Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þróun mála á íslenskum fjarskiptamarkaði og raunar alþjóðlegum líka er ákaflega hröð þessi síðustu missiri og ný tíðindi sem óhjákvæmilegt er að bregðast við af hálfu stjórnvalda og okkar þingmanna birtast okkur í fjölmiðlum nánast á degi hverjum. Yfirgripsmikil greinargerð samkeppnisráðs um stöðu mála á fjarskiptamarkaði frá því í síðustu viku þar sem gerðar eru alvarlegar athugasemdir við stöðu samkeppnismála á fjarskiptamarkaði gerir nauðsynlegt að við þingmenn förum í gegnum málið og glöggvum okkur á því hvort lög í landinu, hvort heldur um er að ræða samkeppnislögin, fjarskiptalögin, lög um hlutafélagavæðingu Landssímans eða ákvæði EES-ssamningsins, fari saman eða hvort í þeim er að finna ósamrýmanleg ákvæði sem þannig kalli á stjórnvaldsaðgerðir og þótt ákvarðanir af hálfu markaðsráðandi fyrirtækis á þessum vettvangi gangi þannig þvert á gildandi lagafyrirmæli. Þessi mál eru svo viðamikil og svo margar spurningar kalla á svör að vonlaust er að leiða þau til lykta með nokkrum vitrænum hætti í stuttri utandagskrárumræðu. Hins vegar er mikilvægt strax nú, áður en þessu stutta vorþingi lýkur, að fá fram viðhorf samgrh. og ríkisstjórnarinnar til nokkurra grundvallaratriða. Ég undirstrika, herra forseti, að ekki gengur að afgreiða fjölmargar spurningar, sem vakna í þessu máli, með því að lýsa því yfir að snöggsoðin sala á þessu ríkishlutafélagi, Landssímanum hf., muni leysa öll vandamál á þessum samkeppnismarkaði og að það muni tryggja góða þjónustu og lágt verð til neytenda. Það hafa þeir reynt að gera hæstv. samgrh., sem er einasti handhafi milljarðatuga hlutabréfs ríkissjóðs í Landssímanum, og ekki síður formaður stjórnar þess sama fyrirtækis sem er raunar einnig framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambands Íslands. Það gengur ekki. Það á heldur ekki við að afgreiða málið með einföldum pólitískum útúrsnúningi eins og þeim að Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð séu eingöngu að heimta verðhækkun á GSM-þjónustu sem þýði auknar álögur á viðskiptavini. Það er einföldun sem gengur heldur ekki upp við nánari skoðun. Það þýðir heldur ekki að hengja sendiboða erfiðra tíðinda, Samkeppnisstofnun í þessu sambandi sem vinnur samkvæmt lögum og er gert að tryggja það í okkar litla landi að virk samkeppni eigi sér stað og að markaðsráðandi fyrirtæki geti ekki farið sínu fram og t.d. drepið keppinauta sína með því að lækka verð óhóflega tímabundið eða þar til samkeppnisaðilinn hefur gefist upp. Þessi mál eru miklu margþættari en svo. Heiðarleg samkeppni er af hinu góða og við í Samfylkingunni viljum sjá hana þróast þar sem henni verður við komið. En hún verður að lúta leikreglum. Við þekkjum það úr öðrum greinum atvinnulífs frá fyrri tíð þegar markaðsráðandi fyrirtæki undirbjóða verð á vörum og þjónustu og losna þannig við samkeppnisaðila af markaði og stórhækka svo verð í kjölfarið. Þetta þekkjum við frá fyrri tíð úr samgöngugeiranum og við fylgjumst með því hvernig stóru tryggingafélögin hafa gaddað sig saman nú þegar þau stórhækkuðu bifreiðatryggingarnar. Á hinn bóginn þekkjum við líka hvernig matvöruverð hefur gjarnan lækkað vegna harðrar samkeppni í smásölunni, samkeppni sem heldur vonandi áfram þótt nýlegur samruni stórfyrirtækja á því sviði veki upp spurningar. Í öllum Evrópulöndum og víðar eru samkeppnisyfirvöld, þjóðþing og stjórnvöld að fást við gjörbreytta stöðu á fjarskiptamarkaði sem hefur orðið til fyrir örar tækniframfarir og í raun byltingu á vettvangi upplýsingamiðlunar og samskipta fólks í millum, innan lands og milli landa, um loftin blá eða um jarðstrengi, í gegnum tölvusamskipti, síma eða önnur tól og tæki sem til eru og verið er að þróa í þessum tilgangi. Afskipti bandarískra samkeppnisyfirvalda af tölvurisanum Microsoft er dæmi um þetta. En allt þetta og fleira gerir það að verkum að hið markaðsráðandi fyrirtæki allra landsmanna, Landssíminn hf. sem hefur að sönnu staðið sig almennt vel í gegnum árin við að tryggja lágt verð og góða þjónustu til neytenda og fylgt vel tækninýjungum á sviði fjarskipta, er komið í alveg nýja stöðu. Það er ekki allra meina bót að senda þetta fyrirtæki á hlutabréfamarkað í einum grænum hvelli, hvort heldur það er gert í einu lagi eða með því að búta það niður í sölueiningar, ekki síst þegar hugmyndir manna um verðmæti fyrirtækisins eru jafnmikið á reiki og raun ber vitni. Formaður einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar var jafnframt formaður matsnefndar þar sem lagt var mat á verðmæti fyrirtækisins. Samkeppnisstofnun segir þetta mat 10 milljörðum kr. of lágt. Síðustu daga hafa aðrir sem til málanna þekkja viðurkennt að fyrirtækið sé meira virði á markaði en matsnefndin lagði til grundvallar. Því er alvörumál að setja fyrirtækið vanmetið í hendur einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar sem setur fyrirtækið vafalaust á brunaútsölu. Herra forseti. Það er margt um þetta mál að segja en tími minn er að enda. Ég vil því að lyktum varpa fram nokkrum spurningum til hæstv. samgrh. sem ég vænti að hann taki fyrir í ræðu sinni á eftir. Í fyrsta lagi: Hvernig hyggst samgrh. bregðast við tilmælum samkeppnisráðs sem til hans er beint? Í öðru lagi: Eru verðmæti og eignir Landssímans hf. vanmetnar um 10 milljarða kr. eins og samkeppnisráð fullyrðir? Í þriðja lagi: Telur ráðherrann það engu skipta þegar fyrirtæki verða sett á markað hvort áætlað söluverð er 10 milljörðum hærra eða lægra, samanber ummæli hans í Morgunblaðinu? Í fjórða lagi: Hvernig verður staðið að sölu Landssímans hf.  Herra forseti. Það eru tvær spurningar eftir. 
             Kemur til álita af hálfu samgrh. að tryggja áfram ...

Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að ræðutíma hans er lokið.

... forræði almennings á grunnnetinu á upplýsingahraðbrautinni til þess að ... 

Ræðutíma hv. þm. er lokið. Hv. þm. hefur fimm mínútur til þess að gera grein fyrir máli sínu. Hann hefði getað hafið mál sitt með því að gera grein fyrir spurningunum.

... mikilvægt er að öllu sé til haga haldið. Við verðum auðvitað við tilmælum herra forseta í þessum efnum. En þar sem hæstv. ráðherra hefur þessar spurningar á blaði vænti ég þess að hann komi að þeim í máli sínu.

Ráðherra er læs.

Herra forseti. Nokkurt uppþot hefur orðið vegna þeirra tilmæla sem Samkeppnisstofnun hefur beint til mín sem samgrh. vegna Landssíma Íslands. Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð hafa mikilvægu hlutverki að gegna við að tryggja frjáls og eðlileg viðskipti. Með samningnum um Evrópska efnahagssvæðið opnaðist ný veröld viðskipta og með einkavæðingu ríkisfyrirtækja hafa spjótin beinst að fyrirtækjum eins og Landssímanum. Tilmæli Samkeppnisstofnunar hafa vakið umræðu og hörð viðbrögð og það er mitt mat að Samkeppnisstofnun hafi gengið mörgum fetum framar en efni standa til. Vil ég skýra það nánar og svara fyrirspurnum málshefjanda. Ég vil draga fram það sem ég tel að séu aðalatriðin í þessu máli. Kjarnanum í áliti samkeppnisráðs má skipta í tvennt. Annars vegar að með vanmati á eignum Landssíma Íslands hf. hafi ríkið gefið Pósti og síma hf. 11,5 milljarða kr. Hins vegar er um að ræða tilmæli um að eigandinn sjái til þess að fyrirtækið haldi að sér höndum með aðgerðir sem skaðað geti samkeppni. Hér er væntanlega átt við fyrirmæli um að Landssíminn lækki ekki verð á þjónustu sinni. Almennt má segja um álitið að víða er að finna ályktanir sem ráðið virðist draga á grundvelli gefinna forsendna og án efnislegs rökstuðnings. Sem dæmi má nefna að ráðið framkvæmir enga sjálfstæða úttekt á eignum Pósts og síma þrátt fyrir að komast að þeirri niðurstöðu að mat matsnefndar hafi ekki verið rétt. Samkeppnisráð telur að beita hefði átt þeirri aðferð við matið að núvirða tekjuflæði en framkvæmir ekki þennan útreikning sjálft. Samkeppnisráð gefur sér sem forsendur að Póstur og sími hafi notið ríkisaðstoðar sem hafi falist í vanmati á eignum. Það telur að viðskiptavild sé ekki metin og skuldir vegna Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins séu felldar niður að hluta. Á þessu stigi vil ég ekki kveða upp úr með það hvort mat eignanna sé rétt, um það er deilt. Aðstæður hafa breyst og því nauðsynlegt að endurmeta stöðu mála. Það eru liðin þrjú ár frá því að matið var framkvæmt. Deilur um matið má segja að séu fræðilegar að hluta og hafi takmarkað gildi nema auðvitað til að skoða rækilega þegar kemur að því að verðleggja hlutabréfin þegar þau verða sett á sölu. Öll umfjöllun samkeppnisráðs um ríkisaðstoð miðar við reglur EES-samningsins um bann við ríkisaðstoð. Rétt er að vekja athygli á því að það er ekki í verkahring Samkeppnisstofnunar að fjalla um þessa reglu heldur er það Eftirlitsstofnun EFTA sem þar á um að fjalla. Í samkeppnislögum er ekki að finna sambærileg ákvæði og í 65. gr. EES-samningsins um bann við ríkisaðstoð. Það orkar þess vegna tvímælis að ráðið skuli fjalla um þetta. Einnig er rétt að taka fram að ekki verður séð af áliti Samkeppnisstofnunar að hún hafi gert Landssímanum og samgrn. grein fyrir því að athugun stofnunarinnar fjallaði um ólögmæta ríkisaðstoð. Hafa þessir aðilar því ekki fengið tækifæri til þess að tjá sig um þessi atriði fyrir samkeppnisráði, um túlkun Samkeppnisstofnunar á reglum um ríkisaðstoð og heimild samkeppnisyfirvalda til þess að fjalla um þær. Slík málsmeðferð er ekki í samræmi við reglur stjórnsýsluréttar. Auk þess tel ég mjög langt seilst að tala um ríkisaðstoð. Ég sé ekki hvers vegna Samkeppnisstofnun ætti að hafa frumkvæði og forustu í þeirri ströngu túlkun. Samkeppnisstofnun gerir mikið úr vanmati á eignum Pósts og síma. Hlutabréf Landssímans hafa hvorki verið verðlögð né seld og því er enginn skaði skeður, nema ef vera skyldi að Landssíminn sé of verðmætur. Það er út fyrir sig fagnaðarefni ef hann er meira virði í dag en hann var fyrir þremur árum. Auðvitað verður tekið tillit til þess þegar hlutabréfin verða metin og afstaða tekin til þess hvort þau eigi að selja. Samkeppnisráð framkvæmir ekki eigið mat, eins og ég sagði áðan, á eignum sem færðar voru á stofn efnahagsreiknings Pósts og síma, fullyrðir einungis að matið hafi verið of lágt. Engar tölulegar útlistanir er að finna á niðurstöðum ráðsins. Ráðið horfir auk þess alfarið fram hjá þeirri staðreynd að lögin um Póst og síma kváðu á um að hlutaféð skyldi vera 75% af bókfærðu eigin fé Pósts og síma. Það er ástæða til að vekja athygli á því að um þetta var ekki fjallað nema á jákvæðum nótum þegar frumvarpið var til umfjöllunar hér í þinginu og m.a. af hv. málshefjanda hér í dag. Samkeppnisráð horfir algjörlega fram hjá þeim skyldum sem hvíla samkvæmt lögum á fjarskiptafyrirtækjum, t.d. um valþjónustu, skyldu til að veita aðgang að grunnnetinu og hvaða áhrif það hefur á stöðu Pósts og síma við breytinguna. Samkeppnisráð telur að viðskiptavild hafi ekki verið metin. Það er sérstaklega tekið fram á bls. 12, svo að fólk geti nú lesið það, að matsnefndin getur þess sérstaklega að viðskiptavildin hafi verið metin. Þess vegna gætir það furðu að þetta skuli koma fram í áliti Samkeppnisstofnunar. Samkeppnisráð gerir athugasemdir við það sem nefnt er ,,niðurfelling skulda við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins``. Við stofnun hlutafélagsins þurfti að taka afstöðu til þeirra skuldbindinga sem hvíldu á Pósti og síma og Símamálastofnun vegna starfsmanna. Telja verður verulegan vafa á því hvort það sé ríkisaðstoð að losa fyrirtæki í ríkiseign undan hluta lífeyrisskuldbindinga, sem eru umfram skuldbindingar sem almennt gilda. Ekki er að finna í áliti Samkeppnisráðs neinn útreikning á því hvort niðurfellingin var umfram einhver mörk. Svo virðist sem ráðið gangi út frá því að það sé ólögmæt ríkisaðstoð að Landssíminn beri ekki allar skyldur gömlu ríkisstofnunarinnar. Á Íslandi varð grundvallarbreyting á lagaumhverfi íslensks fjarskiptamarkaðar með lögum um fjarskipti. Ein helsta breytingin var sú að einkaréttur ríkisins var felldur niður og samkeppni heimiluð. Í tengslum við þær breytingar þurfti að setja sérstakt regluverk í gang til að tryggja frjáls viðskipti á þessum markaði. Þær reglur eru vissulega til staðar en engu að síður verður að endurskoða fjarskiptalögin í þessu ljósi. Að því gæti ég komið í ræðu á eftir.

Herra forseti. Ég held að álit Samkeppnisráðs sé fyrst og fremst mjög alvarleg aðvörun til stjórnvalda um að vel þurfi að vanda til breytinga á ríkisfyrirtækjum ef þeim er breytt í hlutafélög eða þau einkavædd. Það á ekki síst við ef í hlut eiga fyrirtæki sem hafa farið með mikilvæga almannaþjónustu og/eða starfað í einokunar- eða fákeppnisumhvefi. Málið er með öðrum orðum ekki eins einfalt og menn hafa látið í veðri vaka. Ætli það fari ekki þannig að ýmis varnaðarorð frá því er verið var að breyta Pósti og síma í hlutafélag, hafi reynst réttmæt, m.a. í ljósi þess sem nú er að gerast. Það lá alltaf ljóst fyrir að þegar t.d. Landssíminn ætti í hlut þá hlyti það að valda miklum vandkvæðum í samkeppnislegu tilliti, þegar starfsemi af því tagi sem Landssíminn hefur haft með höndum yrði einkavædd, færð í hlutafélag og saman væru stödd í einu hlutafélagi starfsemi, þar sem um hreina einokunaraðstöðu væri að ræða og starfsemi þar sem um er að ræða þjónustuviðskipti í beinni samkeppni við einkaaðila á markaði. Á sínum tíma reyndum við sem andæfðum gegn þessum áformum að fá fram t.d. umræður um hvort ekki væri skynsamlegra að aðskilja einokunarþættina, t.d. ljósleiðarann, örbylgjusamböndin, jarðstöðvar og önnur mannvirki sem tengjast grunnfjarskiptanetinu og skilja það eftir hjá ríkinu. Þar með hefðu aðeins þjónustu- og viðskiptaþættirnir verið hlutafélagavæddir. Mér sýnist t.d. það sem hér er að gerast mæla mjög sterklega með því að fyrst farið var út í að hrófla við þessu fyrirtæki á annað borð, sem best hefði auðvitað verið að láta í friði, þá hefði í öllu falli verið skynsamlegra að standa þannig að málum. Enn er óleystur sá vandi, herra forseti, sem snýr að spurningunni: Hvernig ætla menn að fara með t.d. ljósleiðarakerfið í framtíðinni? Hvað á að gera með það? Á að selja það? Á að einkavæða það?

Herra forseti. Já, það hafa sannarlega orðið miklar breytingar á aðstæðum ýmissa stofnana og fyrirtækja. Fyrirtækin eru komin í alþjóðlegt umhverfi og njóta ekki lengur þeirrar verndar sem falist hefur í fjarlægð Íslands frá öðrum löndum. Þau njóta ekki lengur þess að vera jafnvel ein á markaði og geta átt alls kostar við neytendur. Ríkisfyrirtæki sem eru háeffuð eða einkavædd þurfa auðvitað að vanda sig sérstaklega ef þau vilja ekki skaða ímynd sína. Það verður að segjast að framganga Landssímans hefur verið einstaklega óheppileg vegna þess að á undanförnum árum hafa á annan tug ákvarðana og álita komið vegna þessarar stofnunar frá Samkeppnisstofnun. Hér á hinu háa Alþingi hefur verið talað um að fyrirtækið hafi sýnt einbeittan brotavilja. Þetta hefur auðvitað verið mjög óheppilegt en eignarhald Landssímans á grunnfjarskiptakerfinu verður til þess, herra forseti, að keppinautar fyrirtækisins þurfa óhjákvæmilega að eiga við það viðskipti. Landssíminn hefur þá eðlilega einnig tekjur af þeim viðskiptum. Stjórnvöld á sviði fjarskipta verða því að huga vandlega að samkeppnisstöðu þeirra fyrirtækja sem hafa verið eða eru að hasla sér völl í fjarskiptaþjónustunni. Vegna orða hæstv. ráðherra hér áðan er full ástæða til að minna á það að samgrh. er ráðherra fjarskipta og þar með allra fyrirtækja á þeim markaði. Hann á að gæta hagsmuna neytenda, okkar allra, en ekki aðeins hagsmuna Landssímans, eins og stundum hefur brunnið við hér á hinu háa Alþingi að manni finnist í framgöngu samgrh. Það er alveg ljóst af fyrstu orðum þessa hæstv. samgrh. að hann ætlar ekki að verða minni vinur Landssímans en sá sem á undan honum var né heldur meiri vinur Samkeppnisstofnunar. Það er áhyggjuefni, herra forseti, vegna þess að þessi mál eru í brennidepli og það ríður á að samkeppnismálin séu í góðum farvegi.

Hæstv. forseti. Þetta mál er unnt að nálgast úr ólíkum áttum enda ljóst að sjónarhorn manna er mjög mismunandi í umræðu um málið. Ég vil leggja áherslu á tvennt, ódýra og vandaða þjónustu. Staðreynd málsins er sú að á undanförnum áratugum hefur verið byggt upp símkerfi og þjónusta sem er þetta tvennt í senn, vönduð og ódýr. Áður en Pósti og síma var breytt í hlutafélag var vakin athygli á þessu hér á Alþingi með ítarlegum samanburði við önnur lönd. Eitt af áhyggjuefnum manna við að breyta stofnuninni var að almenningur yrði af þeim hagnaði sem er af starfseminni eða úr henni mundi draga, að ekki sé á það minnst þegar búið er að selja fyrirtækið og milljarðar renna til nýrra eigenda. Fyrrv. samgrh. hæstv. setti á fót nefnd manna til að véla um framtíð símans. Nefndarmenn vildu að sjálfsögðu ákafir selja enda allir úr þeim pólitíska ranni og nú eru dæmi þess að nefndarmenn séu komnir inn á þetta rekstrarsvið sjálfir og vilji beygja Landssímann undir lögmál markaðarins á öllum sviðum. Mín spurning er þessi: Er þessi aðferð til þess fallin að gera þjónustuna betri og ódýrari? Nei, samkeppnisaðilar telja að hækka beri símaþjónustu og brytja stofnunina niður til að jafna aðstöðu nýtilkominna fyrirtækja á markaði. Með öðrum orðum: Þeir vilja að símnotendur niðurgreiði nýtilkomna samkeppni á markaði til að jafna stöðu þeirra gagnvart þessu gamalgróna fyrirtæki. Undir slíkt get ég ekki tekið. Ég vil leggja áherslu á það undir lokin að nú er ástæða til að staldra við og slá á frest öllum áformum um að selja þetta fyrirtæki.

Herra forseti. Í kjölfar ákvörðunar sinnar um Landssímann hefur samkeppnisráð orðið fyrir harkalegri gagnrýni fjölmiðla, forsvarsmanna Landssímans og stjórnmálamanna. Einkum hefur gagnrýnin beinst að því að samkeppnisráð sé of einstrengingslegt í túlkunum og niðurstöður þess taki ekki tillit til séraðstæðna á hinum fámenna íslenska markaði. Íslendingar þurfa að standast samkeppni frá útlöndum og í mati nefndarinnar sem lagði mat á eigur Landssímans komu þau rök fram, m.a. til stuðnings því að varast skyldi að meta eignirnar of hátt, að fyrirtækið þyrfti að vera sterkt til að standast samkeppni við útlönd. Í leiðara Morgunblaðsins í dag er talað af ákveðinni vandlætingu um erlent fyrirtæki, Tal hf., sem hefur nú öðlast um 20% markaðshlutdeild af GSM-markaði. Ég tel mikilvægt í ljósi þessarar gagnrýni að velta því fyrir sér hvers vegna við Íslendingar settum þær reglur um samkeppni sem við búum nú við. Það var vegna þess, herra forseti, að Alþingi Íslendinga taldi þær til farsældar fyrir íslenskt hagkerfi, heilbrigð samkeppni væri af hinu góða og leiddi til lengri tíma litið til lægra verðs til neytandans. Ef það hefði fyrst og fremst legið fyrir mönnum að tryggja samkeppnisstöðu Íslendinga gagnvart útlendingum, hefði þá ekki verið best að tryggja fyrirtækjum á borð við Landssímann ríkisaðstoð í sem mestum mæli eða jafnvel einokun? Hversu langt eru menn tilbúnir til að ganga í þeirri viðleitni sinni að tryggja samkeppnisstöðu Íslendinga gagnvart útlendingum í heimi sífellt vaxandi samskipta og viðskipta landa á milli? Er ríkisstjórnin tilbúin til að vernda samkeppnisstöðu Landssímans á sama hátt og hún gerir með veitingu einkaréttar til gerðar gagnagrunns á heilbrigðissviði? Telur hún kannski ekki að samkeppni sé af hinu góða nema bara í sumum tilvikum? Herra forseti. Vilji Íslendingar skipa sér með öðrum þjóðum og taka þátt í þeirri þróun sem er að eiga sér stað á fjarskiptamarkaði sem og víðar gengur ekki að vísa stöðugt til smæðar okkar og sérstöðu. Við eigum að tryggja heilbrigða samkeppni og til þess að hún geti komist á þarf að fara eftir ákveðnum leikreglum. Um þær leikreglur hefur samkeppnisráð staðið vörð og þær voru settar hér á hinu háa Alþingi, herra forseti, og ég tel rétt að minna á það í tengslum við þessa umræðu og þá gagnrýni sem komið hefur fram á umfjöllun Samkeppnisstofnunar.

Herra forseti. Ef Landssíminn hefði verið metinn á 10 milljarða meira hefði það verið viðskiptavild sem hefði þurft að afskrifa á fimm árum, þ.e. um tvo milljarða á ári. Við það hefðu skattskyldar tekjur fyrirtækisins lækkað sem því nemur um tvo milljarða, nánast þurrkast út. Það hefði þýtt að fyrirtækið hefði greitt 600 milljónir minna á ári í skatta næstu fimm árin, sem þýðir að það hefði haft þessar 600 milljónir í ,,cash`` til þess að berja á samkeppnisaðilum sínum. Ég sé því ekki hvernig samkeppnisstaða fyrirtækisins batnar við það að vera metið minna. Vilji menn hins vegar finna út raunverulegt virði fyrirtækisins þá er til ákaflega einföld aðferð til þess og það er hreinlega að selja það. Þá kemur í ljós hvert er raunverulegt virði fyrirtækisins og þá kemur í ljós hver viðskiptavildin raunverulega er. Hinn væntanlegi kaupandi mun hjálpa okkur við að meta fyrirtækið.

Herra forseti. Ég get ekki neitað því að svör hæstv. ráðherra ollu mér vonbrigðum. Mér sýnist á öllu að hann ætli að feta í fótspor forvera síns um að fara í heilagt stríð við Samkeppnisstofnun. Það er vond byrjun og ég vænti þess að viðskrh., sem Samkeppnisstofnun heyrir undir þó að hún vinni auðvitað samkvæmt lögum sem við höfum sett á hinu háa Alþingi, gaumgæfi þær einkunnir sem hæstv. samgrh. fyrr og nú eru að gefa þeirri stofnun og láta í veðri vaka að hún hafi einhver ankannaleg sjónarmið að leiðarljósi þegar hún sendir frá sér úrskurði sína. Það er fráleitt að halda slíku fram. Ég lýsi því yfir vonbrigðum mínum um að hæstv. ráðherra komi ekki hér til leiks og mæti þeim viðfangsefnum sem við blasa því að þau eru augljós hvað sem líður Samkeppnisstofnun og tilvist hennar. Það er merkilegt ef það er orðið eingöngu fræðilegt úrlausnarefni hvort ríkissjóður eigi 10 eða 20 milljörðum meira í eignum í fyrirtækinu. Það er auðvitað langtum meira en fræðilegt viðfangsefni og hefur auðvitað áhrif á verðlagningu fyrirtækisins og rekstur þess. Einnig verður það meira en fræðilegt úrlausnarefni þegar við ætlum að leggja hér upp, eins og maður hefur fylgst með á upphafsdögum þessarar ríkisstjórnar, hvort ríkissjóður ætli að selja fyrir 20 milljarða, 30 milljarða, 40 milljarða eða 50 milljarða. Ég hafna því slíkri nálgun og fer þess á leit við hæstv. ráðherra að hann svari því hreint og beint hvort hann ætli ekkert að gera í því að reyna að nálgast raunverulegt verðmat fyrirtækisins. Meginkjarni málsins og pólitíkin í þessu máli er auðvitað sú, sem fram kemur hér af hálfu forræðisaðila --- sjálfstæðismanna sérstaklega --- sem á heilögum dögum tala um frjálsa samkeppni en þegar til kastanna kemur hlaupa á bak við gamalkunnan pilsfaldakapítalisma. Morgunblaðið er í þeim hópi enda vant því að vera markaðsráðandi á dagblaðamarkaði. Það eru hin merkilegu pólitísku skilaboð þessarar umræðu. Við samfylkingarmenn viljum raunverulega virka samkeppni samkvæmt vel skilgreindum leikreglum. Það eru hin pólitísku skilaboð þessarar umræðu.

Herra forseti. Ég hóf ræðu mína áðan á því að vekja athygli á mikilvægu hlutverki Samkeppnisstofnunar og vil ég segja það sérstaklega í framhaldi af ræðu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar. En ég vakti athygli á því fyrr að við höfum breytt lögum. Ein helsta breytingin var sú að einkaréttur ríkisins var felldur niður og samkeppni heimiluð á fjarskiptamarkaði. Við höfum sett margar reglur og regluumhverfi sem miðar að því að tryggja samkeppni á þessum markaði, samkeppni á jafnréttisgrundvelli. Það er gert fyrst og fremst með því að leggja ýmsar kvaðir á markaðsráðandi fyrirtæki, m.a. með skyldu til að veita samkeppnisaðilum aðgang að grunnneti á ákveðnum kjörum sem mælt er fyrir um í lögum og reglum sem byggja á EES-tilskipunum. Ekkert er minnst á þessar kvaðir í áliti Samkeppnisstofnunar. Önnur regla sem er lögfest í þeim tilgangi að tryggja jafnræði aðila er krafan um fjárhagslegan aðskilnað og raunkostnað við útreikning verðs. Auk þess er krafa um gerð fjárhagslegs aðskilnaðar í leyfisbréfi Landssímans, sem ég vil leggja alveg sérstaka áherslu á. Það er því ekki aðeins samkeppnisráð sem vill að komið verði í veg fyrir millifærslur heldur eru þær lögfestar í fjarskiptalögunum og Landssíminn verður auðvitað að standast þær kröfur sem lög setja. Samkeppnisstofnun hefur lagt til við ráðherra að stofnað verði nýtt hlutafélag um GSM-þjónustuna. Ég tel að Samkeppnisstofnun sé farin þarna út á mjög hálan ís með því að ætla að fara að skipuleggja atvinnustarfsemina í landinu.

Hvað vill ráðherrann?

Ráðherrann telur að mjög mikið óráð sé að gefa yfirlýsingu um það núna að brjóta eigi Landssímann upp. Ég tel að þetta fyrirtæki eigi að vera sterkt þegar það kemur inn í þá miklu samkeppni sem við stöndum frammi fyrir og við eigum ekki að veikja það áður. Með því mundum við minnka verðgildi fyrirtækisins. Ég tel ekki rétt á þessu stigi að Samkeppnisstofnun gefi þau ráð að brjóta eigi fyrirtækið upp og ég er ekki tilbúinn til að fara að þeim ráðum og gefa stjórnendum Landssímans fyrirmæli um það sem handhafi hlutabréfsins margrædda að brjóta eigi GSM-reksturinn frá. Aðalatriðið er að tryggja með eftirliti að farið sé eftir reglunum sem hafa verið settar um að ekki sé verið að millifæra og nota styrk einnar deildar til þess að klekkja á samkeppnisaðilum annarra á öðrum sviðum. Það er aðalatriði málsins og á það vil ég leggja sérstaka áherslu. Ég vil að lokum segja, herra forseti, að Samkeppnisstofnun hefur vandasamt verkefni. Ég tel það í þágu neytenda að Landssíminn fái aðhald. 

Ég vil minna á að um fyrirspurnartíma og utandagskrárumræður eru mjög strangar reglur í þingsköpum og nauðsynlegt er að forseti sjái til þess að þingmenn haldi sig innan tímamarka.

Herra forseti. Eins og kom fram í umræðunum í gær varð það að samkomulagi millum okkar þingmanna Samfylkingarinnar og hæstv. forseta að umræðunni yrði frestað í gær þangað til að við hefðum haft tóm til þess að ræða málið við fulltrúa fjmrn., þ.e. við þingmenn Samfylkingarinnar sem eigum sæti í fjárln., og ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að hafa orðið við þessari beiðni okkar. Það hefur líka orðið að samkomulagi að við setjum ekki á langar ræður um þetta mál núna til þess að reyna að greiða fyrir þingstörfum. Ég vil þó segja, herra forseti, að þær upplýsingar sem komu fram í fjárln. í morgun eru þess eðlis að mér sýnist sem þær skjóti stoðum undir þau rök sem við höfum fært hér í umræðunni á fyrri stigum hennar. Ég held að það sé ljóst að það sem við höfum sagt um að ákveðið svigrúm sé hjá ríkissjóði, standist. Það liggur fyrir, herra forseti, að veltuaukning í þjóðfélaginu hefur skilað sér þannig í ríkissjóð að þrátt fyrir talsverðan útgjaldaauka, eins og fram hefur komið í umræðum áður í þinginu, m.a. vegna heilbrigðismála, er ljóst að um er að ræða nettótekjuauka. Ég vil líka að það komi fram, herra forseti, að þessi veltuaukning í þjóðfélaginu hefur m.a. birst í því að innflutningur bíla til landsins hefur aukist, m.a. dísilbifreiða sem greiða þungaskatt, umfram það sem menn ætluðu. Sömuleiðis hefur góðærið í þjóðfélaginu leitt til þess að velta í viðskiptum og þar af leiðandi flutningar á vegum hafa líka aukist umfram það sem menn gerðu ráð fyrir. Herra forseti. Þetta leiðir til þess að tekjur Vegasjóðs sem renna frá þungaskatti eru meiri en menn gerðu ráð fyrir. Þetta þýðir að það er minni þörf heldur en ella á því að sú hækkun sem samþykkt var 1. júní komi til framkvæmda. Herra forseti. Það sem fyrir okkur vakir er að hæstv. ríkisstjórn veiti fagurt fordæmi og undirstriki það gagnvart þjóðinni allri að það er nauðsynlegt að veita viðnám gegn verðbólgunni, og hún geri það með því að ganga fram fyrir skjöldu og gera allt sem hún getur sjálf til þess að draga úr verðbólgunni. Það gjald sem við höfum verið að ræða hér um, þ.e. bensíngjaldið, kemur inn í verðbólguna og það eykur hana. Tengingin milli lána fólksins í landinu og vísitölunnar gerir það að verkum að um leið og ríkisstjórnin hækkar bensíngjaldið þá er hún líka að auka skuldir heimilanna í landinu. Enginn veit það betur en t.d. Framsfl., sem hefur hér á árum fyrri haldið glæsilegar ræður um nauðsyn þess að vernda fjölskyldurnar, hvað það þýðir. Og það er þetta sem fyrir okkur vakir. Við höfum bent á ýmis atriði þar sem ríkisstjórnin getur látið til sín taka. Það er í fyrsta lagi bensíngjaldið sem við höfum flutt þetta frv. um. Í öðru lagi höfum við bent á að hækkun á áfengisgjaldi leiðir líka til hækkunar á verðbólgu. Í þriðja lagi bendum við á að ríkið á aðild að Landsvirkjun og við höfum þess vegna hvatt til þess að ríkið hafi forgöngu um að þær forsendur sem liggja til grundvallar hækkunum á gjaldskrá Landsvirkjunar verði kannaðar til hlítar. Hæstv. fjmrh. hefur svarað því til að það sé ekki á færi ríkisins eins heldur líka sveitarfélaganna. Það er hárrétt og við gerum okkur grein fyrir því. Ég tek þeim ábendingum með þökkum og sömuleiðis þeim ábendingum sem hæstv. fjmrh. flutti hér í gær um hvers vegna við beindum ekki geir okkar að Reykjavíkurborg líka, sem hefur staðið fyrir ýmiss konar hækkunum, og það gerum við. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. fjmrh., ekki bara sökum tengsla sinna við borgarstjórn sem eru óvefengjanleg heldur líka vegna þeirrar stöðu sem hann gegnir, hafi frumkvæði að því að hafnar verði viðræður við Reykjavíkurborg og önnur sveitarfélög sem hafa staðið fyrir hækkunum af þessu tagi, t.d. í Kópavogi, um að það verði samstillt átak ríkisstjórnar og sveitarfélaganna í landinu að draga úr þessum hækkunum og afturkalla þær, fresta þeim, herra forseti. Þannig mundi ríkisstjórnin sýna verðugt fordæmi. Þannig mundi hún veita fólkinu í landinu verðuga leiðsögn og þar með yrði hún forustuafl í stjórnmálunum í þessari viðnámsbaráttu gegn verðbólgunni. Það er sú barátta sem Samfylkingin hefur tekið hér upp. Mér finnst sorglegt hversu litlar undirtektir þetta hefur fengið hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Það hefur enginn tekið undir þetta og menn hafa, frekast þeir sem hér hafa talað, reynt að snúa út úr því og skrumskæla það á einhvern hátt. En ég held að allir séu sammála því að það sem hæstv. fjmrh. hefur að vísu svo elegant kallað, verðbólguskot, kunni að þróast upp í að verða að stórskotahríð. Við vonum öll að svo sé ekki. En ég vek athygli á því að þetta verðbólguskot hæstv. fjmrh. á sér aðdraganda. Þó að hæstv. ráðherra hafi ekki viljað kannast við það í kosningabaráttunni að váboðar kynnu að vera uppi þá er alveg ljóst að allt síðasta ár, sér í lagi seinni hluta síðasta árs, voru að birtast teikn um að þrýstingur á verðbólguna var að aukast. Við sáum það t.d. á því að húsnæði hækkaði á síðasta ári um nokkur prósent, þjónusta um 2% og svo mætti lengi telja. Það sem hins vegar kom í veg fyrir að þessi verðbólguþrýstingur brytist upp á yfirborðið var sú staðreynd að það voru hagstæð umskipti erlendis. Allan síðari hluta síðasta árs hjaðnaði verðlag í þeim löndum sem við eigum mest viðskipti við, sömuleiðis styrktist krónan. Þetta gerði það að verkum að innflutningsverðlag lækkaði. Þetta leiddi til þess að innflutningsvarningur lækkaði um 3% og það nægði til þess að fela þessa verðbólgu sem hefði, ef þessi þróun utan lands hefði ekki átt sér stað, komið fram miklu fyrr. Um leið og ég leyfi mér að óska þess að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér, að hér sé einungis um skot að ræða, þá vil ég nefna þetta til þess að benda á að hér er um fyrirbæri að ræða sem á sér aðdraganda. Þetta er ekki bara eitthvað sem er að brjótast upp núna. Þetta hefur verið að byggjast upp. Hættan er auðvitað sú þegar þessu ári vindur fram, herra forseti, að þá taki við sá gamalkunni fjandi okkar Íslendinga, víxlverkanir verðlagshækkana og launa. Við eigum fram undan erfiða kjarasamninga. Herra forseti. Mig uggir að gríðarlega erfitt verði að landa þeim þannig að öllum sé til farsældar. Þar spilar verulega inn í sú staðreynd að hæstv. ríkisstjórn hefur talað af nokkru gáleysi um góðærið. Hún hefur talað þannig, sérstaklega í kosningabaráttunni en reyndar líka áður en hún brast á með fullum þunga, að góðærið væri eitthvað sem hefði fallið ofan af himnum og væri komið til þess að vera, eins og mannað sem forðum féll. Svo er auðvitað ekki. Ég hef fært rök fyrir því á fyrri stigum þessarar umræðu að öll teikn bendi til þess að við séum núna stödd tiltölulega aftarlega á síðasta bili hagsældarskeiðsins sem við höfum verið á og er nauðsynlegt að menn taki höndum saman til þess að reyna að framlengja þetta. Og ég hef gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir að hafa orðið á nokkur mistök sem hafa gert það að verkum að þá því eru minni líkur en ella. Hæstv. ráðherra sagði að menn ættu að varast að tala af gáleysi um verðbólgu vegna þess að það væri hægt að tala hana upp. Með þessu er hæstv. ráðherra að vísa til þeirrar alkunnu staðreyndar að hagfræði leikur að verulegu leyti á sálfræðilegum nótum. Og það er rétt. Við þurfum þá líka að beita þessum sömu aðferðum til þess að reyna að spila hana einhvern veginn niður. Því er nauðsynlegt að þeir sem hafa afl og þunga, þeir sem eru í forustu, þ.e. hæstv. ríkisstjórn, gangi fram fyrir skjöldu og sýni ekki bara þegnum landsins heldur atvinnulífinu að hún er að taka á til þess að reyna að lækka verðbólguna. Og það er hægt m.a. með því að samþykkja þetta frv., herra forseti. Almennt er það nauðsynlegt sem þáttur í þessum viðnámsaðgerðum verðbólgunnar. Almennt er það nauðsynlegt til þess að veita fordæmi og forustu. Tæknilega, herra forseti, er það líka svo að þær tekjur sem reiknaðar voru inn í forsendur fjárlagagerðarinnar á síðasta ári vegna þessarar hækkunar eru þegar komnar þar inn. Þær eru komnar þar inn í gegnum hækkunina sem hefur orðið vegna veltuaukningar í þjóðfélaginu og birtist í auknum þungaskatti og þar með auknum tekjum Vegasjóðs. En í öðru lagi er líka ljóst, herra forseti, að það er borð fyrir báru. Það hefur komið fram og því er ekki neitað af þeim sem hafa valdið og dýrðina í ríkisstjórninni þessa stundina, að þó að útgjöld ríkisins hafi aukist þá hafa tekjurnar aukist meira. Þess vegna segi ég að lokum, herra forseti, að tekjurnar sem ...

Hvar lærði þingmaðurinn hagfræði?

Herra forseti. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spyr hvar þingmaðurinn hafi lært hagfræði. Hann hefur ekki gengið á langa skóla í þeim efnum en þó hefur hann setið um þriggja kortera skeið í kjöltu hv. þm. Jóns Kristjánssonar á þessum morgni að viðstöddum fjórum fulltrúum fjmrn. Og eftir þá skömmu lexíu er hann sannfærður um að það stenst sem hann segir, að tekjur vegna þungaskatts sem stafa af aukinni veltu í þjóðfélaginu eru snöggt um meiri en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga og sömuleiðis að tekjur ríkissjóðs eru meiri en útgjaldaaukinn. Þess vegna er borð fyrir báru.

Herra forseti. Ég vil bæta örfáum orðum inn í þessa umræðu. Ég held að hv. síðasti ræðumaður þurfi að sitja aðeins lengur í kjöltu minni til að nema fræðin því það er ekki alls kostar rétt sem kom fram hjá honum að það hafi komið fram á fundi fjárln. í morgun að tekjur Vegasjóðs hafi stóraukist.

Ég sagði ekki að það hefði komið fram á fundi fjárln.

Nei.  Að öðru leyti var farið yfir horfurnar eins og þær blasa við núna þó að formlegar skýrslur um afkomuna fyrri hluta ársins liggi ekki fyrir. Þær liggja fyrir fljótlega upp úr mánaðamótum og verða þá teknar fyrir á okkar vettvangi. Það er rétt að fram kom að það er tekjuaukning frá því sem gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Hins vegar kom einnig fram að ekki er ástæða til annars en að ætla að aukin útgjaldatilefni jafni þennan tekjuauka út þannig að engin ástæða er til þess að ráðstafa auknum tekjum á þessum tímapunkti. Það sem ég legg áherslu á og það sem ég legg mest upp úr í baráttunni gegn verðbólgunni og í baráttunni við að halda stöðugleikanum í efnahagsmálum er að halda við þau áform að reka ríkissjóð með afgangi. En útgjaldatilefnin eru auðvitað ærin og harður bardagi verður að fást við þau mál því það þarf að sinna mörgum brýnum verkefnum. En ég ætla ekki að lengja þessa umræðu með því að fara að ræða einstök atriði í því efni núna. Í morgun kom fram að útgjaldatilefni, t.d. í heilbrigðis- og tryggingamálum, eru veruleg og munu taka upp bróðurpartinn af þessum tekjuauka sem fyrirsjáanlegur er á þessu stigi. Þetta vildi ég að kæmi fram. Við í fjárln. munum að sjálfsögðu fylgjast með þróun þessara mála þegar skýrslur liggja fyrir um það og einnig þegar Ríkisendurskoðun hefur farið yfir fyrri hluta ársins, eins og hún mun gera væntanlega.

Herra forseti. Hér er til umræðu mjög lítið þingmál í rauninni sem mjög auðvelt er að taka afstöðu til. Ég hef þegar gert það og lýsti þeirri afstöðu minni í gær. Ég er andvígur frv. og andvígur því að það verði samþykkt.

Er það prinsippmál?

Hins vegar hafa menn í umræðunni notað tækifærið og rætt um ýmislegt fleira en þetta litla frv. Meðal annars var boðað til fundar í fjárln. í morgun til að fara yfir fyrirliggjandi upplýsingar um stöðu ríkisfjármálanna og þessari umræðu frestað af þeim sökum. Það hefur nú komið á daginn að ekkert nýtt kom út úr því. Ég sagði í gær í umræðunum að við gerðum ráð fyrir að við gætum staðið við þær áætlanir sem fjárlögin gera ráð fyrir að því er varðar nettóniðurstöðuna, afganginn. En það þýðir auðvitað, eins og við vitum ævinlega, að útgjöldin breytast innan ársins og tekjurnar líka. Það er algjörlega óábyrgur málflutningur, eins og hv. þm. hefur gert sig sekan um, bæði í dag og í gær, að rétt væri að afturkalla þennan tekjuauka sem felst í hækkun bensíngjaldsins vegna þess að hvort eð er væri svo mikið af tekjum á ferðinni í ríkissjóð. Það vitum við ekkert um enn þá. Reyndar hafa áætlanir að því er varðar bensíngjaldið staðist nákvæmlega upp á næstum því milljón á þessum stóra tekjupósti það sem vitað er af árinu. Það eru einhverjar umframtekjur væntanlega í þungaskattinum en það er hins vegar mjög óvíst vegna þess að þar hefur reglunum verið breytt og hinar nýju reglur koma ekki að fullu til framkvæmda fyrr en núna í sumar að því er varðar kílómetragjald, afslætti fyrir ákveðnar tegundir bíla o.s.frv. Það er því fullkomið ábyrgðarleysi að ætla að fara að gera út á einhvern tekjuauka í þessu fyrr en það er fyrirséð hvernig þær reglur koma út þegar upp er staðið. Hv. þm. hafði því ekki neitt upp úr þessu krafsi, að ég tel. Hv. þm. hefur hins vegar fjallað um ýmis önnur atriði og nefndi hækkun áfengisgjalds. Það hefur ekkert hækkað. Það urðu smábreytingar á áfengisverði 1. júní vegna þess að þá er regluleg aðlögun hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins á ári hverju, sumt hækkar, annað lækkar. Ég held að meðaltalshækkunin hafi verið 1%. Hún var eitthvað örlítið meiri í bjór en hún var lægri í öðrum tegundum áfengis. Það er ekki hægt að blanda þessu inn í þessa umræðu um bensíngjaldið. Þarna er bara um að ræða eðlilegar breytingar, sumar til hækkunar og aðrar til lækkunar, eins og gengur. Það er nefnilega ekki sama krísuástandið og var í verðlagsmálum og alveg ástæðulaust að magna þetta upp eins og einhvern gamlan verðbólgudraug aftan úr forneskju. Ég sagði í umræðunum í gær að við gerum okkur enn þá vonir um að verðlagsbreytingarnar frá 1998--1999 verði ekki fjarri þeirri forsendu sem er í fjárlögunum, þ.e. 2,5%. Það er enn þá von til þess að það geti orðið. En það verða auðvitað allir að leggjast á eitt og hjálpar ekki þegar eitt stórt sveitarfélag, Reykjavíkurborg, hækkar strætisvagnafargjöldin um 25%, ekki tvö eða þrjú prósent eða eitt prósent, eins og hækkanirnar hérna eru. En þetta er eins og kunnugt er eina sveitarfélagið þar sem almenningssamgöngur kom beint inn í vísitöluna. Hins vegar hefur hv. þm. látið hjá líða --- eins og honum var nú tíðrætt um vexti í umræðunum í gær --- að minnast á að Seðlabankinn hefur, frá því að við töluðum síðast saman hér, ákveðið að hækka stýrivexti sína um 0,5%. Ég tel að það sé mjög skynsamleg aðgerð í núverandi stöðu. Hún mun hafa áhrif til að draga úr útlánaeftirspurn, hún mun væntanlega líka hafa áhrif á að ýta genginu eitthvað upp á við og þar með væntanlega hafa áhrif á innflutningsverðlagið niður á við. Þannig getum við gripið til ráðstafana til að sporna gegn hækkun verðlags. Þetta frv. er að mínum dómi sýndarmennskan ein og þess vegna er ég andvígur því.

Herra forseti. Þessi málflutningur hæstv. fjmrh. var ákaflega sérkennilegur og pirringurinn í málflutningi hans skein í gegn. Hann á greinilega í vök að verjast og samviskan er eitthvað í ólagi. Það er ákaflega undarlegt að heyra það frá fjmrh. landsins að hann telji það krafs af hálfu þingmanna þegar þeir reyna á vitrænan hátt að beina umræðunni hvað varðar fjármál íslenska ríkisins í þá veru að menn hafi hér haldbærar tölur til staðar, annars vegar um hvaða aukaútgjöld er að ræða og hins vegar hverjar horfurnar eru tekjumegin. Það kallar hann almennt krafs, talar um sýndarmennsku og yfirborð og ætlar að afgreiða hið háa Alþingi, eins og hann gerir gjarnan í blöðum, með því að segja nettóniðurstaðan verði sennilega eitthvað nærri lagi. Þetta eru ekki boðleg vinnubrögð. Við erum að biðja um að hér geti farið fram umræða sem byggir á veruleikanum eins og hann blasir við. Það er komið mitt ár og hvað er óeðlilegt við það að þingmenn á sumarþingi vilji fá handfestu í því hversu margir milljarðarnir eru sem hafa runnið út nú þegar í loforðum ríkisstjórnarinnar fram hjá heimildum Alþingis, sem þarf að taka inn í fjáraukalög að hausti? Hversu margir eru milljarðarnir af hinum ýmsu tekjupóstum ríkisins þar sem allt bendir til þess að þeir muni jafna, eins og hæstv. ráðherra segir, þennan útgjaldaauka? Það er ekki boðlegt hjá hæstv. fjmrh. að koma og tala um að nettóniðurstaðan verði sennilega sú sama. Og þegar menn ætla að ræða málið á vitrænum grundvelli þá sé verið að krafsa, þá séu þeir með sýndarmennsku. Ég frábið mér svona málflutning, algjörlega herra forseti. Þetta er ekki sæmandi ráðherrum í ríkisstjórn Íslands.

Herra forseti. Leitt er nú að heyra að hv. þm. frábiður sér málefnalegar umræður en út af fyrir sig læt ég mér það í léttu rúmi liggja. En hvað er boðlegur málflutningur og hvað eru boðleg vinnubrögð í Alþingi? Hér er til umræðu lítið frv. um eitt ákveðið tiltekið mál. Það er mjög einfalt að taka afstöðu til þess. Menn eru með því eða menn eru á móti því. Ég hef lýst afstöðu minni til þess máls. Ég hef hins vegar jafnframt tekið þátt í almennari umræðum um verðlags-, efnahags- og ríkisfjármál sem hefur verið farið út í á grundvelli þessa þingskjals --- þó að það sé alveg á mörkunum reyndar gagnvart þingsköpum --- og hef lýst afstöðu minni til þeirra mála. En hér er hins vegar enginn vettvangur til að taka upp almenna umræðu um stöðu ríkisfjármála. En þarf einhverjum að koma það á óvart að breytingar séu í tekjum og gjöldum ríkisins innan ársins? Er hv. þm. búinn að gleyma því sem gerðist í heilbrrn. meðan hann var heilbrrh., að umframútgjöld urðu á þeim vettvangi? Telur hann það ný tíðindi að stofnað sé til útgjalda? Auðvitað ekki. Það er þetta sem ég leyfi mér að kalla sýndarmennsku, herra forseti, alveg eins og þetta frv. sem er til umræðu og gengur út á það að draga til baka 0,09% af þeirri verðlagshækkun sem varð um síðustu mánaðamót. Það gengur út á að draga til baka hækkun á bensíngjaldi, tekjuöflun í ríkissjóð, sem allir í þessum sal sem hér störfuðu um síðustu áramót vissu að von var á og samþykktu að skyldi eiga sér stað.

Herra forseti. Það kvað nú sumpart við annan tón en þó ekki. Það sem ég var einmitt að undirstrika var þetta: Er það óeðlilegt á miðju sumarþingi að ræða stöðu ríkissjóðs og horfur í þeim efnum? Ég vek athygli á því að þingflokkur Samfylkingarinnar féll frá umræðu, utandagskrárumræðu um stöðu efnahagsmála og stöðu ríkissjóðs, í því ljósi að menn gætu rætt það undir þessum lið, sem mér hefur heyrst einmitt hæstv. fjmrh. hafa nýtt sér býsna vel og farið um víðan völl og einkum og sér í lagi fest hendur á hugsanlegri og væntanlegri hækkun á strætisvagnagjöldum í Reykjavík, sem er þó að sönnu náskylt því efni sem við ræðum í þessu frv., bensíngjaldinu og tryggingunum. Það skyldi þó aldrei vera að þar væri samhengi á milli að einhverju leyti? En ég ætla hins vegar ekki að detta ofan í þann fúla pytt. Ég vil halda mig við það sem hæstv. fjmrh. sjálfur kom inn á í ræðu sinni. Það dugar ekki gagnvart hinu háa Alþingi að segja það venju samkvæmt og vísa til þess að á öllum tíðum og í síðustu ríkisstjórn og þarsíðustu ríkisstjórn hefði verið einhver útgjaldaauki sem var ófyrirséður vegna launaþróunar eða ófyrirséðra atvika annarra --- það vitum við býsna vel. En það sem við erum að reyna að fá fram er hvernig sú staða er í raun og sanni miðað við dags dató. Hverjar eru horfurnar? Ég veit ekki betur en að fjármálaráðuneytismenn og meiri hluti fjárln. séu þessa dagana einmitt að leggja drög að fjárlagafrv. haustsins grundvallað á þeim tölum sem nú þegar liggja fyrir. Það eru þær tölur sem við höfum verið að reyna að slíta hér út, þær horfur sem við höfum verið að reyna að slíta hér út ítrekað á þeim örfáu dögum sem við höfum haft á þessu sumarþingi. Er það óeðlilegt og ber það þess merki að menn séu með sýndarmennsku þegar þeir vilja hafa veruleikann í höndunum? Mér sýnist þvert á móti að það sé hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin sem séu á harðaflótta frá þeim veruleika.

Herra forseti. Það ber nú nýrra við ef það er orðið gagnrýnisvert að ríkisstjórnir séu um þetta leyti árs að ganga frá fjárlagafrv. fyrir næsta ár  Út úr því kom það sem ég leyfði mér að segja áðan að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hafði lítið upp úr því krafsi. Hann hafði lítið upp úr því krafsi vegna þess að það kom ekkert fram umfram það sem ég hef hér sagt, að við gerum ráð fyrir að tekjur og gjöld aukist ekki meira en svo á annan hvorn veginn en að nettóútkoman verði svipuð og við höfum gert ráð fyrir í fjárlögunum. Það er a.m.k. von mín að við náum því. En auðvitað er ekki hægt að fullyrða hvernig endanleg þróun um tekjur og gjöld verður á þessu ári. Þetta vita menn. Hvað er verið að espa hér upp umræður um hluti sem allir er hafa komið nálægt þessum hlutum vita mætavel? Miklu veldur sá sem upphafinu veldur í þeim efnum, en hv. þm. hafði lítið upp úr sínu krafsi, ég stend við það. Ég skal segja það í þriðja sinn að frv. um lækkun bensíngjalds er sýndarmennska.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra kýs auðvitað hvaða tón hann setur í samskipti stjórnarandstöðunnar og hans sjálfs í umræðum um fjármál ríkisins. En ég verð að segja, herra forseti, að mér er ekki skemmt yfir þeim hrokafulla tóni sem er í máli hæstv. fjmrh. Ég vísa til þess sem menn kölluðu hér í gamla daga og móðir mín kenndi mér, að sá tónn sem hann notar og sú framkoma, þessi hrokafulla framkoma hans í garð okkar, fellur undir það sem hún kallaði í uppeldi mínu að hreyta skít í fólk. Og ef hæstv. ráðherra vill halda uppteknum hætti og hreyta skít í fólk þá er mér auðvitað alveg sama um það. Ég og aðrir eru í fullkomnum, lýðræðislegum rétti til að reyna að toga með glóandi töngum upplýsingar út úr starfsmönnum hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. var ekki á þeim fundi sem hann kvartar yfir að ég fór fram á og við þingmenn Samfylkingarinnar í morgun. Það getur vel verið að hann hafi yfirheyrt starfsmenn sína um hvað þar fór fram. Túlkun mín á þeim upplýsingum sem þar voru dregnar upp úr fulltrúum hans, nauðugum viljugum, voru þessar: Fyrir liggur að tekjur ríkisins hafa aukist um 4 milljarða en útgjaldaaukinn er líklega 3 milljarðar. Það liggur fyrir að munurinn er sennilega milljarður. Það liggur líka fyrir að vegna aukins innflutnings dísilbifreiða og vegna aukinna flutninga á landi þá hefur þungaskattur aukist talsvert mikið. Ég veit ekki hversu mikið vegna þess að fulltrúar ráðherra vildu ekki segja það. Sennilega hefur þeim verið bannað það. Ég dreg það í efa sem hæstv. ráðherra sagði, að ég hefði ekki annað haft upp úr krafsinu en það sem fyrir lægi. Ég dreg það í efa að ég hafi fengið réttar upplýsingar. Ég skil núna, herra forseti, hvers konar vinnubrögð hæstv. fjmrh. vill iðka gagnvart stjórnarandstöðunni. Hæstv. ráðherra sagði: Við þurfum öll að leggjast á eitt. Og við vitum hvernig hann ætlar að leggjast á þessa sveif, herra forseti.

Já, það er þetta með mannasiðina, herra forseti. Kannski væri rétt að fá sérstakan einkatíma hjá hv. þm. í þeim og hvernig fara á að því að hreyta skít í fólk. Ég vil hins vegar enda skoðanaskipti mín við hann, sem hófust hér í gær um þessi mál, á því að taka undir það sem hann sagði að því er varðar nauðsyn þess að beita ýtrasta aðhaldi í ríkisfjármálunum. Mér heyrist hann enn þá tala á þeim nótum, þó hann noti nú tækifærið til að kasta skít í mig, eins og hann orðar það. Látum það nú vera. Ég fagna því, eins og hv. formaður fjárln. gerði í gær, að hafa drjúgan liðsmann þegar kemur að því í haust að taka á einstökum málum í fjárlagafrv. Ég held að það muni um hv. þm. þegar þar að kemur ef taka þarf sársaukafullar ákvarðanir í því efni.  Það hefur ekki verið legið á neinum upplýsingum af hálfu fjmrn. Það verður ekki gert. Það verða ástunduð þau vinnubrögð sem tíðkast hafa í samskiptum ráðuneytisins og fjárln. Undan þeim hefur ekki nokkur maður kvartað að því er ég best veit. Mér þykir leitt ef hv. þm. finnst samskiptin undanfarinn sólarhring vera til marks um hroka eða hrokakennd vinnubrögð en ég segi það sem ég sagði áðan: Miklu veldur sá sem upphafinu veldur í þeim efnum.

Herra forseti. Bara til þess að taka af öll tvímæli: Já, mér misbýður hrokinn í máli hæstv. ráðherra. Ég hef reynt að eiga við hann málefnalegar viðræður hér --- enda skelfur jörðin nú undir fótum okkar sem við tölum --- og hélt langa ræðu í gær þar sem ég gaf til kynna að ég væri ekki ósammála ýmsum markmiðum og jafnvel aðferðum hæstv. ráðherra. Ég fann hins vegar að því hvernig hann hefur stjórnað efnahagsmálum þjóðarinnar og taldi að vegna þeirra mistaka, sem ég færði rök fyrir að honum hefðu orðið á, yrði erfiðara en ella að taka á þessum málum. Hæstv. ráðherra svaraði þessu ekki einu orði. Hann hefur hvergi tekið upp málefnalega umræðu eða fært rök gegn málflutningi mínum. Hann hefur hins vegar komið hingað og kvartað undan því að einhver nýgræðingur í fjárln. skuli leyfa sér þá ósvinnu að vilja fá ákveðnar upplýsingar, sem hann fékk ekki nema að mjög takmörkuðu leyti, herra forseti. Ég verð að segja að það er útúrsnúningur hjá hæstv. ráðherra þegar hann kemur hingað og segir að þetta litla frv. skipti litlu máli. Þá er hæstv. ráðherra að snúa út úr. Hvers vegna? Vegna þess að það stendur ekki eitt. Það er eitt af fjórum aðgerðum sem við höfum lagt til, með einum eða öðrum hætti eins og það var sagt, að ríkisstjórnin fari í gegn verðbólgunni. Bensíngjaldið var eitt, könnun á forsendum gjaldskrárhækkunar Landsvirkjunar var annað og ég nefndi fleiri atriði. Spurningu minni til hæstv. ráðherra er ósvarað og hún er þessi: Mun hann sem fjmrh. beita sér fyrir því að hafnar verði samræður við sveitarfélögin um að þau og ríkið taki sameiginlega á þessum málum með því að kalla aftur ýmsar ákvarðanir um verðhækkanir?

Herra forseti. Af minni hálfu liggur fyrir frá því í haust ósk til sveitarfélaga um samstarf á vettvangi efnahagsmála. Það samstarf er að fara í gang og við erum að undirbúa með hvaða hætti best sé að fara í það mál. Sveitarfélögin gegna náttúrlega mikilvægu hlutverki, ekki bara í sambandi við verðlagsmál heldur líka margt annað. Ég hef ekki kvartað undan því að óskað væri eftir fundi í fjárln. --- aldrei, hvorki hér í dag né í gær. Ég hef ekki kvartað undan því.  Hins vegar vil ég taka fram, út af því sem þingmaðurinn sagði núna í síðasta andsvari, þegar hann gagnrýnir mig fyrir mistök í efnahagsmálum á undanförnum missirum, að hann áttar sig kannski ekki á því að þegar hann er að tala um skattalækkunina þá var hún ákveðin 1997. Látum það nú vera að núv. fjmrh. kom til starfa 1998 en það skiptir ekki öllu máli því ég studdi það mál í einu og öllu. Hins vegar er mjög athyglisvert að hann telur að sú skattalækkun --- og hann eyddi í það löngu máli hér í gær --- hefði verið tóm vitleysa af efnahagslegum ástæðum. Auðvitað má ræða það. En það skýtur þá skökku við, ef menn eru á móti skattalækkunum í þeim tilgangi að hamla gegn þenslu, að menn skuli þá leggja til, vegna þenslu, að falla frá skattahækkun sem varð á bensíngjaldinu. Þar skýtur skökku við vegna þess að það er ekki hefðbundin aðgerð gegn þenslu að vilja lækka skatta. Því var þingmaðurinn sjálfur að halda fram varðandi hinar almennu tekjuskattslækkanir.

Herra forseti. Mér þótti áhugavert að heyra hæstv. fjmrh. lýsa því yfir að hér væri á ferðinni mjög einfalt frv. sem auðvelt væri að taka afstöðu til og vera annaðhvort andvígur eða samþykkur. Hæstv. ráðherra kvaðst þegar hafa mótað afstöðu sína til málsins og lýsti henni. Hann er á móti frv. Það hefði verið æskilegt að hæstv. forsrh. hefði verið hér í salnum og heyrt þessa röksemdafærslu fjmrh. Hér fyrr á fundinum fann hæstv. forsrh. því allt til foráttu að hægt væri að taka afstöðu til einfalds máls, sem sömuleiðis er hægt að svara með jái eða neii, sem sagt því hvort virkjunarframkvæmdir á Fljótsdalshéraði ættu að fara í lögformlegt umhverfismat. Ég tel að hæstv. fjmrh. hafi flutt prýðilega framsöguræðu fyrir því sjónarmiði að þegar fyrir liggja einfaldir og skýrir kostir í tiltekinni stöðu, eins og hér vissulega eru, þá séu menn annaðhvort samþykkir því eða andvígir, að þessi bensíngjaldshækkun gangi fram. Þá er ekkert að vanbúnaði að taka afstöðu til þess, ef Alþingi vill láta vilja sinn í ljós. Mér finnast þeir menn vera á mjög hálum brautum sem færa rök gegn því að til bóta sé að þingviljinn birtist í málum þegar forsendur eru fyrir slíku. Auðvitað á það að vera þannig og menn eiga að taka það alvarlega. Ef það kæmi t.d. í ljós að meiri hluti Alþingis væri þeirrar skoðunar að skynsamlegt væri að fara þessa leið, að fresta þessum hækkunum og færa frekar til tekjur milli ríkissjóðs og Vegasjóðs o.s.frv. svo áætlanir geti staðist, þá ætti sá vilji auðvitað að fá að koma fram. Það er ekki hægt að færa rök gegn því og slíkt liggur í eðli þingræðisins. Í öðru lagi vil ég hrósa hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir námshæfileikana. Ég verð að segja að svo prýðilega fræðilegan fyrirlestur um hagfræði hef ég aldrei heyrt fluttan fyrr af manni sem einungis hefur stundað nám í þeirri vísindagrein í korter. Að vísu er kennarinn öflugur og stóllinn góður.  Herra forseti. Af því að það er fullkomlega eðlilegt að hið stærra samhengi þessara mála beri hér nokkuð á góma, þá ætla ég aðeins að segja um það örfá orð. Kostnaðarhækkanir þær sem hér er að hluta til komið inn á með þessu frv. eru mikið til umræðu í þjóðfélaginu og eðlilegt að það verði mönnum efni til skoðanaskipta hér á Alþingi áður en það lýkur störfum og að hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn séu krafin svara í þeim efnum. Ég verð að vísu að segja að mér fannst hæstv. ráðherra óþarflega önugur í málflutningi sínum og ekki bæta neitt fyrir sér með því að vera með önuglyndistón yfir þessu. Að manni læðist sá grunur að vorið og sumarið fari ekki nógu vel í hæstv. ráðherra, hann sé óþarflega skapstyggur. Það er auðvitað slæmt. Ég verð líka að segja að mér finnast hæstv. ráðherrar, og það er ekki nýtt, bæði hæstv. fjmrh. og reyndar einnig hæstv. félmrh., t.d. á sl. vetri, tala mjög ógætilega um hlut og stöðu sveitarfélaganna í þessu efni. Allra síst er það við hæfi að hæstv. fjmrh. dragi karp milli meiri hluta og minni hluta í borgarstjórn Reykjavíkur inn í umræðurnar eins og hann gerði hér áðan. Það er ekki nýtt að ofstæki íhaldsins í garð Reykjavíkurlistans birtist mönnum hér í gegnum talsmenn Sjálfstfl. í ræðustól á Alþingi. Í fyrrahaust, á ráðstefnu sveitarfélaga um fjármál, þá húðskömmuðu hæstv. ráðherrar, hæstv. fjmrh. og einnig hæstv. félmrh., ráðherra málefna sveitarfélaganna, sveitarfélögin fyrir ábyrgðarleysi í fjármálum. Þeir sögðu að þau ættu að taka sig á, mættu ekki keyra fram úr, ættu ekki að hækka gjaldskrár o.s.frv. Það bryddar á sama viðhorfi hér hjá hæstv. fjmrh. nú. En hver er staða sveitarfélaganna? Hún er sú að tekjumöguleikar þeirra eru meira og minna bundnir og lögfestir. Síðan hafa þau tekið við útgjaldafrekum verkefnum, fengið á sig væntingar t.d. kennara um launahækkanir og annað slíkt en hafa mjög takmörkuð úrræði til að bregðast við þegar útgjaldaauki verður af slíkum sökum. Niðurstaðan er sú að skapast hefur jafnvægisleysi í tekjusamskiptum ríkis og sveitarfélaga þar sem hallar á sveitarfélögin. Þau safna nú mörg hver skuldum. Þetta liggur fyrir og ekki við hæfi að hæstv. ráðherrar komi svo og skammi sveitarfélögin fyrir ábyrgðarleysi í fjármálum. Þarna þarf að koma til samstarf þessara aðila um að leysa þessi mál. Eitt af því sem blasað hefur við um missira skeið og flokkast undir jafnvægisleysi í íslenskum efnahagsmálum er auðvitað sá vandi sem er uppi í tekju- og verkaskiptum milli ríkis og sveitarfélaga. Hæstv. ráðherrum væri nær að horfast í augu við það og reyna að ná samstarfi um að leysa það en reyna að flýja frá vandanum líkt og þarna er gert. Það er þannig, herra forseti, eins og hæstv. fjmrh. viðurkenndi ágætlega hér í málflutningi sínum, að góðærið svokallað og margumrætt, sem var nú ekki svo lítið rætt um fyrir kosningar, er því miður nánast orðið að eyðslugóðæri. Ef aðeins er farið yfir hagsveifluna eins og hún er frá 1994, þegar fór að birta til aftur eftir langt samdráttarskeið, má segja að góðærið hafi byrjað sem framleiðslugóðæri. Það var fyrst og fremst aukin verðmætasköpun í sjávarútvegi með veiðum á fjarlægum miðum og góðu gengi í veiðum uppsjávarfiska sem kom hjólunum í gang á nýjan leik. Á árinu 1994 og 1995 má segja með sanni að hafi verið hér eiginlegt góðæri í þeim skilningi að raunverulegur tekjuauki kom inn í efnahagslífið og þjóðarbúskapinn. Á árunum þar á eftir, á árunum 1996--98, má segja að góðærið hafi verið sambland af þessu að viðbættum fjárfestingum sem komu inn í landið og ýttu undir hagvöxtinn. En nú á síðari hluta þessa hagvaxtarskeiðs eða góðærisskeiðs, sem margir óttast því miður að sé komið, er þetta því miður að mestu leyti að verða eyðslugóðæri. Það hefur dregið úr fjárfestingum og sú framleiðsluaukning sem kom þessu af stað er ekki að sama skapi og áður. Fyrst og fremst er það mikil eyðsla í þjóðfélaginu sem skilar t.d. ríkissjóði núna þessum tekjuauka, eyðsla sem því miður er að hluta umfram efni. Menn ættu að horfast í augu við þær aðstæður af alvöru. Ég held að það sé rétt hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni að ástæða sé til að ætla að ríkisstjórnin hafi með góðæristali sínu kynt undir væntingum, t.d. um launahækkanir, sem eigi eftir að koma henni í koll. Ég tel fullkomið tilefni til að hafa áhyggjur af því hvernig til muni takast á næstu mánuðum, bæði við að halda jafnvægi í efnahagsmálum og hvað varðar væntanlega kjarasamninga. Mér finnst, herra forseti, ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir afar kærulaus í þessum efnum. Að mínu mati er t.d. mikið kæruleysi að ýta öllu frá sér nú á fyrri hluta ársins og vísa því aftur til haustmánaða. Það er ætlunin. Á þessu vorþingi er ríkisstjórnin ekki, eins og hún hefði getað gert, að taka í gegn fjáraukalögin. Hún er ekki að nota það tækifæri sem hún hefur með Alþingi starfandi til að taka á fyrirsjáanlegum vandamálum sem menn einfaldlega ýta á undan sér, t.d. rekstrarvanda heilbrigðisstofnana. Þessu er öllu saman ýtt á undan og vísað inn að hausti. Mér finnst það mikið umhugsunarefni t.d. að ríkisstjórnin skuli ekki við þessar aðstæður framlengja störf þingsins, afgreiða fjáraukalög og reyna að taka á þeim þáttum sem þar væri t.d. hægt að gera og ná betri tökum og meira jafnvægi í þessum efnum. Það er líka rétt sem fram kom að við höfum búið að ýmsu leyti undanfarin tvö til þrjú missiri við afbrigðilegar aðstæður. Við höfum flutt inn verðlækkanir. Við höfum verið svo heppin, skulum við segja, að áhrif erlendis frá, t.d. lækkandi olíuverð, t.d. lækkandi verð á innflutningi frá Asíulöndum vegna efnahagsástandsins þar, hagstæð gengisþróun og að mörgu leyti hagstæð þróun á afurðaverði hjá okkur, hefur allt í raun og veru hjálpað til að vega upp á móti talsverðri verðþenslu innan lands. Það liggur alveg fyrir að ef ekki hefðu komið til olíuverðslækkanirnar og fleiri þættir, þá hefði verðbólgan verið einhverjum prósentustigum hærri undanfarin missiri en hún ella var. Þess vegna er fullkomin ástæða til að hafa áhyggjur af því ef bjargræðið að utan snýst nú við sem við höfum enga tryggingu fyrir að það ekki geri. Þá er ástæða til að hafa áhyggjur af því að hér geti orðið meiri verðþensla en við höfum séð og mælst hefur að undanförnu. Herra forseti. Ég vildi nota tækifærið úr því að nokkrar umræður höfðu hafist um ástand efnahagsmála almennt til að koma þar inn á örfá atriði og skal ekki lengja umræðuna af minni hálfu meira enda óvíst að húsið standi miklu lengur miðað við hvernig það nötrar og munu stórvirkar vinnuvélar valda en ekki jarðhræringar og best að fara að forða sér úr pontunni. Að allra síðustu þetta, herra forseti, sem ég vil endurtaka, mér finnst hæstv. ríkisstjórn vera kærulaus. Sá grunur læðist eiginlega að mér að hæstv. ráðherrar nenni þessu ekki, þeir hafi svo gaman af því að vera orðnir ráðherrar aftur í nýrri ríkisstjórn að þeir slái þessu upp í kæruleysi og vísi þessu öllu til haustsins --- den tid, den sorg --- heitir það á dönsku og það finnst mér ekki mikil ábyrgð. Maður hefði vænst einhvers annars af nýrri ríkisstjórn, að hún reyndi að grípa strax til skynsamlegra ráðstafana gagnvart þeim áhyggjuefnum sem þarna eru uppi. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hef afar takmarkaða trú á því ef menn ætla að beita því eina tæki að Seðlabankinn hækki vexti, það geri mikið, það hreyfi miklu. Við höfum keyrt á vöxtum sem eru mörgum prósentustigum fyrir ofan nágrannalöndin, missirum saman og það virðist ekki hafa skipt miklu máli. Ég hef því ekki mikla trú á því að einhver vaxtabreyting upp á hálft prósentustig hafi þarna mikil áhrif, mér liggur við að segja því miður. Ég held að fleira þurfi að koma til og mér finnst kæruleysislegt af hæstv. ríkisstjórn að skilja svona við hlutina.

Herra forseti. Ég ætlaði ekki að taka til máls aftur í umræðunni en fyrst farið var með tölur sem komu fram á fundi fjárln. í morgun verð ég að bæta einu orði við varðandi það. Ég vil undirstrika að endanlegar áætlanir liggja ekki fyrir um þessi mál og tekjuspáin var kynnt þannig að þarna væri um að ræða tekjuauka upp á 2--4 milljarða. Hins vegar tóku starfsmenn fjmrn. það fram að þeir væru yfirleitt varkárir í spám sínum þannig að ég er ekki að gera athugasemd við það þó hv. þm. hafi nefnt 4 milljarða. Hins vegar er alveg ljóst varðandi útgjaldaaukann að menn verða að reikna með því að þarna séu tekjur og útgjöld nokkuð í jafnvægi. Það liggja fyrir umsóknir inn á fjáraukalög um hækkanir í tryggingakerfinu, um að menn verði að koma inn í heilbrigðismálin og það hefur yfirleitt verið reynslan að það falla til útgjaldatilefni á árinu. Ekki þarf annað en líta til reynslu síðustu ára með það þannig að mér finnst óvarlegt að reikna með því að það sé einhver milljarður þarna sem stendur út af. Ég undirstrika það. Jafnvel þó að tekjuspáin standist upp á 4 milljarða kr. viðbót sem þeir sérfræðingarnir töluðu um, 2--4, en ég ætla ekki að rengja hv. 7. þm. Reykv. eða fara að stæla við hann um það. Vel getur verið að þetta verði 4 milljarðar og vonandi verða þeir það. Hins vegar er ljóst að útgjaldatilefnin falla til þannig að ekki er varlegt að reikna með bata af þessum ástæðum einum. Það hefur verið farið víða í þessari umræðu og ég ætla ekki að blanda mér í það. Talað hefur verið um að við séum á lokum uppsveiflunnar og það hefur verið frekar svartsýnistónn í umræðunni að því leyti. Það kann vel að vera rétt. Við erum mjög háð sjávarútvegi í landinu og sjávarútvegurinn er sveiflukenndur atvinnuvegur og hefur alltaf verið. Ég held að samt sé ekki ástæða til neinnar sérstakrar svartsýni en ég held að alveg sé ástæða til þess að hafa allan varann á og leita eftir öllum tækifærum til þess að auka hagvöxtinn. Mér fannst athyglisvert að hv. 3. þm. Norðurl. e. talaði um að góðærið væri eyðslugóðæri en þyrfti að vera framleiðslugóðæri. Ég er honum alveg sammála í því og við þurfum að leita allra leiða til þess að auka framleiðsluna í þessu samfélagi. Við þurfum að leita allra leiða til þess að skjóta fleiri stoðum undir atvinnustarfsemina í landinu. Þess vegna höfum við t.d. verið að leita eftir því að nýta orku sem hefur verið til umræðu í morgun þó á öðrum vettvangi væri. Ég vil stuðla að því að góðærið í landinu byggist á framleiðslu. Ég vil líka óska þess að það byggist á því að fólk hafi bærileg lífskjör í landinu og við höfum sæmilegan jöfnuð milli manna og fólk hafi þau lífskjör að viðskipti geti gengið greiðlega fyrir sig. Mér finnst það ekkert af hinu vonda. En ég er alveg sammála því að góðærið á ekki að byggjast eingöngu á eyðslu eða fjárfestingu. Það verður að byggjast líka á framleiðslu og fjölbreyttum atvinnuvegum.

Virðulegi forseti. Ástæða þess að ég kveð mér hljóðs er sú að það kom áðan fram hjá hæstv. fjmrh. að frv. sem lagt er fram af nokkrum hv. þingmönnum Samfylkingarinnar væri sýndarmennska. Maður gat skilið að þess vegna væri ekki endilega þörf á málefnalegri umræðu um það og efni þess. Ég er þessu algerlega ósammála og reyndar mjög hissa á því að hæstv. fjmrh. skuli nota orð sem þessi eftir að búið er í löngu máli að fara yfir ástæður þess að frv. er lagt fram, ekki bara á hv. Alþingi heldur hafi komið fram af hálfu t.d. ASÍ og fleiri samtaka viðvaranir varðandi þenslu í þjóðfélaginu og efasemdir þess efnis að það væri réttur tímapunktur að setja bensíngjaldið á þegar olíuverð hækkar mjög erlendis og er núna í hámarki og reikna má með að það fari svo lækkandi. Þess vegna hefði verið skynsamlegra fyrr hæstv. ríkisstjórn að bíða með þessa hækkun og sjá hver þróunin yrði. Ekki liggja fyrir niðurstöður núna að fjárlögum eða hvernig þróunin hefur verið á fyrstu 5--6 mánuðum ársins, hver er tekjuauki ríkissjóðs --- það liggur fyrir að hann er einhver --- og hver er útgjaldaaukningin. Úr því að þessar tölur liggja ekki fyrir endanlega hefði verið skynsamlegt að bíða með frekari ákvarðanatöku af hálfu ríkisstjórnarinnar. Forsendur fjárlaga hefðu verið metnar upp á nýtt. Það að taka ákvörðun um bensíngjaldið og þungaskattinn í byrjun júní þegar ljóst er að aðeins eru örfáir dagar eða vikur þar til þetta endurmat á forsendum fjárlaga og útkomunni liggi fyrir er fljótræði og þess vegna hefði verið eðlilegt að búast við því að hér ætti sér stað málefnaleg umræða, ekki einungis hvað varðar þetta frv. heldur einnig efnahagsmálin almennt og eins og áðan kom fram hafði þingflokkur Samfylkingarinnar beðið um utandagskrárumræðu um efnahagsmálin og þróunina en féll frá henni á þeirri forsendu að af því að við höfum lagt fram þetta frv. mætti taka inn fleiri þætti sem hefur verið gert í umræðunni. Það er fyrst og fremst ástæðan fyrir því að fleiri þættir efnahagsmála hafi verið dregnir inn í umræðuna en eingöngu efni frv. sjálfs. Ég hefði gjarnan viljað sjá á þessum tímapunkti hvað t.d. tekjur ríkissjóðs af umferðinni hafa aukist. Nú fer fram keyrsla á því í hverjum einasta mánuði jafnt og virðisaukaskattinum og það hefði verið eðlilegt að hægt hefði verið að fá upplýsingar, a.m.k. grófa áætlun, um hver tekjuaukinn sem stafar af umferðinni hefði verið á þessu ári og tekjurnar af virðisaukaskattinum. Nú kemur fram eftir fund í fjárln. að áætlunin liggi ekki fyrir og menn nefna tölur að tekjuaukinn geti verið á bilinu 2--4 milljarðar. Ekki er verið að tala um að hann geti verið á bilinu 2--2,5 milljarður heldur 2--4. Þarna er gífurlega mikill munur á. Menn hljóta að geta sagt nákvæmar um það í dag hver þróunin hefur verið og hvernig málin standa hjá ríkissjóði. Í grein í Morgunblaðinu, sem birtist í gær þar sem talað er um ný tækifæri og nýjar hættur, er varað mjög við þenslumerkjum sem eru í þjóðfélaginu og ekki hægt að líta á það sem þar kemur fram hjá mjög mörgum sérfræðingum öðruvísi en hvatningu til ríkisvaldsins um að fara varlega. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur rætt um efnahagsmálin og þá þróun sem hefur verið frá því um kosningar og þær hækkanir sem hafa dunið á okkur eftir kosningar og þetta var niðurstaða okkar eftir ítarlegar umræður innan þingflokksins og samtöl við mjög marga sérfræðinga, m.a. hjá stofnunum ríkisins, að fara þá leið að leggja þetta frv. fram vegna þess að við teldum að það væri skysamlegt og spor í rétta átt að afturkalla þessa hækkun á bensínverði. Það er ekki sýndarmennska fólgin í því heldur fyrst og fremst einn liður í því að taka á þessum málum. Jafnframt fórum við fram á það að aðrir þættir eins og iðgjaldahækkun væri skoðuð í nefndum og farið væri fram á skýringar á þeim forsendum sem þar liggja að baki og fullyrt er af hálfu tryggingafélaganna að séu vegna samþykkta sem gerðar hafa verið á hv. Alþingi. Við fórum fram á að efh.- og viðskn. færi fram á skriflega greinargerð um málið en menn töldu að ekki væri rétt að þingnefnd gerði slíkt. En þegar liggja fyrir ásakanir úti í þjóðfélaginu þess efnis að Alþingi hafi tekið ákvarðanir sem leiða til gífurlegra hækkana á iðgjöldum er eðlilegt að þingnefnd fari fram á gerð sé á því úttekt og skilað um það skýrslu til þingsins. En þar sem ekki var orðið við því mun þingflokkurinn viðhalda þeirri beiðni. Talað hefur verið um 35--40% hækkun iðgjalda. Hér fyrir framan mig er ég með rukkanir, önnur er ársgömul en hin er frá því núna, þar sem um er að ræða ábyrgðartryggingu á bifreið. Í fyrra var innheimt í ábyrgðartryggingu 50.154 kr. fyrir árið en núna er ábyrgðartryggingin, sama ábyrgðartrygging, 85.240 kr. á sömu bifreið. Þarna er aldeilis um meiri hækkun að ræða en 40%. Ekki skiptir máli hver bónusafslátturinn er í þessu tilviki heldur var ábyrgðartryggingin sjálf fyrir ári síðan 50.154 kr. en er núna 85.240 kr. Þarna er um miklu meiri hækkun að ræða en fram hefur komið, 35--40% hækkun. Þessar hækkanir bitna allar mjög illa á heimilum og af því að það var aðeins komið inn á það í umræðunni í andsvörum við hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að hún talaði mjög frjálslega um skuldasöfnun heimilanna, þá hafa allar þessar ákvarðanir áhrif á það hver skuldastaða heimilanna er og möguleika hverrar fjölskyldu til þess að standa við þá skuldabyrði sína. Þetta kemur ekki einungis fram í hækkun á afborgunum lána heldur og ekkert síður í hækkun á vöru eins og bensíni eða í þungaskatti bifreiða og svo olíunni. Þetta eru allt saman hlutir sem verður að taka inn í umræðuna sem og einnig sú gífurlega hækkun sem orðið hefur á fasteignaverði sem um er talað í þessari grein. Í greininni er jafnframt nefnt að Norðurlandaþjóðirnir hefðu lifað sín fyrstu fjármagnsfrelsisár á síðasta áratug og varað alveg sérstaklega við því, eins og þar kemur fram, með leyfi forseta, að: ,,Í kjölfarið fylgdi lánagleði og oflánun og þegar kreppti að var greiðslugetan ekki í samræmi við útlánin. Við tók gjaldþrot heimila og fyrirtækja og bankarnir urðu fyrir miklu tapi.`` Þetta er reynsla fleiri þjóða. Þegar maður les þessar greinar og ýmsar aðrar sem birst hafa á síðustu mánuðum, t.d. ræðu seðlabankastjóra sem flutt var og skýrslu Seðlabankans sem kom út löngu fyrir kosningar --- því að þessi hættumerki voru komin fram löngu fyrir kosningar eins og við reyndar vöktum athygli á --- þá hljótum við sem ábyrgir stjórnmálamenn að setjast niður og velta því fyrir okkur hvernig við getum brugðist við á sem skynsamlegastan máta. Samfylkingin hefur möguleika á því að benda á þær leiðir sem okkur þykir skynsamlegt, að okkar mati og eftir samráð við sérfræðinga í efnahagsmálum, að fara núna og hægt er að grípa til strax. Þegar fyrir liggja niðurstöður í reikningum síðasta árs og síðan útlitið er fyrir þetta ár í ljósi loforða sem gefin voru í aðdraganda kosninga --- nú þegar liggur fyrir fyrirspurn í þinginu þar sem farið er fram á sérstaka úttekt á fyrirheitum sem gefin voru í aðdraganda kosninga --- þá er skylda okkar að ræða hvernig bregðast eigi við og benda á leiðir. Á þessu teljum við að hægt sé að taka. Það er kannski ekki stór tekjupóstur, ekki mikill tekjuauki í ríkissjóð sem bensíngjaldið á að gefa og jafnvel minna en tekjur af umferðinni hafa aukist á síðasta ári. Það er bara mjög nauðsynlegt fyrir okkur öll að hafa þessar upplýsingar og ég skora á hæstv. ráðherra að flýta því að ljúka þeirri vinnu innan ráðuneytis og á virðulegan forseta að fara fram á það við Ríkisendurskoðun, sem hefur einnig oft sent frá sér greinargerð um framkvæmd fjárlaga, að þessar upplýsingar verði sendar til þingmanna hið fyrsta þannig að menn geti haldið áfram þessari umræðu og þá tekið mið af þeim við undirbúning fjárlagaumræðunnar. Stjórnarandstaðan hefur nú ekki mikla möguleika á að koma að fjárlagagerðinni sjálfri sem eðlilegt er. En við hljótum að þurfa þessar upplýsingar í aðdraganda umræðunnar um fjárlögin og tillöguflutnings okkar á þingi þegar það kemur næst saman. En ég frábið mér, virðulegi forseti, fullyrðingar þess efnis að frv. Samfylkingarinnar sem hér er til umræðu sé sýndarmennska. Það er sú leið sem við töldum og teljum að þurfi til að taka á á öllum sviðum. Alþingi getur gert það hér með þessu og þannig sýnt lit með að vilja sporna við þeirri þenslu sem við öll horfum fram á. En til fjölda margra annarra aðgerða þyrfti að grípa og fara yfir, t.d. endurmat á nýrri húsnæðislöggjöf, mat á greiðslugetu, hvernig það er framkvæmt og fleira og fleira. Það er vinna sem þingflokkur Samfylkingarinnar mun fara í og er í en þetta er gert með það að leiðarljósi að við viljum leggja okkar af mörkum inn í þessa umræðu. Það er slæmt að fjárln. skuli ekki hafa fengið þær upplýsingar sem til þurfti til þess að ljúka mætti þessari umræðu málefnalega þannig að við gætum metið hvort sá tekjuauki sem átti að mæta aukinni útgjaldaþörf Vegagerðar ríkisins, þ.e. hvort þarna er um að ræða raunverulega þörf eða ekki miðað við þær forsendur sem við höfðum við afgreiðslu fjárlaga. Mikla nauðsyn ber til þess að þingheimur allur bregðist við þeim aðstæðum sem við búum við, að hér verði málefnaleg umræða um afkomu ríkissjóðs og það hvernig við bregðumst við þeirri þróun sem virðist vera í uppsiglingu. Það er engin sýndarmennska fólgin í því, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. ræðumanni fyrir málefnalega og yfirvegaða ræðu um þetta mál. Ég dreg út af fyrir sig ekkert í efa vilja hennar eða hennar samflokksmanna til þess að hjálpa til við að draga úr þeim þenslueinkennum sem við höfum séð í þjóðfélaginu. Ég tel hins vegar að þetta frv. skipti litlu sem engu máli í því efni. Ég vil líka segja það, vegna þess að það kom fram í máli þingmannsins, að auðvitað hef ég fullan hug á því að eiga gott og eðlilegt samstarf við þingið og nefndir þess alveg eins og var á síðasta þingi. Ég bendi á að ég kynnti fyrir fulltrúum stjórnarandstöðunnar í fjárln. efni síðasta fjárlagafrv. áður en það var kynnt opinberlega. Auðvitað er það í allra þágu að þegar þessi mál eru til umfjöllunar á Alþingi liggi fyrir sem bestar og réttastar upplýsingar. Hv. þm. sagði að það hefði verið fljótræði að beita þessari heimild til þess að hækka bensíngjaldið vegna þess að það hefði ekkert legið fyrir um tekjur og gjöld, þ.e. hver þróunin yrði. Það er nefnilega það. Það er rétt. Það hafa ekki legið fyrir mjög skýrar upplýsingar um það enn sem komið er eins og við höfum verið að fjalla hér um. En einmitt af þeirri ástæðu lá ekki annað fyrir en að nota heimildina. Það liggur ekkert fyrir um það að tekjurnar af þessum tekjustofnum verði svo miklar að hækkunin sé óþörf eins og hér er verið að gefa í skyn, alls ekki. Þess vegna var að mínum dómi ekki um neitt annað að ræða en að beita þessari heimild og gefa út þá reglugerð sem til þurfti. Ég held mig við að það hafi verið rétt ákvörðun þó hún hafi leitt til 0,09% hækkunar vísitölunnar.

Virðulegi forseti. Ég dreg ekki heldur í efa góðan vilja hæstv. fjmrh. til þess að starfa með nefndum þingsins. En þegar forsendur fjárlaga eru samþykktar á hv. Alþingi þá gera menn það út frá því að um ákveðna þörf sé að ræða til þess að mæta útgjaldaþörf Vegagerðar ríkisins sem auðvitað er í heildina tekið meiri en gert er ráð fyrir á þessu ári. En ef forsendurnar breytast eins mikið og kom fram í máli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, að þarna gæti verið um það að ræða að tekjurnar hefðu aukist um 4 milljarða en útgjöldin um 3 milljarða og þarna væri milljarður umfram og jafnframt að tekjurnar af umferðinni hefðu aukist meira en gert var ráð fyrir og, eins og bent hefur verið á, að þetta sé kannski mjög óheppilegur tími til þess að skella þessari hækkun á sem á þó ekki að gefa neinar stórar tekjur í ríkissjóð en hefur hins vegar töluverð áhrif --- þetta skiptir allt saman máli --- þá dreg ég í efa að rétt hafi verið af ríkisstjórninni að hækka núna í byrjun þessa mánaðar þegar hægt hefði verið að bíða í u.þ.b. fjórar vikur þar til þessar niðurstöður lægju allar fyrir og væru á hreinu miðað við sex mánaða uppgjör.

Hæstv. forseti. Hér á að greiða atkvæði um samning um Smuguna og lok þeirrar deilu við Norðmenn. Ég tel að samningurinn sé óásættanlegur, sérstaklega vegna þess að þakið, sem gerir okkur að hverfa frá veiðum við 350 þúsund tonn, er of hátt.

Herra forseti. Ég ætla ekki að hefja almenna umræðu um þetta mál en vil láta það koma fram að ég fagna því að það virðist ætla að komast í höfn. Ég tel um mikilvægt mál að ræða og að almennt sé vel að því staðið. Ég vil enn fremur undirstrika þann skilning minn, sem fram kom í umræðu um þetta mál, að samkomulag hafi náðst á milli stjórnmálaflokkanna á síðasta kjörtímabili um öll meginatriði málsins, sem er að finna annars vegar í frv. til stjórnarskipunarlaga sem við erum að afgreiða nú og einnig í fylgifrv. til kosningalaga sem var að finna í frv. eins og það lá fyrir á síðasta kjörtímabili. Ég vil undirstrika þann skilning minn, sem hæstv. forsrh. hefur kvittað undir í umræðunni, að öll þau meginatriði sem þar er að finna haldi, með öðrum orðum að samkomulag milli flokkanna haldi í þeirri nefnd sem væntanlega verður sett á laggirnar á næstu dögum eða vikum. Ég tel mjög mikilvægt að þetta komi fram við afgreiðslu málsins og vil ekki láta hjá líða að hafa það skýrt og greinilegt af minni hálfu.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að ekki er fyrir hendi samkomulag um þetta mál á milli allra þeirra stjórnmálaflokka sem nú eru á Alþingi Íslendinga, enda lít ég svo á að hér eigi að treysta á dómgreind og mat hvers þingmanns fyrir sig. Við eigum að ganga að þessu máli algerlega óbundin hvað þetta snertir. Þess vegna eru sett ákvæði í stjórnarskrá Íslands um að það skuli taka tvö þing til að gera breytingar á stjórnarskránni. Ég tel að við séum að stíga mikið óheillaspor með þessum breytingum. Verið er að reisa þröskuld við dyr Alþingis. Svo kann að fara að 10 þúsund atkvæði nægi ekki til þess að koma manni á þing, að fá þingkjörinn mann á Alþingi Íslendinga. Hér tel ég allt of háar sperrur reistar. Eins og málum er komið tel ég réttast að gera landið að einu kjördæmi jafnframt því sem gerðar yrðu breytingar á stjórnsýslunni og komið á laggirnar nýju stjórnsýslustigi. Með því yrði atkvæðisrétturinn í landinu jafnaður algerlega án þess að ganga á hlut landsbyggðarinnar. Ég lýsi andstöðu gegn þeim breytingum sem verið er að gera á stjórnarskránni og tel að þær séu ekki til heilla.

Virðulegi forseti. Við fyrri umræðu þessa máls fór ég mjög ítarlega yfir efni þess, gerði grein fyrir afstöðu minni og gagnrýndi fjölmargt í frv. Ég tel að með þessari afgreiðslu sé hvorki verið að stíga gott skref né skynsamlegt. Við eigum eftir að horfast í augu við margs konar vandamál sem stafa af þessari lagasetningu. Ég tel að með markmiðinu um vægi atkvæða hafi grundvellinum undan núverandi kjördæmaskipan í raun verið kollvarpað og því sé staðan sú eins og við blasir að við munum búa við stór víðfeðm kjördæmi sem komi í veg fyrir eðlilegt samband þingmanna og kjósenda. Pólitískur styrkur landsbyggðarinnar mun minnka og vægi og afl hagsmunahópa og þrýstihópa aukast. Þetta tel ég óskynsamlega leið og því segi ég nei.

Herra forseti. Í frv. því sem nú er borið upp til samþykktar er gert ráð fyrir skerðingu á réttindum þeirra sem búa á landsbyggðinni, en hún á nú mjög undir högg að sækja. Að minni hyggju hefði hv. Alþingi fremur átt að leggja fram frv. um endurreisn og vörn landsbyggðarinnar því sú dapurlega staða sem blasir við íbúum sumra sjávarþorpa og sveita gefur ekki tilefni til að veita frv. þessu brautargengi. Ég boða hjásetu.

Herra forseti. Fáir hv. þm. eru fullkomlega sáttir við kjördæmamálið eins og við erum að afgreiða það núna. Ég tel t.d. að ekki sé unnt að blanda saman mannréttindum og efnahagslegum og félagslegum atriðum eins og búsetu, að hver einstaklingur eigi að hafa eitt atkvæði. Hins vegar eru mjög skiptar skoðanir um þetta mál, bæði meðal þingmanna og þjóðarinnar allrar eins og komið hefur fram í umræðum og þau sjónarmið ber mér að virða þótt ég fallist ekki á þau. Sumir telja að landsbyggðarfólk eigi að hafa meiri atkvæðisrétt vegna fjarlægðar frá stjórnsýslu m.a. Spyrja má hvort ekki megi með sömu rökum taka tillit til fátæktar og fötlunar þannig að slíkir fái aukinn atkvæðisrétt. Frv. minnkar það mikla misvægi sem verið hefur hér á landi á atkvæðisrétti fólks og þess vegna styð ég það sem skref í átt að því sem ég tel vera mannréttindamál, þ.e. að hver fullveðja einstaklingur hafi eitt atkvæði óháð búsetu, efnahag, kynferði og stétt. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Ég tel það vera nokkurn atburð að hér sé verið að samþykkja að öllum líkindum breytingar á stjórnarskrá sem þýða verulega breytingu á kjördæmaskipan m.a. og að í framhaldi af þessari samþykkt verði gerð breyting á kosningalögum. Að mínu mati eru það aðallega þrjú atriði sem verið er að breyta. Í fyrsta lagi er tekið á misvægi atkvæða þannig að það verði ekki meira en 1:2. Í öðru lagi er kjördæmum fækkað og landsbyggðarkjördæmin verði stærri sem er óumflýjanlegt ef ekki átti að stíga það skref að gera landið að einu kjördæmi sem ég er algjörlega andvíg og tel að það hefði haft í för með sér meiri flutning á valdi frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis en við höfum áður séð. Í þriðja lagi er verið að gera þá breytingu að flokkur þarf 5% fylgi á landsvísu til þess að eiga rétt á úthlutun jöfnunarsæta. Ég tel þetta mjög ásættanlega niðurstöðu sem hér hefur fengist og er henni fylgjandi.

Hæstv. forseti. Hér á þingmaður sem ekki hefur komið að málinu áður fárra kosta völ. Ekki verður komið við brtt. Með samþykkt einnar slíkrar væri málið allt fallið. Afstöðu verða þingmenn að taka með eða á móti málinu í þeim búningi sem það nú hefur. Ég hef þá skoðun að almennur stuðningur sé við það á meðal landsmanna að jafna beri atkvæðisréttinn frá því sem nú er. Sá meirihlutavilji þarf einhvern veginn að ná fram að ganga. Ég tel samt afar óheppilegt að komið sé til móts við þennan meirihlutavilja með því að fækka þingmönnum á landsbyggðinni og mynda þau afar stóru kjördæmi sem hér eru áformuð. Með þessu næst markmiðið um að jafna vægi atkvæða heldur alls ekki. Miklu frekar hefði átt að gefa öllum þingmönnum kost á að þjóna öllu landinu með því að kjósa til Alþingis í einu kjördæmi. Þar með hefðu öll atkvæði landsmanna orðið jöfn. Þrátt fyrir annmarka sem ég hef hér nefnt á þessu máli er um verulega jöfnun atkvæðisréttar að ræða. Af þeim ástæðum hef ég ákveðið að styðja frv.

Herra forseti. Ég er andvígur þeirri miklu stækkun landsbyggðarkjördæmanna sem stefnt er að. Ég tel að það margþætta samstarf sem nú er í einstökum kjördæmum verði erfiðara í þessum stóru kjördæmum og í sumum tilfellum óframkvæmanlegt. Einnig tel ég að samband þingmanna við kjördæmi sín verði miklu erfiðara eftir þessar breytingar en það er nú. Miklu betra hefði verið að jafna vægi atkvæða með því að halda óbreyttri kjördæmaskipan en fækka þingmönnum landsbyggðarkjördæmanna sem hefði leitt til svipaðrar niðurstöðu. Ég óttast að væntanleg kjördæmabreyting sé fyrsta skrefið í þá átt að gera landið allt að einu kjördæmi. Það tel ég að verði landsbyggðinni ekki til velfarnaðar og greiði því atkvæði gegn þessu frv.