Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er gamall kunningi, og þarf ekki að kynna það fyrir þessari hv. d. - Fjhn. var sammála um, eins og nál. ber með sér, að mæla með því, að frv. verði samþ. óbreytt. Þó ber þess að geta, að einn hv. nm., eins og nál. ber með sér, hefur óbundnar hendur um afstöðu til frv. Ég leyfi mér samkvæmt þessu í umboði meiri hluta fjhn. að mæla með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Það verður ekki um það deilt, að þetta er eitt mesta vandamál þjóðarinnar. Ríkið rekur stór viðskipti, sem færa ríkissjóði tugi milljóna kr. á ári, en áhrif þess eru þau að gera fleiri eða færri menn að vesalingum. Það er staðreynd, sem ekki verður á móti mælt, að hér í bæ eru um 30 vesalingar, sem venjulega eru fastagestir í kjallaranum á hverri nóttu. Við, sem höfum haft tækifæri til að kynnast þessum málum nú í haust, erum sammála um, að svo geti ekki gengið lengur og að bæta verði úr þessu böli. Ég tel því ekki, að bætt sé svo skjótt úr þessu máli sem þarf. Þótt 200–300 þús. kr. sé varið árlega til bindindishallar, bjargar það ekki þessum vesalingum. Ég er því efnislega á móti málinu eins og það er hér, að veita sérstaka upphæð til bindindishallar, hvort sem góðtemplarar. Stórstúkan eða aðrir aðilar stjórna henni. Ég tel ekki, að þetta bæti svo skjótt sem þarf. Ég er hins vegar með, ákveðinni fjárhæð til að hefja jákvæðar aðgerðir til bjargar þessum vesalingum, sem hér er um að ræða og hver um sig hefur kröfu á ríkisstj., þar eð þeir hafa hnotið um þann þröskuld, sem hún hefur lagt. Ég hef rætt um þetta mál við þá Helga Tómasson og landlækni, sem báðir sitja í mþn. um þetta mál. Þeirra skoðun er sú, að greina þurfi þessa menn í tvo flokka. Í öðrum flokknum eru þeir, sem ekki verður bjargað nema með hælisvist. Í hinum flokknum eru menn, sem þyrftu að dvelja á sérstökum sjúkrahúsum, sem mundu leitast við að hjálpa þeim. Vísindin eru nú komin það langt áleiðis, að nú er farið að bjarga þessum mönnum með sérstökum innsprautum. Mér er ekki kunnugt um, hvaða efni eru notuð, en hitt er staðreynd, að þetta hefur verið reynt og gefizt vel. En það versta er, hvílíka erfiðleika þessir menn eiga við að stríða er þeir koma aftur út af hælunum. Félagar þeirra, sem dýpst eru fallnir, reyna að ná þeim aftur í sinn flokk, og það eru kannske langmestu erfiðleikarnir í þessu efni. Og það er kannske langmesta ástæðan til þess að taka þá úr umferð og einangra þá, svo að þeir geti ekki náð til fólksins. Ég mun því ekki treysta mér til þess að greiða atkv. með þessu frv. eins og það er á þskj. 90. og því síður mun ég treysta mér til þess að greiða atkv. með brtt. n., þar sem einmitt er gert ráð fyrir því, eins og hv. 3. landsk. (HV) tók fram, - þó að ég hefði kosið, að hann hefði haft um það önnur orð og haldið sig í umr. betur við sjálft málið, - að því meira sem drukkið er af áfengi, því meira fé á að renna til bindindisstarfseminnar, og er það varla viðkunnanlegt og kannske nokkur freisting fyrir viðkomandi aðila að loka augunum fyrir hættunni, sem af áfengisneyzlunni getur stafað. Verði brtt. samþ. við 2. umr., mun ég koma með brtt. við 3. umr. um það, að veitt verði til áfengisvarna ákveðin upphæð á ári. Svo má deila um það síðar, hvaða aðilar hafi yfirumsjón með því fé og stjórni þeim málum. Það er ef til vill líka nauðsynlegt að ákveða það í l. t. d., hvort það heyri undir heilbrmrh. eða undir sérstaka stofnun eins og Stórstúku Íslands, og væri ég fyrir mitt leyti ekkert á móti því, að það heyrði undir hana, ef þar væri ekki um eitt atriði að ræða, sem mælir á móti því, en það er ósamkomulag, sem ríkir innbyrðis meðal þeirra manna, sem fara með þessi mál í landinu. Það hafa komið til fjvn. beiðnir og kröfur frá þeim mönnum, sem tekið hafa að sér að vinna að útrýmingu áfengis í landinu, að vera lausir við afskipti Stórstúkunnar. Það hafa komið beiðnir frá áfengisvarnanefnd karla um það, að þeirri starfsemi yrði veitt ákveðin upphæð til þess að starfa fyrir, og þeir telja sig geta gert meira gagn með sinni starfsemi fyrir minna fé en Stórstúkan fær. Hið sama er að segja um áfengisvarnanefnd kvenna, að óskir hafa komið fram um það að fá veittan styrk beina leið til sín. Það mun sitja áfengisvarnaráðunautur, sem gerir lítið annað en að hirða laun sín, og átök eru um það, hvort Pétur Sigurðsson skuli taka laun sín frá Stórstúku Íslands eða hvort hann skuli tekinn upp á sérstaka gr. fjárl. Og þegar svo mikið ósamkomulag er hjá þessum aðilum, sem vilja fá stórar fjárfúlgur til þessara mála, þá sé ég ekki, að hægt sé að mæla með því, að þeim sé falið að ráðstafa því fé. Ég mun fylgja frv. til 3. umr. og mun koma með brtt., ef það kemst svo langt, en ég mun, eins og ég sagði áðan, verða á móti þeirri brtt., sem nú liggur fyrir, með þeim rökum, sem ég hef þegar skýrt.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér ásamt hv. 3. landsk. (HV) brtt. á þskj. 423. sem kveður svo á, að ríkisstj. skuli heimilað að verja árlega úr ríkissjóði allt að fimm hundruð þús. kr. til eflingar bindindisstarfsemi í landinu. Rök okkar fyrir þessari brtt. voru færð fram af hv. 3. landsk. við þessa umr. málsins, og þarf ég þess vegna ekki að fara um hana mörgum orðum. Við teljum ástæðulaust að binda fjárframlag til varnar áfengisneyzlu endilega við sölu áfengis. En það er ákvæði um það í frv. nú, og enn lengra er gengið í brtt., sem hv. meiri hl. n. ber fram. En hins vegar hafa engin rök komið gegn því að ákveða sérstaka upphæð úr ríkissjóði án þess að binda hana við sölu áfengis. Og ég tek undir það, sem hv. 3. landsk. sagði hér við umr. málsins, að ég tel, að það sé bein móðgun við bindindisstarfsemina í landinu að bjóða henni upp á fjárstyrk á þessum grundvelli. Og mér er kunnugt um, að þrátt fyrir það, að hér séu með hangandi hendi gefin meðmæli Stórstúkunnar með frv., þá eru mjög skiptar skoðanir innan Stórstúku Íslands um þetta frv. eins og það liggur fyrir. Verði þessi brtt. felld. mun ég greiða atkv. á móti brtt. meiri hl. n. og einnig móti frv. í þeirri mynd, sem það er nú.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr., en ég heyri, að svo margir þurfa að vitna hér um þetta stóra mál, að ég held, að það sé þá rétt, að ég verði einnig í þeirra hópi. Eins og næstsíðasti ræðumaður sagði, er þetta mál eitt af okkar stærstu vandamálum. En hins vegar virðist mér, að það hafi verið oft svo, að minnsta kosti hér á hæstv. Alþ., að hv. þm. hafa staðið býsna andvígir ýmsum till., sem fram hafa verið bornar af áhugamönnum til úrbóta þessu stóra vandamáli. Okkar sorglega reynsla er líka sú, að ríkissjóður hefur að verulegu leyti tekjur sínar af áfengissölu. Og ég hygg, að það sé alveg sama, hverjir fara með völd í þessu landi, í það minnsta nú næstu árin, að þá telji þeir örðugt að afnema þennan tekjustofn með öllu. Í þessu landi hefur starfað félagsskapur, sem hefur það markmið að draga úr og útrýma áfengum drykkjum, og hefur honum orðið margt vel ágengt. Margir drykkjumenn hafa snúið við á þeirri braut og gerzt bindindismenn, sumir lengri eða skemmri tíma, sumir ævilangt. En það er í raun og veru ekki nema ein leið til þess að lækna þá menn. sem fallið hafa fyrir Bakkusi, og þeirri stefnu hef ég fylgt, en það er, að áfengi sé þurrkað alveg út úr landinu. En ég ætla ekki að tala með svo mikilli bjartsýni að halda því fram, að það sé neinn möguleiki á því eins og er. Í frv. hæstv. dómsmrh. má segja, að komi fram viðleitni til þess að reyna að finna leið til þess að hjálpa þeim félagsskap, sem ég nefndi, til þess að reyna að vinna að umbótum á þessu sviði. Og skil ég vel, hvers vegna frv. hans er fram komið. Á síðasta Alþ. lá fyrir beiðni frá Stórstúku Íslands um það að verja nokkru fé til bindindisstarfsemi fyrir regluna hér í bænum. En um leið lágu fyrir beiðnir um fjárstyrk frá öðrum aðilum, tveimur eða þremur, meðal annars frá Norræna félaginu. Það varð svo töluvert reiptog innan Alþ. um þetta, og virtist ekki vera þægilegt að velta neinum þessara aðila styrk, en neita öðrum, og niðurstaðan varð svo sú, að þessum beiðnum var öllum synjað. Það var því ekki gott útlit fyrir góðtemplararegluna, þar sem Alþ. vildi ekki taka undir óskir hennar og veita henni fé til bindindisstarfsemi sinnar hér í bæ, og virtist sú leið vera lokuð. En hvernig fór með þetta mál í fyrra, hygg ég, að sé aðalástæðan fyrir flutningi þessa frv., sem hæstv. dómsmrh. flytur. Horfurnar eru þannig í fjármálum okkar, að litlar líkur eru fyrir því, að reglunni takist að fá meiri hl. Alþ. til þess að samþykkja þá fjárveitingu, sem hún hefur farið fram á, þar sem líka hliðstæðar beiðnir um fjárframlög hafa legið fyrir þinginu, og er þá ekki nema eðlilegt, að sú spurning komi upp í huga þeirra, sem vilja sýna það í verki, að þeir meti verk bindindismanna, hvort sú leið væri fær. sem stungið er upp á í frv. Það hafa komið fram raddir um það, að það væri óvirðing gagnvart bindindisstarfseminni í landinu að bjóða henni fjárstyrk á þennan hátt. Ég býst við, að þær raddir hafi helzt komið frá mönnum utan af landi, því að vitanlega mundi litlu af því fé verða varið til byggingar fyrir starfsemi reglunnar úti á landi, fyrst um sinn að minnsta kosti. En þeir menn, sem starfa hér í bænum að þessum málum, líta á það með raunhæfum augum. Og þó að þeir áhugamenn séu ekki alls kostar ánægðir með leiðina, sem valin er til fjáröflunar fyrir þessa starfsemi, þá er þeim vel kunnugt um, hvernig horfurnar eru í þeim málum, og vilja haga sér eftir því, og þess vegna er það, að Stórstúkan lýsir ánægju sinni yfir þessu frv. Það hafa komið fram raddir um það í þessum umr., að varla væri hægt að fá góðtemplarareglunni þetta til ráðstöfunar, því að innan reglunnar ríkti svo mikið ósamkomulag. En það hygg ég, að sé að mestu leyti á misskilningi byggt. Um aðalmál og stefnu reglunnar er ekki ágreiningur og hefur aldrei verið. Eins og kunnugt er, hefur reglan búið í Góðtemplarahúsinu nú um langan tíma, en það mun ekki vera langur tími, þar til reglan á að skila því húsi. Er þá ekki eftir annað húsnæði fyrir þessa starfsemi hér í bæ nema húsið Fríkirkjuvegur 11. sem vissir menn úr reglunni festu kaup á. En það hús er að mestu leyti leigt út til ýmiss konar starfsemi, mest til ríkisstofnana. Hins vegar er þar mjög lítill fundarsalur, sem fullnægir að örlitlu leyti þörf reglunnar hér í bæ. En það ósamkomulag, sem vitnað hefur verið til, er einmitt um meðferð á þessari eign. Eins og ég tók fram áðan, þá eru bindindismenn ekki sundurlyndir, heldur einhuga um að vinna að því að bæta úr böli áfengisins í landinu og að ala upp æskuna í landinu í því að vera afneitandi víns, með því að skapa henni hollan samastað, þar sem eitt og annað getur farið fram, sem henni er gagn og gleði að. Góðtemplarareglan er að vísu ekki ein um þetta áhugamál fyrir æsku þessa bæjar, því að nú nýlega hefur verið stofnað félag eða samband æskulýðsfélaga í bænum, sem hefur það markmið að reisa æskulýðshöll hér í bæ, og þar er stefnt nákvæmlega að sama marki. Þá hefur verið spurt að því, hvort reglan ætti mikið í sjóði, og get ég svarað því, af því að ég þekki þar vel til, að svo mun ekki vera. Eins og ég sagði áðan, þá var ósamkomulag eða ágreiningur um ráðstöfun á húsinu Fríkirkjuvegur 11, en þar var lagt í kostnað, sem varð svo mikill, að þar var eytt því fé, sem til hafði verið í sjóði. Þá hefur og reglan haft nokkra starfsemi annars staðar, sem hún hefur lagt fé í, en það er t. d. sumardvalarheimilið á Jaðri. Þetta sem ég hef lýst, hefur orðið til þess, að reglan hefur leitað hvað eftir annað til Alþ. um stuðning til þess að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd, en það virðast hafa verið allt of fáir áhugamenn hér á Alþ. fyrir því að veita nauðsynlegt fjármagn, sem reglan telur sig þurfa. Ég hygg, að allir, sem skipa sér undir merki góðtemplarareglunnar, vilji reyna að gera allt, sem unnt er til varnar áfengisneyzlu í landinu, og ég veit, að allir bindindismenn eru á einu máli um það. Ég hygg það alveg ofmælt og á misskilningi byggt, að sá ágreiningur, sem verið hefur innan reglunnar og ég hef minnzt á, þurfi að verða þess valdandi, að fyrir þá sök þyki réttara að fara einhverjar aðrar leiðir með þá fjárveitingu, sem hér hefur verið stungið upp á að verja til bindindisstarfseminnar í landinu. Hún er virðingarverð að vísu, sú starfsemi, sem farið hefur fram hjá ýmsum félögum, sem tekið hafa að sér að styðja það mál, þó að þau hafi ekki verið bundin föstum böndum innan reglunnar. Það er allt virðingarverður stuðningur við sjálft málefnið. En ég get ekki séð, að aðrir aðilar séu réttari til þess að taka móti þeim stuðningi, sem Alþ. á hverjum tíma lætur af hendi rakna, en einmitt Stórstúka Íslands. Hún er svo virðuleg stofnun, komin á sjötta tug ára og það væri óeðlilegt, ef ætti alveg að sniðganga hana. Því að hvað sem menn annars segja um bindindisstarfsemina yfirleitt, þá verður ekki hægt að neita því, að góðtemplarareglan hefur unnið mikið og þarft starf á undanförnum árum, þó að kannske megi segja, að það hafi borið misjafnlega góðan árangur, eins og oft vill verða. Þá hafa komið raddir um það, að þessi aðferð, sem hér er stungið upp á í frv., verði til þess að slaka á bindindisstarfseminni í landinu. Slíkt finnst mér alveg fjarstæða og ómaklegar aðdróttanir til bindindismanna, að láta sér detta í hug, að áhugi þeirra fyrir sínu mikla áhugamáli, að vinna gegn áfengisneyzlu í landinu, muni slappast og minnka, þó að menn eigi von á fleiri þús. kr. eða millj. kr. úr ríkissjóði með því skipulagi, sem hér er gert ráð fyrir. Ég er góðtemplari, og þó að ég hafi ekki unnið mikið fyrir þá starfsemi og nú á fallanda fæti, þá er ég það kunnugur starfsemi reglunnar, að ég þori að fullyrða, að það er ástæðulaus ótti að halda, að slíkt mundi draga úr baráttu hennar, þó að hún fengi þennan fjárstyrk. Og þó að æskilegra hefði verið, að styrkurinn hefði verið veittur á öðrum grundvelli, þá mun reglan ekki setja það fyrir sig, því að hún veit það vel, að hafni hún þessum fjárstyrk, þá hefur hún litla eða enga möguleika til þess að byggja hús fyrir starfsemi sína hér í Rvík í náinni framtíð. Ég er því ákveðinn í því að greiða atkv. með frv. Þar er ég sammála Stórstúkunni, eins og hún hefur lagt fram álit sitt, sem prentað er á þskj. 371. Ég, mun ekki fallast á brtt. n., en mun fylgja frv. eins og það liggur fyrir. Um brtt. þeirra hv. 8. landsk. þm. (ÁS) og hv. 3. landsk. þm. (HV) er það að segja, að ég mun greiða atkv. með þeirri brtt., en er vonlaus um, að hún nái fram að ganga. En að henni fallinni mun ég greiða atkv. með frv.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég þakka sérstaklega hv. 8. landsk. þm. fyrir það, að hann skyldi mæla á móti þessu frv., vegna þess að það sýnist mér vera vitnisburður um, að frv. gangi í rétta átt, að hann og hans flokkur er því andstæður. Því að í seinni tíð hafa þessir menn sjaldan flutt góð mál, heldur lagzt á móti því, sem betur mætti horfa. Að öðru leyti hef ég ekki mikið um málið að segja. Hv. síðasti ræðumaður gerði mjög ýtarlega grein fyrir aðalkjarna þessa máls og rakti það rækilega, að eins og nú horfir hlýtur frv. að vera til bóta frá sjónarmiði allra þeirra, sem hafa trú á, að hægt sé að vinna á móti áfengisneyzlunni í landinu með öflugri bindindisstarfsemi. - Ég skal alls ekki hafa á móti því, sem hv. þm. Barð. (GJ) sagði um nauðsynina á aðgerðum vegna ýmiss konar vesalinga og aumingja, sem hafa alveg fallið fyrir áfengisneyzlunni. En það er í raun og veru óskylt atriði í þessu máli, sem hér er til umr. nú. Það er að vísu angi af sama máli, en það er annað atriði en það, sem hér er um að ræða. Ég játa vissulega, að það, sem fyrir honum vakir, þurfi að taka til greina, að það verði að hafa öflugar ráðstafanir til þess að reyna að bjarga þessum vesalingum, a. m. k. forða þeim frá hunda og manna fótum, þar sem þeir liggja nú. Sízt skyldi ég hafa á móti öflugum aðgerðum í þessa átt. Því miður fór nú sú tilraun, sem gerð var með stofnun drykkjumannahælis, fyrst í Kumbaravogi og síðar í Kaldaðarnesi, sorglega út um þúfur, - e. t. v. vegna þess, að þar var ekki frá fyrstu tíð fylgt ráðum ágætustu manna um þetta, eins og dr. Helga Tómassonar og slíkra, sem vöruðu við þeirri starfsemi, eins og í hana var ráðizt. Ég skal játa á mig þá synd, að ég átti þátt í, að fé var lagt fram til þeirra tilrauna, vegna þess að mér sýndist þá, að það væri ekki hægt að láta þetta alveg kyrrt liggja. Og þetta var þá eina tilraunin, sem uppi voru till. um að gera til þess að ráða bót á þessu böli. Nú eru menn eftir þessari reynslu komnir inn á aðrar lausnir í því máli. Þarna er um að ræða heilbrigðismál, sem ég veit, að hæstv. heilbrmrh. er að íhuga, hvernig bezt verði séð fyrir. Þetta er alls ekki eins einfalt mál og menn vilja vera láta, vegna þess að það er búin að standa þessi tilraun með Kumbaravog síðan 1942,og það er fyrst nú, sem menn sjá, að sú tilraun, eins og byrjað var á henni, fær ekki staðizt. Það er auðvelt að tala um aðgerðir í þessu. En það er erfiðara að finna lausnina í þessu efni, eins og svo mörgum öðrum. En ég vil vekja athygli á því, að hvaða niðurstöðum sem menn komast að í þessu efni, þá er það annað atriði en fyrir mér vakti þegar ég flutti þetta frv., nefnilega að efla hreyfingu og starf bindindismanna þeirra, sem reyna að draga hugi manna frá áfengisneyzlunni og reyna að fá æskulýðinn til þess að hafa önnur áhugamál en áfengisneyzlu og reyna að bjarga þeim mönnum, sem ekki eru komnir lengra á glötunarleiðinni af áfengisneyzlu en svo, að þeim er hægt að bjarga án þess að beinar læknisaðgerðir komi til. Og það eru mörg tilfelli, þegar aðgerðir hins opinbera hafa orðið til þess að bjarga þessum mönnum, og mér finnst full ástæða til þess að styrkja þessa menn í þeirra starfi. Menn tala um, að það sé óeðlilegt að tengja styrkinn til bindindismanna til bindindisstarfsemi við áfengissölu ríkisins. Já, hversu oft eru menn ekki búnir að heyra talað um gróða, sem verður af áfengissölunni hjá ríkinu. En það er vitað mál, að ef engin áfengissala væri og því enginn gróði af áfengissölu, þá þyrfti ekki að bæta það böl, sem hér er um að ræða. Starfsemi bindindismanna er alveg tengd við áfengissöluna. þ. e. við áfengisneyzluna í landinu. Ef áfengisneyzla væri ekki fyrir hendi, þyrfti ekki að halda uppi þeirri sérstöku starfsemi, sem bindindismennirnir að því leyti inna af höndum, er þeir berjast á móti áfengisbölinu. Þess vegna er það alger rökleysa, þegar menn taka það sem sérstaka móðgun við bindindismenn, sem þeim sé gerð í starfi þeirra, að þeim sé ætlaður nokkur hluti af tekjum af áfengissölunni í landinu. Það eru einmitt þessar tekjur, sem gera það að verkum, að það er þörf á þeirra bindindisstarfi. Með þeim fyrirvara vil ég segja, að jafnvel þó að þessar tekjur væru afnumdar og hér sett á bann, þá mundi það að vísu ekki vera nein lausn á áfengisbölinu að mínu viti, heldur stórt spor aftur á bak og verka til margfaldrar spillingar og eyðileggingar, eins og dæmin sýna, bæði hér og annars staðar. En það er áfengisneyzlan, sem gerir það að verkum, að bindindishreyfingin á rétt á sér, og það er nauðsynlegt að styrkja bindindishreyfinguna, og þá tel ég, að eðlilegast sé að taka fé til verulegra átaka í þeim efnum á þann hátt, sem fyrir mér vakir með þessu frv. Hitt er annað mál, sem Stórstúkan hefur bent á, að það hafa einmitt verið gerðar tilraunir til þess að útvega fé í þessu skyni með öðrum hætti. Og þær tilraunir hafa ekki náð fram að ganga. Ef menn hafa trú á því, að þær tilraunir mundu takast t. d. með einfaldri ákvörðun við samningu fjárlaga, þá er það mjög takandi til athugunar, og mætti vera, að þetta frv. yrði þá óþarft. En hvort tveggja er, að fyrri reynsla sýnir okkur, að það hefur ekki tekizt að fá fé með þeim hætti, sem og hitt, að þó að það tækist í eitt skipti, væri þar um alveg ótrygga tekjuöflun að ræða. En ef l. væru sett með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, þá er um öruggan og haldgóðan tekjustofn að ræða. Hv. þm. Barð. sagðist vera andvígur því, að þetta fé yrði sett í bindindishöll. Það er ekki ákveðið í frv., að þetta skuli fara í bindindishöll. Það hlýtur að liggja undir mati ríkisstj. hverju sinni, hvernig þessu fé skuli verða varið. En það er þó skýrt, að ætlazt er til, að peningarnir fari til bindindisstarfsemi, en ekki til byggingarstarfsemi, eins og hv. þm. Barð. gerði ráð fyrir sem eins og ég sagði áðan, er tvennt gersamlega ólíkt. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Það hafa nú komið fram hér við fyrri hluta þessarar umr. ásakanir á mig um óheilindi í þessu máli. Ég verð að segja að gagnvart þeim mönnum, sem þykjast hafa áhuga fyrir þessum efnum, en vilja ekki fylgja þessu frv., þegar vitað er, hversu erfitt hefur verið að fá peninga til verulegrar bindindisstarfsemi hjá þinginu, mætti vel hafa grun um heilindi þeirra sjálfra í málinu. Ég ætla þó ekki að vera með neinar getsakir í því efni. En ég treysti því, að menn að lokum sameinist um þetta mál í einhverju formi, þannig að flutningur þessa frv. geti náð þeim tilgangi, sem fyrir mér vakir. Og ég vona, að það nái fram að ganga fyrr eða síðar.

Frsm. meiri hl. (Þorsteinn Þorsteinsson) : Herra forseti. Tilefni þess, að ég stóð upp, var það, að hv. 3. landsk. þm. (HV) fór mjög mikið að tala um það, að við, sem værum hér með brtt. - og ég held hv. flm. frv. líka, - kæmum hér grímuklæddir. Það er nú svo, að menn geta vel haft sínar skoðanir og komið fram með þær, án þess að það þurfi sérstaklega að vera að drótta því þess vegna að mönnum, að þeir meini eitthvað annað en þeir sýna á pappírnum. Það mætti þá með sama rétti segja um hv. 3. landsk. þm., að hann sé að tala um það, að hann vilji ekki láta veita þetta fé eins og hér er gert ráð fyrir, bara af þeirri ástæðu, að hann vilji koma þessum styrk til templara fyrir kattarnef, svo að þeir standi eftir vegalausir, húslausir og athafnalausir. Annars er þetta mál þannig, eins og tekið hefur verið fram, að þetta er ekki neitt hlátursmál, heldur áhugamál fyrir alla, bindindisstarfsemin í landinu. Og það er rétt, sem hv. þm. Barð. sagði, að það er ekki nóg að byggja höll eða hlaða undir templara. Templarar eru gildir og góðir á sína vísu, sumir ágætir, aðrir í meðallagi eða svo. En það er ekki nóg. Það verður að bjarga því, sem bjargað verður af þessum mönnum, sem eru að tortímast vegna ofdrykkjunnar. Þess vegna verða þm. að taka höndum saman í því efni. Og ég gæti gjarnan verið með í að hækka heldur meira þetta tillag en n. hefur lagt til, með því móti, að því væri þá einnig varið til þess, sem hv. þm. Barð. minntist á. Og sennilega verður athuguð í n. till. hans fyrir 3. umr. En ég skil ekki í því, hvernig stendur á því, að templarar eða annað fólk álítur, að þetta fé megi ekki koma frá áfengisverzluninni. Ég sé ekki nokkurn minnsta mun á því,hvort þetta tillag er afhent templurum beint úr „Dýraríkinu“. eða hvort það fer í hendur ríkisféhirðis fyrst. Nú er því svo farið hjá okkur, að fjórði eða fimmti hver peningur, sem kemur í ríkissjóðinn, kemur frá þessari stofnun, áfengisverzluninni. Og þá verður útkoman sú, að ein fjórða eða ein fimmta hver króna, sem við hv. 3. landsk. þm. og ég fáum í laun hér, er fé frá þessari stofnun. Og ég held, að það fari fyrir okkur þannig, að við finnum litla lykt af þessum krónum og tökum við þeim án þess að væma við. Þess vegna tel ég það rétta, að þessi stofnun, áfengisverzlunin, greiði beint til þessarar starfsemi, sem unnin er í landinu gegn áfengisnautn, en að ekki sé borgað fyrir að telja þetta fé mann frá manni frekar. Þess vegna finnst mér líka óþarfi að vera að tala um, að þetta fé megi helzt ekki koma frá áfengisverzluninni. Og ég sé ekki, að þetta, sem kemur hér fram í frv., sé nein slík móðgun sem hv. 8. landsk. þm. var að tala um. Það er bara misskilningur hjá þeim góða manni, og ég geri tæplega ráð fyrir, að hann haldi þeim misskilningi mjög til streitu. - Annars er það svo, að ef það fé, sem góðtemplarar fá til starfsemi sinnar, er ekki látið á þann hátt, sem þeir vilja, þá gerast þeir háværir, eins og hv. 3. landsk. þm. gerðist hér, þegar hann fór að hella sér yfir mig. Og hann fór að sækja sér efni í ræðuna úr umr. um ölfrv. í Nd. og halda ræðu um það við þessa umr. Hann var ekki ölóður.  Þá var hv. 3. landsk. eitthvað að tala um, að mér skildist, að koma mér frá þingmennsku. En enn sem komið er hafa Dalasýslubúar ekki tekið sérlega mikið tillit til sérskoðana hans. Og viðvíkjandi því sambandi. sem var milli Dalasýslubúa og hans fyrir nokkrum árum, þá ætla ég, að það verði ekki betra, þótt seinna verði.



Herra forseti. Ég þakka hv. frsm. fyrir það, að hann vill ræða þetta mál við okkur hina, sem ekki erum alveg á sömu línu. Vildi ég vita, hvort hann vildi ekki taka þessa brtt. n. aftur til 3. umr.

Ég er búinn að því

. Og jafnframt vildi ég vita, hvort hv. 8. landsk. þm. vildi ekki taka þannig líka aftur sína brtt. og láta málið ganga svo fram nú. Í sambandi við ræðu hæstv. dómsmrh. (BBen) vil ég taka fram, að andstaða mín við frv. hans nú miðast einmitt ákaflega mikið við það að þó að það sé ekki tekið fram í frv. sjálfu, að þessu fé, sem það er um, skuli varið til húsbyggingar á templarahöll, þá hefur allt umtal í hv. þd. um þetta fé snúizt um það, að það sé sjálfsagt að svo verði. Og vil ég í því efni leyfa mér að vísa til ræðu hv. 1. landsk. þm. (SÁÓ). sem gekk alveg út frá því, að þetta fé allt ætti að fara í templarahöll. Beinlínis þess vegna er ég á móti málinu eins og það er sett fram í frv. Ef hins vegar hæstv. ráðh., flm. frv., vill samvinnu um það að breyta frvgr. þannig, að það sé alveg ugglaust, að þessir menn geti ekki gert ótvíræða kröfu til allrar fjárhæðarinnar, eins og mér skildist á hv. 1. landsk. þm., að templarar ættu að hafa, þá er ég til samvinnu um það mál. Mér er ljóst, að það er óheppilegt og sorglegt, ef ekki er hægt að koma á fullu samkomulagi við þá menn í landinu, sem ekki eru góðtemplarar, en unna bindindismálum eins mikið og góðtemplarar sjálfir. En ástandið er þannig í landinu, að þessir tveir flokkar treysta sér ekki til að vinna saman um þessi mál, sem er engu síður Stórstúkunni að kenna en hinum aðilunum. Og ég vitna til þess, að nú koma til Alþ. mjög sterkar og háværar kröfur frá mönnum, sem halda fram, að þeirra starfsemi að bindindismálum sé engu minna virði en hjá templurum, um að fá nokkru meira starfsfé til þess að geta aukið þessa starfsemi sína í landinu. Í sambandi við þetta vil ég minna á, að einmitt undir stjórn Stórstúkunnar var Kumbaravogur starfræktur. Það hefur verið einnig undir stjórn góðtemplarareglunnar, sem Kaldaðarnes hefur verið starfrækt. Og hvernig er komið? Þessi starfsemi er komin í það öngþveiti, að það verður að leggja starfsemina niður. Og þetta var undir stjórn templara.

Ekki Kaldaðarnes

. Það var árangurinn af starfseminni í Kumbaravogi. Og það vita allir, að það var Stórstúkan og góðtemplarar, sem höfðu með þetta að gera. Mér finnst því ástæðulaust að veita milljónir króna til þessarar sömu stofnunar til þess að reisa fyrir bindindishöll hér í Rvík, sem ég fyrir mitt leyti hef enga tryggingu fyrir, að mundi bæta stórkostlega úr í þessum málum. Hv. 1. landsk. þm. var að tala um, að það þyrfti að koma upp einhverjum stað, þar sem æskulýðurinn gæti haft eitthvert verkefni annað en að iðka öldrykkju eða víndrykkju, og það er rétt: Ég vil benda á, að það er verið að reyna að koma slíkri stofnun upp, þar sem er æskulýðshöllin. Ég tel það, hennar verkefni og þeirra manna, sem fylgja góðtemplarareglunni, að athuga, hvaða leið muni vera heppilegust til skjótrar úrlausnar. Ég tel það svo mikinn kjarna þessa máls, að það sé sá hluti, sem fyrst beri að taka til athugunar. Hinn liðurinn er svo það, hvort mögulegt er að breyta almenningsálitinu í landinu. Hér er drukkið fyrir 50–60 millj. kr. og eyðilagt líf og heilsa í stórum stíl. Hverjum ber þar að ganga fremstur? Sjálfum embættismönnunum í landinu, skólastjórum. Hve margir skólar eru það, þar sem vitað er, að þeir menn halda ekki þessa reglu? Hvernig er það í háskólanum? Ég hef sjálfur verið þar og séð greinar um það. Svo lengi sem hægt er að halda uppi og þola, að vísindastofnun og skólar, sem kostaðir eru af ríkissjóði, gangi ekki fyrst fram til bóta í þessu, þá er sama, hvað mikið fé er lagt í góðtemplararegluna hér í Rvík. Hér er svo mikið vandamál, að það verður ekki læknað með nokkrum krónum eða tugþúsundum króna úr vínverzlun. Það er sannarlega ástæða, til þess að vekja upp almenningsálitið í landinu á þessu sviði og fyrst og fremst gegn þeim skólum, sem ríkið sækir sína forustumenn til enn þann dag í dag. Ég álít það miklu auðveldari leið og fljótfarnari en að verja milljónum króna til góðtemplara. Þess vegna vel ég allt aðra leið í málinu. Ég tel eigi að síður aðkallandi að hjálpa þeim mönnum, sem veikir eru og hjálpar þurfa við, og sérstaklega þeim mönnum, sem hægt er að bjarga, eins og Helgi Tómasson fullyrðir við mig, en góðtemplarar vildu þó ekki hlusta á í þessu máli, þegar hann var spurður á þeim tíma í sambandi við Kumbaravog. Það þurfa að vera sérstakir spítalar eða deildir, þar sem drykkjumenn væru teknir og settir þar inn á stofu og fengju læknisaðgerð, eftir að aðstandendur vissu um, að þeir hefðu verið teknir. Hann fullyrti við mig, að það væru fleiri í þessum bæ, sem hverfa á nóttunni nú en unglingar undanfarið, og heimilin vissu ekkert um þá. Þetta er alvarlegt atriði. Ég er ekki farinn að sjá, að margra ára framlag til templarahallar bæti úr þessu. Þetta er svo alvarlegt, að fyrst þarf að bjarga. þótt ekki sé meira en 20–30–40 mönnum í þessum bæ. Þá væri það meira virði en að koma upp bindindishöll, sem ég er viss um, að tæki 5–10 ár. Auk þess er engin trygging fyrir því, hvernig sú stofnun yrði. Það er ekki alltaf góður félagsskapur, þótt ekki sé drukkið. Ég segi það ekki til templara. Ég vil bara benda á, að skilyrði til að halda uppi svona stofnun er ekki aðeins að hafa ekki vín um hönd, það er ýmislegt annað, sem þarf að vera þar ráðandi. Hvað snertir fyrirkomulag með styrkinn, þá vil ég segja það, að ég á erfitt með að skilja hvers vegna hæstv. ráðh. vill ekki láta greiða beint úr ríkissjóði. Því miður verður að hafa það hér eftir því, sem er í 1. gr., að eftir því sem tekur af víninu lækka, eftir því á að hækka hundraðshlutann. Því er ákveðin upphæð látin úr ríkissjóði, hvernig sem gengur. Hins vegar er það rökrétt hugsun hjá n., er hún vill láta minna, eftir því sem verr gengur, og meira, eftir því sem veli gengur.

Út frá sjónarmiði brennivínskaupmanns.

Út frá því að þessi stofnun beri uppi kostnaðinn. Þegar ég var fyrst í fjvn., þá barðist ég fyrir því, að aukin yrðu framlög til Stórstúku Íslands um hundruð þúsunda kr. En allar þær vonir, sem stóðu á bak við það, hafa brugðizt af Stórstúku Íslands, því miður, svo að það er sannarlega ekki furða, þó að ég vilji ekki hér leggja því lið, að þessi stofnun skuli hafa ótakmarkað vald yfir þessu fé. Ég sé ekki ástæðu á þessu stigi að ræða málið nánar, vil mjög hafa samvinnu við n. og þá, sem af alhug vilja þessu máli vel.



Herra forseti. Það stendur hérna í nál. meiri hl. allshn. á þskj. 371, að ég muni hafa einhverja sérstöðu í málinu, svo að það mun nú þykja hlýða, að ég geri þá grein fyrir þessari sérstöðu, sem n. minnist þarna á. En þessi sérstaða mín í málinu er í því fólgin, að ég viðurkenni að vísu, að mér finnst þessi breyt. meiri hl. n. í frv. verða til þess að gera það nokkru rökréttara heldur en það var. En á hinn bóginn get ég ekki fallizt á það í frv., vegna þess að ég lít svo á, að þessi aðferð, sem nota á til að veita Stórstúkunni styrk til starfseminnar í landinu, sé með öllu óviðeigandi. Mér finnst þetta vera svona svipað því eins og að glæpamannafélagi í Bandaríkjunum væri gert að skyldu að greiða nokkurn hluta af tekjum sínum til lögreglunnar til að vinna á móti, glæpum, svo að ég verð að vera þeim þm. sammála, sem hafa látið það álit í ljós, að þetta sé mjög svo óviðeigandi. Einmitt þess vegna hef ég ekki getað á þetta fallizt.: Hæstv. dómsmrh. sagði í sinni ræðu, að þetta væri öruggur tekjustofn, og það voru þau rök. sem hann færði fram fyrir því, að réttara væri að fara þessa leið en að veita ákveðna upphæð í fjárl. Mér finnst það þurfi ekki að fara þessa leið fyrir því, þótt reynt væri að tryggja bindindisstarfseminni öruggan tekjustofn. Það mætti ákveða í l. að ríkið skyldi leggja ákveðna upphæð á ári til starfseminnar. Það er rétt, að þessi upphæð er lögð fram vegna þess. að það er drukkið í landinu. Og mér finnst það betur viðeigandi og viðkunnanlegra að ákveða upphæð, sem veitt sé óháð því, hvaða tekjur áfengisverzlunin hefur. Þess vegna felli ég mig miklu betur við brtt. þær, sem 3. og 8. landsk. þm. eru með á þskj. 423. Hins vegar er það rétt, að hér er aðeins um heimild að ræða, og er því hér ekki um eins öruggan tekjustofn að ræða, en ég trúi ekki öðru en það mætti komast að samkomulagi við ráðamenn og flm. þessarar till. um, að hér væri um fasta fjárveitingu að ræða. Hins vegar finnst mér rétt að taka til athugunar, um leið og gengið er frá þessu frv., hvernig þessu fé verði varið, því að ég er sammála hv. þm. Barð., að ef Alþ. vill veita fé til slíkrar starfsemi, þá séu sett ákvæði um, hvernig því sé varið, og það sé ekki notað til útgáfu blaða eins og t. d. Einingarinnar, sem ég tel sýnu verra en Herópið.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Ég vil taka af allan vafa um, að ég mun ekki haga fylgi mínu við þetta mál eftir því, hvort ákveðin verði föst framlög úr ríkissjóði, en ég er sannfærður um, að það mun torvelda framgang málsins hér í d. En með frv. er ætlað að afla þessa fjár, sem er frá ríkinu, til þess, sem ég tel að þurfi til þessarar starfsemi. Hitt verður ítrekað enn, að það er nokkur skoðanamunur hér, sem kemur fram, en hann er ekki aðeins varðandi fyrirkomulag á fjárgreiðslum, heldur til hvers fénu er varið. Með frv. legg ég til, að fé sé veitt til almennrar bindindisstarfsemi, en ekki til lækningar á þeim fáu mönnum, sem fallið hafa fyrir ofdrykkju, og ef frv. verður samþ., þá er áætlað ríflegt fé til bindindisstarfseminnar. sem ég álít annað mál en að lækna sjúka. Ég er sannfærður um gagnstætt því, sem hv. þm. Barð. lét uppl. að slík fjárveiting til starfseminnar, m. a. til að koma upp viðunandi húsnæði fyrir starfsemina í bænum, hún er stórkostlegt atriði í því að efla bindindi í landinu. Varðandi afstöðu góðtemplarareglunnar í bænum, þá hafa þeir ekki annað en þetta hús, sem er fyrir sunnan alþingishúsið, sem ég álít, að Alþ. ætti að skerast í leikinn til að fá í burtu, því að Alþ. á rétt til, að garðurinn yrði lengdur suður, og þar að auki er það of lítið og ófullnægjandi. Þess vegna, ef bindindisstarfsemin á að halda áfram miðað við þá breyt., sem þjóðfélagið tekur, þá mun hún þurfa á mjög auknu húsnæði að halda. Þeir menn. sem streitast á móti því, eru með því að fordæma starfsemina og segja að hún eigi ekki neinn rétt á sér. Ég er ósammála mörgu því, sem reglan hefur gert, m. a. því að beita sér fyrir bannlögum og ég álít, að það sé stórt skref aftur á bak og spilli reglunni og hrindi mönnum frá henni, meðan hún hefur það á stefnuskrá. Ég er sannfærður um, að fár félagsskapur hefur gert meira gagn frá upphafi sínu til þessa dags en góðtemplarareglan. Eftir því sem ég hef haft nánari kynni af þeim vandamálum, sem upp koma í sambandi við ofneyzlu áfengis, þá tel ég að það sé að fordæma starfsemina að vilja ekki hjálpa henni til að koma upp viðunandi húsnæði.



Herra forseti Það eru nokkrir alþm., sem hafa snúizt hvatskeytislega gegn þessu máli. Þegar ég sá, hvaða úrlausn átti að gera í málinu af þeirri n., sem um það fjallaði, þá gat ég ekki annað en látið það í ljós, að þó að ég teldi formið á frv. hjá hæstv. ráðh., sem flytur það, óheppilegt, þá teldi ég því mikið spillt með till. n. frá því, sem það var. Eins og ég lét í ljós með framítökum hjá einum þm., sem talaði, þá kom ekki beinlínis fram í formi frv. hjá hæstv. ráðh., að hann liti á málið frá sjónarmiði brennivínskaupmanns. En það er augljóst, að meiri hl. n., sem gerði brtt., miðaði hana við það, að ef vel seldist af víni, þá væri ekki þorandi að láta bindindismenn, sem vildu vinna á móti þessu böli, fá ¾% af gróða, heldur ef vel seldist þá 1%. Þetta er sjónarmið brennivínskaupmanns, en ekki mannúðarsjónarmið meiri hl. n., sem fjallaði um þetta stóra alvörumál, sem hér er til umr. Hins vegar er ég sammála hæstv. ráðh. um, að starf bindindismanna í landinu er bein afleiðing af sölu áfengis, sem ríkið rekur, þess vegna er það, sem þarf á varúðarráðstöfunum að halda. En ég vil segja, ef sú yrði niðurstaðan í þessu máli, að Alþ. teldi sér sæma að leysa það í þessu formi, þá getur það ekki verið tekið öðruvísi af bindindismönnum en sem hnefahögg í andlitið. Hv. frsm. meiri hl. n., hv. þm. Dal., minntist á, að fjórði hver peningur, sem ég fengi í laun, væri fyrir áfengi kominn í ríkiskassann. Það er rétt, að ¼ hluti af tekjum ríkissjóðs er af áfengissölu. Ég get sagt fyrir mig, að ég vildi vinna það til að fá fjórðu hverri krónu færra heldur en þurfa að vita af því áfengisböli, sem þessi króna skapar í landinu. En ég er ekki alveg viss um, að hv. þm. Dal. vildi sjá af fjórðu hverri krónu sinni.  Út af því, sem hv. 1. landsk. sagði hér áðan, að hann teldi litlar líkur til þess, að hægt væri að komast af án áfengisteknanna, vegna þarfa ríkissjóðs á næstunni, þá held ég, að þó að erfitt kynni að reynast að skera niður við trog þessar tekjur ríkissjóðs allar í einu, þessar 40–50 millj. kr. tekjur. þá mætti smátt og smátt - segjum með 10 ára áætlun - minnka tekjurnar frá ári til árs, þar til þær gætu horfið með öllu. Þetta væri hægt, og bæta ríkissjóði hallann með peningum, sem teknir væru með betra móti frá siðferðilegu sjónarmiði en þessir blóðpeningar eru teknir.



Herra forseti. Því hefur verið haldið fram hér, að andstaða okkar gegn því, að þessar tekjur, sem bindindisstarfseminni eru ætlaðar með þessu frv., komi beint frá áfengisverzluninni, stafaði af því, að við óttuðumst, að með því móti fari minna af þessum peningum til bindindisstarfsemi úti á landi. Ég mótmæli þessu, hvað mig snertir, og þori að fullyrða það um fleiri hv. þm. utan af landi, að andstaða þeirra gegn þessu frv. stafar alls ekki af þessum ástæðum. Og ég bendi á það, að það mun ekki vera ástæðulaust, að þessi bindindisstarfsemi sé mest hér í Rvík. vegna þess að hér er áfengisverzlunin og þess vegna áfengisneyzla meiri en víða annars staðar á landinu. Þá var það hæstv. dómsmrh. (BBen). sem lét þau orð falla, að hann teldi öruggt, að þetta mál væri gott mál, fyrst ég væri á móti því og minn flokkur.  Annað atriði í ræðu hæstv. dómsmrh. var það, að hann hélt fram, að verið væri að fleyga málið með brtt. minni og hv. 3. landsk. þm., vegna þess að ef hún yrði samþ., þá mundu fleiri hv. alþm. snúast gegn málinu. Ég vil benda á það, sem þegar hefur verið tekið fram, að hér í brtt. er alls ekki um annað atriði að ræða en það, hvort á að veita þetta fé beint úr ríkissjóði til bindindisstarfseminnar eða hvort það á að veitast sem sérstakur hundraðshluti af áfengisgróða. Hér er ekki um að ræða nein aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Þó að þessi brtt. okkar yrði samþ. Það er ekki hægt að sjá annað en að ákvæðið um, að þetta fé skuli koma sem hundraðshluti af áfengisgróða, sé sett inn til þess, að hægt sé að bendla bindindisstarfsemina við það síðar meir, að hún megi vera fegin að hafa tekjur sínar af áfengissölunni. Og þess vegna vil ég leyfa mér að segja, að þeir hv. þm., sem kynnu að snúast á móti málinu fyrir það eitt, ef þessir peningar ættu að koma beint úr ríkissjóði, þeir fylgja ekki málinu af heilindum. Hins vegar þakka ég hæstv. dómsmrh. fyrir það, að hann kvaðst sjálfur mundu fylgja málinu, þó að þessi brtt. væri samþykkt. Viðkomandi beiðni hv. þm. Barð. (GJ) um að taka þessa brtt. aftur til 3. umr., til þess að reyna að finna samkomulagsgrundvöll um málið, þá skal ég lýsa yfir, að við flm. brtt. erum fúsir til þess að taka brtt. þannig aftur, og er það gert hér með.



Herra forseti. Aðeins örfá orð, af því að ég er nm. og stend með þeim meiri hl., sem flytur brtt. á þskj. 371. Ég lít þannig á áfengið, að það ætti að hverfa úr landinu. Og ég lít þannig á, að þó að hér sé verið að tala um, að ríkissjóður fái fjórðu hverja krónu fyrir vín af því fé, sem hann þarf að nota, þá sé vandalaust að finna tekjur á móti því, ef vínið hyrfi úr landinu með öllu. En það er ekki um það að ræða hér. Meiri hluti þjóðarinnar óskar eftir því að hafa vínið, og mikill meiri hluti Alþ. vill hafa ríkistekjurnar af því. Þess vegna er ekki um það að ræða hér, að vínið hverfi úr sögunni á þessu landi. En hér er um það að ræða að skapa þeim flokki manna í landinu, sem vinnur að því að reyna að minnka vínnautn í landinu og draga úr áhrifum hennar, möguleika til þess að fá starfsfé og nokkuð af því beint frá ríkinu. Og það vitum við, að undanfarið hefur á fjárl. alltaf verið veitt eitthvað til þessara mála, en alltaf skorið meira eða minna við nögl. - Þegar þetta frv. kom fram frá hæstv. dómsmrh., þá var ekki frá mínu sjónarmiði annað í því en það, að því væri slegið föstu, að það ætti að hætta að deila um það á hverju ári í sambandi við afgreiðslu fjárl., hve miklu fé yrði varið til þessarar starfsemi, en í stað þess væri ákveðið í eitt, skipti fyrir öll, að bindindisstarfsemin fengi ákveðið fjárframlag frá hinu opinbera. Þegar um þetta mál var rætt í n., litu sumir nm. svo á, að því meira, sem drukkið væri í landinu, því meiri ástæða væri til að vinna á móti áfengisnautninni. Og fram kom sú skoðun í n. að vilja láta þetta framlag fara stighækkandi eftir því, sem meira væri selt af áfengi, þannig að því meira kæmi í hlut bindindisstarfseminnar í landinu sem vínnautn væri meiri. Þó að mikið óbragð væri að þessu og svo gæti litið út sem þetta gæti freistað eitthvað miður heils hugar bindindismanna til þess að vinna slælegar að útrýmingu vínnautnar í landinu en ella, þá taldi ég, að réttara væri þó að tryggja bindindisstarfseminni þetta fé, þó að óbragð væri að því, heldur en að láta það árlega vera bitbein á A1þ., hversu fé til þessarar starfsemi skuli vera mikið. Þess vegna stóð ég með meiri hl. n., sem vildi tryggja um lengri tíma, að bindindisstarfsemin í landinu fengi rekstrarfé frá ríkissjóði. Og ég vil halda því sjónarmiði að láta það ekki vera eftir geðþótta Alþ. hverju sinni, hve mikið fé bindindismenn fá til sinnar starfsemi, sem ævinlega er skorið við nögl af Alþ., því að þannig hefur Alþ. verið sinnað almennt um langan tíma í þessu máli, og það er það enn, eins og sjá má af þeim till., sem liggja fyrir sameinuðu þingi, og því, hvaða meðferð þær hafa fengið í þinginu. - Ég veit, að það má túlka þær brtt., sem n. gerir, á ýmsa vegu. En það, sem fyrir mér vakir með því að fylgja þeim, er, að ég vil ekki með minni frammistöðu leggja stein í götu þess, að bindindisstarfsemin geti fengið fast fjárframlag úr ríkissjóði.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að það er misskilningur, sem kom fram - hjá hv. 8. landsk. þm. (ÁS), að eftir því, sem minna væri drukkið, mundu tekjurnar af þessu minnka. Eftir frv. mínu, eins og það var lagt fram, er þetta öruggur tekjustofn, það er séð fyrir þessu í frv. Þetta sýnir, að hv. 8. landsk. hefur alls ekki skilið meginatriði málsins, úr því að hann hreyfir þessari aths. á móti mínu máli. Það er einmitt séð fyrir því í þessu frv., að bindindismenn halda tekjum sínum til bindindisstarfsemi meðan verulegur drykkjuskapur er í landinu. Hitt er annað mál, að ef drykkjuskapur minnkar mjög, svo að hann hverfur nær alveg, þá er ekki ástæða til þess að halda uppi stórfelldri bindindisstarfsemi. Þá væri það óþarfi, því að þá væri sú breyt. komin á almenningsálitið í landinu í þessu efni, sem dygði til þess að hægt væri að snúa sér að öðrum verkefnum. Ég vil halda því fram, að menn sýni hug sinn til þessa máls með því, hvort þeir fylgja málinu í hvaða formi sem er. Ef hv. þm. fara að vera á móti málinu, nema eitthvert tiltekið form sé á fjárveitingunni, þá sýna þeir sömu menn, að þeir hafa alls ekki áhuga á að ná því marki, sem ætlazt er til með frv. Ef þeir telja nauðsynlegt að útvega bindindisstarfseminni þetta framlag, sem þarna ræðir um, mundu þeir teygja sig ákaflega langt til þess að fylgja frv. í hvaða formi sem er. En auðvitað kemur það fram hjá hv. 8. landsk. þm., eins og hans flokki svo ákaflega oft, að þeir eru á móti málum, nema því aðeins að þeir geti lagt þar eitthvað til, sem þeir geti helgað sér sjálfum, vegna þess að, áhugi þeirra snýst ekki um málefni, heldur atkvæðaveiðar fyrir öfgakenningar sínar og ofstæki. Það hefur verið talað hér um óbragð að styrk, sem veittur sé sem hundraðahluti af áfengisgróðanum, og að það þyrfti að hætta að láta ríkið taka tekjur sem gróða af áfengissölu. Þetta væri ákaflega skynsamlegt allt saman, ef líklegt væri, að með banni á sölu áfengis í landinu og þar með afnámi áfengisgróðans væri tryggt, að minna yrði drukkið í landinu. En sannleikurinn er, að reynslan frá bannárunum, bæði hér og annars staðar, sýnir að menn hafa ekki hætt að drekka þrátt fyrir bannið, heldur hefur drykkjuskapur við það fengið á sig enn þá ljótara og verra form en nokkru sinni áður. Þess vegna er það eina, sem dugar í þessum efnum, að skapa það almenningsálit, að menn fari þannig með vín, að það verði ekki til skaða og skammar. En bann verkar öfugt í þeim efnum.



Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. sagði, að dómur manna um það, hvort styrkja beri bindindisstarfsemina í landinu, kæmi fram í því, hvernig menn greiddu atkv. um þetta frv. Ég tek afstöðu til þessa máls eftir því, hvort ég álít, að með samþykkt þessa frv. sé unnið á, réttan hátt að því að styrkja bindindisstarfsemina í landinu í heild. Ef verja á þessu fé til þess að byggja fyrir það bindindishöll, eins og kemur að vísu fram í grg. frv. og kom fram í ræðu hv. 1. landsk. (SÁÓ), þá er ég á móti málinu. Því fé, sem varið er til bindindisstarfsemi, tel ég, að eigi að verja á þann veg að það kæmi að meiri notum en með því að verja því í bindindishöll. Þetta vildi ég láta koma skýrt fram vegna þess, sem hæstv. dómsmrh. talaði um andstöðu gegn málinu.

Ásmundur Sigurðsson Hv. þm. Barð. tók af mér ómakið. En út af orðum hæstv. dómsmrh. vil ég segja það, að þau voru nokkuð utan við málið, vegna þess að ég gaf ekkert tilefni til þess, að álitið væri, að ég yrði á móti málinu. En ég bendi á, að það fé, sem hér er gert ráð fyrir að verja til bindindisstarfsemi, hlýtur að skerða tekjur ríkisins að vissu marki. Og það er grundvallaratriði fyrir mér í þessu máli, að það sé til vansa að halda fast við það að greiða þetta fé til bindindisstarfseminnar með þeim hætti, sem ráð er fyrir gert í frv. Um þetta hefur verið deilt og annað ekki.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. Barð. (GT) vildi ég aðeins taka fram, að hann hefur nokkra sérstöðu í þessu máli. e. t. v. á borð við hv. 4. landsk. þm. (BrB), að þeir eru báðir á móti þeirri almennu bindindisstarfsemi. Ég veit, að hv. þm. Barð. er á móti allri áfengisnautn. Hann er allra alþm. skeleggastur í því. En hann er á móti bindindisstarfsemi, vegna þess að hann telur önnur atriði hafa meiri þýðingu. Þess vegna er hann á móti kjarna þessa frv. Við því er ekkert að segja. Um það höfum við skiptar skoðanir. Hinir, sem telja, að nauðsynlegt sé að styðja þá almennu bindindisstarfsemi í landinu, og sérstaklega góðtemplararegluna, þeir hljóta að vera með frv., ef fé fæst til þessarar starfsemi í einhverju formi, sem Stórstúkan telur sér fullnægjandi. Því að ekki getur hv. þm. verið annarra um heiður Stórstúkunnar en henni sjálfri. Stórstúkan hefur afþakkað féð í því formi, sem n. lagði til, en vill fá það í því formi, sem ég legg til. Þeir, sem finna að þessu frv., segjast finna meira til út af forminu á þessu en Stórstúkan lætur uppi. Þess vegna hlýtur andstaða þessara hv. þm. að stafa af því, að þeir vilji málið feigt. Mín afstaða er hins vegar þannig, að ég tel þetta form á fjárveitingunni líklegast til árangurs. En jafnvel þó að fjárframlagið væri samþ. í öðru formi en ég hef lagt til, mundi ég vera með málinu. Ef þeir, sem talað hafa á móti frv., segðu fyrir sitt leyti það sama, að þeir gætu verið með frv. í öðru formi en þeir leggja til sjálfir, mundu þeir varpa af sér öllum grun um óheilindi í málinu. En þeir vilja ekki hafa frv. í því formi, sem Stórstúkan mælir með því í.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að mótmæla þeim ásökunum, sem hæstv. dómsmrh. hefur borið á mig, að ég sé á móti bindindisstarfsemi í landinu. Ég veit ekki, hvaðan hann hefur heimild til að fullyrða slíkt. Ég mun tala um þetta við hæstv. dómsmrh. við 3. umr.

Tala um fyrir honum

.