Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér hefur skilizt á flm. þessarar till., að hann flytti hana til þess að bæjar- og sveitarfélög eignuðust eitthvað af þessum nýju togurum. Ég vil nú benda á, að eins og frv. er, þá er hægt fyrir hæstv. ríkisstj. að láta hvíla á skipunum allt enska lánið, en auk þess að lána allt að 10% af kaupverði skipanna. Mér skilst því, að í sumum tilfellum geti aðstoðin, ef þessi till. verður samþ., orðið minni en ella, og m.a. af þeim ástæðum segi ég nei.

Frsm. (Jónas Rafnar) : Herra forseti. Á síðasta þingi var samþ. þáltill. frá hv. þingmönnum Eyf. þess efnis að skora á ríkisstj. að taka til athugunar, hvernig stjórn hinna stærri kauptúna verði bezt og haganlegast komið fyrir, og að undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar um það efni fyrir næsta Alþingi. Félmrn. hefur nú samið frv. það, sem hér liggur fyrir og vísað var til heilbr.- og félmn. eftir 1. umr. Eftir athugun þess leggur n. til, að það verði samþ., þó með nokkrum breytingum. Brtt. n. eru eftirfarandi: Í fyrsta lagi leggur hún til, að í stað „sveitarráðsmaður“ komi hvarvetna: sveitarstjóri. N. telur, að það orð sé nær íslenzkri málvenju. Í öðru lagi leggur n. til, að hér verði einungis um heimildarl. að ræða, þ. e., að ef frv. verður samþ., þá sé hreppsfélögum, sem hafa yfir 500 íbúa, heimilt að ráða fastan mann í sína þjónustu með þeim hætti, er frv. gerir ráð fyrir, en séu ekki skylduð til þess. Í þriðja lagi leggur n. til, að hámark launa sveitarstjóra skuli vera samkomulagsatriði milli hans og hreppsnefndar, en launin ekki lögákveðin, eins og gert er ráð fyrir í frv. Þó leggur n. til, að ársgrunnlaun séu ekki lægri en 5.000 kr. auk verðlagsuppbótar. N. rökstyður þessa brtt. með því, að greiðslugeta hinna ýmsu hreppsfélaga sé misjöfn, enda ástæða til þess að miða launin við það, hvort um umfangsmikið starf sé að ræða. Hins vegar, ef hreppsfélag stendur í miklum framkvæmdum, t. d. hafnargerð, gæti verið ástæða til þess að fá sérmenntaðan mann í þjónustu sveitarfélagsins. Þyrfti þá að greiða honum hærri laun. Í fjórða lagi sé hreppsn. heimilt að fela sveitarstjóra hreppstjórastörf, ef hreppstjóri lætur af starfi í hreppi, þar sem starfandi er sveitarstjóri, enda náist um þá ráðstöfun samkomulag milli hreppsnefndar og viðkomandi sýslumanns f. h. sýslunefndar. Þetta eru helztu breyt., sem n. leggur til, að gerðar verði, en auk þess hefur hún gert tillögur um smávægilegar breyt., orðalagsbreyt. o. fl. N. leggur eindregið til, að frv. verði samþ., þó með þeim breyt., sem ég hef þegar nefnt.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 337, þá leggur heilbr.- og félmn. d. til, að frv. verði samþ., þó með þeim breyt., sem hv. frsm. hennar hefur þegar gert grein fyrir. En það eru einstök atriði í frv. og brtt. n., sem ég vildi víkja að. N. leggur til í brtt. sínum, að í stað þess, að fastákveðið sé í l., að slíkir sveitarráðsmenn skuli vera í kauptúnahreppum, þá skuli hér aðeins vera um heimild að ræða. Tel ég til bóta að breyta frv. svo, enda mælir stj. Sambands íslenzkra sveitarfélaga með því. En gert er ráð fyrir því í frv., að l. skuli aðeins gilda fyrir þá hreppa, þar sem fleiri íbúar eru en 500, sem búa í kauptúni. Nú vildi ég fá skýringu á því hjá n., hvers vegna hún telur, að þetta eigi aðeins að gilda um kauptúnahreppa, en eigi aðra hreppa. - Þá er eitt nýmæli í 4. brtt. n. Þar segir svo, að ekki sé „heimilt að binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil hreppsnefndar né önnur ákveðin tímamörk.“ Ég skal ekki segja, hvort þetta sé heppilegra, en það fyrirkomulag, sem nú er í kaupstöðunum, að ráðning borgar- og bæjarstjóra gildir aðeins fyrir eitt kjörtímabil. En mér skilst, að ef þetta verður samþykkt, þá gildi aðrar reglur í þessum hreppum en í stærri bæjum, þar sem ráðning bæjarstjóra gildir fyrir ákveðið tímabil. - Þá er enn eitt: 7. brtt. n. Þar er lagt til, að á eftir 7. gr. frv. komi ný gr., að efni til um það, að hætti hreppstjóri störfum í hreppi, þar sem sveitarstjóri starfar, sé „heimilt að fela sveitarstjóra hreppstjórastörf, náist um það samkomulag milli hreppsnefndar og viðkomandi sýslumanns fyrir hönd sýslunefndar. Fari sveitarstjóri með hreppstjórastörf, greiðir ríkissjóður honum þóknun sem svarar hreppstjóralaunum.“ En þess er eigi getið, hvort hann eigi að fá þóknunina til viðbótar sveitarstjóralaunum sínum eða ekki. En ég álít, að þessi gr. eigi ekkert erindi í þetta frv. Nú er það svo, að þegar sæti hreppstjóra losnar, gerir sýslun. till. til sýslumanns um nýjan hreppstjóra. Hún velur þrjá menn til starfans úr hópi hreppsbúa, og sýslumaður á svo að skipa einn af þessum þremur í stöðuna. Nú liggur í hlutarins eðli, að í hreppi, þar sem sveitarstjóri er starfandi, er sýslun. heimilt að benda á hann sem hreppstjóraefni eins og aðra hreppsbúa. Má þá sýslumaður velja hann til hreppstjórastarfsins úr hópnum, ef hann vill. Þar sem ekki er lagt til, að skylt skuli að sameina þetta tvennt, þá sé ég ekki, að gr. eigi erindi í frv. Eðlilegt er, að sýslun. og sýslumaður hafi í sameiningu vald til að kveða á um það, hverjir taki að sér hreppstjórastörf, eins og nú er. Legg ég því á móti, að þessi brtt. n. verði samþykkt.



Herra forseti. Í tilefni af ræðu hv. þm. V-Húnv. (SkG) vildi ég segja nokkur orð. Mér skilst, í sambandi við það, að gert er ráð fyrir, að l. muni ná til þeirra hreppa, þar sem fleiri en 500 íbúar búa í kauptúni, og komi sveitarstjóri til með að gegna hreppstjórastörfum, að þá muni hann eigi fá laun fyrir þau að auki, heldur verður sú þóknun hluti af launum hans. Það er álitamál, hvort setja ætti þetta inn í frv.: að sveitarstjórar gegni hreppstjórastörfum. Rétt er, að eigi er þörf á því. Það hefði verið hægt að sameina þessi tvö embætti án nýrrar lagasetningar.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð vegna ræðu hv. þm. V-Húnv. (SkG), þar sem ég á sæti í n. Hv. þm. spurði, hví þessi heimildarl. væru bara látin ná til hreppa, þar sem 500 íbúar eða fleiri búa í kauptúni, en eigi allra. Þáltill. sú, sem er tilefni þessa frv., var samþ. á Alþ. þ. 25. febr. 1949 og hljóðar á þessa leið: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að taka til athugunar, hvernig stjórn hinna stærri kauptúna verði bezt og haganlegast komið fyrir, og að undirbúa nauðsynlegar lagabreytingar um það efni fyrir næsta Alþingi.“ Í till. var rætt um það vandamál, hvernig ætti að haga stjórn hinna stærri kauptúna. Eðlilegt var, að þáltill. væri á þessa leið, því að það er fyrst og fremst á þessum stöðum, sem um vandkvæði hefur verið að ræða í stjórn hreppsmálanna. Þéttbýlið skapar ýmis vandamál, svo að störf oddvitans verða þar vandasamari, en í dreifbýli. Sú staðreynd er tilefni þess, að Alþ. hefur samþ. áðurgreinda þáltill. Hv. þm. sagði, að aðrar reglur ættu að gilda um ráðningu framkvæmdastjóra í þessum sveitarfélögum, en í öðrum bæjunum. Það er rétt. Það er nýmæli í frv., að hér er stungið upp á sérstakri tilhögun á stjórn hreppa, sem hafa yfir 500 íbúa í kauptúni. Tilætlunin er að koma framkvæmdastjórn hreppsfélaganna á öruggari grundvöll, en verið hefur í kaupstöðunum. Er framkvæmdastjórn kaupstaðanna engan veginn eins góð og örugg og æskilegt væri. Það þarf að koma meiri festu í framkvæmdastjórn sveitarfélaganna, en nú á sér stað. Er óhentugt, að jafntíð framkvæmdastjóraskipti verði og nú á sér stað, þegar bæjarstjórarnir eru ráðnir út frá stjórnmálasjónarmiðum af meiri hluta bæjarstjórna og skipti verða ævinlega, þegar breyt. verður á honum. Bæjarstjórastörfin eru að svo miklu leyti hrein framkvæmdastjórnarstörf, að nauðsynlegt er, að sami maður fari með þau um lengri tíma. Þetta mál var rætt í n., þótt hún geri engar till. um breyt. á sveitarstjórnarl. í þessu efni. Þá gát hv. þm. 7. brtt. n. Kvað hann hina nýju gr. ekkert erindi eiga í frv. Það kann að vera, að óþarfi sé að setja um þetta lagafyrirmæli. En það er hreinn misskilningur, að óeðlilegt sé, að þessi regla verði tekin upp. Mér skildist, að hann teldi hér hróflað við þeirri skipan, sem verið hefur á ráðningu hreppstjóra. En við athugun sést, að svo er ekki, því að hreppsnefndum er í lófa lagið að benda á sveitarstjóra sem einn af hinum þrem mönnum. En ég tel æskilegt, að brtt. þessi verði samþ., því að með því móti væri girt fyrir þann misskilning, að sveitarstjóri geti ekki verið hreppstjóri. Það má auðvitað benda á sveitarstjóra. Og það er heimilt að ráða hann, ef samkomulag verður um það á milli sýslunefndar og sýslumanns.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að þetta frv. var lagt fram, og sú, sem þáltill. byggist á, er sú, að það er víða erfitt í fjölmennum hreppum að fá hæfa menn, sem bundnir eru annars staðar, til að gegna oddvitastörfum. Ég hef litið svo á, að sé á annað borð farið inn á þá braut að ráða fastan starfsmann, þá eigi að sameina oddvita- og hreppstjórastörfin í þeim hreppum, þar sem það er gert. Það verður þá að vera samningsmál milli sýslunefndar og hreppsnefndar, hver fari með sveitarstjóra- og hreppstjórastörfin, ef sveitarstjóri er ráðinn til oddvitastarfa. Ég tel þá framför að gera ráð fyrir því, að starfstími þessa manns sé eigi bundinn við kjörtímabil hreppsnefndar. Væri þá unnt að koma meiri festu á, ef hann væri ráðinn sem fastur starfsmaður. Eitt atriði er það, sem hv. þm. V-Húnv. gat réttilega. Það er varðandi 2. brtt. hv. n., við 1. gr. frv., að þetta sé eingöngu bundið við þá hreppa, „þar sem fleiri en 500 íbúar búa í kauptúni.“ Nú eru nokkrir sveitabæir með í kauptúnahreppum, og gæti það valdið misskilningi, ef þeir væru teknir með. Að öðru leyti er það skoðun mín, að séu svo margir íbúar í hreppi, hvort sem um er að ræða sveitahrepp eða kauptúnahrepp, þá sé réttmætt, að umrædd heimild nái líka til sveitahreppanna. Ég vil nú víkja því til hv. n., hvort hún geti eigi fallizt á að fella þessi orð niður í kauptúni. Vildi ég, að samkomulag gæti orðið um þetta í hv. n. Að öðru leyti geri ég ráð fyrir að flytja breytingartillögur við frv. við 3. umr.



Herra forseti. Tveir af hv. nm. hafa nú talað um þær aths., sem ég hreyfði við þetta frv. Fyrsta atriðið, sem ég nefndi, er ekki stórt í mínum augum, en ég vil benda á, að samkv. brtt. er þessu ætlað að gilda þar einnig, sem 500 eða fleiri búa í kauptúni, og samkv. því ákvæði verður verkssvið sveitarstjóra einnig utan kauptúnanna. Hæstv. landbrh. hefur hreyft þessu máli, og er ég honum sammála um það atriði. Þá er það nýmælið að binda ekki ráðningartímann við ákveðið tímamark, heldur að ráða manninn til æviloka. Hv. 3. landsk. finnst, að þetta skapi meiri festu í allri stjórn hreppsmálanna, og getur það vel verið, en mér finnst, ef hv. n. vill vera sjálfri sér samkvæm, að þá ætti hún að flytja frv. um, að ráðning bæjar- og borgarstjóra skuli þá einnig ekki bundin við neitt ákveðið tímamark. Það getur vel verið, að það skapi meiri festu að ráða t. d. borgarstjóra í Reykjavík upp á lífstíð, eða svo lengi sem hann hefur starfsorku til, hvernig sem fer um meiri hluta í bæjarstjórn. Þetta er nýmæli, sem vel getur verið gott að athuga, en það á ekki einungis að láta það gilda í hreppsfélögunum. En þá má einnig leiða hugann að því, hvort ekki eigi líka að láta þetta gilda um ríkisvaldið sjálft og ráða t. d. ráðherra ævilangt, hvernig sem fer um flokkaskipun í þinginu. Þetta er alveg hliðstætt og ástæða til að athuga þetta mál frá öllum hliðum. Þá er það atriði að gera sveitarstjórann að hreppstjóra, sem er raunar mikið vafamál, hvort setja eigi inn í frv. Hv. 3. landsk. var eitthvað að óttast um, að sveitarstjórinn þætti kannske ekki hæfur til þess að gegna hreppstjórastörfum nema það væri sett í lög. Ég held, að það sé engin hætta á því, sem hv. 3. landsk. virðist óttast, og þar sem ekki er sagt í gr., að það eigi að fela sveitarstjóra hreppstjórastörf, heldur aðeins heimild til þess, þá held ég, að þessi grein verði aðeins hortittur í l. og engin ástæða til að óttast, að sveitarstjóri geti ekki tekið við hreppstjórastarfi eins og aðrir, þótt þessi gr. sé felld í burtu.



Mér skilst, að aðalbreytingin, sem gerð er á þessu frv., eigi rót sína að rekja til nokkurra mótmæla frá sveitarfélögunum, að því sé slegið föstu að ráða sérstakan sveitarráðsmann, til þess að standa fyrir málefnum hreppsfélaganna. Þessu er nú slegið upp í aðeins heimild til þess að gera þetta, og er það sjálfsagt miklu réttara, því að ég geri ráð fyrir, að kostnaður við framkvæmd þessara mála geti orðið nokkuð þungbær fyrir ýmis hin smærri sveitarfélög. En þá er þess eigi að dylja, að þá er ekki orðinn mikill munur á miðað við það, sem nú er heimilt, því að algengt er, að hin stærri hreppsfélög ráði sérstakan mann til framkvæmda þessara mála í samráði við oddvita. Að vísu er þetta ekki bundið við kjörtímabilið, en þótt það sé ekki bundið við það né önnur tímamörk, þá er hægt að segja þessu starfi upp með 6 mánaða fyrirvara af hvorum aðila. Ég vil taka undir það, að þegar vel tekst til með ráðningu manns til þessara starfa, þá er hagkvæmt að hann geti verið áfram, þrátt fyrir að breytist pólitísk hlutföll í hreppsnefndinni. Í sambandi við 7. brtt. vil ég benda hv. n. á að athuga hana nokkru nánar, því að ég held, að hún stangist á við gildandi l. í þessu efni. Eins og hv. þm. V-Húnv. tók fram, er sá háttur á hafður, að sýslunefnd tilnefnir þrjá menn til hreppstjórastarfa og sýslumaður tilnefnir svo einn af þeim til starfans. Hér skilst mér, að gengið sé á snið við þá tilhögun, sem nú er á þessu, þar sem hreppsn. er nú orðin aðalatriði í þessu máli, því að þetta á að byggjast á samkomulagi hreppsn. og sýslumanns fyrir hönd sýslunefndar. Ég vona þó, að skilja eigi þetta ákvæði þannig, að setja eigi þennan mann sem hreppstjóra til bráðabirgða, en endanlega eigi að fara að lögum samkvæmt. Ég vil því skjóta því til hv. n., hvort hún vilji ekki taka þessa brtt. aftur til 3. umr., og mér skilst, að við nánari athugun gæti niðurstaðan orðið sú, að þessi brtt. kæmi ekki fram. En svo mætti auðvitað skjóta því inn í frv., að sveitarstjórinn mætti taka að sér ýmis önnur störf, t. d. hreppstjórastarfið. - Ég vildi aðeins benda á þessi atriði.



Herra forseti. Aðeins örfá orð til þess að láta í ljós ánægju mína yfir því, að hv. heilbr.- og félmn. hefur tekið þetta mál til rækilegrar athugunar og komizt að þeirri niðurstöðu, að höfuðatriðin í frv., sem lagt hefur hér verið fram, væru rétt og að framför væri að lögfesta þau. Um brtt. sjálfrar n. vildi ég segja það eitt, að það er að sjálfsögðu smekksatriði, hvort heppilegt sé heitið á þessum fyrirhugaða starfsmanni að kalla hann sveitarráðsmann eða hvort réttara væri að nefna hann sveitarstjóra, og má vel segja, að það sé meira til samræmis þeim heitum, sem fyrir eru á ýmsum starfsmönnum, að kalla hann sveitarstjóra. En þetta yrði þá þriðji stjórinn, sem settur yrði samkv. l. til að annast þau mál, sem hér koma til greina, þar sem hinir nefnast annaðhvort borgarstjóri eða bæjarstjóri. - Að öðru leyti vil ég einnig segja það um þessar brtt., að vel má vera, og sérstaklega fyrst í stað, að rétt sé að hafa þetta sem heimild, að þetta starf megi setja á stofn, sveitarráðsmannsembættið, en að það sé ekki beint lagafyrirmæli. En það, sem mér þykir bezt, er, að n. hefur haldið fast við það atriði í upprunalega frv. að undirstrika það, að þessi fyrirhugaði framkvæmdastjóri í sveitarmálefnum væri meira embættismaður, en pólitískur starfsmaður hlutaðeigandi sveitarstjórna. Það má vel vera, að seinna meir verði gripið til þeirra ráða að lögfesta eitthvað slíkt um sveitarstjórnirnar. - En þegar ég tala hér um sveitarstjórnir, þá er það í samræmi við það orð, sem lögfest er um bæði bæjar- og sveitarfélög í gildandi l. Það má sem sagt vel vera, að hnigið verði síðar að því ráði að færa þetta á víðara svið, nefnilega til bæjanna. Það er bent á það í grg. fyrir frv., sem samið var af félmrn. á þeim tímum, þegar ég hafði með störf þess að gera, að gripið hefði verið til þess í Noregi, sem reynzt hefði þar vel, að ráða sveitarráðsmenn til að vera aðalframkvæmdastjóra fyrir sveitarfélögin yfirleitt, en að pólitísk stjórn þeirra mála væri meir í höndum oddvita eða forsetá þeirra nefnda, sem hafa með sveitarmálefnin að gera. Því að mér finnst það eitt af höfuðatriðum þessa máls að gera tilraun um það, hvort hægt væri að ráða til sveitarráðsmannsstarfanna - og þá fyrst um sinn í stærri sjávarþorpunum - mann, sem óháður væri þeim kosningum, sem fram fara á fjögurra ára fresti til sveitarstjórna, að svo miklu leyti sem pólitík við kemur. En að sjálfsögðu er heimilt fyrir hvaða sveitarstjórn sem er að nota sér heimild l. um að segja upp þessum manni með sex mánaða fyrirvara. Ég álít mjög eðlilegt, að þetta fyrirkomulag verði prófað hér, sem reynzt hefur vel annars staðar. Og að sumu leyti má segja, að þetta fyrirkomulag hafi verið upp tekið á sínum tíma, þegar stofnað var borgarritaraembættið hér í Reykjavík, þar sem settur var undirframkvæmdastjóri yfir málefnum Reykjavíkurbæjar, og er gert ráð fyrir, að sá maður, sem gegnir þeim störfum, geti verið fastur starfsmaður, hvað sem líði hlutfallinu milli hinna pólitísku flokka í bæjarstjórninni á hverjum tíma. - Þetta vildi ég segja um brtt. og málið í heild. En ég vildi svo taka undir aths., sem hv. þm. Borgf. (PO) kom hér með út af 7. brtt. n., að réttara mundi vera að umorða þá brtt. og heimila það aðeins, að sveitarráðsmaður væri kjörgengur til hreppstjórastarfs, ef því væri að skipta, en gera ekki ráð fyrir á þann hátt sem talað er um í 7. brtt., að hann hafi með höndum hreppstjórastarf. Ég vildi mælast til, að n. athugi þetta, því að mér skildist á hv. 3. landsk. þm., að aðalröksemdin fyrir þeirri brtt. væri undirstrikun á því, að sveitarráðsmaður gæti farið með hreppstjóravald, ef því væri að skipta, og það tel ég rétt, að það væri alls ekki útilokað, en þá tel ég, að orða beri það þannig, að heimilt sé, að hann taki að sér hreppstjórastörf, því að ég hygg, að nokkuð sé rétt í því, sem hv. þm. Borgf. og fleiri hafa hér bent á, að þetta sé vafasamt ákvæði, í 7. tölul. brtt. n., samanborið við núgildandi ákvæði um val á hreppstjórum, þar sem það er lögboðið, að gerðar skuli till. um þrjá menn af sýslunefndunum til sýslumanns, sem sýslumaður tilnefni svo einn af til að gegna hreppstjórastarfi. Það mætti segja, að það væri verið að gera tilraun til að rjúfa þessa reglu, ef ákvæði 7. tölul. brtt. n. væru samþ. En ég tel ekki ástæðu til þess. En ég vil segja almennt um málið, eins og kemur fram í bréfi Sambands íslenzkra sveitarfélaga, sem fylgir áliti n., að það er vissulega kominn tími til að endurskoða heildarlöggjöfina um sveitarstjórnir á Íslandi. Og ég ætla, að einmitt setning þessara l., sem hér er ráðgerð, og sú nýbreytni, sem þar er upp tekin, gæti vel orðið til þess, að hraðað yrði þeirri allsherjarendurskoðun, því að vel mætti svo fara, að mínu áliti, að hér gæti orðið um nokkra fyrirmynd að ræða, sem réttara væri að láta gilda almennar um sveitarstjórnarmálefni, en hér er fram sett. En af því að ég stóð að flutningi þessa frv. og það var undirbúið í félmrn. á þeim tíma, sem ég hafði með það að gera lýsi ég ánægju minni yfir, að n. hefur tekið þannig í málið sem raun ber vitni eftir hennar nál., þar sem mælt er með höfuðatriðum frv., og má vel segja, að meginhlutinn af brtt. n., bæði orðalagsbreyt. og annað, hnigi frekar í rétt horf, því að það má telja rétt að byrja ekki þessa skipun þessara mála með því: að fyrirskipa of stranglega um þessi málefni, áður en reynsla er komin á það, hvernig þetta nýja skipulag reynist, en hafa þetta sem heimildarlög og til leiðbeiningar fyrir sveitarfélög, sem vilja nota sér af þessari löggjöf. En viðvíkjandi því, sem minnzt hefur verið á í umr., að réttara væri að láta þetta heimildarákvæði einnig ná til hreppa, sem eingöngu eru sveitahreppar, en láta það ekki eingöngu ná til hreppa, þar sem meiri hl. íbúanna er í kauptúni, þá má segja, að það væri skaðlaust, að heimildin nái einnig til þeirra hreppa, sem einungis eru sveitahreppar. En ég ætla, að, þetta fyrirkomulag eigi langbezt við þar, sem hreppsbúarnir búa aðallega í þéttbýli. En svo er högum háttað, að í sumum sjávarþorpa hreppum er einnig nokkuð af jörðum, og það jafnvel líka í kaupstöðum, t. d. í Ólafsfjarðar kaupstað, því að þar eru allmargar jarðir, sem tilheyra kaupstaðnum, sem m. a. kemur til af því, að það svæði, þar sem þær jarðir eru, og algerlega afmarkað af náttúrunnar hendi, á firðinum og svo fjöllum á báða vegu, þannig að hluti af lögsagnarumdæmi kaupstaðarins er einnig sveit, og hefur það ekki komið að neinni sök viðkomandi því, að lögin um kaupstaðarréttindi Ólafsfjarðarkaupstaðar gildi um svæði, sem að nokkrum hluta er í sveit.



Herra forseti. Út af þeim aths., sem hér hafa komið fram varðandi 7. tölul. í brtt. hv. n., þykir mér ástæða til að segja nokkur orð. Það hafa fleiri en einn hv. þm. vikið að því, að það væri réttara að koma þessu þannig fyrir að setja inn í frv. ákvæði um, að sveitarstjórinn væri kjörgengur sem hreppstjóri. Um þetta þarf ekkert að setja í lögin, því að þetta er sjálfsagt, að hann yrði kjörgengur til þess, eins og hver annar innanhreppsmaður. En það, sem hér er um að ræða, er, að ég get tæplega hugsað mér, kostnaðar vegna, að framkvæmdin á þessu máli yrði á annan veg en þann, að um leið og heimildin til þess að setja sveitarstjóra í einhverju hreppsfélagi, þá yrðu um leið sameinuð störf oddvita og hreppstjóra, eins og þau eru nú. Og þá þarf að vera frá því gengið, að framkvæmdin á þessu yrði ekki á þann veg, að þessir sveitarstjórar hefðu hvor tveggja störfin með höndum þannig, að þeir fengju sem aukagetu, auk sveitarstjóralaunanna, hreppstjóralaunin frá ríkissjóði, heldur væri þetta framkvæmt þannig, að sú upphæð, sem hreppstjóralaununum nemur, kæmi sem greiðsla til léttis við þá launabyrði, sem hreppurinn þar að greiða þessum manni, sem gert er ráð fyrir, að hafi fast starf sem sveitarstjóri. Ég get þess vegna varla hugsað mér, að þetta eigi að framkvæmast á annan hátt en þann, að áður en ákveðið er að nota heimild þessara laga í einhverjum hreppi, þá verði samið um það við hlutaðeigandi sýslunefnd og sýslumann að samelna þannig þessi störf eins og ég hef drepið á, og þá ekki aðeins um stundarsakir, heldur til frambúðar. Þetta vildi ég biðja hv. n. að athuga, því að ég vænti þess, að hún verði við þeirri ósk, sem fram hefur komið hjá hv. þm. Borgf., að taka brtt. þessa aftur til 3. umr.



Herra forseti. Það eru tvö efnisatriði, sem aðallega hefur verið rætt um við þessa umr. Annars vegar er það 7. brtt. n., þar sem gert er ráð fyrir því, að sveitarstjórar geti gegnt hreppstjórastörfum, og hins vegar ákvæði 1. gr., þar sem gert er ráð fyrir, að heimildarlöggjöf þessi taki einungis til hreppa, þar sem fleiri en 500 íbúanna búa í kauptúni. Í tilefni af þessu vil ég taka það fram, að n. óskar að taka aftur 7. brtt. til 3. umr. og mun hún taka til athugunar þau sjónarmið, sem komu hér fram hjá hv. þingmönnum um þetta efni. Ég skal geta þess, að n. bárust fregnir af því, að þær skoðanir ættu nokkurt fylgi á Alþ., að mjög væri æskilegt að gera ráðstafanir til þess að sameina með lagaboði sveitarstjórastörf og hreppstjórastörf í þessum hreppum, sem hér koma til greina. Og þótt ekki kæmu fram ákveðnar till. í þá átt hér í hv. d., þá er mér ekki grunlaust um, að slík till. mundi koma fram í hv. Ed. og að það fyrirkomulag ætti nokkru fylgi að fagna í þeirri hv. d. Að athuguðu máli treysti n. sér ekki til að leggja til, að það verði bundið í lögum, að þessi tvö störf, sveitarstjórastarfið og hreppstjónastarfið, verði sameinuð með lögum. Þess vegna varð það niðurstaða n. að leggja til að heimila að sameina þessi tvö störf, þar sem það þætti eiga við. Hins vegar hef ég ekki lagt þann skilning í þessa gr., að með þessu ákvæði væri verið að breyta l., sem gilda um val á hreppstjórum, og það er sjálfsagt að athuga, hvort þessi 7. tölul. brtt. fer nokkuð í bága við þessi gildandi lög. Í tilefni af þeirri gagnrýni, sem komið hefur fram á 1. gr., að eðlilegt sé að láta heimildina ná til allra hreppa, sem hafa fleiri en 500 íbúa, hvort sem þeir búa allir í kauptúni eða ekki, - en þeir hreppar eru ekki margir, sem hafa þá íbúatölu, en eru samt sveitahreppar, - þá vill n. gera athugun á þessu til 3. umr. En hún óskar eftir, að frv. fái að halda áfram til 3. umr., að öðru leyti en því, sem ég hef tekið fram um 7. tölul. brtt. n. Andmæli gegn aðalatriðum frv. hafa ekki komið fram af hálfu hv. þm., nema ef skilja ætti það sem andmæli gegn meginatriðum frv., að hv. þm. V-Húnv. (SkG) brá sér á leik og varpaði því fram, hvort ekki væri þá ástæða til að gera starf bæjarstjóra og borgarstjóra og þá einnig störf ráðh. að föstum störfum, ef það væri ástæða til þess að gera störf oddvita að föstum störfum og gera þá að sveitarstjórum. En á þessu er auðvitað hinn mesti munur. Öll þessi framkvæmdarstörf, bæði í þágu sveitarfélaga og ríkisvalds, eru tvíþætt. Annars vegar er um að ræða hreina stjórn, hreina admínistration, sem inna má af hendi án alls tillits til stjórnmálasjónarmiða. Hins vegar er um að ræða yfirumsjón með framkvæmd laga og um ýmis störf, þar sem stjórnmálasjónarmið skipta eðlilega miklu máli og mjög mikið getur riðið á hver framkvæmir. Þar sem hvor þátturinn um sig er mjög lítill, eins og er í hinum minnstu hreppum landsins, er varla við því að búast, að þar sé verkefni nema fyrir einn mann, og þá verða menn að gera upp við sig, hvorn starfshlutann þeir telja þýðingarmeiri, þann hlutann, sem er hreint framkvæmdastjórastarf, eða hinn, sem er fólginn í pólitískum umboðsstörfum. Í hinum stærri sveitarfélögum, eins og kaupstöðunum, eru þessi störf svo umfangsmikil, að vandalaust er að skipta þeim milli tveggja starfsmanna. Og hjá ríkinu eru þau svo geysilega umfangsmikil, að þeim er skipt á heila flokka af starfsmönnum. Stjórnarráðsskrifstofunum er þannig fyrir komið hjá okkur og í öðrum lýðræðisþjóðfélögum, að störf ráðherranna eru pólitísk umboðsstörf. En þau störf fyrir ríkið, sem eru algerlega admínistratív, eru í höndum skrifstofustjóra og ýmissa embættismanna, svo sem vegamálastjóra, landlæknis, biskups o. s. frv. Þessi störf eru föst störf. Hingað til hefur verið litið á störf bæjarstjóranna og borgarstjóra sem pólitísk umboðsstörf, sem framkvæmd væru fyrir hinn pólitíska meiri hluta, sem ráðandi væri í kaupstaðnum á hverjum tíma, og þess vegna yrði að ráða þá til sama kjörtímabils og hinn ráðandi pólitíski meiri hluti í bæjarstjórninni er kosinn til. En menn hafa séð, að það var ekki heppilegt að sá pólitíski umboðsmaður færi með öllu með stjórn þeirra mála fyrir bæjarfélögin, sem sveitarstjórum er ætlað að fara með fyrir kauptúnshreppana, og þess vegna hefur starfinu verið skipt hér í Reykjavík með því að stofna embætti borgarritara. Hann hefur á hendi ýmis hinna admínistrativu starfa fyrir bæjarstjórnina. En ég álít, að einnig í Reykjavík ætti að ganga enn lengra á þessu sviði. Öll admínistratívu störfin ættu að vera í höndum fastra borgarstjóra eða borgarritara. Þau ættu ekki að vera í höndum sama manns og er pólitískur umboðsmaður bæjarstjórnarmeirihlutans. Auðvitað þarf bæjarstjórnarmeirihlutinn að hafa slíkan umboðsmann, yfirborgarstjóra eða hvað svo sem hann yrði kallaður, og er það nóg starf. En ég held þó, að meiri hlutinn af þeim störfum, sem bæjarstjórnir þurfa að láta framkvæma í kaupstöðum, sé frekar admínistrativs eðlis en þannig, að nauðsynlegt sé, að þau séu framkvæmd af umboðsmanni pólitísks meiri hluta í bæjarstjórninni. Þess vegna teldi ég það spor í rétta átt að gera ráðstafanir til þess, að framkvæmdastjórastörfin væru meir en nú á sér stað dregin úr höndum pólitísks framkvæmdastjóra bæjarstjórnarmeirihlutans á hverjum tíma og lögð í ríkara mæli í hendur manns, sem liti frekar á sig sem ópólitískan embættismann og væri ráðinn sem slíkur. En þegar um er að ræða kauptún með færri en 500 íbúa, þá háttar þannig til, að heildarverkefnið, sem fyrir hendi er, það admínistratíva og hitt að vera pólitískur umboðsmaður ákveðins meiri hluta í hreppsnefndinni, er svo lítið, að það er ekki verkefni nema fyrir einn mann. Og þá er spurningin, hvort á að leggja meiri áherzlu á admínistratívu eða pólitísku hliðina. Enginn ágreiningur getur verið um það, að framkvæmdarstörfin í slíkum hreppum eru fyrst og fremst admínistratívs eðlis, þau eru þannig, að þau yrðu framkvæmd nákvæmlega eins, hvernig sem stjórnmálaskoðun framkvæmdastjórans yrði háttað. Þess vegna virðist rétt að ráða slíka menn samkvæmt þeim reglum, sem eðlilegastar eru við val þeirra, sem eiga að hafa admínistration með höndum, en ekki pólitísk umboðsstörf. En í hreppum, sem þessi l. mundu gilda um, ef að l. verða, hefur hreppsnefnd meirihlutavald, og oddviti í þeim hreppum verður eftir sem áður framkvæmdastjóri hreppsn. og mundi koma fram fyrir n. hönd, og hann mundi verða hennar pólitíski umboðsmaður. Þetta vildi ég segja um meginnýmæli þessa frv., í tilefni af ummælum hv. þm. V-Húnv.



Herra forseti. Það voru sérstaklega orð, sem féllu hjá hv. síðasta ræðumanni, sem urðu til þess, að mig langar til að beina nokkru til hv. n. - Hann sagði, að sterk hreyfing mundi vera, ef ekki hér í hv. þd., þá í hv. Ed., í þá átt, að sameina beri þessi tvenn störf, starf hreppstjóra og sveitarráðsmanns, þannig, að fastbinda það, að sami maður gegni störfum hreppstjóra og sveitarráðsmanns, þar sem hann væri ráðinn. Ég held, að þetta verði dálítið erfitt og vil vekja athygli hv. n. á því, að meðan það er svo, að þótt ráðning sveitarstjórans sé heimil samkv. ákvæðum frv., þá á ekki að ráða hann til lífstíðar, heldur er heimilt að segja honum upp með vissum fyrirvara, og þá brýtur þetta í bága við hans starf. En hreppstjóra verður ekki sagt upp, nema hann geri einhver afglöp. Hann er embættismaður, sem gegnir lögreglustjórastarfi, nema hann annaðhvort fari úr sveitinni eða geri einhver afglöp, svo að honum sé vikið úr starfi. Þarna er mikill munur á og því, sem á að gilda um sveitarstjórana. Og enda þótt eitthvað sé samþ. hér, þá þarf ekki annað en að sveitarstjórnin verði óánægð með sveitarstjórann, þá er hægt að segja honum upp. En hreppstjórinn ætti að gegna störfum áfram sem slíkur, samkv. því, sem ég hef sagt, þannig að þó að þetta embætti væri stofnað í upphafi, eins og hér er um talað, þá er ekki trygging fyrir, að þetta tvennt verði sameinað. Ég vil taka undir það með hv. þm. V-Húnv. (SkG), að ég sé enga ástæðu til þess, að þetta gildi ekki líka fyrir sveitahreppa með fleiri en 500 íbúa, sem í frv. er gert ráð fyrir. Og ég vil segja, að það geti jafnvel verið full ástæða til þess og jafnvel þörf. Að minni hyggju gæti þetta vel orðið til þess að vinna á móti þeirri öldu, sem nú hefur verið um langt skeið, að búta stóra hreppa niður í smáheildir. Þetta er að verða plága. Stóru hrepparnir eru að verða margskiptir, og ef eitthvert áfall kemur fyrir, þá getur litlum hrepp verið ómögulegt að standast það, þó að það væri viðráðanlegt fyrir stóran hrepp. Af hverju hefur þetta stafað? Langvíðast af því, að stóru hrepparnir eru svo stórir fyrir oddvitana, framkvæmdastjórana, að það er miklum erfiðleikum bundið að fá hæfa menn, sem fengjust til að sinna þessum störfum. Þannig hafa menn á vissan hátt verið neyddir til að viðhalda þessari óhæfilegu þróun. Ef þessi heimild væri veitt, þá gæti það að minni hyggju orðið til þess að vinna á móti þeirri þróun, sem, eins og ég sagði áðan, ég held, að flestir séu sammála um, að sé óheppileg.

Forseti (SB) : Hv. þm. hafa heyrt framkomna brtt. frá hv. þm. V-Húnv. (SkG). Hún er skrifleg og of seint fram komin, og þarf tvöföld afbrigði.



Herra forseti. Það eru örfá orð í tilefni af þessari brtt. hv. þm. V-Húnv. Mig langar til að vekja athygli á því, að verði till. samþ., þá er frv. raunverulega gert alveg gagnslaust. Nú fer ég að gera mér ljóst, að hv. þm. er í raun og veru á móti málinu. Hann vill fella niður þá setningu í frv., sem má segja, að sé kjarni þess og undirstaða þess kerfis, sem hér er verið að reyna að byggja upp með frv. Eins og n. leggur til að þetta verði, er hér eingöngu um heimild til sveitarstjórnanna að ræða, og þess vegna má segja, að sú breyt., sem gerð yrði með samþykkt frv., yrði engan veginn mjög mikil frá því, sem verið hefur. En samt sem áður væri gagnlegt spor stigið með samþykkt frv. einmitt vegna þess, að ef sveitarstjórnirnar ráða sér slíkan starfsmann, þá verða þær að hafa það í samræmi við þessi l., ef samþ. yrðu. Þessi maður verður þá embættismaður og verður ekki sagt upp, nema hann geri sig sekan um vanrækslu eða skeytir ekki áminningu sveitarstjórnar. Ef þetta er fellt úr frv. og gert ráð fyrir, að sveitarstjóri skuli verða ráðinn til 4 ára í senn eða sama tíma og hreppsnefnd er kjörin, þá finnst mér fullkomlega tilgangslaust að samþ. frv., því að þá felst engin breyting í því frá því, sem nú er. Til hvers væri að samþ. slík heimildarlög, sem ekki fælu í sér neina verulega breyt. á þeirri skipun, sem gilt hefur um stjórn þessara hreppa, sem hér eiga hlut að máli? Hv. þm. kallaði það hortitt, ef 7. brtt. væri samþ., einmitt vegna þess að hún felur í sér ábendingu um, hvað gera megi. Hún felur í sér heimild til að ráða sveitarráðsmann hreppstjóra. Ég skal fúslega játa, og ég tók það fram áðan, að það mundi sjálfsagt engin veruleg breyt. verða, þó að þessi brtt. væri ekki samþ., vegna þess að ég hef litið svo á, að sveitarstjóri væri kjörgengur sem hreppstjóri. En ef hv. þm. kallar þessa breyt. hortitt, þá sé ég ekki betur, en hann sé að reyna að gera allt frv. að einum hortitt með sinni brtt. Þessi ummæli mín eru á fullum rökum reist, vegna þess að ef brtt. verður samþ., þá verða þetta almenn heimildarlög, sem breyta ekki það minnsta raunverulegri skipun á þessum málum, nema hvað oddviti verður framvegis ekki kallaður oddviti, heldur sveitarstjóri, og að hér eru sett lágmarksákvæði um laun hans og því um líkt. En kjarni málsins, meginatriði þessa frv., eins og það var hugsað af félmrn. og eins og n. var sammála um að mæla með því, meginhugsunin var að gera tilraun til að taka upp nýja skipun um framkvæmdastjórn ákveðinna hreppa, þeirra hreppa, sem hafa fleiri en 500 íbúa og eru kauptún. Ég er þeirrar skoðunar, að þetta sé spor í rétta átt, og ég vona, að hv. þdm. eða meiri hluti þeirra sé einnig þeirrar skoðunar, því að andmæli gegn þessu nýmæli hafa ekki komið fram af hálfu annarra en hv. þm. V-Húnv., og einu andmælin eru þau, að ef það sé réttmætt, að þessi skipun verði tekin upp í þessum hreppum, þá sé það einnig réttmætt í kaupstöðum. Ég tók fram, að n. ræddi um, hvort ekki væri rétt að bera fram brtt. við sveitarstjórnarlögin um þetta efni eða bera fram þáltill. um að endurskoða sveitarstjórnarlögin með tilliti til þessa atriðis. Nú viðurkenni ég, að það er dálítið meiri erfiðleikum bundið að gera breytingar á skipun þessara mála í kaupstöðum, vegna þess að þessi störf eru þar miklu umfangsmeiri. Aðalatriðið liggur ekki alveg eins í augum uppi þar eins og í litlu hreppunum. Þar er ekki um það að ræða, að þar sé verkefni aðeins fyrir einn starfsmann. Annars hygg ég, að reynslan af bæjarstjórastörfunum sýni, að núverandi skipun á stjórn kaupstaðanna samkvæmt gildandi l. er mjög ábótavant. Það hefur gengið illa fyrir kaupstaðina að fá hæfa menn í störf bæjarstjóra vegna þess, hvernig skipun þessara mála hefur verið, að það er litið á þá sem pólitíska umboðsmenn ráðandi bæjarstjórnarmeirihluta, en ekki fyrst og fremst framkvæmdastjóra bæjarfélagsins. Ég er því eindregið þeirrar skoðunar, að það eigi að gera tilraun til að breyta sveitarstjórnarlögunum. En þótt tillögur liggi ekki fyrir um það, sé ég ekki að ástæða sé til að fresta meðferð þessa máls, þar sem rökin fyrir hinni breyttu tilhögun eru miklu augljósari hvað snertir kauptúnin, en kaupstaðina.



Ég vil vekja athygli á því, að í l. brtt. á þskj. 377 hefur n. lagt til, að breytt verði heitinu á starfsmanni þeim, sem um ræðir í þessu frv., að í staðinn fyrir, að gert var ráð fyrir, að hann héti sveitarráðsmaður, verði hann kallaður sveitarstjóri. Ég held, að það væri heppilegra að láta þetta óbreytt, þó að það skipti ekki miklu máli. Við höfum svo mikið af stjórum í þessu landi, að það liggur við, að það fari að verða hvimleitt. Hér eru að verða stjórar á öðru hverju strái. Hér eru forstjórar, skrifstofustjórar, verkstjórar, hreppstjórar, skipstjórar, kaupfélagsstjórar, fiskimálastjórar, skipulagsstjórar, allir mögulegir stjórar. Þetta eru þeir stjórar sem mér hefur dottið í hug í svipinn, en sjálfsagt eru þeir miklu fleiri. Ég held, að það sé ekki ástæða til að neinu leyti að fara að fjölga þeim mönnum, sem bera þetta embættisheiti. - Í öðru lagi vil ég benda á, að þarna verða í sama hreppi maður sem heitir hreppstjóri og annar, sem heitir sveitarstjóri, og þá getur þetta hæglega valdið misskilningi, þannig að menn fari að blanda þessum tveimur embættismönnum saman og viti varla, hvor eigi hvort heiti. Ég mun því greiða atkv. á móti þessari brtt. og legg til, að heitið verði látið standa óbreytt, sem gert er ráð fyrir í frv. Það getur verið, að það væri hægt að finna eitthvert betra orð, en þar er stungið upp á, en ég held samt, að það væri ekki til báta að bæta við enn einum stjóranum, því að það gæti valdið miklum ruglingi, eins og ég benti á.



Ég er hissa á, að hv. 3. landsk., form. heilbr.- og félmn., skuli líta svo óhýru auga brtt. mína. Hún er ákaflega meinlaus og breytir litlu um efni frv. Ástæðan er aðeins sú, að ég tel óeðlilegt að slá föstu í l., að ekki megi binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil. Hv. 3. landsk. telur, að ef þessi brtt. verður samþ., þá sé frv. gert að engu, því að það, sem skipti höfuðmáli, sé að ráða sveitarráðsmann til langs tíma til að skapa festu í framkvæmd. Hvernig stendur þá á því, að hann og aðrir nm. leggja til, að niðurlag þessarar gr., sem 4. brtt. fjallar um, hljóði svo: Uppsagnarfrestur af hálfu hvors aðila skal vera sex mánuðir? Með þessu er þá kippt grundvellinum undan því, sem er stefna frv., að dómi hv. þm. Það má því kannske segja, að mín brtt. sé óþörf, því að hvaða hreppsnefnd sem er hefur heimild til að segja upp með 6 mánaða fyrirvara. Ég tel aðeins óeðlilegt að setja annað ákvæði um kauptúnahreppa, en kaupstaði. En til þess að hv. 3. landsk. og aðrir geti áttað sig betur á því er ég að hugsa um að taka brtt. aftur til 3. umr., þó að búið sé að leita afbrigða fyrir henni, og bið ég hæstv. forseta að athuga það. Getur hún þá legið prentuð fyrir og bæði nm. og aðrir geta áttað sig betur á málinu.



Herra forseti. Út af þessum orðum vil ég segja, að sú umhyggja, sem hv. þm. V-Húnv. vill sýna hreppsn. með brtt. sinni. er ástæðulaus. Þetta eru heimildarlög, sem hreppsn. ráða, hvort þær nota sér eða ekki. Vilji sveitarstjórnirnar ekki ráða sveitarstjóra sem fastan framkvæmdastjóra fyrir mörg tímabil, þá nota þær heimildina ekki, en ef þær nota hana, þá verða þær að gera sér ljóst, að þær eru að taka upp það kerfi, sem hér er lagt til að taka upp, þ. e. að þessi starfsmaður sé fastráðinn til langs tíma. Þá misskilur hv. þm. gildi niðurlagsákvæða 3. gr., einkum um uppsagnarfrestinn. Þar er verið að tiltaka, með hvaða fresti skuli segja þessum starfsmanni upp, ef til slíks kemur. Í 8. gr. segir, að víkja megi sveitarráðsmanni frá starfi, ef hann gerir sig sekan um stórfellda eða ítrekaða vanrækslu eða hirðuleysi í starfa sínum eða skeytir ekki áminningu sveitarstjórnar, og það er í þeim tilfellum, sem uppsagnarfrestur er 6 mánuðir. Ég satt að segja furða mig á, að slíkar aths. skuli koma frá jafnþingvönum manni og hér er um að ræða.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. (GÞG) talaði hér áðan. Hann sagði, að ég hefði brugðið á leik. Ekki segi ég það sama um hann, því að alvaran er alltaf ofan á hjá honum, og hún réð hér eins og venjulega. Hann fór að reyna að draga markalínu milli hreppa og kaupstaða, og hann sagði, að það væri tvennt ólíkt, venjuleg framkvæmdastörf í sveitarfélögum og pólitísk umboðsstörf og það gæti verið eðlilegt, að væntanlegir sveitarstjórar væru fastráðnir starfsmenn, en ekki ráðnir aðeins fyrir eitt kjörtímabil í senn. Það gæti verið eðlilegt vegna þess, að þar væri um svo lítið starf að ræða, að það væri ekki verk nema fyrir einn mann, framkvæmdarstörfin og pólitísk umboðsstörf jafnframt. Öðru máli væri að gegna um kaupstaðina, því að þar væri eðlilegt, að þessu væri skipt niður á fleiri starfsmenn, en einn. Nú held ég, að þarna sé ákaflega erfitt að draga glögga markalínu á milli. Ég skal taka dæmi um það. Á þessu þingi var verið að setja l. um nýjan kaupstað, Húsavík. Ég býst við, að það hafi ekki fjölgað mjög fólki þar frá þeirri stund, sem þetta var samþ. hér, a. m. k. ekki til stórra muna, og þau störf, sem bæjarstjóri hefur þar að gegna fyrst um sinn, séu svipuð og það, sem oddviti hefur haft áður. Ég sé því ekki, að aðstaðan hafi breytzt mikið, þótt hreppur sé gerður að kaupstað. Ég skal taka annað dæmi þessu til skýringar. Ég held, að það sé áreiðanlegt, að fámennustu kaupstaðirnir, a. m. k. fámennasti kaupstaðurinn, hafi færri íbúa en sumir kauptúnahreppar, og ég geri ekki ráð fyrir, að bæjarstjórastarfið í fámennasta kaupstaðnum sé umfangsmeira en oddvitastarfið í kauptúnahreppum, sem eru fjölmennari en minnstu bæjarfélögin. Ég held sem sagt, að þessi markalína hljóti að vera mjög óglögg. Ég heyrði ekkert í ræðu hv. 3. landsk., sem hnekkir þeirri skoðun, sem ég hélt fram, að það sé eðlilegt, ef sveitarráðsmenn eiga að vera ráðnir til lífstíðar, að þá ætti það einnig að gilda um bæjarstjóra. Annars skal ég ekki fara út í frekari rökræður, en leyfa mér að afhenda hæstv. forseta skriflega brtt. Hún er við 4. brtt. n. á þskj. 337 og hljóðar svo: „Við 4. brtt. Orðin „Ekki er heimilt að binda ráðningu sveitarstjóra við kjörtímabil hreppsnefndar né önnur ákveðin tímamörk“ falli niður.“ Þessi málsliður brtt. er alveg samhljóða ákvæðum 3. gr. frv., eins og það liggur fyrir frá fyrrv. ríkisstj. Ég hef áður talað um það, að ég álít óeðlilegt, að sett sé ákvæði um ráðningartíma þessa væntanlegt sveitarstjóra, en allt annað ætti að gilda, þegar um kaupstaði er að ræða. Þess vegna tel ég það réttara að fella þennan málslið niður. Hins vegar tel ég rétt, að ákvæðið um 6 mánaða uppsagnarfrest verði látið standa, því að þá er fyrirbyggt, að hreppsnefnd geti ráðið sveitarstjóra til lengri tíma, svo að ekki sé hægt fyrir nýja hreppsnefnd að rifta því. Ég fæ ekki heldur séð, að þessi næstsíðasti málsliður, sem ég vil fella niður, hafi mikla þýðingu, vegna þess sem á eftir kemur, því að þar er sagt, að segja megi upp með 6 mánaða fyrirvara. Ég tel því eðlilegt, að þessi málsliður sé ekki samþ., heldur felldur niður.