Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ferðaþjónusta er fjórða stoðin í útflutningshagkerfi okkar en hún hefur hingað til búið við lága arðsemi, miklar sveiflur og erfitt fjárfestingarumhverfi. Nú eru hins vegar jákvæð teikn á lofti. Í Morgunblaðinu í morgun er sagt frá því að útlit sé fyrir að margir erlendir ferðamenn muni fagna nýju ári á Íslandi og að öll stóru hótelin í Reykjavík séu uppbókuð. Þá greindu forsvarsmenn Iceland Airwaves frá því fyrir helgina að hátíðinni hafi verið seinkað um tvær vikur en upphaflega var markmið hátíðarinnar að fá ferðamenn til Reykjavíkur, en árið 1999, þegar hátíðin var sett á stofn, var lítið að gerast í Reykjavík. Nú er Reykjavík hins vegar orðin vinsæll áfangastaður og nóg að gera í ferðaþjónustunni á þessum tíma. Þess vegna hefur hátíðin verið flutt til svo nemur tveimur vikum. Horft er til þess að dreifa ferðamönnum meira um árið en ekki síður að dreifa þeim víðar um landið. Það leiðir hugann að Grímsstöðum á Fjöllum. Við höfum áður rætt það í þessum sal að það er mikilvægt að við náum að sætta ólík sjónarmið sem togast á í þessu máli en eftir fund atvinnuveganefndar í morgun er ég vongóður um að hægt sé að finna lausn sem hentar öllum sem koma að málinu, seljendum, kaupanda og hinu opinbera. Ég held að það sé mikilvægt að ná lendingu í málinu, fá fjárfestingu í ferðaþjónustunni og þá sérstaklega á Norðausturlandi. Við hljótum að vilja skoða þau sjónarmið sem áður hafa verið reifuð og tengjast því að kannski er umrætt landsvæði of stórt. Þá er það spurningin hvort kaupa þurfi svo stórt landsvæði, hvort ekki megi leigja það. Ég vil ljúka máli mínu með því að hvetja hið opinbera, framkvæmdarvaldið og þá sérstaklega iðnaðarráðherra sem sér um fjárfestingarmál og ferðaþjónustuna, að freista þess að ná lendingu í málinu svo við getum stuðlað að frekari uppbyggingu í ferðaþjónustu og þá sérstaklega á þessu svæði.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða nokkra hluti. Fyrst vil ég minnast á nokkuð sem tengist beint höfuðborginni okkar og það er Kolaportið. Það hefur gætt borgina lífi og er afskaplega mikilvægur hluti af henni, en samkvæmt fréttum á að loka því í 18 mánuði, þvert á það sem lofað var, í tengslum við byggingarframkvæmdir við Tollhúsið. Ég hvet hv. þingmenn sem haft geta áhrif á hæstv. fjármálaráðherra að beita sér fyrir því að þessum málum verði hagað öðruvísi. Síðan vil ég ræða skattamálin, fjárlögin. Ég vek athygli virðulegs forseta á því að í þingsköpum segir um fjárlaganefnd, með leyfi forseta: „Nefndin veitir efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um þingmál er varða tekjuhlið fjárlaga.“ Það stendur í þingsköpum. Ég er í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og við höfum ekki fengið neina umsögn frá hv. fjárlaganefnd. Ég vek athygli á því að það á að ganga frá fjárlögunum á morgun, fjárlögum þar sem er ekki búið að ræða um tekjuhliðina svo neinu nemi. Það er þó ljóst að skattar munu hækka á alla einstaklinga sem eru með 217 þús. kr. og meira í mánaðarlaun en menn vita ekkert hvaða afleiðingar skattbreytingar munu hafa, hvort sem það er viðbótarlífeyrissparnaðurinn eða sérstaki eignarskatturinn sem kallaður er auðlegðarskattur. Það hefur ekkert verið fjallað um það, í það minnsta ekki í efnahags- og viðskiptanefnd, og við erum ekki búin að fá umsögn frá hv. fjárlaganefnd um þann þátt málsins. Ég vek athygli á því að menn ætla að ganga frá þessu á morgun. Að endingu vil ég vekja athygli á því að hæstv. velferðarráðherra ætlar að svíkja það samkomulag sem hann gerði við gerð fjárlaga fyrir ári síðan og snýr að lögum um Sjúkratryggingar Íslands. Mér þykir það afskaplega leiðinlegt. 

Virðulegi forseti. Við hlaupum út af nefndarfundum til að komast í ræðustól. Það þarf kannski aðeins að endurskoða hversu lengi nefndarfundir standa. Ég heyrði í morgun hæstv. fjármálaráðherra segja að allir ættu að vera góðir á aðventunni. Meiri hluti fjárlaganefndar hefur greinilega ekki haft það ofarlega í huga þegar hann kláraði tillögur sínar til 3. umr. fjárlaga sem við ræðum í dag því að alvarlegur niðurskurður á heilbrigðisstofnunum landsins verður leystur með smásporslum til ráðherra velferðarmála sem getur þá leikið jólasvein og skammtað smápening hér og þar. En það tryggir ekki grunnþjónustu um land allt, þar er víða höggvið nærri beini og þyrfti að fara yfir það. Mig langar að nefna annað mál sem tengist þessu. Í rannsóknarskýrslu Alþingis samþykktum við 63:0 að láta fara fram stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitinu. Ég spyr: Er ekki skynsamlegra að gera stjórnsýsluúttekt í þessum stofnunum áður en við ákveðum 500 millj. kr. aukafjárveitingu til Fjármálaeftirlitsins, til að kanna hvort þær standi undir þeim verkefnum sem þær eiga að leysa nú þremur árum eftir hrun? Það var tilgangurinn með þessum stofnunum. Hafa þær breytt vinnubrögðum sínum? Hafa þær fengið réttu verktólin, lög og reglugerðir? Allt það ættum við að gera áður en við leggjum hálfan milljarð til viðbótar til Fjármálaeftirlitsins sem við þurfum vissulega að passa að standi undir þeim væntingum sem við berum til slíks eftirlits. Að lokum langar mig að nefna, í anda þess að við ætlum að vera góð á aðventunni, að innan tíðar verður söfnun vegna veðurhamfaranna í Færeyjum um daginn, hvort við í þinginu ættum ekki að leggja til einhverja fjármuni. Ríkisstjórnin ætti að leggja peninga í þá söfnun. Ég held að það væri skynsamlegt, það mundi vera vináttuvottur við okkar góðu vini í Færeyjum.

Frú forseti. Ég geri að umræðuefni yfirlýsingar forseta ASÍ í gær um stöðuna á fjárlögunum. Þar kemur fram að forseti ASÍ metur það svo að ef fjárlagafrumvarpið verður að lögum muni það ógna kjarasamningum á Íslandi. Það eru mjög alvarleg tíðindi. Ég held að það sé ástæða fyrir okkur að hlusta eftir þeim orðum forseta ASÍ. Ég er ekki alltaf sammála því sem þaðan kemur en ég sé þó að þar talar fólk um kjaramál af ábyrgð og það hefur sýnt á undanförnum árum og áratugum að ástæða er til að hlusta á það. Fram kom hjá forseta ASÍ að hann hefði fundað með forustumönnum stjórnarliðsins, formönnum fjárlaganefndar, varaformanni, fulltrúum úr efnahags- og viðskiptanefnd og formönnum þingflokka stjórnarliðsins. Á fundi fjárlaganefndar degi síðar, á laugardaginn, var í engu getið þessara funda sem þó hafa þetta alvarlega yfirbragð. En yfirlýsing forseta ASÍ eykur óvissuna í efnahagsmálum okkar Íslendinga. Forsendur þjóðhagsspár Hagstofunnar byggja m.a. á því að kjarasamningar haldi. Sú óvissa mun frekar draga úr líkum umfram það sem nú er á því að ráðist sé í alvörufjárfestingar af því að upp er komin mikil óvissa á vinnumarkaði. Það er einmitt vandinn. Kjarasamningarnir sem gerðir voru síðasta vor byggðu á ákveðnum yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar, m.a. hvað gert yrði til að tryggja að fjárfesting yrði næg til að standa undir þeim hagvaxtarforsendum sem gerðar voru til kjarasamninganna. Það er skref aftur á bak 

Virðulegi forseti. Þann 2. nóvember síðastliðinn lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um hagtölur og aðildarviðræður við Evrópusambandið. Rúmum mánuði síðar, í gær, var lesið upp bréf við upphaf þingfundar þar sem efnahags- og viðskiptaráðherra greindi frá því að ekki væri unnt að svara þeirri fyrirspurn innan tiltekins tíma, en frestur var reyndar löngu liðinn, vegna þess að enn væri verið að afla gagna. Nú standa yfir viðræður við Evrópusambandið eins og flestum er kunnugt og verið er að vinna í því að móta samningsafstöðu Íslands í aðildarviðræðunum, m.a. um 18. kafla sem varðar einmitt Hagstofu Íslands. Á fundi utanríkismálanefndar áðan ræddum við þá samningsafstöðu sem við erum bundin trúnaði um þar til að lokinni ríkjaráðstefnu ESB í mars næstkomandi. Ég leyfi mér að fullyrða eftir þann fund, sem ég get eðlilega ekki fjallað efnislega um þar sem við erum bundin trúnaði, að þau gögn sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þarf á að halda til að svara fyrirspurn minni liggja nú þegar fyrir. Ég leyfi mér að fullyrða það. Þess vegna er spurning mín til hæstv. forseta þessi: Verður fyrirspurn minni ekki svarað fyrr en í mars þegar trúnaði verður aflétt eða getur hæstv. forseti beitt sér fyrir því að fyrirspurninni verði svarað fyrr vegna þess að það er algerlega óásættanlegt ef rétt reynist að fyrirspurnir frá þingmönnum séu lagðar til hliðar á meðan samningsafstaða er mótuð. Ég get ekki fullyrt um það en það lítur þannig út, frú forseti, og ég bið frú forseta í allri vinsemd um að ganga í það mál.

Forseti mun kanna þetta mál.

Virðulegi forseti. Í gær svaraði hæstv. fjármálaráðherra fyrirspurn hv. þm. Birgis Ármannssonar um hugmyndir um að gera uppstokkun á ríkisstjórninni á því sviði sem lyti að yfirstjórn efnahagsmála. Það var vegna umræðna sem um þessi mál voru nú um helgina sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tók þátt í. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði þessu þannig, með leyfi virðulegs forseta: „Hvernig sem þessu verður fundinn staður innan stjórnarráðsins til frambúðar á yfirstjórn efnahagsmála að vera samræmd á einum stað …“ Þetta er skýrt svo langt sem það nær en þó er nauðsynlegt að frekar verði upplýst hvaða hugmyndir eru á ferðinni. Við skulum ekki gleyma því að í upphafi þessa kjörtímabils var tekin ákvörðun um að færa mál á sviði efnahagsstjórnar frá forsætisráðuneytinu í efnahags- og viðskiptaráðuneytið til að styrkja það ráðuneyti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að reynslan af því að hafa yfirstjórnina dreifða í þremur ráðuneytum hafi verið slæm. Nú vaknar þessi spurning: Er reynsla ríkisstjórnarinnar og hæstv. fjármálaráðherra vond af því fyrirkomulagi sem er við lýði núna og var gert með því að styrkja efnahags- og viðskiptaráðuneytið, þannig að gera þurfi á því breytingar? Hvaða hugmyndir eru þá uppi varðandi það? Er hugmyndin sú að færa Hagstofuna undir eitt ráðuneyti? Er hugmyndin sú að færa alla efnahagsstjórnina undir fjármálaráðuneytið? Ég vek athygli á því að þegar þessi ákvörðun var tekin á sínum tíma í upphafi kjörtímabilsins var líka tekin ákvörðun af hálfu hæstv. forsætisráðherra um að ráða þangað sérstakan efnahagsráðgjafa. Er það þá þetta sem við eigum að horfa upp á, að gerðar verði einhverjar slíkar breytingar og síðan ráði einstakir ráðherrar til sín efnahagsráðgjafa til að geta fylgst með? Það er dæmi um það sem við vöruðum við þegar stjórnarráðslögin voru samþykkt síðasta haust, við sögðum að það mundi leiða til lausungar og það er greinilega að koma á daginn.

Hæstv. forseti. Þegar við þingmenn fjöllum um fjárlög koma tölur upp í hugann en auðvitað ætti það að vera svo að fólk komi fyrst og fremst upp í hugann þegar fjárlög eru annars vegar. Því er á þetta minnst að nýverið fékk ég svar við fyrirspurn minni um fæðingarþjónustu hér á landi og aðgengi kvenna að fæðingarþjónustu. Mér þykir þetta eftirtektarvert svar í ljósi fjárlaga þar sem við höfum þurft að glíma mjög verulega við niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni. Fæðingarþjónusta á undanförnum tíu árum hefur verið aflögð á Húsavík, Sauðárkróki, Egilsstöðum, Blönduósi, Siglufirði, Stykkishólmi, Patreksfirði og er að leggjast af á Höfn í Hornafirði. Fæðingarþjónusta er núna á fjórum stöðum á suðvestursvæðinu og á fjórum stöðum úti á landi innan 50 kílómetra radíuss. Lengsta leið fyrir konu að fara á fæðingardeild er 250 kílómetrar, frá Þórshöfn til Akureyrar. Það er álíka og reykvískar konur þyrftu að fara til Blönduóss til að fæða börnin sín. Því er á þetta minnst að við þurfum að skoða þjónustusvæði þegar kemur að opinberri þjónustu. Við getum ekki látið það vera svo að opinber þjónusta sé í fyrstu deild á sumum svæðum en í annarri deild á öðrum svæðum. Það hljóta að vera takmörk fyrir því hvað konur á Íslandi, í þessu ríka landi, þurfa að fara langan veg til að sækja jafnaugljósa grunnþjónustu og að fæða börn. 250 kílómetra löng leið er að mínu mati, ég er að vísu bara karl, of löng.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi að þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að vekja athygli á stöðunni varðandi fæðingar og fæðingardeildir. Það er að sjálfsögðu algerlega ólíðandi hvernig þessi þróun hefur verið og við hljótum að gera þá kröfu til þeirra sem stýra heilbrigðismálum að þetta verði endurskoðað nú þegar. Það eru hins vegar litlar líkur á að svo verði miðað við þau fjárlög sem á að samþykkja væntanlega á morgun vegna þess að í þeim er enn þá vegið að heilbrigðisþjónustunni þó að reynt sé að klóra aðeins í bakkann. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi stjórnsýsluúttekt á Seðlabanka Íslands og Fjármálaeftirlitinu samkvæmt samþykkt sem gerð var í þinginu. Ég held að virðulegur forseti þurfi að skoða vandlega af hverju sú úttekt er ekki farin af stað og hreyfa þá við því nú þegar. Það sem mig langaði að segja hér er að hæstv. fjármálaráðherra hélt mjög sérstaka ræða í gær þegar hann var spurður um Evrópusambandið. Ég held að jafnhörð ræða með aðildarumsókninni og hæstv. fjármálaráðherra flutti í gær hafi ekki verið flutt í margar vikur eða mánuði. Við fengum nýjan helsta talsmann þess að ganga til liðs við Evrópusambandið. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson nefndi áðan að hæstv. velferðarráðherra væri eins og jólasveinninn að dreifa pökkum sem í væru aurar til að laga heilbrigðisþjónustuna, en þá er hæstv. fjármálaráðherra líklega eins og Gluggagægir. Hann vill kíkja í pakka. Hann vill sjá hvað er í þessu Evrópusambandi og hæstv. fjármálaráðherra ætlar sér að gera það, hann ætlar að leiða þjóðina í þessa vegferð, sama hvað það kostar. Við erum farin að sjá að það er sami baráttuhugur í hæstv. fjármálaráðherra fyrir því að ganga í Evrópusambandið og fyrir því að samþykkja Icesave-samningana. Við erum farin að sjá sömu vinnubrögð. Við hljótum að spyrja, frú forseti, hvort þingmenn Vinstri grænna séu sammála þeirri vegferð sem formaður þeirra er að leiða flokkinn í.

Virðulegi forseti. Ég þreytist ekki á því að benda á óvönduð vinnubrögð þingsins. Athygli mín beinist sérstaklega að þeim frumvörpum sem koma úr Stjórnarráðinu þrátt fyrir að stofnuð hafi verið lagaskrifstofa í forsætisráðuneytinu þegar ég ásamt fleirum lagði fram frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis. Þar sem ég var að koma núna af fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd verður að upplýsa að brátt mun koma fyrir þingið breyting á lögum í kjölfar þess að ekki var hægt að fara fram með það ákvæði að upptökur á ríkisstjórnarfundum skyldu leyfðar. Þetta ákvæði var svo illa unnið að nú á að breyta gildistökuákvæðinu til 1. nóvember á næsta ári. Svona komum við í þingið með mál eftir mál sem gerð eru að lögum af meiri hluta þingsins, handónýt mál sem þarf svo að taka upp og laga. Það er iðulega hlutverk þingmanna að stunda lagabætur í stað þess að geta rætt hér efnislega um brýn mál eins og til dæmis að koma atvinnulífinu af stað og bjarga heimilum og fjölskyldum í landinu. Þar sem ég er komin hingað upp verð ég líka að minnast á olnbogabarn hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Olnbogabarnið er skýrsla stjórnlagaráðs. Það er svo mikill vandræðagangur með þessa skýrslu í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að enginn veit hvað á að gera við hana. Stendur þar meiri hlutinn fremstur í flokki því málið er raunverulega allt í upplausn. Nú á að senda skýrsluna í álagspróf. Á lögfræðimáli heitir þetta einfaldlega að senda skýrsluna í lögfræðiyfirlestur. Nú er búið að taka ákvörðun um að búa til enn einn hópinn fyrir utan þingið til að fjalla um skýrsluna og lesa saman við stjórnarskrá Íslands. 
             Frú forseti. Ég hlýt sem þingmaður að neita og hafna þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að virða tímamörk. Ræðutíminn eru tvær mínútur.

Frú forseti. Ég kem hér upp vegna orða hv. þm. Illuga Gunnarssonar þar sem hann fór yfir afstöðu Alþýðusambands Íslands vegna þeirra fjárlaga sem við munum vonandi samþykkja á morgun í þinginu. Ég vil fyrst nefna að framfærslu- og jöfnunarkerfin eru lykiltæki jafnaðarmanna til að ná fram jöfnuði á Íslandi. Samhliða því sem við höfum varið þessi kerfi höfum við gert skattkerfisbreytingar þar sem skattbyrðin hefur verið gerð léttari á þá tekjulægri og þyngri þar með á þá tekjuhærri. Útgjöld vegna bótakerfisins, almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga, munu á næsta ári verða 86 milljarðar fyrir ríkissjóð. Það fara 18% af skatttekjum ríkissjóðs í bótaflokkana almannatryggingar og atvinnuleysisbætur. Þá eru ekki undir fæðingarorlof, barnabætur og vaxtabætur sem eru um 7,3% af útgjöldum ríkissjóðs. Með því að greiða 8 milljarða kr. í bótakerfin í sumar var jafnframt hægt á aðlögunarferlinu. Þegar hæstv. velferðarráðherra boðaði 8,1% hækkun í bótakerfunum kom jafnframt skýrt fram í máli hans við Alþýðusamband Íslands, ÖBÍ og Þroskahjálp að hækkunin á árinu 2012 yrði 3,5% í samræmi við kjarasamninga enda hefði ríkissjóður ekki svigrúm til frekari hækkana.

Frú forseti. Ég vil taka undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni og vara eindregið við því að skautað verði af léttúð yfir yfirlýsingar forustumanna ASÍ vegna forsendna kjarasamninga. Ég trúi því ekki að öllu óbreyttu að hv. fjárlaganefnd ætli ekki að funda til að mynda með hæstv. fjármálaráðherra um þetta. Við megum ekki láta hina augljósu andúð eða kergju hæstv. fjármálaráðherra í garð forustumanna ASÍ verða til þess að enn frekari óvissa verði í efnahagsmálum. Ég trúi því ekki að menn ætli að afgreiða fjárlög á morgun án þess að hafa rætt við forustumenn ASÍ. Ég skora á hv. fjárlaganefnd að gera það. Ég kvaddi mér hljóðs vegna annars máls sem tengist háskólanum og því akademíska frelsi sem starfsmenn hans hafa búið við og eiga að búa við um ókomna tíð. Ég hélt að samhljómur væri meðal þingmanna um að stuðla að því að háskólarnir gætu unnið í samræmi við það að hafa akademískt frelsi. Mín skoðun er sú, eftir atburði tengda Vantrú en líka öðrum aðilum, að það sé réttmæt ástæða fyrir okkur í allsherjar- og menntamálanefnd að ræða umhverfi háskólanna eins og það er í dag og hvort lagaumhverfið sé nægilega sterkt til að þeir geti staðið undir þessu akademíska frelsi. Ég tel að við verðum meðal annars að taka til skoðunar aðkomu fyrirtækja að háskólanum. Við þurfum að taka til skoðunar hvort Alþingi eigi að hafa skoðanir á prófessorsstöðum og samþykkja þingsályktunartillögur um hvar þær eigi að vera, hvernig þær eigi að vera uppbyggðar og í hvers nafni. Ég tel að ástæða sé fyrir okkur í allsherjar- og menntamálanefnd að tala við forsvarsmenn háskólastigsins og stuðla að því að þeir geti staðið vörð um akademískt frelsi. Það þýðir hins vegar ekki að háskólarnir séu hafnir yfir alla gagnrýni. Guð forði okkur frá því. Við eigum auðvitað að hafa skoðanir á því hvernig háskólarnir byggjast upp en þeir verða að geta staðið vörð um hið akademíska frelsi og 

Virðulegi forseti. Það er af mörgu að taka í dag, mörg brýn málefni en eitt liggur fyrir. Hin fyrsta tæra vinstri stjórn í langan tíma þarf að fara frá.  Það liggur fyrir að Vinstri grænir eru klofnir í Vinstri hreyfingu annars vegar og Grænt framboð hins vegar. En mig langar líka að gagnrýna þingmenn Samfylkingarinnar sem hafa stutt ríkisstjórnina hvað dyggast í aðgerðum hennar en leyfa sér svo að koma hingað upp og gagnrýna til dæmis hvernig farið hefur verið með ferðaþjónustu á Norðausturlandi. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á því og þingmenn ríkisstjórnarinnar. Og það er ríkisstjórnin og meiri hlutinn sem er að skera niður í heilbrigðismálum. Það hlýtur þá sérstaklega að vera á ábyrgð þingmanna sem sitja í fjárlaganefnd. Hér ræddi hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson um skerðingu á fæðingarþjónustu víðs vegar um landið. Hún er bein afleiðing af niðurskurði í fjárlögum sem hann samþykkir og stendur fyrir sem varavaraformaður fjárlaganefndar. Kannski vita þeir ekki hver munurinn er á því sem hægri höndin gerir þegar þeir ýta á já-takkann og það sem vinstri höndin vildi gera. Virðulegi forseti. Tölum bara hreint út. Vinstri ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna þarf að fara frá, það þarf að lina þjáningar þjóðarinnar.

Frú forseti. Í ljósi þess að forustumenn ASÍ funduðu með formanni og varaformanni fjárlaganefndar gerum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd þá kröfu að haldinn verði fundur í fjárlaganefnd og á þann fund verði boðaðir forustumenn ASÍ og fjármálaráðherra, það verði farið yfir þessi mál þannig að við þurfum ekki að ganga til umræðu um fjárlög með yfirlýsingar forustumanna ASÍ hangandi yfir okkur. Það er óþolandi, frú forseti. Ég vil líka benda á að það er furðulegt að þessi atburðarás skuli hafa gengið fram eins og raun ber vitni. Auðvitað hefði fyrir löngu átt að vera búið að setjast niður með forustumönnum ASÍ og ræða þessi mál og fá botn í þau því það er mjög alvarlegt að fram komi yfirlýsingar eins og þær sem gefnar voru af hálfu forustu ASÍ um að kjarasamningar væru í uppnámi og ríkisstjórnin með gjörðum sínum væri að þvinga Alþýðusambandið til að segja upp kjarasamningum. Menn hljóta að átta sig á því, frú forseti, hvaða alvarlegu afleiðingar þetta hefur á vinnumarkaði og varðandi fjárfestingu í þessu landi. Það virðist vera þannig að hæstv. ríkisstjórn sé svo upptekin af eigin vandamálum að hún hafi ekki tíma til að fást við þau vandamál sem brenna á þjóðinni. Það er mjög alvarlegt, frú forseti. Í það minnsta þess vegna hlýtur hv. formaður fjárlaganefndar að verða við beiðni okkar sjálfstæðismanna um að haldinn verði fundur í dag og 3. umr. um fjárlagafrumvarpið verði frestað þar til sá fundur hefur átt sér stað og við höfum fengið einhvers konar niðurstöðu í þetta mál. Það er ekki 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni og ég vona að hv. þingmenn stjórnarliðsins átti sig á því hversu alvarlegir hlutir eru hér í gangi. Ég vona að menn ætli ekki að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Farið hefur verið yfir það að kjarasamningar eru hugsanlega í uppnámi og búið er að funda um það í bakherbergjum, en hv. fjárlaganefnd fær ekki að vita nokkurn skapaðan hlut. Ég vek athygli á því að ekki er búið að komast að niðurstöðu varðandi skattamálin, skattamál fjárlaga, og menn ætla bara að láta eins og ekkert hafi í skorist, klára umræðuna á eftir og greiða svo atkvæði á morgun. Ég vek athygli á því að samkvæmt þingsköpum á hv. fjárlaganefnd að gefa hv. efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um skattaþátt fjárlaganna. Er hún komin? Nei. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd er ekki búin að fjalla um þann þátt. Hér kemur þingmaður eftir þingmann, stjórnarliðar, og útskýrir stjórnleysi í heilbrigðismálum. Það eru aðallega stjórnarliðar sem fara yfir það.  Komið hefur fram í umræðum að hæstv. fjármálaráðherra telur að það hafi verið fullkomið óráð að hafa ekki öll efnahagsmálin á einni hendi. Búið er að fara í hvern ráðherrakaflann á fætur öðrum og hræra í stjórnkerfinu fram og til baka og nú kemur hæstv. ráðherra og segir: Þetta var allt saman óráð, 

Virðulegi forseti. Stundum finnst mér hv. samþingmaður minn Vigdís Hauksdóttir ótrúleg.

Takk fyrir.

Mér fannst það í dag þegar við komum saman af fundi og hún sagði mér ekki einu sinni að hún ætlaði að taka þau efnismál sem við vorum þar með til umræðu. Hún veit eins vel og ég að hér er þröngt á þingi og ekki alltaf hægt að komast að. Þá vil ég fyrst nefna hljóðupptökur og þar sem hún skammar ríkisstjórnina fyrir illa fram sett lagafrumvörp og þar fram eftir götunum. Hv. þingmaður veit það jafn vel og ég af því að við sátum saman í allsherjarnefnd í fyrra að sú tillaga kom ekki frá ríkisstjórninni, 

Ég geri það.

Varðandi annað stórt frumvarp sem við erum með til umræðu í nefndinni, þ.e. tillögur stjórnlagaráðs. Það eru níu þingmenn í nefndinni. Átta þingmenn eru mjög sammála um þá málsmeðferð sem þar er, átta þingmenn eru sammála um að ræða málin efnislega eins vel og mögulegt er og við vitum að á næsta ári verður gert frumvarp til nýrra stjórnarskipunarlaga vegna þess að eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hefur svo oft sagt okkur er það þingið sem samþykkir, síðan er kosið. Síðan er það aftur þingið sem samþykkir frumvarpið til að við getum breytt stjórnarskrá, 

Frú forseti. Forseti verður að treysta þingmönnum sínum sem hafa stutt hana í forsetastóli þannig að við ræðum um fundarstjórn forseta og það er einmitt það sem ég ætla að gera núna. Komið hefur fram réttmæt krafa af hálfu sjálfstæðismanna í fjárlaganefnd um að boðað verði til fundar í fjárlaganefnd og ekki farið eftir dagskrá fundarins í dag varðandi fjárlaganefnd. Þriðja umræða fjárlaga á að fara fram á eftir og ég hvet forseta til að taka til skoðunar beiðni okkar sjálfstæðismanna til að fjárlaganefndin geti fundað til að mynda með hæstv. fjármálaráðherra um þær alvarlegu yfirlýsingar sem forustumenn ASÍ hafa gefið um forsendur kjarasamninga sem hugsanlega kunna að bresta ef af samþykkt fjárlagafrumvarpsins verður á morgun. Ég hvet forseta til að endurskoða dagskrá þingsins í dag, gefa svigrúm fyrir fjárlaganefnd til að ræða sérstaklega yfirlýsingar forustumanna ASÍ.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Ég vil líka beina því til virðulegs forseta að það er í raun ekki hægt að taka 3. umr. fjárlaga á dagskrá í dag af því að ekki hefur enn þá verið farið að þingsköpum hvað varðar fjárlagafrumvarpið. Ég spyr virðulegan forseta í ljósi þess að við höfum nýverið samþykkt ný þingsköp hvernig túlka beri 13. gr. þingskapa þar sem segir skýrum orðum að tekjugrein fjárlaga skuli njóta umsagnar hv. fjárlaganefndar til efnahags- og viðskiptanefndar áður en frumvarpið er afgreitt. Hvernig getur það verið, virðulegi forseti, að samþykkt sé að taka málið á dagskrá sem fyrir liggur þegar hv. fjárlaganefnd hefur í engu sinnt lögbundnu hlutverki sínu eins og það birtist í 13. gr.? Enn hefur efnahags- og viðskiptanefnd ekki gefið umsögn um málið. Allur tekjuliðurinn er enn í efnahags- og viðskiptanefnd og þingmönnum er ætlað að taka grundvallarmál þingsins til umræðu með jústeruðum og tilbúnum tölum frá hv. fjárlaganefnd.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum um að það væri afskaplega óeðlilegt ef ekki væri orðið við óskum hv. þingmanna, annars vegar þarf að fjalla um yfirlýsingar og það sem komið hefur fram á fundum forustumanna ASÍ og ríkisstjórnarinnar, og hins vegar hlýtur að vera óeðlilegt að fara ekki að þingsköpum. Á að fara fram með þá umræðu eins og ekkert hafi í skorist þótt allir viti að við förum ekki að þingsköpum? Umsögn efnahags- og viðskiptanefndar á eftir að koma, það á eftir að ræða hana og ég mundi telja það afskaplega mikla smán ef við gengjum frá tekjuhlið fjárlaga án þess að hafa skoðað afleiðingarnar. Fram kom, svo það sé upplýst, hjá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands að þeir þurfa miklu meiri tíma til að fara yfir þann þátt sem við höfum sérstaklega spurst 

Frú forseti. Þannig háttar til að ég og hv. þm. Lilja Mósesdóttir áttum enga aðkomu að vinnu við fjárlagafrumvarpið og okkur voru fyrst ljósar þær breytingar sem gerðar voru þegar við fengum atkvæðagreiðsluskjal síðastliðinn þriðjudag. Eftir það boðuðum við breytingartillögur sem við höfum unnið að hörðum höndum. Við fengum fyrst aðstoð hjá riturum fjárlaganefndar í gær og tókst með harðfylgi að ljúka breytingartillögum í gærkvöldi. Skjalið er ekki komið fram. Við teljum brýnt að þær komi fram áður en umræðan hefst og ég fer fram á að umræðu um fjárlagafrumvarpið verði frestað þangað til allar breytingartillögur við 3. umr. hafa komið fram, allar. Þær eru ekki allar komnar fram og það er ekki hægt að hefja faglega umræðu fyrr en menn hafa allt frammi fyrir sér, bæði tillögur stjórnar og stjórnarandstöðu.

Heyr, heyr.

Frú forseti. Ég ætla að ræða fundarstjórn forseta og sérstaklega þá dagskrá sem liggur fyrir í dag, en í 3. lið stendur að við eigum að ræða fjárlög. Það vantar inn í það fjöldann allan af þingmálum, allt sem varðar tekjurnar. Ég get ekki séð hvernig við eigum að ræða þau mál þegar búið er að samþykkja fjárlög. Hvers lags umræða er það eiginlega? Þegar búið er að setja fjárlög um að tekjustofn eins og t.d. lækkun á iðgjaldi í séreignarsparnaði úr 4% í 2% - segjum að hv. Alþingi vilji ekki samþykkja slíka vitleysu en það er búið að gera ráð fyrir því í fjárlögunum. Ég geri alvarlega athugasemd við fundarstjórn forseta.

Virðulegi forseti. Ég skil ekki af hverju vinnubrögðin þurfa að vera með þeim hætti sem lýst hefur verið í dag. Það er engin ástæða til þess nema sú að breyta þarf í ráðherraliði ríkisstjórnarinnar. Ég held við ættum frekar að draga andann og fara vel yfir þetta. Ég gagnrýndi mjög harkalega að ekki skyldi koma álit frá efnahags- og viðskiptanefnd um tekjuhluta fjárlaganna. Ég verð hins vegar að biðja þingheim afsökunar á því vegna þess að í 13. gr. segir að það sé fjárlaganefnd sem eigi að gefa efnahags- og viðskiptanefnd álit sitt á tekjuhlið fjárlaganna. Væntanlega þýðir það það að efnahags- og viðskiptanefnd fær það álit og skilar svo áliti sínu aftur til fjárlaganefndar. Með öðrum orðum, þær breytingar sem gerðar voru á þingsköpum Alþingis af hálfu Samfylkingar 

Forseti. Það er kannski rétt að byrja á því að hressa upp á minni hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar og minna á að þingskapabreytingarnar sem samþykktar voru, voru samþykktar af þingmönnum fleiri flokka en stjórnarflokkanna, m.a. þingflokki hv. þingmanns, en það er svo annað mál. Ég tel að menn séu aðeins úti á túni í þessari umræðu. Hér er sagt að senda eigi umsögn frá fjárlaganefnd til efnahags- og viðskiptanefndar sem aftur sendi umsögn til fjárlaganefndar. Málið er ekki þannig vaxið. Svo vil ég líka segja að það er alveg ótrúlegt að hlusta á fulltrúa Sjálfstæðisflokksins sem stýrt hafa þinginu og ríkisfjármálavinnunni árum og áratugum saman, það hefur iðulega verið þannig að fjárlög eru afgreidd fyrst og síðan svokölluð tekjuöflunarfrumvörp og koma úr efnahags- og viðskiptanefnd. 

Forseti.. Menn fara misjafnlega með staðreyndir og af því tilefni sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson vitnaði til fyrri tíðar er það örugglega rétt að fjárlög hafa verið afgreidd áður en skattafrumvörp hafa verið afgreidd af þinginu. En ekki í eitt einasta skipti voru fjárlög afgreidd án þess að fyrir lægi umsögn efnahags- og skattanefndar. Það vill svo til í þessu máli að sú umsögn um tekjugrein fjárlaga liggur ekki fyrir. Það er rétt sem fram hefur komið og um það hefur ríkt töluvert mikil samstaða í fjárlaganefnd að gera þarf breytingar á þingsköpum sem taka af þau vafamál sem uppi eru í þessu efni. Fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd hafa í aðdraganda þeirrar umræðu sem á sér stað í dag ítrekað bent á nauðsyn þess að fyrir liggi mat efnahags- og viðskiptanefndar á tekjugrein fjárlaga. Því miður liggur 

Virðulegi forseti. Ég hvet forseta, í ljósi þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram og vegna ábendinga um að hugsanlega sé ekki farið að þingsköpum, að hefja ekki þá umræðu á eftir sem auglýst hefur verið án þess að búið sé að fara í gegnum það hvort ferlið sé allt rétt og samkvæmt bókinni og samkvæmt lögunum sem við eigum að vinna eftir. Við getum að sjálfsögðu ekki tekið þá áhættu að fjárlög séu samþykkt eða fari í gegnum þingið ef vinnubrögðin stangast á við þingsköp Alþingis. Ég ætla ekki að hafa neina skoðun á því hvernig það var í fyrndinni, það má örugglega bæta margt frá þeim tíma, en svona er staðan í dag og við þurfum að bregðast við henni. Ég hvet hæstv. forseta til að gera hlé á eftir þannig að hægt sé að ganga úr skugga um að þau vinnubrögð sem viðhöfð eru séu í lagi og hvort eitthvað vanti upp á til að við getum gengið frá fjárlögunum. En ég tek undir þá gagnrýni að það er undarlegt að samþykkja fjárlög án þess að tekjuhliðin liggi fyrir.

Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni langar mig til að deila ákveðnu samtali sem ég átti á föstudagskvöldið, þá hitti ég fyrrverandi þingmenn. Að sjálfsögðu kom til umræðu yfirbragð þingsins, hvernig það væri núna árið 2011. 
             Þessir fyrrverandi þingmenn töldu að það væri fyrst og fremst framgöngu þess forseta sem sæti í forsetastól hverju sinni, og þá aðallega forseta Alþingis, um að kenna að það liti oft út eins og hér væri ringulreið. 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Ég er komin hingað upp til að taka undir með hv. þm. Atla Gíslasyni um nauðsyn þess að fresta umræðu um fjárlagafrumvarpið. Við hv. þm. Atli Gíslason getum ekki tekið þátt í umræðunni fyrr en breytingartillögur okkar hafa verið samþykktar með afbrigðum og því finnst okkur afar óeðlilegt að hefja umræðuna. Ég skora enn og aftur á hæstv. forseta að fresta umræðunni þar til allar breytingartillögur eru komnar fram. Ég vil líka nota tækifærið og kvarta yfir hraðanum sem er á fjárlagafrumvarpinu í gegnum þingið. Þó svo að starfsmenn séu allir af vilja gerðir og tilbúnir að vinna hér dag og nótt til að tryggja að stjórnarandstæðingar geti lagt fram breytingartillögur er bara ekki nógu langur tími frá því að starfsmennirnir voru í fullu starfi við að sinna meiri hlutanum 

Forseti hafði ætlað að hefja atkvæðagreiðslu um afbrigði. Hér liggja fyrir breytingartillögur frá ýmsum minni hlutum sem þarf afbrigði fyrir og forseti var búinn að hringja til atkvæðagreiðslu, svo menn viti hvernig dagskránni verður háttað og hún liggur fyrir.

Frú forseti. Ég kem upp til að hvetja forseta til að halda sig við boðaða dagskrá. Pólitískir leikir eru skemmtilegir en ábyrgð stjórnmálamanna er mikil. Ég bendi á að það eru miklar viðsjár í efnahagskerfinu og það eru miklir hagsmunir í húfi fyrir Íslendinga að hafa samþykkt fjárlög fyrir árið 2012. Varðandi afstöðu Alþýðusambands Íslands hefur hún legið fyrir lengi og það koma engar breyttar áherslur fram frá sambandinu þannig að það kalli á sérstakan fund. Ég höfða til ábyrgðartilfinningar þingmanna.

Heyr, heyr.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að fara að þræta um þingsköpin og ég ætla alls ekki að taka þátt í pólitískum leik. Ég vil höfða til hæstv. forseta. Fyrir liggur vel rökstudd beiðni ýmissa þingmanna um að fresta umræðu um fjárlög vegna þess að í fyrsta lagi vantar mat á tekjuáætlun frá efnahags- og viðskiptanefnd, í öðru lagi hafa borist upplýsingar varðandi stöðuna í kjarasamningum og í þriðja lagi liggur fyrir beiðni frá hv. þm. Lilju Mósesdóttur og Atla Gíslasyni um að fresta umræðu um fjárlög vegna þess að breytingartillögur þeirra eru ekki enn komnar fram. Fyrir liggur, og við höfum rætt það, að á fimmtudaginn stendur til að hafa heilan þingdag þar sem mælt verður fyrir 1. umræðu-málum frá ríkisstjórninni til að koma þeim til nefndar. Til þess að við vöndum okkur öll og gætum virðingar Alþingis, er ekki betra 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk og þreytist ekki á að hvetja menn til þess. Það eru tvær mínútur til umráða undir þessum lið. Tillögur minni hlutans liggja fyrir og bíða aðeins eftir því að verða samþykktar með afbrigðum.

Virðulegi forseti. Það er á ábyrgð þingsins að senda frá sér vandaða löggjöf. Það er það sem við þurfum helst að passa upp á á Alþingi. Það er enginn að tala um að við ætlum ekki að afgreiða fjárlög. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi að ég hefði samþykkt breytingar á þingsköpum. Ég var reyndar fjarverandi, minnir mig, ég get farið yfir það á eftir, mér gafst ekki tími til þess áðan. Mig langar til að lesa orðrétt upp úr 13. gr., 5. tölulið, sem fjallar um fjárlaganefnd, með leyfi forseta: „Nefndin veitir efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um þingmál er varða tekjuhlið fjárlaga.“ Það er ekkert ákvæði sem segir að efnahags- og viðskiptanefnd eigi að veita umsögn um tekjuhlið fjárlaga og ég get ekki betur séð en að þetta ákvæði sé bara markleysa,  
            

Tíminn er liðinn.

… eins og ég get, frú forseti - er ekkert 

Forseti vill geta þess að það er alhliða að ef breytingartillögur koma inn meðan á umræðu stendur eru veitt afbrigði fyrir þeim tillögum jafnóðum. Það er venja í þessari umræðu. 
            

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því hversu skynsamlegt það er fyrir okkur að draga andann djúpt og fara að þessum hógværu beiðnum sem ganga út á að fara yfir málið, m.a. að kanna það hvað umræddur lagatexti þýðir. En hingað kemur hv. þm. Árni Þór Sigurðsson og túlkar það með allt öðrum hætti en eftir orðanna hljóðan. Er ekki sjálfsagt að fara yfir það? Varðandi tekjuhliðina vil ég vekja athygli á því að í gær fékk ég póst eins og aðrir nefndarmenn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þar sem fram kom hugmynd um algerlega breyttan fjársýsluskatt. Við höfum ekki sest niður til að fara yfir það. Ég held að það sé fullkomlega augljóst að ef við ætlum að sýna ábyrgð, af því að vísað var til þess, ættum við að draga andann djúpt og hinkra aðeins við áður en við gerum eitthvað sem engum er til sóma, allra síst Alþingi Íslendinga.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að taka undir þær tillögur sem komið hafa fram frá hv. þm. Atla Gíslasyni og Lilju Mósesdóttur þar sem þau óska þess að umræðu um fjárlög verði frestað þar til tillögur þeirra hafa komið fram. Þær eru, að mér skilst, ekki allar komnar fram þannig að væntanlega er þá ekki hægt að veita afbrigði um þær allar í einu á eftir. Það er áhyggjuefni, ekki síst vegna þeirra orða áðan um að þingmenn eigi að sýna ábyrgð, ef vafi leikur á því að við förum eftir þingsköpum og eftir þeim lögum sem við höfum samþykkt á þingi, þá verður frú forseti að gera hlé á eftir þannig að hægt sé að útkljá það mál. Ég tek undir tillögu hv. þm. Ragnheiðar E. Árnadóttur, það er ástæðulaust að láta daginn fara til spillis ef við gerum hlé eða frestum umræðunni. Það er þá hægt að mæla fyrir þessum 1. umræðu-málum sem hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir nefndi áðan. Ég held að það sé prýðistillaga.

Frú forseti. Ég frábið mér að formaður fjárlaganefndar komi hingað upp og tali um pólitíska leiki. Verið er að leggja fram málefnalega gagnrýni á það sem gert hefur verið innan fjárlaganefndar. Ef það er ekki nýtt sem formaður ASÍ segir um fjárlögin, ekki almennt um efnahagsástandið heldur beinlínis um fjárlögin, að fjárlögin sem ætlunin er að afgreiða muni ógna forsendum kjarasamninga, þá veit ég ekki hvað er nýtt. Það er ástæða fyrir fjárlaganefndina að verða við kröfu okkar sjálfstæðismanna um að koma saman og fara yfir það sem sagt hefur verið varðandi fjárlagagerðina alla. Mér finnst það mjög skynsamleg tillaga sem kom fram frá þingflokksformanni sjálfstæðismanna, þ.e. að til að greiða fyrir þingstörfum verði stjórnarmál tekin á dagskrá þannig að dagurinn fari ekki til spillis heldur geti ráðherrar komið upp og mælt fyrir stjórnarfrumvörpum sínum og fjárlaganefnd geti á meðan farið málefnalega yfir þær athugasemdir sem forsvarsmenn atvinnulífsins hafa sett fram á síðustu dögum.

Virðulegur forseti. Einn hv. þingmaður kaus að ræða traust til Alþingis og fundarstjórn hæstv. forseta sérstaklega. Vísað var í gamla þingmenn um að traustið væri ef til vill svo lítið sem það er vegna starfa hæstv. forseta Alþingis, vegna þess að hæstv. forseti Alþingis úrskurðaði ekki alltaf strax og mál kæmu upp. Ég vil af því tilefni segja: Heyr á endemi! Þetta er algerlega fráleit skýring. Þingmenn eiga að líta sér nær varðandi traust á Alþingi. Hér falla ljót orð í garð hv. þingmanna, milli þeirra og til annarra í samfélaginu. Hérna eru frammíköll miklu meiri en nokkurn tíma áður. Þingmenn fara ekki einu sinni úr pontu þegar tíminn er búinn og eru með stæla við hæstv. forseta Alþingis.  
            

Frú forseti. Ég hef ætíð virt fundarstjórn hæstv. forseta í hvívetna, tímamörk og annað, og ber traust til frú forseta. Ég vil hins vegar segja að það er rangt hjá frú forseta að tillögur okkar séu komnar fram. Það eru komnar fram þrjár afmarkaðar tillögur en megintillögur okkar um breytingar eru ekki fram komnar. Það er alsiða, segir frú forseti, en það er vondur siður. Það hefur verið harkalega gagnrýnt frá því að ég settist á þing vorið 2007 og það er ekki hægt að segja að þetta sé alsiða því að maður bætir ekki böl með því að benda á annað verra, það er vont mál. Hér hefur líka verið brotin sú hefð að 3. umr. um fjárlagafrumvarp hefur ævinlega farið fram, að því er ég best veit, síðustu viku fyrir jólahlé. Hvernig stendur á þessari breytingu sem nú er orðin á þeirri hefð? Ég ítreka þá kröfu mína, með fullri virðingu fyrir frú forseta, að umræðunni verði frestað þar til allar breytingartillögur hafa komið fram. 

Frú forseti. Ég kem hér upp til að taka undir ósk hv. þingmanna Atla Gíslasonar og Lilju Mósesdóttur um að umræðan um fjárlögin verði ekki hafin fyrr en allar breytingartillögur þeirra eru komnar fram. Það eru margar fleiri á leiðinni og mér finnst það mjög ósanngjarnt gagnvart þeim þingmönnum að hefja fjárlagaumræðuna áður en þingheimur hefur fengið tíma til að kynna sér allar breytingartillögur við fjárlögin. Það er slæm framkoma og einkennist af virðingarleysi við hv. þingmenn. Nú er liðið að hádegi og ég legg til að hæstv. forseti þingsins geri hlé á þingfundi, athugi hvaða breytingartillögur eru á leiðinni og bíði með að hefja umræðu um fjárlögin þangað til þær eru allar komnar í þingið. Það er þá hægt að gera hádegishlé í einhvern tíma og hefja svo umræðuna eftir það. Það væri sanngjörn málsmeðferð á þessum málum í stað þess að keyra í gegn umræður án þess að 

Forseti vill minna á þingsköpin hvað það varðar að þingmenn geta komið með breytingartillögur á meðan umræða varir, þannig eru reglurnar.

Frú forseti. Ég sé enga ástæðu til að víkja frá starfsáætlun. Það hefur legið fyrir lengi að 3. umr. fjárlaga yrði daginn í dag og að því hefur verið unnið í fjárlaganefnd. Það er engin ástæða til að bregða út frá því. Það má nefna að til dæmis árið 2004 voru fjárlög afgreidd frá Alþingi hinn 4. desember. Nokkrum dögum síðar kom hv. þm. Pétur H. Blöndal, þá formaður efnahags- og skattanefndar, og mælti fyrir breytingartillögum og nefndaráliti við 2. umr. um tekjufrumvörpin.

Það var búið að senda inn álit …

Það er alsiða. Við afgreiðslu þingskapa var sérstaklega tekið út það ákvæði að efnahags- og viðskiptanefnd ætti að senda fjárlaganefnd umsögn um tekjuhlið fjárlaga, það var meðvituð ákvörðun Alþingis. Þess vegna er eðlilega ekki farið fram á það hér og nú. Hins vegar var sett inn að fjárlaganefnd ætti að veita efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um þingmál er varða tekjuhlið, þ.e. þau þingmál sem eru í efnahags- og viðskiptanefnd, auðvitað ekki um þingmál sem eru hjá fjárlaganefnd sjálfri. Hverjum dettur það í hug? Lesi menn þá bara  
            

Virðulegi forseti. Ég kem aftur upp að gefnu tilefni og vísa aftur í fyrrverandi þingmenn sem ég hitti síðastliðinn föstudag. Forseti Alþingis stýrir þessari stofnun. Forseti Alþingis fer með ábyrgð á þessari stofnun. Forseti þingsins ákveður hvaða mál komast á dagskrá þingsins og forseta þingsins ber að úrskurða í þeim málum sem koma til umræðu undir Störfum þingsins, hvert haldið skuli með þau mál. Búið er að ræða þennan lið í bráðum klukkutíma í dag, dýrmætur tími er farinn til spillis. Hér fara þingmenn fram á að umræðan um fjárlög fari ekki fram fyrr en öll gögn liggja fyrir. Virðulegi forseti. Embættisfærsla þín verður að ganga út á það að 

Forseti biður hv. þingmann um að virða einu sinni tímamörkin. 

Frú forseti. Ég er nú nokkuð tregur til að blanda mér í þessa umræðu en tek undir með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hér hefur mikill tími farið í súginn að ástæðulausu, en það er það eina sem ég deili með henni miðað við það sem hún hefur flutt fram hér. Unnið er að þessum málum algerlega í samræmi við þinghefðina. Þetta er nær því að vera reglan en undantekningin að eftir er afgreiðsla og lokafrágangur á einhverjum tekjuöflunarfrumvörpum þegar fjárlög lokast. Þeir sem vilja kynna sér það ættu að eiga auðvelt með að gera það. Ég tel það lofsvert að hér sé staðið við starfsáætlun. Umræðan fer fram á þeim degi sem starfsáætlun segir til um. Það er lofsvert að fjárlaganefnd hefur unnið vel og skipulega að málum sínum þannig að við höldum starfsáætlun. Um hvað eru hv. þingmenn að tala? Svo segi ég það bara að mér finnst það vera fyrir neðan allar hellur að við skulum þurfa að sitja hér og hlusta á það að einn hv. þingmaður og það af öllum hv. þm. Vigdís Hauksdóttir  
            

Forseti biður um ró í salnum. Forseti hyggst hefja atkvæðagreiðslu innan stundar um afbrigði 

Frú forseti. Ég er algjörlega gáttuð yfir því hvernig þessi umræða hefur þróast. Ég verð að byrja á því að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir þau drengilegu orð sem hún lét falla að gefnu tilefni, því miður. Hér er, eins og fram hefur komið, staðið við starfsáætlun og hér er farið að fullum þingsköpum. Það er ólíðandi að við þurfum að sitja undir því að borin séu skilaboð utan úr bæ frá fyrrverandi þingmönnum um það hvernig forseti þingsins eigi að haga störfum sínum og stjórna þingfundi, og að sitja undir því að bornar séu kjaftasögur utan úr bæ í þennan ræðustól og þar með misnotaður þessi vettvangur sem heitir Fundarstjórn forseta.

Nei.

Ég held að hv. þm. Vigdís Hauksdóttir væri manneskja að meiri ef hún bæði hæstv. forseta afsökunar á framkomu sinni í dag.

Þú verður að hlusta á það sem hún sagði.

Hlustaðu á hvað ég sagði …

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012. Nefndin hefur fjallað áfram um frumvarpið frá því að 2. umr. fór fram þann 29. nóvember síðastliðinn. Breytingartillögur þær sem til umfjöllunar eru nú við 3. umr. nema samtals 522,3 millj. kr. til hækkunar útgjalda í A-hluta. Tekjur hækka um rúmlega 1.500 millj. kr. við 3. umr. en þar vegur mest 900 millj. kr. hækkun á áætlunum um úttekt séreignarsparnaðar á árinu 2012. Halli ríkissjóðs í A-hluta verður 20.749,8 millj. kr. Heildartekjur eru áætlaðar 522.939,3 millj. kr. og heildargjöld 543.689,1 millj. kr. Hér á eftir fylgja skýringar á helstu breytingartillögum meiri hlutans. Lagt er til að framlög til æðstu stjórnar ríkisins hækki um 20 millj. kr. vegna viðbótarframlags til Ríkisendurskoðunar og útgjöld til forsætisráðuneytisins um 9,5 millj. kr. vegna þjóðgarðsins á Þingvöllum. Hér er um tvíþætta hækkun að ræða. Annars vegar er framlag til þjóðgarðsins hækkað um 5,5 millj. kr. en hins vegar renna 4 millj. kr. af auknu gistináttagjaldi til þjóðgarðsins. Gistináttagjaldið hækkar vegna endurútreiknings frá áætlun um 35 millj. kr. og þar með, eins og áður sagði, hækka jafnframt framlög til Þingvallaþjóðgarðs, Umhverfisstofnunar vegna þjóðgarða og friðlýstra svæða um 10 millj. kr. og til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða um 21 millj. kr. Lagt er til að framlög til mennta- og menningarmálaráðuneytis hækki um 353 millj. kr. Helstu hækkanir skýrast af 30 millj. kr. framlagi til Háskólans á Akureyri vegna launahækkana, 20 millj. kr. framlagi til Listaháskóla Íslands vegna náms á meistarastigi og tímabundinni hækkun framlags til Lánasjóðs íslenskra námsmanna um 270 millj. kr. Hækkunin kemur til vegna endurmats á útgjöldum í tengslum við átak á sviði vinnumarkaðsaðgerða og eflingu menntunar atvinnuleitenda. Stefnt var að því að skapa námstækifæri fyrir allt að eitt þúsund atvinnuleitendur haustið 2011 og næstu tvö skólaár á eftir. Í fjárlagafrumvarpinu var gert ráð fyrir að 250 manns færu af atvinnuleysisbótum og í lánshæft nám. Gert var ráð fyrir að útlán sjóðsins mundu aukast tímabundið um 300 millj. kr. vegna þessa og því var fjárheimild sjóðsins aukin um 150 millj. kr. miðað við að niðurgreiðsla ríkisins til lánveitinga sjóðsins þurfi að vera um 47%. Miðað við upplýsingar Vinnumálastofnunar í nóvember um stöðu átaksins hafa um 990 einstaklingar sótt um þátttöku en þar af er gert ráð fyrir að um 700 einstaklingar fari í lánshæft nám en 300 einstaklingar fái framfærslustyrk frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Áætlað heildarframlag ríkissjóðs til Lánasjóðs íslenskra námsmanna vegna þessa átaks er því samtals 420 millj. kr. Lagt er til að framlög til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis hækki um 102,8 millj. kr. Við 2. umr. var samþykkt að færa þessa fjárhæð af liðum 04-190-1.90 og 1.98 og er hún nú færð á nýtt viðfang, 04-190-1.94, Ýmis samningsbundin verkefni. Lagt er til að framlög til innanríkisráðuneytis lækki um 20 millj. kr. Framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga um málefni fatlaðra lækkar í samræmi við samkomulag ríkis og sveitarfélaga um greiðslur vegna veikrar stöðu útsvarsstofns. Nú hefur áætlun um útsvarsstofn hækkað umtalsvert og þar með lækkar beint framlag ríkisins samkvæmt samningi. Lagt er til að framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, sérstök viðbótarframlög, hækki um 60 millj. kr. vegna hækkunar tekjuskerðingarmarka húsaleigubóta úr 2 millj. kr. í 2.250.000 kr. á ári. Lagt er til tímabundið framlag upp á 190 millj. kr. til hönnunar á nýju gæsluvarðhalds-, móttöku- og kvennafangelsi. Heildarkostnaður við hönnunina er áætlaður 220 millj. kr. Reiknað er með að þar af verði 30 millj. kr. varið til samkeppni arkitekta um hönnun og er miðað við að sá kostnaður verði fjármagnaður með yfirfærðum afgangsheimildum liðarins. Gert er ráð fyrir að í framhaldinu muni hönnun byggingarinnar kosta 170 millj. kr. og að skipting þess kostnaðar verði til helminga milli arkitekta og verkfræðinga. Einnig er reiknað með 20 millj. kr. kostnaði við umsjón Framkvæmdasýslu ríkisins með verkefninu. Umfjöllun um fangelsismál í fjárlaganefnd vakti þó nokkra athygli og er því rétt að gera örstutta grein fyrir helstu athugasemdum í nefndinni. Má segja að gagnrýnin hafi verið þrenns konar. Í fyrsta lagi ber að nefna að ekki liggur fyrir með hvaða hætti fjármagna á fangelsisuppbygginguna, þ.e. hvort fangelsið verði byggt í svokallaðri einkaframkvæmd eða greitt úr ríkissjóði. Fjárlaganefnd ræddi hvort veita ætti heimild fyrir svo hárri fjárhæð þegar ekki lægi fyrir hver framtíðarskuldbinding ríkissjóðs yrði. Þá komu fram þau sjónarmið að ekki væri ráðlegt að byggja upp tvö öryggisfangelsi á Íslandi. Þriðja athugasemdin laut að því að Alþingi væri með ákvörðuninni um fjárveitingu til hönnunar nýs fangelsis að taka stefnumarkandi ákvörðun í fangelsismálum án þess að um málið hefði farið fram ítarleg umræða á Alþingi. Fram kom í meðförum nefndarinnar að mjög brýnt væri að hefja hönnun fangelsisins sem fyrst enda hefði ný fangelsisbygging staðið til í nokkra áratugi. Nú stefnir í óefni í fangelsismálum og eins er það svo að karlar sem eru að afplána dóma sitja við óviðunandi aðstæður í Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg sem hefur átt erfitt með að fá starfsleyfi vegna óviðunandi aðbúnaðar og eins er kvennafangelsið í Kópavogi fullkomlega óviðunandi úrræði. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur því til að heimildin verði veitt en innanríkisráðherra mun leggja fram þingsályktunartillögu á Alþingi um heildarstefnumörkun um fullnustu refsinga og fangelsisvistun fyrir 1. febrúar 2011. Þá er lagt til tímabundið 55 millj. kr. framlag til öryggismála í fangelsum. Af framlaginu eru 5 millj. kr. ætlaðar til Hegningarhússins og fangelsisins á Kópavogsbraut 17 vegna tímabundinna ráðstafana en 50 millj. kr. til fangelsisins á Litla-Hrauni sem er fyrsti liðurinn í áætlun um endurbætur og uppbyggingu öryggisfangelsins þar í samræmi við skýrslu nefndar um framtíðarrekstur fangelsisins frá október 2007. Lagt er til að framlög til sóknargjalda hækki um 90 millj. kr. og skiptist þannig að sóknargjöld til þjóðkirkjunnar hækka um 61,2 millj. kr., sóknargjöld til annarra trúfélaga um 8,3 millj. kr., til Jöfnunarsjóðs sókna um 11,5 millj. kr. og til Kirkjumálasjóðs um 9 millj. kr. Er þessi skipting á 90 millj. kr. hækkuninni gerð í samræmi við gildandi lög. Lagt er til að veitt verði 25 millj. kr. tímabundið framlag vegna kostnaðar við vitundarvakningarátak Evrópuráðsins um ofbeldi gegn börnum. Verkefnið byggist á samvinnu þriggja ráðuneyta og kostnaðaráætlun miðast við að veittar verði 25 millj. kr. á fyrsta ári en 16 millj. kr. tvö árin á eftir. Meðal þess sem áætlað er að styrkja á fyrsta árinu er fræðsluátak í grunnskólum landsins, bæði fyrir nemendur og kennara. Þá yrði haldin ráðstefna með aðkomu ákæruvalds, dómstóla og lögregluyfirvalda auk kynningar á sáttmála Evrópuráðsins um varnir gegn kynferðislegu ofbeldi og misneytingu á börnum. Gert er ráð fyrir að fjárveitingar verði millifærðar yfir á viðeigandi gjaldaliði fjárlaga í samræmi við framvindu verkefnisins. Lagt er til að framlag til Neyðarlínunnar hækki tímabundið til eins árs um 20 millj. kr. til að ljúka vinnu við útkallskerfi sem ætlað er til að vara ferðamenn og aðra sem eru með GSM-síma á hættuslóð við tafarlausri hættu. Verkefnið er unnið í samvinnu við símafélögin og almannavarnadeild ríkislögreglustjóra og er komið áleiðis en fjármuni vantar til að ljúka því með þeim hætti að kerfið fullnægi þeim kröfum sem til þess er gert, þ.e. að boð verði send innan fimm mínútna eftir að tilkynning um hættu hefur borist Neyðarlínunni. Kostnaðurinn verður til annars vegar hjá símafélögum og hins vegar er kostnaður vegna hugbúnaðar til að sækja og senda í gegnum kerfi símafélaganna en Neyðarlínan mun bera þann kostnað sem snýr að henni, lögreglu og samhæfingarstöðinni. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til Vegagerðarinnar til að styðja við innanlandsflug, einkum til að mæta brýnustu þörf þar sem ella stefndi í að flugi yrði hætt. Lagt er til að framlög til velferðarráðuneytis lækki um 621 millj. kr. Lækkunin stafar fyrst og fremst af því að lagt er til að liðurinn Atvinnuleysistryggingasjóður, atvinnuleysisbætur, lækki um 894 millj. kr. vegna endurmats á áætlun í tengslum við átak á sviði vinnumarkaðsaðgerða og eflingu menntunar atvinnuleitenda. Stefnt var að því að skapa námstækifæri fyrir allt að eitt þúsund atvinnuleitendur haustið 2011 og næstu tvö skólaár á eftir. Gert var ráð fyrir því að þeir einstaklingar sem kæmust ekki í lánshæft nám fengju framfærslustyrk frá sjóðnum í stað atvinnuleysisbóta. Miðað við upplýsingar Vinnumálastofnunar í nóvember um stöðu átaksins hafa um 990 einstaklingar sótt um þátttöku og eins og áður sagði munu um 700 einstaklingar fara í lánshæft nám hjá LÍN en um 300 einstaklingar fá framfærslustyrki frá Atvinnuleysistryggingasjóði. Því er áætlað að útgjöld sjóðsins muni lækka um 894 millj. kr. til viðbótar við fyrri áætlun og verður lækkunin því samtals um 1,3 milljarðar. Á móti þessari lækkun er gert ráð fyrir 270 millj. kr. aukinni fjárveitingu til LÍN til að mæta auknum lánveitingum til námsmanna í átakinu en auk þess er gert ráð fyrir að 400 millj. kr. fjárheimildir verði millifærðar af lið fyrir bætur yfir á lið fyrir styrki. Lagt er til að rekstrarframlag til Sjúkrahússins á Akureyri hækki um 500 millj. kr. og rekstrarframlag til Landspítala um 50 millj. kr.  
             Frú forseti. Ég heyri að þingmenn eru að hlusta vel á ræðumann og ég ætla því að hefja lesturinn aftur svo þetta verði rétt í bókum Alþingis og fagna ég því hversu góð athygli þingmanna er og þakka. Lagt er til að rekstrarframlag til Sjúkrahússins á Akureyri hækki um 5 millj. kr. og rekstrarframlag til Landspítalans um 50 millj. kr. Þá er lagt til að liðurinn Heilbrigðisstofnanir, almennur rekstur, hækki um 77 millj. kr. tímabundið til að auðvelda heilbrigðisstofnunum að ná aðhaldskröfu í rekstri og tryggja mikilvæga þjónustu. Þá er lagt til að framlög til samninga um sjúkraflutninga hækki um 150 millj. kr. Ef þessar tillögur meiri hlutans verða samþykktar hafa framlög til heilbrigðismála hækkað um rúmlega 940 millj. kr. frá frumvarpinu. Lagt er til að framlög til iðnaðarráðuneytis hækki um 71 millj. kr. Fyrir utan útgjöld vegna endurreiknings á gistináttagjaldi er lagt til að veittar verði 50 millj. kr. til að mæta kostnaði vegna verkefna við aukið raforkueftirlit á vegum Orkustofnunar í kjölfar nýlegrar úttektar. Í frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, nr. 65/2003, er gert ráð fyrir að gjaldtaka aukist um sömu fjárhæð og nemur útgjaldaauka Orkustofnunar. Lagt er til að framlög til efnahags- og viðskiptaráðuneytis hækki um 548 millj. kr. vegna einnar stofnunar, Fjármálaeftirlitsins. Á móti þeirri hækkun kemur samsvarandi hækkun á eftirlitsgjaldi fjármálastofnana sem samkvæmt lögum nr. 99/1999 rennur beint til reksturs Fjármálaeftirlitsins og er innheimt af því. Hækkun fjárheimildarinnar hefur því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á hitt er að líta að kostnaður við rekstur eftirlitsins hefur aukist umtalsvert síðan 2007. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var bent á veilur í opinberu eftirliti með starfsemi fjármálastofnana sem brýnt var að bregðast við. Þær veilur voru að hluta til fjársvelti en sneru einnig að viðhorfinu til hlutverks eftirlitsins. Efnahags- og viðskiptaráðherra ber samkvæmt fyrrgreindum lögum að leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um fjárhæð eftirlitsgjalds til Fjármálaeftirlitsins og skal það byggt á skýrslu eftirlitsins ásamt áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila. Meiri hluti fjárlaganefndar undirstrikar að Alþingi tekur síðan ákvörðun um fjárheimildir til Fjármálaeftirlitsins enda fer það bæði með löggjafarvald og fjárstjórnarvald og það vald verður ekki útvistað til einstakra stofnana eða embætta þó sjálfstæð séu í störfum sínum. Meiri hlutinn telur ástæðu til að beina því til efnahags- og viðskiptaráðherra að fram fari óháð mat á starfsemi Fjármálaeftirlitsins í ljósi þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á fjárheimildum þess undanfarin ár og í kjölfarið verði lög um starfsemina endurskoðuð gefist tilefni til þess. Í þessu samhengi, frú forseti, tel ég rétt að fara örlítið nánar ofan í þetta mál og benda á að nýlega hefur farið fram úttekt fransks sérfræðings á eftirlitshluta Fjármálaeftirlitsins þar sem fram kemur að stórefla þurfi ýmsa ferla í eftirlitinu hjá stofnuninni. Þá hefur eftirlitið sjálft bent á það að Basel-reglur um eftirlit séu að verða umfangsmeiri og því þarf Fjármálaeftirlitið að bregðast við því með fjölgun starfsfólks og kaupa á búnaði til að geta orðið við þeim kröfum. Þá ber einnig að geta þess að í viljayfirlýsingu íslenskra stjórnvalda við AGS frá því í maí kemur fram að íslensks stjórnvöld munu tryggja nægar fjárheimildir til þess að Fjármálaeftirlitið geti sinnt skyldum sínum. Þetta fór fjárlaganefnd yfir og er sammála því að eftirlitið fái að sinna skyldum sínum en einnig ber að hafa í huga að mikill niðurskurður hefur verið hjá opinberum stofnunum á síðastliðnum árum vegna skuldaaukningar ríkissjóðs í kjölfar hrunsins og tekjufalls og það eru margar viðkvæmar stofnanir sem veita mjög mikilvæga þjónustu. Það er verið að skera niður hjá þeim og því er ákaflega brýnt að stofnanir sem sækja ekki fjármuni í skatttekjur heldur sérstaka tekjustofna, eins og í þessu tilfelli þeirra sem eru undir eftirliti, en það er ákaflega brýnt að þær sýni sama aga í rekstri og aðrar stofnanir ríkisins þó að tekna þeirra sé aflað með öðrum hætti. Meiri hluti fjárlaganefndar telur mikilvægt að Fjármálaeftirlitið hafi þau tæki og miðla sem það þarf til að geta sinnt eftirliti sínu, sem sagan hefur sýnt okkur að ekki veitir af, en um leið tel ég að eftirlitið verði engu að síður að vera undir sama fjárstjórnaraga og aðrar ríkisstofnanir. Lagt er til að framlög til umhverfisráðuneytis hækki um 50 millj. kr. Gerð er tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til undirbúnings, þarfagreiningar og hönnunar á húsi fyrir þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri. Í kjölfar þeirra áfalla sem byggðin í Skaftárhreppi varð fyrir í Grímsvatnagosinu síðastliðið vor var unnin ítarleg úttekt á innviðum samfélagsins þar og bent á nokkur atriði sem gætu orðið til að styrkja samfélagið sem glímir við alvarlega fólksfækkun. Ein þeirra tillagna sem átti sterkan hljómgrunn heima fyrir var frekari uppbygging Vatnajökulsþjóðgarðs og hugmynd um byggingu þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri sem m.a. hýsti gestastofu þjóðgarðsins á svæðinu. Fræðslu- og þekkingarstarfsemi sem tengist gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs mun styrkja innviði og stoðir samfélagsins, efla listir og menningu og styrkja ferðaþjónustu svæðisins, ekki síst varðandi möguleika til heilsársstarfsemi. Slík starfsemi mun einnig styrkja landbúnaðinn sem er undirstöðuatvinnugrein svæðisins. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum þeim sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir þetta álit rita Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Sigmundur Ernir Rúnarsson, Björgvin G. Sigurðsson og Árni Þór Sigurðsson.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni, formanni fjárlaganefndar framsögu hennar. Hún fór ítarlega yfir þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur fram. Þær eru af ýmsum toga og misskemmtilegar eins og gengur en ég held engu að síður að óhjákvæmilegt sé að spyrja hv. þingmann spurningar sem lýtur að einu sérstöku atriði á sviði heilbrigðismála. Spurning mín er borin upp til að fá skýra afstöðu meiri hluta fjárlaganefndar til þeirrar tillögu sem hér um ræðir en það er tillaga um 77 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til heilbrigðisstofnana í almennan rekstur. Ætlunin er að ráðuneyti velferðarmála hafi heimildir til að skipta þessu fé. Nú liggja fyrir í þeim gögnum sem fjárlaganefndin vann ákveðnar tillögur um skiptingu á bróðurparti þessa fjár sem lýtur að greiðslu húsaleigu hjá að minnsta kosti þremur heilbrigðisstofnunum. Þetta hefur verið dregið til baka í orðum og í vinnunni og kemur ekki fram í þeim skýringum sem hér eru gefnar. Ég tel þó ástæðu til að spyrja að þessu vegna þess að ég hef heyrt síðan, í framhaldi af afgreiðslu nefndarinnar, að á þeim svæðum sem þarna eiga hlut að máli hafi menn gert sér vonir um að búið væri að afturkalla þær hagræðingarkröfur sem gerðar voru á viðkomandi stofnanir með vísan til þess að þær mundu fá greiðslur úr þessum potti, meðal annars til að standa straum af húsaleigukostnaði. Við verðum að mínu mati að hafa mjög afdráttarlausan, skýran og sameiginlegan skilning á innihaldi 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að um tíma voru til umræðu í nefndinni mál varðandi of hátt reiknaða húsaleigu þriggja heilbrigðisstofnana. Þau fjárframlög sem hér um ræðir hafa ekki með þetta gera en þegar farið var dýpra ofan í saumana á húsaleigumálunum varð niðurstaðan sú að skoða þyrfti þau sérstaklega og fara betur yfir þau hjá velferðarráðuneyti og fjármálaráðuneyti. Í þessari upphæð, 77 millj. kr., eru ekki fjármunir til að mæta kostnaði vegna húsaleigu þessara stofnana. Nú er gerð niðurskurðarkrafa til heilbrigðisstofnana í frumvarpinu. Sú niðurskurðarkrafa stendur en í 2. umr. frumvarpsins var dregið úr henni. Þessar 77 milljónir eru til þess ætlaðar að gefa ráðuneytinu svigrúm til að fara yfir það með stofnunum hvort hluti af aðhaldskröfunni sé óraunhæfur eða hvort lengri tíma þurfi til að mæta henni. Potturinn er því hugsaður á sama hátt og á yfirstandandi fjárlagaári, þ.e. honum er ætlað tryggja að stofnanir þurfi ekki að hætta við þjónustu sem er mikilvæg grunnþjónusta á viðkomandi svæði. Þetta er öryggisventill gagnvart hinu viðkvæma heilbrigðiskerfi. Ég held líka að mikilvægt sé, eins og við ræddum í nefndinni, að við köllum velferðarráðuneytið á fund okkar nokkuð fljótlega og förum yfir það hvernig það hefur úthlutað úr potti yfirstandandi árs og hvernig það hyggist beita honum á komandi ári og hafa eftirlit með því.

Forseti. Ég þakka þessa skýringu og lýsi yfir ánægju með hana að því leytinu til að ætlunin sé að merkja þetta fé til að taka á þeim vandamálum sem kunna að koma upp á ýmsum stofnunum í tengslum við þær hagræðingaraðgerðir sem fyrir þeim liggur að svara og bregðast við. En húsaleigubótamálið, ef við getum sagt sem svo, vekur engu að síður upp spurningar og stendur eftir óleyst. Umræðan á svæðunum snerist líka um að þetta yrði væntanlega bætt í gegnum fjárauka. Það kann vel að vera en það kemur þá upp síðar. Ég hefði þó talið eðlilegra að mæta því strax í fjárlögum ef ætlunin er að taka á þessum þætti. Ef við tökum þann póst líka erum við farin að nálgast ansi mikið tillögu þá sem 1. minni hluti fjárlaganefndar flytur, eins og ég skil að minnsta kosti orð hv. formanns fjárlaganefndar. En þetta er þá verkefni sem bíður úrlausnar og ég lýsi því yfir að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd eru reiðubúnir til að taka þátt í þeirri vinnu. Við í fjárlaganefndinni ræddum líka annað atriði sem tengist þessum stofnunum en skildum við það án þess að geta lokið því. Það lýtur að uppgjöri á rekstrarniðurstöðu stofnana þar sem sums staðar hefur tekist að safna í örlítinn sjóð en aðrar eru skildar eftir með halla. Að mínu mati er mismunandi hvernig farið er með þetta og ég kalla eftir því hvort hv. formaður sé ekki sammála þeirri skoðun minni að fara beri til þessa verkefnis á þann hátt að stofnunum verði ekki mismunað eins og mér þykir stefna í, þ.e. eins og ég skil tillöguna; að þeim sem hafa tekið sig á í rekstrinum og náð að safna í einhvern smávarasjóð sé hegnt, en hinum sem hafa kannski unnið áfram í trausti þess að fá þetta bætt síðar er hlíft. Það birtist í því að sá hallarekstur sem þær standa í er frystur. Ég ítreka að ég fagna þeim tillögum sem hér koma fram og lýsi því jafnframt yfir að í þeirri vinnu sem fram undan er ber að skoða betur tillögugerðina sem okkur var kynnt 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega umræðu. Ég ætla þó að segja að ég tel ekki að við séum komin á skjön við tillögur ráðuneytisins fyrir 2. umr. Við höfum bætt í framlög til sjúkrahúsanna tveggja, Landspítala og Sjúkrahússins á Akureyri.  Hallarekstur stofnana er eitt af þeim viðfangsefnum sem fjárlaganefnd þarf gjarnan að kljást við. Ég er að sjálfsögðu fyllilega sammála hv. þingmanni um að stofnanir sem sýna ráðdeild í rekstri eiga ekki að taka út refsingu fyrir það og ég tel ekki að verið sé að gera það með þessum tillögum. Það getur líka gerst að rekstur stenst ekki áætlun af lögmætum ástæðum og þá ber ekki að refsa stofnunum fyrir það. En stofnanir sem ekki hafa tekið á rekstrinum og safnað upp halla eiga auðvitað að gjalda þess með einhverjum hætti. Samt sem áður þarf að tryggja að starfsemi þeirra geti haldið áfram. Þess vegna tek ég undir með hv. þingmanni að mikilvægt er að hafa samræmdar reglur um hvernig tekið er á slíkum hallahala, ef svo má orða það, að um það gildi einhverjar ákveðnar reglur sem séu það ókræsilegar að forstöðumenn reyni að komast hjá því í lengstu lög að lenda í þannig stöðu. Það verður samt að vera þannig að fyrirsjáanlegt sé að ekki sé vegið að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að koma aðeins inn í þá umræðu sem átti sér stað á milli tveggja hv. þingmanna um hvernig er farið með stofnanir sem annaðhvort keyra fram úr eða eiga inni ónýttar heimildir. Allir eru sammála um hvernig eigi að fara með það, ég hef að minnsta kosti ekki heyrt annað þann stutta tíma sem ég hef setið á þingi, það á að gæta jafnræðis. En óréttlætið í því hvernig farið er með stofnanirnar heldur samt alltaf áfram. Það heldur bara áfram. Það kom fram í fjáraukalögunum og fjárlögunum núna og þetta heldur bara áfram þó að allir séu sammála um að breyta því. Þetta er mjög ósanngjarnt og sendir þau skilaboð til forstöðumanna stofnana að ábyrgð þeirra gagnvart fjárlögum sé ekki svo mikil þegar öllu er á botninn hvolft vegna þess að viðtekna venjan er sú eins og við þekkjum, að framkvæmdarvaldið - þingið tekur ekki upplýsta ákvörðun um það hvernig þetta er gert - er með svokallaðan frystibrúsa og frystir ákveðinn hala með tilteknum skilyrðum sem okkur er ekki kunnugt um hér. Í ljósi þeirrar dapurlegu umræðu sem átti sér stað undir liðnum störf þingsins áður en við byrjuðum þessa umræðu, vil ég spyrja hv. þingmann hvort hún sé sammála mér um það að breyta þurfi þingsköpum. Ég er margbúinn að ræða þetta í hv. fjárlaganefnd og mín skoðun er sú, og ég tók það fram í ræðu minni í 2. umr., að við þurfum að breyta þingsköpunum. Hv. fjárlaganefnd á að flytja breytingartillögu um að færa þetta í fyrra horf, þ.e. að efnahags- og viðskiptanefnd gefi fjárlaganefnd umsögn um tekjuhlið frumvarpsins. Ég tel mjög mikilvægt að breyta þessu. Ef menn ætla að hafa fyrirkomulagið eins og það er núna við vinnslu frumvarpsins hefur í raun og veru ekki verið farið yfir tekjuáætlun þess með viðunandi hætti. Það er bara staðreynd. Þingið hefur ekki lagt sjálfstætt mat á hana. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Tekur hún undir þá skoðun mína að mikilvægt sé að þingsköpunum sé breytt þannig að þetta verði fært í fyrra horf og efnahags- og viðskiptanefnd 

Frú forseti. Ég get sagt það strax við hv. þingmann að ég tek undir með honum, ég tel að breyta þurfi þingsköpum til fyrra horfs varðandi þennan þátt í nefndarstarfinu. Nú er að störfum þingskapanefnd sem á að fara yfir þau lög sem við samþykktum í vor og fara yfir þá agnúa sem upp hafa komið. Varðandi þann þátt þingskapalaganna sem segir að það sé fjárlaganefndar að gefa umsögn um tekjuhlutann til efnahags- og viðskiptanefndar hefur þar orðið alvarlegur viðsnúningur. Í raun og veru er það efnahags- og viðskiptanefnd sem á að gefa fjárlaganefnd umsögn um tekjuhlutann en ekki öfugt. Við höfum rætt þetta þó nokkuð í nefndinni en mikil fyrirstaða hefur verið varðandi breytingu á þingskapalögunum, ekki af hálfu nefndarinnar heldur þeirra sem eru í forustu í þinginu af því að verið er að endurskoða lögin. Ég held að full ástæða sé til að íhuga hvort fjárlaganefnd vilji sameinast um þá tillögu að breyta þessu ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði í lok andsvars síns þá held ég að það væri mikilvægt að hv. fjárlaganefnd tæki það fyrir á næsta fundi hvort nefndin sameinist um að flytja þessa breytingartillögu, annars mun ég hugsanlega gera það sjálfur. Ég tel að það væri til mikilla hagsbóta ef hv. fjárlaganefnd gerði það. Þó svo að þingskapanefnd, sem er að endurskoða þingsköpin, sé að störfum eigum við ekki að bíða með það að sníða af þá agnúa sem við sjáum nú þegar. En að öðru. Á fyrri fund hv. fjárlaganefndar komu fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga og lögðu fram gögn sem ég staldra mjög við og hef miklar áhyggjur af. Fulltrúarnir lýstu miklum áhyggjum af því að á næsta ári munu falla um 1,5 milljarðar á sveitarfélögin í landinu vegna skerðingar til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er tvennt sem mig langar að staldra við. Annars vegar aukin útgjöld sveitarfélaganna vegna þessara breytinga en hins vegar það sem kom fram í því bréfi sem lagt var fram á fundinum og mér finnst mjög alvarlegt. Það er að þegar atvinnulaust fólk sem hættir að fá bætur úr Atvinnuleysistryggingasjóði og fer yfir í félagsaðstoð sveitarfélaganna, sem skapar þann mismun sem ég er að tala um, útgjaldaaukningu sveitarfélaganna, þá hafa sveitarfélögin í raun og veru ekki úrræði á sviði virkni og vinnumarkaðsúrræða fyrir þá sem eru atvinnulausir. Ég hef töluverðar áhyggjur af þessu vegna þess að það er mjög mikilvægt að halda utan um það þegar fólk lendir í því að hafa ekki vinnu. Því vil ég spyrja hv. þingmann hver skoðun hennar er á þessu og hvort við þurfum ekki að skoða þetta sérstaklega vegna þess að sveitarfélögin hafa ekki sömu úrræði og Vinnumálastofnun gagnvart því fólki sem er á atvinnuleysisbótum.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ásbirni Óttarssyni að það er alvarlegt þegar fólk hefur verið atvinnulaust um lengri tíma og mikilvægt að það fái tækifæri til að komast í vinnu eða nám af einhverjum toga svo að það dagi ekki einhvern veginn uppi utan vinnumarkaðar. En það er ekki sama hvernig hlutirnir eru orðaðir. Það er ekki svo að verið sé að skerða réttinn til atvinnuleysistrygginga. Í raun er verið að auka hann en með ákveðnum takmörkunum. Það er alveg rétt að þetta fólk mun fara yfir til sveitarfélaganna og sveitarfélögin eru í vandræðum með hvernig þau eiga að taka á þessu. Þau hafa líka bent á að þau hafa framfærsluskyldu samkvæmt lögum. Grunnframfærsluskyldan er hjá sveitarfélögunum og þau hafa ekki leyfi til að skilyrða stuðninginn við ákveðna virkni. Nú stöndum við í íslensku samfélagi frammi fyrir dálítið nýjum aðstæðum. Hér er fjöldi fólks sem hefur verið utan vinnumarkaðar í hátt á fjórða ár sem þarf að aðstoða með einhverjum hætti ef mögulegt er. Spurningin er hvort sveitarfélögin eigi ekki að fá rýmri heimildir til að skilyrða aðstoðina. Ég tel þetta þó mjög viðkvæma umræðu því framfærsluskylda sveitarfélaga á sér rætur langt aftur í tímann, næstum allt frá landnámi eða kannski ekki alveg, 

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar. Auk mín standa að því áliti hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Illugi Gunnarsson. Þegar maður lítur yfir fjárlagagerðina fyrir árið 2012 er auðvitað margt sem kemur upp í hugann. Þetta er flókið og viðamikið verkefni og tekur á ótal þáttum sem gerð er krafa um að við vöndum til verka með. Það er einfaldlega þannig að við erum að gera tillögur um ráðstöfun á fjármunum úr sameiginlegum sjóði landsmanna sem allir leggja í og þeirri ráðstöfun er ætlað að tryggja að okkar ágæta þjóðfélag geti gengið svona þokkalega skammlaust út næsta ár, í það minnsta. Við erum síðan að reyna að reka þetta og gerum það í tengslum við lengri tíma áætlanir en mikill tröppugangur hefur verið í því hvernig okkur hefur tekist það. Fjárlagafrumvarp sem lagt er fram á fyrsta degi þings, að hausti, er unnið af ríkisstjórn yfir sumarið og haustið og ber inni þær áherslur sem ríkisstjórnarmeirihlutinn vill standa að í fjárlögum ríkisins á komandi ári. Þegar rýnt er í fjárlögin bera menn eðlilega saman orð og efndir við þær væntingar sem kjósendum eru gefnar við hverjar kosningar, þar sem kjósendur kjósa til þings fulltrúa sína sem starfa eiga þar út kjörtímabilið, hvort heldur það er fjögur ár eins og er að öllu jöfnu eða skemmra eins og sumir bera vonir og væntingar til. Þá er eðlilegt að bera saman þau fyrirheit sem stjórnmálamenn gefa í aðdraganda kosninga og leita eftir umboði kjósenda til að stýra þjóðfélaginu og þegar maður lítur til þess tekur maður að sjálfsögðu upp þá samstarfsyfirlýsingu sem ríkisstjórnarflokkarnir tveir gerðu með sér í kjölfar kosninganna í apríl 2009. Þar er meðal annars að finna atriði sem vert er að gefa gaum þegar við ræðum fjárlög íslenska ríkisins. Í þeirri samstarfsyfirlýsingu sem Samfylkingin og Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerðu með sér er kveðið á um og menn setja sér það sem mark og heita því að vinna með þeim hætti að í ríkisstjórnarsamstarfi flokkanna verði alltaf unnið áhættumat sem lagt verður til grundvallar ákvörðunum um niðurskurð og sameiningu stofnana og þess freistað að leggja mat á þá hættu á auknum kostnaði til lengri tíma litið sem slíkar ákvarðanir geta leitt af sér. Jafnframt verði áhersla lögð á samstöðu um brýn velferðarverkefni, verndun starfa, kynjajafnrétti og áhrif á byggðirnar. Þetta er endursögn af þessu ákvæði í samstarfsyfirlýsingu núverandi ríkisstjórnarflokka og því miður verð ég að segja að ekki hefur borið mikið á því í vinnu við fjárlagagerð að að henni sé unnið með þeim hætti sem hér greinir. Þvert á móti finnst okkur þremur sem stöndum að minnihlutaálitinu hafa verið gengið þvert á þessi fyrirheit og oft og tíðum í viðkvæmum málum sem lúta að ýmsum þáttum samfélagsins, og unnið með þeim hætti að upplýsingin um ákvörðunina, áhrifin af henni liggi ekki fyrir. Ég ætla í þessu sambandi að nefna bara eitt dæmi sem áður hefur komið til umræðu í þingsölum, það var sú tímamótasamþykkt sem fjárlaganefnd gerði og komst að samkomulagi um árið 2010. Þar sameinuðu fulltrúar allra þingflokka krafta sína í að búa til verkefnislýsingu sem fólst í því að við náðum saman um það verkefni að meta áhrif efnahagshrunsins eins og það kemur fram í niðurskurði ríkisútgjalda, bæði heildaráhrif á samfélagið og einstaka landshluta, karla og konur. Ágætlega gekk að ná samstöðu um þetta verkefni, m.a. væntanlega með vísan til þess ákvæðis sem ég las upp úr, þ.e. samstarfsyfirlýsingu Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þarna átti með öðrum orðum að leitast við að greina áhrifin í niðurskurðinum á byggðirnar, á þjónustustigið o.s.frv. og jafnframt að vinna áætlun á grundvelli áætlunar um ríkisfjármálin til 2013 og reyna að leggja mat á það, þ.e. þær upplýsingar og áform sem komu fram í skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum árið 2013. Þetta verkefni var falið Byggðastofnun og Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Það verður að segja alveg eins og er að upp var lagt með það af hálfu fjárlaganefndar að þetta verk gæti nýst í fyrsta skipti við fjárlagagerð ársins 2012. Þetta er allt í rúst, þetta hefur ekki náð fram að ganga. Ráðuneytin skila upplýsingum af einhverjum ástæðum seint inn til þeirra sem eiga að vinna þær upplýsingar og það er mjög miður, einfaldlega vegna þess að þetta eru þriðju fjárlögin sem þingið er að vinna sem gera ráð fyrir niðurskurði á ýmsum þáttum velferðarþjónustunnar sem við öll viljum reyna að standa vörð um. Á meðan við höfum ekki unnið þetta verk verður umræðan um þær tillögur sem liggja fyrir því marki brenndar að hægt er að nálgast þær frá hvaða sjónarhorni sem er. Við höfum ekki sameiginlegan skilning á því út á hvað þær ganga, hver áhrifin af þeim verða o.s.frv. og þannig er hætt við að þetta lendi í pólitískri þrætu sem er í rauninni og ætti að vera nokkuð sem við reynum sem mest að forðast, sérstaklega á þessu sviði. Ég vil gera að sérstöku umtalsefni í þessu sambandi þau sjónarmið sem hafa komið fram frá afar veikum byggðarlegum svæðum á Norðvesturlandi og norðausturhorni landsins. Það má vissulega heimfæra þetta upp á aðra landshluta, sérstaklega Miðsuðurland, en þau sjónarmið sem við heyrum þar frá fólki, af þessum þremur svæðum aðallega, eru þess eðlis að ég tel mjög óráðlegt að ganga gegn þeim og þess vegna höfum við, fulltrúar 1. minni hluta í fjárlaganefnd, mælt fyrir um aðra nálgun sem gefur okkur færi á því að vanda betur til verka, gera hlé í niðurskurðinn á þessu því að í grunninn er ekki um það stórar fjárhæðir að ræða að vandalaust er að forgangsraða með öðrum hætti en þarna er gert. Þetta eru ekki það stórar fjárhæðir. Ég nefni í því sambandi að við höfum fengið tillögur til fjárlaganefndar sem gera ráð fyrir ráðningu eins starfsmanns inn í stjórnsýsluna sem kostar 10 millj. kr. Við erum kannski að ræða um 30 milljónir á grunnstofnun í einhverju héraði sem ég tel einboðið að verða við. 
            

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni því að fyrirhugað var að halda hér hádegishlé.

Ég á eftir nokkurn stubb, forseti, af ræðu minni.

Þá vill forseti bjóða hv. þingmanni það að gera hlé á ræðu sinni og halda henni áfram þegar fundi verður fram haldið sem fyrirhugað er að verði kl. 14.

Þá gerum við hlé.

Forseti. Ég vona að við höfum öll átt ágætis matarhlé. Þetta er nú ekki í fyrsta skipti sem ég lendi í því að vera stöðvaður í ræðu um fjárlög en það er ágætt að fá aukna orku úr ágætu mötuneyti Alþingis. Ég var kominn þar í ræðu minni þar sem ég fjallaði um heilbrigðismálin og þær tillögur sem hafa legið fyrir og vinnslu þeirra af hálfu meiri hluta Alþingis. Ég vil nefna það að 1. minni hluti fjárlaganefndar, sem skipaður er fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd, hefur lagt fram tillögur í heilbrigðismálum um fjárveitingu til heilbrigðisstofnana, spítala, öldrunarþjónustu og einnig til SÁÁ. Tillögur okkar lúta að því að fjárlög ársins 2011 verði látin gilda í fjárlögum ársins 2012, með verðlagsuppfærslum og öðru því um líku. Fjárveitingar til þessara stofnana verði þær sömu að verðgildi og þær voru í fjárlögum ársins 2011. Starfsmenn, sjúklingar, vistmenn á öldrunarheimilum og aðrir þeir sem nýta og vinna við þessar stofnanir hafa framkvæmt vilja Alþingis varðandi fjárveitingar á árinu 2011, þekkja þann ramma sem þar er dreginn og tillaga okkar gengur út á að sá veruleiki verði framlengdur. Með því geta menn skapað sér hlé og tíma til tveggja ára og á meðan er unnt að búa til og endurgera þá heilbrigðisþjónustu sem vilji er til að veita. Eins og þetta liggur hér núna fyrir, þriðju fjárlögin í röð, er verið að taka ákvarðanir til eins árs í heilbrigðisþjónustu landsins. Þetta er ekki byggt á neinni langtímasýn og að okkar mati er óviðunandi að vinna þannig á sviði heilbrigðismála og öldrunarmála. Við eigum ekki að búa þannig um hnútana að við sjáum ekki lengra fram í tímann en tólf mánuði í þessum málaflokkum. Jafnvel má færa rök að því að við höfum ekki einu sinni tólf mánaða sýn á grunni þeirra tillagna sem hér liggja fyrir. Það kom ágætlega fram í andsvörum mínum við hv. formann fjárlaganefndar fyrr á þessum fundi. Það er ekki svo að með þessum tillögum okkar viljum við auka á hallann á ríkissjóði. Þvert á móti gerum við jafnframt tillögur um hvernig við sjáum þeim kostnaði mætt sem leiðir af þeim tillögum sem við leggjum til að fjárhæð 1.170 millj. kr. Þetta snýst að okkar mati um breytta forgangsröðun þess takmarkaða fjár sem úr er að spila. Ég geri mér fullljóst að um það ríkir ekki full samstaða en við fullyrðum að vel sé gerlegt að draga úr fargjöldum og dvalarkostnaði á vegum ráðuneyta og stofnana um 50 millj. kr. Það er ekki ofverk manna að gera það. Þarna liggur undir mörg hundruð milljón króna kostnaður og tillaga okkar gengur út á að draga hann saman um 50 millj. kr. Við höfum áður rætt um aðstoðarmenn ráðherra en í þeim flokki er ætlað að verja til nýrra starfa tæplega 40 millj. kr. Það er spurning um forgangsröð hvernig menn vilja verja því fé. Einn aðstoðarmaður fer, ef ég man rétt, í forsætisráðuneytið og þar hefur verkum frekar fækkað frá því sem áður var. Við gerum tillögu um að því verði frestað að hefja uppbyggingu á nýju tollafgreiðslukerfi hjá tollstjóra ríkisins en áætlað er að það kosti í fyrsta áfanga 150 millj. kr. Við gerum tillögu um að fjárveiting til óbyggðanefndar, tæpar 30 millj. kr., verði felld niður. Hvernig ætlum við að standa að því? Það er mjög einfalt, óbyggðanefnd er ekki að störfum. Samt á að skammta til hennar 30 millj. kr.

Fylgja eftir málum.

Hér kallar hæstv. fjármálaráðherra fram að það þurfi að fylgja eftir málum. Af því tilefni vil ég segja að við spurðum fulltrúa forsætisráðuneytisins þegar þeir mættu til fundar við fjárlaganefnd hvers vegna þessi fjárveiting væri hér merkt. Svörin voru ekki þau að það væri til að fylgja eftir málum heldur vegna þess að þetta fólk yrði að vera til taks, með þá þekkingu sem það hefði í kollinum, þegar farið yrði að vinna í þessum málum. Að okkar mati er greinilega ekki sami skilningur að baki tillögunni hjá hæstv. fjármálaráðherra og hjá forsætisráðuneytinu. Það gefur þar af leiðandi enn ríkari ástæðu til að draga hana til baka. Stærsti einstaki liðurinn sem hér er gerð tillaga um til lækkunar er óráðstafaður liður vegna fjármálaráðuneytisins upp á 650 millj. kr. lækkun. Þessi liður nemur um 4 milljörðum kr. ef ég man rétt í fjárlagatillögunni. Við höfum verið talsmenn þess að þessi liður væri fyrir hendi í fjárlögum, sérstaklega þegar glímt væri við það að kjarasamningar lægju ekki fyrir. Nú liggja fyrir helstu þættir þeirra og óvissan í ríkisrekstrinum á þar af leiðandi ekki að vera jafnmikil. Við teljum því fullt tilefni til að lækka þennan lið um þá fjárhæð sem hér greinir. Enn betra væri að gera tillögu í þessa veru ef fyrir lægju þær reglur sem fjárlaganefnd hefur verið heitið að verði settar og henni yrðu kynntar þær. Við höfum óskað eftir þessum reglum allt frá því að þær voru boðaðar í fjárlögum ársins 2010. Á þennan veg eru tillögur okkar. Við leggjum með öðrum orðum til að Landspítalinn, Sjúkrahúsið á Akureyri, allar heilbrigðisstofnanir og heilsugæslustöðvar muni njóta þeirra fjárveitinga sem voru á árinu 2011 og ekki verði skorið niður heldur gefi menn sér nauðsynlegan tíma til að hagræða þessari þjónustu og búa til sameiginlegan skilning á þessu verki. Við höfum fengið skeyti víða að í fjárlaganefndinni og ég efast ekki um að aðrir þingmenn hafi sömuleiðis fengið skilaboð vítt af landinu. Þau beinast sérstaklega að tveimur mjög veikum stofnunum sem eru Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á Húsavík og Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki. Ég verð að segja að starfsfólk þessara stofnana hefur sýnt aðdáunarvert þolgæði við þau erfiðu verkefni sem því hafa verið falin síðastliðin tvö, þrjú ár og aðdáunarvert hvernig það hefur þolað þær þrengingar sem það hefur gengið í gegnum. En nú sér maður í þeim tillögum sem koma frá velferðarráðuneytinu til fjárlaganefndar að enn á að ganga á þessar stofnanir, sérstaklega á Húsavík. Þann litla afgang sem sú stofnun hefur nurlað saman á að rífa af henni og nýta til að standa undir að hluta þeirri gríðarlegu hagræðingarkröfu sem gerð er á þessa litlu stofnun. Það er þvert ofan í skrifleg fyrirheit sem ríkisstjórn Íslands hefur gefið sveitarfélögum á þessu svæði um að standa eigi vörð um opinber störf á þessu svæði. Þetta er enn eitt griðrofið, eins og ég vil kalla það, í samskiptum stjórnvalda við sveitarfélögin í Þingeyjarsýslum. Nýjasta dæmið um það þegar eitthvað er óljóst í samningum milli aðila eru samskiptin á milli ASÍ og stjórnvalda sem við urðum vitni að í gær og í morgun um samkomulag í tengslum við kjarasamningagerð. Á því hafa menn mismunandi skilning en fyrir norðan liggur þó fyrir nokkuð afdráttarlaus texti sem í raun er ekki hægt að skilja nema á einn veg. Mér þykir ekki stórmannlegt hvernig framganga stjórnvalda í þessum efnum hefur verið og ég verð að segja að þetta svæði er að verða langþreytt á henni. Milli 2. og 3. umr. voru gerðar allnokkrar breytingar á fjárlagatillögunni. Áður lágu fyrir tillögur til breytinga sem stöfuðu mestan part frá ríkisstjórninni sjálfri upp á um 4 milljarða. Þegar maður lítur yfir þær tillögur sem hér greinir fyrir 3. umr. eru þær með ýmsum hætti. Helstu tíðindin eru kannski þau að við horfum upp á að fjárveitingavaldið gefst upp fyrir eftirlitsaðilunum sem er Fjármálaeftirlitið og ég held að flestum fjárlaganefndarmönnum þyki miður að það skuli hafa gerst, ég held að ég geti alveg leyft mér að tala með þeim hætti. Fulltrúar Fjármálaeftirlitsins mættu til fundar við fjárlaganefnd og báru fram ósk sína um fjárveitingar og kynntu það svo að skýr lagagrunnur væri fyrir því að þeir gætu borið upp þessa beiðni við þingið og við henni yrðu menn að verða. Það þykir mér mjög bratt. Starfsemi Fjármálaeftirlitsins hefur þanist út. Vissulega má segja að ríkur skilningur sé á því, og ekki skal ég undanskilja sjálfan mig í því, að það er gríðarlega mikilvægt að við höfum gott fjármálaeftirlit, hvað annað á að vera í boði í þeim efnum? Hins vegar er þetta stofnun sem býr við það að allur hennar kostnaður, bæði ytri og innri kostnaður, lendir á lántakendum að lokum og þinginu ber að sjálfsögðu að reyna að standa vörð um þá. Þessum kostnaði er velt yfir á fjármálafyrirtækin og þau gera ekkert annað en að velta honum yfir á þá sem eiga viðskipti við þau, hvort sem þeim líkar betur eða verr. Veruleikinn er sá að Fjármálaeftirlitið hefur þanist út í gjöldum, var með rúman milljarð árið 2010 í fjárlögum, er komið núna í tæpa 2 milljarða kr. Þeir búa ekki illa, þeir eru ekki í einhverju húsasundi með starfsemi sína. Þeir eru komnir í húsnæði í turninum við Borgartún, voru áður við Suðurlandsbraut. Á þessum tveimur stöðum er verulegur munur á leiguverði. Mér þykir þessi ráðstöfun sérstaklega undarleg, ekki síst í ljósi þeirra orða sem Fjármálaeftirlitið hefur látið hafa eftir sér, að ástæðan fyrir þessari fjárbeiðni sé kúfur í starfseminni sem muni vinnast tiltölulega hratt niður. Hvað rekur þá á eftir því að menn séu að flytja í þetta glæsihýsi? Var ekki hægt að leysa það á ódýrari hátt? Ef þetta væri ástæðan held ég að menn hefðu frekar einbeitt sér að því að finna framtíðarhúsnæði sem gerði ráð fyrir þeim samdrætti sem yrði eftir eitt eða tvö ár, það hefði verið eðlilegra að gera það. Þetta dæmi af Fjármálaeftirlitinu finnst mér vera erkidæmi um að stofnanir sem byggja á sértekjum sem ekkert er hróflað við verða einhvers konar sjálftökustofnanir, þær telja sig geta gengið að því vísu að fá það fé sem þeim dettur í hug að þær þurfi að hafa til starfsemi sinnar. Ég ætla ekki að fara neitt frekar í þá umræðu en ég taldi nauðsynlegt að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, einfaldlega vegna þess hvernig umræðan síðustu dagana hefur verið um þennan þátt starfseminnar. Ég tel eðlilegt og gott hjá meiri hluta fjárlaganefndar að setja sér þau markmið að gera úttekt á starfsemi Fjármálaeftirlitsins með tilliti til þessa útgjaldavaxtar. Af öðrum þáttum sem lúta að breytingartillögum meiri hlutans má nefna sérstaklega þá breytingu sem gerð er á sóknargjöldum. Ég tel hana vera mjög gott skref, sérstaklega í ljósi þess að sóknargjöldin höfðu, samkvæmt úttekt nefndar á vegum innanríkisráðuneytisins, hlotið skerðingu langt umfram allar aðrar fjárveitingar hjá ríkinu, 25% umfram þær fjárveitingar sem höfðu verið hvað mest skornar niður. Þetta er því sjálfsögð og eðlileg leiðrétting. Það ber að hafa í huga að ef hún ætti að koma að fullu til leiðréttingar hefði hún átt að hljóða upp á um 500 millj. kr. en hér er gerð tillaga um 90 millj. kr. og snertir verðbætur á þá fjárveitingu sem liggur fyrir í tillögum ríkisstjórnarinnar varðandi sóknargjöld. Ég vil gera að sérstöku umtalsefni fjárveitingu til byggingar fangelsa. Þetta var vandræðamál í vinnslunni, fór inn og út í meðferð fjárlaganefndar. Nú liggur fyrir að fjárveiting upp á 190 millj. kr. er ætluð til hönnunar á gæsluvarðhalds-, móttöku- og kvennafangelsi á Hólmsheiði. Jafnframt er sett inn tillaga um 55 millj. kr. framlag vegna öryggismála á Litla-Hrauni. Það sem upp á vantar í mínum huga er að ekki er horft til enda máls í þessari tillögu. Ekkert liggur fyrir um það hvernig þessi bygging verður kostuð, heildarkostnaðurinn við verkið liggur ekki fyrir og því síður hvenær eigi að taka bygginguna í notkun vegna þess að ekki er búið að ákveða hversu miklu fé eigi að verja í þetta eða hvaðan eigi að taka það, hvort þetta verður ríkisframkvæmd eða einkaframkvæmd. Meðan sú ákvörðun er ekki tekin getur þingið ekki svarað því hvenær nýtt fangelsi kemur í notkun. Við höfum engin svör um það. Vilji þingsins er að bæta úr í fangelsismálum landsins en af því að engin tillaga frá stjórnarmeirihlutanum liggur fyrir um hvernig fjármagna eigi þessar úrbætur getum við ekki svarað því hvenær áætlað er að nýtt fangelsi komi í not, vegna þess að við eigum eftir að taka umræðuna um fjármögnun á því. Ég skil ekki hvers vegna hún er ekki tekin en sennilega er ástæðan sú að ef við förum að setja inn framkvæmdir upp á 2, 3, 4 milljarða, guð má vita hvað, ég veit það ekki, þá þarf að sjálfsögðu að gera ráð fyrir því í áætlun ríkisins og það mundi raska því sem við erum að reyna að vinna á, sem er stöðugur hallarekstur ríkissjóðs. Ég fagna tillögu meiri hlutans um uppbyggingu á útkallskerfi í gegnum GSM-síma á hættusvæðum. Þessi tillaga kom fram í umræðunni í fjárlaganefnd og ég minni líka á umræðuna sem hv. formaður nefndarinnar tók upp við innanríkisráðuneytið sem laut að löggæslustörfum við Vík. Ég kýs í það minnsta að skilja þetta þannig að ríkur vilji sé til að bregðast við þeim sjónarmiðum sem þar komu upp og ég tel það raunar nauðsynlegt í ljósi þeirra atburða sem þarna hafa gerst og óróans á svæðinu. Þá er einfaldlega betra að vera betur búinn en vanbúinn ef eitthvað kann að gerast. Ég vil sérstaklega nefna eitt dæmi hér sem lýtur að Sambandi íslenskra sveitarfélaga og fjárhagsmálum sveitarfélaga og snertir raunar breytingartillögu sem snýr að námskeiðskostnaði og atvinnuleysistryggingabótum. Það er alveg ljóst að með þeirri tillögu sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir um breytingar á atvinnuleysisbótum og framlagi í Atvinnuleysistryggingasjóð munu þeir einstaklingar sem fara inn í þetta úrræði detta út af atvinnuleysisskrá. Þetta kom út úr umræðu í fjárlaganefnd. Til viðbótar þessu vil ég nefna að þau sjónarmið sem fram hafa komið hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga hníga í svipaða átt. Þegar Samband sveitarfélaga ræddi við ríkisvaldið um fjármögnun vinnumarkaðsúrræða, fjárhagsaðstoðar og síðan aukaframlags í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga - sem er nú sérumræða - bentu fulltrúar Sambands sveitarfélaga á að nú þegar eru um tólf hundruð bótaþegar í félagsþjónustu sveitarfélaga og sá hópur er ekki mældur í atvinnuleysistölum þjóðarinnar. Lokaorð þeirra í erindi því sem þeir lögðu fram til fjárlaganefndar, dagsettu 1. desember síðastliðinn, eru þessi, með leyfi forseta: „Það er ljóst að við það að annar hluti hins opinbera þjónustukerfis á Íslandi lækki útgjöld sín lækka ekki heildarútgjöld hins opinbera nema kostnaðarvaldurinn hverfi. Í því tilfelli sem hér um ræðir er það ekki svo nema að litlu leyti. Ríkið og Atvinnuleysistryggingasjóður hyggjast einfaldlega létta af sér útgjöldum með því að færa þau yfir á sveitarfélögin. Slíkt gengur ekki í þjóðfélagi sem kennir sig við norræna velferð, menn verða að horfa á heildarmyndina.“ Undir þessi orð tek ég heils hugar. Ég hef verulegar áhyggjur af því að sveitarfélögin eigi eftir að ganga í gegnum töluvert mikla erfiðleika við að veita þá lögbundnu þjónustu sem þeim er samkvæmt lögum ætlað að inna af hendi, ekki síst í ljósi þess að á milli sveitarfélaga og ríkisvaldsins hafa ekki farið fram neinar viðræður um þá gríðarlegu breytingu sem leiðir af þeirri stefnumörkun sem ríkisvaldið hefur tekið varðandi fjárframlög í það sem kallað er aukaframlag í Jöfnunarsjóð. Það er ljóst að lækkun á aukaframlaginu, úr þeim 1.200 millj. kr. sem sambandið metur þörf á, í 350 millj. kr. sem síðan falla burt, þýðir bara eitt. Fjárhagslega verst stöddu sveitarfélögin - og svo því sé haldið til haga eru þau ekkert öll smá, þetta eru ekki allt einhverjir örhreppir, af þessum 77 sveitarfélögum - munu að öllu óbreyttu lenda í enn meiri erfiðleikum við að fullnusta skuldbindingar sínar og halda úti lögbundnum verkefnum sem þeim er ætlað að sinna. Þetta er viðfangsefni sem opinber stjórnvöld, bæði Samband íslenskra sveitarfélaga og ríkisstjórnin í umboði Alþingis, verða að ræða sem fyrst og finna einhverja aðra lausn en að skilja við þetta galopið eins og það er. Því eins og segir í erindi Sambands sveitarfélaga: Menn vinna ekkert á þessu eins og lagt er hér upp með nema að kostnaðarvaldurinn hverfi. Annað tveggja verður að sjá sveitarfélögunum fyrir auknum fjármunum eða fella niður af þeim lögbundin verkefni. Það er aðeins tvennt í stöðunni og það verður að vera sameiginleg ákvörðun aðila hvernig eigi að nálgast það. Forseti. Áður en ég lýk máli mínu ætla ég að fjalla örlítið um hallarekstur ríkissjóðsins. Ég ætla þó að geta þess áður en ég kem að þeim lokaþætti að vinnulagið á milli 2. og 3. umr. er eitthvað sem ég kæri mig ekki um að upplifa aftur í fjárlaganefnd. Við lukum afgreiðslu þeirra tillagna sem fyrir lágu á tveimur fundum. Fyrri fundurinn var þannig að Samband íslenskra sveitarfélaga mætti með erindi sitt og í framhaldi af því að fundi var slitið varð engin frekari umræða í nefndinni um það, það var skilið eftir opið. Síðari fundurinn var þannig að í rauninni var illmögulegt að átta sig á því um hvaða mál við vorum að fjalla, sérstaklega á fyrri hluta fundarins, og ég held að við getum tekist á um hvort honum hafi verið frestað eða slitið. Síðari hluti fundarins fór eingöngu í að taka út málið sem boðað hafði verið að yrði tekið út. Það tók sólarhring að ná því út úr nefndinni og fyrst og fremst var um að kenna lélegum undirbúningi. Ég held að við sem skipum nefndina getum öll verið sammála um að við kærum okkur ekki um að þurfa að upplifa slík vinnubrögð á ný. Fjárlagafrumvarpið ber það með sér að markmið ríkisstjórnarinnar sem sett var í samstarfsáætlun með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og í áætlun sem unnin var um jöfnuð í ríkisfjármálum á árunum 2009–2013, er langan veg frá því að ganga upp. Ríkisstjórnin hefur sett sér það markmið að seinka þessu til ársins 2014 og miðað við þær tölur sem nú liggja fyrir í frumvarpinu má gera ráð fyrir að frekari seinkun geti orðið. Í það minnsta hef ég ekki ýkja mikla trú á því að fjárlög fyrir árið 2013 líti þannig út að menn gangi nálægt þeim tugmilljóna halla sem verður á fjárlögum ársins 2012. Ég held að það sé alveg ljóst, miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið í fjárlaganefnd, að gera má ráð fyrir að hallinn á fjárlögum ársins 2012 verði ekki þeir 17 milljarðar sem að var stefnt, og ekki sá 21 milljarður sem tillögur meiri hlutans ganga út frá. Hann verður meiri. Hann verður að lágmarki, að mati okkar í 1. minni hluta og við gætum þokkalegrar varúðar í því hvernig við reiknum það, 31 milljarður. Það kann að vera að menn afsaki þetta þannig að það sem er hvað stærst í þessu sé einskiptisaðgerð; skuldbindingin sem fellur á ríkissjóð vegna yfirtöku Landsbankans og Sparisjóðs Keflavíkur. Það er mikið til í því en síðustu þrjú ár höfum við oft og tíðum glímt við einskiptisaðgerðir. Þær leiða meðal annars af þeim heimildarákvæðum sem eru í 6. gr. fjárlaga og hafa oft verið rædd og þingmenn hafa almennt verið fremur andvígir í heildina tekið. Þrátt fyrir það hefur einhvern veginn aldrei verið tekið á þessum þáttum. Fulltrúar 1. minni hluta lögðu fram tillögu við 2. umr. um breytingar á 6. gr., við gerðum það á grundvelli samstöðu sem náðst hafði í fjárlaganefndinni um að gera breytingar á meðferð 6. gr. heimilda. Þar er um að ræða opnar heimildir, galopnar fyrir fjármálaráðherra hvers tíma, til að skuldbinda ríkissjóð. Við vildum setja einhver mörk á þær heimildir og við höfum náð, meiri hluti og minni hluti í nefndinni, saman um tillögu sem við munum væntanlega standa saman um að flytja. Hún liggur einfaldlega í þeim orðum að við viljum fá upplýsingar til þingsins um fjárhagsleg áhrif þeirra heimilda sem ætlunin er að beita og fara yfir ákveðin fjárhæðarmörk. Það má í sjálfu sér spyrja sig, og ég tel það raunar vera næsta skref, hvers vegna við séum yfirhöfuð með svo galopnar heimildir sem þessar í fjárlögum. Vissulega þarf að vera fyrir hendi eitthvert svigrúm en á tímum þar sem krafist er enn meiri aga í öllu því sem lýtur að ríkisfjármálum er sjálfsagt að gera kröfu til allra þátta varðandi framkvæmd fjárlaga. Ég lít svo á að sú tillaga sem fjárlaganefnd hefur náð saman um sé til þess fallin að ná betri tökum á því sem við erum að gera. Næsta skref hlýtur að vera að setja enn frekari skorður við ákvæði í 6. gr. heimildum og á endanum verður þetta væntanlega sárafá ákvæði ef nokkur. Ég vil líka nefna í framhaldi af 2. umr. fjárlaga, að þar hafði ég á orði í upphafi máls míns að löngu væri tímabært að við breyttum umræðunni í þingsal um fjárlög ríkisins. Ég hef sett saman drög að frumvarpi um breytingar á lögum um þingsköp Alþingis og sent á fjárlaganefndarmenn, fengið við því ágætisviðbrögð og sé greinilegan vilja meðal fjárlaganefndarmanna til að vinna að því að við náum saman um að flytja það frumvarp sem ég hef sent þeim. Sjálfsagt munum við gera einhverjar breytingar á því til að reyna að ná saman um þetta en ég brýni sérstaklega fulltrúa stjórnarliða í fjárlaganefnd að taka þessu fagnandi og leggja á þennan vagn með okkur til að við getum gefið betri mynd af því sem við erum að fást við í þingsal en raun hefur borið vitni um síðustu ár eða áratugi. Fjárlagaumræðan felst mestan part í einræðum, oft og tíðum er talað fram á nótt og þeir sem fylgjast með umræðunni fá enga heildarsýn á málið. Betra væri að vinna þetta eins og hér er lagt upp með. Aðalnýjungin í þessu frumvarpi felst í því að í hverri umræðu, auk almennrar inngangsumræðu sem er að sjálfsögðu framsaga fjármálaráðherra fyrir frumvarpi og framsaga nefndarálita, er gert ráð fyrir sérstökum umræðulotum um einstaka málaflokka þar sem ráðherrar mundu sitja fyrir svörum og taka þátt í umræðunni. Við 2. umr. sætu einnig forsvarsmenn viðkomandi fagnefnda og stæðu fyrir máli sínu þar. Ég held að mjög eðlilegt sé að leiða inn þessar breytingar, ekki síst í ljósi þeirra breytinga sem hafa verið gerðar á uppbyggingu fjárlagafrumvarpsins þegar farið var að innleiða rammafjárlagagerð þar sem ráðherrar og eftir atvikum nefndarformenn leggja línur í þeim málaflokkum sem undir þá heyra. Við þessa frumvarpssmíð hef ég stuðst við fyrirmyndir frá Svíþjóð og Noregi. Í Svíþjóð er rík hefð fyrir rammafjárlagagerð. Fyrirkomulagið í Noregi er dálítið öðruvísi, þar er aðalumræðunni skipt annars vegar í almenna umræðu og hins vegar umræðu um einstök útgjaldasvið eins og ég hef nefnt hér. En sá reginmunur er á, miðað við hér, að þar sendir hver nefnd þingsins nefndarálit sitt til þingsins og það álit fær sérstaka umræðu í þingsal. Ég geri tilraun til að nálgast þetta hérna með því að brjóta umræðuna upp eftir málefnasviðum og þá geta nefndarálit eftir atvikum, þegar þannig háttar til, komið inn í þá umræðu. Ég vonast til að samnefndarmenn mínir í fjárlaganefnd komi í þessa vinnu með mér og þegar við tökum til hendinni við fjárlög fyrir árið 2013 eigum við þess kost að vera með betri, upplýstari og meira upplýsandi umræðu um fjárlög íslenska ríkisins en við höfum haft í langan tíma.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu og yfirgripsmikla. Ég vildi nefna eitt af því sem hann kom inn á og var til úrlausnar milli umræðna sem voru uppbyggingar á vettvangi fangelsismála. Ég tel að tillaga fjárlaganefndar í því máli sé mjög góð. Það hefur skapast góð sátt um það mál milli sjónarmiða sem voru afvegaleidd í umræðunni af því að það stóð aldrei annað til en að ná samstöðu um að ráðast í byggingu á nýju gæsluvarðhalds-, móttöku- og kvennafangelsi en tryggja um leið nauðsynlegar endurbætur og framtíðaráætlanir um öryggisfangelsið á Litla-Hrauni. Þetta tókst og náðist um þetta samkomulag og sátt sem er mjög jákvæð og mikil innspýting fyrir endurbætur á fangelsis- og betrunarmálum á Íslandi. Auk þess mun hæstv. innanríkisráðherra flytja þinginu þingsályktunartillögu til heildarstefnumótunar í fangelsismálum í janúar þar sem við getum svo tekið á málaflokknum og reifað hann og skipulagt til framtíðar. Ég vildi nefna í þessu samhengi það sem hv. þingmaður kom inn á, að ekki væri búið að ákveða endanlega uppbyggingarferlið allt og fjármögnun á því en mestu skipti að ná samkomulagi um verkefnið, veita til þess fjármagn til hönnunar um leið og veitt yrði fjármagn til endurbóta á Litla-Hrauni. Áætlun um frekari endurbætur því fylgjandi er byggð á skýrslu frá árinu 2007 og er utanumtekt á fangelsismálum. Telur hv. þingmaður heppilegra að fara svokallaða leiguleið eða hefðbundna leið ríkisframkvæmda? Báðir valkostirnir eru auðvitað opnir og það er ekkert óeðlilegt við að farið sé af stað með hönnun og undirbúning þó að við séum ekki búin að ákveða þetta. Það er þá hægt að taka ákvörðun um það af yfirvegun á næstu mánuðum. Mestu skiptir að fara af stað. Við vitum umfangið, við vitum um það bil kostnaðinn í það heila en ágætt væri að fá það fram í umræðunni í dag hvað þingmenn þvert á flokka telja heppilegustu leiðina til að fjármagna verkið að fullu.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er mikið mál að fara í framkvæmdir við verkefni sem kostar þær fjárhæðir sem liggja undir í byggingu þessa fangelsis. Ég þekki ekkert fyrri sögu þess máls og er heldur ekki inni í einhverjum faglegum þáttum sem allsherjarnefnd þingsins hefur verið með í vinnslu varðandi fangelsisbyggingar. Ég hef einbeitt mér að því að horfa á þetta út frá sjónarhóli fjárlaganefndar sem á að horfa til fjármögnunar og tryggja hana með einhverjum hætti fyrir þetta dæmi. Þess vegna eru athugasemdir mínar við verkefnið þær sem greindi í ræðu minni. Af því að hv. þingmaður spyr hver sé afstaða einstakra þingmanna til þess hvaða leið eigi að fara við framkvæmd sem þessa er afstaða mín mjög afdráttarlaus, ég hef alla tíð þegar ég hef verið í forsvari fyrir opinbera sjóði, sérstaklega þegar ég var í sveitarstjórnarmálum og sem bæjarstjóri, verið á móti og aldrei viljað fara þá leið sem kölluð hefur verið einkaframkvæmd. Ég var afdráttarlaust þeirrar skoðunar og af einni ástæðu, að hinn sameiginlegi sjóður sveitarfélagsins, þá í þessu tilfelli ríkisins, mundi alltaf hafa betri vaxtakjör en einkaaðili á markaði. Það þýðir bara lægri kostnað fyrir íbúana sem greiða í þennan sameiginlega sjóð. Ef við ætlum hins vegar að fara einkaframkvæmdaleiðina getum við náð fram lægri kostnaði í gegnum hönnunina á byggingunni sem einkaaðilinn ætlar að reka því að það vill oft vera þannig að ef einkaaðili byggir verður byggingarkostnaðurinn lægri en hjá opinberum aðilum. En í grunninn er ég þeirrar skoðunar að það muni enginn keppa 

Frú forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, reynsla margra sveitarfélaga af einkaframkvæmdaleiðinni hvað varðar stórbrotin íþróttamannvirki og fleira frá liðnum áratugum er stundum slæm og stundum hörmuleg, í einstaka tilfellum þokkaleg. Þetta ber að skoða vel og vandlega. Ég hef verið opinn fyrir því að fara þessa svokölluðu leiguleið, einkaframkvæmdaleið, ef við sjáum fram á að hún skili okkar hagstæðari niðurstöðu en hin. Ég þakka þingmanninum fyrir afdráttarlaus sjónarmið í umræðunni. Ég tek það fram að ég held að það sé gott að ekki sé búið að taka þessa ákvörðun. Það er ágætt að hleypa verkefninu af stað, setja fjármagn í hönnun og undirbúning og geta svo tekið ákvörðun af yfirvegun og skynsemi út frá því hvað sé hagkvæmast fyrir ríkissjóð. Ég tek undir það að það er mjög gott að fá fram sjónarmiðin og ná góðri niðurstöðu. Aftur um hitt, af því að það var einmitt bent á allsherjar- og menntamálanefnd, þá var fundur þar í morgun með fulltrúum frá Fangavarðafélaginu og ráðuneytinu og þar speglaðist vel sú mikla sátt sem hefur náðst um þessa lendingu á milli sjónarmiða í þessu máli og allir fagna því að nú eigi að ráðast í löngu tímabæra uppbyggingu og endurnýjun á fangelsismálum á Íslandi.

Forseti. Já, ég held að það geti verið ákveðinn kostur að fá þetta hlé í dæmið til þess að menn fái rýmri tíma til að undirbúa ákvörðun um fjármögnun. En ég hefði talið æskilegt að það lægi fyrir þegar við hleyptum verkinu af stað að við værum búin að greina það til enda, þ.e. að við gerðum okkur grein fyrir heildarkostnaði o.s.frv. og hleyptum þá af gikknum og verkið hæfist með því að efna í hönnunarkostnaðinn. Ég hefði talið það æskilegt, en af einhverjum ástæðum hefur það dregist. Það var boðað af ráðherra viðkomandi málaflokks í vor eða sumar að ákvörðun yrði birt í ágúst um það hvor leiðin yrði ofan á, ákvörðun yrði tekin af ríkisstjórninni. Ágúst ársins 2011 er liðinn, en væntanlega kemur ágúst á árinu 2012 og kannski liggur þetta fyrir þá. Ég veit það ekki, en tíminn einn mun leiða það í ljós.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ágætu ræðu hér áðan sem ég get að ýmsu leyti tekið undir. Hv. þingmaður viðraði við 2. umr. fjárlaga í síðustu viku ýmsar hugmyndir um breytt vinnufyrirkomulag í fjárlaganefnd sem hafði af og til verið til umræðu hér á þingi. Ég get verið honum nokkuð sammála um þau meginsjónarmið sem þar komu fram og tel að við ættum að reyna að vinna að því innan fjárlaganefndar að ná sameiginlegri niðurstöðu um tillögur í þeim efnum, og fleiri efnum reyndar sem ég held að sé mikilvægt að fjárlaganefnd beri inn á þing og reyni að koma í gegn. Annað sem mig langar að nefna við hv. þingmann og spyrja hann út í er erindi Sambands íslenskra sveitarfélaga á fundi fjárlaganefndar á dögunum og þær áherslur sem þeir vildu færa fjárlaganefnd fyrir vinnu fjárlagafrumvarpsins, eða eins og þeir orðuðu það ef ég man rétt, að kostnaðarvaldurinn hyrfi sem þeir bera af öllum þessum ósköpum. Þegar kostnaðarvaldurinn hverfur er það annaðhvort eins og í þessu tilfelli að einhver greiðir þá kostnaðinn fyrir sveitarfélögin eða þau losna við verkefnið. Það er í raun ekki nema tvennt í því sambandi, annaðhvort borgar einhver verkefnið fyrir sveitarfélögin eða tekur það af þeim. Hver er afstaða hv. þingmanns varðandi einmitt þetta sjónarmið Sambands íslenskra sveitarfélaga? Er rétt að leysa sveitarfélögin undan lögbundnu hlutverki sínu á ýmsum sviðum eða er rétt að þau haldi þessu lögbundna hlutverki sínu 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég lýsi líka yfir ánægju með undirtektir hans varðandi frumvarp að breyttum þingsköpum sem ég hef gert hér að umtalsefni. Endanleg kveikjan að því var kannski þegar ég mætti til þingstarfa einn morguninn rétt fyrir kl. 7 og upplifði að 2. umr. stóð enn og ágætir félagar mínir, hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Björn Valur Gíslason, voru í þingsal að karpa um fjárlögin. Ég er ekki að segja þeim þetta til hnjóðs heldur tel ég að við eigum að skipuleggja vinnuna öðruvísi en gert er, að við eigum að tala um þetta mál sem er eitt af grundvallarmálum í þinginu með öðrum hætti en við höfum gert hingað til, bæði okkur til gangs og ekki síður þeim sem vilja fylgjast með umræðunni og verða fyrir áhrifum af því sem fjárlögin fela í sér. Ég held að vinnan yrði vandaðri fyrir alla. Varðandi það sem hv. þingmaður spyr um, hvort það komi til greina að leysa sveitarfélögin undan einhverjum verkefnum, tel ég að það verði að fara fram mjög heiðarleg umræða um það. Það á ekki endilega bara við um lögbundin verkefni á sviði þessara grunnþátta félagsþjónustunnar eða fræðslumála, það eru skyldur lagðar á sveitarfélögin í ótal öðrum þáttum. Hvort hægt sé að seinka framkvæmdaáætlun eða einhverju því um líku sem leiðir af þeim lögum sem við höfum verið að setja verður að koma til skoðunar. Núverandi ástand eins og það birtist mér mun ekki leiða til annars en aukins halla í rekstri 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið en geri mér samt ekki alveg grein fyrir því sem hann á við. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, að það er um hið opinbera að ræða, þ.e. sveitarfélög og ríkið. Okkur hættir oft og tíðum til, og oftar en nauðsynlegt er, að skilja þar á milli. En það er nú einu sinni þannig að sveitarfélögin hafa ákveðnar skyldur gagnvart íbúum sem þar búa, sveitarfélögunum hafa verið faldar ákveðnar skyldur og verkefni af hálfu ríkisins og með því hefur fylgt fjármagn. Sveitarfélögin eru virkilega í miklum vanda en það er ríkissjóður líka og ríkið sömuleiðis. Ég held að hlutfallslegur vandi ríkissjóðs sé margfaldur á við það sem sveitarfélögin hafa þurft að glíma við. Þess vegna er ég að velta fyrir mér hvað menn eiga við þegar þeir tala um að taka burt kostnaðarvaldinn. Ef lögbundnu verkefnin eru tekin af sveitarfélögunum hljóta fjármunirnir að fylgja þeim og varla dregur það úr vanda 

Forseti. Ég held að ég geti fullyrt að þegar sveitarfélögin tala um að draga burt kostnaðarvaldinn eigi þau ekki við að ríkisvaldinu verði ýtt frá. Það er ekki kostnaðarvaldurinn í þeim skilningi  Að því leytinu til eru þau í miklu erfiðari stöðu og eru þiggjendur í þessu sambandi.

Það vantar atvinnu.

Svo er annar handleggur að það vantar atvinnu og uppbyggingu á því sviði, en í stöðunni 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem ég var að sjálfsögðu ekki að öllu leyti sammála en það kom margt ágætt fram þar engu að síður. Varðandi það frumvarp sem hv. þingmaður boðar vil ég koma hingað upp og fagna því en jafnframt inna þingmanninn eftir því, frú forseti, hvort það frumvarp, sem er til breytinga á lögum á þingsköpum, sé ekki einmitt sú breyting sem kemur í tengslum við það að hér verði rammafjárlög samþykkt að vori og hvernig hann sjái fyrir sér að þetta verði hluti af rammanum þar sem við ákvörðum útgjöldin eða hvort þetta verði sem sagt hluti af haustumræðunni þar sem við skiptum niður fé á málaflokka. Það var kannski eiginlega þetta sem ég vildi heyra frá hv. þingmanni, hvar hann sæi þetta eiga að koma að í fjárlagagerðarferlinu. Síðan vildi ég líka inna hann eftir öðru. Nú fer þetta inn í frumvarp frá þingmanninum og til þingskapanefndar, hvernig sér hann aðkomu fjárlaganefndar að vinnslu frumvarpsins?

Forseti. Ég þakka andsvarið og þau viðbrögð sem hv. formaður fjárlaganefndar sýnir því að við leitum leiða til að breyta umræðunni um fjárlögin. Það er rétt að fyrirhugað er að gera breytingar á meðferð frumvarpsins hér í gegn, að Alþingi ákveði rammann að vori. Það upplegg sem liggur fyrir getur alveg gagnast við slíka umræðu. Það gagnast líka að hausti og þetta er miklu frekar hugsað inn í umræðuna eins og hún er þegar maður er að tala um að brjóta þetta niður á málaflokka og fá nefndarformenn inn í þetta. Það form sem ég hef sett fram í þessi frumvarpsdrög gildir engu að síður fyrir þau stig sem við sjáum að eru að koma samkvæmt nýju þingsköpunum við meðferð fjárlaganna. Það sem ég hefði helst viljað skoða frekar í þessu sambandi þegar við setjumst yfir þetta er að skoða þetta norska módel örlítið betur, hvort við getum tengt nefndirnar og vinnuna við útfærslu málaflokkanna eftir að fjárlagarammarnir eru samþykktir og ráðuneytin fara að fylla inn í. Þá fái menn kannski dálítið aðra sýn í þinginu á það hvernig framkvæmdarvaldið hefur raðað og unnið úr þeim römmum sem það fær skammtað. Í mínum huga á fjárlaganefnd fyrst og fremst að vera í því hlutverki að leggja sem mest heildarmat á hluti. Einstakar fagnefndir eiga ekki að vera í því að taka afstöðu til einstakra fjárbeiðna. Allar slíkar ákvarðanir, eða meðferð mála, eiga að vera hjá fjárlaganefnd og ég tel að 

Frú forseti. Það er trú mín að þegar ákvæðið um rammafjárlög verður orðið virkt, sem er frá og með vori 2013, verði hér betri bragur á fjárlagaferlinu og Alþingi muni með miklu virkari hætti hafa áhrif á forgangsröðun í ríkisfjármálum. Nú eru þau áhrif mjög takmörkuð þó að við viljum láta annað í veðri vaka. Við stöndum yfirleitt frammi fyrir orðnum hlut sem er vel útfærður niður á órafjölda fjárlagaliða, þannig að í raun eru þær áherslubreytingar takmarkaðar sem fjárlaganefnd gerir, þó að að við reynum auðvitað eftir fremsta megni að hafa þau áhrif sem við teljum nauðsynleg. Ég vil þá spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að jafnframt þurfi að tryggja að fjárlaganefnd hafi betri skilyrði til að fara út í slíka vinnu og hvort við séum með þær aðstæður 

Forseti. Ég er þeirrar skoðunar að fjárlaganefnd hafi valdið ágætlega því hlutverki sem henni er ætlað að sinna hverju sinni - þó vil ég setja þann fyrirvara á, þ.e. miðað við þær aðstæður sem henni er skapaðar til að vinna sína vinnu. Það er alveg ljóst að skipulagið á vinnunni hefur ekki verið gott og mætti vera betra. Ég nefni bara dæmi sem nefndin var sett í um síðustu helgi gagnvart þeim tillögum sem við vorum að vinna með þá. Það var ekki góður bragur á því og skapaðist af ýmsum ástæðum sem ég tel óþarft að fjölyrða um eða velta mér upp úr. Það er liðið og búið og við eigum að læra af þeim mistökum sem þar voru gerð. Ég tel að við verðum að gefa þessu rýmri tíma. Við eigum að eiga þess kost að fara miklu dýpra inn í þessa hluti en við höfum verið að gera, bundin við smáatriði. Ég tek hins vegar ekki alveg heils hugar undir það með hv. formanni fjárlaganefndar að allar tillögur sem þingið er að fá frá framkvæmdarvaldinu 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir samvinnuna á mörgum sviðum. Mér finnst ríkja góður andi í nefndinni og þar fer fram málefnaleg umræða. Mér finnst líka gæta aukins vilja hjá þingmönnum meiri hlutans til að ráðast í nauðsynlegar breytingar á þeim lögum sem fjalla um fjárlagagerðina, ríkisreikninga og eftirlit svo að dæmi séu tekin. Ég held því að við séum almennt á réttri leið. Ég verð samt að hefja mál mitt á því að gagnrýna þau vinnubrögð sem voru viðhöfð um helgina. Boðað var til fundar í nefndinni á laugardag kl. 3 og okkur var sagt að það ætti að taka málið út á þeim fundi. Síðan frestaðist fundurinn og fyrir okkur voru lögð gögn með tölum sem stemmdu einfaldlega ekki. Við sem sitjum í minni hlutanum gagnrýndum það harðlega, og mig langar að hrósa formanni fjárlaganefndar sérstaklega fyrir að hafa tekið af skarið fyrir rest og frestað fundinum fram á kvöld á sunnudeginum. Það er að sjálfsögðu enginn bragur á því að vera að klára fjárlagavinnu á sunnudagskvöldi en þá lágu einfaldlega fyrir þau gögn sem alltaf, án undantekningar, á að leggja fram þegar mál eru afgreidd úr nefnd. Ég ætla líka að leyfa mér að fullyrða að miklu betri vinnufriður mundi skapast ef menn vönduðu sig einfaldlega meira hvað þennan þátt varðar. Á ráðstefnu á Akureyri, þar sem fjallað var um stjórnarskrána, heyrði ég að hugsanlega væru átakastjórnmál viðvarandi ástand á Íslandi. Ég vona svo sannarlega að sú sé ekki raunin. Ég finn að fyrir því er að verða aukinn meiri hluti hér á Alþingi, og ég vona það, að taka upp samræðustjórnmál í staðinn fyrir þau átakastjórnmál sem einkennt hafa störf núverandi ríkisstjórnar og jafnvel störf fyrri ríkisstjórnar, en ég get svo sem ekki dæmt um það sem gerðist fyrir árið 2007 þar sem ég var ekki kominn á þing þá. Ég vil samt segja eitt: Á árinu 2007 ákvað ríkisstjórnin, sem þá var skipuð þingmönnum Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, að breyta þingsköpum. Mér fannst þær breytingar ekki nægilega góðar, t.d. átti að stytta umræður, gera þær skemmtilegri, en ég held við séum einfaldlega ekki búin að bíta úr nálinni með það, í staðinn fyrir skemmtilega umræðu höfum við á margan hátt fengið ómálefnalega umræðu hér í þingsal. Það er gott að hafa, t.d. í þessari umræðu, rúman tíma til að fjalla um þær tillögur sem fyrir liggja en 20 mínútur er svona meginreglan fyrir okkur þingmenn til að fjalla um einstök mál. Hér fyrr í dag komu til umræðu nýlegar breytingar á þingsköpum Alþingis. Það liggur fyrir að úttekt á tekjukafla fjárlaganna vantar. Við í fjárlaganefnd, eða ég að minnsta kosti, stóðum í þeirri meiningu að efnahags- og viðskiptanefnd tæki þann kafla til umfjöllunar eins og hún hefur gert undanfarin ár en ég rak svo augun í það í þingsköpum Alþingis að hvergi er ákvæði sem segir til um að þannig eigi að standa að þessu verki. Í rauninni segir að fjárlaganefnd eigi að gefa efnahags- og skattanefnd álit sitt á tekjuhluta fjárlaga. Ég held að það hafi einfaldlega verið gerð mistök við gerð þessara þingskapa og að breyta þurfi þessum ákvæðum. Ég fagnaði því sérstaklega þegar ég heyrði formann fjárlaganefndar nefna að hún væri reiðubúin að skoða þessar breytingar þannig að við mundum ekki lenda í sömu stöðu aftur. En eins og ég segi þá greini ég aukinn vilja til breytinga. Í hverju einasta áliti sem ég hef lagt fram við fjárlagaumræðuna hef ég verið með langan kafla um aga og agaleysi í fjármálum þjóðarinnar, og þá sérstaklega við fjárlagagerðina. Ég hef óskað eftir því að fram fari utandagskrárumræða um þennan lið. Hún verður einmitt haldin á morgun að lokinni atkvæðagreiðslu, væntanlega um fimmleytið eða um það bil, það fer eftir því hve löng atkvæðagreiðslan verður. En þetta er alveg í samræmi við umræðu um allan heim, ekki bara á Íslandi. Við höfum heyrt Angelu Merkel taka þetta mál upp, hún hefur rætt það að ef menn ætli að búa við evruna innan Evrópusambandsins þurfi að koma á auknum aga í ríkisfjármálum þeirra ríkja sem hafa þann gjaldmiðil. Ég held að það sé það sem við Íslendingar þurfum sérstaklega að gera. Ef hér ríkti agi í fjárlagagerð og þeim útgjaldatillögum sem ríkisstjórnin leggur fram á hverjum tíma held ég að vel væri hægt að lifa með krónunni og rúmlega það; ég held hún gæti verið sá gjaldmiðill sem skipti sköpum fyrir framtíð Íslands. Flestir viðurkenna að krónan er að bjarga okkur í þeim hremmingum sem við urðum fyrir við bankahrunið. Hér er einfaldlega miklu minna atvinnuleysi en verið hefði ef við hefðum ekki haft sveigjanlegan gjaldmiðil. Ég skal verða fyrstur manna til að viðurkenna að það þarf að vinna með gjaldmiðilinn okkar og koma þeim aga á í ríkisfjármálum að hann geti verið framtíðargjaldmiðill hér. Ég held að evran geti það einfaldlega ekki því að eins slæmt og það getur verið að vera með allt of sveigjanlegan gjaldmiðil getur líka verið slæmt að fara yfir í allt of fastan gjaldmiðil sem sveiflast ekki með hagvexti og atvinnumálum á Íslandi. Ég hef lagt fram nefndarálit um frumvarp til fjárlaga 2012 frá 2. minni hluta fjárlaganefndar. Það er lagt fram við 3. umr. Ég vísa reyndar í mjög ítarlegt álit mitt sem lagt var fram við 2. umr. en tek þó á nokkrum hlutum sem breyttust á milli 2. og 3. umr. Meiri hluti fjárlaganefndar lagði fram fyrir 3. umr. tillögu sem felur í sér nettóútgjaldahækkun að fjárhæð 522,3 millj. kr. Þar er gert ráð fyrir að tekjur aukist um 1.500,9 millj. kr. Þetta þýðir að heildarjöfnuður A-hluta ríkissjóðs verður neikvæður um að minnsta kosti 20.749, 8 millj. kr. þar sem hallinn hefur aukist um 3.058,8 millj. kr. frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram. Ég fór ítarlega yfir það í fyrra áliti mínu að bara SpKef og þau framlög sem fóru þangað úr ríkissjóði geta gert það að verkum að þessar tölur hækki um að minnsta kosti 11 milljarða kr. og allt upp í 30 milljarða kr. Ég lagði fram töflu þar sem þetta er mjög ítarlega útlistað. Þetta kemur einmitt inn á þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér í júní 2009 um ríkisbúskapinn á árunum 2009–2013. Þá voru sett fram markmið um frumjöfnuð og heildarjöfnuð og staðan er einfaldlega sú að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við eitt einasta markmið. Sem dæmi má nefna að þessi markmið voru byggð á þjóðhagsspá sem gerði ráð fyrir að hér yrði á árinu 2011 um 4,4% hagvöxtur og við erum því miður eins langt frá því og hugsast getur. ASÍ spáir rétt yfir 1% hagvexti á þessu ári, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn er með hann í kringum 1,6% og Seðlabankinn aðeins hærri. En ég verð því miður að segja að niðurstaðan er einfaldlega sú að hagvöxtur verður ekki yfir 2% á þessu ári og er það á ábyrgð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Fjölmörg verkefni hefði verið hægt að setja af stað. Álver í Helguvík hefði t.d. getað aukið hagvöxt um 1–2%. Álver eða einhvers konar atvinnuuppbygging á Bakka við Húsavík hefði að sama skapi skilað um 2% hagvexti og minna atvinnuleysi. Einnig má geta þess að ef uppbygging í ferðaþjónustu hefði átt sér stað, sem vonandi er enn opið og í umræðu, varðandi Grímsstaði á Fjöllum er um að ræða 20 milljarða kr. fjárfestingu sem gæti skapað um 500 störf og 2–3% hagvöxt á Íslandi. Við erum að tala um verkefni sem eru jú öll í Norðausturkjördæmi. Þar eru óþrjótandi tækifæri sem hafa öll verið slegin út af borðinu af núverandi ríkisstjórn. Þess vegna náum við hagvextinum ekki upp, þess vegna standast ekki þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér þó sjálf á árinu 2009. Þetta hefur líka leitt það af sér að við búum við miklu hærri verðbólgu vegna þess að sá hagvöxtur sem við þó búum við er knúinn áfram af neyslu okkar Íslendinga. En verðbólga upp á 5,7% á síðustu mánuðum er einfaldlega ótæk fyrir íslensk heimili. Hún hefur áhrif á lánin en skuldastaða íslenskra heimila er einfaldlega langt frá því að vera nægilega góð og í raun ótrúlegt að ríkisstjórnin hafi ekki sýnt meiri vilja í að ganga í að leiðrétta lán heimilanna. Í þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér átti verðbólgan að vera komin niður í 1,7% árið 2011. Það er langur vegur á milli 1,7% verðbólgustigs og 5,7% verðbólgustigs sem við búum við í dag. Þetta þýðir í raun að ríkisstjórninni hefur meira og minna mistekist allt það sem hún ætlaði sér. Sumir hafa haldið því fram að þær hagvaxtarspár sem komið hafa fram hafi kannski verið óraunhæfar um margt en þær eru byggðar á stefnuyfirlýsingu sitjandi ríkisstjórnar. Það er ekki hægt að byggja hagvaxtarspár á neinu öðru en þeim verkefnum sem eru í bígerð og staðan er einfaldlega sú að ríkisstjórninni tekst ekki að koma neinum verkefnum af stað sem leiða til aukins hagvaxtar. Við í Framsóknarflokknum höfum lagt fram ítarlegar efnahagstillögur sem miða að því að auka tekjurnar með því að framleiða okkur út úr vandanum. Það eru óþrjótandi tækifæri víðs vegar um landið sem geta aukið framleiðni á einn eða annan hátt og ég vísa í þessar efnahagstillögur okkar framsóknarmanna í áliti sem ég lagði fram við 2. umr. Þeim var ágætlega tekið og margir þingmenn lýstu því yfir að þær yrðu skoðaðar en ég get ekki séð að ríkisstjórnin sé farin að vinna sig í þá átt. Þegar við stöndum frammi fyrir þeirri staðreynd að halli ríkissjóðs er um 20–50 milljarðar fyrir næsta fjárlagaár þýðir það einfaldlega að við verðum í miklum vandræðum við næstu fjárlagagerð, þ.e. þegar við vinnum fjárlögin fyrir árið 2013. Árið 2013 er kosningaár jafnvel þó að ég voni að við kjósum fyrr. Mér sýnist ríkisstjórnin lifa eingöngu til þess að lifa; hún lifir að minnsta kosti ekki til að vinna til hagsbóta fyrir heimilin eða atvinnulífið í landinu. Þá getur myndast mikil útgjaldaþensla, þ.e. mikill þrýstingur verður á að gengið verði enn lengra, sérstaklega á kosningaári, og þá verður okkur virkilega vandi á höndum. Meginuppistaðan í tekjuaukningu ríkissjóðs, sem meiri hlutinn hefur lagt fram, þ.e. þessar 900 milljónir, er tilkomin vegna hækkunar á áætlaðri úttekt á séreignarsparnaði á árinu 2012. Ég held að við eigum að staldra aðeins við þegar lagt er til að Íslendingar taki út séreignarsparnaðinn sinn, sem er einfaldlega lögvarinn, sem þýðir að bankar og innheimtustofnanir geta ekki tekið veð í þeim fjárhæðum, geta í raun ekki sótt þennan sparnað. En ríkið hefur heimilað að almenningur taki hann út og ég fæ ekki betur séð en hann renni beint inn í hítina í bönkunum sem hefur gert það að verkum að bankarnir eru nú þegar farnir að greiða sér arð. Ég held að okkur hefði verið nær að hugsa þetta öðruvísi, skattleggja séreignarsparnaðinn fyrir fram í stað þess að gera það eftir á. Við í Framsóknarflokknum teljum að það sé hægt. Ef við tökum helminginn af þeim tekjum sem myndast og geymum rest - það verður þá væntanlega skattlagt seinna eða undir lokin - mundi það milda tjónið eða tekjutapið sem lífeyrissjóðirnir yrðu annars fyrir. Við höfum líka rætt að hugsanlega sé hægt að helminga tekjuskattsprósentuna til að ná fram sömu markmiðum. Þetta eru útfærslur sem ég er reiðubúinn að ræða hvar sem er og hvenær sem er og tel að geti gert það að verkum að við getum greitt hraðar niður þá vexti sem íslenska ríkið borgar í dag. Við erum einfaldlega mjög illa stödd hvað varðar vaxtagreiðslur. Ríkissjóður á á næsta ári að greiða um það bil 78 milljarða í vexti eingöngu. Sem betur fer, og er ágætt að halda því til haga, eru ekki inni í þessu vextir út af Icesave. Vextir af samningunum sjálfum hefðu verið í kringum 20 milljarða. Þá værum við komin upp í 100 milljarða tæpa og hef ég ekki enn minnst á þá vexti sem hefðu fallið á Ísland vegna þess að menn voru reiðubúnir að greiða dráttarvexti einu og hálfu ári fyrir gjalddaga sem hefðu numið hvorki meira né minna en 35 milljörðum sem ríkisstjórnin var reiðubúin að greiða aukalega án lagaheimildar, án skyldu, til Breta og Hollendinga og ástæðan var „af því bara“. Þetta var hneyksli. Þetta var líka uppgjöf ríkisstjórnarinnar fyrir þessu stóra verkefni. Hér í þingsal eru staddir ágætir þingmenn sem börðust mjög hart gegn þessu ásamt mér og félögum mínum í Framsóknarflokknum. Ég held að sagan muni einfaldlega sýna að þessi barátta átti heldur betur rétt á sér, enda hefur ekkert gerst af því sem sagt var að mundi gerast ef við segðum nei.

Frostavetur.

Frostaveturinn mikli átti að koma. Það er reyndar fimbulkuldi á Akureyri í augnablikinu, ég man varla sjálfur eftir öðrum eins kulda, en það er fallegt á að líta og búið að opna  Það er einfaldlega staðreynd að þær þjóðir sem skulda minna komast yfirleitt betur út úr vandræðum, eins og á við um okkur Íslendinga. Fyrrverandi stjórnvöld hafa oft verið gagnrýnd mjög harkalega en það verður samt að viðurkennast að það að hafa komið að skuldlausum ríkissjóði þegar kreppan hófst hefur reynst okkur mikill happafengur í þeim vandræðum sem við höfum verið að glíma við. Annar meiri hluti gerir ráð fyrir að Fjármálaeftirlitið fái hækkun um 548 millj. kr. Á móti þeirri hækkun er samsvarandi hækkun á eftirlitsgjaldi fjármálastofnana sem rennur lögum samkvæmt beint til reksturs Fjármálaeftirlits og er innheimt af því. Þetta er hluti af hinum svokölluðu mörkuðu tekjum sem við höfum víða annars staðar, t.d. markaðar tekjur af olíu- og bensíngjaldi sem renna til Vegagerðarinnar, nefskatturinn út af Ríkisútvarpinu og sóknargjöld sem eiga að renna til Þjóðkirkjunnar og eru innheimt af ríkissjóði. Varðandi þrennt af því sem ég minnist á er stór hluti tekinn af því í ríkissjóð sjálfan jafnvel þó að þetta séu markaðar tekjur. Þannig á ekki að hafa þetta varðandi Fjármálaeftirlitið, það er allt lagt í það, en 548 milljónir eru gríðarlega miklir fjármunir. Meiri hlutinn féllst á það, og ég hrósaði þeim sérstaklega fyrir, að þessari fjárveitingu fylgdi það skilyrði að gerð yrði úttekt á starfsemi og rekstri Fjármálaeftirlitsins strax eftir áramót, vonandi. Ég er þeirrar skoðunar að ekki eigi að veita meiri fjármuni til Fjármálaeftirlitsins fyrr en sú úttekt hefur farið fram. Það er algjörlega ómögulegt í mínum huga að leiðrétta þetta eftir á. Það skapar agaleysi við fjárlagagerðina, agaleysi sem við þurfum svo sannarlega að losna undan. Ég held að þetta sé því miður til marks um það að við höfum stokkið úr einum öfgunum í aðrar. Auðvitað þurfti að efla Fjármálaeftirlitið fyrir hrun. Ég talaði sérstaklega fyrir því á árinu 2007 að það yrði stóreflt, sem og Samkeppniseftirlitið. Þá voru komnar vísbendingar um í hvað stefndi og þá átti að efla Fjármálaeftirlitið. Það gerði ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar ekki. Við verðum samt að horfast í augu við það að í dag er bankakerfið innan við 10% af því sem það var fyrir hrun. En ég fæ engan botn í að nú séum við komin með stofnun með 130 starfsmönnum, sem hefur fengið 500 milljónir í viðbót. Talað er um kúf í verkefnum en á sama tíma, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, er Fjármálaeftirlitið komið í glæsilegt húsnæði. Gott og vel, auðvitað þarf húsnæðið að vera í lagi, en gátu menn ekki aðeins hægt á sér? Átti ekki að liggja fyrir nákvæm rekstraráætlun um þörf Fjármálaeftirlitsins til að réttlæta þá gríðarlega miklu fjármuni sem renna til embættisins? Ég velti því fyrir mér hvort ekki hefði verið hægt að nota þessa fjármuni í að efla heilbrigðisþjónustu hringinn í kringum landið. Við sjáum að Sjúkrahúsið á Akureyri fær litlar 5 milljónir í aukningu. Það mun væntanlega ekki koma í veg fyrir að þjónustan skerðist á sjúkrahúsinu, sem átti víst að efla að því er ég hélt, en þar hefur verið skorið gríðarlega mikið niður. Barnadeildin gæti misst þá sérfræðinga sem þar eru vegna þess að til stendur að loka um helgar og kannski hluta af sumrinu. Það þýðir einfaldlega að foreldrar með langveik börn verða að hugsa sér til hreyfings vegna þess að þau verða að njóta sólarhringsþjónustu allan ársins hring, þjónustu sem hefur verið til staðar á Sjúkrahúsinu á Akureyri. Þá komum við kannski að heilbrigðismálunum. Í fyrra hófst umræðan um heilbrigðismálin á þann veg að boðaður var 40% niðurskurður hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga, 38% hjá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki og örlítið minni niðurskurður hringinn í kringum landið, en hlutföllin voru gríðarlega há. Það tókst sem betur fer að milda niðurskurðinn fyrir 2. umr. áður en fjárlögin voru kláruð, en engu að síður var eftir sem áður gríðarlega há hagræðingarkrafa á þessar stofnanir sem var svo frestað til ársins í ár. Þegar niðurskurður ársins kom svo fram þá þýddi það einfaldlega að heilbrigðisstofnanir, sem höfðu þurft að þola mikinn niðurskurð árið áður, fengu frestunina ofan á þau 1,5% sem skera átti niður. Það þýddi til dæmis 8–9% niðurskurð hjá Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki. Ég óskaði sérstaklega eftir því að fá útlistun frá velferðarráðuneytinu til að geta borið saman hagræðingarkröfuna eða niðurskurðinn á öllum þeim stofnunum sem hér um ræðir, Landspítalanum, Sjúkrahúsinu á Akureyri og öllum heilbrigðisstofnunum landsins. Það er ótrúlegt að framsetningin á þeim fjármunum sem áttu að vera til ráðstöfunar í fjárlagafrumvarpinu er ekki eins hvað einstök sjúkrahús snertir. Ég fékk blað sem ég hélt að mundi nú leysa þetta en þegar ég hafði rýnt í það og séð að það svaraði ekki spurningum mínum ræddi ég við formann fjárlaganefndar og benti henni á að þessar tölur lægju einfaldlega ekki skýrar fyrir. Hún tók afskaplega vel í það að ég fengi þessar upplýsingar en þá komu einfaldlega þau skilaboð úr velferðarráðuneytinu að ekki gæfist tími til að leggja þessar tölur fram fyrir 3. umr. Ég verð að gera athugasemd við þessa framsetningu. Þegar um jafnstóran lið er að ræða og niðurskurð í velferðarmálum verða allar tölur að liggja fyrir og ítarlegur útreikningur á því hvernig fjárheimildum er varið til hvers sjúkrahúss, hver hallinn er, hver væntanlegur halli verður, verðbætur o.s.frv. - fyrir Landspítalann er St. Jósefsspítali tekinn inn í dæmið. Ég vona svo sannarlega að þessar upplýsingar komi frá velferðarráðuneytinu sem allra fyrst en ég vil samt taka það fram að vel var tekið í beiðni mína þó að ég gagnrýni að þessar tölur hafi ekki komið fram fyrr í umræðunni. Sú spurning hlýtur líka að vakna hvort vísvitandi sé verið að leggja málin svo seint fram að fjárlaganefndarmönnum gefist ekki kostur á að rýna ítarlega í þær tölur sem lagðar eru fram. Ef svo er þá er það einfaldlega pólitískur leikur sem við þurfum að losna undan. Ég er sannfærður um að hér færi fram miklu málefnalegri umræða, ítarlegri og efnislega kjötmeiri, ef menn hefðu allar tölur og upplýsingar fyrir framan sig þegar umræður um fjárlög hefjast á hverju ári. Ég vísa enn á ný í utandagskrárumræðu sem ég hef óskað eftir og verður haldin seinnipartinn á morgun eftir 3. umr. um þau fjárlög sem nú eru til umræðu. Þá mun ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þessi vinnubrögð og hvort við þurfum ekki að ræða þau eitthvað. Ég mun líka ræða þær ábendingar sem ítrekað hafa komið frá Ríkisendurskoðun. Þetta er að verða eins og rispuð plata vegna þess að Ríkisendurskoðun bendir á sömu hluti ár eftir ár. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur gert fína úttekt á því sem er að, bent á ýmsar gloppur í lögunum um fjárlögin og að þau þurfi að laga. Ég gagnrýndi sérstaklega hvernig farið er með safnliði hvers árs. Ég hef verið þeirrar skoðunar að frekar eigi að auka vald Alþingis í staðinn fyrir að færa valdið þaðan til framkvæmdarvaldsins. Það var fullyrt í mín eyru að ferlið yrði gegnsærra og faglegar unnið en ég hef ekki séð neinar vísbendingar um að sú sé raunin. Ég hef hins vegar séð vísbendingar um að sú sé einmitt ekki raunin. Mig langar að beina því til hv. þingmanna í fjárlaganefnd, sem studdu þetta, hvort þeir séu sammála mér um að úthlutunin sé faglegri en hún var. Gott og vel, það mátti að sjálfsögðu breyta henni og gera ferlið opnara og koma kannski inn með lagabreytingu þess efnis að fjárveitingar yrðu rökstuddar, sérstaklega höfnun á fjárveitingu, en að færa þetta inn í ráðuneytin að stærstum hluta - eins og ég skil það þá ætla embættismenn einfaldlega að sjá um þessar úthlutanir, ráðherrann ber svo ábyrgð á þeim á endanum. Ég er sannfærður um að það var ekki markmiðið. Eitthvað fór í menningarsamningana. Ég hafði svo sem ekki miklar athugasemdir við það en benti á að sveitarstjórnarmenn á hverjum stað væru ekkert betur til þess fallnir að hafa þá yfirsýn sem fjárlaganefndarmenn hafa yfir allt landið. Við horfum nú upp á að sveitarstjórnarmenn rífast um það sín á milli hvort veita eigi fjármuni til einhvers verkefnis í þeirra sveitarfélagi en ekki til sveitarfélagsins við hliðina á því. Ég held við séum einfaldlega ekkert betur sett með þetta en áður var og ég vísa í gagnrýni sem kom frá Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi og einstökum sveitarstjórnarmönnum þar að lútandi. Annar minni hluti hefur lagt fram breytingartillögur við fjárlögin og ég ætla að gera grein fyrir þeim hér. Við höfum lagt til að sóttir verði 42 milljarðar í fyrirframskattlagningu á séreignarsparnaði. Við teljum líka að aukning aflaheimilda og atvinnuuppbygging í orkufrekum iðnaði muni leiða til aukins hagvaxtar sem síðan muni skila sér í auknum tekjum ríkissjóðs. Þannig hefði verið hægt að hlífa heimilum landsins og barnafólki sérstaklega við skattahækkunum og myndast hefði svigrúm til að gæta að velferðarkerfinu, efla samgöngur með smærri samgönguverkefnum og tryggja að allir landsmenn megi búa áfram við öryggi með því að efla löggæslu. Svo að ég fari í einstaka liði þá leggjum við til að bætur til atvinnulausra og lífeyrisþega hækki í takt við hækkun lægstu launa. Þar er um að ræða umsamda hækkun í tengslum við gerð kjarasamninga 5. maí 2011 en samkvæmt þeim eiga lægstu laun og þar með bætur að hækka um 11.000 kr. 1. febrúar 2012. Í frumvarpi til fjárlaga kemur fram að ríkisstjórnin hyggst brjóta samninginn, atvinnuleysisbæturnar munu aðeins hækka um 5.500 kr. en ekki 11.000 kr. og leggur 2. minni hluti til að þær hækki í takt við hækkun lægstu launa. ASÍ hefur gagnrýnt þetta mjög og lýst því yfir nú nýverið að forsendur kjarasamninga séu einfaldlega brostnar og mikil hætta á að þeir muni ganga frá þeim samningum. Við framsóknarmenn erum einfaldlega þeirrar skoðunar að ef samið hefur verið um tiltekna fjárhæð verði ríkið að standa við það hvað sem tautar og raular. Maður hugsar með sér hvort ríkisstjórnin hafi samþykkt eitthvað eingöngu til að losna við þann ágreining sem myndaðist við kjarasamningaviðræðurnar í vor og hún hafi ákveðið að ýta verkefninu frá sér, taka á vandanum við gerð fjárlaga eins og við horfum nú upp á. Ég skil vel reiði fulltrúa launafólks í landinu. Við höfum lagt þessa tillögu fram, og ég boðaði hana við 2. umr. og hv. þingmenn Atli Gíslason og Lilja Mósesdóttir hafa lagt fram sams konar tillögu og mér skilst að fjárhæðir séu nákvæmlega þær sömu. Þetta kemur í einn stað niður, það var ekki tilgangurinn með framlagningunni að toppa þeirra tillögu. Ég hélt reyndar að ég hefði verið búinn að boða að tillaga mín yrði lögð fram, en tillaga þeirra kom inn í þingið þegar ég var búinn að skrifa álit mitt. Við erum að minnsta kosti sammála um að þetta verði bætt atvinnulausum, ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Við leggjum líka til að útgjöld til Vegagerðarinnar verði aukin. Þessi gríðarlegi niðurskurður hefur bitnað mjög á samgöngumálum á landsvísu og hefur fyrst og fremst bitnað á smærri samgönguverkefnum í sveitum landsins. Þar nefni ég sérstaklega einbreiðar brýr, olíuburð vega og almennt viðhald á vegum sem nánast má telja ófæra víða um okkar fagra land. Þetta mun leiða af sér að hinir smærri verktakar munu fá aukin verkefni. Þeir eru hópur sem hefur orðið sérstaklega illa úti í efnahagshruninu. Margir þeirra eiga í stríði við fjármögnunarleigufyrirtæki. Ég hef reyndar komið með fyrirspurn hér á þingi þar um og vil ég sérstaklega taka út viðbrögð forsvarsmanna Lýsingar sem hafa ekki viljað koma til móts við þær gagnrýnisraddir sem að þeim hefur verið beint og verið mjög tregir til að taka þátt í þeim samningum sem ríkið hefur lagt til að gerðir yrðu. Við lögðum til að niðurgreiðslur á flugi innan lands yrðu auknar. Meiri hlutinn kom reyndar til móts við þá tillögu okkar og setti þar inn 10 milljónir sem þýðir að niðurgreiðslur á flugi til Sauðárkróks og Hafnar í Hornafirði ættu að vera tryggðar á næstu árum. Mér skilst að taka eigi þessa samninga upp og endurskoða þá og það er í góðu lagi og þarft að gera það. En það var nauðsynlegt að þetta kæmi inn og ég vil þakka félögum mínum í fjárlaganefnd fyrir að hafa komið til móts við þær tillögur sem við lögðum fram í þeim efnum. Þá leggjum við líka til að liður sem var felldur niður í fjárlagagerð fyrir árið 2011, og fjallaði um framkvæmdir við jarðgöng, verði settur inn aftur. Okkur innanríkisráðherra greindi reyndar á um hvort hann hefði verið felldur niður eða ekki, hann vildi meina að hann hefði verið felldur niður en ég taldi að þeir fjármunir sem hefðu verið ætlaðir í jarðgangagerð ættu heima undir liðnum sem fjallaði almennt um framkvæmdir. En gott og vel, þarna er þetta komið mjög skýrt og gerir það að verkum að hægt verður að ráðast í þau jarðgöng sem eru næst á núgildandi samgönguáætlun, til að mynda við Norðfjarðargöng sem eru þarnæst á dagskrá. Þessir fjármunir eiga að tryggja að eðlilegur undirbúningur, eins og að byggja brýr í áttina að göngunum, komist af stað. Við efnahagshrunið jókst álagið á lögregluna víðs vegar um landið. Það sama á við um landsbyggðina og höfuðborgarsvæðið. Nú er svo komið að erfitt hefur reynst að manna vaktir og halda uppi lágmarksþjónustu til að tryggja öryggi borgaranna. Við höfum lagt til að settir verði fjármunir í almenn löggæsluverkefni hringinn í kringum landið. Staðan er einfaldlega orðin þannig að tíminn sem lögreglan ver í útköll er orðinn allt of langur. Lögreglan keyrir til dæmis ekki um kjördæmin eins og hún gat gert hér áður fyrr heldur situr hún og bíður eftir útkalli sem þýðir að þeir sem eru staðsettir hvað lengst frá miðstöð lögreglunnar þurfa hugsanlega að bíða í klukkutíma eða rúmlega það eftir því að hún mæti á svæðið. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að alvarleg slys geta orðið án þess að hægt sé að koma fólki til bjargar innan þess tíma sem eðlilegar kröfur eru gerðar um. Við vekjum athygli á því að sóknargjöld hafa lækkað um 20% frá árinu 2008, að teknu tilliti til úrsagna úr þjóðkirkjunni. Á sama tíma hafa greiðslur til annarra stofnana innanríkisráðuneytisins hækkað vegna verðbóta um 5%. Ég benti á það við 2. umr. að staðan væri orðin svo slæm að ekki væri hægt að halda úti grunnstarfi í mörgum sóknum víðs vegar um landið, þ.e. starfi sem snýr að menningarmálum, líknarstarfi auk þess sem viðhaldi á kirkjum, sem eru jú mikilvægar byggingar í ferðamannaþjónustu, hafa mikið aðdráttarafl, hefur ekki verið komið við og stefnir í óefni hvað það varðar. Meiri hlutinn hefur að hluta til komið á móts við þessa ábendingu mína en ekki nægilega þannig að við leggjum til að sóknargjöldin verði einfaldlega sett á sama plan og gjöld annarra stofnana innanríkisráðuneytisins. Það eru engin rök fyrir því að taka kirkjuna sérstaklega fyrir. Reyndar hefur komið í ljós og var flett ofan af því í grein í sunnudagsmogganum að þjóðkirkjan hefur þurft að þola linnulausar skipulagðar árásir minnihlutahóps sem virðist hafa þann eina tilgang að grafa undan því starfi sem þar hefur verið unnið. Ég tel rétt að snúa þeirri umræðu við, tala frekar um það jákvæða og góða starf sem þar er unnið víðs vegar í kringum landið. Kirkjan er ekki hafin yfir gagnrýni en það er heldur ekki sanngjarnt að hún þurfi að þola þann málflutning sem hún hefur þurft að þola upp á síðkastið. Við leggjum til að Íþrótta- og Ólympíusamband Íslands fái auknar fjárheimildir. Íþróttahreyfingin hefur mætt erfiðleikum undanfarin ár. Hún hefur gert það af ábyrgð og sýnt aðstæðum skilning. En niðurskurður til íþróttatengdra verkefna í þágu fjárhagslegrar hagræðingar er því miður ekki ásættanlegur til lengri tíma. Til að Íþróttahreyfingin geti sinnt hlutverki sínu, og þá sérstaklega hinu mikilvæga forvarnastarfi, þarf hún að fá auknar fjárheimildir. Því miður hefur verið hætt að fylgjast með áfengisneyslu barna og unglinga og við höfum lagt til að úr því verði einfaldlega bætt til að hægt sé að halda utan um þessi mál því að forvarnir fyrir börn og unglingar mega alls ekki falla niður hér á landi, hvort sem er í kreppu eða ekki. Börnin okkar eru framtíðin og við verðum að hlúa að þeim með öllum tiltækum ráðum. Þetta eru ekki miklir fjármunir, þetta eru um 2 millj. kr., og ég vona svo sannarlega að meiri hlutinn taki vel í að sú upphæð verði sett í aðgerðaáætlun stjórnvalda í áfengismálum. Ég vona svo sannarlega að tekið verði tillit til þess. Við leggjum líka til að ferðasjóður Íþróttasambands Íslands fái aukin fjárframlög. Sá samningur sem gerður var hefur einfaldlega verið svikinn. Þetta skiptir miklu máli fyrir íþróttastarf og forvarnagildið eins og ég hef bent á. Þetta eru ekki miklar fjárhæðir í því stóra samhengi sem við ræðum í dag en getur skipt sköpum hvað varðar þessi málefni. Við framsóknarmenn höfum lengi talað fyrir því að vel sé haldið utan um Fæðingarorlofssjóð. Ég held að þessi sjóður hafi kannski gert það að verkum að það horfi til batnaðar varðandi jafnrétti kynjanna. Ég held að það hafi verið mjög mikilvægt að feður tækju líka ábyrgð á börnunum sínum, þ.e. að þeim yrði gert kleift til jafns við konur að vera heima með nýfæddum börnum. Útgjöldin hafa lækkað vegna aðhaldsaðgerða sem gripið var til hér á árum áður auk þess sem útgjöld hafa lækkað umtalsvert í kjölfar breytinga sem gerðar voru á hámarksgreiðslum úr sjóðnum á þessum árum. Við leggjum til að sjóðurinn verði styrktur á ný þannig að hann þjóni tilgangi sínum. Þá höfum við ítrekað mikilvægi barnabóta. Ég held að barnafjölskyldur séu sá hópur sem farið hefur hvað verst út úr hruninu. Barnafólk hefur eðli málsins samkvæmt þurft að setja fjármuni í að koma sér þaki yfir höfuðið. Þetta er fólkið sem stendur verst í dag og barnabætur skipta því gríðarlega miklu máli. Barnabætur verða fyrir 10,2% skerðingu í fjárlögum yfirstandandi árs og við leggjum einfaldlega til að sú skerðing verði dregin til baka. Vonandi tekur meiri hlutinn vel í þær tillögur. Við höfum rætt ítarlega um það starf sem farið hefur fram á Alþingi. Hv. þingmenn Atli Gíslason og Lilja Mósesdóttir hafa bent á að ekki hafi verið ritarar til taks til að aðstoða þau með tillögugerð sem er nauðsynlegt til að allt komi rétt fram. Ríkisstjórnin hefur lagt til að 37 milljónir verði settar í að fjölga aðstoðarmönnum og eru engin haldbær rök fyrir þeirri auknu fjárveitingu. Við framsóknarmenn leggjum því til að þessar 37 milljónir, sem eiga að fara í aðstoðarmenn ráðherra, verði teknar og settar í fastanefndir Alþingis til að efla það starf sem þar verður að fara fram. Hvað sem mönnum finnst um að efla Alþingi þá skiptir þetta máli til þess að það starf sem þar fer fram sé eins vandað og hugsast getur. Hversu oft horfum við upp á að tillögugerð eða frumvarpsgerð sé ekki nægilega vönduð? Ég vil benda á að í þingsköpum Alþingis, sem voru samþykkt núna í haust, er hvergi kveðið á um að efnahags- og viðskiptanefnd eigi að skila áliti hvað varðar tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins. Þetta eru bara mistök sem áttu ekki að verða. Það er hægt að koma í veg fyrir mistök af þessu tagi með vandaðri starfsemi innan Alþingis. Alþingi hefur tekið á sig miklu meiri niðurskurð en öll ráðuneytin. Í raun er engin hagræðingarkrafa gerð á aðalskrifstofur ráðuneytanna, sem er til skammar fyrir ríkisstjórnina. Við leggjum til að aðalskrifstofurnar taki á sig 3% hagræðingarkröfu. Þetta er reyndar ein af tillögunum sem mjög erfitt er að átta sig á og mér var bent á hér áðan. Ég mun samþykkja þær tillögur sem ganga út á að leggja jafnvel meiri niðurskurð á aðalskrifstofur ráðuneytanna. Annar minni hluti hefur líka gagnrýnt að Harpa hefur fengið styrk frá ríkinu en önnur menningarhús, t.d. Hof á Akureyri, hafa verið skilin eftir. Við leggjum því til að Menningarhúsið Hof fái hlutfallslega sambærileg framlög úr ríkissjóði. Þetta eru ekki háar fjárhæðir, 60 milljónir, en gera það að verkum að jafnræðis sé gætt milli þessara tveggja menningarhúsa. Eins og ég hef komið að hefur ríkisstjórninni einfaldlega mistekist að ná þeim markmiðum sem hún setti sér á árinu 2009. Í 1. umr. um fjárlögin fyrr í haust og einnig á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga ræddi hæstv. fjármálaráðherra eingöngu um það að árangur hefði náðst hvað frumjöfnuð varðar. Ég benti á að það væri einfaldlega ekki rétt nálgun á ríkisreikninginn, það ætti miklu frekar að taka heildarjöfnuðinn vegna þess að þar væru vaxtagreiðslurnar og allur fjármagnskostnaður meðtalinn. Ríkisendurskoðun hefur lagt fram athugasemdir þar sem þessi framsetning stjórnvalda er gagnrýnd og segir að ekki sé annað að sjá en verið sé að setja þetta fram, hvað frumjöfnuðinn varðar, til að fegra þá mynd sem við horfum á varðandi fjárlögin á hverju ári. Ég get samt upplýst að meira að segja frumjöfnuðurinn er farinn og þau markmið sem hæstv. fjármálaráðherra stærði sig af í 1. umr. um fjárlögin og þá er í raun ekkert eftir af þeim markmiðum sem ríkisstjórnin setti sér sjálf. Tíma mínum er senn lokið. Ég ætla að ítreka þakkir mínar til félaga minna í fjárlaganefnd, þeirri nefnd sem hefur hist langoftast að öðrum nefndum ólöstuðum frá því að ný ríkisstjórn tók við árið 2009. Fjárlaganefnd hefur síðan þá komið saman og fundað á sumrin, í jólafríum og langt fram á vor til að fjalla um Icesave. Þar fyrir utan hafa verið erfið fjárlög - við höfum verið að nánast fram á aðfangadag. Nú stendur til að breyta þessu og kynna fjárlögin fyrr á næsta ári, um miðjan september, að mér skilst. Ég held það sé jákvætt, ég held það sé þá líka jákvætt að við klárum þau aðeins fyrr til að stofnunum gefist ráðrúm til að átta sig á hverjar fjárheimildir þeirra séu fyrir næsta fjárlagaár. Það skiptir þó öllu máli að búið sé að vinna málið vel þar á undan, búið að gera allar þær úttektir og greiningar sem kallað hefur verið eftir. Ég vil benda sérstaklega á að fyrir ári var samþykkt að gerð yrði byggðaúttekt á áhrifum niðurskurðar í heilbrigðismálum á landsvísu. Það var ekki gert. Ekki var gerð úttekt á því hvort niðurskurðurinn skilaði þeim tekjum sem hann ætti að gera með því að flytja verkefni fyrst og fremst hingað til höfuðborgarsvæðisins. Það eru algjörlega óásættanleg vinnubrögð. Ég ætla hér í lokin að gagnrýna harðlega þá stefnu sem núverandi ríkisstjórn hefur tekið hvað varðar heilbrigðismál þjóðarinnar og þá óvissu þau eru komin í. Engin ákveðin stefna liggur til grundvallar þeirri breytingu sem ráðist hefur verið í í gegnum fjárlögin. Meiri hluti velferðarnefndar viðurkennir það í áliti sínu til fjárlaganefndar. Þar er viðurkennt að ekki hafi farið fram umræða um það hvernig við viljum sjá heilbrigðiskerfið hér á landi til langs tíma. Hvaða heilbrigðiskerfi var verið að breyta? Það var verið að breyta kerfi sem var lofsvert á alþjóðavísu, þannig dæmt af OECD, sem sagði: Heilbrigðiskerfi Íslendinga er lofsvert og aðrar þjóðir eiga að taka það sér til fyrirmyndar. Það er verið að gjörbylta þessu kerfi í gegnum fjárlög Íslendinga og á því bera engir aðrir ábyrgð en þeir sem sitja núna í ríkisstjórn, þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Það skiptir engu máli þó að einstakir þingmenn leyfi sér að koma hingað upp og benda á að fæðingarþjónusta víðs vegar um landið hafi breyst, niðurskurðurinn er á þeirra ábyrgð, þeir samþykktu að fara í þessa vegferð í fyrra þrátt fyrir fögur fyrirheit um annað á opnum borgarafundum víðs vegar um landið. Þetta eru vinnubrögð sem við getum ekki horft upp á hér á Alþingi Íslendinga. Ég velti því fyrir mér hvort vandinn liggi einfaldlega í því að forustumenn í ríkisstjórnarflokkunum hafa setið manna lengst á Alþingi og þekkja kannski ekkert annað en þau vinnubrögð sem hafa því miður viðgengist hér. Sem betur fer hefur orðið endurnýjun í flokkunum, í sumum meiri en öðrum. Við framsóknarmenn köllum eftir nýjum vinnubrögðum. Við höfum lagt fram tillögur sem miða að því að sá niðurskurður sem fór langt úr hófi fram verði bættur þeim heilbrigðisstofnunum sem hann þurftu að þola. Við munum greiða atkvæði um þær tillögur á morgun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta yfirferð yfir fjárlögin og hugmyndir hans. Hann kom inn á það, þó ekki nægilega mikið, að hér væri allt komið í kyrrstöðu og stöðnun, og maður verður var við það þegar talað er við fólk í þjóðfélaginu. Þær hugmyndir sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði á sínum tíma og hefur enn í efnahagstillögum sínum fólust í því að gefa fólki von og snúa við skattstefnu ríkisstjórnarinnar sem heldur að hægt sé að skatta þjóðina út úr vandanum, sem er náttúrlega algjör meinloka. Við ætluðum að lækka skatta, alla vinstri skattana, eða fella þá niður. Við ætluðum að fjármagna það með skattlagningu á séreignarsparnað, þ.e. ná í gegnum skattlagningu á séreignarsparnað eign sem ríkið á í þeim sjóðum. Við ætluðum líka að koma með auknar aflaheimildir. Þetta var hluti af heildstæðu prógrammi sem fólst í því að setja kraft og von aftur inn í þjóðfélagið. Þess vegna eru það ákveðin vonbrigði að hv. þingmaður tekur hluta af þessum aðgerðum Sjálfstæðisflokksins, þ.e. séreignarsparnaðinn, ætlar að helminga hann og nota hann eiginlega eingöngu til þess að lækka skuldir ríkissjóðs og setja peninga í hitt og þetta, mjög víða, þar á meðal í Hof. Ekki kemur fram hvort það eigi að vera árlegt gjald eða hvernig menn hugsa það, en ef það á að vera í takt við Hörpu er þetta væntanlega eitthvað sem verður á hverju ári. En þetta eru allt útgjöld. Þetta er ekki til að lækka skatta á almenning, ekki til að keyra atvinnulífið áfram, ekki til að setja þjóðina í gang og allt atvinnulífið. Út á það gengu tillögur Sjálfstæðisflokksins. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvernig ætlar hann að fara að því tæknilega að taka helminginn af skattinum af séreignarsparnaðinum? Hvernig ætlar hann að 

Virðulegi forseti. Fyrir það fyrsta vil ég segja að við framsóknarmenn lögðum fram efnahagstillögur okkar á undan sjálfstæðismönnum. Í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins var tekið undir fullt af þeim tillögum sem við framsóknarmenn höfum ítrekað lagt til. Ef hv. þingmaður hefði gert sér far um það að lesa ítarlegt álit mitt fyrir 2. umr., sem er að mér skilst helmingi lengra en það álit sem kom frá sjálfstæðismönnum, hefði hann kannski tekið eftir því að við leggjum einmitt til að farið verði í aðgerðir til þess að auka tekjur ríkissjóðs, ég kom mjög skýrt inn á það áðan í ræðu minni. Við höfum líka lagt til að hér verði aflaaukning vegna þess að við teljum að það geti skapað gríðarlega miklar tekjur fyrir ríkissjóð. Varðandi það að helminga þetta teljum við einfaldlega að það sé skynsamlegra en að taka alla þá fjárhæð í einu. Við teljum að það sé hægt að útfæra, eins og ég lýsti áðan, annaðhvort með því að helminga tekjuskattsprósentuna eða að skipta þessu í tvo hluta, annar helmingurinn sé skattlagður fyrir fram en hinn eftir á. Þannig erum við líka aðeins að minnka það áfall sem lífeyrissjóðsþegar mundu væntanlega verða fyrir af þessu til framtíðar, því að við horfum upp á, ef þetta verður raunin, að lífeyrisgreiðslur muni minnka á einhvern hátt og koma sem sagt aðeins verr við þá. Við teljum hins vegar að þeir hafi nú þegar notið það mikillar umbunar í kringum neyðarlögin og annað. Þetta er okkar útfærsla. Við erum viljug til að ræða útfærsluna á þessu ef menn væru reiðubúnir að samþykkja tillögur okkar.

Frú forseti. Það er mjög gott ef stjórnarandstaðan hefur tillögur sem eru sambærilegar okkar því að þá ættum við náttúrlega að setjast niður og smíða sameiginlegar tillögur til að reyna að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina. Hún fylgir einarðlega þeirri stefnu að skattleggja og skattleggja og skattleggja, hækka tekjur ríkissjóðs aftur og aftur og skera auk þess niður í atvinnuleysi, sem þýðir ekkert annað en að fólk fer úr störfum hjá ríkinu yfir í Atvinnuleysistryggingasjóð af því að enga vinnu er að hafa annars staðar, eða þá að það fer til útlanda og borgar þá ekki skatta eftir það. Í staðinn fyrir að karpa um hver eigi höfundarréttinn að þessum hugmyndum, sem menn geta svo sem deilt um endalaust, ættu menn að vinna saman að þessum atriðum. Ég velti því mikið fyrir mér með séreignarsparnaðinn og lá heilmikið yfir því hvernig væri hægt að framkvæma þetta tæknilega séð, og flutt var um það frumvarp sem við viljum ekki flytja núna vegna þess að ef það yrði flutt núna er hugsanlegt að ríkisstjórnin mundi hoppa á það og eyða því bara í einhverja vitleysu, eins og hún hefur verið að gera. Ekki er inni í því sú stefna að keyra upp atvinnulífið. Þetta hangir allt saman, sú stefna að keyra upp atvinnulífið, lækka skatta, auka kvóta og annað slíkt til þess að gefa þjóðinni von. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvernig hann hugsar sér þetta nákvæmlega. Ætlar hann að hafa helminginn af séreignarsparnaðinum skattaðan og hinn helminginn óskattaðan? Hvernig ætlar hann að ráða því til framtíðar? Á þá helmingur af inneign hvers manns að vera skattaður, hinn helmingurinn óskattaður? Þetta er til að æra óstöðugan, þ.e. flækjustigið sem myndast.

Virðulegi forseti. Það er ástæða fyrir því að við hv. þingmaður erum ekki í sama flokki og ég held að sá munur komi greinilega fram í þeim tillögum sem þingmenn annars vegar Sjálfstæðisflokksins og hins vegar Framsóknarflokksins hafa lagt fram. Það vill samt svo skemmtilega til að við erum sammála á margan hátt um hvernig megi sækja tekjur í ríkissjóð. Ég vil þó benda þingmanninum á að það var ríkisstjórn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks sem tafði verkefnið um álver á Bakka við Húsavík. Þegar það verkefni var sett í sameiginlegt mat var það einfaldlega tafið um tvö ár, verkefni sem hefði getað skapað hér hagvöxt upp á 2–3% og störf fyrir 500–800 og jafnvel 1.000 manns.  Ég skal alveg viðurkenna að tillögur Framsóknarflokksins eru flóknar um að helminga þetta og flækjustigið getur aukist, en ég held að allir með góðum vilja mundu leysa það verkefni. Það er alveg sama hvernig menn líta á verkefnið, þetta er mögulegt, það er mögulegt að gera þetta. 

Virðulegi forseti. Ég ætti kannski að byrja á að tala um séreignarsparnaðinn sem tveir hv. þingmenn áttu orðastað um áðan. Ég held hins vegar að sú tillaga sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson mælir hér fyrir sé ekki framkvæmanleg út af flækjustiginu. Það getur vel verið að hv. þingmaður geti haldið því fram að öll séu mál leysanleg en ég held að það sé mikið skynsamlegra að fara þá leið sem við höfum boðað í tillögu okkar, þ.e. að ef viðkomandi lífeyrissjóður er búinn að festa fjármagnið til ákveðins tíma í ákveðin verkefni er hægt að gefa út skuldabréf til að koma til móts við það sem hv. þingmaður lætur liggja að hér. Hv. þingmaður óskaði eftir því að menn brygðust við breytingum varðandi svokallaða safnliði. Hann sagði í ræðu sinni að hann hefði miklar efasemdir um svokallaða menningarsamninga og nefndi dæmi um að sveitarstjórnarmenn rifust um hvernig úthlutað væri úr þeim liðum til einstakra sveitarfélaga. Telur hv. þingmaður að við eigum þá að hætta með menningarsamningana yfirleitt og taka allt óskipt í fjárlaganefnd og úthluta úr safnliðum? Markmið meiri hluta nefndarinnar, sem allir standa að nema einn hv. þingmaður, er að auka fagleg vinnubrögð við úthlutun úr safnliðum og það er okkar að sjá til þess að það gangi eftir. Hv. þingmaður sagði líka að það væri munur á Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum hvað tillögurnar varðar. Því vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort við í Sjálfstæðisflokknum eða fulltrúar okkar í fjárlaganefnd getum átt von á því að hv. þingmaður styðji tillögur okkar sem fjalla um að rétta af hlut heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni, vegna þess að ekki leggur hv. þingmaður sjálfur fram tillögur um að það verði gert.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst leiðrétta hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Víst hafa verið lagðar fram tillögur um að rétta hlut heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni. Ég geri mér vonir um að hann skilji þær. Ef þær eru ekki í þessu skjali hafa verið gerð mistök. Ég útlistaði þær mjög greinilega við 2. umr. og lagði þar til að 1,3 milljarðar yrðu settir í að bæta upp það sem tekið var umfram 4,7% fyrir ári síðan og að niðurskurðurinn yrði flatur á þær stofnanir. Ég áttaði mig á því áðan að á því breytingaskjali sem lagt var fram voru mistök gerð varðandi almannatryggingar og atvinnuleysisbætur og ef í ljós koma fleiri mistök verður væntanlega bætt úr því fyrir atkvæðagreiðsluna á morgun. En hv. þingmaður veit vel að þar voru boðaðar tillögur, þær voru útlistaðar mjög ítarlega. Það er rangt hjá hv. þingmanni að ekki sé hægt að fara í þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn hefur lagt fram um séreignarsparnaðinn. Hann segir sjálfur að þar sé aukið flækjustig. Ég get tekið undir það, ég hef gert það ítrekað úr ræðustól, en ég hafna því alfarið að það sé ekki framkvæmanlegt. Okkur greinir á um hvernig fara eigi að með safnliði, ég kem kannski aðeins betur inn á það í seinna andsvari mínu, en telur hv. þingmaður að sú breyting sem orðið hefur varðandi 

Virðulegi forseti. Það er stutt og laggott svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns, svarið er já. 
             Ég bendi hv. þingmanni á að í breytingaskjali hans sem lagt er fram við 3. umr. eru ekki gerðar neinar tillögur um að auka framlög til heilbrigðismála á landsbyggðinni. Ég er ekki að segja að hv. þingmaður hafi ekki talað í þá veru en ég bar hins vegar þá von í brjósti að hv. þingmaður hefði ætlað að styðja tillögur okkar um hvernig það yrði gert þar sem við erum búin að tilgreina þær hvað varðar hverja einustu heilbrigðisstofnun þannig að menn sætu við sama borð. Hv. þingmaður verður þá að fara betur yfir skjalið sitt ef hann hyggst leggja það fram. Það er bara góðfúsleg ábending til hv. þingmanns um að vanda betur vinnubrögð áður en hann leggur fram breytingartillögur.

Þetta er ósanngjarnt.

Það getur vel verið að hv. þingmanni finnist það ósanngjarnt en þegar menn nota langan ræðutíma í að fjalla um mikilvægi þess að rétta af heilbrigðisstofnanir úti á landsbyggðinni og hvar sem er hlýtur það að vera eðlileg krafa til hv. þingmanna að þeir vinni þá breytingartillögur sínar í samræmi við það. Ég er ekki, og ítreka það, að halda því fram að hv. þingmaður sé ekki áfram um að gera það með þessum hætti, svo að það sé alveg kristaltært. Það er samt mikilvægt að menn vinni breytingartillögurnar þannig að fram komi hvað menn vilja gera. Mig langar að spyrja hv. þingmann einnar spurningar til viðbótar. Hann leggur fram tillögu um að taka séreignarsparnaðinn. Hefur hv. þingmaður hugsað um hvort eðlilegra væri, í samræmi við að taka þetta inn og fara þá leið sem við höfum viljað gera, að nýta það þá til að létta skattálögum af fjölskyldunum, ekki að fara með þetta inn í hítina, eins og hv. þingmaður kallaði það, en létta í staðinn álögunum af heimilunum.

Frú forseti. Hér er unnið að því að afgreiða fjárlögin á harðaspani eins og oft áður. Ég ætla að byrja á að ræða það aðeins að vinnubrögðin við þessi fjárlög, eins og önnur sem ég hef komið að í þinginu, einkennast af þeim sama mikla hraða og óðagoti sem er á öðrum þingstörfum. Eins og kom fram fyrr í dag var byrjað að ræða fjárlögin án þess að þingskjölin varðandi þau væru tilbúin og menn voru að ræða um eitthvað sem þeir vissu í raun ekki hvað var. Þar var um að ræða breytingartillögur frá hv. þingmönnum Atla Gíslasyni og Lilju Mósesdóttur sem nú hafa séð dagsins ljós. Þess má líka geta sem er ekki gott, að þeir þrír þingmenn sem eru utan flokka á þingi í dag hafa enga aðkomu að skipulagi eða verkáætlunum þingsins. Þeir mæta ekki á fundi þingflokksformanna og hafa heldur ekki áheyrnarfulltrúa í forsætisnefnd. Á þessu þarf að gera bragarbót því að þessir þingmenn, þó að utan flokka séu, eru að sjálfsögðu alveg jafngildir þingmenn og aðrir. Það er mjög vont þegar þingmenn, hverra hluta vegna sem það er, verða á þennan hátt út undan í þingstörfunum, eins og virðist hafa verið að koma í ljós núna í lok umræðunnar hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni. Hann hefur lagt fram breytingartillögur sem hann er mjög áfram um að nái fram að ganga en vegna hraðans sem var á afgreiðslu á breytingartillögum hans virðast þær einfaldlega ekki hafa náð inn í skjalið. Þær hafa verið ræddar en hann reiknaði kannski ekki með þessu og rak ekki augun í þetta fyrr en rétt áðan. Þetta eru vinnubrögð sem þarf að laga hér á þinginu. Nú er 6. desember og 25 dagar til áramóta og það liggur ekki svo mikið á að það borgi sig að afgreiða fjárlögin með svo miklu óðagoti. Við í Hreyfingunni höfum enn þá afstöðu til fjárlaganna að allt of stór hluti tekna ríkisins fari í vaxtagjöld og sú skoðun okkar er óbreytt, að ríkissjóður muni ekki geta staðið undir vaxtagjöldunum nema með áframhaldandi hörmungum sem lúta að áframhaldandi niðurskurði í heilbrigðismálum, velferðarmálum og menntamálum. Heilbrigðiskerfið hefur þegar verið skaðað illa og þessi aðferð, að endurskipuleggja heilbrigðiskerfi alls landsins í gegnum fjárlagagerðina, er með öllu óásættanleg og óboðleg. Hún hefur vakið úlfúð um allt land, bæði í Reykjavík og annars staðar. Ég þekki til dæmis persónulega til á Landspítalanum og heyri þaðan sögur í hverri einustu viku um hvernig starfsemin þar er einfaldlega að molna niður í höndunum á starfsfólkinu. Þetta er ófremdarástand. Hér ríkir neyðarástand vegna algers hruns í efnahagsmálum og tekjum ríkissjóðs og eins og við höfum bent á er leiðin út úr því að semja við þá sem ríkissjóður skuldar svo mikið fé um hlé í einhvern tíma á hluta af vaxtagreiðslunum, með vísan í neyðarástand. Það er sjálfsagt og eðlilegt að reyna að fara þá leið og í rauninni miklu betri og heppilegri en að skera niður eins og hér er gert. Með því að halda áfram fjármögnun af hálfu ríkisins til heilbrigðismála aukast tekjur að sjálfsögðu á móti í gegnum skatttekjur þannig að þetta er ekki allt saman tap. Við erum enn þeirrar skoðunar að hér sé einfaldlega röng nálgun að takast á við halla ríkissjóðs með slíkum niðurskurði og það megi gera hlutina öðruvísi. Ég fagna hins vegar mjög mörgum þeirra breytinga sem hafa verið gerðar milli 2. og 3. umr. á fjárlagafrumvarpinu. Hér var haldið uppi allharðri gagnrýni á ýmis mál, meira að segja af minni hálfu, við 2. umr. Sum þeirra hafa verið lagfærð til muna. Þar leyfi ég mér fyrst að nefna úrlausnina í fangelsismálinu og byggingu nýs fangelsis á Hólmsheiði. Fjárlaganefnd tók á endanum af skarið með það að veittir verða fjármunir í undirbúning og hönnun á nýju fangelsi á Hólmsheiði. Það er mjög brýnt að af þeirri framkvæmd verði vegna þess, eins og ég hef tæpt á, að eitt risastórt afplánunarfangelsi á Litla-Hrauni er óheppilegt. Það er óhagkvæmt, það er óheppilegt fyrir fangana og fyrir starfsfólkið og óheppilegt fyrir það litla sveitarfélag sem þar er. Fangavarsla er með eindæmum neikvætt starf. Að hafa það að aðalatvinnu að passa upp á að fólk sé lokað inni í klefum á stofnunum er ekki beinlínis skemmtilegasta starf í heimi. Þess vegna er mjög mikilvægt að fangaverðir hafi fleiri leiðir en að þurfa að vinna á sama vinnustaðnum ef til vill alla ævi. Ég hef bent á að sameining Landspítala og Borgarspítala á sínum tíma hafði til dæmis afgerandi slæm áhrif á móral starfsfólksins. Fyrir sameininguna, ef fólk var óánægt á öðrum staðnum, gat það fært sig yfir á hinn. Eftir sameininguna var það ekki lengur hægt. Fleiri en eitt fangelsi býður líka upp á miklu fjölbreyttari og betri úrræði og meira hugmyndaflug í afplánunarúrræðum. Það þurfa ekki allir að vera lokaðir inni á sömu stofnun og hafa samneyti við sama hóp af fólki. Hægt er að skipta hópum upp með meira afgerandi hætti, fyrir utan að það er náttúrlega ekkert vit í því að þurfa alltaf að keyra gæsluvarðhaldsfanga alla þessa leið, kannski oftar en einu sinni á dag. Ég fagna því þessari niðurstöðu. Það verður byggt fangelsi á Hólmsheiði og undirbúningur að því verður hafinn og jafnframt unnið að brýnum úrbótum á fangelsinu á Litla-Hrauni. Það er vel. Þó að margir telji sem svo að fangar eigi ekkert gott skilið er það einfaldlega ekki góð leið til betrunar fanga, ef menn aðhyllast þá hugmyndafræði, að búa mjög illa að þeim og komið illa fram við þá. Ég geri athugasemdir við einn lið þar sem sóknargjöld eru hækkuð um 90 millj. kr., að því er sagt er vegna einhvers konar mistaka í útreikningi á sóknargjöldum. Mér er kunnugt um þann mikla áróður sem kirkjan hefur rekið fyrir hækkun sóknargjalda en ég tel að sóknargjöld til þjóðkirkjunnar eigi að vera eins og gjöld í öðrum félagasamtökum, hvort sem það er KR eða Amnesty International eða hver svo sem þau eru, sóknirnar eigi að innheimta sóknargjöld sín sjálfar og reka svo starfsemi sína og kirkjur í samræmi við það sem innheimtist. Þó að gert sé ráð fyrir þjóðkirkju í lögum og í stjórnarskrá fyndist mér miklu betri bragur á því og eðlilegra að fólk greiddi sóknargjöld í sóknum sínum ef það hefur áhuga á því. Annað ánægjulegt atvik gerðist hér í meðförum frumvarpsins milli 2. og 3. umr., varðandi mál sem sumir bentu á og mér er kunnugt um að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hafi meðal annars beitt sér fyrir. Það er að nú eru komnar inn 30 millj. kr. til Klausturstofu. Klausturstofa er það verkefni sem öll sveitarfélög á Suðurlandi sameinuðust um að styðja sem hluta af 20/20-verkefni ríkisstjórnarinnar. Öll þessi sveitarfélög hafa átt í efnahagslegum erfiðleikum en komust að þeirri niðurstöðu, eftir mikið samráð og mikla samvinnu, að nauðsynlegast væri að aðalverkefni 20/20-áætlunarinnar á þessu svæði yrði á Kirkjubæjarklaustri vegna þess að verst væri komið fyrir þeim stað í landshlutanum. Þarna eru stór landsvæði við það að leggjast í eyði vegna brottflutnings fólks. Mér er kunnugt um að sveitarstjórninni á Kirkjubæjarklaustri er mjög í mun og bjartsýn á að þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri muni eiga þátt í að snúa þeirri þróun við. Í skýringum við breytingartillöguna segir, með leyfi forseta: „Gerð er tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til undirbúnings, þarfagreiningar og hönnunar á húsi fyrir þekkingarsetur á Kirkjubæjarklaustri. Í kjölfar þeirra áfalla sem byggðin í Skaftárhreppi varð fyrir í Grímsvatnagosinu síðastliðið vor var unnin ítarleg úttekt á innviðum samfélagsins þar og bent á nokkur atriði sem gætu orðið til að styrkja samfélagið sem glímir við alvarlega fólksfækkun. Ein þeirra tillagna sem átti sterkan hljómgrunn heima fyrir var frekari uppbygging Vatnajökulsþjóðgarðs og hugmynd um byggingu þekkingarseturs á Kirkjubæjarklaustri sem m.a. hýsti gestastofu þjóðgarðsins á svæðinu. Fræðslu- og þekkingarstarfsemi sem tengist gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs mun styrkja innviði og stoðir samfélagsins, efla listir og menningu og styrkja ferðaþjónustu svæðisins, ekki síst varðandi möguleika til heilsársstarfsemi. Slík starfsemi mun einnig styrkja landbúnaðinn sem er undirstöðuatvinnugrein svæðisins.“ Einhverra hluta vegna er þetta fært undir liðinn Vatnajökulsþjóðgarður, ég átta mig ekki nákvæmlega á hvers vegna það er gert, en ég er mjög ánægður með að þessi niðurstaða skuli vera fengin því að Klausturstofa, með þeim áætlunum sem uppi eru um að hún verði gestastofa fyrir svæðið og hýsi meðal annars gestastofu fyrir Vatnajökulsþjóðgarð, stjórnsýsluna í Skaftárhreppi og listasafn Errós, því að hann er líka fæddur og uppalinn á Kirkjubæjarklaustri, mun verða mikil lyftistöng fyrir þetta svæði. Það er fagnaðarefni að þessi niðurstaða hafi náðst og gott mál. Ýmsar breytingartillögur við fjárlögin hafa verið lagðar fram af stjórnarandstöðunni. Breytingartillögur Sjálfstæðisflokksins eru mjög margar og ítarlegar og margar ágætlega ígrundaðar og við munum styðja talsverðan hluta þeirra í atkvæðagreiðslu. Við fögnum því að þær eru komnar fram og viljum leggja lóð okkar á þær vogarskálar að meiri hluti verði í þinginu fyrir viðsnúningi niðurskurðar í heilbrigðismálum og vonum að sem flestir þingmenn taki þátt í því. Breytingartillögur Framsóknarflokksins eru líka sumar um margt merkilegar og þó að þeirra sjái ekki stað á prenti vegna þess að einhver mistök virðast hafa orðið við prentun á breytingaskjalinu, beinast þær líka að því að snúa við niðurskurði í heilbrigðismálum og á enn róttækari hátt en tillögur sjálfstæðismanna, ef ég skil fulltrúa Framsóknarflokksins rétt. Við munum að sjálfsögðu taka líka til skoðunar að styðja þær tillögur þegar þær liggja skýrt fyrir og fögnum þeim. Eins hafa hv. þingmenn Atli Gíslason og Lilja Mósesdóttir lagt fram breytingartillögur sem við munum styðja og sjálfur er ég á einni tillögu með hv. þm. Lilju Mósesdóttur um fjármál flokkanna þar sem lagt er til að útgjöld úr ríkissjóði til stjórnmálaflokka á næsta ári falli einfaldlega niður. Fjármál stjórnmálaflokka eru að mínu mati í miklum ólestri. Fjármunum er úthlutað af ósanngirni og óréttlæti og alls ekki í samræmi við þarfir stjórnmálaflokkanna. Að sjálfsögðu eiga stjórnmálaflokkar að njóta jafnræðis við úthlutun á skattfé. Með nútímatækni er ekki miklu dýrara að reka stærri stjórnmálaflokk en minni. Á móti kemur að þeir fá inn meiri fjármuni í félagsgjöld ef eitthvað er. Við höfum ítrekað lagt fram breytingartillögur við lög um fjármögnun stjórnmálahreyfinga í þá veru. Þær tillögur hafa ekki náð fram að ganga á þinginu og á meðan svo er munum við einfaldlega styðja breytingartillögu um að þessi liður falli alfarið niður. Snemma á næsta ári munum við leggja fram enn einu sinni breytingartillögu við lög um fjármögnun stjórnmálaflokka í þeirri von að þingið taki við sér og afnemi endanlega framlög frá lögaðilum og nafnlaus framlög frá einstaklingum. Mig langar að tæpa á einu atriði í viðbót, hæstv. forseti, og það er að ég hef eins og fleiri fengið yfir mig skæðadrífu af tölvupóstum frá Austfjörðum undanfarna daga þar sem þess er krafist að ég greiði atkvæði gegn fjárlögunum vegna þess að í þeim er ekki gert ráð fyrir Norðfjarðargöngum. Ég mun sennilega greiða atkvæði gegn fjárlögunum þegar upp er staðið, en ekki vegna þessa eingöngu. Ég þekki það ágætlega að Norðfjarðargöng eru að mörgu leyti brýn framkvæmd og að sönnu miklum mun brýnni en Vaðlaheiðargöng, hvað umferðaröryggi varðar. En eina ástæðan fyrir því að Norðfjarðargöng eru ekki í samsvarandi forgangi og Vaðlaheiðargöng, því miður, er sú að það eru fleiri kjósendur á Akureyri en á Norðfirði. Þannig er forgangsröðun þingmanna þessa kjördæmis og vegna þess munu Norðfjarðargöng mæta afgangi þetta árið og það er kannski ekki svo gott mál öryggisins vegna. Brýnasta vandann með Oddsskarðsgöngin má leysa að einhverju leyti með auknum almenningssamgöngum, flutningar á fólki á þessu svæði eru að mestu leyti milli þriggja staða, annars vegar af svæðinu inn á Norðfjörð í verkmenntaskólann og á sjúkrahúsið, og svo frá Norðfirði og til álversins í Reyðarfirði. Slíkri umferð má sinna með almenningssamgöngum og tempra þá að verulegu leyti alla þá miklu bílaumferð sem er um þetta svæði því að hún er ekkert endilega af hinu góða. Að síðustu langar mig að þakka fjárlaganefnd, og ég hef verið mjög duglegur við að gera það í ræðu minni, og einnig allsherjar- og menntamálanefnd fyrir niðurstöðuna um heiðurslaun listamanna. Heiðurslaun listamanna og afgreiðsla þeirra af hálfu Alþingis hefur verið til háborinnar skammar í áratugi og það hvernig Alþingi hefur ætíð tekið pólitískan vinkil á það hvaða listamenn fá úthlutað hefur verið með eindæmum og sorglegt. Það var ömurlegt að sjá við afgreiðslu þessa máls úr allsherjar- og menntamálanefnd að fulltrúar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sáu sér ekki fært, vegna einhvers í pólitískri fortíð Sigurðar A. Magnússonar, að styðja tillögu um listamannalaun til handa honum. Menn hafa alltaf dregið upp ótrúlegustu ástæður fyrir því að styðja ekki listamannalaun til einstakra manna. Frægastar eru deilurnar um hv. þm. Þráin Bertelsson á sínum tíma þar sem honum var hafnað ítrekað vegna þess að hann var talinn styðja Framsóknarflokkinn. Það er sorglegt að þessu tímabili skuli ekki vera lokið en þó er gleðilegt að í stað þess að nefndin þurfi að sammælast um þessa niðurstöðu skuli meiri hlutinn þó hafa haft þann kjark sem þarf til að afgreiða þetta svona og veita þessum mikla rithöfundi og listamanni heiðurslaun. Ég fagna því. Að endingu langar mig að tæpa á einu atriði sem ég hefði viljað heyra meira um frá hv. formanni fjárlaganefndar en það er fjármál stjórnmálaflokka sem ég talaði um áðan. Það er enn gert ráð fyrir því að stjórnmálaflokkar sem eru á þingi fái um 200 millj. kr. í framlög fyrir næsta ár þrátt fyrir að tveir þeirra hafi ekki skilað inn ársreikningi á réttum tíma, þ.e. fyrir 1. október. Enn þann dag í dag hefur Framsóknarflokkurinn ekki skilað ársreikningi. Það stendur í lögum um fjármál stjórnmálaflokka að ársreikningi skuli hafa verið skilað inn 1. október hvert ár. Einnig segir í lögunum, með leyfi hæstv. forseta: „Hver sem skilar ekki upplýsingum eða skýrslum samkvæmt ákvæðum laga þessara til Ríkisendurskoðunar innan tilgreindra tímamarka skal sæta sektum.“ Þetta eru lög sem þingmenn sjálfir hafa samþykkt og það er í rauninni ótrúlegt að horfa upp á að þingmenn skuli samþykkja fjárlög, nefndarmenn í fjárlaganefnd skuli samþykkja frumvarp út úr fjárlaganefnd án þess að þetta sé rætt og án þess að á þessu sé tekið. Þetta er ekki einhver persónuleg óvild mín í garð þessara stjórnmálaflokka, heldur finnst mér einfaldlega ekki boðlegt fyrir almenning í landinu að stjórnmálaflokkarnir sjálfir og þingmenn þeirra á þingi geti ekki passað betur upp á þetta. Mig langar að hvetja núna framsóknarmenn sérstaklega til að taka sig á í þessu máli og útskýra nákvæmlega fyrir þingheimi og almenningi hvernig standi á þessum drætti og hvort þeir muni bæta úr. Þetta er annað árið í röð sem þetta gerist. Það væri svo sem ágætt að fá útskýringu frá sjálfstæðismönnum líka, hvernig standi á þessu. Þingið hefur samþykkt hér lög sem þingmenn sjálfir fara svo ekki eftir. Það er ótrúlegt virðingarleysi við lögin og þetta verðum við að leggja af.

Frú forseti. Fyrst tek ég undir með hv. þingmanni hvað varðar Klausturstofu og þakka honum veitt liðsinni í því góða máli enda var það byggt á forgangsröðun 20/20 eins og hann nefndi hér áðan. Hitt er um heiðurslistamannalaunin. Ég lagði það til fyrir allsherjar- og menntamálanefnd á föstudaginn að listinn yrði afgreiddur út að viðbættum Sigurði A. Magnússyni og meiri hlutinn samþykkti það. Við tókum ákvörðun um að leggja þetta til og bera undir atkvæði nefndarinnar þrátt fyrir að ekki hefðu allir fallist á að gera það, þó að hefðin segði til um að allir þyrftu að vera því sammála. Sem betur fer sátu hinir fulltrúarnir hjá og kölluðu eftir endurskoðun laganna sem við féllumst einnig á að fara nú þegar í og ný endurskoðuð lög kæmu fram á vorþingi, sem er bara hið besta mál, að endurskoða þessi lög. Ég fagna því mjög að sá áfangi skyldi náðst að þessum miklu listamanni, sem er núna 85 ára gamall, skyldi bætt á listann en honum hefur verið haldið af þessum lista síðustu tíu árin að minnsta kosti og aldrei náðst sátt um hann. Hitt sem ég vildi nefna snýr að fangelsismálunum. Hv. þingmaður fór vel yfir að það skiptir miklu máli 

Frú forseti. Það var ágætt að heyra þessi ummæli frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni. Það ávannst ýmislegt í meðförum fjárlaganefndar á málum á milli umræðna og það er vel. Það bendir til þess að menn hafi fært fram rök og að á sum þeirra raka hafi verið hlustað. Það er gleðilegt að sjá þegar það gerist, ég hefði viljað sjá það gerast í fleiri málum en að sumu leyti eru menn á réttri leið og það ber bara að virða það.

Frú forseti. Ég tek undir það að það var farið vel yfir mörg stór mál á milli umræðnanna og náðist mikilsverð niðurstaða, má nefna sjúkraflutninga, verulega tilslökun í heilbrigðismálum, niðurstöðu og sátt í fangelsismálum, Klausturstofu og svo eitt enn sem skiptir máli, það stóð til að skerða framlög til landshlutaskóganna frekar en orðið var en hætt var við það og fallið frá því, m.a. af því að nefndin hafði ekki tóm til að kalla fulltrúana fyrir og fara málefnalega í það. Það er engin leið að leggja til aukinn niðurskurð ofan á 3 prósentin flötu nema að fyrir liggi úttekt og málefnaleg umfjöllun um málið af því að það er mikilvægt verkefni sem skaffar mikla atvinnu um allt land og er mikill vísir til framtíðar. Margt mjög gott ávannst á milli umræðnanna þannig að fjárlögin, þegar upp er staðið, eru mjög ásættanleg og gerðist margt sem bætti þau mjög alveg frá 1. umr. og núna þangað til við klárum umræðuna í dag og greiðum atkvæði á morgun.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil aðeins fá að koma inn á það sem hann nefndi í sambandi við sóknargjöldin. Það kom í ljós í meðförum hv. fjárlaganefndar á þeim lið að sóknargjöldin hefðu verið skert um 25% umfram það sem aðrir hefðu verið skertir á liðum hjá innanríkisráðuneytinu sem er í kringum 530 millj. kr. Ég hvet hv. þingmann til að kynna sér það að á sínum tíma þegar þetta var undir sveitarfélögunum, og ég held að árið 1987 hafi þetta verið sameinað inn í tekjustofnana og fært þannig yfir þannig að hlutirnir eru kannski ekki alveg eins og þeir líta út fyrir að vera að því leyti til að búið er að færa ákveðnar tekjur inn í skattprósentuna sem voru áður sóknargjöld hjá kirkjunum. En það er eitt sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, þar sem hann nefnir nýja fangelsisbyggingu: Telur hann eðlilegt að ákveðið sé að fara í þessa hönnunarvinnu áður en búið er að taka ákvörðun um hvort þetta eigi að vera einkaframkvæmd eða ríkisframkvæmd?

Frú forseti. Varðandi sóknargjöldin er mér ljóst að það eru margar tæknilegar hindranir í því að lækka þau eða afnema. Ég var einfaldlega að lýsa hér sjónarmiði mínu að sóknargjöld eins og gjöld í öðrum félagasamtökum á að innheimta af félagasamtökunum en ekki af skattfé borgaranna. Það er ef til vill langur vegur í að svo verði en ég vona ekki. Mér finnst ekki eðlilegt að ríkið innheimti gjöld af fólki til að útdeila til trúfélaga, mér finnst það bara óeðlilegt í nútímasamfélagi. Varðandi fangelsismál er það rétt að það er ekki ákveðið hvernig þetta verður nákvæmlega fjármagnað en þó er að minnsta kosti komin niðurstaða í fyrstu skrefin í málinu sem er mikil framför frá því sem var í síðustu viku þar sem málið virðist algjörlega strand. Það hefði verið mikið ófremdarástand ef það hefði ekki komist lengra en það. Ég vona svo sannarlega að einkaframkvæmd verði ekki fyrir valinu vegna þess að við höfum einfaldlega slæma reynslu af því og fyrsti stafurinn í því fyrirbæri er 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður svarar því sem snýr að sóknargjöldunum, að rukka eigi hjá frjálsum félagasamtökum eins og hann orðaði það, en ég geri nú ekki mikinn greinarmun á því og langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji þá eðlilegt að við leggjum niður nefskattinn á Ríkisútvarpið, að það séu bara þeir sem vilja vera með Ríkisútvarpið sem borgi fyrir það, eins og gagnvart kirkjunni. Kirkjan er jú einn af hornsteinum þjóðfélagsins. Það sem ég vildi draga fram í þessari spurningu til hv. þingmanns kemur við einkaframkvæmd eða ríkisframkvæmd. Ég er sammála hv. þingmanni um að það sé mjög mikilvægt að vera ekki að fela alltaf efnahag ríkisins með því að fara í einhverjar framkvæmdir sem eru fram hjá og síðan fái menn það í hausinn seinna. En ef einhver hagkvæmni á að vera í því að fara í einkaframkvæmd byggist það fyrst og fremst í hönnuninni og byggingarkostnaðinum sem slíkum af því að við þekkjum sögu ríkisvaldsins í því, hún er yfirleitt ekki á þann veg að mér finnist skynsamlegt að fara þá leið og það er eina ástæðan fyrir því að menn geti farið 

Frú forseti. Ríkisútvarpið er ekki eitthvert félag úti í bæ, það er stofnun á vegum ríkisins sem er stofnsett með það í huga að halda utan um útvarps- og sjónvarpsrekstur. Menn hafa deilt um hvort það sé eðlilegt og þarft og ég tel svo vera, en það gegnir öðru máli með trúarbrögð. Trúfrelsi er einfaldlega heilagt orð í hugum margra og ríkiskirkja eins og sú kirkja sem er rekin hér á Íslandi er tímaskekkja í upplýstu nútímasamfélagi. Hún á fyllilega rétt á sér sem trú og trúarbrögð en hún á ekki rétt á sér, að mínu viti, sem einhver undirstofnun ríkisvaldsins. Hvað varðar fangelsið geld ég varhuga við því að einkaframkvæmd sem við höfum slæma reynslu af verði endurtekin í þessu fangelsi. Við höfum mýmörg dæmi frá Bandaríkjunum þar sem fangelsi hafa verið meira að segja einkavædd í heilu lagi og það hefur leitt til hörmulegrar niðurstöðu. Vonandi 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst segja í tilefni af orðum hv. þm. Þórs Saaris að ég tek undir með honum að stjórnmálaflokkar eins og aðrir eiga að virða lög. Það er okkar að komast að því af hverju ekki er búið að skila þessum reikningum hjá Framsóknarflokknum, en annað í ræðu hv. þingmanns, ég verð að segja, frú forseti, og það verður þá bara að þýða bjöllu, var alveg ótrúlegar dylgjur, lygi og rugl. Þingmaðurinn kemur hérna upp og heldur því fram að framsóknarmenn hafi lagst gegn því að Sigurður A. Magnússon færi á heiðurslaunalistann út af pólitískum skoðunum. Ég held að þingmaðurinn ætti að vera maður að meiri og biðjast afsökunar á þessu ef hann hefur ekki hugmynd um hvað gekk á inni á þessum fundi. Ég held að hann ætti að minnsta kosti ekki að gera þingmönnum Framsóknarflokksins upp einhverjar annarlegar skoðanir, hafa þær bara fyrir sig, því að ég held að þær eigi ágætlega heima þar. Þegar menn tala með þessum hætti sem hv. þingmaður talar hér yfirleitt við þingheim og við þingmenn og þykist svo tala í nafni þjóðarinnar, mælist varla í skoðanakönnunum.

Frú forseti. Eins og ég tæpti hér á í máli mínu áðan eru heiðurslaun listamanna viðkvæmt mál og eldfimt enn þann dag í dag sem áður fyrr. Það er vegna þess að alla tíð hefur verið pólitísk lykt af úthlutunum heiðurslauna listamanna og þær fréttir sem ég hef fengið af fundi allsherjar- og menntamálanefndar eru einfaldlega þær að þau vinnubrögð séu enn við lýði. Ef það er ekki er það vel, en ef það er svo er það einfaldlega skammarlegt. Ég hef heyrt allar þær afsakanir og mótbárur sem menn hafa uppi þegar þeir vilja ekki viðurkenna að úthluta ekki listamannalaunum vegna pólitískrar fortíðar einstaklinga og þær rista ekki sérlega djúpt.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ætti þá kannski að athuga og eyða smátíma í að kanna þá hvernig á málum er haldið í stað þess að koma með svona dylgjur. Þetta er einfaldlega ósatt, þetta er bara ósatt og þetta er bara lygi. Ég held að þingmaðurinn ætti þá að biðjast afsökunar á því einhvers staðar. Ástæðan fyrir því að framsóknarmenn vilja ekki fjölga á þessum lista er sú að við teljum það ekki tímabært. Það var ákveðið að gera það ekki 2010, ekki 2011 og ég verð bara að segja, frú forseti, að það eru engin merki í þeim skrambans fjárlögum sem við fjöllum um hér að það sé eitthvað betra og skynsamlegra að gera það núna. Ég fæ ekki séð hvernig hv. þingmaður getur réttlætt það að skera niður í heilbrigðiskerfinu, velferðarkerfinu, loka jafnvel endurhæfingardeildum og slíkt en fjölga svo á listamannalaunum. Þetta er bara fáránlegt og þingmaðurinn skuldar okkur afsökunarbeiðni.

Frú forseti. Ég verð að fara inn í nóttina skuldugur við Framsóknarflokkinn. Það bara eru örlög mín í dag og ég verð að taka því. Það er að sjálfsögðu ekkert réttlætanlegra að fjármagna heiðurslaun listamanna frekar en heilbrigðisstofnanir eða menntamál, að sjálfsögðu ekki, en sem betur fer eru fleiri liðir í fjárlagafrumvarpinu en eingöngu heilbrigðis- og menntamál. Eins og fram hefur komið voru þarna á heiðurslaunalistanum tvö sæti sem höfðu ekki verið fyllt í nokkur ár og var ákveðið að fylla annað þeirra. Það tókst með ákveðni en því miður var nefndin ekki sammála um það og ég hefði gjarnan vilja sjá nefndina sammála um það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að mistök hefðu orðið varðandi breytingartillögur sem ég hugðist leggja hér fram. Ég hafði lagt fram við 2. umr. breytingartillögur varðandi heilbrigðisstofnanir á landsvísu, dró þær til baka, óskaði eftir upplýsingum frá velferðarráðuneytinu eins og ég fór ítarlega yfir í ræðunni minni áðan. Nú er staðan einfaldlega þannig að hv. þingmenn Lilja Mósesdóttir og Atli Gíslason þurftu að óska eftir sérstakri undanþágu til að leggja breytingartillögur sínar fram, það var allt unnið á síðustu stundu. Mér fannst ómaklega að mér vegið hér af hv. þm. Ásbirni Óttarssyni þar sem hann sagði að um slæm vinnubrögð væri að ræða. Ég vísa því algjörlega til föðurhúsanna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé reiðubúinn að draga til baka hluta af þeim niðurskurði sem kom til framkvæmda á síðasta ári.

Frú forseti. Mér er kunnugt um að tillögur hv. þingmanns við 2. umr. sneru einmitt að því að draga einnig til baka niðurskurðinn frá síðasta ári. Við studdum þær tillögur. Ég fagna því ef þær koma fram aftur. Þeirra sér ekki stað í skjölunum, því miður, eins og virðist vera vegna mistaka, en ef þær líta dagsins ljós er það bara hið besta mál. Ég tel að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hafi ef til vill byggt mat sitt á því sem stendur eða stendur ekki í þingskjölunum. Mér er hins vegar kunnugt um að þingmaðurinn Höskuldur Þórhallsson hefur áhuga á að leggja þær tillögur fram og það væri gott mál. Vonandi koma þær hér inn í þingið því að við höfum alltaf talað gegn niðurskurði í heilbrigðismálum og allar breytingar sem eru í öfuga átt við það eru fagnaðarefni og við munum styðja þær. Því róttækari sem þær eru, því betri. Ég hóf mál mitt áðan á því að tala um að illa væri staðið að umræðunni um fjárlagagerðina vegna tímaskorts og það virðist vera raunin 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þingmaðurinn skuli virða það við mig eins og aðra þingmenn að mistök hafi orðið við skjalagerð, og vonandi sjá aðrir þingmenn að sér í umræðunni um þau mál. Við leggjum til að allur sá niðurskurður sem átti sér stað í fyrra og fór fram yfir 4,7% verði dreginn til baka, að á þessu ári komi til framkvæmda 1,5% niðurskurður en hann leggist jafnt á allar heilbrigðisstofnanir nema tekið verði til hinnar sérhæfðu þjónustu sem á sér stað innan Landspítalans og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Við erum að ganga langt en við teljum að þetta sé eina leiðin til að snúa við af þeirri braut sem ríkisstjórnin lagði af stað með varðandi niðurskurðinn og breytingar á velferðarkerfi þjóðarinnar. Ég lýsi yfir ánægju minni með það  Virðulegi forseti. Ég hef fengið upplýsingar um að breytingaskjalið verði leiðrétt innan skamms.

Frú forseti. Það er ágætt að heyra. Við töluðum um það við fjárlagagerðina í fyrra að það væri algjörlega ótækt það sem verið var að gera, þ.e. verið var að endurskipuleggja hér heilbrigðiskerfið úti um allt land í gegnum fjárlögin og við töluðum gegn þeim vinnubrögðum. Þó að vissulega hafi náðst fram umtalsverður árangur í sparnaði í heilbrigðiskerfinu hefur hann líka haft slæmar afleiðingar í för með sér og verstu afleiðingarnar eru kannski miklu verri mórall á þessum vinnustöðum sem heilbrigðisstofnanirnar eru sem bitnar vonandi ekki, en þó með einhverjum hætti, á sjúklingunum líka og veldur almenningi miklum vonbrigðum. Viðsnúningurinn á niðurskurðinum frá því í fyrra líka er æskilegur og við styðjum það og vonum svo að ríkisstjórnin hafi bein í nefinu, og þá hæstv. velferðarráðherra, til að endurskipuleggja heilbrigðisþjónustuna, ef hann hefur áhuga á að gera það, á faglegan hátt en ekki í gegnum fjárlögin.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna að það er gott að við erum komin þetta langt með fjárlagavinnuna. Það er mikilvægt að loka fjárlögum og ánægjulegt að sjá að okkur ber ekki óþægilega mikið af leið í því verkefni. Það skiptir miklu máli að halda vel utan um ríkisfjármálin og tryggja aga í ríkisútgjöldum. Við eigum öll mikið undir því að sú vegferð takist sem við erum á og miðar að því að ná jöfnuði í ríkisfjármálum 2014. Á því veltur efnahagslegur stöðugleiki og fjármögnunarkjör heimila og fyrirtækja þegar fram í sækir. Við þessa umræðu vildi ég aðeins gera að umtalsefni fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins vegna almennrar opinberrar umræðu sem orðið hefur um þær. Fjárlaganefnd gerir breytingartillögu um hækkun fjárveitinga til Fjármálaeftirlitsins til samræmis við rekstraráætlun eftirlitsins og fjallar í skýringum við þá breytingartillögu um hana með eftirfarandi orðum: „Hækkun fjárheimildarinnar hefur því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Á hitt er að líta að kostnaður við rekstur eftirlitsins hefur aukist umtalsvert síðan 2007. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis var bent á veilur í opinberu eftirliti með starfsemi fjármálastofnana sem brýnt var að bregðast við. Þær veilur voru að hluta til fjársvelti en sneru einnig að viðhorfinu til hlutverks eftirlitsins. Efnahags- og viðskiptaráðherra ber samkvæmt fyrrgreindum lögum“ - um Fjármálaeftirlitið - „að leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um fjárhæð eftirlitsgjalds til Fjármálaeftirlitsins og skal það byggt á skýrslu eftirlitsins ásamt áliti samráðsnefndar eftirlitsskyldra aðila. Meiri hluti fjárlaganefndar undirstrikar að Alþingi tekur síðan ákvörðun um fjárheimildir til Fjármálaeftirlitsins enda fer það bæði með löggjafarvald og fjárstjórnarvald og það vald verður ekki útvistað til einstakra stofnana eða embætta þótt sjálfstæð séu í störfum sínum. Meiri hlutinn telur ástæðu til að beina því til efnahags- og viðskiptaráðherra að fram fari óháð mat á starfsemi Fjármálaeftirlitsins í ljósi þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á fjárheimildum þess undanfarin ár og í kjölfarið verði lög um starfsemina endurskoðuð gefist tilefni til þess.“ Af þessu tilefni vil ég aðeins fjalla um bakgrunn hækkaðra fjárframlaga til Fjármálaeftirlitsins. Þau eiga rætur í úttekt sem gerð hefur verið á Fjármálaeftirlitinu, verklagi þar og getu þess til að takast á við hlutverk sitt. Fyrst ber þar að nefna mat í skýrslu Kaarlos Jännäris sem birt var á fyrri hluta árs 2009 og leiddi til umtalsverðra breytinga á löggjöf um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og hækkandi fjárframlaga til Fjármálaeftirlitsins til að bæta úr ágöllum í framkvæmd eftirlitsins. Framlögin hafa síðan hækkað ár frá ári í samræmi við úrbótaáætlun sem gerð hefur verið. Þær tillögur sem liggja til grundvallar rekstraráætlun fyrir næsta ár byggja á úttekt fransks sérfræðings, Pierre-Yves Thoravals, sem kom hér fyrri hluta þessa árs og gerði úttekt á Fjármálaeftirlitinu að beiðni stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Það liggur fyrir að auka þarf getu eftirlitsins til að sinna hlutverki sínu. Það þarf að tryggja að eftirlitið fari fram með réttum hætti. og beinist að þeim atriðum sem mestu skipta. Um ágalla í framkvæmd Fjármálaeftirlitsins er ítarlega fjallað í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis. Það er mjög mikilvægt að þingmenn missi ekki sjónar á því markmiði að bæta úr þeim ágöllum og tryggja að við höfum fjármálaeftirlit sem stenst samjöfnuð við það sem best gerist í nágrannalöndum okkar. Í skýrslu sérfræðingsins Thoravals kemur fram að einungis í helmingi tilvika gerir Fjármálaeftirlitið það. Það setur okkur þingmönnum öllum þungar byrðar á herðar og við getum ekki vikist undan þeim. Ég hef á þessum forsendum ekki talið eðlilegt að draga úr Fjármálaeftirlitinu hvað varðar uppbyggingaráætlun þess. Ég skrifaði ásamt forsætisráðherra og fjármálaráðherra undir viljayfirlýsingu til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins 16. ágúst sl. þar sem skýrt var tekið fram að við skuldbyndum okkur til að afla Fjármálaeftirlitinu fjármuna sem dygðu til þess að það stæðist alþjóðlegar kröfur og alþjóðlegan samjöfnuð. Við þá undirskrift mína stend ég. Verklagið sem Fjármálaeftirlitið leggur til er í fullu samræmi við úrbótaáætlunina frá hinum franska sérfræðingi. Vegna athugasemda sem fram komu um aukningu útgjaldanna beindi ég því til Fjármálaeftirlitsins að meta hvort það væru einhverjir frekari hagræðingarkostir, hvort hægt væri að taka viðbótarsnúning. Þess ber þó að geta að upphafleg rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins gerði ráð fyrir 3% niðurskurði og aðhaldi eins og öllum stofnunum var uppálagt að gera fyrir árið 2012. Stofnunin hefur farið yfir áætlanir sínar og komist að niðurstöðu um að hún geti lækkað rekstraráætlunina fyrir næsta ár um 115 milljónir. Auðvitað felur það það í sér að uppbyggingaráformunum seinkar að einhverju leyti og það hægir á því sem ella hefði verið unnt að gera. Að hluta til er hér um að ræða verkefni sem, eins og ég segi, lúta að mestu leyti að úrbótum á getu eftirlitsins til að sinna verkefnum sínum, en það er líka verið að ræða ný verkefni sem Alþingi hefur falið eftirlitinu að sinna, eins og eftirlit með skilanefndum og slitastjórnum sem er mjög brýnt að Fjármálaeftirlitið fari í af fullri alvöru. Ég hef því viljað að það væri fullkomlega tryggt að Fjármálaeftirlitið fengi þær fjárveitingar sem fælust í niðurstöðu hins endurskoðaða mats eftirlitsins fyrir rekstrarfjárþörf á árinu 2012. Ástæðan er einfaldlega sú að ég sé engin efnisrök fyrir öðru. Vissulega má gagnrýna með hvaða hætti þetta mál ber að á þinginu og þá sérstaklega að það frumvarp sem mér ber lögum samkvæmt að flytja, um álagningu eftirlitsgjaldsins, hefur ekki enn komið til þinglegrar meðferðar. Það hefur verið lagt fram á Alþingi en bíður þess að ég fái að mæla fyrir því. Auðvitað er það ámælisvert af löggjafarvaldinu, og fjárveitingavaldinu þar með, gefist ekki færi á að skoða skýringar Fjármálaeftirlitsins, sannreyna þær og þrautprófa eins og gert hefur verið á undanförnum árum þegar slíkt frumvarp hefur verið lagt fram á haustþingi. Það er mjög sérkennilegt að fjárlaganefnd skuli núna afmarka rammann fyrir fjárveitingar Fjármálaeftirlitsins áður en efnahags- og viðskiptanefnd svo mikið sem fær frumvarpið um rekstrarfjárþörf stofnunarinnar til meðferðar. Hér er öllu snúið á haus og ástæðan fyrir því er mjög einföld. Hún er sú að fjármálaráðuneytið skirrtist við að afgreiða kostnaðarmat á þessu frumvarpi þannig að mér var ekki mögulegt að rækja hér starfsskyldur mínar  Ég tek eftir því að meiri hluti fjárlaganefndar gagnrýnir að ekki sé búið að sýna fram á þörfina með fullnægjandi hætti. Það hefði örugglega verið búið ef málið hefði verið komið inn í þingið og eins og venja er á haustþingi búið að kalla eftir gestum, fá samráðsnefnd eftirlitsskyldra aðila í heimsókn o.s.frv. Virðulegi forseti. Ég mun taka alvarlega þær ábendingar sem meiri hluti fjárlaganefndar setur fram um mikilvægi þess að endurmeta löggjöfina. Við erum með skýrslu um úrbætur á umgjörð fjármálamarkaðarins í undirbúningi. Við munum í framhaldinu taka til athugunar stofnanaumgjörð eftirlits á fjármálamarkaði. Þó að fram hafi farið óháð mat á sínum tíma á fjármálaeftirliti á Íslandi og þó að það hafi farið fram annað óháð mat með skýrslu hins franska sérfræðings á útmánuðum er von á enn einu óháðu mati. Kaarlo Jännäri, fyrrverandi forstjóri finnska fjármálaeftirlitsins, sem kom hér að málum í upphafi árs 2009 verður okkur til aðstoðar í frekari úrvinnslu þessara mála. Ég tel einsýnt að þá sé æskilegt að fara yfir þetta mál og um leið yfir löggjafarumgjörðina utan um fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins. Þá verður komið í veg fyrir að þetta verði togstreitumál milli ráðuneyta í framtíðinni. Það er hins vegar mjög mikilvægt að hafa í huga að eitt af grundvallarviðmiðununum um sjálfstæði fjármálaeftirlits, sem fjármálaeftirlit þarf að uppfylla samkvæmt Basel-viðmiðum um gæði fjármálaeftirlits, er að þau séu sjálfstæð í störfum sínum og að fjárveitingar til þeirra séu á faglegum grunni. Ég held að það sé sjálfsagt að fara yfir það fyrirkomulag sem nú er um fjárveitingar til Fjármálaeftirlitisins en ég legg áherslu á að við búum þannig um íslenskt fjármálaeftirlit að það þoli samjöfnuð við það sem best gerist. Ég vil líka segja, vegna umræðunnar sem hefur verið í fjölmiðlum upp á síðkastið, að ég ætla það engum að vilja Fjármálaeftirlitinu á Íslandi illt, síst á þessum tímum. Ég held að við verðum að gæta þess að standa nú vörð um Fjármálaeftirlitið. Það skiptir mjög miklu máli að við tryggjum því fullnægjandi fjárveitingar, bæði til að því gefist færi á að ljúka í tíma þeim rannsóknum sem nú standa yfir vegna atburða sem urðu í aðdraganda hrunsins sem og til að bæta úr augljósum ágöllum sem komið hafa fram á framkvæmd eftirlitsins þannig að við vísum veginn til framtíðar. Ísland þarf á trúverðugu og öflugu fjármálaeftirliti að halda til framtíðar. Mikilvæg forsenda þess að við getum komist áfram í afnámi gjaldeyrishafta og aukið tiltrú á íslenskt fjármálakerfi er að Fjármálaeftirlitið njóti trausts og trúnaðar og að það sé víðtækur skilningur á því á alþjóðavettvangi að Fjármálaeftirlitið vinni í samræmi við alþjóðlega skilmála eins og þeir gerast bestir.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort ég hafi heyrt rétt. Er það þannig að hann hafi skrifað undir bindandi samkomulag við Alþjóðabankann um að styrkja Fjármálaeftirlitið? Ef ég heyrði rétt, af hverju hefur sá samningur þá ekki verið lagður fram fyrir Alþingi? Í annan stað langar mig til að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra út í ágreining við fjármálaráðuneytið, hvort það sé rétt sem ég hef heyrt að það hafi beitt sér fyrir því að hann legði fram tillögur sem fólu í sér endurskipulagningu á Fjármálaeftirlitinu.

Virðulegi forseti. Það var ekki nein undirskrift við Alþjóðabankann sem ég var að lýsa áðan heldur undirritun viljayfirlýsingar íslenskra stjórnvalda við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn frá 16. ágúst sl. sem fól í sér fyrirheit um að Fjármálaeftirlitið fái fullnægjandi tekjur til að tryggja að það geti innt skyldur sínar af hendi með árangursríkum hætti, samanber 4. lið 13. töluliðar þeirrar yfirlýsingar. Hún hefur löngu verið birt opinberlega og hefur aldrei verið neitt leyndarmál. Ég var að lýsa hér áðan ágreiningi milli fjármálaráðuneytisins og efnahags- og viðskiptaráðuneytisins um fyrirkomulag fjárveitinga til Fjármálaeftirlitsins. Við leituðum meðal annars eftir áliti ríkislögmanns sem komst að tiltekinni niðurstöðu um að ekki væri hægt að hrófla við niðurstöðu löggjafans um fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins eins og þær koma frá honum í samræmi við löggjöf um fjárveitingar til fjármálaeftirlits. Fjármálaráðuneytið er annarrar skoðunar, eins og kemur fram í kostnaðarmati við frumvarpið um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit, sem ég mæli fyrir á fimmtudaginn. Þannig er það mál vaxið.

Virðulegi forseti. Ég þakka svörin. Mig langar að spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, í kjölfar svara hans, hvort hann sé þá sammála því að allar markaðar tekjur, eins og markaðar tekjur Vegagerðarinnar, sóknargjöld og nefskattur, renni óskiptar til þeirra stofnana sem þær eiga að renna til, vegna þess að ríkið er að taka hluta af þeim. Er það það sem hann var að segja hér, vegna þess að þetta eru markaðar tekjur Fjármálaeftirlitsins sem fara allar til Fjármálaeftirlitsins? Hæstv. ráðherra hefur sagt að gríðarlegar hækkanir á launum stjórnarmanna Fjármálaeftirlitsins hafi verið á ábyrgð fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra. Er hann reiðubúinn að beita sér fyrir því að þau verði lækkuð?

Virðulegi forseti. Fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins eru með öðrum hætti en markaðir tekjustofnar til annarra aðila. Það gilda sérlög um Fjármálaeftirlitið og það er á grundvelli þeirra laga sem ríkislögmaður kemst að þeirri niðurstöðu að ekki sé hægt að rýra fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins frá því sem segir í þeim lögum, jafnvel með fjárlögum. Það er niðurstaða ríkislögmanns. Ef menn vilja breyta því þá verða þeir að breyta löggjafarumhverfi Fjármálaeftirlitsins. Þetta hefur verið löng og athugasemdalaus venja frá setningu þessara laga árið 1999 og ég ætla fyrir mitt leyti ekki að grafa undan fjárveitingum til Fjármálaeftirlitsins. Það verða aðrir að gera það. Og ef menn vilja veikja grundvöll Fjármálaeftirlitsins til að sinna sinni vinnu og standa í þeim rannsóknum sem nú standa yfir þá finnst mér að menn eigi bara að segja það.

Virðulegi forseti. Mér er nokkur vandi á höndum að átta mig almennilega á þessu máli. Hæstv. ráðherra sagði að fjármálaráðuneytið og fjárlagaskrifstofan hefðu tafið framgang þess að hæstv. ráðherra kæmi með það frumvarp sem hann á eftir að mæla fyrir og er ekki komið í þinglega meðferð. Í fjárlagafrumvarpinu, sem ég las mjög vel, er kafli sem fellur undir efnahags- og viðskiptaráðuneytið þar sem einfaldlega er sagt að gert sé ráð fyrir að rekstrargjöld dragist saman um 40 millj. kr. á næsta ári vegna áforma um hagræðingu hjá stofnuninni í samræmi við markmið ríkisstjórnarinnar um lækkun útgjalda. Aðrar breytingar á fjárveitingum til stofnunar skýrast af launa- og verðlagsreikningi frumvarpsins. Þetta er texti sem kemur frá hv. efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Þá hlýtur kannski eðlilegasta spurningin að vera sú hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra standi þá ekki að framlagningu fjárlagafrumvarpsins sem slíks. Engar athugasemdir eru gerðar við það í textanum að til standi að gera þær breytingar sem hæstv. ráðherra fjallar um og þess vegna á ég erfitt með að átta mig á því hvers vegna hæstv. ráðherra heldur því fram að fjármálaráðuneytið og fjárlagaskrifstofa þess hafi komið í veg fyrir að hann fari í þessa tekjuöflun.

Virðulegi forseti. Það er ekki þannig að fjárlagafrumvarp sé unnið af efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Fjárlagafrumvarpið, með skýringum, er á ábyrgð fjármálaráðherra. Í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram í haust var ekki byggt á rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins sjálfs eins og efnahags- og viðskiptaráðuneytið gerir í framlögðu frumvarpi heldur byggt á sjálfstæðum útreikningum fjármálaráðuneytis. Þar af leiðandi var misræmi á milli þeirrar fjárhæðar sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu og þeirrar fjárhæðar sem kemur fram í því frumvarpi sem ég á eftir að mæla fyrir. Þess vegna verður þetta svo skaðlegt. Þetta hefur oft gerst áður. Það var misræmi í fyrrahaust líka, misræmi á milli fjárlagafrumvarps annars vegar og frumvarpsins frá efnahags- og viðskiptaráðherra hins vegar. En það var þó alla vega ljóst við þinglega meðferð málsins að önnur lína var tekin af hálfu fjármálaráðuneytisins. Þetta verður mjög skaðlegt í meðförum núna þegar frumvarpið, sem mér ber lögum samkvæmt - og auðvitað samkvæmt stjórnarskrá, þetta eru embættisskyldur mínar - að leggja fram einu sinni á ári, kemst ekki fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég stóð hins vegar í þeirri meiningu að efnahags- og viðskiptaráðuneytið mundi fjalla sérstaklega um kaflann sem snýr að því ráðuneyti í fjárlagafrumvarpinu. Þetta eru bara nýjar upplýsingar fyrir mig, ég veit ekki betur. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Ef hlutirnir eru á þann veg að menn taka ákvörðun og skrifa undir skuldbindingar við ákveðna aðila, hver sem það er á hverjum tíma, um útgjaldaaukningu á einhverri stofnun - nú er ég ekkert að leggja mat á það hvort Fjármálaeftirlitið þarf á þessum aurum að halda, ég hef engar forsendur til þess. Það má ekki skilja orð mín þannig. En ég spyr: Til hvers erum við að samþykkja fjárlög ef sumir geta bara gefið út yfirlýsingar og ekki sé tekið tillit til þinglegrar meðferðar á málum sem slíkum um útgjaldaramma til viðkomandi stofnunar? Hvað gerist ef hv. Alþingi hafnar lögunum um að auka eftirlitsgjaldið á fjármálastofnanir til að verða við þessum ósköpum? Hvað gerist þá? Þarf að leggja þetta fyrir Alþingi ef menn líta svo á að þegar búið er að skrifa upp á samkomulag þá sé það bara bindandi fyrir hv. Alþingi?

Virðulegi forseti. Þetta er góð spurning og svarið við henni er mjög einfalt. Það er þingsins að ákveða útgjaldaramma Fjármálaeftirlitsins. Samkvæmt upplýsingum frá ríkislögmanni gerir þingið það í sérlögunum og fjárlögunum en ef það tvennt stangast á þá ráða sérlögin umfram fjárlögin. Það segir ríkislögmaður. Ég fer að lögum. Ég legg fram frumvarp í samræmi við þær heimildir sem ég tel að Fjármálaeftirlitið þurfi í ljósi þeirrar greiningar sem eftirlitið leggur fram, um eftirlitsþörfina. Hvað þingheimur vill gera við Fjármálaeftirlitið er þingheims að ákveða. Ef þingheimur vill rýra möguleika Fjármálaeftirlitsins til að rannsaka það sem aflaga fór í aðdraganda hrunsins þá er það vald þingheims. Ef þingheimur vill draga úr getu Fjármálaeftirlitsins til að mæta nýrri eftirlitsþörf og byggja upp tiltrú á íslenskt fjármálakerfi þá er það ákvörðun þingsins en það er þá þingheims að útskýra með hvaða hætti það er gert. Ég hef fyrir mitt leyti svarað því hvað ég vil gera með því að leggja þetta frumvarp fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hans ræðu. Ef ég skildi hann rétt þá var gert samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Undir það skrifa hæstv. forsætisráðherra, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og það miðar að ákveðnu umhverfi í tengslum við Fjármálaeftirlitið. Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segir síðan að hann geti ekki lagt fram frumvarp sem við getum tekið afstöðu til vegna þess að hæstv. fjármálaráðherra standi á einhvern hátt í vegi fyrir því. Það væri ágætt ef hæstv. ráðherra útskýrði þetta betur ef þetta er ekki rétt skilið hjá mér. Ég er hjartanlega sammála hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um hve mikilvægt það er að Fjármálaeftirlitið sé sjálfstætt í störfum sínum. En í ljósi þess sem gerðist til dæmis með Byr og SpKef, sem voru í umsjón og vörslu hæstv. fjármálaráðherra, þar sem ekki var farið eftir lögum, hef ég áhyggjur og spyr hvort hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafi það ekki líka.

Virðulegi forseti. Það sem ég á við um viljayfirlýsinguna og þýðingu hennar er einfaldlega það að þar var gefið fyrirheit um að Fjármálaeftirlitið fái fullnægjandi tekjur til að tryggja að stofnunin geti innt skyldur sínar af hendi þannig að árangur náist. Síðan liggur fyrir mat alþjóðlegs sérfræðings á því hvernig það þurfi að gerast. Ég tel þar af leiðandi að það takmarki svigrúm mitt sem ráðherra. Ég er ekki tilbúinn að leggja til eitthvað annað en það sem er fullnægjandi í því efni. Ég gerði hins vegar athugasemdir við það áðan, og það varðar grunnumræðuna um þetta mál allt, að fjármálaráðuneytið skuli hafa tafið afgreiðslu kostnaðarmats þannig að tillögur mínar um fjárveitingaramma til Fjármálaeftirlitsins hafa aldrei komist til þinglegrar umræðu. Fjárlaganefnd hefur aldrei haft nægjanlega traustan grunn til að vinna á vegna þess að, öfugt við það sem gerist venjulega, fagnefndin hafði engar forsendur til að veita fjárlaganefnd ráð um fjárhæð eftirlitsgjalds.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Ég hlýt að spyrja: Hvað liggur að baki? Hvers vegna er hæstv. fjármálaráðherra að tefja þetta? Það er auðvitað margt sem ég gæti rætt í tengslum við þessi mál í stuttu andsvari en við erum alveg á þeim stað að við viljum fá svar við þeirri spurningu. Hvað liggur hér að baki? Hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra er búinn að lýsa því mjög skýrt hvað eftir annað í ræðunni að hæstv. fjármálaráðherra, fjármálaráðuneytið, er að tefja þetta sem aftur gerir það að verkum að þingið getur ekki tekið efnislega afstöðu sem væri að mati hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra, og fyrir því hefur hann fært rök, mun æskilegra, málefnalegra og skynsamlegra að gera. Ég spyr einfaldlega: Af hverju? Hvað liggur hér að baki? Þetta er ekkert smámál eins og hæstv. ráðherra veit.

Virðulegi forseti. Ég get í sjálfu sér ekki útskýrt það. Í kostnaðarmati frá fjárlagaskrifstofu er fyrirkomulag löggjafarinnar um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi gagnrýnt og talið að fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins ættu að falla undir hefðbundna aðferðafræði ríkisfjármála. Það er auðvitað sjónarmið út af fyrir sig. Ég tel eðlilegra að um það sé annars konar samtal en að frumvörp séu tekin í gíslingu og kostnaðarmatið notað til að koma slíkum sjónarmiðum á framfæri.

Frú forseti. Ég tók þátt í því í fjárlaganefnd að fjalla um málefni Fjármálaeftirlitsins og hlýða á skýringar fulltrúa þess á nefndarfundi. Ég átta mig á því hvað Fjármálaeftirlitið er að hugsa í meginatriðum og ég held að enginn ágreiningur sé um að það var ein af niðurstöðunum úr rannsóknarskýrslunni að eftirlitsstofnanir, og Fjármálaeftirlitið þar með, væru allt of veikar og styrkja þyrfti þær. Það hefur sannarlega verið gert. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann líti svo á að það þýði að Fjármálaeftirlitið þurfi ekki að lúta almennum aðhaldskröfum sem gerðar eru til ríkisstofnana og hvort hægt sé að leggja fyrir þingið nánast ófrávíkjanlegar tillögur sem þingið má ekki fjalla um. Ég spyr einnig hvort ráðherrann sé ósammála því sem kemur fram í skýringum meiri hluta fjárlaganefndar við aukninguna á Fjármálaeftirlitið, þ.e. að löggjafar- og fjárhagsstjórnarvaldið sé hjá Alþingi og eðlilegt sé að skoða og leggja mat á starfsemina, m.a. hvort þessar auknu fjárveitingar hafi skilað betri árangri.

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að tillögur fái efnislega umræðu í þinginu. Hitt er annað mál að Fjármálaeftirlitið er ekki undanþegið almennri aðhaldskröfu. Í áætlun eftirlitsins er skýrt tekið fram að það taki á sig 3% aðhaldskröfu eins og allar aðrar stofnanir, en það er hins vegar að bæta við sig verkefnum. Það þarf að bæta við sig þeim verkefnum vegna þess að alþjóðlegir sérfræðingar hafa sagt að það sé bráðnauðsynlegt og líka vegna þess að við höfum falið því ný verkefni. Þegar færð eru fram efnisleg rök af þeim toga sé ég alla vega ekki rök fyrir því að samþykkja þau ekki í ljósi rannsóknarskýrslu Alþingis og þess hve öflugt fjármálaeftirlit er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur öll. Fjárstjórnarvaldið er auðvitað hjá Alþingi. En ég get ekki staðið að samþykkt sem skerðir fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins ef það felur í sér að það geti ekki sinnt þeim verkefnum sem það telur brýnt að sinna, og alþjóðlegir sérfræðingar segja brýnt að það sinni. Ég sem efnahags- og viðskiptaráðherra hlýt að standa með eftirlitinu í því mati.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég deili með honum þeim sjónarmiðum að það þarf að tryggja að Fjármálaeftirlitið sé öflugt og sinni verkefnum sínum, en ég vil heyra það frá ráðherra að hann sé ekki ósáttur við þann texta sem er í nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar. Það er ekki endilega samasemmerki á milli aukinna fjárveitinga og þess hversu öflug og sterk eftirlitsstofnun eins og Fjármálaeftirlitið er. Það þarf líka að tryggja innviðina á viðkomandi stofnun, þekkinguna, viðhorfið hjá stofnuninni til verkefna sinna. Það var kannski ekki síður þar sem veilurnar voru á sínum tíma hjá Fjármálaeftirlitinu, ekki bara að það hefði ekki nægilega fjármuni heldur ekki síður hitt að ákveðið viðhorf innan stofnunarinnar var ekki í lagi. Það þarf að laga það. Það kemur ekki allt með fjármunum en það er auðvitað hluti af þessu. Ég legg áherslu á að farið verði í mat á því hvað okkur hefur tekist að gera með Fjármálaeftirlitið með auknum fjárveitingum og þá vonandi með bættum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Eins og ég tók fram í ræðu minni er ég ekki ósáttur við rökstuðninginn fyrir breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar um að fram fari óháð úttekt á Fjármálaeftirlitinu. Það hefur oft sætt óháðri úttekt og það hefði því verið betra að frumvarpið frá mér hefði verið komið inn í þingið af því að þar hefði komið fram hvaða úttektir búið er að gera. Í fyrsta lagi gerði Kaarlo Jännäri á sínum tíma úttekt á eftirlitinu. Síðan kom Pierre-Yves Thoraval nú á útmánuðum og gerði aðra úttekt. Við höfum haft Mats Josefsson í heimsókn og hann hefur líka verið að kanna stöðu Fjármálaeftirlitsins og gera ýmsar úrbótatillögur. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir, það er ekki allt fengið með peningum, það þarf líka að bæta verklag og vinnubrögð. Nú og svo kemur Kaarlo Jännäri aftur hingað eftir áramótin. Ég verð að segja eins og er að ég held að það sé leitun að öðrum eins úttektum alþjóðlegra sérfræðinga á opinberum stofnunum og hér eftir hrun. Við eigum alveg að geta treyst því að við getum búið til umgerð sem verði okkur sæmandi án þess að fara offari í fjárveitingum, og má þá minna á að því var ítarlega beint til Fjármálaeftirlitsins að gæta fyllsta aðhalds. Það hefur Fjármálaeftirlitið gert í endurgerðum áætlunum sínum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum mínum og hv. þm. Lilju Mósesdóttur á þskj. 479. Fyrst aðeins um aðkomu okkar að meðferð fjárlagafrumvarpsins. Við fengum eins og aðrir þingmenn í hendur frumvarp í þingbyrjun í október. Síðan höfðum við ekki aðkomu að því sem utanflokkaþingmenn, þ.e. að vinnslu þess eða aðild að vinnslu fjárlaganefndar, fyrir 2. umr. og fyrsta skipti sem við litum breytingartillögur var á atkvæðagreiðsluskjali að morgni sl. þriðjudags. Þá fyrst komu fram upplýsingar um breytingar sem yrðu gerðar og þá fyrst höfðum við tækifæri til að taka afstöðu til frumvarpsins. Í atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. áskildum við okkur allan rétt til að gera breytingartillögur. Tíminn var auðvitað afar knappur þar sem 3. umr. var flýtt umfram það sem hefðbundið er eða að minnsta kosti hef ég vanist því að hún væri haldin í síðustu viku fyrir jólahlé. Það voru því fáir dagar til stefnu og við sátum yfir þessu frumvarpi allan miðvikudaginn og fimmtudaginn. Á þeim tíma gátum við ekki fengið aðstoð ritara fjárlaganefndar vegna mikilla anna þeirra í störfum fyrir fjárlaganefnd, en síðan fengum við afar góða og þakkarverða, ég vil þakka sérstaklega riturum fjárlaganefndar fyrir þá aðstoð, eftir hádegi í gær. Seint í gærkvöldi, undir kl. 11, tókst okkur að fullvinna breytingartillögur okkar sem hér liggja fyrir, en okkur skorti ýmsar veigamiklar upplýsingar sem ég mun víkja að síðar og koma að í ræðu minni. Tillögur okkar eru lagðar fram með þeim fyrirvara, þ.e. með hliðsjón af þeim knappa fyrirvara sem við höfðum til ráðrúms, og slíkur fyrirvari, jafnknappur og raun ber vitni, kallar oft á mistök þannig að við gerum fyrirvara um þetta. Við gerum einnig eftir þennan yfirlestur alvarlegar athugasemdir við framsetningu frumvarpsins, það er í raun illlæsilegt og uppsetning þess er í raun okkur til skammar. Það er mjög erfitt að lesa út úr því. Töflum með tölulegum upplýsingum er mjög ábótavant og skýringartextar á stundum villandi og mjög mismunandi framsettir þannig að það er afar erfitt að lesa í meintar forsendur þess, þ.e. niðurskurðarforsendur. Ég hefði kosið að sjá töflurnar settar þannig upp að þar væru fjárlög 2011 og síðan verðlagsbreytingar og forsendur, síðan niðurskurður í hverjum lið og loks tillögurnar fyrir fjárlögin 2012. Því er ekki að heilsa. Það þarf að lesa vandlega skýringartextana, fara svo fram í sundurliðanirnar og síðan fram og til baka. Þetta er ærinn starfi og það er hægt að gera hann mun betur og ég velti fyrir mér af hverju þetta sé svona. Þetta er ekki nýmæli hjá hæstv. fjármálaráðherra, þetta hefur verið svona lengi, en það verður að verða bragarbót á þessu. Er þetta gert til þess að frumvarpið sé illlæsilegt og ekki aðgengilegt almenningi? Þarf maður að vera í fjárlaganefnd og vinna baki brotnu við frumvarpið frá 1. október til 2. umr. og svo milli 2. umr. og 3. umr. til að skilja þetta? Við, flutningsmenn þessara breytingartillagna erum bæði þokkalega töluglögg en ýmsir liðir eru þess eðlis að maður áttar sig ekki á þeim. Það virðist ýmislegt falið og ýmislegt villandi. Tökum eitt dæmi. Hverjar eru niðurskurðarforsendur frumvarpsins? Jú, þær eru að draga úr útgjöldum sem nemur 3% í almennri stjórnsýslu og þjónustu, 1,5% til velferðarmála, svo sem heilbrigðisþjónustu, bótakerfum, sjúkratryggingum en einnig í skólum, rannsóknarstofum og löggæslu. Þegar niðurskurðurinn er grannt skoðaður og reynt að lesa í hann er hann afar mismunandi. Hann nær alls ekki 3% í afar mörgum tilvikum. Það er að sjá, eftir þennan skamma yfirlestur, að ráðuneytin taki þessa niðurskurðarkröfu heildstætt yfir öll ráðuneytin þannig að það er mjög mismunandi hvernig niðurskurðurinn lendir og það er leitast við að ná meðaltalinu innan viðkomandi ráðuneyta og ég segi: Það er beitt ýmsum brellum í því sambandi. Meðal annars rakst ég á það að tímabundin framlög á árinu 2011, sem féllu niður 2011, mynduðu forsendu 3% fyrir 2012. Þetta er ekki bara villandi, það er verið að spila rangt, það er rangt gefið. Þannig er til dæmis aðalskrifstofu ráðuneyta almennt hlíft en ýmsar undirstofnanir sæta meiri niðurskurði. Svona háttaði enn fremur í fyrra þegar ég og sami hv. þingmaður, Lilja Mósesdóttir, fórum í aðalskrifstofurnar, sem mig minnir að hafi átt að sæta 10% niðurskurði en hann reyndist vera miklu minni. Og hann er enn þá undir kröfum, að ég hygg, en til að fá þær upplýsingar þurftu hinir ágætu ritarar, sem ég svo sannarlega hef ekkert upp á að klaga, að vinna að málinu í einhverja daga eða vikur, gera samanburð aftur í tímann. Ég hygg að um þetta hafi verið spurt í fjárlaganefnd og mig minnir að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hafi nefnt það í ræðu sinni að hann hafi ekki fengið svör. Þetta eru að mínu mati óviðunandi vinnubrögð, fjárlagafrumvarpið fær í uppsetningu og framsetningu falleinkunn af minni hálfu. Breytingartillögur okkar eru fyrst og fremst lagðar fram í þeim tilgangi að sýna með skýrum dæmum að unnt sé að forgangsraða verulega betur í þágu velferðar, að sýna fram á að hægt sé að skera fituna betur burt í þágu þeirra sem mests þurfa með. Já, í þágu velferðar. Okkur er fullkomlega ljóst eftir þessa skömmu yfirferð, og ég hygg að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafi orðað það þannig að enn sé af mörgu að taka, en það má gera mun betur í þessum fituskurði en fram kemur í tillögum okkar. Til þess gafst okkur ekki nægt ráðrúm og við gerum enn fyrirvara þar að lútandi um einstakar breytingartillögur okkar sem á stundum verður að skoða miklu frekar sem pólitískt táknrænar, eru viljayfirlýsingar um hvernig við viljum ráðstafa og forgangsraða í þágu velferðar og annars. Í tillögum okkar forgangsröðum við í þágu velferðar eins og fyrr segir. Við veljum velferð umfram útgjöld til ESB-umsóknarinnar. Við veljum velferð fram yfir óútfyllta tékka til óskilgreindra liða um ýmis framlög sem að mínu mati eru ávísanir á geðþótta þótt ég ætli það engum. Við veljum velferð fram yfir sífellt aukin útgjöld aðalskrifstofa ráðuneytanna. Við veljum velferð fram yfir sendiráðsútgjöld. Við veljum mannúðarmál og neyðaraðstoð fram yfir svonefnda friðargæslu. Við veljum að styðja og styrkja jafnréttismál fram yfir stjórnsýslu og eftirlitskostnað FME svo dæmi sé nefnt. Við veljum sem sé í þessum tillögum okkar norræna velferð og ítrekum að það má gera mun betur, skera í margfalt fleiri fitulög fjárlaganna í þágu velferðar. Að loknum þessum formála vil ég nú, frú forseti, víkja að þeim breytingartillögum sem er að finna á þskj. 479. Við aukum þar fjárframlag til umboðsmanns Alþingis um 10 milljónir. Málafjöldi hefur aukist margfaldlega hjá umboðsmanni eins og skýrslur hans bera vott um og framlög við 2. umr. sem mig minnir að hafi verið 20 milljónir duga ekki til. Við skerum niður í ríkisstjórn um 40 milljónir. Í frumvarpinu var reiknað með 205 milljónum, 214 milljónir voru 2011 en það var hækkað, ef ég man rétt, um tæpar 40 milljónir. Hvar er 3%-reglan? Við viljum fórna þessum lið í þágu velferðar. Eins er með Ýmis verkefni. Við lækkum þann lið um 10 milljónir. Þar er opinn tékki sem við vitum ekki alveg hvað er. Að því er varðar menntamálaráðuneytið hækkum við á Þórbergssetri um 1,2 milljónir og það skýrist af því að í gildi eru samningar við setrið og samkvæmt þeim átti framlagið til þeirra að vera 1,2 milljónum hærra, þ.e. 10 milljónir. Við förum í lið 02-985 Rammaáætlanir ESB um menntun, rannsóknir og tækniþróun. Nú verð ég að viðurkenna að ég gat ekki lesið skilmerkilega út úr þessum lið á þeim stutta tíma sem við höfðum. Framlögin á þessum lið 2011 voru 1.036,4 milljónir. Hann fer upp í 1.295 milljónir og við lækkum hann um 300 milljónir - í þágu velferðar aftur og aftur en þó með þeim fyrirvara að nákvæmar upplýsingar náðust ekki fram um hvernig þessum lið væri farið. Eins tökum við Ýmis framlög mennta- og menningarmálaráðuneytis og lækkum þau um 25 milljónir í þágu velferðar. Hvað utanríkisráðuneytið varðar lækkum við framlög til Þýðingamiðstöðvar um 300 milljónir. Og nú spyr maður sig: Hvar er 3%-reglan? Hvar er aðhaldið? Þessi tala var 304,4 milljónir árið 2011, er hækkuð upp í 547 milljónir. Við lækkum þá tölu líka um 300 milljónir í þágu velferðar. 247 milljónir ættu að duga fyrir Þýðingamiðstöðina til að þýða tilskipanir og annað slíkt. Ég spyr: Af hverju seinkum við ekki á ESB-umsókninni meðan við erum að ná okkur úr þessum dal - í þágu velferðar? Síðan mun ég víkja að öllum aðalskrifstofum ráðuneyta næst. Þar lækkum við öll ráðuneytin um 5% nema forsætisráðuneytið og utanríkisráðuneytið, um 10%. Þarna gátum við ekki fengið upplýsingar um hvort ráðuneytin hefðu staðið undir 10%-niðurskurðinum 2011 og 3% núna. Það þurfti allt of mikla vinnu til þess en ég áskil mér rétt til að finna svörin. Að því er varðar forsætisráðuneytið vil ég taka fram að verkefni hafa á undanförnum árum verið flutt frá ráðuneytinu í stórauknum mæli. Síðast var Vesturfarasetrið á Hofsósi flutt. Engu að síður hefur ráðuneytið þanist út í útgjöldum, þrátt fyrir minni verkefni. Síðan eru tölurnar í mennta- og menningarmálaráðuneytinu sem ég þarf ekki að fara yfir, þær eru 5% en það er eins með utanríkisráðuneytið, við lækkum það um 10%, þ.e. 110 milljónir, allt í þágu velferðar enn og aftur. Það er undarlegt að sjá hvað utanríkisráðuneytið hefur blásið út og að það skuli vera stærsta ráðuneytið í fjárlögum. Það er eiginlega með ólíkindum. Velferðarráðuneytið sem fær mest fjármagn til sín er með 903 milljónir,  Við tökum líka 100 milljónir úr sendiráðum Íslands. Maður spyr þar um 3%, framlögin 2011 voru 2,6 milljarðar, eru í fjárlagafrumvarpinu 2,7 og við lækkun það um 100 milljónir. Hví ekki að taka af sendiráðunum í þágu heilsugæslu, sjúkrahúsa, löggæslu o.s.frv.? Alþjóðabankinn, undir liðnum 03-391 Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi. Þar var ekkert framlag árið 2011 en nú eru settar 136,9 milljónir, óútskýrt meira og minna. Við lækkum það um 50 milljónir í þágu velferðar. Við lækkum Íslenska friðargæslu um 30 milljónir og Alþjóðlega friðargæslu um 25 milljónir og viljum að þeir fjármunir, 55 milljónir samtals, fari í mannúðar- og neyðaraðstoð. Hvað innanríkisráðuneytið varðar setjum við inn í opinbera réttaraðstoð 25 milljónir. Það er ekki vanþörf á og ég minni á að ég hygg að hér liggi frammi frumvarp um að breyta lögunum um gjafsókn, þ.e. lögunum um meðferð einkamála, þannig að gjafsókn taki eins og fyrr var til fordæmismála og mála sem varða mikla einkalífshagsmuni sækjenda máls. Réttaraðstoð einstaklinga til að leita nauðasamninga hækkum við um 4 milljónir og lögfræðiþjónustu neyðarmóttöku vegna nauðgana um 3 milljónir. Bætur til brotaþola hækkum við um 30 milljónir, Lögregluskólann um 20 milljónir og við erum með tillögu um framlag til samræmdrar neyðarsvörunar upp á 20 milljónir sem er tímabundið framlag, en ég sé ekki betur en að í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar sé þessi liður inni. Við flytjum hann samt sem áður áfram. Með boðunarkerfinu er unnt að senda í gegnum GSM-síma viðvörun til allra sem eru á hættusvæði sem þarf að rýma. Þessi þörf kom skýrt upp í gosinu í Eyjafjallajökli í fyrra. Hjá velferðarráðuneytinu tökum við niður liðinn Ýmislegt um 25 milljónir og svo kemur að Jafnréttisstofu. Henni er ætlað fjármagn upp á 83 milljónir. Við bætum þar við 50 milljónum og í því samhengi vil ég nefna að á árinu 2009 var framlag til Jafnréttisstofu 134,9 milljónir, 2010 99, 2011 104,6 en í þessu frumvarpi fyrir árið 2012 83 milljónir. Þetta er í hreinni andstöðu við samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem segir, með leyfi frú forseta: „Málaflokkur jafnréttismála fái aukið vægi innan stjórnkerfisins. Jafnréttisstofa verði efld og sjálfstæði hennar aukið.“ Það er alveg ótrúlegt að þessi norræna velferðarstjórn skuli hafa farið svona með Jafnréttisstofu og ég hygg að það ætti ekki að vefjast fyrir stjórnarliðum að greiða þessari tillögu atkvæði, enda er hún í samræmi við samstarfsyfirlýsinguna. Við hækkum líka á Kvennaathvarfinu í Reykjavík um 18 milljónir og Stígamótum um 22 milljónir. Skýringin á því er sú þekkta staðreynd að á tímum efnahagskrísa eykst heimilisofbeldi og þá eykst kynbundið ofbeldi og það er nauðsyn að þeim félagasamtökum sem sinna þolendum þessa sé veitt aukið fjármagn. Bæði Kvennaathvarfið og Stígamót vinna ótrúlega gott og gagnmerkt starf. Við hækkum síðan á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og þar vannst, varðandi alla heilsugæsluna, ekki tími til að finna út hvernig þessar stofnanir voru skornar niður 2011 og 2012 versus þær niðurskurðarkröfur sem gerðar voru þannig að það eru slegnar inn tölur sem ekki eru nákvæmar. En 110 milljónir á heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu, 5 milljónir á Heilsugæslustöðina Lágmúla, 5 milljónir á Heilsugæslustöðina Dalvík og Heilsugæslustöðina í Salahverfi 10 milljónir. Ég kem svo betur síðar í ræðu minni að sjúkrahúsum og heilsugæslu á landsbyggðinni. Þá kem ég að fjármálaráðuneytinu. Þar er auðvitað tekinn niður almennur rekstur á aðalskrifstofu eins og í öðrum ráðuneytum og svo almennur rekstur Fjársýslu ríkisins um 30,3. Tollstjórinn er settur niður um 3% á almennum rekstri og svo eru teknar út 150 milljónir sem eru framlag til þess að breyta tollafgreiðslukerfi Íslands miðað við það að við séum orðin aðilar að ESB. Það er ekki tímabært. Við skulum samþykkja aðildina áður en við förum að samþykkja þessi fjárframlög. Framkvæmdasýslan er tekin niður um 3%, Bankasýslan 3% og síðan tökum við út liðinn 09-989 Ófyrirséð útgjöld því að ég hygg að þessi ófyrirséðu útgjöld séu lítt ófyrirséð miðað við skýringar. Það er búið að gera kjarasamninga, þeir eru í gildi, og þar fram eftir götunum þannig að ég hygg að þurfi að grípa til ófyrirséðra útgjalda eigi þetta heima í fjáraukalögum. En hv. þm. Lilja Mósesdóttir mun skýra hvernig þessari lækkun er ráðstafað. Svo kemur að liðnum Ríkisstjórnarákvarðanir upp á 160 milljónir og það er mjög erfitt að lesa út úr því. Þetta er ein af þessum óútfylltu ávísunum sem erfitt er að fá skýringar á. Við tökum þennan lið út í þágu velferðar, í þágu heilsugæslunnar á landsbyggðinni, í þágu löggæslu, í þágu jafnréttis. Þetta eru vond fjárlög að vera með slíka liði sem ekki eru skilgreindir til fulls svo almenningur í landinu geti lesið sér til um til hvers eru ætlaðir. Svo eru ýmis verkefni líka lækkuð um 70,1 milljón. Þá kem ég að iðnaðarráðuneytinu, iðnaðarráðherra hefur í ráðstöfunarfé 5 milljónir, við lækkum það í 2,5 milljónir, það er bara til samræmis við aðra ráðherra, það er sérkennilegt að hæstv. iðnaðarráðherra skuli fá meira en aðrir ráðherrar. Ýmis orkumál tökum við líka niður um 39,7 milljónir sem er ekki hægt að skilgreina hver eru. Við leggjum til að Framkvæmdasjóður ferðamannastaða fái 37,6 milljónir, verkefnið er afar brýnt fyrir ferðamannastaði landsins og það er atvinnuskapandi. Ég tek hins vegar eftir því að í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar fyrir 3. umr. er, ef ég man rétt, lögð til hækkun upp á 20 milljónir. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið, þar er annar opinn tékki, Ýmis viðskipta- og bankamál upp á 23,5 milljónir. Hann tökum við út. Og svo komum við að Fjármálaeftirlitinu. Við þingmenn hlustuðum hér á dularfullar skýringar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þar sem hann virtist beina gagnrýni sinni á hæstv. fjármálaráðherra, en satt best að segja skildi sá sem hér talar lítið í því sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði. Það er verið að bæta núna inn við 3. umr. 548 milljónum í þetta verkefni. Hér er verið að forgangsraða í þágu fjármagns en ekki velferðar. Við leggjum til 150 millj. kr. niðurskurð á þessum lið, e.t.v. bara táknrænt en við verðum að horfa til þess að heilsugæslunni blæðir. Okkur er dýrmætara að sinna sjúklingum en veiku fjármálakerfi. Ef menn vilja forgangsraða, velja þeir þá veikt fjármagnskerfi frekar en heilsugæsluna í landinu? Eru menn í vanda með þetta, eru stjórnarliðar í einhverjum vanda með þetta? Ég er það ekki og ekki hv. meðflutningsmaður minn, Lilja Mósesdóttir. Það er eins með Samkeppniseftirlitið, það er tekið táknrænt niður um 20 milljónir. Ég vil líka segja varðandi Fjármálaeftirlitið að auðvitað ættu fjármálastofnanir að greiða þennan kostnað og sá á að greiða mest sem þarf að hafa mest eftirlit með. Það gefur augaleið. Þetta er afar einkennilegur liður. Samkeppniseftirlitið fer niður táknrænt um 20 milljónir af sömu orsökum. Í umhverfisráðuneytinu er opinn tékki upp á ýmis verkefni, liður 14-190 sem við förum með niður um 20 milljónir. Við bætum við Landgræðslu ríkisins og það verður nú að horfa til þess að það hefur verið sérstakt áhugamál mitt í gegnum árin, þ.e. Bændur græða landið, sem er eitt athyglisverðasta landgræðsluverkefnið sem hefur verið unnið. Landgræðslan er að vinna að uppræktun á tötrum klæddu landi, ógrónu uppblásnu landi. Þetta vinna bændur sem best þekkja jörðina sína og best gera. Það er unnið ótrúlega gott starf á þessum vettvangi en það hefur verið svelt fjárhagslega. Þetta er miklu þýðingarmeira verkefni en til að mynda skógrækt sem ég ætla ekki að lasta hér. Skógræktin er minna landgræðsluverkefni en að vinna tötrum klætt land, uppblásið land. Það er oft plantað þar á landi sem er með gróðurþekju. Hvor tveggja eru mikilvægar stofnanir en Landgræðsluna met ég framar og þá sérstaklega verkefnið Bændur græða landið. Við höfum gert annað varðandi Náttúrufræðistofnun Íslands og Náttúrustofur. Við tökum frá Náttúrufræðistofnun Íslands 70 milljónir og deilum þeim á náttúrustofurnar úti á landi, þ.e. færum 70 milljónir af Náttúrufræðistofnun og setjum 10 milljónir á hverja náttúrustofu úti á landi. Náttúrustofurnar úti á landi eru þar sem eldarnir brenna, þar hafa menn sérþekkingu á landsvæðinu sem þeir vinna á og það má segja að þær séu augu og eyru Náttúrufræðistofnunar í viðkomandi landshluta. Þar er unnið gagnmerkt starf. Sú hugsun er líka í þessu að styrkja landsbyggðina, að fara ekki með allt hingað inn. Ekki er það stórfé sem er tekið þarna, 70 milljónir, en svona stofnanir munar svo sárlega mikið um hverja milljón. Hver einasta milljón getur skipt sköpum. Og þarna setjum við sem sé 10 milljónir á Neskaupstað, Vestmannaeyjar, Bolungarvík, Stykkishólm, Sauðárkrók, Sandgerði og Húsavík. Ég hygg að hin græna, norræna velferðarstjórn og stjórnarliðar hennar ættu ekki að þurfa að vera í vandræðum með að samþykkja þennan lið án þess að hugsa sig djúpt um. Við hækkum á sýslumönnum öllum 5% upp, táknrænt. Þar vorum við aftur í sama vanda, að geta ekki fundið út hvar niðurskurðurinn í fyrra, 10% eða hvað það nú var, eða 5%, og niðurskurðurinn í ár, 1,5% átti hann að vera, lendir. Við urðum að velja þá leið sem við gerum varlega, förum upp um 5% sem kannski er miklu meira táknrænt en annað. Það er ljóst að á landsbyggðinni er löggæsla að verða í skötulíki. Þar sem ég þekki vel til í Árnessýslu er ótrúlega knappt á vakt þar. Þar er ótrúlegur fjöldi íbúa en svo bætist við þennan fjölda um helgar og á sumrin aragrúi Reykvíkinga og annarra sem sækja í náttúrufegurð héraðsins og eiga þar sumarbústaði. Það er eins með heilsugæslustöðvarnar, við bætum við þær 600 milljónum. Þar erum við aftur í sama vanda með niðurskurðinn í fyrra og í ár, og til að athuga hver hefði verið skorin meira en önnur. Við setjum 600 milljónir hlutfallslega á allar heilbrigðisstofnanir, hlutfallslega eftir stærð þeirra. Þó býður mér í grun að sumar stofnanir hafi verið meira sveltar en aðrar en því miður, á þessum stutta tíma gafst ekki tóm til að kafa ofan í það. Ég veit að nú liggur fyrir vönduð skýrsla sem sjúkrahúsið á Sauðárkróki bað, að mig minnir, Deloitte endurskoðunarskrifstofu að vinna fyrir sig, eða Capacent, út af niðurskurði á Sauðárkróki síðasta ár. Og hver er skerðingin? Jú, búsetuskerðing blasir við. Fólk flytur ekki þangað vegna þess að það vantar grunnstoðir þjónustu. Fjölskyldufólk, barnafjölskyldur vilja vera nærri heilsugæslunni. Það blasir við búseturöskun, ekki bara að fólk komi ekki til staðarins heldur flytur það burt. Það er svo löngu kominn tími til að snúa við því sem ég kalla landsbyggðarfjandskap í fjárlögum, löngu kominn tími til þess. Ég get nefnt annað dæmi um það varanlega tjón sem er búið að vinna á heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Sjúkrahúsið á Selfossi eða heilsugæslan á Suðurlandi sá engan annan kost í stöðunni en að loka heilsugæslunni á Hellu, sem á upptökusvæði langt upp undir Heklurætur, og beina öllum niður í Árborg. Þetta er tilfinnanlegt fyrir Hellu, íbúa þar, og tilfinnanlegt fyrir allar nágrannasveitir. Þetta kemur í veg fyrir, eins og ég sagði áðan, að fólk flytji þangað eða búi þar. Það var sagt hér í atkvæðaskýringu við 2. umr. fjárlaga að það skorti stefnu stjórnvalda í heilbrigðismálum. Ég tók undir það, en svo hef ég áttað mig á því að það er stefna fólgin í fjárlögunum. Hún er sú að hafa tvö stór sjúkrahús, helst eitt, og flytja sjúklinga. Verði maður veikur norður á Ströndum eða hvar sem það er þarf maður að komast á sjúkrahús, hvar sem það er. Ef felld er niður þjónustan á Sauðárkróki eru menn fluttir til Reykjavíkur til lækninga. Það er verið að flytja kostnað frá Árborg, frá Suðurnesjum, héðan og þaðan af landinu inn á Landspítala – háskólasjúkrahús sem ræður ekki við verkefnið. Það merkilega er að ég komst að því á árinu 2007, eftir að ég kom á þing í fyrsta skipti fyrir mitt kjördæmi, að þessi slagur hefði verið lengi. Það var niðurskurður á góðæristímanum á sjúkrahúsunum meira að segja líka, á Suðurnesjum og víðar, svokölluðum góðæristíma. Dagurinn, sjúkrarúmið, sólarhringurinn á Landspítalanum var þá um það bil 75 þús. kr. en var þá á Selfossi 50 þús. kr. Ég tek fram að þetta eru ekki algjörlega nákvæmar tölur hjá mér, en munurinn var þessi. Hann var gríðarlega mikill. Hvað vildu menn gera þá? Sérhæfa spítalana, sérhæfa sjúkrahúsin á Suðurnesjum, Selfossi, Vesturlandi og víðar til að þau gætu tekið til sín sjúklinga. Það er fullt af sjúklingum sem geta farið frá Reykjavík til Sauðárkróks ef þar er unnin sérhæfð þjónusta, með því að vinna þar sérhæfða þjónustu. Það er jafnlangt frá Reykjavík til Sauðárkróks og til baka eins og allir vita. Þá væri hægt að bæta við læknum þar og þá er hægt að sinna þessari þjónustu. Þetta er grunnþjónusta sem veldur því að fólk tekur ákvörðun um, ef hún fer, að flytja eða að koma ekki. Ég vil taka fram í lokin að sá niðurskurður sem við erum hér að tala um vegur að mestu leyti upp þá útgjaldaaukningu sem við leggjum til í þágu velferðar. Tillögurnar eru ábyrgar með þessum fyrirvara um hinn stutta tíma. Ég ítreka enn og aftur að það er unnt að fara mun dýpra í fjárlögin, einnig í tekjuhliðina sem ekki gafst tækifæri til, til að forgangsraða í þágu velferðar. Það bara gafst ekki tóm til þess á þessum stutta tíma. Og ég tek undir orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, það er vandalaust að forgangsraða betur. Það liggur fyrir á þskj. 480 breytingartillaga sem við komum saman í morgun eða seint í gærkvöldi um skatttekjur af séreignarsparnaði upp á 86,3 milljarða. Þau mistök urðu þar að ég var þar skráður sem 1. flutningsmaður og ég tek þau á mig í þessari tímapressu en þetta er tillaga sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur lengi talað fyrir og ég get séð þessar tölur fara í að greiða niður skuldir svo eitthvað sé nefnt, en ég læt hv. þm. Lilju Mósesdóttur eftir að rökstyðja þessa tillögu síðar á þessum fundi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu og ég get tekið undir margt sem kom fram í máli hans, sérstaklega hvernig staðið er að niðurskurði í heilbrigðismálunum. Það er eins og ekki hafi margir lært af síðustu fjárlögum fyrir ári síðan þar sem farið var mjög harkalega gegn einstaka stofnunum og ég tek undir með hv. þingmanni varðandi þau samfélagslegu áhrif, m.a. óöryggi, sem það hefur haft á byggðarlögin og samfélögin. Hv. þingmaður talaði um að hægt væri að skera niður víða og ég er algjörlega sammála honum um að það er enn mikið fitulag í fjárlögunum, það væri hægt að forgangsraða betur í þágu velferðar, sérstaklega hvað snýr að heilbrigðismálunum. Mig langar að spyrja hv. þingmann um eitt sem kemur fram í þeim breytingartillögum sem liggja fyrir við frumvarpið, að lagt er til að veita rúmlega 37 millj. kr. til að ráða þrjá nýja aðstoðarmenn í ráðuneytin. Ef ég man rétt, hv. þingmaður leiðréttir mig annars, voru það ein af aðalrökunum þegar hæstv. forsætisráðherra mælti fyrir breytingum á Stjórnarráðinu, þ.e. að fækka ráðuneytunum, að framkvæmdarvaldið yrði að sýna frumkvæði og ábyrgð í að taka á sig skerðingar. Síðan er niðurstaðan sú að búið er að eyða tugum milljóna í að breyta húsnæði og eini sparnaðurinn sem verður hvað reksturinn varðar eru tvenn laun sem munar á ráðherrum og þingmönnum vegna þess að búið er að setja tvo aðstoðarmenn undir hvern ráðherra eftir breytingarnar - þeir hafa reyndar verið þar áður, held ég - og eyða tugum milljóna í að gera breytingar á húsnæði. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það með mér að í raun sé lagt af stað í einhverjum orðaflaumi sem er svo innihaldslaus þegar á reynir.

Frú forseti. Já, ég get raunar tekið undir það. Það sló mig mjög þegar ég sá tillöguna við 2. umr. um 37 milljónir í aðstoðarmenn - af hverju ekki í þágu velferðar? Það er í andstöðu við það sem ýmsir forráðamenn ríkisstjórnarinnar hafa mælt í þessum ræðustóli. Ég hef oft verið í þeirri stöðu að það sem helst hann varast vann varð að koma yfir hann. Þegar ég var í stjórnarandstöðu til febrúarbyrjunar árið 2009, snerist allt við, fór allt á haus. Ég átti erfitt með að fóta mig eða „höfða“ mig á hausnum, ef ég má orða það frekar þannig. Sameiningar ráðuneyta og sameiningar stofnana hafa oft farið fram á töfraorðinu sameining en ekki af því að grunurinn væri skoðaður til hlítar, þ.e. að í upphafi væri endirinn á málinu skoðaður. Það hefur hins vegar Ríkisendurskoðun gert eftir á og langflestar sameiningar fá falleinkunn. Stórt er ekki endilega ódýrt. Minni stofnanir vinna oft miklu einbeittar og farsælla að verkefnum en risastofnanir og þjónustan er iðulega til muna betri.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með þingmanni um að það er ekki gott eða einfalt fyrir hv. þingmenn sem ekki eiga sæti í hv. fjárlaganefnd að átta sig vel á öllum þeim tilfærslum sem þar eru gerðar. Hann nefndi sérstaklega að það væri mjög æskilegt að setja hlutina upp öðruvísi, með töflum, menn hefðu þá fjárlögin árið á undan til viðmiðunar, verðlagsbreytingar, launahækkanir vegna kjarasamninga og þar fram eftir götunum, og svo sýndu þær niðurstöðurnar fyrir 2012. Ég tek undir með hv. þingmanni um að það er eitthvað sem við þurfum að þróa og læra og eins hvernig við stillum umræðuna við fjárlagagerðina. Það eru tveir liðir sem mig langar að spyrja hv. þingmann um. Ég ætla að upplýsa hann um að Samkeppniseftirlitið kom á fund hv. fjárlaganefndar, það fær reyndar á sig eðlilega aðhaldskröfu eins og aðrir. Nú er verið að rétta af Fjármálaeftirlitið, án þess að ég ætli að fjalla efnislega um það, en þau gögn sem Samkeppniseftirlitið lagði fyrir hv. fjárlaganefnd voru í þá veru að ég teldi skynsamlegra að bæta aðeins frekar við það en að skera það niður. Sérstaklega var vísað til umfangs Fjármálaeftirlitsins miðað við Samkeppniseftirlitið og tel ég tillögu hv. þingmanna um að skera þar niður nokkuð varhugaverða. Síðan er eitt sem ég er reyndar algjörlega ósammála hv. þingmönnum um, það er tillaga um að skera burtu lið um ófyrirséð útgjöld. Það má vel vera að allt liggi fyrir núna, allir samningar og fleira, en eigi að síður hefur þessi liður að mínu mati verið notaður skynsamlega, a.m.k. við síðustu fjáraukalög og þar á undan, til dæmis hvað varðar eldgosið sem varð og þar fram eftir götunum. Ég tel mjög mikilvægt að við höfum þennan sveigjanleika inni í fjárlögunum til að reyna að hafa sem réttasta niðurstöðu þó að enginn vilji 

Frú forseti. Ég hef gengið í gegnum fjárlagaumræður í nokkur ár, fyrst veturinn 2007, svo 2008, svo tvisvar 2009, síðan 2010 og núna 2011. Þar hafa þingmenn talað einum rómi um að breyta verði formi við gerð fjárlaga. Því miður sé ég ekki breytingar. Ég heyri tillögur núna sem mér líst ágætlega á en það er vandalaust að mínu mati að gera fjárlagafrumvarpið þannig úr garði að það taki mann ekki nema tiltölulega stuttan tíma, nokkra tíma, að lesa úr því til vitneskju til hlítar, til fullrar vitneskju. Það verður að breyta fjárlagagerðinni og það verður að setja hana upp í töflur þannig að það sé læsilegt og skiljanlegt almenningi, að maður þurfi ekki að vera í fjárlaganefnd til að skilja dæmið til hlítar, þjóðin kemst ekki þangað öll. Varðandi Samkeppniseftirlitið hafði ég skýra fyrirvara á þeim tillögum, að koma inn í það á þeim örfáu dögum sem voru til stefnu. Ég lýsti því áðan að það væri pólitískt táknrænt, viljayfirlýsingar um að forgangsraða í þágu velferðar. Þess vegna sé ég það fyrir mér að bæði Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið taki tímabundið meiri skerðingar á sig en heilsugæslur og sjúkrahús meðan við erum að vinna okkur úr krísunni. Það er skýringin, en það kann vel að vera að það sé rétt sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson segir, 

Frú forseti. Ég geri eingöngu athugasemd við eitt í málflutningi hv. þingmanns og það er það sem hann sagði um fjárlagafrumvarpið sjálft og framsetningu þess. Menn geta að sjálfsögðu haft sinn smekk á því og ég ætla ekki að deila um smekk við hv. þingmann, hann gaf frumvarpinu falleinkunn, eins og hann orðaði það, taldi töflur illa upp settar og greinargerð óskýra. En einu uni ég ekki og það eru aðdróttanir hv. þingmanns um að þetta sé viljandi illa gert. Það mátti skilja hv. þingmann þannig þegar hann spurði hvort þetta væri viljandi til þess að gera frumvarpið sem illlæsilegast fyrir aðra en innvígða. Ég mótmæli fyrir hönd þess góða starfsfólks í fjármálaráðuneytinu og öðrum ráðuneytum sem leggur nótt við dag frá því um miðjan ágúst og fram undir lok september til að ljúka þeirri miklu vinnu sem eru skriftir, frágangur greinargerðar, töflugerð og önnur upplýsingavinnsla með aðstoð úr öðrum ráðuneytum, einkum hinum stærri, sem sjálf leggja hönd á plóg við að semja skýringar varðandi viðkomandi málasvið. Ég er algerlega ósammála því að fjárlagafrumvarpið og fylgirit þess séu til samans ekki góð gögn til þess að átta sig á þessu máli. Fjárlagafrumvarpið eru 484 blaðsíður, þar af 264 blaðsíðna greinargerð þar sem í rækilegu máli eru m.a. útlistaðar þær aðhaldsaðgerðir sem hv. þingmaður gerði sérstaklega að umtalsefni, frá og með bls. 214, þar sem byrjað er að fjalla um útgjaldahlið frumvarpsins, útgjaldabreytingar, útgjaldabreytingar 2012 eftir málaflokkum, aðhaldsaðgerðirnar flokkaðar niður í rekstrargjöld, tilfærslur og viðhalds- og stofnkostnað og samanburðartöflur sem taka til ríkisreiknings frá 2009 til og með fjárlagafrumvarpinu 2012 o.s.frv. Á heimasíðu fjármálaráðuneytisins eru viðbótargögn sem hv. þingmönnum hefur kannski láðst að skoða, m.a. sú kynning sem fjárlaganefnd, fjölmiðlar, aðilar vinnumarkaðarins og fleiri fá þegar 

Frú forseti. Það er mín eindregna skoðun að það hafi ekki tekist. Þetta frumvarp er illlæsilegt og hv. fjárlaganefndarmenn lýsa því að það sé mjög erfitt að nálgast upplýsingar um forsendur, ýmsar upplýsingar, og það var mjög erfitt. Að ég hafi fullyrt að þetta væri viljandi gert er ekki rétt, 

Frú forseti. Ég verð að segja að það eru mér mikil vonbrigði ef hv. þingmaður hefur virkilega þessa skoðun og sérstaklega ef hann er enn að velta því fyrir sér hvort það sé einhver ásetningur eða vilji að hafa fjárlagafrumvarpið, eitt mikilvægasta þingmál hvers þings, einhvern veginn þannig útbúið að það sé erfitt að átta sig á inntaki þess. Það er alveg svakalega gróf aðdróttun til handa þeim sem ábyrgð bera á málinu og ég tek það mjög óstinnt upp. Ég ber að sjálfsögðu þá ábyrgð og það er rétt að eiga þá þau orðaskipti við mig, en auðvitað mættu allir vita að ég er ekki einn að verki hér. Það eru tugir manna sem leggja gríðarlega vinnu á sig við að reyna að gera einmitt hið gagnstæða, að reifa þetta sem best og útlista á hverju frumvarpið er byggt, bera það saman við fyrri ár, brjóta það niður í málaflokka, aðhaldsmarkmiðin eru flokkuð annars vegar eftir ráðuneytum, hins vegar eftir málaflokkum. Það er farið yfir rekstur, tilfærslur, stofnkostnað einmitt til þess að reyna að auðvelda fólki að bera þetta saman á mismunandi vegu. Það kann að valda einhverjum misskilningi hvernig aðhaldsmarkmiðin eru útfærð og það mætti kannski reyna að fara í alveg sérstaka ritgerð um það mál. Það sést m.a. á fyrirspurnum frá hv. þingmönnum að þeir hafa ekki allir áttað sig á því. En það er þannig gert í grófum dráttum að fyrst eru teknir frá þeir liðir sem ekki geta eðli málsins samkvæmt sætt aðhaldi, eru bundnir eða eru áætlun og eru óvissir, eins og vaxtagjöld ríkissjóðs, tapaðar skattkröfur og annað því um líkt. Síðan er allt sem er sambærilegt tekið og grunnur fjárlaganna í ár færður niður um 3% í rekstri, 1,5% í velferðarútgjöldum, en síðan tekur það auðvitað verðlagsuppfærslu og uppfærslu vegna kjarasamninga. Það kann að rugla suma þingmenn í ríminu að krónutölurnar eru þar af leiðandi hærri í frumvarpi ársins 2012 en þær eru í fjárlögum ársins 2011 þrátt fyrir aðhaldsmarkmiðin 

Frú forseti. Ég er býsna vanur því þegar ég set fram málefnalega gagnrýni, bæði á meðan ég var þingmaður Vinstri grænna og eftir að ég fór úr þingflokknum, að henni er ekki svarað í stórum, miklum málum. Að ég hafi sagt að hér sé ásetningur eða vilji er rangt.

Það er gott.

Það er venjuleg aðferð til að draga athygli frá málefnum að fara þá leið, það er áróðurstækni. Ég hefði gjarnan viljað sjá, hæstv. fjármálaráðherra, að þær skýringar sem ráðherrann gaf á uppsetningunni, hvernig þetta væri fundið út, birtust í töflu og þar má gera mun betur. Að gera því svo skóna að ég sé að ráðast á þá fjölmörgu ágætu starfsmenn fjármálaráðuneytisins eða aðra sem unnið hafa að þessu máli, 

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns segja, vegna orðaskipta sem urðu milli mín og hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar áðan þegar ég var í andsvörum við hann, og hv. þingmanni fannst vera vegið ómaklega að sér, að það var ekki ætlun mín að gera það. Ef svo hefur verið biðst ég afsökunar á því. Ég verð að staldra aðeins við þau orðaskipti sem urðu hér áðan. Ég skildi ekki hv. þm. Atla Gíslason þannig að hann væri að fullyrða að það væri með vilja gert að setja frumvarpið svona illa fram. Ég vil skilja þetta sem svo að þetta sé ábending hv. þingmanns um að okkur beri að vanda betur vinnubrögðin. Þannig skildi ég ræðu hv. þingmanns þar sem hann vék sérstaklega að þessu. Mér fannst hæstv. fjármálaráðherra vera frekar viðkvæmur og gera of mikið úr þessari túlkun hv. þingmanns. Ég tel að við eigum að taka þessi orð sem ábendingu. Eins og réttilega var bent á er hægt að finna öll þessi gögn en það er ekki svo einfalt fyrir hvern sem er. Ég hafði reyndar ekki hugsað út í það en hv. þm. Atli Gíslason vakti athygli mína á því að hugsanlega eru það fleiri en hv. þingmenn sem vilja skilja þetta mjög vel, aðilar sem vilja kafa mjög djúpt ofan í þessi mál. Þá er bara til bóta að við lögum vinnubrögðin. Ég verð þó að segja, miðað við það sem ég tók eftir í lok síðustu viku, að mér fannst að hæstv. fjármálaráðherra hefði átt að bregðast dálítið harkalegar við þegar hæstv. iðnaðarráðherra sagði í ræðustól á Alþingi að umsögn fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins við ákveðið frumvarp sem hæstv. iðnaðarráðherra mælti fyrir væri pólitískt plagg. Hún fullyrti í ræðustól að starfsmenn fjárlagaskrifstofu Alþingis væru einfaldlega á móti þessu máli og væru að skrifa pólitískt plagg og það markaði umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég hefði haldið að hæstv. fjármálaráðherra mundi snúast fast til varnar fyrir það góða starfsfólk, eins og hann sagði áðan og ég tek heils hugar undir. Við þurfum að átta okkur á því að ef þessi orð hæstv. iðnaðarráðherra reynast rétt, sem ég efast stórlega um, ég tel þau ekki vera rétt, þá situr eftir sú spurning hvernig við eigum að lesa hér eftir allar þær umsagnir sem koma frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Það finnst mér vera stóra málið. Síðan vek ég athygli á þeim orðaskiptum sem urðu vegna ræðu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra. Hann sagði beinlínis að fjármálaráðuneytið hefði komið í veg fyrir að frumvarp hans gæti komið inn til þingsins. Ekki hefur verið mælt fyrir því og það er ekki komið til nefndar. Það væri fjárlagaskrifstofa, og hæstv. fjármálaráðherra ber væntanlega ábyrgð á henni, sem stæði í vegi fyrir því, að verða við þeirri beiðni að hækka útgjöldin, eftirlitsgjaldið. Það er alveg sérkapítuli út af fyrir sig hvernig gengið er um þessi fjárlög og hvernig þau eru samþykkt. En ég vil þó vekja athygli á einu sem við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í hv. fjárlaganefnd gagnrýndum töluvert. Við margbentum á og óskuðum eftir að við meðferð málsins milli 2. og 3. umr. drægju menn andann aðeins rólegar, ef ég mætti orða það þannig. Menn gæfu sér meiri tíma. Það voru einungis haldnir tveir fundir í hv. fjárlaganefnd frá því að málið var klárað eftir 2. umr. og það kom til 3. umr. Seinni fundurinn stóð reyndar heila helgi og var frestað frá laugardegi til sunnudags. Hann var eingöngu til að taka málið út. Ég segi fyrir mína parta, virðulegi forseti, að ég vona að ég upplifi ekki aftur í hv. fjárlaganefnd slíka fundarstjórn og hvernig staðið var að fundum eins og þeim sem haldnir voru milli 2. og 3. umr. Á fyrri fundinn mættu fulltrúar Sambands íslenskra sveitarfélaga sem höfðu sent okkur gögn tveimur eða þremur dögum áður og bentu okkur á mjög alvarleg málefni sem við þyrftum að skoða mjög vel í hv. fjárlaganefnd. Fundurinn var þannig að áður en hægt var að klára dagskrána var byrjaður þingfundur þannig að í raun og veru voru allir á hlaupum út af fundinum og reyndar inn á fundinn líka. Þannig var hin efnislega meðferð á milli 2. og 3. umr. hjá hv. fjárlaganefnd. Svo ég snúi mér aftur að því sem ég kom inn á áðan þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði að það hefði í raun og veru verið fjármálaráðuneytið sem hefði komið í veg fyrir að hann hefði getað mælt fyrir sínu máli. Þegar við óskuðum eftir því í hv. fjárlaganefnd að menn gæfu sér aðeins meiri tíma til að gaumgæfa þær upplýsingar sem við höfðum fengið, kannski líka af virðingu og tillitssemi við það fólk sem vinnur við það að ganga frá þingskjölum þannig að þau séu í lagi, var alltaf sagt: Nei, við ætlum að halda starfsáætlun. Í starfsáætlun segir að 3. umr. fjárlaga eigi að vera 6. desember. Við bentum hins vegar á að ríkisstjórnin hefði komið með tillögupakka sinn til hv. fjárlaganefndar þremur dögum of seint. Það var ekki tekið tillit til þess. Svo vil ég vekja athygli á því, virðulegi forseti, að nú er allt í einu er búið að breyta fimmtudeginum, sem átti að vera nefndadagur, í þingfundardag. Þegar fulltrúar minni hlutans í fjárlaganefnd óskuðu eftir því að við frestuðum umræðunni fram á fimmtudag og atkvæðagreiðslu fram á föstudag af því að við töldum að við þyrftum að hafa þann tíma til að fara yfir málið, þá var það ekki hægt. En hver skyldi vera ástæðan fyrir því að nú er búið að breyta nefndadegi í þingfundardag? Hún er mjög einföld. Það er vegna þess að ekki er hægt að halda nefndadag af neinu viti, það er aðeins búið að mæla fyrir níu málum af 34 sem eru dagsetningarmál, þannig að nefndirnar hafa í raun og veru ekki þau frumvörp og mál í höndunum sem þær eiga að fjalla um. Þetta er að mínu mati algerlega óboðleg vinnubrögð og má kannski merkja á umræðunni áðan þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fjallaði um aukningar á framlögum til Fjármálaeftirlitsins. Þetta eru vinnubrögðin, virðulegi forseti. Síðan tel ég mjög mikilvægt að við ræðum það í algerri hreinskilni, og ég gerði það við 2. umr., hvernig við ætlum að fjalla um tekjuhlið frumvarpsins. Nú eru þingsköpin þannig að tekjuhliðin virðist vera algerlega munaðarlaus. Það er ekki lengur með þeim hætti að efnahags- og viðskiptanefnd gefi hv. fjárlaganefnd umsögn um tekjuhliðina áður en frumvarpið fer til endanlegrar afgreiðslu. Það segir ekki í þingsköpum að þannig eigi það að vera. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að þessu verði breytt. Það er gríðarlega mikilvægt að við sníðum þennan agnúa af. Ég fagnaði því í andsvari í dag að hv. þingmaður Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, formaður fjárlaganefndar, tók undir með mér að það þyrfti að skoða það í hv. fjárlaganefnd hvort ekki ætti að breyta þessu strax og hv. fjárlaganefnd mundi hugsanlega flytja breytingartillögu um að sníða þennan agnúa af, því að þetta gengur ekki, virðulegi forseti. Það er ekki boðlegt að ekki hafi farið fram rýning á tekjuhlið frumvarpsins við 3. umr. Þetta eru að mínu viti mistök sem hafa orðið við gerð þingskapafrumvarpsins eða yfirsjón. Ég held að við ættum að taka saman höndum í hv. fjárlaganefnd um að flytja slíka breytingartillögu svo við þurfum ekki að rífast um þetta atriði og líka til að gera vinnubrögðin ásættanlegri. Ég vil til viðbótar fjalla um nokkuð sem ég tel mikilvægt að við skoðuðum milli 2. og 3. umr. Við 2. umr. fjárlaga hafði verið bætt 455 millj. kr. við umboðsmann skuldara. Ég taldi mjög æskilegt, og óskaði oft eftir því, að fá fulltrúa frá þeirri stofnun til að mæta á fund nefndarinnar þannig að menn væru ekki að setja inn nánast tvöföldun á framlögum til stofnunarinnar án þess að það væri rætt efnislega við hv. fjárlaganefnd hvernig sú hækkun mundi gagnast í því að taka á þeim vandamálum sem unnið væri að hjá stofnuninni. Það er einhvern veginn þannig að alltaf er verið að hrúga þarna inn fleira og fleira fólki en síðan er að mínu viti allt of lítil umræða um þau úrræði sem þetta ágæta fólk er að vinna með. Þetta er kannski spurning um að breyta úrræðunum í staðinn fyrir að fjölga fólki við að hræra í einhverjum pappírum sem bjóða kannski ekki upp á nokkra einustu leið að hjálpa því ágæta fólki sem til umboðsmannsins leitar. Síðan vil ég, virðulegi forseti, fjalla örlítið um tillögu meiri hlutans um útgjaldaaukningu vegna hönnunar á fangelsi á Hólmsheiði, 190 millj. kr. framlag. Til viðbótar voru settar 55 millj. kr. á Litla-Hraun og ég efast ekki um að full þörf er fyrir þá fjármuni. En ég held að skynsamlegra sé að það liggi algerlega fyrir hvernig menn ætla að fara í verkefnið en ekki að menn fari núna í hönnun og síðan verði seinna tekin ákvörðun um hvernig á að fjármagna verkefnið. Það eru í raun og veru ekki boðleg vinnubrögð. Það er mjög mikilvægt að sú ákvörðun liggi fyrir núna vegna þess að ef menn ætla að fara í einkaframkvæmd á þessu verkefni er eini kosturinn við hana að mínu mati sá sem snýr að hönnun og byggingarkostnaði. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að menn eigi ekki að fara í þessar framkvæmdir á þennan hátt, að reyna að taka þær fyrir utan efnahag ríkissjóðs. Þá verður að minnsta kosti að sýna skuldbindingar á móti í leigusamningi sem væri gjaldfærður hjá ríkinu. Svona má þetta ekki vera og við erum í raun komin langt fram úr okkur hvað þetta varðar. Ég ætla að staldra enn, virðulegi forseti, við orð hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem hann lét falla þegar hann var að fjalla um Fjármálaeftirlitið og það frumvarp sem hann er að leggja fram um að auka tekjur til þess um 548 millj. kr. Ég er ekki að leggja mat á það hvort það sé nauðsynlegt gagnvart stofnuninni, ég hef engar forsendur til þess og þetta snýst ekkert um það. Við megum ekki detta enn og aftur í þá umræðu að þeir sem leyfa sér að staldra við svona sjálfkrafa útgjöld hjá ákveðnum stofnunum og gera athugasemdir við þau, séu eitthvað á móti því að þær stofnanir sinni hlutverki sínu. Við megum ekki detta í slíka umræðu, við gerum það allt of oft. Ég ætla engum í þessum sal sem vill skoða þessar fjárveitingar og þá aukningu sem hefur orðið til þessarar stofnunar, að hann vilji ekki og ætlist ekki til að hún vinni sín verkefni. Þá komum við einmitt að þeim vanda sem maður hefur svo oft um fjallað í þessum ræðustól um aga í ríkisfjármálum og hvernig við ætlum að ná tökum á þeim. Ég er að verða ansi þreyttur á því að nógu mikið er um það talað en það er bara ekkert gert í því. Mér finnst það orðið algerlega óþolandi. Ég minni á að það þótti merkilegt tímamótaplagg sú sameiginlega skýrsla sem hv. fjárlaganefnd öll skilaði af sér vegna skýrslu Ríkisendurskoðunar vegna endurskoðunar ríkisreiknings 2009. Þar stendur orðrétt, með leyfi forseta: „Vinnubrögð við framkvæmd fjárlaga, þar með talið uppgjör og reikningsskil, hafa verið ámælisverð árum saman og gerir fjárlaganefnd kröfur um breytingar.“ Seinna í þessari skýrslu kemur líka fram hversu mikilvægt það er að setja allar stofnanir inn á fjárlög en ekki bara sumar. Skýrasta dæmið um það kom nú bara fram hér fyrir nokkrum mínútum í þessari umræðu þegar efnahags- og viðskiptaráðherra var að fjalla um það frumvarp sem hann hefur ekki enn getað mælt fyrir. En hvers vegna gerist ekki neitt? Það er ekki að ástæðulausu að ég fjalla um þetta. Við höfum fengið mörg bréf frá Ríkisendurskoðun þar sem bent er á nákvæmlega þetta, fjölmargar ábendingar um hversu mikilvægt þetta er til að ná einhverju viti í stjórn fjármála ríkisins. Þegar skýrslan um ríkisreikning 2010 er lesin, þ.e. álit fjármálaráðuneytis og fjárlagaskrifstofunnar eða þeirra sem skrifa það álit, má sjá að enn og aftur er hnykkt á því sama. Framkvæmdarvaldið, löggjafarvaldið og allir aðilar eru sammála um að mikilvægt sé að breyta þessu og bent er á ósamræmi, óréttlæti og ójafnræði á milli ákveðinna stofnana og forstöðumanna þeirra um hvernig beri að gera þetta. En samt breytist ekki neitt. og ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég er að verða mjög óþolinmóður. Ég veit ekki hvort einhver vilji sé hjá hv. Alþingi um að breyta þessu. Allir virðast vera sammála um að breyta þessu en það breytist bara ekki neitt. Og þetta eru ekki neinar smáupphæðir sem við erum að tala um. Á níu ára tímabili eru tilfærslur innan kerfisins um 230 milljarðar. Þetta eru engar smátölur. Og ætli þessar mörkuðu tekjur verði ekki núna upp undir 100 milljarðar í ríkisreikningi? Það verður ekki langt frá 100 milljörðum. Þegar við fjöllum síðan um lokafjárlögin hverju sinni, við erum ekki enn þá farin að fjalla um þau fyrir árið 2010, nemur ósamræmið í þeim gríðarlegum upphæðum. Á árunum 1998–2007 var frávikið milli fjárlaga og lokafjárlaga 230 milljarðar. Þessu verður að breyta, virðulegi forseti, ef einhver markviss fjárhagsstjórn á fjármálum ríkissjóðs á að nást. Þá vil ég koma aftur inn á það sem ég fór yfir áðan. Ég taldi að við hefðum átt að skoða betur upplýsingarnar sem komu frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og þau úrræði sem sveitarfélögin hafa. Sveitarfélögin benda á, og hafa miklar áhyggjur af, að á næsta ári mun aukinn kostnaður sveitarfélaganna verða allt að 1,5 milljarðar. Einhver verður að greiða kostnaðinn, ég skil það mjög vel, en eigi að síður þurfum við að ræða þetta mjög vandlega í framhaldinu. Það sem stakk mig mest er að þegar það ágæta fólk sem því miður lendir í því að hafa ekki atvinnu fer frá Vinnumálastofnun yfir á framfærslu, þá hafa sveitarfélögin eðli málsins samkvæmt, ekki sömu úrræði og Vinnumálastofnun hefur til að sinna því og það tel ég ekki gott. Í bréfinu frá sveitarfélögunum er síðan mjög athyglisverð hugmynd sem ég hvet hæstv. fjármálaráðherra til að skoða. Í henni er gert ráð fyrir því að búinn verði til eins konar neyðarsjóður, eins og það er orðað í bréfinu, fyrir sveitarfélög sem eru fjárhagslega illa stödd og það yrði gert í samvinnu ríkis og sveitarfélaga. Í bréfinu er eindregið varað við skerðingunni á aukaframlaginu. Af hálfu sveitarfélaganna er talið að það þurfi að vera 1.200 millj. kr. en á einungis að verða 350 millj. kr. á næsta ári. Það tel ég mjög varhugavert og eins líka það sem gerðist á þessu ári þegar aukaframlagið var að stórum hluta nýtt til að koma til móts við skuldavanda eins sveitarfélags. Það bitnar að sjálfsögðu á hinum og það má eiginlega orða það þannig að þau sem eru illa stödd gjaldi fyrir eitt sem er allra verst sett. Ég tel mjög mikilvægt að skoða þetta, virðulegi forseti. Við þurfum líka að ræða það hreinskilnislega að þegar skrifað er undir samkomulag milli ríkisins og atvinnulífsins, hvort sem það er stöðugleikasáttmáli eða samkomulag til að liðka fyrir kjarasamningum, eða samkomulag við sveitarfélögin, þá verðum við að breyta því að frágangurinn sé svoleiðis að hver geti túlkað það með sínu nefi. Það verður að vera alveg klippt og skorið hvað í því felst þannig að menn þurfi ekkert að deila um það. Það er algerlega óþolandi að þetta sé alltaf svona. Það þarf að vera alveg skýrt til hvers er ætlast af ríkinu og það liggi fyrir og menn þurfi ekki að eyða tíma og kröftum í að karpa um það. Þá vil ég aðeins koma að þeim breytingartillögum sem við í 1. minni hluta í hv. fjárlaganefnd flytjum. Í honum eru ásamt mér hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Illugi Gunnarsson. Við leggjum til öðruvísi forgangsröðun í ríkisútgjöldum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er hreint með ólíkindum að ekki sé hægt að hlífa þeirri grunnþjónustu sem allir virðast vera sammála um að hlífa, þ.e. af hverju ganga þarf fram í heilbrigðisþjónustunni með þessum hætti. Tillögur okkar ganga í stuttu máli út á að heilbrigðisstofnanir hafi í raun og veru sama fjármagn og þær höfðu á fjárlagaárinu 2011, þ.e. árinu sem er að líða. Við gæfum okkur tíma til að vinna þá vinnu sem við teljum að þurfi að gera til að við náum einhverri vitrænni niðurstöðu um hvernig við viljum reka heilbrigðiskerfið en ekki eins og gert var í fyrrahaust, við þekkjum það allt saman, þegar fjárlögum er hent fram með hræðilega óábyrgum hætti, síðan aftur í haust og svo er dregið í land og vandanum frestað eins og við höfðum gert í fyrra, einum fjórða frestað og svo koll af kolli. Það er mjög mikilvægt að menn dragi andann rólegar og gefi sér þann tíma sem greinilega þarf til að vinna þetta. Ég tel mikilvægt að breytingarnar séu ekki handahófskenndar. Það á ekki að vera þannig vegna þess að þegar búið er að leggja fram frumvarpið þá ætti að liggja fyrir í ráðuneytinu hvernig skera eigi niður. En síðan er dregið úr niðurskurðinum og jafnvel milli 2. og 3. umr. eins og var gert núna, þó að það væri reyndar ekki nógu mikið að mínu viti. Þetta snýst um forgangsröðun. Verst er þó óöryggið sem sett er út í samfélögin, út í byggðarlögin með þessu og fólk upplifir að það sé í raun og veru ekki öruggt um heilbrigðisþjónustu. Það sem er kannski mikilvægast að skoða er raunhagræðingin þegar farið er af stað með þessi verkefni. Oft og tíðum er bara verið að flytja þau á milli stofnana, því miður. Þetta þarf að vinna miklu betur en gert hefur verið. Ég ætla að rifja það upp að í fyrra þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram ætluðu menn að færa fullt af verkefnum yfir á Landspítalann svo hægt væri að hagræða á móti á hinum stofnununum. En þá sögðu forsvarsmenn Landspítalans: Þetta er ekki framkvæmanlegt vegna þess að við getum ekki tekið við fleiri verkefnum öðruvísi en fá aukið fjármagn. Þar hrundi í raun og veru grunnurinn að niðurskurðinum í velferðarmálum. Það sem pirrar að minnsta kosti mig mest og ég er ósáttastur við er að ekki skuli hafa verið gengið lengra í því að leiðrétta við heilbrigðisstofnanirnar um allt land. Allir hér inni vita hversu mikilsvert er að gera þetta ekki með þessum hætti. Mig langar að staldra við nokkrar tillögur sem við fulltrúar þingflokks Sjálfstæðisflokksins höfum flutt. Við leggjum til óbreytt framlag á allar stofnanir. Með breytingartillögum okkar erum við í raun að bæta upp mismun á því sem búið er að laga nú þegar og fjárveitingunum árið 2011. Mig langar að nefna eina stofnun til að byrja með en það er Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki. Hún fékk slæma útreið í fyrra þegar frumvarpið var lagt fram. Síðan var dregið úr þeim niðurskurði en svo er aftur hoggið í sama knérunn. Dregið hefur verið að hluta til úr hagræðingarkröfunni en eigi að síður situr eftir krafa á stofnunina um að hún skeri töluvert niður á næsta ári. Ég held, og sýnt hefur verið fram á það, að 41 millj. kr. sem spara á með þessum niðurskurði hjá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki er í raun og veru bara tilflutningur á kostnaði. Og það sem verra er, og á það hefur okkur þingmönnum verið bent á undanförnum dögum með póstsendingum frá íbúum á þessum svæði, er hvaða augljósu afleiðingar þetta hefur fyrir samfélagið og íbúa samfélagsins. Það þarf að loka endurhæfingardeildinni, það er óhjákvæmilegt vegna þess að forstöðumenn stofnunarinnar verða að bregðast við og reka stofnunina innan fjárlaga. Fólk sem hefur verið þarna í endurhæfingu getur í raun og veru ekki búið áfram á þessu svæði, það verður að fara í endurhæfingu einhvers staðar annar staðar. Og hvar er næsti staður til að fara í endurhæfingu? Væntanlega á Akureyri eða í Reykjavík. Þetta er ekki boðlegt, virðulegi forseti, og er hreint með ólíkindum. Þetta er fólk, bæði ungt og fullorðið, sem hefur lent í slysum eða einhverjum áföllum sem gera það að verkum að það hefur skerta starfsorku. Það segir sig sjálft að það er oft og tíðum ekki aflögufært og hefur ekki efni á að fara í þessi úrræði þannig að í raun og veru er vegið að innviðum samfélagsins. Þetta er mjög ósanngjarnt. Ég gæti vitnað í marga tölvupósta sem ég hef fengið með ábendingum frá fólki um hvað muni gerast við þetta. Búsetuskilyrði þeirra og fjölskyldna þeirra munu raskast. Hér er ekki um stóra upphæð að ræða og það er nefnilega hægt að taka þessa peninga annars staðar frá. Það er hægt að forgangsraða öðruvísi þó að ekki eigi að stilla málum upp gagnvart hvert öðru. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í fjárlaganefnd leggjum til aukin útgjöld upp á 1.170 millj. kr. sem koma eiga til móts við heilbrigðisstofnanirnar og öldrunarþjónustuna að stærstum hluta. Við erum líka með tillögur um hvar skera megi niður á öðrum stöðum. Það er hægt að skera meira niður á fullt af stöðum. Þar sem ég nefndi niðurskurðarkröfuna á Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki þá vill svo til að þetta er nánast sama upphæð og kostar að ráða aukalega þrjá aðstoðarmenn fyrir ráðherrana. Í mínum huga er ekki vafi á á hvoru er meiri þörf. Ég bendi á þetta vegna þess að að þegar við förum í svona aðgerðir, eins og að skera niður með þessum hætti hjá heilbrigðisstofnunum, þá verðum við að hugsa málið til enda. Hvaða afleiðingar hefur þetta fyrir samfélagið? Það liggur alveg fyrir, það hefur slæmar afleiðingar, bæði hvað varðar öryggi fólks og búsetuskilyrði. Hefði ekki verið nær að draga aðeins andann og hugsa málið til enda? Erum við að færa til kostnað í kerfinu? Ég tel vera mikla hættu á að við séum að gera það. Við erum klárlega að auka kostnað íbúanna, þeir þurfa að ferðast meira á milli staða og þetta getur líka haft þær afleiðingar og blasir reyndar við í sumum tilfellum, að þetta splundrar fjölskyldum. En hvert var aftur markmiðið með breytingunum á ráðuneytunum? Jú, spara og hagræða. Hæstv. forsætisráðherra sagði: Framkvæmdarvaldið og ríkisstjórnin verða að sýna frumkvæði og vera tilbúin til að spara og hagræða til að geta ætlast til að hinir vilji gera það líka. Þetta eru góð og gild rök, ég gef ekkert lítið fyrir þau. En hver var svo niðurstaðan? Niðurstaðan varð sú að við færslur ráðuneytanna var farið í breytingar á húsnæði fyrir tugi milljóna. Síðan eru ráðnir aðstoðarmenn og hafa verið starfandi aðstoðarmenn í bæði innanríkisráðuneytinu og velferðarráðuneytinu, þ.e. tveir aðstoðarmenn. Hver er svo raunsparnaðurinn í rekstri ríkisins? Hann er sá að verið er að spara bilið á milli kaups þingmanns og ráðherra. Samt er eytt tugum milljóna í breytingar á húsnæði. Þess vegna þurfum við að hugsa þessa hluti til enda þegar við förum í hagræðingu og gerum sparnaðarkröfur til heilbrigðisstofnana. Ég gæti talið upp margar fleiri stofnanir, t.d. Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Þær fregnir eru að berast að nú þegar Heilbrigðisstofnun Vesturlands þarf að útfæra sparnaðarkröfu sína, þarf hugsanlega að loka einhverri heilsugæslustöð á landsbyggðinni af því að stofnunin er sameiginleg heilbrigðisstofnun fyrir Vesturland og nær reyndar norður í land líka. Loka verður á einum stað. Hvað þýðir það? Það þýðir það sama og ég hef farið yfir, það mun bæði raska búsetuskilyrðum og öryggi fólks í þessum byggðarlögum. Okkur þingmönnum kjördæmisins barst bréf frá sveitarstjórninni í Skagafirði í pósti í dag. Þar kemur fram nokkuð merkilegt, sem ég ætla að leyfa mér að lesa, virðulegi forseti: „Sveitarstjórn Sveitarfélagsins Skagafjarðar mótmælir harðlega þeim niðurskurðartillögum á heilbrigðisstofnuninni á Sauðárkróki sem áformaðar eru. Sveitarstjórn mótmælir einnig harðlega þeim vinnubrögðum velferðarráðherra, Guðbjarts Hannessonar, að verða ekki við ítrekaðri beiðni sveitarstjórnar um fund vegna fyrirhugaðs niðurskurðar hjá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki. Þetta varð ég að lesa, virðulegi forseti, tvisvar ef ekki þrisvar. Ef það reynist rétt að hæstv. velferðarráðherra, sem er bóngóður maður, hafði ekki orðið við því að hitta sveitarstjórnina í Skagafirði þykir mér það afar dapurt. Með vísan til þess sem ég sagði áðan um hvaða afleiðingar þetta hefur fyrir stofnunina og samfélagið, þá vil ég lesa nokkuð sem kemur fram í ályktun sveitarstjórnarinnar, en undir þetta skrifa allir fulltrúar hennar, með leyfi forseta: „Ef þessi niðurskurður er til marks um norræna velferð frábiðja Skagfirðingar sér hana en óska þess í stað eftir þeirri íslensku velferð sem þó hefur verið í boði fram til þessa.“ Þetta finnst mér lýsa því sem segja þarf um þessar tillögur og hvernig skorið er niður hjá einstökum stofnunum. Við getum endalaust talið upp dæmi varðandi Landspítalann og fleiri stofnanir, ég ætla ekki að fjalla sérstaklega um þær allar en í stuttu máli, eins og ég hef áður sagt, virðulegi forseti, er gert ráð fyrir því í tillögum okkar að allar heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús, sama hvaða nafni þær heita, hringinn í kringum landið, fái ekki skerðingar á sig á árinu 2012 og fái að vera á sama grunni og var árið 2011. Það er eitt til viðbótar sem mig langar að nefna sérstaklega en það eru Samtök áhugamanna um áfengis- og vímuefnavandann eða SÁÁ. Ég tel að við séum að stíga mjög óábyrgt skref með niðurskurði þar upp á um 19 millj. kr. Þetta getur haft alvarleg áhrif og við sjáum það reyndar núna hversu alvarleg áhrif þetta getur haft. Það er mjög dapurlegt að vera með þessar litlu upphæðir sem hafa svo gríðarleg áhrif á þessar litlu en mikilvægu stofnanir í grunnþjónustu velferðarkerfisins en á sama tíma er hægt að bruðla með tugi milljóna í fullt af öðrum fjárlagaliðum. Ég treysti mér til þess, virðulegi forseti, ef meiri hlutinn mundi vilja samþykkja það, þótt ég tæki ekki neinn af þeim liðum sem við nefnum í tillögum okkar, væri hægt að gera þetta á tíu mínútum án þess að það mundi hafa nein áhrif á þessa viðkvæmu innviði samfélagsins. Ég harma mjög þessi vinnubrögð. Ég vil í lok máls míns koma örstutt inn á að það er mikilvægt að átta sig á því að í fjárlagafrumvarpinu sem við erum að afgreiða núna við 3. umr., er að mínu mati innbyggður halli, þ.e. niðurstaða ársins fyrir 2012 mun ekki verða í kringum 20 milljarða heldur verður hallinn, ef allt gengur eftir, 14–30 milljarðar til viðbótar. Það má hugsanlega færa fyrir því rök að það sé vegna einskiptisaðgerða en ég held að það sé mjög mikilvægt að menn séu meðvitaðir um hvað þetta þýðir í raun og veru fyrir hallarekstur ríkissjóðs. Mig langar örstutt í lok máls míns að koma inn á nokkrar tillögur frá meiri hlutanum í fjárlaganefnd sem ég fagna. Ég vil fyrst taka undir tillögu um leiðréttingu á sóknargjöldunum og ég fagna henni. Fulltrúar innanríkisráðuneytisins sýndu okkur í hv. fjárlaganefnd fram á að sóknargjöldin höfðu verið skorin niður um 25% meira en allir aðrir fjárlagaliðir í innanríkisráðuneytinu og höfðu ekki notið verðlagsbóta. Á þessu fjögurra ára tímabili var skorið niður um 530 millj. kr. hjá þjóðkirkjunni umfram þann niðurskurð sem aðrir höfðu fengið. Hér er stigið það skref að bæta við 90 millj. sem felst í því að verðlagsbæta fyrir árið 2011 yfir á árið 2012. Ég tel gott að það sé gert þó svo að ég hefði viljað ganga lengra. Ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti að mér finnst allt of margir í þessu þjóðfélagi vera farnir að tala af mikilli vandlætingu um þjóðkirkjuna sem er einn af hornsteinum lýðræðis okkar og þjóðfélags. Síðan vil ég líka að sjálfsögðu fagna þeim tillögum þar sem dregið er úr niðurskurði til ákveðinna heilbrigðisstofnana. Ég vil þó gera athugasemd við 77 millj. kr. hækkun á liðnum Heilbrigðisstofnanir, almennur rekstur, sem var í kringum 30 millj. kr. en er verið að færa upp í 100 millj. Eðlilegra hefði verið að kynna það fyrir nefndinni hvernig ætti að ráðstafa þessum 77 millj. kr. og skipta þeim niður, því í raun og veru er þetta sett í hendur hæstv. velferðarráðherra. Ég hefði talið að betra hefði verið að gera það öðruvísi vegna þess að nú þegar er maður farinn að heyra að verið sé að hringja út og segja að þessari stofnun verði ekki lokað vegna þess að leiðrétting komi í gegnum þennan lið sem liggur hjá ráðherra. Það tel ég ekki gott. Ég er ekki að fullyrða að þetta sé þannig en við eigum að forðast svona umræðu. Ég vil líka fagna því sem var tekið inn af hálfu meiri hlutans og snýr að öryggissendi sem á að setja upp fyrir austan. Þá er hægt að senda öllum með virka GSM-síma á svæðinu boð um það ef einhver vá er fyrir dyrum. Eins og fyrirkomulagið er núna er það ekki fullnægjandi að mínu mati og þess vegna fagna ég þessari tillögu af hálfu meiri hlutans. Ég vil nota síðustu mínútuna í ræðu minni til að segja að það er mjög mikilvægt að núna verði umbótaviljinn í hv. fjárlaganefnd sýndur í verki og ég treysti því að menn taki höndum saman og fari að breyta því sem allir vilja breyta og tala um breyta en er alltaf frestað og sagt að ekki eigi að breyta núna. Þegar við horfum á vandamálin, óráðsíuna og vitleysuna er alltaf sagt að við breytum þessu bara næst. Að mínu mati er komið að ögurstund hjá hv. fjárlaganefnd, hún verður að sýna hvort hún ætli að standa undir þeim væntingum sem álitið sem nefndin skrifaði um skýrslu Ríkisendurskoðunar vakti, og sýni hvort viljinn sé virkilega fyrir hendi að fara í breytingar á þeim atriðum sem ég hef rakið, svo sem um þá mismunun sem hefur átt sér stað milli forstöðumanna stofnana. Það er mjög mikilvægt að ekki verði sagt eina ferðina þegar eitthvað kemur upp: Nei, við gerum þetta næst. Nú reynir á. Svo vil ég nota síðustu sekúndurnar til að þakka öllum hv. þingmönnum í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf fyrir vinnslu þessa máls. Eðli málsins samkvæmt erum við ekki sammála um alla hluti en starfsandinn og vinnubrögðin hafa verið mjög góð, allt fram að vinnu milli 2. og 3. umr. Ég þakka sérstaklega hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur formanni nefndarinnar, hv. þm. Birni Val Gíslasyni varaformanni nefndarinnar fyrir gott og náið samstarf við afgreiðslu þessa frumvarps.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlög í 3. umr. Það ætti að segja okkur að búið sé að vinna mikið í fjárlögunum síðan þau komu fyrst fram og breyta eða alla vega ræða breytingar og gera þær hugsanlega og velta síðan fyrir sér tekjum sem undir þessum fjárlögum eiga að standa. Eins og fram kom hér fyrr í dag liggur tekjuhlutinn, sem er efnahags- og viðskiptanefndar að fjalla um, ekki fyrir, þ.e. að óvissa er um niðurstöðutöluna þar, ýmislegt sem gerir það að verkum, kolefnisskattur, fjársýsluskattur og ýmislegt annað sem eftir er að fara í gegnum. Vegna þessa hljótum við að gera athugasemdir við að fjárlagafrumvarpið sé rætt án þess að þetta liggi fyrir. Þó svo að það hafi vissulega gerst áður að ekki sé búið að afgreiða tekjuáætlunina held ég að það sé sjaldgæft að niðurstöðutalan liggi ekki í rauninni fyrir. Þetta ber að gagnrýna. Hitt er að þær tillögur sem eru í fjárlagafrumvarpinu eru vitanlega mjög margar og viðamiklar og hægt er að hafa ýmsar skoðanir á þeim. Ég hefði kosið að sjá meiri breytingar gerðar á milli umræðna en gerðar hafa verið, en því miður er það niðurstaða meiri hluta Vinstri grænna og Samfylkingar að gera ekki frekari breytingar en kynntar eru í þeim tillögum sem liggja fyrir. Hins vegar liggja frammi fjölmargar aðrar breytingartillögur frá minni hlutanum þar sem er tekið á svipuðum málum en á mismunandi hátt. Það sem hefur verið svolítið talað um eru breytt vinnubrögð varðandi safnliði og annað. Ég held samt að á lokasprettinum hafi eitthvað skolast til því að mér sýnist að búið sé að bæta í ýmsa hluti, svo sem fornleifarannsóknir. Skriðuklaustur er til dæmis tekið út fyrir sviga og vil ég taka fram að ég hef ekkert á móti því að það stórkostlega verkefni haldi áfram. En ég sakna þess að sjá ekki fjármuni í ýmsum öðrum verkefnum sem unnið hefur verið að í alllangan tíma og skapað mikla atvinnu, mörg störf, bein og óbein. Ég vil þar nefna sérstaklega fornleifarannsóknir á Hólum, svokallaða Hólarannsókn, svo eitthvað sé nefnt. Einnig vil ég nefna að ég hefði viljað sjá hærri tölur til Snorrastofu þar sem unnin eru mjög merkileg fræðistörf sem hafa kannski ekki, þegar hingað er komið í þetta hús, notið nægilegrar athygli. Annað sem ég vil nefna er að það er vitanlega mjög gagnrýnivert að ekki hafi verið gerð úttekt á frumvarpinu, þ.e. áhrifum þess á byggðirnar. Þó að niðurskurðurinn nái einnig til stofnana á höfuðborgarsvæðinu er það bara þannig, og það er einfaldlega staðreynd, að hvert starf sem skorið er niður á Hólmavík eða einhvers staðar annars staðar skiptir hlutfallslega svo gríðarlega miklu máli á þessum fámennu stöðum, svo ég tali nú ekki um þá þjónustu sem verið er að veita. Fjárlögin bera ekki þess merki, verð ég að segja, frú forseti, að sú ríkisstjórn er hér situr geti kennt sig við norræna velferð og staðið keik á eftir. Hér er ekki um velferðarstjórn að ræða sem ræðst svo harkalega að undirstöðu velferðarinnar, heilbrigðisstofnunum, elli- og örorkulífeyrisþegum og öðru slíku. Þetta er ekki í lagi. Það er hins vegar kannski fullseint að standa hér og æsa sig yfir því, því að við erum komin í 3. umr. og líklega verður litlu breytt héðan af en það er þó í það minnsta hægt að höfða til samvisku þeirra sem þurfa að greiða atkvæði í atkvæðagreiðslu á morgun um hvernig þeir taka á þeim breytingartillögum sem lagðar hafa verið fram. Vissulega er það þannig að stjórnvöld á hverjum tíma setja sér ákveðin markmið og svo virðist sem þau markmið sem ríkisstjórnin setti sér varðandi það að ná tökum á ríkisfjármálunum séu í fyrsta lagi of brött, þ.e. of stuttur tími sé gefinn í að ná endum saman, og í öðru lagi finnst mér vanta tekjuhliðina, þ.e. framtíðarsýnina, hvernig á að afla tekna í að reka þó það sem eftir er. Ástæðan fyrir harkalegum niðurskurði er vitanlega líka sú að þegar tekjurnar eru ekki til staðar þarf að bregðast við með þessum hætti 

Þetta skilja ekki allir.

Þetta skilja ekki allir, hv. þingmaður, það er rétt, en það er okkar verk einnig að reyna að koma þeim skilningi á framfæri þó að illa gangi með þá ríkisstjórn er nú situr. Ég vil í þessu sambandi, áður en ég fer í það aðalmál sem ég ætla að tala um, nefna að í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. bókinni stóru sem við fengum, á bls. 446 er rætt um aðrar óbeinar skuldbindingar ríkissjóðs. Með leyfi forseta langar mig að lesa upp örlítinn kafla varðandi þessar óbeinu skuldbindingar: „Helstu samstarfsverkefnin eru bygging og rekstur tónlistarhússins Hörpu, vegaframkvæmdir svo sem Vaðlaheiðargöng og bygging nýs landspítala.“ Ég staldra aðeins við þetta. Þarna má velta því fyrir sér í ljósi þeirrar umræðu og þeirrar andstöðu sem virðist vera við til dæmis byggingu nýs landspítala, hvort taka þurfi aðeins á því verkefni, þ.e. meta hvort rétt sé að staldra við, en verkefnið er vissulega á fullri ferð. Síðan stendur, með leyfi forseta: „Ýmsar óbeinar skuldbindingar ríkissjóðs má flokka sem ólögbundnar áhættuskuldbindingar. Slíkar skuldbindingar eru ekki lagalega bindandi og falla aðeins til ef ákveðin skilyrði myndast þar sem talið er þjóðhagslega mikilvægt fyrir ríkissjóð að leggja fram fjármagn til að tryggja hagsmuni þjóðarbúsins. Dæmi um slíkar ólögbundnar áhættuskuldbindingar er sú lagalega óvissa sem stafar af meðferð Icesave-málsins hjá Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) og sá möguleiki að málið endi fyrir EFTA-dómstólnum. Rétt þykir að halda því til haga að Icesave-málið svokallaða kann að hafa veruleg áhrif á stöðu ríkissjóðs þegar lyktir þess liggja endanlega fyrir. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 13/2011, um heimild fjármálaráðherra til að staðfesta Icesave-samninga við stjórnvöld í Bretlandi og Hollandi felur í sér að meiri óvissa ríkir um áhrif Icesave-deilunnar á stöðu og horfur í ríkisfjármálum en ella hefði orðið.“ Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst þessi kafli - þetta eru tvær og hálf blaðsíða - algjörlega út í hött og úr takti við allt það, ég vil bara leyfa mér að fullyrða það, sem er núna uppi á borðinu í samfélaginu og þær skoðanir varðandi þetta málefni. Vegna þess að við flest lítum þannig á þetta mál, en greinilega ekki hæstv. fjármálaráðherra, að okkur beri ekki að greiða þær skuldir. Því er þetta sett undir aðrar óbeinar skuldbindingar ríkissjóðs. Þarna finnst mér hæstv. fjármálaráðherra vera enn og aftur óbeint að gefa það í skyn að okkur beri að greiða umræddar skuldir. Ég mótmæli þessu, frú forseti, og það er fyrirkvíðanlegt ef hæstv. fjármálaráðherra ætlar að draga til sín verkefni efnahags- og viðskiptaráðuneytisins og þar með Icesave-málið. Það er fyrirkvíðanlegt vegna þess, frú forseti, að sá er hér stendur treystir einfaldlega ekki fjármálaráðherra til að fara með það verkefni miðað við þá forsögu sem hann hefur í því ólukkansmáli. Þá að einu máli sem hefur verið töluvert rætt og þar ætla ég að koma á framfæri ákveðnum leiðréttingum, og það er varðandi tillögu um heiðurslaun listamanna. Það er ákveðinn fjöldi sem þiggur slík laun. Árin 2010 og 2011 var ákveðið að bæta ekki inn á þann lista - það eru tvö slot, ef má orða það þannig, eða tvö sæti laus - út af því efnahagsástandi sem hér er. Nú hefur hins vegar verið ákveðið að bæta einu nafni á þann lista og það er einfaldlega ákvörðun meiri hlutans og allt í lagi með það, það er sá réttur sem meiri hlutinn hefur, það væri samt betra ef um það væri sátt. Ástæðan fyrir því að framsóknarmenn tóku ekki þátt í að samþykkja það að bæta á listann er einfaldlega sú að okkar mat er að það eigi að staldra lengur við og hafa þessi sæti auð áfram. Það hefur lítið og í raun ekki neitt gerst í efnahagsmálum okkar sem réttlætir það að fara þessa leið, ef það var ástæðan fyrir því að fresta þessu á sínum tíma. Það kann hins vegar vel að vera að eftir nokkur ár sé hægt að fjölga þeim er þiggja þessi laun eða hvernig sem það er, ég ætla ekki að hafa skoðun á því á þessari stundu. Ég verð þó að viðurkenna að ég hef ekki alltaf skilið þennan lista og vinnubrögðin í kringum hann, en það er annað mál. Ástæðan fyrir ákvörðun okkar er fyrst og fremst sú að við töldum ekki rétt að gera þetta núna, síst meðan skorið er niður í grundvallarþjónustu og starfsemi stofnana ríkisins víða um land. Ég vil einnig nefna, frú forseti, að við höfum verið í tvö ár með átakið Allir vinna. Ég held að það hefði verið mjög snjallt að framlengja það einu sinni enn. Það hefur skapað verkefni og þetta er mjög gott framtak og ég vil hæla ríkisstjórninni fyrir að hafa komið því á legg, en ég vil líka jafnframt hvetja hana til þess að framlengja þetta verkefni því að það hefur reynst mörgum vel, skapað ýmis verkefni og vinnu. Og það er nákvæmlega það sem við þurfum að gera. Síðan vil ég vekja athygli á frumvarpi sem nokkrir þingmenn Framsóknarflokksins hafa lagt fram um breytingu á lögum um stimpilgjald. Það snýr að því að framlengja í rauninni frest sem var gefinn, þ.e. undanþágu frá greiðslu stimpilgjalds þegar skilmálum fasteignaveðskuldabréfs er breytt. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt vegna þeirra breytinga sem er verið að vinna að, m.a. varðandi Íbúðalánasjóð, vegna þess að það mál er ekki klárt enn þá. Þess vegna held ég að skynsamlegt sé að framlengja þetta til að spara í rauninni kostnað eða gjöld sem fólk þarf að greiða þegar staðið er í þessu. Þá er komið að því, frú forseti, sem mig langar helst að ræða og þó að ég nýti ekki allan ræðutíma minn vil ég koma því á framfæri. Það er mjög harkalegt þegar vegið er að grunnstoðum samfélagsins og velferðarkerfisins í gegnum fjárlögin án þess að um það hafi farið fram einhvers konar samráð eða samtal hvernig slík þjónusta eigi að vera í framtíðinni. Ég vil velta því upp, frú forseti, í ljósi þess að álit hefur komið frá lögmanni, kom á síðasta ári, um að óheimilt kynni að vera að breyta þjónustunni í gegnum fjárlögin eins og verið er að gera. Því velti ég fyrir mér hvort þeim stjórnendum heilbrigðisstofnana, sem munu fá skilaboðin frá velferðarráðuneytinu, sé í raun heimilt að fara eftir fjárlögunum, þ.e. ef fjárlögin brjóta þau lög sem þarna er vísað til þá geti þeir stjórnendur setið í súpunni. Því vil ég gera það sem er kannski óvanalegt, hvetja þá sem eiga að taka við þessum niðurskurðartillögum til að hugsa sig vandlega um hvort þeim beri að fara eftir þeim í raun og veru. Í Ríkisútvarpinu var frétt áðan um áhrif niðurskurðarins á Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki. Vil ég taka fram að sú stofnun er ein af mörgum stofnunum sem verða fyrir niðurskurði, þannig að margt af því sem ég segi mun eiga við margar aðrar stofnanir. Þar kemur fram að þjónusta á endurhæfingardeild sjúkrahússins, þar sem koma um 100 manns á dag, mun skerðast verulega og þar á meðal lokast sundlaug og ýmislegt annað deildinni tengt. Með þessu er eingöngu verið að færa vandamálin, færa kostnaðinn annað. Fullyrða má og fullvíst má telja að það sé dýrari leið í stað þess að þjónusta íbúana þar, þar sem öll aðstaða er til staðar og hefur verið byggð upp af miklum myndarskap. Við hljótum því að velta fyrir okkur hvort verið sé að standa við þá samstarfsyfirlýsingu sem þessir flokkar skrifuðu undir og kemur fram í ályktun frá sveitarstjórn Sveitarfélagsins Skagafjarðar, eins og lesið var upp hér fyrr í kvöld. Mér sýnist að verið sé hreinlega að fara á svig við það eins og margt annað. Það er mjög óvenjulegt að fá jafnharða ályktun og kom hér en þær hafa þó komið fleiri og undirskriftirnar margar eins og frá t.d. Heilbrigðisstofnun Þingeyinga og Heilbrigðisstofnun Vesturlands. Frú forseti. Á mbl.is í dag er viðtal við Guðmundu Wiium sem er talsmaður undirskriftasöfnunar vegna niðurskurðar hjá Heilbrigðisstofnun Vesturlands og víðar. Þar segir, með leyfi forseta, í viðtali við Guðmundu: „Mér ofbýður að horfa upp á hversu illa Heilbrigðisstofnun Vesturlands (HVE) hefur farið út úr niðurskurðinum og hvað heilsugæslustöðvar fara almennt illa út úr þessu. Skoðun okkar sem stöndum að þessari síðu er að forgangsröðun stjórnvalda sé kolvitlaus.“ Þetta er sem sagt heimasíða þar sem hægt er að rita undir mótmæli við þessum niðurskurði og það er síðan egmotmaeli.is. „Máttur hverrar þjóðar hlýtur að vera heilbrigðismál, löggæsla og menntamál.“ Þetta segir Guðmunda. Undir þetta hljótum við öll að geta tekið og því hljótum við að spyrja: Hvers vegna fer ríkisstjórn sem kennir sig við velferð fram með þessum hætti? Það er algjörlega óskiljanlegt. Fyrir nokkru birtist grein í Morgunblaðinu eftir Guðrúnu Sighvatsdóttur á Sauðárkróki. Þessi grein er augljóslega rituð af miklum heilindum og lýsir Guðrún nákvæmlega þeirri stöðu sem hún var og er í varðandi þá stofnun sem þar er. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa þá grein því að hún segir býsna margt. „Stopp nú stjórnvöld“ er yfirskrift greinarinnar: „Árið 2000 var tekin í notkun endurbætt aðstaða við Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki (HS) til endurhæfingar m.a. glæsileg sundlaug sem fjármögnuð var að nokkru leyti af gjafafé frá félögum og einstaklingum auk framlaga frá ríki og Sveitarfélaginu Skagafirði. Með þessari bættu aðstöðu jókst verulega þjónusta við íbúa Skagafjarðar og er undirrituð ein þeirra sem notið hafa góðs af þeirri þjónustu. Aðstaða þessi er nýtt af sjúklingum og vistmönnum á heilbrigðisstofnuninni, öryrkjum og fötluðum sem búa á svæðinu auk annarra hópa, svo sem vefjagigtar-, hjarta-, lungna- og offitusjúklingum sem sækja sér þjónustu oft í viku til að viðhalda starfsgetu sinni. Nú liggja fyrir tillögur til fjárlaga fyrir árið 2012 og þar er HS gert að skera niður rekstrarkostnað um 8,4% líkt og Heilbrigðisstofnun Þingeyinga á meðan flestum öðrum heilbrigðisstofnunum ber að skera niður um 1,5–2%. Undanfarin ár hafa heilbrigðisstofnanir um allt land þurft að taka á sig niðurskurð og hagræðingu en eins og fram kemur í nýrri skýrslu sem Capacent vann fyrir Hollvinasamtök Heilbrigðisstofnunarinnar Sauðárkróki þá er niðurskurðarkrafan langmest á HS og HÞ eða 34,1% frá 2008 á áætluðu verðlagi ársins 2012. Tilvitnun í skýrsluna: ,,Sýnt er fram á að niðurskurður hefur skipst misjafnlega eftir landsvæðum og í ljós kemur að Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki hefur verið látin bera meiri samdrátt í starfsemi en aðrar heilbrigðisstofnanir og önnur landsvæði. Ekki verður séð að forsendur stjórnvalda byggi á formlegri greiningu á aðstæðum í Skagafirði.“ Undanfarin ár hafa heilbrigðisstofnanir um allt land þurft að taka á sig niðurskurð og hagræðingu en eins og fram kemur í nýrri skýrslu sem Capacent vann fyrir Hollvinasamtök Heilbrigðisstofnunarinnar Sauðárkróki er niðurskurðarkrafan langmest á HS og HÞ eða 34,1% frá 2008 á áætluðu verðlagi ársins 2012. Tilvitnun í skýrsluna: „Sýnt er fram á að niðurskurður hefur skipst misjafnlega eftir landsvæðum og í ljós kemur að Heilbrigðisstofnunin Sauðárkróki hefur verið látin bera meiri samdrátt í starfsemi en aðrar heilbrigðisstofnanir og önnur landsvæði. Ekki verður séð að forsendur stjórnvalda byggist á formlegri greiningu á aðstæðum í Skagafirði.“ Ljóst er að ef fjárlög verða samþykkt óbreytt og tillögur þessar ganga eftir þá mun endurhæfingunni hjá HS verða lokað og starfseminni hætt. Ef svo ólíklega myndi vilja til að Guðbjartur Hannesson velferðarráðherra læsi þessa grein þá vil ég að það komi fram að ég geri mér grein fyrir því að hér varð hrun, en ráðherra á það til að svara mönnum, ef þessi mál eru rædd, með þeirri spurningu hvort menn viti ekki að hér hafi orðið hrun. Ég hef ekki fengið niðurfelldar skuldir en húsnæðislán mín hafa hækkað. Ég er vinnufær (þökk sé endurhæfingarmeðferð hjá HS) og borga þar með mína skatta. Með skerðingu á þjónustu í minni heimabyggð hefur fasteign mín rýrnað að verðgildi. Ég tel að ég hafi með þessu tekið á mig minn hlut í hruninu og óska eftir því við stjórnvöld, sem ráðstafa mínum skattpeningum, að mín heilbrigðisstofnun verði ekki látin taka á sig meiri niðurskurð en aðrar og einhverrar sanngirni verði gætt.“ Þessa grein skrifar Guðrún Sighvatsdóttir, félagi í Hollvinasamtökum Heilbrigðisstofnunarinnar Sauðárkróki. Frú forseti. Þetta er hugur, vil ég leyfa mér að segja, nánast allra, ef ekki allra þeirra sem nýta þjónustu þeirra stofnana úti á landi og í rauninni alls staðar þar sem verið er að skera niður hjá heilbrigðisstofnunum, þá eru þetta sjónarmiðin. Það er óásættanlegt að ekki skuli vera unnið eftir ítarlegri greiningu á því hver þörfin er á hverju svæði þegar farið er í vinnu sem þessa. Það er algjörlega óásættanlegt og óábyrgt. Í viðtali við framkvæmdastjóra Heilbrigðisstofnunarinnar Sauðárkróki kemur fram og segir í frétt af því, með leyfi forseta: „Ljóst sé hins vegar að starfsemi endurhæfingarinnar verður skert verulega. Aðspurður segir Hafsteinn það þýða að sundlauginni verður lokað sem og að önnur starfsemi endurhæfingarinnar dregst verulega saman. Þá er reiknað með að komum farandsérfræðinga fækki verulega frá því sem verið hefur.“ Þetta er óþolandi, frú forseti, að þrátt fyrir að margoft sé búið að draga upp þá mynd fyrir meirihlutaflokkunum, fyrir ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, er samt áfram hoggið í velferðarþjónustuna. Verið er að skera niður grunnþjónustu á þessum stofnunum, þjónustu sem dregur til sín fólk, þ.e. þjónustu sem fólk horfir á þegar það setur sig niður með fjölskyldur sínar. Ef það er virkilega þannig að stefna eigi allri þessari heilbrigðisþjónustu, nema hugsanlega litlum umönnunarstofnunum, á tvo, þrjá eða einn, tvo staði á landinu, þá finnst mér í það minnsta að stjórnvöld eigi að koma hreint fram og segja að það sé þannig. Það er líka algjörlega óþolandi að vera með þá umræðu hangandi yfir allri þessari vegferð, umræðu sem maður heyrir þegar maður fer um landið að verið sé að skera niður á landsbyggðinni til þess að fjármagna nýjan Landspítala og þá starfsemi sem þar er, það sé verið að teikna það þar inn. Ef svo er, erum við að sjálfsögðu, í það minnsta þingmenn landsbyggðarinnar, á móti þeirri framkvæmd. Við hljótum hins vegar að þurfa að spyrja okkur, eins og ég velti upp áðan: Geta stjórnvöld breytt grundvallarþjónustu landsmanna í gegnum fjárlögin með því að spara, draga saman og skera niður? Ég segi nei, það er ekki hægt. Það hlýtur að þurfa að fara fram einhver fagleg vinna. Hér hafa sumir sagt að þessi mál hafi verið löguð milli umræðna. Það má alveg færa rök fyrir því að þau hafi verið löguð. En hvað hefur verið gert við sumar stofnanir? Þeim hefur verið gert að nota uppsafnaðan höfuðstól, sem nýta átti til að bregðast við hallarekstri og einhverju slíku, í að mæta niðurskurði. Það gerir það að verkum að margar stofnanir í dag sjá fram á að hallinn sem er á því ári sem er að ljúka núna er mjög líklegur til að vera það áfram á næsta ári miðað við óbreyttan rekstur, hann mun vera til staðar áfram og bætast þá við þann niðurskurð sem þeim stofnunum er gert að taka á sig. Þó að það standi þannig, t.d. með Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki, að þar sé niðurskurðarkrafan um 17 milljónir, þá er hún miklu meiri. Hún er í raun rúmar 50 milljónir vegna þess að hallinn á árinu er mjög líklega í kringum 40 milljónir. Hvernig á að bregðast við þessu? Ef fylgja á eftir þeirri vísan sem er í fjárlagafrumvarpinu þarf að skera niður. Þess vegna segi ég, og einhverjum kann að þykja það óábyrgt, en ég segi þetta vegna þess að ég efast um að löglegt sé að gera þetta með þessum hætti. Því segi ég við þá sem stýra þessum stofnunum: Slakið þið á. Það getur ekki verið að núverandi ríkisstjórn ætli sér að sitja að eilífu. Frú forseti. Ég ætla að segja skilið við þessa umræðu með þeim orðum að sú ríkisstjórn sem nú situr er einhver sú alversta ríkisstjórn sem Íslendingar hafa fengið yfir sig og hún er einfaldlega að ganga að grunnþjónustunni dauðri.

Frú forseti. Ég er komin hingað í ræðustól til að fjalla um fjórar breytingartillögur sem ég lagði fram ásamt hv. þingmönnum Atla Gíslasyni og Þór Saari við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og nú aftur við 3. umr. Áður en lengra er haldið vil ég ítreka orð hv. þm. Atla Gíslasonar um að markmiðið með þessum breytingartillögum er fyrst og fremst að forgangsraða í þágu velferðar, að forgangsraða í þágu fólksins í landinu, ekki bara þeirra sem lökustu kjörin hafa heldur allra í landinu. Það er einmitt einkenni norræna velferðarkerfisins, frú forseti. Við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið sendi ég þessar breytingartillögur sem ég ætla að fjalla um til fjárlaganefndar í þeirri von að hinir svokölluðu vinstri flokkar vildu standa með þeim sem lökust hafa kjörin annars vegar og tryggja hins vegar lýðræðislegar kosningar, sem ég geri ráð fyrir að verði á næsta ári. Nú er komið í ljós að breytingartillögurnar fengu ekki náð fyrir augum meiri hluta fjárlaganefndar og atkvæðagreiðslan á morgun um fjárlagafrumvarpið mun leiða í ljós hvort meiri hluti sé fyrir þessum breytingum. Tvær af þremur breytingartillögum sem ég stend að ásamt hv. þm. Atla Gíslasyni fela í sér að bætur atvinnulausra og lífeyrisþega hækka á næsta ári í samræmi við kjarasamninga. Mér finnst mikilvægt að þingið taki ekki þátt í því með ríkisstjórninni að svíkja þá sem lökust hafa kjörin með því að hækka ekki bætur atvinnulausra og lífeyrisþega um 11.000 kr. en í fjárlagafrumvarpinu er aðeins gert ráð fyrir að þær hækki 1. febrúar á næsta ári um 5.500. Með öðrum orðum, þeir sem standa höllustum fæti í samfélaginu eru þarna snuðaðir um 5.500 þrátt fyrir að gefið hafi verið loforð um annað í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem tengist kjarasamningum frá 5. maí sl. Með leyfi forseta ætla ég að lesa loforð ríkisstjórnarinnar sem hún skrifaði undir í þessari yfirlýsingu: „Stjórnvöld munu endurskoða bætur almannatrygginga með hliðsjón af niðurstöðum kjarasamninga milli Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins, þannig að lífeyrisþegar og atvinnulausir njóti hliðstæðra kjarabóta og samið verður um í kjarasamningum.“ Frú forseti. Það er alveg augljóst af þessum texta í yfirlýsingunni að það verður forsendubrestur í kjarasamningunum ef fjárlagafrumvarpið fer í gegn eins og meiri hlutinn áætlar að minnsta kosti á þessari stundu. Það hefur ekki komið fram nein breytingartillaga í þá veru að standa við þetta loforð í tengslum við kjarasamningana nema frá mér og hv. þingmanni Atla Gíslasyni og síðan frá þingflokki Framsóknar. Einkenni hins norræna velferðarkerfis er að yfirleitt er farin samningsleið þegar um ágreiningsefni er að ræða eða þegar þarf að taka ákvarðanir um meðal annars hvernig laun í landinu eiga að skiptast milli ólíkra hópa. Í löndum eins og Bandaríkjunum og Bretlandi þar sem er að finna svokölluð frjálshyggjuvelferðarkerfi er lögð áhersla á að fara dómstólaleiðina og því miður er því þannig farið hér á landi að eftir hrun virðumst við líkjast í æ meira mæli þessu frjálshyggjuvelferðarkerfi Bandaríkjanna og er fólki vísað á dómstóla vilji það fá t.d. almennan forsendubrest leiðréttan. Ef um væri að ræða vilja til að koma hér á norrænu velferðarkerfi yrði samið um almenna leiðréttingu lána, sem dæmi. Enn á ný á að fara gegn megineinkenni norræna velferðarkerfisins og hunsa samning, þ.e. kjarasamning, sem var gerður fyrr á þessu ári. Það er ekki alveg í samræmi við þá nafngift sem núverandi ríkisstjórn gaf sér þegar hún komst til valda á fyrri hluta árs 2009. Hún kallaði sig þá norrænu velferðarstjórnina. Frú forseti. Við höfum efni á þessari hækkun og höfum reyndar efni á algjörri uppstokkun á öllu bótakerfinu í anda norræna velferðarkerfisins. Þetta er nefnilega bara spurning um forgangsröðun og að ná í skatttekjur ríkissjóðs í séreignarsjóðum. Í því tilfelli þarf að hafa í huga að sjóðir, eins og lífeyrissjóðir, bæði tapast og rýrna en skatttekjur aukast ef vel er hlúð að fólkinu í landinu og þannig komið í veg fyrir að fólk flýi unnvörpum í störf á Norðurlöndunum þar sem bæði hærri laun og meiri velferð er í boði. Velferðarkerfi eins og það sem við höfum hér á landi byggir fyrst og fremst á ölmusugreiðslum til þeirra sem lökust hafa kjörin og slíkt dregur úr vilja allra til að standa vörð um kerfið, þar á meðal að greiða skatta til kerfisins. Það eru mjög fáir sem fá eitthvað út úr slíku kerfi. Í norræna velferðarkerfinu er reynt að tryggja að allir hafi sama rétt, ekki síst þá til aðstoðar. Síðan er skattkerfið notað til að jafna á milli hópa eða tryggja að ákveðnir hópar fái ekki óeðlilega mikið frá velferðarkerfinu. Til þess að þetta kerfi gangi upp, þ.e. kerfi þar sem bætur eru tiltölulega háar miðað við laun, er mikilvægt að tryggt sé að hver og einn hafi bæði rétt til vinnu og skyldu til vinnu. Það hefur m.a. tekist í Danmörku að byggja upp slíkt kerfi þannig að þetta er ekki nein draumsýn heldur raunverulegt kerfi sem hefur gengið mjög vel í löndunum í kringum okkur og tryggt meiri efnahagslega velferð en annars staðar þar sem ölmusuvelferðarkerfi hefur verið við lýði eins og í Bretlandi. Frú forseti. Við eigum öll að sameinast um að setja velferð og atvinnu í forgang í stað þess að gera það sem gert hefur verið í of miklum mæli eftir hrun, að forgangsraða í þágu fjármagns eða fjármagnseigenda. Því markmiði getum við náð með því meðal annars að stokka upp velferðarkerfið og hætta að einblína alltaf á þá sem standa verst í samfélaginu og reyna þess í stað að ná samstöðu með því að jafna rétt fólks og nota síðan bara skattkerfið til að afla bæði ríkinu tekna og ná jöfnuði milli fólks. Kostnaðurinn af þessari hækkun bóta atvinnulausra og lífeyrisþega er ansi hár. Gert ráð fyrir að hækkunin sem er ekki nema 5.500 einu sinni, 1. febrúar 2012, muni kosta 3,7 milljarða. Þetta er há upphæð, en við flutningsmenn gerum ráð fyrir að kostnaðurinn verði fjármagnaður af lið í fjárlögunum sem heitir Ófyrirséð útgjöld og er einmitt ætlaður til að efna kjarasamninga. Ég lít svo á eftir að hafa lesið þessa yfirlýsingu í tengslum við kjarasamningana fyrr á árinu að um sé að ræða loforð sem verði að efna. Fjármagnið sem er á liðnum Ófyrirséð útgjöld mun ekki duga að öllu leyti til að dekka þennan kostnað og þar af leiðandi leggjum við til, við hv. þm. Atli Gíslason, að það fjármagn sem er í séreignarsparnaðarsjóðum verði skattlagt. Þetta er tillaga sem var flutt af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins við 2. umr. en þar sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins ákvað að flytja hana ekki aftur tókum við hana upp og flytjum hana nú við 3. umr. Þetta er ekki ný tillaga, hún hefur áður komið hér fram við gerð fjárlaga og er afar umdeild, m.a. vegna þess að það verður sennilega flókið að innheimta alla þá 86 milljarða sem eiga að innheimtast í ríkissjóð ef höfuðstóll séreignarsparnaðarsjóðanna verður skattlagður. Skattlagning á höfuðstólnum mun jafnframt þýða að útsvarstekjur sveitarfélaganna aukast. Sveitarfélög munu þá fá um 40 milljarða en mörg þeirra eru mjög illa sett fjárhagslega þannig að þessi tillaga mundi jafnframt laga fjárhag margra sveitarfélaga. Til að ná sátt um skattlagningu í séreignarsparnaði er mjög mikilvægt að gefið verði út loforð um að skattlagningu við útgreiðslu úr þessum sjóðum verði hætt. Það er því nauðsynlegt að skattleggja ekki bara höfuðstólinn heldur líka inngreiðslur. Samkvæmt þeim upplýsingum sem mér hefur tekist að toga út úr fjármálaráðuneytinu nema þessar greiðslur í séreignarsjóðina um 30 milljörðum á ári. Tekjuskattur af þeim ætti að vera 12 milljarðar og ríkið ætti að fá um 8 milljarða til viðbótar í skatttekjur þannig að við erum komin upp í 90 milljarða og það þarf ekki að nota nema brotabrot af því til að fjármagna hækkun bóta lífeyrisþega og atvinnulausra um 5.500, en við gerum ráð fyrir að afgangurinn yrði notaður í að greiða niður skuldir og jafnvel notaður á næstu árum til að stokka upp bótakerfið þannig að bætur hér mundu duga til framfærslu en væru ekki ölmusubætur. Það er mjög mikilvægt að ríkið nýti þær skatttekjur sem liggja núna í séreignarsjóðunum til að greiða niður vaxtakostnað vegna þess að vaxtakostnaður ríkissjóðs er kominn upp í 77 milljarða. Ég hef efasemdir um að þær skatttekjur sem ríkið á í séreignarsparnaðarsjóðunum beri sömu ávöxtun og ríkið þarf að greiða í vaxtakostnað fyrir þau lán sem tekin eru í stað þess að ná í þessar skatttekjur. Eins og ég minntist á er mjög mikilvægt að eigendur séreignarsparnaðar verði fullvissaðir um að þessi skattur á höfuðstólinn og eingreiðslur leiði ekki til þess að þeir verði tvískattaðir. Því er mikilvægt að tryggja það að loforð og samningar standi eins og lög um ókomna tíð og við hættum að gera það sem virðist vera orðin lenska í dag, að lofa upp í ermina á okkur, skrifa undir alls konar yfirlýsingar og standa ekki við þær, enda er það ekki í anda hins norræna velferðarkerfis. Þriðja breytingartillagan sem við hv. þm. Atli Gíslason flytjum ásamt hv. þm. Þór Saari felur í sér að framlög skattgreiðenda til núverandi stjórnmálaflokka verði felld niður. Framlagið í fjárlagafrumvarpinu er samtals 295 milljónir og hefur lækkað um 3% frá því í fyrra þegar það var 304 milljónir þannig að stjórnmálaflokkarnir hafa tekið á sig hærri hagræðingarkröfuna, þ.e. þá sem ríkisstjórnin ákvað að allar stofnanir nema velferðarstofnanir og löggæsla í landinu þyrftu að taka á sig. Ástæðan fyrir þessari breytingartillögu er þríþætt. Í fyrsta lagi viljum við að þingmenn íhugi hvort ekki sé ástæða til að lækka framlagið verulega núna þegar við erum ekki með neitt svigrúm til að hækka bætur sem eru langt undir framfærslukostnaði og þúsundir einstaklinga þurfa á aðstoð frá hjálparsamtökum og sveitarfélögum að halda. Í öðru lagi finnst okkur ástæða til að breyta lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda þannig að allir fái jafnhátt framlag. Þetta er tillaga sem Hreyfingin hefur lagt fram í formi frumvarps hér á þinginu. Markmið með því frumvarpi er að tryggja jafnræði milli flokkanna, sérstaklega þar sem kosningar eru að nálgast. Samkvæmt ársreikningum flokkanna sem Ríkisendurskoðun birtir samantekt úr á vef sínum voru framlög ríkisins og sveitarfélaga til flokkanna á árinu 2010 eftirfarandi: Til Sjálfstæðisflokksins runnu 123 milljónir frá ríki og sveitarfélögum. Til Samfylkingar runnu 133 milljónir. Til Vinstri grænna 90 milljónir. Til Borgarahreyfingarinnar 25 milljónir. Síðan hefur Hreyfingin fengið 4 milljónir. Þetta er sem sagt allt framlag skattgreiðenda til flokkanna á árinu 2010 og þykir örugglega mörgum þetta vera mjög háar upphæðir. Okkur finnst mjög mikilvægt að hverfa frá því fyrirkomulagi sem hefur verið hér við lýði að stærri stjórnmálasamtök fái hærri fjárframlög en þau sem eru minni. Það kostar nefnilega jafnmikið fyrir alla flokka að stofna og reka flokk með launaðan framkvæmdastjóra og starfsmann í hálfu starfi í hverju kjördæmi fyrir sig. Okkur finnst það eðlileg umsvif flokks að hafa einn framkvæmdastjóra og starfsmann í hálfu starfi í hverju kjördæmi. Vilji félagarnir hins vegar hafa öflugra starf er það þeirra að borga félagsgjöld og fjármagna þá meiri umsvif flokksins. Það er svo einkennilegt að eftir að flokkarnir fóru að fá opinber framlög til að fjármagna starfsemi sína og þurftu í minna mæli að leita til atvinnulífsins til að gera það hafa félagsgjöld þeirra hækkað. Það vekur ýmsar spurningar um hvers vegna þörf er á að hækka félagsgjöldin þegar opinber framlög til flokkanna hafa hækkað verulega. Það er mjög einkennilegt að forustufólk þeirra flokka sem hafa hækkað félagsgjöldin skuli telja að heimilin geti tekið á sig meiri útgjöld þegar fram kemur í könnunum að helmingur heimila nái ekki endum saman. Annaðhvort eru flokkarnir veruleikafirrtir eða hafa komist að því að það eru ýmsar leiðir til að ná í fjármagn aðrar en þær að biðla til ríkis eða fyrirtækja. Þriðja ástæðan fyrir því að við leggjum fram þessa breytingartillögu er að okkur finnst mjög mikilvægt að aðstöðumunur núverandi flokka, sem sagt flokka sem eru komnir inn á þing, og nýrra framboða verði jafnaður, þ.e. honum þurfi að eyða. Samkvæmt lögum um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda geta ný framboð sem ná kjöri sótt um 3 millj. kr. framlag vegna kosningabaráttu sem þýðir með öðrum orðum að flest ný framboð þurfa að bjóða fram upp á krít, þ.e. með láni, og vonast síðan til þess að þau nái inn á þing til að fá ríkisframlag upp í kostnað vegna framboðsins. Þessu fylgir auðvitað mikil áhætta. Þetta er ekki nýtt vandamál, margir hafa tekið þessa áhættu, lagt út í mikinn kostnað og síðan ekki náð inn manni og setið þar af leiðandi uppi með miklar skuldir. Þessu þarf að breyta ef við ætlum að tryggja lýðræðislegar kosningar í landinu. Hreyfingin hefur lagt fram aðra tillögu til að koma til móts við þessa gagnrýni nýrra framboða og hún felst í því að hafi stjórnmálasamtök náð 2,5% atkvæða í kosningum en ekki fengið þingmann kjörinn fái þau úthlutað helmingi þeirrar fjárhæðar sem önnur stjórnmálasamtök fá, sem sagt stjórnmálasamtök sem náðu manni eða þingmönnum inn á Alþingi. Ég styð þessa tillögu og tel hana geta tryggt að ekki verði hætt við framboð vegna of mikillar kostnaðaráhættu. Ég tel að núverandi ástand bjóði slíkri hættu heim. Það er alveg ljóst að það verða ekki lýðræðislegar kosningar í landinu nema allir stjórnmálaflokkar sitji við sama borð þegar kemur að því að fjármagna kosningabaráttu. Eins og staðan er í dag er alveg ljóst að nýtt framboð hefur ekki sömu möguleika og þeir flokkar sem sitja nú á þingi til að ná til kjósenda. Þetta er vissulega mjög bagalegt þegar spurningin er um að geta farið á milli kjördæma og heimsótt kjósendur. Ný framboð hafa ekki fjármagn til að fara í slíkar ferðir og það er því alveg ljóst að þau sitja ekki við sama borð og flokkarnir sem fá árleg framlög frá ríki og sveitarfélögum til að fjármagna bæði starfsemi flokksins og kosningabaráttuna. Þessu verður einfaldlega að breyta. Frú forseti. Ég hef farið í gegnum fjórar breytingartillögur sem voru lagðar fram við 2. umr. og svo aftur núna við 3. umr. um fjárlagafrumvarpið. Hv. þm. Atli Gíslason fór í gegnum aðrar breytingartillögur sem ég er meðflutningsmaður að og ég vil bara ítreka enn og aftur það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar og Atli Gíslason sagði í ræðu sinni að markmiðið með öllum þessum breytingartillögum er fyrst og fremst að fá meiri hluta þingsins til að forgangsraða í þágu velferðar og ekki síst norræna velferðarkerfisins. Það hefur því miður ekki verið markmið núverandi stjórnarmeirihluta heldur hefur reynst vera meiri áhersla á að forgangsraða í þágu fjármagnsins eða lífeyrissjóða frekar en fólksins í landinu.

Virðulegi forseti. Um helgina settumst ég og konan niður til að skipuleggja fjármál næsta árs. Við ákváðum að reyna að spara í mat með því að vera skipulagðari og útsjónarsamari í innkaupum til heimilisins en áður, við ákváðum að selja dýrari bílinn til að spara og ganga meira til vinnu, það væri jú líka hollt og gott fyrir okkur að fá slíka hreyfingu. Við ákváðum að næsta sumar mundum við mála húsið en það þarf orðið viðhald og við ákváðum einnig að við mundum lyfta okkur upp með því að fara í sólarlandaferð en það höfum við ekki gert síðan 2008 af efnahagslegum ástæðum. Eftir að hafa sammælst um hver útgjöldin ættu að vera fengum við okkur kaffi og spjölluðum aðeins saman um daginn og veginn, ekkert sérstakt, bara eitthvað notalegt. Þá var komið að tekjuhliðinni. Það var einfaldara þar sem við erum bæði launamenn og við vitum hvað við verðum með í laun á næsta ári. Þá var nánast formsatriði að draga útgjöldin frá tekjum til að sjá hver áætluð lokaniðurstaða heimilisbókhaldsins verður á næsta ári. En þá kom babb í bátinn. Það vantaði 200 þús. kr. á mánuði til að dæmið gengi upp. Ég sagði konunni að hafa ekki áhyggjur, ég mundi einfaldlega fara niður í þing og tala við forseta þingsins. Hún væri sanngjörn og réttsýn kona og mundi hækka launin mín þannig að við þyrftum ekki að hafa neinar áhyggjur af fyrirsjáanlegum halla á heimilisbókhaldinu. Anna Ragnheiður, dóttir okkar sem fermdist í vor, hafði verið að sniglast í kringum okkur á meðan á þessu stóð, var orðin frekar undarleg á svipinn. Að lokum gat hún ekki orða bundist og spurði hvort það væri ekki vaninn að maður skoðaði hvað maður hefði í tekjur og ákvarðaði útgjöldin svo út frá því, hvort maður gæti bara sisvona fengið launahækkun ef mann vantaði pening. Auðvitað skildi ég spurningar stúlkunnar en var fljótur að benda henni á að þetta væri gamaldags hugsunarháttur. Svona væri þetta gert á hreinum vinstri heimilum. Hvort hún vissi ekki að hér hefði orðið hrun? Menn hefðu ekki lengur áhyggjur af svona smáatriðum, þetta væri hinn nýi tími. Blessuð stúlkan leit á mig með hálfskrýtnum svip, hristi hausinn og fór inn í herbergið sitt að læra. Nú stend ég hér, virðulegur forseti, og spyr hvort það sé nokkurt tiltökumál að hækka launin hjá mér um 200 þús. kr. á mánuði eftir áramót. Sjáðu til, útgjöldin eru hærri en sem nemur launum okkar hjóna og við viljum síður neita okkur um frekari útgjöld á næsta ári.

Frú forseti. Í dag nefndi ég úr þessum ræðustól þær yfirlýsingar sem forustumenn Alþýðusambands Íslands hafa gefið vegna þeirra forsendna sem liggja undir kjarasamningunum. Ég sá ástæðu til að vekja athygli þingheims á því hversu alvarlegt það væri þegar forseti ASÍ lýsir því yfir og spyr hvort ríkisstjórnin ætli sér virkilega að þvinga Alþýðusambandið til þess að segja upp kjarasamningum. Engum dylst hversu alvarlegt það er ef kjarasamningar halda ekki. Nú ætla ég ekki að gerast neinn dómari hvað varðar þá spurningu hvort forseti ASÍ hefur rétt fyrir sér eða ekki. Ég hef ekki skoðað það mál og ég geri reyndar, frú forseti, athugasemdir við að fundur skuli hafa verið haldinn með forustumönnum ASÍ og formanni og varaformanni fjárlaganefndar á föstudaginn var og þess fundar hafi í engu verið getið á fundi fjárlaganefndar á laugardegi, og var þó nægur tími gefinn til slíks á þeim fundi, því að svo sannarlega hefðum við þurft að ræða þessar yfirlýsingar og þessar áhyggjur Alþýðusambandsins í nefndinni. Ég minni á að í þeirri þjóðhagsspá sem lögð er til grundvallar því fjárlagafrumvarpi sem við ræðum nú er sérstaklega kveðið á um, strax í upphafi skjalsins sem Hagstofan gaf út, á bls. 2, að reiknað væri með því og það nánast gefið að forsendur kjarasamninga mundu halda. Frú forseti. Það skiptir máli þegar forseti Alþýðusambandsins spyr hvort ríkisstjórnin ætli sér að þvinga Alþýðusambandið til þess að segja upp kjarasamningum. Vandinn er sá að þegar forseti Alþýðusambandsins lýsir þessu yfir eykur það óvissu í íslensku efnahagslífi og óvissu þeirra sem hyggjast festa fé sitt í atvinnurekstri hér. Nú verða menn að velta fyrir sér í fullri alvöru hvort kjarasamningar, sem gerðir voru í sumar og voru allmyndarlegir, haldi og verða þeir þá fyrst og fremst að horfa til yfirlýsinga forustumanna Alþýðusambandsins. Minna máli skiptir hvað hæstv. fjármálaráðherra segir um málið, það er miklu heldur Alþýðusambandsins að lýsa því yfir hvort samningarnir haldi eða ekki. Það er þess vegna, frú forseti, aldeilis furðulegt að við skulum ekki hafa fengið þetta mál fyrr í nefnd, að við skulum ekki hafa rætt það í fjárlaganefnd. Í raun og veru hlýtur það að vera furðulegt að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki hafa tekið á þessu máli miklu fyrr, að til þess skuli hafa komið að forusta Alþýðusambandsins hafi séð sig knúna til að gefa slíkar yfirlýsingar. Að sjálfsögðu hefði fyrir löngu átt að vera búið að setjast niður með Alþýðusambandinu og ræða þessi mál þannig að ekki kæmi til slíkra yfirlýsinga. Yfirlýsingin ein og sér eykur óvissuna. Það er reyndar áhugavert að rýna aðeins í þau orð sem forseti Alþýðusambandsins lét falla, hvað það var sem forsetinn hefur áhyggjur af. Eitt af því snýr að lífeyrissjóðunum hér og stöðu þeirra. Við sjálfstæðismenn höfum margsinnis gagnrýnt það og gert athugasemdir í fjárlaganefnd við að gert er ráð fyrir því að 1.400 milljónir komi í ríkiskassann samkvæmt samkomulagi ríkisins annars vegar og lífeyrissjóðanna hins vegar. Við höfum ítrekað kallað eftir því og spurt hvort slíkt samkomulag liggi fyrir. Því hefur verið svarað sannleikanum samkvæmt að svo sé ekki. Við höfum gert athugasemd við það í fjárlaganefnd að gert skuli ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að slíkt samkomulag verði gert og að þær 1.400 milljónir sem þar er kveðið á um muni skila sér í ríkissjóð. Ég bið hv. þingmenn, frú forseti, að velta fyrir sér ef slíkt samkomulag næst ekki hvernig verði þá haldið á málum af hálfu ríkisins. Verður það þá þannig að ríkisstjórnin kemur til þings og leggur til að lagður verði sérstakur skattur á lífeyrissjóðina til að ná þessum 1.400 milljónum, með öðrum orðum að við skattleggjum lífeyrissjóðina? Er það svo? Engin svör hafa verið gefin um það til hvaða ráða hæstv. ríkisstjórn ætlar að grípa ef slíkt samkomulag næst ekki. Hér er ekki um að ræða neina smápeninga, 1.400 milljónir. Munar nú um minna í ríkisreikningnum. Forseti Alþýðusambandsins gerði það líka að umtalsefni að ríkisstjórnin hefur ekki staðið við þau fyrirheit og þær yfirlýsingar sem voru gefnar í aðdraganda kjarasamninga í sumar. Enn og aftur, og ég hef gert það áður að umtalsefni úr þessum ræðustól, voru forsendur kjarasamninganna, forsendur þess að samið var um býsna miklar launahækkanir miðað við stöðu mála, þær að fjárfestingar í íslensku atvinnulífi færu aftur upp. Það var forsenda þess að kjarasamningarnir voru gerðir með þeim hætti sem þeir voru gerðir. Það verður að segjast eins og er, og ég held að það sé sama hvernig á það er litið, að það er ekki hægt að komast að neinni annarri niðurstöðu en þeirri sömu og forseti Alþýðusambandsins komst að sem var sú að ríkisstjórnin hefur ekki staðið sína plikt hvað þetta varðar. Það þarf stórátak í fjárfestingum á Íslandi, atvinnuvegafjárfestingum, til að efnahagslífið komist aftur af stað, til þess að ríkissjóður auki tekjur sínar og geti þar með staðið við þau loforð sem gefin hafa verið til dæmis eldri borgurum og öryrkjum hvað varðar bætur þeirra. Stóra málið er að um leið og við náum fjárfestingunni upp hækkar atvinnustigið. Það er lykilatriði. Ég get ekki varist því að það veldur mér áhyggjum hversu hægt okkur gengur að minnka atvinnuleysið. Það er vont fyrir ríkissjóð, það er vont fyrir atvinnulífið sjálft, það er vont fyrir heimilin en það er hörmulegt, frú forseti, fyrir þá einstaklinga sem mega þola þetta atvinnuleysi, sem mega þola það mánuðum, missirum og árum saman að hafa enga atvinnu. Enginn nema sá sem í slíku lendir getur gert sér það í hugarlund hvaða skelfing það er að hafa enga vinnu, geta ekki séð sjálfum sér og sínum farborða. Það eru ömurlegar aðstæður, frú forseti, og það hvílir mikil ábyrgð á okkur þingmönnum og það hvílir mikil ábyrgð á ríkisstjórn landsins að leysa þetta mál, þ.e. gera allt það sem í okkar í valdi stendur, löggjafans og framkvæmdarvaldsins, til að örva efnahagslífið svo að margfræg hjól atvinnulífsins fái aftur snúist. Það gerist ekki nema við gerum það sem við eigum að gera. Við verðum að skapa stöðugleika og traust í samfélaginu. Eitt af því eru forsendur kjarasamninga, annað er að menn geti gengið að því sem vísu að ekki sé verið að hringla með skattkerfið, ekki sé verið að breyta leikreglum og að ríkissjóður sé rekinn með skynsamlegum og ábyrgum hætti þannig að hann sogi ekki til sín vegna hallarekstrar allt laust fjármagn í landinu. Þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Áfram með atvinnuleysið, ég ætla að fá að ræða það aðeins nánar, frú forseti. Til okkar í fjárlaganefnd komu fulltrúar sveitarfélaganna og ræddu við okkur alveg sérstaklega á næstsíðasta fundi nefndarinnar, áður en málið var tekið út, þann vanda sem sveitarfélögin standa frammi fyrir vegna þeirrar ákvörðunar ríkisvaldsins að á árinu 2012 skuli þannig farið með atvinnuleysisbætur að á því fjögurra ára tímabili sem fólk hefur til að vera á bótum muni þrír mánuðir af því tímabili lenda á sveitarfélögunum. Nú er umhugsunarefni hvers vegna slíku fyrirkomulagi er komið á, hvers vegna við förum frá því fyrirkomulagi að atvinnuleysisbæturnar séu óbrotið tímabil í fjögur eða fimm ár og yfir í það að brjóta þær upp með þeim hætti sem virðist eiga að gera núna, þ.e. að sá einstaklingur sem ekki hefur vinnu geti verið á bótum í þrjú ár frá ríkinu, síðan taki við þriggja mánaða tímabil þar sem sveitarfélögin taka við og svo aftur níu mánuðir sem verða borgaðir af ríkinu og atvinnuleysisbótunum þaðan. Mig hefur algjörlega skort rökstuðning fyrir þessu fyrirkomulagi að brjóta atvinnuleysisbótatímabilið upp með þessum hætti. Í fyrsta lagi, og á það bentu forsvarsmenn sveitarfélaganna, hafa sveitarfélögunum ekki verið tryggðir nægir tekjustofnar til að taka á móti þessum hópi fólks. Þarf nú ekki að fjölyrða um fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna. Hitt er auðvitað sérkennilegt og veldur miklum áhyggjum, að það er verið að búa til þriggja mánaða tímabil þar sem atvinnulaust fólk fer á framfæri sveitarfélaganna og um leið úr þeim og frá þeim vinnumarkaðsúrræðum sem þó eru til staðar í gegnum Vinnumálastofnun. Hvernig í ósköpunum stendur á þessu fyrirkomulagi? Ég óttast að það sem fyrir ríkisvaldinu vaki sé að ýta fólki til sveitarfélaganna með þessum hætti og gera síðan kröfu á sveitarfélögin um að búin verði til atvinna fyrir þá sem til þeirra koma. Við erum að tala um mjög stóran hóp fólks. Ef ekki verður búin til atvinna fara þeir einstaklingar sem voru áður á atvinnuleysisbótum á bætur frá sveitarfélögunum og er þá rétt að hafa það í huga að í fyrsta lagi eru þær bætur lægri en atvinnuleysisbætur og í öðru lagi eiga ekki allir þeir sem eru á atvinnuleysisbótum rétt á bótum frá sveitarfélögum. Það mun með öðrum orðum fara fram mat af hálfu sveitarfélaganna á hverjum og einum, hvort viðkomandi eigi slíkan rétt. Samkvæmt því sem forustumenn sveitarfélaganna sögðu okkur eiga þeir von á fleiri þúsund manns sem munu koma af bótarétti hjá ríkinu og yfir á bótarétt hjá sveitarfélögunum. Ég velti fyrir mér, frú forseti, hversu hratt sveitarfélögunum muni ganga, sérstaklega þeim sem eru á höfuðborgarsvæðinu, að fá mat á alla þessa einstaklinga, hvort þeir hafi bótarétt eða ekki. Þar skipta til dæmis máli tekjur maka, eignastaða o.s.frv. Ég óttast að fyrir marga verði það þannig að það verði rétt búið að meta þetta þegar fólk er aftur komið á atvinnuleysisbætur. Við skulum muna hvað varðar stöðu sveitarfélaganna og atvinnumála að það eru ekki sveitarfélögin sem bera ábyrgð á því að í sjávarútveginum er ekki verið að fjárfesta eins og ætti að vera að gera en er ekki vegna þess að óvissa um framtíð hans er uppi, það eru ekki sveitarfélögin sem hafa dregið lappirnar í orkunýtingu, það eru ekki sveitarfélögin sem hafa dregið lappirnar hvað varðar samstarf við erlenda fjárfesta í orkufrekum iðnaði. Það er núverandi ríkisstjórn sem ber ábyrgð á því. Ég vil líka segja hvað varðar atvinnuástandið að það er alveg gríðarlega mikilvægt að við gætum okkar á því þegar kemur að því að byggja hér upp efnahagslífið að þrátt fyrir að atvinnuleysi sé okkur mjög þungbært megum við samt ekki missa sjónar á því að við lausn atvinnuleysis verður alltaf fyrst og síðast að horfa til þess að það verði ekki bara til störf heldur hagkvæm störf, störf sem skila arði. Í sjálfu sér væri hægt að draga mjög hratt úr atvinnuleysinu ef menn hefðu ekki það viðmið. Ég hef lýst því áður úr þessum ræðustól að mér finnst til dæmis hugmyndir manna um strandveiðar bera keim af því að fjölga störfum á mjög óarðbæran hátt. Það er nefnilega ekki fjöldi starfanna sem að lokum gerir þjóðir ríkar heldur verðmætin sem verða til, verðmætin sem eru sköpuð. Þetta er lykilatriði þess að ríkissjóður Íslands sé rekinn í góðu jafnvægi og tryggt sé að sem mestir fjármunir verði til fyrir atvinnulífið til að fjárfesta. Peningar sem við tökum frá lífeyrissjóðunum að láni eða frá skattgreiðendum í formi skatta eða í gegnum aðra lánastarfsemi ríkisins, í útgáfu ríkisskuldabréfa, nýtast ekki fyrir atvinnuuppbyggingu. Það er því nauðsynlegt að hafa í huga að öll sú umræða sem hér hefur farið fram um stöðu ríkissjóðs og ríkisfjármála snýr að lokum að þessu: Hvernig tekst okkur að byggja aftur upp atvinnulífið og hvernig atvinnulíf tekst okkur að byggja upp? Það er lykilatriði. Það er tilgangurinn sem við horfum til. Ríkissjóður sem er í jafnvægi, ríkissjóður sem nýtur góðs lánstrausts er um leið grundvallarforsenda fyrir atvinnulíf í landinu. Við eigum enn eftir býsna langan veg, okkur hefur ekki tekist að koma þeim böndum á hallann sem við svo sárlega þurfum að gera. Ég hef áður varað við því að menn horfi blint á hagvaxtartölurnar sem nú liggja fyrir. Sú hagvaxtarspá sem við horfum til á næsta ári, sem um leið hefur að gera með það hvernig atvinnuleysið muni þróast, byggir mjög á því að einkaneyslan sé að vaxa. Ég leyfi mér að fullyrða að sá grunnur sem er undir hagvextinum á næsta ári er veikur, hann er veikur vegna þess að þessi einkaneysla er drifin áfram af úttekt á séreignarsparnaði, frystingu lána, niðurgreiðslu vaxta og háum kjarasamningum sem ég óttast að séu innstæðulausir. Þetta höfum við rætt hér áður en því miður horfum við til þess að með afgreiðslu fjárlaga, verði þessi fjárlög samþykkt, er mikil hætta á því að við náum ekki þeirri viðspyrnu á næsta ári sem er nauðsynleg til að auka fjárfestingu. Það er grunnurinn að heilbrigðum hagvexti sem síðan skilar sér í auknum tekjum ríkissjóðs og í auknum kaupmætti. Þetta er algjört lykilatriði, frú forseti. Við sjálfstæðismenn lögðum fram mjög ítarlegar efnahagstillögur um það hvernig við gætum sem hraðast byggt upp fjárfestinguna í landinu. Út á það hefur allur okkar tillöguflutningur gengið í efnahagsmálum á þessu hausti, að auka fjárfestinguna, að auka tækifærin, að auka atvinnuna, að auka tekjurnar, að auka kaupmáttinn. Allt verður að snúast um þetta, allt starf hæstv. ríkisstjórnarinnar verður að snúast um þetta en því miður, þótt ég svo gjarnan vildi að þessi ríkisstjórn færi frá, frú forseti, verður að segjast eins og er gera þær ógöngur og þau vandræði sem ríkisstjórnin hefur ratað í undanfarnar vikur, sem svo augljós eru og svo margumrædd, það að verkum að hæstv. ráðherrar eyða allt of miklum tíma í að velta fyrir sér hvernig þeir eigi að lifa af daginn eða vikuna, hvernig í ósköpunum ríkisstjórnin eigi að lifa af fram til jólafrís. Ég held að það sé meðal annars skýringin á því hvers vegna í ósköpunum var ekki tekið af meiri festu og meiri myndugleika á þeim umkvörtunum sem Alþýðusamband Íslands hefur fært fram hvað varðar fjárlagafrumvarpið. Það var ástæða til að ræða miklu fyrr við Alþýðusambandið og koma í veg fyrir yfirlýsingar Alþýðusambandsins um að forsendur kjarasamninga væru við það að bresta, að sagt væri að ríkisstjórnin vildi láta reyna á það hvort mönnum væri alvara með yfirlýsingum sínum eða ekki. Þetta hefði aldrei átt að gerast svona, augljóslega ekki, og ég kenni því einu um að forustumenn ríkisstjórnarinnar og þeir sem þar um véla eru svo uppteknir af því að lifa af daginn. Þá er betra að horfast í augu við stöðuna. Ég tel að best væri að menn gerðu það og kölluðu til kosninga. Ég held að það væri skynsamlegast. Síðan væri hægt að mynda hér starfhæfa ríkisstjórn sem héngi ekki bara á einum hv. þingmanni. Við sjáum það í svo mörgu öðru en þessu fjárlagafrumvarpi hversu veik ríkisstjórnin er, við sjáum það í því hversu erfiðlega hefur gengið að koma ýmsum málum hér í gegn. Nefni ég til dæmis umræðuna um fangelsið á Hólmsheiði. Ég er þeirrar skoðunar að það sé engan veginn ásættanlegt að fjárlaganefnd sé sett í þá stöðu að taka ákvörðun um hvort eigi að byggja svona eða hinsegin fangelsi, hvort það eigi að vera uppi á Hólmsheiði eða á Litla-Hrauni eða hvar það eigi að vera. Fjárlaganefnd hefur engar forsendur til þess. Hvers vegna er málið svona til hennar komið? Jú, vegna þess að óeining er í stjórnarliðinu þar sem hver og einn stuðningsmaður ríkisstjórnarinnar hefur í raun og veru alræðisvald sem hefur leitt til þess að málsmeðferðin varð ekki betri en raun bar vitni. Allt í einu stendur fjárlaganefnd frammi fyrir slíkum spurningum, faglegum spurningum um fangelsismál. Þetta eru augljóslega ekki eðlileg vinnubrögð, frú forseti. Nú undir lok ræðutíma míns vil ég fá að nota tækifærið og segja að þrátt fyrir að ýmislegt megi finna að fjárlagaferlinu sjálfu, þá er ég ekki að tala um niðurstöðu fjárlaga eða áhersluatriði eða forgangsröðun, vil ég ítreka að ég er sammála þeim sem hafa áður sagt það hér að innan fjárlaganefndarinnar er ágætur samstarfsvilji og ríkur vilji til að bæta eins og hægt er alla fjárlagagerðina. Það á að nýta þennan ríka samstarfsvilja - nýta en ekki misbjóða mönnum með því að bjóða upp á þá framkvæmd sem við urðum vitni að um helgina - til að bæta vinnuferlið við fjárlögin. Það er svo sannarlega svigrúm til þess. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur lýst hugmyndum sínum um breytta verkferla og breytt vinnulag í þinginu, í umræðum um fjárlagafrumvarpið, og ég styð þær hugmyndir heils hugar. Ég veit að margir hv. þingmenn gera það líka og hér er komið gott tækifæri fyrir formann fjárlaganefndar og nefndina alla til að sameinast um úrbætur á þessum þáttum, leggja þær fyrir þingið og fá þær samþykktar. Það er gott tækifæri til þess og ég lýsi mig í það minnsta fullkomlega reiðubúinn til góðs samstarfs þar um. Frú forseti. Að lokum þakka ég formanni fjárlaganefndar og öðrum fjárlaganefndarmönnum fyrir þá vinnu sem unnin hefur verið í aðdraganda þess að við stöndum nú í 3. umr. um fjárlög.

Virðulegi forseti. Ég var satt að segja búinn að gleyma því hvað það getur verið skemmtilegt að hlýða á hv. þm. Illuga Gunnarsson flytja ræður úr þessum ágæta ræðustól. Ég var einnig búinn að gleyma því að ræðurnar eru ekki allar eins góðar og flutningurinn. Það á við, a.m.k. að stofninum til, um þá ræðu sem hann flutti áðan, alla vega innihald hennar. Þingmanninum tókst að komast í gegnum ræðutímann sinn - ég held að hann hafi fullnýtt hann að mestu leyti - án þess að nefna eitt einasta jákvætt atriði í fjárlagafrumvarpinu eða segja eitthvað jákvætt um þau markmið sem stefnt er að ná á fram í ríkisfjármálum á Íslandi. Þó hefur verið tekið eftir þeim markmiðum um víða veröld og þeim árangri sem náðst hefur og um það vitnar fjárlagafrumvarp það sem við leggjum fram og greiðum vonandi atkvæði um á morgun. Hv. þingmaður nefndi það sem dæmi að stjórnvöld veltu vandanum yfir á sveitarfélögin með breytingu í atvinnuleysismálum, sem er rangt, sem er kolrangt hjá hv. þingmanni, því að stjórnvöld og ríkisstjórn hafa bætt kjör atvinnuleitenda, þeirra sem eru atvinnulausir, og hafa lengt þann tíma sem fólk getur verið á bótum áður en það finnur vinnu. Þau hafa veitt atvinnulausum ýmsan rétt sem þeir höfðu ekki fram til þessa dags; veikindarétt, orlofsrétt, desemberuppbót, lengri tíma o.s.frv. og hlíft sveitarfélögunum við því að axla sínar lögbundnu skyldur gagnvart því fólki. Það er staðreynd málsins, hv. þm. Illugi Gunnarsson, og það er allt í lagi að minnast á það jafnvel þó að gera megi betur og jafnvel þó að sveitarfélögin kveinki sér nú undan því að þurfa að axla sínar lögbundnu skyldur 

Frú forseti. Mér þykir leitt ef hv. þingmaður saknar þess svo mjög að ég skuli ekki finna mér tíma til þess að hrósa ríkisstjórninni. Um leið og ég verð ánægður með ríkisstjórnina mun ég hrósa henni. Ég er ekki þar með að segja að hún geri allt rangt, fyrr má nú aldeilis fyrr vera. Ýmislegt hefur hún gert sem segja má, ef þingmaðurinn er að kalla eftir einhvers konar hrósi, að sé ekki algjört klúður. En því miður er bara of mikið af slíku, ríkisstjórnin hefur of oft ekki verið nægilega skynsöm, nægilega stefnuföst. Það birtist í því að pólitískur óstöðugleiki á Íslandi, ekki bara samkvæmt mínu mati heldur líka alþjóðlegra stofnana sem meta slíkt og bera saman á milli landa, er gríðarlega mikill í alþjóðlegum samanburði. Hv. þingmaður getur skammað slíka alþjóðlega stofnun og sagt að hún finni ekkert nægilega gott um ríkisstjórnina að segja, en það bara niðurstaðan úr hinu alþjóðlega mati. Hvað sveitarfélögin varðar vísa ég til þess fundar sem við í fjárlaganefnd áttum með fulltrúum sveitarfélaganna þar sem þeir fóru yfir verklag og aðdraganda þeirrar ákvörðunar að þrír mánuðir af fjögurra ára tímabili færu til sveitarfélaganna hvað varðar bætur til þeirra sem eru atvinnulausir. Þeir bentu á, og ég gat ekki séð annað en að það væri með réttu, að annars vegar hefðu þeir sem kæmu til þeirra ekki aðgang að vinnumarkaðsúrræðum sem þeir hefðu þegar þeir væru á bótum frá ríkinu, og að hins vegar fylgdu því ekki nægilegar fjárveitingar. Ríkisstjórnin getur tekið ýmsar ákvarðanir um stöðu þeirra sem atvinnulausir 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi áðan að hann mundi hrósa ríkisstjórninni ef hann yrði einhvern tíma ánægður með hana. Ég er ekkert að biðja hann um það, ég ætlast ekki til þess að hann sé ánægður með ríkisstjórnina. Ég ætlast samt til þess að hv. þingmaður, fjárlaganefndarmaður, Illugi Gunnarsson, nái þó að klóra sig í gegnum heila ræðu um fjárlagafrumvarpið án þess að einblína á allt það svarta og neikvæða sem hann getur nokkurs staðar grafið upp.  Ríkisstjórnin og meiri hlutinn á Alþingi hafa þó á þessu tímabili náð að klóra sig fram úr þeim vanda sem þau tókust á við - í kjölfar hvers, hv. þingmaður? Það hafa þau gert meira og minna án þátttöku hv. þingmanns sem hefur verið fjarverandi á þinginu einhverra hluta vegna, í kjölfar hvers sömuleiðis? Við höfum náð þeim árangri sem við höfum þó gert. Við erum ekki að biðja um hrós, við erum ekki að biðja um að okkur sé hælt fyrir það, það er til of mikils mælst,  Við getum nefnt sem dæmi byggingu nýs fangelsis, fyrst hv. þingmaður nefndi það í ræðu sinni. Er það eitthvað kemur upp að þurfi að leysa núna í miðri kreppu? Er það eitthvert mál sem við fengum í fangið síðasta vetur eða í vor eða haust? Heldur betur ekki, það er áratugagamalt mál sem dómsmálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins gátu ekki klárað ár eftir ár og áratug eftir áratug  Við erum þó að landa því og ég vonast til þess að hv. þingmaður muni greiða atkvæði með þeirri tillögu sem borin verður upp til atkvæða á þinginu á morgun um að það mál verði þá leyst 

Frú forseti. Ef mig hefði grunað að sjálfsmynd hv. þingmanns ætti allt sitt undir hrósi frá Sjálfstæðisflokknum væri ég fyrir löngu búinn að hlaða á hann lofi og öll hans verk þannig að honum liði ögn betur með hlutskipti sitt í lífinu. Ég skal hafa það í huga, hv. þingmaður, þegar fram líða stundir úr því að svona stendur á. Hitt vil ég segja að þegar kemur að hrósi um ríkisstjórnina verð ég að segja enn og aftur: Áhyggjur mínar, og það gerði ég að umtalsefni í ræðu minni, snúa að því að okkur gengur of hægt að vinna á atvinnuleysinu. Það eru of margir sem ganga um atvinnulausir og hafa enga von um að fá vinnu í nánustu framtíð. Það er verkefni okkar. Það er verkefni þessarar ríkisstjórnar sem hér situr og hún getur ekki ætlast til þess að fá hrós fyrr en hún stendur sig betur í því að vinna á því atvinnuleysi.

Það er verið að því.

Það er verið að því, kallar hv. þm. Álfheiður Ingadóttir fram í. Það er ekki gott að auka svo á óvissuna að forseti Alþýðusambandsins komi hér fram og segi við þjóðina að vegna gjörða ríkisstjórnarinnar, vegna þess að ríkisstjórnin haldi svo á málum sem hún gerir í þessu fjárlagafrumvarpi, séu kjarasamningar að bresta. Frú forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason kallar eftir hrósi fyrir þá ríkisstjórn, hann biður um að talað sé vel um þá ríkisstjórn  Frú forseti. Ég mun hvorki hrósa hv. þm. 

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að beina máli sínu til forseta en ekki til þingmanna úti í sal.

Frú forseti. Við ræðum um fjárlagafrumvarpið árið 2012 við 3. umr. Áður en ég fer efnislega í málið vil ég byrja á að gera athugasemdir við það að við 2. umr. stóðu umræður um fjárlagafrumvarpið langt fram undir morgun og mér er til efs að margir hafi fylgst með þeim umræðum og að fjárlaganefndarmenn margir hverjir - þeir voru ekki margir hér í salnum þegar þær umræður fóru fram - hafi kynnt sér þær umræður sem þá fóru fram. Frá því að frumvarpið kom fram hafa verið gerðar á því ákveðnar breytingar. Því miður eru stóru línurnar í frumvarpinu þess eðlis að það er beinlínis hættulegt að það fari hér í gegn. Áður en ég fer lengra vil ég taka undir með hv. þingmanni sem talaði á undan mér um þann vanda sem atvinnuleysið er og hversu erfiðlega hefði gengið að ná tökum á því. Við skulum átta okkur á því að staðreyndin er því miður að verða sú að margt fólk sem ekki fær hér atvinnu er farið að horfa til vinnu í öðrum löndum. Við heyrum nær daglega fréttir af fólki og fjölskyldum sem flytja út í leit að atvinnu. Staðreyndin er því miður sú að í dag eru fleiri þúsund flutt af landi brott, 7–9 þús. manns flutt, og flestir fara til Noregs. Þetta er um helmingurinn af þeim fjölda sem flutti til Vesturheims á sínum tíma en þá fluttu um 15 þús. Íslendingar af landi brott. Kostnaður íslenska samfélagsins við þessa brottflutninga er gríðarlegur. Samkvæmt skýrslu sem OECD gaf út á síðasta ári kom fram að kostnaður við hvern nemanda á ári á Íslandi er um 1 millj. kr. þannig að hver háskólamenntaður einstaklingur hefur kostað samfélagið 20–25 millj. kr. með allri sinni skólagöngu þegar hann hefur lokið námi - og flytur af landi brott. Allir gera sér grein fyrir því að það er ekki verið að tala niður menntun með þessu, heldur erum við að segja að bein útlögð glötuð fjárfesting í þessum einstaklingum er um 20–25 millj. kr. þannig að það tap sem við höfum orðið fyrir með þeim fjölda Íslendinga sem hefur flutt af landi brott nemur tugum milljarða króna. Flestir þessir einstaklingar eru á besta aldri og á leið í að skapa hagvöxt og verðmæti í samfélaginu, eru að fara út á vinnumarkaðinn og greiða þannig til baka til samfélagsins það sem samfélagið hefur kostað til með menntun þeirra. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður kom inn á, og hefur komið margítrekað fram hér í umræðunni, að grundvallarforsenda okkar til þess að stöðva þessa þróun er að auka verðmætasköpun í samfélaginu, gera það að verkum að fyrirtæki, jafnt stór sem smá, allt frá einyrkjum og upp í stærstu fyrirtæki, sjái sér hag í því að sækja fram og efla starfsemi sína, nýta auðlindir landsins, nýta mannauðinn og þekkinguna sem við höfum til verðmætasköpunar til að stækka hér þjóðarbúið á nýjan leik. Þetta hefur því miður ekki tekist sem skyldi og staðreyndin er því sú að við horfum upp á það að niðurskurðurinn í ár, ofan á það sem á undan hefur gengið, til að mynda í heilbrigðismálum, er orðinn svo mikill að það er ekki lengur hægt að una við. Ef við horfum á niðurskurðinn í heilbrigðiskerfinu á landsbyggðinni er hann að verða þannig að daglega berast okkur fréttir af því hvaða áhrif þetta muni hafa. Síðast í fréttum klukkan 19 í kvöld var fjallað um það hvernig einstaklingar norður í landi þyrftu að flytjast búferlum vegna þess að þeir gætu ekki sótt eðlilega heilbrigðisþjónustu. Í dag var opnuð vefsíða undir yfirskriftinni egmotmaeli.is þar sem fólki hreinlega ofbýður þessi mikli niðurskurður í heilbrigðiskerfinu og sú forgangsröðun sem viðhöfð er. Fjöldi sveitarfélaga hefur ályktað í sömu veru. Mig langar, með leyfi frú forseta, að vitna til einnar ályktunar, frá sveitarstjórn Sveitarfélagsins Skagafjarðar sem mótmælir harðlega „þeim vinnubrögðum velferðarráðherra, Guðbjarts Hannessonar, að verða ekki við ítrekaðri beiðni sveitarstjórnar um fund vegna fyrirhugaðs niðurskurðar hjá Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki“. Með leyfi frú forseta stendur áfram í þessari ályktun: „Í samstarfsyfirlýsingu Samfylkingarinnar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er kveðið á um að áhættumat verði ávallt lagt til grundvallar ákvörðunum um niðurskurð og sameiningu stofnana og þess freistað að leggja mat á hættu á auknum kostnaði til lengri tíma litið. Jafnframt að lögð verði áhersla á samstöðu um brýn velferðarverkefni, verndun starfa, kynjajafnrétti og áhrif á byggðirnar. Þá eigi að kalla fagfólk og notendur til samráðs í sparnaðaraðgerðum.“ Frú forseti. Það er alveg ljóst að hvað varðar niðurskurðinn í velferðarkerfinu og heilbrigðismálunum hefur núverandi ríkisstjórn farið þvert gegn öllu sem áður hefur verið sagt, farið þvert gegn því að hafa nokkurt samráð, farið þvert gegn því að verja velferðina, farið þvert gegn því að verja byggðina í landinu og ef við skoðum þann einbeitta vilja sem hefur verið til staðar í að skera niður í heilbrigðisstofnunum, einkum og sér í lagi á landsbyggðinni, er með ólíkindum að fylgjast með. Þegar þessar tölur voru birtar á síðasta ári var það gagnrýnt mjög harkalega, m.a. af hæstv. velferðarráðherra, að niðurskurðurinn og þessar breytingar hefðu verið kynntar fyrst í fjárlagafrumvarpi og að enginn hefði haft vitneskju um þær. Síðan tekur við sá hæstv. ráðherra sem nú er velferðarráðherra, gerir ákveðnar breytingar á og nú, ári seinna, virðist sem þetta sé allt saman gleymt. Gengin er sama vegferð, skorið niður í velferðarkerfinu, skorið niður í heilbrigðismálum. Og það er sérstaklega eitt, frú forseti, sem mig langar að fara í í þessari ályktun frá sveitarstjórninni í Skagafirði, áhrifin á byggðirnar. Við sáum áhrifin vel í fréttunum í kvöld þar sem var viðtal við konu á Sauðárkróki sem þarf að sækja þjónustu vegna þess að hún er í hjólastól. Byggðaáhrif af þessu fjárlagafrumvarpi verða að öllum líkindum þau að til að mynda þessi kona þarf að flytjast búferlum. Þetta á við með fleiri þætti. Nú hrista hausinn sumir þingmenn í salnum, en það er einmitt þetta sem hefði þurft að skoða áður en ráðist var í niðurskurðinn. Í mörgum byggðarlaganna úti á landi, vestur á fjörðum og víðar, stendur byggðin á það veikum grunni að ekki má mikið út af bera. Á síðasta ári var samþykkt í fjárlaganefnd að fram færi sérstök byggðaúttekt á fjárlagafrumvarpinu, úttekt á því hvaða áhrif niðurskurðurinn hefði á einstök byggðarlög þegar kæmi að opinberum störfum og þjónustu sem hefði þar með áhrif á íbúafjölda og fleira í þeim dúr. Þetta var samþykkt, og samþykkt að Byggðastofnun skyldi vinna slíka úttekt. Nú, rúmu ári síðar, liggja niðurstöður þessarar úttektar á fjárlögum síðasta árs ekki fyrir. Raunar er það í ofanálag sláandi að eftir að 1. umr. um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2012 fór fram hafði hæstv. velferðarráðherra ekki enn skilað inn upplýsingum til Byggðastofnunar um ákveðnar grunnforsendur til að vinna þessa úttekt. Samt sem áður fer hæstv. ráðherra fram með niðurskurð í heilbrigðismálum og velferðarmálum sem harkalegast koma niður á landsbyggðinni þrátt fyrir að vera ekki búinn að skila inn upplýsingum í byggðaúttekt sem hæstv. ráðherra sagði á síðasta ári að væri mjög mikilvægt að fram færi áður en ráðist yrði í niðurskurð sem þennan og gagnrýndi fyrri ráðherra sem kom úr samstarfsflokknum. Það er með ólíkindum að fylgjast með því hvernig markvisst hefur verið gengið fram í niðurskurði í heilbrigðismálum og velferðarmálum. Það á ekki eingöngu við á landsbyggðinni, það á líka við á höfuðborgarsvæðinu, og þetta er komið algjörlega inn að þolmörkum, öllu sem eðlilegt getur talist. Þá segja margir: Það eru þrjár leiðir í boði; að auka tekjurnar, hækka skatta eða skera niður. Hvað viljið þið þá gera í staðinn? Þetta er jafnan það sem sagt er. Ég hef komið inn á það hér hvernig umgjörðin í kringum atvinnulífið er hjúpuð óstöðugleika sem gerir það að verkum að fyrirtæki hafa ekki sótt fram og það hefur ekki tekist að auka tekjurnar í samfélaginu. Þegar kemur að niðurskurðinum og möguleikunum til þess að skera niður á öðrum sviðum eru víða matarholur sem mögulegt er að ráðast í og flestum þætti, að ég tel, eðlilegt að ráðast í. Mig langar í því samhengi að benda á fjárhæðir sem eru kannski ekki háar en þó verulega háar samanborið við þann niðurskurð sem við horfum upp á hjá mörgum stofnunum, m.a. heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Mig langar að benda á fyrirspurn sem sá sem hér stendur lagði fram til allra ráðuneyta fyrir nokkrum vikum til að fá upplýsingar um allar utanlandsferðir viðkomandi ráðuneyta, hversu margar þær væru og hver heildarkostnaðurinn væri. Nú er staðan sú að öll ráðuneyti hafa svarað nema tvö. Þau ráðuneyti sem enn eiga eftir að svara eru innanríkisráðuneytið og umhverfisráðuneytið. Séu þessar upplýsingar hjá öllum þessum ráðuneytum nema tveimur teknar saman er heildarfjöldi utanlandsferða yfir 4 þús. fyrstu níu mánuði ársins. Sé það uppreiknað á allt árið fyrir ráðuneytin, að þessum tveimur undanskildum, erum við að tala um 5–6 þús. utanlandsferðir. Og þá á enn eftir að koma frá tveimur ráðuneytum sem bæði eru töluvert stór þannig að það má gera ráð fyrir um 6–7 þús. utanlandsferðum það sem af er árinu. Nú er enginn að tala um að það sé ekki mikilvægt að íslensk stjórnvöld og íslenskar stofnanir eigi í samskiptum við erlend ríki. Það er hins vegar mikilvægt á tímum sem þessum að þá sé allt gert sem mögulegt er til að draga úr kostnaði við slíkt, fækkað ferðum á ráðstefnur, fækkað fundum sem farið er á erlendis, það fari færri en áður og að menn nýti sér tæknina í meira mæli. Þetta er komið á annan milljarð sem af er árinu hjá þessum ráðuneytum, öllum nema tveimur, eingöngu flugfargjöld eru komin á annan milljarð króna. Við hljótum að spyrja okkur þegar svona er hvort ekki sé mögulegt að draga úr kostnaði þarna og nota í heilbrigðisþjónustu, m.a. á landsbyggðinni. Ég hygg til að mynda að ef við næðum þessu niður bara um 20–30% væru það einhver hundruð milljóna króna, 300–400 milljónir. Svona mætti víða fara um. Þegar við tölum um skattahækkanirnar er alveg klárt að margar þeirra sem farið hefur verið fram með hafa skilað minna í ríkissjóð en áætlað var. Það skýtur einstaklega skökku við að þegar ráðist er fram með skattahækkanir bæði á fyrirtæki og einstaklinga skuli á sama tíma hæstv. fjármálaráðherra og utanríkisráðherra dreifa frumvarpi á þingi sem felur í sér heimild til handa Evrópusambandinu að fá hér undanþágur, fá sérmeðferð frá skattalögum. Þetta mál verður væntanlega ekki rætt fyrr en í janúar en það er með ólíkindum að á sama tíma og verið er að fást við gríðarlegan niðurskurð og réttlæta skattahækkanir á einstaklinga og fyrirtæki hér á landi skuli menn ráðast í að koma fram með frumvarp sem felur í sér gríðarlegan skattafslátt til handa Evrópusambandinu og þeim styrkjum sem þaðan berast. Mig langar að lesa aðeins ofan í upplýsingar úr þessum frumvörpum og þingsályktunartillögum sem liggja fyrir þinginu og hefur verið dreift, með leyfi frú forseta, það sem er undanþegið  Þar segir meðal annars að innflutningur, sem fer fram samkvæmt reglum foraðildarsjóðsins, verði undanþeginn tollum, innflutningsgjöldum og annarri skattheimtu. Aðstoðarþeginn, í þessu tilfelli Ísland, skal sjá til þess að hlutaðeigandi yfirvöld vinni saman í einu og öllu. Hér kemur svo, með leyfi herra forseta: „Skattar, tollar og innflutningsgjöld eða önnur gjöld sem hafa sambærileg áhrif eiga ekki rétt á sér samkvæmt reglum foraðildarsjóðsins.“ Og: „Allur innflutningur ESB-verktaka skal undanþeginn tollum eða innflutningsgjöldum, virðisaukaskatti eða öðrum sköttum og annarri skattheimtu sem hefur sambærileg áhrif. […] ESB-verktakar skulu undanþegnir virðisaukaskatti vegna þjónustu og/eða vara og/eða verka sem er veitt, eru afhentar eða unnin samkvæmt viðkomandi ESB-samningi. Vörur eða þjónusta eða verk, sem verktaki samningsbundinn ESB-verktaka afhendir, veitir eða vinnur, skulu undanþegin virðisaukaskatti.“ Og annars staðar segir: „Persónulegar eigur einstaklinga sem vinna fyrir ESB skulu undanþegnar tollum, innflutningsgjöldum, sköttum og annarri skattheimtu sem hefur sambærileg áhrif að því gefnu að …“ Aftur úr þingsályktunartillögu utanríkisráðherra: „… samningar, sem ESB fjármagnar, eru undanþegnir opinberum stimplum eða skráningarskyldu eða skattheimtu sem hefur sambærileg áhrif.“ Frú forseti. Það er auðvitað ekki hægt að á sama tíma - þetta er ekki tæmandi listi, þetta eru fleiri blaðsíður - og við horfum upp á gríðarlegar skattahækkanir á einstaklinga, tillögu um tvísköttun á atvinnulífið, sem reyndar var dregin til baka, skuli vera dreift tillögum á Alþingi sem fela í sér gríðarlegan skattafslátt til handa Evrópusambandinu. Það er raunar með ólíkindum að menn skuli vera í þetta litlum tengslum við umræðuna í landinu að þeir telji eðlilegt að ráðast fram með þessum hætti, svo ekki sé vikið að blindninni í því að menn skuli enn telja að Evrópusambandsaðild sé lausn á öllum vandamálum okkar Íslendinga. Ég ætla ekki að fara að ræða það hér. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra að sinni, ég hélt 40 mínútna ræðu við 2. umr. og fór ágætlega yfir þetta allt saman. Heilt yfir er staðreyndin sú að það er mjög mikilvægt að ná hér upp atvinnulífinu. Stór jafnt sem lítil fyrirtæki, hvort sem það eru einyrkjar eða stór fyrirtæki og allt þar á milli, þurfa að fara að fjárfesta á nýjan leik, auka framleiðslu sína og tekjur og umgjörðin í kringum þessi fyrirtæki þarf að verða þannig að menn geti séð að minnsta kosti hálfan mánuð fram í tímann þegar kemur að heildarumgjörðinni. Hitt er að við þurfum gjörbreytta forgangsröðun í ríkisfjármálum. Ég hef komið inn á örfá dæmi þar að lútandi. Þrátt fyrir þær breytingartillögur sem fram eru komnar á ég ekki von á því að það verði nein stór stefnubreyting úr þessu, það liggur ljóst fyrir að atkvæðagreiðsla um fjárlög fer fram á morgun. Ég vonast hins vegar til þess að menn fari að sjá að sér vegna þeirra atriða sem ég hef farið yfir í ræðu minni og fari að horfa til framtíðar hvað snertir þessi mál og fleiri.

Virðulegur forseti. Þessi umræða er að komast á lokapunkt og full ástæða til að þakka fyrir hana og það mikla starf sem er að koma til afgreiðslu þingsins. Það er sérstök ástæða til að þakka hv. fjárlaganefnd fyrir mikilvægt starf að þessu verkefni. Það er alltaf mikilvægur áfangi í störfum þingsins um þetta leyti, að ljúka gerð fjárlaga, og fagnaðarefni að það tekst nú, ef svo heldur fram sem horfir, fyrr en verið hefur hin allra seinustu ár. Það hefur verið gríðarlega erfitt viðfangsefni eftir hrunið að ná endum saman í fjárlagagerðinni og ná að loka fjárlögunum með einum eða öðrum hætti. Það hefur þess vegna, bæði á síðasta ári og árinu þar áður, verið komið býsna nærri jólum þegar loks hefur tekist að ljúka verkinu og eftir mikil fundahöld og oft hatrammar deilur. Það er því líka fagnaðarefni hversu miklu meiri sátt og samstaða hefur verið þrátt fyrir allt um þetta fjárlagafrumvarp og þær línur sem lagðar eru en verið hefur hin seinni ár. Umræður og tillögur stjórnarandstöðunnar hafa margar verið málefnalegar og góðra gjalda verðar en snúa auðvitað ekki að hinum stóru línum í frumvarpinu. Eins og sést þegar breytingartillögur minni hlutans eru skoðaðar hafa deilurnar um fjárlagafrumvarpið að þessu sinni fyrst og fremst verið um lítinn hluta útgjaldanna og áherslumun í því eins og fram kemur í þeim breytingartillögum sem koma til atkvæða á morgun og verða sumar samþykktar og aðrar ekki eftir atvikum. Í þessu efni er þingmönnum tamt að tala um niðurskurð og ég held að þar séum við í dálitlum ógöngum í fjárlagagerðinni og þurfum að skoða til lengri tíma hvernig við ræðum um ríkisfjármál. Við sjáum til að mynda af Dönum, sem eru þjóð sem náð hefur mjög miklum árangri í ríkisfjármálum og verið farsæl í stjórn efnahagsmála um langt árabil, að sammæli er um það í dönskum stjórnmálum að ákveðið aðhald milli ára sé eðlilegt. Eðlilegt sé að betur takist að nýta fjármunina í ríkisrekstrinum frá einu ári til annars, að þar verði framfarir rétt eins og við gerum þá kröfu til almannageirans að þar verði aukin framleiðni og hagkvæmni ár frá ári sem skili okkur öllum betri lífskjörum. Við höfum með einhverjum hætti fest í því farinu að taka ávallt allar tölur úr fjárlagafrumvarpi fyrra árs, uppreikna þær samkvæmt vísitölum, bæta þeim væntingum við og séu þær ekki uppfylltar að öllu leyti teljum við það vera niðurskurð í öllum tilfellum og fjöllum um það sem slíkt þó svo krónutalan sem verið er að veita til viðkomandi málefnis eða í viðkomandi verkefni sé oft og tíðum umtalsvert hærri en krónutalan á yfirstandandi ári og full rök geti verið fyrir því að þau verkefni sem þar hafa verið unnin á yfirstandandi ári megi á næsta ári gera með hagkvæmari hætti. Á öllum sviðum samfélagsins eiga einfaldlega að verða framfarir, aukin framleiðni, hagkvæmni með nýrri tækni, nýrri þekkingu o.s.frv. Þetta held ég að við þurfum þvert á alla flokka að ræða og kanna hvort við getum ekki tileinkað okkur aðferðafræði annarra þjóða í þessu efni vegna þess að það má ekki vera sjálfvirkur vöxtur í ríkisútgjöldum. Til lengri tíma litið leiðir það okkur í ógöngur. Þegar talað er um ógöngur þá er það auðvitað fagnaðarefni hversu lítil átök hafa verið um þetta fjárlagafrumvarp vegna þess að í upphafi þessa kjörtímabils voru ríkisfjármálin komin í fullkomnar ógöngur. Hallinn var svo gríðarlegur að nærri lá að önnur hver króna sem var á útgjaldahliðinni væri tekin að láni og gerð að skuldum á komandi kynslóðir sem þær þurfa síðan að greiða af vexti um ókomna tíð. Furðuvel hefur tekist að vinda ofan af þessum vanda þannig að við horfum fram á það að hallinn á næsta ári er, miðað við aðstæður, ásættanlegur um 20 milljarða sem er nærfellt því að vera einn tíundi hluti þess sem hann var þegar verst lét. Við sjáum fram á að geta snúið rekstrinum í plús á næstu missirum og það er mikið fagnaðarefni hversu vel hefur tekist að varðveita störf hjá hinu opinbera og koma þannig í veg fyrir að samdráttur hjá ríkinu yki enn á atvinnuleysi í landinu og þær neikvæðu víxlverkanir sem það hefði kallað á. Þau atriði sem kannski hafa helst sætt gagnrýni við þetta frumvarp og full ástæða er til að ræða, og jafnframt að gagnrýna, eru annars vegar almannatryggingarnar og hins vegar skattlagning á lífeyrissjóði. Um almannatryggingar er það að segja að það er sannarlega óskandi að bæta megi kjör öryrkja og ellilífeyrisþega meira en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Ég held að til þess standi hugur stjórnarflokkanna ef á því eru nokkur efni. En fjárlögunum er markaður sá rammi sem tekjurnar skapa og það er einfaldlega niðurstaðan að menn treysta sér ekki lengra í þeim efnum að þessu sinni. En þá verður líka að líta til þess að á þessu ári, yfirstandandi ári, hefur sem betur fer, og var sannarlega þörf á, tekist að rétta nokkuð hlut þeirra sem eru á bótum almannatrygginga einum og hækka þær bætur nokkuð umfram verðlag þó að betur megi ef duga skal. Ég bind vonir við að sú endurskoðun sem stendur fyrir dyrum hjá velferðarráðherra á almannatryggingakerfinu okkar, sem er allt of flókið, gefi færi á að styrkja og bæta kerfið og gera betur við þá sem höllustum fæti standa í samfélagi okkar. Hvað varðar skattlagningu lífeyrissjóðanna þá hefur einkum verið gagnrýnd skattlagning upp á 1.400 millj. kr. á þessu ári og sambærilega upphæð á næsta ári í tengslum við sérstakar vaxtabætur til skuldugra heimila. Hér er byggt á því samkomulagi sem gert var um þær aðgerðir milli fjármálastofnana, lífeyrissjóða og ríkisins og hefur verið ágreiningur um það hvað það þýddi að lífeyrissjóðirnir ætluðu að fjármagna hluta af þessum sérstöku vaxtabótum. Ég harma það auðvitað að ekki hafi tekist samkomulag um skilninginn á því orðalagi milli stjórnvalda og lífeyrissjóða en vil þó segja að það verður að hafa í huga að þessar álögur, upp á 2,8 milljarða, leiða til þess að sjóðfélagarnir í lífeyrissjóðunum, fólkið í landinu, fá greidda 12 milljarða í sérstakar vaxtabætur á tveimur árum. Er býsna erfitt að henda reiður á því hvernig eigendur sjóðanna eigi að vera verr settir eftir þá aðgerð en áður. Auðvitað er til hennar gripið til að þeir séu betur settir eftir en áður og ekki síst til að eignasafn lífeyrissjóðanna sé betur sett eftir en áður, til að fólk sé í betri færum að standa undir skuldbindingum sínum, halda þeim í skilum með alveg sömu rökum og beitt var gagnvart fjármálafyrirtækjum. Virðulegi forseti. Það er langt liðið á þessa umræðu og fram á kvöldið. Ég vil ítreka þakkir mínar til hæstv. fjármálaráðherra fyrir frumvarpið og til nefndarinnar fyrir hennar góðu umfjöllun og fagna því aftur hversu lítill ágreiningur um stærri efnisatriðin hefur verið eins og ráða má af þeim breytingartillögum sem fram hafa komið við umræðuna og málefnalega gagnrýni og ábendingar um margt í þessari umræðu allri.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það kom margt athyglisvert fram í henni. Ég ætla að staldra við eitt atriði sem hv. þingmaður kom inn á, þ.e. að breyta og bæta vinnubrögð við fjárlagagerðina því að menn standa ekki í þessum römmum til að hækka þá bara upp eins og gert hefur verið. Það stendur til að árið 2013 verði fyrsta árið sem lögð verða fram svokölluð rammafjárlög þar sem settir verða ákveðnir rammar sem þýðir í stuttu máli að ef bæta á við einhvern ákveðinn málaflokk verður að skera niður annars staðar á móti þannig að menn sjái útgjaldarammann í heild sinni. Ég tel að það sé mjög skynsamlegt til að ná tökum á ríkissjóðnum. Það er búið að ræða mikið um hvernig eigi að ná aga í ríkisfjármálum. Fjárlaganefnd skilaði inn skýrslu um breytt vinnubrögð og mikill samstarfsvilji er í nefndarmönnum. Maður bindur miklar vonir við að breytingar verði á næsta ári. Ég verð þó að segja fyrir mitt leyti að því miður hefur þingið ekki staðið við þau fyrirheit eftir að skýrslan kom út vegna þess að þegar komið hafa upp álitamál um hvernig standa eigi að málum hefur alltaf verið sagt: Ja, við breytum þessu bara næst, ekki núna sko, við breytum þessu seinna. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það með mér að það sé mjög mikilvægt að við breytum meðferðinni á svokölluðum sértekjum og mörkuðum tekjum. Mörkuðu tekjurnar nálgast nú 100 milljarða í fjárlagafrumvarpinu þannig að ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki eðlilegt, sérstaklega í ljósi umræðunnar hér fyrr í dag þegar hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra blandaði sér í umræðuna um Fjármálaeftirlitið, að allar stofnanir fari að fjárlögum og ekki sé verið að blanda sértekjum og mörkuðum tekjum þar saman við.

Virðulegur forseti. Ég bind miklar vonir við það eins og þingmaðurinn að vinnubrögðin í fjárlagagerðinni verði bætt. Ég held að það hafi m.a. verið myndarlega gert í safnliðunum á þessu ári og vonast til að þessi aðferðafræði við rammana verði líka til þess að styrkja vinnubrögðin. Ég held að það skipti kannski mestu máli að fjárlaganefnd hefji undirbúning fjárlaga á vorþingi í ríkari mæli en verið hefur og umfjöllun í stórum dráttum en kannski ekki síður eftirfylgni með framkvæmd fjárlaganna. Þar hefur oft verið pottur brotinn og hægt að bæta úr mörgu. Um hina mörkuðu tekjustofna er ég almennt sammála hv. þingmanni um að í flestum tilfellum fer best á því að tekjur renni í ríkissjóð hverju nafni sem þær nefnast og þeim sé síðan ráðstafað til útgjalda þaðan, enda er sú fróma ósk sem sett er fram með því að marka ákveðna tekjustofna alltaf þeim annmörkum háð að hér skiptir reglulega um pólitíska meiri hluta og tilhneigingin er því sú að sú mörkun sem einn meiri hluti hefur sett verði að engu hjá öðrum en skattheimtan haldi hins vegar áfram. Borgurunum þykir auðvitað ósanngjarnt og óréttlátt að vera rukkaðir um skatta sem eigi að renna til einhverra málefna sem þeir gera svo í rauninni ekki. Ég held hins vegar varðandi Fjármálaeftirlitið, af því að hv. þingmaður nefndi það sérstaklega, að það geti verið rök fyrir því að stofnanir sem þykir gríðarlega mikilvægt að séu sjálfstæðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég heyri á honum að hann er sammála mér í sambandi við þessar mörkuðu tekjur og sértekjur þó að menn muni auðvitað, þegar og ef af þessu verður, sem ég vona að verði, skoða þær í heild sinni og tína kannski ekki allt til sem snýr að sértekjum og eru kannski pínulitlar upphæðir í miðasölu eða einhverju svoleiðis. Menn þurfa bara að fara yfir það í rólegheitunum. Það er náttúrlega alveg hreint með ólíkindum þegar maður skoðar þetta að í fjárlögum 2010 eru til að mynda markaðar tekjur til einnar stofnunar upp á 2 milljarða og svo sýna lokafjárlög 2,4 milljarða, 420 milljónir umfram, svo samþykkir Alþingi það einu og hálfu ári eftir að búið er að eyða peningunum. Síðan kemur í ljós að umræddar sértekjur komu bara úr einu ráðuneyti. Þetta er náttúrlega nokkuð sem gengur ekki og er mjög óréttlátt gagnvart öðrum stofnunum. Ég vil líka spyrja hv. þingmann um það sem snýr að munaðarleysi tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins. Eins og hv. þingmaður veit jafn vel og ég hefur efnahags- og viðskiptanefnd, reyndar skattanefnd áður, gefið umsögn um tekjuhlið frumvarpsins. Ég hef sagt það áður hér í ræðustól að ég tel mjög mikilvægt að breyta þingsköpunum hvað varðar umsögnina því að þar kemur fram að fjárlaganefnd veiti í raun og veru efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um þingmál er varða tekjuhlið fjárlaga, sem væntanlega eru þá skattamál. Því spyr ég hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þær skoðanir mínar að við þurfum að breyta þessu til fyrra horfs. Mér fannst fara vel á því eins og það var þegar efnahags- og skattanefnd gaf fjárlaganefnd umsögn um tekjuhliðina. Eins og hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni er mjög mikilvægt að efla framkvæmd fjárlaga og að hún fari betur fram en hefur verið hingað til. 

Virðulegur forseti. Ég vil ekki útiloka breytta verkaskiptingu milli efnahags- og viðskiptanefndar annars vegar og fjárlaganefndar hins vegar. Skattamálin eru til umfjöllunar í efnahags- og viðskiptanefnd eins og kunnugt er og gaf hún umsögn í hinu fyrra fyrirkomulagi um tekjuhliðina. Ég hygg að ástæðan fyrir því að frá því var fallið hafi að hluta til verið sú að í því fólst að sumu leyti tvíverknaður því að tekjuhliðin er auðvitað ekki munaðarlaus. Margir hafa áhuga á tekjuhliðinni og þess vegna fengu bæði efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd sömu aðila á fund, þ.e. frá Hagstofunni, Seðlabankanum eftir atvikum og aðra spáaðila, til að fjalla um tekjuhliðina. Mönnum hefur þótt óþarfi að efnahags- og viðskiptanefndin gæfi síðan fjárlaganefndinni umsögn um hvað hefði komið fram í umfjöllun sömu gesta og þegar höfðu sótt fjárlaganefnd heim. En ef mönnum þykir fengur að því að halda þeirri umsögn held ég að það verði bara að skoða og ræða í rólegheitum.

Herra forseti. Það var akkúrat vegna þessa síðasta atriðis, sem hv. þingmenn Ásbjörn Óttarsson og Helgi Hjörvar ræddu um, sem ég vildi beina spurningum til hv. þm. Helga Hjörvars, sem er formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Það snýr akkúrat að tekjuhlið fjárlaga. Ég ætla ekki að fjalla um það í þessu máli hver á að senda hverjum bréf eða umsögn en það vekur þó athygli að sú staða er uppi, eftir því sem mér sýnist, að á morgun munum við greiða atkvæði um fjárlagafrumvarp þar sem gengið er út frá tilteknum tekjuöflunarforsendum, en þau frumvörp sem gera ráð fyrir umtalsverðum tekjuöflunaraðgerðum fyrir ríkissjóð eru óafgreidd og eftir því sem mér skilst, og ég bið þá hv. þm. Helga Hjörvar að leiðrétta það ef það er rangt, geta þau breyst verulega frá þeim frumvörpum sem lögð voru fram í þinginu af hæstv. fjármálaráðherra. Þetta eru tekjuöflunarfrumvörp upp á milljarða króna, ég er ekki með það á reiðum höndum hvað gert er ráð fyrir miklum aðgerðum í því sambandi, hvort það eru 11 milljarðar, 15 milljarðar eða hve margir milljarðar eru undir í þeim frumvörpum um tekjuöflun sem eru á borðum hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Nú sit ég hvorki í efnahags- og viðskiptanefnd né fjárlaganefnd en ég heyri á göngum þingsins að það geti orðið verulegar breytingar á þessum frumvörpum. Maður veltir því fyrir sér: Er nægilega traust málsmeðferð 

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins áfram um tekjuhliðina, fyrir afgreiðslu fjárlaga fáum við nýjar þjóðhagsforsendur frá þeim sérfræðingum sem við höfum sett til þeirra verka, sem er Hagstofa Íslands. Sérfræðingar hennar koma fyrir efnahags- og viðskiptanefnd og fara í gegnum mat sitt á þeim breytingum sem orðið hafa í efnahagsstarfsemi frá því í sumar og hvaða áhrif þær hafi á spár þeirra um hagþróun á komandi ári og síðan hvaða áhrif það hefur aftur á tekjuhlið fjárlaganna. Tekið er tillit til þess í þeim breytingum sem gerðar eru á frumvarpinu á milli umræðna. Það varð einfaldlega niðurstaða þeirrar umfjöllunar að sú spá sem þar liggur fyrir og þau gögn sem menn hafa við að styðjast á þessum tímapunkti séu trúverðug um horfurnar fyrir næstu árin. Auðvitað ganga spár um hagþróun eðli málsins samkvæmt ekki nauðsynlega eftir og þess vegna er alltaf ákveðin óvissa þegar menn afgreiða fjárlagafrumvarp. Hitt, að hér eru óafgreidd þrjú frumvörp sem lúta að tekjuhliðinni, er með sama hætti og verið hefur, a.m.k. undanfarin ár. Ráðstafanir í ríkisfjármálum hafa eftir langri venju hygg ég verið afgreiddar í kjölfar afgreiðslu fjárlaga. Þar geta auðvitað orðið breytingar á en þær eru ekki þess eðlis að þær muni hafa áhrif á þær tekjur sem þessi frumvörp skila, það treysti ég mér til að fullyrða. Tekjunum munu þau skila 

Herra forseti. Eins og hv. þm. Helgi Hjörvar gat um eru þetta í rauninni tvö mál. Annars vegar getum við sagt að það séu hinir stóru skattstofnar og hvaða áhrif þróun efnahagslífsins mun hafa á þá. Það er rétt að fyrir 2. umr. lágu fyrir nýjar spár frá Hagstofu Íslands sem ég get ekki lesið öðruvísi en svo að þær geri ráð fyrir minni vexti og meiri erfiðleikum á næsta ári en eldri spá Hagstofunnar sem gengið var út frá þegar frumvarpið var samið. Ég verð að játa það og um það kunnum við hv. þm. Helgi Hjörvar að vera ósammála að ég verð ekki var við það í þeim breytingum sem orðið hafa á fjárlagafrumvarpinu að tekið sé tillit til þess t.d. hversu mikið megi reikna með að tekjur ríkisins lækki í samanburði við frumvarpið eins og það var lagt fram í upphafi miðað við hvað útlitið er verra samkvæmt nýrri spá Hagstofunnar en hinni fyrri. Það er eitt. Hins vegar eru það þessi sértæku tekjuöflunarfrumvörp sem hv. þingmaður nefndi og ég spurði um, sem eru óafgreidd og geta tekið breytingum. Hv. þingmaður segir þó tryggt þrátt fyrir breytingar að þau muni skila sambærilegum tekjum. Það er samt dálítið óheppilegt vegna þess að með því að afgreiða fjárlögin fyrir fram eru menn búnir að festa sig í því að ná þessum tekjum og þá erum við lent í sömu stöðu og lýst var hér í lítilli smásögu hv. þm. Tryggva Þórs Herbertssonar fyrr í kvöld, að við byrjum á því að ákveða útgjöldin og sjáum svo til hvort við fáum ekki hækkun á tekjunum til þess að geta staðið straum af útgjöldunum.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að gert er ráð fyrir heldur minni hagvexti í nýrri þjóðhagsspá en það eru líka aðrir þættir í henni sem breytast og hafa áhrif á niðurstöðuna í fjárlögunum. Þann veikleika sem stjórnarandstaðan hafði áhyggjur af var sérstaklega farið yfir og verður endanlega gert á fundi efnahags- og viðskiptanefndar í fyrramálið. Þingmenn Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og viðskiptanefnd munu því fá allar upplýsingar fyrir lokaafgreiðslu fjárlaga um það efni. Hvað varðar hvenær lög um nýja skatta eru sett get ég tekið undir með hv. þingmanni. Ég tel að best fari á því að menn setji helst lög um nýja skatta á vorþingi ef ekki árinu áður þannig að öllum aðilum gefist góður tími til að aðlagast slíkum breytingum, geti tekið tillit til þeirra við verðlagningu á vöru þegar þeir taka pantanir langt fram í tímann eins og í ferðaþjónustu og annað eftir því. Því miður höfum við búið við sérstakar aðstæður í íslenskum efnahagsmálum og þurft að taka ákvarðanir skjótt og grípa til aðgerða með litlum fyrirvara. Við höfum ekki annað okkur til afsökunar en það.

Virðulegi forseti. Þegar haldreipum ríkisstjórnarinnar fækkar er alltaf eitt til ráða og það er að styðja sig við óskhyggjuna. Það fannst mér hv. þm. Helgi Hjörvar gera í annars athyglisverðri ræðu hér áðan þegar hann velti því fyrir sér hvort nú væri ekki að skapast nokkurn veginn friður um ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Hann vísaði sérstaklega til þess að breytingartillögur sem 1. minni hluti fjárlaganefndar flytti við 3. umr. málsins virtust ekki benda til þess að hinn pólitíski ágreiningur um ríkisfjármálastefnuna væri mjög mikill. Þá rifjast upp fyrir mér að einu sinni var hér hv. þingmaður, sem nú er hæstv. forsætisráðherra, sem hafði þann sið að flytja ótal breytingartillögur til útgjaldaaukningar. Þegar hv. þingmaður var spurður um hvernig ætti að standa straum af þessu dró hv. þingmaður alltaf upp úr pússi sínu eina tillögu sem var svona: Hert skatteftirlit. Svo fór það bara eftir eðli mál hversu háar tekjur þetta átti að skaffa ríkissjóði, stundum var það milljarður og stundum voru það þrír. Það fór svona eftir því hvaða breytingartillögur hv. þingmaður hafði flutt við fjárlagafrumvarpið hverju sinni. Ég held að þó að hv. þingmaður hafi haft þessa einföldu reglu um tekjuöflun fyrir ríkissjóð hafi enginn ályktað sem svo að hv. þingmaður vildi endilega framfylgja óbreyttri skattstefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þingmaður var þá í stjórnarandstöðu gagnvart. Ég vil líka minna á það að Sjálfstæðisflokkurinn hefur flutt mjög vel útfærða þingsályktunartillögu um breytta efnahagsstefnu þar sem meðal annars koma fram aðrar áherslur um ríkisfjármálin. Til þeirra tillagna hljótum við að vísa þegar almennt er rætt um þessi mál. Hér hefur verið farið nokkrum orðum um hagvöxtinn og hagvaxtarþróunina. Ég gerði nokkuð ítarlega grein fyrir því við 2. umr. málsins og ætla ekki að endurtaka það, aðeins að nefna eitt. Það er rétt að það örlar fyrir hagvexti á þessu ári og talið er að svipaður en þó heldur minni hagvöxtur verði á næsta ári. Allt er þetta auðvitað mikilli óvissu háð. Látum það liggja á milli hluta. Þessi hagvöxtur er hins vegar að mjög miklu leyti drifinn af aukinni einkaneyslu og af hverju skyldi einkaneyslan stafa? Jú, meðal annars af því að hér voru gerðir nýir kjarasamningar. Þeir höfðu í för með sér aukin launaútgjöld og hafa auðvitað kallað fram aukna einkaneyslu og þar með drifið upp þennan hagvöxt. Skyldi þetta nú vera sjálfbært? Köllum til vitnis Seðlabanka Íslands sem stundum tjáir sig um efnahagsmál eins og allir vita. Seðlabanki Íslands hefur ekki verið að skafa utan af því þegar rætt er um hversu áreiðanlegir eða sjálfbærir kjarasamningarnir séu. Ég minntist á það í ræðu minni um daginn að ég hefði setið fund þar sem m.a. var til svara aðalhagfræðingur Seðlabankans og kallaði reiðilega fram í salinn þar sem sat hópur atvinnurekenda: Hvernig í ósköpunum datt ykkur í hug að gera svona kjarasamninga? Með öðrum orðum, vísað var til sjálfrar forsendu þess hagvaxtar sem við munum vonandi búa við á næsta ári, þó að við gætum öll auðvitað látið í ljósi óskir um að sá hagvöxtur verði meiri. Ég er að vekja athygli á því að við erum að ræða um meintan hagvöxt sem byggir á ákaflega veikum forsendum svo ekki sé tekið dýpra í árinni. Þetta fjárlagafrumvarp verður væntanlega að fjárlögum síðdegis á morgun. Þegar þau verða skoðuð í sögunnar ljósi held ég að ekki verði litið svo á að þau hafi verið hin miklu sáttafjárlög. Ég held miklu frekar að þeirra verði minnst fyrir það að frumvarpið að þeim var lagt fram af sitjandi ríkisstjórn með opin augun fyrir því að það mundi valda því að kjarasamningar yrðu í uppnámi og þeim yrði líklega sagt upp einum mánuði eða tveimur eftir samþykkt frumvarpsins. Svona er staðan. Forseti Alþýðusambands Íslands ritaði á heimasíðu Alþýðusambandsins minnisblað þar sem að þessu var vikið og færð fyrir því rök frá sjónarhóli Alþýðusambandsins að fjárlagafrumvarpið, eins og það liggur fyrir núna og eins og það verður væntanlega samþykkt á morgun, muni leiða til þess að kjarasamningum verður sagt upp. Með leyfi virðulegs forseta segir meðal annars svo: „Áform ríkisstjórnarinnar um að skerða hækkun bóta almannatrygginga (og atvinnuleysistrygginga) og álögur á lífeyrissjóðina til að fjármagna umboðsmann skuldara, sérstakar vaxtabætur og almenna skattlagningu á launakostnað lífeyrissjóðanna eru klárt brot á þeim fyrirheitum sem ríkisstjórnin gaf við gerð kjarasamninga og þeim forsendum sem þeir byggja á. Verði þau að veruleika munu lífeyrissjóðir almenns launafólks þurfa að skerða lífeyrisréttindi sinna sjóðfélaga og auka þar með enn frekar á þann mun sem á lífeyrisréttindum milli almenna og opinbera vinnumarkaðarins. En hvers vegna telur ríkisstjórnin að almennt launafólk, einkum það sem verið hefur í aðildarfélögum Alþýðusambandsins og komið er á eftirlaun eða hefur misst starfsgetuna, eigi að greiða þennan reikning? Við því hafa ekki fengist nein svör. Á hinn bóginn setur þessi atlaga Alþýðusambandið óneitanlega í þá stöðu að setja upp sterkar varnir gegn þessum áformum.“ Við þetta er að bæta að í kvöld bárust einmitt af því fréttir að vegna versnandi ávöxtunarmöguleika lífeyrissjóðanna kynni að koma til þess að sjóðirnir þyrftu að skerða greiðslur til félaga sinna og þess vegna verður náttúrlega enn þá átakanlegra að átta sig á því að uppi eru sérstök áform um að leggja nýjar álögur á lífeyrissjóðina í þeim tilgangi sem ég fór yfir og vitnaði þar til orða forseta Alþýðusambands Íslands. Hv. þm. Björn Valur Gíslason hefur kallað eftir því að við hrósuðum ríkisstjórninni.  Það er rétt sem hér hefur verið sagt nokkrum sinnum úr ræðustóli að auðvitað er mjög sérkennilegt að gerðar séu yfirlýsingar af hálfu ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins og þær eru varla komnar út úr prenturum tölvanna þegar strax er farið að kljást um hvað þær þýði í raun og veru. Frægasta dæmið er auðvitað stöðugleikasáttmálinn, þeir sáttmálar voru einn eða tveir og jafnóðum sviknir eins og allir vita. Nú er það þetta mál þar sem Alþýðusamband Íslands segir fullum fetum að ríkisstjórnin hafi svikið þær yfirlýsingar sem gefnar voru í tengslum við kjarasamningana fyrr á þessu ári. Í morgun vorum við á fundi í atvinnuveganefnd þar sem sátu fulltrúar þeirra fyrirtækja, stóriðjufyrirtækja, kísilfyrirtækja, álverksmiðjanna, sem höfðu rætt við hæstv. fjármálaráðherra um hið svonefnda kolefnisgjald. Við höfum fagnað því að horfið væri frá gjaldinu. Nú var hins vegar tilkynnt að það hefði verið lagt til hliðar. Við höfum samþykkt á landsfundi Sjálfstæðisflokksins ályktun af allt öðru tilefni þar sem við notum þetta orðalag og vitum alveg hvað það þýðir. Þess vegna, eins og fram kom á fundinum í morgun, er þetta mál komið í algjört uppnám. Þetta veldur því að yfir þessi mál þarf aftur að setjast af hálfu þeirra fyrirtækja sem í góðri trú héldu að þau væru laus við þessa óværu. Nú kemur líka upp sú spurning hjá þeim sem ætla að fjármagna nýjar kísilverksmiðjur, meðal annars á Norðurlandi, meðal annars á Bakka þar sem áður hafa nú brostið vonir varðandi uppbyggingu atvinnulífsins, hvort vogandi sé að leggja í þá fjárfestingu. Forseti Alþýðusambands Íslands segir mjög skýrt á vefmiðlinum mbl.is í dag að stjórnarflokkarnir séu búnir að taka pólitíska ákvörðun um að fórna einfaldlega samkomulaginu við aðila vinnumarkaðarins sem var gert í vor og það sé gert í von um að það hafi ekki afleiðingar. Í raun og veru telur Gylfi Arnbjörnsson, forseti Alþýðusambands Íslands, að hæstv. fjármálaráðherra sé eiginlega að mana sig, hann segi bara: Ég hlusta ekkert á Alþýðusamband Íslands. Þeir hjá ASÍ munu ekki þora að segja upp kjarasamningunum. Ég ætla bara að láta þetta yfir mig ganga og tala af kokhreysti eins og allir þekkja. Eitt af því sem mjög hefur verið rætt í þessari fjárlagagerð eins og í fyrra eru tillögur varðandi heilbrigðisþjónustuna. Ég hef velt því mikið fyrir mér á síðustu missirum hvernig menn nálgast í raun og veru þær niðurskurðarhugmyndir sem birst okkur í fjárlagafrumvörpum í haust og ekki síður í fyrrahaust en þá var komið fram með mjög stórkarlalegar hugmyndir um niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni. Það var ekki liðinn dagurinn þegar fyrstu stjórnarliðarnir voru komnir á harðaflótta undan þessum tillögum og greindu frá því að þær hefðu ekki einu sinni verið undir þá bornar í þingflokkum stjórnarflokkanna þó að þeir ættu að bera á þeim pólitíska ábyrgð. Áður en haninn galaði þrisvar, áður en vikan var liðin, höfðu svo margir stjórnarliðar hlaupið frá tillögunum að það var alveg ljóst, og á það benti ég í þingsal, að fyrir málinu var ekki lengur pólitískur meiri hluti. Þá var farið að draga til baka. Reyndar var búið að skemma mjög fyrir þessum heilbrigðisstofnunum með því að setja þær í mikla óvissu. Engu að síður var farið að draga tillögurnar til baka til að koma þessu í gegn svo að fjárlagafrumvarpið næði hreinlega samþykki á Alþingi. En það var eins og menn hefðu ekkert lært og öllu gleymt því að þegar fjárlagafrumvarpið birtist okkur í haust var aftur tekið til við að höggva í sama knérunn, ráðast á sömu stofnanirnar og menn höfðu gefist upp við að höggva eins mikið í og ætlunin var í upphafi á síðastliðnu hausti. Það voru til dæmis stofnanir á Ísafirði, á Sauðárkróki, Húsavík, Landspítalinn og áfram mætti telja. Ég nefni þetta bara hreinlega í dæmaskyni. Þá eru lagðar fram tillögur um tiltekinn niðurskurð og enn og aftur er sagt að þær þurfi að endurskoða. Þær endurskoðuðu tillögur komu síðan fram við 2. umr. málsins. Og til að kaupa sér leið með fjárlagafrumvarpið í gegnum þingið var aftur kosið að bæta við einhverjum upphæðum á völdum stöðum til að tryggja að fjárlagafrumvarpið yrði samþykkt, því að þá lá fyrir hótun frá einum stjórnarliða um að stuðningur hennar við 2. umr. væri meðal annars byggður á því að bætt yrði í á þessu sviði og að bregðast yrði við. Ég nefndi áðan að það væri dálítið sérkennilegt hvernig að þessum málum væri staðið. Ég ætla að taka dæmi sem ég kom inn á í mýflugumynd við 2. umr. málsins, vegna þess að það er mjög glöggt dæmi um hvernig þessi mál hafa verið unnin. Ég ætla að taka sem dæmi Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki. Þegar fjárlagafrumvarpið, sem nú er bráðum að verða að fjárlögum, var lagt fram 1. október blasti við Heilbrigðisstofnuninni Sauðárkróki tæplega 63 millj. kr. niðurskurðarkrafa. Stofnunin reyndi að útfæra þennan niðurskurð og embættismenn ráðuneytisins skiluðu frá sér skýrslu, sem skrifuð var af aðstoðarmanni hæstv. velferðarráðherra, þar sem skoðað var hvort í rauninni væri hægt að ná þessum 63 millj. kr. niðurskurði Og hvað kom í ljós? Þetta er allt saman sundurliðað mjög skilmerkilega í skýrslunni. Það blasir við að að mati skýrsluhöfundar er mögulegt að ná sparnaði upp á 21 millj. kr. Það er talið mjög hæpið að ná viðbótarsparnaði upp á tæplega 21 millj. kr. Loks er sagt hreinlega ófært að ná sparnaði upp á 17,1 millj. kr. Þannig er staðan. Hið faglega mat sem aðstoðarmaður velferðarráðherra skrifar upp á, og við hljótum að líta svo á að sé þá uppáskrifað af ráðuneytinu sjálfu, sýnir að hugmyndirnar um 63 millj. kr. sparnað á þessari stofnun voru hreinlega út í bláinn, það var ekkert á bak við þær. Þetta var bara einhver tala á blaði - engin greining, ekkert faglegt. Menn höfðu haft tímann frá því í fyrra, frá því að menn voru sem betur fer gerðir afturreka með þessi niðurskurðaráform, en gera síðan ekki betur en að leggja fram tillögur sem að 2/3 eru ýmist taldar hæpnar eða ófærar. Nú hefði maður haldið að þegar þessi greining lægi fyrir, uppáskrifuð af ráðuneytinu sjálfu, fengjum við viðbrögð sem fælu í sér að niðurskurðarkrafan svaraði að minnsta kosti ekki til meiru en þess sem talið væri mögulegt. Menn færu til dæmis ekki í hæpnar aðgerðir eins og að hætta algjörlega farandlæknaþjónustu eða loka endurhæfingarhúsi eða draga úr vöktum á rannsóknum og röntgen o.s.frv., ég tala nú ekki um það sem líka hefur verið rætt um svo dæmi sé tekið, að hætta heimahjúkrun um helgar, sem reyndar er talin ófær leið. En því er ekki að heilsa. Þegar við höfum afgreitt þetta fjárlagafrumvarp, miðað við þær breytingartillögur sem nú liggja fyrir og eru endanlegar, er ljóst að stofnunin mun eftir sem áður sitja uppi með 40 millj. kr. hagræðingarkröfu, sem þýðir á mæltu máli að hún þarf að grípa til aðgerða sem ráðuneytið telur að minnsta kosti hæpnar og kannski ófærar. Þetta verð ég að segja eins og er að geta ekki talist fagleg vinnubrögð. Þetta er ekki viðunandi. Það verður þó að segja einstökum þingmönnum stjórnarliðsins til hróss að þeir eru strax farnir að hafa efasemdir. Einn þeirra sem skrifar upp á nefndarálit meiri hluta fjárlaganefndar, fjárlaganefndarmaðurinn hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, tók til máls í dag og hafði orð á því hvernig staðan væri orðin í heilbrigðismálum víða á landsbyggðinni og rakti það með ýmsum hætti. Hann segir í upphafi máls síns - og mig minnir að ég hafi heyrt hv. þingmann tala með svipuðum hætti áður - með leyfi virðulegs forseta: „Hæstv. forseti. Þegar við þingmenn fjöllum um fjárlög koma tölur upp í hugann en auðvitað ætti það að vera svo að fólk komi fyrst og fremst upp í hugann þegar fjárlög eru annars vegar.“ Hann vísar síðan til svars sem hann fékk við fyrirspurn og taldi lýsa hraklegu ástandi heilbrigðismála víða úti um land og hann hvatti í raun og veru til þess að horfið væri af þeirri braut. Þegar ég hlustaði á þessa ræðu kom upp í huga minn að yfirleitt er of seint að iðrast eftir dauðann. Það er eins og hv. þingmaður hafi ekki trúað eigin tillögum sem liggja fyrir í skjalfestu formi á þskj. 466, nefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2012. Ég ætla að víkja að öðru máli sem ég sakna mjög að ekki sé tekið til meðhöndlunar á neinn hátt í tillögum meiri hluta fjárlaganefndar. Ég kallaði eftir því við afgreiðslu tillagna við 2. umr. málsins að sérstaklega yrði horft til málefna framhaldsskólanna, ekki síst á landsbyggðinni. Fram hafa komið mjög alvarlegar athugasemdir frá skólameisturum og stjórnendum ýmissa framhaldsskóla á landsbyggðinni þar sem þeir benda á að ýmislegt í því sem lagt er til grundvallar við útreikning fjármuna til skólanna standist ekki frekari skoðun. Vísað er til þess fræga reiknimódels sem hefur í raun verið bitbein alveg frá því að ég man eftir mér hér á Alþingi, og er það allnokkur tími. Alltaf hefur manni verið talin trú um að þetta sé alveg að koma og standi allt saman til bóta. Engu að síðu benda skólameistararnir á alvarlega hluti sem munu gera að verkum að skólarnir verða mjög illa rekstrarhæfir og þeir þurfi að grípa til mjög afdrifaríkra aðhaldsaðgerða. Þeir vekja m.a. athygli á því að ekki sé tekið tillit til sérstöðu verknámsskólanna þegar fjármunum er úthlutað til skólanna. Þeir vekja athygli á aldurssamsetningu kennara og að með hækkandi starfsaldri kennara minnki kennsluskyldan og ekki sé tekið tillit til þess þegar deilt er út fjármunum til skólanna. Þeir vekja athygli á að fækkun íbúa, bæði á Norðurlandi vestra og Vestfjörðum, leiði af sér fækkun nemenda, og að fækkun nemenda komi líka til vegna þess að stofnað hafi verið til nýrra skóla í nágrenninu sem geri að verkum að rekstrarforsendur skólanna sem fyrir voru hafi gjörbreyst. Ég þarf í sjálfu sér ekki að rekja þetta nákvæmlega. Það eru einnig sérstakar aðstæður í skólum sem hafa fengið greidd nemendaígildi vegna kennslu 10. bekkjar nemenda í framhaldsskólum. Ég nefni í því sambandi Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra, en frá þessu er núna horfið. Ég hefði því talið eðlilegt að tekið yrði á þessu með einhverjum hætti og þó ekki væri nema eytt nokkrum orðum að þeim áhyggjum sem skólameistararnir hafa vegna þessara mála. Ég ætla að vekja athygli á þeirri stöðu sem er til dæmis uppi hjá Menntaskólanum á Ísafirði. Fjárheimildir til skólans hafa lækkað frá 2007 um 24% að raungildi, að mati skólameistara. Hann vekur athygli á til hvílíkra örþrifaráða farið er að grípa. Íþróttakennari sem nú er í 100% stöðu mun hætta vegna aldurs á haustönn 2012. Í hans stað er gert ráð fyrir að ráða íþróttakennara í 50% starf. Þetta finnst mér lýsandi um þá stöðu sem þessir skólar eru í. Það sem er svo alvarlegt er sú staðreynd að þetta gerir einmitt að verkum að námsframboðið í þessum skólum á landsbyggðinni minnkar. Hvað þýðir það? Það þýðir að áhugi og vilji nemendanna til að fara í þessa skóla minnkar að sama skapi. Þeir kjósa auðvitað að fara heldur þangað þar sem námsframboðið er meira og gefur þeim meiri möguleika þegar þeir hyggja seinna að frekara námi, háskólanámi eða öðru framhaldsnámi. Þetta er gríðarlegt áhyggjuefni. Menn verða að átta sig á því, af því að hér voru menn meðal annars að tala um byggðaleg áhrif fjárlagafrumvarpsins, að svona hlutir leiða til þess að byggðirnar veikjast smám saman og ég vísa þá meðal annars til byggðarlaga sem hafa mátt þola íbúafækkun á undanförnum árum. Ég fullyrði eitt og það er þetta: Þær tölur sem ég vísa í varðandi þessa tilteknu framhaldsskóla eru ekki stóru tölurnar í fjárlagafrumvarpinu. Þetta eru engar tillögur á borð við þau framlög sem Fjármálaeftirlitið lætur skenkja sér frá Alþingi eins og allir vita. Eitt mál langar mig að nefna áður en ég lýk máli mínu, sem lítið hefur verið rætt hér í fjárlagaumræðunni og er algjörlega óskylt þessum tveimur málum sem ég hef sérstaklega gert að umtalsefni, annars vegar heilbrigðismálunum á landsbyggðinni og hins vegar stöðu framhaldsskólanna. Hér er ég að vísa til skógræktarinnar í landinu. Af hverju skyldi ég vísa til þess? Jú, meðal annars vegna þess að núna liggur fyrir Alþingi mikil tillaga til þingsályktunar um hið svokallaða græna hagkerfi. Að því máli standa fulltrúar allra stjórnmálaflokka, þó að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins að minnsta kosti og fleiri hygg ég, hafi gert ákveðna fyrirvara sem skipta miklu máli. Það er nú til umræðu í atvinnuveganefnd Alþingis. Málið hefur fengið jákvæð viðbrögð frá nefndarmönnum sem hafa lýst áhuga sínum á að vinna málið vel og efnislega og ljúka því einhvern tíma fyrir vorið. Allt gengur þetta út á að efla hinn græna hluta hagkerfisins og ætla ég í sjálfu sér ekki að fara mörgum orðum um það. Þá skýtur dálítið mikið skökku við sú áhersla sem kemur fram frá framkvæmdarvaldinu í tillöguformi til Alþingis sem við alþingismenn höfum samþykkt um verulegan niðurskurð á framlögum til landshlutabundinna skógræktarverkefna. Landshlutabundnu skógræktarverkefnin eru samningsbundin verkefni sem ríkisvaldið fjármagnar með ákveðnum samningum við bændur sem standa svo fyrir skógrækt, girðingum, landbótum og þess háttar. Þetta er því auðvitað atvinnuskapandi, byggðatengt, þetta er umhverfisvænt og hefur alls konar jákvæðar afleiðingar í för með sér. Ég er ekki saklaus í þessum efnum. Ég lagði sjálfur til lækkun á framlögum til skógræktarinnar haustið 2008 til að bregðast við þeim vanda sem uppi var eftir efnahagshrunið. Hins vegar var öllum ljóst og mjög um það rætt að í sjálfu sér væri hægt að framkvæma slíkan niðurskurð um eins árs skeið, kannski tveggja ára skeið, en um leið og tíminn yrði mikið lengri færi niðurskurðurinn að hafa mjög alvarlegar afleiðingar í för með sér. Þeir sem rækta græðlinga komast til dæmis í mikinn vanda, bændur sem hafa gert þessa samninga sömuleiðis og árangurinn af skógræktinni hrynur niður. Í minnisblaði sem okkur í atvinnuveganefnd var afhent 1. desember síðastliðinn er vakin á því athygli að skógræktin hefur verið skorin niður um 40% frá árinu 2008 á föstu verðlagi, 40% niðurskurður. Þetta er gríðarlega mikill niðurskurður, miklu meiri en svarar til almennu aðhaldsmarkmiðanna sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið t.d. hefur orðið að lúta. Hér er því greinilega um að ræða pólitíska stefnumótun. Ég hafði ímyndað mér að þegar sú staða væri uppi að hið græna hagkerfi væri til meðhöndlunar á Alþingi, og því tekið með miklum húrrahrópum og fagnaðarlátum í þinginu, mundu menn láta að minnsta kosti staðar numið. En því var ekki að heilsa. Við 2. umr. fjárlaga var kynnt breytingartillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar um 5,5% frekari niðurskurð á þessum verkefnum. Þessi breytingartillaga var hins vegar kölluð aftur til 3. umr. Nú vil ég spyrja hv. formann nefndarinnar sem ég tók eftir að hefur beðið um orðið í andsvörum: Hver er staða þessa máls? Liggur fyrir að þessi breytingartillaga verði kölluð aftur, að eilífu amen, við atkvæðagreiðsluna á morgun eða er ætlun meiri hluta fjárlaganefndar að knýja fram ákvörðun um 5,5% niðurskurð á skógræktarverkefnum ofan í þann 40% niðurskurð sem skógræktin hefur mátt lúta frá árinu 2008? Ég veit að þetta er ekki eitt af stóru málunum í hugum flestra þegar verið er að ræða um fjárlögin en þetta skiptir máli. Þetta er byggðamál, þetta er atvinnumál, landbúnaðarmál, umhverfismál og það varðar þúsundir manna um allt land. Þess vegna vildi ég áður en ég lyki máli mínu víkja að þessu atriði, líka vegna þess að ég hafði séð að það hafði ekki komið hér til umræðu. Að lokum, af því að ég á eftir tvær og hálfa mínútu, kemst ég ekki hjá því að nefna mál sem ég hef haldið mjög á lofti og það er hvernig nú er farið með aukaframlög Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Eins og allir vita voru þessi aukaframlög hér fyrr meir eða eiginlega fram á síðasta ár meira og minna hugsuð til að koma til móts við sveitarfélög sem höfðu orðið fyrir tekjuskerðingu, m.a. vegna fólksfækkunar. Á árinu 2009 fengu til dæmis sveitarfélög eins og Breiðdalshreppur 9,2% af heildartekjum sínum úr þessu aukaframlagi, Djúpavogshreppur 6%, Fjallabyggð 5,2%, Tálknafjarðarhreppur 6,8%, Vesturbyggð 8,1%. Í fyrra var tekið upp á því að láta þetta frekar ná til sveitarfélaga sem skulduðu mikið. Þá breyttist samsetningin en engu að síður fengu sveitarfélög eins og Breiðdalshreppur 7% af tekjum sínum úr þessu framlagi, Fjallabyggð rúmlega 6%, Ísafjarðarbær 4,6% og Skaftárhreppur 5,7%, svo ég taki dæmi. Ég hef gagnrýnt mjög harðlega að tekin var um það pólitísk ákvörðun af ríkisstjórninni að nýta skert fé aukaframlagsins á þessu ári þannig að helmingur þess fjármagns, að vísu tæplega helmingur eftir breytingar sem gerðar voru í fjáraukalögum, rynni til eins sveitarfélags á höfuðborgarsvæðinu, þ.e. Álftaness, sérstaklega í ljósi þess að stóru sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu eins og Hafnarfjörður og Kópavogur fengu í fyrra drjúgan hluta af þessum fjármunum, Hafnarfjörður rúmlega 90 millj. kr. og Kópavogur rúmlega 40 millj. kr. Síðan er haldið áfram, höggvið í sama knérunn, því gert er ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að á næsta ári verði þessi fjárveiting enn skorin niður um helming, úr 700 millj. kr. eins og var upphaflega en endaði í 800 millj. kr. með fjáraukanum, niður í 350 millj. kr. og síðan öllu lokið á árinu 2013. Þetta verður mikið reiðarslag fyrir til dæmis þau sveitarfélög sem ég nefndi. Mér finnst þetta ekki rétt forgangsröðun, ekki rétt skilaboð og alls ekki réttar áherslur í samskiptum ríkis og sveitarfélaga að standa þannig að málum að höggva sérstaklega í þau sveitarfélög sem þurfa mest á því að halda að fá þessi aukaframlög.

Herra forseti. Ég byrja á því að svara þeirri spurningu sem hv. þingmaður beindi til mín varðandi landshlutaskógana. Eins og glöggt kemur fram í breytingartillögum meiri hluta fyrir 3. umr. er fallið frá frekari niðurskurðarkröfu á þá skóga. En ég fann mig eiginlega knúna til að koma hingað upp, herra forseti, því að hv. þingmaður talaði um niðurskurð í viðkvæmum málaflokkum. Hann talaði um niðurskurð í heilbrigðismálum og fræðslumálum, almannatryggingum og velferðarmálum. Mig langar að nefna hér löggæslu- og öryggismál og samgöngumál. Þetta eru fimm málaflokkar sem eru gríðarlega mikilvægir í öllum samfélögum. Þessir fimm málaflokkar taka um 60% af útgjöldum ríkissjóðs. Þar af leiðir að þegar við erum með skuldir sem kosta okkur 78 milljarða kr. í vaxtagjöld á ári hverju verðum við að fara inn í þessa málaflokka og skera. Það kann vel að vera að tillögurnar sem fram komu í frumvarpinu hafi ekki verið nógu fullkomnar, enda kom það í ljós. En ég tel að við hér á þinginu ættum að fagna þeirri vinnu sem velferðarráðherra lagði í og lagði á borðið fyrir þingheim umbúðalaust, því að þegar við erum að berjast við vaxandi skuldir vegna hallareksturs verðum við að fara í stífa forgangsröðum því að annars endum við í stöðu eins og Ítalía og Grikkland þar sem þarf að fá bírókrata til þess að koma og taka stjórn á hlutunum því að stjórnmálamenn þorðu ekki að fara í þær aðgerðir sem nauðsynlegar voru til þess að koma skikki á hlutina. Ég spyr því hv. þingmann hvort hann telji það í raun maklegt 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna þessum tíðindum um landshlutaskógræktina og finnst það gott, það er þó alla vega viðleitni þó að eftir standi eftir sem áður 40% niðurskurður. Varðandi það sem hv. þingmaður sagði um bírókratana sem væru sendir til Grikklands og Ítalíu hef ég líka orðið var við það að ístöðulitlir þingmenn í stjórnarliðinu - og á ég ekki við neinn þeirra sem hér er inni, svo ég taki það bara strax fram - hafa stundum skotið sér á bak við bírókrata. Þeir koma að vísu ekki frá ESB, þeir koma frá Washington og heita Alþjóðagjaldeyrissjóður. Ég veit ekki hversu marga fundi ég hef setið þar sem þingmenn stjórnarliðsins hafa verið og sagt okkur frá því að ekki sé hægt að gera þetta og ekki hitt vegna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn slái alltaf á puttana á mönnum. Ég tek alveg undir það að auðvitað stóðum við frammi fyrir því eftir hrunið 2008 að þurfa að skera niður, vitaskuld var það þannig. Við stóðum frammi fyrir því, sem þá vorum í ríkisstjórn, árið 2008, um haustið, að gera tillögur um niðurskurð, gerðum þær tillögur. Því var að vísu mjög harðlega mótmælt, m.a. af núverandi hæstv. fjármálaráðherra. En það er bara þannig að auðvitað standa menn frammi fyrir þessu. En þá skiptir líka mjög miklu máli að menn reyni að vanda sig. Það getur vel verið að hægt sé að horfa í gegnum fingur sér með fyrstu tilraunina haustið 2009 en ekki þegar það endurtekur sig 2010 og aftur þegar það endurtekur sig árið 2011 að menn komi með hugmyndir að niðurskurði í til að mynda velferðarmálunum - þá er ég að vísa til heilbrigðismálanna sem ég gerði að umtalsefni - sem greinilega standast ekki, ganga ekki upp. Og þegar við fáum hér í hendurnar plagg sem kemur fram tveimur mánuðum eftir að fjárlagafrumvarpið er lagt fram sem segir okkur að 1/3 af tillögunum í viðkomandi heilbrigðisstofnun séu ófærar tillögur, 1/3 hæpnar tillögur, þá get ég ómögulega hælt slíkum vinnubrögðum.

Herra forseti. Hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa margir talað um mikilvægi þess að ná hagvexti í gang. Því er ég sammála. Það er kannski ekki maklegt að koma inn í andsvar við þennan hv. þingmann, herra forseti, en ég ætla að koma því að að talað er um að ná þurfi fjárfestingu í gang, þá fáum við inn tekjur og þá verði þetta okkur auðveldara. Því er ég sammála. En hvað blasir við okkur? Það var farið hér í framkvæmdir, t.d. við Kárahnjúkavirkjun, sem kemur á daginn nú nokkrum árum síðar, rétt eins og margir bentu, á að skilar ekki þeirri arðsemi sem hún hefði átt að skila fyrir þjóðina en olli hér hagvaxtarþenslu sem bjó til algjörlega óeðlilega umgjörð um ríkisfjármálin. Það er ofan af þeirri vitleysu sem við erum að snúa við hörmulegar aðstæður. Þá vil ég líka benda á það að í framhaldsskólunum, sem eru að takast á við mjög erfiðan niðurskurð, er jafnframt verið að setja inn fé til að gefa fólki tækifæri á að mennta sig og endurmennta sem hefur dottið út af vinnumarkaði, fólki sem í góðærinu á Íslandi var boðinn framhaldsskóli sem gat ekki haldið utan um nemendur sína svo að þeir duttu allir út úr námi. Við erum ekki eingöngu að takast á við niðurskurð vegna skuldasöfnunar sem kemur til af halla og gjaldþroti Seðlabankans og fleiri stofnana, við erum líka að takast á við pólitísk mistök fyrri stjórnvalda. Eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason benti á hér áðan varðandi fangelsisbygginguna eru fræðslumálin annað slíkt dæmi. Ég ætla bara að biðja hv. þingmenn að hafa það í huga og hafa aðeins meiri þolinnmæði 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, við höfum mjög mörg verið að leggja áherslu á það að stóra málið væri það að drífa hér upp hagvöxt og það væri okkar helsta leið út úr vandanum. Þegar við gerðum efnahagsáætlunina haustið 2008 með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum var gert ráð fyrir talsverðum hagvexti, 4–5% hagvexti á árunum 2011–2013. Nú stefnir hann í að vera kannski 2–2,4%. Þetta eru dæmi um hin efnahagslegu og hagstjórnarlegu mistök sem gerð hafa verið í tíð núverandi ríkisstjórnar. 
             Hv. þingmaður talaði um arðsemi Kárahnjúkavirkjunar. Ég sat þennan fund, haustfundinn hjá Landsvirkjun, það var fróðlegur fundur. Þar kom meðal annars fram að það raforkuverð sem samið var um hafi verið eins hátt og hægt var að ímynda sér að hægt væri að ná við þær aðstæður sem þá voru uppi. Í öðru lagi var bent á það að þarna væri verið að vísa til arðsemi af eigin fé og þá erum við líka að tala um þegar bókfært verð Kárahnjúkavirkjunar er í hæstu hæðum og hefur ekkert verið afskrifað. Ljóst er til dæmis að Landsvirkjun, eftir tólf ár með litlum fjárfestingum, verður skuldlaust fyrirtæki þannig að ég hafna því algjörlega að hér hafi ekki verið hugað að arðseminni þegar var verið að skoða þessa hluti, auk þess sem ég er reyndar ósammála því að þetta verkefni hafi haft einhver afgerandi áhrif á neikvæða framvindu efnahagsmálanna. Það var auðvitað hið mikla innstreymi erlends fjár sem við þekkjum, sem við köllum núna jöklabréf, sem höfðu þar langmest um að segja. Varðandi fræðslumálin, sem hv. þingmaður síðan kom að, er það þannig að í tíð ríkisstjórna Sjálfstæðisflokksins var stóraukið fjármagn til fræðslumála, til menntamála, enda er það þannig að þegar við skoðum þetta í alþjóðlegum samanburði, t.d. samanburði sem OECD gerir, 

Forseti. Það er komið að lokum þessarar umræðu, 3. umr. um fjárlagafrumvarp ársins 2012. Það er ekki ætlun mín að lengja hana mikið úr því sem orðið er, aðeins að drepa á nokkrum atriðum sem hafa verið rædd hér í dag og hafa vakið athygli mína. Það er nú í þriðja skipti sem ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur leggur fram fjárlagafrumvarp. Á þessu kjörtímabili hafa verið lögð fram þrjú frumvörp eða þrjú og hálft, eins og ég hef áður nefnt, þegar ráðist var í það verkefni sumarið 2009 að reyna að endurskipuleggja ríkisfjármálin og taka upp það fjárlagafrumvarp sem þá var í gildi og reyna að stilla upp á nýtt. Þá var gripið til mikilla aðgerða sem skiluðu ríkissjóði yfir 20 milljörðum á síðari hluta þess árs, ársins 2009. Umræðan í dag hefur að stærstum hluta verið ágæt og málefnaleg og tekið á mörgum góðum málum. Þingmönnum hefur orðið tíðrætt hér um nokkrar breytingartillögur sem lagðar eru fram af meiri hluta fjárlaganefndar og minni hlutum um ýmis mál. Mest hefur þó verið rætt, samkvæmt mínu bókhaldi, um Fjármálaeftirlitið, fangelsismál, samskipti ríkisins við sveitarfélögin og ASÍ. Margir hafa rætt hér um ASÍ og það hvarflaði að mér um tíma að stjórnarandstaðan hefði fundið sinn andlega og pólitíska leiðtoga í forseta Alþýðusambandsins svo ótt og títt hefur verið vitnað til hans orða og skrifa hér í dag og svo sem ekkert um það að segja. Nú sem endranær hefur því verið spáð að nái þessi fjárlög fram að ganga muni vondir atburðir gerast á landinu og hrakspár hafa verið hafðar uppi um að nái fjárlagafrumvarpið fram að ganga eins og það lítur út núna, með þeim breytingum sem gerðar hafa verið á frumvarpinu og þeim sem liggja fyrir, muni það leiða til ills fyrir ríkisfjármálin og samfélagið, velferðarkerfið, og það muni veikja grunnstoðir samfélagsins. Þetta er svo sem ekkert nýtt, þetta hefur verið sagt í þau þrjú skipti sem við höfum verið að vinna að fjárlögum á þessu kjörtímabili, það kemur ekkert á óvart í því. Mig langar í því sambandi að vitna til greinargerðar sem þrír þingmenn sendu frá sér á þessum tíma, þessum dögum, árið 2010, þrír þingmenn úr stjórnarliðinu sem treystu sér ekki til að styðja fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar þá og hafa nú gengið til liðs við stjórnarandstöðuna með einum eða öðrum hætti, m.a. af þeim sökum. Í greinargerð sem þessir þrír hv. þingmenn, þau Atli Gíslason, Ásmundur Einar Daðason og Lilja Mósesdóttir, lögðu fram vegna hjásetu sinnar við fjárlagafrumvarp ársins 2011 segir meðal annars, með leyfi forseta: „Kveikjan að upprunalegri yfirlýsingu var hjáseta okkar þremenninganna við lokaafgreiðslu fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2011. Hjásetan skýrist af efasemdum okkar um þá efnahagsstefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpinu og þeim viðbrögðum sem þrjár misviðamiklar breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið fengu hjá meiri hluta þingflokks VG.“ Áfram segir í greinargerð þingmannanna þriggja, með leyfi forseta, eftir ítarlegan kafla þar sem fjallað er um það að hagvaxtarforsendur séu allar brostnar og búið að skola þeim á haf út: „Fjárlagafrumvarpið byggir á þeirri forsendu að hagvöxtur verði 3,2% árið 2011 en nú gerir Evrópska hagstofan ráð fyrir að vöxturinn verði ekki nema 0,7%. Samdrátturinn er með öðrum orðum mun meiri en reiknað var með og hröð hjöðnun verðbólgu við slíkar aðstæður er vísbending um að hagkerfið stefni í hraðskreiða niðursveiflu.“ Svo segir í yfirlýsingu þingmannanna þriggja frá því fyrir ári. Þau bæta við í greinargerð sinni að lokum, með leyfi forseta: „Litlar líkur eru á að spá um vöxt í einkaneyslu á árinu 2011 muni ganga eftir ef áætlun um niðurskurð ríkisútgjalda á næsta ári verður framfylgt.“ Ég held að ekki þurfi að hafa mörg orð um þær hrakspár sem þarna voru hafðar uppi og ástæður þess að þingmennirnir þrír ákváðu að sitja hjá við afgreiðslu fjárlagafrumvarps yfirstandandi árs. Forsendur ákvörðunar þeirra eru allar brostnar og ekkert hefur gengið eftir sem var spáð að mundi þó gerast og það var ástæða þess að þau gengu úr skaftinu og brast kjark til að takast á við það verkefni sem við erum þó öll að reyna að glíma við með einhverjum hætti. Með fjárlagafrumvarpinu sem við fjöllum hér um, fyrir árið 2012, eru sett ýmis markmið. Í ágætu riti, sem fylgir því, og heitir Ríkisbúskapurinn 2012–2015 , með fallegri mynd af fjalli norður í landi sem heitir Herðubreið, er ítarlega fjallað um þau markmið og þær forsendur sem liggja fyrir fjárlagafrumvarpinu. Samkvæmt mati Hagstofunnar, eins og kemur fram í þessu riti, á frekari lífskjarajöfnun eftir hrun og minni skattbyrði lægstu launa hefur verið staðfest af ýmsum fræðimönnum innan og utan háskólasamfélagsins, innan fjármálaráðuneytisins og hjá ríkisskattstjóra meðal annars, að verulega hafi verið létt á skattbyrði lægstu launa. Með leyfi forseta, segir í ritinu: „Til að mynda lækkaði skatthlutfall í tekjuskatti við álagningu 2010 frá því sem það hafði verið 2009 fyrir einstaklinga með árstekjur allt að 5–6 millj. kr. en hækkaði þar fyrir ofan. Þessi lækkun nær til 60–70% allra gjaldenda.“ Þetta eru áhrif af skattbreytingum sem gripið var til strax sumarið 2009 og færðust inn á árið 2010 og hafa verið útfærðar enn síðar og hafa síðan leitt í ljós við álagningu gjalda fyrir árið 2010 að eru að skila enn frekari árangri en þarna kemur fram og búist var við að yrði. Einnig er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að á árinu 2012 komi til framkvæmda ný tenging persónuafsláttar, þ.e. við verðlagsþróun, og við það hækki ráðstöfunartekjur hinna lægst launuðu hlutfallslega mest að sjálfsögðu, enda er það markmiðið með þeim breytingum. Útgjaldaaukningin á árinu 2011 - sem við byggjum fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár í rauninni á, þ.e. fjárlagafrumvarp 2011 er grunnurinn að því næsta - sem er talsverð á yfirstandandi ári, stafar að langstærstum hluta af um 8,2 milljarða kr. hækkun í bótakerfinu, þ.e. almanna- og atvinnuleysistryggingakerfinu vegna nýrra kjarasamninga, 8,2 milljarða kr. hækkun, 5,5 milljarða kr. hækkun vegna launa ríkisstarfsmanna, 4 milljarða vegna elli- og örorkulífeyrisþega og 2,7 milljarða vegna sjúkratrygginga. Þetta eru ástæður þeirrar útgjaldahækkunar sem hefur orðið á árinu 2011 og svo mjög hefur verið gagnrýnt, bæði í þessari umræðu og að undanförnu, en var að mínu mati algjörlega óumflýjanleg og ekki undan því vikist að grípa til þess á þessum tíma. Síðastliðið vor voru undirritaðir nýir kjarasamningar milli samtaka launamanna og atvinnurekenda sem eiga að gilda út árið 2013. Síðan þá hafa allflest félög á opinberum vinnumarkaði skrifað undir kjarasamninga sem eru áþekkir þeim samningi. Samningarnir fela í sér meiri hækkun launa í byrjun samningstímans en áður var reiknað með. Á árinu 2011 er áætlað, það er að segja á því ári sem er að ljúka, að laun hafi hækkað um allt að 6% og jafnvel ríflega 6% enda kemur það fram í yfirlýsingum hins nýja leiðtoga stjórnarandstöðunnar hjá Alþýðusambandi Íslands að kaupmáttur launa á árinu sé ekki ástæðan fyrir óróleika á þeim bænum heldur eitthvað annað, einhverjir aðrir hlutir sem eru að trufla jafnvægið á þeim bænum. Fyrst ég er að nefna þá umræðu sem hér hefur verið um Alþýðusamband Íslands, hótanir Alþýðusambandsins um að slíta kjarasamningum, rifta kjarasamningum ef fjárlagafrumvarpið nær fram að ganga, eins og lítur út í dag, má ræða ýmislegt í þeim efnum eins og ég hef verið að benda á. Það er langur vegur frá því að hægt sé að bera það upp á stjórnvöld, ríkisstjórn eða meiri hlutann á þingi, að verið sé að svíkja samkomulag sem staðið hefur verið að, það er langur vegur frá því. Ég hef farið í mjög grófum dráttum yfir þær aðgerðir sem gripið hefur verið til á árinu varðandi þau mál sem snerta Alþýðusambandið, launafólk, bótakerfið, sem undirstrika að ríkisstjórnin og stjórnvöld hafa staðið við það sem alltaf var lagt upp með í upphafi þessa kjörtímabils að það væru þessir þættir samfélagsins sem yrðu fyrstir til að fá til baka það sem af þeim var tekið í kjölfar hrunsins og óumflýjanlegt var að gera. Til viðbótar má benda á það sem hér var líka til umræðu í kvöld, og snertir sveitarfélögin að einhverju leyti, þ.e. staða atvinnulausra - ég nefndi í andsvari við hv. þm. Illuga Gunnarsson fyrr í kvöld að sköpuð hafa verið önnur skilyrði en verið hefur mörg undanfarin ár og áratugi. Vegna þeirra fordæmalausu aðstæðna sem upp hafa komið hér á landi, og leiddu meðal annars til aukins atvinnuleysis, hefur verið gripið til ýmissa aðgerða til að bæta kjör atvinnulausra eða atvinnuleitenda, bæði með því að lengja þann tíma sem fólk hefur rétt á að þiggja atvinnuleysisbætur og skapa sér tíma til að leita atvinnu. Atvinnulausum hefur verið skapaður veikindaréttur og frítökuréttur auk þess að fá sambærileg kjör og annað launafólk, t.d. varðandi desemberuppbót, og meðal annars kemur fram í breytingartillögu, sem er nú til 3. umr. fjárlagafrumvarpsins og við erum að fjalla um hér í kvöld, að gripið hefur verið til ýmissa aðgerða sem hafa borið árangur við það að bjóða atvinnuleitendum upp á nám bæði á framhalds- og háskólastigi. Til þess hefur verið kostað talsverðu fé og verið unnið að því í samstarfi við ríkið, Samtök atvinnulífsins, Alþýðusambandið og aðra við að reyna að fara með málin í þann farveg sem hefur að mörgu leyti reynst ágætlega og sjást þess merki í þeim breytingartillögum sem við fjöllum um hér í kvöld. Við 2. umr. fjárlaga, sem var löng og leiðinleg á köflum og stóð allt of lengi - hefði verið hægt að gera þetta miklu betur eins og hér hefur meðal annars verið rætt um af þingmönnum stjórnarandstöðunnar, og ég get tekið undir það að mörgu leyti að koma þarf betra skipulagi á þá umræðu sem hér fer fram um þetta stóra mál, sem skiptir líklega mestu máli allra þeirra mála sem við fáum hingað inn. En talsvert var rætt um velferðarmálin og hvort vilji væri til þess á milli 2. og 3. umr. að gera breytingar á þeim tillögum sem þá lágu fyrir og voru komnar inn í frumvarpið og mörgum þótti ekki ganga nógu langt. Ég held að ég megi segja að þær breytingartillögur sem liggja nú fyrir, í það minnsta frá meiri hluta fjárlaganefndar, séu allar í þeim anda. Þar eru meðal annars lagðar til breytingar í þá veru að draga frekar úr aðhaldskröfu á sjúkrastofnanir eins og Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og Landspítalann. Settir eru umtalsverðir fjármunir í sjóð eða viðbragðspott til að bregðast við því sem hugsanlega kann að koma upp á í rekstri heilbrigðisstofnana á næsta ári og velferðarráðherra mun þá nota til að jafna þann leik ef eitthvað slíkt kemur upp á og settir hafa verið talsverðir fjármunir í að gera samninga um sjúkraflutninga sem hafa verið í uppnámi og skiptir ekki síst máli á landsbyggðinni, m.a. á Suðurnesjum og í Eyjafirði. Með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til hefur meiri hluti fjárlaganefndar gert samtals breytingar varðandi heilbrigðisstofnanir og sjúkrahús, sjúkraþjálfun, tannlækningar barna og sjúkraflutninga upp á hátt í milljarð á milli 1. og 2. umr. og síðan aftur milli 2. og 3. umr., þannig að áhersla okkar við fjárlagagerðina, umræðuna í fjárlaganefnd, tillögugerð meiri hlutans og reyndar, að ég held, minni hlutans sömuleiðis, snýr öll að þessum málum meira og minna. Þar liggur hugur og hjarta allar þingmanna eins og reyndar landsmanna allra að gera sem best í þeim efnum þó að óumflýjanlegt sé að grípa þarna inn í eins og víða annars staðar. Niðurstaðan er þá kannski sú, eins og ég hef áður bent á, að eftir þessa umræðu alla hefur skapast ágæt samstaða í samfélaginu og hér á þingi líka um að verja heilbrigðiskerfið eins og það er, reyna að verja hið opinbera heilbrigðiskerfi þar sem allir eiga jafnan aðgang að þjónustu, reyna að verja menntakerfið eins og mögulegt er, verja velferðarkerfið og búa til velferðarkerfi sem við viljum öll hafa aðgang að og er í þeim anda sem kennt hefur verið við norræna velferð. Ég held að það sé ágætisniðurstaða í sjálfu sér þrátt fyrir allt að við getum þá verið nokkuð sammála um þetta. Ég hef ekki heyrt nokkurn sem komið hefur á fund fjárlaganefndar nefna að þetta eigi að vera með öðrum hætti, það eigi að leggja niður þetta kerfi okkar, setja það í annan farveg, hugsanlega einkavæða eða breyta á einhvern veg, ég hef ekki heyrt nokkurn mann tala um það. Það hefur engin áhersla verið á það í þeim kreðsum, hjá gestum fjárlaganefndar, í það minnsta heldur þvert á móti að reyna að verja það sem fyrir er. Það held ég að okkur hafi tekist allbærilega miðað við þær erfiðu og vondu aðstæður sem íslenskt samfélag er í í dag. Annað mál sem hér hefur verið nefnt snertir fangelsismál - ég held að flestir þingmenn hljóti að fagna því og ég reikna með því að við það verði víðtækur stuðningur í atkvæðagreiðslu á morgun, þ.e. að við leysum nú loksins úr þeim vanda sem hefur verið viðvarandi hér árum og áratugum saman í fangelsismálum. Nú liggur þó fyrir tillaga um að bætt verði úr því til frambúðar, að ráðist verði í byggingu á nýju fangelsi sem leysi þann vanda sem er fyrir auk þess sem ráðist verði í endurbætur á þeim fangelsisbyggingum sem eru til staðar og þarf að grípa tímabundið til, m.a. á Litla-Hrauni, á Skólavörðustígnum hér í Reykjavík og í Kvennafangelsinu, þar til hið nýja fangelsi verður tekið í notkun. Ég er ekkert viss um að allir geri sér grein fyrir því um hve stórt mál er að ræða í þessu samhengi. Þetta er gríðarlega stórt mál, þetta er gríðarlegt hagsmunamál, það snertir velferðarkerfið sömuleiðis, þetta snertir þá hugsun einnig hverju við ætlum að ná fram með refsivist í fangelsi, hvort eingöngu er verið að refsa fólki, loka það inni, eða hvort verið er að leita annarra leiða til betrunar og gera þá sem lenda út af brautinni aftur að góðum og nýtum þjóðfélagsþegnum. Þetta er því afar mikilvægt mál og ég fagna því mjög að það sé komið í þennan farveg og hvet þingmenn alla til að styðja það í atkvæðagreiðslu á morgun og þingið verði þá sammála í því að leysa þetta með þessum hætti, ég held að það séu afar mikilvæg skilaboð út í samfélagið sömuleiðis. Rætt hefur verið um breytingartillögur varðandi Fjármálaeftirlitið sem talsvert hafa verið til umræðu bæði á þinginu og úti í samfélaginu af skiljanlegum ástæðum. Meiri hluti fjárlaganefndar afgreiðir þetta mál að mínu mati ágætlega, þ.e. lýsir þeirri skoðun sinni eindregið við afgreiðslu þessa máls að þetta sé ekki það sem við viljum sjá gerast í framtíðinni og að hér eftir þurfum við að gera þetta öðruvísi. Ég held að ég geti fullyrt að þannig var umræðan í nefndinni og milli nefndarmanna, að það gangi ekki upp að stofnanir, jafnvel mikilvægar stofnanir eins og Fjármálaeftirlitið er, geti ákveðið útgjaldaramma sinn sjálfar og Alþingi geri síðan ekkert annað en að samþykkja hann jafnvel þó að greiðslurnar komi ekki úr ríkissjóði. Einhver borgar að sjálfsögðu og þó að fjármálastofnanirnar greiði þennan reikning vitum við hvar hann endar að lokum. Ég tel mjög mikilvægt, og veit reyndar að það er eindreginn vilji fjárlaganefndar, að fara frekar í þetta mál, eins og segir í breytingartillögum meiri hlutans, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur ástæðu til að beina því til efnahags- og viðskiptaráðherra að fram fari óháð mat á starfsemi Fjármálaeftirlitsins í ljósi þeirrar miklu hækkunar sem orðið hefur á fjárheimildum þess undanfarin ár og í kjölfarið verði lög um starfsemina endurskoðuð gefist tilefni til þess.“ Í þessu felst engin árás á Fjármálaeftirlitið, hvorki varðandi efnahag stofnunarinnar né mikilvægi hennar eða sjálfstæði á nokkurn hátt heldur eingöngu að þessi mál verði að skoða og að við verðum að vanda okkur miklu betur við það, setja þetta í annan og betri farveg en verið hefur. Sú gagnrýni hefur verið uppi, m.a. í rannsóknarskýrslu Alþingis, og þeim rökum hefur verið beitt varðandi rekstur stofnunarinnar að hún hafi ekki fengið nægt fjármagn til að vinna með í aðdraganda hrunsins. Það má vel vera að það sé ein ástæðan. Ef ég man rétt voru framlög til Fjármálaeftirlitsins árið 2007 upp á rúmar 600 milljónir. Þær verða á árinu 2012, nái þessi tillaga fram að ganga, rétt tæpir tveir milljarðar. Það má vel vera að 600 milljónirnar hafi ekki dugað árið 2007, þetta er auðvitað á verðlagi hvers ár og einhver hækkun er þar í gangi sömuleiðis, en ég er ekkert endilega viss um að það hafi verið stærsti vandi okkar heldur miklu frekar hugarfarið og viðhorfið sem endurspeglaðist í samfélaginu öllu gagnvart þeim málum sem þá voru að gerast og meðal annars hjá Fjármálaeftirlitinu. Ég held að það sé ekki síður ástæðan fyrir þeim vanda. Ein breytingartillaga sem ég vil vekja athygli á hér er sameiginleg tillaga fjárlaganefndar sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við 6. gr. Við bætist ný málsgrein, er verði 1. mgr., og orðist svo: Liggi fyrir að útgjöld við nýtingu einstakra heimilda samkvæmt greininni fari umfram fjárheimild 09-481 Útgjöld samkvæmt heimildarákvæðum og ekki er gert ráð fyrir útgjöldunum á öðrum liðum fjárlaga skal fjármálaráðherra kynna áformaða nýtingu heimildar fyrir fjárlaganefnd áður en endanleg ákvörðun er tekin um nýtingu hennar. Þeirri kynningu skal fylgja rökstuðningur þar sem m.a. kemur fram hvaða fjárhæðir er um að ræða og hver áhrif eru á fjárlög og efnahag ríkissjóðs.“ Þetta finnst mér góð tillaga. Hún er unnin upp úr tillögu sem fulltrúar Sjálfstæðisflokksins fluttu við 2. umr. í sömu veru og við urðum ásátt um að geyma til þeirrar umræðu sem við stöndum í hér í dag með það að markmiði að ná saman um hana. Ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd leggi sig fram um að ná saman um breytingar í þessa veru. Við erum öll sammála um markmið þessarar breytingartillögu, þ.e. að auka aðhald og kalla eftir upplýsingum ef okkur þykir svo, og ég á von á því að fjárlaganefnd muni gera meira af slíku þegar fram í sækir. Ég fagna því að nefndin hafi staðið öll að þessari tillögu sem, eins og ég sagði áðan, er upprunnin úr ágætri og efnislega samhljóða tillögu fulltrúa Sjálfstæðisflokksins hér við 2. umr. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar en orðið er. Mér finnst niðurstaðan af því fjárlagafrumvarpi sem við erum að fara að afgreiða hér á morgun vera góð, mér finnst við vera að ná þeim markmiðum sem við stefndum að og ekki síst kemur það fram í samsetningu þeirra útgjalda fjárlaga, þ.e. samanborið við það sem áður gerðist, að hlutur velferðarkerfisins hefur aukist að útgjöldum, ef við tökum mið af því sem við höfum til skiptanna hefur hlutfallið aukist frá því sem áður var til velferðarmála þrátt fyrir gríðarlega aukningu í vaxtakostnaði, um það bil fjórföldun frá því 2007 til ársins í ár, hafa útgjöld til velferðarmála eins og þau eru skilgreind aukist sem hlutfall af þjóðarframleiðslunni. Það held ég að sé til vitnis um að við séum að ná þeim árangri sem við stefndum að og munum ná á endanum ef við höldum áfram á sömu braut. Virðulegi forseti. Ég rambaði hér fram og sá að búið var að dreifa svari til þingmanns um fjárlagagerðina sem mér finnst afar gott, ég hvet þingmenn til að kynna sér það og lesa. Þar er farið í ágætu máli og með dæmum yfir það hvernig fjárlagavinna fer fram, hvernig það fer til dæmis fram að draga saman í rekstri einstakra liða og hvað gerist í framhaldinu af því, þ.e. að þá koma inn verðbætur og þess vegna lítur það stundum svo út við fyrstu sýn að útgjöld til einstakra liða sem hækka á milli ára séu kannski ekki að nafnvirði að hækka heldur hafi komið fram aðhaldskrafa og síðan sé tekið tillit til verðlagsþátta og verðbóta - þetta kann að rugla fólk sem þekkir ekki alveg inn á þá vinnu sem hér fer fram. Tekin eru ágæt sýnidæmi í þessu svari sem sýna á mjög einfaldan og þægilegan hátt hvernig þetta gerist og allir ættu að geta haft gagn af því að kynna sér það. Ég vil að lokum þakka nefndarmönnum í fjárlaganefnd fyrir þá vinnu sem innt var af hendi við vinnslu þessa frumvarps fyrir 2. umr. og 3. umr. - um of fáar tillögur hafa þó allir staðið saman að mínu mati - og þær hugmyndir sem þó eru komnar fram í tillögugerðum frá bæði minna hluta og meiri hluta fjárlaganefndar. Ég vil einnig færa starfsmönnum fjárlaganefndar á nefndasviði sem og öðrum sem þar hafa komið að máli þakkir fyrir þá miklu vinnu sem þau hafa innt af hendi við að búa málið í þann farveg sem það er í núna og atkvæði verða greidd um á morgun.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Við deilum ekki alveg sömu sýn á stöðunni eða árangrinum og það er bara eins og það er. Það eru tvær spurningar sem mig langar að bera upp við hv. þingmann. Sú fyrri er þannig að á landsfundi Vinstri grænna ekki alls fyrir löngu var ályktað meðal annars um heilbrigðiskerfið. Þar segir í lokasetningu um ályktun um heilbrigðiskerfið, sem er reyndar nokkuð ítarleg, tekur á hagræðingu og öllu slíku, með leyfi forseta: „Fundurinn hvetur til þess að aukið svigrúm í ríkisfjármálum verði nýtt í þágu heilbrigðisþjónustu með því að draga úr niðurskurði og byggja hana upp til frambúðar.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort frumvarpið sé í samræmi við þessa ályktun Vinstri grænna, mjög einföld spurning. Síðan er önnur spurning. Mér þótti reyndar mjög gleðilegt að sjá hvað hv. þingmaður brást hratt við frétt því að á dv.is er viðtal við hv. þingmann þar sem hann segir frá því að ekki standi til að loka endurhæfingardeild við sjúkrahúsið á Sauðárkróki og segir það vera rangt sem hafi komið fram í frétt í sjónvarpinu og væntanlega einhver okkar hafa haldið fram. Ég vona að það sé rétt að þetta hafi verið rangt hjá okkur. Hv. þingmaður segir í þessari frétt, með leyfi forseta: „Það hefur verið tryggt að þessari endurhæfingardeild verði ekki lokað vegna niðurskurðar í útgjöldum og stjórnendum sjúkrahússins á að vera fullkunnugt um það.“ Mig langar bara að spyrja: Hvernig hefur það verið tryggt?

Forseti. Fyrri spurningin frá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, og þakka ég honum andsvarið, hvernig ályktun landsfundar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um heilbrigðiskerfið falli að því sem við leggjum hér fram, þá tel ég að það falli algjörlega að þeim áherslum sem komu fram á þeim landsfundi. Það var auðvitað lögð mikil áhersla á að heilbrigðiskerfinu og velferðarkerfinu yrði hlíft eins vel og hægt væri. Það gera sér hins vegar allir grein fyrir því að þegar um helmingur ríkisútgjalda fer í einn tiltekinn málaflokk, t.d. í velferðarkerfið eins og við stöndum frammi fyrir núna, verður ekki undan því komist, það er engin leið, að draga saman í útgjöldum þar en gera það þó með mildari hætti en í hinum hluta útgjaldanna sem er þá allur annar rekstur. Þetta sjá allir og gera sér grein fyrir. Ég hvet þingmenn til að skoða fyrir atkvæðagreiðsluna á morgun þær breytingartillögur sem hafa verið gerðar á fjárlagafrumvarpinu frá því að þingið fékk það til meðferðar því að þær undirstrika það að þingið hefur vald ólíkt því sem menn hafa stundum haldið fram. Við tökum stundum svona frumvörp sem berast til okkar og gerum það sem okkur sýnist við þau ef þannig liggur á okkur. Fjárlagafrumvarpið hefur tekið breytingum í meðförum þingsins og fjárlaganefndar. Ég hvet þingmenn til að skoða fyrir atkvæðagreiðsluna á morgun hvernig staðan verður í heilbrigðismálum og velferðarmálum á milli ára, frá árinu 2011 og fyrir árið 2012 nái breytingartillögurnar fram að ganga. Varðandi endurhæfingardeildina á Sauðárkróki liggur það fyrir að með breytingartillögum, sem voru gerðar við 2. umr. og með þeim breytingartillögum sem við vorum að gera nú, m.a. með auknum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Í fyrsta lagi stendur í seinni málsgrein í ályktun frá landsfundi Vinstri grænna um heilbrigðiskerfið, með leyfi forseta: „Frekari niðurskurður í heilbrigðiskerfinu getur ekki orðið án þess að þjónusta við sjúklinga skerðist alvarlega og heilsuspillandi álag á heilbrigðisstarfsfólk aukist.“ Eitthvað er misjöfn sýnin á þær aðgerðir sem er verið að fara í því að þær ályktanir og þau viðtöl sem við höfum séð við íbúa og starfsfólk, t.d. undirskriftasöfnunin egmotmaeli.is, tjá ekki þessa skoðun. Það var einmitt eftir 2. umr. sem einna áköfustu viðbrögðin komu fram varðandi Heilbrigðisstofnunina Sauðárkróki þar sem íbúar, stjórnendur og aðrir töldu að of bratt væri farið. Ég hlýt því að líta svo á að þær aðgerðir sem hv. þingmaður nefndi og eru búnar að fara milli 2. og 3. umr. - að setja fjármuni í einhvern pott sem heilbrigðisráðuneytið á væntanlega að dreifa eða ráðstafa, að það sé sem sagt sá pottur sem hv. þingmaður er að vísa til að fé verði notað úr til að tryggja þessa þjónustu. Þær 100 milljónir sem þar eru duga vitanlega ekki til þess að tryggja alla þá þjónustu sem íbúar og aðrir telja sig þurfa að hafa sem grunnþjónustu. Ég fagna því hins vegar að þessi yfirlýsing skuli vera komin því að það er þá ástæðulaust fyrir það fólk sem var t.d. í sjónvarpsfréttum í dag að óttast um sinn hag og getu til að lifa eðlilegu lífi.

Virðulegi forseti. Varðandi landsfundarályktun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þar sem fjallað er um frekari niðurskurð og áhrif hans var staðan sú að fjárlagafrumvarpið lá þá fyrir þinginu með tiltekinni aðhaldskröfu sem hefur nú verið dregið verulega úr. Þá var meiningin og innihald tillögunnar sem var samþykkt á landsfundi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að frekari niðurskurður mundi leiða til alvarlegri atburða og var átt við frekari aðgerðir en þá lágu fyrir í frumvarpinu, þ.e. 1,5% sem lagt var upp með. Nú hefur aldeilis verið dregið úr því þannig að ég tel að þær aðgerðir og sú vinna sem stjórnarliðar hafa lagt fram og þær tillögur sem lagðar hafa verið fyrir þingið til að greiða atkvæði um á morgun séu mjög í anda þess sem var rætt á landsfundi Vinstri grænna núna í haust norður á Akureyri og að það hafi náð að skila sér vel inn í fjárlagagerðina varðandi heilbrigðismálin. Varðandi hitt málið, þ.e. endurhæfingardeild á Sauðárkróki sem hefur verið rædd hér talsvert í dag og við þingmenn höfum fengið fjölmarga tölvupósta um og ábendingar um að ganga ekki of langt í því að skerða framlög til sjúkrastofnana, fullyrði ég og það má þá bara hafa mig fyrir því að ekki stendur til og verður ekki gert í tengslum við fjárlagafrumvarpið að loka endurhæfingardeildinni á sjúkrahúsinu á Sauðárkróki. Þá fullvissu hef ég fengið staðfesta og ítrekaða og ég hef reynt að svara einhverjum póstum í þá veru að ekkert annað liggi fyrir í fyrirætlunum ríkisstjórnarinnar eða Alþingis við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins á morgun.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna þar sem hann fór ítarlega og ágætlega á eigin forsendum í gegnum sýn sína til fjárlagagerðarinnar. Ég staldra fyrst við þörf hv. þingmanns fyrir að búa alltaf til einhvern pólitískan andlegan leiðtoga. Það liggur ekki í eðli okkar sjálfstæðismanna að búa okkur til þannig leiðtoga pólitískt, andlegan leiðtoga, þetta er dálítið rík þörf hjá þeim sem stunda trúboð í pólitík byggða á ákveðnum kennisetningum. Mig langar að heyra aðeins meira frá hv. þingmanni um fangelsismálin sérstaklega. Það er samstaða um að vinna úrbætur í þeim, en mig langar að heyra afstöðu hv. þingmanns til fjármögnunar fangelsisins, hvaða leiðir eigi að fara í því, og einnig og ekki síður mat hans á því hvenær sú bygging sem á að fara í verði tilbúin til notkunar. Svo langar mig að heyra örlítið í síðara svari við spurningu minni um þann þátt sem kom fram í fréttum sjónvarpsins í kvöld þar sem voru tilmæli frá formanni atvinnuveganefndar þingsins um að ríkissjóðurinn keypti upp Grímsstaðalandið. Megum við vænta þess við umræðuna hér að það komi fram tillaga um að ríkissjóður snari þar út háum fjárhæðum til að geta gengið til viðræðna um leigusamning við pólitískan og andlegan leiðtoga Samfylkingarinnar um þessar mundir?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Hér eru menn greinilega komnir í andlegar hugleiðingar og pælingar um leiðtoga og ekki leiðtoga. Ég get ekki neitað því að það hefur vakið athygli fleiri en mín að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins á þingi hafa tekið forseta ASÍ sér til fyrirmyndar og kosið að bera hann fyrir málum sínum í ræðustól þingsins í dag og undanfarna daga. Ég man ekki eftir slíkum ákafa áður í þessa veru. Varðandi það hvernig ég telji rétt að fjármagna fangelsisbygginguna liggur algjörlega fyrir að það er ódýrast og best ef hægt er að fjármagna framkvæmdir eins og fangelsi eða annað í þeim dúr með þeim peningum sem til eru í ríkissjóði þá stundina. Það er alltaf ódýrast. Það er ódýrasta fjármögnunin ef til eru peningar og hægt að fjármagna það með opinberu fé. Ég er hins vegar ekkert viss um að sú staða sé uppi í dag, ég er ekki sannfærður um að í ríkissjóði séu nægir peningar til að fjármagna þessa fangelsisbyggingu. Enn þá rekum við ríkið á lánsfé, peningum sem við þurfum að fá að láni. Við erum með þetta allt meira og minna á yfirdrætti og ég sé ekki í augnablikinu að það verði gert öðruvísi. En það koma tímar og koma ráð í þeim efnum. Mér finnst þetta í sjálfu sér ekki stóra málið í þessu samhengi heldur fyrst og fremst að það verði af þessu verkefni og leyst úr þessum brýna vanda. Varðandi kaup á Grímsstöðum hef ég ekki myndað mér skoðun á því hvort þetta sé vænleg fjárfesting fyrir ríkið og ætla að fá að hugsa málið aðeins betur. Ég veit að félagi okkar austur í Kína hefur talsvert meiri áhuga 

Forseti. Það ber nýrra við ef hv. þm. Björn Valur Gíslason er orðinn skoðanalaus í þessum stól.

Þetta voru mismæli.

Þetta voru mismæli, segir hv. þingmaður. Það hlaut að vera, það lá að, ég trúi því ekki að hv. þingmaður hafi ekki skoðun á þessari tillögu formanns atvinnuveganefndar. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, við rekum ríkissjóð fyrir lánsfé og þess vegna býst ég við því að hv. varaformaður fjárlaganefndar taki ekki þessari tillögu formanns atvinnuveganefndar með neinum sérstökum húrrahrópum. Mér þætti vænt um að hann myndaði sér skoðun á þessari tillögu í hléinu sem hann fær. Ég tók eftir því að hv. þingmaður svaraði ekki spurningu minni sem lýtur að því hvenær við ætlum að taka nýtt fangelsi í notkun. Mér finnst það grundvallarspurning í þessu máli, líka vegna þeirrar ákvörðunar sem verið er að taka með afgreiðslu þeirrar tillögu sem liggur fyrir. Hann þarf að geta svarað því um leið hvenær við megum vænta þess að umrædd bygging verði tekin í notkun. Aðeins örstutt um þann brodd sem felst í athugasemdinni um forseta ASÍ. Það sem liggur í orðum okkar sjálfstæðismanna þegar við lýsum áhyggjum okkar af þessari stöðu er að þar talar fulltrúi rúmlega 100 þús. manna hreyfingar og maður þarf ekki endilega að vera sammála í einu og öllu því sem þar kemur fram. Við höfum áhyggjur af því hvað gæti tekið við ef þau orð ganga eftir sem forsvarsmaður þessarar fjöldahreyfingar lét falla, hvernig staðan yrði á almennum vinnumarkaði og hvaða áhrif það hefði á það verkefni sem við höfum verið að sýsla með síðustu vikur, 

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar ef ég hef ekki verið nógu afdráttarlaus í svörum mínum áðan um hugsanleg kaup ríkisins á því sem ríkið á ekki þegar í Grímsstöðum á Fjöllum. Afstaða mín hlýtur að mótast af því hversu góð kaup þetta yrðu, hvað fengist fyrir peninginn. Sjálfsagt er hægt að gera eitthvert verðmæti úr þessu, ég þarf bara að afla mér frekari upplýsinga um það og sjá verðmiðann áður en ég get mótað mér afstöðu í því. Ég sé hins vegar enga ástæðu fyrir því að ríkið fjárfesti í því landi og mundi ekki mæla með því sjálfur. 
             Varðandi afstöðu Alþýðusambandsins og það sem sjálfstæðismenn hafa gert að sinni afstöðu í þessari umræðu væri vissulega áhyggjuefni ef sú hætta væri uppi - sem hún er ekki, að mínu mati - að þær aðgerðir sem fylgja fjárlagafrumvarpinu, sem verður vonandi samþykkt á morgun, sköpuðu einhverjar þær aðstæður að það þyrfti að rifta kjarasamningum. Mér finnst ekkert benda til þess. Eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan hafa stjórnvöld og ríkisstjórn gripið til margvíslegra aðgerða til að byggja undir það að þeir kjarasamningar haldi sem voru gerðir í sumar. Ég vitna til þjóðhagsspár Hagstofunnar sem kom út í lok nóvember. Þar segir meðal annars um þessi mál að ekkert bendi til annars en að forsendur kjarasamninga haldi og að þær standi. Það er hægt að fletta upp á þessu á bls. 2 í þjóðhagsspánni þar sem er fjallað um þessi mál. Ég hef ekki heyrt aðrar raddir en frá talsmönnum Alþýðusambandsins um að svo þurfi að vera. Ég hef enga trú á því sjálfur, en það væri vissulega hættumerki ef maður héldi að 

Frú forseti. Það hallar nú nokkuð kvöldi og mér skilst að það sé að koma að lokum þessarar umræðu, mælendaskrá tæmd. Ég vil við lok hennar og lok 3. og síðustu umræðu um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2012 þakka fjárlaganefnd í fyrsta lagi og nefndarmönnum öllum sem og þeim sem hér hafa tekið þátt í umræðum og lagt gott til mála. Ég er þeirrar skoðunar að heildarútkoman í þessu máli eftir umfjöllun fjárlaganefndar sé mjög ásættanleg og í raun kannski nær þeim markmiðum sem menn höfðu lagt upp með og þá á ég ekki bara við núna, við undirbúning þessa fjárlagafrumvarps, heldur líka þeim markmiðum sem menn höfðu áður unnið eftir og miðuðu að því að ná halla niður í ásættanleg mörk á árinu 2012. Við erum mjög nálægt því að vera á þeim slóðum sem eldri áætlanir höfðu gert ráð fyrir, þó að vissulega sé gert núna ráð fyrir mildari skrefum í því að klára verkefnið á árunum 2013 og síðan 2014. Verði niðurstaðan sú sem breytingartillögur meiri hlutans teikna til og ekki mikið fráhvarf frá því í atkvæðagreiðslum á morgun lokar þetta í 20,7 milljarða kr. halla sem er nálægt 1,16% af vergri landsframleiðslu. Það hlýtur að teljast ásættanlegt frávik frá því rúmlega eina prósenti sem frumvarpið sjálft kom fram með í byrjun. Frumjöfnuður verður þá jákvæður upp á liðlega 2% af vergri landsframleiðslu, um eina 35 milljarða kr., sem sömuleiðis hlýtur að teljast ágætisbyrjun á því að hafa verulegan afgang af undirliggjandi rekstri ríkisins upp í fjármagnsliðina. Batinn í afkomu er þá um 135 milljarðar kr. mælt á þennan mælikvarða frumjafnaðar á þremur árum, frá árunum 2009–2012, gangi það í grófum dráttum eftir. Það hefur kannski ekki mikið verið rætt hér, frekar en í umræðum um ríkisfjármál eða efnahagsmál á köflum undanfarna daga og vikur, um mikilvægi þess sem hér er undir í hinu stóra samhengi hlutanna, en ég held að ástæða sé til að minna á að á þennan þátt efnahagsmálanna er horft og hann er kannski stærsta einstaka breytan sem ræður því hvernig lánshæfismat landsins þróast, hvernig vaxtakjör þróast og hvaða ákvarðanir Seðlabankinn tekur í þeim efnum. Þetta er mælikvarði á stöðugleika og framvindu hagkerfis út úr erfiðleikum sem eru skoðaðir alþjóðlega og hafa mikil afleidd áhrif á fjölmarga aðra. Þannig er alveg ljóst að bankar eða fjármálafyrirtæki og stórfyrirtæki í sambandi við alþjóðleg viðskipti eiga mikilla hagsmuna að gæta til dæmis af því að geta vísað til þess að þróun ríkisfjármála sé jákvæð, að landið sé þar á réttri leið, að það sé ásættanlegur stöðugleiki í efnahagsmálunum og kennitölurnar séu ásættanlegar. Það mun greiða götu þeirra á alþjóðlegan fjármálamarkað, auðvelda til dæmis þeim bönkum sem hyggja á alþjóðleg skuldabréfaútboð að gera slíkt og hefur áhrif á lánskjörin bæði í nýjum lántökum og endurnýjun eldri lána ef slíkt á við. Það er stundum ástæða til þess að horfa ekki einangrað hér á hlutina sem við erum að fást við innan veggja Alþingis þegar að því kemur að sauma saman og afgreiða eitt stykki fjárlagafrumvarp heldur muna eftir því að það er hluti af stærri heild, miklu stærri heild þar sem margar breytur takast á. Ég fullyrði að þessi niðurstaða sé trúverðug, hún muni gagnast okkur vel í samskiptum og viðræðum við slíka aðila á komandi vikum og mánuðum. Við getum farið nokkuð sátt frá okkar störfum hér inni á þingi með þetta út í kynningu og viðræður gagnvart öðrum aðilum. En það skiptir líka mjög miklu máli að Alþingi sem fjárveitingavald sýni fyrir sitt leyti staðfestu í þessum efnum og styðji við markmið stjórnvalda með traustri afgreiðslu á fjárlagafrumvarpinu þannig að hallinn sé ekki látinn aukast óásættanlega og það hefur að sjálfsögðu jákvæð áhrif. Hér voru aðeins gerðar að umtalsefni veikar forsendur hagvaxtar á komandi ári og þá sérstaklega sá hluti hans sem aukinni einkaneyslu er ætlað að standa fyrir. Það er vissulega rétt að einkaneyslan hefur verið studd á þessu ári og að hluta til á undanförnum tveimur árum með hlutum eins og umtalsverðum útgreiðslum séreignarsparnaðar, hluti lána heimila og jafnvel fyrirtækja hefur verið í frystingu á meðan menn hafa verið að vinna úr því öllu saman en nú er sem betur fer að verða mikil breyting þar á og umfangsmiklum skuldaendurskipulagningaraðgerðum að ljúka um áramótin eða á allra fyrstu mánuðum næsta árs. Það mun að sjálfsögðu breyta talsvert þeirri mynd og eru þá að fara úr frysti málefni fjölmargra fyrirtækja og eftir atvikum heimila sem að sjálfsögðu hafa haft áhrif á kyrrstöðu í þessum efnum. Vaxtaniðurgreiðslurnar settu auðvitað miklar fjárhæðir í umferð á þessu ári þegar greiddir voru út 16,4 milljarðar í sérstaka vaxtaniðurgreiðslu til viðbótar 12 til 13 milljörðum sem eru inni í almenna kerfinu. Þetta eru umtalsverðir fjármunir sem og auðvitað eingreiðslur og launahækkanir sem urðu á miðju ári. Ég skil út af fyrir sig alveg hugleiðingar manna eins og hv. þm. Illuga Gunnarssonar um hvort þessar forsendur fyrir áframhaldandi kraftmikilli þróun einkaneyslunnar á næsta ári muni halda að öllu leyti. Nú er það sem betur fer þannig að einkaneyslunni er að sjálfsögðu ekki einni ætlað að leggja þarna af mörkum heldur auknum fjárfestingum og allgóðum horfum um útflutningsstarfsemi. En ég tel að það sé auðvitað ýmislegt annað sem styðji þessa þróun, ég bendi mönnum til dæmis á að skoða horfur fyrir ferðaþjónustuna á næsta ári. Þær upplýsingar sem þegar liggja fyrir um bókanir, um sætaframboð til landsins sem allar vísa í eina átt, að við getum, ef allt fer að óskum, áfram gert okkur vonir um umtalsverðan vöxt í þessari hraðvaxandi og mikilvægu atvinnugrein. Hvort það verður 12%, 15% vöxtur á næsta ári eða eitthvað aðeins minna er auðvitað of snemmt að segja, en að minnsta kosti hvað sætaframboð varðar og upplýsingar úr bókunum það sem af er fyrir næsta ár gefur góðar vísbendingar um að við getum áfram gert okkur vonir um kraftmikla þróun þar. Hvað varðar sjávarútveginn eru sömuleiðis ágætishorfur á því að þar verði áfram mikil verðmætasköpun á næsta ári. Við gerum okkur vonir um allgóða loðnuvertíð, veiðiheimildir í þorski voru jú auknar í ár um 15 þúsund lestir og kolmunnakvótinn er að koma upp á nýjan leik o.s.frv. Það eru því ágætis jákvæð merki í bland við önnur sem eru kannski ekki eins hagstæð og mesta óvissuefnið þar væntanlega hvernig markaðir þróast. Ýmsar tækni- og þekkingargreinar, hugbúnaðariðnaðurinn, eru í miklum vexti og það er orðið almælt hjá þeim sem til þekkja að þar sé farinn að hamla vexti skortur á tæknimenntuðu starfsfólki. Það er svo er komið að það er að einhverju leyti jafnvel að bremsa vöxt sem ella gæti orðið hér í ýmsum fyrirtækjum á því sviði þessa mánuðina og þessi missirin. Ég er enn bjartsýnn á að það fari í gang á næsta ári, og jafnvel nú fyrir árslok í einhverjum tilvikum í gegnum endanlegar ákvarðanir, nokkur lítil og meðalstór fjárfestingarverkefni sem auðvitað vega nokkuð þungt. Sömuleiðis bætist við þær opinberu framkvæmdir sem þegar hefur verið stuðlað að, svo sem eins og 10–12 milljarða framkvæmdum í heild í byggingu hjúkrunarheimila þar sem hápunktur framkvæmdanna er fram undan á næsta og þarnæsta ári, bygging Landspítalans og fleira í þeim dúr. Allt mun það hjálpa til og styðja, en langmikilvægast er að sjálfsögðu að aukinn gangur komist í fjárfestingar á vegum atvinnulífsins, þeirra fyrirtækja sem hafa fengið endurskipulagðar skuldir sínar og í sjálfu sér þau önnur sem eru í góðum færum til að fjárfesta fari að gera það. Í talsverðum mæli hafa stærri útflutnings- og samkeppnisfyrirtækin greitt niður skuldir undanfarin þrjú ár. Um nýjar lántökur hefur tæpast verið að ræða þannig að það liggur í hlutarins eðli að mörg þessara fyrirtækja hafa í raun styrkt stöðu sína verulega með niðurgreiðslu skulda á þessu tímabili. Það sýna mælingar á gjaldeyrisstreyminu og það hefur á sinn hátt áhrif á það að gengi krónunnar hefur styrkst minna en ella væri. En til framtíðar litið er það auðvitað gott, þessi fyrirtæki hafa lækkað skuldahlutföll sín og styrkt stöðu sína og byggt upp fjárfestingargetu sem mun fyrr eða síðar virkjast í auknum mæli. Það eru ágætishorfur á því að nú fari að lifna yfir byggingariðnaðinum í kjölfar þess að fasteignamarkaður hefur tekið talsvert við sér og stóraukin velta er komin á íbúðamarkaðinn. Þá styttist að sjálfsögðu í það að sá markaður leiti jafnvægis og fara þurfi að huga að nýbyggingum eins og alltaf gerist eftir það hlé sem orðið hefur á þeim markaði. Auðvitað er það þannig að við aðstæður sem þessar byggist upp ákveðin þörf, hún safnast saman og þegar hlutirnir fara svo loksins í gang getur batinn orðið kraftmeiri en menn ættu kannski von á af þeim sökum. Um þetta og margt fleira mætti ræða lengi kvölds, virðulegur forseti, ég ætla ekki að gera það en ég vildi bara leyfa mér þessar örstuttu hugleiðingar um þennan þátt mála sem vissulega er mjög stór, því að okkur er öllum ljóst að viðgangur okkar á næstu missirum er auðvitað mjög háður því hvaða kraftur kemst hér í fjárfestingar og umsvif í hagkerfinu og ég held að engin pólitísk deila sé um það. Við erum okkur öll meðvituð um mikilvægi þess að svo gerist. Við hljótum auðvitað að gleðjast yfir því svo langt sem það nær að flest bendir til að hagvöxtur á þessu ári verði kannski nær 3% en 2,5% og greiningardeildir hafa núna undir lok ársins verið heldur að hækka sínar spár. Seðlabankinn spáir nú yfir 3% hagvexti og greiningardeild Landsbankans birti í síðustu viku spá upp á 3,2% þannig að nýjustu vísbendingar í þeim efnum eru frekar til hækkunar en lækkunar á eldri hagvaxtarspám. Það er ekki svo slæmt borið saman við það sem því miður gefur að líta víða í nálægum löndum og horfur upp á 2,5% plús, mínus eitthvað á næsta ári eru heldur ekki svo daprar þrátt fyrir allt, sérstaklega þegar við lítum til umhverfisins í kringum okkur. Þar liggja auðvitað að hluta til okkar áhyggjur, það er gengin í garð örlagavika í Evrópu að margir telja og niðurstöður leiðtogafundarins þar ytra á föstudaginn gætu átt eftir að marka tímamót til góðs vonandi en jafnvel ekki eins mikið til góðs ef þar næst ekki sæmilega sterk niðurstaða. Það er svo komið að nú mæna allra augu á Evrópu og meira að segja fjármálaráðherra Bandaríkjanna gerði sér sérstaka ferð þangað í dag og næstu daga til þess að leggja áherslu á hversu mikilvægt það er fyrir hagkerfi heimsins að það greiðist úr vanda sérstaklega Evrópuríkjanna. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að Bandaríkjamönnum henti það ágætlega að athygli heimsbyggðarinnar sé svolítið á vandanum í Evrópu því að satt best að segja hafa þeir við sitthvað að glíma heima fyrir líka. Ég ætlaði örlítið að gera að umtalsefni, virðulegur forseti, undir lokin það sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra kom inn á í ræðu sinni hér í dag. Hann beindi þar svolítið spjótum að fjármálaráðuneytinu og talaði um að fjármálaráðuneytið hafi skirrst við að afgreiða kostnaðarmat á frumvarpi því sem hann árlega leggur hér fram eða sá sem í því hlutverki er varðandi fjárveitingar til Fjármálaeftirlitsins á ári hverju, þ.e. þurfi hinn lögbundni tekjustofn breytinga við. Það er rétt að það tók nokkurn tíma að vinna þessa kostnaðarumsögn en ég tel ósanngjarnt að gera því skóna að það hafi verið af einhverri meinbægni af hálfu fjármálaráðuneytisins sem það tók nokkurn tíma. Ég vek athygli á því að fjármálaráðuneytið hafði ekki fengið neinar fjárbeiðnir frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu eða Fjármálaeftirlitinu um hækkanir eða annað slíkt og við sáum í fyrsta skipti kostnaðaráætlun eða rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins þegar beðið var um kostnaðarmat við frumvarpið sem var í byrjun nóvember. Þá stendur þannig á í fjármálaráðuneytinu að það ryðjast inn frumvörp frá öllum ráðuneytum sem kappkosta að koma þeim fyrir þing fyrir lokafrest til framlagningar mála sem afgreiðast eiga fyrir jól, sem er lok þess mánaðar, þannig að mikið álag verður á þeirri skrifstofu sem á að útbúa tugi kostnaðarmata á nokkrum vikum við mikinn fjölda stjórnarfrumvarpa. Þetta fellur saman við annasaman tíma í ráðuneytinu hvort sem er þar sem er vinna með fjárlaganefnd að fjárlagafrumvarpi, fjáraukalögum og efnahags- og skattanefnd og fleiri nefndum að skattamálum kallar auðvitað á heilmikla starfskrafta. Það er því einfaldlega þannig að því eru takmörk sett hversu miklu fjármálaráðuneytið og viðkomandi skrifstofa þar afkastar og það er ekki hægt að gefa sér að þar liggi neitt annað baki en einfaldlega þær aðstæður sem uppi eru að það tekur sinn tíma að vinna öll þau kostnaðarálit. Í því máli sem hér um ræðir, þ.e. hvernig fjárveitingum til Fjármálaeftirlitsins er fyrir komið, er líka uppi grundvallardeila sem snýr að mikilvægum atriðum sem mér finnst eðlilegast að ræða hér feimnislaust. Hún lýtur að því hversu sterk staða sérlaga af þessu tagi um markaðar tekjur þessa eftirlitsaðila eigi að vera gagnvart fjárlögum, fjárreiðulögum og fjárlaga- og fjárstjórnarvaldi Alþingis. Fjármálaráðuneytið hefur stutt að vald Alþingis sem löggjafa og fjárstjórnarvalds í þessum efnum verði að vera óskorað því að annars er mikill vandi uppi. Ef svo væri að í raun hefði fjárlagavaldið verið með einhverjum hætti að hluta til framselt í sérlögum sem gengju framar fjárreiðulögum og stjórnarskrá, sem með algerlega skýrum hætti mælir fyrir um að engar fjárveitingar má af hendi reiða nema fyrir því séu heimildir, eins og hv. þingmenn kunna. Þess vegna er það svo að fjármálaráðuneytið og viðkomandi skrifstofa þar skilaði nokkuð ítarlegu kostnaðarmati um þetta frumvarp upp á sex blaðsíður, sem hv. þingmenn geta skoðað í frumvarpinu, og ég vísa til þess um rökstuðning fyrir afstöðu okkar. Við erum sammála því áliti ríkislögmanns í fjármálaráðuneytinu að það sé auðvitað ekki heppilegt og kannski ótækt að það sé misræmi milli tekjustofnsins og fjárheimildanna og það eigi að stilla af þannig að ekki sé uppi ágreiningur um að það sé aflað meiri tekna og lagt inn á bundinn höfuðstól eða annað í þeim dúr. Auðvitað er æskilegast að þetta gangi algerlega í takt saman og að löggjafinn gangi þá annars vegar frá fjárheimildunum og hins vegar tekjuöfluninni þannig að þetta tvennt stemmi. Sé misræmi þarna á milli getur það verið tilefni deilna og álitamála eins og rakið er í áliti ríkislögmanns. Ég les hvergi út úr áliti ríkislögmanns, enda kæmi það á óvart, að ákvæði stjórnarskrár og fjárreiðulaga séu ekki hafin yfir vafa hvað það snertir að fjárveitingavaldið og fjárstjórnarvaldið liggi hjá Alþingi og undir það verði allur hinn opinberi rekstur að falla. Nú er það vissulega svo að það eru ágætar efnislegar og ríkar ástæður fyrir því að Fjármálaeftirlitið þurfi að vera sjálfstætt í störfum sínum. Það er líka rétt að eftirlitsaðilarnir greiða af því kostnaðinn, þeir borga fyrir eftirlitið með sjálfum sér. En það þýðir auðvitað ekki að sjálfstæði þessa aðila skapi einhverja óþekkta stöðu sem hvergi annars staðar gæti þá átt við. Ég bið menn að fara varlega í að nálgast þetta út frá þeim sjónarhóli að til þess að eftirlitsaðili eða stofnun af þessu tagi geti verið algerlega sjálfstæð eigi hún líka að ráða rekstrarumfangi sínu. Það væri ófæra hin mesta og auðvitað gætu margir komið í næstu umferð og sagt hið sama. Er það ekki þannig að dómstólarnir eiga að vera algerlega sjálfstæðir, á ekki Hæstiréttur að vera algerlega sjálfstæður? Jú, að sjálfsögðu, hvorki löggjafarvaldið né framkvæmdarvaldið á að grípa inn í starfsemi hans. En það þýðir ekki og hefur aldrei verið túlkað svo að Hæstiréttur eigi að hafa sjálfdæmi um fjárveitingar til sín, menn hafa aldrei lagt þann skilning í sjálfstæði Hæstaréttar frekar en margra annarra aðila sem eiga að stafa algjörlega sjálfstætt. Dæmi: Ríkisendurskoðun. Enn annað dæmi: umboðsmaður Alþingis o.s.frv. Við komum fyrir ýmsum stofnunum í hinum opinbera rekstri sem eiga að hafa sjálfstæða stöðu þegar að starfseminni kemur og þeim ákvörðunum sem þær taka á grundvelli laga sem Alþingi setur og fjárlög eru lög eins og önnur lög. Það er að sjálfsögðu sömuleiðis rétt að við þurfum að gæta þess hvað Fjármálaeftirlitið snertir að sjálfstæði þess sé virt í störfum þess og að faglega sé staðið að ákvörðunum um starfsumhverfi þess, þar með talið fjárheimildir, eins og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra nefndi í ræðu sinni. Það þýðir ekki að fjárveitinga- og fjárstjórnarvald Alþingis sé þar með upphafið, því að sjálfsögðu tekur löggjafinn, fjárveitingavaldshafinn, faglegar ákvarðanir þegar hann metur þörf til einstakra verkefna og menn mega ekki fara út í þær ógöngur að halda að það sé einhver veggur á milli faglegra niðurstaðna í fjárlögum gagnvart aðilum af þessu tagi og öllu hinu sem fjárlaganefnd sinnir og fæst við. Eigum við ekki að ætla það að við séum almennt að reyna að taka hér vandaðar og faglegar ákvarðanir og þar á meðal um það að fara yfir og meta hvert sé nauðsynlegt rekstrarumfang starfsemi af þessu tagi? Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta. Ég fagna því að fjárlaganefnd og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hafa tekið undir að það sé þörf á að fara yfir þetta og koma þessum málum í fastmótaðan farveg því að það er ómögulegt að standa í einhverju skaki um þetta ár eftir ár. En ég verð að segja að mér fundust þau orð sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra lét hér falla og beindi að fjármálaráðuneytinu ekki alls kostar makleg, og hef ég þá sagt það. Að lokum og að síðustu hafa menn haft svolítið uppi í umræðunni áhyggjur af því, á grundvelli þess sem heyrst hefur frá talsmönnum Alþýðusambands Íslands, að afgreiðsla þessara fjárlaga kunni að stofna framlengingu kjarasamninga eða gildi þeirra í einhverja hættu. Ég vil segja um það eitt að ég tel hyggilegt að hafa ekki uppi um það stór orð. Ég trúi því og treysti að þegar menn skoða þau mál öll í sínu samhengi vandi menn sig áður en þeir hrapa að einhverjum ákvörðunum í þeim efnum. Það ég best veit lítur bærilega út með það að meginforsenda fyrir framlengingu kjarasamninga eftir áramótin, sem er sú að kaupmáttarstigið í þeim samningum hafi haldist og hún sé uppfyllt. Það bendir eiginlega allt til þess. Og ef svo er þá er stærsta einstaka ástæðan sem maður gæti skilið að leiddi til þess að menn efuðust um að framlengja kjarasamninga ekki lengur fyrir hendi. Ég fullyrði að heildarafgreiðslan hér varðandi almannatryggingar, atvinnuleysisbætur og velferðarmálin almennt og önnur þau markmið sem skipta líka miklu máli er ásættanleg. Ég veit að ábyrgir aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Íslands þar með talið, eru sér líka mjög vel meðvitaðir um mikilvægi þess að við séum að ná ásættanlegum árangri í sambandi við hallarekstur ríkissjóðs og leggja traustar forsendur til framtíðar hvað varðar undirbyggingu velferðar í landinu. Hér megum við ekki bara horfa til augnabliksins og núsins og næsta árs heldur líka til framtíðarinnar. Það sjá allir og skilja hversu mikilvægt er að draga niður hallareksturinn eins og við mögulega getum til að minna fari í skuldir og vexti og afborganir á komandi tímum. Það treystir forsendur velferðar í landinu til framtíðar um leið og við reynum að gera þetta eins ásættanlegt og nokkur kostur er í núinu og til nánustu framtíðar litið. Ég tel að fjárlaganefnd hafi unnið vel að því, bæði við 3. umr. og eins við 2. umr., að reyna að milda þessar aðgerðir á þeim sviðum þar sem gagnrýnin hefur verið mest og komið hefur í ljós að væri einna tilfinnanlegast. Þar hafa heilbrigðismálin verið látin njóta mikils forgangs og það nálgast eða er komið yfir milljarð króna sem í raun er aukalega bætt inn í þann málaflokk hér samtals við 2. og 3. umr. Það hlýtur að teljast þó nokkuð í ljósi þeirra aðstæðna sem við glímum við. Auðvitað er þar og reyndar miklu víðar erfitt, og af sjálfu leiðir, hér í þriðju eða fjórðu umferð erfiðra aðgerða við að ná þeim árangri í ríkisfjármálunum sem við þurfum að ná. En við erum komin langa leið, það held ég að megi fullyrða, og ég hvet menn til þess, verði þetta samþykkt á morgun, og ég skal aðstoða ef þess er þörf, að fara þá með kennitölurnar sem við sjáum, fara með jákvæðan frumjöfnuð upp á rúm 2%, heildarjöfnuð í halla upp á liðlega 1% og bera hann saman við það sem stefnir í við fjárlagaafgreiðslur í öðrum löndum sem eru einmitt að ganga í gegn þessa dagana. Þetta er nú rólegt hjá okkur sem erum að klára 3. umr. á einum degi. Gríska þingið er á sínum fimmta degi að ræða þar heldur óskemmtileg fjárlög og greiðir kannski atkvæði um þau núna í nótt einhvern tíma bak við víggirðingar og herlögregluliðssveitir. Ætli það sé nú ekki þannig þegar upp er staðið að við getum sæmilega við okkar hlut unað, þó að hann hafi ekki verið auðveldur eða léttur borið saman við hvernig þetta gengur víða annars staðar satt besta að segja? Það er svo komið - auðvitað mundi ég svo sem aldrei vilja skipta en maður hefur stundum verið spurður að því hvernig það sé að vera og hafa verið fjármálaráðherra Íslands núna í hartnær þrjú ár, og ýmsir sem horfa á það utan frá telja að það hljóti að hafa verið hið hroðalegasta hlutskipti og jafnvel eitthvert erfiðasta starf í heimi, sögðu menn stundum fyrst eftir hrunið. Þegar ég lít á þessa hluti og horfi á það sem kollegar mínir víða, í Evrópu ekki síst, eru að glíma við er nú svo komið að ég mundi ekki vilja skipta í þeim skilningi við nema svona þrjá, fjóra. Auðvitað er Noregur í sínum sérflokki og nokkur lönd önnur eru ívið betur sett eða kannski á svipuðum slóðum og við en þau eru ekki mörg. Það undarlega er að þegar þetta er skoðað eru kennitölurnar fyrir Ísland, eins og árið 2012 horfir, vel yfir meðallagi OECD-ríkjanna og það eru ekki nema þrjú, fjögur, fimm Evrópuríki sem eru að þessu leyti betur stödd með sín ríkisfjármál til dæmis eða á svipuðum slóðum. Hefðum við öll getað treyst því að svo yrði í árslok 2008 eða í byrjun árs 2009 að við værum þó komin þetta á leið ræðandi þessi mál hér í desember anno domini 2011? Ég er ekki viss um það. Frú forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég endurtek þakkir mínar til allra sem tekið hafa þátt í þessari umræðu og vinnu við að klára þetta frumvarp í búning til lokaafgreiðslu.