Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. Síðan frv. þetta, sem prentað er á þskj. 330, var flutt, hafa allmargar brtt. komið fram við það. Þess vegna hefur það orðið að ráði, þó n. þætti það helzt til langt gengið, að brtt. hv. þdm. yrðu teknar til athugunar að nýju og endurskoðaðar. N. hefur og rætt þessar brtt. við vegamálastjórann og fengið álit vegamálastjórnarinnar, og er það álit prentað með nál. sem fskj., en álit n. er á sérstöku fskj. Samkvæmt þessu er hér um 187 km viðbótartillögur að ræða, að við bættum 5,5 km, sem féllu úr við prentun. Ekki er ástæða til að fara mörgum orðum um þessa viðbót. Áður hafði n. nýjar till. um 534 km, og mun því nú vera um að raeða 727,5 km nýrra vega, sem lagt er til í frv., að gerðir verði. Ég vil leggja áherzlu á að nema nú staðar hér og að d. afgreiði málið með þeim breyt., sem hér liggja fyrir. N. hefur gert það, sem hægt var, til þess að uppfylla kröfur hv. þm. með tilliti til óska þeirra, en erfitt hefur verið að uppfylla kröfur einstakra þm. að fullu, en það skal þeim á bent, að ekki er hér verið að ganga frá l. að fullu fyrir alla framtíð og að l. þessi verða endurskoðuð á ný og reynslan mun skera hér úr, hvað heppilegast er, en ég legg áherzlu á, að ekki verði lengra haldið í breyt. og að þm. sætti sig við þessa afgreiðslu málsins. Ég óska, að lokið verði afgreiðslu þessa máls sem fyrst og að hv. Ed. vænti ekki of mikilla breyt. á því. Ekki er fleira að taka fram varðandi þetta, en persónulega segi ég hv. þm. frá því, að ég tel ekki fyllstu sanngirniskröfum héraðs míns nægilega sinnt, en vænti þess að njóta frekari sanngirni á næstu árum, er l. verða endurskoðuð, og ég legg megináherzlu á, að lokið verði við þá vegi, sem þegar eru íhugaðir.



Herra forseti. Ég er einn af þeim þm., sem á brtt. við frv., en þar sem hv. n. hefur gengið inn á það, sem hún felur í sér, að nokkru leyti, sætti ég mig við afgreiðslu málsins og tek till. aftur, og ég spyr, að ef líkt skyldi ástatt um fleiri, hvort þeir vildu ekki gera hið sama.

Frsm. (Sigurður Bjarnason) : Herra forseti. N. hefur talað við alla flm. till., og var yfirleitt samkomulag um, að þær brtt., sem ekki yrðu teknar til greina, yrðu teknar aftur, og vona ég, að svo verði um allar, en n. hefur reynt að fullnægja óskum þm. sem frekast.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Herra forseti. Frv. þetta var fyrst flutt af hv. menntmn. d. og borið fram af kirkjumálastjórninni. Frv. hefur nú gengið í gegnum Ed. og hefur náð þar samþykki með nokkrum breyt. N. leggur þann skilning í 16. gr. frv., að afgjald prestssetra og prestsseturshúsa sé þar ákveðið sem húsaleiga og að skattlagning og mat fari eftir því. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta, en ég legg til, að frv. nái samþykki



Herra forseti. Hér er um veigalitla breyt. að ræða um raforkuráð. N. var kosin í málið 29. apríl til 4 ára, en það þykir rétt að taka það fram í gr., að það sé til almanaksára, en þessi kjörtími er útrunninn 31. desember 1949. Þetta er aðeins eðlileg breyting, og ég fjölyrði ekki um það frekar.



Herra forseti. Þegar þessi l. voru sett árið 1935, var hér í landi fjárþröng, sem hindraði það, að l. kæmust til framkvæmda. Hins vegar kom það skýrt fram hjá hv. flm., frú Guðrúnu Lárusdóttur, að hún vænti þess, að þegar fjárhagur ríkisins batnaði, þá yrðu þau hæli reist, sem gert er ráð fyrir í l., og þau starfrækt. Í fyrstu málsgr. er ákvæði, sem virðist hafa verið notað sem varnagli gegn því, að l. yrðu framkvæmd. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. sér um, jafnóðum og fé er veitt til þess í fjárl., að stofnuð séu: a. Skólaheimili, eitt eða fleiri, fyrir unga vanvita og hálfvita“, o.s.frv. - Þetta ákvæði virðist hafa gefið átyllu til þess að láta I. ekki koma til framkvæmda á sama tíma og fjöldi annarra stofnana varðandi heilbrigðis- og menningarmál hafa verið reistar. Miða brtt. mínar að því að nema í burtu þennan varnagla og taka af öll tvímæli um, að l. komi til framkvæmda. Höfuðbreyt. á 1. gr. er sú, að ég legg til, að fyrsta málsgr. orðist þannig: Ríkið lætur reisa og starfrækja o.s.frv. - Aðrar breyt. eru ekki á 1. gr., nema a-lið. Þar kemur inn í á eftir orðunum hálfvita, og börn og unglinga, sem að dómi sálfræðinga eru sérstaklega vanþroska, en kenna má þó ofurlítið til munns og handa, eins og í l. stendur. Þessi liður er allrúmur. Hann nær yfir vanvita, hálfvita og börn og unglinga, sem að dómi sálfræðinga eru sérstaklega vanþroska. En það er oft ekki á leikmannsfæri að dæma um það, hvort um er að ræða vanþroska börn, hálfvita eða fávita eða aðeins seinþroska börn. Þess vegna taldi ég rétt að ákveða það í l., að þegar á að dæma um, hvort börn skuli sett á hæli, sem ætlað er vanvitum og hálfvitum, þá skuli kalla til sérfróða menn og þá fyrst og fremst sálfræðinga. 6. gr. er breytt verulega. Í l. er gert ráð fyrir, að ráðh. skipi 3 manna eftirlitsn. með þessum hælum. Mér virðist þetta ekki nauðsynlegt. Í landinu er starfandi barnaverndarráð, sem þetta ætti að heyra undir. Álít ég, að það skuli hafa eftirlit með slíkum barnahælum. Að vísu er til þess ætlazt, að fávitahælin geti tekið að sér sjúklinga á öllum aldri til elliára. En þess ber að gæta, að þeir sjúklingar standa raunverulega, hvað vitsmuni snertir, ekki hærra en ung börn. Fávitar hafa jafnvel ekki greind 2–3 ára barns. Mér finnst því óþarfi að gera ráð fyrir sérstakri umsjónarn. með þessum hælum. Þá tel ég rétt, að sérfróðum lækni, ef hans er kostur, sé falið að hafa umsjón með heilsugæzlu þessa fólks. Ég legg svo til, að 7. gr. l. falli niður, og leiðir það af sjálfu sér. Með l. um ríkisframfærslu sjúkra manna og örkumla er gert ráð fyrir, að þessir sjúklingar, sem l. fjalla um, heyri undir þau l. Þar með eru fallin niður ákvæði 7. gr., sem var um sérstaka framfærslu þessara sjúklinga. Sama gildir um bráðabirgðaákvæði með sömu l., er það líka fallið úr gildi. Þau l. voru til meðferðar á sama þingi og þessi l., enda var gert ráð fyrir, að þegar þau l. yrðu samþ., þá féllu bráðabirgðaákvæði þessara l. niður. Þetta er ekkert annað en formsatriði. Það hafa ekki verið birtar ábyggilegar skýrslur um þessa sjúklinga í landinu. En vitað er, að þeir eru margir. Í heilbrigðisskýrslum frá landlækni 1943 er talið, að utan Reykjavíkur séu 171 fáviti. Er þó vitað, að þar koma ekki öll kurl til grafar. Foreldrar reyna í lengstu lög að komast hjá því að geta um slík börn og halda ef til vill lengi í þá von, að ekki sé ástandið svo alvarlegt með barnið, að um algeran vanvita sé að ræða. Einnig mun ekki heldur hafa verið gerð veruleg gangskör að því að afla ábyggilegra skýrslna um þetta af öllu landinu. En svo langt sem þessar skýrslur ná, þá er það auðséð, að hér er mikið nauðsynjamál á ferðinni. Í einu þorpi, Ólafsvík, eru t.d. 5 fávitar, í einu héraði á Austfjörðum 10. Það er mjög alvarlegt að hafa slíka sjúklinga þannig. Þeir taka oft upp starfskrafta einnar manneskju eða fleiri. Ég veit dæmi til þess, að það opinbera hafi orðið að ráða mann til þess að annast einn fávita. Auk þess hafa þessir sjúklingar slæm áhrif á umhverfi sitt. Ég þykist vita, að enginn ágreiningur muni vera um það, að hinu opinbera beri að sinna þessum sjúklingum og gera það fyrir þá, sem í mannlegu valdi stendur, engu síður en fyrir aðra sjúka menn. En þar með hefur þetta líka dregizt allt of lengi. Og þessu máli hefur nú verið hreyft hér til þess að reyna að koma skriði á það, svo að það verði tekið sömu tökum og önnur heilbrigðismál. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið á þessu stigi. Ég vona, að hv. þm. sýni málinu skilning, og óska ég, að því verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til að bera nokkuð af því til baka, sem hv. flm. hefur talað varðandi nauðsyn þessa máls. Þessi nauðsyn var fyrir hendi löngu áður en frú Guðrún heitin Lárusdóttir flutti sitt frv. árið 1936. Var þetta viðurkennt af Alþ. með því, að samþ. var að reisa fávitahæli, jafnskjótt og fé væri til þess ætlað á fjárl. Hins vegar tel ég það skyldu mína að benda hv. flm. og þeirri n., sem málið fær til meðferðar, á, að eigi að bæta nýjum útgjaldapósti á þau fjárl., sem fyrir liggja, þá er það ekki kleift, nema því aðeins, að um leið séu gerðar ráðstafanir til þess að kippa út úr fjárl. einhverjum af þeim útgjaldapóstum, sem þar eru, og ég verð að segja, að mættu vel víkja fyrir jafn, miklu nauðsynjamáli og hér liggur fyrir. Upp á síðkastið hefur það oft viðgengizt hér á Alþ., og ætla ég ekki að mælast undan að hafa tekið þátt í slíku, að þm. samþykki löggjöf um eitt og annað, sem bindur ríkinu útgjaldabyrði, sem ekki reynist svo fært að standa við. Í mörgum greinum hefur hér verið við hafður allt of mikill hraði. Ég vil t.d. benda á, að til þess að fullnægja kröfum l. um barnaskóla eina nú við afgreiðslu þessara fjárl. mun til þess þurfa 7 millj. kr. Það er aðeins til barnaskólanna, en svo koma þar á eftir framlög til gagnfræðaskóla í sveitum og kaupstöðum, og eru það margar millj. kr. Ég drep aðeins á þetta til þess að sýna, hvernig ástandið er. Hér var um daginn verið að afgreiða frv. til l. um hýsingu prestssetra, sem hefur stórkostlegan kostnað í för með sér fyrir ríkið. Þess vegna vil ég mæla það til n. þeirrar, er mál þetta fær til athugunar, að ef n. vill taka undir óskir flm. um það, að á þessu þingi verði tekið upp á fjárl. framlag til þess að byggja fávitahæli, þá geri hún ráðstafanir til að fella niður úr fjárlagafrv. eitthvað annað, sem bæði ríkisstj. og hv. flm. vilja sætta sig við, í staðinn fyrir þetta, og mun ekki af veita. Ég bið hv. flm. að taka þetta engan veginn sem andúð til málsins af minni hendi, þótt ég segi eins og er. Ég álít, að mér beri skylda til þess að lýsa fyrir honum og öðrum þeim vandkvæðum, sem hér eru á ferðinni. Á þeim tímum, þegar þetta mál var til meðferðar í þinginu, var ég einn af þeim, sem veittu því brautargengi, og gerði ég það enn, ef ég teldi fært að hrinda því í framkvæmd, eins og hv. þm. óskar. En hitt má Alþ. taka til athugunar, að hér er á mörgum sviðum lögfest að leggja út í mikinn kostnað af almannafé til fyrirtækja, sem þó eru engan veginn eins aðkallandi og það, sem um ræðir í þessu frv.



Ég skil vel afstöðu hæstv. fjmrh. Hann vill, að tekið sé fullt tillit til fjárl. í sambandi við þetta mál. Og því gæti ég trúað, að finna mætti í fjárl. einhver þau útgjöld, sem ekki væru eins nauðsynleg og þetta, sem hér um ræðir. Ég efast um, að til séu margir útgjaldaliðir, sem séu jafnnauðsynlegir og aðkallandi og framkvæmd þessara l. Í grg. geri ég ráð fyrir, að veitt verði strax á þessu ári til að koma upp fávitahæli. Það gerði ég með það fyrir augum að láta það koma strax fram, að ég álít það óhjákvæmilega nauðsyn, að þegar sé hafizt handa um þessar aðgerðir. Mér dettur að vísu ekki í hug, að öll þau hæli, sem hér er gert ráð fyrir, komist upp. Þau þyrftu að vera minnst 3–4, en ég held, að það yrði að byrja svo myndarlega á næsta ári. að það fengist veruleg bót frá því, sem nú er í þessu efni. Það er í raun og veru ekki eitt einasta opinbert hæli fyrir þessa sjúklinga. Á Kleppjárnsreykjum í Borgarfirði eru 10–20 sjúklingar, en það er þannig til komið, að fyrir löngu kom ung og áhugasöm stúlka upp hæli fyrir þessi börn austur í Grímsnesi af eigin rammleik að mestu leyti, en fékk svo aðstoð bæjar og ríkis. Það sýndi sig, að ekki var hægt að reka þetta hæli eitt, svo að vel væri, svo að hún reisti almennt barnahæli í grennd við húsið, sem fávitarnir voru í. Þetta var látið afskiptalaust um nokkur ár, en varð algerlega óviðunandi, þegar fávitarnir eltust, og á stríðstímanum, þegar erfitt var að fá starfsfólk, varð að grípa til þess að láta elztu börnin sjá um gömlu fávitana, og var þá komið það ástand, sem ekki mátti við una, og fyrir það var gripið til þess ráðs að flytja sjúklingana að Kleppjárnsreykjum. En þetta var ekki hæli. heldur gamall læknisbústaður. Staðurinn var ekki ætlaður fyrir slíkt hæli. Ég vil leyfa mér að bæta því við það, sem ég sagði áðan - þrátt fyrir það, sem hæstv. fjmrh. sagði um erfiðleika á fjárveitingum -, að ég vona, að Alþ. sýni þessu frv. fulla velvild og að það verði samþ. Ég tel, eins og ég sagði áðan, eðlilegt að málið fari til allshn., en ekki til fjhn. á þessu stigi. Á eftir væri svo hægt að flytja brtt. við fjárl. um sérstaka fjárveitingu í þessu skyni.