Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hv. d. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Ég mæli eingöngu f.h. meiri hl. n., þegar ég mæli með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir á þskj. 608, komið frá hv. Ed. Frv. er ákaflega einfalt. Skv. ákvæðum þess til bráðabirgða er gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs, skv. c-lið 4. gr. 1. um Fiskveiðasjóð, falli niður fyrir árin 1969 og 1970. Er það reyndar staðfesting á þegar orðnum hlut, en í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að framlag ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs á móti öðrum tekjum sjóðsins skuli síðan vera árlega 35 millj. kr. og greiðist sú upphæð í fyrsta skipti á árinu 1971. Það hefur sjálfsagt enginn gert það með gleði að skerða framlag ríkisins til Fiskveiðasjóðs. Sú skerðing er til komin vegna almennra fjárhagserfiðleika, sem sköpuðust á árunum 1966 – 1968, og þurfti að grípa til hennar í sambandi við fjárlagaafgreiðslu þeirra ára, til þess að unnt væri að koma saman tekjuhallalausum fjárlögum. Meiri hl. þm., sem styður hæstv. ríkisstj., hefur að sjálfsögðu staðið að þessari niðurfellingu. Við gerum okkur hins vegar vonir um, að í þessum efnum hafi rofað svo vel til, að ekki þurfi eftirleiðis að fella þetta framlag niður með öllu. Þessvegna er lagt til í frv., að framlag ríkisins verði eftirleiðis árlega 35 millj. kr. Fiskveiðasjóður hefur vissulega mjög miklu og gagnmerku hlutverki að gegna í sambandi við skipasmíðar. Er það ekki eingöngu í sambandi við það, að skipin séu byggð, heldur stuðlar sjóðurinn einnig að því, að skipasmíðarnar fari fram sem mest í landinu sjálfu og verði þannig til þess að auka atvinnuna. Það er kunnugt, að Fiskveiðasjóður hefur átt í nokkrum fjárhagserfiðleikum, m.a. vegna þeirrar niðurfellingar á ríkisframlagi, sem skeð hefur. Ég tel þó óhætt að fullyrða, að úr fjárþörf Fiskveiðasjóðs verði bætt á annan hátt, þannig að hann geti eftir sem áður staðið undir hlutverki sínu, eins og hann hefur gert á undanförnum árum. Til þess bendir reyndar það, að allmikið fjör virðist hafa færzt í innlendar skipasmíðar nú þegar. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um frv. fleiri orðum, en mæli með samþykkt þess f.h. meiri hl. sjútvn.



Herra forseti. Mér skildist raunar á framsöguræðu hv. frsm. sjálfs, að í þessari n. væri minni hl., sem væri andvígur frv., og ég ætlaði að hlýða á mál minni hl., en hann virðist ekki hafa kvatt sér hljóðs, og þess vegna vil ég nú bera fram eina fyrirspurn til hv. frsm. n. og annarra, sem þetta mál varðar sérstaklega. Ég veitti því athygli, að í ákvæðum til bráðabirgða í þessu frv., um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands, þá segir svo, að framlag ríkissjóðs skv. c-lið 4. gr. l. falli niður fyrir árin 1969 og 1970. Nú skal ég ekki ræða um þessa niðurfellingu framlags fyrir árið 1970, þótt nokkuð sé að vísu liðið á árið, en mér kemur hitt einkennilega fyrir sjónir, að hægt sé með l., sem nú eru sett, að fella niður framlag til sjóðsins fyrir árið 1969, þar sem það framlag er fallið í gjalddaga. Sé ég ekki annað en það hljóti að vera kræft að lögum, ef stjórn sjóðsins gengi eftir því. Ég sé í áliti frá sjútvn. eða hluta sjútvn. í Ed., að þar er gert ráð fyrir því, að þessi upphæð, sem sjóðurinn hefði átt að fá árið 1969, ef hann hefur ekki þegar fengið hana, sé nálægt 40 millj. kr. Þar er það enn fremur rifjað upp, að á síðasta þingi hafi verið lagt fram frv. um að fella þetta framlag niður úr lögunum fyrir árið 1969, en Alþ. hafi fellt það frv. Þetta allt í samhengi kemur mér undarlega fyrir sjónir, og ég vil gjarna heyra, hvað hv. frsm. hefur um þetta að segja, að Alþ. samþykki nú að fella niður framlag úr ríkissjóði, sem var lögbundið fyrir árið 1969 og er fallið í gjalddaga, hvort þetta sé hægt.



Herra forseti. Ég veit ekki, hvort ég er rétti aðilinn til þess að svara fram kominni fyrirspurn hv. 1. þm. Norðurl. e. Það má vel vera, að á þessu atriði þurfi sérstakar lögskýringar. Frá mínu sjónarmiði horfir málið þannig við: Þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið í sambandi við afgreiðslu fjárlaga varðandi niðurfellingu framlagsins til Fiskveiðasjóðs, eru auðvitað gerðar með vitund og samþykki meiri hl. Alþ. Þótt þannig hafi farið við afgreiðslu frv., sem flutt var í fyrra um niðurfellingu framlagsins, að frv. hafi verið fellt með jöfnum atkvæðum, þá var samt sem áður við afgreiðslu fjárlaga það ár ekki gert ráð fyrir framlaginu. Varðandi það, hvort þær ráðstafanir, sem þannig eru til komnar, standist frá lagalegu sjónarmiði, treysti ég mér ekki til að fullyrða um, en mér finnst þó, að séu slíkar ráðstafanir gerðar með vitund og vilja meiri hl. Alþ., þá hljóti þær að hafa fullt gildi.



Herra forseti. Það eru aðeins fá orð, sem ég vil nú segja um þetta mál. Eg beindi fyrirspurn minni áðan til hv. frsm. sjútvn., og má vera, að það sé rétt, sem hann segir, að hann sé ekki sá rétti aðili til að fella úrskurð um það mál, sem ég ræddi hér. Hér á Alþ. væri það e.t.v. hæstv. forsrh. eða hæstv. dómsmrh., en ella að sjálfsögðu dómstólar landsins, ef þeirra úrskurðar verður leitað. Ég vil leyfa mér að rifja upp aftur í stuttu máli það, sem virðist hafa gerzt í þessu máli, varðandi framlag til Fiskveiðasjóðs fyrir árið 1969. Það virðist hafa verið ætlan þeirra, sem stóðu fyrir afgreiðslu fjárlaganna fyrir það ár, að framlagið yrði fellt niður í l. Þeir virðast hafa verið þeirrar skoðunar, að svo mundi verða, og þess vegna virðist þessi upphæð ekki hafa verið tekin inn í fjárlögin. Hins vegar fór það svo, þegar niðurfelling framlagsins fyrir árið 1969 var borin undir Alþ., sem hefur löggjafarvaldið, að þá felldi Alþ. niðurfellingartillöguna. Ég hygg, að fjárlög geti ekki breytt ákvæðum almennra laga, að það sé almenn regla, að þau breyti ekki ákvæðum almennra laga, og að þar sem þetta framlag var ákveðið áfram með gildandi lögum, þá hafi framlagið fallið í gjalddaga á árinu 1969. Úr því það var ekki tekið upp í fjárlögin fyrir 1969, þá hefði það átt að koma í fjárlögum þessa árs. Þannig kemur málið mér fyrir sjónir. En ég vil í öðru lagi vekja athygli á því, að ef það telst rétt, að Alþ. geti þannig eftir á tekið aftur ákvæði l. um fjárframlög, sem fallin eru í gjalddaga, þá getur hér verið um mjög afdrifaríkt fordæmi að ræða, ef ekki má treysta því, að slík framlög verði greidd úr ríkissjóði, sem ótvíræð ákvæði laga mæla fyrir um, að eigi að greiða. Ég hygg, að menn verði þá að fara að athuga það, hvenær slíkum lagaákvæðum megi treysta og hvenær ekki. Ég hef haldið, að þeim mætti yfirleitt treysta. Hitt er svo annað mál, að það kann að vera, að stjórn stofnunarinnar kjósi ekki að óska eftir því, að þetta framlag verði greitt, að hún telji sig ekki þurfa á því að halda til lánveitinga úr Fiskveiðasjóði. Það þykir mér nú reyndar fremur ólíklegt. Hvað sem þessu líður, þá mun ég greiða atkvæði á móti þessu bráðabirgðaákvæði um niðurfellingu framlaga að því er varðar árið 1969, sérstaklega af þeim ástæðum, sem ég hef nefnt.



Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 1. þm. Norðurl. e., þykir mér rétt að taka fram, að auðvitað eru hvorki ummæli mín né annarra ráðh. endanlegur úrskurður um þessi efni. Ég hygg, að það hafi í sjálfu sér rekið að því, að ef um þetta kynni að rísa ágreiningur, þá heyri það mál endanlega undir dómstólana. En eins og hv. þm. sagði, þá reynir fyrst á þetta, ef stjórn sjóðsins ber fram slíkar kröfur. Nú hefur hún ekki hreyft slíkri kröfu, svo þess vegna er ólíklegt, að til ágreinings komi. Og jafnvel þó að það væri rétt, sem hv. þm. telur lagahlið málsins, þá mundi það hafa sáralitla þýðingu, því að ef meiri hl. Alþ. er efnislega því fylgjandi að taka þetta fé af sjóðnum, þá er hægt að ná því með öðru móti en þessu. Þá er hægt að gera það með því að færa til sviptinguna, ef svo má að orði kveða, taka hana á seinni árum, svo að stjórn sjóðsins sér það auðvitað í hendi sér, að ef Alþ. er þessarar skoðunar, þá er lagadeila út af málinu þýðingarlítil eða þýðingarlaus, vegna þess að fjárveitingarvaldið er í höndum Alþ. eða löggjafans, og hann getur komið vilja sínum fram með þeim hætti, sem ég drap á, ef ágreiningur skyldi rísa. Mér þykir hins vegar ólíklegt, að til þessa ágreinings komi, þegar af þeirri ástæðu, sem ég hef getið um. Þar að auki ber að geta þess, að ríkið er eigandi þessarar stofnunar og hefur það þess vegna í hendi sér, hvernig með fjárveitingar og ráðstafanir fjár úr henni er farið. Þess vegna er ekki hægt að bera þessa ákvörðun löggjafans saman við það, ef hér væri um að ræða einstakling eða stofnun ríkinu óháða. Það má segja, að hér sé einungis einn vasi ríkissjóðs, þótt með sérstakri löggjöf sé, og þegar af þeirri ástæðu tel ég engan vafa á því, að það sé löglegt, sem hér er ákveðið, en það má ekki taka slíkt sem allsherjarfordæmi, þegar af þeirri ástæðu, sem ég sagði, að öðruvísi horfir með ríkisstofnanir en einstaklinga. Svo er það allt annað mál, hvort mönnum finnst hér vera farin rétt leið eða ekki. Við vitum ástæður til þess, að þetta hefur þótt nauðsynlegt, en það varðar efnishlið málsins, sem ég ætla ekki að blanda mér inn í hér, enda er fyrirspurninni einungis beint til mín um þá formlegu hlið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég vil þakka forsrh. fyrir svör hans. Þau voru raunar á þá leið, sem ég bjóst við, að hann virðist vera í nokkrum vafa í þessu máli, en bendir á, að Alþ. gæti haft önnur úrræði til þess að svipta Fiskveiðasjóð þessu framlagi fyrir árið 1969. Það er vitaskuld alveg rétt. Það er hægt að gera það einhvern tíma síðar, ef Alþ. er þá þess sinnis að gera það. En hins vegar er það að sjálfsögðu töluvert annað, að Fiskveiðasjóður fái þetta framlag greitt á árinu 1969, jafnvel þó að upphæðin verði dregin frá seinna, sem mundi þá vera undir því Alþ. komið, sem þá situr. Út af því, sem hæstv. forsrh. sagði um stöðu Fiskveiðasjóðs, að hann væri ríkisstofnun og að taka mætti úr einum vasanum og láta í hinn, þá er það að vísu rétt, að Fiskveiðasjóður er að því leyti ríkisstofnun, að hann er stofnaður með lögum. En stjórn hans er skipuð skv. sérstökum lögum, þannig að hann er engan veginn hluti af ríkissjóði. Enda er það líka svo, að starfsfjár Fiskveiðasjóðs er að mjög verulegu leyti aflað á annan hátt en ríkissjóður aflar sinna tekna, þ.e.a.s. með útflutningsgjaldi á sjávarafurðir, sem fluttar eru út úr landinu og eru eign þeirra aðila, sem að sjávarútvegi og sjávarvöruiðnaði standa.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í umr., varð sjútvn. ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Meiri hl. n., stuðningsmenn ríkisstj. í sjútvn., vill samþykkja frv., eins og það er eftir afgreiðslu í Ed. En við, sem erum í minni hl., teljum hins vegar, að það sé ekki ástæða til þess að gera þá breyt. á l. um Fiskveiðasjóð, sem felst í þessu frv., þótt við viðurkennum, að sú breyt., sem orðið hefur á frv. frá því það var lagt hér upphaflega fram, er mjög til bóta. Þetta frv. fól í sér till. um það að fella niður skyldu ríkissjóðs til þess að greiða Fiskveiðasjóði ákveðið framlag á hverju ári, eins og fyrir er mælt í lögum. En það er gert ráð fyrir því, eins og kunnugt er, að Fiskveiðasjóður hafi ákveðinn tekjustofn af útflutningsgjaldi af sjávarafurðum. Síðan er gert ráð fyrir því í I. um Fiskveiðasjóð, að ríkissjóður skuli leggja sjóðnum jafnháa fjárhæð á hverju ári og tekjur sjóðsins nema af útflutningsgjaldi. Nú hefur verið vikið frá þessu um tveggja ára skeið og því borið við, að þar væri um að ræða erfiðleika hjá ríkissjóði að standa undir þessum greiðslum. En nú er sem sagt lagt til með þessu frv. að lögbinda þetta þannig, að ekki yrði um að ræða framlag frá ríkissjóði. Ed. hefur breytt frv. þannig, að það skuli ákveðið, að ríkissjóður greiði til Fiskveiðasjóðs gjald, sem nemur 35 millj. kr. á ári, í fyrsta skipti árið 1971. Ef lög um Fiskveiðasjóð verða látin standa óbreytt, eins og er mín skoðun, að þau ættu að standa, í þessum efnum, þýðir það, að Fiskveiðasjóður á að fá greiðslur fyrir árin 1969 og 1970, - en það hefur ekki verið staðið við greiðslur til sjóðsins skv. því, sem fyrir er mælt í lögum -, og síðan stæði það ákvæði í lögum áfram, að ríkið greiddi sjóðnum jafnhátt gjald á hverju ári og tekjur sjóðsins nema af útflutningsgjaldi. Ég tel engan vafa á því, eins og nú er komið, að þá mundi framlag ríkisins til sjóðsins nema nokkru hærri fjárhæð en 35 millj. kr., því miðað við útflutninginn, eins og hann er orðinn nú, þá mundi framlag ríkissjóðs vera nokkru hærra. Það er því mín skoðun, að það eigi ekki að samþykkja þetta frv., heldur að halda sig við það, að lög um Fiskveiðasjóð standi óbreytt í þessum efnum. Þetta frv. miðar að því að skerða tekjur Fiskveiðasjóðs frá því, sem þær voru ákveðnar hér í l. Það er enginn vafi á því, að Fiskveiðasjóður hefur svo miklu hlutverki að gegna, að það á ekki að skerða þetta tiltölulega litla framlag ríkissjóðs til sjóðsins, sem bundið er í l. Ég tel, að hvort tveggja sé, að útlit um afkomu ríkissjóðs sé þannig, að það sé engin ástæða til þess að fara að taka upp sérstakan sparnað í þessu skyni, útflutningsverðmætin fara ört vaxandi, það horfir mjög vel á þessu ári, en við vitum líka mætavel, að tekjur ríkissjóðs standa í föstu sambandi einmitt við gjaldeyrisöflun þjóðarinnar, því að eftir gjaldeyrisöfluninni fer um innflutning og þar með um alla megintekjustofnana hjá ríkissjóði. Það er því skoðun mín, að rétt sé að standa gegn þessari breyt., sem hér er gert ráð fyrir með frv., eins og það liggur nú fyrir, og halda sig við það að láta l. um Fiskveiðasjóð í þessu efni standa óbreytt og að ríkissjóður endurgreiði Fiskveiðasjóði það, sem hann hefur vangreitt á þessum tveimur árum, því að ekki var tekið upp á fjárlögum fé í þessu skyni. Ég legg síðan til, að á komandi fjárlögum verði staðið við skuldbindingar samkv. l. um Fiskveiðasjóð, eins og þau gilda nú. Ég vildi aðeins láta þetta sjónarmið mitt og okkar í minni hl. koma hér fram, að þetta er afstaða okkar til þessa frv.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs aðeins vegna þess, að ég hef í gær lagt fram brtt. við frv., sem er víst í þann veginn að koma úr prentun, því að ég veitti því athygli, að þskj. var lesið upp áðan. Nú vil ég mælast til þess, að umr. verði frestað, þangað til þskj. liggur fyrir, því að ég á erfitt með að mæla fyrir till. án þess að hafa hana við höndina. Ef hæstv. forseti vill verða við þessari beiðni, óska ég ekki eftir að segja meira að sinni.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. hefur flutt hér fjórar brtt. við frv. um skipun prestakalla. Ég get tekið undir það með honum, að eðlileg sé sú leiðrétting við 2. gr. frv., að í stað orðsins Reykjavík komi Reykjavíkurprófastsdæmi, því að Reykjavikurprófastsdæmi nær yfir meira eða stærra svæði en Reykjavík eina. T.d. er Kópavogskaupstaður innan þessara marka. 2. brtt. andmæli ég ekki heldur, en mér finnst ekki þörf á því að gera þá breyt., sem felst í 3. brtt. hv. þm. Mér finnst, að það megi standa svo áfram, að ekki þurfi annað en umsögn sóknarnefndar, sóknarprests og hlutaðeigandi héraðsprófasts, til þess að flytja megi prestssetur á hentugri stað í prestakalli. Mér finnst það t.d. óeðlilegt, ef sóknarnefnd og sóknarprestur væru búin að samþykkja slíkan flutning, en héraðsprófastur væri þar á öndverðri skoðun af einhverjum ástæðum, að hann hefði jafnvel neitunarvald um breytta skipan. Um 4. brtt. er það að segja, að ég er henni andvígur. Þetta ákvæði frv. er í raun og veru ekki nein breyt. frá því, sem verið hefur. Prestakallasjóður hefur haft þessar tekjur. Það hafa verið hans tekjur, að hann hefur fengið hálf prestslaun af þeim prestaköllum, sem hafa verið prestslaus, og nú er svo ráð fyrir gert, að þessi sjóður verði stofnfé kristnisjóðs, svo að hér er ekki um neina breyt. að ræða. En maður vonar það, að eftir að prestakallaskipunin er komin í það horf, sem frv. gerir ráð fyrir, komi það miklu síður fyrir nú á eftir en verið hefur áður, að prestaköll verði prestslaus.



Herra forseti. Þetta frv. var lagt fyrir hv. Ed. og samþ. þar með shlj. atkv. með örlitlum orðalagsbreytingum. Ég get látið mér nægja örfá orð til þess að gera grein fyrir efni þess. Hér er um að ræða ráðstöfun, sem er tengd aðild Íslands að EFTA. Mig langar að láta þess getið hér, eins og ég gat í hv. Ed., að ég vona, að þrátt fyrir þann ágreining, sem varð um aðild Íslands að EFTA, þá geti hv. alþm. staðið saman um það að gera þær ráðstafanir, sem aðild að EFTA gerir nauðsynlegar og rétt er að grípa til, til þess að aðildin hagnýtist þjóðinni sem bezt. Mér þykir mjög vænt um, að það skyldi hafa komið í ljós í hv. Ed. í sambandi við þetta frv., að þetta varð einmitt niðurstaðan þar. Þm. sameinuðust almennt um samþykkt þessa frv. með hliðsjón af því, að það mun auðvelda íslenzkum aðilum að hagnýta sér þau bættu markaðsskilyrði, sem aðild að EFTA á að geta haft í för með sér. Í þessu frv. er lagt til, að komið sé á fót útflutningslánasjóði, og skulu Seðlabanki Íslands, Landsbanki Íslands og iðnlánasjóður leggja honum 50 millj. kr. hver aðili, en iðnlánasjóður fái sitt fé úr iðnþróunarsjóði. Hlutverk útflutningslánasjóðs er að veita lán vegna útflutnings véla og tækja og þar á meðal skipa og annarrar fjárfestingarvöru, sem framleidd er innanlands. En svo sem kunnugt er, eru slíkar vörur á heimsmarkaði yfirleitt seldar með útflutningslánum, þannig að útflutningslán fylgja sölutilboði. En Íslendingar geta ekki vænzt þess að verða samkeppnishæfir að þessu leyti nema því aðeins, að íslenzkir útflytjendur geti gefið væntanlegum kaupendum sínum svipuð kjör á útflutningslánum og erlendir aðilar vitanlega bjóða sínum kaupendum. Hins vegar er það hlutverk útflutningslánasjóðs að veita svonefnd samkeppnislán, en með því er átt við lán til innlendra aðila, sem kaupa vélar og tæki, þar með talin skip, sem framleidd eru innanlands. En svo sem kunnugt er, þá eru slík tæki boðin hér og annars staðar þannig, að lán eru látin fylgja. Ef innlendur aðili á að geta orðið samkeppnishæfur á innlenda markaðinum við erlenda aðila, sem selja hingað slíka vöru, þá þarf hann að geta boðið sínum innlenda kaupanda sams konar lán og innlendi kaupandinn á kost á frá erlendum seljendum. Þetta er hinn tvíþætti tilgangur þessa 150 millj. kr. sjóðs, sem ætlunin er að koma á fót með þessu frv. Með þessu er í raun og veru allt sagt um kjarna málsins, og læt ég þetta þar með nægja. Leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Umr. fóru fram hér á Alþ. um aðild Íslands að EFTA. Voru gefin ýmis fyrirheit af hæstv. ríkisstj. um að bæta rekstraraðstöðu iðnaðarins frá því, sem verið hefur. Það var m.a. tekið fram mjög greinilega, að bæta þyrfti úr rekstrarfjárskorti iðnfyrirtækja. En það er kunnara en frá þurfi að segja, að fátt hefur háð íslenzkum iðnrekstri meira á undanförnum árum en skortur á rekstrarfé. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er hið fyrsta, sem frá hæstv. ríkisstj. kemur, varðandi þetta atriði að bæta úr rekstrarfjárvandræðum vissra iðnfyrirtækja. Það er að sjálfsögðu gott, það sem það nær, en ég held, að öllum hljóti að vera ljóst, að það gangi allt of skammt. Ég vil, áður en ég vík sérstaklega að frv., rifja upp atriði úr ræðu, sem formaður Félags ísl. iðnrekenda hélt nýlega, þegar ársþing iðnrekenda var sett hér í bænum. Hann víkur að því, að ýmsar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að bæta úr stofnlánaskorti þeim, sem iðnaðurinn hafi átt við að búa, eins og t.d. með iðnþróunarsjóðnum, en leggur jafnhliða áherzlu á, að það sé ekki fullnægjandi, heldur verði eigi að síður að vinna að því að bæta úr rekstrarfjárskortinum. Hann segir orðrétt á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, eftir að hafa rætt um fjárfestingarlánin: „Samhliða þessu þarf að tryggja, að fyrirtækin geti fengið það rekstrarfé, sem þau þurfa, til þess að halda uppi heilbrigðum rekstri, og er það sennilega hér, sem mestur vandi verður á höndum, ef marka má reynslu liðinna ára.“ Þessi ummæli formanns Félags ísl. iðnrekenda sýna það, hve mikill vandi er hér á höndum og hve mikið þarf að gera til þess að bæta úr þeim mikla rekstrarfjárskorti, sem iðnfyrirtækin hafa átt við að búa á undanförnum árum, og enn bólar ekki á öðrum endurbótum í þeim efnum en því frv., sem hér liggur fyrir. Og þó að það sé rétt og gott, svo langt sem það nær, þá gengur það allt of skammt. Eins og 2. gr. frv. ber með sér, þá á sá sjóður, sem frv. fjallar um, útflutningslánasjóður, eingöngu að veita lán vegna útflutnings meiri háttar véla og tækja eða samkeppnislán, ef um það er að ræða, að meiri háttar vélar og tæki, sem framleidd eru innanlands, séu seld á innlendum markaði. Hér er sem sagt eingöngu um það að ræða að bæta aðstöðu þess hluta iðnaðarins, sem framleiðir meiri háttar vélar og tæki, og það er að sjálfsögðu gott, að það sé gert. En ég held, og vitna þar til þeirrar skýrslu, sem fylgdi till. um EFTA-aðild á sínum tíma, að sá útflutningsiðnaður, sem fyrst og fremst kemur til greina, að Íslendingar geti lagt stund á á næstu árum, þegar sleppir þeim iðnaði, sem er í sambandi við sjávarútveginn, sé ekki þess eðlis, að framleiða skuli meiri háttar vélar og tæki. Þar sé frekar um að ræða ýmiss konar iðnað, sem á máli stórþjóðanna er kallaður smáiðnaður. Á því sviði sé mestu útflutningsmöguleika okkar að finna. En samkv. þessu frv. á ekki neinn styrk eða aðstoð að veita þessum iðngreinum, hvað aukið rekstrarfjármagn snertir. Og það á heldur ekki að veita neitt aukna rekstrarfjáraðstöðu þeim iðnfyrirtækjum, sem fyrst og fremst keppa á innlendum markaði með aðrar vörur en þær, sem um ræðir í 2. gr. En það er þó mikill meiri hluti þess iðnaðar, sem nú er í landinu. Þó að það sé sjálfsagt og skylt að bæta aðstöðu útflutningsiðnaðarins, þá er vegna EFTA-aðildar kannske enn þá meiri ástæða til að vinna að bættum kjörum þess iðnaðar, sem keppir á innlendum markaði, því að það er sá iðnaður, sem á mesta og harðasta samkeppni fyrir höndum vegna EFTA-aðildarinnar. EFTA-aðildinni mun fylgja það, að hingað flyzt til landsins iðnvarningur í vaxandi mæli, og þeir, sem selja hann, geta veitt kaupendum lán til lengri tíma. Ef íslenzkur iðnaður á að standast þessa auknu samkeppni, þá verður hann að geta veitt greiðslufresti á sama hátt. En það er ekki á neinn hátt séð fyrir því með þessu frv., nema um sé að ræða fyrirtæki, sem framleiða meiri háttar vélar og tæki. Þau eiga að geta átt kost á svokölluðum samkeppnislánum, en aðrar iðngreinar ekki. Ég verð að segja það, að þótt ég telji, að þetta frv. stefni í rétta átt, þá sé hér allt of skammt gengið, og hér sé um mjög takmarkaða efnd á því loforði að ræða, sem ríkisstj. gaf, þegar gengið var í EFTA, um að bæta rekstrarlánaaðstöðu iðnaðarins almennt. Ég sakna þess, að hæstv. iðnmrh. skuli ekki vera hér viðstaddur, því að í raun réttri heyra þessi mál miklu frekar undir hann en viðskmrh. Ég hefði gjarnan viljað spyrja hann að því, hvort það væri ekki ætlunin að gera einhverjar frekari ráðstafanir en þær, sem felast í þessu frv. til að bæta rekstrarlánaaðstöðu iðnaðarins frá því, sem nú er. En þó að hér sé stefnt í rétta átt, þá er að mínum dómi, eins og ég hef nú rakið, allt of skammt gengið. Ég hef heyrt því fleygt í sambandi við þetta frv., sem mér finnst að sönnu ótrúlegt, að það sé ætlunin fyrst um sinn að haga lánveitingum úr þessum sjóði á þann veg, að aðallega verði veitt lán þeim fyrirtækjum, sem selja vörur til EFTA-landanna. Ég legg nú ekki trúnað á, að svo sé. En vil þó vegna þessa orðróms fá úr því skorið, hvort það sé ætlunin að gera nokkurn mismun í þessum efnum. En það held ég, að sé ekki síður mikilvægt fyrir okkur að leggja áherzlu á það að auka útflutning til annarra landa en EFTA-landanna, því að ég held, að þrátt fyrir það tollfrelsi, sem við fáum þar, sé markaðurinn þar tiltölulega þröngur og okkar útflutningsmöguleikar séu miklu meiri í mörgum öðrum löndum og á öðrum viðskiptasvæðum. Ég vil svo segja það almennt um það kerfi, sem hér er verið að byggja upp nú á Alþ., að mér finnst það ganga í öfuga átt. Eins og nú háttar til, þurfa þeir, sem fást við atvinnurekstur, t.d. iðnrekendur, að snúa sér til margra aðila, ef þeir eiga að fá fullnægjandi fyrirgreiðslu. Þeir þurfa að fara til viðskiptabankanna, og þeir þurfa að fara til iðnlánasjóðs og ýmissa annarra sjóða. Þetta veldur að sjálfsögðu margvíslegum töfum og erfiðleikum, enda þekkjum við það ákaflega vel, hve stirð afgreiðsla vill oft og tíðum verða hjá þessum fyrirtækjum. Ef t.d. er sögð saga af því, hvernig þetta gengi fyrir sig hjá fiskveiðasjóði, þegar um er að ræða nýbyggingar á skipum, þá þarf, til þess að fá lánsloforð, að fara fram eins konar mat, sem stjórn fiskveiðasjóðs vill fá í sínar hendur, áður en hún gengur frá láninu, lánsloforðinu. Hún að sjálfsögðu ákveður þetta mat ekki sjálf, heldur hefur hún sérstaka matsnefnd. Sú matsnefnd hefur sérstakan trúnaðarmann, og sá trúnaðarmaður hefur sérstakan aðstoðarmann. Svo gengur þetta þannig fyrir sig, að fyrst framkvæmir aðstoðarmaðurinn matið. Svo gengur það til trúnaðarmannsins, og hann endurskoðar þetta. Svo gengur það til matsnefndarinnar, og hún fer yfir þetta, og að lokum kemur það svo til stjórnar fiskveiðasjóðs, og þá eru oft og tíðum liðnir margir mánuðir, áður en viðkomandi skipasmíðastöð er búin að fá endanlegt svar eða viðkomandi skipabyggjandi. Þannig gengur það til í mörgum greinum, að sá aðili, sem fæst við atvinnurekstur, verður að ganga frá Heródesi til Pílatusar, milli fjölmargra aðila, áður en hann fær endanlega vitneskju um það, hvaða fyrirgreiðslu hann muni í rauninni geta fengið. Mér sýnist, að samkv. þeim frv., sem nú liggja fyrir Alþ., og reyndar 1., sem hafa verið samþ., bætist nú við þrír nýir aðilar, sem t.d. iðnrekendur þurfa að sækja undir til viðbótar þeim, sem fyrir voru. Þá kemur í fyrsta lagi til sögunnar iðnþróunarsjóður, sem bætist hér við. Svo kemur í öðru lagi útflutningslánasjóður, sem hér er verið að ræða um, og svo kemur í þriðja lagi einhvers konar tryggingardeild útflutningslána, sem er tengd við ríkisábyrgðasjóð, og þá ábyrgð á sérstök nefnd að meta, þannig að hér bætast við þrír meginaðilar, opinberir aðilar, sem atvinnurekendur þurfa að sækja til, áður en þeir geta fengið fulla vitneskju um þá fyrirgreiðslu, sem þeir fá. Ég held, að þetta sé ákaflega óheppilegt og óhagkvæmt fyrirkomulag fyrir þá, sem atvinnurekstur stunda, og þess vegna hefði sú rétta þróun í þessum efnum verið sú að reyna að færa þessar stofnanir saman og láta þessa aðila, sem atvinnurekendur þurfa að hafa skipti við, vera sem allra fæsta í stað þess að vera alltaf að fjölga þeim, eins og stefnt er að með þessu fyrirkomulagi í þeim frv., sem ég hef nú minnzt á. Þetta hefur í för með sér mikil óþægindi fyrir atvinnurekendur og óvissu oft og tíðum um lengri tíma, því að þótt hann sé búinn að fá jákvætt svar frá einni stofnuninni, þá þarf hann að bíða eftir svari hjá annarri, svo að þessu fylgja alveg gífurlegar tafir fyrir atvinnureksturinn. Auk þess fylgir þessu náttúrlega miklu meiri skriffinnska og kostnaður fyrir hið opinbera en nauðsynlegt er, ef unnið væri að því að gera kerfið einfaldara en þetta. Mér sýnist það á flutningi þessara mála, sem vafalaust eru öll flutt í góðum tilgangi af hæstv. ríkisstj., þó að þau gangi of skammt, þá sé hún ekki enn þá farin að gera sér grein fyrir því, að það eigi að reyna að stefna að því að gera kerfið einfaldara og óbrotnara, heldur sé alltaf verið að auka skriffinnskuna og gera þetta enn þá margbrotnara og flóknara en það hefur áður verið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að sinni að gera frekari aths. í sambandi við þetta mál. Ég tel, að það stefni í rétta átt, en gangi hins vegar allt of skammt, og það verði að gera miklu meira átak en felst í þessu frv., ef iðnaðurinn á að fá þá leiðréttingu mála sinna í sambandi við rekstrarlánin, sem honum ber og hann hefur aukna þörf á vegna EFTA-aðildarinnar.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð, sem ég ætlaði að segja hér nú við 1. umr. þessa máls. Mér sýnist, að hér sé um að ræða mál, sem er býsna þýðingarmikið. Ég held, að það verði ekki hjá því komizt, eins og nú er orðið högum háttað í sambandi við okkar framleiðslu- og viðskiptamál, að komið verði á fót slíkum lánasjóði, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., en ég veiti því athygli, að það er aðeins gert ráð fyrir því í þessu frv., að hér verði um lánveitingar að ræða vegna framleiðslu á meiri háttar vélum og tækjum, þ. á m. í sambandi við byggingu skipa. En mér sýnist, að ef á að binda hlutverk sjóðsins aðeins við lánveitingar í þessu skyni, þá sé ekki vandinn leystur nema að sáralitlu leyti. Það er auðvitað enginn vafi á því, að ef þeir aðilar, sem framleiða hér vélar og tæki og geta í vissum tilfellum tekið þátt í útflutningi á slíkri framleiðslu, eiga að keppa á erlendum mörkuðum, þá þurfa þeir að geta fengið lán af þeirri tegund, sem um er rætt í þessu frv., svo að þeir standi eitthvað svipað að vígi og hliðstæðir framleiðendur í öðrum löndum gera. Og það er auðvitað heldur enginn vafi á því, að ef þessir framleiðendur hér á landi eiga að geta keppt við erlenda aðila, sem flytja hingað til lands vélar og tæki og geta veitt ákveðinn greiðslufrest, þá þurfa framleiðendurnir hér á þess háttar lánum að halda, sem þarna er gert ráð fyrir. Ég viðurkenni þessa nauðsyn fullkomlega. En mér sýnist, að hér geti verið um miklu fleiri tegundir framleiðslu að ræða, sem alveg sé óhjákvæmilegt að veita hliðstæð lán. Ég vil nefna hér dæmi. Það hefur þó nokkuð verið rætt um það að koma hér upp fullkominni veiðarfæragerð, sem framleiddi hér veiðarfæri í allstórum stíl, bæði fyrir heimamarkað og jafnvel í vissum tilfellum einnig fyrir útflutningsmarkað. Ég get ekki séð annað en það verði að veita slíkum framleiðanda, ef til kemur, lán úr sjóði eins og þessum út á þá framleiðslu, vegna þess að hinir erlendu framleiðendur, sem keppa hér á innanlandsmarkaði með sölu á veiðarfærum, veita nú ákveðinn gjaldfrest á verði þessara veiðarfæra, sem þeir verzla hér með. Það er mjög algengt, að hinir erlendu aðilar veiti hér 6 mánaða gjaldfrest á stórum hluta af andvirði veiðarfæranna og allt upp í 12 mánaða gjaldfrest. Það gefur auga leið, að innlendur framleiðandi í þessari grein getur ekki staðizt hina erlendu samkeppni, nema hann eigi kost á framleiðslulánum úr lánasjóði eins og þeim, sem hér er gert ráð fyrir að setja lög um. Það er því ekki fullnægjandi að koma upp lánasjóði eins og þessum, sem aðeins tekur til lána út á meiri háttar vélar og tæki og skip. Hér getur verið einnig um framleiðslu á ýmiss konar öðrum varningi að ræða, sem þarf að veita lán út á, ef innlenda framleiðslan á í rauninni að geta orðið samkeppnisfær. Ég nefni einnig hér annað dæmi. Þegar hefur verið komið upp tveimur skógerðum a.m.k. hér í landinu og allmikið rætt um þá framleiðslu. Sú framleiðsla á að keppa á innanlandsmarkaði við erlenda aðila, en þessir erlendu aðilar veita hér að meira eða minna leyti gjaldfrest á þessari vöru. Gert er einnig ráð fyrir því, að þessar verksmiðjur kunni að keppa eitthvað á erlendum markaði með sína framleiðslu. Það geta þær ábyggilega ekki, nema þær geti veitt hliðstæð lán í sambandi við sína framleiðslu og skóverksmiðjur í öðrum löndum geta gert. Mér sýnist því alveg nauðsynlegt að gera ráð fyrir því, að þessi útflutningslánasjóður verði að geta lánað innlendum iðnaðarfyrirtækjum í miklu fleiri tilvikum en gert er ráð fyrir samkv. þessu frv. Það er, eins og ég sagði í upphafi míns máls, út af fyrir sig ágætt, að þessi lánasjóður getur veitt lán í sambandi við framleiðslu á vélum og tækjum og smíði skipa, en þetta er engan veginn nægilegt. Nú vildi ég spyrjast fyrir um það og beini þá fsp. minni til þess hæstv. ráðh., sem hér er staddur í þingsalnum nú, hvort ekki hafi verið gert ráð fyrir því, að þessi útflutningslánasjóður gæti einnig haft með höndum lán út á framleiðslu, t.d. af þessum tegundum, sem ég hef hér minnzt á, til þess að gera innlendu fyrirtækjunum kleift að standast samkeppni við erlenda aðila, eða hvort hugsað er að leysa vandamál annarra framleiðslugreina en þeirra, sem þetta frv. í rauninni nær til, með einhverjum öðrum hætti. Þetta tel ég að þurfi að fá upplýst. En sé það ekki hægt við þessa umr., vegna þess að sá ráðh., sem hefur með þetta mál að gera, er ekki hér staddur, þá vænti ég, að sú n., sem fær málið til athugunar, fái þá upplýsingar um þetta atriði, sem ég hef hér aðallega gert að umtalsefni. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um málið við þessa umr., en tel, að í meginatriðum sé hér stefnt í rétta átt með því að koma upp slíku lánakerfi, sem hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Það hefur verið rætt hér nokkuð almennt að vonum um hlutverk útflutningslánasjóðs, og sumir hv. þm. talið, að það væri nokkuð takmarkað, hvað ætlunin væri, að útflutningslánasjóður fyrst og fremst lánaði til, og talið, að vel gæti komið til annars útflutnings, sem ekki væri síður ástæða til að styðja. Í sambandi við þetta er rétt að taka fram, að hér er náttúrlega um byrjun að ræða. Við höfum ekki þekkt þessi lán hér á landi. Það hefur verið kannað, hvernig þessum málum er fyrir komið í öðrum EFTA-löndum, fyrst og fremst Norðurlöndunum og reyndar fleiri löndum, og hefur verið reynt að leggja áherzlu á að taka inn í þessar heimildir sams konar lán og veitt eru aðilum í þeim löndum. Það, sem útflutningssjóðurinn fyrst og fremst á að fjármagna, eru lán, sem eru til nokkuð langs tíma, ekki almenn viðskiptalán, sem greiðast upp eins og venjuleg vörukaupalán gera, heldur lán til lengri tíma. Og þetta á sér stað fyrst og fremst um þær fjárfestingarvörur, sem hér er um að ræða. Menn þekkja þetta, sem keypt hafa hingað t.d. skip, skulum við segja. Það er kannske það, sem menn þekkja bezt. Það er lánað til nokkurra ára, og auðvitað væri gersamlega útilokað að keppa við erlendan markað, nema hér væru svipaðir lánamöguleikar. Í sambandi við vélaframleiðslu og stærri tæki, sem framleidd eru, er í flestum tilfellum þannig ástatt, að í okkar samkeppnislöndum er þetta lánað með töluvert löngum greiðslufresti, þannig að það hefði verið hægt t.d. á undanförnum árum að fá þetta með lengri greiðslufresti en hér hefur gilt. Það hefur aðeins ekki verið leyft að taka lánin til lengri tíma. Þetta eru fyrst og fremst þau lán, sem ætlunin er að fjármagna með þessum útflutningslánasjóði. Hitt er allt annað mál, að það kann vel að vera, að þróunin verði sú, að fram komi einhver framleiðsla, sem fjármagna þarf til lengri tíma. Það vitum við ekki nákvæmlega í dag, en ég held, að eins og viðskiptahættir eru í dag, þá muni annar útflutningur, sem úr landi fer, yfirleitt vera þess eðlis, að þar sé um lán til mjög skamms tíma að ræða. Þetta er ástæðan til þess, að frv. er orðað með þessum hætti. Ég tel hins vegar óhætt að fullyrða það gagnvart þeim hv. þm., sem hér hafa talað, að vitanlega mun ríkisstj. hafa opin augun fyrir þessu, þannig að komi til einhver vandamál í þessu sambandi, þá verður vitanlega reynt að leysa þau.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um tryggingardeild útflutningslána við ríkisábyrgðasjóð, er nánast fylgifrv. með frv. um útflutningslánasjóð, eða e.t.v. réttara sagt, þá er þessi löggjöf um stofnun þessarar deildar forsenda þess, að útflutningslánasjóður geti starfað með eðlilegum hætti og auðið verði að tryggja fjármagn til útflutningslána á þann veg, að líklegt sé, að bankakerfið telji sig vera sæmilega tryggt með þær lánveitingar. Ég sé hvorki ástæðu til þess að rekja málið ítarlega né gera grein fyrir ástæðum þess, að þessi nauðsyn er fyrir hendi. Slík ábyrgðakerfi eru til með einhverjum hætti í öllum nálægum löndum, og yfirleitt er það á vegum ríkisins sjálfs eða þá ríkisstofnana, sem settar eru á laggirnar til að annast þessar ábyrgðaveitingar. Það var gerð í grg. frv. nánari skilagrein, ef svo má segja, fyrir hlutverki útflutningsábyrgðanna, og með frv. um útflutningslánasjóð eru birtar í fylgiskjali sérstakar upplýsingar um, hvernig útflutningstryggingum er hagað í hinum ýmsu löndum og gegn hvaða áhættu er sérstaklega tryggt. Sé ég því ekki ástæðu til þess að rekja þá sögu hér, en vísa aðeins til þessara fskj. Ég vil taka það fram, að í Ed. var gerð smávægileg breyt. á frv., sem útvíkkar nokkuð svið trygginganna, en þar var heimilað, ef alveg sérstaklega stæði á, að ábyrgjast einnig samkeppnislán innanlands. Hér er um algera undantekningu að ræða, sem ekki þekkist í öðrum löndum og verður að sjálfsögðu að nota með mikilli varfærni, vegna þess að annars er hætt við því, að það skapi fordæmi um, að það verði farið að ætlast til þess, að ríkisábyrgðir verði veittar fyrir almennum viðskiptalánum innanlands, sem að sjálfsögðu er á engan hátt ætlunin, heldur ef alveg sérstaklega stendur á. Má segja, að það eigi fyrst og fremst við framleiðslu véla og stórvirkra tækja, sem kynni undir vissum kringumstæðum að vera þörf á að fjármagna, þótt það væri selt innanlands, þar sem það væri í alvarlegri samkeppni við innflutt tæki af sömu tegund, sem veitt væru lengri tíma lán til kaupa á. Það er gert ráð fyrir því, að sérstök takmörk séu sett á upphæð þeirra ábyrgða, sem samtals er heimilt að veita, og er lagt til í þessu frv. nú, að hún nemi 250 millj. kr. Þá er gert ráð fyrir því að sjálfsögðu, að tiltekin iðgjöld séu tekin af þessum tryggingum og þá miðað við þá mismunandi áhættu, sem tryggingarsjóðurinn tekur hverju sinni, og reyndin mun yfirleitt vera sú í þeim löndum, sem við þekkjum þetta kerfi frá, að það hefur ekki orðið halli á þessari tryggingastarfsemi. Þótt einstaka áföll hafi orðið, þá hafa þau ekki orðið svo mikil, að það hafi ekki jafnazt upp með töku ábyrgðaiðgjaldanna. Það er eðli málsins samkvæmt gert ráð fyrir því, að hér komi fjmrn. og ríkisábyrgðasjóður fyrst og fremst til sögu ásamt viðskrn. og iðnrn., sem sameiginlega tilnefni n. til þess að ákveða um það, hvort veittar skuli ríkisábyrgðir í sambandi við þau lán, sem útflutningslánasjóður telur að öðru leyti, að gæti komið til mála að veita, og verður að sjálfsögðu að vera náin samvinna milli útflutningslánasjóðsins og tryggingardeildar ríkisábyrgðasjóðs, eða þessara n., í sambandi við veitingu þessara ábyrgða. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að orðlengja frekar um þetta frv., nema tilefni gefist til, þar sem það skýrir sig að öðru leyti, að ég hygg, sjálft með grg. sinni, og legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft þetta mál til athugunar, frv. til l. um breyt. á l. um tollvörugeymslur. Frv. fjallar aðeins um einn þátt þeirra laga, þ.e. um tollvörusöluna í fríhafnarverzluninni á Keflavíkurflugvelli. Eins og kunnugt er, var í þeim l. aðeins heimild til að selja tollvörur til farþega og áhafna, sem voru á förum úr landi. En með þeirri breyt., sem hér liggur fyrir frv. um, er lagt til, að einnig verði heimilt að selja vörur til farþega, sem koma inn í landið, en þó er gert ráð fyrir því, að sá varningur verði takmarkaður við þær vörur, sem venjulega eru hafðar til sölu í flugvélum, þ.e.a.s. áfengi, tóbak, sælgæti og ilmvötn. Ástæðan fyrir þessum áformuðu breyt. mun vera sú tæknilega breyting, sem er að ryðja sér til rúms í flugtækninni hér í millilandaflugi okkar, nefnilega tilkoma þotanna. Þegar er í landinu þota, og gert er ráð fyrir, að tvær þotur komi til landsins um miðjan maímánuð, sem taka um 250 farþega. Flugfélögin telja, að með þeim stytta flugtíma, sem þetta hefur í för með sér, minnki mjög möguleikar til fullkominnar eða æskilegrar þjónustu við farþega í svo stórum vélum. Þau hafa óskað eftir því, að þessi aðstaða verði fyrir hendi, þegar í land er komið. Það verður ekki séð, að þetta rýri á neinn hátt tollgæzlu eða eftirlit með sölu á þessum varningi, þar sem þetta verður framkvæmt í sérstakri verzlun, sem er á leið farþeganna í tolleftirlitið, og má beinlínis segja, að þetta sé undir eftirliti tollgæzlunnar. Nokkuð mundi þetta að sjálfsögðu auka umsetningu og væntanlega hagnað fríverzlunar í Keflavík, þar sem vænta má, að ýmsir, sem nú kaupa þennan varning í erlendum fríhöfnum, áður en þeir koma hingað, mundu að öðru jöfnu flytja þessi viðskipti hingað. N. varð sammála um, að mæla með samþykkt frv., þó tveir nm. með fyirvara. Það er lagt til, að frv. verði samþ. og því vísað til 3. umr.



Herra forseti. Í sambandi við 50 ára afmæli Alþýðusambandsins 1966 ræddi forseti Alþýðusambandsins um það við okkur forsrh., hvort til mála gæti komið, að heimilað yrði að breyta Sparisjóði alþýðu í banka. Var í því sambandi vitnað til þess, þegar Verzlunarsparisjóðnum hafði á sínum tíma verið breytt í Verzlunarbanka með löggjöf hér á hinu háa Alþ. og sparisjóði samvinnuhreyfingarinnar, samvinnusparisjóðnum, breytt í banka nokkru síðar. Því var af hálfu okkar forsrh. tekið vinsamlega og því heitið, að málið skyldi athugað vinsamlega, þegar þar að kæmi, ef eindregin ósk kæmi fram um þetta og væntanlegur Alþýðubanki fullnægði þeim kröfum, sem gerðar hefðu verið til Verzlunarbanka og Samvinnubanka, og þeim almennu kröfum, sem nauðsynlegt þætti að gera á hverjum tíma til viðskiptabanka. Seinni hluta árs 1968 beindi síðan stjórn Sparisjóðs alþýðu þeirri formlegu fsp. til ríkisstj., hvort hún væri reiðubúin til að flytja stjórnarfrv., er heimili breytingu sparisjóðsins í banka, og var þá vitnað til þess, að fjhn. hv. Nd. hafði verið á einu máli um það, þegar Verzlunarsparisjóðnum var breytt í Verzlunarbanka, að ef sparisjóðir samvinnuhreyfingar og alþýðuhreyfingar óskuðu eftir sams konar breytingu á sínum lánastofnunum úr sparisjóði í banka, væri það ekki óeðlilegt. Ríkisstj. svaraði þessari fsp. frá því 1968 með bréfi frá viðskmrn. 28. nóv. 1968, að ríkisstj. væri reiðubúin til að flytja slíkt frv., þegar ósk kæmi fram um það, enda væri þá gert ráð fyrir því, að væntanlegur banki fullnægði þeim reglum, sem allir bankar verða að hlíta í l., sem sett verða, þar sem m.a. væri áskilið um visst hlutfall milli eigin fjár og skuldbindinga, og rekstur bankans með öðrum hætti yrði þannig, að hann uppfyllti ætíð eðlilegar kröfur um greiðslugetu og öryggi í rekstri. Nú fyrir skömmu beindi stjórn Sparisjóðs alþýðu þeim tilmælum til ríkisstj., að stjfrv. væri flutt um þetta efni. Var málið vandlega undirbúið í viðskmrn. í samráði við stjórn sparisjóðsins, og hefur niðurstaðan orðið það frv., sem hér er flutt um Alþýðubankann h. f. Heildarinnlánsfé sparisjóðsins hefur meira en tvöfaldazt frá því í nóvember 1968, og var það í marzlok 1970 orðið 110 millj. kr. Gert er ráð fyrir því, að hlutafé þessa banka verði ekki minna en 40 millj. kr. og að Alþýðusamband Íslands og verkalýðsfélög innan þess safni innan sinna vébanda þessu hlutafé, en bankinn getur að sjálfsögðu ekki hafið starfsemi, fyrr en fjórðungur hlutafjárins, þ.e.a.s. 10 millj. kr., hefur verið greiddur. Og auðvitað tekur bankinn ekki til starfa, fyrr en samþykktir hlutafélagsins og væntanleg reglugerð hafa verið staðfestar af ráðh. Með hliðsjón af því, að hlutaféð hefur verið ákveðið 40 millj. kr., má telja, að hér sé um að ræða algerlega eðlilegt hlutfall milli eigin fjár og skuldbindinga. Hliðstætt hlutfall á sér nú stað í hinum öðrum einkabönkum, þ.e.a.s. lðnaðarbanka, Verzlunarbanka og Samvinnubanka. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, að fjölyrða meira um þetta mál, enda áliðið þingtíma og nauðsynlegt að nota hverja stund vel, og leyfi ég mér því, um leið og ég mæli með því, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi að óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ekki er ég því andvígur, að hér á landi verði á komandi tímum starfandi bankastofnun, sem beri nafnið Alþýðubanki, hvernig sem því verður nú fyrir komið, og vel skil ég það, að hv. þm. og hæstv. ráðh. vilji efna vilyrði, sem þeir hafa gefið eða telja sig hafa gefið. En ég vil leyfa mér að beina þeim tilmælum til þeirrar hv. n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún athugi gaumgæfilega, hvort ekki muni þegar vera starfandi nógu margir bankar hér á landi og hvort útþensla bankakerfisins muni í seinni tíð ekki hafa orðið helzt til mikil miðað við fjármagnið í landinu. Ég vil vekja athygli á því, sem ég hef reyndar gert í sambandi við aðra bankastofnun, sem hefur verið hér til meðferðar, að á einum áratug hefur starfsliði bankakerfisins hér á landi verið fjölgað um 100% eða því sem næst, og eru þá ekki teknir með sparisjóðir landsins, sem eru á milli 50 og 60 talsins, né fjárfestingarsjóðir þeir, sem starfandi eru og ekki njóta starfskrafta hjá bönkum, sem eru með í þessari tölu. Samkeppnin milli bankanna er orðin mjög mikil, og af því hefur m.a. leitt það, að fjárfesting í bankakerfinu hefur orðið mikil og áberandi, og var það mál rætt hér á þingi í sambandi við fsp. að ég ætla fyrir einu eða tveimur árum. Ég held, að margir hafi áhyggjur af þessari miklu útþenslu bankakerfisins og þá ekki sízt hinir eldri bankar í landinu, sem hafa orðið fyrir því, að starfsemi þeirra er miklu örðugri og tilkostnaður tiltölulega meiri en áður var, þegar bankarnir voru færri. Ég hef yfirleitt nú í seinni tíð ekki greitt atkv. með stofnun og setningu laga um nýja banka hér. Ég greiddi ekki atkv. með stofnun Verzlunarbankans og hefði ekki greitt atkv. með stofnun þeirra banka, sem verið hefur á döfinni að stofna hér síðar. Mér virðist, að það þurfi að taka það til mjög alvarlegrar athugunar, ef óhjákvæmilegt þykir að bæta við nýjum bönkum, hvort ekki þurfi að endurskoða bankakerfið í heild frá rótum með tilliti til þess, að það verði við hæfi okkar litla þjóðfélags.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar frv. það, sem hér er til afgreiðslu, en eins og hv. þdm. er kunnugt er hér um að ræða hluta af öðru frv., sem n. flutti að beiðni hæstv. fjmrh. og fjallar um mun efnismeiri breyt. á skattalögunum en þá, sem hér um ræðir. Í ræðu hæstv. fjmrh. við 1. umr. frv., sem fjhn. flutti á þskj. 530, gerði hann grein fyrir þeim sjónarmiðum, sem liggja að baki þeim till. til breyt. á skattal., sem þar er lagt til, að gerðar verði. Hér er um að ræða umfangsmiklar breyt., m.a. í sambandi við inngöngu Íslands í Fríverzlunarbandalagið. Í öðru lagi í sambandi við það sjónarmið, sem fram hefur komið, að fjármagna þurfi íslenzk fyrirtæki betur en gert hefur verið, og þá hugsað, að breyt. á skattal. geti hjálpað til. Í þriðja lagi að gera það eftirsóknarverðara fyrir einstaklinga en hingað til hefur verið að eiga fjármagn í hlutafélögum. Hér er, eins og ég sagði áðan, um svo umfangsmiklar breyt. á skattal. að ræða, að það var í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að frv. yrði aðeins sýnt á yfirstandandi þingi, en síðan að því unnið milli þinga, að frv. yrði síðar lagt fram á næsta Alþ. og fengi þá afgreiðslu á því þingi. Það var hins vegar eitt ákvæði í þessu frv., sem talið var, að lögfesta yrði nú, og gert ráð fyrir, að gilti í sambandi við álagningu nú á þessu ári, en það er fyrsta bráðabirgðaákvæðið í frv. því, sem fjhn. flutti á þskj. 530. Það er varðandi fyrningar hjá fyrirtækjum fyrir skattaárið 1969. Fjhn. þessarar d. hefur athugað þetta frv. og leggur til, að frv. verði samþ. Hins vegar, eins og fram kemur í nál., hafa einstakir nm. áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Í sambandi við athugun á þessum frv., sem ég hef hér getið, komu til viðræðna við fjhn. ráðuneytisstjórinn í fjmrn., sem er formaður þeirrar n., sem vinnur að endurskoðun skattal. með tilliti til inngöngu Íslands í EFTA, ríkisskattstjórinn og skatteftirlitsstjórinn og gerðu nm. í höfuðdráttum grein fyrir meginatriðum frv., sem n. hafði flutt, og voru til viðræðna um þau önnur frv., sem flutt höfðu verið á yfirstandandi þingi og n. hafði fengið til athugunar eftir 1. umr. hér í þessari hv.d. Ég vil í örfáum orðum gera grein fyrir sjónarmiðum meiri hl. í fjhn. varðandi frv., og eins og fram kemur á þskj. 664 flytur meiri hl. fjhn. brtt. varðandi frv., sem er efnislega samhljóða frv. því, sem hv. 10. þm. Reykv. ásamt fjórum öðrum hv. þdm. flutti á yfirstandandi þingi. Brtt. er svo hljóðandi: „Skylt er að hækka eða lækka þær fjárhæðir, sem um ræðir í 4. gr., 1. mgr. 13. gr. og 16. gr., svo og þrepin í skattstiga þeim, sem um ræðir í 25. gr., ásamt frádráttarákvæðum 14. gr., í samræmi við skattvísitölu, sem ákveðin skal af fjmrh., að fengnum till. kauplagsn., hagstofustjóra og ríkisskattstjóra.“ Þetta er efnislega hið sama og 1. gr. frv., sem flutt er sem 131. mál þingsins á þskj. 186, að öðru leyti en því, að í till. meiri hl. fjhn. er gert ráð fyrir því, að þetta ákvæði komi ekki til framkvæmda fyrr en við álagningu tekjuskatts og eignarskatts fyrir skattárið 1970. Eins og málum er nú komið, munu skattstofur hafa unnið svo mikið starf í sambandi við álagningu á þessu ári, að það mundi raska mjög þeirra vinnubrögðum, ef þetta ákvæði yrði látið taka gildi nú. Hins vegar er talið rétt að flytja þessa brtt. sem stefnumótandi og til ákvörðunar við álagningu tekjuskatts og eignarskatts fyrir árið 1970. Á þskj. 48 hefur hv. 4. þm. Reykv. ásamt fjórum öðrum hv. þdm. flutt frv. um breyt. á skattal., þar sem hann gerir ráð fyrir breytingum í sambandi við skattstiga vegna framfærsluvísitölu. Við afgreiðslu þessa máls flytur hann, hv. 4. þm. Reykv. ásamt hv. 5. þm. Austf. brtt. við þetta frv. þessa efnis. Meiri hl. n. telur sig ekki geta fallizt á þessa brtt., þar sem hér sé um að ræða ákvæði, sem hér þurfi athugunar við, miklu betur en hér sýnist hugsað af þeirra hálfu, og leggur því meiri hl. n. til, að síðari hl. brtt. á þskj. 666 verði felldur. Á þskj. 63 flytur hv. 3. þm. Vesturl. frv. til l. um breyt. á skattal., þar sem gert er ráð fyrir því, að fram skuli fara ítarleg rannsókn á framtölum 10% allra framtalsskyldra aðila, og einnig er sagt, með hvaða hætti það úrtak skuli unnið. Í viðræðum nm. við þá þrjá embættismenn, sem ég gat hér um áðan, kom í ljós, að þeir, sem gerst þekkja til þessara mála, telja, að ekki sé með nokkru móti mögulegt, að slík rannsókn fari fram, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Skattframteljendur munu vera á milli 90 og 100 þús., og ef gert væri ráð fyrir því, að 10% af þeim yrðu teknir, eins og hér er gert ráð fyrir, þá mundi það hafa mjög mikil áhrif á alla starfsemi skatteftirlitsins, sem gæti m.a. leitt til þess, að þetta bæri ekki þann árangur, sem því er ætlað að gera. Hins vegar var það sjónarmið mjög ríkjandi í n., að ef hægt væri að finna einhverja slíka reglu varðandi þau framtöl, sem talið er nauðsynlegt að taka til sérstakrar athugunar, væri að sjálfsögðu ekkert í vegi fyrir því að samþykkja slíka till., en sú aðferð var ekki ljós embættismönnunum, sem við ræddum við. Þess vegna telur meiri hl. n. ekki ástæðu til að samþykkja þá till., sem hv. 4. þm. Reykv. og 5. þm. Austf. flytja á þskj. 666, heldur leggur meiri hl. til, að till. verði vísað til ríkisstj. til athugunar í sambandi við þá meðferð, sem skattalögin fá nú hjá þeirri n., sem að því starfar. Á þskj. 73 flytur hv. 5. þm. Austf. ásamt hv. 5. þm. Norðurl. e. till. um breyt. á skattal. varðandi hækkun á frádrætti í sambandi við skattskyldar tekjur eiginkvenna, sem aflað er hjá fyrirtæki, sem annað hvort hjónanna eða bæði reka. Hér er um að ræða mun stærra mál en í fljótu bragði virðist, og meiri hl. mun því leggja til, að till. verði vísað til ríkisstj., og sérstaklega gert ráð fyrir því, að þeirri n., sem nú fæst við endurskoðun skattalaga, verði falið að skoða málið. Það er líkt á komið með frv., sem hv. 4. þm. Norðurl. v. flytur ásamt 10. þm. Reykv. á þskj. 120, varðandi sérstakan frádrátt einstæðra mæðra. Meiri hl. n. og þá væntanlega minni hl., sem ekki tekur þá till. upp, mun mæla með því við hv. þd., að eins fari um þetta frv., því verði vísað til ríkisstj. og þá sérstaklega til athugunar hjá þeirri skattanefnd, sem endurskoðar nú skattalögin. Ég tel, herra forseti, að ég hafi gert hv. þd. grein fyrir þeim frv., sem flutt hafa verið á þessu þingi, varðandi breyt. á I. nr. 90 7. okt. 1965, um tekjuskatt og eignarskatt, og þeirri málsmeðferð þessara frv., sem meiri hl. fjhn. svo og fjhn. í heild vilja að höfð verði á, svo og varðandi það frv., sem hér er til umr.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá hv. frsm. n., mælir hún einróma með því frv., sem hér liggur fyrir. Hins vegar hefur n. orðið ósammála um ýmis önnur frv. um breyt. á skattal., sem hafa verið lögð fram á þessu þingi hér í hv. d., og rakti hv. frsm. ágreining þann, sem varð í n. um þessi mál. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera öll þau frv. að umtalsefni, sem n. hefur fjallað um, en við tveir nm., ég og hv. 5. þm. Austf., höfum talið rétt að taka upp tvö af þessum frv. og flytja þau sem brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir. Mun ég gera í stuttu máli grein fyrir þessum till., en ég get stytt mál mitt með tilliti til þess, að ítarlega var um þessar till. rætt, þegar viðkomandi frv. voru hér til 1. umr. Fyrri till. okkar fjallar um það, að tekið verði upp frv., sem er á þskj. 63 og flutt var af þeim Halldóri E. Sigurðssyni, Ingvari Gíslasyni og Helga Bergs. En þar er um þá brtt. að ræða, að á eftir 3. mgr. 42. gr. skattal. komi ný mgr., svo hljóðandi: „Fram skal fara ítarleg rannsókn á framtölum 10% allra framtalsskyldra aðila. Skulu þau framtöl valin með útdrætti úr öllum framtölum landsins af Hagstofu Íslands samkv. reglum, sem hún setur. Framtöl þau, sem tekin eru til rannsóknar, skal athuga vandlega, rannsaka bókhald aðila og leita upplýsinga um hvað eina, sem máli skiptir.“ Það er nú svo ljóst, hvað vakir fyrir flm., að ég tel óþarft að ræða um það nema í stuttu máli. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að talið er og reyndar vitað, að ýmsir framteljendur koma verulegum tekjum og eignum undan skatti, og þrátt fyrir það að unnið hafi verið frá upphafi að því að bæta skattaeftirlitið, þá hefur þetta eigi að síður við haldizt. Það er álit flm. og okkar, sem að þessari till. stöndum, að með slíkum útdrætti og hér um ræðir og athugun á viðkomandi skattframtölum mundi skapast aðhald, sem yrði þess valdandi, að framtölin yrðu réttari, a.m.k. réttari en þau eru nú, og þannig mundi nást verulegt fé, sem ríkið á raunar rétt á, en næst ekki í nú. Vel má vera, að fleiri aðferðir komi hér til greina, sem mundu skapa aukið aðhald í þessum efnum, en þetta er áreiðanlega ein af aðferðunum, og ég held, að allir, sem til þessara mála þekkja, séu sammála um það, að hér sé um svo mikil undanbrögð að ræða, að ekki veiti af því að herða aðhaldið, og þess vegna á þessi till. tvímælalaust fullan rétt á sér og mundi koma að verulegum notum, ef hún næði fram að ganga. Ég tel svo ekki ástæðu til þess að ræða meira um þetta mál að sinni, enda var það mjög ítarlega rætt áður, er frv. var til 1. umr. hér í deildinni. 2. brtt. okkar hv. 5. þm. Austf. fjallar um 53. gr. I. og er í samræmi við frv., sem ég og nokkrir aðrir þm. fluttum snemma á þessu þingi á þskj. 48. Aðalefni þessarar brtt. er það, að í stað þess að skattvísitalan er nú ákveðin af fjmrh., án þess að hann sé bundinn af nokkrum sérstökum reglum, þá skuli hún vera látin fylgja framfærsluvísitölu til hækkunar eða lækkunar. Án þess að eyða of miklum tíma þingsins finnst mér rétt að rifja upp forsögu þessa máls í megindráttum. Sú mikla verðbólga, sem var hér á fyrstu árunum eftir stríðið, hafði það í för með sér, að laun hækkuðu, án þess að þar væri um raunverulega aukningu á raungildi þeirra að ræða. Þetta leiddi til sívaxandi skattahækkana, án þess að raunverulegar launahækkanir hefðu átt sér stað. Þess vegna var það, að tveir ungir og vaskir þm. Sjálfstfl., sem höfðu nýlega tekið sæti á þingi, hv. núv. fjmrh. og hv. núv. iðnrh., tóku sér fyrir hendur á árinu 1952 ásamt núv. ríkisskattstjóra að semja frv. um breyt. á skattal., sem þá voru í gildi. Segja má, að aðalefni þess frv. og það, sem var langsamlega veigamest, fæli það í sér, að tekin væri upp skattvísitala, sem fylgdi framfærsluvísitölu. Það hafði gerzt á sama tíma, að sú ríkisstj., sem þá var, hafði skipað sérstaka n. til þess að endurskoða skattal., og hún komst að sömu niðurstöðu, að þessi breyting ætti rétt á sér, og fyrir forgöngu þáv. fjmrh., Eysteins Jónssonar, var þessi skattvísitala lögfest á þinginu 1953. Það er mjög athyglisvert að lesa umr. frá Alþ. 1952, þegar t.d. Jóhann Hafstein, hæstv. núv. iðnrh., er að lýsa því, hvernig skattarnir hafa alltaf verið að hækka og hækka, án þess að raungildi launanna hafi nokkuð aukizt, sökum verðbólgunnar og þeirra óraunhæfu launahækkana, sem af henni hlutust. Þessi skattvísitala, sem var miðuð við framfærsluvísitölu, hélzt svo allan þann tíma, sem Eysteinn Jónsson var fjmrh., eða frá 1953-1958, og urðu breytingar á skattstigum og frádrætti samkv. því. Það gerðist svo árið 1960, þegar viðreisnarstjórnin kom til valda, að fram var látin fara endurskoðun á skattal., enda var því lofað, og það var eitt aðalatriðið í hinni svokölluðu viðreisn að undanþiggja venjulegar launatekjur tekjuskatti. Samkv. því var skattstigum breytt mjög verulega, þannig að segja mátti, þegar þau lög tóku gildi, að meðallaun væru nokkurn veginn undanþegin tekjuskatti. En sú stjórn taldi sig hafa ráðið niðurlögum verðbólgunnar og þess vegna ekki lengur þörf á neinni skattvísitölu, og því felldi hún það ákvæði niður úr lögum. En þetta fór ekki á þá leið, að þessi hæstv. ríkisstj. væri búin að ráða niðurlögum verðbólgunnar, vegna þess að hún óx aldrei meir en á næstu árum á eftir. Þetta hafði þær afleiðingar, að þótt skattarnir hefðu verið nokkurn veginn eðlilegir, þegar skattal. voru sett 1960, þá var svo komið 1964, að hér var komin alveg gífurleg skattabyrði, án þess að þar hefði orðið nokkur breyting á skattal., því að verðbólgan hafði aukizt stórlega og launin samkv. því, án þess að rauntekjur þeirra hefðu vaxið, svo að verulegu máli skipti a.m.k. Svo gífurlegir voru skattarnir orðnir sumarið 1964, hygg ég, að það hafi verið, að ríkisstj. setti sérstaka n. til að athuga, hvernig skattgreiðendur ættu að fara að því að borga skattana, og hún komst að þeirri niðurstöðu, að í sumum tilfellum væri það nauðsynlegt að láta skattgreiðendur eiga kost á 2–3 ára láni til þess að greiða skattana. Ég veit nú ekki, hvort að þessu ráði hefur verið horfið, en þetta sýnir, í hvert gífurlegt öngþveiti var hér komið, sökum þess að ekki hafði verið fylgt skattvísitölu, sem byggðist á framfærsluvísitölunni. Þetta varð svo til þess, að á þingi 1964 voru skattal. tekin til nýrrar endurskoðunar, og stigunum verulega breytt til samræmis við það ástand, sem þá var orðið og skattarnir þannig lækkaðir, og jafnframt var tekin upp skattvísitala að nýju, en þá með þeim hætti, að í staðinn fyrir það, að miðað væri við framfærsluvísitölu, þá var ákveðið, að fjmrh. skyldi ákveða skattvísitöluna, að fengnum till. hagstofustjóra, kauplagsnefndar og ríkisskattstjóra. Fyrstu árin á eftir var þetta mjög heiðarlega framkvæmt af fjmrh., þannig að árin 1965, 1966 og 1967 var skattvísitalan ákveðin í samræmi við það, sem framfærslukostnaður hafði aukizt, og jafnvel ríflega það. Þetta breyttist hins vegar á árinu 1968. Þá var skattvísitalan látin standa óbreytt, þótt orðið hefði nokkur hækkun á launum, en þó ekki raunveruleg hækkun á launum, heldur höfðu rauntekjurnar raunverulega lækkað. Þetta ákvað ráðh., að því er ég bezt veit, að ákveða skattvísitöluna óbreytta, án þess að leita nokkuð eftir till. frá hagstofustjóra, kauplagsnefnd eða ríkisskattstjóra, eins og lög gera ráð fyrir. A.m.k. var ekki leitað eftir neinum till. frá hagstofustjóra og kauplagsnefnd. Hið sama gerðist svo aftur, þegar skattvísitalan var ákveðin 1969. Þá var hún ákveðin án alls samráðs við þessa aðila, eins og lögin gerðu þó ráð fyrir, og látin standa nokkurn veginn óbreytt þrátt fyrir hina gífurlegu kjaraskerðingu, sem hafði hlotizt af gengisfellingunum, og þær óraunverulegu launahækkanir, sem höfðu átt sér stað á þessum tíma. Þetta varð þess valdandi, að skattar hækkuðu verulega á seinasta ári, bæði tekjuskatturinn og útsvörin, án þess að nokkur launahækkun hefði átt sér stað, heldur höfðu launin raunverulega lækkað á þessum tíma, og þess vegna hefðu skattarnir, ef allt væri með eðlilegum hætti, átt að lækka. Hæstv. menntmrh. sagði hér fyrir nokkrum dögum, að það hefði orðið 15–20% kjaraskerðing á þessum tíma. En þrátt fyrir það, vegna þess hvernig hæstv. fjmrh. beitti skattvísitölunni, hefur átt sér stað samtímis stórfelld skattahækkun. Nú er fyrir nokkru búið að ákveða skattvísitöluna fyrir þetta ár. Hún mun vera 140 stig, en ef fylgt hefði verið framfærsluvísitölu í samræmi við till. þeirra Magnúsar Jónssonar og Jóhanns Hafstein frá 1952, þá ætti skattvísitalan núna að vera a.m.k. 173 stig. Hljóta allir að sjá, hve gífurleg áhrif þetta hefur á skattana og hve þeir verða miklu þyngri en þeir mundu verða og ættu að verða, ef framfærsluvísitölu yrði fylgt. Afleiðingin af þessu hlýtur að sjálfsögðu að verða sú, að á þessu ári munu skattar enn hækka verulega frá því, sem var á síðasta ári, án þess þó að rauntekjurnar hafi nokkuð aukizt, vegna þess að menn hafa fengið verulega auknar dýrtíðarbætur á þessu ári, en þar er að sjálfsögðu ekki um neina aukningu á rauntekjum að ræða. Frv. á þskj. 48, sem við hv. 5. þm. Austf. höfum tekið upp sem brtt. við þetta frv., felur í sér leiðréttingu á þessum efnum. Ég held, að það væri hyggilegt og skynsamlegt af hæstv. ríkisstj. að fallast á þessa till., þótt það væri ekki vegna annars en þess, að nú eru framundan nýir kaupsamningar, og ef þannig horfir, þegar til þeirra samninga verður gengið, að launþegar sjá fram á, að þeir þurfa að borga verulega aukna skatta á þessu ári, þá hljóta þeir eðlilega að taka tillit til þess í sambandi við kaupsamningana og krefjast meiri kauphækkana en ella vegna þess. Áreiðanlega væri í alla staði farsælla að veita launþegum kjarabætur með lækkun skattanna í samræmi við þá till., sem hér liggur fyrir, en veita þeim kjarabætur í formi tilsvarandi kauphækkunar, því að kauphækkanirnar munu koma aftur út í verðlagið og síðan aftur inn í kaupgjaldið og svo koll af kolli. En hjá því yrði komizt, ef þessar kjarabætur yrðu veittar í formi skattalækkunar, eins og þessi till. gerir ráð fyrir. Ég skal ekki tefja tímann meira, þó að ástæða væri til þess að gera grein fyrir þessari till. Ég vil aðeins til viðbótar þó segja það, að ég álít það enga ástæðu til þess að fresta þessari till. eða fella hana, að nú er nokkuð langt komið með framtölin, og þess vegna þyrftu ýmsar skattanefndir að leiðrétta þau með tilliti til þessarar breytingar. En sú breyting er ekki svo fyrirhafnarmikil, að það sé ekki vel hægt að framkvæma hana, þó að þetta sé orðið áliðið, og ég álít hins vegar, að sú breyting væri svo mikilvæg, m.a. með tilliti til væntanlegra kaupsamninga, að sú skriffinnska, sem yrði í sambandi við það, mundi margborga sig. Ég sé, að hv. meiri hl. fjhn. hefur gert brtt. við 53. gr., sem fjallar um skattvísitöluna, en mér sýnist, að þar sé gert ráð fyrir því, að skattvísitalan verði ákveðin með nokkuð sama hætti og nú er, þannig að þar er ekki um neina breytingu að ræða. En mér finnst rétt að vekja athygli hv. meiri hl. á því, að eins og þessi brtt. er fram sett, er hún nánast óskiljanleg, vegna þess að hún vísar til alveg rangrar lagagreinar. Það er t.d. talað hér um í brtt. að hækka eða lækka þær fjárhæðir, sem um ræðir í 1. gr. skattalaganna og 1. mgr. 2. gr. En það er engar fjárhæðir að finna, hvorki í 1. gr. eða 1. mgr. 2. gr., eins og ég get sýnt bara með því að lesa þessar greinar upp, en þær eru örstuttar. 1. gr. hljóðar svo: „Hver maður heimilisfastur hér á landi er skyldur til með þeim takmörkunum, sem settar eru í 1. þessum, að greiða skatt í ríkissjóð af tekjum sínum og eignum. Nú dvelst maður erlendis um stundar sakir, en bregður eigi heimilisfangi sínu hér á landi, og skal hann þá gjalda skatt eins og hann dveldist að staðaldri í landinu.“ Hér er ekki nein fjárhæð nefnd og þess vegna ekki hægt að vitna til hennar. 1. mgr. 2. gr. hljóðar á þessa leið: „Nú er maður eigi heimilisfastur hér á landi, en á hér fasteignir og hefur tekjur af þeim eða atvinnu eða af sýslan, sem hér eða héðan er rekin, svo sem sjómenn á íslenzkum skipum, sem eigi greiða skatta í öðru ríki, og skal hann þá gjalda skatt af tekjum þessum og tilnefna fyrir hlutaðeigandi skattheimtumanni, hver greiðir skattgjald hans, enda sé sá maður búsettur á skattsvæði skattheimtumanns.“ Hér er ekki nein fjárhæð nefnd. Þá er í brtt. talað um að breyta þrepunum í skattstiga þeim, sem ræðir í 4. gr. l., en 4. gr. l. fjallar ekki um nein skattþrep, heldur það, hvernig eigi að skattleggja tekjur barna innan 16 ára. Mér skilst, að þessi galli á brtt. stafi af því, að breyt. á skattal., sem voru samþ. á þingi 1965, voru felldar inn í eldri lög, lög frá 1964, og sú innfærsla hefur gerzt með þeim hætti, að 53. gr., eins og hún er nú, sem meiri hl. n. mun hafa farið eftir, er nánast sagt alveg óskiljanleg, vegna þess að þar er vitnað í allt aðrar gr. en eru í l. sjálfum, eftir að búið er að fella þetta saman. Þar er nefnilega vitnað í gr. í l. frá 1965, sem að sjálfsögðu áttu að breytast, eftir að búið var að fella þá breyt. inn í eldri lög. Ég segi þetta með tilliti til þess, að ég held, að það væri æskilegra, fyrst hv. meiri hl. flytur þessa till., að henni yrði breytt til samræmis við l., þannig að það væri vitnað í réttar lagagr. En það er ekki gert nú. Ég skal svo ekki ræða þetta frekar, þó að ástæða væri til, vegna þess að menn eru almennt orðnir sammála um það að reyna að stytta mál sitt.



Herra forseti. Ég skal mjög reyna að stytta það, sem ég segi hér, til að lengja ekki umr. Ég vil fyrst nota tækifærið og þakka hv. fjhn. fyrir afgreiðslu hennar á því frv., sem hér er til meðferðar, þar sem hún mælir einróma með því, að það verði samþ. Hins vegar kom mér ekki á óvart, þó að fram kæmu ýmsar fleiri aths., eins og við var að búast, en hins vegar hygg ég jafnframt, að hv. þm. sé það jafnljóst, að eins og nú er ástatt með tíma þingsins, er ekki neinn möguleiki að samþykkja nú neinar flóknar breyt. á skattal., enda í rauninni ástæðulaust, vegna þess að það er ekki hægt að koma þeim við með frambærilegum hætti, nema valda þá stórfelldum töfum. Breyt. á skattal., sem hafa áhrif á þær álagningarreglur, sem gilt hafa, mundu seinka stórlega álagningu skatta á þessu ári, enda er ráð fyrir því gert, eins og ég hef áður skýrt hv. þd. frá, að þegar í haust verði skattal. aftur lögð fyrir þingið. Þá kann að vera búið að athuga fleiri hliðar málsins, og að sjálfsögðu er einnig eðlilegt að taka til athugunar á þessu tímabili þær till., sem komið hafa fram hér á Alþ. nú í vetur, sem eftir atvikum þætti rétt að líta jákvætt á. Það er ein brtt., sem komið hefur hér fram, sem ég tel vera mögulegt að samþykkja, án þess að það hafi nein veruleg áhrif á álagningu skatta í ár, en það er heimildin til þess að miða sjómannafrádrátt við skattvísitölu. Það getur vel verið, að ástæða væri til þess að miða fleiri frádráttarliði við skattvísitölu. Það þarf að athugast nánar, en miðað við það, að till. er með þeim fyrirvara, að þetta skuli gilda við álagningu skatta á næsta ári, þá sé ég enga ástæðu til þess að hafa á móti því, að sú till. verði samþ. Hv. frsm. meiri hl. n. vék einnig að nokkrum öðrum frv., sem hér eru til meðferðar í hv. d., sem varða skattamál. m.a. frv. um það að auka frádrátt eiginkonu við atvinnurekstur eiginmanns síns. Ég er sammála því, að nauðsynlegt sé að endurskoða það ákvæði. Hins vegar er það alls ekki auðvelt mál að átta sig nákvæmlega á því, hversu sá frádráttur á að vera mikill og þetta þarf að skoðast með hliðsjón af öðrum frádráttarliðum. Af þeim sökum er ég mjög sammála því, að þessu verði vísað til ríkisstj., og verður málið að sjálfsögðu eftir ósk n. athugað þá til hausts. Sama er að segja um frv. um sérstakan frádrátt tekna einstæðra mæðra. Það er einnig vandamál. Þetta er mikilvægt mál í sjálfu sér og eðlilegt, að það komi fram, til að rétta aðstöðu þessara kvenna. En hins vegar er það sama að segja, að hér er um grundvallarbreytingu að ræða, sem þarf að skoða með hliðsjón af öðrum frádráttarliðum skattalaga, þannig að eðlilegt samræmi verði þar á, og er ég einnig mjög ásáttur með það, að því verði vísað til ríkisstj., og er sjálfsagt, að það verði tekið til rækilegrar athugunar við framhaldsendurskoðun málsins. Varðandi þær brtt., sem hv. 4. þm. Reykv. hefur gert hér grein fyrir, þarf ég ekki að vera langorður. Við höfum áður rætt það mál, eins og hann réttilega sagði. Varðandi fyrra atriðið um það að taka með útdrætti ákveðna prósenttölu allra skattaframtala í landinu og taka það til rækilegrar endurskoðunar á hverju ári, þá tel ég þá till. ekki jákvæða, eins og sakir standa, og mundi slíkt ekki leiða til þeirrar niðurstöðu, sem ég veit, að vakir fyrir hv. þm. Ég er með þessu ekki að segja, að ekki geti verið réttmætt og nauðsynlegt að finna einhverjar útdráttarreglur, og ég hef áður gert grein fyrir því hér á Alþ., að að því hafi verið unnið af ríkisskattstjóra og skattrannsóknardeildinni að finna einhverjar slíkar viðmiðunarreglur. En það er auðvitað alveg fjarri lagi að fara að taka öll framtöl og draga úr þeim einhverja ákveðna tölu. Það er mikill fjöldi framtala, sem er algerlega ástæðulaust að vera að framkvæma nokkra athugun á, og þess vegna er þetta miklu flóknara mál, ef það á að skila jákvæðum árangri, en gengið er út frá í þeirri brtt., sem hér er flutt. Ég held, að við hv. þm. þurfum ekki að deila um nauðsyn þess að haga skatteftirliti sem bezt. En ég er þeirrar skoðunar, og það veldur neikvæðri afstöðu minni til þessarar till., eins og sakir standa, að hún muni verða til þess að auka vinnu skatteftirlitsins, án þess að skila erindi sem erfiði, ef svo má segja, og því verði starfskraftar þar betur nýttir á annan veg til þess að halda uppi raunhæfu skatteftirliti. Það merkir ekki, eins og ég sagði áðan, að einhverjar slíkar útdráttarreglur geti ekki komið til mála, en það þarf allt að athugast nánar. Ég hirði ekki að fara út í sagnfræði hv. þm. um, hvernig skattvísitalan sé til orðin og þær frádráttarreglur, sem gilt hafa síðustu áratugi. Ég er honum að vísu þakklátur, eins og skylt er, fyrir það að vitna í frv. okkar Jóhanns Hafstein, sem við fluttum á sínum tíma, til þess að vekja athygli á nauðsyn þess að hafa hliðsjón af vaxandi verðbólgu í sambandi við skattálagningu og skattstiga. En skoðun okkar í þessu efni hefur ekkert breytzt, og skoðun mín er nákvæmlega sú sama og hún var þá, vegna þess að þegar þetta frv. var flutt, féllu saman framfærsluvísitala og kaupgjaldsvísitala, en nú er þetta með allt öðrum hætti. Ég hef margoft áður tekið það fram og skal gera það einu sinni enn, að það er ekkert eðlilegt við það, að tengdar séu saman framfærsluvísitala og skattvísitala, heldur kaupgjaldsvísitala og skattvísitala, vegna þess að skattvísitalan er hugsuð þannig, að ekki aukist skattþunginn, þótt menn fái auknar krónur til uppbóta við hækkun verðlags. En með því að binda það við framfærsluvísitölu, eins og nú standa sakir, þá mundi hér vera um það að ræða að bæta með þessum hætti upp kjaraskerðingu, sem er með allt öðrum hætti. Ég hef áður sýnt fram á það, að sú breyting, sem hér er farið fram á, mundi lækka skatttekjur ríkis og sveitarfélaga um hundruð millj., og það er þess vegna fjarri lagi, að það sé eins einfalt mál, og hv. þm. segir, að breyta þessu nú, jafnvel þó að það væri hægt að umreikna skattana, vegna þess, að ég hygg, að það mundi leiða til fjárþrota hjá mörgum sveitarfélögum, hvað sem ríkissjóði liður. Ég sé því ekki ástæðu til að rekja það mál lengur, en till. er í eðli sínu skakkt upp byggð, eins og hún nú er fram sett, og af þeirri ástæðu tel ég ekki mögulegt að fallast á samþykkt hennar. Ég held svo, herra forseti, að það sé ekki ástæða til þess að orðlengja þetta mál frekar. Hv. 4. þm. Reykv. sagði réttilega, að fyrir þessum málum hefði áður verið gerð grein, og þau hafa öll verið hér til meðferðar á Alþ. og þá rædd. Því er ástæðulaust að fara út í langar efnislegar umræður um það umfram það, sem ég hef gert, að taka aðeins afstöðu í einstökum atriðum til málanna, eins og þau liggja fyrir.



Herra forseti. Það er gott að eiga von á því, að heildarendurskoðun skattal. haldi áfram og að frv. byggt á þeirri endurskoðun verði lagt fyrir næsta Alþ. svo tímanlega, að það geti þá fengið afgreiðslu. Ekki er þetta nú kannske alveg víst. En hitt er víst, að þm. hafa séð ástæðu til að flytja hér brtt. um að ákveða lagfæringu á sjómannafrádrættinum nú þegar. Þeir hv. þm., sem það gera, telja það vissara, þrátt fyrir þessar yfirlýsingar um endurskoðun l., að fá þetta ákvæði tekið inn nú. Við erum alveg á sömu skoðun, hv. 5. þm. Norðurl. e. og ég, að það sé vissara að fá inn nú, ef auðið er, leiðréttingu, sem segja má, að sé alveg sjálfsögð, en þó hefur dregizt árum saman, já meira en áratug. Við hv. 5. þm. Norðurl. e. fluttum hér snemma á þessu þingi frv. til l. um breyt. á l. um tekjuskatt og eignarskatt, um það að hækka þá hámarksfjárhæð, sem hjónum er heimilt að draga frá skattskyldum tekjum sínum vegna tekna, sem eiginkonan aflar við atvinnurekstur hjónanna. Í l. um tekju- og eignarskatt eru ákvæði, sem heimila hjónum að draga frá skattskyldum tekjum sínum 50% þeirra tekna, er konan vinnur fyrir, enda sé teknanna ekki aflað hjá fyrirtæki, sem hjónin, annað hvort eða bæði, eiga eða reka að verulegu leyti. En vinni kona við eigin atvinnurekstur hjóna, þá eiga þau rétt á því, að metinn sé hlutur konunnar af sameiginlegum hreinum tekjum hjónanna, miðað við hreint vinnuframlag hennar við öflun teknanna og 50% dregin frá hlut hennar, áður en skattgjaldið er lagt á, alveg eins og í hinu tilfellinu. En þarna fylgir sá böggull skammrifi, að þessi upphæð má aldrei vera meiri en 15000.00 kr. Sú mismunun, sem hér á sér stað, er að okkar dómi í eðli sínu ákaflega hæpin og a.m.k. engin ástæða til þess að gera svo stórkostlegan mismun á, eftir því hvort konan aflar teknanna við atvinnurekstur alveg utan fjölskyldunnar, ellegar atvinnurekstur, sem að einhverju leyti er á vegum fjölskyldunnar. Það er eftirtektarvert, hvað þetta ákvæði er búið að standa lengi. Þessi krónutala hefur staðið óbreytt í 11 ár, svo að það sjá nú allir, hversu fráleit hún er þá orðin nú. Það er líka athyglisvert, hvernig þetta ákvæði kom inn á sínum tíma, því að þá sagði í l., árið 1958, að frádráttarupphæð mætti aldrei vera hærri en tvöfaldur persónufrádráttur konunnar. Á þessu sést, að það hefur verið ætlun löggjafans að þetta væri hreyfanlegt, þegar þetta var tekið upp, þó að seinna æxlaðist svo til, að upphæðin hefur orðið óhreyfanleg og staðið óbreytt svo lengi. Við hv. 5. þm. Norðurl. e. viljum leyfa okkur að flytja brtt. við það frv., sem hér liggur fyrir, og hún er á þá leið fyrst, að á undan 1. gr. frv. komi ný gr. svo hljóðandi: „Síðasti málsliður 3. málsgr. 3. gr. l. orðist svo: Aldrei kemur þó hærri upphæð til frádráttar en 50000 kr.“ Og annað: 2. gr. (verður 3. gr.) orðist svo: „ L. þessi öðlast þegar gildi, og skulu ákvæði 1. gr. koma til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts fyrir skattárið 1970, en ákvæði 2. gr. við álagningu tekjuskatts og eignarskatts fyrir skattárið 1969.“ Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en af því að brtt. er skrifleg, þá leyfi ég mér að afhenda hæstv. forseta hana með ósk um, að leitað verði afbrigða.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. vakti athygli á því, að brtt. sú, sem meiri hl. fjhn. flytur á þskj. 664, væri ekki í samræmi við ákvæði skattalaganna. Hann rakti nokkuð augljóslega, hvernig á þessu stendur, en brtt. er sjálfsagt tekin orðrétt upp eftir því frv., sem hér var flutt. Það frv. er hins vegar orðrétt tekið upp eftir skattal., sem út voru gefin 7. okt. 1965, þá skv. ákvæðum í l. nr. 70 1965, um að steypa skuli skattal. í ein ný lög og þau útgefin eftir samþykkt þeirra laga. Þetta ákvæði er tekið orðrétt upp úr þeim l., sem þá voru samþ. hér á Alþ., án þess að tilfærslu yrði breytt í þessari grein. Ég tel eðlilegast, að þessi tillaga verði tekin aftur við þessa umr. og að hún verði lagfærð til samræmis við skattal. og flutt aftur við 3. umr. Ég leyfi mér að taka till. aftur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. nema um örfáar setningar. Hv. frsm. fjhn. hefur lýst sjónarmiðum meiri hl. n., í sumum tilvikum n. allrar, til þess frv., sem hér er til umr., svo og til annarra skattalagafrv., sem lögð hafa verið fyrir þessa hv. þd. á yfirstandandi þingi. Snemma á þinginu flutti ég ásamt hv. 10. þm. Reykv. frv. á þskj. 120 um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, er fjallaði um skattfrádrátt á tekjum einstæðra mæðra. Eins og hér hefur komið fram í þessum umr., þá er nú undirbúningsvinnu við skattaálagningu á skattstofum svo langt komið, að þó svo að skattalagafrv. sem þetta væri afgr. á þessu þingi, þá væri mjög erfitt að minnsta kosti að láta þá lagabreyt. taka gildi fyrir skattaálagningu á árinu 1970. Ég hef fallizt á þessi rök, og með tilvísun til þess, að fyrir liggja yfirlýsingar um það, að endurskoðun skattal. í heild standi yfir, þá hef ég einnig fallizt á þá málsmeðferð, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að þau efnisatriði sem þar koma fram, verði tekin til jákvæðrar afgreiðslu hjá þeirri n. sem þá endurskoðun annast. Mun fjhn. eða að minnsta kosti meiri hl. hennar skila nál. í samræmi við þetta. Það er hins vegar ljóst, að ef ekki verður í því frv. til l. um breyt. á l. um tekju- og eignarskatt, sem væntanlega verður lagt fyrir hv. Alþ. í byrjun næsta þings, fullnægt þeim sjónarmiðum, sem ég tel, að rétt sé, að þar komi fram, í þessu atriði og öðrum þeim greinum, sem ástæða þykir til að breyta í þessum l., og ýmis atriði þeirra samræmd, þá er opin leið að flytja brtt. við það frv. Þá er þess að vænta og ég treysti því, að í samræmi við þær breytingar, sem þá verða afgreiddar, verði hægt að leggja á skatta árið 1971.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir hv. d. undir nafninu: Skipaskoðun ríkisins, er komið frá Ed., en það var lagt fram snemma á þessu þingi fyrir þá d. undir nafninu: Frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins. Þetta mál hefur átt sér alllangan aðdraganda. Frv. um þetta sama efni var lagt fyrir Ed. á þinginu 1967–68, og var þá allmikið athugað í sjútvn. þeirrar hv. d. En vegna margra aths., sem fram komu við frv., lauk ekki afgreiðslu þess í það skiptið, heldur var því vísað til ríkisstj. Síðan hefur það gerzt, að viðkomandi rn. hefur falið þrem mönnum frá hagsmunasamtökum, er málið varðar, að yfirfara hið upphaflega frv. og kynna sér bæði það og fram komnar aths. Þessir þrír menn voru Sverrir Júlíusson frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, Jón Sigurðsson frá Sjómannasambandi Íslands og Guðmundur H. Oddsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Að lokinni athugun þessara manna á frv. var það síðan fengið aftur í hendur skipaskoðunarstjóra og dr. juris Þórði Eyjólfssyni fyrrv. hæstaréttardómara, og hafa þeir gengið frá frv., eins og það var lagt fyrir þetta þing. Einnig hafa þeir samið önnur frv., sem eru líka á dagskrá þessarar hv. d. og fylgja þessu frv., en það eru frv. til l. um skipamælingar, frv. til 1. um skráningu skipa og frv. til l. um eftirlit með skipum. Ég hygg, að af því, sem ég hef nú rakið um aðdraganda þessa máls, verði það ljóst, að þetta frv. og fylgifrv. þess hafa hlotið mjög rækilegan undirbúning, enda er allur frágangur frv. þannig, að til fyrirmyndar er, bæði hvað uppsetningu snertir og ítarlegar skýringar, sem fylgja í aths. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til þess að ræða þetta frv. í löngu máli, en mun reyna eftir föngum að grípa á því, sem mestu máli skiptir, og þá aðallega ræða um þau atriði, sem hefur verið breytt í meðferð þingsins, fyrst í hv. Ed. og svo síðan þær brtt., sem sjútvn. þessarar hv. d. er sammála um að bera fram. En í sjútvn. d. ríkir algert samkomulag um afgreiðslu málsins með þeim hætti, sem það liggur hér fyrir, þ. e. a. s. nefndin mælir eindregið með samþykkt frv. með þeim brtt., sem fram eru bornar á þskj. 632. Þetta frv. til l. um heildarlög fyrir þá stofnun, sem í upphaflega frv. var kölluð „Siglingamálastofnun ríkisins“, er hugsað til þess að skilgreina verksvið og starfssvið hennar, en það verksvið er reyndar þegar til, þó að ekki séu til heildarlög um það. Stofnunin sem heild er orðin mjög fjölþætt, en nöfn hennar eru nú bæði Skipaskoðun ríkisins og Skipaskráningarstofa ríkisins, og gefa þau til kynna, hvert er aðalverksvið hennar. Auk þess hafa henni verið falin mörg önnur verkefni, eins og upp er talið í 2. gr. frv. Það er því orðin brýn þörf á að setja um stofnunina heildarlög og með heiti, sem sé í samræmi við verkefni hennar og tilgang, og að þar sé gerð grein fyrir heildarverkefni stofnunarinnar, eins og það er í reynd. Með frv. er ekki gert ráð fyrir að bæta neinum teljandi verkefnum við starfssvið stofnunarinnar, eins og það er nú, að öðru leyti en því, að í till. sjútvn. þessarar hv. d. er gert ráð fyrir, að við stofnunina verði ráðinn einn siglingafróður maður til þess að hafa með höndum athuganir á sjóslysum, eins og ég skal koma að síðar. Þótt sett verði heildarlög um „Siglingamálastofnun ríkisins“, eins og sjútvn. þessarar hv. d. leggur til, að stofnunin nefnist, þá er eftir sem áður þörf fyrir sérstök lög um einstök verkefni hennar, sem mestu máli skipta. Þess vegna eru þau fylgifrv. borin fram, sem ég gat um áðan, að flutt væru með þessu frv. En verkefni eins og skipaskráning og skipamælingar eru mjög tæknilegs eðlis, og í þeim efnum getur oft þurft að breyta ýmsu, og þykir því þægilegra að hafa sérstök lög um þau heldur en fella þetta allt saman inn í ein heildarlög, eins og vissulega hefði getað komið til álita að gera. Það er talið vera til hægðarauka, vegna breytinga, sem síðar kynni að þurfa að gera, að hafa ákvæði um skipaskráningu og skipamælingar og skipaeftirlit í sérstökum lögum. En tilætlunin með þessu öllu er sú að gera skipulag þessara mála einfaldara en það er nú. Þær till., sem fram eru bornar í þessum frv., stefna í sömu átt og sú þróun, sem átt hefur sér stað í þessu efni á undanförnum árum annars staðar á Norðurlöndum, t. d. í Noregi, þar sem mál, er varða skip og siglingar, hafa verið sameinuð í einni siglingamálastofnun, „Sjöfarts direktoratet“ undir forstöðu sérstaks siglingamálastjóra: „sjöfartsdirektören“. En einni deild innan þeirrar stofnunar er falið eftirlit með skipasmíðum, „skibskontrollen“, og hún hefur með höndum opinbera skoðun skipa í Noregi. Sú stofnun, sem hér er fjallað um, hefur oftast gengið undir nafninu Skipaskoðun ríkisins, en stundum Skipaskráning ríkisins, þegar um skráningaratriði er að ræða sérstaklega. En jafnvel bæði þessi heiti til samans ná ekki yfir allt verksviðið og heitið Skipaskoðun ríkisins, eitt út af fyrir sig, er beinlínis villandi. Reynslan hefur þegar margoft sýnt, að þeir, sem ekki þekkja verksvið stofnunarinnar í heild, villast á heitinu Skipaskoðun ríkisins, misskilja verksvið hennar og telja, að stofnunin fáist eingöngu við skoðun skipa í þrengstu merkingu. Það verkefni, sem stofnunin hefur nú með höndum, er í aðalatriðum þetta, eins og sjá má af upptalningunni í 2. gr. frv.: Auk sjálfrar skoðunar skipa er það skráning skipa, útgáfa skipsskjala, statistik yfir skipastólinn, árleg útgáfa skipaskrár, mæling skipa, útreikningur á brúttó- og nettórúmlestatölu skipa samkv. alþjóðamælireglum, útgáfa alþjóðamælibréfa og útreikningur á hleðslumerkjum eða fríborði skipa samkv. alþjóðasamþykkt og útgáfu hleðslumerkjaskírteina, framkvæmd alþjóðasamþykkta um öryggi mannslífa á hafinu og útgáfa alþjóðaskipsskjala fyrir íslenzk skip samkv. þeim, að fylgjast með rannsókn sjóslysa hjá siglingadómi og sjódómi og rita umsögn um sjópróf til saksóknara ríkisins, umsagnir til fjmrn. um tollendurgreiðslur efnis og tækja vegna nýsmíðaðra skipa og stórviðgerða, framkvæmd laga um varnir gegn óhreinkun sjávar af völdum olíu samkv. reglugerð og alþjóðasamþykkt, samstarf við Alþjóðasiglingamálastofnunina (IMCO), þ. á m. alþjóðasiglingareglur, mengun sjávar, alþjóðasiglingaleiðir, öryggi á olíustöðvum á úthafinu, stöðugleikaútreikningar og stöðugleiki skipa og ísing, samræming á „container“-flutningum skipa, sjálfvirkni í skipum og áhafnir í því sambandi. Þó að ég hafi ekki í þessari upptalningu nefnt allt, sem Siglingamálastofnun ríkisins hefur með að gera, þá er greinilegt, að heitið Skipaskoðun nær ekki til þeirra verksviða allra, og er því villandi. Rótgróið íslenzkt orð yfir það, sem á skandinavísku er kallað „sjöfart“, er orðið sigling, og utanrrn. hefur þegar notað það orð í þýðingu á skammstöfuninni IMCO, þ. e. a. s. Alþjóðasiglingamálastofnunin. Auk þess eru heitin siglingamálaráðherra, siglingalög, siglingaöryggi og siglingadómur þegar í notkun í málinu, og því ekkert eðlilegra en að stofnun sú, sem með upptalin mál fer í umboði ráðh. þess, er fer með siglingamál, heiti Siglingamálastofnun ríkisins. Þetta heiti samrýmist auk þess eðlilega heitum annarra íslenzkra stofnana, t. d. hafnamála-, vegamála-, orkumála- og flugmála-, svo að nokkrar séu nefndar. Þótt segja megi, að heitið sé ekkert meginatriði, þá er þó mjög bagalegt, að það sé villandi og nái ekki að lýsa því verksviði, sem stofnunin hefur með höndum. Það gildir um þetta frv. og fylgifrv. þess, að nauðsynlegt er, að það nái fram að ganga hið allra bráðasta, og er málið reyndar þegar að sumu leyti komið í eindaga. Á grundvelli þessara lagabreytinga er nauðsyn breytinga og endurbóta á reglugerðum, sem þarf að hraða eftir föngum, ef það mætti verða til aukins öryggis íslenskra sjófarenda. Reglugerðarbreytingar hafa þegar tafizt vegna tafa á lagasetningu, en ábyrgðarhluti er, að frekari dráttur verði á þessum málum. Þeir aðilar, sem hafa kynnt sér þessi mál, virðast sammála um nauðsyn lagabreytinganna, sem eru undirbúnar af dr. Þórði Eyjólfssyni fyrrv. hæstaréttardómara, eins og ég gat um áðan. Það eitt mun geta talizt nokkuð örugg trygging fyrir því, að lagafrv. hafi verið unnin af samvizkusemi og séu í fullu samræmi við aðra lagasetningu. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara miklu fleiri orðum um efni sjálfs frv., nema sérstakt tilefni gefist til, en vil aðeins víkja með nokkrum orðum að brtt. sjútvn. 1. brtt. n. varðar heiti stofnunarinnar. Hef ég þegar gert það að umræðuefni og sé ekki ástæðu til að bæta þar meiru við að öðru leyti en því, að ég vil benda á, að það heiti, sem n. leggur til, er svo víðtækt, að þótt stofnuninni verði síðar falin fleiri skyld verkefni, þá þarf ekki um leið að fylgja því nafnbreyting. Það er æskilegt, að stofnuninni sé nú valið heiti, sem fleiri málaflokkar á þessu sviði geti fallið undir síðar. Fyrir utan nafnbreytinguna eru það í raun og veru tvær meginbreytingar, sem sjútvn. leggur til, frá því, sem hv. Ed. breytti frv. Það er þá fyrst við 6. gr. frv. Í þeirri gr. hefur Ed. breytt orðalagi þannig, að verksvið siglingamálastjóra er þrengt til mikilla muna. Með því orðalagi, sem er á gr. núna, er honum gert mjög erfitt fyrir um að taka að sér verkefni önnur en þau, sem eru upp talin í frv. Það er skoðun sjútvn. þessarar hv. d., að það sé sjálfsagt, að ef ríkið hefur í þjónustu sinni færan og starfhæfan sérfræðing, þá eigi ekki að reisa skorður við því, að ríkið geti falið honum önnur verk en þau, sem honum eru beinlínis ætluð samkv. lögunum. Það má tilfæra dæmi um þetta um núverandi skipaskoðunarstjóra. Ég vil leyfa mér að segja, að hann sé brautryðjandi í stálskipasmíði hér á landi og allra helzti sérfræðingur okkar á því sviði. Við álítum, að með orðalaginu á 6. gr., eða niðurlagi hennar eins og það er nú, sé útilokað, að hægt sé að fela skipaskoðunarstjóra þátttöku í nefnd eins og t. d. byggingarnefnd Bjarna Sæmundssonar og í byggingarnefnd strandferðaskipanna. Í báðum þessum n. hefur núverandi skipaskoðunarstjóri starfað og innt af hendi mjög mikið og gott starf. Þess vegna leggjum við til, að orðalag þessa ákvæðis verði þannig, þar sem takmarkað er, hvaða verkefni skipaskoðunarstjóri megi taka að sér, þá sé það við það bundið, að hann megi ekki taka slík verkefni að sér fyrir einstaklinga, en á hinn bóginn geti ríkið falið honum verkefni á borð við þau, sem ég nefndi áðan, eins og það hefur vissulega gert og sennilega í fleiri tilfellum en þeim, sem ég gat um. Önnur meginbrtt. okkar við frv., eins og það kom frá Ed., snertir rannsókn sjóslysa. Sú till. kemur aftur til umr. í sambandi við frv. til l. um eftirlit með skipum, og mun ég þá gera nánari grein fyrir henni. N. leggur til, að í d-lið 2. gr., þar sem talin eru upp verkefni Siglingamálastofnunarinnar, orðist liðurinn þannig: „Að fylgjast með rannsókn sjóslysa hjá siglingadómi og sjódómi. Rita umsögn um sjópróf til saksóknara ríkisins. Birta niðurstöður rannsókna á sjóslysum árlega eða oftar, þegar sérstök ástæða þykir til.“ Ég skal ekki ræða þetta ítarlegar í sambandi við þetta frv. Þessi ákvæði eru nánar tiltekin í frv. um eftirlit með skipum, en ég skal aðeins geta þess, að samkv. áliti Hákonar Guðmundssonar, formanns siglingadóms, er æskilegasta fyrirkomulagið á því, hvernig fylgzt skuli með rannsókn sjóslysa, og síðan unnið úr þeim gögnum, sem fram koma við rannsókn þeirra, það, að við embætti skipaskoðunarstjóra starfi maður, er geti verið viðstaddur sjópróf, hvar sem er á landinu, og hafi að lögum aðstöðu til þess að bera fram spurningar og beina rannsókninni inn á þær brautir, að ítarlegar og alhliða skýrslur séu gefnar um þau atriði, sem sjódómurinn og skipaskoðunarstjóri telja máli skipta. Till. n. um d-lið 6. gr. þessa frv., sem síðar koma nánar útfærðar í frv. um eftirlit með skipum, eru algerlega, að ég hygg, í samræmi við þetta álit Hákonar Guðmundssonar, formanns siglingadóms. Ég sé svo ekki ástæðu til, herra forseti, að fara fleiri orðum um þetta mál. Ég vil að endingu láta það í ljós, að ég tel, að hv. Alþ. hafi haft frv. svo lengi til athugunar, að því beri að ljúka afgreiðslu þess á þessu þingi, og vænti ég, að ekki verði nein fyrirstaða fyrir því í þessari hv. deild.



Herra forseti. Eins og ég gat um áðan, þá er þetta frv. fylgifrv. með því frv., sem hv. d. afgreiddi hér næst á undan. Endurskoðun laga um skipamælingar er nauðsynleg vegna þess, að ný alþjóðasamþykkt um mælingar skipa, International Convention on Tonnage Measurements of Ships, var undirrituð í London, m. a. af Íslands hálfu, hinn 23. júní 1969, og gert er ráð fyrir, að hún taki alþjóðlegt gildi fljótlega. Með 2. gr. frv. er heimilað að staðfesta fyrir Íslands hönd þessa alþjóðasamþykkt, en þar til sú samþykkt tekur gildi hér skal mæla skip samkvæmt svonefndri Oslóar-samþykkt um skipamælingar frá 1947 ásamt síðari breytingum. Í hv. Ed. komu ekki fram neinar brtt. við þetta frv. aðrar en þær, sem fylgdu breyt., sem d. gerði á heiti stofnunarinnar úr Siglingamálastofnun í Skipaskoðun ríkisins. Samkvæmt því, sem hv. d. hefur þegar ákveðið í sambandi við frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins, þ. e. að breyta heiti stofnunarinnar aftur í upphaflegt horf, leggur sjútvn. til, að við 2. gr. frv. komi í stað orðsins „skipaskoðunarstjóri“, og hvarvetna síðar í frv. í viðeigandi beygingarföllum: siglingamálastjóri. Þetta er eina brtt., sem sjútvn. flytur við þetta frv. Að öðru leyti mælir hún með því, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og áður hefur fram komið, er þetta frv. fylgifrv. með frv. til l. um Siglingamálastofnun ríkisins. Skráning skipa samkv. gildandi lögum er talin óþarflega þunglamaleg og flókin í framkvæmd, og miða breytingarnar, sem frv. gerir ráð fyrir, að því að auðvelda skráninguna og gera hana einfaldari. Samkv. gildandi lögum eru nú haldnar tvær skipaskrár um sama efni, þ. e. a. s. skipaskrár í héruðum, eða umdæmisskipaskrár, og aðalskipaskrá á skráningarstofu fyrir allt landið. Fullyrða má, að frá því að skipaskráning íslenzkra skipa var tekin upp fyrir réttum 100 árum, hafi aðstæður gerbreytzt svo, að full ástæða sé til endurskoðunar á grundvallaratriðum. Með tilliti til greiðra samgangna og fjarskiptasambanda er ekki lengur ástæða til þessa tvíverknaðar. Núverandi tilhögun hefur í för með sér aukinn kostnað bæði fyrir einstaklinga og hið opinbera og margs konar óþarfa fyrirhöfn fyrir lögreglustjórana og skráningarstofuna, m. a. vegna stöðugra bréfaskrifta, símtala og skeytasendinga. Þess vegna er með frv. gerð sú breyting, að skráningarstarfsemin verði á einum stað fyrir allt landið, hvar sem skip eða eigandi þess á heimili. Um þinglýsingarskrár og samræmingu þeirra við aðalskipaskrá er rætt nánar í grg. með frv., og sé ég ekki ástæðu til að rekja það hér fyrir hv. þd., þar sem það er gerð mjög ítarleg og skilmerkileg grein fyrir þeim þætti málsins. Sjútvn. hv. d. mælir einróma með samþykkt þessa frv. með þeim breyt., sem n. flytur á þskj. 628. Þar er eingöngu um að ræða brtt., sem leiðir af þeirri nafnbreytingu á stofnuninni, sem hv. d. hefur þegar samþ.



Herra forseti. Svo sem áður er að vikið, er þetta frv. einnig fylgifrv. með frv. til 1. um Siglingamálastofnun ríkisins. Endurskoðun laga um eftirlit með skipum er orðin mjög brýn vegna örrar þróunar þessara mála, en núgildandi lög eru að meginstofni til frá 1947, þótt gjaldskrárgrein o. fl. væri breytt 1959. Tæknileg þróun öryggismála á sjó hefur verið ör þessi ár, eins og ég áðan sagði, og gerðar eru vaxandi kröfur um nákvæmar reglur um einstök atriði, er varða öryggi sjófarenda. Þess vegna er með þessu frv. gert ráð fyrir að breyta lögunum þannig, að reglur verði settar um ýmis sératriði. Skal þá sérstaklega nefna stöðugleika skipa. Alþjóðasiglingamálastofnunin hefur undanfarin ár unnið að rannsókn þessara mála og gert till. að ákvæðum um stöðugleikamörk ýmissa gerða skipa. Frv. gerir ráð fyrir í 22. gr., a-lið, að íslenzkar reglur verði settar um þessi brýnu nauðsynjamál til aukins öryggis á sjó. Sérreglur um eldvarnir í skipum eru settar samkv. 22. gr., c-lið. Sama gildir um 22. gr., d-lið, varðandi björgunartæki. Í 22. gr., f-lið, er gert að skyldu, að öll íslenzk skip með þilfari skuli búin talstöð eða loftskeytastöð, í stað þess að krafan nær nú eingöngu til skipa 15 brúttórúmlesta eða stærri, ef þau sigla meira en 3 sjómílur frá landi. Talstöðvar eru mikið öryggismál, og tilkynningaskyldan kemur ekki að fullum notum, nema skipin séu búin talstöðvum, enda eru nú fáanlegar handhægar talstöðvar fyrir lítil þilfarsskip. Breyting er og gerð á f-lið 22. gr., varðandi öryggisskírteini fyrir talstöðvar, í samræmi við ákvæði alþjóðasamþykktar um öryggi mannslífa á hafinu frá 1960. Í núgildandi lögum er ekki gert ráð fyrir, að skip séu smíðuð á Íslandi úr öðru efni en tré. Þetta hefur breytzt mikið á síðari árum og því nauðsyn á lagabreytingum og breyttum reglum í samræmi við það. Var gerð um þetta samþykkt á ráðstefnu íslenzkra skipasmíðastöðva og iðnaðarmanna og þess óskað, að hraðað verði setningu íslenzkra reglna í samræmi við breyttar aðstæður. Ég vil í sambandi við þetta atriði geta þess, að á fundi sjútvn. mættu fulltrúar Verkfræðingafélags Íslands. Þeir töldu, að stálskip hér á landi ætti eingöngu að byggja eftir flokkunarreglum erlendra flokkunarfélaga, sem hlotið hafa viðurkenningu víðs vegar um heim. Það kom fram hjá þeim, að þeir töldu, að Íslendingum væri ekki heimilt að smíða eftir þessum skipasmíðareglum nema með samþykki viðkomandi flokkunarfélaga. Að gefnu þessu tilefni kynnti ég mér þetta atriði sérstaklega. Niðurstaðan af þeirri athugun er sú, að við höfum hér á landi fullt leyfi viðkomandi flokkunarfélaga, sem íslenzk yfirvöld hafa viðurkennt, til þess að nota smíðareglur þeirra, eins og íslenzkar væru. A-liður 26. gr. frv. er því um nýsmíði skipa, og ýmis fyrirmæli látin ná jafnt til tréskipa sem stálskipa, enda enginn verulegur munur lengur á notkun skipanna eftir því, úr hvaða efni þau eru smíðuð. Í 29. gr. frv. er tekið fram, að um hleðslumerki íslenzkra skipa skuli farið eftir alþjóðamerkjasamþykkt, er undirrituð var í London 5. apríl 1966. Felst í því heimild fyrir ríkisstj. að staðfesta hana, ef þetta ákvæði verður lögtekið. Þessi hleðslumerkjasamþykkt tók alþjóðlegt gildi 21. júlí 1968, og eldri alþjóðasamþykktin frá 1930, sem Ísland hefur ekki enn sagt upp, hættir að hafa alþjóðlegt gildi 21. júlí 1970. Vegna siglinga íslenzkra skipa til erlendra hafna er því brýn nauðsyn, að Ísland staðfesti samþykktina frá 1966. Tími er þegar orðinn mjög naumur til stefnu, eins og oft hefur verið bent á áður, því að eftir staðfestingu Íslands þarf að ganga frá íslenzkum reglum, semja og prenta ný íslenzk hleðslumerkjaskírteini og síðast en ekki sízt að reikna út ný hleðslumerki fyrir öll íslenzk skip, framkvæma hleðslumerkjaskoðun og breyta hleðslumerkjum á hliðum skipanna, þar sem þess kann að gerast þörf. M. a. af þessari ástæðu er mjög nauðsynlegt, að þetta frv. verði afgr. af Alþ. því, er nú situr. Felld eru niður ákvæði 4. málsgr. 38. gr. gildandi laga varðandi síldveiðiskip, og ráðh. er þar með veitt heimild til að setja reglur um hleðslu allra fiskiskipa. Alþjóðahleðslumerkjasamþykktin nær ekki til fiskiskipa, en Alþjóðasiglingamálastofnunin vinnur nú að athugun varðandi lágmarksfríborð fyrir fiskiskip í sambandi við lágmarkskröfur um stöðugleika fiskiskipa. Hygg ég, að mér sé óhætt að segja, að framlag Íslands til þeirra mála sé hið merkilegasta. Í 33. gr. er ákveðið, að alþjóðaákvæði skuli gilda um flutning á hættulegum varningi á íslenzkum skipum, svo og lausu korni, og gert er ráð fyrir, að settar verði sérreglur um fermingu og affermingu skipa og um flutning á dýrum. Í VIII. kafla frv. eru gerðar breyt. á hlutverki siglingadóms. Þessar breyt. eru í samræmi við till. sjóslysanefndar frá 30. marz 1965, en formaður siglingadóms, Hákon Guðmundsson, hefur í bréfi, dags. 13. sept. 1969, stutt þessar breytingar. Auk þess styður hann álit sjóslysanefndar, að því er varðar nauðsyn á ítarlegri frumprófun hjá sjódómum, og að nærtækt væri og hagkvæmt, að embætti skipaskoðunarstjóra hefði á að skipa manni, er gæti verið viðstaddur sjópróf, hvar sem væri á landinu, og hefði að lögum aðstöðu til að bera fram spurningar og beina rannsóknum inn á þær brautir, er tryggi, að ítarlegar og alhliða skýrslur séu gefnar um þau atriði, sem sjódómurinn og skipaskoðunarstjóri telja máli skipta. Í þetta bréf hef ég áður vitnað í sambandi við frv. um Siglingamálastofnun ríkisins. Ég vil geta þess í þessu sambandi, að undanfarin ár hefur skipaskoðunarstjóri farið fram á það í fjárlagatillögum sínum að fá heimild til að ráða sérstakan mann til þessara starfa, en því hefur jafnan verið synjað af sparnaðarástæðum. Þótt þau frv., sem hv. d. hefur þegar afgr., og þetta frv., sem hér er til umr., geri ekki ráð fyrir annarri fjölgun starfsliðs hjá Siglingamálastofnuninni, þá tel ég, að hér sé um svo verulegt öryggisatriði að ræða, að rétt sé að verða við till. siglingamálastjóra hvað þetta snertir. Till. er auk þess studd af ýmsum öðrum aðilum, og í samræmi við þessar till. eru þær brtt., sem sjútvn. hv. d. flytur á þskj. 630. Þess misskilnings virðist oft hafa gætt, að það væri Siglingamálastofnunin, sem hefði á höndum rannsókn sjóslysa, en vitanlega eru það sjódómar og aðrir reglulegir dómar, sem hafa slíka rannsókn með höndum. Það, sem á hefur skort, er það, að niðurstöður af rannsóknum sjóslysa væru birtar og úr þeim væri unnið, þannig að draga mætti af þeim lærdóm og styðjast við þær í framkvæmd öryggismálanna. Úr þessu er ætlunin að bæta á þann hátt, sem sjútvn. leggur til. Við í sjútvn. þessarar hv. d. teljum, að till. okkar, eins og þær liggja fyrir, tryggi betur sambandið, annars vegar milli dómstólanna og Siglingamálastofnunarinnar, og hins vegar milli þeirra aðila, sem þurfa að kynna sér niðurstöður rannsóknanna, heldur en þær till., sem gerðar voru varðandi þetta efni í hv. Ed. Í þeim till. virtist n. skorta á, að samhengið í þessu væri nægilega skýrt. Þess vegna hefur n. gert þessar brtt. við frv., en ég tek fram, að þær stefna í raun og veru að því sama, sem vakti fyrir hv. Ed., þegar hún setti þessi ákvæði inn í frv. Ég vona, að það fyrirkomulag um samræmt samstarf þeirra aðila, sem við leggjum til, að um þetta fjalli, geti leyst þann vanda í sambandi við rannsóknir sjóslysa, sem oft hefur borið á góma í sambandi við flutning till. til þál. um endurskoðun laga um rannsókn sjóslysa. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, nema sérstakt tilefni gefist, að fara um þetta frv. miklu fleiri orðum. Brtt., sem n. leggur til á þskj. 630, eru eingöngu breyt., sem leiðir af þeirri breytingu á nafni stofnunarinnar, sem hv. þd. hefur þegar samþ., nema sú till. um sérstakan starfsmann við Siglingamálastofnunina, sem skuli fylgjast með rannsóknum sjóslysa. Hún er 5. till. á þskj. og er við 44. gr. og hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við Siglingamálastofnunina skal starfa siglingafróður maður, er hafi það meginverkefni að kanna orsakir sjóslysa. Skal hann mæta við sjópróf, ef um er að ræða manntjón, veruleg meiðsli manna eða meiri háttar eignatjón, og hefur hann þá fyrir dómnum að öllu leyti sama rétt og eftirlitsmaður samkv. ákvæðum 39. gr.“ Hér vil ég skjóta því inn í, að samkv. ákvæðum þessarar tilvitnuðu gr. hefur eftirlitsmaður rétt til þess að bera fram spurningar og leggja fram gögn fyrir sjódómi og enn fremur að krefjast framhaldsrannsóknar, ef honum þykir með þurfa. Ég les þá áfram gr.: „Með honum skulu vinna að þessum málum fjórir menn skipaðir af ráðh. til sex ára í senn samkv. tilnefningu þessara aðila: Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, Landssambands ísl. útvegsmanna, Sjómannasambands Íslands og Slysavarnafélags Íslands. Samstarfsnefnd þessi skal fylgjast eftir föngum með starfi sjódóma og siglingadóms, safna saman upplýsingum, sem skýrt geta eða upplýst orsakir sjóslysa, koma á framfæri leiðbeiningum um slysavarnir og varúðarráðstafanir, miðla slíkum upplýsingum til sjómannaskóla, sjómanna og útgerðarmanna og gera till. um ráðstafanir til að draga úr slysahættu á sjó. Framangreindur starfsmaður Siglingamálastofnunarinnar skal í samráði við samstarfsmenn sína í n., þegar þess er óskað af skólastjórum sjómannaskóla, skýra fyrir nemendum helztu orsakir sjóslysa hér við land og hvernig unnt sé að forðast þau. N. semur grg. um rannsóknir sjóslysa og ályktanir sínar í því efni. Siglingamálastofnunin birtir niðurstöður n. árlega eða oftar, þegar sérstök ástæða þykir til. Ferðakostnaður og önnur nauðsynleg útgjöld n. greiðist eftir reikningi, er ráðh. úrskurðar.“ Ég leyfi mér svo, herra forseti, fyrir hönd sjútvn. að mæla með því, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fram koma á þskj. 630.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur fjallað um frv. þetta til l. um breyt. á l. nr. 40 frá 30. apríl 1963, um almannatryggingar. Frv. er þess efnis, að síðasti málsl. 56. gr. almannatryggingalaganna orðist svo: „Ef hlutaðeigandi er algjörlega tekjulaus, er Tryggingastofnuninni heimilt að greiða honum sjálfum allt að 25% lágmarksbóta.“ Hingað til hefur gilt sú regla, að þegar öryrki dvelur langdvölum á sjúkrahúsi eða dvalarheimili, þá hefur Tryggingastofnun ríkisins heimild til að greiða honum sjálfum allt að 10% lágmarksbóta. Hefur sú upphæð numið um 1080 kr. á ársfjórðungi, en með þessu frv. er gert ráð fyrir, að greiðslan hækki í um það bil 900 kr. á mánuði. Heilbr.- og félmn. hefur orðið sammála um að styðja samþykkt þessa frv., en einstakir nm. hafa þó áskilið sér rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kynnu að verða bornar.



Herra forseti. Frv. þetta fjallar um breytingu á l. nr. 51 frá 10. júní 1964, um tekjustofna sveitarfélaga, og er flutt skv. beiðni Sambands ísl. sveitarfélaga af þm. úr öllum flokkum. Heilbr.- og félmn. hefur fjallað um frv., og enda þótt viðurkennt sé, að þar séu ekki tekin til greina öll atriði, sem hreyfa þyrfti, til breytingar á þessum lögum, eins og ég benti á við 1. umr. málsins, þá er þó talið rétt, að frv. nái fram að ganga í þeirri mynd, sem það nú er. Hafa allir nm. orðið ásáttir um það. Jafnframt hafa nm. fallizt á að flytja eina brtt. við frv. Hún kemur fram á þskj. 644 og er við 7. gr., um að 30. gr., e-liðurinn, orðist svo: „Sveitarfélag, þar sem útsvar er á lagt, hlýtur aldrei minna en 1/4 hluta af útsvari, sem skipt er skv. d-lið 2, og eigi verður útsvari þá skipt, nema í hlut þess sveitarfélags, sem skiptikröfu gerir, komi a. m. k. kr. 75 000.00, þó má fjárhæðin lægri vera, ef hún eigi að síður nemur a. m. k. 5% af heildarútsvörum þess sveitarfélags, er kröfuna gerir. Tekjuútsvari aðila, sem jafnframt greiðir landsútsvar, skal ekki skipt.“ Brtt. þessi, sem er flutt að beiðni stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga, eins og ég sagði, felur í sér hækkun á viðmiðunarfjárhæð í e-lið 30. gr. l. nr. 51 frá 1964 úr 25 000 kr. í 75 000 kr. Með l. nr. 42 frá 30. apríl 1963 var tekin upp í lög um tekjustofna sveitarfélaga regla um skiptingu útsvara milli sveitarfélaga, þegar útsvarsgreiðandi rekur atvinnustöð í fleira en einu sveitarfélagi. Slík útsvarsskipti voru þó bundin þeim takmörkum, að í hlut þess sveitarfélags, sem skiptikröfu gerði, kæmu a. m. k. 25 000 kr. af útsvari gjaldanda. Þessi fjárhæð, 25 000 kr. hefur staðið óbreytt allt frá árinu 1963, þrátt fyrir verð- og launabreytingar á þessu tímabili. Virðist eðlilegt og sjálfsagt, að þessi viðmiðunarfjárhæð verði færð til samræmis við almennar launabreytingar á þessu árabili, svo upphaflegum tilgangi með téðri takmörkun verði haldið. Ella má búast víð því, að kröfur sveitarfélaga á hendur öðrum um slík útsvarsskipti vaxi úr hömlu, ekki sízt milli sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, og gæti það leitt til mikils glundroða. Ég læt þessi orð nægja með þessari brtt. og sé ekki ástæðu til að fjalla nánar um frv., enda hefur verið gerð grein fyrir því áður. Legg ég til, að það verði samþykkt.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Frv. þetta til 1 um olíuhreinsunarstöð á Íslandi er að efni til þannig, að ríkisstjórnin skuli beita sér fyrir því, að mynda eins konar undirbúningsfélag, sem reki endahnútinn á athugun þess, hvort rétt sé að reisa olíuhreinsunarstöð hér á landi. Það má segja, að á s. l. ári hafi iðnmrn. látið þetta mál til sín taka, en hins vegar hefur verið unnið að því áður bæði af áhugaaðilum og einstaklingum, og stjórnvöld að vissu leyti staðið á bak við það líka. Hér í Alþ. hefur málið nokkrum sinnum borið á góma, og það hefur verið látinn uppi áhugi þm. á því, að þingið fylgist með því, hvað gerist í þessu máli. Af þeim sökum var útbýtt meðal þm. í maímánuði í fyrra grg. frá iðnrn. um framvindu málsins fram til þess tíma. Nú mætti spyrja, hvort ástæða væri til þess að mynda slíkt undirbúningsfélag sem hér er um að ræða, og hvort iðnrn. gæti ekki alveg eins haldið málinu áfram, unz að því kæmi að mynda raunverulegt félag um stofnun og rekstur olíuhreinsunarstöðvar. Sjálfur hef ég verið þeirrar skoðunar, að málið væri komið á það stig, að það gæti verið hentugt að mynda slíkt undirbúningsfélag. Það er dálítið erfitt að reka svona mál lengur en nú hefur verið gert af hálfu rn., og ég hef talið, að það væri nauðsynlegt að það kæmist á laggirnar einhver júridískur aðili eins og svona undirbúningsfélag til þess að annast síðustu samningagerð og síðustu athuganir á því, hvort ætti að reisa slíka olíuhreinsunarstöð í landinu. Þetta félag mundi kanna til enda hagkvæmni slíkrar stöðvar og annast samningagerð og þá ekki sízt í sambandi við kaup á jarðolíu og kanna, hvaða verð væri hægt að fá á henni, en það sker náttúrlega úr um, hvort slíkt fyrirtæki er hagkvæmt eða ekki. Það mætti segja, að þetta undirbúningsfélag gæti komizt að tveimur niðurstöðum, annarri neikvæðri um að það væri ekki hagkvæmt, eins og sakir standa, að mynda slíkt félag, hinni jákvæðri, en þá mundi framgangur málsins væntanlega verða sá, að þetta undirbúningsfélag legði drög að stofnun raunverulegs rekstrarfélags og stofnfélags olíuhreinsunarstöðvar og rynni inn í það. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé líklegt, að síðari kosturinn verði ofan á að það verði talið hagkvæmt og rétt að mynda slíkt fyrirtæki hér á landi. Nú skal ég ekki eyða tíma þingsins, eins og nú er komið, með því að fara að rekja einstaka þætti þessa máls. Það, sem gerzt hefur í málinu, frá því að skýrsla var lögð fram hér í maí í fyrra, kemur fram í grg. frv. og í fylgiskj., sem því fylgja. Það er ekki gert ráð fyrir því af minni hálfu eða ríkisstjórnarinnar, að þetta frv. hljóti afgreiðslu á þessu þingi, heldur er það borið fram til þess að sýna, á hvaða stigi málið er, og hvaða upplýsingar liggja fyrir nú í rn. Ég tel, að það hafi töluverða þýðingu, að það sé gert, m. a. vegna hugsanlegra viðsemjenda erlendra, sem hafa verið við þetta mál tengdir og kunna að verða það, þó við vitum e. t. v. ekki um það í dag. Hér er um töluverða nýjung að ræða af okkar hálfu, ef slíkt félag kæmist á laggirnar. Það gæti verið tengt öðrum efnaiðnaðarfyrirtækjum hér á landi, eins og ráða má af grg., sem því fylgir, og í heild verður náttúrlega að meta málið frá því sjónarmiði. Í fyrsta lagi, að öruggt sé, að olíuverð verði ekki hærra en það mundi verða, væri keypt annars staðar frá, og í öðru lagi, að olíuhreinsunarstöðin í heild sé þjóðhagslega hagnýtt fyrirtæki. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Eins og kom fram í ræðu hæstv. ráðh., þá er það ekki ætlun ríkisstjórnarinnar, að þetta frv. gangi fram á þessu þingi, heldur er það lagt fram til athugunar. Af þeim ástæðum sé ég ekki ástæðu til þess að ræða sérstaklega um efni þessa frv. að sinni, en vil aðeins segja nokkur orð um málið almennt. Eins og fram kemur í grg. frv., hefur ríkisstjórnin látið vinna að athugun á því á undanförnum árum, hvort það mundi vera hagkvæmt að reka olíuhreinsunarstöð hér á landi, en eftir því, sem segir hér á 3. bls., þá hafa þær athuganir enn ekki leitt ótvírætt í ljós, hvort olíuhreinsunarstöð er ein út af fyrir sig hagkvæmt fyrirtæki eða ekki. Þess vegna er það till. ríkisstjórnarinnar, að unnið verði áfram að ath. málsins, og að það verði gert með þeim hætti, sem lagt er til í frv. Ég vil í tilefni af þessu láta það koma fram, að Framsfl. hefur jafnan verið því fylgjandi, að unnið yrði að athugun á því, hvort hagkvæmt væri að reisa slíkt fyrirtæki hér á landi, og ef niðurstaðan yrði sú, að það yrði talið hagkvæmt, þá yrði hafizt handa í samræmi við það. Flokkurinn er því að sjálfsögðu fylgjandi, að þeim athugunum á olíuhreinsunarmálinu, sem hefur verið haldið uppi á undanförnum árum, verði haldið áfram og það kannað til fulls, hvort hér sé um hagkvæmt fyrirtæki að ræða eða ekki. Í sambandi við þá athugun, sem er framundan í þessum efnum, eða verður vonandi haldið áfram í þessum efnum, er sérstök ástæða til að leggja áherzlu á tvennt. Annað er það, að þeir valkostir, sem hér getur orðið um að ræða, verði athugaðir sem bezt og gerður á þeim samanburður. Mér skilst, að það hafi verið nokkur meiningamunur milli sérfræðinga, sem um þessi mál hafa fjallað, hvort það væri hagkvæmara að reisa hér litla olíuhreinsunarstöð, sem fyrst og fremst er miðuð við ísl. þarfir, eða hvort það væri rétt að reisa hér stærri olíuhreinsunarstöð, sem ekki væri eingöngu miðuð við þarfir Íslendinga, heldur væri reiknað með einhverju verulegu magni til útflutnings. Mér sýnist, að í þeirri grg., sem hér fylgir, sé að vissu leyti búið að taka ákvörðun um það, að það skuli frekar horfið að því ráði að reisa hér litla olíuhreinsunarstöð, en ég vil eigi að síður leggja áherzlu á það, þrátt fyrir þær upplýsingar, sem hér er að finna, að þetta mál verði rannsakað til hlítar, þ. e. a. s. að þessir tveir valkostir verði rannsakaðir, svo það liggi alveg ljóst fyrir við lok athugunarinnar, hvor kosturinn sé betri. Annað atriði, sem ég tel rétt að leggja áherzlu á, er það, að við framtíðarathugun þessa máls verði ekki eingöngu leitað ráða hjá þeim aðilum, sem kunna að hafa áhuga á að koma hér upp slíku fyrirtæki eða eigi aðild að því að koma upp slíku fyrirtæki, heldur verði einnig leitað um þetta álits óháðs aðila, og slíkur aðili fenginn til umsagnar um, hvað hann álítur rétt að leggja til í þessum efnum. Slík fyrirtæki erlend, sem framkvæma slíkar athuganir, eru ýmis til, án þess að ætla sér að eiga nokkra hlutdeild í viðkomandi fyrirtæki síðar meir. Mér skilst, að ríkisstjórnin hafi átt kost á slíkri athugun hjá erlendu fyrirtæki, en horfið frá því ráði að fá slíka umsögn. Það gæti að sjálfsögðu orðið mikið gagn fyrir málið og fengizt betri yfirsýn um það, ef slík óháð umsögn lægi fyrir. Það er á þessi tvö atriði, sem ég legg áherzlu í sambandi við framtíðarathugun á þessu máli, og tek það fram, eins og ég hef áður sagt, að Framsfl. er því hlynntur, að þetta mál verði rannsakað til fulls.



Herra forseti. Þetta frv. gerir þá eina breytingu á l. um námslán og námsstyrki að heimila, að nemendur í framhaldsdeild Bændaskólans á Hvanneyri skuli eiga kost á lánum og styrkjum. Það er talið, að nemendur í framhaldsdeild Bændaskólans, sem munu vera milli 10–15 talsins, séu algerlega sambærilegir við þá í Tækniskóla Íslands, sem áður hafa fengið slík réttindi. Hér er um mjög litla breytingu að ræða, en þó mjög þýðingarmikla fyrir þessa fáu nemendur í Bændaskólanum, sem um er að ræða, og ég vil láta í ljós þá von, að þetta litla frv. geti fengið afgreiðslu, þó að það sé seint fram komið.