Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Gildandi lög um dýravernd eru nr. 34 frá 1915, eða rúmlega 40 ára gömul. Sem að líkum lætur, er orðið tímabært að endurskoða þau vegna breyttra aðstæðna í þessum málum. Í október 1955 fól þáv. menntmrh., Bjarni Benediktsson, Ármanni Snævarr prófessor að semja frv. til nýrra dýraverndarlaga, og samdi prófessorinn frv. það, sem hér liggur fyrir. Frv. er í sjö köflum, og því fylgir ýtarleg og fróðleg grg., þar sem rakin er saga dýraverndarmála frá fyrstu tíð og lögskýrð. Frv. þetta kemur í stað 179. gr. hinna almennu hegningarlaga frá 1940 og laga um dýraverndun, nr. 34 1915, ásamt breytingu, sem á þeim var gerð og er nr. 31 1922. 1, kafli frv. fjallar um meðferð dýra, og segir í 1. gr.: „Skylt er að fara vel með dýr, svo að þau þjáist ekki að nauðsynjalausu.“ Um 1. gr. segir í athugasemdum við frv: „Ákvæði þetta er mjög víðtækt og felur í sér stefnuyfirlýsingu um dýravernd.“ 1. gr. lætur ekki við það sitja að banna illa meðferð á dýrum, heldur geymir hún jákvætt boð um, að menn fari vel með dýr. Á þessum grundvelli er frv. byggt. II. kafli frv. er um deyðingu dýra og aðgerðir á dýrum. Eru þar ákvæði um, að dýralæknum einum sé heimilt að framkvæma allar meiri háttar aðgerðir á dýrum, og fleiri ákvæði þessu viðkomandi. III. kafli er um notkun dýra í vísindalegum tilgangi. IV. kafli er um eftirlit með framkvæmd laganna og fleira. V. kafli er um stjórn dýraverndarmála, Vl. kafli um refsingu og önnur viðurlög og loks VII. kafli um almenn ákvæði, gildistöku laganna og brottfallin lög. Af þessu yfirliti er ljóst, að hér er um ýtarleg ákvæði um dýravernd að ræða og mjög til bóta frá því, sem gilt hefur fram að þessu. Frv. var lagt fram í hv. Nd., og tók það þar nokkrum breytingum. Var leitað umsagnar um það hjá Dýraverndunarfélagi Íslands, Dýralæknafélagi Íslands og Búnaðarfélagi Íslands. Umsagnir bárust frá öllum þessum aðilum. Dýraverndunarfélagið lagði til, að frv. yrði samþykkt óbreytt, en Dýralæknafélagið og Búnaðarfélag Íslands lögðu til, að það yrði samþykkt með nokkrum breytingum, og tók menntmn. Nd. till. þessara félaga að nokkru leyti til greina við samningu brtt. sinna. Ég vil þá koma með nokkrum orðum að þeim breytingum, sem frv. tók í Nd. Fyrsta breytingin, sem segja má að sé efnisbreyting, er, að 9. gr. frv. er felld niður, en sú grein var um vananir húsdýra. Dýralæknarnir og Búnaðarfélagið höfðu lagt til, að þessari grein yrði breytt allverulega, en samkomulag varð innan menntmn. Nd. að leggja til, að greinin yrði felld niður, og má í því sambandi benda á, að um þessar aðgerðir á húsdýrum gilda sérstök lög. Það eru lög nr. 123 27. des. 1935. Engin ósk hefur komið fram um, að þessum lögum yrði breytt nú, og þykir eðlilegt, að þau gildi áfram. Þá var 15. gr. breytt, umorðuð og gerð einfaldari. Var það gert eftir ábendingu dýralæknanna. Þá var gerð breyting á 17. gr. frv., en hún fjallar um stjórn dýraverndarmála. Í frv. var gert ráð fyrir, að menntmrn. skipaði fimm manna dýraverndarnefnd til fjögurra ára í senn. Skyldi einn skipaður eftir till. Dýraverndunarfélags Íslands, einn samkv. till. Hins íslenzka náttúrufræðifélags og einn eftir till. Dýralæknafélags Íslands. Menntmrn. átti að skipa einn nm., en yfirdýralæknir skyldi sjálfskipaður form. n. Skyldi nefnd þessi vera ráðuneytinu til aðstoðar um allt, sem snerti dýravernd og framkvæmd laga þar um. Breytingin, sem samþ. var í Nd., er í því fólgin, að fellt er niður ákvæðið um sérstaka nefndarskipun, en 16. gr. frv., eins og það er nú, sem fjallar um stjórn dýraverndunarmála, hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Menntamálaráðuneyti hefur yfirstjórn allra mála, er varða dýravernd. Tillagna Dýraverndunarfélags Íslands, Búnaðarfélags Íslands, Dýralæknafélags Íslands og Hins íslenzka náttúrufræðifélags skal leitað, eftir því sem við á, við setningu reglugerða eða annarra stjórnarvaldsreglna um dýravernd.“ Annað segir ekki í þessari grein. Bæði Búnaðarfélag Íslands og Dýralæknafélag Íslands lögðu til, að nefnd þessi skyldi ekki skipuð, þ.e.a.s. þessi nefnd, sem talað var um í frv. og ég gat um áðan, og bentu í því sambandi á, að starf n. yrði að mestu það sama sem dýraverndunarfélög hefðu haft með höndum undanfarið, en þau hefðu ávallt unnið mjög merkilegt og þarft starf í þágu dýraverndunarmála og óráðlegt væri að láta lögskipaða nefnd grípa inn á þetta verksvið þeirra. Menntmn. þessarar hv. deildar hefur, eftir að hún hefur athugað frv. og þær umsagnir um málið, sem leitað hefur verið eftir og borizt hafa, orðið sammála um að mæla með því, að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá hv. Nd. og er á þskj. 227. Einn nm., hv. 6. þm. Reykv., var ekki viðstaddur á nefndarfundi, þegar málið var endanlega afgreitt. Hv. 1. landsk. þm. beindi því til n. við 1. umr. málsins, hvort ekki væri rétt að athuga 1 sambandi við þetta frv. um dýravernd ákvæði laga um eyðingu refa og minka, þar sem svo er mælt fyrir, að skylt er að eitra fyrir þessi villtu dýr þriðja hvert ár. Benti hann á, að eitrun fyrir dýr væri ómannúðleg aðferð við útrýmingu þeirra og þau liðu kvalafullan dauða á misjafnlega löngum tíma. Nefndin tók til athugunar þessar ábendingar hv. þm., en var sammála um, að ekki væri rétt að taka ákvæðið um eitrun refa og minka upp í frv. um dýravernd. Um það mál gilda, sem kunnugt er og hv. þm. benti sjálfur á, sérstök lög. Ef banna ætti t.d. að eitra fyrir refi og minka, yrði slíkt ákvæði að koma sem breyting á þeim lögum, en ekki sem sérstakt ákvæði í lögum um dýravernd. Ég vil svo endurtaka það, að nefndin leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það er á þskj. 227.



Það er eitt atriði í þessu frv., herra forseti, sem mig langar til að gera hér að umtalsefni. Þegar ég heyrði, hvert málið hefði verið sent til umsagnar af nefndinni í Nd., þá var það sent Búnaðarfélagi Íslands og dýralæknunum. En hví var það ekki sent menntamálaráði eða háskólanum eða menntamönnunum? Hvers vegna var það nú ekki sent þangað, þegar það á að heyra undir menntmrh. að öllu leyti? Þeir hafa fundið, að efni þess var ekki í neinum sérstökum tengslum við menntamennina og listamennina, heldur væru þau meiri við búnaðinn, og þess vegna hafa þeir, þrátt fyrir það þótt þeir ætli að láta þetta allt saman heyra undir menntmrn. og það úrskurða þetta allt saman, sent þeim aðilum það, sem fást við búnaðinn. Og ég held líka, að svo eigi að vera. Við skulum segja, að það haldist þessi tíð, sem núna er, nokkuð lengi, og svo komi að því svona einhvern tíma í kringum sumarmálin, að það þurfi að sjá um fóður, til þess að skepnur liði ekki hungurdauða hér og þar úti á landinu, - það getur verið, að það fari svo - haldið þið þá, að menntmrh. fari að koma til skjalanna og senda hey, til þess að búfé falli ekki? Nei, það verður landbrn., sem kemur til skjalanna og hefur fyrirsögn um það, sem gera þarf. Ég held, að það sé alveg misskilningur að ætla menntmrh. - hver sem hann er, það skiptir ekki neinu máli - að hafa eftirlit og framkvæmd með þessum hlutum. Það er alveg nátengt búskapnum í landinu. Það er búfé, sem bændurnir hafa með að gera, sem hér er verið að ræða um, og það heyrir alveg undir landbrn., finnst mér. Ja, mér finnst þetta, og ég vildi biðja nefndina að athuga þetta. Ég skal taka dæmi frá í fyrravetur, og án þess að nefna nokkur nöfn, þá var maður til í fyrravetur, bóndi, sem átti búfé og fór illa með það. Hann hugsaði ekki einu sinni um að hafa nóg hús og rými í þeim. Það var svo þröngt í húsunum, að þegar hann gaf sauðfénu, komst það ekki allt á garða, og það misfórst herfilega hjá honum, þannig að þegar kom fram á veturinn dálítið, einmánuðinn, var það vitað mál, að um sumt af hans fé var þannig ástatt, að því var ekki lífvænt, nema gert væri eitthvað til þess að ráða bót á þessu. Haldið þið, að menntmrh. hafi farið að skipta sér af því? Það minntist enginn úr menntmrn. á það við mig einu orði. Ég var beðinn að fara þarna og hlutast til um, að þetta yrði lagað. Og ég gerði það fyrir áhrif frá landbrh., landbrn., en ekki frá menntamönnunum í landinu eða menntmrn. Svoleiðis held ég að verði allt af og ævinlega, og ég held þess vegna, að það eigi að breyta frv., og mun þess vegna benda n. á það milli umr. að láta það vera landbrn. á hverjum tíma, sem hefur yfirumsjón með þessu, en ekki menntmrn.



Herra forseti. Frv. það til laga, sem hér liggur fyrir, er stjórnarfrv., komið frá hv. Nd. og fjallar um aukinn skattfrádrátt til handa skipverjum á fiskiskipum. Það er kunnara en frá þurfi að greina, hverjum erfiðleikum það hefur verið bundið að fá menn til þess að stunda hin erfiðu og áhættusömu störf, sem unnin eru á íslenzka fiskiskipaflotanum. Hjá þjóð eins og okkur Íslendingum, sem byggjum nær alla útflutningsverzlun okkar á öflun sjávarafurða, er um geigvænlegt vandamál að ræða. Fjárhagsleg geta þessarar atvinnugreinar virðist hins vegar ekki hafa aðstöðu til þess nú að bæta svo um, að ungir og nýir starfskraftar laðist til starfans. Nægir í því sambandi að benda á hina gífurlegu fjárþörf fiskiflotans um hver áramótin á eftir öðrum, ef dæma má eftir því. Skorturinn á vinnuafli til sjávarstarfa er bersýnilegastur á þeim fjölda Færeyinga og annarra erlendra sjómanna, sem ráðnir hafa verið undanfarin ár til starfa á togurum og vélbátum hér við land. Vegna yfirstandandi vertíðar hefur Sjómannafélag Reykjavíkur veitt leyfi fyrir 183 Færeyingum. Hér er þó aðeins talinn sá fjöldi, sem er á skipum, sem skráð eru frá félagssvæði Sjómannafélags Reykjavíkur, en auk þeirra eru fjölmargir erlendir sjómenn á togurum og fiskiskipum úr öðrum verstöðvum í landinu. En samkv. upplýsingum, er ég fékk nú í gær frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, munu vera rúmlega 1000 Færeyingar á íslenzkum fiskiskipum, eftir því sem næst verður komizt. Þetta gerist á sama tíma og vitað er, að fjöldi manna er á biðlista við ýmiss konar störf og þjónustu í landi, sem fjarlæg eru sjálfum framleiðslustörfunum. Þessa óheillaþróun verður að stöðva með aðgerðum þess opinbera. Aðrir aðilar virðast ekki megnugir þess að koma fram viðhlítandi málsaðgerðum, eins og högum er nú háttað. Með setningu laga nr. 46 frá 1945 var af hálfu þess opinbera stigið spor í þá átt að bæta nokkuð aðstöðu þeirra, sem afkomu sína byggja á fiskveiðum, með því að ákveðin fjárhæð væri frádráttarhæf frá opinberum gjöldum vegna hlífðarfatakaupa og fæðiskostnaðar. Með frv. því, sem hér liggur fyrir, er ætlað að stíga enn eitt skref í þessa átt og að sá mismunur, sem áður var gerður í þessum efnum á togarasjómönnum og á öðrum fiskimönnum, verði nú jafnaður. Auk þeirra, sem taldir eru í fyrrgreindum lögum, en það voru einungis hásetar, b átsmenn og 2. stýrimaður á togurum, skulu nú einnig matsveinar og aðstoðarmenn í vélarrúmi á togurum njóta frádráttar samkv. lögum þessum. Í 2. gr. þessa frv. er og gert ráð fyrir því, að öllum skipverjum, sem lögskráðir hafa verið lengur en þrjá mánuði á viðkomandi skattári, skuli við ákvörðun tekjuskatts veittur sérstakur frádráttur, 500 kr. fyrir hvern lögskráningarmánuð. Í framsöguræðu þeirri, sem flutt var fyrir máli þessu í hv. Nd., var þess getið, að framangreind hlunnindi kæmu út þannig samkv. athugun skattstofunnar: a. Háseti á togara, einhleypur og lögskráður í 10 mánuði, tekjuskattur hans væri 3575 kr., en verði samkv. lögum þessum 2375 kr.; útsvar hans 7670 kr., verður 6070 kr. b. Stýrimaður á togara, giftur og á eitt barn, lögskráður í 11 mánuði, tekjuskattur hans var 6187 kr., verður 4260 kr., útsvar var 12360 kr., verður 10165 kr. c. Skipstjóri á fiskibát, giftur, á þrjú börn, lögskráður í 6 mánuði, tekjuskattur hans er 15275 kr., en verður 14015 kr.; útsvar 21500 kr., en verðum 20400 kr. d. Háseti á fiskibáti, einhleypur, lögskráður í 6 mánuði, tekjuskattur hans er 6932 kr., en verður 5890 kr. Útsvar hans er 11560 kr., en verður 10515 kr. Ég tek þetta hér upp að nýju, ef það mætti verða hv. alþm. til einhverrar leiðbeiningar um það, hvernig lögin munu verka. Erfitt er um það að segja, hver áhrif slík lagasetning kann að hafa til lausnar fyrrgreindu vandamáli. Margir vilja halda því fram, að Alþingi verði að fara sér hægt í slíkum hlunnindaveitingum til einstakra starfsstétta, því að þá muni fleiri á eftir koma. Mín persónulega skoðun er sú, að engin hætta sé í þessu fólgin, hvað þetta mál snertir. Sjómenn hafa hér á landi algera sérstöðu um áhættusöm og erfið störf, auk þeirra erfiðleika, sem það hlýtur að valda heimilislífi þeirra öllu, að þeir skuli einmitt stunda þessi störf. Aðrar starfsstéttir munu því eiga erfitt með um allar viðmiðanir í þessum efnum. Jafnvel þó að menn vilji gerast svo kaldrifjaðir að horfa fram hjá öllu þessu, stendur það þó óhaggað, að þjóðfélagsheildinni er lífsnauðsyn, að ávallt sé nægt framboð fullgildra sjómanna. Ríkinu á því ekki að stafa nein hætta af þessum eða viðlíka ráðstöfunum hvað tekjustofna sína snertir. Ég vil engu um það spá, hvort hér er nægjanlega langt gengið um þessi sjálfsögðu hlunnindi nú til lausnar þessum vanda. En fagnaðarefni ætti það að vera öllum réttsýnum mönnum, að með samþykkt þessa frv. hefur Alþingi viðurkennt þessi nauðsynlegu framleiðslustörf og stigið enn eitt spor í þá átt að viðurkenna fólkið, sem þessi störf leysir af hendi. Eins og nál. á þskj. 353 ber með sér, leggur n. einróma till, að frv. verði samþykkt, og eins og þar segir, var einn nefndarmanna, hv. þm. Vestm., Jóhann Þ. Jósefsson, fjarstaddur afgreiðslu málsins í n. vegna veikinda. Það er eindregin ósk, n., að frv. verði samþykkt og að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, um aukinn skattfrádrátt til handa skipverjum á fiskiskipum, stefnir tvímælalaust í rétta átt. Hins vegar er það skoðun mín og ýmissa annarra hv. þm. í þessari þd., að það gangi allt of skammt, til þess að það nái þeim tilgangi, sem að er stefnt með því, og til þess að verulegt gagn geti að því orðið. Það er staðreynd, að sjómannastéttin stendur svo að segja ein undir allri gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Það er á þátttöku þjóðarinnar í útflutningsframleiðslunni, sem afkoma hennar veltur fyrst og fremst á hverjum tíma. Af því sést, hversu geysiþýðingarmikið það er, að nægilega margt fólk vilji vinna þau áhættusömu störf, sem sjómennskan felur í sér, hvort heldur hún er stunduð á vélskipum eða togurum. Reynsla okkar síðustu árin hefur sannað, að of fáir ungir menn vilja leggja fram starfskrafta sina til að stunda sjó og framleiða sjávarafurðir til útflutnings. Þess vegna hefur orðið, eins og hv. frsm. n. gat um, að fá hundruð erlendra sjómanna, flest Færeyinga, til þess að starfa á íslenzka fiskiskipaflotanum. Úr þessu verður að bæta, og raunhæfasta leiðin til þess er að skapa því fólki, sem að þessari grein framleiðslunnar starfar, bætta aðstöðu og kjör. Það er af þessum ástæðum, sem ég tel, að það frv., sem hér liggur fyrir, stefni í rétta átt, en gangi hins vegar of skammt. Ég hef þess vegna ásamt hv. 11. landsk. þm. leyft mér að flytja við það tvær brtt., - brtt., sem einnig komu fram í hv. Nd. og aðeins herzlumun vantaði á að næðu þar samþykki. Hin fyrri þessara brtt. er við 1. gr. frv., um, að inn í upptalninguna þar skuli bætt vélstjórum. - Hv. fjhn. Nd. barst bréf frá Vélstjórafélagi Íslands, þar sem þess var farið á leit, að svipuð brtt. yrði flutt við frv. og hér liggur fyrir. Með leyfi hæstv. forseta vildi ég lesa upp kafla úr þessu bréfi Vélstjórafélags Íslands. Þar segir á þessa leið: „Með lögum nr. 46 1954 eru fiskiskipahásetum veitt nokkur tekjuskattsfríðindi í sambandi við hlífðarfatakaup sín. Stjórnarfrv. liggur nú frammi til afgreiðslu, er gerir ráð fyrir að hækka þessi fríðindi um 200–300 kr. á mánuði. Í frv. er einnig gert ráð fyrir, að matsveinar og aðstoðarmenn í vél fái þessi hlunnindi. Með því að færa hlunnindi þessi yfir á tvo síðastnefnda starfshópa, lítur Vélstjórafélag Íslands svo á, að það sé sanngirniskrafa, að vélstjórar fiskiskipanna fái einnig þetta frádrag á tekjuskattsframtali sínu. Vélstjórar vinna við hlið aðstoðarmanna í vélarrúmi skipanna og vinna þar óþrifaleg störf, sem krefjast mikilla hlífðarfatakaupa engu síður en hjá aðstoðarmönnum í vél. Einnig má benda á það, að flestir vélstjórar eiga fullkominn sjófatnað, stígvél og stakk, sem þeir nota, er þeir þurfa að huga að togvindu og akkerisvindu og fleira á þilfari uppi. Vélstjórafélag Íslands mælist því til þess, að hið háa Alþingi taki vélstjórana einnig með í þetta frv. En eðlilegast væri þó, að allir fiskiskipasjómenn nytu sömu skattfríðinda. Teljum vér það ekki farsæla lausn, þegar gert er ráð fyrir, að einn starfshópur fái 500 kr. skattafrádrag pr. mánuð, þegar annar starfshópur á sama vinnustað fær allmiklu hærra frádrag undir yfirskini hlífðarfatakaupa, sem báðir starfshópar verða þó að greiða sama verði. Í trausti þess, að hið háa Alþingi taki vel þessum tilmælum vorum og afgreiði mál þetta með sanngirni, látum vér greinargerð þessa frá oss fara. Virðingarfyllst, f.h. Vélstjórafélags Íslands, Örn Steinsson, formaður.“ Það þarf ekki miklu að bæta við þessi rök vélstjóranna sjálfra. Við höfum þess vegna talið rétt að verða við beiðni þeirra og flytjum því þessa brtt., sem er fyrri till. af þeim tveimur, sem við flytjum. Síðari brtt. er um það, að öllum skipverjum, sem hafa veríð lögskráðir á íslenzk fiskiskip fjóra mánuði eða lengur á viðkomandi skattári, skuli við ákvörðun tekjuskatts veittur sérstakur frádráttur, er nemi 30% af álögðum tekjuskatti af tekjum fyrir störf á fiskiskipum. Hér er um að ræða allverulega hækkun á skattfrádrætti frá því, sem gert er ráð fyrir í frv., og má ætla, að ef þessi brtt. yrði samþykkt, yrði um að ræða allraunhæfa ráðstöfun til að laða unga menn til frekari þátttöku í sjósókn og sjómennsku. Ég tel svo ekki þörf á því að fara fleiri orðum um þessar brtt., en vænti, að hv. þd. samþykki þær og sýni þar með skilning sinn á því þýðingarmikla atriði, sem þær fjalla um.



Herra forseti. Mig undrar, hva línlega hv. fjhn. hefur tekið á þessu máli, vitandi, hvernig ástandið er í okkar landi. Hv. frsm. n. skýrði frá því, að hér mundi vera á annað þúsund erlendir menn skráðir á fiskiflotann, og ég bygg, að þetta sé rétt. Og mér er tjáð, að á s.l. ári hafi verið greiddar um 17 millj. kr. í frjálsum gjaldeyri til þessara erlendu sjómanna. Við vitum það allir, að þetta fer stöðugt í vöxt. Þeim fjölgar stöðugt þessum erlendu mönnum, sem sækja sjó hingað, vegna þess að íslenzkir menn fást ekki á skipin. Með þessari tölu, sem nú er skráð af hinum erlendu mönnum á þessi skip, mætti manna helming af okkar togaraflota eingöngu með erlendum sjómönnum. Sjá menn ekki, hvernig þetta ástand er og hvert stefnir, ef þessu heldur áfram? Þessu verður vissulega að kippa í lag. Það verður að búa þannig að sjómannastéttinni, að hún sækist eftir skiprúmi. En nú er þetta þveröfugt. Vinnan í landi er miklu betur launuð, svo að ég tali nú ekki um, að henni fylgir engin áhætta eða svo til engin, og eftir henni sækjast menn að sjálfsögðu. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum var ég beðinn að reyna að fá skiprúm á togara fyrir unga menn víðs vegar úti um sveitir og tókst það stundum. Þá var sótzt mjög eftir því að komast í togaraskiprúm. En nú þekkist þetta ekki. Og ef menn hafa lesið grein í Morgunblaðinu í morgun eftir einn ágætan útgerðarmann á Akranesi, þá segir hann, að á flotanum þar séu nær eingöngu miðaldra menn og eldri. Ungir menn sjást þar ekki. Með þetta fyrir augum skil ég ekki, hve tómlega hv. fjhn. lítur á þessi mál. Þessu verður að kippa í lag, því fyrr, því betra. Verði haldið áfram að láta það synda þannig aðgerðarlaust, er ekki langt að bíða þess, að við komum ekki togaraflotanum okkar út og ekki neinum fiskibát, nema því aðeins að einhver þjóð vildi lána okkur menn. En það eru takmörk fyrir því, hvað aðrar þjóðir geta lánað af sínum fiskimönnum.



Herra forseti. Hv. þm. V-Sk. var að tala um tómlæti, sem fjhn. þessarar hv. d. hefði sýnt í þessu máli. Ég get ekki kannazt við, að n. hafi sýnt neitt tómlæti í þessu máli. Hún tók það mjög fljótt fyrir, eftir að frv. var til hennar vísað, og hún lagði til, að það yrði samþ., eins og hv. Nd. hafði gengið frá því. Ég verð að draga það mjög í efa, að brtt. þær, sem hér liggja fyrir, séu til þess að tryggja framgang málsins, þar sem atkv. hafa gengið um svipuð atriði í hv. Nd. og verið felld þar. Ég get ekki kannazt við annað en að með þessu frv. séu íslenzkum sjómönnum veitt mjög mikil hlunnindi. Hv. þm. V-Sk. talar um það, að menn fengjust ekki á skipin nú, en fyrir nokkrum árum hefði verið sótt um það mjög að komast á togara og menn leitað til hans og beðið hann að útvega sér skiprúm þar. Ég hef alveg sömu sögu að segja, að fyrir æði mörgum árum var oft leitað til mín og menn voru að biðja mig að greiða fyrir því, að þeir kæmust á togara. Að komast á togara í þá daga var svipað og að fá sæmilega gott embætti í hugum manna. En hvernig voru kjörin þá? Voru þau betri en þau eru nú? Ég held þau hafi verið æði miklu verri þá en þau eru nú. Það er ekki gott að bera saman kaupgjald þá og nú vegna þeirra breytinga, sem orðið hafa á gildi peninga. En ég hygg þó, að kaupgjaldið sé eins hátt nú, miðað við gildi peninga, og það var þá. En hvernig var aðbúnaður þessara manna þá, þegar þeir voru að sækja unnvörpum um að komast á togara? Ja, fyrst þegar ég kom hér á þing og fyrst þegar menn leituðu til mín í þessu efni, þá var nú þannig ástatt, ef ég man rétt, að menn gátu orðið að vinna 18 klukkutíma á sólarhring - og það sólarhring eftir sólarhring - á togurunum. Nú hafa menn fengið tryggingu fyrir því að vera ekki beinlínis þrælkaðir, þó að þeir vinni á togurum, því að það er hverjum heilbrigðum manni á góðum aldri vel fært að vinna tólf tíma á sólarhring. Það höfum við sjálfsagt allir eldri menn prófað á sjálfum okkur, að við vorum óskemmdir af. Nei, það er allt annað, sem er orsök þess, að Íslendingar fást ekki lengur á togara eða fiskibáta. Það er yfirleitt það, að menn vilja komast að störfum, sem bæði eru léttari og menn geta gengið að þokkalega til fara, verið heima hjá sér o.s.frv. Þessi þróun er ekki góð, en ég efast alveg um, að Alþ. geti til hlítar snúið þessari þróun við, það þurfi fleira að koma til. Hugsunarhátturinn þarf að einhverju leyti að þreytast. En nú er það um þessar brtt. að segja, að þær lágu alls ekki fyrir, þegar n. afgreiddi málið, eða ekki hafði ég orðið var við þær. Þess vegna mundi nú vera rétt að fresta þessari umr., og þá mun ég bera þessar till. undir hv. meðnm. mína. En ég get ekki séð, að að svo komnu eigi fjhn. nokkrar ákúrur skilið, eins og komu fram hjá hv. þm. V-Sk., en flm. tillagnanna, sem fyrir liggja, orðaði ekki einu orði.



Þrátt fyrir þessi ummæli hv. formanns fjhn. sný ég ekki aftur með það, að mér finnst þessu máli vera sýnt allt of mikið tómlæti. Hann taldi, að það væri ekkert tómlæti, af því að þeir hefðu tekið við þessu frv. úr Nd. og afgreitt það fljótlega. En þegar þeir líta á, hvernig frv. er, þá held ég, að þeir geti komizt að raun um, að það bætir ekki það ástand, sem nú er sem er vissulega meiningin að eigi að gera. Ég hygg, að það verði sú reyndin, ef ekki er gerð bragarbót á. Það bætir það að engu leyti eða svo til að engu leyti. Hv. formaður fjhn. segir, að þegar eftirsóknin var hér fyrir nokkrum árum eftir skiprúmi á togara, hefðu kjörin þó verið miklu lakari en nú. Þetta er alger misskilningur. Kjörin þá, miðað við vinnu í landi, voru betri. Þess vegna var sótzt eftir þessari vinnu, enda þótt aðbúnaður hefði verið allt annar og lakari þá en nú. Kjörin voru miklu betri, og þess vegna sóttust ungir menn eftir togaraskiprúmi, sem þeir gera nú ekki þrátt fyrir þessi góðu skip, sem nú eru. Það kemur til af því, að kjörin eru miklu lakari en kjörin í landi. Það er þetta, sem verður að breyta, til þess að það sé hægt að manna okkar skip. Við getum aldrei verið fiskiþjóð, ef við sinnum ekki þessu betur en nú er gert.



Herra forseti. Ég var fjarverandi þær fáu mínútur, sem fyrri ræða hv. þm. V-Sk. stóð yfir, en ég kemst þó ekki hjá því að biðja hv. þm. að líta á nál. frá hv. fjhn. og sjá, að hinn mjög svo verkalýðssinnaði flokkur hans átti fulltrúa í n., sem ekki sá ástæðu til þess að hreyfa þar brtt., sem þó höfðu verið frammi hafðar í Nd., og hefur skrifað undir nál. með okkur ágreiningslaust. Hins vegar fagna ég þeim áhuga, sem fram kemur hjá hv. þm. N-Ísf. og þm. V-Sk. nú á kjörum sjómanna, þó að forsendurnar séu nú ekki björgulegar fyrir málflutningnum, þegar út í verkalýðsmálin á að fara. Þá er því statt og stöðugt haldið fram, miðað við þann tíma, sem hv. 1. þm. Eyf. minnti hér á áðan, þegar sjómenn sóttust eftir því að vera á togurum, þá fullyrðir þm. V-Sk., að kjörin hafi verið miklum mun betri. Veit hv. þm. V-Sk. ekki, hver var ástæðan til þess, að menn sóttust eftir að vera á togurum í þá tíð? Það var ekkert fyrir þessa menn að gera í landi, og það var höfuðástæðan til þess. Það var ekki um aðra atvinnu að ræða en að vera til sjós. Það var þess vegna ekki af því, að kjörin væru svo sérstaklega góð þá, að menn sóttust eftir þessum störfum, heldur fyrst og fremst vegna þess, að það var um algert atvinnuleysi í landi að ræða. Hins vegar vil ég minna þessa tvo hv. fulltrúa Sjálfstfl. á það, að þegar hv. þáverandi ríkisstj. flutti hér á hv. Alþ. þá hlunnindabót, sem felst í þeim skattafrádrætti, sem heimilaður er í núgildandi lögum um hlífðarfatakaupin, flutti stjórnarandstaðan ýmsar brtt. við það og ég minnist þess ekki þá, að þm. V-Sk. eða þm. N-Ísf. tækju undir þær brtt. Það heyrðist ekki í þessum ágætu mönnum þá. Hins vegar er gott til þess að vita, að það er um breytt hugarfar að ræða, og ég tek alveg undir það með hv. formanni nefndarinnar, 1. þm. Eyf., að það sé rétt, að n. yfirfari þessar brtt., þegar þær eru fram komnar nú. En n. gat ekki fjallað um brtt., sem ekki var hafður hugur á að bera fram, fyrr en málið er tekið fyrir og nál. hefur verið útbýtt.



Herra forseti. Ég vil strax við 1. umr. þessa máls segja nokkur orð um það, og sérstaklega áður en það fer til nefndar. Lögin um sandgræðslu og heftingu sandfoks eru orðin 16 ára gömul. Lögin voru og eru enn einvörðungu miðuð við sandgræðslu og heftingu sandfoks, en víða blæs landið upp, án þess að sandfok eigi sér stað. Stór landsvæði eru naktir örfoka melar og flög og gróðurleysur af öðrum ástæðum en sandfoki. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér tillögur um að færa út starf fyrir Sandgræðslu ríkisins, þannig að ætla henni að verða við tilmælum landeigenda um að græða sanda, þó að ekki stafi sérstök gróðureyðingarhætta af foki þeirra, að mér skilst, mela og annað gróðurlaust land og kosta græðslu þessara girtu svæða að 2/3, svo sem um sandfokssvæði væri að ræða. Þetta er ágætt. Síðan lögin voru sett, hafa mjög aukizt möguleikar til hvers konar landgræðslu, enda unnið stórvirki á þeim sviðum í landinu af ýmsum aðilum. En til þess að standa straum af svo víðtækum verkefnum og kostnaðarsömum sem frv. felur í sér, þarf sandgræðslan auðvitað að hafa yfir miklu fé að ráða, ef að almennum notum á að koma, miklu meira fé en hún hefur haft frá ríkinu að undanförnu. Þó að ég segi þetta, er ég alls ekki að mæla á móti frv. Ég álít, að æskilegt sé að verja miklu meira fé en gert hefur verið árlega til þess að græða sár foldarinnar. En ég held, að í ljós sé komið, að hægt sé víða að gera að þessum sárum á ódýrari hátt og þá um leið mikilvirkari en frv. gerir ráð fyrir. Bændur á Grænavatni í Mývatnssveit hafa t.d. tvö undanfarin sumur gert merkilegar tilraunir með að bera tilbúinn áburð á mela, sem hvorki voru girtir né grasfræði sáð í. Um þetta hafa þeir gefið skýrslu, sem ég - með leyfi hæstv. forseta - vil lesa hér upp, af því að ég tel hana mjög fróðlega. Skýrsla bændanna er svo hljóðandi: „Við undirritaðir bændur á Grænavatni í Mývatnssveit höfum s.l. tvö sumur gert tilraunir til þess að græða gróðurlitla mela með því að bera á þá tilbúinn áburð. Melar þessir eru grýttir, en mold- og leirblandnir. Áburðarskammturinn var ekki veginn, en mun hafa verið um 120 kg af hreinu köfnunarefni á hektara og svipað magn af fosfór. Reitir þeir, sem borið var á vorið 1955, voru að mestu grónir haustið 1955 og þá á þeim ágætur hagi. 1956 bárum við aftur á nokkurn hluta þessa lands. Munur á sprettu á því og hinu, sem engan áburð fékk það sumar, var ekki mikill, en þó nokkur, og hvort tveggja góður hagi fyrir sauðfé. Tilraun með köfnunarefni og fosfór, hvort fyrir sig, bar engan árangur. Tilraun þessi var gerð bæði á friðuðu landi og óvörðu, og virðist okkur betur gróið það land, er sauðfé hafði aðgang að. Þar urðu meiri rótarskot, og myndaði því hver planta stærri gróðurtopp. Það er álit okkar, að með því að bera eitt sumar vel á melana og gefa með því þeim fáu og strjálu jurtum, sem þar lifa, tækifæri til skjótari þroska, þá skapist um leið möguleiki fyrir þær til þess að ná úr jarðveginum næringarefnum, sem þær að öðrum kosti hafa enga möguleika til að hagnýta sér, og að þessi tilraunareitur muni áfram gróa án áburðar á borð við annan úthaga. Tilraun þessi hefur ekki verið styrkt af opinberu fé, og er hún af þeim ástæðum í smærri stíl en æskilegt hefði verið. Grænavatni, 13. jan. 1957. Helgi Jónasson, Sveinn Helgason, Sigurður Þórisson.“ Allt núverandi bændur á Grænavatni, gegnir menn og ábyggilegir. Svipuð tilraun og á Grænavatni kvað hafa verið gerð í Gunnarsholti, einnig með góðum árangri. Um þessar tilraunir, sem fram hafa farið í Gunnarsholti og á Grænavatni, segir sandgræðslustjórinn, Páll Sveinsson, í bréfi til mín, dags. 8. f.m., orðrétt, að þær „spái mjög góðu um árangur og það svo, að ef til vill engin ræktun muni reynast jafnhagkvæm, þ.e. fljótvirk og kostnaðarlítil, sem þessi“. Ég álít, að tímabært sé nú að færa svo út verksvið Sandgræðslu ríkisins að heimila henni forgöngu og þátttöku f tilraunum með landgræðslu eins og þá, sem Mývetningar hafa hafið. Teldi ég heppilegt, að sveitarfélög eða búnaðarfélög sveita væru samstarfsaðilar sandgræðslunnar í þessum efnum, jafnvel frekar eða a.m.k. ekki síður en einstakir bændur. Víða vantar tilfinnanlega haga handa búfénaði. Afréttir ganga úr sér og vænleiki sauðfjár er víða af þeim sökum ekki sem skyldi. Ef hægt reynist, eins og tilraunirnar, sem gerðar hafa verið, benda til, að hjálpa gróðri til að þekja mela án girðingar eða vörzlu og án sáningar og aðeins með því að bera á melana eitt sumar eða tvö tilbúinn áburð, þá er mikið hægt að gera í hagnýtri landgræðslu á ódýrari hátt en menn hefur dreymt um fram undir þetta. Sennilegast þykir mér, að heppilegast hefði verið, að nú færi fram heildarendurskoðun á hinum 16 ára gömlu sandgræðslulögum, svo stórlega hafa viðhorfin breytzt, síðan þau voru sett, og mér skilst það einnig á bréfi því, sem ég vitnaði í frá sandgræðslustjóranum, að hann líti svo á, að þess væri þörf. En verði sú breyting á lögunum gerð, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og við það hef ég síður en svo að athuga, þá ætti um leið a.m.k. að bæta inn í þau þeirri heimild, sem ég áðan nefndi. Það er tímabært, ekki síður en að gera breytinguna, sem frv. felur i sér. Frv. þessu verður að sjálfsögðu vísað til hv. landbn. að lokinni þessari umr., og ég vil biðja nefndina að taka til athugunar breytingar á frv. á þá leið að heimila sandgræðslunni einnig tilraunir og forgöngu og stuðning við landgræðslu eins og þá, sem ég hef gert hér að umtalsefni.