Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Árni Jónsson) Jeg sje ekki ástæðu til að hafa langa framsögu í máli þessu. Það virðist vera ofureinfalt og óbrotið, enda geri jeg ráð fyrir, að frv. gangi í gegnum þessa hv. deild ágreiningslítið. Allshn. hefir athugað frv. nákvæmlega, og þær breytingar, sem hún leggur til, að gerðar verði á því, eru nær eingöngu orðabreytingar. Eina efnisbreytingin er sú, að í stað þess, að nú stendur í frv., að einnig sje heimilt að láta slá eineyringa, vill nefndin láta ákveða, að þeir skuli slegnir jafnsnemma og hinar mynttegundirnar. Annars get jeg látið nægja að vísa til greinargerðarinnar fyrir frv. Nefndin hefir þar litlu við að bæta. Vil jeg þó benda á það, að mönnum má vera það fagnaðarefni, að krónuseðlarnir hverfi út sögunni. Þeir vilja, eins og kunnugt er, oft verða mjög óhreinir, og stafar því af þeim smitunarhætta mun meiri en mynt þeirri, sem frv. gerir ráð fyrir. Hæstv. stjórn hefir látið nefndinni í tje uppdrætti, sem hún hefir látið gera af þessari væntanlegu skiftimynt, og geta hv.þm. fengið að skoða þá hjá mjer. En jeg vil nú nota tækifærið til að skjóta því til hæstv. stjórnar, að á uppdráttunum af 1 og 2 króna peningunum er villa. Stendur þar „konung Íslands“ í stað „konungur Íslands“. Þarf vitanlega að kippa þessu í lag. Að síðustu vil jeg geta þess, að ráð er fyrir því gert, að smápeningarnir, 25-, 10-, 5-, 2- og 1- eyringarnir, verði af sömu stærð og þessar sömu mynttegundir hafa áður verið. Hygg jeg, að svo verði einnig um 1 og 2 króna peningana.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg leyfi mjer að þakka hv.allshn., hversu fljótt hún hefir afgreitt mál þetta, og get jeg fyrir mitt leyti vel fallist á aðalbrtt. nefndarinnar. Ástæðan til þess, að í frv. var ekki þegar fastákveðið, að slegnir skyldu eineyringar samtímis hinum mynttegundunum, er sú, að meðan gildi peninga er eins lágt og það núer, þá eru 2 aurar jafnlítil verðeining og 1 eyrir var áður, og þótti því ekki jafnmikil ástæða til, frá sjónarmiði verslunar og viðskifta, að halda eineyringunum áfram. Þó get jeg fallist á, að fólk muni kunna betur við, að slegnar verði allar sömu tegundir mynta, sem áður voru hjer í umferð, og hefi jeg því ekkert á móti þessari brtt.hv.allshn. Hin brtt., sem eingöngu er orðabreyting, virðist mjer vera til bóta, og get því einnig fallist á hana. Viðvíkjandi stafsetningarvillu þeirri, sem er á sumum uppdráttunum og háttv.frsm. (ÁJ) gat um, skal jeg geta þess, að uppdrættirnir voru samþyktir með þeim sjálfsagða fyrirvara, að villan yrði leiðrjett.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Það var svo að heyra á hv.þdm. við 1. umr. þessa frv., sem hjer væri um fremur einfalt mál að ræða, þar sem ýmsum þeirra þótti ekki taka því að vísa frv. til nefndar. Og það er nú að vísu svo, að hjer er ekkert stórmál á ferðinni, þó að veita eigi stjórninni heimild til að undanþiggja það eða þau rjómabú, sem framleiddu bæði smjör og smjörlíki sumarið 1923, banni því, sem sett er í 5. gr. laga nr. 38, 1923, gegn slíkri framleiðslu. Ástæður fyrir þessu frv. eru greinilega skýrðar í greinargerð þess. Hefir landbn. fallist á þær og leggur til, að frv. verði samþykt. Það væri kannske helst athugandi í sambandi við frv. þetta, að það kunni að raska öryggi því, sem nefnd lög eiga að veita fyrir því, að rjómabússmjör sje ekki svikið vegna þess að smjörlíkisgerð sje leyfð í rjómabúunum jafnhliða smjörgerðinni. En það er hvorttveggja, að allar aðrar öryggisráðstafanir laganna frá 1923 standa eftir sem áður, þó að frv. þetta verði samþykt, og auk þess er hjer aðeins um heimild að ræða, er stjórnin þarf ekki að nota, ef henni þykir það varhugavert. Loks er þess að geta, að í frv. felst atriði, sem hefir dálitla fjárhagsþýðingu fyrir ríkissjóð, eins og tekið er fram í greinargerðinni. Er vel skiljanlegt, að varla verður fært að neita hlutaðeigandi rjómabúi, Áslækjarbúinu, um uppgjöf á láni því, sem það hefir fengið úr viðlagasjóði til kaupa á smjörlíkisgerðartækjum, ef því verður synjað um undanþágu þá, sem í frv. þessu felst.

forsætisráðherra (JM): Jeg leyfi mjer að leggja fyrir þessa hv. deild þessi þrjú frumvörp: 1. Frv. til laga um breyting á lögum nr. 91, 14. nóv. 1917, um aðflutningsbann á áfengi. 2. - til laga um varalögreglu. 3. - til laga um sektir.

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg leyfi mjer að leggja fyrir hv. deild þessi tvö lagafrumvörp: 1. Frv. til laga um Ræktunarsjóð Íslands. 2. - til laga um breyting á 33. gr. laga nr. 71, 28. nóv. 1919, um laun embættismanna. Vænti jeg þess, að hæstv. forseti taki frv. þessi til meðferðar svo sem þingsköp mæla fyrir. Á 28. fundi deildarinnar, laugardaginn 7. mars, mælti

Flm. (Þorleifur Jónsson) Jeg skal geta þess nú þegar, að jeg hefi leyft mjer að bera fram frv. þetta samkvæmt óskum sýslumannsins í Skaftafellssýslum fyrir hönd sýslunefndanna þar Breyting sú, sem farið er fram á undir staflið a á þskj. 39, er í rauninni einungis uppfylling á vegalögunum. par hefir fallið niður að tilnefna Öræfi og Breiðamerkursand, og er þó ekki um alllítinn vegarspotta hjer að ræða. Þar sem telja má víst, að orð þessi hafi fallið niður aðeins fyrir vangá, þegar frv. var samið, þykist jeg mega vænta þess, að þessi brtt. mín mæti engri mótspyrnu. Undir staflið b er það lagt til, að hjer eftir verði ákveðið, að þjóðvegurinn um Nesin skuli liggja um Höfn í Hornafirði, og er það aðalbreytingin, sem frv. þetta felur í sjer. Það er öllum auðskilið mál, sem þarna þekkja nokkuð til, að þjóðvegurinn á að liggja um Höfn. par er kauptún sýslunnar, og þangað eiga því allir erindi, enda er umferðin mest þangað. Lengd vegar þess, sem hjer er um að ræða og sýslan hefir hingað til kostað, er einir 5 km., svo að ekki þarf frv. þetta þessvegna að vaxa mönnum svo mjög í augum. Nú eru alveg sjerstakar ástæður, sem ekki voru fyrir hendi í fyrra, fyrir því, að rjettmætt er og sjálfsagt, að vegur þessi verði tekinn í tölu þjóðvega. Síðan í fyrra hefir aðalpóstafgreiðslustöðin þar um slóðir verið flutt til Hafnar, og mætast þar nú tveir landpóstar, sem sje Eskifjarðarpósturinn og Prestbakkapósturinn. Vegur þessi er því ekki aðeins í þjóðleið, heldur og póstleið, og þar sem allir aðalvegir landsins verða hjer eftir, samkv. vegalögunum, kostaðir af ríkissjóði, þá er ranglátt að neita um upptöku þessa vegar í tölu þjóðvega. Og þó að vegur þessi sje að eins álma út úr aðalþjóðveginum, þá er svo ástatt um ýmsa aðra vegi víðsvegar um land, sem nú eru teknir í tölu þjóðvega. Svo er t. d. um Hvammstanga-, Eskifjarðar- og Eyrarbakkavegina. Þeir eru álmur úr aðalþjóðvegunum, sem lagðar eru til kauptúna þessara, og því hliðstæðir þessum Hafnarvegi. Er því ekki nema rjettmætt, að vegur þessi verði einnig kostaður af ríkissjóði og tekinn í þjóðvegatölu. Þegar vegalagafrv. var hjer á ferðinni í fyrra, þá flutti jeg við það brtt. sama efnis sem þessi till. er. En þá mun hv. samgmn. hafa tekið það í sig, að aftra því, að nokkur brtt. næði samþykki, vegna þess að hún óttaðist, að það yrði frv. að falli. því var það, að þessi brtt. mín og aðrar brtt., sem fram komu, náðu ekki samþykki hjer í þessari hv. deild, hversu sanngjarnar sem þær annars voru. En nú þarf þessi ótti ekki lengur að aftra mönnum frá að greiða frv. mínu atkv. Vegalögin halda gildi sínu að öðru leyti, þó að þetta þing kunni að gera á þeim einhverjar smábreytingar. Enda sje jeg, að einn hv. samgöngumálanefndarmaður flytur nú frv. um breytingu á vegalögunum, sem fer í svipaða átt og þetta frv. mitt. Jeg býst við því, að frv. þetta fái góðan byr, bæði í hv. samgmn. og einnig hjá öðrum hv.þdm. Frv. þetta er það snemma fram komið, að hv.þm. hafa nægan tíma fyrir sjer að bæta úr misfellum þeim, sem kunna að hafa verið á vegalögunum, eins og þau voru afgreidd síðastliðið ár. Sýslan hefir þegar á fyrri árum varið miklu fje til lagningar, viðhalds og endurbyggingar á þessum vegarkafla. Og eins og jeg hefi tekið fram áður, eru margir hliðstæðir vegarkaflar þegar teknir í vegalögin, færðir af sýslusjóðum yfir á landssjóð. Svo ætti einnig að gera við þennan vegarspotta. Annars væri ekkert rjettlæti ráðandi. Jeg ætla svo ekki að orðlengja frekar um þetta að sinni, en býst við, að þetta mál og önnur slík, sem fyrir liggja, verði látin fara til hv. samgmn. Vildi jeg mælast til, að hv. nefnd líti með mildi á þetta og taki því vel.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Það virðist vera óþarfi fyrir mig að hafa langa framsögu í þessu máli, því að frv. þetta er kunnur gestur hjer á Alþingi. Mun það vera í þriðja skifti, sem það er borið hjer upp, a. m. k. að því er snertir 1. gr. Frv. er hjer um bil samhljóða því frv., sem lá hjer fyrir þinginu í fyrra. Eina verulega breytingin er sú, að nú er í frv. ákveðið lágmark álagningarinnar 50%, í stað 25% í fyrra. Ástæða þessarar breytingar er sú, að við flm. höfum orðið þess áskynja, sem okkur var ekki kunnugt á síðasta þingi, að nú mun að jafnaði ekki lagt meira á vínföng en 25–35%. Þykir okkur það ótilhlýðilega lágt, þegar þess er gætt, að nú er venja að leggja 50–60% á vínanda til iðnaðar. Þar sem mál þetta var rætt ítarlega á síðasta þingi, þykist jeg mega vænta þess, að hv.þm. tefji ekki lengi við þessa 1. umr. frv., heldur geymi aths. sínar við það, þeir sem þær þykjast hafa fram að færa, til 2. umr., sem verður þá aðalumr. málsins.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Jeg ætla mjer ekki að tala langt mál við 1. umr. þessa máls, enda get jeg að mestu leyti látið mjer nægja að vísa til greinargerðar þeirrar, sem frv. fylgir; meðfram vegna þess, að þegar vegalögin voru til umr. í þessari hv. deild í fyrra, þá flutti jeg brtt., sem fór í mjög líka átt og þetta frv., sem nú liggur fyrir, þó verð jeg að geta þess, að jeg verð að líta svo á, að á þingi 1923 hafi komið fram yfirlýstur þingvilji um það, að þá er vegalögin yrðu endurskoðuð, yrði viðhaldi flutningabrautanna ljett af sýslusjóðunum, en hann lagður á landsjóðinn. Þessu til stuðnings læt jeg mjer nægja að minna á orð þau, sem tilfærð eru í greinargerð frv. úr nál. samgmn. Ed. frá því ári. Í fyrra lagði svo hv. landsstjórn fyrir þingið frv. til vegalaga, samkv. þessum þingvilja, er kom fram árið áður, og var það frv. síðan samþ. af þinginu. Í þessum nýju vegalögum eru allar flutningabrautir landsins teknar upp í tölu þjóðbrauta, nema Eyjafjarðarbrautin og partur af braut í Borgarfirði. En jeg get ekki sjeð, að ástæða hafi verið til að skilja þessar tvær brautir eftir, frekar en aðrar, því ekki má berja því við, að þessar brautir komi ekki að almennum notum, heldur sjeu þær aðeins fyrir innanhjeraðsmenn, því slíkt mætti með sama rjetti segja um ýmsar þær brautir, sem teknar voru í tölu þjóðvega í fyrra. Eftir því, sem jeg þekki til staðhátta, sje jeg ekki, að t. d. brautin fram Skagafjörð komi meir þjóðinni í heild að notum en brautin fram Eyjafjörðinn. Annað atriði, sem jeg líka benti á í fyrra, er það, að samkv. núgildandi vegalögum eru allar flutningabrautir afnumdar sem sjerstakur flokkur vega, en í sömu lögum er og ákveðið, að sýslurnar ráði því sjálfar, hvað þær telja til sýsluvega og hvað ekki. Nú hafa hlutaðeigandi sýslufjelög ekki enn að minsta kosti tekið þessar tvær brautir upp í tölu sýsluvega, og eru þær þessvegna, sem stendur, í rauninni enginn löglegur vegur. En með því að leggja þessar brautir í fyrstu fyrir ríkisfje, hefir löggjafarvaldið viðurkent, að þeirra þurfi með. Þingið getur ekki skipað sýslunum að gera þær að sýsluvegum. Því er mjög óviðfeldið og óviðkunnanlegt að skilja brautirnar eftir í slíku greinaleysi, eins og það lægi næst fyrir að eyðileggja þær með öllu. Skal jeg nú ekki orðlengja um þetta frekar, enda tóku menn ekki illa brtt. mínum í fyrra, heldur virtist það helst standa gegn því, að þær næðu fram að ganga, að menn voru hræddir um, að lögin í heild yrðu ekki samþ. í hv.Ed., ef breytingar yrðu á þeim gerðar. Nú er ekki um slíkt að ræða, og vonast jeg því fastlega eftir, að hv.þd. og hv. samgmn., sem að líkindum fjallar um frv., taki því vel og verði nú fús til að bæta úr þessu misrjetti, sem Eyjafjarðarsýsla og þær sýslur, sem standa að Borgarfjarðarbrautinni, urðu fyrir í fyrra. Vænti jeg þess, að málið fái umræðulítið að ganga til 2. umr., og legg jeg til, að því verði vísað til hv. samgöngumálanefndar.

Hákon Kristófersson Jeg mun ekki fjölyrða um málið á þessu stigi þess. Aðeins vildi jeg geta þess, að mjer virðist hv.flm. (BSt) trauðla geta vitnað til yfirlýsts þingvilja með því að benda á nál. samgmn. Ed. 1923. Lít jeg svo á, að þó yfirlýsing komi frá einhverri einstakri nefnd, þá sje engin sönnun fyrir því, að meirihluti þingsins sje á sama máli. Vil jeg því nota tækifærið til að mótmæla þeim skilningi, sem mjög hefir verið haldið fram af sumum þm., að yfirlýstur vilji einstöku nefnda væri sama og þingvilji. Hitt er að vísu satt, að stjórnin hefir stundum farið í ýmsum ráðstöfunum sínum eftir nefndasamþyktum. Meira að segja hefir það komið fyrir, að stjórnin hefir álitið sjer heimilt að greiða af hendi fjárhæðir úr ríkissjóði samkvæmt vilja einstöku nefnda, án þess að samþykki þingsins kæmi til. En ekki hefir það ætið reynst til heilla. Er það mjög varhugaverð aðferð, sem ekki hefði átt að eiga sjer stað, að liðist hefði. Mjer hefir skilist af umr., bæði í máli hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) og hv. 2. þm. Eyf. (BSt), að framkoma samgmn. Nd. í fyrra í þessu máli hafi verið sprottin af hræðslu við það, að vegalögin yrðu feld, ef þessar og aðrar breytingar næðu fram að ganga. Má vera, að eitthvað sje hæft í þessu, en ekki er það allskostar rjett. Get jeg um það borið, því jeg átti sæti í nefndinni. Verð jeg að slá því föstu, að nefndin hafi að lokum bundið sig allmikið við till. vegamálastjóra, eins og jafnaðarlega er sjálfsagt. Kom hann með ákveðnar till. að því er snerti breyting á vegalögunum, og mælti hinsvegar gegn þeim breytingum, er hann var mótfallinn. Hallaðist svo nefndin að því að lokum, að fylgja þeim brtt., er hann taldi nauðsynlegar og hann var samþykkur, en öðrum ekki. Segi jeg þetta ekki gegn þeim till. sem hjer liggja fyrir. Um þær fæ jeg að líkindum færi á að ræða síðar, þar sem þetta mál mun koma til þeirrar nefndar, er jeg á sæti í. En hitt ætla jeg, að verði svo breiðar dyr opnaðar sem menn nú vilja, þá sje ekki ólíklegt, að fleiri fylgi í kjölfarið. Annars er mjög undarlegt, að menn koma nú á þessu þingi með breytingar á þessum lögum, sem eru ekki eldri en frá þinginu í fyrra.

Ágúst Flygenring Jeg vil aðeins vekja athygli hv.þm. á lítilli brtt., sem jeg hefi leyft mjer að bera fram við þetta frv. Mætti að vísu eins nefna hana viðbótar- eða viðaukatill. eins og brtt., því með henni er farið fram á að setja nýja málsgrein undir A. 6. Jeg fór fram á það sama í fyrra, en þá náði það ekki samþ.hv.þd., því að menn vildu ekki hrófla við vegalagafrv. frá upphafi. óþarfi er nú að orðlengja um þetta. Það er ekki svo stórt atriði, þar sem aðeins er farið fram á, að þjóðvegurinn sje lengdur frá Keflavík, svo að hann teljist ná suður í Garð, eða rjettara sagt, að ríkissjóður taki við viðhaldi þessa vegspotta eins og hins. Þetta er í rauninni algerlega sjálfsagt, því eins og rækilega var bent á í fyrra, þá hefir þessi sýsla orðið illa úti, þegar bygðir hafa verið vegir í öðrum hjeruðum, enda alkunnugt, að hún hefir notið minst allra sýslna landsins til vegabóta. En hjer skal ekki út í það farið, en á hitt aðeins bent, að þær sveitir, er hjer eiga hlut að máli, hafa orðið fyrir svo þungum búsifjum sakir botnvörpuveiðanna, að þær hafa lítið sjer til lífsviðurværis annað en litla grasnyt og garðrækt. Leit svo út um eitt skeið, að fólkið yrði að flytja burt, og hefði orðið að gera það, ef þessi vegur hefði ekki verið lagður fyrir frjáls samskot og hreppsfje - hrepps, sem í rauninni ekkert á nema tómar skuldir. Nú lifir fólkið þarna sem sagt mest á því að selja mjólk til Reykjavíkur, og er því þessi vegur beint skilyrði fyrir því, að þarna haldist bygð áfram. Liggur að vísu í hlutarins eðli, að frá sjónarmiði því, sem liggur til grundvallar núverandi vegakerfi, á vegurinn að ná suður í Sandgerði. En af því að hv.þm. vita, að jeg er svo mikill sparnaðarmaður, þá fer jeg ekki fram á meira en hjer er gert í till. í þetta sinn. Býst jeg við, að allir verði sammála um till. og sýnist, að það sje aðeins ánægja fyrir þingið að bæta með þessu vegaviðhaldi upp það tjón, er þessir hreppar hafa orðið fyrir, sakir vanrækslu á strandvörnunum, sem því miður hafa mjög svo verið vanræktar.

Forseti (BSv): Jeg verð að minna menn á, að þetta er 1. umr. þessa máls og biðja þá að snúa henni ekki upp í 2. umr.

Jón Sigurðsson Jeg mun ekki mæla mörg orð að þessu sinni, og stend ekki upp til að tala gegn þeim till., er hjer liggja fyrir. það er næsta eðlilegt, að þær eru fram komnar, og sumar sjálfsagðar, eins og vegamálum vorum er nú komið. Hinu vildi jeg skjóta til hv. samgmn., að íhuga rækilega, hvernig nú er komið vegamálunum. Því að mjer sýnist svo sem sumar sýslur hafi komið svo laglega ár sinni fyrir borð, að þær hafa enga sýsluvegi, allir aðalvegir þeirra orðnir að þjóðvegum, en aftur stynja aðrar sýslur undir þeirri byrði, sem sýsluvegir þeirra leggja á þær. Teldi jeg æskilegt, að hv. nefnd kynti sjer þessa hlið málsins betur en gert var á síðasta þingi. Jeg hafði ekki ætlað mjer að bera fram brtt. við vegalögin, en er jeg sje þetta frv., er hjer liggur fyrir, og aðrar breytingar, sem komnar eru fram í líka átt, mun jeg vart geta varist þess, að koma með brtt., þar sem ákveðnar óskir hafa borist um það frá kjördæmi mínu. En sem sagt, jeg teldi æskilegt, að hv. nefnd athugaði þá hlið málsins, sem jeg drap á.

Flm. (Bjarni Jónsson) Frv. þetta, sem jeg hefi leyft mjer að flytja, er gamall kunningi. Kom það fyrst fram á þingi 1914. Hefi jeg fyrir framan mig framsöguræðuna, er jeg hjelt þá, og get látið mjer nægja að benda á hana. Annars virðist það sjálfsagt, að heppilegra sje að hafa löggilta endurskoðendur en að hvert fjelag kjósi þá fyrir sig, einkum þó, er um hlutafjelög er að ræða, sem fara með margra eignir. Enda fjelst nefndin, er þá fór með málið, greiðlega á þetta, að nauðsyn bæri til að hafa lögskipaða endurskoðendur. Aðeins varð lítilsháttar ágreiningur um það, hvort öllum fjelögum bæri skylda til að nota þá, eða að þau aðeins mættu gera það, ef þau vildu. Jeg fylti þá flokk þeirra manna, er vildu gera fjelögunum þetta að skyldu. Síðan hefir aldrei verið deilt um þetta mál í þessari hv.þd., er það hefir verið borið fram, heldur hefir hv.Nd. altaf samþykt það, þar til í hitteðfyrra, að það var felt hjer, af annarlegum ástæðum, sem óþarft er nú að greina. Að svo mæltu vil jeg leyfa mjer að fara þess á leit við hv.þd., að hún lofi málinu að ganga til hv.allshn. og samþykki það síðan.