Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nýverið var tilkynnt að hæstv. menntmrh. hefði heimilað Ríkisútvarpinu hækkun afnotagjalda. Okkur er öllum ljóst að Ríkisútvarpinu var mikil nauðsyn á að fá auknar tekjur og ráðstöfunarfé. Fjárhagsstaða, fjárþörf og fjármál Ríkisútvarpsins voru rædd í fjárln. og forsvarsmenn Ríkisútvarpsins komu fyrir nefndina og kynntu fyrir henni fjárhagsáætlun sína fyrir næsta ár. Jafnframt greindu þeir frá því að með reglulegu millibili, um meira en ársskeið, hefðu verið send bréf til hæstv. menntmrh. og beðið um hækkun á afnotagjöldum en svör ekki fengist. Við umræðu í fjárln. spurðist undirritaður fyrir um hvort ekki væri ætlunin að taka fjármál Ríkisútvarpsins fyrir í nefndinni fyrir afgreiðslu fjárlaga. Þá var upplýst að ekki lægju fyrir neinar tillögur af hálfu ríkisstjórnarinnar eða beiðni um það og þess vegna væri það ekki gert. Við afgreiðslu fjárlaga á Alþingi fluttu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs tillögu um að fé yrði aukið til Ríkisútvarpsins en hún var felld. Herra forseti. Ég fagna því að ráðstöfunarfé Ríkisútvarpsins skuli aukið en ég leyfi mér að spyrja, herra forseti: Samkvæmt hvaða lögum er það gert, tveimur, þremur dögum eftir að við höfum lokið við að ganga frá fjárlögum? Í lögum um Ríkisútvarpið segir: ,,Útvarpsstjóri kynnir fjárhagsáætlun fyrir útvarpsráði en sendir hana menntamálaráðherra. Alþingi staðfestir áætlunina endanlega í fjárlögum.`` Það höfum við gert við afgreiðslu fjárlaga.

Herra forseti. Ef spurt er um lagaheimildir í þessu efni, þá eru þær skýrar í útvarpslögunum. Menntmrh. samþykkir tillögu útvarpsins um hækkun á afnotagjöldum útvarpsins og þær ná ekki fram að ganga nema með samþykki menntmrh. Það er rétt hjá hv. þm. að hv. fjárln. var gerð ítarleg grein fyrir fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins við meðferð fjárlaganna. Hinn 6. desember ritaði útvarpsstjóri mér bréf þar sem hann gerði mér grein fyrir stöðunni og hafði raunar 5. desember sent þau álit sem hv. fjárln. voru kynnt. Í bréfi sínu frá 6. desember fer útvarpsstjóri fram á að Ríkisútvarpinu verði heimilað að hækka afnotgjaldið úr 2.100 kr. í 2.250 kr. á mánuði með virðisaukaskatti frá og með 1. janúar. Svo segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Þannig ætti að vera tryggt að vetrardagskrá útvarps og sjónvarps geti áfram verið með því sniði sem nú er í meginatriðum en tækifæri gefist jafnframt til að endurmeta fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins á rekstrarfjárþörf um mitt næsta ár, m.a. í ljósi árangurs af því hagræðingarstarfi sem nú stendur yfir og haldið verður áfram.`` Þessi gögn lágu öll fyrir hv. fjárln. en það er samkvæmt lögum mitt hlutverk að taka afstöðu til tillagna útvarpsstjóra í þessu efni. Það geri ég á grundvelli skýrra lagaheimilda.

Herra forseti. Það er ástæða til að fagna því að ríkisstjórnin skuli loks viðurkenna vanda Ríkisútvarpsins, láta af þrjósku sinni og láta undan þeim þrýstingi sem á henni hefur verið lengi vegna þessa máls. Herra forseti. Ég verð að taka undir orð hv. þm. Jóns Bjarnasonar og átelja ríkisstjórnina, þá helst hæstv. menntmrh. Var ekki hægt að leggja þessa hækkun afnotagjaldsins til á meðan fjárlög voru enn opin og til umræðu? Nei, það gat hæstv. ríkisstjórn ekki gert vegna þess að tillögur þar um voru á vegum stjórnarandstöðunnar. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vann að því á öllum vígstöðvum meðan fjárlög voru til umfjöllunar að tekið yrði á vanda Ríkisútvarpsins. Eins og alþjóð veit, samþykkir ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hins vegar ekki tillögur frá stjórnarandstöðunni. Það er prinsipp sem ekki skal brotið, ekki undir nokkrum kringumstæðum. Frekar er ríkisstjórnin tilbúin að leggja á sig fjallabaksleiðir og lagaklæki eftir að búið er að samþykkja fjárlög, fara á bak við, undir, aftan við, umfram allt þannig að ekki verði hægt að hengja ráðherrum um háls að þeir hafi látið undan þrýstingi frá stjórnarandstöðunni. Herra forseti. Karlar sem haga sér svona eru litlir karlar.

Herra forseti. Ég ítreka það að ég fagna því að fjárráð Ríkisútvarpsins skuli aukin. Í haust ræddum við hins vegar um með hvaða hætti framkvæmdarvaldið umgengst lögin, lög um fjárreiður ríkisins, fjárlagagerð og alla þá vinnu. Þar hefur þótt á skorta. Þess vegna verð ég, herra forseti, að gagnrýna vinnubrögð hjá hæstv. menntmrh. Þessi bréf frá Ríkisútvarpinu hafa legið fyrir allt þetta ár og frá síðasta ári líka en þeim ekki verið svarað að því er mér hefur verið tjáð. Það var því í lófa lagið að afgreiða þetta mál áður en fjárlög voru samþykkt og láta það fá lögformlega afgreiðslu. Þetta er ekki flokkað lengur sem afmarkaðar sértekjur Ríkisútvarpsins heldur sem ríkistekjur og síðan fært aftur til Ríkisútvarpsins. Þegar slík ákvörðun er tekin er í sjálfu sér verið að breyta nýsamþykktum fjárlögum. Ég leyfi mér að spyrja, hæstv. forseti, hæstv. menntmrh. um hvernig útfæra eigi það þegar sagt er í 10. gr. í lögum um Ríkisútvarpið að Alþingi staðfesti fjárhagsáætlunina endanlega í fjárlögum, sem við höfum gert. Mun hann fyrir jól leggja fram fjáraukalög sem heimila þá þessa breytingu á fjárlögum. Ég væri mjög fús að taka það fyrir hér fyrir jól þannig að hækkunin, af því að hún á að verða 1. janúar, fái löglega meðferð í þinginu. Ég held, herra forseti, að allir þingmenn vilji að farið sé að lögum og vilji að fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins verði bætt. En þegar farið er í kringum lögin eins og hér er gert þá er það miður af hálfu framkvæmdarvaldsins þó að málefnið sé gott.

Herra forseti. Það er sannarlega ástæða til að ræða þetta mál undir liðnum um störf þingsins. Það er með ólíkindum hvílíkt virðingarleysi Alþingi og hlutverki þess við afgreiðslu fjárlaga er sýnt með þessari framgöngu hæstv. menntmrh., að liggja á óskum Ríkisútvarpsins, sem reyndar hafa verið settar fram með reglubundnu millibili lengi, um gjaldskrárhækkanir eða auknar tekjur og fallast svo á þær um tveimur sólarhringum eftir að Alþingi afgreiðir fjárlögin og ómerkir þar með grundvöll fjárlaganna. Ég verð að segja að ég óska hæstv. menntmrh. til hamingju og hann er örugglega að slá Íslandsmet. Ég er viss um það að fjárlög hafa aldrei verið gerð ómerk jafnskömmu eftir að þau voru afgreidd og áður en þau taka gildi eins og hér á að gera. Tekjuforsendur Ríkisútvarpsins eru hluti af forsendum fjárlaga og reyndar eru tekjurnar færðar eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á, ekki sem sérmerktar tekjur Ríkisútvarpsins heldur tekjur ríkissjóðs. Rekstrarútgjöld Ríkisútvarpsins eru svo færð sem útgjöld á gjaldahliðina þannig að með þessu gefur hæstv. menntmrh. forsendum fjárlaga næsta árs langt nef og sýnir Alþingi ótrúlegt virðingarleysi í leiðinni. Maður spyr sig í raun: Hvað á þetta að þýða? Hvers vegna í ósköpunum fór fyrirhuguð gjaldskrárhækkun ekki inn sem hluti af forsendum fjárlagaafgreiðslunnar áður en henni lauk? Hér voru fluttar brtt. um að bæta fjárhagsafkomu Ríkisútvarpsins en þær voru felldar án þess að nokkur hefði hugmynd um að í kolli hæstv. menntmrh. gerjaðist það að fallast á þessa gjaldskrárhækkun og breyta þar með starfsforsendum Ríkisútvarpsins á næsta ári. Hefur hæstv. menntmrh. einhverjar haldbærar skýringar á þessari framkomu sinni aðrar en þetta tuð hér áðan, vísandi í útvarpslög sem menn þekkja? Hefur hæstv. menntmrh. borið þetta saman við fjárreiðulögin og þær nýju venjur sem menn hafa reynt að taka upp í sambandi við fjárlagaafgreiðslu? Ætlar hæstv. menntmrh. að óska eftir því að flutt verði fjáraukalög þegar á þessu ári?

Hæstv. forseti. Ég hef áður lýst fjárlögum íslenska ríkisins fyrir árið 2001 sem hér hafa verið til umræðu undanfarnar vikur og mánuði sem spennandi reyfara þar sem ýmislegt væri gefið í skyn fremur en það stæði þar beinlínis. Ýmislegt hefur síðan komið í ljós. Það er ekki nema vika síðan við samþykktum þessi fjárlög endanlega þegar í ljós kemur, sem ýmsum bauð í grun að þyrfti, að það þarf að hækka afnotagjöld Ríkisútvarpsins. Ég er í sjálfu sér ekki að mótmæla því. Ég held að það sé nauðsynlegt og hafi legið fyrir lengi. Þess vegna verður að átelja það sleifarlag að ekki skyldi hægt að undirrita það plagg fyrr en viku eftir að fjárlög hafa endanlega verið samþykkt 

Herra forseti. Ég fagna þessum umræðum. Það þarf að útskýra þetta mál og nú hafa þingmenn fengið upplýsingar um það. Það er rétt að þessar ákvarðanir voru teknar í sömu andrá og gengið var frá fjárlögum fyrir árið 2001. Það hefur aldrei verið neitt launungarmál af minni hálfu hvernig að þessu máli er staðið. Það var skýrt fyrir fjárln. sérstaklega á lokastigum fjárlagaafgreiðslunnar hvernig fjárhag Ríkisútvarpsins væri háttað og einnig rætt ítarlega í útvarpsráði á þeim tíma. Það er misskilningur hjá hv. þm. að ákvörðun sem þessi af hálfu menntmrh. kalli á að menn endurskoði fjárlögin því að afnotagjöld útvarpsins hafa að sjálfsögðu verið hækkuð án þess að menn brjóti upp fjárlagagerð eða flytji sérstök fjáraukalög af því tilefni eins og hv. þm. vita. Ég held að hv. þm. eigi að líta til laganna, þeirra reglna sem gilda og ákvæða sem um þetta mál gilda í lögum. Þar er skýrt tekið fram að menntmrh. þarf að samþykkja tillögu útvarpsstjóra um þetta efni. Hvort hann gerir það sama dag og fjárlagafrv. er afgreitt eða ekki skiptir engu máli fyrir hið formlega gildi þeirrar ákvörðunar. Hér hefur einnig komið fram að allir hv. þm. sem tekið hafa til máls um þetta mál eru sammála ákvörðuninni. Þeir styðja ákvörðunina og eru kannski frekar á því að þurft hefði að hækka afnotagjöldin meira en um þessi 7%. Þannig er ekki ágreiningur um efnislega niðurstöðu málsins. Herra forseti. Ég þakka fyrir tækifæri til að skýra þetta út. Það kemur fram í áliti Ríkisútvarpsins að þetta muni auka tekjur þess á næsta ári um 100--130 millj. kr., ef ég man rétt. Þar með liggur fyrir á hv. Alþingi hvaða áhrif þetta hefur þannig að ég tel að málið hafi komist vel til skila til þingheims. Ég þakka mönnum fyrir að lýsa yfir stuðningi við þessa ákvörðun mína.

Herra forseti. Hér er á ferðinni breyting á lögum um tímabundnar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi. Breytingin er til komin vegna kvartana sem við höfum fengið frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, vegna þess að lögin, sem eru búin að vera hér í gildi í tvö ár, hafa ekki þótt þess eðlis að hægt væri að fara eftir þeim enda hefur það ekki verið gert. Nú er vegna þessara kvartana frá ESA verið að breyta lögunum á síðustu starfsdögum þingsins. Ég gagnrýndi það, herra forseti, í 1. umr. um málið að ekki væri gefinn meiri tími og krafðist þó í öllu falli þess að málið yrði sent hv. menntmn. til umfjöllunar því að hér er um að ræða grundvallarbreytingar á forsendum laganna frá því sem verið hefur, þ.e. nú á að líta til menningarlegra þátta og nú á að líta sömuleiðis til þess hvernig svokallaðar endurgreiðslur geti nýst innlendum aðilum. Ekki var orðið við ósk minni. Hv. iðnn. sendi málið ekki til umfjöllunar hv. menntmn. Ég átel enn þennan framgangsmáta og þessa afgreiðslu málsins. Ég tel að hv. iðnn. hefði verið meiri að því að senda málið til menntmn. Það hefði verið hægur vandi fyrir hana að koma saman og fjalla um málið og kynna það fyrir nefndinni þannig að nefndin hefði getað tekið með góðri samvisku á þessu máli. En það var ekki gert. Því var öllu hafnað. Þetta átel ég, herra forseti, og vil að það komi fram við 3. umr.

Herra forseti. Eins og fram kom í 2. umr. um þetta mál höfum við þingmenn Samfylkingarinnar lagt fram brtt. við frv. sem snúa að undanþáguákvæðinu, en undanþegnir frá gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra eru, eins og lögin eru í dag, börn innan 16 ára aldurs og þeir sem verða 70 ára og eldri í lok tekjuárs. Í umræðu um málið í nefndinni var vakin athygli á því að þessi nefskattur bitnar mjög illa á lágtekjufólki og öryrkjum því að nú er svo komið að öryrkjar sem eru eingöngu með greiðslur úr almannatryggingunum og búa einir eru komnir yfir skattleysismörk og þeir sem eru yfir skattleysismörkum greiða þetta gjald til sjóðsins sem er tæpar 4.600 kr. verði frv. að lögum. Þar sem þetta er nefskattur þá er hann mun þyngri þeim sem eru með lágar tekjur eins og menn sjá. Við leggjum til að örorkulífeyrisþegar verði undanþegnir þessu gjaldi. Rökin fyrir því að við tiltökum ekki aðra láglaunahópa í undanþáguákvæðinu eru að öryrkjum er mjög erfitt að auka tekjur sínar vegna tekjutenginga í almannatryggingakerfinu. Þó að þeir bættu við sig launum eða reyndu að auka tekjur sínar skerðast þær því jafnharðan vegna almannatryggingatekjutenginganna í kerfinu. Okkur finnst því ástæða til að bæta þessum hópi inn í undanþáguákvæðið, þ.e. að þeir verði undanþegnir gjaldinu. Í nefndinni kom einnig fram að þó svo að skattahækkanir geti ekki verið ástæða fyrir uppsögn kjarasamninga þá raskar þetta kjarasamningum. Þess vegna höfum við verulegar áhyggjur af því að verið er að auka þarna skattbyrði á ákveðna hópa í samfélaginu, líka í framhaldi af skattahækkunum vegna frv. sem nýverið hafa verið afgreidd, eins og frv. um tekjustofna sveitarfélaga, og hafa bitnað á fólki sem skattahækkun. Ég vil sérstaklega leggja áherslu á öryrkjana og hefði gjarnan viljað fara fram á það við hæstv. ráðherra --- ég hef reyndar nefnt það við hæstv. ráðherra --- að hugleiða það að undanþiggja öryrkja, þ.e. örorkulífeyrisþega, frá þessu gjaldi. Öryrkjar sem eingöngu eru með greiðslur úr almannatryggingunum og geta ekki aukið tekjur sínar vegna tekjutenginganna eru þarna að fá til viðbótar 500 kr. skatt en þeir eru nú þegar að greiða nokkra tugi þúsunda króna í skatta á ári þó þeir séu eingöngu með bætur almannatrygginga vegna þess að skattleysismörkin hafa ekki fylgt launaþróuninni og hækkun bóta. Herra forseti. Ég vil því ítreka þetta og ítreka önnur atriði sem koma fram í nál. okkar þingmanna Samfylkingarinnar í hv. heilbr.- og trn. Einnig vil ég benda á aðra brtt. þar sem við leggjum til að ekki meira en 25% af því fé sem í sjóðinn rennur fari til rekstrar. Það hefur komið fram að gerist það þá komi nægt fjármagn til þeirrar uppbyggingar sem þörf er á í hjúkrunarheimilum og vísað er til í greinargerð með frv. Ég vildi því ítreka þessi atriði og vonast til þess að meiri hlutinn taki tillit til öryrkja og erfiðra aðstæðna þeirra og aukinnar skattbyrði þeirra og hugleiði alvarlega að samþykkja þessa tillögu okkar um að undanþiggja þá þessu gjaldi.

Virðulegi forseti. Ég tek nú til máls í 3. umr. um málið. Ég var undirbúin undir að taka þátt í umræðunni í gær við 2. umr. málsins en ég tók mig út af mælendaskrá til þess að hliðra til vegna atkvæðagreiðslu sem fór fram kl. 15. Í frv. sem er til umfjöllunar um málefni aldraðra er kveðið á um hækkun á gjaldi í Framkvæmdasjóð aldraðra. Samkvæmt athugasemdum um frv. hefur gjaldið ekki breyst frá 1. janúar 1997 og er sú hækkun sem lögð er til í frv. miðuð við hækkun vísitölu byggingarkostnaðar frá árinu 1997. Í 1. mgr. 10. gr. laga um málefni aldraðra segir að gjald þetta skuli koma til endurskoðunar við afgreiðslu fjárlaga ár hvert og segir í nál. meiri hluta nefndarinnar að hækkunin sé í samræmi við ákvæðið og að rétt sé að miða hana við hækkun vísitölu byggingarkostnaðar eins og gert er í frv. núna. Ég er samþykk þessu frv. og skrifa undir án fyrirvara eins og kemur fram í nál. meiri hluta nefndarinnar enda er um mikilvægt málefni að ræða, þ.e. að setja aukið fé til uppbyggingar öldrunarþjónustu í landinu. Í greinargerð með frv. er gert ráð fyrir að hækkun á gjaldi til Framkvæmdasjóðs aldraðra, sem leiði til aukningar um 76 millj. kr. á ársgrundvelli, muni öll renna til uppbyggingar þjónustunnar en ekki til reksturs eða eins og segir í greinargerð með frv., með leyfi forseta: ,,Brýnt er að hækka gjaldið svo að hægt verði að hraða uppbyggingu á þeim svæðum þar sem þörfin er mest.`` Í nál. meiri hluta nefndarinnar er tekið undir þetta sjónarmið og er ítrekað að þetta sé skilningur meiri hluta nefndarinnar á tilgangi hækkunar gjaldsins, eða eins og kemur fram í nál. meiri hluta nefndarinnar, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn leggur áherslu á að viðbótarfé það sem innheimtist, verði frv. að lögum, renni til uppbyggingar enda má ætla af athugasemdum við frv. að slíkt sé ætlunin.`` Þetta kom jafnframt fram í framsöguræðu formanns hv. heilbrn., hv. þm. Jónínu Bjartmarz, í gær. Hv. heilbrn. var gerð grein fyrir því að 55% af fé til Framkvæmdasjóðs aldraðra færi að jafnaði til reksturs stofnana fyrir aldraða. Um það hlutfall er hins vegar ekki kveðið á í lögum um málefni aldraðra en hefur verið vinnuregla og sjálfsagt stendur það einhvers staðar í reglugerð. Á hinn bóginn er ástæða þess að ég tek hér til máls sérstaklega sú að koma á framfæri þeirri skoðun minni að ég tel skatta af þessu tagi, þ.e. nefskatta, afar óheppilega. Þetta er skattur sem er lagður á alla skattskylda landsmenn fyrir utan þá sem hafa náð 70 ára aldri --- einnig eru í lögunum önnur atriði sem ég náði ekki að tékka af --- og þessi skattur er óháður tekjum þeirra. Í mínum huga er þetta óréttlát skattlagning þó að tilgangur hennar sé göfugur, þ.e. að taka á í uppbyggingu stofnana fyrir aldraða. Ég hef skoðað sögu þessa skatts lauslega. Þegar hann var tekinn upp var hann settur sem nefskattur. Skatturinn var síðan felldur inn í skatthlutfallið ásamt þremur öðrum álíka sköttum þegar staðgreiðsla skatta var tekin upp og var álagningarhlutfallið hækkað samsvarandi. Hinir skattarnir voru sóknargjald, kirkjugarðsgjald og sjúkratryggingagjald. Hins vegar var tilsvarandi upphæð skilað til Framkvæmdasjóðs aldraðra í gegnum ríkissjóð. Nefskattur sem framlag í Framkvæmdasjóð aldraðra var síðan tekinn upp aftur stuttu seinna þegar þrengingar voru í þjóðarbúinu án þess að skatthlutfallið í staðgreiðslu væri lækkað samsvarandi. Snemma á síðasta áratug var tekin ákvörðun um að setja ákvæði um hluta sjóðsins til að standa undir rekstri öldrunarstofnana. Var kveðið á um það í lögum. Fyrst var það þriðjungur og síðan hækkaði það. Og aukinn hlutur sjóðsins hefur verið tekinn til þess að standa undir rekstri stofnana fyrir aldraða og er nú 55% eins og áður hefur komið fram. Það er von mín að álagning skattsins verði tekin til endurskoðunar í tengslum við endurskoðun á skattalögum sem fram undan er, en með þeirri breytingu á lögum um málefni aldraðra og hækkun á gjaldi til Framkvæmdasjóðs aldraðra mun sjóðurinn hafa til árlegrar ráðstöfunar um 700 millj. kr. Ég vil að lokum taka fram að ég lagði fram fyrirspurn til hæstv. heilbrrh. í þinginu í dag þar sem ég spyr hvernig Framkvæmdasjóði aldraðra hefur verið varið undanfarin tíu ár. Vonast ég til að svör við spurningum mínum geti leiðbeint okkur um endurskoðun á þessum skatti.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. sem snertir málefni sem var nokkuð komið til umræðu fyrir síðustu alþingiskosningar en sem kunnugt er höfðu sérstaklega framsóknarmenn uppi stór orð um að nú yrði gripið til róttækra aðgerða til aðstoðar barnafólki. Menn muna eflaust eftir hinum margrómuðu barnakortum þar sem til sögunnar áttu að koma ótekjutengdar greiðslur úr ríkissjóði með börnum, ótekjutengdar barnabætur, og samkvæmt þessu frv. þá eiga þær að verða að veruleika. Fyrir nokkrum árum námu ótekjutengdar greiðslur úr barnabótakerfinu allsæmilegum fjárhæðum. Þær voru að meðaltali um 40 þús. kr. árið 1997 fyrir hvert barn fram að 16 ára aldri. Bæturnar sem hér á að lögfesta nema rúmum 33 þús. kr., 33.470 kr., en ekki fyrir hvert barn fram að 16 ára aldri heldur fram að sjö ára aldri. Við umræður um fjárlög gerði ég meðal annarra þingmanna þetta að umræðuefni. Því var beint til talsmanna Framsfl. hverju það sætti að kosningaloforð flokksins hefðu ekki náð fram að ganga. Þá kom fram í máli formanns fjárln., hv. þm. Jóns Kristjánssonar, að eitt væri að setja fram kosningastefnu og gefa kosningaloforð, en annað að semja um stjórnarsáttamála. Þá innti ég nánar eftir því hvort það bæri að skilja þessi ummæli sem svo að Sjálfstfl. hefði staðið í vegi fyrir því að þessi ágætu áform framsóknarmanna næðu fram að ganga og ég fékk ekki betur skilið en að svo hefði verið. Að vísu brá svo við hér við atkvæðagreiðslu bæði við 2. og 3. umr. fjárlaga eða eftir þær umræður að fram komu brtt. við fjárlögin sem hefðu einmitt gert okkur kleift að samþykkja kosningaloforð framsóknarmanna. Í fyrsta lagi kom fram tillaga um tæplega 1.300 millj. kr. viðbótarframlag til barnabótanna sem hefði leitt til þess að unnt hefði verið að greiða ótekjutengdar barnabætur til allra barna fram að 16 ára aldri. Ég veit ekki betur en allir þingmenn stjórnarmeirihlutans hafi sameinast um að fella þessa tillögu, einnig fulltrúar framsóknarmanna. Þá kom enn ein tillagan fram, þ.e. að gera þetta í áföngum, tillaga um viðbótarframlag í barnabæturnar um 500 milljónir fyrir komandi ár. Einnig þessa tillögu felldu þingmenn stjórnarmeirihlutans og ég fékk ekki betur séð en allir þingmenn Framsfl. greiddu atkvæði gegn henni. Herra forseti. Þetta eru pólitískar athugasemdir sem mér finnst rétt að komi fram og að við höldum til haga að fyrirheit Framsfl. eru ekki traustari en þetta. Fram kemur í greinargerð með þessu frv. að þegar það hefur endanlega allt komið til framkvæmda árið 2003 þá mun það þýða árlegan útgjaldaauka fyrir ríkissjóð sem nemur um tveimur milljörðum kr. En það hefur verið sagt hér áður við umræðuna og oftar en einu sinni að þegar við hverfum tíu ár aftur í tímann, til upphafs tíunda áratugarins, þá voru útgjöld til barnabótanna tveimur milljörðum hærri að raungildi, rúmum milljarði í krónum talið, um tveimur milljörðum að raungildi. Það er því ekki einu sinni verið að leggja inn í barnabótakerfið þá upphæð og við vörðum til barnabótanna fyrir tíu árum vegna þess að ætla má að þeir tveir milljarðar, sem nú er verið að tala um, muni hafa rýrnað að verðgildi þegar kemur fram á þennan tíma. Einnig þessu skal til haga haldið. Það var rætt talsvert í efh.- og viðskn. hvaða leið ætti að fara varðandi barnabæturnar. Frv. gengur út á að afnema eignatengingu barnabótanna og um það voru menn á eitt sáttir. Síðan er hér dregið úr tekjuskerðingunni, þ.e. tekjuskerðingarmörkin eru hækkuð. Um þetta eru menn einnig sáttir. Spurningin er svo hvernig eigi að verja þessum viðbótarfjármunum að öðru leyti og það virðist vera orðið almennara viðhorf í samfélaginu en áður var þegar maður skoðar umsagnir sem bárust um þetta frv. að draga beri úr tekjutengingu barnabótanna og að líta á þær sem jöfnunargreiðslur á milli kynslóða í stað þess að tengja þetta tekjum fólks. Þetta eru viðhorf sem komu úr verkalýðshreyfingunni og eru að verða nokkuð almenn. Hins vegar kom fram í máli fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar að fara mætti aðrar leiðir til að feta okkur inn í þennan heim og a.m.k. í máli sumra talsmanna hreyfingarinnar kom fram það sjónarmið að e.t.v. hefði verið heppilegra að hækka skerðingarmörkin. Ef við gæfum okkur að þegar fram liðu stundir afnæmum við þessa tekjutengingu væri eðlilegra að fara þá leið vegna þess að ótekjutengdar barnabætur, eins og hér er gert ráð fyrir, munu náttúrlega fyrst og fremst gagnast þeim sem eru í hærri tekjukantinum. Þeir sem eru í lægri tekjukantinum og innan tekjuskerðingarmarkanna fá enga aukningu með þessari greiðslu. Það fellur inn í þá greiðslu sem þessir aðilar fengu áður. Einstæðir foreldrar hagnast að því leyti að þessi greiðsla kemur núna með fyrsta barni. En einhverra hluta vegna nutu einstæðir ekki slíkra greiðslna fyrir fyrsta barn. Ég skil það ekki og eiginlega átta sig fáir á því hvernig sú regla varð upphaflega til. Þetta eru hugmyndir sem voru reifaðar af hálfu talsmanna verkalýðshreyfingarinnar að eðlilegra hefði verið að hækka tekjuskerðingarmörkin en að fara þessa leið að koma með eingreiðslur. Hver er skoðun mín á því máli að draga úr tekjutengingu barnabótanna? Ég hef fylgt því sjónarmiði að draga beri úr þessari tekjutengingu. Hins vegar vakna óneitanlega alltaf spurningar þegar við erum með takmarkaða fjármuni hvernig þeim verður best varið og að það sé gert á réttlátan hátt og þá er óneitanlega mjög freistandi að halda sig við einhverja tekjutengingu. Ég er t.d. fylgjandi því að hlutfallslega hærri greiðslur komi til einstæðra foreldra en annarra vegna þess að hagur þeirra er erfiðari. Það er staðreynd. Ég á mjög erfitt með að sjá að við munum algjörlega leggja tekjutengingu af. Ég held að hún hljóti alltaf að vera í einu eða öðru formi. Ég hef stundum viðrað þá persónulegu skoðun mína, og er ég þá bara að tala fyrir sjálfan mig, að bótakerfið almennt, bætur eigi ekki að vera undanþegnar skatti, þær eigi að vera jafnar greiðslur en að fella síðan tekjutenginguna og tekjujöfnunina inn í tekjuskattskerfið. Mér finnst að það sé leið sem sé a.m.k. vert að skoða. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta núna. Ég hefði verið sáttari ef við hefðum skoðað þá leið betur að hækka skerðingarmörkin, ef við hefðum varið þessum fjármunum til þess að hækka skerðingarmörkin. Ég held að það hefði að mörgu leyti verið heppilegri leið. Hins vegar fagna ég því að viðbótarfjármagn skuli koma núna inn í barnabótakerfið. Ég held að það sé mjög til góðs. Þótt ég hefði viljað skoða aðrar leiðir mun ég greiða þessu frv. og lagabreytingum atkvæði mitt.

Herra forseti. Það kom fram í máli hv. þm. að honum var sérstaklega umhugað um Framsfl. og það virðist vera þannig með vinstri græna að þeir eru í einhverri sérstakri pólitískri baráttu við Framsfl. af einhverjum óskiljanlegum ástæðum. Þeir gleyma því að höfuðandstæðingur þeirra samkvæmt þeirra formlegu skilgreiningu er Sjálfstfl. En ég held að ég verði að taka aðeins til varna vegna þeirra ummæla sem hann lét falla um kosningastefnuskrá okkar. Í fyrsta lagi varðandi barnabæturnar almennt. Þingmaðurinn vill meina að tekjur eða framlag ríkisins til barnabóta hafi lækkað frá því sem var fyrir allnokkrum árum um tvo milljarða kr. þrátt fyrir þær breytingar sem verið er að gera nú. Ég hef ekki skoðað þær tölur til hlítar og vil því ekkert dæma um sannleiksgildi þeirra. Ég vil þó segja að þegar tekjur fólks hækka eins og verið hefur síðustu fimm ár verulega, 30% kaupmáttaraukning eða svo, leiðir það til þess að bætur sem tengdar eru tekjum hljóta að dragast saman. Annað væri óeðlilegt ef menn eru á annað borð á þeirri skoðun að það eigi að vera tekjutenging bóta sem hv. þm. lýsti sig fylgjandi. Ég vil því meina að ef fjárhæð barnabóta verði lægri eftir breytingarnar en var áður fyrir nokkrum árum er það fyrst og fremst vegna almennrar kaupmáttaraukningar launafólks. Ég fellst því ekki á þá athugasemd þingmannsins að með því sé á einhvern hátt gengið á bak kosningastefnu Framsfl. Ég vænti þess að geta síðan bætt við í síðara andsvari öðrum efnisatriðum sem mér finnst full ástæða til að gera athugasemdir við.

Herra forseti. Fyrst ein leiðrétting. Ég var með vangaveltur um tekjutengingu barnabótanna. Ég lýsti mig fylgjandi því að draga úr tekjutengingu barnabóta en var með vangaveltur um hvert framtíðarlandið væri í þeim efnum og ætla að leyfa mér að hafa það á vangaveltustigi. Varðandi upplýsingar um framlag til barnabótanna þá liggja þær fyrir. Hv. þm. getur kynnt sér staðreyndir málsins í þingskjali sem var sett fram á þinginu í vor sem svar fjmrn. við spurningum mínum þar sem ég óskaði eftir því að þessi mál væru rækilega tíunduð, þ.e. framlag ríkissjóðs til barnabótakerfisins og hvernig það hefði þróast í krónum talið og að raungildi einnig, og það er í þetta skjal, þessar upplýsingar fjmrn., sem ég hef vitnað. Þar er staðreyndin sú að fyrir tíu árum voru barnabæturnar að raungildi 2 milljörðum hærri en þær eru nú og breytingarnar sem verið er að gera tillögu um að komi til framkvæmda í áföngum fram til 2003 munu ekki ná því marki. Þetta eru staðreyndir sem við getum ekki vefengt. Hitt er svo annað mál að velta því fyrir sér hvort menn telji tekjur fólks almennt vera það góðar í landinu að ekki sé þörf á slíkum bótum. Eins og skilja má á máli hv. þm. þá telur hann að launatekjur fólks hafi aukist það ríflega að eðlilegt sé að skerða barnabæturnar, það er það sem gert hefur verið. Mér finnst hins vegar að ekki hafi verið rétt að draga úr framlagi ríkissjóðs til barnabótanna og reyndar stóð ég í þeirri meiningu að Framfl. hefði verið á því máli a.m.k. fyrir síðustu kosningar.

Herra forseti. Ég vil bæta við það sem hv. þm. nefndi um kosningastefnuskrá Framsfl. um barnakort sem hann reyndar kallaði kosningaloforð sem er nú frekar ómerkilegur útúrsnúningur sem ýmsir ástunda hér til þess að gefa kosningastefnuskrá annað yfirbragð. Ég vil segja að það er ekki svo fjarri því að við höfum náð því fram sem við settum okkur í þeirri stefnuskrá. Stefnan var fólgin í því að taka upp hluta af barnabótunum á þann veg að vera ótekjutengdur og sá hluti skyldi vera 30 þús. kr. á hvert barn. Athuganir okkar leiddu í ljós að ætla mætti, ef þetta næðist fram að fullu, að það gæti kostað um 2,5 milljarða kr. Það sem við höfum náð fram núna eru breytingar sem munu kosta um 2 milljarða og ef maður bætir við öðrum breytingum sem eru að hluta til óskyldar en líka að hluta til skyldar, þ.e. að fullu millifæranlegan persónuafslátt sem kostar um hálfan milljarð kr. þá má segja að heimilin eða fjölskyldurnar í landinu hafi fengið bætur eða tekjuauka sem nemur svipaðri fjárhæð og ætlað var með barnakortunum. Munurinn á barnakortunum eins og við settum þau fram í okkar kosningastefnuskrá og því sem er núna í frv. er að barnakortið nær aðeins til sjö ára aldurs en ekki upp að 16 ára eins og áformað var. Þar á móti kemur að dregið er verulega úr tekjutengingu og eignatenging er algjörlega afnumin þannig að verulegar fjárhæðir eru reiddar fram fyrst og fremst til að draga úr almennri tekjutengingu sem var prósentubundin. Ég vil því halda því fram, herra forseti, og benda hv. þm. á að það sem við settum okkur almennt í okkar kosningastefnuskrá um barnakort virðist mér hafa náðst að verulegu leyti fram og miklu meira en hv. þm. vill vera láta.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er það spurningin um orðanotkun, kosningaloforð, kosningastefnuskrá. Þetta voru engu að síður fyrirheit sem kjósendum voru gefin á þessum tíma, að Framsfl. mundi beita sér fyrir tilteknum breytingum í barnabótakerfinu næði  Síðan er það náttúrlega mat flokksins að meta hvað hann gerir sig ánægðan með. Staðreyndin er sú að ótekjutengdar barnabætur voru fyrir aðeins þremur árum um 40 þús. kr. að meðaltali fyrir hvert barn. Nú er verið að lofa því að koma með ótekjutengdar barnabætur, rúmlega 30 þús. kr., 33.500 kr. tæpar, fyrir hvert barna fram að sjö ára aldri, ekki 16 ára aldri. Þetta finnst mér ekki árangur sem menn eigi að stæra sig mikið af. Það er mín skoðun. Staðreyndin er sú að á undangengnum árum hefur jafnt og þétt verið gengið á barnabæturnar. Þær hafa verið rýrðar jafnt og þétt. Það hefur fengist staðfest í upplýsingum frá fjmrn. að fyrir tíu árum voru þær 2.000 millj. kr. hærri að raungildi en þær eru núna og allan valdatíma Framsfl. hafa þær verið rýrðar jafnt og þétt. Okkur stjórnarandstæðingum finnst að Framsfl. geri sig ánægðan með allt of lítinn hlut miðað við þau stóru orð sem flokkurinn hafði uppi fyrir síðustu kosningar. Við erum einfaldlega að vekja athygli á þessu við 3. umr. frv.

Herra forseti. Komið er að lokum þessarar umræðu um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem felur í sér að auka barnabætur. Sjálfsagt er búið að segja allt sem hægt er að segja í þessu máli og litlu við það að bæta án þess að um endurtekningar verði að ræða. Herra forseti. Það liggur alveg ljóst fyrir og hefur verið sagt hér --- af því að ég sé að formaður þingflokks framsóknarmanna er aðeins á iði þá vil ég biðja hann að hlýða á mitt mál sem verður örstutt.  Nú hafa menn verið að skiptast hér á skoðunum um kosningaloforð framsóknarmanna í þessu efni. Í mínum huga er alveg klárt hvert það kosningaloforð var. Ég man það næstum orðrétt, en það var að öll börn mundu eiga rétt á, samkvæmt því kosningaloforði, barnabótum í formi barnakorts sem átti að nema 30 þús. kr. fyrir hvert barn. En þegar þetta frv. verður orðið að lögum munu öll börn að sjö ára aldri fá sem nemur 33 þús. og einhverjum krónum hvert barn. Þá standa eftir, ef við skoðum heildarfjölda barna þó það sé ekki nema til 16 ára aldurs, rúmlega 30 þúsund börn sem fá ekki þennan ótekjutengda hluta. Ég tel og hef sagt að þarna sé Framsfl. bara að efna sitt kosningaloforð að hálfu. Þó við tækjum aðeins börn til 16 ára aldurs en miðuðum ekki við 18 ára aldur sem er þó rétt að gera eftir að við breyttum lögunum um sjálfræðisaldur, þá er þarna verulega stór hópur sem fær ekki neitt samkvæmt því sem Framsfl. hafði áður lofað. Herra forseti. Nú kem ég að þeirri spurningu sem var erindi mitt í ræðustól. Mér finnst hafa gætt mismunandi sjónarmiða, eins og ég hef metið það, hjá framsóknarmönnum, t.d. með frammíköllum úti í sal hjá einstaka mönnum þegar þessi umræða hefur staðið yfir, hvort að með þeim tillögum sem við erum að ganga frá hér sé endanlega komið fram það sem á að koma fram á þessu kjörtímabili að því er varðar barnabætur. Þetta frv. tekur gildi í áföngum og á að fullu að vera komið til framkvæmda 2003, þ.e. ári fyrir kosningar. Mér hefur fundist á sumum framsóknarmönnum að það væri von á meiru á þessu kjörtímabili en við erum hér að samþykkja. En það gengur þvert á það sem formaður Framsfl. sagði í viðtali þegar þessi breyting á barnabótakerfinu kom fyrst fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hann var sérstaklega spurður um það og mér fannst hann taka af skarið um að það væri alveg ljóst að ekki kæmi meira á kjörtímabilinu, með þessu gengi Framsfl. eins langt og hægt væri í að efna þetta loforð. Ég vil spyrja formann þingflokks framsóknarmanna hvort hann sé sammála þessu sjónarmiði formanns Framsfl., hvort að með þessu frv. sem við erum hér að samþykkja, sem tekur gildi á næstu þremur árum, sé að fullu stigið það skref sem Framsfl. í samstarfi með Sjálfstfl. mun stíga á þessu kjörtímabili, vegna þess að fólkið á rétt á að vita hvort við séum hér að stíga endanlega það skref sem verður stigið að því er varðar aukningu í barnabótakerfinu á kjörtímabilinu eða hvort von sé á einhverju meira. Ég verð vör við það að framsóknarþingmenn eru ekki alveg sammála formanni Framsfl. í því efni. Þetta er því mín spurning, herra forseti: Má líta svo á að með þessu frv. sem hér er verið að ganga frá og gera að lögum sé kominn fram allur áfanginn sem Framsfl. mun stíga að því er varðar auknar barnabætur á þessu kjörtímabili?

Herra forseti. Varðandi spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur þá er þetta mál eins og frv. ber með sér afrakstur af samkomulagi milli stjórnarflokkanna um að útfæra það sem fram er tekið í stjórnarsáttmálanum um það efni. Ég ætla ekkert að útiloka að gerðar verði breytingar á þessu síðar á kjörtímabilinu. En það yrði ný ákvörðun. Það er eins og það er að í stjórnarsamstarfi leitast menn við að ná því fram sem þeir stefna að og síðan er hver ákvörðun tekin fyrir sig. Við vitum ekki hvað framtíðin ber í skauti sér í þessum efnum. En þetta mál liggur ljóst fyrir. Það er afgreitt til þriggja ára. Ég vil árétta það vegna ummæla hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur og reyndar Ögmundar Jónassonar að þau eru að reyna að gera þetta dálítið tortryggilegt og kannski gera minna úr þessum áfanga en efni standa til. Mér finnst það vera fullneikvæður tónn hjá hv. þingmönnum sem ég veit að bera þennan málaflokk fyrir brjósti, að leitast við að gera minna úr því sem gert er en efni standa til. Það er algerlega út í hött að bera saman barnabætur miðað við launastig árið 1990 og árið 2000. Það er fullkomlega ómarktækur samanburður þannig að þeir sem eru að draga þær upplýsingar fram verða þá að benda á hvað kaupmáttur hefur aukist mikið og ráðstöfunartekjur fjölskyldna hafa aukist mikið á þessum áratug. Þegar menn hafa bótakerfi, hvort sem það eru barnabætur eða eitthvað annað sem er tengt við tekjur þeirra sem bæturnar fá, þá leiðir af sjálfu sér þegar efnahagur batnar og afkoma þeirra sem bótanna eiga að njóta batnar vegna þess að þeir afla sjálfir meira fjár með sinni vinnu, að það dregur úr bótagreiðslum frá ríkissjóði. Annað væri óeðlilegt nema menn séu þeirrar skoðunar að bæturnar eigi að greiðast óháð tekjum þeirra sem þær fá. Ég er ekki þeirrar skoðunar og það kæmi mér á óvart ef hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir væri þeirrar skoðunar að bætur úr ríkissjóði til þjóðfélagshópa væru að öllu leyti óháðar tekjum þeirra sem bótanna eiga að njóta. Þeir sem benda á þennan þátt málsins eru að mínu viti ekki að draga fram sanngjarnan samanburð sem eðlilegur er. Ég tel að þessi málflutningur þjóni einungis þeim tilgangi að reyna að varpa rýrð á þennan áfanga sem stjórnarflokkarnir hafa komið sér saman um. Ég vil svo árétta það líka, herra forseti, að í þeim breytingum sem núna eru gerðar kemur ákveðinn hópur betur út en aðrir hópar innan þess hóps sem fær bæturnar yfir höfuð. Það eru einstæðir foreldrar. Mér finnst full ástæða til þess að halda því á lofti því að ég verð ekki var við að hv. þm. stjórnarandstöðunnar hafi vakið athygli á þessum þætti málsins þó að þeir telji sig alltaf vera sjálfskipaða fulltrúa þeirra sem þurfi eða eigi að njóta bóta úr ríkissjóði. Mér finnst að hv. þm. Ögmundur Jónasson og Jóhanna Sigurðardóttir verði að fara að venja sig af málflutningi sem felst í því að gera stöðugt lítið úr því sem aðrir eru að gera og helst að reyna að draga fram upplýsingar sem eru til þess fallnar að fá fólk til að meta hlutina á annan hátt en sanngjarnt og eðlilegt er. Ég veit ekki alveg hvað vakir fyrir hv. þingmönnum annað en að þeim er það ljóst að þetta mál er tiltölulega gott. Framsfl. er að ná verulegu fram af því sem hann einsetti sér í síðustu kosningabaráttu. Það er kannski ástæðan fyrir því að þingmennirnir telja það ekki eftir sér að fara í ræðustól til þess að draga úr gildi málsins. En ég held að fólkið sem fær bæturnar muni átta sig á þessu þannig að þegar upp er staðið viti allir hvernig í málinu liggur.

Herra forseti. Það er ágætt að vera tekinn í kennslustund af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hann vill innræta okkur betri siði og að við temjum okkur sanngjarnan málflutning og jákvæðan. Við skulum reyna að læra af hv. þm. í þessu efni því að auðvitað er slíkt til góðs. Í allri þessari orðræðu höfum við viljað setja þessi mál í rétt samhengi og sjá til að menn geri sér grein fyrir staðreyndum málsins. Við höfum vakið athygli á því að á undangengnum árum hafa barnabætur verið rýrðar jafnt og þétt. Við höfum vakið athygli á því að ótekjutengdar barnabætur, sem menn guma mest af í tengslum við þetta frv., voru um 40 þús. kr. fyrir hvert barn fram að 16 ára aldri árið 1997. Núna stendur til að þessar bætur verði rúmar 33 þús. kr. fyrir hvert barn upp að sjö ára aldri, ekki upp að 16 ára aldri eins og áður var. Við erum að benda á þetta samhengi hlutanna. Hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni verður tíðrætt um tekjuþróunina á tímabilinu. Staðreyndin er sú að hvorki tekjur né barnabætur voru nægilega ríflegar fyrir tíu árum. Því setti stór hluti þjóðfélagsins sér þau markmið að reyna að bæta hvort tveggja, bæta tekjurnar og auka framlög til barnabóta til að styrkja barnafjölskyldurnar í landinu. Okkur finnst einfaldlega ekki nóg að gert í því efni.

Herra forseti. Þegar dregið er úr tekjutengingu barnabóta eins og gert er í þessu tilviki og afnumin eignatenging þá er verið að hækka barnabætur. Það vill hv. þm. ekki segja. Það er líka annað sem hv. þm. segir ekki, þ.e. að almennur kaupmáttur hefur aukist um nærri 30% frá 1995. Hv. þm. segir að þrátt fyrir þann bata ættu barnabætur að vera óbreyttar. Hv. þm. segir að hann telji að barnabætur eigi að vera óháðar tekjum en segir svo í ræðum sínum, sem hann flytur hér endalaust, að hann sé fylgjandi því að hafa tekjutengdar barnabætur. Hvernig eiga menn að skilja þennan tvískinnung hjá hv. þm., formanni þingflokks vinstri grænna? Ég vil svara því, herra forseti. Alveg eins og allan annan tvískinnung frá þessum ágæta flokki sem vill alltaf eitthvað allt annað en á að fara að gera. Hann hefur alltaf viljað, í umræðum um sameiningu bankanna, sameinaðan Búnaðarbanka og Landsbanka þangað til á að fara að gera það, þá vilja þeir það ekki lengur heldur eitthvað allt annað. Þetta er venjulega málflutningur hjá hv. þm. vinstri grænna.

Herra forseti. Ég vissi að það stæði ekki á því að við fengjum sýnikennslu í því hvernig ætti að hafa hérna uppi sanngjarnan og góðan málflutning. Varðandi aukinn stuðning við einstæða foreldra þá skil ég það þannig að sá aukni stuðningur komi til tekjulágra einstæðra foreldra gagnvart fyrsta barni, ekki gagnvart öðrum börnum. Þannig fæ ég skilið þessar breytingar svo við höldum því til haga. Hitt vil ég leggja áherslu á að vissulega hefur orðið kaupmáttaraukning á liðnum árum þegar á heildina er litið. Ég vil hins vegar líka vekja athygli á því að tilkostnaður barnafólksins hefur aukist stórlega. Húsnæðiskostnaður hefur farið verulega upp á við, skólakostnaður hefur farið upp á við, m.a. með auknum skólagjöldum, kostnaður í velferðarþjónustunni hefur almennt farið upp á við með auknum notendagjöldum í heilbrigðisþjónustunni og víðar. Til að mæta þessu höfum við lagt áherslu á að hagur barnafólksins verði bættur og kjör þess styrkt með auknu framlagi til barnabóta. En það hefur ekki gerst, barnabæturnar hafa verið skertar. Þrátt fyrir aukinn tilkostnað í húsnæðismálum, skólamálum, heilbrigðismálum o.s.frv. þá hefur því ekki verið mætt með auknum barnabótum. Þær hafa verið rýrðar og þær hafa verið skertar. Þess vegna kvaðst Framsfl. ætla að skera upp herör fyrir síðustu kosningar. En árangurinn er því miður ekki meiri en þessu nemur. Við leyfum okkur að vekja á þessu athygli við umræðuna og menn verða að geta tekið slíkri gagnrýni.

Herra forseti. Málið er ákaflega skýrt. Núverandi ríkisstjórn og sú sem sat á síðasta kjörtímabili hefur styrkt stöðu fjölskyldunnar mikið á undanförnum fimm árum, meira en nokkur önnur ríkisstjórn á jafnskömmum tíma, með því að hafa fulla atvinnu og tryggja vaxandi kaupmátt undanfarin fimm ár, meiri kaupmátt en verið hefur nokkru sinni á fimm ára tímabili frá því að lýðveldið var stofnað hér á landi. Með þeim hætti tryggja menn best stöðu fjölskyldunnar og barnafólks miklu fremur en með millifærsluaðgerðum. Það staðreynd, herra forseti, að með þessu frv. munu barnabætur auknar um 2 milljarða króna. Þeirri aukningu er þannig dreift að einstæðir foreldrar fá mest. Ég veit ekki hvað hv. þm. eru að nöldra í þessari umræðu og stöðugt að reyna að draga úr gildi þessara aðgerða.

Herra forseti. Ég hef alveg á því fullan skilning að hv. þm. líði illa í ræðustól þegar rætt er um barnabæturnar. Framsfl. er í vondum málum, eins og sagt er. Nú sjáum við hvernig Framsfl. efnir kosningaloforð sín. Framsfl. efnir kosningaloforð sín með framsóknarlaginu, þ.e. segir við fólk fyrir kosningar hvað hann ætli að gera og stendur ekki við það þegar í stjórnarstólana er komið. 2 milljarðar kr. hafa verið teknir af fólki á síðustu fimm árum og þeim á að skila aftur á næstu þremur árum án þess að staðið sé við kosningaloforð framsóknarmanna um að ótekjutengdar barnabætur eigi að ná til allra barna. Við lýsum hér bara raunveruleikanum. Við erum ekki að fara með neitt fleipur. Hv. þm. talar eins og ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson förum með fleipur. Þetta er bara staðreynd sem þjóðin þekkir núorðið, að framsóknarmenn ætla ekki að standa við loforð sitt um barnabæturnar sem var helsta loforð þeirra í kosningabaráttunni. Þetta verður ekki í síðasta skipti sem við ræðum það, herra forseti. Hvað varðar ótekjutengdar barnabætur þá eru þær miklu minni núna en þær voru á árinu 1995 og verða það einnig eftir þrjú ár. Ég get alveg sagt, herra forseti, hvað ég vil varðandi barnabæturnar. Ég vil hafa þær ótekjutengdar en vil að jöfnunin komi fram í skattkerfinu, t.d. með fjölgun skattþrepa, með fjölþrepa skattkerfi. Þannig eigum við að jafna skattbyrðina í þjóðfélaginu en líta til barnabótanna eins og önnur siðuð þjóðfélög sem við berum okkur saman við. Við erum sér á báti með að tekjutengja barnabætur hvað þá að við skulum hafa þær svo mikið tekjutengdar sem raun ber vitni. Jöfnunin á að koma fram með öðrum hætti í skattkerfinu. Því miður, herra forseti, staðreyndin við lokaumræðu málsins er: Framsfl. ætlar ekki að standa við kosningaloforð sitt. Þar við situr eftir umræðuna.

Herra forseti. Ég hef áður tíundað hverju við höfum náð fram af því sem við stefndum að varðandi barnakort. Ég held að við getum verið fullsæmd af því. Við höfum náð verulega góðum árangri og verulega miklu af því sem við stefndum að. Ég dreg ekki fjöður yfir það að við höfum ekki að fullu náð því sem við settum fram, að það væru ótekjutengd barnakort handa öllum börnum. Svo er ekki en hins vegar er dregið úr tekjutengingunni hjá þeim börnum sem eru yfir sjö ára aldri og barnakort fyrir þau sem eru yngri en sjö ára. Það er verulegur áfangi í að ná því fram sem við stefnum að. Þegar við metum þetta í heild sinni, stöðu fjölskyldunnar og barnafólks, bæði hvað varðar bætur úr ríkissjóði, atvinnutekjur, skatta og annað sem skiptir máli við efnahag fjölskyldunnar, þá er þar ólíku saman að jafna þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var í ríkisstjórn. Þá var atvinnuleysi, samdráttur og kaupmáttarfall og staða fjölskyldunnar varð verri og verri ár frá ári. Það vilja menn auðvitað ekki heldur efnahagsstefnu sem byggir upp stöðuga atvinnu og gefur möguleika á vaxandi tekjum og batnandi efnahag. Það hefur þessari ríkisstjórn tekist, bæði á þessu kjörtímabili og því síðasta, annað en í tíð hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur sem ráðherra þegar undanhald og afturför var á flestum sviðum.

Herra forseti. Hv. þm. líður illa. Hann fer hér út um víðan völl þegar hann reynir að verja kosningaloforð framsóknarmanna. Hann viðurkennir þó að þeir ætli ekki að standa við það nema að hálfu og það stendur eftir. Hv. þm. skyldi þó fara varlega þegar hann reynir að réttlæta veru Framsfl. í ríkisstjórninni með skattalækkunum. Tökum skattalækkanirnar 1997. Hverjir stóðu undir þeirri skattalækkun? Hverjir borguðu fyrir þær? Það var borgað með því að frysta skattleysismörkin og láta þau sitja eftir með þeim afleiðingum að stór hluti fólks, láglaunafólks og lífeyrisþega, fór að borga skatt sem áður þurfti ekki að borga skatt. Er það að hafa fólkið í fyrirrúmi, herra forseti? Varlega skyldi hv. þm. tala í þessu efni. Það sem stendur eftir af veru Framsfl. í ríkisstjórn með Sjálfstfl. er að bilið milli fátækra og ríkra hefur vaxið í þjóðfélaginu. Þeir sem hafa það slæmt, lágtekjuhópar og lífeyrisþegar, hafa það enn verr en árið 1995. Við erum ekki ein um að halda því fram heldur samtök aldraðra og samtök fatlaðra sem þurfa ítrekað að fjölmenna fyrir framan Alþingishúsið til að mótmæla kjörum sínum í góðærinu, á þessu kjörtímabili meðan Framsfl. situr í ríkisstjórn. Varlega skyldi hv. þm. tala um það að ríkisstjórnin sé að bæta kjör barnafjölskyldna og þeirra sem verst hafa það. Því miður, herra forseti, er staðreyndin önnur. Upp úr standa svikin loforð framsóknarmanna í þessu efni sem öðrum. Einstæðir foreldrar fengu hærri barnabætur, herra forseti, árið 1995 en þeir hafa það í dag. Þetta er lítil viðbót fyrir einstæða foreldra, það er staðreynd málsins.

Herra forseti. Ég og hæstv. heilbrrh. áttum við nokkur orðaskipti um það mál sem hér er til umræðu sem er breyting á lögum um málefni aldraðra þar sem verið er að hækka svokallaðan nefskatt á alla 16 ára og eldri að undanskildu fólki með mjög lágar tekjur og þeim sem eru eldri en 70 ára. Þau orðaskipti eru ástæða þess að ég óskaði eftir nærveru hæstv. ráðherra við 2. umr. málsins og ég þakka fyrir að hæstv. ráðherra er hér mætt í salinn. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í það, herra forseti, þó full ástæða sé til að ræða um skattamálin og þær skattaklyfjar sem er verið að auka á heimilin í landinu þessa daga. Þetta frv. er einn angi af því og þó að fyrir stóran hluta fólks í þessu þjóðfélagi sé 500 kr. aukinn nefskattur ekki há fjárhæð sem flestir geta reitt fram í þetta mikilvæga málefni þá eru 500 kr. nokkuð stór biti fyrir fjölda fólks, þ.e. fyrir lífeyrisþega og það fólk sem er tekjulægst í þjóðfélaginu. Það munar nokkuð um þennan pening, ekki síst þegar það er nú ljóst eftir að við höfum rætt skattahækkanir sem ríkisstjórnin beitir sér nú fyrir almennt á heimilin í landinu. Sú hækkun sem áformuð er og ríkisstjórnin beitir sér fyrir með útsvarshækkunum mun raska skattleysismörkum og það liggur fyrir að raungildi skattleysismarka munu ekki halda sér. Tillögur okkar stjórnarandstæðinga hafa verið felldar í því efni, sem þýðir að tvö til þrjú þúsund manns, ekki síst í hópi lífeyrisþega og námsmanna, bætast í hóp skattgreiðenda og fara að greiða skatt auk þess sem skatturinn hækkar almennt á launafólk í landinu og raskar forsendum kjarasamninga. Það frv. sem við ræðum hér er ekki heppilegt inn í þessa umræðu eða kjarasamningaumræðuna í heild sinni. En látum það nú vera, herra forseti. Þetta mál hefur verið tekið til meðferðar í hv. heilbrn. og fengið þar skoðun og eftir það hefur verið flutt brtt. af fulltrúum minni hlutans í heilbrn. og ég er flutningsmaður að þeirri tillögu líka. Ég rifja upp að hæstv. ráðherra sagði við 1. umr. málsins þegar ég var að taka það til að þarna væri verið að setja pinkla á lífeyrisþega, að lífeyrisþegar væru undanþegnir þessu gjaldi. Ég gat ekki betur heyrt, herra forseti, en að ráðherrann hafi sagt við 1. umr. málsins að lífeyrisþegar væru undanþegnir þessu gjaldi. Ef mig misminnir þá biðst ég afsökunar á því, en að minnsta kosti skildi ég orð ráðherrans þannig að lífeyrisþegar væru undanþegnir og ég fagnaði því einmitt í ræðu minni að gjaldið skyldi þó ekki lenda á þeim. En við nánari skoðun málsins kemur í ljós að það eru bara þeir sem eru 70 ára og eldri sem eru undanþegnir gjaldinu og lágtekjuhópur sem er undir tilteknum tekjumörkum sem eru í lögunum tilgreind 71.594 kr. eða lægri upphæð á tekjuárinu 1997. Nú hafa þessar upphæðir eitthvað breyst, vegna þess að þær eiga að uppfærast í samræmi við þær breytingar sem verða persónuafslætti þannig að þessi upphæð er orðin nokkuð hærri. Það liggur sem sagt fyrir að örorkulífeyrisþegar, af einhverjum óskiljanlegum ástæðum, eru ekki undanþegnir þessu gjaldi. Þessi lága fjárhæð sem tekur til fólks með mjög lágar tekjur, er lægri en skattleysismörkin og þar munar nokkru. Skattleysismörkin eins og þau eru tilgreind í þessum lögum eru um 58.000 kr., en skattleysismörkin í dag eru orðin 63.878 en örorkulífeyrisþegi sem býr einn og fær fulla tekjutryggingu, greiðir skatt, er sennilega með u.þ.b. 68.000 kr. á mánuði. Þessi hópur greiðir t.d. skatt og hann hefur ekkert annað sér til framfærslu en lífeyri almannatrygginga og er að vísu á undanförnum árum farinn að greiða skatt sem nemur á ári um 30.000--40.000 kr. Það er þessi hópur, herra forseti, sem ég hef áhyggjur af. Mér finnst að við ættum að reyna að sameinast um að skoða í þessari umræðu hvort ekki væri hægt að undanþiggja hann með sama hætti og 70 ára og eldri. Í hópi 70 ára og eldri, ég veit ekki af hverju sú viðmiðun hefur verið tekin, það er sennilega langt síðan það var og ég veit ekki hvort ráðherra þekkir skýringuna á því af hverju miðað var við 70 ára, og ég spyr: Þekkir ráðherrann skýringuna á því af hverju örorkulífeyrisþegar voru ekki með í þessari undanþágu? Ekki er hægt að benda á töluna 701.000 vegna þess að það er miklu lægra en skattleysismörkin eru og því falla öryrkjar með fullum þunga inn í þessa skattlagningu, jafnvel þó þeir séu öryrkjar með fulla tekjutryggingu. Af því þetta er nefskattur hljótum við að viðurkenna að það er óréttlátt að maður með 2 millj. þarf að borga sama í nefskatt --- eru þetta ekki 4.500 kr. eða eitthvað álíka? --- og öryrki með 68 þús. kr. eða 65 þús. kr. Við verðum að fara mjög varlega þegar við erum að breyta eða leggja á nefskatta sem koma svona óréttlátlega niður. Við getum ímyndað okkur að 4.500 kr. eru hátt hlutfall af mánaðartekjum lífeyrisþega með 68 þús. kr., við erum að tala um stóran hluta af þeim meðan það skiptir engu máli fyrir manninn með 1 eða 2 millj. kr. á mánuði. Það er þess vegna sem ég spyr um það, herra forseti, og það var þess vegna sem ég óskaði eftir nærveru ráðherrans. Er hægt að ná einhverri sátt um það með stjórnarliðinu að slík brtt. verði flutt? Nú minni ég á að sú brtt. sem liggur fyrir er töluvert víðtækari. Þar stendur: ,,Undanþegin gjaldinu eru börn innan 16 ára aldurs, þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs og örorkulífeyrisþegar`` segir hér í brtt. sem Ásta R. Jóhannesdóttir er 1. flm. að. Ég spyr: Er hægt að ná einhverri sátt um það við hæstv. ráðherra að hún flytti brtt. um það að örorkulífeyrisþegar með engar tekjur aðrar en tekjur úr almannatryggingakerfinu, örorkulífeyrisþegar með fulla tekjutryggingu, yrðu líka undanþegnir þessu gjaldi? Menn spyrja þá kannski: Hvað með námsmenn? eða eitthvað slíkt. En við erum að skilgreina afmarkaðan hóp, örorkulífeyrisþega með fulla tekjutryggingu, ef við mundum bæta þeim hópi fólks við þá sem eru undanþegnir gjaldinu. Þetta er víðtækara og ég sem flm. að þessari tillögu er auðvitað þeirrar skoðunar að allir örorkulífeyrisþegarnir ættu að vera undanþegnir þessu. Væntanlega mundum við þá ræða um það í okkar hópi, ef jákvæð viðbrögð kæmu frá hæstv. ráðherra, að draga tillögu okkar til baka ef ráðherrann væri tilbúinn til að flytja slíka brtt. nú við 3. umr. málsins og um það væri hægt að ná sátt. Einnig er ástæða til að halda því til haga að það er ansi mikið af ráðstöfunarfé þessa sjóðs sem fer í rekstur, 55%, og hefur verið allar götur frá 1992. En bæði búum við við meira góðæri en var á þeim tíma, viðfangsefnin eru orðin brýnni og meiri og lengri biðlistar þannig að vissulega er ástæða til að skoða það að draga eitthvað úr hve mikið fé fer í rekstur. En ég skal ekki fjölyrða um þann þátt, herra foreti, ég er fyrst og fremst að kalla eftir viðbrögðum ráðherra út af orðaskiptum okkar við 1. umr. og hermi það ekki fast upp á ráðherra að hann hafi sagt ,,lífeyrisþegar`` það gæti verið að ráðherrann hafi sagt ,,ellilífeyrisþegar`` en þá er það rangt út af fyrir sig líka, því það er miðað við 70 ára aldur en ekki 67 ára. En aðalatriðið er, hvað sem því líður, hvort hægt sé að ná einhverri sátt við hæstv. ráðherra og stjórnarliða um að taka þessa litlu breytingu inn. Ég er alveg viss um að við erum hér kannski að ræða um, ef ég ætti að giska á það, einhvers staðar á bilinu 3--5 millj. Með því að taka alla örorkulífeyrisþegana inn minnir mig að ég hafi skoðað að það væru 15--16 millj. 47% örorkulífeyrisþega eru með fulla tekjutryggingu, við erum þá að tala um tæplega helming, þannig að kannski væri um að ræða 5 millj. Að minnsta kosti er það ekki stór tala, herra forseti, þannig að ég spyr hvort hægt væri að ná sátt um það. Síðan ætla ég að spyrja hæstv. ráðherra í lokin, af því ráðherra er hér viðstaddur, að þegar við vorum að ræða í efh.- og viðskn. almennt um skattlagningu á aldraða og öryrkja og fulltrúar samtaka aldraðra og samtaka öryrkja komu á þann fund nefndarinnar, þá gat ég ekki heyrt annað en að fulltrúar þessara hópa hefðu verið að búast við því að núna við 3. umr. fjárlaga kæmi eitthvað frá ríkisstjórninni sérstaklega til að leiðrétta kjör þeirra. Þeir höfðu þessar væntingar eftir einhver samtöl við ráðherra, ég vissi ekki hvort það var hæstv. heilbrrh., a.m.k. samtöl við þá sem stjórna þessu landi, að nefnd væri starfandi að skoða sérstaklega kjör aldraðra. Nú veit ég ekki hvort hún er jafnframt að skoða kjör öryrkja en sennilega er hún að skoða kjör beggja þessara hópa. Þeir höfðu vænst þess að eitthvað sérstakt umfram það sem er í fjárlagafrv. mundi sjá dagsins ljós fyrir jólaleyfi þingmanna. Þess vegna er ástæða til þess að spyrja að því: Er verið að skoða eitthvað sérstakt til að bæta kjör þessara hópa? Við þurfum ekki að fara mörgum orðum um að kjör þeirra hafa dregist aftur úr öðrum hópum. Þeir hafa ekki fengið sambærilegt og aðrir láglaunahópar í þjóðfélaginu á umliðnum árum og þeir hafa sjálfir verið að kalla eftir því að ríkisstjórnin skoðaði það mál sérstaklega og þeir fengju leiðréttingu á kjörum sínum. Ég spyr ráðherrann líka um það hvort málið sé með þeim hætti að öryrkjar og aldraðir eigi von á einhverjum sérstökum viðbótargreiðslum eða lífeyrisgreiðslum umfram það sem er á fjárlögum og hvort eitthvað sé til skoðunar í því efni á borði ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur verið að ræða um þennan nefskatt og getið um álit minni hluta heilbr.- og trn., nál. og síðan brtt. sem minni hluti hv. heilbr.- og trn. hefur lagt fram. Mér er gjörsamlega ómögulegt að skilja hvert brtt. á að ganga vegna þess að í umræðu um kjör öryrkja heyrist mér öðrum þræði verið að tala um öryrkja sem njóta fullrar tekjutryggingar og talað um hvaða tekjur þeir hafi á mánuði en vek athygli á því að í tillögugreininni og í niðurlagi nál., þar sem fjallað er um þetta, er alltaf sagt örorkulífeyrisþegar en segir hvergi örorkulífeyrisþegar með fullri tekjutryggingu. 

Herra forseti. Eins og brtt. er sett fram er gert ráð fyrir að allir örorkulífeyrisþegar verði undanþegnir þessu gjaldi og kjör þeirra eru vissulega mismunandi eins og hv. þm. nefndi. Engu að síður er orðin mikil tekjutenging í þessu lífeyriskerfi þannig að ég býst nú við að stærsti hópurinn sem flokkast undir örorkulífeyrisþega teljist til láglaunafólks. En það sem ég er að ræða, herra forseti, er að þrengja þennan hóp og skilgreina hann, þessa örorkulífeyrisþega, og skilgreina þá lagabreytinguna ef um það næst samkomulag við hæstv. ráðherra og stjórnarliða að þetta verði þá örorkulífeyrisþegar með fulla tekjutryggingu en þeir eru 47% af heildarhópi örorkulífeyrisþega. Með því sem ég er að leggja fram og spyrja hæstv. ráðherra um er verið að þrengja þennan hóp verulega umfram það sem brtt., sem hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir er 1. flm. að, gengur út á.

Virðulegi forseti. Töluverð umræða varð um þetta frv. sem hér er til umræðu við 1. umr. málsins og við fórum mjög vel yfir þetta mál. Síðan langar mig að koma fram með það sem er auðvitað raunveruleikinn í þessu, að við erum ekki að breyta neinu varðandi almannatryggingar eða málefni aldraðra með þessu frv., heldur erum við alfarið og eingöngu með þessu frv. að hækka þennan nefskatt samkvæmt byggingarvísitölu. Það er það eina sem felst nýtt í þessu frv., og það hefur verið gert árlega, ekki með sérstöku frv. heldur með svokölluðum bandormi í áraraðir. Það eru engar grundvallarbreytingar í þessu. Aftur á móti hefur komið fram brtt. frá minni hlutanum er varðar þá sem eru undanþegnir þessum skatti og mér finnst nú skynsamlegra að sú nefnd sem er að endurskoða tengingu við skatta og tekjur lífeyrisþega fái þetta verkefni. Ég hef reyndar þegar fengið þeirri nefnd það verkefni vegna þess að þetta tengist mörgum öðrum málum lífeyrisþega og öryrkja. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði: Hvað líður störfum nefndarinnar sem er á vegum forsrh.? Forsrh. stýrir henni eða hún er undir stjórn forsrn. og sú nefnd er að vinna lokaverkefni sitt. Hún lýkur ekki störfum fyrir áramót, það er alveg ljóst héðan af, en eftir því sem ég heyri frá þeim eru þeir u.þ.b. að ljúka störfum. Þetta er mjög flókið og viðfangsmikið verkefni sem þeir hafa fengið og þetta er eitt af því sem þeir hafa fengið til úrlausnar sem hér er til umræðu. Ég vona að hv. þm. sem eru hér inni treysti því að það verði afgreitt þar enda eðlilegt því við erum ekki að gera neinar grundvallarbreytingar með þessu frv.

Herra forseti. Það er satt og rétt, við erum ekki að gera neinar grundvallarbreytingar með þessu frv. en engu að síður er verið að hækka svokallaðan nefskatt í samræmi við vísitölu eins og ráðherrann lýsti hér. Við höfum farið yfir það að þetta er nokkur peningur fyrir þetta fólk. Ég hefði gjarnan viljað heyra frá hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki rétt að undanþiggja líka örorkulífeyrisþega, a.m.k. örorkulífeyrisþega með fulla tekjutryggingu. Ég saknaði þess í máli hæstv. ráðherra að heyra það ekki. Hvað réttlætir það að hafa þá utan við þessa undanþágu? Mér finnst eins og málið er vaxið og það frv. sem við erum að ræða hér ekki kalla á það, sú tillaga sem ég var að leggja fram við ráðherrana, að hún biði eftir einhverri nefnd á vegum forsrh. sem er að endurskoða almennt tengingu við skatta lífeyrisþega. Mér finnst það svo einfalt mál að breyta þessu sem engu skiptir í búskap ríkissjóðs en breytir stóru á næsta ári fyrir þennan hóp. Þess vegna valda orð hæstv. ráðherra mér nokkrum vonbrigðum þó hitt veki einhverjar vonir ef nefnd forsrh. er að skila af sér sem er að vinna að því að leggja fram tillögur til að bæta kjör þessa fólks. Ég hefði gjarnan viljað, fyrst hæstv. ráðherra er svo vinsamleg að vera við umræðuna, að hún mundi skýra verksvið þessa hóps nokkuð nánar en hægt er að gera í stuttu andsvari og hvort lífeyrisþegar geti þá átt von á einhverjum breytingum og bótum á kjörum sínum þegar í upphafi árs af því mér er ekki alveg ljóst hvert verksvið þessarar nefndar er. Ég vildi gjarnan, herra forseti, að hæstv. ráðherra lýsti því nokkuð nánar en hún gerði í stuttu andsvari hvert er verksvið þess hóps og hvort hún telji ekki eðlilegt og réttlátt að örorkulífeyrisþegar séu líka undanþegnir þessu gjaldi.

Virðulegi forseti. Tillögur nefndarinnar liggja ekki fyrir og þess vegna væri ekki rétt hjá mér að fara að tengja það hér en hv. þm. spyr hvert sé verksvið nefndarinnar sem er allt annað og ég skal fara yfir það hvert verksviðið er. Ég kom aðeins inn á það í máli mínu að það er að fara í gegnum tengingu tekna og skatta og launa lífeyrisþega. Hlutverk hennar er líka að koma til móts við þá sem minnst hafa og aðalhlutverk nefndarinnar er að koma með tillögu til úrbóta gagnvart þeim hópi. Af því hv. þm. sagði að það væri von, þá vil ég segja það gagnvart því máli og þeirri tillögu sem hér liggur fyrir frá samfylkingarmönnum að ég hef þegar komið því til fulltrúa míns innan nefndarinnar að taka sérstaklega tillit til þessa nefskatts þegar komið er að þessum tengingum. Mér finnst ekki rétt að taka það eitt út úr núna, heldur bíða þar til nefndin skilar tillögum sínum sem þeir segja mér að verði ekki langt að bíða.

Herra forseti. Mér fannst málið skýrast aðeins betur núna við síðari ræðu hæstv. ráðherra. Ráðherrann ætlar greinilega ekki að fallast á þá tillögu sem við flytjum en þó er ákveðnum áfanga náð vegna þess að hæstv. ráðherra segir að hún hafi komið því til fulltrúa síns í nefndinni að skoða sérstaklega þennan nefskatt gagnvart öryrkjum og þá væntanlega einnig öldruðum því að af hverju skyldu ekki 67 ára og eldri vera undanþegnir þessu gjaldi? En nú sér maður ekki á fjárlögum að gert sé ráð fyrir neinni aukningu til aldraðra. Þar kemur fram að lífeyrir þeirra eigi að hækka um 4%, forsendur þjóðhagsspár segja að verðlag á næsta ári muni hækka um 5,8%. Við erum með lög í landinu frá 1998 sem segja það að taka eigi tillit til launavísitölu en verðlags ef verðlag er hærra. Hverju mega öryrkjar og aldraðir eiga von á að því er það varðar? Eiga þeir von á því strax 1. janúar að lífeyrir þeirra hækki um 5,8% í samræmi við þá verðlagsspá sem liggur fyrir eða hvað er það sem öryrkjar og aldraðir eiga von á núna 1. janúar? Munu þeir fá þessa 4% hækkun strax 1. janúar sem fjárlögin kveða á um? Ég held að það væri mjög mikilvægt ef það liggur alveg skýrt fyrir að ráðherrann mundi þá upplýsa það hér. Síðan spyr ég hæstv. ráðherra, af því að ekki er gert ráð fyrir neinu fjármagni í þetta sem verið er að vinna á borði forsrh. á fjárlögum, hvort þess er að vænta að það verði mjög fljótlega sem þessi niðurstaða fæst og að hún fari þá að skila sér í buddu öryrkja og aldraðra sem ekki nú veitir af.

Virðulegi forseti. Bætur hækka um 4% frá og með áramótum. En hvað varðar aðra þætti, sem munu breytast á árinu, er ekki gert ráð fyrir því í fjárlögum og það var heldur ekki gert ráð fyrir í fjárlögum þeim miklu breytingum sem urðu síðan um mitt þetta ár sem nú er að líða. Ég minni á 800 millj. sem settar voru sérstaklega í það um mitt ár án þess að gert væri ráð fyrir því í fjárlögum. Það er erfitt að setja eina tölu í fjárlög þegar tillögurnar liggja ekki fullkomlega fyrir.

Herra forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er mjög mikilvægt að sú nefnd sem er að vinna að kjörum lífeyrisþega með tengsl tekjutenginga og skatta skili sem fyrst niðurstöðum. En í raun er óþarfi að bíða eftir þeirri nefnd að þessu sinni því í lögunum sem við erum að fjalla um núna er undanþága fyrir ákveðinn hóp lífeyrisþega, þ.e. þá sem eru 70 ára og eldri. Hér höfum við verið að leggja til undanþágu fyrir örorkulífeyrisþega. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt til málamiðlun að hæstv. ráðherra mundi þá leggja til þrengri skilgreiningu á þessum hópi, þ.e. lífeyrisþega með fulla tekjutryggingu. Þetta er hópur sem hefur ekki verið að greiða skatta, þetta er hópur sem hefur ekki lent í þessum nefskatti.  Við erum að leggja til og spyrjum hæstv. ráðherra hvort hún geti ekki fallist á það með málamiðlun vegna þess að þetta er mjög þungur baggi fyrir það fólk sem hefur ekkert nema almannatryggingabæturnar til að draga fram lífið á. Þess vegna hefði maður talið það vera sanngirnismál núna þegar jólin fara að nálgast að líta til þess hóps sem hefur minnst, sem hefur verið að leita til Hjálparstofnunar kirkjunnar, sem hefur verið að leita til Rauða krossins, sem þarf að leita sér ásjár vegna þess að hann hefur ekki nóg til þess að framfæra sig.

Virðulegi forseti. Ég ætla að endurtaka að engar grundvallarbreytingar eru í því frv. sem hér liggur fyrir. Það er beinlínis rangt að halda því fram að það séu grundvallarbreytingar, það er ekki. En ég sagði áðan að sá starfshópur sem mun skila tillögum í byrjun næsta árs hefur fengið þetta verkefni sérstaklega vegna þess að verið er að taka á þessum tengingum. Það er þá í fyrsta skipti sem það er gert vegna þess að þetta er nefskattur sem hefur verið lagður á alveg frá 1989 og á honum er engin breyting. Það er alrangt að segja að þetta sé nýr skattur sem verið er að leggja á þá einstaklinga sem hér voru tilteknir.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra segir að hér séu engar grundvallarbreytingar. Það má kannski segja að það sé rétt. Það er verið að hækka nefskatt. Aftur á móti hafa orðið grundvallarbreytingar á kjörum þess hóps sem ég var að nefna, sem eru verst settu lífeyrisþegarnir, því þeir borguðu ekki skatta fyrr en í tíð þessarar ríkisstjórnar. 

Virðulegi forseti. Til að enda þessa umræðu, sem ég held að sé nú að ljúka, ætla ég að endurtaka það sem ég sagði áðan, þ.e. ég hef þegar komið því til fulltrúa míns í þessum starfshópi að taka sérstaklega tillit til þessa fólks af því ég tel að það sé réttlætismál. Ég vona að það hafi komið skýrt fram í umræðunni.

Herra forseti. Það er rétt að við erum hér að fjalla um nefskatt, hækkun á nefskatti um rétt rúmar 500 kr. sem fara til málefna aldraðra. Deila má um réttmæti þess að leggja nefskatta á en þessi nefskattur fer þó í þann málaflokk sem honum er ætlaður. Undanþegin þessum nefskatti eru börn og unglingar innan 16 ára aldurs og þeir sem orðnir eru 70 ára og eldri. Samfylkingin lagði til brtt. um að til viðbótar yrðu allir örorkulífeyrisþegar undanþegnir. Nú hefur komið fram málamiðlunartillaga eða réttara sagt beiðni til hæstv. heilbrrh. að afmarka örorkulífeyrisþega við þann hóp sem hefur fullar tekjutryggingar. Þetta er þá alveg afmarkaður hópur og eins og hér hefur komið fram hafa skattleysismörkin ekki hækkað í samræmi við tekjur eða bætur þessa hóps, þar af leiðandi er stór hópur farinn að borga skatta sem ekki gerði það áður. Um leið og þeir fara að borga skatta borga þeir nefskattinn líka. Ég hvet hæstv. heilbrrh. til að taka þegar tillit til þessarar beiðni, sem er ekki komin fram í brtt., um að skoða þetta með mjög jákvæðu hugarfari og það væri ósk mín að tillaga þessa efnis kæmi fram frá ráðherra sjálfum nú þegar. Ef ekki þá vona ég að sú nefnd sem vísað var til skili áliti eða niðurstöðu mjög fljótlega og að tekið verði fullt tillit til ekki bara þeirra lífeyrisþega sem eru á fullum örorkubótum heldur til allra lífeyrisþega og örorkulífeyrisþega í sambandi við tekjur, bætur og skatta og nefskatta líka. En þó svo við séum að fjalla um nefskatt, ákveðna hækkun, þá eru jú undantekningar í þessum lögum og þau má bæta, bæði hvað varðar útdeilingu á þessu fé eins og hér hefur margoft komið fram, að ekki sé sama hvernig þessum sjóði er úthlutað, meiri hlutinn eigi að fara í uppbyggingu en ekki eins og er í dag að helmingurinn fari í rekstur og helmingur fjár í uppbyggingu, heldur að vinna eigi í anda laganna og eins er líka hægt að fækka þeim nefjum sem skatturinn er tekinn af.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta mál núna. Það hefur verið fjallað mjög rækilega um það. Ég ætla aðeins að fara örfáum orðum um frv. um breytingar á barnabótakerfinu. Í fyrsta lagi langar mig til að segja í tilefni af orðum hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan að ríkisstjórnin hefði búið í haginn fyrir aukinn kaupmátt á umliðnum árum og hér væru nú blóm í haga víðast hvar. Ég vil minna á þau varnaðarorð sem hafa verið höfð uppi af hálfu stjórnarandstöðunnar um stöðuna almennt í efnahagsmálum. Það stefnir í að viðskiptahallinn verði tæpir 70 milljarðar kr. á næsta ári sem eru 8--9% af landsframleiðslu. Eftir því sem ég fæ best skilið hefur þetta hlutfall ekki verið hærra nokkru sinni, enda eru skuldir þjóðarinnar þegar á heildina er litið meiri og hærri og hærra hlutfall af landsframleiðslu en verið hefur og stefnir því miður enn á verri veginn, þannig að menn skyldu nú fara varlega þegar þeir eru að tala um blóm í haga í efnahagslífinu. En það sem mig langaði til að gera að umræðuefni hér undir lokin er sú yfirlýsing hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, talsmanns Framsfl. í barnabótamálinu, að þessar breytingar séu sérlega til hagsbóta fyrir einstæða foreldra. Það er rétt og ég hef tekið undir það að fyrir suma einstæða foreldra eru þær breytingar til hagsbóta, en aðeins að takmörkuðu leyti. Staðreyndin er sú að það eru að koma til sögunnar ótekjutengdar barnabætur upp á rúmar 33 þús. kr., 33.400 kr. eða þar um bil með hverju barni fram að sjö ára aldri. Barnabótakerfið hefur verið þannig uppbyggt að barnabætur með fyrsta barni hafa verið 107.622 kr., barnabætur með börnum umfram eitt 128.105 kr. Síðan hefur verið viðbót vegna barna yngri en sjö ára sem nemur 31.703 kr. Þessar bætur hafa allar verið háðar tekjutengingu og þegar fólk er komið yfir ákveðin mörk í tekjum skerðast þessar bætur og það á við um allar þær sem ég gat um. Núna gerist það við tilkomu ótekjutengda hlutans að þessi síðasti liður, 31.703 kr., fellur út þannig að þeir foreldrar sem eiga börn yngri en sjö ára og eru undir tekjuskerðingarmörkunum eru ekki að fá kjarabætur og það á einnig við um einstæða foreldra. En svo háttaði hins vegar að með fyrsta barni einstæðra foreldra var þetta framlag ekki greitt, 31.703 kr., þannig að fyrir þá einstæðu foreldra og náttúrlega alla vegna þess að það er fyrsta barnið er þetta tekjuaukning, þá er þetta viðbót sem kemur. En gagnvart hinum börnum einstæðra foreldra er þarna ekki um aukningu að ræða. Það sem ég vildi þess vegna leggja áherslu á er að fyrir foreldra með börn sjö ára og yngri innan tekjuskerðingarmarkanna eru þetta eru kjarabætur, ekki þær kjarabætur sem verið er að guma af. Og fyrir einstæða foreldra með einhvern barnahóp er þetta viðbót fyrir fyrsta barnið en ekki fyrir hin börnin. Þessi aukning í barnabótakerfið gagnast fyrst og fremst foreldrum sem eru yfir skerðingarmörkunum, það gagnast þeim í rauninni best og má segja sem svo að það komi vel á vondan vegna þess að við í stjórnarandstöðu og í verkalýðshreyfingu og víðar höfum verið að krefjast þess að barnabæturnar verði ekki tekjutengdar eða dregið verulega úr tekjutengingunni, og þá er niðurstaðan náttúrlega þessi. Menn verða að horfast í augu við það að þessar bætur eru náttúrlega fyrst og fremst að gagnast hinum tekjuhærri. Þetta er staðreynd. Þess vegna vildum við í stjórnarandstöðunni í efh.- og viðskn. skoða aðrar hugmyndir, að við nálguðumst það takmark að draga úr tekjutengingu barnabótanna með öðrum hætti. Við gerðum það með því að lyfta skerðingarmörkunum, að láta fjármunina renna til þess að lyfta skerðingarmörkunum. Það hefði hjálpað millitekjuhópum í stað þess að beina fjármagninu að mestu leyti til tekjuhæsta fólksins. Hins vegar má segja að komið sé til móts við þetta sjónarmið vegna þess að tekjuskerðingarmörkin eru hækkuð, þau eru hækkuð í kerfinu. Herra forseti. Ég kom fyrst og fremst hingað upp til þess að leiðrétta það sem rangt var í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, talsmanns Framsfl. í barnabótamálunum, að þetta gagnaðist fyrst og fremst einstæðum foreldrum. Það er ekki rétt. Staðreyndin er sú að hlutfallslega fer mest af þessum fjármunum til hinna tekjuhærri í samfélaginu. Þetta er nú einu sinni staðreynd málsins sem ég vildi koma á framfæri.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um jöfnunargjald vegna alþjónustu árið 2001. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur frá samgönguráðuneytinu og Gústaf Arnar frá Póst- og fjarskiptastofnun. Með frumvarpinu er lagt til jöfnunargjald vegna alþjónustu árið 2001. Í 15. gr. fjarskiptalaga, nr. 107/1999, er kveðið á um að jöfnunargjald skuli ákveðið árlega með lögum. Í frumvarpinu er lagt til að jöfnunargjaldið fyrir árið 2001 verði 0,12% af bókfærðri veltu fjarskiptafyrirtækja af almennri þjónustu. Gjaldið hefur í rauninni lækkað úr 0,18% í 0,12% og gerir frumvarpið ráð fyrir að viðmiðunarstuðullinn sem er reyndar 0,10% sé enn til grundvallar í því. Prósentuhlutfallið er fundið út með því að miða við veltu gjaldskyldra aðila á árinu 1999 og fjárþörf sjóðsins árið 2001. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt.

Herra forseti. Fulltrúar Samfylkingarinnar í heilbr.- og trn. eru með brtt. við þetta frv. Annars vegar um að aðeins 25% af sjóðnum fari til rekstrar þar sem sýnt er að það mundi skila sér jafn vel til framkvæmda við hjúkrunarheimili sem er mjög brýnt. Einnig leggjum við til að öryrkjar séu undanþegnir frá greiðslum til Framkvæmdasjóðsins, þessum nefskatti. Þróunin hefur verið þannig í kjaramálum öryrkja að þeir eru farnir að greiða skatt í tíð þessarar ríkisstjórnar sem þeir gerðu ekki áður vegna þess að skattleysismörk hafa ekki fylgt launaþróun. Þar með eru þeir farnir að greiða þennan nefskatt sem þeir gerðu ekki áður. Það teljum við mjög ósanngjarnt, einnig vegna þess að öryrkjar eiga mjög erfitt með að auka tekjur sínar vegna aukinnar skattlagningar þar sem tekjutengingar eru mjög miklar í kerfinu. Þess vegna leggjum við til þessar breytingar. Ég segi já.

Herra forseti. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs greiðir atkvæði með þessu frv. þótt við teljum að aðrar leiðir til að draga úr tekjutengingu í barnabótakerfinu hefðu verið heppilegri. Með frv. er eignatenging barnabóta afnumin og skerðingarmörk vegna tekna hækkuð. Þetta er til góðs en síðan koma til sögunnar eingreiðslur, 33.270 kr. fyrir hvert barn fram að sjö ára aldri. Þetta er lægri upphæð en 1997 sem var 40 þús. kr. fyrir öll börn að 16 ára aldri, en látum það vera. Í kerfinu eins og það er núna er sérstakt framlag til allra barna að sjö ára aldri, 31.703 kr., sem koma núna til allra barna undir sjö ára aldri en það er tekjutengt þannig að fyrir fólk sem er undir skerðingarmörkunum, fyrir lágtekjufólkið, er þetta ekki sú kjarabót sem gumað hefur verið af. Þetta er tekjubót fyrir einstæða foreldra, fyrir fyrsta barn en fyrir hin börnin hafa þessar greiðslur verið til staðar þannig að þetta eru ekki þær úrbætur sem menn guma af.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 54/1990, um innflutning dýra, með síðari breytingum. Það er frá meiri hluta landbn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fulltrúa frá landbrn. Þá bárust umsagnir um málið frá Sambandi íslenskra loðdýraræktenda, Landssamtökum sauðfjárbænda, Landssambandi kúabænda, Bændasamtökum Íslands, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, yfirdýralækni, Dýraverndunarsambandi Íslands og Hundaræktarfélagi Íslands. Í frv. eru ekki lagðar til breytingar á núverandi skipan sóttvarna og einangrunar vegna innflutnings dýra og í engu slakað á kröfum um sóttvarnir. Hins vegar er lagt til að ákvæði laga nr. 54/1990, um innflutning dýra, verði aðlöguð því fyrirkomulagi á rekstri sóttvarna- og einangrunarstöðva sem komist hefur á og að landbúnaðarráðherra geti falið einstaklingum, fyrirtækjum eða félagasamtökum rekstur þeirra undir eftirliti yfirdýralæknis. Með breytingunni er á engan hátt slakað á kröfum, eins og ég sagði, um sóttvarnir sem gildandi lög kveða á um. Að öðru leyti fela ákvæði frv. í sér aðlögun laga um innflutning dýra, nr. 54/1990, að þeirri þróun löggjafar á þessu sviði sem orðið hefur frá því að lögin voru sett árið 1990. Undir nál. rita Hjálmar Jónsson, Guðjón Guðmundsson, Jónína Bjartmarz, Jónas Hallgrímsson og Drífa Hjartardóttir. Einar Oddur Kristjánsson og Guðmundur Árni Stefánsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: ,,7. gr. orðist svo: Í stað orðanna ,,búfjárræktarnefnda sem starfa eftir lögum um búfjárrækt`` í 11. gr. laganna kemur: fagráðs sem starfar samkvæmt búnaðarlögum, nr. 70/1998.`` Þetta er gert þar sem þau hafa tekið gildi. Að öðrum kosti væri verið að vísa í brottfallin lög.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Hjálmar Jónsson og formann landbn. Alþingis hvort þær breytingar sem meiri hluti landbn. leggur til stuðli ekki að því að hægt verði að koma á fót einangrunarstöðvum á suðvesturhorninu sem komi þá til með að nýtast því fólki sem þar býr og dýrum þess.

Herra forseti. Þetta frv. til laga um breytingu á lögum um innflutning dýra kveður ekki beinlínis á um þetta en valdið er falið hæstv. landbrh. þannig að hann getur heimilað það. Eftirlitið, varúðarráðstafanirnar, eru á ábyrgð landbrn. eftir sem áður.

Herra forseti. Þetta dugar mér ekki. Þetta þýðir óbreytt ástand sem segir mér að afar erfitt verður að koma á fót einangrunarstöðvum á suðvesturhorninu. Ég verð því miður að lýsa því yfir að ég get ekki stutt þetta meirihlutaálit hv. landbn.

Herra forseti. Þetta frv. fjallar ekki um einangrunarstöð á suðvesturhorninu. Það væri nýtt mál. Þetta stjfrv., sem ríkisstjórnin leggur fram, hæstv. landbrh. hefur mælt fyrir og landbn. hefur fjallað um, fjallar um staðfestingu þess að ekki verði slakað á kröfum um sóttvarnir og einangrun dýra. En framkvæmdin er á hendi landbrh. eins og ég sagði.

Sem er nú hinn vænsti maður.

Herra forseti. Það var eiginlega af sömu ástæðu sem ég kem í ræðustólinn. Ég er alveg sannfærður um, eins og hæstv. landbrh. kallaði fram í áðan, að hann er hinn mætasti maður. Ég veit að hann er líka glöggur á tölur og áttar sig á því að um 90% dýra í sóttvarnastöðinni í Hrísey koma af suðvesturhorninu. Með þeim möguleikum sem felast í frv. sem hér er til umræðu hefði hæstv. ráðherra vald til að opna nýja sóttvarnastöð á suðvesturhorninu. Eins og ég sagði áðan þá er hann skeleggur og glöggur maður og mun eflaust stuðla að því að svo verði.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hæstv. landbrh. kallaði fram í áðan, að hann væri hinn vænsti maður, landbrh. Það er aldrei að vita hvað honum dettur í hug á haustdögum á næsta ári, ef því er að skipta að taka ákvörðun um nýja einangrunarstöð, einkum fyrir gæludýr. Ég hygg að hv. þm. hafi átt við það.

Hann er mikill dýravinur.

Já, hann er að auki mikill dýravinur. Ég bendi á að nýbúið er að stækka stöðina í Hrísey. Ég tel að eðlilegt sé að láta reyna á það fyrirkomulag þó að ég viðurkenni að vissulega séu mörg góð og gild rök fyrir því að hafa einangrunarstöð nær alþjóðaflugvellinum á Reykjanesinu. Hins vegar þarf ekki endilega að vera heppilegt að gæludýr sem flutt eru til landsins séu í göngufæri frá eigendum sínum. Þau þurfa að vera í einangrun. Það auðveldar kannski eigendunum að vita af þeim vel höldnum í fögru umhverfi Eyjafjarðar í Hrísey.

Herra forseti. Hv. formaður landbn. lýsir því yfir að nýbyggingin sé með þeim sérkennilega hætti að dýrin njóti útsýnis yfir Eyjafjörð. Það hlýtur að vera ástæðan fyrir miklum kostnaði  Ég árétta að það er svolítið sérkennilegt að fara eigi út í þessar byggingarframkvæmdir sem þingheimi er kunnugt um. Hv. þm. Hjálmar Jónsson sagði að það væri gert dýranna vegna, að eigendurnir ættu ekki að koma nálægt dýrunum. Ég hef lesið um það og séð á undanförnum mánuðum að málið er þvert gegn vilja 90% gæludýraeigenda, þ.e. þeirra sem búa á suðvesturhorninu. Það er greinilegt að málatilbúnaðurinn er ekki í takt við tímann og því er full ástæða til að þingmenn geri athugasemdir við stöðu málsins.

Herra forseti. Eins og hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson sagði eru góð og gild rök fyrir því að endurskoða þetta atriði og hafa einangrunarstöð fyrir gæludýr nær alþjóðaflugvellinum á Reykjanesi. Hitt er annað mál að alvarleg vandkvæði hafa verið vegna þess að stöðin í Hrísey hefur verið of lítil. Það hefur verið löng bið eftir því að koma þar að gæludýrum. Það er óþægilegt og óheppilegt. Þess vegna var hún stækkuð. Eins og ég sagði í upphafi er það ný hugmynd að breyta þessu. Talandi um að þetta sé ekki nútímalegt þá bendi ég á að hæstv. landbrh. er nútímamaður. Hann kemur til með að skoða þetta rækilega. Ég trúi ekki öðru en hann taki vel þeim ábendingum og áskorunum sem hann fær um að veita heimild fyrir nýja stöð.

Hæstv. forseti. Að mörgu leyti get ég tekið undir efni frv. sem hér liggur fyrir, þ.e. hvað varðar nauðsyn þess að við séum með öflugar sóttvarnir við innflutning á dýrum. Í áliti okkar í 1. minni hluta stendur, með leyfi forseta: ,,Þingmenn Samfylkingarinnar í 1. minni hluta landbúnaðarnefndar telja mikilvægt að vel sé staðið að öllum útbúnaði sóttvarna- og einangrunarstöðva þegar kemur að innflutningi dýra. Slíkt er óumdeilt. Það er hins vegar arfur liðins tíma að rekstur slíkra stöðva skuli heyra beint undir landbrn. eins og verið hefur, ellegar að útvaldir aðilar sjái um slíkan rekstur í umboði ráðuneytisins og geri það nánast á reikning þess eins og lagt er til í frv. þessu. Í því sambandi má nefna rekstur einangrunarstöðvar fyrir gæludýr í Hrísey sem hefur kostað ríkissjóð umtalsverða fjármuni. Fyrir hefur legið áhugi dýralækna og annarra sérfræðinga á því að bjóða upp á svipaða þjónustu á höfuðborgarsvæðinu fyrir innflytjendur gæludýra og verið hefur í Hrísey. Engin rök eru fyrir því að standa gegn slíkum áformum svo fremi reksturinn falli í einu og öllu að gildandi lögum og reglugerðum og öðrum nauðsynlegum skilyrðum sem eru og verða sett um aðbúnað og rekstur slíkra sóttvarna- og einangrunarstöðva. Landbrh. hefur aftur á móti lýst því yfir að hann hafi ekki hug á að heimila nýjum aðilum rekstur á þessum vettvangi.``--- Það hefur ótvírætt komið fram af hans hálfu. --- ,,1. minni hluti telur hins vegar alls óljóst, miðað við þær breytingar sem lagðar eru til í frv. og meiri hlutinn hefur lýst yfir stuðningi við, hvort landbrh. hafi í raun heimild til að hafna umsóknum nýrra aðila um slíkan rekstur. Ljóst er hins vegar að túlkun ráðherra á frv., rétt eða röng, liggur fyrir. Til að taka af öll tvímæli í þessum efnum flytur 1. minni hluti brtt. við frv. sem kveður skýrt á um það að einstaklingum, fyrirtækjum og félagasamtökum skuli heimilt að reka sóttvarna- og einangrunarstöðvar undir eftirliti yfirdýralæknis. Þá skuli landbrh. enn fremur ákveða með reglugerð, að fengnum tillögum yfirdýralæknis, hvaða kröfur séu gerðar um útbúnað slíkra stöðva og hvaða skilyrði þær þurfi að uppfylla til að hljóta starfsleyfi.`` Í þessu sambandi vil ég taka fram að ég tel ekki grundvöll fyrir fjölda einkarekinna stöðva. Ég tel hins vegar grundvöll fyrir eina slíka stöð fyrir gæludýr á suðvesturhorninu, sem auðvitað yrði þá að standast allar kröfur í lögum um sóttvarnir. ,,Með samþykkt þessarar breytingartillögu yrði það ekki lengur á geðþóttavaldi landbrh. hver hlyti slíkt starfsleyfi né heldur væri óljóst um rétt þeirra sem sækjast eftir slíkri leyfisveitingu. 1. minni hluti leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Efnismálsgrein 5. gr. orðist svo: Vegna innflutnings á dýrum og erfðaefni samkvæmt lögum þessum skal starfrækja sóttvarna- og einangrunarstöðvar. Landbrh. gefur út starfsleyfi fyrir rekstri slíkra stöðva. Einstaklingum, fyrirtækjum og félagasamtökum skal vera heimilt að reka sóttvarna- og einangrunarstöðvar undir eftirliti yfirdýralæknis. Landbrh. ákveður með reglugerð, að fengnum tillögum yfirdýralæknis, hvaða kröfur eru gerðar um útbúnað sótt varna- og einangrunarstöðva og hvaða skilyrði þarf að uppfylla til að hljóta starfsleyfi.`` Undir þetta nefndarálit rita Guðmundur Árni Stefánsson og Sigríður Jóhannesdóttir. Svo vildi til að þetta mál var afgreitt nokkuð óvænt, mundi ég segja, á þriðjudagsmorgni. Á miðvikudagsmorgni var að vísu lögbundinn fundartími fyrir hv. landbn. en vegna aukafundar á mánudegi hafði hv. landbn. ákveðið að hafa ekki fleiri fundi fyrir jól og hafði því verið frestað að taka þetta mál fyrir þar sem talið var að ekki lægju fyrir nefndinni umsagnir aðila sem ótvírætt ættu að hafa eitthvað um þetta að segja. Á fundinum á miðvikudagsmorgni lágu þessar umsagnir fyrir. Það vildi svo til að sá nefndarmaður sem hér stendur gat af óviðráðanlegum orsökum ekki komist á fundinn fyrr en tíu mínútum eftir að hann hafði verið settur. Þá hafði málið verið afgreitt í nefndinni og töluvert umfangsmiklar og þýðingarmiklar umsagnir höfðu ekki verið teknar fyrir, a.m.k. eins og bar að gera að mínum dómi. Ég vil átelja þessi vinnubrögð nefndarinnar sérstaklega. Vegna þess að ekki tókst að fjalla um þessi álit í nefnd þá langar mig að lesa nokkra valda kafla úr þeim. Fyrst kemur umsögn Hundaræktarfélags Íslands sem eru tvímælalalaust þau félagasamtök þar sem félagsmenn eru flestir að flytja hunda til Íslands eða stærsti hlutinn af þeim. Þeir segja í sinni umsögn: ,,Langvarandi óánægja hefur ríkt meðal gæludýraeigenda ...``

Forseti minnir á að leyfi forseta þarf til að lesa upp úr rituðu máli.

Með leyfi forseta: ,,Langvarandi óánægja hefur ríkt meðal gæludýraeigenda vegna staðsetningar einangrunarstöðvar fyrir gæludýr á Íslandi. Sú staðreynd liggur fyrir að 95% innflytjenda gæludýra búa á Suðurlandi eða Suðvesturlandi. Þótt einangrunarstöð hafi í upphafi verið sett upp svo fjarri heimilum innflytjenda dýranna er ljóst að staðsetningin er barn síns tíma og hefur fleiri ókosti en kosti. Í ljósi þessara upplýsinga er kominn tími til að leyfður verði einkarekstur á einangrunarstöðvum fyrir gæludýr á Íslandi. Hundaræktarfélag Íslands telur að samkeppni á því sviði muni koma innfluttum gæludýrum og eigendum þeirra til góða.`` Meðfylgjandi er undirskriftalisti þar sem um þúsund manns skora á hæstv. landbrh. að breytingar verði gerðar á núverandi fyrirkomulagi. Áskorunin hljóðar þannig, með leyfi forseta: ,,Ástandið í innflutningsmálum gæludýra hefur verið óþolandi um langa hríð. Einangrunarstöð ríkisins í Hrísey hefur aldrei annað eftirspurn og álagi. Dýraeigendur hafa þurft að bíða mánuðum saman eftir plássi í óvissu og skipulagsleysi sem einokunarstarfsemin býður upp á. Staðsetning stöðvarinnar gerir flutning dýranna áhættusaman og erfiðan fyrir dýrin auk þess sem staðsetning og reglur um heimsóknir hafa hindrað eigendur dýranna í að hafa eðlilegt aðhald með starfsemi stöðvarinnar.`` Þetta var smákafli úr umsögn sem Hundaræktarfélagið gaf. Svo kom hér umsögn frá Sambandi dýraverndunarfélaga Íslands sem ég ætla einnig að lesa úr, með leyfi hæstv. forseta: ,,Svo á að heita að samkvæmt lögum verði öll dýr sem koma til landsins að fara í einangrun en framkvæmdin hefur verið mjög mismunandi. Undanfarið hefur ríkt ófremdarástand á innflutningi hunda og katta til Íslands vegna plássleysis í Hrísey og nú eftir að stækkunin var tekin í notkun hafa biðlistar styst um helming svo að betur má ef duga skal.`` Það eru sem sagt enn þá langir biðlistar. ,,Vart er hægt að finna óhentugri stað fyrir einangrunarstöð gæludýra en Hrísey sem er eins langt frá flugvellinum í Keflavík og hægt er. Ferðalagið þangað er mikil þolraun fyrir dýrin í viðbót við flugferðina til landsins og hugsanleg ferðalög áður í landinu sem þau komu frá. Mun flugferðin erlendis frá ásamt leiðinni til Hríseyjar vera brot á væntanlegri samþykkt Evrópuráðsins um flutningsvegalengd dýra.`` Reyndar var mér tjáð að þetta væri þegar komið inn í Evrópureglur og að þar væri kveðið á um að það mætti í mesta lagi vera átta tíma flutningur milli heimilis og sóttvarnastöðvar. Svo ætla ég að lesa á öðrum stað í áliti Dýraverndunarfélagsins, það sem er raunar það alvarlegasta sem kemur fram í þessu áliti: ,,Jafnframt fer einangrunin að verulegu leyti forgörðum á leiðinni til Hríseyjar. Þegar til Keflavíkur er komið er ekki gert ráð fyrir neinum stað fyrir hundana eða kettina og er þeim komið fyrir í vistarverum efnaleitarhundanna sem þurfa að víkja á meðan. Kostar þetta mikla sótthreinsun og vinnu.`` --- Ég hef upplýsingar um að sú sótthreinsun sé kannski ekki alveg eins ítarleg og efni standa til. --- ,,Þaðan er dýrunum ekið á Reykjavíkurflugvöll en þar eru þau geymd í almennri vörugeymslu þar til flogið er til Akureyrar. Ekki er hægt að vakta það sérstaklega að enginn komist í búrin sem eru oft mjög óhrein eftir flugið erlendis frá og hefur SDÍ oft orðið vitni að því ...``

Forseti biður um hljóð í salnum meðan hér er verið er að halda ræðu. Ef hv. þingmenn þurfa að spjalla saman geta þeir vikið sér í hliðarsal á meðan.

,,... að fólk flykkist að búrunum til að láta vel að dýrunum. Á Akureyrarflugvelli eru dýrin geymd í almennri flugfrakt á sama hátt og í Reykjavík þar til þeim er ekið til Árskógssands og sett þar um borð í Hríseyjarferjuna en þar eru þau höfð uppi á dekki og ekki vöktuð sérstaklega. Síðan er þeim ekið til Einangrunarstöðvar gæludýra í Kríunesi. Ljóst er að ekki er mögulegt að viðhalda einangrun dýranna á meðan á öllu þessu ferðalagi stendur.`` Hæstv. forseti. Ég vil taka það sérstaklega fram að athugasemdir mínar við þessa 5. gr., sérstaklega eins og hún stendur eftir þær yfirlýsingar sem hæstv. landbrh. hefur gefið, miða ekki síst að því að ég er andvíg því að gæludýrum sé gert að fara í einangrunarstöðina í Hrísey þegar unnt væri að bjóða upp á mjög góða valkosti nálægt flugvellinum. Ég hef upplýsingar um að sótt hafi verið um leyfi fyrir slíka stöð, því leyfi hafi verið hafnað og sú höfnun sé nú í meðferð hjá umboðsmanni Alþingis.

Forseti verður enn að biðja hv. þm. að hætta samtölum í salnum og það á líka við um hæstvirta ráðherra. Ef fólk þarf að tala saman verður það að fara í annað herbergi á meðan.

Það er eðlilegt að fólk þurfi að ráðslaga mikið þegar það heyrir hversu alvarlegt efni hér er á ferðinni. Ég vona að það sé af einlægri dýraást og tilliti til dýraverndar sem fólki hér hitnar í hamsi og ég vona að þetta frv. fái verðuga meðhöndlun sem þau dýr sem við erum að flytja hingað til landsins verðskulda.

Herra forseti. Ræða hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur var ágæt og skörulega flutt. Ég vil geta þess vegna athugasemda við hefðbundinn fund í landbn. að fundurinn var boðaður með eðlilegum hætti og þar að auki var hringt í nefndarmenn daginn fyrir fund til þess að kanna hvort þeir kæmust ekki til fundarins. Ég veit ekki annað en náðst hafi í þá alla. Ritari hafði þetta á hendi og það átti að vera ljóst hvað fram færi á þeim fundi. Þegar ekki urðu umræður á fundinum og efnið tæmt þá var eðlilega málið tekið út og því lokið. Ég vil svo segja það um þetta mál og áhuga hv. þm. á því að fá nýja stöð, að þá er einmitt ekki verið að banna slíkt með þessari lagasetningu heldur opna á möguleikann fyrir nýja stöð. Það er ekki verið að banna heldur er verið að opna á möguleika. Og í einni umsögninni til hv. landbn. var einmitt innifalin áskorun til hæstv. landbrh. um að heimila eða leyfa opnun nýrrar einangrunarstöðvar á suðvesturhorninu þannig að ég sé ekki annað en komist geti hreyfing á þetta mál. Ég vil geta þess líka að mörg rök hníga að því og þeim hef ég vissulega ekki andmælt.

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt hjá hv. formanni nefndarinnar að fundurinn var boðaður með eðlilegum hætti en frá því á mánudag hafði samt legið fyrir vissa fundarmanna eða nefndarmanna um að ekki yrði fundur og því hafði ég ráðstafað tíma mínum öðruvísi. Ég hafði samband við starfsmann nefndarinnar og sagði að ég ætti mjög erfitt með að mæta á þennan fund en gerði það samt og lagði af stað heiman frá mér í tíma. Það var mjög vont veður á Reykjanesbraut og ég kom tíu mínútum of seint til fundar. Ég verð að segja það að mér finnst mjög óeðlilegt að þá skyldi vera búið að afgreiða þetta mál út úr nefndinni þar sem fyrir lágu tvær nýjar mjög efnismiklar umsagnir um málið. Ég veit að frv. samkvæmt orðanna hljóðan opnar á möguleika fyrir aðrar stöðvar en það opnar á þær með leyfi hæstv. ráðherra og ummæli hæstv. ráðherra liggja fyrir. Hann ætlar ekki að veita slík leyfi. Þess vegna flytjum við þá brtt. sem hér liggur fyrir.

Herra forseti. Hv. þm. hefði aðeins þurft að taka upp símann sinn á leiðinni og biðja okkur að bíða augnablik, segja að hún hefði tafist, og að sjálfsögðu hefði nefndin orðið við því að geyma afgreiðslu málsins ef við hefðum vitað að hv. þm. væri á leiðinni. 
             Hitt vil ég segja að það er einmitt opnað á möguleikann fyrir nýja stöð. En framkvæmdarvaldið er hjá ríkisstjórninni og hjá hæstv. landbrh. í þessu tilfelli. Þó að fyrir liggi einhver orð frá honum getur margt breyst yfir árið. Hann hefur verið á móti innflutningi á fósturvísum norskra kúa. En allt getur breyst á haustdögum eins og dæmin sanna.

Hæstv. forseti. Hv. formaður nefndarinnar boðar það hér að verið geti að hæstv. ráðherra muni skipta um skoðun á þessu máli og ef hæstv. ráðherra gerir það þá bara fagna ég því alveg sérstaklega og tel það boða betri tíð með blóm í haga.

Hæstv. forseti. Vegna þessarar umræðu vil ég aðeins skýra sjónarmið mín og fara yfir málið. Um leið og ég þakka hv. landbn. fyrir skjót vinnubrögð og vönduð vil ég segja að að allt undir sólinni er háð miklum breytingum og ekkert stendur að eilífu. Svo við förum í háloftin, þá koma ný rök, ný vísindi og nýjar skoðanir mótast. Þar með er ég ekki að boða að ég muni skipta um skoðun út í loftið. Ég hef sagt að frv. opnar fyrir ákveðna möguleika og frelsi í þessum efnum til að fleiri megi koma að þessum verkefnum. En eitt er ljóst að það sem ráðherrann í þessu tilfelli verður að hafa hugfast er hvers vegna dýrin sem til landsins koma þurfa að fara í þessa meðferð, fyrir hverja er það gert o.s.frv. Er það gert af þráhyggju og asnaskap eða er það gert vegna varúðarráðstafana og dýraverndar? Auðvitað snýst þetta mál um dýravernd. Það snýst um það að við göngum af gætni um gleðinnar dyr. Við höfum lent í því Íslendingar, eftir síðari heimsstyrjöld svo að ég taki dæmi, að hér komu lifandi hundar inn í landið sem gerðu það t.d. að verkum, að gamlir menn segja mér, að flestir hundar Sunnlendinga féllu úr fári. Þess vegna er öll þessi varúð viðhöfð að við erum að vernda dýrin sem við eigum og um leið hagsmuni þeirra sem eiga þau dýr. Þess vegna ber okkur að tala ekki um þetta mál af neinni léttuð. Eitt er klárt að aðstæðurnar kunna að breytast og ég get lýst því hér yfir að sem rökhyggjumaður mun ég hlusta á hina færustu vísindamenn, dýralækna og þá umsækjendur sem vilja gera þessi verkefni að sínum, hvað þeir leggja til og hvernig þeir ætla að standa að sínum málum. Vissulega verður dýrt að koma upp slíkri stöð þannig að þetta er ekkert einfalt mál. Þegar hv. þingmenn tala hér eins og það sé að hefjast ferðalagið í Keflavík þegar fólk flytur inn lifandi dýr, að þar taki við hin mesta þrautarganga og erfiðleikar, þá auðvitað byrjar ferðalagið einhvers staðar annars staðar langt úti í veröldinni, í annarri heimsálfu jafnvel og sá sem á dýrið verður að hafa í huga þegar hann leggur af stað með það og ber ábyrgð á því sjálfur gagnvart dýraverndarlögum og þeirri samúð sem við berum fyrir dýrum í hvaða ferðalag hann er að fara með vininn sinn í. Það getur stundum verið betra að gefa hann nágranna sínum og biðja hann að vernda hann að eilífu heldur en að leggja upp í slíka ferð. Ferðin byrjar ekki í Keflavík. Ferðin frá Keflavík til Hríseyjar var ákveðin á hv. Alþingi fyrir mörgum árum af þessum ástæðum sem ég hef rakið. Ég vil ekki raska þeirri stöðu út af því sem ég hef nú sagt í þessu máli. Mig undrar sumar umsagnir sem hér koma fram frá dýravinum. Það er eins og þeir séu hættir að gera sér grein fyrir því hvað getur hlotist af slysi í þessu efni. Líka kann að vera að við Íslendingar ættum fyrst og fremst að segja að okkar sóttkví ætti að vera erlendis, þess vegna gæti hún verið erlendis. Það kann líka að vera að sá tími sé í nánd að lyf og sprautur geti gert það að verkum að aðstæður breytist á stuttum tíma, að hægt sé að sprauta dýrin. Þetta kann að vera. Ég vil fara af fullri varúð og vil fullvissa hv. þingmenn um að ég hef ekki lokað neinum leiðum. Ég er í rauninni með því að leggja þetta frv. fyrir ríkisstjórn og að það er komið til Alþingis, að leggja áherslu á það sem ýmsir hér eru að gagnrýna mig fyrir, að hægt sé að hafa aðra möguleika í frammi í framtíðinni. Ég hef sjálfur lýst því yfir við 1. umr. að ég ætli ekkert að hlaupa til og ákvarða það að sett skuli upp önnur stöð. Fyrst og fremst hef ég sagt að með samþykki ríkisstjórnar og Alþingis, sem ég hygg að allir hafi greitt atkvæði, þá varð það niðurstaða að stækka stöðina í Hrísey til að þjóna hagsmunum þeirra sem gæludýrin eiga og gera þetta auðveldara og stytta biðlista. Sú vinna hefur farið fram og stöðin hefur verið opnuð þannig að biðlistar munu styttast og með þessu greiddu hv. alþm. atkvæði. En við skulum velta því fyrir okkur hvað í þessum málum gerist. Ég fullvissa hv. þm. um að ég er tilbúinn að skoða nýjar aðstæður í þessu máli og tel mér skylt að gera það. Sem landbrh. allra Íslendinga mun ég gera það af raunsæi. En ég er ekkert fis og hleyp ekki alltaf til. Ég hef sagt Hríseyingum að þeir hafi staðið sig vel í 25--30 ár, þeir hafi varðveitt áfallalausa stöð. Engin dæmi eru um að slys hafi orðið í þessum efnum á leiðinni frá Keflavík til Hríseyjar, svo vel er hún varin, og þess vegna er ég undrandi á hv. þm. Reykn., Sigríði Jóhannesdóttur, að koma með svona sögusagnir í ræðustól Alþingis að það sé svona hipsumhaps hvernig staðið sé að sótthreinsun í Keflavík. Ég mun fara yfir þau orð og ummæli og láta kanna það því að það er mjög mikilvægt að rétt sé að þessu staðið. Ég veit ekki hvort ég þarf að leggja meira til þessara mála. Ég hef sjálfur sem landbrh. rutt braut fyrir því að þetta geti verið með öðrum hætti samkvæmt lögum. En ég bið hv. þingmenn um að virða mér það til vorkunnar að það verði að fara mjög faglega yfir þessi mál og það geri ég fyrst og fremst vegna þess að ég er sjálfur dýraverndarmaður og virði það góða og heilbrigða ástand sem dýr okkar eru í. Þau geta nefnilega orðið fórnardýr á einni nóttu.

Herra forseti. Ég vil taka undir varnaðarorð hæstv. landbrh. því eitt óvarlegt skref í innflutningi dýra til Íslands kann að hafa ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir land og þjóð eins og stutt saga hæstv. ráðherra um sunnlenska hunda bar með sér. Ég styð því varnaðarorð hæstv. ráðherra í þessu og hef nánast verið með böggum hildar yfir því að þurfa þó að fara í ágreining við vin minn, hæstv. landbrh. Málið snýst ekki eingöngu um að gæta varnaðar heldur spurninguna um hvar þessi einangrun gæti farið fram. Ég vil þess vegna fagna og mér er mikill léttir að heyra að hæstv. ráðherra sé reiðubúinn að hlusta á rök. Ég vil því spyrja hvort það sé réttur skilningur minn að með ágætri ræðu sinni áðan hafi hann í raun verið að opna fyrir þann möguleika að einangrunarstöð geti verið annars staðar en eingöngu í Hrísey.

Hæstv. forseti. Það sem ég var í rauninni að segja hv. þm., ég held í þriðja eða fjórða sinn, var hvað frv. þýðir. Það þýðir að það er möguleiki á nýrri opnun en yfir það mun sá sem hér stendur og meðan hann starfar sem landbrh. fara af mjög mikilli gætni með vísindamönnum. Þess vegna ætla ég ekkert að fullyrða um hvort ég stígi þar ný skref. Það kann vel að vera. Tíminn einn leiðir það í ljós.

Herra forseti. Ég vil enn fagna þessari yfirlýsingu. Ég tel að þetta séu ákveðin tímamót að hæstv. landbrh. hefur lýst því svo nú má ljóst vera og má segja að sé kýrskýrt að komi fyrir því rök og fylgi rök umsókn, þá sé hæstv. ráðherra reiðubúinn að bregðast við þeim og opna fyrir einangrunarstöð annars staðar. Ég tel það vera í alla staði skynsamlegt eins og fram hefur komið í máli þeirra hv. þm. sem um það hafa fjallað þar sem innflutningurinn á sér fyrst og fremst stað í gegnum Keflavíkurflugvöll. Þar er markaðurinn ef svo má segja. Hann er næstur þeim flugvelli. Ef hægt er að uppfylla þau varnarskilyrði sem hæstv. ráðherra hefur nefnt hlýtur að vera eðlilegt að opna a.m.k. fyrir þann möguleika að slík stöð rísi þar. Ég vil þess vegna fagna yfirlýsingu hins ágæta ráðherra sem virðist vilja taka rökum.

Herra forseti. Þetta var skrýtin ræða hjá hæstv. landbrh. og skrýtnar voru margar fyrri. Hér hafa menn fagnað þeim nýju möguleikum sem felast í þessu frv. Hæstv. ráðherra hefur tiplað í kringum kjarna málsins og gefið í skyn eitt og gefið til kynna annað en við skulum hins vegar líta til reynslu mála. Í ráðuneyti hæstv. ráðherra liggur fyrir umsókn um opnun slíkra gæludýrastöðva. Raunar er það svo að þeirri umsókn hefur verið hafnað og umsækjendur hafa þegar vísað erindi sínu til umboðsmanns Alþingis. Ég spyr þráðbeint: Ætlar hæstv. ráðherra á morgun eða hinn daginn eftir að þetta frv. hefur verið samþykkt að endurskoða fyrri ákvörðun sína og veita það leyfi sem um hefur verið sótt?

Hæstv. forseti. Ég lýsti því yfir áðan að ég væri ekkert fis og afgreitt mál er afgreitt. Hver umsókn verður auðvitað tekin til umfjöllunar og meðferðar á grundvelli sínum. Það eina sem ég hef sagt er að ef þetta mál verður að lögum, þá er hér opnuð leið sem menn hljóta að þræða af mikilli varúð eins og ég hef lýst út frá dýravernd og mörgum öðrum sjónarmiðum. Hvert mál verður að hafa sinn tíma og fá umfjöllun. Ég mun ekki spara að kalla til hina færustu menn til að lýsa þá leið sem þá verður vörðuð.

Herra forseti. Það verður að virða mér það til vorkunnar að ég botna hvorki upp né niður í nokkrum sköpuðum hrærandi hlut. Hafi það verið merkileg yfirlýsing hjá hæstv. landbrh. áðan um vilja hans í málinu er þessi enn þá merkilegri því að hann veit greinilega ekkert hvað hann ætlar að gera. Þess vegna er mjög nauðsynlegt, herra forseti, að Alþingi geri þessa löggjöf þannig að ekki fari á milli mála hvað ráðherrann á að gera, nefnilega að heimila honum það og gera honum það skylt að umsækjendur njóti jafnræðis þegar kemur að rekstri slíkrar einangrunarstöðvar að uppfylltum öllum skilyrðum. Það er vonlaust mál að setja þetta í hendur hæstv. ráðherra. Það liggur alveg í augum uppi.

Hæstv. forseti. Nú þykir mér Hafnarfjarðarskýrleikinn kominn út í móa og brást þar vinur minn, hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson. Hefur hann trúlega seint farið á fætur í morgun og er vart vaknaður fyrst hann skilur ekki það sem ég hef sagt úr ræðustól Alþingis. Það er alveg ljóst að ég hef sagt að hér eru opnaðar leiðir en málið er mjög vandmeðfarið og verður farið yfir það sem slíkt. Málið er opið að því leyti en það verður á herðum og á hendi landbrh. að veita slík leyfi. Hér er ekki um stóran bisness að ræða, u.þ.b. 100 dýr á ári eins og ég hef rakið. Það kann vel að vera að ef þeir einstaklingar sem sækjast eftir þessum verkefnum fengju leyfið, treysti þeir sér ekki að byggja upp þær öruggu stöðvar sem þarf að byggja upp til að halda utan um þessi dýr meðan þau eru í gæslunni.

Herra forseti. Í umræðunni hefur komið fram að flutningur dýra frá Keflavík til Hríseyjar er í raun smitleið. Það er ekki smitvarnaleið heldur smitleið og afskaplega hættuleg þó að hún hafi ekki valdið smiti hingað til. Nú er það spurning hvort hæstv. landbrh., sem er rökhyggjumaður, þungavigtarmaður og dýravinur, geti ekki hugsað sér með hliðsjón af hagsmunum allra dýra í landinu að stöðva þessa smitleið og þar sem Reykjanes er víða óbyggt bæði af mönnum og dýrum, að finna þar stað sem uppfyllir sömu kröfur og Hrísey og veiti aðila leyfi til að reka nýja stöð sem yrði jafnvel ríkinu að kostnaðarlausu.

Hæstv. forseti. Það liggur fyrir að öll þau ár frá því að Hrísey var opnuð og þessir flutningar hafa farið fram þá hafa þeir tekist. Þetta hefur því ekki verið smitleið og hefur verið gert af öryggi undir öruggri stjórn yfirdýralæknis. Á þessari leið hefur ekki enn orðið slys. Það er kannski það hvernig stöðin í Hrísey hefur reynst í þessu sem gerir það að verkum að erfitt er að raska stöðu hennar. Ég hef sagt að frv. opnar fyrir aðra möguleika og yfir það verður farið hverju sinni og ég þarf vart að ítreka það oftar úr ræðustól. Þá fer ég verulega að efast um heyrn hv. þm.

Hæstv. forseti. Mér þótti ekki laust við það að hæstv. ráðherra, svo hugumstór og góður og gegn, væri að gera mér upp skoðanir í ræðustól og ég vildi mótmæla því. Hann var að tala um að ég vildi að einhverju leyti slaka á sóttvörnum. Það er aldeilis ekki. Ég hef alla tíð verið talsmaður ýtrustu sóttvarna í innflutningi. Það er ekki síst þess vegna sem ég tók upp málið hér og það sem hann talaði um að sé slúður, sem ég hafi farið með í ræðustól, er í umsögn Sambands dýraverndunarfélaga Íslands, sem ég las upp hér og er undirritað af þekktum lögmanni, Sigríði Ásgeirsdóttur, sem er formaður Sambands dýraverndunarfélaga Íslands. Það var ekki meira slúður frá mér en það.

Hæstv. forseti. Það hlaut að vera að slúðrið væri komið annars staðar frá en frá hv. þm. En það er líka gott að hafa þá reglu þegar maður fer með slúður að geta þess hvaðan það er komið. Ég vil fagna því að hv. þm. hélt betri ræðu í hið síðara sinn og lýst yfir afdráttarlausum skoðunum sínum að hún geri kröfur til öryggis. Ég vildi að Hafnarfjarðargoðinn héldi ræðu á nýjan leik og það betri en síðast.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra þótti þessi ræða betri. Hún var styttri, hún var bara í eina mínútu en í mjög samanreknum texta sagði ég það sama og í fyrri ræðu minni. Þá var nokkur ókyrrð í kringum hæstv. ráðherra og sérstök fundarhöld í salnum svo hann hefur kannski ekki alveg heyrt það sem ég sagði en ég vil virða það til betri vegar.

Hæstv. forseti. Þetta þótti mér verulega stutt og snjöll ræða og kom að kjarna málsins. Þeim mun styttri og skýrari sem ræðurnar eru, þeim mun líklegra er að maður skilji þær. Auðvitað er öllum ljóst að það að tala er silfur en þögnin er stundum gullið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hluta landbn. Ég hefði getað skrifað undir álit meiri hluta landbn. með fyrirvara og gert grein fyrir þeim málflutningi sem ég geri nú með nefndarálitinu en þar sem ég tel að þær breytingar sem hér er gerð tillaga um muni ekki eingöngu lögfesta núverandi rekstrarform heldur leiðir til breytinga í náinni framtíð, þá legg ég fram sérstakt nefndarálit, svohljóðandi: ,,Með frv. eru ekki gerðar breytingar á núverandi skipan sóttvarna og einangrunar vegna innflutnings dýra. Hins vegar er lagt til að ákvæði laga nr. 54/1990 verði aðlöguð þeirri framkvæmd á rekstri sóttvarna- og einangrunarstöðva sem þróast hefur og að landbrh. geti falið einstaklingum, fyrirtækjum eða félagasamtökum rekstur þeirra undir eftirliti yfirdýralæknis. Það verklag sem þróast hefur við innflutning dýra síðan lög nr. 54/1990, um innflutning dýra, voru sett hefur í meginatriðum gengið áfallalaust og er því ekki ástæða til að mæla gegn því að því tilskildu að í engu sé slakað á í kröfum um sóttvarnir. Því er mikilvægt að settar verði í reglugerðir skýrari reglur um útbúnað sóttvarna- og einangrunarstöðva og eins um rekstur þeirra, eins og gert er ráð fyrir í lögunum. Þetta er mikilvægt þar sem margir aðilar reka sóttvarna- og einangrunarstöðvar í dag og þeim mun að öllum líkindum fjölga með lagabreytingunni þrátt fyrir yfirlýsingar landbrh. um hið gagnstæða varðandi gæludýr. Það er ljóst að töluverður áhugi er á því að hafa sóttvarna- og einangrunarstöðvar fyrir gæludýr nær höfuðborgarsvæðinu. Þessi áhugi er viðskiptalegs eðlis en einnig mikið hagsmunamál eigenda gæludýra og með lagabreytingunni verður erfitt að hafa einungis eina sóttvarna- og einangrunarstöð fyrir gæludýr í landinu. Eftirlit með sóttvarna- og einangrunarstöðvunum verður að vera virkt og á ábyrgð hins opinbera. Mikilvægt er að fjölga stöðugildum sóttvarnadýralækna í samræmi við fjölda einangrunarstöðva og eins aukinna verkefna. Mjög alvarlegar athugasemdir komu fram í umsögn varðandi einangrun gæludýra við flutning þeirra eftir komu til landsins að sóttvarna- og einangrunarstöðinni í Hrísey. Því er treyst að brugðist verði við þessum athugasemdum. Embætti yfirdýralæknis leggur til að sett verði í lögin hæfileg refsiákvæði vegna brota á lögunum og reglum sem settar verða samkvæmt þeim. Ákvæði um sóttvarna- og einangrunarstöðvar eru sett til að forðast sýkingu í íslenska dýrastofninum, ekki eingöngu í þeim dýrategundum sem fluttar eru inn heldur einnig í öðrum sem gætu tekið smit frá sýktum dýrum.`` Herra forseti. Lög og reglugerðir varðandi innflutning á dýrum og um einangrunar- og sóttvarnastöðvar eiga í sjálfu sér að vera hindrandi. Þær eiga að vera takmarkandi fyrir innflutning því að eins og hæstv. landbrh. nefndi áðan er þetta til þess að forðast sýkingu í íslenska bústofninum og í öllum íslenskum dýrum og þetta eiga því eðlis síns vegna að vera takmarkandi lög og reglugerðir. Herra forseti. Hæstv. landbrh. hefur lýst því yfir að hann muni ekki veita fleiri aðilum rekstrarleyfi fyrir sóttvarna- og einangrunarstöðvar fyrir gæludýr. Í andsvörum hefur hann sagt að þessar breytingar muni opna fyrir breytingar á rekstri. Það þarf ekki að þýða að hann sé tilbúinn til þess að fjölga einangrunarstöðvum heldur að hann sé tilbúinn til þess að breyta rekstri en alla vega opnar þetta fleiri möguleika heldur en eru í dag. Ég tek undir þau sjónarmið að fjölga ekki einangrunarstöðvum fyrir gæludýr. Það er tæplega grundvöllur fyrir rekstri fleiri stöðva og því verður að horfast í augu við þá staðreynd að rekstrargrunni sé kippt undan núverandi einangrunarstöð í Hrísey verði leyfður rekstur annarrar stöðvar. Sú stöð er nýlega stækkuð til að sinna eftirspurn og mikið endurbætt og þessi stöð er viðbótin. Sú starfsemi er svo nýlega hafin að það hefur ekki enn reynt á það hvort hún sinnir öllum eftirspurnum eða getur á skömmum tíma eytt biðlista en vonir standa til að sú stækkun sem nýlega var tekin í gagnið geti uppfyllt þarfir fyrir innflutning á gæludýrum. Það má deila um það hvort staðsetning einangrunarstöðvar fyrir gæludýr sé rétt í Hrísey út frá öryggis- og sóttvörnum. Bæði vegna sóttvarna frá flugvelli yfir á einangrunarstöðina og eins vegna sóttvarna- og krosssmits dýra úti í Hrísey. Þetta er nokkuð sem verður að meta út frá sóttvarnasjónarmiði en ekki af tilfinningalegum toga. Það hafa verið gerðar töluverðar lagfæringar og endurbætur varðandi umgengni í Hrísey og sóttvarnaeftirlit og reglur hertar og ég hvet til þess að yfirdýralækni verði gert það mögulegt að fá þær breytingar fram sem þarf til þess að allar kröfur um sóttvarnir séu uppfylltar eins og hægt er og að reglugerð komi hið snarasta til þess að öllum sé ljóst hvernig eigi að vinna. Umgangur utanaðkomandi aðila á að vera mjög takmarkaður inn á einangrunarstöðvar. Staðsetningin að því leyti skiptir ekki máli nema hvað hætt er við því að það væri meiri ásókn inn á gæludýrastöð eða gæludýrastöðvar ef slík stöð verður staðsett nær höfuðborgarsvæðinu en það er það sem eigendur gæludýranna eru að leita eftir, að geta haft meira samband við stöðvarnar og þá hugsanlega dýrin meðan á einangrun stendur en það er í sjálfu sér ekki æskilegt því að allur umgangur eykur smithættu og dreifingu smits. Innflutningur dýra og erfðaefna er í eðli sínu þannig að nokkur viðspyrna, eins og ég sagði áðan, á að vera við innflutningi, bæði vegna sóttvarna og eins vegna kynblöndunar við innlenda dýrastofna. Fjöldi og rekstur sóttvarna- og einangrunarstöðva skiptir því máli því erfiðara verður að fylgjast með framkvæmd sóttvarnaákvæða á hverjum stað eftir því sem stöðvunum fjölgar. Herra forseti. Það má ekki taka orð mín svo að ég sé að gagnrýna það fyrirkomulag sem hefur gilt og rekstur þeirra stöðva sem reknar eru í dag heldur lýsi ég eingöngu áhyggjum mínum af því að í framhaldi af þessum breytingum verði erfitt að framkvæma ítarlega sóttvarnir ef einangrunarstöðvunum muni fjölga eitthvað að ráði. Herra forseti. Það virðist líka vera sem áhugi umsagnaraðila eins og Hundaræktarfélags Íslands og Dýraverndunarfélags Íslands lúti frekar að líðan dýranna og eigenda þeirra frekar en því sem snýr að sóttvörnum, þ.e. að frekar sé hugsað um líðan eigenda og skepna í staðinn fyrir að láta sóttvarnirnar ganga fyrir því að svo virðist sem menn hafi áhuga á því að slaka á kröfum, þ.e. að stytta einangrunartímann. Og ef ég fæ að vitna í umsögn Hundaræktarfélags Íslands þá segir þar á einum stað, með leyfi forseta: ,,Landbrh. getur falið einstaklingum, fyrirtækjum og félagasamtökum rekstur stöðvanna. Telur stjórn Hundaræktarfélags Íslands nauðsynlegt að skýrt komi fram að einstaklingum, fyrirtækjum og félagasamtökum sé heimilt að reka einangrunarstöðvar undir eftirliti yfirdýralæknis eins og í löndum þar sem einangrunar er enn krafist fyrir innflutt gæludýr.`` Mér finnst vera tvennt í þessu. Hér á að draga úr ábyrgð ráðherra og þetta sé eins og fyrirtækjum sé heimilt að setja upp einangrunarstöð rétt eins og hvert annað fyrirtæki og það er verið að vísa til þeirra landa, jafnvel meginlanda sem við getum ekki borið okkur saman við. Í Evrópu og á meginlöndunum er kannski ekki sama ástæðan til þess að setja upp samsvarandi einangrunarstöðvar og við höfum því að þar flæðir allt meira og minna á milli landa. En fyrir okkur sem búum á eylandi og höfum haft í gegnum aldirnar þann möguleika á að halda okkar dýrastofnum hreinum, þ.e. við höfum haft þann möguleika en orðið fótaskortur og því miður ekki verið nógu gætin og fengið inn sjúkdóma með innfluttum dýrum, mjög alvarlega sjúkdóma sem við erum enn að berjast við, en við höfum þessa möguleika og því ber okkur að nota þetta einstaka tækifæri sem við höfum með því að hafa öflugar einangrunarstöðvar og sjá til þess að þau dýr sem koma hingað inn í landið fari í gegnum slíkar stöðvar. Herra forseti. Í einu andsvari minntist hæstv. landbrh. á að það væru möguleikar á því að koma upp sóttkvíum erlendis í þessu sama skyni og mig langar til þess að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort það gæti þá einnig átt um tilraun þá sem á að fara hér í gang með innflutning á fósturvísum úr norskum kúm, hvort þessi kynblöndun á íslensku kúnni gæti farið fram í Noregi.

Hæstv. forseti. Enn hendir það þennan hv. þm. að hafa í frammi útúrsnúninga. Það er ekki nein kynblöndun að eiga sér stað á norska og íslenska kúastofninum. Hér er fyrst og fremst að fara fram vísindaleg samanburðartilraun þar sem á að bera saman íslensku kúna og þá norsku. Hitt er seinni tíma ákvörðun sem verður tekin á grundvelli tilraunarinnar. Fyrri tilraun í þessum efnum var framkvæmd í Færeyjum og það var staðfest ákvörðun vísindamanna að þeir vilja að þessi samanburðartilraun fari fram við íslenskar aðstæður þar sem er íslenskt hey og íslenskir vísindamenn sem geta staðið að henni og íslenskir bændur og Íslendingar í rauninni fylgst með þessu stóra verkefni þannig að það er á hreinu. Ég vil segja vegna orða hv. þm. að ég hef einungis sagt að ég muni ekki beita mér fyrir því að fleiri stöðvar verði opnaðar. Hitt er annað mál að ég hef líka sagt að einstaklingarnir hafa með þessu frv., þegar það verður að lögum, öðlast það frelsi lögum samkvæmt, það er opin leið. Valdið verður síðan ráðherrans að leyfa hvort það verður gert og eins og ég hef margsagt verður sú ákvörðun tekin að yfirsýn bestu manna og færustu. Ég efast ekkert um að gott eitt vakir fyrir þeim einstaklingum sem vilja gera þetta verkefni að sínu. Þeir vilja auðvitað standa sem best að þessu, það hef ég aldrei efast um, en það er dýraverndin og sérstaðan sem verður að vera rökhyggjan þegar ákvörðun verður tekin. 

Herra forseti. Hér ræðum við mál sem virðist í fljótu bragði ekki stórt í sniðum, en er óumdeilanlega mjög mikilvægt fyrir marga. Við erum ekki aðeins að ræða það út frá samfélagslegum viðhorfum um mikilvægi sóttvarna og einangrunar í þeim skilningi heldur ekki síður viðhorfum þeirra aðila sem eiga þessi dýr og vilja vera samvistum við þau. Herra forseti. Mér finnst menn tala hálfgerða tæpitungu og tipla í kringum kjarna málsins. Ég vík nú talinu að því sem mest hefur verið um rætt, rekstri gæludýrastöðva, sem er í raun meginmál umræðunnar þó frv. að vissu leyti fjalli um langtum víðfeðmari svið. Við skulum fara yfir orðalag 7. gr. gildandi laga sem allt snýst um. Þar segir með leyfi forseta: ,,Vegna innflutnings á dýrum og erfðaefni samkvæmt lögum þessum skal vera til staðar eða byggð sóttvarnastöð á hentugum stað.`` Þetta hef ég túlkað þannig að landbrh., nánast prívat og persónulega, eða landbrn. á kostnað skattborgara, hafi staðið að uppbyggingu og rekstri einangrunarstöðvar í Hrísey sem hefur að öllu leyti verið kostuð af fé almennings, skattborgurunum. Hverju er verið að breyta, herra forseti, í frv. hæstv. ráðherra og meiri hluta landbn.? Jú, orðalagið er svona núna, með leyfi forseta: ,,Ráðherra getur falið einstaklingum, fyrirtækjum og félagasamtökum rekstur stöðvanna.`` ,,Ráðherra getur falið`` ... Það er nákvæmlega það sem ráðherra hefur gert á liðnum árum. Þar sem í raun og sanni er ekki verið að breyta neinu, ekki hætis hót. Í sannleika sagt er eingöngu verið að festa það fyrirkomulag í sessi sem verið hefur til staðar, að ráðherra hefur falið einstaklingi eða fyrirtæki, verktaka, að reka gæludýrastöðina í Hrísey, borgað þeim verktaka, byggt fyrir hann húsið, hér með fjármunum almennings en að öðru leyti hefur ráðherra hina fjárhagslegu ábyrgð. Það frv. sem hæstv. ráðherra er að leggja fram gerir ekki ráð fyrir neinum breytingum á þessu fyrirkomulagi. Það er bara þannig. Við skulum alveg tala tæpitungulaust um það. Þrátt fyrir margar loðnar ræður hæstv. ráðherra um að eitthvað kunni að breytast einhvern tímann og rökhyggja ráði ferð og hvaðeina er það einfaldlega þannig að í ráðuneyti hæstv. ráðherra lá fyrir umsókn um rekstur slíkrar stöðvar. Á grundvelli þessa frv. og gildandi laga, með vísan til þessa frv. sem var fyrir hinu háa Alþingi fyrir ári og er hér á nýjan leik núna, fengu umsækjendur þau svör frá ráðuneytinu að því miður væri ekki heimild til að veita þetta leyfi enda hefur ráðherra engan áhuga á því að fjölga þessum starfsleyfum. Þannig er staða málsins. Ef hv. þm. nægir það og þeir kalla það tímamótayfirlýsingu hæstv. ráðherra, þegar hann segist ekki vera neitt fis og það kunni kannski að vera einhvern tímann að hann muni vega og meta málin og taka á því með víðsýni hugans, þá finnst mér illa komið fyrir þessari stofnun. Herra forseti. Það er af þeim ástæðum sem við flutningsmenn brtt. á þskj. 538 viljum einfaldlega taka af öll tvímæli. Við viljum byggja undir að réttur fólks til að reka svona stöðvar sé jafn. En auðvitað skulu skilyrði fyrir slíkum rekstri vera ákaflega skýr og glögg og í engu slegið af í þeim efnum. Ég vil halda því algjörlega til haga og undrast satt að segja, herra forseti, skrýtin tilsvör hæstv. ráðherra og ég vil segja nánast árásir hans á hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur hér áðan, þar sem hann bar henni það á brýn að hún væri einhver afsláttarmanneskja í þeim efnum. Hæstv. ráðherra hefði betur lesið greinargerð hv. þm. og mína með þessari brtt. þar sem í 1. mgr. er lögð áhersla á að í engu skuli slá af kröfum í þessum efnum, heldur er þvert á móti gert ráð fyrir að ráðherra hafi til þessa heimild og ráðrúm að bæta í þessi skilyrði og kannski er engin vanþörf á því. Herra forseti. Ég vil strax hér og nú frábiðja mér og okkur flutningsmönnum þessarar brtt. ódýrar sendingar af þessum toga. Ég spyr hæstv. ráðherra og árétta fyrri spurningu mína um hvort það séu ekki réttar upplýsingar sem ég hef undir höndum að umsækjendum um starfsleyfi gæludýrastöðvar á höfuðborgarsvæðinu hafi verið vísað frá? Það er fyrsta spurningin. Í öðru lagi spyr ég af hvaða ástæðum var þessum aðilum vísað frá. Í þriðja lagi vil ég upplýsa að þessir umsækjendur hafa þegar vísað máli sínu til umboðsmanns Alþingis sem er með það mál til umfjöllunar. Í fjórða lagi vil ég spyrja og ég vil fá hreinskilið svar við því: Mun hæstv. ráðherra neita eða játa slíkri umsókn komi þessir aðilar að máli við hann eða aðrir sem hafa öll mál sín í stakasta lagi miðað við þær reglur sem gilda. Það er ósköp einfalt svar við því: Já eða nei. Til þess að fyrirbyggja einhverjar uppskrúfaðar 17. júní ræður vil ég biðja hæstv. ráðherra um að svara mér já eða nei.

Mér er ekki skylt að gera það.

Ég er að biðja hann um að gera það, herra forseti. Auðvitað er ráðherranum ekki skylt að gera eitt eða neitt nema hv. þm. samþykki brtt. okkar Sigríðar Jóhannesdóttur sem gera þá ráðherranum skylt að gæta jafnræðis gagnvart þeim aðilum sem sækja um leyfi af þessum toga. Herra forseti. Það er sú stjórnfesta í stjórnkerfinu sem við eigum að temja okkur. Finnst fólki, hv. þm., það vera til mikillar fyrirmyndar að það nánast lúti geðþótta hæstv. ráðherra hverju sinni hvort Pétur eða Páll njóti náðar hæstv. ráðherra, njóti þess að fá að reka einangrunarstöðvar hér eða þar? Finnst hv. þm. það bjóðandi að bjóða þegnum landsins upp á að loka lagatexta þannig að ráðherra geti, ef hann vill, leyft þessum eða hinum rekstur slíkra stöðva? Hvers konar lagasetning er það, herra forseti? Hún er auðvitað ekki boðleg. Þess vegna viljum við taka af öll tvímæli, ég og hv. þm. Sigríður Jóhannesdóttir, og gera þessi skilyrði ákaflega glögg og skýr. Þeir fá til þess leyfi sem uppfylla hin almennu skilyrði, að jafnræðisreglan verði virt að fullu. Það er hin eina rétta lagasetning, herra forseti. Síðan geta menn deilt um það linnulaust hvort ein, tvær, þrjár, fjórar eða fimm stöðvar eigi einhvern rekstrargrundvöll. Það er ekki hlutverk okkar að meta það og kemur okkur ekkert við. Ég er hins vegar sannfærður um að það verði aldrei nema ein, tvær eða þrjár stöðvar, það verður bara að ráðast. En grundvallaratriðið er það að skilyrðin eru skýr varðandi umbúnað og aðbúnað allan fyrir dýrin. Þess vegna ætla ég ekki undir þessum formerkjum þó full ástæða væri til þess, að setja hér á langa ræðu um dýravernd og flutninga norður yfir heiðar. Hins vegar er full ástæða til þess af hálfu hæstv. ráðherra vegna þeirra umsagna sem eru komin frá Dýraverndunarsambandinu um gang þessara mála, frá Keflavík norður í Hrísey, að gera á því sérstaka rannsókn, ef sannleikskorn er í þessu sem ég get ekki dregið í efa, þá er náttúrlega mikill misbrestur á öllum hlutum. Það gefur augaleið að ástæða er til þess að gera á því sérstaka athugun og rannsókn. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra geri það. Herra forseti. En ég sagði áðan að þetta er mikið mál, ekki bara fyrir dýrin, ekki bara fyrir samfélagið, heldur líka fyrir það fólk sem á hlut að máli, þ.e. eigendur dýranna sem hafa talað skýrt í þessum efnum. Þeir vilja skýrar og glöggar reglur. Þeir vilja betri og bætta þjónustu. Við eigum að reyna að mæta því án þess að slá í nokkru af almennum skilyrðum varðandi umbúnað og allan aðbúnað. Herra forseti. Við erum annars vegar að ræða um það að mæta nýjum tímum eða hanga í arfi hins liðna. Ég held við eigum að taka skref áfram. Þess vegna samþykkjum við þá brtt. sem hér liggur fyrir.

Hæstv. forseti. Hér var undarleg ræða flutt og í henni mikið yfirboð og ég vil segja mikill tvískinnungur. Undarlega mikill tvískinnungur. Hv. þm. leyfir sér að tala um að það eigi nánast að vera eins og bisniss fyrir hvern mann sem það dettur í hug að reka hér gæludýrastöð til verndar í nokkrar vikur til þess að verja öryggi þeirra dýra sem fyrir eru í landinu og forðast það að smitsjúkdómar berist. Hv. þm. hlýtur að skilja að um slíkan rekstur verða að gilda ströng lög og að uppfylla þarf ákveðin starfsskilyrði. Þetta er ekki verkefni margra aðila að fást við. Það hvarflar því varla að mér að eyða orðum að yfirborðsræðu eins og hér var flutt. Það er nánast eins og ætti að lögsetja að í hverju byggðarlagi væri rekin gæludýrastöð af þeim toga sem nú er í Hrísey. Ég undrast þennan málflutning hv. þm. og hef ekki átt honum að venjast úr þessari átt. Það er alveg ljóst í þessu máli að farið verður yfir hvert mál. Ég segi það enn og aftur að blessun hefur verið yfir þessu mikla starfi í Hrísey og hver umsókn sem kemur fær umfjöllun. Ég hef margsagt hér úr stóli að þegar við förum yfir fimm síðustu ár eru þetta 100 dýr á ári sem er verið að flytja til landsins. Það er því ekki stór bisniss sem hér er um að ræða. Ég held að menn verði að virða það frv. sem hér er komið fram. Það mótar ákveðna stefnu sem verður vandlega farið yfir í hverju tilviki. Hins vegar fagnaði ég lokapunktinum í ræðu hv. þm. þegar hann vitnaði í ræðu hv. þm. Sigríðar Jóhannesdóttur. Hann ítrekaði að hann væri sama sinnis og hún og taldi mig hafa farið rangt að við hana en hún rökstuddi sitt mál vel að hún vill hafa hér sterk lög og góðar reglur.

Herra forseti. Ég verð alltaf æ sannfærðari um mikilvægi þess að löggjafarsamkundan geri klárar og skýrar regur í þessu máli enda skil ég það ekki eftir undir geðþóttahætti hæstv. ráðherra. Það er engin afgreiðsla á málinu og mun hafa enga handfestu á því hvernig hann ætlar að snúa sér í málinu til eða frá. Hann hefur sagt það í fjölmiðlum og tæpitungulaust, og verið mun skýrari í tali en nú í þessum ræðustól, að hann ætli ekki að opna nýja gæludýrastöð. Hann gerði það við endurvígslu stöðvarinnar í Hrísey á dögunum, mánudaginn fyrir rétt rúmri viku. Það var ákaflega skýrt.  Hvað þýðir það? Ég er búinn að spyrja þráfaldlega hvort þeir sem hafa þegar lagt inn umsókn hjá hæstv. ráðherra muni fá jáyrði að uppfylltum almennum skilyrðum. Hæstv. ráðherra hefur komið sér undan að svara því. Hann hefur gert það. Þarf frekari vitnanna við? Er það hlutverk hæstv. landbrh. að meta og vega hvort það sé stór eða lítill bisness í því að reka gæludýrastöð? Hver hefur valið hæstv. landbrh. til að vera rekstrarstjóri slíkra stöðva? Hefur þingmeirihlutinn beitt sér sérstaklega fyrir því að hæstv. landbrh. verði sérfræðingur í rekstri gæludýrastöðva og sækti peninga til Alþingis og skattborgaranna til þess að reka og byggja slíkar stöðvar? Það kemur mér mjög á óvart ef svo er. Það er ekki stór bisness í því. Ég held, herra forseti, að það eigi ekkert að vera á snærum hæstv. ráðherra að hafa áhyggjur af rekstri slíkra stöðva. Vilji einstaklingar fara í þennan rekstur eiga þeir að fá það að uppfylltum almennum skilyrðum um sóttvarnir. Það er kjarni málsins. Vilji einhverjir aðrir borga þann brúsa, eigendur dýranna, þá eigum við að fagna því en ekki að sækja peninga endalaust í ríkissjóð. Í þessu sambandi er ég einfaldlega einkavæðingarsinni, hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. er hugað um stöðu skattborgaranna þá er náttúrlega alveg ljóst að innflytjendur gæludýra borga fyrir þjónustu í þessum stöðvum. Þetta eru ekki allt saman ríkisins peningar og ríkisins verkefni. Hver sá einstaklingur sem kemur að því að flytja inn dýr borgar fyrir ákveðna þjónustu sem er fyrir hendi. Er hlutverk ráðherra að meta bisness? Ég hef einungis sagt: Þetta er heilbrigðismál. Þetta er vandmeðfarið mál. Þetta er ekki stór bisness. Þegar hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson leyfir sér trekk í trekk að tala eins og þetta geti verið verkefni margra stöðva og margra manna og ætti að fletja þetta út og gera það að allra verkefni þá ofbýður mér málflutningurinn. Auðvitað liggur það fyrir að í þessu litla landi þar sem þessi fáu dýr eru getur þetta aldrei öryggisins vegna --- til að halda utan um það af því öryggi sem þarf --- orðið verkefni mjög margra. Ég hef ekki talað óskýrt í þessu. Ég hef sagt: Ég ætla ekki að beita mér fyrir því að fleiri stöðvar verði opnaðar. En ég hef jafnframt sagt: Auðvitað eiga menn rétt sinn samkvæmt lögum þegar þetta frv. er komið í gegn og samkvæmt ýmsum öðrum lögum til þess að farið sé yfir mál þeirra og þetta metið. Hins vegar horfi ég miklu frekar til yfirdýralæknisembættisins og þeirra sem fara með sjúkdómavarnir í landinu og tek meira mark á þeim en hv. þm. sem stundar í þessu máli undarleg yfirboð.

Herra forseti. Ég hef auðvitað skilning á því að hæstv. ráðherra sé í myljandi vörn í þessu máli og beri sig illa undan málefnalegri gagnrýni. Málflutningur minn miðar að því að lyfta því oki af hæstv. landbrh. að þurfa að hafa áhyggjur af rekstri einangrunarstöðvar fyrir gæludýr. Flóknara er það ekki. Ég vil hins vegar að hann beri þær skyldur ásamt yfirdýralækni að setja slíkum stöðvum almenn ströng skilyrði um allan aðbúnað. En ég vil lyfta því oki af honum og skattborgurum að þurfa að leggja milljónatugi í uppbyggingu slíkrar stöðvar.  Herra forseti. Það þarf ekkert að orðlengja þetta. Ég bið bara um eitt, að hæstv. ráðherra láti af þeim ljóta leik að snúa út úr orðum mínum og raunar annarra hv. þm. og gefa til kynna æ ofan í æ að hér séu menn með einhver afsláttarkjör af umbúnaði og skilyrðum. Því er ekki til að dreifa. Við viljum þvert á móti þétta þessi ströngu skilyrði og gera þau gleggri og skýrari en fyrir eru. Það eina sem við leggjum hins vegar til er að stjórnfesta ríki og jafnræði þegnanna sé virt í hvívetna og atvinnufrelsi einstaklinga og félagasamtaka þannig að þau séu ekki undir það seld hvort hæstv. ráðherra sé í góðu eða vondu skapi.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um málið. Hún hefur verið góð og fjörleg og ærleg. Vissulega er meiningarmunur um það hversu langt skuli ganga en ég held að það sé komið fram og menn hafi áttað sig á því að hér er verið að opna á ákveðna hluti og staðfesta það sem þegar hefur orðið. Benda má á að Landssamband kúabænda hefur annast innflutning á erfðaefni í holdanautakyn og Félag svínabænda annast innflutning á erfðaefni í svín. Nú er verið að staðfesta það að ráðherra sé þetta heimilt, en það var á gráu svæði áður vissulega að sú heimild lægi fyrir ótvíræð í lögum. Upphaflega voru sett lög um einangrunar- og sóttvarnastöð í Hrísey og annars staðar ekki. Nú er opnað á að þær geti verið víðar eins og oft er komið fram. Gagnrýni hefur komið töluvert hörð á að löng bið sé eftir því að koma gæludýrum inn í landið og í sóttkvína í Hrísey. Það er ósköp eðlileg og réttmæt gagnrýni. Ég skil hana mætavel. Þess vegna var ákveðið að stækka þá stöð. Á síðasta ári, fyrir réttu ári, var t.d. samþykkt á hinu háa Alþingi fjárveiting til þess að stækka þá stöð. Mér er til efs að þingmenn stjórnarandstöðunnar hafi verið á móti því að stækka og efla stöðina í Hrísey. Fróðlegt væri reyndar að kanna hvernig sú atkvæðagreiðsla fór. Þeirri lagasetningu um sóttvarnastöð í Hrísey getur Alþingi hvenær sem er breytt. Það eru ekki ákvæði um það í þessu stjórnarfrv. sem við ræðum hér, en komi fram frv. um að sóttvarnastöð skuli vera á Reykjanesi þá er sjálfsagt hægurinn á að setja hana í atkvæðagreiðslu eftir þinglega meðferð og kanna meiri hluta á Alþingi. En ég hygg að að svo stöddu sé málið í eðlilegum og góðum farvegi og ég hvet hæstv. landbrh. til að slaka í engu á kröfum um sóttvarnir til að vernda dýr í landinu og önnur sem eru ókomin í landið þannig að við getum búið við það öryggi sem við viljum hafa, að dýrunum okkar, gæludýrunum sem öðrum, líði sem allra best í landinu. Vitnað var hér áður í reglur Evrópusambandsins og sagt að við værum hugsanlega að brjóta þær með einangrunarstöðinni í Hrísey. En ég vil geta þess samt svona í lokin að víða er ill meðferð á skepnum í Evrópusambandslöndunum og ýmsir mættu nú taka betur til í sínum garði á þeim bæjum.

Hæstv. forseti. Hv. formaður landbn. hefur talað og er alveg ódeigur í að hann vill láta samþykkja þetta frv. eins og það liggur hér fyrir þrátt fyrir að við meðferð málsins og þá sérstaklega kannski í síðustu lotu þeirrar meðferðar hafi komið fram mjög alvarlegar upplýsingar sem mér finnst hv. landbn. þurfa að taka einhvern veginn fyrir. Þar á ég við þær alvarlegu ásakanir sem koma fram í umsögn frá Sambandi íslenskra dýraverndunarfélaga um meðferð gæludýra sem flutt eru hingað til lands og þurfa að fara í áframhaldandi meðferð norður í Hrísey. Ég hef a.m.k. ekki heyrt annað en að meðferðin í Hrísey sé mjög góð sem slík. En ég verð að segja að þær ásakanir sem koma fram í þessari umsögn finnst mér svo alvarlegar að ég vil fá að vita hvort hv. formaður landbn. hyggist gera eitthvað meira í því máli.

Herra forseti. Það hefur oft komið fram í dag að meiningarmunur er um hversu langt skuli gengið í þessu efni. Mörg rök hníga vissulega að því að hafa stöð nær flugvelli á Reykjanesinu. Ég hef ekki andmælt þeim rökum. Ég vil nú vekja athygli á því. Ég skil þau mætavel. En ég treysti því hins vegar einnig að hæstv. landbrh. muni svo búa um hnútana að menn geti vel við unað. Hvað varðar alvarlegar athugasemdir eða ásakanir, ef ég heyrði það rétt, af hálfu Dýraverndunarfélags Íslands --- var það ekki svo? --- þá hyggst ég senda þær umsagnir til hæstv. landbrh. til athugunar og ég vænti þess og treysti því að hann muni kanna þær og gera viðeigandi ráðstafanir ef eitthvað alvarlegt er að. Að sjálfsögðu er landbn. starfandi allt árið og getur alltaf brugðist við reynist slíkar ásakanir sannar sem hv. þm. gat um áðan.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að mér komu, sjálfsagt eins og hv. formanni landbn., þessar alvarlegu athugasemdir um aðbúnaðinn í þessum flutningi mjög á óvart. Ég fagna því að hann hafi hér sagt að hann muni senda þetta áfram til landbrn. Ég mun fylgja því eftir innan hv. landbn. að svo verði gert og við fáum við því skýr svör hver sé hinn raunverulegi grundvöllur fyrir þessum umsögnum. Ef þetta er satt sem þarna er sagt þá er ekki um þær fyllstu sóttvarnir að ræða sem ég vil að séu viðhafðar þegar verið er að flytja dýr hingað til lands. Varðandi átta tíma reglu Evrópusambandsins sem hv. formaður landbn. vill ekki gera mikið úr hér þá vil ég segja að auðvitað er það rétt að bæði innan Evrópusambandsins og annars staðar tíðkast að fara illa með dýr. En það er verið að reyna að bregðast við því með því að setja þessa reglu og fylgja henni eftir. Ég verð að segja að ég hef verið misjafnlega hrifin af þeim reglugerðum sem Evópusambandið hefur verið að gefa út en þarna finnst mér þó komin regla sem við ættum virkilega að taka fagnandi, við sem látum okkur velferð dýra og flutning þeirra, hvort sem það er til sóttvarnastöðva eða til sláturhúsa, að nokkru varða.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta hv. umhvn. um frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, með síðari breytingum. Nefndin hefur ítarlega fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingimar Sigurðsson og Kristínu Lindu Árnadóttur frá umhverfisráðuneyti, Stefán Thors frá Skipulagsstofnun ríkisins og Ívar Pálsson frá Borgarskipulagi Reykjavíkur. Umsagnir um málið bárust nefndinni frá Hollustuvernd ríkisins, Veðurstofu Íslands, Orkustofnun, Almannavörnum ríkisins, Samtökum iðnaðarins, Akraneskaupstað, Skipulagsstofnun, Landgræðslu ríkisins, Vinnueftirliti ríkisins, Ísafjarðarbæ, Félagi húsgagna- og innanhússarkitekta, Meistarafélagi húsasmiða, Rafmagnsveitum ríkisins, Landsvirkjun, Hinu íslenska náttúrufræðifélagi, embætti borgarverkfræðings Reykjavíkurborgar, Samtökum atvinnurekenda í raf- og tölvuiðnaði, Borgarskipulagi Reykjavíkur, Samtökum atvinnulífsins, Arkitektafélagi Íslands og Sambandi ísl. sveitarfélaga. Ýmislegt í frv. hefur verið rætt ítarlega og eins og fram kemur í nál. er tekið á vissum atriðum, m.a. ýmsum breytingum. Það sem kalla mætti stóra breytingu er hins vegar stofnun Skipulagssjóðs en honum er ætlað að standa undir verkefnum fyrir sveitarfélögin. Skipulagsstofnun verður alfarið með fjárveitingar frá Alþingi framvegis og verður rekin á föstum fjárlögum. Alls konar deiliskipulags- og löggildingarmál hafa verið til umræðu samfara þessu frv. og í 4. gr. er sérstaklega getið um svæðisskipulagsmeðferð vegna mannvirkja og áætlana sem ná til fleiri en eins sveitarfélags, t.d. vegna þjóðvega, orkumannvirkja og fjarskiptalína, og skógræktaráætlanir. Talið hefur verið nauðsynlegt að svæðisskipulagsmeðferð taki á áætlunum sem ná yfir stór svæði sem eðlilegt má telja. Löggildingarmál hönnuða voru einnig til umræðu og koma fram í nál. Þar er fyrst og fremst um að ræða að ná jafnræði milli stétta og skerpt á atriðum er varða undanþágur í frv. Heimild ráðherra til að veita undanþágur frá skipulagsreglugerðum og byggingarreglugerðum er einnig skoðað sérstaklega í nál. Þær undanþágur eru einungis hugsaðar í smávægilegum málum og algjörum undantekningartilvikum. Slíkar heimildir eru þó til í öðrum lögum fyrir ráðherra til að breyta reglugerðum og í því sambandi má nefna sérstaklega lög nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir. Í b-lið 5. gr. í frv. er sérstök heimild til að auglýsa samtímis aðal- og deiliskipulag. Það er eitt af þeim málum sem oft hafa vafist fyrir mönnum og skapað misskilning, að verið sé að auglýsa aðalskipulagið fyrst og síðan deiliskipulagið á eftir. Eins og fram kemur í skýringum með frv. hefur úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála nýlega kveðið upp úrskurð um að 1. mgr. 23. gr. laganna hafi ekki gefið kost á slíku heldur beri að ganga frá aðalskipulagsbreytingum að fullu áður en deiliskipulagstillagan er kynnt. Þess vegna er í frv. lögð til sú breyting sem ég minntist á. Það eru ítarleg gögn sem liggja fyrir við kynningu aðalskipulags og kynning á tillögunum hvorri í sínu lagi getur valdið misskilningi þannig að hagsmunaaðilar telji sig þegar hafa komið með athugasemdir sínar við tillögu um aðalskipulag. Sá háttur að ganga frá aðalskipulagsbreytingu að fullu áður en deiliskipulagstillagan er auglýst hefur auk þess haft í för með sér að breytingartillögur hafa tafið mál, jafnvel allt að þrjá mánuði. Nefndin leggur fram nokkrar brtt. sem eru svohljóðandi: ,,1. Við 5. gr. Á eftir orðinu ,,deiliskipulagi`` í a-lið komi: eða breytingu á deiliskipulagi.`` Í þessu felst aðallega að landeigandi borgi deiliskipulag en sveitarfélög borgi auglýsingakostnað. Þetta kom til nokkurrar umræðu í nefndinni. Menn voru sammála um að þessir þættir mundu allir koma til sérstakrar skoðunar við heildarendurskoðun málsins sem gert er ráð fyrir að verði á næsta ári. ,,2. Við 7. gr. B-liður falli brott.`` B-liður 7. gr. er um skipulagsgjald af mannvirkjum. Gert er ráð fyrir að sá liður verði endurskoðaður við heildarendurskoðun laganna. Hér er fyrst og fremst um að ræða mannvirki sem ekki eru háð byggingarleyfi og greitt skipulagsgjald af, aðal- og dreifiæðar vatnsveitna og önnur mannvirki, raforkumannvirkja o.s.frv. Þessi liður fellur brott samkvæmt brtt. ,,3. Við 13. gr. Greinin orðist svo: 1. málsl. 3. mgr. 48. gr. laganna orðast svo: Arkitektar, byggingarfræðingar, verkfræðingar, tæknifræðingar, innanhússarkitektar, landslagsarkitektar og rafiðnfræðingar er sækja um löggildingu skulu standast próf sem þriggja manna prófnefnd sérfróðra aðila annast.`` Þetta varðar löggildingarsvið og starfsreynslu hjá löggiltum aðilum á þessu sviði. Talið er að hér sé um það mikla breytingu að ræða að nauðsynlegt sé að þetta atriði verði kannað nánar við heildarendurskoðun. ,,4. Við 15. gr. Greinin orðist svo: Í stað 2. tölul. 2. mgr. 51. gr. laganna koma tveir nýir töluliðir, svohljóðandi: 2. Arkitektar, byggingarverkfræðingar, byggingartæknifræðingar, byggingarfræðingar og aðrir verkfræðingar og tæknifræðingar með hliðstæða menntun á byggingarsviði. 3. Fyrirtæki og stofnanir þar sem starfar aðili sem uppfyllir skilyrði 1. eða 2. tölul., enda annist hann störf byggingarstjóra.`` Samkvæmt þessu fellur 1. tölul. alveg út og eftir standa 2. og 3. tölul. í 15. gr. frv. Ég tek fram að þetta kemur síðan allt til skoðunar við heildarendurskoðun laganna á næsta ári. ,,5. Við 19. gr. Á eftir a-lið komi nýr stafliður er orðist svo: Í stað orðanna ,,1. júlí 2001`` í 4. málsl. 10. tölul. kemur: 1. júlí 2002, en sækja skal um að fara á námskeið samkvæmt þessu ákvæði fyrir 1. september 2001.`` Hér er einungis lengdur sá frestur sem menn hafa fengið til þess að afla sér réttinda á námskeiðum á vegum ráðuneytisins. Námskeiðin hafa verið mjög eftirsótt. Miklu fleiri sóttu um en gert hafði verið ráð fyrir. Þar af leiðandi rúmaðist þetta ekki innan tímans sem hafði verið ákveðinn. Það er ástæðan fyrir því að fresturinn er lengdur til 1. júlí 2002. Herra forseti. Á fundi hv. umhvn. í gærkvöldi var tekið fyrir sérstakt erindi frá nokkrum aðilum sem barst reyndar seint, eftir að við höfðum gengið frá málinu í heild sinni. Þetta nál. er um frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum nr. 73/1997, með síðari breytingum, eins og það fyrra en þar segir, með leyfi forseta: ,,Eftir að málið var afgreitt úr nefndinni bárust umsagnir frá Samtökum atvinnulífsins, Arkitektafélagi Íslands og Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Náttúruvernd ríkisins, Landvernd, Siglingastofnun, skipulagsfulltrúa Garðabæjar og skipulagsstjóra Hafnarfjarðar og Brunamálastofnun. Vegna umsagnar Sambands íslenskra sveitarfélaga, sem barst nefndinni eftir að umsagnarfresti lauk, ákvað nefndin að taka málið til frekari umfjöllunar.`` Í umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga var greint frá áhyggjum af því að breytingar á fjárstreymi til Skipulagsstofnunar vegna breytinga á gjaldstofni gerðu það að verkum að sveitarfélögin þyrftu að greiða meira af skipulagsvinnunni sjálf eða sem næmi ákveðinni upphæð. Eftir nákvæma athugun á þessu máli með sveitarfélögunum, skipulagsstjóra og fulltrúum umhvrn. fékkst sú niðurstaða að ekki væri ástæða fyrir sveitarfélögin að óttast þetta. Við í hv. umhvn. teljum tryggt að sveitarfélögin muni ekki bera fjárhagslegan skaða af þessari breytingu. Á þessum fundi með nefndinni voru Ingimar Sigurðsson og Kristín Linda Árnadóttir frá umhvrn., Stefán Thors frá Skipulagsstofnun og Þórður Skúlason og Sigurður Óli Kolbeinsson frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Allir nefndarmenn nema hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, sem var fjarverandi, undirrita frhnál. Hv. þm. Jóhann Ársælsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Kolbrún Halldórsdóttir, rituðu undir álitið með fyrirvara en Kristján Pálsson, Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Gunnar Birgisson og Jónas Hallgrímsson rita undir það án fyrirvara. Ég geri ráð fyrir að minni hlutinn standi því með sömu fyrirvörum að frhnál. Ég vænti þess að það komi fram í máli fulltrúa minni hlutans.

Herra forseti. Hér háttar svo til að um frhnál. er að ræða. Rétt er að málið snýst ekki um meirihlutaálit þar sem öll umhvn. stendur saman að einu nál. Hið undarlega við þetta mál er að þegar fyrra nál. var lagt fram í þinginu fyrir tveimur dögum lagði ég fram minnihlutaálit. Það álit byggðist eingöngu á því hversu brátt afgreiðslu þessa máls bar að, þ.e. það var afgreitt úr nefndinni þann 11. des., sama dag og umsagnarfrestur um frv. rann út. Eins og fram kemur í minnihlutaáliti mínu frá 11. des. voru komnar fram umsagnir um málið sem ekki hafði náðst að taka fyrir í umfjöllun nefndarinnar. Umsagnir héldu áfram að streyma inn eðli málsins samkvæmt og alveg þangað til í gær. Í gær boðaði hv. þm. Kristján Pálsson, varaformaður hv. umhvn., til fundar í nefndinni vegna ákveðinna umsagna sem höfðu komið inn eftir að nefndin hafði lokið afgreiðslu sinni. Ég lít svo á að með þeim fundi hafi ákveðin mál skýrst og allar umsagnir verið teknar til umfjöllunar. Ég fagna því að fundurinn skyldi haldinn í gær. Hann er ástæðan fyrir því að ég skrifa undir nál. meiri hlutans, sem nú er þá orðið nál. umhvn., með fyrirvara þó. Fyrirvarinn lýtur ekki núna einungis að afgreiðslu málsins og hraða þess heldur hef ég fyrst og fremst verið að bera fyrir brjósti 3. gr. frv. þar sem ég hef ákveðnar efasemdir. 3. gr. er breyting á 10. gr. laganna og er gert ráð fyrir að þar bætist við ný málsgrein svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Þegar sérstaklega stendur á getur ráðherra að fenginni umsögn Skipulagsstofnunar og hlutaðeigandi sveitarstjórnar veitt undanþágu frá einstökum greinum skipulagsreglugerðar.`` Herra forseti. Mér þykir afar mikilvægt að það sem kom reyndar fram í máli hv. flm., hv. þm. Kristjáns Pálssonar, komi fram hér og verði ítrekað, að einungis sé um að ræða tilvik sem eru smávægileg og alger undantekningartilvik. Ég vil af þessu tilefni vitna í umsögn sem nefndinni barst frá Landvernd sem hefur áhyggjur af þessu sama máli en Landvernd telur að skoða beri sérstaklega undanþágur af þessu tagi. Landvernd leggur reyndar til í umsögn sinni að þetta ákvæði verði ekki samþykkt. Ef ég fæ að vitna í umsögn Landverndar, með leyfi forseta, þá segir þar: ,,Verði ekki tekið undir þessi sjónarmið telur Landvernd nauðsynlegt að setja slíkri undanþágu skýr mörk með því að tilgreina að allir hlutaðeigandi aðilar þurfi að fá tækifæri til að veita umsögn innan eðlilegra tímamarka og að slík heimild verði bundin við framkvæmdir er varða almannaheill vegna hættuástands eða þá og því aðeins að um afturkræfar framkvæmdir sé að ræða.`` Herra forseti. Ég vil einungis að það komi fram í þessari umfjöllun að ég er sammála tillögu Landverndar. Ég lít svo á að nefndin hafi í umsögn sinni tekið undir inntak þeirrar umsagnar vegna þess að hér var nefndin sammála um að einungis væri um að ræða smáatriði og alger undantekningartilvik. Sama má eflaust segja um 8. gr. frv. en þar er einnig bætt við málsgrein við 37. gr. laganna og hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Þegar sérstaklega stendur á getur ráðherra að fenginni umsögn Skipulagsstofnunar og hlutaðeigandi sveitarstjórnar veitt undanþágu frá einstökum greinum byggingarreglugerðar.`` Varðandi þessa grein frv. fékk umhvn. einnig athugasemd frá Brunamálastofnun sem telur að þegar um er að ræða mál er snerta brunavarnir ætti að leita til Brunamálastofnunar varðandi undanþágur af þessu tagi. Undir það get ég tekið, herra forseti, og tel að hægt sé að taka þetta mál upp aftur þegar allur lagabálkurinn kemur til endurskoðunar eftir áramótin. Varðandi það, herra forseti, má náttúrlega segja sem svo að umfjöllun umhvn. um þetta mál hafi einkennst talsvert mikið af því að hér sé um stórmál að ræða sem þurfi meiri tíma og frekari umfjöllunar við. Ástæður fyrir breytingartillögunum sem nefndin leggur fram eru í raun og veru þær að ekki hefur unnist tími í nefndinni á þessum skamma tíma sem gefinn er fyrir afgreiðslu málsins að fara inn í þau flóknu mál eins og löggildingarferlið og þau mál sem 7. gr. frv. fjallar um. Ég fagna því að nefndin skuli afgreiða þetta mál svona að veigamestu málin skuli í raun og veru geymd til endurskoðunarinnar. Ég legg á það áherslu, herra forseti, að umhvn. er tilbúin til að taka lagabálkinn allan, skipulags- og byggingarlögin, til endurskoðunar eftir áramótin. Ég ítreka þá jafnframt, herra forseti, að það verði ekki gert í einum blóðspreng eins og þetta mál er afgreitt núna og eins og málin sem voru afgreidd í tengslum við þessi sömu lög á síðasta vorþingi heldur að nú verði í endurskoðuninni veitt það svigrúm, það ráðrúm og sá eðlilegi tími sem nefndin kemur til með að þurfa til vinnu sinnar. Þá vil ég áður en ég lýk máli mínu, herra forseti, einungis geta um umsögn frá arkitektum en nefndinni barst umsögn frá Félagi arkitekta eða laganefnd Félags arkitekta sem fjallar um löggildingu prófa hönnuða og reyndar fleiri atriði. Ég vil láta þess getið hér að ég lít svo á að umsögn arkitektafélagsins sé fullgild og verði tekin til skoðunar þegar endurskoðun lagabálksins í heild verður tekin fyrir eftir áramótin. Sama má raunar segja um aðrar þær umsagnir sem okkur hafa borist og eru ekki teknar til efnislegrar afgreiðslu núna að þá koma þær til með að verða endurnýjaðar eða fullgildar þegar við tökum lagabálkinn allan til endurskoðunar. Hef ég þá lokið við að gera grein fyrir þeim fyrirvörum sem ég hef við afgreiðslu þessa frv. og lýsi þar með því hvers vegna ég rita undir nál. umhvn. með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Hér erum við að taka fyrir til 2. umr. frv. til laga um breytingu á skipulags- og byggingarlögum. Við gerðum það líka á síðasta þingi. Það er því orðinn árlegur viðburður að breyta þessum lögum, og þær breytingar sem hér er um að ræða held ég að séu flestallar til bóta fyrir sveitarfélögin og þá sem í þeim búa. Það sem ég tel helst merkilegt við þetta er í 1. gr., með leyfi forseta. Þar stendur: ,,Skilgreining á nýtingarhlutfalli í 2. gr. laganna orðast svo: Hlutfall milli brúttóflatarmáls bygginga á lóð eða reit og flatarmáls lóðar eða reits.`` Þetta er ný skilgreining frá því sem áður var og ég held að þetta sé til bóta og skýrara. Þá kem ég að 3. gr. frv. og 10. gr. laganna, með leyfi forseta, sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafði áhyggjur af: ,,Þegar sérstaklega stendur á getur ráðherra að fenginni umsögn Skipulagsstofnunar og hlutaðeigandi sveitarstjórnar veitt undanþágu frá einstökum greinum skipulagsreglugerðar.`` Þetta held ég að sé nauðsynlegt að hafa því að aldrei er þetta alveg upp á millimetra eða sentimetra --- þannig að þetta verður breyting um einhverja 20, 30 eða 50 sentimetra. Það er óþarfi að hafa heimild til að breyta í þeim undantekningartilvikum. Ég held að það sé þá rétt að ráðherrann hafi heimild til þess. Síðan kemur hér í 5. gr. frv., um 23. gr. laganna, a-liður, með leyfi forseta: ,,Sveitarstjórn ber ábyrgð á og annast gerð deiliskipulags. Landeiganda eða framkvæmdaraðila er þó heimilt að gera tillögu til sveitarstjórnar að deiliskipulagi á sinn kostnað.`` Þetta styrkir rétt landeigenda til að koma með tillögu að deiliskipulagi til sveitarstjórnar, sem tekur náttúrlega ákvörðun um það hvort hún setur það á eða slær það af, og hins vegar framkvæmdaraðila. Þótt þetta láti ekki mikið yfir sér í frv. þá er það svo, herra forseti, að það stendur að það skuli vera á kostnað framkvæmdaraðila. Framkvæmdaraðilar eru oft að koma með breytingar á deiliskipulagi eftir að þeim hefur verið úthlutað lóðum. Það geta verið hækkanir á húsum eða fjölgun íbúða eða breytingar af einhverju tagi sem er kannski til hagsbóta fyrir þá sem eru að byggja, hvort sem það eru byggingameistarar eða einkaaðilar, og fram að þessu hefur sá kostnaður fallið á skipulagsstofur sveitarfélaganna. Það hefur bæði verið teiknikostnaður, auglýsingakostnaður og önnur sú vinna sem hefur þurft að gerast þarna inni. Ég tel þetta vera mjög mikilvægt mál fyrir skipulagsstofur sveitarfélaganna. Í b-lið 5. gr. frv. sem einnig er um 23. gr. laganna stendur, með leyfi forseta: ,,Við 1. mgr., sem verður 2. mgr., bætist nýr málsliður, 2. málsl., svohljóðandi: Sveitarstjórn getur þó auglýst tillögu að deiliskipulagi samhliða auglýsingu tillögu að samsvarandi breytingu á aðalskipulagi.`` Þetta er til verulegra bóta og sparar mikinn tíma. Nýlegur úrskurður kom frá Skipulagsstofnun um þetta mál varðandi það að þetta ætti að gerast í sitt hvoru lagi. Við getum ímyndað okkur að ef breyta þarf aðalskipulagi að einhverju litlu marki þá tekur það a.m.k. átta vikur þannig að við erum að tala um hátt í þrjá mánuði áður en deiliskipulagsfasinn getur farið í gang. Þetta er kannski út af einhverju örsmáu atriði eða mjög litlu þannig að ég held að það sé til verulegra bóta að þetta geti farið samhliða og líka betra fyrir þá sem vilja gera athugasemdir að þetta fari saman. Þá sjái menn þetta í heild sinni, bæði aðalskipulagið og deiliskipulagstillögur. Virðulegi forseti. Síðan er rétt að koma inn á 6. gr. frv. þar sem stendur í b-lið: ,,Þar sem sveitarstjórn annast reglulega gerð aðalskipulags og endurskoðun þess án sérstaks samnings skal helmingur innheimtra skipulagsgjalda í sveitarfélaginu yfirfærður árlega til sveitarsjóðs úr Skipulagssjóði.`` Það er mikil gjafmildi af hálfu ríkisvaldsins að láta það til sveitarfélaganna. Þessu var breytt, minnir mig árið 1992 eða 1993, en þá var skipulagsgjaldið sem rann allt til sveitarfélaganna áður minnkað um helming hjá sveitarfélögunum hér á höfuðborgarsvæðinu og notað sem jöfnunaraðgerð fyrir aðrar skipulagsstofur úti á landi. Sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu voru ekki mjög ánægð með að þurfa að fara að greiða niður skipulagsvinnu úti á landi. En það er engin breyting á þessu og er einungis hert á þessu hér. Varðandi 7. gr., eins og frsm. minntist á, fellur b-liður brott. Síðan kemur hér í 10. gr. frv. sem bætist við 7. mgr. 43. gr. laganna, með leyfi forseta: ,,Heimilt er skipulagsnefnd að stytta tímabil grenndarkynningar ef þeir sem hagsmuna eiga að gæta hafa lýst skriflega yfir því með áritun á uppdrátt að þeir geri ekki athugasemdir við fyrirhugaða framkvæmd eða breytingu á deiliskipulagi, áður en fjórar vikur eru liðnar.`` Þetta er til verulegra bóta og styttir þann tíma sem grenndarkynning þarf að taka. Það er hægt að fá uppáskrifað og afgreiða málið strax þannig að þetta er til verulegra bóta að mínu mati. Þá kemur að 12. gr. frv., um 47. gr. laganna, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Hönnuður, einstaklingur eða fyrirtæki þar sem löggiltur hönnuður starfar sem leggur uppdrætti fyrir byggingarnefnd eða byggingarfulltrúa skal hafa fullnægjandi ábyrgðartryggingu.`` Þetta er ákvæði um að hvort sem það er einstaklingur eða verkfræðistofa eða fyrirtæki hafi ábyrgðartryggingu ef upp koma hönnunargallar eða annað slíkt sem hægt er að rekja til fúsks í vinnubrögðum eða mistaka. Varðandi 15. gr. þar sem 1. töluliðurinn fellur út þá hef ég a.m.k. þann sama skilning á því og hv. frsm. Þá kemur hér í 16. gr. frv. að 2. málsl. 2. mgr. 52. gr. laganna orðist svo, með leyfi forseta: ,,Iðnmeistarar, sem hafa meistarabréf og hafa lokið prófi frá meistaraskóla eða hafa a.m.k. sambærilega menntun á hlutaðeigandi sviði, geta hlotið slíka löggildingu, enda séu þeir starfandi sem meistarar í iðn sinni.`` Þetta er ákvæði sem við tókum inn sl. vor og er verið að endurorða og er nokkuð skýrt þar sem stendur að menn þurfi að hafa sambærilega menntun á hlutaðeigandi sviði og meistaraskólann og þeir þurfa líka að vera meistarar til að geta hlotið þessi réttindi. Þá segir í 17. gr., með leyfi forseta, að 2. og 3. málsl. 53. gr. laganna orðist svo: ,,Jafnframt er þeim heimilt að innheimta gjöld fyrir útmælingu, eftirlit, úttektir, yfirferð hönnunargagna og vottorð sem byggingarfulltrúi lætur í té. Gjöld þessi mega ekki nema hærri upphæð en sem nemur kostnaði við útgáfu leyfa, útmælingu, eftirlit, úttektir, yfirferð hönnunargagna og vottorð sem byggingarfulltrúi lætur í té og skulu vera í samræmi við gjaldskrá sem sveitarstjórn setur og birtir í B-deild Stjórnartíðinda.`` Þetta er líka til verulegra bóta fyrir sveitarfélögin því að kostnaðurinn við að fara yfir hönnunargögn og annað sem lýtur að því er orðið gífurlegt verkefni miðað við þær kröfur sem eru gerðar í lögunum að öðru leyti. Það er því óhjákvæmilegt nema hafa möguleikann til að taka gjald fyrir þá vinnu alla og það gildir jafnt með þetta eins og hér í 5. gr. a í frv. Um annað er svo sem ekki meira að segja. Það eru ekki stórar breytingar aðrar. Ég tel að þær séu allar til bóta fyrir sveitarfélögin og tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að auðvitað þarf að fara í endurskoðun á þessu í ró og næði og engum asa. Ég held að við ættum að byrja á því strax eftir áramótin.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að koma nokkrum athugasemdum á framfæri en eins og hv. frsm. hefur látið getið skrifar stjórnarandstaðan undir frhnál. hv. umhvn. með fyrirvara. Við erum í sjálfu sér samþykk þeim breytingum sem er verið að gera á skipulags- og byggingarlögum enda eru þær til bóta eins og fram hefur komið í máli hv. þingmanna. Ýmislegt þurfti að laga og ýmsa vankanta þurfti að sníða af. Herra forseti. Þessi þriggja ára gömlu lög, skipulags- og byggingarlög, nr. 73/1997, þurfa greinilega heildarendurskoðunar við og sú heildarendurskoðun hefur verið margboðuð af hálfu stjórnvalda. Nú lít ég svo á að þau orð standi að sú heildarendurskoðun hefjist strax á nýju ári því að það er alveg ljóst að lagabálkur sem þessi krefst mikillar og nákvæmrar yfirlegu. Þessu verður ekki þrýst í gegnum umhvn. á nokkrum dögum, herra forseti, enda væru það vægast sagt mjög ámælisverð vinnubrögð. Athugasemdir mínar við þetta frv. eiga fyrst og fremst við vinnubrögðin. Fjallað var um málið og það tekið í gegnum hv. umhvn. á einum degi, á mánudaginn var. Svo héldu umsagnir áfram að berast á þriðjudag og miðvikudag og um miðjan dag í gær var orðið ljóst að kannski þyrfti að kalla saman nefndina aftur til þess að fjalla betur um þær umsagnir sem höfðu borist. Varaformaður nefndarinnar varð við þeirri ósk og kallaður var saman fundur í hv. umhvn. í gærkvöldi þar sem farið var yfir nokkrar spurningar, sérstaklega frá Sambandi ísl. sveitarfélaga. Síðast í dag var að berast umsögn sem ég fann í hólfinu mínu áðan frá byggingarfulltrúanum í Reykjavík. Það er alveg ljóst, herra forseti, að svona vinnubrögð ganga ekki. Þau eru ekki samboðin virðingu þingsins. Það verður hreinlega að sjá til þess að nefndir hafi þann tíma sem þarf til þess að fjalla um mál og gera þær breytingar sem þörf krefur. Þess vegna stóla ég á það, herra forseti, að þegar heildarendurskoðunin hefst þá verði það snemma á næsta ári og að gefinn verði allur sá tími til hennar sem þörf krefur og þegar henni verði lokið verði búið að sníða alla vankanta eða langflesta vankanta af skipulags- og byggingarlögunum. Mig langar til að gera að umræðuefni 3. og 5. gr. frv. Í 3. gr. er lagt til að hæstv. umhvrh. verði veitt heimild að fenginni umsögn Skipulagsstofnunar og hlutaðeigandi sveitarstjórnar til að veita undanþágu frá einstökum greinum skipulagsreglugerðar. Eins og fram kemur í nál. hv. umhvn. er það skilningur okkar allra að þessi heimild eigi einungis við litlar breytingar, svokölluð smámál, og hana megi ekki nota til annars. Ég tel mjög brýnt að það komi fram hér. Hvað varðar 5. gr. þá er ljóst, eins og fram hefur komið í máli hv. þingmanna, að það er til mikilla bóta að hægt sé að auglýsa tillögu að deiliskipulagi samhliða auglýsingu tillögu að samsvarandi breytingu á aðalskipulagi. Ber að fagna því að svo sé gert. Að auki er hér lagt til að landeiganda eða framkvæmdaraðila sé heimilt að gera tillögu til sveitarstjórna að deiliskipulagi eða breytingu á deiliskipulagi á sinn kostnað. Það er rétt sem kom fram í máli hv. þm. Gunnars Birgissonar að auðvitað fylgir því töluverður kostnaður að auglýsa breytingar á deiliskipulagi og vinna þær. Ég hygg þó að það verði að skoða þetta mál betur við heildarendurskoðun laganna því að það má heldur ekki vera þannig að hægt sé að varpa þessum kostnaði eða að sveitarfélögin geti varpað þessum kostnaði yfir á þegnana. Það þarf líka að horfa á það frá þeim sjónarhóli. Herra forseti. Ég hef komið athugasemdum mínum að við þessa umræðu. Ég segi enn og aftur: Ég treysti á að heildarendurskoðun skipulags- og byggingarlaga hefjist snemma á nýju ári og nýrri öld. Ég veit að hv. umhvn. verður ekki skotaskuld að leggja á sig þá vinnu sem þarf til þess að sú endurskoðun verði góð og til bóta enda er samhent nefnd þar á ferðinni, herra forseti.

Hæstv. forseti. Nú hafa þeir hv. þingmenn sem hér hafa talað farið yfir þetta mál. Ég get því stytt mér leið í því að í sjálfu sér er ekki ágreiningur í nefndinni um afgreiðslu á þeim atriðum sem koma fram í málinu núna. Ég tel samt ástæðu til að taka undir þá gagnrýni sem hefur komið fram á undirbúning málsins. Ég skil aftur á móti vel að hér skuli hafa birst mál af þessu tagi til þess að bjarga mönnum úr þeirri klípu sem þeir hafa verið í við afgreiðslu skipulagsmála. Það virðist ekki hafa tekist allt of vel til með þessi lög á sínum tíma. Þeim var breytt í fyrra og samt sem áður voru menn í þessum vanda. Við erum líka of stutt komin með skipulagsmál í landinu í heild sem veldur ákveðnum vanda. Það mun taka nokkur ár að koma þessum hlutum í lag en samkvæmt þeim upplýsingum sem skipulagsstjóri lét nefndina fá um hvernig a.m.k. hann telur að þau muni ganga fyrir sig á næstu árum þá stendur þetta nú til bóta allt saman. Því ber að fagna. Það var náttúrlega alveg greinilegt að ef menn hefðu nú ætlað sér að taka á öllum þeim atriðum sem voru í frv. í upphafi á þeim skamma tíma sem nefndinni var ætlað að fást við málið þá hefði nú ekki orðið merkilegur bragur á því. Nefndin varð sammála um að fella út úr frv. ákveðna hluti sem þurfa meiri og verulega meiri umfjöllun til þess að menn lendi þar ekki í einhverjum slysum. Kannski er ástæða til að bæta því við að ég er sammála því að það fyrirkomulag sem tekið er upp í sambandi við fjármögnun á Skipulagsstofnun er betra með þessu lagi en var fyrir. Ég tek undir það sem hv. þingmenn hafa sagt hér um að þessi endurskoðun á lögunum í heild fari sem fyrst af stað. Ég legg áherslu á að nefndin fái síðan gott tækifæri til að fást við málið því að það eru mörg atriði sem þarna eru inni og ég vil nú koma að því sem hv. þm. Gunnar Birgisson nefndi hér áðan, þ.e. kostnað sveitarfélaganna. Ég tel ástæðu til þess að farið verði sem allra fyrst yfir það og það niðurgreiðslufyrirkomulag sem er nú í gildi. Ég er ekki á móti því að kostnaði sé einhvern veginn jafnað út milli sveitarfélaga. Það er nokkuð sem á að skoða. En ég er á móti aðferðum sem eru ekki ljósar. Það kom t.d. í ljós þegar spurt var á fundi nefndarinnar --- ég spurði um það --- hvort menn hefðu um það upplýsingar hvernig þessi kostnaður hefði lagst á sveitarfélögin, að þær upplýsingar eru ekki til. Auðvitað þarf það að liggja fyrir hvaðan menn eru að taka peninga og hvert menn eru að flytja þá. Hins vegar er alveg ljóst að þau tíu sveitarfélög sem fá núna helminginn af skipulagsgjaldi greiddan en annast skipulagsvinnu sína að fullu sjálf eru að borga helminginn af skipulagsgjaldinu inn án þess að fá nokkurn hlut fyrir það. Það er fyrirkomulag sem er ekki viðunandi. Þetta er að sínu leyti rökstuðningur fyrir því að þessi endurskoðun fari sem allra fyrst fram. Ég vil bæta við þessa gagnrýni um undirbúning mála. Mér finnst þetta ekki einleikið. Ég held að hæstv. umhvrh. og ráðuneyti hans þurfi að fara yfir það að við höfum verið að fjalla um á undanförnum dögum um fleiri mál en þetta. Ég nefni t.d. lögin um matvæli sem voru afgreidd hér. Þar kemur greinilega á daginn að ekki liggur fyrir nein stefnumörkun um aðalatriði málsins í 1. gr. Það liggur ekkert fyrir hvað t.d. eigi að vera í reglugerð ráðherra, hve langt eigi að ganga í því að krefjast þess að aðilar sem vinna í matvælaiðnaði fari á námskeið. Það er bara beðið um heimild til að setja reglugerð og ekkert meira er um það og enginn veit hvað á að ganga langt. Þetta er ekki nógu góður undirbúningur. Sama er með landmælingar og kortagerð. Þar kom greinilega fram að engin gagnapólitík er til frá hendi ráðuneytisins hvernig eigi að afhenda gögn eða hvað þau eigi að kosta. Ekki liggur fyrir hver viljinn er. Það vantar undirbúning. Þessi mál hafa ekki verið undirbúin nægilega vel og full ástæða er til þess að koma því á framfæri og það var aðalerindi mitt hérna. Ég er samþykkur málinu eins og það liggur fyrir núna. Ég tel að nefndin hefði þurft lengri tíma til að vinna málið. En ég mun styðja það. Ég hvet til þess og endurtek það að þessi endurskoðun fari sem fyrst fram. En erindi mitt hingað upp er fyrst og fremst að gagnrýna undirbúning þessara mála og beina því frá mér a.m.k. til hæstv. umhvrh. og ráðuneytis hans að hann standi betur að málum en hefur verið gert í þessum tilfellum

Herra forseti. Ég vil að það komi fram að það var enginn meiri eða minni hluti. Öll nefndin stóð að áliti umhvn. í þessu máli þannig að eindrægni var mikil og góður samhugur í nefndinni. Ég þakka kærlega fyrir það og fagna því að náðst hafi samstaða um þetta mál þó ekki sé það stórt. Ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og fleirum að ítreka að 3. gr. og 8. gr. um heimildir ráðherra til að víkja frá skipulagsreglugerð eða byggingarreglugerð eiga við í algjörum undantekningartilvikum þar sem um er að ræða óveruleg frávik og þeir sem að málinu koma eru sammála um að þetta sé í lagi. Auðvitað mun tíminn svo leiða í ljós hvort nokkur tilhneiging verði til þess að misnota slík ákvæði. Þá er það ekki óþekkt að slík ákvæði hafi verið þrengd. Við höfum séð það í tilvikum eins og varðandi lög um mat á umhverfisáhrifum þar sem slíkar heimildir voru þrengdar verulega. Arkitektar sendu inn sérstakt álit eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom inn á. Ég hlustaði á gagnrýni þeirra en þar sem áhyggjur þeirra sneru að lagagreinum sem ekki voru til skoðunar hjá nefndinni þá áleit ég að þau atriði kæmu til sérstakrar skoðunar þegar heildarendurskoðun lagaumhverfisins færi fram, þá mætti taka mál þeirra sérstaklega til skoðunar. Ég vona að það hafi komist til skila og menn sætti sig við það. Kúvending í svona máli gæti einfaldlega þýtt að ekkert af þessu færi í gegn. Eins og komið hefur fram hjá flestöllum hv. þm. er þetta frv. mjög til bóta og menn vilja að málið komist í gegn. Heildarendurskoðunin, eins og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir og fleiri töluðu um, er að sjálfsögðu í höndum ráðherra. Hún ræður alla vega hraðanum á endurskoðuninni og skipar fulltrúa í nefndina. Ég vona að sú nefnd verði skipuð sem fyrst og vil a.m.k. leggja hart að hæstv. ráðherra að hún skipi þessa nefnd sem fyrst þannig að frumvarpsdrög geti legið fyrir á haustþingi. Varðandi það að undirbúningur hafi verið ónógur, eins og hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði, þá er það oft svo að ef fyrirvarinn er stuttur þá vill koma fyrir að umsagnargjafar eru ekki klárir á tímasetningunni og þegar þingi er að ljúka kemur fyrir að umsagnir berast eftir að umsóknartíminn er útrunninn. Þannig var í þessu tilfelli, t.d. barst umsögn í dag en umsóknarfresturinn rann út 11. des. Við erum komin tvo daga fram yfir þann frest. Gera má ráð fyrir því umsögnin hefði getað borist í gær ef menn hefðu tekið eftir því hver fresturinn var. Ég ætla ekki að kenna því um að undirbúningur hafi verið ónógur en hann var náttúrlega skammur. Varðandi reglugerðirnar og það sem fylgir svona frv. oftast nær, þ.e. reglugerðir frá ráðherra, þá er ég þeirrar skoðunar að reglugerðir eigi ávallt að liggja fyrir þegar lagafrumvörp eru samþykkt þannig að menn sjái líka hvað ráðherrann muni leggja áherslu á eftir að frv. er orðið að lögum miðað við þær breytingar sem á því eru gerðar. Við setningu laganna um mat á umhverfisáhrifum kröfðumst við þess af umhvrn. að fá beinagrind af reglugerð. Hún var fylgiskjal eða eitt af þeim skjölum sem bárust nefndinni við vinnslu málsins á síðustu stigum. Þetta er hægt og mér finnst mjög eðlilegt að þingnefndir fái að sjá drög að reglugerðum og hugmyndir ráðherranna um breytingar á reglugerðum með tilliti til breytinga á lögunum. Mér finnst að umhvn. eigi að tíðka það að krefjast slíkra reglugerðabreytinga fyrir fram þannig að ekkert sé á huldu með það. Ég er sammála því að svona mál eigi að vera gegnsæ og öllum ljós.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um útlendinga. Frv. þetta felur í sér heildarendurskoðun á gildandi lögum um eftirlit með útlendingum, nr. 45/1965, og er ætlað að leysa þau af hólmi. Ekki þarf að fjölyrða um að endurskoðun á lögum um eftirlit með útlendingum er orðin löngu tímabær. Brýnt er að ný löggjöf sem tekur mið af ríkjandi aðstæðum taki gildi. Þótt lög um eftirlit með útlendingum hafi í tímans rás tekið ýmsum breytingum svarar sú löggjöf engan veginn þörfum nútímaþjóðfélags. Endurskoðun á lögunum um eftirlit með útlendingum á sér nokkurn aðdraganda. Frv. er samið í ráðuneytinu og hefur vinna við undirbúning og samningu þess tekið allnokkurn tíma. Drög að frv. voru send ýmsum aðilum vorið 1998. Umsagnir, athugasemdir og ábendingar sem bárust ráðuneytinu voru síðan teknar til nánari athugunar. Í kjölfarið var frv. lagt fram á Alþingi til kynningar vorið 1999. Eftir það var frv. tekið til frekari athugunar í ráðuneytinu og hafa verið gerðar á því ýmsar breytingar. Þær breytingar leiða einkum af þátttöku landsins í Schengen-samstarfinu en frv. sem kynnt var á Alþingi vorið 1999 tók ekki mið af reglum á vettvangi Schengen-ríkjanna. Frv. til laga um útlendinga hefur að geyma reglur um réttarstöðu útlendinga hér á landi, við komu þeirra, dvöl og brottför. Með hliðsjón af þessu gildissviði nýrra laga er lagt til að þau vísi til útlendinga almennt en vísi ekki eingöngu til eftirlits með útlendingum eins og gildandi löggjöf. Til samræmis við þetta er einnig lagt til að Útlendingaeftirlitið sem annast hefur framkvæmd laganna fái nýtt heiti og verði stofnunin nefnd Útlendingastofnun. Við samningu frv. hefur verið tekið tillit til almennrar þróunar á löggjöf undanfarin ár og viðhorfi til málefna útlendinga. Í þeim efnum hefur verið litið til þróunar á sviði stjórnsýsluréttar og mannréttinda svo og þátttöku Íslands í alþjóðlegu samstarfi, bæði norrænu og evrópsku, aðildar að ýmsum mannréttindasamningum og flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna. Þá tekur frv. mið af 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar svo sem henni var breytt árið 1995. Í því ákvæði segir að með lögum skuli skipað rétti útlendinga til að koma til landsins og dveljast hér, svo og fyrir hverjar sakir sé hægt að vísa þeim úr landi. Þetta ákvæði leggur þá skyldu á löggjafann að setja lög um þetta efni og girða þar með fyrir að framkvæmdarvaldið hafi að þessu leyti ákvörðunarvald án skýrra lögákveðinna skilyrða. Á hinn bóginn hefur löggjafinn frjálsar hendur um efni slíkra skilyrða innan þeirra marka sem leiðir af stjórnlögum og alþjóðlegum skuldbindingum. Í samræmi við þann áskilnað stjórnarskrár um efni laga um útlendinga sem hér hefur verið rakinn hefur frv. að geyma allar meginreglur á þessu sviði. Hins vegar er gert ráð fyrir að þær reglur verði í ýmsum atriðum útfærðar nánar í reglugerð og er þá jafnan tilgreint á hvaða sviði þau reglugerðarákvæði eiga að gilda. Með þessu hafa stjórnvöld ótvíræða heimild til að setja nauðsynlegar reglur samhliða því að afmarka glögglega efni slíkra reglna. Þetta felur í sér vandaða lagasetningaraðferð sem miðar að því að ákvarðanir stjórnvalda byggist á reglum og samræmi og að þær reglur sem gildi taki hæfilegt mið af breytilegum aðstæðum hverju sinni innan þeirra marka sem lög ákveða. Herra forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir er nokkuð að vöxtum og hefur að geyma 57 efnisgreinar í stað 22 í gildandi lögum. Einnig fylgir frv. greinargerð þar sem rakin er þróun löggjafar hér á landi á þessu sviði og gerð er ítarleg grein fyrir helstu þjóðréttarsamningum sem varða málefni útlendinga og réttarstöðu þeirra. Þá eru þeir þjóðréttarsamningar sem Ísland er bundið af birtir sem fylgiskjöl með frv. auk þess sem í frv. er að finna ýmsar tölfræðilegar upplýsingar um málefni útlendinga hér á landi. Með þessu móti er leitast við að leggja málið fram eins aðgengilega og unnt er með ítarlegum upplýsingum. Ég mun nú rekja efni frv. í helstu atriðum. Í I. kafla frv. eru almenn ákvæði um gildissvið nýrra laga um útlendinga og um tilgang laganna. Í 1. gr. segir að ákvæði laganna gildi um heimild útlendinga til að koma til landsins og dvöl þeirra hér á landi. Hér er á hinn bóginn ekki vikið að heimild til farar úr landi. Ástæðan er sú að samkvæmt 3. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar verður engum meinað að hverfa úr landi nema með ákvörðun dómara. Þetta kemur hins vegar ekki í veg fyrir að settar verði reglur um eftirlit með brottför úr landi svo sem gert er í frv. Í 2. gr. segir síðan um tilgang laganna að þau veiti heimild til að hafa eftirlit með komu til landsins og för úr landi og með dvöl útlendinga hér á landi í samræmi við stefnu stjórnvalda hverju sinni. Sú stefna sem frv. vísar hér til gerir ráð fyrir að stjórnvöld mótist á hverjum tíma eftir breytilegum aðstæðum. Þannig er gert ráð fyrir ákveðnu svigrúmi fyrir stjórnvöld í þessum efnum en það svigrúm er nauðsynlegt til að unnt sé að taka mið af ástandi atvinnumarkaðarins hverju sinni, almennri stefnu í utanríkismálum og atriðum sem varða öryggi ríkisins. Á hinn bóginn legg ég ríka áherslu á að frv. miðar að því að tryggja réttaröryggi útlendinga sem koma til landsins eða fara frá því, dveljast hér eða sækja um leyfi samkvæmt lögunum. Þetta er beinlínis tekið fram í 2. mgr. 2. gr. frv. Í 3. gr. er mælt fyrir um hvaða stjórnvöld annist framkvæmd laganna. Í II. kafla frv. eru reglur um komu til landsins og brottför. Um þessi ákvæði má almennt segja að þau taki mið af þeim reglum sem gilda í Schengen-samstarfinu. Þær reglur gera almennt ráð fyrir samræmdu eftirliti ríkjanna á ytri landamærum Schengen-svæðisins og að fellt verði niður persónueftirlit með einstaklingum á ferð um innri landamæri þess. Ákvæði frv. að þessu leyti eru í öllu hliðstæð við þær breytingar sem gerðar voru á lögum um eftirlit með útlendingum með lögum nr. 25/2000 sem taka eiga gildi þann 25. mars nk. þegar Ísland og önnur Norðurlönd hefja þátttöku í Schengen-samstarfinu. Samkvæmt 4. gr. frv. skal hver sá sem kemur til landsins þegar í stað gefa sig fram við vegabréfaeftirlitið eða næsta lögregluyfirvald. Einnig skal hver sá sem fer af landi brott sæta brottfarareftirliti. Þetta gildir þó ekki um för yfir innri landamæri Schengen-svæðisins eins og beinlínis er tekið fram í ákvæðinu. Þá segir að koma og för úr landi skuli fara fram á stöðum og afgreiðslutímum sem dómsmrh. ákveður en að för yfir innri landamæri Schengen-svæðisins sé heimil utan viðurkenndra landamærastöðva. Þessum ákvæðum frv. er hagað í samræmi við 2. og 3. gr. Schengen-samningsins. Í þessu sambandi vil ég taka fram að afnám persónueftirlits á landamærum hefur engin áhrif á tollgæslu. Þá er þess og að geta að heimilt er að setja reglur um undantekningu frá frjálsri för um innri landamæri Schengen-svæðisins og er það í samræmi við Schengen-reglur sem heimila að taka upp tímabundið persónueftirlit af innri landamærum vegna allsherjarreglu eða þjóðaröryggis. Í 5. gr. frv. er fjallað um að útlendingur sem kemur til landsins skuli, nema annað sé ákveðið, hafa vegabréf eða annað kennivottorð sem viðurkennt er sem ferðaskilríki. Í 6. gr. eru síðan ákvæði um vegabréfsáritanir og þar er lagt til að lögfest verði sú meginregla að útlendingur þurfi vegabréfsáritun nema annað sé ákveðið. Þó er gert ráð fyrir undanþágum frá vegabréfsáritun, t.d. með samningum við ríki um gagnkvæma undanþágu en í þessum efnum hafa Schengen-ríkin mótað sameiginlega stefnu gagnvart öðrum ríkjum. Þá er í 7. gr. frv. að finna sérreglu um áhafnir skipa og loftfara. Í III. kafla frv. er að finna ákvæði um dvöl og búsetu. Þessar reglur lúta m.a. að því hverjir megi dveljast hér án dvalarleyfis og hverjir þurfi dvalarleyfi og hvaða skilyrðum þurfi að fullnægja til að fá slíkt leyfi. Skv. 8. gr. frv. má útlendingur, sem fengið hefur dvalarleyfi, ekki dveljast hér lengur en þann tíma sem áritunin segir til um nema sérstakt leyfi komi til. Þeir útlendingar sem ekki þurfa vegabréfs\-áritun mega hins vegar dveljast hér án leyfis í þrjá mánuði frá komu til landsins. Þeir útlendingar sem ætla að dveljast hér lengur en heimild stendur til skv. 8. gr. eða ætla að ráða sig í vinnu eða stunda sjálfstæða atvinnustarfsemi hér á landi þurfa dvalarleyfi. Þetta á þó ekki við um norræna ríkisborgara en þeir eru undanþegnir áskilnaði um dvalarleyfi í samræmi við samkomulag Norðurlandanna um það efni frá árinu 1954. Samkvæmt 10. gr. skal dvalarleyfi sem veitt er í fyrsta sinn hafa verið gefið út áður en komið er til landsins. Það er eðlileg krafa að aflað sé slíks leyfis áður en komið er til landsins. Þó er gert ráð fyrir að frá þessu megi víkja ef ríkar sanngirnisástæður mæla með en það gæti t.d. átt við ef um er að ræða náin fjölskyldutengsl við einhvern búsettan hér á landi. Í 11. gr. frv. er mælt fyrir um þau skilyrði sem fullnægja þarf til að útlendingur geti fengið dvalarleyfi. Þessi skilyrði eru að útlendingur hafi trygga framfærslu, sjúkratryggingu og húsnæði. Einnig þarf útlendingur að fullnægja skilyrðum fyrir dvalarleyfi sem gert er ráð fyrir að verði sett skv. 1. mgr. 3. gr. Enn fremur mega ekki liggja fyrir atvik sem valdið geta því að útlendingi verði meinuð landganga hér á landi eða dvöl samkvæmt öðrum ákvæðum laganna. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að þrátt fyrir þessi skilyrði dvalarleyfis er að finna heimild í 2. mgr. 11. gr. til að veita útlendingi dvalarleyfi þótt skilyrðum sé annars ekki fullnægt ef rík mannúðarsjónarmið standa til þess eða vegna sérstakra tengsla við landið. Í 12. gr. frv. er að finna nýmæli um svokallaða sameiginlega vernd vegna fjöldaflótta. Í ákvæðinu er gert ráð fyrir að ráðherra geti tekið ákvörðun um að beita ákvæðum greinarinnar sem fela í sér heimild til að veita dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Gert er ráð fyrir að þessi heimild verði tímabundin og standi þar til aðstæður breytast í viðkomandi ríki. Þessi grein á sér fyrirmynd í norskum útlendingalögum og beittu Norðmenn þeirri heimild vegna flóttamanna frá Kosovo. Í 13. gr. frv. er að finna mikilvægt ákvæði sem miðar að því að sameina fjölskyldur. Í þessu ákvæði er kveðið á um rétt útlendings til að fá dvalarleyfi ef hann telst til nánustu aðstandenda íslensks ríkisborgara, annars norræns ríkisborgara eða útlendings sem dvelst eða fær að dveljast löglega í landinu samkvæmt dvalarleyfi eða búsetuleyfi. Hér er sérstaklega haft í huga að réttur manna til friðhelgis einkalífs og fjölskyldu nýtur verndar skv. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í 13. gr. frv. er tekið fram að nánustu aðstandendur í skilningi ákvæðisins teljast maki, sambúðarmaki, niðjar yngri en 18 ára og á framfæri viðkomandi og ættmenni hans eða maka að feðgatali og á þeirra framfæri. Í 15. gr. frv. er að finna nýmæli en þar er fjallað um svokallað búsetuleyfi sem felur í sér rétt til ótímabundinnar dvalar. Samkvæmt ákvæðinu á útlendingur, sem dvalist hefur hér á landi í þrjú ár samkvæmt dvalarleyfi sem ekki er háð takmörkunum, rétt á að fá útgefið búsetuleyfi ef ekki liggja fyrir ástæður sem valdið geta því að honum verði vísað úr landi. Ég legg áherslu á að ákvæðið mælir fyrir um rétt útlendings til að fá búsetuleyfi að fullnægðum settum skilyrðum og því miðar ákvæðið að því að styrkja réttarstöðu útlendinga sem dvalið hafa hér til lengri tíma. Í ákvæðinu segir að réttur til búsetuleyfis sé bundinn því að útlendingur hafi sótt námskeið í íslensku fyrir útlendinga. Markmiðið með slíku ákvæði er að veita útlendingi innsýn í tungumálið til að auðvelda honum að aðlagast íslensku þjóðfélagi. Þótt eðlilegt sé að gera kröfu um að þeir sem leita eftir búsetuleyfi hafi sótt slíkt námskeið er ekki gert ráð fyrir að útlendingur fullnægi einhverjum sérstökum kröfum um námsárangur. Vitanlega er með öllu óraunhæft að ætlast til þess að útlendingur hafi náð góðum tökum á málinu eða geta talað það reiprennandi. Hér er einungis verið að leitast við að treysta stöðu tungunnar með því að tryggja að ákveðinni fræðslu verði komið á framfæri við alla þá sem hafa hug á því að búa hér á landi til langframa. Í frv. er gert ráð fyrir að ráðherra mæli í reglugerð nánar fyrir um námskeið í íslensku fyrir útlendinga. Ég tel rétt að hv. allshn. gefi þessari tillögu frv. sérstakan gaum og meti hvort tilefni sé til að kveða nánar á um þetta námskeið í frv. eða gera aðrar viðeigandi breytingar á þessum ákvæðum frv. Í niðurlagi III. kafla frv. eru síðan ákvæði í 16. gr. um heimild til að afturkalla dvalarleyfi eða búsetuleyfi útlendings og í 17. gr. um tilkynningarskyldu útlendings sem kemur til landsins og áður hefur fengið dvalarleyfi. Einnig er mælt fyrir um tilkynningarskyldu útlendings sem flytur heimili sitt meðan mál samkvæmt lögunum er til meðferðar. Í IV. kafla frv. er fjallað um frávísun og brottvísun útlendings. Þessi ákvæði frv. eru mun ítarlegri en ákvæði gildandi laga. Við samningu þessa kafla hefur verið tekið mið af reglum norræna vegabréfaeftirlitssamningsins og Schengen-samningsins en báðir þessir samningar hafa að geyma ákvæði um rétt útlendinga til komu og dvalar í aðildarríkjunum. Löggjöf ríkjanna verður því að vera samræmd að þessu leyti innan þeirra marka sem ríkin hafa skuldbundið sig til. Í 18. gr. frv. er að finna heimild til að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum þar á eftir. Í greininni er síðan afmarkað við hvaða aðstæður útlendingi verði vísað frá án þess að ég ætli að rekja það hér í einstökum liðum. Samkvæmt 22. gr. frv. tekur lögregla ákvörðun um frávísun á grundvelli 18. gr. nema í þeim tilvikum þegar útlendingi er vísað frá á grundvelli j-liðar 1. mgr. 18. gr. um frávísun vegna allsherjarreglu, þjóðaröryggis eða alþjóðasamskipta ríkisins eða annars ríkis sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu eða þegar útlendingur ber því við að hann sé flóttamaður. Í þeim tilvikum tekur Útlendingastofnun ákvörðun. Einnig tekur Útlendingastofnun ákvörðun skv. 19. gr. frv. um frávísun eftir komu til landsins þegar sjö sólarhringa fresturinn sem áskilinn er í 18. gr. er liðinn. Á þeim grundvelli má þó ekki vísa frá landi útlendingi sem hefur dvalarleyfi eða búsetuleyfi. Í 20. gr. frv. er fjallað um brottvísun útlendings. Skilyrði þess eru að útlendingur hafi brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna eða komið sér hjá að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Einnig er brottvísun heimil ef útlendingur hefur á síðustu fimm árum afplánað eða verið dæmdur til refsingar erlendis fyrir háttsemi sem getur að íslenskum lögum varðað fangelsi lengur en þrjá mánuði eða ef hann hefur verið dæmdur hér á landi til refsingar eða til að sæta öryggisráðstöfunum fyrir jafnalvarlegt brot. Þá er og brottvísun heimil ef hún þykir nauðsynleg vegna öryggis ríkisins. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að heimild til brottvísunar er takmörkuð ef það mundi með hliðsjón af málsatvikum og tengslum útlendings við landið fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu ættingjum hans. Einnig er heimild til brottvísunar takmörkuð þegar útlendingur hefur dvalarleyfi eða er norrænn ríkisborgari sem átt hefur heimili hér á landi lengur en þrjá mánuði. Í þeim tilvikum er áskilið að sú refsiverða háttsemi sem getur legið til grundvallar brottvísun geti varðað eins árs fangelsi eða meira. Samkvæmt 21. gr. frv. er lagt bann við því að útlendingi sem fæddur er hér á landi og hefur átt hér fast heimili óslitið síðan verði vísað frá landi eða úr landi. Einnig er útlendingum með búsetuleyfi veitt rík réttarvernd að þessu leyti. Þeim verður ekki vísað úr landi nema það sé nauðsynlegt vegna öryggis ríkisins eða ef útlendingur hefur afplánað eða verið dæmdur til refsingar fyrir háttsemi sem að íslenskum lögum getur varðað meira en þriggja ára fangelsi og brot hafi átt sér stað á síðustu fimm árum erlendis eða á síðasta ári hér á landi. Þá er heimild til brottvísunar útlendings með búsetuleyfi ekki heimil ef það með hliðsjón af málsatvikum og tengslum útlendingsins við landið mundi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu ættingjum hans. Í V. kafla frv. er fjallað um málsmeðferðina. Um það efni eru gildandi lög fátækleg. Eins og beinlínis kemur fram í 23. gr. frv. er gert ráð fyrir að málsmeðferðin fari í meginatriðum eftir stjórnsýslulögum. Þó er í einstökum atriðum gert ráð fyrir að sérreglur gildi um málsmeðferðina sem víkja frá stjórnsýslulögum að því marki sem nauðsynlegt er. Í 24. gr. frv. er fjallað um andmælarétt útlendings. Það ákvæði er samhljóða 13. gr. stjórnsýslulaga að öðru leyti en því að réttur útlendings til að tjá sig skriflega er ekki fyrir hendi þegar honum ber að tjá sig munnlega við vegabréfaeftirlitið eða lögreglu. Á hinn bóginn mælir ákvæðið fyrir um rýmri rétt útlendings en leiðir af stjórnsýslulögum hvað það varðar að stjórnvald skal, eftir því sem unnt er, sjá um að útlendingurinn eigi kost á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri á tungumáli sem hann getur tjáð sig á svo að viðunandi sé í máli vegna umsóknar um hæli eða í máli þar sem ákvæði 45. gr. frv. á við svo og í máli er varðar frávísun eða brottvísun. Í 25. gr. frv. er lögð ríkari leiðbeiningarskylda á stjórnvöld en leiðir af 7. gr. stjórnsýslulaga. Í þessu ákvæði frv. segir að stjórnvald skuli leiðbeina útlendingi um mál er varða frávísun, brottvísun, afturköllun leyfis eða þar sem leitað er hælis um rétt útlendings til að leita, á eigin kostnað, aðstoðar lögmanns eða annars fulltrúa, um rétt hans til að fá sér skipaðan talsmann þegar það á við og um rétt hans til að hafa samband við fulltrúa heimalands síns, fulltrúa Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og mannúðar- eða mannréttindasamtaka hér á landi. Í 26.--28. gr. frv. er fjallað um miðlun upplýsinga úr landi. Vanhæfi opinbers starfsmanns til að fara með mál samkvæmt lögunum við ákveðnar aðstæður og gagnaöflun fyrir dómi. Í 29. gr. frv. er síðan fjallað um rannsóknarúrræði vegna mála samkvæmt lögunum. Það ákvæði veitir stjórnvöldum heimildir til rannsóknaraðgerða eftir því sem þörf krefur hverju sinni. Í 30. gr. frv. er að finna heimild til stjórnsýslukæru en lagt er til að ákvörðun lögreglu verði skotið til Útlendingastofnunar. Ekki er gert ráð fyrir að unnt verði að kæra ákvörðun Útlendingastofnunar sem æðra stjórnvalds. Þegar Útlendingastofnun tekur hins vegar ákvörðun á fyrsta stigi verður unnt að skjóta máli til ráðuneytisins. Þá er lagt til í þessari grein frv. að kærufrestur verði 15 dagar. Hér er vikið frá almenna kærufrestinum sem er þrír mánuðir en sá frestur þykir of langur í þessum málum. Í 31. og 32. gr. er fjallað um hvenær ákvörðun á máli útlendings geti komið til framkvæmdar. Sú meginregla gildir í stjórnsýslurétti að kæra til æðra stjórnvalds frestar ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Í þessum greinum frv. er í ákveðnum tilfellum vikið frá þeirri meginreglu útlendingnum til hagsbóta. Þannig verður ákvörðun ekki framkvæmd fyrr en hún er endanleg þegar um er að ræða synjun á umsókn um endurnýjun dvalarleyfis eða búsetuleyfis enda hafi verið sótt um það innan tilskilins frests. Sama á við um afturköllun leyfis skv. 16. gr. og ákvörðun um brottvísun útlendings sem hefur dvalarleyfi eða búsetuleyfi eða norræns ríkisborgara sem dvalið hefur hér lengur en þrjá mánuði. Þá má ekki framkvæma ákvörðun fyrr en hún er endanleg ef útlendingur ber því við að hann hafi ástæðu til að óttast ofsóknir sem leitt geta til að hann teljist flóttamaður. Um framkvæmd ákvörðunarinnar eru svo nánari ákvæði í 33. gr. frv. Í 34. gr. er að finna það nýmæli að við ákveðnar aðstæður skal skipa útlendingi talsmann. Þegar þess er krafist að útlendingur sæti gæslu eða þegar beitt er úrræðum 3. mgr. 33. gr. gildir sú almenna regla að skipa skal honum talsmann úr hópi lögmanna. Einnig á útlendingur almennt rétt á að stjórnvöld skipi honum talsmann þegar kærð er ákvörðun sem varðar frávísun, brottvísun eða afturköllun leyfis og í máli vegna umsóknar um hæli. Í frv. er lagt til að útlendingur verði að hluta til eða öllu leyti krafinn um endurgreiðslu kostnaðar við réttaraðstoð ef hann hefur ráð á því. Í VI. kafla frv. eru reglur um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Í kaflanum er lagt til að lögfesta verði meginreglu fyrir þennan hóp útlendinga en þær er nú að finna í sérstakri reglugerð. Þessi ákvæði frv. taka mið af viðeigandi EES-gerðum sem gilda um borgara EES-ríkjanna, maka þeirra og fjölskyldu. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þessi ákvæði nánar hér þar sem frv. felur ekki í sér neinar breytingar á gildandi reglum að þessu leyti. VII. kafli frv. hefur að geyma reglur sem miða að því að tryggja réttarvernd þeirra sem leita hælis hér á landi sem flóttamenn. Í gildandi lögum er nánast ekkert vikið að flóttamönnum. Það er ekki síst þess vegna sem mikilvægt er að sett verði ný lög um réttarstöðu útlendinga. Ákvæði kaflans taka mið af flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna og alþjóðasamningum á sviði mannréttinda sem Ísland á aðild að. Verði frv. að lögum getur því ekki verið málum blandið að löggjöfin er í samræmi við þær þjóðréttarlegu skuldbindingar sem Ísland hefur gengist undir á þessu sviði. Samkvæmt 44. gr. frv. er lögð til grundvallarskilgreining flóttamannasamningsins á því hverjir teljist flóttamenn. Réttur til hælis hér á landi ræðst því af hinu alþjóðlega flóttamannahugtaki. Í almennum athugasemdum við frv. er fjallað um flóttamannahugtakið auk þess sem flóttamannasamningurinn er birtur sem fskj. með frv. Í 45. gr. frv. er útlendingi tryggð sú vernd að verða ekki sendur til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir sem geta leitt til þess að hann skuli teljast flóttamaður eða ef ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis. Þessi vernd er ekki bundin við þá sem flóttamannasamningurinn tekur til í strangasta skilningi heldur skulu útlendingar einnig njóta samsvarandi verndar ef þeir eru í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri meðferð vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu. Í ljósi 3. gr. samningsins gegn pyndingum og annarri ómannúðlegri meðferð þykir rétt að ganga lengra að þessu leyti en leiðir beinlínis af reglum flóttamannasamningsins. Rétturinn til verndar sætir þó takmörkunum ef ætla má að útlendingur sé hættulegur öryggi ríkisins eða ef hann hefur hlotið endanlegan dóm fyrir mjög alvarlegt afbrot og er af þeim sökum hættulegur samfélaginu. Þetta á einnig við um þá sem gerst hafa sekir um glæpi gegn mannkyninu. Samkvæmt 46. gr. frv. gildir sú meginregla að flóttamaður sem er hér á landi eða kemur til landsins á rétt á hæli hér á landi. Frá þessu er síðan vikið við ákveðnar aðstæður sem raktar eru í a--f-liðum. Ég vil láta það koma skýrt fram að þótt flóttamaður kunni í ákveðnum tilvikum ekki að eiga rétt á hæli hér á landi er stjórnvöldum vitanlega heimilt að veita viðkomandi hæli. Þessar undantekningar frá reglunni um rétt flóttamanns til hælis hér á landi eru skýrt afmarkaðar og styðjast allar við veigamikil rök. Hér er m.a. um að ræða regluna um fyrsta griðland og hliðstæðar reglur í norræna vegabréfaeftirlitssamningnum og Dyflinnarsamningnum. Þá vil ég láta þess getið að réttur aðstandenda flóttamanns er sérstaklega verndaður ef maki hans, sambúðarmaki eða börn undir 18 ára aldri eiga rétt á hæli hér nema sérstakar ástæður mæli því mót. Í 47.--49. gr. frv. eru nánari ákvæði um réttindi flóttamanna sem miða að því að tryggja réttarstöðu þeirra í samræmi við flóttamannasamninginn. Í 51. gr. eru svo ákvæði um heimild til að leyfa hópum flóttamanna að koma til landsins í samræmi við stefnu stjórnvalda. Þessi heimild er ekki bundin við flóttamenn heldur getur hún einnig tekið til hópa útlendinga sem ekki teljast til þeirra. Í þessum efnum hefur þeirri skipan verið komið á að ríkisstjórnin hefur að fenginni tillögu félmrh. tekið ákvörðun um að taka á móti hópi flóttamanna. Sú tillaga ráðherra hefur verið lögð fram á grundvelli tillagna flóttamannaráðs. Í því ráði eiga sæti fulltrúar frá fimm ráðuneytum, dóms- og kirkjumrn., heilbr.- og trmrn., menntmrn. og utanrrn. auk fulltrúa félmrn., en sá fulltrúi er formaður ráðsins. Loks er í VIII. kafla frv. ákvæði sem lúta að öryggi ríkisins, upplýsinga- og tilkynningarskyldu útlendinga, um ábyrgð á kostnaði við að flytja útlending úr landi svo og refsiákvæði. Ég tel ekki ástæðu til að rekja þessi ákvæði hér í einstökum atriðum. Herra forseti. Ég hef gert nokkuð ítarlega grein fyrir því frv. um útlendinga sem hér liggur fyrir. Eins og ég vék að í upphafi ræðu minnar er frv. þetta mikið að vöxtum og varðar mikilvægt réttarsvið og því hefði verið unnt að ræða það í mun lengra máli. Ég mun hins vegar láta staðar numið en vil að lokum taka fram að ég legg mikla áherslu á að frv. verði vandlega rætt í hv. allshn. í kjölfar þess að það hefur verið sent hagsmunaaðilum til umsagnar. Mjög mikilvægt er að löggjöf um útlendinga taki eðlilegt tillit til mismunandi og oft og tíðum andstæðra hagsmuna og að um þá löggjöf ríki almenn sátt í þjóðfélaginu. Í þessum efnum getum við lært af reynslu margra þjóða sem sumar hverjar hafa þurft að glíma við alvarleg vandamál á þessu sviði. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég kem í andsvar til að lýsa ánægju minni með að þetta frv. til laga um útlendinga sé komið á dagskrá þingsins og til umræðu. Mér hefði einhvern tíma þótt fráleitt að eiga von á því að taka slíkt mál og slíkan lagabálk til umræðu daginn áður en fyrirhuguð eru þingslit fyrir jól samkvæmt starfsáætlun, hvað þá heldur að ég stæði hér og væri að fagna því. En eins og háttar var hér til umræðu fyrir viku frv. til laga um breytingar á lögum um eftirlit með útlendingum. Þar var um að ræða eitt ákvæði varðandi hælisleitandi flóttamenn og ég gagnrýndi það harðlega að við værum á svo skömmum tíma að lögfesta slíkt ákvæði eitt og sér út úr þeim lögum sem væri svo brýnt að setja. Þess vegna er ég afskaplega ánægð með að nú skuli fara fram umræða um heildarlöggjöf í málefnum útlendinga vegna þess að það er mín skoðun, og hún hefur komið fram áður, að við getum ekki annað en sett lög um útlendinga, flóttamenn, hælisleitandi flóttamenn, erlent vinnuafl og alla þá sem kjósa að koma hingað og búa með okkur og vera með okkur í að skapa hér samfélag. Ég lít svo á að þetta frv. sé efni í þá löggjöf og það er, virðulegi forseti, afskaplega mikilvægt að allshn. fari vel yfir þessa þætti, ekki síst þá sem ég hef oftast gert að umtalsefni, þ.e. hælisleitandi flóttamenn, og að allshn. tryggi að þau atriði sem mannréttindasamtök hérlendis hafa hingað til gagnrýnt í löggjöf okkar verði leiðrétt nú með þeim lögum sem verða til í framhaldi af þessu frv.

Virðulegi forseti. Við ræðum frv. sem mörg okkar hafa lengi beðið eftir að yrði lagt fram á hinu háa Alþingi því að eins og allir vita hefur núgildandi löggjöf um útlendinga fyrir margt löngu runnið sitt skeið og því löngu tímabært að inn á hið háa Alþingi komi frv. sem ætlað er það hlutverk að leysa af hólmi þau lög sem nú gilda. Ég vil þó nefna í upphafi vegna lokaorða hæstv. dómsmrh. að það frv. sem við ræðum hefur verið um nokkuð langt skeið í smíðum og það veit ég að ýmsir hafa haft á því möguleika að gera athugasemdir við þau drög sem voru nú að mestu leyti tilbúin í fyrra. Má þar nefna Mannréttindaskrifstofuna, Rauða krossinn og Amnesty International. En mér virðist við yfirlestur á frv. að ekki hafi í neinu verið tekið tillit til athugasemda sem þessir aðilar gerðu við drögin og að þau liggi nánast hér óbreytt eins og þau lágu fyrir í fyrra. Virðulegi forseti. Í upphafi máls míns vil ég segja það almennt að þegar frv. er lesið þá virðist manni sem það gefi manni ekki skýra sýn á það hver stefna hæstv. ráðherra er í þessum efnum. Það er alveg ljóst að við erum að sigla inn í þá tíma, og má þar vitna til yfirlýsingar til að mynda framkvæmdastjóra Vinnuveitendasambandsins og fleiri, að fyrir liggur að til að halda uppi þeim lífskjörum og þeim lífsstandard sem við höfum haft nú undanfarna áratugi munum við þurfa að flytja inn verulegan fjölda útlendinga til að standa undir þeim hagvexti og hafa menn nefnt allt upp í töluna 30 þúsund manns í þeim efnum. Því hefði ég haldið að á þessum tímamótum væri mjög mikilvægt að við reyndum að móta almenna stefnu um það hvernig við ætlum að taka á móti útlendingum og hvernig við ætlum að leyfa þeim eða gefa þeim kost á því að aðlagast samfélagi okkar, enn fremur að þiggja það besta frá þeim sem við getum þegið. Því má segja sem svo að lög um útlendinga séu að nokkru leyti þær reglur sem við ætlum að setja í því skyni og beita til þess að taka á móti útlendingum. Þetta er eiginlega það fyrsta sem útlendingar sem hingað koma verða varir við. Það má kannski segja að gestrisni okkar birtist í þeim reglum sem lög um útlendinga geyma. Það sjónarmið sem mér virðist vera undirliggjandi í þessum efnum er að við virðumst öll vera hrædd við útlendinga. Það virðist mér vera undirtónninn í þessum lögum því að reglurnar eru nánast undantekningarlaust þannig úr garði gerðar að mjög erfitt er að sjá hvernig framkvæmdin verður. Lítið sem ekkert er neglt niður í þessum lögum heldur er þetta mjög opið og hér er lagt til valdframsal til dómsmrh., með því mesta sem ég hef séð í nokkurri löggjöf eða tilraun til lagasetningar. Ég hefði til að mynda viljað sjá að í þessum lagabálki væri einnig að finna ákvæði um atvinnuleyfi útlendinga. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta fylgist að í einum lagabálki. Og af því að hæstv. ráðherra vitnaði til Norðmanna í framsöguræðu sinni þá held ég að rétt sé að vitna til þess að þannig hafa Norðmenn það. Þannig hafa Norðmenn ákveðið að hafa það og ég held að mikilvægt sé að búsetuleyfi og dvalarleyfi sé að finna í einum og sömu lögunum. Það er hins vegar ekki ætlunin að gera hér og þykir mér það mjög miður vegna þess að ég lít svo á að nú sé einmitt tíminn til þess að setja okkur almenna stefnumótun um það hvernig við ætlum að taka á móti útlendingum og hvernig við ætlum að gefa þeim kost á því að aðlagast samfélagi okkar, enn fremur að þiggja frá þeim það sem þeir geta gefið okkur, enda held ég að um samfélag okkar megi almennt segja að það sé mun ríkara af því að hafa tekið á móti þeim útlendingum sem hingað hafa komið og sett verulegan svip á samfélagið, sérstaklega undanfarna tvo áratugi. Þess vegna finnst mér miður, virðulegi forseti, að við skulum ekki sjá í frv. heildstæða stefnu um það hvernig við ætlum að taka á móti útlendingum. Það er fyrsta gagnrýnisatriðið, virðulegi forseti, sem ég hef á þetta frv. Virðulegi forseti. Í öðru lagi vil ég nefna það líka að frv. byggir að meginstefnu til og leitar heimilda í 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um að löggjafinn skuli setja lög um útlendinga. Lög um útlendinga eru fyrst og fremst lög um mannréttindi, fyrst og síðast lög um mannréttindi, og þegar sett eru lög um slíka hluti þurfa þau að vera nákvæm og þau verða að vera skýr og menn verða að vita hvaða rétt þeir hafa og hvaða rétt þeir hafa ekki. Sú stefna virðist algerlega fyrir borð borin í frv., alveg gersamlega, því að hér er valdframsal slíkt að þegar ég fer yfir frv. þá virðist mér ráðherra á 30--40 stöðum í þessu frv. veitt heimild til setningar reglna. Þetta er algerlega í andstöðu og brýtur í bága við þá meginreglu að mannréttindi þurfi að vera skýr. Það er löggjafinn sem á að setja þessar reglur og mun ég á eftir í ræðu minni nefna nokkur dæmi um þetta. Virðulegi forseti. Ég ætla að nefna nokkrar greinar í þessu frv. Ég hef ekki tíma til að fara mjög ítarlega yfir greinarnar en þær athugasemdir sem ég hef almennt við frv. eru að í fyrsta lagi er enga stefnumótun að finna um hvernig við ætlum að mæta þeirri þörf sem t.d. fulltrúar atvinnulífsins og atvinnurekendur telja fyrir útlendinga á næstu árum. Hér er enga almenna stefnu að finna í þeim efnum heldur er í meginatriðum rætt um að leita leiða til að stjórnvöld geti með einum eða öðrum hætti komið ,,óæskilegum`` útlendingum frá landinu. Í öðru lagi, virðulegi forseti, geri ég almenna athugasemd við hið óheyrilega valdaframsal í þessu frv. Þetta eru þær tvær meginathugasemdir sem ég geri við þetta frv. Ég ætla nú að fjalla um nokkrar greinar þó það verði ekki tæmandi. Ég sit í hv. allshn. og mun hafa kost á að fjalla mjög ítarlega um þetta mál. Ég tel mjög mikilvægt að svo verði gert. Í fyrsta lagi, virðulegi forseti, þá vil ég benda á 10. gr. frv. Þar er kveðið á um að dvalarleyfi sem veitt er í fyrsta sinn skuli gefa út áður en komið er til landsins, að ef veita skuli dvalarleyfi skuli viðkomandi útvega sér það áður en hann kemur til landsins. Þetta er ekki í núgildandi lögum og verður að teljast dálítið sérstakt að herða þessi ákvæði svo frá því sem nú er. Vissulega getur það komið upp, virðulegi forseti, að einstaklingar sem hér dvelja óski síðar eftir því að fá dvalarleyfi. Mér finnst alveg ástæðulaust að gera það að skilyrði að dvalarleyfi sem veitt er í fyrsta sinn skuli gefið út áður en komið er til landsins. Ég tel enga ástæðu til að herða á þeim reglum sem nú gilda. Í öðru lagi, virðulegi forseti, get ég ekki orða bundist vegna a-liðar 11. gr. í þessu frv. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Veita má útlendingi dvalarleyfi, að fenginni umsókn, ef framfærsla hans, sjúkratrygging og húsnæði er tryggt, samkvæmt nánari reglum sem dómsmrh. setur.`` Hér er það alfarið sett í hendur dómsmrh. að ákveða hvenær veita megi útlendingi dvalarleyfi. Eins og ég nefndi áðan, virðulegi forseti, eru lög um útlendinga fyrst og fremst um mannréttindi. Ég tel það á engan hátt boðlegt að Alþingi framselji þannig valdið að dómsmrh. skuli einhliða veitt heimild til að ákvarða skilyrði fyrir dvalarleyfi. Mér finnst mikilvægt að Alþingi setji mjög nákvæmar reglur, eins nákvæmar og hægt er. Auðvitað verður aldrei hægt að setja algildar reglur þannig að ekki þurfi að veita ráðherra heimild til reglugerðarsetningar en fyrr má nú rota en dauðrota. Hér stendur einfaldlega að dómsmrh. setji bara nánari reglur og skilyrði fyrir dvalarleyfi. Ég held, virðulegi forseti, að þetta sé ein þeirra greina sem hv. allshn. þarf að taka mjög vandlega til skoðunar. Þá vil ég, virðulegi forseti, fjalla um 18. gr. sem lýtur að frávísun og brottvísun við komu til landsins en þar segir, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu hans.`` Hér er fjallað um þær reglur sem fara á eftir þegar vísa á útlendingi frá landinu við komu til landsins, þ.e. honum er nánast snúið við í dyrunum ef svo má að orði komast. Hér má finna stórkostlegar reglur í stafliðum frá a--j og er hver annarri betri. Mig langar að nefna tvær þeirra og gefa hv. þingheimi dæmi. Nefna mætti d-lið 18. gr. en þar segir að vísa megi útlendingi frá landinu ef: ,,hann getur ekki sýnt fram á að hann hafi eða eigi tryggð nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar.`` Ég veit svo sem ekki nákvæmlega hvað hér er verið að fara, virðulegi forseti. Þurfa menn þá að flagga gullkortum eða platínukortum til að geta sýnt fram á að þeir geti séð fyrir sér og muni ekki lenda á sósíalnum? Hvað er átt við? Þetta er reyndar ákvæði sem þekkist víða en það er ekki þar með sagt að við eigum að taka það upp einnig. Þá er ekki síður forvitnilegur g-liður 18. gr. en þar segir, með leyfi forseta, að vísa megi útlendingi frá ef: ,,hann samkvæmt mati þar til bærs heilbrigðisstarfsmanns er augljóslega haldinn alvarlegum geðtruflunum.`` Það er ekkert öðruvísi. Auðvitað, virðulegi forseti, koma þessi mál aldrei til skoðunar eins eða neins. Þessi mál verða einfaldlega afgreidd með því að snúa fólkinu við í dyrunum. Það hvernig fara á að þessum reglum skiptir miklu máli. Mál af þessum toga, hvað sem lögin segja, verða aldrei kærð nema í mjög sérstæðum tilvikum. Þau munu aldrei fá neina málsmeðferð. Þess vegna er mikilvægt að þessar reglur séu skýrar. Hér er ég ekki að segja að við eigum að opna þetta og leggja þannig upp að hér sé nánast um vængjahurð að ræða. Ég held að við verðum leita einhvers konar millileiðar í þessu, að við byrjum a.m.k. á því að vera hæfilega gestrisin gagnvart þeim sem hingað vilja koma. Ef þetta land vantar eitthvað þá held ég að það vanti fólk. Ég held að hver sá sem flogið hefur yfir þetta land sjái að hér er aðallega landsvæði og lítið um hús, fátt um fólk. Mér finnst, virðulegi forseti, að undirtónninn í því frv. sem hér er lagt fram sé nánast að okkur langi ekkert að fá hingað fólk. Heimildir stjórnvalda væru þannig úr garði gerðar, eins og einn ágætur embættismaður orðaði það á fundi allshn. fyrir skömmu, þægileg verkfæri til þess að losna við fólk. Það er ekkert öðruvísi, virðulegi forseti. Mér finnst að heyra megi þennan undirtón í þessu frv. og ég gagnrýni það harðlega. Virðulegi forseti. Ég hef ekki langan tíma og þarf að fara hratt yfir. Í 26. gr. er ætlunin að lögfesta ákvæði sem nýverið var lagt fyrir þingið með sérstæðum hætti. Þar er ætlunin í raun og veru að lögfesta ákvæði Dyflinnarsamningsins sem Ísland er ekki aðili að. Ætlunin er hins vegar að lögfesta reglur samningsins, sem hlýtur að vera einsdæmi í veröldinni, að þjóð ætli að lögfesta samning sem hún á ekki aðild að. Hér er þetta ákvæði komið inn að nýju í 26. gr. Það má vel vera að stjórnvöld séu í samningaviðræðum um þetta mál þannig að þetta ákvæði fái skýrari mynd á sig á síðari stigum. Svo er a.m.k. ekki í dag. Vegna umfjöllunar minnar áðan um 18. gr. þá held ég að hún verði ekki lesin nema með hliðsjón af 31. gr. Samkvæmt 18. gr. yrði mönnum snúið við í dyrunum. En í 1. málsl. 1. mgr. 31.gr. segir: ,,Ákvörðun um frávísun skv. 18. gr. má framkvæma þegar í stað.`` Miklu máli skiptir að vandað sé til við að ákveða skilyrðin um hvenær snúa megi mönnum frá og hvenær ekki. Enn fremur, virðulegi forseti, verður að vanda til kennslu og námskeiða fyrir þá aðila sem eiga að framfylgja þessum. Frv. sem hér liggur fyrir er svo opið í alla enda að það væri nánast hægt að framfylgja lögunum eins og mönnum sýndist. Mér sýnist það líka vera hugsunin með framlagningu þessa frv., að menn geti haft þetta nánast að eigin geðþótta. Hratt flýgur stund, virðulegi forseti. Ég ætla líka að minnast á 45. gr., í kafla VII sem fjallar um flóttamenn. Það er náttúrlega einn almikilvægasti kafli þessa frv. Hér er fjallað um vernd gegn ofsóknum, þ.e. greinin fjallar m.a. um að ekki megi senda útlending til baka við tilteknar aðstæður en svo kemur stórkostlegt ákvæði: ,,Útlendingur nýtur ekki verndar skv. 1. mgr. ef ætla má að hann sé hættulegur öryggi ríkisins ...`` Hver ætlar að meta það, virðulegi forseti? Það skyldu þó ekki vera stjórnvöld sjálf? Þannig er alveg sama hvar opnað er fyrir að útlendingur sem hingað kemur fái að njóta vafans, alltaf skal a.m.k. tryggt einhvers staðar að því sé ekki ofgert. Hér segir einmitt að ef ætla má að hann sé hættulegur öryggi ríkisins þá gildi ekki það sem á undan er sagt. Hér eru hinar vísustu reglur með, virðulegi forseti. T.d. í 46. gr.: ,,Dómsmálaráðherra getur sett reglur um að útlendingur sem sækir um hæli skuli dveljast í tilteknu sveitarfélagi ...`` Ekki er það nú til þess að efla trú manna. Virðulegi forseti, þar sem tími minn er alveg að verða búinn, þá er ekki hægt annað en að bera niður í 53. gr. Þar er m.a. kveðið á um að útlendingur skuli hafa á sér vegabréf ef hann skyldi verða stöðvaður af lögreglunni, þá skal tryggt að hann hafi vegabréfið með sér svo hann geti gert grein fyrir sér. Það er náttúrlega spurning, virðulegi forseti, hvort hann eigi ekki bara að ganga með hvítan hatt svo öruggt sé að menn fari ekki í neinar grafgötur um að þar sé útlendingur á ferðinni. Virðulegi forseti. Mér finnst svona ákvæði hreinlega þess eðlis að það sé alvarlegt að leggja slíkt fyrir þingið.