Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Allsherjarnefnd hefur í dag fjallað um frumvarp til laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu og fékk til sín marga gesti, lögspekinga, sérfræðinga úr ráðuneytum og eins sérfræðinga frá Félagsvísindastofnun og félagsvísindasérfræðinga. Nefndarálitið liggur hér frammi og ég ætla í sjálfu sér ekki, herra forseti, að lesa það upp frá orði til orðs. Þó voru nokkur efnisatriði sem ég vildi gera grein fyrir og lúta sérstaklega að orðalagi þeirrar spurningar sem spyrja á í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Í greinargerð með frumvarpinu er talað um að tillagan miði að því að framsetningin verði skýr og afdráttarlaus. Eftir fund allsherjarnefndar í dag bentu bæði nefndarmenn og þeir sérfræðingar sem á fundinn komu á að orðalagið eins og það leit út í frumvarpinu gæti verið of flókið og til þess fallið að valda misskilningi. Ég vil taka fram að við teljum mjög mikilvægt að orðalagið sé skýrt og enginn velkist í vafa um hvað sé verið að spyrja um og einnig að enginn velkist í vafa um að spurningin, eins og hún er sett fram, stangist í engu á við 26. gr. stjórnarskrárinnar um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Við fengum m.a. Eirík Tómasson prófessor til þess að koma á fund okkar og fjalla um það tiltekna atriði. Eftir þessa umræðu stendur engu að síður eftir að það hefði þurft að setja spurninguna upp þannig að hún væri einfaldari og auðskiljanlegri en hún er sett fram í frumvarpinu. Við leggjum því til að spurningin í 3. gr. - og ég vil leggja áherslu á það - verði efnislega óbreytt en umorðist þannig: „Lög nr. 1/2010 kveða á um breytingu á lögum nr. 96/2009, um heimild til handa fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkissjóðs, til að ábyrgjast lán Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta frá breska og hollenska ríkinu til að standa straum af greiðslum til innstæðueigenda hjá Landsbanka Íslands hf. Alþingi samþykkti lög nr. 1/2010 en forseti synjaði þeim staðfestingar.“ Þetta væri sem sagt eins konar formáli á kjörseðlinum sem kjósandi fengi í hendurnar. Að þessum formála sögðum kæmi síðan spurningin: „Eiga lög nr. 1/2010 að halda gildi?“ Kostirnir eru annars vegar: „Já, þau eiga að halda gildi“ og hins vegar: „Nei, þau eiga að falla úr gildi“. Segja má að þetta sé veigamesta atriðið í nefndaráliti allsherjarnefndar, herra forseti. Við teljum að þetta sé ekki efnisleg innihaldsbreyting á spurningunni heldur til einföldunar og skýrleika og að enginn sem kemur og kýs eigi að velkjast í vafa um hvað sé kosið um. Við teljum einnig rétt, eins og kemur fram í nefndaráliti, að taka fram að spurningin sé þannig sett fram að hún sé í samræmi við 26. gr. stjórnarskrárinnar og lögskýringargögn, eins og fram kom í máli Eiríks Tómassonar lagaprófessors fyrir nefndinni. Að öðru leyti, herra forseti, vil ég gera grein fyrir nokkrum smærri breytingartillögum. Í fyrsta lagi varðandi 1. gr. frumvarpsins, um hvenær þjóðaratkvæðagreiðslan eigi að fara fram, er talað um að hún eigi að fara fram eigi síðar en fyrsta laugardag í mars 2010. Við teljum rétt að taka fram að það sé æskilegt að flýta þjóðaratkvæðagreiðslunni eins og kostur er. Eitt veigamikið atriði var einnig rætt á fundum nefndarinnar og það varðar mörk kjördæma og talningu atkvæða á einum stað í stað þess fyrirkomulags sem tíðkast við alþingiskosningar. Eins og við vitum er fyrirkomulagið þannig í dag að hvert kjördæmi telur sín atkvæði og svo koma atkvæðin inn skipt eftir kjördæmum. Í nefndinni kom það sjónarmið fram að það gæti verið heppilegt í þessu tilfelli, af því að hér er um að ræða þjóðaratkvæðagreiðslu sem á í sjálfu sér ekkert skylt við kjördæmamörk, að atkvæði yrðu öll talin á einum stað og birt á landsvísu en ekki skipt eftir kjördæmum. Við töldum hins vegar í ljósi þess skamma tíma sem við höfum haft til þess að fjalla um málið og eins hversu skammt er til þjóðaratkvæðagreiðslunnar að ekki væri rétt að hrófla við núverandi fyrirkomulagi. Einnig komu fram ýmis praktísk úrlausnarefni varðandi vafaatkvæði og annað og niðurstaða okkar var eftir yfirferð með landskjörstjórn að gera ekki breytingar á þessu að sinni. Ég vildi hins vegar nefna þetta hér vegna þess að ég tel að í framtíðinni, þegar við Íslendingar verðum farnir að hafa þjóðaratkvæðagreiðslur í mun meira mæli en við í dag, verði þetta fyrirkomulag viðhaft, að talið sé á einum stað og úrslitin komi þannig en ekki skipt eftir kjördæmum. Það var líka talað um málskot til Hæstaréttar eins og mælt er fyrir um í lögum um forsetakosningar en við töldum ekki rétt að gera breytingar á því. Ég vil minna á að allsherjarnefnd hefur nú þegar til umfjöllunar tvö frumvörp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslur, annars vegar stjórnarfrumvarp og hins vegar frumvarp frá þingmönnum Hreyfingarinnar, þar sem þetta verður skoðað og farið sérstaklega yfir það. Á fundi nefndarinnar var einnig rætt um mikilvægi hlutlausrar kynningar á þjóðaratkvæðagreiðslunni. Nefndarmenn voru almennt sammála um að það skipti mjög miklu máli að þannig yrði staðið að kynningu þessa máls að menn velktust ekki í vafa um að það væri hlutlaus kynning, þótt stjórnvöld stæðu að kynningunni. Þá var upplýst af hálfu dómsmálaráðuneytisins að nú þegar hafa verið tekin frá tvö lén á vegum ráðuneytisins, thjodaratkvaedi.is og thjodaratkveadagreidsla.is, og við teljum að unnt sé að nota þessi lén í því skyni, hver sem kemur síðan til með að nota þau. Við leggjum líka til breytingu varðandi 2. gr. þar sem lagt er til að tekinn verði af allur vafi um að meiri hluti greiddra atkvæða á landinu öllu ráði niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar. Þetta þýðir með öðrum orðum eitt atkvæði, einn maður. Það hefur gætt misskilnings um þetta í almennri umræðu, m.a. heyrði ég það haft eftir fræðimanni í morgun í útvarpinu að þarna gilti sama misvægi atkvæða og við alþingiskosningar. Því þótti okkur rétt að taka af öll tvímæli um að þarna er um að ræða eitt atkvæði, einn maður. Við fjölluðum líka um ákvæði 7. gr. um atkvæðagreiðslu utan kjörfundar en þar kemur fram að atkvæðagreiðsla skuli hefjast svo fljótt sem kostur er eftir að kjörseðlar eru fullgerðir. Athugasemd kom m.a. frá Eiríki Tómassyni lagaprófessor um að það væri ekki rétt að utankjörfundaratkvæðagreiðsla gæti hafist á mismunandi tímum eftir landsvæðum og því leggjum við til að hún hefjist á sama tíma um land allt að undangenginni auglýsingu. Í 9. gr. frumvarpsins er talað um umboðsmenn andstæðra fylkinga sem eigi að vera viðstaddir talningu og úrskurð vafaatkvæða. Við teljum ekki rétt að setja þetta upp með þessum hætti og réttara sé að tala um umboðsmenn tveggja ólíkra sjónarmiða í stað andstæðra fylkinga. Þá leggjum við líka til orðalagsbreytingu í lok 9. gr. varðandi ógildingu atkvæða en orðalag frumvarpsins eins og það liggur fyrir í dag kann að vera villandi. Loks leggur nefndin til að verði lögin felld úr gildi samkvæmt 10. gr. skuli dómsmálaráðuneytið birta sérstaka auglýsingu þess efnis um leið og úrslit liggja fyrir. Við leggjum til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Valgerður Bjarnadóttir skrifar undir álitið með fyrirvara, sem ég geri ráð fyrir að hún geri grein fyrir hér á eftir, en lýtur m.a. að þessari miðlægu talningu sem ég nefndi hér áðan. Birgitta Jónsdóttir sat fundinn sem áheyrnarfulltrúi og er samþykk álitinu. Að öðru leyti skrifa undir álitið, auk þeirrar sem hér stendur, Birgir Ármannsson, Atli Gíslason, Valgerður Bjarnadóttir, með fyrirvara, Vigdís Hauksdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Ólöf Nordal, Róbert Marshall og Þráinn Bertelsson.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mig langar til að spyrja hana hvort það hafi komið til tals í nefndinni að taka upp rafræna kosningu eða hvort tíminn þyki of stuttur til þess. Nú treysta menn bönkum og menn millifæra og gera alls konar kúnstir og telja meira að segja þar fram til skatts. Það hefði mátt nota það kerfi sem allir landsmenn eru komnir inn í. Þetta var fyrsta spurningin. Önnur spurningin varðar það sem hv. þingmaður kom inn á með kjördæmin. Mér finnst mjög miður að menn skuli fara þá leið að hafa þetta eftir kjördæmum. Þá vita menn hvernig kjósendur í ákveðnu kjördæmi kusu en menn hefðu alveg eins getað spurt um og fengið niðurstöðuna eftir kyni, aldri, fjölskyldutekjum o.s.frv., einhverju sem kemur málinu ekkert við. Ég tel að það hefði bara átt að vera einföld spurning og einfalt svar og ekki sundurliðað eftir kjördæmum. Síðan er það spurningin sem kom fram í Morgunblaðinu , á mbl.is, um að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra segir að stjórnin fari frá. Hefur það verið rætt í nefndinni? Þá er verið að kjósa um eitthvað allt annað en Icesave-málið. Þá er kosið um stefnu ríkisstjórnarinnar í skattamálum eða hrifningu af vinstri stjórn og annað slíkt. Hvernig hefur nefndin hugsað sér það þegar menn eru farnir að blanda einhverju allt öðru inn í þetta, hvernig er hægt að útiloka það? Mér finnst að það eigi að útiloka það algjörlega. Svo er kannski það sem er mest um vert: Við Íslendingar kunnum ekkert að fara í svona kosningar. Hverjir ætla að stunda kosningabaráttu og hvernig fer hún fram? Eru það þeir sem eru með eða á móti? Það geta ekki verið flokkar. Ég bara spyr: Hvernig sjá menn fyrir sér kosningabaráttu í sambandi við þetta?

Herra forseti. Mér sýnist sem þetta séu fimm spurningar sem hv. þingmaður ber fram til mín og ég veit ekki hvort ég kemst yfir að svara þeim á tveimur mínútum en ég skal reyna. Fyrst varðandi rafræna kosningu þá var það ekki rætt sérstaklega í nefndinni. Það liggur hins vegar fyrir af hálfu dómsmálaráðuneytisins að það úrræði er alltaf í þróun og verður það auðvitað áfram. Hins vegar eru miklir annmarkar á því en ég sé fyrir mér að í framtíðinni verði beitt rafrænni kosningu í mun ríkari mæli en gert er í dag. Varðandi mörk kjördæma er það rétt sem hv. þingmaður sagði og ég lýsti því í minni framsöguræðu að það væri æskilegra að þetta væri á einum miðlægum stað, að talið væri á einum stað og birtar landsniðurstöður en ekki skipt eftir kjördæmum. Hins vegar er mjög skammur tími til stefnu og nefndin hafði mjög lítinn tíma til þess að fara yfir málið. Þess vegna leggjum við til að þetta verði óbreytt að sinni en í framtíðinni þegar við Íslendingar verðum farnir að greiða atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslum mun oftar en við gerum nú sé ég fyrir mér að það fyrirkomulag verði viðhaft. Varðandi hvort stjórnin fari frá var það ekki sérstaklega rætt í dag í allsherjarnefnd, enda sé ég ekkert samasemmerki á milli þess hvort stjórnin sitji og þess hvernig þessi atkvæðagreiðsla fer fram. Varðandi kosningabaráttuna, sem var síðasta spurningin sem hv. þingmaður spurði mig að, var það heldur ekki rætt sérstaklega í nefndinni. Þó er auðvitað augljóst að þeir sem berjast mjög gegn þessum samningi munu grípa til vopna og reyna að koma sínum málstað á framfæri og ég á von á því að þeir sem eru fylgjandi samningnum geri það einnig.

Herra forseti. Ég þakka svörin sem voru ágæt. En það er einmitt þetta síðasta, hvort ríkisstjórnin, sem væntanlega er samþykk lögunum því að þetta var hennar lagafrumvarp og hennar lög, beiti öllu sínu afli, þ.e. öllu afli Stjórnarráðsins til að skekkja kosningabaráttuna, hvort þeir sem eru andstæðir og vilja að þjóðin felli þessa glötuðu samninga - sem ég segi svo af því að ég er innilega á móti þeim - verði í miklu veikari stöðu til að stunda kosningabaráttu, og hvernig menn ætli að bregðast við því að jafna þann aðstöðumun. Það eru ákveðin samtök, ég nefni Indefence, og ég ætla að nota tækifærið, herra forseti, til að þakka alveg innilega fyrir mjög góða baráttu þeirra gegn þessu samkomulagi, hvernig eiga þeir sem eru mjög fjárvana að berjast við alla stjórnsýsluna sem stendur að baki ríkisstjórninni? Það er hætt við að þetta verði dálítið ójöfn kosningabarátta. Að öðru leyti þakka ég fyrir svörin. Þetta er eitthvað sem við Íslendingar þurfum að læra, hvernig við stundum slíka kosningabaráttu, þetta er nýtt fyrir okkur. Ég tel mjög mikilvægt að við förum með opnum huga í þetta nýja form, beint lýðræði. Svo er það með hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem er farinn að blanda einhverju allt, allt öðru inn í þetta mál. Hann er farinn að blanda því inn í og hótar því í rauninni að ef þessi lagasetning verði felld fari ríkisstjórnin frá. Þá er hann að segja að þjóðin sé ekki að fara að kjósa um Icesave eða þennan samning, þetta lagafrumvarp, hún sé að kjósa um eitthvað allt, allt annað. Mér finnst það mjög varasamt og ég skora á hæstv. ríkisstjórn að draga þessi ummæli til baka.

Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan í fyrra andsvari mínu að niðurstaða þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta tiltekna frumvarp hefur ekkert með líf eða dauða ríkisstjórnarinnar að gera, það er alla vega skoðun þeirrar sem hér stendur. Varðandi kosningabaráttuna og þá kynningu sem hv. þingmaður kom inn á er einmitt talað sérstaklega um það í nefndaráliti allsherjarnefndar og lögð áhersla á það að staðið verði fyrir hlutlausri kynningu á málinu. Á fund nefndarinnar í morgun kom m.a. sérfræðingur sem var fenginn til að annast óháða kynningu fyrir hönd bæjaryfirvalda í Hafnarfirði á þeim tíma þegar þar fór fram kosning um stækkun álversins í Straumsvík. Hann upplýsti m.a. að bæjaryfirvöld hefðu kostað þá kynningu en að öðru leyti ekki skipt sér af kynningunni heldur fengið óháða aðila til að annast hana og ég sé fyrir mér að það muni gerast hér þannig líka. Við ræddum það m.a. í morgun að dómsmálaráðuneytið eða yfirvöld gætu fengið einhvern hlutlausan aðila, hvort sem það er einhver stofnun Háskóla Íslands eða eitthvert ráðgjafarfyrirtæki, til að annast kynningu sem væri hafin yfir vafa að væri frekar hliðholl ríkisstjórninni en öðrum. Ég held að það sé afar mikilvægt að staðið sé að kynningunni með hlutlausum hætti og allir sitji við sama borð. Hins vegar er því ekki að leyna að ég efast ekki um að margir muni kosta miklu til að reyna að koma sínum sjónarmiðum á framfæri í þeirri baráttu sem fram undan er og það er ósköp eðlilegt, það er bara gangur lýðræðisins að menn reyni með einhverjum hætti að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, hvort sem það eru þingmenn, ráðherrar, óbreyttir borgarar eða einhver félagasamtök úti í bæ.

Herra forseti. Ég vil spyrja hv. formann allsherjarnefndar hvort nefndin hafi rætt á fundi sínum í dag tilmæli forseta Íslands um að stjórnmálamenn og þar með taldir þingmenn stígi til hliðar í væntanlegri þjóðaratkvæðagreiðslu og gefi þjóðinni ráðrúm til að móta upplýsta skoðun sína á málinu. Ég óttast nefnilega að það gerist nákvæmlega það sem hv. þm. Pétur H. Blöndal vakti máls á að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla muni ganga út á allt annað en Icesave og snúast m.a. um líf ríkisstjórnarinnar og jafnvel pólitískt líf einstakra persóna. Herra forseti. Þjóðin er mjög óánægð með frammistöðu okkar þingmanna á Alþingi og krefst þess m.a. að við hættum því áróðurs- og hatursstríði sem hefur geisað hér síðustu sjö mánuði.

Herra forseti. Nei, allsherjarnefnd ræddi ekki sérstaklega orð forsetans í þessu samhengi, enda höfðum við ekki langan tíma til að ræða þetta mál og þetta kom ekki sérstaklega til tals. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég sagði áðan að í þessu máli verður það auðvitað þannig að mjög margir koma til með að hafa mjög sterkar skoðanir á málinu. Þingmenn koma til með að hafa skoðanir, ráðherrar koma til með að hafa skoðanir, almennir borgarar, félagasamtök og fleiri. Ég held að ekki sé hægt að múlbinda eða takmarka eitthvað sérstaklega málfrelsi þingmanna, ráðherra eða kjörinna fulltrúa yfir höfuð í þessu máli og þá er ég ekki endilega að segja að þeir eigi að beita sér sérstaklega í málinu. Ég tiltók það sérstaklega áðan í andsvari mínu við hv. þm. Pétur Blöndal að ég tel mikilvægt að stjórnvöld hlutist til um að kynningin sé eins hlutlaus og hægt er. En á sama tíma er alls ekki hægt að banna einstaka þingmönnum að tjá sig um málið eða hafa skoðanir á því. Málið er af þeirri stærðargráðu að það hefur verið í almennri umræðu í næstum því ár og ég held að það sé algjörlega ótækt að ætlast til þess að menn þegi þunnu hljóði fram að þjóðaratkvæðagreiðslu. Við verðum hins vegar að treysta þingmönnum og stjórnmálamönnum almennt til að haga málflutningi sínum þannig að hann sé hófstilltur og gangi ekki fram úr hófi, en það er af og frá að hægt sé að takmarka eitthvað málfrelsi þingmanna í aðdraganda þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er gaman að standa hér í dag og taka þátt í umræðu um fyrsta frumvarpið um þjóðaratkvæðagreiðslu síðan lýðveldið var stofnað 1944. Það var óvænt að þetta kom upp á borð okkar þingmanna því að ég hef tekið þátt í vinnu fyrir hönd Framsóknarflokksins í allsherjarnefnd og einnig í nefnd sem skipuð var af forsætisráðherra til að semja rammalög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Eins og allir vita afgreiddi Alþingi lög um Icesave-málið 30. desember sl. og þar með var aðkomu Alþingis að málinu lokið. Það gerist síðan 5. janúar að forseti Íslands hafnar því að skrifa undir þau lög, þannig að nú er málið farið úr þingsölum, það er farið frá forsetanum og nú liggur þetta vald hjá þjóðinni og því ber að fagna að þessi réttur sé nú orðinn virkur á ný, að þjóðin geti sagt álit sitt á umdeildum málum eins og Icesave-málið er. Framsóknarflokkurinn stendur heils hugar að þessu frumvarpi því að við erum hér fyrst og fremst í dag til að ræða frumvarpið þannig að málið fari í þann stjórnskipulega farveg sem því er ætlað og þetta lagafrumvarp er mjög vandað. Þegar ég sá frumvarpsdrögin fyrst hugsaði ég með mér: Þetta er fínt og Framsóknarflokkurinn getur alfarið staðið að þessu. Það varð smá misskilningur í allsherjarnefnd því að eftir því sem frumvarpsdrögin segja til um er 3. gr. þar sem spurningin er borin upp alveg nákvæmlega eins og spurningarnar eða tillögurnar eru í því frumvarpi sem liggur fyrir þinginu frá ríkisstjórninni og Eiríkur Tómasson stjórnskipunarfræðingur og lögfræðingur kom og mæltist til að þetta yrði með þessum hætti. Svo þegar málið kemur inn í þingið til 2. umr. er komin breytingartillaga við 3. gr. sem ég er ekki sátt við að vissu leyti vegna þess að spurningin þar kemur ekki fyrr en seinast en á að mínu mati að koma á undan heiti laganna. Við skulum ekki gleyma því að það frumvarp sem hér liggur fyrir er fordæmisgefandi fyrir þá lagasetningu sem kemur til með að gilda, náum við samkomulagi um það að hafa rammalöggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur, enda sé ég ekki neitt annað en að sú lagasetning komi til með að ganga vel. Ég harma þetta, en við tókum stuttan fund áðan, nefndin, þar sem við komumst að samkomulagi um að ég mundi ekki vera á álitinu með fyrirvara heldur mundi ég fylgja nefndinni í þessu máli. En ég harma að þessi misskilningur hafi farið af stað og komið svona inn. Spurningin er mjög skýr í 3. gr. í upphaflega frumvarpinu og eins og hv. þm. Þráinn Bertelsson sagði á nefndarfundi í dag, hefur Icesave-málið hefur fengið svo mikla kynningu að sá sem ekki veit út á hvað það gengur á líklega ekki sjónvarp og hefur ekki fylgst með. Við verðum náttúrlega fyrst og fremst að treysta þjóðinni, þetta er ekki um það að einhverjar spurningar séu of flóknar fyrir þjóðina, 3. gr. gengur fyrst og fremst út á það að þessi spurning er lögð fyrir í atkvæðagreiðslu og raunverulega er það frumvarpsheitið sem á að koma inn í spurninguna en það vill svo óheppilega til að þessi fyrsta þjóðaratkvæðagreiðsla gengur út á það og lagaheitið á lögum 96/2009, sem voru samþykkt í sumar, er svo langt og því verður spurningin svona löng en það er ekki svo að það sé einbeittur vilji þingsins að flækja málið. Framsóknarflokkurinn er ánægður með að taka þátt í þessu. Við styðjum þær breytingartillögur sem fram eru komnar með þeim athugasemdum sem ég gerði. Það er mikilvægt að samstaða ríki í þinginu um þetta mál því að málið er komið í þennan farveg og þannig stendur það og það er algjör samstaða í nefndinni um málið. Mig langar aðeins að minnast á að í nefndinni var rætt um miðlægan talningargrunn og það var ákveðið að fara ekki þá leið núna. Formaður nefndarinnar var fullbrött að segja að það yrði í næsta frumvarpi, það er ekkert sem segir til um það, því að ég veit að í þjóðaratkvæðagreiðslum eins og í Noregi er talið eftir fylkjum þar alveg eins og við teljum eftir kjördæmum hér á landi. Það er ekki búið að taka ákvörðun um það til framtíðar að þetta verði á einum stað og þá líklega á höfuðborgarsvæðinu þegar þjóðaratkvæðagreiðslur verða haldnar. Mig langar að minnast á það og ég spurði einmitt lögfræðinga, álitsgjafa sem komu fyrir nefndina í dag, hvort ástæða væri til þess að kveða á um það í þessu frumvarpi og lögunum að þetta sé bindandi þjóðaratkvæðagreiðsla úr því að þetta er þjóðaratkvæðagreiðsla samkvæmt stjórnarskránni. Það var ekki talið þurfa þar sem þetta væri svo skýrt, en mig langar til að upplýsa það hér í ræðu að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla er bindandi, það þarf einfaldan meiri hluta og hún er bindandi út af því að kveðið er á um slíka þjóðaratkvæðagreiðslu í stjórnarskránni öfugt við það þegar og ef við förum í það að greiða t.d. þjóðaratkvæði um aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Hún verður ekki bindandi eins og margoft hefur komið fram því að það er ekki ákvæði enn þá um fullveldisafsal í stjórnarskránni. Að lokum langar mig til að segja að þetta eru miklar lýðræðisumbætur sem hér eiga sér stað. Framsóknarflokkurinn hefur haft það á stefnuskrá sinni nokkuð lengi að auka lýðræðið og talar fyrir því að þjóðaratkvæðagreiðslur skuli haldnar. Þess vegna segi ég enn á ný að dagurinn í dag er merkilegur fyrir það að við skulum vera að setja lög um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég óska Íslendingum til hamingju með daginn og ég veit að þeir nota atkvæði sitt vel.

Hæstv. forseti. Ég vildi í upphafi lýsa því að miðað við þann þrönga tímaramma sem allsherjarnefnd var gefinn til þess að vinna þetta mál var farið vandlega yfir flest þau álitamál og spurningar sem þetta frumvarp vekur. Ég held að nefndarstarfið hafi verið gott miðað við þær þröngu forsendur sem fyrir lágu. Við ræðum þetta mál við þær sérstöku aðstæður að 26. grein stjórnarskrárinnar er orðin virk með þeim hætti að þingið þarf að bregðast við. Þá þurfum við að taka málið hratt á dagskrá og afgreiða það hratt þannig að ekki standi á þessum þætti. Ég held að allsherjarnefnd hafi lagt sig fram um að gera það vel miðað við aðstæður. Ég get sagt fyrir sjálfan mig og væntanlega aðra í mínum flokki að við erum sátt við frumvarpið með þeim breytingum sem allsherjarnefnd leggur til og gerum ekki ágreining um einstök atriði í þessu. Við leggjum fyrst og fremst áherslu á að hér er um verkefni að ræða sem liggur fyrir og við þurfum að leysa. Við þurfum að leysa það hratt og breytingartillögurnar fela það í sér að verið er að snurfusa hlutina á frekar tæknilegan hátt. Breytingin sem hér hefur mest verið rætt um varðar framsetningu spurningarinnar. Það er atriði sem við ræddum töluvert í nefndinni og komu fram mismunandi sjónarmið um það. Eins og hefur komið fram er nauðsynlegt að hafa í huga að hér er verið að greiða atkvæði á grundvelli 26. greinar. Þar er kveðið á um að leita skuli eftir afstöðu þjóðarinnar til þess hvort lögin eigi að halda framtíðargildi eða ekki og því verður ekki hjá því komist að orða spurninguna einhvern veginn þannig að það kalli fram jákvætt eða neikvætt viðhorf kjósenda til þeirrar spurningar. Það er verið að kjósa um framtíðarfyrirkomulag. Það komu fram sjónarmið m.a. frá félagsvísindamönnum sem unnið hafa bæði að kosningarannsóknum og rannsóknum í skoðanakönnunum að það er ákveðin tilhneiging sem þeir telja að sé mælanleg eftir aðferðum félagsvísindanna, það sé ákveðin samþykkistilhneiging hjá kjósendum. Þess vegna er það ákveðinn vandi sem menn standa frammi fyrir að orða spurninguna þannig að jafnvægis sé gætt. En ég held að sú niðurstaða sem hér liggur fyrir af hálfu allsherjarnefndar með þeirri breytingartillögu sem liggur fyrir sé góð. Við erum svolítið að bögglast með þetta langa lagaheiti en í mínum huga liggur það fyrir að spurningin er skýr í þessu sambandi. Það er ekki um að ræða neinn halla nema bara þann halla sem leiðir af eðli málsins þegar fólk þarf að svara annaðhvort með jákvæðum eða neikvæðum hætti. Ég er alla vega fyrir mitt leyti sáttur við þessa niðurstöðu. Það voru auðvitað, eins og fram hefur komið í umræðunni, fleiri atriði sem voru nefnd á fundinum. Meðal annars var kallað nokkuð eftir því að það yrði skýrt í lagatextanum eða kæmi alla vega fram með skýrum hætti að í þessari kosningu ætti reglan að vera einn maður eitt atkvæði vegna þess misskilnings sem hv. formaður vék að hér áðan, að tilvísunin til alþingiskosningalaganna leiddi til þess að sami halli yrði á atkvæðum fólks hér á suðvesturhorninu og þar kemur fram. Það er auðvitað ekki og var aldrei ætlunin. Við teljum að ákveðin orðalagsbreyting sem þarna er gerð verði enn frekar til að undirstrika þann skilning að auðvitað er ekki um að ræða neinn mismun á vægi atkvæða eftir kjördæmum þó að notast sé við kjördæmafyrirkomulagið og kjörstjórnarfyrirkomulagið sem við þekkjum úr alþingiskosningum, til þess einfaldlega, eins og formaður landskjörstjórnar lýsti á fundi okkar, að nýta það kerfi sem við höfum þannig að við séum ekki að smíða eitthvað nýtt í óðagoti nú þegar við þurfum að ganga hratt til verks. Sama á við um aðra þætti þarna, það er vísað til alþingiskosningalaganna eftir því sem við á. Ég held að við séum komin með lagasetningu þegar við höfum gengið frá þessu frumvarpi sem dugar okkur í þessi tilviki þegar við þurfum að klára málið með svona skjótum hætti. Auðvitað eru fleiri álitamál sem geta komið til þegar við ræðum um framtíðarlagasetningu varðandi þjóðaratkvæðagreiðslur almennt. Eins og fram hefur komið erum við með tvö slík frumvörp til meðferðar í allsherjarnefnd. Vissulega velti ég því fyrir mér hvort unnt væri að afgreiða þau með hraði til þess að búa til þann lagaramma sem nauðsynlegur var í ljósi synjunar forseta. Ég geri hins vegar engan ágreining um þá leið sem hér er valin en vil árétta að þó að við förum þessa tilteknu leið á þessum tiltekna grundvelli nú þegar við afgreiðum málið í skyndi að aðrar spurningar kunna að vakna og önnur sjónarmið kunna að koma upp þegar við ræðum um þessa lagasetningu til frambúðar á grundvelli þeirra frumvarpa sem liggja fyrir. Ég vil því ekki taka undir þau sjónarmið sem komu fram m.a. hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að þessi löggjöf sé fordæmisgefandi. Ég vil ekki að við bindum hendur okkar varðandi framtíðarfyrirkomulag að þessu leyti endilega með þessari lagasetningu þó að auðvitað sé óhjákvæmilegt að litið verði til þessa máls og þeirrar reynslu sem hlýst af framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu á þessum grundvelli. En ég áskil mér rétt til þess að hafa uppi ýmis sjónarmið í umræðum um almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur þegar þar að kemur, ég vil ekki gefa það neitt frá mér þó að ég geri ekki ágreining um þau atriði sem fram koma í þessu frumvarpi. Ég vil að lokum nefna að ég tek undir þau sjónarmið sem komu fram hjá hv. formanni allsherjarnefndar um að í þjóðaratkvæðagreiðslu væri auðvitað eðlilegt að talið væri fyrir allt landið. Mér finnst það almennt sjónarmið, það er einn maður / eitt atkvæði. Það er kannski forvitnilegt fyrir stjórnmálamenn, fjölmiðla og stjórnmálaskýrendur að fá upplýsingar um kosningaúrslit í einstökum kjördæmum en það þjónar ekkert því markmiði sem þjóðaratkvæðagreiðslunni er ætlað að koma til móts við. Um þetta atriði, eins og raunar fleiri, áskil ég mér rétt til að hafa aðra skoðun þegar við ræðum um almenn lög um þjóðaratkvæðagreiðslur til frambúðar þó að ég geri ekki ágreining um þetta atriði að sinni einmitt vegna þeirra atriða sem ég vísaði til áðan úr máli formanns landskjörstjórnar, að við ættum bara að notast við það kerfi sem við höfum. Við erum í þeirri stöðu að þurfa að ganga til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu innan fárra vikna og við skulum bara nota það sem við höfum að því marki sem það er hægt og reyna að hafa framkvæmdina þannig að þegar málið er komið á fulla ferð getum við deilt um efnisatriði málsins. Við þurfum ekkert að hafa áhyggjur af framkvæmdinni eða forminu, ég held að það sé mikilvægt. Þá er ágætt að notast við það fyrirkomulag sem fyrir hendi er og reynsla er af að því marki sem hægt er, eins og ég árétta. Varðandi kosninguna sem slíka kom hér spurning upp í umræðum áðan um hvort stjórnmálamenn muni halda sig til hlés í þessari umræðu. Ég segi fyrir mig að hjá því verður auðvitað ekki komist að stjórnmálamenn, hvort sem þeir eru í embættum ráðherra eða þingmanna, taki virkan þátt í þeirri umræðu sem eiga mun sér stað á næstu vikum. Ég vona hins vegar innilega að við verðum ekki ein á þeim vettvangi heldur að það verði mikil þátttaka af hálfu almennings í þeirri umræðu og hvet til þess að sem flestir fari ofan í þetta mál og leggi sitt af mörkum í þeirri umræðu sem fram undan er. Við erum auðvitað að ganga í gegnum ákveðna - við getum kallað þetta lýðræðisæfingu með því að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu núna vegna þess að við höfum ekki reynslu af slíku fyrirkomulagi, af þessari aðferð til þess að komast að niðurstöðu með lýðræðislegum hætti. Við erum því að ganga í gegnum ákveðna æfingu að þessu leyti. Ég held að það sé mjög mikilvægt og æskilegt að sem flestir taki þátt í þeirri baráttu en ég held að ég tali fyrir munn flestra sem hér eru inni að við þingmenn, sem höfum legið yfir þessu máli núna svo mánuðum skiptir og haft miklar skoðanir á því, hljóðnum ekki. Þó að málið sé formlega komið úr okkar höndum munum við áfram sem stjórnmálamenn og sem borgarar hafa skoðanir á því og láta þær í ljósi. Ég segi alla vega fyrir mig að ég lofa því eða hóta, eftir því sem ég hef mátt til, að ég mun leggjast gegn því að þessi lög haldi frambúðargildi sínu og ætla ekkert að draga af mér í þeirri baráttu. Ég býst við að það sama eigi við um stjórnmálamenn sem sitja hérna beggja vegna borðsins, bæði ríkisstjórnarmegin og stjórnarandstöðumegin. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, hæstv. forseti, og legg bara til að við reynum að klára þetta mál hratt og örugglega. Ég held að í þessu lagafrumvarpi séu engir sérstakir pyttir eða hættur sem við þurfum að varast. Með samþykkt þeirra fáum við þann ramma sem við þurfum til að láta þjóðaratkvæðagreiðslu fara fram eins og nú liggur fyrir.

Herra forseti. Það má með sanni segja að við lifum á áhugaverðum tímum þar sem allt getur gerst og hið ómögulega verður mögulegt eða öfugt. Ég verð að viðurkenna að ég átti ekki von á því að forseti Íslands mundi ákveða að vísa Icesave-málinu til þjóðarinnar. Það var með nokkrum kvíða sem ég settist niður fyrir framan sjónvarpið og fylgdist með yfirlýsingu hans. Fögnuður minn og geðshræring urðu því mikil þegar mér varð ljóst að við þjóðin mundum fá tækifæri til að axla þá ábyrgð sem forseti lýðveldisins færði okkur þann 5. janúar. Það sem þjóðin upplifði þennan dag var með sanni sögulegur viðburður og ætti að vera hornsteinn að því að sú eðlilega krafa sem hljómaði úr taktföstum slætti mótmæla og andófs af ýmsu tagi síðan allt hrundi hér, verði að veruleika, sú krafa að þjóðin fengi alvöruverkfæri til að hafa áhrif á samfélag sitt, ef hún svo kallaði eftir, oftar en á fjögurra ára fresti. Því fagnaði ég og ég gerði mér grein fyrir því að þetta snerist ekki endilega um Icesave heldur um þann lýðræðislega rétt að geta knúið fram þjóðaratkvæðagreiðslu. Það hefur verið mikið baráttumál hjá mér ásamt fjöldamörgum öðrum manneskjum hérlendis að auka veg lýðræðis og vægi beins lýðræðis meðal þjóðarinnar. Þess vegna hefði það verið betra á þessum sögulegu tímum að við þyrftum ekki að afgreiða einnota frumvarp. Ég vil þó taka fram að ég hef fullan skilning á því hve tíminn er knappur. Ég finn þó að það er alvöruáhugi meðal fjölmargra þingmanna í stjórn og minni hluta að tryggja að þjóðaratkvæðagreiðslufrumvörpin tvö sem bíða í nefnd fái afgreiðslu fljótlega. Ég vona að það sé fullur einhugur meðal þingmanna að hindra ekki þær lýðræðisumbætur sem nauðsynlegar eru hér á landi þannig að samfélagið okkar verði virkara og heilbrigðara því að ekki viljum við aftur lenda í sömu súpunni og við erum að krafsa okkur upp úr. Ég hjó eftir því þegar þetta frumvarp var lagt fram að ekki var gert ráð fyrir því að miðla óhlutdrægum upplýsingum til almennings um það sem kjósa á um. Við í Hreyfingunni vorum því búin að undirbúa breytingartillögur til að tryggja það en sú ánægjulega þróun varð á meðferð þessa máls í dag að fullur einhugur hefur skapast um að það sé einfaldlega sjálfsagt mál og ég fagna því. Því voru allir sammála um að best væri að óháður aðili mundi sjá um að koma staðreyndum til almennings og hefur það verið tilgreint í nefndaráliti. Vegna þessa hefur Hreyfingin ákveðið að draga til baka breytingartillöguna en við munum þó fylgja því fast eftir að þetta verði gert með sóma. Ég held að það sé nauðsynlegt að tryggja að efnið verði ekki aðeins aðgengilegt á netinu, ég legg til að útbúinn verði bæklingur sem dreift verði á öll heimili í landinu. Ég held að það væri skynsamlegt að halda opna borgarafundi víðs vegar um landið til að gefa fólki kost á að spyrja sérfræðinga um staðreyndir, vonandi ómengaðar af pólitík. Það vita það svo sem allir að þetta mun verða hápólitískt mál og varla hægt að ætlast til þess að stjórnmálamenn muni stíga til hliðar og leyfa almenningi að taka upplýsta ákvörðun, en ég ætla samt að leyfa mér að skora á kollega mína að gera það. Ég vil reyndar taka það fram að það er ekki alls kostar rétt að um þessa hugmyndafræði hafi ekki verið rætt á allsherjarnefndarfundinum í dag. Ég fór nefnilega með nákvæmlega sömu spurningu og hv. þm. Lilja Mósesdóttir spurði hér í andsvari til formanns allsherjarnefndar og það var lítillega rætt um þetta, bara til að halda því til haga. Allir voru á þeirri skoðun að stjórnmálamenn gætu ekki hamið sig í að ræða um þetta mál. En það er mikilvægt að þetta mál snúist ekki um stjórnir, flokka og forseta því að núna á réttur almennings að vera í forgrunni, réttur almennings til þess að hafa áhrif á framtíð sína. Ég vil nota þetta tækifæri og þakka forseta lýðveldisins fyrir að standa með þjóðinni sinni en ekki fjármagnseigendum. Fáir forsetar hefðu gert hið sama og á hann þakkir skildar fyrir það. Ég hvet almenning til að vera vakandi fyrir áróðri. Hér varð t.d. enginn dómsdagur þó að hæstv. ríkisstjórn hafi næstum því tekist að hræða líftóruna úr þjóðinni daginn sem forseti Íslands ákvað að hlusta á ákall þjóðarinnar. Nei, hér varð enginn dómsdagur frekar en fyrri daginn og því er mikilvægt að fólk byggi ákvarðanir sínar varðandi þetta mál út frá staðreyndum en ekki ótta.

Herra forseti. Það frumvarp sem hér er rætt er til komið inn á þingið í kjölfar þess að forseti Íslands hefur neitað að skrifa undir lög sem Alþingi hafði samþykkt. Ég vil við þessa umræðu taka fram að ég er enn sem áður þeirrar skoðunar að ekki sé um að ræða réttan skilning á stjórnarskránni, þ.e. ég tel að það sé ekki hægt fyrir forseta Íslands að neita að skrifa undir lög frá Alþingi. Þetta hefur verið skoðun mín lengi og þær röksemdir og sú atburðarás sem hér hefur átt sér stað, og hér hafa komið fram, hafa ekki í neinu breytt þeirri afstöðu minni. Ég tel að ákvæðið eigi rót sína að rekja til þess tíma þegar einvaldskonungar Evrópu voru að tosast á við þjóðþingin um vald og þaðan komi þetta inn í okkar stjórnarskrá - að sjálfsögðu ekki með sama hætti og var þegar konungar gátu neitað að skrifa undir lög og ekkert annað gerðist, en samt sem áður tel ég einsýnt að forseti, sem samkvæmt stjórnarskránni ber ekki ábyrgð á stjórnarathöfnum, geti ekki farið með það gríðarlega vald að geta sett hvaða mál sem er í þjóðaratkvæðagreiðslu og þar með komið viðkomandi ríkisstjórn, ef honum sýnist svo, í þá stöðu að ekki er sætt fyrir hana. Ég tel að það sé galli í stjórnskipuninni og það hafi verið þegjandi samkomulag um það í stjórnmálum hér á landi að þetta ákvæði yrði ekki notað. Það var notað árið 2004 og Alþingi ákvað að bera þau lög ekki upp í þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú hefur það aftur verið notað. Þetta vildi ég sagt hafa til að það liggi alveg fyrir að ég hef ekki breytt um afstöðu í þessu máli. Hinu er ekki að leyna að nú er sú staða komin upp að forseti hefur neitað að skrifa undir og því er þjóðaratkvæðagreiðsla fram undan. Við sjálfstæðismenn lögðum það til hér á Alþingi að farið yrði í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Og hvers vegna var það, herra forseti? Það var vegna þess að við töldum að gera þyrfti allt til að koma í veg fyrir að sá samningur sem lá fyrir þinginu í frumvarpsformi, þ.e. sú ákvörðun að veita ríkisábyrgð til að styðja við þann samning sem fyrir lá á milli Breta, Hollendinga og Íslendinga, næði fram að ganga. Við töldum betra að þjóðin fengi tækifæri til að segja nei heldur en að af þessu yrði. Um leið horfðum við að sjálfsögðu til þess, kæmi til þess að hér yrði þjóðaratkvæðagreiðsla, að tími mundi vinnast til að fara aftur til Breta og Hollendinga og segja: Þessi samningur, þessar kröfur sem þið eruð að gera á hendur okkur Íslendingum, er svo þungbær að sú staða getur komið upp að ekki verði hægt að standa undir þeim byrðum sem leggja á á þjóðina. Alþingi felldi þessa tillögu. En við erum komin í sömu stöðu hvað það varðar að þjóðaratkvæðagreiðsla er fram undan vegna þess að forseti neitaði að skrifa undir lögin. Nú skiptir mestu máli, og alveg gríðarlega miklu máli, herra forseti, að við alþingismenn og framkvæmdarvaldið notum þann tíma sem gefst fram að þjóðaratkvæðagreiðslu til að ræða við Hollendinga og Breta, við ESB, við Norðurlöndin, gera grein fyrir málstað okkar og reyna hvað við framast getum að fá betri niðurstöðu í þetta mál en þá sem blasir við og var samþykkt hér á Alþingi á dögunum. Það er lykilatriði. Ég tel að nokkuð hafi borið á misskilningi, bæði í fjölmiðlum og hér í þingsalnum, um afstöðu okkar sjálfstæðismanna hvað þetta varðar. Þær raddir hafa jafnvel heyrst að við höfum fallið frá öllum hugmyndum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ekkert er fjarri lagi. Við höfum sagt að það sé miklu betra að þjóðin fái að segja skoðun sína og fái tækifæri til að hafna þeim samningi og þeirri ríkisábyrgð sem liggur fyrir af hálfu ríkisstjórnarinnar. Það er eðlileg ósk. Um leið er það krafa okkar að allir ábyrgir menn sameinist nú um það að fara aftur til þessara viðsemjenda og reyna allt sem við getum gert til þess að ná betri árangri. Af því það sem fyrir framan okkur er, sú ábyrgð sem við eigum að gangast undir, getur við vissar aðstæður - ef gengið þróast með ákveðnum hætti, ef endurheimtur eigna verða minni en ætlað var, ef hagvöxtur verður minni en ætlað var - orðið óbærilegt fyrir íslenskt þjóðarbú. Það er áhugavert að bera þetta saman við þær byrðar sem bresk stjórnvöld eru tilbúin að leggja á þegna sína vegna bankahrunsins en þá er verið að tala um u.þ.b. 100 milljarða punda. Þegar sú upphæð er yfirfærð yfir á íslenskt efnahagslíf og íslenskan mannfjölda er það það sama og vextirnir af Icesave í tvö ár. Undan þessu kveina Bretar mjög. Hér er verið að tala um sambærilegar tölur og þá er allt hitt eftir sem á okkur hefur dunið vegna bankahrunsins. Það hljóta allir sanngjarnir menn að sjá, fyrir utan það sem þó hefur gerst hér á undanförnum dögum, eftir að forseti neitaði að skrifa undir, að málstaður okkar Íslendinga hefur fengið athygli og margir hafa komið og stutt okkur í þessu. Herra forseti. Við göngum að sjálfsögðu til þessarar atkvæðagreiðslu. Við förum í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál en við eigum áður en til þess kemur að gera allt sem í okkar valdi stendur til að fá betri samning þannig að hægt verði að taka það fyrir hér á Alþingi áður en til slíks kæmi. Ef það er ekki hægt fer þjóðaratkvæðagreiðslan fram og ég er sannfærður um að þjóðin mun segja nei við þessu, þjóðin mun segja nei við því að taka á sig þessar byrðar sem mönnum ber ekki skylda til að axla og er gert með þvílíku offorsi af hálfu erlends valds að annað eins þekkist vart í nútímasögu. Hvað gerist þá í kjölfarið? Jú, við munum þá þurfa að fara til Breta og Hollendinga í framhaldinu af þjóðaratkvæðagreiðslunni og ræða við þá um framhald málsins. Við hljótum því að hefja þessar viðræður strax. Það er lykilatriði, herra forseti. Hvað varðar sjálft frumvarpið vil ég segja að það skiptir auðvitað miklu máli að vel sé að verki staðið, að við vöndum okkur, að við séum ekki að flýta okkur með þessa atkvæðagreiðslu og gefum okkur allan þann tíma sem þarf til að tryggja að framkvæmd hennar verði með þeim hætti að örugga megi telja. Það skiptir meginmáli. Mér sýnist hv. allsherjarnefnd hafa lagt grunn að því og frumvarpið er í öllum meginatriðum þannig að hægt er að fella sig við það. En ég legg áherslu á það að að baki sé góð samstaða allra flokka. Ég sé ekki betur en það hafi náðst í nefndinni og þá er hægt að halda áfram með málið og taka þá atkvæðagreiðslu sem fram undan er. Að sjálfsögðu er það skoðun okkar sjálfstæðismanna að slíkt eigi að gerast en á undan viljum við sjá þessa tilraun og hún verður að eiga sér stað. Annars tel ég að þvílíkir váboðar séu fram undan fyrir íslenska þjóð að það væri hörmulegt ef okkur mistækist að nýta þetta tækifæri sem við höfum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um lög varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem til er komin vegna mjög óvæntrar ákvörðunar forseta Íslands. Ég tel rétt að halda því til haga að hún kom flestöllum hér í þessum þingsal á óvart. Það er því ánægjulegt að hér sé algjör samstaða um það hvernig umgjörðin um þjóðaratkvæðagreiðsluna kemur til með að vera. Vissulega er það ljóst að ákvörðun forsetans hefur valdið þeim sem studdu málið ákveðnum vonbrigðum, ég tel að það sé öllum orðið ljóst. Það gladdi hins vegar þá sem undirrituðu áskorun til forseta Íslands að þetta ákvæði stjórnarskrárinnar væri notað. En það er hlutverk okkar, þingmanna þjóðarinnar, að koma saman þeirri umgjörð sem nauðsynleg er til að þessi atkvæðagreiðsla fari fram í samræmi við lýðræðishefðir og að engir hnökrar séu á þeirri framkvæmd. Þess vegna er gott til þess að vita að í allsherjarnefnd var samstaða og þar var vandað til verka í dag. Herra forseti. Það skiptir miklu máli hvernig við sem störfum á Alþingi tölum til þjóðarinnar næstu mánuði, næstu vikur, meðan beðið er eftir því að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram. Það skiptir miklu máli að við tölum af yfirvegun og að við einbeitum okkur að því að halda ró okkar þannig að það komi skýrt fram að við séum áfram að vinna að öðrum verkefnum, t.d. því að efla atvinnulífið og koma því aftur almennilega á fætur. Þetta mál er stærra en við öll hér inni. Þetta mál, sem rætt hefur verið allt þetta haustþing og eins í sumar, er það stórt að við megum ekki falla í þá gryfju að tala um það á flokkspólitískum nótum. Því miður hefur það gerst en þessi óvænta ákvörðun forseta Íslands gefur okkur ný spil í hendur. Það er engin skömm að því að stíga nokkur skref til baka, horfa yfir hið nýja svið, skoða hin nýju spil sem við höfum á hendi og spila úr þeim. Þess vegna er mikilvægt að við notum næstu vikur, meðan beðið er eftir að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram, til að kanna samningsstöðu okkar gagnvart viðsemjendum okkar, Bretum og Hollendingum, með það að markmiðið að ná betri niðurstöðu en þeir samningar sem hér hafa verið gerðir gefa okkur. Vissulega er deilt um það hversu góðir þeir samningar eru en ég tel að við séum öll hér inni sammála um að þessi breytta staða gefur okkur ný spil í hendur. Það er engin skömm að því að horfast í augu við það og vinna úr því í sameiningu og ég vonast til þess að sem mest sátt verði um það, enda hefur því verið velt hér upp að skipa í þá vinnu þverpólitískan hóp. Ég vona svo sannarlega að við þingmenn þjóðarinnar berum gæfu til þess að setja þetta mál í þann farveg. Ég hef trú á því að þingmenn á þessu þingi hafi skynsemi til að bera til að setja málið í þennan farveg. Það er hins vegar algerlega ljóst að það fara af stað já- og nei-hreyfingar í þessu máli og það er ekkert óeðlilegt við það. En við verðum hins vegar að hefja okkur upp yfir flokkadrætti að öðru leyti í þessu máli, að sú kosningabarátta sem mun fara fram verði byggð á málefnalegum sjónarmiðum, að farið verði yfir efnisatriði málsins, að kjósendur fái hlutlausa skýringu á því hverjir eru kostir og hverjir eru gallar þeirra laga sem voru samþykkt fyrir áramótin og að unnið verði að þessu af miklum heilindum. Það verður að taka fyrir þann málflutning að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla snúist um eitthvað annað en þetta frumvarp. Það er mjög dapurlegt að ákveðnir einstaklingar skuli hafa farið með þetta mál niður á það plan. Svo er ekki. Við verðum að tala um málið eins og það er. Við erum hér í lýðræðissamfélagi þar sem forseti Íslands telur sér heimilt að beita þessu neitunarvaldi sínu og það hefur verið gert og nú er það þjóðarinnar að velja. Þjóðin þarf að gera það upp við sig hvort hún ætlar sér að styðja þessi lög eða fella þau úr gildi. Það er stóra spurningin. Ég vona svo sannarlega, herra forseti, að við í þinginu lærum af sögunni. Við vorum hér í sumar í sameiningu að smíða fyrirvara um Icesave-málið og það fundu það allir sem hér voru að mikil heilindi voru þar að baki. Það var ákveðin hugarfarsbreyting sem fylgdi þeirri vinnu allri. Við skulum reyna að endurvekja þá hugmyndafræði eins og við getum og læra af sögunni, fara ekki með þetta mál aftur í enn einn hnútinn sem stjórnast af einhverju öðru en því hvar hagsmunum er best borgið. Herra forseti. Ég vil þakka allsherjarnefnd fyrir góða vinnu. Ég fagna þeirri samstöðu sem þar er. Ég vonast til að þau vinnubrögð verði okkur leiðarljós á næstu vikum. Þó að við komum til með að takast á hér í þinginu áfram vona ég að það verði byggt á málefnalegum forsendum.

Herra forseti. Það mál sem við ræðum nú, frumvarp til laga um þjóðaratkvæðagreiðslu vegna Icesave-málsins sem forsetinn vísaði frá eða til þjóðarinnar, er mjög athyglisvert og það hefur orsakað mjög mikla kynningu um allan heim. Síðustu tveir dagar hafa verið einstakir að því leyti að okkur hefur tekist að kynna málstað okkar erlendis og líka hafa erlendir aðilar komið upp á yfirborðið erlendis og tekið okkar málstað. Ég nefni þar forsíðugreinar í Financial Times og öðrum virtum fréttamiðlum. Ég lít þannig á að nú þurfi Íslendingar og allir hv. þingmenn að mynda samstöðu um hvernig við mætum þessu. Eins og kom fram hjá einum aðila í útlöndum, eftir minni, eru Íslendingar einir á móti heiminum. Það er verið að kúga okkur til að taka upp ákveðna breytingu til þess að fela galla í regluverki Evrópusambandsins og það er mjög mikilvægt að Íslendingar líti á þetta sem sameiginlegt verkefni okkar allra og að menn vinni mjög vel saman. Ég veit að þetta er afskaplega viðkvæm staða. Á Íslandi er oft litið á samningsvilja sem veikleika. T.d. var viðtal við mig í gær þar sem ég ræddi um þjóðaratkvæðagreiðslur og sagði að það væri góð leið en jafnframt að menn skyldu semja og þá var litið á það sem vingulshátt hjá mér að ég vildi fara þá leið. Þannig túlkaði fréttamaðurinn það alla vega í lokin og ég var ekkert voðalega sáttur við það. Ég held að sé mjög mikilvægt að menn líti ekki á samningsvilja sem veikleika heldur sem þátt í því að búa til innri styrkleika þjóðarinnar. Ég held að nú þegar, með því að forsetinn tekur þetta merkilega skref - menn hafa ýmsar efasemdir, í mínum flokki sérstaklega og ég jafnframt líka, um að forsetinn sé að verða pólitískur en hann tekur þetta merkilega skref í þessu máli og sýnir að Íslendingar láta ekki allt yfir sig ganga. Um leið og við gerum það minnkar vilji kúgaranna til þess að kúga. Þetta er þekkt í öllum mannlegum samskiptum. Ég held að við ættum að reyna að ná fram samstöðu allra flokka og að menn lofi að líta eingöngu til núverandi stöðu og framtíðarinnar, hvernig við vinnum úr núverandi stöðu til framtíðar en ekki nudda hver öðrum upp úr fortíðinni. Allir eiga núna sína forsögu, líka vinstri grænir, þeirra fjármálaráðherra skrifaði jú undir samninginn 5. júní og það er nú aldeilis forsaga. Aðrir hafa einkavætt banka í fortíðinni o.s.frv. Ég held að menn ættu ekki að nudda hver öðrum upp úr þessu, í þessu máli sérstaklega, heldur standa saman að því að mæta þessari árás á Ísland erlendis frá og mynda um það samstöðu. Svo geta menn rifist um það eftir á og reynt að fara í gegnum það hver eigi sök á þessu og hinu o.s.frv., farið í söguskýringar og sögumyndun eins og svo margir eru hrifnir af. Ég held að núna sé gullið tækifæri, alla vega þegar maður les heimspressuna. Reyndar varð ég fyrir miklu áfalli þegar fyrstu fréttirnar komu vegna þess að ég sá hvað okkur Íslendingum - þá tala ég um Íslendinga, ekki ríkisstjórnina - hefur gjörsamlega mistekist að upplýsa umheiminn um stöðuna. Það stóð upp úr hverjum fréttamanninum á fætur öðrum fyrsta daginn að Íslendingar ætluðu ekki að borga neitt, bara hverfa frá öllu saman og neita að borga sjálfsagða kröfu fátækra sparifjáreigenda í Bretlandi og Hollandi. Þeir eru reyndar ekki allir fátækir en þannig var þetta lagt út. Síðan fór að koma meiri skynsemi í þetta og það kom í ljós að Íslendingar hafa gengist undir þessar kröfur með lögunum frá því í sumar, sem mér fundust alltaf vera afskaplega sanngjörn. Lögin sem gerð voru í sumar og fyrirvararnir í þeim voru þannig að það voru mjög háir vextir, hættulega háir, en greiðslubyrðin tók mið af greiðslugetunni. Það var mjög mikilvægt. Núna stöndum við frammi fyrir því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er mjög hlynntur því að þjóðin taki ákvörðun í svona veigamiklum málum. Ég vil undirstrika það, herra forseti, að ég er mjög hlynntur því að farið sé í þjóðaratkvæðagreiðslu um stærri mál, ekki kannski kjósa einu sinni í viku en að menn noti beint lýðræði oftar. Tímasetning þjóðaratkvæðagreiðslunnar er ákveðið tímamark fyrir Breta og Hollendinga til þess að semja því þeir vita ekkert frekar en ég hvað kemur út úr þessari þjóðaratkvæðagreiðslu. Mér segir svo hugur að þeir muni, hafandi lesið skoðanakannanir á Íslandi - þeir hafa nefnilega miklu meira afl til þess að kanna alls konar upplýsingar og það er örugglega allt þýtt til þeirra, bæði það sem ég er að segja núna, herra forseti, og eins það sem kemur út úr skoðanakönnunum, bloggsíðum o.s.frv. Þetta er allt skoðað. Þeir vita að það er mikil mótstaða í landinu við að samþykkja þennan breytta samning og þar af leiðandi munu þeir sjá að það myndast mjög erfið staða fyrir þá ef þetta verður fellt í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hugsa því að þeir verði tiltölulega viljugir til að semja í þessari stöðu, líka í ljósi þess að upp kom ákveðinn andi í útlöndum um að Íslendingar eigi ekkert að greiða, að það sé ekki mál verkakonunnar á Raufarhöfn að borga fyrir fjármagnseigendur í Hollandi eða Bretlandi. Hvað getum við svo samið um, herra forseti? Sumir hafa sagt að við sjálfstæðismenn ættum að leggja á borðið að við viljum fá 3,56% vexti o.s.frv. Þeir sem hafa samið einhvern tímann vita að þegar maður fer í samninga er ekki gæfulegt að gefa upp hvað ætlunin er að semja um því þá er byrjað að semja frá þeim punkti. Menn hljóta að fara til samninga með ákveðið markmið sem þeir segja engum frá. Það eigum við Íslendingar að gera. Við getum t.d. kynnt fyrirvarana frá í sumar, að þetta séu tryggingarfyrirvarar sem tryggi þjóðina fyrir áföllum, eins og t.d. því að neyðarlögin haldi ekki, að enginn hagvöxtur verði á Íslandi, miklum brottflutningi fólks frá Íslandi eða að það verði verðhjöðnun í Bretlandi og 5,55% vextir komi út sem gífurlega háir raunvextir. Ég held að mesta áhættan sem við Íslendingar mætum sé verðhjöðnun á evrusvæðinu eða í Bretlandi þannig að þessir raunvextir verði 5,5% eða jafnvel hærri sem er óbærilegt, herra forseti. Það er eitthvað sem við höfum engin áhrif á. Ef það verður safarík verðbólga í Bretlandi förum við létt með að borga þetta, mjög létt. Við ættum því eiginlega að leggjast á bæn núna og óska Bretum þess að þar verði mikil verðbólga því það kæmi okkur vel þótt það yrði auðvitað slæmt fyrir það þjóðfélag. Við gætum samið um nýtt frumvarp með mikið lægri vöxtum, þ.e. ekki tryggingar en mikið lægri vexti því það má segja að mjög háir vextir réttlæti tryggingarnar. Þegar fyrirvararnir falla burt getum við haft 1,5% vexti eins og Bretar eru með gagnvart sínum innlánstryggingarsjóði. Ef þeir ætla að gæta samræmis, jafnréttis og jafnræðis milli innlánstryggingarsjóða í Evrópu ættu þeir að lána íslenska innlánstryggingarsjóðnum með nákvæmlega sömu kjörum, meira að segja með hámarki eins og breski innlánstryggingarsjóðurinn nýtur líka. Mér er ekki kunnugt um hvaða vexti Hollendingar lána en ég hef jafnvel grun um að þar sé lánað vaxtalaust. Menn gætu líka farið út í að semja um nýtt, einfalt módel, að Íslendingar borgi 100 milljarða eða eitthvað svoleiðis, eða Íslendingar borgi upphæðina sem stendur upp úr árið 2016 þegar búið er að ganga frá öllum uppgjörum. Það verði þá með lágum vöxtum og það verði vextir á milli ríkisstjórna en ekki með því að setja einkafyrirtæki inn á milli. Hæstv. forsætisráðherra hélt hér ágæta ræðu nema hann sagði að tillaga mín á þskj. 610, breytingartillaga sem var felld naumlega 30. desember, hefði verið markleysa. Mér þótti leiðinlegt að heyra þetta frá hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst leiðinlegt þegar sagt er að eitthvað sem ég legg fram og hef mikla trú á sé bara í plati. Ég ætlaði að gera kröfu um að hæstv. forsætisráðherra mætti til þess að hlusta á hvað mér þætti það leiðinlegt en ég ætla ekki að gera kröfu um það því ég geri ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra hafi nóg að gera í stöðunni. Það væri miklu betra að hann upplýsti erlenda fréttastofu um eitthvað á þessu augnabliki en hann hlustaði á hvað mér þótti þetta leiðinlegt. Ég hef ekki skipt um skoðun varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu, svo það komi alveg skýrt fram. Ég er hlynntur því og spurði áðan t.d. um rafrænar kosningar, hvort þær væru möguleiki því þá væri þetta miklu einfaldara, hvernig færi með kynningu og hvernig menn gerðu þetta því við erum á vissan hátt að fara þarna inn á nýland, eitthvað sem við höfum ekki gert áður. Ég hef því ekki skipt um skoðun. Ég vil að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram og ég hlakka til að þjóðin verði spurð um þetta mál en ég vil nota tímann fram að þeim tímapunkti til þess að komast að góðum samningum við Breta og Hollendinga. Þjóðaratkvæðagreiðslan yrði væntanlega óþörf ef samningar yrðu þannig að þingmenn gætu almennt fallist á þá, t.d. ef Bretar og Hollendingar féllust á fyrirvarana frá því í sumar eftir að hafa verið kynnt í hörgul um hvað þetta fjallaði, á pólitísku stigi, ekki hjá embættismönnum heldur milli þingmanna og ráðherra. Þá gæti vel verið að þeir féllust á þetta, sérstaklega þar sem fjármálaráðherra Hollands er alveg sammála því að það eigi ekki að borga þegar það verður kerfishrun. Ég las þetta í ræðu sem hann hélt 3. mars sl. Hann ætti því að geta fallist í hvelli á þessa fyrirvara sem við gerðum í sumar. Um hvað er í rauninni verið að kjósa, herra forseti? Menn þurfa að hafa það alveg á tæru og það hefði þurft að koma því á framfæri við fjölmiðla um allan heim. Það er verið að kjósa um lögin frá því í sumar sem voru gildandi þar til forseti neitaði að skrifa undir en þá tóku nýju lögin gildi. Þau eru því ekki lengur í gildi en ef þjóðin fellir þessi lög taka þau lög aftur gildi. Ég hef ekki vitað til þess að Bretar og Hollendingar hafi hafnað þessu formlega. Þeir sendu „non letter“ og „one shot“ og alls konar skrýtin nöfn, bréf sem eru ekki bréf og sem eru bara send einu sinni. Þeir forðuðust sem sagt að gefa til kynna að þeir hefðu hafnað þessum fyrirvörum. Ef þjóðin hafnar þessu nýja frumvarpi ganga gömlu lögin aftur í gildi og Bretar og Hollendingar geta því sent inn bréf um að þeir fallist á fyrirvarana. Um þetta eru menn að kjósa, eða þá nýja samninginn sem er allt annars eðlis. Þá er búið að taka þessar tryggingar að mestu leyti burt, við borgum hvert einasta pund og hverja einustu evru og borgum alltaf vexti, sem er eiginlega það afdrifaríkasta ef hér verður enginn hagvöxtur. Nú eru ákveðnar líkur á að hér verði góður hagvöxtur og það eru ákveðnar líkur á að það verði ákveðin verðbólga í Bretlandi og Hollandi. Ég met líkurnar svona 50% á að við eigum nokkuð auðvelt með að borga þetta en það eru líka kannski 20% líkur á að upp komi sú staða að við getum alls ekki borgað vextina. Þá lendum við í því að ríkisábyrgð íslenska ríkisins er ekki gild og við erum þá við þjóðargjaldþrot. Við megum ekki taka svona sénsa fyrir íslenska þjóð og börnin okkar. Við mundum aldrei fara í rússneska rúllettu með barnið okkar, að það væru 5/6 líkur á að það lifði af en líka 1/6 líkur á að það dæi. Við mundum aldrei nokkurn tímann, aldrei í lífinu gera svoleiðis við barnið okkar en í rauninni taka menn svipaða áhættu í þessu dæmi. Það eru töluverðar líkur á að það gangi vel en það eru samt 10–20% líkur á því að við getum ekki staðið við þessa ríkisábyrgð. Um þetta eru menn að kjósa. Síðan eru menn að kjósa um að ef frumvarpið frá í sumar verður fellt komi hér frostavetur, eins og ríkisstjórnin hefur sagt. Það er reyndar hlýtt úti núna, það er kominn frostavetur í Evrópu, í Bretlandi og Hollandi en ekki hérna á Íslandi. Menn hafa samt sagt að það komi alls konar áföll. SA, BSRB, ASÍ og fleiri aðilar hafa bent á að þetta sé afskaplega slæmt og við verðum að samþykkja þetta nýja frumvarp hvað sem það kostar. Þar eru í gangi skammtímasjónarmið. Menn hugsa um hvað gerist á næstu vikum, næstu mánuði og kannski næsta hálfa árið en menn hugsa ekki til langtíma hvað gerist árið 2016. Af því hef ég mestar áhyggjur, hvað gerist árið 2016 og hvað gerist þangað til, hafandi þetta vofandi yfir sér, þessa gífurlegu skuldbindingu sem bæði lánveitendur Íslands og matsfyrirtæki hljóta að taka tillit til. Þetta vofir yfir. Skuldsetning íslenska ríkisins verður of mikil. Þjóðin stendur frammi fyrir því í þessari kosningu að kjósa um skammtíma frostavetur eða eitthvað sem getur hugsanlega gerst - það hefur reyndar ekki gerst enn þá, nema þetta matsfyrirtæki Fitch sem lækkaði lánshæfismat Íslands - og hins vegar langtímahagsmuni þar sem getur farið mjög illa eftir einhvern tíma og við getum ekki staðið við ríkisábyrgðina. Mér finnst að þjóðin sé að kjósa um það. Það er ekki spurning, herra forseti, að ég hef miklu meiri áhyggjur af langtímahagsmunum og stóru áföllunum sem við getum lent í út af þessum samningi en einhverjum smágárum sem myndast á næstu vikum og mánuðum út af því að þetta verði fellt. Síðan er spurningin: Hvernig verður kosningabaráttan? Ég ræddi það áðan. Það er svo merkilegt að ASÍ og BSRB, hvort tveggja verkalýðsfélög sem eru með allt að því skylduaðild og skyldugreiðslur - alla vega BSRB því það er lagaskylda að borga í BSRB, hvort sem menn vilja vera í stéttarfélögum eða ekki, það er afskaplega merkilegt fyrirbæri og eiginlega ætti að banna það eins og skot - en þessi samtök, ASÍ og BSRB, eru hægt og rólega, raunar tiltölulega hratt vildi ég segja, að breytast í stjórnmálaflokka. Þau eru farin að taka afstöðu aftur og aftur með ákveðnum flokkum. Það er athugunarvert hvort ástæða sé til að skylda fólk með lögum eða samningum til að borga í verkalýðsfélög sem hafa breyst í stjórnmálaflokka. Það er mjög athyglisvert. Í þessari kosningu sem við stöndum frammi fyrir verða þessir aðilar með mikið fé, plús náttúrlega ríkisvaldið sjálft. Ég vona að ekki verði farið að kenna það í skólum og kirkjum - hæstv. kirkjumálaráðherra gæti farið að segja prestum að predika það að samþykkja samninginn. Ég ætla að vona að það gerist ekki en annað eins hafa menn upplifað. Þetta er hættan, hvort ríkisvaldið muni beita sér í þessu máli og nota stjórnsýsluna og allt kerfið. Þú færð ekki vegabréf nema þú samþykkir Icesave, eða eitthvað svoleiðis. Við stöndum því frammi fyrir því að sterk og mikil félagasamtök sem byggð eru á alls konar þvingunum til að vera félagar, BSRB, ASÍ, SA og SI, sem líka eru með skattpeninga sem félagsgjöld, iðnaðarmálagjaldið - að þessir aðilar standi með ríkisvaldinu, þar sem fé og völd standa saman gegn mjög veikburða samtökum eins og Indefence sem ekki vilja greiða þetta. Ég held menn þurfi virkilega að skoða nákvæmlega hvernig svona kosningabarátta fer fram vegna þess að við kunnum þetta ekki. Ég lagði til í sumar að við nýttum tímann í þrjár vikur og sendum þingið út um alla Evrópu til að kynna málið og frestuðum því að greiða atkvæði um lögin á meðan. Að við færum um alla Evrópu og kynntum okkar málstað, sérstaklega fyrir Bretum og Hollendingum þannig að þeir skildu að þetta væru tryggingar til að tryggja að þjóðin greiddi á meðan hún gæti en ekki þegar hún getur ekki. Það er ekki hagur neins, hvorki Breta né Hollendinga, að Íslendingar geti ekki greitt. Þeir ættu því að sjálfsögðu að samþykkja þetta. Þetta hlaut ekki mikinn hljómgrunn í sumar enda voru þingmenn orðnir afskaplega þreyttir. Það er kannski mesta hættan við þetta mál allt saman, að þjóðin og allir verði mjög þreyttir. Við megum ekki verða þreytt. Ég vil lýsa yfir mjög mikilli ánægju með breytingartillögur hv. allsherjarnefndar. Þær eru til bóta og svör hv. framsögumanns og formanns nefndarinnar voru mjög góð. Ég var mjög ánægður með það.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu og þakka fyrir framsögu hv. formanns allsherjarnefndar. Ég hef ekki miklu við hana að bæta. Ég vil líka þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf. Það þurfti að vinna þetta mjög hratt, en það var unnið faglega, færustu sérfræðingar á sviði lögfræði og félagsvísinda voru kallaðir fyrir og niðurstaðan endurspeglast m.a. í þeim breytingum sem gerðar voru á lögunum. Hv. formaður allsherjarnefndar hefur skýrt sjónarmið nefndarmanna mjög vel í andsvörum við hv. þm. Pétur H. Blöndal. Ég tek undir það. Breytingin sem var gerð á 3. gr. frumvarpsins er fyrst og fremst orðalagsbreyting, engin efnisbreyting er fólgin í henni. Ég get kannski rökstutt breytinguna, þótt okkur hafi verið settar þröngar skorður vegna stjórnarskrárinnar hvernig ætti að orða þetta, þá er þessi breyting í þágu íslenskrar tungu, eins langt og komist var. Í staðinn fyrir að hafa eina langa setningu með mörgum innskotssetningum og öðru, er henni skipt upp í þrjár setningar. Mjög margar góðar hugmyndir komu fram innan nefndarinnar. Rætt var um að telja á einum stað og að landið yrði eitt kjördæmi. Það var reyndar ekki rætt um rafrænar kosningar en þær hefur borið á góma. Rætt var um málskot beint til Hæstaréttar frá landskjörstjórn. Ég galt varhuga við þessum breytingum, þótt ég gæti verið sammála þeim öllum saman, reyndar hjartanlega sammála þeim. Auðvitað á landið að vera eitt kjördæmi þegar þjóðaratkvæðagreiðslur fara fram, en ég galt varhuga við því vegna þess að þegar maður opnar lögin um alþingiskosningar kann ein breyting að kalla á aðrar. Það gafst ekki tími til að gaumgæfa það í dag, það gafst bara ekki tími til þess, en ég held að vilji hafi verið til þessara breytinga allra og í meðförum allsherjarnefndar eru nú tvö frumvörp, eins og formaður allsherjarnefndar kom inn á. Ég vil líka vekja athygli á því að lög um alþingiskosningar eru margreynd og framkvæmd alþingiskosninga hér á Íslandi hefur gengið eins og smurð vél. Reyndar gildir það sama um sveitarstjórnarkosningar. Að baki þessari góðu framkvæmd er afar gott starfsfólk sem vinnur að kosningum og hefur sumt gert það um áratugaskeið, þekkir allt ferlið og að mínu mati var ekki rétt að rugga þar bátnum. Aðrar breytingar sem gerðar voru voru til áréttingar og eru til bóta. Ég og flokkur minn styðjum heils hugar frumvarpið í þeirri mynd sem það er nú í við 2. umr. og er ekki meira um það að segja. Ég ítreka þakkir mínar til formanns nefndarinnar og nefndarmanna fyrir fagleg vinnubrögð.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fara yfir það sem fram kemur í nefndarálitinu að rætt hafi verið um mikilvægi hlutlausrar kynningar á þjóðaratkvæðagreiðslunni og að það hafi verið upplýst af hálfu ráðuneytisins að nú þegar hafi verið tekin frá tvö lén sem unnt sé að nota í því skyni. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir og Birgitta Jónsdóttir nefndu áðan að dómsmálaráðuneytið ætti hlutverki að gegna í því að útbúa hlutlaust kynningarefni, þ.e. alla vega stuðla að því að það sé gert. Hv. þm. Birgitta Jónsdóttir nefndi líka að hugsanlega ætti að gera bækling, auk þess að standa fyrir opnum borgarafundum og eflaust eitthvað fleira. Hvað varðar hlutverk kynningarefnis þá rakti ég í andsvörum fyrr í dag að ég teldi ekki alls kostar heppilegt að dómsmálaráðuneytið sæi sjálft um að útbúa slíkt kynningarefni, þótt vissulega sé framkvæmd atkvæðagreiðslunnar á ábyrgð ráðuneytisins. Ráðuneytið gæti þó gert tilraun til að hafa milligöngu um ráðningu hlutlauss aðila sem sæi um að útbúa hið hlutlausa kynningarefni að svo miklu leyti sem fjárveitingar leyfðu. Í því sambandi vil ég lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að hlutlaust kynningarefni sé kynningarefni sem er laust við áróður af nokkru tagi og þar séu kostir atkvæðagreiðslunnar kynntir með heiðarlegum og sanngjörnum hætti. Slíkt tel ég ekki gert án þess að fá utanaðkomandi aðila, en ljóst er að val á slíkum aðila er mjög vandasamt en þó varla útilokað. Því segi ég hér að ráðuneytið mun leitast við að gera sitt allra besta til að reyna að koma til móts við þennan vilja Alþingis að svo miklu leyti sem hann liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil við lok 2. umr.. um þetta mál þakka öllum nefndarmönnum í hv. allsherjarnefnd fyrir samstarfið. Við urðum að vinna hratt og vel á þeim stutta tíma sem við höfðum í dag og allir sammæltust um að gera það. Ég vil þakka fyrir það. Ég vil einnig þakka fyrir málefnalegar umræður sem hafa átt sér stað um þetta mál, þar sem menn hafa skipst á skoðunum. Í lokin vil ég, virðulegi forseti, af sérstöku tilefni geta þess varðandi 2. mgr. 2. gr. frumvarpsins, þar sem segir: „Meiri hluti greiddra atkvæða ræður niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar“, sem við bætist samkvæmt breytingartillögu „á landinu öllu“. Þar er að sjálfsögðu átt við gild atkvæði. Í 100. gr. laga um kosningar til Alþingis segir að atkvæði sem er autt skuli telja ógilt atkvæði. Slíkur kjörseðill hefur því ekki áhrif á úrslit atkvæðagreiðslunnar, þannig að það sem ræður úrslitum í atkvæðagreiðslunni er hvort já-in eru fleiri en nei-in. Ég vil, eins og ég segi, virðulegi forseti, af sérstakri ástæðu geta þess í þessari umræðu. Í lokin langar mig, virðulegi forseti, til að beina stuttri fyrirspurn til hæstv. dóms- og mannréttindaráðherra, vegna þess að athygli mín hefur verið vakin á því að í 5. gr. frumvarpsins þar sem talað er um fjölmiðla er talað um auglýsingar í Ríkisútvarpi og dagblöðum. Ég hygg að þetta sé til komið vegna þess að þetta byggir á lögum frá árinu 2000, þegar netmiðlar voru ekki eins virkir fjölmiðlar og þeir eru í dag, en ég tel sjálfsagt og eðlilegt að auglýsingar og öll umfjöllun af hálfu opinberra aðila um þetta mál fari einnig fram í netmiðlum til jafns við Ríkisútvarp og dagblöð, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Mér finnst þetta mál kannski ekki vera af þeirri stærðargráðu að það þurfi að gera formlega breytingartillögu um það milli 2. og 3. umræðu, en ég vil hins vegar árétta þetta og draga hér fram, vegna þess að mér finnst það mikilvægt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé ekki sammála mér um það að netmiðlar verði teknir þarna inn og þeim gert jafnhátt undir höfði og öðrum miðlum hér á landi.

Virðulegi forseti. Rétt er að þess er getið að birta skuli spurninguna sem borin er undir atkvæði með auglýsingu í Ríkisútvarpi og dagblöðum. Þótt fordæmi séu yfirleitt góð, svo ég tali nú ekki um að þau hafi reynst vel, og í lagi að byggja á þeim eru þau samt ekki afsökun fyrir því að hafa allt óbreytt. Ég tel að þetta fordæmi sé úr kosningalögum sem ekki hafa tekið mið af því að netmiðlar eru orðnir jafnöflugir og raun ber vitni. Því tel ég að þótt lagaskyldan nái einungis til Ríkisútvarpsins og dagblaða veiti það dómsmálaráðuneytinu engu að síður heimild til að auglýsa í netmiðlum og tel ég það bara sjálfsagt mál.

Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir nefndarálitið með fyrirvara. Ég styð frumvarpið með öllum þeim breytingartillögum sem fyrir liggja en vil gera eftirfarandi grein fyrir atkvæði mínu. Í þjóðaratkvæðagreiðslu vega auðvitað öll atkvæði jafnt. Við atkvæðagreiðsluna verður notast við kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulag sem þekkt er, ekkert er óeðlilegt við það. Ég tel að telja ætti öll atkvæði á einum stað og lýsa úrslitum fyrir landið allt en ekki eftir kjördæmum. Sérfræðingar í framkvæmd kosninga voru spurðir að því hvort unnt væri að telja öll atkvæði á einum stað án þess að bregða að öðru leyti út frá þeirri framkvæmd sem menn þekkja. Þeir töldu það vel gerlegt en það gæti þó dregið lokaúrslit kosninganna um einhverja klukkutíma. Ekki tókst að ná samkomulagi um það í nefndinni að hafa þetta fyrirkomulag við talningu. Ég tel það fyrirslátt þeirra sem ekki vilja neinar breytingar hversu smáar sem þær eru. Ég styð frumvarpið að öðru leyti.