Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Þetta frv. er eins og það, sem áðan var rætt (frv. um gjald af innlendum tollvörutegundum), flutt að tilhlutun hæstv. fjmrh. Milliþn. í tolla- og skattamálum hefir yfirfarið það og samþ. efnislega fyrir sitt leyti. - Fyrsta breyt. er gerð á 3. gr. l. um tollheimtu og tolleftirlit frá 1937, og er um það, að hér eftir verði ákveðið af fjmrh., á hvaða höfnum á landinu skylt skuli að hafa tolleftirlit, þannig, að löggilding hafna feli ekki í sér framvegis, að skipum sé heimilt að leita þar afgreiðslu og eigi heimtingu á tolleftirliti á staðnum. Ef þetta verður samþ., semur ráðuneytið skrá yfir þær hafnir, sem tollstjórar eða umboðsmenn þeirra skulu vera á, og fá skip ekki afgreiðslu annarstaðar. Um leið er takmörkuð merking orðsins „höfn“ í l. um tollheimtumenn og tolleftirlit (5. gr.) og látið gilda aðeins um þá staði, sem skipum er heimil afgreiðsla á. Þetta er til þess að spara fyrirhöfn við að hafa umboðsmann á höfnum, þar sem skilyrði eru yfirleitt engin til afgreiðslu skipa. Í 2. gr. eru ákvæði, sem eiga að létta eftirlit með smygli frá skipum í stórum stíl. Ákveðið er, að skip, sem komið er inn í íslenzka landhelgi, skuli halda viðstöðulaust eðlilega leið til hafnar. Er . þetta til að koma í veg fyrir, að skip séu að sveima í landhelginni og e. t. v. biða færis á að setja á land ólöglegan varning. Skapar þetta grundvöll til ákæru, ef út af er brugðið. Hliðstæð ákvæði eru í l. hjá öðrum þjóðum og hjálpa vel í baráttunni við smyglskip. sem hafast við utan hafna innan landhelgi. Þessi tvö ákvæði eru einungis til að létta tolleftirlitið. Ákvæði 3. gr. frv. breytir 7. gr. l., og þó ekki stórvægilega. Í 7. gr. gildandi l. um tolleftirlit eru ákvæði, sem bundin eru við farþega- og vöruflutningaskip. Með þessari breyt. er þetta gert almennt og látið eiga við öll skip, en ekki aðeins við áður nefndar skipategundir. Þá er ákvæði um að fella niður tilkynningarskylduna. Þetta er gert vegna þess, að réttara þykir, að fyrirmæli um það atriði séu sett í reglugerð og sveigjanleg eftir ástæðum á hverjum tíma, heldur en fastbinda þetta í l. Raunverulega er því ekki ætlazt til, að þetta atriði falli úr gildi í framkvæmd, heldur gert að reglugerðarákvæði. Síðasta ákvæðið breytir 6. gr. l. um tolleftirlit á þann hátt, að eigi skuli framvegis miða sektir við smálestatölu hlutaðeigandi skipa, heldur fari um þær. eftir málavöxtum. Ég tel ekki, að neitt af þessum atriðum, sem ég hefi minnzt á, muni orka tvímælis.

* Frsm. (Magnús Jónsson): Af því að nokkuð er liðið á fundartímann, skal ég vera stuttorður um þau tvö frv., sem fjhn. flytur og eru á dagskránni nú. - Það frv., sem hér er til umr., er alveg nauðsynlegur fylgifiskur frv. til l. um tollskrá, sem liggur fyrir þinginu og má telja miklar líkur til, að verði afgr. sem l. Er það vegna þess, að með frv. um tollskrá eru tolll. frá 1911 numin úr gildi, ásamt framlengingum og breytingum þeirra l., en gjald af innlendri framleiðslu er miðað við og byggt á þeim l., þannig, að innlenda tollvörugjaldið er aðeins ákveðinn hundraðshluti af því gjaldi, sem samkv. tolll. er greitt af samskonar varningi, fluttum frá útlöndum. Verði því tollskráin samþ., verður um leið að ákveða, hvaða toll skuli greiða af innlendu tollvöruframleiðslunni. Milliþn. í skatta- og tollamálum hafði ekki lokið við að semja frv. um þetta atriði, og hefði þó að sjálfsögðu borið fram eitthvert ákvæði til bráðabirgða um þetta efni, en það er vitaskuld ekki óhugsandi, að þegar málefni iðnaðarins verða tekin til athugunar í n., þá geti henni dottið í hug að bera fram till. um framleiðslugjald af fleiri vörutegundum en gert er ráð fyrir í þessu frv. En það er a. m. k. ekkert varhugavert að lögleiða þetta frv. og skapa þá einskonar millibilsástand í þessum málum frá því tollskráin kemur í gildi unz ýtarlegar till. hafa verið gerðar í málinu. Ég er með þessu ekki að spá neinu um það, að milliþn. muni gera fleiri vöruflokka gjaldskylda; ég segi bara að það geti komið til athugunar. Í þessu frv. er dregið saman efni úr 4 gildandi l., og verður það því handhægara í notkun en núgildandi lagaákvæði. Formi frv. er hagað svipað og tollskrárinnar. Því er skipt á sama hátt í kafla og vörur hafðar í töluröð. Á tollum eru gerðar smábreyt. í frv., en ekki eru þær svo verulegar, að ég telji ástæðu til að ræða þær sérstaklega. T. d. er gjaldið af lakkrís lækkað niður í þriðjung af núverandi tolli, og hefir þetta einnig verið gert í tollskránni. Er þetta gert vegna þess, að lakkrísinn, sem í sjálfu sér er engin ástæða til að hafa á móti, hefir horfið alveg af markaðinum. Stafar það af því, að framleiðslugjaldið, sem miðað var við innflutningsgjaldið af þessari vöru, var svo hátt, að framleiðslan gat alls ekki borið sig. Er framleiðslugjaldið nú lækkað úr 2.10 kr. af hverju kg. í 0.70 kr. á kg. - Þá eru smábreytingar á framleiðslugjaldi af ýmsum vörutegundum, til þess að ekki séu hafðir allt of margir gjaldaflokkar. Má þar nefna vindla, vindlinga, gosdrykki o. fl. Þessar breyt. eru ýmist til lækkunar eða hækkunar, en skipta engu máli. - Þá eru nokkur smáatriði enn í frv., t. d. það, að fjármálaráðuneytið, en ekki lögreglustjórar, veiti leyfi til innlendrar tollvörugerðar. Þetta er fyrirkomulagsatriði, sem hentara þykir að haga á þennan hátt, þar sem starfsmenn fjmrn. hafa miklu betri aðstöðu til að vita, hvort nauðsynlegum skilyrðum til að geta öðlazt slíkt leyfi er fullnægt. Það er hvort sem er ráðuneytið, sem hefir eftirlit með innheimtu tollvörugjaldsins. Þetta er aðeins fyrirkomulagsatriði. Í 4. gr. er gerð sú breyt., að í stað þess að vörur, sem fluttar eru út úr landinu, séu undanþegnar gjaldskyldu, skuli koma heimild til endurgreiðslu gjaldsins. Þetta þykir hentara í framkvæmd, því að raunverulega er ekki vitað með vissu um útflutning vörunnar fyrr en hún hefir verið send úr landi, og á aðili þá að geta fengið endurgreitt það, sem honum ber. - Þá er í 6. gr. ákvæði um það, að verksmiðjur verði að ráða yfir nægilega góðri geymslu fyrir hráefni o. fl. Aðalatriðið í sambandi við þetta frv. er, að með því er verið að skapa nýjan grundvöll, sem hægt er að hverfa á um leið og tollal. frá 1911 verða úr gildi felld.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir nokkrum breyt. á fyrirkomulagi lögreglumála, og eru breytingarnar fáar og ekki stórvægilegar. Aðalbreytingarnar, sem ætlazt er til, að gerðar verði á lögregluliðinu, eru í 1. gr. þessa frv. Þar er sem sé svo ráð fyrir gert, að þegar sérstaklega standi á, megi ráðh. bæta við lögregluna varalögreglumönnum, eftir því sem þurfa þykir. Samkv. núgildandi lögum þarf að leita samþykkis bæjarstjórnar eða hreppsstjórnar, ef nauðsyn ber til að auka lögregluliðið, og greiði þá ríkissjóður helming af þeim kostnaði, sem aukning lögreglunnar hefir í för með sér. Breytingar hafa orðið miklar í lögreglumálum á Norðurlöndum hin síðustu ár, og það er nauðsynlegt, að við hér á Íslandi komum á viðlíka breytingum, er geti tekið fyrir þá galla, sem nú eru á þessum málum hér á landi. Það er t. d. mjög óheppilegt, að ráðh. skuli þurfa að kalla saman fund til þess að fá samþykki til aukins lögregluliðs, þegar oft þarf skjótra aðgerða við. Hinsvegar virðist það í alla staði réttlátt, að ef þessi nýja skipan verður upp tekin, þá skuli ríkið, en ekki bæjarfélögin greiða þann kostnað, sem aukið lögreglulið hefir í för með sér. 3. gr. frv. miðar að því að létta af bæjarfélögunum fjárhagslegum byrðum í lögreglumálum, og eins hinu, að gera hverja bæjarlögreglu hreyfanlega í starfsemi sinni. Þetta ákvæði um að gera lögregluna hreyfanlegri en nú er, gerir hana um leið hæfari til starfs síns. Tímar þeir, er vér lifum á, hafa gert þessar breytingar og þessa þróun nauðsynlega, og þetta frv. er viðleitni til þess að fylgjast með hinum nýju kröfum tímans. 3. gr. frv. verður við þessum kröfum með ákvæðum sínum um, að lögreglan hafi hina sömu menntun og hinn sama útbúnað. Í þessu efni stefnir frv. að hinni sömu þróun og lögreglumálin hafa tekið annarstaðar um Norðurlönd. Fyrir nokkrum árum datt engum manni á Norðurlöndum það í hug, að lögreglunni yrði breytt í það horf, sem hún er í nú. En reynslan hefir sýnt fram á nauðsyn þessara breytinga, og um öll Norðurlönd er nú sú stefna uppi að gera lögregluna að heildarlögreglu (Enhedspoliti), með sama svip og sama sniði. Svo er t. d. í Danmörku, að bæjarlögreglan hefir verið gerð að ríkislögreglu, og hefir ríkið alla umsjón með henni. Og annarstaðar á Norðurlöndum er líkt á komið, þó að hinsvegar oft hafi staðið í stappi um breytingu lögreglunnar í ríkislögreglu, vegna þess að bæjarlögreglan átti miklar eignir undir stjórn bæjarfélaganna og oft stóð á samkomulagi um það, hvernig ráðstafa ætti þessum eignum, hvort bæjarfélögin ættu að greiða af þeim skatt til ríkisins, o. s. frv. Ríkislögregluhugmyndin er ekki nein nýlunda, því að ríkið hefir nú um alllangt skeið haft afskipti af lögreglumálunum, eftir því sem mál þessi hafa orðið yfirgripsmeiri. Þannig er það í Danmörku, þar sem ný deild, er ekki var til áður, hefir risið upp innan lögreglunnar. Og þessi afskipti ríkisins af lögreglumálunum hafa aukizt eftir því, sem menn hafa betur skilið nauðsynina á að hafa lögregluna undir einni stjórn og koma samræmi í starf hennar. Í þessu frv. er þó ekki gengið svo langt, að öll lögregla verði gerð að ríkislögreglu. Okkur þótti ekki fært að fara lengra en svo, að mestu ágallar á skipan lögreglumálanna yrðu afnumdir og að lögreglan kæmist í nánara samband við ríkisvaldið. Það er orðin siðvenja hér á landi að gera ríkislögreglu að grýlu til að hræða menn, gera hana að herfilegustu óvætti í augum fólksins. En þeir menn, sem veifa þessari grýlu, gæta þess ekki, að ríkið hefir þegar ríkislögreglu. Breytingar frv. eru eingöngu til þess gerðar, að lögreglan verði starfhæfari í framtíðinni en hún er nú. Munurinn á ríkislögreglu og bæjarlögreglu er í raun réttri enginn, heldur er hér aðeins um skipulagsatriði að ræða. Bæjarlögreglan er ráðin af lögreglustjóra, sem er embættismaður undir stjórn dómsmálaráðherra. Lögreglustjórinn fær skipanir sínar frá ráðherranum, og munurinn á þeirri skipan lögreglumálanna, sem frv. stefnir að, og því fyrirkomulagi, sem nú ríkir, er sá, að bæjarfélögin borga lögreglunni og að ekki má flytja hana út fyrir lögsagnarumdæmið. Það er því í hæsta máta broslegt, þegar stöðugt er fjasað um ríkislögreglu sem einhverja óvætti. Ég skal taka fram strax, að það hefir komið fram í einstökum blöðum, að þetta frv., sem hér er borið fram, sé einhver alveg stórvægileg stefnubreyt. hjá Framsfl. frá því, sem verið hefir um lögreglumál. Ég mun minnast á það síðar og minnast á það í fáum orðum, um hvað var deilt í sambandi við lögreglumálin, en eins og ég sagði áðan, þá hefir orðið stórvægileg breyt. á lögreglumálunum alstaðar í veröldinni á seinni tímum, vegna þess ástands, sem hefir skapazt. Það væri því vitanlega ekki að breyta um stefnu, þó að svo væri, sem ekki er, að tekin væri upp sú stefna, sem ekki þótti fært að fylgja fyrir 10–20 árum. Það, sem ekki þótti fært að taka upp þá, getur verið rétt að taka upp nú út frá allt öðrum forsendum en þá lágu fyrir. Ég vil benda á, hvaða augum Norðurlöndin litu á ríkislögreglu fyrir 6 árum síðan. Nú lætur enginn sér koma til hugar að rísa þar í gegn, því að nú eru tímarnir svo breyttir, að taka verður ályktanir út frá allt öðrum forsendum en þá. Það mætti alveg eins segja, að stefnubreyt: hafi orðið á Alþingi, þar sem það hefir samþ. á síðustu árum að veita fé til atvinnubóta. Fyrir nokkuð mörgum árum hefði slíkt þótt fjarstæða. En aðstaðan hefir breytzt, og þess vegna gera menn ráðstafanir út frá allt öðrum forsendum og aðstæðum en lágu fyrir áður. Nú eru flestir sammála um, að það þurfi að flytja til vinnuaflið í landinu, en aðeins ósammála um, hvernig það er gert. Ég býst við, að fyrir nokkru síðan hefðu flestir verið á móti að gera það og fæstum dottið í hug, að þyrfti að gera slíkar ráðstafanir. Þeir tímar, sem við lifum á í dag, eru svo gersamlega breyttir frá því, sem var fyrir nokkrum árum, að ekki er undarlegt, þó að gera þurfi ráðstafanir nú, sem áður þóttu óþarfar. Vegna þess veðurs, sem gert hefir verið út af þessu í sumum blöðum, vildi ég aðeins benda á, að þar er talað um, að þessu frv. sé beitt gegn verkalýðnum. Ég ætla, að auðvelt sé að færa fram svo sterk rök, að það nálgist staðreyndir, fyrir því, að það getur ekki legið á bak við, og það var einmitt þetta, sem alltaf var deilt um, þegar rætt var um lögreglumálin fyrir nokkrum árum, að mönnum þótti misjafnlega tryggilega gengið frá, að lögreglunni yrði ekki þannig beitt. Ég vil biðja hv. þm. að taka eftir, að það hefir ekki komið til mála nú, þegar breytt er l. um lögreglumenn, að breyta því meginákvæði, að ekki megi beita lögreglunni í vinnudeilum. Þess vegna er allt tal um það algerlega út í loftið. Það er líka hægt að færa fram miklu sterkari sannanir fyrir því, fullar sannanir, að þetta ákvæði er algerlega öruggt fyrir verkalýðinn, því að síðan sett voru l. um lögreglumenn ríkisins, og þar í þau ákvæði, að ekki mætti nota lögregluna í vinnudeilum, hafa verið sett ný l., en það eru l. um vinnudeilur, og þar er skýrt ákvæði, sem ekki var til áður, - áður mátti teygja, hvað væru vinnudeilur, en nú er það ekki hægt; vinnudeilur eru nú skýrt hugtak í íslenzkum l., - þar er ákvæði um, á hvaða þátt eigi og megi stofna til vinnustöðvunar, og samkvæmt þessum l. er sérstakur dómstóll, sem á að ákveða, hvort vinnudeila er lögleg eða ekki. Og ef vinnudeila er upp tekin l. samkvæmt, þá er í l. ákvæði um, að aldrei megi beita lögregluvaldi í slíkum vinnudeilum samkv. l. um lögreglumenn ríkisins. Það getur því aldrei komið fyrir, að lögregla verði notuð í þeim óspektum, sem liggja algerlega fyrir utan þetta svið. Við vitum vel, að með þeim félagssamtökum, sem verkamenn hafa nú, er þeim ekki aðeins vorkunnarlaust, heldur og auðvelt að gera slíkar vinnustöðvanir í samræmi við það, sem l. ákveða, og því auðveldara, ef verkalýðnum hefir verið sýnd harka með það, sem hann gerir vinnustöðvunina út af. Hinsvegar geta komið fyrir vinnustöðvanir í sambandi við eitthvað, sem verkalýðurinn hefir alls ekki staðið að, vegna þess að hann telur málstaðinn veikan eða rangan, heldur er stofnað til uppvöðslu af nokkrum óspektarmönnum, og þá falla slíkar óspektir að sjálfsögðu utan við þann ramma, sem l. ákveða. Og þegar er þannig hægt að sanna þetta samkv. þessum tvennum l., þá er það tómt mál að vera að halda því fram, að nú sé verið að breyta þessum l. þannig, að hægt verði að beita lögreglunni gegn verkalýðnum. Það er útilokað vegna þessara tvennu ákvæða, sem eru í íslenzkum l. Ég vil svo að lokum mælast til þess, að greitt verði sem mest fyrir þessu máli gegnum þessa hv. deild.



Ég held, að hæstv. forsrh. hafi byrjað á að segja, að þær breyt., sem hér á að gera, væru bæði fáar og smáar. Ójá, hann hefir auðvitað sína skoðun á því, hvað eru smáar breyt. á þessum l., en svo mikið er vist, að fyrir fáum árum hefðu þessar breyt. ekki verið taldar smáar, heldur mjög stórvægilegar. Hvað er það, sem felst í þessu frv.? Í fyrsta lagi, að það er hægt að auka varalögreglu ótakmarkað. Kostnaðurinn greiðist úr ríkissjóði ótakmarkað. Áður var þetta takmarkað þannig, að ríkissjóður greiddi ekki nema nokkurn hluta af kostnaði við varalögregluna. Í öðru lagi er hægt að gera allt liðið að ríkisher, sem má svo nota til hvers sem er. Í þriðja lagi, ráðherrann hefir ótakmarkaðan rétt til að vígbúa lögregluna með hvaða tækjum sem er og leggja á ríkissjóð ótakmarkaðan kostnað vegna vigbúnaðarins. Í fjórða lagi hefir ráðh. ótakmarkað vald yfir þessum her. Og svo kemur annað frv., sem er í sambandi við þetta frv., sem skiptir lögreglustjóraembættinu í Reykjavík í tvennt, og hefir það ærinn kostnað í för með sér. Þetta finnst hæstv. forsrh. vera smávægileg breyt. Ég vil nú með nokkrum tilvitnunum í ummæli hans flokksmanna og annara sýna fram á, að fyrir fáum árum hefði þetta ekki verið kallað smábreyting. Á Alþingi 1925 flutti Jón Magnússon frv. um varalögreglu, sem var þó smáræði á móti þessu frv., því að samkv. því átti aðeins að launa foringjana fyrir varalögreglunni, en ekki að koma upp ríkisher eins og hér er verið að skapa. Árið 1925 tókst að kveða niður þennan draug. Ég ætla nú, með leyfi hæstv. forseta, að tilfæra hér nokkur orð úr þessum umræðum. Ég tek þá fyrst kafla úr ræðu eftir Tryggva Þórhallsson. Hann segir svo: „Málið er þegar orðið mikið æsingamál, og þó er aðeins um byrjun að ræða. Af henni verður þegar ráðið, að úr getur orðið eitthvert mesta æsingamál, sem hafizt hefir á landi hér. Það getur orðið upphaf nýrrar Sturlungaaldar á Íslandi. Og það er sjálf landsstjórnin, sem viðinn ber á bálið. Æsingaeldurinn logar þegar dátt í kaupstöðunum. Fundasamþykktir um málið drífur að úr öllum áttum. Fyrir eru í kaupstöðunum harðandstæðir pólitískir flokkar. Er sízt bætandi á þann eld, sem er í milli.“ „Þeir telja (þ. e. sjómenn og verkamenn), að þetta lið eigi að verða einskonar pólitískur lífvörður íhaldsins. Þykir mér ekki ólíklegt, að þeir geti hengt batt sinn á einhver ógætileg ummæli af íhaldsmanna hálfu í þá átt, því að slík ummæli hefi ég einnig heyrt úr þeirri átt. Er ekki að undra, þótt blóðið hitni, er menn gera sér slíkar hugmyndir. Á þessum grundvelli er málið rætt og verður. Áfram mun stefna eins og nú horfir. Getur engum dulizt, hvað er fram undan. Og það er landsstjórnin, sem viðinn ber á bálköstinn“. „Hér er pólitískri stjórn gefið alveg ótakmarkað vald til að velja svo háa eða lága tölu manna, sem henni gott þykir í þetta lið og vopna það með þeim tækjum, sem henni gott þykir. Það liggur í augum uppi, að ekkert er því til fyrirstöðu, að slíku pólitísku, vopnuðu úrvalsliði getur hin pólitíska stjórn beitt, eftir því sem henni gott þykir og öldungis eins og henni býður við að horfa. Allar dyr eru opnar fyrir landsstjórnina að misbeita þessu liði gegn borgurum og stjórnarskipun landsins.“ „Hér er ekkert því til fyrirstöðu, að í liðið verði valdir atvinnulausir eða litlir íhaldsmenn, - því að nóg er af þeim - og að pólitískir kosningasmalar verði gerðir að launuðum yfirmönnum. Þetta eru ummæli Tryggva Þórhallssonar. Má tilfæra mörg fleiri ummæli, t. d. Jóns Baldvinssonar. Hann segir svo: „Ekki eru liðin sex fullveldisárin, þegar íslenzki „milítarisminn“ skýtur fyrst upp kollinum á Alþingi Íslendinga.“ „Frv. sjálft er takmarkalaust fyrir utan það, sem það er takmarkalaust vitlaust. Orðalag þess opnar upp á gátt víðara valdsvið fyrir ríkisstjórnina yfir lífi og limum landsmanna en þekkist í nokkrum öðrum lögum.“ „Hún getur ráðið eftir vild, hvaða „tæki“ eða hergögn eru notuð. Hún ræður því, hvort það er hríðskotabyssur, sem nota á, handsprengjur, byssustingir, skammbyssur, fallbyssur, kylfur, rýtingar, sverð, korðar, axir eða blátt áfram axarsköft; með öðrum orðum: allt, sem nota þarf í bardaganum, og kostnaðurinn er líka ótakmarkaður og á vitanlega að greiðast úr ríkissjóði.“ Þetta eru ummæli Jóns Baldvinssonar, og ennfremur segir hann svo: „Manni verður næst að spyrja: Til hvers á að stofna her þennan? Fyrir því hefir hæstv. forsrh. (JM) enga grein gert. Það eitt er vitanlegt, að fyrst stofna á her, þá á að fara í stríð. Það eru einu afleiðingar frv., sem menn vita nokkurn veginn fyrirfram. Það var yfirleitt lítið á upplýsingum hæstv. forsrh. að græða, en hvar sem frv. er rætt manna á milli, og þeir fáu menn, sem hafa getað fengið sig til að bera í bætifláka fyrir það, eða a. m. k. talið sig fylgjandi því að lögleiða slíka herskyldu í einhverri mynd, hafa verið spurðir í þaula um, til hvers nota ætti herinn, þá hefir síðasta vígi þeirra verið að vitna í kaupgjaldsdeilur, sem orðið hafa hér í Reykjavík á síðustu árum. Við slík tækifæri á að nota her þennan. Annað verkefni hafa formælendur málsins ekki fundið handa honum. Það er því sennilega rétt tilgáta hv. þm. Str. (TrÞ), að til þessa máls sé stofnað í þessu skyni.“ Það er í rauninni ekki annað en „fascismi“ eftir ítalskri fyrirmynd, sem stjórnin vill koma hér á. Svona gæti ég lengi haldið áfram. Það væri t. d. ekki úr vegi að tilfæra nokkur ummæli eftir Ásgeir Ásgeirsson. Hann segir svo: „Þó að ekkert væri annað en það, að þetta ríkislögreglumál hefir ekki verið lagt fyrir þjóðina, áður en það var borið fram hér á þingi, þá bæri af þeirri ástæðu einni saman að visa því frá að þessu sinni.“ „Það er illt verk og óþarft að espa sjálfan sig og aðra upp í byltingarótta, þegar ekki einu sinni þeir, sem mesta samúð hafa með þjóðfélagsbyltingum í öðrum löndum, telja neinar líkur til, að hér geti orðið bylting, nema hún sé undan gengin í Englandi og á Norðurlöndum. Enþess verður langt að bíða, að þar sporðreisist þjóðfélögin.“ „En hér í þingdeildinni er svona frv. flutt undir yfirskini friðarins, þó að vitanlegt sé, að allur liðssamdráttur miðar til ófriðar. Það hefir verið sagt, að þetta sé að byrgja brunninn, áður en barnið detti ofan í, - þó það sé miklu líkara hinu, að hér sé grafinn brunnur, sem betur færi, að ekki aðrir en stjórnin detti ofan í.“ Þannig hljóða þá nokkur ummæli þessara hv. þm. um varalögregluna árið 1925. En það þarf ekki að fara svo langt aftur í tímann til að finna svipuð ummæli. Árið 1933 fóru fram umr. um frv. um lögreglumenn, og þá var enn haldið fram þessari skoðun, svo sem af þeim hv. þm. S.-Þ. og hv. þm. Seyðf. Það er því ekki lengra en frá 1933, sem var barizt ákveðið á móti að mega leggja í ótakmarkaðan kostnað við varalögreglu. Og þá var það, að þetta ákvæði var sett eins og smyrsli í l. um lögreglumenn, að ekki mætti beita lögreglunni nema til að halda uppi friði og reglu og til að afstýra vandræðum. En þetta er svo teygjanlegt sem hrátt skinn, því að hver á að ákveða, hvenær þarf á lögreglu að halda til að halda uppi friði og reglu og til að afstýra vandræðum? Það gerir dómsmrh., og þessi orð getur hann teygt eins og hann vill og notað lögregluna hvenær sem honum líkar, í hvaða kaupdeilu sem er. Það er gersamlega tilgangslaust að ætla sér að skjóta sér undir svona loðið ákvæði. Það er aðeins til þess að gera sjálfan sig broslegan. Það er kunnugt, að í þeim kosningum, sem hafa farið fram síðan 1933, er þessi l. voru sett, hefir það verið eitt aðalmál Alþfl. að kveða niður þennan ríkislögregludraug. Eitt af því, sem þeir töldu stjórnarsamvinnu sinni og aðallega til gildis, var að afnema ríkislögregluna. Þeir töldu það svo mikils virði, að það út af fyrir sig hefði réttlætt samvinnu þeirra við Framsfl. Til þess að vera sjálfum sér samkvæmur í þessari afstöðu, hefði því Alþfl., þegar frv. slíkt sem þetta kom fram, ekki aðeins átt að mótmæla því kröftuglega, heldur hefðu þeir átt að slíta stjórnarsamvinnunni. Það má að vissu leyti segja alveg það sama um afstöðu Framsfl. og Alþfl. í þessu máli. Framsfl. hefir talið sér sérstaklega til gildis að hafa afnumið ríkislögregluna, eftir að hann myndaði samsteypustj. við Alþfl. 1934. Þá er spurningin sú, þegar slík kúvending hefir verið tekin: Hvað er það, sem hefir breytzt? Ég veit ekki um afstöðu Alþfl., en það er ekki lítil breyt. á afstöðu hans, að ekkert skuli hafa heyrzt frá honum um svona mál, sem var mál málanna fyrir þennan flokk fyrir ekki lengri tíma en liðinn er frá síðustu kosningum. Hvað er það, sem hefir breytzt svo mjög, að Framsókn hefir tekið upp stefnu íhaldsflokksins frá 1925 og 1933, sem þeir stimpluðu þá sem stefnu blóðsúthellinga, sem miðaði að því, að ný Sturlungaöld risi upp á Íslandi? Hvað er það, sem hefir breytzt? Ef við athugum málið sjálft, þá er eitt víst, og það er það, að allt, sem sagt var' um ríkislögregluna árið 1925, gildir um þetta frv. í ennþá ríkara mæli. Hér á að veita heimild til að stofna her, sem getur búið sig öllum þeim morðvopnum, sem upp voru talin árið 1925 og leggja í milljónakostnað eins og þá, nema í enn ríkara mæli, Tryggvi Þórhallsson gerði ráð fyrir, að kostnaðurinn mundi ekki verða minni en ein millj. kr. Jón Baldvinsson var enn stórtækari og gerði ráð fyrir, að hann mundi verða ekki minni en 1700 þús. Hér getur maður gert ráð fyrir miklu meiri kostnaði, því að þá var ekki gert ráð fyrir, að aðrir en sveitarforingjarnir væru launaðir. Allt þetta er ágætt nú, allur þessi kostnaður, allt þetta takmarkalausa vald til að vígbúa svona her með hvaða vopnum sem er, allt er þetta sjálfsagt og ágætt nú. Hvað er það þá, sem hefir breytzt? Hæstv. forsrh. margtuggði það upp í ræðu sinni, að viðhorfið hefði gífurlega breytzt á nokkrum árum. Hann vissi upp á sig og flokksmenn sína skömmina, en nefndi alls ekki þessar breyt. Hann vitnaði í Norðurlönd og þær breyt., sem hefðu orðið þar. Það er náttúrlega billegt að flýja til Norðurlanda, en við erum nú að semja l. fyrir Ísland. Ef hann vill ræða þær breyt., sem orðið hafa á Norðurlöndum, þá er honum það velkomið, en honum er nær að halda sér við okkar þjóðfélag og skýra frá, hvað það er, sem gerir nauðsynlegt að taka slíka vendingu. Frv. þetta bendir til þess, að stjórnin hafi vonda samvizku, og það er vel skiljanlegt, þegar athugað er ástandið í landinu og aðgerðir stjórnarinnar í því efni. Dýrtíðin er óbærileg og þúsundir manna ganga atvinnulausir og hafa ekkert til þess að lifa af. - Til þess að bæta úr þessu sér ríkisstj. það ráð, að banna að hækka kaup manna, skerðir samtakafrelsið og margbrýtur þannig stjórnarskrána, eins og gert hefir verið með gengislögunum. Svo langt er gengið, að í Nd. Alþ. er nú flutt frv., sem bannar iðnnemum að vera í verkalýðsfélögum. Þá kemur annað ráðið: hinn svokallaði flutningur á vinnuafli, eins og hæstv. forsrh. orðaði það svo fagurlega, þessi þvingunarflutningur, sem ætlaður er í þeim tilgangi, að unnt sé að fara með styrkþega sem ófrjálsa menn, svo að hægt sé að nota vinnuafl þeirra fyrir sama sem ekki neitt. Að lokum kemur svo allsherjarráð ríkisstj., sem á að tryggja henni það, að unnt sé að stjórna landinu með því ástandi, sem nú ríkir, þetta frv. um heimild henni til handa til þess að koma upp ótakmörkuðum her með ótakmörkuðum vígbúnaði. Það er svo sem ekkert óeðlilegt, þótt þetta frv. sé borið fram, því að það er sýnilegt eins og ástandið er í landinu og eftir pólitík stjórnarinnar, að hún getur ekki treyst sér til þess að stjórna nema með ofbeldi. - Hér er skýringin á framkomu frv., og nú hefi ég tekið ómakið af hæstv. forsrh. að skýra frá, hvers vegna frv. er svo nauðsynlegt sem hann telur. Í stað þess að nota skatta landsmanna til þess að ráða bót á ástandinu á nú að verja stórfé - kannske hundruðum þúsunda, kannske milljónum, ef marka má fyrri útreikning þessara manna, - til þess að vígbúast gegn fólkinu, ef það kynni að mögla. Annars er tilgangslaust að gizka á það, hver kostnaður kann að verða af þessum vígbúnaði; frv. setur þar engin takmörk. Það hefir verið boðað af ríkisstj. óbeinlínis, að til stæði að spara mikið fé. á þessum fjárl. með því að skera niður atvinnubótafé, framlög til vegamála, landhelgisgæzlu, vitamála og alþýðutrygginga. Með öðrum orðum: „fyrsta boðorð þegar þarf að spara, þá skal ráðast fyrst á öreigana“. Hér þarf hinsvegar ekki að spara, þegar um þennan vígbúnað gegn fólkinu er að ræða, þá er ekki horft í milljónirnar, þá á að bæta við stórútgjöldum. En þessi stórútgjöld þykja nauðsynleg vegna hins fyrra sparnaðar. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðh. að halda því fram, að þessi aukning lögreglunnar eigi að vera til þess að halda óaldarmönnum í skefjum. Til þess nægir sú lögregla, sem nú er, meira en það, en samkv. gildandi lögum er auk þess hægt að kveðja nóga menn lögreglunni til aðstoðar undir slíkum kringumstæðum, og það myndu allir gera með ljúfu geði, ef á þyrfti að halda. En þegar á að berjast gegn fólkinu sjálfu, vill enginn gefa sig fram og þá þurfa valdsmennirnir á slíkum her að halda. Þannig var þetta í Hafnarfirði í fyrra; það var svo sem reynt eins og hægt var, en það vildi enginn gefa sig fram til aðstoðar lögreglunni, vegna þess að henni átti að beita gegn hagsmunum fólksins og vilja þess. Það er einungis í slíkum tilfellum, sem þörf er á æfðum her. Það gildir það sama í dag og 1925, að her er stofnaður í þeim tilgangi að heyja stríð, eins og Jón Baldvinsson orðaði það þá. - Engum dettur í hug, að þessi her eigi að vernda okkur gegn erlendri ásælni; honum á að beita gegn íslenzkri alþýðu, og öðrum ekki.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þessi andmæli hv. 1. landsk. eru eins og ég gat búizt við. Þegar ræða hans er krufin til mergjar, - og það geta hv. þm. og áheyrendur gert fyrir sig -, sést, að ekki er mikið eftir af rökum. Hv. þm. hélt því fram, að þessi breyt. á l. frá 1933, sem ég hafði skýrt með nokkrum orðum, væri til þess ætluð, að stjórnin gæti samkv. henni kvatt saman svo mikið lögreglulið sem henni þóknast. Nú er svo fyrir mælt í l. nr. 92 frá 19. júní 1933, að kalla má saman varalögreglulið, ef dómsmrh. álítur þess þörf og meiri hluti bæjarstj. samþykkir, þ. e. a. s., að heimilt er að kalla saman alveg ótakmarkað lið. Það er þá ekki annað öryggið, sem hv. þm. ber fyrir sig, en að meiri hluti bæjarstjórnar Reykjavíkur, Sjálfstfl., sem alltaf hefir verið fylgjandi ríkislögreglu, setji skorður í veg fyrir það, að kveðja saman aukið lögreglulið. Það verður því ekki sagt, að þessi breyting, sem frv. fer fram á, feli í sér rýmkun hvað þetta snertir frá því, sem er í núgildandi lögum, a. m. k. ekki að því er við kemur lögreglunni hér í bæ, því að í 6. gr. fyrrgreindra laga segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar sérstaklega stendur á og ráðh. telur nauðsynlegt öryggi bæjar, að lögregluliðið sé aukið meir en segir í 1. gr., getur hann, að fengnum till. bæjarstjórnar, bætt við varalögreglumönnum, og greiðir þá ríkissjóður allt að helmingi þess kostnaðar, sem leiðir af aukningunni, en þó ekki hærri fjárhæð en nemur ¼ kostnaðar af hinu reglulega lögregluliði.“ Þess vegna eru þau rök, sem hv. þm. bar fyrir sig í ræðu sinni, að hér sé verið að skapa heimild fyrir ríkisstj. til þess að kalla saman ótakmarkað lögreglulið, ekkert annað en vindhögg út í loftið, nema því aðeins, að hann treysti því, að meiri hl. bæjarstj. hér setji skorður fyrir það, að aukningin verði látin fara fram. Samskonar rök færði hv. 1. landsk. fyrir máli sínu, þegar hann kom að því, um hvað var deilt, þegar talað var um ríkislögreglu í gamla daga, hvort sem það var 1924 eða 1925. Hann sagði, að sem rök fyrir málinu hefði þáv. flm. vitnað í tíðar kaupdeilur. Ég skal nú engan dóm á það leggja, hvort sá ótti þeirra manna, sem þá voru gegn frv., hafði við rök að styðjast, að nota ætti lögregluna á þennan hátt, en svo mikið er vist, að þá undanfarið höfðu verkföll verið mjög tíð og því viðkvæmir tímar að bera slíkt frv. fram. En þó að þetta hefði ef til vill mátt nota sem rök gegn frv., þá eru aðstæður breyttar nú. Í 4. gr. laga nr. 92 frá 19. júní 1933 segir svo: „Lögregluna má ekki nota til þess að hafa önnur afskipti af vinnudeilum en að halda þar eins og annarstaðar uppi friði og afstýra skemmdum, meiðslum og vandræðum.“ Nú mátti segja með nokkrum rökum, að þetta hugtak, hvað væri löglegar vinnudeilur og hvað ekki, mætti teygja og toga, en það er ekki á valdi dómsmrh. að skera úr um það, heldur. er svo fyrir mælt í lögum, að hann hafi ekki heimild til þess að kveða upp slíkan úrskurð. Í lögum nr. 80 11. júní 1938, um stéttarfélög og vinnudeilur, er í 15. gr. tekið nákvæmlega fram í þrem stafliðum, hverjar séu forsendur fyrir því, að vinnudeila sé lögleg, en það er eins og menn muna, að ákvörðun um vinnustöðvun hafi verið tekin við almenna atkvgr. í félaginu, að samninganefnd hafi verið gefið umboð o. s. frv. Það er þannig skýrt tekið fram í lögunum, hvað er lögleg vinnudeila. Við skulum nú gera ráð fyrir því, að óhlutvandur dómsmrh. vildi samt sem áður teygja þessi ákvæði og toga, en það er heldur ekki hægt, því að í sömu lögum er ákvæði um félagsdóm og samkv. IV. kafla, 44. gr. laganna er það hann, sem á að ákveða með dómi, ef um er deilt, hvort vinnudeilur eru löglegar eða ekki. - Það er því mjög auðvelt fyrir verkamenn að gæta þess, að vinnudeilur séu löglegar, en þegar svo er, má lögreglan ekki koma nálægt slíkum deilum nema til þess eins að koma í veg fyrir meiðsl og slys. Þetta er það, sem gerir muninn á frv., sem hér er flutt nú, með þeim ákvæðum, sem nú eru í lögum, og á frv. frá 1925; þær aðstæður, sem þá mátti telja sem nokkur rök gegn frv. eru ekki fyrir hendi nú. Um langt skeið hafa ekki heldur verið neinar alvarlegar vinnudeilur, og þeim fáu, sem verið hafa, hefir lyktað með friði. Annars er það furðulegt, að þeir menn skuli vera til, sem halda því fram, að við megum ekki eins og aðrar síðaðar þjóðir hafa fullörugga lögreglu, til þess að halda uppi löggæzlu í landinu. og það er því undarlegra, að því skuli vera haldið fram, að nota eigi lögregluna gegn samtökum verkamanna, þegar þess er gætt, að við eigum mjög frjálslynda löggjöf í þessu efni, sem kveður skýrt á um það, hvað eru löglegar vinnudeilur, og tryggir þannig verkalýðnum, að auðvelt er að gæta þess, að þær séu jafnan löglegar, en eins og ég minntist á áðan, má lögreglan engin afskipti af þeim hafa. Við lifum nú á tímum ófriðar - og meðal annars þær breyttu aðstæður gera það að verkum, að við þurfum örugga lögreglu -, þeim tímum þegar öfgaflokkar vaða uppi í þjóðfélögunum, ekki einn eins og áður var, heldur tveir. - Ég hefi annars margar broslegar endurminningar frá þeim tíma, er nazistaflokkurinn skaut hér upp höfðinu við hliðina á kommúnistunum. Enginn var þá eftirgangssamari og frekari um vernd lögreglunnar en einmitt kommúnistar á meðan nasistar voru þeim sterkari. Einu sinni t. d. voru kommúnistar á fundi í húsi því hér í bæ, sem nefnt er „Fjalakötturinn“ og höfðu nazistar neglt þá þar inni. Lögreglan varð að koma á vettvang, rífa fjalirnar frá dyrunum og fylgja kommúnistunum heim í fylkingu, svo að þeir kæmust óskemmdir leiðar sinnar. Öðru sinni varð að fylgja kommúnista heim af rakarastofu til þess að firra hann meiðslum af völdum nazista, og svona mætti lengi telja. Hver segir nú, að svona öfgaflokkar geti ekki skotið upp höfðinu aftur og neglt kommúnistana inni á ný? En þessu verndarstarfi varð lögreglan að halda uppi vegna kommúnistanna á annað ár. Það er oft um það rætt, hve Þjóðverjar hafi orðið hart úti við Versalasamningana. Það er satt, Versalasamningarnir voru harðir, en það datt engum í hug að neita hinni sigruðu þjóð um að hafa hundrað þúsunda lögreglulið til þess að halda uppi öryggi og reglu innanlands. Þetta var svo sjálfsagður réttur, að ekki var um deilt og það þjóðfélag er illa á vegi statt, sem ekki megnar að halda uppi sæmilegri reglu innanlands. Þegar verið er að tala um, að við megum ekki hafa sæmilega örugga lögreglu, er aldrei á það minnzt, að flest önnur lýðræðisríki hafa ekki aðeins mjög öfluga lögreglu, heldur einnig her manns, enda þótt það sé vitað, að honum muni aldrei beitt gegn öðrum þjóðum. lægir í því sambandi að minnast á Norðurlönd, sem engum kemur til hugar, að ætli sér að ráðast á aðrar þjóðir. Þau hafa auk þess miklu sterkari lögreglu en við, - og hverjum dettur þar í hug, að eigi að beita henni gegn verkalýðnum? Annars er sama, hver ræður í hverju þjóðfélagi, það er alltaf jafnnauðsynlegt, að sá, sem með völdin fer, geti haldið uppi lögum og reglu innanlands. Jafnvel þótt það ætti fyrir okkur að liggja, sem vonandi verður þó aldrei, að kommúnistar færu hér með stjórn, þá væri það versta, sem fyrir gæti komið, það, að þeir gætu ekki haldið uppi reglu á meðan þeir stjórnuðu. Það er því undarlegt, að sá flokkur skuli vera til, sem gerir það að árásarefni á stjórnina, að hún skuli vilja gera þær ráðstafanir, sem hvarvetna þykja nauðsynlegar, að koma upp hæfri lögreglu, og það því fremur, þegar þess er gætt, hve íslenzka ríkið hefir sett frjálslynda vinnulöggjöf og þar með veitt verkalýðnum fullkomið öryggi í vinnudeilum. Aðalrök þeirra gegn frv. eru þannig að engu orðin. Með rökum þeim, sem ég hefi áður fært fram, vil ég leggja áherzlu á, að afgreiðslu frv. verði sem mest hraðað, og vil beina þeim tilmælum til hv. deildar, að svo verði gert. Það má ekki minna vera á þeim tímum, sem nú eru, en að við höfum sæmilega lögreglu, þótt hún verði aldrei hlutfallslega jafnsterk og lögregla nærliggjandi landa, og þó að þess sé ekki að vænta, að hún geti verndað okkur gegn erlendri ágengni. Við höfum ekki efni á því að hafa her, þótt það væri æskilegt, vegna þess að samkv. alþjóðalögum er talið nauðsynlegt, að hvert það ríki, er lýsa vill yfir hlutleysi sínu, hafi her til þess að vernda það hlutleysi. Nýlega skeði sá atburður, sem mönnum er í fersku minni, að hingað kom hernaðarflugvél, sem raskaði okkar hlutleysi, því að hún flaug burtu, svo sem kunnugt er. Þá kom sú fregn í útvarpinu frá Moskva - ég veit ekki, hvaðan heimildir hafa komið fyrir henni; kannske frá þeim, sem eru á móti aukningu lögreglunnar - að það væri undarlegt, að þetta kotríki, sem hefði engan her og ekki hefði einu sinni lögreglu til þess að afvopna eina flugvél, þættist vera sjálfstætt ríki. Þótt þess sé ekki að vænta, að við verðum nokkru sinni megnugir þess að verja okkur gegn erlendri ásælni, verðum við að tryggja öryggið innanlands með sæmilegri lögreglu, því að fyrsta skilyrðið til þess að geta talizt sjálfstæð menningarþjóð, er að geta haldið uppi löggæzlu innanlands. Það er því harla undarlegt, að sá flokkur skuli vera til, sem berst gegn aukinni lögreglu, og það þeir sömu menn, sem hafa hvað eftir annað orðið að leita á náðir lögreglunnar.



Ég vil byrja á því að biðja hæstv. forsrh. um að standa við orð sín gagnvart þessari fregn, sem hann sagðist hafa hlustað á frá Moskva. Ég lagði áherzlu á það í ræðu minni áðan, að reyna að skýra það frá eigin sjónarmiði, hver væri ástæðan að þeim stórfelldu breytingum, sem hér er farið fram á með l. um lögreglumenn. Ég kom með mínar skýringar, og ég held, að þær hafi verið réttar. Aftur á móti gaf hæstv. forsrh. enga skýringu á þeirri nauðsyn. Jú, hann var að tala um það, að á ófriðartímum væri nauðsynlegt að vernda okkar hlutleysi. Þá fór hann að rifja upp fyrir sér atferli nazista, þegar þeir réðust á menn á götunni og þar fram eftir götunum. Ég vil nú spyrja, í fyrsta lagi: Er lögreglan hér í bænum ekki nægilega öflug til þess að geta verndað menn fyrir árásum, hvort sem er á nótt eða degi? Í öðru lagi, ef lögreglan þarf aðstoð, er þá ekki nægileg heimild til þess í núgildandi l.? Svo er annað aðalatriðið. Þessir uppvöðslumenn, nazistaunglingarnir, sem hæstv. forsrh. var að tala um, eru ekki lengur til. Þetta á sér ekki lengur stað, –það er gersamlega horfið. Svo er hæstv. forsrh. að nefna þetta sem rök fyrir því, að nú, vegna breyttrar aðstöðu, þurfi að auka lögregluna. Hæstv. forsrh. byrjaði ræðu sína á því að segja, að hér væri í raun og veru ekki um neina breyt. að ræða, eins og nú stæðu sakir, því að það væri svo um hnútana búið, að í gildi væru l. um lögreglumenn, svo hægt væri að auka varalögreglu ótakmarkað. Ég vil spyrja, hvaða þörf er þá á þessum breytingum, sem hér eru gerðari Í fyrsta lagi: Eins og hann tók fram, þarf nú samþykki bæjarstj. til slíkra aðgerða, en með þessum lagabreyt. fær dómsmrh. einræðisvald í þessum málum. Í öðru lagi verður bærinn að greiða 3/4 hluta þess kostnaðar, sem af aukningunni leiðir. Það er augljóst mál, að fyrir bæjarfélögin er ekki alllítil tálmun í vegi að leggja í kostnað, nema brýna nauðsyn beri til. Það er augljóst mál, að það á að nota lögregluna gegn fólkinu, án þess að fá þar til samþykki bæjarstj. Ef hæstv. forsrh. vill t. d. ná sér niðri á íbúum Siglufjarðar, mundi það verða örðugt fyrir hann eftir núgildandi löggjöf, vegna þess að til þess þarf samþykki bæjarstj., að lögreglan væri aukin eins og hann þættist þurfa á að halda. Þá sagði hæstv. forsrh., að þegar rætt hefði verið um varalögreglu árið 1925, þá hefðu verið tíðar kaupdeilur, og flm. þess frv. hefðu sérstaklega bent á þessar kaupdeilur sem nauðsyn til þess að löggjöf yrði sett. Þetta er algerlega rangt. Þegar umr. fóru fram um það frv., var því andmælt af flm., að það ætti að nota lögregluna gegn verkalýðnum. En andmælendur frv. héldu því fram, að einmitt þetta væri tilgangur þess, alveg eins og nú. Flm. frv. dirfast ekki að segja til um það, hvernig eigi að nota þetta lið. Þeir dirfðust ekki að segja til þess 1925, og ekki heldur nú. Nú er það Framsfl. og forsrh. hans, Hermann Jónasson, sem nú er kominn í föt forsrh. íhaldsins frá 1925. Hann sagði, að það hefðu þá verið viðkvæmir tímar. Vissulega er það ekki síður nú. Það er skemmst að minnast Hafnarfjarðardeilunnar, þegar hann sjálfur gerði tilraun til að safna liði móti verkalýðnum. Það má geta sér þess til, að þessari hugmynd hafi þá þegar skotið upp hjá hæstv. forsrh., að fá lagaheimild til að bæla niður allan mótþróa í slíkum tilfellum. Hæstv. forsrh. var að tala um það, að ekki væri mikið um kaupdeilur nú. Af hverju stafar það? Það stafar af því, að það er bannað með l. að hækka kaup verkalýðsins. Hæstv. forsrh. veit það flestum betur, hvers má vænta á þeim tímum, sem nú fara í hönd. Hann veit vel, að hið raunverulega kaupgjald er að lækka svo stórkostlega, að það er að verða óbærilegt að lifa í landinu fyrir mikinn hluta landsmanna; það þýða ekki nein samtök, kauphækkun er bönnuð af ríkisvaldinu. Undir slíkum kringumstæðum veit hann, að hætta er á því, að risið verði upp á móti þessum þvingunum, þrátt fyrir öll þessi l. Þess vegna þykir nauðsynlegt að fá heimild til að beita lögregluvaldi. Þá kem ég að þeim staðhæfingum hæstv. forsrh., að trygging væri fyrir því, að þetta lið yrði ekki notað í kaupdeilum. Ég hefi sýnt fram á það, að slíkt lið yrði notað í öllum svokölluðum ólöglegum kaupdeilum. Þegar óbærilegt verður að lifa í landinu vegna dýrtíðar og samtök verkamanna vilja ekki við það una og reyna að bjarga sér, þá er heimilt að beita lögreglunni, og það á að gera, viðurkennir hæstv. forsrh., og er sérstaklega á það bent. Þá kemur að þeim takmörkunum í l., sem eiga að vera sett fyrir því, að lögreglunni sé beitt, - en hvers virði eru þær takmarkanir? Í fyrsta lagi er það vinnulöggjöfin. Samkv. ákvæðum hennar eru verkföll ekki lögleg, nema samkvæmt úrskurði félagsdóms. Og þeir menn, sem sæti eiga í þeim dómstóli, sem með þessi mál fer, þora sig hvergi að hreyfa af ótta við „eilíft frí“, og því er treyst, að þeir dæmi þar af leiðandi eftir því, sem valdhöfunum þóknast. Þessir dómstólar verða látnir skera úr því, hvenær leyfilegt er að beita lögreglunni gegn verkamönnum. Er nokkur trygging fyrir því, að dómsmrh. myndi ekki nota lögregluna eins og honum sýndist, enda þótt verkfall sé tvímælalaust löglegt? Engan veginn. Í l. frá 19. júní 1937 segir í 4. gr., að ekki megi nota lögregluna til annara afskipta en til að afstýra meiðslum og vandræðum. En hver er það, sem má fyrirskipa lögreglunni að halda uppi friði? Er það ekki sjálfur dómsmrh.? Verkalýðurinn hefir ekki neina tryggingu fyrir því, að lögreglunni verði ekki beitt í öllum kaupdeilum, sem upp kunna að rísa og eru valdhöfunum móti skapi. Ég held, að ég hafi með þessum orðum allnægilega hrakið þær röksemdir, sem hæstv. forsrh. reyndi að bera fram í máli sínu, og læt þetta nægja í bili.

* Forsrh. (Hermann Jónsson): Þetta er nú að verða að mestu leyti málþóf um sömu atriðin, og geri ég ekki ráð fyrir að hafa tíma til að ræða mikið um þau. Hv. þm. byrjaði á því að spyrja, hvort ég gæti staðið við, að fréttin frá Moskva væri orðrétt eins og ég las hana upp. Ég skal ekki fullyrða, að hún hafi verið nákvæmlega þannig orðuð, en að efninu var hún eins og ég las hana. Það voru fleiri en ég, sem hlustuðu á þessa frétt, og það er heldur ekkert launungarmál. Enda var þetta um skeið mjög umtalað hér í bænum. Það má náttúrlega með sanni segja, að fyrir ríki, sem er jafnvel vopnum búið eins og Rússland, sé eðillegt að gera grín að okkur fyrir að geta ekki svo mikið sem kyrrsett eina flugvél. Það má kannske segja það, og það með nokkru háði og ef til vill með nokkrum rétti, að það sé þýðingarlítið fyrir svoleiðis ríki að hugsa sér að geta verið sjálfstætt ríki. En það mætti segja, og það með nokkrum rétti, að það ríki, sem ekki hefir nægilega lögreglu til þess að halda uppi l. og reglu, geti ekki talizt ríki, hvað þá sjálfstætt ríki. Fyrsta hugtakið, um bundið er við orðið ríki, er, að það hafi vald til þess að halda uppi l. og reglum í landinu. Þess vegna er það allundarlegt atriði, sem kemur fram í mótmælum gegn því að endurbæta okkar lögreglu, þannig að hún sé sæmileg. Þá eru aðeins nokkur atriði, sem hv. þm. spurði um og ég ætla að svara. Hann sagði, að hingað til hefði þurft samþykki meiri hl. bæjarstj. til að auka mætti lögregluna, en nú mætti auka hana án samþykkis bæjarstj. Það er atriði, sem ég hefi áður skýrt; það er aðferð, sem oft tekur svo langan tíma, að það verður óeðlilegt í framkvæmdinni. Annars kom það fram mjög greinilega, hvað það er, sem fyrir honum vakir með því, að lögreglan sé hér nægilega veik. Hann gerir þeim, sem standa að þessu frv., upp tilgang, en hann getur ekki með neinum rökum sýnt annað en það, hvað er hans tilgangur með því að lögreglan sé nægilega veik. Hann getur ekki mótmælt því meginatriði, sem ég sýndi fram á, að það stendur allt öðruvísi á nú en 1925. Það eru um það skýr ákvæði í frv., að ekki megi beita lögreglunni nema undir sérstökum kringumstæðum. Í annan stað er sérstakur dómstóll, sem dæmir um það, hvað séu löglegar vinnudeilur. Þessu getur hann ekki mótmælt. Svo kemur hann með þetta venjulega slagorð um þvingunarvald ríkisins o. s. frv. Það, sem vakir vitanlega fyrir hv. þm., er að nokkru leyti eðlilegt. Hann veit, að hann og flokkur hans er ekki í meiri hl. nema í fáum verklýðsfélögum. Hann veit, að hann getur ekki á löglegan hátt komið af stað verkföllum í verklýðsfélögunum, a. m. k. ekki nema í sumum. Hann veit, að eftir íslenzkri löggjöf verður meirihlutavilji verkalýðsins að liggja fyrir til þess að hægt sé að gera verkfall. Hann vill fá að gera ólöglega uppreisn gegn ríkisvaldinu. Það, sem vakir fyrir honum, er því það, að hann óskar eftir, að hér sé velk lögregla, til þess að geta haldið áfram þeirri starfsemi, sem liggur utan við l. og rétt þjóðfélagsins. Það er líka í fullu samræmi við starfsemi hans flokks, ekki sízt eftir þær yfirlýsingar, sem nú liggja fyrir í blöðum flokksins. Hann benti m. a. á eitt dæmi, sem hann hefir hugsað, að væri talsvert sláandi. Hann sagði, að ef eitthvað kæmi fyrir á Siglufirði, o. s. frv. En ég vil aðeins benda á það, að verði gert þar löglegt verkfall, kemur náttúrlega ekkert fyrir. Hv. þm. veit, að hann talar í samræmi við þá stefnu, sem fram hefir komið í blöðum hans. Þar hefir nú algerlega verið breytt um stefnu, og vinna þeir nú dyggilega að því að koma á fullkominni byltingu; þess vegna þykir þeim sjálfsagt að snúast gegn þessu frv. Hitt er annað mál, hvort ríki, sem halda vill uppi sínum lögum, tekur mikið mark á þessum andmælum. Og það væri full ástæða til þess að taka til athugunar, hvernig eigi að snúast við þeim flokki, sem berst á móti því, að til sé í landinu nægilega sterk lögregla, sem vinnur á móti því, að hægt sé að halda uppi lögleysum í landinu.



Í fyrsta lagi vil ég inna hæstv. forsrh. eftir því, hvort það sé rétt, að hann hafi hlustað á þetta fréttaskeyti, sem hann las upp, og vilji standa við þau orð sín. En þessu hefir hann ekki ennþá svarað. Hæstv. forsrh. var að tala um það, að það væri ekkert undarlegt, þó að flokkur sá, sem ég væri í, væri á móti frv., og lýsti því jafnframt yfir, að við vildum berjast utan við l. og rétt þjóðfélagsins. Ég vil nú spyrja hæstv. forsrh.: Hvar hafa þessar yfirlýsingar komið fram? Og hann bætti við orðum, sem fólu í sér hótun um bann á flokknum. Á þessu er hægt að sjá, hvað freklega er hægt að ganga fram í ósvífninni, - fyrst eru búnar til ósannar yfirlýsingar, svo vill hæstv. forsrh. helzt láta banna flokkinn á grundvelli þessa uppspuna. Þeim mönnum, sem eru eins óhlutvandir eins og hæstv. forsrh., er bezt trúandi til að misbeita lögum.

* Forsrh. (Hermann Jónsson) : Það ætti að vera óþarfi að vera að rekja þær yfirlýsingar, sem komið hafa fram í Þjóðviljanum, þar sem hann er nú töluvert lesinn af almenningi hér í bænum. Ég geri ráð fyrir, að flestir hafi orðið varir við þá stefnubreyt., sem orðið hefir innan Kommfl. nú í seinni tíð, a. m. k. þeir, sem á annað borð fylgjast eitthvað með í stjórnmálum. Það er vitað mál, að það er dag og nótt rifizt um það af flokksmönnum, hvaða stefnu eigi að taka. En svo grípur þetta hv. þm. svo óþægilega, að hann álítur, að nú eigi að fara að banna þennan flokk. Það er vitað mál, að Kommfl. hefir nú tekið upp byltingarstefnuna á ný og að í deilum, sem staðið hafa yfir í flokknum undanfarið um það, hvernig ætti að snúast með byltingarstefnunni, er haft eftir einum leiðandi manni flokksins, að það sé ekki víst, að það sé heppilegt fyrir menn að snúast gegn öfgamönnunum, því að það geti farið svo, að þeir verði röngu megin við götuvígin í Rvík, þegar kemur fram á sumarið.



Ég get svarað með því, að þetta skraf hæstv. forsrh. er ekki neitt annað en uppspuni einn um sundrung innan Sósíalistafl., um byltingayfirlýsingar í Þjóðviljanum o. s. frv.

* Forsrh. (Hermann Jónasson) : Frv. þetta felur í sér breytingar á gildandi l. um dómsmálastarfa, lögreglustjórn, gjaldheimtu o. fl. í Reykjavík. Aðalbreytingin er sú, að starfi lögreglustjóra er skipt í tvö sjálfstæð embætti. Það þarf ekki skýringa við fyrir hv. þd., að miklir örðugleikar eru á því að hafa ákæru- og dómsvald í lögreglumálum í höndum sama embættismanns, eins og verið hefir í Reykjavík. Úti á landi er vegna fámennis ekki hægt að haga þessu á annan hátt, en ég hygg, að þess muni ekki vera dæmi meðal annara þjóða, að í 37 þús. manna bæ séu þessi störf í höndum sama embættismannsins. Sem yfirmaður lögreglunnar í Rvík er lögreglustjórinn ákærandi í hverju sakamáli, en hann er jafnframt dómari í þeim sömu málum. Það verður að teljast eðlileg þróun í þessum málum. að fyrir fjölmennis sakir o. fl. sé nú breyting gerð á skipan þessara mála og þau falin tveimur sjálfstæðum embættismönnum. Þegar ég gegndi lögreglustjóraembættinu í Reykjavík, varð ég oft var við undrun hjá þeim útlendingum, sem af einhverjum ástæðum komu hér fyrir rétt, þegar þeir fréttu, að lögreglustjórinn ætti að dæma um mál þeirra, enda þekkist slíkt fyrirkomulag ekki meðal annara þjóða. Hæstaréttardómararnir hafa gengið frá frv. þessu í sinni núverandi mynd. Það hefir verið sent hlutaðeigandi embættismönnum til athugunar og umsagnar, og geta þau svör, er borizt hafa, orðið n., sem mun fjalla um málið, til leiðbeiningar. Frv. var einnig sent lagadeild háskólans til umsagnar, en svar deildarinar barst ráðuneytinu svo seint, að eigi var unnt að prenta það sem fskj. með frv., eða geta þess í grg., sem þá var fyrir löngu fullsamin og prentuð. Deildin bendir réttilega á, að þótt frv. þetta verði að lögum, þá vanti enn sérstakan ákæranda, eins og tíðkast víða annarstaðar, til að fylgja málum eftir. Skipting þessarar starfsgreinar er því orðin enn fullkomnari þar. Ég hefi hinsvegar ekki talið fært að ganga lengra en gert er með þessu frv. Þróunin í rekstri lögreglustjóraembættisins hefir orðið sú, að starfið hefir greinzt í tvennt: Annarsvegar löggæzlan í bænum með yfirlögregluþjón til aðstoðar lögreglustjóra, og hinsvegar rannsóknarlögreglan og tveir fulltrúar til aðstoðar við dómarastarfið. Þannig hefir starfið raunverulega skipzt í tvær deildir fyrir eðlilega þróun, þótt lögreglustjórinn sé yfirmaður beggja starfsgreinanna. Þótt stórt spor væri stigið í rétta átt í þessum málum 1928, þegar bæjarfógetaembættinu var skipt, þá hefir fólksfjölgun í bænum og vaxandi annríki við þessi störf gert frekari aðgreiningu þeirra nauðsynlega. Það er naumast hægt að ætlast til þess, að fundinn verði maður, sem er jafnhæfur til þess að gegna bæði löggæzlu- og dómarastarfinu. Til hvors starfans um sig þarf sérmenntun og auk þess sérstaka skapgerð og hæfileika, sem erfitt getur orðið að krefjast af sama manni. Það þarf ekki að fara saman að vera góður dómari og að vera góður að stjórna lögreglumönnum og þeim málum, sem þeirri starfsgrein eru nátengd. Einnig verður að telja alveg óvíst, að góður lögreglustjóri sé jafnframt góður dómari. Það eru þessar orsakir m. a., sem liggja til þess, að frv. er framkomið. Tollstjóri hefir nú þegar sitt afmarkaða starfssvið og sömuleiðis lögmaður, sem fer með dómsvald í einkamálum, ásamt nokkrum umboðsstörfum, en starf lögreglustjórans hefir ávallt verið ofið úr tveimur ólíkum þáttum. –Auk skiptingar dómsvalds og lögreglustjórnar milli tveggja embættismanna eru ráðgerðar smærri breytingar, t. d. flyzt lögskráning skipshafna til tollstjóra - en hann hefir nú alla gæzlu við höfnina í sambandi við skip, - og ennfremur flyzt skipaskráning til hans. Ég vil benda hv. allshn. á það - því að ég geri að till. minni, að sú n. fái málið til athugunar, - að lagadeild háskólans telur betur fara á því, að barnsfaðernismál og meðlagsúrskurðir falli undir starfssvið sakadómara en lögmanns, því að oft þurfi aðstoðar lögreglunnar við upplýsing slíkra mála, en lögmaður hefir sem kunnugt er enga lögreglu sér til aðstoðar. Ég mun svo ekki fjölyrða frekar um þetta frv., vil aðeins vænta þess, að greitt verði fyrir málinu eftir föngum og að það fái góða afgreiðslu í hv. d.