundar, og ég vil óska þess við hæstv. forseta, að hann fresti þessari umr., svo að menntmrh. geti tekið þátt í henni og látið í ljós álit sitt á þessum síðustu brtt.



Herra forseti. Frv. til l. um Kennaraháskóla Íslands á þskj. 308 var lagt hér fram fyrir hv. d.; að mig minnir, fyrst í febrúar eða 1. febr. Þetta er ákaflega viðamikið frv. um Kennaraháskóla Íslands og um kennaramenntun og nálgast því að vera bylting frá því, sem nú er. Þetta frv. var nokkuð rætt hér við 1. umr., áður en það fór til menntmn. Ég tók þá ekki til máls, en eftir að ég hafði kynnt mér það dálítið, var ég þó á móti því og gerði ekki sem skyldi í því að lýsa afstöðu minni. Ég tók það þó skýrt fram í þingflokki Framsfl., að ég væri andvígur þessu frv., og ég var ekki einn þeirra, sem greiddi götu þess til Ed., og ég vil minna á nú í upphafi máls míns, að fjöldi þm. eða mjög margir þm. Nd. voru fjarverandi, þegar þessu máli var vísað til Ed., og allir viðstaddir greiddu því ekki atkv., og ég held, að ég fari rétt með það, að í þeim hóp hafi verið a.m.k. einn ráðh. Það má nú spyrja sem svo, hvers vegna eru nú Nd.- menn að hefja umr. um þetta mál, þegar það er búið að fara til Ed., og það hefur þar verið samþ. að vísu með nokkrum breytingum, sem orsaka það, að það þarf að senda þetta Nd. Hvers vegna eru þm. núna að taka til máls? Hvers vegna eru þeir ekki búnir að því? Og það má vel vera, að svoleiðis spurning eigi rétt á sér, en ég vil, hvað mér sjálfum viðvíkur, hreinlega segja, að frá því að frv. fór úr þessari d., hefur málið allt verið upplýst meira. Ég fylgdist allmikið með umr. í Ed. um málið þar, og í ljósi þeirra umr. og í ljósi þeirra breytinga, sem urðu á frv. þar, langar mig til að segja nokkur orð núna við þessa umr. hér. Það, sem vefst fyrir mér í sambandi við að samþykkja þetta frv., er þessi spurning: Er nauðsynlegt fyrir okkar fámennu þjóð að krefjast háskólamenntunar til að kenna börnum á aldrinum 6–13 ára? Er nauðsynlegt, að kennararnir séu háskólamenntaðir við að kenna börnunum lestur, skrift og reikning, íslenzku, landafræði og náttúrufræði, svo að eitthvað sé nefnt? Og þá leitar á huga manns þessi spurning: Á að gera sömu menntunarkröfu til allra kennara á skyldunámsstiginu? Mín skoðun er sú, sem betur hefði verið sögð fyrr, þó að það hafi kannske ekki nein áhrif, að svo sé ekki. Ég held, að við höfum ekki ráð á því og þurfum ekki að gera sömu menntunarkröfur til kennara á skyldunámsstiginu og að af þeim sökum þurfi að athuga þetta frv. betur. Það er líka önnur spurning, sem blasir við. Er nauðsynlegt að hafa tvo háskóla á Íslandi? Við erum aðeins 200 þús. manna þjóð. Við þurfum að spara, og við verðum að forðast bruðl í okkar menntakerfi. Og nægir ekki Háskóli Íslands? Við skulum gera okkur það ljóst, að þegar búið er að samþykkja frv. um kennaraháskólann, þá geta aðrir skólar komið á eftir. Við höfum verzlunarskóla hér. Geta ekki upp risið aðilar, sem vilja fá verzlunarháskóla? Við höfum iðnskóla hér víða um land. Er nokkur goðgá að ætla það, að einhverjir vilji fá iðnaðarháskóla? Við erum með hjúkrunarkvennaskóla, og við erum með stýrimannaskóla, og við erum með vélstjóraskóla, og þó að þessir skólar kannske krefjist þess ekki, að það komi sjómannaháskóli eða neitt því um líkt, þá vaknar sú spurning, hvaða menntunarkröfur á að gera til kennara, sem kenna í þessum skólum. Ef þetta frv. verður að l., kenna háskólaborgarar börnum. Á þá að láta viðgangast, að menn með minni menntun kenni aftur í sjómannaskólum, húsmæðraskólum, iðnskólum og tækniskólum? Ég held, að þetta frv. þurfi meiri umhugsun og það væri hollt að láta það bíða, og ég held persónulega og hef rætt um það við marga skólamenn - og vitna má til umsagna, sem eru þegar komnar um málið - að menntamálin í landinu bíði ekkert tjón af því, þó að þetta frv. verði látið bíða til haustsins. Á sama tíma og frv. um kennaraháskóla var lagt fyrir þingið var lagt fram frv. m.a. um grunnskóla, og hæstv. menntmrh. hefur fallizt á það, að grunnskólafrv. verði látið bíða til næsta hausts. Ég held, að það sé heppilegt, að þessi kennslumál verði skoðuð í heild af löggjafanum og þeirri samkundu, sem kemur saman í haust eftir kosningarnar, sem fram fara núna í júní. Ég get að mörgu leyti vel skilið hæstv. menntmrh., sem vill endilega afgreiða þetta mál. Hann er undir stöðugri smásjá. Það má varla tvísetja hér í skólum þessarar fátæku þjóðar, svo að ráðh. sé ekki skammaður fyrir það. Og það er ósköp eðlilegt, að hann hlaupi nú til og reyni að gera bragarbót á þessum kennslumálum. En ég held, að þrátt fyrir það eigi ekki að flaustra af þessu máli og það eigi að bíða til haustsins, eins og ég hef margtekið fram. Ég vil ekki lengja þessar umr. frekar en orðið er, en ég leyfi mér ásamt þm. Ágústi Þorvaldssyni, Halldóri Sigurðssyni og Birni Pálssyni að flytja svo hljóðandi till. til rökst. dagskrár á þskj. 876 í málinu: Frv. til l. um Kennaraháskóla Íslands, með leyfi hæstv. forseta: „Vegna þeirra mótmæla, er fram hafa komið gegn frv. þessu, m.a. frá háskólamenntuðum kennurum, og þar sem frv. í skólamálum, er lögð voru fram jafnhliða frv., verða ekki afgreidd á þessu þingi og samþykkt hefur verið í Ed. að endurskoða l., ef samþykkt yrðu, að tveim árum liðnum, telur Nd. Alþingis betri vinnubrögð að fresta afgreiðslu málsins nú og undirbúa málið betur fyrir næsta Alþingi og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“



Herra forseti. Við höfum leyft okkur, minni hl. í heilbr.- og félmn. Nd. að flytja hér brtt., sem er þannig: „Við 80. gr. Upphaf gr. orðist svo: Lög þessi öðlast gildi 1. sept. 1971.“ Eftir að búið er að fella þær brtt., sem n. lagði hér fyrir hv. d., og sérstaklega þetta atriði að fella það, að l. tækju gildi 1. júlí, þá viljum við enn freista þess að koma fram með till. þess efnis, að l. taki gildi í síðasta lagi 1. sept. Eins og hv. þdm. vita, þá er reiknað með því, að það verði nú einhver breyting á 1. sept. Þessu verðstöðvunartímabili lýkur þá, og allt er í óvissu um, hvað við tekur. A.m.k. er það í óvissu í dag. Við teljum það ekki vera eðlilegt, ef þessi lög taka ekki gildi fyrr en um áramót, og gamla fólkið og öryrkjarnir fyrst og fremst verða að bíða eftir hækkunum út árið. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að flytja hér langt mál um þessa brtt. Það er búið að ræða þetta mál hér í hv. d. það mikið, en ég vænti þess, að hv. dm., sérstaklega þeir, sem styðja hæstv. ríkisstj., hugsi nú sitt ráð og athugi það, hvort þeir geti ekki verið með okkur í því að samþykkja þessa till.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir, um breyt. á l. nr. 63 frá 28. mal 1969, um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, hefur verið til umr. hjá heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. Málið er í sjálfu sér einfalt, en þó virðast um það nokkuð skiptar skoðanir. Það eru að sjálfsögðu ekki skiptar skoðanir um það, að almennt er talið bæði al sérfróðum mönnum og öðrum, að sígarettureykingar séu óhollar, svo að um það þarf ekki að deila og verður ekki deilt. Hitt er annað mál, að menn virðist greina á um það, hvort sú breyting, sem hér er lagt til, að gerð verði á þessum l., nái þeim tilgangi, sem til er ætlazt. Nefndum deildanna, bæði heilbr.- og félmn. Ed. og einnig heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar, hafa borizt margar og allitarlegar umsagnir, og þar að auki hefur hv. Alþingi borizt áskorun frá fjölda forsvarsmanna ýmissa fyrirtækja, þar sem mjög eindregið er lagt til, að þetta frv. verði samþykkt. N. hafa að sjálfsögðu eftir því, sem aðstaða hefur verið til, kynnt sér, hvaða háttur er á hafður meðal annarra þjóða í þessu sambandi, og liggur það fyrir, eftir því, sem virðist, að aðeins í einu landi hér í Evrópu sé um hreint bann að ræða við auglýsingum á tóbaki. Annars staðar er þetta takmarkað, en aðeins í einu landi, sem okkur er kunnugt um, Ítalíu, er um hreint bann að ræða. Eftir að málið var komið á lokastig í heilbr.- og félmn. þessarar d., þá barst erindi frá Félagi ísl. stórkaupmanna, sem sögðu, að þeim hefði ekki á sínum tíma verið sent málið til umsagnar, en óskuðu eftir að koma á framfæri upplýsingum við n., sem þeir þá höfðu aflað sér. Það var nú aðallega í sambandi við aðstöðuna á Ítalíu, þar sem þetta bann hefur gilt um nokkurn tíma, og eftir þeim upplýsingum, sem n. voru fengnar, þá er það þeirra niðurstaða, að slíkt bann virðist ekki hafa þar náð þeim tilgangi, sem án efa hefur verið að stefnt, þegar það var lögleitt. En eins og ég sagði í upphafi, þá greinir menn á um þetta, og ég hygg nú, að það verði reynslan hér á landi, sem kemur til með að skera úr um það, hvort sú breyting, sem nú liggur fyrir að gera á þessum l., nái þeim tilgangi, sem til er ætlazt af flm. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta lengri framsögu, því að málið er eins og ég sagði í upphafi, mjög einfalt, og menn verða að meta það, hvað þeir telja skynsamlegast í þessu. Heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar mælir einróma með því á þskj. 788 í sínu nál., að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu, að lögin taki gildi 1. janúar 1972.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið í ræðu frsm., þá var heilbr.- og félmn. einróma samþykk því, að frv. það á þskj. 116 um breyt. á l. um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf næði fram að ganga eins og það kom frá Ed. Þó áskildi ég mér rétt til að flytja brtt. og fylgja brtt., ef fram kæmu, við þessa umr. eða 3. umr., og það gerði einnig hv. þm. Stefán Valgeirsson. Mig langar til að rifja ofurlítið upp sögu þessa frv. og einnig frv. til l. á þskj. 235, sem ég leyfði mér að flytja ásamt hv. þm. Guðlaugi Gíslasyni, Hannibal Valdimarssyni, Braga Sigurjónssyni og Jónasi Árnasyni um breyt. á l. nr. 63 frá 28. maí 1969, um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. En áður en ég vík að því frv., ætla ég að ræða fyrst frv. hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar, sem hann flutti í Ed. fyrir síðustu áramót. Þar segir í 1. gr.: „Á eftir síðustu mgr. 7. gr. l. komi nýr málsl., svo hljóðandi: Allar auglýsingar á tóbaki í blöðum, útvarpi, sjónvarpi og utandyra skulu bannaðar.“ Og 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Og svo fylgir þessu grg., sem ég sé ekki ástæðu til að lengja umr. með að fara að lesa upp hér nú. Þegar rætt er um bann við tóbaksauglýsingum, þá hefur maður orðið var við það, að það eru skiptar skoðanir um slíkt bann. Sumir halda því fram, að það sé stjórnarskrárbrot að banna prentun auglýsinga um eitt eða annað. Ég vil ekki taka afstöðu til þeirrar fullyrðingar. Aðrir halda því fram, að tóbaksauglýsingar séu fyrst og fremst kapphlaup milli tóbakstegunda, milli framleiðenda, og kapphlaupið sé um að ná kaupandanum til að kaupa frekar þessa tóbakstegund en hina. Það má vel vera, að svo sé. Og einn hópur er enn, sem heldur því fram, að á meðan seld eru erlend blöð í landinu, sem eru full af tóbaksauglýsingum og hvatningum til lesenda um að neyta tóbaks, þá sé óeðlilegt að setja í I. á Íslandi bann við tóbaksauglýsingum. Allt þetta hefur komið fram í umr. og í viðræðum um þetta mál. Ég var spurður í hljóðvarpinu fyrir nokkru um afstöðu mína til tóbaksauglýsinga, og var það í sambandi við það starf, sem ég gegni. Ég sagði þá og segi það hér, að mér hafa alltaf fundizt ógeðfelldar tóbaksauglýsingar, sem fela í sér áróður. Og ég er þeirrar skoðunar enn og fylgdi henni í n., þegar ég greiddi þar atkv. Hins vegar finnst mér ekki óeðlilegt, að þeir, sem kaupa tóbak, geti haft greiðan aðgang að því í blöðum, hvað þessi og hin tegundin kostar. Og þessi skoðun hefur einnig verið ríkjandi í Ed., því að 1. gr. í frv. var einmitt breytt þannig í samræmi við brtt. á þskj. 512: „Á eftir síðustu mgr. 7. gr. I. komi ný mgr., svo hljóðandi: Tóbaksauglýsingar hvers konar eru bannaðar. Þó er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins heimilt að auglýsa verð á tóbaksvörum.“ Það eru með þessu lagaákvæði, ef samþ. verður, settar þær kvaðir á Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins, að stofnunin á að standa undir auglýsingum á verði, en framleiðendum eða umboðsmönnum þeirra hér á landi er bannað að gera það. Þess vegna vaknaði nú sú spurning, hvort það hefði ekki verið réttara að segja í þessari setningu bara: Heimilt er þó að auglýsa verð á tóbaksvörum. En ég kem ekki með brtt. við þá setningu. Þá vil ég með nokkrum orðum rekja sögu frv. á þskj. 235, sem ég minntist hér á áðan, sem er breyting á l. nr. 63 frá 28. mal 1969, um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Í 1. gr. þessa frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „7. gr. l. nr. 63 frá 28. maí 1969, um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, orðist svo: Allar vörur, sem Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins selur, skulu merktar með nafni verzlunarinnar og/eða merki hennar. Einnig er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins skylt að verja 2%o af brúttósölu tóbaks til greiðslu auglýsinga í sjónvarpi, hljóðvarpi, blöðum og viðar, þar sem varað er við hættu af tóbaksreykingum. Um framkvæmd þessa skal haft samráð við stjórn Hjartaverndar og stjórn Krabbameinsfélags Íslands.“ Og 2. gr. hljóðar svo: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Og ég tel rétt, þar sem alllangt er liðið, síðan þetta þskj. var lagt fram, að lesa grg., og geri það, með leyfi hæstv. forseta d. En hún er svo hljóðandi: „Á s.l. ári voru samþ. á Alþ. lög um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Í 7. gr. þessara l. er kveðið svo á, að umbúðir um vindlinga skuli merktar með eftirfarandi áletrun: „Viðvörun - Vindlingareykingar geta valdið krabbameini í lungum og hjartasjúkdómum.“ Vindlingapakkar, sem seldir eru hér á landi, hafa nú verið merktir þessari viðvörunaráletrun nokkuð á annað ár. Í samtölum við vindlingakaupendur hefur upplýstst, að fjöldi þeirra les ekki viðvörunarorðin, rífur merkimiðann án þess, og vel meint ábending kemur ekki að tilætluðum notum. Þá koma þessi orð eigi heldur fyrir sjónir þeirra, sem enn eru ekki byrjaðir að reykja vindlinga, en til þeirra þyrftu þau vissulega að ná. Lagabreyting sú, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er þess efnis, að hætt verði að merkja vindlingapakkana svo sem nú er gert, en upphæð, sem nemur 2%o - tveimur af þúsundi af brúttósölu heildsöluverðs vindlinga, sem Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins selur, verði varið til að greiða viðvörunarauglýsingar í fjölmiðlum og- víðar, t.d. í framhaldsskólum landsins, þar sem varað yrði við hættu af tóbaksreykingum. Láta mun nærri, að þessi upphæð mundi á næsta ári nema kr. 1.000.000.00 einni milljón króna - og yrði hún greidd af Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins. Telja verður eðlilegt, að stofnunin hafi samráð við stjórn Hjartaverndar og stjórn Krabbameinsfélags Íslands um framkvæmd þeirra nýmæla, sem í l. þessum felast.“ Eins og fram kemur í frv. og grg., er ætlazt til, að hætt verði að líma á pakkana þessi viðvörunarorð, og það er mín persónulega skoðun, og ég hef látið það í ljós bæði í útvarpi, blöðum og hér í þessum ræðustól, að ég held, að sá kostnaður, sem er varið til að líma þessa miða á, nái ekki tilgangi sínum. Það er mín skoðun, að það eigi að auka að miklum mun kennslu um hættu af vindlingareykingum í skólum og að 1 millj. kr., sem þegar væri handbær 1972, væri hægt að nota til þess að vara unga fólkið við hættunni af vindlingareykingum. Nú kann einhver að spyrja, sem á mig hlýðir: Hvað varð um þetta frv. á þskj. 235? Jú, það var sent til hv. fjhn., og síðan hefur ekkert af því frétzt. Það er ekki síður að auglýsa hér eftir frv., sem verða úti eða daga uppi, en það hefði verið fyllsta ástæða til þess að gera það. En nú vil ég, að þingið skeri úr því, hvort það vill ráðstafa rúmri 1 millj. kr. í þessum tilgangi að vara við hættu af vindlingareykingum í fjölmiðlum. Þess vegna hef ég á þskj. 874 borið fram brtt. við frv. hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar og þar sem brtt. minni hefur ekki enn verið lýst í d., þá vildi ég leyfa mér að lesa hana upp með leyfi hæstv. forseta: „1. gr. orðist svo: 7. gr. laga nr. 63 frá 28. maí 1969, um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, orðist svo: Allar vörur, sem Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins selur, skulu merktar með nafni verzlunarinnar og/eða merki hennar. Einnig er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins skylt að verja 2%o af brúttósölu tóbaks til greiðslu auglýsinga í sjónvarpi, hljóðvarpi, blöðum, kvikmyndahúsum og víðar, þar sem varað er við hættu af tóbaksreykingum. Um alla framkvæmd þessa skal haft samráð við stjórn Hjartaverndar og stjórn Krabbameinsfélags Íslands.“ Þetta er fyrsti liður brtt. minnar og er shlj. till. okkar fimmmenninganna á þskj. 235. Síðan segir í brtt. minni: „Allar auglýsingar á tóbaki í blöðum, útvarpi, sjónvarpi, kvikmyndahúsum og utandyra skulu bannaðar.“ Það er breytingin eins og hún kom frá Ed., en ég sé hér, að það vantar inn í þetta setninguna: „Þó er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins heimilt að auglýsa verð á tóbaksvörum.“ Og áskil ég mér rétt til þess að bæta þeirri setningu við. Síðan kemur 2. gr. „Lög þessi öðlast gildi 1. jan. 1972.“ Sem sé við næstu áramót, og þar tek ég inn í frv. samhljóða álit heilbr.- og félmn. Ég vona, að þetta tefji ekki málið, en ég tel, að það sé mikill fengur í því að fá þessa till. mína samþykkta. Að vísu eru misjöfn sjónarmið uppi varðandi það að hætta að lima þessa merkimiða á pakkana, sem ég held, að nái ekki tilgangi sínum. Betra er, að varið verði í samráði við Hjartavernd og stjórn Krabbameinsfélagsins á aðra millj. kr. til að auglýsa í sjónvarpi og víðar hættu af tóbaksreykingum. Og þó að sagt sé hér í gr. „skal haft samráð við stjórn Hjartaverndar og stjórn Krabbameinsfélags Íslands ...“ o.s.frv. og þó að það hafi ekki verið rætt við þessi samtök þá er það mín skoðun, að það eigi meira en hafa samráð við þau. Bezt verði, að þau hafi forustu í þessu máli.



Herra forseti. Ég á nú sæti í heilbr.- og félmn. Nd., og ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, og mér þykir rétt að gera grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði undir með fyrirvara. Mér finnst að þetta frv. gangi í sjálfu sér allt of skammt. Það er sagt hér, eins og hefur komið fram, að 1. gr. hljóðar aðeins þannig: „Allar auglýsingar á tóbaki í blöðum, útvarpi, sjónvarpi og utandyra skulu bannaðar.“ Í fyrsta Lagi er ekki getið um kvikmyndahúsin í þessari till., og hún nær ekki til þeirra, og fyrir nokkrum dögum ... 



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. boðaði þér áðan brtt., sem hann hefur lagt fram við það mál, sem hér er til umr., og gat þess réttilega, að ég hefði verið einn af flm. með honum fyrri partinn í vetur, þegar frv. sama efnis og hann boðaði, að hann mundi nú flytja í brtt.-formi, var hér rætt og sent til hv. fjhn. Hann komst þannig að orði, að hann hefði ekki um þetta meira frétt, og taldi, að þar með væri frv. týnt, en ég verð að segja það, að þegar þessi hv. þm. er búinn að hafa allan veturinn til þess að fylgjast með málinu og kannske reka á eftir því, þá tel ég mjög vafasamt, að hann nú við -  Ég hafði vaðið fyrir neðan mig, þegar ég fékk samþykkta í n. brtt. um aðra gildistöku á l. Ég talaði þá við flm. till. í Ed. og féllst hann á það, að þessi breyting yrði gerð, þannig að það er tryggt, að sú breyting á ekki að þurfa að stoppa málið, ef það fer hér í gegnum þessa d. og til Ed. aftur. En ég mundi ekki þora að segja, hvernig færi, ef ætti að fara að taka þessa till. til viðbótar. Þó að ég sé henni fyllilega samþykkur í alla staði, kemur nú Alþ. saman að hausti aftur, og þá er hægt að taka aftur upp á nýtt það sérstaka mál, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. var hér að boða, en ég mundi telja það mjög hæpið, að við gerðum þessa breytingu nú án þess að hafa hugmynd um, hvort Ed. vill á hana fallast, því að af einhverjum ástæðum hefur þetta frv. stoppað hér í þessari hv. d. Það hefur stoppað hjá fjhn., og ég geri ráð fyrir, að það sé vegna ágreinings eða misjafnra skoðana, sem hafi verið á málinu og ekki komið út úr n. Það er það langt, síðan það fór til n., að ef það hefði verið einróma samþykki um það, þá hefði það án efa komið þaðan út og væri komið hér í gegnum þessa d. og sennilega í gegnum þ. sem samþ. En að fara að taka nú upp á allra síðustu stundu ágreiningsmál eða mál, sem maður veit ekki, hvort er ágreiningur um eða ekki, en getur ætlað, að sé ágreiningur um það. Ég er ákaflega hræddur um, að það verði til þess að fella þetta mál líka. Og ef við meinum eitthvað með því, sem við erum að samþykkja og erum nýbúnir að gera í heilbr.- og félmn., þ.e. að standa saman að því að afgreiða málið frá okkur hingað til d. með þeirri einföldu breytingu, sem gerð var og sem fyrir fram var vitað, að flm. a.m.k. mundi lýsa yfir, að hann væri samþykkur, ef það kæmi til d. aftur, þá hygg ég, að það sé hæpið fyrir okkur að ganga lengra en það, ef við ætlum að fá þetta mál í gegn.



Herra forseti. Ég stend hér upp vegna þeirrar brtt., sem hv. 5. þm. Norðurl. v. var að leggja hér fram við það frv., sem hér er nú komið á lokastig. Eins og hann gat um, þá er sú till. samhljóða frv., sem við fluttum snemma í vetur, ég og þessi hv. þm. og fleiri, um það, að þeim fjármunum, sem munu vera 1 eða 11/2 millj. kr., sem fer í það að setja viðvörunarmerki á sígarettupakka, verði heldur varið til þess að gera t.d. upplýsingakvikmyndir um skaðsemi tóbaks og kosta aðra slíka upplýsingastarfsemi, sérstaklega að því er varðar ungt fólk - upplýsingastarfsemi til þess að vara það við tóbakinu. Það þarf að sjálfsögðu enginn að efast um það, að ég er honum sammála um það, að þessum fjármunum væri betur varið þannig. Það er satt, sem hann segir, að þetta virðist engin áhrif hafa að setja þessi viðvörunarmerki á pakkana. En þó að ég taki undir það með honum, að vinnubrögð viðkomandi n. eru í hæsta máta furðuleg, þ.e. að það skuli enn ekki vera komið í d. aftur þetta frv. okkar, þá hefði ég nú kosið að láta það ágreiningsatriði bíða, blanda ekki þessu máli saman við það mál, sem hér er, eins og ég segi, komið á lokastig. Ef farið er að blanda í þetta mál nú á þessu stigi ágreiningsatriði eins og þessu, sem ég var nú að nefna, þá er hætta á því, að málið nái ekki fram að ganga. Ég á sæti í þeirri n., sem fjallaði um þetta mál í þessari hv. d., þ.e. heilbr.- og félmn., og menn voru þar fljótt sammála um það að mæla með samþykkt þess - þó með þeirri breytingu, sem gert er ráð fyrir í till. n., þ.e. að þetta bann taki ekki gildi fyrr en 1. jan. 1972. Við vorum sammála um þetta þar, og það virtist ekkert ætla að torvelda framgang málsins, en þegar fer að nálgast afgreiðslu í n., þá koma tilmæli um það frá stórkaupmönnum, stjórn Félags ísl. stórkaupmanna, um það, að þeir fái að segja álit sitt. Ég man nú ekki, hvort það eru 3 eða 5 dagar, síðan þetta var. Og þessu var vel tekið, þó að okkur virtist það sumum að sjálfsögðu næsta undarlegt, að þessir aðilar, þ.e. stjórn Félags ísl. stórkaupmanna, skyldi ekki fyrr koma með þessi tilmæli. Málið hafði verið til afgreiðslu í Ed., og það hefði verið eðlilegast, að þeir hefðu komið á framfæri sínum sjónarmiðum hjá heilbr.- og félmn. Ed. Þetta gerðu þeir ekki. Þeir komu ekki með tilmælin fyrr en þetta er allt saman komið á lokastig og fara þá fram á það við okkur, að við frestum afgreiðslu málsins í n., að mig minnir um einn dag, einn sólarhring, og síðan koma tilmæli um það, að bætt sé við einum sólarhring enn þá, og þá loksins afgreiðum við málið án þess þó að fá álit það, sem við biðum eftir frá stjórn Félags ísl. stórkaupmanna, svo að það þarf nú ekki neina sérstaka óvild í garð stórkaupmanna til þess að láta sér detta í hug, að þetta hafi kannske verið einn þátturinn í þeim leik að tefja þetta mál. Og ég verð að segja í sambandi við þá till., sem hv. 5. þm. Norðurl. v. var að flytja hér, að mér finnst hafa orðið nóg um tafir á afgreiðslu þessa máls. Og ég vil eindregið mælast til þess, að hann dragi þessa till. sína til baka, láti hana bíða afgreiðslu þeirra ágætu manna, sem hér munu eiga sæti á nýju þ. í haust. Ég efast ekki um það, að það verður skilningur á því þá eins og nú, að þessum fjármunum væri betur varið til þess að kosta ýmiss konar upplýsingastarfsemi um skaðsemi tóbaks en vera að eyða þeim í það að klína þessum miðum á pakkana. Ég óttast ekki um afgreiðslu þess máls, þegar þar að kemur, en ég óttast, að þetta mál, sem er að komast á lokastig, þetta mikla nauðsynjamál, tefjist svo við flutning þessarar till., að það nái e.t.v. ekki fram að ganga. Og það má alls ekki ske.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Sunnl. og hv. 4. landsk. þm. hafa talað í þessu máli. Hv. 3. þm. Sunnl. var undrandi yfir því, að ég skyldi koma með brtt. mína og telur, að þessi brtt. mín geti stefnt málinu í tvísýnu. Ég vona, að svo verði ekki. Og hv. form. heilbr.- og félmn. þurfti ekki að vera neitt hissa á því, að það kæmi brtt. fram, því að það var bókað í fundargerð á fundi sem hann stjórnaði. Og í nál., sem fylgir frá heilbr.- og félmn. segir, að SV og JK áskilji sér rétt til að fylgja eða flytja brtt. við frv. Svo bara af þessum ástæðum þarf enginn að vera undrandi yfir því, þó að það komi nú brtt. fram. Það, sem fyrir mér vakir, er það að fá úr því skorið hér á Alþ., hvort Alþ. vill verja rúmlega milljón krónum til þess að birta í sjónvarpi, hljóðvarpi, blöðum og víðar, þar sem við verður komið, upplýsingar um hættu al tóbaksreykingum. Hvenær átti ég að koma með þessa brtt.? Ég o.fl. þm. flytja frv. fyrir áramót um þessi mál; það hefur ekki verið á dagskrá enn. Þetta er fyrsta tækifærið, sem ég fæ. Og það má vel vera, að einhverjum sýnist svo, að það sé teflt í tvísýnu, en ég vona, að svo verði ekki. Ég vona bara, að hv. alþm. geti staðið frammi fyrir þeim vanda að greiða atkv. með eða á móti þessari brtt. Það er til umr. hér nú breyting á l. um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, og þá finnst mér ósköp eðlilegt, að það sé gengið þannig til verks, að þm. fái að greiða atkv. um þær till., sem liggja fyrir Alþ. um breytingu á þessum l. Mér hefur verið réttilega bent á það, að í brtt. minni sé ekki talað um bann á tóbaksauglýsingum í kvikmyndahúsum, og það er alveg rétt, en það er vegna þess, að ég tók orðrétt upp úr frv. hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar, 5. landsk. þm., en ég mun verða við tilmælum hv. 4. landsk. þm. um að taka þessa breytingu til baka til 3. umr., og við skulum sofa á þessu í nótt. Ég vil ekki stefna málinu í voða, en ég vil heldur ekki láta alþm. komast hjá því að greiða atkv. um, hvort þeir vilja heimila að láta milljón krónur í þessar aðvaranir eða ekki.



Herra forseti. Ég skal ekkert verulega lengja þessar umr., en ég vil bara láta í ljósi mína skoðun m.a. á þeirri brtt., sem hér hefur verið lögð fram, þó aldrei nema hún sé tekin aftur til 3. umr. Ég er andvígur þeirri till. af þeirri ástæðu fyrst og fremst, að hún kann að stofna málinu í hættu á því stigi, sem það er núna. Þar að auki er ég andvígur því að fella niður merkingar á sígarettupökkunum. Hitt er annað mál, að merkingarnar, eins og þær hafa verið framkvæmdar, eru hrein handarbakavinna. Þetta er sett með örsmáu letri neðan á botninn á pökkunum í staðinn fyrir að setja aðvörunina með læsilegu letri á hliðina á þeim, eins og ætlunin var hjá þeim, sem fengu merkingarnar í l. teknar. Og það, sem á að gera í þessu efni að mínum dómi, er að halda merkingunum áfram, en gera þær skýrar, en það á jafnframt að efla og auka á öðrum sviðum áróður og upplýsingastarfsemi um skaðsemi tóbaksins; það á að gera það jafnhliða merkingunum. Þær krónur, sem fara í þessar merkingar, eru ekki það margar, að þær skipti stóru máli hér, ef merkingarnar eru gerðar úr garði eins og til var ætlazt m.ö.o. svo að þær séu sýnilegar. Ég sem sé álít það, að það eigi að halda áfram að merkja pakkana, það eigi að herða og taka upp á nýjum sviðum áróður gegn sígarettureykingum og tóbaksnotkun, og svo í þriðja lagi og það er það raunar, sem hér er um að ræða, að hætta að auglýsa í innlendum fjölmiðlum, hvort sem það eru blöð eða aðrir fjölmiðlar. Hitt er hlutur, sem við ráðum ekki við, innfluttar bækur og rit. Það brýtur í bága við venjuleg samskipti þjóða, ef á að fara að stöðva innflutning á prentuðu máli, og það getum við ekki, og það kemur ekki þessu máli við. Ég held, að ef nokkurt vit á að vera í hlutunum, þá verðum við að hafa í þessu máli afdráttarlausa stefnu og berjast gegn sígarettureykingunum á öllum sviðum - ekki auglýsa þær á einum stað og hefja andróður gegn þeim á öðrum, heldur eigum við að hafa eina heildarstefnu, berjast á þessum þremur höfuðvígstöðvum: merkja pakkana, herða áróður í fjölmiðlum og hætta að auglýsa í þeim. Þetta er ósköp einfalt mál, ef menn líta á þetta frá heilbrigðu sjónarmiði og hleypidómalaust, vil ég segja. Það er ekki lítið í húfi. Menn draga ekki í efa upplýsingar lækna um skaðsemi sígarettureykinga fyrir heilsufar, og það þarf ekki að sækja það í neinar tölfræðilegar upplýsingar, enda satt að segja liggja ekki fyrir neinar tölur um það, hversu gífurlegur kostnaður er fyrir einstaklinginn og fyrir þjóðfélagið af öllum þeim fjölmörgu sjúkratilfellum, sem menn beint eða óbeint og óvefengjanlega rekja til reykinganna.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af þeim umr., sem hér hafa orðið um þetta mál. Ég er efnislega sammála hv. 5. þm. Norðurl. v. um það að draga í efa gagnsemi þeirra merkinga, sem framkvæmdar hafa verið á undanförnum árum, þ.e. að sérstök viðvörunarmerki séu límd á sígarettupakkana. Ég dreg í efa gagnsemi þeirra. Á hitt vil ég hins vegar fallast, að flutningur brtt. eins og þeirrar, sem hann hefur nú flutt á síðustu stundu í málinu og liggur hér frammi á þskj. 874, getur orðið til þess og verður sennilega til þess, ef henni er haldið áfram, miðað við þær undirtektir, sem hún hefur fengið hér á þessum kvöldfundi, að stöðva framgang frv. til l. á þskj. 116, sem flutt er af Jóni Árm. Héðinssyni. En hv. þm., 5. þm. Norðurl. v., sagði hér áðan, þegar hann talaði fyrir brtt. sinni, að hann vildi gjarnan láta á það reyna hér, hvort stuðningur væri við það hér í d. að hætta þessum merkingum á pakkana og taka upp ákvæði um það í l. um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf, að skylt væri að verja 2%o af brúttósölu tóbaks til greiðslu auglýsinga í sjónvarpi, hljóðvarpi, blöðum og víðar, þar sem varað er við hættu af tóbaksreykingum. Nú sýnist mér, að með dálítið annarri uppsetningu á þessari brtt. sé hægt að fá atkvgr. um það hér í d. án þess að stofna framgangi frv. Jóns Árm. Héðinssonar í nokkurn voða. Og það verður einfaldlega að mínu viti gert með því, að hv. þm. Jón Kjartansson breyti brtt. sinni þannig, að í henni verði einungis svo hljóðandi ákvæði: „Allar vörur, sem Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins selur, skulu merktar með nafni verzlunarinnar og/eða merki hennar. Einnig er Áfengis- og tóbaksverzlun ríkisins skylt að verja 2%0 af brúttósölu tóbaks til greiðslu auglýsinga í sjónvarpi, hljóðvarpi, blöðum, kvikmyndahúsum og víðar, þar sem varað er við hættu af tóbaksreykingum. Um alla framkvæmd þessa skal haft samráð við stjórn Hjartaverndar og stjórn Krabbameinsfélags Íslands.“ Ef hann setur punktinn þarna fyrir aftan, hefur 1. gr. till. ekki lengri og 2. tölul. brtt. verður: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1972,“ þá sýnist mér, að það leiði til þess, að frv. Jóns Árm. Héðinssonar verði borið upp sérstaklega eins og það nú hljóðar og gengið er frá því og um það muni ganga sérstök atkvgr. hér í d. Síðan væri hægt á eftir að bera upp till. hv. þm. Norðurl. v., eftir að henni hefði verið breytt á þennan hátt og fá um þann lið sérstaka atkvgr. Það má sem sé ganga þannig frá brtt., að hún þurfi ekki að stofna framgangi frv. Jóns Árm. Héðinssonar í voða. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta atriði. Ég hygg, að ef hv. þm. Jón Kjartansson vildi draga sína till. núna til baka til 3. umr. og endursemja hana í þá veru, sem ég hef hér verið að lesa, þá sé þetta mjög vel samrýmanlegt, að báðar till. geti fengið hér þinglega meðferð og á það verði látið reyna, hvort meirihlutafylgi er hér í d. fyrir till. Jóns Kjartanssonar.



Herra forseti. Í sambandi við ræðu hv. 2. þm. Reykn., Jóns Skaftasonar, og þær ábendingar, sem komu fram í hans ræðu, þá vil ég segja, að það er sjálfsagt að athuga ábendingar hans í sambandi við 3. umr. um þetta mál, og ég er fús til allrar samvinnu um það, að þetta mál verði ekki tafið, en endurtek það, sem ég hef áður sagt, að ég vil gjarnan fá úr því skorið, hvort Alþ. vill ekki láta rúmar milljón krónur af ríkisfé til að auglýsa hættuna af vindlingareykingum. Hv. 5. þm. Austf. ræddi mína brtt., og hann sagðist vera algerlega andvígur því, að það yrði hætt að setja aðvörunarmiðana á vindlingapakkana og gat þess, að verkið væri illa unnið og vitlaust og það væri allt of smátt letrið á þessum miðum, en ég vil nú upplýsa hv. þm. um það, að þetta letur er sams konar letur og er á svarthöfðadálkum Tímans okkar. Og það er hvorki verra né betra en það. Mér er ekki kunnugt um það, að þessi hv. þm. hafi komið með ábendingu til okkar í blaðstjórn Tímans um það, að það ætti að breyta þeirri leturgerð. Ég held, að það sé ekki það, að letrið sé of smátt á miðunum, heldur er ekki litið á þetta, þegar pakkinn er tekinn upp. Maður má ekki láta tilfinningarnar alltaf ráða orðum sínum og gjörðum. Maður má það ekki. Það er skynsemin, sem segir manni, að maður eigi ekki að henda milljón í þessa vinnu eins og gert er í dag. Hv. 5. þm. Austf. sagði líka, að önnur vitleysan væri sú í framkvæmdinni, að þetta væri sett á vitlausan stað á pakkann. Það má vel vera, að betur færi á því að hafa aðvörunina á hliðinni, en ekki eins og nú er. Miðinn loðir nú við pakkann, en ef þetta væri framkvæmt eins og hv. þm. vill, þá væri miðanum fleygt, um leið og pakkinn væri opnaður. En það er ekki þessi merking, sem skiptir máli, og þó skiptir hún e.t.v. máli fyrir suma. Þeir segja, að þetta sé til gagns, en það, sem skiptir máli hjá mér, er, að ég vil nota þá upphæð, hvort sem það er milljón eða 11/4 milljón til þess að vara unglingana við hættunni af tóbaksreykingum, áður en þeir byrja. Ég held, að það sé ekki nóg að aðvara þá, þegar þeir koma og kaupa pakkann. Þeir eiga að vera búnir að sjá það heima í stofunni hjá sér í sjónvarpinu að þetta sé hættulegt. En enn þá hefur ekki fengizt fjármagn til að kosta þessar auglýsingar, og þetta er ekkert út í bláinn, að ég legg til að hætta merkingunum. Ég gæti vel hugsað mér að halda þeim áfram, ef fé fengist einnig í hitt. Ég hef ástæðu til þess að segja það hér, að ég hygg vera þingmeirihluta fyrir því að taka þessa rúmu milljón í aðvaranir í sjónvarpi og blöðum gegn því, að merkingum verði hætt. Ég met hv. 5. þm. Austf. mjög mikils, og þetta er afbragðsmaður, en þessum síðasta málflutningi hans get ég ekki annað en mótmælt. Ég held, að það geti hver sem er, sem er læs á annað borð, lesið umrædda aðvörunarmiða. Hæstv. fjmrh. flutti ræðu hér um verzlun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf í Nd., og þar sagði hann m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þegar frv. um bann við tóbaksauglýsingum var til meðferðar hér í hv. Ed. nú fyrir skömmu, lýsti ég þar þeirri skoðun minni, að ég áliti, að ekki hefði verið ráðleg sú breyting á I. um tóbakseinkasöluna, sem samþykkt var, þess eðlis að merkja sígarettupakka með sérstöku aðvörunarmerki. Það hefði skilað sáralitlum árangri.“ Skilað sáralitlum árangri, segir fjmrh. Hann er æðsti maður þessarar stofnunar og er mjög viðsýnn í þessum málum og mikill reglumaður. Hann segir enn fremur: „Það hefði skilað sáralitlum árangri, og þess vegna væri það vissulega spurning, hvort ekki væri miklu betur varið því fé, sem varið væri til þessara merkinga, með áróðri gegn tóbaksnotkun á annan hátt heldur en að eyða því í merkimiða á sígarettupakka.“ Hér er hæstv. fjmrh. alveg sammála mér um það, að þessari upphæð væri betur varið til aðvörunar í sjónvarpi og víðar. Ég tek að sjálfsögðu til athugunar vinsamlegar ábendingar hv. þm. Jónasar Árnasonar um að taka til baka til 3. umr. þá till., sem ég hef hér flutt, og sömuleiðis ábendingu hv. þm. Jóns Skaftasonar, 2. þm. Reykn.



Herra forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls í þessu máli, enda gerði ég ekki ráð fyrir, að miklar umr. yrðu um það, og ég er svo illa að mér um tóbak, að ég gæti nú lítið um það sagt, því að í því efni hef ég enga reynslu. En vegna þess, sem fram er komið hér í þessu máli, sýnist mér, að það sé úr nokkuð vöndu að ráða, ef framkvæmd málsins á að verða eins og hér virðist vera áhugi á. Ég vil segja það sem mína skoðun, að ég hef langmesta trú á till. þeirri á þskj. 874, sem hv. 5. þm. Norðurl. v., Jón Kjartansson, flytur, til þess að ná árangri í því að draga úr tóbaksreykingum. Ég hef orðið var við það í vetur, að frásagnir blaða, útvarps og sjónvarps af hópum manna, sem hafa hætt að reykja, hafa haft geysilega mikil áhrif, og ég hef ekki orðið var við ánægjulegrí baráttu gegn tóbaksreykingum en einmitt þessar fregnir. Þess vegna er það mín bjargfasta skoðun, að með því að nota fjármagn Áfengis- og tóbaksverzlunarinnar til þess að auglýsa í útvarpi, sjónvarpi og blöðum skaðsemi reykinganna muni það koma að beztum notum. Og þó að ekki náist fram að þessu sinni að koma því máli áfram, þá tel ég, að það sé mál, sem verði að koma á, því að þá náum við beztum árangri í því, sem ég og mínir líkar, sem erum andstæðingar reykinganna, viljum ná. Ég er þeirrar skoðunar, að þessar auglýsingar á sígarettupökkunum hafi nánast engin áhrif. Þegar menn eru búnir að kaupa pakkana, þá held ég, að það verki ekki mikið á þá, nema umr. verði og þeir sjái það á gleggri hátt - eins og þeir gætu t.d. séð í sjónvarpi - hvað þarna er um að vera; það gæti orðið þeim þess vegna til viðvörunar, en ekki það eitt, að þetta stendur á pakkanum og fæstir munu lesa það. Ég held því, að þeim fjármunum, sem á að ráðstafa, sé margfalt betur varið eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. vill láta gera til þess að draga úr reykingunum en með því að líma miða á pakkana. Hins vegar - og það er ástæðan til þess, að ég stóð upp - vil ég segja það, að ég held, að atkvgr. um brtt. hv. 5. þm. Norðurl. v. mundi ekki sýna rétta mynd af hugum eða skoðunum bv. alþm. gagnvart því máli, ef það væri nú látið ganga til atkvgr. í sambandi við breytingu á þessu frv. Ég býst við, að allir hv. alþm., sem fara að hugleiða það, líti á það, að ef sú breyting væri gerð á frv. á þskj. 116, þessi eða önnur breyting, mundi það verða til þess, að málið næði ekki fram að ganga. Nú er orðið það á þinghald liðið og svo þröngt á dagskrá, að það þarf ekki mikið út af að bera til þess, að þetta mál dagi uppi. Þess vegna væri það mér t.d. óþægilegt að greiða atkv. um mál hv. 5. þm. Norðurl. v., þó að ég sé fylgismaður þess og telji það alveg rétt. En afstaða mín mundi mótast af því, að ég teldi, að báðum málunum væri siglt í strand. Brtt. hv. 5. þm. Norðurl. v., svo ágæt sem hún er, yrði ekki bjargað með því að samþykkja hana og fella hana inn í þetta frv., heldur mundi það geta orðið til þess að stöðva það líka. Þess vegna væri það nú mín ósk, að hv. þm. Jón Kjartansson, 5. þm. Norðurl. v., tæki þessa till. alveg til baka. Hann er búinn að lýsa málinu vel og greinilega, og ég er sannfærður um, að þetta mál nær hér fram að ganga á hv. Alþ., þó að það geti ekki orðið núna, og ég gleðst yfir skilningi hans og þeim rökum, sem hann hefur beitt í þessu máli, því að þau eru alveg rétt, og ég er sannfærður um, að þetta er sterkasta áróðursleiðin til þess að vinna gegn tóbaksreykingum. Hins vegar tel ég, að það sé heppilegast nú, eins og málum er komið, að afgreiða frv. á þskj. 116 án allra breytinga, því að það mun verða eina leiðin til þess, að málið nái fram að ganga. En jafnframt treysti ég því, að á næsta Alþ. verði það margir hv. þm., sem meta og hugsa eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. um nauðsyn þess að gera fullkomlega grein fyrir skaðsemi tóbaksreykinga, að málið verði tekið upp á næsta þingi. Það held ég, að yrði bezta lausnin á þessu máli og skipti mestu um meðferð þess, ef svo verður á haldið.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir síðustu orð hv. 3. þm. Vesturl. Enda þótt ég hafi við íhugun þessa máls í vetur komizt að þeirri niðurstöðu, að það sé ekki rétt að hætta merkingum á sígarettupökkum, þá get ég vel ímyndað mér, að það séu margir á annarri skoðun og menn kynnu að eiga erfitt með að greiða atkv. um brtt. út frá efni hennar, vegna þess að þeir óttist, eins og hv. 3. þm. Vesturl. sagði, að með því stöðvuðu þeir málið og það sé þess vegna hætta á, að ekki fengist rétt mynd út úr þeirri atkvgr. Ég held, að það væri mjög æskilegt, að hv. þm. tæki till. til baka málsins vegna. Það er nú þegar nokkuð liðið á þetta ár, og það skiptir ekki öllu máli, hvort slíkt yrði samþ. á þ nú eða kannske í haust, þegar þ. kæmi saman þá. Ég held, að það hafi verið misskilningur hjá hv. 2. þm. Reykn., þegar hann hélt því fram, að það væri hægt að orða till. hv. 5. þm. Norðurl. v. þannig, að hún stofnaði málinu ekki á neinn hátt í hættu. Það, sem við eigum við með því að stofna málinu í hættu, er það, ef það fer til Ed. með ákvæði, sem yrði deila um þar. Hættan er sú að dengja frv. þannig á milli d., að það dagaði uppi vegna þess, hve liðið er að lokum þings. Hv. 5. þm. Norðurl. v. vildi ekki meina, að neitt væri athugavert við merkinguna á pökkunum. Við auðvitað höfum hvor sína skoðun á því. Varðandi leturstærðina, held ég, að vandfundið sé smærra letur a.m.k. hjá Tímanum en það, sem notað var við þessar merkingar. Það er engin tilviljun, að í Stjórnartíðindum, þar sem þau l. eru prentuð, sem sett voru á þ. í fyrra eða hvenær það nú var, þá er líkt og hér í þessu þskj. aðvörunin prentuð með stóru letri. Það er engin tilviljun. Þetta var þannig í þskj., þegar málið var hér í hv. Alþ., og þannig áfram í Stjórnartíðindum, og það var ætlazt til þess, að pakkarnir yrðu merktir greinilega með þessari aðvörun. Hvað sem hv. 5. þm. Norðurl. v. álítur um það, þá álít ég það ólíklegasta staðinn til þess að vekja athygli að merkja botninn á pökkunum. Ég held að enginn maður, sem t.d. væri að auglýsa sína vöru, mundi setja auglýsingu á botninn á umbúðunum. Það held ég, að flestir geti nú orðið sammála um svona í rólegheitum. Það er mesti misskilningur hjá hv. þm., að þetta sé eitthvert sérstakt tilfinningamál hjá mér. Ég er búinn að velta þessu máli töluvert fyrir mér eins og auðvitað aðrir hv. þm., og það hafa ekki farið fram hjá mér þær raddir, sem borizt hafa til þ. frá ýmsum samtökum og frá þeim læknum, sem barizt hafa fyrir þessu máli. Þeir vilja yfirleitt ekki fella merkingarnar niður, og ég treysti mér ekki til þess að ganga gegn vilja þess fólks, sem staðið hefur í eldlínunni í þessu máli að undanförnu - gegn vilja læknanna og annarra, sem þar hafa drengilegast barizt. Ég treysti mér ekki til þess. Hv. þm. vitnaði í ummæli hæstv. fjmrh. um, að þessar merkingar hefðu ekki haft nein áhrif. Áróður og auglýsingar hafa ekki endilega áhrif strax. Það er eðli áróðurs, að hann vinnur á smátt og smátt, og það er það, sem menn hugsa sér með þessu fyrst og fremst, enda drýgra en skyndiárangur, þegar frá líður, svo að ég held, að það sé í raun og veru engin reynsla fengin af þessum merkingum nú þegar. Ég geri ekki mikið úr þeim fjárhæðum., sem til þess fara, 1 millj. kr. Það eru ekki stórar fjárhæðir, þegar eins mikið er í húfi og hér. Ég vil að lokum bara endurtaka það, sem ég sagði áðan. Ég held, að við verðum bara að hafa í þessu alveg heila stefnu, berjast á öllum vígstöðvum gegn vágestinum, halda áfram að merkja pakkana, hætta að auglýsa í blöðum og útvarpi, herða andróður gegn tóbaksnotkun í fjölmiðlum og tíma að verja til þess fé, þó að það séu ekki teknir í það nákvæmlega þeir aurar, sem notaðir hafa verið í þessa tilraun til merkinga á sígarettupökkum, sem hér hefur verið gerð að umtalsefni.

Flm. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Þetta mál er flutt að beiðni oddvita Gerðahrepps um sölu á landi Útskála til hreppsins. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið hér, en legg til, að því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. landbn.