Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er þess efnis að heimila Happdrætti Háskóla Íslands að gefa út nýjan flokk hlutamiða, þannig að flokkarnir verði fjórir. Á síðasta þingi var samþ. heimild til happdrættisins um, að flokkarnir yrðu þrír. Það hefur komið í ljós við nánari athugun þess máls, að það þykir hagkvæmara af ýmsum ástæðum að hafa flokkana fjóra, m.a. vegna þess, að eftirspurn eftir fjórðungsmiðum og hálfmiðum hefur minnkað mjög mikið og aðaleftirspurn verið eftir heilmiðum og þetta mundi þá leiða til þess, að hægt væri að kaupa heilmiða, miðað við alla þessa 4 flokka, því að ætlunin er ekki að fjölga miðunum sjálfum, þ.e.a.s. hlutatalan verður sú sama. Hvaða áhrif þetta hefur, skal ekki um sagt, en það er þó skoðun forráðamanna happdrættisins, að þetta muni auka og bæta rekstur þess og gera því fært að afla nokkuð aukins fjár til síns verkefnis, en eins og hv. þdm. er kunnugt, er hlutverk happdrættisins að standa undir byggingum Háskóla Íslands. Það er jafnframt kunnugt öllum hv. þdm., að fram undan eru stórkostleg verkefni á þessu sviði, svo stórkostleg, að það er ljóst, að ekki er nein leið til þess, að happdrættið geti nema að hluta til staðið undir þessum byggingum. Hins vegar þykir sjálfsagt og eðlilegt að stuðla að því eftir föngum, að happdrættið geti rækt þetta hlutverk, sem því hefur frá upphafi verið ætlað og það með sem beztum hætti, þó að ríkið þurfi einnig að koma til. Í Ed. var þetta frv. samþ. einróma og vildi ég leyfa mér að vænta þess, að frv. mætti sama skilningi hér í hv. Nd. Ég vil jafnframt taka það fram, að til þess að það komi að fullum notum á næsta ári, þá er nauðsynlegt, að frv. fáist afgreitt endanlega hér á Alþ. fyrir áramót og vil ég því leyfa mér að beina þeim tilmælum til hv. n., sem fær málið til meðferðar, að hún leitist við að hraða störfum, enda er hér um einfalt mál að ræða og allar upplýsingar um það fáanlegar frá stjórn happdrættisins með litlum fyrirvara, svo að hægt verði að afgreiða frv. endanlega frá d., áður en Alþ. lýkur nú störfum fyrir jólaleyfi. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum, en legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal gjarnan taka undir þau orð hæstv. fjmrh. að tefja ekki mál þetta með miklum umr., ef það er vilji hv. þd. og þingsins, að mál þetta nái fram að ganga nú að þessu sinni. En vegna þeirra orða, sem komu fram í ræðu hans og reyndar af öðrum orðum um þær stórkostlegu byggingarframkvæmdir, sem fram undan eru hjá Háskóla Íslands og enginn efar, að nauðsynlegar eru, þá finnst mér rétt að draga fram um leið, að það eru auðvitað stórkostlegar framkvæmdir fram undan hjá þeim mörgu aðilum í þessu þjóðfélagi, sem nýta sams konar tekjustofn og Háskóli Íslands, þ.e. happdrætti. Í dag er Happdrætti Háskóla Íslands með útgefna happdrættismiða, sem gefa þeim, ef það nýtist að fullu tæpar 193 millj. kr. í veltu. Þeir fengu heimild hjá þinginu á s.l. vetri til þess að bæta við þessa veltu upphæð, sem nemur tæpum 87 millj. kr. Þá hafa þeir um nokkur ár ekki notað heimildir, sem hefðu getað gefið þeim tæpar 22 millj. kr. Samtals er þetta velta upp á rúmar 280 millj. kr., ef þeir miðar væru uppseldir, sem forráðamenn Happdrættis Háskólans gætu haft til ráðstöfunar í dag. Í framhaldi af þeim orðum mínum, sem ég sagði hér áðan, að það væru fleiri aðilar í þjóðfélaginu, sem notuðu happdrætti sér til styrktar, þá vil ég aðeins benda hv. þm. t.d. á samtök eins og Hjartavernd, Íþróttasamband Íslands, Krabbameinsfélag Reykjavíkur og í rauninni heildarsamtök krabbameinsfélaganna, Blindrafélagið, Sjálfsbjörg, Styrktarfélag vangefinna, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, auk tveggja næst stærstu happdrættanna, SÍBS og DAS, en öllum er kunnugt um, hvert ágóði þeirra rennur. Nú held ég, að það fari ekki á milli mála, að þegar slíkt forgangshappdrætti með jafnstórkostlegri aukningu og hér er um að ræða tekur til starfa, þá mun þetta hafa stórkostleg áhrif á afkomu hinna happdrættanna. Og ég held, að hv. fjhn. þessarar d. ætti að reyna að gera sér nokkra grein fyrir því, hvort og hve mikil áhrif þetta mun hafa á starfsemi hinna aðilanna, þeirra aðila, sem ég hef hér þegar drepið á, að ég tali nú ekki um alla aðra, stjórnmálaflokka og önnur slík samtök, sem einnig nota þessa tekjuöflunarleið og hvort það muni ekki verða sívaxandi þrýstingur á hv. Alþ. á næstunni til þess að standa undir, ekki aðeins nauðsynlegum, heldur mundi ég segja lífsnauðsynlegum aðgerðum á þeim sviðum, sem þessi samtök hafa unnið að undanförnu. Ég vildi því mjög gjarnan, bæði af þessu tilefni og öðru, að hv. n. gæfi deildinni nokkrar upplýsingar við 2. umr. og ég held, að þær séu ekki flóknari en svo, að það sé mjög auðvelt fyrir n. að afla þeirra hjá þeim, sem hafa með Happdrætti Háskólans að gera. Það er í fyrsta lagi: Hvað á Happdrætti Háskólans mikið í sjóði nú? Og vegna þess að okkur bárust upplýsingar á s.l. vetri um áætlaðar tekjur happdrættisins fyrir árið 1968, þá er auðvitað mjög nauðsynlegt að fá nú að vita, því að reikningar þess árs hljóta að liggja fyrir nú, hverjar tekjurnar hafi verið fyrir árið 1968 og einnig, hvað Happdrætti Háskólans áætlar, að tekjur þess verði miklar eftir væntanlega breytingu, því að það er auðvitað þýðingarmikið fyrir þm., þegar þeir hafa í huga þær miklu framkvæmdir, sem vissulega eru nauðsynlegar á vegum Háskóla Íslands á næstu árum, að geta gert sér grein fyrir því, hvað forráðamenn happdrættisins séu bjartsýnir í þessari peningaöflun sinni. Svo mætti reyndar spyrja forráðamenn Happdrættis Háskóla Íslands að því um leið, hvort þeir hefðu þá skoðun, að slíkt happdrætti hefði ekki áhrif til hins verra fyrir önnur happdrætti landsins, þegar við horfum á þá staðreynd, að það hefur verið og er enn mun minni kaupgeta hjá almenningi heldur en var fyrir a.m.k. tveimur árum, þannig að umleikis fé fólks til þess að kaupa happdrættismiða hlýtur að vera minna en þá. Að síðustu vildi ég svo víkja nokkrum orðum að þeirri skoðun, sem komið hefur oftar en einu sinni fram hjá bæði blöðum og á opinberum vettvangi, þess efnis, að virðingin fyrir Alþ. hefði farið minnkandi á undanförnum árum og hefur verið bent á ýmsar ástæður til þess, að svo væri. Mér satt að segja krossbrá, þegar ég varð þess var, að þetta mál var ekki búið í 2. umr. í fyrri d., þegar sjálfir forráðamenn Háskóla Íslands eru farnir að auglýsa þessa breytingu sem staðreynd á næsta ári, þó að hvorug deild Alþ. sé búin að fjalla um það. Þetta finnst mér út af fyrir sig vera atriði, sem er vítavert og ekki samboðið þeim mönnum, sem þarna eru forráðamenn.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að taka upp neitt karp við hv. 10. þm. Reykv. um þetta mál. Mér kom skoðun hans ekkert á óvart. Hún hefur komið fram hér áður og það er vitanlegt, að hann er aðalforráðamaður fyrir öðru happdrætti hér í landinu og vill veg þess sem mestan og er ekkert að sakast um það. En mér finnst það engu að síður vafasamt af forráðamönnum annarra happdrætta að snúast gegn þessu máli hér í Alþ. Það hefur verið tekið mjög vel á beiðnum þeirra happdrætta annarra, sem hér hafa verið starfandi, bæði happdrættis DAS og happdrættis Sambands ísl. berklasjúklinga, er þau hafa farið fram á framlengingar á sínum leyfum, sem hafa verið tímabundin. Þetta er elzta happdrættið, sem hér er um að ræða, Happdrætti Háskólans og var náttúrlega gengið, má þá eins segja, verulega á hlut þess, þegar öðrum happdrættum var hleypt af stokkunum. En engu að síður var það gert og þeim happdrættum veitt leyfi til áframhaldandi starfsemi, þegar farið hefur verið fram á það og þau styrkt með ýmsum hætti, þannig að mér finnst næsta vafasamt að vera að blanda þeim málum saman við þær sérstöku óskir, sem eru hér frá Happdrætti Háskóla Íslands. Það er auðvitað sjálfsagt að upplýsa þetta mál á allan hátt og það kann vel að vera, að þetta hafi áhrif í þá átt að draga eitthvað úr kaupum á miðum annarra happdrætta, um það veit ég ekkert. En það er spurningin um það, hvar fólk vill helzt kaupa sína miða, hvort það vill heldur kaupa þá hjá Happdrætti Háskólans og þá heilmiða, sem aðallega er nú ætlunin að gefa út, – og það vill nú svo til, að hin happdrættin bæði hafa aðeins heilmiða á boðstólum og auglýsa það mjög, að þau greiði aðeins út heila vinninga. Þetta hefur Happdrætti Háskólans ekki, en er nú að biðja um skipulagsbreytingu til þess að geta komið sínum málum í það horf að verða þannig jafnsett hinum happdrættunum, en ekki til að fjölga hlutamiðum. Hvað út úr þessu dæmi kemur, skal ég ekkert um segja, það yrðu auðvitað aldrei nema getgátur. Upplýsingar um það, hvað menn hugsa sér í því efni og upplýsingar um hag Happdrættis Háskólans og hvað það eigi í sjóði er auðvitað sjálfsagt, að n. verði sér úti um og mun ekki standa á því hjá Háskólanum að veita þær. Vonandi er það sem mest, sem þetta happdrætti á í sjóði, því að það eru vissulega mikil verkefni, sem fram undan eru og ég skal ekki fara aftur að rifja upp. Þetta er hv. þdm. mjög vel kunnugt af þeim grg., sem nýlega hafa verið birtar af hálfu háskólanefndarinnar, sem hefur athugað gaumgæfilega byggingarþarfir Háskólans á næstu árum og komizt að raun um það, að enda þótt Happdrætti Háskóláns yrði eflt, eins og hér er gert ráð fyrir, þá mundi vanta mjög mikið á, að það gæti staðið undir uppbyggingu Háskólans, þannig að ríkissjóður yrði að taka á sig mjög verulegar kvaðir í þessu efni. Ég tel þess vegna ekki nema skylt og sanngjarnt að ganga til móts við óskir háskólahappdrættisins, ef á einhvern hátt væri hægt að létta þann bagga, sem annars yrði að falla á ríkissjóðinn í þessu sambandi. Ég sé svo ástæðu til þess, af því að það gafst tilefni til þess frá hv. þm. í lok ræðu hans, er hann talaði um virðingu fyrir Alþ. í sambandi við, að það væri búið að prenta upplýsingar um Happdrætti Háskólans á næsta ári, taka það skýrt fram, að það var gert án vitundar stjórnar happdrættisins og eru hrein afglöp hjá starfsmönnum, sem þar áttu hlut að máli. Það er rétt; að það komi hér fram, vegna þess að forráðamenn happdrættisins hafa komið að máli við mig og beðið afsökunar á því, að þessi mistök skyldu hafa átt sér stað og það er síður en svo, að það hafi verið tilgangur stjórnar happdrættisins eða háskólaráðs á nokkurn hátt að sýna Alþ. óvirðingu í þessu efni. Og ég geri ráð fyrir því, að það hafi einnig verið komið á framfæri við eða muni verða komið á framfæri við hv. n., sem fær þetta til meðferðar, einmitt þessum skýringum frá forráðamönnum Happdrættis Háskólans. En mér þykir vænt um að fá tilefni hér til þess að taka það fram, að þetta hefur verið gert. Það er hreint axarskaft og hefur hvorki verið gert, eins og ég segi, með vitund og vilja forráðamanna Háskólans né með nokkru samþykki eða með því að bera það á nokkurn hátt undir rn. Auðvitað er rétt, að þetta eru fráleit vinnubrögð, en alltaf geta mönnum orðið á mistök og mér finnst, að það megi ekki verða til þess að eyðileggja þetta mál, þó að þarna hafi orðið þessi mistök á. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið, en endurtek aðeins þá beiðni mína til hv. n., ekki aðeins vegna þessara prentuðu upplýsinga frá starfsmönnum happdrættisins, sem að vísu gera alveg nauðsynlegt, að þetta verði afgreitt fyrir áramót, heldur líka vegna hins, sem ég tók fram, þegar ég lagði frv. fyrir Ed., að það var ætíð ætlunin að reyna að stefna að því, að þetta gæti orðið um áramót, þannig að efnislega er ekki um neina breytingu á þeirri stefnu að ræða.



Herra forseti. Þess er getið í aths. um þáltill. í sambandi við aðild Íslands að EFTA, 117. þingmál, að þetta mál, 115. þingmál, og einnig 116. þingmál, frv. til l. um breyt. á l. um verzlunar atvinnu, muni verða lagt fyrir þingið í tengslum við þáltill. um EFTA–aðild. Er nánar gerð grein fyrir því þar, hver tilgangurinn með flutningi þessara mála er og kom það einnig fram í framsögu hæstv. viðskrh., fyrir EFTA–till. Í raun og veru er hér um sáralitla breytingu frá ákvæðum gildandi löggjafar að ræða. Á það ekki sízt við um þetta frv., um breyt. á l. um iðju og iðnað. Eins og áður skulu lögreglustjórar gefa út iðjuleyfi á viðkomandi stöðum, en það er hins vegar sett ákvæði um það í 2. gr., að lögreglustjóri skuli vísa umsókn til ákvörðunar ráðh. í tilteknum tilfellum. Flest þessara skilyrða voru fyrir hendi með nokkuð öðrum hætti í 7. gr. l. um iðju og iðnað, en höfuðtilgangur þeirra er, eins og fram kemur í aths., að efla þó aðstöðu stjórnvalda til aðhalds um það, hverjir stunda iðju hér á landi. Það er ástæða til að taka það einnig fram hér, að það eru felld brott úr ákvæðum gildandi l. þau ákvæði, sem heimila umsækjendum að bera synjun um leyfi undir úrskurð dómstólanna. Hins vegar er þarna í ákvæðum 3. gr. sagt svo, að verði ágreiningur um, hvort aðili hafi fyrirgert leyfi sínu eða hvort starfsemi hans brjóti í bága við þá heimild, sem leyfið veitir honum, þá sé honum heimilt að bera málið undir dómstólana. Í raun og veru er hér um svo litla breytingu að ræða frá gildandi lögum, að ég tel enda rétt, að hún nái fram að ganga, hvað sem kann að verða um aðildina að EFTA, og vil leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til hv. iðnn. og 2. umr. Ég vil láta þess getið, að ég teldi eðlilegast, að þessi mál hefðu samflot með þáltill. um EFTA–aðild, og vil biðja hv. þn., sem fær þetta mál til athugunar, að hafa það í huga og leitast við að hraða afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Frv. það, sem hæstv. iðnrh. mælti hér fyrir, og næsta frv., sem hér er á dagskrá, eru bæði flutt í tengslum við till. um aðild Íslands að EFTA. Eins og öllum er kunnugt, eru í 16. gr. EFTA–sáttmálans ákvæði um gagnkvæm réttindi til atvinnurekstrar í aðildarlöndum EFTA og hér á landi hafa komið fram ýmsar aths. um það, hvað þetta gæti haft í för með sér í sambandi við atvinnurekstur útlendinga á Íslandi. Í því efni er bent á ýmsa möguleika, sem opnast erlendum aðilum og menn hafa látið í Ijós ótta í þessu sambandi. Því hefur verið haldið fram um langt skeið í ræðum manna og í blöðum, að ætlun ríkisstj. væri sú, að girða fyrir þennan vanda með ákveðinni lagasetningu og því hefur verið lýst yfir hér, að þetta væri mjög auðvelt. EFTA–sáttmálinn væri það losaralegur, að ríkisstj. hvers lands um sig gæti gert slíkar ráðstafanir. En þau frv., sem hér liggja fyrir, fela ekki í sér neinar slíkar ráðstafanir. Það er alger blekking. Í rauninni er það alveg rétt, sem hæstv. iðnrh. sagði hér áðan, að í frv. um breyt. á l. um iðju og iðnað er í rauninni um sáralitla breytingu að ræða. Breytingin er raunar helzt í því fólgin, að hæstv. ráðh. fær ögn meira verksvið en ætlazt er til, að hann hafi í samræmi við núgildandi lög. En í hvorugu þessara frv. felst nein trygging, sem komið gæti í veg fyrir, að erlendir aðilar geti hafið hér þann atvinnurekstur, sem heimilt verður samkv. EFTA–sáttmálanum, m.a. af þeirri einföldu ástæðu, að þeir hæstv. ráðh., sem nú fara annars vegar með iðnaðarmál og hins vegar með viðskiptamál, eru báðir miklir hvatamenn þess, að draga hingað sem mestan erlendan atvinnurekstur á þessu sviði, eins og allir vita. Hæstv. iðnrh. hefur haft öðrum mönnum meiri forgöngu um að fá hingað til landsins erlent stórfyrirtæki, er hefur hafið hér starfrækslu með alkunnum árangri, sem mikið hefur verið rætt um á þessu þingi og það er vitað, að hann hefur gert margar fleiri ráðstafanir til þess að reyna að hvetja erlenda aðila til þess að stofna fyrirtæki á Íslandi. M. a. greindi sjónvarpið frá því í fréttum á s.l. sumri, að hæstv. iðnrh. væri farinn utan til Norðurlanda til þess að kanna það, hvort iðnrekendur á Norðurlöndum mundu ekki vera reiðubúnir til þess að stofna dótturfyrirtæki á Íslandi, um leið og við værum gengnir í EFTA. Þessi sjónarmið hafa komið fram hjá mörgum fleiri ráðamönnum stjórnarflokkanna. Það kemur fram í grg. fyrir EFTA–till., að menn geti ekki haft mikið á móti því, að hér verði hafin útflutningsframleiðsla á vegum útlendinga. Ég vil minna á það í þessu sambandi, að einn af forystumönnum iðnaðarmála á Íslandi, Ottó Schopka, hélt fyrir nokkrum vikum ræðu í fulltrúaráði Sjálfstfl. í Reykjavík, og taldi hann það EFTA–aðild m.a. til tekna, að með því að ganga í EFTA mundum við geta fengið bandaríska aðila til þess að stofna iðnfyrirtæki á Íslandi, vegna þess að þau kæmu þá afurðum sínum inn á EFTA–markað án þess að þurfa að fara yfir tollmúra. Og hann lagði á það mikla áherzlu, að þetta gæti orðið æskilegt fyrir bandarísk fyrirtæki, vegna þess að þau gætu hér fengið ódýrari orku en völ væri á annars staðar í Evrópu og ódýrara vinnuafl. Að halda því fram, að frv., sem leggur það í vald hæstv. iðnrh., hvort erlendir aðilar fái að stofna hér fyrirtæki eða ekki, feli í sér tryggingu gegn því, að slíkur atvinnurekstur hefjist, er alger firra. Þar er verið að fela valdið þeim manni, sem er einna áfjáðastur í að fá slíka aðila til þess að stofna atvinnurekstur á Íslandi. Og alveg það sama á við um frv. um verzlunar atvinnu. Það er líka alkunnugt, að hæstv. viðskrh. hefur nákvæmlega sömu afstöðu til þessara mála og hefur raunar túlkað hana lengi. Í bakgrunni alls þessa EFTA–máls er fræg ræða, sem hæstv. viðskrh. hélt á 100 ára afmæli Þjóðminjasafnsins, sem ég geri ráð fyrir að ýmsir muni eftir. En þá flutti hæstv. ráðh. þau fleygu orð, „að bezta ráðið til að tryggja sjálfstæði þjóðar væri að fórna sjálfstæði hennar“. Og hann rökstuddi þetta með því, að sá tími væri liðinn, að lítil þjóðfélög, eins og hið íslenzka, gætu starfað af eigin rammleik. Þau yrðu að tengjast stærri heild og þau yrðu einnig að leyfa erlendu fjármagni að, athafna sig hér á landi. Ég verð að segja það, að ef mönnum er raunverulega alvara með það, að gera þurfi ráðstafanir til að koma í veg fyrir, að 16. gr. EFTA–samningsins leiði hættur yfir Íslendinga, ef við göngum í EFTA, þá verður að gera það á einhvern annan hátt en með ákvæðum þeim, sem felast í þessum frv. Þessi frv. eru fyrirheit um hið gagnstæða. T.d. gæti það verið athugunarefni fyrir þá n. eða þær n., sem fá þessi mál til meðferðar, hvort ekki væri rétt að festa í lög ákvæði um það, að umsóknir um slíkan atvinnurekstur yrði að leggja fyrir Alþ. Í því er miklu meira öryggi. Þá er þó alla vega tryggt, að málin séu rædd fyrir opnum tjöldum og almenningur eigi þess kost að fylgjast með því, en þegar valdið er í höndum ráðh., veit enginn um málalok fyrr en allt er búið og gert. En að lýsa þessum frv. sem einhverjum ráðstöfunum til þess að tryggja hagsmuni Íslendinga í þessu máli eru hreinar blekkingar. Og ég vil vænta þess, að n., sem fá þetta mál til meðferðar, taki það þeim tökum, sem ég minntist á áðan, að í þeim felist einhver trygging fyrir landsmenn.



Herra forseti. Mér finnst rétt að vekja athygli á því, áður en þessi tvö mál, sem hér liggja fyrir og tengd eru hvort öðru, fara til n., að í þeim felst mikil stefnubreyting hjá hæstv. ríkisstj. Það hefur verið stefna hæstv. ríkisstj. að hafa hér allt sem frjálsast, takmarka ekki aðstöðu eða leyfi manna til atvinnurekstrar og að hafa hér, að því er hún hefur talið, sem frjálsasta og mesta samkeppni. Og hún hefur bæði í tíma og ótíma lýst sig andvíga alls konar höftum eða því, sem hún hefur talið höft og fordæmt það á allan hátt. Sérstaklega hefur hún fordæmt það, ef einhverjar ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að hafa hömlur á fjárfestingunni, t.d. ef það væri stofnað til nýrra fyrirtækja í atvinnugrein, þar sem talið væri, að nægilega mörg atvinnutæki væru fyrir og þyrfti þess vegna ekki á fjölgun atvinnufyrirtækja að halda. Í báðum þessum frv., sem hér liggja fyrir, er vikið mjög frá þessari stefnu. Áður voru leyfi til atvinnurekstrar og sérstaklega til verzlunar rekstrar nokkurn veginn frjáls. Menn gátu fengið verzlunarleyfi, ef þeir uppfylltu viss skilyrði og átti ekki annað að vera því til hindrunar. Nú á víst að taka upp alveg nýjar reglur í þessum efnum í sambandi við iðju og iðnað. Það á að hefja könnun á því, hvort það séu ekki nægilega mörg fyrirtæki til á viðkomandi vinnustað eða verzlunarstað, hvort það séu söluskilyrði fyrir hendi, þegar um iðnaðarfyrirtæki er að ræða eða verzlunarfyrirtæki og öðru, sem snertir fjárhagsafkomu og svo hvaða áhrif þetta hefur á fjárhagsafkomu þeirra fyrirtækja, sem fyrir eru og manni skilst, að það eigi ekki að veita leyfi, ef þessi skilyrði eru ekki talin fyrir hendi. Þessum báðum frv. fylgir það, að þeir embættismenn, sem eiga að framkvæma lögin, verða að taka upp verulegt fjárfestingareftirlit og rannsókn á markaði og sölumöguleikum í hverri einstakri grein, til þess að geta framfylgt lögunum eins og frv. gera ráð fyrir. Ég skal t.d. rifja það upp, að nýmælið í því frv., sem hér liggur fyrir, felst sérstaklega í 3. málsl. 2. gr., sem hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Iðjunni er annars svo háttað, að varhugavert þykir að leyfa hana, m.a. vegna þess að möguleikar til öflunar hráefnis teljist ónógir, framleiðslu– eða söluaðstæður ófullkomnar eða telja megi stofnun og starfrækslu iðjufyrirtækisins þjóðhagslega óhagkvæma.“ Ekkert af þessum atriðum, sem hér eru talin upp, er að finna í núgildandi l., nema það, sem segir svo í 3. mgr. 7. gr. núgildandi laga: „Iðjan er annars svo vaxin, að hættulegt er eða varhugavert að leyfa hana.“ En þar er auðsjáanlega átt við allt önnur atriði heldur en þau, sem eru talin hér. Það sést af þessari gr., sem ég hef nú lesið upp, að lögin er ekki hægt að framkvæma, nema það sé tekið upp fjárfestingareftirlit og eins konar markaðseftirlit til að gera sér grein fyrir því, hvort rétt sé að leyfa stofnun viðkomandi fyrirtækis eða ekki. Þó verður þetta enn þá meira áberandi í því frv., sem fylgir hér á eftir og fjallar um breyt. á l. um verzlunaratvinnu. En þar kemur nýr liður í 2. gr., sem ekki er að finna í l. um verzlunaratvinnu nú, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Lögreglustjóri skal vísa umsókn til ákvörðunar ráðh., ef hann telur, að stofnun nýs fyrirtækis í viðkomandi verzlunargrein sé þjóðhagslega óhagkvæm, hvort heldur almennt eða miðað við fyrirhugaðan verzlunarstað eða starfsemi umsækjanda sé annars svo háttað, að varhugavert sé að leyfa hana. Getur ráðh. synjað veitingu leyfis eða sett leyfinu sérstök skilyrði, ef ástæða er til að hans dómi. Skal réttur til verzlunarleyfis samkv. 4. og 5. gr. vera háður þeim takmörkunum, sem hér voru greindar.“ Hér á sem sagt að fara fram athugun á því, þegar sótt hefur verið um ný verzlunarleyfi, hvort það séu sölumöguleikar á viðkomandi stað, þannig að það sé eðlilegt að fjölga þar fyrirtækjum og ekki verður önnur ályktun dregin af þessu heldur en sú, að það eigi að synja um leyfið, ef markaðurinn er álitinn ónógur. Ég er alls ekki að segja það eða halda því fram, að þetta sé röng stefna, síður en svo. Ég held, að það sé á ýmsan hátt eðlilegt að taka slíkt aðhald og eftirlit upp. En hins vegar liggur það í augum uppi, að þetta brýtur algerlega gegn þeirri stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið fram að þessu, þ.e. að það eigi að hafa allt sem allra frjálsast í þessum efnum og ekki að viðhafa neitt slíkt eftirlit eða aðhald, sem gert er ráð fyrir í báðum þessum frv. Í staðinn fyrir það, að þetta var nokkurn veginn frjálst áður og menn gátu stofnað til atvinnufyrirtækja eða verzlunarfyrirtækja án þess að þurfa að sýna fram á nytsemi þeirra, bara ef þeir sæktu um leyfi til þess, þá verður þetta háð þeim takmörkunum hér eftir, að það séu markaðsskilyrði fyrir hendi og framleiðsluskilyrði og það er það, sem viðkomandi embættismenn þurfa að vega og meta, þegar þeir veita slík leyfi. Hér er að ýmsu leyti tekið upp ekki ósvipað eftirlit og fjárhagsráð framkvæmdi á sínum tíma, þó að það hafi að sumu leyti gengið nokkru lengra. Ég er ekki að segja þetta vegna þess, að ég álíti það aðhald rangt eða þau höft röng, sem felast í þessum frv., heldur til þess að benda á það; að hér hefur orðið veruleg breyting á stefnu ríkisstj. frá því, sem áður var, þ.e.a.s. gagnvart innlendum aðilum. Ég álít, að þessi frv., ef þau verða að lögum, komi fyrst og fremst til með að hafa áhrif gagnvart innlendum aðilum. Ég held, að slík ákvæði sem þessi hafi mjög lítið að segja í sambandi við EFTA–samninginn, ef úr EFTAaðild verður og það skipti eiginlega engu máli í sambandi við hann, hvort þessar reglur eru settar eða ekki, því að ef í EFTA–samningnum felast atvinnuréttindi fyrir útlendinga að vissu marki, þá er ekki hægt að útiloka þá með þessari löggjöf frá því að neyta þess réttar. Þeir verða að njóta síns réttar, ef til kemur, alveg jafnt Íslendingum, hvort sem þessi lög eru í gildi eða ekki. Og ef það væri aðaltilgangurinn með þessu frv. að fara eitthvað að reyna að sniðganga þá samninga, sem hér er verið að gera, þá get ég lýst því yfir, að ég er slíku ekki fylgjandi. Ég álít, að það, sem skiptir mestu fyrir smáþjóð, sé að sú hefð skapist í heiminum, að samningar séu haldnir og ef Ísland gerir einhverja samninga við aðrar þjóðir eða einhver bandalög, þá er það skylda okkar að halda þá samninga, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, en reyna ekki með neinum krókaleiðum að sniðganga að taka á okkur þær skyldur, sem við erum búnir að gangast undir með þessum samningum. Og ef það er tilgangurinn með þessu frv. að reyna að sniðganga eitthvað það EFTA–samkomulag, sem í ráði er að gera, þá get ég ekki fylgt því frá því sjónarmiði. Hins vegar finnst mér, að gagnvart innlendum aðilum sé þarna tekið upp aukið eftirlit og höft eða hvað sem menn vilja kalla það, sem eiga rétt á sér, því það er óeðlilegt, að það séu starfandi mörg fyrirtæki í einni atvinnugrein eða jafnvel í verzlun. Það þarf að hafa nokkurt aðhald og eftirlit með því, að þar sé ekki um of mörg fyrirtæki að ræða. Og það mundi ég telja ávinning við þessi frv., ef þau yrðu að lögum. Hins vegar finnst mér það engu máli skipta í sambandi við þetta EFTA–mál, vegna þess að ef í þeim felst að einhverju leyti réttur fyrir útlendinga til atvinnurekstrar hér á landi, sem ég ætla ekki að ræða að þessu sinni, þá verða þeir að njóta hans án tillits til þessarar löggjafar alveg til jafns við Íslendinga. Við getum ekki samkv. þessum frv., þótt þau yrðu að lögum, svipt útlending, sem ætti rétt á því samkv. EFTA–samkomulaginu að reka hér atvinnu, þeim rétti með því að lögreglustjóri synjaði honum um leyfi, en léti t.d. Íslending hafa það, þegar nokkurn veginn stæði eins á. Við verðum að gera okkur grein fyrir því, að þegar við gerum samninga við aðrar þjóðir, verðum við að standa við þá, hvort sem okkur líkar það betur eða verr og það hefnir sín, ef við erum að reyna að fara einhverjar krókaleiðir til þess að komast hjá því að standa við slíkt samkomulag. Ef það býr á bak við þau frv., sem hér liggja fyrir, þá get ég strax lýst því yfir, að ég er þeim ekki samþykkur frá því sjónarmiði. Hins vegar er ég þeim samþykkur frá því sjónarmiði, að þau skapi aukið eftirlit og aðhald gagnvart innlendum aðilum, á þann hátt, að það verði ekki stofnað óhæfilega mikið af fyrirtækjum í hverri atvinnugrein eða verzlunum fjölgað óhæfilega mikið. Það tel ég, að hljóti að vera aðaltilgangurinn með þessari löggjöf. Það má segja, að í henni felist nokkur réttarskerðing sem er óhjákvæmileg frá þjóðhagslegu sjónarmiði og gildir að vísu á mörgum öðrum sviðum. Hún á að sjálfsögðu ekki síður rétt á sér, þó að hún brjóti í bága við þá stefnu, sem hæstv. ríkisstj. hefur fylgt á undanförnum árum og hefur verið fólgin í því að láta þetta allt vera sem frjálsast og afskiptaminnst. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri að sinni. En ég vildi aðeins vekja athygli á því, áður en ég lýk máli mínu, að mér finnst álitamál, hvort það sé ekki gengið of langt í frv. í því að rýra rétt einstaklinga til þess að fá leyfi til iðjureksturs eða verzlunarreksturs. Samkv. núgildandi lögum hefur einstaklingur, sem sækir um verzlunarleyfi eða iðjuleyfi og er neitað um það, rétt til að leita úrskurðar dómstólanna um það, hvort hann hafi verið beittur órétti eða ekki. Mér sýnist, að samkv. frv. sé þessi réttur umsækjanda felldur niður, þannig að ef ráðh. synjar honum um leyfi, þá hafi hann ekki rétt til að leita til dómstólanna og fá úrskurð um það, hvort hann hafi verið rangindum beittur. Mér finnst það dálítið vafasamt að svipta umsækjendur, sem vilja stofna til iðju eða verzlunar, slíkum málsvarsrétti, en að því virðist vera stefnt með löggjöfinni. En það, sem ég vil svo draga saman að lokum, er það, að mér finnst þessi frv. geta komið að gagni gagnvart innlendum aðilum, vegna þess að hér er um eftirlit eða höft að ræða, sem geta komið í veg fyrir offjölgun fyrirtækja í vissum atvinnugreinum. En hins vegar tel ég þau algerlega þýðingarlaus í sambandi við hina svokölluðu EFTA–aðild, því að við getum ekki með neinu móti eftir einhverjum krókaleiðum ætlað að sniðganga þær kvaðir, sem við tökum á okkur með henni. Við verðum að standa við þá samninga, sem við gerum við erlenda aðila, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, því að tilvera smáþjóðar eins og Íslendinga byggist á því, að hún haldi sína samninga og verði ekki sökuð um það, að hún fari einhverjar krókaleiðir til þess að komast undan þeim skyldum, sem hún tekur á sig í sambandi við þá.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 4. þm. Reykv. – Það má segja, að það sé betra að veifa röngu tré en engu og að litlu verði Vöggur feginn, þegar hann túlkar þetta frv. um breyt. á l. um iðju og iðnað eins og nú eigi að fara að taka upp eitthvert nýtt fjárhagsráð hér á landi og að það sé til góðs. Það sama á við um hitt frv., um verzlunaratvinnu. Þetta er allt saman á mjög miklum misskilningi byggt. Hann vék reyndar að þessu sjálfur, hv. þm. og gat þess að í núgildandi l. um iðnað og iðju hefur hver maður, karl sem kona, rétt til að fá iðjuleyfi, ef hann uppfyllir viss skilyrði, sem talin eru í I. Og þessi skilyrði eru, að hann sé heimilisfastur á Íslandi, þegar leyfið er veitt, og hafi verið það síðasta árið, sé fjárráða og hafi forræði á búi sínu. Það má ekki veita manni, sem hefur orðið tvisvar gjaldþrota, iðjuleyfi, þótt hann fullnægi að öðru leyti þeim skilyrðum, sem sett eru eða sett kunna að verða samkv. lögum. En síðan er svo það ákvæði, að þegar þessi skilyrði, sem hér eru talin upp, eru fyrir hendi, þá eigi lögreglustjóri, þar sem beiðandi á lögheimili, að veita iðjuleyfi, en þó eru í 7. gr. gömlu l. ákvæði um, að ráðh. ákveði veitingu iðjuleyfanna í þremur tilteknum tilfellum, sem eru mjög svipaðs eðlis og hér er um að ræða, eins og hv. þm. vék réttilega að. Í fyrsta lagi, ef þau eru líkleg til að baka einstökum mönnum, héruðum eða ríkinu tjón vegna óhagræðis að ráði, þ.á.m. aukinna sveitarþyngsla. Í öðru lagi, ef iðjan telst sérstaklega hættuleg mönnum, sem hana stunda. Og svo í þriðja lagi, ef iðjan er hins vegar svo vaxin, að hættulegt er eða varhugavert að leyfa hana. Það er í raun og veru þriðja ákvæðið, sem er öðruvísi orðað í lagabreytingunni hérna, eins og hv. þm. vék að, þ.e.a.s. ef iðjunni er annars svo háttað, að varhugavert þykir að leyfa hana, m.a. vegna þess, að möguleikar til öflunar hráefnis teljist ónógir, framleiðslu– eða söluaðstæður ófullkomnar eða telja megi stofnun og starfrækslu iðjufyrirtækisins þjóðhagslega óhagkvæma. Í slíkum tilfellum, ef lögreglustjóri hefur grun um þetta eða ef hann heldur, að svo sé, á hann að vísa veitingu iðjuleyfisins til ráðh. Þetta er í sjálfu sér svo veigalítið atriði, að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um það, svo víðs fjarri lagi er túlkun hv. þm., að hér sé um að ræða einhverja nýja stefnubreytingu af hálfu ríkisstj. um fjárfestingarhömlur í landinu. Það tekur því varla að eyða fleiri orðum að því. Báðir aðilarnir held ég að hafi túlkað nokkuð rangt 16. gr. fríverzlunarsamningsins. Ég hef nú ekki við höndina sjálfan samninginn, en ef ég man rétt, þá er 16. gr. hans alls ekki um gagnkvæm atvinnuréttindi í viðkomandi löndum, heldur mun hún orðuð eitthvað á þá leið, – skal þó hafa fyrirvara um það, – að það megi ekki mismuna aðildarríkjunum að þessu leyti í sambandi við réttindi. Og í grg. fyrir þáltill. er þannig um þetta fjallað, að hugmyndin, sem liggur að baki 16. gr., er sú, að óeðlilegt sé, að einstök aðildarríki geti komið í veg fyrir eða torveldað, að aðilar í einu aðildarríki geti stofnsett fyrirtæki í öðrum aðildarríkjum, ef það brýtur í bága við megintilgang samtakanna, sem er aukning milliríkjaviðskipta. Þetta er allt annað og hefur af mjög mörgum, held ég, fram til þessa verið litið allt öðrum augum á ákvæði 16. gr. heldur en rétt er og mistúlkunin liggur fyrst og fremst í því, að ríkin veiti gagnkvæm atvinnuréttindi. En greinin er ekki þannig orðuð. Hún hnígur í þá átt, að það sé óeðlilegt að mismuna ríkjunum að þessu leyti, ef það brýtur í bága við höfuðtilgang samkomulagsins um fríverzlun í löndunum. Og þetta er auðvitað allt annað. En það, sem má segja að skipti eiginlega máli í ræðu hv. 4. þm. Reykv., er það, að hann er að gera því skóna hér, að við séum með þessari löggjöf að sniðganga milliríkjasamning, sem við ætlum að gera og það sé auðvitað meginatriði fyrir smáþjóðir, að samningar séu haldnir. Þetta held ég að mér sé alveg óhætt að segja fortakslaust að byggist á fullkomnum misskilningi, því löggjöf svipuð þessari löggjöf hefur einmitt verið rædd mjög ýtarlega við ráð Fríverzlunarbandalagsins, þannig að við höfum ekki farið neitt á bak við tjöldin með það, hvað vekti fyrir okkur í þessu sambandi. Af hálfu þeirra aðila, sem þar eiga um mál að fjalla, er það talið fullkomlega eðlilegt að setja slíka löggjöf, enda eru þess dæmi í öðrum löndum, að slík löggjöf sé í gildi og hafi verið í gildi og reyndar miklu fortakslausari löggjöf en þetta, án þess að, að því hafi verið fundið. Þetta virðist mér í raun og veru aðalatriðið í ræðu hv. þm. Hann þarf ekki að standa í þeim misskilningi, að ríkisstj. leggi til, að breytt sé lögum, af því að ætlun hennar sé að fara á bak við samninga, sem við höfum gert. Það mundi ríkisstj. ekki gera og hún vilt fullvissa hv. Alþ. um það, að hér er engan veginn um það að ræða.



Herra forseti. Í tilefni af því, sem hæstv. iðnrh. sagði um 16. gr., er ég ekki með neinar útskýringar á henni og verð það ekki við þessa umr. um þetta mál, vegna þess að ég álít að 16. gr. sé þessu máli alveg óviðkomandi, því hvort heldur sem þetta frv. verður samþ. eða ekki samþ., þá mun það engu breyta í sambandi við það mál, ef í 16. gr. felast einhverjar skyldur fyrir okkur til að leyfa útlendingum hér atvinnurekstur, sem ég skal ekki leggja neinn dóm á. Í sambandi við þetta mál eiga útlendingar þann rétt eftir sem áður, hvort sem þessi frv. verða samþ. eða ekki. Þau breyta ekki neinu um það. Varðandi það, sem hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði verið að tengja þetta mál við EFTA–aðild, þá vil ég taka það fram, að það var ekki ég, sem gerði það að fyrra bragði, heldur er það hæstv. ráðh. og hæstv. ríkisstj., sem hefur verið að tengja þetta mál við EFTA–aðild og telur, að ef þessi frv. verði samþ., þá mundi verða auðveldara fyrir okkur að útiloka útlendinga frá atvinnurekstri hér á landi. En eins og ég hef áður sagt, munu þessi frv., þó að 1. verði, ekki hafa nein áhrif í þá átt, því að útlendingar munu halda eftir sem áður jöfnum rétti við Íslendinga til þess að stunda hér verzlunaratvinnu. En það, sem ég sagði var, að ef það væri tilgangurinn með þessum l. að reyna einhvern veginn að sniðganga EFTA–samninginn og láta þá aðila, sem öðlast rétt samkvæmt honum, ekki njóta hans eins og samningurinn gerir ráð fyrir, þá get ég ekki verið þeim hugsunarhætti fylgjandi, því ég álít, að ef við á annað borð gerumst aðilar að einhverjum samningum, þá eigum við að standa við þá og halda þá, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Ég álít, að tilvera smáþjóðar eins og Íslendinga byggist á því, að samningar séu virtir og hún sýni það þá jafnframt í verki, að hún virði samninga, en reyni ekki eftir neinum krókaleiðum að komast undan þeim skyldum, sem þeir kunna að leggja henni á herðar. Aðalástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs hér aftur, var sú fullyrðing hæstv. ráðh., að í þessum frv. fælist ekki neitt, sem kallast mætti fjárfestingar– eða markaðseftirlit, né að það ætti að taka tillit til þess, er verzlunarleyfi eða iðjuleyfi væri veitt. Í núgildandi l. um verzlunaratvinnu og iðju og iðnað stendur ekki neitt um þetta. Þá eiga menn rétt á að fá leyfin, ef þeir uppfylla viss skilyrði, sem aðallega snerta menntun þeirra og eins það, að iðjan, sem þeir stunda, sé ekki mönnum hættuleg eða þjóðhagslega hættuleg. Og ef þeir fá ekki leyfin, þá eiga þeir rétt á að skjóta því máli undir úrskurð dómstólanna og fá þannig úr því skorið, hvort leyfissynjunin hafi verið réttmæt og lögleg eða ekki. Samkvæmt þeim frv., sem hér liggja fyrir, er bætt við alveg nýjum skilyrðum fyrir því, að menn megi fá leyfi. Í frv. um iðju og iðnað er þessu bætt við 3. tölul. 2. gr.: „iðjunni er annars svo háttað, að varhugavert þykir að leyfa hana“, og svo kemur nýmælið: „m.a. vegna þess að möguleikar til öflunar hráefnis teljist ónógir, framleiðslu– eða söluaðstæður ófullkomnar“. Þessu ákvæði er ekki hægt að framfylgja á annan veg en þann, að það yfirvald, sem á að veita þessi leyfi, fylgist með hráefnisaðstöðunni, fylgist með framleiðslumöguleikunum og sölumöguleikunum og ef þetta þrennt er ekki talið fyrir hendi, þá sé ekki réttmætt að veita leyfið. Þetta kostar nýtt og stórfellt fjárhagslegt eftirlit, frá því sem áður hefur verið. Og hér er bætt við alveg nýjum skilyrðum fyrir því, að menn fái leyfi til þess að stunda iðnað og iðju. Ef við lítum á frv. um verzlunaratvinnu, þá hafa eiginlega allir skv. gildandi lögum rétt til að fá verzlunarleyfi, ef þeir fullnægja vissum menntunarskilyrðum. Þetta ætti að vera þingmönnum í fersku minni, vegna þess að l. um verzlunaratvinnu voru samþ. á seinasta þingi. Nú er því bætt við samkvæmt því frv., sem hér liggur fyrir, að leyfi í viðkomandi verzlunargrein sé ekki þjóðhagslega óhagkvæmt, hvort heldur er almennt eða miðað við fyrirhugaðan verzlunarstað. Þ.e.a.s. áður en verzlunarleyfi er nú veitt, þá verður það yfirvald, sem þetta leyfi veitir, að kynna sér, hvort sú starfsemi, sem sótt er leyfi til að reka, er almennt hagstæð eða óhagstæð fyrir þjóðina eða viðkomandi verzlunarstað. Þetta þýðir það, ef við tökum t.d. verzlunarstaðinn, að yfirvaldið verður þá að kynna sér hvaða markaðsmöguleikar eru fyrir hendi. Er þeim ekki fullkomlega fullnægt af þeim aðilum, sem fyrir hendi eru og er þess vegna eðlilegt að veita nýtt leyfi? Ég get ekki skilið þessa grein í frv. á annan veg heldur en þennan og þetta staðfestir fullkomlega það, sem ég sagði áðan, að til þess að framfylgja þessum l., svo að vel sé, verður að taka upp eins konar fjárhagslegt og markaðslegt eftirlit, til þess að yfirvaldið, sem leyfið á að veita, geti gert sér grein fyrir því, hvort það er lögum samkv. að veita það eða ekki. Og ég get ekki séð, að þetta sé sett til annars en að koma í veg fyrir offjölgun í greininni, ef fyrirtækin eru of mörg á einum vissum stað eða í landinu öllu, og að þess vegna skapist ekki samkeppni, sem gæti verið þeim fyrirtækjum, sem fyrir eru, til óhags og þjóðinni í heild. Mér sýnist, að hér sé stefnt að nokkuð svipuðu fyrirkomulagi og t.d. á sér stað hjá leigubílstjórum. Þar hefur því verið komið á, sem hefur að ýmsu leyti gefizt vel, t.d. hér í Reykjavík, að það er leyfður ákveðinn fjöldi leigubílstjóra eða leigubifreiða og menn verða að halda sig innan þeirra marka, sem þar hefur verið samið um. Samkvæmt þessu mætti vel hugsa sér, að framhaldið yrði það, að það yrði ekki leyfð nema viss tala fyrirtækja í hverri grein. Þetta atriði í þeim frv., sem hér liggja fyrir, felur í sér stórbreytingu frá því, sem gilt hefur hingað til. Og ég held því síður en svo fram, að sú breyting sé röng. Ég held þvert á móti, að við þurfum að taka upp eins konar eftirlit eða höft eða hvað menn vilja kalla það, sem ganga í þessa átt, og frá því sjónarmiði get ég vel fylgt þessu máli. En hins vegar tel ég það alveg gagnslaust og þýðingarlaust í sambandi við EFTA–samninginn og að það sé þess vegna ekki í neinum tengslum við það mál.



Herra forseti. Ég verð nú að lýsa því yfir, að ég er algerlega sammála hæstv. ráðh. um það, að hv. 4. þm. Reykv. virðist gersamlega hafa misskilið tilganginn með flutningi þessara tveggja frv. Það liggur fyrir sem óhagganleg staðreynd, að frv. eru einvörðungu flutt til þess að standa við ákveðin loforð, sem gefin hafa verið í sambandi við 16. gr. EFTA–samninganna. Í grg. fyrir EFTA–till. segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Þó það sé meginhugsun 16. gr., að aðildarríki eigi ekki að koma í veg fyrir það eða spilla fyrir því, að tilgangur samtakanna náist, með því að skerða það jafnræði, sem afnám verndartolla og hafta á að búa fyrirtækjum á Fríverzlunarsamtakasvæðinu, þá er það ekki tilgangur 16. gr. að skylda ríki til þess að leyfa atvinnurekstur í landi sínu, sem það er á móti. Framkvæmd Fríverzlunarsamtakasamningsins hefur og staðfest þessa skoðun. Ekki er vitað um neitt dæmi þess, að aðilar hafi stofnað fyrirtæki í öðru aðildarríki gegn vilja stjórnarvalda þar í landi. Með hliðsjón af þeim skilningi á 16. gr., að íslenzk stjórnarvöld geti eftir sem áður haft alger yfirráð yfir því, hvort erlendu fyrirtæki er leyfð starfsemi í landinu og þá hvernig, má segja, að ákvæði hennar veiti erlendum fyrirtækjum engan nýjan rétt til atvinnurekstrar hér, ef núgildandi l. um iðju og iðnað og verzlunaratvinnu yrði breytt þannig, að leyfi þurfi til stofnunar allra nýrra fyrirtækja á þessum sviðum. Verða frv. um þetta efni lögð fyrir Alþ.“ Tilgangurinn með því að flytja þessi frv. er að standa við þetta fyrirheit, að gerðar séu ráðstafanir til þess að tryggja það, að hér verði ekki stofnuð erlend fyrirtæki án samþykkis íslenzkra stjórnarvalda. Og þessi frv. verður að meta með tilliti til þess, hvort þau ná þessu markmiði eða ekki. Ég held, að það sé algerlega út í hött að fara að ræða þessi frv. á þeim forsendum, hvaða áhrif þau hafa á þann atvinnurekstur, sem fyrir er í landinu, því það hefur alls ekki verið tilgangurinn með flutningi þessara frv. Hitt skiptir máli, hvort frv. ná þeim tilgangi, sem sagt er að þau eigi að þjóna, og eins og ég rakti í fyrri ræðu minni, tel ég mjög fjarri því fara, að svo sé. Það er alger misskilningur hjá hv. 4. þm. Reykv., að aðildarríki EFTA hafi ekki heimild til þess að gera l. samkv. ráðstafanir til þess að takmarka hin almennu ákvæði 16. gr. Til þess er full heimild og með því er ekkert verið að fara á bak við einn eða neinn. En ég hef enga trú á því, að hæstv. ríkisstj. hafi nokkurn minnsta áhuga á því að takmarka þann erlenda atvinnurekstur, sem hér kæmi til greina samkvæmt 16. gr. Það marka ég af hinni almennu stefnu hæstv. ríkisstj., margvíslegum yfirlýsingum hennar, þ.á.m. hæstv. iðnrh. og beinum tilraunum hans til þess að fá erlenda aðila til þess að stofna hér fyrirtæki strax og við erum gengnir í EFTA, eins og hann reyndi í sumar með viðræðum sínum við norræna iðnrekendur, sem hann hreinlega spurði, hvort gætu ekki fengizt til að stofna hér dótturfyrirtæki á Íslandi eftir að við værum gengnir í EFTA. Þess vegna er það gallinn við þessi frv. og gerir þau einskis nýt plögg, að þar er enga slíka tryggingu að finna. Ég vil raunar spyrja hæstv. iðnrh., fyrst hann leggur hér til, að honum verði persónulega falið úrslitavald um að leyfa og leyfa ekki á þessu sviði, hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, að sú stefna hans sé óbreytt, að það sé hagstætt fyrir Íslendinga að fá hingað erlend fyrirtæki til þess að taka upp útflutningsstarfsemi og hvort hann muni ekki reyna að beita sér fyrir því, að laða slík fyrirtæki hingað, - og mun hann ekki hagnýta sér það vald, sem í þessu frv. felst, ef það verður að 1., til þess að opna sem mest fyrir slík fyrirtæki í samræmi við þessar almennu skoðanir hans?



Herra forseti. Varðandi þessa síðustu fsp., sem beint var til mín, þá vil ég segja það strax, að ég mundi, meðan ég fer með þessi mál, meta það í hverju einstöku tilfelli, hvort ég teldi það hagstætt fyrir Íslendinga og íslenzkan atvinnurekstur, að erlendum aðilum væri hér veitt aðstaða til atvinnurekstrar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að segja nema örfá orð um þetta frv., sem eins og fram hefur komið, er flutt jafnhliða frv. til l. um breyt. á l. um iðju og iðnað og hefur eins og það þann höfuðtilgang, að efla aðstöðu stjórnarvalda til aðhalds um það, hverjir stunda verzlunaratvinnu hér á landi. Það má því segja, að það sé rétt metið, að bæði frv. hafi þennan megintilgang, sem í grg. er lýst. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta nú. Ég tel heppilegast, að þessi frv. fari í sömu n., - það getur orkað nokkuð tvímælis, - en vil leggja það til, ef ekki koma mótmæli gegn því, að þessum frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. iðnn. og 2. umr. og þá með það í huga, að þeir menn, sem fjalla um annað frv., fjalli um þau bæði í þessari hv. deild.