Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Nú ber svo við að komið er á veraldarvefinn einhvers konar efnisyfirlit frá svonefndum hagræðingarhópi ríkisstjórnarinnar. Í fæstum tilvikum er þar um útfærðar, hvað þá rökstuddar tillögur að ræða og í engu tilviki fylgja útreikningar sem undirbyggja mögulega hagræðingu á grundvelli þessara tillagna. Það sem helst er hönd á festandi og skýrt er nú sumt dapurlegt eins og að lækka aftur framlög til þróunaraðstoðar og slá af öll áform um frekari úrbætur í fæðingarorlofsmálum. Það vekur auðvitað athygli að hagræðingarhópurinn fjallar þarna lítið um rekstrarkostnað ríkisstjórnar og fjölda aðstoðarmanna en af því hafa verið að koma fréttir, þar á meðal er á forsíðu dagblaðs í dag að fjórir ráðherrar Framsóknarflokksins séu samtals með 11 aðstoðarmenn, fimm ráðherrar Sjálfstæðisflokksins með sjö. Nú kann að vera að þarna sé eitthvað oftalið og hugsanlega er einhver af þessum 11 aðstoðarmönnum framsóknarmanna upplýsingafulltrúi. Síðan liggur fyrir að einn þeirra verður ólaunaður hvað varðar Stjórnarráðið, þ.e. Alþingi á að greiða launakostnað nýjasta eða næstnýjasta aðstoðarmanns Framsóknarflokksins. Það er athyglisvert en vekur ekki síður spurningar þegar kemur að stjórnskipulegum mörkum löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Aðstoðarmannsstarf er ekki hvaða starf sem er, það byggir á lögum um Stjórnarráð Íslands, samanber 18. og 22. gr. Aðstoðarmanni eru sett erindisbréf af ráðherra og hann heyrir beint undir ráðherra og lýtur beinu boðvaldi hans. Það hlýtur því að þurfa að koma til skoðunar hvort það sé eðlilegt fyrirkomulag að Alþingi greiði launakostnað aðstoðarmanns uppi í Stjórnarráði og hvernig verkaskiptingin og trúnaðarskyldur vegast á, annars vegar maður sem starfar undir boðvaldi ráðherra og hins vegar maður sem er sem þingmaður bundinn af sannfæringu sinni einni á Alþingi. Ég legg til að hagræðingarhópurinn athugi hagræðingarþátt málsins 

Forseti. Um einn milljarður jarðarbúa fær ekki nóg að borða. Á hverjum degi deyja um 40 þúsund manns úr næringarskorti eða vegna sjúkdóma sem eru afleiðingar hans og af þeim eru börn í meiri hluta. Á hverri mínútu deyja 20 börn úr hungri, 600 börn deyja úr hungri í heiminum á meðan við ræðum störf þingsins hér í dag. Engar aðrar hörmungar í heiminum tortíma jafnmörgum mannslífum og hungrið. Þetta eru svo yfirþyrmandi tölur að okkur hættir til að líta á hungrið í heiminum sem eina af þeim óþægilegu og óbreytanlegu staðreyndum sem við höfum engin áhrif á. En svo er ekki. Við getum haft áhrif og það er skylda okkar að leggja okkar lóð á vogarskálarnar fyrir bættum lífskjörum í fátækustu hlutum heimsins. Baráttan gegn fátækt, fyrir félagslegu réttlæti, gegn misskiptingu lífsgæða og hungri í heiminum á ekki að vefjast fyrir þjóð sem er í hópi 15–20 ríkustu þjóða heims. Ísland hefur lengi stefnt að því markmiði Sameinuðu þjóðanna að veita 0,7% af vergum þjóðartekjum til þróunarsamvinnu og í fyrstu þingsályktun þar að lútandi, sem samþykkt var einróma árið 2011, var kveðið á um að framlögin skyldu vera 0,28% af vergum þjóðartekjum árið 2014. Það er nöturlegt að stjórnarmeirihlutinn ætli nú að hlaupast undan þessum skuldbindingum. Um 3–4% af lækkun veiðigjaldsins hefði dugað til að standa við einróma samþykkt Alþingis. Hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir ræddi hér í þinginu fyrir viku síðan skýrslu sem var flutt á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna nú í haust og sagði að sú skýrsla væri hrollvekja um aðstæður unglingsstúlkna í þróunarríkjum, ekki síst í sunnanverðri Afríku. Það eru ríkir hagsmunir þróaðra ríkja að draga úr fátækt og misskiptingu auðs í heiminum, berjast gegn sjúkdómum og faröldrum sem eru víða landlægir og auka menntunarstig með sérstakri áherslu á konur og börn. Framlög til þróunaraðstoðar og samvinnu er því um leið framlag til friðar og jöfnuðar um allan heim og við eigum hiklaust að styðja það í verki. Það er enginn þjóðarsómi að því víkja sér undan þeirri ábyrgð.

Herra forseti. Nýja hægri stjórnin hættir ekki að koma á óvart. Sama dag og kallað er eftir hagræðingu í ríkisrekstri fjölgar aðstoðarmönnum ráðherra. Einn daginn er kallað eftir færri ríkisstarfsmönnum og þann næsta fjölga ráðherrar aðstoðarmönnum. Þetta kallast væntanlega að ganga á undan með góðu fordæmi. Skilaboðin sem hæstv. ríkisstjórn sendir með þessum ráðningum er að lítið sé að marka heitstrengingar um hagræðingu. Hæstv. ráðherrar munu einnig eiga í vandræðum með að réttlæta fækkun ríkisstarfsmanna enda nóg til af peningum þegar þörfin er brýn. Jafnt atvinnurekendur sem launafólk kalla eftir framtíðarsýn. Hún er engin. Skattar og gjöld eru lækkuð á þá sem breiðust hafa bökin, hafinn er niðurskurður að nýju í heilbrigðiskerfinu og nú hefur hagræðingarhópur ríkisstjórnarinnar skilað tillögum sínum sem margar fela í sér fækkun starfa. Ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar segist vilja hagræða. Kannski kalla þau niðurskurð á fjármunum til vinnumarkaðsaðgerða fyrir atvinnuleitendur hagræðingu. Ég kalla það svik við fólk sem hefur misst vinnu sína í kjölfar hrunsins. Kannski kalla þau sameiningu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni hagræðingu. Ég kalla það svik við fólk sem hélt að það væri að kjósa flokka sem vildi byggja upp heilbrigðiskerfið. Herra forseti. Þeir sem boða hagræðingu verða að ganga á undan með góðu fordæmi. Það er til skammar fyrir flokka sem leggja fram 111 niðurskurðar- og hagræðingartillögur að auglýsa á sama tíma sífellda fjölgun framsóknarmanna í starfsmannahaldi Stjórnarráðsins.

Virðulegi forseti. Ég verð að taka undir með þeim sem hér hafa talað um nýjasta útspil framsóknarmanna og velta því upp, eins og gert var áðan, hvort það geti talist eðlilegt þegar horft er til þrískiptingar valdsins að handhafi löggjafarvaldsins gerist aðstoðarmaður handhafa framkvæmdarvaldsins. Hvorum megin situr einstaklingur sem settur er í þá stöðu hverju sinni? Getur hann valið það? Í dag ætla ég að sitja þarna eða þennan klukkutíma? Það er alveg klárt að aðstoðarmenn ráðherra heyra beint undir boðvald ráðherra síns. Það er því æðivafasamt að þingmaður sé settur undir slíkt stjórnskipunarlegt boðvald. Svo má auðvitað velta fyrir sér líka hvort verið sé að breyta hlutverki aðstoðarmanna í aðstoðarráðherra. Eða hvað? Í þessu tilfelli erum við að tala um þingmann sem situr í fjárlaganefnd og það er ekkert óeðlilegt að maður velti fyrir sér þegar hann situr þar inni hvorum megin hann er. Er hann aðstoðarmaður ráðherra þegar hann sinnir nefndarstörfum eða er hann þingmaður? Það er eiginlega ekki hægt að sinna báðum þessum hlutverkum að mínu viti. Svo má líka hugsa um hvort hann eigi að vera yfirfrakki á hinum ráðherrunum eða inni í ráðuneytunum, hann á að fylgja eftir tillögum hagræðingarhópsins. Það er líka spurning sem vert er að fylgja eftir. Það er eiginlega alveg með ólíkindum og í rauninni finnst mér að forseta beri að skoða hvort þetta stenst þau þingskapalög og önnur sem við störfum eftir.

Forseti hefur skoðað það álitamál sem hv. þingmenn hafa hér rætt varðandi ráðningu Ásmundar Einars Daðasonar sem aðstoðarmanns fosætisráðherra og það er augljóst mál að þessi mál standast fullkomlega. Hér er um það að ræða að hv. þingmaður verður hér áfram hv. þingmaður, gegnir sínum þinglegu skyldum, situr í nefndum, eða nefnd eftir atvikum, innan vébanda Alþingis. Það er ekki óþekkt að þingmenn gegni öðrum störfum launuðum og ólaunuðum utan þingsins án þess að að því sé fundið. Það gengur því að öllu leyti upp að mati forseta.

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á frétt í DV í dag um að fjölskylda hafi verið borin út í brjáluðu veðri. Einstæð móðir grátbað um frest, komin með leiguhúsnæði um næstu mánaðamót en lögfræðingur Íbúðalánasjóðs og sýslumaður rak hana út og skipti um lás. Annar lögfræðingur Íbúðalánasjóðs segir að það sé því miður ekkert við þetta mál sem kallar á að brugðið verði frá því verklagi sem sjóðurinn viðhefur í málum sem þessum. Yfirlögfræðingur sjóðsins segir að í þessu máli hafi verið farið í einu og öllu eftir reglum sjóðsins og að vissulega komi ekki til útburðar nema að undangengnu talsverðu ferli. En hvernig er það ferli? Er ekkert sem við þingmenn getum gert í þessu máli? Jú, við getum nefnilega gert eitthvað ef við viljum. Alþingi hefur stefnumótunarvald yfir Íbúðalánasjóði sem er í eigu ríkisins og Alþingi getur með lögum skipað Íbúðalánasjóði að stöðva nauðungarsölur á heimilum landsmanna þar til dómstólar taka af allan vafa um lögmæti lánanna sem á þeim hvíla. Núna liggur fyrir EFTA-dómstólnum fyrirspurn frá Hæstarétti um það hvort verðtryggð húsnæðislán séu lögmæt. Við erum að bíða eftir þeim úrskurði. Ríkisstjórnin hefur sjálf kallað eftir og gert mögulegar flýtimeðferðir á dómsmálum til að fá úr því skorið, en samt er verið að bera fólk út og selja eignir þess á nauðungarsölu sem er óafturkræft þannig að fólkið fær aldrei aftur heimili sín. Hvers vegna sköpum við ekki smáskjól? Á morgun mun ég mæla fyrir slíku lagafrumvarpi, frumvarpi til laga um að Íbúðalánasjóði verði tímabundið óheimilt að krefjast nauðungarsölu á fasteign þar sem gerðarþoli heldur heimili og hefur skráð lögheimili. Meðflutningsmenn frumvarpsins eru þingmenn Pírata, Bjartrar framtíðar, Samfylkingar og Framsóknarflokks. Frumvarpið gæti 

Virðulegi forseti. Það virðist alveg fara með þá sem eru íhaldssamastir hér inni að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hafi verið ráðinn aðstoðarmaður án launa hjá hæstv. forsætisráðherra. Hingað koma menn í löngum röðum og vita ekkert hvað er í gangi, ræða launamál þingmannsins - hvaða taugaveiklun er þetta? Þetta hefur ekki verið gert áður en er einhver ástæða til að fara fullkomlega yfir um út af því? Menn koma í fullri alvöru og segja að af þessum 111 tillögum séu engar beinar tillögur. Það er augljóst að þeir hafa ekki lesið eina einustu tillögu ef þeir komast að þeirri niðurstöðu. Til dæmis tillaga 17, um að setja þjóðgarðana í eina stofnun, er það ekki bein tillaga? Og að sameina stoðþjónustu innan Stjórnarráðsins, er það ekki bein tillaga? Fasteignir Stjórnarráðsins og forsætisráðuneytisins, er það ekki bein tillaga? Er ekki bein tillaga að stefna að því og fara í það verkefni að fækka sendiskrifstofum? Er ekki bein tillaga að fækka starfsmönnum utanríkisráðuneytisins? Er það ekki bein tillaga? Virðulegi forseti. Það er ekkert að því að vera efnislega ósammála þessum 111 tillögum, ekki neitt, en ég hvet þá hv. þingmenn til að koma sér þangað. Við skulum ræða þessa hluti. Svo veit ég ekki alveg hvað við eigum að gera við þá sem eru íhaldssamastir hér þegar kemur að þeirri gríðarlega róttæku breytingu, hvorki meira né minna, að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason aðstoði hæstv. forsætisráðherra. Ég verð að viðurkenna að ég held að allir sem að því máli koma, ég kom að vísu ekki að því heldur frétti það eins og aðrir, hefðu hugsað sig vel um ef þeir hefðu áttað sig á því hvaða rót kæmi á huga hv. þingmanna sem koma hér - eru ekki komnir þrír? - til að býsnast yfir því og hafa áhyggjur af launamálum þingmannsins. 
            

Virðulegi forseti. Ég hef verið svolítið hugsi síðustu tvo daga yfir viðbrögðum hv. þm. Brynjars Níelssonar og hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur við vangaveltum annarra þingmanna um vinnubrögð og verklag lögreglu í Gálgahraunsmálinu og varðandi hælisleitendur. Hæstv. innanríkisráðherra sagði í ræðu sinni 12. nóvember sl. í kjölfar umræðu um stöðu flóttamanna og meðferð þeirra, með leyfi forseta, að ráðherra ætlaði ekki „að blanda sér í, hafa skoðanir á eða fella dóma um einstaka lögregluaðgerðir. Það er ekki hlutverk ráðherra.“ Hæstv. innanríkisráðherra sagði jafnframt í umræðu um framgöngu lögreglunnar gegn mótmælendum í Gálgahrauni, með leyfi forseta: „Nýleg könnun á trausti til lögreglunnar í landinu sýnir að 77% almennings bera traust til lögreglunnar. Mér finnst það ekki bera vitni um að menn telji að lögreglan sinni ekki hlutverki sínu vel.“ Ég er hjartanlega sammála því að ráðherra eigi ekki að blanda sér í einstakar lögregluaðgerðir og fagna því að nýleg könnun sýni ríkt traust til lögreglu en það breytir því ekki að ég tel mikilvægt að í þessum þingsal geti farið fram fagleg og upplýst umræða um starfshætti og verklag lögreglunnar líkt og annarra embætta og starfsstétta, enda byggi hún á lögum og stefnu sem hér eru búin til. Jafnframt vil ég benda á að sú áhersla sem kom fram í máli ofangreindra í umræðum um hælisleitendur og birtist ágætlega í eftirfarandi orðum hv. þm. Brynjars Níelssonar, með leyfi forseta: „Það liggur auðvitað ekkert fyrir í málinu um að brotin hafi verið mannréttindi. Ég get bent þingmönnum á það að hægt er að bera undir dómstóla rannsóknaraðgerðir lögreglu, hverjar sem þær eru, um réttmæti þeirra, og handteknir menn eiga auðvitað rétt á verjanda til að gæta hagsmuna sinna.“ Það er líka rétt í sjálfu sér en við getum ekki horft fram hjá því að valdastaða hælisleitenda er ekki góð í samanburði við aðra hópa og hafa þeir ekki greiðar leiðir til dæmis vegna skorts á lögfræðiaðstoð, túlkaþjónustu o.fl. til að vernda sig. Lögreglan er bæði mikilvæg og um leið valdamikil starfsstétt og því er eðlilegt að við sem hér erum í þjónustu við fólkið í landinu veigrum okkur ekki við því að ræða opinskátt það sem betur má fara og það sem vel er gert, þar sem og annars staðar, með það að markmiði að fá það besta út úr starfi ólíkra stétta sem gegna lögbundnum hlutverkum og skipta okkur öll máli.

Virðulegur forseti. Efnafræðingurinn Glúmur Jón Björnsson hefur í fjölmiðlum vakið athygli á því að lög nr. 40/2013, um endurnýjanlegt eldsneyti í samgöngum á landi, muni frá og með næstu áramótum valda miklum og óþörfum kostnaði fyrir þjóðarbúið. Viðbótarkostnaðurinn felst í því að hér þarf að kaupa inn dýrara eldsneyti á bílaflotann en annars hefði verið. Fyrir árin 2014–2019 gæti sá kostnaðarauki numið 5–6 milljörðum kr. - og það í gjaldeyri. Enginn nema Alþingi krefst þess að Ísland beri þennan kostnaðarauka fyrr en árið 2020. Mér finnst fullt tilefni til þess að þingið endurskoði þessa ákvörðun sína í ljósi þessara upplýsinga. Lögin leiða ekki til minni mengunar. Útblástur bifreiða verður síst minni þótt blandað verði með eldsneyti úr korni. Framleiðsla á eldsneyti með ræktarlandi hefur jafnframt verið harðlega gagnrýnd fyrir að leiða til hækkandi matvælaverðs í heiminum og meiri hungursneyðar. Ef Íslendingar vilja í raun og veru draga úr mengun í heiminum væri mun skilvirkara að nota þessa 6 milljarða til að niðurgreiða nýja rafbíla um 1 milljón hvern. Það mundi duga til að styrkja kaup á 6 þús. rafbílum fyrir árið 2020. Sá rafbílafloti hefði þann kost að nýta hreina innlenda orku og draga úr útblæstri koltvísýrings sem næmi um 35 þús. tonnum árlega. Í stað þess að brenna 6 milljörðum í kaup á matarolíu og dýrum íblöndunarefnum mætti nota fjárhæðina til að byggja upp verðmætan rafbílaflota sem mundi í raun og veru draga úr útblæstri í samgöngum. Ég skora því á hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra að leggja fram frumvarp um að gildistöku laga nr. 40/2013 verði frestað til ársins 2020.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og fleiri hv. þingmenn hér á undan gera að umræðuefni þau álitamál sem upp koma í tengslum við það að þingmaður gerist aðstoðarmaður ráðherra en taki sér ekki hlé frá þingstörfum á meðan. Mikil umræða hefur verið um aðgreiningu löggjafarvalds og framkvæmdarvalds í gegnum tíðina. Sjónarmið um að ráðherra skuli ekki jafnframt vera þingmenn byggjast á því að þannig fáist skýrari aðskilnaður löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það styrki jafnframt ásýnd þingsins og geti stuðlað að auknu frumkvæði þingmanna við lagasetningu. Á þjóðfundi um stjórnarskrá Íslands sem haldinn var 6. nóvember 2010 kom fram skýr niðurstaða hvað þetta varðar og rík áhersla lögð á það að ráðherrar eigi ekki sæti á Alþingi. Aðrir telja, svo sem stjórnlaganefnd sem skilaði skýrslu árið 2011, að ákvæði í gildandi stjórnarskrá séu rótgróin og að framkvæmd þeirra hafi ekki leitt í ljós stórvægilega galla og því sé í lagi að ráðherrar séu jafnframt alþingismenn. Óvíst sé að breyting á því leiði til sterkari stöðu þingsins gagnvart ráðherrum við undirbúning lagasetningar og eftirlitsstörf þingsins en hugsanlegt þó að lausn undan þingsetu geti skapað ráðherrum meira svigrúm við að sinna ráðherrastarfinu. Þrátt fyrir orð hæstv. forseta hér áðan vil ég beina þeim spurningum til hæstv. forseta hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að til viðbótar þeim hæstv. ráðherrum sem eru einnig þingmenn séu aðrir hv. þingmenn í starfi hjá framkvæmdarvaldinu því til aðstoðar við að sinna hlutverki sínu. Telur hæstv. forseti ekki að þarna sé enn frekar verið að má út skilin milli löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og þrískiptingu valds samkvæmt stjórnarskrá sé raskað? Hæstv. forseti sagðist ekki ætla að gera athugasemdir við þessa tillögu en ég vil biðja hæstv. forseta að skoða þau álitamál betur sem velt hefur verið upp í þessari umræðu.

Forseti vill eingöngu árétta það sem fram kom áðan í máli hans. Hér er um að ræða tímabundna ráðningu, að því er séð verður, til skilgreindra verkefna. Hv. þingmaður mun eftir sem áður gegna sínum þinglegu skyldum og sitja í nefnd eða nefndum eftir atvikum, þannig að hv. þingmaður nýtur ekki sérstakra launa í því nýja verkefni sem hv. þingmaður tekur nú sér. Hv. þingmenn hafa oft tekið rækilega þátt í undirbúningi mála og aðkomu mála á undirbúningsstigi með setu í nefndum, þeir hafa leitt nefndir o.s.frv. og mótað með þeim hætti löggjöfina sem síðar verður tekin afstaða til á Alþingi. Kallað hefur verið eftir því að alþingismenn kæmu með ríkari hætti að mótun slíkrar undirbúningsvinnu. Það er sérstök umræða, en forseti vill engu að síður vekja athygli á þessu sjónarmiði.

Virðulegur forseti. Ég vil ræða það mál sem hæstv. forseti nefndi áðan. Ég verð að segja að það er margt skrýtið í kýrhausnum. Formaður hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar er í framhaldinu orðinn aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst vera mikill vandræðagangur hjá stjórnvöldum. Þau mál sem voru efst á baugi í kosningabaráttunni, skuldamál heimilanna og hagræðing í rekstri ríkisins, það kemur lítið út úr því. Varðandi skuldamál heimilanna er sagt að allt sé í vinnslu og varðandi tillögur hagræðingarhópsins er verið að skoða þetta og meta og það sett í hendur ráðuneytanna að vinna úr því. Síðan er bætt um betur og formaður hagræðingarhópsins fengið það hlutverk að vera aðstoðarmaður hæstv. forsætisráðherra, sem mér finnst mjög óeðlilegt. Mér finnst það vera eftirlitshlutverk okkar þingmanna allra, eftirlit með framkvæmdarvaldinu, og við verðum að bera virðingu fyrir þrískiptingu valdsins, löggjafarvaldinu, framkvæmdarvaldinu og dómsvaldinu. Þarna er verið að stíga skref í allt aðra átt en gert hefur verið. Ég tel að við eigum öll, þingmenn hérna inni, að vera aðstoðarmenn hæstv. forsætisráðherra. Ég og eflaust allir aðrir erum alveg tilbúin til þess án þess að taka neitt sérstaklega fyrir það. Ættum við ekki að bjóðast til þess frekar en að leggja það á einn hv. þingmann að sinna því hlutverki? Er það ekki nóg sem hann þarf að bera, hv. þingmaður, þótt þessu sé ekki bætt á hann? Mér finnst ekki, með virðingu þingsins í huga, að við eigum að taka það skref að gera þingmenn að aðstoðarmönnum ráðherra. Hvað með þá tillögu að ráðherra segi af sér þingmennsku 

Virðulegi forseti. Mér finnst það hryllilega neyðarástand sem blasir við á Filippseyjum eiga erindi í umræðu í þingsal. Það minnir okkur á skyldur okkar gagnvart bræðrum og systrum um allan heim. Þúsundir látinna og milljónir heimilislausra á fjarlægum slóðum geta fyllt okkur vanmáttarkennd og þeirri tilfinningu að það sé lítið eða ekkert sem við getum gert sem skiptir máli. En það er langt í frá, við getum staðið okkur gagnvart meðbræðrum okkar í heimsþorpinu með því að taka virkan þátt í þróunaraðstoð þannig að við séum ekki eftirbátar annarra vestrænna þjóða með því að standa vel að hjálparstarfi og, síðast en ekki síst, með því að taka alvarlega þau viðvörunarmerki sem náttúran sendir okkur með sívaxandi þunga frá ári til árs. Ef einhver er enn þá efasemdamaður um áhrif hnattrænnar hlýnunar ætti sá hinn sami að skoða ástandið í Karíbahafi, á Kyrrahafi og Indlandshafi þar sem hækkandi yfirborð sjávar verður sífellt meira áberandi eða fjallahéruð Andesfjalla eða Himalajafjalla þar sem samfélög glíma við flóð vegna bráðnunar jökla, skoða hvað er að gerast á suðurpólnum og norðurpólnum, skoða áhrifin á héruðin í kringum ósa Mekong-, Nílar-, Ganges- og Amazon-fljótanna, skoða svipaða ofurfellibyli í Suður-Ameríku, ekki gleyma áhrifunum á gresjur Afríku, muna eftir veðurfari í Mexíkóflóa og nýlegum flóðum á austurströnd Bandaríkjanna. Þessu þurfa menn að velta fyrir sér áður en þeir fara að hugsa mikið um tækifærin fyrir Íslendinga sem fylgja hnattrænni hlýnun og áður en þeir tala mikið um þau upphátt - og áður en menn leggjast í stórfellda áætlanagerð um olíuvinnslu á Drekasvæðinu. 
            

Virðulegi forseti. Enn er sótt að Þjórsárverum. Baráttan fyrir stækkun friðlandsins hefur staðið í 40 ár og var mikill léttir þegar fyrir lá tillaga um stækkun þar sem virkjunarkosturinn Norðlingaölduveita var innan marka stækkaðs friðlands. En nú eru breytt áform uppi. Í nýrri yfirlýsingu Náttúruverndarsamtaka Íslands segir, með leyfi forseta: „Náttúruverndarsamtök Íslands mótmæla harðlega öllum áformum Landsvirkjunar og umhverfisráðherra um Norðlingaölduveitu. Með þessum áformum er gengið þvert gegn lögum um rammaáætlun sem kveða skýrt á um að virkjunarkosti í verndarflokki beri að friðlýsa. Virkjunarkosturinn Norðlingaölduveita er í verndarflokki rammaáætlunar en Landsvirkjun og umhverfisráðherra hyggjast hafa þau lög að engu. Verði af byggingu Norðlingaölduveitu yrði í fyrsta sinn ráðist í virkjunarframkvæmdir vestan Þjórsár og þar með raskað ósnortinni landslagsheild svæðisins og lífríki Þjórsárvera ógnað. Þessi fyrirhugaða aðför umhverfisráðherra og Landsvirkjunar að Þjórsárverum er sérlega blygðunarlaus þar sem gert var ráð fyrir að með rammaáætlun og fyrirliggjandi friðlýsingarskilmálum Umhverfisstofnunar um stækkun friðlandsins í Þjórsárverum væri loks komin sátt um algjöra verndun veranna enda hefur Umhverfisstofnun ítrekað lagt til að Norðlingaalda yrði innan stækkaðs friðlands. Náttúruverndarsamtök Íslands heita á alla náttúruunnendur að sameinast gegn þessum áformum Landsvirkjunar og umhverfisráðherra og tryggja varanlega friðun Þjórsárvera.“ Ég tek eindregið undir þessa yfirlýsingu og hvet náttúruverndarsinna hér á Alþingi til að gera slíkt hið sama.

Herra forseti. Ég undrast nokkuð viðbragðsflýti og afköst virðulegs forseta að ná að komast að þeirri niðurstöðu á innan við einum sólarhring að ekkert sé við það að athuga að starfandi þingmaður sé ráðinn aðstoðarmaður ráðherra. Ég tek því þá þannig að forseti muni með glöðu geði hjálpa upp á Stjórnarráðið með því að greiða viðkomandi laun nema það sé hluti af niðurstöðu forseta að viðkomandi þingmaður sé fullkomlega tveggja manna maki og geti unnið hér 100% vinnu á Alþingi og aðra 100% vinnu uppi í Stjórnarráði. Þetta snýst um ábyrgðarspurninguna en að sjálfsögðu ekki um launagreiðslur. Spurningin er hvernig það fer saman að alþingismaður sem undirritar drengskaparheit að stjórnarskránni, sem felur í sér að viðkomandi skal fylgja sannfæringu sinni og engu öðru og ekki taka við tilmælum frá öðrum, sé ráðinn aðstoðarmaður sem lýtur beinu boðvaldi viðkomandi ráðherra og starfar samkvæmt erindisbréfi sem honum er sett sem felur í sér skyldurnar sem aðstoðarmaðurinn hefur þá með höndum. Allt öðru máli gegndi ef viðkomandi maður færi í launalaust leyfi sem þingmaður og varamaður hans starfaði hér á meðan. Einhverjir kynnu að gera athugasemdir við þetta fyrirkomulag engu að síður en það væri þó augljóslega öðruvísi þegar snýr að ábyrgðarspurningunni. Mér finnst þetta vera afgreitt með allt of léttvægum hætti. Ég tel að þetta sé mikilvægt grundvallarmál. Það hefur ekkert með það að gera hvaða viðkomandi einstaklingur á í hlut né heldur hvaða ráðherra ræður hann heldur á Alþingi að taka til skoðunar hvort þetta sé eðlilegt fyrirkomulag, hvort í því geti ekki falist vandamál þegar kemur að ábyrgðarskyldunni og stöðu manna í tveimur mismunandi hlutverkum. Mér nægja ekki svör af því tagi án 

Það er sjálfsagt að verða við því ef hv. þingmaður óskar eftir að yfir þessi mál sé farið rækilegar. Það er engu að síður svo að þessi sólarhringur, eða tæplega það, dugði forseta til að komast að þeirri niðurstöðu sem hann kunngerði áðan. Hér er um að ræða tímabundna ráðningu til skilgreindra verkefna, hér er um það að ræða að hv. þingmaður mun áfram gegna sínum þinglegu skyldum, mæta til þingfunda og sinna nefndaskyldum eftir því sem við á og þar fram eftir götunum, þannig að það sem snýr þar með að Alþingi er að mati forseta viðunandi. Forseti vekur enn fremur athygli á því sem hann sagði hér fyrr í dag, það er mjög þekkt að hv. þingmenn gegni öðrum störfum, launuðum og ólaunuðum störfum eða verkefnum, utan Alþingis og við því er ekkert að segja. Það er ekkert athugavert við það í flestum tilvikum, og í ýmsum tilvikum raunar til styrkingar starfi Alþingis að mati þess forseta sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Í þessari stuttu umræðu hér er ekki hægt að komast yfir mikið og þess vegna er gott að fá tækifæri til að koma aftur í pontu og aðeins að koma inn á það sem hv. þingmenn nefndu hér í tengslum við hagræðingarmálin. Þeir nefndu líka aðeins þróunarmálin. Ég vek athygli hv. þingmanna á því að þegar kemur að þróunaraðstoð fer einn stærsti hlutinn, hugsanlega alstærsti hlutinn, í að við styrkjum ríki Evrópusambandsins í gegnum Þróunarsjóð EFTA. Ríki eins og Grikkland, Írland, Bretland, Portúgal og Spánn hafa fengið útdeilt úr þeim sjóði og hækkunin bara á þessu ári er um 700 milljónir til þessara þróunarverkefna. Ef ég skil rétt þá hv. þingmenn sem hér hafa talað er ég sammála þeim um að við ættum frekar, ef þess er einhver kostur, að beina þessu til þeirra ríkja sem hafa minna á milli handanna og eru fátækari. Við ættum að reyna að nýta þá þróunarfjármuni til að hjálpa þeim sem þurfa virkilega á því að halda. Nú er krafa af hálfu Evrópusambandsins um að við setjum enn meiri fjármuni í þetta en við höfum áður gert. Hér talaði hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir um að sameining heilbrigðisstofnana væri svik við fólk. Ég hlýt því að spyrja hvort það hafi verið svik hjá hæstv. fyrrverandi ríkisstjórn að sameina heilbrigðisstofnanirnar á Vesturlandi. Leit síðasta ríkisstjórn á það sem svik? Var hún að svíkja fólkið í landinu með því að fara í þann gjörning? Það var ekki lagt þannig upp og eftir því sem ég kemst næst hefur sú sameining gengið ágætlega og gert það að verkum að það er auðveldara að sinna grunnþjónustu miðað við þær fjárheimildir sem eru til staðar. Þetta hefur styrkt grunnþjónustuna. Út af þeim stóru orðum sem hér 

Forseti. Ég kem aðallega hingað til að taka undir hugleiðingar og orð hv. þm. Freyju Haraldsdóttur um lögregluna. Við erum sammála um það, þar á meðal sammála innanríkisráðherra, að auðvitað á ráðherra ekki að beita sér í einstökum lögreglumálum. Akkúrat það sem fram kom hjá hv. þm. Freyju Haraldsdóttur hefur verið í kollinum á mér síðan við ræddum þetta hér, bæði um aðgerðir lögreglunnar í Gálgahrauni og aðgerðir lögreglunnar gagnvart hælisleitendum. Það hlýtur að vera hlutverk þingsins að velta fyrir sér svona almennt hversu hart lögreglan ætlar að ganga fram í því að sinna verkefnum sínum. Ég held að það hljóti líka að vera í verkahring innanríkisráðherra að hafa einhverjar skoðanir á því, sannarlega ekki beita sér í einstökum málum en hafa skoðanir á því af hve mikilli hörku við viljum að lögreglan beiti sér almennt og yfirleitt. Ég þakka hv. þm. Freyju Haraldsdóttur fyrir að taka þetta upp og vekja mig aftur til umhugsunar um þetta. Ég held að við verðum að velta þessu alvarlega fyrir okkur. Það er ekki inngrip í einstaka atburði að við veltum fyrir okkur hversu harðskeytta lögreglu við viljum hafa í landinu.

Herra forseti. Ég verð að fá að gera athugasemd við fullyrðingu sem kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan. Undir liðnum um störf þingsins fjallaði ég, og einnig hv. þm. Róbert Marshall, um þróunaraðstoð til þróunarsamvinnu á grundvelli þingsályktunar um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands sem felur í sér ákveðið hlutfall af vergum þjóðartekjum til þess málaflokks. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson blandar allt öðrum þætti inn í þetta mál og nánast 

Forseti telur reyndar að hér hafi verið farið út fyrir mörkin.

Forseti ætti þá að gera athugasemd við það þegar þingmenn blanda saman málum með þeim hætti sem gert var hér áðan. Okkur var nánast borið á brýn að tala um aðstoð til Evrópusambandsríkja þegar við erum að tala um stuðning við fátækustu ríki heims.

Forseti vill eingöngu taka eitt fram og það er að þessi dagskrárliður er hugsaður, eins og eðlilegt er, til að fjalla um fundarstjórn forseta. Það hefur almennt talað verið túlkað fremur rúmt og eðlilegt að svo sé en hins vegar vill forseti árétta eitt, sem er grundvallaratriði, það að ekki verði hafin framhaldsumræða frá því sem horfið var í þeirri umræðu sem hófst undir liðnum um störf þingsins.

Virðulegi forseti. Hér kom hv. þingmaður og kvartaði við forseta þingsins undan orðum mínum en ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur. Þegar ég gagnrýni hv. þingmenn, eins og hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, fer það ekkert á milli mála. Ég vona að fundarstjórn forseta verði ekki með þeim hætti að hér verði einhvers konar ritskoðun á því sem menn ræða í þágu einhverra hv. þingmanna, alveg sama hverjir þeir eru.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna flutnings verkefna frá innanríkisráðuneytinu til stofnana sem undir það heyra. Frumvarpið er liður í áformum um að bæta þjónustu og auka skilvirkni þannig að verkefnum sé fremur sinnt af þeim stofnunum sem eru best til þess eru fallnar með tilliti til þekkingar og samlegðar verkefna. Frumvarpið er líka í samræmi við stjórnarsáttmálann og í samræmi við ýmislegt sem gert hefur verið í stjórnsýslunni á undanförnum árum sem er sú tilraun að færa þjónustu nær almenningi, færa þjónustu út í hérað og tryggja það að við náum sem bestri nýtingu fjármagns en einnig að við náum að vinna hlutina þannig að þeir nýtist þeim sem eiga að njóta þjónustunnar, þ.e. almenningi, sem allra best. Rétt er að geta þess að á árinu 2012 var farið í mjög umfangsmikla vinnu við að greina kjarnastarfsemi innanríkisráðuneytisins. Þá var skoðað á mjög gagnrýninn hátt þau verkefni sem unnin eru í ráðuneytinu með sérstöku tilliti til þess hvort þau verkefni gætu betur átt heima annars staðar og hvort samlegðin af þeim gæti verið meiri ef þau væru vistuð í öðrum stofnunum. Greiningin leiddi í ljós betri samlegð, aukna skilvirkni og betri þjónustu með því að flytja ákveðin verkefni til stofnana ráðuneytisins, en þær stofnanir búa að sjálfsögðu yfir mikilli fagþekkingu og vinna nú þegar að verkefnum sem tengjast þessum þáttum. Þá var sérstaklega litið til þess sem hefur verið sameiginlegt markmið allra stjórnmálaflokka í talsvert langan tíma, þ.e. sá vilji löggjafans að færa verkefni í auknum mæli út á land og tryggja það að miðlæg stjórnsýsla og miðlæg þjónusta geti eins verið þar og í Reykjavík. Sérstaklega var litið til þess í því sambandi að þjónustan væri aukin í héraði og ákveðin verkefni sem hingað til hafa verið talin einungis geta verið leyst frá Reykjavík, að þeim væri skoðaður staður annars staðar. Önnur verkefni hafa auðvitað áður verið flutt frá ráðuneytinu til stofnana og hefur það gefið svo góða raun að ástæða er til að halda áfram. Til dæmis voru fyrir nokkrum árum fjölmörg verkefni færð til sýslumannsembætta, eins og gert er ráð fyrir í því frumvarpi sem ég mæli nú fyrir. Meðal þeirra verkefna voru leyfisveitingar til að reka útfararþjónustu, leyfi til ættleiðinga, flugrekstrarleyfi, leigubílaleyfi, löggilding dómtúlka og skjalaþýðenda og löggilding fasteignasala svo einhver dæmi séu tekin, og nú þykir okkur að sjálfsögðu eðlilegt að þeim verkefnum sé sinnt með þessum hætti. Ég sem innanríkisráðherra og ríkisstjórnin höfum hug á því að halda þeirri vegferð áfram og þess vegna leggjum við til að þau verkefni sem hér er fjallað um í fyrirliggjandi frumvarpi verði flutt eða framkvæmd þeirra breytt. Ef við lítum aðeins á efni frumvarpsins - ég tel að hver grein þar sé nokkuð gagnsæ og menn geti mjög auðveldlega áttað sig á þeim verkefnum sem er verið að flytja með því að fara yfir frumvarpið - þá gerir það til dæmis ráð fyrir að Útlendingastofnun taki að sér hlutverk sem innanríkisráðherra hefur í dag við veitingu ríkisborgararéttar en kæruleið myndist í framhaldi af því til innanríkisráðuneytisins. Útlendingastofnun sinnir nú þegar nokkuð stóru hlutverki í þessu verkefni og oft er um sömu einstaklinga að ræða og sóttu áður um dvalarleyfi eða hæli hjá stofnuninni. Allar umsóknir eru því sendar frá ráðuneytinu til umsagnar hjá Útlendingastofnun. Með flutningi verkefnisins er þannig komið í veg fyrir tvíverknað og um leið opnað fyrir að synjun á svo mikilvægum réttindum sem ríkisborgararéttur er fái málsmeðferð á tveimur stjórnsýslustigum. Það er líka einkennandi fyrir þetta frumvarp, virðulegi forseti, að tryggja réttaröryggi almennings með þeim hætti að hægt sé að kæra eða fá málsmeðferð á tveimur stjórnsýslustigum. Frumvarpið gerir einnig ráð fyrir að náðunarnefnd taki bindandi ákvörðun um úrlausn kærumála um synjun á reynslulausn og synjun á samfélagsþjónustu en gefi áfram einungis rökstudda tillögu til ráðherra um úrlausn náðunarbeiðna. Þá verði Fangelsismálastofnun falið vald til að ákveða hvort fullnusta eigi dóma hér á landi sem kveðnir hafa verið upp í Danmörku, Finnlandi, Noregi eða Svíþjóð. Lög um fullnustu refsinga í þeim löndum eru nánast samhljóða og gott dæmi um samstarf þeirra ríkja. Slíkar ákvarðanir eru nú teknar í ráðuneytinu en að okkar mati er hagfelldara að þær séu teknar hjá Fangelsismálastofnun þar sem stofnunin hefur yfir að ráða skipulagi og framkvæmd fangelsismála, ber ábyrgð á fullnustu refsinga og er best í stakk búin til að meta þær beiðnir sem berast frá öðrum Norðurlöndum. Þá er þetta í samræmi við framkvæmd í Noregi og Danmörku þar sem ráðuneytin þar taka ekki lengur slíkar ákvarðanir. Með frumvarpinu er einnig lagt til að sýslumönnum verið falið að annast leyfisveitingar til opinberra fjársafnana. Þetta er í raun og veru, eins og ég sagði áðan, mjög víða í frumvarpinu og kannski tengist það að miklu leyti þeirri umræðu sem hér hefur verið tekin um hlutverk sýslumannanna, þ.e. að taka verkefni sem áður hafa verið vistuð í innanríkisráðuneytinu og færa þau til þeirra öflugu þjónustustofnana í héraði. Lagt er til að sýslumönnunum verði falið að annast leyfisveitingar til opinberra fjársafnana. Gildandi lög kveða á um að ráðuneytið veiti leyfi fyrir fjársöfnunum á götum eða í húsum. Aðrar fjársafnanir eru háðar leyfi viðkomandi lögreglustjóra. Hagfelldara er að okkar mati að leyfisveitingar fyrir hvers konar fjársafnanir séu háðar leyfi viðkomandi sýslumanns á hverjum stað. Þess vegna er lagt til að þannig verði haldið á málum. Þá gerir frumvarpið einnig ráð fyrir að sýslumönnum verði falið að skera endanlega úr um sérstök framlög vegna framfærslu barna. Sérstök framlög eru vegna skírnar barns, fermingar og alls kyns hluta sem taldir eru upp í frumvarpinu og geta lotið að smærri málum. Þetta eru ekki mjög mörg mál á ári hverju í ráðuneytinu en talið er mikilvægt að það verði hlutverk sýslumanna að halda utan um þau verkefni. Ráðuneytið mun gefa út leiðbeiningar til sýslumanna um viðmiðunarfjárhæðir fyrir slíka þætti. Þetta eru smærri upphæðir, á bilinu 20 þús. kr. til tæplega 100 þús. kr. Það verkefni komi sem sagt einnig beint inn í hérað til sýslumanna á hverjum stað. Einhver gæti sagt: Er þetta ekki óvarlegt miðað við það að verið er að leggja af kæruleið til ráðuneytisins í þessum efnum? Í þessu tilviki er það ekki talið, sem ræðst af því að fjárhæðirnar sem hér um ræðir eru ekki háar. En það er fleira sem snýr að sýslumönnunum. Frumvarpið gerir ráð fyrir að sýslumönnum verði einnig falin umsýsla með málefnum lögmanna. Innanríkisráðuneytið sinnir því hlutverki í dag lögum samkvæmt og sinnir ýmsum verkefnum sem snúa að lögmönnum. Sem dæmi má nefna að ráðuneytið annast leyfisveitingar til lögmanna. Það tekur til geymslu óvirk lögmannsleyfi og afhendir þeim aftur óski þeir þess. Þá gefur ráðuneytið út vottorð um að héraðsdómslögmaður uppfylli skilyrði til að mega þreyta prófraun í Hæstarétti og fellir niður lögmannsréttindi þegar það á við. Sýslumenn eru að okkar mati að fullu bærir til að taka við þessum verkefnum enda annast þeir í dag sambærileg verkefni og er nærtækast í því sambandi að nefna málefni fasteigna- og skipasala. Samhliða þessari yfirfærslu verkefna myndast einnig það sem er eftirsóknarvert að mati innanríkisráðuneytisins, þ.e. kæruleið til ráðuneytisins. Samkvæmt frumvarpinu verður sýslumönnum einnig falin skráning og eftirlit með trúfélögum og lífsskoðunarfélögum. Lagt er til að sýslumaður í stað ráðuneytisins skrái trúfélög og lífsskoðunarfélög og ákveði hvort skilyrði laganna um skráningu trúfélaga eða lífsskoðunarfélaga séu uppfyllt. Samhliða myndast líkt og í áðurnefndum dæmum kæruheimild til ráðuneytisins. Sýslumönnum verður einnig falið að veita leyfi til dreifingar á ösku látinna manna og taka ákvarðanir um kvaðabindingu eða niðurfellingu á kvöð á arfi. Aðkoma sýslumanna í málum tengdum látnum einstaklingum og aðstandendum þeirra er margvísleg og því eiga framangreind verkefni samleið með verkefnum sýslumanna á því sviði. Loks verður sýslumönnum falið að halda málaskrá yfir mál tengd lögræðislögum. Í lögræðislögunum eru ákvæði um að haldnar skuli skrár yfir lögræðissvipta menn. Þá skulu yfirlögráðendur, þ.e. sýslumenn, hver í sínu umdæmi halda gerðabækur sem hafa skulu að geyma ákvarðanir þeirra samkvæmt lögunum. Í því felst t.d. eftirlit með störfum skipaðra lögráðamanna og ráðsmanna. Í frumvarpinu er áfram lagt til að yfirlögráðendur haldi gerðabækur en til viðbótar þeim bókum komi til málaskrár sem þeir haldi. Jafnframt verði ráðuneytinu heimilt að koma á fót miðlægri málaskrá á rafrænu formi sem yfirlögráðendur halda. Í þá miðlægu skrá væri t.d. hægt að skrá ákvarðanir yfirlögráðenda og upplýsingar úr lögbundnum skrám og Lögbirtingablaði og annað sem yfirlögráðendur telja þörf á. Ráðuneytið mun samkvæmt frumvarpinu fela Þjóðskrá Íslands að gera þessa rafrænu málaskrá og leggja fyrir að skráin verði þannig úr garði gerð að auðvelt verði að bæta henni við nýtt starfskerfi sýslumanna sem ráðuneytið hyggst fela Þjóðskrá Íslands að gera á grunni núverandi kerfa sem til eru hjá sýslumönnum. Virðulegi forseti. Ég hef farið yfir helstu þættina sem lúta að þeirri breytingu sem umrætt frumvarp felur í sér. Mín skoðun er sú að frumvarpið marki ákveðin tímamót, ákveðna viðleitni í þá átt að færa verkefni frá ráðuneytum til annarra stofnana og þá sérstaklega stofnana er starfa ekki endilega á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel að það sé mikilvægt, það er ekki einungis mikilvægt fyrir landsbyggðina að fleiri verkefni farið þangað heldur er einnig mikilvægt að tryggja að þeim stofnunum er tengjast til dæmis sýslumönnum verði gert kleift að eflast og styrkjast til að þær ráði við umrædd verkefni og verði raunverulegar þjónustustofnanir í héraði. Það er einnig skoðun okkar að sá flutningur verkefna sem hér er fjallað um miði allur að því að auka samlegð og hraða málsmeðferð með því að fela þeim stofnunum sem hafa mikla þekkingu á viðkomandi verkefnum eða sinna nú þegar sambærilegum verkefnum afgreiðslu þeirra. Ráðuneytið mun auðvitað eftir sem áður fara með yfirstjórn þeirra málaflokka sem í frumvarpinu greinir, það er engin breyting þar á. Samhliða því að verkefni verði færð frá ráðuneytinu til undirstofnana þess er jafnframt áformað að auka sérhæfingu og verkaskiptingu á meðal þeirra. Þannig er gert ráð fyrir að ákveðnum sýslumannsembættum verði falin afgreiðsla mála í stað þess að sams konar mál séu afgreidd hjá mörgum embættum. Stefnt er að því að aukið hagræði náist með þessu og þannig hraðari afgreiðsla fyrir borgara landsins. Þessum breytingum er ýmist ætlað að taka gildi 1. janúar eða 1. apríl 2014. Eins og ég hef ítrekað komið inn á er í raun og veru mikil breyting fólgin í frumvarpinu sem lýtur að því að koma til móts við þær eðlilegu kröfur samfélagsins í dag að hægt sé að kæra sumar stjórnvaldsákvarðanir til æðra stjórnvalds. Það er mjög mikilvægur þáttur í frumvarpinu og ein ástæða fyrir því að við veljum að fara þá leið. Eins og kemur fram í frumvarpinu í umsögn frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, skrifstofu opinberra fjármála, er ekki gert ráð fyrir að þessar breytingar hafi áhrif á fyrirliggjandi frumvarp til fjárlaga enda munu í einhverjum tilvikum fjárheimildir færast frá ráðuneyti til viðkomandi stofnunar. Umfangsmesta breytingin er færsla ríkisborgararéttar til Útlendingastofnunar og gert er ráð fyrir að fjárheimild sem nemur kostnaði við eitt og hálft stöðugildi fylgi verkefninu. Önnur verkefni eru umfangsminni og í þeim tilvikum flytjast útgjöldin frá ráðuneyti niður til viðkomandi stofnana. Ég óska eftir því og vona að þingheimur taki frumvarpinu vel, sjái kostina í því að vinna hlutina með þessum hætti. Ég vona innilega að okkur auðnist að gera þetta í fleiri ráðuneytum og við fleiri verkefni, að vinna þannig með þau að við séum að skoða það hvernig kerfið, sú þjónusta sem við viljum veita almenningi færist nær honum og við tryggjum að við sinnum verkefnunum eins vel og mögulegt er. Og eins sé ég þetta sem ráðherra sveitarstjórnarmála sem mikið mál fyrir sveitarfélögin í landinu og fyrir allan almenning sem á þá að geta fengið ákveðin verkefni nær sér. Ég vona og treysti því að um þetta verði góð samstaða hér og vona að okkur takist að vinna fleiri verkefni á þessum nótum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra fyrir þetta tímamótafrumvarp og tek glaður við því verkefni að vinna að þessum breytingum í allsherjar- og menntamálanefnd. Mér finnst það til fyrirmyndar að þarna séum við komin með frumvarp sem nær mörgum markmiðum í einu, þ.e. að efla landsbyggðina um leið og við aukum þjónustu við íbúana og hagræði í stjórnsýslunni. Þetta er viðamikið frumvarp og tekið á mörgum málum, greinilega mikil vinna sem hefur farið í það. Því langar mig til að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort það sé verið að vinna áfram að frekari breytingum í ráðuneytinu. Eru jafnvel einhverjar litlar stofnanir sem ráðuneytið gæti tekið við verkefnum af sem gæti aukið hagræði á þann veginn líka? Er einhver vinna á milli ráðuneyta um að samnýta verkefni þeirra? Hér erum við að samnýta stofnanir undir sama ráðuneytinu - er einhver vinna á milli ráðuneytanna við það? Mig langaði að fá að vita það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Vilhjálmi Árnasyni fyrir spurningar hans og hugleiðingar. Það hefur auðvitað verið - nú ætlar sú sem hér stendur ekki að eigna sér það neitt sérstaklega - mjög mikil vinna í innanríkisráðuneytinu í kringum það og vangaveltur um hvort verkefni þurfi að vera þar, hvort þau gætu verið betur varin annars staðar og hvort tilflutningur verkefna gæti skilað meiri hagkvæmni og betri þjónustu. Ég held að að einhverju leyti sé það vegna þess að innanríkisráðuneytið er tiltölulega nýtt ráðuneyti. Ég held að það valdi því að menn fara aðeins upp á svalirnar eins og það er stundum kallað og líta yfir verkefnin með öðrum hætti. Ég tel að þetta feli í sér mörg sóknarfæri. Þessi vinna var komin af stað fyrir mína ráðherratíð, en við fylgdum henni eftir með því frumvarpi sem hér er lagt fram. Það er mikill áhugi innan innanríkisráðuneytisins og mikill vilji, bæði meðal stofnana ráðuneytisins og starfsmanna, að fara í fleiri svona verkefni. Já, við teljum að sóknarfærin séu til staðar. Við teljum að helsta sóknarfærið sé að efla og stækka sýslumannsembættin, að það sé langstærsta og mikilvægasta verkefnið sem við getum farið í til þess að færa þjónustu nær almenningi og efla hana í hverju héraði. Forsenda þess eru stærri sýslumannsembætti. Eins og þau eru í dag ráða þau síður við verkefnið. Það er kannski stærsta málið. Síðan nefnir hv. þingmaður það sem ég held að sé mikilvægasta og mest ögrandi viðfangsefni okkar, þ.e. að ræða um verkefni á milli ráðuneyta. Ég hef til dæmis átt samtal við hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra um það hvort við getum tryggt aukið samstarf á vettvangi samkeppnis- og neytendamála. Sú umræða hefur verið í gangi. Svo minni ég þingheim á, ég veit ég þarf ekki að gera það, að lesa vel tillögur hagræðingarhópsins sem nýlega hafa verið lagðar fram. Þær eru mjög djarfar og öflugar og í raun tímamótatillögur um að líta ekki á þennan verkefnatilflutning út frá ráðuneytum heldur út frá almenningi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. innanríkisráðherra Hönnu Birnu Kristjánsdóttur kærlega fyrir þessi svör. Ég fagna þessari nálgun. Ég fagna þeim vilja sem hún lýsir að sé í ráðuneytinu. Allt byggist þetta á því að við sýnum öll þann vilja, hvort sem það er hér á Alþingi eða í ráðuneytunum eða úti í samfélaginu, að horfa út fyrir boxið og þora að gera breytingar. Það er ánægjulegt að heyra að viljinn sé fyrir hendi. Ég hef fulla trú á að svo sé. Það er líka mikilvægt sem kom fram hjá hæstv. ráðherra að efla og stækka embættin. Við þurfum að hafa vissa þjónustu á landsbyggðinni. Það er um að gera að efla þá þjónustu til að nýta hana betur. Þess vegna fagna ég frumvarpinu og mun vinna að því í allsherjar- og menntamálanefnd.

Virðulegur forseti. Ég þarf svo sem litlu við þetta að bæta. Ég tek undir það sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason nefnir og ítreka það sem ég hef áður sagt og hvet þingheim til þess að hugleiða þetta gaumgæfilega vegna þess að ég veit að það hefur ekki verið auðvelt í gegnum tíðina að ná einhverjum samhljómi eða samstöðu um að vinna með öðrum hætti með sýslumannsembættin og lögregluembættin í héraði. Ég held hins vegar að við séum komin á þann stað. Ef við rýnum stöðu sýslumannsembættanna sem munu auðvitað taka til sín fleiri verkefni þá ná þau ekki að sinna öflugri og stærri verkefnum og vera stærri gerendur í samfélögum en þau eru nema þau hafi til þess burði. Til að hafa til þess burði verða þau að vera stærri og öflugri. Það þýðir ekki að við getum ekki haft þjónustumiðstöðvar eða þjónustuútibú á þeim svæðum sem talið er nauðsynlegt að þau séu staðsett á, en það þýðir að við verðum að gefa þessum embættum tækifæri til þess að geta ráðið við þau verkefni sem við felum þeim. Það gerum við með því að vinna öðruvísi að málunum en við höfum gert og þess vegna held ég og ítreka að eitt stærsta byggðamálið í dag sé að efla og stækka sýslumannsembættin og lögregluembættin. Eins og er nefnt í títtnefndri hagræðingarskýrslu er talað um að tryggja að í héraði verði ákveðin þjónustustofnun er tengist réttindum borgaranna. Sýslumenn eru einmitt skipaðir til þess að gegna því embætti.

Virðulegi forseti. Ég vil bara í sem stystu máli fagna þessu frumvarpi. Ég held þetta sé ekki í fyrsta skipti sem innanríkisráðuneytið, og dómsmálaráðuneytið þar á undan, hefur forgöngu um að færa verkefni til sýslumanna. Ég man ekki betur en það hafi verið gert fyrir nokkru síðan. En mér finnst þetta bara alveg frábært, ef ég á að nota eitt orð yfir það, nema eitt, það er eitt sem veldur mér áhyggjum og mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í það. Það varðar aukin verkefni til Útlendingastofnunar. Nú hefur það því miður verið þannig undanfarið, að minnsta kosti hefur manni heyrst það, að það gangi illa og hægt að afgreiða mál þaðan og það hefur fyrst og fremst valdið fólki sem hingað kemur vandræðum og svo okkur líka að hluta til því að það er ekki gott eða þægilegt fyrir okkur að búa fólki, sem ekki fær afgreiðslu mála sinna fljótt, sæmileg skilyrði. Það er það eina sem ég hef áhyggjur af í sambandi við þennan flutning, að þarna er verið að færa Útlendingastofnun ný verkefni sem skipta mjög miklu máli og það skiptir máli að þau séu afgreidd fljótt og vel. Verður þá örugglega séð fyrir því að Útlendingastofnun geti þá sinnt þessu nýja hlutverki og eins því hlutverki sem hún hefur fyrir?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni hvatninguna í þessu öllu og tek undir með hv. þingmanni. Ég vek athygli á því, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að breytingunni sem felst í færslu meðferðar ríkisborgararéttar til Útlendingastofnunar fylgir fjármagn og því fylgir kostnaður sem nemur 1,5 stöðugildum sem fylgir verkefninu. Hins vegar er það hárrétt sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom inn á sem lýtur að starfsskilyrðum og að einhverju leyti starfsháttum Útlendingastofnunar. Ég held að við sem löggjafinn í þessu landi þurfum að fara yfir það mjög gaumgæfilega. Ég held að það lúti ekki beint að þessu frumvarpi heldur almennt að hraðanum því að það hefur verið mannekla hjá Útlendingastofnun, það er ekki nægilegt hald í því, ekki nógu margir starfsmenn. Svo er það regluverkið sem hefur líka gert það að verkum að erfitt er að sinna verkum hratt og örugglega. Við þurfum að hafa hugrekki til þess að horfa á útlendingamálin aðeins öðruvísi en við höfum gert. Mér finnst stundum eins og við nálgumst þau sem ógn en ekki sem tækifæri og að við kjósum frekar að vera stödd í hugmyndinni um ógnina en tækifærin. Það sem ég á við með því er til dæmis að þegar einstaklingar sækja hér um dvalarleyfi, fólk sem búið hefur lengi í landinu, hefur fest hér rætur og svo framvegis, þá virðist manni, með mikilli virðingu fyrir störfum Útlendingastofnunar, að regluverkið valdi því einhvern veginn að þau mál taki óskaplega langan tíma, ég mundi næstum því segja að það sé ósanngjarnt hversu langan tíma það tekur. Ég held því að við þurfum að horfa á starfsskilyrði Útlendingastofnunar í heild sinni, hvernig hægt er að gera betur, af því að það er mikill vilji hjá Útlendingastofnun til að gera hlutina vel og örugglega. En við þurfum að velta því fyrir okkur hvort við eigum að taka alla hópa nákvæmlega eins eða hvort við getum tryggt það með einhverjum hætti að hlutirnir gerist hraðar, af meira öryggi og um leið að við bjóðum þá sem hér vilja setjast að meira velkomna en við höfum gert að undanförnu.

Virðulegi forseti. Ég er fegin því að staðfest sé að þessum nýju verkefnum Útlendingastofnunar eigi að fylgja fjármagn og þá mannskapur um leið. Ég fagna líka viðhorfi hæstv. ráðherra varðandi starfsemi Útlendingastofnunar og þau lög og þær reglur sem gilda um þau vandasömu mál sem sú stofnun fæst við. Ég hlakka til að fram komi tillögur og hugmyndir um það hvernig breyta megi þeim reglum og lögum sem um þessi mál gilda og einnig því viðhorfi sem hæstv. ráðherra nefnir hér, þ.e. að við lítum á komu útlendinga sem vilja setjast hér að frekar sem tækifæri en ógn. Ég fagna sérstaklega því viðhorfi hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Já, það er einmitt tengt því stóra máli sem við munum leggja fram þegar við fjöllum um útlendingamálin, ekki þá þann sérstaka tilflutning sem hér er til umræðu, heldur því að við munum flytja hér frumvarp fyrir áramót sem gerir ráð fyrir ákveðnum breytingum til þess að auðvelda Útlendingastofnun störfin, sem átt hefur við mjög erfið og stór mál, við skulum líka átta okkur á því. Það hefur verið gríðarlega erfitt að halda utan um þetta verkefni að undanförnu og hefur tekist vel til að mörgu leyti. En það sem ég staldra aðallega við er kannski ekki endilega - eitt eru þessi erfiðu mál sem tengjast hælisleitendum og við höfum verið að ræða hér að undanförnu. Þar er ákveðinn rammi sem gerir okkur kannski aðeins erfiðara fyrir. Ég hef verið dálítið hugsi undanfarið varðandi íslenska umræðu í tengslum við þessi mál því að ég sat nýlega þing með samráðherrum mínum frá Evrópusambandinu og Norðurlöndunum. Þar skilgreindi Evrópusambandið þá staðreynd sem einn stærsta vanda sinn, efnahagsvanda, hagvaxtarvanda og lífsgæðavanda, að innflytjendur fara frekar fram hjá Evrópu en að óska eftir því að dvelja þar. Evrópusambandið skilgreinir það sem einn stærsta vanda sinn að það fái ekki þau tækifæri, þá fjölbreytni sem kemur með því að fólk frá öðrum löndum hefur áhuga á að setjast að í landinu og óskar eftir dvalarleyfi eða atvinnuleyfi. Rannsóknir sýna að þetta fólk fer fram hjá Evrópu. Evrópusambandið telur sérstaka ástæðu til að hafa miklar áhyggjur af því vegna framtíðaruppbyggingar í þeim heimshluta. Ég held að við eigum að gæta að því hér á landi, vegna þess að við búum auðvitað við ákveðna einangrun vegna þess hvar við erum stödd á heimskortinu, að fagna því ef fólk hefur áhuga á að dvelja hér og búa og eiga hér sitt líf og nálgast það í auknum mæli sem tækifæri og skilgreina það þannig.

Virðulegi forseti. Já, ég fagna þessari umræðu um innflytjendur, sérstaklega fagna ég viðhorfi hæstv. innanríkisráðherra. En nú vil ég víkja að því sem við vorum að tala um þar áður. Ég hef ekki lesið frumvarpið alveg í gegn og ekki klórað mig í gegnum hvert einasta smáatriði, en í fljótu bragði líst mér mjög vel á það, sérstaklega eftir ræðu hæstv. innanríkisráðherra. Mig langar að nefna sérstaklega þá valddreifingu sem ég skynja þarna eftir orð hæstv. ráðherra, því að með valddreifingu hljótum við líka að meina framkvæmdadreifingu. Þá á ég við að verkefnum verði úthlutað í meira mæli niður á stofnanir utan Reykjavíkur. Það verður að segjast eins og er að eitt af helstu umkvörtunarefnunum sem ég heyri frá landsbyggðarfólki er að við búum í mjög Reykjavíkurmiðuðu landi. Það er einhvern veginn þannig að í Reykjavík eru flestar stofnanirnar og fólk þarf að sækja til Reykjavíkur utan af landsbyggðinni til þess að gera alls kyns hluti sem mætti alveg gera úti á landi. Mér sýnist þetta frumvarp og vissulega líka orð hæstv. innanríkisráðherra miða að því að færa stofnanir út á land og ég fagna því mjög. Ég lít á þetta sem lýðræðislegar betrumbætur og fagna þeim sérstaklega. Ég vil líka taka fram að sjaldan hafa verið jafn góð tækifæri til þess og núna að færa verkefni út fyrir Reykjavík, sérstaklega með aukinni tækni þar sem verkefnin geta verið víðs vegar um landið. Þá er samt hægt að hafa til dæmis miðlæga gagnasöfnun eða úrvinnslu gagna. Ef við hefðum lagst í þessar breytingar fyrir 100 árum eða svo hefði það væntanlega búið til meiri glundroða. En núna er tækifæri til þess að gera þetta mjög vel með aðstoð tækninnar og þjóna hagsmunum landsbyggðarinnar betur án þess að valda einhvers konar upplýsingaglundroða eða stjórnsýsluóreiðu. Hér eru tækifærin nýtt verulega vel og ég lýsi yfir stuðningi við þetta góða frumvarp og hlakka til að skoða það betur í nefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum nr. 86/2011, um verslun með áfengi og tóbak, og ætla að byrja á því að rekja meginástæðuna fyrir því að frumvarpið er komið fram. Þann 11. desember 2012 gaf EFTA-dómstóllinn ráðgefandi álit í málinu HOB-vín ehf. gegn ÁTVR. Megininntak álitsins var að innlend lög og stjórnvaldsfyrirmæli, sem fela í sér ósamræmdar reglur í skilningi tilskipunar um samræmingu laga um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla, beri að tilkynna til Eftirlitsstofnunar EFTA og hinna aðildarríkjanna ef þær eiga að öðlast gildi. Þessi tilskipun hefur verið tekin upp í EES-samninginn. Í tilskipuninni er áskilið að form þessarar tilkynningar skuli vera með ákveðnum hætti og að hin ósamræmdu innlendu ákvæði - eins og þetta heitir á lagamálinu - eigi að réttlæta af þeim ástæðum sem greindar eru í 18. gr. tilskipunarinnar, t.d. því að tryggja almannaheilbrigði. Í kjölfar álits EFTA-dómstólsins tók Eftirlitsstofnun EFTA málið upp við íslensk stjórnvöld og óskaði eftir upplýsingum um það hvernig brugðist yrði við álitinu. Viðbrögð mín voru þau að í júní sl. skipaði ég starfshóp sem fékk það verkefni að endurskoða 11. gr. laganna og gera tillögur að breytingum á ákvæðinu. Starfshópurinn skilaði niðurstöðum sínum í september. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á 11. gr. laga nr. 86/2011, um verslun með áfengi og tóbak, en ákvæðið felur í sér heimildir ÁTVR til að hafna því að taka áfengi í sölu. Samkvæmt núgildandi lögum er ÁTVR heimilt að hafna vörum sem innihalda gildishlaðnar eða ómálefnalegar upplýsingar eða gefa til kynna að áfengi auki líkamlega, andlega, félagslega eða kynferðislega getu, særi blygðunarkennd eða brjóta á annan hátt í bága við almennt velsæmi, meðal annars með skírskotun til ofbeldis, trúar, ólöglegra fíkniefna, stjórnmálaskoðana, mismununar og refsiverðrar háttsemi. Þá var það nýmæli tekið upp árið 2011 að ÁTVR væri heimilt að hafna vöru sem er keimlík annarri vöru á almennum markaði. Í þessari upptalningu á heimildum ÁTVR til höfnunar felast ýmis matskennd viðmið sem sum hver eiga lítið skylt við almannaheilbrigði. Þess vegna er í frumvarpinu lagt til að ákvæðið verði byggt upp með öðrum hætti en nú er. Lagt er til að talið verði upp í níu stafliðum við hvaða aðstæður ÁTVR er heimilt að hafna áfengi vegna vörunnar sjálfrar, umbúða hennar eða markaðssetningar. Allar heimildir ÁTVR til höfnunar samkvæmt frumvarpinu byggjast á sjónarmiðum um almannaheilbrigði. Í stuttu máli er með ákvæðinu stefnt að því að forða því að áfengi höfði sérstaklega til barna eða ungmenna yngri en 20 ára. Þá er ekki heimilt að markaðssetja áfengi undir þeim formerkjum að það hafi lækningarmátt. Öll hvatning til óhóflegrar neyslu er einnig óheimil og einnig er óheimilt að tengja neyslu áfengis aðstæðum sem skapa slysahættu eða hvetja til refsiverðrar háttsemi. Ef meginbreytingartillaga frumvarpsins er tekin saman felur hún í sér eftirfarandi: 1. Hin matskenndu viðmið um að heimilt sé að hafna vörum sem innihalda, eins og það heitir í lagatextanum í dag, „gildishlaðnar eða ómálefnalegar upplýsingar“ eru felld brott. 2. Hin matskenndu viðmið um að heimilt sé að hafna vörum sem, eins og það heitir í lagatextanum, „særa blygðunarkennd eða brjóta á annan hátt í bága við almennt velsæmi“ eru felld brott - þessi matskenndu viðmið. 3. Felld er brott heimild ÁTVR til að hafna vörum sem hafa skírskotun til trúar, stjórnmálaskoðana eða mismununar. Einnig er lagt til að skýrt verði betur í lögum við hvaða aðstæður ÁTVR er heimilt að hafna áfengi sem telst of líkt annarri vöru. Ég tel að með frumvarpi þessu séu heimildir ÁTVR til að hafna áfengi gerðar mun skýrari en nú er. Ég vil að lokum ítreka að verði frumvarpið að lögum ber að tilkynna þær reglur sem í því felast til Eftirlitsstofnunar EFTA á því formi sem áskilið er í tilskipuninni um merkingu, kynningu og auglýsingu matvæla. Lögin um verslun með áfengi og tóbak sem tóku gildi á árinu 2011 hafa ekki verið tilkynnt með þessum formlega hætti og samkvæmt áliti EFTA-dómstólsins verður að telja að þau mundu ekki standast skoðun Eftirlitsstofnunar EFTA. Þannig virðist ekki verða hjá því komist að endurskoða þessar reglur og aðlaga þær að umræddri tilskipun. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 88/1991, um aukatekjur ríkissjóðs. Breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru í meginatriðum þríþættar. Í fyrsta lagi varða þær breytingar á starfsheitum heilbrigðisstarfsmanna til samræmis við ákvæði laga nr. 34/2012, um heilbrigðisstarfsmenn, þar sem nýjum heitum yfir löggiltar heilbrigðisstéttir var bætt við og önnur aflögð heiti felld út. Þær starfsstéttir sem bætast við lögin um aukatekjur ríkissjóðs samkvæmt frumvarpinu eru áfengis- og vímuvarnaráðgjafar, næringarrekstrarfræðingar, osteópatar og stoðtækjafræðingar. Engar breytingar eru lagðar til á fjárhæðum gjalda vegna þessara leyfisveitinga. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á lagatilvísunum vegna breytinga á öðrum lögum og í þriðja lagi eru breytingar er varða lög nr. 38/2011, um fjölmiðla. Með þeim voru útvarpslög felld úr gildi og eru í þessu frumvarpi lagðar breytingar til samræmis við fjölmiðlalögin. Í fjölmiðlalögunum er talsvert önnur hugtakanotkun en var í útvarpslögunum. Meðal annars er kveðið á um leyfi til hljóð- og myndmiðlunar í stað sjónvarps og útvarps, leyfi til hljóð- og myndmiðlunar verða gefin út sem skammtímaleyfi til allt að þriggja mánaða og almenn leyfi verða gefin út til allt að sjö ára. Gildistími leyfa samkvæmt fjölmiðlalögum er annar en var samkvæmt útvarpslögum og þess vegna breytast fjárhæðir gjaldsins en þær eiga að vera hlutfallslega þær sömu og nú er. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Í umræðu um störf þingsins um daginn var rætt um gjald sem einstaklingar sem óska eftir að fara í gjaldþrot þurfa að greiða upp á 250 þús. kr. Þetta er eitt af málunum sem eru á lista eða í þingsályktuninni sem var samþykkt hér í vor eða sumar um að reyna að koma eitthvað til móts við skulduga og hjálpa skuldugum heimilum. Þær 250 þús. kr. sem þarf að greiða ef einstaklingar óska eftir að fara í gjaldþrot eru einmitt í þessum lagabálki um aukatekjur ríkissjóðs. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki hafi komið til tals við gerð frumvarpsins að breyta gjaldinu, þessu tryggingagjaldi eins og ég held að það sé kallað.

Virðulegi forseti. Umrætt gjald er hugsað til þess að standa undir kostnaði við skiptin. Fyrst og fremst er um að ræða að í þeim tilvikum sem engar eignir eru í viðkomandi búum þarf að vera til staðar lágmarkstrygging til að standa undir kostnaði við störf bústjóra. Verði gjaldið lækkað eða fellt niður vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem hafa skapast hér eftir fall bankanna situr eftir spurningin um hvaðan sú greiðsla á að koma. Ég vil í fyrsta lagi segja að ég deili áhyggjum þingmannsins vegna þess að svo virðist sem gjaldið sé helsta hindrunin fyrir því að margir fari þá leið sem að öðru leyti virðist vera óumflýjanleg, þ.e. að gefa sig upp til gjaldþrotaskipta vegna þess að eignir duga ekki fyrir skuldbindingum. Við vinnslu þessa frumvarps kom þetta ekki til sérstakrar skoðunar en hins vegar hefur það verið til athugunar í velferðarráðuneytinu með hvaða hætti við gætum mögulega fjármagnað breytingu á þessari gjaldtöku tímabundið. Í því sambandi hafa nokkrar leiðir verið til skoðunar, m. a. hvort þær tekjur sem hafa runnið til reksturs embættis umboðsmanns skuldara gætu verið sá tekjustofn sem gæti komið að gagni hér. Við erum ekki komin fram með frumvarp um það efni en ég veit að sú leið er til skoðunar hjá velferðarráðherra.

Virðulegi forseti. Ég er alveg klár á því hvernig gjaldið kemur til en spurning mín var einfaldlega hvort það hefði komið til tals við samningu frumvarpsins. Svo er ekki. Ég lít þannig á að ef þetta gjald er lagt niður þurfi það náttúrlega að koma einhvers staðar frá og væntanlega kemur það þá úr ríkissjóði, bara einhvers staðar annars staðar frá. Þá þarf fólk ekki að borga gjaldið. Það er það sem verið er að tala um. Ef við léttum gjöldum af einstaklingum sem renna í ríkissjóð koma þau ekki þangað lengur og þá þarf að ná því annars staðar frá. Mín spurning var hvort það hefði komið til tals við gerð frumvarpsins. Svo mun ekki vera en ég vona að ég hafi skilið hæstv. ráðherra rétt um að ekki sé búið að henda þessu atriði, sem ég held að sé eitt af tíu í þingsályktunartillögunni, út af borðinu.

Virðulegi forseti. Það er rétt að þetta atriði úr þingsályktunartillögunni er áfram til skoðunar hjá félags- og húsnæðismálaráðherra. Í velferðarráðuneytinu hefur verið skoðað hvernig við gætum fjármagnað breytingar á gjaldinu. Hugsunin sem hefur verið unnið með er sú að það kunni að vera réttlætanlegt að gera ákveðnar tilfærslu á milli þess kostnaðar sem til fellur við starf umboðsmanns skuldara og þess kostnaðar sem hér er um að ræða, enda séu málin ekki alveg óskyld.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur málum, annars vegar frumvarpi til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, 159. mál á þskj. 190, og hins vegar frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 110/2000, um lífsýnasöfn, þ.e. söfn heilbrigðisupplýsinga og leitargrunna, á þskj. 191, 160. mál. Fyrra málið, frumvarp til nýrra heildarlaga um vísindarannsóknir - samhliða því og með því liggur líka frumvarp til laga um breytingar á lögum um lífsýnasöfnin. Frumvörpin voru undirbúin af nefnd um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði sem skipuð var haustið 2008, en í henni sátu fulltrúar ráðuneytisins, vísindasiðanefndar, Lyfjastofnunar, embættis landlæknis, Landspítala og Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands. Tilefni endurskoðunar lagaumhverfis vísindarannsókna er meðal annars erindi sem barst frá landlæknisembættinu í janúar árið 2000 þar sem bent var á að mikil og vaxandi umræða hefði átt sér stað um hve hamlandi lagaumhverfi vísindarannsókna væri og tímabært að taka það til endurskoðunar. Einnig sendi fundur á vegum Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands áskorun til þáverandi heilbrigðisráðherra um að skipa sem fyrst starfshóp til að undirbúa drög að frumvarpi til nýrra laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði. Gagnrýni á gildandi löggjöf hefur meðal annars falist í því að umsóknarferli vísindarannsókna hefur þótt flókið, lagaramminn sé úreltur, endurskoða þurfi verkaskiptingu vísindasiðanefndar og Persónuverndar á þessu sviði, lagfæra þurfi ákvæði um samþykki þátttakenda, taka þurfi tillit til alþjóðlegra skuldbindinga á því sviði sem hér undir fellur. Loks var bent á að krafa gildandi laga um eyðingu rannsóknargagna gæti falið í sér sóun verðmæta. Nefnd um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, sem starfað hefur nú í alllangan tíma, og unnið að þessu máli, lagði frá upphafi mikla áherslu á að vinna í víðtæku samráði við sem flesta aðila sem búa yfir reynslu og þekkingu á þessum sviðum eða vildu koma á framfæri sjónarmiðum um málefnið. Í þessu skyni var meðal annars boðað til sérstaks málþings haustið 2009. Fjöldi sérfræðinga hefur komið á fund nefndarinnar. Drög að frumvarpinu voru kynnt á fundi sem boðað var til í velferðarráðuneytinu í júní árið 2011. Þá var frumvarpið einnig sent formlega til umsagnar fjölda aðila. Að lokum var frumvarpið sett á vef ráðuneytisins til kynningar og jafnframt var þar gefinn kostur á að senda inn athugasemdir. Þetta var gert í desember árið 2011. Sömuleiðis er vert að geta þess að við undirbúning frumvarpsins var einnig litið til nýlegra lagabreytinga á þessu sviði annars staðar á Norðurlöndunum, sérstaklega var horft til Noregs eins og kemur fram í þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Nefndin lauk störfum í nóvember 2011. Þetta frumvarp var lagt fram á síðasta þingi en ekki mælt fyrir því. Markmið frumvarps til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði er að mynda samræmda heildstæða löggjöf um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði sem tryggir annars vegar hagsmuni þátttakenda í rannsóknum og hins vegar hagsmuni almennings af framförum í vísindum og heilbrigðisþjónustu. Í meginatriðum felur frumvarpið í sér lögfestingu á gildandi rétti um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði. Helstu efnisbreytingar sem frumvarpið felur í sér eru þessar: Í fyrsta lagi er gerður greinarmunur á vísindarannsóknum á mönnum - en það er rannsókn þar sem einstaklingur tekur virkan þátt í vísindarannsókn, svo sem með því að gangast undir rannsókn eða gefa sýni eða veita upplýsingar vegna rannsóknarinnar - og vísindarannsóknum á gögnum. Gagnarannsókn er rannsókn þar sem notuð eru fyrirliggjandi heilbrigðisgögn og einstaklingur sem upplýsingar eða gögn stafa frá tekur ekki virkan þátt í rannsókninni. Í öðru lagi er kveðið á um að ef varðveita eigi heilbrigðisgögn sem aflað var til vísindarannsóknar eða urðu til við framkvæmd hennar til frambúðar skuli þau varðveitt í lífsýnasafni eða safni heilbrigðisupplýsinga. Í stað eyðingar gagna að lokinni rannsókn verður meginreglan því varðveisla gagna til að koma í veg fyrir förgun verðmætra vísindarannsóknargagna og tryggja örugga varðveislu þeirra. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að vísindasiðanefnd og siðanefndir heilbrigðisrannsókna veiti leyfi til vísindarannsókna á heilbrigðissviði. Ef um lyfjarannsókn á mönnum er að ræða þarf einnig leyfi Lyfjastofnunar. Persónuvernd hefur eftirlit með vinnslu persónuupplýsinga en mun ekki hafa beina aðkomu að leyfisveitingu vísindarannsókna eins og nú er. Virðulegi forseti. Hér á landi hefur sem betur fer ríkt mikið traust milli almennings og vísindamanna og fólk verið mjög fúst til að taka þátt í vísindarannsóknum og leggja sitt af mörkum til að stuðla að framförum í læknavísindum. Við samningu og skrif frumvarpsins var lögð megináhersla á að undirbúa heildstæða löggjöf um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði með það að leiðarljósi að viðhalda trausti almennings með skýru regluverki sem eflir rannsóknir og tryggir jafnframt vönduð vinnubrögð á þessu sviði. Frumvarp til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði hefur að geyma ný heildarlög á þessu sviði. Frumvarpið kemur í stað brotakennds regluverks er nú gildir um vísindarannsóknirnar og gerir réttarstöðu aðila skýrari. Þátttakendum í vísindarannsóknum eru tryggð mikilvæg réttindi eins og til dæmis aðgangur að upplýsingum um rannsóknir þar sem gögn sem frá þeim stafa eru notuð. Einnig er rannsakendum gefið færi á að stunda rannsóknir innan ramma heildarlaga um vísindarannsóknir sínar. Frumvarpið festir einnig í sessi mikilvægar alþjóðareglur um siðfræði rannsókna. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins og leyfi mér því að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. velferðarnefndar. Ég mæli einnig fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 110/2000, um lífsýnasöfn. Frumvarpið er lagt fram samhliða frumvarpi til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði sem ég var að gera grein fyrir. Eins og áður hefur komið fram eru frumvörpin bæði unnin og undirbúin af nefnd um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði. Markmið beggja þessara frumvarpa er að mynda samræmda heildarlöggjöf um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði sem tryggir annars vegar hagsmuni þátttakenda í rannsóknum og hins vegar hagsmuni almennings að framförum í vísindum og heilbrigðisþjónustu. Meginefni frumvarpsins um breytingar á lífsýnasöfnunum er að þeim verði breytt á þann veg að þau taki einnig til safna heilbrigðisupplýsinga. Einnig er gerð tillaga um heimild til starfrækslu leitargrunna. Safn heilbrigðisupplýsinga er safn sem hefur fengið leyfi ráðherra til að varðveita heilbrigðisupplýsingar sem aflað er til vísindarannsókna eða verða til við framkvæmd þeirra. Gert er ráð fyrir að það verði starfrækt með hliðstæðum hætti og lífsýnasöfn sem geyma sýni sem aflað er vegna vísindarannsókna eða þjónustu við sjúklinga. Á þann veg er opnað fyrir þann möguleika að byggja ofan á fyrri rannsóknir svo að vísindamenn þurfi ekki að byrja sífellt á byrjunarreit. Meginreglan um varðveislu rannsóknargagna vísindarannsókna á heilbrigðissviði verður því að varðveita gögnin með öruggum hætti í stað þess að eyða þeim. Lögfesting slíkrar meginreglu samkvæmt frumvarpinu, og frumvarpi til laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, kæmi í veg fyrir sóun verðmæta sem felast í rannsóknargögnum. Þannig er það mat nefndarinnar sem vann frumvarpið að unnt sé að efla vísindarannsóknir og stuðla jafnframt að bættri heilbrigðisþjónustu. Einnig er í frumvarpinu lagt til að heimilt verði með leyfi ráðherra að koma á fót leitargrunnum á heilbrigðisstofnun. Tilgangur slíkra leitargrunna er að gera kleift að kanna fýsileika vísindarannrókna á heilbrigðissviði. Í leitargrunn mætti safna upplýsingum úr sjúkraskrá viðkomandi stofnunar sem nýst gætu í þessum tilgangi og gert er ráð fyrir því að þær verði varðveittar í aðgangsstýrðu safni á dulkóðuðu formi. Eingöngu yrði heimilt að veita upplýsingar úr leitargrunni í formi ópersónugreinanlegra tölfræðilegra svara sem átt geta við hópa einstaklinga. Til þess að gera vísindarannsókn á heilbrigðissviði á grundvelli tölfræðilegra upplýsinga úr leitargrunni þyrfti vísindamaður síðan að afla leyfis vísindasiðanefndar eða siðanefndar heilbrigðisrannsókna. Ef leyfið fengist þyrfti svo að rekja gögnin til baka þannig að afhenda mætti þau rannsakanda í samræmi við það leyfi sem siðanefnd hefði gefið. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum þessa síðara frumvarps og leyfi mér því að leggja til að því frumvarpi verði að lokinni umræðu hér vísað til hv. velferðarnefndar.