Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta er komið frá Nd. og var rætt þar nokkuð og reifað þar á sinum tíma. Nd. gerði lítils háttar orðalagsbreytingar á frv., en efnisbreytingar ekki. En efni frv. er það, að greiddur skuli jarðræktarstyrkur út á endurvinnslu lands, sem orðið hefur fyrir kalskemmdum. Þetta er nýtt ákvæði í jarðræktarlögum. En ástæðan fyrir því, að þetta frv. er flutt, er sú, að á undanförnum árum, einkanlega nú tvö síðastliðin vor, hafa orðið mjög stórfelldar skemmdir af þessum sökum á túnum allvíða um land, einkanlega þó í víssum landshlutum. Af þessu hefur skapazt vandræðaástand á nokkrum jörðum í landinu eða hjá nokkrum bændum á landinu, og það kvað svo rammt að því s.l. vor norðaustanlands og austan, að sumir bændur munu ekki hafa fengið nema liðlega hálfan töðufeng af túnunum í sumar vegna þessara skemmda. Það hefur verið reynt hjá ýmsum bændum að brjóta þessa landskika aftur og sá í þá til þess að ná grasi upp úr þeim. Út af fyrir sig er það naumast, að þessi aðferð leysi þann vanda, sem hér er á ferðinni, því þó að yfirleitt sé talið, að þessar kalskemmdir stafi af slæmu tíðarfari, þá er álit margra, sem þekkingu hafa á þessum málum, að orsakirnar liggi dýpra. En það er hvergi nærri ljóst, af hverju þessar skemmdir stafa, og þess vegna er það, sem þarf að gera fyrst og fremst í þessu máli, að rannsaka það með tilraunum. Það tekur að sjálfsögðu nokkurn tíma að komast til botns i því, hvað hægt sé að gera til varnar þessari stórkostlegu eyðileggingu, sem sums staðar er á nýræktinni, en það er mjög nauðsynlegt að það sé gert. Frv. það, sem hér um ræðir, er ekki um þetta, heldur lítils háttar aðgerð til þess að bæta úr í bili, þar sem menn telja sig til neydda að brjóta nýræktarland eða tún að nýju og sá í þau. Og landbn., sem hefur fjallað um þetta frv., er á einu máli um, að rétt muni vera að koma til móts við þá bændur, sem þarna eiga hlut að máli, með því að veita þeim að nýju jarðræktarstyrk til þess að brjóta þau svæði í túnunum, sem v erst hafa farið. Af þessari breyt. á jarðræktarlögunum getur ekki leitt neinn verulegan kostnað fyrir ríkissjóð, því að yfirleitt fara bændur ekki út í það að endurvinna túnin, nema þar sem kalið hefur verið svo stórkostlegt, að svo til ekkert gras stendur eftir í túninu á vissu svæði. Það er einnig svo dýrt fyrir bændur að rækta, að sá jarðræktarstyrkur, sem hér er gert ráð fyrir að verði veittur í þessu skyni, freistar engra til þess að fara að rækta að nýju eða endurvinna land að nýju, nema þar sem þess er alveg brýn þörf til þess að leysa úr því ástandi, sem hefur skapazt á vissum stöðum, þar sem túnin hafa farið verst. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, og þar sem landbn. Ed. er sammála um það að leggja til, að frv, verði samþ., og þar sem landbn. Nd. hefur einnig lagt hið sama til og Nd. samþ. frv. fyrir sitt leyti, þá vænti ég þess, að hv. deild hér geti séð sér fært að samþykkja frv.



Herra forseti. Landbn. hefur haft þetta frv. til athugunar og er sammála um að leggja til, að það verði samþykkt með lítils háttar breytingu. Frv. fjallar um það að fjölga dýralæknisumdæmum í landinu um eitt, þ.e.a.s. að skipta Eyjafjarðarumdæmi í tvennt, en það er mjög stórt, og í reyndinni hefur það orðið svo að undanförnu, að einn dýralæknir hefur ekki getað annað þeim verkefnum, sem þar hafa skapazt fyrir dýralsekni, og hefur því verið um skeið annar dýralæknir þar, búsettur á Akureyri, en það hefur ekki verið talið heimilt að greiða honum laun úr ríkissjóði samkv. lögum um dýralækna. Samkv. frv. yrði þá Eyjafjarðarumdæmi skipt í V.-Eyjafjarðarumdæmi og A.-Eyjafjarðarumdæmi. Í vestur-Eyjafjarðarumdæmi, eins og lagt er til í frv., yrðu þá um 4300 nautgripir og um 25700 sauðfjár. Það er ærið verkefni, að dómi allra þeirra, sem til þekkja, fyrir einn dýralækni að annast umdæmi með svona margt búfé. Þar að auki eru að sjálfsögðu aðrar skepnur, svo sem hross og alifuglar. Í Austur-Eyjafjarðarumdæmi yrðu um 4300 nautgripir einnig og um 29300 sauðfjár. Og skiptingin samkv. því, sem lagt er til í frv., yrði: Vestur-Eyjafjarðarumdæmi: Akureyri, Ólafsfjörður, Hrafnagilshreppur, Glæsibæjarhreppur, Öxnadalshreppur, Skriðuhreppur, Arnarneshreppur, Árskógsstrandarhreppur, Svarfaðardalshreppur, Dalvík og Hrísey. Austur-Eyjafjarðarumdæmi: Grímsey, Saurbæjarhreppur, Öngulsstaðahreppur, Svalbarðsstrandarhreppur í Þingeyjarsýslu, Grýtubakkahreppur í Þingeyjarsýslu og Hálshreppur í Þingeyjarsýslu. Austurhluti Þingeyjarsýslu hefur verið sérstakt umdæmi. Þingeyjarsýsluumdæmi er mjög stórt og erfitt fyrir einn dýralækni, eða allt frá Ljósavatnsskarði að vestan og austur á Langanes. Sú brtt., sem landbn. leggur til, er, að úr síðustu málsgr. 1. gr. falli orðin „án sérstakra launa úr ríkissjóði“. Þetta ákvæði hefur staðið lengi í dýralæknalögum, að ef ekki fæst dýralæknir í eitthvert umdæmi, þá sé þeim dýralækni, sem næstur býr, skylt að sinna þar störfum, eftir því sem hann getur, án sérstakra launa úr ríkissjóði. Í framkvæmd hefur það orðið á seinni árum a.m.k., að þetta hefur reynzt ógerlegt, og í reynd hefur þetta orðið þannig, að viðkomandi dýralæknir, sem hefur tekið að sér að sinna næsta dýralæknishéraði, sem verið hefur dýralæknislaust, hefur fengið l/3 launa greiddan úr ríkissjóði til viðbótar við sín aðallaun í sínu héraði. Eg held, að það fari ekki á milli mála, að það sé sjáifsagt að fella þetta ákvæði úr, þar sem það er þegar orðið dauður bókstafur fyrir alllöngu í framkvæmd. Þess skal að lokum getið, að það hefur komið fram ósk til landbn. að athuga um það, hvort hún geti flutt brtt. við þetta frv. um það að skipta Húnavatnssýsluumdæmi í tvennt. Þessi tilmæli komu svo seint fram, að n. hefur ekki getað tekið þau til athugunar við þessa umr., en mun athuga þetta atriði milli 2. og 3. umr. og ef til vill þá flytja brtt. um þetta atriði, ef samkomulag verður um það í landbn.



Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. (ÓB) ræddi hér í gær um þetta mál og m.a. um vaxtakjör stofnlánadeildar landbúnaðarins. Mér skildist á ræðu hv. þm., að honum þættu vextir stofnlánadeildarinnar sízt of háir. Hv. 11. þm. Reykv. ræddi um þessa hluti aftur á bak og áfram. Og þar sem ég fékk aldrei úr því skorið, hvað hann teldi hagfræðilega rétt að vextirnir væru, þá vildi ég mega varpa fram þeirri spurningu til hans, hvar hann telur, að vaxtamörkin eigi að vera, og hvað hann telur, að atvinnuvegir þjóðarinnar þoli háa vaxtabyrði. Ég er þeirrar skoðunar, að sú vaxtabyrði, sem atvinnuvegirnir búa nú við, sé allt of mikil. Og þetta hefur m.a. núv. hæstv. ríkisstj. viðurkennt. Hún hefur viðurkennt það á tvennan hátt, að mér finnst: Í fyrsta lagi með því að lækka vextina frá því, sem þeir voru í febrúar 1960 til áramótanna 1960 og 1961. Það sýndi sig þá þegar, að þeir vextir og sú vaxtabyrði, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði atvinnuvegunum að bera, ásamt hækkuðum vöxtum af öllum stofnlánum, var þeim um megn. Þess vegna neyddist hæstv. ríkisstj. til að lækka vexti af lánum í ársbyrjun 1961. Og í annan stað hefur hæstv. ríkisstj. gert annað, sem er viðurkenning á þessu ástandi varðandi vextina og atvinnuvegina. Hún hefur gagnvart báðum höfuðatvinnuvegum þjóðarinnar, sjávarútvegi og landbúnaði, gripið til sérstakra aðgerða til þess að festa lausaskuldir til margra ára, vegna þess að það sýndi sig, að sú vaxtabyrði, sem atvinnuvegirnir greiddu af þessum lausaskuldum, voru svo háir, að það var útilokað, að til lengdar gætu atvinnuvegirnir þolað þá byrði. Þess vegna voru þessi lausaskuldalán lengd hjá þeim aðilum, sem höfðu lánað þau, hvort heldur voru kaupfélög, bankar, sparisjóðir eða aðrir aðilar. Þessi lán voru fest til 20 ára á nokkru lægri vöxtum en almennir víxlavextir voru á þeim tíma og eru nú. Þetta tvennt, lækkun vaxtanna frá og með ársbyrjun 1961 ásamt því að gripa til sérstakra ráðstafana gagnvart lausaskuldum, er viðurkenning hæstv. ríkisstj. á því, að atvinnuvegirnir þoldu ekki þessa vaxtabyrði. Og ég efast ekki um, að hv. 11. þm. Reykv., sem er hagfróður maður og réttlátur, ef pólitíkin blindar hann ekki um of, geti gefið þær skýringar á þessu, sem við getum sætt okkur við. Hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ) er ekki hér viðstaddur nú, en eigi að síður vil ég ræða nokkuð þau sjónarmið, sem komu fram hjá hv. þm. í ræðu hans hér í gær, ekki sízt vegna þess, að hv. þm. er bankastjóri þess banka landsins, sem hefur með að gera útlán úr stofnlánasjóðum landbúnaðarins, sem frv. þetta fjallar um, sem hér er til umr., auk þess sem þessi bankastjóri á að gæta þess, að bændastétt landsins finni hag sínum borgið gagnvart Búnaðarbankanum fremur en hjá öðrum lánastofnunum í landinu. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé meiri skylda Búnaðarbanka Íslands að veita bændum landsins fyrirgreiðslu umfram það, sem stofnlánasjóðirnir veita, en öðrum bönkum landsins, því að bankinn er fyrst og fremst stofnaður með það fyrir augum, að hann geti greitt úr fjárhagsörðugleikum bændastéttarinnar, hvernig svo sem þau vandamál eru vaxin. Hv. 6. þm. Norðurl. e. sagði og það með réttu, - þar viðurkenndi hann það, sem við framsóknarmenn héldum fram fyrir ári, - að stofnlánadeild landbúnaðarins væri ekki þess megnug að veita svo há lán út á framkvæmdir bænda, að þeir slyppu við lausaskuldasöfnun. Hann sagði, að því miður hefði stofnlánadeildin ekki orðið þess megnug. En hæstv. ríkisstj. og hv. þm., sem tilheyra henni, héldu því hiklaust fram í fyrra, að þegar búið væri að lögfesta stofnlánadeildina og hún væri tekin til starfa, þá væri um leið fyrirbyggð lausaskuldasöfnun hjá bændum landsins. En bankastjórinn, hv. 6. þm. Norðurl. e., sem mjög er kunnugur þessum málum, viðurkenndi í ræðu sinni í gær, að slíkt hefði ekki tekizt. Og þó er svo komið hjá bændastétt landsins, að fjárfesting, einkum í byggingum, hefur minnkað verulega frá því, sem hefur verið á undanförnum árum. Ráðstafanir hæstv. ríkisstj. og viðreisnin svonefnda hafa haft þau áhrif á uppbyggingu sveitanna almennt í landinu. Og ef maður lítur á nokkrar tölur, sem teknar eru úr upplýsingum frá Efnahagsstofnun ríkisins, þá kemur þetta m.a. mjög greinilega í ljós. Varðandi útihús í sveitum og allt samkv. verðlagi, sem gilti árið 1954, þá voru það ár, byggð útihús í sveitum fyrir 50.6 millj. kr., árið 1955 fyrir 55.3 millj., 1956 fyrir 48 millj., 1957 fyrir 54 millj., 1958 fyrir 54.4 millj. og 1959 fyrir 53.2 millj. Svo koma þáttaskilin: 1960 er byggt fyrir 44.7 millj. og 1961 fyrir 41.1 millj. Þessar tölur tala sinu máli. Þær sýna þróun byggingarmála sveitanna hin síðari ár, og það eru 2 ár - takið eftir því - það eru 2 ár, sem skera sig mjög úr, árin 1960 og 1961, því að þá fer bygging útihúsa lækkandi úr 54.4 millj. kr, árið 1958 og niður í 41.1 millj. árið 1961, eða lækkunin er því sem næst 25%. Þarna hefur viðreisnin verið að verki og valdið því, að þær framfarir, sem átt hafa sér stað í sveitum landsins hin síðari ár, hafa gengið mjög til baka, síðan ráðstafanir núv. hæstv. ríkisstj. komu til framkvæmda. Við getum litið á ýmsar aðrar hliðar þessa máls. Því hefur verið haldið fram og var haldið fram í umr. um stofnlánadeild landbúnaðarins í fyrra, að sú lánastofnun mundi einnig verulega bæta úr fyrir þeim, sem væru að hefja búskap í landinu, vegna þess að það ætti að veita fjölþættari lán úr þessum sjóðum eða stofnlánadeildinni en verið hafði áður hjá deildum Búnaðarbankans. En hefur tekizt með þessum ráðstöfunum og stofnun stofnlánadeildarinnar að glæða áhuga unga fólksins fyrir framkvæmdum og fyrir uppbyggingu í sveitum og fyrir því, að það vildi hefja búskap í sveitum? Ég held, að allar þær tölur, sem við höfum yfir slíkt, sýni hið gagnstæða. Og jafnvel þessi stofnlán eru svo óhagstæð, að unga fólkið hugsar sig áreiðanlega tvisvar um, áður en það hefur búskap, og það engu síður þótt það fái nú lán til 6 ára, sem nema 30% af kaupverði þeirra véla eða tækja, sem þarf að kaupa, þegar hefja skal búskap. En þetta er það eina, sem gert hefur verið af hálfu stofnlánadeildarinnar umfram það, sem áður þekktist hjá deildum Búnaðarbankans. Viðreisnin var fyrst og fremst fólgin í því að hækka verðlag mikið í landinu, og landbúnaðurinn hefur ekki sízt farið varhluta af þeim verðhækkunum, þar sem öll tæki til landbúnaðarins hafa hækkað um rúmlega 100% og það þrátt fyrir loforð og fyrirheit frá 1958 frá hæstv. landbrh. um það, að hann skyldi sjá til þess, að þeir skattar, sem þá væru á tækjum landbúnaðarins, skyldu fljótlega afnumdir, eftir að Sjálfstfl. kæmist til valda. Við skulum bregða upp ofur lítilli mynd af ungum hjónum, sem eru að hefja búskap. Þau eiga, eins og að líkum lætur, sjálf ákaflega litla fjármuni til að leggja fram við bústofnsmyndunina. Segjum, að þau kaupi þann bústofn, sem gert er ráð fyrir í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða og verðlagið er miðað við. Þá þarf að kaupa 10 nautgripi, sem mundu kosta ca. 60 þús. kr., og 140 ær, sem mundu kosta að haustlagi 84 þús. kr., og nýtízku dráttarvél með tækjum mundi vart kosta undir 156 þús. kr., þannig að þarna er fjárfesting strax í upphafi eingöngu varðandi bústofn og vélakaup upp á 300 þús. kr. Hvernig bætir stofnlánadeild landbúnaðarins úr fyrir þessum hjónum? Jú, þau geta fengið út á vélarnar kannske 40 þús. kr. lán til 6 ára, og vextir af því láni mundu verða 2600 kr. Þá eru eftir 260 þús. kr., sem vart mundu fást með vöxtum undir sem næst 10%, eða eins og víxlavextir eru með stimpilgjaldi og öllum tilheyrandi kostnaði. Og vextir af þessum 260 þús. mundu verða 26 þús. kr. Þarna er þá strax komin vaxtagreiðsla upp á 28600 kr., eingöngu vegna bústofns- og vélakaupa. Eftir er þá jarðnæðið með tilheyrandi húsakynnum og öllu öðru, sem til búrekstrar þarf, og mundi vaxtagreiðsla, ef um kaup á jarðnæði væri að ræða, verða allmikil. En jafnvel þó að þessi ungu hjón væru svo heppin, að þau fengju jarðnæði með húsakynnum gefins eða leigt með mjög vægu verði, væru þau hreint ekki vel sett eftir sem áður. Það hefur verið um það rætt, að þetta væri nú ekki svo mikið, vegna þess að það væri gert ráð fyrir miklum vaxtagreiðslum í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins og neytendurnir, sem keyptu afurðirnar, mundu þar af leiðandi taka á sig verulegan hluta af vaxtagreiðslunum. En hvað er það há upphæð í verðlagsgrundvelli landbúnaðarafurða, sem gert er ráð fyrir að fari til greiðslu vaxta af skuldum? Það eru 6200 kr. Aðrir vextir, sem reiknað er með í verðlagsgrundvellinum, eru vextir af eigin fé í búinu. Þetta sýnir bezt, hvað það er mikil fjarstæða að halda því fram, að það sé með verðlagsgrundvellinum nokkur leið til að rétta þessu fólki þá hjálparhönd, sem verður að gera, ef landið á að byggjast í framtíðinni. Það verður að grípa til annarra ráða, ef slíkt á að takast. Og ég held, að það verði seint, sem hægt verður að koma öllum vaxtagreiðslum og ekki sízt fyrir þá, sem eru að hefja búskap, inn í verðlagsgrundvallarverðið, vegna þess að það er svo mikið af skuldum enn þá í landbúnaðinum, sem er á lægri vöxtum en þeir vextir, sem gilda nú í dag. Það hefði kannske verið einhver möguleiki, ef vaxtafóturinn hefði ekki breytzt svo ýkja mikið frá því, sem var, þegar vextirnir voru lægri. En þróun þessara mála hefur verið sú hjá hæstv. ríkisstj., að allir vextir, bæði af stofnlánum og af almennum lánum, hafa stórhækkað og gert þar af leiðandi öllum, sem þurfa að fjárfesta, mjög þungt fyrir fæti, og á það ekki sízt við um einstaklinga. Það er nú enginn hæstv. ráðherra hér inni, en eigi að síður vil ég minnast nokkuð á gerðir ríkisstj. í sambandi við þessi mál, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hefur keppzt við og hennar fylgdarlið að hæla viðreisninni. Ég vil segja: Það þarf bæði kjark og þor til þess, ekki sízt þegar gömlu loforðin eru hugleidd, þau að afnema alla þá skatta, sem kallaðir voru framsóknarskattar, á vélum og tækjum til landbúnaðarins. En í staðinn fyrir að standa við þau gefnu fyrirheit hafa þessi tæki hækkað um 100% rúmlega í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Þetta finnst mér sannast að segja vera mjög vítaverð framkoma. Síðan kemur hæstv. ríkisstj. ásamt sínu fríða föruneyti og lögfestir það að taka af bændum á árunum 1962–1975 hvorki meira né minna en 618 millj. kr., eða sem næst 1 kr. á móti hverri 1 kr., sem kemur annars staðar að, ekki frá ríkinu eingöngu, heldur einnig frá neytendum. Og þetta heitir að byggja sjóði landbúnaðarins upp af ríkisins hálfu. Slíkt hefur ekki þekkzt fyrr, enda sér það á, að bændur landsins eru mjög tvístígandi nú um það, hvort þeir eigi að halda áfram búskap eða ekki, og mundu margir hætta, ef þeir eygðu einhverja möguleika á því að sjá fram á, að þeir fengju eitthvað fyrir sínar eignir í sveitunum. En eins og kom fram berlega í gær í þessum umr. og ekki sízt hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., bankastjóra Búnaðarbankans, þá er mjög illa fyrir þeim málum séð og hefur á engan hátt verið leiðrétt í tíð hæstv. núverandi ríkisstjórnar. Það er enginn vafi á því, að þessi nýja stefna, sem tekin hefur verið upp í landbúnaðarmálum af hæstv. núv. ríkisstj., veldur bændum landsins þungum búsifjum, - mjög þungum. Og ég efast ekki um, að hæstv. ríkisstj. og hennar lið fær sinn dóm fyllilega frá bændum landsins í þessu máli á komandi vori, enda ekki seinna vænna að sýna, hvert stefnir í þessum málum. Það er útilokað mál með 6½% vöxtum að ætlast til þess, að lánsupphæðin ein fari í vaxtagreiðslur á 15 árum. Búskapurinn er ekki svo arðvænlegur, að hann geti risið undir slíku. Og það er líka útilokað að ætla landbúnaðinum að greiða enn þá hærri vexti af öllum þeim lausaskuldum, sem kunna að safnast vegna framkvæmdanna. Látum vera, þegar til slíkra ráða er gripið að safna í svona sjóði frá bændanna hálfu, eins og þessum 618 millj., ef bændurnir hefðu sjálfir haft einhverja íhlutun um ráðstöfun á þessu fjármagni, en það hafa þeir alls ekki. Þarna er bankastjórn, sem er óháð bændum og bændasjónarmiðum, sem ræður um útlánastarfsemi þess fjár, sem kemur frá bændunum sjálfum. Þessi stefna er algerlega gagnstæð því, sem ríkt hefur í þessum málum, vegna þess að það voru áður ríkið og almenningur í landinu, sem byggðu upp sjóði Búnaðarbankans og studdu að eflingu landbúnaðarins í landinu, en ekki eingöngu bændastéttin sjálf, eins og henni er nú ætlað, jafnframt því sem mjög er að henni þrengt á ýmsum öðrum sviðum, þar sem þátttaka hins opinbera hefur á margan hátt farið mjög rýrnandi í því, er styður að landbúnaðinum hin síðari ár. Það, sem ég tel að mundi mjög bæta um fyrir bændastéttinni, er fyrst og fremst það að lækka vexti stofnlána og einnig lækka vexti af öðrum lánum, samhliða því sem lánstíminn yrði lengdur, og einnig, að létt yrði af 1% gjaldinu til stofnlánadeildarinnar. Þetta allt til samans mundi nema nokkrum tugum og hundruðum milljóna til bændastéttarinnar á komandi árum. Og verði þetta gert, efast ég ekki um, að það rofi eitthvað til hjá bændastéttinni á næstunni, samhliða því sem ieiðrétt yrðu og færð í fyrra horf þau framlög, sem ríkið hefur greitt vegna umbóta í landinu samkv. jarðræktarlögum, og verðlag landbúnaðarafurða fengist leiðrétt frá því, sem nú er. En ef þessu heldur áfram, sem verið hefur nú hin síðustu ár, þá ber ég mikinn kvíðboga fyrir því, að allt of miklar eyður kunni að skapast í byggingu sveitanna, og öll uppbygging er það dýr og kostnaðarsöm, að ég veit ekki, hvort við mundum nokkurn tíma megnugir þess að rétta við eftir þá eyðileggingu, sem af því mundi hljótast. Af þeim sökum höfum við framsóknarmenn lagt þetta frv. hér fram, til þess að reyna að létta þær þungu byrðar á bændastéttinni, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur á þær lagt með viðreisninni og viðreisnarráðstöfununum á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég hef að því leyti ekki ástæðu til þess að lengja þessar umr. sem neinu nemur, að því hefur ekki verið haggað, sem var aðalatriðið í því, sem ég sagði hér við umr. í gær. Ég benti á það ósamræmi, sem kæmi fram hjá hv. framsóknarmönnum í því, að annars vegar bera þeir fram margvíslegar till. og kröfur um fjárframlög til allra mögulegra hluta, en hins vegar hafa þeir ekkert nema neikvætt til þeirra mála að leggja, hvernig eigi að auka það fjármagn, sem til ráðstöfunar er, til þess að koma á móts við óskirnar um lánakröfur, ef sleppt er, eins og ég tók líka fram í ræðu minni, athyglisverðri till., sem að vísu kom fram á fyrstu þingum þessa kjörtímabils, um verðtryggingu sparifjár. Ég benti á það, að ef fullnægja ætti þessum kröfum, sem ég engan veginn ber á móti að æskilegt sé, því að vissulega vantar fjármagn, bæði til landbúnaðar og annarra atvinnuvega og ýmiss konar verklegra framkvæmda annarra, þá yrði það ekki gert nema með aukinni fjármagnsmyndun í landinu, og væri það komið undir árangrinum í þá átt, hvað hægt væri að gera til þess að bæta úr lánsfjárskortinum. En megintill., sem hv. framsóknarmenn hafa borið fram í því efni, hefur verið sú að lækka innlánsvexti, sem ótvírætt hlýtur að draga úr sparifjármynduninni og þess vegna verða spor í gagnstæða átt við það, að hægt sé að auka fjárframlög til atvinnuveganna og verklegra framkvæmda. Hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), sem talaði hér áðan, gerði enga aths. við þetta, en fór hins vegar, þegar hann vék að ræðu minni, út í nokkuð aðra sálma, sem ég skal þó viðurkenna að engan veginn eru óviðkomandi því máli, sem hér er til umr. Hann spurði mig um álit mitt á því, hvaða vexti íslenzkir atvinnuvegir gætu þolað, að mér skildist miðað við núv. ástand í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þetta er stærri spurning en svo, að henni verði svarað í stuttu máli. En í þessu sambandi vil ég leyfa mér að vitna í blað hv. þm., Tímann, sem bæði að undanförnu og um langt skeið hefur gert vaxtamálin að sérstöku umræðuefni. Þar hefur verið á það bent, að það sé í rauninni rangt, þegar því sé haldið fram, að svo vel hafi verið gert til sparifjáreigenda að undanförnu, sem stjórnarblöðin að áliti þessa blaðs gera, vegna þess að þá sé ekki tekið tillit til þeirrar verðrýrnunar sparifjárins, sem orðið hefur að undanförnu. Það er sá sannleikskjarni í þessu, að spurningu hv. þm. verður ekki svarað nema með tilliti til þeirrar verðlagsþróunar, sem er á hverjum tíma. Þegar gera skal grein fyrir því, hver séu þau raunverulegu vaxtakjör, sem lántakendur og lánveitendur njóta á hverjum tíma, þá verður ekki hjá því komizt að taka tillit til þróunar verðlagsins. En þá er ekki hægt að gera það á þann hátt, sem þetta heiðraða blað gerir, að líta eingöngu á verðrýrnunina, þegar málin eru rædd frá sjónarmiði sparifjáreigenda. Auðvitað verður að gera það sama, þegar þetta er rætt frá sjónarmiði lántakenda, því að það, sem sparifjáreigendurnir tapa vegna verðrýrnunarinnar, hlýtur auðvitað að verða hagnaður þeirra, sem peningana taka að láni. Ef ég hef fengið lán til eins árs, jafnvel þó að það sé með 10% vöxtum, og verðlagið hækkar um 10% á þessu ári, sem ég hef peningana til umráða, þá þýðir það, að ég endurgreiði lánið í 10% verðminni peningum en þeir voru, þegar ég tók það, og það verður auðvitað minn hagnaður. Þetta ber auðvitað líka að hafa í huga, þegar lán eru tekin til atvinnuveganna. Það má segja, að það færi lántakanda að vísu ekki beinlínis pening í vasann, þó að skuld hans rýrni að verðmæti. En með flesta er það þannig, að þegar verðlagsþróunin almennt fer upp á við, þá hækka tekjur manna, bæði þeirra, sem taka kaup, afurðir bændanna hækka o.s.frv., svo að einnig á þann hátt kemur það fram, að skuldabyrðin verður léttari, þar sem um fastákveðnar krónuupphæðir er að ræða, þegar lán er borgað niður, fyrir þann, sem fær hækkaðar tekjur. Ef svara á því, hvaða vextir séu hæfilegir í þjóðfélaginu, þá hlýtur svarið auðvitað að verða komið undir því að verulegu leyti, hvort maður gengur út frá því, að verðlagið sé stöðugt,eða að það sé á stöðugri hreyfingu, annaðhvort upp á við eða niður á við. Hv. þm. minntist á það, að ríkisstj. hefði viðurkennt, að þeir vextir, sem voru ákveðnir með efnahagsmálalöggjöfinni í febr. 1960, væru of háir, þar sem þeir hefðu verið lækkaðir síðar og auk þess hefðu verið gerðar sérstakar vaxtaráðstafanir gagnvart lausaskuldum bænda o.s.frv. Ég man nú ekki betur en það væri beinlínis tekið fram, að þeir háu vextir, sem ákveðnir voru í febrúar 1960, ættu aðeins að standa til bráðabirgða og þeir yrðu lækkaðir svo fljótt sem efnahagsástandið í þjóðfélaginu í heild leyfði slíkt. Það var líka tekið verulegt spor í þá átt ári síðar, og hefði tekizt að halda verðlagi stöðugu þann tíma, sem liðinn er frá því, að efnahagsmálaráðstafanirnar voru gerðar, þá tel ég mjög miklar líkur á því, að hægt hefði verið að lækka vextina meira. Hinu má ekki loka augunum fyrir, að í þjóðfélagi eins og okkar hlýtur vaxtafóturinn alltaf að verða tiltölulega hár. Það stafar bæði af þeirri miklu eftirspurn, sem er eftir lánsfé til alls konar framkvæmda, og svo því, að sparifjármyndun hefur verið minni en æskilegt er, og auðvitað á sú verðbólga, sem við höfum átt við að etja, sinn þátt í því. En hitt vil ég að lokum undirstrika sérstaklega, og það var aðalatriðið í því, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, að það þýðir ekki með lögum eða á annan hátt að ætla sér að lækka vextina til hvers sem vera skal, nema möguleikar séu fyrir því að útvega fjármagn á þessum hagstæðu vöxtum, ef ekki er séð fyrir því, þá eru þeir, sem njóta eiga góðs af hinum lágu vöxtum, hvort sem það eru bændur eða aðrir, litlu bættari. Felst þó ekki í þessum orðum það, að ég telji það óverjandi, sem viðurkennt hefur verið af öllum að átt geti við, að lækka vexti til tiltekinna framkvæmda og í þágu tiltekinna atvinnuvega, enda er það, eins og kunnugt er, þannig, að enda þótt æskilegt kynni að vera að skapa skilyrði fyrir því, að vextir yrðu almennt lækkaðir, þá eru stofnlán og afurðalán til landbúnaðar á lægri vöxtum en hinir almennu vextir í þjóðfélaginu. Við því er í sjálfu sér ekkert að segja. En frá hagsmunasjónarmiði landbúnaðarins væri vitanlega æskilegt, að framleiðni hans gæti aukizt svo mikið, að hann yrði fyllilega samkeppnisfær við aðra atvinnuvegi og aðra, sem á lánum þurfa að halda, þannig að hann geti greitt þá vexti, sem almennir eru í þjóðfélaginu. Ef þessu skilyrði er ekki fullnægt, þá er mjög hætt við því, að erfitt verði að útvega nægilegt fjármagn til landbúnaðarins á hinum hagstæðu vaxtakjörum. Reynslan hefur og sýnt, og ekki sízt hér á landi, að viðleitni til þess að útvega fé með sérstaklega lágum vöxtum hefur strandað á því, að vegna hins mikla fjármagnsskorts í þjóðfélaginu almennt hefur ekki verið hægt að útvega fjármagnið með þessum kjörum.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í umr. um þetta frv., sem hér er til umr., um breyt. á l. um stofnlánasjóð landbúnaðarins, því að ég leit svo á, að það væri fyrst og fremst flutt, eins og mörg mál hér í hv. Alþingi, sem sýndarfrumvarp. En það var ein setning eða tvær í ræðu hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB), sem snertu mig á þann hátt, sem málflutningur yfirleitt snertir mig einna verst. Þar var sagt mjög villandi frá. Þingmaðurinn sagði, að bændur væru látnir greiða til stofnlánadeildarinnar 2 kr. eftir lögum, á móti einni, sem ríkið legði fram. Því miður hafði ég ekki búið mig hér út með tölur, af því að ég ætlaði ekki að taka til máls í málinu, en ég held ég muni það rétt upp úr lögunum, að ríkið leggi fram 4.1 millj. í fyrsta lagi, í öðru lagi ca. 8 millj. á móti því, sem bændur leggja fram, og í þriðja lagi það, sem má í þessu tilfelli vel nefna ríkið, það er alþjóð, það sem neytendur greiða, ca. 5 millj., eða í kringum 17 millj. á móti 8 millj., sem bændur leggja fram. Auk þess held ég, að ég muni það rétt, að óafturkræft framlag hafi verið 60.5 millj., sem sumir vilja deila á 10 ár, og mundi þetta þá verða í kringum 27 millj., þegar vextir eru meðtaldir, á móti 8 millj., sem bændur leggja fram á ári. Ég veit að vísu, hvað fyrir ræðumanni, hv. 1. þm. Vesturl., vakti, þegar hann sagði, að bændur legðu fram til stofnlánadeildarinnar 2 kr., þar sem ríkið legði eina. Hann reiknar með lánavöxtunum. En það er svo algerlega blekkjandi málflutningur, að ég get tæplega hlustað á það ómótmælt. Svona málflutningur tíðkast mjög í blöðum og á pólitískum fundum, en hann ætti sem mest að víkja, því að ég held, að þegar til lengdar lætur, geti enginn á því grætt. Það er auðvitað hægt að slá því upp í blaðagrein, að bændur leggi 2 kr. á móti hverri einni, sem ríkið leggur fram til búnaðarmálasjóðanna, og kannske trúa þessu einhverjir, þegar þeir sjá það í blaðagrein, en þetta er málsmeðferð, sem ég vil mótmæla. En ég vil taka það fram, að ég efast ekki um einlægan vilja og góðan hjá þeim hv. þm. Framsfl., sem hafa talað fyrir þessu máli, að þeir vilji sveitunum vel. Það kannske þykjast einhverjir fleiri vilja það einnig. En þegar litið er á þetta búnaðarmálasjóðsmál í heild, þá held ég, að það fari ekki á milli mála, að þau lög, sem gerð voru í fyrra um stofnlánadeildina, hafa þó bjargað þessu máli það, að hægt hefur verið að lána út á þær framkvæmdir, sem unnar voru á síðasta ári, eins og lögin gera ráð fyrir. Hins er aftur ekki að vænta, að stofnlánadeildin sé þegar í stað búin að byggja sig svo upp, að hún geti sinnt öllum þeim hlutverkum, sem henni er ætlað að sinna. Og þegar maður er að hugsa um þetta og þá miklu gagnrýni, sem komið hefur fram við þessi lög, þá verður manni að velta því fyrir sér, hvernig stóð á því, þegar yfirfærslugjaldið var lagt á sællar minningar, að þá skyldi ekki vera neitt fé ætlað sérstaklega til stofnlánasjóða landbúnaðarins fram yfir það, sem áður hafði verið, en það hafði verið lengi 4 millj. Auðvitað er ástæðan fyrir þessu sú, að það er ekki hlaupið að því að grípa upp peninga í stórum stíl allt í einu, og þegar núv. ríkisstj. tók við 1959, þá lýsti hún því yfir, að hún mundi gera tilraun til að endurreisa stofnlánasjóðina. Það tók töluverðan tíma, þangað til þau lög, sem samþ. voru hér í fyrra, voru tilbúin og búið að fá niðurstöðu um það, hvernig fjár yrði aflað til þeirra. Það vita allir, sem við fjármál fást, og ekki síður hv. alþm. en aðrir, að það er ekki hægt að gera allt í einu og gripa fé til hvers sem er alveg upp úr götunni. Ég hef svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Það var þetta eina atriði, sem ég vildi sérstaklega vekja athygli á, sem er svo villandi málflutningur, að ég skil ekki, að hann geti gert gagn nema um takmarkaðan tíma.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. þm. hefur rætt nokkuð þetta mál, og ég get þakkað honum fyrir það, að hann hefur í ræðu sinni upplýst mig um atriði, sem mér voru ekki áður kunn, að það hefði tekið hæstv. ríkisstj. tvö ár að sýna einhvern lit á því, að hún gæti staðið við gefin fyrirheit um að endurreisa stofnlánasjóðina, sem hún kallaði. Annars hef ég aldrei skilið þetta málfar hjá hv. stjórnarsinnum, þegar þeir eru að tala um endurreisn. Þegar Framsfl. fer frá völdum, er skuldlaus eign stofnlánasjóða landbúnaðarins 100 millj. kr. En hvers vegna varð að endurreisa þessa sjóði, og hverjir voru við völd á því tímabili, sem sjóðþurrðin verður? Hverjir voru það, sem báru ábyrgðina á þeim málum? Hverjir voru það? Var það ekki Alþfl., og var það ekki Sjálfstfl.? Það er ekkert gert til að afla þessum sjóðum fjár, fyrr en leitað er í vasa bændanna sjálfra nú fyrir ári. Framsfl. er kennt um ástand sjóð. anna, eins og það er í ársbyrjun 1962, en framsóknarmenn fóru frá völdum í árslok 1958. Þetta er blekking, og þetta er ekki betri blekking en hv. þm. vildi vera láta, að ég hefði hér viðhaft áðan. Annars gat hv. þm. aldrei sannað það, hvaðan peningarnir kæmu í stofnlánadeildina, Hann vissi ósköp vel, sem var, að 2 kr. af hverjum 3 koma úr vasa bændanna sjálfra, og það er ekki svo mikið, að það komi ein króna á móti þremur frá ríkinu, vegna þess að í þessari einu krónu er sá hlutinn, sem kemur frá neytendunum og leggst á verðlagið til þeirra, svo að mér finnst, að orðin um þessa miklu endurreisn, sem hv. þm. talaði um í þessu sambandi, hefði hann gjarnan mátt spara sér, því að það er engin endurreisn að hverfa frá því að sjá sjóðum Búnaðarbankans fyrir nægjanlegu fé og að ríkið greiði þann vaxtamismun, sem kann að skapast, eins og verið hefur föst regla frá stofnun sjóðanna allt þangað til hin nýja landbúnaðarstefna öðlaðist gildi fyrir þátttöku hv, 10. landsk. og annarra stjórnarsinna. Ég held, að hv. þm. eigi ekki að vera að tala um blekkingar, því að það væri hægt að nefna dæmi hér, þar sem hv. 10. landsk. hefur blekkt íslenzka bændur ekki minna heldur en hann vildi vera láta, að ég hefði gert í minni ræðu, því að í minni ræðu stenzt það fullkomlega, að það koma 2 kr. í þessa sjóði á móti einni krónu annars staðar að. En hv. þm. gæti minnzt þess, að hann lofaði því í ræðu hér á hv. Alþingi að létta byrðar á bændum landsins, en guggnaði við að standa við það, þegar á átti að herða, svo að ég held, að hann megi gjarnan hugleiða þetta.

Dæmi?

Já, ég get nefnt dæmi. Það var þegar verið var að ræða um tollskrárbreytingu, að þá lofaði hv. þm. því við 1. umr. hér í þessari hv. d., að hann mundi styðja það, að landbúnaðinum yrðu léttar byrðar í sambandi við skatta og aðflutningsgjöld af vélum og tækjum, en þegar til atkvgr. kom, gat hv. þm. ekki staðið við sín orð. Þá minntist hv. 11. þm. Reykv. (ÓB) hér á nokkur atriði, sem ég vil gjarnan minnast nokkuð á. Ég spurði hv. þm. einnar spurningar, hvað hann teldi, að atvinnuvegirnir í landinu þyldu háa vexti, vegna þess að ég var búinn að færa sönnur á það, að atvinnuvegirnir þola hvorki stofnlánavaxtagreiðslurnar né aðra vexti, sem þeir verða að greiða af sínum skuldum. Og þetta hefur m.a. verið viðurkennt af hæstv. ríkisstj. á tvennan hátt: í fyrsta lagi með vaxtalækkuninni í ársbyrjun 1961 og í öðru lagi með því að setja sérstök lög um lausaskuldalán á lægri vöxtum en giltu af sjálfum lausaskuldunum. Þetta tel ég nægar sannanir fyrir því, að hæstv. ríkisstj. telur, að vextirnir séu of þung byrði á atvinnuvegunum. Þá sagði hv. þm., að það væri ósköp þægilegt að bera fram frv. um afnám skatta og hækkun gjalda án þess að þurfa að gera nokkra grein fyrir tekjuöflun, sem ætti að mæta þeim útgjöldum, sem ríkissjóður yrði fyrir. Ég vil benda hv. þm, á það, að Framsfl. hefur tekizt að halda við hinni eðlilegu uppbyggingu í landbúnaðinum með því að afla almennra skatta í landinu til þeirra hluta, án þess að fara eingöngu í vasa bændanna sjálfra. Og ég get nefnt dæmi um þetta, að þegar lög um byggingar- og landnámssjóð eru sett 1929, þá er í fjárl. þess árs 2.4% af heildartekjum fjárl. varið til byggingar- og landnámssjóðs. En hvað voru þessi gjöld há á fjári. ársins sem leið, 1962? Fjárl. voru hátt á annan milljarð, og gjöldin á fjárl. til stofnlánadeildar landbúnaðarins voru um það bil jafnhá af hverjum 1000 kr. fjárl. og þau voru af hverjum 100 kr. fjárl. 1929. Þetta er nú reisnin. Og mér finnst að koma úr hörðustu átt, þegar um það er talað, að þetta frv. sé sýndarmennska ein, þegar horft er fram á það, að unga fólkið í þessu landi og fjöldi annarra getur ekki þrátt fyrir góðan vilja hafið búskap og haldið byggðinni við.



Herra forseti. Klukkan er nú orðin fjögur, og ég skal því ekki lengja umr., en ég vildi aðeins segja það út af ræðu hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) áðan, að þar sem hann sagði, að ég hefði einhvern tíma lofað því að létta tollum af landbúnaðarvélum, þá er það svo fjarri sannleika, sem nokkuð getur verið. Ég talaði í því máli, þegar breyting á tollafrv. var gerð í fyrra, og bað þá n., sem fengi frv. til umræðu og afgreiðslu, að taka það sérstaklega til athugunar, hvort ekki væri hægt að lækka tolla á landbúnaðarvélum. Þetta var það eina, sem ég sagði um það, og þetta er það eina loforð, sem ég hef gefið, og sjá allir, að mikil rangtúlkun er að kalla slíkt loforð og fjala um svik af minni hálfu í því máli.



Herra forseti. Hv. 10. landsk. (BGuðm) er að rifja upp atburð, sem gerðist hér, þegar tollskránni var breytt, og vill mótmæla því, að það sé rétt hjá hv. 1. þm. Vesturl., að hann hafi ekki staðið við það, sem hann var búinn að segja í ræðu hér á Alþingi. Ég vil minna hv. þm. á, hvernig þetta gekk fyrir sig. Þegar frv. var komið fram, talaði hann fyrstur eftir frummælanda og lýsti því sem skoðun sinni, að það bæri nauðsyn til að lækka tolla og innflutningsgjöld á landbúnaðarvélum, og krafðist í þeirri ræðu sinni, að þetta yrði gert við afgreiðslu málsins. Við vorum alveg sömu skoðunar, framsóknarmenn, um þetta og hv. 10. landsk., og það var hv. 1. þm. Vesturl. og ég, sem fluttum um það brtt. við frv., að það skyldu felldir niður tollar af landbúnaðarvélum. Hvernig fór svo, þegar málið kom til atkvgr.? Þá stóð svo á, að það vantaði einn stjórnarliðann hér í hv. Ed. Hvernig fór svo um tillöguna okkar? Við reiknuðum auðvitað með því, að hv. þm. stæði við það, sem hann var nýbúinn að segja, en hann sat hjá við atkvgr. og sagðist ekki vilja notfæra sér það, að einn þm. væri veikur. M.ö.o.: hann vildi ekki samþykkja tillöguna.