Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég hef ekki rétt til þess að gera nema stutta athugasemd, enda skal ég vera fáorður. Hv. 6. þm. Reykv. beindi þessu máli í gær inn á aðrar brautir en beinlínis komu málinu við. Út af því, sem hann og hæstv. dómsmrh. minntust á kostnað lögregluhalds og hver skyldi greiða hann, vil ég benda á, að ríkið greiðir 1/6 kostnaðar. Ég álít sanngjarnt, að ríkið greiði eitthvað, m. ö. o. sem svarar því, sem hægt er að segja, að lögreglan vinni í þarfir ríkisins og þjóðfélagsins í heild. Hvort það er hæfilega metið að 1/6 eða hvort það ætti að vera meira, skal ég ekki segja um. En hitt tel ég rangt, að ríkið greiði allt, eins og t. d. að stjórna umferð á götum bæjanna, fylgja heim krökkum, sem hafa villzt, tína saman hluti, sem fólk hefur týnt o. s. frv. Ég sé ekki, að ríkinu komi þetta beint við, en ég hygg, að talsvert af starfi lögreglunnar sé beint í þágu borgaranna í bæjunum, en ekki í þjónustu ríkisins. En ég skal ekki ræða mikið um það nú. Það verður sjálfsagt tækifæri til þess seinna, þegar borgarstjórinn kemur með frv., sem hann var að boða í gær. Þá tók hann sér í munn þann róg, að við framsóknarmenn værum sérstaklega óvinveittir Rvík. Ég leyfi mér að mótmæla þeim orðum, sem hann hafði um þetta. Hér var áðan afgr. frv. um, að ríkið greiddi fyrir því að setja á fót hér í Rvík eitt stærsta atvinnufyrirtækið, sem sett hefur verið á fót hér á landi, og veit ég ekki betur en framsóknarmenn eigi sinn hlut í framgangi þess máls. Það var ekki einn maður á móti því, og mætti benda á fleiri dæmi, þar sem við framsóknarmenn höfum stutt sanngjörn mál Rvíkur eins og aðrir. Hv. 6. þm. Reykv. er fæddur og alinn upp í þessari borg og hefur vanizt þessum rógi frá blautu barnsbeini og trúir ef til vill þessu sjálfur. A. m. k. hefur það vakið sérstaka athygli hans, að ég hef sagt í blaðaviðtali, að Reykvíkingar væru ekki verri menn en aðrir, - eins og hann væri hissa á því, að ég, framsóknarmaðurinn, skyldi segja það. Og hann veik að því, að ég mundi vera að batna, úr því að ég hefði komið auga á þetta. Ég hef aldrei talið, að sá 1/3 þjóðarinnar, sem hér býr; væri verri en aðrir landsmenn. En það er annað: Ég álít, að Reykvíkingar hafi að mörgu leyti verri forustu en aðrir, bæði andlega og líkamlega, ef svo má að orði kveða. Ég skal taka það fram, að þegar ég tala um andlega forustu, á ég ekki við prestana. Þeir eru flestir, ef ekki allir, mætir menn og áhugasamir í sínu starfi. Ég á við dagblöðin. Það er sú andlega forusta, sem hefur meira að segja en orð prestanna, því miður. Það eru dagblöðin hér í Reykjavík, sem eru hér með þennan sífellda róg um okkur framsóknarmenn, sem hv. 6. þm. Reykv. tók sér í munn sér til vansæmdar. Við höfum ekki dagblað til að hnekkja þeim rógi og ekki svo mikið fylgi hér í Rvík, að við megnum að vinna á móti honum. En þessi rógstarfsemi blaðanna hefur haft þau áhrif, að óvandaðir menn þykjast hafa rétt til að vaða upp á okkur með svívirðingum á opinberum stöðum. Ég a. m. k. hef orðið fyrir því. Það er búið að ala Reykvíkinga svo upp, að þeir virðast líta á okkur framsóknarmenn eins og nazistar líta á Gyðinga. Þessi hv. þm. var áðan að kvarta um, að Rvík hefði orðið fyrir misrétti í löggjöf og setið við verri kost en aðrir landshlutar. Ég lít öðruvísi á það mál. Hér er og hefur ávallt verið allur þorri embættismanna landsins. Hér er mikil verzlun og atvinnurekstur. Það er ekki lítið fé, sem Rvík fær frá þessum aðilum. En hvað um það. Hafi Rvík einhvern tíma orðið fyrir misrétti, þá er það liðið, því að síðan síðasta kjördæmabreyt. var gerð, ræður Rvík öllu - bókstaflega öllu. Reykvíkingar eru einráðir um landsmál, svo að það jafnar líklega metin. Og við heyrum það, við sem erum utan af landi, að við eigum ekki að vera að blanda okkur inn í mál hér. Ég man ekki betur en hv. þm. Barð. væri nýlega kallaður „útkjálkaþingmaður“ og gefið í skyn, að hann ætti ekki að láta mál fjölmennisins hér til sín taka. Þau orð, sem borgarstjóri mælti hér á þingi í gær, voru honum til minnkunar og annað ekki, og er furða, að hann - í svo virðulegri stöðu sem hann - skuli taka sér slík orð í munn á þessum stað.



Út af orðum hæstv., dómsmrh. hér í gær, að skipting dómsmálaembætta hér í bæ hefði verið ráðgerð, án þess að gerði væri kostnaðaráætlun í því sambandi, - og að það væri slæmt, að þm. Barð. hefði ekki verið kominn á þing fyrr til að koma í veg fyrir slíkar skyssur -, þá vil ég upplýsa, að ég hef fengið þær upplýsingar, að kostnaðurinn við þessar breyt. muni verða um hálfa millj. króna. En hitt vil ég segja, að frv. hefði ekki hlaupið gegnum þingið, ef tölur hefðu verið fyrir því, og þá hefði ekki þessi leiðinlega deila um lögreglustj. átt sér stað. Ég hélt annars, að sú ríkisstj., sem sett var til að ráðast á dýrtíðina, hefði öðrum hnöppum að hneppa en auka útgjöld ríkissjóðs. En auðvitað, þegar hún gefst upp við viðfangsefnið, þá er ekki að furða, þó að hún föndri við annað, á meðan hún situr hér í krafti ósamkomulags þingflokkanna. Viðvíkjandi hafnarl., þá vil ég benda á, að þau eru ekki sett eingöngu fyrir Rvík, heldur fyrir allt landið, og ég vil líka benda á, að Rvík hefur ekki fengið nærri því eins mikið fé úr ríkissjóði til hafnargerðar að sínu leyti eins og aðrir staðir. Hún hefur aðeins fengið 400 þús. kr., þótt hafnargerð hér sé búin að kosta margar milljónir, en fyrir eyfirzkar hafnir og t. d. Húsavík hefur verið varið úr ríkissjóði margfalt meiru fé hlutfallslega. En þetta mannvirki hér er búið að verða til þess að veita ógrynni fjár út um allar sveitir landsins. Um það, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að mér hefði verið sagt að vera ekki að reisa mig hér á Alþ., - man hann, hver það var, sem sagði það? Það var hv. 2. þm. Árn., sem sagði, að ég skyldi ekki vera að reisa mig, vegna þess að ég væri útkjálkaþm. Og í hvaða sambandi? Af því að ég var að mótmæla þeim misrétti, sem þessum útkjálka var sýndur í vegamálum, meðan kjördæmið var í höndum framsóknarmanna.



Það er rangt, sem hv. 1. þm. Eyf. sagði, að ég hefði byrjað hér á þessum skætingi. Það var hann, sem byrjaði þessa orðasennu með ósæmilegum orðum í minn garð. Og það er ekki von, að hann muni orð flokksmanna sinna frá fyrri tíma, ef hann man ekki orð sín frá degi til dags. Annars verð ég að biðjast afsökunar á því, að ég sagði í gær, að hann væri búinn að sitja 25 ár á þ. Þau eru bara 20. Það er sjálfsagt að láta þá leiðréttingu koma fram, og skil ég ekki í, að maður skuli ekki muna slíkt, því að vanalega finnst manni það leiða hafa verið sem lengst, en þingseta þessa hv. þm. getur ekki hafa verið á þann hátt. Þess vegna verð ég að biðjast afsökunar á misminni mínu. Varðandi þau orð, sem ég minntist á úr viðtali hans í Tímanum, þá virtist mér þau alls ekki bera vott um, að hann væri horfinn frá sinni fyrri skoðun á Reykvíkingum. Hann sagði þar, að þeir væru ekki „í sjálfu sér“ verri en aðrir landsmenn, og í því virtist liggja það, að hann væri þeirrar skoðunar, að hvernig sem innræti þeirra kynni að vera, þá yrðu þeir verri af að vera í Rvík. Ég veit ekki, hvernig því væri tekið af honum eða sveitafólki almennt, ef Reykvíkingar kæmu með hátíðlegar yfirlýsingar um, að sveitafólkið væri „ekki verra en annað fólk“. Ætli það þætti ekki lýsa sjálfsánægju og sjálfsdirfsku að vera með slíkar fullyrðingar um 1/3 landsmanna? Eins verð ég að segja, að það lýsir flokkslegri sjálfsánægju og að „litlu verður Vöggur feginn“, að Framsfl. skyldi ekki standa upp á þ. og leggja til, að skipasmíðastöðin skyldi verða byggð í Mývatnssveit eða Bárðardal. A. m. k. virðist hann vilja láta þakka sér og sínum flokksmönnum, að þeir skyldu fylgja því, að skipasmíðastöðin yrði reist hér. En annars, eins og hv. þm. Barð. gat hér um, þá fer því fjarri, að Rvík sé sýnd einhver sérstök tillátssemi með samþykkt hafnarlagafrv. fyrir þá borg, sem hér er nú á dagskrá. Ég kann vel að meta það og er þakklátur fyrir það, þótt í því felist raunar ekki annað en það, sem öðrum stöðum hefur þegar verið veitt. Enda hefur enginn hv. þm. staðið upp í þessari hv. d. til að þakka sér fyrir að sýna Rvík sérstaka velvild með því að greiða þessu frv. atkv., sem þýðir ekki annað en Rvík fái að njóta jafnréttis á við aðra bæi, nema hv. 1. þm. Eyf. Ég skal þó að vísu játa það, að það væri þakklætisvert af hendi Framsfl., ef hann breytti framkomu sinni gagnvart þessari borg í þá átt, að hann færi að unna henni hins sjálfsagðasta réttlætis. Þótt hv. þm. talaði um það í nokkra daga, þá væri það afsökunarvert, svo mikil tímamót sem það væru í sögu flokksins, og mundi það afla honum meira fylgis en hann hefur notið hér undanfarið. Varðandi ummæli hv. þm. um dagblöðin hér og að Framsfl. ætti ekki þess kost á við hina flokkana að afla sér fylgis hér, af því að hann héldi ekki úti neinu dagblaði, þá vil ég minna á, að sú var tíðin, að þessi flokkur gaf hér út dagblað. En það hefur sennilega verið af því að Reykvíkingar voru lakari en annar landslýður, að þeim geðjaðist ekki þetta blað. Hitt er svo annað mál, þegar sá hv. þm., sem viðtalið birtist við í Tímanum um daginn, er hér með helgislepju og fagurgala að tala um þá velvild, er hann sýni Reykvíkingum með því að greiða atkv. með því, að þeir njóti jafnréttis á við aðra landsmenn.

Dómsmrh. (Einar Arnórsson) : Hv. þm. Barð. talaði hér um þann kostnað, er skipting lögmannsembættisins mundi hafa í för með sér, og benti á það samtímis, að skipting lögreglustjóraembættisins hefði kostað um ½ millj. kr. Þessi kostnaður, sem hann nefndi, mun nú að mestu stafa af því, að lögregluþjónum var samtímis fjölgað, og er þessu því ekki saman jafnandi. Ég gæti hugsað mér, að í þessu tilfelli þyrfti enga mannafjölgun, en laun annars fulltrúans kæmu upp í laun annars dómarans. Ekki þarf að auka við húsnæði, eftir því sem mér er sagt. Það mun nægja báðum. Nú, þá mundu verða sameiginlegar skrifstofustúlkur og gjaldkeri. Ég vona því, að þetta þyrfti ekki að hafa tilfinnanleg útgjöld í för með sér. Ég skoða það sem gamanyrði hjá hv. þm. Barð., að ríkisstj. sú, er nú er í landinu í óþökk allra hv. þm., hafi komið fram með þetta frv. til að auka dýrtíðina, því að sambandið hér á milli er alls ekki til. Verkanir þessarar ráðstöfunar á dýrtíðina eru engar, eru = 0. En náttúrlega er það gaman fyrir þennan hv. þm. og ýmsa aðra að öðlast fullnægju við að segja þetta um ríkisstj. En það gæti verið, að landslýðurinn álíti, að sá 51 þm., sem er hér á þingi, ætti líka einhvern þátt í, að ekki hefur tekizt betur að vinna á dýrtíðinni en raun ber vitni.



Ég mun nú vera búinn að tala eins oft við þessar umr. og þingsköp leyfa, enda stend ég ekki upp af því, að mér finnist síðasta ræða hv. 6. þm. Reykv. svaraverð. En hann bar þar sakir á mig og um leið á hv. forseta þessarar d., því að hann tví- eða þrítók fram, að ég hefði viðhaft hér illyrði í gær. Hví ætli hæstv. forseti hefði þá ekki hastað á mig? Það gerði hann ekki. Ég skýt því til hæstv. forseta, hvort ég hafi farið hér með nokkur illyrði, og ég skora á hv. 6. þm. Reykv. að segja, hver þau voru. Út af því, sem hv. þm. hefur orðið svo tíðrætt um úr viðtali við mig í Tímanum hér á dögunum, þá er þar sérstaklega átt við þm. búsetta í Rvík, en ekki Reykvíkinga yfirleitt. Ég sagði greinilega, að þingið lamaðist í störfum sínum af því, hve margir Reykvíkinganna, sem þar eiga sæti, væru önnum kafnir utan þings. Ég mælti þetta ekki til hv. 6. þm. Reykv., ég skal taka það fram, að hann er með mér í n., og hef ég ekkert nema gott eitt um störf hans þar að segja. En ég er í annarri n., sem skipuð er eintómum Reykvíkingum fyrir utan mig, og eru nm. svo tímabundnir, að n. getur ekki haft fundi sína nema í kaffitímanum. Hv. þm. varði löngum tíma í að afsaka, að sig skyldi hafa misminnt, að þingsetutími minn væri 5 árum lengri en hann er raunverulega. Varð það ljóst af orðum hans, að afsökun hans var sú, að ég væri svo leiður, að tíminn virtist lengi að líða í návist minni. Mér liggur nú í léttu rúmi, hvað þessum hv. þm. þykir í þessum efnum. Og varla getur misminni hans stafað af þessu, við erum nú ekki búnir að vera hér svo lengi samtíða. En ég ráðlegg hv. þm. að spyrja föður sinn um, hve leiður ég hafi verið hér. Við höfum verið lengur hér saman en ég og hv. 6. þm. Reykv., og skal ég rólegur hlíta úrskurði föður hans í þessu tilliti. Það er misskilningur, að ég hafi hrósað mér af því að hafa greitt atkv. með hafnarlögum fyrir Reykjavíkurbæ. Ég benti aðeins á, að ef við framsóknarmenn værum jafnfjandsamlegir bænum og blöð hans reyna að telja fólki trú um, þá hefðum við ekki greitt atkv. með þessu máli. Það er e. t. v. ekkert hrósvert að gera þetta, en það er þó ekki fjandsamlegt. Að fyrrgreint frv. sé til hagsbóta fyrir landið í heild, þá er því til að svara, að því fylgja mörg hlunnindi fyrir Reykjavíkurbæ einan, t. d. aukin atvinna o. fl. Ummæli hv. þm. Barð. út af „útkjálkaþingmanns“-titlinum skildi ég ekki. Hv. 2. þm. Rang. (IngJ), sem ummælin hafði, er flokksbróðir hv. þm. Barð. og því ekki ástæða til að skeyta skapi sínu á framsóknarmönnum út af því.

Frsm. (Bjarni Benediktsson) : Allshn. hefur fengið mál þetta til meðferðar, og a. m. k. meiri hl. hennar leggur til. að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Það hefur verið svo mikið um málið rætt, bæði í fyrra og við 1. umr. nú. að ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um það frekar, en aðeins skýra frá því, að n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt til 3. umr.



Ég skal ekki tefja þetta mál með mörgum orðum, en ég tek eftir því, að allshn. hefur ekki verið nema að 3/5 á fundi, þegar málið var afgr., og virðist hún hafa flýtt afgreiðslu þess meira en sumra annarra mála, sem nú eru búin að vera þar í 10 vikur, - En ég skal nú ekki fara að deila um það. Ég lýsti yfir því, að ég mundi bera fram brtt. við þetta frv., ef n. gerði það ekki. Þess vegna vil ég spyrja, hvort hæstv. forseti vilji ekki fresta umr. um málið og kalla allshn. saman til þess að athuga, hvort ekki ætti að breyta frv., og er það þá helzt 2. gr., að í stað l% komi ½% . Það er ekki sæmandi, ef það er satt, sem hv. 6. þm. Reykv. segir, að fólk streymi í stríðum straumum með gjöld sín til bæjarins, að reikna þeim svo háa vexti, sem af einhverjum ófyrirsjáanlegum ástæðum geta ekki flýtt sér svo með gjöldin, að þeir komi á settum tíma, að þeir greiði 12% í dráttarvexti. Það á að hverfa sá háttur, að hið opinbera níðist á þegnunum. Ég get tekið sem dæmi eitt fyrirtæki, sem mér er kunnugt um. Það er deilt um útsvarsskyldu þess ár eftir ár, og ár eftir ár er úrskurðað, að útsvarsskylda sé ekki fyrir hendi, en þó lagt á það, svo að tugum þúsunda skiptir. Þá er um annaðhvort að gera að borga féð inn eða eiga á hættu, ef úrskurðurinn fellur gegn fyrirtækinu. að þurfa að greiða 12% dráttarvexti. En ef úrskurðurinn fellur þannig, að útsvarsskylda sé ekki fyrir hendi, fær maður ekki nema helming þeirra vaxta. Ég álít þetta misrétti. Það á að vera gengið þannig frá l., að menn fái endurgreitt það sama og þeir hafa greitt.



Ég sé ekki ástæðu til að fresta þessari umr. vegna þessa atriðis, sem hv. þm. Barð. minnist á. Ég veit ekki betur en þeir tveir nm., sem gátu ekki verið á fundi, séu okkur hinum sammála. Brtt. er alveg eins vel hægt að koma með við 3. umr. eins og nú. Ég sé því ekki ástæðu til að draga nál. til baka.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til athugunar, og hefur hún sent frv. til hafnarstjórnarinnar í Reykjavík, sem svarað hefur með bréfi dags. 18. þ. m. (nóv.). Leggur hafnarstjórn eindregið til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, að öðru leyti en því, að hún leggur til, að breyt. frv. séu látnar koma við 2. gr. l., í staðinn fyrir, að þær breyt. komi aftan við 1. og 2. gr. l. Hefur því sjútvn. borið fram brtt. um, að þessu verði þannig breytt. Þetta er engin efnisbreyt. á frv., heldur tilflutningur á málsgr. Í bréfinu frá hafnarstjórninni er sagt, að hún sé samþykk þessu frv. í fullu trausti þess, að Alþ. á sínum tíma veiti fjárframlag úr ríkissjóði fyrir fullum 2/5 hlutum kostnaðar við umræddar framkvæmdir. En eins og sést á grg. frv., þá er hér ekki um annað en heimildarl. að ræða, og fjárveitingar verða að takast upp á hverjum tíma, eins og venjulegt er um slíkar framkvæmdir. Sjútvn. hafði einnig sent þetta frv. til vitamálastjóra. En hann óskaði eftir að mega hafa málið til athugunar lengur og mega senda álit sitt til sjútvn. Nd. og skyldi umsögn hans vera tilbúin, þegar málið kæmi til þeirrar n. En ég hef áður skýrt frá því, að vitamálastjóri hafi álitið, að það ætti að samþ. þetta frv. N. sá ekki ástæðu til að gefa út sérstakt nál., þar sem hún flytur frv. En n. leggur eindregið til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.