Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Austurlandskjördæmi, Jónas Hallgrímsson framkvæmdastjóri, Seyðisfirði, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti. Halldór Ásgrímsson, 1. þm. Austurl.`` Kjörbréf Jónasar Hallgrímssonar hefur verið samþykkt. Hann hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa.

Virðulegi forseti. Ég óska eftir að fá að taka til máls í tilefni af því að þremur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Þuríði Backman, Árna Steinari Jóhannssyni og mér hefur borist svar frá iðnrh. við fyrirspurn um raforkusölu til álbræðslu á Reyðarfirði, dagsettri 1. nóvember og var svarinu dreift á fundinum í gær á þskj. 142. Það vill svo til að svar við 3. lið fyrirspurnarinnar er gallað að því leyti að einungis er svarað öðru atriðinu af tveimur sem spurt er um. Auðvitað geta þarna hafa orðið á mistök í prentun eða tæknilegar orsakir en af hvaða ástæðum sem þetta kann að stafa, þá óska ég eftir því við stjórn þingsins, virðulegi forseti, að það verði kannað og fullnægjandi svari skilað í framhaldinu.

Forseti mun beita sér fyrir því að þau atriði sem hv. þm. nefndi verði skoðuð sérstaklega og henni og öðrum hlutaðeigandi svarað innan tíðar.

Herra forseti. Ríkisútvarpið er útvarp allra landsmanna. Það er okkur kennt og svo segir það sjálft. Á grundvelli þess greiðum við öll afnotagjöld og á grundvelli þess gerum við kröfur um efnistök. Útvarp allra landsmanna verður að standa undir nafni. Landsmenn hafa á undanförnum árum ítrekað sýnt, m.a. í skoðanakönnunum, að þeir treysta Ríkisútvarpinu til hlutleysis og réttsýni. Ríkisútvarpið hefur verið fyrirmynd annarra stöðva í hlutleysi, efnistökum og umgengni við auglýsingamarkaðinn. Þeir sem þessu hafa trúað eða viljað trúa fengu því heldur betur á pansarann þegar upplýst var í Ríkisútvarpinu sjálfu að þeir sem kosta þætti í útvarpinu megi eiga von á sérstakri kurteisi og látið sé vera að ergja þá með gagnrýnum spurningum. Morgunútvarpið 14. október var sent út frá nýju Kringlunni. Eitt af því sem bar á góma voru þeir fjölmörgu sem lögðu nótt við dag svo opna mætti verslunarmiðstöðina á tilsettum tíma. Guðmundur Gunnarsson, formaður Rafiðnaðarsambandsins, hafði í fréttum útvarpsins þennan sama dag sitthvað við þennan langa vinnutíma að athuga. Fréttamaður útvarpsins fjallaði um gagnrýni Guðmundar í Speglinum sama dag og sagði þá, eins og til skýringar á umfjöllun morgunútvarpsins og viðbrögðum formanns Rafiðnaðarsambandsins, og nú vitna ég beint í ummælin, herra forseti: ,,Tæplega hefur hann grunað að útsendingin var kostuð af þeim sem ætluðu að selja vörur og þjónustu á þessum stað og því e.t.v. ekki skrýtið að viðmælendum væri sýnd sérstök kurteisi og látið vera að ergja þá með gagnrýnum spurningum.`` Herra forseti. Þar fauk mýtan um hlutleysi Ríkisútvarpsins. Ég spyr þess vegna hæstv. menntmrh., yfirmann Ríkisútvarpsins: ,,1. Hvaða reglur gilda um kostun þátta í Ríkisútvarpinu? 2. Hversu lengi hefur það viðgengist að menn geti keypt sig frá óþægilegum spurningum með því að kosta útvarpsþætti, sbr. nýleg ummæli fréttamanns þar að lútandi? 3. Hvernig eru hlustendur varaðir við þegar um kostaða þætti er að ræða?`` Lesist: ekki hlutleysi. 4. gr. útvarpslaganna segir að kostun sé heimil svo framarlega sem kostunaraðili hafi ekki áhrif á innihald eða efnistökugerð kostaðs dagskrárliðar. Samkvæmt framansögðu virðist það hafa gerst en hvenær og hve lengi? Ríkisútvarpið þarf svo sannarlega að gera hreint fyrir sínum dyrum ef það vill halda trúnaði við fólkið í landinu. Fyrr stendur útvarp allra landsmanna ekki undir nafni.

Herra forseti. Spurt er: ,,1. Hvaða reglur gilda um kostun þátta í Ríkisútvarpinu? 2. Hversu lengi hefur það viðgengist að menn geti keypt sig frá óþægilegum spurningum með því að kosta útvarpsþætti, sbr. nýleg ummæli fréttamanns þar að lútandi? 3. Hvernig eru hlustendur varaðir við þegar um kostaða þætti er að ræða?`` Ég hef fengið efni frá Ríkisútvarpinu sem svar við þessari fyrirspurn. Um kostun dagskrárefnis í Ríkisútvarpinu gilda reglur sem útvarpsstjóri gefur út. Reglur þessar í núverandi mynd eru dagsettar 9. mars 1999. Meginefni þeirra er á þessa leið: 1. Kostun dagskrárefnis telst hvers konar framlag lögaðila eða einstaklings til framleiðslu eða sýningar dagskrárliða í útvarpi eða sjónvarpi með það fyrir augum að vekja athygli á nafni hans, vörumerki eða ímynd. Ríkisútvarpinu er heimilt að láta kosta dagskrárefni innan ramma útvarpslaga og í samræmi við þær reglur sem í gildi eru hverju sinni innan stofnunarinnar. 2. Kostandi má aldrei hafa áhrif á innihald eða efnistökugerð kostaðs dagskrárliðar. 3. Efni kostaðs dagskrárliðar má ekki fela í sér beina hvatningu til kaupa eða leigu á vörum eða þjónustu kostanda eða annarra aðila. 4. Með öllu er óheimilt að leita kostunar á fréttum og fréttatengdum þáttum. 5. Allir kostunarsamningar skulu vera skriflegir. Markaðsstjóri annast gerð þeirra í samráði við hlutaðeigandi framkvæmdarstjóra og hefur eftirlit með framkvæmd þeirra. Réttindi og skyldur samkvæmt kostunarsamningum má ekki framselja. 6. Ekki má tengja kostun vöru eða þjónustu sem bannað er að auglýsa, sbr. 3. tölul. 2. gr. reglugerðar 611/1989, um auglýsingar í sjónvarpi. Hið sama gildir um stjórnmála- og trúarsamtök hvers konar. 7. Kostað dagskrárefni skal ljóslega auðkennt sem slíkt með eftirfarandi hætti: Sjónvarp: Eitt skilti eða eitt ósamsett (óklippt) myndskeið með nafni kostunaraðila og/eða vörumerki frá honum birtist í upphafi og/eða lok útsendingar (3--5 sekúndur). Heimilt er að geta kostunaraðila í hvert sinn. Heimilt er einnig að geta um kostunina í kynningarstúfum á sambærilegan hátt. Fjöldi þeirra birtinga getur verið allt að fimm í sjónvarpi og allt að 10 í útvarpi fyrir hvern kostaðan dagskrárlið. Hljóðvarp: Kostunaraðila skal getið við upphaf og/eða lok útsendingar auk þess sem það er heimilt einu sinni á hverjum klukkutíma inni í viðkomandi dagskrárlið. Þá er heimilt að geta um kostunina í kynningarstúfum fyrir útsendingu samkvæmt nánari ákvörðun markaðsstjóra. Heimilt er að nota einkennisstef kostunaraðila í tilkynningu um kostun. 8. Óheimilt er að blanda saman kostun og auglýsingum, bæði í samningsgerð og útsendingu dagskrárefnis. Enn fremur er óheimilt að nota skilti, myndskeið eða hljóðrás úr auglýsingum þegar kostunaraðila er getið umfram það sem áður er tilgreint í 7. lið. 2. tölul. fyrirspurnarinnar er svarað í þeim reglum sem hér voru raktar og þar er skýrt tekið fram að kostandi megi aldrei hafa áhrif á innihald eða efnistök við gerð kostaðs dagskrárliðar. Í reglunum er einnig svarað spurningu í 3. tölul.

Forseti. Það vekur nokkra furðu að hæstv. menntmrh. skuli kjósa að svara þessari fyrirspurn svo þurrlega sem hann gerði. Í útvarpsráði, sem sá sem hér talar situr í af hálfu hv. Alþingis, hefur þetta mál verið rætt. Við í útvarpsráði bíðum enn eftir greinargerð útvarpsstjóra og framkvæmdastjóra útvarps um þetta mál. Þó voru á sínum tíma bókuð hörð mótmæli gegn þessu, bæði mín og Kristínar Halldórsdóttur, fyrrv. alþm., sem þar situr líka. Ég tel að með umræddum útvarpsþætti hafi morgunútvarp Rásar 2 sett ofan. Ég tel að Rás 2 hafi rýrt það traust sem ríkja á við hlustendur hennar og Ríkisútvarpið í heild hafi orðið fyrir hnjaski. Ég hef séð umræddan samninginn eða a.m.k. þann hluta samningsins sem til er á blaði í útvarpinu. Ég tel, áður en ég fæ þessa greinargerð, að um dulda kostun hafi verið að ræða. Ég vek athygli á því að það hugtak er raunar ekki til í lögum og reglugerðum. Þar eru hins vegar bannaðar duldar auglýsingar og stranglega tekið fram að auglýsingum og kostun skuli ekki blandað saman á þeim forsendum sem umræddur fréttamaður taldi upp. 

Herra forseti. Það er á hreinu að kostun gerir það að verkum að viðkomandi útvarpsstöð er háð þeim sem kostar. Til að koma í veg fyrir þetta setja menn ákveðnar reglur. En hver skyldi kosta Ríkisútvarpið? Hver veitir því heimild til að hafa skylduáskrift? Það er Alþingi. Ríkisútvarpið er sem sagt afskaplega háð Alþingi. Svo má væntanlega ekki gagnrýna þá sem sitja í útvarpsráði. Hv. fyrirspyrjandi sagði að Ríkisútvarpið væri útvarp allra landsmanna. Ég mótmæli því. Það er ríkisútvarp, útvarp ríkisins en ekki landsmanna. Þar er mikill munur á. Herra forseti. Ef þetta væri frjáls útvarpsstöð mundi ég segja upp áskriftinni.

Herra forseti. Látum nú svo vera að þjóðin borgi fyrir ríkisútvarp og dagskrárefni sem talist geti menningarlegt á íslenskan mælikvarða. En að hafa það yfir sér í rekstri slíkrar útvarpsstöðvar að hægt sé að gera athugasemdir í þinginu og endalausar fyrirspurnir í útvarpsráði um dagskrárliði sem eru á svipuðum nótum og hjá samkeppnisaðilum er náttúrlega óþolandi. Í sjálfu sér er ómögulegt að sitja undir slíku rekstrarfyrirkomulagi. Þar er ekki hægt að fara nýjar leiðir öðruvísi en að spyrja þingið, spyrja útvarpsráð og með tíð og tíma er ekkert hægt að gera. Menn standa í sama fari og sjá Ríkisútvarpið á hraðri niðurleið í þeirri samkeppni sem ríkir milli ljósvakamiðla í dag. Þess vegna segi ég: Þetta er alveg dæmigert fyrir fyrirkomulagið sem hv. fyrirspyrjandi er að spyrja um, fyrir ríkisstofnun á niðurleið vegna afskiptasemi sem er algerlega óþolandi.

Herra forseti. Ég spyr hér hæstv. menntmrh. að gefnu tilefni hversu lengi það hafi viðgengist að menn geti keypt sig frá óþægilegum spurningum með því að kosta útvarpsþætti. Herra forseti, þetta er stórpólitísk spurning. Hún varðar Ríkisútvarpið, hún varðar hlutleysi þess og jafnvel framtíð þess. Hún varðar tiltrú þjóðarinnar. Hæstv. ráðherra kemur hér og kýs að svara með upplestri á þeim reglum sem settar hafa verið um kostun. Hann kýs að svara spurningunni þannig, þ.e. hann kýs að svara ekki. Ég vitnaði í lögin, herra forseti, og þar komu fram meginatriði þess sem hæstv. ráðherra vitnaði til. Hjá mér kom fram, eins og öllum mátti vera ljóst, að þessar reglur höfðu greinilega verið þverbrotnar. Enda kom það fram hjá hv. þm. Merði Árnasyni að málið hafði verið rætt í útvarpsráði. Þar hafði verið bókað vegna málsins og þeir sem útbjuggu þetta svar í hendur hæstv. ráðherra vissu nákvæmlega um hvað málið snerist. Einhverra hluta vegna kusu þeir að svara ekki og það veldur mér verulegum áhyggjum. Ég hafði litið svo á, herra forseti, að með því að taka málið upp á þessum vettvangi og gefa hæstv. ráðherra tækifæri til þess að koma hér fram með varnir og skýringar þá værum við e.t.v. að stíga ákveðið skref í átt til þess að rétta hlut Ríkisútvarpsins. Það virðist hæstv. menntmrh. ekki kæra sig um að gera. Herra forseti. Það veldur áhyggjum.

Virðulegi forseti. Ég viðheld nú umræðunni um Ríkisútvarpið með þeirri fsp. sem ég hef lagt fram til menntmrh. hæstv. varðandi forgang kostaðra dagskrárliða í dagskrá Rásar 2. Eins og getið var um hér áðan var þann 14. október sl. gerður samningur við rekstraraðila verslunarmiðstöðvar hér í borg um að dagskrá morgunútvarps Rásar 2 yrði send út frá viðkomandi verslanamiðstöð í tilefni af því að verið var að vígja þar viðbyggingu. Rekstraraðilarnir þurftu að greiða 150 þús. kr. fyrir þriggja klukkustunda útsendingu frá kl. sjö til kl. tíu. Nú vill svo til að í dagskrá Ríkisútvarps, Rásar 2, er fastur þáttur sem hefst hvern virkan morgun kl. níu. Þessum þætti var skipað út úr dagskránni og dagskrárgerðarmanni hans gert að bíða með að hefja útsendinguna til kl. tíu. Nú spyr ég hæstv. menntmrh. hvert álit hans sé á því sem vakið hefur furðu og hörð viðbrögð hlustenda Rásar 2, að aðilar skuli geta keypt fasta dagskrárliði út úr dagskránni með þessum hætti og vinnu dagskrárgerðarmanna þannig sýnd fullkomin lítilsvirðing. Stefna dagskrárgerðarmanna á Rás 2 hefur verið að vinna þættina sína. Í þessu tilfelli var hvorki dagskrárgerðarmaðurinn beðinn afsökunar né fastir hlustendur þáttarins. Varðandi kaup rekstraraðila verslunarmiðstöðvarinnar á útsendingartíma þá vil ég vekja athygli hæstv. ráðherra á því að morgunútvarp Rásar 2 sem gert var að senda út úr téðri viðbyggingu í þrjár klukkustundir umræddan morgun er skilgreint í dagskrá sem fréttatengdur þáttur. Af því tilefni tel ég líka rétt að fá sjónarmið hæstv. ráðherra á því hvort að hann telji að í lagi sé að selja útsendingartíma til auglýsenda hvort sem um fréttaþætti eða annars konar efni er að ræða. Virðulegi forseti. Ég sé ekki betur en að það sem hér hefur gerst sé bæði andstætt 4. gr. útvarpslaganna og einnig andstætt reglum um kostun dagskrárliða í Ríkisútvarpinu sem hæstv. ráðherra las úr hér áðan. Þar á ég við 4. lið þeirra reglna. Varðandi orð hv. þm. Kristjáns Pálssonar hér áðan þá viðurkenni ég og veit og við vitum það öll að Ríkisútvarpið er á hraðri niðurleið. En ég fullyrði að það sé vegna stefnu stjórnvalda, vegna stefnu hæstv. menntmrh. í málefnum Ríkisútvarpsins sem hefur veikt það innan frá meðvitað til að gengisfella það og gera auðveldara um vik að selja það síðar.

Herra forseti. Það er furðuleg röksemd að halda því fram að ég sé að veikja Ríkisútvarpið með það fyrir augum að selja það síðar. Það mundi stangast algjörlega á við það markmið. Ef ég ætlaði að selja Ríkisútvarpið þá mundi ég að sjálfsögðu styrkja það til þess að fá sem mest fyrir það. Það sýnir hvers lags rökleysur eru hér eru hafðar uppi þegar rætt er um Ríkisútvarpið. Ég tek eindregið undir með hv. þm. Kristjáni Pálssyni þegar hann bendir á það að þessar umræður hér um Ríkisútvarpið --- þetta er fjórða fyrirspurnin á þessu haustþingi sem ég svara um málefni Ríkisútvarpsins -- sýni að þingmenn vilji helst skipta sér af einstökum dagskrárliðum. Hvað er nú til umræðu? Nú er það til umræðu í hv. Alþingi hvort fella mátti niður klukkutíma poppþátt að morgni 14. okt. Því miður hlustaði ég ekki á þessa dagskrárliði þannig að ég get ekki dæmt um það. Ég hlusta yfirleitt ekki á útvarpið á þessum tíma virka daga þannig að ég get ekki dæmt um hvaða skaði var skeður með þessu. En samkvæmt umsögn Ríkisútvarpsins kemur fram að enginn dagskrárliður hafi verið keyptur út úr dagskrá Rásar 2 hinn 14. okt. Fréttir um að útsending í morgunútvarpi Rásar 2 frá opnun Kringlunnar hafi verið kostuð af fyrirtækjum sem selja vöru og þjónustu í húsinu voru á misskilningi byggðar, segir Ríkisútvarpið. Í bréfi þeirra til mín segir að vegna umræðna í útvarpsráði hinn 19. október sl. hefði útvarpsstjóri óskað eftir því að eftirfarandi yrði fært til bókar, með leyfi forseta: ,,Það var sjálfstæð ákvörðun viðkomandi dagskrárdeildar að hafa beina útsendingu á Rás 2 frá opnun Kringlunnar. Engir aðrir en viðkomandi dagskrárgerðarmenn réðu efnistökum í útsendingunni.`` Þá kemur og fram í bókun útvarpsstjóra að markaðssvið Ríkisútvarpsins hafi gert samstarfssamning við húsfélag Kringlunnar um útsendinguna. Kemur þar fram að húsfélagið greiddi 150 þús. kr. fyrir birtingu auglýsingar á Rás 2 þar sem athygli var vakin á væntanlegri opnun Kringlunnar og útsendingu Rásar 2 þaðan. Í greinargerð framkvæmdastjóra útvarps kemur fram að það hafi verið dagskrárákvörðun deildarstjóra samfélags- og dægurmáladeildar í samráði við framkvæmdastjóra að lengja morgunútvarpið um eina klukkustund þennan morgun þar sem ekki lá alveg ljóst fyrir að formlegri opnun yrði lokið kl. níu. Þess vegna gekk útsendingin á tíma þáttarins Poppland í samráði við umsjónarmann hans. Þetta eru þær upplýsingar sem ég hef. Að ræða þetta hér á hinu háa Alþingi og velta því fyrir sér hvort hér sé um stórkostlegan skaða fyrir Ríkisútvarpið og hlustendur þess að ræða finnst mér mjög smásmyglileg afskipti af starfsemi Ríkisútvarpsins. Ég hef mótað mér þá stefnu sem menntmrh. að skipta mér ekki af þessum þáttum í starfsemi Ríkisútvarpsins. Ég mun ekki gera það þó að ég fái áskoranir frá hv. þingmönnum um niðurröðun á dagskrárliðum í útvarpinu. Ég mun treysta starfsfólki útvarpsins til að taka ákvarðanir af þessu tagi og raða dagskránni niður eins og það sjálft ákveður.

Herra forseti. Hér kom þó fram eitthvað fram sem líktist svari, efnislegu svari við fsp. hv. þm. Tveir sjálfstæðismenn höfðu áður notað tækifærið til þess að hreyta ónotum í Ríkisútvarpið og áhugamenn um þjóðarútvarp á Íslandi. Málið stendur ekki um stjórn einstakra dagskrárliða. Auðvitað er það í höndum starfsmanna útvarps. Málið stendur um grundvallarreglur um störf blaðamanna, fréttamanna og dagskrárgerðarmanna, að þeir séu ekki seldir á fæti eins og reyndar tíðkast á ýmsum útvarpsstöðvum öðrum en þjóðarútvarpinu. Málið snýst um traust hlustenda, eigenda þjóðarútvarpsins til útvarps síns. RÚV, Ríkisútvarpið, þjóðarútvarpið á að vera fyrirmynd annarra fjölmiðla. Það er frumskylda þess að halda trausti hlustenda þegar kemur að hinu gráa og stundum svarta svæði gagnvart auglýsendum og kostunaraðilum.

Herra forseti. Hv. löggjafarsamkundan, Alþingi Íslendinga, heldur áfram að standa í fyrirtækjarekstri. Hér erum við að ræða mál sem eru eðlileg fyrir stjórn viðkomandi fyrirtækis. Hv. fyrirspyrjandi segir þessa ráðstöfun hafa vakið furðu og hörð viðbrögð hlustenda. Í eðlilegum rekstri hefði þetta átt að valda ótta hjá stjórninni um að viðskiptamenn mundu segja upp viðskiptum, þ.e. áskriftinni. Það væru hin eðlilegu viðbrögð. En hvað gerist? Ekki neitt, vegna þess að það er skylduáskrift að þessu fyrirtæki. Ég skora á hv. fyrirspyrjanda, Kolbrúnu Halldórsdóttur, að taka undir með mér með að afnema skylduaðild að Ríkisútvarpinu. Þá getur hv. þm. sagt upp áskriftinni.

Herra forseti. Sjálfskipaðir verjendur óbreytts ástands í Ríkisútvarpinu hafa komið upp og hv. þm. Mörður Árnason sagði að við hefðum hreytt ónotum í starfsmenn Ríkisútvarpsins. Þetta er náttúrlega algjör misskilningur. Við höfum ekki hreytt ónotum í starfsmenn Ríkisútvarpsins yfirleitt. Við höfum bent á að þarna er mjög hæft starfsfólk sem hefur ekki fengið vinnufrið og fær ekki að njóta sín í því starfsumhverfi sem því er búið. Það er það sem skiptir máli. Endalaus afskiptasemi af störfum fólks á þessum vettvangi sem kemur í stað faglegrar umræðu innan stofnunarinnar er náttúrlega óþolandi. Hér kemur hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og kvartar yfir því að starfsmaður í Ríkisútvarpinu hafi ekki verið beðinn afsökunar. Það er tekið fyrir á Alþingi að starfsmaður í Ríkisútvarpinu hafi ekki verið beðinn afsökunar. Ég átta mig ekki á þessari umræðu, herra forseti.

Herra forseti. Ég er hlynntur Ríkisútvarpinu sem þjóðarútvarpi en ég tel að við þurfum að komast út úr þeim pólitísku afskiptum sem pólitískt skipað útvarpsráð býður upp á. Talandi um óréttlæti þá vil ég vekja athygli á því að það eru til heimili í landinu, þó að þau séu ekki mörg, sem þurfa að borga afnotagjaldið en eiga þess ekki kost að ná sendingum ríkissjónvarpsins. Það gerist þannig að fólk kaupir sér sjónvarpstæki, lætur taka upp fyrir sig eða leigir sér efni en þarf að borga afnotagjaldið af sjónvarpinu. Ég hvet til þess að menn hafi það í huga að þetta er óréttlæti og það þarf að leiðrétta.

Herra forseti. Það skiptir miklu máli hvernig unnið er að fréttamennsku í íslenskum fjölmiðlum. Hv. þm. Mörður Árnason gat þess áðan að hann vildi ekki horfa upp á það í Ríkisútvarpinu að fréttamenn væru seldir á fæti eins og gerðist á öðrum útvarpsstöðum. Vill þingmaðurinn gjöra svo vel og gera grein fyrir því hvað hann er að tala um.

Herra forseti. Mín athugasemd er til varnar Ríkisútvarpinu. Ég vil að við styðjum Ríkisútvarpið og eflum það. Ég furða mig á hve mikillar andstöðu gætir við þessa stofnun frá Sjálfstfl. Ég er fylgjandi því að Ríkisútvarpinu sé lýðræðislega stjórnað. Ég er ósammála hv. þm. Árna Gunnarssyni, að eitthvað sé óeðlilegt við lýðræðislega stjórnun. Hinn kosturinn, hinn valkosturinn eru markaðslögmálin, að það sé gert að hlutafélagi og hluthafar stýri för. Þetta er í þeim anda sem hv. þm. Pétur Blöndal talar hér fyrir. Ég tel að ríkisstjórnin og Alþingi eigi að stuðla að því að efla og treysta þessa stofnun og sporna gegn því að markaðslögmálin séu leidd þar til öndvegis.

Forseti vill geta þess að hér er um að ræða fyrirspurn til hæstv. menntmrh. Einstökum þingmönnum er heimilt að gera stuttar athugasemdir. Vegna orða hv. þm. Tómasar Inga Olrichs til annars þingmanns sem gerði hér stutta athugasemd vill forseti taka fram að þingmenn geta aðeins einu sinni gert stutta athugasemd. Forseti vill árétta hvert er innihald og umgjörð þessarar umræðu.

Virðulegi forseti. Ég er sammála því að við þurfum að komast út úr þessum pólitísku afskiptum af Ríkisútvarpinu. En, virðulegi forseti, það á þá að gilda á báða bóga, jafnt með þau pólitísku afskipti sem stofnunin hefur orðið að þola frá hendi menntmrh. og Sjálfstfl. í mannaráðningum sem og þau pólitísku afskipti sem hér eiga sér stað. Ég get sagt það hér að ég væri fullkomlega sátt við það, hv. þm. Pétur Blöndal, að það sem hv. þm. kallar skyldu\-áskrift en ég kýs að kalla afnotagjald verði fellt niður og að íslenska ríkið standi að baki sínu ríkisútvarpi með heiðri og sóma, efli það í hvívetna og sjái til þess að það geti haldið úti metnaðarfullri dagskrárgerð, bæði menningarlegri eins og Rás 1 hefur staðið fyrir og sömuleiðis dægurmenningarlegri eins og Rás 2 hefur staðið fyrir. Þess utan eigum við, ríkið, að standa að því að reka öfluga sjónvarpsrás með öflugri innlendri dagskrárgerð. Þetta hefur íslenska ríkið ekki gert Ríkisútvarpinu kleift nema að hálfu leyti og þá með afnotagjöldum. Varðandi þær umræður sem hér hafa farið fram um hvort dagskrárgerðarmaður sé sár yfir því að hann hafi ekki verið beðinn afsökunar, þá stangast upplýsingar mínar greinilega á við upplýsingar hæstv. ráðherra. Hér er að sjálfsögðu um það að ræða að dagskránni er ekki sýnd sú tilhlýðilega virðing, að mínu mati, að hún fái að standa á þeim tíma þar sem hún á að vera, þar sem hlustendur eru vanir að hafa hana. Við skulum athuga það að hlustendur Ríkisútvarpsins eru afskaplega tryggir og þeir eiga sína kröfu á traust á stofnuninni. Hæstv. menntmrh. hefur staðið að því að veikja tiltrú hlustenda á þessari ágætu stofnun. Ég óska þess að hér linni.

Herra forseti. Ég vil mótmæla því að ég hafi staðið að því að veikja tiltrú hlustenda á Ríkisútvarpinu. Það eru engin rök fyrir því að fara með slík orð úr þessum virðulega ræðustól. Og að standa við þau orð getur þingmaðurinn að sjálfsögðu ekki því að það er út í bláinn að halda því fram að menntmrh. hafi staðið að því að veikja Ríkisútvarpið. Þvert á móti hef ég hvað eftir annað reifað á Alþingi hugmyndir um að styrkja Ríkisútvarpið við þá breyttu stöðu sem það starfar við. Frá 1985 hefur Ríkisútvarpið starfað við óbreytt lög og hvað eftir annað hafa menn gert tilraunir til að breyta þeim lögum til að laga starfshætti Ríkisútvarpsins að þeim kröfum sem gerðar eru til þess. Hér eru þingmenn sem mega ekki heyra á það minnst að gerð verði hin minnsta breyting á starfsháttum Ríkisútvarpsins til að gera því kleift að svara hinum nýju kröfum. Ég hef hins vegar verið talsmaður þess að menn hugi að nýjum aðferðum til að styrkja Ríkisútvarpið sem ríkisfélag svo það geti starfað og þjónað þeim hagsmunum sem við viljum að það þjóni og komið fram með það góða efni sem við viljum að það framleiði. Hér eru þingmenn sem hvað eftir annað leggjast gegn því, hafa engar hugmyndir fram að færa og standa svo hér og rífast um það hvort þætti sé frestað um klukkutíma eða ekki, poppþætti að morgni 14. október, og telja að þar sé heiður Ríkisútvarpsins í húfi. Þegar menn eru komnir á þetta stig að telja að heiður Ríkisútvarpsins ráðist af því hvort þætti sé frestað um klukkutíma að morgni 14. október, þá finnst mér að menn séu mjög á rangri braut ef þeir hafa í raun hug og hjarta Ríkisútvarpsins í huga.

Herra forseti. Í umræðum um skólamál á hinu háa Alþingi er gjarnan rætt um samræmd próf. Menn hafa farið yfir það í umræðu til hvers sá leikur er gerður og menn hafa velt vöngum yfir því hvað hafi verið unnið með niðurstöður samræmdra prófa, einkum samræmdra prófa úr 10. bekk, en eins og menn þekkja hafa niðurstöður þeirra prófa verið birtar skóla fyrir skóla þannig að landsmönnum ætti að vera ljóst hvernig skólar standa sig, hvernig nemendum hefur reitt af í þeim greinum sem prófað er samræmt í í hverjum skóla. Við veltum því fyrir okkur hvort sá leikur er gerður til annars en að rétta framhaldsskólanum tiltölulega einfalt matstæki til að velja sér nemendur. Það er ljóst, herra forseti, að niðurstöðurnar hafa verið mjög mismunandi, ekki bara eftir sveitarfélögum heldur einnig mismunandi eftir skólum innan sama sveitarfélags. Það væri mjög gagnlegt fyrir umræðuna um skólamál og umræðuna um stöðu barna og möguleika þeirra ef við gætum nokkurn veginn áttað okkur á því hvað það er sem veldur að sumir skólar skila lakari árangri nemenda úr 10. bekk en aðrir. Er hægt að bregðast við, herra forseti? Hvernig skal bregðast við til að bæta aðstöðu barna og ungmenna í landinu? Það er ljóst að Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála hefur safnað mjög miklum upplýsingum á undanförnum árum vegna þess að þar eru niðurstöður samræmdra prófa langt aftur í tímann og þar er auðvitað heilmikill efniviður til að vinna úr. En grunur minn er sá, herra forseti, að það muni ekki duga til, það verði að skoða þessi mál í víðara samhengi. Síðast þegar skólamál voru rædd á hinu háa Alþingi, þegar frv. til breytinga á lögum um grunnskólann var til umfjöllunar, var vikið að þessu efni og þá sagði hæstv. menntmrh., með leyfi forseta: ,,10. bekkjar prófin liggja fyrir og þar hafa farið fram margar rannsóknir og mikið starf verið unnið. Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála hefur unnið að því. Hið sama hefur einnig verð gert á vegum Kennaraháskólans. Rannsóknir á sviði mennta- og kennslumála eru að aukast`` --- bætti hann svo við. Ég hef þess vegna lagt eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. menntmrh.: ,,Hvaða rannsóknir hafa verið gerðar til að skýra þann mun sem hefur verið á útkomu einstakra skóla á samræmdum prófum í 10. bekk grunnskóla, hverjir hafa gert slíkar rannsóknir og hverjar hafa niðurstöðurnar verið?``

Herra forseti. Eins og fram kom í svari mínu í umræðum á dögunum hefur verið safnað miklum upplýsingum og þær upplýsingar hafa verið metnar og athugaðar af fjölmörgum aðilum en hvort nákvæm rannsókn fari fram sem skýrir mun á milli einstakra skóla er annað atriði. Menn verða að safna upplýsingum lengur saman til að sjá þann mun og draga það saman til að geta komist að haldbærum niðurstöðum um hvers vegna munur er á milli einstakra skóla. Innan Rannsóknastofnunar uppeldis- og menntamála hefur ekki verið greint á milli skóla eða staða þeirra rannsökuð, enda telja menn að afla þurfi ítarlegri upplýsinga að því er þann þátt varðar sérstaklega. Aftur á móti eru gögn á stofnuninni úr innlendum rannsóknum og samanburðarrannsóknum milli landa sem gefa vísbendingar um þá þætti sem líklegir eru til að vega þungt í skýringum á þessum mun. Jafnframt hafa einkunnir úr samræmdum prófum verið notaðar í nokkrum rannsóknarverkefnum á stofnuninni og þær tengdar við ýmsa þætti án þess að athygli hafi beinst sérstaklega að mun á frammistöðu nemenda í einstökum skólum. Loks eru til gögn þar sem frammistaða úrtaksnemenda á samræmdum prófum hefur verið tengd ýmsum félagslegum og sálfræðilegum þáttum. Ekkert framangreindra gagnasafna nægir til að svara spurningu um hvað skýrir mun á útkomu einstakra skóla á samræmdum prófum. Þetta verða menn að hafa í huga þegar þeir velta fyrir sér spurningu hv. þm. Það sama á við um þær rannsóknir sem gerðar hafa verið utan stofnunarinnar með einni undantekningu. Í nýlegu BA-verkefni við Háskóla Íslands sem kynnt var fjölmiðlum á þessu ári á vegum Fræðslumiðstöðvar Reykjavíkur kom m.a. fram sú velþekkta staðreynd að í hverfum Reykjavíkurborgar þar sem menntunarstig er hátt eru skólar með háar einkunnir á lokaprófum grunnskóla. Það er einnig vel þekkt úr erlendum rannsóknum að stéttastaða foreldra hefur áhrif á frammistöðu einstakra nemenda. Engu að síður er eðlilegt að líta á þessi tengsl milli frammistöðu skóla og íbúasamsetningar sem lýsandi fyrir ákveðna stöðu sem hefur komið upp í Reykjavík en ekki sem skýrt orsakasamband milli hverfis og útkomu skóla á samræmdu prófi. Það hefur án efa mikil áhrif á skólann hvar hann er staðsettur og hvaðan nemendur koma, en það samband er flókið. Einnig hefur það örugglega áhrif á innra starf skólans hvaða starfsmenn ráðast til hans og hvar skólinn er staðsettur. Því má ekki heldur gleyma að sambandið milli skóla og íbúasamsetningar hverfis getur verið gagnvirkt. Vel menntaðir foreldrar gætu sótt í hverfi þar sem eru skólar með háa meðaleinkunn á samræmdum prófum og starfsmenn gætu sóst eftir því að starfa í skólum sem eru í slíkum hverfum. Út frá fyrirliggjandi þekkingu er ekki hægt að fullyrða um þá orsakaþætti sem skipta mestu máli í Reykjavík og enn síður á landsbyggðinni, segir Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála. Til þess verður að gera vandaða rannsókn á landsvísu sem beinist að tengslum ofangreindra þátta og mun fleiri við útkomu á samræmdum prófum. Nú er í undirbúningi rannsóknarverkefni sem beinist að þeim mun sem fram kemur á útkomu einstakra skóla á samræmdum prófum. Menn telja að búið sé að safna nægum upplýsingum til að slíkar rannsóknir á þeim mun fari fram. Að undirbúningi verkefnisins standa Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála, Háskólinn á Akureyri og félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Á næstu vikum verður leitað eftir fjárstuðningi til verkefnisins og ráðgert er að það hefjist á næstu mánuðum ef fjármögnun tekst. Verði ráðist í verkið er líklegt að það skili bæði fræðilegum og hagnýtum afrakstri sem nýst getur til skilnings á mun einstakra skóla á samræmdum prófum en ekki síður til skólaþróunar. Menntmrn. hefur einnig unnið að því að útfæra reglur um sjálfsmat skóla og eftirlit með þeim þar sem einnig yrði unnt að líta á fleiri þætti en samræmdu prófin þegar skilgreindur er munur á milli skóla. Ég vil láta þess getið í þessum umræðum að fámennir skólar með færri en 11 nemendur sem útskrifast úr 10. bekk grunnskóla hafa ekki fengið birtar tölur um niðurstöður af þessum prófum í þeim upplýsingum sem RUM hefur gefið út. Þeir ályktuðu um það nú á dögunum eða fóru þess á leit við menntmrn. að unnt yrði að taka saman upplýsingar til þriggja ára og setja inn í grunn og spurningin var sú hvort birta mætti niðurstöðurnar ef þær næðu til þriggja ára. Tölvunefnd hefur nú fjallað um þetta erindi og svarað menntmrn. og sagt að hún hafi ekkert við þetta að athuga. Þar með munu meiri upplýsingar bætast í þann grunn sem við erum að safna saman í og verður síðan notaður til rannsókna bæði á mun milli skóla og líka varðandi aðra þróun í okkar skólastarfi.

Herra forseti. Ég vil þakka þessa fyrirspurn og svar hæstv. menntmrh. Ég hef orðið var við að mjög algengt er hjá hinum almenna borgara að meta skóla út frá hinum samræmdu prófum eftir að farið var að birta niðurstöður í samræmdum prófum opinberlega. Ég vil vekja athygli á því að þetta getur verið mjög hættulegt að því leyti til að oft á tíðum eru t.d. félagsmálabörn svokölluð flutt á milli landsvæða gjarnan úr höfuðborginni út í sveitirnar þannig að samræmdar niðurstöður skekkja þessa mynd. Það kom fram í svari hæstv. menntmrh. að það er einmitt gert ráð fyrir því að birta ekki niðurstöður þar sem fámennir skólar eru, t.d. tíu nemendur og færri vegna þess að niðurstöður í þessum prófum skekkja myndina. Ég vek líka athygli á því að það eru til skólar í höfuðborginni sem hafa lagt niður verkmenntagreinar til að efla bóknámið í samræmdum greinum og það er auðvitað ekki eins og við viljum hafa það.

Herra forseti. Örstutt athugasemd því að mér er málið skylt. Hv. fyrirspyrjandi, Svanfríður Jónasdóttir, fullyrti áðan að framhaldsskólar notuðu niðurstöður til þess að velja sér nemendur. Ég er ekki alls kostar sammála þessu því að hver heimaskóli hefur raunverulega ekkert val í þessum efnum. Hann verður hvort sem honum er það ljúft eða ekki að taka við þeim nemendum sem búa á hans svæði. Hann hefur ekkert val þar. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir skýr svör og ég hlakka til að sjá niðurstöður úr þeim rannsóknum sem nú stendur til að framkvæma en það hlýtur að vera óskaplega erfitt að meta alla þessa hluti sem hæstv. ráðherra taldi hér upp áðan.

Herra forseti. Ég fagna því sem fram kom í svari hæstv. menntmrh. að í undirbúningi skuli vera rannsókn á mismunandi útkomu skóla á samræmdum prófum. Ég minnist þess þegar niðurstöður á samræmdum prófum voru fyrst birtar hvernig viðbrögð skóla og sveitarstjórna voru. Ef niðurstaðan var erfið eða slæm eða ef skólinn kom illa út í samanburði, þá var mjög algengt að sveitarfélögin gripu til þess ráðs að leita sér upplýsinga um hvernig þau gætu bætt þetta. Hvað er að? Hvað eigum við að gera? Því miður varð fátt um svör. Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála svaraði því að hún hefði ekki peninga til að rannsaka gögnin þannig að hún gæti ekki svarað. Þá gripu sveitarfélögin til þess að kalla til hinar ýmsu ráðgjafastofur sem fóru ofan í rekstur skólanna, skoðuðu þar þá hluti sem þær töldu að væru skoðunarverðir og út úr því hefur auðvitað ýmislegt komið. Það varð til þess að starfsliðið fór allt á stúfana að leita að betri leiðum til árangursríks skólastarfs, árangursríks hvað varðar þessar greinar sem prófað er í á samræmdum prófum. Ég held að þessum tíma hafi verið illa varið, herra forseti, og ég held að hann sé búinn að kosta of mikið fyrir sveitarfélögin í landinu þar sem þau hafa verið að reyna að rétta skólana sína af, rétta þeim hjálparhönd. Hins vegar er það þannig að skólar og jafnvel heilu sveitarfélögin eru metin samkvæmt þessum niðurstöðum þannig að engan skyldi undra þó að menn séu tilbúnir til að leggja ýmislegt í sölurnar. Þess vegna væri mjög jákvætt ef við gætum fengið niðurstöður sem hjálpuðu okkur til að öðlast betri skilning á því hvað veldur vegna þess, herra forseti, að þá er kannski möguleiki til þess að menn takist á við þessi mál, að menn mæti þessum erfiðleikum þar sem þeir eru en séu ekki að kalla til ýmsa þá sem kannski hafa takmarkaða þekkingu til að gera slíkar rannsóknir, kalla þá til með ærnum tilkostnaði til ráðgjafar varðandi skólana.

Herra forseti. Mér finnst ummæli hv. þm. benda til þess að hún átti sig ekki nákvæmlega á því hvernig að þessum málum hefur verið staðið. Að láta í veðri vaka að til hafi verið kallaðir menn sem hafi lélega þekkingu á innviðum skólastarfs til þess að takast á við viðfangsefni í grunnskólum eftir að þessar upplýsingar lágu fyrir, er mjög ósanngjarnt. Það hafa margir góðir sérfræðingar á vegum bæði Kennaraháskóla Íslands og einnig Háskólans á Akureyri og á vegum annarra stofnana sem sinna þjónustu við skólakerfið komið að því að meta skólastarf, bent á það sem betur má fara og skrifað skýrslur og síðan hafa skólarnir brugðist við. Sjálfur hef ég heimsótt nokkra slíka grunnskóla og það er með ólíkindum að kynnast þeim góða starfsanda sem þar ríkir og þeim metnaði sem þar ríkir og þakklæti fólks sem þar starfar í garð þeirra manna og sérfræðinga sem hafa verið kallaðir til. Að láta í veðri vaka að vanhæfir menn hafi að þessu komið er mjög ósanngjarnt og það er ekki hægt að láta því ómótmælt úr þessum ræðustóli. Það er mikill metnaður í skólakerfinu. Það er mikill metnaður hjá sveitarfélögunum. Þessar upplýsingar hafa gefið þeim nýjar vísbendingar um stöðu þeirra. Þau hafa nýtt sér þessi tækifæri. Þau hafa kallað til sérfræðinga og það hefur mikið verk unnist á þessu sviði. Það verður haldið áfram á þessari braut. Nú liggur fyrir betri grunnur að upplýsingum. Nú verður farið af stað með nýjar rannsóknir. En að gera lítið úr því starfi sem unnið hefur verið og láta í veðri vaka að tíminn hafi verið illa nýttur og starfskraftar eða tími skólabarna og kennara, það er algjörlega rangt og það er ekki hægt að láta hjá líða að mótmæla slíkum ummælum um það mikla starf sem unnið hefur verið í grunnskólanum á síðustu árum.

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því af hverju hæstv. menntmrh. kýs að leggja orð mín út með þessum hætti, þ.e. kýs að gera meira úr því sem ég sagði en í orðunum lá. Ef til vill er það vegna þess að ég gat þess hér líka að Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála taldi sig ekki fá fé til þess að sinna þeim rannsóknum sem hún átti að gera og gefa þau svör sem hún hefði átt að gefa. Þeir aðilar sem hafa farið inn í skólana til þess að veita ráðgjöf hafa ekki haft aðgang að þessum upplýsingum. Þeir hafa þurft að þreifa sig áfram. Þeir hafa ekki haft þann grunn að standa á sem þeir hefðu þurft að hafa. Því segi ég að auðvitað hefði verið hægt að gera þetta betur, m.a. ef settir hefðu verið peningar í rannsóknir og ef menn hefðu hugsað það fyrir áður en þeir fóru í það að birta niðurstöður samræmdra prófa til hvers þessi leikur var gerður. Til hvers var hann gerður? 
             Ef hæstv. ráðherra vildi gefa forseta tækifæri á að ljúka máli sínu þá væri hann ánægður með það. Hér er um það að ræða að samkvæmt þingsköpum getur hv. þm. borið af sér sakir. Hann gerði það. En hér er ekki framhald efnislegar umræðu um þetta mál og forseti vill árétta það. Er eitthvað frekar sem hv. þm. vill leggja til málanna undir þessum dagskrárlið, þ.e. að bera af sér sakir?) Herra forseti. Ég tek fyllilega mark á orðum forseta og læt máli mínu lokið.

Virðulegi forseti. Ég geri athugasemd við það að hæstv. samgrh. er ekki í sæti sínu.

Forseti mun greiða úr því. Hann er í húsinu. Forseti biður hv. þm. að bíða andartak þar til ráðin verður bót á þessu.

Virðulegi forseti. Fyrirspurn sú sem ég legg hér fram til hæstv. samgrh. varðandi aðgerðir á vettvangi samgöngumála til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda er sambærileg annarri fyrirspurn sem ég lagði fram fyrir tveimur vikum til sjútvrh. Eins og öllum er kunnugt er losun gróðurhúsalofttegunda hér á landi mest frá fiskiskipaflotanum en þar fast á eftir fylgja samgöngutæki, bílar, flugvélar, vinnuvélar og þess háttar. Nú er það áberandi í löndunum í kringum okkur að miklar aðgerðir eru í gangi til að takmarka þennan útblástur og áætlanir eru gerðar um áframhaldandi losun. Umræðan hér á landi hefur kannski verið nokkuð bundin við möguleika Íslendinga á að fá auknar losunarheimildir frá því er Kyoto-bókunin gerir ráð fyrir að heimila okkur, en það þýðir hins vegar ekki að engar aðgerðir séu í gangi. Að mínu mati hefur þó verið fullhljótt um það sem í bígerð er til að stemma stigu við þessari gífurlegu losun. Í því sambandi vil ég vitna í áætlun íslensku ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Samgönguráðherra skipi starfshóp, að höfðu samráði við umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra, til að leggja grunn að heildstæðu skipulagi samgangna í landinu ... Starfshópnum verður falið að stuðla að stórefldri fræðslu til að draga úr sóun eldsneytis og bæta nýtingu ökutækja. Starfshópurinn láti gera könnun á hagkvæmni og eldsneytisnotkun mismunandi samgöngumáta með það að markmiði að efla þjóðhagslega hagkvæma, lítt mengandi og eldsneytissparandi samgöngumáta.`` Um fleira er getið í þessari áætlun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun og langar mig að draga fram aðra grein. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Stjórnvöld, í samvinnu við Vegagerðina og eftir því sem við á aðrar stofnanir, félög og samtök: Dragi úr loftmengun með: bundnu slitlagi á vegakerfið, styttingu vegalengda milli staða, greiðfærum gatnamótum sem ekki valda umferðartöfum, þjóðvegum sem sneiða hjá þéttbýli, hágæðaeldsneyti, minni lausagangi ökutækja og virku eftirliti með útblæstri. Dragi úr staðbundnum áhrifum loftmengunar og hávaða við staðsetningu umferðarmannvirkja svo sem með því að skilja umferðarmannvirki með mikla umferð sem best frá íbúðar- og athafnasvæðum.`` Fleira mætti taka til úr þessari áætlun ríkisstjórnarinnar um sjálfbæra þróun. En eins og ég sagði, virðulegi forseti, ég veit að hugmyndir eru ýmsar og margt í bígerð, en mig langar til að fá að heyra frá hæstv. samgrh. hvar málin standa í hans ráðuneyti.

Herra forseti. Sem svar við fyrirspurn hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur vil ég segja að 17. október 1995 samþykkti ríkisstjórn Íslands sérstaka framkvæmdaáætlun vegna rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar, eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda. Framkvæmdaáætlunin tók mið af niðurstöðum koltvíoxíðsnefndar sem þáv. umhvrh. skipaði í ársbyrjun 1991 til þess að kanna útstreymi gróðurhúsalofttegunda og leggja grunn að framkvæmdaáætlun til að takmarka útstreymi þeirra í samræmi við skuldbindingar rammasamnings Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. Það má öllum ljóst vera að frá umferðinni kemur mikill hluti þeirra gróðurhúsalofttegunda sem valda fyrrnefndum loftslagsbreytingum. Markmið stefnu ríkisstjórnar Íslands er að sporna gegn gróðurhúsaáhrifum með því að útstreymi koltvíoxíðs og annarra gróðurhúsalofttegunda verði takmarkað svo sem kostur er. Samgrn. leggur áherslu á að þessu markmiði verði náð á sem hagkvæmastan hátt. Því er mikilvægt að þjóðhagslega hagkvæmar aðgerðir hafi forgang, svo sem bætt nýting eldsneytis í farartækjum og bætt vegakerfi. Samgrn. leggur áherslu á fjórar meginleiðir, þ.e. hvetjandi aðgerðir, fræðslu, hagstjórnartæki og þvingandi aðgerðir. Á vegum samgrn. starfaði vinnuhópur til að vinna að skýrslu um þetta efni og var hann undir forustu aðstoðarvegamálastjóra. Vinnuhópur þessi skilaði af sér skýrslu sumarið 1998. Í henni komu fram ýmsar tillögur sem ráðuneytið leggur áherslu á og vill taka upp og hefur tekið upp að nokkru leyti. 1. Tryggja þarf að í svæðis- og aðalskipulagi sé á markvissan hátt tekið á samgöngumálum með það að markmiði að stytta akstursleiðir og draga úr akstursþörf. Einkum er mikilvægt að koma á svæðisskipulagi fyrir höfuðborgarsvæðið þar sem gatnakerfi allra sveitarfélaga á svæðinu verði samræmt með ofangreind markmið í huga. 2. Vinna þarf að því að umferðarmestu vegirnir séu þannig úr garði gerðir að orkunotkun verði sem minnst. Hafa þarf þetta í huga strax á hönnunarstigi. Meðal atriða sem minnka orkunotkun má benda á lög um lögn bundins slitlags á malarvegi, styttingu vega þar sem það er unnt og minnkun biðtíma á gatnakerfi þéttbýlla staða með endurbótum gatnamóta, bættri samhæfingu umferðarljósa og gerð umferðarmannvirkja. 3. Bæta þarf skipulagningu almenningssamgangna með það að markmiði að kerfi almenningssamgangna virki sem eitt kerfi gagnvart notendum. Í því sambandi þarf einnig að huga að auknum forgangi eða sérstökum leiðum fyrir almenningsvagna. Þá þarf einnig að samræma og samhæfa aðrar almenningssamgöngur á landinu. 4. Gæta þarf jafnræðis í gjaldtöku af bifreiðum þannig að dísilbílar séu ekki óhagstæður kostur eða óhagstæðari kostur en bensínbílar. Aksturshvetjandi skattlagning eins og afsláttur af þungaskatti verði lögð niður og stuðlað að því að vörur sem fluttar eru í miklu magni fari með skipum eftir því sem kostur er. 5. Setja þarf takmörk á innflutning notaðra bíla án mengunarvarna og eftirlit í bifreiðaskoðun með sót- og nítroxíðsmengun verði aukið. 6. Markviss úttekt verði gerð á rekstrarlegri hagkvæmni og notkun farartækja sem nota aðra orkugjafa en jarðefniseldsneyti. Við úttektina þurfa stjórnvöld að tryggja að farartækin séu prófuð í almennum rekstri. Jafnframt þarf að fara fram fræðsla um farartækin, kosti þeirra og galla. Síðan vinnuhópurinn skilaði skýrslu sinni hefur ráðuneytið haft tillögur hans til athugunar og úrvinnslu. Haldnir eru reglubundnir fundir um þessi málefni með stofnunum þar sem fjallað er um þær leiðir sem mögulegar eru og hvaða gagnaöflun þarf að fara fram. Á tímabilinu hefur verið sett í gang vinna af margvíslegu tagi. En ég legg þunga áherslu á að við teljum okkur vera á undirbúningsstigi. Við verðum að líta á hvað aðrar þjóðir eru að gera og reyna þannig að finna hagstæðar leiðir og læra af öðrum. En jafnframt þarf auðvitað að hafa í huga að við getum verið í forustu. Ráðuneytið gekkst fyrir átaki í byrjun þessa árs hjá stofnunum sínum í samvinnu við endurskoðunarfyrirtæki um græn reikningsskil. Starfsmenn ráðuneytis og stofnana þess sóttu námskeið hjá dönskum sérfræðingum um þetta málefni. Útkoman var síðan skýrsla ráðuneytisins: Umhverfisskýrsla -- samgönguráðuneytið og stofnanir þess. Stefnt er að endurskoðun skýrslunnar og þannig mótuð stefna og áhersla. Einnig er stefnt að því að hver stofnun geri árlega umhverfisskýrslu sem verði felld inn í þá skýrslu sem ráðherra leggur árlega fyrir Alþingi, t.d. um framkvæmd vegáætlunar o.s.frv. Herra forseti. Tími minn er liðinn en ég hef gert grein fyrir helstu áhersluatriðum sem ráðuneytið vinnur eftir og við það er miðað í allri áætlanagerð og undirbúningsgerð við mannvirkjaframkvæmdir á vegum samgrn.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka greinargóð svör hæstv. samgrh. og ítreka einungis það sem ég sagði í upphafi máls míns. Ég vissi auðvitað að eitt og annað væri í bígerð og að verið væri að framkvæma ýmsa hluti. Það hefur þó farið kannski fullhljótt því að það er greinilegt af svari hæstv. ráðherra að margt af því sem verið er að gera er virkilega þarft. Vil ég sérstaklega nefna hvað þetta varðar fræðslumálin sem ég held að séu grundvallaratriði til þess að við getum öll tekið á í sameiningu til þess að stemma stigu við þessari gífurlegu losun því að við erum að upplifa þetta allt á eigin skinni. Sannleikurinn er sá að það er okkar eiginn lífsstíll sem skiptir hérna máli og það er ekki nóg að vinna að málum í opinberum stofnunum í kyrrþey þó að vel sé gert þar. Við verðum að láta til okkar heyra og senda merki út í samfélagið sem gera það að verkum að fólk taki lífsstíl sinn til athugunar og finni að það geti lagt lóð á vogarskálarnar í þessari baráttu sjálft. Hitt málið sem ég vildi nefna varðar bættar almenningssamgöngur. Auðvitað er það grundvallaratriði í að stemma stigu við útblæstri frá bifreiðum að efla almenningssamgöngur. Satt að segja hefur mér oft fundist harla lítið að gert til þess í Reykjavíkurborg og lítill skilningur hafa ríkt þar á þörf fyrir öflugri almenningssamgöngur. Ég fagna því að hæstv. samgrh. hefur áhyggjur af þessu máli og er greinilega að kanna almenningssamgöngur bæði í þéttbýli og í dreifbýli. Í þessu sambandi langar mig að vekja athygli fólks á því að það kann að vera að rútusamgöngur norður í land, rútusamgöngur Norðurleiðar, verði litlar sem engar næsta sumar. Almenningsamgöngur hafa verið rýrðar mjög mikið á síðustu árum og þeirri óheillaþróun verðum við að snúa við. Varðandi grænu reikningsskilin þá hrópa ég húrra fyrir hæstv. samgrh. og lýsi mig reiðubúna til að heimsækja hann í ráðuneytið og fá að heyra meira.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir viðbrögð hennar við svari mínu. En vegna þess sem kom fram hjá henni þá liggur fyrir að almenningssamgöngur innan sveitarfélaga eru á vegum sveitarfélaganna. Engu að síður hefur það verið þannig að stuðningur hefur beint og óbeint verið veittur til almenningssamgangna með eftirgjöf á þungaskatti o.s.frv., eins og hv. þm. þekkja. Hins vegar er ljóst að notkun strætisvagna t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu er minni en efni standa til. Það hefur auðvitað sín áhrif, meiri notkun einkabílsins og meira álag á umferðarmannvirki. Við í samgrn. teljum eðlilegt að menn leggi áherslu á kynningu og hvatningu til almennings um að notafæra almenningssamgöngur til þess að draga úr eldsneytisnotkun og létta á álagi á umferðarmannvirki. Það er sparnaður í öllu tilliti. Varðandi almenningssamgöngur milli landshluta er það mikið vandamál hversu illa hefur gengið að reka þá þjónustu með nægjanlegum hagnaði fyrir þá sem það gera. Ljóst er að þar þarf að verða á breyting, þar verða stjórnvöld að koma að. Á vegum samgrn. hefur verið unnið að úttekt á þessu máli hjá Háskóla Íslands. Það er að koma út núna skýrsla um þetta þar sem fjallað er um samgöngur á landsbyggðinni og tillögur um úrbætur.

Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. samgrh. hvað líði undirbúningi að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 11. mars sl. um gerð langtímaáætlunar í jarðgangagerð á Íslandi. Þennan dag samþykkti Alþingi eftirfarandi ályktun, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að vinna langtímaáætlun um gerð jarðganga á Íslandi. Áætlunin feli í sér úttekt á kostum sem taldir eru á jarðgangagerð á landinu, kostnaðarmat og arðsemismat einstakra framkvæmda og forgangsröðun verkefna. Sérstaklega verði horft til framkvæmda sem rjúfa vetrareinangrun, koma í stað annarrar kostnaðarsamrar vegagerðar, stytta vegalengdir eða stækka atvinnusvæði. Áætlunin liggi fyrir áður en lokið verður við næstu reglulegu endurskoðun vegáætlunar.`` Á mörgum stöðum á landsbyggðinni er jarðgangagerð lífsspursmál og jafnframt mikilvægur þáttur í að stækka sveitarfélög og gera þeim kleift að sameinast og/eða auka samvinnu sína, með öðrum orðum að stækka atvinnusvæði og auka um leið hagkvæmni í ýmsum rekstri, bæði hjá hinu opinbera og fyrirtækjum almennt. Stækkun atvinnusvæða er nútímaleg byggðastefna. Nútímalegar samgöngubætur með jarðgöngum þar sem við á eru lykill að frekari samvinnu og sameiningu sveitarfélaga og stækkun atvinnusvæða og því að rjúfa vetrareinangrun. Herra forseti. Á þskj. 61 hef ég leyft mér að leggja fyrir hæstv. samgrh. eftirfarandi spurningar: ,,1. Hvað líður undirbúningi að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 11. mars sl. um gerð langtímaáætlunar í jarðgangagerð á Íslandi? 2. Mun ráðherra leita eftir því að þingflokkarnir tilnefni menn í þverpólitíska nefnd sem fjalli um þennan mikilvæga málaflokk í samgöngumálum landsbyggðarinnar?`` Þessi fsp. er jafnframt sett fram í framhaldi af þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1998--2001 þar sem fjallað er um samgöngumál og þann mikilvæga þátt sem þau skipa í byggðastefnu framtíðarinnar.

Herra forseti. Hv. þm. Kristján Möller hefur borið fram fsp. um langtímaáætlun í jarðgangagerð. Ég þakka hv. þm. fyrir þann áhuga sem hann sýnir á þeim málum áður en ég svara fsp. hans. Hún er í tveimur liðum eins og fram kom. Fyrri liðurinn er svohljóðandi: ,,Hvað líður undirbúningi að framkvæmd ályktunar Alþingis frá 11. mars sl. um gerð langtímaáætlunar í jarðgangagerð á Íslandi?`` Því er til að svara að með bréfi, dags. 30. mars 1999, fól samgrn. Vegagerðinni að vinna að undirbúningi að gerð langtímaáætlunar í jarðgangagerð. Samkvæmt ályktun Alþingis frá 11. mars sl. skal áætlunin fela í sér úttekt á kostum sem taldir eru á jarðgangagerð á landinu, kostnaðarmat og arðsemismat einstakra framkvæmda og forgangsröðun verkefna. Jarðgangaáætlun átti að liggja fyrir áður en lokið yrði við næstu reglulegu endurskoðun vegáætlunar. Vegagerðin hefur síðan að undanförnu unnið að málinu með margvíslegri gagnaöflun. Áætlunin verður tvíþætt. Annars vegar verður gerð yfirlitsáætlun þar sem tekin eru með þau jarðgangaverkefni sem hafa verið til skoðunar og umræðu undanfarið. Þar við bætast verkefni sem Vegagerðin telur koma til álita en þau eru fjölmörg um allt land og margir áhugamenn um jarðgöng. Hér er um mörg og misstór verkefni að ræða. Hins vegar verða valin úr þessu safni verkefna þau sem brýnust teljast og þeim raðað í forgangsröð. Miðað er við að vinnu Vegagerðarinnar ljúki um næstu áramót. Í framhaldi af því verður áfram unnið að undirbúningi. Í öðru lagi spyr hv. þm. hvort ráðherra muni leita eftir því að þingflokkarnir tilnefni menn í þverpólitíska nefnd sem fjalli um þennan mikilvæga málaflokk í samgöngumálum á landsbyggðinni. Á þessu stigi mun ég ekki leita eftir tilnefningu en mun hafa samráð við samgn. Alþingis þegar nær dregur því að vinnu Vegagerðarinnar ljúki. Ég vænti þess að eiga gott samstarf við hv. þm. sem þar sitja.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og fyrirspyrjanda fyrir spurninguna. Ljóst er að hér er um mjög mikilvægt verkefni að ræða. Áður fyrr litu menn fyrst og fremst á jarðgöng sem svo að þau væru til að rjúfa vetrareinangrun en í seinni tíð hefur mönnum þótt koma til álita að líta einnig til þeirra verkefna sem stytta vegalengdir og stækka atvinnusvæði. Það er afskaplega mikilvægt að horft sé til þeirra þátta líka þegar við höfum byggt vegakerfið eins vel upp og raun ber vitni þó mikið sé eftir á því sviði. Einnig er mikilvægt fyrir samgn. að þessi áætlun liggi fyrir þegar farið verður í reglulega endurskoðun vegáætlunar. Eins og menn vita liggur það fyrir í vetur og verður auðvitað að horfa á uppbyggingu samgöngukerfisins í heild þannig að góður árangur náist.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Kristjáni L. Möller. Eins og hann hefur rakið ágætlega er um mikið hagsmunamál að ræða. Það hefur komið fram í umræðunni, í svörum hæstv. ráðherra og máli hv. þm. Arnbjargar Sveinsdóttur að vissulega er um mikil hagsmunamál fólks á stórum landsvæðum að tefla. Ég tel víst að hið sama gildi um jarðgöng á Austfjörðum og á Norðurlandi þar sem ég þekki betur til og fullyrði að jarðgöng milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar eru lífshagsmunamál fyrir framtíð Siglufjarðar sem blómlegs bæjar. Auk þess styrkir samgöngubótin byggð á stóru svæði. Þessi jarðgangagerð þarf því að hefjast á næstu árum. Ef ekki þá verður þjóðin einum Siglufirði fátækari. Ég hvet því til skjótra viðbragða. Við eigum fyrir þessum framkvæmdum og ég fagna svörum hæstv. samgrh. sem vitna um að hann sefur ekki á verðinum.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fsp. en umfjöllunin um hana undirstrikar auðvitað mikilvægi jarðganga í nútímasamgöngum. Ég þekki umræðuna mjög vel varðandi utanverðan Eyjafjörð og þau jarðgöng sem fyrirhuguð eru til Siglufjarðar. Það er alveg ljóst að hér er um mikið hagsmunamál að ræða, ekki bara fyrir Siglufjörð heldur einnig fyrir önnur sveitarfélög við utanverðan Eyjafjörð og ég leyfi mér að segja fyrir Eyjafjörð allan. Ég vænti þess reyndar að þó að ekkert verði af jarðgöngum þá fari menn ekki að breyta örnefnum en hitt er rétt að mikilvægið er ótvírætt. Í utanverðum Eyjafirði er rætt um sameiningu sveitarfélaga og í Eyjafirði er almenn samstaða um að þetta verkefni. Jarðgöng til Siglufjarðar eru talin slíkt forgangsverkefni og skipta áframhaldandi þróun svæðisins það miklu máli að um það hafa allir sveitarstjórnarmenn sammælst. Það skiptir máli, herra forseti.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda Kristjáni L. Möller áhuga hans á málinu bæði fyrr og síðar. Einnig þakka ég hæstv. samgrh. svörin. Ég vek þó athygli á því að þau gögn sem verið er að vinna ættu að liggja fyrir bæði frá tíð hæstv. samgrh. Matthíasar Á. Mathiesens og hæstv. samgrh. Steingríms Sigfússonar. Þannig ætti ekki að þurfa mikinn tíma til þess að komast að niðurstöðu um meginatriðin. Mér vitanlega er enginn stórisannleikur kominn fram í málinu. Og af því að hér hefur verið nefnt eitt byggðarlag sem mér þykir meira en lítið vænt um, þá vil ég taka fram að á Austfjörðum eru líka samgönguerfiðleikar. Ég nefni þar Vopnafjörð, Seyðisfjörð, Neskaupstað og Fáskrúðsfjörð. Við skulum heldur ekki gleyma þeim samþykktum sem liggja fyrir. Ég þakka fyrir þessa umræðu.

Herra forseti. Mig langar til að taka undir það sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir sagði áðan um að þessi mál verði að skoða í heild sinni við endurskoðun vegáætlunar í vetur. Í þessu sambandi get ég ekki misst af því tækifæri að minna á að í Reykjaneskjördæmi, sem ég kem úr, eru stór verkefni fram undan, þ.e. breikkun Reykjanesbrautar. Ég ítreka það. Ég vil ekki missa af þessu tækifæri til að minna á þetta.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans við fyrirspurn minni og þeim þingmönnum sem hér hafa tjáð sig um þetta mikilvæga mál. Ég vil einnig láta það koma fram að ég er mjög ánægður með og sammála því hvernig þetta mál er unnið og mér sýnist það vera í mjög farsælum og góðum farvegi og faglega sé unnið að verkum og ég bíð spenntur eftir niðurstöðu þessarar mikilvægu vinnu. En hjá mér vaknaði önnur spurning þegar ég hugsaði til baka, hugsaði til umræðu á hinu háa Alþingi ekki alls fyrir löngu um aðgerðir í byggðamálum þar sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, fyrrv. samgrh., talaði um að eitthvert samkomulag lægi fyrir á hinu háa Alþingi um hvar næstu jarðgöng ættu að vera. Ég vil því í lokin spyrja hæstv. samgrh. út í þetta: Er eitthvert samkomulag til í þessum efnum? Það er ákaflega brýnt fyrir mig sem nýjan þingmann að vita það ef hendur mínar og annarra þingmanna hafa verið bundnar fyrir tíu árum síðan. Og ef svo er, hvernig var það gert og hvar er þetta að finna í þinggögnum? Ég tek líka undir svar hæstv. ráðherra við annarri fyrirspurn minni. Mér finnst að svar ráðherrans sé á þá vegu að Vegagerðin sé að vinna þetta mjög faglega og er ráðherranum alveg sammála um að ekki þurfi að fá tilnefningu frá þingflokkunum í þessa nefnd til að vinna þetta, en fagna líka orðum ráðherrans um að gott samráð verði haft við samgn. um þetta verkefni. Ég býð fram aðstoð mína og vilja til þess að vinna með ráðherra og öðrum að þessu brýna máli. En ég ítreka fyrirspurn mína: Er virkilega eitthvert samkomulag til um hvar næstu jarðgöng eigi að vera?

Forseti vill minna á að ráðherrann er hæstvirtur.

Herra forseti. Ég þakka þær ræður sem hér hafa verið fluttar. Mér er ljóst, bæði af þeim og raunar nokkru áður, að margir áhugamenn eru um jarðgöng í sölum Alþingis og raunar víðar. Ég vænti því mikils og góðs stuðnings þegar fram líða stundir og tekist verður á við það verkefni að tryggja fjármuni til þeirra framkvæmda og niðurstöðu. Hv. fyrirspyrjandi Kristján Möller spurði hvort fyrir lægi eitthvert samkomulag. Ég lít þannig á að ég hafi ekki fengið í vöggugjöf neitt samkomulag sem bindi hendur mínar um tillögur í vegamálum. Ég tel að ég verði að vinna á eigin forsendum og á eigin ábyrgð og Alþingi hljóti að hafa óbundnar hendur í dag þegar teknar eru ákvarðanir um vegamál. Þetta er grundvallaratriði að mínu viti. Hins vegar getum við ekki vikið okkur undan því að unnið hefur verið að samgöngumálum í landinu og við getum ekki horft fram hjá því hvar náðst hefur árangur, hvar úrbætur hafa orðið og hvar er eftir að vinna mikilvæg verk. Það er aðalatriðið. Í þessari vinnu hef ég lagt áherslu á að við vinnum faglega, að við skoðum reynsluna af þeim göngum sem hafa verið byggð, hvaða áhrif þau hafa á mannlíf, atvinnulíf og framþróun alla. Ég trúi að með því að skoða það auðveldi það okkur á Alþingi að sannfæra almenning í landinu að fara þurfi í jarðgöng. Það er kannski ekki svo lítið verkefni fyrir okkur og þess vegna vil ég segja vegna orða hv. þm. Jónasar Hallgrímssonar að þrátt fyrir góða vinnu forvera minna í samgrn., þá hefur orðið ör þróun í sambandi við jarðgangagerð 

Hæstv. forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. samgrh. um uppbyggingu fjarskipta á landsbyggðinni. Frá því að fyrirspurn mín var lögð fram hefur hæstv. samgrh. lagt fram frv. um fjarskiptamál og fagna ég því sérstaklega. Fjarskiptalínur eru hluti af samgönguæðum nútímans ekki síður en jarðgangagerð. Fólk sækir margs konar upplýsingar á veraldarvefinn. Upplýsingaöflun nútímans fer fram að stórum hluta á vefnum og ferðaþjónusta nútímans byggist nú orðið að hluta á tölvusamskiptum þar sem neytandinn skoðar viðeigandi landsvæði í gegnum vefinn og ferðamenn panta gjarnan ferðir og gistingu í gegnum tölvur. Símatækni og upplýsingamiðlun gegnum síma er alltaf að aukast og sjónvarps- og útvarpssendingar fara fram eftir þessum nútímafjarskiptaleiðum. Í nýliðinni kjördæmaviku gerðu sveitarstjórnarmenn á Suðurlandi miklar athugasemdir við fjarskiptabúnað í dreifbýli. Líkja má fjarskiptaæðum í dreifbýli við moldarslóðir væri um hefðbundnar samgönguleiðir að ræða. Gamaldags símalínur valda töfum á boðskiptum. Þær valda einnig töfum á jafnsjálfsögðum hlut og að senda símbréf, hvað þá þegar um flóknari vinnslu er að ræða. Fjarkennsla og fjarvinnsla er eitt af mikilvægum atvinnu- og menntaframboðum nútímans og það gefur augaleið að slík vinnsla getur ekki farið fram eftir moldarslóðum, svo ég haldi áfram samlíkingunni. Komi til sölu Landssímans er það algert skilyrði --- ég endurtek --- það er algert skilyrði stjórnvalda að tryggja að fjarskiptalínur séu í lagi sem allra víðast á landinu. Þetta er hluti af byggðastefnu nútímans. Um leið er þetta sjálfsagt öryggismál. Nefna má að fólk í Vestur-Skaftafellssýslu hefur miklar áhyggjur af samskiptamálum þar, t.d. ef um eldgos yrði að ræða á svæðinu, en þar eru fjarskiptamál í raun í miklum ólestri eins og víðar á landinu. Fyrirspurn mín til hæstv. samgrh. er því þessi: ,,Á hvern hátt hyggst ráðherra stuðla að uppbyggingu fjarskiptanets á landsbyggðinni á kjörtímabilinu þannig að sem flestir landsmenn geti á sem bestan og auðveldastan hátt nýtt tölvu-, síma- og samskiptatækni nútímans?``

Herra forseti. Ég vil þakka hv. 5. þm. Suðurl. fyrir fyrirspurnina, en hún hljóðar svo: ,,Á hvern hátt hyggst ráðherra stuðla að uppbyggingu fjarskiptanets á landsbyggðinni á kjörtímabilinu þannig að sem flestir landsmenn geti á sem bestan og auðveldastan hátt nýtt tölvu-, síma- og samskiptatækni nútímans?`` Þessu er til að svara að þróun fjarskiptaneta er hröð og á síðustu fimm árum hefur burðargeta fjarskiptakerfa aukist mjög mikið. Því er erfitt að spá fyrir um hvers konar fjarskiptanet verði hagkvæmast að byggja upp á landsbyggðinni. Á sama tíma og fjarskiptatækni gerir fjarlægðir að engu er ljóst að munur er á aðstöðu fyrirtækja eftir staðsetningu. Slík staða er að mínu mati óviðunandi því mikilvægi í öryggi og hagkvæmni fjarskipta verður æ augljósara. Gripið hefur verið til ýmissa aðgerða til að bæta stöðu landsbyggðarinnar m.a. með því að skapa skilyrði til aukinnar samkeppni. Í október sl. var leigulínuverðskrá Landssíma Íslands hf. aðlöguð að kostnaði sem hafði það í för með sér að leigulínuverð lækkaði verulega og enn frekari lækkunar er að vænta á næstunni. Þessar verðlækkanir ættu að hafa í för með sér nýja möguleika fyrirtækja á landsbyggðinni til að nota fjarskipti í rekstri sínum. Aukin notkun gerir svo virka samkeppni að raunhæfum kosti. Í vikunni lagði ég fram frv. til laga um fjarskipti. Þetta frv. hefur að geyma mikilvæg nýmæli sem eiga að tryggja aðgang allra landsmanna að gagnaflutningsþjónustu og hvata til uppbyggingar fjarskiptamarkaðar á landsbyggðinni, sem eru þessi helst: 1. Tryggt verði að ISDN-gagnaflutningsþjónusta eða jafngild fellur undir svokallaða alþjónustu eins og talsímaþjónusta gerir í gildandi lögum. Þetta tryggir að allir landsmenn eiga þess kost að njóta gagnaflutnings á sanngjörnum kjörum eins og rakið er í 13. gr. frv., svo ég vísi til þess þó að það sé ekki til umræðu. 2. Ljóst er að frekari aðlögun gjaldskrár að raunverulegum kostnaði mun eiga sér stað og gera notkun fjarskiptatækni í hinum dreifðari byggðum enn ódýrari en nú er. 3. Tryggt verði að fjarskiptafyrirtæki muni fá aðgang að fjarskiptanetum hvers annars. Fjarskiptafyrirtæki skulu veita samtengingu á kostnaðarverði að viðbættum hæfilegum hagnaði. Þetta mun leiða til þess að mögulegt verður að byggja upp minni fjarskiptanet heima í héraði sem svo tengjast t.d. ljósleiðara annars fjarskiptafyrirtækis. Þeir sem byggja upp slík net mega treysta því að þeir fái samband við næstu sveit og umheiminn allan á skaplegu verði, ef allt fer fram sem horfir og nú er lagt upp með. Í þessu sambandi vil ég vekja athygli á því að Landssíminn og Íslandssími hafa gert samning nýverið um samtengingu og það skapar mikla möguleika fyrir ný fyrirtæki að eiga þess kost að tengjast neti Landssímans sem allir þekkja að er um allt land en að vísu mismunandi öflugt. Með nútímafjarskiptatækni aukast möguleikar allra landsmanna til að nýta sér á auðveldan hátt tölvu- og símatækni. Ísland er í einstakri stöðu í heiminum í dag. Hér á landi er einhver almennasta tölvueign í veröldinni og yfir 80% landsmanna hafa aðgang að internetinu. Þetta tækifæri verður að nýta því að það getur leitt af sér betri lífskjör á varanlegum grunni. Því er brýnt að stuðla að frekari uppbyggingu fjarskiptanetanna og þjónustunnar sem veitt er í tengslum við þau. Það fjarskiptalagafrv. sem hér hefur verið lagt fram og ég vísaði til, miðar einmitt að því að efla uppbyggingu fjarskiptaneta með þeim leiðum sem best hafa reynst. Að endingu er rétt að geta þess að samgrn. er aðili að vinnu við úttekt á burðargetu fjarskiptakerfanna, bæði innan lands og milli landa, svo og að gera áætlun um þörfina í framtíðinni, en þessa úttekt er nú verið að framkvæma fyrir ráðuneytið og verkefnisstjórn um upplýsingasamfélagið. Vonir standa til að fá á allra næstu dögum niðurstöðu þeirrar úttektar og verður hún þá kynnt. Enda þótt uppbygging fjarskiptakerfa og fjárfesting á þessu sviði sé nú verkefni einkaaðila ber stjórnvöldum engu að síður að setja almennar leikreglur og tryggja að bandvídd og tengingarmöguleikar séu fullnægjandi. Ég vænti þess að niðurstöður úttektarinnar sem ég vísaði til muni nýtast samgrn. til enn frekari stefnumótunar í þessum efnum.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svörin og fagna frv. til laga um fjarskipti sem hann kynnti. Fjarskiptamál eru mikil byggðamál og ég vil taka undir áhyggjur fyrirspyrjanda um fjarskipti t.d. í okkar kjördæmi, sem er Suðurlandskjördæmi, en svo háttar til að ekkert GSM-samband er mjög víða á Suðurlandi. Undir öllum Eyjafjöllum er nánast ekkert GSM-samband og í Skógum þar sem ferðaþjónusta er rekin er ekkert GSM-samband. Alla leiðina frá Vík og austur að Klaustri er heldur ekki GSM-samband. Þegar verið er að byggja upp ferðaþjónustu og við sem búum á landsbyggðinni viljum að hægt sé að stunda fjarnám, þá er það ekki hægt öðruvísi en að hafa góð tölvusamskipti. En ég fagna frv. ráðherra og veit að þessu mun verða kippt í liðinn.

Herra forseti. Hér er hreyft afskaplega stóru máli sem ekki er hægt að gera tæmandi skil á þeim örstutta tíma sem til ráðstöfunar er. Hér er verið að ræða um það hvernig tryggja megi aðgengi allra að upplýsingahraðbrautinni ,,á sanngjörnum kjörum``, segir hæstv. ráðherra, eða ,,með hæfilegum hagnaði``, segir hann enn fremur. Þetta eru auðvitað bara orð og hugtök sem eru óútskýrð. Vitaskuld hefur maður áhyggjur af því sem fram undan er á næstu mánuðum og missirum vegna yfirlýsinga hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar, þar sem langstærsti aðili og eigandi þessarar upplýsingahraðbrautar, Landssími Íslands, er að fara á markað. Maður deilir auðvitað áhyggjum með fyrirspyrjanda og öðrum hv. þm. í þá veruna hver verði raunverulega hvati einkaaðila á þessum markaði til þess að halda áfram þessari uppbyggingu. Og einnig, hvaða tök og tól höfum við á hinu háa Alþingi til að tryggja það með almennum leikreglum að kjörin verði sanngjörn og þeir aðilar sem á þessum markaði eru skili hæfilegum hagnaði, en noti ekki þessa leið og þetta öfluga tæki sem viðskiptatálmanir eða hindranir á eðlilegri uppbyggingu og þróun þessara hluta.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni fyrir að velta upp þessu þjóðþrifamáli. Aðeins stutt athugasemd. Það er von að fólk hafi áhyggjur af þessum málum einmitt núna þegar ríkisstjórnin er hraðbyri að einkavæða fyrirtæki og stofnanir landsins, samanber áform um að einkavæða t.d. Landssíma Íslands. Fólkið sem býr í strjálbýlinu er dauðhrætt um að það verði skilið eftir. Svo er ekki bara á Suðurlandi heldur í öllum landshlutum. Stórir ferðamannastaðir sem tugþúsundir manna heimsækja á sumrin ekki hafa GSM-þjónustu, svo sem eins og á Norðurl. e. Við verðum að halda umræðunni um þessi mál vakandi og sjá til þess að í einkavæðingarfasa verði ekki þannig búið um hnútana að strjálbýlustu svæði landsins, sem geta kannski ekki staðið á eðlilegan hátt undir kostnaði við fjarskipti, verði hreinlega skilin eftir. Þau hafa verið skilin eftir og menn bera ugg í brjósti um að þau verði skilin algjörlega eftir ef einkavæðingarfasinn verður látinn fram ganga.

Herra forseti. Við erum að ræða samgöngumál og ekki minna mikilvæg en þau sem við höfum rætt fyrr í dag. Það er mjög mikilvægt sem kom fram í máli hæstv. samgrh. að verið sé að gera úttekt á stöðu samgöngumála. Vegna þess að þær samgöngur sem felast í greiðu símasambandi eða notkun á fjarskiptatækni eru hluti af samgöngum nútímans og framtíðarinnar. Þær eru svo mikilvægar vegna þess að þær geta rofið einangrun og opnað möguleika, ekki bara til atvinnusköpunar heldur líka til samskipta og þess að fólk um allt land getið notið menntunar og menningar heima hjá sér eftir þessum leiðum, í stað þess að ferðast um lengri veg. Herra forseti. Það sem er mikilvægast í þessu máli er að allir eigi aðgang að upplýsingahraðbrautinni, að hún verði ekki bara sumra, að upplýsingahraðbrautin verði okkar allra, allra landsmanna, eins og vegakerfið í landinu. Það er mál sem ég veit að við eigum eftir að taka upp undir annarri umræðu hér, en mikilvægið liggur þarna.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir þær áhyggjur sem hér hafa komið fram um þessi mál. Ég er þeirrar skoðunar og vil láta það koma skýrt fram að ég er andvígur því að selja það grunnnet sem felst í lagnakerfi Landssímans hf. Ég er þeirrar skoðunar að þetta net eigi að vera aðskilið, og til þess að tryggja samkeppni og tryggja jafnrétti, m.a. milli landshluta að þessu neti, þá tel ég óæskilegt að það sé selt með Landssímanum hf. Ég vil rétt í lokin minna á að í frv. til laga sem liggur fyrir um fjarskipti er kveðið á um að samkeppnisaðila skuli hleypt að heimtaug, veittur aðgangur að heimtaug. Og ég vil benda á að þetta er talið leiða til hækkunar á fastagjaldi fyrir heimtaugar þar sem tilkostnaður er nú hærri en rukkað er fyrir. Ég vil benda á að þetta getur leitt til skertrar samkeppnisstöðu þeirra sem að búa úti á landi.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka svör hæstv. samgrh. og þá frjóu og ágætu umræðu sem hefur verið um þetta málefni. Það er alveg ljóst að hér er um afar brýnt mál að ræða sem þingmenn hafa mikinn áhuga á. Við vitum að hér er, eins og komið hefur fram í umræðunni, um nútímabyggðamál að ræða. Við verðum að tryggja öllum landsmönnum sama rétt til þess að njóta þessarar þjónustu, til þess að nýta þá tækni sem að tölvutæknin hefur upp á að bjóða og símtæknin. Hér er um afar öra þróun að ræða og erfitt er í raun að fylgjast með henni. Við getum spurt okkur hvað sé stutt í að þessar samgönguæðar fari í gegnum gervitungl eins og þær eru farnar að gera á erlendum markaði. Heimurinn er því að verða eitt svæði í þessum efnum. En eins og ég sagði í upphafi máls míns, komi til sölu Landssíma Íslands þá verður áður að vera tryggt að allir landsmenn hafi sama rétt í þessum efnum. Það er algjört skilyrði. Ég treysti hæstv. samgrh. til að vinna vel að þessu máli. Hæstv. samgrh. er landsbyggðarmaður eins og við mörg sem höfum tjáð okkur um þetta mál hér í dag. Ég treysti honum vel til þess að ljá ekki máls á því að selja Landssíma Íslands fyrr en þetta mál er komið í höfn.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær umræður sem hér hafa orðið. Ég heyri að enn er nokkuð í land með það að okkur hafi tekist að upplýsa allt sem snýr að þessum málum. Vonandi gefst færi til þess þegar fjarskiptalagafrv. verður hér til meðferðar, sem verður vonandi sem fyrst. En aðeins út af því sem hér hefur komið fram vil ég segja að auðvitað eigum við eftir langt í land með að byggja upp GSM-símakerfið í landinu. En ef menn rifja það upp hversu ótrúlega stutt er síðan að hægt var nota GSM-síma þá átta þeir sig kannski á því hvers vegna ekki er búið að byggja allt kerfið upp. Það er vegna þess að okkur hefur ekki gefist hreinlega tími til þess í öllu því sem hefur verið að gerast. En samt sem áður er kannski öflugasti hvatinn til uppbyggingarinnar samkeppnin sem komin er á. Tal kom inn á markaðinn og alveg augljóst að það varð til þess að herða á okkar ágæta fyrirtæki Landssímanum, herða á uppbyggingu GSM-símakerfisins á vegum Landssímans. Ég held að flestir séu nú sammála um það. En þetta er ágætis vísbending um að samkeppnin er af hinu góða. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson hefur eins og aðrir samfylkingarmenn áhyggjur af því að við höfum ekki lengur tök á Landssímanum. Hv. samfylkingarþingmenn hafa nú yfirleitt verið að skamma mig, samgrh., fyrir að vilja sérstaklega hafa tök á Landssímanum og standa við bakið á honum, þannig að það ber ekki allt upp á sama daginn í þeim efnum og þeim málflutningi. En auðvitað þurfum við að tryggja, um leið og við göngum í það að selja hlutabréfin í Landssímanum þegar þar að kemur, að uppbygging þjónustukerfisins sé til staðar. Það mun ekki standa á mér að fara þær leiðir sem þarf til þess að svo verði. En ég tel að það sé ekki hin rétta leið að lima það fyrirtæki í sundur.

Herra forseti. Ferjurekstur hefur um áratuga skeið verið stundaður í Ísafjarðardjúpi. Fyrst var þetta lengi vel eina samgönguleiðin en hefur nú hin síðari ár fyrst og fremst verið nýtt til þess að flytja fólk, bíla og varning samhliða þeim flutningi sem á sér stað um Djúpveg. Auðvitað hefur mikil framþróun orðið á vegum í Ísafjarðardjúpi hin síðustu árin, en engu að síður er það svo að mikið af þessum vegum eru gamlir vegir og niðurgrafnir, hálfgerðir skorningar sem að verða fljótt illfærir í snjó og þola alls ekki þá þungu umferð sem er þarna af hálfu landflutningaaðila, einkum og sér í lagi á vorin og haustin. Því hefur rekstur bílaferju í Ísafjarðardjúpi verið að mínu viti bráðnauðsynlegur, ekki síst yfir vetrarmánuðina, til þess að tryggja að þarna sé ávallt fært, þá á sjó ef ekki á landi og forða þeim frá því sem vilja síður aka þessa erfiðu vegi, ekki síst á vetrum, að þurfa að gera það. Það vill svo til að ferjan sem þarna er notuð var á sínum tíma keypt til landsins notuð frá Noregi fyrir óskaplega lítið fé, ef svo má að orði komast, miðað við þau útgjöld sem hafa orðið við öflun annarra bílaferja. Ég held hún hafi ekki kostað fullbúin nema um 36 millj. kr. sem er innan við tífalt minna en kostaði t.d. að smíða Breiðafjarðarferjuna sem er miklu minna skip og flytur færri bíla. Þessi ferja á Ísafjarðardjúpi hefur því ekki þungan fjárhagsbagga hvað varðar stofnkostnað fyrir ríkissjóð. En vissulega er rétt að það kostar nokkur útgjöld að tryggja rekstur hennar. Það hefur ekki reynst unnt að brúa það bil þannig að ferjurekstur hefur legið niðri nú síðan síðla sumars og satt að segja hrýs mér hugur við því ef það á vera framtíðin að engin bílaferja sé í Ísafjarðardjúpi öll þau ár sem enn eiga eftir að líða þangað til að vegur í Ísafjarðardjúpi verður að fullu byggður upp úr snjó, en það má vænta þess að það líði a.m.k. tíu ár þangað til að svo getur orðið. Það skýtur nokkuð skökku við þegar á það er horft að ríkisvaldið mótaði þá stefnu að reka Akraborgina sem bílferju á milli Akraness og Reykjavíkur allar götur þangað til búið var að grafa göng undir Hvalfjörð og var þó ólíku saman að jafna vegasamgöngum frá norðanverðu Ísafjarðardjúpi og inn Djúpið og áfram á þjóðvegakerfi landsins og vegasamgöngum milli Akraness og Reykjavíkur áður en að jarðgöng voru grafin undir Hvalfjörð. Þá hefur þessi ferja verið mikið öryggistæki, kom m.a. að miklum notum þegar snjóflóðið féll í Súðavík á sínum tíma og var þá eina öryggistækið sem hægt var að grípa til, auk þess sem þetta skip er mjög mikilvægt fyrir alla ferðamannaþjónustu yfir sumarið. Því vil ég spyrja virðulegan ráðherra hvort hann sé reiðubúinn að efna til viðræðna um hvernig tryggja megi rekstur Djúpferju, þ.e. núverandi Djúpbáts, Fagranessins, a.m.k. yfir hörðustu vetrarmánuðina?

Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur hér spurt: ,,Er ráðherra reiðubúinn til viðræðna um hvernig tryggja megi rekstur bílaferju í Ísafjarðardjúpi, a.m.k. yfir erfiðustu vetrarmánuðina, þar til lagningu Djúpvegar er að fullu lokið?`` Áður en ég svara fsp. beint tel ég nauðsynlegt að gera örlitla grein fyrir stöðu málsins og aðdraganda þess síðustu missirin. Eins og hv. þm. þekkja þá var aðstaða fyrir ferjuna bætt verulega, ekki alls fyrir löngu, þegar byggðar voru ferjubryggjur við Arngerðareyri ásamt vegi og bílastæðum. Einnig var byggð aðstaða í Ísafjarðarhöfn en allt kostaði þetta tæplega 66 millj. kr. Frá og með 1. maí 1997 urðu nokkur vanskil í rekstri Fagranessins. Frá þeim tíma tók í gildi samningur milli Vegagerðarinnar og Djúpbátsins um að félagið mundi sinna þeirri ferjuleið sem tilgreind er í vegáætlun, þ.e. Vigur og Æðey. Fyrir framangreinda þjónustu var samið og greidd tiltekin föst fjárhæð. Jafnframt gáfu stjórnendur og ábyrgðaraðilar Djúpbátsins þá yfirlýsingu að þeim væri ljóst að rekstur Fagranessins væri Vegagerðinni að öðru leyti óviðkomandi. Samhliða framansögðu varð að samkomulagi að Vegagerðin sæi til þess að Djúpbáturinn hefði ekki íþyngjandi skuldastöðu á þessum tímamótum, þ.e. að félagið hæfi óstyrktar siglingar inn að Arngerðareyri en þar hafði verið byggð ferjubryggja eins og fyrr segir. Vegagerðin greiðir Djúpbátnum tiltekna mánaðarlega greiðslu vegna samgangna við Vigur og Æðey. Auk þess hefur Djúpbáturinn fengið greiddan styrk samkvæmt ákvörðun samgrn. á árunum 1998 og 1999. Þrátt fyrir þann stuðning hefur hallað á ógæfuhliðina í þessum rekstri. Skuldastaða fyrirtækisins er mjög erfið um þessar mundir og Vegagerðin hefur átt í viðræðum við forsvarsmenn Djúpbátsins vegna þessa. Þess má geta að Fagranesið hefur ekki verið í reglubundnum siglingum í Vigur og Æðey á undanförnum mánuðum og mun hætt siglingum inn að Arngerðareyri enda hefur bílflutningur þangað á þessu ári minnkað mjög mikið. Djúpbáturinn hefur leyst eyjasiglingarnar með litlum báti og gert um það sérstakan samning. Á undanförnum árum hefur Fagranesið verið notað þegar Herjólfur og Baldur hafa verið teknir í slipp eða verið frá vegna skoðunar. Óskir hafa komið fram um að Fagranesið verði áfram í siglingum í Ísafjarðardjúpi eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, yfir vetrarmánuðina, þ.e. frá nóvember og fram að páskum, einkum á haustmánuðum eða á vorin. Einnig hefur verið óskað eftir því, þó að það sé allt annað mál, að ferðum verði fjölgað yfir Breiðafjörðinn yfir sumartímann og hefur verið litið til þess að möguleiki væri á að nýta Fagranesið til þeirra siglinga. Vegna fsp. hv. þm. þá vil ég svara því til að að sjálfsögðu er ég reiðubúinn til að eiga viðræður um hvernig megi koma til móts við þá sem njóta þessarar þjónustu. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að ræða um það. En það er nauðsynlegt að átta sig á því og ég vísa til þess sem segir í 2. mgr. 23. gr. vegalaga frá 1994: ,,Heimilt er að greiða af vegáætlun hluta kostnaðar við ferjur til flutnings á fólki og bifreiðum yfir sund og firði, enda komi ferjan í stað vegasambands um stofnveg eða tengiveg a.m.k. hluta úr ári.`` 
             Í 62. gr. sömu laga er ákv. til brb. sem segir: ,,Heimilt er að greiða hluta kostnaðar við ferjur skv. 23. gr. í allt að fimm ár frá gildistöku laga þessara þótt ekki sé fullnægt skilyrðum greinarinnar.`` 
             Þau fimm ár eru liðin um næstu áramót og fimm daga mokstur á þessari leið er staðreynd. Til þess að hægt sé að koma til móts við óskir hv. fyrirspyrjanda 

Herra forseti. Ég fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra að hann sé reiðubúinn til að eiga viðræður um þá lausn sem ég hef orðað í fsp. minni. Ég mun fara þess á leit við þingmenn Vestfjarða að þeir óski eftir fundi með ráðherranum hið allra fyrsta. Við skulum gera okkur grein fyrir því að við erum að bera saman mjög ólíka hluti. Það hefur fallið á ríkissjóð að greiða ekki bara rekstrarstyrki við rekstur, t.d. Akraborgar og Herjólfs, heldur að greiða afborganir og vexti af lánum líka, af stofnkostnaði. Þessar samanlögðu greiðslur ríkissjóðs, bæði rekstrarstyrkir til þessara ferja og afborganir og vextir af lánum, eru margföld sú fjárhæð sem ríkissjóður hefur þurft að leggja af hendi til þess að tryggja öryggi í samgöngum í Djúpi með djúpbátnum Fagranesi. Kaupverð skipsins var ekki nema lítið brot af því sem kostaði að byggja Baldur eða innan 1 / 10 af þeim kostnaði. Samt sem áður er það burðarmeira skip en Baldur, hraðgengara, eyðir minna eldsneyti og ber fleiri bíla. Það er því ekki nema brot af þeim kostnaði sem hér um ræðir. Raunar er kostnaðurinn svo lítill að ég er sannfærður um að ef þeir skilmálar væru settir að þungaflutningar sem fara um Ísafjarðardjúpið haust og vor yrðu ekki líkt og í dag heldur yrðu að flytjast með skipinu þá mundi Vegagerðin spara álíka mikið í vegaviðhaldi og það sem hún þyrfti að greiða í styrki. Eins og kunnugt er þá veldur einn svona þungaflutningabíll með farangursvagn aftan í álíka miklu vegatjóni í einni ferð og tíu þúsund fólksbílar. Mín skoðun er að hægt væri að halda hinum veikburða malarvegum við Djúp fólksbílafærum allt árið ef þessir þungaflutningar ættu sér ekki þar stað. En ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðherra og mun eins og ég segi beita mér fyrir því að þingmenn Vestfirðinga óski eftir fundi með honum um málið hið allra fyrsta.

Herra forseti. Ég vil bæta því við það sem ég sagði áður um þetta mál að við þurfum að skoða samgöngur við Djúpið og tryggja að fyllsta öryggis sé gætt í samgöngum og skipið hefur hlutverki að gegna þar. Hins vegar verðum við að gæta þess að þar sé rekstrargrundvöllur, þ.e. að skipið sé notað. Ljóst er að mjög hefur dregið úr því á þessu ári að flutningabílarnir noti skipið. Það er visst áhyggjuefni en þetta þarf auðvitað allt saman að skoða. Ég tel að samanburður við aðrar ferjur bæði fyrr og nú hafi ekki mjög mikla praktíska þýðingu, að velta fyrir sér hvernig Akraborgin hafi verið rekin. Þeim tíma er lokið. Viðfangsefnið í dag er að tryggja samgöngur við Djúpið. Ég er að sjálfsögðu reiðubúinn til að skoða alla skynsamlega kosti í þeim efnum. Aðalatriðið hlýtur að vera að nýta alla þá fjármuni sem við getum til að byggja upp vegakerfið en nota ferjur sem algjöra undantekningu þar sem nauðsyn krefur.

Herra forseti. Störfum í frumframleiðslu, þeim störfum sem fyrirferðarmest eru í dreifbýlinu og á minni stöðum á landsbyggðinni, hefur fækkað um nokkur þúsund á undanförnum árum. Því er spáð að þeim muni enn fækka. Nýju störfin sem orðið hafa til vegna tæknibreytinga og þróunar í frumframleiðslugreinunum hafa gjarnan tengst tækni og nýrri þekkingu og hafa því miður orðið til annars staðar en í sveitum og sjávarþorpum. Hins vegar eru verulegir vaxtarmöguleikar í mörgum þjónustugreinum sem geta verið á landsbyggðinni, svo sem tölvu- og gagnaþjónustu við atvinnurekstur. Við ræddum fyrr í dag um mikilvægi upplýsingatækninnar en hagnýting hennar og það að byggja hluta framtíðarþróunar samfélags okkar á öflugu fjarskiptakerfi og hagnýtingu þess, m.a. á úrvinnslu upplýsinga, mun draga úr áhrifum dreifðrar búsetu og landfræðilegrar einangrunar. Með því skapast möguleikar á fjölbreyttari atvinnutækifærum utan stærstu byggðakjarna. Mikið hefur verið rætt í fréttum um skýrslu Iðntæknistofnunar. Hún er í raun forathugun á hvaða verkefni gætu hugsanlega hentað til gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni. Verkefnið er tilkomið vegna þeirra möguleika sem skapast hafa til atvinnuuppbyggingar í kjölfar þeirrar þróunar sem við höfum séð á sviði upplýsinga- og fjarskiptatækni. Hér er kominn sá efniviður sem ráðuneytin geta unnið úr þegar kemur að úrvinnslu 6. liðar þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Ég hef þess vegna lagt eftirfarandi spurningu fyrir hæstv. iðn.- og viðskrh.: ,,1. Hafa verkefni iðnaðar- og viðskiptaráðuneyta eða undirstofnana og fyrirtækja þeirra sem unnt er að sinna á landsbyggðinni verið skilgreind, sbr. 6. lið í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001? 2. Hvenær er gert ráð fyrir að ,,tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta`` verði lagðar fram?``

Herra forseti. Á þskj. 51 sem er 51. mál þingsins spyr hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir um verkefni sem sinna má á landsbyggðinni. Fsp. hv. þm. er í tveimur liðum. Í fyrsta lagi spyr hv. þm.: ,,Hafa verkefni iðnaðar- og viðskiptaráðuneyta eða undirstofnana og fyrirtækja þeirra sem unnt er að sinna á landsbyggðinni verið skilgreind, sbr. 6. lið í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001?`` Í öðru lagi er spurt: ,,Hvenær er gert ráð fyrir að ,,tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta`` verði lagðar fram?`` Hv. þm. svaraði í raun og veru spurningunni hér sjálf í ágætri framsöguræðu, þ.e. efniviðurinn er kominn í skýrslu Iðntæknistofnunar. Ég tek undir það með hv. þm. að ráðuneytin þurfa að fara í að skilgreina hvernig hrinda eigi slíku í framkvæmd og ég kem aðeins inn á það síðar í þessu svari. En ég vonast til að hv. þm. sætti sig við að ég svari báðum þessum spurningum með einu svari. Fyrst ætla ég að fá að lýsa hvað felst í 6. lið þál. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Því markmiði verði meðal annars náð með því að leitast við að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins. Skilgreind verði eftir föngum þau verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og opinberra fyrirtækja sem unnt er að sinna á landsbyggðinni. Hvert ráðuneyti fyrir sig leggi fram tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta.`` Eins og ég sagði áðan þá er tækið komið, gögnin liggja fyrir í þeirri skýrslu sem Iðntæknistofnun vann. Það er auðvitað frumgagn í þessu en var unnið fyrir Byggðastofnun og forsrn. Næsta skref tel ég vera, og það starf er hafið í iðnrn. og viðskrn. af því hv. þm. spyr um það, að skilgreina hvernig megi gera. Sú vinna er farin af stað og ég vonast til að um áramót liggi fyrir, betur skilgreint en nú er, hvernig hægt er að koma ýmiss konar starfsemi fyrir úti á landsbyggðinni. Eins og hér hefur komið fram hefur hin nýútkomna skýrsla Iðntæknistofnunar, sem ber heitið Nýsköpun í gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni, hlotið verðskuldaða athygli, en þar koma fram 211 hugmyndir um verkefni sem hugsanlega gætu hentað til gagna- eða fjarvinnslu á landsbyggðinni. Þessar hugmyndir hafa allar verið skoðaðar í iðn.- og viðskrn. og að mati sérfræðinga ráðuneytanna teljum við að verulegs ávinnings megi vænta af þeim verkefnum sem þarna eru upp talin. Verkefnin eru hins vegar sett í marga mismunandi flokka sem erfitt og misjafnlega hratt er hægt að hrinda í framkvæmd. Tökum dæmi um símsvörun einstakra ráðuneyta. Hún gæti verið hvar sem er á landsbyggðinni, en að taka eitt ráðuneyti og ákveða að símsvörun þess skuli staðsett einhvers staðar úti á landi væri að mínu viti ekki skynsamlegt. Þess vegna ættu ráðuneytin að koma sér saman um að símsvörun fyrir nokkuð mörg ráðuneyti færi á sama stað. Nú þarf að vinna sameiginlega að slíkum verkefnum á vegum ráðuneytanna og skilgreina hvernig flytja mætti samstæð verkefni sem kannski falla undir mörg verkefni. Ég tel að næsta skref til áramóta sé að Iðntæknistofnun ætti í samvinnu við Byggðastofnun að vinna að því með ráðuneytunum að skilgreina þessi verkefni og skilgreina þau þannig að þau væru í raun flutningshæf fljótlega upp úr næstu áramótum. Þetta tel ég að eigi að vera forgangsverkefnið og þetta mun ég leggja áherslu á. Hv. þm. spyr bara um þetta eina verkefni en sem betur fer kemur nú fleira fram í þessari þáltill. Þar eru þrír aðrir liðir sem beinlínis snúa að iðn.- og viðskrn. Það er liður 7, þar sem um er getið að nýjum stóriðjuverkefnum skuli fundinn staður utan höfuðborgarsvæðisins. Nú veit ég að hv. þm. fagnar því sérstaklega að nú er unnið hörðum höndum að því að koma upp á Austurlandi byggingu álvers og tengja það við uppbyggingu orkufreks iðnaðar þar. Í 8. liðnum er gert ráð fyrir að fram fari greining á möguleikum einstakra landshluta m.a. með tilliti til auðlindanýtingar. Sérstök nefnd er í gangi undir kjörorðinu maður, nýting, náttúra, sem er undir forustu Sveinbjörns Björnssonar, um að skilgreina nýtingu vatnsafls og jarðvarma til langs tíma. Þriðji þátturinn sem undir viðskrn. heyrir snýr m.a. að þeim fjármunum sem ætlaðir eru til niðurgreiðslu á rafhitun til að auka notkun á jarðvarma til húshitunar, reglur um það voru settar í gær og gert ráð fyrir 90 millj. kr. Ég svara því reyndar í fyrirspurn næst á eftir þessari sem nú er til umfjöllunar.

Herra forseti. Um leið og ég þakka fyrir þessa fyrirspurn vil ég aðeins leggja orð í belg. Það er rétt sem fram hefur komið að þetta eru miklar og góðar tillögur sem lagðar eru fram um að flytja störf út á land og nýta sér fjarskiptabúnað í þessum efnum. Mig langar að geta aðeins um málefni sem er ekkert mjög gamalt, þ.e. að Póstur og sími sem þá hét svo, eða Landssíminn eða hvað hann nú hét á þeim tíma, hefur verið að beita sér fyrir að loka loftskeytastöðvum út um allt land. Það er sama hvort það er á Ísafirði, Neskaupstað eða Siglufirði. Þar er verið að loka stöðvum, t.d. á Siglufirði þar sem vinna sex til átta manns og um 30 manns eru bak við þau störf af íbúum bæjarins, sem eru um 1.700 talsins. Og verið er að flytja þau störf öll suður á land og þau flutt í Gufunes vegna þess að tækninni hefur fleygt svo fram að hægt er að vinna þau í Reykjavík. Maður spyr: Hefur ekki tækninni fleygt fram í báðar áttir? Þarna virðist manni einhvern veginn að vinstri hönd hæstv. ríkisstjórnar viti ekki hvað sú hægri er að gera í málefnum landsbyggðarinnar.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að hefja máls á þessu og ég þakka hæstv. iðn.- og viðskrh. fyrir skýr og góð svör. Ég vil benda á að unnin hefur verið þó nokkur vinna í þessum málum. Það er mér sérstakt ánægjuefni að þakka Landssíma Íslands fyrir að lækka t.d. verð á leigulínum út á land. Jafnframt er það tímamótaverk sem var samþykkt á Alþingi, þ.e. þáltill. um byggðamál, og ég fagna því að hæstv. ráðherra skuli eiga að taka við þessum málaflokki því að hann hefur sýnt það í verki að hann er duglegur og kraftmikill og þessum málum er vel fyrir komið hjá honum. Ég legg áherslu á að þessir hlutir verða að gerast hratt því að fólk úti á landi bíður eftir því að viljinn verði sýndur í verki. Ég vil undirstrika að það að sýna viljann í verki af hálfu stjórnvalda hefur mikil áhrif á byggðaþróun í landinu. Ég fullyrði það.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er aðeins eitt sem ég vil nefna í þessu sambandi. Hér er verið að vinna að góðum og göfugum markmiðum og ég á von á því að það takist hjá ráðherra. Hins vegar vil ég nefna að það væri jafnframt gott ef ráðherra tæki sér það fyrir hendur, og ráðherrar jafnvel almennt, að vinna að hugarfarsbreytingu í þeim stofnunum sem staðsettar eru á höfuðborgarsvæðinu, hugarfarsbreytingu í þá átt að hægt er að vinna mikið af verkefnum úti á landsbyggðinni sem hrúgað er á höfuðborgarsvæðið algjörlega að óþörfu. Dæmi eru um að verið er jafnvel að borga starfsmönnum einstakra stofnana sem hafa verið úti á landi hærri laun fyrir að koma til starfa á Reykjavíkursvæðinu. Þeir eru svo jafnvel sendir með miklum tilkostnaði út á land til að sinna verkefnum þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir að hefja máls á þessu efni, en ég vil taka upp þráðinn þar sem hv. þm. Kristján L. Möller benti á flutning starfa núna á þessum mánuðum, t.d. flutning loftskeytastöðvarinnar frá Siglufirði suður í Gufunes og mörg fleiri dæmi. Ég nefni sem dæmi innheimtustjóra hjá Ríkisútvarpinu á Akureyri o.s.frv. Það er ekkert verið að vinna í þessum dúr. Alls staðar þar sem borið er niður er fækkun starfa. Við vorum með þær tölur í kosningabaráttunni á Norðurl. e. að fækkun starfa á einu ári var mikið á þriðja hundrað, yfir tvö hundruð störf á landsbyggðinni. Einhvers staðar gengur kerfið því ekki upp þó að áformin séu góð, hv. þingmenn, og það þarf sannarlega að taka á þessum málum.

Herra forseti. Ég vil þakka þá ágætu umræðu sem hér hefur orðið um þessi mikilvægu mál. Einkaaðilar hafa verið mun duglegri en opinberir aðilar að nýta þá tækni sem þegar er til staðar til atvinnusköpunar úti á landi. Það er því miður rétt sem hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson gat hér um og kom fram í máli Kristjáns L. Möllers einnig, að hið opinbera hefur verið liprara við að flytja störfin utan af landi til Reykjavíkur heldur en hitt. Þess vegna er svo mikilvægt að sú vinna sem ég er að spyrjast fyrir um hvort sé farin af stað í ráðuneytunum verði unnin hratt og örugglega vegna þess að þeir aðilar sem þegar eru komnir með starfsstöðvar eða eru með starfsstöðvar víða úti um land í burðarliðnum þurfa á frekari verkefnum að halda. Þau verkefni ættu að koma frá hinu opinbera ekki síður en úr einkageiranum. Fyrir utan hitt að mjög mikilvægt er að menn varðveiti þau störf sem þegar eru til staðar á landsbyggðinni en séu ekki í nafni hagræðingar með annarri hendinni að flytja þau til. En það er ýmislegt sem þarf að líta til við slíkar breytingar. Það er ekki bara tæknin og verðskráin. Menn þurfa líka að horfa til þess hvernig störf þetta eru og hvers eðlis þau eru. Í skýrslu Iðntæknistofnunar kemur fram að um þrenns konar flokka starfa er að ræða og er það flokkað eftir því hversu einföld eða öllu heldur ódýr störfin eru. Við verðum að gæta okkar á því --- og þar verðum við þingmenn sem og sveitarstjórnarmenn landsbyggðarinnar og aðrir að hafa vakandi auga --- að það verði ekki bara ódýru störfin og einföldu störfin sem flytjast út á land. Okkur er mikilvægt að önnur störf verði líka til úti á landi, líka þau sem krefjast menntunar, þekkingar og tækni vegna þess að annars verður ekki framþróun. Og ef hún verður ekki þá getum við velt því fyrir okkur til hvers er af stað farið.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda ágætis ábendingar og tek undir það með hv. þm. Kristjáni L. Möller að því miður hefur leiðin legið suður. Á því leikur enginn vafi. Allar tölur sýna það. En leiðin þarf að liggja í báðar áttir og að því eiga menn auðvitað að keppa. Þar skiptir hugarfarsbreytingin alveg gríðarlega miklu máli og ég tel að hún sé að verða til staðar. Ég skal taka dæmi. Árið 1995 byrjaði ég sem iðnrh. og spurði í barnaskap mínum hvort ekki væri möguleiki að byggja álver t.d. á Austurlandi því Reyðarfjörður hafði verið í nokkurn tíma þar til umræðu. Allir sem að málinu höfðu komið töldu að það kæmi ekki til greina, eini staðurinn fyrir það væri á Keilisnesi og það var vegna þess að Alþýðuflokkurinn hafði lagt svo mikla áherslu á uppbyggingu álvera og Samfylkingin nú á Keilisnesi. Algjörlega breytt hugarfar. Það kemur ekki til greina í dag að byggja slíkt stóriðjuver á suðvesturhorni landsins. Það verður staðsett sem næst orkulindunum. Þetta er gott dæmi um algjöra hugarfarsbreytingu í þeim efnum og ekkert eitt stórt verkefni eins og fyrirhuguð bygging Fljótsdalsvirkjunar eða uppbygging orkufreks iðnaðar á Austurlandi getur valdið öðrum eins straumhvörfum fyrir landsbyggðina og slíkt verkefni. Þess vegna fagna ég því alveg sérstaklega nú við þessa umræðu hversu góðar undirtektir byggðamálin, atvinnuþróunin á landsbyggðinni, hefur fengið af hálfu stjórnarandstöðunnar og vænti ég því víðtæks stuðning við þau verkefni og þá þáltill. sem hér kemur fram um það atriði innan fárra daga.

Herra forseti. Fyrirspurn mín er til hæstv. iðnrh. um lækkun húshitunarkostnaðar sem blandast inn í umræðu um byggðamál eða þann þjóðarvanda og byggðamál sem hann er að taka við um áramót. Ég vitna í könnun Stefáns Ólafssonar lektors sem gerð var fyrir Byggðastofnun í janúar 1998 þar sem spurt er um viðhorf íbúa til búsetuskilyrða á landsbyggðinni. Þar kemur fram að þeir sem óánægðastir eru, eða 78% talsins, nefna húshitunarkostnað. Hitun íbúðarhúsnæðis er talin kosta um 4,5 milljarða á ári á Íslandi. Henni má skipta í þrjá flokka. 176.000 íbúar, eða 66% landsmanna, búa á svæði ódýrra hitaveitna sem eru langflestar á höfuðborgarsvæðinu og borga að meðaltali 48.000 kr. á ári. 27.000 íbúar, eða 10% íbúa landsins, búa á svæði meðaldýrra hitaveitna og borga um 61.000 kr. að meðaltali. 64.000 íbúar, eða 24% íbúa landsins, búa á svæði dýrra orkuveitna og borga um 100.000 kr. að meðaltali, en þekktar tölur eru í kringum 130.000--180.000 kr. á ári. Þessar dýru orkuveitur eru bundnar við dreifbýlið allt um landið og þéttbýlisstaði þar sem ekki er jarðhitaveita ásamt nokkrum jarðhitaveitum sem eru með þetta dýra orkuverð. Ef neytendur hjá dýrum orkuveitum greiddu meðalverð, þ.e. færu úr dýra flokknum niður í meðalverð, þá mundi hitareikningur þeirra lækka um tæpar 700 millj. kr. á ári, þar af eru um 400 millj. kr. hjá rafveitum og kyntum hitaveitum og um 300 millj. kr. hjá hitaveitum. Lækkun húshitunarkostnaðar úr dýra flokknum niður í meðaldýra flokkinn er byggðastefna sem bragð er að. Ég vitna til byggðanefndar hæstv. forsrh. sem var þverpólitísk nefnd sem gerði það að fyrstu tillögu sinni og lagði á það höfuðáherslu að niðurgreiðslur til húshitunar yrðu auknar. Þar var talað um að það ætti að gerast í þremur jöfnum áföngum á þremur næstu árum, jöfnum aðgerðum. Við höfum heyrt álit hæstv. forsrh. úr þessum stól þar sem hann hefur allt að því lofað að þetta verði tekið inn. En engu að síður sér þess ekki stað í fjárlagafrv. sem lagt hefur verið fram. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. iðnrh. um eftirfarandi sem er á þskj. 78: ,,Hvernig verður staðið við þau fyrirheit um lækkun húshitunarkostnaðar sem fram komu í tillögu svokallaðrar byggðanefndar forsætisráðherra og allir þingflokkar stóðu að á 123. löggjafarþingi 1998--1999?`` Þetta var sú fyrirspurn sem ég vildi leggja fyrir hæstv. iðnrh.

Herra forseti. Á þskj. 78 spyr hv. þm. Kristján Möller: ,,Hvernig verður staðið við þau fyrirheit um lækkun húshitunarkostnaðar sem fram komu í tillögu svokallaðrar byggðanefndar forsætisráðherra og allir þingflokkar stóðu að á 123. löggjafarþingi 1998--1999?`` Till. til þál. um stefnu í byggðamálum var lögð fram á Alþingi í nóvember 1998. Tillagan miðar að þrenns konar aðgerðum. Í fyrsta lagi að verð á orku til hitunar íbúðarhúsnæðis, væntanlega bæði á rafmagni og heitu vatni, verði fært til samræmis við meðaldýrar hitaveitur. Í öðru lagi verði heimilt að nýta fé sem ætlað er til niðurgreiðslu rafmagns til stuðnings við nýjar hitaveitur á köldum svæðum. Í þriðja lagi verði áhersla lögð á fræðslu og ráðgjöf til þess að upplýsa þá sem nota mikla orku til að hita hús sín. Svar við fyrsta liðnum er þetta: Fjárveitingar til niðurgreiðslna á rafhitun voru hækkaðar úr 487 millj. kr. í 600 millj. kr. í fjárlögum þessa árs. Með þessari rúmlega 100 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til niðurgreiðslna á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis var á þessu ári, fyrsta árinu sem tillagan nær til, hægt að hækka niðurgreiðslurnar úr 1,47 kr. á kwst. í 1,77 kr. á kwst., eða úr 44.100 kr. í 53.100 kr. á íbúð á ári miðað við 30 þús. kwst. notkun á ári. Með hækkun niðurgreiðslna ríkissjóðs lækkaði hitunarkostnaður meðalnotandans miðað við algengasta hitunartaxta hjá Rafmagnsveitum ríkisins um rúmlega 12%. Benda má á í þessu sambandi að ef ekki kæmu til niðurgreiðslur úr ríkissjóði, afsláttur Landsvirkjunar og Rafmagnsveitnanna og endurgreiðslur á hluta af virðisaukaskatti, þyrftu notendur að greiða rúmlega 156 þús. kr. fyrir 30 þús. kwst. notkun á ári. Notendur greiða hins vegar ríflega 73 þús. kr. eða tæplega 47%. Rafhitunarkostnaður á landsbyggðinni hefur gjarnan verið borinn saman við hitunarkostnað hjá Hitaveitu Reykjavíkur, nú Orkuveitu Reykjavíkur. Í lok síðasta áratugar og fram á miðjan þennan var hlutfallið milli Rafmagnsveitnanna og Hitaveitu Reykjavíkur um 2,2, þ.e. Rarik var dýrara. Nú er það komið niður í 1,62 og hefur aldrei verið lægra. Það hefur því náðst verulegur árangur í því að lækka orkuverðið frá því sem áður var, enda er þessi framkvæmd í samræmi við þá tillögu sem hér var samþykkt. Til undirbúnings næstu skrefa við lækkun á kostnaði við hitun íbúðarhúsnæðis í landinu þarf að kanna nokkra þætti. Í fyrsta lagi þarf að leggja mat á verð á orku til hitunar hjá meðaldýrum hitaveitum. Það liggur ekki fyrir hver sá kostnaður nákvæmlega er. Í öðru lagi þarf að taka afstöðu til þess hvernig starfandi hitaveitur sem selja orku á hærra verði en meðaldýrar hitaveitur verði styrktar til þess að íbúar á þeim veitusvæðum þurfi ekki að greiða hærra verð en þeir sem fá niðurgreiddu raforkuna. Í þriðja lagi þarf að endurskoða reglur um hvernig haldið verði áfram að greiða niður til hitunar íbúðarhúsnæðis. En það er vilji ríkisstjórnarinnar, og á það verður lögð áhersla, að við 2. umr. um fjárlög nú verði þessi upphæð hækkuð og þá í kringum 30 millj. kr. þannig að nákvæmlega sé farið eftir þeim áföngum sem þáltill. gerði ráð fyrir. Annar liðurinn snýr að því að í fjárlögum þessa árs og frv. til fjáraukalaga er gert ráð fyrir því að verja 90 millj. kr. til stuðnings lagningar nýrra hitaveitna á köldum svæðum. Á ríkisstjórnarfundi í gær lagði ég fram tillögur að reglum um þær stuðningsaðgerðir og voru þær samþykktar þannig að þær hafa verið frágengnar. Gert er ráð fyrir því að miða við fimm ára niðurgreiðslutímabil og sú upphæð til fimm ára verði endurgreidd til nýrra hitaveitna og að þær nýju hitaveitur geti ráðstafað þeim fjármunum með tvennum hætti, þ.e. annars vegar til þess að lækka stofnkostnað viðkomandi hitaveitu eða til þess að greiða þeim sem hafa mestan kostnað af því að breyta sínu íbúðarhúsnæði samfara því að taka inn hitaveiturnar þannig að það verði til þess að lækka þann kostnað. Sem svar við þriðja liðnum varðandi hvað hafi verið gert til þess að ná og kynna möguleika á aðgerðum til lækkunar á kostnaði, þá er að fara nú af stað sérstakt sparnaðar\-átak í orkumálum á vegum Orkustofnunar og ráðuneytisins, sérstakir orkudagar fyrir landsbyggðina.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það liggur alveg ljóst fyrir að lækkun húshitunarkostnaðar er einn af mikilvægustu þáttum byggðatillögunnar. Það er gífurlega mikilvægt að fólk búi við jöfnuð í þessu tilliti, hafi sama kostnað af því að hita híbýli sín. Á síðasta hausti var framlag til þessa þáttar hækkað. En það þyrfti að bæta aðeins í fyrir þetta ár, 33 millj. kr. að því er ég best veit, og á næsta ári þyrfti upphæðin í fjárlögum að vera 667 millj. Við þurfum því aðeins að gera betur en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv., eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra. En við þurfum einnig að endurskoða þær reglur sem endurgreitt er eftir og það er mjög mikilvægt.

Herra forseti. Hér er hreyft mikilvægu máli og ég þakka hv. fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þeirra innlegg. Þetta mál hefur verið ítrekað til meðferðar í fjárln. Það var tekið til við að þoka þessum niðurgreiðslum upp fyrir tveimur árum. Það var áður en nokkrar byggðatillögur voru samþykktar í þessu efni. Áður hafði þetta mál legið óhreyft um árabil. Ég get sagt það hér að við fjárlaganefndarmenn munum fara rækilega yfir þetta mál. Þetta er eitt af mikilvægari málum sem við höfum til meðferðar. Ég ætla engu að bæta við það sem hæstv. ráðherra sagði um það. Hann lýsti áformum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og ekki mun standa á okkur í fjárln. að fjalla um þetta mikilvæga mál og fylgja eftir þeim ákvörðunum þingsins sem hér hafa verið teknar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að koma fram með þessa fsp. Við komum enn og aftur að áformunum og efndunum. Það liggur alveg ljóst fyrir að tillögur byggðanefndar voru um fjárupphæðir sem voru langt umfram það sem við erum að tala um hér til jöfnunar á húshitunarkostnaði. Hvert skref ber þó að þakka, það er ekki það. En myndarlegar hefði þurft að taka á málum. Það er ljóst samkvæmt tillögunum eins og ég skil þær. Ég vil aðeins benda á eitt. 90 millj. til að koma upp hitaveitum á köldum svæðum er bara alls ekki nóg. Það dugar aðeins fyrir hitaveitu í Stykkishólmi. Önnur svæði hafa farið af stað með hitaveitur í góðri trú og það sparar okkur mest. Það er trú mín og von, hæstv. iðnrh., að þeir sem nýverið hafa byggt upp hitaveitur, sem er náttúrlega langbesti kosturinn fyrir okkur, verði ekki skildir eftir. Sum svæðin eru þannig sett að þau áforma að ef staðið verði við framlög til þeirra eins og þeir voru í góðri trú með bara fyrir örfáum mánuðum, þá muni jafnvel eiga sér stað uppbygging á hitaveitu í sveitum, sem er mjög stórt mál.

Herra forseti. Lækkun á húshitunarkostnaði er einn af þeim þáttum sem vega hvað mest í byggðaþróun á landinu í dag. Ég fagna svari ráðherra og ég veit að í ráðuneyti hans er verið að vinna að þessum málum. Varðandi stuðning við nýjar hitaveitur á köldum svæðum, þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra um hitaveitur sem voru stofnaðar fyrir 10--20 árum og standa nú frammi fyrir því að verða að endurnýja mjög mikið af sínum lögnum og geta þess vegna ekki lækkað verðið. Og hvernig er stuðningi háttað til þeirra einyrkja eða bænda sem hafa möguleika á að virkja heitt vatn í sínu nágrenni?

Herra forseti. Svar hæstv. iðnrh., væntanlegs byggðamálaráðherra, veldur mér miklum vonbrigðum. Ég get ekki séð og get ekki fengið það til að hljóma saman við tillögur byggðanefndar að 30 millj. kr. viðbót við þær 600 millj. kr. sem eru á fjárlögum, muni duga til þess að lækka húshitunarkostnað eins og þarna er gerð tillaga um. Ég verð bara segja alveg eins og er að þessar 30 millj. eru svona álíka og ef maður ætlaði að gefa krakka sínum bland í poka og hann bæði um fyrir 100 kr. en fengi ekki nema fimmkall. Rýrar þykja mér þessar tillögur og slæm fyrstu skref hjá væntanlegum byggðamálaráðherra ef þetta verða tillögurnar. Við í byggðanefndinni vorum með 600 millj. kr. inni og vissum alveg um þær þegar okkar tillögur voru gerðar. Í skýrslu Fjarhitunar sem við í þessari nefnd unnum eftir stendur það svart á hvítu að 670 millj. þarf á ári til þess að lækka húshitunarkostnað þeirra sem búa við dýrustu orkuupphitunina þannig að hún fari niður í meðaltalið sem íbúar Reykjanes- og Reykjavíkursvæðisins búa við, þ.e. bara niður í meðaltalið. Ég er ekki að tala um að hafa það ódýrara. Ég get því ómögulega séð hvernig 30 millj. muni duga miðað við þær 600 sem þarna þarf. Það er bara ómögulegt að koma því heim og saman. Þetta veldur mér miklum vonbrigðum vegna þess að það hefur komið fram í máli hæstv. forsrh. að staðið verði við þau fyrirheit sem fram komu í þessari nefnd og þverpólitísk samstaða var um að leggja til. Þessi nefnd var undir formennsku hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Þarna voru menn að tala um að það vantaði um 700 millj. og 30 millj. á þessu ári í jöfnum áföngum, eins og kveðið er á um, eru bara ekki neitt neitt. Ég verða að segja alveg eins og er að þó að loksins séu komnar fram einhverjar tölur þá eru þær frekar rýrar og ekkert í takt við það sem vantar í þennan málaflokk. Það kemur fram að þetta voru einnota tillögur sem voru notaðar á tyllidögum rétt fyrir kosningar til þess að ganga í augun á kjósendum, en sviknar nokkrum mánuðum seinna.

Herra forseti. Ég held að hv. þm. hafi misskilið svar mitt áðan vegna þess að ég er með þá skýrslu sem hv. þm. er að vitna í. Það vantar 33 millj. kr. upp á til þess að uppfylla þau fyrirheit sem gefin eru. Það stendur hér svart á hvítu í þessari skýrslu sem hv. þm. er að vitna í og ég verð að biðja hann um að lesa hana. Varðandi aðrar spurningar sem hér komu fram þá vil ég segja að reglurnar sem settar hafa verið um hitaveiturnar og staðfestar voru í gær, munu taka til hitaveitna sem stofnaðar voru og settar á fót eftir 1998, ekki lengra aftur, frá þeim tíma er till. til þál. kom fyrst fram. Þar er gert ráð fyrir því að þetta nái til allra hitaveitna sem starfa samkvæmt orkulögum og þurfa að fá gjaldskrá sína staðfesta af iðnrh. Þetta nær ekki til einkahitaveitna sem reknar eru af einstaklingum fyrir sumarbústaðabyggðir eða annað slíkt. Þetta gildir heldur ekki fyrir þá aðila sem eru á þeim svæðum þar sem orkuveitukostnaðurinn er lægstur, t.d. gildir þetta ekki fyrir Orkuveitu Reykjavíkur sem setti af stað Nesjavallavirkjun á þessu tímabili heldur einvörðungu til þeirra hitaveitna sem reknar eru á köldum svæðum. Ég var hins vegar að vonast til þess að hv. þm. Kristján Möller sem er mikill áhugamaður um byggðamál fagnaði sérstaklega þeim mikla árangri sem menn hafa verið að ná, þ.e. að það skuli vera búið að lækka bara núna á síðasta ári orkureikning heimilanna úti á landsbyggðinni frá því sem áður var um 12%. Og menn hafa lýst því yfir að þeir ætli að halda áfram á þessari leið. Það hefur aldrei nokkurn tíma fyrr verið minni munur á orkureikningum þess fólks sem býr úti á landsbyggðinni og þeirra sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Ef menn sjá ekki að við erum á réttri leið í þessum efnum og skila engu nema vanþakklæti, þá er erfitt að þjóna.

Þetta átti að gerast í þremur jöfnum áföngum.

Herra forseti. Við höldum áfram að ræða hér áform og efndir. Í 6. lið samþykktrar þáltill. um stefnu í byggðamálum fyrir árið 1999--2001 segir að skilgreina eigi eftir föngum þau verkefni einstakra ráðuneyta, stofnana og opinberra fyrirtækja sem unnt sé að sinna á landsbyggðinni og hvert ráðuneyti fyrir sig leggi fram tillögur þar að lútandi sem m.a. geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta. Áform og efndir segi ég, herra forseti, vegna þess að á meðan fjallað var um byggðaáætlunina í þinginu og raunar eftir að hún var samþykkt hefur áfram sigið á ógæfuhliðina í málefnum landsbyggðarinnar. Það er verið að flytja til störf, fólkinu er að fækka og þess vegna er mikilvægt að hæstv. ríkisstjórn sé haldið við efnið með fyrirspurnum og umfjöllun í þinginu. Það er alveg augljóst að ef það er ekki gert þá mun enn halla á ógæfuhliðina og það með auknum hraða. Ég hef þess vegna lagt eftirfarandi fyrirspurn fyrir hæstv. fjmrh., sams konar fyrirspurn og ég lagði fyrir hæstv. iðn.- og viðskrh.: ,,1. Hafa verkefni fjármálaráðuneytis eða undirstofnana og fyrirtækja þess sem unnt er að sinna á landsbyggðinni verið skilgreind, sbr. 6. lið í þingsályktun um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001? 2. Hvenær er gert ráð fyrir að ,,tillögur þar að lútandi sem meðal annars geri ráð fyrir að möguleikar upplýsingatækninnar verði nýttir til hins ýtrasta`` verði lagðar fram?`` Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt fyrr í dag. Bæði hefur verið rætt um fjarskiptamöguleika og sömuleiðis möguleika á að flytja störf til. Hér hefur verið rætt um skýrslu Iðntæknistofnunar sem forathugun á því hvaða verkefni gætu hugsanlega hentað til gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni. Þar hafa ráðuneytin þegar ákveðið hráefni að vinna úr og nú er komið til þeirra kasta að sortera eftir sínum aðstæðum og gera tillögur um hvaða verkefni þau hafa vald eða ráð á að vinna annars staðar. Herra forseti. Ég lít svo á að sá hraði sem verður á þessu verkefni hjá einstaka ráðuneytum sé í raun prófsteinn á vilja þeirra til að takast á við þær breytingar sem orðið hafa í atvinnulífi landsmanna á undanförnum árum og því miður í flestum tilfellum til fábreytni.

Herra forseti. Þessi fyrirspurn er efnislega sú sama og beint var til hæstv. iðnrh. fyrr á þessum fundi. Ég vil leyfa mér að vísa til þeirra svara sem hann gaf um þetta mál. Hér er að sjálfsögðu um að ræða samstarfsverkefni ríkisstjórnarinnar allrar ef svo mætti segja og eðlilegast að menn hafi samfylgd í þessum efnum þar sem því verður við komið. Það hefur verið útbúin ítarleg skýrsla um nýsköpun í gagna- og fjarvinnslu á landsbyggðinni og hefur hún orðið að umtalsefni hér. Fyrir liggur að nú þarf að vinna frekar úr þessu efni og kanna í hverju ráðuneyti og ríkisstofnun fyrir sig hvað er þarna af nýtilegum tillögum. Vissulega mun það gert á vettvangi fjmrn. eins og annarra stofnana. Hv. þm. spyr í fsp. sinni um hvort viðkomandi verkefni hafi verið skilgreind, sbr. 6. lið þáltill. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Svarið við því er nei, því er ekki lokið og þar af leiðandi liggur ekki fyrir hvenær tillögur fjmrn. að því er varðar möguleika upplýsingatækninnar verði lagðar fram. Hins vegar er þetta ekkert sérmál fjmrn. heldur málefni sem kallar á samræmda stefnu. Hún hefur verið undirbúin. Tillögurnar liggja hér fyrir, ábendingarnar og hugmyndirnar og næsta skref er að sjálfsögðu að vinna úr þeim.

Herra forseti. Hér er verið að vitna til byggðamálatillögunnar. Ég tel það góðra gjalda vert að halda stjórnvöldum við efnið. Hins vegar kann ég illa við þessi svikabrigsl á fyrstu mánuðum kjörtímabilsins þegar hver stjórnarandstæðingurinn kemur upp á eftir öðrum og brigslar stjórnvöldum um svik í málum sem verið er að vinna að. Ég vildi koma þessari athugasemd að og hún á við fleiri en þessa fyrirspurn. Þetta gengur aftur í umræðum stjórnarandstæðinga trekk í trekk, mönnum er brigslað um svik í málum sem verið er að vinna á fyrstu mánuðum kjörtímabilsins.

Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað mjög mikilvægar umræður sem hér hafa hafist um byggðamálin. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á tvennu. Í fyrsta lagi því sem hefur gerst á þessu hausti, að Landssíminn áformar að lækka mjög verulega gjöld af notkun á leigulínum og slíku sem ætti auðvitað að auðvelda þennan verkefnatilflutning frá höfuðborgarsvæðinu og út á land. Síðan bendi ég á hitt, sem líka er mjög mikilvægt og hefur komið fram í máli hæstv. ráðherra, að fyrir liggur skýrsla unnin að frumkvæði stjórnvalda, af Byggðastofnun og Iðntæknistofnun sem er samantekt á þeim hugmyndum sem liggja fyrir um hvaða verkefni megi flytja út á land. Við getum því sagt að búið sé að vinna þennan grunn. Ég vil enn fremur minna á að í tillögu byggðanefndar forsrh., sem hér hefur komið til umræðu í dag, er mjög skýrt sett fram hvernig vinna skuli að því að færa þessi verkefni út á land, m.a. að sett skuli fram áætlun í upphafi kjörtímabilsins og sú áætlun síðan rædd á þinginu tveimur árum síðar. 

Herra forseti. Ég kann því ákaflega illa að ég sé sakaður um að vera með einhver brigslyrði um hv. stjórnarþingmenn þó að ég fjalli um tillögur sem gerðar hafa verið í svokallaðri byggðanefnd forsrh. Það liggur fyrir svart á hvítu að þetta stemmir engan veginn við þau gögn sem ég vitnaði til áðan sem þessi byggðanefnd vann með, gögn frá Fjarhitun. Þær tillögur sem hæstv. iðnrh. nefndi áðan, að bæta 30 millj. við þær 600 sem fyrir voru munu engan veginn duga. Við skulum þá halda áfram að skoða hvað þarna spilar á milli, hvað er þarna um að vera, en menn telja að 200--250 millj. vanti á fjárlögum fyrir árið 2000 til þess að þessu markmiði verði náð, þ.e. að færa húshitunarkostnað þeirra sem búa við dýrasta flokkinn niður í meðallag.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt að árétta það sem kom fram í máli hv. 3. þm. Austurl. áðan. Auðvitað verður ekki við það unað að þingmenn komi upp og brigsli stjórnarflokkunum um svik á gefnum loforðum á fyrstu mánuðum kjörtímabilsins þegar verið er að vinna að því að hrinda í framkvæmd því sem menn náðu samkomulagi um, m.a. tillögum þeim sem hér hafa verið til umræðu. Það kom skýrt fram hjá hæstv. iðnrh. að menn munu sjá það við afgreiðslu fjárlaga að við þessa tillögu verður staðið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég tel afskaplega mikilvægt að árétta enn og aftur að hér er verið að vinna eftir ákveðinni stefnu. Nú þegar er hafin mikil vinna í ráðuneytum og stofnunum við að framkvæma byggðaáætlun forsrh. Það skiptir öllu máli. Hér er verið að vinna eftir ákveðinni stefnu. Hins vegar held ég að ágætt sé að árétta það sem ég sagði áðan, af því að hæstv. fjmrh. var þá ekki í salnum, að ég held að það þurfi líka að gera mikið átak í hugarfarsbreytingu í stofnunum ríkisins á höfuðborgarsvæðinu.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hann gaf. En ég vil undirstrika, vegna orða hans, að í þál. segir að það eigi að skilgreina eftir föngum verkefni einstakra ráðuneyta. Þó að hér sé að sínu leyti um samstarfsverkefni að ræða --- vonandi næst um það gott samkomulag þannig að framkvæmt verði farsællega --- þá er samt sem áður líka vísað til einstakra ráðuneyta. Ég vænti þess að fjmrn. láti ekki sinn hlut eftir liggja í að fara yfir skýrslu Iðntæknistofnunar og leita þar verkefna sem sinna má í öðrum húsum en þeim hefur verið sinnt í hingað til. Um það snýst þetta mál. Varðandi svikabrigslin þá get ég vel skilið að mönnum sárni þegar talað er um hversu erfiðlega hefur gengið að framkvæma þá byggðastefnu sem samþykkt hefur verið. Ég minni á þá stefnu sem var í gildi á síðasta kjörtímabili. Þar fór allt á öfugan veg. Það var skelfileg niðurstaða miðað við þau markmið og fyrirheit sem menn settu sér. Mér finnst þess vegna rétt að við í stjórnarandstöðunni sem ekki erum jafnbláeyg gagnvart ríkisstjórninni og ekki jafntilbúin að trúa því að þar sé allt á réttu róli uppfyllum hér það hlutverk stjórnarandstöðu að halda ríkisstjórnarflokkunum við efnið. Það þarf klárlega og þetta er liður í að halda þeim við efnið, að inna eftir því hvernig mönnum gengur við þau verkefni sem liggja fyrir í þessari áætlun. Við munum halda því áfram. Ég get lofað ykkur því. Þetta er ekki síðasta fyrirspurnin vegna þess að það var helst á ráðherrum að heyra fyrr í dag að menn reiknuðu ekki með því að verða spurðir oftar. Jú, það verður gert. Framkvæmd byggðaáætlunarinnar skiptir verulegu máli, ekki bara efnislega heldur líka til þess að íbúar landsbyggðarinnar fái trú á því að stjórnvöld ætli þessu sinni að standa við það sem samþykkt hefur verið.