Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 569 hef ég ásamt hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, Steingrími J. Sigfússyni og Guðmundi Einarssyni borið fram svohljóðandi fsp. til hæstv. félmrh.: „t. Hvað líður störfum nefndar sem skipuð var með bréfi 27. júní s. l. til að vinna að frv. um búseturéttaríbúðir og kaupleiguíbúðir? 2. Hyggst ráðh. beita sér fyrir setningu laga um húsnæðissamvinnufélög og búseturéttaríbúðir á yfirstandandi þingi?“ Það var hér á Alþingi þann 14. maí s. l. að hæstv. félmrh. lýsti því yfir til að leysa ágreining um afgreiðslu á frv. ríkisstj. um Húsnæðisstofnun ríkisins að skipuð skyldi nefnd til að semja frv. til laga um búseturéttaríbúðir og kaupleiguíbúðir. Boðaði hæstv. ráðh. jafnframt við þetta tækifæri að stefnt skyldi að því að leggja slíkt frv. fram í byrjun næsta þings, þ. e. þess þings sem nú stendur yfir. Þann 27. júní s. l. skipaði hæstv. ráðh. þá nefnd sem hér um ræðir, en ekkert bólaði á umræddu frv. við byrjun þings s. l. haust. Í svari við fsp. hér á Alþingi frá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni þann 6. nóvember s. l. upplýsti hæstv. ráðh. að nefndin hefði haldið marga fundi um málið, stjórnarflokkarnir stæðu einhuga að starfi hennar og að hann hefði, með leyfi forseta, „fulla ástæðu til að ætla að það muni ekki dragast mjög lengi úr þessu að niðurstöður komi frá nefndinni.“ Þetta var 6. nóvember s. l. og síðan þetta var mælt eru liðnir meira en fimm mánuðir, þessu þingi er senn lokið og enn heyrist ekkert frá þessari nefnd. Ekkert frv. um búseturéttaríbúðir og kaupleiguíbúðir hefur birst á borðum hv. þm. Hvað veldur? Hvers vegna tekur svona langan tíma að semja frv. um mál sem stjórnarflokkarnir eru einhuga um ef marka má orð hæstv. félmrh. á Alþingi 6. nóvember nýliðinn eða hefur hæstv. ráðh. ekki í hyggju að standa við þau loforð sem hann gaf á Alþingi á síðustu vordögum og beita sér fyrir lagasetningu um þessi mál á yfirstandandi þingi og ef svo er hvernig hefur þá hæstv. ráðh. hugsað sér að standa að slíkri lagasetningu nú þegar aðeins eru eftir u. þ. b. fimm vikur af þessu þingi? Þetta eru spurningar sem brenna á yfir 3000 félagsmönnum húsnæðissamvinnufélaganna og eflaust mörgum fleirum sem í búseturéttarfyrirkomulaginu eygja einu færu leiðina til að komast í sæmilega öruggt húsaskjól í því neyðarástandi sem nú ríkir í húsnæðismálum hér á landi. Við svo búið má ekki lengur standa. Loforð eru væntanlega gefin til þess að þau séu efnd. Og hér þurfa að koma til skýr og afdráttarlaus svör. Þess vegna er þessi fsp. hér fram borin.



Herra forseti. Ég mun svara fsp. á þskj. 569 frá hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur, Jóhönnu Sigurðardóttur, Steingrími J. Sigfússyni og Guðmundi Einarssyni. Þar er spurt: „1. Hvað líður störfum nefndar sem skipuð var með bréfi 27. júní s. l. til að vinna að frv. um búseturéttaríbúðir og kaupleiguíbúðir? 2. Hyggst ráðh. beita sér fyrir setningu laga um húsnæðissamvinnufélög og búseturéttarbúðir á þessu þingi?“ Starf þessarar nefndar hefur tekið lengri tíma en ætlað var í upphafi, en nefndin hefur safnað að sér ýmsum gögnum, m. a. leitað fanga erlendis frá og rætt við ýmsa aðila, svo sem fulltrúa frá Landssambandi húsnæðissamvinnufélaga, Alþýðusambandi Íslands og Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja svo einhverjir séu nefndir. Skv. upplýsingum formanns nefndarinnar er gert ráð fyrir að nefndin ljúki störfum innan tveggja vikna eða nánar til tekið fyrir 27. þessa mánaðar og skili þá fullbúnu frv. til laga um húsnæðissamvinnufélög sem ég hef að vísu fengið drög að. Frv. mun verða í aðalatriðum brtt. við lög nr. 60/1984, um Húsnæðisstofnun ríkisins, þ. e. nýjum kafla verði bætt inn í þau lög. Varðandi síðari hluta fsp. vil ég upplýsa að strax og nefndin hefur skilað frv. á þeim tíma sem ég tiltók mun ég leggja frv.-drögin fyrir ríkisstj. og þingflokka stjórnarflokkanna og mun leggja áherslu á það, bæði við ríkisstj. og þingflokkana, að hraða athugun sinni á frv. svo að unnt verði að leggja það fyrir Alþingi á yfirstandandi þingi til afgreiðslu. Ég tel að miðað við þann áhuga sem er á þessu máli ætti að vera möguleiki á því að afgreiða frv. fyrir þinglok.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin og ég fagna því að ráðh. skuli hafa lýst því hér yfir, og gefið ákveðna dagsetningu í því efni, að nefndin muni ljúka störfum fyrir tiltekinn tíma og að meiningin sé að afgreiða frv. til laga um kaupleigu- og búseturéttaríbúðir á þessu þingi. Hins vegar er óneitanlega gagnrýnivert að slíkt frv. skuli ekki koma fram fyrr en í síðasta þingmánuðinum, þ. e. ef svo fer sem hæstv. félmrh. hefur hér boðað. Má og undarlegt vera að sú nefnd sem vann þetta mál skuli hafa þurft nærri heilt ár til að skila af sér vinnunni þar sem hæstv. ráðh. hefur margoft lýst því yfir að full eining sé í stjórnarflokkunum um þetta mál. En ég fagna svörum ráðh. og vona að þau gangi eftir og vil að þau loforð, sem þar voru gefin, gangi eftir. Vil ég í því sambandi minna á þá ályktun sem í gær var samþykkt á fjölmennum fundi áhugafólks um úrbætur í húsnæðismálum þar sem eitt megininntakið var „aðgerðir í stað loforða“. Það vona ég að gangi eftir í þessu máli.



Herra forseti. Ég verð að segja að ég get ekki verið alveg eins jákvæður í umsögn um vaskleika hæstv. félmrh. í þessu máli og hv. síðasti ræðumaður. Mér er eiginlega ómögulegt að lýsa ánægju minni með að enn skuli vera verið að bögglast með þetta mál í nefnd á vegum hæstv. ráðh. þegar fyrir hartnær ári lágu fyrir yfirlýsingar og svardagar húsnæðismálafrömuða hæstv. ríkisstj. hér ? þingi um að slíkt frv. mundi lagt fram í byrjun næsta þings sem er sum sé það þing sem nú er þegar langt komið. Eftir þá útreið sem þetta mál fékk á hv. Alþingi í fyrravetur, þá bjóst ég satt best að segja við því að félmrh. og hæstv. ríkisstj. sæju nú sóma sinn í því að vinna vasklega í þessu máli í sumar og standa við gefin loforð og þá mundi hvorki Mangósopi né nokkuð annað koma í veg fyrir að slíkt frv. yrði lagt hér fram og yrði að lögum á þessu þingi. En þetta tengist auðvitað, herra forseti, umr. sem fram fóru í gær um vinnutilhögun og skipulag allt á þinginu. Það er eftir öðru að þetta mál, sem er brýnt hagsmunamál félagasamtaka sem þegar hafa verið stofnuð og vildu gjarnan hafa hafið framkvæmdir, skuli þvælast svona fyrir og lenda síðan í súpunni á síðustu dögum eða vikum þingsins. Ég verð að segja eins og er að miðað við þær skiptu skoðanir sem uppi voru í fyrra á hv. Alþingi tel ég örgrannt um það að þetta mál nái fram að ganga ef það verður ekki lagt fram fyrr en í síðasta þingmánuðinum. Ég átel harðlega þessi vinnubrögð hæstv. félmrh. Mér er ómögulegt að skilja að það skuli þurfa að taka allan þennan tíma eftir það sem á undan var gengið að koma þessu frv. fram. Ég get ekki með nokkru móti lýst ánægju minni með þessi vinnubrögð. Auðvitað má segja að betra er seint en aldrei og maður væntir þess þá að þau orð standi, sem hæstv. félmrh. lét hér falla, að málið verði lagt fram og hann beiti þá öllu sínu atfylgi til að það nái fram að ganga. En enn og aftur, herra forseti, undirstrika ég að ég get ekki lýst ánægju minni með þessi vinnubrögð. Ég hlýt miklu fremur að átelja þau.



Herra forseti. Í gær fóru hér fram nokkrar umr. um störf Alþingis og það sem eftir lifir af þessum vetri í þinghaldi. Þá var m. a. minnst á það að ríkisstj. hefði haft í fórum sínum lista yfir 25 atriði sem hún hygðist leggja fyrir Alþingi. Sérstaklega var spurt um frv. til laga um breyt. á l. um Framleiðsluráð landbúnaðarins sem hæstv. landbrh. lofaði að sýna stjórnarandstöðunni í dag, en mér er ekki kunnugt um að þingflokkar stjórnarandstöðunnar hafi fengið enn þá. Nú upplýsir hæstv. félmrh. að hann ætli sér að tryggja afgreiðslu á frv. um búseturéttaríbúðir á þessu þingi. Hann lýsti því yfir áðan úr þessum ræðustól. Ég vil af þessu tilefni fara þess á leit við hæstv. forseta Sþ. að hann sjái til þess að nú þegar í þessari viku komi frá ríkisstj. listi yfir þau mál sem stjórnarflokkarnir eru báðir sammála um að tryggja afgreiðslu á á þessu þingi. Að því er húsnæðismál varðar duga okkur auðvitað ekki yfirlýsingar hæstv. félmrh. Á síðasta þingi voru húsnæðissamvinnufélögin seld fyrir Jóga og Mangósopa á síðustu stundu. Sjálfstfl. náði þar sínu fram. Í þessum efnum dugir ekki að fá yfirlýsingar hæstv. ráðh. Við verðum að fá fram afstöðu beggja stjórnarflokkanna. Fyrir því, herra forseti, vil ég í tilefni þessara umr. endurtaka þá ósk mína að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að ríkisstj. sýni þingflokkunum á næstu dögum lista yfir þau mál sem hún ætlar sér að leggja áherslu á að fá afgreidd á þessu þingi.



Að gefnu tilefni vegna orða hv. síðasta ræðumanns skal það tekið fram að það eru allnokkrir dagar síðan forseti fór fram á það við forsrh. að fá slíkan lista sem hv. 3. þm. Reykv. talaði um. Það skal enn fremur tekið fram að á fundi sem forsetar þingsins áttu í morgun með formönnum þingflokkanna var vikið að þessu máli. Þar var lýst yfir af minni hálfu að það yrði gengið eftir þessum lista og við forsetar þingsins mundum athuga málið og kveðja formenn allra þingflokka á okkar fund til þess að ráða ráðum okkar um framhald þingsins.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vegna þess, sem hér hefur áður verið nefnt, að þingi fer senn að ljúka og menn þurfa að fara að skipuleggja störf sín hér og vegna þeirra loðnu svara sem komu frá félmrh. um hvernig hann ætlaði að haga afgreiðslu þessa máls, þá vildi ég nota tækifærið til að fá það skýrt fram í þessu máli, sem hæstv. félmrh. nefndi, hvort fullkomin eining væri innan stjórnarflokkanna um afgreiðslu þessa máls. Það er tækifæri til þess. Hv. 2. þm. Reykv. er hér staddur og einnig 9. landsk. þm., formaður þingflokks Sjálfstfl. Við gætum því e. t. v. fengið strax upplýst hér af hálfu Sjálfstfl. hvort hann er sammála hæstv. félmrh. um að það sé fullkomin eining innan stjórnarflokkanna um afgreiðslu þessa máls fyrir þinglok.



Virðulegi forseti. Hér kom hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og taldi að ég hefði lýst ánægju minni með vinnubrögð hæstv. félmrh. í þessu máli. Það hef ég ekki gert. Ég hef þvert á móti gagnrýnt þau hér. Það nær auðvitað ekki nokkurri einustu átt að bjóða þingheimi upp á þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð í þessu máli jafnt sem ýmsum öðrum. - Og ég vil, fyrst að hv. þm. Stefán Benediktsson kom hér upp og nefndi samstöðu stjórnarflokkanna í þessu máli, taka undir fsp. hans um að mjög æskilegt væri að heyra við þessa umr. hver er afstaða sjálfstæðismanna í þessu máli.



Herra forseti. Ég bið hv. síðasta ræðumann forláts á því ef ég hef ekki túlkað rétt hans ummæli hér. Ég hygg að ég hafi sagt að ég treysti mér ekki til að vera eins jákvæður í umsögn um svör ráðh. og hann var, en ætlaði að öðru leyti ekki að fullyrða neitt um ánægju eða óánægju hv. þm. með svörin. Ég tek undir það, sem hér hefur komið fram, að reynslan sannar að ekki er nóg, því miður, að hæstv. félmrh. komi hér upp og lýsi yfir eindregnum stuðningi allrar ríkisstj. við þetta eða hitt. Reynslan hefur sýnt okkur allt annað. Hér vantar t. d. varahúsnæðismálaráðherra, hv. þm. og skrifara Halldór Blöndal. Það hefur hvað eftir annað gerst að hann hefur komið upp í þennan virðulega ræðustól í kjölfarið á hæstv. félmrh. og talað þar um húsnæðismál annarri tungu en hæstv. félmrh. Það er tæplega hægt að taka fsp. um húsnæðismál á dagskrá nema hv. þrautavarahúsnæðismálaráðherra Halldór Blöndal sé hér viðstaddur. Það er varla gerlegt. Auk þess væri æskilegt að hafa hér hv. 1. þm. Suðurl. því að hann hefur stundum opnað munn um húsnæðismál hér og ekki alltaf verið alveg sammála hæstv. félmrh. Þessi afgreiðsla á fsp. er eiginlega ómark vegna þess að þessa ágætu hv. þm. vantar.



Herra forseti. Hæstv. félmrh. lýsti því yfir áðan að hann mundi beita sér fyrir því að leggja fram og fá afgreitt á þessu þingi frv. til laga um búseturéttaróúðir. Síðan hefur hv. 8. þm. Reykv. Stefán Benediktsson lagt fram þá fsp. til hins hlutans í ríkisstj., þ. e. Sjálfstfl., hvort það sé full samstaða í stjórnarliðinu um þetta frv. og að það verði afgreitt á þessu þingi. Og ég vil spyrja hv. þm. Sjálfstfl. sem hér eru viðstaddir: Hefur Sjálfstfl. tekið ákvörðun um að styðja félmrh. í því að frv. um húsnæðissamvinnufélög verði að lögum í vor? - Hefur nú kvatt sér hljóðs sá maður sem kjarkmestur er í því liði og vænti ég að hann geti svarað og svari þeim spurningum sem bornar hafa verið fram. Er þá væntanlega fullsvarað af hálfu ríkisstj. þegar bæði hann og ráðh. hafa talað.



Herra forseti. Á vegum formanna stjórnarflokkanna hefur fjórum mönnum verið falið að vinna að því að samræma sjónarmið stjórnarflokkanna í húsnæðismálum. Þessi nefnd hefur ekki lokið störfum og meðan svo er liggur ekkert fyrir um það hvaða tillögur nefndin muni leggja fram um þau efni.



Herra forseti. Vorið 1983 heimsótti forseti Íslands, Vigdís Finnbogadóttir, Vestfirði. Stödd á Hrafnseyri, fæðingarstað Jóns Sigurðssonar, tilkynnti hún þá fyrirætlan að stofna til bókmenntaverðlauna sem helguð skyldu minningu Jóns Sigurðssonar og úthlutað á afmælisdegi hans 17. júní ár hvert. Verðlaunin skyldu veitt fyrir tiltekið bókmenntaverk sem birst hefði, verið gefið út, leikið í leikhúsi, flutt í útvarpi eða sjónvarpi á undangengnum fimm árum. Verðlaun veitt 1984 hefðu þá takmarkast við árin 1978–1983. Í frumdrögum að stofnskrá þessara verðlauna var gert ráð fyrir að val verðlaunaverks yrði í höndum þriggja manna nefndar sem skipuð yrði til eins árs í senn. Einn þeirra mundi forseti Íslands tilnefna, Rithöfundasamband Íslands annan og félag gagnrýnenda þann þriðja. Nokkrar umræður urðu um þessi fyrirhuguðu verðlaun á sínum tíma, en ef mig brestur ekki minni voru skoðanir einkum skiptar um formsatriði, fáir urðu til að mótmæla verðlaununum sem slíkum. Hins vegar hlaut Alþingi að hafa síðasta orðið í þessu máli og er skemmst frá því að segja að það samþykkti athugasemdalaust 300 þús. kr. fjárveitingu á fjárlögum ársins 1984 í þessu skyni. Hefði þar með mátt ætla að næsta skref yrði að skipa úthlutunarnefnd og setja reglugerð um úthlutun verðlaunanna. En af því hefur ekkert frést. Og hafi verðlaununum verið úthlutað 17. júní s. 1., eins og ætlun var upphaflega, fór það að minnsta kosti hljótt. Þegar síðan í ljós kom að verðlaunum þessum hafði verið úthýst af fjárlögum þessa árs urðu ýmsir uggandi um framtíð þeirra. Því hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj. 521. Fsp. er í þremur liðum og hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hefur verið úthlutað bókmenntaverðlaunum af lið 02-982-0235 á fjárlögum ársins 1984 sem forseti Íslands stofnaði til og kenndi við Jón Sigurðsson? 2. Hefur verið skipuð stjórn til að fjalla um verðlaun þessi og sett um þau reglugerð? 3. Hvað er fyrirhugað um þessi verðlaun í framtíðinni og hvers vegna var ekki veitt fé til þeirra á fjárlögum í ár?“



Herra forseti. Þessi fsp. í þremur liðum er svohljóðandi: „1. Hefur verið úthlutað bókmenntaverðlaunum af lið 02-982-0235 á fjárlögum ársins 1984 sem forseti Íslands stofnaði til og kenndi við Jón Sigurðsson? 2. Hefur verið skipuð stjórn til að fjalla um verðlaun þessi og sett um þau reglugerð? 3. Hvað er fyrirhugað um þessi verðlaun í framtíðinni og hvers vegna var ekki veitt fé til þeirra á fjárlögum í ár?“ Svarið við 1. og 2. lið fsp. er nei. Fjárhæð sú, sem veitt var á umræddum fjárlagalið 1984, nam 300 þús. kr. og liðurinn bar yfirskriftina Bókmenntaverðlaun án frekari skilgreiningar eða leiðbeininga af hálfu Alþingis um ráðstöfun. Það er rétt að forseti Íslands setti fram hugmynd um þetta mál, stödd á Hrafnseyri við Arnarfjörð, en frumdrög að stofnskrá liggja ekki fyrir. Endanlegar tillögur um hvernig verðlaunum þessum skuli hagað og úthlutað liggja ekki heldur fyrir, en þess er væntanlega skammt að bíða þar sem nú stendur yfir athugun þessa máls í forsrn. á þann veg að verðlaunin verði tengd með sérstökum hætti reglum um Gjöf Jóns Sigurðssonar. Reglurnar um Gjöf Jóns Sigurðssonar voru settar á Alþingi árið eftir að dánargjöf Ingibjargar Einarsdóttur, ekkju Jóns Sigurðssonar, var gefin. Reglurnar eru settar í samræmi við fyrirmæli í erfðaskrá frú Ingibjargar þar sem hún tekur fram að hún treysti Alþingi til þess að finna þá leið eða þann sjóð sem best sé fallinn til þess að ná tilganginum sem hún greindi í erfðaskránni. Skv. þessu er verið að athuga þetta mál í forsrn. og þegar þær tillögur liggja fyrir verður einnig tiltækt fjármagn í þessu skyni. Jafnvirði þess fjár, sem veitt var á fjárlögum 1984 en ekki notað þá af framangreindum orsökum, verður tiltækt á þessu ári.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. En þau ollu mér ofurlitlum vonbrigðum. Mér fannst ekki koma fram í hennar svörum hvers vegna þessi mikla töf hefur orðið á framkvæmd þessa máls og heldur ekki hver framtíð þessara verðlauna verður. Hún minntist hér á hinn sjóðinn, sem helgaður er minningu Jóns Sigurðssonar, en hann er nokkuð annars eðlis en þau bókmenntaverðlaun sem hér um ræðir. Úr honum ber að veita styrki fyrir vel samin vísindaleg rit og til útgáfu merkilegra heimildarita. Í reglugerð segir að öll skuli rit þessi lúta að sögu Íslands, bókmenntum þess, lögum, stjórn eða framförum. Við endurreisn þessa sjóðs árið 1974 var ákveðið að árleg fjárveiting til hans skyldi samsvara árslaunum prófessors við Háskóla Íslands. Sama viðmiðun mun hafa átt að gilda um bókmenntaverðlaunin sem hér eru á dagskrá. Ég fæ ekki séð hvernig umrædd bókmenntaverðlaun rúmast með góðu móti innan þess ramma sem Gjöf Jóns Sigurðssonar, eins og hinn sjóðurinn heitir, hefur verið settur. Til þess að þau eigi þar heima þarf þá að breyta lögum og reglugerð þess sjóðs og auka framlag til hans. Ég lýsi aftur vonbrigðum mínum með þá töf sem hefur orðið á veitingu bókmenntaverðlauna Jóns Sigurðssonar sem forseti Íslands gerði tillögu um fyrir tæpum tveimur árum og Alþingi lagði blessun sína yfir með fjárveitingu sem fyrr er getið. Ég vil hvetja hæstv. menntmrh. til að ganga frá málinu sem fyrst og á þann veg að allir aðilar hafi sóma af. Herra forseti. Ég vil að lokum leyfa mér að vitna í þann ágæta fræðimann og fagurkera dr. Jónas Kristjánsson handritafræðing, en hann segir m. a. í grein í Morgunblaðinu 21. júlí 1983, með leyfi forseta: „Sumir blaðaskrifendur virðast sjá ofsjónum yfir þessu fé, telja veitinguna óráðsíu svo sem nú sé háttað þjóðarhag. En þjóðinni fjölgar og umsvif hennar vaxa smátt og smátt, jafnvel á síðustu og verstu krepputímum. Hvað skyldu hafa verið stofnaðar margar nýjar stöður hér á landi hin síðustu ár, þrátt fyrir aðsteðjandi fjárhagsvanda? Skyldi þá bókmenntaþjóðinni vera það ofraun að gefa samanlögðum rithöfundum sínum eitt stöðugildi? Ég minni á orð Vigdísar forseta er hún boðaði stofnun verðlaunanna: „Við trúum því að bókmenntirnar hafi átt drjúgan þátt í því að halda lífi í þjóðinni á liðnum hörmungatímum. Nú harðnar nokkuð á dalnum, og mundi þá vera gott að njóta þeirrar hugstyrkingar sem fólgin er í góðri bók. Við skulum treysta því að þessi rausnarlega gjöf skili sér aftur og verði til þess að laða fram ný vildarverk íslenskra rithöfunda.““ Herra forseti. Ég er ekki að vitna til þessara orða og gefa þar með í skyn að töfin sem orðið hefur á framkvæmd málsins stafi af sparsemi eða nísku stjórnvalda. Ég vitna aðeins til þessara orða því að mér þóttu þau við hæfi og lýsi enn yfir áhuga mínum á að frá þessu máli verði gengið sem fyrst.



Herra forseti. Þann 3. maí 1982 var samþykkt á Alþingi svohljóðandi þál., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd til að gera tillögur um hvernig best verði staðið að eflingu listiðnaðar og listrænnar iðnhönnunar á Íslandi. Skal nefndin m. a. fjalla um eftirtalin atriði: 1. Hvernig opinberir aðilar í samvinnu við einstaklinga, félög og fyrirtæki geti best örvað listiðnað og listhönnun á íslenskum iðnaðarvörum. 2. Hvernig staðið verði að því að safna heimildum um þróun listiðnaðar og listhönnunar á Íslandi, þannig að hér geti myndast vísir að listiðnaðarsafni, svo og hvernig staðið verði að vernd á hönnun og mynstrum (design). 3. Hvernig unnt sé að fjölga sýningartækifærum fyrir íslenskan listiðnað erlendis. 4. Hvernig haga beri samstarfi við aðila sem vinna að sömu markmiðum hjá nágrannaþjóðum okkar, einkum á Norðurlöndum. Nefndin skal enn fremur taka til athugunar önnur þau atriði, sem stuðlað geta að markmiði því sem tillaga þessi fjallar um, og gera tillögur um þau. Við tillögugerð um þessi efni verði tekið mið af reynslu annarra þjóða á þessu sviði og haft sem víðtækast samstarf við þá aðila sem hagsmuna eiga að gæta í þessum efnum.“ Þannig hljóðaði þessi þáltill. og nú hef ég á þskj. 551 lagt fram svohljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvað líður framkvæmd þál. um eflingu listiðnaðar og iðnhönnunar sem samþykkt var á Alþingi 3. maí 1982?“



Herra forseti. Fsp. sem hér er rædd hljóðar svo: „Hvað líður framkvæmd þál. um eflingu listiðnaðar og iðnhönnunar sem samþykkt var á Alþingi 3. maí 1982?“ Með þessari þál. var ríkisstj. falið að skipa nefnd til að gera tillögur um hvernig best verði staðið að eflingu listiðnaðar og listrænnar iðnhönnunar á Íslandi. Verkefni nefndarinnar er svo nánar rakið í ályktuninni sem hv. fyrirspyrjandi vitnaði til. Menntmrn. skipaði hinn 10. des. 1982 eftirtalda aðila í nefnd í samræmi við þál.: Hákon Hertervig arkitekt skv. tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga, Jónínu Guðnadóttur myndlistarmann skv. tilnefningu Félags ísl. myndlistarmanna, Stefán Snæbjörnsson innanhúsarkitekt skv. tilnefningu félagsins Listiðnar, Þráin Þorvaldsson framkvæmdastjóra skv. tilnefningu Félags ísl. iðnrekenda og Torfa Jónsson skólastjóra Myndlista- og handíðaskóla Íslands sem var skipaður formaður nefndarinnar. Þessi nefnd hefur enn ekki lokið störfum. Skv. þál. er verkefni hennar talsvert viðamikið og margþætt. Menntmrn. hefur óskað eftir því við nefndina að hún skili tillögum sínum ekki síðar en 1. ágúst n. k. Ég vil taka fram að sumar af þeim hugmyndum sem nefndin hefur rætt eru þess eðlis að þær þyrftu að komast í framkvæmd á vegum iðnrn. og samtaka iðnaðarins og mun verða beint til þessara aðila. Einnig vil ég taka fram að nú liggur fyrir Alþingi lagafrv. sem hefur mjög mikla þýðingu í þessu sambandi sem hér er rætt. Það er frv. til laga um Myndlistaháskóla Íslands. Þar er gert ráð fyrir sérstakri iðnhönnunardeild, iðnhönnunarskor innan listiðnaðardeildar. Hygg ég að sú tilhögun muni hafa veruleg áhrif í þá átt sem þessi till. miðar að. Í þessu námi verði lögð áhersla á kennslu í iðnhönnun fyrir fjöldaframleiðslu á þann veg að okkar atvinnuvegir geti tekið listina í sína þjónustu í enn ríkara mæli en nú er, eða listin gengið til liðs við atvinnuvegina með enn beinni hætti en nú er. Að sjálfsögðu verður ekki fram hjá því litið að margar listgreinar, ekki einungis þessi, ekki einungis iðnhönnun í þrengri merkingu, hafa auðvitað mjög mikla þýðingu í sambandi við ýmiss konar framfarir í atvinnuvegunum og kannske meiri en menn hafa oft gert sér grein fyrir. Ég hygg að menn séu æ betur að gera sér grein fyrir þessu og þess vegna verði skemmra að bíða þess að við fáum staðið vel að menntun í iðnhönnun hér á landi.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svör hans. Það kom fram að hæstv. menntmrh. hefur nú sett nefndinni það markmið að hún muni skila áliti fyrir 1. ágúst n. k. Er það vel að starf þessarar nefndar skuli nú hafa verið tímasett. Ég tek fyllilega undir þau orð sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan um mikilvægi þess að listin tengist iðnaði okkar í eins ríkum mæli og mögulegt er. Við vitum að ýmsar þjóðir - ég nefni Finna t. d. - hafa náð mjög langt á þeirri braut að tengja saman iðnað og list og þar með eflt finnska menningu, veitt finnskum listamönnum tækifæri til að tjá sig og veitt þeim verkefni, auk þess sem það hefur orðið mjög til þess að efla finnskt atvinnulíf og gert Finna að mjög virtri útflutningsþjóð á sviði listræns iðnaðar. Ég treysti hæstv. ráðh. fyllilega til að koma þessu máli í höfn og ítreka þakkir mínar fyrir svörin.



Herra forseti. Snemma á þinginu flutti ég fsp. til hæstv. viðskrh. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hverjar eru í einstökum atriðum þær nýju reglur sem bankarnir hafa sett til að tryggja að bændur fái lán sín í hendur „um leið og lánin eru veitt“ í samræmi við fyrirmæli Alþingis í þál. frá 22. maí 1979 og bréf viðskrn. á fimm ára afmæli hennar 22. maí s. l.? 2. Hafa nokkrir bankar eða útibú reynt að sniðganga þessi fyrirmæli? Ef svo er, hvaða viðurlögum hyggst ráðh. beita? 3. Hvaða veð hafa bankarnir fyrir rekstrar- og afurðalánum annars vegar og lánum til afurðasölufyrirtækja hins vegar? Telja viðskiptabankar veðsetningar samvinnufélaga yfirleitt fullnægjandi? Sitja einkafyrirtæki við sama borð og samvinnufélög að því er tryggingar varðar í ríkisbönkunum?“ Ég flutti raunar einnig aðra fsp. Hún var til landbrh. Ég vil taka það fram að það hefur verið í samráði við mig sem svörum hefur verið frestað allt til þessa og eðlilegt var að viðskrh. svaraði fyrr en landbrh. Það er þess vegna ekki við þá að sakast um það atriði að málið hefur dregist hér í þinginu. Hitt geta menn svo rætt á eftir, þegar við heyrum svör ráðh., hvort eitthvað er við stjórnvöld að sakast fyrir seinagang í málunum. En þetta er nú orðin æðilöng saga. Það er að nálgast áratug síðan ég fyrst flutti hér á hv. þingi þáltill. um að bændur fengju sitt fé greitt eins og aðrir menn í þessu ríki. En menn muna það sjálfsagt að með lögum nr. 22, að mig minnir, frá 1930 var ákveðið að verkamenn og sjómenn skyldu fá laun sín greidd í peningum. Svo ætti auðvitað að vera um bændur líka. Málið var síðan rætt á hverju þingi og loks tókst hinn 22. maí 1979, eða fyrir tæpum sex árum, að fá samþykkt ákveðin fyrirmæli til ríkisstj. um að framkvæma þetta mál þannig að bændur fengju afurðir sínar greiddar um leið og þær eru inn lagðar. Þetta er ekki komið til framkvæmda enn þá en þó hefur nokkuð miðað í áttina. Ánægjulegast er það þó að bændur, svo til allir upp til hópa, krefjast nú réttar síns. Þess vegna verður þetta mál ekki stöðvað úr þessu. En ég ætla ekki að segja meira um þetta fyrr en ég er búinn að heyra svör ráðh. Þetta mál er langt frá því að vera útrætt. Það vill svo vel til að það er þáltill. fyrir nefnd í Ed. Alþingis um rétt skil afurðasölufyrirtækja. Þangað köllum við auðvitað forustumenn í landbúnaðarmálum og fleiri til skrafs og ráðagerða. Raunar hefur þegar nokkuð verið unnið í því máli og þess vegna er hægt að halda allri þessari umræðu áfram í Ed. a. m. k. og einnig hér í Sþ. ef á þarf að halda. En ég ætla ekki að ræða málið frekar fyrr en ég hef heyrt svör hæstv. ráðh.



Herra forseti. Eins og hv. 4. þm. Norðurl. v., fyrirspyrjandi, gat um hér áðan hefur nokkur tími liðið síðan hann beindi fsp. til mín og til hæstv. landbrh., en eins og fram kom hjá honum í góðu samkomulagi. Og ég vil þá taka fram að vegna biðlundar hans hefur þessi fsp. ekki verið tekin til umr. fyrr en nú. En það kemur fram í svörum mínum hér á eftir hvers vegna svo hefur farið. Hv. þm. las hér upp fsp. svo að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þær. En það sem ég segi hér á við 1. og 2. lið fsp. Saga þessa máls er orðin alllöng. Hana má rekja til þáltill. frá hv. fyrirspyrjanda sem samþykkt var hinn 22. maí 1979. Síðan hefur töluvert verið unnið að því að þoka þessu máli áfram en það er bæði vandasamt og viðamikið og verkið hefur þess vegna gengið hægar en menn upphaflega hugðu. Þó er óhætt að fullyrða að hægt og sígandi hefur framkvæmd þessa máls nálgast þá hugsun sem býr að baki ályktun Alþingis. M. a. var sú breyting gerð haustið 1984 á greiðslum afurðalána úr Seðlabankanum að veðsetning fór fram að fullu vikulega. Við þessa breytingu gat uppgjör við bændur orðið greiðara, eða allt að því einum mánuði fyrr en áður. Lánadeild Seðlabankans hefur aflað upplýsinga um greiðslumáta sláturleyfishafa til bænda á rekstrar- og afurðalánum bankanna. Af þessum upplýsingum er ljóst að greiðslumátinn er breytilegur. En það skal undirstrikað að meiri hluti sláturleyfishafa greiðir þessi lán inn á viðskiptareikning bænda, enda fara margs konar viðskipti fram milli þessara aðila, svo sem kaup á áburði, fóðurbæti og öðrum rekstrarvörum til búanna. Í marsmánuði s. l. var samþykkt í ríkisstj. að hætta skyldi endurkaupum Seðlabankans vegna innlendra afurðalána. Segja má að þá fyrst hafi skapast þau raunverulegu skilyrði sem þurftu að vera fyrir hendi til þess að fylgja þál. endanlega fram. Í samræmi við þetta skipaði ég nefnd til að gera tillögur um framkvæmd samþykktar stjórnarflokkanna frá 6. september s. 1., þannig að bændur geti svo fljótt sem við verður komið fengið fullnaðargreiðslur fyrir afurðir sínar, en það er mergurinn málsins í þeirri þál. sem hér er verið að svara. Í erindisbréfi nefndarinnar segir að markmiði þessu skuli náð með endurskoðun á reglum um veitingu afurðalána, tímasetningu á niðurgreiðslum úr ríkissjóði og reglum um lágmarks fjármögnun birgða af eigin fé vinnslustöðva. Jafnframt er á það bent í bréfinu að endurskoðun á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins sé að ljúka og rétt að nefndin hafi hliðsjón af þeim markmiðum sem þar koma fram um nánara fyrirkomulag þessara mála. Nefndin mun ljúka störfum svo tímanlega að tillögum hennar verði hrint að fullu í framkvæmd fyrir lok þessa árs. Í nefndinni eiga sæti menn með víðtæka þekkingu á þessum málum, Davíð Ólafsson seðlabankastjóri, sem er formaður, Helgi Bachmann, forstöðumaður lánasviðs Landsbankans, Ketill Hannesson búnaðarráðunautur, Ingi Tryggvason, formaður Stéttarsambands bænda, og Stefán Pálsson bankastjóri. Þegar þetta hefur verið gert virðist mér að tilgangi þál. hafi verið náð að mestu. Þó er ákveðið, til að ítreka enn frekar vilja viðskrn. til þess að þál. komist að fullu í framkvæmd, að senda viðskiptabönkum bréf og óska eftir því að þeir taki að fullu tillit til efnis ályktunarinnar við veitingu þessara lána. Þetta eru svör mín við 1. tölul. þessarar fsp. Vænti ég þess að hv. fyrirspyrjanda finnist að með þessum svörum mínum geti 2. tölul. verið svarað í leiðinni. Til þess að svara 3. tölul. fsp. var óskað upplýsinga frá Landsbankanum og Búnaðarbankanum. Í svari Landsbankans segir að lán þau sem Landsbankinn veitti vegna landbúnaðarframleiðslu séu einungis veitt sem rekstrar- og afurðalán til afurðasölufyrirtækja. Veð bankans séu fyrst og fremst í afurðunum sjálfum og sé veðrétturinn byggður á 3. mgr. 4. gr. laga nr. 18 1887, um veð, sbr. 1. gr. laga nr. 87 1960 um breyting á veðlögum. Lán til bænda með veði í afurðum eða með veði í búfénaði skv. 9. gr. veðlaga, sbr. lög nr. 28 1953, hafa hins vegar ekki verið veitt né eftir þeim leitað. Varðandi síðari hluta 3. tölul. er bent á að í 5. gr. laga um Landsbankann og 28. gr. reglugerðar hans sé bankastjórninni gert að tryggja útlán bankans sem best að hennar eigin mati en undir yfirumsjón bankaráðs. Kröfur um tryggingar byggjast að sjálfsögðu á mati á fjárhæð lántakenda og tímalengd lánsins. Í svari Búnaðarbankans segir m. a. eftirfarandi, með leyfi forseta: „Til tryggingar lánum auk vaxta og kostnaðar undirritar lántaki (veðsali) sérstakan samning um framleiðslulán og veðsetur Búnaðarbanka með 1. veðrétti af sjálfsvörsluveði afurða- og rekstrarvörur, vörur í vinnslu og fullunnar vörur sem hann á eða eignast kann á framleiðslutímabilinu. Veðtakan fer fram í þinglýstum samningi um framleiðslulán og/eða tryggingarvíxlum, góðu handveði, fasteignaveði eða vissri ábyrgð. Um seinni hluta fsp. skal skýrt fram tekið að bankinn metur það hverju sinni gagnvart hverju einstöku fyrirtæki, óháð því hvaða eignarform er um að ræða, hvort aukinna trygginga er óskað umfram framleiðslulánasamninginn sem áður er getið. Það fer sem sé eftir stöðu fyrirtækisins sem í hlut á, hvort heldur það er einkafyrirtæki eða samvinnufélag, hvort viðbótartrygginga er óskað, svo sem fasteignaveða.“ Af því sem ég hef hér sagt vonast ég til að hv. fyrirspyrjandi sé mér sammála um að töluvert hafi þokað í rétta átt. Hins vegar liggur það ljóst fyrir að í gær og í dag og á morgun eru þeir hlutir að gerast að afurðalánin eru að færast frá Seðlabankanum yfir til viðskiptabankanna. Við eigum eftir að sjá afgreiðslu á nýjum lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins og í framhaldi af því og með skírskotun til nefndarskipunarinnar þá verður gengið eftir því að það sem í ályktuninni felst verði framkvæmt hjá bönkunum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir þessi svör svo langt sem þau ná. Það er rétt að kerfið er loksins aðeins að láta undan einmitt núna þessa dagana. Og auðvitað lætur það undan vegna þrýstings. Ekki einungis af hálfu alþm. Það hefur ekki verið mikið virt sú ályktun fram að þessu sem samþykkt var hér fyrir tæpum sex árum. Það er auðvitað látið undan vegna þess að bændur sjálfir gera sér nú orðið grein fyrir því hvernig þeir hafa verið hlunnfarnir á undanförnum árum, hve gífurlegt tjón þeir hafa beðið af því og landbúnaðurinn allur að fá ekki sína peninga á réttum tíma þegar verðbólgan var jafnvel komin upp í 130%. Menn geta svona ímyndað sér hver hagur bóndans er sem kannske fær ekki fullnaðargreiðslu - og fær nú aldrei fullnaðargreiðslu hjá ýmsum félögum - sem fær ekki neinar verulegar greiðslur fyrr en kannske mörgum mánuðum eftir að hann leggur sínar afurðir inn, allt á annað ár kannske. Þetta er svo margrædd saga að ég ætla ekkert að fara lengra út í hana nú. Það er út af fyrir sig rétt sem hæstv. ráðh. segir að það er verið að flytja afurðalánin frá Seðlabanka til viðskiptabankanna. Út á það gekk mín till. kannske að efni til að nokkru leyti, en þó fyrst og fremst það að bændur fengju peningana en að þeir staðnæmdust ekki í neinum viðskiptabönkum. Við skulum athuga það að núna, þegar þetta er gert, eru allar horfur á því að bindiskyldan verði í rauninni alveg jafnmikil eða kannske meiri en áður því að Seðlabankinn á enn að geta haldið 18% frystingu og kannske meira. Í lögum er heimild upp í 38%. Það er hægt að hækka það aftur ef Alþingi grípur ekki í taumana. Það vill svo vel til að nú er frv. fyrir Ed. um það að færa 11. gr. seðlabankalaganna í upphaflegt horf, þ. e. að frystingin megi aldrei vera nema 10%. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á að það frv. verði ekki samþykkt. Þá væri komið eðlilegt fjármálaástand í þessu landi. Það er nefnilega ekki hægt að frysta peninga með þessum hætti. Að ætta sér annars vegar að hafa frjálsa vexti og hins vegar enga peninga í umferð, það dæmi gengur alls ekki upp. Auðvitað verða vextir ógnarháir. Allir peningar verða á svörtum markaði eða verðbréfamörkuðum o. s. frv. með ógnarháum vöxtum ef Seðlabankinn sinnir ekki þeirri frumskyldu sinni að sjá til þess að eðlilegt fjármagn sé í umferð í þjóðfélaginu. Það er meginmarkmið starfsemi Seðlabankans að sjá til þess að nægilegt fé sé í umferð til að sinna þörfum viðskiptalífs og alls atvinnulífs, og raunar líka fjárhag heimilanna, því að nú er verið að selja ofan af mönnum fasteignir sem þeir eiga kannske að 2/3 hlutum eða helmingi, af því að þeir geta hvergi fengið 20–30 þús. kr. lán í bönkum. Þetta kerfi gengur ekki upp. Við skulum segja að þetta sé áfangi, sem viðskrh. var núna að kunngera, en hann er ósköp lítill nema skrefið verði tekið út og bindiskylda seðlabankans fari aldrei yfir 10%, vegna þess að annars verður sami monetarismi ríkjandi hér á Íslandi, sama nauðungin vil ég segja í peningamálum, því að ekki er hægt að kalla það annað, að hversu góðar tryggingar sem menn hafa og hversu brýn nauðsynin sem er að fá eitthvert fé af einhverjum ástæðum, t. d. þeim sem ég var að nefna varðandi húsbyggjendur, fáist það ekki. Það er ekki hægt að reka lýðræðisþjóðfélag með þessum hætti. Það þekkist hvergi í víðri veröld. Það er sagt að þessi bindiskylda sé til þess að koma í veg fyrir verðbólgu. Hvergi í lýðfrjálsu landi hefur verið stunduð önnur eins bindiskylda og hér á Íslandi. Og hver hefur árangurinn orðið? Bullandi verðbólga. Í Svisslandi standa bankastjórarnir á tröppunum og biðja menn að taka lán á lágum vöxtum. Þar er allt fullt af peningum. Þar hefur aldrei verið verðbólga. Verðbólgan hvarf í Bandaríkjunum þegar Arabapeningarnir og mjög mikill hluti fjármagns heims streymdi þangað á undanförnum árum. Þá hvarf hún. En í Suður-Ameríku er hún komin í fjögur, fimm, eða sex hundruð prósent af því þeir eru þeir einu sem reka svipaða stefnu eins og við í peningamálum, loka peninga inni. En þetta verður nú allt saman rætt betur í sambandi við afgreiðslu frv. um bindiskylduna, sem ég á von á að verði samþykkt í Ed. næstu daga og komi þá til Nd., og ég trúi varla öðru en að Nd. samþykki það líka. Og þá er sigurinn unninn en fyrr ekki.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fyrir hæstv. utanrrh. fyrirspurn er varðar meðferð kjarnorkuvopna og komu herskipa til landsins. Það er kunnara en frá þurfi að segja að það er margítrekað af hálfu þeirra sem með utanríkismál þjóðarinnar hafa farið á undanförnum árum að það sé opinber stefna að hér skuli ekki vera kjarnorkuvopn. Ég hef því spurt hvort sú stefna nái einnig til komu herskipa hingað í hafnir og siglinga þeirra um íslenska lögsögu. Það er í það minnsta ljóst, hvað sem opinberri stefnu líður, að það er vilji íslensku þjóðarinnar að hér skuli ekki vera kjarnorkuvopn, a. m. k. yfirgnæfandi meiri hluta hennar, og hefur það komið fram í könnunum, t. a. m. í könnun Ólafs Harðarsonar. Það er einnig ljóst að okkur Íslendingum sem fiskveiðiþjóð stafar sérstök hætta af hugsanlegum óhöppum sem tengjast kjarnorku, hvort heldur það eru kjarnorkuvopn eða vegna kjarnorkuknúinna skipa. Má í því sambandi vitna í ágæta ræðustúfa hæstv. utanrrh. á erlendum vettvangi um þá ógn sem okkur gæti stafað af slíkum kjarnorkuóhöppum umhverfis landið. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að friðlýsa Ísland fyrir kjarnorkuvopnum og lögsögu þess og við eigum að setja um það sérstök lög og taka það einnig inn í stjórnarskrá lýðveldisins að hér skuli aldrei vera kjarnorkuvopn. Vonandi verður það gert innan tíðar, annað eða hvort tveggja, en á meðan svo er ekki - eða þangað til - teldi ég það skref í rétta átt að við tækjum af öll tvímæli um að við viljum ekki kjarnorkuvopn, hvorki hér á landinu né umhverfis það, í lofti eða á legi. Ég hef því leyft mér, herra forseti, að spyrja hæstv. utanrrh. eftirfarandi spurninga: „1. Taka yfirlýsingar utanrrh. um að kjarnorkuvopn séu ekki geymd hér á landi einnig til herskipa sem koma í hafnir hérlendis eða sigla um íslenska lögsögu? 2. Er utanrrh. reiðubúinn að beita sér fyrir því að banna siglingar herskipa um íslenska lögsögu og komur þeirra í hafnir hérlendis nema fullvíst sé að þau beri ekki kjarnorkuvopn?“ Þannig hljóðaði fsp. Ég vildi gjarnan mega bæta því við, ef hæstv. utanrrh. vildi þá svara því einnig, að ég teldi að það ætti einnig að taka af öll tvímæli um að kjarnorkuknúin skip heyrðu hér undir því að það má ljóst vera að af umferð þeirra einna sér, hvort sem þau eru búin kjarnorkuvopnum eða ekki, getur stafað hætta fyrir okkur. Ég vil taka það fram þegar í upphafi, áður en ég hlýði á svör utanrrh., að ég læt mér ekki nægja þær yfirlýsingar sem stundum heyrast um að það sé ástæðulaust að tortryggja þessa ágætu bandamenn okkar og við eigum einfaldlega að treysta því að þeir virði þá stefnu okkar Íslendinga að við viljum ekki hafa hér kjarnorkuvopn. Það þarf ekki að mínu mati að flokkast undir vantraust á nokkrum aðila þó að við tökum af öll tvímæli í þessum efnum og göngum þannig frá málum og bindum um hnúta að enginn vafi leiki á því að þessi vor stefna sé virt. Það tel ég að við eigum að gera ekki síst með tilliti til þeirra miklu öryggishagsmuna sem íslensk þjóð og afkoma hennar eiga undir því að engin óhöpp verði með kjarnorku á og í kringum landið.



Herra forseti. Fyrri fsp. hv. þm. svara ég játandi. Það er skýr stefna ríkisstjórnar Íslands að kjarnorkuvopn séu ekki geymd hér á landi og tekur hún einnig til herskipa í íslenskri lögsögu. Síðari fsp. hv. þm. vil ég svara með þeim hætti, að í samræmi við þau svör sem ég gaf við fyrri fsp. og í samræmi við þá stefnu sem lýst hefur verið yfir er fullljóst að sigling herskipa með kjarnorkuvopn um íslenska lögsögu er óheimil og þá jafnframt koma þeirra til hafna hérlendis, og mun ég framfylgja þeirri stefnu. Ég tel ekki þörf frekar að taka af öll tvímæli í þessum efnum, vegna þess að af hálfu íslenskra stjórnvalda og aðildarríkja Atlantshafsbandalagsins hafa engin tvímæli átt sér stað.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. svörin og ég fagna þeim. Það er ánægjulegt að fá á þessum virðulega vettvangi staðfestingu á því að þessi stefna á að vera altæk og að á henni skuli engar undantekningar gerðar. Ég hygg að það sé mikilvægt í sambandi við þá viðleitni og þann vilja sem uppi er meðal þjóðarinnar og a. m. k. hluta þingheims að festa í lögum þessa stefnu og ganga jafnvel frá henni í stjórnarskrá. Það er ljóst að þau svör, sem hæstv. utanrrh. hefur hér gefið, greiða götu þess máls. Ég skildi hæstv. utanrrh. svo sem það væri ótvírætt og undantekningarlaust að umferð herskipa með kjarnorkuvopn væri brot á þessari íslensku stjórnarstefnu. Ég tek það þá þannig að ef upp komi efasemdir um að þessi vor stefna sé virt muni íslensk stjórnvöld ganga úr skugga um að svo sé. Sé þessi skilningur réttur hjá mér er ég ánægður með þau svör sem hæstv. utanrrh. hefur gefið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera upp við hæstv. utanrrh. nokkrar spurningar, sem eru á þskj. 609, um framkvæmdir á vegum bandaríska herliðsins á Íslandi, ýmist framkvæmdir sem þegar eru í gangi og aðrar sem fyrir dyrum standa eða hvort þær standi fyrir dyrum. Ég hef lagt þessar spurningar fyrir hæstv. utanrrh. til þess að fá upplýsingar um stöðu þeirra margvíslegu og miklu framkvæmda sem eru á vegum bandaríska herliðsins hér á landi nú. Þá væri einnig fróðlegt að fá um það upplýsingar hvernig að slíkri ákvarðanatekt er staðið af hálfu hæstv. ríkisstj., hvort ríkisstj. öll, allir sem einn eins og það heitir í dag, stendur að þessum ákvörðunum í hverju tilviki eða hvort það sé utanrrh. hæstv. einn sem gefi hernaðargenginu græna ljósið í hverju tilviki. Ég vil taka það fram strax að þessi listi minn er ekki tæmandi, hann hefði getað verið nokkru lengri, því miður, en hann gefur þó hugmynd um þær margvíslegu og miklu framkvæmdir sem eiga sér stað eða standa fyrir dyrum. Einnig eru nokkrar upplýsingar fáanlegar um þá gífurlegu fjármuni sem hér er verið að verja til hernaðaruppbyggingar á þessum tímum. Þegar ég lagði fram þessa mína fsp. fyrir nokkrum vikum hafði ég að vísu undir höndum nokkrar upplýsingar um ýmsar framkvæmdir sem ekki eru hér tíundaðar, en síðan það var hafa mér bæst upplýsingar t. a. m. um þau áform sem heyrst hafa nefnd nokkrum sinnum á undanförnum einu til tveimur árum um áhuga bandarískra hernaðaryfirvalda á að byggja svonefndar OTH-radarstöðvar hér á norðurslóðum. Þessar OTH-radarstöðvar eru stundum kallaðar „yfir sjóndeildarhringinn“ eða Over the Horizon og eru radarstöðvar sem byggja á þeirri tækni að endurvarpa geislum frá jónahvolfinu niður á jörð og eykst þannig langdrægi þeirra margfalt miðað við hefðbundnar gerðir radarstöðva. Þannig mundi t. a. m. slík stöð sem staðsett væri á Íslandi draga norður á pól og austur á Kóla-skaga eða eitthvað þar um bil svo dæmi sé tekið. Það hefur verið vitað að tvær staðsetningar hafa einkum verið ræddar í Pentagon fyrir þessa stöð hér á norðurslóðum, þ. e. Bretlandseyjar eða Ísland. Og nú hefur frægur maður, orðum prýddur generáll, Wesley McDonald, sem er yfirmaður Atlantshafsflota Bandaríkjanna og NATO í vorum heimshluta, lagt í yfirheyrslum fyrir þingnefnd öldungadeildar Bandaríkjaþings sérstaka áherslu á þessa framkvæmd og sérfræðingar t. a. m. á Bretlandseyjum telja, því miður vil ég segja, að áhugi Bandaríkjamanna hvað staðsetningu varðar fyrir þetta mannvirki beinist nú fyrst og fremst að Keflavík. Sé þetta rétt, sem ég óttast að sé, er hér á ferðinni sennilega einhver alvarlegasta ef ekki alvarlegasta breyting á stöðu Íslands í vígbúnaðartaflinu frá upphafi vega. Ég er ekki með þetta hér sem formlega fyrirspurn, herra forseti, enda er hún ekki á þessum lista, en ég nefni þetta til að sýna að listi þessi er engan veginn tæmandi. Það er auðvitað illþolandi að hv. Alþingi og íslenska þjóðin búi við það æ ofan í æ að upp komi áform og áætlanir um framkvæmdir á Íslandi eða breytingar á stöðu Íslands í tafli stórveldanna sem verið er að möndla með og hefur verið möndlað með mánuðum og jafnvel árum saman erlendis áður en við fáum um það að vita. Þannig er til að mynda að fyrst nú, árum eftir að vitað var um áhuga bandarískra hernaðaryfirvalda á því að byggja hér styrkta stjórnstöð, örlar á því að hæstv. utanrrh. eða þeir menn sem með þau mál fara fyrir Ísland gefi einhverjar skýringar á þeim áformum í þeirri skýrslu sem nú hefur verið lögð fyrir Alþingi um utanríkismál. M. a. til þess að upplýsa og fá það hér á hreint hvernig ýmsar framkvæmdir standa hef ég, herra forseti, lagt fram þessar fsp. og skal nú ljúka máli mínu með því að renna yfir þær. Þær eru: „1. Hefur koma nýrra orrustuflugvéla til Keflavíkurflugvallar, og jafnframt fjölgun úr 12 vélum í 18, verið samþykkt í ríkisstj.? 2. Hefur ríkisstj. gefið heimild til að reisa fleiri sprengjuheld flugskýli á Keflavíkurflugvelli, til viðbótar þeim níu sem þar eru í byggingu, og hvenær var gefin heimild til að byggja skýli nr. 4–9?“ Eins og menn vita var upphaflega gefin heimild til að byggja fjögur af þessum skýlum, en ég vil gjarnan fá svör við því hvenær og hvernig var heimilað að reisa skýli 4–9. „3. Hefur ríkisstj. gefið heimild til að byggðir verði 2. og/eða 3. áfangi olíubirgðastöðvar í Helguvík? 4. Hafa ríkisstjórn Íslands eða utanrrn. borist einhverjar áætlanir, lýsingar, umleitanir eða erindi varðandi byggingu nýrrar stjórnstöðvar á Keflavíkurflugvelli? 5. Hafa ríkisstjórn Íslands eða utanrrn. borist einhverjar áætlanir, umleitanir eða erindi varðandi nýjar framkvæmdir við flugbrautir á Keflavíkurflugvelli?“



Herra forseti. 1. fsp. hv. þm. vil ég svara á þá lund að í samræmi við það fyrirkomulag er gildir um ákvarðanir varðandi endurnýjun eða breytingar á tækjabúnaði varnarliðsins hef ég samþykkt orrustuflugvélaskipti og fjölgun flugvéla úr 12 í 18. Ég hef kynnt þessa fyrirhuguðu breytingu á ríkisstjórnarfundi þar sem andmælum var ekki hreyft og ég minni hv. þm. á að í skýrslu minni um utanríkismál, sem dagsett er í apríl 1984 og er orðin ársgömul, er ítarleg grein gerð fyrir þessari endurnýjun og breytingum á orrustuflugvélum varnarliðsins. Þá er 2. fsp.: „Hefur ríkisstj. gefið heimild til að reisa fleiri sprengjuheld flugskýli á Keflavíkurflugvelli, til viðbótar þeim níu sem þar eru í byggingu, og hvenær var gefin heimild til að byggja skýli nr. 4–9?“ Í þessu sambandi er rétt að svara munnlegri fyrirspurn hv. þm., með hvaða hætti leyfi væru veitt fyrir framkvæmdum varnarliðsins og breytingum á búnaði þess. Það er skemmst frá að segja að utanrrh. hefur yfir höfuð gefið þessar heimildir, en kynnt þær í ríkisstj. og skv. venju, sem raunar var staðfest í tíð forvera míns, hefur þessari venju verið haldið áfram. Ég hef kostað kapps um að láta samráðherra mína og einkum og sér í lagi forsrh. fylgjast með öllum þessum málum og sömuleiðis hef ég gefið ítarlegar skýrslur um þessi efni í utanrmn. og í skýrslum mínum um utanríkismál, bæði í fyrra og nú hef ég leitast við að upplýsa hvað er að gerast í þessum efnum. Varðandi sprengjuheld flugskýli, þá eru þau nú því miður kannske ekki sprengjuheld í þeim skilningi að þau þoli sprengjur ef sprengja lenti á þeim sjálfum, en þau eru styrkt flugskýli samkvæmt þeim stöðlum sem gilda um flugskýli er fjármögnuð eru af hálfu Atlantshafsbandalagsins. Heimild til byggingarframkvæmda við skýli nr. 4 og 9 var gefin í júnímánuði 1983 og varðandi skýli nr. 10 til 13 var heimildin gefin í nóvember s. l. Ég hygg að hvort tveggja hafi verið komið fram við árlega yfirferð utanrmn. um varnarliðsframkvæmdir á komandi ári, þ. e. varðandi 4 til 9 á haustfundum utanrmn. 1983 og varðandi 10 til 13 á haustfundum utanrmn. síðast, eða rétt um áramótin. Um það hef ég ekki gengið úr skugga, en tel að skv. venju hafi það átt sér stað. Ég vil ítreka og leggja áherslu á að ég hef enga tilhneigingu, síður en svo, að draga dul á fyrirætlanir um varnarliðsframkvæmdir. Ég tel að að sjálfsögðu sé rétt og skylt að greina frá þeim í utanrmn. og ég vil gjarnan að opin og hreinskilin umræða fari fram um þessi mál í þjóðfélaginu almennt. 3. fsp. var um heimildir til að byggja 2. og 3. áfanga olíubirgðastöðvar í Helguvík. Heimildir hafa verið veittar til 2. áfanga, sem er gerð hafnarmannvirkja eða löndunarmannvirkja í Helguvík, og 3. áfanga a, sem kallaður hefur verið, en það er 19 000 rúmmetra birgðarými. Þessar heimildir voru gefnar í nóvember s. l. Ég á von á því að framkvæmdir við löndunarmannvirkin hefjist aðeins að litlu leyti á yfirstandandi ári, en verði svo haldið áfram á næsta ári. Varðandi birgðarýmið er með þessum heimildum búið að veita leyfi til bygginga 49 000 rúmmetra rýmis. Annars er í skýrslu minni um utanríkismál, sem nýlega hefur verið lögð fram, ítarleg grg. um byggingu olíubirgðastöðvar í Helguvík. Í fjórða lagi er spurt: „Hafa ríkisstjórn Íslands eða utanrrn. borist einhverjar áætlanir, lýsingar, umleitanir eða erindi varðandi byggingu nýrrar stjórnstöðvar á Keflavíkurflugvelli?“ Svarið er að utanrrn. hefur fengið í hendur teikningar að stjórnstöðinni. Það er vitað að Bandaríkjamenn munu óska eftir því að bygging stjórnstöðvar verði tekin inn á framkvæmdaáætlun 1986, en fyrr mun ekki vera fjárveiting til þessarar framkvæmdar af hálfu Bandaríkjamanna eða Atlantshafsbandalagsins. Þá er í fimmta lagi spurt: „Hafa ríkisstjórn Íslands eða utanrrn. borist einhverjar áætlanir, umleitanir eða erindi varðandi nýjar framkvæmdir við flugbrautir á Keflavíkurflugvelli?“ Svarið er neitandi. En ég vil bæta því við að í samræmi við samkomulag Íslands og Bandaríkjanna um byggingu flugstöðvarbyggingar eru fyrirhugaðar framkvæmdir við gerð flugvallarvegar, flughlaðs og akstursbrauta flugvéla áður en nýja flugstöðvarbyggingin fyrir almenna flugumferð verður tekin í notkun árið 1987 og munu Bandaríkin greiða allan kostnað við þær framkvæmdir, en áætlun er um að þær framkvæmdir muni kosta tæplega 40 millj. dollara. Þá gat hv. þm. um fyrirætlanir um byggingu svokallaðra OTH-ratsjárstöðva hér á landi. Það eru fréttir sem ég hef ekki fengið, þannig að svo virðist sem hv. þm. hafi betra og beinna samband vestur en ég hef ef rétt er hermt af hans hálfu.



Herra forseti. Ég vil ekki láta hjá líða að þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans, sem voru greinargóð, og ég virði hann nokkuð meir en ella fyrir það sem hann sagði reyndar, að hann vildi hafa þessa umræðu opna og leggja fram upplýsingar. Að vísu má um það spyrja hvort hans rn. og sú deild sem með þessi mál fer standi í stykkinu sem skyldi ef óbreyttir þm., sem ekki hafa þótt neitt sérstaklega hliðhollir vestrinu, a. m. k. stundum í ræðum hér, eru á undan að færa honum fréttir um ný áform um hernaðaruppbyggingu. En naumast hefur það farið fram hjá öllum, sem með þessum málum fylgjast, að uppi eru þessi áform og það er vitað að bandarísku fyrirtæki hefur nú verið falið að glíma við það verkefni að aðlaga þessa tækni að þeim aðstæðum sem ríkja á norðurslóðum sem fyrst og fremst snúa að því að vinna gegn þeim truflunum sem norðurljós valda á norðlægum breiddargráðum á rafeindasviði jónahvolfsins. Varla væru menn að þessu nema vegna þess að þeir hyggjast setja upp slíkar stöðvar á norðlægum breiddargráðum. Þá liggur það einnig fyrir að þeir tveir staðir, sem mest hefur verið rætt um í þessu sambandi, eru Ísland og Bretlandseyjar. Vegna þeirra svara sem hér komu fram og staðfestu að nú eru uppi áform um það í Bandaríkjunum að reisa styrkta stjórnstöð í Keflavík og það liggur fyrir að verið er að reisa í gríð og erg styrkt flugskýli í Keflavík, þá hlýt ég að leggja saman tvo og tvo - eða einn og einn og fá út tvo - og segja: Það er greinilegt að Keflavíkurstöðinni hefur nú verið settur nýr staðall. Nú skulu mannvirki þar vera sérstaklega styrkt. Þetta ætti að vera þeim mönnum umhugsunarefni sem alveg fram að þessu hafa trúað því að öll sú mikla uppbygging, öll sú mikla tæknibreyting sem átt hefur sér stað í búnaði herliðsins á Íslandi á undanförnum árum hafi engu breytt um stöðu og eðli stöðvarinnar og vígbúnaðarins hér. Hvers vegna reisa menn sérstaklega styrktar stjórnstöðvar og sérstaklega styrkt flugskýli og þar fram eftir götunum ef engin eðlisbreyting hefur orðið á þeirri saklausu varnarstöð sem hér á að vera skv. margendurteknum yfirlýsingum hæstv. utanrrh.? Ég hygg að það megi öllum vera ljóst, þó þeir hafi jafnvel ekkert um þessi mál vitað annað en það sem hér hefur verið rætt í dag, að það eru miklar framkvæmdir í gangi og fyrir dyrum standa miklar framkvæmdir. Þegar þetta er allt lagt saman, ef menn skoða þetta heildstætt, ekki hvern hlut fyrir sig eins og menn hafa þó gjarnan reynt að láta okkur Íslendinga gera, heldur líta á alla myndina, þá á ekki að dyljast neinum lengur að hér eru miklir hlutir að gerast og alvarlegir. Ég ætla svo sannarlega að vona að sú frétt, sem ég var að fræða hæstv. utanrrh. um að hugsanlega kæmi á hans borð á næstu mánuðum eða á næsta ári, verði aldrei að veruleika, svo sannarlega, vegna þess að þá væri enn þá alvarlegra skref stigið að mínu mati en hingað til hefur verið stigið. En það er þó enn ein staðfesting þess að verið er að möndla með Ísland. Það er verið að búa til áætlanir og búa til plön. Það er verið að teikna hluti löngu áður en íslenska þjóðin og íslenska þingið hv. veit nokkuð um það. Nú eru t. d. komnar teikningar að nýrri styrktri stjórnstöð í Keflavík inn á borð utanrrn. Og hvað hefur íslenska þjóðin og hvað hefur hv. Alþingi fengið að vita um það mál af hálfu hæstv. utanrrh. hingað til annað en það sem menn eins og ég og aðrir slíkir hafa af veikum burðum verið að reyna að fræða hana um, oft í lítilli þökk ýmissa afla hér í landinu? Ég get þó tekið undir það og ágætt er að við verðum sæmilega sáttir hér í lokin um eitt atriði, ég og hæstv. utanrrh., að það er til gagns að hafa umræðuna opna. M. a. í því skyni lagði ég fram þessar spurningar. Ég tel að þjóðin öll, ekki bara utanrmn. hv. Alþingis, eigi að fylgjast með því og fá að vita hvað hér er að gerast. Það er lýðræðisleg skylda þessarar stofnunar og auðvitað þeirra hæstv. ráðh. sem bera á henni ábyrgð að sjá um að svo sé gert.



Herra forseti. Mér þykir ákaflega leitt að ég er ekki nægilega vel undirbúinn að svara fsp. hv. 3. þm. Reykv. varðandi þær umræður og fyrirætlanir sem uppi voru í tíð fyrrv. ríkisstj., e. t. v. af skiljanlegum ástæðum þar sem ég átti nú ekki innangengt í þeirri ríkisstj. eins og hv. þm. Ég vil þó aðeins segja að það hefur engin endanleg ákvörðun verið tekin um með hvaða hætti stjórn þeirra mannvirkja verður háttað sem nú eru í byggingu í Helguvík. Eins og kunnugt er voru nokkrar deilur milli stuðningsmanna fyrrv. ríkisstj., hv. 3. þm. Reykv. og forvera míns, Ólafs heitins Jóhannessonar, sem ég skal ekki rifja upp. Það hefur ekki þótt tímabært eða ástæða til að taka upp í ríkisstj. eða til umræðu milli rn. hvernig verkaskiptingu yrði háttað hvað snertir stjórn mannvirkja í Helguvík, en mér er sönn ánægja að láta hv. þm. fylgjast með gangi mála. Varðandi ummæli hv. þm. Steingríms Sigfússonar, þá fundust mér hans orð bera vitni um starfsaðferðir hv. þm. Alþb. í þeim málum er lúta að framkvæmdum varnarliðsins, bæði þeim sem í gangi eru eða fyrirhugaðar eða e. t. v. langt frammi í framtíðinni eða jafnvel þótt þær séu engan veginn raunhæfar eða úr lausu lofti gripnar. Þegar hv. þm. nefndi OTH-ratsjárstöðvarnar í sinni fyrri ræðu gat hann þess ekki, sem hann gat um í seinni ræðunni, að vegna tæknilegra örðugleika þykja þær ekki gera neitt gagn á norðurslóðum. Þess vegna er þar ekki um að ræða neinar þær framkvæmdir, hvorki hér á landi né annars staðar, sem á dagskrá eru. Fyrst þarf að leysa þessi tæknilegu vandamál. Þessar ratsjárstöðvar virka ekki eins og ráð er fyrir gert vegna norðurljósanna að því er mér skilst þó að mig bresti tæknilega kunnáttu til að skýra það út. Það er ekki á dagskrá svo að íslensk stjórnvöld viti að byggja hér slíka ratsjárstöð og um það er þess vegna ekki ástæða til að ræða frekar. Sama tilhneiging kom fram í ræðu hv. þm. þegar hann var að tala um styrkta stjórnstöð. Ég vil aðeins segja af því tilefni að mannvirki varnarliðsins eru byggð skv. ákveðnum stöðlum sem gilda um slík mannvirki. Staðlarnir eru settir skv. ákvörðun þjóða Atlantshafsbandalagsins og eru hinir sömu hvarvetna í löndum Atlantshafsbandalagsþjóðanna. Ég bendi á að í nýframlagðri skýrslu minni um utanríkismál segir svo um stjórnstöð á bls. 32, með leyfi forseta: „Áform eru fyrir hendi um byggingu styrktrar stjórnstöðvar í stað núverandi, sem er í járngrindarhúsi með mjög ófullkominni aðstöðu að öllu leyti. Staðhæft hefur verið að stjórnstöðinni yrði komið fyrir neðanjarðar, hún væri gerð til að þola kjarnavopn. Hið rétta er, að hér er um að ræða tveggja hæða byggingu, gluggalausa, sem er hönnuð til að hýsa ýmsa stjórnunarþætti, er verið hafa til staðar á Keflavíkurflugvelli frá því að varnarliðið kom fyrst til landsins. Endurnýjun stöðvarinnar hefur því ekki í för með sér neina eðlisbreytingu á þeirri stjórnunarstarfsemi, sem Bandaríkin reka til varnar Íslandi og svæðunum umhverfis landið. Byggingin á að vera útbúin sérstökum hreinsiútbúnaði vegna hugsanlegrar mengunar frá efnavopnum og á þannig að geta hýst starfsmenn þess í allt að eina viku. Slíkt er í samræmi við NATO-staðla, enda byggingin að miklu leyti greidd af mannvirkjasjóði Atlantshafsbandalagsins úr þeim verkefnaflokki sjóðsins, sem greiðir kostnað við flugvelli og flugvallarmannvirki. Viss hætta er talin vera til staðar, að slík vopn kynnu að verða notuð, ef árásir yrðu gerðar á bækistöðvar Atlantshafsbandalagsins. Því er ekki um neina sérstöðu að ræða hvað Ísland varðar í þessum efnum. Væntanlega yrði hafist handa um byggingu stöðvarinnar á næsta ári.“ Svo mörg eru þau orð varðandi stjórnstöðina. Þessi greinargerð í skýrslu minni um utanríkismál leiðir og í ljós að áhersla er lögð á að leyna engu að því er snertir framkvæmdir varnarliðsins nema þá því sem nauðsynlegt er ef um hernaðarleyndarmál er að ræða, en ég held sannast að segja að það liggi allt eins og opin bók hvað snertir varnarstöðina á Keflavíkurflugvelli svo að því er ekki til að dreifa.



Herra forseti. Þjóðleikhúsið. Nafnið eitt gefur tilefni til að ætla að hér sé um að ræða listamusteri þjóðarinnar allrar þar sem öllum þjóðfélagsþegnum gefst sem best tækifæri til að njóta þess sem þar er á fjölunum hverju sinni, enda er það svo að í lögum um þjóðleikhús, þ. e. 15. gr. þeirra laga, er ráð fyrir því gert að listin úr þessu musteri þjóðarinnar sé flutt út á meðal þegnanna á landsbyggðinni, en í 15. gr. segir, með leyfi forseta: „Þjóðleikhúsið skal kappkosta að hafa samstarf við leikfélög áhugamanna, láta þeim í té gistileikara og leikstjóra til leiðbeiningar, eftir því sem unnt er. Gera skal leikfélögum áhugamanna kleift að fylgjast með starfi Þjóðleikhússins. Á vegum Þjóðleikhússins skulu árlega farnar á starfstíma þess leikferðir sem víðast um landið. Einnig skulu farnar leikferðir til annarra landa og fengnir hingað erlendir listamenn, hvort tveggja eftir því sem aðstæður leyfa.“ Nú finnst mér að það hafi mjög skort á að við dreifbýlisfólk yrðum þess aðnjótandi að starfslið þessa listamusteris léti sjá sig úti á landsbyggðinni eins og lög gera ráð fyrir. Ég hef því leyft mér að flytja á þskj. 641 fsp. til hæstv. menntmrh. sem er eftirfarandi: „1. Hversu margar leiksýningar hefur Þjóðleikhúsið haft á eftirtöldum svæðum s. l. fimm ár: Vestfjörðum, Norðurlandi, Austurlandi? 2. Hve marga leikstjóra eða leikara lét Þjóðleikhúsið leikfélögum úti á landi í té s. l. fimm ár?“



Herra forseti. Um leið og ég þakka hv. 3. þm. Vestf. fyrir að hafa vakið máls á sýningum Þjóðleikhússins og því lagaákvæði sem gerir ráð fyrir því að farið sé með sýningar Þjóðleikhússins út um landið vil ég svara fsp. hans beint. Fyrri spurningin var: „Hversu margar leiksýningar hefur Þjóðleikhúsið haft á eftirtöldum svæðum s. l. fimm ár: Vestfjörðum, Norðurlandi og Austurlandi?“ Svarið er: Aðeins ein leikför hefur verið farin á þessum árum til þeirra svæða sem um er spurt, „Í öruggri borg“ eftir Jökul Jakobsson sem sýnt var á Vestfjörðum og Norðurlandi vestra 1981. Síðari spurningin var: „Hve marga leikstjóra eða leikara lét Þjóðleikhúsið leikfélögum úti á landi í té s. l. fimm ár?“ Svarið er: Á s. l. fimm árum hafa í 28 verkefnum verið sendir leikarar og leikstjórar út á land og tvisvar leikmyndateiknari. Það er rétt að fram komi að Þjóðleikhúsið hefur á hverju vori stefnt að leikferð yfir sumarmánuðina, en er sá tími nálgaðist að ferðin yrði farin eða undirbúningi hennar væri lokið hefur orðið ljóst að fjárveitingar til leikhússins mundu ekki duga út árið og þá verið gripið til sparnaðaraðgerða og hafa leikferðir út um landið orðið fyrir barðinu á þeim. Það er best að segja hverja sögu eins og hún gengur, en þannig hefur málum verið háttað að því er þetta varðar. Það er ljóst að það fjárframlag sem gengið hefur til leikhússins á undanförnum árum hefur ekki nægt til þess að Þjóðleikhúsið fengi staðið við þetta hlutverk. Það er auðvitað eitt af því sem við þurfum að taka afstöðu til hér á hv. Alþingi hvort svo eigi að ganga. En það er auðvitað fleira sem kemur til en beinar fjárveitingar. Ég vil greina frá því í þessu sambandi að nú nýlega er hafin úttekt á sjálfum rekstri Þjóðleikhússins í því skyni að það liggi ljóst fyrir að allar þær leiðir sem hugsanlegar eru séu farnar til þess að nýta fjármagnið sem til leikhússins fer sem allra best til að ná þó hinum listræna tilgangi þess.



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli, sem er þarft og gott að fá svör við, og vissulega ber að fagna því að svo vel hefur þó verið að verki staðið varðandi þann þátt sem snertir það að senda leikara og leikstjóra út til áhugafélaganna. Við afgreiðslu laga um Þjóðleikhúsið á sínum tíma lýsti ég ánægju minni með þau ákvæði sem þar voru tekin inn bæði um heimsóknir og ekki síður gestaleiki og leikstjórn hjá áhugafélögunum, svo sem segir þar eins og hv. fyrirspyrjandi kom inn á, að Þjóðleikhúsið skyldi kappkosta svo sem unnt væri að styðja áhugaleikfélögin. Ég lagði þá ríka áherslu á að þetta yrði ekki dauður bókstafur einn, ákvæðin yrðu virk en ekki aðeins til að gera lögin áferðarfallegri og líklegri til að ganga í augun á fólki á landsbyggðinni þar sem leiklistaráhugi og leiklistariðkun eru sérstaklega til fyrirmyndar. Ég vildi raunar þá fá fortakslausari og enn skýrari skylduákvæði hvað þetta hvort tveggja snertir því að skyldan á að vera ótvíræð og raunar ljúf og eðlileg fyrir þessa stofnun að inna af hendi. Varðandi þann ágæta stuðning sem greinilega hefur þó verið veittur af hálfu Þjóðleikhússins til áhugafélaganna með gestaleikurum og leikstjórum hef ég aldrei verið í vafa um að það eru ekki bara áhugafélögin og fólkið þar sem nýtur góðs af þessu. Ekki síður hafa leikarar Þjóðleikhússins hið mesta gagn af þessu. Ég fullyrði að það víkkar þeirra sjóndeildarhring. Það skapar þeim nýja reynslu, víðari yfirsýn og gerir þá jafnvel hæfari til starfa á sínum vettvangi á eftir. Ég vitna þar í þann ágæta valinkunna leikara, Val Gíslason, sem fyrir alllöngu fór austur í Egilsstaði sem leikstjóri og leikari og kvað þá reynslu hafa verið sér ómetanlega og nauðsynlega um leið fyrir hvern atvinnuleikara. Af svörum hæstv. ráðh. kom fram að þarna hefði verið þokkalega að verki staðið, en hraklegar en áður var þó varðandi leikferðirnar, og þar kæmu sparnaðaraðgerðir Þjóðleikhússins fram, í leikferðum út á landsbyggðina. Spurning er þá hvernig á þessum málum á að taka. Ég treysti hæstv. ráðh. til þess að beita sér fyrir því að hér verði á veruleg breyting til batnaðar og Þjóðleikhúsið sinni ótvíræðri lagaskyldu sinni í þessu hvoru tveggja og sér í lagi að ef á að hagræða einhverju og ef eitthvað á að spara hjá Þjóðleikhúsinu verði það ekki nær eingöngu látið koma niður á leikferðum út um land.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hann hefur veitt þó að a. m. k. hluti af þeim valdi mér gífurlegum vonbrigðum. Ég þóttist raunar vita að þarna hefði á lítinn hátt verið sinnt þeirri skyldu sem löggjafinn leggur Þjóðleikhúsinu á herðar að því er varðar leiksýningar úti á landsbyggðinni, en ég verð að viðurkenna að mig óraði ekki fyrir því að það væri aðeins um eina slíka leikför að ræða á s. l. fimm árum, bara á Vestfirði og Norðurland vestra, en enga á Austfirði. Þetta er hrikalegt og að mínu viti þýðir ekki að bera við peningaleysi einu saman. Það er jafnt lagaskylda þessarar stofnunar að leika úti á landsbyggðinni og sinna þeim þætti á Reykjavíkursvæðinu. Þá ætti alveg eins að draga úr hér og nýta fjármagnið til leikferða. En ekki er ég að saka hæstv. menntmrh. um þetta. Ég þykist vita og vona a. m. k. að hún taki rösklega til hendinni og hristi upp í því liði sem ekki hefur séð sér fært að standa að þessu leytinu við löggjöf frá Alþingi og skikki það beinlínis til þess að koma af stað leikferðum út á landsbyggðina. Hitt er rétt og ég tek undir það sem hv, þm. Helgi Seljan sagði hér áðan, að hinum þættinum hefur verið þokkalega sinnt og tæpast hægt að gagnrýna það á nokkurn hátt eftir þessum upplýsingum. Aldrei hefði það hvarflað að mér að ég ætti eftir að standa hér í ræðustól á Alþingi, miðað við það sem á undan er gengið, og taka upp hanskann fyrir Sinfóníuhljómsveit Íslands og er þá mikið sagt  Ég tek undir það með hv. þm. Helga Seljan að leikarar eða leikstjórar úr Þjóðleikhúsinu hafa ekki síður gagn af því að koma út á meðal fólks á landsbyggðinni. Ég er alveg handviss um það. Sem sagt: 15. gr. í lögunum um Þjóðleikhús hefur verið dauður bókstafur, a. m. k. fimm s. l. ár, og það er tími til kominn að fara að hrista upp í því. Takist okkur, hæstv. menntmrh. og mér eða öðrum hv. þm., ekki að fá nægilegt fjármagn til þess að sinna þessu að fullu skal ég styðja hann í því að skera niður sýningarnar hér í Reykjavík þannig að við getum fengið það sem okkur ber úti á landi og þá vildi ég helst að miðað væri við að ekki hefur verið sýnt þar s. l. fimm ár og taka það inn í dæmið.



Herra forseti. Á þskj. 646 höfum við þm. Kvennalista leyft okkur að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. Tilefni þessarar fsp. er skipun í stöðu skrifstofustjóra í félmrn. þann 1. mars s. l. Í haust er leið lést skrifstofustjóri félmrn. Varð því staða hans laus. Nokkur dráttur varð á að staða hans væri fyllt. Í hana var ekki skipað fyrr en í mars s. l. eins og áður segir. Hins vegar voru um miðjan desember 1984 auglýstar til umsóknar tvær stöður deildarstjóra í rn. Þann 1. janúar s. l. var síðan karlmaður skipaður í stöðu deildarstjóra sem annast fjármál rn., en í stöðu deildarstjóra sem annast lögfræðileg málefni var skipuð kona. Í 11. gr. laga um Stjórnarráð Íslands stendur, með leyfi forseta: „Heimilt er að skipa deildarstjóra ráðuneytis skrifstofustjóra þess ráðuneytis og tekur hann þá sjálfkrafa við störfum ráðuneytisstjóra í forföllum hans.“ Staða skrifstofustjóra er því aldrei auglýst og um hana er ekki sótt. Hins vegar velur ráðherra skrifstofustjóra úr hópi þeirra deildarstjóra sem í rn. eru. Er þá eðlilegt að öllu jöfnu að tekið sé tillit til menntunar og fyrri starfsreynslu auk almennrar hæfni til að gegna slíku starfi. Þegar ráðið var í skrifstofustjórastöðuna voru starfandi níu deildarstjórar í félmrn., fimm konur og fjórir karlar. Þrjár þessara kvenna hafa háskólamenntun en tveir karlanna. Starfsreynsla þeirra í stöðu deildarstjóra er mislöng, allt frá nokkrum vikum upp í sjö ár. Það voru því margir einstaklingar sem komu til greina þegar valið var í skrifstofustjórastöðuna, þótt mér sé ekki kunnugt um það hvort hugur allra þeirra hafi staðið til starfans. sá einstaklingur sem lengsta starfsreynslu hefur í deildarstjórastöðu er kona. Hún hefur gegnt því starfi s. l. sjö ár. Á þeim tíma hefur hún öðlast víðtæka reynslu af því að vinna að mörgum ólíkum verkefnum á vegum rn. Sú kona er lögfræðingur að mennt og hafði 13 ára starfsreynslu við dómarastörf áður en hún hóf störf í félmrn. Yfirmenn hennar í rn. hafa mér vitanlega ekki kvartað undan vinnulagi hennar eða afköstum. Hins vegar hef ég heyrt marga hæla henni fyrir vandvirkni og dugnað. Slíkt er þó að sjálfsögðu matsatriði. Það var þó álit margra, sem til málsins þekktu, að skv. almennum reglum og hefðum í samræmi við réttlæti og sanngirni væri eðlilegt að þessi kona hlyti skrifstofustjórastöðuna að öllum öðrum ólöstuðum. Auk þess hafði hún lýst yfir áhuga á starfinu. Nú ber svo undarlega við að skipaður er í þessa stöðu maður sem einungis hefur unnið nokkrar vikur í rn., hóf deildarstjórastörf 1. febrúar s. l. en áður hafði hann lokið samvinnuskólaprófi og starfað sem kaupfélagsstjóri og sveitarstjóri. Ég tek það skýrt fram að hér er ekki á neinn hátt verið að kasta rýrð á hæfileika þessa manns né annarra. En ef litið er á hefðbundinn hátt á menntun og starfsreynslu til að gegna umræddu skrifstofustjórastarfi, þá blöskrar þessi ráðstöfun fleirum en þeim sjö framsóknarmönnum sem sendu hæstv. jafnréttismálaráðherra áskorunarbréf um þetta efni. Ég vil minna hæstv. ráðh. á 3. gr. núgildandi laga um jafnstöðu kvenna og karla, en þar segir, með leyfi forseta: „Atvinnurekendum er óheimilt að mismuna starfsfólki eftir kynferði og gildir það m. a. hvað varðar ráðningu og skipun í starf, stöðuhækkun, stöðuheiti, uppsögn úr starfi, veitingu hvers konar hlunninda og almenn vinnuskilyrði.“ Ég vil líka minna hann á 5. gr. laganna sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Nú er umsækjandi um auglýst starf kona, en það hefur verið veitt karlmanni. Á hún þá rétt til að hlutaðeigandi atvinnurekandi veiti henni skriflegar upplýsingar um hvaða menntun, starfsreynslu og aðra sérstaka hæfileika sá hefur til að bera er ráðinn var í starfið. Sama rétt skal karlmaður, sem er umsækjandi um starf, hafa ef konu er veitt starfið.“ Má ég enn fremur minna hæstv. ráðh. á eigin orð í október s. l. þegar hann mælti fyrir frv. til l. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Þar segir ráðh., með leyfi forseta: „... undanfarna tvo áratugi hefur barátta kvenna fyrir jafnrétti beinst fyrst og fremst að því að öðlast raunverulegt jafnrétti á við karla á vinnumarkaði. Í þessu felst að hafa sömu tækifæri til stöðuhækkana og karlmenn og fá sömu laun og aðra greiðslu fyrir sömu störf, þ. e. að konur fái sömu yfirborganir og hlunnindi og karlmenn.“ Þarna er vel mælt, hæstv. ráðh. Áfram heldur ráðh.: „Barátta kvenna til að ná þessum markmiðum hefur ekki skilað nægilegum árangri. Konum hefur reynst erfitt að fá stöðuhækkanir og raunverulegur launamismunur hefur í sumum starfsgreinum verið mikill.“ En hvers vegna, hæstv. ráðh.? Hvers vegna hefur konum reynst erfiðara að fá stöðuhækkanir? Áfram segir: „Ýmsir hafa orðið til þess að setja fram athugasemdir til að skýra þennan mun. Þannig hefur verið bent á að menntun kvenna er almennt skemmri en menntun karla.“ Það á ekki við í þessu tilfelli síðar í máli sínu segir ráðh.: „Sérstaklega verður reynt að fá konur til að leggja stund á nám sem síðar leiðir til starfs í hefðbundnum karlagreinum.“ En til hvers í ósköpunum, hæstv. ráðh., eiga konur að leggja stund á nám til að taka þátt í störfum í karlagreinum ef þeim er síðan vikið til hliðar og fram hjá þeim gengið? Það háttalag sem hér virðist hafa verið viðhaft krefst skýringa og það verður ekki látið óátalið. Því vil ég spyrja hæstv. ráðh. fyrir hönd þeirra þm. sem að þessari fsp. standa: 1. Hvaða rök voru lögð til grundvallar þegar ráðið var í skrifstofustjórastöðu í félmrn. 1. mars s. 1.? 2. Telur jafnréttismálaráðherra að þessi ráðning hafi verið í samræmi við jafnréttislög?



Herra forseti. Á þskj. 646 er borin fram fsp. sem ég vil svara. Efnið er: Hvaða rök voru lögð til grundvallar þegar ráðið var í skrifstofustjórastöðu í félmrn. 1. mars s. l. og telur jafnréttismálaráðherra að þessi ráðning hafi verið í samræmi við jafnréttislög? Herra forseti. Aðdragandi þessa máls er sá að fyrrv. skrifstofustjóri í félmrn. andaðist í ágúst á s. l. ári. Um svipað leyti var ljóst að einn af deildarstjórunum í rn. hygðist notfæra sér heimild í lögum um starfsaldur og láta af störfum við s. l. áramót. Ákveðið var að auglýsa samtímis tvær stöður deildarstjóra í rn. Auglýsingin birtist í Lögbirtingablaðinu 11. desember s. l. Gert var ráð fyrir að hlutverk annars hinna tveggja nýju deildarstjóra yrði yfirumsjón með fjármálum, framkvæmd fjárhagsáætlana og umsjón með fjárreiðum stofnana og embætta sem heyra undir rn. Enn fremur var að því stefnt að þessi deildarstjóri sæi um nokkra þætti sveitarstjórnarmála. Hugmyndin var að hinn deildarstjórinn sæi um ýmis málefni lögfræðilegs eðlis á vegum rn. Umsækjendur um fyrrnefnda starfið voru fimm karlar en engin kona. Í það starf var skipaður Húnbogi Þorsteinsson. Umsækjendur um síðarnefnda starfið voru fjórar konur og fimm karlar. Í það starf var skipuð Þorgerður Benediktsdóttir sem undanfarin 10 ár hefur verið lögfræðingur hjá Tryggingastofnun ríkisins. Í 11. gr. laga um Stjórnarráð Íslands nr. 73/1969 er heimild til að skipa deildarstjóra ráðuneytis skrifstofustjóra. Með tilvísun til þessara laga var skipaður skrifstofustjóri í félmrn. hinn 1. mars s. l. Skv. reglugerð um Stjórnarráð Íslands frá 1. janúar 1970 fer félmrn. með mál sem skipta má í þrjá meginflokka: sveitarstjórnarmál, húsnæðismál og vinnumál. Frá gildistöku þessarar reglugerðar hafa tvær nýjar deildir tekið til starfa í rn. Önnur er vinnumáladeild en hin deildin fer með málefni þroskaheftra og fatlaðra. Starfssvið skrifstofustjóra í félmrn. hefur verið og verður áfram að hafa yfirumsjón með fjármálum rn., framkvæmd fjárhagsáætlana og fjárreiðum stofnana og embætta sem heyra undir rn. Hann sér einnig um nokkra þætti sveitarstjórnarmála. Hann þarf jafnframt að þekkja vel til allra málaflokka sem heyra undir rn. og hafa góða samstarfshæfileika við annað fólk. Húnbogi Þorsteinsson, sem skipaður var skrifstofustjóri í félmrn., hefur verið framkvæmdastjóri myndarlegs og vaxandi sveitarfélags í rúm 16 ár. Aðeins einn núverandi sveitar- eða bæjarstjóri í landinu hefur lengri starfstíma en hann á þessum vettvangi. Hann hafði áður gegnt ýmsum stjórnunarstörfum í nær áratug. Hann gerþekkir því sveitarstjórnarmálin og þekkir einnig vel til húsnæðismála og vinnumála. En báðir þessir málaflokkar snerta mikið sveitarfélögin. Hann hefur undanfarið setið í stjórnarnefnd um málefni fatlaðra og er því einnig vel kunnugur þeim málum. Hann hefur mikla reynslu á sviði bókhalds, áætlunargerða og fjármálastjórnar. Hann er m. a. einn þriggja höfunda þess bókhaldskerfis sem sveitarfélögin í landinu nota við bókhald, reikningsskil og áætlanagerð. Störf framkvæmdastjóra sveitarfélaga eru oft talsvert umdeild og það heyrir til undantekninga að menn ílengist í þeim meira en eitt eða tvö kjörtímabil. Á þeim tíma sem Húnbogi Þorsteinsson hefur verið sveitarstjóri í Borgarnesi hafa verið ýmsir pólitískir meiri hlutar í sveitarstjórninni. En hann hefur notið trausts og stuðnings allra hinna pólitísku flokka sem aðild hafa átt að sveitarstjórninni. Húnbogi hefur ekki aðeins notið almenns trausts í sinni heimabyggð. Honum hafa einnig verið falin ýmis störf fyrir sveitarfélögin í kjördæminu og í landinu öllu. Hann sat t. d. lengi í stjórn Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi og var formaður þeirra um skeið og hann hefur undanfarin ár setið í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég hlýt að biðjast undan því að ræða hér frekar um eða bera saman kosti einstakra starfsmanna í rn. mínu. Ég tel slíkt engan veginn við hæfi. Ég tel því að þegar sé komið fram allt sem þarf að koma fram af minni hálfu í þessu máli. Herra forseti. Ég hef rakið hér í stuttu máli hvaða rök lágu til grundvallar skipunar Húnboga Þorsteinssonar í starf skrifstofustjóra félmrn. Með vísan til þessara svara svara ég einnig seinni lið fsp. afdráttarlaust játandi.



Herra forseti. Það mál sem hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir vekur hér athygli á með fsp. er vissulega eðlilegt að komi hér til umræðu á Alþingi. Það hlýtur að valda miklum vonbrigðum þegar það liggur fyrir sem hér hefur komið fram í sambandi við veitingu þessa embættis innan félmrn. Það liggur við að maður vorkenni hæstv. félmrh. að rata í þá ógæfu sem hann hefur hér greint frá og reynt að verja í sambandi við þessa stöðuveitingu. Nú vil ég á engan hátt kasta rýrð á þann mann sem veitt var skrifstofustjóraembætti í félmrn.  Ég vek athygli á því, sem raunar kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, að nokkrir valinkunnir stuðningsmenn Framsfl. sáu ástæðu til þess að skora alveg sérstaklega á félmrh. að virða jafnréttissjónarmiðin í sambandi við stöðuveitingar í sínu rn. Þar á meðal voru Þórarinn Þórarinsson fyrrv. alþm., Sigrún Magnúsdóttir, Sigrún Sturludóttir, Ásta Jóhannesdóttir og Inga Þyri Kjartansdóttir, svo nokkrir séu nefndir sem stóðu að þeirri áskorun. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram frá hv. fyrirspyrjanda og ég harma það sem hér hefur gerst og verið ákveðið af félmrh. Ég held að menn þurfi að varast þessi víti framvegis.



Herra forseti. Í annað sinn á stuttum tíma hafa ákvarðanir tveggja jafnréttismálaráðherra um stöðuveitingu gefið tilefni til fsp. og umræðna hér á hv. Alþingi. Í febrúar 1981 var umræða hér á dagskrá vegna stöðuveitingar þáverandi jafnréttismálaráðherra Svavars Gestssonar, þar sem talið var, líkt og sumir ætla nú, að um brot á jafnréttislögum væri að ræða. Ég tel nokkuð ljóst, miðað við rök þau sem hv. fyrirspyrjandi hefur flutt í þessu máli, að hæstv. félmrh. hafi sniðgengið 3. gr. jafnréttislaganna, sem kveður á um að atvinnurekendum sé óheimilt að mismuna starfsfólki eftir kynferði, m. a. hvað varðar ráðningu og skipun í starf og stöðuhækkun. Þetta skeður á sama tíma og Alþingi hefur til umfjöllunar frv. hæstv. félmrh. um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla sem m. a. kveður á um að konum og körlum skuli með stjórnvaldsaðgerðum tryggðir jafnir möguleikar til atvinnu. Um þetta ákvæði sagði hæstv. jafnréttismálaráðherra á Alþingi 22. október s. l.: „Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að bæta stöðu kvenna, en ég tel að það verði ekki gert á þann hátt sem talsmenn jákvæðrar mismununar vilja. Í þessu sambandi bind ég meiri vonir við aðra grein þar sem kveðið er á um að konum og körlum skuli með stjórnvaldsaðgerðum tryggðir jafnir möguleikar til atvinnu og menntunar. Ég vil vekja sérstaka athygli á orðinu „stjórnvaldsaðgerðir“ sem ekki er í núgildandi lögum. Þetta orðalag felur í sér ákveðnar kvaðir á Alþingi, ríkisstjórn og sveitarstjórnir í þessum efnum.“ Jafnréttismálaráðherrann er sem sagt á móti því sem kallað hefur verið jákvæð mismunun og bindur vonir við að stjórnvaldsaðgerðir tryggi jafna möguleika kynjanna til atvinnu og að ákvæðið feli í sér kvaðir á ríkisstjórn í þessu efni. En þessar vonir ráðh. hafa nú brugðist og um það hefur ráðh. við engan að sakast nema sjálfan sig, jafnréttismálaráðherrann Alexander Stefánsson. Með þessari ákvörðun ráðh. að sniðganga konu með langa starfsreynslu og menntun til starfans, sem öll rök og jafnréttissjónarmið hníga að að velja hefði átt í starfið, með því hefur ráðh. sjálfur staðfest með stjórnvaldsaðgerðum og embættisveitingu að ákvæði í frv. hans um að með stjórnvaldsaðgerðum skuli konum og körlum tryggðir jafnir möguleikar til atvinnu er gersamlega gagnslaust. Ráðherra þarf sem sagt ekki - 



Herra forseti. Ég hlýt að lýsa óánægju minni með svör hæstv. félmrh. við fsp. okkar Kvennalistakvenna. Honum er kannske vorkunn eins og fleiri hafa nú sagt hér. Málstaðurinn er ekki góður, eða svo að fastar sé að orði kveðið, hann er slæmur. Með gjörðum sínum hefur hann slegist í hóp þeirra sem tala fagurt um nauðsyn þess að auka hlut kvenna í áhrifastöðum en opinberar svo, að því er virðist blygðunarlaust, við fyrsta tækifæri að hugur fylgir ekki máli. Því miður er þetta dæmi aðeins eitt af allt of mörgum um það hvernig menn leyfa sér að vanvirða rétt þeirra kvenna sem fúsar eru til að taka að sér ábyrgðarstörf. Ég leyfi mér að fullyrða að um það eru mörg dæmi, miklu fleiri en menn efalaust gera sér grein fyrir, því fæst þeirra koma nokkurn tíma upp á yfirborðið. Því miður eru konur sjálfar nefnilega allt of hlédrægar og tregar til að sækja og verja sinn rétt, treysta sér hreinlega ekki í þann slag, jafnvel þótt að baki þeirra standi heilt byggðarlag eins og ég þekki m. a. nýlegt dæmi um. Ákvörðun félmrh. verður vafalaust ekki breytt þótt hún sé augljóslega að mínu mati óréttmæt. En það er von okkar, sem bárum fram þessa fsp., að hún sé ráðamönnum nokkur viðvörun. Við munum nota öll tækifæri sem gefast til að vekja athygli á mismunun af þessu tagi og vinna á þann hátt að þeirri hugarfarsbreytingu sem greinilega er þörf. Aldrei slíku vant, þegar jafnréttismál eru á dagskrá, eru furðu margir alþm. hérna viðstaddir og því ber að fagna. Mig grunar reyndar að a. m. k. þó nokkrir þeirra sem eru fjarverandi hafi tekið aðalfund Vinnuveitendasambandsins og tilheyrandi kokkteil fram yfir þennan þingfund. Það er svo sem aldrei að vita nema þátttaka í þeim fundi auki þeim skilning á nauðsyn og réttmæti þess að auka hlut kvenna í ábyrgðarstöðum. Ég var á þessum fundi í morgun og þar voru bæði jakkaföt og bindisskylda við lýði.



Herra forseti. Það hefur nokkuð verið í umræðu að undanförnu hvort þær konur sem ynnu heima hefðu einhvern starfsaldur til að bera þegar þær færu út á hinn almenna vinnumarkað. Fleiri og fleiri réttsýnir aðilar hafa litið svo á að sá starfsaldur, sem þær hefðu aflað sér heima fyrir, kynni að koma að gagni þegar út á vinnumarkaðinn væri komið og að reynslan væri þar nokkurs virði. Hins vegar virðist það steinrunna sjónarmið vera hér til staðar að starfsaldur, sem menn afla sér í Borgarnesi, geti aldrei komið nemum manni að gagni fari hann að starfa í Reykjavík. Ég veit ekki hvort sá vopnaburður, sem viðhafður er, er af heilindum fram borinn, hvort því fólki, sem þannig hefur flutt sitt mál hér að undanförnu, er alvara eða hvort um pólitískt skítkast er að ræða. Hitt þótti mér mjög alvarlegt í máli hv. 5. þm. Austurl. þegar hann gat þess að hann þekkti þann mann sem hefði verið skipaður skrifstofustjóri, en engu að síður flutti hann þá ræðu sem hann flutti hér áðan. Það veit hver einasti maður sem þekkir þennan mann að þarna er gífurlega mikilhæfur maður á ferð. 



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin en ekki get ég lýst ánægju minni með þau. Málstaður hæstv. jafnréttisráðherra í þessu máli er ekki góður, eins og hér hefur komið fram, og er í því efni ekki verið að kasta neinni rýrð á þann einstakling eða starfshæfileika hans sem stöðuna hlaut -  Þetta mál er í raun lýsandi fyrir aðstæður kvenna almennt úti á vinnumarkaðnum. Aðstæður sem marka konum stöðu og kjör hvað sem jafnréttislög og fögur orð segja. Sem betur fer hefur komist skriður á söfnun upplýsinga um kaup og kjör landsmanna eftir kynjum á síðustu árum, eða misserum réttara sagt. Ég vil í því efni benda á nýja skýrslu frá Framkvæmdastofnun ríkisins um vinnumarkaðinn árið 1983. Þar kemur fram að meðallaun karla árið 1983 voru tæpum 52% hærri en meðallaun kvenna þetta sama ár. Og hvernig skyldi standa á þessum ógnarlega mismun? Það eru margar ástæður, en ein þeirra eru þau sjónarmið sem ráðandi hafa verið við stöðuveitingar um langan aldur hér á landi, sjónarmið sem taka karla fram yfir konur þegar ráðið er í störf eins og það sem hér er um að ræða. Það má sannarlega halda því fram að málstaður hæstv. jafnréttismálaráðherra sé slæmur og má segja að það sé hneyksli að sjálfur ráðherra jafnréttismála skuli viðhalda þessum sjónarmiðum. Eins og ég sagði hérna áðan þá er þetta fyrst og fremst lýsandi fyrir aðstæður kvenna almennt úti á vinnumarkaðnum, aðstæður sem marka þeim stöðu og kjör hvað sem jafnréttislög eða fögur orð segja.



Herra forseti. Mér fannst svar hæstv. ráðh. afskaplega ófullnægjandi. Það er svar sem gefur til kynna að hann er kannske ekki fyllilega sáttur við þessa ákvörðun sína, málstaður hans er ekki sterkur, varnarstaðan er erfið og honum er sannarlega vorkunn að vera í þessari aðstöðu. Ég vil undirstrika og taka fram sérstaklega við hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson að ég notaði engin nöfn í þessu dæmi sem ég tók og það var af ásettu ráði að ég nefndi engin nöfn, vegna þess að tilgangurinn með þessari fsp. er ekki sá að hygla að eða varpa skugga á einstaklinga. Tilefni fsp. er í raun dæmi, eins og hv. þm. Sigríður Dúna vakti athygli á, um stöðu og vandamál fjölmargra kvenna á almennum vinnumarkaði. Í Íslandsklukkunni segir Arnas Arnaeus: „Þitt mál kemur þér sjálfum lítið við, Jón Hreggviðsson. Það er miklu stærra mál. Hverjum er að borgnara þó höfuð eins betlara sé leyst? Ein þjóð lifir ekki af náð.“ Það vilja konur heldur ekki gera, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og hæstv. jafnréttismálaráðherra, né heldur geta þær það -  Og ég vil minna hæstv. ráðh. á að hann verður að gæta að því að skylda hans í þessum efnum er meiri en annarra ráðh. Þess er af honum krafist og vænst að hann gangi á undan með góðu fordæmi en níðist ekki á verðleikum og rétti kvenna. Ef ástandið er slæmt í því rn. sem fer með jafnréttismál við hverju má þá búast á öðrum bæjum?



Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sá ástæðu til þess að gera mér hér upp skoðanir úr stólnum þó að ég hefði tekið allt annað fram. Ég þekkti ekki nöfn aðila sem hér áttu í hlut fyrir þessa umræðu og þau skipta hér ekki máli í þessu samhengi, miðað við það að þeir einstaklingar sem í hlut áttu hafi allir verið hæfir til starfans. Og ég skildi hæstv. félmrh. svo að hann vefengdi það ekki. Þá kemur spurningin um viðhorf til þess að láta þá njóta sem höfðu rétt, siðferðilegan rétt til starfans og auk þess þann rétt sem jafnréttislög veita. Ég vil benda á það að mál þetta hefur margar hliðar fyrir utan það sem hér er tilefni umræðu, jafnrétti milli kynja og jákvæð mismunun, þá varðar þetta einnig stjórnarráðið og opinbera starfsmenn. Það hefur ekki reynst allt of auðvelt að manna Stjórnarráð Íslands á liðinni tíð vegna þeirra kjara sem mönnum eru þar búin. Þar er mismunað í launum eftir starfsheitum, þar er t. d. mjög verulegur munur á launum deildarstjóra og skrifstofustjóra. Að mínu mati, af því að ég þekki þessi mál frá þeirri tíð sem ég starfaði í stjórnarráðinu, er bilið þar á milli í rauninni óeðlilega mikið eða óskiljanlega mikið launalega séð og vantar á að þar ríki meiri jöfnuður. Hvernig horfir með það að laða fólk til starfa í stjórnarráðinu ef menn geta síðan gengið þar inn í störf og stöður utan af hinum almenna vinnumarkaði? En ég vil líka bæta því við að ég þekki það af reynslu sem ráðh. hversu erfitt það er að tryggja rétt þeirra kvenna sem ráðnar eru til starfa í Stjórnarráði Íslands launalega séð, þó að þær standi jafnfætis körlum, að þoka þeim upp í þá launaflokka sem þeim ber raunverulega með fullri sanngirni, þannig að mismununin hún er víða, hún er innl í miðju Stjórnarráði Íslands að þessu leyti og þar þyrfti sannarlega að verða breyting á.



Herra forseti. Það er verið að bera saman sjö ára starfsaldur deildarstjóra og 16 ára starfsaldur sveitarstjóra. Hyggja þm. að borgarstjóri Reykjavíkur væri gjaldgengur sem skrifstofustjóri í félmrn.? Hyggja þm. að sveitarstjórinn í Seltjarnarneshreppi væri gjaldgengur, bæjarstjórinn í Kópavogi, bæjarstjórinn á Akureyri? Hvar eru mörkin? Er það lögfræðiprófið sem er svona hátt skrifað? Hvar eru mörkin? Halda menn virkilega að þeir sem hafa verið að vinna að þessum málum, sem rn. er yfir, afli sér ekki fremur þeirrar grunnþekkingar á verkefnunum en nokkrir aðrir? Er mönnum ekki ljóst að sveitarfélögin heyra undir félmrn.? Eða er komið svo að menn telji fyrst og fremst nauðsyn að koma á pólitískum höggum og krossfesta menn, því að vissulega mun þeim sem fyrir árásum eins og þessum verða fara á sama veg og Hreggviðssyni forðum, að þeim finnst eldurinn heitastur sem á eigin skinni brennur. Ég hygg að menn þyrftu gjarnan að skoða það í hverju tilfelli fyrir sig hvaða hæfileika er verið að tala um, því að þeir hljóta að skipta öllu máli. Og mér finnst það skrýtið ef talið er fráleitt hér á Alþingi í umfjöllun um félmrn. að sveitarstjóri geti aflað sér þeirrar starfsreynslu sem skiptir máli fyrir skrifstofustjóra í félmrn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég vil aðeins ítreka það að forsenda þess að ég valdi skrifstofustjórann eins og raun ber vitni er einfaldlega sú að ég valdi þann mann sem ég vissi sjálfur að var hæfastur til þess starfs sem ég var að skipa í. Hins vegar er rétt að geta þess, af því að hér hefur verið talað um ákveðna persónu, að það er þannig skipt störfum í félmrn. að það eru ákveðin hlutverk sem vissir aðilar hafa þar. Sá starfsmaður sem hér hefur verið nefndur er yfirmaður lögfræðideildar rn. og það eru engin átök innan rn. um þessa skipulagsbreytingu sem gekk í gildi 1. mars s. 1., engin. Ég vil að gefnu tilefni taka það fram hér að eins og ég tók fram í upphafi ætla ég ekki að fara að ræða hér um starfsfólk í þessu rn. Þetta er allt saman hæfileikafólk og sú ákvörðun sem tekin hefur verið hefur ekki valdið neinum ágreiningi í rn. og ekki heldur við Jafnréttisráð.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það var ekki um að ræða einungis sjö ára starfsreynslu sem deildarstjóri. Það var auk þess um að ræða 13 ára starfsreynslu af dómarastörfum, þannig að það er um að ræða 20 ára starfsreynslu þarna móti 16 ára starfsreynslu á öðrum vettvangi. Ég segi eins og hæstv. ráðh., það er ástæðulaust að fara að hártoga í sambandi við einstaklinga, en er löng reynsla af fjölbreyttum málefnum félmrn., er hún svona lítils virði í raun og veru? Er hún ekki þess verð að til hennar sé tekið tillit? Og vegna þess að talað var um verkefnaskiptingu þá væri mjög áhugavert að fá að vita hvernig verkefnaskipting er innan félmrn. og jafnvel annarra rn. Og hvernig er launað fyrir þau verkefni sem eru unnin? Hvernig er launað t. d. fyrir yfirvinnu? Ef ég man rétt þá var beðið um svar fjmrh. við fsp. Jóhönnu Sigurðardóttur um fylgirit með ríkisreikningi á s. l. þingi. Það var spurt: Hvernig skiptast eftirfarandi tveir liðir milli kynja skv. fjölda og fjárhæð í fylgiriti með ríkisreikningi fyrir árið 1982: a) föst yfirvinna og b) starfsmannabílar? Það kom í ljós - það voru reyndar fleiri spurningar - en það kom í ljós að það er langt yfir 90% sem rennur til karlmanna og minnstur hlutinn fer til kvenna. Í þessu tiltekna dæmi er um að ræða ekki einungis stöðuhækkun, heldur líka launahækkun. Ástæðan fyrir því að mjög margir deildarstjórar eru í rn. yfirleitt er einmitt ekki síst spurning um laun, þannig að það eru margföld réttindi sem um er að ræða sem stöðugt eru brotin á konum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera hér fram fsp. til iðnrh. um olíuleit á landgrunni Íslands. Það er þskj. 674. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hvað líður rannsóknum á landgrunni milli Íslands og Jan Mayen og olíuleit sem ráð var fyrir gert þar í samkomulagi við Norðmenn þann 18. júní 1982? 2. Hvenær mun fram haldið rannsóknum og auðlindaleit á svæðinu út af Eyjafirði og Skjálfandaflóa sem fyrst var kannað árið 1978?“ Ég minni á í þessu sambandi að fyrir Sþ. liggur till. til þál., sem flutt er af mér, um auðlindarannsóknir á landgrunni Íslands, 130. mál, þar sem vikið er að þessum efnum. Sú till. hefur enn ekki hlotið afgreiðslu hér í Sþ. Ástæða er til þess þess vegna að hreyfa þessu máli hér í fyrirspurnarformi. Ef ég vík fyrst að seinni lið fsp., þ. e. hvernig mundi haldið áfram auðlindaleit fyrir Norðurlandi, þá er það mál sem er eðlilegt að sé á dagskrá og er mjög raunhæft vegna þess að þar hafa þegar komið í ljós merki um hugsanlega olíu á hafsbotni. Landgrunn Íslendinga er ákaflega víðáttumikið. Það er sjö sinnum stærra en landið sjálft. Það er um 753 000 km2 og að mjög miklu leyti ókannað. Við höfum farið okkur hægt í þeim rannsóknamálum eins og á mörgum öðrum sviðum rannsókna, að sumu leyti af skiljanlegum ástæðum vegna fjárskorts. En þarna hefur þó verið nokkuð rannsakað og þá fyrst og fremst fyrir atbeina bandarísks félags sem leyfi fékk til að rannsaka þetta svæði 1978. Þann 17. ágúst 1978 heimilaði þáv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen rannsóknarfyrirtækinu Western Geophysical Co. að framkvæma þar slíkar rannsóknir. Niðurstöður er of langt mál að rekja en þær lofuðu hins vegar mjög góðu um tilvist auðlinda á þessu svæði. Það voru að vísu frummælingar sem þarna voru gerðar, en í ljós kom að út af Eyjafirði og Skjálfandaflóa var um að ræða allt upp í 4 km þykk setlög, en eins og menn vita eru setlög algjör forsenda fyrir því að um olíu- eða gaslindir geti verið að ræða. Ástæða er almennt talin til að halda áfram rannsóknum ef setlögin ná 1 km að þykkt, en þau voru frá 2 km upp í 4 km á þykkt á þessu svæði. Þess vegna má segja að ástæða hafi verið til að halda áfram könnunum í þessu efni. Árið 1981 fóru fram frekari rannsóknir og þá jarðfræðirannsóknir í Flatey á Skjálfanda og rannsóknaboranir þar að tilstuðlan nefndar sem með þessi mál fór. Þá fól iðnrh. Hjörleifur Guttormsson Orkustofnun að framkvæma þar sérstaka rannsóknaborun sumarið 1982. Niðurstöðurnar voru staðfesting á tilvist setlaga þar, en rannsóknaborholan var aðeins 554 m djúp. Til þess að ganga úr skugga um tilvist kolvetna í setlögum þar nyrðra þarf að bora niður á yfir 2000 m dýpi. Endanleg niðurstaða fékkst því ekki þar. Þess vegna, og með þetta í huga, er að því spurt hvenær þessum rannsóknum muni haldið áfram. Það er alveg ljóst að þarna er um mjög þykk setlög að ræða og þetta svæði er talið vænlegasta svæði við Ísland sem við þekkjum hvað þetta varðar. Ég held að það væri þess vegna full ástæða til þess og reyndar mjög áríðandi að þessu væri haldið áfram. Við vitum að skammt fyrir norðvestan okkur við strönd Grænlands eru að hefjast mjög umfangsmiklar kannanir, bæði mælingar og boranir, í Meistaravík, nú í sumar og á að halda þeim áfram næstu árin. Menn þekkja einnig hinar miklu olíulindir sem hafa fundist austanmegin við Ísland, reyndar er það miklu fjær. Við erum því á olíusvæði sem full ástæða er til að kanna frekar. Í öðru lagi, og þar vík ég að fyrri lið fsp., var gerður samningur milli Íslands og Noregs í október 1981 sem gekk í gildi 2. júní 1982. Sá samningur fjallaði um landgrunnið á svæðinu milli Íslands og Jan Mayen. Í þessum samningi er ákveðið að Ísland og Noregur skuli sameiginlega láta fara fram rannsóknir á ákveðnum svæðum og settar verði reglur um hvernig hátta skuli olíuleit á þeim ef til komi. Norðmenn skulu kosta forrannsóknir á hafsbotninum, en skipulag á að vera í höndum beggja aðila sameiginlega. Þótt Norðmenn komi til með að bera kostnað þennan þurfa Íslendingar að gera ráð fyrir ýmsum atriðum og kostnaði, svo sem vegna forvinnuframkvæmdar og úrvinnslu rannsóknanna. Mér er kunnugt um að þetta mál mun hafa verið í undirbúningi, en hér er einnig talið að sé um allvænlegt olíusvæði að ræða. Þess vegna er ástæða til þess að hafsbotnsrannsóknir, auðlindaleit hefjist sem allra fyrst í samræmi við þennan samning sem við gerðum við Norðmenn og tók gildi árið 1982. Hér er þess vegna um svið að ræða sem við ættum að sýna meiri áhuga og gefa meiri gaum að en við höfum gert á undanförnum árum. Vegna þess eru þessar fsp. til iðnrh. fram bornar.



Herra forseti. Ég gef eftirfarandi svar við fyrri lið fsp.: Skv. samkomulagi Íslendinga og Norðmanna frá 1982 eiga Norðmenn að kosta olíuleitarrannsóknir á tilteknu svæði á landgrunninu milli Jan Mayen og Íslands. Aðilar skipuleggja þessar rannsóknir sameiginlega og báðir hafa rétt til þátttöku í úrvinnslu gagnanna. Á árinu 1984 var unnið hjá Orkustofnun að skipulagningu þessara rannsókna og voru tillögur þar að lútandi sendar til olíustofnunarinnar í Noregi, Oljedirektoratet. Þær voru ræddar á sameiginlegum fundi í Reykjavík í janúar s. l. og var ákveðið að fara eftir þeim í megindráttum. Norðmenn hafa 12 milljóna norskra króna fjárveitingu til rannsóknanna á þessu ári og hefur nú verið samið við norska olíuleitarfyrirtækið GECO um framkvæmd tilheyrandi mælinga á sumri komanda. Íslenskur vísindamaður mun verða um borð og fylgjast með mælingum allan tímann, u. þ. b. einn mánuð. Gert er ráð fyrir að nánari úrvinnsla mælinganna fari fram í lok ársins eða á næsta ári. Engin sérstök íslensk fjárveiting er ætluð til þátttöku í þessu verkefni á árinu 1985. Á fjárlögum er 12 millj. kr. framlag til setlagarannsókna og var þar ekki gert ráð fyrir þessu samvinnuverkefni á árinu. Orkustofnun hefur óskað eftir viðbótarfjárveitingu að upphæð 1 millj. kr. vegna Jan Mayen-verkefnisins en ekki fengið enn. Nauðsynlegt er að taka það mál upp aftur þar sem hér er um samningsbundið verkefni að ræða. Vegna síðari liðar fsp. skal þetta tekið fram: Í framhaldi af uppgötvun með óbeinum mælingum á mikilli setlagaþykkt á vissu svæði úti fyrir Norðurlandi fyrir u. þ. b. tíu árum var ákveðið haustið 1982 að bora rannsóknarholu í Flatey á Skjálfanda til nánari könnunar. Holan varð 554 metra djúp og staðfesti tilvist seflaga þarna. Bráðabirgðaskýrsla um borunina kom út um áramótin 1982–1983. Síðan hefur verið unnið áfram að rannsókn borkjarna úr holunni og mun lokaskýrsla um þær rannsóknir koma út hjá Orkustofnun í þessum mánuði. Æskilegt er að rannsóknum úti fyrir Norðurlandi verði haldið áfram og þá í fyrstu með frekari endurkastsmælingum til að kanna betur stærð og lögun setlaganna. Í sumar gefst einstakt tækifæri til að fá slíkar mælingar gerðar á hagkvæman hátt í tengslum við Jan Mayen-rannsóknirnar. Skipið sem notað verður við þær þarf að koma einu sinni til Akureyrar meðan á mælingum við Jan Mayen stendur og þá er tækifæri til að fá gerðar mælingar yfir setlögunum. Þetta mál hefur verið rætt við fulltrúa GECO sem kom hingað til viðræðna nýlega. Fyrirtækið er reiðubúið að mæla þær línur sem Orkustofnun telur æskilegar, samtals um 300 km langar, fyrir um 3 millj. kr. Þetta er ekki nema tæpur helmingur af því sem sömu mælingar mundu kosta ef skipið kæmi sérstaklega frá Noregi til að framkvæma þær svo að hér er augljóslega um sérstakt tækifæri að ræða til að fá þessar mælingar gerðar. Hafsbotnsnefnd iðnrn. hefur fjallað um þetta mál á fundi nýlega og er einhuga um að leggja til við rn. að fé verði útvegað til að framkvæma þessar viðbótarrannsóknir á setlögum úti fyrir Norðurlandi í sumar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svar hans og vil leggja á það mikla áherslu hversu nauðsynlegt er að fá úr því skorið hvort hér er um virkilega auðlind að ræða fyrir okkur því að ekki mun af veita á þessum síðustu og verstu tímum. Fyrirspyrjandi minntist hér á rannsóknir sem þegar hafa verið gerðar og öllum virðist reyndar bera saman um að hafi engan veginn verið fullnægjandi. Hæstv. iðnrh. benti á að nú væri í rauninni um einstakt tækifæri að ræða fyrir okkur að fá hið norska rannsóknaskip til að halda þessum mælingum áfram og fá frekari vitneskju um setlögin á þessu svæði. Ég vil leggja á það sérstaka áherslu að úr þessu fáist skorið og viðbótarfjárveiting fáist til þessa verkefnis. Ég vil enn fremur í þessu sambandi minna á frv. til laga sem þm. Lárus Jónsson og Eyjólfur Konráð Jónsson fluttu á þinginu 1981–1982 með ítarlegri grg. um þessi mál og þá vitneskju sem þá var fyrir hendi, sem raunar hefur ekki mikið bæst við síðan ef frá er skilin þessi grunna borun sem framkvæmd var á árinu 1982. Þá vil ég enn fremur minna á að það hefur komið fram í blöðum að stöðug segulskekkja kemur fram út af Bakkaflóa. Vissar líkur benda til þess að þessi segulskekkja stafi af misgengi sem gjarnan bendir til að um setlög geti verið að ræða. Ég vil ekki orðlengja þetta öllu meira, heldur leggja áherslu á það að síðustu að þetta mál fái framgang þann sem hæstv. iðnrh. var að leggja til áðan.



Herra forseti: Það er eðlilegt að spurt sé hér á Alþingi um hvað líði áframhaldandi athugun á hugsanlegum auðæfum í hafsbotni nálægt landinu og, eins og hv. fyrirspyrjandi vék að, varðandi Jan Mayen-svæðið og það samkomulag sem þar er í gildi. Varðandi Jan Mayen-rannsóknirnar hefur hæstv. iðnrh. greint hér frá því að þar hafi undirbúningur farið fram og fyrirhugað sé að ráðast þar í athuganir og er það allt góðra gjalda vert, en hitt virðist hafa dregist að áframhald yrði á rannsóknum úti fyrir Norðurlandi þar sem verulega þykk setlög virðast vera skv. segulmælingum sem fram fóru í nóvembermánuði 1978. Á það ber vissulega að leggja áherslu að rannsóknir af þessu tagi ættu að heyra til skylduverka okkar sem fullvalda ríkis sem hefur yfir 200 mílna auðlindalögsögu að ráða. Auðvitað er fjármagn okkar til slíkra rannsókna takmarkað hverju sinni, en þeim mun meiri ástæða er til þess að þoka þessum málum áfram frá ári til árs og reyna að tryggja ákveðna samfellu og að sjálfsögðu á grundvelli þeirra upplýsinga sem fást hverju sinni. Í sambandi við rannsóknir sem tengjast hugsanlegri olíu eða olíugæfum setlögum þarf að sjálfsögðu að hafa mengunarþáttinn mjög ríkulega í huga, einnig varðandi rannsóknarboranir ef til þeirra kemur. Það á auðvitað alveg sérstaklega við ef borað er á hafsbotni og ætti út af fyrir sig ekki að þurfa að hvetja til þess, en mér finnst að við megum aldrei gleyma þessum þætti. Fyrirspyrjandi minnti á rannsóknirnar á Austur-Grænlandi, ég hef nú skilið það svo að þær séu á landi, sem nú þegar hafa verið ráðgerðar. Þar er um að ræða mikið fyrirtæki, eftir því sem fregnir herma, sem verið er að ráðast í, og einnig mun áhuginn beinast að hafsvæðum þar úti fyrir þó að ekki séu ráðnar þar rannsóknarboranir enn sem komið er. Þetta gefur tilefni til þess að íslensk stjórnvöld fylgist sem best með því sem þarna fer fram með tilliti til hugsanlegrar mengunarhættu. Ég vildi sérstaklega leggja áherslu á samfellur í þessum ranasóknum og að við, þótt af litlum efnum sé, leggjum ætíð nokkuð til þeirra frá ári til árs og menn hafi góðar gætur á mengunarhættunni í tengslum við olíuleit.