Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Félmn. hefur tekið til meðferðar frv. það sem hér liggur fyrir um byggingu og rekstur dagvistarheimila fyrir börn. N. fékk á sinn fund Magnús E. Guðjónsson framkvæmdastjóra Landssambands ísl. sveitarfélaga og Svandísi Skúladóttur fulltrúa í menntmrn. Eftir athugun n. mælir hún með samþykkt frv. Steingrímur Hermannsson var fjarverandi afgreiðslu málsins, og einn nm., Helgi F. Seljan, skrifar undir nál. með fyrirvara. Forsaga þessa máls er sú, að þegar fjárlög fyrir árið 1976 voru afgr. á Alþ. í des. s.l., þá voru nokkrir útgjaldaliðir ríkissjóðs færðir yfir á sveitarsjóði gegn aukinni hlutdeild sveitarsjóða í söluskattstekjum. Einn þessara liða var hlutdeild ríkissjóðs í rekstrarkostnaði dagvistarheimila fyrir börn. Nú þykir nauðsyn bera til að samræma lagaákvæði um dagvistarheimili þessari stefnu, og það frv., sem hér er um að ræða, lýtur að því. Með breyttri greiðslutilhögun var stefnt að því að flytja ákveðin verkefni til sveitarfélaga, en ekki að draga úr framlagi til verkefnanna. Þess vegna er nauðsynlegt að hafa á áfram ákvæði í lögum um rekstrarframlag til dagvistarheimila. Í frv. er gert ráð fyrir að heildarframlagið haldist innan sömu marka og áður var, en þá greiddu sveitarsjóðir helming rekstrarframlags á móti ríkissjóði, en nú er gert ráð fyrir að sveitarfélögn ein greiði rekstrarframlag, jafnframt því sem þeim verði séð fyrir tekjuauka. Hér er einnig verið að tryggja áframhaldandi stuðning opinberra aðila til rekstrar dagvistarheimila sem rekin eru af öðrum aðilum en sveitarfélögum. Þessu frv. er ætlað að koma í stað laga nr. 29 frá 1973, um hlutdeild ríkisins í byggingu og rekstri dagvistarheimila. Það má segja að það hefði verið jafneðlilegt að leggja fram frv. um breyt. á þessum lögum eins og að leggja fram frv. um ný lög um þetta efni, en sú ákvörðun hefur að sjálfsögðu verið tekin af menntmrh. eða ríkisstj. sem ber þetta frv. fram. En það kemur í sama stað niður. Mér þykir rétt að vekja athygli á því, í hverju felst breyt. frá lögum nr. 29 1973. Þar er þá fyrst til að taka, að í 2. gr. þessa frv. er tekið inn ákvæði gildandi laga um vernd barna og ungmenna um að leyfi menntmrh. þurfi til að stofnsetja dagvistarheimili. Þá er einnig tekið inn í þessa grein ákvæði um að sveitarfélög leggi fram fé til rekstrar dagvistarheimila. Í 3. gr. felst sú breyt., að inn í gr. er bætt orðunum „og rekstrarstyrks úr sveitarsjóði“. Það er í samræmi við þá stefnu sem frv. markar. Hliðstæð breyt. er gerð við 4. gr. og af sömu ástæðum. Og sama er að segja um breyt. sem felst í 5. gr. Í 8. gr. stóð áður að af rekstrarkostnaði greiði ríkið til dagheimila og skóladagheimila allt að 30% og til leikskóla allt að 20%. Nú er þessu breytt þannig, að í staðinn fyrir þetta kemur, að af rekstrarkostnaði dagvistarheimila greiði sveitarfélag sem hér segir: 1) Til dagheimila og skóladagheimila allt að 60%. 2) Til leikskóla allt að 40%. Í samræmi við þessar breyt., sem verið er að gera, fellur svo niður 9. gr. laga nr. 29 frá 1973. Þess skal svo að lokum getið og vakin afhygli á, að með þessu frv. er gerð sú breyt. að talað er um dagvistarheimili, en ekki dagvistunarheimili eins og er í núgildandi lögum. Frv., sem hér liggur fyrir, er um byggingu og rekstur dagvistarheimila fyrir börn. Í samræmi við þetta er í 10.–19. gr. frv. þessu orði: dagvistunarheimili, breytt í: dagvistarheimili. Þetta mun vera vegna málverndarsjónarmiða, og vænti ég þess að enginn hafi við það að athuga. Þessi breyting er ekki frekar en aðrar breytingar, sem ég hef hér lýst, gerð af félmn., þær eru samkv. frv. eins og það var lagt fram.



Herra forseti. Ég skal ekki hefja deilur um þetta mál almennt hér, því að út af fyrir sig er ekki ástæða til þess að lýsa neinni andstöðu við frv. sem slíkt. Fyrirvari minn varðandi frv. er vitanlega af einni ástæðu aðeins. Þetta frv. er til komið beint í framhaldi af bandorminum fræga sem var hér á ferðinni fyrir jólafríið í fyrra og ég lýsti þá algjörri andstöðu við. Þar var verið að færa ýmis verkefni á milli ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Þá var því haldið mjög fram að jafnvel væri fylgi Sambands ísl. sveitarfélaga við þessar breyt. og sambandið væri tiltölulega ánægt með þær. Það hefur nú sannast, eins og margir spáðu þá, að menn væru þar að kaupa köttinn í sekknum að miklu leyti, og við sjáum það núna best, að hvar sem sveitarstjórnarmenn koma saman, þá hafa þeir lýst yfir óánægju með ýmislegt af því, sem þarna var gert, og sumir jafnvel alfarið með óánægju yfir þessari breytingu, nema þá kannske með einstök, tiltekin smærri atriði. Ég viðurkenni að það ríkir alltaf svolítil spurning um þennan líð, dagvistarheimilin. Menn hafa bent á að þetta væri verkefni sem væri kannske eðlilegast að sveitarfélögin væru með, af þeirri ástæðu að það væru svo mörg sveitarfélög sem ekki kæmu inn í þessa mynd. En þá verður auðvitað að gæta þess, að svo er með miklu fleira en dagvistarheimilin. En frv. er sem sagt sjálfsögð afleiðing af þessari breytingu í fyrra og við það hef ég ekkert að athuga. Það er sjálfsagt að sveitarfélögin komi inn í reksturinn að þeim hluta sem ríkið var undan honum losað með síðustu lagabreytingu hér um. Ég get hins vegar ekki stutt þetta frv., heldur mun ég sitja hjá um það. Ég sé ekki ástæðu til þess að gefa á því frekari skýringar. Það var uppi hreyfing um að fella þarna niður í fyrra einnig ríkishlutdeildina í stofnkostnaðinum, og það voru mörg rök færð fyrir því í þeim umr., vissi ég. Það er rétt að lögin frá 1973 breyttu mjög miklu. Þau gerbreyttu í raun og veru aðstöðu manna mjög víða úti á landsbyggðinni sem höfðu árum saman verið að berjast fyrir því að fá þessar stofnanir. Um leið og þessi lög komu fengu þessir aðilar byr undir báða vængi og börðust fyrir því innan sinna sveitarstjórna og í sínum sveitarfélögum að þessi dagvistarheimill kæmust sem fyrst í gagnið og vitnuðu þar til þessarar ríkisaðstoðar. Þeim gekk auðveldar að fá sínu máli framgengt. Hugðu því margir til hreyfings, og vegna vanrækslu margra ára eða jafnvel áratuga fóru margir af stað. Síðan hafa þessi lög að miklu leyti verið gerð að litlu gagni fyrir sveitarfélögin og í mörgum tilfellum verkað sem hemill - ekki vegna laganna sjálfra, heldur vegna fjárveitinganna sem hafa verið ákvarðaðar á fjárlögum hverju sinni. Ekki vil ég segja að þarna sé um viljandi aðgerðir af hálfu ríkisvaldsins að ræða, erfiðir tímar hafa eflaust valdið því, og allra síst trúi ég því á þann hæstv. ráðh. sem með þessi mál fer, hæstv. menntmrh., að hann vilji með þeim fjárveitingum, sem til þessa liðar hafa verið undanfarin ár, stöðva í raun og veru að miklu leyti byggingu á dagvistarstofnunum úti á landi, svo sem ég veit að hefur verið t.d. á þessu ári, - stöðvun nýrra dagvistarstofnana. Þetta verður sem sagt að athuga mjög vel í sambandi við fjárveitingarnar. Auðvitað má ekki hleypa öllum af stað og ekki eiga allir að fá þarna sama rétt. Mismunandi þörf er fyrir þessi heimili. En ég bendi á þetta hér vegna þess, að ég veit núna t.d. um tvo staði á Austurlandi, tvo helstu vaxtarstaði Austurlands, sem þurfa alveg sérstaklega á þessu að halda, en með óbreyttri fjárveitingu eru engar horfur á að þær nái því að mega fara af stað á næsta ári. Ég vara sem sagt við því þegar lög eru þannig að engu eða litlu gerð og þau notuð sem beinn hemill, þ.e. fjárveitingarnar notaðar sem beinn hemill, til þess svo líklega aftur að sanna það á móti, að einmitt þessi lög séu óþörf og kannske til ills eins.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 83 frv. til l. um breyt. á lögum um tollskrá o.fl., nr. 6 frá 1974, svo hljóðandi: „1. gr. Aftan við almennar reglur um túlkun tollskrárákvæða í 1. gr. laganna komi nýr tölul., svo hljóðandi: 5. Ekki skal beita samtollun við tollafgreiðslu vöru úr tollvörugeymslum, heldur skal farið eftir tollskrárnúmerum, flokkist vara undir sérstakt tollskrárnúmer. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Ég leyfi mér að lesa grg. sem ég hef látið fylgja með, en hún skýrir málið að nokkru eða öllu leyti: „Sérstaða tollafgreiðslu úr tollvörugeymslum er öllum ljós, sem til þekkja. Úr tollvörugeymslu getur innflytjandi tekið tiltölulega litið magn úr stórum sendingum, eftir því sem markaður og eftirspurn krefst hverju sinni, og er þá óeðlilegt að greiða hærri toll en ákvæði viðkomandi tollskrárnúmer segja til um, eingöngu vegna þess að hlutir í öðrum og hærri tollflokkum voru einnig í hinni sömu vörusendingu frá útlöndum, sem ekki verða notaðir í sambandi við þá vöru, sem út er tekin, þegar sú vara er seld. Við samtollun, sem í eðli sínu veldur verðhækkun, skapast misræmi í verðlagi eftir því, hvernig vörusendingum er háttað, en það er oft ekki á valdi innflytjenda að ráða því. Stór fyrirtæki vilja komast hjá því að setja smásendingar á mörg farmskjöl. Rétt er að leggja áherslu á að tollvörugeymslum og viðskiptamönnum þeirra er mikið kappsmái að fá gerða á framkvæmd tollafgreiðslu þá breytingu sem frv. felur í sér. Má vísa m.a. til eftirfarandi stjórnarsamþykktar í Tollvörugeymslunni hf. í Reykjavík, sem gerð var á stjórnarfundi 7. nóv. 1974: „Stjórnarfundur í Tollvörugeymslunni hf., haldinn fimmtudaginn 7. nóv. 1974, telur að brýna nauðsyn beri til að breytt verði framkvæmd á samtollun þess varnings, sem fer í tollvörugeymslur félagsins, vegna sérstöðu tollafgreiðslu þaðan. Sé nauðsyn lagabreytingar í þessu sambandi, samþ. stjórnin að vinna að því að svo verði gert.“ Tilraunir stjórnar Tollvörugeymslunnar hf. til að fá fram breytingar í framangreinda átt hafa ekki borið árangur, og því er frv. þetta borið fram.“ Það er rétt að það komi hér fram, að erindi þetta var á sínum tíma sent tollstjóranum í Reykjavík sem vísaði því til afgreiðslu fjmrn., en þar hefur það legið óhreyft eða ósvarað í tvö ár. Hér er um mál að ræða sem skapar talsverðan rugling í innheimtu tollgjalda, þar sem sama varan er á mismunandi verði eftir því hvort hún kemur sér á farmskírteini og vörureikning eða hún er afgreidd með öðrum vörum sem sama fyrirtæki þarf að senda til víðkomandi lands. Það getur komið fyrir að sama varan úr tveimur sendingum liggi hlið við hlið í hillum á tvenns konar ólíku verði. Það er náttúrlega ófært og ekki ætlast til þess að svo sé. Til upplýsingar fyrir hv. þm., þá sem ekki vita þegar, get ég upplýst að í tollvörugeymslum eru vörur teknar úr flutningaumbúðum og settar í hillur, raðað þar upp eins og í verslunum væri og biða þar tollafgreiðslu í neytendapakkningum. Að lokum vil ég leggja til að málinu verði vísað til hv. fjh: og viðskn.