Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er til staðfestingar á brbl. um breyt. á lögum nr. 55 1955, um húsnæðismálastjórn og veðlán til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi íbúða, en þau lög setti hæstv. fyrrv. ríkisstj. í samræmi við samkomulag þeirra flokka, er að henni stóðu. Ekki er vafi á því, að veðlánakerfi það, sem myndað var með þessum lögum, og önnur ákvæði, sem þessi lög höfðu að geyma, bættu mjög úr aðkallandi þörf þeirra bæjarfélaga og einstaklinga, sem stóðu í því að byggja íbúðarhúsnæði, því að segja mátti, að lánastarfsemi eða lánastofnanir væru lokaðar fyrir þessum aðilum. Aðeins þeim, sem höfðu aðgang að lánum úr lífeyrissjóðum eða studdust að einhverju við einhvers konar byggingarfélagssamtök, var mögulegt að byggja, en það var lítill hluti allra þeirra, sem húsnæðislausir voru eða bjuggu í heilsuspillandi húsnæði, en einmitt II. kafli þessara laga hljóðar um útrýmingu slíkra íbúða. Mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um þessi lög í sambandi við frv. þetta, sem hér liggur fyrir. Í 6. gr. l. er svo ákveðið í b-lið, að lánaupphæð úr veðlánakerfinu nemi samtals allt að 2/3 hlutum verðmætis íbúðar samkvæmt sérstöku mati, en fari þó ekki yfir 100 þús. kr. á hverja íbúð. Samkvæmt c-lið sömu greinar er lágmarksupphæð hinna svonefndu A-lána 50 þús. kr. og B-lána 20 þús. kr., eða samtals 70 þús. kr. á íbúð. Lánin, sem veitt voru, náðu þó í ýmsum tilfellum ekki þessari upphæð, a.m.k. ekki á smærri stöðum úti um land, þar sem ég þekki til. Þar námu lánin yfirleitt ekki nema um 50 þús. kr. Þrátt fyrir það var þetta mikil hjálp til þeirra, sem lánin fengu, og ólíkt betra ástand en áður var, þegar ekkert lán var að fá til þessara hluta. En þrátt fyrir það að lánin voru skorin niður og lækkuð, reyndist fjármagn ekki fyrir hendi í veðlánakerfinu til að fullnægja eftirspurn eftir lánunum. Svo mikil var eftirspurnin. Tugir, ef ekki hundruð íbúða standa nú hálfgerðar um allt land og framkvæmdir við þær stöðvaðar að meira eða minna leyti, vegna þess að eigendur þeirra hafa reitt sig á að fá lánin og byrjað framkvæmdirnar í þeirri von, en sú von hefur brugðizt enn sem komið er. Geta allir gert sér í hugarlund, hver vandræði og erfiðleikar stafa af þessu ástandi fyrir hlutaðeigandi einstaklinga og bæjarfélög. Ég drep á þessar staðreyndir í sambandi við frv. það, sem hér liggur fyrir til staðfestingar á brbl. um breyt. á umræddum lögum um húsnæðismálastjórn o.fl. Menn skyldu nú ætla, að þegar núv. hæstv. félmrh. tekur sig til að breyta þessum lögum, fari breytingar a.m.k. að einhverju leyti í þá átt að fá aukið fé í veðlánakerfið, svo að fullnægt verði eftirspurninni eftir lánunum og vandræði þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, yrðu leyst. En það reyndist ekki svo, hverju sem um er að kenna, en breytingin fór í þá einu átt að fjölga um tvo menn í húsnæðismálastjórn, að því er virðist til að sitja yfir tómum sjóðum. Þegar fyrrv. ríkisstj. lagði frv. um húsnæðismálastjórn o. fl. fyrir Alþingi, voru ákvæði í 1. gr. um það, að 3 menn skyldu sitja í húsnæðismálastjórninni. Í meðferð þingsins breyttist þetta svo, að stjórnina skyldu skipa fimm menn og aðrir fimm til vara. Í framkvæmd var þetta síðan svo, að tveir menn úr stjórninni önnuðust úthlutun lánanna, skipuðu nokkurs konar framkvæmdarstjórn, án þess að minnzt væri á þá tilhögun í lögunum sjálfum, og hélzt sú skipan, þar til gefin voru út brbl. hinn 21. sept. 1956 að tilhlutun hæstv. núv. félmrh., og þau voru um það, að fjölga skyldi um tvo menn í stjórninni, úr fimm og í sjö, og nú skyldi ráðh. tilnefna þrjá menn úr stjórninni til þess að hafa á hendi stjórn allra framkvæmda á vegum hennar, eins og segir í frv. Í rökstuðningi fyrir brbl. segir m.a., að störf húsnæðismálastjórnar hafi reynzt miklu umfangsmeiri en gert hafi verið ráð fyrir í upphafi. Þá er minnt á, að störfin hafi aukizt enn vegna þess, að stjórninni hafi verið falið að hafa eftirlit með framkvæmd laga um afnot íbúðarhúsa í kaupstöðum. Rök fyrir því, að hin eiginlegu störf húsnæðismálastjórnar hafi aukizt, vantar alveg, enda ekki fyrir hendi. Ástæðan fyrir útgáfu þessara brbl. virðist því hafa verið einhver önnur en þetta. Og það er ekki langt að leita. Með úthlutun lánanna fóru, eins og ég hef áður sagt, tveir menn, og höfðu gert frá byrjun. Eftir að núv. stjórn var mynduð, varð að breyta þessu, og það var líka gert hreinlega með brbl. og framkvæmd þeirra. Þessum ráðh. var með sérstöku ákvæði falið að skipa þrjá menn úr stjórninni í nokkurs konar framkvæmdarstjórn, m.a. og aðallega til að úthluta lánunum, að því er virðist, hvað hann og strax gerði. Þar með virðist hinum eiginlega tilgangi brbl. vera náð. En hví ekki að viðurkenna þennan tilgang í upphafi, í stað þess að gefa brbl. út, vægast sagt með mjög hæpnum, ef ekki röngum forsendum? Frv. þetta, sem er 3. mál hv. Nd., var mikið rætt þar, en að lokum afgreitt til þessarar hv. d. og afgreitt í heilbr.- og félmn. 20. des., eða tveim dögum fyrir þinghlé. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþykkt óbreytt, en við hv. 11. landsk. erum á móti frv. Eins og segir í nál. okkar á þskj. 194 lítum við svo á, að engin nauðsyn hafi verið á að fjölga mönnum í húsnæðismálastjórn, eins og á stóð, en það er aðalatriði frv. Við leggjum því til, að frv. verði fellt. En verði frv. samþykkt, munum við bera fram brtt. við það eða fylgja brtt., ef fram skyldu koma.



Herra forseti. Það er nú kannske alveg ástæðulaust að taka til máls um þetta þrátt fyrir ræðu hv. frsm. minni hl. Það er þó rétt að mótmæla því, að það séu neinar rangar forsendur fyrir setningu þessara brbl. Það var greinilegt, að húsnæðismálastjórnin, eins og hún var áður skipuð, var orðin óstarfhæf eftir stjórnarskiptin. Það var dottinn burt sá grundvöllur, sem þessir tveir menn áttu að starfa eftir og hafði ráðið þeirra grundvallarafstöðu til mála, og afleiðingin varð einfaldlega sú, að málin hlóðust upp óafgreidd, sem bezt kemur í ljós af þeirri skýrslu, sem þeir þá gáfu um, að það væri ekki, eins og hv. 2. þm. Árn. sagði hér áðan, tugir eða hundruð af óafgreiddum lánabeiðnum frá fólki, sem hafði verið búið að koma húsum sínum undir þak, heldur voru það þúsundir. Það var hátt á þriðja þúsund, sem lá óafgreitt hjá þeim, og bættist sífellt við. Þannig gat það ekki gengið. Þar við bættist svo, að um þau mál, sem þessir tveir menn ætluðu svo að taka til afgreiðslu eftir stjórnarskiptin, var ekki samkomulag. Þeir skírskotuðu til ráðuneytis eða annars um úrskurði, og það var sýnilegt, að það var ekki hægt að afgreiða þessi mál með eintómum úrskurðum frá ráðuneytinu. Þetta ástand kallaði fram nauðsyn á breytingu, og þar sem Alþingi sat þá ekki að störfum, var ekki hægt að gera það öðruvísi en með brbl. Hins vegar var þetta gert á eins mildilegan hátt og unnt var, þar sem enginn af þeim, sem áður voru í húsnæðismálastjórn, var látinn víkja þaðan, heldur látnir vera áfram í stjórninni og aðeins bætt við tveimur mönnum og síðan ákveðin framkvæmdarstjórn úr þessari 7 manna stjórn. Þeir menn, sem stjórnarandstaðan átti áður í húsnæðismálastjórn, eru þar enn og taka þátt í störfum húsnæðismálastjórnarinnar á fundum hennar fullskipaðrar, en að vísu hvorugur þeirra í framkvæmdarstjórninni. Það bættust svo við ný verkefni á húsnæðismálastjórnina með setningu laganna um bann við notkun íbúðarhúsnæðis til annarra nota en til íbúðar, og var það ærið viðbótarverkefni fyrir húsnæðismálastjórnina. Var sýnilegt, að sú stjórn, sem fyrir var og hafði ekki haft bolmagn til þess að afgreiða málin, eins og þau áður lágu fyrir henni, var ekki til þess bær að bæta við sig nýjum verkefnum. Það var farið hér nokkrum orðum um lánakerfið, hversu mjög það hefði bætt úr þörf. Ég hygg nú, að hver sá, sem kynnir sér það, komist að þeirri niðurstöðu, að lánakerfið hafði komizt í þrot. Það höfðu á þessum tveimur árum, sem sú löggjöf hafði staðið, einmitt hrúgazt upp óafgreiddar lánabeiðnir, svo að skýrslurnar hermdu, að þær væru á þriðja þúsund. Það hafði verið lofað gulli og grænum skógum, sagt, að hver maður ætti að fá lán, sem færi í byggingu, og þetta hafði vakið slíkar vonir, að það fjármagn, sem í áætlunum húsnæðismálakerfisins eða veðlánakerfisins var gert ráð fyrir, hrökk ekki til, allra helzt þegar það vildi ekki heldur skila sér nema að tiltölulega litlum hluta. Það var brostinn fjárhagsgrundvöllurinn fyrir þessu, byggingarþörfin rak fast á eftir, og hin gullnu loforð um, að þetta kerfi ætti að leysa hvers manns þörf, sem á annað borð ætlaði að byggja og þyrfti að byggja, hver einasti maður skyldi fá 70 þús. kr. lán, - það hafði alveg brostið, og það eina, sem var í raun og veru ljósi punkturinn í þessu, var það, að löggjöfin hafði upphaflega aðeins verið miðuð við tvö ár og átti að ganga úr gildi núna um áramótin 1956–57. Það blasti því við, að það yrði að undirbúa nýja löggjöf, sem tæki öðruvísi, á allt annan hátt á þessu mikla vandamáli, húsnæðisvandamálinu, heldur en gert hafði veríð ráð fyrir með setningu laganna um hið almenna veðlánakerfi. Slík löggjöf hefur verið í undirbúningi núna undanfarnar vikur og kemur fyrir Alþingi innan mjög langs tíma, - ég get fullyrt meira að segja: innan mjög skamms tíma. Og það er sú löggjöf, sem verður að taka á þessu vandamáli í heild. Með brbl. var ekki ætlunin að ná öllu fram, heldur því, að það myndaðist starfhæf stjórn á grundvelli laganna, sem áttu að gilda fram til áramótanna. Að því er svo snertir þann fjárhagsgrundvöll, sem sú löggjöf byggðist á, þá var hann sem sé svona brostinn, að á þriðja þúsund húseigendur, sem voru komnir með hús sín undir þak, höfðu ekki fengið neitt lán, og því fé, sem lánakerfið réð yfir fram til síðustu áramóta, var úthlutað til lánveitinga út um land og hér í Rvík og nágrenni, þó að meiri hluta úti um land, vegna þess að fráfarandi stjórnarmenn viðurkenndu, að þeir hefðu heldur látið landsbyggðina sitja á hakanum við tvær seinustu úthlutanir, þar sem þeir gerðu ráð fyrir, að það væri frekar hægt að fá einhverja fjárhagslega aðstoð úti um land fram undir haustið. En þegar svo allt var í þrotum þar, þá var útveguð til bráðabirgða 5 millj. kr. upphæð núna í desembermánuði í viðbót við það, sem lánakerfið hafði gert ráð fyrir, til þess að auka svolítið við þær lánveitingar, sem annars var hægt að veita á seinasta ársfjórðungnum. Ég hygg því, að menn geri sér það ljóst, að hið stóra viðhorf til byggingarmálsins sem vandamáls blasi við þessari hv. d. og við Alþingi, þegar hin nýju frv. um byggingarmálin koma fyrir þingið. Hér er aðeins um að ræða staðfestingu á brbl., sem nauðsyn var að setja, til þess að húsnæðismálastjórnin í því öngþveiti, sem hún sat, væri starfhæf fram til síðustu áramóta.



Herra forseti. Mig langar til í sambandi við þetta mál að beina þeirri fsp. til hæstv. ráðh., hvaða vonir standi til þess, að hægt sé að auka verulega fjármagn til húsbygginga. Hann lýsti réttilega þörfinni, og við vitum það allir, að hún er geipilega mikil. Hann lýsti þessu, hæstv. ráðh., að það biðu á þriðja þúsund íbúðir, sem ekkert lán gætu fengið, og að lánakerfið, sem sett var, hefði komizt í þrot. Ég skal nú ekkert um það segja, en hitt fullyrði ég, að þetta kerfi, þó að ekki væri stórt skref, gerði mikið gagn. En ég vildi gjarnan vita, hvað ríkisstj. hefur hugsað sér til þess að leysa þetta mál, svo að verulegu gagni komi, því að það er engin lausn á málinu að fjölga mönnum í stjórn fyrirtækisins, ef sú stjórn hefur ekkert að gera, ef hún hefur ekkert fé til þess að lána. Það er vitaskuld engin lausn á málinu. Þess vegna langar mig til þess að vita, hvernig hugsað er að leysa þetta mál til frambúðar.



Herra forseti. Ég þarf nú ef til vill ekki að hafa mörg orð um þetta. En það, sem kemur fram hjá hæstv. ráðh., er, eins og hv. þm. V-Sk. minntist á, að von væri á nýrri löggjöf um þessi mál og að þetta kerfi sem sett var 1955, hið almenna veðlánakerfi, hafi bókstaflega komizt í þrot. Ja, að hverju leyti er það? Er það vegna þess, að fé hafi brostið, fé, sem gert var ráð fyrir að bankar lánuðu í þetta? Neituðu þeir að lána í þetta kerfi, eða vilja þeir heldur lána til íbúðabygginga, ef forsendurnar verða einhverjar aðrar en þessi lög fjalla um. Þetta er töluvert atriði, því að ég hygg, að mörgum lítist ekki blómlega á framtíðina, mörgum af þeim, sem eiga þessi á þriðja þús. hús í byggingu úti um allt land og hafa einmitt vænzt sérstaks stuðnings af þessu lánakerfi. Nú fá þeir að heyra það allt í einu frá hæstv. félmrh., að þetta kerfi hafi komizt í þrot, og verður ekki annað skilið en að það verði lagt niður og gert upp eins og hvert annað gjaldþrota fyrirtæki. En við skulum vona, ef svo fer, að eitthvað annað betra komi í staðinn. Eftir því verðum við að bíða, - bíða þangað til frv. það, sem hæstv. ráðh. boðaði, kemur í dagsins ljós, og þá lagast það, sem fundið hefur verið að áður í þessu máli, að ekkert hafi komið fram í þessu frv. annað en að fjölga í stjórninni. Þá trúlega hefur það verið komið á stað hjá hæstv. ríkisstj., að það yrði að taka þetta kerfi allt saman í gegn og koma því á betri rekspöl en nú var komið. En eitt er það, sem mér þykir einnig undarlegt í þessu sambandi og hæstv. ráðh. talaði um, og það er það, að strax eftir stjórnarskiptin lendir úthlutun eða starf húsnæðismálastjórnar í tómum vandræðum. Þá koma þeir engu máli fram, koma sér ekki saman um neitt og verða að fá úrskurði hæstv. ráðh. um allt, sem þeir áttu sjálfir að ráða fram úr. Þetta kemur manni nokkuð undarlega fyrir sjónir, og væri gott að geta fengið upplýsingar um það, hvernig á því stendur.

Félmrh. (Hannibal Valdimarsson) Hv. þm. V-Sk. bar fram eina fsp., um það, hvaða vonir stæðu til um útvegun fjár. Ég verð nú að segja það, að meðan ekki er að fullu gengið frá hinu frv. um fjáröflunarleiðirnar, þá er ekki rétt að skýra Alþingi frá því, hvað komið hefur helzt þar til greina. Þó get ég aðeins sagt það, að í viðræðum, sem fram fóru á s.l. hausti við Landsbanka Íslands, var sérstaklega eftir því gengið við hann, hvort bankinn væri því meðmæltur eða mótmæltur, að lengra væri gengið á þeirri braut, sem hafin var með hinu almenna veðlánakerfi um sölu vísitölutryggðra verðbréfa. Landsbankinn gaf á því viðræðustigi þær upplýsingar, að sala þeirra verðbréfa hefði gengið greiðlega og það væri ekki útilokað, að hægt væri að heimila hærri hundraðshluta af heildarlánunum með slíkum vísitölutryggðum bréfum, t.d. til helminga, en mína hafði það aðeins verið tveir á móti 7, og ekki staðið á því, að slík bréf seldust. Þetta er ein af þeim leiðum, sem ég nú þegar get sagt frá að horft er á og Landsbankinn hefur látið í ljós að hann teldi ráðlegt að fara frekar en farið hefði verið samkvæmt gildandi löggjöf. Að öðru leyti held ég, að það verði að fara þarna ýmsar leiðir til þess að útvega nægilegt fé til byggingarmálanna, af því að hlutverkið er ekki bara að svara eðlilegri íbúðaaukningarþörf augnabliksins, heldur líka að hreinsa þann óhreina grunn, sem skapazt hefur, að útvega fjármagn til þeirra nokkuð á þriðja þúsund húseigenda, sem ekki hafa fengið neitt. Ég tel þá rétt, að ég geri aðeins nánar grein fyrir því, sem ég áðan kallaði, að þetta húslánakerfi hefði komizt í þrot. Það liggur í því, að með setningu laganna og þeim gífurlegu gullnu loforðum, sem þá voru gefin um, að þeir, sem réðust í að byggja sér íbúðarhús án tillits til stærðar, án tillits til efnahags, ættu rétt á, þegar húsið væri orðið fokhelt, að fá 70–100 þús. kr., var slíku eiginlega lofað, þó að í framkvæmdinni væri aldrei tekið í mál að hafa hærra en 70–100 þús. kr. lán vegna slíkra húsbygginga. Þessi lagasetning vakti svo miklar vonir, að hún spanaði af stað slíkt byggingaflóð, að lánakerfið réð ekki við neitt. Það er rétt að segja frá því sem dæmi. Þá sjá allir, hversu óforsvaranlegt þetta var orðið. Þegar þessir tveir menn, sem önnuðust lánveitingarnar, höfðu afgr. lánin fyrstu mánuðina, þá var komin svo margföld tala umsækjenda um lán, sem áttu fullan rétt samkv. l., að viðtölin ein hjá þessum tveimur mönnum voru ekki fram á kl. 5 eða 6 á kvöldin, ekki fram á kl. 10 og 11 á kvöldin, ekki fram á miðnættið, þau voru stundum fram á kl. 4 og 5 að morgni, og fólkið, sem átti samkv. lögum landsins rétt á að fá lán, hékk þarna í forstofu og stigum og út undir götu í viðtalsbiðröð fram undir kl. 4 og 5 að morgni. Svona var þetta bara eftir nokkra mánuði, eftir að þessir menn höfðu starfað í nokkra mánuði, og það er þessi hali, sem liggur núna óafgreiddur enn í dag, og verður með fjáröflun væntanlegrar löggjafar að reyna að hjálpa til að ljúka hinu hálfgerða húsnæði, sem fólkið er nú að baslast með og sumt að örmagnast undir, og gera það að nothæfu íbúðarhúsnæði í viðbót við það, sem „normalt“ þarf að bæta við á ári hverju hér í bænum og annars staðar, þar sem húsnæðisskorturinn er mestur. Þetta ætti að nægja til að sýna mönnum, að það er ekki ofsagt, að þetta húsnæðismála- eða veðlánakerfi hafi komizt í þrot. Það er ekki hægt að „púkka“ upp á það í sömu mynd með því að framlengja löggjöfina um veðlánakerfið. Það verður að verulegu leyti, ég vil segja nálega að öllu leyti að byggja á nýjum grunni. En arfurinn, óreiðuarfurinn, sem skapaðist á tímabili veðlánakerfisins, á þessum tveimur árum, hin ófullnægða lánaþörf, sem þá var ýtt undir, en ekki fullnægt, bíður og verður að leysast með nýrri löggjöf. Það er þetta, sem ég vildi segja í tilefni af ræðum þeirra tveggja hv. þm., sem hér töluðu núna á undan mér.



Ég hef ekki miklu við að bæta, en ég efast ekkert um það, að lýsing hæstv. ráðh. á ástandinu er rétt, þörfin er svo gífurleg. Þarf enginn að halda, að þetta litla lánakerfi, sem sett var upp með þessum lögum, nægi til þess að fullnægja þörfinni. Mér þótti miður, að ráðh. gat ekki gefið neinar vonir um, hvernig hæstv. ríkisstj. hugsar sér að útvega fjármagn í þetta, því að það þarf vissulega meira fjármagn en við höfum yfir að ráða hér heima fyrir í fjármagnslausu landi. Ég skal ekki orðlengja um þetta á þessu stigi. Ráðh. getur haft sínar ástæður til þess að skýra þetta ekki nánar. Ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. finni lausn á þessu máli, lausn, sem fullnægi þörfinni til frambúðar.