Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á útvarpslögum, sem ég flyt ásamt hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, Bjarna Benediktssyni, Drífu Hjartardóttur, Guðjóni Hjörleifssyni, Einari Oddi Kristjánssyni, Guðmundi Hallvarðssyni, Sólveigu Pétursdóttur, Arnbjörgu Sveinsdóttur, Pétri H. Blöndal og Gunnari Örlygssyni. Frumvarp þetta er ekki nýtt af nálinni. Það var lagt fram á 131. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu þá og er því endurflutt núna. Frumvarpið er eins og áður segir til breytinga á útvarpslögum og er þar lagt til að gerð verði breyting á núgildandi ákvæði 8. gr. laganna. Mun ég koma að því á eftir í ræðu minni. Segja má að tilefni þessa frumvarps hafi verið bókun útvarpsréttarnefndar í máli sem höfðað var árið 2004 fyrir nefndinni á hendur Íslenska sjónvarpsfélaginu hf. sem á og rekur sjónvarpsstöðina Skjá einn. Í málinu var því haldið fram að Íslenska sjónvarpsfélagið hf. hefði gerst brotlegt við ákvæði 1. mgr. 8. gr. útvarpslaga með því að senda út í beinni útsendingu frá knattspyrnuleikjum í ensku úrvalsdeildinni með lýsingu þula á ensku á sjónvarpsstöðinni Skjá einum. Við túlkun á inntaki 1. mgr. 8. gr. útvarpslaganna eins og þau eru nú komst útvarpsréttarnefnd að þeirri niðurstöðu að útsendingar Skjás eins á knattspyrnuleikjum í ensku úrvalsdeildinni með lýsingu á ensku samrýmdist ekki því ákvæði útvarpslaga sem kveður á um að efni á erlendu máli, sem sýnt sé á sjónvarpsstöð, skuli jafnan fylgja íslenskt tal eða texti á íslensku. Segir í niðurstöðu útvarpsréttarnefndar að tilgangurinn að baki útvarpslögum sé sá að vernda og efla íslenska tungu og beri að hafa hliðsjón af því við skýringu á 1. mgr. 8. gr. útvarpslaga. Geti útsending á knattspyrnuleik í heild sinni í ensku úrvalsdeildinni hvorki talist frétt né fréttatengt efni heldur sé eingöngu um að ræða útsendingu frá erlendum íþróttaviðburði sem ekki sé undanþeginn skyldu útvarpslaga til að láta tal eða texta á íslensku fylgja með í útsendingunni. Í 1. mgr. 8. gr. núgildandi útvarpslaga kemur fram sú meginregla laganna að efni á erlendu máli, sem sýnt er á sjónvarpsstöð, skuli jafnan fylgja íslenskt tal eða texti á íslensku eftir því sem við á hverju sinni. Frá þeirri meginreglu er gerð sú undantekning í ákvæðinu að krafan um að íslenskt tal eða íslenskur texti fylgi slíku sjónvarpsefni skuli ekki eiga við þegar fluttir eru erlendir söngtextar eða þegar dreift er viðstöðulaust um gervitungl eða móttökustöð fréttum eða fréttatengdu efni sem sýnir að verulegu leyti atburði sem gerist í sömu andrá. Við slíkar aðstæður skuli sjónvarpsstöð, eftir því sem kostur er, láta fylgja endursögn eða kynningu á íslensku á þeim atburðum sem orðið hafa og skal við slíka endursögn lögð áhersla á að allt tal og texti sem fluttur er sé á lýtalausu íslensku máli. Í 2. mgr. 8. gr. segir síðan að kvöðin um íslenskt tal og textaskýringar eigi ekki við þegar sjónvarpsstöðvar endurvarpa sjónvarpsefni frá erlendum sjónvarpsstöðvum, enda sé um að ræða viðstöðulaust, óstytt og óbreytt endurvarp heildardagskrár sjónvarpsstöðva. Frú forseti. Ég leyfi mér að halda því fram að deila megi um niðurstöðu útvarpsréttarnefndar í máli Íslenska sjónvarpsfélagsins hf. og þær forsendur sem að baki henni liggja, sem ég gerði grein fyrir fyrr í ræðu minni. Halda má fram með góðum rökum að þeir atburðir sem áhorfendur verða vitni að í beinum útsendingum frá íþróttaviðburðum teljist til frétta eða fréttatengds efnis í skilningi ákvæðis 1. mgr. 8. gr. núgildandi útvarpslaga. Þeir atburðir eru og hafa á síðustu áratugum verið uppspretta umfangsmikils fréttaflutnings fjölmiðla um allan heim. Hið sama má segja um ýmsa viðburði á menningarsviðinu, svo sem þegar listamenn eru verðlaunaðir vegna afreka sinna. Á hinn bóginn má halda því fram að tilgangurinn sem býr að baki núgildandi útvarpslögum sé göfugur, þ.e. að vernda og efla íslenska tungu, en á þeirri röksemd byggist úrskurður nefndarinnar í þessu tiltekna máli. En hvort sem fallist er á þær röksemdir sem útvarpsréttarnefnd byggir niðurstöðu sína á eða ekki, er ljóst að ákvæði núgildandi útvarpslaga þjóna ekki tilgangi sínum enda heimila núgildandi lög dreifingu erlends sjónvarpsefnis án þess að slíkum útsendingum fylgi íslensk textun, íslensk lýsing, kynning eða endursögn á atburðum, svo lengi sem slík dreifing er viðstöðulaus og felur í sér óstytt og óbreytt endurvarp heildardagskrár erlendra sjónvarpsstöðva. Það má því gera allt sem er meira, senda má út á erlendu máli heildardagskrá erlendrar sjónvarpsstöðvar, sama hvaða tungumál þar er um að ræða, en ef menn ætla einungis að senda út lítinn hluta af dagskránni er það bannað. Þetta er svona álíka skynsamlegt og þegar menn leyfðu sterka vínið en bönnuðu bjórinn, að leyfa það sem lengra gengur en banna það sem gengur skemur. Núgildandi löggjöf gerir ráð fyrir að heimilt sé að dreifa ótextuðu erlendu sjónvarpsefni og án þess að íslenskt tal fylgi í heild, en ekki að hluta. Telja flutningsmenn frumvarpsins að slíkt fyrirkomulag leiði til mismununar og ójafnræðis milli þeirra aðila sem stunda sjónvarpsrekstur á Íslandi. Túlkun útvarpsréttarnefndar á inntaki 1. mgr. 8. gr. núgildandi útvarpslaga leiðir í framkvæmd til þeirrar niðurstöðu að tilteknum sjónvarpsstöðvum er heimilt á grundvelli núgildandi laga að senda út erlent sjónvarpsefni allan sólarhringinn, án þess að íslenskt tal eða texti fylgi útsendingunni, en öðrum er óheimilt að senda út 90 mínútna sjónvarpsefni án íslenskrar talsetningar eða textunar. Flutningsmenn frumvarpsins telja slíka mismunun óþolandi og nauðsynlegt að hún sé leiðrétt. Nú um stundir er mögulegt að ná útsendingum erlendra sjónvarpsstöðva á erlendu sjónvarpsefni, þar á meðal íþróttaviðburðum, á Íslandi í gegnum gervihnetti og annan móttökubúnað. Jafnframt er mögulegt að ná slíkum útsendingum með aðstoð tölvutækninnar í gegnum netið. Skyldur núgildandi útvarpslaga um íslenska textun og íslenska endursögn eða lýsingu ná ekki til slíkra útsendinga. Jafnframt standa íslensk sjónvarps- og fjarskiptafyrirtæki fyrir endurvarpi erlends sjónvarpsefnis hér á landi án þess að þurfa að uppfylla kröfur um íslenska lýsingu og textun. Þannig býður Landssími Íslands hf. viðskiptavinum sínum upp á endurvarp dagskrár erlendra sjónvarpsstöðva í gegnum breiðband Símans, en þar eru fjölmargar sjónvarpsstöðvar erlendar. Nokkrar þeirra eru taldar upp í greinargerð með því frumvarpi sem hér er mælt fyrir. En ég hygg að fjöldi þeirra hafi aukist frá því að frumvarp þetta var lagt fram á fyrstu dögum þingsins. Að sama skapi býður fyrirtækið 365 ljósvakamiðlar ehf., hygg ég, sem áður hét áður Norðurljós hf., sem m.a. rekur sjónvarpsstöðvarnar Stöð 2 og Sýn, viðskiptavinum sínum upp á endurvarp dagskrár að minnsta kosti 36 erlendra sjónvarpsstöðva í gegnum Digital Ísland. Þessar sjónvarpsstöðvar eru taldar upp í greinargerð með frumvarpinu, en eins og með breiðband Símans þá hygg ég að miklu fleiri stöðvar hafi bæst við í flóru Digital Íslands þeirra 365-manna. Frú forseti. Með endurvarpi dagskrár þeirra sjónvarpsstöðva sem vikið er að í frumvarpinu - þetta er á fimmta tug erlendra sjónvarpsstöðva - er ljóst að íslenskum sjónvarpsáhorfendum stendur til boða að fylgjast með erlendu dagskrárefni í stórum stíl, án þess að þeir aðilar sem standa að dreifingu slíks dagskrárefnis þurfi að uppfylla kröfur um að sjónvarpsefninu fylgi íslenskur texti eða íslensk lýsing. Gildir þá einu hvort um er að ræða erlent barnaefni, afþreyingarefni, fræðsluefni, fréttatengt efni, auglýsingar eða íþróttaefni hvers konar, sambærilegt því sem leiddi til niðurstöðu útvarpsréttarnefndar í máli sem til komið var vegna beinna útsendinga Skjás eins á knattspyrnuleikjum í ensku úrvalsdeildinni með lýsingu enskra þula. Og það sem meira er, þessar stöðvar eru að sjónvarpa efni sem svona sómakæru fólki fyndist að ætti ekki að koma fyrir augu barna og ungmenna. En þessi dreifing fer fram viðstöðulaust. Ekkert í íslenskum lögum kveður á um að neitt athugavert sé við þetta. Hins vegar þegar litlu sjónvarpsstöðvarnar heima á Íslandi ætla að sýna frá einum fótboltaleik þá er skellt í lás og yfirvaldið kemur og fellir úrskurð í þeirra málum. Það hljóta allir að sjá hversu absúrd kerfið er eins og það er núna. Það er mikilvægt að taka það fram að tilgangur flutningsmanna þessa frumvarps er alls ekki sá að hefta endurvarp sjónvarpsefnis án íslenskrar textunar og lýsingar sem núgildandi útvarpslög heimila. Flutningsmenn frumvarpsins telja á hinn bóginn að markmiði laganna um að efla og vernda íslenska tungu stafi ekki meiri ógn af útsendingum erlendra viðburða á íslenskum sjónvarpsstöðvum án íslensks texta eða lýsingar heldur en af endurvarpi því sem nú þegar er heimilað. Það hlýtur að segja sig sjálft. Ég held að börn og unglingar sem flakka um á milli stöðva geri sér enga grein fyrir því hvort sjónvarpsstöðvarnar séu endilega íslenskar eða erlendar. Þetta er að mörgu leyti allt sama tuggan sem þarna kemur fram og á þessu er í sjálfu sér enginn munur þannig séð. Telja flutningsmenn frumvarpsins jafnframt óeðlilegt og andstætt jafnræðissjónarmiðum að banna endurvarp erlends sjónvarpsefnis án texta eða lýsingar, sé það einungis hluti af dagskrá þeirra sjónvarpsstöðvar sem að endurvarpinu stendur, þegar slíkt er heimilt ef endurvarpað er erlendu sjónvarpsefni í heild. Þetta frumvarp er lagt fram með það að markmiði að reyna að leiðrétta þá galla sem eru á núverandi útvarpslögum og frumvarp þetta ætti að ná því markmiði. Ég hygg að hver einasti flutningsmaður þessa frumvarps sé hlynntur því að efla og rækta íslenska tungu. En eins og ég hef áður sagt þá tel ég að núgildandi löggjöf sé einfaldlega þannig að henni verði ekki breytt þannig að endurvarp verði takmarkað. Þess vegna er rétt að sníða innlendu sjónvarpsstöðvunum sama stakk og hinum erlendu. Ég tel og við flutningsmenn að ef menn vilja á annað borð efla íslenska tungu þá eigi að gera það einhvern veginn öðruvísi en með bönnum og takmörkum eins og núgildandi útvarpslög gera ráð fyrir enda mundi það aldrei ganga eins og ég kom inn á í minni ræðu. Þá fer mikið af þessu endurvarpi fram á netinu. Og hvað ætla menn að gera? Ætla þeir að loka netinu eða takmarka aðgang að ýmsu dagskrárefni sem þar er varpað? Ég held að ef menn vilja ræða þessi mál á þeim forsendum að mikilvægt sé að efla íslenska tungu þá held ég að ætti að gera það með öðrum hætti en mæla fyrir um boð og bönn í lögum. Ég tel mikilvægara að einbeita sér að því að kenna ungu fólki meiri textavinnslu og meðferð íslenska málsins og textans, kenna ungu fólki ræðumennsku o.s.frv.

Ekki veitir af.

Ég held að þetta … Ja, það veitti nú kannski ekki af.  
             Frú forseti. Eins og fram kemur í efnisgrein frumvarps þessa er gert ráð fyrir að 2. málsl. 1. mgr. 8. gr. útvarpslaga orðist svo, með leyfi forseta: „Það á þó ekki við þegar fluttir eru erlendir söngtextar eða þegar dreift er viðstöðulaust um gervitungl og móttökustöð fréttum, fréttatengdu efni og íþróttaviðburðum sem sýna að verulegu leyti atburði sem gerast í sömu andrá.“ Nýja ákvæðið er samhljóða núgildandi ákvæði að öðru leyti en því að gert er ráð fyrir að sú undantekning sem ákvæðið heimilar nái einnig til íþróttaviðburða sem sýna að verulegu leyti atburði sem gerast í sömu andrá. Helgast breytingin af nýlegri túlkun útvarpsréttarnefndar á inntaki ákvæðisins þar sem talið var að íþróttaviðburðir teldust ekki til frétta eða fréttatengds efnis. En ég tel nú, eins og ég sagði áður, að íþróttir og íþróttaviðburðir teljist til frétta og fréttatengds efnis enda eru þeir atburðir sem gerast á íþróttaleikvöngum víðs vegar um heim og ekki síst núna á þessum dögum auðvitað fréttatengt efni. Fréttatímar sjónvarpsstöðvanna og útvarpsstöðvanna eru uppfullir af íþróttafréttum. Ég veit ekki betur en að íþróttafréttamenn skírskoti til einmitt fréttagildisins í því sem fram fer á íþróttaleikvöngum um allan heim í sínu starfi. Þeir kalla sig íþróttafréttamenn og þá ættu þeir að taka undir með okkur flutningsmönnunum um að það sé vafasamt að fella ekki íþróttaviðburði undir fréttnæma atburði. Með frumvarpinu er því lagt til að ákvæðið verði rýmkað þannig að undantekningarregla ákvæðisins nái jafnframt til íþróttaviðburða en ekki bara Júróvisjónsöngvakeppna og fleiri slíkra atburða. Eftir sem áður telja flutningsmenn frumvarpsins að innan undantekningarákvæðisins rúmist sýningar frá menningarviðburðum ýmiss konar eins og þess sem hér var getið rétt áðan. Það er gert ráð fyrir því, frú forseti, að verði frumvarpið að lögum þá öðlist þau þegar gildi. Ég legg til að að lokinni umræðu þessari verði málinu vísað til hv. menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða athyglisvert mál sem felur í sér nokkra breytingu á umhverfi íslenskrar sjónvarpsmiðlunar nái það fram að ganga. Í sjálfu sér er hægt að taka undir markmið frumvarpsins og velta því fyrir sér hvort nauðsynlegt sé að skylda sjónvarpsstöðvarnar íslensku til að texta eða hafa þuli á þessum atburðum. Maður hugsar til slíkra uppákoma þegar verið er að kjafta ofan í skemmtilegar útsendingar og kannski eyðileggja þær. En á móti má spyrja hvort það sé ekki akkúrat það sem geri íslenska sjónvarpsstöð íslenska að stöðin hafi einhvers konar skyldur að einhverju leyti til að liðka til fyrir þeim hlustendum og áhorfendum sem skilja ekki erlend tungumál - þetta frumvarp er komið fram að miklu leyti út af ensku knattspyrnunni - fyrir börnum, fyrir eldra fólki og fyrir þeim sem einfaldlega ekki skilja erlendar tungur og þannig að þetta sé íslensk sjónvarpsstöð. Það er mikill munur á því á netinu. Netið er netið. Það lýtur sínum eigin lögmálum. Þar ná menn þeim útsendingum sem þeir kjósa. En íslensk sjónvarpsstöð er íslensk og einhverjar varnir þurfum við að reisa þarna. Menn hafa haft miklar áhyggjur af því að eftir nokkra áratugi verði íslenskan farin nánast í hundana og hér talað eitthvert hrognamál á milli ensku og íslensku sem enginn vill hvorki heyra né skilja núna. Því spyr ég hv. þingmann: Hefur hann ekki áhyggjur af því að þetta sé í rauninni högg greitt íslenskri tungu, að þetta verði til þess að veikja hana enn þá frekar, hvort ekki yrði að grípa til einhverra mótvægisaðgerða eða fara hálfa leið þannig að hægt væri að senda svona út en það væri þó einhver þjónusta við þá sem skilja ekki erlenda tungu eða einhverjir varnaglar slegnir?

Frú forseti. Ég þakka þann áhuga sem hv. þingmaður sýnir þessu máli. Ég lít þannig á að hann sé alls ekki afhuga þeirri tillögu sem þar kemur fram. Varðandi það hvort ekki sé rétt að leggja einhverjar skyldur á sjónvarpsstöðvar sem telja sig vera íslenskar þá held ég að það felist í því ef menn vilja reka sjónvarpsstöð og kalla hana íslenska þá sé eitthvað íslenskt við hana, þar á meðal íslenskt tal. Ég tel að í núgildandi 1. mgr. 8. gr. útvarpslaga sé meginregla sem við eigum að halda okkur við. Þar segir að efni á erlendu máli sem sýnt er á sjónvarpsstöð skuli jafnan fylgja íslenskt tal eða texti á íslensku eftir því sem við á hverju sinni. Við þeirri meginreglu er ekkert hróflað í þessu frumvarpi. Meginreglan verður eftir sem áður sú að jafnan fylgi íslenskt tal eða texti á íslensku með erlendu efni. Síðan er lögð til breyting á undantekningarreglunni og lagt til að hún víkki örlítið út þannig að hún nái ekki einungis til frétta og fréttatengds efnis heldur einnig til íþróttaviðburða og menningaratburða. Hv. þingmaður spyr hvort ég, og væntanlega aðrir flutningsmenn, hafi ekki áhyggjur af því að við séum að gefa íslenskunni á lúðurinn og að grafa undan henni. Eins og ég sagði þá er það ekki þannig. Ég tel að í þessu felist ekki veiking á íslenskri tungu. Ég tel að við getum ekki eða að hæpið sé að ætla að verja hana og efla með boðum og bönnum. Ég held að við ættum frekar að grípa til annarra aðgerða, t.d. að þjálfa íslensk ungmenni í meðferð á texta og ræðumennsku og öðru slíku. En ég minni á það sem fram kemur í frumvarpinu og það er 

Frú forseti. Ég tek undir það að ég held að þessi breytingartillaga sé þess eðlis að hún eigi að ná fram að ganga. Ég held það. En það er sjálfsagt að velta upp öllum hliðum á málinu. Þetta beinir kannski sjónum að því sem mestu máli skiptir, þ.e. stöðu íslenskrar tungu í umhverfi margmiðlunar og miðlunarflóðs sem yfir börnin, unglingana og þjóðina dynur. Ungmenni nota náttúrlega netið í svo miklu meiri mæli og þeir horfa lítið á sjónvarpsstöðvarnar hefðbundnu. Ég held því að enginn skaði sé skeður þó þessum boðum og bönnum verði aflétt og sjónvarpsstöðvunum leyft að senda út viðburði eins og fótboltaleiki þó ekkert sé að því að beina þeim tilmælum til þeirra að þegar því er við komið þá fylgi einhver þjónusta við þá hlustendur sem skilja ekki tungumálið sem þulurinn talar. Mjög margt eldra fólk hefur ekki nægan málskilning til að geta fylgst með og það getur skemmt fyrir því þó svo það sé miklu skemmtilegra fyrir þá sem skilja tunguna að losna við stöðugt ofanítal íslensks þular sem getur gjöreyðilagt útsendinguna hvort sem um er að ræða Júróvisjón eða aðrar menningarútsendingar. Það er mjög misjafnt hvernig til tekst þó ég sé ekkert að dæma einstaka Júróvisjónþuli. Þeir hafa flestir verið fínir og ágætir,  Aðalmálið er að fækka boðunum og bönnunum og leggja ekki steina í götu fjölmiðla ef það er óþarfi. Það er sjálfsagt að taka inn í þetta að á íslenskum fjölmiðlum eigi að hvíla skyldur til að standa vörð um íslenskuna, og þeir gera það. En að öðru leyti held ég að þetta sé ágætt mál og við 

Frú forseti. Ég fagna yfirlýsingu hv. þingmanns um það að hann telji að samþykkja eigi þetta frumvarp og gera það að lögum. Það er liðsstyrkur sem munar um að heyra að hv. þingmaður styður þetta frumvarp. Ég held að við séum alveg sammála. Það er nauðsynlegt að þjónusta þá sem ekki skilja erlend tungumál og núgildandi 1. mgr. 8. gr. útvarpslaga gerir það með þeirri meginreglu sem þar kemur fram að efni á erlendu máli sem sýnt er á sjónvarpsstöð skuli jafnan fylgja íslenskt tal eða texti á íslensku eftir því sem við á hverju sinni. Það er ekkert verið að leggja til að því verði breytt. Það er bara verið að leggja til að undantekningin í 2. mgr. verði útvíkkuð örlítið. Við erum sammála um það, ég og hv. þingmaður, að það eigi að þjónusta þá sem ekki skilja erlend tungumál. Hvað varðar þá viðburði sem hér heyra undir, hvort sem það eru knattspyrnuleikir eða aðrir íþróttaviðburðir, þá hygg ég þó að menn þurfi ekki á yfirgripsmikilli tungumálakunnáttu að halda til að skilja það sem fram fer á skjánum. Ef menn kunna skil á meginreglum leiksins þá sér leikurinn um restina, ég held að það sé aðalatriðið. Ég vona að ég og hv. þingmaður getum einhent okkur í að skoða stöðu íslenskrar tungu og finna leiðir til að efla hana. Ég held að við séum báðir áhugamenn um það, miklir vildarvinir móðurmálsins. Hvað sem segja má um þuli í Júróvisjón-söngvakeppnum, sem ég tel að hafi staðið sig afar vel einkum á hinum allra síðustu árum, þá held ég að við hv. þingmaður ættum að einhenda okkur í þetta verkefni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um skipan nefndar sem móti stefnu á sviði þróunarsamvinnu Íslands við önnur ríki. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Magnús Þór Hafsteinsson og Guðrún Ögmundsdóttir. Eins og heyra má, hæstv. forseti, eru hér þingmenn úr öllum flokkum sem eiga sæti á hinu háa Alþingi. Í tillögugreininni segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd fimm sérfræðinga sem móti stefnu Íslands í þróunarsamvinnu við fátæk ríki. Eftirtaldir aðilar tilnefni einn fulltrúa hver til setu í nefndinni: mannfræðiskor Háskóla Íslands, Hjálparstarf kirkjunnar, Rauði kross Íslands, Þróunarsamvinnustofnun Íslands og utanríkisráðuneytið en fulltrúi þess gegni jafnframt formennsku. Nefndin ráði sér starfsmann og utanríkisráðherra skili Alþingi skýrslu um niðurstöður hennar innan árs frá samþykkt tillögu þessarar. Nefndin hafi fimm atriði að leiðarljósi við störf sín, stefnumótun og forgangsröðun. Þau eru þessi: 1. Nauðsyn þess að efla menntun, mannréttindi og frelsi kvenna og stúlkubarna um allan heim. 2. Nauðsyn þess að styðja við uppbyggingu almennrar heilsugæslu í fátækum löndum og aðgerðir sem miða að því að koma í veg fyrir algenga sjúkdóma, svo sem alnæmi, berkla og malaríu. 3. Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna um þróun sem samþykkt voru árið 2000. 4. Hvernig megi efla samvinnu við frjáls félagasamtök með reglulegum framlögum samkvæmt rammasamningum. 5. Þörf þess að endurskoða lög um Þróunarsamvinnustofnun Íslands í ljósi niðurstaðna nefndarinnar, tillögur verði gerðar þar um. Nefndin taki í störfum sínum mið af því sem best gerist í svipaðri stefnumótun í nágrannalöndum, t.d. á vegum annarra norrænna þróunarsamvinnustofnana. Einnig hafi hún til hliðsjónar niðurstöður álitsgerðarinnar Ísland og þróunarlöndin sem kom út 1. september 2003 hjá utanríkisráðuneytinu.“ Tillaga þessi er flutt í þriðja sinn, frú forseti. Einu sinni áður tókst að mæla fyrir henni og henni var vísað til nefndar en hún var ekki afgreidd frá hv. utanríkismálanefnd. Því er hún flutt enn og aftur og í þetta sinn með stuðningi þingmanna úr öllum stjórnmálaflokkum. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa langt mál um efni tillögunnar. Markmið hennar eru skýr eins og kemur fram í tillögugreininni sem ég hef greint frá. Það er mjög mikilvægt að þróunarsamvinna Íslands við önnur ríki sé í stöðugri mótun og endurskoðun ef með þarf. Eins og kunnugt er starfar Þróunarsamvinnustofnun eftir lögum frá árinu 1981. Þau lög eru aldarfjórðungsgömul á þessu ári og því telur sú sem hér stendur það löngu tímabært að taka þau til endurskoðunar og einnig að huga betur að því hver hin almennu stefnumarkmið þróunarsamvinnunnar eigi að vera. Nú er það svo að Þróunarsamvinnustofnun hefur sett sér stefnumið til fjögurra ára. Þau stefnumið voru gefin út í eilitlu riti sem kom út í september árið 2005. Þar er farið nokkuð almennum orðum um stefnumiðin sem flest hver eru góð og vel hugsuð, sýnist mér. En við nánari athugun á því riti og þeim stefnumiðum kemur í ljós að þrátt fyrir að verið sé að leggja þúsaldarmarkmiðin til grundvallar, eins og gert er í þessari tillögu minni, þá framkallast sú áhersla ekki nógu greinilega í þeim markmiðum sem sett eru. Það þarf meira til. Það þarf miklu meira kastljós og einbeitingu á þau verkefni sem lúta að kjörum barna og kvenna um allan heim. Þau eru kjarnaatriði í þúsaldarmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna. Ef við meinum eitthvað með því að styðja þau og gera þau einnig að okkar markmiðum í þróunarsamvinnu ber okkur að sjá til þess með mun skýrari hætti en gert er í þeim stefnumiðum sem unnin voru á síðasta ári og birtust í haust, gera þau miklu skýrari í stefnumótun Íslands í þróunarsamvinnu. Ég hef einnig ítrekað gert athugasemdir við annað atriði, bæði á hinu háa Alþingi og í hv. utanríkismálanefnd, hvað þetta varðar. Það fær enginn að taka þátt í þessari vinnu nema ef vera skyldu embættismenn Þróunarsamvinnustofnunar og utanríkisráðuneytis. Ekki virðist gerð meðvituð tilraun til þess að laða að þekkingu og hæfileika eða reynslu og menntun þeirra sem hafa lagt fyrir sig að starfa að þróunarmálum annars staðar en innan ÞSSÍ. Innan háskólasamfélagsins er t.d. þó nokkur hópur fólks, og fer stækkandi, sem hefur stúderað þessi málefni. Hingað til hefur heldur ekki verið reynt að ná þverpólitískri samræðu um það á hinu háa Alþingi og í utanríkismálanefnd hvernig best sé að haga þessum málum. Eignarhaldið á stefnunni er ríkisstjórnarinnar og stefnumiðin sem birt voru í haust eru hennar og hennar einnar. Þau komu aldrei inn á borð utanríkismálanefndar eða Alþingis, eins og hér hefur komið fram. Ég tel því að gildi þeirra sé ekki eins mikið og það væri ef fólk úr öllum stjórnmálaflokkum hefði tekið þátt í þessari vinnu og lagt sitt af mörkum til að móta stefnuna. Það felst nefnilega gildi í því að vinna málin á þann veg, að fara samvinnuleiðina og vonast til þess að ná grundvelli sem allir starfa á. Við þurfum að taka þennan málaflokk, eins og reyndar fleiri, upp úr þeim farvegi sem hann hefur verið í allt of lengi, farvegi sem einskorðast við tvíhliða samvinnu Þróunarsamvinnustofnunar og lögin að sjálfsögðu sem hún starfar eftir sem eru einfaldlega bæði gamall og gamaldags farvegur. Það er tímabært að endurskoða þetta og það er löngu tímabært að huga að miklu fleiri þáttum en tvíhliða samvinnu við önnur ríki í þróunarsamvinnu. Vissulega þarf að gera það líka en fjölhliða þróunarsamvinna, eins og hún er kölluð, hefur vaxandi gildi á alþjóðlegum vettvangi. Hún gerir okkur kleift, sérstaklega sem lítilli þjóð með takmörkuð fjárráð, - þó svo þau hafi aukist mjög til þessa málaflokks á undanförnum missirum - að gera miklu meira gagn og vinna með stofnunum og frjálsum félagasamtökum með miklu sterkari hætti en hingað til hefur verið gert. Nú er það svo að ÞSSÍ gerir þetta að nokkru leyti en það eru hliðarverkefni, það eru ekki aðalverkefni. Vissulega er það svo að í fjárlögum er beinum styrkjum og beinum framlögum veitt til stofnana, t.d. stofnana Sameinuðu þjóðanna, og það er vel. En það þarf að fara í miklu meiri og dýpri samvinnu við t.d. stofnanir Sameinuðu þjóðanna. Það þarf að gefa frjálsum félagasamtökum, og þeim krafti og þeirri þekkingu sem þar býr, byr undir báða vængi í þessum málaflokki. Það eigum við í raun eftir að gera. Þó að margt hafi verið vel gert, og þó að íslensk félagasamtök standi sig mjög vel með dyggum stuðningi almennings, er hægt að gera miklu betur í þessum efnum. Einnig kemur hér fram, frú forseti, það er skoðun flutningsmanna þessarar tillögu að við eigum að setja það markmið að 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu fari til þróunarsamvinnu árið 2015. Það er samkvæmt þúsaldarmarkmiðum. Eins og vitað er hefur Alþingi Íslendinga áður sett sér þessi markmið, setti sér þau fyrst árið 1971, ítrekaði þau svo árið 1985, að ég hygg, og nú er líklega komið 3–4 áratugum síðar að láta nú verða af því að standa við þær skuldbindingar sem við höfum tekist á herðar, í raun loforð sem við höfum gefið öðrum þjóðum með aðild okkar að Sameinuðu þjóðunum og með því að samþykkja þúsaldarmarkmiðin og skuldbinda okkur til að fylgja þeim eins og við höfum gert. Framlög til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands hafa hækkað nokkuð á undanförnum árum og á síðasta ári náðu þau að öllum líkindum 0,21 eða 0,22% af vergri þjóðarframleiðslu. Það er markmið ríkisstjórnarinnar, eins og kunnugt er, að það hlutfall verði 0,335% 2008–2009. Það hefur síðan gerst að gengisþróun hér á landi hefur unnið með þessum framlögum og þau hækkuðu um hvorki meira né minna en 50% milli ára 2004 til 2005. Það er gott í sjálfu sér og það er í sjálfu sér ágætt að það skuli einhver græða á gengisþróuninni. Hins vegar verður að skoða þessar staðreyndir og þessar hækkanir í því ljósi að allt sem hækkar getur lækkað, samanber stöðu gengisins í dag. Og það má ekki stýra framlögum okkar til þessa mikilvæga málaflokks hver staða krónunnar er. Mér hefur fundist örlítil tilhneiging til þess að láta vel út líta vegna þess að gengið hefur þróast með þessum hætti en eins og allir vita getur það breyst á einum degi og við verðum að setja okkur fastmótaðar tillögur um það hversu mikið framlögin eigi að hækka á hverju ári sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu án tillits til gengisþróunarinnar. Frú forseti. Í þessari tillögu er farið í mjög stuttu máli yfir þróunarsamvinnu Íslands við önnur ríki á undanförnum árum, um það lagaumhverfi sem Þróunarsamvinnustofnun starfar innan og það hvernig framlög hafa hækkað nokkuð á síðustu árum sem betur fer. Flutningsmenn eru þeirrar skoðunar að það sé mjög brýnt verkefni að gæta jafnvægis á milli tvíhliða og fjölhliða aðstoðar og að lyfta frjálsum félagasamtökum í þessu samhengi og í þessum merku og mikilvægu verkefnum. Verkefnin eru mýmörg og nærtæk. Efst á blaði er að sjálfsögðu baráttan gegn fátækt, gegn barna- og mæðradauða, baráttan fyrir því að allir hljóti grunnmenntun, allir læri að lesa og skrifa, stelpur og strákar, og baráttan fyrr jöfnum rétti karla og kvenna um allan heim. Ég held að það verði aldrei of oft lögð áhersla á það að baráttan gegn fátækt og fyrir bættum skilyrðum og lífsskilyrðum fólks um allan heim er í raun og veru baráttan fyrir auknum jöfnuði, ekki bara á milli fólks heldur á milli landa og jöfnuði innan landa og í kjarna sínum í raun barátta fyrir kvenfrelsi. Við vitum að það er ekki síst kúgun kvenna sem veldur því að samfélög fá ekki dafnað og þrifist eins og gætu annars. Til alls þessa þarf að taka tillit í þessari vinnu. Leiðarljósin fimm, sem gerð er grein fyrir í tillögugreininni, eru mjög skýr að mínu áliti og ég vona að þessi tillaga fái jákvæða umfjöllun bæði hér á þingi og í hv. utanríkismálanefnd og afgreiðslu í vor af því að ég hygg að það sé ekki seina vænna að fara að setja niður áætlun sem við ætlum að fylgja þannig að við getum staðið keik árið 2015 með 0,7% af vergri þjóðarframleiðslu til þróunarsamvinnu og líka vitandi vits að sú vinna sem fram hefur farið og þær áætlanir sem við höfum gert hafa staðist og þær hafa komið fólki að góðum notum og stuðlað að vaxandi velsæld og hagsæld víða um heim.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, 1. flutningsmanni þingsályktunartillögunnar, fyrir ítarlega og góða inngangsræðu um þetta brýna mál. Eins og fram kom í máli hennar er mjög brýnt að tekið verði á þessum málum, framlögum okkar til þróunarmála, með mjög afgerandi hætti. Ég held að það sé góð hugmynd og afar mikilvægt að fleiri aðilar komi að og ég fagna því að sérstaklega eru nefndir aðilar eins og Rauði kross Íslands og mannfræðiskor Háskóla Íslands sem taki þátt í nefndinni og þessari stefnumótandi vinnu. Þau fimm atriði sem nefndin hafi að leiðarljósi finnst mér líka mjög jákvæð og fyrsta atriðið, nauðsyn þess að efla menntun, mannréttindi og frelsi kvenna og stúlkubarna um allan heim, held ég að sé grundvallarþáttur í málinu. Við vitum að í mörgum þróunarlöndum er ástandið mjög alvarlegt, ólæsi kannski allt upp í 50% og bitnar þá jafnmikið á strákum og stelpum. En í mörgum löndum standa konur og stúlkur enn þá verr en drengir og karlar. Oft er talað um að erfitt sé og verra að vera svartur en hvítur og allra verst sé að vera svört kona eða stúlka. Athygli vekur að í greinargerðinni er farið yfir þróunaraðstoð okkar Íslendinga og sagt frá því að hinn 28. maí árið 1985 hafi Alþingi ályktað um þróunaraðstoð Íslands og þá var samþykkt að á næstu sjö árum þar á eftir til ársins 1992 skyldi með reglubundinni aukningu framlaga ná því marki að opinber framlög Íslands til uppbyggingar í þróunarríkjum yrðu 0,7% af þjóðarframleiðslunni. Við erum dálítið langt frá að ná því markmiði en samt finnst mér að þarna sé boginn alls ekki spenntur mjög hátt. 0,7% af þjóðarframleiðslu er ekki nein rosaleg upphæð en getur auðvitað gert gæfumuninn í þróunaraðstoð. Vissulega hafa framlög okkar aukist nokkuð mikið en ekki nógu mikið. Einnig kemur fram að árið 1996, á 121. löggjafarþingi, fluttu þingmennirnir Steingrímur J. Sigfússon og Margrét Frímannsdóttir tillögu til þingsályktunar um aukið framlag til þróunarsamvinnu en hún var aldrei afgreidd frá utanríkismálanefnd Alþingis. Ég vona að það verði ekki örlög þessarar þingsályktunartillögu. Árið 2001 voru framlög íslenska ríkisins til þróunarmála 0,12% af vergri þjóðarframleiðslu, þau hafa hækkað nokkuð og voru komin þremur árum seinna, árið 2004, upp í 0,19%. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 á hlutfallið að fara upp í 0,21% sem er ekki mjög hátt og á þessu ári 0,239%. Ég lærði það í stærðfræðinni í gamla daga að það skipti máli að segja núll komma tvö, þrjú, níu prósent en ekki núll komma tvö hundruð þrjátíu og níu prósent vegna þess að það virkar miklu hærra. 0,7% virkar miklu minna en 0,70% en er auðvitað sama talan. Það markmið er sett að þessi framlög verði stighækkandi þannig að árið 2009 munu þau ná 0,35% af vergri þjóðarframleiðslu og þar erum við þá aðeins búin að ná helmingnum af því sem gert var ráð fyrir í samþykkt Alþingis frá 1985. Þarna erum við ekki að standa okkur sérstaklega vel. Annars staðar á Norðurlöndum hafa menn verið að standa sig miklu betur í þessum málaflokki en við Íslendingar þrátt fyrir að gengisþróun hér á landi hafi verið okkur mjög hagstæð í þeim tölulega samanburði eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir kom inn á í ræðu sinni. Þess vegna held ég að við þurfum heldur betur að taka okkur á. Ég fagna því að einmitt sé litið á það að höfð sé meiri samvinna við frjáls félagasamtök, sem eru fjölmörg, og þau styrkt sérstaklega. Áhugavert er að skoða í fylgiskjali II það sem tekið er úr skýrslunni: Ísland og þróunarlöndin – Álitsgerð um þróunarsamvinnu Íslands og þátttöku í starfi alþjóðastofnana (28. júlí 2003) eftir Hermann Örn Ingólfsson og Jónas H. Haralz. Þar er farið mjög nákvæmlega yfir þetta tölulega og þær upphæðir sem við höfum verið að setja í styrki og framlög til þróunaraðstoðar á fimm ára bili. En við þurfum að gera miklu betur og ég vona að þessi þingsályktunartillaga verði til þess að mörkuð verði skýr stefna í umræddum málum. Það kemur einmitt fram í greinargerðinni að markmiðin þurfa að vera skýr og einföld og þau eru hér í fimm liðum og litið til þúsaldarmarkmiða einnig. Ég vona að utanríkismálanefnd hraði afgreiðslu málsins.

Frú forseti. Ég tek hjartanlega undir þá þingsályktunartillögu sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir flytur með nokkrum öðrum þingmönnum úr öðrum flokkum en Samfylkingunni. Ég held að þó að stjórnvöld hafi á síðustu árum tekið á sig nokkra rögg varðandi þróunarsamvinnu þá þurfum við að gera miklu betur. Ég vil samt í upphafi máls míns fagna því að hæstv. forsætisráðherra hefur sýnt meiri skilning á þessu efni en forveri hans. Hann hefur lýst því yfir að stefna eigi að því að meira en þrefalda þróunaraðstoð Íslendinga sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Þetta er í sjálfu sér mjög lofsvert. Ég vil sérstaklega taka undir þau áskorunarorð í greinargerð með tillögu hv. þingmanna þar sem skorað er á stjórnvöld að flýta töluvert mikið að ná því markmiði að veita 0,35% til þróunaraðstoðar af vergri landsframleiðslu. Það skiptir máli fyrir það fólk sem nýtur hennar að þessi aðstoð okkar komi sem fyrst og skjótast. Ég er algerlega sammála því sem hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir sagði í tölu sinni áðan að við þurfum að móta samræmda stefnu um aðstoð okkar við fátæku ríkin og það þarf að gerast með aðkomu Alþingis. Reyndar er ég þeirrar skoðunar að ákvarðanir um stefnu varðandi þróunarsamvinnu sé það meiri háttar pólitísk ákvörðun í utanríkismálum að hana eigi að taka í samvinnu við utanríkismálanefnd. En eins og virðulegur forseti veit er í þingsköpum sérstakt ákvæði um að allar meiri háttar ákvarðanir af þeim toga eigi að taka í samráði við nefndina. Því er það auðvitað heldur dapurlegt að það hefur ekki verið gert. Ég er samt ekki að kvarta undan því að Íslendingar séu að fylgja rangri stefnu en á stundum virðist hún kannski ekki beinlínis vera með augun föst á einhverju markmiði inni í framtíðinni. Ég hef heldur ekki alltaf skilið hvað það er sem veldur því að Íslendingar ráðast í tiltekið verkefni og aðstoða ákveðin lönd. Ég veit af eigin reynslu þegar ég hef rætt þessi mál á liðnum árum við þá sem móta stefnu í þessum efnum að stundum ráða hlutir eins og hvaða tungumál er talað í viðkomandi landi, hvort ráðist er í aðstoð við það. Ég er þeirrar skoðunar að það séu þrír þættir sem stjórnvöld geti beitt sér fyrir sem hafa mikil áhrif varðandi framlög og stuðning við fátækari ríki heims. Í fyrsta lagi geta stjórnvöld beitt sér fyrir því að reglum um skattheimtu á Íslandi verði breytt þannig að Íslendingar séu hvattir til að láta af höndum rakna til líknarfélaga sem vinna t.d. að þróunarsamvinnu. Fyrir árið 1979 var það þannig að góðgerðarsamtök sem unnu á þessu sviði gátu lagt fram allt að 10% af skattskyldum tekjum sínum til að styrkja slík samtök. Í þessu fólst auðvitað gríðarlega sterkur hvati sem menn notfærðu sér kannski um of og stjórnvöld tóku af þann hvata. Nú er það þannig að Ísland er eina ríkið í löndum Evrópusambandsins og eina ríkið sem ég þekki þar sem einstaklingar fá engan skattalegan hvata til að láta eitthvað af höndum rakna. Þetta er mikilvægt vegna þess að kannanir hafa sýnt að Íslendingar eru meðal þeirra þjóða sem eru fúsastir til að gefa rausnarlega til starfsemi af þessu tagi. Við eigum auðvitað að ýta undir það vegna þess að okkur ber siðferðileg skylda til að gera allt sem hægt er til að ýta undir starfsemi af þessum toga. Í öðru lagi geta íslensk stjórnvöld á alþjóðavettvangi beitt sér fyrir viðskiptafrelsi. Ég er þeirrar skoðunar að ekkert kæmi þróunarríkjunum betur en hömlulaus aðgangur eða sem takmarkað mynstur að hinum vel stæðu mörkuðum í Evrópu og í Bandaríkjunum. En því miður er það svo að svartasti bletturinn á Evrópusambandinu, sem ég að öðru leyti er hrifinn af, eru einmitt tollmúrarnir sem Evrópusambandið hefur reist í kringum sig. Eftir að hafa haft nokkur kynni, ekki löng en góð, af fátæku landi í Afríku er ég sannfærður um að iðjusemi þeirra sem þar búa og lágt verðlag á vinnuafli gæti ekki annað en skapað mikil tækifæri fyrir þá þjóð sem er allslaus og hefur ekkert á milli handanna ef hún gæti selt framleiðslu sína á markaði Evrópusambandsins, en það er því miður ekki hægt í dag, hvorki ávexti né handiðnað. Þetta skiptir miklu máli og ég vek eftirtekt á því að það hafa einmitt verið forustumenn jafnaðarmanna á alþjóðasviðinu sem hafa hvað sterkast reist nauðsyn þess að koma á viðskiptafrelsi. Í þriðja lagi er bein þróunaraðstoð við tiltekin ríki. Við þurfum að móta stefnu um hvernig þau ríki eru valin. Við höfum t.d. verið að styrkja örsnautt ríki í Afríku sem heitir Malaví sem hefur eins og svo mörg hinna fátækustu ríkja Afríku lengi verið undir spilltri harðstjórn þar sem lýðfrelsi er lítið og markaðslögmálin virka ekki með sama hætti og hjá okkur. Það er allra góðra gjalda vert að setja mikla peninga í góð verkefni í Malaví. En það er hins vegar merkilegt þegar maður skoðar það land að það er eins og það sé með vissum hætti brennipunktur fyrir margvíslega alþjóðlega aðstoð. Þar eru mjög mörg ríki og mjög mörg alþjóðleg hjálparsamtök að verki. Ef við tökum síðan annað land í svörtu Afríku eins og Tógó, sem ég þekki svolítið af eigin raun, þá má heita að það séu engin alþjóðleg samtök sem þar hafa stigið niður fæti. Stjórnarfarið er með þeim hætti að Evrópusambandið hefur í 15 ár skirrst við að láta nokkra þróunaraðstoð af höndum rakna og enginn er að hjálpa þessu ríki fyrir utan örfá lítil líknarsamtök sem reka þar barnaheimili, SOS-samtökin og SPES-samtökin sem m.a. starfa á Íslandi, en að öðru leyti má segja að óskaplega lítið sé um að vera í því landi í formi alþjóðlegrar mannúðarstarfsemi. Hver er ástæðan fyrir því að t.d. lönd eins og Ísland, Norðurlöndin og Bretland eru ekki að störfum þar? Jú, Tógó, eins og Vestur-Afríka að stóru leyti þar sem mikil fátækt ríkir, er gömul frönsk nýlenda. Frönsk áhrif eru þar mjög sterk og þar er töluð franska. Bara þetta atriði, hvaða tungumál er talað, sem okkur finnst þegar við stöndum í ræðustól uppi á Íslandi að skipti litlu máli, veldur því að margar þjóðir sem helst vilja spjalla við heiminn á ensku fyrir utan sitt eigið tungumál finnst erfitt og torvelt að nálgast það viðfangsefni að starfa í slíkum löndum. Þetta eru atriði sem mér finnst varða litlu máli og svona atriði eiga ekki að skipta máli. Punktur athugasemdar minnar er þessi: Það skortir skýra málefnalega stefnu um með hvaða hætti við eigum að taka ákvarðanir um þau verkefni sem við ætlum að taka þátt í. Að lokum. Við þurfum að draga atvinnulífið inn í þetta. Ég hef af skammri reynslu af svona starfi komist að raun um að atvinnulífið er örlátt og ef augu þess eru opnuð eru menn reiðubúnir til að gefa af töluverðri gjafmildi til svona starfa.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um sívinnslu við skil skattframtala. Flutningsmenn eru Valdimar L. Friðriksson, Rannveig Guðmundsdóttir, Össur Skarphéðinsson og Anna Kristín Gunnarsdóttir, þingmenn Samfylkingarinnar. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að stefnt skuli að sívinnslu við skil á skattframtölum fyrirtækja og einstaklinga með atvinnurekstur. Núverandi fyrirkomulag verði með öllu aflagt og í stað þess komi jöfn skil skattframtala febrúar til nóvember ár hvert.“ Í greinargerð segir m.a.: Á undanförnum árum hefur skattkerfi landsins tölvuvæðst á sviði framtalsgerðar og skattskila. Hefur tekist vel til með öryggi kerfisins og má segja að nú sé vinnuumhverfið gerbreytt nema hvað varðar fyrirkomulag á framtalsskilum. Þar eru enn í gildi vinnureglur löngu liðins tíma handvinnslu og árstíðabundinna starfshátta. Sjálfstæðir atvinnurekendur í landinu eru um 17–18 þúsund talsins, án þess að taldir séu með svokallaðir lögaðilar, þ.e. hlutafélög, sameignarfélög og samvinnufélög. Endurskoðendum og bókurum er ætlað að ljúka uppgjörs- og framtalsvinnu fyrir þessa 17–18 þúsund aðila á 60 vinnudögum frá mars til maíloka. Á sama tíma þarf að vinna uppgjör og framtöl lögaðila en þeirri vinnu þarf að vera lokið í september ár hvert. Afleiðing þessa úrelta fyrirkomulags er sú að ekki tekst að ljúka framtalsgerð fyrir einstaklinga með rekstur á tilskildum tíma og er því skattur áætlaður á allt að 25% þessara aðila með afleiðingum sem eru mikil og alvarleg óþægindi, ásamt verulegum kostnaði. Því er bæði tímabært og nauðsynlegt að breyta fyrirkomulagi skattskila og taka upp jöfn skil atvinnurekstrarframtala frá febrúar til nóvember ár hvert og hverfa alfarið frá núverandi skipulagi. Núverandi fyrirkomulagi fylgir gífurlegt álag á endurskoðendur og bókara, sérstaklega á tímabilinu mars–maí. Síðan fá skattstofurnar bylgjuna yfir sig og eru fram á haust að komast fram úr þeirri vinnu sem þær eiga að inna af hendi lögum samkvæmt. Það sem vinnst við það að taka upp sívinnslu er fyrst og fremst eftirfarandi: Jöfn vinnsla uppgjörs og framtala ætti að tryggja vandaðri framtalsgerð og skapa eðlilegt vinnuumhverfi, en nú er það með öllu óviðunandi og engum bjóðandi. Síðast en ekki síst leiða jöfn skil framtala til þess að hægt verður að taka upp reglubundið og skipulegt skatteftirlit sem síðan tryggir öruggari og betri skattskil. Sá sem hefur mestan ávinning af því að taka upp nútímavinnubrögð við framtalsskil er ríkissjóður, þannig að sú breyting eða þróun sem hér er lögð til felur í sér marga mjög jákvæða þætti til hverrar áttar sem litið er. Komið hefur fram bæði í ræðu og riti hjá fjármálaráðherra, ríkisskattstjóra, skattstjórum landsins, endurskoðendum og bókurum að þessir aðilar vilja taka upp sívinnslu í skattskilum og falla frá núverandi fyrirkomulagi sem er í raun löngu orðið úrelt og því sem næst ónothæft. Frú forseti. Ég legg til að þessari þingsályktunartillögu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um takmörkun auglýsinga á óhollri matvöru sem beint er að börnum. Flutningsmenn ásamt þeirri sem hér stendur eru hv. þingmenn Össur Skarphéðinsson, Guðrún Ögmundsdóttir, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Valdimar L. Friðriksson. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að kanna grundvöll fyrir setningu reglna um takmörkun auglýsinga á matvöru sem inniheldur mikla fitu, sykur eða salt með það að markmiði að sporna við offitu, einkum meðal barna og ungmenna. Ráðherra leitist í þessu skyni m.a. við að ná samstöðu með framleiðendum, innflytjendum og auglýsendum um að þessar vörur verði ekki auglýstar í sjónvarpi fyrr en eftir klukkan níu á kvöldin.“ Þetta er í annað sinn sem ég mæli fyrir tillögu í þessa veru en tillagan að þessu sinni er aðeins breytt, farin er mildari leið. Ég vil geta þess að þarna leggjum við til leið sem Bretar hafa farið, en þeir hafa einmitt bannað auglýsingar á óhollustu eða ruslfæði í sjónvarpi fyrr en eftir klukkan níu á kvöldin, því að gert er ráð fyrir að börn horfi á sjónvarp fram að þeim tíma á kvöldin en það hefur verið kannað þar. Virðulegi forseti. Offita er hratt vaxandi heilbrigðisvandamál, einkum í hinum vestræna heimi og er Ísland engin undantekning. Hafa rannsóknir sýnt að offita er í raun orðin faraldur í íslensku þjóðfélagi en hún eykur stórlega líkur á ýmsum sjúkdómum, t.d. sykursýki 2 eða svokallaðri áunninni sykursýki, hjarta- og æðasjúkdómum, ristilkrabbameini, kæfisvefni og stoðkerfissjúkdómum, auk þess sem fullyrða má að sálrænir fylgikvillar offitu séu verulegir. Þrátt fyrir framangreint hefur lítið farið fyrir beinum aðgerðum stjórnvalda til að stemma stigu við þessari þróun. Á 131. löggjafarþingi samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu heilbrigðis- og trygginganefndar um aðgerðir til að bæta heilbrigði Íslendinga með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Í vetur kallaði ég eftir því hjá forsætisráðherra, sem er með málið, hvort hann hefði sett nefnd á laggirnar og þá hafði hann nýverið gert það en það hafði dregist allverulega, í nokkra mánuði frá því að tillagan var samþykkt, en sem betur fer er vinna farin af stað í þeirri nefnd. Í þessu sambandi og í þeirri vinnu er mjög mikilvægt að stjórnvöld beini sjónum að aukinni offitu meðal barna og ungmenna því að tíðni offitu hjá börnum vex hröðum skrefum. Það er staðreynd að líkur eru á að börn sem eru of feit verði feit á fullorðinsárum. Í skýrslu sem ber heitið „Markaðssetning óhollrar fæðu sem beint er að börnum í Evrópu“ er fjallað um verkefnið „Börn, offita og tengdir langvinnir sjúkdómar sem má forðast“ sem samtökin Hjartavernd og systrasamtök þeirra í 20 löndum vinna að. Þar kemur fram að verulega skortir reglur um slíka markaðssetningu en aðeins sex lönd í Evrópu hafi sett slíkar reglur. Einnig sé mikilvægt að skilgreina annars vegar hollan mat og hins vegar óhollustu. Flutningsmenn telja mikilvægt að ráðherra beiti sér fyrir slíkri skilgreiningu í tengslum við þessa vinnu. Einnig þarf að huga að auglýsingum á óhollustu á vefnum sem beint er sérstaklega að börnum og hvort unnt sé að takmarka slíkar auglýsingar, en um vefinn hafa gilt fáar eða litlar reglur. Með tillögu þessari er lagt til að Alþingi feli heilbrigðisráðherra að kanna grundvöll fyrir setningu reglna um takmörkun auglýsinga á matvöru sem inniheldur mikla fitu, sykur eða salt með það að markmiði að sporna við offitu, einkum meðal barna og ungmenna. Er í þessu skyni lagt til að ráðherra reyni að ná samstöðu með framleiðendum og innflytjendum þessarar vöru sem og auglýsendum um að slíkar auglýsingar verði ekki sýndar í sjónvarpi fyrr en eftir klukkan níu á kvöldin en með því móti ætti að mestu að vera tryggt að börn sjái þær ekki. Nauðsynlegt er að horfast í augu við að áhrifamáttur auglýsinga er mikill og þegar um börn er að ræða er hann verulegur. Með auglýsingum eru umræddar matvörur gerðar eftirsóknarverðar í augum barnanna og með hliðsjón af niðurstöðum rannsókna sem sýna sífellt aukna sykur- og fituneyslu meðal barna og ungmenna má álykta að auglýsingarnar nái tilætluðum árangri. Hér er auðvitað að mestu leyti átt við svokallaðar ruslfæðis- og sælgætisauglýsingar. Það er von og trú flutningsmanna að framleiðendur, innflytjendur og auglýsendur taki ábyrgð á þessum málum þannig að unnt verði að koma slíku auglýsingabanni á án beinnar lagasetningar. Með framangreindu er ekki gert lítið úr ábyrgð foreldra í þessu efni. Þvert á móti er það skoðun flutningsmanna að þar sé ábyrgðin mest. Hins vegar kemur það ekki í veg fyrir aðrir axli þá ábyrgð sem þeim ber í þessum málum. Að ota í sífellu óhollum mat að börnum og ungmennum án þess að hirða um afleiðingarnar er ábyrgðarleysi. Flutningsmenn vekja í þessu sambandi athygli á þeim aðgerðum sem bresk heilbrigðisyfirvöld hafa gripið til en tillaga þessi hefur þær að nokkru sem fyrirmynd, en þeir hafa bannað auglýsingar á þessum vörum fyrir kl. 9 á kvöldin. Við teljum að mjög markvissar aðgerðir þurfi til að vega að rótum þess vanda sem offitan er og þess vegna er þessi tillaga hugsuð sem þáttur í slíkum aðgerðum. Í fylgiskjali með þingsályktunartillögunni er frétt um hvernig Bretar hafa farið að með því að banna að auglýsa ruslfæði. Það var gerð áætlun um að banna einungis ruslfæðisauglýsingar þegar barnaefni er sýnt eins og Svíar og Norðmenn hafa þegar gert. Þeir banna allar auglýsingar á þeim tímum sem barnaefni er sýnt og það ætluðu Bretarnir að gera líka. En eftir að þeir höfðu kannað hversu mikið börn horfa á sjónvarp og á hvaða tímum þá kom í ljós að 70% af þeim tíma sem börn horfa í sjónvarp er á milli sex og níu á kvöldin. Þess vegna var ákveðið að hafa bannið víðtækara en bara í kringum barnaefnið. Ákveðnar verslunarkeðjur í Bretlandi hafa líka farið að merkja matvörur, þ.e. óhollar matvörur sérstaklega og síðan hollar matvörur, til að auðvelda fólki að velja og kaupa hollustuvörur fyrir fjölskylduna. Tvær verslunarkeðjur, Tesco og Sainsbury, hafa þegar sett slíkar viðvörunarmerkingar á mat þar sem tekið er mið af ráðleggingum frá yfirvöldum. Þegar ég flutti þetta þingmál fyrst á síðasta þingi þá vakti það allnokkur viðbrögð og umræðu í samfélaginu. Þótti mönnum þarna vera seilst helst til langt að eiga að fara að banna auglýsingar. Ég hef mætt á marga fundi um þessi mál eftir að ég lagði það fram á síðasta þingi og síðan þá hefur umræðan aukist og m.a. hefur umboðsmaður barna tekið það upp á sína arma og hefur komið fram í fréttum að hún telur rétt að banna auglýsingar í kringum barnatíma í sjónvarpinu. Hún hefur sagt opinberlega að fram hafi komið auglýsingar sem hún telur brjóta í bága við lög og aðrar sem eru á mörkum hins siðlega. Hún hefur hvatt til þess að auglýsendur sýni varkárni vegna trúgirni barna. Umboðsmaður barna hefur sem sagt tekið þessi mál upp og vill meiri umræðu um þetta. Núna 1. mars verður málþing um auglýsingar sem beint er að börnum. Mig langar að vitna í frétt á Stöð 2 7. nóvember síðastliðinn, með leyfi forseta: „Ingibjörg [umboðsmaður barna] hefur efnt til samstarfs við Neytendastofu, Heimili og skóla og talsmann neytenda um hvernig best sé að bregðast við, og til að vekja umræðu. Ingibjörg Rafnar: Ég vil miklu frekar skoða það hvort við ættum búa til eins og Svíar og Norðmenn gera, reglur sem segja að fyrir og eftir barnaefni eða efni sem er sérstaklega er ætlað yngstu börnum að þá sé engar auglýsingar.“ Hún er sem sagt að benda þarna á norsku og sænsku leiðina og hún segir að þetta sé spurning um siðgæði. Þetta mál hefur líka komið til umræðu á þingi í fyrirspurnatímum. Þar hafa menn tekið undir þennan vilja okkar þingmanna sem flytjum þetta mál. Í vetur þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurðist fyrir um þetta þá lýsti hæstv. menntamálaráðherra því yfir að hún teldi jafnvel nauðsynlegt að lagasetningu þyrfti til að stoppa þetta. En hún vill fyrst reyna mildari leiðina eins og við leggjum til hérna. Við skulum vona að ekki þurfi lagasetningu til að gera þetta. Það má alveg nefna það hér að yfirmaður heilbrigðismála hjá Evrópusambandinu hefur sent út tilmæli til aðildarríkjanna um að fara þessa leið, að auglýsa ekki óhollustu í kringum barnaefni í sjónvarpi og sömuleiðis beina ekki auglýsingum að börnum. Hann hefur sagt að verði aðildarríkin ekki við því þá verði hann að skoða að setja um þetta tilskipun. Í umræðunni um þessi mál segist forstjóri Lýðheilsustöðvar hafa verulegar áhyggjur af þessum málum, segir að auglýsingar verði sífellt ágengari og beinist athygli auglýsenda sífellt meira að börnum. Hún bendir á 8. gr. laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum þar sem segir að auglýsingar skuli miðast við að börn sjái þær og heyri en megi á engan hátt misbjóða þeim. Einnig segir að í auglýsingum verði að sýna sérstaka varkárni vegna trúgirni barna og unglinga og áhrif þeirra á þau. Margir eru að velta þessum málum fyrir sér. Það gera talsmaður Neytendastofu, forstjóri Lýðheilsustöðvar, umboðsmaður barna og menntamálaráðherra sem tekur undir það að taka þurfi á þessu. Ég fagna vitundarvakningu í þessa veru í samfélaginu og fagna umræðunni því hún er mjög brýn ef við eigum ekki að sitja uppi með stóran og mikinn vanda í framtíðinni í ljósi þess hve offituvandinn er að verða mikill og mikil byrði á heilbrigðiskerfinu fyrir utan það að þetta rýrir lífsgæði þeirra sem verða offitunni að bráð, ef svo má segja. Ég vonast til þess að þetta mál fái afgreiðslu úr heilbrigðis- og trygginganefnd sem ég legg til að tillögunni verði vísað til að lokinni þessari umræðu og menn reyni að komast að samkomulagi um að beina ekki auglýsingum að börnum og alls ekki ruslfæðisauglýsingum eða auglýsingum á óhollu mataræði. Ég vil að þær verði gerðar útlægar úr sjónvarpi á þeim tíma sem börn horfa mest á þessa miðla.

Frú forseti. Hér er komin fram tillaga til þingsályktunar um takmörkun auglýsinga á óhollri matvöru. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu. Mér finnst sérstaklega gott að í textanum er sagt að ráðherra eigi að leitast í þessu skyni m.a. við að ná samstöðu með framleiðendum, innflytjendum og auglýsendum um að þessar vörur verði ekki auglýstar í sjónvarpi fyrr en eftir klukkan níu á kvöldin. Ég held að það sé grundvallaratriði að ná samstöðu með auglýsendum sjálfum um þetta mál. Ég heyrði einhvern tíma á upphafsdögum NFS, held ég, kosningastjóra Gísla Marteins Baldurssonar, sem tapaði reyndar í einhverju prófkjöri hjá Sjálfstæðisflokknum, tala mikið um forsjárhyggju Samfylkingarinnar í þessu máli. Henni þótti þessi þingsályktunartillaga hið versta mál og fann henni allt til foráttu. Ég held hins vegar að hér séu sett fram í greinargerð mjög góð og gild rök fyrir því að fundin verði leið til að takmarka með einhverjum hætti auglýsingar sem beinast gegn börnum sérstaklega vegna þess að þetta er auðvitað mikið heilsufarsmál. Við ættum við að taka okkur Breta þarna til fyrirmyndar sem hafa ákveðið að banna auglýsingar á ruslfæði með ákveðnum hætti. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir fór vel yfir það í sinni inngangsræðu hvernig Bretar hafa gert þetta. Það er sérstakt ánægjuefni að tvö stór fyrirtæki í matvöruverslun í Bretlandi, Sainsbury og Tesco, hafa þegar boðað að þau ætli að vera með sérstakar vörumerkingar á mat þar sem tekið er mið af ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðisstofnunarinnar. Mér finnst líka athyglisverð grein Jóhönnu Ingvarsdóttur sem birtist í Morgunblaðinu 22. september 2005 og er birt sem fylgiskjal III með þessari þingsályktunartillögu. Það fer hún einmitt ofan í það hversu mikið heilsufarslegt vandamál þetta er að verða, að 20% evrópskra skólabarna séu of feit og að ástandið fari versnandi með hverju ári. Það er gott til þess að vita að hjartaverndarstofnanir í 20 Evrópulöndum ásamt þremur samstarfssamtökum hafa tekið höndum saman um verkefnið „Börn, offita og tengdir langvinnir sjúkdómar sem má forðast“. Það er ánægjulegt að íslenskur samstarfsaðili í þessu verkefni sé samtökin Hjartavernd. Í grein Jóhönnu kemur fram að framleiðendur þessara vara, sem eru t.d. gosdrykkir og feitmeti, hamborgarar, kartöfluflögur og þess háttar, beiti í síauknum mæli samþættum og háþróuðum aðferðum við að koma vörunum á framfæri við börn með beinum og óbeinum hætti. Þar segir enn fremur að í alþjóðlegri rannsókn sem fór fram á árabilinu 1996–1999 í 15 löndum kom fram að alls staðar voru matvörur stærsti flokkur auglýstra vara í dagskrárliðum barna og langmest af því sem var auglýst reyndist vera sælgæti, sætt morgunkorn, snakk og gosdrykkir og allt af 95% af auglýsingum matvara í sjónvarpi voru um vörur með mikilli fitu, miklum sykri eða salti. Við þekkjum það öll sem eigum börn að börnin stýra að miklu leyti innkaupum heimilanna. Það er ekki alltaf auðvelt að segja nei við kröfum barnanna þegar þau vilja kaupa dísætt morgunkorn eða kippurnar af gosi þó maður reyni yfirleitt að standa á bremsunni og rökræða um hollustu eða þá hafa þetta á sérstökum dögum. En það er athyglisvert að þó flestir átti sig á mikilvægi þess að vernda börn fyrir áhrifum auglýsinga almennt þá hafa aðeins sex lönd sett sérstakar reglur um markaðssetningu matvæla. Þessi lönd eru Bretland, Danmörk, Finnland, Írland, Spánn og Þýskaland. Íslendingar eru í hópi þeirra sem hafa alls ekki sett neinar reglur um þetta. Þess vegna held ég að það sé hið besta mál að heilbrigðisráðherra taki það að sér að skoða grundvöll fyrir lagasetningu á þessum nótum. Í raun finnst mér það alls ekki mikil forsjárhyggja eða takmörkun að komast að samkomulagi um að auglýsingar sem beinast gegn börnum sérstaklega fái ekki að vera á dagskrá fyrr en eftir klukkan níu á kvöldin. Ég vona að það verði tekið mjög jákvætt í þessa þingsályktunartillögu og að hún fái skjótan framgang.

Virðulegi forseti. Mig langaði aðeins að bæta við, þar sem ég hafði notað tíma minn til fullnustu áðan, og um leið þakka hv. þm. Hlyni Hallssyni fyrir góðar undirtektir við þetta mál. Mig langaði að nefna það hér að þegar ég var að vinna þessa tillögu þarsíðasta haust fór ég að kynna mér hversu mikið er af auglýsingum á óhollustu á tímum sem börn eru að horfa á sjónvarpið. Það kom mér mjög á óvart að nánast inni í barnaefninu var verið að beina óhollustu að börnum og jafnvel þeim yngstu. Eftir að hafa fylgst með því sá ég náttúrlega hve brýnt er að taka á þessu. Aftur á móti vil ég fagna þeirri vakningu sem hefur orðið í barnatímunum sem varðar hvatningu til hollustu þar sem börn hafa verið hvött til að borða grænmeti og ávexti og slíka vöru. Það tel ég vera af hinu góða. Hæstv. menntamálaráðherra lýsti því yfir í umræðum að ef ekki næðist samkomulag um að takmarka þessar auglýsingar gæti verið þörf á því að fara lagaleiðina. Ég er sammála henni í því að það verði ekki fyrr en í fulla hnefana að við setjum lög um þetta. En ég vil nefna það hér að það getur vel verið að við fáum tilskipun frá Evrópusambandinu. Evrópusambandið hefur lýst því yfir að það þurfi jafnvel að setja tilskipun um þetta ef þjóðir Evrópuríkjanna bregðast ekki við. Ég heyrði á hæstv. menntamálaráðherra á þessum tíma að í gangi væri rannsókn hjá útvarpsréttarnefnd og verið væri að gera úttekt á auglýsingum í sjónvarpi og kanna sérstaklega hvað verið er að auglýsa og hvenær. Það er sérstaklega skoðað hvað verið er að auglýsa í kringum barnatíma í sjónvarpi og hversu mikið er auglýst. Ég fagna því og vonast til að þær upplýsingar verði komnar fram í byrjun næsta mánaðar en þá efnir umboðsmaður barna til umræðu um málið. Ég vonast til að þá sjái menn svart á hvítu hvernig landið liggur í þessum efnum. Þá getum við tekið fastar á hlutunum og farið í þá vinnu sem við leggjum hér til. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu lengri en vonast til þess enn og aftur að við verðum ekki eftirbátar annarra þjóða í þessum efnum. Danir, Norðmenn og Svíar hafa tekið á þessu og sett reglur um verulega takmörkun á auglýsingum á óhollustu sem beinast að börnum. Bretar og fleiri þjóðir eru með slíka reglusetningu eða regluverk í farvatninu. Ég vonast svo sannarlega til þess að við verðum ekki eftirbátar þeirra. Ég vil einnig koma því á framfæri að það væri mjög verðugt verk fyrir nefnd hæstv. forsætisráðherra, sem er að skoða og vinna úr þingsályktunartillögunni frá heilbrigðis- og trygginganefnd sem við samþykktum síðasta vor, að skoða þetta. Þetta er nefnilega mjög stór þáttur í þeim vanda sem við stöndum frami fyrir, þeim heilsufarslega vanda sem er að verða plága í hinum vestræna heimi.

Hæstv. forseti. Það frumvarp sem ég mæli fyrir var flutt á 131. löggjafarþinginu af þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eins og reyndar núna en þá var það Atli Gíslason, hv. varaþingmaður, sem var 1. flutningsmaður málsins. Frumvarpið snýr að réttarkjörum erlendra verkamanna sem koma hingað til lands og er um að ræða breytingu á lögum nr. 55/1980, um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda, með síðari breytingum. Frá því að þetta frumvarp var lagt fram hafa verið samþykkt lög frá Alþingi um starfsmannaleigur. Það frumvarp var samþykkt 9. desember þannig að að sumu leyti hafa náðst þau markmið sem tillögusmiðir þessa frumvarps vildu ná fram en þó ekki að öllu leyti. Ég ætla að gera grein fyrir þeim breytingum sem við leggjum til og vísa þá jafnframt í lögin um starfsmannaleigur og hvað það er þar sem við teljum vera ábótavant. Reyndar er það svo með lögin um starfsmannaleigur að þau urðu til eftir mjög erfiðar fæðingarhríðir, allt frá því hæstv. félagsmálaráðherra var hvattur til að endurskoða lög til að styrkja réttarstöðu erlends launafólks sem hingað kemur. Hæstv. ráðherra setti niður nefnd í ágústlok árið 2004 og það var ekki fyrr en haustið 2005 að frumvarpsdrögin voru kynnt í þinginu. Eins og fram kom við umræðuna í nóvember og desember þá höfðum við úr stjórnarandstöðunni sitthvað við lögin að athuga þótt við værum öll sammála um að þau væru mikilvægt skref fram á við og í sjálfu sér fagnaðarefni. Hins vegar teljum við að það hefði þurft að ganga lengra. En samkvæmt frumvarpi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er gerð tillaga um að viðbót verði gerð við 1. gr. laga um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda en lagagreinin er núna svohljóðandi, með leyfi forseta: „Laun og önnur starfskjör, sem aðildarsamtök vinnumarkaðarins semja um, skulu vera lágmarkskjör, óháð kyni, þjóðerni eða ráðningartíma fyrir alla launamenn í viðkomandi starfsgrein á svæði því er samningurinn tekur til. Samningar einstakra launamanna og atvinnurekenda um lakari kjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða skulu ógildir.“ Hér viljum við láta bæta við þessa grein eftirfarandi, með leyfi forseta: „Ákvæði laganna gilda um alla erlenda launamenn sem starfa hér á landi, hvort sem er á vegum íslenskra eða erlendra atvinnurekenda, starfsmannaleigna eða hliðstæðra fyrirtækja.“ Með þessari grein eru tekin af öll tvímæli um að laun og önnur starfskjör sem aðildarsamtök vinnumarkaðar semja um skulu vera lágmarkskjör fyrir alla erlenda launamenn sem starfa á Íslandi, einnig þá sem starfa á grundvelli leigu- eða þjónustusamninga starfsmannaleigna og að lög nr. 55/1980 taki til þeirra í einu og öllu. Leigusamningar, þjónustusamningar og aðrir samningar um lakari ráðningarkjör en hinir almennu kjarasamningar ákveða skulu og gildir. Síðan er það 2. gr. okkar frumvarps en þar er gerð tillaga um breytingar á 2. gr., þ.e. lagatæknilegir hnökrar eru á frumvarpinu að því leyti að hér er lagt til að 2. gr. orðist sem segir í okkar frumvarpi en hér mun vera um að ræða viðbót við 2. gr. starfskjaralaganna. En í þessari viðbót er lagt til eftirfarandi, með leyfi forseta: „Fyrirtækjum skv. 2. mgr. 1. gr. og atvinnurekendum sem nýta sér þjónustu þeirra er skylt að veita trúnaðarmönnum stéttarfélaga aðgang að ráðningarsamningum og upplýsa um launakjör viðkomandi launamanna.“ Við teljum það vera algert lykilatriði að trúnaðarmenn stéttarfélaganna fái aðgang að ráðningarsamningum og kjörum erlendra starfsmanna sem hér eru starfandi, hvort sem það er á vegum starfsmannaleigna eða ekki. Við teljum að trúnaðarmenn stéttarfélaganna eigi að hafa beinan aðgang að slíkum upplýsingum. Í lögum um starfsmannaleigur, sem áður er vísað til og samþykkt voru síðasta haust, er kveðið á um upplýsingar í þágu eftirlits í 10. gr. Þar segir, með leyfi forseta: „Starfsmannaleiga skal veita Vinnumálastofnun þær upplýsingar er stofnunin telur nauðsynlegar til að fylgjast með framkvæmd laga þessara, þ.m.t. um ráðningarsamninga og ráðningarkjör. Starfsmönnum Vinnumálastofnunar er óheimilt að nota aðstöðu sína til að afla sér annarra upplýsinga um starfsemina en þeirra sem eru nauðsynlegar eða kunna að vera nauðsynlegar í þágu eftirlitsins. Enn fremur er þeim óheimilt að láta öðrum í té upplýsingar um starfsemina, starfsmenn eða aðra aðila, ef þeir hafa fengið vitneskjuna vegna starfa sinna og ástæða er til að ætla að henni skuli haldið leyndri.“ Hér eru, eins og heyra má, alls kyns girðingar og takmarkanir en það sem skiptir máli er að það er Vinnumálastofnun sem á að hafa milligöngu. Það er henni sem á að veita þessar upplýsingar en ekki trúnaðarmönnum stéttarfélaganna beint eins og eðlilegt hefði verið. Mikið var rætt um það í meðferð málsins í nefnd og á Alþingi einnig að svo yrði búið um hnúta að stéttarfélögin og trúnaðarmenn þeirra fengju aðgang að þessum upplýsingum en þá spyr ég, og einnig var spurt við umræðuna þá: Hvers vegna ekki að tryggja það beint með lögum að trúnaðarmennirnir hafi aðgang að þessum upplýsingum? Það er hið eðlilega ráðslag og við gerum um það tillögu í okkar frumvarpi. Síðan er kveðið á um sektir og miskabætur í 3. gr. okkar frumvarps en þar segir, með leyfi forseta: „Brot gegn lögum þessum varða sektum og dæma má þeim miskabætur sem misgert er við.“ Í greinargerð eða athugasemdum með þessari grein segir, með leyfi forseta: „Mælt er fyrir um sekta- og miskabótaheimildir. Gert er ráð fyrir að sektum verði beitt ef brot eru alvarleg eða ítrekuð og þeir launamenn sem lögin eru brotin á geti krafist miskabóta. Það er lagt í vald dómstóla að ákveða hvenær rétt sé að verða við kröfum um miskabætur og fjárhæð þeirra eftir eðli máls hverju sinni.“ Í lögunum um starfsmannaleigur er kveðið á um sektir, þ.e. heimild til sekta, í 13. gr. en þar segir, með leyfi forseta: „Brot gegn lögum þessum eða reglugerðum settum samkvæmt þeim varða sektum nema þyngri refsing liggi við að öðrum lögum.“ Síðan er kveðið á um hvert sektirnar skuli renna og reglugerðarákvæði sem skuli sett. En þarna er sem sagt munurinn á gildandi lögum og þeim tillögum sem við leggjum fram að auk sekta viljum við hafa möguleika fyrir dómstóla til að ákvarða launafólki sem lögin eru brotin á miskabætur. Við viljum ekki eingöngu halda okkur við sektirnar. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta lengra mál. Ég held að öll meginsjónarmið hafi komið fram í rökstuðningi mínum fyrir þessu frumvarpi. Ég vona að það fái góða umfjöllun í félagsmálanefnd en ég vænti þess að því verði vísað þangað að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að setja á langa ræðu um þetta frumvarp sem er samt hið besta mál. Ég vil fyrst og fremst vekja athygli á því hve nauðsynlegt er að tryggja erlendu verkafólki þau réttar- og starfskjör sem bjóðast hérlendis. Þó að mælendaskrá sé ekki löng nú vil ég minna á að fyrr í dag fór fram umræða um þessi mál. Mjög margir sem þar töluðu ræddu einmitt um þá virðingu sem þarf að sýna erlendu fólki sem kemur hingað til að taka þátt í þjóðfélaginu, til að taka þátt í störfum okkar og vinna þau. Ég vísa til þeirrar umræðu allrar til rökstuðnings því sem hér er sett fram. Hv. 1. flutningsmaður, Ögmundur Jónasson, gerði ljómandi góða grein fyrir og færði öll þau rök sem ég tel þurfa fyrir þessu frumvarpi til laga. En ég vildi aðeins koma hérna upp til að styðja þetta mál og líka til að benda á að það hefur verið dregið í efa að erlendu fyrirtækin mörg hver sem flytja hingað fólk og starfsmannaleigur gæti réttar þessa fólks. Okkur ber að standa vörð um að Ísland sé ekki staður þar sem hægt sé að flytja inn fólk til að brjóta á rétti þeirra í störfum eða á annan hátt og þess vegna held ég að hér sé um að ræða mjög þarft mál.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi um starfskjör launafólks og skyldutryggingu lífeyrisréttinda sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur lagt fram fyrir hönd Vinstri grænna. Eftir að lög um starfsmannaleigur voru sett í desember sl. má segja að örlítið hafi róast á markaðnum. Fyrirrennari þess frumvarps sem hér er lagt fram er frumvarp sem hv. varaþingmaður Atli Gíslason lagði fram og má kannski segja að það frumvarp hafi hrundið þessu af stað. Það hafa verið mikil átök á markaði þar sem starfsmannaleigur hafa verið að flytja inn erlenda starfsmenn eða erlenda verkamenn og ætti öllum hér inni að vera orðið kunnugt um þau. Lög um starfsmannaleigur hafa greinilega haft einhver áhrif en hér eru viðbætur sem ég tel mjög þarfar og eins og kom fram áðan hjá hv. þm. Pétri Bjarnasyni er samþykkt þessa frumvarps að hluta til gerð til að sýna útlendingum virðingu, því það er nú þannig að við þurfum á þeim að halda sérstaklega á þeim hagvaxtartímum sem hér eru í gangi. Samþykkt þessa frumvarps mundi bæta stöðu launamanna og ég ætla að leyfa mér að doka sérstaklega við viðbót við 2. gr. laga nr. 55/1980, varðandi trúnaðarmenn. Það er rétt sem kom fram hjá frummælanda að varðandi starfsmannaleigur er einungis skylt að sýna Vinnumálastofnun alla ráðningarsamninga en ég verð að taka undir nauðsyn þess að trúnaðarmenn hafi fullan og frjálsan aðgang að ráðningarsamningum. Við höfum oft orðið vitni að því í gegnum fjölmiðla að trúnaðarmenn, t.d. við virkjunarframkvæmdir á Kárahnjúkum hafa þurft að standa þar í ströngu til að verja hag erlendra launamanna og þar af leiðandi verja hag allra launamanna í þjóðfélaginu því ef fyrirtæki fara að taka upp á því að greiða erlendum verkamönnum lægri laun en samningar kveða á um varðandi lágmarkskjör, þá bitnar það að sjálfsögðu á öllum launamönnum á einn eða annan hátt fyrr eða síðar. En í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Einnig er lögfesting frumvarpsins til þess fallin að tryggja samkeppnisstöðu atvinnurekenda.“ Þetta er ekki bara spurning um sjálfan launþegann, þetta er spurning um atvinnurekendur líka, þ.e. að þeir sem flytja inn erlenda verkamenn séu ekki að brjóta lög um réttindi og lágmarkslaun og þar af leiðandi að gera sig samkeppnishæfari á markaðnum en þau fyrirtæki sem einungis nota íslenska starfsmenn. Það er nauðsynlegt að hafa málefni varðandi starfskjör launafólks og erlenda starfsmenn skýr og alveg á hreinu, sérstaklega í jafnmiklum uppvexti og nú er í gangi. Það er mín skoðun að þegar lögin um starfsmannaleigur voru samþykkt í desember þá hafi alls ekki verið gengið nógu langt. Þau eru í raun byrjun á því sem koma skal eða á því sem þarf að taka á. Ég tel að þetta frumvarp sé stór þáttur í að tryggja að bæði skipulag og leikreglur á vinnumarkaði séu áfram friðsamlegar því þær hafa í raun og veru verið tiltölulega friðsamlegar síðustu áratugina og það er ekki síst launþegahreyfingunni sjálfri, stéttarfélögum að þakka og þess vegna er það afar brýnt að lögin og reglurnar séu skýrar þannig að starfsmannaleigur og/eða viðskiptaaðilar þeirra fyrirtækja séu ekki að brjóta á réttindum erlendra starfsmanna.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til að þakka góðar undirtektir fulltrúa stjórnarandstöðuflokkanna, hv. þm. Péturs Bjarnasonar, Frjálslynda flokknum og hv. þm. Valdimars Leós Friðrikssonar frá Samfylkingunni, og minni þá á sem á hlýða að ef við skiptum um stjórnarmeirihluta á Alþingi og settum ráðherrabekkinn út í sal og mynduðum stjórn meiri hluta Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Frjálslynda flokksins og Samfylkingarinnar þá yrði þetta frumvarp um réttarbót til handa erlendu launafólki á íslenskum vinnumarkaði að öllum líkindum að lögum.