Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram þáltill. um athugun á olíumengun í jarðvegi í nágrenni Keflavíkurflugvallar og varnir þar að lútandi. Þessi þáltill. er nú búin að liggja fyrir þinginu alllengi og hefur ekki komist til umr, fyrr vegna anna hér í Sþ. Þáltill. hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela utanrmn. Alþingis að láta rannsaka hversu mikil mengun hefur nú þegar hlotist af olíu í jarðvegi umhverfis Keflavíkurflugvöll. Athugað verði sérstaklega hversu mikil hætta stafar af olíumengun gagnvart vatnsbólum byggðarlaga á Suðurnesjum. N. kanni einnig réttarstöðu byggðarlaga á Suðurnesjum gagnvart afleiðingum olíumengunar af einu eða öðru tagi. Lögð verði áhersla á í athugun þessari að hafa náin samráð við stjórnir sveitarfélaga í nágrenni við Keflavíkurflugvöll. Störfum verði hraðað eins og kostur er.“ Í grg. með till. segir svo, með leyfi forseta: „Hér eru á ferðinni alvarleg mál sem kominn er tími til að tekin verði fastari tökum en hingað til virðist hafa verið gert. Fulltrúar sveitarfélaga á Suðurnesjum hafa tjáð flm. að nú sé aðeins tímaspursmál hvenær vatnsból nokkurra byggðarlaga á Suðurnesjum verði ónothæf vegna olíumengunar. Í skýrslu, sem hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps lét gera 1970–1972, kemur ýmislegt fram sem vert er að athuga nánar. Þar segir m.a.: „Svo alvarlega er í þessum málum komið að búast má við í náinni framtíð algeru neyðarástandi viða hér syðra í neysluvatnsmálum, og er þá jafnframt átt við vatnið sem notast í fiskiðnaði, ef marka má skoðanir jarðeðlisfræðinga eins og að framan greinir.“ Síðan segir í sömu skýrslu: „Nefndin telur sig geta rökstutt það með fjölmörgum ábendingum að ekki mörg hundruð tonn af olíum og bensíni og ýmsu þrýstiloftsflugvélaeldsneyti, heldur margar þúsundir tonna hafa runnið út í jarðveg Keflavíkurflugvallar á umliðnum áratugum frá byggingu hans ... enn þann dag í dag streymir olían í tugum tonna út í jarðveginn af slysni, kæruleysi eða þekkingarleysi án þess að nokkuð sé að gert.“ Þessar tilvitnanir í 6 ára gamla skýrslu sýna að enn er við sömu vandamál að stríða, án þess að mikið hafi hingað til verið gert til varnar og athugunar svo vitað sé. Sveitarstjórnarmenn á Suðurnesjum upplýsa að mjög hefur á undanförnum árum skort á samstarf þeirra aðila í utanrrn., sem með Keflavíkurflugvallarmál hafa farið, við sveitarfélögin á þessu svæði. Úr þessu þarf að bæta. Í nágrenni við vatnsból þúsunda íbúa á Suðurnesjum liggja grafnir olíutankar og olíuleiðslur. Sums staðar má heita að vatnsból og olíutankar liggi nánast hlið við hlið. Mengun vatnsbóla er yfirvofandi og hljóta allir að sjá hver vá er fyrir dyrum ef slíkt á sér stað. Þá má heita að allt atvinnulíf á stórum hluta Suðurnesja fari endanlega í rúst.“ Þannig hljóðar þáltill. og grg. sem þáltill. fylgir. Taldi ég rétt að rifja upp þennan aðdraganda málsins, þar sem svo langt er síðan málið var lagt fyrir hér á Alþingi. Það er ljóst af skýrslum og umr, um þessi mál allt frá árinu 1969, að mikil olía hefur lekið í jarðveg á svæði umhverfis Keflavíkurflugvöll með ýmsum hætti um nokkurra áratuga skeið án þess að samstaða hafi náðst á meðal viðkomandi aðila, stjórnvalda sem þessi mál snerta, á undanförnum árum til varnar og aðkallandi rannsókna. Þessir aðilar eru m.a. heilbrrn., Heilbrigðiseftirlit ríkisins, embætti vatnsveitustjóra, varnarmáladeild utanrrn., Orkustofnun ríkisins, sveitarfélög á Suðurnesjum og bandarísk stjórnvöld. Allir þessir aðilar hafa á einn eða annan hátt tengst umr. um þessi mál á undanförnum árum án þess - og þá er miðað við þann tíma þegar þáltill. var lögð fram - að fullnægjandi rannsóknir og athuganir hafi verið gerðar. Ég tel því fullkomlega eðlilegt að Alþ. grípi hér í taumana tafarlaust og hafi forustu um að viðeigandi athuganir verði gerðar og ráðstafanir framkvæmdar svo að ekki hljótist tjón af þeirri yfirvofandi mengunarhættu sem er á þessum slóðum. Ég tel að utanrmn. Alþ. sé rétti aðilinn til þess að hafa á hendi stjórnina og gefi Alþ. skýrslu um störf sín. Ég tel að það verði ekki hvað síst hlutverk n. að samræma störf þeirra aðila, sem með þessi mál eiga að fara í stjórnkerfinu, og ráða fram úr þeim vandamálum sem hamlað hafa því, að viðeigandi ráðstafanir hafi verið gerðar. Olíumengunarhætta á Keflavíkurflugvelli kom til umr. hér á Alþ. ekki alls fyrir löngu. Þar svaraði hæstv. utanrrh. fsp. frá hv, alþm. Ólafi Ragnari Grímssyni um tiltekna olíumengun frá stærsta flugskýlinu á Keflavíkurflugvelli. Kom m.a. fram í svari utanrrh., hvernig aðstæðum væri þar háttað, og leidd rök að því, hvernig staðið gæti á olíulekanum sem þarna var. Fram kom í þessum umr., að mengunarhætta vegna olíu, sem lekið hefði út í jarðveginn á undanförnum árum, var meiri en ástæða var til að ætla. Að gefnu tilefni skal það sérstaklega undirstrikað, að handaríski herinn og þeir aðilar, sem hafa aðstöðu sína innan vallargirðingar, nota ekki sömu vatnsból og nálæg byggðarlög, heldur hefur vallarsvæðið eigin vatnsból. Umr, og athuganir árin 1973–1975 um þessi mál fjölluðu m.a. einmitt um nauðsyn þess, að samtenging vatnsbóla vallarsvæðisins og nágrannabyggðarlaga færi fram, því mikið umframvatnsmagn er fyrir hendi í vatnsbólum innan vallarsvæðisins og vatnsból þess ekki í bráðri hættu vegna olíumengunar, eins og vatnsból nágrannabyggðarlaga á Suðurnesjum. Vegna þessa hafa bandarísk stjórnvöld ekki sameiginlegra hagsmuna að gæta við hagsmuni sveitarfélaga á Suðurnesjum, og þess vegna er bandaríkjastjórn ekki endilega kappsmál að neysluvatn byggðarlaga á Suðurnesjum mengist ekki, enda virðist sem áhugi bandarískra stjórnvalda hafi verið mjög takmarkaður á að taka höndum saman með ýmsum áhugasömum aðilum innan íslenska stjórnkerfisins um framgang málsins, eins og t.d. fyrrv. heilbrrh. Um það, hvort bandarísk stjórnvöld hafi nú vaknað til lífsins og breytt afstöðu sinni til málsins, skal ég ekki segja, en ljóst er, að þau eru ásamt öðrum ábyrg gagnvart hugsanlegum skaða sem olíumengunin getur valdið. Það, sem valdið hefur e.t.v. tregðu bandarískra stjórnvalda til þess að horfast í augu við raunveruleikann, er m.a. það, að þau hafa ekki viljað bera kostnað af rannsóknum, sem gera þarf, og framkvæmdum í framhaldi af þeim. Í svari fyrrv, heilbrrh. við fsp. á Alþ. um olíumengunarmál í nágrenni Keflavíkurflugvallar á þingi 1974–1975 segir fyrrv. heilbrrh. um þetta mál, með leyfi forseta: „Heilbrrn. hefur fyrir sitt leyti talið að hér væri um að ræða kostnað sem greiðast ætti á sama hátt og annar kostnaður vegna framkvæmda innan varnarliðssvæðisins, en varnarmáladeild utanrrn. hefur enn ekki formlega tekið afstöðu til málsins og framkvæmdir við rannsóknina hafa því ekki farið af stað, því miður.“ Segja má að þarna hafi málið strandað, því að ekki er vitað til þess, að varnarmáladeild utanrrn. hafi enn tekið formlega afstöðu til þess, hverjir eigi að bera kostnaðinn, bandarísk stjórnvöld eða íslenskir aðilar, eða hvernig kostnaðinum yrði skipt. Að því er ég fæ best séð af þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér, hefur staðið á því, að till. um ákveðnar rannsóknir væru framkvæmdar, auk þess sem mér sýnist vera tilhneiging til þess að tefja málið með því að flækja það í stað þess að hefja framkvæmd á raunverulegri alvörurannsókn á olíumenguðum jarðvegi í nágrenni Keflavíkurflugvallar. Það var árið 1969 að Jón Jónsson jarðfræðingur vekur athygli á því, að mikil mengunarhætta sé yfirvofandi vegna olíu í jarðvegi í nágrenni Keflavíkurflugvallar og mikil hætta gagnvart vatnshólum á Suðurnesjum. Þrátt fyrir viðvaranir Jóns Jónssonar var ekkert aðhafst í málinu innan ríkiskerfisins þrátt fyrir að utanrrn. hafi verið kunnugt um viðvaranir hans eftir því sem best verður séð. En í framhaldi af viðvörun Jóns ákveður hreppsnefnd Njarðvíkurkaupstaðar haustið 1970 að skipa nefnd heimamanna til að gera nánari frumathugun í málinu. Helstu niðurstöður n., sem fram komu árið 1972, hafa þegar verið kynntar hér á Alþ. og er m.a. að finna í grg. með þáltill. þeirri sem hér er til umr. Utanrrn. voru kynntar m.a. þessar niðurstöður, og enn var ekkert aðhafst í málinu. En í mars árið 1973 birtist í blaðinu Suðurnesjatíðindum grein undir nafninu „Vatnsból Rosmhvalaness í bráðri hættu“ og í þessari grein var rætt um umbúnað olíugeyma neðanjarðar á svæði Keflavíkurflugvallar. Þá fyrst komst málið til kasta heilbrrn. og virtist þá einlægur vilji þar til þess að taka þetta mál föstum tökum. Til að rifja upp viðskipti nokkurra aðila á þessum tíma vil ég - með leyfi forseta - vitna í svar fyrrv. heilbrrh. á Alþ. 1975 við fsp. þessu varðandi, en fsp. fjallaði einmitt um olíumengunarmál í nágrenni Keflavíkurflugvallar. Þar segir svo með leyfi torseta: „Vegna þessarar fsp. er rétt að upplýsa að þetta mál var fyrst tekið upp í rn. fyrir rúmlega tveimur árum og var tilefnið það að hinn 16. mars 1973 birtist í blaðinu Suðurnesjatíðindum grein undir nafninu „Vatnsból Rosmhvalaness í bráðri hættu“ og í þessari grein var rætt um umbúnað olíugeyma neðanjarðar á svæði Keflavíkurflugvallar. Hinn 26. mars 1973 ritaði rn. Heilbrigðiseftirliti ríkisins og vakti athygli þess á þessari grein og óskaði eftir að Heilbrigðiseftirlitið kannaði málið. Jafnframt ritaði rn. varnarmáladeild utanrrn. og vakti athygli þess á greininni og skýrði frá því að Heilbrigðiseftirlitinu hefði verið ritað um málið. Heilbrigðiseftirlit ríkisins svaraði með bréfi, dags. 27. mars, og upplýsti, að það hefði þegar hinn 20. mars ritað varnarmáladeild utanrrn. um þetta mál, og skýrði frá því að það hefði þegar hafið könnun á málinu. Svar við bréfi rn. frá varnarmáladeild utanrrn. barst hins vegar 26. apríl 1973 og var þar skýrt frá því að varnarmáladeild hefði þegar verið tekin að kanna þetta mál áður en bréf heilbrrn. barst og hefði óskað eftir sérstakri umsögn varnarliðsins um málið. Niðurstöður þessarar könnunar voru afhentar varnarmáladeild 25. apríl 1973 og voru þær sendar með fyrrgreindu bréfi sem fskj. Í bréfi varnarmáladeildar kom fram að forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins eða einhver sérfræðingur frá þeirri stofnun gæti hvenær sem er sett sig í samband við varnarliðið fyrir milligöngu varnarmáladeildar og fengið þær upplýsingar sem óskað yrði eftir. Heilbrigðiseftirliti ríkisins var sama dag og rn. ritað um málið. Með nýju bréfi, 27, sept. 1974, ritar varnarmáladeild rn. enn um þetta mál. Í þessu bréfi er rakið hvað gerst hafi í málinu, en óskað eftir því, að starfsmenn Heilbrigðiseftirlits ríkisins taki málið til athugunar, og því lýst yfir, að varnarliðið og varnarmáladeild séu sem fyrr reiðubúin til hvers konar aðstoðar í málinu. Vegna þessarar beiðni varnarmáladeildar ritaði rn. Heilbrigðiseftirlitinu bréf 30. okt. 1974 og óskaði eftir því að gerð yrði könnun á olíumengun á Keflavíkursvæðinu, einkum með tilliti til þeirrar hættu sem vatnsbólum á þessu svæði stafaði frá olíumengun. Rn. barst niðurstaða af þeirri könnun, sem Heilbrigðiseftirlit ríkisins gerði með bréfi 19. febr. 1975. Þar skýrir Heilbrigðiseftirlitið frá því, að eftir að þessi tilmæli bárust hafi það unnið að þessum málum í samráði við sveitarstjórnarmenn á þessu svæði. Það, sem einkum var gert, var að kanna sérstaklega staðsetningu olíugeyma á flugvallarsvæðinu og í næsta nágrenni, bæði þeirra, sem enn eru í notkun, svo og hinna, sem lagðir hafa verið niður. Þá segir í þessu bréfi að í ljós hafi komið að mikil olía og fljótandi eldsneyti af ýmsum gerðum hafi farið niður í jarðveg á öllu þessu svæði og sums staðar hafi komið fram olíumengun í neysluvatni og þvottavatni, eins og t.d. við hraðfrystihúsið í Keflavík, en þar hafi orðið að leggja niður borholu af þessum sökum. Jafnframt skýrir Heilbrigðiseftirlitið frá því að á sjálfu flugvallarsvæðinu hafi borholur mengast og hafi flugvallarmenn, t.d. varnarliðið, orðið að flytja nokkrar borholur fyrir sig út fyrir vallarsvæðið. Niðurstaða Heilbrigðiseftirlitsins er sú, að í raun ríki hættuástand á þessu svæði og hugsanlegt sé að grunnvatn, sem í notkun er, kunni að mengast fyrr eða síðar. Í þessu fyrrgreinda bréfi gerir Heilbrigðiseftirlitið tillögur um ákveðnar aðgerðir og rannsóknir til þess að geta gert sér betur grein fyrir því hvers vænta megi. Tillögur þess eru þannig: 1. Könnun á því, a.m.k. í nánd við þær borholur, sem nú eru í notkun, hvað olíumengun kunni að vera komin nálægt þeim jarðvegi og jarðlögum. Til þess að framkvæmda þessar rannsóknir telur Heilbrigðiseftirlitíð að þurfi aðstoð Orkustofnunar ríkisins til að taka borkjarna. 2. Að kanna heildargrunnvatnsstöðu á Rosmhvalanesi með hæðamælingum yfir allt þetta svæði til þess að hægt sé að gera sér grein fyrir hvar og hvenær beri að bora nýjar holur ef það sýnir sig að þær eldri séu í yfirvofandi hættu vegna aðsteðjandi olíumengunar. 3. Að gera meiri kröfur en nú er um aðgát og meðferð á olíu á vallarsvæðinu, þar með að gamlir olíugeymar, sem faldir eru í jörðu, verði teknir upp og fjarlægðir. Bréf Heilbrigðiseftirlitsins upplýsti einnig að þær rannsóknir og aðgerðir, sem rætt var um, mundu taka 4 menn 2 mánuði, auk þeirrar vinnu sem Orkustofnun tæki að sér í sambandi við borkjarnatöku. Að fengnu þessu bréfi Heilbrigðiseftirlits ríkisins ritaði rn. 24. febr. s.l. utanrrn. eða varnarmáladeild þess bréf, þar sem sent var með ljósrit af bréfi Heilbrigðiseftirlitsins. Heilbrrn. sendi þau tilmæli til varnarmálanefndar að hún tæki till. Heilbrigðiseftirlitsins um frekari rannsóknir svo og aðgerðir til athugunar. Þá lýsti rn. því sem skoðun sinni að tafarlaust þyrfti að gera þær aðgerðir sem Heilbrigðiseftirlitið legði til, og rn. taldi eins og málum væri háttað eðlilegt að þessi aðgerð færi fram á vegum varnarmáladeildar, en í samráði við Heilbrigðiseftirlitið og heilbrrn. eftir því sem kostur væri. Þá gerði rn. ráð fyrir því að allur kostnaður við þessar rannsóknir yrði greiddur á sama hátt og annar kostnaður við framkvæmdir innan varnarliðssvæðisins. Rn. leitaði 21. apríl símleiðis til varnarmáladeildar utanrrn. og spurðist fyrir um hvort kannanir, sem fyrr eru nefndar, hefðu verið gerðar og fékk þær upplýsingar að svo væri ekki, málið væri enn í athugun hjá varnarmáladeild og lægi enn ekki fyrir að varnarmáladeild samþykkti að kostnaður af aðgerðunum yrði greiddur á þann veg sem heilbr.- og trmrn. hafði talið eðlilegast. Sú grg., sem hér var flutt, svarar í raun öllum þeim spurningum frá hv, þm. sem hann hefur borið fram. Heilbrigðiseftirlit ríkisins hefur gert tillögu um að þær rannsóknir, sem upp eru taldar í þessari fsp., verði gerðar. Heilbrrn. hefur fyrir sitt leyti talið að hér væri um að ræða kostnað sem greiðast ætti á sama hátt og annar kostnaður vegna framkvæmda innan varnarliðssvæðisins, en varnarmáladeild utanrrn. hefur enn ekki formlega tekið afstöðu til málsins og framkvæmdir við rannsóknirnar hafa því ekki farið af stað, því miður.“ Tilvitnun í svar við fsp. frá Alþ. 1975, þar sem hv. þm. Oddur Ólafsson spurði um olíumengunarmál á Suðurnesjum, gefur ýmislegt til kynna, og ég taldi rétt að rifja þetta upp vegna þess að það varpar nýju ljósi á málið, þegar við ræðum það í dag. Af þessum viðskiptum og frumkönnunum má ljóst vera að ekki gekk samstarfið snurðulaust, og þó ekki sé tekið dýpra í árinni má segja að einhvern vilja hafi skort af hálfu varnarmáladeildar og bandarískra stjórnvalda til þess að bregða skjótt við, hvað þá ef vitnað er til bréfs varnarmáladeildar frá 20. maí 1975, - ég undirstrika: 20. maí 1975, eitt af því síðasta sem hirtist um þetta mál á því tímabili. Og svo liðu 3 ár án þess að neitt hafi verið gert, a.m.k. ef marka mætti bréfaskriftir. 20. maí 1975 skrifar utanrrn., varnarmáladeild bréf til heilbrrn., svo hljóðandi: „Vísað er til bréfs heilbrrn., dags. 24. febr. 1975, varðandi könnun á olíumengun á Keflavíkurflugvelli, er fylgdi ljósriti af bréfi Heilbrigðiseftirlits ríkisins, dags. 19. febr. 1975. Í bréfi sínu byggir Heilbrigðiseftirlitið tillögur sínar á staðreyndum sem varnarmáladeild kannast ekki við að séu réttar. Vill því þetta rn. hér með óska eftir afriti af skýrslu um rannsókn þá er Heilbrigðiseftirlitið framkvæmdi í málinu. F.h. varnarmáladeildar, Hannes Guðmundsson.“ Í grg. með till. Heilbrigðiseftirlits ríkisins um það sem gera þarf er að finna lýsingu á meðferð olíu á vallarsvæðinu. Þar kemur fram að á 17 svæðum á Keflavíkurflugvelli, þar sem olía er geymd í tönkum eða meðhöndluð á annan hátt, hafi olía farið út í jarðveginn og valdið mengun. Mjög algengt orðalag í þessari grg. er: geymslutankur sem hefur lekið í mörg ár.“ Í þessari grg. kemur einnig fram atriði sem skýtur dálítið skökku við þær upplýsingar sem fram hafa verið bornar nú fyrir stuttu um olíumengun vegna flugskýlisins, þaðan sem olían er talin hafa lekið út nú í haust og olli umr. á Alþ. fyrir skemmstu. En í grg. Heilbrigðiseftirlits ríkisins frá árinu 1974 segir að við svæðið við stóra flugskýlið, takið eftir: svæðið við stóra flugskýlið, sem nú síðast lak olía frá s.l. haust og olli hér umr. og deilum á þingi, - í grg. Heilbrigðiseftirlits ríkisins frá árinu 1974 segir að við svæðið við stóra flugskýlið hafi farið mikil olía niður og um tíma hafi flugvélar verið þvegnar þar upp úr steinolíu, en síðan hafi olíunni verið veitt niður í holræsin, en vegna mikillar gasmyndunar í holræsum var hætt við þá aðferð og olían látin fara út í jarðveginn í grenndinni í nokkur hundruð metra fjarlægð frá vatnsbólum Njarðvíkinga t.d. Annað mál er svo hitt, að ekki er aðeins þörf að aðgæta ástand olíugeyma og meðferð olíunnar almennt, heldur liggja um flugvallarsvæðið olíuleiðslur mjög víða sem eftir nánustu heimildum eru margar hverjar orðnar mjög mismunandi trosnaðar, þannig að rök eru að því leidd að þar leki mikið olíumagn út í jarðveginn á hverju ári. Það er ljóst af því, sem hér hefur fram komið, að bregðast verði skjótt við og gera nauðsynlegar rannsóknir, eins og Heilbrigðiseftirlit ríkisins lagði til í fullu samráði við sveitarstjórnaraðila á svæðinu fyrir nokkrum árum, en þessar rannsóknir hafa enn ekki verið framkvæmdar svo að vitað sé né viðeigandi varúðarráðstafanir í framhaldi af þeim. Þetta mál fjallar ekki einungis um það að kanna mengunarhættu gagnvart vatnsbólum, heldur tryggja að sveitarfélög á Suðurnesjum og allur sá mikilvægi atvinnurekstur, sem þar fer fram, verði varinn fyrir því, að einn daginn stöðvi olíumengun þar allt atvinnulíf og neyðarástand skapist og jafnvel slys. Horfa verður því til framtíðar og búa þannig um hnútana að íbúar á Suðurnesjasvæðinu megi búa við öryggi í vatnsöflunarmálum. Og þá hlýtur ein leiðin í málinu að koma þar sérstaklega til greina: að leita nýs og öruggari vatnsforða fyrir svæðið. Varnarmáladeild leitaði 1975 til Þórodds Th. Sigurðssonar vatnsveitustjóra og óskaði skýrslu frá honum um valkosti vegna framtíðarinnar í vatnsöflunarmálum fyrir Suðurnesin. Niðurstaða hans er m.a. sú, að samtenging vatnsveitu vallarsvæðis og Keflavíkurkaupstaðar og Njarðvíkur komi þar sérstaklega til greina. En Þóroddur dregur í skýrslu sinni úr mengunarhættu vegna olíu gagnvart vatnsbólum í nágrenninu, þó hann mótmæli henni ekki, eins og komist er að orði. „Þó eigi verði á móti henni mælt.“ Vonandi verður sú umr., sem hér hefur farið fram á árunum 1978 og 1979 um olíumengunarhættu, til þess að stigin verði alvöruframkvæmdaskref, - skref sem fyrir löngu hefðu átt að vera stigin. Þetta mál hefur þvælst og velkst í kerfinu án þess að á því hafi verið tekið réttum tökum. Herra forseti. Máli mínu er nú senn lokið. Að síðustu vil ég leggja áherslu á að við áframhaldandi meðferð málsins verði samráð með sveitarfélögum á Suðurnesjum efld, því að það er grundvöllur þess, að heillavænleg niðurstaða náist. Ég legg til að málinu verði vísað til utanrmn.



Herra forseti. Enginn getur efast um að mengunarhætta frá Keflavíkurflugvelli, sérstaklega varðandi vatnsból sem eru mörg í nágrenni hans, er stóralvarlegt mál. Enginn vafi er á því, og staðfestir það álit fjölmargra kunnugra, að meira eða minna af mengunarefnum. olíur þó mest af ýmsum tegundum. hafi farið út í jarðveg á þessu svæði allt síðan flugvöllurinn var byggður. Er þar ekki eingöngu um að ræða það sem flugvélum viðkemur, heldur einnig ýmsum vinnuvélum og fjöldamörgu öðru. Við megum ekki gleyma því, að tiltölulega skammt er síðan almenningur og ráðamenn vöknuðu til skilnings á mengunarhættu yfirleitt. Elstu heimildir, sem ég hef fundið um áhyggjur manna út af Keflavíkurflugvallarsvæðinu, eru liðlega áratugs gamlar eða frá árinu 1968. Hefur þegar verið nefnt hér sumt af því sem gerðist þá skömmu síðar, og þarf ég ekki að orðlengja um það. Hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps tók myndarlega forustu með nefndarskipun, og á árinu 1972, eftir hálfs annars árs starf, skilaði sú n. skýrslu sem oft hefur verið vitnað í. Blaðið Suðurnesjatíðindi tók málið upp og barðist mikið fyrir því. Það varð til þess að bæði varnarmáladeild og heilbrrn. tóku málið upp á árinu 1973 og Heilbrigðiseftirlit ríkisins var beðið um að gera athugun og till. um það. Málið hélt áfram í athugun þessara aðila árið 1974, og snemma á árinu 1975 mun Heilbrigðiseftirlitið hafa gert till. þær sem hv. flm. hefur gert að umræðuefni. Þar var lagt til að gerðar yrðu boranir á þessu svæði til að komast að raun um hvar olía væri í jörðu og hve mikil, svo og fleiri aðgerðir sem hefðu átt að veita nánari upplýsingar um hver hætta raunverulega væri þegar fyrir hendi. Ekkert varð af framkvæmdum, og hefur venjulega verið borið við, að deilur hafi verið um kostnað. Eftir því sem ég kemst næst var málið þó örlítið flóknara, því að einn helsti sérfræðingur okkar í þessum málum, Þóroddur Th. Sigurðsson vatnsveitustjóri í Reykjavík, hefur alltaf haft efasemdir um gildi þess að gera miklar boranir. Hann bendir á að þar sem olía hefur í áratugi runnið út í jarðveg eins og þarna er, þar sem grunnvatnslagið er talið vera tiltölulega þunnt og ekki uppspretta önnur en regnvatn, gætu boranir orðið eins konar happdrætti, olía sé þarna í pollum og menn gætu borað með miklum kostnaði án þess að hitta á pollana, þannig að niðurstaðan verði alltaf mjög vafasöm. Þá bendir Þóroddur á annað atriði, að ef borað væri og borarnir hittu á olíupolla og borunarmenn yrðu þess ekki varir, þá gætu þeir hæglega borað í gegnum þá og niður að grunnvatninu. Þannig yrði borunin til þess að ryðja olíunni leið. Ég nefni þetta til þess að undirstrika að sérfróðustu menn okkar eru ekki alveg sammála um hvað gera þurfi. Þá vil ég nefna, að á árinu 1975 hélt varnarmálanefnd fund með sveitarstjórnarmönnum á Suðurnesjum og var m.a. mikið um mengun rætt. Annar slíkur fundur var haldinn í Stapa í maí 1976. Auk þess gerðu bæði jarðfræðingar og svo Þóroddur Sigurðsson sérstakar skýrslur um málið sem einnig liggja fyrir, þar sem mikið af upplýsingum er að finna. Margar af þessum upplýsingum komu fram, eins og frsm. tíundaði, þegar hv. þm. Oddur Ólafsson vakti máls á þessu vandamali hér á þingi fyrir nokkrum árum. S.l. haust gerðist það, skömmu áður en núverandi ríkisstj. tók við störfum, að hættulegur olíuleki varð frá stærsta flugskýlinu. Um það varð dálítil höggorrusta hér í þinginu sem við skulum ekki endurtaka, en það varð í raun og veru fyrsta atvikið, rétt áður en ég tók við embætti, sem leiddi mig inn í þetta mál á þeim vettvangi. Ég tók málið fljótlega upp í viðræðum, ekki í varnarmálanefndinni, heldur við yfirmann varnarliðsins sjálfan. Ég lagði á það ríka áherslu, að það mætti ekki líta á þetta sem tímabundið vandræðamál sem hefði komið upp einu sinni við þetta flugskýli, þetta væri sýnilega stórmál sem yrði að hugsa um í samfelldri þróun, mengun hefði gerst í áratugi síðan flugvöllurinn var reistur, yrði að reyna allt hvað mögulegt er til að komast fyrir þetta mál, afstýra hættu á frekari mengunum og reyna að veita Suðurnesjabúum, heimilum þeirra og atvinnuvegum eins fullkomið öryggi í þessum efnum og nokkur kostur er. Þessum málflutningi mínum var tekið af skilningi, og varnarliðið brást af sinni hálfu þannig við að láta senda eftir tveimur sérfræðingum til Bandaríkjanna, sérmenntuðum verkfræðingum einmitt á sviði mengunar og slíkra mála. Ég kvaðst þá óska þess að fá að láta íslenskan sérfræðing starfa með þeim og fylgjast nákvæmlega með því sem þeir gerðu og legðu til. Þóroddur Th. Sigurðsson, sem áður hafði verið trúnaðarmaður varnarmáladeildar í þessum efnum og er tvímælalaust sérfróðastur manna hér á landi um vatnsveitumál, fylgdist með þessum athugunum og hefur gefið um þær skýrslu sem ég hef fyrirliggjandi og get að sjálfsögðu látið hv. utanrmn. fá til athugunar þegar till. kemur þangað. Gerðar hafa verið margvíslegar ráðstafanir í kringum flugskýlin og á öðrum stöðum þar sem Þóroddur og hinir tveir amerísku sérfræðingar töldu að gera þyrfti ráðstafanir miðað við það, sem áður hefur verið gert. Ég þarf ekki að nefna að varnarliðið hefur kostað það algerlega, enda hafa þetta allt saman verið staðir og aðstæður við mannvirki sem það verður að teljast bera ábyrgð á, enda þótt t.d. margumrætt flugskýli, þar sem atvikið í haust kom fyrir, sé jöfnum höndum notað af Íslendingum. Eru Boeing-flugvélar Flugleiða þar tíðum inni og þeim er að mestu leyti haldið þar við, svo að við eigum nokkurn hlut að þessu máli og er engin ástæða til að draga dul á það. Þegar þetta hafði gerst fannst mér að stíga þyrfti einu skrefi lengra til að tryggja það, að nú dytti málið ekki niður, eins og það virðist hafa gert einu sinni eða tvisvar áður. Í því skyni skipaði ég sérstaka n. þriggja manna sem eiga að fylgjast með mengunarhættu á flugvellinum og umhverfis hann og gera þær ráðstafanir eða tillögur um ráðstafanir sem þeir telja þörf á. Formaður þessarar n. er Þóroddur Th. Sigurðsson, en auk þess eru í henni Eyjólfur Sæmundsson deildarverkfræðingur hjá Heilbrigðiseftirliti ríkisins og Jóhann Sveinsson heilbrigðisfulltrúi Suðurnesja. Heilbrigðisfulltrúinn starfar jöfnum höndum fyrir öll sveitarfélögin sem land eiga á Keflavíkurflugvelli, þannig að hann hefur föst tengsl við allar sveitarstjórnirnar. Það er ætlun mín, að n. fylgist með þessum málum og eigi aðgang að öllu flugvallarsvæðinu hvenær sem henni þóknast. Varnarliðið hefur af sinni hálfu skipað 4 menn sem eiga að hafa samband við n. og tryggja að engin fyrirstaða verði og væntanlega koma minni háttar kvörtunum á framfæri, en þær, sem meiri háttar eru, fara annaðhvort í varnarmálanefnd eða til annarra aðila í rn. Þessir aðilar munu m.a. byrja á því að meta hvort ástæða sé til að gera víðtækar boranir og bera sig þá saman við skoðanir Þórodds Th. Sigurðssonar. Það hefur líka verið á dagskrá, sem hv. frsm. nefndi, að hafa þann möguleika opinn hvenær sem er að geta tengt vatnsveitu Njarðvíkur við vatnsveitu flugvallarins og þá fram hjá núverandi vatnsveitubólum Njarðvíkinga sem talin eru vera í mestri hættu, töluvert meiri hættu en t.d. vatnsveituból Keflvíkinga. Þar að auki eru svo vatnsveitu- eða mengunarmál nærri Sandgerði og radarstöð sem þar er, en nú er verið að gera varanlegar ráðstafanir til að forðast hættur með byggingu á nýju og fullkomnu frárennsli. Ég geri mér vonir um að gagn verði af þessari nefndarskipun sem kemur í kjölfar þess vandamáls, sem skapaðist s.l. haust, og þeirrar ríku áherslu sem ég hef lagt á það við yfirvöld varnarliðsins, að þetta sé alvarlegt mál sem ekki sé hægt að leysa með því að lappa upp á það sem bilar, þegar eitthvert smáatvik gerist, heldur verði að líta á í samhengi. Ég vænti þess, að okkur takist þannig að fá fram það eftirlit sem framast er hægt. Rísi aftur vandamál um kostnað í sambandi við einhverjar aðgerðir sem þessi n. og þá væntanlega sveitarstjórnir á Suðurnesjum eru sammála um, þá verðum við að ganga í að leysa það eftir því hvers eðlis það er, hvort það er talið eiga að greiðast af varnarliðinu eða einhverjum öðrum aðilum.



Herra forseti. Ég vil færa hv. 4. landsk. þm. þakkir mínar fyrir að flytja þetta þarfa mál. Hér er að sjálfsögðu um mikið vandamál að ræða. En ég vil geta þess, að þáttur Alþingis í því að vekja athygli á þessu vandamáli er nokkur, því að þegar á árinu 1972 fluttum við þrír þm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi till. til þál. varðandi þetta mál. Þar var skorað á ríkisstj. að láta kanna réttarstöðu tjónþola vegna ýmiss konar skaða af völdum Keflavíkurflugvallar og flugþjónustu þar í kring, þar sem m.a. var getið um mengunarhættu vegna olíuleka. Síðar flutti ég svo fsp. um framkvæmd þessarar þáltill. Þá svaraði hæstv, þáv, og núv, forsrh. því til, að málið væri í athugun hjá utanrrh. og dómsmrn. Hv. 4. landsk. þm. hefur getið rækilega um þá fsp. sem ég flutti hér 1975 varðandi þetta mál. Hæstv. utanrrh. sagði í sinni ræðu m.a. að málið væri nú komið á framkvæmdastig. Þetta er alveg rétt, og ég held að þáttur hans í þessu máli sé mjög góður. En málið hefur, þar til það komst á framkvæmdastigið, verið á athugunarstigi, og ég held að það, sem við höfum vakið athygli á bæði 1972 og síðar, hafi að sjálfsögðu haft þá þýðingu að varlegar hafi verið farið í umgengni með olíu á flugvellinum en fram að því hafði verið gert. Ég verð að segja að ég taldi nokkurt öryggi um að þessi mál yrðu tekin alvarlegum tökum þegar Heilbrigðiseftirlit ríkisins var komið í málið. Af kynnum mínum við þá stofnun lít ég svo á, að því máli sé nokkuð vel borgið sem sé í þess höndum, og ég held að unnið hafi verið að þessum málum enda þótt á framkvæmdastig væri ekki komið fyrr en nú. Ég vil þakka hæstv, utanrrh. fyrir mjög mikla festu í þessum málum og snögg viðbrögð. Ég held að þessi n., sem skipuð hefur verið, sé mjög vel skipuð, góðir menn séu þar að verki og menn sem þekkja til þarna. Og ég vil vekja athygli á því, að ég held að í einni af þeim ræðum, sem um þessi mál hafa verið fluttar hér í þingi, sé þess getið, að ástæða væri til að leggja til hliðar fjármuni sem grípa mætti til, og þá að sjálfsögðu fjármuni sem kæmu frá tekjum af Keflavíkurflugvelli, ef skyndilega þyrfti að leggja í nýjar neysluvatnsframkvæmdir fyrir Suðurnesin. Slíkt getur að sjálfsögðu gerst, og þá getur verið óþægilegt að hafa ekki sérstakt fjármagn að grípa til. Með því að byrja nú þegar að leggja til hliðar mætti vera betur viðbúinn því áfalli sem yrði ef þyrfti að afla neysluvatns úr fjarlægð.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að taka með örlitlum hætti þátt í þessum umr. sem eru hér um þáltill, hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar um rannsókn á vatnsbólum á Keflavíkurflugvallarsvæðinu. Hér er vissulega ekki um neitt nýtt vandamál að tefla og alls ekki heldur ástæðulaust að enn þá skuli vakin afhygli á því. Það hefur ekki farið fram hjá neinum, sem hafa starfað að svokölluðum varnarmálum í mörg undanfarin ár, að hér væri vaxandi hætta á ferðinni, m.a. vegna útfærslu byggða á þessu svæði. Ég vil gjarnan endurtaka það, sem ég held að hafi komið fram hjá hæstv. utanrrh., að fyrir nokkrum árum, að ég hygg þrem árum, var látin fara fram sérstök athugun á þessum málum, á aðstöðu íbúa þessa svæðis til að afla sér hreins og ómengaðs vatns, og var vissulega full ástæða til þess. Sú n. eða starfshópur sem þá starfaði, - ég hygg að það hafi verið 1976, ég er því miður ekki með þessa skýrslu við höndina, - starfaði undir forustu Þórodds Th. Sigurðssonar vatnsveitustjóra í Reykjavík og þar kemur ýmislegt athyglisvert fram, t.a.m. að það er ekki einungis um olíumengun að ræða á þessu svæði, heldur einnig að vatnið er sjóblandað og mætti kannske nefna það sjómengun. Allt þetta hefur valdið því, að menn á þessu svæði eru áhyggjufullir um að hreint og gott vatn verði ekki fyrir hendi, og þá er auðvitað leitað ráða til þess að ráða bót á því ástandi. Mér skilst og skildist alla tíð sem þáv. utanrrh., að það væri a.m.k. matsatriði, ef ekki nokkuð sjálfgefið, að það bæri fremur að leita nýrra vatnsbóla á þessu svæði heldur en taka til borana á þessu svæði sem hugsanlega gætu leitt til jafnvel verra ástands en þess sem þar þó ríkir nú. Ég er fyllilega samþykkur þeim ráðstöfunum sem hæstv. utanrrh. hefur nú beitt sér fyrir að framkvæmdar verði í því skyni að leita að hreinu vatni og bæta það ástand sem þarna er. En ég kemst ekki hjá því að undirstrika það, að það er margt fleira en olíumengun sem þarna er um að tefla. Byggðin á þessu svæði hefur þést svo verulega að þar eru miklu erfiðari viðfangsefni nú við að glíma heldur en áður var, auk þess sem réttilega hefur verið á það bent af hæstv. ráðh., að við erum tiltölulega nývaknaðir til meðvitundar um mengunarhættu á þessu landi. Við höfum talið okkur kannske allt of lengi trú um það, að við byggjum í svo hreinu og óspilltu umhverfi að við þyrftum litlar sem engar ráðstafanir að gera til að viðhalda því ástandi. Eitt af því, sem á tímabili var talin hætta á að mengaði vatnsból Reyknesinga, voru sorphaugar sem varnarliðið og jafnvel sveitarfélög líka höfðu myndað á þessu svæði. Afleiðingin af þessum ótta varð svo sú, að ráðist hefur verið, eins og kunnugt er, í byggingu nýrrar sorpeyðingarstöðvar á þessu svæði með þátttöku varnarliðsins. Ég vænti þess, að þessi ráðstöfun muni einnig, ásamt þeim sem til þurfa að koma og í undirbúningi eru, verða til þess að bæta þær aðstæður sem þarna er við að búa. Ég vil að engu leyti gera lítið úr því vandamáli sem hér er um að tefla. Þetta er sameiginlegt vandamál þeirra sem Suðurnesin byggja, hvort sem þeir eru íslenskir eða annarrar þjóðar, meðan það ástand varir við. En um málsmeðferð að öðru leyti langar mig að segja örfá orð. Till. gerir ráð fyrir að utanrmn. láti fara fram sérstaka rannsókn á þessu atriði. Hér er komið að mjög veigamiklu atriði í starfsemi þm. að mínu mati. Það er sem sagt það atriði sem hér hefur áður verið gert að umtalsefni, hvort þm. hafi vald eða eigi að hafa það vald að gerast rannsóknaraðilar. Nú er hér á döfinni í hv. Alþ. vísir að slíkri rannsókn, þar sem er starf allshn. Nd. Alþingis á svokölluðu Laxalónsmáli. Mér er ekki enn þá ljóst hvaða niðurstaða verður úr því þingskapalega og stjórnarfarslega séð. En mér finnst að það verði að gera sér grein fyrir því og hv. alþm. verði að gá vel að því og mynda sér um það rökstudda skoðun, studda á sérfróðum álitum, hvort nefndir, t.a.m. utanrmn., þar sem ég hef nú formennsku á hendi í svipinn, hafi vald til þess að framkvæma slíka rannsókn, geti kvatt fyrir sig umrædda aðila, geti lagt þeim á herðar tilteknar skyldur, þ.e.a.s. hvert verksvið n. er. Mig minnir að í till. sé aðeins gert ráð fyrir að n. gefi skýrslu til Alþingis. Slíkt er auðvitað framkvæmanlegt, en þó því aðeins að þeir menn, sem til yfirheyrslu - ef ég mætti taka svo til orða - eru kvaddir, vilji af fúsum og frjálsum vilja gefa sig fram við n. og svara þeim spurningum sem hún leggur fyrir þá. Hér er um að tefla mjög þýðingarmikið atriði í störfum Alþingis, og er nauðsynlegt að mínu mati að fram fari allsherjarkönnun á því, hvert valdsvið slíkar n. hafa. Meðan það liggur ekki fyrir vil ég ekki undirgangast það skilyrðislaust að gangast fyrir sem formaður umræddrar n. þeirri könnun sem till. gerir ráð fyrir. Ef hins vegar sérfræðingar og Alþingi sjálft kemst að þeirri niðurstöðu, að þetta sé eðlilegt og rökrétt verksvið þessarar tilteknu n., þá mun ég ekkert skorast undan því fyrir mitt leyti að takast það hlutverk á herðar. Ég heyrði flm. leggja til að þessari till. yrði vísað til utanrmn. til athugunar, og þar mun þá þetta tiltekna atriði koma til meðferðar fyrst og fremst eða í upphafi, skulum við segja. Fyrr en niðurstaða um það liggur fyrir mun ég fyrir mitt leyti ekki lofa að gangast fyrir slíkri rannsókn, enda þótt ég telji að það sé fullkomlega eðlilegt að Alþ. láti málið til sín taka. En ég bendi á það, að fram undir þetta a.m.k. hefur það verið venjan og sú aðferð, sem við höfum búið við, að viðkomandi rn. hafi framkvæmt tiltekna rannsókn og lagt síðan niðurstöður fyrir Alþ., sem síðan hefur tekið ákvörðun um hvort frekar skyldi í málinu gera eða ekki. Ég endurtek það, herra forseti, að ég geri mér fyllilega grein fyrir því, að mengunarmál á þessu tiltekna svæði, Reykjanessvæðinu, eru brennandi spursmál og verður að leita leiða til úrbóta. Ég hef áður sagt að þeir sérfræðingar, sem ég studdist við meðan ég starfaði að þessum málum, voru þeirrar skoðunar, að fremur bæri að leita að nýjum vatnsbólum heldur en taka áhættu af nýjum borunum sem gætu leitt til jafnvel verra ástands en fyrir hendi er. En ef ný n. og ný augu sjá betur, þá er sjálfsagt að hafa það sem betur reynist.



Herra forseti. Ég tók eftir því, að hv. síðasti ræðumaður komst svo að orði, að hér væri verið að ræða um „vatnsból á Keflavíkurflugvallarsvæðinu“. Ég veit reyndar um þennan hv. þm. að ekki er þannig komið fyrir honum að hann vilji fara að nefna Suðurnesin „Keflavíkurflugvallarsvæði“, þetta svæði hefur heitið Suðurnes hingað til, þessi byggðarlög, enda segir í grg. með þeirri ágætu till. sem hér er til umr., að „afhugað verði sérstaklega hversu mikil hætta stafar af olíumengun gagnvart vatnsbólum byggðarlaga á Suðurnesjum“. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þessa till. og vek um leið athygli á því, að þeir tveir menn, sem helst hafa um þessi mál fjallað hér á þingi, - og hef ég þó ekki gleymt hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni, því að hann gerði það líka, - þessir tveir menn eru annars vegar aldursforseti þingsins, Oddur Ólafsson, sem gerði þetta rækilega, að ég hygg 1975 og raunar oftar, og svo hins vegar yngsti þm., Gunnlaugur Stefánsson. Ég vona að þetta sé góðs viti. Þarna er þó a.m.k. ekki um neitt kynslóðabil að ræða. En öll er historía þessi hin skrýtnasta. Aftur og aftur liggur það fyrir að um mjög alvarlega mengun er að ræða á Suðurnesjum, svo alvarlega, eins og segir í grg. með till. að ef svo heldur fram sem horfir, þá gæti svo farið að „allt atvinnulíf á stórum hluta Suðurnesja fari endanlega í rúst.“ Þessi ágæti ungi þm. notar orðið „endanlega“ að sjálfsögðu ekki af tilviljun. Hann gerir sér ljóst hvað hefur verið að gerast að undanförnu. Atvinnulíf á Suðurnesjum hefur smám saman verið að fara í rúst. Ástæðan til þess er auðvitað ekki olíumengun. Ástæðan til þess er herstöðin sem hefur sogað til sín vinnuafl og valdið því, að út af hafa lagst þýðingarmiklar atvinnugreinar á Suðurnesjum. Það eru ýmsir sem veigra sér við að ræða þessa hlið málsins, en aftur á móti aðrir sem gefa þessu rækilegan gaum, þ. á m. þm. Reykn., hv. þm. Gils Guðmundsson og hv. þm. Geir Gunnarsson, sem flutt hafa till. um atvinnuuppbyggingu á Suðurnesjum til að hamla gegn þessari þróun. En nú er ástandið orðið svona, eftir því sem þessi ungi þm. segir, að afgangurinn af atvinnulífi á Suðurnesjum er í hættu vegna mengunar frá Keflavíkurvelli! Ég ætla ekki að fara út í hinar ýmsu tegundir mengunar sem stafa frá Keflavíkurflugvelli, slíkt er ekki til umr. hér undir þessum dagskrárlið. En umhugsunarefni má það vera mönnum, að sú n., sem heitir því göfuga nafni varnarmálanefnd og hefur aftur og aftur verið beðin að athuga þetta mál og gera eitthvað í því, hefur ekki gert neitt, enda hefur það verið plagsiður þeirrar n. að taka alltaf svari Ameríkana þegar um er að ræða eitthvert ágreiningsmál milli Ameríkana annars vegar og Íslendinga hins vegar. Ég efast um að nokkurs staðar-og er þá mikið sagt - sé íslenskur undirlægjuháttur á því stigi sem hann er í varnarmálanefnd. Eitt er a.m.k. víst, að varnarmálanefnd virðist ekki líta á það sem hlutverk sitt að sjá um varnir gegn mengun. Og nú kemur hæstv. utanrrh. og segir okkur að búið sé að setja n. til þess að fara í þetta mál, - þetta mál sem hefur legið fyrir, eins og nú hefur verið lýst, árum saman. Það þýðir ekkert að tala um að við séum núna allt í einu að uppgötva mengun, menn hafi ekki uppgötvað mengun fyrr en fyrir 10 árum eða svo. Menn hafa löngum vitað hvað mengun var. Á sveitabæjum á Íslandi hafa þau slys orðið annað veifið, að runnið hefur úr fjóshaugnum saman við drykkjarvatnið í brunninum eða læknum. Ég tala hér líkingamál varðandi Keflavíkurflugvöll. Olíumengun hefur verið þekkt viða um lönd síðan farið var að bora eftir olíu. Og hér koma mér í hug þær furðulegu upplýsingar sem hæstv. utanrrh. hefur eftir mesta sérfræðingi í borunum og vatnsleit á Íslandi, að það sé stórhættulegt að bora þarna suður frá eftir vatni, vegna þess að allar líkur séu á því að upp komi olía. Hæstv. utanrrh. er búinn að setja n., sem á að vinna að þessum málum. Mætti ég beina því til hæstv. ráðh., hvenær n. fór af stað. Eru 3–4 mánuðir síðan eða lengra? Ég held að það sé einir 5 mánuðir.

Nefndin var skipuð í janúar.

Janúar, ekki fyrr. Þá spyr ég: Hvernig í ósköpunum stendur á því, að hún var ekki skipuð fyrr? Ég veit ekki betur en að þessi mengunarmál þar suður frá hafi verið eitt fyrsta mál þingsins. Ég held að þessi ungi þm. hafi komið hér upp utan dagskrár á einhverjum allra fyrstu dögum þingsins til að ræða þessi mál. Og svo er það ekki fyrr en í janúar sem flokksbróðir hans, hæstv. utanrrh., tekur sig fram um að skipa þessa n. Það hljóta að vera heldur en ekki úrvalsmenn, þessir þrír sem eru í henni, úr því að svo löng var leitin að þeim. Ég þarf náttúrlega ekki að segja hv. þm. Gunnlaugi Stefánssyni hvaða ráð er best til þess að fyrirbyggja mengun frá Keflavíkurflugvelli. „Á skal að ósi stemma,“ sagði Þór, og í þessu sambandi merkir ós ekki það sem orðið merkir í dag, eins og þið vitið. Við komum að sjálfsögðu í veg fyrir þessa mengun og aðra, sem stafar af Keflavíkurflugvelli, með því að losa okkur við herstöðina sem þar er. Og gleður mig sérstaklega sú vitneskja, að þessi hv. ungi þm. er sama sinnis og ég í þessu efni, þó að hann hafi vegna einhverrar kompásskekkju lent í Alþfl. Ég held að ég hafi svo ekki meira að segja að sinni um þetta, vil enda ekki tefja fundinn með lengri ræðu. Ég endurtek þó það sem ég sagði áðan, að ráðið til þess að kippa hlutum í lag á Suðurnesjum er að sjálfsögðu það sem þeir tveir hv. þm., Gils Guðmundsson og Geir Gunnarsson, leggja til: að gera áætlun um uppbyggingu þarna, áætlun um að reisa við eðlilegt íslenskt atvinnulíf og par með manndóm á Suðurnesjum. Ég tek eftir því, að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson er með aðra till., og það er till. þess efnis, að í hina svonefndu varnarmálanefnd verði teknir fulltrúar frá samtökum launþega, vinnuveitenda og sveitarfélaga á Suðurnesjum, þessu fólki verði tryggð aðild að n. Þetta er náttúrlega sjálfsagt, svo fremi í þessa n. veljist góðir menn. En ég hef ekki, því miður, það traust á öllum verkalýðsforustumönnum þar syðra að þeir muni bæta stórlega samkvæmið. Ég hef ekki það traust á því fólki sem stendur í þessum ræðustól og emjar yfir því, að það eigi að segja upp fleiri en ráðnir eru á Keflavíkurflugvöll, - ég hef ekki það traust á því fólki, að ég telji að það bæti þetta samkvæmi. Hins vegar má segja að lýðræðislega sé þetta sjálfsagt og rétt, og undir þetta tek ég þá líka með þeirri ósk, að einhverjir góðir og heiðarlegir alþýðumenn á Suðurnesjum fái sæti í þessari n., sem því miður er ekki skipuð fólki af því tagi.



Herra forseti. Ég vil undirstrika sérstaklega eitt í ræðu síðasta ræðumanns, hv. þm. Jónasar Arnasonar, sem ég tel að rétt sé að heyrist oftar hér í þessum umr. Það er ljótt að heyra að þarna er við vandamál að stríða. Það er búið að útsvína allt í olíu, og Bandaríkjamenn eru búnir að eitra fyrir Suðurnesjamenn og það í bókstaflegri merkingu. Utanrrh. hafði seinast þegar varnarliðið bar á góma hér í hv. Sþ. áhyggjur af því, að nú fengju ekki nógu margir Íslendingar að vinna hjá hernum, það væri að verða samdráttur þar. Ég held að áhrifaríkasta ráðið til þess að kippa þessum málum í lag væri að láta þennan bandaríska her fara.



Herra forseti. Ég held að aðalmálið sé nú það, að þessu máli verði hraðað í gegnum þingið eftir því sem mögulegt er. Það hefur lengi beðið á dagskrá funda eftir því að verða rætt. Á meðan hefur mengunin haldið áfram að síast í gegnum jarðveginn á Suðurnesjum. Ég vil nú taka það sérstaklega fram, að mér sýnist hæstv. utanrrh. hafa tekið rösklega á málinu, og mér sýnist, að ef haldið verður áfram á sömu braut og mörkuð hefur verið nú þegar, þá verði lögð áhersla á fyrirbyggjandi aðgerðir, framkvæmdaaðgerðir, þannig að Suðurnesjafólk megi búa við traust vatnsból og gott vatn á ókomnum árum. Það er alveg ljóst, þegar litið er yfir sögu þessa máls, að það hefur snúist og velkst í kerfinu á milli stofnana, milli rn., á milli deilda o.s.frv., án þess að nokkur hafi raunverulega séð ábyrgð sína og séð ástæðu til að taka alvörufrumkvæði og ráðast að málinu, rannsaka það og leysa vandamál og koma á fót alvöruaðgerðum. Á þetta virðist hafa skort. Einnig virðist hafa skort á undanförnum árum vilja til þess að taka málin föstum tökum. Og síðast en ekki síst kostar slíkt átak sem þetta peninga. Ekki hefur verið reiknað með fjármagni til slíkra rannsókna sem þessara á fjárl., hvað þá framkvæmda, og stofnanir eru jafnan nískar á framlög af eigin fé til nýrra framkvæmda og rannsókna, ef ekki er fyrir fram gert ráð fyrir því í fjárl. Þannig hefur allt hjálpað til þess að málið hefur velkst í kerfinu án þess að sýnilegum árangri hafi verið náð fyrr en nú, að hæstv. utanrrh. sér ábyrgð sina og sýnir frumkvæði, sýnir vilja til þess að taka málið föstum tökum, segir að það sé sitt hlutverk og sitt mál að hafa hér forustu og veita þessu máli brautargengi þannig að fólk á Suðurnesjum megi búa við öryggi í þessum efnum á næstu árum. Yfir þessu vil ég lýsa ánægju minni. Að lokum vil ég minnast nokkrum orðum á það sem hv. þm. Einar Ágústsson ræddi um, málsmeðferð málsins hér á Alþingi. Þessi þáltill. kveður á um það, að Alþingi álykti að fela utanrmn. Alþingis að láta rannsaka málið. Ég held að hv. þm. Einar Ágústsson rugli hér saman tvennu: annars vegar því, þegar þn. íhugi að taka sjálfar frumkvæði um rannsókn tiltekinna mála, hins vegar því, að Alþ. samþykki að fela utanrmn. að láta gera eitt eða annað. Hér er um tvennt skylt en ólíkt að ræða sem ég held að sé ekki rétt að rugla saman. Um það, hverjum Alþ. eða utanrmn. felur, ef þessi þáltill. verður samþ., að halda áfram rannsókninni á málinu, þá tel ég vissulega eðlilegast, þegar utanrrh. hefur markað málinu nýjan farveg, - farveg sem líkur eru til að muni færa málið í rétta átt, þá tel ég eðlilegt að utanrmn. fylgist með málinu í þeim farvegi og samþykki fyrir sitt leyti að láta málið þróast eftir þeim leiðum sem utanrrh. hefur ákveðið að gera og hefur haft forustu um. En eigi að síður verður Alþingi að hafa eftirlit með því, að staðið verði stórmannlega að verki og niðurstaða fáist úr þeim rannsóknum sem hafnar eru, og ekki síst að hafist verði handa um einhverjar framkvæmdir og þær kosta fé. Þá verður að útvega fjármagn. Vegna þess að þetta mál hefur verið til umr. í þinginu, ekki einu sinni, ekki tvisvar, heldur oft, þá er ástæða til þess, að þm. verði látnar í té upplýsingar í skýrsluformi um það, hvernig rannsóknum og framkvæmdum sé háttað og hverjar niðurstöður verða. Þetta tel ég nauðsynlegt ef Alþ. ætlar að sinna því aðhaldshlutverki sem það verður að gera á hverjum tíma. Herra forseti. Ég vil ítreka þá von mína, að þetta mál fái greiðan gang í gegnum þingið, vegna þess að ég tel að hér sé um hlutverk Alþ. og nefnda þingsins að hafa hér yfirumsjón, ekki hvað síst þegar svona mál hafa velkst í kerfinu, ekki bara eitt eða tvö ár, heldur nánast 10 ár, án þess að embættismannakerfið hafi sýnst hæft til að takast á við málið. Nú er stigið nýtt skref sem vonandi er til heilla stigið. En til þess að tryggja að svo verði, þá tel ég rétt að Alþ. verði hér haft með í ráðum og hafi forustuna á hendi ásamt hæstv. utanrrh.



Herra forseti. Það er vegna orða hv. 4, þm. Vesturl. þar sem hann talaði um manndóm. Mér virðist að staðreyndin sé sú, að Alþ. og vissar stofnanir hafi á undanförnum árum litið svo á að aðrir landshlutar þyrftu frekari fyrirgreiðslu en Suðurnesin og það benti til manndóms þar syðra. Ég verð að segja að mér finnst þetta ómaklega mælt af hv. þm., því að þar syðra hefur ekki skort á manndóm, hvorki fyrr né síðar. Ég ætla líka að benda á það, að enda þótt, eins og kemur fram í þessari till., um endanlega rúst atvinnulífs á Suðurnesjum kunni að vera að ræða, þá blasir sú staðreynd við okkur samkv. skýrslum, að atvinnuleysi hefur verið minna í Reykjaneskjördæmi eða á Suðurnesjum en í nokkru öðru kjördæmi á landinu fram að síðustu 6 mánuðum. Það er fyrst í tíð núv. stjórnar sem atvinnuleysi verður á Suðurnesjum.