Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um jarðhitaréttindi sem ég er 1. flm. að, en með mér flytja málið allir aðrir þingmenn Alþb. í hv. deild. Þetta frv. er nú flutt í þriðja sinn, má ég segja, hér á hv. Alþingi frá því að það fyrst kom fram seint á þingi veturinn 1983, en þá var það lagt fram sem stjfrv. Með frv. þessu er stefnt að því að lögfestar verði reglur um umráðarétt og hagnýtingarrétt jarðhita. Það er gert ráð fyrir því að landeigendur hafi umráð jarðhita á yfirborði landsins og undir því að 100 m dýpi, en umráð alls annars jarðhita, hvort sem er á landsvæðum sem ekki eru háð einkaeignarrétti eða eru undir yfirborði einkaeignarlands á meira en 100 m dýpi, verði í höndum ríkisins, þ.e. verði almannaeign, sameign þjóðarinnar. Þetta frv. tekur til alls jarðhita, hvort sem um er að ræða jarðhita á svonefndum lághita- eða háhitasvæðum. Meginstefnumörkun frv., sem ég hef þegar rakið, kemur fram í 1. gr. þess og í 6. gr. þar sem kveðið er á um markalínurnar á milli einkaeignarréttar og almannaeignar á jarðhita. Þetta mál hefur oft borið fyrir hér á hv. Alþingi og má leita býsna langt til baka að fyrst voru flutt frv. til þess að fá skorið úr um eignarrétt á þessari mikilvægu auðlind okkar Íslendinga, jarðhitanum. Sett voru lög 1940 um eignar- og notkunarrétt jarðhita, en þar var ekki skorið úr um þessi efni. Árið 1945 flutti dr. Bjarni Benediktsson frv. til laga um viðauka við lög nr. 98 1940, um eignar- og notkunarrétt jarðhita, og ég vil leyfa mér að vitna hér til ummæla dr. Bjarna um þessi efni, sem getið er um í greinargerð með þessu frv., með leyfiforseta: "Var lagt til að jarðboranir, er ná dýpra en 10 m, megi ekki framkvæma án leyfis ráðherra, sem skyldi synja leyfis, ef hætta kynni að vera á því, að með jarðborunum væri spillt hagnýtingu jarðhita í eign annars manns, sem þegar er hafin, eða hagnýtingu síðar meir, enda sé sú hagnýting jarðhitans mun verðmeiri en sú hagnýting, sem stefnt er að með hinni fyrirhuguðu jarðborun." Ekki var í frv. ákvæði um bætur, enda sagði í grg. með frv. dr. Bjarna Benediktssonar m.a., og á því vek ég sérstaka athygli: "Hér er aðeins um almenna takmörkun á eignarréttinum að ræða, sem löggjafarvaldinu er heimilt að setja, þrátt fyrir ákvæði stjórnarskrárinnar um friðhelgi eignarréttarins." Þetta er úr grg. dr. Bjarna Benediktssonar 1945. Þarna var miðað við mörk miðað við 10 m dýpi. Hér er farið niður á 100 m dýpi sem ekki er óeðlilegt miðað við tækniþróun og vissulega álitamál hvar mörk af þessu tagi skuli draga nákvæmlega, en 100 m dýpi sýnist ekki óskynsamleg regla og er hér gerð tillaga um hana. Prófessor Ólafur heitinn Jóhannesson ráðherra fjallaði um þessi efni á sínum tíma og það er getið um niðurstöður hans á bls. 6 í grg., en þær voru þess efnis í aðalatriðum að þrátt fyrir að réttur landeigenda til umráða og hagnýtingar jarðhita í landi sínu sé, að því er virðist, litlum skorðum bundið að núgildandi lögum þá megi auðvitað setja honum ýmis takmörk með nýrri löggjöf ef ástæða þykir til. Ólafur segir að það sé sanngjörn regla og í samræmi við eðli máls að sérstök náttúruauðæfi, sem enginn einstakur hefur átt þátt í að skapa, séu sameign þjóðarinnar allrar. Ég sé sérstaka ástæðu til áð vitna hér til tillagna og skjalfestra ummæla fyrrverandi formanna í þá stærstu stjórnmálaflokkum landsins, þar á meðal í þeim flokki sem hefur mælt ákveðnast fyrir um einkaeignarsjónarmið, og ég tel að af þeim megi ráða að á sinni tíð var verulegur stuðningur hjá þessum virtu lögfræðingum, sem jafnframt voru formenn flokka sinna, við það að auðæfi af þessu tagi yrðu lýst sameign þjóðarinnar og það bryti ekki í bág við stjórnarskrá lýðveldisins að setja takmarkanir af því tagi sem dr. Bjarni á sínum tíma gerði tillögur um og eins og gerð er tillaga um í þessu frv. til laga um jarðhitaréttindi. Ég vek athygli á því einnig að hér er um afar stórt hagsmunamál að ræða fyrir landsmenn alla og einnig einstök sveitarfélög. Menn eru þegar farnir út á þá braut, illu heilli, áður en Alþingi hefur skorið úr um þessi efni, að greiða verulegar fjárhæðir fyrir jarðhita sem sóttur er í iður jarðar. Þannig voru greiddar umtalsverðar upphæðir fyrir jarðhita í Svartsengi á sínum tíma, áður en nýting hófst þar á vegum Hitaveitu Suðurnesja og á sínum tíma greiddi Reykjavíkurborg umtalsverða upphæð þegar hún keypti Nesjavelli. Hins vegar tók fyrst steininn úr á þessu ári þegar borgarstjórn Reykjavíkur ákvað kaup á Ölfusvatnslandi fyrir um 60 millj. kr., eða hluta úr þeirri landareign, en jörðin er samkvæmt fasteignamati talin 400 þús. kr. virði. En meiri hlutinn hjá Reykjavíkurborg sá ástæðu til að gera samning, með raunar ýmsum undanþágum og ýmsum ákvæðum sem eru til hagsbóta fyrir seljendur, um kaup á jörðinni fyrir 60 millj. kr., eða hluta úr landi jarðarinnar. Hér er verið að fara út á braut sem full ástæða er til að hætt verði við, og ég tel það hina mestu ósvinnu í rauninni að löggjafarsamkoman skuli ekki hafa tekið á sig rögg til að kveða á um hvaða réttur skuli gilda í þessu efni. Sé það niðurstaða manna á hv. Alþingi að til þess að staðfesta sameign á þessari auðlind, miðað við tiltekin mörk á djúphita, þurfi stjórnarskrárbreytingu, stendur að sjálfsögðu ekki á Alþb. að standa að tillögum um slíkt og standa að slíkum breytingum fyrir sitt leyti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frv. hér, herra forseti, þótt veruleg ástæða væri til þess að rifja upp ýmis þýðingarmikil atriði sem málið snerta. Það er gerð mjög ítarleg grein fyrir lögfræðilegum sjónarmiðum þessa máls og álitamálum í greinargerð með frv. og það er niðurstaða þeirra lögmanna sem unnu að þessu máli á sínum tíma fyrir iðnrn. að eignarréttarákvæði 67. gr. stjórnarskrárinnar væru engin hindrun í vegi lagasetningar af þessu tagi. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði máli þessu vísað til 2. umr. og hv. iðnn. og ég treysti því að þingflokkar sjái til þess að mál þetta geti fengið þinglega meðferð. Ég treysti því að það fari ekki eins um þetta mál og í fyrra. Þá var það flutt sem 4. mál þingsins, nú kemur það fram sem 5. mál Alþingis, en þrátt fyrir að það kæmi snemma fram á síðasta þingi var það ekki afgreitt út úr nefnd til 2. umr. Ég vænti þess að málið fái lyktir á yfirstandandi þingi.



Herra forseti. Eins og deildina rekur vafalaust minni til hafa þm. Alþfl. oftlega flutt frv. um þetta sama efni, þ.e. um þjóðareign á jarðhitaréttindum. Þessi frv. hafa ekki verið nákvæmlega eins og það frv. sem hér er flutt, en þau hafa miðað að hinu sama að því leytinu að skapa skýr ákvæði um það að hvaða leyti jarðhiti skyldi vera sameign þjóðarinnar og að hvaða leyti hann gæti verið séreign þess sem á jarðskorpuna á hverju svæði. Ég skal ekki fjölyrða frekar um það sem greinir þessi frv. að. Hitt er ljóst að það skortir löggjöf á þessu sviði. Vafalaust getur menn greint á um það, á hugsjónagrundvelli eða af öðrum ástæðum, að hve miklu leyti hér skuli vera um sameign að ræða eða ekki, en það sem er að hjá hv. deild og hv. Alþingi er að hafa ekki, þrátt fyrir ítrekaðan málatilbúnað af þessu tagi, tekið afstöðu til málsins. Ég minnist þess að þegar ég mælti fyrir þessu frv. okkar Alþýðuflokksmanna varðandi jarðhitaréttindi í fyrra tók hv. þáverandi iðnrh. svo til orða að hann teldi þetta hið athyglisverðasta mál, það væri verið að vinna að því í ráðuneytinu og hann vildi leggja því lið að hér fengist niðurstaða sem sem flestir gætu vel við unað. Nú hefur sú niðurstaða ekki séð dagsins ljós, hvorki í fyrra né hitteðfyrra og ekki fram til þessa dags. En því tek ég hér til máls fyrst og fremst að ítreka nauðsyn þess að á þessu máli verði tekið þannig að afstaða Alþingis liggi skýr fyrir og heiti nú á menn í hvaða ráðherrastólum sem þeir sitja þessa stundina að veita þessu máli lið og brautargengi þannig að afstaða Alþingis til málsins liggi skýr fyrir.



Herra forseti. Ég tel mjög æskilegt að þetta mál komi til atkvæðagreiðslu í þinginu, en það hefur vakið undrun mína hvað það hefur löngum verið fast í nefnd. Vegna anna iðnn. virðist löngum sem að það hafi alls ekki komist áleiðis í gegnum nefndina inn í þingsali áfram. Mér sýnist álitamál hvort þetta mál þurfi nauðsynlega að fara til iðnn. Þetta mál fjallar að mörgu leyti um eignarrétt. Með því er ég ekki að taka afstöðu með eða á móti þeim rökum sem hér hafa komið fram. En mér sýnist að málið eigi ekki síður heima í allshn. og þar sem hún er nú þekkt að því að koma erfiðum málum frá sér til atkvæðagreiðslu í þinginu sýnist mér einsýnt að það ætti að vera létt verk fyrir hana að koma þessu máli í gegnum nefndina og inn í þingið til ákvarðanatöku. Sé flm. það ekki mjög á móti skapi bið ég hann að hugleiða hvort ekki sé rétt að hann dragi til baka þá hugmynd sína að vísa málinu til iðnn., en styðji þá hugmynd að þetta mál fari til allshn. og þar verði látið á það reyna hvort það fer ekki í gegnum nefndina og til þingsins til atkvæðagreiðslu.



Herra forseti. Ég hef enga sannfæringu fyrir því að það greiði framgang þessa máls að rugla með það milli nefnda í hinu háa Alþingi. Þetta mál á eðli síns vegna heima í iðnn. og verður auðvitað vísað þannig þótt það kunni að vera einhverjir garpar, afgreiðslugarpar, í öðrum nefndum sem gjarnan vildu leggja hönd á plóginn. En þeir geta það þá með öðrum hætti, til að mynda í stjórnmálaflokkum sínum, þingflokkum sínum, því að gjarnan þyrftu þessi mál að vinnast þar, að tekin væri afstaða til, svo sem háttur er um afgreiðslu mikilvægra mála. Það var í fyrra sem ég tók undir við hv. 3. þm. Reykn. þegar hann hafði flutt framsögu fyrir sínu frv., margfluttu af hv. Alþýðuflokksmönnum á hinu háa Alþingi, og lét í ljós þá skoðun mína að menn þyrftu að komast að niðurstöðu um þetta mál og einnig með vísun til þeirra frv. sama eðlis og hv. 5. þm. Austurl. flutti framsögu fyrir hér. Ég vann að þessu máli með þeim hætti að sett var saman frv. til laga um eignarrétt að fallvötnum, orkulindum og jarðhita á almenningum og afréttum og ætlaði að gera með þeim hætti tilraun til að taka það sem mér sýnist alveg augljóst að liggi fyrir með hvaða hætti skipað verður málum um eignarrétt á til handa almenningi. En það þarf ekkert að vera leyndarmál hér að þessi frumvarpsdrög mín náðu ekki fram að ganga, ekki aðallega fyrir andstöðu í mínum flokki þótt hún finnist, heldur fyrst og fremst fyrir andstöðu í samstarfsflokknum sem hafnaði þessu frv. Og ég verð að segja að að svo búnu getur það ekki aukið bjartsýni um að slíkt sanngirnismál nái fram að ganga þegar kemur að einkaeignarréttinum á landi. En þarna var eins og ég segi um það að tefla að hérna yrði eignarréttur almennings til orkugjafanna á afréttum og almenningum að svo miklu leyti sem menn eru sammála um þau svæði sem undir slíka skipan heyrir. Ég er mjög eindreginn fylgismaður þess að sett verði í lög reglur að þessu leyti og þau rök sem flutt hafa verið hér fram, nú síðast af hv. 5. þm. Austurl. og áður verið flutt af hv. Alþýðuflokksmönnum, eru fullgild og mjög mikil nauðsyn á að þessu máli sé skipað í lögum með þeim hætti sem hér eru gerðar tillögur um, en ég álít hins vegar að það sé ekki, þótt nefndir vinni kannske misjafnlega skjótlega að málum, hægt að binda miklar vonir við framgang málanna meðan ekki næst skaplegt samkomulag hjá þeim flokkum, sem stjórna landinu þá og þá, um skipan þessara mála. Ég sá ástæðu til að upplýsa það sem ég hef unnið að. Hið næsta var svo að reynt yrði að ná samkomulagi um skipan þessara mála þegar kæmi að einkaeignarréttinum. En ég varð satt að segja afar undrandi á, svo ekki sé meira sagt, að þessi byrjun á málinu skyldi hljóta svo öfluga andstöðu. Þetta var vissulega tilraun af minni hálfu sem ég, eins og ég segi, gerði mér vonir um að mundi ekki verða fyrir þeirri andstöðu sem raun bar vitni um. En ég mun áfram leggja lið mitt við að nýskipan þessara mála og lagasetning um þau nái fram að ganga og þá í heild sinni.



Herra forseti. Ég þakka hv. menntmrh. fyrir þá greinargerð sem hann hefur hér gefið varðandi störf sín sem iðnrh. að þessum málum. Hann hefur greinilega leitast við að finna minnsta samnefnarann, ef ég skildi hann rétt, sem hægt ætti að vera að sættast á, að hans dómi, til að byrja með. Það er góðra gjalda vert. En nú er enn einu sinni komin upp sú staða í þessu máli, samkvæmt upplýsingum hæstv. menntmrh., sem við höfum fengið að kynnast mörg undanfarin ár, og reyndar ekki bara í þessu máli heldur og í ýmsum öðrum málum. Hæstv. menntmrh. upplýsir nefnilega að fáeinir menn í stjórnarflokkunum tveimur, nokkrir í hans eigin flokki en þó enn frekar í samstarfsflokknum, setji fótinn fyrir þetta frv. sem hann hafi samið. Þess vegna muni það ekki verða lagt fram. Orð hæstv. menntmrh. verða ekki skilin öðruvísi. Hér gerist það að tiltölulega lítill hópur þm. er að beita Alþingi eins konar neitunarvaldi, neitunarvaldi um það í þessu tilviki að fá að fjalla um frv. sem hæstv. menntmrh. lét semja meðan hann var iðnrh. Það er sams konar aðferð og notuð hefur verið að undanförnu varðandi bæði það frv. sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hefur hér mælt fyrir og þau frv. sem ég og ýmsir aðrir þm. Alþfl. hafa mælt fyrir á undanförnum árum. Þau hafa kafnað í nefnd, þau hafa kafnað í yfirlýsingum um að það ætti að vinna að málum. Þau komast ekki út úr nefnd af því það er lítill hópur þm. sem beitir eins konar neitunarvaldi gagnvart hinum mikla fjölda þm. Þetta eru að mínum dómi ótæk vinnubrögð. Vissulega má ætla að í viðkvæmum málum geti það komið fyrir þegar þau eru fyrst flutt að komi upp hörð andstaða og þá vilji menn doka við og taka tillit til minni hluta hópsins og sjá hvað hann hefur fram að færa. En þegar það gerist ár eftir ár, og nú liggur mér við að segja áratug eftir áratug, í máli eins og þessu, því þetta mál er aldeilis ekki nýtt eins og kom fram í máli hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar hér áðan þar sem vitnað er til fyrrv. ráðherra Bjarna heitins Benediktssonar og þar fram eftir götunum, er orðið langt gengið. Málið er ekki nýtt. Það er búið að ræða þetta áratugum saman liggur mér við að segja. Það gengur vitaskuld ekki að í mörg ár, jafnvel áratugum saman, skuli svo vera að minni hluti beiti þingið ofríki með þessum hætti. Ég gæti sjálfsagt tilfært önnur mál líka þar sem eins hefur staðið á, að minni hlutinn beitir þingið í rauninni ofríki, beitir eins konar neitunarvaldi, beitir stóru flokkunum kannske fyrst og fremst fyrir sig til þess að mál komi ekki til afgreiðslu, en ég ætla ekki að rekja það neitt frekar. Mér dugar að halda mér við þetta mál. Ég tel að þetta geti ekki gengið til lengdar. Það er þinginu til vansæmdar að það fái ekki að koma í ljós í máli sem svo oft hefur verið fjallað um eins og þetta hver sé hin raunverulega skoðun Alþingis, hver sé meirihlutavilji Alþingis. Ég tel að það sé fyrir neðan virðingu okkar að láta fara svona með okkur og ég tel að sérhver minnihlutahópur eigi að sjá sóma sinn í að haga sér ekki með þessum hætti árum eða áratugum saman. Þess vegna legg ég áherslu á að nú bindist menn samtökum um að koma þessu máli til afgreiðslu í þinginu. Eins og eðlilegum starfsháttum er varið á Alþingi er það auðvitað hlutverk iðnn. þegar mál kemur enn einu sinni til hennar að leita eftir meiri hluta í þinginu við ákveðin lágmarkssjónarmið. Mér er auðvitað ljóst að hér skiptast menn nokkuð í hópa. En það er hlutverk iðnn. að sjá til þess að þessi mál komi til afgreiðslu í þinginu. Ekki beinlínis kannske það frv. sem hér er flutt því önnur hafa verið flutt áður og önnur eru til smíðuð, en iðnn. á að sjá til þess að deildin fái tækifæri til að taka afstöðu í þessu máli. Ég skora á hv. forseta deildarinnar að beita nú áhrifum sínum til þess að iðnn. sinni þessu verkefni þannig að þessi málsmeðferð verði ekki Alþingi til vansa öllu lengur.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til að taka undir þá áherslu sem fram hefur komið í máli hv. 3. þm. Reykn. í þá veru að þessi mál verði afgreidd hér á þinginu. Það frv. sem hv. þm. Alþfl. hafa flutt um þessi efni er í rauninni svipað og frv. sem hv. fyrrv. ráðherra Magnús Kjartansson flutti og lét undirbúa á sínum tíma. Mig gildir því einu hver er höfundur að þeim texta sem endanlega verður samþykktur. Aðalatriðið er að málið verði afgreitt á hv. Alþingi. Þar sem málið er svo snemma lagt fram ætti að vera unnt að ná afgreiðslu á því á yfirstandandi þingi, ekki síst þegar það liggur fyrir að fyrrv. hæstv. iðnrh. og núverandi menntmrh. lét kanna þessi mál í sinni ráðherratíð sem iðnrh. og lét semja frv. um almannaeign á því sviði sem hér er um að ræða. Hæstv. menntmrh. skýrði frá því að þetta mál hefði ekki náð fram að ganga vegna þess að það hefði verið andstaða við það annars vegar í Sjálfstfl. en þó ekki svo mikil heldur einkum í samstarfsflokknum. Þetta eru auðvitað mjög merkileg tíðindi, að Framsfl. skuli setja sig fram á sem sérstakan varðhund fyrir forréttindahagsmuni stóreignamanna, m.a. með tilliti til þeirrar afstöðu sem framsóknarmenn höfðu til Nesjavallamálsins í borgarstjórn Reykjavíkur á sínum tíma. Þetta er mjög fróðlegt og það er upplýsandi um málið og sýnir okkur hvað það er nauðsynlegt að á þessu máli verði tekið. En ég vænti þess að hæstv. menntmrh. sé mér sammála um að það sé ekki einasta nauðsynlegt að setja um þetta reglur heldur að þau frumvarpsdrög, sem hann lét vinna á ríkisins kostnað trúi ég, séu almannaeign. Þess vegna fer ég fram á það við hæstv. menntmrh. og eftirmann hans hæstv. iðnrh. að þeir sjái til þess að iðnn. hv. Nd. fái þessi frumvarpsdrög til hliðsjónar um leið og hún fer yfir frv. sem hér er á dagskrá og önnur frv. um skyld efni sem hugsanlega verða flutt. Ég legg á það sérstaka áherslu að hæstv. menntmrh. kanni hvort hann getur ekki orðið við þeim óskum sem hér eru bornar fram í fullri einlægni. Ég held að við þurfum líka að átta okkur á því, herra forseti, að ein meginforsenda þess að við getum nýtt þá auðlind sem jarðhitinn er er sú að það verði tekin af tvímæli í þessum efnum. Það þarf kannske ekki, en er þó rétt að gera það, að rifja upp það mál sem Reykjavíkurborg ræddi og borgarstjórn Reykjavíkur fyrir nokkrum mánuðum. Þar var niðurstaðan sú að kaupa land í Grafningi fyrir 60 millj. kr., land sem talið var að kosta ætti kannske 400 þús. kr. ef farið væri eftir venjulegu mati. Þá stóðu fulltrúar þriggja flokka, Alþfl., Alþb. og Framsfl., að bókun í borgarráði Reykjavíkur sem er á þessa leið, með leyfi forseta: "Við erum andvíg þeim samningi sem fyrir liggur um kaup á 1635 hekturum lands úr landi Ölfusvatns í Grafningi sem kosta á 60 milljónir króna. Fyrir þessari afstöðu okkar eru m.a. eftirfarandi ástæður: 1. Þessi kaup eru réttlætt með því að á u.þ.b. þriðjungi landsins eða í fjalllendinu næst Henglinum er um jarðhita að ræða sem gott væri að eiga ef virkjað yrði á Nesjavöllum. Í raun er því verið að kaupa 500 hektara af fjalllendi fyrir þessar 60 millj. kr. sem þýðir að hektarinn kostar 120 þús. kr. 2. Komi til þess að virkjað verði á Nesjavöllum og sú virkjun þurfi í framtíðinni á meiri gufuorku að halda er einsýnt að Hitaveita Reykjavíkur fengi án minnstu fyrirstöðu eignarnámsheimild ef með þyrfti á þeirri orku sem kann að vera í austurhlíðum Hengilsins, ekki aðeins í landi Ölfusvatns heldur einnig annarra jarða." - Og þess er rétt að geta í þessu sambandi að lönd Nesjavalla og Ölfusvatns liggja ekki saman. 3. "Ekki verður séð að Reykjavíkurborg hafi neinna hagsmuna að gæta varðandi þann hluta landsins þar sem ekki er jarðhiti. Á því svæði er að vísu ákjósanlegt sumarbústaðaland, en samkvæmt samningnum eiga núverandi eigendur að fá ungann úr því landi undir sumarbústaði til 50 ára endurgjaldslaust. Þá eiga þeir að hafa rétt til stanga- og netaveiði í Þingvallavatni og forleigurétt að sumarbústaðasvæðunum að loknu 50 ára tímabili." - Hérna er íhaldið aldeilis að dekra við gæðingana sína. Og síðan segir: "Núverandi eigendur halda því öllum núverandi rétti sínum og hlunnindum á landinu þrátt fyrir söluna", upp á 60 milljónir króna. "Á því landi sem borgin fær umráð yfir má ekki reisa sumarbústaði fyrr en eftir árið 2010." Svona er nú um hnútana búið! "4. Augljóst er að Reykjavíkurborg mun ekki hafa neins konar not af þessu landi næstu áratugi, hvorki að því er varðar nýtingu jarðhitans né leigu undir sumarbústaði. Lítil ávöxtun verður því á þeim 60 millj. sem þarna á að eyða af fé almennings. 5. Við erum andvíg þessum landakaupum þar sem við teljum þau með öllu óþörf og verðið allt of hátt og ekki í samræmi við neinn raunveruleika. Við teljum skynsamlegra að verja umræddum 60 millj. til annars en að láta þær liggja í ónotuðu landsvæði austur í Grafningi næstu áratugi." Þetta var bókun frá borgarfulltrúum minnihlutaflokkanna í borgarstjórn Reykjavíkur, fulltrúum Alþb., Alþfl. og Framsfl. í borgarráði. Þessi bókun finnst mér líka sýna að í Framsfl. eru einnig menn sem telja að núverandi skipan þessara mála sé óeðlileg. Ég held því að nauðsynlegt sé að það komi fram nákvæmlega hverjir það eru hér á hv. Alþingi sem leggjast gegn umbótatillögum af því tagi sem hér er flutt frv. um. Það er óþolandi með öllu að þeir geti í skjóli flokka sinna stöðvað mál af þessu tagi án þess að þeir komi sjálfir nokkurn tíma fram. Það er alveg óþolandi. Þess vegna ber að gera kröfu til þess og leggja á það áherslu að iðnn. hv. Nd. skili skilyrðislaust nál. og tillögu um afgreiðslu á þessu máli, ekki einhvern tíma í vor þegar allt er farið hér í hnút heldur núna á næstu mánuðum vegna þess að það er auðvitað við því að búast og má gera ráð fyrir því að umsagnir um þetta mál liggi þegar fyrir eftir meðferð þess í nefndum á tveimur löggjafarþingum. Þess vegna er ekki eftir neinu að bíða með að ná fram afstöðu í þessu efni. Ég ítreka svo að lokum beiðni mína til núverandi og fyrrverandi hæstv. iðnrh. að þeir láti þinginu í té þau frumvarpsdrög sem fyrir liggja í iðnrn. að sögn menntmrh. og eru væntanlega almannaeign ekki síður en jarðhitinn fyrir neðan 100 metra.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni yfir þeirri umræðu sem nú verður um þetta mál. Ég man ekki til þess að það hafi í rauninni fengið neina umræðu hér í hv. þd. þegar fyrir því var mælt á tveimur síðustu þingum. En það bregður til hins betra að menn skuli tjá sig um málið og hér skuli koma fram stuðningur, að nokkru leyti a.m.k., við efni þessa frv. frá hæstv. núv. menntmrh., og ég tek undir þær óskir sem fram komu frá hv. 3. þm. Reykv. um að það frv., sem hann kveður hafa verið tekið saman á vegum iðnrn. í þeirri tíð sem hann starfaði þar, verði aðgengilegt þingnefnd sem fær þetta mál til meðferðar. Hér kom Ólafur Þ. Þórðarson, hv. 5. þm. Vestf., með þá ábendingu að skynsamlegt gæti verið að mál þetta færi til allshn. Ég met vissulega þann vilja sem felst í hans orðum um að málið komi fyrir þingið til afgreiðslu, treysti því að hann stuðli að því þó að hafður verði sami háttur og verið hefur að mál þetta fari til iðnn. Ég vil ekki trúa því að væntanleg forusta í iðnn. þessarar deildar leggist gegn því að málið komi út úr nefnd og til afgreiðslu í þd. Ég vænti þess m.a. að hæstv. forseti þessarar deildar, sem ég hygg að hafi hlotið endurkjör í iðnn., eigi eftir að stuðla að því að svo geti orðið, svo og aðrir sem þar starfa. Það liggja fyrir allmargar umsagnir um þetta frv. eftir meðferð þess tvívegis í iðnn. því að það var sent til umsagnar í hitteðfyrra og aftur í fyrra og umsagnir liggja fyrir frá ýmsum aðilum. Það ætti að greiða fyrir því að unnt væri að taka á málinu efnislega af nefndinni fyrr en seinna. Hér hefur komið fram að mál þetta hefur lengi verið að velkjast fyrir Alþingi. En það er alltaf að verða stærra í sniðum, upphæðirnar að vinda upp á sig sem verið er að greiða úr almannasjóðum, hvort sem um er að ræða sveitarsjóði eða ríkissjóð, vegna jarðhitaréttinda fyrir eign sem að margra mati er óeðlilegt og reyndar ekki kveðið upp úr um af löggjafanum hvort telja skuli almannaeign eða einkaeign. Og ég nefni það í þessu sambandi, vegna þess að rætt hefur verið um afstöðu Framsfl. í þessu máli og að þar muni vera andstaða við þau sjónarmið sem ég mæli hér fyrir, að inn í stjórnarsáttmálann 1. sept. 1978 var tekið ákvæði um að sett yrði löggjöf um að djúphiti í jörð og orka fallvatna teljist þjóðareign. Þetta var í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Ólafs heitins Jóhannessonar. Ég vil ekki alveg staðhæfa orðalagið í stjórnarsáttmálanum, en það var efnislega í þessa átt og í framhaldi af því hófst einmitt vinna að þessum málum á vegum iðnrn. á nýjan leik og það má segja að þetta frv., sem ég hér mæli fyrir, sé ákveðin uppskera af þeim þræði sem upp var tekinn haustið 1978. Ég hverf ekki, virðulegi forseti, frá tillögu minni um að mál þetta fari til iðnn., en þakka stuðning hv. 5. þm. Vestf. og vænti að hann beiti þeim stuðningi og áhrifum í sínum flokki til að málið komi út úr nefnd og til afgreiðslu hér í þingdeildinni.



Herra forseti. Það má vera að það fari svo í þinginu í vetur að ráðherrar í hinum ýmsu málaflokkum beri meir eða ekki síður fyrir brjósti þann málaflokk sem þeir höfðu áður og gerist því talsmenn hans hér í þingsölum. Hitt vil ég fullyrða varðandi þá umræðu sem hér fer fram að sú afstaða sem Ólafur heitinn Jóhannesson hafði í þessum málum var ekki sérafstaða hans heldur mjög margra framsóknarmanna. Hitt verður svo að metast eftir tiltrú hvers og eins þm. hvort hann telur að sú hugarfarsbreyting hafi orðið hjá nm. í iðnn., sem eru þeir sömu og hafa verið og hafa ekki komið slíku máli í gegnum nefndina, að þess sé að vænta að þeir muni skila þessu máli til þingsins eða hvort hv. flm. er beint eða óbeint að óska eftir því að málið hljóti sömu örlög og það hefur hlotið á undanförnum þingum þannig að hann geti endurflutt það á næsta þingi. Mér er ekki ljóst hvort það er hugsunin á bak við það hve fast hann heldur við að málið skuli fara til iðnn. Ég tel að það sé ekkert sjálfgefið að þetta mál eigi heima í iðnn. og mér finnst að almennir þm. hljóti að hugsa sig um tvisvar í atkvæðagreiðslu, þegar málum er vísað til nefndar og ekki er sjálfgefið að mál skuli fara til ákveðinnar nefndar, hvort ekki sé þá skynsamlegt að vísa málinu til nefndar sem vitað er að gæfi fjallað um málið og afgreitt það til þingsins til atkvæðagreiðslu. Þess vegna undrar mig að sá málflutningur skuli uppi hafður að það sé meira kapp lagt á að koma málinu til iðnn. en á hitt atriðið að málið komi til atkvæða hér í þinginu. Umr. (atkvgr.) frestað.