Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSt): Áður en útvarpsumr. hefjast, þykir mér rétt að geta þess, að mér hefur í dag borizt bréf frá útvarpsstjóra, þar sem hann tilkynnir, að það hafi fyrir alllöngu verið samið við danska útvarpið um að endurvarpa jólakveðjum frá Danmörku til Grænlands um kl. 10 í kvöld í gegnum útvarpsstöðina hér. En með því að ekki var unnt að gera hlustendum á Grænlandi grein fyrir breyt. á tímanum, er útvarpað verði þessum jólakveðjum, telur útvarpsstjóri nauðsynlegt að gera hlustendum á Grænlandi grein fyrir þessari breyt. á tilsettum tíma, kl. 1005. En ekki mun þetta þó taka meira en 2 til 3 mínútur. Ég tel óhjákvæmilegt að verða við þessum tilmælum útvarpsstjóra, og verður því umr. frestað á tilgreindum tíma um 2 til 3 mínútur, og verð ég að biðja þann hv. ræðumann afsökunar, sem ég e.t.v. verð að trufla, þegar að þeim tíma kemur. Þessari útvarpsumr. verður óagað eins og gert er, þegar rætt er í útvarpi um lagafrv., annað en fjárlagafrv., að hver flokkur fær samtals 45 mínútur, og verður ræðutímanum skipt í tvær umferðir, þannig að í fyrri umferð fær hver flokkur 2.í mínútur, en í síðari umferð 20 mínútur. Ræður flokkanna í báðum umferðum verða í þeirri röð sem hér segir: Fyrst talar fulltrúi Alþfl., sem verður að skoða sem flm. þessa máls. Hinir flokkarnir hafa dregið um röðina á ræðunum, og varð niðurstaðan þannig, að fyrst á eftir Alþfl. talar fulltrúi Sameiningarflokks alþýðu sósfl., þá fulltrúi Framsfl. og þá fulltrúi Sjálfstfl. Samkvæmt þessu tekur nú til máls hæstv. forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, og hefur til umráða 25 mínútur.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum í byrjun febrúarmánaðar s.l., lýsti hún yfir því á Alþ., að það væri stefna hennar, að atvinnuvegir landsmanna yrðu reknir á arðbærum grundvelli og á hinn hagkvæmasta hátt, en þyrftu ekki að stöðvast sakir verðbólgu og dýrtíðar. Kvaðst ríkisstj. mundu vinna að því af alefli, að vöxtur dýrtíðar stöðvaðist, og einnig yrðu athugaðir möguleikar til að lækka hana og framleiðslukostnað í landinu. Það var og samkomulag stjórnarflokkanna, að vöruverð skyldi fyrst um sinn greitt niður með ríkisfé til þess að hindra frekari hækkun vísitölunnar, en hún var 316 stig, er stjórnarskipti urðu. Gerði ríkisstj. ráðstafanir til þess, að hún lækkaði í 310 stig, og hélzt hún í 310–312 stigum fram í október s.l., en síðustu þrjá mánuðina hækkaði hún verulega, einkum vegna hækkaðs verðs á landbúnaðarvörum. Meðalvísitala ársins 1947 hefur orðið nákvæmlega 315 stig. Hefur ríkisstj., eins og áður segir, greitt vísitöluna niður á árinu í samræmi við yfirlýsingu sína í upphafi. Ríkisstj. var það strax í öndverðu ljóst, er hún tók við störfum, að taka varð til alvarlegrar athugunar að stöi5va dýrtíðina og hækkun framleiðslukostnaðarins. Eftir því sem lengra leið á yfirstandandi ár, kann það betur í ljós, hversu brýn þessi nauðsyn var. Einkum varð þetta ljóst, eftir að síldveiðin brást í sumar, enda kom og í ljós, að gjaldeyriseign þjóðarinnar var til þurrðar gengin og að ráðstafanir þurfti að gera til að spara gjaldeyrinn, bæði með skömmtun nauðsynjavara og með innflutningshömlum. En þótt þessar ráðstafanir væru gerðar, var sýnilegt, að reka mundi að því, að ef framleiðslan yrði ekki rekin til hins ýtrasta, yrði vegna vaxandi verðbólgu skortur á erlendum gjaldeyri til kaupa á helztu lífsnauðsynjum. Það var því með öllu óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til þess, að sjávarútvegurinn yrði rekinn. Snemma í haust tók stjórnin til ýtarlegrar athugunar það, sem gera þurfti, og á hvern hátt mundi verða unnt að framkvæma það. En áður en til þess kæmi, að ríkisstj. gæti lagt till. fyrir stuðningsflokka sína til að fá fulltingi þeirra og eins fyrir Alþ., þá þurfti að framkvæma margvíslegar og ýtarlegar rannsóknir og athuganir. Þessar athuganir voru framkvæmdar af trúnaðarmönnum ríkisstj. og tóku að sjálfsögðu nokkuð langan tíma. Rannsóknir þessar leiddu í ljós á óvefengjanlegan hátt, að ráðstafanir þurfti að gera til þess alveg sérstaklega að tryggja rekstur sjávarútvegsins, sem einkum aflar gjaldeyris í þjóðarbúið, og hindra á þann hátt, að til atvinnuleysis og hruns drægi. Það varð og öldungis augljóst, að átök í þessu efni urðu ekki gerð, nema krafizt væri nokkurra fórna í því sambandi af öllum landsmönnum. En höfuðsjónarmið ríkisstj. við undirbúning málsins var, að þær fórnir yrðu færðar á þann veg, að þær kæmu sem réttlátast niður á þjóðfélagsþegnana. Baráttan við verðbólgu og dýrtíð er ekki íslenzkt fyrirbæri eingöngu. Það má segja, að sú barátta sé háð í öllum löndum. Þjóðir, sem hafa verið svo lánsamar og forsjálar að hindra, að verðbólga myndaðist, urðu að gera ráðstafanir til þess, sem á sínum tíma voru almenningi þungbærar. Á Norðurlöndum t.d. og í Bretlandi voru gerð átök til þess að halda hvoru tveggja niðri, kaupgjaldi og verðlagi. Þar, sem þessar tilraunir heppnuðust, tókst að forðast verulega verðbólgu. Aðrar þjóðir, sem ekki sýndu næga fyrirhyggju til að firra sig voða dýrtíðarinnar eða þar sem ytri, óviðráðanleg atvik höfðu haft verðbólgu í för með sér, sáu, þegar í óefni var komið, að ekki var unnt að losna við að færa nokkrar fórnir til þess að bjarga því, sem bjargað varð. Íslenzka þjóðin hefur undanfarin ár átt miklu láni að fagna. Vinna hefur verið næg og vel borguð. Má með sanni segja, að afkoma allra vinnustétta hafi verið prýðilega góð, svo góð, að ég tel, að fullyrða megi, að hvergi hafi almenningur hér í álfu búið við betri kjör. En það var framsýnum mönnum einnig ljóst, að með vaxandi verðbólgu gæti svo farið, að til þess að hún keyrði ekki allt í kaf, yrði þjóðin að leggja nokkuð hart að sér um skeið í því skyni að forðast kreppu, hrun og atvinnuleysi. Slíkt viðhorf hefur nú skapazt hjá okkur og það í svo ríkum mæli, að verði ekki nú þegar að gert, þá mun horfa til stórra vandkvæða og atvinnuleysi fljótlega gera vart við sig, en það yrði almenningi óbærilegt, þegar til lengdar léti. Að fengnum framan nefndum rannsóknum og vel vitandi, að til úrræða til úrbóta yrði að grípa, tók ríkisstj. sér fyrir hendur að undirbúa till. til lausnar vandamálunum. Það tók að sjálfsögðu alllangan tíma, og hefur ríkisstj. mjög verið legið á hálsi fyrir það af andstæðingunum. En stjórnin taldi hyggilegra og réttara að athuga gaumgæfilega alla málavöxtu og rasa ekki um ráð fram heldur en að leggja fyrr fram till. á veikari grundvelli og þá einnig með óvissu um, hvort úr mundu bæta né ná fram að ganga. Auk þess hlaut það verulega að tefja tímann, að ríkisstj. er skipuð fulltrúum þriggja flokka með ólíkum sjónarmiðum, og þurfti að samhæfa þau, til þess að nokkrum árangri yrði náð, og bera till. því eðlilega blæ samkomulags, en eru ekki eingöngu stefna eða skoðun eins flokks. Strax er stjórnin lýsti yfir því, að hún hefði í undirbúningi till. í dýrtíðarmúlunum og teldi, að ekki yrði hjá því komizt, að allir yrðu nokkuð á sig að leggja um sinn, hófu andstæðingarnir, kommúnistar, upp raust sína og sögðu, að ríkisstj. væri að reyna að skapa kreppu og koma inn hjá þjóðinni ástæðulausri bölsýni í því skyni einu saman að rýra kjör almennings. Sögðu kommúnistar á því stigi málsins, að ástæðulaust væri að gera nokkuð til að draga úr verðbólgunni og dýrtíðinni, heldur þyrfti um það eitt að hugsa. að selja íslenzkar afurðir í Rússlandi og öðrum Austur-Evrópuríkjum, en þar væri hægt að fá fyrir þær geysihátt verð, ef vel væri á þeim málum haldið. Hvor tveggja fullyrðingin var alröng. Það var auðsætt þeim, er opin augu höfðu, að við urðum að gera ráðstafanir til þess að hindra vöxt verðbólgunnar, því að ella mundi skjótt draga til rekstrarstöðvunar hjá atvinnuvegum landsins. Í annan stað hafði ríkisstj. gert mjög ýtarlegar tilraunir fyrir milligöngu trúnaðarmanna sinna til þess að selja vörur, bæði í Rússlandi og öðrum þeim löndum, er kommúnistar töldu góð markaðslönd, en með þeim árangri, að ekki fékkst það verð fyrir vörurnar, sem staðið gæti undir framleiðslukostnaði hér. Þau lönd í Austur-Evrópu, sem kaupa vildu lítið magn af íslenzkum vörum góðu verði, gátu ekki greitt nema í vöruskiptum, sem hefði leitt til þess, að vörurnar, sem við hefðum fengið í staðinn, hefðu orðið mjög dýrar og við jafnvel orðið að taka upp í andvirði okkar vara vörutegundir, sem sakir gjaldeyrisástandsins hér er ekki unnt að flytja til landsins og við verðum að neita okkur um að sinni. Fullyrðingar kommúnista voru því ekkert nema rakaleysur. En eins og menn vita, eru hvorki íslenzkir né erlendir kommúnistar mjög lengi sömu skoðunar, og kommúnistarnir okkar breyttu um stefnu, skömmu eftir að þeir höfðu haldið flokksþins sitt og heyrt raddir fólksins utan af landsbyggðinni. Halda þeir nú fram gagnstætt því, sem áður var, að eitthvað þurfi að gera til þess að vinna bug á verðbólgunni. Létu þeir svo sem þeir hefðu í höndum sínum þann Aladdínslampa, sem gripa mætti til, er leysa skyldi vandann. Var það að ábyrgjast bara ákveðið afurðaverð, ekki lægra en í fyrra. og gera enga tilraun til þess að hefta dýrtíðina, en í stað þess draga úr tekjum ríkissjóðs og minnka möguleika hans til þess að standa við skuldbindingar sínar. Var frv. það, sem kommúnistar lögðu fram á Alþingi fyrir skemmstu, einmitt byggt á þessum sýndarúrræðum og augsýnilega aðeins flutt í lýðskrumsskyni. Ríkisstj. hvorki vildi né gat haft þær starfsaðferðir, sem kommúnistar beittu. Í stað þess undirbjó hún till. sínar og hefur nú lagt þær fram í því frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, sem hér er til umr. Eins og tekið er fram í 1. gr. frv. þessa, er það tilgangur þess að vinna gegn verðbólgu og dýrtíð, tryggja áframhaldandi rekstur sjávarútvegsins, stemma stigu fyrir atvinnuleysi og auka framleiðslu og gjaldeyrisöflun. En eins og að framan greinir og frv. ber með sér, komst ríkisstj. að því eftir ýtarlega rannsókn, að ekki yrði ráðin bót á verðbólgunni, án þess að þjóðin tæki á sig nokkrar byrðar, og samkv. frv. þessu er þeim byrðum þannig skipt, að þeir, sem bezt eru staddir efnalega, eiga að bera hlutfallslega þyngstu baggana. II. kafli frv. er um eignaraukaskatt. Er þar lagt til, að á næsta ári verði á lagður sérstakur skattur á eignarauka umfram 100 þús. kr., er orðið hefur á tímabilinu 1. jan. 1940 til 31. des. 1947. Nemur skatturinn frá 5% til 30% af eignarauka umfram 100 þús. kr. á nefndu tímabili hjá félögum og einstaklingum. Rétt þótti þó að undanþiggja nokkra aðila þessum skatti. Eru það Eimskipafélag Íslands h.f., fé það, sem einstaklingar og félög, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu, hafa lagt í vara- og nýbyggingarsjóði og ekki hefur verið greiddur tekjuskattur af. Loks er og fé það, sem samvinnufélög hafa lagt í sjóð samkv. samvinnufélagalögunum, er tekjuskattur hefur eigi verið greiddur af, undanskilið þessum skatti. Þá var og talið rétt, að eignaraukaskattur samvinnufélaga og félaga og einstaklinga, sem hafa sjávarútveg að aðalatvinnu, skyldi ekki vera stighækkandi og aldrei fara fram úr 10%. Í frv. eru svo settar ýtarlegar reglur um álagningu skatts þessa, mat á eignum o.s.frv. Er til þess ætlazt, að heildartekjurnar af þessum skatti renni að hálfu í framkvæmdasjóð ríkisins, en að hálfu til afla- og hlutatryggingasjóðs fyrir bátaútveginn, sem gert er ráð fyrir, að stofnaður verði með löggjöf á næsta ári. Með eignaraukaskattinum eru lagðar allverulegar byrðar á herðar þeim, sem á undanförnum árum hafa safnað miklum fjármunum, og hluti þessara eigna þannig tekinn til opinberra þarfa. Er það einn liðurinn bæði í dýrtíðarráðstöfunum og einnig til þess að deila byrðunum eftir reglunni, að þeir, sem mest megi sín, taki á sig þyngstu byrðarnar. III. kafli frv. fjallar um verðlagsuppbætur o.fl., og er í 12. gr. að finna það ákvæði, að ekki má greiða verðlagsuppbót á laun eftir hærri vísitölu en 300. Þó er undanskilinn ákvæðum þessum elli- og örorkulífeyrir. Þennan lífeyri má greiða með verðlagsuppbót, er nemur allt að 315 vísitölust. Um þessa gr. frv. hefur þegar í Nd. og blöðum stjórnarandstöðunnar verið mikið rætt og deilt á stjórnina fyrir. Því er haldið fram, að með þessu móti sé ríkisstj. að seilast - algerlega að óþörfu, að manni skilst - til þess að skerða laun launastéttanna. Á þá staðreynd hefur áður verið drepið, að ekki sé unnt að komast hjá því, að einhverjar byrðar lentu á öllum. Því verður ekki heldur neitað, að með þessu er lagt til, að kaupgjald til manna almennt sé skert í krónutölu. Hjá þessu varð að dómi ríkisstj. alls ekki komizt og hefur hún reynt að stilla þessari lækkun svo mjög í hóf sem frekast var unnt, svo að ekki yrði of tilfinnanlegt fyrir þá, er laun taka. Miðað við núgildandi verðlagsvísitölu, 328 stig. er þetta rétt 8% skerðing á heildarupphæð launa. En samkvæmt útreikningi, sem fyrir liggur frá Hagstofu Íslands og ekki er unnt að vefengja, er hægt að reikna með því, að verðlag á vörum lækki svo við þessa ákvörðun, að raunveruleg launaskerðing nemi ekki nema 5%. Í 15. og 16. gr. er að finna ákvæði, sem eiga að tryggja það, að verðlagsyfirvöld, framleiðsluráð landbúnaðarins og húsaleigunefndir færi svo niður verðlag á þessum nauðsynjum, að það lækki nokkuð, og dragi verulega úr áhrifunum af lækkun á greiðslu kaupvísitölu. Ríkisstj. var það vel ljóst, að það er ekki vinsælt verk að leggja til, að dregið sé úr tekjum launastéttanna, en þar sem þær staðreyndir liggja fyrir óvefengjanlegar, að ef ekki væri gripið til slíkra ráðstafana, mundi óhjákvæmilega leiða til stöðvunar atvinnurekstrarins í landinu, en af því mundi þegar í stað leiða stórfellt atvinnuleysi -, varð ekki hjá þessu komizt. Launastéttirnar yfirleitt eiga mest undir því, að atvinna haldist trygg og örugg. Krónutala launa þeirra er ekki aðalatriðið, ef vinnu skortir og dýrtíðin vex hröðum skrefum. Það er því að mínu áliti hagsmunamál launastéttanna, að gripið sé til ráðstafana, sem tryggja atvinnureksturinn í landinu, þótt þær ráðstafanir kosti í bili lægri krónutölu launa. Hef ég trú á því, að launastéttirnar muni við ýtarlega athugun og rólega umhugsun komast að þeirri niðurstöðu, að hér er rétt ályktað, og það er síður en svo launamönnum til tjóns, þegar til lengdar lætur, að slíkir ráðstafanir séu gerðar. Tilætlunin með því að lækka og festa vísitöluna er sú að koma í veg fyrir þann óheillavænlega skrúfugang, sem verið hefur undanfarin ár, þannig að verðlag og vinna hefur hækkað á víxl og myndað svikamyllu þá, sem leitt hefur af sér verðbólgu. Mátti ekki lengur við það ástand una. Í sambandi við lækkun og festingu verðvísitölunnar er nauðsynlegt að taka það mjög skýrt fram, að það er ákveðin ætlun ríkisstj. að gera allt, sem í hennar valdi stendur, til þess að halda niðri verðlagi á nauðsynjavörum og stuðla að lækkun þeirra, eftir því sem framast er unnt, svo að lækkun launa að krónutölu verði ekki nema fyrst í stað kaupmissir, og þegar fram líða stundir, ættu kjör launamanna sízt að versna við þessar ráðstafanir. Mun ríkisstj. því beita ákvæðum III. kafla frv., um eftirlit með verðlagi á nauðsynjavörum, lækkun landbúnaðarvara og húsaleigu, eftir því sem ákvæði frv. framast leyfa og í þeim tilgangi, sem fyrr segir, að halda niðri dýrtíðinni og láta vísitölufestinguna og lækkun hennar verða sem allra minnst tilfinnanlega fyrir allan almenning. Það verður höfuðþátturinn í framkvæmd þessarar löggjafar, og mun ríkisstj. leggja á þetta ríka áherzlu. Auk þess mun ríkisstj. halda áfram að greiða niður verðlag á nauðsynjavörum, ekki minna en áður hefur verið. Rétt er að geta ákvæðis 14. gr. II, kafla frv. Þar er afnumið skattfrelsi áhættuþóknunar sj5manna. En í stað þess eru sett ákvæði um, að forsjármönnum heimilis, er atvinnu stunda utan þeirra, verði ekki talin fæðishlunnindi til skattskyldra tekna og ef menn verði að sjá sér fyrir fæði, þá skuli hæfilegur fæðiskostnaður dreginn frá tekjum þeirra, áður en skattur er á lagður. Skattfrelsi áhættuþóknunarinnar, einkum á háum launum yfirmanna, er algerlega óeðlilegt orðið. Hins vegar þótti rétt að veita þeim, sem sjóinn sækja og utan heimilis síns vinna, þau hlunnindi, er áður segir, í sambandi við ákvörðun skatts. IV. kafli frv. ræðir um ríkisábyrgð til bátaútvegsins o.fl. Er þar lagt til, að ríkið ábyrgist hið sama verð á útflutningsvörum sjávarútvegsins og verið hefur. Þar er að finna nýtt ákvæði um, að greiða megi úr ríkissjóði rýrnun á saltfiski, sem verður við geymslu hans, enda eigi eigandinn enga sök á drættinum á sölu hans. Saltfisksframleiðendur verða fyrir miklu tjóni af völdum langrar geymslu á fiskinum. Telst því sanngjarnt að bæta þeim þetta tjón, þegar þeir sjálfir eiga þar enga sök á. Þess hefur orðið vart, að útvegsmenn hafa talið, að síns hlutar væri eigi nægilega gætt með frv. þessu. Í því sambandi ber að athuga, að ábyrgðarverðið er hið sama í frv. og gilti á þessu ári. Meðalvísitala ársins 1947 varð 315 stig. Með þessu frv. á hins vegar að verða tryggt, að vísitalan verði ekki yfir 300 stig. Ætti því ábyrgðarverðið að verða hagstæðara en verið hefur. Hins vegar verður það jafnan svo fyrir sjávarútveginn, að erfitt er að tryggja þann atvinnurekstur gegn öllum skakkaföllum, og veldur þar mestu um, ef afli bregzt. Í 22. gr. frv. er ríkisstj. gefin heimild til þess að haga svo sölu íslenzkra afurða erlendis, að sem bezt heildarverð fáist fyrir þær, og er stjórninni heimilt að binda sölu einstakra vörutegunda nauðsynlegum skilyrðum, til þess að þessu marki verði náð. Þar sem ríkisvaldið semur nú raunverulega um sölu afurðanna erlendis og tekur ábyrgð á verði þeirra, þykir sjálfsagt að hafa Ákvæði þetta til jöfnunar á milli vissra vörutegunda, ef þörf krefur. Í 25. gr. frv. er ríkisstj. veitt vald til þess að gera nokkrar ráðstafanir um verðlag á beitu og sparnað í því sambandi. Sömuleiðis er þar ákvæði um, að ákveða megi hámarksleigu á verbúðum. Er þetta allt gert í því skyni að lækka kostnað bátaútgerðarinnar. Sömuleiðis er ákvæði um verðlagningu veiðarfæra og viðgerða á skipum. Skulu þar til kvaddir fulltrúar frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna og Fiskifélagi Íslands. er ákvarðanir eru teknar um þau efni. Þá er í 21. gr. tekin ábyrgð á verðlagi á útfluttu kjöti verðlagsárið frá 31. ágúst 1947 til 1. sept. 1948 á þann veg, að kjötframleiðendum er ábyrgzt útflutningsverð á kjöti þessa tímabils til samræmis við verðlag á kjöti, seldu á innlendum markaði, eftir verðlagningu framleiðsluráðs landbúnaðarins. Eins og alkunnugt er, brást síldveiðin mjög tilfinnanlega á s.l. sumri, en af því leiðir aftur, að margir eigendur síldveiðiskipa eru nú illa staddir, búa við miklar skuldir, sem þeim er óhægt um að standa undir. Er ríkisstj. því heimilað í frv. að taka lán, allt að 5 millj. kr., til þess að aðstoða síldarútvegsmenn, er hart hafa orðið úti á síldarvertíðinni sumarið 1947. VI. kafli frv. ræðir um framlengingu á ákvæðum um hækkun vörumagnstolls og verðtolls, og er þar að finna nákvæmlega hin sömu ákvæði og sett voru í fyrra til þess að auka tekjur ríkissjóðs og gera honum kleift að standa við skuldbindingar sínar um ábyrgðarverðið og til þess að hægt sé að verja fé til niðurgreiðslu á nauðsynjum og þann veg til lækkunar á dýrtíðinni. Í VII. kafla frv. eru ákvæði um álagningu söluskatts vegna ábyrgðar á fiskverðinu og niðurgreiðslu á innlendum vörum. Söluskattur þessi á að nema 2% af heildsölu og umboðssölu, 11/2% af smásölu og 11/2% af sölu iðju- og iðnfyrirtækja, svo og allra annarra fyrirtækja, sem gjaldskyld eru. Þó ber ekki að greiða skatt af sölu landbúnaðarafurða, vörum, sem seldar eru út úr landinu, og ekki heldur af andvirði mjólkur og mjólkurvara, kjöts og fisks, - og að lokum ekki heldur af sölu veiðarfæra, salts, olíu né viðgerða á skipum. Í 45. gr. frv. er ákveðið, að hækka megi vöru sem söluskatti nemur, en óheimilt er að hækka álagningu verzlana eða fyrirtækja vegna hans. Það þótti öldungis einsætt, að ekki væri fært að takast á hendur ábyrgð á ákveðnu söluverði útflutningsafurðanna og jafnframt að halda niðri verðlagi í landinu með fé úr ríkissjóði án þess að afla ríkissjóði nýrra tekna. Var því gripið til þessara ráðstafana um tekjuöflun, og ætti hún ekki að verða almenningi þungbær né auka til muna útgjöld manna, en hins vegar gefa ríkissjóði verulegar tekjur. Ég hef þá rakið höfuðdrætti frv. þess, sem hér er til umr. Markmið þess er, sem fyrr segir, að tryggja áframhaldandi rekstur sjávarútvegsins, stemma stigu fyrir vexti dýrtíðar og atvinnuleysi, en auka framleiðslu til gjaldeyrisöflunar. En samtímis þessum óhjákvæmilegu og nauðsynlegu ráðstöfunum varð eigi hjá því komizt að leggja um stund byrðar á allan almenning - þær byrðar, sem ég hef nú leitazt við að skýra, í hverju séu fólgnar: Eignaraukaskatti, lækkun vísitölunnar og festingu hennar, ásamt auknum ráðstöfunum til þess að halda niðri verðlagi í landinu. Reynt hefur verið að kosta kapps um, að fátækari hluta þjóðarinnar yrði sem minnst íþyngt. Var því að því ráði horfið að lækka vísitöluna aðeins í 300 stig, en af mörgum hefur því verið haldið fram, að þurft hefði að lækka hana miklu meira. Slík lækkun hefði orðið launamönnum tilfinnanlegur baggi, og sá ríkisstj. eigi fært að hverfa að svo róttæku ráði. Hefur allri rýrnun á tekjum almennings verið stillt svo í hóf sem frekast var unnt. Ég hef getið um það fyrr í ræðu minni, að fyrir örfáum vikum var því haldið fram af íslenzkum kommúnistum, að ekkert þyrfti að gera til þess að stöðva dýrtíðina. Sú skoðun þeirra breyttist að vísu fljótt aftur, og töldu þeir þá slíkar ráðstafanir nauðsynlegar, en sjálfir lögðu þeir fram sýndartillögur einar á Alþingi - tillögur, sem frekar yrðu til þess að löggilda verðbólguna og aukningu hennar en hið gagnstæða. Þar að auki gera þær tillögur ekki ráð fyrir neinni fjáröflun til ríkissjóðs til þess að standast þær skuldbindingar, er hann tekst á hendur vegna fiskverðsins. Till. kommúnista voru því að öllu óraunsæjar og til þess eins gerðar að sýnast, eftir að þeir höfðu hlerað hjá almenningi, að menn vildu ekki lengur búa við dýrtíðina aðgerðarlausir. En það var ekki nóg, að kommúnistar börðust upphaflega gegn öllum ráðstöfunum til hindrunar verðbólgu, féllu síðan frá þeirri skoðun og lögðu fram sýndartillögur, heldur hafa þeir látlaust á undanförnum tíma reynt að gera allt sem tortryggilegast, sem ríkisstj. kynni að bera fram í málinu. Þannig héldu þeir því látlaust fram, að ríkisstj. mundi leggja til, að krónan yrði felld um a.m.k. 20%, lagður á sérstakur gjaldeyrisskattur og verðlagsvísitöluna ætti að færa með valdboði niður í 250–280 stig. Ekkert af þessu reyndist rétt. En kommúnistar vonuðu, að ríkisstj. mundi koma fram með eitthvað það, er mjög óvinsælt reyndist meðal almennings, eins og t.d. gengislækkun eða gjaldeyrisskatt og stórfelldan niðurskurð vísitölunnar. En þótt ekkert af þessu yrði og ríkisstj. legði fram frv., þar sem ekki er að finna nein ákvæði um gengislækkun eða gjaldeyrisskatt og þar sem vísitalan er aðeins lækkuð niður í 300 stig, hafa kommúnistar þó þegar hafið hina hörðustu andstöðu gegn frv. og í því sambandi þyrlað upp hinu mesta moldviðri. En það er einn þátturinn í orrustu þeirra gegn því, að nokkrar raunhæfar ráðstafanir verði gerðar gegn verðbólgunni. Þeirra von er, að dýrtíðin skapi smátt og smátt hrun og algert öngþveiti í fjármála- og atvinnulífi landsmanna. Kommúnistar um allan heim hafa það hlutverk að berjast gegn því, að ráðstafanir verði gerðar til þess að skapa öruggt og blómlegt atvinnulíf. Þáttur kommúnista í Frakklandi og Ítalíu er auðsær í þessu efni, og sama hlutverki reyna íslenzkir kommúnistar eftir mætti að gegna. Stefna kommúnista er hrunstefna. Þeir vilja, að hrun og öngþveiti skelli yfir, til þess að sá jarðvegur myndist, er þeir telja vænlegastan til fylgisöflunar fyrir flokk sinn. En ríkisstj. hefur, í trausti á skilning og réttdæmi almennings í landinu, gert þær ráðstafanir, sem frv. felur í sér, til þess að bægt verði frá þeirri hættu, sem yfir vofir. Ríkisstj. heitir á þegnskap og skilning manna og treystir því, að róleg umhugsun muni gera mönnum ljóst, að hin sanna þjóðfélagshyggja krefst þess, að umræddar ráðstafanir séu gerðar. Í trausti þess leggur ríkisstj. fram þetta frv. og heitir á menn um land allt til stuðnings við stefnu þess: að tryggja áframhald atvinnurekstrar á öruggum grundvelli og hindra atvinnuleysi og eymd. Sú stefna mun vissulega sigra þrátt fyrir blekkingar og hatramma baráttu af kommúnista hálfu. Þessi stefna er stefna þjóðarinnar sjálfrar, en hitt er hrunstefna kommúnista.

Forseti (BSt): Hæstv. forsrh., Stefán Jóh. Stefánsson, hefur lokið máli sínu. Næstur tekur til máls hv. 4. landsk. þm., Brynjólfur Bjarnason, og talar f.h. Sameiningarflokks alþýðu - Sósfl.

Brynjólfur Bjarnason Forsrh. hefur lýst yfir því, að höfuðtilgangur þessa frv. sé að draga úr dýrtíð og verðbólgu í landinu og á þeim grundvelli að tryggja rekstur atvinnuveganna, III. kafli frv., sem fjallar um festingu vísitölunnar, sé þungamiðja þess. Við skulum athuga frv. út frí þessu sjónarmiði. Hvaða ákvæði eru í frv., sem tryggja það, að verðlag í landinu lækki og að dregið verði úr dýrtíðinni? Verðlagsvísitalan heldur vitanlega áfram að vera 328, þótt því sé logið í lagafrv., að hún sé ekki nema 300 stig. Samkv. frv. er verðlag í landinn ekki lækkað, heldur er kaupið lækkað með lagaboði. En þá er að athuga: Hvaða áhrif hefur þetta á verðlagið? Samkv. 15. gr. frv. á að færa niður verðlag á ýmsum vörutegundum þannig, að greidd vinnulaun, sem reiknað er með í verðlagi þessara vara, lækki að sama skapi, sem vinnulaun lækka samkv. lagaboði. Hvað mundi þetta nema miklu. Forsrh. hefur það eftir einhverjum, að þetta mundi nema ca. 3%, svo að launaskerðingin mundi ekki verða nema á%. Nú er varlegt að treysta þessum manni, þar sem hann hefur verið staðinn að því að gefa þingheimi visvítandi rangar upplýsingar um opinberar „skýrslur“, sem hann hefur sjálfur í höndum. Sannleikurinn mun vera sá, að ef gert er ráð fyrir, að öll lækkun vinnulauna hafi að fullu áhrif til lækkunar á verðlag, mun hagstofan áætla, að þetta geli numið 1/3 af vísitölulækkuninni, í þessu tilfelli nokkuð innan við 3%. Gerum nú ráð fyrir, að þetta yrði, að þetta kraftaverk skeði. Hver yrði útkoman þá? Samkv. VII. kafla skal leggja 31/2% veltuskatt á meginhluta alls þess, sem keypt er og selt í landinu, undanskilið er aðeins landbúnaðarafurðir, fiskur og vörur til útgerðar. Samkv. þessu hækkar meginhluti þeirra vara, sem ganga inn í vísitöluna, um 31/2%, og ekki nóg með það, heldur líka allar aðrar vörur, sem ekki ganga inn í vísitöluna. En nú fer um það bil helmingur meðalverkamannalauna einmitt til kaupa á slíkum vörum og gæðum. Ef allt færi nákvæmlega eftir kenningunni, mundi þetta nokkurn veginn vega salt, að því er vísitöluna snertir. En það fer fjarri því, að svo verði í rauninni. Í fyrsta lagi gildir hin fræðilega eða réttara sagt ímyndaða verðlækkun, sem fram á að fara, ekki um allar þær vörur, sem í vísitöluna ganga. T.d. munu landbúnaðarafurðir lækka sáralitið í verði. Verð þeirra er nú miðað við vísitöluna 306, svo að verðlækkun þeirra ætti að nema þeim vinnulaunum, sem fólgin eru í þessum 6 stigum, sem eru fram yfir 300, eða með öðrum orðum, verðlækkun þeirra nálgast núll. En það, sem er aðalatriðið, er, að það er mjög erfitt og í flestum tilfellum ómögulegt að finna út með nokkrum líkum, hvað vinnulaun eru mikill hluti af verði vörunnar. Hér verður yfirleitt að fara eftir reikningum fyrirtækjanna sjálfra. Jafnvel þótt verðlagseftirlitið væri allt af vilja gert, gæti það ekki framkvæmt 15. gr. á þann hátt, sem verið er að telja landsmönnum trú um, að eigi að gera. Nú munu ýmsir efast um viljann, þegar fyrirmæli stjórnarvaldanna koma til. Þá eru fyrirmæli um 10% lækkun húsaleigunnar í nýjum húsum. Þetta getur í langflestum tilfellum ekki orðið nema á pappírnum, vegna þess að húsaleiga er seld á svörtum markaði og hin raunverulega húsaleiga kemur hvergi fram. Venjan er sú, að leigumáli gildir um ákveðið tímabil og leiguupphæðin greidd fyrir fram og kemur hvergi fram á pappírnum, hver hin raunverulega upphæð er. Þá eru tollarnir frá fyrra þingi framlengdir. Þetta hækkar enn fremur vísitöluna um nokkur stig og vöruverð um nokkur prósent. Þessi hækkun er að vísu þegar orðin, en það verður að hafa í huga, að hér er um verðhækkun og vísitöluhækkun að ræða, sem framkvæmd hefur verið af ríkisstj., sem þykist hafa það að aðaláhugamáli að berjast gegn dýrtíðinni. Eins og sjá má af þessu, mun þetta frv. ekki hafa í för með sér lækkun dýrtíðarinnar, heldur verulega hækkun vöruverðs þegar í stað. Og það mun á engan hátt stöðva vöxt dýrtíðar og verðbólgu, heldur þvert á móti. Verð á erlendum vörum hækkar mjög ört. Og þegar vöruverð hættir að hafa áhrif á vinnulaun, er hætt við, að verðlagseftirlitið slappist. Og þegar niðurgreiðslur hætta að hafa áhrif á vinnulaun, þá er augljóst, að úr þeim verður dregið. Það er því alveg víst, að hin raunverulega vísitala mun stórhækka á næstunni. Það er ekki ólíklegt, að áður en langt um liður, verði hún komin upp í 350. En það skiptir ríkisstj. engu máli, því að kaupið verður reiknað með vísitölunni 300, þó að hin raunverulega vísitala komist upp í 400. Þetta þýðir, að með þessu frv. er verið að skapa óbærilega dýrtíð fyrir allan þorra landsmanna, fyrir alla þá, sem á launum lifa. Fyrir atvinnurekendur eina er þetta gróði. Aðeins fyrir þá „æti þetta talizt minnkandi dýrtíð, þ.e.a.s., ef fólkið léti sér þetta lynda. En að því kem ég síðar. Annar höfuðtilgangurinn á að vera sá að tryggja rekstur bátaútgerðarinnar. Hvernig er það gert í þessu frv.? Ríkið tryggir bátaútgerðinni sama verð fyrir fiskinn og í fyrra. Þetta er tekið óbreytt úr frv. Sósfl. Sósíalistar hafa alla tíð sýnt fram á það með skýrum rökum, að þetta væri óhjákvæmileg nauðsyn. Stjórnarflokkarnir hafa talið þetta fjarstæðu og skrifað um það ótal greinar í móðursjúkum tón. morgunblaðið skrifar í forustugrein 13. nóv. s.l.: „Nei, skrípaleikurinn er of auðsær til þess, að ekki verði séð í gegnum þann svikavef, sem kommúnistar eru að spinna. Krafan um „fast lágmarksverð fyrir fiskinn, er tryggi hlutarsjómönnum réttlát kjör“ er einhver heimskulegasta blekkingartilraun, sem íslenzkur stjórnmálaflokkur hefur leyft sér að gera. Setning ábyrgðarlaganna á síðasta þingi breytir þar engu.“ Nú er það komið á daginn, að Sósfl. er eini flokkurinn, sem litið hefur raunhæft á þetta mál. Samtök útgerðarmanna hafa knúið ríkisstj. til að taka upp þessa till Sósfl. Þá eru teknar tvær aðrar till. frá Sósfl., önnur um stuðningslán til þeirra, sem töpuðu á síldveiðunum í sumar, og hin um lækkun á beituverði. En greinin um beituna er svo óákveðin, að ómögulegt er að sjá, hvaða gildi hún hefur eða hvort hún hefur nokkurt gildi. En aðalpúðrið til þess að bjarga útgerðinni á að vera launalækkunin, ákvæðið um að reikna vísitöluna 300 stig, hvað sem hún er í raun og veru. Við skulum athuga, hvað er raunhæft í þessu. Ef tekið væri fullt tillit til lækkunar allra þeirra vinnulauna, sem inn í útgerðarkostnaðinn ganga, mundi þetta kannske nema allt að 5000 kr. á meðalfiskibát í hæsta lagi. Nú er þetta dreift á marga liði, sem mjög erfitt er að finna út úr, og um svo smáar upphæðir að ræða, að þeirra gætir óverulega á mörgum liðum. Það er því hægt að slá því föstu, að verðlag á útgerðarvörum verður ekki lækkað teljandi af þessum sökum. Verður olíuverðið t.d. lækkað? Það væri fróðlegt að fá svar við því. Hin raunverulega vísitala, sem útgerðin verður að búa við, verður ekki 300, heldur um 330 stig fyrst um sinn. Og þessi raunverulega vísitala getur hækkað án takmarka. Útgerðin verður að búa við miklu meiri dýrtíð en áður, miklu meiri dýrtíð en s.l. ár. Sama er að segja um hlutarsjómenn. Hið raunverulega kaup þeirra lækkar stórum af þessum sökum. Það er því hin furðulegasta blekking og öfugmæli, sem hæstv. forsrh. sagði, að samkv. frv. mundi útgerðin búa við betri kjör en s.l. ár. Ég hef nú sýnt fram á með rökum, sem ekki verða hrakin, að það er fjarri því, að þessi lög hafi þann tilgang eða miði að því, sem ríkisstj. vill vera láta. Þau draga ekki úr dýrtíðinni, heldur auka hana. Þau bæta ekki hag útgerðarinnar, heldur gera hann lakari. Hvert er þá mark og mið þessa frv.? Tilgangur þess er að koma í framkvæmd þeirri eilífu hugsjón auðvaldsflokkanna að lækka laun vinnustéttanna í landinu, gera hina fátæku fátækari, til þess að hinir ríku geti orðið ríkari. Og þessum tilgangi nær frv., þ.e.a.s., ef ekki væri til nógu öflug verkalýðshreyfing í landinu til þess að brjóta það á bak aftur, ef það yrði annað og meira en pappírsgagn. Með núgildandi vísitölu og óbreyttu verðlagi mundi kaup launamanna lækka um 81/2%. Nú hef ég sýnt fram á, að verðlag mundi ekki lækka, heldur hækka. Mun því láta nærri, að kauplækkunin yrði nú þegar um 10%. Hins vegar er fjarri því, að kauplækkunin yrði lægri, þegar frá liður, eins og hæstv. forsrh. sagði. Þessu er öfugt farið. Kauplækkunin yrði því meiri, sem lengra liði frá. Hún gæti vel orðið 15–20%, er frá líður. Ef miðað er við 8.5% kauplækkun, lækka laun lægst launuðu Dagsbrúnarmanna um 78 aura um tímann, eða grunnlaunin um tæpa 24 aura. Með þessu fer forgörðum meiri hl. af tveimur síðustu kauphækkunum Dagsbrúnar. Það er meira en sú kauphækkun, er járnsmiðir hafa náð nýlega með tveggja mánaða verkfalli. Dettur mönnum í hug, að Dagsbrún hafi haldið út í mánaðar verkfalli og járnsmiðir í tveggja mánaða verkfalli bara rétt svona að gamni sínu. Þessar stéttir hafa sannarlega ekki lagt niður vinnu og lagt svo mikið að sér nema vegna þess, að það var knýjandi þörf. óhjákvæmileg nauðvörn gegn pólitík ríkisstj. auðmannastéttarinnar. Og hvílíkur barnaskapur að halda, að þessar stéttir láti sér þetta lynda. Ég skal nú nefna nokkur dæmi um það, hvernig þetta verkar fyrir hinar ýmsu launastéttir. Það eru nokkur dæmi um launalækkun á ári vegna vísitöluskerðingar frv. Hér er alls staðar miðað við dagvinnu: Verkamenn í Rvík, Dagsbrúnarmenn kr. 1872.00 - 2040.00 Mánaðarkaupsmenn í Rvík. Dagsbrúnarmenn - 1780.80 - 1948.80 Fagmenn, svo sem trésmiðir, prentarar, bifvélav., bókb., klæðskerar o.fl. - 2184.00 - 2475.00 Starfsstúlkur á spítölum. - 1176.00 Bifrstj., mánaðarkaupsm. - 2116.80 - 2184.00 Hásetar á verzlunarskipum . - 1478.8Ð Hásetar á togurum - 1208.28 Verzlunarstúlkur og afgrm. - 840.00 - 1596.00 Starfsmenn Rvíkurbæjar, 8. -15. fl. - 1344.00 - 2520.00 Verksm.fólk, konur og karlar - 1176.00 - 1831.20 Verkakonur og þvottakonur - 1248.00 - 1344.00 Við þetta vil ég svo bæta, að lágmarkstrygging sjómanna samkv. kjörum Sjómannafélags Rvíkur lækkar um kr. 161.84 á mánuði og samkv. kjörum alþýðusambandsins um kr. 170.80. Ég endurtek, - hvílíkur barnaskapur að halda, að launastéttirnar láti sér þetta lynda. Greiðslur samkv. alþýðutryggingal., meðlög, barnalífeyrir, ekkna og einstæðra mæðra, fjölskyldubætur, bætur og lífeyrisgreiðslur vegna slysa o.s.frv. lækkar einnig um 81/2%. Elli- og örorkulífeyrir lækkar á sama hátt, nema notuð verði heimild, sem stjórnin hefur nú verið knúin til að setja í frv. - Þá lækkar hann um 4%. Þetta er jólaglaðningur ríkisstj. til þeirra, sem eru verst stæðir í þjóðfélaginu. Eins og ég hef sýnt fram á, verða launalækkanirnar meiri og vafalaust miklu meiri að nokkrum tíma liðnum. Fyrir því eru engin takmörk, hvað þessi launalækkun getur orðið mikil. Það mun ekki vera fjarri lagi, að í fyrsta umgangi sé með þessu móti rænt um 50 millj. kr. á ári úr vasa launþeganna í landinu. Og hvað verður um þetta fé? Því er fljótsvarað. Það rennur í vasa atvinnurekenda. Það rennur ekki til þeirra, sem látið er í veðri vaka, að eigi að hjálpa, ekki til bátaútvegsmanna. Það rennur til þeirra atvinnurekenda, sem hafa mest af beinum launþegum í þjónustu sinni. Það rennur að langmestu leyti í vasa hinna auðugustu í landinu. Á móti þessu kemur svo eignaraukaskattur, er engar upplýsingar hafa verið gefnar um, hvað nemi miklu. Ef hann nemur 10 millj., fá eignamenn að meðaltali 40 millj. út úr frv. nettó. (Frá þessu dregst að vísu nokkur upphæð, sem ríkið hagnast um.) Það þarf því meira en lítil brjóstheilindi til þess að halda því fram, að hér sé verið að skipta byrðunum réttlátlega og að „þeir, sem mest mega sin, beri þyngstu byrðarnar“ eins og forsrh. sagði. Sannleikurinn er sá, að hér er verið að gefa hinum ríku tugi milljóna á kostnað launastéttanna, ræna tugum millj. úr vasa hinna fátæku og millistéttanna og stinga þeim í vasa hinna ríku. Því verður ekki neitað, að yfirstéttin á sér húsbóndaholla þjóna, þar sem stjórnin er, en um hyggindin gegnir kannske nokkuð öðru máli. Af því hefur nú þegar fengizt nokkur reynsla, og þó er nú lögð enn meiri prófraun á hyggindi þeirra. Víst var það í þjónustu lítillar yfirstéttarklíku, sem árásin var gerð á kjör almennings með tollahækkuninni s.l. vetur. Það var í þjónustu þessarar klíku, sem aðalatvinnuvegirnir voru stöðvaðir í nærri því mánuð til þess að þröngva kosti verkamanna. Það var aðeins vegna þess, að viti bornir menn tóku fram fyrir hendur ríkisstj.. að síldarvertíðin var ekki stöðvuð alveg. En verkalýðurinn sigraði og tókst að halda kjörum sínum óskertum. En það var tugmilljóna tap fyrir þjóðina. Og það var mikið tap fyrir hina innlendu húsbændur ríkisstj. Það hefur líka sjálfsagt átt að vera í þjónustu húsbændanna, sem ríkisstj. stöðvaði járniðnaðinn í tvo mánuði. En sigur járnsmiðanna var alger. Hins vegar bakaði það þjóðinni milljóna tjón, að ríkisstj. hindraði, að samið væri í upphafi um þær kröfur járnsmiðanna, sem allir töldu, að væru réttmætar. Svona hafa nú hyggindi ríkisstj. verið, og nú hefur hún lagt út í mestu ófæruna. Ef til vill er skýringin sú, að hím hefur farið eftir fyrirskipunum hinna amerísku húsbænda sinna. En finnst þá íslenzkum mönnum, hvar í stétt eða flokki, sem þeir standa, ekki nóg komið, því að það mun ekki líða á löngu, áður en atvinnurekendur verða að sanna það, að þeir munu ekki græða á því stéttastríði, sem þessi ameríska leppstjórn, öðru nafni „fyrsta stjórn Alþýðuflokksins“, hefur stofnað til. Hvað hefur skeð, sem réttlætir það, að stofnað er til þessara óskapa? Hvaða nauðsyn ber til að hefja svo ósvífna árás á lífskjör almennings? Fyrir tæpu ári síðan var nóg atvinna í landinn, miklar framkvæmdir, vaxandi velmegun, allt líf þjóðarinnar einkenndist af bjartsýni og stórhug. Og nú á allt að vera á barmi glötunarinnar. Hefur hallæri dunið yfir landið? Ónei, það hafa aðeins orðið stjórnarskipti. Hvernig eru svo afkomumöguleikar þjóðarinnar að öðru leyti? Í tíð fráfarandi stjórnar aflaði þjóðin sér fullkomnari og betri framleiðslutækja en hún hefur nokkru sinni átt. Framleiðslugeta undirstöðuatvinnuveganna var tvöfölduð. Þessi tæki hafa þegar aflað þjóðinni geysimikilla auðæfa. Fyrstu nýsköpunartogararnir hafa þegar aflað gjaldeyris upp í verðmæti sitt. Á skömmum tíma munu þeir færa þjóðinni miklu meiri gjaldeyri en út var lagður fyrir þá. Allar helztu útflutningsvörur landsmanna hafa stórhækkað á heimsmarkaðinum. Síldarlýsið hefur á þessu ári hækkað um 50–100%, síldarmjöl yfirleitt um 25%, mikill hluti hraðfrysta fisksins um 25%. Ísfisksalan er með afbrigðum góð. Í fyrra var andvirði útflutningsins 291 millj. Nú er víst, að hann verður a.m.k. 350 millj. og meiri, ef öll vetrarsíldin er talin með. Gjaldeyristekjur þjóðarinnar í ár fara þannig fram úr öllum fyrri metum. Þessi árangur hefur náðst þrátt fyrir þá frammistöðu ríkisstj. í afurðasölumálunum, sem fræg er orðin að endemum. Nú fer verðlagið á matvælum mjög hækkandi um allan heim. hefur t.d. hækkað um 40–50% í Bandaríkjunum á stuttum tíma. Ríkisstj. viðurkennir sjálf, að verð á íslenzkum afurðum fari hækkandi og síðustu sölurnar séu beztar. Það eru því engar líkur til, að ekki fáist ábyrgðarverð fyrir fiskinn á næsta ári, nema selt verði beinlínis fyrir lægra verð en fáanlegt er, og þó einkum þegar tekið er með í reikninginn, að ríkisstj. gerir ráð fyrir í frv. að verðjafna afurðirnar, en enginn ágreiningur er um, að á næsta ári mun verða geysihátt verð á síldarlýsi. Hitt er eðlilegur hlutur, að eftir það, sem á undan er gengið, vilji útgerðarmenn og sjómenn ekki una neinni óvissu um fiskverðið, einkum þegar þess er gætt, að afurðasalan er í höndum manna, sem hafa notað hvert tækifæri, þegar hingað hafa komið erlendir verzlunarerindrekar, til þess að lýsa því yfir, að verðið á afurðum Íslendinga sé allt of hátt. Samkv. síðustu framtölum voru þjóðartekjur Íslendinga í kringum 11 hundruð milljónir og raunar meiri, ef reiknað væri með hinum raunverulegu tekjum. Það mundi ekki fjarri sanni, að ef þjóðartekjum Íslendinga væri skipt jafnt niður, kæmi allt að 50 þúsund kr. á hverja 5 manna fjölskyldu, en mikill hluti þessa óhemju auðs er í höndum örfárra manna. Samkvæmt framtölum 1946 er eignaskipting í Reykjavík þannig: 200 ríkustu einstaklingarnir og hlutafélögin eiga 103 milljónir í skuldlausum eignum, miðað við fasteignamat og nafnverð á verðbréfum. Það er ekki minna en 500 millj. kr., miðað við raunverulegt verðmæti, eða yfir 1/2 milljón, miðað við fasteignamat, en 21/2 milljón, miðað við söluverð nú, á hvern aðila. Eign allra skattþegna var á sama tíma 402 milljónir, miðað við fasteignamat og nafnverð. Og svo kemur ríkisstj. og ber það blákalt fram fyrir þjóðina, að allt sé að fara í kaldakol og að atvinnurekendur séu að sligast undir byrðunum. Og hún ætlar að ræna 50 millj. frá þeim, sem rétt hafa til hnífs og skeiðar, og stinga í vasa hinna, sem eiga 21/2 milljón að meðaltali hver í skuldlausum elgnum. Það eru vissulega engin takmörk fyrir mannlegu blygðunarleysi. Og þegar litið er sérstaklega til Alþfl., sem hefur forustuna í þessari ríkisstj.: Hvílíkt hyldýpi mannlegrar niðurlægingar, að láta hafa sig til slíkrar þjónustu fyrir svartasta afturhaldið, innlent og erlent. En með þessu tiltæki sínu nær ríkisstj. ekki öðru en því, að sundra þjóðinni, egna til innanlandsófriðar, eyðileggja vinnufriðinn í landinu, sóa ógrynni verðmæta. Og hún hefur gert sér þetta fyllilega ljóst. Undirbúningur hennar hefur verið fólginn í því, að gera ráðstafanir til þess að koma á atvinnuleysi. Í því skyni hefur hún stöðvað íbúðarhúsabyggingar og er að stöðva mikinn hluta iðnaðarins. En þrátt fyrir allt þetta er ríkisstj. dæmd til ósigurs, algers ósigurs í þeim átökum, sem fram undan eru. Til þess eru samtökin nógu sterk, og árásirnar, sem á þau eru gerðar, nógu blygðunarlausar. Það er ekki aðeins velferð alþýðuheimilanna á þessu landi, sem er í húfi, heldur heiður verkalýðssamtakanna og frelsi þeirra. Það er barátta fyrir íslenzku lýðræði gegn erindrekum hins ameríska nýfasisma. Það er ekki hægt að lifa menningarlífi hér á landi fyrir minni laun en hinn almenni verkamaður hefur, þó að hann hafi vinnu alla virka daga úrsins. Og minnki atvinnan, hrekkur kaupið ekki til brýnustu nauðsynja. Verkalýðssamtökin munu hrinda þessari árás af höndum sér, þessu ráni á vinnulaunum þeim, sem þau hafa tryggt sér með samningum. Þau hljóta að hækka grunnkaupið, sem því svarar, og ríkisstj. mun sitja eftir með skömmina. Ríkisstj. ætti að vera minnisstæð reynslan frá baráttunni gegn þrælalögunum 1939, gegn gerðardómslögunum 1942 og þeim tilraunum, sem hún hefur gert til þess að þrengja kosti launastéttanna á þessu ári. En því miður mun ríkisstj. ekki aðeins baka sjálfri sér háðung, ef frv. hennar nær fram að ganga, heldur þjóðinni mikið tjón. Þess vegna ríður á, að öll þjóðin sameinist nú þegar til þess að hindra framgang þess og knýi ríkisstj. til undanhalds, áður en meiri skaði er skeður. Lúalegust er framkoma ríkisstj. gegn starfsmönnum ríkis og bæja, sem er bannað að gera verkfall. En ég er þess fullviss, að starfsmenn hins opinbera munu heldur ekki láta bjóða sér slíkt. Þeir munu líka finna leiðir til að verja sig og geta verið öruggir um öflugan stuðning alþýðusamtakanna. Nú segja ráðherrar hrunstjórnarinnar, að það sé staðreynd, sem ekki verði á móti mælt, að eitthvað verði að gera til að tryggja rekstur bátaútvegsins. Setjum svo, að verðið á erlendum markaði sé ekki nógu hátt til þess að bera uppi rekstur bátanna, a.m.k. sumra þeirra, sem eru miður heppnir. Er þá nokkurt vit í því að stórlækka launatekjur allra landsmanna af þeim sökum, á sama tíma sem annar rekstur er rekinn með miklum gróða, þ. á m. aðrar greinar sjávarútvegsins og ýmis atvinnurekstur með ofsagróða, eins og raun ber vitni? Ef á að miða launakjör þjóðarinnar við þann atvinnurekstur, sem ber sig verst eða hefur lakasta útkomu á hverjum tíma, þá eru íslenzkar launastéttir dæmdar til að búa við hungurkjör um aldur og ævi. En þetta er einmitt grundvallarkenning þeirra yfirstéttaragenta, sem nú fara með völd í landinu. Þess vegna er það, að hvort sem Íslendingar búa við kreppu eða velmegun, hátt eða lágt verðlag, þá er kenningin sí og æ hin sama hjá þessum herrum: Kaupið verður að lækka. Það er bezt fyrir launastéttirnar sjálfar, annars er hrun fram undan. Ef einhver atvinnuvegur eða grein atvinnuvegar á við örðugleika að stríða, þá er vitaskuld hið eina, sem vit er í, að jafna metin á kostnað þess rekstrar, sem rekinn er með miklum gróða. Nú fer fjarri því, að sjávarútvegurinn þurfi á hjálp að halda sem heild. Á honum byggist sá óhemju auður, sem safnazt hefur fyrir í landinu. Og ef bátaútvegurinn fengi að njóta ávaxtanna af því, sem hann aflar, þá þyrfti hann vissulega ekki að kvarta. Það er einmitt þessi leið, sem Sósfl. hefur bent á. Landsbankinn hefur grætt 14,2 millj. á s.l. ári. Hvaðan er þetta fé tekið? Af sjávarútveginum. Gróði heildsalastéttarinnar er nú alveg vafalaust yfir 50 milljónir kr. á ári. Hvaðan er þetta fé tekið? Það er tekið af sjávarútveginum. Það er tekið af verzlun með þann gjaldeyri, sem sjávarútvegurinn aflar. Ríkisstj. tekur nm 80 millj. með tollum. Hvaðan er það fé tekið? Að langmestu leyti af afla sjávarútvegsins. Ef bátaútveginum væri skilað, þó ekki væri nema litlum hluta þess fjár, mundi vissulega ekki vera hættusamt að stunda útgerð. Nú er það svo, eins og ég hef sýnt fram á, að launarán ríkisstj. er engin hjálp fyrir bátaútveginn, siður en svo. En Sósfl. hefur lagt fram frv., sem mundi tryggja góða afkomu fyrir bátaútveginn með því að létta af honum nokkru af þeim byrðum, sem á honum hvíla. Sósfl. leggur til, að vextir verði lækkaðir, sem ekki er aðeins eðlileg, heldur sjálfsögð ráðstöfun, eins og nú standa sakir. Bankarnir munu nú þvert á móti hafa haft vaxtahækkun í undirbúningi og munu ætla að hækka innlánsvextina, af því að viðurkennt er, að bankarnir hafa haft óeðlilegan gróða. Hvaða vit er þá í því að lækka ekki útlánsvexti til útgerðarinnar, þegar hrópað er upp um erfiðleika hennar? Þá leggur Sósfl. til, að vátryggingagjöld bátaútvegsins séu lækkuð að mun og að útgerðarvörur, beita og viðgerðarkostnaður, séu lækkaðar mjög verulega og verðinu komið í eðlilegt horf. Með þessum ráðstöfunum mætti lækka tilkostnað meðalfiskibáts um 50–60 þús. kr. Þá leggur Sósfl. til í frv. sínu, að vöruverð og vísitala séu raunverulega lækkuð, þannig að hægt sé að halda hinni raunverulegu vísitölu stöðugri í kringum 300. Þetta er hægt að gera með því að afnema tolla af nauðsynjavörum og breyta verzlunarfyrirkomulaginu í ódýrara horf. Ef þessir hlutir væru framkvæmdir, mundi bátaútvegurinn og hlutarmenn búa við betri kjör en s.l. ár og njóta raunverulega lægra verðlags. Hitt gagnar sjávarútveginum ekki nokkurn skapaðan hlut, þótt því sé logið í lögum, að vísitalan sé 300, sízt þegar verðlag fer í raun og veru hækkandi á sama tíma. Að lokum vildi ég segja þetta: Íslenzkir kjósendur hafa nú fengið að sjá, hvert sá þingmeirihluti stefnir, sem þeir trúðu fyrir umboði sínu 1946. Fyrstu alvarlegu aðvörunina fengu þeir, þegar herstöðvasamningurinn var gerður og afturhaldinu tókst að rjúfa samstarfið um nýsköpunina. Nú hafa þeir fengið aðra alvarlegu aðvörunina. Það er ekki aðeins um efnahagslega afkomu íslenzks almennings að tefla, að það takist að hrinda þessari stjórn, heldur líka framtíð lýðræðisins og sjálfstæðis þjóðarinnar. Íslenzka þjóðin, allir þeir, sem vinna og framleiða, þurfa að taka höndum saman til þess að vernda hagsmuni sína og vinna að því, að snúið verði af þeirri óheillabraut, sem horfið var að með tilkomu þessarar ríkisstj. Verkamenn og starfsmenn, bændur og útvegsmenn, menntamenn og allt frjálslynt fólk í þessu landi þarf að taka höndum saman og láta afturhaldinu ekki takast að sundra röðum sínum vegna mismunandi lífsskoðana eða flokkshleypidóma. Allur almenningur þarf að styðja verkalýðshreyfinguna í þeirri miklu varnarbaráttu, sem hún á nú fyrir höndum, því að sú barátta er háð fyrir hagsmunum og frelsi allrar þjóðarinnar. Við þurfum sameiningu og samstarf. ekki sundrungu og ófrið. Hinar vinnandi stéttir og allir þeir landsmenn, sem vinna þjóðnýt störf, þurfa að finna leiðir til samstarfs og til þess að skapa sér sameiginlegan meiri hluta á Alþingi þrátt fyrir allt hið smærra og fjarlægara, sem á milli ber. Það er skilyrði fyrir því, að hægt sé að hefja að nýju þá sókn framfaranna og athafnanna fyrir betra lífi og meiri menningu, sem hafin var á árunum 1944–46.



Stjórn sú, sem nú situr, tók við í febrúarmánuði s.l. Svo sem stefnuyfirlýsing hennar ber með sér, var meðal höfuðverkefna hennar að vinna að stöðvun dýrtíðarinnar og minnka verðbólguna, gera ráðstafanir til þess að tryggja afkomu framleiðslunnar og koma nýrri skipan á fjárhagsmál þjóðarinnar. Um þessar mundir var þannig ástatt, að nýbúið var að taka ábyrgð á 30% hækkun á verði sjávarafurða vegna aukins framleiðslukostnaðar og vegna þess, að framleiðslukostnaðurinn var kominn fram úr því, sem væntanlegt markaðsverð gat með nokkru móti borið. Ríkissjóður var sokkinn í milljónatuga skuldir og þjóðbankinn búinn að festa mikið af fjármagni sínu í lausaskuldum ríkisins og ríkisstofnana. Til framkvæmda hafði verið stofnað af fullkomnu handahófi, og fjölda þeirra lá við stöðvun vegna skorts á vinnuafli, efni og fjármagni. Búið var að ráðstafa allri gjaldeyriseign þjóðarinnar og veifa leyfi í stórum stíl út á væntanlega framleiðslu. Vísitalan var orðin 316 stig og var á hraðri leið upp á við og samt óframkomin í henni áhrif af ýmsu því, sem búið var að gera. Fyrsta skrefið, sem stigið var í viðreisnarátt, var stofnun fjárhagsráðs, sem þó ekki komst á laggirnar fyrr en komið var fram á sumar. Tók ráðið sér fyrir hendur að gera upp, hvernig komið var, og þjóðin fékk mjög gott yfirlit um ástandið. Því næst sneri ráðið sér að því að koma á fjárfestingareftirliti - ekki til þess að stöðva framkvæmdir, heldur til þess að koma í veg fyrir, að flestar þeirra framkvæmda, sem menn höfðu með höndum, stöðvuðust sakir efnisskorts, og koma því til vegar, að þær framkvæmdir, sem nauðsynlegastar væru, sætu fyrir. Þá tók ráðið upp alveg nýja stefnu í meðferð gjaldeyris - skar niður innflutning á öllu því, sem með nokkru móti varð komizt af án, og það til þess að reyna að tryggja, að þjóðin gæti fengið matvæli og brýnustu nauðsynjar vegna framleiðslunnar og áriðandi framkvæmda. Loks var komið á skömmtun nauðsynjavarnings til þess að stuðla að sem jafnastri dreifingu þeirra nauðsynja, sem til voru og til landsins flytjast á næstunni. Ekki er því að neita, að þessar ráðstafanir hafa bakað mörgum mönnum ýmiss konar fyrirhöfn, og sumum finnst vafalaust, að þetta hafi snert sig þannig, að það sé ekki til fyrirmyndar. En mönnum ber að hafa það vandlega hugfast, að til þessara ráðstafana varð að gripa, eins og komið var, til þess að forðast algert öngþveiti og til þess að koma í veg fyrir stórfellt misrétti. Ýmiss konar mistök hafa að sjálfsögðu orðið, eins og ævinlega á sér stað, þegar til mikilla afskipta kemur með þessu móti, og er sífellt verið að læra af reynslunni og færa til betri vegar, enda vafalaust margt, sem stendur til bóta í því efni. En hvað sem ýmsu þess háttar líður, þá er víst, að mikið björgunarstarf hefur verið unnið í gjaldeyris- og fjárfestingarmálum, og vona menn, að þess verði nú langt að bíða, að önnur eins ósköp hendi þjóðina í þeim efnum og menn hafa nú síðustu árin orðið að horfa upp á. Næsta skrefið í dýrtíðar- og fjárhagsmálum varð að vera það að gera beinar ráðstafanir gegn verðbólgunni og til þess að efla útflutningsframleiðsluna. Ýtarlegar rannsóknir hafa leitt það í ljós um afkomu bátaútvegsins, að útilokað er með öllu, að hann geti borið sig að óbreyttum framleiðslukostnaði, miðað við söluhorfur afurðanna. Kom þá að því að ákveða, hvað gera skyldi. Kom þá að sjálfsögðu fyrst til athugunar, hvort hægt væri og framkvæmanlegt að lækka framleiðslukostnaðinn, þannig að ekki þyrfti frekari ráðstafanir að gera, og hægt væri að fella niður ríkisábyrgð á afurðum bátaútvegsins og útflutningsuppbætur til hans. Sú athugun leiddi í ljós, að niðurfærslan hefði orðið að vera svo mikil, ef unnt hefði átt að vera að ná endunum saman fyrir bátaútveginn og fella niður útflutningsuppbætur á fiskverðið, að ekki var tiltækilegt að framkvæma slíkt, enda þá orðin miklu meiri niðurfærsla en nauðsynleg var vegna afkomu ýmissa annarra greina útflutningsframleiðslunnar. Jafnframt var það augljóst, að ekki var tiltækilegt að fara þá leið að hækka ábyrgðarverðið og láta undir höfuð leggjast ráðstafanir til stöðvunar eða lækkunar verðbólgunnar. Úrslit langvarandi samninga um þessi mál urðu þau, sem frv. þetta sýnir, að farinn er meðalvegurinn, vísitalan lækkuð í 300 stig og fest þar, haldið áfram niðurgreiðslum dýrtíðarinnar, svo sem verið hefur, ábyrgð tekin á 65 aura fiskverði og verðlagsnefndarverði fyrir útflutt kjöt til samræmis. Þá þurfti einnig að sjá fyrir tekjum til þess að standast væntanlegar greiðslur vegna útflutningsábyrgðanna. Til þess á að innheimta sérstakan söluskatt, sem verkar eins og aðflutningsgjald, þar sem honum er bætt við verð vörunnar, og er því annars eðlis en veituskatturinn, sem áður var á lagður, og kem ég að því síðar. Jafnframt eru lögboðnar ráðstafanir til þess að breyta verði á afurðum í samræmi við þetta og að endurskoðun fari fram á öllu verðlagi og allri verðlagningu með það fyrir augum, að allir, sem reka fyrirtæki eða rekstrartekjur hafa, leggi sinn skerf fram til þess að vinna gegn verðbólgunni. Þá á að lækka húsaleigu um allt að 10%, ef samið er um leiguna eftir 31. des. 1941, gera sérstakar ráðstafanir til þess að lækka verð á beitu til sjávarútvegsins, og samtök útvegsmanna lögskipaðir aðilar við verðlagningu veiðarfæra og viðgerða á bátum og vélum. Þá er þeim, sem hafa safnað gróða á styrjaldarárunum, ætlað að greiða sérstakan eignaraukaskatt, sem nemur frá 5–30% á eignarauka yfir 100 þúsund kr. Þetta er þeirra sérstaka framlag umfram það, sem önnur ákvæði frv. ætla þeim og öðrum að leggja að sér í sambandi við viðureignina við verðbólguna. Helmingur eignaraukaskattsins á að renna í framkvæmdasjóð ríkisins, en hinn helmingurinn á að verða stofnfé hlutatryggingarsjóðs bátaútvegsins, enda verði sett sérstök löggjöf um hann. Þá er í frv. sérákvæði um eignaraukaskatt samvinnufélaga og eignaraukaskatt útgerðarmanna og útvegsmanna. Í fyrsta lagi eru varasjóðir samvinnufélaga undanþegnir skattinum og vara- og nýbyggingarsjóðir útgerðarinnar sömuleiðis. Í öðru lagi er sérstakur skattstigi fyrir þessa aðila og ekki farið hærra þar en í 10% af eignaraukanum. Þá er í frv. ákvæði um, að reikna skuli út nýja vísitölu, miðaða við útflutningsverðmæti. Að dómi okkar framsóknarmanna er þetta mjög þýðingarmikið. Það er sannfæring okkar, að launaskipulag það, sem nú er, sé mjög óheppilegt og hljóti ásamt ýmsu öðru, sem ábótavant er, að leiða til stórvandræða á fárra ára fresti, fyrst og fremst af því, að ekkert samband er milli launagreiðslna annars vegar og verðmætis framleiðslunnar hins vegar og því engin trygging fyrir því, að greiðslur fyrir unnin störf séu í samræmi við það, sem störfin gefa af sér. Fyrsta skrefið í rétta átt er að láta semja grundvöll að vísitölu og byggja hann á verðmæti framleiðslunnar. Síðan hefst baráttan fyrir því, að sú vísitala verði tekin til greina við skiptingu þjóðarteknanna og ákvörðun launa. Þetta ákvæði snertir framtíðina, og hið sama er að segja um stofnun hlutatryggingasjóðsins. Hvort tveggja gengur í rétta stefnu og gefur vonir um, að menn vilji leita nýrra leiða og heppilegri en áður. Þetta frv. hefur inni að halda þau úrræði, sem stjórnmálaflokkarnir þrír gátu komið sér saman um. Af því leiðir það, að stjórnmálaflokkarnir geta sagt hver um sig, að hefðu þeir einir ráðið, mundu þeir hafa lagt fram aðrar tillögur. En rétt er, að þess sé getið hér í aðaldráttum í umræðunum, hvað Framsfl. lagði til í samningunum. Flokkurinn lagði til, að lengra yrði gengið í niðurfærslu vísitölunnar og verðlagi innlendra afurða og að grunnkaupið og landbúnaðarverðið yrði fest með lögum um sinn. Ráðstafanir væru gerðar til þess að knýja fram tilsvarandi lækkanir á öllum innlendum kostnaðarliðum, húsaleiga lækkuð og ýmsar ráðstafanir gerðar til þess að lækka framleiðslukostnað útgerðarinnar, mjög í sömu stefnu og nú er í frv. þessu. Breytt væri stefnu í verzlunarmálum, neytendum fengin aukin tök á verzluninni og aukin samkeppnin með því, að neytendur gætu ráðið því, hvar þeir hefðu viðskipti sín, og veiting innflutningsleyfa færi eftir því, en ekki kvótakerfinu. Með þessum ráðstöfunum ætti að auka kaupmátt peninganna. Eignaraukaskattur yrði á lagður, hærri en frv. gerir ráð fyrir. Flokkurinn taldi, að ekki yrði svo langt gengið eftir verðhjöðnunarleiðinni, eins og ástatt er, að endarnir næðust saman um tilkostnað og afurðaverð allra útflutningsgreina, og lagði því til, að nokkur gjaldeyrisskattur eða aðflutningsgjald yrði á lagt og sett í sjóð og honum varið til uppbóta á verð þeirra útflutningsvara, sem ekki seldust fyrir framleiðslukostnaði. Þá taldi flokkurinn óhjákvæmilegt, að niðurborgun vísitölu héldi áfram, þar sem sú hækkun verðlags, sem leiða hlyti af því, að þeim greiðslum væri hætt, varð að teljast óbærileg. ef kaup og afurðaverð var bundið. Þá var lagt til, að lögboðið yrði að semja nýjan vísitölugrundvöll. Þetta hygg ég, að gefi sanna heildarmynd af því, sem Framsfl. lagði til málanna, og fór það sumpart saman við það, sem aðrir lögðu til, og sumpart ekki, og sé ég ekki ástæðu til þess að rekja það, þar sem ætlunin með þessari skýrslu er einvörðungu sú að gefa mönnum hugmynd um afstöðu flokksins í málum þessum. Af þessu sést, að ekki er allt það í þessu frv., sem Framsfl. lagði til, og þarf það ekki að koma neinum á óvart, þegar það er haft í huga, að samkomulagi þriggja flokka varð að ná um frv. Þótt þessu sé nú þannig farið, vildum við eiga þátt í því að fara þær leiðir, sem frv. gerir ráð fyrir, vegna þess að við teljum, að með þessu frv. sé stigið þýðingarmikið spor til þess að koma í veg fyrir atvinnustöðvun og fjárhagsöngþveiti, þótt árangurinn fari að sjálfsögðu mjög eftir því, hvernig fer um framkvæmd laganna, en hún er aftur á móti mjög komin undir því, hvern skilning menn hafa á þessum málum. Framsfl. mun halda áfram starfi sínu að framgangi þeirra mála, sem hann telur óleyst bíða, en eru aðkallandi, og má þar á meðal nefna t.d. verzlunarmálin, ráðstafanir til þess að koma á ítrasta sparnaði í rekstri ríkisins, ráðstafanir til lánsfjáröflunar innanlands vegna stofnlánadeilda landbúnaðarins og sjávarútvegsins og setningu nýrra jarðræktarlaga. Framsfl. hefur jafnan barizt fyrir stöðvun verðbólgunnar og varað við afleiðingum hennar. Flokkurinn hefur hvað eftir annað beitt sér fyrir lagasetningu til stöðvunar verðbólgunni. Ýmist hafa þær tillögur verið felldar eða þau samtök rofin, sem um framkvæmd slíkrar löggjafar hafa verið gerð. Framsfl. var í stjórnarandstöðu síðustu árin og fram yfir síðustu áramót. Það var vegna þess, að hann taldi eyðslustefnu fyrrv. ríkisstj. hljóta að leiða til vaxandi verðbólgu. Framsfl. tók þá að sér hlutverk, sem ekki er vinsælt, að berjast á móti eyðslu og ofþenslu, þegar menn höfðu nóga peninga og voru af öðrum beðnir að trúa því, að fjármagn þjóðarinnar væri óþrjótandi. Það sýndi sig, að mörgum var ljúft að trúa því, sem þeim var sagt um þetta, - en engin áhrif hafði það á óumflýjanlega viðburðanna rás. Því hefur verið haldið fram, að Framsfl. hafi háð baráttu sína gegn verðbólgunni vegna þröngsýni og vegna þess, að hann hafi ekki unnað mönnum kjarabóta, hækkaðra launa og hækkaðs afurðaverðs. Þetta hefur aldrei verið annað en fjarstæða. Framsfl. hefur háð þessa baráttu fyrst og fremst vegna þess, að hann hefur óttazt afleiðingar verðbólgunnar, óttazt það, að erfiðara yrði að komast upp úr verðbólgufeninu en að láta sig síga ofan í það undan brekkunni. Allir þeir, sem nú horfast í augu við afleiðingar verðbólgunnar, eins og þær birtast í rekstri sjávarútvegsins og raunar öllum atvinnurekstri landsmanna og gagnvart launastéttunum, - allir þeir hljóta að viðurkenna, að þessi ótti var ekki ástæðulaus. Ýmsir hafa hins vegar talað gáleysislega um þessa hluti og látið í ljós, að enginn þyrfti að hafa áhyggjur af því, þótt verðbólgan yxi. Það væri hægt að leiðrétta, þegar á þyrfti að halda. Ef framsóknarmenn hefðu verið þessarar skoðunar, þá hefðu þeir ekki tekið á sig óvinsældir með því að vinna sífellt gegn hækkun verðbólgunnar. Þeir, sem hafa óttazt verðbólguna, hafa haft verðbólguna á heilanum, eins og stundum hefur verið sagt hér á Alþingi - þeir eru ekki steini lostnir nú, þótt það sýni sig, að það er ekkert áhlaupaverk að taka til á þjóðarheimilinu, eftir að verðbólgudraugurinn hefur leikið þar listir sínar og stundum setið þar að svalli með sjálfum húsbændunum. Höfuðatriðið er að binda drauginn og byrja síðan að taka til, forðast allt, sem gengur í öfuga átt, og fylgja öllu því, sem gengur í rétta stefnu. Þetta verður langt og erfitt starf, og veltur vafalaust á ýmsu. Má búast við sigri, ef almenningur í landinu vill skilja, hvað í húfi er, og eitthvað á sig leggja til þess að tryggja velmegun og öryggi, en ósigri og niðurlægingu þjóðarinnar, ef enginn vill neitt á sig leggja eða þegnskap sýna. Stjórnarandstaðan, kommúnistar, hamast gegn frv. þessu, eins og raunar ævinlega gegn öllum tilraunum til þess að stöðva eða lækka verðbólguna. Þeir hafa nú lagt hér fram frv. um dýrtíðarráðstafanir, sem að réttu lagi ætti að heita frumvarp til laga um, að verðbólgan skuli halda áfram að vaxa. Þeirra aðaláhugamál er að halda við vísitölukerfinu, sem er ein meginorsök þess, hvernig komið er, taka ábyrgð á óbreyttu fiskverði án þess að afla nokkurra tekna til að standa undir fjárútlátum þeim, sem það hefur í för með sér. Meginstefna þeirra er sem fyrr að láta verðbólguna vaxa, láta ríkissjóð ábyrgjast afurðaverðið, án þess að nokkuð sé á bak við, auka skuldasúpu ríkissjóðs hjá þjóðbankanum, skapa þannig peningakreppu og algert fjárhagsþrot. Afstaða kommúnista er þessi, nánar tiltekið: Halda við skrúfugangi vísitölukerfisins og tryggja vöxt verðbólgunnar. Ríkissjóður ábyrgist fiskinn, en útvegsmenn og sjómenn búa við síversnandi afkomu samt vegna síaukinnar dýrtíðar. Ríkissjóður sé sviptur 20–30 milljón króna tekjum, sem hann hefur á þessu ári (framl. tollanna), 25 millj. séu gefnar eftir til þess að lækka vísitöluna til bráðabirgða um 17 stig í mesta lagi, og enginn söluskattur á lagður, til þess að standa undir dýrtíðarráðstöfunum. Landsbankinn á svo að bæta nokkrum milljónatugum við lausaskuldir ríkissjóðs og ríkisstofnana, sem nú nema mörgum milljónatugum fyrir og eru ein orsök lánsfjárskortsins, sem er eitt versta bölið nú þegar. Þegar þessar ráðstafanir hafa svo stefnt öllu í þrot, fest fjármuni þjóðbankans í lausaskuldum til þess að bera framleiðsluhallann og þar með stofnað til enn stórfelldari lánsfjárskorts en við ennþá þekkjum og þar með stöðvun framkvæmda og atvinnuleysi, þá koma kommúnistar enn sem fyrr og segja: Engar ráðstafanir þarf að gera - öll vandræðin stafa af því, að landsbankaafturhaldið vill ekki lána fjármuni bankans. Öll afstaða kommúnista í þessum málum byggist á blygðunarlausri ósvifni, og lævísin er takmarkalaus. Það á að leiða yfir menn kreppuna og atvinnuleysið undir því yfirskini, að barizt sé fyrir kjarabótum og vaxandi velmegun. En öll er baráttan háð til þess að gera þjóðfélagið óstarfhæft, koma í fullkomið öngþveiti, sem magnar óánægju, sundrung og óvild - og allt þetta á þjóðin að þola vegna þess, að nokkrum dugmiklum ofstækismönnum finnst sinn heiður því meiri, sem þjóðinni vegnar verr í landinu, því að það verður að sýna sig í reyndinni, hvað sem það kostar, að ekki geti vel farið, á meðan ekki er búið að taka upp ráðstjórnarfyrirkomulag, þar sem einn flokkur er leyfður, stjórnin ræður öllu rituðu máli og getur vikið kjörnum fulltrúum frá og selt aðra í staðinn o.s.frv. Ef almenningur í landinu gerir sér ekki ljóst, hvað þessir ofstækismenn eru að fara, þá munu menn gjalda skammsýni sinnar og hljóta þungar búsifjar. Einn gleggsti vottur um óheilindi kommúnista er gambur þeirra um milljónamæringana og skatta á hina ríku. Því er haldið uppi til þess að blekkja til fylgis menn, sem vilja breytingar og aukið þjóðfélagsréttlæti, en ekki eru hrifnir af Moskva-stefnunni og þjónustunni við hana. Þótt leitað sé með logandi ljósi um dýrtíðarfrv. kommúnista, sést þar hvergi neitt ákvæði um skatt á þá ríku. En ef leitað er í grg., þá finnst þar aftast ofurlítil klausa um það, að fjáröflunartillögur verði lagðar fram, þegar séð sé fram á að frv. þeirra verði samþykkt. Þeir vissu, að það var ekki mikil hætta að gefa þetta fyrirheit, þar sem frv. þeirra gat ekki orðið tekið alvarlega. En hvers vegna ekki að leggja fram tillögur um skatt á þá ríku, svo að menn gætu séð, hvernig á að fara að því að skattleggja þá? Kannske hefur þótt praktískara að orða þetta nokkuð almennt heldur en að bókfesta það of nákvæmlega - gæti komið sér illa, að það væri of nákvæmt til samanburðar, næst þegar þeir þyrftu að taka saman höndum við þá ríku um ráðstafanir til þess að færa mér lokamarkinu, sem er svo óendanlega miklu þýðingarmeira en slíkir skattar, að þeirra dómi? Við þekkjum líka dæmi þess, hvernig kommúnistar skattleggja milljónamæringana. Aðalúrræði þeirra til þess að leggja á þá ríku, meðan þeir voru við völd, var veltuskatturinn, sem hv. 2. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, sagði í umræðunum um þetta frv. í neðri deild, að hefði verið skattur á auðmennina. Hvernig var skattur sá í lagður? Þar hann miðaður við eignir, þannig, að þeir ríku greiddu mest? Var hann miðaður við gróða, þannig að þeir, sem græddu mest, greiddu mest? Nei, hann var miðaður við veltu einvörðungu og mátti ekki taka hann til greina í söluverði vara eða þjónustu. Þessi skattur á auðmennina var því þannig, að eftir því sem menn höfðu meiri vörusölu eða seldu meiri þjónustu, því meiri skatt guldu menn og fyrirtæki, jafnt milljónamæringurinn og hinn, sem ekki átti fyrir skuldum. Og jafnt greiddi sá, sem græddi stórfé, og hinn, sem ekkert græddi eða jafnvel beinlínis tapaði. Sá skattur var refsing á þá menn og þau fyrirtæki, sem seldu mikið eða framleiddu mikið og lögðu lítið á. - Auk þess var veltuskatturinn slíkrar náttúru, að menn áttu að greiða tekjuskatt og útsvar af þeim peningum sem hagnaði, sem þeir höfðu varið til þess að gjalda veltuskattinn. Á samvinnufélögin, verzlunarsamtök almennings, verkaði skatturinn þannig, að þau urðu fyrst að greiða veltuskattinn sjálfan fyrir sína félagsmenn og viðskiptamenn eins og hvert annað aðflutningsgjald eða toll og síðan tekjuskatt og útsvör af veltuskattinum - alveg hliðstætt því, að tollagreiðslur samvinnufélaganna væru taldar gróði þeirra og þeim yrði gert að borga skatta af tollgreiðslunum. Þannig var „auðmannaskattur“ kommúnista. Söluskatturinn í þessu frv. á ekkert skylt við veltuskattinn. Honum er bætt við söluverð vara og þjónustu eins og aðflutningsgjaldi, og hann er ekki metinn til gróða við álagningu beinna skatta og útsvara. Kommúnistar segja, að í þessu frv. felist árásir alþýðu manna í landinu. Það er nú að vísu táknrænt um réttlætistilfinninguna, að þeir nefna aldrei bændastéttina í því sambandi, nema til þess að krefjast sérálaga á hana, og er þó bændastéttinni ætlað að sitja við sama borð og öðrum. En sleppum því að sinni og athugum annað. Hvernig hefur vísitölufyrirkomulagið reynzt alþýðu landsins? Það ættu flestir að geta verið sammála um það nú, að í því fyrirkomulagi felist engin trygging fyrir bættum lífskjörum, og verkað hefur það þannig á sjávarútveginn sérstaklega, að það hefur holgrafið undan afkomu hans og undan afkomu fiskimannastéttarinnar. Aldrei hafa hlutarsjómenn haft tekjur eftir mánaðarlegri vísitölu. Er það árás á aðra, þótt þeirra hlutur sé gerður óbreytanlegur um sinn, á sama hátt og hlutarsjómennirnir verða að búa við fast fiskverð? - Og hvað segir reynsla annarra þjóða um þetta efni? Hvernig hafa þær farið að? Ætli það sé af fjandskap við launastéttirnar, sem allt öðruvísi er haldið á þessum málum í öðrum löndum, þar sem menn geta stjórnað sér? Mér er ekki kunnugt um, að nokkurs staðar hafi verið farið inn á þá braut nema hér að lögleiða þennan skrúfugang kaupgjalds og verðlags. Hitt er vitað, að í fjölmörgum löndum hafa kommúnistar nú eftir stríðið reynt að koma þessari svikamyllu af stað, og hefur það sízt orðið þeim til álits eða fylgisauka í þeim löndum. Er mönnum kunnugt um hrakfarir þeirra. Kommúnistar halda því fram, að ástæðulaust sé, að menn leggi nokkuð að sér. Auðséð ætti að vera, hvað þeir eru að fara, og hef ég áður undirstrikað það. En rétt er að draga það fram hér, að hagfróður maður frá Sósfl. komst að þeirri niðurstöðu strax í fyrravetur í félagi við aðra menn, sem fengnir voru til að rannsaka fjármálaástandið í landinu og afkomu atvinnuveganna, að málum væri svo komið, að þjóðin yrði öll að taka á sig nokkrar byrðar til bráðabirgða til þess að losa sig við verðbólguskrúfuna og tryggja áframhaldandi rekstur framleiðslunnar. Kommúnistar munu nú reyna að nota sínar gömlu og þekktu aðferðir til þess að koma í veg fyrir, að löggjöf þessi nái tilgangi sínum. Þeir munu syngja tvísöng eins og fyrri daginn. Við launamenn munu þeir segja, að þeirra hlutur sé herfilega fyrir borð borinn, og við framleiðendur til sjávarins munu þeir segja, að öll vandræði þeirra séu því að kenna, að stjórnin vilji ekki, að fallið sé frá vaxtaheimtu og skuldheimtu, vátryggingariðgjöldin lækkuð o.s.frv. Síðan munu þeir bæta við, að allt megi þetta gera á kostnað bankanna og allar afurðirnar megi selja í clearing-samningum með ofurverði, og ekki mun það á þeim sjást, að þeir vita sjálfir, að þetta er ekki hægt. Af öllu þessu moldvörpustarfi kommúnista lýsir framkoma þeirra í garð sjávarútvegsins einna mestri flærð. Þeir hafa átt drýgstan þátt í því að reka áfram verðbólguna. Hún skellur fyrst og fremst á sjávarútveginum og hefur komið því til leiðar, að bátaútvegurinn og fyrirtæki hans eru skuldum vafin í lok uppgangstíma, sem áttu að vera. Meðan þessu hefur farið fram, hefur ekki linnt fleðulátum kommúnista við útvegs- og fiskimenn. Á fundum þeirra og þingum risa upp hinir kommúnistísku útsendarar, lýsa því, hvernig komið sé fyrir útveginum, en reyna jafnframt að draga athyglina frá undirrót erfiðleikanna, en benda á úrræðin: meiri ábyrgðir, meiri lán, meiri skuldir. En þegar svo kemur þar í sveit, sem ráðgazt er um, hvað gera þurfi, til þess að útvegurinn geti borið sig án aðstoðar, þá er það helzta hlutverk sömu persóna að tæta sundur þau gögn, sem útvegsmenn bera fram máli sínu til stuðnings og til þess að sýna fram á, að veruleg átök þurfi að gera í dýrtíðarmálunum, til þess að útvegurinn geti staðizt og veitt hlutarsjómönnum lífvænlega afkomu. Það væri nú mál til þess komið, að kommúnistar hlytu makleg málagjöld fyrir framkomu sína í garð sjávarútvegsins. Menn þekkja nú orðið nokkuð til hlítar vinnuaðferðir kommúnista og hvert þeir eru að fara. Það, sem er að gerast í öðrum löndum nærri okkur, greiðir einnig fyrir því að útbreiða réttan skilning í þessum efnum, og ekki er nýja línan frá Moskvu meira aðlaðandi en þær forskriftir, sem áður hafa verið gefnar þaðan. Að endingu aðeins þetta um frv. Enginn heldar því fram, að það leysi allan vanda, en það gengur í rétta átt. Nú munu undirtektir verða mismunandi. Sumir munu segja: Það eru of miklar byrðar á lagðar - það er árás að ófyrirsynju, Gegn þessu ber að rísa. Það er hlutverk kommúnistanna að halda þessu fram, það er þeirra hlutverk að tryggja hrunið, draga lokur frá hurðum og grafa sundur innan frá, svo sem dæmi sanna frá öðrum löndum. Ef menn hlíta þeirri forustu, þá er ekki vandséð, hvernig fara muni. Aðrir munu segja: Þetta er þýðingarlaust kák, allt of skammt gengið, og tekur því ekki að leggja neitt á sig í baráttu fyrir þessu. Þetta er hættulegur hugsunarháttur, og ef margir hugsa svona og breyta í samræmi við það, þá reynist kommúnistum ekki erfitt að tryggja áframhaldandi vöxt verðbólgunnar. Allir þeir, sem sjá, hvert stefnir, og vilja vinna í viðreisnarátt, þurfa að sameinast um framkvæmd þessara laga og þá stefnu, sem þau marka, og það jafnt fyrir því, þótt þeir kysu, að ýmsu væri öðruvísi fyrir komið. Beri menn gæfu til þess, þá má halda áfram að byggja upp á grundvelli þeirra og vinna að því að bæta úr agnúum þeirra og að framgangi ráðstafana, sem mönnum þykir vanta nú. En standi menn svo sundraðir um þessa tilraun, að til tjóns verði í framkvæmdinni, þá verður ekki auðvelt verk að bæta það tjón. Við skulum vona, að þjóðin beri gæfu til þess að sjá við vélráðum kommúnista og standi fast saman að þeirri tilraun til viðreisnar, sem ríkisstj. beitir sér fyrir.



Það er haft eftir Davíð Stefánssyni skáldi, að hann hafi nýlega sagt í ræðu, að á síðustu sjö árum hafi orðið meiri framfarir hér á landi en á næstu sjö öldum þar á undan. Óþarfi er að minna fullorðna menn á, hvernig hér var umhorfs fyrir þetta sjö ára tímabil. Þá var skortur flestra lífsins gæða hér í landi, þröngt í búi hjá öllum, en atvinnuleysi og eymd hjá almenningi. Allt þetta gerbreyttist á skammri stundu. Til þess voru einkum tvær ástæður: Hið erlenda setulið, sem hér dvaldist, réðst í miklar framkvæmdir, og höfðu þær í för með sér mjög mikla atvinnu og ýmislegan annan fjárhagslegan hagnað landsmanna. Þá vaknaði einnig mikil eftirspurn afurða okkar, einkum sjávarafurða, sem fyrir stríð höfðu stundum verið lítt seljanlegar og íslenzkir sjómenn fluttu nú af mikilli hugdirfð og þrautseigju yfir hafið til Englands. Verð sjávarafurðanna hækkaði stórkostlega, og fengu sjómenn, svo sem sanngjarnt var, sinn hlut af þeirri hækkun. En launþegar í landi fengu einnig miklar bætur á kjörum sínum. Fyrst svo, að ákveðið var, að þeir skyldu fá fulla dýrtíðarvísitölu greidda ofan á grunnlaun sín, og er sá greiðsluháttur óþekktur annars staðar, þar sem til hefur spurzt. Því til viðbótar hefur svo það komið, að á þessum árum hefur grunnkaup smám saman hækkað svo, að nú má segja, að flestar stéttir hafi nær tvöfalt grunnkaup, miðað við það, sem fyrir ófriðinn var. Og dýrtíðarvísitalan er ekki aðeins greidd; á upphaflega grunnkaupið, heldur einnig að fullu á þær miklu grunnkaupsviðbætur, sem orðið hafa. Allur sá fjöldi manna, er átti við að etja atvinnuleysi fyrir stríð, hefur þess vegna eigi aðeins í stað þess, sem áður var, nú hlotið fulla vinnu, oft ásamt mikilli eftirvinnu, heldur einnig nær tvöfalt grunnkaup og fulla dýrtíðarvísitölu á allar sínar tekjur. Ég mun allra manna síðastur telja eftir þessar miklu kjarabætur. En hins tjáir ekki að dyljast, að hið háa kaupgjald í landinu hefur leitt til þess, að stríðsgróðinn svo kallaði hefur dreifzt miklu meira en menn stundum í fljótu bragði gera sér grein fyrir eða vilja vera láta. Munur á efnahag manna og lífskjörum er og áreiðanlega miklu minni í landi okkar en nokkru öðru, sem spurnir eru af. Því ber vissulega að fagna, og því má aldrei hagga. En af þessu leiðir, að þegar draga verður úr tilkostnaði, er ekki aðeins sanngjarnt, heldur beinlínis óhjákvæmilegt, að allir leggi nokkuð af mörkum, því að lífskjör manna byggjast á afkomu þeirra atvinnuvega, er þeir taka laun sín frá. Nú er það svo, að sú atvinnan, sem drýgstar tekjur gaf á stríðsárunum, setuliðsvinnan, var aðeins stundarfyrirbrigði, sem nú er, sem betur fer, löngu liðið. Sú vinna gaf mönnum ekki aðeins góðar tekjur, á meðan hún stóð, og átti meiri þátt en nokkuð annað í að hækka kaupgjaldið hér á landi, sem raun ber vitni um, heldur stenzt það nokkurn veginn á endum, að hinar miklu fjáreignir, sem Íslendingar áttu í stríðslok, námu arðinum af setuliðsvinnunni. Ef setuliðsvinnan hefði ekki verið, hefði þess vegna hvorki kaupgjald hækkað, svo sem varð, né hinar erlendu innistæður myndazt. Þessar erlendu inneignir hafa komið okkur að miklum notum. Þær voru undirstaða og algert skilyrði þess, að nýsköpunarframkvæmdirnar, sem stjórn Ólafs Thors beitti sér fyrir af mikilli framsýni, gátu náð fram að ganga. Menn segja að vísu, að því mikla fé hafi verið eytt fyrr en efni stóðu til. Satt er það, að nú eru allar innistæður okkar erlendis gengnar til þurrðar og við getum þess vegna ekki lifað á öðru en því, sem okkar eigin framleiðsla mun gefa af sér. En fjáreignirnar, sem sköpuðust vegna setuliðsvinnunnar, voru ekki aðeins undirstaða sjálfrar nýsköpunarinnar, heldur einnig annarra margháttaðra framkvæmda hér á landi síðustu 2–3 árin, þegar allur sá mikli fjöldi, sem um skeið vann hjá setuliðinu, stundum 2–3 þús. manns, missti þá atvinnu og þurfti að leita til annarra starfa. Þær fjáreignir, sem nú eru gengnar til þurrðar, hafa þess vegna átt drýgstan þáttinn í að halda uppi fullri vinnu og háu kaupgjaldi síðustu árin, og er því ekki að furða, að þær hafa eyðzt. Nú er þetta fé úr sögunni sem handbært fé eða innieignir landsmanna erlendis. Það fé, sem einu sinni er búið að eyða, verður ekki notað með sama hætti héðan í frá. Þess vegna er eðlilegt, að nú spyrji margir, hvort allt muni siga í sama horfið og fyrir stríðið, þannig að á ný þurfi að taka við tímar atvinnuleysis og fátæktar. Sem betur fer, er hægt að komast hjá þessu. Gæfa okkar er sú að hafa eflt ýmsar atvinnugreinar, bæði þær, sem vinna að framleiðslu fyrir innlendan markað, og þó fyrst og fremst sjálfa undirstöðuna, sjávarútveginn, sem afla verður okkur meginhluta þess gjaldeyris, sem við þurfum á að halda til að lifa mannsæmandi lífi. Ef skynsamlega er á haldið og allar þessar atvinnugreinar fá að starfa svo, að framfærslu af þeim megi njóta svo margir sem þær frekast geta undir staðið, þá þurfum við engu að kvíða. Ætti þó öllum að vera ljósir örðugleikarnir, sem stafa af því, að nú geta menn ekki lengur sótt vinnu, hvorki til erlends setuliðs né með eyðslu reiðufjár, sem við þá vinnu safnaðist. En til þess var nýsköpunin framkvæmd, að þessir örðugleikar yrðu sem minnst tilfinnanlegir, og því marki getur hún náð, ef hún fær að njóta sín. En á vegi nýsköpunarinnar er mikill voði. Sá voði er verðbólgan. Hún er aftur á móti önnur hlið, og miður ánægjulegri, hinnar miklu tekjuaukningar og batnandi lífskjara, sem áunnizt hafa síðustu sjö árin. Liggur það og í augum uppi, að eftir að hinar miklu annarlegu tekjur eru fyrir fullt og allt horfnar, sem ég áður gerði grein fyrir, getum við ekki á allan hátt hagað okkur eins og meðan þær enn voru fyrir hendi. Nú er það lífsskilyrði, ekki aðeins fyrir sjávarútveginn, heldur fyrir efnahag allrar þjóðarinnar og ekki sízt lífsafkomu og atvinnu alls almennings í landinu, að sjávarútvegurinn geti starfað í fullum krafti, að hann færi okkur svo mikla björg í búið sem hann á hverjum tíma frekast megnar. En það getur hann því aðeins gert, að kostnaðurinn við framleiðslu sjávarafurðanna sé ekki óbærilegur, heldur í samræmi við raunverulegt söluverð afurðanna á erlendum markaði. Verðbólgan hefur aftur á móti leitt til þess, að bæði er kostnaðurinn við sjávarútveginn svo gífurlegur, að hann fær ekki af eigin krafti undir risið, og að eftirspurn erlendra vara af hálfu almennings í landinu er svo mikil, að engin von er til, að sjávarútvegurinn geti staðið undir þeirri miklu eftirspurn erlends gjaldeyris, sem á sér stað, ef hömlur eru ekki á lagðar. Af síðast talinni ástæðu hefur á þessu ári orðið að takmarka mjög veiting innflutningsleyfa, setja strangari skömmtunarreglur en við höfum átt að venjast og leggja ýmsar hömlur á aðdrætti manna og framkvæmdir, sem menn ógjarnan vildu þurfa að gera, en neyðast nú til af illri nauðsyn. Þær ráðstafanir eru því vissulega óhjákvæmilegar og beinlínis gerðar til þess að halda við heilbrigðu atvinnulífi í landinu, þó að sumir hafi af litlum skilningi og góðvild reynt að afflytja þær. Frv. það, sem nú er hér til umr., er hins vegar flutt til að tryggja hina höfuðnauðsynina, þá, að sjálfur sjávarútvegurinn geti starfað áfram, og er það þó að mestu miðað við bátaútveginn. Það er að vísu að heyra á hv. málsvörum Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl., sem þeir telji slíkra aðgerða ekki þörf. Að vísu halda þeir því ekki fram nema aðra stundina, því að hina hafa þeir ráðizt harðlega á ríkisstj. fyrir að hafa ekki flutt fyrr frv. um dýrtíðarráðstafanir, sem þeir þá töldu ekki mega dragast deginum lengur. Sjálfir hafa þeir og flutt frv., þar sem í grg. segir, að vísitalan megi ekki fara, svo að nokkru nemi, fram úr 300 stigum, og þar sem þeir ætla bátaútveginum sams konar ábyrgðarverð eins og kveðið er á um í stjfrv. En nú bregður svo kynlega við, að þeir segjast ekki gera þetta vegna nauðsynjar útvegsins, því að enginn vandi sé að selja afurðir hans svo háu verði, að fram úr ábyrgðarverðinu fari. Til hvers flytja þeir þá frv. sitt? Eitt höfuðásökunarefni Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl., á núv. ríkisstj. er raunar, að hún beinlínis vilji ekki selja afurðirnar með svo háu verðlagi sem fáanlegt er. Um þetta þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Slíkur áburður um, að ríkisstj. beinlínis vilji sveita almenning og hrekja, er of fjarstæður, til að hann sé svara verður. Það væri sannarlega einkennileg ríkisstj., sem vildi ekki láta landsmenn njóta svo góðra lífskjara sem frekast væri unnt, og beinlínis stefndi að því að svipta þá auðfengnum tekjum. Frá fornu fari hefur það verið vísasti vegurinn fyrir valdhafana til óvinsælda, ef harðæri hefur gengið á stjórnartíma þeirra. Það má og mikið vera, ef það var ekki vitneskjan um þennan gamla sannleika, sem ásamt öðru gerði það að verkum, að hv. Samningarflokkur alþýðu, Sósfl., hljóp af stjórnarakútunni á s.I. ári, þegar hann sá framan í þá vaxandi örðugleika, sem hér hlutu að verða við það, að bæði setuliðsvinnan og eignirnar erlendis, sem af henni stöfuðu, voru úr sögunni. Það hugleysi hv. Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl., mun sízt verða honum til vaxandi álits og sæmdar í augum íslenzkrar alþýðu, þar sem aftur á máti ábyrgðartilfinning núv. stjórnarflokka, sú að taka á sig með opin augu þau vandræði og örðugleika, sem fram undan voru, verður ætíð talin þeim til lofs, hvernig sem þeim tekst að ráða fram úr þeim miklu örðugleikum, sem við óneitanlega nú í bili þurfum að brjótast í gegnum. Það þarf því sannarlega ekki að fjölyrða um þá firru, að núv. stjórnarflokkar vilji ekki draga sem mestar tekjur í þjóðarbúið. Allra sízt ætti að þurfa að eyða mörgum orðum að þeirri fjarstæðu málsvara Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., að þetta væri gert með hagsmuni kaupmannastéttarinnar eða heildsalanna fyrir augum, vegna þess að þeir græddu mest á því, ef útflutningur væri lítill og þar af leiðandi lítill gjaldeyrir, sem þeir hefðu til ráðstöfunar til kaupa á erlendum vörum. Sannleikurinn er sá, að hinar miklu hömlur á innflutningnum, sem nú hafa verið lagðar á, koma á engum harðar niður en einmitt verzlunarstéttinni og hafa nú þegar stórkostlega rýrt kjör hennar frá því, sem var, t.d. á þeim tíma, þegar hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., var í ríkisstj., auk þess sem álagning kaupmanna var stórlækkuð í vor frá því, sem áður var. Engu að siður leyfa fulltrúar hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., sér dag eftir dag að bera þá fásinnu fram, að staðið sé á móti hagkvæmri sölu íslenzkra afurða erlendis, og þessu er skrökvað upp til að telja mönnum trú um, að það sé einmitt gert, til þess að kaupmennirnir geti grætt sem allra mest. Sannleikurinn er sá, að aldrei hefur ötullegar verið unnið að afurðasölu en einmitt nú á þessu ári, og eiga margir þar góðan hlut að. Heilindi þeirra sósíalista, Sameiningarfl. alþýðu, sjást þó bezt af því, að þeir hafa með taumlausum árásum reynt að niða samningsgerðina við Breta í vor, á meðan þeir sí og æ hafa haldið fram hagkvæmi skipta við Austur-Evrópu, og þá einkum Rússland. En viðskiptasamningar þeir, sem á þessu ári hafa verið gerðir við Breta og Rússa, eru mjög hliðstæðir, og vont að greina á milli, hvor hagkvæmari er fyrir Íslendinga. Munurinn er sá einn, að samningarnir gengu miklu greiðar og fyrr við Breta en hina og að Bretar kaupa auk þess, sem fastbundið er í hinum sérstaka viðskiptasamningi, allan okkar ísfisk og skapa þannig lífsskilyrði fyrir einn mikilsverðasta þátt útgerðarinnar, sem sé togarana. Fulltrúar Sósfl., Sameiningarfl. alþýðu, fá og ekki undan því komizt, að þeir tóku þátt í samningagerðinni við bæði þessi lönd. Þó að Lúðvík Jósefsson hafi reynt að skrökva sig frá þætti sínum í samningagerðinni í Englandi og beri mikinn óhróður út um þá ríkisstj., sem sýnt hafði honum nokkurn trúnað, fær hann aldrei komið sér undan því, að hann lýsti yfir, að tilboðin, sem fyrir lágu og gengið var að, væru að hans dómi hin hagkvæmustu, sem unnt væri að fá frá Englendingum, eins og bókað er í fundargerð utanrmn. 10. apríl s.l. Varð og Lúðvík að játa í Nd. nýlega, að rétt væri eftir honum haft, að allir nm. í Englandi hefðu verið sammála um. að það þýddi ekki að vera að semja lengur við Englendinga, ef ekki væri gengið að því tilboði, sem þá lá fyrir. En sannarlega gat engum manni, óblinduðum af dýrðarljómanum úr austri, dottið í hug að slíta samningagerðinni við Breta. Það er Einar Olgeirsson einn, sem átti frumkvæðið að því þjóðráði. Lúðvík Jósefsson gerði aldrei till. um það til ríkisstj. né lét hana vita um neinn áskilnað við samnm. sína í Englandi. Því fer fjarri, að látið hafi verið nægja að semja við þessar tvær miklu viðskiptaþjóðir okkar einar saman. Reynt hefur verið að ná viðskiptasamningum við fjölmargar þjóðir og selja vörur landsmanna í enn þá fleiri löndum. Samningar hafa að vonum tekizt misjafnlega, en eftirtektarvert er, að þeir hafa bezt tekizt þar, sem kommúnistarnir íslenzku hafa minnst nærri komið. Sýnir það örugglega, hver fjarstæða það er að bera íslenzka ríkisstj., og þá sérstaklega mér, það á brýn æ ofan í æ, að við viljum halda verðinu á íslenzkum afurðum niðri og það séu kommúnistarnir, sem knýi verðið upp. Sannleikurinn er sá, að hvorki ég né neinir meðlimir Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl.; á Íslandi, ráða heimsmarkaðsverði á íslenzkum afurðum. Þar verður að lúta okkur öflugri aðilum. Að svo miklu leyti sem einhver snefill af heilbrigðri hugsun kynni að felast á bak við orðagjálfur meðlima Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., um ágreining út af afurðasölunni, væri hann helzt sá, að þeir vilja meira af vörum til hinna svo kölluðu „clearing“-landa en flestir aðrir. Um þessi lönd er það svo, að verðbólga er ríkjandi í þeim og þau geta því keypt vörur háu verði. En sá böggull fylgir skammrifi, að þau setja það skilyrði, að jafnmikið sé keypt af þeirra eigin vöru í staðinn. Þegar samningar við slíkar þjóðir eru gerðir, verður þess vegna að grandskoða þá, athuga, hvort þeir séu í heild hagkvæmari Íslendingum en samningar við þær þjóðir, þar sem sala í frjálsum gjaldeyri á sér stað. Meðan verðlag á þeirri vöru, sem við neyðumst til að kaupa af „clearing“-löndunum í staðinn, er svo miklu hærra en á vöru á frjálsum markaði, að það nemur því, sem við fáum hærra fyrir okkar vörur í þessum löndum en annars staðar, er enginn vinningur að slíkum skiptum. Þau verða þvert á móti til þess að auka verðbólguna hjá okkur, valda vaxandi dýrtíð og þar með enn meiri örðugleikum fyrir atvinnuvegina heldur en við áttum fyrr við að stríða. Miða þeir þess vegna til þess, sem bent hefur verið á, að gildi íslenzkra peninga í raun og veru fellur. Gott dæmi um þetta er t.d., að í janúar 1946 var verðlagsvísitalan í Frakklandi 480 stig, en í september 1947 var hún komin upp í 1157 stig, og þó að gott sé að skipta við Frakka, er óneitanlegt, að svo reikult verðlag á þeirri vöru, sem kaupa þarf gegn því, er við seljum, hamlar mjög öllum viðskiptum. En jafnvel þó að ágætt sé að gera samninga við slík lönd að vissu marki, þá er þess að gæta, að vörur þær, sem þau hafa að bjóða, eru ákaflega einhæfar. Meginhluta af nauðsynjum okkar þurfum við að fá annars staðar að og borga með frjálsum gjaldeyri, einfaldlega af því, að þessi „clearing“-lönd geta ekki útvegað þær, þótt þau væru öll af vilja gerð. Af þessum sökum verður þess vegna aldrei hægt að selja nema tiltölulega lítinn hluta af afurðum okkar til þessara landa. En því fer svo fjarri, að ríkisstj. hafi viljað hindra eðlileg skipti við þessi lönd, að hún hefur nú gert sérstakar ráðstafanir til þess, að þeir menn, sem annars vegar eru kunnugastir viðskiptum í þessum löndum og hins vegar innflutningsþörfum okkar, geri heildaráætlun um, hvað við getum fengið af okkar nytsömu vörum með skaplegu verði frá þessum löndum, og síðan verði ákveðið, hversu mikið við getum selt hverju þeirra um sig í jafnvirðiskaupum. Slík áætlun er auðvitað frumskilyrði þess, að slík viðskipti verði tekin upp, svo að verulegu nemi. Ofan á allt þetta bætist, að þessi lönd geta ekki tekið við nema tiltölulega litlum hluta af afurðum okkar, þó að við vildum við engan annan skipta, og markaði fyrir meginhluta afurðanna verðum við þess vegna ætíð að fá annars staðar. Í öllu moldviðrinu út af afurðasölunni á þessu ári hafa hv. sameiningarflokksmenn alþýðu, sósíalistarnir, ekki getað bent á eitt einasta dæmi, þar sem látið hafi verið undir höfuð leggjast að gera allt, sem unnt var, til að selja afurðirnar svo hagkvæmlega sem kostur var á. Ríkisstj. hefur einnig unnið öfluglega að því að útvega frjálsa markaði, og má þar nú siðast minnast á hinn mjög mikilvæga samning, sem nýlega hefur verið gerður um sölu á allt að 70000 tonnum af fiski til hernámssvæða Bandaríkjanna og Breta í Þýzkalandi. Ef svo fer um framhald þessa samnings sem efni standa til, getur hann haft mjög mikla þýðingu fyrir okkur. ekki aðeins í ár, heldur um langa framtíð. Mun togaraflotinn einkum njóta þar góðs af, en einnig fleiri, sbr. að síldarflutningar til Þýzkalands eru þegar hafnir. Vil ég nota tækifærið til að þakka öllum þeim mönnum, innlendum og erlendum, sem við þessa samningsgerð hafa lagt gott til mála. Hitt er svo annað, að við verðum, á hvaða markaði sem er og þó einkum á hinum frjálsa markaði, sem við verðum, ef við viljum lífi halda, að selja mest af vörum okkar á, að vera samkeppnisfærir, og frv. þetta miðar einmitt að því, að svo verði, þó að á það verði að líta sem fyrsta sporið, en ekki fullnaðarlausn þessara mála. Ýmsir hafa að vonum að því fundið, að í frv. væri of skammt gengið. Þetta má til sanns vegar færa. en til þess eru margar ástæður. Ein er sú, að á undanförnum mánuðum hefur orðið nokkur verðhækkun á íslenzkum afurðum erlendis, að vísu hvergi nærri svo á frjálsum markaði, að ábyrgðarverð fáist. Ástæður til þeirrar verðhækkunar eru og sumpart beinlínis bráðabirgðafyrirbrigði, eins og uppskerubrestur í vesturhluta Evrópu á þessu ári, fiskleysi á sumum miðum, þar sem vant er að fiskast fyrir Englandsmarkað, nú síðari hluta sumars og í haust og önnur slík atvík, sem geta breytzt, áður en varir. Er og rétt að geta þess, að þótt mikill fengur og blessun sé í þeirri uppgripa síldveiði, sem orðið hefur hér í flóanum í vetur, þá breytir það ekki gjaldeyrisstöðunni meira en svo, að vonir standa til. að útflutningsverðmæti sjávarafurða veiddra á árinu losi 300 millj. kr. En í upphafi ársins, meðan menn enn trúðu tröllasögum Áka Jakobssonar um ótakmarkaða sölumöguleika fyrir það verð, sem okkur sjálfum sýndist, í Rússlandi, áætluðu fróðustu menn útflutningsverðmætið allt að 850 millj. kr., og þegar þær sögur hafa dagað uppi í ljósi veruleikans, ætluðu flestir, að afurðirnar kynnu að seljast fyrir a.m.k. 400 millj. kr. Enn munar þess vegna harla miklu frá því, sem ráð var fyrir gert og við þurfum á að halda. Engu að Síður er útlitið svo í árslokin, einkum vegna verðbreytinga erlendis, að vera kann, að ekki þurfi að gera jafnróttækar ráðstafanir endanlega til niðurfærslu dýrtíðar í landinu og menn um sinn óttuðust. Má þar og vissulega á milli vera, því að rannsókn, sem gerð var í haust að beztu manna yfirsýn, sýndi, að vélbátaflotinn mundi ekki geta starfað hallalaust, nema vísitala væri lækkuð niður í 32 stig úr 320–330, eða ef önnur leið hefði verið farin, mundi hafa þurft að lækka gengi íslenzku krónunnar a.m.k. 30–40%. Ég veit ekki, hverjir hefðu treyst sér til að standa að framkvæmd svo róttækra ráðstafana í einni svipan. Sú verðhækkun, sem orðið hefur, má þess vegna vissulega ekki verða til þess, að menn haldi, að allur voði af verðbólgunni sé úr sögunni, en hún gefur okkur vonir um, að um sinn a.m.k. sé hægt að komast af með aðgerðir, sem engum verulegum glundroða þurfi að valda, ef nokkur vilji hjá þjóðinni er fyrir hendi. Menn þurfa ekki að skerða kjör sín meira en svo, að lítið er, miðað við þá hættu, sem við blasir, ef menn stöðva nú ekki vöxt verðbólgunnar fyrir fullt og allt. Um einstök atriði frv. skal ég aðeins segja það, að þau bera þess vitanlega merki. að flokkar með ólík sjónarmið hafa þar komizt að samkomulagi. Enginn getur til hlítar verið ánægður með frv., en þó tel ég það sé bærilegur starfsgrundvöllur og geti náð marki sínu, ef skemmdarmenn þjóðfélagsins koma ekki áformum sínum fram. Er og eftirtektarvert, að sumir finna það að frv. að þar sé allt of freklega gengið á eignamenn í landinu og sé kaflinn, sem fjallar um eignaraukaskattinn, í raun og veru aðalkaflinn í frv. En aðrir segja, að við eignamönnum sé lítið stjakað, en um of lagzt á launamennina, og svo koll af kolli. Bendir þetta óneitanlega til, að hins rétta meðalhófs hafi verið gætt í að dreifa byrðunum á alla sem jafnast eftir efnum og ástæðum. Þá vil ég geta þess, að meðal hinna 200 ríku, sem hv. sameiningarflokksmenn alþýðu, sósíalistar. hafa nú svo mjög á meðal tanna sér og segja, að verði allt of vel úti samkv. frv., eru að vísu flestir þeir, sem halda uppi atvinnu hér í bæ og víða annars staðar með fjármagni sínu, en ekki er nema um helmingur þeirra einstaklingar, hitt eru félög, sem mikill fjöldi manna er í, áreiðanlega margir tugir þúsunda samanlagt. Sést það á því, að á meðal þessara 200 miljónamæringa eru einna hæst félög eins og S.Í.S. og önnur félög mest á þess vegum, Sláturfélag Suðurlands, Mjólkurfélag Reykjavíkur, Flugfélag Íslands og síðast en ekki sízt sjálft Kron með Sigfús Sigurhjartarson í broddi fylkingar. Ég játa það, að mér fellur einna verst sá kafli frv., sem fjallar um ábyrgð eða gjöld úr ríkissjóði til að halda sjávarútveginum uppi. Ég hefði fremur kosið, að með beinum aðgerðum hefði verið gengið lengra í þá átt, að útvegurinn gæti staðið á eigin fótum. En sannleikurinn er sá, að ef þessu átti nú að ná, þurfti svo róttækar aðgerðir, að engin von var til þess, að þær yrðu gerðar allt í einu. Af því hefði leitt svo mikla röskun á okkar litla þjóðfélagi, að þar hefði ríkt hreint öngþveiti. Það ber og á það að líta, að útvegurinn hefur í einu eða öðru formi búið við fyrir fram ákveðið verðlag allt frá árinu 1940. Það er hægara að koma slíkri ábyrgð á en að hverfa frá henni, einkum þegar, eins og nú er, ábyrgðarverð er miklu hærra en raunverulegt söluverð. Þessu til viðbótar er það, að við athugun kom í ljós, að til þess að tryggja bátaútveginn nokkurn veginn þurfti með þessu móti að leggja minni byrðar á almenning en ella hefði verið gert. Framtíðarlausn er þetta ekki, en til bráðabirgða virðist mega við hana notast. Lætur það og óneitanlega nokkuð einkennilega í eyrum, að hv. fulltrúar Sameiningarfl. alþýðu; Sósfl. skuli svo fjandskapast yfir söluskattinum, eins vægur og hann er, sem þeir gera. Þeir hafa sjálfir fyrir skömmu verið með í að leggja á slíkan skatt hér á landi, sem sízt kom réttlátlegar niður en þessi. En einkum verður framkoma þeirra þó furðuleg, þegar athugað er, að samkvæmt fræðibókum hefur söluskattur eða veltu verið aðaltekjustofninn í fyrirmyndarríki þeirra, Rússlandi. Samkvæmt þeim gögnum, er telja verður óyggjandi. var slíkur skattur þar í landi 1940 áætlaður að nema 58% af öllum ríkistekjum. Helztu nauðsynjar voru skattlagðar svo, að af hveiti og rúgi var borgað í söluskatt 75%, smjöri. nautakjöti, svínakjöti og kindakjöti 60–72%, sykri 85%, stígvélum og skóm 12–35%. Útsöluverð sykurs var þannig 1940 ákveðið 6.50 rúblur á kg, en þar af voru 5.20 rúblur greiddar í söluskattinn. Það skal ekkert um það dæmt hér, hvort þetta fyrirkomulag er gott eða illt, en þeir, sem sömu skipan vilja koma á hér á landi, ættu ekki að fjölyrða eins og hv. Brynjólfur Bjarnason, forvígismaður hins alþjóðlega kommúnisma á Íslandi, um þann ofurþunga, sem lagður sé á menn með þessu frv. Eins og marg- hefur verið tekið fram, er í frv. kjaraskerðing almennings svo lítil sem frekast er unnt, ef nokkur von á að vera til, að verðbólgan verði stöðvuð. Annars vil ég segja, að sú tilraun, sem nú er gerð, sé ef til vill síðasta tilraunin til að fá úr því skorið, hvort unnt sé að ná samkomulagi um stöðvun verðbólgunnar og nokkra lækning hennar, án þess að til mikillar röskunar komi í þjóðfélaginu. Margir segja, að tilraunin sé of veik, og einkanlega gagnrýna þeir, að grunnkaup skuli ekki vera bundið. Ég er á alveg gagnstæðri skoðun. Við verðbólguna verður ekki ráðið nema með stuðningi og vilja meginþorra landsfólksins. Mestum hluta verðbólgunnar og þeirrar hættu, sem af henni stafar, hafa landsmenn sjálfir velt yfir sig með gerðum samningum um kaupgjald og ákvörðun vöruverðs í og út úr landinu. Það er vonlaust að ætla að leysa alveg þennan vanda nema með stuðningi fólksins sjálfs. Menn verða að finna, skilja og sýna í verkinu, að það sé sjálfum þeim til góðs, að þessi draugur verði að velli lagður. Ríkisstj. og Alþingi verða vissulega að hafa forustu, en stjórnarvöldin standa máttlaus nema því aðeins að þau njóti öflugs stuðnings frá almenningi. Þess vegna verður ábyrgðin á því, hvort þessi tilraun tekst eða mistekst, að leggjast á landsmenn sjálfa, verkamennina og atvinnurekendurna. Þeir hafa það í hendi sér, hvor um sig og með samningi, að gera þessa tilraun að engu eða a.m.k. árangursminni en til var stofnað. Í lýðræðisríki á frelsi manna að vera svo mikið, að ef þeir vilja gerast eigin böðlar, þá eigi þeir rétt til þess. Nú hafa risið upp sömu sundrungarmennirnir og áður hafa beitt sér í þessum efnum til að gera þessa tilraun að engu. Það kemur engum á óvart, sem til þekkja. Þessir menn eru alltaf sjálfum sér líkir. Þeir væru ekki þar í flokki, sem þeir eru, ef þeir hegðuðu sér á annan veg. Þeir vilja þjóðskipulagið feigt. Þeir eru erindrekar hins alþjóðlega kommúnisma og ekki umboðsmenn íslenzkrar alþýðu, heldur flugumenn í hennar hópi. sem þar hafa um skeið náð of miklum áhrifum. Ef fulltrúum Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl. skyldi takast það illa athæfi sitt að egna verkalýðsfélögin til verkfalla eða virkrar andstöðu út af lögum þessum, er tvennt fyrir hendi: Annað er, að atvinnurekendur, sem flestir eða allir telja, að með tilraun þessari sé allt of skammt gengið til bjargar atvinnuvegunum, álykti, að úr því að ekki er hægt að ná friðsamlegri lausn þessa máls með jafn hógværri ráðstöfun, sem hér er gerð, þá sé eigi annað fyrir hendi en að reyna að lækka kaupgjald og verðlag með langvarandi vinnustöðvunum, þar sem eigi væri um það að ræða, hvort kaupgjald skyldi hækkað svo, að úrræði þessa frv. yrðu ónýt, heldur hversu miklu meira það skyldi lækka en hér er ráðgert. Um það þarf ekki að ræða, hversu skaðsamleg slík heljarátök yrðu fyrir þjóðina alla, ekki síður en sjálfa verkamenn og vinnuveitendur. Hitt er og til, að atvinnurekendur fyrr eða síðar semdu um grunnkaupshækkanir, svo að lög þessi yrðu einskis eða lítils verð. Á eftir slíkum grunnkaupshækkunum hjá einstökum verkalýðsfélögum hlyti að fara almenn grunnkaupshækkun um allt land, ekki aðeins hjá verkalýð, heldur öllum landsmönnum, svo og hjá bændastéttinni, sem heimta mundu bætt kjör sér til handa í samræmi við kröfur annarra. Af þessu mundi því óhjákvæmilega leiða nýja verðhækkunaröldu í landinn, nýja örðugleika fyrir framleiðslugreinarnar, einkum sjávarútveginn, við að sjá mönnum bæði beinlínis fyrir atvinnu og þeim gjaldeyri, er þjóðarbúið allt þarf á að halda. Þó að slíkt tilræði kynni þess vegna að takast í bili, mundi það hafa í för með sér ófyrirsjáanlegan glundroða og bölvun fyrir allt landsfólkið og gæti ekki fengið annan endi, ef forða ætti frá algeru hruni og atvinnuleysi, en stórkostlega verðfelling íslenzkra peninga. Ef sundrungarmennirnir ná þess vegna vilja sínum fram að þessu sinni. eru þeir beinlínis að undirbúa það, að gildi íslenzkra peninga sé stórlega lækkað, kalla yfir almenning það, sem hann helzt af öllu vill forðast. Ég trúi því vart, að íslenzka þjóðin láti leiða sig að nauðsynjalausu til slíkrar ógæfu. Ég er sannfærður um, að menn munu skilja, að jafnvel þó að því verði ekki náð nú á næstu tímum, að framfarirnar verði jafn stórkostlegar eins og Davíð Stefánsson lýsti, að sjö árin síðustu jafngiltu sjö alda starfi, þá er nauðsyn að forða frá þeirri algeru kyrrstöðu eða beinu hvarfi langt aftur í tímann, sem verða hlyti, ef stefna hv. Sameiningarflokks alþýðu, Sósfl. verður ofan á. Yfirgnæfandi meiri hluti íslenzku þjóðarinnar mun því sameinast um að verjast þeirri árás, sem hv. Sameiningarfl. alþýðu, Sósfl., boðar nú gegn stjórnskipan og lífskjörum þjóðarinnar. Hvort sem sú barátta verður löng eða skömm og hvernig sem einstökum þáttum hennar lyktar, hlýtur endirinn að verða sá, að niðurrifsstarf hins alþjóðlega kommúnisma hér á landi verði stöðvað og þjóðin skipi málum sínum svo, að hér ríki blómlegt atvinnulíf og vaxandi menning og velsæld almennings um langa framtíð.

Forseti (BSt): Nú er lokið fyrri umferð þessara útvarpsumræðna, og hefst þá hin síðari. Fyrstur tekur til máls hæstv. samgmrh., Emil Jónsson. Talar hann af hálfu Alþfl. og hefur til umráða allt að 20 mínútur.



Herra forseti. Brynjólfur Bjarnason sagði hér áðan, að Sósfl. hefði aldrei haldið því fram, að ekkert þyrfti að gera fyrir útveginn. Sannleikurinn er sá, að bæði hér á Alþingi og í blaði sínu, Þjóðviljanum, hafa kommúnistar haldið því fram sí og æ, að hægt væri að selja fiskinn fyrir framleiðslukostnaði, og síðast hélt hv. þm., Brynjólfur Bjarnason, því fram hér nú, að fullt ábyrgðarverð mundi fást fyrir allan fisk. Hins vegar kom það eins og hjáróma rödd, sem sagt er í dýrtíðarfrv. þeirra, að vísitalan þyrfti að lækka niður í 300 stig - láta hana ekki fara, sem nokkru nemi, fram úr 300 stigum, eins og það er orðað í grg. frv., en þar hafa þeir ekki treyst sér að komast fram hjá sannleikanum. Frv. það, sem hér liggur fyrir til umræðu, er borið fram að tveimur aðalástæðum: Í fyrsta lagi til að tryggja afkomu útvegsmanna og stuðla á þann hátt að því, að sjávarútvegur og öll sú starfsemi, sem við hann er tengd, verði rekin af fullum krafti. Í öðru lagi er frv. fram borið til að freista þess að stöðva og lækka þá dýrtíð og verðbólgu, sem nú ógnar öllu okkar atvinnulífi. Við höfum skip til veiða, verksmiðjur til vinnslu, fólk til starfa og markaði, sem vilja kaupa. En þrátt fyrir þetta allt vofir yfir okkur stöðvun framleiðslunnar hvað eftir annað. „Hvað skortir á?“ spyrja menn, og þurfa raunar ekki að spyrja, því að það vita allir, sem vilja vita, að það skortir á, að framleiðslukostnaður okkar er meiri en markaðsverðið. Markaðsverðinu ráðum við ekki, því að fleiri eru um söluna, þjóðir, sem hafa komið málum sínum þannig fyrir, að framleiðslukostnaður þeirra er lægri en okkar, sumpart vegna lægra kaupgjalds og sumpart vegna lægra verðlags yfirleitt í landi þeirra. Þessari staðreynd komumst við ekki fram hjá og verðum því að miða okkar aðgerðir við. að henni verði ekki breytt. Það er því ekki nema um tvær leiðir að velja: annars vegar að lækka framleiðslukostnaðinn og hins vegar að tryggja framleiðendum greiðslu úr ríkissjóði á þeim halla, sem þeir kunna að verða fyrir af sölunni. Í frv. eru báðar þessar leiðir farnar. Útvegsmönnum er tryggt sama verð fyrir fiskinn og þeir fengu s.l. ár, hraðfrystihúseigendum og saltfiskframleiðendum sömuleiðis. Enn fremur er tryggt í frv., að kaupgjald verði miðað við vísitölu 300 í stað 326 eða 328 nú, og er það hvort tveggja í senn festing vísitölugreiðslu í þessu ákveðna marki og nokkur lækkun frá því, sem nú er. Auk þess eru ákvæði í frv. um aðstoðarlán, allt áð 5 millj. kr., handa þeim, sem vegna aflabrests á árinu 1947 eiga erfitt með áframhaldandi rekstur. Þá eru loks ákvæði um, að helmingurinn af þeim eignaraukaskatti, sem frv. gerir ráð fyrir, að verði lagður á, skuli lagður í sérstakan aflatryggingarsjóð til aðstoðar fyrir þá, sem vegna aflabrests eða óhappa eða yfirleitt vegna óhagstæðrar afkomu þurfa á aðstoð að halda til þess að geta haldið útgerð sinni áfram. Þetta er sá hlutinn, sem að útgerðarmönnum snýr. Þó að þessar ráðstafanir fullnægi ekki óskum, sem útgerðarmenn hafa sett fram, þá væntir ríkisstj. þess, að með þessum aðgerðum sé þeim gert kleift að halda atvinnurekstrinum áfram og að til stöðvunar þurfi ekki að koma. Hin hlið þessa máls og sú, sem fyrst og fremst snýr að almenningi, er lækkun og festing kauplagsvísitölunnar og lækkun verðlags á innlendum vörum og þjónustu. Kaupgjaldslækkunin. miðað við vísitöluna 326, sem nú gildir, er tæp 8%, en um 81/2%, ef miðað er við vísitöluna 328. Þá eru í frv. ákvæði, sem segja, að verðlagsyfirvöld skuli þegar eftir gildistöku laganna gera ráðstafanir til þess að færa niður verð á hvers konar vörum, verðmæti og þjónustu til samræmingar við niðurfærslu vísitölunnar. Hagstofan hefur reiknað út, að ef verðlag þetta verður fært niður hlutfallslega við lækkun vísitölunnar, eða kannske réttara orðað, ef vinnulaunakostnaður innlendra framleiðsluvara verður lækkaður hlutfallslega eins og kaupgjaldsvísitalan, megi gera sér vonir um, að verðlagsvísitölulækkunin muni nema allt að helmingi af kauplækkuninni, og ætti því að mega gera ráð fyrir, að raunveruleg kauplækkun yrði af þessum sökum ekki nema 4–5%, - þar við bætist svo söluskatturinn, sem getur numið allt að 31/2%, en þar sem hann kemur hvorki á landbúnaðarafurðir né á fisk og fiskafurðir. ætti að mega gera ráð fyrir, að hann kæmi ekki á vísitöluvörur með meiri þunga en ca. 21/2%. Yrði þá lækkunin í heild 7–8%. Að vísu kemur fleira til greina, og þá fyrst og fremst verðlag aðfluttrar vöru, sem við ráðum ekki yfir, -- nema þá að nokkru leyti, og mun ég koma að því síðar. En í trausti þess, að hægt verði að halda verðlaginu niðri og lækkandi, hefur ríkisstj. lagt til, að þessi leið verði farin, og væntir þess, að almenningur muni sjá sinn hag í að styðja þessar aðgerðir. Mér þykir þó rétt að taka mjög greinilega fram. að hér er ekki um neina kaupbindingu að ræða. Grunnkaup er látið óbundið, og geta því samtök launþega á hverjum stað og hverjum tíma haft það í sinni hendi, hvort þau vilja hlíta þessum aðgerðum eða ekki. Hins vegar vil ég einnig mjög greinilega undirstrika það, að ríkisstj. væntir þess, að þessi réttur verði ekki notaður. fyrr en séð verður fyrir endann á því, hver útkoman verður af þessari tilraun. Ef tekst að halda verðlaginu niðri, svo sem til stendur, og jafnvel að færa það enn niður, vill ríkisstj. vænta þess, að allur almenningur geti sætt sig við þessar aðgerðir til þess að halda uppi öruggu atvinnulífi, til að tryggja gjaldeyrisafkomuna og forðast atvinnuleysi. Brynjólfur Bjarnason sagði, að verðlagsvísitalan lækkaði ekki, þó að því væri logið, að hún væri 300 stig. - Þetta er mikið rétt. Ég vil aðeins taka það fram, að það hefur aldrei verið meiningin að ljúga neinu um vísitöluna. Hún verður skráð mánaðarlega, og getur þá hver og einn fylgzt með, hvort um hækkun eða lækkun er að ræða, og gert sínar ráðstafanir samkvæmt því. Hv. þm. sagði enn fremur, að raunveruleg vísitala mundi bráðlega komast upp í 350 stig, og reiknaði síðan út, að verið væri að stela 50 millj. á ári frá launþegum. Hvort tveggja er alveg út í hött. Það er ómögulegt á þessu stigi málsins að segja neitt um þetta. Það getur vel verið, að þetta fari allt úr reipunum og vísitalan fari upp, en á þessu stigi er ekkert hægt um þetta að segja. Það getur líka verið, að þessar fórnir verði til að lækka raunverulega vísitölu niður í 300 stig. Í þessu einu viðkvæmasta og þýðingarmesta máli, sem til er, er auðvitað ákaflega vandfarið. Margir hafa tilhneigingu til þess að finnast þær byrðar, sem á þá eru lagðar, of þungar samanborið við það, sem lagt er á náungann, og má vei vera, að þar hafi ekki tekizt til fulls að skipta sól og vindi, svo sem réttast væri. En þar til er því að svara, að þetta er tilraun, sem ríkisstj. vill gera, þó þannig, að lagt er undir dóm þjóðarinnar sjálfrar. Ef hún vill fara aðra leið og taka á sig þá ábyrgð, sem því fylgir, þá standa allar leiðir opnar, ríkisstj. hefur ekki lagt til, að kaupbinding væri lögfest. En hún skírskotar til allra að taka þátt í þessari tilraun og sjá, hvað út úr henni kemur. Ég held, að fullyrða megi, að nú hafi alls staðar orðið reynslan, þar sem verðbólga og dýrtíð hafa komizt á hátt stig, jafnvel þó að samfara væri hátt kaupgjald hjá almenningi hlutfallslega við dýrtíð að mestu leyti, þá hafi þetta ávallt og alls staðar orðið til bölvunar. Atvinnuvegirnir hafa komizt í þrot og ekki getað keppt á erlendum mörkuðum vegna þess, hve framleiðslukostnaður hefur orðið hár, atvinnuleysi og erfiðleikar, sem því eru samfara, fylgt í kjölfarið, og öngþveiti og kommúnismi komið í staðinn, enda hafa kommúnistar bæði hér og annars staðar kappsamlega að því unnið, að þetta ástand skapaðist. Í sambandi við lausu þessa máls, sem hér liggur fyrir, hafa þeir lagt fram frv., sem á að tryggja útvegsmönnum sama verð fyrir afurðirnar, en án þess, að nokkur tilraun sé þar gerð í alvöru til lækkunar rekstrarkostnaði, og án þess, að nokkurs fjár sé aflað handa ríkissjóði til að standast kostnaðinn. Ein uppáhaldskrafa kommúnista er sú, að við eigum fyrst og fremst að hafa viðskipti okkar við meginland Evrópu, en ekki England og Bandaríkin. Þetta verður skiljanlegt, þegar aðstæður eru athugaðar. Verðlag allt í þessum löndum er miklu hærra en annars staðar. Verðlagsvísitalan hefur þegar sums staðar í þessum löndum komizt í um eða jafnvel yfir þúsund stig. Þessi lönd geta því keypt af okkur vörur eitthvað dýrara en aðrir, en aðeins með því skilyrði, að þau fái að selja okkur sínar vörur í staðinn og með því verði, sem þau þurfa fyrir þær að fá. Þessar útlendu vörur eru því fyrir okkur ein aðalhættan á aukinni dýrtíð í landinu. Það eru dæmi þess, að sama varan, keypt í þessum löndum, hefur kostað þrisvar til fjórum sinnum meira en tilsvarandi vara frá Bretlandi eða Ameríku. Segir sig sjálft, hvert stefnir, ef innflutningur okkar í framtíðinni á að miklu leyti að koma frá þessum löndum. Þá fer málið að nýju úr böndunum, og við fáum óviðráðanlega dýrtíð með atvinnuleysi, gengisfalli og hruni, og það er vissulega það, sem kommúnistar stefna að vitandi vits. Verðlagið innanlands fer þess vegna mjög mikið eftir því, hvort okkur tekst að verzla við þau lönd, þar sem verðvísitalan er 160–200, eins og hún er á Norðurlöndum, Englandi og Bandaríkjunum, eða hvort við neyðumst til vöruskiptaverzlunar við þau lönd, þar sem verðlagsvísitalan er 400–1000. En það er talandi tákn, að yfirleitt liggur verðlagsvísitalan á því bili, þar sem áhrifa kommúnista hefur gætt verulega á stjórn eftir styrjöldina. Það er lærdómsríkt að bera saman verðvísitöluna í nokkrum löndum. Í júní s.l. var hún þessi, miðað við 100 fyrir stríð: Í Ástralíu 148, Kanada 157, Nýja Sjálandi 156, Bretlandi 175, Noregi 172. Svíþjóð 174, Danmörku 193, Bandaríkjunum 171, Tékkóslóvakíu 304, Ungverjalandi 489, Finnlandi 640 og í Frakklandi 904, en síðan í júní hefur vísitalan í Frakklandi hækkað svo, að hún er nú komin upp í 1157. Það virðist því vera ljóst, hvað leiðir skilur. Með háu verðlagi innanlands og auknum framleiðslukostnaði getum við hvergi keppt til sölu nema þar, sem um vöruskiptaverzlun er að ræða, óhagstæða fyrir þjóðarhag, sem aftur leiðir til enn hækkandi verðlags og svo koll af kolli. Það var frá því skýrt hér á Alþ. nýlega og síðan staðfest af vottum, að einn höfuðsmaður þeirra kommúnista og fulltrúi þeirra í stjórn síldarverksmiðja ríkisins hefði sagt, þegar rætt var um eitthvert atriði þar, sem talið var að gera þyrfti vegna almennra þjóðarhagsmuna: „Hvað varðar okkur um þjóðarhag?“ Þetta hefur orðið frægt orðtak síðan og með réttu, svo vel lýsir það vinnubrögðum og innræti sanntrúaðs kommúnista. Hvað varðar hann um þjóðarhag? Sannarlega ekki nokkurn skapaðan hlut. Hann varðar aðeins um eitt, hann varðar um flokksins hag og hvernig takast megi sem bezt að reka hér erindi sinna erlendu húsbænda - alþjóðasamtaka kommúnista. Það er hans eitt og allt. Til þess að ná því marki krefst hann hærra kaupgjalds handa almenningi, ekki vegna alþýðu þessa lands út af fyrir sig, heldur til þess að reyna að tryggja sér fylgi hennar. Þess vegna krefst hann hærra afurðaverðs handa bændum til þess að koma sér við þá og reyna að tryggja sér fylgi þeirra. Mér er sagt, að tími minn sé nú á þrotum, en ég get samt ekki stillt mig um, áður en ég lýk máli mínu, að benda á, að hjá kommúnistum hefur, jafnt í þessu máli sem öðrum, vakað það eitt fyrir að tryggja flokksins hag, en ekki hag þjóðarinnar, því að þá varðar ekki um þjóðarhag. Brynjólfur Bjarnason, hv. 4. landsk., sagði, að þetta frv., þessi tilraun væri dæmd til ósigurs. Það er enginn vafi, að þeir gera sitt til, kommúnistar, að svo verði. En það verða ekki þeir einir, sem ákveða það. Lokaatkvæðið um málið er hjá þjóðinni sjálfri. Þeir, sem vilja ekki áframhaldandi vöxt verðbólgu og dýrtíðar, munu hugsa sig um vel og rækilega, áður en þeir hlýða þessu kalli kommúnista. Þeir munu bíða og sjá, hvort ti1raunin tekst eða ekki. Sem betur fer, eru enn margir Íslendingar, sem láta sig skipta þjóðarhag á því hyggist líka þetta frv.

Forseti (BSt) : Þá hefur fulltrúi Alþfl., hæstv viðskmrh., lokið máli sínu. Næst tekur til máls hv. 8. landsk., Ásmundur Sigurðsson, og talar af hálfu Sameiningarflokks alþýðu - Sósfl. og hefur 15 mínútur til umráða.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. forsrh. sagði, að sósíalistar hefðu verið að ljúga því, að ríkisstj. ætlaði sér að lækka gengið, leggja á gjaldeyrisskatt og lækka vísitöluna ofan í 280 stig. Sannleikurinn er þessi: Ríkisstj. hefur verið með allar þessar ráðstafanir á prjónunum í langan tíma og hefur verið að hörfa úr hverju víginu eftir annað, og það síðasta var að hörfa bæði frá gengislækkun og gjaldeyrisskatti, en taka söluskattinn í staðinn. Þá reyndi hæstv. utanrrh. að endurtaka hér margendurtekin ósannindi um afurðasölusamningana við Bretland. Það er athyglisvert, að utanrrh. skuli nú nota tækifærið hér í Ed. til þess að endursegja þessi ósannindi. Fyrir einum degi síðan rak Lúðvík Jósefsson þessi sömu ummæli ráðherrans svo eftirminnilega ofan í hann, að engin dæmi munu til þess í þingsögunni, að ráðherra hafi staðið þannig jafn opinber að ósannindum, enda gat ráðh. ekkert sagt. Bókuð ummæli ráðherrans sjálfs sanna sem sé, að Lúðvík hefur aldrei gert tillögur um að gera samninginn á þeim grundvelli, sem hann var gerður á. Aðeins ríkisstj. ákvað, að samningurinn skildi samþykktur. Hið sama er að segja um ummæli hæstv. viðskmrh. um fulltrúa Sósfl. í stjórn síldarverksmiðja ríkisins. Það er margsannað, að hann sagði aldrei þau orð, sem ráðh. hafði eftir honum hér í útvarpið rétt áðan, og ég verð að segja, að þeim er ekki flökurt þessum ráðherrum. Þá sögðu hæstv. forsrh. og viðskmrh., að í dýrtíðarfrv. okkar sósíalista væru engar tillögur til að draga úr dýrtíðinni eða lækka tilkostnað útgerðarinnar, en sannleikurinn er sá, að lagt er til, að lækkaðar verði vaxtagreiðslur, vátryggingariðgjöld, veiðarfæraútgjöld, viðhaldskostnaður, beitukostnaður og olíukostnaður um 50 til 60 þús. kr. á hvern meðalbát, og þetta kallar hæstv. forsrh. sýndartillögur. Þá ræddi hæstv. menntmrh. um söluskattinn, eða hinn nýja veltuskatt, og hlýtur það að vera beiskur biti að gleypa fyrir Framsókn eftir öll skrifin um það, hvílíkt ódæði veltuskatturinn hafi verið 7945. En þeir framsóknarmenn eru ekki í vandræðum með að verja þetta. Þeir segja, að það sé einhver munur á þessum skatti. Fyrri skatturinn, sem þeir skömmuðust sem mest út af. hafi allur lent á aumingja verzlunarfyrirtækjunum, á heildsölum, kaupmönnum og kaupfélögum, en þessi skattur lendi allur á neytendum. Það er nú einhver munur. Það er ekki lítil huggun fyrir kaupfélagsmennina, að það skuli ekki vera félögin þeirra, sem eiga að borga skattinn, heldur þeir sjálfir. Áður þurftu kaupfélögin að borga 1% af veltunni. Já, hvílíkur munur, enda er Eysteinn stoltur af afrekunum. Sjálfsagt eiga þeir, sem verzla við kaupmenn, líka að blessa ríkisstj. fyrir það, að kaupmaðurinn þeirra og heildsalinn eru ekki látnir borga, heldur eiga þeir sjálfir að borga 31/2%. Varðandi afurðasölumálin vil ég, auk þess sem ég hef áður sagt, leyfa mér að vitna í grein eftir Ólaf Jónsson, í Frosti, blaði Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna. Þar segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Til ýmissa svo nefndra „clearing“-landa höfum við aftur á móti selt fisk fyrir verð, sem jafngildir fyllilega núverandi ábyrgðarverði. Er þá hægt að segja, að það verð sé markaðsverð hraðfrysts fisks? Varla er hægt að halda því fram, því að það er svo takmarkað, sem fæst að selja til þessara landa, þar sem við verðum að taka vörur frá þeim á móti andvirði fisksins. Innflytjendur hér og ráðamenn innflutningsins virðast yfirleitt ekki hafa haft mikinn áhuga á að kaupa vörur frá þessum löndum, og eru þær sagðar dýrar og óhentugar. Hygg ég þó, að hægt væri að verzla mun meira og okkur í hag við þessi lönd en gert hefur verið til þessa. En mjög er ég hræddur um, að hafi ríkissjóður ekki beinna hagsmuna (vegna verðábyrgðar) að gæta við sölu fisksins, verði þyngra á metunum hjá þeim, sem þessum málum ráða, að fá fyrir fiskinn frjálsan gjaldeyri, sem svo er nefndur, heldur en að firra frystihúsaeigendur og aðra framleiðendur tapi. Dreg ég þessa ályktun af þeirri reynslu, sem ég hef haft af þessum málum á yfirstandandi ári.“ Þessi voru ummæli eins helzta útgerðarmanns á Suðurnesjum og sjálfstæðismanns í tilbót, og gætu þau verið íhugunarefni fyrir hæstv. utanrrh. Þetta frv. heitir frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, og er í því að finna m.a. það úrræði gegn dýrtíðinni að leggja 31/2% söluskatt á allar nauðsynjavörur almennings, enn fremur á allar þjónustur, og má „verð vöru hækka sem söluskatti nemur“, segir í 45. gr. Jafnframt því skulu tekjur launþega lækka um 8.5%, eins og sannað hefur verið hér áður. En þetta er ekki í fyrsta sinn, að svona till. koma fram á Alþ. Árið 1943 var lagt fram frv. um dýrtíðarráðstafanir af utanþingsstj., sem þá var við völd. Það var þó að því leyti betra en þetta, að þar var ekki gert ráð fyrir nema 2% skatti á nauðsynjavöru almennings, engin ákvæði um sérstaka launalækkun, 15% hækkun á tekjuskatti, sem hefði þá auðvitað farið stighækkandi á hátekjum. En hér er nú ekki verið að krefjast hækkandi gjalda af hátekjumönnum. En hvað haldið þið, hlustendur góðir, að hæstv. núv. forsrh. hafi þá sagt um þær ráðstafanir, sem gengu í svipaða átt og þessar, en bara ekki eins langt? Við 1. umr. málsins í Nd. komst hann m.a. svo að orði: „Ég vil víkja að því, hve skynsamleg dýrtíðarráðstöfun þetta er til lækkunar. En sú meginregla að leggja ákveðið hundraðsgjald ofan á allar vörur er frá sjónarmiði okkar algert ranglæti og til að auka misrétti og magna dýrtíðina..... Ég tel engum vafa bundið, að það séu engar dýrtíðarráðstafanir að setja tolla á nauðsynjavörur, en það hefur óhjákvæmilega í för með sér, að vöruverð á aðfluttum vörum hlýtur að hækka. Ég tel því mjög hæpið að segja, eins og grg. frv. greinir frá, að fé þessu skuli varið til dýrtíðarráðstafana, þar sem þess er aflað á þá lund, að þetta verður til þess að auka dýrtíðina í landinu. .... Þó er það víst, að það eru engar dýrtíðarráðstafanir, sem sýnilega aðeins miða að því að lækka að einhverju leyti vísitöluna, en hækka samtímis raunverulegt vöruverð í landinu. Þetta eru hins vegar ráðstafanir til að halda niðri kaupgreiðslum til samræmingar við raunverulega dýrtíð, og það eru því engin undur, þótt almenningur á Íslandi sé orðinn nokkuð tortrygginn út af sumum dýrtíðarráðstöfununum. Einmitt vegna þess, að Alþfl. er með því að gera skynsamlegar ráðstafanir til að lækka dýrtíðina raunverulega, er hann á móti þessu frv., og af því, að hann telur þetta rangláta aðferð, sem raunverulega verður til þess að auka dýrtíðina. Hér er því ekki um að ræða neinar dýrtíðarráðstafanir, sem Alþfl. getur fylgt, og þess vegna mun hann skilyrðislaust beita sér gegn þessu frv.“ Þetta sagði Stefán Jóh. Stefánsson, og þetta var skoðun Alþfl. 1943. Hvað er það, sem gerzt hefur síðan og valdið þeirri kollsteypu hjá flokknum, að hann er nú alveg hættur að hugsa um „skynsamlegar ráðstafanir til að lækka dýrtíðina raunverulega“, en flytur nú sem forustuflokkur í ríkisstj. till., sem verka munu nákvæmlega í sömu átt og verr en þær, sem hann beitti sér skilyrðislaust gegn á herrans árinu því? Jú, það, sem gerzt hefur, er það, að Alþfl. hefur myndað sína fyrstu ríkisstj. á Íslandi. Til þess að hafa stjórnarforustu, þótt ekki væri nema að nafninu til, hefur hann gengið á mála hjá Sjálfstfl. til að vernda hagsmuni auðmannanna og á mála hjá Framsókn, sem hin s.l. átta ár hefur sífellt barizt fyrir allsherjar launalækkun undir því yfirskini, að hún væri að heyja heilagt stríð gegn dýrtíðinni. Eitt er það hugtak, sem oftar en nokkuð annað hefur verið sett fram í því moldviðri, sem þyrlað er upp út af dýrtíðinni. Það er setningin: Nú þurfa allir að fórna. - Og víst er það, að öllum almenningi er ætlað að leggja fram verulegar fórnir í þessu heilaga stríði núna. En nú hafið þið heyrt, hvernig forsrh. sjálfur hefur sannað, að ráðstafanir sem þessar falsa vísitöluna, hækka vöruverð, auka misrétti og magna dýrtíðina. Þess vegna hlýtur einhver annar tilgangur að liggja bak við kröfuna um fórnirnar. Og það skyldi þó aldrei vera, að forsrh. hitti naglann á höfuðið, þegar hann segir „að auka misréttið“, og þar sé tilgangurinn fólginn. En að Alþfl. skuli hafa lagt á hilluna allan vilja til að gera „skynsamlegar ráðstafanir“, en valið þetta í staðinn, er umhugsunarefni handa kjósendum hans. Ef til vill mætti nú réttlæta þessa kollsteypu með því að benda á ný viðhorf, sem skapazt hefðu á þessu tímabili. Og víst hefur hæstv. ríkisstj. gert margar tilraunir til að láta búa til handa sér frambærilegar ástæður, er orðið gætu til að fylkja almenningi um stefnu hennar. Fyrsta sporið var að kalla saman stéttaráðstefnu í byrjun nóvember. Ráðstefnan varð svo óþæg að heimta upplýsingar og gögn til að vinna eftir og draga sínar ályktanir af. En þau voru engin til, og þá var skipuð hagfræðinganefnd til þess að afla þeirra. Þá var og hagstofan sett í gang og enn aðrir sérfræðingar fengnir n. til aðstoðar, og árangurinn varð sá, að gögnin fæddust í októberlok, eftir því sem Tíminn sagði. En eftir það fékkst tæplega fundur haldinn í stéttaráðstefnunni þrátt fyrir ítrekaða beiðni fulltrúa Alþýðusambandsins um fundahald. En þrátt fyrir það að ekki tækist að reikna niður dýrtíðina, hafa verið dregnar fram í þessu sambandi ýmsar mikilsverðar upplýsingar og staðreyndir um það, hvernig ýmsar aðgerðir mundu verka. Þessar upplýsingar hefði mátt nota með árangri við smíði tillagna um raunverulegar ráðstafanir gegn dýrtíðinni, et það hefði átt að gera. En svo vill til, að engin þeirra hefur bent í þá átt, sem hér er farin. Einn aðalþátturinn í útgjöldum hvers heimilis eru erlendar vörur. Vísitalan er reiknuð eftir meðalútgjöldum 40 fjölskyldna í Rvík 1939–40. Með núgildandi verðlagi þarf 5 manna fjölskylda að greiða 4865.49 kr. fyrir það magn erlendra nauðsynjavara, sem vísitalan segir til um. Þessi upphæð skiptist þannig: Kostnaðarverð samtals ............ kr. 2674.40 Álagning ................................... - 2191.09 Samtals kr. 4865.49 Þetta þýðir það, að af hverjum 100 kr., sem þessi fjölskylda greiðir fyrir erlendar nauðsynjavörur, fara 55 kr. til að greiða kostnaðarverð vörunnar kominnar hér á land, en 45 kr. til að greiða álagningu íslenzka verzlunarkerfisins. En við þurfum ekkert að undrast þessa niðurstöðu. 220 heildsölufyrirtæki, sem hvert fyrir sig þarf dýrt húsnæði, hvert fyrir sig þarf sitt starfsfólk, hvert fyrir sig þarf að kosta sendiferðir út um lönd í verzlunarerindum o.m.fl., þurfa mikið fé. Bara hin löglega starfsemi hjá slíku verzlunarkerfi hjá aðeins 130 þús. manna þjóð hlýtur að taka mikið fé úr vasa hvers einstaklings, m.ö.o. að skapa dýrtíð. Þar fyrir utan er hið ólöglega, sem sumir hafa leyft sér, að skilja nokkurn hluta eftir erlendis af fjármagninu og þannig draga það fé alveg út úr íslenzku atvinnulífi. Ekki dregur það úr verzlunarkostnaðinum. Skyldi það nú vera að ástæðulausu, að við sósíalistar teljum, að það megi lækka dýrtíðina með því að breyta þessu verzlunarkerfi þannig að færa innflutningsverzlunina í hendur innkaupastofnunar þjóðarinnar, er stjórnað sé af fulltrúum þeirra fjöldasamtaka, sem hagsmunn hafa að gæta, ásamt ríkisstj.? Um þetta og fleira viðvíkjandi verzlunarrekstrinum hefur Sósfl. gert till. í frv. sínu um ráðstafanir gegn dýrtíðinni. Hver maður, sem ekki er haldinn pólitísku flokksofstæki, viðurkennir, að það mætti spara mikið í verzlunarrekstrinum með slíku fyrirkomulagi. En hæstv. stjórnarflokkar mega ekki heyra það nefnt. Það er að vísu mjög eðlilegt, að Sjálfstfl. standi vörð um þetta verzlunarkerfi, sem nú er, því að hann lifir á því, en hitt er furðulegt, að bæði Alþfl. og Framsfl. skuli standa vörð um það með honum. Enn fremur má geta þess, að tollaupphæð vísitöluvaranna er ca. 578 kr. Sú upphæð gerir í vísitölunni 15 stig. Verzlunarálagning sú, sem leyfð er á þessa tollupphæð, gerir 6 stig í vísitölunni, og er þá 232 kr. Með því að fella niður tolla af þessum vörum ásamt álagningunni á þá mundi því vísitalan lækka þegar í stað um 21 stig og ársútgjöld fjölskyldu þeirrar, sem miðað er við, um 810 kr. Samkv. útreikningum frá 1943 mundi þannig löguð vísitölulækkun bæta við sig 1/3 á nokkrum mánuðum, þ.e. fljótlega bæta við sig 7 stigum og lækka þá um 28 stig eða niður í 300 stig, og eðlileg launalækkun kæmi á eftir. Hér væri virkilega byrjað að klifra niður dýrtíðarstigann, eins og sumir ráðh. hafa komizt svo fagurlega að orði. Sósfl. leggur til í frv. sínu, að þessi leið sé farin, en ekki fæst það samþ. Sjálfsagt er einnig að athuga hlut ríkissjóðs í þessu sambandi. Níu fyrstu mánuði þessa árs var innflutningur 360 millj. kr. Tolltekjur ríkisins af vísitöluvörum námu 17.8 millj. á sama tíma. Nú hefur hæstv. ríkisstj. ásamt fjárhagsráði gert áætlun um niðurskurð á innflutningi næsta árs niður í 220 millj. kr. Með skömmtuninni er m.a. dregið úr innflutningi og kaupum á sumum tollhæstu vísitöluvörunum, s.s. vefnaðarvöru og skófatnaði. Þótt innflutningsáætlun stjórnarinnar springi úr böndum, og allur innflutningur færi upp í 300 millj., þá eru ekki minnstu líkur til, að tolltekjur vísitöluvaranna færu fram úr 15 millj. kr. Það yrði því hæsta tap ríkissjóðs. Enn fremur liggur fyrir hagfræðilegur útreikningur um það, að hvert stig, sem vísitalan lækkar, spari ríkissjóði 638 þús. kr. 21 stigs lækkun mundi því spara ríkissjóði 13.4 millj. kr. og framhaldandi lækkun enn meira í viðbót. Niðurstaðan yrði sú, að ríkissjóður tapaði engu. Nú veit ég. að þið hlustendur spyrjið: Hvers vegna er þá ekki farin þessi leið, fyrst ríkissjóður tapar ekki? Jú, það er annar aðili, sem tapar. Verzlunarstéttin mundi verða að fórna þeim 232 kr., sem hún nú fær að taka af hverri fjölskyldu í skjóli tollanna, og láta sér nægja 1959 kr. í staðinn fyrir 2191 kr. Þá skal ég koma að þeirri leiðinni, sem verið er að fara núna. Það er niðurfærsluleiðin, sem Framsókn hefur sífellt barizt fyrir. Hagstofan hefur reiknað út, hvernig sú leið muni verka, og niðurstöður eru þessar: Ef vísitalan er bundin með lögum, þannig að í staðinn fyrir hverjar 325 kr., sem hver launa-starfsmaður fær nú, verði aðeins greiddar 200, þ. e. launalækkun um 38,5%, kaup bændanna lækkað að sama skapi og niðurgreiðslur ríkissjóðs lækkaðar um helming, þá stendur dýrtíðarvísitalan eftir í 299 stigum vegna þessara hluta og annarra, sem ekki er hægt að lækka vegna heimsástands, sem við ráðum engu um. Þetta þýðir, að fyrir hverjar 326 kr., sem launamaður eða bóndi fær greiddar nú, fengi hann framvegis greiddar aðeins 200 kr., en fyrir hverjar 326 kr., sem hann þarf nú að greiða, þyrfti hann framvegis að greiða 299 kr. Þetta væri þriðjungs launaskerðing, miðað við raunverulega dýrtíð. Og verði niðurgreiðslur felldar alveg niður, verður þetta mun óhagstæðara. Þessa leið hefur Framsókn alltaf verið að bjóða fyrir hönd bændanna og síðast nú á stéttaráðstefnunni. Og það er sannarlega öðrum en Framsókn að þakka, að ekki skuli vera búið að rýja bæði bændur og launþega inn að skyrtunni á þennan hátt. En eins og ég sagði, þá er það þessi leið, sem verið er að fara núna, þó að þetta sé aðeins byrjun. Nú er vísitalan fest í 300 með lögum, en meiningin er að halda lengra. Það sanna bæði ummæli sumra hæstv. ráðherra og blaða þeirra. Utanrrh. hefur sagt: „Það er miklum annmörkum bundið að stíga stærri skref í einu. ... Ef dýrtíðin er ekki lækkuð miklu stórkostlegar en hægt er á þessu stigi, þá þarf fiskábyrgð. Ríkisstj. stefnir að því að afnema fiskábyrgðina.“ Eigi að lækka vísitöluna stórkostlega með svona aðgerðum, þýðir það þær fjárhagslegu afleiðingar, sem ég lýsti áðan, fyrir almenning án þess að bjarga vélbátaútveginum út úr hans erfiðleikum. Það liggur alveg fyrir sannað. Og eitt aðalstjórnarblaðið, Vísir, segir sama daginn sem frv. var lagt fram: „Þannig er vísitala þessa mánaðar 328 stig, en vafalaust á hún eftir að hækka vegna hækkaðs vöruverðs á erlendum nauðsynjum. Tillit verður ekki tekið til slíkrar hækkunar í framtíðinni.“ Hér er það bara eitt af aðalstuðningsblöðum stjórnarinnar, sem slær því föstu, að dýrtíðin muni fara hækkandi. En á þessu ári eru gjaldeyristekjur þjóðarinnar mörgum milljónum kr. meiri en nokkru sinni fyrr og þjóðin betur útbúin af góðum atvinnutækjum en áður hefur þekkzt. Að þessu athuguðu er vert að minnast ofurlítið meira á hinar margumtöluðu fórnir. Víst er um það, að almenningi eða launþegum er ætlað að fórna af sínum tekjum. En hver skyldu vera ákvæði um það, að stórgróðamenn skuli fórna af sínum tekjum? Bæði ég og aðrir þm. höfum lesið frv. orð fyrir orð án þess að geta fundið þau. En lítið atvik, sem gerzt hefur í sambandi við meðferð málsins, skýrir þetta. Þegar frv. var fyrst útbýtt meðal þm., stóð þessi setning m.a. í grg.: „Einnig eru settar skorður við því, að hluthöfum í hlutafélögum sé greiddur óhæfilegur arður af bréfum sínum.“ Ég fór að leita betur, þegar ég las þetta, en varð einskis vísari. En skýringin kom daginn eftir. Þá var frv. útbýtt að nýju í 2. útgáfu og þá búið að fjarlægja þessa hættulegu setningu úr grg. Mér er sagt, að 1. útgáfunni hafi verið brennt. Þetta bendir til þess, að einhvern tíma hafi einhverjum komið til hugar að reisa einhverjar skorður við því, að hluthöfum í hlutafélögum væri greiddur óhæfilegur arður af bréfum sínum. Þannig hefur þessi setning álpazt óviljandi inn í grg. En þetta sýnir líka, að það er ekki meiningin að láta þá, sem hafa óhæfilegan arð, fórna neinu af honum. Nú hefur hæstv. forsrh. sannað það sjálfur fyrir fjórum árum síðan, að fórnir eins og þær, sem nú eru ætlaðar algengum launþegum, eru ekki til þess að lækka dýrtíðina, heldur þvert á móti. Þær skyldu þó ekki eiga að brenna á altari gróðamannanna, altari þeirra, sem eiga að fá að halda því áfram að fá greidda óhæfilegan arð af bréfum sínum? Kannske það eigi líka einhverjir að bætast við, sem ekki hafa fengið hann áður? Ef til vill er einhverja slíka hluthafa að finna innan hæstv. ríkisstj. sjálfrar. Það er „fyrsta ríkisstj., sem Alþfl. myndar á Íslandi“, sem flytur þetta frv. Og hvað hefur gerzt, sem réttlætir það, að sá flokkur, sem beitti sér af alefli gegn sams konar ráðstöfunum 1943, tekur þær nú á arma sína sem stjórnarforustuflokkur 1947? Nákvæmlega ekki neitt. Hin skýru rök, sem núverandi forsrh. færði þá fram fyrir því, að svona ráðstafanir falsa vísitöluna, hækka vöruverð, auka misrétti og magna dýrtíðina, eru í fullu gildi ennþá. Það mun almenningur finna, þegar kemur fram á árið 1948. En napurt er það fyrir þá stjórn, sem lýsti sitt aðalverkefni að lækka dýrtíðina, að þá skuli árangurinn verða þessi að dómi forsrh. sjálfs.



Herra forseti. Góðir hlustendur. - Það mátti búast við því fyrir fram, að frv. þetta mætti gagnrýni, og eins hinu. að aðalóánægjan við efni þess kæmi fram úr tveim gagnstæðum áttum, annars vegar frá þeim mönnum, sem skilja, hver voði þjóðfélaginu er búinn af því ástandi, sem skapazt hefur hér undanfarið í launa- og verðlagsmálum og nú ógn.w atvinnu- og fjármálalífi þjóðarinnar, - þeim mönnum, segi ég, er skilja þetta og er áhugamál að ráða á þessu bætur. Hins vegar mátti búast við andstöðu frá þeim mönnum, sem ætíð hafa verið og ætið hljóta að vera mótfallnir öllum raunhæfum aðgerðum gegn þessu ástandi, ýmist vegna þess, að þeir sjá ekki eða vilja ekki sjá voðann, sem í því felst, eða af því, að þeir eru andvígir því þjóðskipulagi og fjárhagskerfi í sjálfu sér, sem við Íslendingar, eins og yfirleitt allar lýðræðisþjóðir, búum við, og vilja því eyðileggja þetta: Því vitlausara, því betra. Hinn fyrri flokkurinn, þeir, sem lækna vilja meinsemdina, gera margir hverjir kröfu til þess, að verðlagsmálum þjóðarinnar innanlands verði viðstöðulaust komið í það horf, að við Íslendingar getum áhættulítið haldið áfram að framleiða vörur til útflutnings, án þess að setja þurfi ríkissjóð að veði fyrir þeirri starfsemi eða greiða af almannafé stórar fúlgur í hallarekstur. Þeir krefjast þess enn fremur, að kaupgjalds- og launamálum verði þannig fyrir komið, eins og áður var, að þeir aðilar, sem menn hafa í vinnu og á launum, greiði þeim sjálfir umsamin laun og kaup. en ríkissjóðurinn verði ekki látinn halda áfram að fela nokkurn hluta þeirrar greiðslu, eins og nú er og hefur verið um skeið, með stórfelldum fjárframlögum úr ríkissjóði til að halda niðri kauplagsvísitölunni. - Og þeir benda á það, að þrátt fyrir þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, megi við því búast, að ríkið verði að halda áfram að greiða árlega vegna þessara mála 60–70 millj. kr. til niðurgreiðslu kaupgjalds og launa í landinu og til viðbóta á útfluttar afurðir. Og þeir segja: Þetta frv. er engin lækning á meinsemdinni. Ég get verið þeim sammála um það. En sumir þessara manna virðast álíta, að það sé aðeins ódugnaður og aðfaraleysi að laga ekki þetta ástand allt með nokkrum pennastrikum. En hér er um að ræða mikinn misskilning, sem of margir hafa löngum alið með sér. Menn hafa sagt sem svo: Það er engin hætta, þó að kaupgjald og verðlag fari hækkandi, á meðan unnt er að halda atvinnulífinu í landinu í fullum gangi. Þegar það er ekki lengur hægt. þá er bara að færa allt niður aftur, eftir því sem þörfin krefur. - En þetta er ekki svona einfatt. Hjóli atburðanna með öllum þess afleiðingum verður ekki snúið til baka, eins og þegar skrúfað er niður í lampa, til þess að ekki logi upp úr. Þess vegna hefur það á öllum stigum þessa máls á undanförnum árum verið höfuðskilyrðið að stöðva hækkunina, stöðva vöxt dýrtíðarinnar. En til þess hafa eins og kunnugt er, aldrei fengizt samtök á Alþingi. Á s.l. sumri fól ríkisstj. sérfróðum mönnum að gera athuganir á því, hve langt þyrfti að færa niður innlent verðlag og kaupgjald til þess að koma aðalútflutningsstarfsemi landsmanna. sjávarútveginum, á rekstrarhæfan grundvöll. miðað við það erlenda verð á afurðum okkar, sem vitað er um. Niðurstaða þessara manna eftir ýtarlega rannsókn var í aðalatriðum þannig, að ef hætta ætti að greiða niður vísitöluna, þyrfti að lækka kaupgjald í landinu um fullan þriðjung, landbúnaðarvörur eftir því og annað í samræmi við það, ef nokkur tök ættu að vera á því að framleiða saltfisk til útflutnings rekstrarhallalaust, borið saman við verðlag síðasta árs. - Þessi lækkun nægði þó hvergi nærri, hvað freðfisk áhrærði. Svona aðgerðir eða álíka róttækar, hefðu máske verið hættulausar og réttmætar fyrir 5–4 árum. En ef að þessu hefði verið horfið nú, væri það vægast sagt mjög vafasamt. Á þessum árum hafa framkvæmdir og fjárfesting í þjóðfélaginu verið meiri en áður á áratugum. Hundruð milljónir króna hafa verið festar í alls konar fyrirtækjum með þeim stórkostlega kostnaði, sem verðbólga þessara ára hefur skapað. M.ö.o., það er búið að binda verðlagsástand undanfarinna ára varanlega í fjárhags- og athafnalífi þjóðarinnar. Ef nú hefði verið gripið til þess úrræðis að færa allt innlent verðlag til samræmis við þær niðurstöður, sem fyrr eru nefndar - hlaut það óhjákvæmilega að hafa þær afleiðingar í för með sér. að flestum eða öllum þeim, sem á undanförnum árum hafa bundið meira en eigið fé í meiri háttar framkvæmdum, hefði verið gersamlega um megn að standa undir skuldbindingum sínum. Og þar sem það er vitað, að mikill hluti af fjárfrekustu framkvæmdunum undanfarin ár - einstaklinga, félaga og bæjarfélaga o.fl. - er að mjög miklu leyti byggður á lánsfé, hefði þetta kostað fullkomið fjárhagshrun fyrir mikinn hluta þjóðarinnar, nema um leið hefði verið efnt til yfirgripsmeiri skuldaskila en nokkru sinni áður hefur hér verið til stofnað. Ég nefni þessar staðreyndir til að benda þeim, sem óþolinmóðir eru út af ástandinu og finnst hér lítið að gert, á eina af hinum margháttuðu torfærum, sem hér eru á leiðinni, en ekki af því, að ég sé þeim ekki sammála um, að æskilegt væri, að hægt hefði verið að gera meira til úrbótar en það, sem hér liggur fyrir. En hér er þó eftir langa mæðu loksins gerð alvarleg tilraun til að spyrna fótum við og stöðva vöxt verðbólgunnar, og það er að þessu sinni það aðalatriði, sem allir þjóðhollir menn verða að hjálpast til að náist. Ég skal nú snúa mér nokkuð að þeim flokki manna, sem nú berst æðisgenginni baráttu gegn þessu frv. og þeim úrbótum, sem í því felast, með þeim rökstuðningi, að hér séu óþarfar og ósanngjarnar byrðar lagðar á landsmenn og rangt stefnt í höfuðatriðum. Forgöngu í þeim málflutningi hafa að sjálfsögðu kommúnistarnir, eins og ljóst hefur komið fram í umræðum um málið í neðri deild. Það er sýnilegt á öllu, að höfuðmarkmið þeirra er að koma í veg fyrir og eyðileggja allar raunhæfar aðgerðir til að verjast því ástandi, sem nú er vel á veg komið að stöðva allt athafnalíf landsmanna. Mun ég taka hér til meðferðar nokkrar höfuðröksemdir þeirra við suma kafla frv. Höfuðandstaða þeirra beinist að sjálfsögðu gegn III. kafla frv., sem fjallar um bindingu vísitöluppbótarinnar í 300 stigum. Þeir hafa ekki getað fundið nægilega sterk orð til að lýsa þeirri kúgun á launamönnum í landinu, sem í þessu felist, og nefnt í því sambandi svimháar fjárupphæðir, er þeir segja, að verið sé að stela af landsfólkinu. Það er nú rétt að athuga ofurlítið nánar þessa ægilegu launakúgun ríkisstj. og bera hana saman við það, sem gert hefur verið í þessum efnum hjá hinum lýðfrjálsu nágrannaþjóðum, þar sem verkalýðurinn sjálfur ræður ríkjum og markar stjórnarstefnuna. Þá er nú þess fyrst að geta, að þar hefur hvergi verið farið inn á þá braut að greiða fulla verðlagsuppbót á launin. Hér hefur sá háttur tíðkast til þessa að greiða alla hækkun á framfærslukostnaði ofan á grunnlaunin mánaðarlega. - En sagan er ekki öll sögð með því, heldur hafa á þessu tímabili farið fram stórkostlegar grunnkaupshækkanir og á þær hefur einnig verið bætt fullri vísitöluhækkun. - Eftir því sem ég veit bezt, hefur hins vegar í nágrannalöndum okkar lítil sem engin grunnkaupshækkun átt sér stað á þessu tímabili. Svo varfærnar eru þessar þrautþjálfuðu og félagslega þroskuðu þjóðir um allt, sem ýtir undir aukna verðbólgu, að t.d. í Svíþjóð og Danmörku hafa undanfarin ár verið háð margra mánaða verkföll út af kröfum um nokkurra aura hækkun á klukkustund - og í Noregi hefur nýskeð verið til þess gripið að banna alla kauphækkun og verðhækkun með lögum. Í öllum þessum þrem löndum fara nú stjórnir sjálfra verkamanna með völdin. Mundu þær vera líklegar til að haga stjórn þessara mála þannig til að níðast á verkalýðnum? Ég vil nú athuga lítillega, hvernig „launakúgun ríkisstjórnarinnar“ lýsir sér í kaupgjaldsmálum stærsta verkalýðsfélags landsins, með samanburði á því, sem var fyrir stríð, og því, sem yrði nú, samkv. frv. Fyrir stríðið var tímakaupið í Dagsbrún kr. 1.45. Síðan hefur framfærslukostnaður að vísu stórhækkað, og er framfærsluvísitalan í dag, eftir að nokkur hluti framfærslukostnaðarins hefur verið greiddur niður af ríkissjóði, 328 stig. Samkvæmt þessu ætti Dagsbrúnarmakamaðurinn að vera svipað settur í dag með kr. 4.76 um tímann eins og með kr. 1.45 fyrir stríð. Nú í dag er grunnkaup Dagsbrúnar kr. 2.80. - Ef ofan á það er bætt verðlagsuppbót, miðað við vísitöluna 300, eins og frv. gerir ráð fyrir, yrði tímakaupið kr. 8.40 eða 364 aurum hærra en það, sem grunnlaun fyrir stríð voru, og þannig raunveruleg launahækkun frá því fyrir stríð um 75%, jafnvel þótt ekki væri gert ráð fyrir neinni lækkun á framfærslukostnaði vegna annarra þeirra ráðstafana, sem felast í frv., sem þó hlýtur að verða nokkur. Og þar sem allir launamannaflokkar landsins hafa hlotið meiri og minni grunnlaunahækkanir á þessu tímabili, er hin raunverulega launahækkun þeirra í samræmi við það. M.ö.o., á sama tíma og launamenn þeirra þjóða, sem við Íslendingar eigum mest skipti við og ýmist þurfum að selja framleiðsluvörur okkar eða keppa við á heimsmarkaðinum, búa við svipuð eða máske lægri launakjör en fyrir stríð, hefur verkamaðurinn í Dagsbrún fengið bætt launakjör um 75%, miðað við ákvæði þessa frv., og aðrir verkamenn og launamenn í námunda við það. Og þá er þó algerlega gengið fram hjá þeirri staðreynd, að fyrir stríðið var atvinnuástandið því miður oft þannig, að verkamaðurinn fékk meira og minna af atvinnulausum dögum, jafnvel upp í 1/3 af vinnudögum ársins, en nú um langt skeið hefur tekizt að halda uppi atvinnu alla daga ársins. - En það er vitanlega eitt meginatriðið fyrir afkomu allra vinnandi manna, ef unnt er að tryggja þeim næga og stöðuga atvinnu, og það er meðal annars tilgangurinn með þeim ráðstöfunum, sem felast í þessu frv. Ég þykist nú vita, að mér verði svarað því, að ekki sé unnt að byggja reikninga þessa á hinni skráðu framfærsluvísitölu, vegna þess að hún sýni ekki rétta mynd af hinum raunverulega framfærslukostnaði. Ég efast nú um, að sú fullyrðing sé með öllu rétt gagnvart öðrum en þeim, sem orðið hafa fyrir sérstökum skakkaföllum, vegna húsnæðisástands og húsaleiguokurs á sumum stöðum í landinu - og er vitanlega óhugsandi að miða launakjör alls almennings í landinu við það. En þó að eitthvað kynni að skorta á, að verðvísitalan væri hárnákvæm, þá er nú allmikið eftir fyrir afskriftinni í þeim stórbættu launakjörum almennings, sem hér hafa verið leidd rök að. Nú skal ég bæta því við, hvort sem því verður trúað eða ekki, að það er svo langur vegur frá því, að ég telji það eftir út af fyrir sig, að launastéttir landsins skuli hafa getað bætt lífsafkomu sina h þessum árum - að ég tel það hið mesta gleðiefni. Og ég fullyrði það, að hvaða íslenzk ríkisstj. sem væri - það leiðir af sjálfu sér, og er núverandi ríkisstj. þar engin undantekning teldi sig sæla, ef hún gæti bætt og tryggt kjör alls almennings í landinu, en þyrfti ekki að skerða þau á neinn hátt. En við metum meira, ef unnt væri að tryggja öllum þorra manna vel viðunandi kjör í framtíðinni, þó að eitthvað þurfi að slá af því, sem er, en að berjast fyrir því að viðhalda eða auka svo kallaðar kjarabætur, sem jafnframt eyðilegðu allt afkomuöryggi þeirra manna, sem við þær ættu að búa. Og það þori ég að fullyrða, að ef menn í rólegri yfirvegun bera saman þau kjör, sem íslenzkar launastéttir nú búa við og þeim er ætlað að búa við samkv. þessu frv., og þau, er stéttarbræður þeirra í nágrannalöndum okkar, þeir, sem bezt eru settir, eiga við að búa, þá hljóti þeir að viðurkenna, að ekki getur meira öfugmæli en það, sem kommúnistarnir okkar hafa verið að æpa sig hása á nú að undanförnu, að íslenzka ríkisstj. sé að beita sér fyrir launakúgunarhernaði á hendur íslenzkum verkalýð. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að úrlausn sú, sem hér er lögð til, sé alfullkomin og gallalaus. Ég hefði líka kosið, að lengra hefði orðið komizt áleiðis til að lagfæra það ástand í verðlagsmálum landsins, sem fyrir löngu er orðið óviðunandi. - En þessi tilraun, sem hér er gerð, er fyrsta sporið, sem Alþingi og ríkisstj. stiga til að hefja af sinni hálfu viðnám og viðreisn í þessum málum. En fullkominn sigur í baráttunni fyrir heilbrigðu athafna- og fjármálalífi næst því aðeins, að nægilega mikill hluti af landsfólkinu geri sér grein fyrir því, hvernig ástatt er, og vilji standa að umbótunum með þingi og stjórn. Á þann hátt og þann hátt einan verður við þennan vanda ráðið. - Það verður máske ekki mikið, sem vinnst með því spori, sem hér er stigið. En það, sem þó sannfærir mig bezt um það, að hér stefni í rétta átt, þótt skammt sé stigið, er sú ofsafengna andstaða, sem frv. hefur hlotið af hálfu þeirra manna, er hafa sýnt og sannað með framkomu sinni „hér úti á Íslandi“, eins og flokksbræður þeirra annars staðar í lýðstjórnarlöndum, að það, sem vakir fyrir þeim, er fyrst og fremst að kollvarpa þeirri þjóðfélagsbyggingu - því atvinnu- og fjármálakerfi, sem byggt er á grundvelli frjálsrar lýðstjórnar. Við könnumst við „séra-Guðmundarkynið“, svo að ég taki mér í munn orð Halldórs Kiljans. Það er alltaf sjálfu sér líkt, hvort sem það birtist í Ítalíu, Frakklandi, hér úti á Íslandi eða annars staðar.

Forseti (BSt): Hæstv. atvmrh., Bjarni Ásgeirsson, hefur nú lokið máli sínu. Næstur tekur til máls hæstv. fjmrh., Jóhann Jósefsson, og talar af hálfu Sjálfstfl.



Herra forseti. -Það er viðurkennd staðreynd, að þjóðin átti í lok stríðsins ráð á meira fé í erlendri mynt en hún nokkru sinni áður hafði haft ráð yfir. Þá var sú stefna upp tekin að verja þessum fjármunum til þess að undirbúa betri framtíð og meiri atvinnu í landinu heldur en áður hafði átt sér stað. Þ,í var fyrir hendi í fyrsta skipti að verulegu leyti hér á landi afl þeirra hluta, er gera skal, þ.e.a.s. fjármunir til þessara hluta. Og þá voru hafin samtök um að hrinda af stað hinni svo kölluðu nýsköpun. Sjálfstfl. tók að sér það mikla hlutverk undir forystu formanns síns, Ólafs Thors, að ná pólitískum samtökum í þessu efni hjá stjórnmálaflokkunum, sem vildu sinna þessum málefnum undir forystu hans. Þegar sú samvinna tókst, var teningunum kastað í þessu efni. - Hafið var markvisst starf með stofnun nýbyggingarráðs til þess að þoka atvinnumálum þjóðarinnar í það horf, sem hér ræðir um, til þess að útiloka, ef verða mætti, hinn ömurlegasta vágest íslenzkrar alþýðu, atvinnuleysið. Þessi stefna fékk fylgi mikils meiri hluta þjóðarinnar, sem skildi, að rétt horfði. Síðan var á árunum 1944–1945 og allt árið 1946 unnið sleitulaust að framkvæmdum nýsköpunarmálanna. - Það skal viðurkennt, að þar sem hér þurfti ný átök á ýmsum sviðum og á ýmsum leiðum, gefur að skilja að störf nýbyggingarráðs höfðu að ýmsu leyti á sér svip frumbýlingsins og urðu því fyrir gagnrýni eftir á, er sagt var, að réttara mundi hafa verið að taka þetta málið eða hitt öðrum tökum hefur en gert var í nýbyggingarráði. En það hefur litla þýðingu í sjálfu sér viðkomandi heildarsvip þeirra átaka, sem þarna áttu sér stað. Drög voru þar lögð til stórkostlegra úrbóta svo að segja á öllum sviðum atvinnulífsins. Framkvæmd var m.a. að þess tilhlutun stórfelld og áður óþekkt efling fiskiskipaflota landsmanna, og að sama skapi var vélbátaflotinn stórum aukinn og endurbættur. Landbúnaðarvélar voru keyptar og settar í rekstur, svo og stórvirkar vinnuvélar og nýtízku iðnaðarvélar. Hraðfrystihúsin voru aukin og endurbætt og nýjum slíkum iðjuverum komið upp, einkum á þeim stöðum, er höfðu þeirra mesta þörf, víðs vegar um landið. - Á þessum tíma var einstaklingsframtakið stutt og hvatt til dáða í hvívetna, en jafnframt voru samtök manna í bæjum og sveitum, bæði með samvinnusniði og á annan hátt, látin njóta alls þess stuðnings, sem unnt var að láta í té. Komið var á fót sérstakri lánsstofnun til þess að standa undir lánum til fiskiskipanna. Ný, stórhuga löggjöf var sett um stuðning við landbúnaðinn. Drög voru lögð að stofnun sementsverksmiðju, og ýtt var undir betri hagnýtingu ullar en áður hafði átt sér stað. Þannig var reynt að styðja þann almenna vilja landsmanna til framtaks, sem nýsköpunarhugurinn hafði vakið. Við sjálfstæðismenn í landinu gengum að þessu verki, bæði sem einstaklingar hver á sínu sviði og sem stjórnmálamenn og leiðbeinendur í opinberum verkum, með fúsum huga og heilum. Við vitum samt, að þessi tæki. sem ég hef rætt um, og önnur framleiðslutæki koma fyrir okkur því aðeins að haldi, að hægt sé að gera atvinnuna arðbæra. Og því er okkur annt um, að þær meinsemdir atvinnulífsins, sem nú ógna arðbærri framleiðslu á sjávarafurðum, verði læknaðar. Ef ekki tekst að hamla því, að verðbólgan eyðileggi framleiðslu vora á útflutningsafurðum, kemur það að engu haldi, þótt við höfum allt fullt af nýjum vélum, skipum og öðru, sem í heilbrigðu þjóðfélagi er til ómetanlegs gagns. - Þeir, sem mest unnu að því að mynda nýja og hagkvæma aðstöðu til framleiðslunnar með nýsköpunarframkvæmdum, hljóta að óska þess og vilja vinna að því, að við missum ekki af strætisvagninum í þessu efni, verðum ekki undir í samkeppni um markaðina né töpum þeim kannske fyrir þeim, sem hafa lakari tekníska aðstöðu en við til framleiðslunnar. - Á sumum sviðum, sérstaklega að því er hina nýju togara snertir, er það þegar komið í ljós, hver lyftistöng þjóðarbúinu getur orðið að því framtaki, sem átti sér stað í þessu efni. Og það sama mun koma í ljós, hvað vélbátana snertir, þegar veiði sýnir sig og aflabrestur hverfur, eins og bezt kemur í ljós við Hvalfjarðarveiðina. Vélbátaflotinn hefur tæknilega séð miklum mun betri aðstöðu nú til að afla meira heldur en áður en endurnýjun flotans átti sér stað. Hin aukna véltækni við alla landvinnu, þar sem hún hefur verið tekin upp, einkum við sveitabúskapinn, hefur byrjað að skila af sér betri afköstum og gefur miklar vonir um bætta vinnuaðstöðu yfirleitt. Er það fyrir það, að að því var staðið, meðan þess var kostur, að verja drjúgum hluta gjaldeyrisforða landsmanna til að afla þessara tækja. Þegar framfarahugur er svo ráðandi í aðgerðum þjóðarinnar eins og var á þeim tíma, sem ég hef rætt um, þá fylgir honum og verður jafnan að fylgja bjartsýni, sem verður fyrir vonbrigðum, ef eitthvað verulega ber út af. En að slíkt komi fyrir, er ekki óeðlilegt í þjóðfélagi, sem er háð jafn snöggum sveiflum í atvinnulífinu eins og okkar þjóðfélag. - Fjölmargir þeirra, sem hafa lagt í stórar og dýrar framkvæmdir, t.d. byggingu hraðfrystihúsa, hafa orðið fyrir vonbrigðum, að því er fjáröflun snertir til að standa undir byggingarkostnaði þessara fyrirtækja. Ef leita á nokkurrar einnar orsakar fyrir því, að svo fjarri fer því sem raun ber vitni, að lánsfjárþörfinni hafi verið fullnægt eins og til var ætlazt af Alþ., þegar sett voru lög um stofnlán og landbúnaðarlán í anda nýsköpunarinnar, þá teldi ég einna líklegast að benda á þá staðreynd, að á sama tíma hafa líka á öllum öðrum sviðum, t.d. í húsbyggingum, verið stigin stór spor og þar af leiðandi fjárfrekari heldur en nokkurn tíma áður í sögu þjóðarinnar. Tel ég rétt að benda á þetta sem eina helztu orsök þess, hve þröngt er um stofnlánin, því að enn er haldið áfram að narta í nýsköpunina af þeim, sem aldrei vildu hafa hana, og nú erum við, sem unnum að skipulagningu nýsköpunarinnar, bornir sökum á sumum stöðum fyrir það, að stofnlánasjóður hefur of lítið umráðafé til lánveitinga. Þessar ásakanir koma úr þeirri átt aðallega,. sem ávallt var á móti endurreisn atvinnuveganna, þeim, sem jafnan hafa afflutt allt það, sem af hendi hefur verið leyst, og ekki lagt annað en illt til nýsköpunarinnar. Við Íslendingar erum í fjármálum og atvinnumálum ekki meðal þeirra, er byggja á mestri reynslu og hagsýni. Við viljum á flestum sviðum hafa stórframkvæmdir með höndum og erum þess vegna meira í hættu fyrir því að reisa okkur hurðarás um öxl. - Svo er hitt, sem hefur afdrifaríka þýðingu um að gera allar okkar framkvæmdir fjárfrekari nú en þær hafa áður verið, en það er verðbólgan og dýrtíðin, sem þjóðin er búin að búa við allt frá því, er stríðshækkanir fóru að hafa áhrif á kaupgjald og verðlag, og til þessa dags. Öllum þeim réttmætu og glæstu vonum, sem við höfum alið í brjósti í sambandi við þá endurbyggingu atvinnuveganna, sem hér hefur verið gerð að umtalsefni, er bráð hætta búin af hinni sívaxandi verðbólgu, sem allir munu vera ásáttir um að telja böl, nema hv. sósíalistar öðru hvoru, en ekki eru allir sammála um, hversu frá megi bægja. Átökin á milli stéttanna innanlands á þessum 7 árum um verðlag á landbúnaðarvörum og verðlag á vinnu hafa smátt og smátt magnað þetta vandamál þjóðarinnar. Þegar það spor var stigið á árinu 1940 að tengja órjúfanlega saman verðlag og kaupgjald með því að ákveða, að ávallt skyldi greiða fulla verðlagsvísitölu á hvers konar grunnkaup, þá var lagt smiðshöggið á þá dýrtíðarskrúfu, sem síðan hefur þjáð atvinnuvegina og sett gildi íslenzku krónunnar í sívaxandi hættu. Þrátt fyrir það að varið hafi verið tugum milljóna til þess með niðurgreiðslum úr ríkissjóði að vinna gegn eða létta áhrif dýrtíðarskrúfunnar, hafa þessi fjárframlög þó ekki megnað að breyta þeim straumi í þessum efnum, sem óhjákvæmilega hlýtur að bera að glötunarbarmi atvinnuveganna og þar með þjóðarbúskaparins. Það er að vísu gott að láta hverjum degi nægja sína þjáningu, og við erum öll með þeim ósköpum fædd að einhverju leyti að hlífa sjálfum okkur við að horfast í augu við aðsteðjandi vandræði, meðan þau eru ekki orðin óbærileg. Hins vegar er þess að gæta, að til lítils væri það fyrir þjóðina að hafa varið hundruðum milljóna til að bæta atvinnuaðstöðu landsmanna til sjós og lands og til lítils fyrir einstaklingana að leggja á sig erfiði og sem betur fer marga hverja að hafa sparað saman ávexti erfiðis síns, ef svo gálauslega ætti ávallt fram að fara, að sýnt væri, að atvinnuaðstaðan og peningaeign sparifjáreigenda hyrfi sökum óforsjálni okkar sjálfra í ginnungagap óviðráðanlegrar verðbólgu og eyðilegðist þar með að öllu eða mestu leyti. Þegar svo væri komið, hlyti atvinnuleysið að halda innreið sína og minna okkur á það daglega, að við hefðum of lengi vanrækt að stöðva dýrtíðarskrúfuna, á meðan hún var enn viðráðanleg. Það má að vísu með l. og alls konar samtökum ákveða innanlandsverðlag á því, sem fer til neyzlu landsmanna, og þeirri þjónustu, sem við innum af hendi hver fyrir annan. Þar má segja, að við mælumst einir við og getum haldið áfram að kroppa augun hver úr öðrum án þess að taka tillit til erlendra aðila, en sú framleiðsla og hvers konar þjónusta, sem við þurfum að selja öðrum þjóðum, er háð öðrum lögmálum. Verðlag útflutningsvörunnar verður aldrei ákveðið af okkur einum. Það er háð því, hvað kaupendurnir utan lands vilja og geta fyrir hana borgað. Þar mælast Íslendingar ekki elnir við. Þetta veit hvert mannsbarn, þó að oft virðist þörf á að minna á það. Þegar rætt var um þetta frv. í Nd., sagði einn af fulltrúum Sósfl. m.a., að núverandi stjórn hefði verið duglaus, sem hann kallaði það, í afurðasölumálunum, og einatt hefur það klingt við í vetur í ræðum sósíalista, að þegar kæmi að umræðunum um afurðasölumálin, þá skyldi stjórnin fá kúluna kembda. Mér þykir rétt að draga fram fáeinar staðreyndir viðvíkjandi afurðasölunni í þessum umræðum, eins og afurðasalan hefur verið, síðan núverandi stjórn tók við. Kommúnistar höfðu séð fyrir því í tíð hæstv. fyrrv. stjórnar, að stjórnin sem heild gat engar nægilegar ráðstafanir gert til að undirbúa afurðasölu ársins 1947 eins og skyldi. Fyrrv. hæstv. atvmrh., Áki Jakobsson, náði, sem kunnugt er, í rússneskan starfsmann, afskipunarmann, sem var hér staddur til að sjá um afskipun á þeim vörum, sem Rússar keyptu hér, og í einfeldni sinni hélt ráðh., að hann hefði þar náð í þann rétta aðila, sem hægt væri að slá sér upp á í afurðasölumálum. Hann gekk í þetta sjálfur og hafði framan af lítil eða engin samráð við sér betri menn, og útkoman varð sú, að framleiðendur voru fengnir til að trúa því, að selja mætti til Rússlands bróðurpartinn af sjávarafurðum landsmanna árið 1947 fyrir afar hátt verð. Þessi rauða stjarna, sem ráðh. hugðist hafa krækt i, átti að auðkenna hann sjálfan og sýna öllum landslýð, hve djúpt stæðu ráð þeirra kommúnista og hve tilþrifamikil verk þeirra í afurðasölumálunum væru. Þetta varð til þess m.a., að menn stóðu í þeirri trú, að allur saltfiskurinn, sem framleiddur var á vertíðinni, mundi verða keyptur af Rússum við dýru verði og margt og margt fleira, sem reyndist hugarburður einn, þegar fram á árið kom. Í fyrsta lagi var það upplýst síðar meir af sendiráði Rússa hér, að samningamaðurinn, sem ráðh. hafði náð í, hafði ekkert umboð til að semja að neinn leyti um vörukaupin. Í öðru lagi kom það í ljós, eins og áður segir, að þær hugmyndir, sem ráðh. og þessi maður höfðu gert sér um möguleika á sölu íslenzkra afurða á rússneskum markaði, voru rammskakkar, því að reynslan varð sú, að Rússar keyptu við þessa samninga ekki aðrar vörur en þeir höfðu keypt áður. Þetta er nú eitt dæmi þess, hvernig staðið er að því þýðingarmikla máli, afurðasölunni, af hálfu kommúnista, þegar þeir hafa valdaaðstöðu í þjóðfélaginu til að vera þar í fararbroddi. Ég gæti nefnt fleiri átakanleg dæmi um mistök manna úr þessum flokki, þegar þeir hafa komið nálægt sölu á afurðum, mistök, sem eru svo átakanleg, að það er furðulegt, að þeir skuli yfir höfuð reyna að bera jafn þungar sakir á núverandi ríkisstj. og aðra þá, sem hafa staðið að afurðasölunni á þessum árum, eins og þeir gera. Nú þykjast þeir þeim vanda vaxnir að vera forsjón annarra í afurðasölumálunum, aðrir eins labbakútar og þeir hafa reynzt þar sjálfir og nú er lýðum ljóst. Það var eitt af fyrstu verkum núverandi ríkisstj., eins og kunnugt er, að koma af stað samningan., bæði til Rússlands og Bretlands, til að semja um sölu afurða þar, og hún hefur síðan unnið sleitulaust að því að gera samninga um sölu á þessum afurðum, eftir því sem möguleikar hafa staðið til og bezt hefur hentað, bæði að hennar dómi og dómi þeirra mörgu manna, sem henni hafa verið hjálplegir í þessum sökum. Það var ekkert sérstaklega ánægjulegt að taka við öllum saltfiskinum óseldum í vor, eftir að bezti sölutími saltfisksins var liðinn vegna vonar þeirrar, sem vakin hafði verið um sölu í Rússlandi og dokað hafði verið við eftir í 3 mánuði, en árangurslaust. Það er dálítið kynlegt, að þegar þessir sérfræðingar kommúnista í afurðasölumálunum hér á Alþingi brýna sem mest raustina um það, hvað hægt væri að selja og hvar vanrækt hafi verið að selja, þá eru þeir oftast með markaði á vörunum, sem þeir virðast trúa mest á, markaði, sem íslenzkar afurðir hafa ekki verið seldar á áður nema í litlum stíl. Þeir hafa talað mjög um Tékkóslóvakíu, sem getur verið góð, og þeir hafa talað þráfaldlega um Frakkland sem sérstaklega gott afurðasöluland, en eins og kunnugt er, hafa Íslendingar aldrei haft mikil viðskipti við Frakka eða selt þangað mikið af vörum. Það hefur að vísu heppnazt að selja þangað dálitið af hraðfrystum fiski, en þó hvergi nærri það, sem fram hefur verið boðið. Ég get t.d. nefnt það, að eitthvað um þriggja mánaða skeið er Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna búin að vinna að því að reyna að koma í kring sölu á 1000 tonnum af hraðfrystum fiski í Frakklandi og hefur haft til þess fullt leyfi íslenzkra yfirvalda, en þetta hefur enn ekki tekizt. Um markað í Tékkóslóvakíu er það kunnugt, að hann hefur tekið við dálitlu magni af hraðfrystum fiski, en þó með þeim skilyrðum að fá aðrar vörur frá Íslendingum, sem hvarvetna eru seljanlegar gegn greiðslu í sterlingspundum eða dollurum, og svo er það með það land, að þangað er ekkert hægt að selja nema með því að taka iðnaðarvörur í staðinn, sem eru í flestum, ef ekki öllum tilfellum, dýrari heldur en ef þær væru keyptar í Englandi, Ameríku, eða á Norðurlöndum. Þannig er nú það raunverulega ástand í þeim löndum, sem þeir eru sérstaklega að halda fram, en út af gömlu markaðslöndunum skammast þeir og kölluðu samninginn við Breta, sem eru okkar mesta viðskiptaþjóð, smánarplagg, þegar hann var gerður. Einn kommúnisti hefur sagt í umr. um þetta mál eftirfarandi varðandi afurðasöluna: „Það er enginn grundvöllur til fyrir því, að ekki megi selja fyrir ábyrgðarverð á næsta ári.“ Enn fremur sagði hann: „Það hefur tekizt að knýja fram hærra verð en útlit hefur verið fyrir undanfarið fyrir harðvítuga baráttu.“ Það væri fróðlegt að spyrja hv. fulltrúa sósíalista um það, þegar hér er nú verið að ræða um afurðir þessa árs og því haldið fram, að það hafi tekizt að knýja fram hærra verð en búizt hafði verið við fyrir harðvítuga baráttu, hverjir það væru, sem að þeirra áliti hefðu háð þá baráttu. Það er sem sé vitað, að ríkisstj. hefur staðið í þessum málum öllum undantekningarlaust, síðan hún tók við, og þó að hún hafi notið aðstoðar margra ágætra manna, eins og allar stjórnir hafa gert á undan henni, þá hefur hún þó a.m.k. orðið að taka allar ákvarðanir um málin. Í öðru lagi væri gaman að spyrja, hvernig á því stæði, að þessi duglausa afurðasölustj., sem þeir tala einatt um, hafi þó að dómi þeirra sjálfra háð harða baráttu fyrir sölu á afurðunum og sigrað. Eða voru það kannske kommúnistar, sem háðu þessa baráttu? Nei, ef barátta hefur verið háð, þá var hún háð einmitt af þessari ríkisstj., sem kommúnistar eru að deila á fyrir ódugnað. Það er ekki í fá skipti, sem það hefur klingt við í ræðum sósíalista, að stjórnin vilji ekki selja afurðirnar eins háu verði og hægt væri. Það þarf í sjálfu sér ekki æði mörg orð varðandi svo fáránlega ásökun. Hvaða stjórn er nú hugsanleg, sem væri þannig, að hún vildi ekki selja afurðirnar frekar við betra verði en við lægra verði? lin spursmálið er: Hvers vegna álpast svona endemis fullyrðingar út úr þessum mönnum? Ég held, að þetta komi til af því, að svona vitleysur eru nokkurs konar óhjákvæmileg afleiðing hjá þeim af öllum þeim vitleysum, sem þeir eru búnir að halda fram í sambandi við sömu mál, og séu eitt af baráttumeðulum þeirra til að reyna að berja því inn í þjóðina gegn betri vitund, að það stafi engin hætta af verðbólgunni og að öll afurðasala geti gengið óhindruð þrátt fyrir hana. Þess vegna mega þeir ekki viðurkenna, að það sé of hátt framleiðsluverð í landinu og afurðir okkar of dýrar á erlendum markaði. Þegar það samt sem áður sýnir sig, að ekki er hægt þrátt fyrir þá harðvítugu baráttu stjórnarinnar, sem kommúnistar hafa lýst, að selja afurðirnar svo hátt, að það greiði framleiðslukostnaðinn á Íslandi, þá er hlaupið yfir í næstu fullyrðingu, sem ég minntist á áðan og er eitthvað á þessa leið: „Þetta væri hægt að selja allt við framleiðsluverði og yfir ábyrgðarverði, ef íslenzka stjórnin fengist til þess að selja á réttum stöðum og réttum löndum, en ríkisstj. er bara svo vond, að hún vill ekki selja þeim, sem bezt borga, heldur hinum, sem verr borga.“ Svona tala þeir jafnan þessir sérfræðingar kommúnista í afurðasölumálunum. Þeir selja mest í greinum Þjóðviljans, þá er fiskurinn jafnvel ofar en ábyrgðarverð og allt í lagi. Eins og hæstv. utanrrh. lýsti, hefur það tekizt undir forustu núverandi ríkisstj. að fá talsverða sölu á íslenzkum afurðum í Hollandi og enn fremur að ná samningi um sölu á fiski og síld til Þýzkalands, og mun það, ef þær vonir rætast, sem ástæða er til að tengja við þessa samninga, sýna sig, að hér er um mjög þýðingarmikla samninga um afurðasölu að ræða. Áður en frv. það, sem hér liggur fyrir, var lagt fram, voru miklar bollaleggingar í blaði kommúnista eða Sósfl., Þjóðviljanum, um það, hvað ríkisstj. ætlaði að gera í dýrtíðarmálunum. Annað veifið voru gleiðletraðar fyrirsagnir um það, að ríkisstj. hefði ákveðið stórfellda gengislækkun, og þá um leið dregnar hæfilegar ályktanir af þeim níðingsskap að þeirra dómi, og hitt veifið var talað um önnur úrræði, sem þeir hafa talið. að hugsanlega gætu komið til mála, og hvert eitt og einasta þeirra var fyrir fram rægt og svert í augum almennings. Til hvers? Auðvitað til þess að vekja andúð á hverju því, sem ofan á kynni að verða í þessu máli. Það er vitað, að atvinnurekendur til sjávarins höfðu gert róttækar kröfur um breyt. á vísitölunni, allt niður í 200 stig, og um leið 20% gengislækkun á íslenzku krónunni, sem þeir töldu sér nauðsynlegt til þess að geta haldið áfram atvinnurekstri sínum. Þegar þannig er sýnt og sannað, að áður en nokkurt frv. kom frá ríkisstj., voru kommúnistar búnir að rægja allar hugsanlegar tilraunir fyrir fram, þá undirstrika þeir með því það sama sem þeir með frv. sínu á Alþingi sýndu, þar sem þeir lögðu til, að fiskábyrgðarverðið yrði tekið, en hins vegar að dýrtíðin fengi að halda áfram að magnast, eftir því sem verða vildi. Þar kemur fram kjarninn í stefnu þess flokks, að flagga með ábyrgð á afurðunum til þess að gera sínar hosur grænar fyrir sjómönnum og útvegsmönnum, en leyfa dýrtíðinni að magnast eftir vild, því að þá vita þeir, að hvaða aðrar ráðstafanir sem kynnu að verða gerðar yrðu gagnslausar og bæri að því einu marki, sem þeir hafa fyrir augum, fjárhagslegu hruni þjóðarinnar. Jafnvel þó að til þess bragðs hefði verið tekið að verða við kröfunum á þessu stigi málsins um stórfellda gengisbreyt., hefði það ekki orðið nema skammgóður vermir með aðferð kommúnista, þeirri að láta dýrtíðarvísitöluhjólið halda áfram að snúast í sífellu. Í grg. fyrir sínu eigin fiskábyrgðarfrv. viðurkenna kommúnistar það í öðru orðinu, að dýrtíðin sé orðin atvinnuvegunum ofurefli, því að þeir halda því þar fram, að vísitalan megi ekki vera öllu hærri en 300 stig. En þegar ríkisstj. ber fram frv. um, að hún skuli miðast við 300 stig, þá hrópa þeir til þjóðarinnar um arðrán og þrælalög, sem verið sé að setja á með þessu móti. Öll málafærsla þeirra í þessu máli sem öðrum hefur verið þrungin af þeirri sömu tvöfeldni sem þeir sýna í afskiptum sínum af öllum málum á Alþingi, sem koma misjafnlega við annaðhvort sjómenn eða launþega í landinu. Þeir leika jafnan tveim skjöldum í þeim tilgangi að villa hvorum tveggja þessum aðilum sýn. Þetta kom einnig glöggt fram í hinu nýafstaðna járnsmiðaverkfalli. Kommúnistar stóðu þar eins og annars staðar með hækkun kaupgjalds járnsmiðanna og hrósuðu því sem stórum sigri, sjálfsagt fyrir sjálfa sig, í Þjóðviljanum, þegar járnsmiðirnir eftir tveggja mánaða stöðvun fengu kröfum sínum framgengt. Á sama tíma voru þessir menn eða þeirra fulltrúar, sem tala aðallega við útvegsmenn, að bölsótast yfir verðlagi á skipa- og vélaviðgerðum og töldu það allt of hátt og ósanngjarnt, af því að þeir vita, að bátaflotinn stendur undir hinu háa verðlagi, sem er á öllum viðgerðum hjá járnsmiðunum. Þegar um er að ræða ráðstafanir til að lækka taumlausa dýrtíðarólgu eins og þær, er hér liggja fyrir, er vissulega hægt að finna ágalla á þeim, ekki sízt þegar það er gert út frá því sjónarmiði einu að vekja óánægju frá sjónarmiði einnar eða annarrar stéttar. Á öllum þeim stéttaráðstefnum, sem haldnar hafa verið í haust. hefur þess jafnan fljótlega gætt, að fulltrúar stéttanna hafa beint eða óbeint að því vikið, að þeirra stétt, hver svo sem hún hefur verið, væri nú ekki þannig á vegi stödd, að hún ætti að bera þær byrðar, sem þó allir vita, að þarf að bera í sambandi við tilraunir til að fá viðunandi grundvöll fyrir framleiðsluna, og í því frv., sem hér liggur fyrir, er um það að ræða, að allir landsbúar beri byrðarnar. Þeir, sem hér mæla sterkast á móti frá stéttarsjónarmiði, kommúnistarnir, mættu þó hafa það í huga, að í hagfræðinganefndarálitinu, sem gefið var út í fyrra og fyrrv. stjórn stóð að, var fulltrúi þeirra sammála hinum hagfræðingunum, er að því stóðu, um þá ályktun, að í fyrsta lagi yrði að vinna gegn verðbólgunni og í öðru lagi væri nauðsynlegt, að allir tækju á sig nokkrar byrðar í því skyni. Þetta frv. reynir að sameina alla til þess að byrja „þá löngu reisu“, sem þjóðin á fyrir hendi á þeim vegi. Lítið hefur verið á það minnzt við þessar umr., að á eignamenn þjóðfélagsins er lagður mikill skattur, þar sem eru ákvæðin um eignaraukaskatt. Hann skal lagður á það, sem menn hafa aukið eignir sínar frá 1940 og til loka yfirstandandi árs. Mörgum munu þykja þær byrðar allverulegar, en þetta er gert m.a. vegna þess, að það hefur frá upphafi, síðan umr. um þetta mál hófust, verið viðurkennt, að allir verði að taka á sig nokkrar byrðar. Kommúnistar hafa líka tekið undir þetta, en vilja nú hlaupa frá þeirri skoðun sinni sem öðrum, ef þeir telja sér af því pólitískan stundarávinning. Verðhjöðnunarleiðin, sem hér er reynd, verður ekki farin í loftköstum. Það mundi valda truflunum og ýmiss konar röskun í atvinnu- og fjármálalífi þjóðarinnar. Sú leið, sem hér hefur verið valin, er byggð á því, að í þessu máli sem mörgum öðrum sé krókur betri en kelda. Hún er enn fremur byggð á þeirri sannfæringu stjórnarvaldanna, að þjóðin skilji, að einhvern tíma, og nú er ekki seinna vænna, verði að byrja að stemma á að ósi, stöðva þá framvindu, sem verið hefur vatn á dýrtíðarmylluhjólinu, með því að festa vísitöluna. Hér er þó svo hóflega í þá festingu farið, að enginn, sem undir það játast, að byrðin verði að berast af öllum, enginn, og ekki heldur hv. meðlimir Sósfl., vilji þeir ekki ómerkja yfirlýsingar sinna beztu manna, getur annað en játað, að rétt sé stefnt og stillt af stað farið. Hv. 4. landsk. greip til þess, sem honum er alltaf næst hendi, að hóta verkföllum, óróa og æsingum. En hverju er hv. 4. landsk. að hóta með þessum aðgerðum í rann og veru? Kjarni þess, sem hann sagði, þegar æsingaumbúðirnar eru teknar utan af, er sá að koma af stað þeim aðgerðum, sem hefðu í för með sér hrun íslenzkrar krónu. Ræða hans var dulbúin hótun um að fella gengi krónunnar, því að þegar búið væri að koma öllu í öngþveiti með æsingum og verkföllum, þá yrði að lokum ekki annað úrræði fyrir hendi til þess að koma afurðunum nokkurn veginn í sæmilegt verð en að feila krónuna. Við höfum ekki viljað fara þessa leið, eins og frv. sýnir. Margir hafa verið þeirrar skoðunar, að ef til vill hefði verið réttara að fella eitthvað gengi krónunnar og lækka vísitöluna að einhverju leyti. Þessu hefur verið haldið fram í ræðu og riti, en þetta frv. fer ekki þá leið. Það hefur þótt rétt að reyna fyrst aðrar leiðir. Hér er ekki treyst á harkalegar aðgerðir né lagt út á hálar brautir, en hér er treyst á heilbrigða dómgreind fólksins, sem á allt sitt undir því, að blómlegt atvinnulíf haldist í landinu. Og þetta fólk veit það, að ef verðbólgan heldur takmarkalaust áfram að vaxa, er afkoma þess í voða, og þeir fjármunir, sem það hefur eignazt, hljóta að tortímast í eldi verðbólgunnar. Þess vegna ber að treysta svo heilbrigðri dómgreind þjóðarinnar, a.m.k. meðan annað er reynt, að hún taki vel í það að leggja eitthvað að sér sinni eigin framtíð til tryggingar. Þar sem ég er síðastur á mælendaskrá og umræðum um þetta mál í kvöld er þar með lokið, vil ég nota þetta tækifæri til þess að óska öllum þeim, sem mál mitt heyra, gleðilegra jóla og góðs komandi árs. - Góða nótt.

Forseti (BSt): Hæstv. fjmrh., Jóhann Jósefsson, hefur nú lokið máli sínu. Er þar með umr. um þetta mál lokið. Ég vil taka undir ósk hans, f.h. Alþingis, til hinnar íslenzku þjóðar um gleðileg jól og farsælt komandi ár. Flokkarnir hafa allir notað örfáar mínútur fram yfir hinn ákveðna ræðutíma, hæst 4 og lægst 2 mínútur. Verður þá gengið til atkv.