Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um að hver þingflokkur fái 20 mínútur til umráða sem skiptast í þrjár umferðir, átta mínútur í fyrstu umferð og sex mínútur í tveimur síðari umferðunum. Röð flokkanna verður þessi í öllum umferðum: Alþfl., Framsfl., Þjóðvaki, Alþb. og óháðir, Sjálfstfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn flokkanna verða: Fyrir Alþfl. talar Gísli S. Einarsson, 5. þm. Vesturl., í fyrstu umferð, Lúðvík Bergvinsson, 6. þm. Suðurl., í annarri og Sighvatur Björgvinsson, 4. þm. Vestf., í þriðju umferð. Ræðumenn Framsfl. verða: Halldór Ásgrímsson utanrrh. í fyrstu umferð, í annarri Ólafur Örn Haraldsson, 11. þm. Reykv., og í þriðju umferð Páll Pétursson félmrh. Ræðumenn Þjóðvaka verða: Jóhanna Sigurðardóttir, 13. þm. Reykv., í fyrstu umferð, í annarri Svanfríður Jónasdóttir, 6. þm. Norðurl. e., og Ágúst Einarsson, 11. þm. Reykn., í þriðju umferð. Ræðumenn Alþb. og óháðra verða í fyrstu umferð Margrét Frímannsdóttir, 5. þm. Suðurl., í annarri Ögmundur Jónasson, 17. þm. Reykv., og í þriðju umferð Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl. Fyrir Sjálfstfl. talar í fyrstu umferð Friðrik Sophusson fjmrh., í annarri Árni Johnsen, 3. þm. Suðurl., og í þeirri þriðju Einar K. Guðfinnsson, 1. þm. Vestf. Fyrir Samtök um kvennalista talar Kristín Halldórsdóttir, 12. þm. Reykn., í fyrstu umferð, í annarri umferð Kristín Ástgeirsdóttir, 14. þm. Reykv., og Guðný Guðbjörnsdóttir, 19. þm. Reykv., í þriðju umferð. Hefst nú umræðan.

Herra forseti. Ágætu áheyrendur og ágætu áhorfendur. Nú eru bjartir og fagrir vordagar á Íslandi, náttúran er 3--4 vikum fyrr á ferðinni en oft áður. Það eru betri horfur hjá flestum fyrirtækjum og ríkissjóði en verið hefur um árabil. Þessu ráða ytri skilyrði, hagstæðir markaðir og vaxandi sjávarafli. En eftir sitja fjölmörg íslensk heimili sem eru í skugga skulda og með of lágar tekjur til að standa undir þeim. Það er komið að umræðu eða uppgjöri eftir fyrsta starfsár ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í helmingaskiptum við Framsókn. Fyrir síðustu kosningar lýstum við alþýðuflokksmenn því í okkar ræðum að efnahagskreppa síðustu ára væri að líða undir lok. Núna er unnt að gefa út dánarvottorð á kreppuna hjá ríkinu og mörgum fyrirtækjum en því miður ekki hjá mörgum fjölskyldum. Við sögðum betri tíma í vændum, nú væri komið að því að bæta stöðu heimilanna í landinu. Horfur á aukningu í þorskveiðum, síld og loðnuveiðum lágu fyrir. Markaðshorfur hagstæðar, skuldasöfnun erlendis stöðvuð og stöðugleiki kominn á í efnahagskerfi þjóðarinnar. Allar okkar spár hafa staðist. Fyrirtækin í landinu hafa rétt úr kútnum eins og varð að gerast. Þau fóru að skila hagnaði svo miklum að hundruðum milljóna skiptir í sumum tilvikum vegna enn betri aðstæðna en spáð var. Það sem út af stendur er staða heimilanna. Skuldir hafa aukist. Framfærslugetan hefur versnað þrátt fyrir kaupmáttaraukningu vegna þess að fólk hefur minna milli handanna vegna samdráttar í atvinnu. Sá tími er liðinn að unnt sé að bæta við sig yfirvinnu til að rétta af fjárhaginn. Sá tími er löngu liðinn að verðbólgan minnki skuldirnar. Þingmenn úr öllum flokkum hafa birt vilja sinn í ræðum og ritum til að bæta stöðu heimilanna en það verður að fylgja viljanum eftir með aðgerðum. Við skuldum svo mikið erlendis að við verðum á þessu ári að greiða 40 milljarða í afborganir og vexti, tvöfalda þá upphæð sem síldin og loðnan gefur okkur samtals. Þessi upphæð er sambærileg við það sem heilbrigðis- og tryggingakerfið kostar. Í því kerfi stynja menn undan niðurskurði og standa blóðugir upp að öxlum í samdrættinum með lokaðar sjúkradeildir og sjúklingana liggjandi á salernum og baðherbergjum til að halda niðri kostnaði eða til að vera sem næst fjárlagaheimildum. Mikið fjármagn hefur farið í súginn vegna rangra fjárfestinga. Bankakerfið hefur tapað 50 milljörðum kr. á sl. sex árum í ógreiddum útlánum. Hverjir bera þar ábyrgð? Eru það ekki einstaklingarnir? Er það ekki íslenska þjóðfélagið sem verður að bæta fyrir þau afglöp? Afleiðingar þessa m.a. hafa orsakað það að við höfum dregist aftur úr nágrannaþjóðum okkar hvað varðar lífskjör. Hér eru ráðstöfunartekjur allt að 20% lægri en hjá Dönum þegar tekið er tillit til allra aðstæðna. Þetta hefur leitt til fólksflótta frá Íslandi, aðallega til Danmerkur þar sem flestir hafa sest að sl. ár og enn er atgervisflótti frá Íslandi. Á annan tug fjölskyldna eru þessa dagana að flytja frá landinu þrátt fyrir að þjóðinni séu kynntar betri horfur eða horfur á 4% kaupmáttaraukningu. Þessa þróun verður að stöðva. Þess vegna tel ég að löggjafinn verði að grípa inn í atburðarásina með lagaboði um lágmarkslaun og lögbindingu þeirra, þótt einstaka aðilar séu ekki sammála slíkri hugmynd um inngrip í verkefni aðila vinnumarkaðarins. Það er staðreynd að í raun er verið að greiða niður launakostnað á Íslandi. Það lýsir sér í því að það verður að greiða á annan milljarð kr. í félagslega aðstoð til fólksins í landinu samanlagt samkvæmt svari hæstv. félmrh. við fyrirspurn minni þar að lútandi. Þetta hafa ríki og sveitarfélögin greitt vegna báginda fjölskyldna og einstaklinga. Einnig hafa Rauði krossinn og kirkjan lagt lið með stórfelldum matargjöfum, að ótalinni samhjálp stórfjölskyldunnar. Þetta varð til þess að sá sem hér stendur lagði fram á Alþingi frv. til laga um lágmarkslaun, atvinnuleysisbætur og hámarkslaun. Lagafrv. þetta ætti að afgreiða nú á síðustu dögum þingsins. Frv. var lagt fram 1. apríl sl. eins og tilskilið var með þingmannamál. En enn hefur ekki gefist kostur á að taka það til umfjöllunar. Ég er sannfærður um að enginn þingmaður mun leggjast gegn megininntaki þess máls sem lýtur að því að lágmarkslaun fyrir fulla dagvinnu skuli ekki vera lægri en 80 þús. kr. Ágætu tilheyrendur. Lág laun hafa leitt til fátæktar. Þess vegna flyt ég þetta frv. sem er í og með ádeila á forustu þjóðfélagsins fyrir að hafa ekki staðið sig sem skyldi. Já, góðir áheyrendur. Þetta frv. er ádeila á forustu þjóðfélagsins. Hún hefur ekki sýnt mannúð og umhyggju. Ágætu áheyrendur. Ég hef lokið máli mínu og ég óska þjóðinni til hamingju með sjómannadaginn á sunnudaginn kemur. --- Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Núverandi ríkisstjórn hefur starfað í um það bil eitt ár. Hún setti sér markmið strax í upphafi og hún hefur náð verulegum árangri. Í hverju felst þessi árangur? Halli ríkissjóðs hefur minnkað verulega, kaupmáttur hefur aukist, atvinnuleysi hefur minnkað, vextir hafa lækkað, hagvöxtur er nú meiri hér á landi en í flestum nágrannalöndunum. Það hefur verið gengið frá samningum til lengri tíma við Bandaríkin um öryggis- og varnarmál okkar. Það hafa náðst samningar um síldveiðar í Norður-Atlantshafi og þannig hefur staða okkar jafnt inn á við sem út á við verið treyst. Það má því segja að fólkið í landinu búi við meira öryggi í dag en það bjó við fyrir einu ári. Stjórnarandstaðan heldur uppi mikilli gagnrýni á Alþingi. Sumt af því er málefnalegt, annað ekki. Sumt af því er réttmætt, annað ekki. Þeir hafa eytt miklum tíma í að gagnrýna núverandi ríkisstjórn en þó hafa þeir sérstaklega eytt miklum tíma í að gagnrýna minn flokk fyrir að hafa ekki staðið við þau fyrirheit sem hann gaf í síðustu kosningabaráttu. Það er rétt að rifja upp hvað það var sem við vorum að segja í þessari kosningabaráttu. Það er rétt að við leyfðum okkur að vera bjartsýn. Við leyfðum okkur að vera bjartsýnni en núverandi stjórnarandstaða. Við leyfðum okkur að vera svo bjartsýn að ætla að það væri hægt að búa hér við 3% hagvöxt á næstu árum. Við leyfðum okkur að vera svo bjartsýn að ætla að það væri hægt að reka efnahagsstefnu sem gæti tryggt að hér væri hægt að skapa 12 þúsund störf til aldamóta. Stjórnarandstaðan gerði mikið gys að þessu í upphafi þings á fyrsta ári og taldi þetta vera dæmi um glamur og loforð sem ekki væri hægt að standa við. Nú er það alltaf svo að það hefur oft komið fyrir stjórnmálaflokka að það er ekki alltaf hægt að standa við allt sem sagt er, það er rétt. Það hefur komið fyrir minn flokk eins og aðra flokka. En það vill nú svo til að þetta voru engin glamuryrði vegna þess að nú er hagvöxtur talinn verða um 3,5% á þessu ári og það er talið að það muni takast að skapa um 3 þúsund störf á þessu ári. Þau orð sem þar voru sögð hafa því orðið að veruleika, þótt ég sé ekki eingöngu að þakka mínum flokki það. Auðvitað er það ríkisstjórninni að þakka, ýmsum ytri aðstæðum og góðu samstarfi inn á við sem út á við í landinu. Það verður hins vegar að viðurkennast að það er eitt sem ekki hefur gengið nægilega vel eftir miðað við það sem við héldum í upphafi þessa stjórnarsamstarfs. Við gerðum okkur ekki grein fyrir því að innbyggður fjárlagahalli væri jafnmikill og raun ber vitni. Þess vegna er það rétt að þar er meiri vandi á höndum en við höfðum gert ráð fyrir vegna þess að við reiknuðum með því að það væri hægt að eyða fjárlagahallanum með meiri hagvexti. En hvað er þá til ráða ef vel á að fara? Jú, það er hægt að hafa meira aðhald í fjárlögunum. Það er hægt að vinna að því að auka þátttöku einkaaðila í lausn samfélagsverkefna. Það er hægt að hækka skatta og hækka þjónustugjöld eða búa áfram við áframhaldandi halla og skuldasöfnun. Nú virðist það vera mál manna á Alþingi að við eigum alls ekki að sætta okkur við áframhaldandi skuldasöfnun. Þá verður stjórnarandstaðan sem stjórnarliðar að svara því hvernig menn vilja leysa þetta mál. Vill stjórnarandstaðan hækka skatta? Við viljum það ekki og höfum lýst því yfir. Vilja menn auka þjónustugjöldin? Við teljum að það sé neyðarúrærði og við teljum að það þurfi þess vegna aukið aðhald í fjárlögunum, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. En það er ekki nóg að ná árangri á einu ári. Það þarf að tryggja áframhaldið, það þarf að styrkja samkeppnisstöðu Íslands gagnvart öðrum löndum. Hvort sem okkur líkar það betur eða verr, fer samkeppni vaxandi. Samkeppni fer vaxandi í okkar eigin þjóðfélagi og hún fer vaxandi á alþjóðlegum vettvangi. Það fylgja ekki bara góðir hlutir vaxandi samkeppni. En hún er staðreynd í samfélagi þjóðanna og við þurfum að búa okkar þjóðfélag betur undir það. Þetta knýr á um skilvirkni, það knýr á um lægri kostnað, aukna framleiðni og aukna ráðdeild í okkar búskap. Við verðum að búa við aðhald í fjármálum ríkisins eigi okkur að takast að lækka vexti og auka fjárfestingar. Eitt af því sem mjög hefur verið gagnrýnt á Alþingi í vetur eru skipulagsmál vinnumarkaðarins. Því er haldið fram að núverandi ríkisstjórn sé að ráðast á launþegahreyfinguna sem er af og frá. Það er hins vegar staðreynd að skipulag hefur verið óbreytt á vinnumarkaðnum í marga áratugi. Við verðum að auka sveigjanleika, við verðum að auka samkeppnishæfni á þessum vinnumarkaði og það var nauðsynlegt að afnema æviráðningu og gera ráðstafanir í sambandi við biðlaunaréttinn. Þessu hafa talsmenn opinberra starfsmanna mótmælt, en það vill svo til að opinberir starfsmenn eru 25 þúsund talsins, 20% vinnuafls þjóðarinnar. Um það bil 40 milljarðar fara í laun ríkisins og það verður ekki hjá því komist að skapa svipaðar reglur varðandi allt þetta starfsfólk og gera það mögulegt að mæta vaxandi samkeppni á þessu sviði sem öðrum. Þess vegna er þetta frv. flutt. Það er það sama sem á við um vinnumarkaðinn að öðru leyti. Þar var þörf á úrbótum og breytingum og það viðurkenna allir. Það viðurkenna allir að það var nauðsynlegt að taka upp sérstaka viðræðuáætlun og það viðurkenna allir að það er ekki rétt að byrja á því að boða verkföll og fara síðan í að ná samningum. Það hlýtur að vera neyðarúrræði að boða verkföll og það hlýtur þess vegna að vera nauðsynlegt að skapa þær samstarfsreglur á vinnumarkaði að allt sé gert áður en til slíks kemur. Ég er fullviss um að þessar nýju reglur á vinnumarkaðnum eiga eftir að verða til góðs og þær eiga eftir að sanna sig. Það er ekki þar með sagt að þær verði ávallt óumbreytanlegar og þar megi aldrei breyta til aftur. Það verður að koma í ljós hvernig gengur. En við þurfum á því að halda nú á næstau árum að auka okkar framleiðslu, auka okkar verðmætasköpun og það er bjart fram undan, það er rétt hjá síðasta ræðumanni. Það er vor í lofti í íslensku efnahagslífi og það boðar gæfu fyrir þjóðina. Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Eitt er skýrt eftir þennan vetur. Afhjúpaður hefur verið sem aldrei fyrr hinn pólitíski loddaraskapur, einmitt það sem við í Þjóðvaka vöruðum við fyrir kosningar, því að ekki stendur steinn yfir steini í kosningaloforðum stjórnarflokkanna. Rifjum upp: Boðuðu stjórnarflokkarnir fyrir kosningar að skerða kjör og réttindi launafólks? Nei, þeir gerðu það ekki. Boðuðu þeir að koma á innritunargjöldum á sjúkrahúsum, fjölga á biðlistum sjúkrahúsanna með stórfelldum niðurskurði? Nei, það gerðu þeir vissulega ekki. Boðuðu þeir að lækka ætti lífeyri og umönnunarbætur aldraðra og öryrkja eða hækka gjald fyrir læknisþjónustu og lyfjakostnað og skerða framlög til Framkvæmdasjóðs aldraðra og fatlaðra? Nei góðir áheyrendur, ekki frekar en þeir sögðu ykkur að þeir ætluðu að fækka bílastyrkjum til hreyfihamlaðra en ekki bílastyrkjum forstjóranna. Boðuðu þeir stórfellda einkavæðingu til að tryggja betur hlut stóreignafólks í þjóðfélaginu? Boðuðu þeir fjármagnstekjuskatt sem lækkar skatta á stóreignafólk en skattleggur mest hinn almenna sparifjáreiganda? Nei, þeir gerðu það ekki. Sögðu þeir að þeir mundu ekki standa við loforðið um greiðsluaðlögun fyrir skuldug heimili í landinu en í stað þess hækka skatta á íbúðareigendur í landinu með 40% skerðingu á endurgreiðslu virðisaukaskatts til þeirra? Nei, það gerðu þeir heldur ekki. Ekkert af þessu boðuðu stjórnarflokkarnir fyrir kosningar. Þvert á móti stóð þjóðin í þeirri trú að velferðarkerfinu yrði hlíft en það ekki blóðsogið og að hinn almenni launamaður mundi nú uppskera í samræmi við það sem til var sáð. Þann bata sem við nú sjáum í efnahags- og atvinnulífinu eftir margra ára efnahagsþrengingar er ekki þessari ríkisstjórn að þakka heldur hinum almenna launamanni í þjóðfélaginu. Hann hefur þurft að þrengja sultarólina og sætta sig við engar launahækkanir og skerðingu á réttindum og kjörum sem hann hefur áður greitt fyrir með lægri launum. Hann hefur þurft að búa við gífurlegar skattahækkanir, aukningu á þjónustugjöldum og samdrátt í þjónustu velferðarkerfisins. Hann hefur ekki verið í óráðsíunni því að íbúðasjóðir fólksins hafa einungis þurft að afskrifa af skuldum þeirra 65 millj. kr. á fjórum árum en sjóðir atvinnulífsins 22 milljarða kr. á sama tíma. Þess vegna er það launamaðurinn sem á að uppskera. Það er hjá honum sem bæta á kjörin en ekki hjá fjármagnseigendum og stóreignamönnum í landinu sem þessi ríkisstjórn gengur fyrst og fremst erinda fyrir. Gjaldþrot einstaklinga og heimila hafa aukist verulega frá því að þessi ríkisstjórn tók við og fjöldi efnalítils fólks sem leita þarf aðstoðar félagsmálastofnana hefur einnig vaxið mikið. Framsóknarmenn sem ætluðu að lækka skuldir heimilanna sitja líka uppi með það að skuldir heimilanna hafa hækkað um 27 milljarða kr. sl. tólf mánuði eða frá því að þeir tóku við stjórnartaumunum. Stjórnarflokkarnir eru fastir í fjötrum fortíðar og hagsmunagæslu hvar sem litið er. Í landbúnaðarmálum sem kosta skattgreiðendur tugi milljarða og í sjávarútvegsmálum þar sem auðlindin er smátt og smátt að verða eign fárra sem fá ókeypis aðgang að þessari sameiginlegu eign þjóðarinnar sem kvótaeigendur versla svo með sín á milli. Í lífeyrismálum þar sem bankastjórar fá 400 þús. kr. á mánuði í lífeyri eftir fimm ára starf en venjulegur launamaður 30--40 þús. á mánuði í lífeyri eftir 25 ára starf. Í launamálum eins og á þessum vetri þegar æðstu ráðamenn þjóðarinnar fengu allt að 100 þús. kr. launahækkun á meðan láglaunamaðurinn fékk 1.000 kr. og þannig mætti áfram telja. Enn á að halda áfram að búa í haginn fyrir neðanjarðarlaunakerfið og festa það kirfilega í sessi. Þannig er það sett í vald forstöðumanna ríkisstofnana og undir geðþótta þeirra og náð komið hverjir séu verðugir og hverjir ekki til að fá launahækkanir. Það er vitað að tveir þriðju hlutar launamunar milli kvenna og karla má skýra með greiðslum sem eru ákvarðaðar af yfirmönnum. Þessi nýja starfsmannastefna ríkisstjórnarinnar mun því enn auka bilið milli ríkra og fátækra og stuðla að enn frekara launamisrétti kynjanna. Stjórnarandstaðan og verkalýðshreyfingin hefur vissulega með málafylgju sinni náð fram ýmsum breytingum á umdeildum frumvörpum ríkisstjórnarinnar en margt situr eftir. Hjá ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er fólkið ekki í fyrirrúmi heldur grimmd og harka gagnvart launafólki. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er ríkisstjórn stóreignafólksins í landinu. Loksins þegar fjármagnstekjuskattur er settur á er tækifærið notað til að lækka mikið skatta á stóreignafólk en ekki lækka skatta launafólks. Skatturinn er líka óréttlátur því að hann er fyrst og fremst skattur á almenna sparifjáreigendur en ekki á hinn raunverulega fjármagnseiganda eins og lagt er til í öðru frv. sem við formenn þriggja stjórnarandstöðuflokka höfum lagt fram. Samkvæmt okkar tillögum mega hjón fá um 137 þús. kr. í vaxtatekjur á ári án þess að greiða skatt af þeim, en í frv. stjórnarflokkanna er hver króna skattlögð. Ekki nóg með það, heldur virðist ríkisstjórnin ætla að tvískatta aldraða og öryrkja með fjármagnstekjuskattinum. Það er ekki látið nægja að vaxtatekjur lífeyrisþega eigi að skerða lífeyrisgreiðslur þeirra. Aldraðir og öryrkjar þurfa líka að greiða af þeim 10% vaxtaskatt. Það er engu líkara en að stjórnarflokkarnir muni bara eftir öldruðum og öryrkjum þegar þeir geta reytt af þeim krónurnar. Þess á milli vill ríkisstjórnin lítið af þeim vita. Herra forseti. Við í Þjóðvaka erum ekki bundin á klafa neinna sérhagsmuna og erum óhrædd eins og málafylgja okkar á Alþingi sýnir að setja fram ný úrræði og hugmyndir í sjávarútvegsmálum og landbúnaðarmálum, í velferðarmálum eins og heilbrigðisþjónustunni og í menntamálum, í launa- og lífeyrismálum með tillögum að raunhæfum aðgerðum til að leysa skuldavanda heimilanna og breytingar til aukins lýðræðis á ýmsum grundvallarþáttum í stjórnskipan landsins. Þannig hafa tillögur okkar á Alþingi endurspeglað nýjan valkost, raunhæfan valkost á móti fráleitum, stöðnuðum og úreltum hugmyndum stjórnarflokkanna við landsstjórnina. Við viðurkennum vissulega að skoðanakannanir hafa valdið okkur miklum vonbrigðum og við viðurkennum líka að fjórflokkakerfið vann sigur í fyrstu lotu. En við höfum ekki látið það draga úr okkur kjark. Uppgjöf er ekki okkar stíll þrátt fyrir mótlæti. Við höldum því ótrauð áfram, trú þeim loforðum sem við gáfum kjósendum í kosningabaráttunni. Og við getum fullvissað pólitíska andstæðinga okkar um að það er fullsnemmt að fagna því að við hverfum af stjórnmálasviðinu. Úthaldið skortir okkur ekki, við höfum verk að vinna og góðan málstað að berjast fyrir. Góðir áheyrendur. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af því sem er að gerast í þjóðfélaginu. Mannúð, samhjálp, sjálfsvirðing einstaklingsins og samstaða með alþýðu fólks má sín orðið lítils andspænis ofurvaldi íhalds- og peningaaflanna sem byggir á að hver sé sjálfum sér næstur. Við í stjórnarandstöðunni sem viljum jafnaðarstefnuna í öndvegi getum lært af þessum vetri. Við komumst ekki hjá því að endurmeta stöðuna til að nýta okkur málefnalega samstöðu okkar og skilgreina betur hvernig við getum sameinað kraftana í sókn gegn stefnu ríkisstjórnarinnar sem er andhverfan við mannúðlega stefnu okkar jafnaðarmanna. Með samstöðu og samfylkingu jafnaðarmanna hefur fólkið í landinu trúverðugan og öflugan valkost sem gæti boðið núverandi stjórnarflokkum birginn og tekið forustuna í landsmálunum. Þannig og aðeins þannig getum við bætt og jafnað lífskjörin í landinu og hafið framsækna sókn ínn í 21. öldina.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Um hvað snúast stjórnmál? Þau snúast um öll málefni er varðar rekstur og starfsemi þjóðfélagsins. Um þessi mál er ekki samstaða og þess vegna eru nokkrir stjórnmálaflokkar starfandi. En stjórnmálaflokkum landsins má í raun skipta í tvo hópa eftir stefnu og verkum. Annars vegar eru flokkarnir tveir sem nú eiga aðild að ríkisstjórn og eru kenndir við frjálshyggjuna sem byggir á því sjónarmiði að samkeppnin og einstaklingshyggjan skuli ráða ferðinni án tillits til umhverfis eða aðstæðna annarra. Hins vegar eru flokkarnir sem nú eru í stjórnarandstöðu og vilja að samvinna, jöfnuður og réttlæti ráði ferðinni. Þrátt fyrir ólíka stefnu eru samt allir þessir flokkar sammála um að stöðugt efnahagslíf, góð afkoma ríkissjóðs, sterkt og öflugt atvinnulíf og góð samskipti við aðrar þjóðir séu forsendur fyrir heilbrigðu og öflugu þjóðfélagi. Um þessi atriði virðumst við vera sammála, en um leiðirnar að settu marki er mikill ágreiningur, eins og glögglega hefur komið í ljós á fyrsta starfsári þessarar ríkisstjórnar. Verk hennar sýna að hún fylgir miskunnarlausri stefnu frjálshyggjunnar og fylgir henni af fullri hörku. Samkeppnin er fyrsta boðorð ríkisstjórnarinnar. Þeir sterku skulu verða sterkari, þeir veiku skulu verða veikari, þeir ríku verða ríkari og þeir fátæku fátækari. Þessari stefnu hafa stjórnvöld fylgt og hvergi gefið eftir. Hér er með skipulegum hætti verið að byggja upp þjóðfélag tillitsleysis, hörku og sundurlyndis, allt í anda harðrar samkeppni. Gróðahyggjan ræður ferðinni, manngildið er í litlum metum og samhjálpin einskis metin. Er þetta virkilega það þjóðfélag sem meiri hluti þjóðarinnar vill? Er þetta það þjóðfélag sem kjósendur Framsfl. og Sjálfstfl. vilja? Greiddu þeir þessari stefnu atkvæði sín? Í pistli sem Illugi Jökulsson flutti í útvarpinu í morgun velti hann því fyrir sér hvort þjóðin væri í raun orðin ópólitísk, hvort hún léti sig engu skipta hvert stefnir. Hér er verið að skerða kjör aldraðra og fatlaðra, atvinnuleysi er mikið og gjaldþrot blasir við fjölda heimila. Fíkniefnaneysla unglinga hefur aukist samfara aukinni fátækt fólksins í landinu, sjúkradeildum er lokað og bráðveikir sjúklingar verða að hírast á göngum sjúkrahúsanna, réttindi verkalýðshreyfingarinnar eru fótum troðin. Þannig mætti lengi telja upp úr afrekaskrá ríkisstjórnarinnar, en samt virðist stefna hennar studd af verulegum hluta þjóðarinnar, ef marka má skoðanakannanir. Getur verið að Illugi hafi þar hitt naglann á höfuðið, að fólkið sé orðið ópólitískt, fylgist ekki með því hvað er að gerast og láti sig eigin kjör og réttindi litlu varða? Nú kann einhver að segja: Ástandið í efnahagslífinu er gott. Það er stöðugleiki og allt á leið til betri vegar. Það er að vissu leyti rétt, en við skulum minnast þess að grunnurinn að þessum stöðugleika var lagður í febrúar 1990 í þjóðarsáttarsamningum og ýmsar ytri aðstæður hafa hjálpað til við varðveislu hans. Við erum á leið út úr þeirri efnahagslægð sem við höfum verið í, en það er ekki að þakka stefnu ríkisstjórnarinnar. Það voruð þið, góðir hlustendur, sem lögðuð grunninn. Það voruð þið sem færðuð fórnir til þess að ná þessum árangri gegn því loforði að þegar birti til fengjuð þið að njóta árangursins. Þið gerðuð þá kröfu og því var lofað að árangurinn nýttist fjölskyldum landsins, að kjörin yrðu bætt, atvinnan tryggð og velferðarkerfið varið, að forgangsröðun verkefna ríkisins yrði í ykkar þágu. Hafa stjórnvöld staðið við þessi loforð? Hefur launafólk í landinu fengið til sín ágóðann af bættum hag fyrirtækjanna eða hefur batnandi hagur verið notaður til að styrkja stöðu þeirra sem voru sterkir fyrir? Ef hver og einn horfir í kringum sig, metur ástandið í stað þess að horfa í gaupnir sér og trúa áróðri ríkisstjórnarinnar, blasa staðreyndirnar hvarvetna við. Á öllum sviðum er vegið að þeim sem minnst hafa. Nú kann einhver að spyrja hvort kaupmátturinn hafi ekki aukist. Það er rétt, en það segir ekki alla söguna. Atvinnuleysið er mikið og almennur kaupmáttur er langt frá því að vera ásættanlegur. Til að framfleyta fjölskyldu þarf launamaðurinn enn að leggja nótt við dag í vinnu og samt hafa skuldir heimilanna stóraukist. Við í þingflokki Alþb. og óháðra báðum forsrh. að láta gera víðtækan samanburð á lífskjörum hér og í Danmörku og birta niðurstöðuna í skýrslu sem lögð skyldi fram á Alþingi fyrir þinglok. Skýrsla þessi er ekki komin, en mun liggja fyrir eftir helgi eftir þeim upplýsingum sem við höfum. Það verður fróðlegt að sjá niðurstöðuna. Ég á von á því að skýrslan sýni að þegar á heildina er litið höfum við hér á landi þokkaleg lífskjör í samanburði við það sem gerist í Danmörku, en við þurfum hins vegar að vinna helmingi lengur og helmingi meira til þess að ná svipuðum launum og þar. Sú atvinnu- og kjarastefna sem rekin er í Danmörku tekur tillit til fjölskyldunnar, ólíkt því sem hér gerist. Mikilvægi fjölskyldunnar er viðurkennt þar og endurspeglast í vinnutíma og launakjörum. Hér á landi er hins vegar alls ekki gert ráð fyrir tíma fyrir samveru fjölskyldunnar. Hér virðist það vera merki um heilbrigt líf að sem flestir fjölskyldumeðlimir vinni óhóflega langan vinnutíma, heimilið sé aðeins svefnstaður. Sérstaklega bitnar þessi stefna illa á ungu fjölskyldufólki sem er að byrja sinn búskap og koma sér þaki yfir höfuðið. Til þess að geta staðið í skilum og framfleytt sér og sínum þarf það að vinna eins mikið og lengi og kostur er. Allt annað verður óhjákvæmilega út undan. Þessi mikla vinna skilar þó ekki þeirri viðbót í budduna sem að öllu jöfnu mætti búast við. Skattastefnan sér fyrir því. Þessir vinnusömu einstaklingar verða í flestum tilfellum að greiða mjög háa jaðarskatta. Fyrir síðustu kosningar fyrir ári síðan lofuðu allir flokkar að þessu skattkerfi yrði breytt en ekki bólar enn á efndum ríkisstjórnarinnar, þrátt fyrir fögur fyrirheit um fólk í fyrirrúmi. Hver hefur ekki heyrt sönginn sem ríkisstjórnin og hennar nótar kyrja í sífellu? Það er ekki hægt að ná árangri í efnahagsmálum, í fjármálum ríkisins nema skerða framlög til velferðarkerfisins, halda launakjörum niðri, rýra rétt eldri borgara og öryrkja og skera verulega niður í heilbrigðisþjónustunni. Þetta er bull. Þetta er spurning um stefnu, um aðferðir, um áherslur, um leiðir að því markmiði að reka öflugt efnahagslíf, öflugt þjóðfélag. Stjórnmálin snúast um þetta, um leiðir að markmiðinu. Þessi ríkisstjórn frjálshyggjunnar hefur markað sína leið, leið samkeppni þar sem vaðið er á skítugum skónum yfir allt og alla og orðin samráð og samkennd finnast ekki í orðabók fulltrúa þessara flokka hér á Alþingi. Þetta eru hörð orð en staðreyndirnar tala sínu máli. Í þessu samhengi þykir mér rétt að rifja upp brot úr ræðu sem formaður Framsfl. flutti á eldhúsdegi fyrir rúmu ári. Þá sagði hann, með leyfi forseta, og talaði þar fyrir Framsfl. allan: ,,Við höfnum stefnu til hægri. Við höfnum frjálshyggjunni. Við höfnum því að peningarnir eigi að ráða öllu. Við höfnum því að ríkisvaldið eigi að sýna afskiptaleysi gagnvart atvinnulífinu. Við viljum halda á lofti ýmsu sem kennt er við vinstri eins og félagshyggjunni.`` Í sömu ræðu talaði formaður Framsfl. um nauðsyn þess að ríkisvaldið taki höndum saman við aðila vinnumarkaðarins. Ég læt hlustendum eftir að meta hversu vel þessum boðskap hefur verið fylgt eftir. Góðir áheyrendur. Leiðin sem ríkisstjórnin og hennar stuðningsmenn hafa hafnað er leið þar sem stjórnmál snúast um fólk, um lífsafkomu þess, aðstæður, samvinnuna og samskiptin, þar sem við látum okkur varða um afkomu hvers annars og erum samábyrg. Við höfum í raun allar aðstæður í dag til þess að reka öflugt atvinnulíf og efnahagslíf, við erum lítil þjóð í stóru en auðugu landi, búum dreift en þekkjum engu að síður vel til aðstæðna hvers annars. Við þekkjum einnig vel gæði landsins og takmarkanir þeirra. Á þessari þekkingu eigum við að byggja þjóðfélag réttlætis og jöfnuðar. Við erum það fá að það á ekki að líðast að hluti þjóðarinnar búi við fátækt eða njóti ekki eðlilegra lífsgæða. Stefna Alþb. og óháðra er í þessum anda og við höfum lagt fram ítarlegar tillögur á þessu þingi til lausnar á þeim vanda sem við er að etja. Við höfum lagt fram tillögur sem varða efnahags- og atvinnumál þar sem áhersla er lögð á betri lífskjör launafólks í landinu. Stefna okkar og tillögur eru ekki ögrun við stöðugleika efnahagslífsins. Þær byggjast á jöfnuði og samábyrgð í stað sjónarmiða frjálshyggjunnar og þar er mikill munur á. Tillögur okkar miða að því að bæta lífskjör launafólks í landinu. Launafólk þarf öflugan málsvara á Alþingi og öfluga verkalýðshreyfingu. Með samvinnu og ábyrgum málflutningi náum við árangri. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. setti sér skýr efnahagsmarkmið í upphafi starfsferils síns. Verkefnið er að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum, skapa skilyrði fyrir auknum hagvexti, fjölga störfum og stuðla að bættum lífskjörum. Við lok þessa þings er eðlilegt að fara yfir stöðuna og meta árangurinn. Í fyrsta lagi er hagvöxtur hér á landi nú meiri en að meðaltali í OECD-löndunum, en það eru 25 auðugustu lönd heims. Þetta eru mikil umskipti frá árunum 1987--1993 en á því sex ára bili var enginn hagvöxtur hér á landi til jafnaðar. Í öðru lagi er verðbólga hér á landi ein sú minnsta í heiminum og sl. fimm ár hefur hún verið undir meðaltali í OECD-ríkjunum. Áður var óðaverðbólga eitt helsta einkenni íslensks efnahagslífs. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna á árunum 1995 og 1996 vaxi um 8--9% en til samanburðar má nefna að kaupmátturinn rýrnaði um 20% á árunum 1988--1994. Í fjórða lagi fer atvinnuleysi minnkandi og spáð er að það verði rúmlega 4% af vinnuafli á þessu ári. Atvinnuleysi í samanburðarlöndunum er helmingi meira. Störfum mun fjölga um 2.500--3.000 á þessu ári. Í fimmta lagi hefur viðskiptajöfnuður verið jákvæður sl. þrjú ár í kjölfar sex ára halla í viðskiptum við útlönd. Viðskiptajöfnuður verður neikvæður í ár einungis vegna uppbyggingar álversins. Í sjötta lagi hefur erlend skuldasöfnun verið stöðvuð. Erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa lækkað um 7% af vergri landsframleiðslu á síðustu þremur árum en á árunum 1987--1993 óx skuldahlutfallið um 14% á sama mælikvarða. Í sjöunda lagi hafa vextir lækkað á undanförnum árum. Á árinu 1991 voru raunvextir á spariskírteinum rúm 8%, en eru nú um 5,5%. Í áttunda lagi hefur ríkissjóðshallinn minnkað. Á þessu ári verður hann helmingi minni en í fyrra. Ríkisstjórnin stefnir að því að leggja fram hallalaust fjárlagafrv. næsta haust. Í níunda lagi er talið að ríkisútgjöldin í ár lækki um 3% að raungildi. Frá árinu 1991 hafa ríkisútgjöld á mann lækkað um 8% en á árunum 1986--1991 hækkuðu þau um tæp 20%. Allar þessar staðreyndir sýna efnahagsbatann og bera vitni um árangur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Þessi árangur í efnahagsmálunum hefur að auki verið viðurkenndur af þeim erlendu fyrirtækjum sem meta lánshæfi Íslands. Sú viðurkenning hefur þegar skilað sér í hagstæðari lánakjörum ríkissjóðs erlendis. Árangurinn mælist einnig á alþjóðlegan mælikvarða með því að Ísland er eitt af aðeins fjórum Evrópuríkjum sem uppfylla öll skilyrði um inngöngu í Myntbandalag Evrópu. Að sjálfsögðu eru þessi umskipti ekki eingöngu ríkisstjórninni að þakka. Þjóðin er að uppskera árangur þess samstarfs sem átt hefur sér stað á undanförnum árum milli stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins. Það samstarf er nú að skila sér í batnandi lífskjörum þjóðarinnar. Í stefnuræðu sinni á þingi Alþýðusambandsins í síðustu viku ræddi Benedikt Davíðsson, fráfarandi forseti ASÍ, um síðustu kjarasamninga og sagði þá orðrétt: ,,Staðreyndin er hins vegar sú að kaupmáttur launa hefur aldrei vaxið jafnmikið við eins lágt verðbólgustig og þessir kjarasamningar tryggðu. Gera má ráð fyrir að kaupmáttur dagvinnulauna innan ASÍ vaxi að jafnaði um tæplega 6% á ári á árunum 1995 og 1996 á sama tíma og verðbólga er nokkuð innan við 2%. Þessu til viðbótar eykst kaupmáttur vegna afnáms tvísköttunar lífeyrisiðgjalda.`` Þessi orð Benedikts Davíðssonar lýsa vel gildi þeirrar stefnu sem við höfum fylgt, þ.e. að bæta lífskjörin án þess að raska stöðugleikanum. Sá efnahagslegi stöðugleiki sem hér ríkir hefur gerbreytt möguleikum okkar til að horfa til framtíðar og móta stefnu til langs tíma. Heimilin, fyrirtækin og stjórnvöld geta gert áætlanir án þess að verðbólga líðandi stundar villi þeim sýn. Við þessar nýju aðstæður blasa tækifærin við í nýjum atvinnugreinum eins og hugbúnaðargerð og líftækni en einnig í sjávarútvegi, ferðaþjónustu og við nýtingu fallvatna og jarðvarma. Stöðugleikinn hefur einnig gert stjórnvöldum kleift að horfa lengra fram á veginn en áður tíðkaðist. Dæmi um slíka framtíðarsýn má finna í skýrslu ríkisstjórnarinnar um bætta samkeppnisstöðu Íslands. Höfundar skýrslunnar sem eru forustumenn í atvinnulífinu benda réttilega á að með því að auka samkeppni sem víðast í atvinnulífínu, einnig í opinberri starfsemi, megi lækka verð og bæta þjónustu, en hvort tveggja leiðir til betri lífskjara. Þá hefur ríkisstjórnin samþykkt stefnu um nýskipan í ríkisrekstri. Í framhaldi af því var rúmlega 40 ára gömlum lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins breytt, en sú breyting er ásamt öðru nauðsynleg til að gera ríkisreksturinn sveigjanlegri og skilvirkari. Annað dæmi um framtíðarsýn er yfirfærsla grunnskólakennslunnar til sveitarfélaga, en samfara yfirfærslunni tryggir ríkið viðbótarfjármagn til uppbyggingar og reksturs. Þessi breyting gerir allt í senn: Eflir sveitarfélögin, styrkir skólastarfið og bætir menntunina. Þriðja dæmið um framtíðarsýn er nýleg stefnumörkun í íslenskri ferðaþjónustu sem samgrh. kynnti fyrir skömmu. Möguleikarnir í ferðaþjónustu eru miklir. Á næstu 10 árum gætu gjaldeyristekjur tvöfaldast og störfum fjölgað um 3 þúsund. Fjórða dæmið um það hvernig langtímasjónarmið skila árangri eru nýlegar tillögur fiskifræðinga um aflaaukningu á Íslandsmiðum. Þetta er uppskera samstarfs fiskifræðinga og hagfræðinga undir forustu sjútvrh. sem á sínum tíma beitti sér fyrir aflatakmörkunum til að byggja upp fiskstofnana. Ágætu áheyrendur. Með batnandi efnahag er mikilvægast að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum og koma í veg fyrir frekari skuldasöfnun. Hallalaus ríkisrekstur er að sjálfsögðu æskilegur til að lækka vexti og efla atvinnustarfsemina. Það sem skiptir samt mestu máli er að stöðva skuldasöfnun ríkisins og koma þannig í veg fyrir að næsta kynslóð, börn okkar og barnabörn, þurfi að rogast með skuldaklyfjarnar. Það hlýtur að vera stefna okkar að Íslendingar framtíðarinnar fái svigrúm og frelsi til að velja sér markmið og leiðir á sínum eigin forsendum. Að því mun ríkisstjórn Davíðs Oddssonar vinna. --- Góða nótt.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Á því þingi sem nú er að ljúka verða væntanlega afgreidd vel á annað hundrað lög og ályktanir, mikill meiri hluti þeirra með samhljóða samþykkt að undangenginni umfjöllun í nefndum þar sem iðulega eru gerðar nokkrar breytingar. Í þeim störfum skiptir oft litlu máli hvernig menn skiptast í stjórn og stjórnarandstöðu. Þar skiptir mestu þekking og innsýn í viðkomandi málefni og þá er gott að þingmenn hafi ólíka reynslu að baki. Sú breidd mætti að vísu vera meiri innan dyra. T.d. er það ljóður á samsetningu þingheims í lýðræðisþjóðfélagi að einungis fjórðungur þingsæta skuli skipaður konum og án alls efa tækju umræður og lagasetning lit af því ef það hlutfall endurspeglaði raunveruleikann. Sama má segja um margs konar annan bakgrunn, svo sem aldur, menntun og starfsreynslu. Allt eru þetta þættir sem hafa áhrif á viðhorf og skila sér inn í umfjöllun og störf þingmanna. En þótt mikið af störfum Alþingis sé unnið í sátt og samlyndi eru þó alltaf allmörg mál sem skipta þingheimi í andstæðar fylkingar og þá þykja störf þessarar samkundu helst fréttnæm. Stjórnarandstaðan sætir oft ámæli fyrir harða baráttu gegn þeim málum sem skiptar skoðanir eru um, en það má aldrei gleymast að stjórnarandstaðan gegnir mikilvægu hlutverki í lýðræðisþjóðfélagi. Henni ber að veita ríkisstjórn og meiri hluta aðhald af festu og ábyrgð. Stjórnarliðar mættu sýna jafnmikinn áhuga og ábyrgð gagnvart því sem þingmenn sjórnarandstöðu hafa fram að færa. Þrátt fyrir gífurlegan aðstöðumun leggja þingmenn stjórnarandstöðunnar fram mikinn fjölda þingmála sem meiri hlutinn nennir varla að ræða og ýtir sífellt aftur fyrir í umfjöllun þingnefnda. Hvað á að kalla slíka málsmeðferð? Hún kallast að sjálfsögðu ekki málþóf, en lítilsvirðing er rétta orðið yfir háttalag stjórnarliða gagnvart fjölmörgum athyglisverðum og stefnumarkandi tillögum stjórnarandstöðunnar sem þeir sniðganga eins og þeir frekast geta. Meiri hlutinn hefur séð til þess að stjórnarandstaðan hefur haft ærinn starfa á liðnum vetri. Ég man satt að segja ekki eftir öðrum eins fjölda af vanhugsuðum og illa unnum stjórnarfrumvörpum sem þingmenn hafa lagt nótt við dag við að reyna að betrumbæta og að lokum ekki séð annan kost en að vísa þeim aftur til föðurhúsanna til betri heimanbúnaðar. Þannig var t.d. með frumvörp ríkisstjórnarinnar um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og um stéttarfélög og vinnudeilur sem verið er að lögfesta þessa dagana, illu heilli. Umræður um þessi mál voru heitar og málefnalegar þótt stjórnarliðar hafi víða reynt að koma því á framfæri að hér hafi verið um ómálefnalegt karp að ræða og skrifuðu jafnvel heilar síður í málgagn sitt í kvörtunartóni. Sjálfir þrjóskuðust stjórnarliðar við að tjá sig um þessi mál sem snerust þó um kjör og hagsmuni svo margra. Þeir sátu andvarpandi ef þeir sáust yfirleitt í þingsal og töldu klukkustundirnar sem umræðan tók og fjösuðu um málþóf. Þeir hafa af eðlilegum ástæðum haft lægra um þann árangur sem barátta stjórnarandstöðunnar skilaði. Þeir hafa lágt um það að þeir neyddust til að gera stórfelldar breytingar á báðum frumvörpunum, svo illa voru þau úr garði gerð. Við getum velt því fyrir okkur hvernig farið hefði með aðför ríkisstjórnarinnar að samtökum launafólks ef stjórnarandstaðan hefði ekki beitt öllu sínu afli til að koma í veg fyrir verstu afglöpin. Og það er bágt til þess að hugsa að innan stjórnarflokkanna leynast ýmsir sem hefðu viljað standa með okkur í þeirri baráttu. Þeir treystu sér hins vegar ekki til þess að standa gegn flokksaganum og hlýða eigin samvisku. Aldrei heyrðist eitt einasta orð frá formanni Framsfl. í allri þessari umræðu. Hann tjáði sig ekki um þessi mál fyrr en í ræðu sinni áðan. Þess hefði þó mátt vænta með tilliti til orða sem hann lét falla á sl. hausti í umræðunni um stefnuræðu forsrh. Þá ræddi hann af skilningi um það mikla launabil sem skapast hefur í þjóðfélaginu og hann hvatti til þess að stjórnmálamenn, verkalýðshreyfingin og atvinnurekendur settust á rökstóla, ekki til að semja um krónur eða prósentur heldur til að reyna að finna siðferðilegan grunn sem kjarasamningar framtíðarinnar gætu byggt á, svo að ég vitni orðrétt í ræðu hans. Þetta þótti mörgum vel mælt og hugsuðu gott til. Hér var kominn í ríkisstjórn flokkur sem vildi hafa fólk í fyrirrúmi og foringi sem var tilbúinn að gera sér það ómak að reyna að finna nýjar leiðir til að tryggja bærileg samskipti og mannsæmandi laun, tryggja samráð og réttlæti í þjóðfélaginu. Við höfum kynnst efndum þeirra orða. Fjmrh. og félmrh. tóku að sér það verk að tryggja þann siðferðilega grunn sem kjarasamningar framtíðarinnar gætu byggt á og formaður Framsfl. hefur nú upplýst að hann er ánægður með verk þeirra. Allur málatilbúnaður, vinnubrögð og afgreiðsla þessara mála vitna um ríkjandi viðhorf meiri hlutans, viðhorf sem eru andstæð launafólki, andstæð alþýðu landsins og eiga lítið skylt við samráð, jafnrétti og gagnkvæma virðingu. Valdboð að ofan eru einkunnarorðin. Hinn sterki ræður. Herra forseti. Konur þessa lands geta ekki fagnað neinum áföngum í réttindabaráttu sinni að loknum þessum þingvetri. Einhverjar munu þó hafa vænst þess með tilliti til þess að í síðustu kosningabaráttu leyfðu margir sér þann munað að sýna sérstakan skilning á stöðu kvenna í samfélaginu og gefa viss fyrirheit um vilja til að leiðrétta augljóst misrétti í þeirra garð. Meira að segja Sjálfstfl. uppgötvaði orðið viðhorfsbreyting og eygði þar m.a. lausnina á launamisrétti kynjanna. Ekki skal ég draga úr nauðsyn viðhorfsbreytingar, enda hefur það verið kjarninn í baráttu okkar kvennalistakvenna frá upphafi. Hún verður hins vegar ekki af sjálfu sér. Að henni þarf að vinna. Núverandi stjórnarflokkar hafa nú haft árið til að gera eitthvað marktækt í þeim málum. Nýútkomin skýrsla um stöðu og þróun jafnréttismála sýnir að menn kunna enn að gera skýrslur og áætlanir. En það dugir skammt ef framkvæmdaviljann skortir. Félmrh. lét reyndar vinna skýrslu um starfsmat sem margir binda vonir við, en fleira er ekki í frásögur færandi af aðgerðum ríkisstjórnarinnar til þess að leiðrétta launamisrétti kynjanna. Stjórnarflokkarnir felldu tillögu Kvennalistans um sérstakt fjárframlag í þessu skyni og ekki hafa hugmyndir Kvennalistans um tólf liða aðgerðir til úrbóta í þessum efnum fengið hljómgrunn hjá fulltrúum staðnaðra viðhorfa. Framlag fjmrh. til þessa máls er einkar athyglisvert. Hann minntist reyndar ekki á það í hagvaxtarræðu sinni áðan og mig undrar það ekki. Það felst í einni aukasetningu í nýsettum lögum um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þar segir á einum stað að forstöðumenn stofnana geti umbunað starfsmönnum sínum sérstaklega fyrir árangur í starfi og ber þeim að fara eftir reglum sem fjmrh. setur þar sem m.a. skal kveðið á um að karlar og konur hafi sömu möguleika á að fá viðbótarlaun. Þetta eru þá afrek ríkisstjórnarinnar í þessum efnum og þarf mikinn velvilja til að fagna þessu framtaki og telja það til marks um viðhorfsbreytingu. Það þarf mikið að gerast ef sú viðhorfsbreyting á að verða í tíð þessarar ríkisstjórnar. Til þess sé ég aðeins eitt ráð. Ráðherrarnir ættu allir með tölu að fara á námskeið hjá núverandi meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem kvennabaráttan er viðurkennt breytingarafl. Þar er að finna þau viðhorf og þann vilja sem dugir til að fleyta þróuninni fram á við í stað þeirrar stöðnunar sem er okkur öllum til tjóns. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Ýmislegt bendir til þess að hagvöxtur fari vaxandi eftir nokkurra ára samdrátt, að endir hafi verið bundinn á kreppuna. Stöðugleiki ríkir í efnahagsmálum, stöðguleiki sem á rót sína að rekja til þjóðasáttarsamninganna 1990 og styrkrar efnahagsstjórnar síðustu ríkisstjórnar. Þá hefur tekist að ná samningum við Norðmenn, Rússa og Færeyinga um veiðar úr norsk-íslenska síldarstofninum sem er fagnaðarefni hjá þjóð sem vill stundar ábyrgar fiskveiðar eins og við Íslendingar þó um það megi lengi deila hvort ekki hefði mátt ná betri samningi. Er ekki ósennilegt að eitthvað bjartara sé fram undan ef maður gefur sér þá forsendu að núv. ríkisstjórn klúðri ekki þeim árangri sem fyrri ríkisstjórn náði, svo eftirmæli hennar verði ekki þau að þetta hafi verið kjörtímabil hinna glötuðu tækifæra. Þegar núv. ríkisstjórn tók við völdum höfðu menn á orði að hún væri helmingaskiptastjórn sem ekki hefði annað markmið en að skipta með sér völdum. Ríkisstjórnin væri því ávísun á óbreytt ástand og í hönd færi kjörtímabil hugmyndafræðilegrar stöðununar. Virðulegi forseti. Sú hugmyndafræði sem birtist í stærstu málum ríkisstjórnarinnar, búvörusamningnum, vinnulöggjafarfrumvörpunum og frumvarpi um fjármagnstekjuskatt bera þess öll merki að eplin séu súr. Frv. um breytingar á búvörusamningi hnigu allar í þá átt að festa enn frekar í sessi hið miðstýrða sovétkerfi í landbúnaði og var ákveðið að verja 13 milljörðum til ársins 2000 í kerfi sem reynslan hefur kennt okkur að fyrir löngu er gengið sér til húðar, kerfi sem er hvorki neytendum né bændum til góðs. Vinnulöggjafarfrumvörpin, annars vegar frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og hins vegar frv. um stéttarfélög og vinnudeilur eru einnig dæmi um ferð án fyrirheits. Þegar frv. um stéttarfélög og vinnudeilur var lagt fram á Alþingi átti það að sögn hæstv. félmrh. að vera lykillinn að samskiptum á vinnumarkaði í framtíðinni. Við nánari skoðun reyndust ákvæði þess mikil hrákasmíð og óskapnaður sem meira og minna fór í bág við innlend og erlend mannréttindaákvæði. Því neyddist hæstv. félmrh. til að draga nánast allar sínar breytingar til baka þannig að lítið er orðið eftir af frv. nema fyrirsögnin ein. Það er því von að spurt sé: Hvað gekk hæstv. félmrh. til með framlagningu þess? Hvaða stefnu var verið að hrinda í framkvæmd? Hvers vegna ryðst hann fram með jafnilla unnið frv. og raun ber vitni án þess að hafa neitt annað markmið en að breyta breytinganna vegna. Virðulegi forseti. Svona vinnubrögð ber að fordæma. Réttlæting ríkisstjórnarinnar á breytingu á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna felst í því að þær séu fyrstu skrefin í átt til nútímavæðingar í ríkisrekstri og liður í því að skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt. Með tilliti til þessarar röksemdafærslu má leiða að því líkum að sú breyting að launamenn geti ekki lengur skotið ágreiningi sínum til æðri stjórnvalda sé liður í því að skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt, afnám biðlaunaréttar ríkisstarfsmanna feli í sér nýja skilgreiningu á hlutverki ríkisvalds og trygging þess að ákveðnir hópar starfsmanna ríkisins tjái ekki skoðanir sínar við ákveðnar aðstæður, sé liður í því að skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt. Hér er í reynd ekki um annað að ræða en aðför að grunnréttindum launamanna, réttindum sem siðuðum þjóðum ber að virða. Að reyna að setja þessa aðför í þann búning að verið sé að nútímavæða ríkisreksturinn eða skilgreina hlutverk ríkisins upp á nýtt er slík veruleikafirring að leitun er á öðru eins. Þá er ónefnt frv. ríkisstjórnarinnar sem liggur fyrir þinginu um fjármagnstekjuskatt. Þar eru sennilega á ferðinni, verði frv. að lögum, mestu fjármagnstilfærslur sem um getur í sögu lýðveldisins, fjármagnsflutningar frá erfiðismönnum til efnamanna. Samkvæmt því frv. er ætlunin að lækka skatta á arðgreiðslur, lækka skatta á sölu hlutabréfa, lækka skatta á leigutekjum en skattleggja allan annan sparnað, hverju nafni sem hann nefnist. Það þarf ekki séní til að átta sig á því hverra erinda núverandi ríkisstjórn gengur. Eitt er víst, að það er ekki erinda launamannsins. Því er ekki nema von að spurt sé: Hvar eru fingraför Framsóknar? Hvar eru hinar vösku meyjar og sveinar Framsóknar? Hin nýja kynslóð framsóknarmanna sem í kjölfar síðustu kosninga ruddist inn á þing, hvort heldur er á mótorhjóli eða göngumóðir af Grænlandsjökli, með yfirlýsingar um að nú skyldi allt lagfært, öllu breytt sem áður hafði aflaga farið. Hvar eru þau nú? Þau skyldu þó ekki vera gengin í björg hjá íhaldinu? A.m.k. hefur ekki mikið farið fyrir þeim á þessu þingi. Sé hugmyndafræði ríkisstjórnarinnar hvað varðar úrlausnir innan lands dæmi um hugmyndalega fátækt, þá tekur úrræðið og stefnuleysið út yfir allan þjófabálk þegar kemur að málefnum Evrópu og þess samrunaferlis sem þar á sér stað. Um málið hefur ríkt einhver sérkennileg bannhelgi. Málið má helst ekki ræða, en þá stefnu hefur formaður Sjálfstfl. rekið af einurð og festu því af hálfu flokksins hefur hvorki verið fjallað um Evrópumál í ræðu né riti um langt skeið, málefnið er einfaldlega ekki á dagskrá. Þó afstaða forsrh. sé að vissu leyti brosleg, sé hún skoðuð í ljósi þeirrar þróunar sem á sér nú stað í heiminum, er hún grafalvarleg þegar hagsmunir þjóðarinnar eru hafðir í huga. Virðulegi forseti. Við verðum að fara að átta okkur á því að hugtakið sjálfstæði hefur ekki sama innihald í dag og það hafði fyrir einni öld eða svo. Hinar miklu tækniframfarir og aukin samskipti þjóða í millum fela það í sér að sjálfstæðið felst í því að fá að taka þátt og hafa áhrif á ákvarðanir sem eru teknar á alþjóðavettvangi og hafa áhrif á stöðu þjóðarinnar. Sjálfstæðið felst ekki í því að einangra sig eða fá að vera í friði. Það er því alvarlegur hlutur þegar við völd situr ríkisstjórn sem hefur ekki áhuga á þeirri þróun sem á sér stað í kringum okkur. Þess í stað telur hún sig hafa fundið leið inn í framtíðina og að leiðin liggi um hlaðið á Höllustöðum. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Hvers væntir fólk af starfi stjórnmálamanna og starfi þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr? Við getum að sjálfsögðu öll nefnt mörg atriði. Eitt hlýtur þó að vera okkur í huga öllum eða velflestum sem viljum landi og þjóð vel. Við ætlum þessari ríkisstjórn og einmitt þessari ríkisstjórn að skila nægum störfum til landsmanna og efla atvinnulíf landsmanna til farsældar og langrar framtíðar. Nú er þetta ekki lengur fjarlægt markmið heldur hefur svo gengið að við gætum náð þessu takmarki í fyrirsjáanlegri framtíð. Það er óumdeilt að ríkisstjórnin hefur skapað þær góðu aðstæður sem henni var trúað til. Það er að sjálfsögðu ekki aðeins verk hennar einnar, heldur hafa flestir landsmenn lagt sitt af mörkum. En um leið og við gleðjumst yfir þessum góða árangri, vonandi njótum við öll ávaxtanna, hljótum við að leggja áherslu á þær skyldur sem við höfum við þá sem minna mega sin og standa höllum fæti. Efling atvinnulífsins var einmitt eitt af meginatriðum í kosningabaráttu okkar framsóknarmanna. Það er ljóst að á því sviði þarf að grípa til margvíslegra úrræða. Engin ein lausn getur eflt atvinnulífið. Aðgerðir framsóknarmanna hafa mótast af þessu. Það hefur verið gripið til fjölþættra úrræða sem of langt mál yrði að telja. Ég nefni þó hér farsælar lyktir um stækkun álversins og iðn.- og viðskrh. Finnur Ingólfsson hefur einnig lagt fram víðtæka áætlun sem nefnd er Evrópuverkefni lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Hún hefur fengið góðar undirtektir þegar verkefni hafa verið kynnt víða um land. En um leið og við viljum efla atvinnulífið hljótum við að leggja áherslu á umhverfismál. Það er liðin tíð að við getum sífellt aukið starfsemi okkar og umsvif á öllum sviðum án þess að huga að því gjaldi sem við þurfum að greiða náttúru og náttúruvernd. Verðmæti íslenskrar náttúru birtist okkur í fjölmörgum myndum. Allra þeirra hagsmuna þurfum við að gæta. En um leið verðum við að hafa í huga að leggja ekki öfgakenndar hömlur á atvinnulífið eða umsvif sem nauðsynleg eru til framfara. Þarna þarf hvort tveggja að haldast í hendur. Umhvrh. Guðmundur Bjarnason hefur einmitt beitt sér fyrir löggjöf og aðgerðum á sviði umhverfismála sem markað hafa tímamót. Á erlendum vettvangi hefur verið skrifað undir samninga og vinnuáætlanir um eitt brýnasta hagsmunamál Íslendinga, verndun gegn mengun hafsins. Á sviði löggjafar á Alþingi má nefna setningu laga um spilliefnagjald, en í því felst að við sölu vara með spillandi efnum er gjald innheimt og það síðan nýtt til þess að farga þessum sömu efnum. Þá vil ég einnig nefna tímamótalög um stjórnskipan náttúruverndarmála. Frv. um það efni er nú til afgreiðslu í þinginu. En þá er ónefnt brýnt verkefni á sviði umhverfis- og skipulagsmála. Sú löggjöf og þær aðstæður sem nú ríkja í almannarétti eru algerlega óviðunandi. Nú háttar svo til að u.þ.b. 90% þjóðarinnar búa í þéttbýli á sama tíma og 10% landsmanna eru eigendur landsins. Eigendur eru ekki aðeins bændur heldur margir aðrir og breyting á eignaraðild á landi mun verða mikil ef að líkum lætur. Hagsmunir landeigenda eru miklir og ekki má ganga einhliða á réttindi þeirra. En um leið og við viðurkennum hagsmuni landeigenda til landnýtingar verðum við að horfast í augu við vaxandi útivist og óskir þéttbýlisbúa um aðgang að landinu. Fólk flykkist nú til óbyggða og út í íslenska náttúru og þarfir manna eru margar. Hér má nefna fjallamenn, hestamenn, fólk sem stundar gönguferðir, jeppaakstur, snjósleðaakstur, veiðimenn og fleiri. Allt þetta fólk þarf sinn aðgang að landinu, hvert með sínum hætti og sem betur fer er nóg rúm fyrir okkur öll. Hins vegar er ljóst að ef ekki verður gripið til víðtæks samstarfs, skipulags og lagasetningar eru fyrirsjáanlegir árekstrar á þessu sviði. Við sem í þéttbýlinu búum getum ekki sætt okkur við að ekki sé tekið á þessum málum og við getum heldur ekki sætt okkur við að sitja hjá þegar gengið verður til verka við lausn þessa mikilvæga verkefnis. Virðulegi forseti. Störf þingmanna eru svo sannarlega margvísleg. Ég er einn þeirra sem sitja í Evrópuráðinu. Á vegum þess ráðs var ég sendur í kosningaeftirlit til Aserbaídsjan. Framkvæmd kosninganna þar var með svo herfilegum hætti að sendinefndin varð að gera stórfelldar athugasemdir og leggjast þannig gegn aðild Aserbaídsjan að Evrópuráðinu. Í þessu ágæta landi eru önnur lög og önnur trúarbrögð en við þekkjum hér heima. Húsbóndavald þar er mikið og eitt algengasta umkvörtunarefni okkar eftirlitsmannanna var það að heimilisfeður komu og kusu ekki aðeins fyrir sjálfa sig heldur fyrir alla fjölskylduna, syni sína, þá sem minna máttu sín og að sjálfsögðu lét ekki nokkur maður konu sína og allra síst dætur sjást á almannafæri við svo ábyrgðarmikil störf. Þannig kaus hver maður fyrir fjóra til sex, jafnvel allt upp í tíu. Slíkir kosningahættir þóttu að sjálfsögðu ekki boðlegir fyrir hið virðulega og lýðræðiselskandi Evrópuráð. Virðulegi forseti. Lítum til íslensku kosningalöggjafarinnar. Hér eru að sjálfsögðu ekki stunduð kosningasvik, en vægi atkvæða hér á landi eru með þeim hætti að sumir hafa atkvæðavægi á við þrjá og fjóra meðan aðrir verða að sætta sig við minna. Ríkisstjórnin hefur í sáttmála sínum sett sér það markmið að vinna að breytingu á kosningalöggjöfinni. Ég vænti þess að það starf skili miklum árangri og m.a. auknum jöfnuði í vægi atkvæða í kjördæmum landsins. Slíkri lausn á að ná í góðri sátt, enda mun hún ekki raska byggð í landinu. Okkar framsóknarmanna bíða fjölmörg mikilvæg verkefni í góðu stjórnarsamstarfi. Sum þeirra eru erfið og snúin, en við göngum ótrauðir til þeirrar vinnu til þess að standa undir þeim miklu væntingum sem landsmenn gera til okkar. Virðulegi forseti. Þótt alþýðuflokksmaður andi hér á mig, slær ekki að mér við þau störf sem ég á fram undan og ég styð þessa ríkisstjórn til góðra verka sem fram undan eru. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Einn af stuðningsmönnum Davíðs Oddssonar gaf honum kost á því með fyrirspurn í þinginu að segja okkur hinum hvernig kaupmáttur hefði þróast á undanförnum árum. Jú, takk bærilega. Meiri aukning en hjá hinum þjóðunum sem við berum okkur gjarnan saman við. Fyrirspyrjandi gat sér til um ástæður og dró þar upp þá glæstu mynd sem við vitum að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar vill gefa af sér. En ef við berum þá mynd saman við veruleikann rímar veruleikinn þá við þá mynd sem hinn ungi þingmaður Sjálfstfl. var að reyna að telja sér og öðrum trú um? Er það myndin sem þúsundir gjaldþrota einstaklinga hafa fyrir sér? Er það myndin sem svífur fyrir hugskotssjónum sjúklinganna á biðlistunum eða lífeyrisþeganna sem þrátt fyrir að skrimta við hungurmörk hafa verið helsta matarhola ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar þegar skattheimta hefur verið hert? Varla. En efnahagsstefnan að öðru leyti, atvinnulífið? Er þar þá ekki handfesta fyrir þá sem vilja trúa á hina glæstu mynd? Nei. Svo er ekki. Ef þið lítið yfir feril ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í þeim efnum, sjáið þið jafn vel og ég að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar leggur fyrst og fremst rækt við hinar gömlu atvinnugreinar, sauðfjárrækt og fiskveiðar sem næst landsteinum undir formerkjum einangrunar og einhæfni. Það er sú framtíð sem á að bjóða íslenskum ungmennum, þ.e. þeim sem komast að. Því æ færri þarf til þessara verka nema gripið verði til þess að þýfa túnin aftur um leið og æ stærri hluti þess afla sem veiddur er innan landhelgi er veiddur á smábátum undir sex tonnum á stærð. Þjónusta og iðnaður, nýsköpun, frjáls viðskipti, upplýsingaþjóðfélag. Allt slíkt er fjarri þessari ríkisstjórn stóru framsóknarflokkanna beggja. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar afgreiddi \mbox{GATT-samn}ing\-inn með það að leiðarjósi að raska ekki hinu úrelta og dýra landbúnaðarkerfi. Guð hjálpi þeim sem hélt að nú yrði munað eftir neytendum. Svo kom búvörusamningurinn í kjölfarið. Þá voru til fleiri milljarðar í sauðfé en finnast þegar menntun barna okkar eða ungmenna er á dagskrá eða endurmenntun. Enda hver þarf endurmenntun þegar stefnan er aftur til fortíðar í atvinnumálunum? Eða þau frumvörp sem snúa að launafólki og eru væntanlega þakkir ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar til verkalýðshreyfingarinnar fyrir hennar góða þátt í efnahagsstöðugleikanum. Af hverju þarf á árinu 1996 að hirða upp gamlar og úreltar hugmyndir um ríkisrekstur, forræðishyggjuhugmyndir með forstjóravaldi? Nýrri hugmyndir sem gefa betri rekstur og kjör gera ráð fyrir allt annars konar stjórnun þar sem byggt er á samvinnu við starfsmenn. Þeir sem til þekkja eru líka sammála um að vinnustaðarsamningar séu forsenda þess að unnt sé að semja á forsendum fyrirtækjanna sjálfra og starfsmanna þeirra. Í slíku fyrirkomulagi felast möguleikar til aukinnar framleiðni fyrirtækja og aukinna tekna. Slík er t.d. reynsla Dana sem mjög er vitnað til í þinginu. En ónei. Sá vísir sem var að þróast innan núverandi vinnulöggjafar er kæfður með hinu fráleita vinnumarkaðsfrv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Áheyrendur góðir. Þið vitið jafn vel og ég að úthafsveiðar og þjónusta við sjávarútveg þar sem þekking okkar nýtist sérstaklega hefur, þrátt fyrir takmarkaðan skilning ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar, byggt undir það að unnt er að reikna hér aukinn kaupmátt. En þá sér sú sama ríkisstjórn það helst til bjargar óbreyttu ástandi, kyrrstöðu hins gamla tíma, að setja lög um úthafsveiðar sem þrengja bæði að veiðum íslenskra skipa á úthafinu og löndunum og þjónustu við erlend veiðiskip. Án þess að tillit sé tekið til aðstæðna fortakslaust bann við því að þekking í sjávarútvegi sé seld hér. Eru kaup afla af erlendum veiðiskipum og þjónusta við þau ekki atvinna líka ef hún á sér stað hér á landi? Hvar er vaxtarbroddurinn? Hvar eru peningarnir? Hvar eru atvinnutækifæri framtíðarinnar? Eru þau í frumvinnslunni eða eru þau í þjónustu og nýsköpun? Á allt sem gefur peninga helst að vera í útlöndum á meðan einhæfni og lélegur kaupmáttur er varðveittur hér á landi? Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar þorir ekki einu sinni að viðurkenna fiskvinnslu sem matvælaiðju sem eigi að sitja við sama borð og annar iðnaður. Þrátt fyrir allt það sem við hrósum okkur af að við séum að gera með slíkum glæsibrag í útlöndum mátti lítið breyta gamalli flokkun Hagstofunnar um það hvað flokkast sem iðnaður og hvað sem sjávarútvegur þegar fjallað var um fjárfestingar erlendra aðila hér á landi. Þeim hagsmunum sem felast í óbreyttu ástandi fyrir sérhagsmunahópa mun ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ekki hagga. Frekar fórnar hún bættum lífskjörum hér á landi. Mér finnst að enn á ný séu þeir sem ráða að setja yfir okkur eins konar píningsdóm, banna okkur viðskipti við útlendinga ef það raskar hagsmunum þeirra sjálfra og vina þeirra. Góðir áheyrendur. Þetta er því miður sú mynd sem blasir við af ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Hún er góð við þá sem hafa hagsmuni af varðveislu sérhagsmuna, en framtíðin og fólkið í landinu eru mun neðar á listanum. --- Takk fyrir áheyrnina.

Hæstv. forseti. Góðir Íslendingar. Hér í kvöld hafa talað nokkrir fulltrúar hæstv. ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. En þeir hafa ekki aðeins talað hér í kvöld. Þeir hafa á liðnum vikum og mánuðum talað með verkum sínum. Manni verður á að spyrja hvort það sé í raun sama ríkisstjórn, sömu stjórnmálamenn, sömu ráðherrar sem töluðu úr þessum ræðustól fyrir réttu ári og birtu okkur og allri þjóðinni stefnuyfirlýsingu, yfirlýsingu um það hvernig stjórnin ætlaði að starfa á kjörtímabilinu. Fyrir þá sem ekki muna var sérstaklega tekið fram og það á mjög hástemmdan hátt að búið yrði í haginn fyrir betra mannlíf á Íslandi þannig að íslenska þjóðin gæti stigið stolt inn í 21. öldina. Það sem meira er: Allar þær breytingar sem ríkisstjórnin mundi ráðast í yrðu framkvæmdar í sátt og í samvinnu því þannig farnaðist okkur best. Hæstv. forseti. Ég man ekki nákvæmlega hvernig þetta var orðað en boðskapurinn var þessi. Og ég minnist þess að þetta var tónn sem mönnum líkaði vel að heyra. Mörg okkar tóku undir með hæstv. forsrh. um þessar áherslur. En þetta var í fyrra. Þegar í haust, við gerð fjárlaganna, voru farnar að renna tvær grímur á menn. Þegar í haust stóðu stjórnarandstöðuþingmenn hér í þingsal í margra vikna þófi og baráttu til að reyna að forða því að ríkisstjórnin skerti kjör aldraðra, öryrkja og atvinnulausra með því að skera á tengslin á milli launa annars vegar og hins vegar lífeyris þessara hópa. Nánast frá fyrstu stundu hafa stjórnarandstöðuþingmenn staðið í stöðugri baráttu til varnar þessum hópum og öðrum hópum sem standa höllum fæti í þjóðfélaginu. Auðvitað sáu menn fljótlega hvað klukkan sló og hver raunverulegur vilji var til samstarfs og samvinnu við stjórnarandstöðu þegar hverri tilrauninni á fætur annarri af okkar hálfu til lagabreytinga var hafnað, í skattamálum, í húsnæðismálum, varðandi námsmenn, aldraða, tillögur um úrbætur í atvinnumálum. Öllu þessu var vísað frá og hafnað af hálfu ríkisstjórnarinnar því ekkert af þessu var gert á hennar forsendum. Hverjar voru þær forsendur? Ekkert sem horfir til kjarajöfnunar, sem er til þess fallið að treysta lífskjör og velferð almennings, ekkert slíkt á upp á pallborðið hjá þessari ríkisstjórn. Það er þess vegna sem þingpallar hafa iðulega verið þéttsetnir í vetur og í haust. Hverjir skyldu hafa setið þingpallana. Hafa það verið fulltrúar atvinnurekenda? Fulltrúar fjármagnseigenda? Hefur framkvæmdastjórn Vinnuveitendasambandsins haft áhyggjur af umræðum og ákvarðanatöku hér á hv. Alþingi Íslendinga? Eða hefur stjórn Vinnumálasambandsins mætt á þingpalla? Eða Verslunarráð Íslands? Nei, aldeilis ekki. Þeir vita sem er að þeir eiga og hafa á sínu bandi yfirgnæfandi meiri hluta fulltrúa hér í þingsalnum. Yfirgnæfandi meiri hluta sem fylkir sér um þeirra málstað. Það eru hins vegar fulltrúar launafólksins, öryrkja og fatlaðra, sem hafa komið á þingpalla til að andæfa kjara- og réttindaskerðingu ríkisstjórnarinnar. Hverjir voru það sem fögnuðu sérstaklega skerðingar- og haftafrv. ríkisstjórnarinnar? Það voru að sjálfsögðu samtök atvinnurekenda. Og það er um margt táknrænt að auk ráðherranna hefur það verið framkvæmdastjóri Verslunarráðs Íslands sem hefur haft framsögu um þessi skerðingar- og haftafrv. ríkisstjórnarinnar. Því það var við þessa aðila, fulltrúa fjármagnsins og stórfyrirtækjanna sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ætlaði að hafa samráð og það hefur hún svo sannarlega gert. Nú er enn eitt frv. að koma upp. Þeir kalla það fjármagnstekjufrv. en það er í raun frv. um stórfelldar skattívilnanir, gjafir til efnaðasta hluta þjóðarinnar. Gjafir sem nema milljónum og tugum milljóna. Nú bíða þessir sömu menn, fjárfestarnir, eftir því að ríkisstjórnin einkavæði Póst og síma. Stofnun sem er metin á um 20--30 milljarða króna og skilar í hagnað á hverju ári, í samneysluna, á annan milljarð króna. Og Framsfl. --- ég hef stór orð um það vegna þess að til félagshyggjumanna í Framsfl. hafa menn gert miklar kröfur --- það er Framsfl. sem ætlar að kyngja því í botnlausu gagnrýnisleysi, í botnlausu kröfuleysi og metnaðarleysi fyrir hönd sinna umbjóðenda. Það eru þessir aðilar sem nú eru að bjóða til veislunnar. Veislunnar um Póst og síma. Nú bíða þeir. Nú bíða þeir með öndina í hálsinum, fjárfestarnir, eftir veislunni í vor. Í næstu viku verður samþykkt hér, ef að líkum lætur, frv. um einkavæðingu Pósts og síma. Það verður gert nú í vor fyrir laxveiðitímann. Fyrir þann tíma sem alvöruumræður um viðskipti hefjast. Hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., talaði um vorið, nú væri vorið í nánd. En hvað hefur gerst á þessu vori? Það hefur gerst að með einhliða valdboði hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar rift einhliða, óskrifuðum sáttmála sem hefur ríkt hér um áratuga skeið um samskipti á vinnumarkaði. En ekkert af þessu þarf að koma á óvart því það er tekist á um framtíðarþróun íslensks samfélags. Annars vegar er sú hugsun sem hæstv. forsrh. orðaði einhvern tíma sem svo að ekki mætti afnema lífsbaráttuna, hugsun sem byggir á því að óttinn, óöryggið og græðgin örvi mannskepnuna best til dáða. Stefnu sem byggir á því að misréttið verði jafnan að vera fyrir hendi og sýnilegt. Annars vegar til að sýna auðinn og völdin sem í boði eru og hins vegar örbirgðina og réttindaleysið sem víti til varnaðar, verði mönnum á að hrasa eða mistakast. Annars vegar er þessi heimur, þessi framtíðarsýn, og hins vegar sú sýn sem verkalýðshreyfingin og fulltrúar félagshyggjunnar berjast fyrir og byggir á samvinnu og samstöðu þar sem framfarir eru sprottnar af jákvæðum hvötum, viljanum til að smíða þjóðfélag jafnaðar og félagslegs réttlætis. Þar sem lífsorkan er virkjuð til að gera gagn. Ég vona að þjóðin beri gæfu til að sýna þessari ríkisstjórn misréttisstefnunnar rauða spjaldið áður en lengra verður haldið inn í hið pólitíska vor, hið pólitíska sumar og að lokum fimbulvetur. Fimbulvetur ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar, hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Sumir tigna tölt og skeið, taka blæinn fangi. Aðrir laumast ævileið með yfirgangi. Sagði Markús söðlasmiður á Borgareyri í Landeyjum og því hef ég mál mitt á þessari hnyttnu vísu að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hafa fylgt þeirri stefnu að taka blæinn fangi, taka ákvarðanir til árangurs fyrir land og þjóð, oft erfiðar og umdeildar en nauðsynlegar. Landsmenn til sjávar og sveita í borg og bæjum finna árangurinn af þessum vinnubrögðum og það vekur með þjóðinni bjartsýni og eftirvæntingu. Það er stundum freistandi fyrir stjórnmálamenn að vera viðhlæjendur allra. En það er mikilvægara að stjórnmálamenn hafi þrek og þor til að taka af skarið til heilla heildarhagsmunum. Það gera núverandi stjórnarflokkar. Við erum á réttri leið. Jafnvægi í efnahagsmálum, verðbólga í lágmarki, vextir fara lækkandi, erlendar skuldir lækka, atvinna eykst, vænta má verðmætaaukninga í sjávarfangi og hagur fólks fer batnandi. Annað árið í röð eru launagreiðslur að hækka um eina millj. kr. á dag í Vestmannaeyjum og það er auðvitað spegilmynd af öðrum plássum landsins. Það er ekki óeðlilegt að það hvíni í þegar kerfisbreytingar eru gerðar því kerfið hefur svo ríka tilhneigingu til að láta ekki umbreyta sér. En við verðum að lifa í takt við tímann, nýta þróunina og þroskann til góðra verka og það kallar ósjaldan á breytingu. Lykilatriðið er þó að sameiginlegur sjóður landsmanna eyði ekki um efni fram og þjóðarbúskapurinn sníði sér stakk eftir vexti. Við erum og verðum um langa framtíð veiðimannasamfélag og eigum að horfast í augu við það. Það hlýtur að vera eitt mikilvægasta verkefni næstu ára að styrkja laun þeirra lægst launuðu og þeirra sem vinna erfiðu störfin í fiskvinnslu, iðnaði, heilbrigðisþjónustu og í menntakerfinu og treysta þarf grunn landbúnaðarins sem á undir högg að sækja. Launahækkun á að vera okkar metnaðarmál og með því umhverfi sem ríkisstjórnin hefur skapað og batnandi samkeppnisstöðu við önnur lönd eigum við margra kosta völ til árangurs. Það skiptir miklu máli að sátt ríki milli dreifbýlis og þéttbýlis og markviss stefna ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum er ekki síst til að styrkja stöðu landsbyggðarinnar sem alltaf á fyrst undir högg að sækja í þeim sveiflum sem erfitt er að komast hjá í veiðimannasamfélaginu. Við höfum lagt mikið kapp á að draga úr halla ríkissjóðs og fjölga atvinnutækifærum og það hefur skilað miklum árangri ekki síst fyrir hlutdeild verkalýðshreyfingarinnar sem hefur metið stöðuna rökrétt og hugsað til lengri tíma og það er mikilvægt að aðilar vinnumarkaðarins haldi áfram á sömu braut. Fyrir fimm árum, árið 1991, stefndi í mikið óefni hjá okkur Íslendingum því öll fjármálastjórnun var farin úr böndum. Nú höfum við stjórn á beislinu og sem dæmi má nefna að afköst í heilbrigðiskerfinu eru nú mun meiri en fyrir fáum árum en kostnaðurinn hefur ekki aukist. Því er ekki að neita að þetta er erfitt fyrir heilbrigðisstéttirnar en innan þessa ramma sem við höfum úr að spila verðum við að verja okkar velferðarkerfi. Það borgar enginn brúsann annar en við sjálf. Þannig hefur verið lagt kapp á að kalla fólk til meiri ábyrgðar, bæði einstaklinga, fyrirtæki og sveitarfélög. Gott dæmi er flutningur grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga en það stórverkefni hefur verið flutt í góðri samstöðu og sátt og nú hefur Alþingi afgreitt það mál. Það er ljóst að flutningur grunnskólans eykur styrk sveitarfélaganna og sjálfstæði þeira. Það undirstrikar valdreifingu og kallar á frumkvæði heimamanna til þess að tengja sérstöðu byggðanna við skólakerfið. Mennta til byggðanna en ekki frá þeim eins og hefur verið um langa tíð. Þessi niðurstaða er sannkölluð byggðastefna. Þá hefur verið samþykkt frv. um framhaldsskóla, nýskipan sem byggist á hvatningu til verkmenntunar og á að geta skipt sköpum um það að menntunin verði meira metin, t.d. af atvinnurekendum sem hafa ekki rækt þá skyldu sína sem skyldi að kalla eftir menntun til aukinna gæða, nýtingar og driftar til verðmætaaukningar. Atvinnulífið á að gera miklar kröfur og arðsemin liggur ekki síst í menntuninni og reynslunni sem þarf til fullvinnslunnar. Þá hefur ríkisstjórnin lagt grunn að auknum rannsóknum því þær eru lykillinn að frekari nýtingu okkar auðlinda og nýsköpunar í atvinnulífi. Við eigum mikið verk óunnið í þeim efnum. Við eigum til að mynda eftir að virkja á mun markvissari hátt þekkinguna og reynsluna sem býr í Háskóla Íslands og tengdum stofnunum. Við eigum eftir að stórauka rannsóknir á hafinu í kringum Ísland, sjálfri gullkistunni. Allt kostar þetta fjármagn og forgangsröðunina þarf að meta hverju sinni en þörfin eftir fjármagni til rannsókna er hrópandi. Með tölvutækni og þróun í samgöngum búum við nú við hringtorg þeirra þjóða sem við viljum keppa við ef okkur sýnist. Um leið setjum við okkur þær kröfur að þola samanburð. Í náttúruríku landi þykir okkur gott að geta sagt: Það er bjart fram undan. Nú virðast skilyrðin í hafinu hagstæð okkur, bæði vegna friðunaraðgerða okkar og vafalaust einnig vegna aðstæðna í hafinu sjálfu. Þess vegna er sérstök ástæða til þess að óska sjómönnum og okkur sjálfum, okkur öllum, til hamingju með sjómannadaginn næstkomandi sunnudag. Í hafinu verðum við að nýta fiskstofnana skynsamlega, í landbúnaðinum verðum við að vinna okkur út úr erfiðri stöðu, styrkur okkar í alþjóðlegri samkeppnisstöðu auðveldar okkur aukinn drifkraft í uppbyggingu, iðnaði og ferðamannaþjónustu. Það er til að mynda ánægjulegt í uppbyggingu ferðamála og samgöngumála að stjórnarflokkarnir hafa tekið ákvörðun um nauðsynlega uppbyggingu Reykjavíkurflugvallar þrátt fyrir það að núverandi borgarstjórnarmeirihluti hefur dregið lappirnar í þeim efnum. Reykjavíkurflugvöllur er lykill landsbyggðarinnar að höfuðborginni og auk þess sem það er gagnkvæmt skapar Reykjavíkurflugvöllur þúsundir starfa í höfuðborginni með þeim á fjórða hundrað þúsund farþegum sem fara um völlinn árlega. Mikil átaksverkefni hafa verið í samgöngu- og hafnamálum undanfarin ár og þetta eru aðeins dæmi um þann mikla drifkraft sem fylgir stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar og undirstrikar að það er bjart fram undan og skemmtileg leið. Góðir Íslendingar. Það er í okkar stíl að taka blæinn fangi. Guðs blessun og þökk fyrir áheyrnina.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Við Íslendingar erum í tölu ríkustu þjóða heims. Við eigum auðlindir eins og hreint vatn, óspillta náttúru, vel menntaða þjóð, velferðarkerfi og góð húsakynni að ógleymdum fiskinum í sjónum. Við ættum að hafa allar forsendur til að reka hér gott þjóðfélag jöfnuðar, jafnréttis og réttlætis í samfélagi þar sem virðing fyrir lífi, friði og umhverfinu sitja í fyrirrúmi. En því miður, hæstv. forseti, allt of víða í okkar litla samfélagi er pottur brotinn. Fyrir nokkrum dögum kom fram á fundi félmn. Alþingis að atvinnuleysi er meira hér í Reykjavík en það var á sama tíma í fyrra á meðan dregur úr því á landsbyggðinni. Svo virðist sem atvinnuleysi sé orðið viðvarandi. Það kallar á nýjar og öðruvísi aðgerðir en áður enda megum við ekki gefast upp gagnvart þessum vágesti sem hefur svo geigvænlegar afleiðingar fyrir einstaklingana sem fyrir honum verða og samfélagið allt. Á sama tíma berast fregnir af því að sumarlokanir sjúkrahúsanna eru yfirvofandi rétt einu sinni. Ástæðurnar eru sagðar skortur á fjármagni fyrst og fremst en einnig vöntun á sérmenntuðu fólki til afleysinga og endurbætur á húsnæði. Stjórnendur sjúkrahúsanna eru sammála um að þarna sé á ferðinni mikil röskun á þjónustu þótt Ríkisendurskoðun segi annað en hún segir jafnframt að það sé vandséð að þessar lokanir skili tilætluðum sparnaði. Í fyrra komu lokanir deilda mjög illa við geðsjúkt fólk og nú þegar er kvíðinn tekinn að bæra á sér. Hverjum verður úthýst, hverjir bætast við á þegar allt of langa biðlista? Hversu lengi eiga sjúkrahúsin að glíma við endalausan niðurskurð og versnandi þjónustu? Er boðlegt í þjóðfélagi sem telst til hinna ríkustu í heimi að láta veikt fólk liggja á göngum og jafnvel deyja inni á salernum? Nei, hæstv. forseti, það er eitthvað mikið að þeirri forgangsröðun sem ríkir í okkar samfélagi þegar svona er komið. Við verðum að bregðast við með því að afla meiri tekna, nýta betur þá peninga sem til ráðstöfunar eru og fara út í rækilega uppstokkun á þeirri yfirbyggingu sem þessi litla þjóð hefur komið sér upp og má án efa einfalda til muna. En í Stjórnarráðshúsinu við Lækjartorg er ekki verið að hugsa á þessum nótum. Þar hafa sérkennilegar hugmyndir tekið sér bólfestu. Þar veður uppi sú hugmyndafræði að sauma beri að vinnandi fólki, dregið skuli úr áhrifum verkalýðshreyfingarinnar en efla þess í stað kerfi valdboðs og geðþóttaákvarðana í ríkiskerfinu. Draga skal úr áhrifum kennara á skólastarf, selja sem flestar ríkiseignir og skera velferðarkerfið niður við trog. Allt í anda Margrétar Thatcher og nýsjálensku hugmyndafræðinnar. Hæstv. forseti. Fyrir nokkrum dögum vitnaði ég í umræðum til glænýrrar greinar eftir bandarískan hagfræðing sem kemst að þeirri niðurstöðu að almennt launafólk hafi verið skilið eftir í stjórnmála- og efnahagsþróun undanfarinna 10--15 ára. Hagfræðingurinn segir að sá félagsmálasáttmáli sem gerður var í lok heimstyrjaldarinnar síðari hafi markvisst verið brotinn niður á undanförnum árum. Meðan fyrirtækin hafa staðið í harðri samkeppni heimsálfanna í milli og umfang þeirra margra vaxið gífurlega hafa laun lækkað um allt að 60% í Bandaríkjunum og launabilið breikkað til muna. Í Evrópu hefur samdráttur, opnun markaðarins, ný tækni og vaxandi samkeppni leitt til mikils atvinnuleysis þar sem um 35 millj. manna ganga um án vinnu. Allt þetta kallar á gífurleg félagsleg vandamál og óánægju sem þessi bandaríski hagfræðingur segir stórhættuleg fyrir vestræn samfélög. Í Bandaríkjunum sitja 2% karlmanna á vinnualdri bak við lá og slá. Í Evrópu gætir æ meir útlendingahaturs og öfgaskoðana, ekki síst í þeim hópum sem eru fórnarlömb atvinnuleysisins. Hagfræðingurinn bendir á að það sé brýnasta verkefni stjórnmálamanna að taka á þessum vanda með því að horfa á vinnumarkaðinn í heild, auka og bæta félagsleg réttindi og menntun, ýta undir hvers kyns nýsköpun og með því að bæta stöðu atvinnulífsins. Ella kann illa að fara, segir hann, og vísar þá til þess sem gerðist í Evrópu á fjórða áratugnum í kjölfar atvinnuleysis, hruns og upplausnar sem endaði með ósköpum fyrir allan heiminn. En það er nú eitthvað annað en að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sé að greina þróun samfélagsins, taka á atvinnuleysinu, allt of lágum launum, vaxandi launabili, óþolandi launamuni kynjanna, hvað þá að verið sé að leita samáðs eða samvinnu um hvert skuli vera hlutverk ríkisvaldsins eða framtíð velferðarkerfisins. Nei, það er ekið áfram á hraðferð eftir nýsjálensku brautinni þótt búið sé að loka henni fyrir almennri umferð. Undanfarnar vikur hefur geisað hörð umræða hér á hinu háa Alþingi um grundvallaratriði, réttindi og áhrif vinnandi fólks sem tekið hefur áratugi að byggja upp og um rétt löggjafans og framkvæmdarvaldsins til að hlutast til um innri málefni stéttarfélaga. Umræðan hefur snúist um samskipti yfirmanna og undirmanna, um hugmyndafræði valdsins sem nú setur stéttarfélögum stólinn fyrir dyrnar, stillir sér upp við hlið vinnuveitenda og segir: Hér er það ég sem ræð. Þannig eiga hluturnir ekki að ganga fyrir sig í lýðfrjálsu samfélagi. Stéttarfélögin eru varin af stjórnarskránni og alþjóðlegum sáttmálum sem við erum aðilar að og stjórnvöld hafa einfaldlega ekki rétt til að grípa inn í innra starf og skipulag þeirra með þeim hætti sem hér er verið að gera. Enda kom í ljós að upphafleg frumvörp þverbrutu alþjóðasáttmála. Í stað þess að taka á raunverulegum vanda vinnumarkaðarins, atvinnuleysinu, lágu laununum, launamisréttinu, er ríkisstjórnin að setja allt á annan endann og efna til ófriðar. Hæstv. forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. er að finna klausu um það að ríkisstjórnin ætli að vinna gegn launamisrétti af völdum kynferðis og að stuðlað verði að jafnari möguleikum karla og kvenna til að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína. Þetta eru fögur orð. En þegar á reynir verður lítið um framkvæmdir. Fyrir nokkrum dögum var lögð fram hér á Alþingi skýrsla félmrh. um framkvæmd jafnréttisáætlunar ríkisstjórnarinnar. Þar kemur fram að löturhægt gengur að fjölga konum í áhrifastöðum og að fátt eitt er gert til að hrinda áætluninni í framkvæmd. Ekkert bólar á úrbótum í launamálum kvenna. Fyrir nokkrum dögum gerðist það einnig að nokkrar konur hér á Alþingi ræddu við menntmrh. um fréttaflutning ríkisfjölmiðla og hvað ráðherrann hygðist gera til að bæta úr þeim mikla skorti sem þar er á fréttum um konur og málefni kvenna. Ekki neitt, var svarið. ,,Ég skipti mér ekki af innri málefnum fjölmiðlanna,`` sagði ráðherrann. Þrátt fyrir jafnréttislög, jafnréttisáætlanir og samþykktir Sameinuðu þjóðanna um málefni kvenna. Er von á góðu þegar skilningurinn er með þessum hætti? Hæstv. forseti. Það þarf að koma nýju gildismati til vegs og virðingar á Íslandi. Gildum samvinnu og samráðs, gildum jöfnuðar, kvenfrelsis og virðingar við stöðu og skoðanir fólks í stað þeirra hörðu gilda einstaklingshyggju, frjálshyggju og valdboðs sem skilja vinnandi fólk eftir varnarlaust og óánægt á meðan heimurinn þýtur áfram, guð má vita hvert. Það er aðeins um eitt að velja hæstv. forseti. Þeir sem vilja sjá önnur gildi og aðrar áherslur komast til vegs og virðingar verða að sameina krafta sína. Það er það verkefni sem við okkur blasir eigi að takast að gera nýja sátt um félagslegt réttlæti og jöfnuð og skapa gott mannlíf í okkar landi í sátt við umhverfi okkar. Að því viljum við kvennalistakonur vinna. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Hvað gerist þegar Framsfl. og Sjálfstfl. taka höndum saman um stjórn landsins? Alltaf það sama. Til botns sökkva þau frjálslyndu framfaraöfl sem finna má í þessum flokkum báðum. Undirtökunum nær kyrrstöðuliðið, verðir sérhagsmunanna, andstæðingar almannahags, fólkið sem hefur gærdaginn að framtíðarsýn. Kyrrstaðan er komin til að vera. Nýr búvörusamningur leggur áfram milljarða byrði á skattgreiðendur, hneppir áfram landbúnaðinn í fjötra miðstýringar og óstjórnar, gerir fátæktina áfram að fastri fylgikonu bændastéttarinnar. Framkvæmd GATT-samningsins sem með ofurtollum einangrar áfram íslenska neytendur í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi og kemur áfram í veg fyrir að samningurinn nýtist til lækkunar á ævintýralega háu matvælaverði á Íslandi. Takmarkanir á fjárfestingum erlendra aðila munu áfram koma í veg fyrir að þýðingarmesta útflutningsatvinnugrein landsmanna fái að nýta sér erlent áhættufjármagn og þau tækifæri til uppbyggingar nýrrar markaðsöflunar og aukinnar verðmætasköpunar sem því fylgir. Löggjöf um úthafsveiðar á að stöðva framsókn úthafsveiðiflotans sem fært hefur þjóðinni milljarða verðmæti og skapað þau nýju sóknarfæri sem nú eru að lyfta þjóðarskútunni upp úr öldudal. Í endurskipulagningu ríkisrekstrar, breytingu á rekstrarformi ríkisbanka, nauðsynlegri endurskoðun á orkubúskapnum, skipulagsbreytingu á rekstri orkufyrirtækja og setningu löggjafar um óskorað eignarhald íslensku þjóðarinnar á virkjunar- og námuréttindum gerist ekkert ef frá er talið meingallað frv. um Póst og síma. Áform um skipulagsbreytingar í stjórnun fiskveiða svo sem með veiðileyfagjaldi eru engin. Þvert á móti eru fest í sessi forréttindakerfi sægreifanna með öllu því braski sem því fylgir. Evrópuumræðan er læst niður í skúffu á meðan Íslendingar verða æ áhrifalausari í alþjóðlegu samstarfi eins og sendiherra Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum hefur greint frá. Þegar næsta lota hefst í viðræðum Evrópuríkja um aukið samstarf mun Ísland eiga alla sína heimavinnu óunna og neyðist til að skila auðu. Kyrrstaðan er komin til að vera, herra forseti. Klukkan okkar gengur ekki lengur. Varðveisla sérhagsmunanna á kostnað almannahags, öfugmælafrv. ríkisstjórnarinnar um skattlagningu fjármagnstekna sem er tillaga um stórfelldar skattalækkanir til stóreignamanna og jeppafólksins. Lækkun á sköttum fyrirtækja, lækkun á skattgreiðslum arðs til eigenda þeirra, lækkun á sköttum þeirra sem kaupa og selja hlutabréf og verðbréf þar sem 10 þús. kr. skattur er hámarksskattur á margra millj. kr. árstekjur af slíkum viðskiptum. Sameinaðir verktakar eru taldir eiga 2--3 milljarða kr. í óskattlögðu eigin fé sem þeir fá nú heimild til að greiða eigendum án sköttunar og eigendurnir fá að taka við því með 10% skattlagningu í stað 42--47% skattlagningar eins og verið hefur. Sumargjöf ríkisstjórnarinnar til stóreignamanna nemur fleiri hundruð milljónum kr. í skattlausum greiðslum til þeirra 10% landsmanna sem eiga meira en helminginn af eignum þjóðarinnar. Hverjir eiga að borga herkostnaðinn? Gamalt fólk, börn og unglingar sem eiga sparifé sitt inni á reikningum innlánsstofnana. Skerðing ríkisvaldsins á réttindum starfsmanna sinna þar sem almenn mannréttindi eru takmörkuð, verkfalls- og samningsréttur skertur og umsaminn réttur afnuminn. Atlaga ríkisstjórnarinnar að verkalýðsfélögum og lögþvinganir um breytingar á samskiptingum á vinnumarkaði sem valdið geta illvígum kjaraátökum í haust og eyðilagt það farsæla samstarf byggt á gagnkvæmu trausti sem fært hefur íslensku þjóðinni langþráðan stöðugleika í efnahagsmálum, lækkað vexti, slökkt bál óðaverðbólgunnar, öllum þessum árangri er nú kastað á eld því varðstaðan um sérhagsmunina er tekin fram yfir almannahag. ,,Fólk í fyrirrúmi`` var aðalslagorð Framsfl. í kosningabaráttunni. Er Ingibjörg Pálmadóttir að framkvæma þá stefnu í heilbrrn.? Er Páll Pétursson að framkvæma þá stefnu gagnvart fólkinu í verkalýðsfélögunum? Er Guðmundur Bjarnason að framkvæma þá stefnu með búvörusamningnum? Er Halldór Ásgrímsson að framkvæma þá stefnu með ofurtollunum sem eyðilögðu GATT-samninginn? Nei, fólkið er nú aftast í skut, skipið sjálft liggur við festar sérhagsmunanna, það flýtur ekki lengur. Góðir áheyrendur. Er þetta óskastjórn unga fólksins sem hefur jákvæða framtíðarsýn? Er þetta óskastjórn frjálslyndra og viðsýnna karla og kvenna sem vita að virk þátttaka Íslands í fjölþjóðlegu samstarfi, í frjálsri verslun og viðskiptum, í heilbrigðri samkeppni á markaði og með skipulagsbreytingum í opinberum rekstri eru lyklarnir að bættum lífskjörum, auknum tækifærum til menntunar, til þekkingaröflunar, til þroska og til aukinnar lífshamingju? Ég segi nei. Samstjórn kyrrstöðuaflanna lætur aldrei drauma þessa fólks rætast. Hún hefur ekki gert það á sínu fyrsta valdaári. Hún mun ekki gera það á þeim árum sem hún kann að eiga eftir á valdastólum. Vonandi verða þau sem fæst. --- Góða nótt.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Óvenjuafkastamiklu og farsælu þingi er að ljúka. Því er hlálegt að hlusta á talsmenn stjórnarandstöðunnar tala um stefnuleysi og stöðnun hjá ríkisstjórn og stjórnarflokkum. Þeir fjölmörgu lagabálkar sem Alþingi samþykkir á þessum vetri sanna að þessi gagnrýni stjórnarandstöðunnar á sér enga stoð í veruleikanum. Hv. þm. Ögmundi Jónassyni get ég sagt að það stendur ekki til að selja Póst og síma, ef það mætti verða honum til einhverrar huggunar. Framsfl. gekk til síðustu kosninga undir kjörorðinu ,,Fólk í fyrirrúmi`` og þetta kjörorð höfum við haft að leiðarljósi. Við höfum unnið ötullega að því að hrinda kosningaloforðum okkar í framkvæmd. Fjárlagahallinn er á öruggri niðurleið. En jafnvægi í ríkisbúskap er forsenda hagvaxtar sem er aftur forsenda þess að störfum fjölgi þannig að allir eigi kost á atvinnu. Atvinnuleysið er á undanhaldi og standa rökstuddar vonir til þess að okkur takist að skapa 12 þúsund störf til aldamóta. Átak hefur verið gert til þess að reisa rönd við skuldasöfnun heimilanna. Komið hefur verið á fót samstarfsverkefni félmrn. og Húsnæðisstofnunar og lánastofnana um rekstur ráðgjafarstofu um fjármál heimilanna og þangað geta þeir sem glíma við miklar skuldir leitað og fengið ókeypis ráðgjöf og aðstoð. Lög hafa verið sett um réttaraðstoð vegna nauðasamninga einstaklinga þar sem ríkið greiðir kostnað við að gera nauðasamninga. Sett hafa verið lög sem heimila að semja um skattaskuldir aðrar en vörsluskatta. Þá bíða lokaafgreiðslu lög um Innheimtustofnun sveitarfélaga sem gerir höfuðstól meðlagsskulda niðurfellanlegan í ákveðnum tilfellum. Ráðgjafarstofan og þessi nýju lagaúrræði ættu að geta hjálpað mjög mörgum til að koma lagi á fjármál sín og forða þeim frá hörmungum gjaldþrota. Hvað húsnæðismál varðar hefur lánshlutfall þeirra sem kaupa sína fyrstu íbúð verið hækkað úr 65 í 70%. Þá hefur lögum um Húsnæðisstofnun verði breytt þannig að nú er lánstími húsbréfalána sveigjanlegur til 15, 25 eða 40 ára og reglugerð hefur verið gefin út um heimild til skuldbreytingar eða frestun á greiðslum á lánum Byggingarsjóðs eða húsbréfadeildar. Nú er hægt að uppfylltum skilyrðum um veðmörk að fresta greiðslum í allt að þrjú ár. Tekið hefur verið á vanda sveitarfélaga vegna félagslegra eignaríbúða og var frv. þar að lútandi samþykkt í morgun. Þá hefur verið heimilað að lána út á endurbætur eldra húsnæðis með rýmri hætti en áður hefur verið gert. Unnið hefur verið að flutningi grunnskólans yfir til sveitarfélaganna og sveitarfélögunum á að vera fjárhagslega kleift að taka við rekstri grunnskólans og reka hann af myndarskap. Það hefur verið unnið að jafnréttismálum með markvissum hætti. Hrint verður af stokkunum tilraunaverkefni um starfsmat og það ætti að verða grundvöllur að launajafnrétti kynjanna í framtíðinni. Hafin er endurskoðun á lögum um málefni fatlaðra en í þeim málaflokki þarf að taka til hendi þannig að þörfum allra hinna fötluðu verði sinnt sem fullkomnast en þess jafnframt gætt að fjármunir séu nýttir sem best. Lagabreyting um reynslusveitarfélög er á lokastigi og nokkrir samningar hafa þegar verið gerðir um yfirtöku reynslusveitarfélaga á verkefnum frá ríkinu. Breyting á vinnulöggjöfinni bíður lokaafgreiðslu. Þessi breyting hefur valdið miklum átökum á Alþingi og forsvarsmenn launamanna hafa snúist mjög öndverðir gegn lagasetningunni. Sumir hafa talið að ekki mætti breyta stafkrók í lögunum frá 1938 og aðilar vinnumarkaðarins ættu að semja um samskiptareglur sín á milli. Samskiptareglur á vinnumarkaði eru ekki einkamál launamanna og atvinnureknda. Þær varða þjóðfélagið allt og almennaheill krefst þess að lagareglur gildi um svo mikilsverð málefni. Það er mesti misskilningur að þessi lög séu sett launamönnum til óþurftar. Þessi lög ættu að geta orðið launamönnum heilladrjúg til bættra lífskjara og styrkt samtök þeirra. Reynt hefur verið að koma til móts við rökstuddar óskir verkalýðshreyfingar og lögin eru sniðin að miklu leyti eftir þeim ábendingum sem verkalýðsfélögin hafa sett fram og sams konar skyldur eru lagðar á atvinnurekendur og launamenn. Þessi lagabreyting felur í sér veruleg nýmæli. Vinnustaðarsamningar fá stoð í lögum. Viðræðuáætlun verður gerð í tíma áður en samningar eru lausir. Almennir launamenn og almennir atvinnurekendur fá lögbundinn rétt til þess að taka þátt í meginákvörðunum um kaup og kjör, verkföll og verkbönn. Og ríkissáttasemjari þarf að hafa reynt til þrautar að koma á frjálsum samningum áður en hann leggur fram miðlunartillögu. Það er auðvitað þrautalending en þó skárri leið en að leysa vinnudeilur með lagasetningu. Efnisatriði frv. eru tvímælalaust til bóta og það mun reynslan sanna. Það sem einkum er deilt á eru vinnubrögð við lagasetningu. Ég vísa því alfarið á bug að önnur aðferð hefði verið farsælli. Ég hef fengið ómaklega gagnrýni stjórnarandstöðunnar vegna þessa máls, en ef stjórnmálamaður telur sig vera að gera rétt og vinna þjóðfélaginu til heilla þýðir ekkert að kikna undan stundargagnrýni. Ég vænti þess að þegar fram líða stundir sjái allir, bæði stjórnarandstæðingar og forustumenn launamanna, að hér er um þarfa og heppilega lagabreytingu að ræða. Ríkisstjórninni hefur tekist að bæta þetta þjóðfélag á fyrsta starfsári sínu. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Fyrsti vetur nýrrar ríkisstjórnar er alltaf athyglisverður. Þá mæta stjórnarliðar ánægðir til leiks eftir að hafa náð völdum eins og þeir gerðu sér vonir um fyrir kosningar. Stjórnarandstaðan er alltaf dálítið slegin fyrsta veturinn. Draumarnir rættust ekki í kosningunum og nokkurn tíma tekur að sætta sig við nýtt hlutskipti. Það má spyrja: Hefur umræðan í vetur snúist um grundvallaratriði í lífsskoðunum? Nei, þetta hefur oftast verið þref um tæknileg atriði þó vissulega slái stundum í brýnu um grundvallaratriði. Það voru fjögur mál sem snerust um pólitík, þ.e. búvörusamningurinn, veiðileyfagjaldið, fjárlögin og vinnumarkaðsmálin. Það er merkilegt hvað þetta er oft stöðnuð umræða og snýst oft um að verja núverandi stöðu einhvers kerfis. Stjórnarþingmenn ganga erinda framkvæmdarvaldsins í að hjálpa þeim að knýja frumvörp í gegnum þingið með sem allra minnstum breytingum. Stjórnarandstaðan er oftast í vörn og vinnur út frá frumvörpum stjórnarinnar og er þannig þvinguð til að vinna út frá forsendum framkvæmdarvaldsins. Þetta gerir það að verkum að Alþingi nær ekki að sýna framkvæmdarvaldinu eðlilegt eftirlit. Stjórnskipan okkar er meingölluð, m.a. vegna þess að Alþingi er miklu virkara framkvæmdarvaldsþing en löggjafarþing. Nú eru forsetakosningar fram undan og nokkur umræða hefur hafist um breytingar á því embætti. Ég tel ástæðu til að minnast á tillögur Vilmundar Gylfasonar og Bandalags jafnaðarmanna um að kjósa framkvæmdarvaldið í beinni kosningu líkt og gert er í Bandaríkjunum og Frakklandi. Ég er sannfærður um að slíkt fyrirkomulag mundi henta okkur Íslendingum mjög vel. Þetta gæti þýtt að kosinn forsætisráðherra gegndi jafnframt núverandi skyldum forseta lýðveldisins. Þetta þarf að ræða ítarlega í haust, þessar og aðrar hugmyndir því að stjórnskipun okkar er alls ekki nógu góð. Það er innan stjórnmála sem menn breyta umgjörð sérhvers þjóðfélags, að vísu mjög hægt. Við erum býsna íhaldssöm þjóð og áttum okkur ekki á því að breytingarnar erlendis eru nú mun hraðari en var fyrir nokkrum árum. Vilji einstakra þjóða skiptir sífellt minna máli. Fjölþjóðleg og alþjóðleg sjónarmið móta sífellt meira skoðanir ungs fólks og ef við náum ekki að fylgja eftir breytingum í umhverfinu dagar okkur einfaldlega uppi. Við megum aldrei miðla þeirri lífssýn að þjóðfélagið sé óréttlátt og ósanngjarnt, veiti ekki sjálfsvirðingu, hygli fáum útvöldum og stuðli að valdasamþjöppun. Mér finnst stjórnarflokkarnir miðla slíkri lífssýn. Stjórnmál snúast um að gefa fólki kost á að velja milli stefna sem grundvallast af lífssýn til framtíðar. Ég þröngva ekki minni lífsskoðun og stefnu upp á nokkurn mann, en ég get borið hana undir kjósendur. Ég er sannfærður um að okkar þjóðfélag verður að breytast í átt til þess sem stóru jafnaðarmannaflokkunum hefur tekist í Vestur-Evrópu. Jafnaðarmenn hafa ekki átt forsrh. á Íslandi á þessari öld nema í örfá ár. Þetta er einsdæmi í Evrópu. Við höfum alltaf mætt sundruð til leiks og síðan hafa sjálfstæðis- og framsóknarmenn ráðið niðurstöðum eftir allar kosningar. Þetta var ekkert betra eftir síðustu kosningar. Þá biðu Framsfl., Alþfl. og Alþb. með grasið í skónum eftir að mynda stjórn með Davíð Oddssyni. Davíð valdi vel, tók Framsókn og fékk auðsveipa hjörð til að hjálpa sér að stjórna landinu. Við breytum ekki þessu ofurvaldi Sjálfstfl. nema við stöndum sameiginlega að framboði við næstu alþingiskosningar. Annars endar þetta eftir sem áður í tveimur eða þremur vinstri fylkingum með fimm til fimmtán prósent fylgi hver og ekkert breytist, sjálfstæðis- og framsóknarmenn ráða ferðinni. Herra forseti. Stjórnmál eiga að snúast um grundvallarstefnumál. Þessi vetur hefur sýnt okkur að við höfum verk að vinna í stjórnarandstöðunni. Allt bendir til þess að þessi stjórn sitji ekki aðeins út kjörtímabilið heldur einnig hið næsta. Það skiptir máli að koma í veg fyrir það. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Virðulegur forseti. Talsmaður Sjálfstfl. í umræðunni áðan vitnaði í kvæði. Hann sagði það eftir Markús í Borgareyrum í Landeyjum. Eitthvað sýnist mér þingmaðurinn hafa villst í kjördæminu því að eftir því sem ég best veit, þá er þessi bær undir Vestur-Eyjafjöllum. Skýringin kann að vera að hv. þm. fljúgi gjarnan um kjördæmið eða yfir það. Ég ætla hins vegar að leyfa mér að vitna til Bólu-Hjálmars sem kvað eitt sinn um lestarferð höfðingja í sinni sveit nyrðra: Aumt er að sjá í einni lest, áhaldsgögnin slitin flest. Þessar hendingar koma upp í huga minn þegar litið er yfir fyrsta starfsár ríkisstjórnar þeirra Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar. Þetta er afskaplega sviplítil og drungaleg stjórn. Ekki vantar liðssafnaðinn, afl atkvæða til að tryggja meiri hluta fyrir málum í þinginu hversu vond og vitlaus sem þau eru. Flest eru málin raunar bland af hvoru tveggja, ógeðslegur gambri eins og þau frumvörp til höfuðs verkalýðsfélögunum í landinu sem mest hafa verið rædd hér síðustu viku. Nú sitja ráðherrarnir uppi með þessi frumvörp meira og minna í tætlum, eins og þvott sem gleymst hefur úti á snúru vetrarlangt og lent í aftakaveðrum. Þeir eru ekki öfundsverðir af þessum rýjum, ráðherrarnir þeir Páll og Friðrik, þótt þeir munu vafalaust reyna að nota þær til að koma böndum á verkalýðshreyfinguna fyrir kjarasamninga í haust. Góðir áheyrendur. Okkur er sagt að við lifum á tíðum alþjóðavæðingar og að með því að standa sig á markaðstorgi heimsins geti þjóðirnar vænst góðrar uppskeru. Það er rétt að breytingarnar eru hraðar og stöðugt verður styttra milli heimshorna á mannlegan mælikvarða. Þessu fylgja margháttaðir möguleikar ef rétt er á haldið. Mikilvægt er þó að átta sig á að láta þessar breytingar ekki bera sig stjórnlaust út á alþjóðlegan rúmsjó. Ráðandi í þessum hræringum er fjármagnið sem leikur nú lausum hala sem aldrei fyrr og leitar ávöxtunargróða í flestum krókum og kimum heimsins. Þessi fjármagnsöfl eru hvarvetna að verki og hafa fjölda ríkisstjórna í gíslingu. Þau eru blind í sjálfu sér og þeim er ekkert heilagt. Þau sameinast um það sem er hreyfiafl þeirra, að brjóta niður hindranir, auka gróðann í þágu eigenda sinna, hluthafanna, kannski á öðru heimshorni, sem biðja um það eitt að hækka pundið. Einnig íslenska ríkisstjórnin hefur látið taka sig í gíslingu þeirra sem yfir fjármagninu ráða. Um það bera verk hennar og hugmyndir órækt vitni. Íslendingar hafa nú á þriðja ár verið þátttakendur í Evrópsku efnahagssvæði, einhverri furðulegustu uppfinningu milliríkjatengsla í gjörvallri Evrópusögunni. Samningur þessi átti flestan vanda að leysa, hleypa blómgun í atvinnulíf, draga úr atvinnuleysi og laða að erlent fjármagn. Ekkert af þessu hefur gerst í raun og atvinnuleysi er nú hlutskipti nær 7.000 manns eða um 5% af fólki á vinnumarkaðnum. Hjá móðurskipinu, Evrópusambandinu, er atvinnuleysi þó tvöfalt hærra eða um 11%. Í Þýskalandi hefur fjöldi atvinnulausra ekki verið meiri síðan í kreppunni miklu upp úr 1930 og engin sólarmerki sjást um bata nema síður væri. Fimmta hvert ungmenni í Evrópusambandinu þarf að bíða í meira en tvö ár eftir að fá vinnu. Ríki Evrópusambandsins keppast nú við að skera niður ríkisútgjöld og velferðarþjónustu áður en þau taka upp sameiginlega mynt að tveimur árum liðnum. Upp frá því munu ósnertanlegir bankastjórar evrópsks seðlabanka stjórna efnahagsforsendum Vestur-Evrópu. Það mátti raunar heyra á Friðriki Sophussyni í kvöld að Ísland gæti sem best passað inn í þennan klúbb. Hér á Alþingi höfum við síðustu tvö ár kynnst Evrópusambandinu allrækilega, þessu mesta reglugerðarveldi sögunnar. Stjórnarráðið hefur ekki undan við að flytja fyrirmæli frá Brussel inn á borð okkar til afgreiðslu. Það þykir sérstök frétt að Íslendingar megi taka í nefið og jafnvel vörina ef þeim svo sýnist, án fyrirmæla frá ESB. Í því máli var raunar tryggð sérstök undanþága. Það gleymdist hins vegar að biðja um undanþágu varðandi það sem meira máli skiptir eins og t.d. íslenskar orkulindir. Á það erum við minnt þessa dagana þegar Evrópusambandið undirbýr nýja tilskipun um raforkumál sem m.a. getur kippt fótunum undan íslenskum raforkufyrirtækjum og þeirri stefnu sem við viljum hafa um jöfnun orkuverðs. Forsrh. okkar vill leyfa Íslendingum að taka í vörina og honum líst ekkert á Evrópusambandið fremur en þeim sem hér talar. Það sama verður ekki sagt um utanrrh., formann Framsfl. Hann var ekki fyrr sestur í stól forvera síns en hann tók ESB-bakteríuna. Öllum ,,púkó`` svardögum hefur verið stungið undir þann sama stól. Í ræðu sinni um utanríkismál í þinginu 23. apríl sl. sagði formaður Framsfl.: ,,Stækkun ESB hlýtur að stuðla enn frekar að friði, velmegun, öryggi og stöðugleika í álfunni.`` Og hann bætti við: ,,Aðild að ESB hefur ekki verið útilokuð af Íslands hálfu.`` Alþb. varar við stöðu þessara mála. Inn fyrir múra Evrópusambandsins eiga Íslendingar síst af öllu erindi. Hann er annars orðinn skrýtinn, þessi Framsfl. eins og heyra mátti af munni eins af nýjum þingmönnum flokksins hér áðan sem sér ofsjónum yfir atkvæðavægi fólks á landsbyggðinni. Góðir áheyrendur. Um margt erum við og mannkynið allt á hættuslóð. Við látum tæknihyggju ráða ferð okkar í allt of ríkum mæli. Inngrip manna í náttúruleg þróunarferli, jafnvel í eigið erfðagóss eru komin út fyrir öll skynsamleg mörk og áfram er anað í blindni. Maðurinn sjálfur, friðhelgi heimilis og einkalífs er á stöðugu undanhaldi fyrir ágengni tækninnar: hávaða, fjölmiðlun, upplýsingasöfnun og jafnvel persónunjósnum. Verst fer þetta með börnin og þann samleik kynslóðanna sem fram undir þetta hefur stuðlað að samhengi í verkmennt, tungu okkar og annarri menningu. Engin af gildum liðins tíma og nútíðar eru lengur sjálfgefin og því þarf að rækta þau eigi íslensk menning og samfélag að halda velli til frambúðar. Herra forseti. ,,Áhaldsgögnin slitin flest`` kvað Bólu-Hjálmar fyrir 180 árum. Enn frekar á það við þegar litið er á farteski þeirra sem nú ráða ferðinni. Það er kominn tími til fyrir löngu að skipta um fólk við stjórnvölinn í þessu landi og setja upp önnur leiðarljós. Alþb. hefur krafta fram að bjóða, reynslu og tengsl við fjöldasamtök í landinu sem hollara er að starfa með en á móti. --- Ég þakka áheyrnina. Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Því er oft haldið fram að þingstörfin fram eftir vetri hafi verið daufleg. Hvað sem um það má segja er hitt jafnvíst að þetta þing sem nú lýkur brátt störfum hefur verið ótrúlega afkastamikið og afgreitt frá sér lög sem munu hafa mikil og farsæl áhrif á framtíð okkar. Þessa dagana erum við að setja lög sem tryggja nýja skipan grunnskóla sem nú verða að fullu færðir yfir til sveitarfélaganna jafnframt því sem tekjustofnar þeirra verða stórum efldir. Þannig verða bæði völd og áhrif aukin á sveitarstjórnarstiginu og sveitarfélögum gert kleift að takast á við ný og mikilvæg verkefni. Ný lög hafa verið samþykkt um framhaldsskóla í landinu. Samþykkt hafa verið ný upplýsingalög og heildstæð lög um snjóflóð og skriðuföll. Með breytingu á lögum um stjórn fiskveiða er fundin framtíðarlausn á stjórnkerfi smábáta. Á lokastigi er lagasetning um úthafsveiðar en einmitt á þeim sviðum hefur vöxturinn í íslenskum sjávarútvegi verið hvað mestur. Nú er ýmist lokið eða um það bil að ljúka lagasetningu um skipan vinnumarkaðarins jafnt hins opinbera og hins almenna. Þau mál voru afar umdeild í upphafi. Í mjög veigamiklum atriðum var hins vegar tekið fullt tillit til sjónarmiða verkalýðshreyfingarinnar í þessum málum. Það er þess vegna gersamlega fráleitt eins og hér hefur verið haldið fram, m.a. í kvöld, að ekkert hafi verið skeytt um aðfinnslur verkalýðshreyfingarinnar. Það var líka mjög athyglisvert að við 3. umr. um frv. til laga um stéttarfélög og vinnudeilur fyrr í dag laut gagnrýni stjórnarandstöðunnar að langmestu leyti að tildrögum lagasetningarinnar en ekki innihaldi hennar. Það segir meira en mörg orð. Það hefur hins vegar verið stórfurðulegt að fylgjast með málflutningi stjórnarandstöðunnar nú í kvöld í þessum málum. Á meðan sumir töluðu um einhliða valdboð í þessu sambandi sögðu aðrir stjórnarandstæðingar sömu frumvörp vera útþynnt. Svo tala sömu menn um óvenjugóða samstöðu stjórnarandstöðunnar einmitt í þessum málum. Þetta er þeirra samstaða í reynd, samstaða um það að vera ósammála í grundvallaratriðum. Þá er mikilvægt að minna á að Alþingi hefur samþykkt afar þýðingarmiklar ráðstafanir til þess að koma til móts við fjölskyldur í fjárhagslegum nauðum. Þar var tekið myndarlega á alvarlegum vanda þótt enn séu þar óunnin verk. Lýsir það miskunnarlausri grimmd eins og haldið var fram í kvöld að endurspeglaði stjórnarstefnuna? Aldeilis ekki. Í næstu viku leiðum við væntanlega í lög nýja skipan fjarskipta og póstmála sem mun skapa þessari nýju mikilvægu atvinnugrein ný sóknarfæri til ótvíræðra hagsbóta fyrir notendur og starfsfólk. Samhliða því er gert ráð fyrir að það verði leitt í lög að símgjöld verði jöfnuð í landinu og það má heita lokaáfangi á þeirri leið sem farin hefur verið á undanförnum árum að lækka símgjöld í landinu, ekki síst á langlínutöxtum. Allt þetta sýnir okkur að þetta þing hefur verið mjög starfsamt og það mun marka heillavænleg spor inn í framtíðina. Myndin sem blasir við er þess vegna ekki mynd kyrrstöðu eins og hér var sagt fyrr í kvöld, heldur mynd framfara. Að sönnu hefur ekki verið gengið fram af hálfu stjórnarinnar með bumbuslætti eða flugeldasýningum eins og t.d. Alþfl. virðist telja vera helsta tákn framfaravilja í stjórnmálum. Verkin hafa hins vegar talað og árangurinn er að koma í ljós. Gagnvart þessu hefur stjórnarandstaðan staðið málefnasnauð en geipað þeim mun meir eins og hefur komið í ljós í kvöld, svo mjög raunar að jafnvel í þeirra eigin herbúðum er þessi hugmyndafátækt orðin að sérstöku umkvörtunarefni dag eftir dag í blöðunum. Virðulegi forseti. Íslenska þjóðfélagið hefur lengstum getað státað af góðum lífskjörum og mikilli atvinnu. Þess vegna hefur það verið mikið áhyggjuefni að við höfum á undanförnum árum mátt þola meira atvinnuleysi en við höfum áður þekkt og lífskjör hafa ekki þróast með sama hætti og í nágrannalöndum okkar. Þessu mótlæti hefur verið mætt af ábyrgð og festu af stjórnvöldum og aðilum vinnumarkaðarins. Hér hefur verið tryggður efnahagslegur stöðugleiki sem m.a. birtist okkur í nær daglegum fréttum af vaxtalækkunum. Þannig eru að skapast skilyrði fyrir atvinnulífið til þess að fjárfesta og takast á við ný verkefni og þetta mun létta almenningi greiðslubyrði lána. Það skiptir ekki síst máli fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinar á landsbyggðinni sem eiga líf sitt undir því að hér verði áfram stöðugleiki í verðlagi og hagfellt gengi. Í stað þess að það dragi sundur með okkur og öðrum þjóðum í lífskjörum liggur það nú fyrir að lífskjör okkar batna nú mun örar en í löndunum í kringum okkur. Það er heilmikill árangur. Batinn í efnahagslífinu er þess vegna svo sannarlega að skila sér til almennings, fjölskyldnanna í landinu. Fyrirtækin eru líka að styrkja undirstöður sínar jafnframt því sem atvinnutækifærunum fjölgar jafnt og þétt. Frá árinu 1993 hefur störfum á Íslandi fjölgað um fimm þúsund. Þetta eru mikil umskipti frá því að atvinnutækifærum fækkaði bókstaflega ár eftir ár. Það er sérstakt fagnaðarefni að þessi nýju atvinnutækifæri hafa að langmestu leyti orðið til í hinu almenna atvinnulífi sem er ótvírætt merki þess að það er nú að eflast. Ekki síst á þetta við í ýmsum nýjum atvinnugreinum, svo sem í tölvuþjónustu og ferðaþjónustu, gagnstætt því sem fullyrt var fyrr í kvöld. Þetta, samfara því að lífskjör batna nú hraðar hér á landi en í nágrannalöndum okkar, er ótvíræð sönnun þess að þetta þjóðfélag er á réttri leið. Á þeirri leið eigum við að halda áfram íslenskri þjóð til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það er vor í lofti, unga fólkið fagnar próflokum og hvítu kollarnir setja svip sinn á samfélagið. Fram undan er góðæri ef marka má veiðihorfur og þjóðhagsspá. Gaman væri að geta komið fram fyrir þjóð sína og látið að sama skapi í ljós ánægju með ríkisstjórnina sem nú situr við völd. Því miður er það ekki svo. Við kvennalistakonur komum inn í íslensk stjórnmál til að breyta þjóðfélaginu og setja mannréttindi og samábyrgð í öndvegi. Við viljum nýta reynslu og krafta kvenna til jafns við karla í þágu samfélagsins alls og jafnframt að konur og karlar deili sem jafnast með sér ábyrgð í einkalífi. Það er vægast sagt fróðlegt að huga að því hvernig ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. vinnur í algerri andstöðu við ofannefnd markmið. Farið er fram með hvert stórmálið á fætur öðru án samráðs og oft í fullkominni andstöðu við viðkomandi aðila í þeim tilgangi að brjóta niður velferðina og samábyrgðina í þjóðfélaginu. Ráðist er á aldraða, öryrkja, sjúklinga, kennara og almenna ríkisstarfsmenn en dekrað við forstjóra og sægreifa. Vegið er gróflega að sjálfstæði verkalýðshreyfingarinnar til að þóknast samtökum atvinnurekenda í Garðastrætinu. Nýframkomin skýrsla félmrh. um stöðu og þróun jafnréttismála sýnir að mjög hægt gengur að framfylgja jafnréttisáætluninni frá 1993. Þrátt fyrir jafnréttislög í 20 ár og þrátt fyrir 65. gr. stjórnarskrárinnar um að konur og karlar skuli njóta jafns réttar í hvívetna er að finna ótrúlega tregðu á mörgum sviðum jafnréttismála. Lítið hefur áunnist í að afnema launamun kynjanna þó að vonir séu bundnar við ókynbundna starfsmatið. Nýsett lög um réttindi og skyldur ríkisins hafa sett rétt fólks til fæðingarorlofs í uppnám og lítið bólar á því að afnema eigi sporslurnar sem skýra stóran hluta af launamun kynjanna. Þvert á móti má ætla að vald forstjóra til að hygla starfsfólki í launum að geðþótta muni auka launamuninn. Ein leið til þess að tryggja að konur komi jafnt að stefnumörkun í þjóðfélaginu og karlar er að bæði kynin eigi aðild að opinberum stjórnum, nefndum og ráðum, sbr. 12. gr. jafnréttislaganna. Nýleg úttekt sýnir að mjög hægt miðar í þeim efnum og þær nefndir sem núverandi ríkisstjórn hefur skipað á ferli sínum eru sama merki brenndar. Þá er athyglisvert hve hægt gengur að jafna þátt kynjanna í fjölmiðlum, bæði hvað tíðni viðtala snertir og með hvaða hætti rætt er við og um konur og karla í sambærilegum störfum. Karlarnir fá aukinn myndugleik, t.d. með tiltlum, á meðan dregið er úr slíku hjá konum. Sömu lögmál virðast ríkja í mörgum kennslubókum eins og fjölmargar rannsóknir sýna. Við kvennalistakonur höfum flutt mörg mál á þessu þingi til þess að halda jafnréttisumræðunni gangandi og veita stjórnvöldum aðhald. Má þar nefna þingsályktunartillögur um lengt og bætt fæðingarorlof sem nær til beggja foreldra, um aðgerðir til að afnema launamun kynjanna og aðgerðir gegn kynferðislegri áreitni. Ég er sannfærð um að umræðan um þessi mál hefur þegar haft áhrif og víða í þjóðfélaginu má sjá jákvæð merki um að jafnréttisumræðan sé að skila sér. Í því sambandi má nefna jafnréttisáætlun Seðlabankans. Einnig má nefna að Íslandsbanki og fleiri stofnanir hafa komið sér upp skipulögðum farvegi fyrir ásakanir um kynferðislega áreitni. Með þessu áframhaldi eru kvenbankastjórar væntanlega á næsta leiti (!). Sterk staða kvenna í stjórn BHM er vonandi merki um að verkalýðshreyfingn sé að taka við sér í jafnréttismálum, svo og stofnun hagsmunafélags kvenna innan Félags háskólakennara. En mikið þarf enn að gerast til að kynin standi jafnt að vígi, bæði í einkalífi og á vinnumarkaði. Vonandi tekst karlanefnd Jafnréttisráðs með sínu góða starfi að hvetja karla til virkrar jafnréttisbaráttu því þetta er barátta beggja kynja. Markmiðið hlýtur að vera sómasamleg laun fyrir dagvinnu bæði kvenna og karla, sambærileg við laun í nágrannalöndum okkar. Báðir foreldar ættu að geta notið þeirra mannréttinda að taka virkan þátt í fjölskyldulífi, ekki síst í uppeldi barna sinna sem þurfa mikinn stuðning í heimi hraðra breytinga. Herra forseti. Þau eru orðin mörg lagafrumvörpin sem Alþingi hefur samþykkt undanfarna daga þótt enn sjái ekki fyrir lok þingsins. Eitt þeirra eru ný framhaldsskólalög. Þessi lög eru því miður metnaðarlítil og horfa til fortíðar frekar en framtíðar að mörgu leyti. Megintilgangur þeirra virðist vera að minnka völd kennara og skólafólks og gefa menntmrh. meirihlutavald í öllum skólanefndum. Ég hafnaði þessu frv. í meðförum þingsins og tek undir með samtökum kennara sem ekki voru höfð með í ráðum við samningu frv. Lögin endurspegla menntastefnu sem ekki verðskuldar framgang, ómannúðlega menntastefnu samkeppni og aðskilnaðar. Á næstu dögum eru fyrirhugaðar breytingar á lögum er varða sjávarútvegsmál. Ég er sannfærðari um það en nokkru sinni áður að við Íslendingar erum á mjög vafasamri braut í okkar sjávarútvegsmálum. Kvótinn færist á færri hendur og réttaróvissa ríkir um það hvort kvótinn er veðhæfur og telst alvörueinkaeign eða ekki. Tveir dómar hafa fallið í undirrétti sem gera mismikið úr sameignarákvæði fiskveiðistjórnunarlaganna. Ef dómur Hæstaréttar fellur á þann veg að auðlindin sé einkaeign er í raun búið að afhenda nokkrum einstaklingum helstu auðlind þjóðarinnar til frambúðar og ekki aðeins nytjastofnana í fiskveiðilögsögunni því að til stendur að samþykkja úthafsveiðifrv. það sem tekið var með afbrigðum inn í þingið vegna þess hve seint það kom fram. Frv. á að keyra í gegn til þess að tryggja að þau réttindi sem í húfi eru fari örugglega til réttra aðila, að stórum hluta til sömu aðila og kvótinn í efnahagslögsögunni, með öðrum orðum sægreifanna í LÍÚ. Engin önnur þjóð hefur séð ástæðu til að flýta því að setja löggjöf um úthafsveiðar, enda knýr ekkert á nema ef vera skyldi svokallað veiðieftirlitsgjald á Flæmingjagrunni sem vel mætti lögfesta eitt og sér. Á meðan er smábátasjómönnum smám saman troðið inn í aflamarkskerfið með viðbótarkvóta og framseljanlegar veiðiheimildir sem gulrót. Með sama áframhaldi verður kvótinn í framtíðinni ekki í höndum kvenna, sem eru þó helmingur landsmanna, og ekki í höndum byggðanna sem byggja afkomu sína á fiskveiðum. Nei, aflaheimildirnar verða í höndum æ færri sægreifa, innlendra sem erlendra. Þessa þróun verður að stöðva og það strax. Réttlætiskennd margra er misboðið með þessu kerfi sem ekki verður hnekkt á meðan þessi ríkisstjórn situr. Herra forseti. Kjör forseta lýðveldisins er fram undan og kosningabaráttan harðnar. Stundum heyrist það furðulega viðhorf að nú sé kominn tími á karlforseta af því að kona hafi gegnt embættinu að undanförnu. Ef þetta væru tæk rök væri um leið tímabært að fela konum öll þau valdaembætti sem karlar gegna nú. Látum ekki villa um fyrir okkur. Munum að þörf er á að standa vörð um hvern þann ávinning sem verður í kvenfrelsisbaráttunni. --- Góðar stundir.