Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Óhætt er að fullyrða að fólk um heim allan hafi orðið fyrir miklum vonbrigðum þegar sjötta aðildarríkjaráðstefna rammasamningsins um loftslagsbreytingar fór út um þúfur í Haag, enda mikið í húfi. Í annan tíma höfum við ekki horfst í augu við umhverfisvanda af þeirri stærðargráðu sem loftslagsbreytingar á næstu öld kynnu að verða. Þess vegna fannst ýmsum óhugsandi að þriggja ára þrotlaus vinna frá því í Kyoto gæti farið í vaskinn, en hið ótrúlega gerðist að þegar á reyndi var samningsviljinn ekki nægur og skammtímahagsmunir urðu ofan á. En um hvað er að tefla, herra forseti? Samkvæmt spám færustu vísindamanna um loftslagsbreytingar getur hitastig á jörðinni hækkað um 1,5--6 gráður á Celsíus á næstu 100 árum. Yfirborð sjávar gæti hækkað um 15--92 sm að meðaltali fyrir árið 2100. Þetta eru meiri loftslagsbreytingar á næstu 100 árum en orðið hafa sl. 10 þúsund ár, herra forseti. Þess vegna þarf strax að grípa til aðgerða sem draga úr losun gróðurhúsalofttegunda af mannavöldum. Í Kyoto náðist samkomulag um að iðnríki stigju fyrsta skrefið og minnkuðu losun um 5,2% að meðaltali á fyrsta bókhaldstímabili samningsins. Nú er það samkomulag í uppnámi. Og það sem verra er, nýjustu tölur sýna að langflest iðnríki hafa aukið losun gróðurhúsalofttegunda á sl. áratug. Frá 1990 til 1998 jókst losun gróðurhúsalofttegunda á Íslandi um 4,7%, í Ástralíu jókst hún um 14,5%, á Spáni um 21%, í Bandaríkjunum um 11% svo nokkur dæmi sú nefnd. Í Vestur-Evrópu hefur ríkisstjórnum Bretlands, Lúxemborgar og Þýskalands einum tekist að grípa til aðgerða til að draga úr losun. Herra forseti. Íslendingar eru langt frá því að vera hvítþvegnir englar þegar kemur að losun gróðurhúsalofttegunda eins og stundum mætti skilja á málflutningi hæstv. umhvrh. Ísland er í 17. sæti í hópi iðnríkjanna þegar losun koltvísýrings er mæld á hvern íbúa. Við losum 9 tonn af koltvísýringi á hvern mann á ári. Það er að vísu helmingi minna en hver Bandaríkjamaður losar, enda eru þeir heimsmeistarar, en það er rétt ríflega losun hvers manns í Evrópusambandinu. Í ljósi þessara staðreynda er rétt að spyrja hæstv. umhvrh. hvort hún hafi einhverjar áætlanir í smíðum er miði að því að draga úr útblæstri gróðurhúsalofttegunda hér á landi á næstu árum. Hvaða aðgerðir eru í undirbúningi á vegum ráðuneytisins í þessum efnum, t.d. með tilliti til samgangna, iðnaðar og sjávarútvegs? En frá upphafi hefur það verið leiðarljós Kyoto-bókunarinnar að leggja höfuðáherslu á aðgerðir sem minnka losun heima fyrir. Að auki er þróun endurnýjanlegra orkugjafa að sjálfsögðu lykill að langtímalausn í þessum efnum. Herra forseti. Ýmsir fulltrúar á ráðstefnunni í Haag tóku svo djúpt í árinni að halda því fram að útfærsla Kyoto-bókunarinnar væri flóknasta samningaverkefni sem ríki jarðar hefðu staðið frammi fyrir og lausnin er fjarri því að vera einföld eða ódýr þegar til skamms tíma er litið. En þegar til lengri tíma er litið er jafnljóst að náist ekki samningar sem fyrst munu jarðarbúar gjalda því dýru verði síðar. Áhrif hlýnunarinnar á lífsskilyrði á jörðinni má að einhverju leyti sjá fyrir. Fæðuskortur mun aukast á sumum svæðum, vatnsskortur á öðrum, grunngerð samfélaga gæti víða orðið fyrir óbætanlegu tjóni og afleiðingar á útbreiðslu smitsjúkdóma eru einnig mikið áhyggjuefni. Um áhrif á plöntu- og dýralíf, líffræðilega fjölbreytni, er erfiðara að spá, en um grundvallarbreytingar gæti orðið að ræða. En eitt er alveg ljóst, þeir fátækustu verða fyrst fyrir barðinu á loftslagsbreytingunum. Þeir sem minnst hafa mengað verða verst úti. Þeir sem minnsta möguleika hafa til að verjast afleiðingunum finna mest fyrir þeim. Herra forseti. Mig langar einnig að inna hæstv. umhvrh. eftir því hvernig hún muni undirbúa væntanlegan fund aðildarríkjanna í Bonn á vori komanda. Hverjar telur ráðherrann líkurnar á því að samningar þokist áfram á þeim fundi? Munu íslensk stjórnvöld halda íslenska ákvæðinu til streitu ef samningaviðræður fara aftur í gang? Að lokum, herra forseti. Er ekki tímabært að hæstv. umhvrh. geri Alþingi grein fyrir því hvað felst í raun og veru í útfærslu íslenska ákvæðisins? Hvernig hyggjast stjórnvöld beita sér fyrir nauðsynlegum samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda nái tillaga Íslands einhvern tíma fram að ganga?

Virðulegi forseti. Við Íslendingar stöndum mjög vel að vígi. Við erum heimsmeistarar, eins og margoft hefur komið fram, í nýtingu á endurnýjanlegri orku. Tæplega 7% af orkunni sem við nýtum eru endurnýjanleg. Ekkert annað land í heimnum er með tærnar þar sem við erum með hælana í því. Við erum með afar lága stuðla varðandi heimilishald þannig að við stöndum okkur mjög vel í heimilishaldinu líka. Þar erum við einnig að nýta endurnýjanlega orku. Við erum hins vegar með stærsta fiskiskipaflota á íbúa vegna þess að við erum fá og erum svo háð fiskveiðum. Þessu þurfum við öllu að halda til haga en á heildina litið má segja að við stöndum vel að vígi. Eins og hér kom fram var sjötta aðildarríkjaþingi loftslagssamningsins sem haldið var í Haag frestað og líklegt er talið að það komi saman aftur í maí á næsta ári. Það er stefnt að því. Menn féllu á tíma í Haag og það voru vonbrigði. Við undirbúning fyrir fundinn í Bonn í maí munu íslensk stjórnvöld leggja á það áherslu sem fyrr að landgræðsla verði viðurkennd aðferð til kolefnisbindingar. Við munum líka undirbúa fundinn þannig að við munum hvetja til nýtingar á endurnýjanlegri orku. Allir umhverfisverndarsinnar sem fjalla um þessi mál leggja áherslu á að minnka notkun á kolum, olíu og kjarnorku en auka notkun á endurnýjanlegri orku. Það er nákvæmlega það sem Íslendingar eru að bjóða upp á. Hið svokallaða íslenska ákvæði fjallar um nýtingu á endurnýjanlegri orku í litlum hagkerfum. Meginmarkmið ákvæðisins er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í iðnaðarframleiðslu. Tillagan veldur hnattrænni minnkun í losun gróðurhúsalofttegunda þannig að hún er í fullu samræmi við meginkmarkmið Kyoto-bókunarinnar. Á fundinum í Haag var tillagan til umfjöllunar í undirnefnd fundarins. Hún var send áfram til framhaldsþingsins sem við munum halda í maí með nokkrum orðalagsbreytingum. Fyrir fundinn í Haag höfðu íslensk stjórnvöld átt viðræður við ríki ESB og Kanada varðandi breytingar frá fyrri drögum sérákvæðisins sem Ísland hafði lagt fram í Buenos Aires 1998. Í fyrsta lagi gerir tillagan ráð fyrir að utan losunarbókhaldsins sé einungis koldíoxíð þannig að flúorkolefni sem myndast við álframleiðslu og er fjórðungur af heildarlosun þeirra í dag verða talinn með í bókhaldi Íslands. Í öðru lagi var sett þak sem er miðað við 1,6 millj. tonna á ári og þetta þak var sett til þess að ákvæðið yrði auðskiljanlegra fyrir aðrar þjóðir. Ég tel, herra forseti, góðar líkur á að niðurstaða náist í vor, ekki síst í ljósi þess að mjög lítið vantaði upp á að samningar næðust. Í gær hófst fundur lykilríkja hjá ESB og hjá regnhlífarhópnum svokallaða á embættismannastigi í Kanada. Hugmyndin er sú að reyna að ná niðurstöðu milli þessara tveggja ríkjahópa sem e.t.v. yrði hægt að staðfesta á væntanlegum fundi umhverfisráðherra ESB 18. desember nk. Náist samkomulag milli þessara ríkja mun forseti ráðstefnunnar, Jan Pronk, umhverfisráðherra Hollands, geta nýtt það sem hluta af lokalausn sem við vonandi samþykkjum í maí. Það er því umfangsmikil vinna í gangi núna við að reyna að ná samningi fram. Hvað sem samningaferlinu líður er ljóst að við verðum að takast á við aukna losun hér á landi. Það hefur komið oft fram hér áður að losun okkar er þannig uppbyggð að einn þriðji kemur úr sjávarútvegi, einn þriðji úr samgöngukerfinu og tæplega einn þriðji úr iðnaði. Stýrihópur ráðuneytisstjóra um loftslagsmál undir forustu umhvrn. er núna að vinna að framkvæmdaáætlun um aðgerðir til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda sem eiga að ná til næstu fimm ára. Markmiðið er að ná merkjanlegum árangri við að draga úr heildarlosun hér á landi. Það þarf að grípa til ýmissa stjórnvaldsaðgerða til að ná því markmiði. Núna er verið að skoða kosti og galla ýmissa leiða. Til dæmis að kvótabinda innanlandsnotkun þar sem það á við, skattleggja eða gjaldbinda losun, styrkja beint eða beita skattaívilnunum vegna aðgerða til þess að draga úr losun og auka bindingu, beita fyrirmælum með lögum og reglugerðum og að síðustu koma á frjálsum samningum við atvinnulífið með því að minnka losun. Við höfum náð slíkum samningum fram m.a. við eitt iðnaðarfyrirtæki sem hefur dregið verulega úr losun í kjölfarið. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum segja að ég tel mjög miklar líkur á því að niðurstaða náist á ráðstefnunni í maí.

Herra forseti. Hæstv. umhvrh. klifar á því að Íslendingar standi sig vel í þessum efnum vegna þess að við notum svo mikið af endurnýjanlegri orku. Þessar upplýsingar eru réttar en villandi, herra forseti, því að orkusóun á Íslandi er afar mikil. Við eyðum miklu meiri orku á íbúa en aðrar vestrænar þjóðir gera og orkusóun er ekki til umræðu í samfélagi okkar, herra forseti. Losun á Íslandi á gróðurhúsalofttegundum er hærri á íbúa en hún er í Evrópusambandinu. Þess vegna segi ég, herra forseti, að upplýsingarnar sem hæstv. umhvrh. klifar á séu villandi. Það er alveg rétt hjá hæstv. umhvrh. að við notum endurnýjanlega orku. 67% af þeirri raforku sem við notum á Íslandi er komin frá endurnýjanlegum orkugjöfum og það er að sjálfsögðu til fyrirmyndar og ekki ber að kasta neinni rýrð á það. En það er ekki til fyrirmyndar að halda áfram að framleiða vistvæna orku í stórum stíl sem þó er ekki framleidd, herra forseti, á sjálfbæran hátt þegar litið er til náttúrunnar og landsins sem líka er auðlind, sameiginleg auðlind þjóðarinnar, og selja svo, herra forseti, hina vistvænu orku til málmbræðslu sem mengar meira en nokkur annar iðnaður. Og það að leggjast á sveif með stórþjóðunum, Bandaríkjamönnum og Kanadabúum, er ekki heldur til fyrirmyndar. Það sem væri til fyrirmyndar fyrir íslenska þjóð væri að stjórnvöld færu fremst í umræðunni um sjálfbæra orkustefnu, um notkun vatnsorku, jarðvarmaorku, vindorku og sólarorku og kæmi svo hér á fyrsta sjálfbæra samfélaginu í veröldinni sem mundi ná til heillar þjóðar. Það væri til fyrirmyndar, herra forseti, en ekki sá málflutningur sem íslensk stjórnvöld reka á alþjóðagrundvelli. Og hnattræni ávinningurinn, herra forseti, er svo lítill að íslensk stjórnvöld skammast sín fyrir að nefna töluna sem er núll komma núll, núll, eitthvað prósent þegar horft er á hnattræna ávinninginn af því að reisa álver á Reyðarfirði en ekki einhvers staðar í Afríku.

Herra forseti. Umræðan um Kyoto-bókunina og hvernig sá samningur verður framkvæmdur er í nokkuð lausu lofti eins og oft áður. Það er ekki litið til möguleikanna á að þessi Kyoto-bókun komist í framkvæmd. Það er heldur ekki reynt að spá í hvers vegna Evrópuríkin sjá sér hag í því að ekki var ritað undir samkomulagið. Það var varla þornað blekið af bókunum fundarins þegar Evrópusambandið breytti gersamlega um stefnu í orkumálum. Hvað ákváðu þeir þá? Þeir ákváðu að leggja áherslu á kjarnorkumál vegna þess að þeir geta ekki staðið við Kyoto-samninginn öðruvísi en að efla kjarnorkuframleiðslu sína til raforkuframleiðslu. Hér er talað um að við Íslendingar séum meiri orkusóðar en Evrópusambandið. Hvernig stendur á því, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, að Evrópusambandið getur sýnt fram á tölur um að þeir eyði minna af jarðefnaorku en aðrar þjóðir? Það er vegna þess að innan Evrópusambandsins eru þjóðir sem framleiða allt upp í 70% raforku sinni með kjarnorku. Er hv. þm. að hæla Evrópusambandinu fyrir það? Það er mjög erfitt að ráða í hvað hv. þm. á við með því að við séum eftirbátar annarra í þessum efnum. Hvernig stendur á því, þegar við lítum á heildarhlut Evrópusambandsins í þessu, að Frakkland á ekki að leggja neitt fram í að draga úr gróðurhúsagastegundum og Portúgal má auka þær um 27%? Er þetta eitthvað sem hv. þm. veit ekkert um, hefur ekki kynnt sér? Hvernig stendur á því að þessi ræðuhöld eru gersamlega úr tengslum við raunveruleikann?

Herra forseti. Það voru sorgleg tíðindi fyrir heimsbyggðina alla þegar ljóst var að árangur næðist ekki á loftslagsráðstefnunni í Haag sem var frestað fyrir nokkru. Það var fróðlegt að fylgjast með framgöngu íslenskra stjórnvalda á ráðstefnunni en framlag íslensku sendinefndarinnar til þess gríðarlega verkefnis sem fyrir ráðstefnunni lá virtist fyrst og fremst ganga út á að ná sérsamningum fyrir Ísland. Ætlunin virtist síður að leggja eitthvað af mörkum til að samkomulag mætti nást á ráðstefnunni, heimsbyggðinni allri til framdráttar, þar á meðal Íslandi. Aðalerindið var hinn íslenski sérsamningur og það endurspeglar kannski hvernig okkur Íslendingum hættir til að hugsa. Við höfum tiltölulega litlar áhyggjur af loftslagsbreytingum samanborið við margar aðrar þjóðir víða um heim sem hafa undanfarin ár fundið fyrir áhrifum þeirra af eigin raun. Það eru reyndar fátækustu ríki heims sem fara verst út úr hlýnun andrúmsloftsins. Þau hafa losað minnst af gróðurhúsalofttegundum á liðnum árum en eiga jafnframt minnsta möguleika á að verjast breytingunni. Það er þó ekki bara í fjarlægum löndum sem fólk hefur þegar fundið fyrir afleiðingum af loftslagsbreytingum. Óvenjumiklar rigningar, flóð og harðir frostakaflar er nokkuð sem Evrópubúar hafa fundið fyrir í auknum mæli á síðustu árum og að sjálfsögðu er það vandamál okkar Íslendinga líka. Herra forseti. Við Íslendingar eigum erindi við umheiminn í umhverfismálum sem og á öðrum vettvangi. Við eigum að taka virkan þátt í alþjóðlegu samstarfi af ábyrgð og með reisn. Íslensk stjórnvöld halda ekki slíkri reisn meðan erindi þeirra við umheiminn snýst í sífellu um sérsamninga okkur til handa, um að fleyta rjómann ofan af alþjóðasamvinnunni en gefa sem allra minnst í staðinn. Hagsmunir Íslands geta nefnilega farið saman við hagsmuni annarra ríkja. Það er mikilvægt að hafa það í huga. Tökum þátt af ábyrgð og sýnum um leið að við höfum heilmikið til málanna að leggja.

Herra forseti. Eftir Kyoto-ráðstefnuna gagnrýndi hv. stjórnarandstaða ríkisstjórn Íslands harðlega hér á Alþingi fyrir það varúðarsjónarmið að skrifa ekki undir samkomulagið þegar í stað. Í ljósi niðurstaðna af Haag-ráðstefnunni er eðlilegt að spyrja hvar við stæðum í dag ef ráðum hv. stjórnarandstöðu hefði verið fylgt. Við værum ein örfárra þjóða búin að taka á okkur alþjóðlegar skuldbindingar sem fæstar þjóðir heims hafa treyst sér til að gangast undir. Afleiðingar þess væru verulegar fyrir samkeppni íslensks efnahagslífs og ekki síður fyrir umhverfismál í hnattrænum skilningi. Það hlýtur að skjóta skökku við að heyra í sölum Alþingis þau eigingjörnu sjónarmið að banna okkur sjálfum sem þjóð og alþjóðasamfélaginu að nýta skynsamlega hina einstöku umhverfisvænu orku okkar Íslendinga. Menn verða að svara því afdráttarlaust hvort þeir vilja nota kol eða olíu sem orkugjafa í iðnaði eða ljá heiminum skynsamlegan aðgang að vistvænum orkugjöfum okkar Íslendinga. Niðurstaða Haag-fundarins kemur í sjálfu sér ekki á óvart. Ég hygg að útblástursvandi heimsins verði fyrr leystur með nýrri tækni en alþjóðlegu samkomulagi. Framarlega þar í flokki er vetnistæknin enda fleygir henni fram með ævintýralegum hraða. Ríkisstjórn Íslands er fyrsta ríkisstjórn veraldar með það pólitíska markmið að byggja efnahagslíf sitt á vetnistækni. Þar getum við orðið leiðandi í heiminum. Þar getum við líka ráðist á vanda okkar þar sem hann er mestur í umhverfismálum rétt eins og við höfum gert varðandi nýtingu vistvænna orkugjafa. Þar erum við einfaldlega heimsmeistarar. Þess vegna eru raddir margra hv. stjórnarandstæðinga hér á Alþingi heldur ófaglegar og óábyrgar.

Virðulegi forseti. Það vekur vonbrigði að við Íslendingar skulum ævinlega læsast í sveitamennskuna og segja að við séum bestir á öllum sviðum, að ekki skuli vera hægt að ræða þessi mál út frá stöðunni eins og hún er í dag. Við vitum að við stöndum illa vegna þess að flotinn okkar notar mikla orku og bílarnir einnig. Við skulum sleppa iðnaðinum. Síðan við hófum veiðar og vinnslu úti á sjó þá hefur kúrfan stigið til himins hvað varðar olíunotkun. Við treystum á dísilolíu og göngum fyrir henni. Auðvitað á að skoða þessi mál. Þetta eru mál sem við getum fært til betri vegar með öðruvísi aðferðum við fiskveiðar og vinnslu. Það er forheimska að nýta sér ekki þá möguleika og finna leiðir til að færa þessi mál til betri vegar. Af hverju ekki? Auðvitað eigum við að gera það. Það eru mörg rök fyrir því og hægt að halda um það langar ræður. Tökum bílaflotann. Með stjórnvaldsaðgerðum ýtum við undir einkabílisma. Með stjórnvaldsaðgerðum hvetjum við fólk til þess að keyra stóra bíla sem brenna meira eldsneyti. Stjórnvöld hvetja t.d. ekki til almenningssamgangna. Almenningssamgöngukerfið í landinu er nánast í rúst. Allt hefur verið byggt á einkabílisma. Almenningssamgöngur í bæjum og þéttbýlisstöðum eru heldur ekki góðar. Auðvitað eigum við að einhenda okkur í frjóa umræðu um þetta í stað þess að klifa á því að við séum best. Við vitum að við stöndum vel vegna þess að við framleiðum 70% af orku okkar á vistvænan hátt. Auðvitað erum við stolt af því en við eigum að gera betur þar sem við getum það. Við getum það í útgerðinni, varðandi bílana og í iðnaði.

Herra forseti. Það hljómar eins og endurtekning og hefur vissulega komið fram áður að þetta mun eini málaflokkurinn sem við ræðum á hv. Alþingi þar sem Samfylkingin og vinstri grænir eru sammála, þessir fyrrum samherjar. Þeir kölluðu sig það a.m.k. hér áður. Ég er hins vegar sammála þeim um eitt í þessu máli, þ.e. að mikilvægt sé að ríki heims nái samningum um skuldbindandi gagnkvæm ákvæði alþjóðasamnings um aðgerðir til að stemma stigu við loftslagsbreytingum af manna völdum. Hitt, hversu brýnt er að ganga til verksins, erum við ekki sammála um og alls ekki um hver sérstaða Íslands er eða hvernig eigi að halda á hagsmunum okkar. Það hefur komið ítrekað fram að hv. þm. þessara tveggja flokka virðast álíta að sérstaða Íslands sé mjög léttvæg og hagsmunir okkar með engu móti öðruvísi en hagsmunir annarra vestrænna ríkja. Sérstaðan Íslands er sú, herra forseti, að útblástur okkar á þessum lofttegundum kemur frá gerólíkum uppsprettum við það sem gerist í hinum vestrænu löndunum sem við köllum iðnvædd. Ísland er hins vegar fiskiðnvætt og sérstaðan liggur í því að þriðjungur útblásturs Íslendinga kemur frá samgöngum og flutningastarfsemi, annar þriðjungur frá fiskveiðum. Iðnaður okkar er mjög léttvægur í samanburði við ríkin sem hér eru tekin til samanburðar. Þetta er sérstaða Íslands auk þess sem við nýtum vistvæna orkugjafa í jafnmiklum mæli og raun ber vitni. Ég er sannfærður, herra forseti, um að ef við mundum ganga svo langt að taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Samfylkingarinnar og vinstri grænna halda hér fram, mundum láta þau ráða gerðum okkar á alþjóðavettvangi í samningum við önnur ríki um samræmda byrði í aðgerðum, þá færum við illa með hagsmuni Íslands. Þar með mundum við gera íslenskum atvinnuvegum og Íslendingum byrðarnar þyngri en hjá öðrum. Atvinnuvegir okkar yrðu miður samkeppnisfærir og lífskjör færu versnandi. Eru þetta skilaboð þessara tveggja flokka?

Hæstv. forseti. Það er allt í þoku og myrkri um markmið hæstv. ríkisstjórnar í umhverfismálum. Í samstarfi við aðrar þjóðir skipar hún sér í þá fylkingu sem styst vill ganga til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda en lengst gengur hún allra þjóða í að heimta sérréttindi og reyna að skapa sér undankomuleiðir frá sameiginlegum aðgerðum. Hæstv. ríkisstjórn verður þess vegna að svara brennandi spurningum um hvað hún vill gera hér heima. Verður gengið út frá því, við ákvarðanatöku um stóriðju, útgerð og samgöngumál, að Íslendingar fylgi öðrum þjóðum við að draga úr mengun? Engin stefna virðist til í þessum efnum. Ætlar ríkisstjórnin að gera ráð fyrir því í samningum um stóriðju að geta staðið við skuldbindingar Kyoto-bókunarinnar? Við því er ekkert svar. Engar ráðstafanir eru á döfinni sem draga mundu úr mengun vegna fiskveiða og vinnslu sjávarafla. Við kaupum bara stærri skip og öflugri vélar í flotann. Hefur einhver orðið var við ráðstafanir sem draga úr mengun frá samgöngum? Nei. Það er engin stefna sett fram í neinu. Til að átta sig á stefnu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. ráðherra fyrir hennar hönd í þessum málum verða menn að draga lærdóm af reynslunni. Hæstv. umhvrh. byrjaði svo að ætla mátti að hún mundi láta náttúruna njóta vafans ef vafi léki á í slíkum málum. Hún tók þá ákvörðun að uppeldi í svínum á Melasveit ætti að fara í umhverfismat. Hvað hefur gerst eftir það? Hún hefur hafnað öllum þeim málum þar sem vafi hefur leikið á um niðurstöður. Það má t.d. minna á laxeldi í Mjóafirði, í Berufirði, úrskurðinn um Mývatn. Menn hljóta að spyrja: Eru svínin í Melasveitinni eina undantekningin sem sannar þá reglu að aðrir hagsmunir skuli ævinlega ganga framar hagsmunum náttúrunnar?

Hæstv. forseti. Hv. þm. verða að viðurkenna aðalatriði þessa máls. Málið gengur út á að minnka losun gróðurhúsalofttegunda í lofthjúpi jarðar. Við Íslendingar viljum taka þátt í því. Hjá okkur er losun álíka mikil milli þriggja þátta, þ.e. samgangna á landi, fiskveiða og iðnaðar. Þegar línan var dregin á árinu 1990 höfðu Íslendingar breytt um orkugjafa, t.d. breytt úr olíu í græna orku í upphitun húsa. Við höfðum þegar gert þær ráðstafanir sem nú er farið fram á að aðrar þjóðir grípi til. Það sem er þó mikilvægast og snýr að þeim málaflokki sem ég sem iðnrh. ber ábyrgð á er að á Íslandi getum við framleitt ál, léttmálm í álverum knúnum hreinni orku, grænni orku. Ef við hugsum málið hnattrænt eins og okkur ber skylda til, hv. þm. Samfylkingarinnar hafa reynt að skapa sér þá ímynd að hugsa mjög hnattrænt, þá er losun gróðurhúsalofttegunda allt að 7--8 sinnum meiri þar sem notuð eru kol eða olía sem orkugjafi. Síðast en ekki síst vil ég nefna vetnið. Það getum unnið hér heima, hv. þm. Jóhann Ársælsson. Þar eru mjög spennandi hlutir að gerast. Við Íslendingar eigum gífurlega möguleika á því sviði og við í iðnrn. höfum orðið vör við athygli annarra Evrópuþjóða á því sem við erum að gera. Framtíðarmarkmið okkar hlýtur að vera að skipta úr olíu í vetni í samgöngum og fiskveiðum. Hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson. Ég er sveitamaður og skammast mín ekki fyrir það. Við erum best á þessu sviði. Okkar málstaður er góður enda er allur vindur úr hv. þm. stjórnarandstöðunnar.

Herra forseti. Auðvitað erum við öll sammála um það, hæstv. iðnrh., að það þarf að minnka losun gróðurhúsalofttegunda í lofthjúpi jarðar. En það er bara ekki alveg sama hvernig það er gert. Það er sama hvernig hv. stjórnarliðar láta. Það hefur hverfandi minnkun á losuninni að reisa álver á Íslandi, hverfandi minnkun hnattrænt, og við getum gert svo miklu meira með því að einbeita okkur að því að minnka losun í öðrum geirum. En þetta virðist hæstv. ríkisstjórn hreinlega ekki skilja. Vegna orða hv. þm. Árna Ragnars Árnasonar vil ég taka það fram að það er lykilatriði í rammasamningnum um loftslagsbreytingar að þar beri allar þjóðir sameiginlega ábyrgð en mismunandi mikla byrði og þeir sem bera mesta byrði, hv. þm., eru þeir sem hafa mestar forsendur til þess, sem hafa mengað mest og eiga mesta peninga. Þetta er ekki mikið flóknara en það.

Þetta má lesa í gögnum ...

Herra forseti. Gæti ég fengið frið til að tala? Við Íslendingar búum við einstakar aðstæður. Það fer ekkert á milli mála. Við eigum mikið af endurnýjanlegum orkulindum og það er einstakt. En það er ekki sama hvernig þær eru nýttar og í hvað þær fara. Hvað ætlar hv. þm. Hjálmar Árnason að gera þegar vetnisdraumarnir rætast, þegar hann verður búinn að eyða orkunni í eitthvað annað? Veit hann hvað þarf mikla orku í það?

Já, já.

Hann veit það, já. Væri ekki ráð, hv. þm., að hafa vaðið fyrir neðan sig, að ljúka við rammaáætlunina, að skipuleggja fram í tímann? Við erum að tala um loftslagsbreytingar sem munu eiga sér stað hér á næstu 25, 50, 100 árum.

Maður á að kynna sér málið.

Þá verðum við öll löngu dauð. En það er annað fólk sem tekur við þeim arfi. 
            

Virðulegur forseti. Það er ágætt að fara aðeins yfir það hvað Evrópusambandið er að gera. Hér var gefið í skyn að Evrópusambandið stæði sig vel. Það er ekki svo. Þeir stefna að því árið 2020 að fara í 12% endurnýjanlega orku. Í dag erum við í 70% endurnýjanlegri orku. Evrópusambandið ætlar í 12% árið 2020.

Við erum að tala um að ...

Hér var dregið líka fram að við værum með eitthvað meiri losun á íbúa en þeir. Við skulum aðeins athuga af hverju það er. Við skulum líta fyrst á fiskiskipaflotann sem er stærri hlutfallslega hér á íbúa en í nokkru öðru landi. Ef við værum með álíka stóran flota og Evrópusambandið á íbúa, þá færi losun hér úr 9 tonnum á íbúa á ári í 6 tonn á íbúa á ári. Við yrðum 30% lægri en Evrópusambandið að meðaltali. Þar eru menn að nota kol, olíu og kjarnorku og ég hlýt að spyrja Samfylkinguna og vinstri græna: Hvað viljið þið? Þið viljið nota vistvæna orku. Hvað er vistvæn orka? Það er jarðvarmi og vatnsorka. Þið viljið ekki nota kol og ekki nota olíu og þið viljið ekki nota kjarnorku.  Ég vil líka að lokum, virðulegi forseti, svara fyrir það sem Jóhann Ársælsson dró inn í umræðuna að það ætti aldrei að láta náttúruna njóta vafans. Þetta eru mikil öfugmæli og hér voru dregin inn nokkur mál. Það var dregið inn laxeldi í Mjóafirði. Þar var farið eftir faglegri ráðgjöf veiðimálastjóra sem gefur út rekstrarleyfi og Hollustuverndar ríkisins sem gefur út starfsleyfi. Berufjörðurinn --- það er ekki endanlega búið að úrskurða um það. Þar er kæruferli þannig að ef hv. þm. veit meira en ég um það mál, þá kemur það á óvart. Hvað með Mývatn? Mývatn fór í tvöfalt umhverfismat. Það nýtur vafans. Ég spyr: Hvað hefur Samfylkingin og vinstri grænir í huga varðandi þau mál og íbúana þar? Tvöfalt umhverfismat á Mývatni. Náttúran naut vafans.

Herra forseti. Hér greiðum við atkvæði um brtt. sem miðar að því að verja kjör almennings í landinu og forða almennu launafólki frá viðbótarálögum í skatti. Stuðningur við þessa brtt. kemur víða að. Ekki einvörðungu stendur stjórnarandstaðan öll að baki henni heldur hefur Alþýðusamband Íslands, Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, Landssamband eldri borgara og Öryrkjabandalagið lýst yfir stuðningi við þá stefnu sem hér er að finna. Að ógleymdum áskorunum frá sveitarstjórnum vítt og breitt um landið þar sem hvatt er til þess að sú leið sé farin sem hér er gerð tillaga um. Þessi brtt. nýtur því víðtæks stuðnings í þjóðfélaginu enda er skynsamlegt að forða almenningi frá almennri skattahækkun við þær aðstæður sem ríkjandi eru í samfélaginu. Ég vil trúa því að stjórnarmeirihlutinn átti sig á alvöru málsins og eftir því verði sérstaklega tekið hvernig einstakir þingmenn munu greiða atkvæði. Ég er á móti skattahækkun og það erum við þingmenn Samfylkingarinnar líka. Ég greiði því atkvæði með þessari tillögu og segi já.

Herra forseti. Það mál sem við hér ræðum er hluti af samkomulagi sem gert var milli sveitarfélaganna og ríkissjóðs um að taka á fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Það var tekin ákvörðun um að ríkissjóður bætti sveitarfélögunum upp lækkun á fasteignamati úti á landi. Það var enn fremur tekin ákvörðun um að ríkissjóður bætti upp Jöfnunarsjóði sveitarfélaga um 700 millj. og þannig er komið til móts við vandamál sveitarfélaganna. Enn fremur var ákveðið að auka sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna með því hækka hámarkið sem þau geta farið í útsvari. Það var ekki gert ráð fyrir því að þetta samkomulag ylli almennri skattahækkun, enda ekki gert ráð fyrir því að sveitarfélögin þyrftu til viðbótar við þá miklu hækkun á fasteignaverði sem hefur verið undanfarið að hækka útsvarið eins og menn hafa gefið í skyn. Það á að vera nóg fyrir sveitarfélögin að fara 0,33% að meðaltali upp í útsvari eins og gert er ráð fyrir að tekjuskatturinn lækki. Ég segi nei.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að segja nei við þessari tillögu. Við höfum verið upplýst um það í þessum sal af einum ágætum hv. þm. Samfylkingarinnar að það sé þensla í efnahagslífinu og það sé verið að eyða um efni fram og það þurfi að sýna aðhald í opinberum rekstri og að helsta vandamál okkar nú til dags sé viðskiptahalli, tifandi tímasprengja er það orð sem stundum hefur verið viðhaft um það. Á slíkum tímum hljómar það eins og ómerkilegt yfirboð og afar ótrúverðugt að ætla sér að fara að afgreiða síðan tillögu eins og þá sem hér er til umræðu með því að samþykkja hana. Ég segi því að sjálfsögðu nei við þessu.

Herra forseti. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð styður þessa tillögu en hún byggir á því að heimildum sveitarfélaga til útsvarshækkunar verði mætt með samsvarandi tekjuskattslækkun, ekki að hluta til eins og ríkisstjórnin gerir tillögu um heldur að fullu. Með því móti næðust þau meginmarkmið að færa tekjustofna frá ríki til sveitarfélaga án þess að skattbyrði á launafólk væru aukin. Þessi afstaða er í fullu samræmi við afstöðu sveitarfélaganna. Hún er í samræmi við kröfur ASÍ. Hún samræmist sjónarmiðum BSRB. Hún nýtur stuðnings Öryrkjabandalags Íslands og Félags eldri borgara. Þetta er réttlætismál sem á hljómgrunn í þjóðfélaginu. Nú reynir á hvort þessi almannavilji endurspeglast hér í sölum Alþingis. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með formanni Samfylkingarinnar um að hlusta beri á sjónarmið helstu stofnana landsins á sviði efnahagsmála eins og Seðlabanka Íslands. Seðlabankinn er þeirrar skoðunar að yrði þessi tillaga samþykkt mundi það raska efnahagsjafnvæginu og auka viðskiptahallann. Því segi ég nei.

Herra forseti. Forusta Samfylkingarinnar hefur með reglulegu millibili mánuð eftir mánuð sl. tvö ár skammað ríkisstjórnina fyrir að lækka skatta. Eins og kunnugt er var tekjuskattur lækkaður um 4 prósentustig sem er einhver mesta skattalækkun í sögu lýðveldisins og hefur leitt til þess að kaupmáttur hefur hækkað meira á Íslandi en í nokkru öðru landi á undanförnum árum. Þessi sama Samfylking hefur skammað okkur stjórnarliða fyrir þessa skattalækkun og sagt jafnframt að það þyrfti frekar að hækka skatta eins og nú áraði. Þessi tillaga er því hrein og ómenguð sýndarmennska. Ég segi nei.

Herra forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar og minni hluti efh.- og viðskn. munu freista þess að flytja brtt. við 3. umr. málsins til hækkunar á skattleysismörkum til að forða því að 2--3 þúsund manns í hópi námsmanna, lífeyrisþega og lágtekjufólks fari að greiða skatt á næsta ári og að allt að þriggja mánaða launahækkun launafólks sem samið var um fyrr á þessu ári hverfi í skattahækkun. Þá brtt. þarf að samþykkja ásamt þessari tillögu til þess að forða því að auka skattbyrði á láglaunafólk á næsta ári sem þessi ríkisstjórn ber alfarið ábyrgð á ef af verður. Ég segi já.

Herra forseti. Nú hefur ríkisstjórnarmeirihlutinn fellt tillögu um að tekjuskattar á einstaklinga verði lækkaðir til samræmis við heimildir til útsvarshækkunar hjá sveitarfélögum eða um 0,99%. Nú greiðum við atkvæði um tillögu um að tekjuskattur verði lækkaður um 0,33%. Að sjálfsögðu er þetta skref í rétta átt og við styðjum það en eftir stendur að skattbyrði á launafólk er aukin. Ég vek athygli á því að frá því að frá því að staðgreiðsla var tekin upp hefur skattbyrði á einstaklinga verið hækkuð en skattbyrði á fyrirtæki lækkuð. Það er alger lágmarkskrafa að þingið samþykki í framhaldi af þessum málalyktum hækkun á persónuafslætti því að öðrum kosti mun það gerast að skattleysismörkin lækka með þeim afleiðingum að það fjölgar um rúmlega tvö þúsund manns í hópi láglaunafólks sem verður gert að greiða skatta og stjórnarandstaðan mun leggja fram tillögu í þessa veru.