Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Iðnn. hefur fjallað um þetta mál á einum fundi. Fyrir þeim fundi lá bréf frá samstarfsnefnd sveitarfélaganna á Suðurnesjum, sem ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta. Það er svo hljóðandi: „Að undanförnu hefur framkvæmdanefnd vegna Hitaveitu Suðurnesja, sem var kosin af samstarfsnefnd sveitarfélaganna á Suðurnesjum, unnið að því í samvinnu við iðnrh., fjmrh. og starfsmenn þeirra að semja frv. það til l. um Hitaveitu Suðurnesja, sem nú liggur fyrir hv. Alþ. Var það í framhaldi af undirbúningsviðræðum, sem átt höfðu sér stað í tíð fyrri ríkisstj., en hlé hafði orðið á þeim vegna stjórnarskiptanna. Á meðan á samningu frv. stóð gafst samstarfsnefndinni jafnan kostur á að fylgjast með framvindu mála og koma sjónarmiðum sinum á framfæri við framkvæmdanefndina. Enn fremur hefur efni frv. verið kynnt fyrir öllum sveitarstjórnunum á Suðurnesjum. Þar sem það er einlæg ósk suðurnesjamanna að framkvæmdir við hitaveituna geti hafist sem allra fyrst, skorar samstarfsnefndin hér með á iðnn. og alþm. alla að veita frv. brautargengi án tafa, svo að það geti orðið að lögum áður en til jólaleyfis alþm. kemur. Virðingarfyllst. Í samstarfsnefnd sveitarfélaganna á Suðurnesjum: Eiríkur Alexandersson, bæjarstjóri, Grindavík. Jóhann Einvarðsson, bæjarstjóri, Keflavík. Alfreð G. Alfreðsson, sveitarstjóri, Sandgerði. Haraldur Gíslason, sveitarstjóri, Gerðahreppi. Guðmundur Hauksson. sveitarstjóri, Vogum. Jósef Borgarsson, oddviti, Höfnum. Albert K. Sanders, sveitarstjóri, Njarðvík.“ Við í iðnn. komum okkur saman um það einróma að fallast á þessi tilmæli allra sveitarfélaga á Suðurnesjum. Að vísu er það dálitið óvenjulegur háttur að afgreiða mál án þess að n. geti lagt í sjálfstæða vinnu í sambandi við það og ég tel að slíkt þurfi að vera undantekning í okkar störfum á þingi. En þetta mál er þannig vaxið að um það hefur verið fjallað bæði af fyrrv. ríkisstj. og þeirri núv., og ég hygg að allir þingflokkar hafi góða vitneskju um það, þannig að ég geri ekki ráð fyrir að það hefði komið til neinna breytinga af hálfu n. þótt hún hefði haft ráðrúm til þess að fjalla lengur um málið. Ég skil ákaflega vel að suðurnesjamenn vilja að Alþ. standi þannig að þessu máli að hægt sé að ráðast í fjáröflun og aðrar nauðsynlegar framkvæmdir sem allra fyrst, og við í iðnn. vorum sammála um að vilja stuðla að því að okkar leyti. - Ég held, að þetta séu nú meginatriðin í afstöðu n. í heild. Ég vil svo einnig víkja að brtt. sem ég flyt á þskj. 157. Hún er flutt af mér, ekki till. n. Ég vil taka það skýrt fram, þótt ég geri hvort tveggja í sömu ræðunni, að mæla fyrir n. í heild og þessari till. Ég vék að því í sambandi við 1. umr. málsins, að ég hefði talið það mjög eðlileg vinnubrögð að afgreiða samtímis þetta mál og frv. til l. um breyt. á orkul., sem fjallar um háhitasvæði, vegna þess að eignarréttarvandamál kemur þarna upp og skiptir ákaflega miklu máli hvernig það verður leyst. Það var um það talað í n. að við afgreiddum þetta mál um háhitasvæði að loknu jólaleyfi, og ég vona að okkur takist að ná samstöðu um það mál, því að ég held að þar sé um meginatriði að ræða sem þurfi að fá skorið úr hér á Alþ. En ég hef lagt það til í sambandi við þetta frv. um Hitaveitu Suðurnesja, án þess að ég ætlist til þess að það valdi nokkrum deilum eða töf, að 14. gr. frv. breytist dálitið, verði svo hljóðandi: „Ríkið á allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita í Svartsengi við Grindavík og uppleystra efna og gastegunda sem háhitavatni og gufu fylgja. Ráðh. getur heimilað Hitaveitu Suðurnesja að taka eignarnámi lönd, mannvirki og önnur réttindi sem nauðsynleg eru til framkvæmdanna samkv. l. þessum. Um framkvæmd eignarnámsins fer eftir l. nr. 11 frá 1973:“ Þarna er sem sé skilið á milli orkunnar, sem um er að ræða á þessu háhitasvæði, og annars eignarréttar, sem fer að sjálfsögðu eftir almennum lögum, en lagt til að ríkið lýsi yfir því að orkan sé eign almennings, almannaeign í landinu. Ég hygg að ef þessi brtt. yrði samþykkt, þá mundi ganga betur að útkljá þá samninga sem nú standa yfir milli iðnrn. og eigenda þessa svæðis. Ég óttast dálítið að það kunni að hljótast töf af því að eigendur svæðisins gera sér allháar hugmyndir um greiðslu fyrir orkuna. Ef Alþ. sker úr um þetta mál geri ég ráð fyrir að þessir samningar mundu nást með auðveldari hætti en ella mundi og það geti hreinlega flýtt fyrir framkvæmd málsins. Ég legg sem sagt fram þessa till., en ég vil leggja áherslu á bað, bæði af minni hálfu og af hálfu n. í heild, að við óskum eftir því að bæði Nd. og Alþ. allt stuðli að því að frv. verði að lögum fyrir jólaleyfi.



Herra forseti. Hv. frsm. hefur nú lýst vilja n. í þessu máli og afgreiðslu hennar. N. var einhuga um að verða við óskum suðurnesjamanna um það að leggja sitt til að frv. yrði að lögum fyrir jólafríið. Þetta frv. er orðið nokkuð vel undirbúið, og ég hygg að það sé rétt, sem kom fram í ræðu frsm., að þótt n. hefði haft lengri tíma til athugunar á málinu, þá hefði það ekki breytt miklu. Það eru glöggir útreikningar og miklar rannsóknir sem liggja að baki þessa máls, þannig að það verður að vænta þess að arðsemin, sem talin er vera allgóð á þessu fyrirtæki, sé á rökum reist og þeir reikningar sem þar hafa verið lagðir fram. En það er aðeins út af brtt. hv. 3. þm. Reykv. sem ég sé ástæðu til að taka til máls, þótt hann lýsti að öllu leyti rétt aðdraganda þessarar till. og að n. styður hana ekki. Ég tel að þessi till. sé ekki tímabær og eigi ekki við á þessu stigi málsins. Það er vitað, að nú eru gerðar samningstilraunir við landeigendur og hitaeigendur um þetta mál. - Ég er alls ekki þeirrar skoðunar, að það tefji fyrir málinu þótt umrædd till. verði ekki samþ. Ég er ekki heldur þeirrar skoðunar að verðið á hitaréttindunum verði svo hátt að það skipti nokkrum sköpum í sambandi við mannvirkið sem hér á að ráðast í. Ég minnist þess, að í ársskýrslu Rafmagnsveitna ríkisins 1973 var um þetta skrifað og þá kom það fram skýrt og ákveðið að verðið á hitaréttindunum í Svartsengi mundi ekki skipta neinu verulegu máli í sambandi við stofnkostnað fyrirtækisins. Það er rétt að fyrir iðnn. liggur frv., sem var flutt hér í fyrra um háhitasvæðin, og það er einnig rétt að talað var um að taka það mál til afgreiðslu eftir þinghléið. Það var einnig rætt um að taka það til alvarlegrar athugunar hvort n. gæti sameinast um einhverja lausn á því frv. Það tókst ekki í fyrra. Við sjálfstæðismenn vorum á móti málinu, eins og það var þá lagt fyrir. Nú er það enn í svipuðu formi og það var. Frv. var sent í fyrra til umsagnar nokkurra aðila, og það voru ýmis mótmæli sem komu fram. Ég minnist sérstaklega umsagnar Búnaðarþings sem var alveg á móti frv. eins og það var lagt fyrir í fyrra. Enn hefur ekki verið gerð sú breyting á frv. sem neinu máli skiptir eða nægir til þess að Búnaðarþing mundi geta fellt sig við frv., eins og það er núna. En það er ekki nema sjálfsagt að athuga hvort hægt er að sameinast um einhverja breytingu á frv. Ég er ekki þeirrar skoðunar eins og hv. þm. Magnús Kjartansson, sem sagði í fyrra að eins og orkulögin væru, þá hefði það jafnvel tafið fyrir því að framkvæmdir gætu hafist. En ég minnist þess ekki, að það sé hægt að nefna nokkurt dæmi um að mannvirki hafi tafist vegna þess að lögin, sem nú eru í gildi um þessi efni, séu ekki nægilega virk. Eignarnámsheimildin er alltaf fyrir hendi, og sá möguleiki er vitanlega notaður þegar samninga.leiðin bregst. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að segja meira um þetta. Þetta frv. getur örugglega orðið að lögum vegna afgreiðslu iðnn. Nd. Ég hygg að það sé nauðsynlegt að flýta fyrir málinu til þess að hægt sé að gera alvöru úr samningum við þá sem eiga hitaréttindi í Svartsengi. Gera þarf ráðstafanir til þess að útvega fjármagn, því að hér er um dýrt fyrirtæki að ræða, en aðkallandi og gott fyrirtæki eigi að síður.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls voru borin fram tilmæli um það, að iðnn. hraðaði afgreiðslu málsins til þess að reyna að ljúka því í báðum deildum fyrir jól. Ég vil leyfa mér að þakka iðnn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu á málinu og vænti þess að það fái góðar undirtektir og greiða göngu í gegnum þingið.



Herra forseti. Þetta mál hefur þegar hlotið afgreiðslu og samþykki Ed. Allshn. Nd. hefur athugað frv. og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess með einni breytingu. Það fólk, sem skal öðlast ríkisborgararétt samkv. þessu frv., var einnig talið upp í frv. sem var langt komið að afgr. á s.l. vori, en náði þá ekki afgreiðslu vegna óvæntra loka þingsins. Nefndir þingsins höfðu þá gert athugun á þeim, sem upp eru taldir í frv., og samþykkt að mæla með ríkisborgararétti þeim til handa. Breytingin, sem allshn. Nd, leggur til að gerð verði, er þess efnis, að Touvina Sofia. sem er fædd í Sovétríkjunum, verði bætt við í frv., en nafn hennar mun hafa verið sett inn í fyrravor, en af einhverjum mistökum fallið niður. Þykir rétt að verða við þeirri ósk að taka hana aftur inn í frv., enda er þegar gert ráð fyrir því að hún fylgi með, sbr. brtt. við fjárlagafrv. sem lagðar hafa verið fram hér í þinginu. N. er sem sagt sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. með þessari einu breytingu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breyt. á l. nr. 46 16. apríl 1971. um lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðarkaupstaðar, og um heimild fyrir Hafnarfjarðarkaupstað að taka eignarnámi landspildu í Hafnarfirði. Ég flyt þetta frv. ásamt hv. þm. Reykn., sem sæti eiga í þessari d., þeim Gils Guðmundssyni og Ragnheiði Sveinbjörnsdóttur, auk hv. þm. Eyjólfs Sigurðssonar. Þetta frv. er flutt að beiðni bæjarstjórnar Hafnarfjarðar og hreppsnefndar Garðahrepps. Í sjálfu sér er hér um að ræða einfalt og lítið mál þótt í þetta viðamiklum búningi sé. Það er um að ræða að tæpur 1/2 hektari úr landi Garðahrepps fari í lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar, og það er raunar það sem talnaröðin í 1. gr. frv. þýðir, 2. gr. kveður hins vegar á um heimild bæjarstjórnar Hafnarfjarðar f.h. bæjarsjóðs til að taka eignarnámi leiguréttindi á landi því, sem Sjómannadagsráð hefur fengið undir fyrirhugaðar byggingar Dvalarheimilis aldraðra í landi Hafnarfjarðar. Það fylgir hér grg. sem er bréf bæjarstjórans í Hafnarfirði og sveitarstjórans í Garðahreppi, - bréf sem þeir hafa skrifað þm. Reykn. í Nd., og þar er þetta mál allt nánar rakið. Ég þarf ekki að endurtaka neitt sem þar er sagt. En í sem stystu máli sagt er frv. flutt vegna þess að sú lóð, sem Sjómannadagsráð hafði fengið hjá bæjarstjórn Hafnarfjarðar, reyndist ekki nægilega stór þegar farið var að hanna byggingar sem þarna skyldu rísa. Þess vegna var á sinum tíma leitað til hreppsnefndar Garðahrepps til þess að fá viðbótarland, en landið, sem Sjómannadagsráð hafði fengið, var einmitt á mörkum þessara sveitarfélaga. Sú málaleitan var samþykkt af hreppsnefnd Garðahrepps. Síðan var gerð ákveðin samþykkt á milli sveitarstjórnanna til þess að forðast eða koma í veg fyrir hugsanlega árekstra sem gætu orðið ef stofnun sem þessi yrði í tveimur sveitarfélögum. Þannig var t.d. ákveðið að byggingarnefnd Hafnarfjarðar skyldi fjalla um þetta mál eingöngu, heilbrigðisnefnd Hafnarfjarðar að því er varðaði þessa stofnun og annað eftir því. En siðar kom úrskurður skipulagsstjórnar ríkisins með stuðningi félmrn. þess efnis að ekki væri heimilt að byggja stofnun sem þessa í tveimur sveitarfélögum. Því er ekki um annað að ræða en að breyta mörkunum, og það hafa sveitarstjórnir þessara sveitarfélaga þegar samþykkt. Ég vonast til að þetta frv. nái afgreiðslu fyrir jólahléið. Það er að vísu seint á ferðinni, en það er nauðsynlegt að fá frv. samþykkt til þess að ekki verði tafir á byggingarframkvæmdum Sjómannadagsráðs. Verkið hefur þegar verið boðið út að nokkru, en ekki er hægt að hefja framkvæmdir fyrr en þessi breyting hefur verið gerð. Ég legg svo til, hæstv. forseti, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísa ð til hv. allshn.



Forseti. Á þskj. 126 hef ég leyft mér að flytja lítið frv. til l. um breyt. á l. um íbúðarhúsnæði í eigu ríkisins. Fyrir nokkrum árum var gerð sú breyting í þessum l. að húsnæði í eigu ríkisins, sem notað var sem prestssetur, skyldi selt þegar það var ekki notað lengur af þeim prestum, sem þá dvöldu í húsunum, og andvirði húseignanna látið ganga í ríkissjóð. Þessi breyting hefur valdið nokkrum vandkvæðum fyrir presta og söfnuði í þéttbýli, vegna þess að prestar, sem eru í prestaköllum hér í þéttbýlinu, hafa átt í erfiðleikum með að koma sér upp húsnæði í viðkomandi prestakalli. Prestssetur, bæði í þéttbýli og dreifbýli, gegna fjölþættu hlutverki eins og alþjóð er kunnugt, bæði beint kirkjulegt starf og annað sem snertir félagsleg vandamál í viðkomandi prestakalli, og það er brýn nauðsyn að aðstoða söfnuði við að reisa annaðhvort heimili, húsnæði á vegum safnaðarins eða aðstoða presta við að byggja og búa í viðkomandi héraði eða viðkomandi prestakalli. Því er þetta frv. flutt til að veita þessa aðstoð. Hér er ekki beðið um neina fjárveitingu beinlínis úr ríkissjóði, heldur að l. sé breytt í það form að þegar viðkomandi fasteignir séu seldar, þá í stað þess að andvirðið gangi beint í ríkissjóð renni það í sérstakan sjóð sem síðan skal notaður til að veita þeim söfnuðum styrk er sjálfir vilja tryggja sóknarprestum sinum húsnæði, enda verði þá húsnæðið í eigu safnaðarins. Síðan er nánar kveðið á um, hvernig með vörslu og meðferð sjóðsins skuli fara. Frv. er flutt að beiðni presta og safnaða hér í þéttbýlinu, ekki aðeins í Reykjavík, heldur í nágrenni Reykjavíkur. Það er í samræmi við ályktanir prestastefna, og eru eindregin tilmæli þessara aðila, að Alþ. sýni þessu máli skilning og veiti þessu máli lið. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.