Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1997, um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Þetta mál hefur verið til umfjöllunar í nefndinni. Málið bar nokkuð brátt að en nefndin hefur á skömmum tíma lagt töluvert mikla vinnu í það. Hún hefur fengið til sín allmarga sem taldir eru upp í nál. og viðað að sér ýmsum skriflegum athugasemdum um málið. Ég vil sérstaklega þakka nefndarmönnum fyrir gott samstarf við að afgreiða frv. á svo stuttum tíma sem raun ber vitni. Meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um að frv. verði samþykkt óbreytt enda frv. sjálft ekki mikið að vöxtum, einungis tvær greinar. Þar af er önnur greinin að sjálfsögðu gildistökugrein. Málið er nokkuð einfalt. Það snýst um að selja 15% af hlutafé ríkissjóðs í hvorum bankanum um sig, Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Það stóð alltaf til að aðrir aðilar en ríkið eignuðust drjúgan hlut í bönkunum. Við hlutafélagavæðingu bankanna var gert ráð fyrir því að bönkunum yrði heimilt að bjóða út hlutafé með samþykki viðskrh. þannig að aðrir en ríkið ættu allt að 35% í heildarhlutafé hvors bankans um sig. Báðir bankarnir buðu út hlutafé sem samsvaraði 15% eignarhlut annarra aðila en ríkisins. Það tókst mjög vel þannig að í báðum bönkunum eru nú þúsundir hluthafa og eignarhald þeirra á þessum 15% hlutum er mjög dreift. Nú standa menn helst frammi fyrir því að ákveða hvort fara eigi þá leið að uppfylla kröfur Verðbréfaþingsins með því að bjóða meira út, þ.e. hvort bæta eigi við hlutafé í bönkunum þannig að hægt sé að uppfylla kröfur Verðbréfaþingsins eða hvort gera eigi þá stefnubreytingu að selja af hlut ríkissjóðs sem reyndar var ekki reiknað með að gert yrði þegar frv. voru samþykkt. Meiri hluti nefndarinnar telur að sú ákvörðun sé skynsamleg, að selja frekar af hlut ríkissjóðs heldur en bjóða út nýtt hlutafé. Ástæðan er sú að bankarnir standa báðir mjög vel efnahagslega og með því að uppfylla þessar kröfur Verðbréfaþingsins með því að bjóða út nýtt hlutafé mundu þeir væntanlega báðir leitast við að stækka efnahagsreikninga sína og auka útlán sín. Það væri kannski ekki það heppilegasta fyrir atvinnulíf landsins í dag þar sem menn tala flestir hverjir um að ástæða sé til að draga úr þenslu frekar en hitt. Í því árferði sem við búum nú við, þeirri miklu eftirspurn sem er í hagkerfinu er því tvímælalaust betra að selja frekar af hlut ríkissjóðs til að ná því markmiði að bankarnir uppfylli kröfur Verðbréfaþings sem skráningu þar. Síðan urðu töluverðar umræður í nefndinni um hvort sú aðgerð að selja af hlutafé ríkissjóðs væri til þess fallin að draga úr þenslu eða ekki. Allir eru sammála um að það sé líklegra til að hamla gegn þenslu að selja frekar úr hlut ríkissjóðs en bæta við hlutafé. Um það var ekki deilt. Töluverða akademísk umræða fór fram um hvort sala hlutafjár ríkissjóðs drægi úr þenslu eða ekki. Tilfellið er að það er hægt að búa til ýmsar áætlanir um viðbrögð fólks, einstaklinga, stofnana og fyrirtækja. Mismunandi viðbrögð bæði kaupenda og seljenda hafa mismunandi áhrif á eftirspurn í þjóðfélaginu. Þannig má segja að ef hluturinn væri fyrst og fremst seldur til stofnanafjárfesta, ef fyrst og fremst yrðu höfð skipti á eignum og ríkissjóður gerði sjálfur lítið til að hafa áhrif á eftirspurn með þeim peningum sem hann fær í sínar hendur, þá mundu áhrifin á þenslu til eða frá vera hverfandi. Ef ríkissjóður notar ekki fjármunina sem hann fær til að hafa áhrif á eftirspurn í þjóðfélaginu og eins ef almenningur eignast stærri hlut í bankanum þá er líklegra að áhrifin til að draga úr eftirspurn verði meiri. Ég tel meiri líkur á því að sparnaður aukist eftir því sem þátttaka almennings í fyrirhugaðri sölu verður meiri. Ég tel að þetta mál sé afar gott á allan hátt. Að sjálfsögðu tel ég nauðsynlegt fyrir þessi fyrirtæki, Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., að uppfylla kröfur Verðbréfaþings um skráningu á þinginu. Því er nauðsynlegt að ríkið fari niður fyrir 75% eignarhlut í bankanum eins og alla tíð stóð til. Við núverandi aðstæður er betra að ná því markmiði með því að selja af hlut ríkissjóðs fremur en að bjóða út nýtt hlutafé. Þetta eru meginröksemdirnar fyrir því að meiri hluti nefndarinnar telur sjálfsagt að afgreiða þetta frv. óbreytt.

Herra forseti. Ég verð að segja að ég hef heyrt efnismeiri framsöguræður fyrir máli af þessari stærðargráðu. Mér fannst hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., ræða um þetta eins og spurningin væri um að selja tvo poka af kartöflum. Svo var fabúlerað svolítið um þetta í almennu samhengi og búið. Ekki var minnst einu orði á það samhengi sem þetta mál er í miðað við fyrri loforð og yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar. Ekki var minnst einu orði á umræður í þjóðfélaginu um mögulega stórsameiningu bankastofnana og það fór afar lítið fyrir rökstuðningi um málið að öðru leyti. Menn skjóta sér á bak við að nauðsynlegt sé að uppfylla kröfur Verðbréfaþingsins sem menn hafa sjálfir búið sér til með því að ákveða að hefja sölu á eignarhlut í bönkunum og fara inn á þingið sem þó var ekki sjálfgefið að ríkisviðskiptabankarnir, þó hlutafélög væru, þyrftu að gera strax í byrjun. Þaðan af síður minntist hv. þm. einu orði á svik ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans á eigin loforðum um að hefja ekki beina sölu á eignarhlut í bankanum fyrstu fjögur árin eftir að þeir væru gerðir að hlutafélögum. Þetta er því heldur bágborin röksemdafærsla hjá hv. þm. Ég þakka þó hv. þm. fyrir hreinskilnina, að viðurkenna í byrjun að málið beri, eins og hv. þm. orðaði það, nokkuð brátt að. Nokkuð brátt að, sagði hv. þm. og má hann gerst um vita. Hann mun hafa þurft að snúa pínulítið við plönum sínum, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, sökum þess að málið bar nokkuð brátt að. Sömuleiðis tók hann þannig til orða að hv. efh.- og viðskn. hefði lagt í þetta mál töluverða vinnu. Ég tel að það sé einnig mjög hógvært orðalag. Nei, herra forseti. Ég held að mikið vanti upp á að þetta mál hafi fengið þá umfjöllun og því hafi verið sýnd sú alvara sem stærð þess og allar aðstæður fela í sér.

Virðulegi forseti. Ég tel að framsaga mín fyrir þessu máli væri yfir meðallagi miðað við þær sem ég hef yfirleitt fyrir málum. Ég hefði örugglega haft þessa framsögu töluvert lengri ef ég hefði haft hinn minnsta grun um að ég gæti sannfært hv. þm. um ágæti málsins. Ég hafði hins vegar ekki mikla von um að hann mundi skipta um skoðun né aðrir af hans flokksbræðrum og ákvað því að fara ekki mjög langt yfir meðaltalslengd framsagna minna um nál. Varðandi það að hér sé stefnubreyting þá er það rétt hjá hv. þm. að þegar lögin um stofnun Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. voru samþykkt var gengið út frá því að aðrir aðilar en ríkið mundu koma inn í bankann í gegnum aukningu á hlutafé en það yrði ekki selt af hlut ríkissjóðs. Hins vegar, við þær aðstæður sem nú eru í efnahagslífinu, er það einfaldlega skynsamlegra út frá öllum efnahagslegum forsendum að breyta þarna um stefnu og selja af hlut ríkissjóðs fremur en bjóða út nýtt hlutafé. Það er málið og þess vegna kemur þetta hér inn.

Herra vísu. Það er að sönnu rétt að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur tamið sér mjög stuttar framsöguræður, enda maðurinn önnum kafinn og hefur mörgum störfum og miklum skyldum að gegna. Auðvitað hefur hver sinn stíl, sinn smekk og sinn metnað í þingstörfunum. En það er t.d. athyglisvert að bera saman framsöguræðu fyrir þessu máli hér áðan sem flutt var á nokkrum mínútum og framsöguræðu formanns fjárln. fyrir brtt. við fjáraukalög við 2. umr. í gær. Svo getur hver dæmt fyrir sig um hvað er við hæfi í þessum efnum. Hv. þm. ætti líka að leiða hugann að því að málflutningur úr ræðustól á Alþingi snýst ekki bara um tilraunir til að snúa mönnum á sitt mál í þingsalnum, um að við hv. þm. sannfærum hver annan. Þetta er líka fundur í heyranda hljóði sem sendur er út í þjóðfélagið. Hér fer fram rökstuðningur fyrir pólitískum sjónarmiðum. Hér eiga að fara fram pólitískar rökræður sem eiga sér samsvörun í þjóðfélaginu og í því ljósi er framsöguræða hv. þm. Vilhjálms Egilssonar að sjálfsögðu einnig mæld. Staðreyndin er sú að þessi skilyrði Verðbréfaþingsins eru skálkaskjól ríkisstjórnarinnar og afsökun til þess að rjúka til og hefja beina sölu á ríkisbönkunum núna fyrir hádegi, í óðagoti eins og raun ber vitni. Í fyrsta lagi hafa menn tíma fram í júní á næsta ári til þess að uppfylla þessi ákvæði. Í öðru lagi gætu menn að sjálfsögðu rætt við Verðbréfaþingið um lengri aðlögun að skilmálum þess. Úr því að hægt var að gefa mönnum þennan frest á sínum tíma, er þá ekki hægt að semja þarna um lengri aðlögun? Í þriðja lagi geta menn velt því fyrir sér hvort einhver héraðsbrestur yrði þótt bankarnir hyrfu tímabundið út af þinginu ef ekki væri hægt að ná samkomulagi við þingið um annað. Viðskipti með þau væru þá á tilboðsmarkaði. Hér er um frekar ódýra afsökun að ræða fyrir því að þjösna þessu máli í gegn með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Ég tel að ég hafi komið í framsögu minni, þótt knöpp væri, inn á meginatriði þessa máls sem liggur í því að það er skynsamlegra út frá öllum efnahagslegum forsendum að uppfylla skilyrði Verðbréfaþings með því að selja úr hlut ríkissjóðs fremur en að bjóða út nýtt hlutafé. Ef hins vegar á að taka upp umræðu um það hvort yfirleitt sé rétt að hafa bankana skráða á þinginu eða hvort fara eigi fram á fram lengri aðlögunartíma, svo maður tali ekki um að taka bankana af skrá, þá er náttúrlega verið að tala um allt aðra hluti sem breyta þeim forsendum sem fólk, sem hefur verið að fjárfesta í bönkunum, hefur gert slíkar ráðstafanir á. Ég tel að það væri mikið alvörumál ef þingheimur ætlaði að taka sér það fyrir hendur að rýra verðgildi þeirra hluta sem eru í bankanum, hvort sem þeir hlutar eru í eigu almennings, stofnana, fyrirtækja eða ríkissjóðs með því að hringla með skráningu bankans á Verðbréfaþinginu. Ég tel að það sé alveg einsýnt ef bankarnir vilja standa undir nafni og koma fram eins og önnur fyrirtæki á Verðbréfaþingi og vera góðir fjárfestingarkostir sé það ekki gert með því að verið sé að hringla með skráningu þeirra eða skilyrði til skráningar á þinginu. Það á að uppfylla þetta einn, tveir og þrír, eftir að búið er að fá frestinn og eftir að bankarnir eru farnir að starfa á verðbréfamarkaði eins og önnur fyrirtæki.

Herra forseti. Hér er tekið til 2. umr. frv. hæstv. viðskrh. um breytingu á lögum um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands sem felur í sér að kalla eftir heimild þingsins til að selja hlutafé ríkissjóðs í bönkunum að 15% hlut í hvorum banka fyrir sig. Hér er á ferðinni nokkuð stórt mál og full ástæða til að hæstv. viðskrh. sýni þinginu þann sóma að vera viðstaddur þá umræðu sem hér fer fram og kalla ég eftir því við hæstv. forseta að leitað verði til ráðherrans um þessa ósk. 
            

Eins og sést í dag. Þeir þurfa ekki að sinna þingskyldum eins og sést hefur í dag.

Hv. 5. þm. Reykv., Jóhanna Sigurðardóttir, hefur orðið. Rétt að benda hv. 3. þm. Norðurl. e. á það.) Herra forseti. Mér fannst þetta nokkuð sérkennileg viðbrögð úr ræðustól frá hæstv. forseta að ráðherrar hafi engum skyldum að gegna við 2. umr. stjórnarfrumvarpa. Þetta hef ég aldrei heyrt fyrr á þinginu vegna þess að þeir hljóta að hafa viðveruskyldu eins og aðrir þingmenn og ekki síst þegar fjallað er um mál þeirra. 

Ég vil benda hv. þm. á að það var rangt haft eftir að ég hefði sagt að hæstv. ráðherra hefði ekki skyldum að gegna á Alþingi.

Eins og þingheimur veit hefur þetta mál haft mjög stuttan aðdraganda og stutta viðveru í þinginu og efh.- og viðskn. hefur haft mjög stuttan tíma til að fjalla um það. Það hefur verið rætt raunverulega á stífum fundum í nefndinni frá 1. umr. á tveimur dögum og full ástæða er til að gagnrýna slík vinnubrögð, ekki síst þegar hæstv. ráðherra sá ekki til þess sjálfur að með þessu frv. fylgdu gögn sem nauðsynleg voru til að nefndin gæti skoðað málið eðlilega en þau gögn snerta áhrif sölunnar á fjármagnsmarkaðinn og almenn efnahagsleg áhrif af þessari sölu. Það kom því í hlut stjórnarandstöðunnar við umfjöllun málsins í hæstv. efh.- og viðskn. að kalla eftir þeim gögnum og ýmsum áhrifum sem þetta frv. hefur en það er alveg ljóst að ekkert formlegt samráð var haft við fjármála- eða efnahagsstofnanir þjóðarinnar um söluna sem hefur greinilega borið nokkuð brátt að. Ég held að það sé alveg ljóst eftir þessa umfjöllun, og var raunverulega vitað fyrir, að engin stefnumótun liggur fyrir eða fyrir fram mótaðar áætlanir um æskilega framtíðarþróun á fjármálamarkaði né tímasettar áætlanir gerðar um hvernig framhald verður á sölu bankanna. Ég held að flestir sem komu til umræðu við nefndina hafi tekið undir að það væri mjög nauðsynlegt að slík stefnumótun og fyrir fram mótaðar áætlananir lægju fyrir áður en að sala á hlut úr bönkunum fer fram. Auðvitað liggur í hlutarins eðli að enginn tími gafst til að senda málið til formlegrar umsagnar. Þeir sem mættu á fund nefndarinnar höfðu mjög nauman tíma til að kynna sér málið og koma fram með afstöðu sína, en við fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni kölluðum eftir ýmsum skriflegum athugasemdum um ýmis álitaefni, frá Seðlabanka, Þjóðhagsstofnun, Fjármálaeftirliti, Verðbréfaþingi, Samkeppnisstofnun, Samtökum verðbréfafyrirtækja, sem þessir aðilar létu nefndinni skriflega í té og þau fylgja með nál. 1. minni hluta sem ég og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir stöndum að. Það er alveg rétt sem fram kom í máli framsögumanns nefndarinnar að ef menn standa frammi fyrir þessum tveim kostum, að selja hlut úr bönkunum eða að nýta heimild til útboða á nýju hlutafé, er þetta auðvitað skynsamlegri kostur sem ríkisstjórnin hefur valið til þess að uppfylla skilyrði Verðbréfaþings um dreifingu hlutafjár. Þó ber að halda því til haga að frestur til að uppfylla þessar reglur rennur ekki út fyrr en um mitt næsta ár en nefndinni voru, eins og ég sagði, ætlaðir tveir dagar til þess að afgreiða þetta mál í miklum flýti. Jafnvel þótt sá kostur sé valinn að selja hlutabréf úr bankanum er nokkuð hæpið að halda því fram að þessi sala leiði ekki til einhverrar þenslu en það ræðst fyrst og fremst af hegðun kaupenda hlutafjárins og hvort líklegt sé að fjárfesting í þessum hlutabréfum komi í stað annars sparnaðar og síðan hvort þeir sem ætla út í þessi kaup taki lán fyrir kaupunum í von um hagnað. Þá ýtir það undir þenslu í þjóðfélaginu, ekki síst ef þeir innleysa fljótlega hugsanlegan hagnað sem er síðan notaður til einkaneyslu. Það sem skiptir einnig máli um áhrifin er hvernig ráðstafa á söluandvirðinu. Þá kem ég að hæstv. viðskrh., vegna þess að nokkuð var gengið eftir því við 1. umr. málsins, hvernig ætti að ráðstafa söluandvirðinu. Það eina sem fram kom hjá hæstv. ráðherra var að söluandvirðinu yrði annaðhvort ráðstafað til sparnaðar eða fjárfestingar. Þeir aðilar sem komu á fund nefndarinnar, eins og Seðlabanki og Þjóðhagsstofnun, vara við því að andvirðinu sé ráðstafað til fjárfestingar. En um það sagði Seðlabankinn að ef fjárfesting hins opinbera á komandi ári ykist sem því næmi, mundi það auka eftirspurn og verðbólgu. Í sama streng tekur Þjóðhagsstofnun, en í áliti þeirra kemur fram eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Frá sjónarmiði hagstjórnar er æskilegt við núverandi aðstæður að ríkið auki ekki útgjöld sín, þar með talið fjárfestingar. Slíkt yki eftirspurn og verðbólguhættu.`` Einnig sagði í skriflegu svari Seðlabankans að áhrifin af fyrirhugaðri sölu hlutafjár í Landsbanka og Búnaðarbanka á innlenda eftirspurn á fjármálamarkaði muni ráðast af þremur þáttum, þ.e. í fyrsta lagi eins og ég nefndi áðan hegðun fjárfesta varðandi neyslu, frestun og heildarsparnað og fjármögnun kaupanna, í öðru lagi af söluverði bréfanna í hlutfalli við markaðsverð og í þriðja lagi af því hvernig ríkissjóður ráðstafar andvirði sölunnar. Nú vil ég spyrja hæstv. viðskrh. að því hvort hann muni upplýsa það frekar við umræður um þetta mál hvernig ríkisstjórnin áformar að verja andvirði af sölunni sem ég held að sé mjög mikilvægt að kallað sé eftir á þinginu. Ég tel að það sé nokkuð stórt grundvallaratriði í málinu að fyrir liggi skýr stefnumótun og fyrir fram mótaðar áætlanir um framtíðarþróun á fjármálamarkaði, þar með talið hvort heppilegt sé að einkavæða bankastofnanir að fullu og þá tímaáætlanir um hvernig að því verður staðið. Á t.d. annar hvor bankinn að vera um einhvern tíma í meirihlutaeign ríkisins? Um þetta eru vissulega deildar meiningar og það hefur komið fram í umfjöllun málsins í nefnd að sú óvissa sem er núna á fjármálamarkaðnum hafi veruleg áhrif á markaðsvirði hlutabréfanna og líka á markaðsvirði þeirra bréfa sem eiga nú að fara í sölu. Það var nokkuð athyglisvert að fulltrúi verðbréfafyrirtækjanna, sem mætti fyrir nefndinni, nefndi það að þessi óvissa ætti að leiða til ákveðins afsláttar af markaðsvirði bréfa sem færu nú í sölu, og nefndi í því sambandi 10--15%, sem ætti þá að selja bréfin undir markaðsvirði vegna þeirrar óvissu sem er og að ekki séu til fyrir fram mótaðar áætlanir um framtíðarþróun á fjármálamarkaði eða tímasettar áætlanir hjá ríkisstjórninni um hvernig hún ætlar að standa að þessari sölu úr bönkunum. Þeir aðilar sem tóku undir það að nauðsynlegt væri að slíkar áætlanir lægju fyrir voru Seðlabanki, Verðbréfaþing, Samtök verðbréfafyrirtækja og Samtök bankamanna og fulltrúar starfsmannafélaga bankanna sem tóku undir það sem fram kemur hér og 1. minni hluti leggur áherslu á að fyrir liggi skýr stefnumótun og fyrir fram mótaðar áætlanir um framtíðarþróun á fjármálamarkaði og tímasettar áætlanir um áform ríkisstjórnarinnar varðandi sölu á bönkunum. Seðlabankinn bendir á að þegar viðskipti með hlutabréf eiga sér stað á almennum markaði sé jafnan talið æskilegt að fyrir liggi sem bestar upplýsingar um mikilvæg atriði sem varðað geta verð- og áhættumat markaðarins á bréfunum. Afstaða bankans er einnig sú að betra sé að sala ríkisfyrirtækja sé boðuð með góðum fyrirvara í því skyni að gefa sem flestum kost á þátttöku. Slík vinnubrögð auki eftirspurn sem að öðru jöfnu eykur verðgildi hlutar ríkissjóðs. Orðrétt segir Seðlabankinn: ,,Sá fyrirvari sem nú er viðhafður telst tæplega ,,góður`` í þessu sambandi.`` Formaður Sambands bankamanna og formenn starfsmannafélaga bankanna beina þeim eindregnu tilmælum til Alþingis og hæstv. viðskrh. að áætlanir um framtíð bankanna, sölu þeirra eða sameiningu verði mótaðar og kynntar starfsmönnum og öðrum hluthöfum bankanna hið fyrsta. Það alveg ljóst að áætlanir og áform ríkisstjórnarinnar eru nokkuð óljós í þessu efni. Þess vegna er álit 1. minni hluta nokkuð ítarlegt því við erum að kalla eftir því að fá fram þessa stefnumörkun. Þó þingflokkur Samfylkingarinnar telji jákvætt að fara í þá sölu á hlutafé í bönkum sem hér er lögð til ber auðvitað að vara við því hvernig staðið hefur verið að undirbúningi málsins enda ýmis álitaefni og vafamál uppi eins og fram kemur í þessu nál. Þetta hlýtur að kalla á nokkra umræðu í þinginu. Það sem er uppi og væntingar eru um á markaðnum er sameining bankanna. Um það var skrifuð nokkuð ítarleg grein í Morgunblaðið um síðustu helgi sem er mjög athyglisverð og varpar nokkru ljósi á stöðuna í þessum málum. En það er alveg ljóst, sem menn verða auðvitað að gera sér grein fyrir, að þegar þessi sala úr bankanum á 15% hlut er yfirstaðin og komi til einhver sameining hjá Íslandsbanka og Landsbanka eru hlutföllin þannig að ríkið sem rúmlega 70% eigandi í Landsbankanum er komið í minni hluta í slíkri sameiningu. Teljum við það æskilegt í þeirri þróun sem virðist núna vera á fullri ferð? Það kemur fram í Morgunblaðsgreininni að ríkið mundi við þær aðstæður, ef af þessari sameiningu yrði, eiga um 40% í hinum sameinaða banka og núverandi hluthafar Íslandsbanka yrðu með heldur stærri hlut eða tæp 44% samkvæmt núverandi markaðsgengi. Við getum líka velt fyrir okkur hvort þetta sé æskileg þróun. Um það er mjög erfitt að segja vegna þess að menn hafa ekkert farið í að skoða áhrifin af þessu. Það er nokkuð fróðlegt að bera þetta saman við þróunina í Evrópu, þ.e. ef af sameiningu á þessum bankarisa yrði, en það orð notaði hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson í blaði í morgun um sameiningu á Íslandsbanka og Landsbanka. Hann varar reyndar við henni þannig að það er ljóst að ef þessi áform ganga eftir er greinilega ekki eining um þetta í ríkisstjórninni. En ef við berum saman hvernig þetta er í Evrópu þá er ég með yfirlit yfir eina 20 banka í Evrópu. Þar er gerður samanburður á hlut fimm stærstu bankanna í þessum löndum og hlutdeild þeirra á markaðnum. Þar kemur fram að í 7 af um 20 löndum eru fimm stærstu bankarnir með svipaða hlutdeild og Íslandsbanki og Landsbanki yrði ef þessi áform gengju eftir sem ýmsir virðast hafa hug á. Við erum að tala um að markaðshlutdeild Íslandsbanka og Landsbanka yrði um 60--65% eftir slíka sameiningu þar sem Íslandsbanki yrði í meiri hluta á móti ríkinu. Í ýmsum löndum er mjög lítil markaðshlutdeild miðað við þetta. Þetta eru að vísu tölur frá 1995. Við getum nefnt Þýskaland, þar er markaðshlutdeild fimm stærstu bankanna, við vorum að líta á það, ekki nema um 12%, í Bretlandi 24%, í Lúxemborg 22% og enn minna á Ítalíu, Austurríki og Spáni. Portúgal er með 49%. Þetta er markaðshlutdeild svona bankarisa og það er miklu sjaldgæfara að finna þá í þessum löndum en t.d. í Hollandi og Svíþjóð og Grikklandi. Þar er markaðshlutdeild fimm stærstu bankanna --- við verðum að líta til þess að við erum að tala um fimm stærstu bankana --- á bilinu 60--80%. Þessu finnst mér rétt að halda til haga í umræðunni. Síðan kemur fram í greininni hvert markmiðið er af því að við verðum að meta áhrifin af þessu. Við stefnum auðvitað að hagræðingu í bankarekstri. En þá er spurning: Eru hagræðing og samkeppni óásættanleg sjónarmið, að samruninn í bankakerfinu stuðli að samkeppni en leiði ekki til fákeppni? Valdasamþjöppun hjá fjármálastofnunum er nokkuð sem ég óttast. Í Morgunblaðsgreininni er vitnað til þess og haft eftir bankastjóra Íslandsbanka að verði af þessari sameiningu muni það hafa í för með sér mikla hagræðingu og er talað um 15--20% eða meira, jafnvel yfir 25% og er talað um að þetta leiði til 1,5--2 milljarða sparnaðar. Ef hagræðingin nær 25--30% þá er verið að tala um sparnað upp á 2,5--3 milljarða. Auðvitað er mikilvægt að stefna að slíkri hagræðingu. En þá er spurning: Hverju mun hún skila? Mun hún skila sér í lækkun á þjónustugjöldum eða mun hún skila sér fyrst og fremst í aukinni arðsemi til eigenda? Ég hygg að það verði alveg örugglega þannig hjá þessum aðilum, að ef af sameiningunni verður þá hafi aukin arðsemi til eigenda meiri forgang en að það skili sér í lækkuðum þjónustugjöldum til viðskiptavina bankanna. Við verðum líka að hafa í huga, vegna þess að við verðum að skoða þetta í samhengi, að þessi sameining mundi örugglega leiða til verulegrar fækkunar á starfsmönnum. Talað er um að slík hagræðing, sem skilar lækkun útgjalda upp á kannski 15--20%, mundi fækka starfsfólki um 200--300 manns. Það er verið að tala um fækkun á útibúum um 20--30. Nú er alveg örugglega nauðsynlegt mál að skoða hagræðingu með fækkun útibúa en við verðum þó alltaf að hafa í huga að það skili sér þó þannig að landsbyggðin fái eðlilega bankaþjónustu og að ekki dragi úr henni. Þegar maður skoðar hvert þetta skilar sér og skoðar þá hagræðingu sem hefur verið að ganga yfir á undanförnum árum og skoðar það í þeirri kennitölu sem þjónustugjöldin eru að þá er það svo athyglisvert að Íslandsbanki, sem er einkabanki, er með hæstu þjónustugjöldin. Sem hlutfall af efnahagsreikningi voru þjónustugjöldin í Íslandsbanka 1,99% árið 1995 en er 1,82% 1998, hlutdeildin hefur sem sagt lækkað, en hún er a.m.k. hærri en bæði hjá Landsbanka og Búnaðarbanka en er lægst hjá sparisjóðunum. Íslandsbanki, þessi einkarekni banki virðist því tregari til þess að lækka þjónustugjöld. Á móti kemur hagræðingin væntanlega út í aukinni arðsemi til eigendanna. Þetta er spurning um hvaða markmiðum menn vilja ná. Skoðun mín er sú að við eigum auðvitað að nýta okkur kosti markaðarins eins og hægt er. En við verðum þá a.m.k. að halda þannig á málum að það skili sér til almennings í aukinni þjónustu og lækkuðum gjöldum. Þegar við horfum á þessa sameiningu, ef hún gengur eftir, hafa margir miklar athugasemdir við þetta. Svo ég vitni aftur í greinina kemur athugasemd um þá yfirburðastöðu sem þessir bankar mundu hafa í samkeppninni og frá forsvarsmönnum Búnaðarbanka og sparisjóða koma fram athugasemdir. Vitnað er í ónafngreindan bankamann og þar segir orðrétt: ,,Það sér hver maður í hendi sér, að með því yrði samkeppnismarkaðurinn eyðilagður. Við verðum að gera það upp við okkur hvernig þjóðfélag við viljum skapa. Við höfum búið við frjálst hagkerfi þar sem semkeppnin hefur ráðið. Því yrði stefnt í voða,`` segir einn af forustumönnum sparisjóðanna. Bendir hann á að sameinaður Lands- og Íslandsbanki hefði yfirburðastöðu, nefnir reyndar allt að 65% markaðshlutdeild, og réði yfir 70--80% af gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar. ,,Aðrir aðilar á markaðnum mundu ekki geta átt frjáls viðskipti, verðmyndun krónunnar færi fram innan veggja þessa banka. Ég stórefa það að nokkur þjóð sé tilbúin að afhenda einum viðskiptabanka vald til að ráða gengi gjaldmiðilsins.`` --- Þetta segir þessi forustumaður í sparisjóðunum. Síðan kemur fram, sem ég tel nauðsynlegt að hæstv. ráðherra svari og ekki síst í tilefni af því sem fram kom í Degi í morgun, en þar nefnir hæstv. landbrh., Guðni Ágústsson, að það þurfi að styrkja Búnaðarbankann. Ég vitna orðrétt í Dag, með leyfi forseta: ,,Guðni Ágústsson, fyrrum formaður bankaráðs Búnaðarbankans, segir að ef menn ætli að sameina Íslands- og Landsbanka verði að styrkja Búnaðarbankann til að gæta mótvægis á markaðnum. Hann hafnar sameiningu Búnaðarbanka og sparisjóða.`` Síðan eru ákveðnar leiðir nefndar til þess að styrkja hann. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því, þar sem bæði kemur fram hér hjá Guðna Ágústssyni og einnig kemur fram í þessari Morgunblaðsgrein að hugmyndin ,,... um sölu Landsbankans á eignarhlutnum í VÍS gæti fallið að þessu,`` --- þ.e. því sjónarmiði að styrkja Búnaðarbankann --- ,,og þá sérstaklega ef núverandi meðeigendur Landsbankans að fyrirtækinu keyptu hlut bankans og tryggingafélagið sameinaðist síðan Búnaðarbankanum. Mundu núverandi helmingseigendur VÍS/LÍFÍS ná með því ráðandi hlut í Búnaðarbankanum ...`` Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því, sem er reyndar erfitt að halda hér í salnum, og ég vona að hann heyri spurningu mína: Kemur þetta til greina, er hæstv. ráðherra þessu meðmæltur að eignarhluti í VÍS yrði notaður til þess að styrkja Búnaðarbankann og skapa meira jafnræði milli bankanna? Ég held, með tilliti til alls þessa sem hér hefur verið sagt, að áður en farið yrði í frekari einkavæðingu væri a.m.k. æskilegt að fram færi úttekt á áhrifum frekari einkavæðingar á fjármálamarkaðnum, sérstaklega ef á að ráðast í slík bankaviðskipti. Þá er ég að tala um áhrifin á markaðsvexti, á hlutabréfamarkaðinn, á erlend lánskjör, markaðshlutdeild innlendra banka, lánastefnu og áhrif á byggð og atvinnuvegi, þjónustu við viðskiptavini, starfsöryggi og atvinnustig í bankakerfinu, öryggi innstæðna og stöðu tryggingarsjóðs og líkur á hagkvæmari rekstri bankanna og bættri samkeppnisstöðu, auk mats á fákeppni og/eða einokunartilhneigingum í bankakerfinu og á fjármálamarkaði. Samkvæmt upplýsingum samkeppnisyfirvalda hefur ekki verið lagt mat á samkeppnisaðstæður á markaðnum fyrir innlánsstofnanir og hvaða þróun sé æskilegust í því tilefni til að sporna gegn valdasamþjöppun og fákeppni. Telja verður að það sé afar óheppilegt með tilliti til hugsanlegs samruna innlánsstofnana sem ýmsir ætla að geti orðið þegar á næsta ári. Allt þetta rökstyður það sjónarmið mitt að vinnubrögðin við sölu hlutabréfa í fjármálastofnunum séu ómarkviss og handahófskennd sem eykur á óvissuna á fjármálamarkaðnum, m.a. um verð- og áhættumat á hlutabréfum og starfsöryggi bankastarfsmanna. Auðvitað sjá allir í hendi sér að mjög mikil óvissa er varðandi starfsöryggi bankastarfsmanna þegar fram kemur hjá forsvarsmönnum Íslandsbanka að ef af sameiningu bankanna yrði þá gæti það leitt til þess að starfsmönnum fækkaði um 200--300. Ég held að hagræðingin sem orðið hefur og verið hefur nauðsynleg hafi fyrst og fremst falist í fækkun starfsmanna í bönkunum. Við höfum ekki svo mikið af henni í lækkun á þjónustugjöldum. Maður hlýtur líka að velta fyrir sér hvort hér stefni í mikla valdasamþjöppun og fákeppni. Margt bendir til að salan á hlutafé í bönkunum nú sé undanfari samruna í bankakerfinu á næstunni sem gæti leitt til mikillar og óæskilegrar valdasamþjöppunar í bankakerfinu ef ekki er rétt staðið að málum. Auðvitað er nauðsynlegt að Alþingi samþykki leikreglur fyrir fjármálamarkaðinn sem stuðla að dreifðri eignaraðild og gera eftirlitsstofnunum eins og Fjármálaeftirliti og Samkeppnisstofnun kleift að sinna eftirlitsskyldu sinni. Ég vil í því sambandi minna á frumvörp sem Samfylkingin hefur lagt fram á þingi sem eru mjög nauðsynleg til þess að skapa eðlilegar og réttar leikreglur á fjármálamarkaðnum. Þar á ég við frv. um Samkeppnisstofnun og Fjármálaeftirlitið, auk þingsályktunartillögu er varðar viðskiptasiðferði. Ríkisstjórnin hefur reyndar líka lagt fram frumvarp til að styrkja Fjármálaeftirlitið en það er ekki á forgangslista hennar að afgreiða málið fyrir jól. Það er miður vegna þess að við í Samfylkingunni hefðum gjarnan viljað sjá, samfara sölunni, þessi frv. verða að lögum. Ég vona, herra forseti, að hæstv. ráðherra sé nú einhvers staðar tiltækur til þess a.m.k. að hlýða á þær spurningar sem ég legg fyrir hann. Ég geri ekki meiri körfur til ráðherrans en að hann hlýði á þær spurningar sem fyrir hann eru lagðar.

Forseti tekur undir með hv. þm. Ráðherra á að vera kunnugt um ítrekaðar óskir um að hann sé viðstaddur.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir. Ég beindi áðan einni spurningu til ráðherrans --- nú hef ég spurt tveggja spurninga og vona að hann haldi þeim til haga --- um ráðstöfun söluandvirðisins. Hvaða skoðun hefur hann á því að styrkja Búnaðarbankann? Flokksbróðir hans og hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson leggur til að styrkja þurfi bankann með þeim hlut sem Landsbankinn á í VÍS. Ég tel nauðsynlegt að fá að vita hvort ráðherrann hafi þá skoðun að t.d. þurfi að styrkja Búnaðarbankann með þessum hætti. Við í Samfylkingunni höfum lagt á það áherslu að brýnt sé að fram fari könnun á stjórnunar- og eignatengslum í íslensku atvinnulífi og á fjármálamarkaði. Undir forustu Sighvats Björgvinssonar höfum við lagt fram skýrslubeiðni, beiðni um að Samkeppnisstofnun verði falið að gera könnun á stjórnunar- og eignatengslum frá árinu 1994, þegar það var síðast gert af hálfu Samkeppnisstofnunar. Sú stofnun hefur upplýst nefndina um að þeirri vinnu muni ekki ljúka fyrr en síðla næsta árs. Verra er og því beini ég til ráðherra: Stofnunin hefur ekki enn fengið beiðni um þessa úttekt þrátt fyrir að skýrslubeiðni Samfylkingarinnar hafi verið samþykkt á Alþingi fyrir rúmum tveimur mánuðum. Raunar á ráðherra að vera búinn að leggja fram svar við skýrslubeiðninni. Það er náttúrlega ekki hægt að búa við að hæstv. ráðherra hafi ekki einu sinni framsent beiðnina til Samkeppnisstofnunar svo hún geti farið að vinna þetta mál. Ég vona að hæstv. forseti taki eftir þessu. Samkvæmt þingsköpum Alþingis sem við eigum að vinna eftir, líka ráðherrarnir, á að vera búið að svara þessari skýrslubeiðni. Hún hefur hins vegar ekki enn verið send Samkeppnisstofnun formlega. Þetta eru vinnubrögð sem átelja ber harðlega. Í þeirri miklu umræðu sem nú fer fram um sameiningu banka, hvort hún ýti undir fákeppni eða stuðli að samkeppni, væri auðvitað mikilvægt ef Samkeppnisstofnun hefði ráðist í að skoða stjórnunar- og eignatengsl á fjármálamarkaði. Samkeppnisstofnun hefur ekki farið í það mál og ekki lagt mat á samkeppnisaðstæður á markaðnum fyrir innlánsstofnanir. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki nauðsynlegt, áður bankastofnanir yrðu sameinaðar sem menn eru að gera skóna að verði þegar á næsta ári, að þessi úttekt Samkeppnisstofnunar liggi fyrir. Ég vil aðeins víkja að stöðunni á hlutabréfamarkaðnum. Það sem einnig kallar á skýra stefnumótun á fjármálamarkaði er ört vaxandi hlutabréfaeign landsmanna. Áætlað er að 79 þús. einstaklingar og lögaðilar eigi nú hlutabréf en ekki liggja fyrir upplýsingar um heildarmarkaðsvirði þeirra, þar skortir vitneskju um þau fyrirtæki sem ekki eru á skráðum hlutabréfamarkaði. Heildarmarkaðsvirði skráðra hlutafélaga á Verðbréfaþingi Íslands er án hlutabréfasjóða um 318 milljarðar kr. Hlutabréfaeignin hefur sjöfaldast frá árinu 1995, en þá var hún um 45 milljarðar kr. Í áliti Verðbréfaþings kemur fram að framboð á hlutabréfum á næstu vikum verði um 5,1 milljarður kr. vegna bankanna og um 800 millj. kr. vegna útboðs á öðrum hlutabréfum og stofnbréfum sparisjóða. Þar af er 732 millj. kr. beint til núverandi hluthafa félaganna eða forgangsréttarhafa. Auk þess er bent á útboð hlutabréfasjóða sem selja hvað mest í desember. Í áliti Seðlabankans kemur fram að ýmis hlutafélög munu hafa áformað útgáfu hlutabréfa nú í desember en að sala hlutafjár á vegum ríkissjóðs í bönkunum kunni að raska markaðsstöðu þessara aðila og rýra sölumöguleika þeirra. Nú veit ég út af fyrir sig ekki hvort þetta er rétt. Fróðlegt væri að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra í því efni. Næst langar mig að koma að álitaefnum í útboðslýsingunni. Eins og einkavæðingarnefnd hefur lagt fyrir hæstv. ráðherra og mér skilst að ráðherra hafi samþykkt --- ef ég skil málið rétt þá er ég ekki að uppljóstra neinum leyndarmálum varðandi útboðslýsinguna --- verður fyrirkomulagið á þessari sölu kynnt opinberlega í dag. Mér finnst full ástæða til að hafa af því nokkrar áhyggjur hvernig sölunni skuli háttað. Framkvæmdanefnd um einkavæðingu hefur lagt til við viðskrh. að gengi á bréfunum verði ákveðið 7% undir meðalgengi í bönkunum síðustu sjö daga og 9% lægra en meðalgengi bréfanna síðustu 30 daga. Þannig gæti 15% hlutafé í bönkunum verið selt 350--400 millj. kr. undir markaðsvirði miðað við þennan mun á markaðs- og tilboðsgengi þegar salan fer fram. Svo mikið frávik frá markaðsvirði er ótækt. Það má vel vera að einhver frávik séu nauðsynleg með tilliti til þeirrar óvissu sem er á markaðnum núna og ýmsir aðilar sem komu á fund nefndarinnar bentu á en svo mikil frávik eru óásættanleg. Þeir sem komu á fund efh.- og viðskn. vöruðu við þessum áformum. Þarna er verið að selja ríkiseign, hluta úr bankanum, langt undir markaðsvirði ef þannig færi á söludegi, sem enginn veit þó af því að gengið sveiflast upp og niður. En frávikið sem ríkisstjórnin áformar hér er allt of mikið. Fulltrúar Seðlabankans bentu á að ef selt er á undirverði sé hugsanlegt að salan virki eftirspurnarhvetjandi og líklegra að leitað yrði í skammtímagróða. Þannig er líklegt að freistingum til að taka lán til hlutabréfakaupa fjölgi þar sem markmiðið væri að selja fljótt aftur í von um gróða. Þetta eykur líkur á að kennitölufárið endurtaki sig og er þensluhvetjandi. Forsvarsmenn starfsmanna í bönkunum, formaður Samtaka bankamanna og fulltrúar starfsmannafélaga, töldu óeðlilegt að bréfin væru seld undir markaðsvirði. Þjóðhagsstofnun benti á að eðlilegt væri að útboðsgengi viki ekki langt frá markaðsgengi sem gæti haft óæskileg áhrif á markaðinn. Hugsanlegt væri að það truflaði verðmyndun hlutabréfa bankanna sem fyrir eru á markaði, a.m.k. til skamms tíma. Ég tel að þegar útboðslýsingin verður birt víki útboðsgengið mjög langt frá markaðsgengi. Athyglisvert var að þeir einu sem mæltu með að hlutabréfin yrðu seld undir markaðsvirði voru fulltrúar verðbréfafyrirtækjanna. Rök þeirra voru m.a. að engin stefnumótun lægi fyrir um framtíðaráform um fjármálamarkaðinn eða sölu hlutabréfa í bönkum eða ríkisfyrirtækjum. Slíka óvissu þyrfti að verðleggja með afslætti sem þeir töldu ekki óeðlilegt að kæmi fram í 10--15% lægra gengi á bréfunum við sölu. Ég ætla að halda til haga öðru sem mér athyglisvert í máli fulltrúa verðbréfafyrirtækjanna. Þeir töldu að ætla mætti að a.m.k. helmingur af hækkun á gengi bréfa Landsbankans á síðustu mánuðum væri vegna væntinga um sameiningu Landsbanka og Íslandsbanka. Þetta segir nokkra sögu um hlutabréfamarkaðinn og þá miklu óvissu sem ríkir á honum, um væntingar margra og ekki síst ýmissa sem tengjast kolkrabbanum fræga. Þess er vænst að af þessari sameiningu verði vegna þess að þá ná þeir til sín meiri hluta í sameinuðum Íslandsbanka og Landsbanka umfram ríkið. Í útboðslýsingunni eru ekki settar reglur sem skilgreini skilyrði um skyldleika og/eða tengsl aðila sem kaupa hlutabréf í bönkunum í tilboðssölu líkt og gert var við söluna á eignarhluta ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þar taldi ríkisstjórnin ástæðu til þess að skilgreina skilyrði um skyldleika og tengsl aðila sem kaupa hlutabréf í bönkunum í tilboðssölu, væntanlega af því að hæstv. forsrh. var þá hræddur um að aðilar sem ekki voru honum að skapi eignuðust allan Fjárfestingarbankann. Hér er ekki talin ástæða til að skilgreina skilyrði um skyldleika eða tengsl aðila sem kaupa hlutabréf í bönkunum. Sé það ekki gert eykur það hættu á samþjöppun valds og gengur gegn markmiðum um dreifða eignaraðild. Í fyrirkomulagi á tilboðssölunni er einungis kveðið á um að sett verði hámark á hvað hver kaupandi megi kaupa og skal miðað við að hver aðili megi kaupa að hámarki 1% af hlutafé bankans. Þannig getur hver kaupandi gert tilboð í 370 millj. kr. hlut í báðum bönkum eða 150 millj. kr. í Búnaðarbanka og 220 millj. kr. í Landsbanka, miðað við núverandi gengi. Heildarmarkaðsvirði tilboðshlutans í sölunni er miðað við núverandi gengi um 1.850 millj. kr. Þar sem engar reglur eru settar eða skilyrði um skyldleika og/eða tengsl kaupenda er ljóst að möguleikar eru á því strax í frumsölunni að tengdir aðilar geti náð til sín öllu hlutafénu sem selt verður í tilboðssölunni. Þannig getur eitt stórt fyrirtæki og kannski þrjú dótturfyrirtæki þess tekið til sín allan tilboðshlutann, sem er á núverandi gengi um 1.850 millj. kr. Það vekur furðu og það er jafnframt tortryggilegt að ríkisstjórnin sem í orði kveðnu talar um dreifða eignaraðild fjármálastofnana skuli standa að sölunni með þessum hætti. Herra forseti. Nú vantar mig enn hæstv. ráðherra sem er mjög órór og helst ekki við í salnum, vegna þess að ég hef eina viðbótarspurningu sem verður hugsanlega lokaspurningin til ráðherrans.

Ég tek undir með hv. þm. um að menn ættu helst að hafa lokið morgungöngu sinni áður en þeir koma í þingsali.

Ég get vel tekið undir það með hæstv. forseta. Það þarf með einhverjum hætti að líma ráðherrann við stólinn svo hann haldist hér og geti svarað spurningum. Mér finnst það nú betra því það flýtir fyrir umræðunni og þá þarf ég ekki að endurtaka það sem ég er hér að segja þannig að mér finnst það nú betra. Það er engin ástæða, svo það sé nú skýrt tekið fram, til þess að tefja framgang þessa máls á neinn hátt. Ég vil bara fá svör við eðlilegum spurningum sem vakna við umfjöllun málsins.

Þau skilaboð hafa borist að von er á hæstv. ráðherra fljótlega.

Herra forseti. Takk fyrir. Ég bíð alveg róleg eftir því. Ég get alveg staðið í stólnum nokkrar mínútur þegjandi. Mig munar lítið um það. Herra forseti. Nú gengur hæstv. ráðherra í salinn. Hæstv. viðskrh. hefur lagt ofurkapp á samvinnu við okkur stjórnarandstæðinga um hraða afgreiðslu málsins á þingi. Þegar svo er á hæstv. ráðherra auðvitað sjálfur að reyna að greiða fyrir þingstörfum með því að vera viðstaddur umræðuna og hlífa okkur við þeim óróleika sem einkennir allt fas hans núna. Við í Samfylkingunni höfum svo sannarlega greitt fyrir þingstörfum og verið mjög samvinnufús við ráðherra varðandi þetta mál þó að það sé stórt og ýmis álitaefni uppi. Af því að ég var að tala um útboðslýsinguna þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi um gengið á bréfunum. Tilboðsgengið víkur verulega frá markaðsgenginu eins og það er núna. Síðan nefndi ég að ekki eru skilgreind nein skilyrði um skyldleika og/eða tengsl aðila sem kaupa hlutabréf í bönkunum með líkum hætti og var gert mjög skilmerkilega þegar sala fór fram á hlut ríkisins í FBA. Þá kom það mjög vel fram í fjórum liðum hvað átt væri við með hugtakinu ,,skyldir aðilar og/eða fjárhagslega tengdir``, vegna þess að þá var ríkisstjórnin að reyna að ná þeim markmiðum að stuðla að dreifðri eignaraðild. Þess vegna vekur það furðu af hverju þetta er ekki gert núna í útboðslýsingunni. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé nú tilbúinn til samstarfs um það að þessu verði bætt inn í útboðslýsinguna, að þannig verði reynt að stuðla að sem dreifðastri eignaraðild og að sú áhætta verði ekki tekin að allur hlutinn, sem er upp undir tveir milljarðar kr., lendi í vasa eins aðila. Við skulum segja að Íslandsbanki og aðilar honum tengdir hefðu áhuga á að ná til sín þessum hlut í tilboðssölunni til þess að styrkja kannski samningsstöðuna í viðræðunum við Landsbankann. Er það æskilegt, af því að við erum nú að hugsa líka um hagsmuni ríkissjóðs og skattgreiðenda við þessa sölu? Þess vegna spyr ég: Er hæstv. ráðherra reiðubúinn til samstarfs við okkur um að bæta þessu í útboðslýsinguna? Ég get fljótlega farið að ljúka máli mínu, herra forseti, en nokkrum atriðum vil ég vekja athygli á og spyrja hæstv. ráðherra um eitt eða tvö til viðbótar. Það vakti athygli mína í morgun í einu dagblaðanna, Degi, að vísað er í stjórnmálavef Sambands ungra framsóknarmanna. Ég er ekki viss um að hæstv. ráðherra hafi lesið það svo ég ætla að lesa það orðrétt upp og spyrja hæstv. ráðherrann hvort hann sé sammála þessu. Þar er verið að tala um áform um sameiningu Íslandsbanka og Landsbanka sem ungir framsóknarmenn eru greinilega mjög mikið á móti. Þeir segja á þessum vef sem heitir Maddaman, með leyfi forseta: ,,Eini rétti leikur ríkisins í þessari stöðu er að sameina Landsbankann og Búnaðarbankann, ná þannig fram hagræðingu og skapa verðamætari eign sem síðan yrði seld. Tilgangurinn yrði tvíþættur. Í fyrsta lagi að fá sem mesta fjármuni fyrir þessar eigur landmanna og í öðru lagi að ríkisvaldið léti markaðinn sjálfan um hagræðingu í bankakerfinu með sölu á nýja stóra ríkisbankanum í stað þess að hjálpa einni bankastofnun í einkaeigu umfram aðra að ná yfirburðarstöðu á íslenskum bankamarkaði. Maddaman segir: Fótumtroðum sérhagsmuni, stöndum vörð um almannahagsmuni.`` Þetta er eins og talað út úr mínu hjarta. Ég spyr því varaformann Framsfl. og hæstv. viðskrh. hvort hann sé sammála ungum framsóknarmönnum sem hafa þessa framtíðarsýn um bankakerfið, að það beri að fara þá leið að fótumtroða sérhagsmuni og standa vörð um almannahagsmuni. Þeir benda á þá leið að sameina Landsbankann og Búnaðarbankann. Það er svo merkilegt að þegar það var í umræðunni, þá kom fram mikil vandlæting hjá Íslandsbankamönnum sem sögðu að þetta yrði nú allt of stór eining á markaðnum, mundi stuðla að fákeppni og aðilar á markaðnum gætu ekki keppt við svona bankarisa. En það heyrist ekkert slíkt frá þeim þegar í umræðunni er að sameina Landsbanka og Íslandsbanka. Ég spyr því hæstv. ráðherra sem sagði árið 1993 að koma ætti í veg fyrir að bankakerfið yrði brotið niður þannig að það passaði í ginið á kolkrabbanum --- ég kann þetta nú orðið utan að --- hvort hann sé sammála þessari leið. Nú er ég ekki að segja að ég sé endilega sammála henni. En fróðlegt væri að vita hvort hann sé sammála ungum framsóknarmönnum að því er varðar þessa sýn á samrunaferli í ...

Það væri nokkuð merkileg sameining ef þeir sameinuðust, ungir jafnaðarmenn og ungir framsóknarmenn.

Það væri nú enn nærtækara í mínum huga að sameiningin ætti sér stað hjá Sjálfstfl. og Framsfl. sem ég sé orðið engan mun á. Það er nú nærtækari sameining. Datt ekki einhverjum sjálfstæðismanni í hug í hug að það væri æskileg staða í stjórnmálunum? 
            

Þetta eru miklir samfylkingartímar.

Síðan hefur eitt vakið athygli mína sem fram kemur í gögnum frá iðn.- og viðskrn. og lagt var fram í efh.- og viðskn. Þar var spurt um útlánatöp Landsbanka og Búnaðarbanka árið 1998. Fyrir tveimur árum fengum við útlánatöpin í bönkunum, Landsbanka og Íslandsbanka, sem voru nú mjög mikil. En hér kemur fram um útlánatöp Búnaðarbankans, eða það sem kemur fram á afskriftareikningi, að á milli áranna 1997 og 1998 var á afskriftareikningi í Búnaðarbankanum 399 millj. kr., 1998 eru það 678 milljónir. Hver er skýringin á þessari miklu aukningu á afskriftareikningi? Þetta vakti forvitni mína og ég held að það væri mjög gott að fá þetta fram. Ég veit að þessi umræða mun kannski standa nokkuð fram eftir degi þannig að ráðherrann hefur tíma til þess að afla sér þessara upplýsinga. Mér finnst fróðlegt að fá það fram. Ég vil líka nefna í sambandi við áform um sameiningu á bönkunum, hugsanlega á næsta ári, að fulltrúar starfsfólks sem komu á fund nefndarinnar komu fram með mjög mikilvægar upplýsingar sem við hljótum að velta fyrir okkur í þeirri stöðu sem bankakerfið er í núna og þeirri hagræðingu sem fer þar fram. Hjá bönkunum í Danmörku, Svíþjóð og Noregi sem þeir nefndu sem dæmi og hafa verið hlutafélagavæddir og einkavæddir, eiga fulltrúar starfsmanna sæti í bankaráði. Þar er sem sagt atvinnulýðræðið greinilega virkt vegna þess að þar eiga starfsmenn fulltrúa í starfsmannaráði. Og ekki bara einn, heldur eru þeir tveir í Danmörku, tveir í Svíþjóð og sá sem þetta upplýsti, formaður Samtaka bankamanna, vissi ekki hvort þeir eru einn til tveir í Noregi. Herra forseti. Kemur ekki til greina að slíkt verði hér líka? Hvert er mat ráðherrans á því? Ráðherrann hafði öll tök á málinu meðan bankarnir höfðu ekki verið hlutafélagavæddir. Það er verra um vik núna. Að vísu er bankinn enn í meirihlutaeign ríkisins þannig að ráðherrann hefur þar viss ítök og hann skipar bankaráðið. Telur hann ekki koma til greina að starfsmennirnir eigi fulltrúa í bankaráðinu? Ég veit ekki annað en það hafi reynst mjög vel hjá þessum þjóðum, Danmörku, Svíþjóð og Noregi, að starfsmennirnir ættu fulltrúa í bönkunum. Þeir nefndu eitt, að þessi órói í bönkunum væri vegna þess að mikið væri ýtt á fólk sem orðið er 60 ára að gera starfslokasamninga og stundum gegn vilja þess til að fækka í bönkunum. Það er mikið áhyggjuefni í bönkunum núna hver framtíðin á bankamarkaðnum og fjármálastofnunum verður vegna þess að spurning er um starfsöryggi starfsfólksins. Ég held, herra forseti, að ég láti hér staðar numið og láti máli mínu lokið. Ég taldi nauðsynlegt að fara nokkuð ítarlega yfir álitaefni og hnökra í vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Ég tel að það hljóti að vera grundvallaratriði að vönduð vinnubrögð séu viðhöfð við sölu á eignum ríkissjóðs, hvort sem um er að ræða banka eða ríkisfyrirtæki vegna þess að áhrifin af slíkri sölu eru margvísleg og þingmönnum er nauðsynlegt að hafa heildarmyndina fyrir framan sig þegar verið er að ráðast í einkavæðingu og sölu á hlut ríkisins eins og í bönkunum. Slík vinnubrögð vill ríkisstjórnin greinilega ekki viðhafa vegna þess að hún gerði lítið í því að kanna áhrifin af þessari sölu, eins og ég kom að í upphafi máls míns. Og það sem verra er, að ef við erum að fara út í stóra samruna í bankakerfinu núna kannski á næstu mánuðum, þá er það grundvallaratriði í mínum huga að menn hafi skoðað ítarlega og til hlítar öll áhrifin af slíkum samruna. Vegna þess að það getur ekki verið æskilegt ef þannig er stuðlað að málum að mikil valdasamþjöppun verði í bankakerfinu og hjá lánastofnunum og þannig verði haldið á málum að við séum að ganga þar inn í mikla fákeppni. Það er ekki til hagsbóta fyrir almenning. Með því erum við ekki að stuðla að því að styrkja almannahagsmuni eins og ungir framsóknarmenn vilja gera, heldur erum við þar að stuðla að og vernda sérhagsmuni. Það er ekki æskileg þróun í samrunaferlinu ef stórir aðilar sem eiga markaðsráðandi hlut í atvinnugreinum eins og olíufélögum, tryggingafélögum og flutningastarfsemi eigi síðan meiri hlutann í fjármálastofnunum. Það bara gengur ekki upp í mínum huga og gengur gegn öllu því sem mér finnst að eigi að vinna að í stjórnmálum, þ.e. að vinna að almannahagsmunum og gegn sérhagsmunum. Það er þess vegna, herra forseti, sem ég hef haft langt mál um frv., ekki af því að ég sé endilega á móti sölunni á þeim hlut sem hér fer fram, heldur er ég að kalla eftir vönduðum vinnubrögðum og upplýsingum um áhrifin af sölunni og þeim áformum sem fram undan eru. Það skulu vera lokaorð mín hér, herra forseti, að þetta frv. er á margan hátt jákvætt, þ.e. fyrirhuguð sala, en það vantar að vega og meta áhrifin og fá fram nauðsynleg gögn og upplýsingar og að móta framtíðaráætlanir um stefnuna til að eyða þeirri óvissu sem er á fjármálamarkaðinum.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingu á lögum nr. 50/1997, um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Lagabreytingin er ekki mikil að vöxtum en þar segir, með leyfi forseta: ,,Heimilt er að selja af hlutafé ríkissjóðs í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. 15% hlut í hvorum banka fyrir sig. Frekari sala á hlutafé í eigu ríkissjóðs í hlutafélagabönkunum er óheimil án samþykkis Alþingis.`` Svo mörg voru þau orð en 2. gr. frv. kveður á um að lög þessi skuli öðlast þegar gildi. Hvers vegna skyldi liggja svo mikið á að keyra frv. í gegnum Alþingi? Jú, það eru að koma jól. Fólk fer að kaupa jólagjafir og það getur fengið skattafslátt um áramótin og þess vegna verður að flýta þessu fyrir hátíðar. Þetta eru í alvöru talað rökin sem ríkisstjórn Íslands færir fram fyrir því að selja hlut almennings í þessum tveimur ríkisbönkum, Búnaðarbanka Íslands og Landsbanka Íslands. Það eru að koma jól.

Og gefa sparnað í jólagjöf.

Að gefa sparnað í jólagjöf, segir hæstv. iðn.- og viðskrh. og staðfestir hér með þá röksemd sem margir hafa án efa tekið sem grín en er alvara málsins, vegna þess að það er ekkert sem knýr á um þessa sölu núna annað en þetta. Samkvæmt reglum sem gilda á Verðbréfaþingi yrði að vera búið að ganga frá því að ríkið losaði sig við 25% hluta í ríkisbönkunum fyrir 1. júní, fyrir mitt næsta ár. Ef ríkisstjórnin ætlaði að verða við þessu þá er það að sönnu rétt að ráðast þyrfti í þessar breytingar fyrir þann tíma en ekki núna fyrir áramót. Reyndar er ég því andvígur að yfir höfuð verði ráðist í þessar breytingar, hvað sem viðkemur reglum sem gilda á Verðbréfaþinginu. Ég held að hagsmunir þjóðarinnar allrar eigi að vega hér þyngra. Að undanförnu hefur farið fram í þjóðfélaginu mikil umræða um fjármálastofnanir landsins, um bankana, og þær yfirlýsingar sem hafa verið gefnar í þessari umræðu hafa verið harla misvísandi. Hæstv. viðskrh., Finnur Ingólfsson, hefur talað mjög í véfréttastíl. En þó var hann afdráttarlaus um eitt atriði í viðtali sem Morgunblaðið átti við hann um síðustu helgi undir fyrirsögninni Bankar í tilhugalífi. Þar segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Ég vil engin skilaboð senda um einn sameiningarkost umfram annan. Ég vil að þau boð komi frá markaðnum.`` Þetta var yfirlýsing hæstv. ráðherra varðandi þá umræðu sem nú fer fram í heimi fjármálanna um hugsanlega hagræðingu í bankaheiminum, hugsanlega sameiningu banka, en sú umræða er sprottin af áformum ríkisstjórnarinnar nú um sölu á 15% hlut í ríkisbönkunum. Fyrir nokkrum árum ritaði hagfræðingur, prófessor við Princeton-háskólann í Bandaríkjunum grein fremur en bók, ég held það hafi verið grein, sem bar heitið ,,Is Government too Political?``, er ríkisvaldið of pólitískt? Þessi grein fjallaði um afskipti fulltrúa almannavaldsins af fjármálalífinu og hvort eðlilegt væri að pólitískra áhrifa gætti, t.d. í seðlabönkum eða í bankakerfinu almennt. Þetta var frjálshyggjuviðhorf sem byggði á því að almannahagsmunir og almannasjónarmið ættu að víkja fyrir hagsmunum peninganna, gróðahagsmunum. Þetta er sú stefna sem Framsfl. hefur nú tekið upp undir forustu hæstv. viðskrh., Finns Ingólfssonar. Hann segir að boðin eigi að koma frá markaðnum. Hann ætli ekki að hafa skoðun á þessum málum. Þetta sagði hæstv. viðskrh. í viðtali við Morgunblaðið um síðustu helgi. En á markaðnum hafa komið ýmis skilaboð og þau hafa ekki öll verið á einn veg. Kristján Ragnarsson, formaður bankaráðs Íslandsbanka, sagði í viðtali við Morgunblaðið sl. sunnudag að stjórnendur bankans hafi mætt miklu meiri skilningi í þessu máli --- og þá er hann að tala um hugsanlega sameiningu banka og verið var að fjalla um hvort ráðlegra væri að sameina ríkisbankana eða sameina Íslandsbanka öðrum hvorum ríkisbankanna, Landsbanka eða Búnaðarbanka --- hjá stjórnendum Landsbankans en Búnaðarbankans. Halldór J. Kristjánsson, bankastjóri Landsbankans, er að vísu varkár í viðtali við Morgunblaðið en segir að eftir áramótin eigi stærstu einingarnar á markaðnum, þ.e. Íslandsbanki og Landsbanki, að koma fyrst til skoðunar þegar farið verður að hagræða í bankakerfinu. Yfirlýsingar af þessu tagi hafa enn kynt undir umræðunni. Í fréttum Ríkisútvarpsins í gær segir, með leyfi forseta: ,,Spenna ríkir á verðbréfamarkaðnum vegna hreyfinga á hlutabréfum í viðskiptabönkunum.`` Síðan eru þessar yfirlýsingar raktar og ummæli forsvarsmanna bankanna. Og ekki er lát á viðbrögðum vegna þessa. Í fjölmiðlum í dag er talsverð umfjöllun um þessi efni. Einn ráðherra ríkisstjórnarinnar og samflokksmaður hæstv. viðskrh., Guðni Ágústsson, hæstv. landbrh., segir í Degi í dag, með leyfi forseta: ,,Það má ekki líta fram hjá því að sameinaðir Íslands- og Landsbanki yrðu með 60--70% hlutdeild af bankamarkaðnum.`` Hann segir enn fremur í þessu sama viðtali, með leyfi forseta: ,,Landsbankinn er afar verðmætt fyrirtæki, fólkið í landinu á hann og það verður að vera tryggt að þjóðin tapi ekki eign sinni heldur verði hún efld.`` Þetta eru ummæli hæstv. landbrh., Guðna Ágústssonar, og samflokksmanns hæstv. viðskrh. Í sömu fréttaumfjöllun í Degi er vitnað í Guðmund Hauksson, sparisjóðsstjóra í SPRON. Hann sagðist í samtali við Dag sjá ýmsa annmarka á því út frá samkeppnissjónarmiðum að Íslandsbanki og Landsbanki sameinuðust. Hæstv. viðskrh. lýsti því hins vegar yfir í Morgunblaðinu, eins og ég vitnaði til, að hann hefði enga skoðun á þessum málum. Markaðurinn ætti að ráða og hann biði eftir boðum frá markaðnum. Þessi skilaboð hafa borist upp á síðkastið og vakið gremju, óánægju og óróa, t.d. hjá ungum framsóknarmönnum. Þeir hafa af þessu þungar áhyggjur. Á stjórnmálavef Sambands ungra framsóknarmanna var í gær fjallað um hugmyndir um að Íslandsbanki fái Landsbankann til sín. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ og stjórnarformaður Íslandsbanka, sagðist í viðtali í kvöldfréttum sjónvarpsins í gær fagna því mjög að Íslandsbanki fengi að yfirtaka Landsbankann. Enda fór hann ekki leynt með þá ánægju sína að slíkum stórbanka yrði stjórnað af þeim Íslandsbankamönnum í krafti stærri eignarhluta eftir sameiningu. Í mikilli fréttaskýringu um bankamálin í Mogganum sl. sunnudag kemur fram að eftir boðaða sölu ríkisins á hlutafé sínum í bankanum á næstu vikum mundi ríkið eiga um 40% í hinum sameinaða stórbanka, en núverandi hlutahafar Íslandsbanka 44%. Það sjá það því aðrir en Kristján Ragnarsson hvað þeir Íslandsbankamenn kæmust í feitt ef þessi sameiningarkostur yrði ofan á. Einn af forustumönnum sparisjóðanna segir í fréttaskýringunni: ,,Það sér hver maður í hendi sér, að með því yrði samkeppnismarkaðurinn eyðilagður. Við verðum að gera það upp við okkur hvernig þjóðfélag við viljum skapa. Við höfum búið við frjálst hagkerfi þar sem samkeppnin hefur ráðið. Því yrði stefnt í voða.`` Þetta segir talsmaður sparisjóðanna, sem ekki vill láta nafn síns getið af skiljanlegum ástæðum. Þau eru hins vegar afar skiljanleg í ljósi þess að sameiginleg hlutdeild Landsbanka og Íslandsbanka á íslenska bankamarkaðinum yrði rétt um 60%, eða nærri þrefalt meiri en keppinautanna Búnaðarbankans og sparisjóðanna.`` Þetta sagði á vefsíðu ungra framsóknarmanna í gær. En ég legg við hlustir þegar talsmenn bankamanna, starfsmanna bankanna tjá sig um þessi mál. Í viðtali við Friðbert Traustason, formann Sambands ísl. bankamanna, í Degi í dag segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Persónulega mundi ég telja það vænlegri leið að sameina ríkisbankana tvo. Með því yrði meira úr eign landsmanna og það mundi skila meiri arði til þjóðarinnar. Þegar sameining Landsbanka og Búnaðarbanka var rædd á sínum tíma þótti eigendum Íslandsbanka það alveg útilokað, vegna þess hve sú eining yrði stór. Nú þykir þeim hins vegar alveg sjálfsagt að búa til enn stærri einingu með sameiningu Landsbanka og Íslandsbanka en sá banki hefði 65% hlutdeild á almennum bankamarkaði. Hver skilur þessa röksemdafærslu?`` Þannig spyr formaður Sambands ísl. bankamanna í blaðaviðtali sem birt er í Degi í dag. Þetta eru umræðurnar sem nú kvikna í þjóðfélaginu. Um þetta hefur verið fjallað ítarlega í öðrum fjölmiðlum einnig. Morgunblaðið hefur tekið afstöðu með þessari sölu í leiðara. Í leiðara Morgunblaðsins sem birtist miðvikudaginn 1. des. segir, með leyfi forseta: ,,Það er áreiðanlega skynsamleg ákvörðun hjá ríkisstjórninni að selja 15% af hlut ríkisins bæði í Landsbanka og Búnaðarbanka á næstu vikum.`` Þetta er upphaf leiðarans. Ég er ósammála þessari afstöðu en verð hugsi þegar ég les niðurlag leiðarans. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um sölu hlutabréfanna í Landsbanka og Búnaðarbanka mun leiða til opinberra umræðna um þessa þróun alla og ekki við öðru að búast en þær umræður verði töluvert fyrirferðarmiklar á næstu mánuðum.`` Að mínum dómi er spurningin um á hvaða forsendum þessi umræða eigi að fara fram. Á hún að fara fram áður en ráðist er í aukna sölu á hlut ríkisins í bönkunum, eða eftir?

Samhliða.

Samhliða, segir hæstv. ráðherra. Hann er að ræða um lög sem hann vill fá staðfest helst fyrir miðnætti, samhliða. Ég er að vitna í yfirlýsingar úr íslenskum fjármálaheimi, í íslenskum fjölmiðlum. Ég vek athygli á því hve misvísandi upplýsingar og yfirlýsingar koma fram. Ég bendi á hve misjafnar skoðanir á manna eru á þessum málum. Hve augljóst er að umræðan er rétt að hefjast. Þá segir ráðherra: Hún á að fara fram samhliða, þessi umræða. Hann er þá að vísa til næstu tíu, tólf tímanna væntanlega. Ég hefði haldið að hyggilegra að taka undir með formanni bankaráðs Landsbankans, Helga S. Guðmundssyni, sem eftirfarandi er haft eftir í umfjöllun Morgunblaðsins, sunnudaginn 5. des., undir fyrirsögninni Bankar í tilhugalífi, með leyfi forseta: ,,Helgi S. Guðmundsson, formaður bankaráðs Landsbankans, kveðst mjög jákvæður fyrir sameiningu fyrirtækja á fjármálamarkaðnum en telur skynsamlegt að stjórnendur bankans gefi sér góðan tíma til að skoða málið.`` Hann fær ekki þennan tíma. Menn fá ekki þennan tíma vegna þess að ríkisstjórnin ætlar, helst á næstu klukkutímum, að þröngva þessu frv. fram. Sannast sagna bíð ég spenntur eftir því að hér fari fram umræða þáltill. frá Frjálslynda flokknum um vinnulag sem mér er betur að skapi. Þar er kveðið á um að beina þessari vinnu inn í annan og skynsamlegri farveg. Þetta vildi ég hafa, herra forseti, sem eins konar formála að ræðu minni um frv. ríkisstjórnarinnar sem kveður á um að selja 15% hlut í ríkisbönkunum. Með þessum frv., þeim lagabreytingum sem þeim fylgja er verið að setja allt fjármálakerfið í uppnám. Þetta eru afar óskynsamleg og óvönduð vinnubrögð. Það er ekkert nýtt frá hendi þessarar ríkisstjórnar en að mínum dómi er alvarlegt að svona skuli staðið að málum til þess eins að geta auðveldað fólki að kaupa jólagjafir. Ég leyfi mér að mótmæla þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Þá vil ég koma inn á sjálft frv. og þá afstöðu sem við höfum tekið til þess í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að beita sér fyrir sölu á 15% hlut í ríkisbönkunum, Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. á sér nokkurn aðdraganda. Löngu er vitað um áhuga fjármálamanna á því að einkavæða ríkisbankana sem og aðrar eignir ríkisins. Einnig hefur verið ljóst allan þennan áratug að þær ríkisstjórnir sem setið hafa undir forsæti Sjálfstæðisflokksins hafa verið hallar undir sjónarmið af þessu tagi. Hins vegar hafa raunveruleg áform sjaldnast verið opinberuð fyrr en að afloknum kosningum og má ætla að skýringin sé sú að andstaða gegn einkavæðingunni er mikil. Í þessu ljósi má eflaust skýra þá aðferðafræði sem notuð hefur verið við einkavæðinguna. Ákvarðanir hafa verið teknar skref fyrir skref og jafnan hefur verið haft á orði að nauðsynlegt sé að fara varlega í sakirnar; í mörgum tilvikum hefur því jafnvel verið lýst yfir að ekki standi til að selja við komandi ríkiseignir, einungis sé ráðgert að koma á breyttu rekstrarformi. Við munum yfirlýsingar af þessu tagi þegar rekstrarformi Landssímans, Pósts og síma var breytt á sínum tíma. Þá lýstu fulltrúar ríkisstjórnarinnar því yfir að ekki stæði til að selja hlut ríkisins. Reyndar var það líka með Skýrsluvélar hf., Skýrr. Þá komu reyndar ekki yfirlýsingar um að ekki stæði til að selja en gefinn ákveðinn tímafrestur sem síðan var ekki virtur af hálfu eigenda Skýrr. En þetta hefur jafnan verið viðkvæðið: Við erum einvörðungu að breyta rekstrarforminu. Ekki stendur til að selja. Enn eitt dæmið er á leiðinni núna, áhugi ríkisstjórnarinnar eða Sjálfstfl. alla vega, á því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi hefur verið opinberaður. Þá vitum við sem er að næsta skref er að sjálfsögðu að selja. Yfirlýsingar af þessum toga voru viðhafðar þegar fyrst voru viðraðar hugmyndir um að gera Landsbankann og Búnaðarbankann að hlutafélögum í upphafi stjórnarsamstarfs Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks árið 1995. Nokkru síðar kom svo annað hljóð í strokkinn. Enn kvað þó við þennan tón þegar frumvarp til laga um stofnun hlutafélaga um Landsbankann og Búnaðarbankann var lagt fyrir Alþingi á 121. löggjafarþinginu 1996--1997. Í greinar gerð með frumvarpinu segir eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Þótt ekki sé ráðist í sölu á fjármálastofnunum í eigu ríkisins mælir margt með því að slík starfsemi sé rekin í formi hlutafélaga. Þetta á við jafnvel þótt ríkið sé eini eigandi viðkomandi hlutafélags eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi. Starfsemi hlutafélaga er í vandlega skilgreindu formi og hefur löggjafinn sett ítarlegar reglur þar um, m.a. um starfssvið stjórnar, framkvæmdastjórnar og aðalfundar. Nefna má að í hlutafélagalögum eru ákvæði sem vernda rétt minnihlutaeigenda. Þar sem ríkið býður öðrum til samstarfs um atvinnurekstur er því hlutafélagsformið sérstaklega viðeigandi. Með því að reka viðskiptabanka í hlutafélagsformi verður reksturinn einnig sveigjanlegri. Þá veldur fjárhagsleg uppbygging fyrirtækis því að mjög æskilegt er að reka fyrir tæki í eign ríkisins í hlutafélagsformi.`` Litlu síðar er áréttað í greinargerðinni að bankarnir verði áfram í eign ríkisins því þar segir enn fremur, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið gerir ráð fyrir að óheimilt verði að selja eignarhluti ríkissjóðs í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., nema með samþykki Alþingis. Þannig er beinlínis tekið fram í 6. gr. frumvarpsins að hlutafé í eigu ríkissjóðs í bönkunum tveimur verði ekki selt, nema með samþykki Alþingis. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að hinum nýju hlutafélagsbönkum verði gefið nokkurt svigrúm til að fóta sig á markaðinum. Þau sjónarmið hafa komið fram að óvissa um eignarhald hlutafélagsbankanna geti leitt til þess að þeir eigi erfiðara með að ná hagstæðum kjörum í lánasamningum við erlenda lánveitendur. Til að tryggja festu í rekstri hlutafélagabankanna er miðað við að ríkissjóður selji ekki hlutabréf sín í þeim fyrstu fjögur rekstrarár þeirra.`` Hvað er verið að segja hér? Það er verið að segja að lögbundið sé að hlutur ríkisins verði ekki seldur næstu fjögur árin, og einnig var sagt að aðalástæðan fyrir að ráðist var í þessar lagabreytingar árið 1997 væri sú að hlutafélagsform væri heppilegt rekstrarform. Það var meginröksemdafærslan fyrir þeirri breytingu. Það átti ekkert að selja, það var meira að segja bundið í lög að það skyldi ekkert selt. Þar að auki ef slíkt vekti fyrir mönnum þá þyrfti að skapa festu í rekstrarumhverfinu og þess vegna var ákveðið og staðhæft í greinargerð með þessu stjórnarfrv. að sala færi ekki fram á næstu fjórum árum, eða frá 1. jan. 1998. Þetta voru fyrirheit og þetta voru loforð. Eru fjögur ár liðin? Nei, það eru engin fjögur ár liðin. Er þá ekki verið að svíkja fyrirheit og loforð? Jú, það er verið að gera það. En auðvitað var framtíðarlandið alltaf í huga stýrimanna ríkisstjórnarinnar. Að sjálfsögðu voru þetta bara blekkingar. Að sjálfsögðu átti að svíkja þetta allt. Það var bara verið að plata þjóðina eins og gert hefur verið með aðra hlutafélagavæðingu, eins og gert var með Landssíma, Póst og síma, og önnur fyrirtæki og stofnanir sem hafa verið einkavæddar og síðan seldar. En framtíðarlandið var alltaf í huga. Í 6. gr. frv. sem ég er að ræða um núna frá 1997 þar sem bankarnir, Landsbankinn og Búnaðarbanki, voru gerðir að hlutafélögum, kemur fram að óheimilt sé að selja hlut ríkisins í bönkunum án samþykkis Alþingis. Engu að síður segir að ráðherra geti, og nú vitna ég, með leyfi forseta: ,,til að styrkja eiginfjárstöðu hlutafélagsbankanna, heimilað útboð á nýju hlutafé``. Herra forseti. Ég sakna þess að viðskrh. skuli ekki vera viðstaddur umræðuna. Hann hefur áður gerst sekur um að tefja þingstörfin og ég óska eftir því að hann verði viðstaddur alla umræðuna, því að ég ætla að vitna í ummæli sem hann hefur viðhaft hér á Alþingi. En þar sem viðskrh. missti af þeim hluta ræðu minnar þar sem ég fjallaði um frv. ríkisstjórnarinnar frá 1997, um að gera ríkisbankana að hlutafélögum, þá ætla ég að stikla á því í örfáum orðum. Ég vitnaði í þær lagagreinar þar sem segir að ekki sé heimilt að selja hlut ríkisins í bönkunum, Búnaðarbanka og Landsbanka, nema með samþykki Alþingis. Síðan var kveðið á um það í greinargerð með því stjórnarfrv. að ekki yrði seldur hlutur ríkisins á næstu fjórum árum frá 1. janúar 1998. Nú er desember 1999. Það eru engin fjögur ár liðin. Samt er verið að selja. En hvernig skyldi standa á því að þrátt fyrir þessi fyrirheit og þrátt fyrir þessi lög sem kveða á um að bannað sé að selja hlut ríkisins nema með samþykki Alþingis, þá er 15% hlutur þegar kominn í eign annarra. Hvernig skyldi standa á því? Jú, það er vegna þess að fyrirheitna landið, einkavæðingin, var náttúrlega alltaf í huga stýrimanna ríkisstjórnarinnar, að sjálfsögðu. Ég var kominn þar sögu að ég vakti athygli á því að í 6. gr. frumvarpsins þar sem fram kemur að óheimilt sé að selja hlut ríkisins í bönkunum án samþykkis Alþingis, segir engu að síður að ráðherra geti, --- og hér vitna ég, með leyfi forseta: ,,til að styrkja eiginfjárstöðu hlutafélagsbankanna, heimilað útboð á nýju hlutafé``. Með öðrum orðum inn í lögin var þessi klásúla sett, að ríkisstjórnin gæti heimilað útboð á nýju hlutafé. Útboði á hlutafé eru þó sett þau takmörk með þessum lögum að samanlagður eignarhlutur annarra aðila en ríkissjóðs megi ekki vera hærri en 35% af heildarfjárhæð hlutafjár í hvorum bankanna um sig. Hér hafði sú snilldarlega aðferðafræði verið fundin upp að bann var sett við því að selja ríkisbankana án samþykkis Alþingis en hins vegar gat ráðherra gripið til þess ráðs að styrkja eiginfjárstöðu þeirra með aukningu hlutafjár. Þess vegna er sú staða komin upp nú þegar lagt er fyrir Alþingi frv. um heimild Alþingis til að selja 15% hlut ríkisins í bönkunum tveimur að --- og nú vitna ég, með leyfi forseta: ,,ríkið á ... um 85% hlutafjár í Landsbanka og Búnaðarbanka``. Ég vitnaði til greinargerðar þess frv. sem við erum nú að fjalla um því að ,,nýtt hlutafé í bönkunum að verðmæti um 15% af heildarhlutafé hvors banka var boðið almenningi til kaups síðari hluta ársins 1998``. Bragðið gekk upp. Þjóðinni var sagt að það ætti ekkert að selja, Alþingi var sagt að það kæmi til kasta þess áður en ákvörðun yrði tekin um sölu á eignarhluta ríkisins. Og ég minnist þess, herra forseti, að eiga hér orðastað við hæstv. viðskrh. um þessi efni í þingsal, þar sem hann kom upp í andsvar við ræðu sem ég flutti um einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar, þar sem ég gagnrýndi að hlutur ríkisbankanna hefði verið seldur. Hann vildi leiðrétta mig og sagði að þetta væri alrangt, engin sala hefði farið fram. Einvörðungu hefði verið um að ræða aukningu á hlutafé. En niðurstaðan er nákvæmlega sú sama. Niðurstaðan er sú sama þegar hlutfélagaskráin er skoðuð.

Formið er annað.

Formið er annað, segir hæstv. viðskrh., en niðurstaðan sú sama. Eitt af því sem menn hafa verið að fjalla um í efh.- og viðskn. þingsins, þegar þessi mál hefur borið á góma, er einmitt þetta, hvert er heppilegast form í því að afsala hlut ríkisins í bönkunum. Er skynsamlegra að fara þá leið að auka hlutafé bankanna eða á að selja hlut bankanna beint? Niðurstaðan er nákvæmlega sú sama hvað eignarhaldi viðkemur. Efnahagslegar afleiðingar þessa eru hins vegar mismunandi eins og ég kem að síðar í minni ræðu. En þetta eru svo grófar blekkingar sem hér hafa verið viðhafðar að það eitt kallar á að menn staldri við. Það er augljóst að í öllum áformum ríkisstjórnarinnar í þessum efnum þurfa menn alltaf að lesa smáa letrið. Ég hefði haldið að við gætum ekki haldið þessari umræðu áfram í reynd nema við fáum mjög skýr svör frá hæstv. ráðherra um hver framtíðaráform hann sér á sviði fjármálamarkaðar á Íslandi. Það gagnar ekki að svara eins og hann gerði í Morgunblaðinu um síðustu helgi að hann ætlaði ekki að hafa neina skoðun, beðið væri eftir boðum markaðarins. Það er ljóst að um þetta frv. og um þessi mál þarf að fara fram mikil og ítarleg umræða, ekki aðeins hér í þingsal --- við munum reyna að sjá til þess að svo verði gert --- heldur í þjóðfélaginu öllu. Það þarf að fara fram ítarleg umræða í þjóðfélaginu öllu áður en ráðist verður í þessar breytingar. Það dugar ekki að koma til Alþingis og segja, við verðum að samþykkja þetta með hraði vegna þess að jólin séu að koma. Þetta eru menn að segja í fullri alvöru. Og þá er verið að höfða til þess að fólk geti fengið skattameðgjöf. Þetta eru náttúrlega ekki boðleg rök á nokkurn hátt. En hvers vegna vill ríkisstjórnin selja bankana? Ástæður fyrir ákvörðun ríkisstjórnarinnar að selja bankana hafa verið færðar í margvíslegan búning. Í greinargerð með frv. segir, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hefur haft þá stefnu að jafna aðstæður á milli ríkis og einkaaðila og draga úr hlutverki ríkisins í starfsemi sem einkaaðilar geta stundað og þar sem samkeppni þrífst. Þetta á ekki hvað síst við um fjármagnsmarkaðinn.`` Hér er lýst pólitískri stefnu. Að sjálfsögðu er reynt að leiða rök að því að það sé til mikilla hagsbóta að fylgja þeirri stefnu og selja ríkisbankana; til lengri tíma þjóni það markaðsviðskiptum, til skemmri tíma sé á það að líta að salan færi ríkissjóði tekjur, en jafnframt hefur því sjónarmiði nokkuð verið haldið á lofti að nú þegar þenslumerkja gætir í efnahagslífinu sé sala á ríkiseignum til þess fallin að draga úr þenslunni því að með því móti sé bundið fjármagn sem að öðrum kosti færi til neyslu. Hin pólitísku rök fyrir því að einkavæða bankana ber að sjálfsögðu að taka alvarlega. Í greinargerð með frv. er velsæld bankanna rakin til þess að þeir voru gerðir að hlutafélögum. Og þetta eru sjónarmið sem við höfum heyrt hér í umræðum á Alþingi undanfarna daga, bæði um bankana og aðrar stofnanir sem hafa verið einkavæddar. En í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: ,,Árangurinn af þessum aðgerðum hefur þegar komið í ljós.`` Hér er vísað til hlutafélagavæðingarinnar. ,,Rekstur Landsbankans og Búnaðarbankans hefur gengið vel og er hagnaður þeirra meiri en áður í sögu bankanna þrátt fyrir að vaxtamunur hafi lækkað verulega. Samanlagður hagnaður bankanna var nærri 1.600 millj. kr. á árinu 1998 og um 1.300 millj. kr. á fyrri hluta þessa árs. Áhyggjur manna um að bankarnir þyrftu langan tíma til aðlögunar áður en hægt væri að hefja sölu hlutafjár ríkissjóðs hafa ekki átt við rök að styðjast. Aðlögunarhæfni bankanna er góð, svo sem meðal annars sést á hagnaði þeirra og lægri lántökukostnaði á nýjum lánum þrátt fyrir afnám ríkisábyrgðar.`` Hér kemur fram að hagsæld bankanna er rakin til þess að þeir voru gerðir að hlutafélögum fyrir fáeinum missirum en ekki til hins að á undanförnum árum hefur betur aflast en dæmi eru um í Íslandssögunni. Markaðir fyrir afurðir okkar hafa verið hagstæðir og öll ytri skilyrði ákjósanleg. Af þessu ástandi hafa bankarnir að sjálfsögðu notið góðs. Fyrirtæki hafa verið aflögufær og þannig hefur dregið úr afskriftum og arðsemi fjár hefur verið mikil. Þetta eru staðreyndir málsins. En síðan leyfir einkavæðingarnefndin og frjálshyggjuliðið og þeir aðilar sem tala fyrir einkavæðingu og sölu á almannaeignum að heimfæra þessa hagsæld í þjóðarbúinu sem verður til vegna hagstæðra ytri skilyrða vegna þess að bankarnir hafi verið gerðir að hlutafélögum. Þetta ætla menn að setja fram sem boðlegan rökstuðning. Það er það náttúrlega ekki. Þetta er ekki boðlegur rökstuðningur. Í umræðu um ríkisbankana hefur því verið haldið mjög á loft að fyrr á árum hafi þeir verið óábyrgir með afbrigðum, lánað til áhættusamrar útgerðar og fyrirtækja vítt og breitt um landið og síðan þurft að súpa seyðið af afleiðingunum þegar hefur kreppt að í efnahagslífinu. Mér finnst mjög varasamt að fordæma allar slíkar lánveitingar til stuðnings atvinnulífi þótt það sé vissulega ánægjuleg þróun að lánastofnanir sýni ábyrgð í lánveitingum og láni þeim sem öruggt má heita að geti endurgoldið skuldir sínar. Þá kann það engu að síður stundum að vera landsmönnum til góðs að lánastofnanir láti ekki stjórnast af ágóðavoninni einnig heldur sýni einnig félagslega ábyrgð á ögurstundu þegar kreppir að í atvinnulífi byggðarlaga. Pólitísk stefnumörkun ríkisstjórnarinnar er hins vegar þrengri en svo að hún rúmi slíka samfélagssýn. Ég minnist þess nú frá því fyrir nokkrum mánuðum þegar samdráttur varð mikill á Vestfjörðum, kvóti var fluttur frá því byggðarlagi, fyrirtæki urðu gjaldþrota, urðu að segja upp fólki og einstaklingar sem urðu fjárvana fyrir vikið leituðu eftir lánafyrirgreiðslu í bönkunum, líka til ríkisbankanna og var meinað um slíkt. Þá komu þær röksemdir að veðin dygðu ekki. Bisnessrökin voru komin fram og þetta er sú hugsun sem er farin að gegnsýra allt okkar huglíf. En fólkið fyrir vestan brást ókvæða við og reiddist þessu og spurði hvort það ætti ekki rétt á lánum og aðstoð. Ég tók undir það í hjarta mínu og hefði ekki fundist það neitt óeðlilegt eða óábyrgt að gera slíkt. En þessi hugsunarháttur er víkjandi og hæstv. viðskrh. og Framsfl. gengur fram fyrir skjöldu til að víkja þessum hugsunarhætti út úr þjóðlífi okkar. Mér finnst þetta ekki vera til góðs. En ný sjónarmið og nýir menn eru komnir til sögunnar. Mönnum brá pínulítið fyrst í stað þegar peningafólkið fór að sýna niður í gullkisturnar, hverju þar hefur verið safnað á undanförnum árum, þegar einstaklingur reiddi fram litlar 700 millj. til kaupa á lóð á höfuðborgarsvæðinu og síðan þegar matadorinn með bankana byrjaði fyrir alvöru og menn fóru að tala í milljörðum. Enn brá mönnum svolítið í brún fyrst í stað en nú er þjóðin að venjast þessu. Þetta er hugsunarhátturinn, þetta eru einstaklingarnir og þetta eru öflin, markaðsöflin sem hæstv. viðskrh. og Framsfl. vill leiða til vegs og virðingar í íslensku þjóðfélagi. Fátækt fólk á Vestfjörðum, sem missir vinnu sína, á ekki að fá lán, það er ekki borgunarfólk. En hinir sem hafa aðgengi að bönkunum og fjármálaheiminum njóta allrar fyrirgreiðslu og þeir eiga að njóta allrar fyrirgreiðslu. Ég hlusta á það sem markaðurinn segir. Þetta var viðkvæðið hjá hæstv. viðskrh. í blaðaviðtölum um helgina. Hvað hefur verið að breytast í bönkunum? Hvað er að breytast í ríkisbönkunum? Hvers vegna er þessi breytti hugsunarháttur þar? Vissulega má til sanns vegar færa að þessi hugsunarháttur eigi að einhverju leyti rætur í tíðarandanum. Þetta er þjóðfélag sem hugsar mjög á viðskiptavísu en það er ekki bara það. Í ríkisbönkunum hefur verið þrengt mjög að lýðræðislegri hugsun og lýðræðislegri stjórnun. Stjórnarfyrirkomulag ríkisbankanna hefur verið með þeim hætti að reynt hefur verið að tryggja að sjónarmið úr sem flestum áttum í samfélaginu komist að og hefur það verið gert með því að kjósa bankaráð ríkisbankanna á Alþingi. Með hlutafélagsvæðingunni var þetta fyrir bí og tilnefningarvaldið fært undir viðskrh. einan. Þegar bankarnir hafa verið seldir að fullu eins og ríkisstjórnin hefur áform um í fyllingu tímans þá koma stjórnendur bankanna allir úr heimi fjármálanna og með það sjónarhorn á tilveruna sem þar er við lýði. Við vinnslu þessa frv. var leitað til margra aðila á fjármálamarkaði og kom berlega í ljós að sjónarhornið var harla einsleitt og er hugsjóninni um hámarksarðsemi haldið hátt á loft. Sannast sagna fannst mér það vera umhugsunarefni í vinnslu frv. í efh.- og viðskn. þar sem staðið var ágætlega að verki og orðið við öllum óskum um fulltrúa sem kæmu með sjónarmið sín að þessari vinnu, ekkert yfir því að klaga. En mér finnst það umhugsunarefni þegar saman koma fulltrúar fjármálalífsins á Íslandi, fulltrúar bankanna, Seðlabankans, Þjóðhagsstofnunar, Fjármálaeftirlits, allra þessara aðila, hversu einsleit sjónarmiðin eru og hversu þröngt sjónarhornið er orðið. Það er einmitt gegn þessari hugsun, þessari markaðshyggju, þessari þröngu gróðahugsun sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð reis. Þess vegna varð hún til. Við viljum berjast fyrir öðru sjónarhorni í íslensku þjóðlífi, öðrum hugsunarhætti. Við viljum gerast málsvarar skynseminnar og sanngirninnar, skynsemi og sanngirni. Við erum málsvarar þess og alveg óhrædd að segja það að íslenskur þjóðbanki á að sýna ábyrgð í lánveitingum til byggðarlaga á Íslandi þegar kreppir að, þegar fólki er sagt upp störfum í stórum hópum, þegar fólk missir vinnu sína og atvinnureksturinn lendir í erfiðleikum, þá er ekkert óeðlilegt við það að lánastofnanir sýni ábyrgð og hugsi ekki á þann þrönga hátt sem verið að þvinga alla hugsun inn í. Í umræðunum um sölu á ríkisbönkunum er ítrekað haft á orði að ríkið eigi ekki að vera að rekast í því sem einkaaðilar geta stundað, eins og þar segir. Reyndar er gengið lengra og fullyrt að einstaklingar geti starfað á hagkvæmari máta en stofnanir sem lúti almannastjórn. Sagan, reynslan talar hins vegar öðru máli. Vitað er að þegar einkabankar hafa lent í kröggum eins og gerðist víða um lönd á síðasta áratug, það gerðist í Bandaríkjunum, það gerðist í Kanada, það gerðist í Svíþjóð, það gerðist í Noregi. Í öllum þessum tilvikum hljóp ríkið undir bagga því að það var mat manna að ella hefði blasað við efnahagslegt hrun í þessum löndum. Í Noregi veitti norska ríkið um 50 milljarða norskra króna, 500 milljarða íslenskra króna, til að endurreisa banka sem höfðu verið einkavæddir og síðan hrunið. Sú spurning vaknaði í kjölfarið hvort ekki væri eðlilegt að fulltrúar þessa sama almannavalds, sem kom til aðstoðar á ögurstundu, ættu ekki einnig að hafa hönd í bagga þegar betur áraði. Afleiðingin af þessu varð sú að viðhorfin breyttust mjög hvað þetta varðar í Noregi og þannig varð það viðhorf ríkjandi að eðlilegt væri að ríkið, að almenningur ætti afgerandi eignarhluta í nokkrum stærstu bönkum landsins. Norðmenn voru brenndir af reynslunni. Nú er það svo í Noregi að norska Stórþingið mótar stefnuna í þessu tilliti, ekki ríkisstjórnin eins og hér er. Reyndar er það ekki einu sinni ríkisstjórnin því að það er markaðurinn eins og hæstv. viðskrh. segir. Ég hlusta bara á markaðinn. Ég hlusta bara á hvað peningamennirnir segja. Ég hlusta bara á hvað gróðaöflin vilja að ég geri. Ég framkvæmi eins og þau biðja mig um. Þetta er ömurlegur vitnisburður. Þess má geta til áréttingar að fyrir nokkrum dögum var Kjell Magne Bondevik, forsætisráðherra Noregs, spurður út í stefnu sína í bankamálum og hann vísaði til stefnu norska Stórþingsins. Þar er viðurkennt að þingið eigi að móta þessa stefnu. Hér er það ekki einu sinni svo. Það er ekki einu sinni ríkisstjórnin. Hún tekur bara við fyrirskipunum utan úr bæ og framkvæmir síðan, einkavæðir og selur fyrir jólin. Hún segir það alveg blákalt að hún sé að gefa jólagjafir. Ég er alveg viss um að einhver hefur haldið að ég væri að grínast í upphafi þegar ég sagði að þessu hafi verið beitt sem röksemdum en eftir að hæstv. viðskrh. kallaði fram í og staðfesti þetta, þá sjá menn að þetta er ekki grín. Þetta er alvara málsins. Menn eru að gefa jólagjafir. Þess vegna segir hæstv. viðskrh. og hv. formaður efh.- og viðskn. að það verði að klára þetta mál fyrir vikulok svo menn geti farið að versla fyrir jólin. Við erum að tala um ríkisbankana á Íslandi og það er gengið í málið af þessari léttúð. Samkvæmt pólitískum kokkabókum ríkisstjórnarinnar er mikið lagt upp úr söluhagnaði einkavæðingarinnar. Það er hins vegar ástæða til að leggja áherslu á að varast ber að leggja mat á söluna á annan hátt en með langtímahagsmuni að leiðarljósi. Hér eru skammtímahagsmunir varasamir. Aldrei hafa það þótt mikil búhyggindi að selja mjólkurkýrnar fyrir skammtímagróða. Þá er vert að hafa í huga að þótt ríkisstjórnin telji sig geta hagnast um 6 milljarða kr. á sölu 15% hlutar miðað við gengi hlutabréfa bankanna um miðjan nóvember eins og haldið er fram af talsmönnum hennar skal þess minnst að ætla má að nokkur meðgjöf af opinberri hálfu verði með sölunni. Þá kem ég aftur að því sem ég sagði um skattafsláttinn fyrir jólin. Erfitt er að gera sér grein fyrir hve mikill afslátturinn verður, hve mikið ríkissjóður, skattborgarinn, greiðir í meðgjöf til þeirra sem ætla að kaupa hlut í ríkisbönkunum. Ég leitaði til fjmrn. eftir upplýsingum um þetta efni. Þar var réttilega bent á að erfitt væri að áætla þetta vegna margra óvissuþátta. En ég fékk hins vegar upplýsingar um umfang skattafsláttar af hlutafjárkaupum frá árinu 1991. Þar kemur fram að við erum að tala um háar upphæðir. Á árinu 1991 nam skattafslátturinn, þessi meðgjöf úr ríkissjóði með hlutabréfakaupum meira en hálfum milljarði kr., reyndar drjúgt það, 664 millj. Á þessu ári, fyrir árið 1999, er upphæðin komin í yfir 800 millj. Þannig erum við að tala um umtalsverða peninga. Ég minni á, þegar menn segja að þetta sé almenningur og eðlilegt sé að stuðla að viðskiptum á þessu sviði, umræðu þá er fram fór fyrir nokkrum dögum um stöðu öryrkja. Ég minni á að fljótlega tökum við til afgreiðslu fjárlög þar sem ljóst er að ríkisstjórnin ætlar að standa gegn beiðnum ýmissa heilbrigðisstofnana og félagssamtaka, líknarfélaga sem sinna aðkallandi verkefnum. Við skulum hafa þessa upphæð í huga þegar ríkisstjórnin kynnir okkur stefnu sína gagnvart hópum sem standa höllum fæti. Þetta eru upphæðirnar þegar við erum tala um skattafslátt. Þetta eru upphæðirnar í heild sinni sem segja þó ákaflega lítið um þær upphæðir sem hér er um að tefla. Eins og við vitum getur þessi skattafsláttur, þessi jólagjöf skattborgarans til hlutabréfakaupenda, numið 60 þús. á heimili. Auðvitað vitum við að kaupendur að þessum 15% hlut eru miklu stærri aðilar. Í fyrirkomulagi á tilboðssölunni er einungis kveðið á um að sett verði hámark á hvað hver kaupandi megi kaupa og skal miðað við að hver aðili megi kaupa að hámarki 1% af hlutafé bankans. Þannig getur hver kaupandi gert tilboð í 370 millj. kr. í báðum bönkunum eða 150 millj. í Búnaðarbanka og 220 millj. kr. í Landsbanka, miðað við núverandi gengi. Við erum að tala um háar upphæðir sem hver einstakur kaupandi geti keypt. Auðvitað geta menn brosað að tali mínu um skattafsláttinn og meðgjöfina. Það er náttúrlega fyrir einstaklinga sem kaupa fyrir tiltölulega litlar upphæðir. Stóru jólagjafirnar sem ríkisstjórnin er að hugsa um eru til miklu öflugri aðila. Það eru til aðilar sem hæstv. viðskrh. hlustar á og tekur við skilaboðum frá þegar hann segist hlusta á markaðinn, aðspurður hver stefna ríkisstjórnarinnar sé gagnvart samruna og hagræðingu í fjármálaheiminum. Í grg. með frv. ríkisstjórnarinnar er gerð grein fyrir eignum viðskiptabanka og ríkisbanka en samkvæmt efnahagsreikningi voru eignir viðskiptabanka og sparisjóða alls um 446 milljarðar kr. í lok árs 1998, vaxtatekjur þeirra námu 32,6 milljörðum kr. og starfsmenn voru um 2.700 talsins. Miðað við þessa mælikvarða er Landsbankinn stærsti banki landsins með 32--35% hlutdeild, þá kemur Íslandsbanki með 24--26%, næst sparisjóðirnir með 21--23% og að lokum Búnaðarbankinn með 20--21%. Staðreyndin er sú að almannasjóðir sjá ekki fram á tap af ríkisbönkunum. Ljóst er að öll þróun hefur verið í hagnaðarátt á undanförnum árum og ekki merki um annað en að sú þróun sé einnig fram undan. Nú hafa verið birtar töflur um gengi bankanna á undanförnum árum. Þegar litið er sérstaklega á Landsbankann og Búnaðarbankann sést að stefnan er í mjög jákvæða átt. Það er að draga úr vaxtamun. Vaxtamunur hjá Landsbankanum var 4,22% árið 1995 en er kominn niður í 3,16% árið 1998. Afskriftir fara minnkandi, eru 1,33% árið 1995, 1,16% 1996 og fara niður í 0,40% 1997 og eru 0,67% 1998. Hagnaður í milljörðum kr. er 0,2 árið 1995 en er komið upp í tæpan milljarð 1998. Eins og ég lýsti áðan er gert ráð fyrir að samanlagður hagnaður bankanna verði mikill á þessu ári. Hann var nærri 1.600 millj. á árinu 1998 en er um 1.300 millj. á fyrri hluta þessa árs. Það því er alveg rétt sem kemur fram í máli hæstv. landbrh. Guðna Ágústssonar í Degi í dag. Landsbankinn er mjög verðmæt almannaeign og það á við um Búnaðarbankann líka, sem ríkisstjórnin er að fara að gefa í jólagjöf. Þetta eru mjög verðmætar eignir. Tölurnar sýna okkur að það gengur mjög í rekstri þessara stofnana. Arðsemi eigin fjár hjá Landsbankanum var 3% árið 1995 en er kominn upp í 12,4% 1998. Það er von að menn geti ekki beðið eftir jólasveininum. Að sjálfsögðu sjá þeir sem eiga möguleika á að komast yfir þessar eignir mikla kosti við þessa sölu. Ef litið er á samsvarandi tölur fyrir Búnaðarbankann þá var vaxtamunur árið 1995 4,69% hjá Búnaðarbankanum en en var kominn niður í 3,73% 1998. Afskriftatölurnar voru 1,07% árið 1995 en eru komnar niður í 0,87% 1998. Arðsemi eigin fjár var 5,7% árið 1995 en er komin upp í 14,6% 1998. Ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn segja í grg. með frv. sínu að þetta sé allt að þakka því að bankarnir voru gerðir að hlutafélögum. Það getur vel verið að ríkisbankarnir séu orðnir aðgangsharðari við fólk. Þeir lána kannski síður þeim sem illa er hægt að treysta á að geti endurgoldið skuldir sínar, t.d. atvinnulausu fólki, fólki sem missir vinnu sína vestur á fjörðum eða annars staðar eins og gerðist fyrir fáeinum mánuðum. Það má vel vera að þetta skili meiri arðsemi þó ég gagnrýni þá breyttu stefnu. Ég hef ákveðnar efasemdir um þetta. Ég vil víðara sjónarhorn.

Forseti hyggst gera hlé á fundinum frá kl. 1--1.30 og spyr hv. þm. hvort hann sé kominn að lokum ræðu sinnar eða hvort hann óskar eftir að gera hlé á máli sínu.

Ég óska eftir að gera hlé á máli mínu. Ég á talsvert eftir.

Þá höldum við áfram í svona tvær mínútur en gerum síðan matarhlé.

Ég var að ræða um hve vel gengur með rekstur bankanna. Ég hef ákveðnar efasemdir um að hörð peningahyggja skili okkur þeim þjóðfélagslega ávinningi sem margir vilja ætla. Ég hef ákveðnar efasemdir um það og gagnrýni það. Hins vegar fagna ég því að sjálfsögðu að bankarnir skuli vera reknir vel. Ég fagna því að bönkunum, eins og öðrum stórum fyrirtækjum og stofnunum í þjóðfélagi okkar skuli ganga vel og enda er augljóst af hverju það er. Við höfum búið við góðæri á Íslandi, hagstæð ytri skilyrði. Það hefur gengið vel í efnahagslífi okkar þrátt fyrir óstjórn, þrátt fyrir þá ríkisstjórn sem hér hefur því miður haldið illa á málum að ýmsu leyti. Ytri skilyrði hafa skilað Íslendingum mikilli hagsæld sem þjóðarheild. Hagsældinni er hins vegar mjög misskipt eins og við fengum að vita fyrir fáeinum dögum í umræðu um kjör öryrkja og aldraðra annars vegar og hins vegar efnafólks, skjólstæðinga hæstv. viðskrh. eða var það öfugt.

Forseti biður hv. þm. að gera hlé á máli sínu. Fundinum verður frestað til kl. 13.30.

Herra forseti. Mig langar að spyrjast fyrir um það í upphafi hvort hæstv. viðskrh. hyggst ekki vera viðstaddur umræðuna. Ég hef áður óskað eftir því að hann verði viðstaddur umræðuna og vildi gjarnan fá svör við því.

Hæstv. iðnrh. er staddur í húsinu og er væntanlegur á hverri stundu.

Ég mun hefja mál mitt, herra forseti, þegar hæstv. viðskrh. er kominn til þingsalarins. Þá er hæstv. viðskrh. kominn til þingfundarins og ástæða til að halda honum áfram. Hins vegar þótti mér fara vel á því að gera hádegisverðarhlé á þessum tíma, ekki einungis til þess að menn gætu nært sig heldur einnig vegna hins að í hádegisverðarhléinu á þessum tíma efndu listamenn til ljóðaupplesturs á Austurvelli eins og þeir hafa gert í allan vetur til varnar Eyjabökkunum. Það fer ágætlega á því að þetta sé gert núna þegar hæstv. viðskrh. er á Alþingi því að hann er jafnframt iðnrh. landsins og fer með málefni hugsanlegrar Fljótsdalsvirkjunar, sem við vonum að verði ekki af, þótt þar komi einnig við sögu annar ráðherra, hæstv. umhvrh. og reyndar ríkisstjórnin öll.

Forseti vekur athygli á að hér er til umræðu stofnun hlutafélaga um Landsbankann og Búnaðarbankann.

Hæstv. forseti. Ég vildi gera þetta að umræðuefni í upphafi þingfundar. Hins vegar má vel færa rök fyrir því að hægt sé að tengja þessa atburði saman, hvað er að gerast í fjármálalífi þjóðarinnar, hvernig fjármunum er ...

Það er ekki víst að það yrði skáldum jafnmikið yrkisefni.

Það er svo aftur rétt að það er hugsanlegt að það verði ekki skáldum sama tilefni til ljóðagerðar. Hitt er annað mál að þessi mál eru öll saman nátengd og snúast um það hvernig við varðveitum verðmæti þjóðarinnar og hvernig við ráðstöfum sameiginlegum verðmætum þjóðarinnar. Það frv. sem hér er til umfjöllunar snýst einmitt um þetta. Það fjallar um að selja hluta ríkisbankanna, 15% eignarhlut ríkisins í Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands og samkvæmt yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar stendur til að einkavæða þessa banka þegar fram líða stundir. Ég gerði það einmitt að umtalsefni í upphafi máls míns og áður en ég sneri mér að eiginlegri framsöguræðu að vekja athygli á því hvaða áhrif þessi lagabreyting hefur þegar haft og ýmsar yfirlýsingar sem henni tengjast. Ég vakti sérstaklega athygli á því að hæstv. viðskrh. lætur hafa eftir sér í fjölmiðlum þegar hann er spurður um afstöðu sína til framhaldsins, til hagræðingar í heimi fjármálastofnana, hugsanlegrar sameiningar banka, að hann hafi engin svör. Hann ætli að gera það eitt að leggja við eyrun, leggja við hlustir og hlusta á sína menn eða eins og hann orðaði það sjálfur, þá kvaðst hann munu hlýða á boð sem komi frá markaðnum.

Það er þjóðarsálin.

Hæstv. ráðherra leiðréttir mig og segir að í raun sé það þjóðarsálin, hann hlusti á rödd þjóðarsálarinnar. Hvernig skyldi hv. þm. Finnur Ingólfsson skilgreina þjóðarsálina? Það eru þeir sem hafa efni á því að kaupa banka á Íslandi. Það er þjóðarsálin. Það er fjármálaheimurinn sem hæstv. ráðherra setur samasemmerki við þjóðarsálina. Þegar rætt er um það í alvöru að þetta eigi að vera jólagjöfin í ár, hlutur úr Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka, þá fer maður að velta fyrir sér hvernig þeir menn sem stýra landinu skilgreina þessa þjóð. Hvaða fólk er það sem er aflögufært um mörg hundruð þús. kr., jafnvel milljón, jafnvel tugi milljóna? Vegna þess að í þessari sölu er að sönnu hægt að kaupa smáa hluti en menn eru engu að síður líka að tala um að hámark skuli vera 1% af hlutafé bankans. Þannig geti hver kaupandi gert tilboð í 370 millj. kr. í báðum bönkum eða 150 millj. kr. í Búnaðarbanka og 220 millj. kr. í Landsbanka. Einhverjir smærri kaupendur kunna að rúmast innan þjóðar Finns Ingólfssonar og ríkisstjórnarinnar en þetta er þeirra þjóð og þjóðarsálin er það sem gerist innra með þessum mönnum og á boðin þaðan segist hæstv. viðskrh. ætla að hlusta. Ég vakti athygli á því að þessar ráðstafanir, þessar lagabreytingar, hafa valdið miklum óróa á fjármálamarkaði og þess var sérstaklega getið í ítarlegri umfjöllun fjölmiðla, þar á meðal Ríkisútvarpsins í gær sem orðaði það svo að spenna ríkti á verðbréfamarkaðnum í kjölfar yfirlýsinga og þeirra atburða sem fylgdu samfara þeim. Ég vitnaði einnig í yfirlýsingar sem hafa komið frá fulltrúum bankanna, Búnaðarbankans, Landsbankans, Íslandsbanka og frá þingmönnum og ráðherrum í ríkisstjórninni, þar á meðal hæstv. landbrh., Guðna Ágústssyni, sem hafði uppi mjög alvarleg varnaðarorð og minnti okkur á hve dýrmætar eignir ríkisbankarnir væru og hversu vel við þyrftum að vanda til verkanna ef við ætluðum að gera breytingar á eignarformi þeirra. Síðan rakti ég aðdraganda þessa máls og minnti á að það sem nú er að gerast ætti sér alllangan aðdraganda, minnti á lagasetningu frá 1997 þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum. Ég minnti á loforð og fyrirheit sem þá voru gefin um að ekki stæði til að selja hlut ríkisins í bönkunum. Það stæði ekki til að selja hlut ríkisins í bönkunum í fjögur ár, frá 1. janúar 1998 og ég minnti á að nú værum við stödd í desember 1999 og við værum að fjalla um frv. þar sem kveðið er á um sölu á eignarhluta ríkisins í báðum þessum bönkum. Þetta eru svik. Menn eru að svíkja fyrirheit, loforð sem gefin voru. Eða telja menn það einskis virði sem sagt er í greinargerð með stjórnarfrv.? Ég vil taka það alvarlega. Það getur vel verið að menn geti með orðaleikjum réttlætt það sem gerðist á árinu 1998 þegar einkaaðilum var hleypt inn í eignarhlut ríkisbankanna með aukningu hlutafjár vegna þess að opnað var fyrir þessa smugu í lögunum frá 1997. Það var heimild til hlutafjáraukningar, til að styrkja stöðu bankanna ef ráðherra teldi að á því væri þörf. En auðvitað er þetta bara orðaleikur. Þetta er önnur leið til að ná sama markmiði til að dreifa eignarhaldinu á bönkunum til einkaaðila og þetta kalla menn reyndar að tryggja dreifða eignaraðild þegar þessar stofnanir sem eru í eigu 275 þúsund Íslendinga eru færðar fámennum hópi til eignar. Þá kalla menn þetta að dreifa eignaraðildinni. Þetta eru nú hálfgerð öfugmæli. Ég rakti hvers vegna ríkisstjórnin vildi selja bankana og sýndi fram á að það væru fyrst og fremst pólitísk markmið sem lægju þar á bak við, það væri pólitísk stefna sem menn væru að fylgja. Að sjálfsögðu telja menn að sín pólitík sé góðra gjalda verð og til hagsbóta fyrir einhverja í þjóðfélaginu og ég hef verið að skilgreina hverjir það eru sem verið er að hugnast og hæstv. viðskrh. hefur ítrekað kallað fram í hér að hann hlusti á þjóðarsálina og við fengjum staðfestingu á því í Morgunblaðinu um helgina hver sú þjóðarsál er. Það er fjármagnsmarkaðurinn. Það er á hann sem ég hlusta, sagði hæstv. viðskrh. Þetta er sjónarmið út af fyrir sig þó ég sé ekki sammála því sjálfur. Ég vakti athygli á því hve verðmætar eignir þetta væru og ég tek undir með hæstv. landbrh. sem hefur greinilega miklar efasemdir um alla þessa ráðstöfun og þessa þróun þegar hann minnir okkur á það í dagblöðum í dag að hér er um veruleg verðmæti að ræða enda minnti ég á að samanlagður hagnaður þessara banka á árinu 1998 var rúmlega 1,5 milljarðar kr. Það er ljóst að hann verður miklu meiri á þessu komandi ári því að á fyrri hluta þessa árs nam þessi hagnaður þegar 1.300 millj. kr., næstum hálfum öðrum milljarði kr. og fyrirsjáanlegt að hann verður miklu meiri þegar upp er staðið. Eins og við vitum reynir ríkisstjórnin og áhugamenn um einkavæðingu að réttlæta hagnaðinn í bankakerfinu og skýra hann í ljósi kerfisbreytinga í bönkunum að þeir hafi verið gerðir að hlutafélögum og þetta skýri hagnaðinn. Vill þá gleymast að öll ytri skilyrði í íslensku þjóðarbúi hafa verið mjög ákjósanleg, hafi verið mjög góð síðustu ár.  Sé litið til áratugarins alls er um verulegar upphæðir að ræða. Við minnumst þess þegar aðstöðugjaldið var lækkað á sínum tíma. Við það vænkaðist hagur fyrirtækjanna um 5--6 milljarða kr. Síðan hefur tekjuskatturinn sem var yfir 50% í upphafi áratugarins verið færður stórlega niður, um rúm 20 prósentustig. Þá kom til sögunnar fjármagnstekjuskatturinn en þegar hann var settur var skattur af arði færður úr tekjuskattsprósentustiginu niður í 10%. Þetta færði eignafólki mikla peninga, sumum milljónir króna. Ef menn halda að þetta hafi verið til að örva atvinnulíf og hagsæld í landinu þá er það mikill misskilningur. Þetta er stefna sem oft var kennd við Ronald Reagan á sínum tíma og kölluð Reaganomics. Hún hefur stundum verið kölluð ,,brauðmolahagfræði`` vegna þess að hún byggðist á því að gefa efnafólki svigrúm til að baka stóru brauðin sín. Við það mundu bitar og molar hrjóta af borðum þeirra til hinna sem minna hefðu og allt mundi þetta verða efnahagslífinu til góðs. Crumble down economics eða ...

Trickle down economics.

Trickle down economics hefur þetta verið kallað.

Það er miklu eldra en Reaganomics.

Já, sem er eldra en Regan\-omics enda má rekja þetta aftur til frumstæðustu kenninga frá 18. öld um markaðsviðskipti. Það eru þær kenningar sem menn taka upp núna og sigla hraðbyri inn í fortíðina. Þetta hefur verið að gerast á undanförnum árum. Það er alrangt að hagur bankanna hafi vænkast á undanförnum árum vegna þess að þeir hafi verið gerðir að hlutafélögum. Þetta eru svo barnalegar fullyrðingar að þær taka engu tali. Ég hef líka sett spurningarmerki við það þegar menn eru með þunga áfellisdóma yfir ríkisbönkunum og sjá þeim allt til foráttu. Það er rétt að hugsunarhátturinn hefur breyst í þjóðfélaginu og að mörgu leyti til góðs. Menn eru hræddir við aukna skuldsetningu og vilja halda hyggilegar á málum. Bankarnir vilja lána þannig að fólk geti endurgoldið skuldir sínar. Það er gott en hins vegar getur þetta viðhorf leitt til mikillar þröngsýni. Ég minnti á það sem gerðist á Vestfjörðum sl. haust, þegar kvótinn var fluttur úr byggðarlögum og fólk missti atvinnu í stórum stíl. Þar urðu menn fjárþurfi og leituðu til lánastofnana. Þá var sagt að veðin dygðu ekki fyrir lánum og ekki þýddi að leita til aðila á borð við Landsbankann, held ég að það hafi verið í því tilviki. Ég tel það að þrengja sjónarhorn sitt með þessum hætti ekki hið sama og að halda á málum af ábyrgð. Þegar litið er til uppbyggingar íslensks samfélags allt frá lokum seinna stríðs er ljóst að hún hefur kostað miklar lántökur. Henni fylgdi önnur hugsun. Í uphafi aldarinnar sagði Skúli Thoroddsen, síðar ritstjóri og alþingismaður, að menn ættu að reyna að komast út úr stöðnuðu samfélagi samtímans, taka lán og láta kapítölin ávaxta sig. Hann sagði að menn ættu að taka lán til að byggja brýr, gera vegi, reisa hús og verksmiðjur. Þetta mundi síðan skila okkur hagnaði inn í þjóðarbúið. Á þeirri hugsun byggðu Íslendingar í langan tíma og gengu hugsanlega of langt. Síðan hafa menn viljað stíga af meiri varfærni til jarðar. En ég vara við mjög einstrengislegri afstöðu og þungum sleggjudómum yfir öllu sem gert hefur verið hér á liðnum áratugum. Það var þannig að stjórnarfyrirkomulag bankanna tryggði aðkomu fulltrúa úr mismunandi áttum þjóðlífsins, úr ólíkum pólitískum áttum, einfaldlega með því að kjósa fulltrúa í bankaráðin hér á Alþingi. Það tryggði að innan í þessara fjármálastofnana heyrðust mismunandi raddir. Ég held að það hafi verið til góðs. En með hlutafélagavæðingunni var þetta vald fært til eins aðila. Sá aðili sem hefur þetta vald heitir núna Finnur Ingólfsson, hæstv. viðskrh. Nú vilja menn ganga enn þá lengra og færa ákvörðunarvaldið yfir í þjóðarsálina sem hæstv. viðskrh. nefnir svo þegar hann vísar til ráðgjafa sinna í íslensku þjóðfélagi, þ.e. fjármagnsaflanna. Í Morgunblaðinu um helgina segist hann helst vilja leita til þeirra um ráðgjöf í hvert stefna skuli í skipulagningu íslensks fjármagnsmarkaðar. Ég er mjög andvígur þessari hugsun. Ég velti því fyrir mér í fyrri hluta ræðu minnar hvort þjóðfélagið, sem þegar til kastanna kemur ber ábyrgð á þessu kerfi, eigi ekki rétt á því að hafa hönd í bagga. Ég minnti á hrun banka í Bandaríkjunum, í Kanada, Svíþjóð, Noregi. Ég nefndi það að í Noregi þurfti ríkið að greiða 50 milljarða norskra króna, 500 milljarða íslenskra króna til að reisa við banka sem orðið höfðu gjaldþrota. Menn gerðu sér grein fyrir því að ella blasti við hrun í efnahagslífinu sem segja mundi til sín inni á heimilum og inni í fyrirtækjum. Ríkið varð að koma til sögunnar. Það breytti afstöðu manna í Noregi í þá átt að nú telja Norðmenn hyggilegt að ríkið eigi afgerandi hlut í stærstu bönkunum og þingið er mótandi aðili. Ekki eins og hér þar sem hæstv. viðskrh. stýrir för fyrir hönd fjármagnsmarkaðarins. Hann sagðist helst hlusta á hann. Ég hlusta á þjóðarsálina kallaði hann fram í áðan og vísaði til hans. Mér finnst illa komið fyrir Framsfl. sem einhvern tíma vildi temja sér að hugsa á félagslega vísu þegar þessi viðhorf ríkja. Mér finnst illa komið fyrir Framsfl. Þá velti ég einnig fyrir mér meðgjöfinni sem ég vil þó ekki gera mikið úr í þessu tilviki. Margir munu fá skattafslátt um jólin, enda er talað um þetta sem jólagjöf. En jólagjöfin er náttúrlega ekki fyrst og fremst til hinna smáu, hún er til hinna stóru. Hún er til þeirra sem vilja komast yfir þær verðmætu eignir þjóðarinnar sem skila hagnaði, arði sem er talinn í milljörðum króna. Menn líta á það sem sérstakt forgangsverkefni að losa þjóðina við þessar eignir sínar.  Ég rakti hvernig arðsemi eigin fjár þessara banka hefur aukist síðustu ár. Arðsemi eigin fjár var í Landsbankanum 3% árið 1995, komin í 12,4% 1998. Í Búnaðarbankanum var hún 5,7% 1995 og komin í 14,6% 1998. Þetta er þróunin í þessum verðmætu stofnunum sem hæstv. landbrh. nefnir svo í Degi í dag, sem ríkisstjórnin er áköf í að losa sig við vegna þess að hún fær um það boð frá markaðnum sem nú vill koma höndum yfir þessar eignir. En nú má spyrja: Gæti verið að eitthvert annað fyrirkomulag sé heppilegra en framtíðarland hæstv. viðskrh. Finns Ingólfssonar? Gætu verið rök fyrir því að hér starfaði öflugur þjóðbanki, gæti það verið? Gætu menn fallist á það, jafnvel þeir sem eru andvígir miklum ríkisafskiptum? Gætu þeir fallist á það þó að þeir, þegar til kastanna kemur, telji eðlilegra að fjármálastofnanir á samkeppnismarkaði séu í einkaeign og lúti lögmálum markaðarins? Getur verið að einhver rök séu fyrir því að hér sé starfandi þjóðbanki í ríkiseign? Ég held að það séu rök fyrir því og þau eru þessi: Í íslensku efnahagslífi, í þessu litla hagkerfi okkar á sér nú stað mikil samþjöppun á valdi og peningum. Það er að gerast í sjávarútvegi með ógnvekjandi hraða, í flutningageiranum og á sviði trygginga. Þetta er að gerast í olíuverslun.  Hvað ef þessar stóru eignasamsteypur á markaði ná líka eignarhaldi á banka sem er orðinn ráðandi, hvað gæti það haft í för með sér? Við skulum ekki gleyma því að við erum að tala um mjög smátt hagkerfi. Það gæti haft það í för með sér að markaðslögmálin hættu að virka. Með þessu móti gætu hinir nýju eignaraðilar farið að hygla sjálfum sér og misbeita valdi sínu. Þetta gæti gerst. Ég bið talsmenn markaðshyggjunnar, þá sem vilja stuðla að frjálsri samkeppni, að hugleiða þetta. Ég vil biðja hv. þm. Pétur H. Blöndal  Að umfjöllun um þetta frv. hafa komið fulltrúar fjármálakerfisins, þeir sem koma til með að stýra þessum stofnunum. Sjónarhorn þeirra er mjög þröngt. Það er svona 10 sm. Það er ekki mikið meira. Þar er ekki horft til allra átta, ekki horft til vanda þeirra Vestfirðinga sem eru að missa vinnu sína eða hafa þegar misst hana. Þar er spurningin aðeins ein: Geturðu borgað? Ekkert annað. Þar er engin félagsleg sýn, engin félagsleg ábyrgð, ekki til í dæminu.

En lífeyrissjóðirnir?

Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr um lífeyrissjóðina og ég fagna því að hann vill örva þessa umræðu og lengja. Ég skal ekki láta mitt eftir liggja í því efni. Hann spyr: Hvað með lífeyrissjóðina? Hafa þeir pólitíska eða félagslega ábyrgð? Með lögum sem sett voru um lífeyrissjóði á síðasta kjörtímabili fyrir tilstuðlan ríkisstjórnar sjálfstæðis- og framsóknarmanna var lífeyrissjóðunum lögum samkvæmt meinað að lána nema samkvæmt hæstu mögulegu ávöxtun. Það stendur í lögunum. Ég hef oft minnt á það í þessum ræðustól að fyrir fáeinum árum var bannað að okra í landinu. Nú er bannað að okra ekki. Þessi ríkisstjórn stóð fyrir því að þau lög voru sett. Þessi hugsun er ríkjandi í samfélaginu og er á sumum sviðum lögfest. Munið þið þá tíð er rætt var um, aðeins fyrir örfáum árum, að fjármálafyrirtæki og þeir sem tök hefðu á að stýra vöxtum ættu að sýna ábyrgð og reyna að ná fjármagnskostnaði niður? Á sama hátt var sagt við launafólk: Sýnið hógværð og biðlund meðan við náum verðbólgunni niður? Á sama hátt var reynt að höfða til allra í samfélaginu, til allra sem stýra verði á vöru og þjónustu, með að sýna ábyrgð. Nú er verið að banna þetta með lögum. Markaðshyggjan og markaðslögmálin eru innleidd í lög landsins. Þetta er svo yfirgengilegt að því verður vart trúað. En þetta er staðreynd málsins, svona er þetta. Frammíkall hv. þm. Péturs H. Blöndals um lífeyrissjóðina er út í hött, út í loftið. Hann stóð sjálfur fyrir lagasetningu sem miðaði að því að takmarka svigrúm lífeyrissjóðanna. Þannig er þetta að verða í fjármálakerfinu almennt. Ég vil hvetja þá sem eru talsmenn markaðshyggju og samkeppni að hugsa sinn gang, sjá hvort ekki sé rétt að staldra ögn við. Hvað með þá staðhæfingu ríkisstjórnarinnar að sala á hlutabréfum ríkisins slái á þenslu? Því hefur verið haldið fram. Vissulega má til sanns vegar færa að sá er munur á sölu fyrir tilstilli hlutafjáraukningar annars vegar og beinni sölu hlutafjár hins vegar að fyrri kosturinn eykur augljóslega fjármagn í umferð en hinn síðari er líklegri til að binda það og þar með slá á þenslu. Þó er þetta háð því hvar peningarnir eru teknir og einnig hinu hvernig þeim er varið af hálfu þess aðila sem fær þá í hendur. Það sjónarmið hefur víða komið fram að enda þótt augljóslega mæli margt með því að selja ríkiseignir, sem á annað borð á að selja, á þenslutímum en ekki þegar samdráttur er í efnahagslífinu sé hér um svo lágar upphæðir að ræða hlutfallslega með tillti til efnahagskerfisins í heild að áhrifin verði vart teljandi. Þetta sögðu okkar sérfræðingar í efh.- og viðskn. Þeir vildu halda þessu fram. Ég vil að það komi þó fram að ég tel að nokkur fótur sé fyrir þessu. Ég gagnrýndi það á sínum tíma þegar ráðist var í einkavæðingu á samdráttartímum. Ég taldi mjög óhyggilegt að gera það þá. Slík ráðstöfun bindur fjármagnið í stað þess að örva gangverk efnahagskerfisins. Hins vegar er ég sammála því að hvað þetta snertir, þá er þessi tímasetning rétt. Það eru ýmis þenslumerki í hagkerfinu og eðlilegt að gripið sé til ráðstafana af þessu tagi ef á annað borð á að grípa til þeirra á slíkum stundum. Ég vil að þetta komi fram til að ljóst sé að ég sé alveg sjálfum mér samkvæmur hvað þetta snertir. Í álitsgerð Seðlabanka Íslands, svari við spurningu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Áhrifin af fyrirhugaðri sölu hlutafjár í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. á innlenda eftirspurn og fjármálamarkaði mun einkum ráðast af þremur þáttum. Í fyrsta lagi af hegðun fjárfesta varðandi neyslufrestun, heildarsparnað eða fjármögnum kaupanna með eignasölu eða lántöku, þar með talið hvort kaupin eru fjármögnuð með erlendu lánsfé. Í öðru lagi af söluverði bréfanna í hlutfalli við markaðsverð. Í þriðja lagi af því hvernig ríkissjóður ráðstafar andvirði sölunnar. Samspil þessara þátta mun hafa áhrif á hvort salan virkar eftirspurnarletjandi eða hvetjandi og hvort áhrif verða á gengi krónunnar til hækkunar eða lækkunar. Ljóst er að áhrifin verða minnst á eftirspurn og innlenda fjármálamarkaði ef hlutaféð er selt innlendum aðilum og þeir minnka eign sína á ríkisskuldabréfum á móti. Ef selt er á undirverði er hugsanlegt að salan virki eftirspurnarhvetjandi og öfugt ef selt er á yfirverði. Kaup erlendra aðila á bréfunum eða fjármögnun innlendra aðila með erlendum lánum mun stuðla að hærra gengi en ráðstöfun andvirðis til niðurgreiðslu erlendra lána mun hafa öfug áhrif.`` Þetta er úr svari Seðlabankans við spurningu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir beindi til hans og reyndar Þjóðhagsstofnunar og annarra aðila sem hafa með fjármálaumsýslu að gera í þjóðfélaginu. Þegar á heildina er litið er það mat þeirra aðila, sérstaklega talsmanns Seðlabankans ef ég man rétt, að þessi áhrif verði að líkindum ekki mikil. Því til stuðnings var vísað til umfangsins, að það væri ekki það mikið þegar litið væri á efnahagskerfið í heild sinni. Hins vegar var talið augljóst að þessi aðferð við sölu bankanna væri heppilegri en sú aðferð sem hæstv. viðskrh. beitti sér fyrir á árinu 1998, þ.e. að ráðstafa hlut ríkisins í bönkunum með hlutafjáraukningu. Þetta er talinn skynsamlegri kostur á þenslutímum 

Þetta er í lagi.

Þá er það í lagi. Það er einhvern ljósan blett að finna, það er rétt og hæstv. viðskrh. gleðst að sjálfsögðu mjög yfir því. En ég held því miður að þessi ákvörðun í heild sinni sé röng. Hvaða leið viljum við þá fara? Hvaða leið viljum við fara í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði? Í fyrsta lagi höfum við lagt til að komið verði á traustum þjóðbanka. Það hefur margoft komið fram í málflutningi þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs hér á þingi. Við viljum skoða alla kosti í því efni og gefa okkur góðan tíma til þess. Sjálfum hefur mér fundist það skynsamlegt að íhuga sameiningu ríkisbankanna tveggja, Landsbankans og Búnaðarbankans. Hvað það snertir tek ég undir með Friðberti Traustasyni, formanni Sambands ísl. bankamanna. Hann segist í blaðaviðtali í dag telja það vænlegri leið að sameina ríkisbankana tvo heldur en hitt, að sameina t.d. Landsbanka og Íslandsbanka sem nokkuð hefur verið til umræðu að undanförnu. Þetta er fyrsta atriðið sem við höfum lagt áherslu á, að íhuga það að koma á fót traustum þjóðbanka. Við erum með trausta ríkisbanka, Búnaðarbankann og Landsbankann. Ég hef sýnt fram á að hagur þeirra er mjög góður. Þetta eru mjög verðmætar stofnanir sem skila miklum og sívaxandi arði. Við eigum að huga að þessu. Ég held það sé líka til hagsbóta ekki aðeins fyrir samfélagið allt, félagsleg sjónarmið og lýðræðisleg, heldur líka í þágu samkeppninnar. Ég hef trú á því. Í öðru lagi hefur Vinstri hreyfingin -- grænt framboð eða þingflokkur hreyfingarinnar hér á Alþingi lagt fram þáltill. þar sem lagt er til að öll einkavæðingaráform ríkisstjórnarinnar verði tekin til endurskoðunar. Í ljósi þeirra atburða sem átt hafa sér stað í efnahagskerfinu að undanförnu, í ljósi þeirrar samþjöppunar á valdi og fjármunum sem ég gerði að umtalsefni hér áðan, held ég að enn ríkari ástæða sé til að taka þessi mál öll til endurskoðunar. Í greinargerð þáltill. sem við fluttum um þetta efni segir m.a., með leyfi forseta: ,,Afar brýnt er að breytingar sem gerðar eru á grundvallarþáttum samfélagsins séu vel ígrundaðar, byggist á traustum rökum og haldgóðum upplýsingum en ekki framkvæmdar af handahófi. Þá er nauðsynlegt að breytingar séu gerðar með framtíðarsýn á hlutverk hins opinbera í huga þar sem skýrt komi fram hvaða verkefni eigi að vera á vegum ríkis og hvar skuli koma til kasta fyrirtækja á markaði.`` Þetta segir í niðurlagi greinargerðar með þáltill. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs þess efnis að skipuð verði nefnd með fulltrúum allra stjórnmálaflokka til að yfirfara áform um einkavæðingu. 

Nei, nei, alls ekki.

að skoða rökin, að reyna að læra af reynslu annarra. Alls ekki? Af hverju gerum við þetta ekki þá?

... nefnd fram á miðja næstu öld.

Má ekki hafa það í nefnd sem starfaði fram á næstu öld? Ákvarðanirnar sem hér um ræðir snerta kannski komandi kynslóðir miklu fremur en okkar. Það er rétt sem hæstv. viðskrh. leggur hér til málanna í þessari umræðu. Hann veltir því fyrir sér hvort það heyri ekki til næstu aldar að fjalla um þessi mál. Það mun gera það. Komandi kynslóðir næstu aldar munu þurfa að súpa seyðið af ákvörðunum ríkisstjórnarinnar núna. Ég skal nefna dæmi. Það hefur verið ákveðið að ráðast í svokallaða einkaframkvæmd í sambandi við elliheimili og skóla og kominn er einn skóli inn í það fyrirkomulag, Iðnskólinn í Hafnarfirði  Hið góða sem hæstv. viðskrh. finnst vera í þessu er að það eru engar skuldir. Skuldirnar hvíla hjá fyrirtækinu sem reisir og rekur en almenningur mun borga. Hann mun borga í formi skatta eða í formi notendagjalda. Einu skuldbindingarnar sem ríkisstjórnin gefur þessum fyrirtækjum er að sjá þeim fyrir kúnnum, skólanemum í Hafnarfirði eða gamalmennum, öldruðu fólki á elliheimilum. Þetta eru skuldbindingarnar. Þess vegna koma ekki fram neinar skuldir ríkissjóðs þegar ráðist er í þetta. Þetta eru skuldbindingarnar. Þær eru eingöngu í formi samninga af þessu tagi. En reikninginn þarf að borga og það verður gert annaðhvort, eins og ég segi með hærri sköttum eða notendagjöldum. Ríkisstjórnin segist vilja fara inn á braut notendagjalda og þar blasa við skólagjöldin og elliheimilagjöldin, eins og OECD er að ráðleggja að við tökum upp og tekur þar undir með ríkisstjórninni sem hefur birt stefnu sína í bæklingi um einkaframkvæmd og gefinn var út á síðasta ári. Þessi stefna kemur náttúrlega komandi kynslóðum við. Það er alveg hárrétt hjá hæstv. viðskrh. Þess vegna er mikil skammsýni að hugsa ekki fram í tímann, heldur hugsa bara frá degi til dags. Nú er meira að segja skammtímahugsunin orðin svo aðþrengd að ekki er hugsað lengur en til jólanna. Það þarf að lögfesta þetta frv. til að fólk geti keypt jólagjafir. Það er von að hæstv. viðskrh. hlæi. Honum finnst þetta fyndið. Mér fannst þetta fyndið fyrst, ég hélt að það væri brandari þegar menn voru að tala um það í efh.- og viðskn. að hraða þyrfti þessu til að fólk gæti farið að ráðast í jólainnkaup, en þetta er bara staðreynd. Þetta er talið örva fólk til að leita eftir skattafslætti fyrir áramótin  Síðan er eitt enn. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur lagt fram frv. um dreifða eignaraðild fjármálastofnana. Þetta var gert með það í huga að ef sjónarmið okkar yrðu ofurliði borin sem er harla líklegt, því miður, þá höfum við viljað koma með tillögur um hvernig best yrði staðið að þessum breytingum. Við höfum viljað leggja okkar af mörkum til að finna leiðir til að tryggja dreifða eignaraðild. Við lögðum fram frv. þess efnis á Alþingi og það er til umfjöllunar nú í efh.- og viðskn. Því miður liggur það þar og sefur svefninum, vonandi ekki hinum langa, en sefur enn. Í greinargerð með frv. um dreifða eignaraðild segir m.a., með leyfi forseta: ,,Óþarfi er að fara mörgum orðum um tilefni þessa frumvarps. Mikil umræða hefur verið um sölu á eignarhlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og reyndar einnig áður um stofnun þess banka og breytingu ríkisviðskiptabankanna í hlutafélög. Mikið vantar á að vandað hafi verið til vinnubragða í þessu sambandi þó svo að horft sé fram hjá pólitískum ágreiningi um þessar breytingar sem slíkar. Leikreglur og nauðsynlegar lagabreytingar voru ekki undirbúnar og gerðar fyrir fram. Nú, þegar fyrstu skref í einkavæðingu ríkisviðskiptabankanna með hlutafjárútboðum hafa verið stigin, tæpur helmingur af eignarhlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hefur verið seldur`` --- og vatn hefur runnið til sjávar síðan þetta var sett á blað --- ,,og sala á hinum helmingnum er í fullum gangi, blossar upp síðbúin umræða um nauðsyn þess að tryggja dreifða eignaraðild að bönkunum.`` Í greinargerðinni er vikið að yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar um mikilvægi þess að tryggja dreifða eignaraðild að fjármálastofnunum og í framhaldinu segir í greinargerðinni, með leyfi forseta: ,,Óhjákvæmilegt er að Alþingi taki af skarið í þessu máli og láti á það reyna hvaða innstæður eru fyrir fullyrðingum um nauðsyn þess að dreifa eignaraðild og sporna við samþjöppun á eignarhaldi í mikilvægum innlendum fjármálastofnunum. Viðbúið er að um setningu slíkra reglna geti orðið pólitískar deilur en því verður varla á móti mælt að skynsamlegt sé fyrir okkur Íslendinga að fara varlega í þessum efnum. Slíkar takmarkanir eða reglur er alltaf hægt að rýmka síðar meir ef áhyggjur af samþjöppun og fákeppni reynast ástæðulausar. Varla getur sakað að hafa vaðið fyrir neðan sig. Eins kæmi til greina að skoða rýmri mörk hvað hámarkseign í fjármálastofnun snertir þegar í hlut eiga viðskiptabankar, sparisjóðir eða aðrar lánastofnanir. Gæti það einkum átt við ef bankar eða aðrar lánastofnanir vildu starfrækja þjónustufyrirtæki á fjármálasviði sem hefði starfsleyfi sem lánastofnun. Þær reglur sem frumvarpið gerir ráð fyrir eru einfaldar en að mati flutningsmanna fullnægjandi til að setja hámarkshlutafjáreign og ítökum einstakra aðila í viðskiptabönkum og öðrum mikilvægum lánastofnunum takmörk.`` Hér var vitnað til greinargerðar með frv. sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lagði fram á Alþingi um dreifða eignaraðild í fjármálastofnunum. Eins og við munum varð talsverð umræða um dreifða eignaraðild í sumar. Hæstv. viðskrh. hefur margoft sagt sjálfur að hann sé því hlynntur að dreifð eignaraðild sé tryggð í stærstu fjármálastofnunum landsins. Hann hefur talað um mikilvægi þess hverjir haldi um eignarhaldið, gerði það upphaflega þegar farið var að ræða um einkavæðingu bankanna og hæstv. forsrh. hefur hugsanlega gengið enn lengra í þessu efni. Hæstv. viðskrh. hefur lagt meiri áherslu á hverjir það væru sem kæmu þarna að máli og hefur t.d. nefnt lífeyrissjóði í því efni. Hæstv. forsrh. hefur hins vegar lagt mikla áherslu á mikilvægi þess að sem flestir aðilar komi að máli. Hann hefur ekki viljað ganga svo langt að halda þeim í eigu þjóðarinnar allrar sem eru dreifðust eignaraðild, dreifðari gerist hún ekki. En hann hefur engu að síður lagt áherslu á þetta. Ég minnist þess að þegar þetta frv. kom til umræðu á Alþingi, þá tók m.a. Pétur H. Blöndal mjög í sama streng og sagði að þetta væru ahyglisverðar tillögur. Ég hef hreyft því ítrekað í efh.- og viðskn. að þetta frv. verði tekið til umfjöllunar samhliða hugmyndum um sölu á eignarhlut ríkisins í ríkisbönkunum. Þessu hefur verið hafnað, því miður. Þegar þetta var rætt á allra síðustu dögum var bent á og réttilega að um flókið mál væri að ræða, það er alveg rétt. Þetta er mál sem þarf að skoða mjög gaumgæfilega og ekki skal standa á mér að taka þátt í slíkri vinnu. Ég geri ekki lítið úr því að þetta þurfi að skoða rækilega. En það hefði verið hægur vandinn að ráðast í þá vinnu í haust og framkvæma hana samhliða því sem þetta frv. eða önnur ámóta væru tekin til umfjöllunar. Það hefði verið hægur vandinn ef vilji hefði verið fyrir hendi. Það frv. sem hér er til umfjöllunar kom til þingsins fyrir aðeins fáeinum dögum og menn eru í alvöru, ef ég á að trúa því, að tala um að afgreiða þetta frv. fyrir vikulok. Því hefur verið haldið fram að ríkisstjórnin krefjist þess að málið, sem kom til kasta þingsins fyrir nánast nokkrum klukkutímum, verði afgreitt á nokkrum dögum, fyrir vikulok. Fyrir vikulok á að vera búið að taka um það ákvörðun og festa í lög sölu á 15% hluta í ríkisbönkunum.

Það eru alveg að verða vikulok.

Það eru alveg að verða vikulok, segir hæstv. viðskrh. réttilega, glöggur maður. Þetta eru náttúrlega ekki boðleg vinnubrögð. En það var sem sagt ekki fallist á að verða við ósk um að vinna þessi mál samhliða og því fór sem fór að frv. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um dreifða eignaraðild í fjármálastofnunum sefur enn í efh.- og viðskn. en á meðan er verið að reyna að keyra þetta makalausa frv. í gegnum þingið. Það er í þessu ljósi sem ég legg til að frv. ríkisstjórnarinnar um sölu á eignarhluta í Landsbanka og Búnaðarbanka verði vísað frá. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu. Ég er svo ljónheppinn að eiga þess kost að taka þátt í ítarlegri umræðu um frv. í dag og á næstu dögum og í næstu viku ef því er að skipta ef ekki verður fallist á tillögu okkar að vísa þessu máli frá og afgreiða síðan samhliða frv. af þessu tagi og frv. okkar um dreifða eignaraðild. Þá kæmi í ljós hver raunverulegur vilji ráðamanna er, hvort þeir meina eitthvað með þeim yfirlýsingum sínum að þeir vilji tryggja dreifða eignaraðild í fjármálastofnunum landsins. Hins vegar hefur það komið vel og rækilega fram í máli mínu að ég er mjög andvígur því að ráðist verði í þessa sölu yfir höfuð, hvenær sem það yrði gert. Ég er andvígur því og fyndist eðlilegra og tek undir með forsvarsmönnum Sambands ísl. bankamanna að eðlilegra væri að huga að sameiningu banka, þess vegna ríkisbankanna en vísa tillögu um einkavæðingu þeirra frá.

Herra forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Hann er þar með fulltrúi okkar þingmanna í þeim lífeyrissjóði. Við höfum reyndar aldrei kosið hann frekar en aðrir sjóðfélagar í þeim sjóði sem eru þar nauðbeygðir samkvæmt lögum. Hann ráðstafar 2--3 milljörðum á ári og er þar af leiðandi einn af fáum kapítalistum á þingi, sennilega sá eini, og hefur þar af leiðandi mikið vit á þessum málum. Hann talar um að hér sé um að ræða gjöf til stórkapítalista og það kom fram hjá hæstv. viðskrh. að boð kæmi frá markaðnum, þjóðarsálinni, sem ákveði verðið. Nú geri ég ráð fyrir að LSR geri tilboð til hagsbóta fyrir sjóðfélaga sína til þess að græða á því. Er það ekki rétt að hv. þm. muni í stjórn LSR leggja til að lífeyrissjóðurinn geri tilboð í þessi 5% til þess að græða á öllu saman? Í öðru lagi er LSR stór hluti markaðarins og sendi því boð til hæstv. ráðherra eins og hér kom fram, boð frá markaðnum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson er í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Er hann ekki þá sú þjóð sem hæstv. ráðherra er að tala um sem þátttakanda í markaðnum? Í þriðja lagi grætur hv. þm. mjög gamla tíma þegar bankar gátu gefið fé til vildarvina og talar um það í samhengi við lífeyrissjóðina sem eru skyldaðir til að lána núna með skynsamlegum kjörum, það sé ekki hægt að gefa fé. En vill hv. þm. gefa eignir Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins til skuldara, t.d. illa rekinna fyrirtækja sem ekki standa í skilum?

Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal hrósið. Hann telur að ég hafi mikið vit á þessum málum. Ég vona að það sé verðskuldað.  Hv. þm. Pétur H. Blöndal spyr um fjárfestingarstefnu lífeyrissjóða, þar á meðal fjárfestingarstefnu Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég fór yfir það í mjög ítarlegu máli hér áðan inn í hvaða farveg lífeyrissjóðunum hefur verið beint með lagasetningu. Þeir eru nauðbeygðir lögum samkvæmt, þeir eiga lögum samkvæmt jafnan að leita eftir bestu ávöxtun. Þetta er þeim gert að gera lögum samkvæmt og  Hv. þm. segir að ég gráti þá gömlu tíma þegar lánað var á óábyrgan hátt, lá í orðum hans, eða þannig skildi ég þau. Ég var hér áðan að vara við sleggjudómum gagnvart því sem liðið er og ég var að reyna að skoða þessi mál í sögulegu ljósi, segja að við ættum að fara varlega í því að segja að allar lánveitingar til byggðarlaga sem voru í kröggum, til atvinnulífs, fyrirtækja og einstaklinga í byggðarlögum í kröggum, hefðu verið af hinu illa. Ég vakti máls á því sem gerðist hér í haust þegar samdráttur varð á Vestfjörðum, þegar kvóti var fluttur þaðan og fjöldi manns missti atvinnu sína. Mér þótti slæmt hvernig bankarnir tóku á málum þeirra sem þá voru þurfandi.

Herra forseti. Ég sagðist reikna með því að hv. þm. hefði vit á fjármálum. Ég ætla að vona að hann hafi það. Hann er í stjórn einnar stærstu fjármálastofnunar landsins, tilnefndur til þess að gæta hagsmuna yfir tuttugu þúsund sjóðsfélaga, opinberra starfsmanna sem eiga þarna í sjóðnum fleiri tugi milljarða. Hv. þm. ráðstafar 2--3 milljörðum á ári. Ég ætla að vona að hann hafi vit á fjármálum. Hann sagðist vera andvígur því að leita þurfi bestu ávöxtunar. Heyrði ég rétt? Ætlar hv. þm. sem fulltrúi opinberra starfsmanna í stjórn Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins ekki að leita að bestu ávöxtun fyrir sjóðinn?

Herra forseti. Það er einmitt við þessu sem ég er að vara, þessu eina auga í miðju enni sem er ómögulegt að sjá til beggja átta. Skilur hv. þm. ekki að efnahagskerfið er flóknara en svo að það sé hægt að afgreiða það á þennan hátt? Flutningur á miklum arði frá fyrirtækjum og fólki, frá framleiðslunni yfir til fjármagnseiganda, hvort sem það heita lífeyrissjóðir eða aðrir fjármagnseigendur, getur verið varasamur og komið þeim í koll sem aðild eiga að lífeyrissjóðunum og njóta góðs af fjármálastofnunum. Þetta er allt samhangandi. Þetta er ein heild og það verður að gæta að jafnvægi hlutanna. Ég er einmitt að vara við þessari einsýnu gróðahugsun sem virðist knýja hv. þm. Pétur H. Blöndal áfram. Sem betur fer eru ekki allir á þessu máli. En það er verið að reyna að beina þjóðfélaginu inn í þennan farveg. En ég fagna þessari umræðu. Ég mun taka þátt í henni betur þegar ég kem að nýju til hennar síðar í dag.

Herra forseti. Við erum hér að ræða mjög merkilegt mál þó að frv. sem um það fjallar sé stutt. Við erum í raun að ræða það hvernig eignarhald ríkisins, þjóðarinnar, verði í framtíðinni á peningastofnunum þessa lands, hvort ríkið eigi að hafa þar eignatök og vera ráðandi aðili eða ekki. Þegar fjárfestingarsjóðirnir voru sameinaðir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins lýsti ég þeirri skoðun minni að ég teldi að þarna væri verið að stíga rangt skref, ég teldi að íslenska ríkið ætti að eiga sterkan fjárfestingarbanka. Ég var reyndar á þeirri skoðun að það fyrsta sem hefði átt að gera væri að einkavæða þá sjóði sem urðu síðan stofninn að FBA og halda eignarhaldi þeirra hjá ríkinu í hlutafélagsformi. Rök mín fyrir þessu á sínum tíma voru þau og eru enn að það koma alltaf þeir tímar í íslensku þjóðfélagi sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vék hér að áðan, að það verður niðursveifla í íslensku efnahagslífi og það þarf að gera ákveðnar ráðstafanir til þess að hjálpa atvinnuvegunum, atvinnutækjunum og efnahagslífinu að rétta við. Þetta sá ég iðulega þegar ég var stjórnarmaður í Fiskveiðasjóði fyrir hönd minna samtaka í sjávarútvegi sem ég var þá forustumaður fyrir. Það þurfti iðulega að grípa til aðgerða til að hlaupa undir bagga með sjávarútveginum þegar hann átti í tímabundnum erfiðleikum með ýmsum aðgerðum sem ég tel að sé ekki svo auðvelt að grípa til í dag þar sem fjárfestingarlánasjóðirnir eru komnir yfir í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Það er kannski nær en margur hyggur, að við munum standa frammi fyrir slíkum vanda. Ég veit ekki hvort þingmenn almennt hafa veitt því athygli að maður sem oft hefur verið nefndur hér í þessari umræðu, stjórnarformaður Íslandsbanka, Kristján Ragnarsson, formaður LÍÚ, hefur vikið að því að fyrirtæki í sjávarútvegi, einkum þau sem eiga hagsmuni sína í uppsjávarveiðum og uppsjávarfiski, hefðu orðið fyrir talsverðum skakkaföllum á þessu ári og einkum í haust. Mér er nær að halda að mörg af fyrirtækjum á Austfjörðum sem eiga mesta hagsmuni undir því að uppsjávarfiskur veiðist og tekjur komi inn af þeim hluta aflans til þeirra fyrirtækja, muni standa frammi fyrir mjög miklum vanda þegar áramótauppgjör þeirra birtist. Hygg ég að þar muni þá koma fram að jafnvel mjög sterk fyrirtæki sem hafa verið í virkilegri uppsveiflu á undanförnum árum á hlutabréfamarkaði séu bara ekkert í allt of góðum málum með sinn rekstur. Það tekur í hjá fyrirtækjum, stórum fyrirtækjum sem eiga nánast alla sína afkomu undir loðnuveiðum og síld, þegar lítið fiskast af slíkum tegundum, einkum kannski þegar fyrirtæki hafa tekið sér það fyrir hendur að reyna að endurbyggja flotann og endurbyggja verksmiðjur og farið að gera út á kolmunna af miklum krafti, reyndar í þeirri einu von að það eigi að úthluta þeim kvóta, úthluta þeim verðmætum, þ.e. að byggja þar upp fyrir framtíðina. Auðvitað er það rétt að hluta til að við erum að byggja upp rétt Íslendinga fyrir framtíðina með þátttöku í kolmunnaveiðunum. Því segi ég þetta að það skyldi þó ekki vera og það mjög fljótlega, samanber þá viðvörun sem Kristján Ragnarsson formaður LÍÚ og núverandi stjórnarformaður Íslandsbanka ýjaði að, að fyrirtæki í sjávarútvegi sem eiga mikla hagsmuni í uppsjávarfiski mundu jafnvel þurfa á einhvers konar eftirgjöf að halda, skuldbreytingum eða lánalengingum til þess að rétta sig af. Sem betur fer eru sum af þessum fyrirtækjum mjög sterk og hafa verið í mikilli uppsveiflu á undanförnum árum og kannski þola þau niðursveiflu í nokkra mánuði þó að þau komi út með taprekstri í ársreikningum sínum á þessu ári. En því vek ég athygli á þessu að þegar að kemur að því að það þarf að gera ráðstafanir í kannski heilli veiðigrein, yfir alla útgerð á landinu í heilli veiðigrein, þá vil ég a.m.k. sjá hvaða afgreiðslu slík erindi fá í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem nú hefur verið algjörlega einkavæddur. Hvernig verður þar að verki staðið ef á það þarf að reyna að þarna þurfi að vera eftirgjöf af vöxtum, lánalengingar, skuldbreytingar og annað slíkt? Þetta gátu menn gert í lánasjóðum atvinnulífsins meðan ríkið hafði þar eignatökin og þetta var iðulega gert, þ.e. að gefa jafnvel afborgunarleysi í langan tíma og fella niður vexti eða semja um sérstaka fyrirgreiðslu til þess að halda þessum atvinnugreinum gangandi. Ég er ekkert viss um að það sé íslenskri þjóð til hagsbóta að hin hörðu sjónarmið ávöxtunar af fé séu algild og að á þeim sé eingöngu keyrt. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson vék hér að að þeir tímar geta komið að taka þurfi tillit til þess hvernig efnahagslífið er í stakk búið til að halda þessari þjóð uppi. Það er nú svo að þrátt fyrir að hér séu fyrirhugaðar stórvirkjanir, álver og ýmislegt slíkt, þá er íslenskur sjávarútvegur undirstaða efnahags þessarar þjóðar að stærstum hluta eins og málum er komið enn þá. Það er íslenskur sjávarútvegur þrátt fyrir kvótakerfið sem allir hafa trú á að sé hin eina festa í þessu þjóðfélagi --- svo virðist a.m.k. vera --- nema kannski örfáir einstaklingar sem vonandi eru að öðlast dýpri skilning á því vandamáli að kvótinn einn og sér býr ekki til fé. Og ég spái því að fleiri og fleiri Íslendingar séu að átta sig á því að svo er ekki og muni kveikja á því á næstu mánuðum og missirum. Á það hefur verið treyst að fyrirtæki gætu fjármagnað sig og byggt á þeirri eign sinni í íslenskri auðlind. Nú er þessi íslenska auðlind orðin svo, eins og hún sýnir okkur, að hvorki veiðist loðna né síld svo neinu nemur. Við munum eftir niðursveiflunni í rækjunni þegar menn stóðu allt í einu frammi fyrir því að veðsetningar í bönkum í rækjukvóta gjörsamlega hrundu úr því að vera veðsetning á 70 þúsund tonnum, og aflahlutdeildin í samræmi við það, niður í það að sjútvrn. ákvað að aflinn væri 20 þús. tonn í úthafsrækjunni. Og hvað varð þá um veðsetningar íslenskra banka? Menn stóðu allt í einu frammi fyrir því að þau skip þar sem veðin og tryggingarnar samanstóðu í íslenskum úthafsrækjukvóta voru nánast einskis virði. Menn lentu í að þurfa að selja ný skip, sem nýbúið var að kaupa til landsins og átti að nota til veiða á úthafsrækju, hið snarasta úr landi til að bjarga því sem bjargað varð. Þetta er ég að draga fram í umræðunni vegna þess að ég held að ríkið ætti að skoða það mjög vel og vandlega. Og hverjir eru ríkið? Það er íslenska þjóðin. Fyrir hönd íslensku þjóðarinnar fer ríkisstjórnin með framkvæmdarvaldið og Alþingi með löggjafarvaldið. Ég held að menn ættu að skoða það mjög vandlega hvort ástæða sé til að ríkið eigi fjármálastofnanir. Ég var á þeirri skoðun, og hef ekki breytt henni neitt þrátt fyrir að búið sé að einkavæða FBA, að ríkið hefði átt að eiga fjárfestingarsjóðina og hefði þar af leiðandi getað leyft sér meira frjálsræði í því að einkavæða hina almennu banka. En nú er málum hins vegar þannig komið að búið er að einkavæða Fjárfestingarbankann. Og þá finnst mér mjög athugandi að það sé skoðað ofan í kjölinn hvort við séum á réttri leið með því að stefna til þess að einkavæða báða ríkisbankana. Ég vil vekja athygli á því að við þingmenn Frjálslynda flokksins höfðum samið þáltill. sem var útbýtt í morgun en hefur auðvitað ekki verið rædd enn þá, sem víkur að því að menn skoði hvernig að slíkum málum verði staðið, þ.e. einkavæðingu bankanna, og því verði virkilega velt upp hvort þjóðin sé að fá hámarksverð fyrir þessar bankastofnanir eins og fyrirhugað er að selja þær í dag. Skilaboð markaðarins sem þeir hv. þm. Ögmundur Jónasson og hæstv. viðskrh. skiptust á skoðunum um hvernig væru til komin, hvort þau væru komin frá fjármálamarkaðinum eða hvort þau væru komin úr þjóðarsálinni. Ég heyrði að hv. þm. Ögmundur Jónasson reyndi að sannfæra ráðherrann um að þetta væru ekki orð þjóðarsálarinnar. Ég hygg að það sé alveg rétt hjá honum, ég tek a.m.k. undir það sjónarmið að þetta hafi ekki verið orð þjóðarsálarinnar. Ég held að þetta hafi verið orð markaðarins sem hæstv. viðskrh. lagði eyrun við. Og ég held að hv. þm. Ögmundur Jónasson ætti nú ekki að gera meira af því að vera að eyðileggja trú hæstv. viðskrh. og leyfa honum að halda þeirri trú sinni að hann sé að hlusta á þjóðarsálina. Því að við megum nú ekki eyðileggja það að hæstv. ráðherrar hafi þá trú að þeir séu að vinna að hag og heill þjóðarinnar, þó að ég sé á sömu skoðun og hv. þm. Ögmundur Jónasson, að menn séu í ríkisstjórninni núna að hlusta á hag og áherslur markaðarins fyrst og fremst, þeirra sem vilja koma fyrir peningum og fjárfesta. Hvers vegna draga þeir þá ályktun að nú sé rétt að rjúka til og búa til það sem hæstv. viðskrh. nefndi hér jólagjafapakka fyrir íslenska þjóð? Það skyldi þó ekki vera þannig að jafnvel í vaxandi niðursveiflu í sjávarútvegi séu menn á fullri ferð að ná peningum út úr sjávarútveginum? Það er nefnilega þannig, herra forseti, að íslenskum stofnunum eins og Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka hefur ekki tekist að gera grein fyrir rúmum 30 milljörðum sem streymt hafa út úr íslenskum sjávarútvegi og orðið þar til að auka skuldsetningu hans um yfir 50 milljarða á fjórum árum. Og hvar skyldu þeir peningar hafa verið á ferðalagi? Jú, það er alveg öruggt að eitthvað af þeim peningum fór í að kaupa hlutabréf í FBA, það er alveg klárt, eitthvað af þessum 30 milljörðum lenti þar. Og ég hygg að eitthvað af þessum 30 milljörðum hafi líka lent í knattspyrnufélaginu Stoke í Englandi. Það er nú samt einhver slatti eftir af þessum 30 milljörðum. Það skyldi nú ekki vera að það sem hv. þm. Ögmundur Jónasson heldur að séu skilaboð markaðarins en viðskrh. heldur að sé þjóðarsálin, sé að segja mönnum að finna þurfi pláss fyrir peninga í íslensku þjóðfélagi? Þá rjúka menn upp til handa og fóta og mér er næst að taka mér þau orð í munn að mönnum verði brátt í brók og vilja fara að selja hluti í þeim fjármálastofnunum sem ríkið á enn þá, Búnaðarbanka og Landsbanka. Hér birtist frv. einn, tveir og þrír og það á að afgreiða á stuttum fundum og verða helst orðið að lögum fyrir vikulok. Ég held að menn ættu að flýta sér hægt. Sú þáltill. sem við í Frjálslynda flokknum fáum vonandi að mæla fyrir sem fyrst gengur í rauninni út á það að við óskum eftir að ríkisstjórninni verði falið að kanna hagkvæmni þess að sameina fyrst Búnaðarbanka og Landsbanka og a.m.k. að tryggja að íslensk þjóð fái sem mest verðmæti út úr því sem hún ætlar að fara að selja. Því að við gerum okkur auðvitað grein fyrir því í þingflokki Frjálslynda flokksins, sem er nú reyndar aðeins tveir menn og ég held að ég muni það rétt að sjálfur hæstv. viðskrh. hafi einhvern tíma í haust kallað þennan litla þingflokk ,,örflokkinn``, þá gerum við okkur samt grein fyrir því, þó litlir séum, að ef það er vilji hinnar öflugu ríkisstjórnar þessa lands með sinn mikla þingmeirihluta að selja þessar bankastofnanir, Landsbanka og Búnaðarbanka, þá muni ríkisstjórnin sjálfsagt ná fram þeim vilja sínum sennilega fyrir jól. En við ætlum hins vegar að leggja það til að menn staldri aðeins við og hugsi sinn gang í þessum málum og velti því virkilega upp, ef það er svona eindreginn vilji manna að selja þessar bankastofnanir og ef menn álíta það sérstaka jólagjöf fyrir íslenska launþega að geta fjárfest í hlutabréfum í þessum bönkum, hvort við ættum ekki a.m.k. að tryggja það að íslenska ríkið fái hámarksverð fyrir bankana og þar með íslenska þjóðin. Ég held að ég muni það rétt úr Hólamessu forsrh. að hann hélt því fram að menn væru að reyna að ná til sín FBA fyrir smánarlega lítið verð. Fyrir örfáum dögum hélt hann ræðu og skýrði það út fyrir þingheimi hversu gæfulegt það hefði verið að hinkra aðeins við og ná 14 milljörðum fyrir FBA. Við getum út af fyrir sig verið sammála honum um það að úr því að FBA var seldur þá var miklu skynsamlegra að menn fengju fyrir hann 14 milljarða en 8 milljarða. Það skyldi þó ekki svipað sjónarmið eiga við varðandi bankastofnanir eins og Búnaðarbanka og Landsbanka, að skynsamlegt sé, ef það er eindreginn vilji ríkisstjórnarinnar að selja þessa banka, að menn reyni að fá fyrir þá hámarksverð en séu ekki að gefa sérstakar gjafir, jafnvel þó fyrir jól sé og þær hugsaðar sem sérstakur jólagjafapakki. Það verði sem sagt tryggt að íslenska þjóðin fái réttvirði fyrir þessi 15% sem ákveðið er að selja. Í öðru lagi að það verði jafnvel skoðað hvort ekki þurfi að gera eins og hæstv. forsrh. sagði í sumar, að setja þyrfti einhverjar reglur um hvernig ætti að tryggja dreifða eignaraðild. Ég held að það væri allt í lagi að menn stöldruðu við þessi tvö atriði og veltu þeim fyrir sér. Þau eru alla vega í samræmi við það eins og ég heyrði hæstv. forsrh. segja á sumardögum. Það getur vel verið að vetrarnætur hafi breytt skoðunum hans, en svona voru orð hans fyrr á þessu ári. Ég tel að full ástæða sé til þess að sú þáltill. sem við höfum fengið dreift hér á borðin fái að koma til umræðu sem allra fyrst þannig að hægt sé að velta upp þeim möguleika hér í salnum annars vegar og hins vegar við lokaafgreiðslu hvort menn séu tilbúnir að staldra við þá þáltill. og velta því fyrir sér hvort ekki sé verið að hafa af þjóðinni umtalsverða fjármuni með því að standa svona að málum. Þess vegna vil ég nefna það úr þessum ræðustól, hæstv. forseti, hvort hugsanlegt sé, þó að þessari þáltill. hafi aðeins verið dreift hér í morgun, að fyrir henni fáist mælt eftir að þessari 2. umr. lýkur um sölu á hlutafé í Búnaðarbankanum og Landsbankanum. Ég vil mælast til þess við forseta að hann hugleiði hvort hann geti leyft að við fáum að mæla fyrir þáltill. okkar svo menn geti skoðað hana. Reyndar er hún þannig úr garði gerð að jafnvel þó að menn stígi þetta ógæfuskref núna í eintómum flýti, þá heldur tillagan gildi sínu vegna þess að enn þá á ríkið eftir 72--73% í hvorum banka fyrir sig og hefur vissulega vald á því að sameina þá banka áður en þeir verða endanlega seldir. Málið er svo sem ekki alveg dottið um sjálft sig þó svo að ekki verði fallist á það af stjórn þingsins að þetta mál fái að koma hér til umræðu. En það væri vissulega betra ef það fengi að komast til umræðu áður en menn færu í endanlega afgreiðslu á þessu máli við 3. umr. Það hafa komið hin og þessi skilaboð frá því sem hæstv. viðskrh. kallar markaðinn og þjóðarsálina. Fyrir ekki alllöngu síðan tók ég eftir ummælum formanns stjórnar Íslandsbanka, Kristjáns Ragnarssonar þar sem hann lýsti því yfir að hann teldi að bestu sameiningarmöguleikarnir og þeir sem lægju í raun og veru á borðinu undir stjórn Íslandsbanka, yrði sameining Landsbanka og Íslandsbanka, ef af yrði í framtíðinni, eftir að bankastofnanir sem ríkið á núna væru einkavæddar. Ég minnist hins vegar orða hans og langar að rifja þau hér upp þegar það kom til tals fyrir um það bil einu og hálfu ári eða tveimur árum að sameina Búnaðarbanka og Landsbanka, þá held ég að ég muni það alveg rétt, þó það sé ekki orðrétt, að hann sagði eitthvað á þá leið að óráð væri að sameina Búnaðarbanka og Landsbanka. Hvers vegna? Vegna þess að þá yrði til viðskiptarisi í bankaheiminum. Núna talar hann hins vegar ekkert um það. Hann telur mjög eðlilegt að Íslandsbanki hafi forustu um að sameinast Landsbankanum. Þá óttast aðrir aðilar að til verði risi, þ.e. sparisjóðirnir og Búnaðarbankinn. Ég endurtek hins vegar að eðli málsins samkvæmt þyrfti, með hagsmuni íslensku þjóðarinnar sem á þessar bankastofnanir að leiðarljósi, að skoða hvort ekki bæri að sameina þessar tvær bankastofnanir áður en meira hlutafé yrði selt í þeim. Ég hygg að fólkið í landinu og ríkissjóður fengi meira fyrir eign sína ef sú sameining ætti sé stað áður en ráðstafað yrði meira af hlutafé í þessum bönkum. Ekki síst ef sú stefna yrði tekin að flýta endanlegri einkavæðingu. Þrátt fyrir yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar um að það muni ekki gerast á næstu fjórum árum þá getur, miðað við þann flýti sem er á þessu máli, farið svo að menn ákveði að stíga skrefið til fulls. Ég held að það væri gæfuspor að staldra aðeins við. Ég tek undir þau sjónarmið sem fram hafa komið hjá formanni Sambands íslenskra bankamanna að eðlilegt væri og sjálfsagt að skoða sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka. Ég hef tekið eftir að í þeim skjölum sem fylgja álitum þeirra sem starfa í efh.- og viðskn., en þar á Frjálslyndi flokkurinn ekki fulltrúa, hafa verið dregnar fram ýmsar upplýsingar. Í efh.- og viðskn. lagði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir langan fyrirspurnalista m.a. fyrir Fjármálaeftirlitið. Þar var m.a. spurt hvort leikreglur um fjármálamarkaðinn, m.a. löggjöf um Samkeppnisstofnun, væru nægilega traustar til að fyrirbyggja eins og kostur er valdasamþjöppun á fjármagnsmarkaði og tryggja dreifða eignaraðild. Því svaraði Fjármálaeftirlitið skriflega og segir að með bréfi til efnahags- og viðskiptanefndar, dags. 9. nóvember, hafi Fjármálaeftirlitið gefið umsögn m.a. um eignaraðild í viðskiptabönkunum og öðrum lánastofnunum. Í umsögninni tekur Fjármálaeftirlitið ekki beina afstöðu til þeirrar almennu spurningar hvort tryggja beri dreifða eignaraðild að íslenskum viðskiptabönkum og öðrum lánastofnunum með lagaákvæðum um hámarkseign eða atkvæðisrétt. Í umsögninni eru hins vegar raktar reglur um eftirlit með eignarhaldi sem kveðið er á um í tilskipun um Evrópska efnahagssvæðið. Þar er fjallað um útfærslu þeirra á svæðinu og rakin umræða um málið í Noregi. Í umsögninni kemur fram að unnt sé, að mati Fjármálaeftirlitsins, að styrkja núgildandi ákvæði um eignaraðild og tryggja með því þá hagsmuni sem lúta að öryggi fjármagnsmarkaðarins. Enn fremur er vikið að nokkrum atriðum sem hafa ber í huga, sé það vilji löggjafans að setja lög um ákvæði um dreifða eignaraðild að lánastofnunum. Ég skildi þær umræður sem fram fóru um Fjárfestingarbanka atvinnulífsins þannig að mikill vilji væri til þess hjá hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að slíkar reglur yrðu settar. Mig langar, áður en ég lýk máli mínu, að beina þeirri spurningu til viðskrh. hvort hægt sé að vænta þess í nánustu framtíð að ríkisstjórnin eða viðskrh. beiti sér fyrir því að slíkar reglur verði settar.

Herra forseti. Ég held að mér verði það fyrst fyrir, herra forseti, að ræða dálítið um vinnubrögð og þær vinnuaðstæður sem okkur þingmönnum er boðið upp á í þessu máli. Ég hygg að ég muni það rétt, herra forseti, að þetta frv. hafi komið fram í síðustu viku. A.m.k. kom það hér til umræðu fyrst 3. desember sl. Það er ekki ýkja langt síðan. Ég sagði þá strax og endurtek hér að mér finnast þetta fráleitar aðstæður sem hæstv. ríkisstjórn ætlar þingmönnum og þinginu í vinnu að stórmáli af þessu tagi. Það er ekki boðlegt, herra forseti, að við stöndum frammi fyrir slíku hér á Alþingi trekk í trekk. Það virðist færast í vöxt að hæstv. ríkisstjórn líti svo á að hún hafi alfarið í valdi sínu og til ákvörðunar úti í bæ að skipa Alþingi fyrir verkum og ákveða hvernig málum skuli rúllað hér í gegn. Við fáum um það tilskipanir utan úr bæ að þetta eða hitt málið skuli afgreitt á fimm dögum, tíu dögum eða þremur vikum, að ríkisstjórnin hafi ákveðið að þetta eða hitt verði afgreitt fyrir jól, fyrir páskaleyfi eða hvað það nú er. Þannig er með þetta mál. Svo virðist sem skyndiákvörðun ríkisstjórnarinnar um að henda út 15% af eignarhlut almennings í Landsbanka og Búnaðarbanka sé tilefni þess að frv. er tekið hér til 1. umr. þegar komið er fram í desembermánuð. Það er ekki eins og það sé bara nóg að afgreiða málið fyrir áramót. Nei, málið þarf helst að afgreiða í gær þannig að hægt sé að selja bankana í dag. Þannig er það. Ríkisstjórn og ráðherrum finnst sjálfsagt að Alþingi hlýði, að menn bukki sig hér og beygi fyrir ákvörðunum ríkisstjórnarinnar úti í bæ og málunum sé rúllað í gegn. Allur þessi aðdragandi málsins, herra forseti, er til vitnis um það að þetta mál er sáralítið undirbúið af hálfu ríkisstjórnar. Hér er um skyndiákvörðun að ræða. Hún er liður í leikfimisæfingum ríkisstjórnarinnar sem eiga að heita til þess fallnar að slá á þenslu. Ríkisstjórnin er í nokkrum vanda með ýmis ofhitunareinkenni í efnahagslífinu og margt hefur reynst með öðrum brag og í raunar í lakara standi en hæstv. ríkisstjórn taldi þjóðinni trú um fyrir kosningar. Góðærið er sem sagt ekki jafnfast í sessi og ríkisstjórnin vildi láta þegar hér var allt í himnalagi fyrir kosningar. Þess vegna þarf að grípa til æfinga eins og þeirra sem ríkisstjórnin hefur verið að gera í kringum afgreiðslu fjárlagafrv. og nú þeirrar, að það sé mikið snjallræði að selja hlut í ríkisbönkunum til að slá á þenslu. Það réttlætir það að hverfa frá öllum fyrri yfirlýsingum og loforðum. Menn telja sig lausa allra mála af því að þeir fundu þessa miklu afsökun, að slá á þensluna. Það er í lagi að hér komi fram, herra forseti, að svo mikið lá við að drífa þessa sölu bankanna af að hv. formaður viðskn., Vilhjálmur Egilsson, var kallaður heim frá útlöndum. Hann mátti taka töskur sínar, troða ofan í þær pjönkum sínum og drífa sig heim þar sem hann var staddur í mikilvægum erindagjörðum Alþingis á erlendri grund. Hann varð að stytta för sína um einhverja sólarhringa. Verkefnið er þetta, að pína frv. í gegnum efh.- og viðskn. á svo sem eins og einum til tveim sólarhringum. Að sjálfsögðu lét hv. þm. sig hafa það enda ýmsu vanur eins og kunnugt er.

Hann vinnur nú alla vikuna.

Rétt, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er einn allra ötulasti vinnumaður ríkisstjórnarinnar í gegnum árin við að troða í gegn hverju sem vera skal hafi það verið ákveðið af hinni háu ríkisstjórn. Ég er alveg viss um það að ef enn væru við lýði þau verðlaun sem Búnaðarfélag Íslands veitti fyrr á öldinni dyggustu vinnumönnum í sveitum landsins, þá ætti hv. þm. Vilhjálmur Egilsson þann prís skilinn. Hann ætti að fá þann bikar sem Búnaðarfélagið úthlutaði hér fyrr á öldinni, við þær aðstæður sem þá voru, duglegustu vinnumönnum. Þá var valinn vinnumaður ársins. Ég legg til að þó seint sé fái nú hv. þm. Vilhjálmur Egilsson þann titil, vinnumaður ársins. Hann hefur svo sannarlega verið ríkisstjórninni og ríkisstjórnum á undangegnum kjörtímabilum betri en enginn þegar þurft hefur að troða í gegn svona ákvörðunum, stimpluðum úti í bæ. Þar með hefur fyrir hönd Alþingis verið ákveðið að þetta skuli fram ganga og verða að lögum.  En hv. þm. Vilhjálmur Egilsson má eiga það að hann hefur það fram yfir ýmsa aðra nefndarformenn að þegar beita þarf ofbeldinu þá gerir hann það af nokkurri lagni. Það vill nú svo til að ræðumaður þekkir þetta af nokkuð langri sambúð við hv. þm. í efh.- og viðskn., sem hæstv. forseti kallar stundum fjárhags- og viðskiptanefnd af sögulegum ástæðum. Það sem ég á við og vil hrósa hv. þm. fyrir þrátt fyrir allt, þó mér finnist hann stundum leggjast lágt í þessum vinnumannsstörfum, er að ég minnist þess ekki að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., hafi nokkurn tímann neitað bón um að fá t.d. gesti fyrir nefndina. Ég hef alla vega ekki orðið fyrir því og hef ég þó kallað býsna marga fyrir efh.- og viðskn. á sl. átta árum eða svo. Þetta hefur hv. þm. Vilhjálmur Egilsson fram yfir starfsbróður sinn, hv. þm. Hjálmar Jónsson, sem komst á spjöld þingsögunnar í gær eða fyrradag fyrir framgöngu sína sem formaður í annarri þingnefnd með því að hafna því að kalla fyrir þingnefndina einn aðalaðila málsins, í því tilviki fyrirtækið Norsk Hydro.  En þannig er, herra forseti, að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson varð fyrir þessum hremmingum og varð að færa þær fórnir að gera heldur snautlega og stutta för sína sem formanns EFTA/EES-sendinefndar íslenska þjóðþingsins. Sennilega hefur ekki verið mikil reisn yfir því hvernig þátttöku Íslendinga í fundahaldinu lauk að þessu sinni eða hvernig það fjaraði út með ótímabærri heimferð ákveðinna þátttakenda vegna þess að fyrirmæli komu frá æðstu stöðum í ríkisstjórninni, ég hygg frá sjálfum hæstv. forsrh., um að nú þyrfti að kalla vinnumanninn heim til verka. Hér er frv. komið, greinilega eftir afar flausturslega skoðun. Þeim mun hallærislegra er það fyrir hæstv. ríkisstjórn og hv. meiri hlutann í efh.- og viðskn. að í þjóðfélaginu gýs upp mikil umræða um þetta mál. Áhrifamiklir fjölmiðlar hafa skrifað um að óhjákvæmilegt sé að fram fari um þessi mál umræða um framtíðarstefnuna og grunnatriðin í þessum efnum, m.a. um hugmyndir manna í þjóðfélaginu um stórfellda bankasameiningu og annað í þeim dúr. Ég kem betur að því síðar í ræðu minni. Herra forseti. Ég held að næst sé rétt að rifja aðeins upp vissa þætti úr sögulegum aðdraganda þessa máls. Staðreyndin er sú að á árinu 1997 voru hér til umfjöllunar á hinu háa Alþingi frumvörp eða frumvarp sem varaði einkavæðingu eða háeffun ríkisviðskiptabankanna. Þá voru uppi, eins og ég vitnaði til við 1. umr. þessa máls, miklir svardagar af hálfu hæstv. ríkisstjórnar um að ekki yrði um beina sölu á eignahlut ríkisins að ræða í ríkisviðskiptabönkunum fyrstu fjögur árin. Nú gekk það eftir að Búnaðarbankinn og Landsbankinn breyttust í hlutafélög um áramót 1997/1998 þannig að í raun er sá tími ekki uppi fyrr en í árslok 2001. Þetta var tekið skýrt fram í greinargerð frv. á sínum tíma. Þetta var undirstrikað í ræðum hæstv. viðskrh. Hæstv. viðskrh. tók þetta enn fram í svörum við fyrirspurnum á Alþingi á þessum tíma og á ýmsan hátt annan, en þetta hefur verið margítrekað og svarið t.d. í yfirlýsingum við starfsmenn, starfsmannafélög bankanna og Samband bankamanna. Svo kemur hér hæstv. viðskrh. og telur sig lausan allra mála með því einu að segja að nú séu aðstæðurnar þannig að það sé skynsamlegra að gera þetta svona heldur en að auka hlutafé, eins og þá sé hann laus allra mála, þar með skuli orð ekki standa, þar með geti menn gefið lönd og leið lögskýringargögn og yfirlýsingar sem gefnar voru hér á Alþingi og lagðar fram í þinggögnum fyrir ekki lengri tíma síðan en raun ber vitni, tveimur árum rúmum eða svo. Er þetta þá þannig? Er það þá þannig að einhverjar æfingar af þessu tagi leysi menn undan loforðum, stefnuyfirlýsingum, lögskýringargögnum, yfirlýsingum við samtök starfsmanna á viðkomandi sviði o.s.frv.? Og ef svarið er já, þá er það það sama og að segja: ,,Það er aldrei neitt að marka slíkar yfirlýsingar``? Þær eru ævinlega einskis virði vegna þess að það er auðvitað ævinlega hægt að bera við svona hlutum, ævinlega. Og er það vilji ríkisstjórnarinnar? Er það þá þannig sem þeir telja að hlutirnir eigi að vera, þ.e. að afsala í raun og veru stjórnvöldum þeim möguleika að geta gefið einhverjar bindandi skuldbindingar, loforð eða fyrirheit sem haldi? Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera neinar sérstakar kröfur til þess að hæstv. iðn.- og viðskrh. gerist gæslumaður virðingarverðra grundvallarsjónarmiða og prinsippa hér í sambandi við lagasetningu og þingstörf. Það væri til of mikils mælst. En ég ætla að segja það hér að aðrir menn með meiri metnað hefðu nú einhvern tíma haft það að ófrávíkjanlegri grundvallarreglu að orð skyldu standa. Og þeir hefðu þá --- þrátt fyrir það að eitthvað kallaði kannski á og þeir hefðu gjarnan viljað vera lausir loforða sinna og skuldbindinga --- staðið við þau samt til þess að það fornkveðna ætti við að orð skyldu standa. Það er athyglisvert að sjá menn svona viljuga við að gera sig að ómerkingum. Ég minnist þess varla að hafa séð hæstv. ráðherra í annan tíma jafnviljugan, sporléttan, þegar hann er að gera sjálfan sig að ómerkingi eins og hæstv. iðn.- og viðskrh. Það liggur við að hæstv. ráðherra sé glaðhlakkalegur þegar hann kemur hér og afhjúpar það að hann er að gera að engu þau fyrirheit sem hann gaf, stóð fyrir að gefa hér við afgreiðslu málsins á sínum tíma þegar bönkunum var breytt í hlutafélög. Auðvitað verður það, eins og ég segi, að vera hans eigin ákvörðun, hæstv. ráðherrans, en það er athyglisvert að sjá hversu lítill metnaður manna sem fara með ráðherraembætti á Íslandi er orðinn á þessum síðustu tímum. Einu sinni var sú tíð að mönnum var fátt kærara en mannorð sitt og alveg sérstaklega það að þeir væru orðheldnir menn, þeirra orðum væri að treysta og þeir legðu mikið á sig jafnvel til að það stæði, tóku á sig ýmiss konar vandkvæði til þess að geta verið menn fyrir því að standa við orð sín. Það á ekki við um hæstv. núv. iðn.- og viðskrh. augljóslega eins og þetta dæmi sýnir. Og það sem meira er, svo undarlega virðist bera til að hæstv. ráðherra er viljugur og þess óðfús að láta hlutina ganga þannig fram hér að þeir geri hann sjálfkrafa að ómerkingi orða sinna. Herra forseti. Í þriðja lagi þá held ég að það sé athyglisvert og ástæða til að ræða hér stefnuleysi hvað varðar framkvæmd og markmið sem einkennir allt þetta ferli. Í raun vil ég lýsa nokkrum vonbrigðum með það hvernig þessi mál eru og hafa verið að þróast hvað varðar breytingu á ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélög og svo framhaldinu og reyndar fleira sem varðar, má segja, einkavæðingu og æfingar hæstv. ríkisstjórnar á því sviði. Það er að vísu svo að ljóst er að að einu leyti er leiðin vörðuð og skýr, þ.e. með því að einkavæða. Hún er sú. Það er alveg ljóst. Einhvern veginn skal haldið áfram þessari einkavæðingu. En það er augljóslega þannig að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki lagt niður neinar línur hvorki hvað varðar vinnubrögð né áfanga eða markmið í þessum efnum að öðru leyti. Hvað varðar meðferð þessara mála í tilviki fjármálastofnananna þá er þetta auðvitað svo ljóst vegna þess að þar hafa menn hringlað með framkvæmdina. Ég fullyrði það hér, herra forseti, að í ekki eitt einasta skipti, hvorki þegar byrjað var að einkavæða eða selja Fjárfestingarbankann, þegar því verki var lokið, þegar æfingarnar hófust með Landsbankann og Búnaðarbankann né heldur nú í framhaldinu, er beitt sömu vinnuaðferðum. Það er ævinlega spilað af fingrum fram og búin til einhver ný aðferðafræði í hvert sinn. Þannig hefur það verið. Í hvert einasta skipti er farið út í einhverjar svona nýjar æfingar og þær rökstuddar eða kynntar eða seldar með ýmsum æfingum. Til að nefna nokkur dæmi þá má náttúrlega í fyrsta lagi vísa í þær mismunandi aðferðir sem notaðar voru við söluna. Þegar hlutaféð í ríkisviðskiptabönkunum var boðið út þá var ein aðferð notuð. Þegar 49% í Fjárfestingarbankanum voru seld þá var önnur aðferð notuð og þegar afgangurinn var seldur þá var þriðja aðferðin notuð. Og nú er verið að afgreiða þetta hér án þess að neitt liggi fyrir um það hvernig farið verður með eignarhlut ríkisins, þessi 15% í hvorum banka fyrir sig. Þá má nefna það að einu sinni var sú stefna sett fram að engin bein sala á eignarhlut ríkisins í bönkunum skyldi fara fram næstu fjögur árin eða fyrstu fjögur árin sem þeir væru reknir sem hlutafélög. Það er einn hluturinn sem nú er verið að hverfa frá. Enn er verið að breyta um kúrs, breyta stefnu. Ég nefni í þriðja lagi hugmyndirnar sem gusu upp í fyrrasumar algjörlega þvert ofan í t.d. loforðin um enga sölu, þ.e. að selja allt í einu stóran og í raun ráðandi hlut í Landsbankanum til útlanda. Hæstv. iðn.- og viðskrh., auðvitað þvert ofan í eigin loforð og yfirlýsingar, var kominn á fulla ferð með sínum húskörlum í það mál. Hann var kominn á bólakaf í viðræður við Enskilda bankann um að selja honum drjúgan hlut af Landsbankanum. Svo var það nú stoppað og ráðin tekin af hæstv. ráðherra. En það sýnir samt hringlið, stefnuleysið og í raun og veru ósvífnina í þessum málum. Þá sem fyrr og síðar var þessi sami einkennilegi vilji á ferðinni hjá hæstv. viðskrh. að gera sjálfan sig að ómerkingi því þá var enn styttra um liðið frá því að loforðin um að selja ekkert voru gefin. Í fjórða lagi, herra forseti, mætti nefna þá aðgerð sem hæstv. iðn.- og viðskrh. hafði forgöngu um, að rjúka til og bjóða út nýtt hlutafé í báðum ríkisviðskiptabönkunum á sínum tíma. Í raun er það þannig að allt sem síðan hefur gerst og meira að segja hæstv. ráðherra sjálfur með málflutningi sínum nú og þenslutali, segir að það hafi verið mjög óskynsamleg aðgerð. Voru einhver sérstök rök fyrir því t.d. að það þyrfti að styrkja eiginfjárstöðu bankanna út af fyrir sig? Var Búnaðarbankinn illa á vegi staddur? Skorti hann meira eigið fé? Nei. Menn geta sagt sem svo að á þeim tíma hafi menn viljað stækka efnahagsreikning bankanna og auka svigrúm þeirra til að þjónusta stóra viðskiptavini. En þá voru menn líka um leið að segja að þeir vildu að bankarnir gætu að breyttu breytanda verið þátttakendur í þeirri útlánaþenslu sem menn líta nú á sem vandamál og segja að sé eitt það efnahagsvandamál sem menn séu að glíma við. Og nú kemur hæstv. viðskrh. hér og segir að það væri óskynsamlegt að auka hlutafé bankanna því það mundi auka þenslu og þess vegna verðum við að gera þetta svona, að selja beint. Þetta er sami maðurinn og fyrir ekki löngu síðan stóð einmitt fyrir því að bjóða út aukið hlutafé og stækka bankana, stækka efnahagsreikning bankanna sem auðveldaði þeim aftur aukin útlán o.s.frv. Hér rekst eitt á annars horn og niðurstaðan í málinu er sú sem blasir við og er staðreynd, að ríkisstjórnin hefur ekki haft neina heildstæða, skýra stefnumörkun uppi í þessum efnum. Þetta er spilað af fingrum fram og það er eins og menn séu að selja kartöflupoka eða nokkur kíló af hveiti eða eitthvað slíkt. Það er farið með þessa hluti af þvílíku kæruleysi að það mætti ætla að ekki væru miklir hagsmunir í húfi. Og það er auðvitað mjög ámælisvert, herra forseti. Er það virkilega orðið þannig að hæstv. ríkisstjórn líti svo á að eignir almennings, opinber fyrirtæki og stofnanir, séu bara svona eins og spilafé eða vasapeningur sem krakkar fá og geta leikið sér með og gert við hvað sem þeim sýnist, að menn getið tekið í skyndi einhverjar geðþóttaákvarðanir og farið með þetta að vild, svona einn daginn og hinsegin annan daginn? Það er auðvitað athyglisvert, herra forseti, hvernig ábyrgð menn sýna eða öllu heldur sýna ekki í umgengni um þessa hluti. Herra forseti. Það er einnig athyglisvert og ástæða til þess að fá á því skýringar, hvers vegna ríkisstjórnin velur að láta báða ríkisviðskiptabankana fylgjast algjörlega að í þessum efnum, bjóða út nýtt hlutafé í þeim báðum með svipuðum hætti og nú selja 15% af eignarhlut ríkisins í þeim báðum samtímis. Hvaða rök eru sérstaklega fyrir því að meðhöndla báða ríkisviðskiptabankana nákvæmlega eins að þessu leyti? Eru þeir algjörlega eins? Er efnahagsleg staða þeirra og viðskiptaumhverfi þannig að það kalli á að þeir séu meðhöndlaðir nákvæmlega eins? Ég frábið mér röksemdafærsluna um skilyrðin frá Verðbréfaþingi Íslands því ég kannast ekki við að Alþingi Íslendinga sem á að móta stefnuna í þessum málum og fer með valdið í reynd --- eða ætti að fara með það ef hér væri eðlilegt þingræði í landinu --- hafi framselt Verðbréfaþingi Íslands vald til þess að ráðskast með það hvernig farið verði með eignarhlut bankanna. Það var framkvæmdarvaldsaðgerð sem var ekki borin undir Alþingi svo mér sé kunnugt um að gangast inn á þessa skilmála til þess að fá bankana skráða á Verðbréfaþinginu og þennan aðlögunartíma sem er þó fram í júní eða júlí á næsta ári og gerir það m.a. að verkum að Alþingi gæti tekið sér tíma fram á vor til þess að skoða vandlega og ákveða hvernig frá þessu yrði gengið. En af hverju 15% í báðum bönkunum? Jafngildir það ákvörðun eða tillögu um að báða ríkisviðskiptabankana skuli einkavæða í sömu skrefum og láta þá báða hverfa yfir til einkamarkaðarins með sama hætti, eða hvað? Eða eru rökin bara þau að menn vilji ekki gera upp á milli þeirra? Auðvitað er staðreyndin sú að að mörgu leyti er staða bankanna ólík, bæði hvað varðar efnahagslega stöðu þeirra, hlutfallslegt eigið fé miðað við útlán og stærð þeirra á markaðnum og fleira mætti þar til telja. Ef maður lítur á þá hlið mála væru ýmis rök sem virðast benda til þess og mæla með því að einmitt gæti verið ástæða til að meðhöndla þá ólíkt og nýta með mismunandi hætti, t.d. heimildir til hlutafjáraukningar og/eða sölu. En það er ekki lagt til, þvert á móti er þetta spyrt saman með þessum hætti. Þýðir þetta líka að ríkisstjórnin ætli sér, hafi sett sér, að ríkið skuli sem eigandi hverfa út úr báðum bönkunum og ekki komi til greina t.d. að halda eignarhlut í öðrum bankanum, stærri eða alfarið? Er þetta t.d. til marks um það að ríkisstjórnin hafi alfarið hafnað þeim möguleika að fara hér hvað varðar eignarhald í bönkunum það sem við höfum stundum kallað í þessari umræðu ,,norsku leiðina``, að ríkið eigi drjúgan hlut í mikilvægustu viðskiptabönkunum sem það hefur af sögulegum ástæðum átt eða átt aðild að, a.m.k. öðrum þeirra, er búið að hafna því? Er hægt að fá einhver svör við því eða verður svarið eins og venjulega, þetta verður allt metið eftir aðstæðum og er niðurstaðan sú að það verði spilað af fingrum fram af geðþótta ríkisstjórnarinnar og teknar um það skyndiákvarðanir sem síðan verði hent inn í Alþingi til þess að stimpla? Herra forseti. Ég verð að segja að ég er ekki sérlega upprifinn yfir framgöngu hæstv. ríkisstjórnar og hvernig þetta birtist hér og verð að láta í ljós að ég hef afar takmarkaða samúð með því sem hæstv. viðskrh. beitir sér fyrir og hæstv. ríkisstjórn er væntanlega á bak við hann. Það er líka ákaflega athyglisvert, herra forseti, og liggur við að vera skemmtilegt í pólitísku sögulegu samhengi að það skuli vera Framsfl. og hæstv. viðskrh., Finnur Ingólfsson, sem eru nú aðalverkamennirnir í víngarði drottins í þessum efnum ef svo má að orði komast. Sú var tíðin að hæstv. viðskrh. var ungur maður á uppleið í Framsfl., var í stjórnarandstöðu á Alþingi og hafði flest á hornum sér vegna þeirrar einkavæðingar sem var þá í undirbúningi eða í gangi í tíð þeirrar hæstv. ríkisstjórnar sem þá sat, þ.e. ríkisstjórnar Alþfl. og Sjálfstfl. Væri auðvitað hægt að draga fram í dagsljósið ýmis gullkorn, m.a. úr ræðum hv. þm. á þeirri tíð, Finns Ingólfssonar, núv. hæstv. viðskrh. Þetta er líka athyglisvert vegna þess að ekki er langt síðan, herra forseti, að sá flokkur sem hæstv. viðskrh. er varaformaður fyrir, hafði uppi allt aðrar áherslur í þessum efnum. Það eru orðin býsna merkileg vatnaskil í þessari umræðu pólitískt séð þegar það birtist okkur nú að Framsfl. er með öllu horfinn úr hópi þeirra sem hafa einhverjar efasemdir uppi hvað varðar nýfrjálshyggjuna og allsherjarmarkaðsvæðingu samfélagsins. En það er ekki hægt að fá aðra niðurstöðu af því sem er raunverulega að gerast og hefur verið að gerast síðustu missiri en þá, að Framsfl. er genginn í raðir nýfrjálshyggjuflokkanna og það sem meira er, hann er tiltölulega ötull í framkvæmdinni og hefur þar í raun og veru enga fyrirvara á. Það er svo skemmtilegt, herra forseti, að á köflum hafa í umræðum um þessi mál talsmenn Framsfl. verið meiri markaðshyggjumenn, hægri sinnaðri og gaddfreðnari, eins og ég hef stundum komist að orði um þá nýfrjálshyggjumenn, en talsmenn Sjálfstfl. Það var t.d. afar skemmtilegt þegar umræða hófst nú í haust um möguleikann á því að setja lög og reglur sem tryggðu dreifða eignaraðild einmitt að fjármálstofnunum. Hæstv. forsrh. blandaði sér mjög í þá umræðu og taldi að slíkt kynni að reynast nauðsynlegt, hann hefði að vísu heldur, sagði hæstv. forsrh., kosið að óskráðar reglur dygðu, en ef á því væri vafi þá væri óumflýjanlegt að setja slíkar reglur. Hverjir komu þá fram og andmæltu því og töldu það óheppilegt inngrip í markaðinn? Var það Hannes Hólmsteinn sem kemst víst á spjöld sögunnar sem einn af tíu umdeildustu stjórnmálamönnunum, Íslendingunum, af því hann hefur þótt eða þótti á sinni tíð mestur frjálshyggjumanna norðan Alpafjalla, fyrir utan kannski Milton Friedman? Nei, það var ekki Hannes Hólmsteinn, það var ekki Heimdallur, það var ekki SUS, það var Framsfl. Það var bæði formaður og sérstaklega varaformaður Framsfl., hæstv. viðskrh., Finnur Ingólfsson, sem taldi á því öll tormerki að vera að setja slíkar reglur sem gripu inn í markaðinn. Í þessari umræðu og í umræðum á dögunum þegar þetta mál var til 1. umr. og einnig til umræðu í fyrirspurnatíma og í óundirbúnum fyrirspurnum þá kom markaðshyggjan mjög skýrt fram hjá hæstv. viðskrh. Hann vildi enga skoðun hafa á því, þóttist a.m.k. ekki hafa, skaut sér á bak við það og svaraði engu til þegar að spurt var um áform hvað varðaði sameiningu eða meðferð þessara bankamála. Hver voru rökin? Jú, hæstv. viðskrh. ætlaði að hlusta á skilaboð markaðarins og fara að þeim. Var með öðrum orðum orðinn einn helsti talsmaður óheftrar markaðshyggju og alræðis markaðarins og markaðsvæðingar samfélagsins. Það er Framsfl. í dag. Það er mjög athyglisvert, herra forseti. Menn kunna að segja að þetta séu allt saman frasar og þetta skipti ekki lengur máli og þjóðfélagið sé á einni leið í þessum efnum o.s.frv. og það sé mjög gamaldags að hafa uppi önnur sjónarmið. Ég hef oft heyrt þær ræður, sennilega fáir Íslendingar oftar. En er það samt ekki athyglisvert og mun það ekki á seinni tímum þegar menn fara yfir hina pólitísku sögu ofanverðs 10. áratugarins og síðustu áranna á þessari öld, þá spái ég því að það muni þykja merkilegt hversu hröð þróun Framsfl. varð undir forustu núv. ráðamanna þar, frá því að vera miðjuflokkur, með svona ákveðnu félagslegu ívafi á köflum, sem hélt því á lofti að hann væri í bland flokkur samvinnu og jafnvel nokkurrar félagshyggju og yfir í að verða að sumu leyti forustuflokkur nýfrjálshyggjunnar og markaðsvæðingarinnar á Íslandi. Því rifja ég þetta upp, herra forseti, að m.a. í þessu máli, meðferð þessara bankamála verður þetta afar skýrt. Þegar til umræðu var á sínum tíma að breyta ríkisviðskiptabönkunum í hlutafélög fór fram geysimikil umræða um þau mál eins og eðlilegt er og ég hef hérna með mér hluta af umræðunni sem varð um frv. til laga um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands hf. Þessi umræða varð bæði í þingsölum og úti í þjóðfélaginu. Hún varð á aðalfundum bankastofnana og hún varð á vettvangi stjórnmálafélaga. Á þeim tíma sem nú veltu menn ekki bara fyrir sér formbreytingunni heldur hinu, hvernig skyldi með málin fara í framhaldinu? Hver ætti að verða framtíðarstefnan, hver ættu að verða markmiðin í þessum efnum? Gerð var hörð hríð að því á þingi og víðar að fá fram einhverjar línur í þeim efnum. T.d. með spurningunni um það hvort einn kostur í stöðunni sem menn ættu að skoða væri að sameina ríkisviðskiptabankana, hvort sem þeir verða svo háeffaðir og jafnvel að einhverju leyti einkavæddir eða ekki. Um það gætu menn í sjálfu sér deilt. En væri það skynsamlegur kostur í stöðunni, annaðhvort samtímis eða þá áður en þeim væri breytt í hlutafélög, að leggja þessa banka ríkisins saman? Fengist meira fyrir eignarhlut ríkisins þannig? Væri það skjótvirk leið til hagræðingar í bankakerfinu? Gæti ríkisvaldið notað eignarhlut sinn og eigendastöðu sína til þess að flýta fyrir uppstokkun og hagræðingu í bankakerfinu með slíkri aðgerð? Slík sjónarmið komu fram á árunum 1996--1997 og voru býsna vel rökstudd af ýmsum. Þá voru eða höfðu verið viðhorf margra framsóknarmanna þau að það ætti að fara mjög varlega í einkavæðingu bankanna, sérstaklega var það viðhorf Framsfl. á árunum 1991--1995 og að sumu leyti birtist hæstv. viðskrh. ekki aðeins sem ómerkingur orða sinna í þessu máli, heldur líka sem hálfgerður umskiptingur, miðað við fyrri sjónarmið. Ef maður vitnar t.d., herra forseti, í fyrrv. formann Framsfl. og þau sjónarmið sem hann setti fram á þessum tíma, t.d. á fyrri hluta kjörtímabilsins frá 1991--1995, eru þau líka mjög til marks um þá hröðu þróun Framsfl. til hægri og yfir í nýfrjálshyggju og markaðsvæðingarflokk sem orðið hefur síðan, að hann fór þar með húsbóndavald og minnti stundum á yfirlýsingar fyrri forustumanna Framsfl. um að allt væri betra en íhaldið, allt væri betra en íhaldið. Mun vera ættað frá Eysteini Jónssyni, eða hvort það var Hermann Jónasson. Þannig var það t.d., herra forseti, að meðan Steingrímur Hermannsson var enn þá formaður Framsfl., setti hann fram sjónarmið sín í þessum bankamálum í ítarlegri og athyglisverðri ræðu á fundi í Framsóknarfélagi Reykjavíkur á árinu 1991. Það er vissulega nokkuð um liðið en þetta er lýsandi fyrir þau viðhorf sem uppi voru þá í Framsfl. og höfðu áhrif á það hvernig framsóknarmenn töluðu og héldu á þessum málum í allmörg ár eftir það og í raun og veru að ég hygg að mestu leyti á því kjörtímabili, allt til 1995. En þá sagði m.a. Steingrímur Hermannsson í þessari gagnmerku ræðu á fundi í Framsóknarfélagi Reykjavíkur, með leyfi forseta: ,,Steingrímur ræddi nokkuð hugmyndir um að breyta ríkisbönkunum í hlutafélög og selja þá einkaaðilum. Sagði hann að það að breyta bönkunum í hlutafélög skipti ekki miklu máli ef ríkið ætti allt hlutaféð en hins vegar væri ekki góð reynsla af því að selja einkaaðilum ríkisbanka.`` Þetta sagði formaður Framsfl. árið 1991. Hann fór síðan yfir ýmislegt í þessum málum í ræðunni, m.a. um sölu Útvegsbankans: ,,Sagði hann, að mikilvægt væri að hafa í landinu sterkan íslenskan banka og athugandi væri, að sameina Landsbanka og Búnaðarbanka í því skyni.`` Ég rifja þetta upp, herra forseti, vegna þess að þetta er í senn lýsandi fyrir þær áherslubreytingar sem orðið hafa hjá Framsfl. og þetta á líka erindi inn í umræðuna og var reyndar rifjað upp þegar umræðan fór fram á árinu 1987 um að breyta viðskiptabönkunum í hlutafélög. En sú umræða og umræðan sem varð á árunum 1996--1997 er auðvitað mun nær okkur og á enn frekar erindi inn í þetta mál vegna þess að þar liggur upphafið og það er aðdragandinn að þeirri hlutafélagavæðingu og síðan einkavæðingu bankanna sem við erum nú að ræða hér. Þá, eins og núna, var að sjálfsögðu uppi þessi umræða um framtíðarstefnuna og þá var uppi sú spurning hvort ekki væri vænlegur kostur, úr því að svo háttaði nú til, að ríkið ætti tvo af viðskiptabönkunum að það beitti eignarhaldi sínu til að knýja fram uppstokkun og hagræðingu í bankakerfinu ef menn teldu vænlegan kost að gera það með slíkum hætti og byrja þá á því að skoða þann kost sem eðlilegt var, að sameina ríkisviðskiptabankana. Enn er staðan sú, herra forseti, að ríkið hefur fullt forræði á því máli, að sjálfsögðu sem yfirgnæfandi meirihlutaeigandi beggja bankanna. Það voru ekki neinar smákanónur sem á þessum tíma lögðu þessa hluti til eða töluðu fyrir þeim. Það var t.d., herra forseti, Björgvin Vilmundarson, sem var aðalbankastjóri og reyndasti bankastjóri Landsbankans á þessum tíma, sem lagði þetta til í ræðu á aðalfundi bankans og taldi að með slíkri sameiningu mætti spara a.m.k. milljarð kr. Sameina mætti eða leggja niður 18 útibú þar sem þau væru sameiginleg hjá bönkunum, á sama stað, og eitt dygði að sjálfsögðu, ef ég man rétt níu úti á landi og níu á höfuðborgarsvæðinu. Núna eru menn að tala um allmörgum árum síðar að hugsanlega felist í því 2 milljarða sparnaður að sameina Landsbanka og Íslandsbanka. Undir þetta var tekið, m.a. af ekki minni mönnum en leiðarahöfundum Morgunblaðsins, því þann 10. mars 1996 birtist í Morgunblaðinu leiðari þar sem fjallað var um þessi mál og vitnað í Björgvin Vilmundarson. Benti Morgunblaðið á a.m.k. þrennt sem það taldi mæla með því að þetta yrði skoðað vandlega. Það var á þá leið að menn þyrftu ekki í því sambandi að hafa áhyggjur af því að samkeppni yrði of lítil vegna þess að aðstæður væru óðum að breytast. Þar var þrennt tínt til. Í fyrsta lagi væru sparisjóðirnir að stóreflast og ég hygg að sú þróun hafi haldið áfram. Vitnað var í nánast ótrúlega innlánsaukningu í Sparisjóði Reykjavíkur einmitt á þessum tíma. Í öðru lagi færi ekki á milli mála að breiddin á fjármagnsmarkaðnum hefði aukist verulega á undanförnum árum og þeir sem þyrftu á þjónustu banka að halda gætu nú leitað út á innlendan fjármagnsmarkað og auk þess eftir viðskiptum beint við erlenda banka. Hafi þessi þróun verið í gangi á árinu 1996 er auðvitað augljóst að hún hefur haldið áfram síðan og enn hefur þetta breikkað. Í þriðja lagi væri ekki óhugsandi að hér risi nýr einkabanki. Menn geta stofnað banka í samkeppni við þá sem fyrir eru ef menn telja að það sé svigrúm á markaðnum. Ef menn telja að stór banki sé farinn að misbeita stöðu sinni og farinn að gefa höggstað á sér er mönnum að sjálfsögðu frjálst að taka höndum saman og stofna banka. Í fjórða lagi, sem er reyndar svo skemmtilegt, nefndi Morgunblaðið á þessum tíma í leiðaranum að uppi væru hugmyndir um að breyta fjárfestingarlánasjóðunum í einn fjárfestingarbanka og þá yrði hann kominn til sögunnar og mundi veita aðhald þessum stærri banka sem myndaðist með sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka. Eiga nú ekki þessar aðstæður við í dag, herra forseti, og jafnvel enn frekar? Við nokkrir þingmenn í þingflokki Alþb. og óháðra, sem þá hét og var, lögðum það til í þáltill. að athuguð yrði sameining ríkisviðskiptabankanna áður en frekar yrði aðhafst í breytingum í bankamálum. Það er skemmtilegt að í raun og veru er hliðstæð þáltill. komin fram og var dreift á borð þingmanna í dag og ekkert síður skynsamleg nú en hún var þá, að auðvitað er það eðlilegur fyrsti kostur að skoða þegar ríkið á yfirgnæfandi eignarhlut í tveimur bönkum að sameining þeirra verði athuguð vandlega, borin saman og kannað hvaða hagræðingarmöguleikar fælust í slíku áður en menn fara að taka upp til skoðunar hugmyndir um að selja hlutina eða sameinast öðrum. Það verður næsta hlálegt, herra forseti, og dapurlegt ef það verður niðurstaðan að þrátt fyrir endurtekinn tillöguflutning á Alþingi um þetta hafi það aldrei fengist tekið til skoðunar þrátt fyrir að stjórnmálamenn eins og Steingrímur Hermannsson, fyrrv. formaður Framsfl., þrátt fyrir það að bankamenn eins og Björgvin Vilmundarson og margir fleiri, sem ég man ekki að tilgreina, hafi talað fyrir slíkum skoðunum, og þrátt fyrir að það hafi endurtekið verið flutt inni á Alþingi í formi tillagna þá hlustar ríkisstjórnin eða ráðandi menn að sjálfsögðu ekki á það en keyra áfram sína línu eins og þeim komi ekkert annað við en það sem þeir ákveða, taka skyndilega ákvarðanir um úti í bæ. Herra forseti. Þetta eitt og sér væri að mínu mati nægjanleg ástæða til þess að afgreiða ekki þetta frv. hér og nú og taka sér tíma í það og það ætti þá þingið að gera úr því að framkvæmdarvaldið hefur brugðist að þessu leyti. Það ætti að taka sér tíma í að skoða í fyrstu umferð þann kost að sameina bankana og þá auðvitað í öðru lagi allt sem í kringum þetta er, hvaða framtíðarstefnu eigi þarna að móta, hver eigi að vera markmiðin í þessum efnum svona til næstu ára litið o.s.frv. Það er athyglisvert, herra forseti, og það kom reyndar fram í framsöguræðu hv. þm. Ögmundar Jónassonar fyrir áliti 2. minni hluta, að bera saman hlutskipti Alþingis Íslendinga annars vegar og norska Stórþingsins hins vegar í þessum efnum. Menn geta að vísu sagt að í Noregi séu aðrar aðstæður, þar sitji minnihlutastjórn, hún þurfi að leita meira til þingsins og reiða sig á málamiðlanir og samkomulag og það er vissulega margt til í því. En það breytir ekki hinu, og hefur ekki þurft minnihlutastjórnir til í Noregi því þær hafa ekki alltaf setið heldur meirihlutastjórnir í bland, að þar eru gerólík viðhorf og hlutverk hvors um sig, löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Í stærri málum af þessu tagi, t.d. hvað varðar bankamálin og eignarhald og þátttöku ríkisins í bankaheiminum í Noregi er það Stórþingið sem mótar stefnuna, það er Stórþingsákvörðun, það er ,,Stortingsmelding``, eins og það heitir á norskunni, þar sem stefnan er lögð niður með vel rökstuddri samþykkt þar sem byggt er á ítarlegum greinargerðum og vinnu sem lögð er til grundvallar ákvarðatökunni. Þegar slíkt hefur einu sinni verið afgreitt er borin virðing fyrir því. Þá dettur framkvæmdarvaldinu ekki í hug að ráðskast með það heldur er þá borið upp við Stórþingið á nýjan leik, ef efni standa til, hvort gera skuli einhverjar breytingar. En hér ætlar þetta að verða með öðrum hætti og er svo sem ekki einsdæmi, herra forseti, því miður, að stefnan eða stefnuleysið í mikilvægum málaflokkum af þessu tagi, eins og þær miklu breytingar í fjármálaheiminum sem hér hafa verið að ganga yfir, gerast í skrefum og áföngum handahófskennt, tilviljanakennt á grundvelli geðþóttaákvarðana framkvæmdarvaldsins sem er hent inn í þingið til afgreiðslu. Oftar en ekki eru mönnum ætlaðar alls ófullnægjandi aðstæður til að skoða þá hluti, enginn tími og í raun og veru er ekkert svigrúm til sjálfstæðra athugana eða skoðana á málunum. Þetta er afar dapurlegt, herra forseti, og ekki til þess fallið að auka sérstaklega virðingu þessarar stofnunar, og okkur miðar lítt áfram og í raun og veru að mörgu leyti frekar aftur á bak, því miður, hvað varðar samskipti löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Má minna á að forseti lýðveldisins, sem er býsna hagvanur maður í stjórnkerfinu og þekkir bæði til starfa sem ráðherra og í framkvæmdarvaldinu og hér á þingi, sá ástæðu til að ræða sérstaklega stöðu Alþingis í setningarræðu sinni úr þessum ræðustól fyrir nokkrum mánuðum. Ég held að allir sem til þekkja og allir sem hafa vegna kynna af starfi annarra þjóðþinga og hafa þar af leiðandi einhverjar forsendur til samanburðar viti og viðurkenni að staða Alþingis er í þessum efnum nánast í öllu tilliti til muna veikari og dapurlegri en gerist annars staðar. Núv. ríkisstjórn og þær stjórnir sem setið hafa undir forustu hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar hafa í raun og veru fært okkur aftur á bak en ekki áfram í þessum efnum, það er alveg morgunljóst. Það er öllum þeim sem til þekkja alveg ljóst. Ekki bætir úr skák þegar hæstv. ráðherrar, eins og hæstv. viðskrh. Finnur Ingólfsson, umgangast jafnvel eigin orð og yfirlýsingar af því metnaðarleysi sem raun ber vitni og ég hef gert áður að umtalsefni. Herra forseti. Aðeins nánar í sambandi við sameiningu bankanna. Ef svo verður ekki er náttúrlega líka ástæða til að athuga og hugleiða hvað gerist þá. Ef ekki einasta verður nú ekki af því að menn skoði sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka heldur bara verður yfir höfuð ekkert yfir það mál farið. Jú, þá velta menn náttúrlega fyrir sér hvað annað gæti orðið uppi á teningunum. Ekki þarf mikið hugmyndaríki til að láta sér detta í hug að það sem þá verði skoðað og sé kannski þegar komið af stað sé sameining Íslandsbanka og Landsbanka. Svo vill til að einmitt sömu daga og þessi mál eru til umfjöllunar er mönnum svo brátt í brók í þeim bönkum að þeir geta ekki orða bundist, þeir mega ekki við bindast, og hafa verið með býsna athyglisverðar yfirlýsingar, fyrst bankastjóri Landsbankans og formaður bankaráðs Landsbankans og síðan formaður bankaráðs Íslandsbanka um að sameining Landsbanka og Íslandsbanka sé sá kostur sem nú eigi að taka upp til skoðunar í bankaheiminum. Það er alveg með ólíkindum, herra forseti, og er enn eitt atriðið sem dregur athyglina að þeirri stöðu sem Alþingi er skömmtuð í málinu. Sú umræða fer fram úti í bæ, hæstv. ráðherra svarar Alþingi engu, talar í besta falli eins og véfrétt ef hann snýr ekki út úr spurningum en heimtar málið í gegn. Ég leyfi mér að spyrja að því, herra forseti, fékk efh.- og viðskn. skýr svör þegar þessir viðmælendur hennar komu fyrir nefndina? Reyndar virðist það svo að að sumu leyti hafi yfirlýsingar þeirra verið gefnar eftir að þeir höfðu komið til fundar við efh.- og viðskn., því mér er nær að halda að formaður bankaráðs Íslandsbanka, Kristján Ragnarsson, hafi verið að úttala sig við fjölmiðla um þessa hluti eftir að hann hafði verið gestur í efh.- og viðskn. Mér er ekki kunnugt um að hann hafi gefið þar miklar upplýsingar. Það væri athyglisvert að fá það fram. Getur hv. formaður efh.- og viðskn., sem íþyngdi ekki Alþingi með langri ræðu í morgun, framsöguræðu fyrir málinu sem var nánast eins og venjulegt andsvar, fyrir þessu smámáli að mati hv. þm. Vilhjálms Egilssonar. Getur hann gefið okkur aðeins upplýsingar um hvað talsmenn þessara tveggja banka sögðu, sem úti í þjóðfélaginu kallast á um að sameina þá, á fundi efh.- og viðskn. um það mál? Finnst mönnum það virkilega eðlilegt að Alþingi rúlli þessu í gegn í algjörri óvissu um hvað er í farvatninu í þessum efnum? Ástæða er til að gruna hæstv. viðskrh. um græsku. Það er ástæða til að spyrja að því: Eru stjórnarflokkarnir á bak við tjöldin að kokka eitthvað í þessum efnum eða liggur jafnvel eitthvað fyrir? Er jafnvel búið að ákveða það á æðstu stöðum? En eins og við vitum er það við Lækjartorg sem á að ákveðast hverjir mega kaupa banka og hverjir ekki. Þjóðin hefur nú aldeilis fengið að kynnast því. Það er ekki sama Jón og séra Jón þegar kemur að því að bjóða í banka. Nei, það skal ákveða á æðstu stöðum hverjir eru verðugir og hverjir mega kaupa og hverjir ekki. Hlýtur það þá ekki að vera eins með Landsbankann? Jú, ég skyldi nú halda það. Er kannski búið að ákveða það, herra forseti? Ég sá að hæstv. viðskrh. spýttist úr salnum þegar ég fór að ræða þessa hluti. Er kannski búið að ákveða hvernig eigi að ráðstafa Landsbankanum, hverjir eigi að fá hann? Liggur hundurinn grafinn þar? Er það hin ástæðan fyrir því að þessi lifandis ósköp liggur á að hamast með þetta í gegnum þingið núna fyrir jólaleyfið? Og ekki bara það, heldur selja líka 15%. Því að auðvitað gætu þeir aðilar sem ætluðu sér síðan í krafti sameiningar Íslandsbanka og Landsbankans og verulegs eignarhluts í Íslandsbanka, auðvitað væri það í þeirra þágu að hleypa þeim að, veita þeim aðgang að dálítilli sneið að Landsbankanum, sem þeir ættu þá fyrir og legðu saman við sína eign í Íslandsbanka þegar þessu yrði slegið saman. Og líka það að með því að minnka eignarhluti ríkisins með þessum hætti, niður í kannski 70%, þá vigtar eignarhlutur ríkisins minna í sameinuðum banka og fer eins og blaðaúttektir hafa sýnt væntanlega talsvert niður fyrir 50%, ríkið verður orðinn minnihlutaeigandi í þeim banka og það er fyrirkomulag sem kynni að þjóna ráðandi öflum í hinum sameinaða banka mjög vel, að eiga ríkið sem eignaraðila á móti sér, en minnihlutaaðila þó. Þá mundi sterkur eignarhlutur, t.d. samtengdrar blokkar, á móti mjög dreifðri eignaraðild margra, almennings, og tiltölulega óvirkum eignarhlut ríkisins, kannski upp á 45%, vera fyrirkomulag sem nýttist slíkum aðilum mjög vel til að hafa sterka stöðu, jafnvel ráðandi stöðu, út á frekar lítinn eignarhlut í hinum sameinaða banka. Þetta er alþekkt formúla, hvernig menn í krafti talsverðrar minnihlutaeignar á móti dreifðri eignaraðild margra eða óvirkri eignaraðild einhverra, t.d. lífeyrissjóða eins og þetta er erlendis þar sem að þeir eiga oft í fyrirtækjum en afsala sér stjórnunarlegri ábyrgð og setja ekki menn í stjórn, að í gegnum slíka formúlu hafa menn oft náð undirtökunum og ráðandi stöðu, jafnvel þó að þeir eigi ekki nema 30, 33, 35 eða 40%. Og er nema von að maður sé tortrygginn? Er nema von að maður spyrji? Það er boðið upp á þessi áflog með þeim vinnubrögðum sem hæstv. ríkisstjórn ástundar. Það var aldeilis boðið upp í dans í sambandi við Fjárfestingarbankann og hrikti nú í þegar að einhverjir ætluðu að taka ríkisstjórnina á orðinu og fara að reyna að fljúgast á um ráðandi stöðu í bankanum. En það voru bara ekki réttir menn og allt varð vitlaust. En nú eru það sennilega réttir menn sem eru með Landsbankann í sigti og þess vegna er um að gera að drífa þetta í gegn og þá þarf ekki lög sem tryggja dreifða eignaraðild ef það eru réttir menn sem eiga. Ég, herra forseti, verð að segja alveg eins og er að ég tortryggi aðstæðurnar í kringum þetta mál. Ég geri það. Ég tortryggi það fullkomlega í ljósi reynslunnar, í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin hefur borið hér mál fyrir og líka í ljósi þess hvernig við sáum aðeins hornið í umræðunum um einkavæðingu Fjárfestingarbankans. Það er löngu vitað um áhuga ákveðinna aðila á að ná tangarhaldi á sérstaklega Landsbankanum. Og af hverju? Það er stærsti banki landsins, hann er með mjög ráðandi og sterka stöðu í viðskiptum við sjávarútveginn og í honum sameinast í raun valdaaðstaða og margir mjög veigamiklir þræðir í samfélagi okkar, efnahagslífi og atvinnulífi. Það eru engin ný sanningi, það er vitað. Þó að sá banki hafi á köflum búið við hremmingar og deilt kjörum með sjávarútveginum og stundum að mínu mati ranglega verið skammaður fyrir t.d. lélegan rekstur vegna þess ósköp einfaldlega að hann hefur deilt kjörum með sveiflugjarnri og áhættusamri atvinnugrein þar sem sjávarútvegurinn er, þá er hann mjög mikil og afgerandi stærð í þessu öllu saman. Herra forseti. Það er líka annað sem ég óska eftir að menn hugleiði aðeins í þessum efnum. Ég vil spyrja hvort hæstv. viðskrh. sé illa haldinn af þeim óróleika sem upplýst varð um hér fyrr í morgun og hefur valdið því að hann hefur tollað illa í þingsalnum. Mér finnst alveg sjálfsagt mál að gera hlé á umræðunni og fresta henni þangað til hæstv. viðskrh. hefur náð betri heilsu þannig að hann geti verið hér nokkurn veginn að meðaltali um 50% í salnum. Ég vil ekki fyrir mitt leyti leggja þær hörmungar á hæstv. ráðherra að vera alltaf að hlaupa svona á milli, en ég alveg tilbúinn til þess, herra forseti, að gera hlé á máli mínu ef eftir því er óskað. Auk þess finnst mér, herra forseti, það væri nú ekki ofætlan að svo sem 20% af ríkisstjórninni væri við, eða tveir ráðherrar að meðaltali. Það væri fróðlegt að vita hvort hæstv. núverandi forseti, sá er í stóli situr, er sammála forseta í morgun sem tók að sér það óvenjulega hlutskipti að afsaka fjarveru ráðherra og sagði að þingið þyrfti nú ekki mikið á ráðherrum að halda. Kannski hefur mönnum yfirsést að ráðherrar eru allir þingmenn í núv. ríkisstjórn. Og þó að þeir séu það ekki eiga þeir seturétt sem ráðherrar og hafa þingskyldum að gegna. Mér finnst þetta því heldur snautlegt, herra forseti, að hér skuli ekki vera betur skipað liðið hjá hæstv. ríkisstjórn, og mér fyndist t.d. engin goðgá að hæstv. forsrh. væri hér tilkallaður. Síðan hefur hæstv. landbrh. úttalað sig sérstaklega um bankamálin og er vísað þar til reynslu hans sem langvarandi formanns í bankaráði Búnaðarbankans, þannig að mér væri líka mikil þægð í því ef hæstv. landbrh. væri látinn vita að kærkomið væri að hann sæi sér fært að vera hérna við umræðurnar. Ég er því að hugsa um að gera það að formlegri ósk minni að hæstv. forsrh. og hæstv. landbrh. verði látnir vita af því að nærveru þeirra sé hér óskað og mun að sjálfsögðu sætta mig við það hver afdrif slíkrar beiðni verða, en mér finnst óskin sanngjörn. Þá kem ég einmitt að Búnaðarbankanum og er það sérstakur skaði að hæstv. landbrh. skuli ekki vera hér, sérstakur -- ég vil nú ekki nota það ljóta orð varðhundur en sérstakur gæslumaður Búnaðarbankans í Stjórnarráðinu og hefur tekið það að sér óbeðinn.

Forseti mun athuga hvaða ráðherrar eru í húsinu og gera ráðstafanir til þess að þeir fái að vita óskina.

Já, herra forseti, en það er sem sagt hæstv. landbrh. sem hefur sérstaklega tekið að sér að standa vörð um Búnaðarbankann og ætti hæstv. landbrh. að vera heldur órólegur þessa dagana. Hann ætti að vera býsna órólegur þessa dagana. Hvað er í farvatninu ef plottið um sameiningu um Íslandsbanka og Landsbanka gengur eftir? Hvað er þá í farvatninu fyrir Búnaðarbankann? Gæti það verið, herra forseti, að það sem menn kynnu að vinna hugsanlega, þó að það sé auðvitað óskrifað blað, og telja sig mögulega geta hagnast á með sameiningu Landsbankans við Íslandsbanka og hugsanlega hækkuðu gengi á eignarhlut ríkisins í Landsbankanum, gæti það þá kannski tapast Búnaðarbankamegin? Er þá ekki alveg ljóst að í raun og veru eru menn að skilja Búnaðarbankann eftir í mjög umhugsunarverðri stöðu, svo ekki sé sagt alvarlegri? Ef menn búa til einn algjörlega ráðandi risa í bankaheiminum í landinu, hver verður þá staða Búnaðarbankans hf. og hver verður staða sparisjóðanna? Og hvað geta þeir gert? Geta þeir sameinast? Það er ekki einfalt mál þó að hæstv. landbrh. hafi að mínu mati óþarflega mikið allt á hornum sér þegar hann ræðir um málefni sparisjóðanna í Degi í dag ef ég man rétt og hefur ræðumanni líklega láðst að hafa með sér ljósrit af þeirri ágætu blaðafrétt sem hefði verið handhægt að hafa hérna og einhver verður svo vinsamlegur að gauka að mér. En ég man það eftir morgunlesturinn að hæstv. landbrh. hafði allt á hornum sér í þessum efnum, sá öll tormerki á sameiningu Búnaðarbankans og sparisjóðanna og nefndi þar til sérstaklega eignarhaldið eða eignarhaldsfyrirkomulagið á sparisjóðunum. Mér þótti þar gæta nokkurs misskilnings, ég verð að leyfa mér að segja það, þó að hæstv. landbrh. eigi í hlut, gamalreyndur bankaráðsformaður, að mér fannst gæta misskilnings hvað varðar eignarhaldslega stöðu sparisjóðanna. Það er ekkert vandamál í mínum huga og hefur aldrei verið að sparisjóðirnir séu þær stofnanir í reynd að mestu leyti ígildi sjálfseignarstofnana undir heimastjórn sem þeir eru og hafa lengi verið. Jú, hér er ljósritið komið og þökk fyrir það, og hér kemur einmitt fram að Búnaðarbankann þarf að styrkja, segir hæstv. landbrh. Búnaðarbankann þarf að styrkja. Er það þá aðferðin að plægja akurinn fyrir sameiningu Landsbankans og Íslands, sem nú virðist vera í farvatninu og maður verður að fara að taka alvarlega að eitthvað sé á bak við, þegar ráðandi öfl og handgengnir trúnaðarmenn hæstv. viðskrh. eiga í hlut og úttala sig með þeim hætti sem Halldór Kristjánsson, bankastjóri Landsbankans og fyrrum ráðuneytisstjóri í iðn.- og viðskrn., Helgi S. Guðmundsson, formaður bankaráðs Landsbankans, og Kristján Ragnarsson, sjálfur formaður bankaráðs Íslandsbanka, hafa gert. Og þá spýtist fram á sjónarsviðið landbrh. og hefur áhyggjur af Búnaðarbankanum og segir að styrkja verði Búnaðarbankann. En ég held að aðferðin sé ekki þessi. Ég vara menn mjög alvarlega við því að þetta er ekki að mínu mati aðferðin til að hámarka eignarhlut ríkissjóðs í þessum bönkum samtals ef menn fara svona að ráði sínu. Ég held að miklu vænlegri kostur væri að skoða samlegðaráhrifin af að sameina ríkisviðskiptabankana og það hefði einn kost umfram hitt að sá aðili yrði þó ekki alveg jafn ráðandi risi á markaðnum því að nokkur stærðarmunur er á hvað Íslandsbanki er þó stærri en Búnaðarbankinn sem er samtals minnstur eininganna fjögurra Landsbankans, Íslandsbanka, sparisjóðanna og Búnaðarbankans, með rétt um 20% markaðshlutdeild á móti líklega einum 26% Íslandsbanka. Já, herra forseti, það er nefnilega að mörgu að hyggja þegar kemur að því hvernig þessir hlutir þróast og hver niðurstaðan verður. Það sjá auðvitað allir heilvita menn að óskir alþingismanna um skýrari línur í þessum efnum og svör við þessum stóru spurningum eru fullkomlega réttmætar. Það er til vansa fyrir Alþingi að henda þessu máli frá sér og út í rauninni með fullkomna óvissu ríkjandi um það hvað um þessa hluti verður. Menn eru þá ekki að taka ábyrgð sína á þessu máli mjög alvarlega, segi ég, og ég a.m.k. frábið mér það að bera á því ábyrgð að svona sé gengið frá málunum. Það er ámælisvert, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn skuli ekki geta veitt skýr svör um hver stefnan er og það er ekki hægt að mínu mati fyrir Alþingi, sóma þess vegna, að rusla málunum frá sér eða láta hafa sig til þess eins og hér stendur til. Herra forseti. Það er líka viðkvæmt þegar farið er að ræða þessar hrókeringar og hagræðingar allar, að auðvitað eru bankarnir mikilvægir vinnuveitendur og hjá þeim starfar fólk sem nú þegar hefur mátt færa talsverðar fórnir vegna sameiningar og niðurskurðar og hagræðingar, sem knúið hefur verið á um og má segja að hafi að ýmsu leyti verið óumflýjanlegt. Þá skiptir mjög miklu máli hvernig að slíku er farið. Það verður að segja t.d. Íslandsbanka til hróss og það hefur ræðumaður reynda áður gert, að ég hygg að segja megi að Íslandsbanki hafi sýnt af sér þó nokkurn metnað í þeim efnum að gera þær breytingar sem bankinn hefur gert og gengið í gegnum á undanförnum árum í kjölfar þess að hann varð til sem slíkur með sameiningu nokkurra banka, gera þær þannig að sem allra sársaukaminnst yrði fyrir starfsfólkið. Ég vil segja það. Er það mér þó kannski ekkert skyldara en öðrum mönnum að hrósa þeirri stofnun, þessum einkabanka, ég hef sjálfsagt oft skammað hann og ekki sérstaklega hælt einkaframtakinu í þeim efnum. En það má þó Íslandsbanki eiga, að ég hygg, að þar hafa menn reynt að standa þannig að breytingum að sem allra sársaukaminnst yrði fyrir starfsfólkið og þá fækkun sem þar hefur orðið á starfsmönnum á undanförnum árum og var auðvitað borðleggjandi og kannski meginröksemdin fyrir því að hagræðing væri fólgin í því að sameina Iðnaðarbankann, Útvegsbankann og Alþýðubankann með því að reyna að segja ekki upp fólki, heldur nota frekar þá aðferð að ráða ekki í stöður þegar þær losnuðu, með því að aðstoða fólk jafnvel á námskeið til að endurhæfa sig til annarra starfa o.s.frv. Það skiptir máli þegar við ræðum um þetta hvernig að því verður staðið. Eru menn tilbúnir til þess áður en þeir sleppa höndunum frekar af ríkisviðskiptabönkunum en orðið er, að setja á þá kvaðir og tryggja það fyrir fram að að öllum slíkum breytingum verði staðið á eins manneskjulegan hátt og nokkur kostur er. Loforðið sem gefið var á sínum tíma um að ekki yrðu seld hlutabréf í ríkisviðskiptabönkunum fyrstu fjögur árin, það vita allir sem eitthvað vita að hin meginástæðan fyrir því að það var gefið voru samskiptin við starfsmenn bankanna. Annars vegar var um þá röksemd að ræða að gefa bönkunum tíma til að fóta sig og tryggja ákveðinn stöðugleika og róa menn niður gagnvart því að ekki yrði umtalsverð breyting á viðskiptalegri stöðu bankanna, þeir yrðu áfram í eigu ríkisins og ríkið mundi ekki henda þeim frá sér þannig að minni hætta en ella væri á því að röskun yrði á viðskiptatrausti og viðskiptaumhverfi bankanna. Hin meginástæðan var að verið var að reyna að leita eftir skárra samkomulagi við Samband ísl. bankamanna og starfsmannafélög bankanna um þessi mál, og hafði auðvitað sín áhrif. Þess vegna tek ég það fram að þó að ég hafi gerst talsmaður þess, og það er ekkert nýtt, að menn skoðuðu sem fyrsta kost samlegðaráhrifin af sameiningu Landsbankans og Búnaðarbankans, þá vil ég að sjálfsögðu halda til haga þeim fyrirvörum að það yrði að gera á þann hátt að sem allra best tækist til hvað varðar starfsmannahaldið. Ég held reyndar að til þess væru að mörgu leyti prýðilegar aðstæður að fara í slíka sameiningu nú og alveg sérstaklega góðar aðstæður væru til þess á höfuðborgarsvæðinu, þar sem líklega um helmingur af útibúafækkuninni eða jafnvel meira og drjúgur hluti af fækkun starfsmanna mundi væntanlega koma fram á einhverjum aðlögunartíma. Eins og ástandið er á vinnumarkaði hér og alveg sérstaklega í þeim greinum sem ætla má að þjálfað starfsfólk í bönkum væri gjaldgengt á ættu að vera nokkuð góðar aðstæður til þess að aðstoða fólk eftir atvikum við að fá vinnu við önnur störf og/eða beita þeirri aðferð að ekki yrði um uppsagnir að ræða heldur yrði ekki ráðið í stöður sem losnuðu. Ég held líka, herra forseti, að menn verði að horfast alvarlega í augu við það að ef menn búa til þennan risa í bankaheiminum sem sameinaður Landsbanki og Íslandsbanki er, sem samkvæmt öllum skilgreiningum yrði flokkaður sem markaðsráðandi stofnun, markaðsráðandi fyrirtæki, sennilega einrátt fyrirtæki, þá býst ég við því, herra forseti, að samkvæmt breskum viðmiðunum yrði slíkur banki í rauninni kallaður einráður á markaði því hann væri svo yfirgnæfandi sterkur að hann réði í raun og veru þróuninni, hann réði viðskiptaumhverfinu. Hann væri ekki bara markaðsráðandi, hann væri á næsta stigi þar fyrir ofan, sem stundum er kallað að vera einráður á markaðnum og er næsta stig neðan við hreina einokun. Eru menn þá tilbúnir til að gera einhverjar mótvægisaðgerðir og í hverju gætu þær þá falist? Þá er einmitt komið að hinu. Þarf þá ekki að stækka Búnaðarbankann og það hressilega í staðinn fyrir að selja af honum? Og reyna frekar að stórefla hann. Hann yrði þá þriðja einingin í þessu fyrir utan sparisjóðina sem lúta að nokkru öðrum lögmálum og vaxa með öðrum hætti, fyrst og fremst með því að þeir hafa verið vinsamlegar og þjónustumiðaðar stofnanir sem hafa laðað til sín viðskipti og vaxið af því ágæti, en ekki í formi hlutafjáraukninga eða slíkra hluta eins og kunnugt er. Þeir njóta að vísu hins að þeir eru í reynd sjálfseignarstofnanir og út úr þeim hverfur ekki sá arður sem þar myndast þannig að hann getur orðið til vaxtar og viðgangs stofnununum og það hefur reynst þeirra styrkur og ekki síst á þeim tímum sem vaxandi kröfur eru gerðar til þess að draga arð út úr hlutafjárvæddum bönkum. Ég held þess vegna að yrði af þessum veruleika þá mundi skipta miklu máli að Búnaðarbankinn eða hvernig til tækist með hann og sparisjóðirnir gætu þá eflst einnig. Vissulega má segja að Fjárfestingarbanki atvinnulífsins sé kominn til sögunnar og hann skiptir máli á ákveðnum enda markaðarins hvað varðar þjónustu við stærri fyrirtæki og á afmörkuðum sviðum en hann er ekki innlánsstofnun og keppir ekki við bankana að því leyti. Herra forseti. Þá vil ég aðeins koma að því að það er dálítið sérkennilegt hvernig tímarnir breytast og mennirnir með, að þær miklu áhyggjur sem ýmsir höfðu af sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka þegar hún var uppi á borðinu og til umræðu fyrir tveim, þrem árum síðan, virðast nú alveg gufaðar upp. Nú hefur það alveg gjörbreyst. Það er frægt og hefur þegar verið til vitnað að forsvarsmenn Íslandsbanka brugðust heldur öndverðir við þegar hugmyndir komu upp um að skoða sameiningu Landsbankans og Búnaðarbankans. Meginröksemdirnar voru þær að þetta yrði allt of stór banki. Það mundi bara eyðileggja samkeppnina á bankamarkaðnum ef slíkur risi yrði til. Þetta var að vísu á tímum þegar Íslandsbanki átti enn í nokkru basli og var að jafna sig og ná landi eftir sameininguna og einnig eftir talsverðar þrengingar sem gengu yfir í bankaheiminum með miklum afskriftum eins og kunnugt er. En þetta var grundvallarafstaða bankamannanna í einkabankanum á þeim tíma og margra fleiri. Ég hygg að ýmsir postular hafi þá verið leiddir fram og haft á sér ýmsa fyrirvara um að þetta gæti verið varhugavert samkeppninnar vegna, ýmsir spekingar og snillingar úr fjármálaheiminum og viðskiptaheiminum. Hvar eru þeir nú? Hverju sætir sú undarlega þögn eða þessi merkilegu sinnaskipti á ekki lengri tíma? Að nú sé ekkert áhyggjuefni að búa til 65--70% markaðsráðandi eða einráðan risa í íslenska bankaheiminum. Er það erlend samkeppni sem hefur komið til síðan? Svarið er nei. Það er í raun og veru ekkert meiri eða merkilegri erlend samkeppni hér en var þá. Það má kannski segja að stærri fyrirtæki í landinu búi yfir meiri þekkingu og hreyfi sig frjálslegra um þennan markað, en samkeppnin er ekki í þeirri mynd að hér hafi komið upp starfsemi erlendra banka sem sé í beinni og milliliðalausri samkeppni við íslenska banka á heimamarkaði þeirra. Það er ekki svo. Og það er ekkert sérstakt sem bendir til þess að sú tíð sé endilega fram undan eða á allra næsta leiti. Og af hverju? Af því ósköp einfaldlega að íslenski markaðurinn er svo lítill þegar út í hinn stóra heim er komið að það verkar ekkert sérstaklega spennandi að koma inn á hann til að reyna að keppa við þá sem fyrir eru. Það eina sem gæti verið áhugavert fyrir erlenda banka er að taka einn eða fleiri íslenska banka í nefið, fara þannig inn á markaðinn að kaupa sér strax ráðandi stöðu eða sterka stöðu. En það er ekki líklegt að mínu mati að erlendir bankar nenni að standa í því á næstu árum að leggja hér af stað frá núlli ósköp einfaldlega vegna þess að það svarar varla kostnaði. Markaðurinn er það lítill, á honum eru fyrir það rótgrónir og sterkir aðilar með slíkt útibúanet og markaðsstöðu að það liggur í hlutarins eðli að ekkert sérstaklega spennandi er að reyna að glíma við þann markað frá byrjun að byggja upp allt sem til þarf til að geta farið út í samkeppni. Það mundi kosta umtalsverða fjármuni og taka langan tíma held ég alveg augljóslega út frá öllum venjulegum aðstæðum þegar slíkar markaðsaðstæður eru metnar að fara inn í markaðinn með þeim hætti. Ef erlendir aðilar geta ekki keypt hér drjúgan hlut eða ráðandi hlut í einhverjum af þeim bönkum sem fyrir eru á markaði, þá á ég ekki von á því að þeirra sjái hér stað í miklum mæli á næstu árum. Þá er staðan í öllum aðalatriðum óbreytt, að við erum með þessa fjóra banka eða bankasamsteypur sem eru Landsbankinn, Íslandsbanki, Búnaðarbankinn og sparisjóðirnir og ekkert sérstakt sem bendir til þess að það breytist á allra næstu árum. Og höldum nú áfram smástund, herra forseti, með þá hugsun að til verði þessi stóri banki, sameinaður Landsbanki og Íslandsbanki. Ríkið verður minnihlutaeigandi í bankanum frá byrjun á móti einhverri dreifðri eignaraðild almennings og út af fyrir sig alldreifðri eignaraðild sem fyrir er í Íslandsbanka, og síðan verða hinir eigendurnir og sterkustu eigendurnir verða þeir sem sterkasta stöðu hafa í Íslandsbanka í dag, og þar er ákveðin nokkuð samtengd blokk tiltölulega mjög ráðandi. Þessir aðilar gætu enn styrkt stöðu sína í gegnum kaup á eins miklu og þeir næðu til sín af þeim hluta Landsbankans sem er eða verður á markaði áður en til sameiningarinnar kemur og markaðshlutdeild bankans á bilinu 60--70%, eða 60% alla vega. Hvað er þá að gerast, herra forseti? Jú, þá er það að gerast og gæti ágerst á næstu missirum og árum að langstærsti banki landsins sé kominn í umtalsverð eignaleg og jafnvel stjórnunarleg tengsl við nokkra af ráðandi aðilum í viðskiptum á öðrum sviðum. Það yrði þannig. Það er ljóst að stórir eigendur sjávarútvegsfyrirtækja eða sjávarútvegsfyrirtæki, stórir aðilar í samgöngumálum og flutningum, stórir aðilar í tryggingum, olíuviðskiptum, sölumálum, sérstaklega með sjávarafurðir, væru þá orðnir stjórnunarlega og eignalega tengdir. Og þyrfti þá ekki Samkeppnisstofnun eitthvað að iðja? Fyrir nokkrum árum kom út þykk skýrsla um stjórnunar- og eignatengsl í íslenskum fyrirtækjum. Mikið verk sem Samkeppnisstofnun vann í framhaldi af samkomulagi sem tókst um afgreiðslu samkeppnislaganna á sínum tíma og margfrægu ákvæði til bráðabirgða í þeim lögum um að slík úttekt á stjórnunar- og eignatengslum í íslensku efnahags- og atvinnulífi yrði gerð. Það var augljóst mál að inn í myndirnar og skipuritin, sem í þeirri skýrslu eru, mundi bætast einn aðili enn, banki. Og ekki bara hver sem er, ekki bara einhver smásjoppa, nei, langstærsti banki landsins væri þá að dragast inn í þetta samhengi. Er þá engin ástæða, herra forseti, til að hafa neinar áhyggjur af því að enn eitt fákeppnissamþjöppunarsviðið sé þarna að dragast upp og tengjast saman þar sem þessir fjölþættu hagsmunir í ýmsum greinum atvinnulífsins og stærsti banki landsins eru? Ýmsum hefur þótt nóg um þau tengsl og þá þræði sem liggja t.d. inn í Landsbankann og tengingu sjávarútvegsins og fleiri greina við hann. En hann hefur þó verið ríkisbanki og laut þangað til fyrir skemmstu yfirstjórn þingkjörins bankaráðs. En ef hann sem einkavæddur banki væri kominn að drjúgum hluta í eigu sömu aðila og þarna ættu mesta hagsmuni undir, vakna þá hvergi neinar áhyggjur, hringja hvergi neinar bjöllur? Sjá menn enga ástæðu til að hafa áhyggjur? Herra forseti. Ég vitnaði í hv. þm., hæstv. fyrrv. forsrh., Steingrím Hermannsson. Hann taldi að fyrir því lægju óhrekjandi upplýsingar eða sannanir að sala ríkisbanka til einkaaðila hefði ekki gefist vel og væri ekki skynsamleg. Kannski hafa þar legið að baki þær skoðanir --- þó ég að sjálfsögðu ætli ekki að fara að gera þessum ágæta hv. fyrrv. þm. og hæstv. forsrh. upp slíkar skoðanir --- að einkaeinokun væri ekki mjög heppilegur kostur, það er a.m.k. mín skoðun. Ég held, herra forseti, að versta fyrirkomulag sem hægt er að hafa á í viðskiptum sé einkaeinokun. Ég ætla að vitna í skemmtilega ræðu sem ég heyrði flutta á flugþingi fyrir nokkrum dögum af Íslendingi, sem að vísu hefur verið búsettur lengi erlendis. Þar var til umfjöllunar spurning eða álitamál í sambandi við einkavæðingu í flugþjónustu. Íslendingar þekkja af eigin raun og af býsna biturri reynslu hvað það er að búa við einkaeinokun. Því að það var nákvæmlega fyrirkomulagið sem var á verslun landsins um nokkur hundruð ára skeið. Að frátöldum stuttum tímabilum þegar Danakonungur yfirtók verslunina sjálfur og reyndist í öllum tilvikum til bóta og mun skárra við að búa heldur en hitt, þá var einokunarverslunin gamla einkaeinokun. Einkaaðilum var seldur í hendur einkarétturinn til þess að versla við eða eigum við að segja, herra forseti, okra á landsmönnum. Og þetta er reynslan. Alls staðar þar sem menn hafa á byggðu bóli kynnst því að lenda með slíka mikilvæga hluti, þjónustu eða verslun, í hendurnar eða klærnar á einkaaðilum í einokunaraðstöðu þá hefur það gefist verst. Eðlilega og augljóslega, það liggur í hlutarins eðli. Það er hin sífellda glíma í viðskiptunum að einkaaðilar sem eru í rekstri hafa alltaf áhuga á því að styrkja stöðu sína, ná til sín stærri hluta af markaðnum, út á það gengur þetta. Að endingu ná þeir oft og iðulega eða á ákveðnum tímabilum markaðsráðandi eða jafnvel einokunaraðstöðu. Gegn því setja menn síðan ýmsar skorður. Sett eru ákvæði um að menn megi ekki misbeita slíkri stöðu eða jafnvel að bannað sé að vera í henni, menn verði þá bara að minnka sinn hlut og ekki megi verja slíka stöðu. En það held ég, herra forseti, að mundi heyra til mikilla tíðinda ef menn byggju sér slíka stöðu nánast til sjálfviljugir. Ég segi að það mundi stappa nærri að það gerðist ef menn með þessum hætti eins og nú er til umræðu byggju til þennan geysilega sterka eða markaðsráðandi einráða risa í bankaheiminum og létu óátalið þá þróun ganga eftir sem gæti --- og ég tek fram gæti --- orðið niðurstaðan að það yrði til þess að auka enn á samþjöppun í fjármálalífi og efnahagslífi okkar og þykir þó flestum hún nóg fyrir. Af þessum sökum, herra forseti, væri ástæða til að fara kannski aðeins lengra aftur í söguna og minna á að ekki hefur gefist Íslendingum vel --- og skal ég þó að vísu ekki fara alveg aftur í einokunarverslunina heldur aðeins lengra aftur í bankasöguna, þ.e. sögu Íslandsbanka gamla. Sú saga var nokkuð rifjuð upp hér þegar ríkisviðskiptabönkunum var breytt í hlutafélög og þau mál voru til umfjöllunar á árinu 1997. Það urðu reyndar sérstaklega um það orðaskipti milli þáv. hv. þm. og reyndar núv. í öðru tilvikinu, þeirra Ólafs Þ. Þórðarsonar heitins og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, þar sem sá síðarnefndi vændi hinn fyrri um að kunna ekki söguna og fara ekki rétt með. En það stóð ekki á vörnum hjá þáv. hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni og kom hann í ræðustól skömmu síðar með bók Ólafs Björnssonar um sögu Íslandsbanka og vitnaði í hana. Býsna athyglisverðir hlutir voru þá rifjaðir upp og eiga kannski aftur svolítið erindi inn í þessa umræðu. Hvernig voru aðstæðurnar í gamla Íslandsbanka? Þær voru þannig að hann var auðvitað mjög sterkur og nánast ráðandi banki a.m.k. á ákveðnum sviðum í efnahagslífi landsins því hann var yfirgnæfandi í stærð í öllum viðskiptum við sjávarútvegsfyrirtækin á fyrstu áratugum aldarinnar. Hann deildi vissulega með þeim kjörum en hann var líka í miklu návígi við þau. Og hann var eignalega að ýmsu leyti, og alla vega hvað mikilvæga viðskiptahagsmuni varðaði, tengdur þessum sömu fyrirtækjum eða erlendum viðskiptaaðilum þeirra. Og til hvers leiddi það þegar frá er litið? Ég ætla ekkert að fara að varpa rýrð á sögu þessarar stofnunar sem var mikilvæg á sínum tíma og gerði margt gott, átti m.a. þátt í því að fjármagna mikilvæga uppbyggingu í atvinnulífinu á fyrstu áratugum aldarinnar. En þetta návígi og hin miklu hagsmunatengsl í þessum banka urðu án efa eitt af því sem varð honum síðan að falli vegna þess að hann var orðinn svo tengdur hagsmunum stórra viðskiptavina sinna að hann riðaði til falls og féll með þeim þegar máttarstoðir eins og fyrirtæki Péturs J. Thorsteinssonar og Milljónafélagið rúlluðu. Þá gerði Íslandsbanki gamli það einnig. Hver var nú lærdómurinn sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson ætlaðist til og vonaðist til að menn drægju af því? Jú, lærdómurinn var einmitt sá að einkabankaformið væri engin trygging fyrir því að ekki gæti illa farið. Einkavæðing banka væri ekkert allsherjarlausnarorð og allra síst ef þær aðstæður væru uppi í viðskiptunum að sá banki væri yfirgnæfandi tengdur tilteknum viðskiptaaðilum sínum og væri kannski í of miklu návígi við þá til þess að geta þar staðið einn og óstuddur og metið hlutina sjálfstætt og varið sína hagsmuni án óeðlilegs þrýstings. Það er umhugsunarefni fyrir menn á þeim tímum að þannig voru málin gerð upp þegar Íslandsbanki varð gjaldþrota að erlendum kröfuhöfum voru borgaðar upp sínar kröfur. En almenningur og viðskiptavinir bankans innan lands glötuðu nánast öllu sínu. Þannig glötuðu menn á ákveðnum svæðum og í ákveðnum byggðarlögum, þar sem Íslandsbankinn gamli var höfuðviðskiptastofnunin, nánast öllu sínu fé. Það hygg ég að hafi átt við t.d. um marga Vestfirðinga þar sem bankinn var mjög stór. En erlendu kröfuhafarnir fengu sitt. Og af hverju? Jú, af nokkuð augljósum ástæðum. Þrátt fyrir þrengingar kreppunnar og erfiðleika mátu menn það svo að það yrði dýrara hagsmunum þjóðarbúsins að taka á landið þann álitshnekki sem af því yrði að einn af höfuðbönkum og í raun og veru aðalbanki þjóðarinnar, fyrir utan þá Landsbankann, yrði gjaldþrota og að hann gæti ekki staðið við skuldbindingar sínar út á við, út fyrir landsteinana. Þess vegna voru þær kröfur borgaðar upp. Ætli, herra forseti, það gæti ekki farið með svipuðum hætti jafnvel þó að um fína einkavædda banka yrði að ræða ef menn stæðu frammi fyrir því einhvern tíma í framtíðinni, sem við skulum auðvitað vona að verði ekki en við getum heldur ekki útilokað að gerist, að bankar lentu í erfiðleikum eða jafnvel riðuðu til falls að þá hlypu menn undir bagga? Jú, ætli það ekki? Og er það ekki reynslan frá Noregi, Svíþjóð, Kanada, Bandaríkjunum og víðar? Ójú. Auðvitað er það þannig að eitthvert rekstrarform getur aldrei verið mönnum nein allsherjartrygging eða eitthvert patent í þeim efnum að slíkir hlutir gerist ekki. Það voru skilaboðin, það var boðskapurinn sem hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, með tilvitnun sinni í sögu Íslandsbankans gamla, ætlaði hygg ég að koma á framfæri, enda sagði hann, með leyfi forseta: ,,Það er nú einu sinni svo að eitthvert eitt rekstrarform getur ekki komið í veg fyrir erfiðleika og Íslandsbanki lenti í miklum töpum sem urðu vegna þess að stórfyrirtæki fór á höfuðið.`` Síðar sagði hv. þm. og vitnaði þá til bókar Ólafs Björnssonar: ,,Hún [þ.e. bókin] er nefnilega merkilegur fróðleikur um að jafnvel þó að hluthafar séu margir og eigi hlutafélagsbanka, þá getur það gerst að einum aðila sé lánað það mikið að því verði ekki hægt að bjarga og bankinn verði fyrir stóráföllum.`` Herra forseti. Það eru breyttir tímar og mikið breyttir tímar frá því að Íslandsbanki sálugi var á dögum. Ég veit að menn geta komið hér upp en þeir þurfa þess ekki því ég skal taka að mér að segja að nú eru komin lög og reglur sem tryggja miklu betur en þá áhættudreifingu sem tryggir að menn geti aldrei lagt of mikið undir með einum einstökum aðila o.s.frv. og það er auðvitað heilmikið til í því. Kannski er það svo að af þeim sökum sé miklu minni ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að svo illa geti farið að bankar verði beinlínis gjaldþrota og alla vega síður vegna þess að einhver einn eða fáeinir viðskiptaaðilar þeirra rúlli. En reynslan sýnir engu að síður og úr nýlegum dæmum bankakreppunnar á Norðurlöndum og víðar á Vesturlöndum í kringum lok síðasta áratugar og í byrjun þessa, að þrátt fyrir allar fínu BIS-reglurnar sem þá hétu og CAD-reglurnar núna, þá geta bankar lent í mikum erfiðleikum. Þeir standa í miklu návígi við þau fyrirtæki og viðskiptavini sem þeir eru að þjónusta og bæði erfiðleikar í fjárhag almennings og atvinnurekstri geta skapað bönkum mikla erfiðleika og það jafnvel svo að þeir ráði ekki við þá sjálfir og einir og óstuddir og þá hefur niðurstaðan yfirleitt orðið sú að ríkisvaldið hefur hlaupið undir bagga. Stundum eru það reyndar aðrir aðilar sem óbeðnir nánast taka að sér að koma til hjálpar, mér er kunnugt um það. Meðal annars hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal uppfrætt mig um það að í Þýskalandi hafi það gerst að aðrir bankar hafi komið til bjargar til þess að ekki færi illa hjá samkeppnisaðilum. Vegna þess að þrátt fyrir allt áttu þeir allir mikilvægra heildarhagsmuna að gæta í því að bankaheimurinn sem slíkur yrði ekki fyrir álitshnekki, að almenningur tapaði ekki sínu fé, og betra væri fyrir þá að safna liði og koma bágstöddum bönkum til bjargar en fá þá umræðu upp í þjóðfélaginu að svoleiðis gæti gerst. Auðvitað verður svo áfram, herra forseti, og enn frekar hér á landi, að menn munu hlaupa undir pilsfaldinn ef illa fer, ég er alveg sannfærður um það. Herra forseti. Aðeins í sambandi við afgreiðslu þessa máls og framkomu hæstv. ríkisstjórnar eða aðkomu hennar að málinu. Ég hef aðeins verið að velta því fyrir mér núna, bæði í tengslum við þetta þingmál og þessi bankamál og reyndar fleiri mál sem hér hafa verið til umfjöllunar hvernig mynd sé smátt og smátt að dragast upp af svona stjórnunarháttum á Íslandi og því hvernig menn fara með vald sitt. Það sem hefur ýtt mér af stað út í slíkar hugleiðingar er ósköp einfaldlega samtöl við fólk, símtöl og samtöl við fólk sem í mann hefur hringt eða maður hefur hitt á förnum vegi, úti á götu, í búðum eða í strætó, í leigubílum eða hvar sem það nú er. Ég þykist merkja það að almenningur skynji stöðu sína gagnvart sérstaklega framkvæmdarvaldinu um þessar mundir þannig að það sé ekkert með hann gert. Almenningur sé góður til þess að hóa í á fjögurra ára fresti og láta kjósa en svo sé ekki ástæða til að hlusta mikið á það sem þaðan kemur. Þessi tilfinning er ákaflega sterk í sambandi við virkjanamálin og það sem þar er að gerast, þar sem nokkuð ljóst er að ríkisstjórnin þjösnast áfram í andstöðu við vilja meiri hluta almennings. En ég hef einnig orðið var við það nú á síðustu sólarhringum að almenningur upplifir framgöngu ríkisstjórnarinnar hvað einkavæðinguna varðar með svipuðum hætti. Því það er nefnilega þannig að fólk lítur svo á að það eigi þessar eignir og því er ekki sama og því finnst ekki að það sé sjálfgefið að ríkisstjórnin eða einn maður, eins og hæstv. viðskrh., geti að geðþótta ráðskast með þessa hluti. Ég var spurður í gær: Hvaða möguleika hafið þið alþingismenn til þess að stoppa það að viðskrh. láti eins og honum komi þetta einum við? Ég sagði að því miður væru þeir kannski takmarkaðir vegna þess að ríkisstjórnin ástundar þá stjórnunarhætti að ákveða hlutina einhliða, oft í skyndingu, úti í bæ og senda síðan tilkynningar til Alþingis um að fullnusta sinn vilja strax, umbúðalaust og möglunarlaust eftir duttlungunum eins og þeir eru hverju sinni. Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að hafa af þessu áhyggjur, að íbúar landsins upplifi sig mjög fjarlæga valdinu. Þeir upplifa það svo, alveg sérstaklega um þessar mundir, að í raun skipti sjónarmið þeirra engu máli því á þau sé ekkert hlustað. Framgangan er öll á þann veg. Það er ráðskast með hlutina af ákveðnum hroka sem einkennir framgöngu hæstv. ríkisstjórnar og samskiptin við aðra í þjóðfélaginu, þingið, almannasamtök, áhugamannafélög o.s.frv. Mér finnst, herra forseti, þetta bankamál því miður vera lýsandi fyrir þessa sambúð eins og hún er á vegi stödd. Afleiðingarnar, hverjar verða þær? Vaxandi kæruleysi almennings, vaxandi firrð, minnkandi kosningaþátttaka og ræðurnar fluttar sem aldrei fyrr um að þátttaka almennings sé tilgangslaus, skipti engu máli og hafi engin áhrif, ekkert sé á menn hlustað og þeir nenni ekki á kjörstað. Þessu valda m.a. stjórnunarhættir af þessu tagi, valdhroki af þessu tagi og sú lítilsvirðing við þingræðið sem birtist í því að meðhöndla þingið eins og stimpilstofnun. Slíkt þróar og ýtir undir þessa tilfinningu fólks. Menn súpa af því seyðið í formi þess að lýðræðið veikist, áhugi almennings dofnar og kosningaþátttakan minnkar. Við sjáum þessa þróun því miður, herra forseti, að nokkru leyti hér. Enn er að vísu langt í land með að kosningaþátttakan fari t.d. niður undir helming, niður fyrir helming eða niður í hörmungina í Evrópusambandsríkjunum þegar þar er kosið til Evrópuþingsins. Þar nennir kannski fjórðungur á kjörstað, þrátt fyrir massífan áróður og stórkostlega fjárútlát til að draga menn á staðinn og fá þá til að kjósa. En þróunin er niður á við. Ég veit ekki hvort menn hafa t.d. skoðað að það virðist afgerandi tilhneiging til þess að kosningaþátttakan minnki hraðar á höfuðborgarsvæðinu en í landsbyggðarkjördæmunum. Það er væntanlega vegna þess að hér er fjarlægðin, firring manna meiri á einhvern hátt. Mönnum finnst þeir kannski fjarlægari valdinu og stjórnvöldunum en fólki í landsbyggðarkjördæmunum. Þar er þátttakan meiri kannski vegna fámennisins og meira návígis við hina kjörnu fulltrúa. Mér finnst, herra forseti, tilefni til að koma einnig með þessar hugleiðingar þar sem ég hef orðið var við og hef fengið nokkur dæmi um það á síðustu sólarhringum að mönnum finnast m.a. þessi bankamál og meðferð ríkisstjórnarinnar á þeim vera hluti af þessu. Glöggur maður minnti mig á að í raun hefði hinn ágæti skopmyndateiknari Morgunblaðsins, Sigmund, eins og venjulega hitt naglann á höfuðið og afgreitt þetta mál í skopteikningu fyrir nokkrum árum síðan. Það var þegar menn voru fyrst með hugmyndir um að háeffa og selja ríkisbankana. Þá teiknaði Sigmund karl og kerlingu sem stóðu fyrir dyrum úti og kallinn hló glaðbeittur og sagði: ,,Ja, allur fjandinn dettur þeim nú í hug. Nú ætla þeir að fara að selja okkur okkar eigin banka.`` Þetta var þegar fyrstu hugmyndirnar komu upp um að selja almenningi bankann sinn, Landsbankann. Þetta þótti karli skondið og teiknaranum sem talaði gegnum hann. Auðvitað er það brandari í sjálfu sér að menn þykist hafa fundið upp hjólið og gylla það fyrir almenningi að kaupa banka af sjálfum sér. Hvaða speki er það? Munurinn er auðvitað sá að það eru ekki nema sumir sem kaupa. Það er athyglisvert, herra forseti, að í þessum umræðum núna færa menn m.a. tímanauðina fram sem rök. Alltaf byggir framganga ríkisstjórnarinnar á því að búa fyrst til tímanauð. Það var gert í Eyjabakkamálinu og því logið upp á Norsk Hydro að þeir vildu ekki bíða eftir umhverfismati. Það var síðan afhjúpað. Nú er tímanauð, mikil tímapressa, búið að útbúa mikla tímapressu. Annars vegar er hún vegna skattfrádráttarins um áramótin og hins vegar vegna Verðbréfaþingsins sem hefur stillt Alþingi upp við vegg, algjörlega upp við vegg. Það verður bara að afgreiða þetta helst í gær, það er svo rosaleg tímapressa í málinu, segir hæstv. iðnrh. Hún er heimatilbúin, hún er algjörlega heimtilbúin, þessi tímanauð. Mér finnst, herra forseti, ekki hægt að skilja við þann hluta málsins sem gengur út á að það sé svo mikið þjóðþrifamál að drífa þetta hér í gegn vegna þess að almenningur þurfi að geta keypt bankann fyrir áramótin og skálað í kampavíni á gamlársdag, síðasta gamlársdeginum á öldinni segja sumir, fyrir nýju hlutabréfunum sínum í bönkunum.  Staðreyndin er auðvitað sú að það eru ekki nema sumir sem nýta sér þennan skattfrádrátt. Það eru ekki endilega þeir sem þurfa mest á honum að halda. Þeir sem nýta sér hann hlutfallslega langmest eru þeir sem minnsta þörf hafa fyrir að ríkið gefi þeim svolítið í viðbót um áramótin, hátekjufólkið. Þeir sem eru með tekjur um eða undir skattleysismörkum fá ekkert í skóinn, enga pakka frá ríkisstjórninni, ekki nokkurn skapaðan hlut. Fjölmargir aðrir eru vegna persónulegrar fjárhagsstöðu ekki í færum til að kaupa, jafnvel þó þeir borgi einhvern skatt. Það er blekking að stilla dæminu þannig upp að allir standi jafnt að vígi gagnvart þessu. Það er ekki svo. Þá væri gáfulegra, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur haft uppi bæði í þessu samhengi og öðru, að senda frekar öllum landsmönnum sín hlutabréf, sinn hlut og leyfa þeim að ráðstafa. Þá fengju þó allir jafnan hlut af eign sinni í þessum banka. Þá væru menn ekki að kaupa bankann af sjálfum sér eins og kallinn í skopmyndinni hjá Sigmund. Þá fengju menn bara sinn hlut sendan heim. Þetta er ekki þannig ráðstöfun. Þetta er ráðstöfun sem hátekjufólk sem borgar tekjuskatt og er í færum til að kaupa hlutabréf nýtir sér. Sala á hlutabréfum í þessum banka gagnast ekki nema hluta samfélagsþegnanna. Ég gef því ekki mjög mikið fyrir, herra forseti, að af þeim ástæðum sé sérstök tímanauð í þessu máli. Auk þess er mér ekki kunnugt um að neinn sérstakur hörgull sé á hlutabréfum. Ég var að velta því fyrir mér, herra forseti, hvort hægt væri að koma með leslampa inn í salinn og færa hæstv. viðskrh. svo honum gangi betur við lesturinn. Ég sé það að hann hefur snúið sér við til þess að birtan falli betur á blaðið sem hann er að lesa. Ég veit nú ekki hvort þetta er Samúel eða hvað það er sem hæstv. ráðherra er að lesa en mér er annt um sjón hæstv. ráðherra og það er slæmt að hann sé að lesa í lélegu ljósi. Ég beini því í allri vinsemd til forseta að hann hugi að því að færa ráðherrum leslampa þegar þeim er farin að daprast sýn síðdegis og birtan í salnum er fulllítil.  Auðvitað er til skammar, úr því að menn vilja fara að ræða hér virkjunarmál, að Landsvirkjun skuli standa þannig að málum að stórfelldur skortur er á orku í landinu og verður þennan veturinn. Þau iðnfyrirtæki sem fyrir eru í landinu fá því ekki nóg rafmagn. Ætli það séu ekki um 10% af afkastagetu álversins í Straumsvík sem eru nú ónýtt vegna þess að Landsvirkjun getur ekki skaffað þeim rafmagn. Svo upptekin er hún af því að virkja fyrir ókominn atvinnurekstur að hún sinnir ekki þeim sem fyrir er í landinu, hrekur innlenda notendur yfir í olíu og allt það. Herra forseti. Ég gerði að umtalsefni hugleiðingar um hina almennu stjórnunarhætti hæstv. ríkisstjórnar. Í raun er þá eitt eftir af þeim atriðum sem ég ætlaði að fjalla um í ræðu minni, sem kann að verða fyrri ræða mín í þessari umræðu. Það er í raun grundvallarspurningin, þ.e. afstaðan til spurningarinnar um dreift eignarhald fjármálastofnana. Það er enn af hinu sérkennilega við málið að fyrir þinginu í hv. efh.- og viðskn. liggur fyrir frv. flutt af mér og hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að, að svo miklu leyti sem mikilvægar fjármálastofnanir eru á markaði og hlutir þar ganga kaupum og sölum, það skuli gert innan ramma ákveðinnar almennrar lagasetningar sem tryggi dreifingu á þeim eignarhlutum þannig að hætturnar séu alla vega minni en ella á því að einhverjir fáir eða einn aðili nái þar ráðandi undirtökum. Í raun þarf ekki að rökstyðja nauðsyn þess, það hefur oft og iðulega verið gert. Við 1. umr. þessa frv. tók hæstv. forsrh. til máls og lýsti sig býsna jákvæðan í garð þess að þetta frv. fengi vandaða skoðun og eftir atvikum afgreiðslu ef svo bæri undir. Hæstv. forsrh. hvatti til að efh.- og viðskn. skoðaði málið mjög vandlega. Nú hefur hv. efh.- og viðskn. haft til þess nokkurn tíma, herra forseti, líklega einar fjórar til sex vikur. Mér er nær að halda að umsagnir hafi þegar borist um þetta þingmál. Þar af leiðandi ætti efh.- og viðskn. ekki að vera að vanbúnaði að afgreiða það. Við þær aðstæður kemur þessi sending utan úr bæ með skilaboðum um að hún skuli afgreidd með hraði. Því miður virðist meiri hluti nefndarinnar ekki hafa orkað eða haft kjark til að ljúka umfjöllun sinni um hitt málið þannig að við þingmenn gætum fengið að sjá hér í formi nál. hvernig línurnar liggja hvað það varðar að setja slík ákvæði í lög. Hafi verið ástæða til að flytja það frv. í haust, í ljósi umræðna sem þá voru uppi um bankamál og dreifingu á eignarhaldi, þá eru þær náttúrlega enn ærnari nú. Nú á að fara að selja talsverðan hluta af ríkisviðskiptabönkunum sjálfum. Á allra næstu missirum eða aldrei verða menn að taka afstöðu til þess hvort þeir vilji setja slíkar reglur í lög. Það er harla sérkennilegt, herra forseti, að efh.- og viðskn. eða meiri hluti hennar, eftir að hafa fengið tilmæli um það frá hæstv. forsrh. og að sjálfsögðu er slíkt einnig vilji okkar flm., skuli hér ekki gera einhverja grein hér stöðu þess máls. Samhengið er augljóst hverjum manni. Það skiptir máli í sambandi við afgreiðslu þessarar heimildar til ríkisstjórnarinnar til að selja 15% af hlutafé í Búnaðarbanka og Landsbanka hver afdrif umrædds frv. verða. Hér er mikið vitnað í Morgunblaðið sem ætla mætti að væri orðið eini fjölmiðillinn í landinu því það er endalaust verið í vitna í það og leiðara þess. Það er náttúrlega af því að Morgunblaðið kemur víða við og lætur sig ýmislegt varða og skrifar um ýmis þjóðþrifamál í leiðurum sínum.  Morgunblaðið gekk í lið með okkur flm. þessa frv. fyrir nokkru og benti á það í leiðara að það væri alveg augljóst, ég man svo sem ekki hvort nákvæmlega það orð var notað, en það var a.m.k. nokkuð sterkt orð, að að sjálfsögðu ætti að fá niðurstöðu í það mál, stjórnarflokkarnir yrðu að útkljá það sín í milli og Alþingi yrði að fá niðurstöðu um það hvort menn ætli að setja í lög ákvæði sem tryggja dreift eignarhald í fjármálasstofnunum. Tíminn til þess væri núna og það ætti að fást niðurstaða í það áður en menn færu af stað með sölu á eignarhlut í ríkisviðskiptabönkunum. Þetta sagði Morgunblaðið. Hvað segir þá hv. formaður efh.- og viðskn.? Hvar er skilagreinin um frv. sem liggur inni í nefndinni um lagabreytingar til að tryggja dreift eignarhald? Hefur hv. þingmanni og mönnum hans í efh.- og viðskn. ekki unnist sem skyldi í því máli þrátt fyrir hvatningar til þess af hálfu forsrh., leiðarahöfunda Morgunblaðsins, flutningsmanna málsins að sjálfsögðu og fleiri, að það þurfi endilega að fást niðurstaða í það mál áður en menn taka hinar endanlegu ákvarðanir um t.d. sölu á eignarhlut ríkisins í bönkunum svo ekki sé nú talað um t.d. stærri æfingar eins og þær að hefja stórfellda bankasameiningu. Herra forseti. Ég held að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, formaður efh.- og viðskn., komist ekki undan því að gera okkur hér grein fyrir stöðu málsins og hvenær hann hyggur að nefndin geti afgreitt frá sér frumvarpið þannig að við vitum hvar við stöndum í þeim efnum. Auðvitað hefði það átt að liggja fyrir nú, þó ekki væri nema í formi nál., hvernig aðstæður væru og vindar blésu í nefndinni um þetta mál.

Við spáum í þetta eftir jólin.


             Nú veit ég ekki um nýjustu hugrenningar hæstv. forsrh. í þessum efnum. 

Það er eðlilegt að þú spyrjir þig að því.

Já, það er eðlileg spurning. Ég sé að formaðurinn viðurkennir það. Það er eðlilegt. En látum það nú liggja á milli hluta hver flytur og hver hefur sagt hvað. Horfum heldur á efni málsins og veltum því fyrir okkur hvort nokkur geti borið á móti því að æskilegt væri að hafa fengið botn í þetta mál áður en hafin verður stórfelld sala á eignarhlut ríkisins í bönkunum eða teknar ákvarðanir um stórfellda sameiningu banka og það útkljáð hvernig það umhverfi verði á næstu árum sem markaðurinn og aðrir aðilar eiga að ganga út frá hvað varðar m.a. lagasetningu af því tagi. Ég veit að það hvarflar ekki að jafnmiklum markaðssinna og hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að reyna að andæfa því eða andmæla að ekki sé æskilegt að slíkir hlutir liggi fyrir.

Er ræðumaður talsmaður þessa ...?

Já, ræðumaður getur verið það ef það er skynsamlega gert og út úr því kemur heilbrigt og gott umhverfi á þessu sviði viðskipta í landinu. Ég hef ítrekað lýst þeim sjónarmiðum mínum, sem eru ekki ný, að æskilegt hefði verið og væri að skoða sem fyrsta kost í þessum efnum kosti og galla við sameiningu ríkisviðskiptabankanna í einn banka. Ég hef þó þá fyrirvara gagnvart því að bæði þarf það að takast vel hvað starfsfólk snertir og það þarf líka að huga að samkeppnisumhverfinu í bankaheiminum því að vissulega yrði slíkur banki stór og fyrirferðarmikill á markaðnum þó hann yrði ekki eins risavaxinn og sameinaður Landsbanki og Íslandsbanki. Herra forseti. Ég held ég láti þessa stuttu ræðu duga að sinni. Það er margt fleira sem ég hefði haft áhuga á að koma hér inn á því að málið er víðfeðmt og að mjög mörgu að hyggja í þessum efnum. Ég treysti því að menn taki sér a.m.k. þann tíma mældan í sólarhringum sem nauðsynlegur er til þess að fara rækilega yfir málið eftir því sem kostur er. Ég tel í raun sjálfgefið og óumflýjanlegt að efh.- og viðskn. taki málið aftur til sín milli 2. og 3. umr. og fari þar yfir m.a. þær nýju aðstæður sem hafa verið að koma upp í málinu og yfirlýsingar áhrifamikilla aðila eins og formanns bankaráðs Íslandsbanka, sem ég hygg að hafi komið fram eftir að nefndin fjallaði um málið. Hún fékk þann ágæta mann til sín sem gest. Fleira hefur síðan bæst við. Ég minni á viðtal við hæstv. landbrh. sem dregur stöðu Búnaðarbankans sérstaklega fram inn í þetta samhengi og fleira kemur til sem mér sýnist einboðið að geri það að verkum að efh.- og viðskn. þurfi að fjalla um málið milli umræðna. Ég óska eftir því að á þeim fundi eða fundum sem nefndin heldur þá verði farið yfir það á nýjan leik hvort kostur er á því að afgreiða frv. okkar hv. þm. Ögmundar Jónassonar um dreifða eignaraðild eða a.m.k. að formaður nefndarinnar geti sagt okkur einhverjar fréttir af því hvað líði afgreiðslu á því máli. Það væri með öllu ólíðandi ef það mál ætti ofan í þessa atburði að svæfa í nefnd. Ég trúi ekki öðru en að með einum eða öðrum hætti fái þingið að taka afstöðu til þess máls áður en langt um líður í öllu falli. Sama gildir um þáltill. hv. þm. Frjálslynda flokksins, Guðjóns A. Kristjánssonar og Gunnars Inga Gunnarssonar. Sú tillaga felur í sér efnisatriði sem eðlilegt væri að Alþingi tæki afstöðu til áður en það sleppir frá sér heimildinni til þess að selja eignarhlutinn í bönkunum. Í raun ætti það mál því að taka fyrir, ræða og útkljá t.d. á milli 2. og 3. umræðu um þetta frv. þannig að þingið geti útkljáð slík grundvallarspursmál í umhverfi þessara mála áður en ríkisstjórnin fær heimild til sölunnar, því að yfirlýstur vilji ríkisstjórnarinnar er að selja þetta með góðu eða illu fyrir áramót. Það er sami gamli útsöluhugsunarhátturinn, þetta skal drifið út hvað sem tautar og raular og þess þá meiri ástæða er til þess, herra forseti, að fara rækilega yfir allar forsendur í málinu.

Hæstv. forseti. Ég vil sérstaklega þakka hv. þm. hlý orð í minn garð í upphafi ræðu sinnar. Þau lýstu miklum drengskap frá honum í minn garð. Ég átti nú reyndar ekki von á öðru frá honum. Það sem fékk mig til þess að standa hér upp og spyrja hv. þm. að var það sem hann gerði að umfjöllunarefni síðast í ræðu sinni. Mér skilst að málið snúist um það núna að selja 15% af hlut ríkissjóðs í bönkunum. Hann ræddi hins vegar um að þörf væri á því að ræða í nefndinni ýmis atriði sem tengdust væntanlegri sameiningu banka, væntanlegri sölu á því sem eftir væri og atriðum sem tengdust síðan dreifðri eignaraðild og þáltill. hinna ágætu hv. þm. Frjálslynda flokksins. Ég er að velta því fyrir mér hvort hann telji að með því að efh.- og viðskn. hittist milli 2. og 3. umræðu og taki þetta mál sérstaklega til skoðunar, þá þurfi ekkert að ræða það sérstaklega meira ef nýtt þingmál kæmi fram frá ríkisstjórninni um að selja meira en það sem er hér í boði.

Herra forseti. Nú brá svo við að ég skildi ekki alveg hvert hv. þm. var að fara. Hann er þó skýr og setur hluti sína yfirleitt þannig fram að það er auðvelt. Ég er þeirrar skoðunar, já, að það sé alveg nauðsynlegt að sem allra skýrastar línur liggi fyrir hvað varðar framtíðarmarkmið stjórnvalda sem fara með þessa eign þjóðarinnar í bönkunum og hverjar hugmyndir manna eru um þá uppstokkun á bankamarkaðnum. Og það er ekki bara vegna þess að okkur alþingismönnum þurfi að vera slíkt ljóst og að við eigum heimtingu á því að ganga út frá eins skýrum aðstæðum í þessum efnum og kostur er, það er líka nauðsynlegt gagnvart markaðnum og gagnvart þeim sem eru að hugleiða kaup í þessum bönkum er það auðvitað nauðsynlegt að geta sagt mönnum eins mikið og hægt er um hvað fram undan er. Véfréttarleg svör af því tagi að menn ætli að hlusta á skilaboð markaðarins þegar vísbendingar eru uppi um að í gangi séu tilteknir hlutir, nægja náttúrlega ekki. Það er eftir slíkri stefnumörkun sem ég lýsi og ég bind nokkrar vonir við að efh.- og viðskn. geti verið tæki til þess að draga slíka hluti nokkuð skýrar fram. Alþingi getur auðvitað líka gripið í taumana og markað þessum málum farveg ef það svo kýs. Að nafninu til a.m.k. hefur Alþingi það vald að ganga þannig frá heimildum, skilyrða þær eða ekki veita þær, að valdið liggi áfram hér. En það, herra forseti, mun ekki þýða að ég afsali mér fyrir fram réttinum til þess að ræða einhver framtíðarskref sem ríkisstjórninni kunni að detta í hug í þessum efnum þó að efh.- og viðskn. mundi vinna sitt starf vel og draga einhverjar nýjar upplýsingar að landi.

Hæstv. forseti. Það kom kannski ekki nægilega skýrt fram hjá mér hér áðan að ég var að velta því fyrir mér að ef á að selja meira en það sem hér er til umræðu þá hlyti það að þurfa að koma fram í nýju þingmáli og þá hlytu að fara fram nýjar umræður um það mál. Ég hefði talið að sú stefnumörkun sem hv. þm. var að ræða um ætti að koma fram við slíkt þingmál. Það sem er hér á ferðinni er fyrst og fremst hluti af þeirri ákvörðun að ríkissjóður fari með allt niður í 65% hlut í bankanum, en að einkaaðilar geti farið með allt að 35%. Það sem hér er á ferðinni væri í rauninni þess vegna ekki endilega nýtt mál. Það sem ég var að velta fyrir mér í tilefni af orðum hv. þm. var hvort við gætum í rauninni í umfjöllun um þetta mál tæmt umræðuna um hið væntanlega þingmál um að selja helst allan hlut ríkissjóðs í þessum bönkum sem ég, eins og hv. þm. sjálfsagt veit, mundi gjarnan vilja fá inn í þingið á morgun. En ég tel að hv. þm. mundi nú tæplega vilja afsala sér umræðufrelsi með einhverju heiðursmannasamkomulagi þegar það þingmál kæmi fram, um að selja allan hlut ríkissjóðs í bönkunum, þ.e. umræða verður um heildarstefnumörkunina varðandi sameiningar- og samkeppnisþáttinn og dreifða eignaraðild og það hver eigi að sameinast hverjum.

Herra forseti. Auðvitað er alveg ljóst að bein sala á frekari eignarhlut kostar lagaheimild og annað nýtt frv. hingað inn. Að sjálfsögðu á svo að vera og ég er ekki að tala fyrir neinu öðru. Jafnvel þó að skýrar línur lægju fyrir um hlutina þá á það að samþykkjast hér. Hins vegar er ljóst að með þessari viðbótarheimild upp á beina sölu á 15% eignahlut og með áframhaldandi heimild til að bjóða út nýtt hlutafé, sem nemur allt að 35% af hlutafé í bankanum, gæti á grundvelli þeirra heimilda sem fyrir liggja og á að fara að veita hér, um helmingur af eignarhlut bankans farið í eigu ríkisins.

Þetta er ekki rétt.

Þannig hef ég skilið málið. Þannig skildi ég hæstv. viðskrh.

Þetta er tekið fram í nál. Þetta er ekki rétt.

Já, það er gott. Á þá að takmarka 35%, draga þessi 15% frá? Ég óska nú eftir því að þetta sé skýrt, herra forseti.

Þetta er ...

Það er gott. Ég ætla þá að lesa það betur. En það er þá algjörlega á skjön við það sem hæstv. viðskrh. sagði við 1. umr. málsins. Það er nauðsynlegt að það sé ljóst. Þá er kominn upp hér einhver djúpstæður ágreiningur milli nefndarinnar og ráðherra. En hvort sem heldur er þá er alveg ljóst að drjúgur hluti getur á grundvelli þessara heimilda lent í eigu annarra. Ég spyr líka hv. þm.: Hver er skilningur hans á því að hæstv. viðskrh. gæti beitt sér fyrir sameiningu Landsbankans t.d. við annan banka án þess að bera það sérstaklega fyrir þingið? Síðan kæmi það hingað í formi gjörnings sem hefði verið gerður með fyrirvara um samþykki Alþingis. Lægju slíkir hlutir fyrir, herra forseti, væri ástæða til að fá það skýrt fram. Ég vonast til þess, herra forseti, að undir umræðunni takist okkur að skýra þessa hluti betur. Ég þarf greinilega að lesa mér betur til um nál. meiri hlutans og spyrja svo út úr á grundvelli þess og þar á meðal hæstv. viðskrh.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið nokkuð fróðleg umræða á að hlýða eins og reyndar umræðurnar sem hafa verið í efh.- og viðskn. á undanförnum dögum um það stóra mál sem verið er að ræða, sölu á 15% hlutafé í Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Það sem hefur kannski komið hvað mest á óvart og þó ekki er að töluvert af þeim rökum sem lögð eru fram í frv., þ.e. í þeim athugasemdum við lagafrv. sem birtast í frv., hafa verið að engu gerðar í umfjöllun þeirra sem komið hafa á fund nefndarinnar. Þar vil ég fyrst nefna að í athugasemdum við lagafrv. segir í fyrsta lagi, með leyfi forseti: ,,Hagstætt árferði á hlutabréfamarkaði gerir það að verkum að ástæða er til að tryggja framangreinda dreifingu hlutafjárins nú þegar. Með dreifðri sölu til almennings í hlutafélagabönkunum tveimur er hvatt til aukins sparnaðar heimilanna, hlutabréfamarkaður efldur og verðmyndun hlutabréfa í bönkunum treyst.`` Miðað við þau álit sem efh.- og viðskn. fékk frá þeim aðilum sem komu á fund nefndarinnar eða sendu frá sér umsagnir verður að segja alveg hreint eins og er að þau rök sem þarna eru færð fram eru afar hæpin. Það er smámöguleiki á því að þessi rök verði að veruleika ef rétt er á málum haldið af hálfu stjórnvalda og þeirra sem kaupa bréfin sem engin trygging er fyrir þar sem ekki liggja fyrir þær upplýsingar sem við þyrftum að fá frá hæstv. ráðherra, m.a. hvernig ætti að fara með söluandvirði bréfanna. Jafnframt er þess getið í texta með frv. að lögð verði áhersla á dreifða eignaraðild. Miðað við þær upplýsingar sem við höfum um hvernig standa á að sölunni er ekkert í þeim reglum þar sem kveðið er á um dreifða eignaraðild, ekki einu sinni hvað varðar dótturfyrirtæki eða tengd fyrirtæki að takmarka möguleikana á kaupum á hlutabréfum. Kom það þó fram hjá flestum umsagnaraðilum að nauðsynlegt væri að eitthvert slíkt ákvæði kæmi fram í lýsingu á því hvernig standa ætti að sölunni. Eins og kemur fram í nál. meiri hlutans fékk efh.- og viðskn. á fund sinn fjölda einstaklinga, fulltrúa stofnana og fyrirtækja, bæði frá ríki og eins frá einkageiranum og mætti því ætla að við hefðum fengið þar mikinn fróðleik sem vissulega var. En ég er sannfærð um að hann hefði orðið meiri ef ekki hefði þurft að hafa þann háttinn á að hrúga inn á nefndarfundi saman fulltrúum fjölda stofnana þannig að ekki gafst færi á að spyrja hvern fyrir sig þeirra spurninga sem við þurftum að fá svör við. Má ætla að menn hefðu talað öðruvísi í þeim hópi sem þeir voru settir í en ef þeir hefðu verið einir þegar þeir komu á fund nefndarinnar. Á þetta kannski fyrst og fremst við um þá fulltrúa sem komu frá bönkunum enda sýnist mér á þeim viðtölum sem hafa verið birt í blöðum að undanförnu að þar hafi komið fram allt önnur sjónarmið fulltrúa bankanna en komu fram í viðtölum í nefndinni. Við í hv. efh.- og viðskn. höfum haft afar stuttan tíma til að fjalla um þetta frv. Ég býst við að draga megi í efa að það geti gerst hjá nokkru öðru vestrænu ríki að á tæpum mánuði sé undirbúið, lagt fram, rætt, afgreitt frv. um sölu á stórum hluta í tveimur öflugum ríkisbönkum, salan fari fram og allt þetta gerist á innan við mánaðartíma. Ég stórefa að þetta sé framkvæmanlegt í öðru vestrænu ríki eða hjá öðrum þjóðþingum og er út af fyrir sig vissulega gott að hafa sveigjanleika og möguleika til að beita löggjöfinni og vera snögg í vinnu. Hins vegar er þetta þannig mál að við hefðum þurft miklu lengri tíma til undirbúnings og umfjöllunar um einstök atriði eins og kemur rækilega fram í nál. 1. minni hluta sem við undirritum, ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. En ég vil samt, virðulegi forseti, geta þess alveg sérstaklega að með nefndinni hefur starfað þessa daga og sjálfsagt þurft að sinna vinnu sinni líka um nætur fulltrúi frá viðskrn., Benedikt Árnason, þar sem hann hefur lagt sig sérstaklega fram um að svara öllum þeim spurningum sem nefndarmenn hafa komið fram með og þá kannski fyrst og fremst við í minni hluta efh.- og viðskn., hv. þingmenn í minni hluta, þar sem lítið hefur verið um spurningar frá öðrum fulltrúum. Ég vil sérstaklega þakka þessum fulltrúa frá viðskrn. fyrir samstarfið í nefndinni um þetta mikilvæga mál og alla þá vinnu sem hann hefur innt af hendi fyrir nefndarmenn til að gera okkur kleift að vinna þetta mál svo hratt sem við höfum gert. Mér finnst sjálfsagt að það komi fram í ræðustól á Alþingi að það eru fleiri en þingmenn sem leggja mikið á sig þessa dagana til þess að þetta mál geti öðlast afgreiðslu eða fengið afgreiðslu þingsins á svo stuttum tíma. Ég vil einnig geta þess sérstaklega að á fund nefndarinnar komu fulltrúar starfsmanna ríkisbankanna tveggja, Búnaðarbanka og Landsbanka, og einnig formaður Landssambands bankamanna. Í samtölum við þá kom fram að starfsmenn bankanna eru almennt ánægðir hvernig staðið var upphaflega að hlutafjárvæðingu bankanna. Þá var haft samráð við starfsfólk og það fylgdist með málinu stig af stigi og þess vegna hafi þetta tekist afar vel, ekki bara hlutafjárvæðingin sjálf heldur einnig öll endurskipulagning innan bankans sem gerð var í samstarfi við starfsfólkið. Þá hafi hins vegar verið gefið loforð um það, eins og kom reyndar fram hjá hæstv. viðskrh. við 1. umr. málins, að frekari breytingar yrðu ekki næstu fjögur ár þar sem bankarnir fengju aðlögunartíma í fjögur ár og ekki yrði um frekari breytingar að ræða. Við það var hins vegar ekki staðið og hlutafjáraukning varð strax á síðasta ári og síðan núna þegar á að fara að selja hlutafé í bankanum hafi starfsmenn í raun ekki fengið frekar en aðrir neinn tíma til að ræða þetta og treystu starfsmannafélögin sér ekki til að gefa okkur skriflega umsögn um málið þar sem þeim hafði ekki unnist tími til að skoða það vel eða kynna sér á þessum tíma. Ekki fór hjá því að heilmikið var rætt í nefndinni um hugsanlega sameiningu bankanna og sameiningu á bankamarkaði og hvaða áhrif það hefði á eignamyndun í bankanum eða verð bankanna. Á síðasta ári má segja að verð hafi tvöfaldast, t.d. hjá Landsbankanum sem er alveg með ólíkindum, og hlýtur að vekja ákveðna ánægju en um leið ákveðinn ugg í brjóstum fólks þegar hugsað er til þess að þetta gerist á svo stuttum tíma, og að hluti af þessari verðmyndun verður til vegna væntinga um samruna bankanna, sem sagt þeirrar spár að hugsanlega verði um að ræða samruna á bankamarkaði og þá er fyrst og fremst talað um Landsbanka og Íslandsbanka. Þess hefur einnig gætt í verðmyndun hjá Búnaðarbanka þar sem menn hafa einnig væntingar um að þar verði um einhvern samruna að ræða sem eykur verðgildi bankanna svo mikið. Auðvitað hljótum við að velta því fyrir okkur hver þróunin verður áfram á þessu ári. Fjármagnsmarkaðurinn á Íslandi er afar ungur og lítt þróaður og ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að eftir að hafa setið undir umræðunni hlýtur maður að velta fyrir sér hvenær við náum því stigi að öll umræða um fjármálastofnanir okkar fari fram á frekar vægum, málefnalegum nótum þannig að a.m.k. bankastarfsemin og starfsemi fjármálastofnana hljóti ekki skaða af. Við þekkjum það af umfjöllun um erlendar fjármálastofnanir að þegar ráðamenn innan fjármálastofnana, þeir sem sitja í stjórnum sem eiga stóran hlut í fjármálastofnunum eða stofnunum sem eru á hlutabréfamarkaði og þingmenn tala af einhverri óvarkárni um þessar stofnanir getur það haft veruleg áhrif á verðmyndun hlutabréfa í viðkomandi stofnun. Kannski má segja miðað við umræðuna í dag og á undanförnum dögum að sem betur fer höfum við ekki enn náð því stigi í þroska fjármagnsmarkaðar okkar vegna þess að ég held að fyllilega sé kominn tími til að a.m.k. þeir sem sitja í stjórnum slíkra fyrirtækja eða í stjórnum fyrirtækja sem eiga stóra hluti í fjármálastofnunum okkar, setji sér ákveðnar siðareglur og temji sér að tala varlega um fjármálastofnanir, framtíð þeirra og þróun. En eins og ég nefndi hefur hluti af þessari öru verðmyndun orðið vegna þess að menn eru með væntingar um samruna bankanna. Þess vegna var mjög fróðlegt að hlusta á Kristján Ragnarsson, formann LÍÚ og stjórnarformann Íslandsbanka, þegar hann fagnaði því mjög í kvöldfréttatíma sjónvarps að Íslandsbanki færi brátt að yfirtaka Landsbankann en öðruvísi var vart hægt að skilja orð hans. Ef þessi sala færi í gegn eins og áætlun væri um, gætu Íslandsbankamenn í krafti stærðar eftir sameiningu farið þar með öll völd. Þetta er svolítið annar tónn en hefur áður komið frá Íslandsbankanum varðandi það hvernig staðið skuli að eignarhaldi í bankakerfinu. Þegar Íslandsbanki varð til settu þeir sér ákveðnar reglur um dreifða eignaraðild og þeir hafa verið ákaflega stoltir af hvernig hefur til tekist með framkvæmdina á undanförnum árum. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að ýmsar umsagnir hafa borist varðandi frv. hv. þingmanna vinstri grænna um dreifða eignaraðild. Í umsögnum sem okkur bárust, m.a. frá Fjármálaeftirlitinu, er vitnað til umsagnar sem þeir hafa sent um frv. um dreifða eignaraðild. En það hefur Íslandsbanki einnig gert og þar fjallar hann sérstaklega um dreifða eignaraðild og þar segir, með leyfi forseta: ,,Auk takmarkandi lagaákvæða er ekki óalgengt að stjórnvöld áskilji sér rétt til að hafna eða samþykkja yfirtökutilboð í banka. Þannig er málum t.d. háttað í Noregi.`` Jafnframt segir, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi,`` --- þ.e. þegar Íslandsbanki varð til --- ,,var ákveðið að viðhafa stjórnarkjör með öðrum og opnari hætti en tíðkast hjá hlutafélögum. Hver og einn getur gefið kost á sér með tilskildum fyrirvara og komi til stjórnarkjörs skal það ætíð fara fram með margfeldisfyrirkomulagi. Þannig er hlutur minnihluta best tryggður. Í öðru lagi`` --- og þarna er verið að fjalla um hvernig þeir standa að því að tryggja dreifða eignaraðild og dreifð völd í bankanum --- ,,var sett nýtt ákvæði í samþykktirnar sem segir að eignist einhver aðili þriðjungshlut eða meira í bankanum geta aðrir hluthafar krafið viðkomandi aðila um innlausn á sínum hlut. Eignarhaldið í Íslandsbanka hefur síðan þróast farsællega. Enginn hluthafi á meira en 10% og stærstu hluthafar eru stofnana- og fagfjárfestar, sem sýna ábyrgð og festu í meðferð hlutafjáreignar sinnar.`` Einnig segir í umsögninni, með leyfi forseta: ,,Eins og áður hefur komið fram töldu forráðamenn og hluthafar í Íslandsbanka þegar í upphafi að til frambúðar væri farsælast fyrir bankann að eignaraðild væri dreifð. Slíkt skapaði bankanum traust og stöðugleika. Reynslan hefur staðfest að þetta sjónarmið var rétt. Erlendir lánardrottnar bankans og matsfyrirtæki kanna reglubundið eignarhaldið og í þeirra huga skiptir máli fyrir lánstraust hans að eignarhald sé dreift og að viss stöðugleiki ríki í hluthafahópnum. Dreifður hluthafahópur í Íslandsbanka er því styrkur fyrir bankann.`` Síðan vekja þeir sérstaklega athygli á því að núgildandi lög hvað varðar eignarhluta og heimildir ráðherra séu gölluð og ástæða til að endurskoða, og vilja í því sambandi nefna, með leyfi forseta: ,,1. Ákvæði laga nr. 113/1996 um virkan eignarhlut og heimild ráðherra til að synja aðilum um kaup á þeim grundvelli eru um margt óljós. Í raun er ráðherranum falið að taka geðþóttaákvörðun. Heppilegra væri að hafa skýrari reglur um það hvaða atriði ráðherrann þarf að taka tillit til eða fela öðrum aðilum þetta mat. Þá mætti markmið um dreifða eignaraðild vera einn þeirra þátta sem til mats kæmu. 2. Í lögum um aðrar lánastofnanir nr. 123/1993 er ekki að finna sams konar ákvæði um virkan eignarhlut. Eðlilegt er að samræma þessi lög að þessu leyti. Fyrirliggjandi frumvarp, [þ.e. frv. sem liggur fyrir Alþingi um dreifða eignaraðild] bendir einmitt á þennan galla.`` Þetta var álit Íslandsbankamanna um dreifða eignaraðild og það skýtur nokkuð skökku við þegar hlustað er á núv. formann bankaráðs Íslandsbanka þar sem ekki er hægt að skilja orð hans öðruvísi en svo að Íslandsbanki hyggist yfirtaka Landsbankann í krafti þess að þeirra styrkur sé öllu meiri. Fleiri umsagnir eru sem varða þetta frv. um dreifða eignaraðild sem bent er á í umsögnum um það frv. sem hér er til umræðu og ég kem að þeim seinna. Í nál. frá okkur hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur kemur mjög skýrt fram að þingflokkur Samfylkingarinnar er hlynntur því að fram fari sala á 15% hlut í hvorum ríkisbankanum, þ.e. Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. og teljum það spor í rétta átt. Hins vegar teljum við að vinnubrögðin, hvernig staðið er að þessari sölu, séu ámælisverð og þá fyrst og fremst sá tími sem er til undirbúnings þessa máls og að ekki er hægt á svo stuttum tíma að svara öllum þeim álitamálum sem upp komu við skoðun nefndarinnar á frv. Í fyrsta lagi höfum við bent á efnahagsleg áhrif sölunnar þar sem álit Seðlabanka Íslands og einnig Þjóðhagsstofnunar er að mínu mati mjög skýrt, að það sé rangt, sem fram hafi komið hjá hæstv. viðskrh., að salan með því fyrirkomulagi sem hugsað er sé hagstjórnartæki, hún sé í raun og veru ekki til þess fallin að slá á þenslu. Menn hafa bent á það að þarna sé um tvær leiðir að velja, annars vegar þá leið að auka hlutafé, eins og gert var fyrir ári síðan, og hins vegar þá leið að selja hluti úr bankanum þar sem sannarlega önnur aðgerðin er þensluhvetjandi en hin getur, ef rétt er haldið á málum, verið þensluletjandi. En upplýsingar vantar við svo mörgum spurningum um hvernig staðið verði að þessu og þá kannski fyrst og fremst hvernig menn ætla að ráðstafa söluhagnaðinum til að hægt sé að fullyrða að aðgerðir stjórnvalda virki á þensluna þannig að þær séu frekar til að slá á hana heldur en hitt. En það skiptir líka máli hvernig kaupendur haga sér og erfiðara er að tryggja það, nema með því að setja eins skýrar reglur og mögulegt er varðandi sölu á báðum þessum hlutum. En það er fráleitt að segja að það hafi verið um þessa tvo valkosti að ræða. Reynslunni af hlutafjáraukningu á síðasta ári hefur af þó nokkuð mörgum af sérfræðingum okkar í efnahagsmálum verið líkt við hagstjórnarslys. Mér fannst þó sérstaklega í máli og umsögn Seðlabankans koma fram að ekki væri rétt að kynna þetta mál sérstaklega sem hagstjórnartæki til þess að draga úr þenslu og þeir hefðu fullan fyrirvara á þeirri túlkun sem hefði komið fram. Við vitum af reynslunni af aukningu hlutafjár á síðasta ári að þar var um þensluhvetjandi aðgerð að ræða. Það hvarflar ekki að mér eitt augnablik að hæstv. ríkisstjórn hafi á nokkrum tímapunkti hugsað sér að endurtaka það þar sem tímafresturinn sem settur er á breytingu á hlutafjáreign í Landsbanka og Búnaðarbanka er 1. júní, að menn hafi hugsað sér að fara í útboð, að auka hlutafé í hvorugum þessum banka miðað við þá reynslu sem fékkst fyrir ári síðan. Þess vegna var þetta ekkert val. Við hefðum viljað, eins og við höfum lagt áherslu á, að við hefðum haft lengri tíma til að skoða þetta mál. Ég skil þau rök að þetta er besti tíminn til sölu hlutabréfa eðli máls samkvæmt þar sem sú regla hefur komist á að veittur er skattafsláttur vegna hlutabréfakaupa og þá hafa fjárfestar og þeir sem hyggjast kaupa hlutabréf farið í þá verslun sérstaklega í desember. Desember hefur komið út sem sérstakur sölumánuður hlutabréfa eins og reyndar ýmissar annarrar vöru og vegna þess að salan á FBA tókst nokkuð vel er hægt að fara í þessa aðgerð. Menn hljóta að hafa þurft að bíða eftir reynslunni af sölunni í FBA til að ákveða hvernig yrði staðið að þessari sölu. Ef ætlunin var allan tímann að ljúka þessu fyrir áramót þá hefði líklega ekki verið nema um eina viku að ræða í viðbót, ef farið hefði verið í þetta strax og reynslan var fengin af sölunni af FBA. En þá er spurningin sú hvort við metum meira að markaðurinn er opinn fyrir bréfin núna og bréf vantar á markaðinn, þetta er rétti tíminn til sölu, eða hvort við viljum vanda vinnubrögðin og nýta þann tímafrest sem við raunverulega höfum sem er til 1. júní. Það hlýtur alltaf að vera álitamál. Í sjálfu sér var enginn sem vildi taka afgerandi afstöðu til þess nema fulltrúarnir sem komu frá verðbréfafyrirtækjunum, söluaðilunum sjálfum sem töldu þetta vera mjög góða tímasetningu og með tilliti til þess að rétt verð fengist. Hins vegar kom fram hjá öðrum að ekki hefði unnist sá tími sem þurfti til að vanda undirbúninginn eins og við hefðum viljað sjá hann. Og fyrst og fremst --- þeir umsagnaraðilar sem ég kýs fyrst og fremst að vitna í eru Þjóðhagsstofnun og Seðlabankinn --- er það óvissan um ráðstöfun á söluandvirðinu sem kemur fram í umsögnum þeirra sem og annarra og hefðu þurft að liggja fyrir mjög skýr svör frá hæstv. ráðherra hvernig söluandvirðinu yrði ráðstafað. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra við 1. umr. að annaðhvort yrði um sparnað að ræða eða fjárfestingu. Hjá þeim stofnunum sem til okkar komu var mjög eindregið varað við fjárfestingu af hálfu ríkisins. En auðvitað er til önnur fjárfesting en sú að fara í fjárfestingu í mannvirkjagerð eða stofnun nýrra fyrirtækja. Það er líka til nokkuð sem heitir fjárfesting í menntun. Það er því hægt að nýta þetta fé án þess að það sé beinlínis verðbólgu- eða þensluhvetjandi. Auðvitað eru til nokkrar leiðir í því og má velta fyrir sér hvort hæstv. ráðherra hafi nokkuð skoðað þann möguleika vegna þess ástands sem ríkir t.d. á Austfjörðum í atvinnumálum, að hluti af þessu fjármagni færi þangað til atvinnuuppbyggingar til þess að hægt sé að sinna ýmsum þeim verkefnum sem Austfirðingar hafa lagt fram hugmyndir um, og þá sérstaklega sem lýtur að ferðamennsku og til að sporna við þeirri þróun sem þar er í byggðamálum. Væri það mjög skynsamleg ráðstöfun af hálfu hæstv. ráðherra að skoða það vel hvort einhverju af þessu fjármagni yrði ráðstafað á þann hátt til þeirra byggðarlaga sem standa afar höllum fæti í dag. Síðan kom fram hjá flestum þeim aðilum sem á fund nefndarinnar komu að áætlanir vantaði um framtíðarþróun á fjármálamarkaði. Og sérstaklega kom fram sú eðlilega krafa hjá starfsmönnum þeirra banka sem þarna eiga hlut að máli, þ.e. Búnaðarbanka Íslands hf. og Landsbanka Íslands hf., að þeir vissu eitthvað meira um framtíðina en það að áætlað væri af ríkisstjórninni að selja bankana eða einkavæða að fullu á kjörtímabilinu. Það þyrftu að liggja fyrir einhverjar tímaáætlanir og hvernig að þessu yrði staðið. Menn eru vissulega uggandi hvað varðar atvinnuöryggi, og þá kannski ekki síst af því þetta er nú allt saman gert í ljósi hagræðingar. Það hefur sýnt sig á undanförnum árum að hagræðingin er fólgin í því að fækka m.a. útibúum, fyrst og fremst á landsbyggðinni þar sem fáir íbúar eru, og draga úr þjónustunni. Enda er í frv. og í umsögnum sem bárust frá ráðuneytinu sjálfu til nefndarinnar ekki lögð áhersla á að veita þjónustu um allt landið heldur fyrst og fremst að þjónustan verði ódýrari. Þjónustan verður hugsanlega ódýrari á höfuðborgarsvæðinu þar sem massinn af bankastarfseminni er en hún er ekki ódýrari þegar fólk þarf að sækja um langan veg í bankakerfið. Við höfum orðið áþreifanlega vör við það úti á landi á síðustu árum að dregið hefur verulega úr þjónustunni sem hefur ekki endilega þýtt að þjónustan hafi um leið orðið ódýrari. Það hefur dregið úr henni en aftur á móti hefur verðlagning þjónustunnar verið sú sama eða heldur meiri. Og það er dálítið merkilegt þegar það er skoðað að sá banki sem er einkarekinn, Íslandsbanki, er með einna hæstu þjónustugjöldin. Það fer því ekki alltaf saman að veita góða þjónustu og hagræða og vera með hana ódýrari og þaðan af síður að vera með hana dreifða um landsbyggðina. Eðlilega er rekstur Íslandsbanka heldur auðveldari en þeirra tveggja banka sem hér eiga í hlut vegna þess að hlutverk þeirra hefur í marga áratugi verið að veita landsbyggðinni góða þjónustu. Íslandsbanki hefur ekki verið bundinn sömu skyldum og Landsbankinn og Búnaðarbakinn hvað það varðar. Við í Samfylkingunni leggjum mjög mikla áherslu á að skýrar áætlanir liggi fyrir um framtíðarþróun á fjármálamarkaði. Við þurfum að setja miklu skýrari reglur en í gildi eru um fjármálamarkaðinn og þá fyrst og fremst varðandi samkeppnislög og fjármálaeftirlit. Það er umhugsunarvert, virðulegi forseti, að í efh.- og viðskn. erum við með frv. til laga um breytingu á starfsemi Fjármálaeftirlitsins. Þar er um að ræða frv. frá hæstv. ráðherra en einnig frá þingflokki Samfylkingarinnar. Það hefði verið mjög æskilegt að það frv. hefði verið afgreitt samhliða þessu frv. þannig að heimildir Fjármálaeftirlitsins væru auknar frá því sem nú er til að hafa þá möguleika til eftirlits sem þurfa að vera til staðar eins og margoft hefur komið fram í umræðu hér á Alþingi. Ég hef ekki séð, virðulegi forseti, í störfum nefndarinnar eða í umræðum á Alþingi að vilja hafi skort innan efh.- og viðskn. til að afgreiða það frv. Ég held að hann sé til staðar. Þess vegna hefði ég viljað að við hefðum afgreitt frv. samhliða þessu. Einnig liggur þar fyrir frv. um Samkeppnisstofnun frá Samfylkingunni þar sem 1. flm. er hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Þar er um afar vandað frv. að ræða sem búið er að leggja mjög mikla vinnu í og kalla til aðstoðar marga sérfræðinga á sviði samkeppnismála. Í tengslum við það voru m.a. skoðaðar þær reglur sem gilda í Evrópulöndunum hér næst okkur. Ég hefði einnig talið sjálfsagt að það frv. væri afgreitt fyrir jól sem og þáltill. sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir er 1. flm. að, um að móta samskiptareglur á fjármálamarkaði. Það er sannarlega þörf fyrir slíkar reglur. Ég nefndi áðan ábyrgð þeirra sem sitja í stjórn fjármálafyrirtækja, í stjórnum þeirra sjóða og stofnana þar sem höndlað er með verðbréf til almennings, stofnana og fyrirtækja. Þeir bera ábyrgð og eru skyldugir til þess að tala varlega. Ég nefni bara lífeyrissjóðina sem dæmi. Þar er um eignir upp á tugi og hundruð milljóna að ræða sem m.a. hafa verið notaðar til fjárfestinga í fjármálastofnunum. Það hlýtur að þurfa að gera kröfur til þeirra sem þar sitja í stjórn sem og hjá öðrum fjármálastofnunum að fjalla um málefni þessara stofnana yfirvegað og málefnalega þannig að engin hætta sé á því að stofnanirnar beri skaða af. Þegar maður lest viðtöl, t.d. við formann bankaráðs Íslandsbanka, finnst manni stundum afar ógætilega talað. Það er sannarlega tími til kominn að við venjum okkur á að fara varlegar með þessi mál og ekki síður þeir sem stjórna fjármálafyrirtækjum. Í umræðunni hér á hv. Alþingi hefur komið fram að rekstur þessara stofnana mundi breytast mjög ef þær væru einkavæddar að fullu, þ.e. Landsbanki Íslands og Búnaðarbanki Íslands. Það er talið skipta öllu máli varðandi reksturinn og skila sér í miklu betri rekstrartölum ef bankarnir yrðu einkavæddir að fullu. Það hefur sýnt sig að báðir þessir bankar skiluðu mjög góðri afkomu á síðasta ári. Ég sé það ekki, virðulegi forseti, að Halldór Kristjánsson, bankastjóri Landsbankans, banka sem er í meirihlutaeign ríkisins, verði betri stjórnandi ef bankinn yrði einkavæddur, að hann yrði betri stjórnandi ef hann starfaði fyrir einkaaðila en ekki ríkið. Þar er auðvitað fyrst og fremst um það að ræða að staðið sé faglega að ráðningu þeirra sem sjá eiga um rekstur þessara stofnana. Það tel ég að hafi verið gert og hafi tekist afar vel þegar bankastjóri Landsbankans var valinn á sínum tíma. Nákvæmlega sama gildir um bankastjóra Búnaðarbankans. Þeir verða hvorki betri né verri stjórnendur við það að bankinn sé alfarið í einkaeign. Þarna skiptir öllu máli að staðið sé faglega að ráðningu og nú stendur fyrir dyrum að auglýsa, eftir því sem sagt er, bankastjórastöðu sem skiptir nú ekki hvað minnstu máli í stjórn efnahagsmála Íslendinga, hjá Seðlabankanum sjálfum. Það verður auðvitað fróðlegt að fylgjast með því hvernig staðið verður að ráðningu þar. Farsælast er að bæði þeir sem ráðnir eru sem stjórnendur og veljast inn í stjórnir viðkomandi stofnana séu þar á faglegum forsendum. Það er mikilvægt að umsóknir umsækjenda séu metnar út frá faglegum en ekki pólitískum forsendum. Það hefur úrslitaáhrif í rekstrinum. Við leggjum áherslu á að í framtíðinni verði komið í veg fyrir valdasamþjöppun og fákeppni á markaðnum. Við hugsanlega sameiningu Íslandsbanka og Landsbanka væri kominn banki sem hefði ótvíræða yfirburði á markaðnum. Og m.a. vegna þess að þessi umræða hefur farið í gang, virðulegi forseti, hækkar Landsbanki Íslands verulega í verði. Þó er varla nokkur maður sem kannast við að hafa tekið þátt í þeim viðræðum milli bankanna. Það er mikil nauðsyn á því að Fjármálaeftirlitið og Samkeppnisstofnun verði styrkt. Á þeim tíma sem við höfum fram að jólahléi hljótum við í Samfylkingunni, virðulegi forseti, að leggja áherslu á að þau mál sem eru í nefndum um Samkeppnisstofnun og Fjármálaeftirlitið verði afgreidd. Hafi hv. þm. verið tilbúnir til þess að leggja nótt við dag til að greiða fyrir afgreiðslu og umræðu þess máls sem hér er þori ég að fullyrða að ekki muni standa á því að við verðum tilbúin að mæta á nefndarfundi til að greiða fyrir afgreiðslu þeirra frv. sem ég nefndi í efh.- og viðskn. fyrir jólahlé. Það mun örugglega ekki standa á okkur í þeirri vinnu, alla vega ekki hv. þm. Samfylkingarinnar. Eins og ég gat um áðan komu fram verulegar athugasemdir um tímasetningu sölunnar, álitaefni varðandi útboðslýsinguna og hvernig eigi að standa að henni, þ.e. þau áform hæstv. ráðherra að selja þessa hluti á undirverði. Hjá fulltrúum Seðlabankans, Þjóðhagsstofnunar og fulltrúum starfsmanna bankanna kom fram að þar þyrfti að fara varlega og óeðlilegt ef um mikinn mun væri að ræða. Menn nefndu þar ekki fastar tölu. Hins vegar má reikna með að allt undir 4% frávikum gæti hamlað því markmiði m.a. að slá á þensluna. Virðulegi forseti. Við þingmenn Samfylkingarinnar hljótum að leggja megináherslu á að í þeim reglum sem settar verða verði skilgreind ákvæði er varða um skyldleika og tengsl aðila, þá fyrst og fremst varðandi dótturfyrirtæki eða fyrirtæki skyld þeim sem koma til með að kaupa hlutabréf í bönkunum. Það skiptir miklu máli og ekki síst í ljósi þess að samkeppnislöggjöf okkar er veik. Við þurfum að laga hana og styrkja Fjármálaeftirlitið. Verði þær breytingar sem við höfum lagt til ekki afgreiddar fyrir jól þá skiptir miklu hvaða reglur hæstv. ráðherra ákveður að skuli gilda við söluna. Niðurstaða okkar er sú, eins og ítrekað hefur komið fram í umræðunni í dag og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór mjög rækilega yfir í morgun, að við erum jákvæð gagnvart því að selja þennan 15% hlut í báðum þessum bönkum. Við teljum hins vegar að vinnubrögðin séu fyrir neðan allar hellur þó að embættismenn, starfsmenn ríkisstofnana og þó kannski fyrst og fremst starfsmenn viðskrn. hafi gert það sem í þeirra valdi stóð til að gera málið eins ljóst og mögulegt er á þessum stutta tíma. Engu að síður standa eftir það veigamikil vafaatriði að við hljótum að átelja vinnubrögðin við undirbúning málsins. Það er ekki sæmandi Alþingi að afgreiða svo stór mál frá þinginu meðan veigamiklum spurningum er ósvarað. Virðulegi forseti. Hér hafa verið haldnar langar og miklar ræður. Farið hefur verið yfir öll þau atriði sem lúta að þessu máli. Ég hef nefnt þau sem ég tel að skoða þurfi sérstaklega áður en málið verður afgreitt. Við gerum okkur fulla grein fyrir því að tímafresturinn er að renna út ætli menn að setja bréfin á sölu fyrir áramót. Aðvaranir okkar varðandi þau atriði sem við teljum að betur hefðu mátt fara koma fram í nál. okkar. Við söluna sjálfa, þ.e. það markmið að selja 15% hlut í þessum bönkum höfum við ekkert að athuga.

Virðulegi forseti. Við ræðum frv. er lýtur að sölu á 15% hlut ríkisins í Landsbanka og Búnaðarbanka Íslands. Salan á þessum hlut er vitaskuld angi þeirra miklu breytinga sem átt hafa sér stað á íslenskum fjármagnsmarkaði undanfarin ár, einkanlega eftir að Ísland gerðist aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Það olli líklega meiri straumhvörfum á íslenskum fjármagnsmarkaði en nokkur önnur einstök aðgerð í áratugi. Ég vil, virðulegi forseti, í upphafi máls míns segja að almennt er ég þeirrar skoðunar að það sé ekki sérstakt hlutverk ríkisins að standa að rekstri viðskiptabanka. Ég held að ríkið ætti að einbeita sér að öðrum hlutum sem það skilar betur. Það breytir ekki því að þetta fyrirkomulag hefur verið við lýði í áratugi og út úr því erum við að vinna okkur. Það er alveg ljóst að undanfarin ár hefur arðsemi af eigin fé í þeim bönkum, sem við ræðum hér, verið mun meiri eða allt frá árinu 1995 var arðsemi eigin fjár í Búnaðarbanka 5,7% en á árinu 1998 14,6% og að mínu viti eru það tvö meginatriði sem skipta þar miklu máli. Í fyrsta lagi er það að formbreyting átti sér stað á bankanum árið 1997 og hins vegar hefur verið verulegur hagvöxtur í samfélaginu allt frá árinu 1995. Ég segi það, virðulegi forseti, að ég er í hjarta mínu sammála því að nauðsynlegt sé að ríkið losi sig út úr þessu með einhverjum hætti en það verður að gerast á mjög skynsamlegan hátt og þannig að það valdi ekki fjármagnsmarkaðnum meira uppnámi en nauðsyn krefur. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum lagt fram nokkur þingmál þar sem við höfum lagt á það áherslu að fjármagnsmarkaðurinn og leikreglur hans séu skýrar. Við höfum lagt fram þáltill. og frumvörp um viðskiptasiðferði, breytingar á samkeppnisreglum, Fjármálaeftirliti, kauphöllum, Verbréfaþingi o.s.frv. Allt miðar þetta að því að hlutverk ríkisins á þessum markaði sé fyrst og fremst að hafa eftirlit með því að farið sé eftir réttum leikreglum. Því má velta fyrir sér, virðulegi forseti, eins og fram hefur komið, m.a. í nál. 1. minni hluta, hvort ekki sé æskilegra að reyna að afgreiða og skýra þessar leikreglur sem best áður en lengra er haldið á þessari braut því að það er mikilvægt að þessir bankar og fjármagnsstofnanir vinni eftir eins skýrum leikreglum og kostur er. Í öðru lagi vildi ég nefna það aðeins, virðulegi forseti, að menn hljóta að velta fyrir sér tímasetningunni á þessari sölu. Eitt af því sem hefur verið nefnt er það að þessi aðferð muni ekki skapa þenslu í samfélaginu. Vissulega er umdeilanlegt og ef það fer þannig að einstaklingar noti eigið fé til þess að kaupa hlutabréf í þessum bönkum og ríkissjóður noti það síðan í að greiða upp skuldir þá mun það að sjálfsögðu slá á þensluna. Ef það gerist hins vegar að þeir sem kaupa bréf í þessum bönkum geri það með lánsfé og ríkissjóður síðan noti það til fjárfestinga mun það virka akkúrat öfugt. Það skiptir því öllu hvernig verður farið með þetta fé, hvort þessi sala muni auka á þensluna eða ekki. Virðulegi forseti. Þá vil ég einnig nefna það varðandi tímasetningu á þessari sölu, að þessi ,,jólasala`` á hlutabréfum, ef svo má að orði komast, mun koma mjög mörgum illa sem ætluðu sér að fara í hlutabréfasölu á þessum tímapunkti þannig að ríkið er með ákveðnum hætti að koma inn með hlutabréf í þessum bönkum á þeim tíma þar salan er mest. Kannski má orða það þannig að ríkið sé að hluta til að skekkja stöðu einkaaðila sem eru fyrir á markaði hvað varðar möguleika þeirra á að selja hlutabréf á þessum tíma því að mjög margir kaupa hlutabréf á þessum tíma, m.a. í því skyni að tryggja sér skattafslátt. Virðulegi forseti. Spurningin er á hvaða vegferð ríkisstjórnin er og það skiptir mestu máli í þessu öllu saman að mínu viti. Er hún með sölu á þessum hlut að tryggja ef verði af samruna Landsbanka og Íslandsbanka að þá verði hlutur ríkisins í slíkum sameiginlegum banka undir 50%? Var nauðsynlegt að selja þessi bréf svo að það verði tryggt að komi til þessa samruna þá verði hlutur ríkissjóðs í sameiginlegum banka vel undir 50%? Það held ég að sé nauðsynlegt að fáist skýrt hér, virðulegi forseti, hvort það sé ástæðan fyrir því að þessi bréf eru seld. Virðulegi forseti. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. viðskrh. hvort viðskrh. eða ríkisstjórnin geti eftir þessa sölu --- og ég gef mér þá forsendu að fyrirhugaður sé samruni Íslandsbanka og Landsbanka --- þar sem hlutur ríkissjóðs yrði sennilega undir 50% í slíkum sameiginlegum banka, hvort fyrir liggi að ríkisstjórnin gæti sameinað þessa banka án þess að koma með málið fyrir Alþingi? Ég held að það sé grundvallaratriði að þetta liggi fyrir í umræðunni þegar við ræðum þetta. Ef markmiðið með þessari sölu --- þetta mál kemur inn í þingið með svo miklum hraða að það er eins og eitthvað hafi gerst sem geri það að verkum að menn hafa orðið að keyra þetta í gegn, keyra sig inn í samkeppnina um sölu á hlutabréfum í aðdraganda jóla o.s.frv., ef það er þá eru vitaskuld komnar allt aðrar forsendur fyrir því að styðja málið. Ef það liggur fyrir að markmiðið með sölunni er að tryggja að við slíkan samruna verði hlutur ríkissjóðs undir 50%, enn fremur ef til þess kæmi gæti ríkisstjórnin sameinað Landsbanka og Íslandsbanka án þess að koma með þetta mál inn í þingið. Ég held það sé mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að þetta liggi fyrir. Í umræðunni í dag, sem hefur um margt verið fróðleg, hafa menn farið mjög víða yfir þetta mál í löngum og miklum ræðum og því kannski litlu við það að bæta því að frv. sem hér er rætt er í sjálfu sér mjög stutt. Ég held að það sé tvær og hálf lína. Þó að það hafi gefið ýmsum þingmönnum tilefni til langrar umræðu er það fyrst og fremst markmið mitt með því að koma inn í umræðuna að reyna að fá upplýst hvort hlutur ríkissjóðs í hugsanlega sameinuðum banka yrði u.þ.b. 40% sem mér sýnist vera mjög nærri lagi eftir sölu á þessum 15%, og hitt hvort ríkisstjórnin geti, án þess að koma með mál fyrir Alþingi, sameinað Íslandsbanka og Landsbanka eða, ef af hugsanlega slíkum samruna yrði, hvort Alþingi stæði þá frammi fyrir gerningi sem væri einungis háður því skilyrði að Alþingi samþykkti hann eða hvernig hæstv. viðskrh. hefði hugsað sér að vinna það mál.

Herra forseti. Við þessa umræðu sem hefur staðið nokkuð lengi hafa komið fram beinar spurningar sem mér finnst rétt að nota tækifærið til þess að svara núna. Ég ætla að svara hv. þm. nokkurn veginn í þeirri röð sem þeir hafa komið upp í ræðustólinn og flutt ræður sínar og borið fram spurningar sínar. Þó er það þannig að nokkrir hv. þm. hafa spurt sömu spurninga þannig að spurningarnar eru kannski frá fleiri en einum hv. þm. Í fyrsta lagi spurði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hvort ég væri sammála því sjónarmiði, sem fram hefði komið, að styrkur lægi í því fyrir Búnaðarbankann að tilflutningur yrði á Vátryggingafélagi Íslands, eignarhlut þess í Landsbankanum, yfir til Búnaðarbankans. Ég hef ekki heyrt annað en það sem ég las í Morgunblaðinu um helgina um að slíkur beinn tilflutningur stæði til og held ég að hann sé að einhverju leyti úr lausu lofti gripinn, þó get ég ekkert fullyrt í þeim efnum vegna þess að ég vissi ekki af því fyrr en Landsbankinn hafði skyndilega keypt hlut eignarhaldsfélags Brunabótafélagsins í Vátryggingafélaginu. Það kann vel að vera að einhver slíkur undirbúningur sé í gangi en það kemur viðskrh. og ríkisstjórn í sjálfu sér ekki við. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar að ef stór samruni verður á markaðnum sé viss hætta á því að þau fyrirtæki sem miklu minni eru, sem er almennt lögmál þess sem gerist á markaði, geti að vissu leyti orðið undir í samkeppninni. Það þýðir hins vegar ekki að þau fyrirtæki eigi ekki möguleika í samkeppninni vegna þess að auðvitað væru miklir hagræðingar- og sameiningarmöguleikar til staðar eftir sem áður hjá þessum fyrirtækjum. En aðalatriðið finnst mér vera að það getur verið skynsamlegt fyrir fyrirtæki, bankastofnanir á íslenskum fjármagnsmarkaði að sameinast í þeim tilgangi að geta betur veitt sístækkandi íslenskum fyrirtækjum fjármálaþjónustu þannig að þau þurfi ekki að leita út fyrir landsteinana. Til að svara spurningunni er ekki nokkur vafi á því að það væri styrkur fyrir Búnaðarbankann ef hann ætti stóran og ráðandi hlut, jafnvel eignarhlut í vátryggingafélagi, sama hvaða vátryggingafélag það væri, vegna þess að ég held að það sé skynsamlegt fyrir bankastarfsemi, viðskiptabankastarfsemi og aðra bankastarfsemi að vera í nánu samstarfi við tryggingastarfsemi því að þessi starfsemi er að mörgu leyti mjög skyld. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spurðu um hvernig eigi að ráðstafa söluandvirðinu. Ég tek undir þau sjónarmið sem hafa komið fram að meginatriðið er að andvirði sölunnar verði ekki ráðstafað þannig að það hvetji til þenslu. Meginmarkmiðið á að vera að draga úr þenslunni og fyrir því á ríkisstjórnin að beita sér. Þá er í raun og veru bara um tvennt að ræða, frysta greiðslurnar með því að leggja þær inn í Seðlabankann eða í viðskiptabanka þess vegna. Seðlabankinn er viðskiptabanki ríkisins þannig að eðlilegt væri að leggja þessa fjármuni inn í Seðlabankann, geyma og spara. Hin leiðin væri að draga úr þenslunni með því að greiða sérstaklega niður skuldir. Þetta tel ég að eigi að vera meginmarkmiðið, ekki að ráðstafa þeim í fjárfestingu vegna þess að við erum með ágætt stig fjárfestingar í dag þó svo að á næstum árum og kannski strax á næsta ári muni draga úr því verði ekkert frekar um framkvæmdir í orkufrekum iðnaði að ræða. Þá getur verið ágætt að eiga slíka fjármuni til ráðstöfunar til að taka undir með atvinnulífinu almennt til þess að geta haldið uppi eðlilegu fjárfestingarstigi. Í þriðja lagi spurði hv. þm. um þá skýrslubeiðni sem hafði komið fram frá Samfylkingunni til viðskrh. um eignatengsl í íslensku atvinnulífi. Nú veit ég að hv. þm. veit að á sínum tíma, fyrir tilstuðlan hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem þáv. iðn.- og viðskrh., var farið af stað með mjög mikla vinnu til þess að kortleggja eignatengslin í íslensku atvinnulífi, mjög merkt framtak af hans hálfu að beita sér fyrir því. Sú skýrsla liggur fyrir. Hún hefur að nokkru leyti breyst í tímans rás. Það er rétt, formlegt erindi hefur ekki enn borist Samkeppnisstofnun vegna þess að vinna málsins er núna í gangi í viðskrn., ýmsir hlutir þar sem þarf að vinna, en Samkeppnisstofnun þarf líka að koma að verkinu. Ég sagði við þá umræðu sem hér fór fram þegar skýrslubeiðnin lá fyrir og var tekin til afgreiðslu að ég mundi ekki treysta mér til að vera með hana tilbúna á þeim tíma sem þingsköpin skammta okkur í þeim efnum. Ég sá það og fann hjá hv. þm., og ég held að það hafi verið hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, 1. flm. málsins, sem tók til máls við þá umræðu og sagðist sætta sig við það en aðalatriðið væri að skýrslan yrði unnin. Hún verður unnin, að henni er verið að vinna en það kostar mjög mikla fjármuni. Ég hef hins vegar m.a. spurst fyrir um það hjá hæstv. forseta þingsins hvernig ætti að fara með þann kostnað sem af þessu hlytist. Ég hef fengið skýr svör frá þinginu um að gera yrði ráð fyrir því að ráðuneytið bæri það eða þá að gert yrði ráð fyrir því á fjárlögum. Sú vinna er því í gangi af hálfu ráðuneytisins og þar mun Samkeppnisstofnun koma að. En það er hárrétt sem hv. þm. sagði, ekkert formlegt erindi hefur borist Samkeppnisstofnun í þeim efnum og er þar vitnað eftir því sem ég veit best í starfsmann Samkeppnisstofnunar en Samkeppnisstofnun mun koma að því verki. Í fjórða lagi spurði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir um atriði sem eru í útboðslýsingunni, m.a. af hverju verið væri að selja á lægra verði en markaðsvirði. Jú, rökin eru þessi: Við horfum á þessa fjárfestingu á þessum tíma fyrir almenning í landinu sem langtímafjárfestingu í sparnaði. Með því að fara niður fyrir markaðsgengið teljum við að við séum að hvetja almenning enn frekar til þess að taka þátt í þessari áskrift, þessu hlutafjárútboði og þannig reyna í raun að stofna til fjöldaþátttöku almennings í landinu í því að verða virkur aðili og með virka hlutabréfaeign í þessum fyrirtækjum. Það er meginástæðan fyrir því að við veljum lægra útboðsgengi en meðaltalsgengið hefur verið á undanförnum mánuði. Bæði hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir spurðu um skyldleikatengslin og skilgreiningu á þeim sem ekki eru til staðar í útboðslýsingu þeirri sem nú hefur verið gefin út og þá er borin saman útboðslýsingin frá því að við seldum 51% hlut ríkisins í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Þarna er nokkuð ólíku saman að jafna. Í fyrsta lagi vorum við að selja 51% hlut í tilboðssölu. Hérna erum við hins vegar að selja 5% hlut í tilboðssölu vegna þess að við erum bara að selja einn þriðja í tilboðssölu af þessum 15%. Þegar menn horfa á reglur þessarar útboðslýsingar, þá gerum við ráð fyrir því að enginn einn aðili geti orðið með meira en 1%, þ.e. í tilboðinu sem slíku. Þar af leiðandi er það mitt mat að menn muni ekki reyna mikið, og reyndar er það útilokað, að ná ráðandi hlut með því að nýta sér skyldleikatengslin í þessum efnum fyrir utan það að ekki er hægt annað en meta saman í því mati annars vegar þá áskrift sem fram færi á sama tíma og svo hins vegar tilboðin. Ef það yrði niðurstaðan, sem ég vonast til, að við næðum fjöldaþátttöku í þessu útboði, þá gætum við verið að tala um svipaðan fjölda og tók þátt í Búnaðarbankaútboðinu á sínum tíma og þá yrði mjög erfitt og kostnaðarsamt að reyna að meta öll þau eignatengsl sem þar kæmu upp sem ég tel að mundu þegar upp væri staðið skipta tiltölulega mjög litlu máli.

Ég var bara að tala um tilboðssöluna.

Já, ég veit það. Hv. þm. var bara að tala um tilboðssöluna. En ég tel að af því að útboðið fer fram á sama tíma þá yrði líka að skoða --- við hv. þm. höfum bæði talað mikið um kennitölusöfnun --- þá þyrfti bæði að skoða eignatengslin í almennu áskriftarsölunni og svo í tilboðssölunni því að tilboðið fer fram á sama tíma. Ég geri mér alveg grein fyrir hvað hv. þm. er að tala um, en meginatriðið er að enginn einn aðili getur farið yfir 1%. Í fimmta lagi spurði hv. þm. um vef Sambands ungra framsóknarmanna. Það er ágætt að hv. þm. skuli fara á hann daglega til að fylgjast með hvað  Í sjötta lagi spurði hv. þm. um útlánatap og af hverju meira hefði orðið um útlánatap eða öllu heldur um aukið framlag í afskriftasjóð í Búnaðarbankanum á milli ára. Ástæðan er þessi: Bankinn stækkaði mjög, eins og menn vita, á tiltölulega mjög skömmum tíma á þessu ári. Þegar fjármálastofnanir stækka með þessum hætti þá er alltaf viss hætta á meiri óvissu í útlánastarfseminni en ella. Þess vegna var þetta fyrst og fremst varúðarálag. Það kemur fram í endurskoðunarskýrslu bankans að bankinn leggur í varúðarskyni meira í afskriftasjóðinn en efni standa til af því hversu bankinn stækkaði hratt. Í sjöunda lagi kom hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir inn á það hvernig bæri að túlka 35% eignarhlutinn og hvort með þessu væri verið að stuðla að því, eins og kom líka fram við 1. umr. málsins, að geta aukið hlutafé í 35% og síðan selt 15% og hvort þá væri orðinn annar eignaraðili í bankanum en ríkið með 50% eignarhlut. Ég sagði það við 1. umr. að ég teldi rétt að efh.- og viðskn. skoðaði þetta, að ekki væri ástæða til og ekki vilji minn að þetta liti þannig út, þ.e. að heimildirnar stæðu eftir sem áður til 35% aukningar og síðan væri búið að selja 15% þannig að aðrir aðilar en ríkið væru komnir í 50% eignarhlut. Eftir að efh.- og viðskn. var hins vegar búin að skoða málið kom þetta fram í nál. meiri hluta efh.- og viðskn. og vil ég, með leyfi forseta, vitna til þess: ,,Við meðferð málsins í nefndinni spunnust nokkrar umræður um ákvæði 3. mgr. 6. gr. laga um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Kemur þar fram að viðskiptaráðherra getur heimilað útboð á nýju hlutafé, en þó megi samanlagður eignarhlutur annarra aðila en ríkissjóðs ekki vera hærri en 35% af heildarfjárhæð hlutafjár í hvorum banka fyrir sig. Telur meiri hlutinn ljóst að þar er átt við 35% af heildarfjárhæð hlutafjár á hverjum tíma.`` Ég tek undir þessa niðurstöðu efh.- og viðskn. og tel þar af leiðandi ekki ástæðu til þess að setja frekari skorður um heimildir til aukningar þannig að þarna erum við þá komin í tvisvar sinnum 15% eða 30% af þeim 35% sem til staðar eru og heimildir eru fyrir. Reyndar verður ríkið með 72% hlut í bankanum eftir þessa sölu. Ég tek undir þetta og skil þetta eins og ég gerði við 1. umr. þegar ég taldi rétt að það yrði sérstaklega skoðað af hv. efh.- og viðskn. Í áttunda lagi spyr hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hvort mér finnist koma til greina, eins og annars staðar er þekkt, að starfsmenn viðkomandi stofnana eigi fulltrúa í bankaráðum bankanna. Ég lýsti því yfir þegar bönkunum var breytt í hlutafélög á stofnfundi bankanna að ég vildi að bankaráð beggja bankanna mætu og ákvæðu hvort þau teldu rétt að koma þessu þannig fyrir.

Telur ráðherrann það skynsamlegt?

Ég taldi og lagði áherslu á að það væri skynsamlegt og að það ætti að skoða. Sú hefur hins vegar ekki orðið raunin. Þó að fyrir lægi að annar aðili en ríkið ætti einn fulltrúa á síðasta aðalfundi í bönkunum, þá gat ríkið auðvitað með kosningu á aðalfundi náð öllum fulltrúunum í bankaráð beggja bankanna og þurfti ekkert tillit að taka til þessara 15% annarra eigenda. Það var hins vegar afstaða mín, og ég lagði á það áherslu, að ég teldi rétt að sýna fram á að vilji væri til að fá aðra eigendur líka þarna inn og þess vegna beitti ég mér fyrir því fyrir aðalfundinn að það varð samkomulag um það hvernig að slíkri kosningu skyldi staðið og um þá kosningu varð sátt. Þá var sú regla mótuð að stærsti aðilinn fyrir utan ríkið skyldi fá einn fulltrúa í bankaráðið. Og niðurstaðan varð sú að þar sem Lífeyrissjóður starfsmanna Búnaðarbankans er næststærsti aðilinn í Búnaðarbankanum, þ.e. stærsti aðilinn fyrir utan ríkið með rétt rúmlega 3% eignarhlut, þá tilnefndi hann sinn fulltrúa í stjórnina. Þar af leiðandi er einn starfsmaður Búnaðarbankans í bankaráði Búnaðarbankans. Í Landsbankanum var því hins vegar ekki eins fyrir komið af þeirri ástæðu að þar var hvorki starfsmannafélagið né Lífeyrissjóður starfsmanna Landsbankans næststærsti hluthafinn í bankanum heldur var það Eignarhaldsfélagið Brunabótafélag Íslands sem tilnefndi sinn fulltrúa og um það varð sátt. En varamaður þess fulltrúa er fulltrúi starfsmanna Landsbankans. Með þessu var gengið til móts við þau sjónarmið sem þarna voru uppi. Ég er hins vegar enn þá þeirrar skoðunar og tel að það sé eðlilegt að starfsmenn hafi áheyrnar- og málfrelsi og tillögurétt í bankaráðunum. En það hefur ekki komist í framkvæmd og þá kannski sannast að svo er ekki sem margir hafa viljað halda fram, að viðskrh. ráði þarna öllu. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði um framtíðaráform í bankamálum í tveggja klukkustunda ræðu og var hún ágætur undirbúningur að þeirri spurningu því að það var eina spurningin sem fram kom í ræðu þess hv. þm. Framtíðaráformin eru þessi: Salan á 15% hlut nú er til þess að uppfylla það skilyrði sem við undirgengumst í okkar útboðslýsingu og höfðum fullar heimildir til að staðfesta vegna þess að við gátum nýtt okkur 35% til hlutafjáraukningar. 25% í eigu annarra aðila en ríkisins fyrir 1. júní árið 2000.

Forseti minnir á að þessum fundi verður frestað kl. hálfsjö og biður hæstv. ráðherra að gera hlé á ræðu sinni innan tveggja mínútna.

Hæstv. forseti. Ég held ég eigi kannski ekki eftir nema 2--3 mínútur af ...

Þá eru það andsvörin.

Og röð af andsvörum.

Þá skal ég reyna að ljúka ræðu minni. Við tökum þá andsvörin eftir hlé. Varðandi framtíðaráformin þá tel ég að í sjálfu sér að þegar þetta skilyrði er uppfyllt þá liggi ekkert á og að engin ástæða sé til þess að hraða sér neitt óskaplega í frekari sölu. Öll skilyrði eru uppfyllt. Rúmlega þrjú ár eru eftir af kjörtímabilinu og áformin í stjórnarsáttmálanum ganga út á það að selja á kjörtímabilinu. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson spurði um reglur um dreifða eignaraðild. Það er unnið að slíkri skoðun í viðskrn. þessa stundina. Þegar sú skýrsla verður tilbúin verður hún tekin til umfjöllunar í ríkisstjórn og þarf ekki að hafa mörg fleiri orð um það. Menn vita um mismunandi mikinn áhuga manna á því að setja reglur í þeim efnum. En áhugi allra í ríkisstjórninni á dreifðri eignaraðild liggur hins vegar fyrir. Spurningin er ekki um það hversu mikla trú menn hafa á því að það sé hægt, heldur vilja menn fyrst og fremst tryggja með slíkum reglum, verði þær settar, að ekki verði farið í kringum reglurnar. Hv. þm. Margrét Frímannsdóttir kom inn á þensluþátt málsins og nefndi að það hafi komið fram hjá Seðlabankanum að ekki væri kannski hægt að segja að sú leið sem verið væri að fara núna væri beint til þess fallin að slá á þensluna. Jú, ég fullyrði það og ég tel að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi fært full og frambærileg og mjög góð rök fyrir því hér áðan vegna þess að það skiptir höfuðmáli hvernig þessum fjármunum verður ráðstafað. Verði þessir fjármunir teknir í sparnað, almenningur í landinu noti peninga sína í þessa fjárfestingu til þess að spara, ríkisstjórnin nýti peningana til þess að spara, leggi þá fyrir eða greiði niður skuldir, þá tel ég að við höfum náð því meginmarkmiði. Síðan spurði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, og var það síðasta spurningin í þessari umræðu, hvort til kasta Alþingis þyrfti að koma ef eitthvað yrði úr þeim áformum sem nú eru mikið umtöluð í samfélaginu og einn og einn hv. þm. hefur dregið inn í þessa umræðu þegar verið er að draga upp ýmsar sviðsmyndir af þessum fjármagnsmarkaði, þ.e. hugsanlegri sameiningu Landsbanka og Íslandsbanka eða annarri sameiningu á markaðnum. Ég er þeirrar skoðunar að svo sé. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að ef Búnaðarbanki Íslands og Landsbanki Íslands yrðu sameinaðir þá þyrfti ekki að koma til atbeina Alþingis vegna þess að þar er um sama eigandann að ræða. Það er sami aðilinn sem fer með eignarhald á báðum bönkunum. Hins vegar tel ég að ríkið væri að nokkru leyti að ráðstafa eignarhlut sínum með því að fara í samvinnu við einkaaðila og þar af leiðandi tel ég að til kasta Alþingis þyrfti þá að koma. Í báðum tilfellum held ég þó að eðlilegt væri og skynsamlegt að taka það mál til umræðu á Alþingi og fá niðurstöðu Alþingis í þeim efnum. Með þessu vonast ég til að ég hafi svarað öllum hv. þm. sem spurðu einhverra spurninga við þessa umræðu áðan.

Herra forseti. Það liggur við að maður þyrfti að geta veitt andsvar við skætingi hæstv. viðskrh. í fjölmiðlunum. Ég heyrði ekki betur en hann væri að senda okkur kveðju í fréttaviðtali áðan, talandi um málþóf. En þetta á víst að vera andsvar við ræðu hæstv. ráðherra og því verður að ræða hitt við hann síðar. Ég held að það sé jákvætt í sjálfu sér að hæstv. ráðherra viðurkennir að viss hætta er á því, eins og hann orðaði það, að minni fyrirtæki verði undir í samkeppni við þau stóru og vísaði hann þar til bankasameiningar. Hins vegar taldi hæstv. ráðherra að það gæti verið mjög skynsamlegt að bankar sameinuðust og veittu þjónustu sístækkandi fyrirtækjum. Varðandi þetta, herra forseti, þá er ljóst að hæstv. ráðherra er að ræða þessa hluti við afar sérkennilegar aðstæður þar sem fjölmiðlar flytja stanslaust fréttir af undirbúningi tiltekinnar bankasameiningar en samt svarar hæstv. ráðherra hér eins og véfrétt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann reikni ekki með því að geta gefið skýrari svör en hann hefur veitt hingað til, þrátt fyrir þá miklu umræðu sem nú fer fram um alveg tiltekinn kost í sameiningu banka hér á næstu mánuðum.

Herra forseti. Það er alveg rétt að fjölmiðlar flytja hverja fréttina á fætur annarri af því að hér sé um ákveðna bankasameiningu að ræða. Ég hef sagt það bæði í fjölmiðlum og hér í þinginu að engar slíkar viðræður eru í gangi af hálfu eigenda og eftir því sem ég veit best eru engar slíkar viðræður heldur í gangi af fulltrúum þeirra aðila sem að stýra bönkunum. En af því að hv. þm. vitnaði í sjónvarpsviðtal við mig frá því í kvöld, þá sagði ég þar að einstakir þingmenn flyttu þau mál hingað inn á Alþingi og væru með þau hér í málþófi. Það er ágætt að hv. þm. tekur það til sín vegna þess að hann á að taka það til sín. Til dæmis flutti hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir efnismikla og góða ræðu fyrr í dag og spurði fjölmargra spurninga sem hún vildi fá svör við en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon flutti hins vegar tveggja klukkustunda langa ræðu með engri spurningu.

Herra forseti. Það er nú m.a. vegna þess að það er tilgangslaust að spyrja þennan hæstv. iðnrh. Ég hef ekki orðið var við að það hafi nokkuð upp á sig að reyna að leggja málefnalegar spurningar fyrir þennan hæstv. ráðherra. Ef maður talar fyrir gagnstæðum sjónarmiðum og kemur eitthvað við kaunin á hæstv. ráðherra, þá kemur aldrei neitt til baka úr þeirri átt annað en skítkast og skætingur. Þetta er að mörgu leyti einhver ómerkilegasti ráðherra að eiga orðastað við og rökræður, a.m.k. sem ég hef búið við og hef ég þó rætt við þá marga í gegnum tíðina. Málþófsásakanir hæstv. ráðherra eftir nokkurra klukkustunda umræður hér um þetta bankamál eru alveg lýsandi fyrir þetta. Hæstv. ráðherra er hér eftir nokkurra klukkutíma umræður kominn með ásakanir um málþóf. Hvað ætli hæstv. ráðherra sjálfur hafi oft haldið nokkurra klukkutíma ræður sem ekki var alltaf mjög mikið innihald í? Þótti það í sjálfu sér ekkert málþóf. Það væri gaman að fletta t.d. upp á því hvað ræður hæstv. ráðherra, m.a. um bankamál, á kjörtímabilinu 1991--1995 voru stundum langar. Ég held því, herra forseti, að hæstv. ráðherra sé bara eins og venjulega að sanna þá dóma sem eiga best við um hann.

Herra forseti. Ég skil nú ekkert í hv. þm. að koma upp í andsvör við ræðu minni ef ekki er um neitt að spyrja og hann ætlast ekki heldur til svara þannig að ég held að hann ætti ekki eyða tíma sínum í það.

Það er hægt að mótmæla.

Herra forseti. Mér fannst hæstv. ráðherra staðfesta í svörum sínum áðan að hann vill brjóta niður bankakerfið þannig að það passi í ginið á kolkrabbanum, vegna þess að það kom fram að hann vill ekki setja reglur í útboðslýsinguna sem koma í veg fyrir að einn eða tengdir aðilar geti ekki í tilboðssölunni eignast þar allt fjármagnið sem setja á í tilboðið, eða 2 milljarða. Ég spyr: Er ríkisstjórnin sammála þessu hjá hæstv. ráðherra, t.d. forsrh. sem hefur talað hér fyrir dreifðri eignaraðild, vegna þess að tillaga hæstv. ráðherra stuðlar að samþjöppun valds? Og þetta gæti styrkt stöðu Íslandsbanka í hugsanlegum sameiningarviðræðum ef þeir mundu t.d. komast yfir allt þetta fjármagn, eða 2 milljarða. Síðan spyr ég hæstv. ráðherra: Hann talar um að það sé styrkur fyrir Búnaðarbankann að kaupa eignarhluta Landsbankans í tryggingafélögunum. Hæstv. ráðherra fer með meirihlutaeign ríkisins í þessum banka. Vill hann og mun hann stuðla að því að þessi kaup geti farið fram þannig að það sé hægt að styrkja stöðu Búnaðarbankans? Að öðru leyti þakka ég ráðherra fyrir svörin sem voru skýr.

Herra forseti. Bara til að svara enn frekar spurningu hv. þm. sem sneri að reglum í útboðslýsingunni, sérsaklega að þeim þætti sem snýr að tilboðssölunni sem slíkri, þá sagði ég áðan, og það er skoðun mín, að ég tel ekki þá hættu vera til staðar að þarna geti orðið um eignasöfnun að ræða á fárra aðila hendur eins og hættan var í útboðinu á Fjárfestingarbanka atvinnulífsins vegna þess að þá vorum við að bjóða út 51% hlutafjár. En nú erum við aðeins með í tilboðssölu 5% hlutafjár af þessum 15%, eða einn þriðja af þeirri sölu sem núna verður boðin út. Þetta var tillaga einkavæðingarnefndar ríkisstjórnarinnar. Á hana er fallist af þeim ráðherrum sem í einkavæðingarnefndinni eru og ég hef ekki ástæðu til að ætla annað en að við hana sé fullur stuðningur af ríkisstjórnarinnar hálfu líka.

Herra forseti. Þetta var jú tillaga einkavæðingarnefndar, en hæstv. ráðherrann hefur vald til að breyta þessu ef hann vill og gera þessar reglur skýrar þannig að við tökum ekki þá áhættu að einn aðili fái 2 milljarða króna í þessu útboði. Við vorum að tala um 9 milljarða varðandi Fjárfestingarbankann. Hér erum við að tala um 2 milljarða sem gætu færst á hendur eins aðila. Ég spyr ráðherrann: Óttast hann ekki að þetta geti allt lent í höndunum á t.d. Íslandsbanka eða tengdum aðilum sem standa að Íslandsbanka þannig að það muni styrkja stöðu þeirra í hugsanlegum sameiningarviðræðum sem e.t.v. fara fram núna eða á næsta ári að því er varðar sameininguna? Ég spyr líka hvort ráðherra muni beita sér fyrir því að styrkja stöðu Búnaðarbankans þannig að hann geti keypt eignarhluta Landsbankans í tryggingafélögunum, ef Búnaðarbankinn óskar þess? Að öðru leyti fagna ég mjög því sem hæstv. ráðherra sagði að hann vill stuðla að því að starfsmenn fái fulltrúa í bankaráðin og ég spyr hann: Mun hann beita sér fyrir því?

Herra forseti. Fyrst er svar við síðustu spurningu hv. þm. Afstaða mín er ljós. Ég lýsti því hér áðan að sá vilji liggur fyrir í bankaráðum beggja bankanna og ég tel það vera rétta leið. Í öðru lagi spurði hv. þm. um Vátryggingafélagið og aðstoð Búnaðarbankans við að styrkja stöðu sína ef til þessa kæmi. En það er það ekki viðskrh. að hafa áhrif á að slíkt gerist. Það verður hins vegar að gerast þá með beinum viðskiptum milli Búnaðarbanka og Landsbanka ef til þess kæmi að vilji væri til slíkra viðskipta af hálfu beggja aðila.

Og ráðherrann telur það skynsamlegt?

Ég lýsti því áðan í ræðu minni að ég tel skynsamlegt að einingarnar verði ekki mjög misstórar á þessum markaði þannig að einn aðili verði algjörlega með yfirráðandi stöðu. Þá verðum við líka að hafa það í huga, sem ég veit að hv. þm. er mér sammála um, að þá kemur auðvitað til þess að Samkeppnisstofnun mun skoða þá hluti ef einn aðili verður risi á markaðnum en aðrir mjög smáir. Það er eðlilegt að þá gildi samkeppnislögin um það. Nú vona ég að ég hafi svarað öllum spurningum hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég lýsti því í ræðu minni hér áðan að ég teldi ofureðlilegt að ríkið reyndi að minnka sinn hlut í viðskiptabönkunum sem það hefur náttúrlega átt í áratugi og ég tel það fullkomlega eðlilegt. Hins vegar er það aðdragandi málsins og hvernig það ber hér að þinginu sem gerir það að verkum að maður er örlítið hugsi. Maður er hugsi yfir því hvort raunveruleg ástæða þessarar sölu sé sú sem fram kemur í greinargerð með frv., um að nauðsynlegt sé að uppfylla einhver skilyrði á Verðbréfaþingi svo hægt sé að skrá bankana á þinginu. Það er ein af þeim ástæðum sem gefin er upp. Hæstv. ráðherra sagði í ræðu sinni áðan að hann teldi það mjög æskilegt að sameina banka svo að þeir gætu þjónustað stóra kúnna. Nú vitum við að stórir kúnnar geta auðveldlega sótt á Evrópska efnahagssvæðið eins og þeim sýnist þannig að það er kannski ekki í sjálfu sér meginástæðan. En ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann óttist ekki --- hvort sem samruni yrði hjá Búnaðarbanka og Íslandsbanka eða Landsbanka og Íslandsbanka --- að banki með 55--65% eignarhlut á þessum markaði yrði allt of stór?

Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að íslensk fyrirtæki geta sótt út á erlendan bankamarkað og íslenskir bankar eru nú þegar í alþjóðlegri samkeppni á mjög mörgum sviðum. Það þýðir hins vegar ekki að menn þurfi ekki að huga að því að íslenskir bankar geti stækkað upp á það að geta verið og tekið þátt í þeirri samkeppni sem á þessum markaði ríkir og geta veitt íslenskum fyrirtækjum þjónustu í samræmi við stærð þeirra. Hins vegar er það svo að við getum ekki horft á íslenska markaðinn algjörlega einangraðan. Það er rétt að banki með 60--70% markaðshlutdeild á Íslandi væri auðvitað með yfirburðastöðu. Það væru allir sem væru með slíka markaðshlutdeild. Hins vegar verðum við að horfa á þennan markað í alþjóðlegu samhengi og það er nákvæmlega það sem hv. þm. byrjaði sína ræðu á að segja, þ.e. að markaðurinn er svo alþjóðlegur að íslensk fyrirtæki, og einstaklingar þess vegna, geta fengið sína þjónustu hjá erlendum bönkum á bestu kjörum sem hægt er að fá á hverjum stað fyrir sig og hverjum tíma fyrir sig.

Virðulegi forseti. Þó að af slíkum samruna yrði þá óttast ég ekki að hann mundi skaða stöðu stórra kúnna. Ég held hins vegar að hann gæti skaðað stöðu einstaklinganna. Ég óttast það því að einstaklingar munu ekki leita svo glatt til annarra landa eftir bankaþjónustu. Það er þetta sem ég óttast, að ef einhver banki yrði svona stór á íslenskum fjármagnsmarkaði, 55--65%, ef t.d. af samruna Íslandsbanka og Búnaðarbanka eða Landsbanka yrði, þá yrðu á endanum neytendur, þ.e. einstaklingar, að borga fyrir þennan samruna með verri kjörum á bankamarkaði og hærri vöxtum.

Herra forseti. Ég held að þetta sé hárrétt mat og tek nákvæmlega undir það. Í vaxandi mæli mun það verða svo að íslensk fyrirtæki munu leita eftir bankaþjónustu erlendis ef hún býðst á sambærilegum eða betri kjörum en íslenskir bankar geta veitt. En við þurfum að hafa það markmið og kappkosta að geta boðið og verið samkeppnisfær á þessu sviði. Einstaklingarnir munu hins vegar ekki í jafnríkum mæli og fyrirtæki leita eftir þessari þjónustu erlendis í framtíðinni. En til þess að þeir geti fengið fjármálaþjónustu á svipuðum kjörum og fólkið í löndunum í kringum okkur fær þá þurfum við að vera með öflugar einingar. En ég tek undir það að svo stór banki sem þarna er lýst --- hvaða samsetning banka það væri, hvort það væru Landsbanki og Búnaðarbanki saman eða Íslandsbanki og Landsbanki, sem eru stærstu samrunaeiningarnar í þessu --- væri fyrirtæki með mjög mikla markaðshlutdeild. Og þá er það auðvitað spurning hvort ekki komi til kasta samkeppnislaganna að skoða þá hluti.

Herra forseti. Hæstv. viðskrh. sagði undir lok ræðu sinnar í kvöld að ég hefði flutt langa ræðu til þess eins að bera fram eina spurningu, að langur tími væri nýttur til að rökstyðja einfalt mál. Vandinn er sá að hæstv. viðskrh. svaraði ekki þessari einu spurningu sem ég bar fram og sannast sagna gekk gagnrýni mín út á aðdragandann að þessu máli og allan málatilbúnað. Ég hefði kosið að í stað þess að ræða þessi mál hér í tvo klukkutíma þá hefðum við tekið til þess nokkrar vikur í þinginu. Ég hef einmitt gagnrýnt það á hve óvandaðan hátt ríkisstjórnin kemur fram með þetta frv. og ætlast til þess að Alþingi samþykki það á fáeinum klukkustundum. Þetta finnst mér óviðunandi vinnubrögð.

Herra forseti. Það er nú óþarfi fyrir hv. þm. að taka þessa hluti svona nærri sér. Þetta var alls ekki illa meint. Ég tel að hv. þm. hafi flutt hér ágætlega efnisríka ræðu í umræðunni fyrr í dag þó að ég sé honum ekki sammála. Ég tel að við séum að gera nákvæmlega réttu hlutina og standa skynsamlega að þessu og á mjög ábyrgan hátt eins og hér er gert. Ég hins vegar tók ekki eftir nema einni spurningu í ræðu hv. þm. sem var um framtíðaráformin í bankamálunum og um að sjá fyrir hvað muni gerast. Ég reyndi að svara þessari spurningu í lok ræðu minnar. Reyndar hafði ég takmarkaðan tíma, en á eftir skal ég reyna að svara henni enn nánar en ég gerði í fyrri ræðu minni.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. þessi svör. Staðreyndin er sú að mér fannst hæstv. ráðherra ekki svara spurningu minni um hver sé framtíðarsýn hans á bankakerfið á Íslandi. Mér fannst hann ekki svara þessu á annan veg en að segja að menn þyrftu að uppfylla skilyrði Verðbréfaþings. Það þyrftu menn að gera fyrir mitt næsta ár. Önnur svör fengum við ekki. Ég vildi hins vegar vita hver sýn hans væri á framtíð íslenska bankakerfisins. Þetta er hin brennandi spurning sem menn eru að velta fyrir sér í þjóðfélaginu öllu. Mér finnst það ekki ganga, og ég sagði það í ræðu minni, að hæstv. ráðherra svari þjóðinni eins og hann gerði á síðum Morgunblaðsins um síðustu helgi, að segja að hann gerði ekki annað en að hlusta á raddir markaðarins.

Herra forseti. Já, ég skal reyna hér síðar að gera enn gleggri grein fyrir því hver framtíðarsýnin er. En ef hv. þm. er bara að spyrja þessarar spurningar til þess eins að ég geti annaðhvort fallist á hans tillögu um að það eigi að sameina Búnaðarbankann og Landsbankann eða þá á aðra leið, sem kallað er svo mjög á í fjölmiðlum, þ.e. að sameina eigi Íslandsbanka og Landsbanka, þá ætla ég ekki að svara þeirri tillögu og ég ætla ekki að svara þeirri spurningu heldur. Ástæðan er þessi: Ég sagði það í ræðu minni áðan að í viðskrn. erum við m.a. að skoða kosti þess að leggja einstakar einingar saman, hagkvæmni þess, eins og tillagan sem hv. þm. Frjálslynda flokksins hafa lagt fram hér á Alþingi gerir ráð fyrir og hv. þm. Ögmundur Jónasson tók undir að væri skynsamleg. Og af hverju að svara spurningu sem menn geta ekki svarað af neinni skynsemi eða með neinum sérstökum rökum einmitt núna fyrr en að búið er að rannsaka þetta? Sættir hv. þm. sig ekki við það? Ég trúi ekki öðru vegna þess að hann lagði áherslu á það í ræðu sinni fyrr í dag.

Herra forseti. Það mál sem er hér til umræðu og segja má að sé býsna stórt mál, er þó ekki stórt að því leytinu til að það eru ekki að verða neinar grundvallarbreytingar á því sem er búið að ákveða hér áður. Þetta snýst um það að í stað þess að auka hlutafé í bönkunum sem fullt leyfi er til, verði ákveðið að selja hlut í bönkunum og að á móti skerðist möguleikarnir til þess að auka hlutafé. Ég get nú ekki sagt annað en að ég tel að það sé réttara að selja hlut í bönkunum en að auka þar hlutafé eins og mál standa nú og þess vegna út af fyrir sig get ég vel fallist á að skynsamlegt sé að koma með þá tillögu sem hér liggur fyrir. Umræður hér hafa aftur á móti snúist um allt önnur og miklu stærri mál en það hvort þau 15% sem þarna er rætt um verði seld með þessari eða hinni aðferðinni. Og það eru full rök fyrir því að færa umræðuna yfir á þetta stig. Reyndar virðist sem ýmislegt í þeirri umræðu sem fór hér fram þegar bankarnir voru gerðir að hlutafélögum hafi ekki gengið þannig fyrir sig að menn séu almennt ánægðir með niðurstöðuna og að menn hafi komist að niðurstöðu sem þeir eru sammála um. Ég t.d. tel að það að gera bankana að hlutafélögum og sérstaklega það að ákveða að selja hlut í þeim hafi kallað fram eðlisbreytingu á bönkunum þannig að það sé alfarið rangt að kalla þá ríkisbanka. Bankarnir eru orðnir hlutafélög sem eru sameign ríkisins og annarra aðila á markaðnum og geta þar með því miður ekki verðskuldað heitið ,,ríkisbanki`` eftir það. Menn geta svo haft á því ýmsar skoðanir hvort ríkið eigi að eiga meiri hluta í þessum fjármálastofnunum eða eiga þær áfram og ég kem betur að því á eftir hvaða afstöðu ég hef til þess. Ég tel reyndar að endurskipulagningin á fjármálamarkaði okkar hefði átt að ræðast miklu betur opinberlega en gert hefur verið. Og ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst það með miklum ólíkindum að ríkisstjórn sem situr við völd skuli ekki sýna Alþingi og landsmönnum öllum þá virðingu að kynna fyrir mönnum hvaða stefnu hún hafi í endurskipulagningu á fjármálamarkaðnum. Þannig hefur þetta gengið fyrir sig alveg frá upphafi þessarar umræðu að það hefur aldrei verið hægt að átta sig á því hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér í þessum efnum. Og ekki er það betur hægt núna en áður. Hæstv. ráðherra kemur hér og lýsir því yfir að það eigi að selja þetta. Svo liggur ekkert á því. Svo getum við hugsað málið. Hann lýsir því líka yfir að eftir þessa sölu komi endurskipulagning og talar í véfréttarstíl. Hann talar ekkert um það hvað hann vilji eða hvað honum finnist æskilegt. Hann talar jú um að ákveðnir kostir og ókostir séu í stöðunni en ekkert um það hvað hann eða ríkisstjórnin telji heppilegt í þessum efnum. Mér finnst það ekki boðlegt í umræðu um svo mikilsverð mál að heil ríkisstjórn og ráðherra fyrir hennar hönd hafi ekki stefnu fram að bera um hvað sé skynsamlegt að gera og að hverju sé stefnt þannig að hægt sé að ræða þessa stefnu, finna á henni vankanta og kosti og að umræðan geti skilað okkur einhverju. Við eigum hins vegar að reyna að ráða í þau merki sem berast frá markaðnum eða utan úr þjóðfélaginu um það hvað sé að gerast á bak við tjöldin. Og við neyðumst til þess að nota þessar merkjasendingar til að reyna að gera okkur grein fyrir því hvað er að gerast, vegna þess að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn vilja ekki segja okkur hvað þau er að hugsa. Helst ætti maður að skilja það þannig að hæstv. ráðherra og ríkisstjórn hafi ekkert hugsað um það hvað eigi nú að taka við og hvernig þetta eigi að ganga fyrir sig. Ég er ekki á þeirri skoðun að það sé þannig. Ég tek mark á þeim vísbendingum sem hafa borist frá markaðnum því að þeir sem eru að bjóða í hlutabréf á markaðnum fylgjast með, þeir hafa sambönd, þeir kunna á síma og hafa þræði til þess að komast að því hvað sé nú helst líklegt að muni gerast. Og þeir hafa komist að niðurstöðu. Þeir telja að líklegast sé að Íslandsbanki og Landsbanki verði sameinaðir. Þeir hafa fengið um það einhverjar vísbendingar sem þeir taka mark á. Og vissulega eru þessar vísbendingar fyrir hendi. Við höfum orðið varir við þær. Ein kom líklega t.d. í fyrradag frá Landsbankanum. Þá var allt í einu búið að leysa óleysanlegt vandamál í Landsbankanum til langs tíma, þ.e. að ráða staðgengil aðalbankastjóra. Það er vandamál sem hefur ekki tekist að leysa frá því að bankarnir voru gerðir að hlutafélögum á sínum tíma. Það hefur staðið í ríkisstjórnarflokkunum alla tíð síðan. En eins og menn muna var ráðinn einn bankastjóri til Landsbankans fyrir nokkuð löngu síðan og hann hefur ekki fengið mann til þess að leysa sig af eða hafa það hlutverk fyrr en nú. Sá maður sem var ráðinn í þetta embætti hefur eftir því sem ég best veit alltaf haft mikinn áhuga á því að auka líkurnar á því að Íslandsbanki og Landsbanki sameinuðust. Ég lít á þetta sem vísbendingu um að eitthvað sé verið að huga að því máli og einnig það að Framsóknarfl. skuli hafa fallist á að þessi ágæti starfsmaður Landsbankans yrði staðgengill aðalbankastjóra. Ég lít á þetta sem vísbendingu um að Framsóknarfl. hafi fallist á að sú leið yrði skoðuð vandlega að sameina Íslandsbanka og Landsbanka. Ég tók eftir því að hæstv. utanrrh. lýsti því yfir á fundi fyrir ekki löngu síðan að það mætti kannski nýta sér eitthvað af fjármunum sem komi inn vegna sölu á ríkisbönkunum til byggðamála. Ég lít svo á að hann sé ekki að tala þar út í bláinn. Ég lít þannig á að Framsfl. hafi náð samkomulagi um það að einhver hluti af þessum fjármunum muni þegar tímar líða verða notaðir í byggðamál og að hæstv. iðnrh., væntanlegur hæstv. ráðherra byggðamála eftir áramótin, muni eiga í sjóð að sækja þegar búið verður að selja hlut í ríkisbönkunum. Svona eru nú þessar vísbendingar sem eru að koma af ýmsu tagi. Hæstv. ráðherra var reyndar að upplýsa það áðan að verið væri að skoða hagkvæmni þess að sameina bankana, hinar ýmsu leiðir til þess. Líklega er þó aðallega verið að skoða möguleikana á annars vegar sameiningu Íslandsbanka og Landsbanka og hins vegar sameiningu Búnaðarbanka og Landsbanka. Ég veit, hvað sem stendur í þeirri skýrslu sem hæstv. ráðherra hefur fengið í hendur, að mjög lítill munur er á hagkvæmni þess að sameina Búnaðarbanka og Landsbanka og að sameina Íslandsbanka og Landsbanka. Ég tel að það sé það lítill munur á því sem kemur út úr því hvað hagkvæmni varðar og framlegðaráhrif, að alvörustjórnvöld á Íslandi ættu ekki að láta það trufla sig í því að horfa yfir þetta svið fyrst og fremst með hagkvæmni heildarinnar í huga, með hagsmuni almennings í landinu í huga og hagsmuni almennra fyrirtækja, en ekki með því að einblína á hvað hugsanlega fáist fyrir hlutabréfin í Landsbankanum. Þau gætu líka á móti lækkað hlutabréfin í Búnaðarbankanum þegar menn tækju upp á því að selja þau vegna þess að ef Landsbankinn yrði seldur og myndaði þetta stóra fyrirtæki sem þá yrði til, og Búnaðarbankinn yrði þá eftir á markaðnum, þá yrði hann vissulega litli bankinn í samanburði við þennan risa sem þarna væri kominn. Ég sé satt að segja ekki að hann gæti staðið sig í þeirri samkeppni þó að hæstv. landbrh. yrði að ósk sinni og hann yrði styrktur t.d. með því að leyfa honum að kaupa VÍS. Ég held nefnilega að Búnaðarbankinn mundi ekkert frekar en Landsbankinn græða neitt á því að kaupa VÍS. Þeim hefur ekki tekist að græða neitt á því enn þá. Ég tel að framsóknarmenn hafi látið plata sig í þessum viðskiptum ef þeir telja að einhver óskaplegur hagur sé af því fyrir Búnaðarbankann að fá að taka við þessu vandamáli sem Landsbankinn kom sér upp fyrir nokkru síðan. Ég held að menn verði að leita annarra leiða til að styrkja Búnaðarbankann. Satt að segja held ég að menn ættu að doka við og hugsa. Hvers vegna eru menn að leggja út í leiðangur sem kostar það að styrkja þarf fjármálastofnun á markaðnum sem heitir Búnaðarbanki? Hvers vegna? Ég tel að það sé alfarið rangt. Ég tel að ríkið eigi að skoða það alvarlega að sameina Búnaðarbankann og Landsbankann vegna þess að ríkið þarf að hafa hendur á því sem er að gerast á fjármálamarkaðnum á meðan þetta gengur yfir. Ég tel ekki boðlegt annað, á meðan ríkið á í þessum fjármálastofnunum, en að ríkið eigi í öflugustu fjármálastofnuninni. Þess vegna á ríkið auðvitað að eiga í Landsbankanum. Það á að sameina Landsbankann og Búnaðarbankann og svo má selja af því hlutafé en eiga í öflugasta bankanum, þjóðbankanum, á meðan ríkið er þátttakandi í þessari starfsemi. Mér finnst satt að segja hálfhallærislegt fyrir ríkið ef sameining Íslandsbanka og Landsbanka yrði að veruleika, að ríkið ætti minni hluta í þeirri stofnun í vor og síðan einn lítinn Búnaðarbanka sem fellur í verði á markaðnum. Þannig vil ég ekki sjá þetta gerast. Ég tel að menn eigi að taka þessi mál frá hinni hliðinni. Mér virðast margir kostir fyrir ríkið í stöðunni og það er eðlilegt að þeir hlutir verði skoðaðir fyrst. Ég vil taka undir gagnrýni á að ekki sé gott að koma með mál eins og þetta inn í slíkri tímaþröng sem hér hefur verið búin til. Ég hef þurft að ganga kannski lengra en ég hefði viljað hér á hv. Alþingi til að liðka fyrir því að þetta mál geti haft þann framgang sem menn vilja. Ég ætla ekki að setja fæturna fyrir það. Mér finnst að þarna sé fyrirhuguð skynsamleg leið en hún er bara allt of seint fram komin, hefði þurft að koma hér miklu fyrr til umræðu. Málið virðist sprottið af skyndiákvörðunum. Menn hafa lýst því að nú séu þeir komnir í jólaskap, vilji skapa mönnum tækifæri til að gefa jólagjafir og gefa öðrum tækifæri til að minnka skattinn sinn. Það er gott og blessað. Ég aftur á móti hef ekkert allt of mikla samúð með þeim. Fólkið sem þarfnast virkilega hjálpar frá ríkinu getur yfirleitt ekki notfært sér þetta. Þeir sem eiga peninga og þurfa að lækka skattana hjá sér hafa gagn af þessu og allt í lagi með það, en best væri fyrir ríkissjóð að sem fæstir hefðu gagn af því. Ríkissjóður tapar auðvitað á þessu. Mér fannst að vísu hæstv. ráðherra segja það nokkuð greinilega áðan að skoðun hans væri sú að menn hafi ekki heimild til þess að ganga til samninga um sameiningu ríkisbankanna við aðra banka á markaðnum nema leggja það fyrir Alþingi. Ég hefði viljað fá þetta skýrt betur. Ég skil lögin einnig þannig. Hins vegar vil ég spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hafi fengið lögfræðilega úttekt á því hvort sú leið sé fær, ef menn vildu fara hana. Ég er forvitinn og vil fá að vita það. Ég geri mér ekki fullkomlega grein fyrir því hvort svo er eða ekki. Ég vil enn koma að því að mér finnst hæstv. ríkisstjórn ekki standa sig nógu vel. Hún ber ekki nógu mikla virðingu fyrir hv. Alþingi og fólkinu í landinu í svona stórum málum, þar sem þörf er á opinberri umræðu þegar hæstv. ríkisstjórn hefur komist að einhverri niðurstöðu um leið sem hún vill reyna. Hún á auðvitað að láta reyna á þá leið í umræðunni. Menn eiga ekki að þurfa að standa frammi fyrir því í þessu máli að í fjölmiðlum komi öðru hvoru fréttir af því að þreifingar séu á bak við tjöldin, t.d. af sameiningu þeirra banka sem hér eiga hlut að máli. Menn geta átt von á því að allt í einu spretti fram frétt, einhvern tímann í vetur eða vor, um að nú hafi menn náð samkomulagi og hæstv. ráðherra sé á leið með eitthvert frv. inn í þingið til að ganga frá málinu. Ég tel að menn eigi að leggja spilin á borðið. Hér er tækifærið. Hér eiga menn að segja hvað þeir vilja, hvað þeir telja best og láta reyna á það í umræðunni. Þannig er hægt sé að gera sér grein fyrir því og hafa þá skynsamra manna ráð, ef þau koma fram, en láta ekki annarra skoðanir lönd og leið. Hæstv. ráðherra hefur þóst, það er hægt að skilja hann þannig, nánast ekkert vita um hvaða sameining sé best og hagkvæmust. Ef hann ætlar bara að horfa á hagkvæmni sölu á hlutabréfum í Landsbankanum, hvað úr því kæmi í ríkissjóð, þá er niðurstaðan náttúrlega alveg klár. Þá kemur það út að hagkvæmast sé að sameina Íslandsbanka og Landsbanka. En ég tel rangt að nálgast málið með þeim hætti heldur verði menn að skoða málið í heild, með heildarhagsmuni þjóðarinnar og þessa markaðar í huga. Vissulega er full ástæða til þess að gefa gaum að því hvernig útibúin kæmu að þessu og hvaða hraði eigi að vera á breytingum á markaðinum. Hvernig er hægt að stjórna t.d. hagræðingunni í þessu? Það mun auðvitað verða mikið vandamál. Margir verða atvinnulausir eða þurfa að leita sér annarra starfa ef ekki verður staðið þannig að málunum að fólk geti brugðist við og stjórnað hvernig samdrátturinn eða samlegðaráhrifin koma niður á starfsemi fyrirtækjanna. Eftir þær athuganir sem hvað eftir annað hafa verið opinberaðar þar sem menn hafa komist að svipuðum niðurstöðum um hversu mikið sparaðist við að sameina þessi fjármálafyrirtæki þá virðist allt benda til að ef Búnaðarbanki og Landsbanki verði sameinaðir þá séu menn að tala þar um töluvert á annan milljarð og einnig ef sameinaðir yrðu Landsbanki og Íslandsbanki. Það er á hreinu að verði Íslandsbanki og Landsbanki sameinaðir þá eru þessi samlegðaráhrif orðin að samkeppnisbili milli Búnaðarbankans og þess stóra banka sem til yrði. Ég þori að fullyrða að það þýðir ekki að bæta VÍS inn í Búnaðarbankann til þess að jafna það bil. Ég er alveg sannfærður um að það dugir ekki. Menn verða að horfa á aðrar og róttækari leiðir til að búa til samkeppnisgrundvöll fyrir fjármálafyrirtæki á þessum markaði ef af þessari stóru sameiningu verður. Ég ætlaði ekki að halda hér langa ræðu, það stóð ekki til. Eins og ég sagði í upphafi tel ég ekki að þetta mál snúist um grundvallarbreytingu. Hins vegar getur vel verið að þetta mál sé vísbending um að menn ætli sér í grundvallarbreytingu á bankakerfinu. Mín niðurstaða er sú að það sé meiningin. Ég er á þeirri skoðun að við eigum að láta þetta mál ganga í gegn en ég hef alla fyrirvara á stefnu stjórnvalda, sem er undir yfirborðinu í þessu máli. Ég er ekki að skrifa upp á þá stefnu með því að styðja að þessi 15% verði seld eins og hér er lagt til. Ég tel það skynsamlegri niðurstöðu en þær heimildir sem hæstv. ráðherra hefur núna. Ég kalla eftir því að menn sýni Alþingi, almenningi í landinu, eigendum þeirra fyrirtækja sem hér er verið að tala um, þá virðingu að segja hvað þeir ætla sér að gera í þessum málum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir gott innlegg í þessa umræðu. Ég er sammála hv. þm. um að þetta mál snýst ekki um grundvallarbreytingar á starfsemi Búnaðarbankans og Landsbankans. Þetta er í sjálfu sér einfalt og saklaust mál. Hins vegar má velta því fyrir sér hversu langan aðdraganda þarf að hafa að því að koma með mál eins og þetta inn í þingið. Það hefur verið gagnrýnt að tíminn hafi verið allt of knappur. Ég skal að vissu leyti fallast á það, frv. er afgreitt á mjög skömmum tíma. En ég held að við verðum líka að hafa í huga að það væri heldur ekki skynsamlegt fyrir þessi fyrirtæki, sem eru í eigu þjóðarinnar og starfa á þessum verðbréfamarkaði, ef það tæki fleiri vikur eða marga mánuði að velta þeim hlutum fyrir sér hér í þinginu. Við þurfum að hafa það í huga líka þegar við erum að ganga frá málum eins og þessu. Þetta þarf að ganga tiltölulega hratt fyrir sig. Varðandi sameiningu bankanna, sem aðalumræðan hefur nú farið í, þá benti hv. þm. á hluti sem mjög vert er að skoða þegar og ef að þeirri umræðu kemur. Þau atriði sneru að því hvaða heimildir viðskrh. hefur til þess að sameina og/eða auka samstarf bankanna. Ég hef nákvæmlega sama skilning á lögunum og hv. þm. Ég held að sá skilningur okkar sé réttur. Það þarf atbeina Alþingis til þess að slík sameining geti átt sér stað. Það eru hér í gildi lög um Landsbanka og Búnaðarbanka og Alþingi þarf að taka þau lög til endurskoðunar ef einhver slík sameining ætti sér stað. Það gegnir að mínu viti öðru máli varðandi sameiningu Landsbanka og Búnaðarbanka eins og ég lýsti hér áðan.

Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra sagðist skilja það svo að það þyrfti atbeina Alþingis. Ég hafði skilið það þannig í fyrri ræðu hans. Ég var einfaldlega að spyrja hvort hann hefði látið kanna hvort þetta væri örugglega rétt lögfræðilega. Ég er ekki alveg sannfærður um það. Hann sagði, ,,ef einhvern tímann kemur að``. Mér finnst að verið sé að slá ryki í augu fólks. Ég hef tekið mark á þeim skilaboðum sem ég hef orðið var við héðan og þaðan úr þjóðfélaginu. Ég get ekki horft fram hjá hækkun hlutabréfanna í bönkunum. Ég get ekki horft fram hjá atburðum sem ég nefndi hér áðan og skoðunum manna á þessum markaði, skilaboðunum frá markaðnum sem hæstv. ráðherra hefur oft nefnt að taka eigi mark á. Ég tel að hugmyndin um að sameina þessa banka sé komin á fulla ferð. Mér finnst t.d. það sem heyrst hefur frá ágætum formanni bankaráðs Íslandsbanka, um að þeir ætli að hafa forystu um þetta, benda til þess að eitthvað hafi nú verið talað, einhvers staðar hafi menn hvíslast á við borð um að kannski væri ástæða til að skoða þetta betur. Hæstv. ráðherra hefur upplýst að hann hafi á borðum sínum einhvers konar vinnuplögg þar sem verið er að bera saman hagkvæmni þess að sameina Íslandsbanka og Landsbanka og aðrar bankastofnanir, Búnaðarbankann og Landsbankann eða jafnvel eitthvað fleira. Ég veit ekki hvað er í þeim skýrslum eða á blöðum sem hæstv. ráðherra hefur undir höndum. Ég tel því ekki hægt að tala um ,,ef einhvern tímann, ef og þegar`` eins og ekkert sé að gerast. Það er eitthvað að gerast. Ég held að það sé ekki vafi á því.

Herra forseti. Það hafa lengi verið í skoðun, allt frá því að stofnuð voru hlutafélög um Landsbankann og Búnaðarbankann, ýmiss konar hagræðingarmöguleikar og ég tel það vera hlutverk viðskrn. að leita að slíkum hagræðingarmöguleikum á markaðnum, kortleggja þá og koma þeim á framfæri ef þeir eru til staðar. En það er engin markviss vinna í gangi sem gengur út á það að sameina tilteknar stofnanir og því hef ég svarað hér áður að ég tel að við eigum að hlusta á þá aðila á markaðnum sem best þekkja til í þeim efnum. En af því að hv. þm. spurði hvort ég hefði látið kanna lagalega þá stöðu sem hér er uppi varðandi það hvort til þurfi að koma stuðningur eða atbeini Alþingis við að hrinda slíkri sameiningu í framkvæmd, ef hún einhvern tímann verður, þá hef ég ekki gert það. Og ætli það segi nú ekki allt um það hversu stutt þetta er mál er á veg komið, að ekki hafa hafa verið könnuð lögfræðilega svona grundvallaratriði og vonast ég til þess að það rói hv. þm. Ég heyri hins vegar að hv. þm. hefur fullan skilning á því að það getur verið nauðsynlegt að fara út í hagræðingaraðgerðir á þessum markaði. En ég vil ekki gefa mér ákveðna tiltekna hluti í þeim efnum fyrir fram, að eitt sé betra en annað. Þess vegna hef ég við umræðuna tekið undir þá tillögu sem hér hefur verið flutt af tveimur hv. þm. Frjálslynda flokksins, um að rétt sé að skoða þessa kosti og meta þá hvern og einn út af fyrir sig. En í sjálfu sér metur markaðurinn þessa hluti best vegna þess að menn finna þá hvar samlegðaráhrifin er að finna og hver ávinningurinn er af tilteknum aðgerðum sem gripið væri til, til að ná fram þeim markmiðum sem menn mundu setja sér.

Hæstv. forseti. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að markaðurinn skili þeim skilaboðum sem ein eiga að ráða. Ég tel að hagsmunir ríkisins og hagsmunir almennings geti verið ofar þeim skilaboðum sem koma frá þessum markaði. Það er einfaldlega þannig að það getur vel verið að skilaboð komi frá markaðnum um að hagkvæmast sé að sameina Landsbankann og Íslandsbanka, einfaldlega ef menn eru að horfa á hvað fæst fyrir hlutabréf og hvað komi út úr heildarsamlegðaráhrifum af þessu. Þetta eru einfaldlega tvær stærstu einingarnar. En hvaða áhrif hefur það síðan á hlutabréfin í t.d. Búnaðarbankanum sem ríkið á líka, ef þetta verður gert? Munu þau ekki tapa verðgildi sínu? Og er ekki alveg á hreinu að það hljóti líka að vera hlutverk hæstv. ríkisstjórnar og hv. Alþingis að horfa á hagsmuni neytenda í landinu, þ.e. fólksins sem skiptir við þessar stofnanir og reyna með öllum ráðum að sjá til þess að það fjármálaumhverfi sem verður til í framhaldi af því og í tengslum við það að ríkið er að fara af þessum markaði, er að draga sig út úr bankastarfsemi, skili þegnunum sem allra bestum fyrirtækjum á þessu sviði sem hafa jafna samkeppnisaðstöðu og geta keppt á þessum markaði en eru kannski of lítil til þess að berjast við einn risa sem ríkið hefði þá tekið þátt í að skapa og yrði kannski til þess að hér yrði ekki eðlilegt samkeppnisumhverfi?

Herra forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er þessari ræðu hv. þm. algjörlega sammála. Það er ekki bara eitt atriði sem menn eiga skoða í þessum efnum og segja: ,,Það er bara hagkvæmnin sem á að ráða þessu.`` Það sem ég á við þegar ég segi að skilaboðin eigi að koma frá markaðnum, er að ég er tilbúinn til að horfa á þær tillögur sem upp koma í þeim efnum. Allir þættir sem hv. þm. rakti hér þurfa að koma þar til skoðunar. Hvaða áhrif mundi tiltekin sameining, sem m.a. kannski fælist í Íslandsbanka/Búnaðarbanka, hafa á bréfin í Landsbankanum? Þegar við horfum á það að við ætlum að selja allt, einkavæða allt á kjörtímabilinu, þá verðum við að meta hvernig við fáum sem mest fyrir þessar eignir okkar í heild sinni. Við eigum ekki bara horfa á einn einstakan þátt. Við verðum líka horfa á það hvaða áhrif þetta gæti haft fyrir neytendur eins og kom fram er ég svaraði áðan hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni. Ég er því algjörlega sammála hv. þm. Allt þetta verður að taka til skoðunar og síðan er það ríkisstjórnar að ákveða hvort menn geta, út frá þeim hlutum sem hér hafa verið raktir, fallist á þá tillögu sem fram kemur. Þetta finnst mér vera grundvallaratriði og ég tek undir þetta með hv. þm.

Herra forseti. Það sem mig langar að gera að umræðuefni í þessu máli er flýtirinn, stressið, asinn sem einkennir allar hreyfingar hæstv. viðskrh. í málinu. Til marks um það er kannski allur óróinn sem einkenndi hæstv. ráðherrann við upphaf umræðunnar í morgun þegar hann gat vart tyllt sér nema eins og spörfugl rétt á stólbríkina en var floginn áður en ræðumenn gátu snúið sér við. En hæstv. ráðherra hefur róast eftir því sem liðið hefur á daginn. Það er rétt að rifja upp að hér er á ferðinni mál sem hæstv. viðskrh. hafði sérstaklega boðað árið 1997 að kæmi til kasta þingsins, en ekki núna kortéri fyrir jól. Nei, nei, hann ætlaði ekki einu sinni að láta þetta koma fram á þessu ári og ekki heldur á því næsta. Herra forseti. Í framsögu sinni fyrir frv. til laga um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands á 121. löggjafarþingi, sagði hæstv. viðskrh., með leyfi forseta: ,,Þau sjónarmið hafa komið fram að óvissa um eignarhald hlutafélagsbankanna geti leitt til þess að þeir eigi erfiðara með að ná hagstæðum kjörum í lánasamningum við erlenda lánveitendur. Til að tryggja festu í rekstri hlutafélagabankanna er miðað við að ríkissjóður selji ekki hlutabréf sín í þeim fyrstu fjögur rekstrarár þeirra. Hins vegar er gert ráð fyrir að ráðherra getið heimilað útboð á nýju hlutafé í hlutafélagsbönkunum. Með þessum hætti er mögulegt að styrkja eiginfjárstöðu bankanna án þess að leita til ríkissjóðs, jafnframt því sem utanaðkomandi aðilum gefst færi á að eignast hlut í þeim.`` Svo mörg voru þau orð þá, virðulegi forseti. Ekki reyndist mikið hald í þessum yfirlýsingum frekar en ýmsum sem gefnar hafa verið þegar þessi ríkisstjórn hefur verið að breyta rekstrarformi fyrirtækja í eigu almennings. Þá hafa verið gefin fögur fyrirheit, m.a. á þá leið að verið sé að bregðast við breyttum aðstæðum með hagsmuni viðkomandi fyrirtækja í huga og má í því sambandi vísa til þess þegar verið var að ,,háeffa`` Póst og síma fyrir skemmstu. Það er sannarlega gagnrýnisvert, herra forseti, hvernig þetta mál kemur til meðferðar í þinginu og hafa aðrir ræðumenn gert svipaðar athugasemdir. Málið er lagt fram 30. nóvember, kemur til umræðu 3. desember. Það er afgreitt til nefndar 6. desember og það er auglýst í fjölmiðlum í dag að salan eigi að fara fram 15.--17. desember. Það er gott að geta verið svona viss um mátt sinn. Og hæstv. viðskrh. leyfir sér að sýna pirring yfir því að menn skuli bara ekki leyfa þessum hugmyndum hans að renna ljúflega niður með desemberkakóinu og nýbökuðum piparkökum. Það er bara eins og það sé varla að nokkru að hyggja, þetta sé allt saman nokkuð sjálfgefið og einfalt. Hér er verið að tala um sölu á eignum sem eru metnar á 6 milljarða króna og það á bara að drífa þetta af eins og verið sé að selja tyggjókúlur. Herra forseti. Er það ekki einmitt við svona málsmeðferð sem rétt er að menn staldri örlítið við og velti því fyrir sér hvernig samskiptum löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins er háttað? Framganga af þessu tagi einkennist af lítilli virðingu fyrir hv. Alþingi. Og það er kannski ekki úr vegi að minna hæstv. ríkisstjórn á að Alþingi er löggjafarsamkunda þjóðarinnar en ekki þjónustustofnun framkvæmdarvaldsins sem hefur það hlutverk að stimpla pappíra eftir óskum hæstv. ráðherra. Herra forseti. Það er líka umhugsunarvert að nú skuli hæstv. viðskrh. hlaupa upp til handa og fóta með þessum hætti rétt fyrir jól og egna fólk út á markaðinn þegar það er veikt fyrir vegna þess kaupæðis sem stendur yfir á þessum tíma árs fyrir tilstuðlan markaðsaflanna í samfélaginu. Mér finnst ábyrgðarhluti, herra forseti, að ríkisstjórnin skuli demba sér með 6 milljarða eignarhlut í bönkum út á markaðinn og ala á þeirri hysteríu sem þar fer í gang alla jafna rétt fyrir áramót vegna brýninga fjármálastofnana og auglýsingaskrums um skattafslátt handa viðskiptavinum sínum. Þrátt fyrir að hæstv. ráðherra hafi uppgötvað allt í einu að nú eru að koma jól og áramót, ber það vott um hrokafulla afstöðu til hv. Alþingis að hann skuli svo viss um að hann geti fengið Alþingi fyrirhafnarlaust með sér í þann leik að kynda undir sölu hlutabréfa í einhverju mesta óðagoti sem ríkir í samfélaginu og taka gagnrýnislaust undir með honum í auglýsingafrasanum ,,gefið sparnað í jólagjöf``. Herra forseti. Væri ekki hægt að framkvæma sölu af þessu tagi á einhvern smekklegri hátt, með örlítið meiri virðingu fyrir fólki en hér virðist vera höfð að leiðarljósi? Það þarf auðvitað ekki að koma neinum á óvart að engar ráðstafanir skuli vera gerðar til að tryggja dreifða eignaraðild í bönkunum við þessa sölu, jafnvel þó að í athugasemdum sem frv. fylgja sé talað um að hlutabréfin verði seld í dreifðri sölu og leggja skuli áherslu á dreifða eignaraðild. Hvað þýðir þetta, virðulegur forseti? Jú, það á að selja mörgum --- voða mörgum, eins og þegar nýja hlutaféð var boðið út á sínum tíma --- en það er ekki gerð nokkur einasta tilraun til að hafa áhrif á það hvað síðan gerist á hinum frjálsa fjármagnsmarkaði eftir að hlutabréfin hafa einu seinni verið seld. Það er vissulega í fullu samræmi við stefnu Framsfl. í þessum málum, að ekki sé nú talað um málflutning hæstv. viðskrh. að undanförnu sem setur allt sitt traust á markaðinn og telur að hann skuli einfaldlega ráða framtíð fyrirtækja af þessu tagi, samanber söluna á Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem ætti að vera öllum hæstv. ráðherrum í fersku minni, svo ekki sé meira sagt. Herra forseti. Ég hlýt að spyrja hver tilgangurinn sé með yfirlýsingum af þessu tagi því tæplega verða bréfin seld með kvöðum þess efnis að menn skuli eiga þau um aldur og ævi. Ekki færi það nú sérlega vel saman við það markmið að auka verðgildi eignarhluta ríkisins í bönkunum, eða hvað? Það er nákvæmlega ekkert í tali hæstv. viðskrh. sem kemur að haldi varðandi dreifða eignaraðild. Og reynslan sýnir okkur að hjá stórum hluta þeirra sem kaupa bréfin, staldra þau afar stutt við. Þess vegna segi ég, herra forseti, að það er holur hljómur í því tali að tryggð skuli dreifð eignaraðild. Það er ekkert gert til að fylgja því eftir. Í þessu sambandi vil ég minna á 6. mál þingsins, frv. til laga um dreifða eignaraðild að bönkum og sparisjóðum, sem flutt er af tveim hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og hv. þm. Ögmundi Jónassyni. Þar eru lagðar fram vandlega útfærðar tillögur um hvernig megi tryggja dreifða eignaraðild að slíkum fyrirtækjum. Þetta mál hefur legið fyrir síðan 4. október sl. og verið til umfjöllunar í hv. efh.- og viðskn. síðan 15. október. Ef stjórnarliðar meintu eitthvað með því sem þeir hafa sagt um dreifða eignaraðild, þá væri þetta frv. líklega komið til afgreiðslu, herra forseti, eða hvað? Hæstv. viðskrh. hefur bent okkur á að þessi aðgerð sem er hér til umræðu sé í anda stefnuyfirlýsingar hæstv. ríkisstjórnar þótt tímasetningin stangist á við gefin loforð sem rifjuð voru upp í upphafi máls míns. Og nú á að halda áfram á þessari braut án þess að menn lyfti svo mikið sem litla fingri til að setja reglur um hámarkseignarhlut einstaklinga eða tengdra eða skyldra aðila. Markaðurinn á bara að sjá um þetta. Mögulega kemur það svo á daginn á endanum, herra forseti, að bitinn smellpassi á ginið á kolbrabbanum eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gat um áðan. Herra forseti. Það er viðurkennd staðreynd að íslenski hlutabréfamarkaðurinn er dálítið frábrugðinn því sem gerist víða erlendis, m.a. vegna þess að hann er lítill, viðkvæmur og hann hefur ekki slitið barnsskónum. Um þetta deilum við ekki. En setjum svo að menn beri umhyggju fyrir þessum vaxandi markaði og ætli honum að ná þroska svo hann plumi sig í framtíðinni sem fullburða ungur markaður sem mark er takandi á, sterkur í smæð sinni, fær um að standa undir þeirri ábyrgð sem á herðar hans er lögð, þá er rétt að huga vel að þeim skrefum sem tekin eru á því mótunarskeiði sem nú stendur yfir. Sá stíll sem hæstv. viðskrh. beitir við þessa sölu, þær aðferðir sem eru viðhafðar, eru langt frá því að vera til þess fallnar að auka reisn og ábyrgð markaðarins eða virðingu neytenda fyrir honum. Ef einhver á að bera ábyrgð á því að markaðnum og þeim sem sækja eitthvað til hans farnist vel, þá er það ekki síst hæstv. viðskrh. Það er hann sem ber ábyrgð á því hvernig eignarhlutur í ríkisbönkum er markaðssettur. Þar af leiðandi er hann að hluta til líka ábyrgur fyrir viðtökum neytenda. Herra forseti. Að mínu mati er hægt að fara að slíkum hlutum á fágaðan og yfirvegaðan hátt. En það er líka hægt að skilja alla fágun eftir heima og rótast af stað með hamagangi og látum og æsa fólk til hlutafjárkaupa til hægri og vinstri þannig að allir fái á tilfinninguna að þeir verði að æða af stað og fylgja straumnum svo að ástandið minnir á köflum einna helst á kapphlaup landnemanna um bestu landskikana í Oklahoma og á fleiri svæðum villta vestursins. Ástand af þessu tagi er ekki til fyrirmyndar, herra forseti, og það er á ábyrgð hæstv. viðskrh. að hafa áhrif á það. Í athugasemd hæstv. viðskrh. um ástæður þess að ráðist er í þessa sölu nú með því offorsi sem ég hef áður lýst, segir, með leyfi forseta: ,,Hagstætt árferði á hlutabréfamarkaði gerir það að verkum að ástæða er til að tryggja framangreinda dreifingu hlutafjárins nú þegar. Með dreifðri sölu til almennings í hlutafélagabönkunum tveimur er hvatt til aukins sparnaðar heimilanna, hlutabréfamarkaður efldur og verðmyndun hlutabréfa í bönkunum treyst. Almenningi gefst jafnframt kostur á að nýta sér kaup hlutabréfa í bönkunum til skattafsláttar í samræmi við reglur ríkisskattstjóra.`` Síðan segir að verði frumvarpið að lögum á haustþingi verði ráðist í söluna nú strax fyrir áramót. Hvetja til aukins sparnaðar heimilanna, herra forseti. Auðvitað stansaði maður við þessa yfirlýsingu í athugasemdum hæstv. ráðherra. Ég fór satt að segja að efast um minni mitt svo að ég ákvað að líta yfir það hvernig útboð hlutafjár í bönkunum hefði þróast á síðasta ári, 1998. Þá kemur það í ljós sem mig minnti að t.d. þegar boðið var út hlutafé í Búnaðarbankanum var slagurinn um kennitölurnar svo harður að Landsbankinn auglýsti sérstaklega að í öllum útibúum Landsbankans og Landsbréfa væri hægt að skrifa sig fyrir hlutafé og fá hjá bankanum sérstök hlutabréfalán til að kaupa bréf í Búnaðarbankanum. Fjármálastofnanir landsins buðu svo hver annarri betra gengi til að kaupa hlutabréfin af almenningi, jafnharðan og þau voru runnin úr greipum hins opinbera. Enda er það nú svo að hluthöfum í Landsbanka, Búnaðarbanka og Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hefur fækkað með ótrúlegum hraða. Þeir voru 116 þús. þegar salan fór fram en voru orðnir tæp 40 þús. í lok október. Hverjar voru afleiðingarnar? Skuldir heimilanna jukust um 54 milljarða á árinu 1998, m.a. vegna hlutabréfakaupa, og voru skuldir 136% af ráðstöfunartekjum heimilanna árið 1997. Já, herra forseti. Fjölskyldurnar í landinu eiga lífsgæði sín undir bönkunum og rúmum lántökuheimildum þeirra á feitum vöxtum. Þannig er nú veruleikinn í þessum efnum. Fagurgalinn um hagnaðinn og skattafsláttinn hefur nefnilega þessa hlið á sér líka. Fólk skuldsetur sig langt umfram greiðslugetu til þess að geta keypt hlutabréf í stressi rétt fyrir jól og fengið skattafslátt en hefur enga tryggingu fyrir því að það borgi sig að taka þessi lán þegar öllu er á botninn hvolft. Og, herra forseti, það kemur að skuldadögum á heimilum þessa lands. Nú kunna margir að segja sem svo að það sé ekki í verkahring hv. þm. eða hæstv. ráðherra að hafa vit fyrir fólki. En mér finnst vægast sagt hæpið að klæða þennan gjörning í þann búning að verið sé að vinna að því að auka sparnað heimilanna án þess að gera grein fyrir öllum hliðum þess máls. Það eykur heildarsparnað í landinu varla ýkja mikið að taka lán til þess að spara það sem maður fær lánað, eða hvað? Ætli skuldir heimilanna séu nú beinlínis með þeim hætti að á þær sé bætandi? Fyrstu níu mánuði ársins 1998 jukust þær um 12% miðað við sama tíma ársins þar á undan og ekki nóg með það, á sama tíma minnkaði sparnaður heimilanna en einkaneyslan jókst um 10%. Þessar tölur tala skýru máli, herra forseti, og ég verð að segja að alveg eins og er að þessar staðreyndir benda ekki beinlínis í þá átt að leikflétta hæstv. viðskrh. varðandi sparnað heimilanna með hlutabréfakaupum muni ganga upp. Hæstv. viðskrh. sagði þegar Búnaðarbankanum og Landsbankanum var breytt í hlutafélög 1997 að hagsmunir viðskiptabankanna væru prýðilega tryggðir eftir sem áður. Mig langar að ræða þennan þátt málsins alveg sérstaklega út frá atvinnu- og byggðaþróun í landinu. Þá er fyrst að geta þess að það er greinilega stefna hæstv. ríkisstjórnar að selja allan eignarhlut sinn í þessum bönkum enda segir í athugasemdum við það frv. sem hér er til umræðu að ekki liggi fyrir hvernig ríkið hyggist selja afganginn af bönkunum. Ekki er talað um hvort heldur hvernig þeir verði seldir fyrir fullt og allt. Í ljósi reynslunnar er ekki mikið gefandi fyrir yfirlýsingar um að ekki standi til að selja meira en tilteknar prósentur, það liggur fyrir að þetta er stefna hæstv. ríkisstjórnar. Sama ríkisstjórn, með sömu ráðherrum, segist á sama tíma hafa gríðarlegar áhyggjur af byggðaþróuninni og atvinnulífi hinna dreifðu byggða. Skýrsla eftir skýrslu sýnir okkur að á mörgum svæðum er byggðin orðin svo brothætt að hún þolir bókstaflega ekki frekari fækkun. Ekki þarf að rekja það fyrir hv. þm. að mörg fyrirtæki, sem eru burðarásar atvinnulífs í sínum byggðum, hafa átt í erfiðleikum að undanförnu af ýmsum tilteknum ástæðum, fyrrgreindum ástæðum. Hvernig verður staða þessara fyrirtækja og atvinnulífsins í byggðunum þegar bankarnir verða komnir í hreina einkaeign? Ég held að það sé a.m.k. einnar messu virði að velta því dálítið fyrir sér. Hvað þýðir það þegar ákvöxtun fjármagnsins og mögulegur arður eigendanna verður orðinn æðsta boðorðið við stjórn bankanna? Það er ekki líklegt að það auki á tilfinningu bankanna eða eigenda þeirra fyrir þörfum hinna dreifðu byggða. Hvaða skyldur hafa fjármagnseigendur við byggðarlögin eða við landsmenn yfirleitt? Hluthafar munu gera þá kröfu að eignarhlutur þeirra vaxi að verðgildi og það kemur til með að stjórna gerðum bankanna, nákvæmlega það og ekkert annað. Það verður ekki um sanngirni að ræða í ljósi aðstæðna. Bankarnir munu enn þá síður en áður taka áhættu í útlánum, þeir munu að öllum líkindum gera enn meiri kröfur um veð og tryggingar en ríkisbankarnir hafa gert til dagsins í dag. Við höfum reyndar fengið forsmekkinn af þessu, herra forseti, þegar bankastjóri í Reykjavík neitaði konu vestur á fjörðum um lán á þeirri forsendu að húseignin hennar væri harla lítils virði og sendi henni til sannindamerkis útskrift af fréttavef Vísis þar sem var sagt frá lágu fasteignaverði í heimabyggð hennar. Málið er ekki flóknara en það, herra forseti, að bankastjórinn gaf ekkert fyrir veð í þessu húsi af því að það var niðurkomið í byggðarlagi sem átti í erfiðleikum. Dæmdi bara staðinn úr leik með einu pennastriki og konuna ekki borgunarmann fyrir skuldum, þó er hún dæmd til að borga fasteignagjöld sambærileg við það sem hún þyrfti að greiða væri húsið hennar byggt í Suðurhlíðum Kópavogs. Við skulum átta okkur á því, herra forseti, hvað það þýðir að binda enda á lýðræðislega stjórn þessara mikilvægu stofnana sem bankarnir eru. Það gæti þýtt að arðsemiskrafa yfirskyggði alla samúð og ekki verði lengur svigrúm til að taka ákvarðanir af því tagi sem ríkisbankarnir hafa gert hingað til af pólitískum ástæðum að leggja sitt af mörkum við að efla byggð í landinu. Hvað ætla menn þá að gera þegar ekki verður lengur neitt svigrúm fyrir samúð? Á kannski að vísa á Byggðastofnun sem er á góðri leið með að hverfa ofan í eina af skúffunum hjá hæstv. iðn.- og viðskrh.? Það verður tæpast á vísan að róa ef hæstv. ráðherra fær einhverju ráðið. Sú markaðsvæðing sem hér er verið að hamast við er stórhættuleg fyrir byggðaþróun í landinu. Það er vitað mál að dreifbýlið mun lengi enn standa lakar að vígi þegar kemur að því að útvega fjármagn til atvinnuuppbyggingar og nýsköpunar. Ef markaðurinn á að verða einráður á því sviði held ég að við getum hætt að tala um að styrkja byggð í landinu. Það væri líka miklu heiðarlegra ef menn hafa virkilega þá framtíðarsýn að markaðurinn skuli ráða öllu, bæði lifandi og dauðu. Ég sé ekki fyrir mér að risastórir ópersónulegir einkabankar með arðsemiskröfuna eina að leiðarljósi muni leggja eitthvað af mörkum þegar við kveða neyðaróp á borð þau sem nú heyrast frá hinu dreifðu byggðum. Hvaða arðsemisvon sjá fjármagnseigendur að óbreyttu í Breiðdalsvík, Þingeyri, Flateyri, Hrísey, Ólafsfirði? Ætli þessir staðir mundu eiga von á mikilli fyrirgreiðslu hjá bönkunum þegar allt kapp verður lagt á að ávaxta fé hluthafanna? Ég leyfi mér að efast. Er ekki miklu líklegra að slíkir bankar muni keppast við að draga svo mjög úr áhættu í útlánastarfsemi sinni að þeir geti boðið hagstæð lánakjör þeim viðskiptavinum sem þeir hafa mest viðskipti við, t.d. stórar verslanakeðjur sem eru í endurfjárfestingarhugleiðingum í Reykjavík, eða áhugafjárfesta um stóriðju á Reyðarfirði, enda verða þeir í samkeppni við erlendar fjármálastofnanir um þau viðskipti? Eitt af því sem nefnt hefur verið til sögunnar til stuðnings þessari sölu er að hún dragi úr þenslu í efnahagslífinu. Ég held að það sé vægt til orða tekið, herra forseti, þó að ég segi að mikil óvissa sé á ferðum. Má í því sambandi vísa til þeirra tölulegu staðreynda sem ég nefndi áðan varðandi þróunina eftir fyrri einkavæðingaraðgerðir á þessu sviði. Það er nákvæmlega ekkert sem segir að þróunin nú verði ekki með sama hætti og áður. Þegar hluthöfunum fækkar um tvo þriðju á jafnskömmum tíma er það væntanlega fyrir það að menn bíða ekki boðanna og innleysa strax hagnaðinn af hlutabréfakaupunum sínum. Þegar gengið á hlutabréfum í bönkunum hækkar til mikilla muna og þau eru komin í eigu almennings liggur í hlutarins eðli að fólk selur bréfin fljótt og hirðir mismuninn. Þar með er það fjármagn komið í umferð á nýjan leik og þá verður nú lítið um tilraunir til að draga úr þenslunni, einkum og sér í lagi þegar það eru fjármálastofnanirnar sjálfar sem eru að kaupa bréf hver í annarri af almenningi sem í einfeldni sinni og von um einhvern aukaskilding í budduna einhverja stutta stund tók þátt í hlutafjárútboðinu. Út af fyrir sig er nokkuð kyndugt hvað hæstv. viðskrh. er lítt banginn við að segja okkur hvað þessi einkavæðing muni nú hafa í alla staði góð áhrif á þjóðarbúið án þess að fyrir því sé nokkur einasta vissa, ekki síst í ljósi þess að sami hæstv. ráðherra stóð í þessum sama ræðustóli fyrir fáeinum dögum og lýsti því fyrir okkur að það væri alveg útilokað að spá í hvað gerðist á árinu 2000, m.a. vegna þess að það væru svo margir dagar í því, einir 365, en það er víst búið að hrella hann með því að hann hafi ekki haft alveg rétt fyrir sér þar, það er víst hlaupár á næsta ári. Óvissan um þetta mál sem hér um ræðir er þá jafnmikil eða svo mikil sem því nemur. Herra forseti. Þegar það liggur fyrir að hér er ekkert í hendi varðandi aukinn sparnað heimilanna og minni þenslu í efnahagslífinu er eðlilegt að velta því fyrir sér hverjar séu hinar raunverulegu ástæður þess að ráðist er í þessa sölu einmitt núna. Hæstv. viðskrh. leggur mikla áherslu á að hafa bankana skráða á Verðbréfaþinginu og telur það nú þegar hafa haft afskaplega góð áhrif á rekstur þeirra. Það hafi verið svo gott aðhald fyrir stjórnendur bankanna að fá álit markaðarins á hverjum degi í gegnum gengi hlutabréfa í bönkunum og árangurinn sjáist greinilega í batnandi afkomu bankanna. Samt sem áður hef ég á tilfinningunni, herra forseti, að hér sé ekki síst verið að selja eignir til að laga greiðslujöfnuð ríkissjóðs enda eru útgjaldaskýin heldur betur farin að skyggja á sólskinsfjárlögin sem lögð voru fram fyrir yfirstandandi ár. Það skyldi þó aldrei vera að milljarðarnir sex sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að ná inn með þessari einkavæðingu kæmu sér vel til að vega á móti útgjaldaaukningunni sem hefur skapraunað hæstv. fjmrh. svo mjög að undanförnu? Herra forseti. Hér er allt of mörgum spurningum ósvarað, allt of mikil óvissa ríkjandi og allt of mikil fljótaskrift á hlutunum. Er ekki hyggilegra að ganga hægt um gleðinnar dyr og gá að sér, skoða allar hliðar málsins og vega hagsmuni ólíkra aðila sem hlut eiga að máli?

Herra forseti. Sú umræða sem hefur átt sér stað í dag hefur heldur betur leitt í ljós að það sem við þingmenn Frjálslynda flokksins vorum að mælast í þeirri þáltill. sem við dreifðum í morgun á fullan rétt á sér. Málflutningurinn í dag hefur heldur betur styrkt að sú þáltill. væri í raun og veru mál sem þingheimur ætti að samþykkja og taka sér smátíma í að hugleiða hver væri framtíð bankastofnana hér á landi og hvaða skref ætti þar að stíga. Ég vék að því í fyrri ræðu minni að það væri meira en sjálfsagt að skoða þann möguleika fyrir hönd eiganda bankanna, íslensku þjóðarinnar, að sameina Landsbanka og Búnaðarbanka og alla vega væri þá verið að horfa til þess að þjóðin fengi hámarksverð fyrir eign sína. Þetta er sú stefna sem var m.a. lýst af hæstv. forsrh. á síðasta sumri þegar rætt var um söluna á FBA. Mér finnst að umræðan í dag hafi leitt það í ljós að það væri virkilegt gæfuspor fyrir hæstv. viðskrh. og ríkisstjórnina að staldra við, endurmeta hlutina og gefa sér tíma til þess að skoða hvað er best í málinu. Er það endilega víst að það séu bestu skref framtíðarinnar að leggja niður þá stefnu, sem hér hefur verið undanfarna áratugi, að ríkissjóður eigi banka? Ég lýsti því í fyrri ræðu minni að það hefði einfaldlega verið þannig að oft og tíðum hefðu komið upp þær aðstæður í okkar þjóðfélagi að undirstöðuatvinnuvegur okkar hefur þurft á aðstoð að halda, t.d. niðursveiflur í sjávarútvegi sem menn höfðu ekki reiknað með, erfitt tíðarfar eða minnkandi aflabrögð. Sú aðstoð var hér á árum áður iðulega veitt í gegnum Fiskveiðasjóð sem var að stærstum hluta forveri núverandi Fjárfestingarbanka atvinnulífsins að því er eignir varðar þegar fjárfestingarsjóðirnir voru sameinaðir. Ég er enn þá á þeirri skoðun, og hún hefur styrkst hér við umræðuna í dag, að það sé eðlilegt, sjálfsagt og skynsamlegt að staldra við og meta hlutina upp á nýtt. Því hefur verið haldið hér fram að eðlilegt væri miðað við það frv. sem hér hefur verið mælt fyrir að drífa þetta af. Ég held ég hafi heyrt það rétt að viðskrh. sagði eitthvað á þá leið að það væri ekki sjálfgefið að umræða eins og sú sem hér hefur farið fram eða slíkar hugleiðingar um það að einkavæða, þó eigi væri nema með því að selja hluta af bönkunum, ætti að standa lengi því að það gæti líka ruglað ýmislegt í hinu viðskiptalega umhverfi. Mér sýnist á fréttum og viðtölum við menn sem starfa í bankastofnunum og eru þar í fyrirsvari, stjórnarformenn og bankastjóra, að það sé einmitt það sem hafi gerst. Þess vegna held ég að það sé enn frekar tilefni til þess að staldra við og skoða hlutina betur, skoða það vandlega hvernig þjóðin fær sem mesta fjármuni fyrir eign sína ef það verður endanleg niðurstaða ríkisstjórnarinnar að selja hluta eða stefna að enn frekari einkavæðingu með því að selja bankana alfarið, sem ég reyndar lýsti hér í fyrri ræðu minni í dag að væri e.t.v. ekki góður kostur. Ég sagði að það væri e.t.v. ekki góður kostur ef hér væri enginn banki sem ríkið hefði yfirráð yfir að meiri hluta. Það hefur ekkert í umræðunni í dag dregið úr þeirri skoðun minni að skynsamlegt sé að staldra við, skynsamlegt að skoða málin upp á nýtt, skynsamlegt að semja reglur um það hvernig tryggja eigi dreifða eignaraðild og skynsamlegt sé að velta því yfirleitt fyrir sér hvort það sé hið mesta happaspor fyrir íslenska þjóð að ríkissjóður eigi ekki ráðandi hlut í bankastofnun, sem væri þó öflug. Það hefur komið fram í umræðum í dag að þegar upp hafa komið mikil skakkaföll í atvinnurekstri og atvinnulífi annarra landa, t.d. Noregi, þá hefur ríkið þurft að hlaupa undir bagga með einkabönkum og taka á sig byrðar með því að tryggja að bankakerfið héldi velli og væri starfshæft. Mér er sem ég sjái þá stöðu sem kæmi upp í íslensku þjóðfélagi ef þannig áraði að loðnan brygðist t.d. í vetur, ofan í lélega síldarvertíð, ofan í lélega loðnuvertíð, ég tala nú ekki um ef það gengi eftir sem haft hefur verið eftir okkar bestu fiskimönnum í blöðum nýverið, að sennilega hafi þorskhrotan synt hjá. Ég sá það síðast í Morgunblaðinu í gær að þar var viðtal við skipstjórann á aflaskipinu Arnari frá Skagaströnd þar sem hann lýsti þeirri skoðun skipstjórnarmanna, margra hverra, að þorskhrotan væri synt hjá og að sá toppur sem menn hefðu verið að búast við að yrði hér áfram, virtist ekki vera til staðar. Það skyldi nú ekki vera að við værum hægt og rólega að lenda í niðursveiflu? Alla vega hefur forustumaður útgerðarmanna, Kristján Ragnarsson, séð ástæðu til þess að vara við því hvaða staða væri að koma upp hjá sumum útgerðaraðilum og fiskvinnsluaðilum, sérstaklega þeim sem hafa verið í uppsjávarfiski. Að mínu viti getur því margt orðið til þess að skynsamlegt sé að hafa eignarhald bankastofnana á hendi ríkisins. Ég var reyndar þeirrar skoðunar, og er reyndar enn, að Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hefði ekki átt að einkavæða með þeim hætti sem gert var. Þar hefði í raun og veru átt að vera sá ventill sem hefði getað tekið við og hjálpað upp á eins og gert var í hinum gamla Fiskveiðasjóði þegar viðkomubrestur eða aflabrestur átti sér stað í fiskstofnum okkar og tekjur minnkuðu eða einstakir hlutar útgerðarinnar --- sem betur fer voru það nú sjaldnast allir í einu --- lentu í miklum skakkaföllum. En nú hefur hins vegar verið stigið það skref endanlega af hálfu ríkisins að einkavæða Fjárfestingarbankann svo þar verður nú varla aftur snúið í bráð, nema ef svo illa skyldi fara, sem ég ætla vissulega að vonast til að verði ekki, að við fengjum slíka niðursveiflu að ríkið neyddist til að koma að málum, eins og reyndar hefur gerst í öðrum löndum. Þess vegna tel ég enn frekar að rétt sé að staldra við --- ég ítreka það enn og aftur --- og velta þeim möguleika fyrir sér hvort ekki sé rétt að meta málin algjörlega upp á nýtt --- ég endurtek það --- meta málin upp á nýtt, skoða raunverulega hvort ástæða er til þess að ganga fram með þeim hætti sem hér er lagt upp með. Mér finnst líka algjörlega óeðlilegur sá flýtir sem ætlast er til að sé á þessu máli. Hér er komið inn með frv. fyrir örfáum dögum og það er ætlast til þess að það verði keyrt hér í gegn og afgreitt með ótrúlegum hraða. Þetta mál er þannig vaxið að hér eru menn að leggja upp með ákveðna stefnu og framkvæma ákveðna stefnu sem er hluti af einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar og í þessu tiltekna máli, sölu bankanna, tel ég að menn ættu að flýta sér hægt, jafnvel þó að hér sé aðeins verið að tala um að selja 15% í hvorum banka. Ég ætla ekki að teygja þessa umræðu neitt mjög lengi, en ég legg enn og aftur áherslu á að það sem ég hef heyrt hér á máli manna í dag hefur enn frekar styrkt þá skoðun mína að menn eigi að flýta sér hægt og staldra við. Ég nefndi það í fyrri ræðu minni í dag, og beindi þeim orðum til forseta, hvort hugsanlegt væri að við flutningsmenn þáltill. um að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að láta kanna hagkvæmni þess að sameina ríkisbankana áður en til sölu kemur og tryggja þjóðinni þar með hámarksafrakstur af eign sinni, fengjum að mæla fyrir þessari tillögu. Ég hef nú ekki heyrt nein viðbrögð við því en mér finnst þetta vera hluti af þessu máli. Það hefði verið eðlilegt að við fengjum að mæla fyrir tillögunni, sérstaklega ef það yrði nú fundur í efh.- og viðskn. áður en að það mál sem nú er til umræðu færi í 3. umr. og afgreiðslu. En tillagan er samt þannig vaxin og orðuð að hún heldur gildi sínu jafnvel þó að menn framkvæmi það sem hér er sóst eftir í frumvarpsformi, þ.e. að selja þessi 15%. Það er samt ekki búið að ráðstafa eignarhaldi ríkisins því að ríkið ræður báðum bönkunum og tillagan heldur gildi sínu eftir sem áður. Ég vonast til að menn staldri við, a.m.k. ef svo fer sem mestar líkur eru á, að menn afgreiði þetta mál með meiri hluta stjórnarflokkanna, að samt sem áður verði tekið vel í þá till. okkar til þál. að staldra við eftir að eignaraðild ríkisins er orðin 72% í bönkunum og skoða framtíðina. Þetta vildi ég ítreka hér. Ég veit ekki nákvæmlega hvenær við fáum að mæla fyrir þessari þáltill. og kannski verður það ekki í þeim hasar og tímapressu sem virðist stefna í fyrir jól. En ég hef heyrt það á máli manna að sumir hv. þm. hafa tekið undir þessi sjónarmið okkar úr þessum ræðustól í dag, og vil þakka fyrir það. Ég held að þessi tillaga sé hógvær og skynsamleg og vonast til þess að þegar hún loksins kemur til umræðu þá verði henni vel tekið. Ég ætla að ljúka þessu máli mínu nú með því að ítreka enn á ný að ég tel að sá flýtir sem er á þessu máli sé ekki neitt gæfuspor. Það væri að öllu leyti betra ef menn hefðu staldrað við og leyft málinu að hafa eðlilegan aðdraganda, að fá eðlilega málsmeðferð og ekki í þeirri tímapressu sem hér hefur verið sett upp við afgreiðslu þessa máls.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. síðasta ræðumanns, sérstaklega hvað varðar meðferð á þeirri þáltill. sem þingmenn Frjálslynda flokksins hafa lagt fram. Ég held að það sé ljóst að öll efni standa til þess að hún fái hér einhverja meðhöndlun í tengslum við þetta mál. Æskilegast hefði að sjálfsögðu verið að hægt hefði verið að mæla fyrir henni og ræða hana og hún hefði mátt vera hér til umfjöllunar samhliða þessu máli, ganga til efh.- og viðskn. og vera hluti af þeim pakka sem þessu tengist. En þar bíður jú eitt frv. afgreiðslu sem auðvitað hefði átt að vera til afgreiðslu út úr þinginu á undan þessu máli en ekki á eftir. Það er bagalegt að Alþingi fær ekki kost á því að taka efnislega afstöðu til þessara hluta áður en heimildir eru veittar til sölu á frekari eignarhlut í ríkisbönkunum eða fyrrverandi ríkisbönkum að nokkru leyti. Ég bendi hv. þm. á að einn möguleikinn, sem að mörgu leyti væri eðlilegur, væri að tillagan fengi að koma til efnislegrar umfjöllunar hér með einhverjum hætti. Hana mætti t.d. bera fram sem brtt. við frv. ríkisstjórnarinnar við 3. umr. og þá þannig að heimildin yrði skilyrt, söluheimildin yrði skilyrt við að á undan hefði farið vönduð úttekt á þeim kosti að sameina ríkisviðskiptabankana áður en til sölu kemur. Út á það gengur tillagan jú, að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að láta kanna hagkvæmni þess að sameina ríkisbankana áður en til sölu þeirra kemur eins og frv. viðskrh. gerir ráð fyrir. Vilji Alþingi láta skoða þennan kost málsins að óbreyttum aðstæðum þá þarf að ákveða það nú. Þá þarf að mæla fyrir um það og setja ríkisstjórninni það fyrir verkum. Það er auðvitað einn möguleikinn af nokkrum til að knýja fram viðhorf alþingismanna til þessa, fáist efh.- og viðskn. ekki til þess að funda milli umræðna og taka málið fyrir. Mér er að vísu kunnugt um að það mun vera fundur í efh.- og viðskn. í fyrramálið. Þá væri einn möguleikinn sá að nefndin tæki þessa hluti til umfjöllunar og skoðaði þann kost að afgreiða þessi mál að einhverju leyti samsíða. Það er að vísu ekki góður svipur á því, herra forseti, að menn mismuni svo augljóslega sem hér á að fara að gera, þingmálum eftir því hvernig þau eru ættuð. Þó er það hér á ferðinni, a.m.k. hvað það varðar að efh.- og viðskn. hefur ekki fengist til að afgreiða frv. sem við höfum flutt, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson, um dreifða eignaraðild að fjármálastofnunum. Nefndin hefur þó haft til þess allmargar vikur og um skeið, að ég hygg, allar upplýsingar sem til hefði þurft. Herra forseti. Ég hef áhuga á að ræða aðeins frekar nokkur atriði. Það fyrsta varðar þetta skringilega mál sem hefur að vísu verið leitt til lykta með því að efh.- og viðskn. hefur tekið af skarið. Spurningin var um hvernig ætti að meðhöndla þessar tvær ólíku heimildir, annars vegar 35% heimild til hlutafjáraukningar og hins vegar 15% heimild sem nú er verið að afla til beinnar sölu á sambærilegum hlut af eign ríkisins í bönkunum. Ég gerði þetta að umtalsefni við 1. umr. og spurði hæstv. ráðherra um þetta með beinni spurningu. Orðaskipti okkar voru að vísu kannski ekki að öllu leyti til þess fallin að upplýsa um málin af yfirvegun. Ég spurði þó hæstv. ráðherra þeirrar spurningar alveg beint og hygg að ég hafi í ræðu minni fyrstur manna vakið athygli á þessum hluta málsins: Hvernig ber að túlka þessa viðbótarheimild sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að sækja, þessi 15%? Ber að líta svo á að hún komi til viðbótar 35% heimildinni um hlutafjárútboð sem fyrir er þannig að ef þetta legðist saman gæti um helmingur af bönkunum orðið í eigu annarra en ríkisins? Ef minni mitt svíkur ekki, upp á því má fletta þegar umræðan liggur öll fyrir, þá staðfesti hæstv. ráðherra að í raun legði hann þann skilning í málið. Ég hygg þó að hæstv. ráðherra hafi sagt síðar í umræðunni eða í andsvari að þetta væri eitthvað sem hv. efh.- og viðskn. ætti að skoða. Gott og vel. Ég ætla ekki að reyna að hengja menn á þessu en þetta er þó, herra forseti, ákaflega skýr vísbending um hversu hálfköruð og hrá málin voru þegar þau komu hér inn. Þetta atriði lá ekki fyrir og var ekki á hreinu. Það munar nú um minna en það hvort þarna ætti að vera tilhlaup upp á heil 15% í eignarhlut ríkisins. Það er verulegur munur á því að ríkið láti frá sér allt að 35% hlut, sem er að vísu stór og nokkuð umtalsverður ef hann væri í höndum eins eða fárra aðila, eða hinu, að ríkið sleppi þarna frá sér helmingi og sé á þröskuldi þess að lenda í minni hluta í bönkunum. Efh.- og viðskn. hefur sem sagt útkljáð þetta eins og formaðurinn var svo vingjarnlegur að benda mér á í umræðunni í dag. Því miður, sökum þess hversu framsöguræða formannsins var knöpp í morgun, þá skýrði hann þetta mál ekki, ekki frekar en mörg önnur sem mér hefði fundist að hv. þm., formaður nefndarinnar og frsm. hefði mátt gera.

Ég færi nú ekki að tefja framgang stjórnarfrv.

En þetta liggur sem sagt fyrir í nál. og er út af fyrir sig mikilsvert að sé á hreinu. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Við meðferð málsins í nefndinni spunnust nokkrar umræður um ákvæði 3. mgr. 6. gr. laga um stofnun hlutafélaga um Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands. Kemur þar fram að viðskiptaráðherra getur heimilað útboð á nýju hlutafé, en þó megi samanlagður eignarhlutur annarra aðila en ríkissjóðs ekki vera hærri en 35% af heildarfjárhæð hlutafjár í hvorum banka fyrir sig. Telur meiri hlutinn ljóst að þar er átt við 35% af heildarfjárhæð hlutafjár á hverjum tíma.`` Með öðrum orðum ber að draga það frá sem selt verður í beinni sölu og þakið er 35% eignarhlutur af heildarhlutafé í bankanum á hverjum tíma. Gott og vel, málið er skýrt og sögunni lokið þar með. Að þessu leyti a.m.k. hefur efh.- og viðskn. greinilega unnið heimavinnuna sína. Í öðru lagi, herra forseti, vil ég segja nokkur orð um hið fyrirhugaða útboð. Eins og venjulega smíðar hæstv. ríkisstjórn sér nýjar vinnureglur í þetta sinn eins og endranær þegar krukka á í eignarhlut ríkisins í bönkum eða fjármálastofnunum. Nú er formúlan sú ef ég hef náð að nema þetta rétt, sem að nokkru leyti hefur verið að skýrast í umfjöllun fjölmiðla, að nokkru leyti hér í frammíkalli hæstv. viðskrh. við ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur við 1. umr. og að nokkru leyti í vinnu efh.- og viðskn. eins og fram kemur í nál., að selja á þessi 15% þannig að tveir þriðju verða seldir í áskrift og einn þriðji með svonefndu útboði. Þá hafa menn eðlilega spurt: Hvernig verða reglurnar í þessum efnum, á hvaða gengi verður selt o.s.frv.? Þá kemur til kasta, herra forseti, svonefndrar framkvæmdanefndar um einkavæðingu. Það er afar sérstakur félagsskapur hér í bænum sem verið hefur undir forustu Hreins nokkurs Loftssonar lögmanns, sem mun innan skamms taka við stjórnarformennsku í samsteypunni Baugi ef ég hef tekið rétt eftir. Þessi framkvæmdanefnd er afar hátt skrifuð enda skipuð af engum öðrum en sjálfum hæstv. forsrh. Hún á örugglega eftir að verða á spjöldum sögunnar sem ein hin allra merkilegasta nefnd sem lengi hefur uppi verið. En þessi nefnd hefur komist niður á það að leggja til við viðskrh. að bréfin verði seld á undirverði, að þetta verði allt selt á undirverði  Ég verð að segja, herra forseti, að þetta finnst mér alveg kostuleg niðurstaða hjá hinni göfugu einkavæðingarnefnd. Hvaða skilaboð eru þetta og til hvers eiga þessar aðferðir að leiða? Jú, að sjálfsögðu er verið að ýta undir þá hugsun að þetta sé öruggur gróði, fyrir fram gefinn hagnaður og í startinu fái menn þetta á undirverði svo nemi fleiri hundruðum milljóna kr. Rökin fyrir því að selja eign ríkisins á þessu undirverði --- ég kem ekki auga á þau. Mér skilst helst að fram hafi komið hjá einhverjum að þetta væri vegna þess að svo mikil óvissa ríkti um hvernig ætti að fara með málin í framhaldinu. Það er alveg hárrétt. Kannski er þetta út af fyrir sig sanngirnissjónarmið vegna þess að ríkisstjórnin, sem ræður auðvitað þessu máli í gegnum eignarhaldið á bönkunum, fæst ekki til þess að segja nokkurn hlut um það hvað fram undan er. Þá er auðvitað ákveðin óvissa í kringum það hvers virði þessir hlutir verða á komandi missirum. Ég held t.d. að í tilviki Búnaðarbankans, ef það á að skilja hann eftir hálfgert uppi á flæðiskeri eins og hæstv. landbrh. hefur áhyggjur af, sé fullkomin ástæða til að hafa áhyggjur af því að þar gætu menn verið að kaupa hlut sem færi niður á við á markaðnum á næstu vikum og mánuðum, vegna þess hvernig ríkisstjórnin ætlar að standa að þessu. En það er afar sérkennilegt að leggja til að selja þetta á undirverði strax í byrjun. Í ljósi þess að yfir vötnunum svífur sá andi að þetta muni skrúfast upp eins og áður hefur gerst í slíkum tilvikum þá er það enn skrýtnara. Hvernig líta menn út eftir nokkrar vikur ef gengið hækkar svo um 10--15% í framhaldi af þessum aðgerðum, standi þeir frammi fyrir því að hafa selt þetta á margra prósenta undirverði? Mér finnst þetta með ólíkindum, herra forseti, svo ekki sé meira sagt. Skilmálar og fleira í þeim dúr er auðvitað algjörlega skrifað í skýin. Þingmönnum er ekki ætlað að hafa neitt fast í hendi þegar þeir afgreiða þessar heimildir blankó, eins og áður hefur verið gert, til hæstv. ríkisstjórnar. Svo sjóða menn saman, svona eftir því hvernig hrossakaupin gerast á eyrinni, einhverjar vinnureglur í hvert einstakt skipti. Að þessu stendur hæstv. landbrh. m.a. og er náttúrlega yfirgengilegt að svo vænn drengur skuli láta hafa sig til slíkra verka, sjálfur hagsmunagæslumaður og opinber verndari Búnaðarbankans samanber blaðafréttir. Hann lætur þetta yfir sig ganga, hæstv. landbrh. Herra forseti. Auðvitað átti að fara þannig í þessi verk að menn settu niður vinnureglur, mótuðu stefnu og hefðu ákveðin markmið í þessum efnum. Þau hefðu þurft að liggja fyrir svo með þau væri ekki hringlað þannig að markmiðin lægju skýr fyrir öllum málsaðilum, almenningi í landinu og hinum heilaga markaði, sem hæstv. ráðherra hefur tekið trú á. Að vísu held ég að hann sé enn þá í þjóðkirkjunni en það er alveg ljóst hvert hans trú stendur. Hún stendur í átt til hins heilaga markaðar og að lúta leiðsögn hans. Ég ætla að hlusta á raddir markaðarins, sagði hæstv. ráðherra fyrr í umræðum um þessi mál og var lotning í röddinni. Auðvitað eiga sem skýrastar línur að liggja fyrir í þessum efnum. Það er hlálegt fyrir sjálfa markaðssinnana að leggja málin fyrir og fá í einkunn m.a. frá verðbréfafyrirtækjunum að óvissan sem stefnuleysi ríkisstjórnarinnar skapar sé kannski svona 7--9% mínus þegar kemur að því að fara að selja eignarhlut í bönkunum. Það eru rökin fyrir því að láta þetta vaða á svona 350--400 millj. kr. undirverði. Er það hugsjón landbrh. að selja svo að lokum Búnaðarbankann sinn á undirverði? Það er aldeilis reisn yfir því hjá hæstv. landbrh. og fyrrverandi formanni bankaráðs Búnaðarbankans. Mikil ósköp. Það er að vísu ljótt, herra forseti, að tala svona til hæstv. landbrh. á þessum degi þegar hann hefur skrifað undir samninginn um hrossamiðstöðina sína. Ég veit það. Þar er örugglega glaðst með glöðum af því tilefni. En þetta er dapur dagur í sögu hæstv. landbrh. sem verndara Búnaðarbankans, það er ljóst. Honum er lítill sómi í þeirri frammistöðu allri saman ef eftir gengur. Þá bætir lítið úr fyrir honum forsíðuviðtalið sem hann lét Dag taka við sig í morgun, þar sem hann gengur fram á völlinn sem hinn opinberi verndari Búnaðarbankans. Hygg ég, herra forseti, að þessi dagur muni þó festa á spjöldum sögunnar a.m.k. tvær nafngiftir í þessu bankamáli öllu. Í öðru lagi verndaranafngift hæstv. landbrh. þegar í hlut á Búnaðarbankinn og svo að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem hér hefur verið tilnefndur ,,vinnumaður ársins`` vegna verka sinna fyrir hæstv. ríkisstjórn við að moka málum í gegnum efh.- og viðskn. Dugnaður hans á því sviði hefur löngum verið alkunnur.  Herra forseti. Í þriðja lagi ætlaði ég að minnast á það við hv. þm. Vilhjálm Egilsson að við vonumst til að dugnaður verkamannsins í víngarðinum verði sambærilegur þegar kemur að því að afgreiða frv. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um dreifða eignaraðild að fjármálastofnunum. Og úr því að hv. þm. gat mokað frv. ríkisstjórnarinnar í gegnum nefndina á tveimur, þremur sólarhringum þá ætti ekki að vefjast fyrir honum að afgreiða mál sem nefndin hefur haft margar vikur til að ræða um. Herra forseti. Mig langar að koma aðeins inn á nokkuð sem ég minntist ekki á í fyrra erindi mínu hér, spurninguna um ráðstöfun söluandvirðis bankanna. Ég hef alltaf gaman af því, herra forseti, þegar menn koma með það sem mikla speki að nú eigi að selja þetta eða hitt, leggja á þennan eða hinn skattinn og svo eigi að ráðstafa því á einn veg eða annan. Menn hafa gengið hér um völlinn og þar á meðal framsóknarmenn, gott ef ekki hæstv. landbrh. hafi látið að þessu liggja á einstökum stöðum á fundum t.d. úti á landi, og sagt að hluta af söluandvirði ríkisbankanna eða annarra ríkisfyrirtækja eigi að ráðstafa sérstaklega í að efla byggð í landinu og landbúnað jafnvel, gera vel við sauðfjárbændur. Er nú mál til komið því að þeir eru að svelta í hel undir hæstv. ríkisstjórn. Hvaða speki er nú þetta? Hvers konar bókhald og hagfræði er nú þetta? Hvað eru sex milljarðar sem fást fyrir sölu á 15% í ríkisviðskiptabönkunum? Jú, fyrir utan að vera 6 þúsund milljónir þá eru það tekjur í ríkissjóð, peningar sem koma í kassann, rúlla inn í kassann uppi á Arnarhóli, nákvæmlega eins og aðrir milljarðar króna sem koma í þann sama kassa. Ég er viss um það að fjmrh. hefur ekki yfirsýn yfir það að halda seðlunum aðgreindum. Hann þekkir ekki í sundur þúsundkallana sem komu inn úr uppgjöri virðisaukaskatts um síðustu eða þarsíðustu mánaðamót, af tekjuskattinum eða sölunni af Fjárfestingarbankanum. Hann getur ekki greint þá frá þúsundköllunum sem eiga að koma inn fyrir áramótin vegna sölunnar á ríkisbönkunum. Mér er ekki kunnugt um að það eigi að fara að deildaskipta ríkissjóði til þess að halda þessum tekjum aðgreindum. Auðvitað er þetta bara bull, herra forseti, og ekkert annað. Það er verið að rugla fólk í ríminu með svona æfingum. Jú, gott og vel, það koma viðbótartekjur inn í ríkissjóð en þær eru eins og nákvæmlega allar aðrar tekjur þegar þær eru komnar inn í kassann.

Seðlabankinn á að gera þetta.

Seðlabankinn? Nú. Er það eitthvað önnur fjárvarsla og á að halda sérstaklega utan um þessa peninga? Á að merkja seðlana? Ég hef aldrei heyrt annað eins. Menn geta auðvitað rætt um að fjárhagur ríkissjóðs blómgist sem þessu nemur en þetta eru bara tekjur í ríkissjóð rétt eins og hvað annað. Það eru engin sérstök efni til að eyrnamerkja eina pólitíska ráðstöfun af þessu fé annarri fremur ef út í það er farið. Þá er verið að drepa hlutunum á dreif. Ef menn telja ríkissjóð hafa afkomu til að gera betur í byggðamálum, við sauðfjárbændur eða í eitthvað annað þá skulum við líta til heildartekna sem ríkissjóður hefur. Mér er ekki kunnugt um að tekjunum sé haldið þannig flokkuðum þegar í kassann er komið að menn geti bara farið í hann, þekkt í sundur seðlana og sagt: Jú heyrðu, þessi kom inn fyrir Landsbankann, bíddu, þá má setja hann í þetta. Heyrðu, þessi kom inn úr virðisaukaskattinum, þá verðum við að borga laun fyrir hann o.s.frv. Ósköplega er þetta nú barnaleg umræða, herra forseti. Ég held að spurningin sé einfaldlega um það hvaða pólitískur áherslur menn vilja leggja. Ætla menn að selja þessar eignir ríkisins á eina hlið? Af því koma tekjur. Hvernig ætla menn almennt að verja tekjum ríkissjóðs á næsta ári o.s.frv.? Hitt er svo annað mál að ef menn eru lofandi út um dal og hól, milljarði hér og milljarði þar, þá eiga menn náttúrlega að standa við það. Nema menn eigi sér þá sérstöku hugsjón að gera sjálfa sig að ómerkingum endalaust og ítrekað. Það er athyglisvert, herra forseti, ég hef tekið eftir því og væntanlega fleiri, að það er einhvern veginn þannig með Framsfl. að það er eins og þeir kunni enga tölu nema töluna milljarð. Hún hrýtur ævinlega út úr þeim ef þeir ætla að lofa einhverju fyrir kosningar, þá er það ævinlega milljarður. Það er alveg sama í hvað það er, fíkniefnavarnir, byggðamál eða eitthvað því um líkt, atvinnuuppbygging á landsbyggðinni, milljarður í það. Nú eru menn farnir að spyrja: Hvað varð um þennan eða hinn milljarðinn? Af hverju hefur hann ekki skilað sér? Það hafa orðið miklar rökræður um hvort tiltekinn milljarður í atvinnusköpun á landsbyggðinni hefði skilað sér rétt í gegnum Byggðastofnun eða ekki. Formaður stjórnar Byggðastofnunar lýsti í blaðaviðtölum nú í vikunni eftir hinum dularfulla milljarði sem þar hefði verið lofað. Herra forseti. Rétt undir lokin væri rétt að minnast á þetta með þensluna og að þessi sala slái á þenslu. Það er ein spekin og önnur meginröksemdin sem ríkisstjórnin smíðaði sér í þessu máli til að selja mönnum það tóbak að þetta yrði að rjúka hér í gegnum þingið, helst í gær, þannig að hægt væri að auglýsa og láta menn skila inn tilboðum 15.--17. desember eins og ég heyrði í kvöldfréttunum að væri búið að ákveða. Þannig er þetta nú, herra forseti. Ríkisstjórnin er búin að gefa það út að þetta verði auglýst og menn geti skilað inn tilboðum dagana 15.--17. desember. Hvað gerðist nú ef þingið tæki sig til og stoppaði málið eða felldi það? Það er greinilega ekki gert ráð fyrir því. Gjörsamlega án nokkurs minnsta tillits til þess að að nafninu til eigi að heita svo að löggjafarvaldið sé í höndum Alþingis þá er blygðunarlaust sagt: Ríkisstjórnin er búin að ákveða hvernig þetta verður, hvenær málið verður afgreitt, hvenær verður auglýst og hvenær selt og það er ekki til umræðu annað en að það gangi eftir. Gott og vel. Segjum sem svo að þetta gangi nú eftir og segjum að menn selji á undirverði. Það er búið að gylla það alveg sérstaklega fyrir almenningi að þetta eigi að verða jólagjöf og menn eigi að geta glaðst yfir gjöfinni sem þeir fá í viðbót frá ríkisstjórninni, skattfrádrættinum. Svo kemur gjöf númer tvö, að þetta verði bara selt á undirverði. Nokkuð líklegt er að menn hugsi dæmið sem svo: Þetta er bara alveg öruggur gróði, bara gulltryggt og pottþétt. Menn hugsa til fordæmanna frá fyrri útboðum, Búnaðarbanka og Landsbanka og Fjárfestingarbanka og það er ýtt undir það með öllum tiltækum ráðum að þetta sé alveg borðleggjandi, beinn og breiður vegur til gróða að kaupa þessi bréf. Er þá ekki mögulegt að einn og einn maður fari og slái lán? Hugsi sem svo: Nú, ég tek bara lán fyrir þessu. Ég þarf ekki að eiga þetta nema bara í nokkra daga, jafnvel nokkrar vikur. Það er m.a.s. hugsanlegt að menn hreinlega semji við einhvern um að gera þetta fyrir sig, láni þeim kennitölu sína, eins og sagt hefur verið. Þá fer nú að koma smárispa á þessa glansmynd með að slá á þensluna. Þá gæti nefnilega allt í einu komið upp sú hlið að þetta yrði frekar, ef eitthvað er, til að ýta undir útlánaþensluna í landinu. Talsvert fé yrði tekið að láni til þess að kaupa þessa pappíra og þeir yrðu svo keyptir á þessu margfræga undirverði. Segjum svo að gengið fari upp, a.m.k. í öðrum bankanum, þeim sem miklar væntingar eru um að renni inn í stórsameiningu á næstu dögum. Þá mun það freista margra, og ekki síst þeira sem tóku lán eða þurftu að þjarma að sér til að eiga fyrir útborguninni, að innleysa hagnaðinn strax. Hvenær gæti það gerst? Það gæti t.d. gerst, herra forseti, þegar krítarkortatímabilinu yfir jólin lýkur. Þá mun stundum lækka í pyngjunni á allmörgum íslenskum heimilum þar sem fjárráðin eru kannski ekkert óskapleg, hjá þrautpíndum meðaljóninum sem er að borga einhverja skatta og hefur á sér tekjutengingarnar á fullu o.s.frv. Sá reynir kannski að harka af sér að taka þátt í veislunni af því að það er búið að auglýsa tvöfalda gjöf í fjölmiðlum, skattfrádrátt og undirverð. Svo fær hann VISA-reikningana í hausinn í febrúar og þá innleysir hann hagnaðinn sem kannski er svolítill. Hefur fé þá verið tekið úr umferð? Nei. Fé í umferð hefur verið aukið. Kannski hefur eitthvert fé horfið úr umferð rétt yfir blááramótin en svo er það komið í umferð á nýjan leik og jafnvel aukið fé í umferð strax á nýju ári. Herra forseti. Ég held að það verði að vara mjög við öllum þessum æfingum. Það er verið að ala upp þann hugsunarhátt í landinu að þetta sé sjálfvirk leið til hagnaðar. Það að kaupa hlutafé sé bara sjálfvirk gróðaaðferð og tiltölulega örugg. Af hverju er þetta ekki gott, herra forseti? Jú, það er ekki gott vegna þess að þetta mun ekki ganga svona endalaust. Það er eins víst og tvisvar tveir eru fjórir í þessu efni að það sem fer upp vill koma niður aftur. Það er augljóst að það munu ekki allir alltaf græða sem veðja á að kaupa hlutabréf á Íslandi. Það hefur hvergi gerst í sögunni, þvert á móti sýnir sagan að mörg stór frávik eru frá því og ýmsir hafa tapað aleigunni og jafnvel heil þjóðfélög farið illa út úr því að veðja á þá hluti. Í raun, herra forseti, líkja margir hagfræðingar, ekki bara hér á Íslandi þar sem sú umræða hefur nú verið lítil enn þá, en hagfræðingar á alþjóðavettvangi líkja ástandinu núna við blöðru. Það eru skrifaðar lærðar greinar í tímaritum um efnahagsmál og blöðum, sem ræðumaður af undarlegum áhuga á þeim efnum les stundum, um blöðruáhrifin á hlutabréfamarkaðnum, t.d. í Bandaríkjunum. Flestir málsmetandi hagfræðingar eru þar sammála um að í raun og veru séu gengishækkanirnar á undanförnum missirum algjörlega óraunhæfar. Menn greinir á um hvort yfirverðið á bandarískum hlutabréfamarkaði sé 10%, 15--20% eða jafnvel upp í 40% eins og sprenglærðir hagfræðingar og jafnvel nóbelsverðlaunahafar í hagfræði frá fyrri tíð hafa haldið fram. Þeir sem fylgst hafa með umræðum um þessi mál vita að t.d. þegar efnahagskreppan gekk yfir Asíu varð mikill óróleiki í kauphöllum vestanhafs og í Evrópu. Hvers vegna? Jú, vegna þess að allir vita að ástandið er í raun mjög óstöðugt. Þar gera menn sér grein fyrir því að ef gengi fer langt fram úr því sem raunverulegar innstæðar eru fyrir á þessum mörkuðum þá endar það illa. Spurningin er bara hvenær, hvenær skellurinn kemur, hvenær svörtu dagarnir koma. Þeir hafa af undarlegum ástæðum oft haft tilhneigingu til að koma á haustin, mjög oft í október. Við erum að vísu sloppin í gegnum október á Íslandi. Ég, herra forseti, ætla ekki að fara að halda hér úti miklum hræðsluáróðri. Það er ekki heppilegt að stjórnmálamenn geri það. Ef eitthvað er á hlutverk manna að vera að reyna að róa menn en hitt, er mér sagt. Ég get þó ekki annað sagt en að íslenski hlutabréfamarkaðurinn sýni mörg einkenni þess að hann sé orðinn býsna uppspenntur og það sé hluti af þenslunni, af ofhituninni í hagkerfinu. Það er býsna sérkennilegt, herra forseti, að ráðherrar sem sýsla með efnahagsmál og viðskipti skuli ganga í verkin þannig að það ýti frekar undir en hitt, en það gera þessar kúnstir í kringum brunaútsöluna á eignarhlut ríkisins í bönkunum, það að rjúka til og gefa sér í það nokkra sólarhringa að fíra út eignarhlut upp á 6 eða 7 milljarða kr., segja fyrir fram að hann verði látinn fara á undirverði og tengja það beint við skattafsláttinn til að reyna að lokka fleiri til kaupanna. Hér er beinlínis verið gera út á að ríkið borgi með þessu í formi skattafsláttar. Þetta ætlar ríkisstjórnin að gera í stað þess að reyna, ætli menn að selja þennan hluta, að losa hann í rólegheitum, t.d. á fyrri hluta næsta árs, og uppfylla þó hin merku skilyrði Verðbréfaþingsins sem menn eru nú svona óskaplega bundnir af, að 25% verði í eigu annarra en ríkisins fyrir mitt næsta ár. Herra forseti. Ég náði mér í gamalkunnuga bók svona rétt til þess að rifja pínulítið upp í henni og blaða aðeins í henni. Ég kunni bókina sæmilega á sinni tíð og fór nokkuð vel í gegnum hana. Það er skýrsla samkepnnisráðs um stjórnunar- og eignatengsl í íslensku atvinnulífi. Þetta er ekki mjög gamalt rit, skýrslan kom á borð manna í desember 1994. Ég held að fróðlegt væri fyrir menn að fara aðeins yfir hana og rifja upp, t.d. það sem þar var sagt um fákeppniseinkennin í íslensku efnahags- og atvinnulífi, um stjórnunar- og eignatengsl, um markaðsleiðsögn eða fákeppni sem væru algengar markaðsaðgerðir. Hér væru eitt til fjögur fyrirtæki iðulega leiðandi á markaði. Nú stefnir greinilega í að fjármálamarkaðurinn, bankaheimurinn verði eitt af þessum sviðum. Auðvitað verða þar stórar breytingar á ef stærðarhlutföll raskast og hlutir gerast eins og boðað er jafnvel að verði með sameiningu Landsbanka og Íslandsbanka innan skamms. Og skyldi nú blaðamaður Morgunblaðsins reynast sannspár, sá sem í blaðagrein og úttekt um helgina spáði því að kaupin mundu gerast þannig á eyrinni að þetta yrði sameining Landsbanka og Íslandsbanka, að æfingarnar m.a. núna séu til þess að drífa niður eignarhlut ríkisins þannig að það verði frá byrjun minnihlutaaðili í hinum stóra sameinaða Íslands--Landsbanka, og að til þess að skilja Búnaðarbankann ekki alveg eftir á flæðiskeri þá fái hann VÍS? Skyldi þetta eiga eftir að reynast rétt? Glöggur er hann þá þessi blaðamaður ef hann sér þetta fyrir áður en ríkisstjórninni hefur dottið nokkuð í hug í þessum efnum sjálfri, því eins og kunnugt er getur hæstv. viðskrh. ekki frætt okkur hér um nokkurn skapaðan hlut í þessum efnum. Hann veit ekki neitt því að hann á eftir að leggjast á jörðina og hlusta á raddir markaðarins, svona eins og indjánarnir hlustuðu eftir hófatakinu forðum með því að hlera bylgjuhreyfingar jarðarinnar. Það yrði nú gaman að fá að vera vitni að því þegar hæstv. viðskrh. lýtur að jörðu til að hlera raddir markaðarins eins og þær berast honum eftir jörðinni. Herra forseti. Það verður fróðlegt að sjá ef þetta gengur allt saman eftir. Og það verður líka fróðlegt að sjá og fylgjast með því hvernig landslagið verður í þessum efnum innan kannski tveggja til fjögurra ára. Verður viðskiptasviðið --- sem hingað til hefur að vísu verið undir sterkum áhrifum ríkisins og þar af leiðandi kannski dálítið sérstakt í samkeppnislegu tilliti séð --- orðið að dæmigerðu fákeppnissviði þar sem tvær eða þrjár blokkir fjármagnsafla og fyrirtækjahópa skipta kökunni með sér? Verður það orðið fákeppnis-markaðsleiðsagnarumhverfi sambærilegt við það sem Samkeppnisstofnun var að rýna inn í á árinu 1994 þar sem menn deila kökunni einhvern veginn þannig? Herra forseti. Við skulum bíða og sjá. En eitt er víst og það er að ég hef ekki sérstakan áhuga á því að selja heimildir af þessu tagi í hendur hæstv. núv. ríkisstjórnar og hæstv. viðskrh. eins og með þá hluti hefur verið farið að undanförnu. Ég styð þar af leiðandi að sjálfsögðu þá frávísunartillögu sem fram kemur í nál. 2. minni hluta og mun leggjast gegn þessu frv. komi það til efnislegrar afgreiðslu.

Herra forseti. Summan af öllu því gáfulega sem hefur verið sagt um þetta frv. er þess eðlis að nýliðum eins og mér ætti að vera óhætt að koma hér upp og tala án þess að verða sér til skammar. Það kemur fram í athugasemdum við lagafrv. að það þurfi að koma bönkunum úr eign ríkisins að vissu marki til þess að uppfylla ákveðnar reglur Verðbréfaþings. Tilgreindar ýmsar ástæður sem eru taldar vera þess eðlis að það sé skynsamlegt að standa svona að málum og selja hluta úr bönkunum. Í prinsippinu get ég alveg tekið undir það sjónarmið í sjálfu sér. Ég held að það sé skynsamlegt að hagræða og styrkja stöðu banka og gera ýmsilegt annað sem hagfræðin hefur kennt að sé rétt og best að gera í nútímaþjóðfélagi. Það er kannski leiðin og tíminn sem hefur fyrst og fremst verið rætt um. Það hefur líka komið fram í umræðunni að þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur lagt fram till. til þál. sem gengur út á það að fara aðra leið með það í huga að reyna að tryggja betur það sem hefur hingað til verið rætt töluvert um, þ.e. að eigendur bankanna fái sem mest fyrir þá. Við teljum að skynsamlegra sé að fara þá leið. En það er kannski annað sem ég vil fyrst og fremst gera hér að umræðuefni og það er hlutabréfamarkaðurinn og skattafsláttur almennings. Talað er um að nú þurfi að nýta tækifærið vegna þess að það er hagstætt árferði á hlutabréfamarkaði. Ég var nú hérna fyrir utan húsið áðan í snjókomunni að spekúlera í þessu árferði hlutabréfamarkaðarins vegna þess að það hefur töluvert verið rætt um árferði í velferðarkerfinu, hver staðan er hjá þeim sem minnst mega sín í íslensku þjóðfélagi. Og það er alveg hróplegur munur á lýsingunni á því hvernig árferði hlutabréfamarkaðarins er í dag og lýsingunni á stöðu þeirra sem eiga í mestum erfiðleikum í íslenska þjóðfélaginu. Spurningin er hvort ekki sé einmitt verið að gefa dálítið sérstaka mynd af íslensku þjóðfélagi. Það er nefnilega búið að smíða þjóðfélag sem getur boðið þeim sem hafa og eiga heimsins bestu kosti. En á sama tíma fer staðan versnandi hjá þeim sem veikastir eru í íslensku þjóðfélagi. Það finnst mér vera hróplegast úr þessu dæmi. Það er himinn og haf á milli þessara tveggja þátta. Og þegar við hugsum um að þarna liggi eignir almennings þá geri ég kröfu til þess að við gleymum því ekki að við höfum mikla og vaxandi þörf fyrir betrumbætur á þessu sviði. Það er eins og velferðarumtalið og góðærisumtalið í íslensku þjóðfélagi hafi algjörlega farið út af sporinu vegna þess að lífið hefur snúist um þá sem eru að kaupa hlutabréf og safna í sjóði. Það er talað um það í þessu máli að m.a. sé ætlunin að auka sparnað heimilanna og það er talað um að bjóða upp á skattafsláttinn. Herra forseti. Ég get fullyrt að þær þúsundir sem búa við mestu örbirgðina í okkar þjóðfélagi þekkja ekki þessa veröld sem við erum að tala um. Engir öryrkjar sem byggja afkomu sína á almannatryggingum á Íslandi verða með í þessum leik. Og það fer ekki króna úr þeirra buddu í þetta mál því það er ekki hagstætt árferði í öllum hornum þjóðfélagsins vegna þess að inn í sum hornin vilja menn bara ekkert líta. Öll umræðan undanfarin missiri hefur snúist um hlutabréfamarkaðinn og þá sem eiga og hafa í íslensku þjóðfélagi og allir virðast hafa gleymt hinum. Það er þetta sem hefur kannski slegið mig einna mest varðandi umgjörð þessa máls og umræðuna. Ég sagði í upphafi að ég get alveg fallist á að það geti verið skynsamlegt að fara þá leið að losa svona stofnanir undan ríkiseign ef það þjónar markmiðinu að stofnanirnar geti veitt betri þjónustu, að almenningur hafi auðveldari aðgang að þjónustu o.s.frv. En ef það er ætlunin að láta í þessu dæmi verða sams konar hagræði fyrir þá sem kaupa og dæmin hafa sýnt okkur, þá fyndist mér að fólk ætti að skoða tillögu okkar og athuga hvort ekki sé hægt að tryggja betur að almenningur fái raunvirði þessara stofnana til sín en yfirfæri ekki milljarðana í hendurnar á þeim sem eru að bíða vegna þess að það er verið að tala um að einhverjir úti í þjóðfélaginu séu að bíða eftir fjárfestingartækifærum. Hverjir eru það? Er það fólk sem hefur þess konar fjármuni í höndunum að það er í vandræðum að geta ekki keypt eitthvað skynsamlegt? Fyrr í umræðunni kom hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson inn á það að miklir fjármunir væru í umferð úr kvótakerfinu og spurningin er sú hvort einhver hópur í þjóðfélaginu hafi slíka fjármuni og bíði eftir því að boðið verði upp á að hægt verði að kaupa góðar stofnanir, peningastofnanir, af ríkinu á spottprís. Herra forseti. Mér finnst a.m.k. íhugunarverðast í þessu máli hvers konar mynd hefur verið teiknuð af umhverfi þessa máls. Það er talað um hið hagstæða árferði hlutabréfamarkaðar, skattafslátt almennings og hinn aukna sparnað heimilanna á sama tíma og við vitum af þeirri örbirgð sem ríkir hjá allt of mörgum í íslensku þjóðfélagi og á sama tíma og það virðist vera erfitt, ef ekki útilokað, að ná eyrum hæstv. ríkisstjórnar varðandi þann vanda og þá nauðsyn að taka á þeim málum af krafti, einmitt núna þegar góðærið margumtalaða á að vera sem mest og best. Ég geri raunar kröfu til þess, eins og ég sagði áðan, að menn íhugi það á meðan við erum að losa um eignir almennings, að þessir hópar eru með okkur í þjóðfélaginu. Þetta fólk er engir skussar. Þetta er ekki fólk sem hefur skapað sér þau skilyrði sem eru ríkjandi, heldur fólk í klípu. Herra forseti. Eins og ég sagði áðan þá höfum við lagt fram till. til þál. um sameiningu ríkisbankanna áður en þeir verða seldir og við vonumst til þess að sú þáltill. fáist tekin fyrir sem fyrst á hinu háa Alþingi. En að lokum langar mig til þess að spyrja hæstv. viðskrh. hvort við megum búast við því --- ég geng út frá því að þetta eigi eftir að ganga í gegnum þingið fyrir tilstilli stjórnvalda sem hafa slíkan meiri hluta hér á hinu háa Alþingi að það er greinilega tiltölulega einfalt að fara með svona mál hér í gegn --- hvort við megum búast við því að við kunnum að standa frammi fyrir endurteknu efni varðandi það að einhverjir kaupi síðan stofnanirnar sem eru taldir óheppilegir eigendur. Er vitað af einhverjum slíkum hópum? Sá spyr sem ekki veit.

Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. þm. í lokin þá verð ég kannski að svara svipað og hv. þm. spurði, sá spyr sem ekki veit: Ja, sá svarar sem ekki veit. Ég veit ekki til þess að til sé nokkur sem ekki er heppilegur til að taka þátt í einkavæðingu eins og þessari. Ég a.m.k. vona að svo sé ekki.

Herra forseti. Nú lýkur senn 2. umr. um mjög umdeilt lagafrv. Ég sakna þess að hæstv. viðskrh. skuli ekki hafa skýrt sjónarmið sín betur. En ég vænti þess að í upphafi 3. umr. á morgun efni hann þau fyrirheit sem hann gaf við umræðuna fyrr í kvöld, að hann mundi skýra afstöðu sína betur en hann hefur þegar gert.

Ég get gert það.

Ljómandi fínt ef hæstv. viðskrh. ákveður að gera það, þá er ekkert nema gott um það að segja. Ég ætla að halda stutta ræðu að þessu sinni. Í þessari umræðu hefur komið fram mjög hörð gagnrýni á vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Hún hefur komið fram í máli nær allra stjórnarandstöðuþingmanna sem tekið hafa til máls í þessari umræðu. Menn hafa gagnrýnt hvernig að þessum málum er staðið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Í kvöld var auglýst hvenær unnt væri að skila inn tilboðum fyrir hlutabréf í ríkisbönkunum. Það skyldu menn gera dagana 15.--17. des. Þetta leyfir ríkisstjórnin sér að gera án þess að Alþingi hafi afgreitt þetta mál. Þetta lýsir þeirri hrokafullu afstöðu sem einkennt hefur allan málatilbúnað hennar. En sum okkar hafa ekki látið sitja við það eitt að gagnrýna vinnubrögð ríkisstjórnarinnar í þessu máli heldur og þá ákvörðun að selja hlut ríkisins í Landsbankanum og Búnaðarbankanum. Þetta mál fjallar í raun um grundvallaratriði í stjórnmálum. Ég sagði fyrr við umræðuna að í þessu máli kristallaðist sérstaða Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem kom fram á sjónarsviðið til þess að berjast gegn fjármagnsöflunum, einkavæðingunni og því hvernig ríkisstjórn landsins þjónar fjármagnsöflum. Það kemur reyndar glögglega fram í þessu máli. Í umræðunni um það hafa birst átakalínur í íslenskum stjórnmálum. Við höfum auglýst eftir stefnu stjórnvalda í þessu máli. Við höfum vakið athygli á því áhrifamenn á markaði, fulltrúar ríkisbankanna, Búnaðarbankans, Landsbankans, Íslandsbankans hafi auglýst eftir stefnu stjórnvalda. Úr herbúðum stjórnarinnar berast hins vegar engin svör. Hæstv. viðskrh. hefur neitað að láta nokkuð uppi annað en það að ríkisstjórnin sé að fullnægja skilyrðum sem Verðbréfaþing setur. En svo er málum háttað að fyrir 1. júní á næsta ári skal ríkið hafa losað sig við 25% hlut í ríkisbönkunum. Þetta eru einu svörin sem við höfum fengið frá hæstv. viðskrh. og ríkisstjórn vegna þessarar ákvörðunar. Við höfum hins vegar auglýst eftir stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi fjármagnsmarkaðinn. Við teljum rangt að ráðast fyrst í þessa sölu en heita síðan að taka upp umræðu um málið eins og hæstv. viðskrh. gerði hér áðan. Fyrst skulum við selja en síðan ræða stefnumótun, það sagði hæstv. viðskrh. hér áðan.  Það vakti forvitni mína þegar leitað var álits hjá starfsmönnum bankanna, hjá formanni Sambands ísl. bankamanna, hvaða afstöðu sambandið tæki í þessu máli. Hann sagði að sambandið sem slíkt hefði ekki tekið afstöðu þótt sín persónulega skoðun væri sú að rétt væri að sameina ríkisbankana. Afstaða Sambands íslenskra bankamanna birtist þó í einu, í því að sambandið vildi vita meira um framtíðina. Samband íslenskra bankamanna auglýsti eftir stefnu stjórnvalda í málinu. Ég vænti þess að í næstu ræðu sinni muni hæstv. viðskrh. upplýsa okkur nánar um sýn hans á framtíðina.

Herra forseti. Ég mótmæli harðlega vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég vek athygli á því að hún hefur svikið fyrri fyrirheit um að selja ekki hlut ríkisins í ríkisbönkunum fyrr en í fyrsta lagi á árinu 2001. Ég harma að ríkisstjórnin skuli bregðast því hlutverki sínu að móta ábyrga stefnu á fjármálamarkaði á opinn og lýðræðislegan hátt. Ríkisstjórnin hefur stungið höfðinu í sandinn en lætur fjármagnseigendur ráða för. Ég hlusta á markaðsöflin, segir hæstv. viðskrh. Hann lætur sér ekki nægja að hlusta, hann framkvæmir líka eins og þau bjóða. Við leggjum til að þessu frv. verði vísað frá. Ég segi já.

Herra forseti. Það hefur margsannast í meðferð þessa máls að það er illa undirbúið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Hér er skyndiákvörðun um að selja hlut í ríkisbönkunum hent inn í þingið til þess að rusla hér í gegn og afgreiða á fáeinum sólarhringum. Nægur tími væri til að fjalla um þetta mál eftir áramót og gefa sér góðan tíma til að skoða alla fleti á því, þar með talið mögulega lagasetningu til að tryggja dreifða eignaraðild og þá hugmynd að láta fyrst reyna á hagkvæmni þess að sameina ríkisviðskiptabankana tvo. Hæstv. ríkisstjórn veitir hér engar upplýsingar um það hvað í vændum sé hvað varðar uppstokkun í bankaheiminum og hæstv. viðskrh. talar í véfréttarstíl. Eitt er þó ljóst og það er að með þessu frv. velur hæstv. viðskrh. það að gera sjálfan sig að ómerkingi orða sinna og svíkja þær yfirlýsingar sem gefnar voru hér á Alþingi um að ekki yrði um sölu á hlut ríkisins að ræða í bönkunum fyrstu fjögur árin. Ég segi því já, herra forseti, við því að vísa þessu illa undirbúna frv. frá.

Herra forseti. Ég hefði talið heppilegra að þetta frv. hefði ekki komið hér til efnislegar afgreiðslu og Alþingi hefði fengið meiri tíma til þess að skoða þessi mál og önnur frumvörp og tillögur sem hér liggja fyrir þinginu og eru þessu máli tengdar. Það er í sjálfu sér mjög slæm afgreiðsla og röð á hlutunum að efnislegar tillögur sem ættu að koma til afgreiðslu á undan þeirri heimild sem hér á að fara fram á handa ríkisstjórninni til að selja hlut í bönkunum skuli ekki fá hér umfjöllun og afgreiðslu fyrst. En úr því að á það er knúið að þetta komi til afgreiðslu þá er mér ekkert að vanbúnaði að greiða atkvæði gegn því. Ég er ósamþykkur því að hæstv. ríkisstjórn fái þessa heimild til að ráðskast með eignarhlut almennings í bönkunum. Henni er ekki treystandi fyrir því og það liggur þvert á móti í farvatninu að þessum hlutum verði ekki skynsamlega ráðstafað af hæstv. ríkisstjórn. Ég er því málinu andvígur, herra forseti.