Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um kosningu embættismanna félags- og tryggingamálanefndar: Formaður: Guðfríður Lilja Grétarsdóttir. Varaformaður: Sigríður Ingibjörg Ingadóttir.

Forseti vill geta þess að upp úr kl. 11 í dag fara fram atkvæðagreiðslur.

Virðulegi forseti. Nú er uppi mikil spunafréttamennska í fjölmiðlum sem hafa verið hallir undir valdastéttina á hverjum tíma, spunafréttamennska sem gengur út á það að snúa út úr orðum þeirra sem á einhvern hátt ógna ríkjandi valdhöfum og þeim hagsmunum sem þeir verja. Í gærkvöldi bjó Stöð 2 til spunafrétt um að ég íhugaði að stofna nýjan stjórnmálaflokk til höfuðs VG þegar ég sagðist aðeins vera að skoða ýmsa möguleika í stöðunni. Í dag eru allir helstu fjölmiðlar að velta fyrir sér menntun hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar en hann lagði stund á þverfaglegt nám við Oxford-háskóla. Eins og svo oft gerist þegar kemur að því að þýða erlend heiti á þverfaglegu námi hefur hv. þingmaður ekki fundið heiti sem nær yfir fjölbreytnina í náminu. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur því notað fleiri en eitt heiti og er nú sakaður óbeint um að hafa sagt ósatt um menntun sína. Það mætti saka ansi marga íslenska menntamenn um ósannsögli þegar þeir hafa reynt að finna viðeigandi heiti á erlent þverfaglegt nám sem þeir hafa lagt stund á. Frú forseti. Markmiðið með þessum vangaveltum um menntun hv. þingmanns er að reyna að draga í efa trúverðugleika stjórnmálamanns sem hefur áunnið sér virðingu almennings fyrir baráttu sína í Icesave-málinu.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé óhætt að segja að við sem sitjum á hv. Alþingi séum ósammála um margt, en ég held að við séum þó sammála um að við viljum gæta hagsmuna Íslands og Íslendinga. Ástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs undir þessum lið er sú að ég vil í mestu vinsemd hvetja hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans til að huga að ákveðnum þáttum. Nú liggur fyrir að við höfum verið í viðskiptastríði út af Icesave-málinu. Það skiptir máli hvernig á því máli er haldið og hvað hæstv. ráðherrar segja. Ef við skoðum viðbrögð hæstv. ráðherra eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna getum við ekki komist að annarri niðurstöðu en þeirri að þau ummæli hjálpi ekki málstað Íslendinga. Annað mál sem ekki hefur farið hátt en hefur verið mikið tekist á um í þingsölum og í nefndum er innstæðutryggingakerfið hið nýja. Fyrir þá sem ekki þekkja, virðulegi forseti, er núna verið að reyna að klára og gera að lögum tilskipun Evrópusambandsins sem er ekki enn partur af EES-samningnum. Þetta innstæðutryggingakerfi er hálfu verra en það sem við eigum við í Icesave-málinu og ég vek athygli á því að enginn hæstv. ráðherra í núverandi ríkisstjórn hefur farið til Brussel og reynt að gæta hagsmuna Íslendinga. Einhver kynni að segja að það væri ekki hægt af því að við erum í EES. Þetta er ekki komið inn í EES-samninginn vegna þess að Norðmenn gæta sinna hagsmuna. Virðulegi forseti. Við höfum nokkrar leiðir, 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða tímamörk samkvæmt þingsköpum Alþingis.

Gerði ég það ekki?

Hv. þingmaður virti ekki tímamörk og það er orðið tímabært að hann geri það.

Hæstv. forseti. Ég skal reyna að vera snöggur. Málið sem ég ætla að nefna varðar, eins og það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi, hagsmunagæslu fyrir hönd Íslands. Fréttatilkynning sem barst frá þingi Evrópusambandsins vakti athygli fyrir fáeinum dögum þar sem m.a. var sagt frá aðildarviðræðum við Ísland. Í þeirri fréttatilkynningu er þess getið að Ísland hafi í viðræðum við Evrópusambandið lagt áherslu á að halda einhverjum af réttindum sínum til að fara með stjórn fiskveiðimála hér við land. Hæstv. forseti. Í tilkynningunni er á ensku talað um „some control of fisheries“, einhver réttindi til að stýra fiskveiðum. Hæstv. utanríkisráðherra hefur verið spurður um þetta af fjölmiðlum og hefur gert lítið úr þessari fréttatilkynningu. Það kann vel að vera rétt að um sé að ræða einhvern misskilning af hálfu Evrópuþingmanna eða þeirra sem setja texta á blað fyrir þeirra hönd. Ég vildi hins vegar nefna þetta hér vegna þess að í öllum þessum viðræðum er afar mikilvægt að fast sé haldið á málstað Íslands. Komi upp misskilningur eins og kann að vera á ferðinni í þessu tilviki þarf að leiðrétta hann þannig að stofnanir Evrópusambandsins og þeir sem þar starfa séu með það alveg á hreinu á hvað Íslendingar leggja áherslu.

Frú forseti. Mig langar til að ræða tvö mál, í fyrsta lagi þá alvarlegu stöðu sem blasir við námsmönnum á Íslandi í dag. Ríkisstjórnin hefur því miður ekkert aðhafst þegar kemur að þeirri grunnframfærslu sem námsmenn þurfa að búa við í dag, 120 þús. kr. á einstakling. Það er mun minna en fólk fær sem er á framfærslu sveitarfélags eða á atvinnuleysisbótum. Ef okkur er einhver alvara með því að hvetja fólk á þessum tímum til að stunda nám, afla sér þekkingar, verðum við að breyta þessu. Þarna finnst mér ríkisstjórnin hafa skilað auðu þrátt fyrir að við í stjórnarandstöðunni höfum reynt að hvetja til þess að staða námsmanna yrði bætt. Í annan stað ítreka ég, í ljósi þeirrar umræðu sem fór fram í vikunni um vantraustsyfirlýsingu á ríkisstjórnina, þann skort á framtíðarsýn sem ríkisstjórnin virðist hafa í öllum þeim meginviðfangsefnum sem við ættum að eiga við í dag. Þar er ég að tala um atvinnumál. Í umræðunum í vikunni fór mestallt púður hæstv. forsætisráðherra í að ræða um fortíðina. Þegar hæstv. forsætisráðherra reyndi að varpa einhverri mynd á raunveruleikann, talaði um kraftaverk ríkisstjórnarinnar við úrlausn vanda skuldugra heimila og fyrirtækja, dró hún upp kolranga mynd af stöðu mála í dag. Við hljótum að kalla eftir því á þessum tímum að ríkisstjórnin komi með málefnalegum og kröftugum hætti inn í umræðuna í atvinnumálum. Við þurfum að fara að skapa störf í landinu og við þurfum líka að búa við stjórnvöld sem tala kjark og þor í fólk í landinu. Það er nauðsynlegt í dag. Við megum ekki gefast upp gagnvart því alvarlega ástandi sem blasir við okkur. Þess vegna hvet ég ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana 

Frú forseti. Ég kem upp til að fullvissa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar um að það er staðinn dyggur vörður um hagsmuni Íslands á erlendri grundu, á alþjóðlegum vettvangi, í þeim stofnunum þar sem við eigum sæti og eigum samskipti við önnur ríki í samningaviðræðum, í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Um leið og það gleður mig svolítið að hv. þm. Birgir Ármannsson sé farinn að glöggva sig á fréttatilkynningum frá Evrópuþinginu, sem er hið besta mál, hvet ég hann og fleiri hv. þingmenn til að kynna sér aðildarviðræðurnar. Aldrei nokkurn tímann fyrr hefur verið séð til þess í aðildarviðræðum ríkis við Evrópusambandið að allar upplýsingar liggi fyrir, fundargerðir samningahópa, frásagnir, ítarefni og allt annað sem liggur á vef utanríkisráðuneytisins. Ekkert annað ríki hefur farið í aðildarviðræður með eins gagnsæjum og faglegum hætti, vil ég segja, þannig að það er hægur leikur fyrir hv. þingmenn að kynna sér þetta efni ef þeir á annað borð hafa á því áhuga. Allir kjörnir fulltrúar á Alþingi þurfa að gæta hagsmuna Íslands. Þeim ber öllum að gera það, hvort sem þeir eru í þingflokkum stjórnarandstöðunnar eða stjórnarmeirihlutans. Það vill stundum gleymast í umræðunni að okkur ber öllum sem þjóðkjörnum fulltrúum á Alþingi Íslendinga að gæta hagsmuna landsins okkar á erlendri grundu í hvaða alþjóðasamstarfi sem er. Hvað sem við segjum eða hvernig sem deilurnar liggja í þessum sal ber okkur sóma okkar vegna 

Frú forseti. Tilefni þess að ég kem hér upp er að ræða aðeins stöðuna í íslenskum stjórnmálum í dag eftir vantraustsumræðurnar í þinginu í fyrradag. Það getur auðvitað ekki gengið til lengdar, og það sannaðist eftir umræðurnar sem voru athyglisverðar og að mörgu leyti ekki uppbyggilegar, að öll mál verði að ágreiningi innan þings sem utan þegar við stöndum í þeim sporum sem íslensk þjóð er í um þessar mundir. Ég lít svo á að Alþingi Íslendinga hafi sett niður og þar er engum um að kenna nema þinginu sjálfu. Ég vil minna á að fyrir einu ári kom út rannsóknarskýrsla sem setti alvarlega ofan í við íslenska stjórnmálaumræðu. Sú skýrsla var mikilvægur þáttur í pólitísku uppgjöri við hrunið, og fulltrúar allra flokka á Alþingi tóku undir meginniðurstöðu hennar. Þar var lögð áhersla á aukna fagmennsku við undirbúning löggjafar og bætta rökræðusiði á Alþingi. Nefndin lagði áherslu á að Alþingi bæri að rækja umræðuhlutverk sitt og vera vettvangur lýðræðislegra og málefnalegra skoðanaskipta og að alþingismönnum bæri að sýna hugrekki, heiðarleika og festu í störfum sínum og afla sér þar með trausts þjóðarinnar með orðum sínum og athöfnum. Alþingi hefur veigamiklu hlutverki að gegna, ekki bara sem löggjafarvald, fjárveitingavald og eftirlitsaðili. Það hefur forustuhlutverki að gegna í opinberri umræðu og mig langar til að biðja þingheim, alla þingmenn, til að líta nú í eigin barm og svara þeirri samviskuspurningu hver fyrir sig hvort Alþingi Íslendinga hafi yfirleitt 

Virðulegi forseti. Hér eru menn að ræða stöðu ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarsamstarfsins og vil ég segja í því sambandi að þessi ríkisstjórn á að sitja svo lengi sem hún hefur erindi. Erindi hennar er að breyta kvótakerfinu, erindi hennar er að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið því að ljóst má vera að ef Sjálfstæðisflokkurinn kemst í lykilstöðu til að leiða íslenska ríkisstjórn verður aðildarviðræðum hætt. Það kom glögglega fram í vantraustsumræðu þeirri sem var hér í fyrradag og það kom glögglega fram í viðtali við formann flokksins í útvarpinu í gærmorgun. Sjálfstæðisflokkurinn mun hætta aðildarviðræðum við Evrópusambandið komist hann til valda. Þess vegna ber Evrópusinnum þessa lands, fulltrúum hins hugsandi atvinnulífs,  Það er nefnilega svo, kæru þingmenn, að hér er að birta til, þetta er allt að koma. Það versta er að baki og nú þurfum við, þau sem stýra þessari ríkisstjórn, að standa saman og klára verkefni okkar við endurreisn þessa lands, endurreisn efnahagsins. Við sjáum að hagvaxtartölur eru miklum mun betri en við höfum séð undanfarin tvö ár. Við sjáum að ferðamannastraumurinn verður í mettölum þetta árið, við erum að tala um 600 þúsund ferðamenn ef að líkum lætur. Við sjáum fyrir okkur að þorskstofninn sé að styrkjast og að væntanlega verður hægt veiða meira af þorski hér til framtíðar. 
             Við sjáum að staða Landsvirkjunar er sterk. Á landsfundi hennar í dag og í viðtali við Hörð Arnarson, forstjóra fyrirtækisins, í morgun má heyra að það er bjart fram undan hjá fyrirtækinu. Víða sér þess stað í efnahag okkar, þetta er allt að koma, það er að birta til og nú þarf ríkisstjórn og þingheimur að standa saman við að ljúka þeim brýnu verkefnum sem ég rakti hér í minni ræðu. 
            

Virðulegur forseti. Vegna þess að hér er verið að ræða um stöðu ríkisstjórnarinnar langar mig til að lesa hér upp orð athafnamanns sem nýverið hóf atvinnurekstur á Íslandi eftir nokkra fjarveru. Friðrik Weisshappel opnaði kaffihús í Austurstrætinu sem væri ekki í frásögur færandi nema fyrir það að hann er búinn að reka tvö eða þrjú slík á erlendum vettvangi og er kominn hingað heim með sinn atvinnurekstur, hefur hafið einhvers konar innrás sem er mjög jákvætt. Hann segir um forustumenn ríkisstjórnarinnar: „Þetta fólk er búið að vera að vinna hörðum höndum frá hruni kvöld og helgar, vakið og sofið við að reyna að taka til. Þú veist það kannski eins og ég að það er alltaf best að hreinsa vinnusvæðið áður en byrjað er að smíða eitthvað. Nú sýnist erlendum aðilum, sem ekki eru blindaðir af gagnrýninni sem þessi stjórn hefur mátt þola, að allt sé hér á réttri leið. Það segir ýmislegt. Það trúir því enginn heilvita maður að þær aðgerðir, skattar o.fl. sem þurft hefur að framkvæma, séu gerðar af illgirni eins og oft virðist vera trú fólks heldur af illri nauðsyn. Þau eru heldur ekki fullkomin, Steingrímur og Jóhanna, en fjandinn hafi það,“ með leyfi forseta, „ef þau eru ekki búin að lyfta grettistaki fyrir þessa þjóð á hennar verstu stund.“ Það er ánægjulegt að geta vitnað í svona ummæli. Þetta er upplifun fólks, sem hefur verið í burtu og kemur síðan hingað heim, af því sem verið er að gera á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Mér finnst full ástæða til að nýta þennan lið til að fjalla af jákvæðni um þá umræðu sem á sér stað í samfélaginu vegna þess að það er ekki beinlínis sú mynd sem dregin er hér upp af hv. stjórnarandstöðu. 
            

Virðulegi forseti. Þetta hafa verið áhugaverðar umræður um stöðuna í stjórnmálum. Það er gott að við komum hér og skiptumst á skoðunum um það hvernig staðan er núna, hvað var leitt í ljós með tillögu okkar um vantraust og um hvað ágreiningurinn snýst. Hv. þm. Magnús Orri Schram segir að ríkisstjórnin eigi að sitja á meðan hún hafi erindi. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ég tel erindi hennar löngu lokið en ég er viss um að hann er ekki sammála því. Hann sagði líka að Evrópusinnar þessa lands þyrftu að tryggja að þessi ríkisstjórn starfaði áfram vegna þess að án hennar gengi Ísland ekki í Evrópusambandið.

Sótt um aðild.

Sótt um aðild, vissulega er búið að gera það. Ég vona að hv. þingmenn Vinstri grænna, allir sem einn, hafi verið að hlusta og ég vona að grasrótin í Vinstri grænum hafi verið að hlusta og ég vona að allir Evrópusinnarnir í Vinstri grænum hafi líka verið að hlusta vegna þess að þarna kemur þetta mjög skýrt fram, þessi ríkisstjórn hefur það erindi að ljúka samningum við Evrópusambandið. Ég leyfi mér að fullyrða að vilji Samfylkingarinnar er að við verðum komin þangað inn áður en við vitum af. Ég vona þó sannarlega að það verði ekki þannig. Hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir sagði að við gætum ekki verið með öll mál í ágreiningi á þinginu. Þar er ég fullkomlega sammála. Ég skora á hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, sem hefur t.d. verið ötul í að tala ágreining inn í sjávarútvegsumræðuna, að reyna að miðla málum á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem liggur fyrir í sáttanefnd sem kölluð var vegna þess að þingmenn og fulltrúar allra hagsmunaaðila tóku þátt í þeirri umræðu, einmitt með það að markmiði að leysa málið í sátt en ekki ágreiningi. 

Frú forseti. Ég þakka fyrir áhugaverðar umræður hér. Hins vegar langaði mig aðeins að koma upp í andsvar við hv. þm. Birki Jón Jónsson. Hann sagði áðan að ríkisstjórnin hefði skilað auðu hvað varðar kjör námsmanna, talaði þar sérstaklega um grunnframfærsluna sem hann virtist gefa í skyn að hefði ekki hækkað nokkurn skapaðan hlut í tíð þessarar ríkisstjórnar.

Það sagði ég ekki.

Ja, það lá í orðanna hljóðan. Í tíð núverandi ríkisstjórnar hefur grunnframfærsla námsmanna hækkað verulega. Hún hækkaði um u.þ.b. 20 þús. kr. milli áranna 2008 og 2009. Auk þess hefur verulega verið unnið í málefnum námsmanna, t.d. var í tíð núverandi menntamálaráðherra felld niður krafa um ábyrgðarmenn á námslánum. Það er ekki hægt að gera lítið úr því hvaða þýðingu það hefur fyrir jafnrétti til náms á Íslandi að námsmenn geti fengið lán án þess að eiga foreldra eða vini sem skrifa upp á víxil hvað það varðar. Hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna hefur einnig í ljósi efnahagsástandsins verið lögð veruleg áhersla á að koma til móts við stöðu skuldara með frystingum lána, fresti á einstökum afborgunum ásamt fleiri aðgerðum. Hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna er einnig í gangi umfangsmikil stefnumótunarvinna þar sem m.a. er verið að endurskoða framfærsluna, ríkisframlagið og hvort fara eigi í styrkjakerfi. Þetta er allt gert í samstarfi við námsmenn, stjórn lánasjóðsins og ráðuneytið. Ég bið fólk að gæta sanngirni í málflutningi sínum hérna.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér finnst dálítið gott hjá stjórnarliðum að standa hér fyrir eins konar hópefli þar sem þeir koma hver á fætur öðrum og reyna að sannfæra hver annan um að ríkisstjórnin standi sterkt. Ég er ekki í nokkrum vafa um að hæstv. utanríkisráðherra telur að ríkisstjórnin hafi styrkt sig enn frekar í sessi þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason  Ég ætlaði að nefna annað í tengslum við umræðuna um vantraust, yfirlýsingar hæstv. innanríkisráðherra sem fram komu í þeirri umræðu þar sem hæstv. innanríkisráðherra lýsti sér sem verkstjóra í rannsókn efnahagsbrota á Íslandi í aðdraganda bankahrunsins. Þetta eru auðvitað merkilegar og alvarlegar yfirlýsingar frá hæstv. ráðherra vegna þess að það eru ár og dagar síðan ákæruvald íslenskra ráðherra var afnumið. Það er reyndar grundvallaratriði um grundvallarreglur réttarríkisins að ákæruvald starfi sjálfstætt. Ef hæstv. ráðherra er þeirrar skoðunar að hann sé verkstjóri yfir rannsókn efnahagsbrota í aðdraganda bankahrunsins varðar það væntanlega ekki einungis þau mál sem sérstakur saksóknari hefur til rannsóknar heldur einnig aðrir saksóknarar, t.d. saksóknari Alþingis í landsdómsmálinu. Hæstv. ráðherra hefur auðvitað sjálfur af því pólitíska hagsmuni að tiltekin niðurstaða náist í því máli og því hefur verið haldið fram að í landsdómsmálinu hafi verið efnt til pólitískra réttarhalda. Yfirlýsingar hæstv. ráðherra gefa tilefni til að álykta að svo sé. Ég tel, virðulegi forseti, að yfirlýsingar hæstv. innanríkisráðherra séu mjög alvarlegar og hljóti að þurfa að koma til alvarlegrar umfjöllunar á Alþingi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Auði Lilju Erlingsdóttur fyrir að taka upp málefni námsmanna í framhaldi af fyrri ræðu minni hér, en að sama skapi get ég ekki þakkað henni fyrir skörulegan málflutning fyrir hönd íslenskra námsmanna sem eru í miklum erfiðleikum. Við þekkjum hvernig aðstæður námsmanna hafa breyst frá því fyrir hrun. Fólk á orðið miklu erfiðara með að sjá fyrir sér samhliða námi, m.a. með því að vinna með því eins og menn gátu svo auðveldlega gert fyrir hrun. Þegar við horfum á þá ísköldu staðreynd að grunnframfærslan er mun lægri en atvinnuleysisbætur og fjárhagsleg framfærsla sveitarfélaga getum við ekki og horft þegjandi á slíka þróun. Ég hélt að fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs mundi koma hér upp í þessari umræðu og styðja við þann málflutning að við mundum bæta kjör námsmanna frekar en að guma af því hversu glæsileg frammistaða ríkisstjórnarinnar væri þegar kæmi að kjörum þeirra. Ég vil líka segja í þessari umræðu um störf og stefnu ríkisstjórnarinnar að þvílík sjálfumgleði í málflutningi einnar ríkisstjórnar er fáheyrð. Hér er staðreyndin sú að atvinnuleysi á Íslandi er í sögulegu hámarki. Fjárfesting í íslensku samfélagi er í sögulegu lágmarki sem og hagvöxtur. Samt koma hv. stjórnarliðar hér upp og guma sig af glæsilegum árangri, að allt sé á réttri leið. Hvernig er hægt að skrumskæla raunveruleikann með þeim hætti sem hér er gert og halda þeim hræðsluáróðri endalaust til haga að ekkert muni gerast ef einhverjir aðrir haldi um stjórnvölinn hér í landinu? Við framsóknarmenn mundum halda áfram að endurskoða stjórnarskrána. Við mundum líka vilja endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið. Það er svo ódýr málflutningur að halda 

Hæstv. forseti. Ég vildi örlítið bregðast við orðum hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur sem að einhverju leyti svaraði máli mínu hér áðan. Ég ætla ekki að elta ólar við einstök ummæli hennar í því sambandi en í framhaldi af ræðu hennar, þar sem hún talaði um að allir ættu að kynna sér málin og að allir ættu að halda á málstað Íslands, spyr ég hana hvort hún telji ekki rétt að þingmenn, ráðherrar og embættismenn standi þá saman að því að leiðrétta misskilning um grundvallaratriði sem fram kemur í plöggum sem stafa frá þingi Evrópusambandsins. Það hlýtur að vera mikilvægt ef um er að ræða misskilning um skilyrði Íslands eða kröfur hvað varðar forræði á eigin fiskveiðiauðlind. Það hlýtur að vera mjög mikilvægt ef einhver misskilningur er á ferðinni í þeim efnum í þingi Evrópusambandsins, hvort sem það er hjá þingmönnum Evrópusambandsins eða embættismönnum sem þar starfa, að slíkt sé leiðrétt. Við ættum að sameinast um að leiðrétta það vegna þess að þetta er ekkert smámál. Það gera sér allir grein fyrir því að þetta er eitthvert allra mikilvægasta atriðið í viðræðum okkar við Evrópusambandið. Misskilningur um þau efni getur haft alvarlegar afleiðingar þannig að við ættum að standa saman að þessu. Að því leyti get ég tekið undir orð hennar. Að öðru leyti vildi ég bregðast við ágætri ræðu hv. þm. Róberts Marshalls sem hér vitnaði í ágætan athafnamann áðan. Og mikið vildi ég að fleiri athafnamenn sæju tilefni til þess að setja 

Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmenn til að leggja við hlustir þegar hv. stjórnarþingmenn tala hér. Ég vek athygli á því að í vel fluttri ræðu hv. þm. Magnúsar Orra Schrams var útlistað hver væru helstu verkefni ríkisstjórnarinnar. Það var tvennt, það voru sjávarútvegsmálin og það var að koma Íslandi inn í Evrópusambandið. Ég held að menn ættu aðeins að hugsa þetta. Það skyldi þó ekki vera að þetta héngi líka saman. Þegar ég kannaði það síðast var afkoma sjávarútvegsins góð  Virðulegi forseti. Ef til vill hangir þetta saman, kannski er þessi för ekki alveg í takt við ágæta ræðu hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur um að við eigum að koma hér á friði og vinna saman, því að svo sannarlega hefur þessi málaflokkur verið notaður sem svipa á hina ýmsu aðila til að skapa ókyrrð og ófrið í landinu þegar draga þarf athyglina frá öðrum málum. Virðulegi forseti. Ég hvet menn til að 

Forseti hvetur hv. þingmann til að virða tímamörk.

Virðulegur forseti. Í þeim erfiðu aðstæðum sem við Íslendingar búum við og hv. þm. Birkir Jón Jónsson meðal annarra hefur lýst hér í umræðunum af sínu alkunna listfengi er auðvitað mikilvægt að við höldum til haga því sem jákvætt er og gott og gengið hefur eftir. Eitt af því sem stjórnarandstaðan hefur verið ákaflega áhyggjufull yfir er að áætlanir manna um aukna tekjuöflun ríkisins með skattahækkunum hafi ekki gengið eftir. Því hafa Samtök atvinnulífsins líka haldið á lofti og jafnvel talið að tugi milljarða hafi skort á að þær áætlanir gengju eftir. Ég leitaði þess vegna sem formaður efnahags- og skattanefndar eftir því við Ríkisendurskoðun að hún færi yfir þann tekjuauka sem skattahækkanir á árinu 2010 hefðu skilað í samanburði við þær tekjuáætlanir sem lágu hér fyrir við gerð fjárlaga. Bráðabirgðaniðurstöðum skilaði Ríkisendurskoðun á fundi nefndarinnar í morgun og þær eru afar jákvæðar og þess vegna er full ástæða til að koma þeim strax til þingheims. Áætlaður tekjuauki af skattahækkunum á árinu 2010 gekk í öllum aðalatriðum eftir. Auðvitað er um frávik að ræða en þau eru bæði til meiri tekna eins og minni tekna og í velflestum liðum getum við nú þegar fullyrt að þær áætlanir sem voru uppi um aukna tekjuöflun gengu eftir.  
            

Umræðum um störf þingsins er lokið, mun fleiri höfðu beðið um orðið en komust að undir þessum lið, enda er aðeins hálftími ætlaður fyrir umræðu um störf þingsins.

Frú forseti. Það er bagalegt við þennan lið, störf þingsins, þegar verið er að taka upp og efna til viðræðna við einstaka þingmenn úti í sal sem komast síðan ekki að í umræðunni til að svara fyrir það sem fram er haldið. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir hélt því hér fram og gerði það sem í raun og veru er iðulega … 
            

Um fundarstjórn forseta.

Já, ég er að ræða um …

Ekki efnisleg umræða undir liðnum um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Ég er að ræða um fundarstjórn forseta.

Þingmaðurinn hefur orðið.

Takk. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir kom hér upp áðan og sakaði mig um að tala hér sjávarútvegsmál í ágreining og komst upp með það án þess að ég ætti þess kost, frú forseti, að svara fyrir mig.  
            

Þetta er efnisleg umræða.

Ég ætla að vona, frú forseti, að við þurfum ekki að endurtaka hér bjöllusólóið frá því sumarið 2009 þegar ég var rekin úr ræðustóli.

Hv. þingmaður ræði fundarstjórn forseta.

Ég er að ræða fundarstjórn forseta, frú forseti. 
             
             
             Má ég velja mér orð mín sjálf? Hversu langan tíma hef ég til að ræða fundarstjórn forseta?

Hv. þingmaður hefur eina mínútu og hún er liðin.

Er hún liðin? Þá vík ég úr ræðustóli en ég geri alvarlega athugasemd við þessa valdbeitingu forseta því að hér hefur þessi liður verið tilefni manna til efnislegra umræðna skipti eftir skipti þar sem stjórnarandstaðan hefur átt sjálfvirka aðkomu að efnislegum 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða hér tímamörk og fara að þingsköpum.

Virðulegi forseti. Ég geri hér alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta, að leggja það á þingheim að hlusta á allt það niðurrifstal hjá stjórnarandstöðunni  
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að fara að þingsköpum og ræða um fundarstjórn forseta undir þessum lið en ekki fara í efnislega umræðu. Forseti hefur farið hér að þingsköpum, hún hefur tekið hér menn eftir þeirri röð sem þeir hafa beðið um orðið. Það er sú regla sem gildir undir þessum lið og menn verða að hlíta hér þingsköpum.

Frú forseti. Ég vil bara nota þetta tækifæri til að lýsa eindregnum stuðningi mínum við hæstv. forseta við fundarstjórn. 

Dregurðu … til baka sem sagt?

Þannig er nefnilega mál með vexti að dagskrárliðurinn Störf þingsins hefur verið dálitlum erfiðleikum bundinn eins og hér kom réttilega fram en við höfum engu að síður bara takmarkaðan tíma. Og það verður að vera þannig þó að ekki sé öllu hægt að svara. Það sem ég saknaði fyrst og fremst í dagskrárliðnum áðan var að fá ekki stjórnarliða hingað upp og fagna því að vantrauststillagan hefði komið fram vegna þess að þeir sögðu að hún mundi þjappa þeim saman. En ég varð ekki var við það í þeirra eigin orðum hér áðan.

Virðulegur forseti. Ég vil sömuleiðis koma hér upp og lýsa yfir stuðningi við fundarstjórn virðulegs forseta. Við lendum nú í því, og ég er ekki alveg undanskilinn, að mann verkjar stundum örlítið í eyrun þegar maður gleymir sér og talar of lengi. Við verðum bara að þola það. En af því að ég heyri hér að hv. stjórnarþingmenn eru komnir svo langt, eins og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, að koma með ritskoðun á þennan lið og að forseti beiti sér fyrir því að menn tali ekki um eitthvað sem hæstv. ríkisstjórn þykir óþægilegt, þá hvet ég bara áfram virðulegan forseta til að halda þingsköp og að allar þessar ritskoðunarhugmyndir komi aldrei til framkvæmda. Það má aldrei verða. 
            

Ég vil bera af mér sakir og geri jafnframt alvarlega athugasemd og ítreka athugasemdir mínar við fundarstjórn forseta sem mér finnst vera komin út úr öllu góðu hófi. Ég óska eftir því að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir rökstyðji það með dæmum með hvaða hætti ég hafi talað hér sjávarútvegsmál í ágreining.  
             Sannleikurinn er sá að fáir þingmenn hafa gengið lengra í að skýra sjónarmið sín og vera í opinberri umræðu um  Frú forseti. Er tími minn búinn?

Það er ekki unnt að fara hér í efnislega umræðu undir þeim lið að bera af sér sakir. Hér voru efnislegar umræður um stjórnmál áðan undir liðnum um störf þingsins. Þeim lið er lokið.

Frú forseti. Það er rætt hér sérstaklega um mig og bornar á mig sakir. Hvað er að gerast hér? Ég hef aldrei vitað annað eins. Hvað er að gerast hér, frú forseti? Ég óska eftir nánari rökstuðningi fyrir því hvernig ég hef ekki farið að þingsköpum og bið forseta um að rökstyðja það af hverju mér er ekki heimilt hér að  
             
            

Virðulegur forseti. Með þessu máli er verið að bregðast við vandamálum sem upp komu varðandi leiðsöguhunda í fjöleignarhúsum og er sannarlega ástæða til að þakka nefndinni og hæstv. ráðherra fyrir að bregðast við. Ég hef hins vegar verið þeirrar skoðunar að það sé ekki bara óheppilegt fyrirkomulag gagnvart leiðsöguhundum heldur gæludýrahaldi almennt því að það hefur verið gengið of langt í breytingum á fjöleignarhúsalögunum á síðasta áratug með því að hafa það þannig að einn íbúi í stóru fjöleignarhúsi geti beitt neitunarvaldi í þessum efnum. Þess vegna flyt ég breytingartillögu um að aukinn meiri hluti eigi að setja reglur um gæludýrahald þannig að einn íbúi í húsi geti ekki komið í veg fyrir að aðrir geti sett reglur um það. Ég þakka fyrir þær góðu undirtektir sem verið hafa við málið hjá formanni félags- og trygginganefndar og hv. þm. Pétri H. Blöndal í gær og fleiri þingmönnum sem að málinu hafa komið. Ég held að þetta sé einfaldlega meðalhóf 

Frú forseti. Það frumvarp sem við greiðum atkvæði um er réttarbót fyrir blinda og fatlaða sem þurfa á leiðsögu- eða hjálparhundi að halda til að lifa sjálfstæðu lífi. Samtímis er tryggður réttur þeirra einstaklinga sem eru með alvarlegt ofnæmi fyrir hundum og köttum. Samfylkingin styður frumvarpið enda stuðlar það að jöfnum tækifærum fatlaðs fólks til sjálfstæðs lífs og þátttöku í samfélaginu.

Frú forseti. Ég styð þetta frumvarp og þykir leitt að það skuli hafa rekið á fjörur Alþingis vegna þess að það sýnir mikla óbilgirni að leggjast gegn því að blindrahundur fái að vera í húsi. Ég skora á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að greiða frumvarpinu í heild sinni atkvæði sitt. Hins vegar mun ég styðja tillögu hv. þm. Helga Hjörvars um að það þurfi tvo þriðju hluta eigenda húss til að samþykkja hunda- eða kattahald í fjölbýlishúsi. Vegna þess hve umdeilt málið er mun ég ekki skora á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að gera eins og ég heldur mun hver og einn taka ákvörðun út frá sjálfum sér.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða mál sem ég styð þar sem verið er að mælast til að blindur eða fatlaður einstaklingur, einstaklingur sem getur á einhvern hátt ekki séð um sig sjálfur, megi hafa sérþjálfaðan leiðsögu- eða hjálparhund í íbúð sinni. En ég leggst eindregið gegn þeim breytingartillögum sem liggja fyrir. Hér er verið að koma laumufarþega inn í lögin um leið og þau eru afgreidd á þingi, að aukinn meiri hluti fjöleignarhúss, tveir þriðju hlutar íbúa, eigi að setja reglur um gæludýrahald. Hundar og kettir eru miklir ofnæmisvakar og ofnæmisvaldar. Heilsa manna hlýtur ávallt að ganga framar áhugamálum. Þess vegna vil ég að undanþáguákvæðið um blinda og fatlaða nái fram að ganga en ég skora á þingheim að fella þessa breytingartillögu.

Forseti. Ég fagna því sérstaklega að þetta frumvarp skuli nú verða að lögum. Það er þjóðþrifamál og ég tek undir orð hv. þm. Péturs H. Blöndals um að það er leitt að við þurfum að setja lög um svona hluti. En það er víst þörf á því. Ég mun styðja breytingartillögur hv. þm. Helga Hjörvars sem beinast gegn fúlum á móti.

Frú forseti. Ég kem upp til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við það mál sem við erum að fara að greiða atkvæði um. Við þekkjum öll tilurð þessa máls, það óréttlæti sem fatlaður einstaklingur lenti í. Ég kem líka upp til að lýsa yfir fullum stuðningi við þá breytingartillögu sem hv. þm. Helgi Hjörvar hefur lagt fram og hvet alla þingmenn til að leggja þessu góða máli lið. 
            

Virðulegi forseti. Ég lýsi eins og margir aðrir þingmenn fullum stuðningi mínum við þetta mál og jafnframt þá breytingartillögu sem lögð hefur verið fram og hv. þm. Helgi Hjörvar hefur mælt fyrir. Sú breyting sem hann nefnir auðveldar fólki með sérþarfir að njóta aðstoðar dýra til að auðvelda sér líf sitt. Og þó svo að ég geti alveg tekið undir það með hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um að heilsa manna eigi að ganga framar áhugamálum hefur þetta frumvarp ekkert með áhugamál fólks að gera heldur allt aðra hluti. Við eigum að styðja þann tillöguflutning sem fram hefur komið frá hv. þm. Helga Hjörvar. 
            

Frú forseti. Ég styð þetta mál eindregið. Það er liður í því mikla verkefni að tryggja fólki með fötlun á Íslandi sjálfstætt líf. Við höfum farið vandlega yfir það í félags- og tryggingamálanefnd. Sjónarmiðum þeirra sem eru með ofnæmi fyrir þessum dýrum hefur verið mætt og þau hafa verið rædd kirfilega. Ég styð þess vegna eindregið breytingartillögu hv. þm. Helga Hjörvars. Ég held að hún sé til bóta.

Frú forseti. Ég styð breytingartillögu sem við greiðum atkvæði um enda tel ég hana stuðla að frjálslyndi og virðingu fyrir fjölbreytileika. Samtímis er í frumvarpinu kveðið skýrt á um þær reglur sem hunda- og kattaeigendur þurfa að lúta og það tillit sem þeir eiga að sýna nágrönnum sínum. Með breytingartillögunni er réttur fólks með alvarlegt ofnæmi jafnframt tryggður.

Hæstv. forseti. Við erum að breyta lögum um fjöleignarhús, að vísu að litlum hluta sem snýr fyrst og fremst að hjálpar- og leiðsöguhundum. Þetta var tekið út úr vinnunni þar sem verið er að endurskoða fjöleignarhúsalögin vegna þess að það höfðu komið upp ákveðin mál þar sem fólk hafði lent í vandræðum með þessa hunda og ég fagna því sérstaklega hvað þingið hefur tekið vel á þessu máli og hv. félags- og tryggingamálanefnd því að hér er um mikið réttlætismál að ræða og einmitt eins og komið hefur fram í umræðunni mikilvægt mál til að auka sjálfstæði einstaklinga með fötlun, þeirra sem geta nýtt sér leiðsögu- og hjálparhunda.  Ég fagna sérstaklega að þetta mál skuli vera að fara í gegn.

Virðulegur forseti. Ég vil nota þetta tækifæri og fá að þakka hv. menntamálanefnd fyrir öflugt og gott starf við meðferð þessa frumvarps sem auðvitað er viðamikið og efnismikið og hefur að sjálfsögðu vakið mikla umræðu enda eru í því mörg álitaefni. Ég vonast þó til þess að þetta frumvarp verði samþykkt. Ég held að í senn megi þar finna nokkuð sem við höfum undirgengist að gera, að innleiða tilskipun Evrópuþingsins um hljóð- og myndmiðlun en við erum líka að færa þar á einn stað heildarlöggjöf um alla fjölmiðla, prentmiðla, hljóð- og myndmiðla, þar sem mörkin eru auðvitað engin í nútímanum en líka ýmis nýmæli sem auka réttindi blaðamanna og fjölmiðlamanna. Ég lít á þetta sem áfanga í því að efla og bæta starfsumhverfi fjölmiðla á Íslandi og koma til móts við ýmsar þær ábendingar sem settar hafa verið fram, m.a. í rannsóknarskýrslu Alþingis, hvað varðar starfsumhverfi fjölmiðla. Ég lít á þetta sem áfanga á þessari leið ef frumvarpið verður samþykkt.

Frú forseti. Meiri hluti menntamálanefndar leggur til þrjár breytingartillögur. Ein þeirra er viðbrögð við minnihlutaáliti fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í menntamálanefnd um að í frumvarpinu væri ritstjórnarlegt sjálfstæði eingöngu táknrænt ef ekki kæmu á móti viðurlög við því ef það væri ekki virt. Við fögnum því að hv. menntamálanefnd og meiri hluti hennar skuli með þessum hætti breyta því til betri vegar. Eins og ég hef áður sagt eru flestar breytingartillögurnar sem gerðar hafa verið á þessu frumvarpi til hins betra. Það er enn sama niðurstaða af minni hálfu um að ekki er tekið á þeim meginþáttum sem hefði þurft að taka á í heildarrammalöggjöf um fjölmiðla. Ég mun því sitja hjá við breytingartillögurnar en greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi í heild sinni.

Virðulegi forseti. Mikil andstaða er við frumvarpið hjá þeirri atvinnugrein sem verið er að fjalla um. Það er þrengt mjög að starfsumhverfi allra annarra fjölmiðla en Ríkisútvarpsins. Það var ekki tekið nægilegt tillit til þeirra hagsmunaaðila sem komu fyrir menntamálanefnd að mínu mati og því get ég ekki stutt þetta frumvarp og mun greiða því nei-atkvæði mitt á öllum stigum þeirrar atkvæðagreiðslu sem nú fer í hönd.

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um fjölmiðlafrumvarp, fyrstu heildarlögin um fjölmiðla á Íslandi. Í frumvarpinu eru miklar réttarbætur fyrir blaða- og fréttamenn í þessu landi, ákvæði sem auka sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum fjölmiðla, bæta réttarstöðu blaða- og fréttamanna gagnvart málsóknum, vernda börn gegn auglýsingum og skaðlegu efni, tryggja gagnsemi eignarhalds á fjölmiðlum, auðvelda nýjum aðilum að hasla sér völl á fjölmiðlamarkaði og svo mætti áfram telja. Menntamálanefnd gerði nokkrar breytingartillögur á frumvarpinu milli 2. og 3. umr. Ég nefni sérstaklega að fagfélag blaðamanna fær fulltrúa í fjölmiðlanefnd. Við leggjum til enn frekari styrkingu ákvæðis um ritstjórnarlegt sjálfstæði og leggjum fram hugmyndir til allsherjarnefndar um breytingar á lögum um meðferð sakamála til að bæta enn frekar vernd heimildarmanna í þessu landi. Ég vil sérstaklega þakka þann skýra umbótavilja sem allir fulltrúar í menntamálanefnd sýndu í góðri vinnu sinni við þetta mál. Þetta er gott mál fyrir íslenska fjölmiðlamenn og það er enn betra mál fyrir skjólstæðinga þeirra sem eru almenningur í þessu landi.

Hæstv. forseti. Sitthvað kann að vera nýtilegt í þessu frumvarpi og eitthvað hefur það batnað í meðförum hv. menntamálanefndar. Ég held hins vegar í ljósi þess sem hefur komið fram, m.a. hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, að ekki sé tímabært að afgreiða það með þeim hætti sem lagt er til. Ég mun því greiða atkvæði gegn því. Varðandi orð hv. þm. Skúla Helgasonar rétt áðan er rétt að geta þess að miðað við viðbrögð þeirra sem eiga að starfa eftir þessum lögum, hvort sem um er að ræða stéttarfélög eða fyrirtæki, virðist hafa mistekist að ná einhverri sátt um þetta frumvarp.

Virðulegi forseti. Þetta mál er því miður mjög dæmigert fyrir hæstv. ríkisstjórn. Stóru málin, eignarhaldið, staða Ríkisútvarpsins eru ekki með í fjölmiðlalögum. Síðan ætla menn að setja …  
            

Gefa hv. ræðumanni hljóð.

Hv. þm. Mörður Árnason hagar sér svipað og þegar ég ræddi gömlu fjölmiðlalögin, en það er annað mál. Síðan á að setja nýja eftirlitsstofnun, fjölmiðlanefnd, af því að Fjölmiðlastofa var óvinsæl. Það veit enginn nákvæmlega hvað hún á að gera en það er full ástæða til að hafa áhyggjur. Ég vek athygli á því að um leið leggja menn niður útvarpsréttarnefnd sem virkaði vel og var ódýr í rekstri. 

Virðulegi forseti. Með þessu frumvarpi verða settar skýrar, lýðræðislegar grundvallarreglur um fjölmiðla þar sem tjáningarfrelsið verður haft í heiðri. Tryggð verður hlutlægni í frétta- og fréttatengdu efni ásamt því að tryggja betur stöðu blaðamanna, fjölmiðlamanna og heimildarmanna. Vinnunni er hins vegar ekki lokið. Við eigum eftir að tryggja betur fjölbreytni með skýrum reglum um eignarhald og stuðning við staðbundna fjölmiðla og prentmiðla. Við eigum eftir að endurskoða stöðu RÚV og aðskilja samkeppnisrekstur betur frá almannaútvarpinu. Afstaða og málflutningur þeirra sem talað hafa gegn frumvarpinu eru byggð á misskilningi og því miður vankunnáttu og fordómum  
            

Við stöndum hér í miðri atkvæðagreiðslu og menn koma upp og ræða atkvæðagreiðsluna.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir fór eiginlega með þá ræðu sem mig langaði til að flytja um málið. Þetta er jákvætt mál fyrir blaðamenn og unnendur tjáningarfrelsis, þetta er gott mál fyrir fjölmiðla og þá sem vilja huga að umhverfi þeirra. Það er þúsund sinnum betra mál en fjölmiðlalögin voru árið 2004, svo því sé vandlega til haga haldið í þessari umræðu. Ég ætla að styðja þetta mál.

Forseti. Ég hef lengi verið efasemdamaður um að sett sé löggjöf um fjölmiðla og var hálfvolgur gagnvart þessu frumvarpi þótt það sé nokkuð betra en það frumvarp sem áður var til umræðu og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og Sigurður Kári Kristjánsson studdu duglega ásamt öðrum á sínum tíma.  Þegar frumvarpið er skoðað af hreinskilni, einlægni og sanngirni eru í því fjölmörg framfaramál og réttarbætur og endanlega sannfærir mig um gagnsemi þessa frumvarps einörð andstaða Sjálfstæðisflokksins í þessum sal. 
            

Virðulegi forseti. Á síðustu árum hafa verið miklar deilur í þessum sal um löggjöf varðandi fjölmiðla. Þar hafa þrjú atriði staðið upp úr: Málefni Ríkisútvarpsins, staða þess á auglýsingamarkaði og eignarhald á fjölmiðlum. Á engu þessara atriða er tekið í þessu frumvarpi og það lýsir því að núverandi ríkisstjórn hefur gefist upp á því verkefni að reyna að leiða þann ágreining til lykta. Ég get ekki sætt mig við þær valdheimildir sem fjölmiðlanefnd eru faldar í þessu frumvarpi og kunna að stríða gegn tjáningarfrelsi ef þannig er haldið á málum. Og hvað sem hv. stjórnarliðar segja, og jafnvel hv. þm. Eygló Harðardóttir, hafa flestir þeir sem hafa fjallað um málið gert við það alvarlegar athugasemdir. Það geri ég líka og segi nei.

Frú forseti. Enn og aftur gerist það í atkvæðaskýringu að hv. 7. þm. Suðurkjördæmis, Eygló Harðardóttir, vegur að öðrum þingmönnum um leið og hún gerir grein fyrir atkvæði sínu. Hún sagði að þeir þingmenn sem greiddu atkvæði gegn frumvarpinu gerðu það af vankunnáttu. Ég hef setið í menntamálanefnd frá því að frumvarpið kom fyrst inn. Ég hef tekið þátt í allri vinnu þar og ég frábið mér slíkan málflutning. Ég geri alvarlegar athugasemdir við fundarstjórn forseta að hv. þingmaður geti ítrekað komið í atkvæðaskýringu og gengið með þessum hætti á rétt annarra þingmanna.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg hvort það er hlutverk fundarstjóra að ræða hörundsæri hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur vegna þess sem ég segi í ræðustól. Ég beindi ekki orðum mínum sérstaklega til hv. þingmanns og þess vegna finnst mér mjög einkennilegt að hún skuli taka þeim svona persónulega. Ég tek það sérstaklega fram þannig að það verði enginn misskilningur að Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur sinnt starfi sínu í menntamálanefnd mjög vel og á mjög mikið í þeim efnislegu breytingum sem gerðar voru á frumvarpinu. Þess vegna finnst mér mjög leitt að hún skuli ekki alla vega hafa setið hjá við afgreiðslu málsins en hún verður sjálf að útskýra hver ástæðan er fyrir því.  
            

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gefa forseta tóm til að halda áfram atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur um fundarstjórn forseta. Þrátt fyrir að hv. þm. Eygló Harðardóttir hafi komið hér upp undir þessum lið og staðfest Íslandsmet sitt í oflæti en undanskilið einn hv. þingmann dómhörku sinni, breytir það engu um þá gagnrýni sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir hefur varðandi málið. Ég tek undir þá gagnrýni.

Virðulegi forseti. Hér greiðum við atkvæði um grunngerð landupplýsinga. Ég hef haft miklar efasemdir um frumvarpið í umhverfisnefnd en tek það fram að starf nefndarinnar hefur verið mjög gott í þessari umferð. Ég hef aðallega haft áhyggjur af viðauka III sem tekur gildi 2019 þar sem þá á að opna upplýsingagátt. Í viðauka III er m.a. ákvæði um að upplýsingar um heilsu manna og öryggi eigi að fara inn í þá upplýsingagátt og einnig varðandi dreifingu fólksfjölda og lýðfræði. Í svona fámennu landi er ég hrædd um að hægt verði að rekja upplýsingarnar. Persónuvernd hefur komið á fund nefndarinnar og reynt að segja okkur að svo sé ekki, en mér finnst að við Íslendingar eigum að njóta vafans í þessu sambandi og þess vegna sit ég hjá við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði um lokafjárlög ársins 2009 og fjárlaganefnd hefur farið vel yfir málið, m.a. með Ríkisendurskoðun, og er ástæða til að samþykkja frumvarpið. Vinnubrögð við gerð lokafjárlaga hafa verið gagnrýnd, ekki aðeins núna heldur árum saman. Fjárlaganefnd mun gefa Alþingi skýrslu um helstu athugasemdir Ríkisendurskoðunar hvað þetta varðar og hvað varðar ríkisreikning ársins 2009 og gera tillögur að umbótum.

Virðulegi forseti. Við greiðum nú atkvæði í lok 2. umr. um lokafjárlög árið 2009 á miðju ári 2011. Ég vil að það komi skýrt fram að þeir þingmenn sem greiða atkvæði með þessu frumvarpi eru í raun og veru að setja pósitíft ákvæði á ríkisábyrgðir í skilningi ríkisábyrgðarlaga. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning koma tvær alvarlegar athugasemdir um yfirtöku á innstæðum, annars vegar í SPRON og hins vegar í Straumi – Burðarási. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt er þar um pólitíska yfirlýsingu að ræða en ekki um að það sé ríkisábyrgð í skilningi ríkisábyrgðarlaga. Það kom mjög skýrt fram í andsvari hæstv. fjármálaráðherra við hv. þm. Pétur Blöndal sl. haust að hér væri um pólitíska yfirlýsingu að ræða, en þeir hv. þingmenn sem greiða þessu atkvæði eru í raun og veru að setja það ákvæði pósitíft inn á þau ríkisábyrgðarlög sem hæstv. ráðherra hefur hingað til ekki samþykkt að verði gert. Ég vil að hv. þingmenn geri sér grein fyrir því.

Frú forseti. Ég geri athugasemd við hversu seint þetta frumvarp er fram komið og ég held að menn ættu að sýna miklu meiri aga í fjármálum ríkisins. Það er of mikil lausung og ég tek undir það sem hv. þm Ásbjörn Óttarsson nefndi rétt áðan að ríkisábyrgðir eru gjörsamlega á floti. Það kemur fram í því svari hæstv. fjármálaráðherra sem hv. þingmaður nefndi að það er ekki ríkisábyrgð á innstæðum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá tillögu sem fram kemur frá minni hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Það er að mörgu leyti mjög áhugavert mál en eins og kemur fram í nefndaráliti minni hluta þarf að skoða hvaða leiðir eru færar til að selja veiddan afla þegar fyrir liggur að við munum fara að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hef saknað þess mjög í umræðunni um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu hvað lítið hefur verið rætt um þann hluta. Mat mitt er að meginástæðan fyrir þeim ágreiningi sem verið hefur um fiskveiðistjórnarkerfið sé fyrst og fremst aðgangur að aflanum. Ég hef skoðað þær tillögur sem fram hafa komið og þær umsagnir og aðrar hugmyndir sem uppi eru og tel að það sé mjög mikilvægt að málið komi aftur inn í þingið þegar hið boðaða frumvarp um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu kemur hingað inn. Ég vonast til að menn hafi í huga að það er ekki markmið laga um fiskveiðistjórn að hámarka verðmætasköpunina  
            

Frú forseti. Ég er tiltölulega mjög hlynntur efni þeirrar ályktunartillögu sem liggur fyrir en ég vil ekki fá hana til ríkisstjórnarinnar. Ég vil miklu frekar að hún komi til umræðu í þinginu. Mjög margir þingmenn hafa haft áhuga á þessu málið og ég hef í fortíðinni flutt mál sem eru skyld því. Ég mun þess vegna sitja hjá við afgreiðsluna.

Hæstv. forseti. Byggðaáætlun kemur nú í annað skipti til Alþingis. Hún var flutt í fyrra en umræðan kláraðist ekki þá en hún er nú á lokastigum. Það hefur verið góð samstaða í nefndinni við að vinna þær tillögur sem hér eru settar upp. Átta af níu nefndarmönnum leggja til tvær breytingartillögur og átta af níu nefndarmönnum skrifuðu upp á nefndarálitið, að vísu þrír með fyrirvara. Við ræddum það í gær. Það eru tvær merkilegar breytingartillögur við byggðaáætlunina og það er mjög merkilegt að við skulum ná svo gott sem fullri samstöðu í nefndinni um áætlunina þótt hún sé seint komin fram. En þær tvær breytingartillögur sem fluttar eru eru til mikilla bóta, finnst mér. Það er annars vegar að forsætisráðherra skuli flytja fyrir hönd ríkisstjórnar sinnar munnlega skýrslu um framgang byggðaáætlunar í upphafi árs 2012, og hins vegar um jöfnun lífsskilyrða, að lífskjör séu sem jöfnust um land allt ásamt frelsi til búsetu. Fyrstu aðgerðirnar eru að við einhendum okkur í jöfnun 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um stefnumótandi byggðaáætlun. Ég vil lýsa sérstakri ánægju með þessa áætlun, einkum að við tökum það sérstaklega fram að við leggjum mikla áherslu á jöfnun lífsskilyrða og komum þá inn á jöfnun húshitunarkostnaðar og flutningsjöfnun, en þessir tveir þættir hafa verið það sem staðið hefur byggð víða um land fyrir þrifum. Milli landshluta eru mismunandi búsetuskilyrði vegna þess að ekki hefur verið hugað að jöfnun í því sambandi. Ég bind miklar vonir við það átak sem kynnt hefur verið fyrir Vestfirði þar sem talað er um að vinna að jöfnun húshitunar og flutningskostnaðar. Ríkisstjórnin hefur kynnt að tillögur í þeim efnum muni koma fram á þessu ári og ég bind miklar vonir við það.

Frú forseti. Nú er loksins komin til afgreiðslu stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2010–2013 en nú er árið 2011 þannig að áætlunin virðist ná eitthvað aftur í tímann sem er algjör nýlunda í áætlanagerð á hv. Alþingi. Við þekkjum það líka að hæstv. ríkisstjórn hefur haft mjög falleg orð um marga málaflokka; skuldir heimila, skuldir fyrirtækja og hvernig vinna eigi með markvissum hætti að úrlausn þeirra, og öll þekkjum við hvernig til hefur tekist í þeim efnum. Nú eru vissulega komin mjög fögur fyrirheit í byggðamálum og vonandi verða þau að veruleika. En miðað við hvernig ríkisstjórnin hefur framfylgt orðum sínum dreg ég mjög í efa að þessi byggðaáætlun muni ná fram að ganga, a.m.k. undir forustu þessarar ríkisstjórnar. 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að í þessu máli gildir hið fornkveðna að seint koma sumir en koma þó. Í þessu plaggi er margt ágætt en mikilvægi þess er kannski ekki mikið vegna annarrar vinnu sem ríkisstjórnin hefur látið fram fara eins og 20/20-áætlunin og annað slíkt. En vegna breytingartillögu þeirrar sem fram kemur þar sem lögð er áhersla á að jafna beri lífskjör allra Íslendinga þannig að þeir geti valið sér búsetu óháð efnahagslegum aðstæðum mun ég styðja málið en með þessum fyrirvara.

Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að byggðaáætlunin sé loksins að komast í gegnum þingið. Það skiptir máli að það séu undirstöður undir þeim byggðaaðgerðum sem við erum í og þegar er lagt af stað með á grundvelli þessarar áætlunar, svo sem fjármögnun vaxtarsamninga sem eru lunginn í þessari byggðaáætlun þar sem fólk heima í héraði tekur ákvarðanir um atvinnuskapandi verkefni. Mér þykir miður ef einhverjir hv. þingmenn sjá ekki kostina við það og hafa ákveðið að styðja ekki þessa byggðaáætlun. Mér þykir líka mikilvægt að það komi fram að þessi byggðaáætlun var lögð fram í tæka tíð. Hún hefur bara gengið treglega í gegnum þingið sem er bagalegt þar sem við erum auðvitað bundin að lögum um að skila inn byggðaáætlun á ákveðnum tíma. Loksins er þetta að takast en það hefur tekið okkur tvo vetur að koma byggðaáætluninni í gegnum þingið. 

Hæstv. forseti. Ég ætla að lýsa yfir ánægju minni með þá byggðaáætlun sem nú er til afgreiðslu og ég styð hana heils hugar. Áætlunin tekur á mörgum af brýnustu hagsmunamálum landsbyggðarinnar. Ég tel það til mikilla bóta að forsætisráðherra flytji Alþingi skýrslu um framgang áætlunarinnar og stöðu byggðamála í landinu og skapi þannig umræðu í þinginu um þetta mikilvæga mál. Ég treysti því, virðulegi forseti, að byggðaáætluninni verði fylgt eftir af krafti og að horft verði til reynslu Norðurlandaþjóðanna og framkvæmda þar varðandi jöfnun lífsskilyrða, flutningskostnaðar o.fl.

Virðulegi forseti. Eins og forseti hefur eflaust tekið eftir virðist vera einhver óeirð og pirringur í mannskapnum í þingsal. Ég óskaði eftir því að fá að koma upp og ræða fundarstjórn forseta því að ég vænti þess að forseti hafi ákveðinn skilning á ýmsu sem komið hefur fram í ræðustól. Fram kom í orðum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að hann teldi mig sýna oflæti í ræðustól eða alla vega í störfum mínum á Alþingi. Ef það er oflæti að vilja ekki sitja og standa eins og sjálfstæðismenn vilja verð ég víst að viðurkenna að það á ágætlega við um mig. Það er nokkuð sem hefur einkennt mig árum saman og ég sef eins og ungabarn þrátt fyrir það. Það sama gildir um alla aðra stjórnmálaflokka. Ég er hér til að tala máli Framsóknarflokksins og það verða menn bara að sætta sig við. Ég mun halda áfram að gera það eins vel og ég get. 
            

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að taka þátt í þessum deilum sem átt hafa sér stað heldur ræða fundarstjórn forseta og spyrja hana um dagskrána sem liggur fyrir fundinum. 16. mál á dagskrá þessa þingfundar er Stjórnarráð Íslands, heildarlög, stjórnarfrumvarp. Eftir því sem ég best veit var það frumvarp afgreitt úr ríkisstjórn í ágreiningi. Ég veit ekki betur en að hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra hafi lýst andstöðu sinni við frumvarpið og að hæstv. innanríkisráðherra hafi gert athugasemdir og fyrirvara við það. Í orðabók minni eru stjórnarfrumvörp öll þau frumvörp sem ríkisstjórnin flytur og leggur fram, en svo virðist ekki vera í þessu tilviki. Mig langar því til þess að spyrja hæstv. forseta hvort 16. mál á dagskrá fundarins, Stjórnarráð Íslands, stjórnarfrumvarp, standi undir nafni eða hvort það eigi kannski frekar að flytja það sem þingmannamál.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 64/1994, um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum hvað varðar reglur um hreindýraveiðar, leiðsögumenn með hreindýraveiðum og skiptingu arðs af hreindýraveiðum. Tilgangur breytingarinnar er að gera frekari kröfur til veiðimanna hreindýra, setja skýrari ákvæði varðandi leiðsögumenn og kröfur til þekkingar þeirra. Enn fremur að gera skýrari ákvæði um arðsúthlutun til landeigenda ásamt því að gera auknar kröfur þar að lútandi. Í frumvarpinu er lagt til að veiðimenn hreindýra hafi staðist verklegt skotpróf á síðustu tólf mánuðum áður en þeir fara til hreindýraveiða. Með verklegu skotprófi fæst úr því skorið hvort veiðimaður hafi færni til að fella dýr á réttan hátt og án óþarfa þjáninga, en það er talið mikilvægt með tilliti til dýraverndarsjónarmiða. Í frumvarpinu er kveðið á um hlutverk leiðsögumanna með hreindýraveiðum og ber þeim að sjá til þess að veiðar séu í samræmi við lög og reglur. Jafnframt eru í frumvarpinu talin upp þau skilyrði sem umsækjandi um leyfi til leiðsögu með hreindýraveiðum þarf að uppfylla til að geta hlotið leyfið og fengið endurnýjun leyfis. Meðal annars eru gerðar kröfur um að umsækjandi hafi staðist verklegt skotpróf, hafi þekkingu og reynslu af veiðum, fláningu og meðferð afurða hreindýra, hafi sótt námskeið Umhverfisstofnunar og lokið prófum í kjölfar þeirra með fullnægjandi árangri og hafi leiðsagt með hreindýraveiðum undir leiðsögn starfandi leiðsögumanns. Enn fremur er í frumvarpinu kveðið á um að Umhverfisstofnun haldi námskeið fyrir umsækjendur um leyfi til leiðsögu með hreindýraveiðum og heimild fyrir Umhverfisstofnun að taka gjöld fyrir slík námskeið, verkleg skotpróf og útgáfu og endurnýjun leyfa fyrir leiðsögumenn. Setur ráðherra gjaldskrá að fengnum tillögum Umhverfisstofnunar. Samkvæmt frumvarpinu verður aðeins heimilt að úthluta arði af hreindýraveiðum til þeirra sem heimila hreindýraveiðar á landi sínu allt veiðitímabilið. Það er talið nauðsynlegt fyrir fyrirkomulag hreindýraveiða að sem flestir landeigendur leyfi veiðar á landi sínu. Veiðitímabilið er tiltölulega stutt og hreindýrakvóti getur verið stór en með því að hafa allt veiðitímabilið á sem flestum stöðum er hægt að dreifa veiðunum skynsamlega á veiðitímabilinu. Það dregur einnig úr líkum á því að fjöldi veiðimanna sé á sama veiðistað undir lok tímabilsins með tilheyrandi álagi á veiðisvæðum og árekstrum milli hópa, leiðsögumanna og veiðimanna. Enn fremur er talið sanngjarnt að aðeins þeir landeigendur sem leyfa veiðar á landi sínu allt veiðitímabilið fái úthlutað arði. Virðulegur forseti. Ég hef rakið hér meginefni frumvarpsins og legg til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hæstv. umhverfisnefndar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir ræðuna. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvernig hagað hefði verið samráði við þá aðila sem telja má að eigi hagsmuna að gæta í þessum efnum. Nú er um að ræða mál sem bæði hefur ákveðna staðbundna skírskotun - þá er ég að hugsa um sveitarfélög og landeigendur á því svæði fyrir austan þar sem hreindýraveiðar eru stundaðar - og eins varðandi samtök skotveiðimanna, en í hópi þeirra hefur verið mikill og vaxandi áhugi á veiðum. Þá má jafnframt benda á samtök leiðsögumanna sem hafa mikla hagsmuni en um leið mikla þekkingu á þessu sviði. Það eru fyrst og fremst þessi atriði, hæstv. forseti, sem ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðherra um að þessu sinni, hvernig samráðinu hefði verið háttað og hver væru viðbrögð mismunandi hagsmunaaðila til frumvarpsins.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Því er til að svara að þeir aðilar sem hann taldi upp fengu frumvarpið til umsagnar og komu svör frá velflestum þeirra, þó ekki öllum, en engin sem snerust um andstöðu við þessi áform enda telja flestir að það horfi til bóta í þessu umhverfi að nálgast þessi mál af meiri fagmennsku og metnaði en við höfum gert. Við höfum að vísu gert hluta af þessu með öðrum hætti en að setja það inn í löggjöf en menn hafa sammælst um að það fari betur á því að hafa þessi mál inni í löggjöfinni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir svarið. Ég játa að ég hafði ekki tök á að kynna mér gögn málsins áður en það kom á dagskrá þingsins en mun að sjálfsögðu gera það í umhverfisnefnd. Ég skil þá hæstv. ráðherra sem svo að allvíðtæk sátt sé um þær efnislegu tillögur sem er að finna í viðkomandi frumvarpi. Það er auðvitað til bóta ef svo er og mikilvægt að mál af þessu tagi þar sem hagsmunir margra koma við sögu, bæði staðbundnir, þ.e. sem snerta landeigendur, íbúa fyrir austan og sveitarfélög, og þá sem stunda veiðarnar og vinna við aðstoð við veiðimenn, að reglur af þessu tagi séu afgreiddar í sem bestri og víðtækastri sátt. Ég vildi að öðru leyti segja að málið hlýtur að fá vandaða umfjöllun í umhverfisnefnd en eins og reglan er verður það vafalaust þannig að því víðtækari sem sáttin er um efnisatriðin því léttari reynist okkur vinnan á þessum vettvangi í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynningu hennar á málinu. Málið er mjög seint fram komið eins og við sjáum og áttum við nú von á því miklu fyrr. Ef ég skildi svör hæstv. ráðherra rétt við spurningum hv. þm. Birgis Ármannssonar var málið unnið í góðri samvinnu við hagsmunaaðila, en það vantar svolítið á það eins og við þekkjum varðandi Vatnajökulsþjóðgarðinn. Ég er búinn að lesa það yfir og það eru nokkrir hlutir sem ég vil fá betri skýringu á. Í 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: „Áður en veiðimaður fer til hreindýraveiða skal hann hafa staðist verklegt skotpróf á síðustu tólf mánuðum.“ Það þarf að fá betri útskýringu á því. Þýðir það að veiðimenn þurfi að fara í verklegt skotpróf sem þeir þurfa að greiða fyrir á hverju einasta ári? Það væri gott að fá upplýsingar á því. Það er gríðarlega mikil breyting frá því sem verið hefur á Íslandi, enda æfa skotveiðimenn sig alla jafna að skjóta áður en þeir fara á veiðar því að enginn vill lenda í því að hitta ekki í mark þó að það geti alltaf komið fyrir. Það er nú ekki alveg þannig að hægt sé að búa til það bírókratíska kerfi að hreindýraveiðimenn skjóti frekar en aðrir veiðimenn alltaf beint í mark, það er ekki raunhæft. Það er alveg sama hvað við mundum leggjast í mikla vinnu á hv. þingi, við gætum ekki komið því svo fyrir. Það eru jafnvel þess dæmi að stjórnmálamenn hitti ekki í mark í málflutningi sínum og það er ekkert öðruvísi með þetta mál þó svo að ég telji veiðimenn alla jafna vera betur undirbúna en stjórnmálamenn þó að það sé auðvitað misjafnt. Síðan er hér ansi umfangsmikil lýsing á því hvaða skilyrði þurfi að uppfylla til að fá leyfi sem leiðsögumaður. Ég tel að það hefði verið skynsamlegt að endurskoða leyfi fyrir leiðsögumenn og það mætti svo sannarlega að skerpa og herða á ýmsu ef svo ber undir, þó svo að ég haldi að þessar tegundir veiða hafi gengið vel. Þeir leiðsögumenn sem eru að störfum núna eru vanir einstaklingar sem þekkja vel bæði til veiða og aðstæðna og það er afskaplega mikilvægt að svo sé áfram. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hversu títt þurfi að endurnýja skotveiðileyfið. Ég get ekki séð það með því að lesa þennan texta hversu oft leiðsögumaður þarf að endurnýja leyfi sitt. Er það á fimm ára fresti, tíu ára fresti eða hvað? Síðan vekur athygli mína sá þáttur sem kemur fram á bls. 2, með leyfi forseta: „Vilji leiðsögumaður bæta við sig veiðisvæðum hvort sem er við endurnýjun eða í öðrum tilvikum þarf hann að auki að standast próf í staðháttum á viðkomandi veiðisvæði.“ Það tengist spurningunni varðandi endurnýjunina en þetta virðist vera ansi yfirgripsmikið námskeið og það er svo sem ekkert að því. Hins vegar spyr ég mig hvort það væri ekki æskilegra að í námskeiðinu væru tekin fyrir öll veiðisvæðin. Þegar ég fer yfir frumvarpið sýnist mér að það væri afskaplega skynsamlegt fyrir hv. þingnefnd að fara yfir málið með þeim gleraugun að við séum ekki að búa til óþarfautanumhald og óþarfakostnað og setja skilyrði sem ekki tengjast beinlínis þeim markmiðum sem við viljum öll ná, þ.e. að viðhöfð sé góð veiðimennska og að siðferði veiðimanna sé haft í hávegum. Þegar menn skoða lög og reglugerðir sem eru um þessar veiðar virðist vera að það hafi verið samið af aðilum sem lítið þekkja til. Það er auðvitað ekki gott og þekki ég það ágætlega sjálfur. Virðulegi forseti. Ég spyr þessara þriggja spurninga: Þarf veiðimaður að fara í verklegt skotpróf á hverju einasta ári og á það þá við um fleiri tegundir veiða? Það er ekkert öðruvísi í eðli sínu að skjóta hreindýr en önnur dýr. Hver verður kostnaðurinn við það og hvernig fer það fram? Um þúsund dýr eru veidd á hverju ári og er talað um að skila eigi inn leyfinu fyrir 1. júlí. Ég held að um tvö þúsund manns sæki um leyfi ár hvert. Það er því afar umfangsmikil starfsemi ef menn þurfa að sækja um og fara í gegnum verklegt skotpróf á hverju ári. Það væru þá tvö þúsund einstaklingar sem þyrftu að fara í skotpróf aftur. Auðvitað hafa allir þeir sem fengið hafa leyfi uppfyllt ákveðnar hæfniskröfur þannig að það er ekki eins og menn séu að gera þetta í fyrsta skipti. Síðan væri mjög gott, virðulegi forseti, ef hæstv. ráðherra svaraði jafnframt spurningum mínum varðandi leiðsögumennina.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi um breytingu á lögum um vernd og friðun og veiðar á villtum fuglum og spendýrum. Ég hef sjálf ferðast mikið um slóðir hreindýra og hef komið að illa útlítandi dýrum sem hafa verið skotin þar sem menn hafa ekki hitt í mark. Ég tel afar mikilvægt og það er til mikils að vinna að setja mjög skýrar reglur fyrir veiðimenn og leiðsögumenn þannig að ég tel að þetta sé mjög af hinu góða. Það er ekki mjög fjölbreytilegt dýralíf á Íslandi. Hreindýrin hafa verið hér frá 1771 og voru nær útdauð á landinu þar til lítill stofn fannst inni á Kringilsárrana. Þetta er ekki stór stofn. Við þurfum að stíga mjög varlega til jarðar. Ég fagna þessum tillögum og styð þær eindregið.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að það séu reglur um þessar veiðar sem aðrar en ég hef ekki heyrt að menn hafi verið á þeirri skoðun að þetta hafi gengið illa. Hv. þingmaður nefnir að stofninn sé ekki stór. Hann er að stækka jafnt og þétt, það er enginn vafi um það í huga mínum. Ein af ástæðunum fyrir því er að það hefur verið virkt veiðieftirlit. Ég held að það sé mjög mikilvægt í þessu að það sé ekki þannig að það verði að setja reglur til þess að setja reglur. Menn verða að nálgast málið út frá því hvaða markmiðum þeir ætla að ná og nýta þekkingu þeirra sem stunda þessar veiðar. Enginn þekkir þær betur en þeir, með fullri virðingu fyrir góðu fólki í ráðuneytum og Umhverfisstofnun. Við erum nú að sjá afleiðingar samráðsleysis varðandi Vatnajökulsþjóðgarð sem eru mjög alvarlegar. Þar er verið að ganga á rétt okkar Íslendinga til að nýta náttúruauðlindirnar sem er hálendið. Það má ekki gerast í þessu máli. Það er algjörlega ömurlegt þegar dýr eru særð. Það er því miður ekki bundið við hreindýr. Ég held nú að það leiðsögumannakerfi sem verið hefur hér fram til þessa hafi gert það að verkum að slíkt heyri til undantekninga. Eins og ég nefndi áður, og það skiptir máli að hv. þingmenn meti það, getum við ekki, sama hversu vönduð lagasetningin er, tryggt að veiðimenn hitti alltaf í mark, því miður. En við getum tryggt umgjörðina, að það séu sem minnstar líkur á því að dýr særist og séu ekki aflífuð strax.

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna um málið og ætla að fara yfir þær spurningar sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bar upp í ræðu sinni. Ég vil geta þess í byrjun að þetta mál er sett fram fyrst og fremst að tillögu Umhverfisstofnunar sem er það stjórnvald sem hefur haft utanumhald og umsjón með málinu. Þar er gríðarlega mikil þekking á málinu og auðvitað er frumvarpið byggt á góðu samráði og samstarfi við þá sem gerst til þekkja á svæðinu. Eins og ég kom að í andsvari við hv. þm. Birgi Ármannsson liggur víðtæk sátt til grundvallar þessu frumvarpi og er það sett fram af ýmsum ástæðum. Má þar meðal annars nefna það sem fram kom áðan varðandi dýraverndarsjónarmiðin, að gert er ráð fyrir því að verklegt skotpróf síðustu 12 mánuði dragi, eins og fram kemur í frumvarpinu, úr hættunni á því að illa fari, þ.e. að dýr séu særð en ekki felld. Gert er ráð fyrir því að sérhver veiðimaður undirgangist þetta próf á hverju ári en það er í sjálfu sér óútfært með hvaða hætti það er gert. Gjaldtökuheimild fyrir Umhverfisstofnun er til staðar í frumvarpinu. Það er væntanlega eitthvað sem nefndin mun taka til frekari skoðunar og umfjöllunar. Þingmaðurinn spyr líka varðandi skilyrðin sem fram koma í 2. gr. frumvarpsins, ef ég man rétt, þ.e. listann yfir þau skilyrði sem leiðsögumenn þurfa að uppfylla. Það eru skilyrði sem voru að meginstofni til í reglugerð áður. Það er því ekki verið að þyngja það heldur er verið að styrkja stöðu þessara skilyrða í lögunum. Menn telja þessum skilyrðum betur valinn staður í lögunum sjálfum. Þingmaðurinn spyr líka um endurnýjun leyfa fyrir leiðsögumenn. Þar er því til að svara að í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að leyfið gildi til fjögurra ára. Jafnframt var spurt um nýja staðsetningu, þ.e. að leiðsögumenn þyrftu að gangast undir nýtt próf ef um flutning á milli svæða væri að ræða. Það er gert til þess að fullvíst sé að viðkomandi leiðsögumaður hafi þá staðþekkingu sem til þarf til að geta leiðbeint um það svæði ef hann flytur sig á milli svæða. Þetta er allt saman gert í góðri sátt, eins og ég gat um áðan í framsögu minni. Málið hefur verið sent til umsagnar til sveitarfélaganna og Félags leiðsögumanna og þeirra aðila sem að því koma með einhverju móti. Ég vænti þess og vonast til að það verði eins og bent hefur verið á í umræðunum til þess að umhverfisnefnd eigi létt með að vinna málið til loka þar sem það samráð sem þegar hefur verið haft hefur verið farsælt og ekki hafa komið upp ágreiningsraddir við samningu og framlagningu þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir skýr svör. Ég held hins vegar að ekki sé hægt að hafa í lausu lofti hluti eins og gjaldtökuna eða hvernig menn ætla að framkvæma þessi verklegu skotpróf. Gefum okkur bara að hér eigi að halda 2.000 skotpróf, gæti verið meira, gæti verið 2.500 þess vegna, á hverju einasta ári - ég hef ekki hugmynd um það því að það hefur ekki komið fram. Hvar ætla menn að halda þau? Eiga þau að vera hér í Reykjavík? Eiga skotveiðimenn alls staðar að af landinu, m.a. þeir sem skjóta fyrir austan, að koma hingað? Er það umtalsverður kostnaður ofan á þann kostnað sem tengist þessari veiðimennsku? Ég held að menn þurfi að fara yfir það. Sömuleiðis vil ég vekja athygli á því að það hefur ekki verið haldið námskeið í 10 ár, að held ég, jafnvel meira, ég man það ekki nákvæmlega. Ég spurði hæstv. ráðherra í haust hvenær haldið yrði námskeið. Hæstv. ráðherra upplýsti mig um að það yrði núna í vor. Það hefur ekki enn þá verið haldið. Það væri ágætt að vita nákvæmlega hvenær það verður haldið. Og eins og varðandi hinn þáttinn - ég geri auðvitað engar athugasemdir við að menn verði að þekkja staðhætti viðkomandi veiðisvæðis, en ef við gefum okkur að leiðsögumenn fari á milli svæða og þurfi alltaf að fara á nýtt námskeið út af nýju svæði og ef þessi námskeið eru haldin á 10 ára fresti þá gengur það nokkuð hægt. Sömuleiðis leyfi ég mér að hafa áhyggjur af framkvæmdum verklegra skotprófa því að ef menn eru ekki búnir að hugsa það alla leið býður það hættunni heim.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir spurningarnar. Það er nú ekki alveg svo að menn hafi ekki hugsað málin eða útfærsluna með einhverju móti í frumvarpinu en talið var rétt að halda því opnu með hvaða hætti útfærslan yrði. Að sjálfsögðu verður námskeið eða skotpróf haldið víðar en á höfuðborgarsvæðinu. Ég tel það liggja í hlutarins eðli að þau verði haldin þar sem þeirra er þörf og þá væntanlega fyrir austan líka. Þingmaðurinn spyr jafnframt um leiðsögumannanámskeið hjá Umhverfisstofnun sem er rétt að hafa ekki verið haldin um hríð. En eftir því sem mér er sagt og ég hef verið best upplýst um er á dagskrá hjá Umhverfisstofnun að halda slíkt námskeið fyrir leiðsögumenn á næstu mánuðum, þannig að ég vænti þess að það verði gert. Þingmaðurinn spyr líka um staðháttapróf. Það er náttúrlega spurning um hvort staðháttaprófin eða prófin sem ný staðsetning útheimtir séu hluti af heildarprófi leiðsögumanna eða hvort þau séu próf sem tekin eru sérstaklega þegar leiðsögumaðurinn hyggst flytja sig milli svæða. Það eru allt saman þættir sem á eftir að útfæra. Ég vænti þess að það verði útfært m.a. með Félagi leiðsögumanna og þeim sem þekkja best til á svæðunum. Það er enginn vilji til annars en gera það þannig.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að hæstv. ráðherra skilji að ég gangi svolítið fast eftir þeim vegna þess að oft hafa verið gefin góð fyrirheit sem hafa síðan ekki gengið eftir. Við þekkjum það t.d. varðandi Vatnajökulsþjóðgarð. Ef annað ástand væri í landinu væri mun meiri umræða um það, en við munum ræða það síðar við annað tækifæri. Ég bið hæstv. ráðherra að vera nákvæmari varðandi tímasetningu námskeiðs. Þetta er svipað svar og ég fékk í haust frá hæstv. ráðherra. Það munar miklu hvort það verður haldið á næstu mánuðum eða í næsta mánuði eða eftir fjóra eða fimm mánuði. Það er mjög mikilvægt að það sé skýrt. Eftir því sem ég veit best er framkvæmdin þannig þegar veiðimenn fara til veiða: Leiðsögumaður tekur viðkomandi veiðimann í eins konar skotpróf, þ.e. hann er látinn skjóta áður en haldið er til veiða, bæði til þess að stilla byssur og til að kanna hvort veiðimaðurinn sé ekki vel stemmdur gagnvart veiðunum. Þegar slys verða, þ.e. ef menn hitta ekki í mark, er það vanalega af öðrum aðstæðum en að viðkomandi veiðimaður hafi skotið úr byssunni og ekki hitt í mark þegar það er stopp o.s.frv. Ef menn verða að fara í verkleg próf verða að vera til þess aðstæður sem ekki eru alls staðar á landinu. Það er gríðarlegur fjöldi sem þarf að fara í próf samkvæmt tillögunum. Það er örugglega mjög auðvelt að búa til mikið batterí í kringum það með miklum kostnaði. Ef hæstv. ráðherra getur ekki upplýst okkur frekar um hugsunina í því ætla ég að hvetja hv. nefnd til þess að fara vel yfir málið.

Virðulegur forseti. Ég get svo sem ítrekað það og áréttað við hv. þingmann að leiðsögumannapróf er á dagskrá Umhverfisstofnunar en ég veit ekki nákvæmlega um dagsetninguna. Ég vona að þingmaðurinn virði mér það til vorkunnar að ég sé ekki með dagskrá yfir væntanleg námskeið Umhverfisstofnunar á hraðbergi, en ég vænti þess að það verði okkur báðum létt að leita eftir upplýsingum um það á ágætri heimasíðu stofnunarinnar. Ég vænti þess líka að við deilum þeim meginmarkmiðum og þeirri sýn sem lögð eru til grundvallar þessari lagabreytingu, þ.e. að við nálgumst þetta verkefni eins og aðra umgengni um íslenska náttúru af sífellt meiri fagmennsku. Ég finn það í ítrekuðum orðum hv. þingmanns að hann ætlar að freista þess að koma mér í umræðu um Vatnajökulsþjóðgarð undir þessari umræðu. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála og frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins. Frumvörpunum er ætlað að tryggja að reglur íslenskra laga samræmist Árósasamningnum sem gerður var í Árósum í Danmörku 25. júní 1998 og öðlaðist gildi 30. október 2001. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs kemur m.a. fram að innleiðingu Árósasamningsins í íslenskan rétt skuli hraðað og nauðsynlegar lagabreytingar kynntar. Til stendur að fullgilda samninginn hér á landi og eru frumvörpin liður í því ferli. Árósasamningurinn samanstendur af þremur stoðum, þ.e. rétti almennings til aðgangs að upplýsingum um umhverfismál, rétti almennings til þátttöku um ákvarðanatöku er varðar umhverfið og rétti til aðgangs að réttlátri málsmeðferð vegna ákvarðana er varða umhverfið. Talið hefur verið að Ísland uppfylli kröfur samningsins vegna fyrstu tveggja stoðanna, þ.e. upplýsinganna og þátttökunnar, og með þeim frumvörpum sem hér eru lögð fram eru ákvæði þriðju stoðarinnar einnig uppfyllt, þ.e. aðgangur að réttlátri málsmeðferð. Með frumvörpunum er ætlunin að tryggja aðgang að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum og kveða þau á um að almenningur geti borið ákvarðanir sem varða mikilvæga umhverfishagsmuni undir sjálfstæða og óháða úrskurðarnefnd og þannig leitað virkra úrræða til að tryggja verndarhagsmuni umhverfisins. Í frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins er lagt til að allar stjórnvaldsákvarðanir er lúta að veitingu, endurskoðun og afturköllun leyfa vegna framkvæmda sem falla undir lög um mat á umhverfisáhrifum verði kæranlegar til sjálfstæðrar úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála. Þá er í frumvarpinu lagt til að ákvæðum laga sem fela ráðherra að taka ákvarðanir sem vísað er til hér að framan verði breytt og leyfisveitingarvaldið verði fært til viðeigandi stofnana. Hér er um að ræða breytingu á 21 lögum sem eru á forræði iðnaðarráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfisráðherra. Meðal þeirra laga sem verið er að breyta má nefna lög um lax- og silungsveiði, lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, raforkulög, vatnalög, lög um náttúruvernd, lög um meðhöndlun úrgangs, skipulagslög, mannvirkjalög og lög um mat á umhverfisáhrifum. Í frumvarpi til laga um úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er lagt til að sett verði á fót ný og sjálfstæð úrskurðarnefnd sem fái heitið úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála og mælir frumvarpið almennt fyrir um hlutverk úrskurðarnefndarinnar, skipan hennar, aðild að kærum til nefndarinnar, málsmeðferð og fleiri atriði er varða starfsemina. Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála er ætlað að leysa af hólmi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála og úrskurðarnefnd hollustuhátta og mengunarvarna sem verða þar með lagðar niður. Nefndinni er ætlað það hlutverk að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana og ágreiningsmálum vegna annarra úrlausnaratriða á sviði umhverfis- og auðlindamála eftir því sem fyrir er mælt í lögum hverju sinni. Skýrt er kveðið á um að nefndin sé sjálfstæð í störfum sínum. Umhverfisráðherra skipar sjö menn í nefndina, en að jafnaði skulu þrír nefndarmenn eiga sæti í nefndinni þegar fjallað er um mál. Sé mál viðamikið eða fordæmisgefandi skulu nefndarmenn vera fimm. Þá er kveðið á um það nýmæli að fela má formanni nefndar að úrskurða í málum sem eru einföld úrlausnar og varða ekki verulega hagsmuni. Er ákvæðinu ætlað að stuðla að skilvirkni í störfum nefndarinnar, að einfalda og hraða málsmeðferð þar sem það er hægt. Samkvæmt 4. gr. frumvarpsins skulu kærur til nefndarinnar bornar fram skriflega og á sérstöku eyðublaði. Geta slík eyðublöð stuðlað að betri leiðbeiningum til kærenda. Kærufrestur samkvæmt frumvarpinu verður einn mánuður frá því að kæranda mátti vera kunnugt um ákvörðunina. Ber nefndinni að úrskurða eins fljótt og kostur er og að meginstefnu til innan þriggja mánaða frá því að öll málsgögn hafa borist stjórnvaldi, en innan sex mánaða sé mál viðamikið. Þá getur nefndin úrskurðað að kæranda beri að greiða málskostnað sé kæra bersýnilega tilefnislaus eða höfð uppi í þeim tilgangi einum að tefja fyrir framkvæmd. Eitt mikilvægasta nýmæli frumvarpsins er að aðild að kærum vegna tiltekinna ákvarðana stjórnvalda verður opnuð öllum, þ.e. „actio popularis“ upp á latneska tungu. Í því felst að kærendur þurfa ekki að sýna fram á lögvarða hagsmuni. Hér getur því verið um að ræða aðild einstaklinga, lögaðila og hvers konar félaga. Þær ákvarðanir sem um er að ræða eru ákvarðanir Skipulagsstofnunar um matsskyldu framkvæmda, um sameiginlegt mat á umhverfisáhrifum og endurskoðun matsskýrslu samkvæmt lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, ákvarðanir ýmissa stjórnvalda um að leyfa framkvæmdir sem eru matsskyldar samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum og ákvarðanir Umhverfisstofnunar samkvæmt lögum nr. 18/1996, um erfðabreyttar lífverur, um að leyfa sleppingu og dreifingu erfðabreyttra lífvera og að markaðssetja erfðabreyttar lífverur eða vörur sem innihalda þær. Að lokum má nefna að samkvæmt 5. gr. frumvarpsins frestar kæra til nefndarinnar ekki réttaráhrifum ákvörðunar. Kærandi getur hins vegar krafist úrskurðar um stöðvun framkvæmda til bráðabirgða séu þær hafnar eða yfirvofandi. Úrskurðarnefndin verður í slíkum tilvikum að kveða upp úrskurð um slíkt. Byggja þessi ákvæði á almennum reglum stjórnsýsluréttar. Í ljósi þess að kæruaðild er opin öllum er sérstaklega mikilvægt að gætt sé að efnislegar forsendur liggi að baki kæru þegar ákvörðun er tekin um stöðvun framkvæmda. Sé fallist á stöðvun framkvæmda skal málið sæta flýtimeðferð sé þess krafist af framkvæmdaaðila. Er með því reynt að lágmarka það óhagræði sem stöðvun framkvæmda gæti valdið. Virðulegur forseti. Ég hef nú rakið meginefni frumvarpanna beggja og legg til að þeim verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir framsögu hennar í þessum tveimur málum. Það kom fram í máli ráðherrans að nú þyrftu þeir sem huga að því að senda mál fyrir úrskurðarnefndina ekki að sýna fram á lögvarða hagsmuni eins og tíðkast í íslenskum rétti og er það mikil breyting frá því sem var. Venjulega hafa aðilar þurft að sýna fram á að þeir hafi aðild að máli til að gæta hagsmuna sinna en því er verið að breyta með þessu. Má raunverulega segja sem svo að allir geti kært til nefndarinnar. Hefur ráðherrann ekki áhyggjur af því þegar frumvarpið verður samþykkt að hér opnist flóðgátt og inn flæði kærur frá fólki sem telur sig hafa þótt ekki væri annað en bara skoðanir á umhverfismálum? Þetta snertir breytingar á hátt í 20 lögum þannig að það er úr miklu að velja. Í 4. gr. greinargerðarinnar segir, og þá er ég að vísa í frumvarp til laga um úrskurðarnefnd, að meginreglan sé sú að aðilar geti fengið leyst úr kæru fyrir nefndinni án þess að þurfa að greiða málskostnað en þó verði heimilt í undantekningartilvikum að úrskurða kæranda til að greiða málskostnað sem mun þá renna í ríkissjóð. Það er rökstutt með því að það sé til að koma í veg fyrir að einhverjar óþarfakærur komi fyrir nefndina. Hvernig á að meta það? Hvaða mælistiku fær nefndin til að ákveða hverjir fá mál sín ókeypis, ef svo má segja, og hverjir ekki? Ef viðkomandi er ekki sáttur og málið fer fyrir dómstóla, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það er rétt sem fram kemur í andsvari hennar að það sem helst vekur athygli við frumvarpið eins og það er lagt fram er sá þáttur er lýtur að aðildinni. Í Evrópu hefur þetta verið gert með töluvert mismunandi hætti, allt frá því að gera eins og við leggjum til hér, þ.e. að hafa opna aðild, og yfir í enn þá þrengri skilyrði en við höfum haft hingað til í lögum um mat á umhverfisáhrifum. Það er nú meira að segja svo, sem mér finnst vera umhugsunarefni vegna þess að hér er stjórnarskráin opin til skoðunar, að í Portúgal og fleiri Evrópulöndum þar sem stjórnarskráin hefur verið skoðuð eða endurskoðuð nýverið til þess að gera miðað við stjórnarskrár, er opin kæruaðild varðandi fleiri þætti en náttúru og umhverfi. Þar eru líka undir til að mynda þjóðarverðmæti og almenn heilsa almennings o.s.frv. Þegar heildarhagsmunir þjóðar eru undir er litið svo á að hver og einn landsmaður eigi aðild í einhverjum skilningi. Mér finnst það spennandi, áhugaverð og mikilvæg hugsun, sérstaklega í umhverfisrétti. Varðandi þær spurningar sem þingmaðurinn bar upp um kostnaðarhlutdeild kemur það fram í frumvarpinu og það er skoðun mín að hún eigi að vera án endurgjalds. Í frumvarpinu er þó getið heimildar til þess að innheimta gjald ef um sérstök sjónarmið er að ræða sem eru ekki í anda laganna. Það er alveg rétt hjá þingmanninum að það er matskennt í hvert skipti. Það er eitthvað sem nefndin þarf að 

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurninguna um gjafsókn til dómstóla: Uni kærandi ekki niðurstöðu úrskurðarnefndarinnar er þá um að ræða opinn tékka frá ríkinu? Ég hef gagnrýnt það mjög eftir að ég tók sæti á Alþingi að hér kemur fram frumvarp eftir frumvarp sem hefur verulegan kostnaðarauka í för með sér fyrir ríkissjóð. Með frumvarpi þessu er lagt til að úrskurðarnefndin skuli vera skipuð sjö mönnum og að formaður nefndarinnar skuli jafnframt vera forstöðumaður hennar. Verið er að leggja niður nefnd á móti. Ég bendi jafnframt á að það er mikill kostnaðarauki því að það kostaði ríkissjóð á bilinu 40–45 milljónir á ári að hafa úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarnefndar en nú á að sameina nefndir, gera þær að einni, má segja. Áætlað er að samanlagt muni það kosta 60 milljónir á ári. Þá er ég bara að tala um starf nefndarinnar en ekki ef mál fer fyrir dómstóla eða annað slíkt. Ég hef áhyggjur af því. Ég gagnrýni líka að það á ekki að auglýsa eftir starfsfólki þarna inn heldur eiga þeir sem nú starfa fyrir úrskurðarnefnd skipulags- og byggingamála að fá sjálfkrafa starf hjá þessari nefnd. Ég gagnrýni það mjög mikið á tíma mikils atvinnuleysis. Er ekki fullvel í lagt, hæstv. umhverfisráðherra, að þenja báknið út nú á tímum? Fram kemur að að nú þegar séu 3,7 stöðugildi hjá úrskurðarnefnd um skipulags- og byggingamál en áætlað er að það þurfi að ráða tvo löglærða aðila til úrskurðarnefndar og bæta að auki við hálfu stöðugildi 

Virðulegur forseti. Það er nú svo að réttarbætur kosta sitt. Það verður ekki á allt kosið í þessum efnum vegna þess að annars vegar stöndum við frammi fyrir því að afgreiðslutími og málsmeðferðartíminn er ekki nægur. Það tekur of langan tíma að ljúka málum en á sama tíma sjáum við ekki ástæðu til að búa kærunefndum almennilegt umhverfi svo þær geti klárað sín mál og unnið þau hratt og vel. Það gildir til að mynda um kærunefnd skipulags- og byggingamála sem hefur búið við þröngan kost miðað við þær kröfur sem til hennar eru gerðar. Það hefur verið, þingmönnum til upplýsingar, lögð mikil áhersla á það við vinnu þessa frumvarps, til að mynda með því að leggja til að þarna verði búin til ein nefnd úr þremur, að horfa í kostnað ríkissjóðs sem til fellur vegna þessa. Ég held að orðfærið sem þingmaðurinn velur hér, að þenja báknið, eigi betur við í einhverjum öðrum ræðum en akkúrat varðandi þetta tiltekna mál. Þingmaðurinn ítrekar spurningu sína varðandi gjafsókn fyrir dómstólum. Það er ekki um það fjallað sérstaklega í frumvarpinu þannig að það er eitthvað sem verður að kanna og skoða og svara betur. En ég tek undir með þingmanninum að það er spurning sem vert er að halda á lofti við afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Í tilefni af orðaskiptum hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur og hæstv. umhverfisráðherra er rétt að leggja áherslu á að við höfum búið við það ástand að málsmeðferð í sambandi við ýmis kærumál og afgreiðslu slíkra mála í stjórnsýslunni, bæði hjá ráðuneytinu og hjá úrskurðarnefndinni sem vikið hefur verið að, hefur verið allt of langur. Ég held að enginn þurfi að velkjast í vafa eða deila um það. Ástæðurnar geta verið margvíslegar. Eitt er að sjálfsögðu það sem hæstv. ráðherra nefndi áðan, að ekki hefur verið séð fyrir fjármagni og mannskap með nægilegum hætti til þess að unnt sé að standa við þá fresti sem þegar eru fyrir hendi í lögum. Það er vandamál sem finna þarf lausn á og verði þessi frumvörp að lögum verður það vonandi gert samhliða. Hitt atriðið sem ég vildi nefna í þessu samhengi er að löggjöf á þessu sviði sem varðar skipulagsmál, sem varðar umhverfismál og skyld atriði, hefur verið í mikilli þróun en um leið hefur hún flækst mjög mikið, þ.e. ferlin hafa flækst mjög mikið. Það er atriði sem þarf líka að horfa á í þessu samhengi. Fyrirkomulag þessara mála, fyrirkomulag leyfisveitinga, möguleikar á kærum og annað þess háttar, er allt saman flókið í dag. Ég hef á tilfinningunni, ég ætla ekki að fullyrða um það fyrir fram, að afleiðingar þessa frumvarps verði fremur til að flækja það en til að einfalda það.

Virðulegur forseti. Þetta snýst að mestu leyti um meginkjarna Árósasamningsins, þ.e. að styrkja réttláta málsmeðferð almennings frammi fyrir ákvörðunum í umhverfismálum og að tryggja að almenningur fái afgreiðslu mála sinna. Ég vil vegna þess undirtóns sem var í andsvari hv. þingmanns geta þess að sérstök áhersla var lögð á það þegar frumvarpið var sett saman að tryggja eftir megni einfaldleika kerfisins. Það er til að mynda gert með því hafa sérstök eyðublöð sem menn geta fyllt út til þess að auka málshraðann og með því að í ákveðnum einfaldari málum geti formaðurinn einn úrskurðað o.s.frv. Það er því allt gert sem hægt er til að auka afgreiðsluhraða mála, þó þannig að það gangi ekki gegn meginmarkmiði Árósasamningsins sem er fyrst og fremst þriðja stoðin sem við erum að innleiða hér, þ.e. réttlát málsmeðferð varðandi ákvarðanir sem varða umhverfið.

Hæstv. forseti. Ég tek það fram að ég fullyrti ekki mikið í andsvari mínu. Hafi hæstv. umhverfisráðherra þótt einhver undirtónn vera þá kann það að vera rétt vegna þess að þetta er atriði sem ég hef talsverðar áhyggjur af. En ég fullyrði að sjálfsögðu ekki um þetta fyrr en við höfum farið yfir það í nefndinni og metið þessa þætti. Annað atriði sem við þurfum að meta í umfjöllun nefndarinnar er hversu víðtækar heimildir, þar á meðal kæruheimildir, eiga að vera. Þar þurfum við að horfa á tvennt, þ.e. hversu miklar skuldbindingar felast nákvæmlega í undirritun okkar á Árósasamningnum, þ.e. hvað er nauðsynlegt fyrir okkur að gera til að geta staðfest Árósasamninginn, og síðan er það matsatriði hversu langt við viljum ganga. Um það mun hinn pólitíski ágreiningur væntanlega snúast að einhverju leyti, að menn vilja ganga mislangt t.d. í því efni sem hæstv. ráðherra nefndi „actio popularis“, hinn almenna málskotsrétt, ef við getum orðað það svo. Staðreyndin er sú að aðildarríki Árósasamningsins hafa gengið mislangt, valið mismunandi leiðir við að uppfylla ákvæði samningsins. Eftir því sem mér sýnist við fyrstu athugun er gengið mjög langt í frumvarpinu í þessum efnum miðað við það sem önnur aðildarríki samningsins hafa gert og mun lengra en helstu nágrannaríki okkar hafa gert á þessu sviði. Við í umhverfisnefnd þurfum að fara yfir það og m.a. velta fyrir okkur af hverju 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að lýsa þessu með jafneinföldum hætti og þingmaðurinn gerir, að við göngum hér lengra en nágrannalöndin, vegna þess að þetta er líka með mjög mismunandi sniði á Norðurlöndum og það er alls ekki þannig að við skerum okkur úr hvað það varðar. Það er rétt sem þingmaðurinn segir, við göngum langt. Við göngum í raun og veru eins lagt og hægt er að því er varðar aðildarspurninguna og hún er víðtækari í frumvarpinu en í samningnum, eins og kemur fram í máli þingmannsins. Það er nokkuð sem nefndin þarf að taka til skoðunar. Ég hef kannað allvel hvaða samhengi er á milli aðildarinnar og málafjölda eða þess hversu margar kærur berast stjórnvaldinu í málaflokknum. Eftir því sem ég kemst næst, þá vitna ég í ýmsar skýrslur sem gerðar hafa verið á vegum Evrópusambandsins, eru ekki bein tengsl þarna á milli. Það hafa ekki orðið boðaföll, ef svo má segja, af kærumálum vegna opinnar aðildar. Það má segja að menn finni sér alltaf leið til að kæra ef þeir ætla að gera það. Þeir gera það þá með því að verða aðilar að félagi sem þeir hafa jafnvel ekki verið aðilar að áður o.s.frv. Þetta er þá kannski leið til að menn geti lagt fram kæru þar sem þeir standa án þess að þurfa að fara í slíkar æfingar. Ég vænti þess að nefndin muni skoða þann þátt sérstaklega enda er hann kannski sá þeirra sem lengst gengur efnislega miðað við grundvöll samningsins eins og hann liggur fyrir.

Forseti. Með þínu leyfi, segir um þann samning sem hér er undir: „Árósasamningurinn er ný tegund samnings um umhverfismál. Hann tengir saman umhverfisrétt og mannréttindi. Hann viðurkennir að menn hafi skyldum að gegna gagnvart komandi kynslóðum. Samningurinn staðfestir að sjálfbærri þróun verður ekki náð án aðildar allra hagsmunaaðila og tengir saman ábyrgð stjórnvalda og umhverfisvernd. Hann beinir athyglinni að gagnverkandi áhrifum almennings og stjórnvalda í lýðræðislegu samhengi og kveður á um ný ferli varðandi þátttöku almennings í viðræðum um alþjóðlega samninga og framkvæmd þeirra.“ Þó að finna megi að málfari á stöku stað í þessum texta er hann góður vegna þess að hann lýsir fyrir okkur inntakinu og kjarnanum í þeim samningi sem fulltrúar okkar skrifuðu undir árið 1998, en samningurinn tók gildi skömmu síðar. Þau orð sem vitnað var til eru úr greinargerð þingsályktunartillögu núverandi hæstv. utanríkisráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, um staðfestingu þessa samnings, en eru þangað komin orðrétt úr þingsályktunartillögu þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, þegar hann flutti þingsályktunartillögu árið 2001 um sama mál. Því miður var sú þingsályktunartillaga stöðvuð á þinginu, náði ekki fram að ganga og varð ekki barn í brók í tíð ríkisstjórnarsamstarfsins 1998–2007. Það er athyglisvert t.d. fyrir þann þingmann sem talaði áðan, hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, að upphafsmaður þessa máls á þinginu skyldi vera flokksmaður hennar, Halldór Ásgrímsson, og einnig fyrir okkur sem stöndum nú í þeim sporum að í þinginu er þessi þingsályktunartillaga til afgreiðslu og það eina mál sem við ræðum nú og er í tvennu lagi. Hlutar af Árósasamningnum hafa að vísu og sem betur fer komið í íslensk lög á þann hátt að þeir hafa orðið hluti af Evrópugerðum sem við höfum samþykkt hér, sumir þannig að menn hér í salnum samþykktu þá nauðugir viljugir. Tiltekið var í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að samningurinn sjálfur skyldi fullgiltur og leyst úr þeim verkum sem eftir voru við að koma efni hans í íslensk lög. Aðalmálið sem við fjöllum um núna er að bæta rétt almennings í umhverfismálum, að skapa almennan rétt til kæru í málum á umhverfissviði sem á latínu er kallaður „actio popularis“, eins og komið hefur fram í umræðunni, vegna þess að umhverfismálin komi öllum við. Þótt áfram séu til sértækir hagsmunir gagnvart þeim viðburðum, tíðindum eða aðstæðum sem uppi eru á sviði umhverfismála eru með þessu hinir almennu hagsmunir viðurkenndir. Hinir lögvörðu hagsmunir víkja auðvitað ekki heldur eru almannahagsmunirnir á þessu sviði nú lögvarðir. Það er munurinn. Það er auðvitað mikill áfangi og ber að fagna sérstaklega þeim málum sem hér koma fram, eins því að hér er sem betur fer ekki tekinn sá kostur að líta á málin eins þröngt og hægt er, sem menn hafa því miður stundað við löggjafarstörf á evrópskum eða alþjóðlegum grunni og reynt að flækjast fyrir. Það er t.d. gert í umhverfismatslögunum þar sem réttur til kæru er einangraður við félagasamtök og sett um þau ýmis skilyrði af ástæðum sem ég náði aldrei að skilja á sínum tíma. Meginkjarninn í þessu er sá að réttur hvers manns er viðurkenndur, fylgt er íslenskri hefð í því að virða fáliðann, eins og Einar Benediktsson kvað um, var það ekki, hv. þm. Árni Johnsen? „Vort land er í dögun af annarri öld. Nú rís elding þess tíma sem fáliðann virðir.“ Svo ætla ég ekki að halda áfram  Þessu fylgir auðvitað ákveðið regluverk til að tryggja skilvirkan gang mála. Það kemur fram í hinu aðalatriði þessara frumvarpa sem er að einfalda kæru- og ákvarðanaferli í stjórnsýslunni á þessu sviði þar sem ný úrskurðarnefnd leysir af hólmi tvær aðrar og tekur við ýmsum verkefnum annarra stofnana. Það þarf auðvitað að skoða vel. Það þarf að tryggja að nýja nefndin fái aðrar starfsaðstæður en þær sem menn þekkja frá núverandi úrskurðarnefnd um skipulags- og byggingarmál þar sem mikill fjöldi mála hleðst upp og afgreiðsla þeirra dregst, eins og minnst hefur verið á í umræðunni, og stundum úr hömlu. Þó er ekki við nefndarmenn sérstaklega að sakast. Gert er ráð fyrir því í frumvarpinu, eða öðru frumvarpanna, að hér verði sjö menn að verki en það eru fimm manns í þeirri úrskurðarnefnd sem ég nefndi. Það þarf aðeins þrjá til úrskurðar þannig að það strax gefur vonir um betri og hraðari málsmeðferð. Það þarf líka fé og gott skipulag til að menn nái rétti sínum á þessu sviði bæði vel og fljótt. Það verður til athugunar í þinginu og í umhverfisnefnd og ég vona að okkur auðnist að afgreiða bæði frumvörpin á þinginu núna í vor eða þá í haust, í september. Ég ætla að gera mitt til þess að það geti gengið. Þá er best að hafa þessa ræðu ekki lengri þó að hún gæti orðið það, í þeirri von að í nefndinni og á þinginu skapist samstaða um þessar framfarir og menn láti niður falla þann ágreining sem um málið hefur verið allt frá árinu 1998 þegar sjálfur Halldór Ásgrímsson bar fram þá tillögu sem nú hefur verið endurnýjuð, um að tengja saman umhverfisrétt og mannréttindi og viðurkenna að menn hafi skyldum að gegna gagnvart komandi kynslóðum.

Hæstv. forseti. Ég er ekki jafnhræddur og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir um kostnaðinn sem af þessu hlýst. Ég held við fáum hann margfalt til baka í eiginlegum og óeiginlegum gæðum. En orðin „spýta í, setja kraft í, slá í klárinn, stórauka hraða og efla“ eru allt orð sem ég punktaði hjá mér í umræðunni í gær. Öll lýsa þau einbeittum vilja þingmanna til að mjaka okkur upp úr kreppunni og öll eru þau eflaust sögð í góðum ásetningi. Þau voru skrifuð niður handahófskennt eftir þingmönnum stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég er hins vegar ekki viss um að við höfum efni á hraðri endurreisn sama hvað hún kostar. Tilgangurinn helgar ekki alltaf meðalið. Kannski ættum við að gæta okkar sérstaklega vel núna þegar við erum að byggja svo margt upp frá grunni. Það á ekki síst við þegar kemur að umhverfismálum. Það verður að gera allt sem við getum til að þjóna hagsmunum okkar til mjög langs tíma. Hafa verður sjálfbærni að leiðarljósi þar sem markmiðið á að vera gæði, varanleiki og samhengi. Það er ástæða til að fagna þessu frumvarpi sem leiðir til fullgildingar Árósasamningsins og ég hvet alla þingmenn til að sníða alla hugsanlega vankanta af málinu og afgreiða sem fyrst sem lög. Það sem mér þykir verst er í rauninni að líklega verð ég ekki viðstaddur til að taka þátt í því. Sú aðkoma sem fullgilding Árósasamningsins tryggir almenningi að málum ásamt aukinni ábyrgð opinberra yfirvalda, mun án efa leiða til betri ákvarðana í umhverfismálum. Hann mun auka mönnum yfirsýn yfir vandamál en ekki síður þá möguleika sem felast í umhverfinu. Gagnrýnisraddir segja eflaust að samningurinn hafi of íþyngjandi áhrif á málsmeðferð skipulags- og umhverfismála. Það er líka gjarnan sagt að aðalatriði fyrir framkvæmdaaðila sé að ferlið sé sem styst þannig að ekki sé verið að standa í vegi fyrir nauðsynlegum framkvæmdum. Það heyrist ekki síst nú um mundir. Það er fráleitt. Það er einfaldlega of mikið í húfi þegar umhverfið er annars vegar. Aðalatriðið er að allir gangi að því sem vísu hvert ferlið er, að það sé gagnsætt og ábyrgt. Sé fyrirhuguð framkvæmd umfangsmikil getur undirbúningur ákvörðunar verið tímafrek, þannig er það bara. Nú er það hins vegar ekki svo að réttur almennings í þessum málaflokki sé lítill. Aðkoma hans að ákvarðanatöku í skipulagsmálum er mun betur tryggð en í flestum öðrum málaflokkum. Oft er það hins vegar þannig að almenningi verður fyrst ljós réttur sinn þegar það er orðið um seinan. Úr því getur orðið heilmikill hvellur eins og við þekkjum. Þar er ábyrgð opinberra aðila á að veita fullan aðgang að upplýsingum um umhverfismál mikil. Stór hluti þess sem Árósasamningurinn tekur til er nú þegar í gildi hér á landi en við eigum eftir að aðlaga okkur síðasta hluta hans. Fullgildingin stórbætir stöðu almennings og félagasamtaka þegar kemur að aðkomu að málum. Það er t.d. mjög líklegt að deilurnar um Kárahnjúka hefðu tekið á sig allt aðra mynd þótt óvíst sé að niðurstaðan hefði orðið önnur en hún varð. Ég held að ákvæði samningsins um opna aðild almennings að málum þó að þeir eigi ekki lögvarða hagsmuni sé mjög nauðsynlegt. Í aðdraganda íbúakosninganna í Hafnarfirði um stækkun álversins í Straumsvík hefðu félagasamtökin Sól í Straumi fengið allt aðra og betri aðkomu að málinu ef Árósasamningurinn hefði verið virkur hér á landi. Þau hefðu þá verið viðurkenndur hagsmunaaðili og þá fengið aðgang að gögnum sem þeim var neitað um auk fjármagns til að láta vinna ýmsa greiningarvinnu er málið varðar. Auðvitað er opin og gagnsæ málsmeðferð þar sem öll sjónarmið eru skoðuð besta tryggingin fyrir því að réttar ákvarðanir séu teknar. Samningurinn hvetur einnig til vandaðra vinnubragða á öllum stigum málsins, ekki bara um ákvarðanatöku. Þó að það sé ekki beinlínis til umræðu hér finnst mér oft eins og blaðran springi þegar ákvörðun hefur verið tekin um framkvæmd í stóru máli. Þeir sem börðust gegn henni finnst að baráttan sé töpuð, þeir missa móðinn og hætta eftirfylgni. Útfærslan er hvort sem er oft afgreidd sem einungis spurning um smekk. Íslendingar eru allflestir vel læsir og stundum köllum við okkur bókaþjóð. Þó að fæst okkar séu bókmenntafræðingar áttum við okkur á því að það er ekki spurning um smekk hvort bók er góð eða slæm ef hún er morandi í mál- og stafsetningarvillum eða ef söguþráður er óskýr, persónur breyta oft um nöfn milli kafla og uppsetningu og bókbandi er ábótavant. Það sama gildir um inngrip mannsins í umhverfið þar sem þar verður að vanda til verka. Vegir, stíflur og önnur mannvirki sem eru hugvitssamlega hönnuð og smekklega komið fyrir í umhverfinu eru auðvitað mun betri kostur en hitt sem er klaufalega staðsett og illa hannað. Það hefur ekkert með smekk að gera. Þess vegna er svo mikilvægt að almenningur sé upplýstur og að honum sé hleypt að málum á öllum stigum. Við getum ekki verið sammála um allt og ég held að það sé engin ástæða til þess. Umhverfismál verða áfram jafnheitt deilumál og síðustu ár. Það er einmitt þess vegna sem við höfum sérstaklega ríka skyldu til að vanda okkur þannig að þeir sem verða undir í baráttunni hverju sinni hafi á tilfinningunni að leikurinn hafi verið sanngjarn og ekki á þeim brotið. Ég held að við þurfum einfaldlega að fara að venjast því að hlutirnir taki ögn lengri tíma en við höfum viljað hingað til.

Hæstv. forseti. Það er tvennt í ræðu síðasta hv. ræðumanns sem ástæða er til að veita athygli. Annars vegar það sem hann sagði, að réttur almennings til aðkomu að ákvörðunum á sviði umhverfis- og skipulagsmála væri allvíðtækur hér á landi - ég trúi því sem hv. þingmaður sagði að hann sé betur tryggður hér að mörgu leyti en víða annars staðar. Hitt atriðið sem skiptir máli í þessu sambandi er að afar margt sem leiða má af Árósasamningnum er í raun þegar í íslenskum rétti. Þar af leiðandi hlýtur athygli okkar fyrst og fremst að beinast að því sem við getum sagt að megi telja til nýmæla í þessum frumvörpum. Ég ætla að þessu sinni að láta vangaveltur út af úrskurðarnefndinni liggja á milli hluta. Ég get tekið undir þau sjónarmið sem áður hafa komið fram í umræðunni, að úrskurðarnefnd á þessu sviði eins og raunar annars staðar verður að búa við þannig starfsaðstæður að hún geti leyst störf sín vel af hendi og á skikkanlegum tíma. Við þekkjum það að frestir hafa ekki verið virtir í afar mörgum málum sem farið hafa í gegnum kæruferli og það er auðvitað bagalegt bæði fyrir þá sem kæra og þá sem kærðir eru. Það er óheppilegt að mál dragist vegna þess að það stjórnvald sem á að fjalla um viðkomandi málaflokk hefur ekki mannskap eða fjármuni til að vinna innan þess tímafrests sem lög kveða á um. Það er mikilvægt að við því sé brugðist í samræmi við þær breytingar sem verða á fyrirkomulaginu, verði frumvörpin sem hér um ræðir að lögum. Það atriði sem ber hæst í þessari umræðu er það sem við getum kallað „actio popularis“, almennur málskotsréttur almennings, án þess að sýnt sé fram á tilgreinda lögvarða hagsmuni af niðurstöðu máls. Eins og komið hefur fram í umræðunni nú þegar er með frumvörpunum gengið lengra en nauðsynlegt er samkvæmt Árósasamningnum. Það liggur fyrir og er ekki umdeilt að hægt er að innleiða ákvæði hans hvað þessi atriði varðar með mismunandi hætti. Það hefur verið gert með mismunandi hætti í þeim löndum sem eiga aðild að samkomulaginu. Það liggur líka fyrir að hér er gengið langt í þá átt að tryggja hinn almenna málskotsrétt miðað við það sem gerist annars staðar. Ég hef ekki aðrar upplýsingar í þeim efnum en lesa má út úr almennum athugasemdum við frumvarpið sem liggur fyrir en það hlýtur að verða skoðað í málsmeðferð umhverfisnefndar hvernig aðrar þjóðir hafa leyst úr þessu máli og hvernig þær hafa uppfyllt skyldur sínar samkvæmt Árósasamkomulaginu með mismunandi hætti. Þá er um leið forvitnilegt að velta því fyrir sér hvernig þær þjóðir sem eiga aðild að samkomulaginu, kannski sérstaklega þær þjóðir hafa leyst það sem búa við lagahefð og rétt sem eru líkust okkar fyrirkomulagi á þessu sviði. Ég leyfi mér að nefna atriði í þessu sem finna má á bls. 16 í almennum athugasemdum við frumvarpið. Þar kemur fram að fram til þessa hafi ekkert Norðurlandanna farið þá leið sem lögð er til í frumvarpinu. Við höfum vanist því að líta einkum til Norðurlandanna þegar við fjöllum um íslenska löggjöf. Það er ekki tilviljun, það er vegna þess að lagahefð þar og lagaumhverfi að öðru leyti er líkast því sem gerist hér. Þess vegna hlýtur að vera sérstaklega mikilvægt að við veltum fyrir okkur í störfum umhverfisnefndar hvers vegna hin Norðurlöndin hafa ekki farið þá leið sem lögð er til í frumvarpinu. Það eru ákveðnar upplýsingar sem hljóta að liggja til grundvallar þegar við veltum þessum málum fyrir okkur í umhverfisnefnd. Við getum haft skiptar skoðanir um málið og við höfum fullkominn rétt til þess að vera ósammála frændum okkar á Norðurlöndum um þær niðurstöður sem þeir hafa komist að, en það getur verið forvitnilegt og gagnlegt fyrir okkur að velta fyrir okkur hvaða rök búa að baki þeirri niðurstöðu sem finna má í löggjöf þeirra. Það er athyglisvert í þessu að sú stefna sem hér er tekin varðandi „actio popularis“ er, ef marka má texta í greinargerð með frumvarpinu, til þess að gera ný og þegar fjallað hefur verið um þessi atriði á fyrri stigum, t.d. í skýrslu 2006 og skýrslu 2009, er ekki tekin afstaða til þeirra atriða sem um er að ræða. Þar er ekki tekið af skarið. Ekki er að finna tillögur eða niðurstöðu í skýrslunum frá 2006 og 2009 í þá veru sem hér eru. Þá liggur beint við að spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvenær og hvers vegna þessi stefna var mörkuð? Ég tel að það sé gagnlegt fyrir okkur að vita það. Áður en frumvarp þetta kom til meðferðar á þingi, áður en það var lagt fram af hæstv. umhverfisráðherra, var málið opið til umsagnar. Aðilar höfðu frest í einhvern tíma, í einhverja daga alla vega, til þess að koma á framfæri athugasemdum við efni frumvarpsins. Hæstv. umhverfisráðherra getur væntanlega greint frá því hver sá frestur var og hvenær það var sem aðilar utan stjórnkerfisins höfðu heimild til að koma á framfæri athugasemdum við það sem þá voru drög að frumvarpi. Þá er um leið eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra hvort tekið hafi verið tillit til þeirra athugasemda? Ég tek það fram að hæstv. ráðherra hefur að sjálfsögðu fullkomna heimild til að vera á allt annarri skoðun en þeir aðilar sem gera athugasemdir en þetta skiptir hins vegar máli í umræðunni vegna þess að eftir því sem ég best veit hafa ýmsir aðilar eðli málsins samkvæmt, bæði þeir sem koma fram fyrir hönd fyrirtækja í landinu og eins þeir sem standa fyrir framkvæmdum, gert talsvert miklar athugasemdir við frumvarpið og einkum við það atriði sem varðar hinn almenna málskotsrétt. Ástæða þessara athugasemda er væntanlega sú að þeir aðilar sem hagsmuna hafa að gæta í þessu sambandi telja að með þeirri breytingu sem lögð er til verði ákveðin hætta á því að kærumálum fjölgi, málsmeðferðartími lengist og ferlið allt verði þyngra í vöfum. Það eru eðlilegar ástæður og áhyggjur af hálfu þessara aðila þó að þær séu ekki það eina sem þarf að hafa til skoðunar í þessum málum, langt í frá. Það eru hins vegar skiljanlegar áhyggjur, sérstaklega í ljósi þess að nú þegar, miðað við gildandi rétt, er ferlið oft og tíðum afar þungt í vöfum varðandi framkvæmdir, varðandi leyfisveitingar, varðandi ýmsar kærur á ýmsum stigum mála, á grundvelli ýmissa laga. Hér er um að ræða lagaumhverfi sem er býsna flókið og ferla sem eru býsna snúnir nú þegar. Af þeim sökum er eðlilegt að þeir aðilar sem nálgast málin frá framkvæmdahliðinni hafi talsverðar áhyggjur af breytingum sem hugsanlega geta fjölgað kærumálum. Auðvitað er ekki víst að svo verði. Eins og ráða mátti af ræðu hæstv. umhverfisráðherra áðan hafa þeir sem haft hafa áhuga á að fara í kærumál í mörgum tilvikum fundið sér leiðir til þess nú þegar miðað við gildandi lagaumhverfi, þannig að það er ekkert víst að nú verði grundvallarbreyting á, en það er þó fræðilegur möguleiki á því að afleiðingar breytingarinnar verði í þá veru. Ég ætla að láta þetta nægja að sinni. Við hljótum að fara vandlega yfir það í umhverfisnefnd og ég hygg að innan nefndarinnar sé mikill áhugi á að taka þessi frumvörp til gagngerrar skoðunar og málefnalegrar umfjöllunar þar sem við öflum þeirra upplýsinga sem nauðsynlegar eru og tökum afstöðu til álitamála sem uppi eru í þeim efnum. Ég ætla að lokum að benda á að reglan um hinn almenna málskotsrétt er mjög á skjön við þær meginreglur sem eru í gildi á öðrum sviðum hér á landi. Almenna reglan er sú að í íslensku réttarkerfi, í íslensku réttarfari, eigi þeir möguleika á aðild að dómsmálum eða stjórnsýslumálum sem hafa einhverra lögvarinna hagsmuna að gæta. Það kemur fyrir að deilt er um hvað teljist mögulegir lögvarðir hagsmunir en mér hefur sýnst að ekki sé um að ræða ókleifa múra fyrir þá sem vilja koma sjónarmiðum sínum á sviði umhverfismála á framfæri, alls ekki. En ég held að það sé rétt að við áttum okkur á því að sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu felur í sér verulega stefnubreytingu frá því sem verið hefur. Það kallar á sérstaka skoðun og sérstaka umræðu vegna þess að þarna er með tiltölulega afgerandi hætti verið að fara inn á alveg nýjar brautir í þessum efnum. Ég ætla að ljúka máli mínu með því að rifja það upp að strax árið 2001 fjallaði réttarfarsnefnd, sem er sú nefnd sem var dómsmálaráðuneyti, nú innanríkisráðuneyti, til ráðgjafar um réttarfarsatriði, fjallaði um innleiðingu Árósasamningsins. Það er rétt að fram komi við þessa umræðu að árið 2001 fjallaði réttarfarsnefnd ítarlega um þessi atriði og komst að eftirfarandi niðurstöðu, með leyfi hæstv. forseta: „Mælir réttarfarsnefnd ekki með því að slík breyting yrði gerð þannig að hún gengi lengra en brýna nauðsyn bæri til vegna ákvæða samningsins.“ Það er sjónarmið sem þarf að hafa í huga og hlýtur að verða skoðað á vettvangi hv. umhverfisnefndar.

Forseti. Þetta var ágæt ræða varfærins íhaldsmanns sem vill hafa hlutina eins og þeir hafa alltaf verið og það sjónarmið ber auðvitað að virða. Þá er rétt að taka fram í upphafi að meiningin með Árósasamningnum og væntanlega með þeim frumvörpum sem hér eru flutt er ekki að opna kæruleið fyrir hvern og einn heldur miklu frekar að stuðla að því að losna við kærur og til að upplýsing um framkvæmdir og umhverfisáhrif sem af þeim leiðir eða öðrum þeim hlutum sem þessu máli koma við sé betri, kynning verka sé miklu fullkomnari, samræða takist um að það sem til stendur og þau verðmæti sem í húfi eru og að lokum náist samstaða um verkið þannig að kærum fækki frá því sem nú er, að það dragi úr átökum og ágreiningi sem við þekkjum vel á Íslandi sl. 40 ár og kannski nokkrum árum betur. Menn viðurkenna með þessu m.a. rétt almennings til kærunnar og þeir sem um þessi mál véla verða þess vegna að fara varlega. Þeir geta ekki viðhaft sömu ruðningsvinnubrögðin og því miður hafa verið allt of algeng hérlendis og reyndar annars staðar líka. Þessi aukni kæruréttur á þess vegna að breyta atferli og undirbúningi við framkvæmdir og skipulag sem þetta varðar. Ég skil efasemdir hv. þingmanns og virði varfærni hans en vil spyrja um eftirfarandi: Hvaða rök eru það sem standa gegn opinni aðild önnur en þau að hún sé ekki tíðkuð núna? Hvaða aðrir kostir koma til greina en hin opna aðild sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu?

Hæstv. forseti. Ég hef ekki mótað mér tillögur um það enn þá, þannig að það sé sagt eins og það er. Þess vegna hef ég uppi ákveðin varnaðarorð við 1. umr. málsins, þetta eru atriði sem ég vil skoða í meðförum nefndarinnar, m.a. hvernig nágrannaþjóðirnar sem hafa uppfyllt ákvæði Árósasamkomulagsins hafa farið að í þessum efnum, hvernig þær hafa innleitt efni hans í rétt sinn með öðrum hætti en hér er lagt til. Ég vil kynna mér það áður en ég tek afstöðu til þess hvaða tillögur ég ætla að leggja fram. En varfærni mín stafar af því að ég hef ákveðnar áhyggjur af því að verið sé að stíga skref sem geti hugsanlega leitt til fjölgunar kærumála og meira flækjustigs í sambandi við undirbúning ákvarðana. Ég leggst ekki gegn því að ákvarðanir á þessu sviði eins og öðru séu teknar að vandlega yfirveguðu ráði, alls ekki, en hins vegar þekkjum við það hér og annars staðar að í sumum tilvikum er gengið of langt í þeim efnum. Á sama hátt og hv. þingmaður talar um að ruðningsaðferð sé beitt við afgreiðslu framkvæmda, sem ég styð ekki, að það sé ruðst og troðist án þess að gætt sé að eðlilegum málsmeðferðarreglum, vil ég heldur ekki hafa málsmeðferðarreglurnar þannig að hægt sé að koma fyrir klossum á færibandinu á hverjum einasta pósti eins og stundum virðist vera í praxís.

Forseti. Ég tek því af skilningi að þingmaðurinn vilji skoða málin áður en hann kveður upp einhvern lokadóm um þá aðferð sem hér er til lögð og kemur þá með aðrar í staðinn. Það er samt hægt að biðja um á þessu stigi að hv. þingmaður upplýsi um hvort hann er almennt hlynntur meginreglum um „actio popularis“, um þann almannarétt sem fram kemur í Árósasamningnum, eða ekki. Það voru fleiri ástæður en álit réttarfarsnefndar á sínum tíma sem stóðu í vegi fyrir því að Árósasamningurinn yrði fullgiltur meðan flokkur hv. þingmanns var í stjórn frá 1998, þ.e. þegar tillagan var lögð fram og Árósasamningurinn samþykktur, og til 2007 þegar flokkur hv. þingmanns fór úr stjórninni, en hv. þingmaður sat á þingi og studdi ríkisstjórnina lungann úr þessum tíma, frá árinu 2003 ef ég man rétt. Ég bið hv. þingmann að svara því ósköp einfaldlega: Er hann meðmæltur Árósasamningnum eða er hann kannski ósáttur við þann samning yfir höfuð?

Hæstv. forseti. Ég get vel stutt Árósasamninginn og talaði hlýlega um hann, hygg ég, þegar hæstv. utanríkisráðherra mælti í fyrradag fyrir þingsályktunartillögu um fullgildingu hans. Orð mín í dag snúast um varfærni, ef við getum orðað það svo, og áminningu um að við verðum að vanda okkur og vega og meta rök vel þegar við stöndum að innleiðingu efnisatriða hans í íslenska löggjöf. Þar er eins og komið hefur fram hægt að fara mismunandi leiðir sem taldar eru fullgildar miðað við þá mælikvarða sem lagðir eru í samningnum sjálfum. Aðildarríkin hafa farið mjög mismunandi leiðir, m.a. þær þjóðir sem eru okkar skyldastar að hefð og lagaumhverfi. Áður en við tökum ákvörðun um að ganga lengra en nokkur í kringum okkur hefur gert á þessu sviði þurfum við að fara vel yfir rök og gagnrök í þeim efnum. Ég treysti því að hv. formaður umhverfisnefndar sé mér sammála um að við hljótum að kynna okkur báðar hliðar í þeim efnum. Við hljótum að kynna okkur rök og gagnrök fyrir því að ganga jafnlangt og frumvörpin fela í sér áður en við komumst að niðurstöðu. Ég hygg að við getum verið fullkomlega sammála um þá málsmeðferð þótt við verðum e.t.v. ekki endilega sammála um niðurstöðuna.

Virðulegi forseti. Hér er til umfjöllunar frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum vegna fullgildingar Árósasamningsins. Árósasamningurinn tengir saman umhverfisrétt og mannréttindi, en í samningnum segir að það sé réttur sérhvers manns að lifa í heilbrigðu umhverfi og um leið beri honum skylda til þess að vernda umhverfi sitt. Samningurinn á að tryggja almenningi réttindi til að geta uppfyllt þessar skyldur sínar og um leið að njóta réttindanna. Staðfesting Íslands á Árósasamningnum hefur lengi verið baráttumál Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og kem ég því hér upp til að fagna frumvarpinu. Ég þakka sérstaklega hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa miklu og vönduðu vinnu sem og allri nefndinni sem stóð að því að undirbúa frumvarpið. Réttindin sem samningurinn á að tryggja eru þríþætt: Það er réttur til aðgangs að upplýsingum um umhverfismál, réttur almennings til þátttöku í málsmeðferð þegar ákvarðanir af hálfu stjórnvalda í umhverfismálum eru undirbúnar og aðgangur að réttlátri málsmeðferð í umhverfismálum fyrir dómstólum eða öðrum óháðum og hlutlausum úrskurðaraðila, sem er í raun og veru leiðin sem farin er í frumvarpinu. Mér finnst sérstaklega gleðilegt að sjá hversu langt er gengið í frumvarpinu hvað varðar aðild að kærum vegna stjórnvaldsákvarðana. Ég held að það muni bæta til muna réttindi og aðkomu umhverfisverndarsamtaka að umhverfismálum og að þau njóti samkvæmt þessu kæruréttar án þess að þurfa að sýna fram á lögvarða hagsmuni. Því fagna ég sérstaklega. Ég fagna þessu frumvarpi og ég tel það afar mikilvægt skref í baráttu fyrir sjálfbæru samfélagi á Íslandi. Ég vona að sátt náist um frumvarpið og að það fari fljótt og vel í gegnum þingið.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til þess að fagna þeim mikilvæga áfanga sem virðist ætla að nást í dag. Það eru 14 ár frá því að samningurinn var undirritaður, það er dágóð meðganga. Það er auðvitað ekki bara framfaraskref í umhverfismálum heldur einnig í lýðræðismálum. Við styrkjum lýðræðið með þessu. Við styrkjum vitund almennings og upplýsingagjöf, þátttöku og möguleika hans til að hafa áhrif á umhverfi sitt. Það er von mín, og ég tek þar undir með formanni umhverfisnefndar, hv. þm. Merði Árnasyni, að um málið verði góð samvinna og samstaða. Mig langar sérstaklega að þakka fyrir ræðu hv. þm. Loga Más Einarssonar sem mér fannst vera uppbyggileg og gott að hlýða á. Hann nefndi að hann yrði ekki hér í haust þegar vinnan héldi áfram, en ég vona að sá andi sem var í ræðu hans verði með okkur, að við vinnum að þessu máli í sátt og samlyndi. Síðast en ekki síst vil ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þetta mikla framfaraskref, fyrir þá góðu og mikilvægu vinnu sem við fögnum hér og hlökkum til að halda áfram og fyrir að setja lokapunkt aftan við málið eftir 14 ára bið, það verður að veruleika á þessu ári ef fram fer sem horfir.

Virðulegi forseti. Það er ágæt regla að náttúran njóti vafans, en það er líka skylda okkar að hafa eðlilegan aðgang að auðlindum landsins þannig að fólkið í landinu njóti enn frekar vafans. Ég hef einhvern tímann sagt það hér áður að maður á og vill elska landið sitt en maður á að elska fólkið sitt frekar, það er forgangsröðin, vegna þess að ef fólkið getur ekki verið í landinu er engin ástæða til að skipta sér af því í sjálfu sér. Ég er hræddur um að þau mál sem hér er fjallað um skapi mikla hættu á því að það verði kerfishleðsla. Hvað er kerfishleðsla í þessari merkingu? Kerfishleðsla er að allt verði gert flóknara en eðlilegt og æskilegt er í eðlilegri málsmeðferð þegar menn meta stöðu og kosti landsins þar sem menn vilja grípa inn í og staðsetja hluti til að framleiða, framkvæma eða skapa sterkari stoðir undir það umhverfi sem þeir ætla að lifa í. Það er hætt við því að þessi lög séu fyrst og fremst í farteski embættiskerfisins sem tekur ekki nema takmarkað tillit til reynslunnar og brjóstvitsins sem Íslendingar hafa löngum byggt á. Íslendingar hafa alla tíð verið áhlaupafólk. Það hefur enginn náð að breyta þeirri ímynd Íslendinga í Íslandssögunni. Við áhlaupið fóru Íslendingar frá Noregi og með áhlaupum hafa menn gengið til verka hér endalaust, oftast náð árangri, oft gert mistök - en með áhlaupi. Þessi kerfishleðsla gæti hamlað mjög gegn því að menn vildu freista þess að ráðast í hluti, virkja drifkraftinn, virkja hugmyndirnar og möguleikana til að styrkja landið. Þessi kerfishleðsla er kannski fyrst og fremst til þess að skapa atvinnu í kerfinu, fjölga á básunum sem hafa ákveðna áskrift að launum sínum, ákveðinn forgang að launum og öryggi, en gengur fram hjá þeim sem þurfa að lifa af landinu sjálfu, af verkum með eigin höndum, á ábyrgð sjálfra sín. Þetta er hættan og við megum ekki hlaupa fram úr okkur í þessum efnum. Það hringja strax bjöllur þegar við erum komin fram úr sumum Norðurlöndunum í þessari kerfismótun. Almennir þættir í landinu sem lúta að því að taka afstöðu til nýtinga á kostum og möguleikum landgæðanna þurfa að hafa viðkomu á yfir 40 áfangastöðum í kerfinu. Með því að fara þá leið sem hv. formaður umhverfisnefndar, Mörður Árnason, benti á er ég hræddur um að í rauninni sé verið að snúa þessu við. Það má alltaf búast við slag og deilum í þessum efnum því að menn hugsa misjafnlega til þessara þátta, en mín skoðun er sú að það sé miklu hættulegra og árangursminna að búa til kerfi fyrir fram sem er nánast ómögulegt að komast út úr með endalausum kærumöguleikum sem hafa sýnt sig á undanförnum árum og áratugum í þessum efnum. Þó að ég taki heils hugar undir það að verja þátt náttúrunnar sem er okkar aðalsmerki þurfum við líka að sinna skynseminni í þessu. Það er í svo mörgu sem undarleg sjónarmið koma inn í þetta í undirbúningi og vinnu. Ég nefni þrjú dæmi. Síðast fyrir nokkrum vikum var fjallað um stöðu Reykjavíkurflugvallar þar sem um 20 fuglategundir hafa haft varpland. Það varpland hefur minnkað og tegundum fækkað. Enginn gerir athugasemd við það.  Fyrir mörgum árum var fjallað um náttúru landsins og vörn gegn óeðlilegri aðkomu mannsins inn í þann búskap. Þá vék einn hv. þingmaður, þáverandi formaður umhverfisnefndar, að því að langvíuna, svartfuglinn eins og langvían er í daglegu tali kölluð, mætti ekki veiða nema á ákveðnum tímum og vildi stytta veiðitímabilið. Langvía er meðal hefðbundinna náttúrutegunda sem eru nýttar til manneldis á Íslandi. Það varð að stytta veiðitímabilið vegna þess að langvían átti að hafa rétt til þess að hreinsa hreiður sín að loknu varpi, undirbúa hreiðrið og byggja það fyrir varp að vori. Langvían býr sér hins vegar ekki hreiður, langvían verpir á klöpp. Það er ekki stingandi strá í hreiðri langvíunnar. Næsta rigning eftir að unginn er farinn skúrar gólfið og það er klárt fyrir næsta vor. Það er fullt af svona vanþekkingu og vanhugsun í gangi í þessu kerfi. Ef menn hafa ekki reynslu eða þekkingu á þessum þáttum, svo dæmi séu nefnd, getur ekki komið neitt skynsamlegt út úr því. Fyrir nokkrum mánuðum upplýsti hv. varaformaður sjávarútvegsnefndar í umræðum hér að það væri stórkostlegt að fyrir þremur árum hefði skötuselur fundist fyrst við Ísland. Það sem meira var um vert, það var m.a.s. byrjað að veiða hann - og það er gleðilegt, sagði varaformaður sjávarútvegsnefndar sjálfrar. Skötuselur byrjaði að veiðast á Íslandi upp úr 1900 og í sívaxandi mæli fram til dagsins í dag. Þegar þetta eru sjónarmiðin á bak við lagasetninguna, þegar þetta er reynslan, verksvitið, skynsemin og þorið er það bjagað. Það er það sem ég er hræddur um í því máli sem hér er rætt um og umhverfisráðherra er hrósað fyrir. Mér finnst alveg ástæða til að hrósa hæstv. umhverfisráðherra en ekki fyrir hvað sem er. Þegar upp koma flækjur og flækjumöguleikar hrósa ég engu fyrir fram. Mér finnst augljóst að við erum að keyra fram úr til að mynda Norðurlöndunum, við erum að gera ferlið miklu flóknara, ekki kannski 40 viðkomustaði í að taka afstöðu til mála heldur 400. Hvað kemur út úr því? Hvaða kostnaður kemur út úr því fyrir þjóðfélagið í öllum nefndunum, öllum vangaveltunum, öllum sérfræðingunum, allri sérmenntuninni sem fer í að hafa eftirlit og forsjá með öðrum án þess að horfast í augu við reynsluna, verksvitið og náttúrulega þekkingu? Það er kerfi sem verður ekki brúklegt til framtíðar, það verður flækjufótur. Það verður mjög erfiður flækjufótur. Þeir sem þekkja til við sjávarsíðuna vita að línan getur flækst hrikalega. Það getur verið mjög erfitt að leysa úr því þó að handlagnir sjómenn læri það. En það byggist líka á reynslunni. Það byggist á verksvitinu. Þá þurfum við að gæta þess, virðulegi forseti og hæstv. umhverfisráðherra og væntanlegur samgönguráðherra, að skapa þann farveg að hann verði skynsamlegur, verði fljótvirkur eins og hv. formaður umhverfisnefndar nefndi í ræðu sinni en ég er hræddur um að standist ekki tímans tönn. Áður þarf þó að meta marga þætti í þessu, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson kom inn á. Þetta er ekki bara varfærni. Þetta er ekki varfærni íhaldsmanna úr öllum flokkum, ekki varfærni framsóknarmanna úr öllum flokkum, þetta er varfærni þeirra sem vilja taka tillit til þess að hlutirnir séu unnir á skynsamlegan hátt. Ég minnist þess að einhverju sinni hafi verið stöðvað af fyrrverandi umhverfisráðherra að hleypa umferð í Dyrhólaey um veginn úr Dyrhólahverfinu. Rökin voru þau að það var eitt kolluhreiður á leiðinni, 70 metra frá veginum. Hvaða glóra er í þessu? Það er engin glóra í þessu, ekki frekar en þegar umhverfisráðherra tók af skarið og stöðvaði lendingar lítillar smávélar á Skeiðarársandi við Skaftafell vegna þess að það væri flugnabúskapur á sandinum, þessari víðáttu Skeiðarársands. Við erum alltaf að reka okkur á alls konar gildrur. Við skulum ekki rækta neikvæðnina til þess að nýta auðlind lands og sjávar á eðlilegan hátt. Það er mikilvægt eins og hv. formaður umhverfisnefndar sagði að samstaða náist vonandi að lokum í meðferð mála. Fyrr getur dauðinn dottið inn í málið með svona kerfi ef það gengur eftir eins og ótti minn kallar fram. Ef menn taka til máls til að draga úr með neikvæðni, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir afar athyglisverða ræðu. Það er nefnilega mjög gott að fá þetta fram, þetta er mikilvægt og áhugavert og virkilega gott að finna hvað hann ber hag skötuselsins, langvíunnar og fólksins í landinu fyrir brjósti, Vatnsmýrarinnar líka. Ég hnaut um nokkur orð sem ég hripaði hjá mér meðan hann lýsti þjóðinni, að hún hafi keyrt áfram á brjóstviti og að þetta sé áhlaupafólk. Hann talar líka um ímynd Íslendinga og að óvinir þessara góðu eiginleika séu kerfishleðsla, flækjur, flækjufótur og gildrur. Það er sem sagt ýmislegt áhugavert á ferðinni. Ef við byrjum bara á brjóstvitinu, hvað hefur það fært okkur? Brjóstvit áhlaupafólks, hvað hefur það gert fyrir ímynd Íslendinga? Ég mundi segja að þetta væru þau atriði sem hefðu verið hvað hættulegust. Við eigum ekki að vinna með brjóstvitinu, við þurfum að gera og standa við alþjóðlega samninga. Ég mundi segja að það vantaði meira regluverk og fleiri flækjufætur vegna þess að brjóstvit áhlaupafólks er ekki það sem við þurfum, sérstaklega ekki nú á þessum síðustu tímum.

Virðulegi forseti. Það hefði verið nær að hv. þm. Ósk Vilhjálmsdóttir hefði spurt hv. þm. Mörð Árnason, sem er sérstakur íslenskusérfræðingur, um merkingar á orðum. Þar sem ég er kennaramenntaður ætla ég þó að leyfa mér að svara því líka. Brjóstvit er grundvöllur lífs Íslendinga. Brjóstvit byggist á reynslu og verksviti. Svo koma genin enda segir fjórðungur til fósturs. Það er alveg undarlegt að heyra spurt um svona á Alþingi Íslendinga. Ég útskýrði líka það sem ég kallaði kerfishleðslu. Það er bara of mikil opinber yfirbygging, of mikil afskiptasemi. Ekki bara afskiptasemi, heldur of mikil. Maður dælir ekki 20 lítrum af olíu í smurtank á bíl sem þarf 1 lítra af olíu. Ef hv. þingmaður skilur það betur get ég alveg eins sagt það. Þegar það er sagt að ekki eigi að vinna með brjóstvitinu á Íslandi - með hverju eiga Íslendingar þá að vinna? Ég nefndi fyrst og fremst sem dæmi að Íslendingar væru áhlaupafólk og vildu ganga til verka strax. Þá sem eru þannig í stakk búnir að þeir vilja það og hafa áhuga á því og þrek til þess á auðvitað að nýta eins og hægt er með eðlilegum fyrirvörum, en brjóstvitið er lykillinn að lífi íslensku þjóðarinnar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessar orðaskýringar, þær voru mjög nytsamlegar og áhugaverðar. Brjóstvit, genin, þetta eru mjög sterkir og áhugaverðir punktar. En ég er með smátillögu: Er ekki betra að byggja á hyggjuviti, reynslu og menntun? Við erum menntuð þjóð, við eigum fullt af sérfræðingum. Við getum lært af reynslu annarra þjóða. Ég tel að það væri farsælli kostur fyrir okkur. Afskiptasemi tel ég af hinu góða og vil endilega fá sem mesta kerfishleðslu.

Virðulegi forseti. Sem mesta kerfishleðslu? Í dag starfa í íslensku bönkunum tugir doktora með mikla kerfishleðslu innan borðs, mikla menntun, vænlegar fjaðrir úr dýrustu skólum landsins, en ekki skila þeir okkur þeim árangri sem við væntum. Sem mest kerfishleðsla er einfaldlega það sem þingmaðurinn boðar að eigi að keyra yfir allt draslið, bara keyra yfir það, engan moðreyk, engar uppbrettar ermar heldur bara slifsi og fínheit, bindi og slæður og sluffur og Brussel-strápils með glimmeri. Það er framtíðin. Ég óska hv. þingmanni góðrar ferðar í það partí en verð því miður að afþakka samfylgdina. Það er betra að byggja upp, sagði hv. þingmaður, með hyggjuviti, reynslu og menntun. Þar erum við þó sammála því að hyggjuvit er ekkert annað en brjóstvit með blandi af reynslu og reynslan er verksvit. Ef hv. þingmaður hefur ekki pláss til að slípa þessi orð inn í ljóð í hjarta sínu er sjálfsagt að reyna að liðka til um það á einhvern hátt að auka þann skilning með námskeiði og í kerfishleðslubatteríi. 

Virðulegur forseti. Ég þakka afar góða og gagnlega umræðu um þetta mikla framfaraskref í umhverfismálum á Íslandi, aukinn rétt almennings til aðkomu í umhverfismálum og aukinn rétt til réttlátrar málsmeðferðar. Þetta er nefnilega lagabót sem snýst ekki bara um orðanna hljóðan, heldur ekki síður um grunnstoðir sjálfbærrar þróunar. Þetta snýst um heildarsýn, hagsmuni heildarinnar og komandi kynslóðir. Þetta snýst, eins og hér hefur komið fram í ágætum ræðum þingmanna, um það að bæta yfirsýnina, auka gæði, vandvirkni, yfirvegun og ábyrgð. Að sumu leyti stangast það á við það sem hér hefur verið sagt um þjóðareðli og áhlaup en ég er ekki frá því að þetta geti farið saman, þ.e. kraftur og bjartsýni með fyrirhyggju, vegna þess að ef maður hleypur beint af augum er hætt við því að maður hlaupi fram af bjarginu. Og það ættu Eyjamenn að vita.

Við hlaupum ekki fram af björgum.

Það hefur mér líka fundist áhugavert vegna þess að hér höfum við fyrst og fremst rætt það þar sem við erum hér að leggja til að gengið sé lengra en nágrannaþjóðir okkar gera, þ.e. Norðurlandaþjóðir, og við höfum að jafnaði borið okkur saman við Norðurlöndin. Það er dálítið umhugsunarefni að menn staldri við það sem erfiða tilhugsun að við göngum einu sinni lengra en gert er annars staðar á Norðurlöndunum í átt til lýðræðis og sterkrar og öflugrar aðkomu almennings. Er ekki ágætt fyrir Ísland í ljósi alls og alls að við séum fyrsta þjóðin á Norðurlöndum sem opnum aðildina í anda Árósasamningsins? Ég kom að því fyrr í dag í andsvörum að opin kæruaðild er tilfellið í nokkrum löndum Evrópu, m.a. í Portúgal, í miklu fleiri greinum en umhverfismálum. Þar erum við líka að tala um menningararfinn og mér finnst umhugsunarefni hvort menningararfurinn ætti líka að vera hluti af því sem kallaði á opna kæruaðild. Hver hefur lögvarða hagsmuni af því að verja menningararfinn ef ekki hver einn og einasti Íslendingur? Á Spáni er opin kæruaðild líka tilfellið, til að mynda um ákvarðanir á ströndum og ákvarðanir sem varða framkvæmdir í þjóðgörðum. Þá er gert ráð fyrir að allur almenningur hafi kæruaðild. Í Bretlandi og á Írlandi líka eru hagsmunirnir túlkaðir það vítt í lögum að það jafnast nánast á við opna kæruaðild. Þetta er með ýmsu móti í Evrópu eins og komið hefur ágætlega fram í umræðunni og ég held að við gætum verið vel sæmd og stolt af því að stíga kjarkmikil skref í þeim efnum að kæruaðildin sé sem opnust hér á landi. Menn tala hér með ýmsu móti um kerfi, hindranir, stopp og allt þetta en það sem við segjum með opinni kæruaðild er einmitt að ekkert kerfi hindri neinn í að mega eiga aðild að framkvæmd. Það er ekkert kerfi sem segir að hann þurfi að vera aðili í félagi, eiga aðliggjandi land eða lóð eða neitt slíkt, heldur bara það að hann telji farið á svig við réttindi umhverfis og náttúru. Þá getur sá hinn sami lagt fram kæru. Einhvern tímann hefði maður haldið að þeir sem tala fyrir hagsmunum einstaklingsins og hafa þá hugsjón brennandi í brjósti mundu fagna slíkri nálgun í þessum efnum, en látum það liggja á milli hluta. Það sem er kannski mikilvægast í þessu öllu saman og hefur svo sem verið nefnt aðeins er að við verðum með einhverju móti að koma okkur inn í þá tilveru hér á Íslandi, einmitt vegna þess að við byggjum alla okkar afkomu á auðlindunum, að draga úr því að ákvarðanir þurfi að byggjast á yfirgangi gagnvart t.d. náttúrunni, samfélaginu eða náttúruverndarsamtökum. Við getum ekki haldið áfram að byggja á auðlindunum öðruvísi en að snúa baki við átakanálguninni. Við þurfum að nálgast hlutina meira í sátt og Árósasamningurinn er hluti af þeirri sátt vegna þess að þá er almenningur með aðkomu að málinu alla leið, er upplýstur, hefur möguleika til þátttöku og getur komið niðurstöðunni til stjórnvalda eða dómstóla ef viðkomandi telur hitt ekki farsæla niðurstöðu. Ég sé að einhverjir hyggja hér á andsvör en mig langar alveg í lokin að nefna vegna orða síðasta ræðumanns, hv. þm. Árna Johnsens, að við þrífumst ekki án náttúrunnar. Maðurinn þrífst ekki án náttúrunnar, við erum ekkert merkilegri en það að við erum háð náttúrunni í einu og öllu. Við getum ekki án hennar verið. Það hljómar kannski hversdagslega, en hin hliðin er sú að náttúran getur án okkar verið. Til þess að við höldum áfram að lifa í sátt við náttúruna þurfum við að gera það á grundvelli þekkingar, rannsókna og yfirvegunar. Ef við höldum áfram að bretta upp ermarnar og rífa til okkar það sem okkur hentar, grípa inn í vistkeðjurnar hverja á fætur annarri eins og okkur þóknast er vandinn einfaldlega miklu meiri en svo að við ráðum við hann. Við verðum að ganga hægt um gleðinnar dyr og við verðum að umgangast náttúruna af varfærni. Árósasamningurinn er þáttur í því ábyrgðarsamspili.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu sína hér áðan. Ekki deili ég við hæstv. ráðherra um að við þurfum að ganga vel um náttúruna og náttúruauðlindirnar. Það er ekki pólitískt deilumál á milli aðila hvernig umgangast eigi auðlindir eða náttúru. Forustuhlutverk sveitarstjórnarmanna og sveitarstjórna voru tekin á Snæfellsnesi með Staðardagskrá og upptöku sjálfbærrar þróunar. Það var gert undir forustu sjálfstæðismanna í þeim sveitarstjórnum, en að sjálfsögðu eiga tveir einstaklingar sem leiddu þá vinnu mestan heiður, þ.e. Guðrún Bergmann og Guðlaugur Bergmann heitinn. Þau leiddu sveitarstjórnarmennina með sér í þá för og stjórnuðu sjálfstæðismenn þeim sveitarfélögum öllum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra um tvennt. Annars vegar það sem kom fram um að við gengjum lengra en aðrar Norðurlandaþjóðir gera við upptöku á samningnum. Hverja telur hæstv. umhverfisráðherra vera ástæðuna fyrir því að aðrar Norðurlandaþjóðir hafi ekki gengið svo langt? Hins vegar langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem við þekkjum úr úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála, að áætlað sé að nefndin taki fjórar til átta vikur í málið eftir því hversu umfangsmikið það verður. Erum við alls staðar langt, langt á eftir í dag? Skilafresturinn er allt upp í tíu sinnum lengri en sagt er til um í reglugerð. Nú þykir mér einsýnt, án þess að ég ætli að fullyrða um það, að kærumálum muni fjölga. Hver er skoðun hæstv. ráðherra? Telur hæstv. ráðherra ekki skynsamlegra að við komum því kerfi sem við vinnum eftir í dag í betri farveg áður en við fjölgum hugsanlega kærum 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum andsvarið. Hann spyr annars vegar um af hverju sé gengið skemmra annars staðar á Norðurlöndunum en við hyggjumst ganga með þessu frumvarpi. Það veit ég ekki. Ég er ekki með röksemdir annarra Norðurlandaþjóða fyrir þeirri niðurstöðu sem þær komast að en ég er hins vegar með, eins og ég hef áður getið í umræðunni, yfirlit yfir hve mismunandi þetta er eftir löndum og sum lönd hafa gengið lengra en önnur. Við höfum farið yfir þetta, bæði ríkisstjórnin og þingflokkar stjórnarmeirihlutans, og teljum okkur vel sæmd af því að ganga langt í þessum efnum og opna aðildina. Varðandi spurningu hv. þingmanns um afgreiðslutíma eða málsmeðferðartíma úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála er það rétt sem hann segir og það er sú togstreita sem við drápum aðeins á fyrr í umræðunni. Það togast svolítið á í okkur annars vegar að við viljum að nefndirnar vinni hraðar og úrskurðirnir komi á þeim tíma sem þeir eiga að gera en hins vegar höfum við verið treg við að búa þessum nefndum og úrskurðaraðilum viðunandi starfsumhverfi með bæði fé og starfsfólki til að geta unnið almennilega. Ég hef aðeins verið að glíma við það varðandi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála að auka fjárheimildir þangað inn, sem er nauðsynlegt til þess að nefndin geti unnið verk sín. Ég tel til mikillar hagræðingar að úrskurðarnefndir skipulags- og byggingarmála og hollustuhátta og mengunarvarna sameinist undir þessari nýju nefnd, úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég hvet hins vegar hæstv. ráðherra til að kynna sér það sérstaklega hvers vegna aðrar Norðurlandaþjóðir hafa ekki gengið eins langt og við ætlum að ganga með því að innleiða Árósasamninginn. Ekki að ég telji að aðrar Norðurlandaþjóðir eigi að veita okkur leiðsögn en ég held að það sé ágætt fyrir hæstv. ráðherra og ráðuneytið að kynna sér þetta og vænti þess að umhverfisnefnd muni gera það. Mínar heimildir segja að Hollendingar hafi til að mynda gengið svipað langt og við hyggjumst gera núna með samninginn en þeir hafi snúið af þeirri braut. Nú veit ég ekki alveg hvort þessar heimildir eru alveg 100% réttar eða hvort það sé sambærilegt hvernig þeir ætluðu að innleiða samninginn en ég tel mjög mikilvægt að það verði skoðað. Eftir því sem ég best veit er aðkoma almennings að þessum hlutum ágæt í dag. Það getur vel verið að það megi bæta eitthvað úr því, ég ætla ekki að kveða upp úr um það. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að það verði skoðað í meðförum nefndarinnar. Það sem hæstv. ráðherra kom inn á og batt vonir við var að þetta mundi skána þegar það yrði sameinað undir eina nefnd. Það er hins vegar ekki sjálfgefið að svo verði en ég vænti þess að það verði þá niðurstaðan því að við setjum oft reglur og annað sem á að fara eftir en því er síðan ekki framfylgt. Það er náttúrlega mjög slæmt frá báðum hliðum séð því að fyrir þá aðila sem hafa tækifæri til þess að koma ábendingum sínum á framfæri og eru hugsanlega að fara í framkvæmdir, hvort sem það er Vegagerðin eða hver sem það er, er óþolandi og ólíðandi að það skuli taka svona langan tíma. Það þarf líka að samræma þessa hluti þannig að þegar menn fara af stað í framkvæmdir þá gangi sveitarfélögin og ríkisvaldið og allir aðrir í takt. Það hefur verið misbrestur á því á undanförnum árum og er mikilvægt að það verði lagað.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt hjá þingmanninum að nefndin taki þetta allt saman til ítarlegrar skoðunar. Ég er með ágæta skýrslu þar sem er samanburður á því hvernig þetta er gert í Evrópu og þar er farið yfir til að mynda hvaða lönd fara stjórnsýsluleiðina og hvaða lönd fara dómstólaleiðina vegna þess að það er líka afstaða sem hvert ríki þarf að taka. Farið er yfir aðildarmálin sem eru með ýmsum hætti eins og við höfum rætt nokkuð ítarlega. Þar er farið yfir hversu mikinn kostnað almenningur ber af kærunni eða hvort hún er án endurgjalds, það er líka mismunandi. Svo er þar allnokkuð góð úttekt á gagnsæi ferilsins í hverju landi fyrir sig af því að það er náttúrlega í anda Ársósasamningsins að gagnsæi sé mikið þannig að almenningur sjái hvernig máli reiði af frá einu stigi til annars. Ég tek því undir það í meginatriðum með þingmanninum að rétt sé að nefndin rýni þetta afar vel og ég finn og heyri á umræðunni að það er sá þáttur sem menn staldra einna helst við, þ.e. þeir sem eru ekki beinlínis skeptískir á að innleiða beri samninginn staldra við það sem varðar þessa opnu kæruaðild. Ég vænti þess að nefndin taki þetta til gagngerrar skoðunar. Margar góðar samanburðarskýrslur eru til þannig að það þarf ekki að byrja á byrjunarreit í þeirri vinnu.

Virðulegi forseti. Ég get tekið fullkomlega undir orð hæstv. umhverfisráðherra þegar hún segir að við eigum að umgangast náttúruna á grundvelli þekkingar, rannsókna - ég vil bæta við: verksvits - og reynslu. En við verðum að gæta þess að vera ekki kaþólskari en páfinn. Þar eru hætturnar sem ég tel að liggi í þeim málum sem hér eru til afgreiðslu. Nóg hefur þótt samt í þeim efnum. Það sem hæstv. ráðherra sagði, að við þrífumst ekki án náttúrunnar, er auðvitað alveg rétt. En við erum Íslendingar vegna þess að við viljum búa í þessari náttúru. Þá þurfum við auðvitað að sýna henni tilhlýðilega og fulla virðingu eins og fólkinu í landinu, en ekki verða kaþólskari en páfinn, ekki gera þetta of flókið, ekki búa til framleiðslu og atvinnu á vitlausum stöðum heldur reyna að gera þetta skynsamlega. Langvían verpir þrisvar á sumri þótt eggin séu tekin. Lundinn gerir það ekki, hann verpir bara einu sinni. Við getum lært af svona hlutum til að búa til kerfi sem hentar okkur þannig að það skili árangri og sé markvisst, ekki kerfishlaðið. Hæstv. umhverfisráðherra vék að nokkrum þáttum sem ég vildi gjarnan svara en mun svara í seinni lotu, sem ég hef væntanlega.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki betur en við séum svona u.þ.b. að ná saman á sögulegum fundi í sölum Alþingis í því a.m.k. hvað það er sem byggir grunn að skynsamlegri sambúð manns og náttúru sem er þekking, rannsóknir og reynsla. Ég er til í að bæta verksvitinu við, ég held að hluti af þessu sé auðvitað að kunna til verka. En ég held að ég treysti hv. umhverfisnefnd fyrir því að gæta að því á hvaða tímapunkti okkur rekur af leið og við verðum kaþólskari en páfinn. Sú nefnd hefur haldið afar vel á málum á þessu þingi og fært öll þau mál sem hún hefur fengið til betri vegar og leitt þau til lykta með skynsamlegum hætti og ég treysti því að hún muni gera það í þessum efnum líka.

Virðulegi forseti. Hæstv. umhverfisráðherra spurði fyrr hvort það væri áhyggjuefni ef við gengjum einu sinni lengra en aðrar Norðurlandaþjóðir í regluverkinu eða afstöðu eða hverju sem er. Við höfum ekki góða reynslu af því að sækja í þessar þjóðir, að mörgu leyti höfum við slæma reynslu. Um árabil sóttum við fyrirmyndir í skólakerfinu til Svíþjóðar. Það fór allt úr böndum þangað til við slípuðum það að íslenskum raunveruleika. Nærtækasta dæmið er að hæstv. núverandi ríkisstjórn byggir á norrænu velferðarkerfi og það er allt í steik, allt í tómri tjöru meira og minna svo að það er ekki góð viðmiðun, virðulegi forseti. Það er því miður svo þó að margt sé gott í norræna samfélaginu að kerfið er svo fast og njörvað 

Sérstaklega síðustu árin …

- já, ég tala ekki bara um síðustu tvö árin 

Nei, nei.

Það er svo margt nýtt sem er óvinur norræna kerfisins. Það er ótrúleg steypa og þröskuldar fyrir framgangi mála í  Bara eitt, virðulegi forseti.  
            

Bammbaramm. Þetta er fallegt lag.


            

Virðulegur forseti. Ég held að það sé ekki miklu við þessa umræðu að bæta í sjálfu sér en ég þakka þingmanninum fyrir leiðsögn um skynsamleg vinnubrögð.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um losun gróðurhúsalofttegunda. Með frumvarpi þessu er stigið fyrsta skrefið til innleiðingar reglna um viðskiptakerfi Evrópusambandsins sem er hluti af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Frumvarpi þessu er ætlað að innleiða annars vegar tilskipun 2003/87/EB um að koma á fót kerfi fyrir viðskipti með heimildir til losunar gróðurhúsalofttegunda, oft nefnd móðurtilskipun viðskiptakerfisins, og hins vegar tilskipun 2008/101/EB sem breytir tilskipun 2003/87/EB og fellir flugstarfsemi undir gildissvið hennar. Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda var komið á fót árið 2005 en viðskiptakerfið er meginstjórntæki ESB á sviði loftslagsmála. Því er ætlað að mynda hagrænan hvata til samdráttar í losun gróðurhúsalofttegunda þannig að fyrst verði dregið úr losun í þeim geirum þar sem það er fjárhagslega hagkvæmast. Losunarheimildum er að hluta til úthlutað ókeypis og að hluta til verða þær boðnar upp. Fyrirtæki geta selt umframheimildir á markaði eða keypt sér viðbótarheimildir ef upp á vantar. Tilskipun 2003/87/EB var tekin inn í EES-samninginn árið 2007 og EFTA-ríkin hafa verið formlegir aðilar að kerfinu frá 2008. Þar sem sú starfsemi sem fallið hefur undir kerfið hingað til er mjög umfangslítil á Íslandi, þ.e. orkuframleiðsla úr jarðefnaeldsneyti, hefur þátttaka Íslands hingað til takmarkast við upplýsinga- og skýrsluskil til Eftirlitsstofnunar EFTA. Nú liggur fyrir að miklar breytingar verða á viðskiptakerfinu á næstu árum þar sem flugstarfsemi verður felld undir kerfið frá 1. janúar 2012 og frá 1. janúar 2013. Þá víkkar gildissvið viðskiptakerfisins bæði hvað varðar tegundir starfsemi sem undir það falla og tegundir gróðurhúsalofttegunda sem það nær til. Með þessum breytingum mun viðskiptakerfið hafa mikil áhrif hér á landi. Til viðbótar við flugstarfsemi sem fellur undir kerfið frá og með 1. janúar 2012 mun stór hluti iðnaðarstarfsemi hér á landi sem losar gróðurhúsalofttegundir, svo sem álframleiðsla, falla undir kerfið frá 2013. Í frumvarpi því sem hér er lagt fram er farin sú leið að leggja til breytingar á lögum nr. 65/2007 um losun gróðurhúsalofttegunda en þau lög kveða að hluta til á um sömu skyldur og settar eru fram í tilskipun 2003/87/EB. Helstu nýmæli sem felast í frumvarpinu eru þau að starfandi iðnaði sem fellur undir viðskiptakerfið frá og með 1. janúar 2013 er gert skylt að hafa losunarleyfi sem Umhverfisstofnun gefur út. Losunarleyfi þetta er forsenda þess að viðkomandi fyrirtæki geti sótt um og fengið úthlutað ókeypis losunarheimildum fyrir tímabilið 2013–2020. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir því að bætt verði við lögin nýjum kafla um losunarheimildir flugrekstraraðila. Kaflinn gildir um þá flugrekstraraðila sem falla undir umsjón íslenska ríkisins og í honum er kveðið á um skyldu flugrekstraraðila til að skila inn losunarheimildum árlega sem svarar til losunar þeirra árið á undan, ókeypis úthlutun og uppboð losunarheimilda og skyldur flugrekstraraðila til vöktunar og skýrslugerðar um losun gróðurhúsalofttegunda. Þá er gert ráð fyrir nokkrum breytingum til þess að víkka út gildissvið laganna þannig að þau nái til þeirrar nýju starfsemi sem falla mun undir viðskiptakerfið. Gert er ráð fyrir því að Umhverfisstofnun beri sem áður ábyrgð á framkvæmd laganna og geti lagt á sektir séu ákvæði þeirra um skil á losunarheimildum og losunarskýrslum ekki virt. Virðulegur forseti. Ég hef rakið hér meginefni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. umhverfisnefndar.

Frú forseti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvort þær úthlutanir á kvóta sem hér um ræðir séu svipaðar þeim sem eru í sjávarútvegi og hvort um sé að ræða verðmæti sem er úthlutað sem getur öðlast mikið gildi og mikil verðmæti til framtíðar. Í öðru lagi vil ég spyrja hvers vegna ekki hafi verið tekinn upp markaður með losunarkvóta á Íslandi hingað til vegna þess að menn geta t.d. verið með neikvæða losun með ræktun á skógi og öðru slíku og svo geri ég ráð fyrir að þeir sem hafa losunarheimildir geti selt þær. Í þriðja lagi langar mig til að spyrja af því að Ísland er ríkt af hreinni orku - þetta er ríkasta land í heimi alla vega miðað við íbúa - og stærsti hlutinn af henni ónýttur: Getur þetta ekki orðið gífurleg tekjulind fyrir Ísland þegar við förum að framleiða t.d. ál eða reka netþjónabú eða eitthvað slíkt þar sem menn standa frammi fyrir því annars vegar að borga losunarheimildir vegna raforku sem framleidd er með kolum, gasi eða olíu og hins vegar losunarheimildir sem byggja á notkun hreinnar orku til þessarar starfsemi? Eykur þetta ekki enn meira þrýstinginn á Íslendinga að virkja? Í fjórða lagi vil ég nefna að það kom fram hjá forvera hæstv. ráðherra að Kárahnjúkavirkjun sparaði mannkyninu þvílíkt í mengun, koldíoxíðmengun og hitnun jarðar, sem svaraði til að mig minnir sexfalt í útblæstri Íslendinga af umferð.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir spurningarnar og vona að ég nái að komast yfir að svara þeim hér. Varðandi fyrstu spurninguna, um hvort um verðmæti sé að ræða sem verði eins og kvótinn í sjávarútvegi, er það svo að losunarkvóti safnast ekki upp, honum er úthlutað til eins árs í senn og til þess að fá áframhaldandi úthlutun þarf að uppfylla skilyrði um starfsemi. Ef starfsemi er hætt fá fyrirtækin ekki úthlutað frekar. Í öðru lagi spyr þingmaðurinn um það sem hann kallaði neikvæða losun sem er þá binding vegna landgræðslu eða skógræktar eða slíkra leiða. Það er ekki fjallað um það sérstaklega í því frumvarpi sem hér er mælt fyrir. Varðandi spurninguna um hvort þetta fyrirkomulag skapi aukinn þrýsting á Ísland til stóriðju eða aukinnar álframleiðslu, þá er það ekki svo, það er um miðlæga úthlutun losunarheimilda að ræða. Íslenskir framleiðendur sitja í raun og veru við sama borð og aðrir í Evrópu að því er varðar aðkomu að heimildum eða markaðnum með heimildir. Það er því ekki á valdi eða ákvörðun íslenskra stjórnvalda með hvaða hætti það er gert heldur hvers fyrirtækis fyrir sig hvernig það er búið að þessu borði. Ég hef sjálfsagt misst af einhverjum spurningum hv. þingmanns en hann ítrekar það væntanlega í seinna andsvari.

Frú forseti. Þeir landsmenn sem virkilega trúa á hitnun jarðar ættu nú að sakna þess að hér sé ekki talað um neikvæðu losunina, þ.e. það sem menn geta unnið gegn koldíoxíðlosun með ræktun skóga, ræktun grass og annars slíks. Ég minni á að grasið vex á Íslandi dag og nótt á sumrin öndvert við annars staðar í heiminum á flestum stöðum,  Síðan er það spurningin, ef ég skildi rétt - segjum að hér yrðu einhverjar framkvæmdir en það þyrfti væntanlega nýja ríkisstjórn til þess - segjum að það yrðu einhverjar virkjanir og framkvæmdir, hvort sem það er netþjónabú eða hvað það nú er, sem væru í samkeppni við netþjónabú í London þar sem raforkan er framleidd með brennslu kola og gass, ég þekki það ekki nákvæmlega en alla vega er mikið framleitt þar af rafmagni með brennslu jarðefna: Skiptir það engu máli? Getur verið að menn njóti þess ekki að nota hér á Íslandi hreina orku sem ekkert mengar og skapar ekki hitnun jarðar? Ef svo er er eitthvað mjög undarlegt við þetta koldíoxíðlosunarkerfi og markað með það og ég mundi þá skora á hæstv. ráðherra að koma þeim skilaboðum frá mér til Brussel að menn þurfi að hugsa sinn gang.

Frú forseti. Ég tek að mér að bera boð til Brussel í næstu ferð. Þingmaðurinn spyr um það þegar um er að ræða annars konar eldsneyti sem knýr áfram stóriðju en hér er. Það er auðvitað svo að viðkomandi þurfa sérstakar losunarheimildir fyrir kolefnislosandi eldsneytisframleiðslu þannig að af sjálfu leiðir þegar á heildina er litið að um meiri kolefnislosun og meiri heildarkostnað að því er varðar losun er að ræða. Þingmaðurinn spyr líka eða hvetur mig til dáða að því er varðar það að bindingin nái líka máli í þessu samhengi öllu saman. Nú er það svo að eitt mikilvægasta framlag Íslendinga til umræðnanna um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda er að endurheimt votlendis verði tekin gild sem loftslagsaðgerð. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur vegna þess að við eigum þar mjög mikil tækifæri. Hins vegar er það auðvitað svo þegar á heildina er litið, af því að ég veit að þingmanninum er annt um heildarsýnina, að losun gróðurhúsalofttegunda er fyrst og fremst alheimsmál eða glóbalmál sem þjóðir heims þurfa allar að taka til skoðunar og það þýðir, alveg sama hvernig á það er litið, breytta lifnaðarhætti fyrir Vesturlönd á næstu áratugum. Það er verkefni sem ekki er verið að taka á með þessu frumvarpi eða yfirleitt með þeim aðgerðum sem við erum að grípa til núna nema í smáum skrefum. Stóra verkefnið er það að þjóðir heims sammælist um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda svo um muni.

Forseti. Nokkur orð til að fagna þessu frumvarpi. Það er fagnaðarefni en um leið auðvitað gjörsamlega sjálfsagt því að með því eru álbræðslur og flugstarfsemi á Íslandi, skulum við segja, sett inn í viðskiptakerfi Evrópusambandsins og bandalagsríkja þess um losun, það sem kallað er ETS með skammstöfun. Flugið kemur inn í ársbyrjun 2012, sem er eftir átta mánuði, og álið svo í ársbyrjun 2013 þannig að ekki er seinna vænna að ganga í þetta löggjafarverk. Mér virðist við fyrstu sýn að frumvarpið sé vel úr garði gert og í samráði við helstu haghafa þannig að Alþingi og umhverfisnefnd þess ætti að geta unnið þetta hratt. Mig langar í framhaldi af ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem hófst með spurningunni um hvort hér væri um verðmæti að ræða, að lýsa þeirri skoðun minni að hér er vissulega um verðmæti að ræða. Það er þannig að við eigum að láta borga gjald fyrir þá mengun sem óhjákvæmileg er í þessu efni. Mig langar líka að spyrja hæstv. umhverfisráðherra að því hver ætlunin sé eða hverjar hugmyndir hennar séu um tilhögun losunarheimilda fyrir flugstarfsemi sérstaklega þar sem í Evrópusambandinu eða í gerðinni er kveðið á um að 85% losunarheimilda eigi að veita endurgjaldslaust en 15% þeirra eigi að bjóða upp þannig að þar fæst fé fyrir verðmæti. Ég hefði viljað hafa hlutföllin aðeins öðruvísi en svona er þetta a.m.k. í bili. Það fé á að renna í ríkissjóð en það er mælst til þess í Evrópugerðinni að það renni til loftslagsmála. Nú vil ég vita hvaða hugmyndir eru uppi um þetta efni og hvenær ákvörðun um það verður tekin og með hvaða hætti.

Frú forseti. Ég fagna þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um losun gróðurhúsalofttegunda. Ég hef alltaf verið hrifinn af því þegar menn koma með viðskipti og sérstaklega þegar menn reyna að ná fram markmiðum í umhverfismálum með því að breyta þeim yfir í viðskipti. Hér er um það að ræða að þau fyrirtæki sem menga með koldíoxíðlosun og öðrum gróðurhúsalofttegundum eiga að njóta þess ef þau spara eða minnka mengunina en þau eiga að borga fyrir það ef þau auka hana. Margar rannsóknir hafa verið gerðar og menn eru að reyna að breyta koldíoxíði yfir í eldsneyti með ýmsum ráðum, þar eru bakteríur notaðar og efnahvörf og annað slíkt. Slíkt gæti verið „mínuslosun“, þ.e. það gæti minnkað koldíoxíðmengunina á jörðinni og ætti því að vera hægt að selja þær losanir sem af því verða. Varðandi aðra atvinnustarfsemi hef ég alltaf talið mjög óeðlilegt að t.d. flugið væri undanþegið en nú er búið að setja það inn, það er atvinnustarfsemi sem mengar mikið og á þá að borga fyrir það reglulega. Frumvarp sem þetta ætti því að vera mjög mikið gleðiefni fyrir þá sem trúa á hitnun jarðar vegna koldíoxíðmengunar. Sú kenning er ekki vísindalega sönnuð en margt bendir til þess að hún sé rétt. Ég sagði áðan í andsvari að það gæti orðið mikil auðlind fyrir Ísland og ég tel reyndar að það gæti orðið hin mesta auðlind fyrir Ísland af því að við eigum mjög mikið af bæði nýttri og ónýttri hreinni orku. Við erum nú þegar með mikið af hreinni orku til notkunar, það lækkar t.d. hitunarkostnað húsa á Íslandi heilmikið að þau eru hituð með hreinni orku. Einnig eigum við heilmikið óvirkjað. Mér skilst að við séum búin að virkja um 30% af virkjanlegu afli, svo er spurning hversu langt menn vilja ganga á rétt náttúrunnar. Það fer væntanlega eftir efnahagsástandinu næstu áratugina. Eftir því sem það er bágara, þeim mun lengra ganga menn væntanlega á rétt náttúrunnar. En að það getur verið mjög varasamt að stöðva atvinnulífið eins og ég óttast að verið sé að gera núna. Ég hef lýst því að mér finnst að menn hafi gengið ansi langt í því að setja allt í kyrrstöðu með mörgum ráðstöfunum. Það þýðir að það verður fátækt á Íslandi eftir einhverja áratugi og þá munu menn þurfa að ganga meira á náttúruna en ég tel eðlilegt og æskilegt. Hér er um það að ræða að myndaður verði markaður með losunarheimildir þannig að ef reisa á álver í Sádi-Arabíu og nota gas til framleiðslu á orku og ef reisa á álver á Íslandi með hreinni orku - það er kannski ekki gott að nefna ál sem dæmi vegna þess að ég tel að Íslendingar séu komnir fulllangt í því að framleiða ál, þá bara út frá áhættugrunni. Ál er orðinn stór hluti af þjóðarframleiðslunni þegar það er komið upp fyrir sjávarútveg í útflutningstekjum, reyndar ekki nettó því að það þarf að flytja heilmikið inn á móti, en önnur starfsemi eins og gagnaver og annað slíkt þarf orku. Ef menn ætla að reisa gagnaver í London þar sem landið er mjög dýrt, kælingin ekki eins góð og orkan framleidd með gasi, olíu eða kolum er miklu ódýrara að gera það á Íslandi og fyrir það þurfa menn að borga skatt eða gjald, koldíoxíðgjald. Það verður því mjög skemmtilegt að sjá hvernig markaður með svona heimildir þróast hér á landi. Ég hygg að þær auðlindir sem við erum uppteknust af í dag, þ.e. sjávarútvegurinn og orkan, muni verða hjóm eitt þegar við förum að selja koldíoxíðlosanir og margföldum verðið á orkunni. Losunin sem fylgir því að framleiða ál í Kína er að mig minnir tólf sinnum meiri en að framleiða ál á Íslandi vegna þess hvað mikið fer í koldíoxíðlosun. Varðandi það sem sagt var áðan, að Vesturlönd þurfi að breyta sínu neyslumynstri, er ég ekki sammála því. Ég hygg að alveg sérstaklega Kína og Indland muni þurfa að breyta neyslumynstri sínu og það er í sjálfu sér jákvætt að þær þjóðir hætti að menga eins mikið og þær gera. Mér skilst að opnað sé nýtt álver í Kína aðra hverja viku, þvílík er „framþróunin“ í því landi. Ég geri ekki annað en að fagna þessu. Ég vona að hv. umhverfisnefnd sem fær þetta mál til skoðunar sendi það til iðnaðarnefndar, mér skilst að það eigi helst heima þar, og jafnvel líka til efnahagsnefndar vegna þess að um er að ræða mikið efnahagslegt mál, og að þar verði búnar forsendur fyrir því að hægt verði að selja neikvæðar losunarheimildir þegar menn framleiða eldsneyti úr koldíoxíði, mengunarvaldinum, og eins að ræsa fram mýrar og rækta skóga og annað slíkt, að það myndist raunverulegur markaður með losunarheimildir þannig að það geti orðið útflutningsgrein hjá Íslendingum.

Frú forseti. Ég þakka fyrir góða og gagnlega umræðu. Varðandi spurningar sem fram komu í máli hv. formanns umhverfisnefndar, Marðar Árnasonar, er rétt að geta þess að tilhögun heimilda fyrir flugi, þ.e. að gert er ráð fyrir að 15% kostnaðarins eða teknanna, ef svo má segja, renni í ríkissjóð er gert ráð fyrir að sú fjárhæð sé m.a. notuð til að standa straum af rekstrinum til að halda kerfinu áfram. En það er vilji og skilningur ríkisstjórnarinnar á því að þær tekjur sem skapast þarna renni að hluta til loftslagsvænna aðgerða eins og gert er ráð fyrir, enda verður að vera eitthvert samspil þar á milli. Hv. þm. Pétur Blöndal ræddi vítt og breitt um orku og auðlindamál og atvinnumál raunar líka og ég er sammála honum um það. Hefur það raunar komið fram í máli þeirrar sem hér stendur oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að ál er orðinn of stór hluti af útflutningsatvinnuvegum þjóðarinnar og það er ljóst út frá svo mörgum sjónarmiðum en kannski fyrst og fremst út frá efnahagslegum sjónarmiðum hjá hv. þingmanni. Ég vænti þess að hv. umhverfisnefnd taki málið til skoðunar. Þetta er nokkuð tæknilegt mál eins og það er fram sett þannig að það er ekki víst að það verði mjög skapandi fundir í kringum vinnsluna á frumvarpinu en ég treysti nefndinni til þess að leiða það farsællega til lykta.

Virðulegi forseti. Eins og kom fram í kynningu hæstv. forseta er þetta frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna. Alþingi hefur nú þegar ályktað, sem hluti af ályktun þingmannanefndarinnar sem fór yfir skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, þess efnis að á vegum Alþingis skuli fara fram sjálfstæð og óháð rannsókn á aðdraganda og orsökum falls sparisjóða á Íslandi frá því að viðskipti með stofnbréf voru gefin frjáls og í kjölfar þess skuli fara fram heildarendurskoðun á stefnu og starfsemi sparisjóðanna. Ástæðan fyrir þessu er sú að íslenska sparisjóðakerfið hefur gengið í gegnum mikla erfiðleika, og það byrjaði jafnvel fyrir hrun með erfiðleikum Sparisjóðs Mýrasýslu og það síðasta sem gerðist var það að ákveðið var að sameina SpKef og Landsbanka Íslands. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis er einmitt bent á að rannsóknarnefndin hafi ekki talið það vera sitt verkefni sérstaklega að skoða aðdraganda og orsakir falls sparisjóðanna á Íslandi heldur einbeitti hún sér fyrst og fremst að stóru bönkunum þremur en benti á að nauðsynlegt væri að láta fara fram víðtæka rannsókn á orsökum og aðdraganda falls sparisjóðanna líka. Hér á þingi hafa verið lagðar fram tvær tillögur til þingsályktunar þannig að það má segja að með ályktun þingmannanefndarinnar hafi verið komið til móts við þær ályktanir. Þegar menn hafa síðan velt því fyrir sér hver sé ástæðan fyrir því að ekki sé þegar búið að leggja fram svona frumvarp, þá frá hendi forseta Alþingis eða meiri hluta Alþingis, hefur því verið svarað til að í þinginu sé verið að vinna að frumvarpi um almenna rammalöggjöf um rannsóknarnefndir. Ástæðan fyrir því að ég og hv. þingmenn Sigurður Ingi Jóhannsson, Margrét Tryggvadóttir og Birgitta Jónsdóttir tókum ákvörðun um að leggja fram þetta frumvarp til laga er sú að við teljum að það henti ekki að bíða eftir því að það frumvarp verði samþykkt. Miðað við frumvarpið eins og það var lagt fram og þær breytingar sem þegar hafa orðið á því teljum við að þær valdheimildir til rannsóknarnefndar sem felast í því séu alls ekki nægar. Við teljum að mörgu leyti einkennilegt - þar sem gert var ráð fyrir því að þegar farið yrði í rannsókn mundi Alþingi álykta sérstaklega um það og tilgreina þá þætti sem ætti að rannsaka og hversu margir ættu að sitja í viðkomandi stjórn eða nefnd. Það má segja að í þessu tilviki séum við þegar búin að álykta. Ályktunin fellur ekki við þann ramma sem frumvarpið um rannsóknarnefnd gerði ráð fyrir og að mínu mati eru alls ekki nægar valdheimildir í frumvarpinu um rannsóknarnefndir, sem ég tel vera nauðsynlegar til að við getum fengið skýra sýn á það sem gerðist með sparisjóðina. Ef ég renni hratt í gegnum frumvarpið sjálft er í 1. gr. talað um þau verkefni sem nefndinni verða falin: „a. Varpa sem skýrustu ljósi á aðdraganda og orsakir rekstrarerfiðleika margra íslenskra sparisjóða, sem leiddu meðal annars til gjaldþrots Sparisjóðs Mýrasýslu, SPRON og Byrs Sparisjóðs og nauðsynlegrar endurfjármögnunar Sparisjóðsins í Keflavík, Sparisjóðs Bolungarvíkur, Sparisjóðs Svarfdæla, Sparisjóðs Vestmannaeyja og Sparisjóðs Þórshafnar og nágrennis. b. Meta starfshætti sparisjóðanna á undanförnum árum og varpa ljósi á hverjar séu helstu orsakir mismunandi árangurs rekstrar þeirra. Meðal annars verði fjármögnun og útlánastefna þeirra skoðuð, eignarhald, aukning stofnfjár, greiðslur arðs, kaup og sala stofnfjár, hlutafélagavæðing þeirra sem og aðrir þættir sem kunna að skipta máli. c. Gera úttekt á lagaramma og öðru starfsumhverfi sparisjóðanna og bera saman við starfsumhverfi sambærilegra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndunum þannig að við getum lært af niðurstöðu nefndarinnar til framtíðar. d. Leggja mat á hvernig staðið hafi verið að endurskoðun hjá sparisjóðunum og öðru eftirliti með starfsemi þeirra og kynningu á niðurstöðum þess eftirlits. e. Koma með ábendingar og tillögur að breytingum á lögum, reglum, vinnubrögðum og skipulagi opinberrar stjórnsýslu sem miða að því að gera sparisjóðum kleift að starfa á þeim samfélagslegu og rekstrarlegu forsendum sem þeir voru stofnaðir um. f. Gera ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld“ - og þetta er nokkuð sem við höfum heyrt mjög mikið kallað eftir úr samfélaginu frá stofnfjáreigendum og öðrum sem hafa orðið fyrir barðinu á falli sparisjóðakerfisins - „fjalli um mál þar sem grunur leikur á um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum og gera jafnframt grein fyrir þeim málum í skýrslu til Alþingis, þannig að við getum þá unnið út frá þessum upplýsingum og þeim tillögum sem mundu þá koma fram í skýrslu rannsóknarnefndarinnar.“ Hér er lagt til að skipuð verði þriggja manna nefnd og það verði forseti Alþingis sem leggi fram tillögu um nefndarmenn fyrir forsætisnefnd og að skipan nefndarmanna verði þá samþykkt með auknum meiri hluta atkvæða í forsætisnefnd. Ástæðan fyrir þessu er sú að ég tel að hér séum við að horfa til ákveðinnar fyrirmyndar sem skipan rannsóknarnefndar Alþingis var en algjör samstaða var innan þingsins um það hverjir tækju sæti í henni og ég tel mikilvægt að það vinnulag sé almennt viðhaft þegar tekin er ákvörðun um að skipa rannsóknarnefndir. Ég ætla aðeins að fara yfir ákvæði sem ég tel að séu sérstaklega í þessum lögum en ekki í þessari almennu rammalöggjöf um rannsóknarnefndir og er raunar helsti rökstuðningurinn fyrir því að setja þurfi sérlög um þetta. Rannsóknarnefndin mundi líka hafa valdheimildir til að kalla einstaklinga til skýrslugjafar þannig að þeir sem kæmu þá fyrir nefndina þyrftu að segja satt og rétt frá. Einstaklingur mundi hins vegar geta skorast undan því að svara spurningum ef ætla mætti að í svari hans gæti falist játning eða bending um að hann hefði framið refsiverðan verknað, eða atriði sem ylli honum siðferðislegum hnekki eða tilfinnanlegu fjárhagstjóni. Þeir sem mundu þá koma fyrir nefndina mundu þá hafa sambærilega réttarstöðu og réttarstaða vitnis er almennt skilgreind en ekki réttarstöðu grunaðs. Hér eru líka ákvæði varðandi það hvað eigi að gera ef upplýsingar eru háðar þagnarskyldu. Það eru t.d. reglur um starfsemi fjármálafyrirtækja, sérstakar reglur um utanríkismál, öryggi ríkisins eða fundargerðir ríkisstjórnar- og ráðherrafunda sem og fundargerðir nefnda Alþingis. Það er líka fjallað hér um ákvæði sem varða þagnarskyldu hjá starfsmönnum ríkisins, að hún hvíli á nefndarmönnum og öðrum þeim sem vinna að rannsókninni, til að tryggja að þeir fari sem best með þær upplýsingar sem þeir fá en að sjálfsögðu eiga þeir að birta þær upplýsingar sem þeir telja nauðsynlegar til að geta svarað spurningum með þeim verkefnum sem eru lögð fram í 1. gr. Síðan er almennt fjallað um hvað eigi að gera ef grunur vaknar um refsiverða háttsemi og tekið á formsatriðum eins og varðandi launakostnað. Að lokum er í 18. gr. fjallað um ákvæði upplýsingalaga og laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Þau gilda ekki um störf rannsóknarnefndarinnar, en þeir sem rannsókn hefur beinst að njóta samt sem áður réttinda samkvæmt ákvæðum 18. og 21. gr. laga um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og 9. gr. upplýsingalaga að rannsókninni lokinni enda hafi ákæruvaldið ekki tekið mál viðkomandi til meðferðar sem sakamál og fer þá um rétt til aðgangs að gögnum samkvæmt ákvæðum laga um meðferð slíkra mála. Eins og ég sagði er mjög nauðsynlegt að þessi rannsókn fari fram. Það er mjög óþægilegt og nánast óviðunandi fyrir okkur sem sitjum hér á Alþingi að þetta langur tími skuli liðinn frá því að við ályktuðum um að þess háttar rannsókn skyldi fara fram, að við séum enn að bíða eftir því að skipað sé í þessa rannsóknarnefnd. Þá er farið að gefa til kynna, sem ég held að okkur sem samþykktum þessa ályktun falli illa, að annarlegar ástæður séu fyrir því að dregist hafi að fara af stað með þessa rannsókn. Enn er allt of mörgum spurningum ósvarað um það hvað það var nákvæmlega sem olli því að meginþorri sparisjóðanna lenti í þeim erfiðleikum sem þeir lentu í, sérstaklega þegar við horfum til þess að fyrsta fjármálafyrirtækið sem lenti í örðugleikum, fyrir hið svokallaða hrun í október 2008 - mig minnir að strax 2007 hafi legið fyrir að Sparisjóður Mýrasýslu var kominn í mjög mikil vandræði. Þegar til sparisjóðanna var stofnað áttu þeir að sinna hefðbundinni viðskiptabankastarfsemi, vera í rekstri sem átti að vera áhættulítill en það höfum við svo sannarlega ekki séð í afleiðingum bankahrunsins. Ég vil mjög gjarnan sjá fjármálafyrirtæki sambærileg sparisjóðunum lifa og dafna á Íslandi til framtíðar en til að svo megi verða verðum við að læra af reynslunni og bæta úr. Það munum við gera með því að samþykkja þetta frumvarp, koma af stað þessari rannsókn og fá þær upplýsingar sem við þurfum til að geta byggt upp til framtíðar.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um rannsókn á aðdraganda og orsökum erfiðleika og falls sparisjóðanna og ekki seinna vænna að farið sé að skoða það mál. Þegar við ræddum hina frægu þingsályktun Alþingis, 63:0, var meðal annars kveðið á um rannsókn á stöðu sparisjóðanna og ég var með breytingartillögu á þeim tíma um að farið yrði lengra aftur í tímann. Það vill svo til að ég þekki söguna dálítið hafandi verið í hringiðunni á ákveðnu tímabili. Saga sparisjóðanna er mjög löng og það væri ekki óverðugt verkefni fyrir einhvern sögumann að kanna hana og fara í gegnum það hverjir voru hvatar að stofnun sparisjóðanna o.s.frv. Ég hef nefnt það hér áður að hvatinn að stofnun SPRON - það er reyndar fyrir nokkru sem ég nefndi það - er sá að ríkisvaldið vildi stöðva flutning á fólki til Reykjavíkur, eða svo segir sagan, með því að banna ríkisbönkunum, sem þá voru beint undir ríkisvaldinu, að lána til húsbygginga í Reykjavík. Iðnaðarmennirnir í Reykjavík undu þessu illa og þeir tóku sig saman og stofnuðu SPRON, Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, sem átti að taka við innlánum frá Reykvíkingum og lána til íbúðabygginga í Reykjavík. Þeir lögðu fram ábyrgðir, eins og þá var títt, en ekki stofnfé. Þetta gekk mjög vel og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis var lengi vel eingöngu í því að lána til íbúðakaupa og íbúðabygginga í Reykjavík, en það breyttist þegar fram liðu stundir. Það vill svo til að ég seldi sparisjóðunum 49% í Kaupþingi á sínum tíma og þess vegna þekki ég það dálítið, og þeir komu inn í Kaupþing með mér. Ég átti 51% en ég leyfði þeim að vera með þrjá af fimm stjórnarmönnum, þannig að þeir höfðu stjórnina og ég hafði völdin, eignarhaldið. Samstarfið gekk ágætlega og þeir fengu þarna verðbréfafyrirtæki fyrir ekkert voðalega stóran pening og ég fékk sterka bakhjarla með mér inn í reksturinn, en ég átti fyrirtækið Kaupþing í einar sex vikur einn. Svo gerist það að mér líst ekki á áhættuna af þessum rekstri því að ég er frekar áhættufælinn og ákvað að selja, 1990 held ég að það hafi verið, og sparisjóðirnir keyptu. Fyrst seldi ég til Búnaðarbankans, það er rétt, og svo keyptu sparisjóðirnir tveimur til þremur árum seinna á tvöföldu því verði sem ég seldi, held ég, þannig að Búnaðarbankinn græddi vel og verði honum að góðu, hann var ríkisbanki, en þá áttu sparisjóðirnir einir Kaupþing. Þá fara að gerast dálítið skrýtnir hlutir. Þeir stofna Meið, Meiður er forveri Exista, og mjög sterk eignatengsl voru á milli Meiðs, SPRON og Kaupþings. Meiður átti á tímabili 20% í Kaupþingi og Kaupþing átti 40% í Meiði. Ég vil gjarnan að öll sú saga verði rakin. Hvað var að gerast inni í Meiði, þegar Bakkavör kom þar inn, hvernig gerðist það? Var það með láni frá Kaupþingi eða hvernig var það? Allt eru þetta hlutir sem mjög áhugavert væri að kanna því að í þessu kemur í ljós ákveðin veila - menn voru að nýta sér ákveðna veilu í hlutabréfaforminu, sem ég hef ítrekað talað um, og því miður virðist enginn gera sér grillu út af því. Ég tel hins vegar að þessi veila hafi hreinlega verið ástæðan fyrir hruninu, meira og minna, því að á blómatíma sínum átti Exista 20% í Kaupþingi og Kaupþing átti 20% í Exista. Hvort fyrirtæki var metið á þeim tíma á 200 milljarða samkvæmt verði hlutabréfa, þ.e. þau áttu þá 40 milljarða hvort í öðru. Ef þau hefðu keypt eigin bréf hvort af öðru, þ.e. Kaupþing hefði keypt eigin bréf af Exista og Exista hefði keypt eigin bréf af Kaupþingi, hefðu 40 milljarðar horfið hjá hvoru fyrirtæki því að eigin bréf eru verðlaus og 80 milljarðar hefðu horfið út úr efnahagskerfinu. Ef enginn er hugsi yfir því að menn hafi getað búið til 80 milljarða, sem ekki voru til, þá finnst mér gæta ákveðins misskilnings og vanþekkingar. Það hlýtur að vekja menn til umhugsunar að í svona einföldu dæmi eins og Exista og Kaupþingi geti 80 milljarðar horfið með því einu að menn skipti á bréfum, það hlýtur að gera menn hugsi. Maður hlýtur líka að spyrja að því, og kannski ég haldi áfram með það, sem gerðist hér út og suður, að fyrirtæki mynduðu keðjur, stundum mjög langar, og keðjan beit í skottið á sjálfri sér með því að síðasta félagið keypti í því fyrsta. Svo var eignarhaldið falið á Tortóla eða Lúxemborg, þetta þekkjum við allt. En það virðist enginn ætla að reyna að laga þetta, og ég er orðinn dálítið þreyttur á því og finnst það alveg ótrúlegt. Allir tala um að fá áhættufjármagn og fá einstaklinga til að fjárfesta í hlutabréfum o.s.frv. en átta sig ekki á því að til þess þarf að laga þessa veilu og það verður ekki gert nema með því einu að eignarhald sé allt uppi á borðum og stranglega sé bannað að lána eða kaupa í eiganda sínum, ekki í móðurfélagi eða ömmufélagi heldur í forvera, jafnvel í tíunda lið, því að þeir peningar streyma í hring. Það sem var einkenni á íslensku atvinnulífi þegar bólan var sem mest var hringstraumur af peningum sem bjuggu til vald og meira að segja arð eða hagnað og bankarnir sýndu geysilega góða afkomu, geysilega gott eigið fé og matsfyrirtækin flöskuðu á því að þarna var veila og ég held að þau hafi ekki enn skilið þetta. Það er kannski ákveðinn þáttur í þessu sem mætti skoða líka, þ.e. að Fjármálaeftirlitið hafi leyft - það var sagt við stofnfjáreigendur: Þetta er alveg gulltryggt, þetta er nánast sama og innstæða - að eigið fé SPRON byggðist upp á tveimur hlutabréfum, Kaupþingi og Exista, og engu öðru, og að reksturinn hafi verið neikvæður ár eftir ár, hinn eðlilegi rekstur, en hagnaðinum var haldið uppi með verðhækkunum á þessum tveimur hlutabréfum. Þetta benti ég oft á þegar ég var í stjórn SPRON og spurði að því hvenær menn ætluðu að fara að ganga í það að laga reksturinn. Þetta er ákveðin undirliggjandi veila sem ég vildi gjarnan að yrði könnuð mjög vel í þessari rannsókn og ég styð slíka rannsókn mjög eindregið. En það vantar í þetta nokkur atriði. Það vantar t.d. að geta þess hversu langt aftur eigi að rannsaka sparisjóðina. Ég tel nauðsynlegt að menn fari allt aftur til 1995 til að vera vissir um að ná öllum þáttum og jafnvel aftar ef þörf krefur. Það mætti kannski segja að það þyrfti að bæta við ákvæði um það hversu langt aftur ætti að fara til að skerpa á því að menn þurfi að fara nokkuð langt og mjög langt aftur til þess að komast að rót vandans. Ég held að ég hafi þetta ekki mikið lengra en ég vildi undirstrika það að veilan í öllu þessu kerfi - og sama veilan kom upp í stóru bönkunum, FL Group átti í Glitni o.s.frv., það verður gaman að teikna það allt upp, það var reyndar gert í rannsóknarskýrslunni en er gjörsamlega óyfirsjáanlegt, það er svo mikið net. Þegar þetta hrundi kom í ljós að það var ekkert inni í þessu. Í erindi sem ríkisskattstjóri hélt kom fram að eigið fé íslenskra fyrirtækja var 7 þúsund milljarðar, minnir mig, í árslok 2007. Þetta eru alveg óskaplega háar tölur, þetta er fjórföld landsframleiðsla. Ári seinna var þetta eigið fé orðið nánast núll. Það hvarf á einu ári. Þetta var birt fyrir framan fjöldann allan af endurskoðendum, þessi tafla hjá ríkisskattstjóra, og enginn var hissa. Hvað varð um allt þetta fé? Ári seinna, í árslok 2009, var það komið í mínus 1.400 milljarða, sem er svipað og landsframleiðslan. Þetta er dálítið eftir minni en stærðirnar eru þær að þetta fór úr fimmfaldri landsframleiðslu niður í núll og svo niður í einfalda landsframleiðslu í mínus. Mér finnst að menn þurfi að svara þessu: Hvert fór þetta fé? Var það yfirleitt til? Ég fullyrði að þetta fé var ekki til. Og það er einmitt út af þessu krosseignarhaldi, raðeignarhaldi og lánveitingum þvers og kruss sem þetta eigið fé var platað upp.

Virðulegi forseti. Ég fagna því mjög að þetta frumvarp sé komið á dagskrá og búið að mæla fyrir því. Það er mjög mikilvægt að við hefjum rannsókn á aðdraganda og orsökum falls sparisjóðanna. Sparisjóðirnir eru og hafa verið einhverjar þær mikilvægustu fjármálastofnanir sem landsbyggðin hefur átt í gegnum tíðina, og svo sem ekki bara landsbyggðin heldur höfuðborgarsvæðið líka. Meðan hinir svokölluðu stóru, voldugu bankar neituðu að lána fyrirtækjum og einstaklingum víða um land voru það sparisjóðirnir sem sinntu því hlutverki sem hornsteinn í héraði. Síðan þekkjum við söguna. Einhvers konar hugarfarsbreyting varð sem náði einnig inn í þessar stofnanir. Ég velti fyrir mér varðandi það frumvarp sem hér er lagt fram hvort það taki á einum hlut sem mér finnst mjög mikilvægt að sé skoðaður. Ég hvet til þess að allsherjarnefnd sem fær frumvarpið væntanlega til umfjöllunar skoði sérstaklega hvort stofnfjárhafar hafi verið blekktir til að taka þátt í stofnfjáraukningu þegar holskeflan reið yfir íslenskt samfélag og farið var að bjóða stofnfé og hlutafé á sérstökum kjörum, menn héldu að þeir þyrftu jafnvel aldrei að borga það eða að þeir fengju arðinn mjög fljótt. Það er eitthvað í þessu sem manni sýnist að ekki hafi verið rétt. Voru upplýsingar rétt veittar þegar sótt var í vasa stofnfjárhafa og sveitarfélaga? Það þarf að rannsaka og ég vil gjarnan að nefndin taki það til skoðunar að bæta því inn í markmið rannsóknarinnar eða í það minnsta að það verði tekið með í reikninginn. Það er einnig mikilvægt af því að við erum að ræða þessar rannsóknir allar að við reynum að koma frumvarpi um rannsóknarnefndir í gegn sem fyrst. Þó að ég sé mjög mikill andstæðingur þess að tíma og fjármunum sé eytt í að rannsaka allt sem fólki dettur í hug að rannsaka þurfum við samt að fá ákveðna hluti á hreint og þetta er eitt af þeim, alveg klárlega. Við þurfum að sjálfsögðu að vanda okkur og hafa alla umgjörð í lagi. Ég er mjög hlynntur því að það nái fram að ganga og óska eftir því að tekið verði tillit til þess sem ég nefndi áðan. Ég get ekki farið úr þessum stól án þess að nefna að það er afar mikilvægt að nú þegar verði hafin rannsókn á því sem við höfum mörg talað um, þ.e. hvernig stjórnvöld hafa haldið á hinu svokallaða Icesave-máli og að það verði rannsakað alveg frá upphafi til enda.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingum á lögum um námsstyrki, nr. 79/2003. Mennta- og menningarmálaráðuneytinu hafa á undanförnum árum borist ábendingar um nauðsynlegar endurbætur á þessum lögum og mun ég nú fara yfir nokkur dæmi um þær. Fyrst ber að nefna að rætt hefur verið í þinginu m.a. um að þeir nemendur sem stunda háskólanám en eru undir 18 ára aldri eiga ekki kost á námslánum, enda ekki fjárráða, en þeir hafa heldur ekki rétt á námsstyrkjum. Rætt hefur verið hvort hugsanlega mætti skoða lögin um námsstyrki út frá hagsmunum þessara nemenda sem eru kannski ekki margir en fjölgar vonandi á næstu árum. Í öðru lagi hefur verið bent á nemendur sem stunda framhaldsskólanám við sérhæfða íþrótta- og listdansskóla fyrir afreksfólk á erlendri grundu, t.d. við Konunglega sænska listdansskólann í Stokkhólmi, en eiga ekki kost á námsstyrkjum þar sem lögin eru bundin við framhaldsskólanám sem fram fer hér á landi. Í þriðja lagi má nefna að flóttamenn hafa ekki notið námsstyrkja hingað til sökum áskilnaðar í lögum um íslenskt ríkisfang. Þá hafa komið fram ábendingar frá námsstyrkjanefnd um að setja þurfi aldurshámark fyrir styrkþega og að rétt væri að fækka nefndarmönnum úr fimm í þrjá. Í athugasemdum með því frumvarpi sem varð að lögum nr. 79/2003 er því markmiði lýst að leitast skuli við að tryggja öllum jöfn tækifæri til náms án tillits til búsetu eða efnahags, þar á meðal erlendum ríkisborgurum á grundvelli alþjóðlegra skuldbindinga. Réttur til námsaðstoðar er nátengdur réttinum til að njóta almennrar menntunar eins og honum er lýst í 2. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar, auk þess sem hans er getið í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna. Í athugasemdum við frumvarpið er lýst möguleikum erlendra ríkisborgara og flóttamanna til að hljóta námsstyrki að teknu tilliti til túlkunar framangreindra réttarheimilda. Niðurstaðan er sú að ekki þurfi að gera breytingar á lögunum í þágu EES-ríkisborgara og flóttamanna. Þá er gerð grein fyrir þeim réttindum sem fylgja samningi um norrænt menntunarsamfélag á framhaldsskólastigi. Helstu breytingar sem lagðar eru til samkvæmt frumvarpinu eru eftirfarandi: Að gildissvið laganna nái til náms á háskólastigi fyrir þá nemendur sem ekki hafa náð 18 ára aldri. Að heimilt verði að veita námsstyrki til framhaldsskólanáms sem stundað er erlendis ef um er að ræða nám sem ekki verður stundað frá lögheimili hér á landi. Er þá vísað aftur til þess að um sé að ræða sérhæft nám, til að mynda fyrir afreksfólk á ólíkum sviðum. Að nefndarmönnum í námsstyrkjanefnd verði fækkað um tvo, úr fimm í þrjá. Á vinnslustigi frumvarpsins var haft samráð um efni þess við námsstyrkjanefnd jafnframt því sem tekið var tillit til ábendinga frá umboðsmanni barna. Ég nefndi að við hefðum fengið ábendingu um aldurshámark fyrir styrkþega og fyrirhugað er að lög um Lánasjóð íslenskra námsmanna verði endurskoðuð. Skipuð verður nefnd í því samhengi þar sem kallaðir verða til m.a. fulltrúar stúdenta og fulltrúar lánasjóðsins auk embættismanna og verður haft samráð við hagsmunaaðila. Þar verður fjallað um skil milli lánshæfs náms á framhaldsskólastigi og háskólastigi og tengsl laganna við lög um námsstyrki. Ég tel því ekki rétt að setja reglur um aldurshámark að svo stöddu af því að mér finnst mjög mikilvægt að þessi lög fari saman hvað það varðar þannig að við útilokum ekki neinn frá framhaldsskólanámi. Ég held að það sé ekki ástæða til að hafa fleiri orð um þetta frumvarp sem skýrir sig að mestu leyti sjálft, en vænti þess, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. menntamálanefndar.

Virðulegi forseti. Eins og fram kemur í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar er markmið þess að auka jafnræði fólks til náms á framhalds- og háskólastigi. Að efla opinbera styrki og ná góðu jafnvægi milli fjárhagsaðstoðar í formi námslána og námsstyrkja getur verið leið til að bæta jafnræði í aðgengi að háskólamenntun. Vísbendingar eru um að námsstyrkir kunni að vera gagnlegri en lán til að hvetja námsmenn með lakan félagslegan bakgrunn til að halda áfram námi þótt lán kunni að virka betur fyrir námsmenn með annan félagslegan bakgrunn. Grunnregla í íslensku menntakerfi í dag er að allir hafi jafna möguleika til náms óháð kyni, efnahag, búsetu og menningarlegum og félagslegum bakgrunni. Af því tilefni er gaman að rifja örlítið upp söguna, sérstaklega með konur og jafnrétti til náms í huga því að á Íslandi var réttur kvenna til menntunar takmarkaður allt fram til ársins 1911. Konur voru ekki taldar þurfa á annarri menntun að halda en þeirri sem átti við þeirra hefðbundu félagslegu stöðu og hæfileiki þeirra til að mennta sig var talinn afar takmarkaður. Möguleikar kvenna á því sviði fólust í kennslu í sérstökum stúlknaskólum og húsmæðraskólum. Kennslan fólst í leiðsögn í hefðbundnum verkefnum kvenna, heimilisfræðum, umönnun og hjúkrun. Fram yfir aldamótin 1900 var aðgangur kvenna að æðri menntastofnunum takmarkaður og af því að hér er fjallað um námsstyrki fengu konur ekki slíka styrki og þeim var ekki heimilt að gegna opinberum embættum að námi loknu. Það var ekki fyrr en árið 1911 að konur fengu sama rétt og karlar til menntunar og próftöku í öllum menntastofnunum landsins. Þá fengu þær einnig jafnan aðgang að styrkjum ásamt heimild til að gegna opinberum embættum. En aftur til nútíðar. Eftir að sjálfræðisaldurinn var færður í 18 ár hefur eðli málsins samkvæmt þeim nemendum sem ekki eru lögráða og þá ekki fjárráða fjölgað í háskólum. Margir þessara nemenda þurfa að vera fjarri heimahögum og því fylgir ærinn kostnaður eins og margir, sérstaklega landsbyggðarþingmenn, þekkja á eigin skinni. Sú breyting sem hér er lögð til, að nemendur þurfi ekki að hafa náð 18 ára aldri í háskóla til að geta fengið styrk, er því mikið réttindamál. Framhaldsskólarnir eiga að bjóða upp á menntun sem hentar þörfum hvers og eins. Stór hluti unglinga eða 95% fer beint í framhaldsskóla að loknum grunnskóla og er þar að jafnaði í þrjú, fjögur ár. Á þessum árum tekur ungt fólk út mikinn þroska og þeir sem þar starfa leiðbeina þeim eftir bestu getu. Þar eru náms- og starfsráðgjafar mikilvægur hlekkur. Ég er sérstaklega ánægð með áhersluna í frumvarpinu á afreksfólk okkar, t.d. í íþróttum og nemendur í listgreinum. Þó að það séu ekki margir sem munu fá að njóta slíkra styrkja efast ég ekki um að þeir muni koma sér afar vel fyrir þá sem þá þiggja. Í sveitarfélagi mínu leggur hinn nýi menntaskóli á Tröllaskaga einmitt mikla áherslu á íþróttir og útivist þar sem afreksfólki er gert kleift að stunda nám sem miðar að þörfum þeirra. Einnig er lögð mikil áhersla á fagurlistir og því er ánægjulegt að geta greint frá því að þeir geti átt kost á styrkjum hyggist þeir fara til útlanda til að sinna íþrótt sinni eða listgrein. Því vona ég að þessi breyting á lögunum nái fram að ganga í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um grunnskóla, nr. 91/2008, með síðari breytingum. Meginmarkmið þessarar lagasetningar er að styrkja enn frekar réttindi nemenda og gefa mennta- og menningarmálaráðuneyti skýrari lagastoð til að útfæra tiltekin atriði í reglugerðum, til að mynda hvað varðar skólagöngu fósturbarna, skólareglur, skólabrag, aðgerðir gegn einelti og ýmis atriði sem snúa að starfsemi grunnskóla sem reknir eru af öðrum aðilum en sveitarfélögum. Ekki er um umfangsmiklar lagabreytingar að ræða en þær eru hins vegar flestar þýðingarmiklar til að tryggja réttindi nemenda til náms enn frekar og velferðar í skólum og jafnframt að gefa sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu einstakra atriða laganna. Að undanförnu hefur af hálfu mennta- og menningarmálaráðuneytisins verið í skoðun þörf á breytingum á grunnskólalögum með tilliti til þeirrar reynslu sem fengin er af nýju lögunum sem tóku gildi sumarið 2008. Við þá skoðun hefur verið litið til þess hvernig gengið hefur að innleiða lögin, framkvæmdar og til þeirra álitamála sem hafa komið upp í tengslum við innleiðingu laganna, setningu reglugerða við lögin og gerð aðalnámskrár grunnskóla og samfélagsþróun undanfarinna ára. Þar horfum við m.a. til niðurstaðna úr könnunum ráðuneytisins á innleiðingu laganna og einnig horfum við til tillagna sem komið hafa frá nokkrum starfshópum, til að mynda starfshópi á vegum nokkurra ráðuneyta sem skilaði tillögum sumarið 2010 um aðgerðir gegn einelti í skólum og á vinnustöðum. Í tengslum við þessa umræðu vil ég líka nefna að Samband íslenskra sveitarfélaga hefur ítrekað óskað eftir tímabundinni heimild til að fækka vikulegum kennslustundum, eins og þingheimi er væntanlega kunnugt um, og hafa óskað eftir lagabreytingum í því skyni. Ég vildi ekki leggja það til og taldi í raun ekki rétt að fara fram með skerðingu á kennslutíma nemenda í ljósi samanburðar á kennslutíma nemenda í grunnskólum hér við önnur lönd og í ljósi þess að staða sveitarfélaga er mjög mismunandi og ljóst var að ekki var einhugur meðal sveitarfélaga um hvort þau hygðust nýta sér slíka heimild eða ekki, sem vakti síðan spurningar um jafnræði nemenda og annað slíkt. Ekki náðist því sátt á milli þeirrar sem hér stendur og sveitarfélaganna um þær tillögur. Hins vegar er rétt að nefna að þetta kom að sjálfsögðu fram í þeirri vinnu sem fór fram í kringum þetta frumvarp. Meginbreytingarnar sem frumvarpið felur í sér frá núgildandi grunnskólalögum eru eftirfarandi: Breytt er ákvæðum í lögunum um val nemenda í námi á unglingastigi þar sem valið fer úr þriðjungi námstímans í 8.–10. bekk í allt að fimmtung námstímans. Jafnframt hafa þó skólar heimild til að hafa valið mismunandi eftir árgöngum á unglingastigi og að binda valið að hluta í bóklegt nám og nám í list- og verkgreinum. Um þetta er það að segja að við höfum fengið talsvert af ábendingum frá sveitarfélögum sem telja sig ekki hafa bolmagn til að bjóða upp á nægilega fjölbreytt val til að uppfylla lagaákvæði. Enn fremur kom það fram í mikilli umræðu sem fór fram um OECD-könnun þar sem var m.a. verið að fara yfir kostnað grunnskóla, sem reyndar var talsvert í umræðu hér í fjölmiðlum, en þá var líka m.a. bent á að val hér væri með því mesta sem gerðist og því væri í raun ástæða til að skoða það sérstaklega hvernig það væri nýtt og hvort hugsanlega væri eðlilegra að minnka þetta val og binda það að einhverju leyti. Við tökum mark á þessum ábendingum og teljum að þar skapist þá líka ákveðið svigrúm því að á sama tíma og þessi umræða hefur farið fram hefur að sjálfsögðu líka farið fram mikil umræða um aðalnámskrár og margar óskir komið fram bæði á síðasta menntaþingi sem haldið var í fyrra og á þjóðfundi um menntamál um að fá aukna áherslu á ýmis málefni inn í námskrá. Ég get nefnt þar sérstaklega áhersluna á siðfræðikennslu, sem m.a. er þingsályktunartillaga um til umfjöllunar hjá hv. menntamálanefnd. Þessar óskir hafa komið fram ítrekað sérstaklega frá þjóðfundi um menntamál en líka ýmsar óskir um að aukin verði áhersla á fjármálalæsi, neytendafræðslu og ýmislegt sem því tengist. Það er því ljóst að mörg spjót standa á skólunum um að uppfylla þessar kröfur. Í öðru lagi vil ég nefna að sett er inn ákvæði að nýju um skólasöfn í grunnskólum í lagagreinina um skólahúsnæði. Sérstök lagaákvæði þess efnis voru felld brott með lögunum 2008. En árið 2010 gerði Alþingi að minni tillögu breytingar á framhaldsskólalögum þar sem skólabókasöfnin voru aftur gerð hluti af lögum. Ég held að enginn í þessum sal efist í raun og veru um mikilvægi bókasafna fyrir skólastarfið, ekki síst núna þegar lögð er aukin áhersla á læsi, upplýsingalæsi, miðlalæsi og lestur. Ég held líka að þó að nýjasta PISA-könnunin sýni að við séum á uppleið þegar kemur að lestri sé full ástæða til að halda þar áfram og slaka hvergi á og þar munu bókasöfnin gegna lykilhlutverki. Gerðar eru breytingar á lagaumhverfi sjálfstætt rekinna grunnskóla sem eru þær að sett eru ákvæði í lögin þess efnis að sveitarfélög skuli gera þjónustusamninga við slíka skóla til allt að sjö ára í senn með endurskoðunarákvæðum og ítarlegri ákvæði eru sett um inntak reglugerðar um framkvæmdina. Í fjórða lagi er bætt við ákvæðum um skyldu skóla til að móta heildstæða stefnu til að fyrirbyggja og bregðast við líkamlegu, andlegu og félagslegu ofbeldi. Þar er m.a. átt við einelti, annað ofbeldi, þar með talið kynferðislegt ofbeldi, og félagslega einangrun. Sett er ákvæði um sérstakt fagráð á vegum ráðuneytisins í eineltismálum sem útfært verði í reglugerð. Þetta fagráð er hluti þess að tillögur komu í raun og veru allar frá þeim starfshópi sem skilaði inn tillögum um aðgerðir gegn einelti. Við þekkjum það auðvitað í þinginu og kannski ekki síst þeir sem sitja í hv. menntamálanefnd að þetta er vandamál sem mjög erfitt er að eiga við í skólunum og full ástæða að okkar mati að skýra lagaskyldu skóla til þess að bregðast við eineltismálum, að hafa áætlanir um hvernig bregðast skuli við eineltismálum o.s.frv. Í fimmta lagi er lagt til að ráðuneytið fái heimild til að veita skólum undanþágu frá lagaskyldu til að starfrækja skólaráð og nemendaverndarráð ef gildar ástæður eru fyrir hendi. Þessi heimild er hugsuð fyrir fámenna skóla sem eiga erfitt með að finna fulltrúa í skólaráð og leysa hlutverk nemendaverndarráðs með öðrum hætti og fyrir sérskóla. Þetta er gert, getum við sagt, að óskum fámennra sveitarfélaga. Sveitarstjórnum er veitt sérstök heimild til að samræma tiltekna leyfisdaga innan skólaársins fyrir alla skóla í sveitarfélaginu að höfðu samráði við hagsmunaaðila. Ástæðan fyrir þessu ákvæði er sú að sjálfdæmi sveitarfélaga um það hvernig þau skipuleggja vetrarfrí svokölluð, eins og þau eru kölluð á nútímamáli, er að sjálfsögðu mikið en hins vegar hefur mikið verið hvatt til þess að löggjafinn taki þetta mál til sérstakrar umræðu. Ég var síðast að svara bréfi í gær um þessi efni. Margir telja að það væri æskilegast að hafa vetrarfrí samræmd fyrir leik- og grunnskóla á milli allra sveitarfélaga í landinu, aðrir telja að það yrði allt of mikil röskun á samfélaginu, að þá yrðu allir vinnustaðir að gefa frí á sama tíma. Við ákváðum að fara ákveðinn milliveg, að hvetja til þess að þetta sé samræmt innan sömu sveitarfélaga en með þessu heimildarákvæði en göngum ekki lengra í ljósi þess að skoðanir eru skiptar. Þetta er eitthvað sem hv. menntamálanefnd mun skoða. Lagt er til að samræmingarhlutverk mennta- og menningarmálaráðuneytis verði styrkt með því að ráðuneytið gefi út stjórnvaldsfyrirmæli varðandi skólagöngu fósturbarna. Þetta mál er flestum hv. þingmönnum kunnugt og snýr að því að sveitarfélög hafa ekki náð saman um það hvernig nákvæmlega eigi að fara með kostnaðarskiptingu þegar kemur að skólagöngu fósturbarna. Þar held ég að sé mjög mikilvægt að hlutirnir gangi snurðulaust fyrir sig þannig að hægt sé að vísa ábyrgðinni, getum við sagt, á einn stað með þessari heimild til að gefa út stjórnvaldsfyrirmæli. Í áttunda lagi er lagt til að ráðuneytið fái ótvíræða heimild til þess að fjalla um ábyrgð aðila að skólasamfélaginu á því að viðhalda góðum starfsanda og jákvæðum skólabrag. Þetta er í raun og veru ákvæði sem líka vísar inn í ákvæðið sem ég nefndi áðan um heildstæða stefnu til að bregðast við líkamlegu, andlegu og félagslegu ofbeldi, þ.e. þarna er sérstaklega verið að setja inn ákvæði sem á að snúa að tilvikum um einelti, annað ofbeldi eða félagslega einangrun. Loks er ákvæði sem ég þykist vita að verði rætt talsvert, þ.e. bráðabirgðaákvæði, en um er að ræða rétt grunnskólanema til að stunda samhliða grunnskólanámi einingabært nám í framhaldsskóla. Eins og hv. þingmönnum er kunnugt höfum við ekki greitt sérstaklega fyrir þessa nemendur undanfarna tvo vetur og skólar hafa eigi að síður, sumir hverjir, náð samkomulagi um þessi mál, ekki síst þar sem samgangur milli grunn- og framhaldsskóla er mikill fyrir og þá vísa ég til smærri sveitarfélaga. Ástæða þess að ákveðið var að forgangsraða fjárveitingum með þessum hætti var sú að þegar skera hefur þurft niður í framhaldsskólum um u.þ.b. 10% á þremur árum, sem eru auðvitað umtalsverðar fjárhæðir, höfum við hreinlega þurft að forgangsraða mjög grimmt, ekki síst í ljósi þess að efnahagskreppa og niðurskurður kemur í kjölfar þess að við setjum á nýja lagaskyldu ríkisins sem við köllum fræðsluskyldu, þ.e. að stjórnvöld séu skuldbundin til þess að bjóða nemendum nám við hæfi í framhaldsskóla upp að 18 ára aldri, sem ég er mjög fylgjandi. Þangað höfum við forgangsraðað fjárveitingum okkar en á móti kemur að ekki hefur verið greitt fyrir alla nemendur hvort sem þeir eru eldri en 18 ára eða yngri, þ.e. nemendur í 10. bekk. Við höfum að sjálfsögðu hvatt til þess, ef skólar hafa á því möguleika, að halda þessu áfram, þ.e. að kenna 10. bekkingum til að mynda með öðrum nemendum en við teljum okkur þó ekki geta skyldað þá til þess en gerum ráð fyrir að þetta verði orðið virkt að nýju 1. ágúst 2013. Við viljum ekki afnema þennan rétt og teljum að ef sveitarfélög, þ.e. framhaldsskólar og grunnskólar, geri með sér samkomulag um réttinn sé það jákvætt en við getum ekki ábyrgst fjárveitingar til þessa máls fyrr en á þessum tímapunkti. Ég vil sérstaklega nefna að við undirbúning frumvarpsins var haft samráð við Samband íslenskra sveitarfélaga, Skólastjórafélag Íslands, Félag grunnskólakennara, Heimili og skóla og Samtök sjálfstæðra skóla. Drög að frumvarpinu voru kynnt sérstaklega fyrir þessum aðilum á samráðsfundum og þeim gefinn kostur á að bregðast við og koma með athugasemdir. Sérstakt samráð var haft við Reykjavíkurborg um tiltekin atriði. Þá voru drög að frumvarpinu kynnt í samráðsnefnd leik- og grunnskóla sem er skipuð fulltrúum frá öllum framangreindum aðilum auk fulltrúa frá hagsmunaaðilum leikskólastigsins. Haft var samráð við velferðarráðuneytið vegna málefna fósturbarna og tillögu um að mennta- og menningarmálaráðuneytið setji reglugerð um ýmis atriði sem lúta að málefnum fósturbarna. Velferðarráðuneytinu er því kunnugt um þessi áform, en á sama tíma er unnið að endurskoðun á barnaverndarlögum og hefur í þeim efnum verið haft samráð við mennta- og menningarmálaráðuneytið. Það er sameiginlegur skilningur fulltrúa beggja ráðuneyta að fjalla þurfi heildstætt um málefni fósturbarna við þessa endurskoðun til að tryggja sem best rétt þeirra til skólavistar. Telja má að samþykkt frumvarpsins geti leitt til nokkurrar hagræðingar í rekstri sveitarfélaga og vísa ég þar í framboð á vali en í gildandi lögum er ákvæði um val nemenda um allt að þriðjung náms og eins og ég fór yfir áðan hafa sum sveitarfélög talið þetta ansi þungan kostnað að bera. Lagabreytingar munu væntanlega ekki að öðru leyti leiða til verulegra kostnaðaráhrifa en ég vek athygli á því að ráðuneytið mun sjá um skipan og starfrækslu sérstaks fagráðs sem ætlunin er að sé ráðgefandi vegna erfiðra eineltismála. Nánar verður mælt fyrir um starfsemi þess ráðs í sérstakri reglugerð og hefur því verið tryggð ákveðin fjárveiting til þriggja ára með samþykkt ríkisstjórnar þar að lútandi. Ekki er gert ráð fyrir breyttum forsendum framlaga til grunnskóla sem reknir eru af öðrum aðilum en í frumvarpinu eru hins vegar þau nýmæli um að sveitarfélög geri þjónustusamninga við slíka skóla til ákveðins tíma og er í frumvarpinu ítarlega tilgreint um efni slíkra samninga. Ráðgert er að reglugerð um málefni er lúta að skólagöngu fósturbarna verði sett að undangengnu samráði við sveitarfélög og yfirvöld barnaverndarmála. Réttur fósturbarna til skólagöngu er vissulega skýr í gildandi grunnskólalögum en eins og ég nefndi áðan hafa komið upp álitamál sem varða tilhögun skólagöngu, málsmeðferð og kostnaðarskiptingu sem ekki hefur tekist að leysa á viðunandi hátt. Virðulegi forseti. Ég hef þessi orð ekki mikið fleiri. Þetta eru ekki viðamiklar breytingar á grunnskólalögum og ekki veruleg kostnaðaráhrif en það er þó mat mitt að verulegur ávinningur muni verða af ýmsum þessara breytinga fyrir skólasamfélagið. Vísa ég þá sérstaklega til réttarstöðu nemenda, málsmeðferðarúrlausna ýmissa mála og svigrúmi skóla og sveitarfélaga til útfærslu. Legg ég svo til að máli þessu verði vísað til hv. menntamálanefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir yfirferð þessa frumvarps um breytingar á lögum um grunnskóla, nr. 93/2008, með síðari breytingum. Ég vil byrja á að fagna 1. gr. þar sem kveðið er á um að áður en barni er komið í fóstur beri barnaverndarnefnd að kanna hvernig viðkomandi grunnskóli á svæðinu er í stakk búinn til að taka við nemandanum eða barninu sem sett er í fóstur. Við þekkjum að oft hefur það valdið töluverðum deilum á milli sveitarfélaga ef slíkt barn hefur þurft á að halda sértækri sérkennslu eða einhverju áþekku, vegna hegðunarvanda hugsanlega eða einhverra annarra aðstæðna, að sveitarfélög hafa tekist á um hver eigi að greiða slíkt. Ég fagna því að réttur barnsins sé hér settur í forgang og það sé tryggt áður en barni er komið í fóstur að sé það á grunnskólastigi eigi það rétt á viðeigandi þjónustu í grunnskóla í því sveitarfélagi þar sem það fær lögheimili til lengri eða skemmri tíma. Ég er hins vegar ekki jafnsátt við 2. og 7. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að heimilt sé, með rökstuddri greinargerð, og vísað er í fámenna skóla og þá hugsanlega fámenn sveitarfélög, að starfrækja ekki skólaráð og nemendaverndarráð. Mér finnst það ganga eiginlega í berhögg við 6. gr. þar sem jafnframt er talað um skólabrag og að öllum aðilum skólasamfélagsins, sem er þá samfélagið allt, beri að leggja sitt af mörkum til að stuðla að og viðhalda góðum starfsanda og jákvæðum skólabrag. Með tilkomu skólaráða var lýðræðisleg aðkoma að ákvarðanatöku í skólum aukin og oft hefur um það verið deilt að foreldrar og aðrir utan skólasamfélagsins en skólastjórnendur, kennarar og starfsfólk skóla ráði of miklu um það sem fram fer og inni er. En þó að sveitarfélögin séu fámenn finnst mér vart viðunandi að fella þetta út úr grunnskólalögum eða veita heimild til undanþágu ef við ætlum samhliða því að stuðla að réttindum barns og auka vernd og allt í þá veru að fækka þeim sem koma að því að taka ákvarðanir um skólasamfélagið sem slíkt. Ekki síður tel ég þetta varhugavert varðandi nemendaverndarráðið vegna þess að þar koma að og hafa fleiri komið að fleiri en eingöngu aðilar innan skólans. Oftar en ekki á sæti í nemendaverndarráði fulltrúi hugsanlega úr félagsmálanefnd sveitarfélags eða fjölskyldunefnd sveitarfélags sem þekkir þá til og hægt er að svo miklu leyti sem það er heimilt að skiptast á upplýsingum um einstaklinga og einstök börn. Þar sem sveitarfélög eru smá hafa þau oftar en ekki gert samning hugsanlega við stærri sveitarfélög um ýmis barnaverndarmál og annað í þeim dúr og ættu þá t.d. að vera hæg heimatökin að semja líka um að þeir aðilar sitji í nemendaverndarráði ásamt skólastjórnendum, sérkennurum og öðrum sem þar að jafnaði sitja til að tryggja að betur sjá augu en auga í því að koma að lausnum sem varða einstaka nemendur. Þetta tvennt, að veita heimild til að starfrækja ekki nemendaverndarráð og starfrækja ekki skólaráð, finnst mér vera afturför og mér finnst það afar slæmt. Þó svo að um fámenn sveitarfélög sé að ræða eiga flest barnanna þar jú foreldra og það mætti líta á þetta sem samfélagsskyldu og er áreiðanlega ekki til íþyngingar fyrir þá sem þar sitja. Ég geld því varhuga við þessum tveimur greinum og þeirri heimild sem þar er veitt. Sérlega geri ég það hvað varðar 7. gr. Eins og þetta er sett fram í núverandi grunnskólalögum virkar þetta vel og það hlýtur að vera hægt fyrir fámenna skóla og fámenn sveitarfélög að leysa þetta með öðrum hætti en að senda inn rökstudda beiðni um að hafa ekki nemendaverndarráð. En ég vænti þess að þrátt fyrir að flestir séu sammála því, umsagnaraðilar sem hafa komið að þessu frumvarpi, muni hv. menntamálanefnd fara verulega ofan í saumana á þessum tveimur greinum og kanna hvað liggur að baki því annað en fámennið að ekki er hægt að starfrækja skólaráð annars vegar og nemendaverndarráð hins vegar. 6. gr. frumvarpsins er nýmæli. Hún hefur kannski verið óskrifuð fram til þessa í skólasáttmálum en innihald og megintilgangur þessarar greinar hefur komið fram í skólastefnu. Hann hefur a.m.k. komið fram í störfum margra skóla en það er kannski af hinu góða að það sé bundið í lög að okkur beri að leggja okkar af mörkum en þá komum við alltaf að því: Hvað svo? Hvernig ætlum við að tryggja þetta? Vissulega geta allir verið sammála um 6. gr. og að hún skuli færast inn sem 30. gr. laganna og orðast þannig ásamt fyrirsögn. Sjálfsagt er enginn grunnskóli sem ekki hyggst starfa samkvæmt því sem þarna er sagt. Ég fagna því í raun að það skuli vera bundið í lög með orðum sem þessum að skólafólki beri og skólasamfélaginu öllu að taka þátt. Ég held að það sé afar mikilvægt, frú forseti, að það standi þarna „öllum aðilum skólasamfélagsins“, sem eru í raun og veru allir sem koma að grunnskólum í hverju og einu sveitarfélagi. Flestir íbúanna eiga eða hafa átt og munu eiga einhverja tengingu inn í skólann. Samfélagið allt ber því ábyrgð á að viðhalda og styrkja góða skóla í sínu nærsamfélagi og flestir þekkja að það skiptir afar miklu máli. Frú forseti. Ákvæði til bráðabirgða sem hér er og tengist rétti grunnskólanema til að stunda nám á framhaldsskólastigi fjallar um frest eins og okkur er kunnugt til 1. ágúst 2013. Ég hef áður látið í ljós óánægju mína með þetta vegna þess að mér hefur þótt þetta vera stór þáttur í því sem við höfum oft rætt um sem eru sveigjanleg skólastig. Ég hefði oft kosið að í stað þess að menn ræði um að falla frá einhverju ræði menn frekar um hvernig við getum horft á skólastigin, leikskólann, grunnskólann og framhaldsskólann a.m.k. upp að 18 ára aldri, hvernig við getum sveigt á milli og gefið börnum betra tækifæri. Okkur er tíðrætt um einstaklingsbundið nám en við erum enn þá jafnföst í því að aldurinn eigi alltaf að ráða hvar einstaklingur er staddur í skólasamfélaginu, að 10 ára gamall nemandi eigi að vera í 5. bekk. Þá er ekki spurt hvort hann hafi hæfni eða þroska til þess eða hvort hann hafi þroska til að vera í 6. bekk eða jafnvel í 7. bekk, hann á að vera í 5. bekk af því að hann er 10 ára. Hann gæti líka verið þeim eiginleikum búinn að hafa ekki almennan þroska 10 ára barns og þyrfti kannski að vera í 4. bekk eða jafnvel 3. bekk. Okkur er allt of tíðrætt um aldur og beintengingu við stig innan skólanna í stað þess að horfast í augu við að nemendur, börnin, hvort heldur í leikskóla, grunnskóla eða framhaldsskóla eru eins misjöfn og þau eru mörg og þau eru misfær um að takast á við þau verkefni sem hvert skólastig býður upp á. Fyrr eða seinna þurfum við að fara að horfa til þess en ekki niðurnjörvunar skólastiga beintengt aldri. Ég er því enn jafnósátt við þetta fyrirkomulag varðandi grunnskólanemendur sem eiga ekki þann rétt sem talað var um í lögunum sem sett voru 2008, um að þau hefðu rétt og ættu tækifæri á þessum, eins og við orðum það oft, sveigjanlegu skólastigum. Menn segja að það sé vegna þess að við eigum ekki peninga, við höfum lent í hruni og séum í kreppu og allt það. Við erum öll sammála um það. Hins vegar hefur það verið mín bjargfasta skoðun og er enn að í kreppu á maður að forðast að skera niður menntun. Ég hef því ekki verið sátt við óskir einstakra sveitarfélaga um fækkun á lögbundnum kennslustundum í grunnskóla og viljað horfa til þess að hægt sé að gera ýmislegt annað en fækka lögbundnum stundum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort það hafi komið til umræðu í samræðum á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og sveitarfélaganna og hugsanlega Kennarasambandsins, af því að okkur er tíðrætt um hvar við stöndum miðað við OECD-löndin, að það hefur komið glögglega í ljós að kennsluskylda eða viðvera kennara með nemendum er minnst í íslenskum grunnskólum. Ég held að hún sé 37,8% eða þar um bil, hún er a.m.k. vel undir 40%. Hefur það komið til tals og hefur verið reiknað í raun hvað það þýðir ef þessum þætti yrði breytt samsvarandi við það sem gerist í OECD-löndunum og þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við? Okkur er tíðrætt um gott gengi Finna og við höfum rætt það í tengslum við menntun kennara hvort við eigum að horfa til þess hvernig Finnar fara að. Hefur verið skoðað með hvaða hætti þeir vinna þetta verkefni, hver er kennsluskylda kennara í Finnlandi, hvað kostar það og hvað kostar það okkur ef við förum í uppstokkun á kjarasamningum kennara? Hefur það yfir höfuð verið rætt? Nú eru samningar lausir þar eins og alls staðar annars staðar. Ég geri mér fulla grein fyrir því að breyting á því fyrirkomulagi sem er á núgildandi kjarasamningum kennara kostar en ég tel að það sé hægt að kosta ýmsu til til að endurskoða og fara í saumana á þeim þætti og þá með heildarskólakerfið í huga, hvort heldur það er leikskólinn, grunnskólinn, framhaldsskólinn og/eða háskólinn. Virðulegi forseti. Ég mun beita mér fyrir því í hv. menntamálanefnd að þessar greinar, 2. gr. og 7. gr., verði skoðaðar sérstaklega vegna þess að ég óttast það sem þar er fram sett. Ég fagna hins vegar 3. gr. með skólasöfnin og finnst það af hinu góða að í grunnskólum eigi að gera ráð fyrir skólasafni sem bæði hefur á að skipa rafrænum bókum og öðrum bókum og annars konar upplýsingakerfi fyrir grunnskólanemendur sem þurfa að læra að sækja sér upplýsingar og læra að nýta sér þá tækni og þekkingu sem til er í samfélaginu. Ég hlakka því til að fást við þetta frumvarp, virðulegi forseti, í hv. menntamálanefnd.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á lögum um grunnskóla. Hér eru mikilvæg ákvæði sem rétt er að fagna og vekja sérstaka athygli á, í fyrsta lagi endurkomu skólasafnanna inn í grunnskólaumhverfið. Þetta er afar mikilvægt tæki fyrir alla nemendur ekki síst í því umhverfi sem við erum smátt og smátt að innleiða þar sem áherslan er að færast meira og meira yfir á einstaklinginn í skólastarfinu. Ég held að það sé mjög til bóta ekki síst til að takast á við þau vandamál sem hafa fylgt okkur hér á landi allt of lengi og endurspeglast í gríðarlegu brottfalli nemenda í framhaldsskólum. Það besta sem við gerum til að takast á við brottfallið er einmitt að líta á hverja persónu fyrir sig, skoða hæfileika, þroska, áhuga og getu hvers nemanda og nýta þá þau tæki sem við eigum inni í skólunum til að koma öllum á rétta braut og gefast aldrei upp fyrir þeim námserfiðleikum sem mæta okkur í hverju tilviki. Hægt er að koma öllum einstaklingum til mennta, alveg sama hvar þeir eru staddir á þroskaferli sínum og þó að þeir glími við ákveðna námserfiðleika. Það er skylda okkar sem samfélags að gera ævinlega allt sem við getum til að aðstoða þá sem þurfa á sérstakri hjálp að halda í þeim efnum. Valkosturinn að gefast upp fyrir því að einhverjir einstaklingar séu ekki hæfir til að læra er óásættanlegur fyrir okkar samfélag og hann skilar sér í alls kyns félagslegum vandamálum síðar meir á lífsleiðinni. Ég fagna 6. gr. um skólabraginn. Það er afar mikilvægt að styrkja baráttuna gegn einelti, öðru ofbeldi og félagslegri einangrun í skólunum. Í frumvarpinu eru fleiri réttarbætur, þar á meðal 1. gr. sem tengist skólagöngu fósturbarna, og síðan er eðlilegt þó að það sé ekkert sérstakt gleðiefni endilega að sveitarfélögum sé færð heimild til að grípa til hagræðingar með því að draga úr vali í grunnskólunum en þar held ég reyndar að sé talsvert svigrúm til hagræðingar ef við berum okkur saman við það sem gerist og gengur meðal Evrópuþjóðanna og verður ekki talinn stórkostlegur skaði. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að það er talsverð umræða um þessa tillögu frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og einstakra sveitarfélaga að fá heimild til að fækka vikulegum kennslustundum. Ég vil segja í því samhengi þó að ég hafi fullan skilning á þröngri fjárhagsstöðu sveitarfélaga að það er mjög mikilvægt, sérstaklega á þessum tímum núna þegar við erum í kreppu og þegar atvinnutækifæri á vinnumarkaði eru óvenjufá, að við einmitt stöndum vörð um menntakerfið. Við eigum að gera það, við eigum að verja menntunina í landinu og við eigum að verja meiri fjármunum í menntakerfið einmitt á svona tímum til að viðspyrnan upp á við verði kröftugri. Því er það sérstakt fagnaðarefni að í drögum að þeim kjarasamningum sem vonandi eru að komast á lokastig í dag er sérstaklega vel tekið á menntamálum og vinnumarkaðsúrræðum og ég held að það gefi okkur von um að það sé að myndast betri samstaða og aukinn skilningur á mikilvægi menntunar í endurreisn þessa samfélags. Ég tel að við eigum að horfa á aðra þætti í rekstri skólanna en þessa lykilþjónustu sem snýr að menntun barnanna okkar og fagna því þeirri áherslu sem hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt í þeim efnum. Það verður stundum að gera fleira en gott þykir. Þarna eru greinar sem miðast að því að veita fámennum skólum heimild til að fá undanþágu frá ákvæðum um skólaráð og nemendaverndarráð. Við þurfum að fara vel yfir það í menntamálanefnd hvort þetta er eina úrræðið í stöðunni fyrir þessa skóla. Ég tek undir það með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að það er mikilvægt að það séu skýrir farvegir fyrir aðkomu foreldra og nemenda sjálfra að stefnumótun inni í skólunum. Við þurfum að hafa skólaumhverfið með þeim hætti að foreldrar finni til sín og nemendur hafi eitthvað um það að segja hvernig málum er þar skipað. Við munum að sjálfsögðu fara yfir það hvort til eru aðrar leiðir til að koma til móts við þarfir fámennra skóla í þessu efni. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir framlagningu þessa frumvarps og við munum fara vel yfir það í menntamálanefnd, vega og meta þau grundvallarsjónarmið sem búa að baki þegar þetta kannski mikilvægasta svið almannaþjónustunnar er undir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntamálaráðherra fyrir það frumvarp sem hér er lagt fram. Ég ætla að koma inn á nokkra þætti í því, meðal annars breytingu á lögunum í 1. gr. þar sem mennta- og menningarmálaráðherra er heimilt að setja reglur um hið áralanga deilumál sveitarfélaga er varðar kostnað vegna tímabundinnar vistunar fósturbarna í skólum. Það er nauðsynlegt að fá niðurstöðu í málið þar sem börn sem þurfa slík úrræði þurfa oft aukinn stuðning, eins og kom einmitt fram í máli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur áðan, og sveitarfélögin sem taka við þeim bera þá aukinn kostnað. Deilur um kostnaðarskiptingu eiga ekki að koma í veg fyrir að börn njóti þessa úrræðis því að það getur verið lífsspursmál að barn komist í nýtt umhverfi. Því er mikilvægt, virðulegi forseti, að unnið verði heildstætt og í þeirri sátt sem hér er talað um með reglugerð. Ég vil líka taka undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur varðandi 2. og 7. lið. Ég hef af því áhyggjur og vona svo sannarlega að hv. menntamálanefnd taki þetta fyrir og skoði eins og boðað var. Ég mundi einmitt vilja sjá að leitað yrði leiða með sambærilegum hætti og í barnaverndarmálum eða öðrum málum þar sem sveitarfélög eru of lítil eða ekki burðug til að sjá um sjálf. Það er líka talað um sérstöðu og það væri ágætt að fá að vita hvers konar sérstaða mundi heimila slíka undanþágu. Í sambandi við nemendaverndarráð. Sú sem hér stendur starfar í einu slíku og sér ekki fyrir sér að hægt sé að hafa skóla starfandi án þeirra. Ég ber mikla von um að þessu verði fundinn farvegur hjá hv. menntamálanefnd. Í 4. gr. eru lagðar til breytingar á fækkun á valtíma á unglingastigi grunnskólans úr þriðjungi tíma í fimmtung. Mér þykir það mjög miður þar sem lögin frá 2006 heimiluðu að tími til valgreina yrði aukinn og ég er alveg sannfærð um að það hefur skilað nemendum fjölbreyttara námi. Vissulega er lagt til að skólarnir fái heimild til að hafa valið mismunandi eftir árgöngum og ég held að það hafi verið gert mjög víða í mörg ár án þess að það hafi sérstaklega verið bundið í reglugerð. Mér finnst orka pínulítið tvímælis að minnka valtímann og gefa um leið heimild til að binda það fyrir hönd nemendanna. Ég hef áhyggjur af fjölbreytninni. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig Kennarasambandið hefur rökstutt þetta. Ráðherra getur kannski svarað því. Ég skil forsendur Sambands íslenskra sveitarfélaga og veit að við þetta er aukinn kostnaður eða getur verið það en það er líka víða hægt að koma því þannig við að samstarf sé á milli skóla með fólk til að sinna slíkri þjónustu. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á áðan erum við með mesta valtímann meðal OECD-þjóða. Við eigum að vera stolt af því en ekki draga úr því. Ég held að það frumvarp sem kom fram um náms- og starfsráðgjafa og lög um þá í grunnskólum landsins geti átt stóran þátt í að gera val markvissara þannig að það sé nemendum til mikilla hagsbóta og að hugsanlega náist líka einhver hagræðing með því. Auðvitað viljum við öll hafa góðan skólabrag eins og kemur fram í 6. gr. Þar eru skólar skyldaðir til að búa til og móta heildstæða stefnu til að fyrirbyggja og bregðast við margs konar ofbeldi. Því miður er þessi þörf til staðar og við heyrum allt of marga einstaklinga segja ljótar sögur af skólagöngu sinni. Gert er ráð fyrir fagráði á vegum ráðuneytisins í eineltismálum til að umgjörðin verði markvissari. Eins og ég sagði áðan viljum við öll hafa góðan og jákvæðan skólabrag. Grunnskólar eru hjarta hvers sveitarfélags og eins og komið var inn á áðan koma allir íbúarnir með einum eða öðrum hætti að grunnskólum. Talað er um að festa ýmsa þætti í þeirri nýju námskrá sem verið er að vinna að, eins og siðfræði, fjármálalæsi og fleira sem var talið upp, og er það af hinu góða. Við þurfum hins vegar að passa okkur á því að njörva hlutina allt of mikið niður. Við þurfum líka að gefa skólunum tækifæri - eins og reyndar er gert með einhverjum hætti í útfærslunni, að skólar hafi aukna heimild til að útfæra starf sitt. Eins dapurt og mér þótti að skera þurfti niður fjármagn til framhaldsskóla, þ.e. það sem snýr að réttindum nemenda til að taka einingabært nám í framhaldsskóla, þá fagna ég því að það eigi að virkja það aftur 1. ágúst 2013 og auðvitað hafa framhaldsskólar og grunnskólar heimild til að gera samninga sín á milli kjósi þeir svo til að nemendur geti flýtt fyrir sér með því að taka framhaldsskólaáfanga. Það er mjög mikilvægt eins og kom fram áðan og hefur verið mér afar hugleikið að skil milli skólastiga verði minnkuð eða þau nánast hverfi, renni saman. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir kom inn á það áðan að nemendur þyrftu að vera í 5. bekk þar sem þeir væru 10 ára og gætu ekki gert neitt annað. Við það búum við. Auðvitað eru til heimildir til að færa nemendur á milli bekkja, þær eru bara mjög sjaldan nýttar. Við í minni sveitarfélögum stöndum kannski frekar frammi fyrir því að nemendur vilji fylgja félögum sínum. Það er ekki fyrr en lengra líður á skólagönguna að skilin verða þessa eðlis á milli nemenda að þeim þyki betra að fá að fylgjast að. En við getum hins vegar með nýrri kennaramenntun breytt þessu svolítið þar sem leikskólakennaramenntunin gengur út á að geta kennt á grunnskólastigi líka. Það vantar hins vegar inn í nýju grunnskólakennaramenntunina að kennarar geti teygt sig upp til fyrstu tveggja áranna í framhaldsskóla. Mér hefði fundist að það ætti að breyta því um leið. Í 8. gr. er talað um að sveitarfélög skuli gera þjónustusamninga. Það er talað um sjö ár. Mig langar til að vita af hverju það eru sjö ár, hvað liggur þar að baki? Mér finnst ekkert segja mér af hverju sá tími var valinn frekar en einhver annar en þar hlýtur eitthvað að liggja að baki. Ég vil líka taka undir það sem var sagt áðan um fækkun kennslustunda. Ég er alfarið á móti því og starfandi í skólum vil ég miklu frekar fara í gegnum kjarasamningana. Ég tel að þetta sé sú grunnþjónusta sem við eigum að veita. Ég held að við þurfum líka að huga að því að í tillögunni varðandi fækkun tíma liggja fjöldauppsagnir í kennarastéttinni. Við erum ekki að tala um neitt lítið í því samhengi og ég er ekki alveg viss um að þetta sé tíminn til þess. Fyrir þau sveitarfélög sem standa ekki vel og þurfa að draga saman mundi ég vilja sjá einhverjar beinar aðgerðir þeim til handa af hálfu ríkisins ef eitthvað er hægt að gera frekar en þetta sé látið yfir alla ganga. Það eru mörg sveitarfélög sem eiga afgangspeninga, m.a. það sem ég kem frá og við viljum ekki skerða skólastarfið í okkar byggð. Þá snýst þetta líka um jafnræði nemenda til náms. Er eðlilegt að skólum sé veitt heimild sem gæti stuðlað að því að skóli í höfuðborginni yrði t.d. styttri en í Grundarfirði? Ég held ekki. Þessi tillaga er ekki vel hugsuð hjá Sambandi íslenskra sveitarfélaga, enda hefur ekki náðst um hana sátt. Það snýr ekki að því að ég sé ekki tilbúin til að skoða styttingu skólaársins, það er annað mál. En að gera þetta eins og tillagan segir til um held ég að sé ekki jákvætt og vona að hún nái ekki í gegn. Við gerum okkur öll grein fyrir því að það er ekki einfalt að meta forgangsröðun menntunar við úthlutun opinbers fjár, á hvaða sviði menntakerfisins eigi að forgangsraða til að bæta gæði og nýta framlög á skilvirkan hátt. Okkar áskorun er að ná því takmarki þannig að við þurfum ekki að tefla jafnræði þegna okkar og nemenda í tvísýnu. Ég treysti því að hv. menntamálanefnd fari vel yfir þau atriði sem ég hef komið inn á. En frumvarpið er gott og það er margt í því sem hefur góðan brag, sérstaklega varðandi réttindi nemenda og eineltismál og þau mál sem hér hafa verið talin upp sem er kannski orðið löngu tímabært að sinna.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Mig langar að fara í nokkur atriði sem hér hafa verið nefnd. Í fyrsta lagi langar mig að nefna ábendingar hv. þm. Bjarkeyjar Gunnarsdóttur um valáfanga. Eins og ég kom mjög stuttlega að í máli mínu áðan þá er val á unglingastigi mjög mikið, það er þriðjungur í lögum. Skólar hafa átt erfitt með að uppfylla þann þriðjung og því miður er tilhneigingin sem við sjáum, og einnig þær ábendingar sem við fáum frá skólastjórnendum, sú að nemendur velja fyrst og fremst bóklega áfanga í þessu vali þannig að fjölbreytnin hefur ekki endilega skilað sér með auknu vali. Það er ástæðan fyrir því að við leggjum til ákveðna heimild til að skólastjórar geti bundið þetta val þannig að það sé ákveðin breidd, þ.e. að nemendur geti ekki valið sig algerlega frá lista- og verkgreinum á unglingastigi. Það er hugmyndafræðin á bak við það, þ.e. að við séum að tryggja inni í þessari grunnmenntun, skólaskyldumenntun, fjölbreyttan grunn og nemendur velji sig ekki eingöngu í átt til samræmdra bóklegra faga. Þó við minnkum valið niður í 15 þá erum við samt með meira val en almennt gerist í löndum OECD þannig að við teljum að þarna skapist ákveðið svigrúm til að ná þeim miðlægu áherslum sem kallað er eftir, og ég nefndi siðfræðikennsluna áðan. En í ljósi þess að við erum að fara af stað með nýja námskrá með fimm grunnþáttum - sköpun er einn af þeim grunnþáttum - legg ég áherslu á list- og verkgreinar, að ungmennum sé tryggð einhver menntun í því. Læsi er einn af þessum grunnþáttum líka og það tengist, eins og ég nefndi áðan, bókasöfnunum, upplýsingalæsi og miðlalæsi sem er eitt af því sem við sjáum að er kannski vanrækt í hinni hefðbundnu lestrarkennslu. Ekki endilega á línuna, að sjálfsögðu er fagfólk á mörgum stöðum að gera góða hluti með það, en að allir fái þessa undirstöðumenntun í því sem við getum kallað miðlalæsi. Síðan er það lýðræðismenntun sem líka hefur verið kallað eftir þannig að það er spurning hvort þarna skapist ákveðið svigrúm til að innleiða þessa grunnþætti. Ég nefni líka jafnréttismenntun, sem hefur verið lögbundin frá árinu 1976, en hefur því miður ekki verið sinnt eins og við hefðum viljað, og menntun til sjálfbærni. Mig langar síðan að nefna, út frá þeim athugasemdum sem hv. þingmenn Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Bjarkey Gunnarsdóttir komu með, 2. og 7. gr. Það liggur fyrir, eins og kom fram í máli mínu, að við leggjum þetta til í ljósi ábendinga sem hafa komið frá skólum með færri en 20 nemendur. Ef hv. menntamálanefnd færi yfir málið, sem ég teldi mjög gott, er í sjálfu sér hægt að endurskoða það ákvæði sem hér er lagt til þannig að heimild sé veitt fyrir annarri samsetningu skólaráða og nemendaverndarráða. Núverandi samsetning er bundin í lögum og það er það sem veitist þessum fámennu skólum erfitt. Í greinargerð, þar sem þessi möguleiki er líka reifaður, kemur líka fram sú hugsun að þetta sé tímabundin undanþága en ég legg það í hendur hv. menntamálanefndar að meta hvaða leið er best fær í þessum efnum. Ég get tekið undir það að þessi ráð hafa verið mjög mikilvæg fyrir rétt nemenda. Við höfum verið að fylgjast með innleiðingunni og yfir 90% skóla eru búnir að koma þessu á laggirnar. Aðrir eru að undirbúa stofnun þeirra og þetta er örlítill hluti skóla sem eru að gera þessar athugasemdir og þá er hugsanlegt að finna útfærslu sem miðast við breytta samsetningu, að hægt sé að heimila breytta samsetningu eða eitthvað slíkt. Ég legg það í hendur nefndarinnar að fara yfir það og það er þá í sjálfu sér úrlausnarefni hvernig það verður sem best leyst. Mig langar að nefna skil skólastiga. Við ræddum á dögunum um ýmsa þætti sem tengjast skilum á milli skólastiga, meðal annars hina nýju kennaramenntun. Eins og hún er skipulögð í Háskólanum á Akureyri er beinlínis verið að miða við gagnfræðastigið, eins og það hét einhvern tíma, og framhaldsskólastigið saman, í kennsluháttum, leikskólastig og yngstu bekki grunnskóla saman og síðan stigið þar mitt á milli. Þar er markvisst verið að fara yfir skólastig. Hjá menntavísindasviði Háskóla Íslands er þessi hugsun líka inni með sveigjanleg mörk skólastiga þó að ég hafi ekki nákvæmlega yfirsýn yfir hvort þar er nákvæmlega sama hugsun á bak við en þetta á að lita kennaranámið enda var þetta eitt af meginmarkmiðum laganna frá 2008. Mig langar líka að nefna það sem hv. þingmenn hafa nefnt með nám 10. bekkinga í framhaldsskólum, og ég fór auðvitað yfir það í ræðu minni. En mig langar að nefna það að þetta hefur tekist hvað best í þeim sveitarfélögum þar sem samskipti grunn- og framhaldsskóla eru mikil. Í rannsókn sem Gerður G. Óskarsdóttir, fyrrverandi fræðslustjóri í Reykjavík, gerði á því hvernig þetta hefði nýst í Reykjavík, kom á daginn að einungis 30% af þessum áföngum voru metnir upp í framhaldsskóla. Það sem var auðvitað merkilegt og kom manni á óvart var að þar sem samskiptin er góð milli grunn- og framhaldsskóla er þetta metið upp og verður sjálfsagður hluti af skólastarfinu en á höfuðborgarsvæðinu virðast framhaldsskólar hafa tekið sér sjálfdæmi um að meta hvort þeir yfir höfuð meti þessa áfanga eða ekki. Það er eiginlega verkefni okkar að skoða þetta og tryggja að þessir áfangar verði metnir upp í framhaldsskólann og að það sé þá einhver rammi utan um það. Mig langaði að koma þessu að hér því ég held að í raun hafi verið almenn ánægja með þetta og við höfum sérstaklega fundið það í þeim sveitarfélögum þar sem eru góð og mikil samskipti milli grunnskólanna og framhaldsskólanna. Hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir ræddi aðeins um kostnaðinn við grunnskólana, kennsluskylduna og kjarasamninga. Kennsluskyldan og kjarasamningar komu svo sannarlega til umræðu í samtali okkar og sveitarfélaganna, greinargerð um kostnað við rekstur grunnskóla hefur verið birt á heimasíðu sambandsins og menntamálaráðuneytisins og þar kemur þetta meðal annars fram og einnig athugasemdir Kennarasambands Íslands við þá greinargerð, en hún var unnin af óformlegum vinnuhóp sambandsins og mennta- og menningarmálaráðuneytis. Það er margt sem útskýrir kostnað við rekstur grunnskóla á Íslandi. Við erum strjálbýlt land með marga fámenna skóla. Við erum með hærri stofnkostnað en víðast hvar annars staðar. Mér finnst það eitthvað sem við ættum að velta fyrir okkur, hvort við leggjum stundum of mikið í byggingar og búnað og ekki nægjanlega mikið í annað. Á sama tíma eru kennarar með tiltölulega lág laun og lága kennsluskyldu Það var rætt í þessari greinargerð og kom svo sannarlega upp á borðið í viðræðum okkar við sveitarfélögin. Í þeirri umræðu sem á sér stað á alþjóðavettvangi og nú síðast á fundi í New York - ég gat því miður ekki sótt hann sökum anna, meðal annars í þinginu, en okkur var boðið á hann sem þjóð á uppleið í PISA - kom fram það mat þeirra fræðimanna sem um málið hafa fjallað að kennarar væru lykilverkfærið að góðu skólastarfi. Hægt væri að hafa glæsilegar byggingar, glæsilegan búnað og glæsileg námsgögn en allt héngi þetta á kennarastarfinu, hvernig það væri metið, hver menntun kennara væri og starfsumbúnaður. Þar erum við ekki bara að horfa á launin - og ég fór yfir þetta í ræðu minni á þingi Kennarasambandsins á dögunum - heldur líka að skólarnir búi þannig að kennurum að þeir geti haft áhrif og haft ákveðið sjálfdæmi um það hvernig þeir stýra vinnu sinni. Miðað við þær umræður sem þar voru er ég bjartsýn á að náðst geti breytingar í þá áttina, og að til mikils sé að vinna. Þar talaði líka breskur fræðimaður, frá University College í London, og var í raun með sömu skilaboð. Þetta er mikilvæg starfsstétt og það skiptir máli að búa vel að henni í launum og það skiptir líka máli að hún hafi áhrif á starfsumhverfi sitt. Ég vildi bara nefna þetta í lokin. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en þakka fyrir umræðuna. Ég veit að þetta mál fer til vandaðrar meðferðar hjá hv. menntamálanefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingar á lögum um stofnun sameignarfyrirtækis um Orkuveitu Reykjavíkur, lögum um Landsvirkjun, lögum um samvinnufélög og lögum um sameignarfélög. Með frumvarpinu er stefnt að samræmi við lög nr. 13/2010, um breyting á lögum um hlutafélög og einkahlutafélög. Með þessu frumvarpi er mælt fyrir um tvenns konar breytingar á áðurnefndum lögum. Annars vegar er lagt til að tryggt verði að formaður stjórnar í umræddum félögum taki einungis að sér verkefni sem teljast eðlilegur hluti starfa hans sem stjórnarformanns, með öðrum orðum að viðkomandi sé ekki í reynd starfandi stjórnarformaður. Rökin eru m.a. sótt í álit nefndar um íslenskt viðskiptaumhverfi en þar lagði meiri hluti nefndarinnar til sams konar tillögu með þeim rökum að óæskilegt væri að stjórnarformenn væru í reynd hluti af framkvæmdastjórn félags, enda væri það eitt af helstu hlutverkum stjórnarformanna að stýra eftirliti stjórnar með rekstri félagsins. Starfandi stjórnarformaður væri því settur í þá stöðu að vera í reynd beggja vegna borðsins, þ.e. að eiga að hafa eftirlit með framkvæmdastjórn sem hann væri í reynd sjálfur hluti af. Tilgangur þessa ákvæðis er því að minnka líkur á hagsmunaárekstrum. Verði ákvæðið óbreytt að lögum mun stjórn félagsins þó geta falið stjórnarformanni afmörkuð verkefni fyrir stjórnina. Hin megintillaga frumvarpsins lýtur að miklu þjóðþrifamáli, þ.e. að auka jafnrétti kynjanna í stjórnun félaga og fyrirtækja. Lagt er til með þessu frumvarpi að í lögum um Orkuveitu Reykjavíkur verði kveðið á um jöfn kynjahlutföll í stjórn fyrirtækisins en hún er skipuð sex einstaklingum. Meiri hlutinn tekur undir það sjónarmið að þar sem hér er um jafna tölu stjórnarmanna að ræða fari best á því að kveða á um jafnan hlut kynjanna í stjórn. Hins vegar verði kveðið á um að hlutfall hvors kyns verði ekki lægra en 40% í þeim félögum þar sem fjöldi stjórnarmanna er oddatala, svo sem í Landsvirkjun þar sem stjórnarmenn eru fimm talsins. Meiri hlutinn leggur til minni háttar breytingar á 6. gr. frumvarpsins sem lúta að dagsetningum einstakra ákvæða greinarinnar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með fyrrgreindum breytingum. Undir álitið rita Lilja Mósesdóttir, Ólína Þorvarðardóttir, Eygló Harðardóttir, Atli Gíslason, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, með fyrirvara, og sá sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Ég mun fara betur í málið í heild sinni sem er kannski ekki mjög stórt, en úr því að það er komið á þennan stað í þingstörfunum tel ég að við ættum að gera á því breytingar sem skipta virkilega máli. Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í hv. viðskiptanefnd, ég og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, leggjum til að sá þáttur verði tekinn út úr hlutverki orkuveitunnar sem fór inn eftir litla umræðu á sínum tíma eftir því sem ég best veit, þannig að orkuveitan, þetta stóra og öfluga fyrirtæki, gat farið í allra handa starfsemi sem var ótengd kjarnastarfsemi hennar. Um það urðu miklar deilur á vettvangi borgarstjórnar og orkuveitan fór í fjarskiptarekstur, hún fór í Línu.Net og Tetra Ísland og síðan átti að fara í sumarbústaðarekstur sem var að vísu stöðvaður af okkur sjálfstæðismönnum. Farið var í risarækjueldi, ljósmyndabanka og hörverksmiðju og allt milli himins og jarðar sem ég held að hvarfli ekki að neinum manni í dag að halda fram að hafi verið skynsamlegt. Mér heyrist vera samstaða um það innan núverandi borgarstjórnar að hverfa frá þessu og einbeita sér að kjarnastarfseminni. Það ættu því að vera hæg heimatökin að samþykkja tillögu okkar, fulltrúa sjálfstæðismanna. Ég vil gjarnan heyra sjónarmið hv. þingmanns um hvernig honum líst á tillöguna.

Virðulegi forseti. Ég hef kynnt mér þá breytingartillögu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson vísar til og það er hárrétt hjá þingmanninum, hún svarar ágætlega þeim fyrirætlunum sem núverandi stjórn orkuveitunnar hefur miðað að, þ.e. að þrengja starfsemi þessa mikilvæga fyrirtækis utan um kjarnastarfsemina. Aftur á móti er í raun horft í allt aðra átt en menn ætla að fara í því tiltekna frumvarpi sem við erum með til umfjöllunar. Það fjallar um þessi tvö atriði, varðandi starfandi stjórnarformann annars vegar og hins vegar jafnrétti kynjanna í stjórnum fyrirtækja og það eru hvort tveggja afar mikilvæg mál. Ég tel að þetta sé áhugaverð hugmynd en hún þyrfti að fá sérstaka skoðun og meðhöndlun sem slík og verðskuldar það að mínu mati.

Virðulegur forseti. Nú er málið þannig statt að þingið þarf að taka afstöðu til þess. Meiri hluti hv. viðskiptanefndar hefur metið það þannig að ekki eigi að bíða eftir því að stjórn orkuveitunnar og borgarstjórn komi fram með stefnumótun sína varðandi þá þætti sem tilgreindir eru í tillögunni þrátt fyrir að það muni breyta litlu í sjálfu sér miðað við stöðuna í orkuveitunni í dag. En við erum hins vegar komin á þann stað að það þarf að taka afstöðu til þessarar tillögu. Ég held að þó að það sé sjálfsagt að ræða málið frekar sé ekkert í því sem fólk þekkir ekki. Hvert mannsbarn þekkir sögu orkuveitunnar hvað þetta varðar. Það liggur alveg fyrir að ríkisstjórnarmeirihlutinn þarf að taka afstöðu til þessarar tillögu. Við leggjum hana fram og þess vegna kalla ég eftir afstöðu hv. þingmanns til tillögunnar því að um hana verða greidd atkvæði. Ef eitthvað er óljóst eða ef hv. þingmaður vill koma einhverjum sjónarmiðum á framfæri er kjörið fyrir okkur að taka þá umræðu hér og mikilvægt að fara yfir málið. Þetta er mjög skýr tillaga. Ég hef flutt hana áður á þinginu og beitt mér á öðrum vettvangi fyrir því að þessi leið verði farin. Að mörgu leyti tókst það og það bjargaði ýmsu en hefði betur tekist alveg. Það hefði verið ódýrara fyrir borgarbúa og betra fyrir fyrirtækið. Þess vegna vil ég vita hvernig hv. þingmaður og hv. þingmenn ríkisstjórnarflokkanna ætla að bregðast við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér engu við það að bæta sem ég nefndi í fyrra andsvari mínu. Þetta er tillaga sem kom fram eftir að við höfðum lokið meðferð og umræðu um málið í hv. viðskiptanefnd. Ég get því ekki talað fyrir munn nokkurs manns nema sjálfs mín varðandi viðhorf til tillögunnar. Ég tel að tillagan hefði þurft að fá almennilega umræðu í nefndinni og að við hefðum þurft að fara í gegnum kosti og galla hennar og tengja hana þeim atriðum sem frumvarpið sjálft fjallar um, þ.e. starfandi stjórnarformönnum og kynjajafnrétti. Þetta lýtur að allt öðrum þáttum og þar af leiðandi held ég að það sé ákveðnum vandkvæðum bundið að samþykkja tillögu sem þessa í raun að óathuguðu máli.

Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram að ræða þetta mál í beinu framhaldi af orðaskiptum mínum og hv. þm. Skúla Helgasonar sem talaði fyrir hönd meiri hluta viðskiptanefndar. Það er einhver misskilningur hjá honum að þetta hafi ekki verið rætt í nefndinni því að um leið og frumvarpið kom fram tilkynntum við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins að við mundum koma með þessa tillögu ef breyta ætti lögum um orkuveituna. Við höfum flutt þá tillögu sem liggur fyrir sem sjálfstætt frumvarp og eins hefur verið mikil umræða um Orkuveitu Reykjavíkur. Það sjá allir núna sem menn sáu ekki þá að það var óheillaspor að fara þá leið sem þáverandi meiri hluti, R-listinn, fór á sínum tíma en á grundvelli þessarar lagaheimildar, að fara mætti í viðskipta- og fjármálastarfsemi, var farið í fjárfestingar sem valdið hafa fyrirtækinu gríðarlegu tapi og eiga ekkert skylt við rekstur Orkuveitu Reykjavíkur. Ég hef aðeins verið að blaða í þessu því að fólk er fljótt að gleyma. Um málið voru mjög harkalegar pólitískar deilur og varð ég fyrir miklum árásum fyrir að gagnrýna framgang samfylkingarmanna, vinstri grænna og framsóknarmanna við stjórn fyrirtækisins og var kallaður ýmsum nöfnum í tengslum við það. En menn hefðu betur hlustað og sleppt því að fjárfesta svo milljörðum skipti í alls ótengdum rekstri. Ég nefndi net- og fjarskiptafyrirtæki, fiskeldi, risarækjueldi, hörverksmiðju og ljósmyndabanka en því miður gleymi ég örugglega ýmsu því að maður þarf að fara í örlitla sagnfræðirannsókn, þó að það sé kannski ekki svo langt síðan þetta var, til að rifja upp alla þá þætti sem málinu tengdust. Sem betur fer kom ég í veg fyrir að orkuveitan fjárfesti í 400 sumarbústöðum í kringum Úlfljótsvatn, eins og hugmyndin var, og sömuleiðis kom ég í veg fyrir að grunnnet Símans væri keypt á 22,5 milljarða kr. árið 2006. Menn geta ímyndað sér hvernig staðan væri ef menn hefðu farið þá leið. Ef hv. þingmenn meiri hlutans - þeir eru allir farnir úr salnum að undanskildum hv. þm. Kristjáni Möller sem tekur kannski þátt í umræðunni - telja sig ekki hafa nægilegar upplýsingar og ekki hafa rætt tillöguna nægilega mikið er tækifærið núna. Ég held að það sé alveg kjörið að fara yfir þessi mál því að ef það eru einhver rök fyrir því að hafa hlutverk orkuveitunnar það vítt að hægt sé að fara í alls óskyldan rekstur skiptir máli að það komi fram. Ef ekki þá er sjálfgefið að samþykkja tillöguna. Ég legg til að tillagan fari aftur til viðskiptanefndar á milli umræðna þannig að við höfum þá tækifæri til að fara yfir hana aftur ef einhver hv. þingmaður í viðskiptanefnd telur að málflutningur okkar frá fyrstu mínútu frá því að tillagan kom fyrir nefndina hafi ekki verið nógu skýr og að kalla þurfi eftir einhverjum upplýsingum. Þær liggja allar fyrir og er ekki eftir neinu að bíða að breyta til betri vegar hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Ég fer fram á að tillagan fari til nefndar milli umræðna og sömuleiðis að ef menn telja eitthvað vera óljóst eða ekki standast hvað varðar tillögugerðina að þeir fari yfir það núna. Við höfum prýðilegan tíma, virðulegi forseti, til að fara yfir þetta stórmál. Þetta er gríðarlega stórt hagsmunamál fyrir Reykvíkinga og alla þá sem njóta þjónustu Orkuveitu Reykjavíkur.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um olíu- og gasrannsóknir á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi sem er á þskj. 75, 71. mál. Fyrsti flutningsmaður er Kristján Þór Júlíusson og nokkrir fleiri. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson og Kristján Skarphéðinsson frá iðnaðarráðuneyti, Guðna Jóhannesson orkumálastjóra og Þórarin Svein Arnarson frá Orkustofnun. Þá bárust umsagnir frá Byggðastofnun, Framsýn, Hafrannsóknastofnun, Landsvirkjun, Náttúrufræðistofnun Íslands, Norðurþingi, Orkustofnun, Siglingastofnun Íslands, Veðurstofu Íslands og Vegagerðinni. Drekasvæðið hefur verið í brennidepli hvað olíuvinnslu varðar síðastliðin missiri. Fyrsta útboð sérleyfa á svæðinu fór fram í byrjun árs 2009 og sóttu tveir umsækjendur um rannsóknar- og vinnsluleyfi en drógu síðar umsóknir sínar til baka. Undirbúningur annars útboðs sérleyfa á svæðinu hefur staðið í nokkurn tíma og er það fyrirséð á tímabilinu frá ágúst til desember á þessu ári. Við ræddum meðal annars frumvarp frá hæstv. iðnaðarráðherra í gær sem snýr að þessu máli á Drekasvæðinu þar sem verið er að undirbúa, eins og hér er sagt, næsta útboð sem mun verða síðari hluta þessa árs. Þar hefur verið unnið mikið og gott verk, meðal annars í samvinnu við Norðmenn sem líka eiga hagsmuna að gæta á Drekasvæðinu. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin fékk frá Orkustofnun er næsta skref í olíu- og gasrannsóknum á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi, þ.e. að kanna hvort móðurberg finnist þar og hvort það sé nægilega þroskað. Hefur Orkustofnun lagt til að farið verði í þær rannsóknir sem lýst er í nýlegri skýrslu Bjarna Richters og Karls Gunnarssonar frá því í febrúar 2010. Hefur Orkustofnun þannig lagt til að safnað verði 15–30 setkjörnum á að minnsta kosti fimm völdum stöðum. Í framangreindri skýrslu er lýst á hvaða svæðum er lagt til að taka sýni. Áður en að sýnatöku kemur mun þurfa töluverðan undirbúning. Að mati Orkustofnunar er áætlað að kostnaður við næsta áfanga í rannsóknum og sýnatöku á viðkomandi svæði, miðað við framangreint, sé um 13 millj. kr. Er sú fjárhæð ekki innan ramma fjárlagaliða Orkustofnunar fyrir árið 2011. Meiri hlutinn telur mikilvægt að kanna hvort olíuvæn setlög eða gas sé að finna á landgrunni Íslands. Miklir hagsmunir eru í húfi og sé nýtanlegar auðlindir að finna á landgrunninu getur það gjörbreytt efnahag þjóðarinnar og stuðlað að aukinni atvinnusköpun sem og betri lífsgæðum. Er þetta verkefni ekki síst mikilvægt í því efnahags- og atvinnuástandi sem nú ríkir. Með hliðsjón af framangreindu leggur meiri hlutinn til að vísa því til ríkisstjórnarinnar að fjármunir verði tryggðir til að unnt verði að framkvæma lágmarks olíu- og gasrannsóknir á landgrunni Íslands undan Norðausturlandi. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðanna „fela iðnaðarráðherra að tryggja“ í fyrri málslið tillögugreinarinnar komi: tryggðir verði fjármunir til. Undir þetta nefndarálit rita átta af níu þingmönnum iðnaðarnefndar auk þess sem hér stendur: Sigmundur Ernir Rúnarsson, Jón Gunnarsson, Margrét Tryggvadóttir, Tryggvi Þór Herbertsson, Gunnar Bragi Sveinsson, Þráinn Bertelsson, með fyrirvara, og Magnús Orri Schram, með fyrirvara. Virðulegi forseti. Það sem við ræðum hér um er mál sem full ástæða er til að kanna mjög gaumgæfilega. Eins og kemur fram í áliti nefndarinnar er talið að þær rannsóknir sem þarna þurfi að gera muni kosta um 13 millj. kr. og vísindamenn segja að þær muni gefa mjög miklar upplýsingar um hvort þarna sé að finna gas eða olíu. Við erum að tala um svokallað Tjörnesbelti. Það mál er ekki nýtt af nálinni vegna þess að á 121. löggjafarþingi lagði Guðmundur Hallvarðsson, þáverandi þingmaður, ásamt fimm öðrum þingmönnum, fram tillögu til þingsályktunar þess efnis að hafnar yrðu rannsóknir á því hvort olíu eða gas væri að finna á landgrunni Íslands. Ályktunin tók nokkrum breytingum í meðförum iðnaðarnefndar og útkoman varð sú að skipa starfshóp með þátttöku vísindamanna sem skyldu meta hvort rétt væri að hefja markvissar rannsóknir á olíu og gasi á landgrunninu. Það svæði sem við erum að tala um, svokallað Tjörnesbelti undan Norðurlandi, var á árunum 2000–2004 að nokkru kortlagt og rannsakað. Þetta belti nær um það bil 150 kílómetra frá Skaga í vestri til Öxarfjarðar í austur og frá ströndum Norðurlands um 50 kílómetra leið allt að Kolbeinseyjarhrygg en á þessu svæði fundust merki um bæði lífrænt gas og efni. Árin 2003 og 2004 var sérstök áhersla lögð á Skjálfanda. Vísindamenn hafa skrifað um þetta og telja þetta álitlegt og að þetta þurfi að skoða betur. Ég nefndi áðan í nefndarálitinu og ræddi líka í gær annað frumvarp þar sem talað var um olíuleit á Drekasvæðinu og það sem á að gerast þar næst. Það er miklu dýrara svæði að fara inn á en engu að síður eigum við að sjálfsögðu að fara á það og eins og ég sagði í ræðu í gær eigum við að taka upp miklu meiri samvinnu við Norðmenn um rannsóknir og um sameiginlega hagsmuni þó svo við gætum að okkar hagsmunum hvað varðar arð og tekjur af fyrirhuguðu svæði þegar þær koma, ekki ef þær koma heldur þegar. Drekasvæðið er langt í burtu. Það er djúpt og þar eru meiri óveður. En þetta svæði, svona skammt frá ströndum landsins úti fyrir Norðurlandi, er miklu hagkvæmara og auðveldara í að fara, fyndum við þar olíu eða gas. Það eru til rannsóknir sem benda á gasuppstreymi í Flatey á Skjálfanda og niðurstöður þar hafa leitt í ljós að möguleiki sé á að olíu- og gaslendur sé þar að finna. Þetta gæti auðvitað verið mikil verðmætasköpun og ekki veitir af í kreppunni og því sem við þurfum að gera á komandi árum. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því, virðulegi forseti, að við erum að tala langt fram í tímann, 5, 10 eða 15 ár, guð má vita það. En það sem hér er lagt til, með 13 millj. kr., er þannig að í raun og veru erum við að tala um smáaura miðað við þá miklu hagsmuni sem þarna geta verið. Þess vegna leggur iðnaðarnefnd þetta til og tekur undir þessa þingsályktunartillögu frá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og fleirum og telur að full ástæða sé til að fara í þessa vinnu, hvetur ríkisstjórnina til að útvega þessar 13 millj. kr. til Orkustofnunar þannig að þetta megi gera. Ég legg áherslu á það, virðulegi forseti, að átta af níu nefndarmönnum iðnaðarnefndar skrifa upp á þetta nefndarálit og ég held að við getum sagt að um það sé jafnvíðtæk sátt og um ýmis fleiri mál sem við erum að vinna í iðnaðarnefnd á þessu þingi. Hér er sem sagt verið að klára þá þingsályktunartillögu sem líka var lögð fram í fyrra en náði ekki fram að ganga.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. formanni iðnaðarnefndar, Kristjáni Möller, fyrir hans framsögu. Um leið og ég lýsi stuðningi við það mál sem hér er á ferðinni vil ég fagna því að góð sátt náðist um málið á vettvangi iðnaðarnefndar. Mér finnst gögn málsins benda til þess að nefndin hafi lagt í góða vinnu varðandi það, sem nauðsynlegt er. Ég ætla ekki að gera frekari athugasemdir við ræðu hv. þingmanns. Ég vildi bara nota þetta tækifæri til að koma því sjónarmiði á framfæri að mikilvægt er að beina tilmælum af þessu tagi til ríkisstjórnar en þetta er hins vegar líka, þegar um er að tefla fjárveitingar til verkefna af þessu tagi, mál fyrir okkur í þinginu, fyrir okkur sem höfum fjárveitingavaldið. Milli þess sem hér eru afgreidd fjárlög og fjáraukalög þá stendur það upp á framkvæmdarvaldið að inna af hendi greiðslur vegna verkefna. Ég beini því til formanns iðnaðarnefndar og raunar hv. formanns fjárlaganefndar, sem líka er í salnum, að hugað verði að því að mikilvæg verkefni af þessu tagi fái brautargengi þegar kemur að fjárveitingum úr ríkissjóði.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir hans orð í garð þessarar þingsályktunartillögu og þessa nefndarálits. Ég ítreka, og það kemur fram í orðum hans líka, þá sátt sem er í nefndinni eftir að hafa farið vel í gegnum þetta. Menn sáu þá hversu gott mál hér er á ferðinni, mikilvægt mál, kostar í raun litla peninga - þó að 13 millj. kr. séu töluverðir peningar þá eru það litlar upphæðir miðað við hvað getur verið undir. Ég hygg að úr ræðustól á Alþingi verði eftir einhver ókomin ár jafnvel vitnað í þau orð sem hér eru sögð, um það sem þarna þarf að rannsaka vegna þess að ég er viss um að þessar rannsóknir munu verða jákvæðar miðað við það sem vísindamenn og aðrir hafa verið að skrifa og segja, og ég hef gert mér far um að lesa upp á síðkastið allt það sem ég hef komist í hvað þetta varðar. Hv. þingmaður fjallar um það hér að það er vilji löggjafans, Alþingis, að gera þetta. Og hvernig fylgjum við því eftir? Það er ekki alltaf sem framkvæmdarvaldið tekur við því sem frá okkur kemur, því miður, og þess vegna er það ágæt brýning frá hv. þingmanni til hv. formanns fjárlaganefndar, Oddnýjar G. Harðardóttur, sem hér situr, að við sem löggjafarvald höfum þetta jafnvel í huga og höfum það í huga við afgreiðslu fjáraukalaga, að ég tali ekki um fjárlaga fyrir árið 2012. Það er grundvallaratriði vegna þess að þó að við sjáum eftir hverri milljón og þurfum að horfa í hverja milljón í þeim erfiðleikum sem nú er við að glíma þá þurfum við eftir sem áður að forgangsraða. Þar sem það getur hugsanlega, eftir 5, 10, 15 eða 20 ár, gefið þessari þjóð miklar tekjur ef meiri auðlindir finnast þarna þá eru það smáaurar í sambandi við það sem við gætum vænst. Þetta eru líka smáaurar í samanburði við það sem við þurfum að gera á Drekasvæðinu og liggur vel við vegna þess að þetta er nánast við strendur landsins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um flutning Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar sem hljóðar þannig: Alþingi ályktar að fela innanríkisráðherra að hefja undirbúning að flutningi Landhelgisgæslunnar til Reykjanesbæjar. Virðulegi forseti. Fyrir nokkru sendu allir tíu þingmenn Suðurkjördæmis og oddvitar meiri hluta og minni hluta í sveitarstjórnum á Suðurnesjum, áskorun til ríkisstjórnarinnar um að taka ákvörðun um flutning Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja. Þar var hvatt til þess að lokið yrði hið fyrsta við skoðun á kostum þess að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar til Suðurnesja og að þær væntingar sem Suðurnesjayfirlýsing ríkisstjórnarinnar vakti um flutninginn næðu fram að ganga. Umræða um flutning stofnunarinnar í hentugt og rúmgott húsnæði á Ásbrú í Reykjanesbæ hefur staðið um nokkurra missira skeið. Að mati flutningsmanna fylgja fjölmargir kostir því að flytja starfsemi Landhelgisgæslunnar á Suðurnesin. Slæmt atvinnuástand á svæðinu þrýstir á að öllum ákvörðunum sem tengjast starfsemi þar sé hraðað eins og kostur er. Miklu skiptir að tekin verði ákvörðun og óvissu um framgang málsins verði eytt. Á Ásbrú er afar heppileg aðstaða fyrir starfsemi Landhelgisgæslunnar til framtíðar. Þar er húsnæði, flugbrautir, góð hafnaraðstaða innan seilingar og stoðkerfi sem fullnægir þörfum Landhelgisgæslunnar að öllu leyti. Stórt og fullkomið flugskýli er á Ásbrú en árið 2000 var það endurnýjað. Njarðvíkurhöfn getur strax tekið við skipaflota Landhelgisgæslunnar. Frá Reykjanesbæ er stutt á aðalstarfssvæði Landhelgisgæslunnar, hafsvæðið í kringum Ísland. Þá má ætla að aukin starfsemi Landhelgisgæslunnar í kjölfar breytinga á starfsemi Varnarmálastofnunar kalli á stærra húsnæði og nálægð við þau tæki og tól sem heyra undir hana. Með flutningi Landhelgisgæslunnar á Suðurnes mundi ríkisvaldið sýna í verki stuðning við eflingu atvinnulífs þar auk þess að gera Landhelgisgæsluna að enn öflugri stofnun til hagsbóta fyrir landsmenn alla. Flutningurinn mundi hafa í för með sér margvísleg samlegðaráhrif vegna verkefna sem Varnarmálastofnun sinnti áður og þarf að sinna á skilgreindu öryggissvæði. Landhelgisgæslan er borgaraleg stofnun sem hefur ein íslenskra stofnana möguleika á því að skapa sér trúverðugleika og traust á þessum vettvangi. Stofnunin er því best til þess fallin að sinna samstarfi við aðrar öryggisstofnanir og hefur af því áratuga reynslu. Með samþættingu verkefna munu möguleikar Landhelgisgæslunnar til að sinna leit og björgun í samstarfi við nágrannaþjóðir margfaldast. Það hefur háð Landhelgisgæslunni að hafa ekki verið með viðeigandi tengimöguleika sem eru til staðar suður frá á sviði leitar og björgunar, öryggis- og löggæslu og umhverfisverndar og auðlindagæslu við stofnanir nágrannaríkja sem flestar eru sjóherir eða stofnanir á vegum hers. Flutningur verkefna sem Varnarmálastofnun sinnti til Landhelgisgæslunnar tryggir störf þeirra starfsmanna sem þar eru nú þar sem samlegð við Gæsluna er með þeim hætti að vel fer saman. Ef af þessu verður munu störfin því ekki flytjast til annarra aðila með tilheyrandi fækkun starfa á Suðurnesjum. Þá skiptir máli að á Suðurnesjum fengi Landhelgisgæslan aðstöðu til að sameina alla starfsemi sína og koma sér fyrir til framtíðar á einum stað. Nú er stofnunin með starfsemina dreifða í leiguhúsnæði á mörgum stöðum. Aðstaða fyrir alla starfsemi Gæslunnar getur verið í byggingum á fyrrum varnarsvæði og þar er landsvæði sem hægt er að laga að þörfum stofnunarinnar. Möguleikar eru því fyrir hendi til að skapa mun betri aðstöðu en Gæslan býr við á Reykjavíkurflugvelli. Með því að nýta mannvirki undir starfsemi Gæslunnar næðist mikil fjárhagsleg hagræðing fyrir ríkið. Hér má nefna stórt flugskýli en einnig byggingar sem má nýta fyrir flugvélar, þyrlur og viðhald. Auk þess er á svæðinu einkar góð hafnaraðstaða í Njarðvíkurhöfn, Keflavíkurhöfn og Helguvíkurhöfn. Úttekt á nauðsynlegum breytingum á hafnaraðstöðu liggur fyrir. Landhelgisgæslan er nú þegar með aðstöðu á öryggissvæðinu á Keflavíkurflugvelli sem hún nýtir m.a. fyrir sprengjueyðingarsveitina. Hætt er við því að um kostnað yrði að ræða en ekki hagræðingu ef einungis núverandi starfsemi Gæslunnar yrði flutt og ekki kæmi til samlegð vegna nýrra verkefna. Því er nauðsynlegt að þau verkefni sem áður heyrðu undir Varnarmálastofnun og verður haldið áfram verði falin Landhelgisgæslunni. Virðulegi forseti. Flutningsmenn þessarar tillögu eru hv. þm. Suðurkjördæmis Björgvin G. Sigurðsson, Ragnheiður Elín Árnadóttir, Sigurður Ingi Jóhannsson, Atli Gíslason, sú sem hér stendur, Unnur Brá Konráðsdóttir, Eygló Harðardóttir, Róbert Marshall, Árni Johnsen og Margrét Tryggvadóttir.

Hæstv. forseti. Ég held að í sjálfu sé ágætt að tillaga af þessu tagi skuli koma fram á þingi og þau efnisatriði sem í henni er að finna eru þannig vaxin að eðlilegt er að þau séu tekin til umfjöllunar. Ég get hins vegar ekki á þessu stigi lýst yfir stuðningi við þá afdráttarlausu skoðun sem kemur fram af hálfu flutningsmanna að flytja beri Landhelgisgæsluna til Reykjanesbæjar. Ég er ekki þeirrar skoðunar og hef ekki sannfæringu fyrir því að það sé endilega rétt niðurstaða þó ég útiloki það ekki. Ég útiloka það ekki en ég er að minnsta kosti ekki kominn á þann stað að ég sé tilbúinn til að fallast á það. Ég tek undir margt í framsöguræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, t.d. að þörf er á að fara yfir starfsemi og skipulag Landhelgisgæslunnar og koma henni í framtíðarhúsnæði þannig að hún búi við aðstæður sem eru nauðsynlegar fyrir starfsemi hennar. Ég get vel tekið undir að margt er ekki í nægilega góðu horfi hvað það varðar. Ég held að mikilvægt sé að þetta verði gert og að óvissu í þessum efnum verði eytt sem fyrst. Þess vegna gæti ég stutt að athugun færi fram og skoðað væri frá hagkvæmnissjónarmiðum en fyrst og fremst út frá þörfum Gæslunnar sjálfrar hvort flutningur suður til Reykjanesbæjar mundi henta starfsemi hennar og þjóna sem best því starfi sem þar fer fram en ég verð að hryggja hv. flutningsmenn tillögunnar með því að ég er ekki enn þá sannfærður. Ég vildi nefna þetta strax við fyrri umræðu um þetta mál og treysti því auðvitað að yfir málið verði farið á vettvangi nefndarinnar sem fær það til umfjöllunar. Um leið er mikilvægt að við höfum í huga að Landhelgisgæslan hefur auðvitað búið við kröpp kjör og krappar fjárveitingar. Í raun og veru tel ég að jafnvel sé mikilvægara eins og staðan er í dag að huga að því hvernig við getum stuðlað að því að Landhelgisgæslan geti fullnægt þeim lágmarkskröfum sem við gerum til starfsemi af því tagi áður en við förum að velta fyrir okkur flutningi. Kannski getum við gert hvort tveggja en ég vildi að minnsta kosti nefna við þessa umræðu að Landhelgisgæslan er í verulegri fjárþröng svo það sé sagt eins og það er og hefur orðið að bjarga sér frá mánuði til mánaðar og ári til árs með allt of naumum fjárframlögum miðað við þá mikilvægu starfsemi sem hún innir af hendi. Þennan þátt þurfum við að efla. Þriðja atriðið sem ég ætla að nefna í þessu samhengi er að auðvitað er orðið dálítið knýjandi að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. innanríkisráðherra fari að sýna á einhver spil varðandi framtíðarfyrirkomulag starfseminnar sem áður heyrði undir Varnarmálastofnun. Marglofað hefur verið að skýra þau mál og það margsvikið þannig að enn er fyrir hendi gríðarlega mikil óvissa um hvar sú starfsemi lendir. Þær ráðstafanir sem hafa verið gerðar frá því að stofnunin var lögð niður hafa allar verið bráðabirgðaráðstafanir og margir mánuðir eru liðnir síðan ráðuneytið ætlaði að leggja fram stefnumótun um hvernig málunum yrði hagað til framtíðar. Í sjálfu sér er margt sem knýr á í sambandi við störf ráðherra og starfsemi ráðuneyta. En afsakanirnar fyrir því að draga þetta mál meira á langinn hljóta að fara að verða ansi rýrar því lagabreytingin sem samþykkt var síðasta sumar tók gildi um áramótin og enn sér ekki fyrir endann á því hvernig starfseminni sem tilheyrði hinni horfnu stofnun á að vera fyrir komið til framtíðar. Það er hneykslismál út af fyrir sig sem verður rætt betur við síðara tækifæri.

Virðulegi forseti. Þar sem ég er einn af flutningsmönnum þessarar tillögu þarf ekki að koma á óvart að ég kem upp fyrst og fremst til að lýsa stuðningi mínum við hana og vona að hún fái skjótan og öruggan framgang innan þings. Það er rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði að þetta tengist að sjálfsögðu niðurlagningu Varnarmálastofnunar. Þó ég sé ekki sammála því sem fram kom í orðum míns góða félaga Birgis Ármannssonar um skort á stuðningi við tillöguna þá er ég sammála honum í því að ótækt er að ekki liggi fyrir stefnumótun í þessum málum. Verklagið við þetta mál allt hefur verið algerlega óásættanlegt. Ég ætla ekki að endurtaka röksemdirnar á bak við þessa tillögu sem frummælandi hennar, hv. þm. Oddný Harðardóttir, fór yfir. Hún gerði það vel og ég tek undir orð hennar. Það sem mig langar að impra á hér er nauðsyn þess að klára þetta mál. Ég er ósammála því að gera þurfi fleiri og fleiri hagkvæmniathuganir á þessu. Þær liggja fyrir. Mín skoðun er sú að komið sé að tíma ákvarðana. Ríkisstjórnin hélt fund í Víkingaheimum í nóvember á síðastliðnu ári þar sem innanríkisráðherra var falið að láta kanna hagkvæmni þess að flytja Gæsluna til Suðurnesja. Í þeirri yfirlýsingu voru gefin fyrirheit til Suðurnesjamanna um að nú ætti eitthvað að fara að gerast í þessum málum. Nú er 11. apríl og enn hefur ekkert gerst þannig að við erum alveg jafnóviss um niðurstöðu í málinu eins og við vorum þá. Tímafrestur sem gefinn var á þeim fundi var að hagkvæmniathuguninni skyldi lokið fyrir 1. febrúar. Þegar 1. febrúar rann upp hafði nefndin sem átti að gera þá athugun ekki einu sinni verið skipuð. Henni var gefinn tími til 15. mars. 15. mars rann upp og þá átti þetta að liggja fyrir á næstu dögum. Nú er 11. apríl og ekkert hefur gerst og það er algerlega óásættanlegt því á meðan bíða Suðurnesjamenn, núverandi starfsmenn Gæslunnar og fyrrverandi starfsmenn Varnarmálastofnunar í óvissu um framtíð sína, óvissu sem hefur ríkt í mörg ár og er algerlega óviðunandi. Tilgangur okkar þingmanna Suðurkjördæmis sem öll sem eitt styðjum þessa þingsályktunartillögu og ég fagna því mjög að um hana ríkir alger samstaða meðal þingmannahópsins, er ekki síst að koma málinu af stað, koma því upp úr hjólförunum sem það er í í innanríkisráðuneytinu svo að niðurstaða geti legið fyrir sem allra fyrst. Varðandi það hvort þetta er hagkvæmt eða ekki þá er það rétt sem hv. þm. Birgir Ármannsson fór yfir að Landhelgisgæslan hefur ekki verið ofalin á fjármunum, hvorki núna upp á síðkastið eða áður. Það er ekki neinum einum flokki eða neinni einni stefnu að kenna. Fjármagn hefur skort til þessa málaflokks. En þess vegna er einmitt mikilvægt að klára sameininguna og fyrst farið var í þann leiðangur að leggja Varnarmálastofnun niður þarf Gæslan að taka yfir þau verkefni sem Varnarmálastofnun hafði á höndum. Þá á Gæslan möguleika á að komast inn í innkaupakerfi Atlantshafsbandalagsins vegna verkefna sem innt yrðu af hendi fyrir bandalagið og í samvinnu við það. Það gæti sparað stórfellda fjármuni við eldsneytisinnkaup og önnur opinber innkaup þannig að það eitt gæti breytt miklu í þessu dæmi öllu fyrir utan það sem búið er að nefna og fara yfir og ég ætla ekki að endurtaka eins og húsakost og annað. Ég vil, virðulegi forseti hvetja okkur í þinginu til að afgreiða tillöguna til að hæstv. innanríkisráðherra komist ekki lengur upp með að draga þetta mál á langinn. Það þarf að taka afstöðu til þess, af eða á. Ef ráðherrann ætlar sér ekki að gera þetta væri hreinlega betra fyrir hann að klára málið með þeim hætti, þó að ég mæli ekki með þeirri niðurstöðu, frekar en að viðhalda óvissunni. Hún er óásættanleg, virðulegur forseti, og tilgangur okkar með þessari tillögu er að eyða henni og koma málinu í farsæla höfn.

Forseti. Það er í sjálfu sér fagurt að þingmenn kjördæmisins sameinist í tillöguflutningi um sérstakt atvinnumál og safni um það ýmsum rökum. Það er auðvitað ákaflega hefðbundin aðferð en frá ákveðnu sjónarhorni fögur og örugglega til þess fallin að auka veg þingmannanna í kjördæmi sínu. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þessa tillögu en tek þó fram eins og áður þegar um þetta var rætt að ég hef efasemdir um þær lausnir á atvinnuvanda í héruðum ýmsum og byggðarlögum að reyna að leysa hann með því að taka stofnun sem niður komin er í Reykjavík og flytja hana á umrætt svæði og láta hana detta þar niður og skapa þar með atvinnu eða það er ætlunin og svo eiga allir að vera ánægðir. Ég hef efasemdir um þetta. Ég vil segja eins og ég sagði þá að ég tel að skilyrði fyrir því að Landhelgisgæslan verði flutt til Reykjanesbæjar eða á Suðurnes er að hagkvæmnin sé hiklaus og óefanleg. Það er auðvitað líka skilyrði þess að gera þetta að talað sé við forustumenn í því sveitarfélagi þar sem Landhelgisgæslan hefur nú miðstöð, tala við sveitarstjórnarmennina, við forustumenn í atvinnufyrirtækjum og forustumenn í verkalýðsfélögum í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu. Það verður líka að hlusta á það sem starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa um málið að segja og það verður að hlusta á hvað sjómönnum finnst gott í þessu efni. Ég sakna þess að í greinargerð með þessari tillögu er ekkert á þetta minnst, ekki minnst á þessa þætti en safnað ágætlega saman ýmsum rökum, sem ég hvorki kann að taka undir né hrekja, fyrir því að það eigi að efla atvinnu og lífskjör á Suðurnesjum með því að flytja þangað miðstöð Landhelgisgæslunnar. Nú er í gangi eins og fram kom í ræðu hv. síðasta ræðumanns sérstök hagkvæmnikönnun á því hvort þetta sé æskilegt eða ekki, hún er í gangi hjá hæstv. innanríkisráðherra í ráðuneyti hans. Ég get tekið undir með hv. síðasta ræðumanni að það hefði verið æskilegt að þessari könnun lyki fyrr þannig að menn geti tekið afstöðu til málsins á þinginu áður en því lýkur eða áður en það fer í sumarfrí. Ég tel nú líkur á að það gerist en þó að seint gangi í innanríkisráðuneytinu að kanna þetta finnst mér nokkuð djarft af þingmönnunum að leggja fram tillögu fyrir salinn um það að Alþingi taki afstöðu til málsins áður en þeirri könnun er lokið. Ég ætla að það séu fleiri en ég sem hafa þá afstöðu til málsins að grundvöllur þess að gera upp hug sinn í því sé að vita mjög nákvæmlega og skýrt um hagkvæmni af þessari aðgerð, hver hún er og hver eru hin félagslegu og atvinnulegu áhrif, ekki bara á þeim stað þar sem stofnunin á að vera heldur líka á þeim stað þaðan sem hún er tekin. Ég vil svo segja almennt um atvinnumál að það er ekki endilega góð lausn á vanda svæðis sem hér er alveg óefanlegur og skýr að færa atvinnu úr einu héraði í annað eða er ekkert atvinnuleysi í Reykjavík og nágrenni? Er það þannig að á þessu svæði þar sem þingið er niður komið séu engir atvinnuleysingjar, þar séu ekki borgaðar neinar atvinnuleysisbætur, þar sé hugsanlega eftirspurn eftir vinnuafli og allt í lagi að taka vinnustaði þaðan og setja þá niður einhvers annars staðar? Eða eru hinir 10 þingmenn Suðurkjördæmis kannski ekkert að hugleiða þau efni? Er það þannig, forseti, að það eigi hver að hugsa bara um sig hér á þinginu, að á meðan þingmenn Suðurkjördæmis, 10, hugsa um sín atvinnumál eigi þingmenn Reykjavíkur, 22, bara að hugsa um sín? Ég spyr, vegna þess að ekkert er um það fjallað í greinargerðinni hvort eitthvað gerist á höfuðborgarsvæðinu þegar þaðan er tekin þessi stofnun eða aðrar þær sem ýmsir þingmenn hinna svokölluðu landsbyggðarkjördæma hafa látið sér til hugar koma að flytja hver í sitt hérað. Það er auðvitað þreytandi og leiðinlegt að þurfa að segja þetta í lok þessa ágæta föstudags en svona er þetta nú samt. Og þetta er þeim mun einkennilegra að höfuðborgarsvæðið og Suðurnes hafa oft verið talin í seinni tíð eitt atvinnusvæði með þeim samgöngubótum sem orðið hafa á síðustu áratugum milli þessara svæða, sem raunar voru í gamla daga svo náin að þau voru saman kölluð Suðurnes, nefnilega Innnes það svæði sem við erum á og Útnes það svæði sem nú á að flytja Landhelgisgæsluna á. En kannski er það þannig í raun og veru að hér sé ekki um eitt atvinnusvæði að ræða, að Suðurnesjamenn eða eigum við kannski að kalla þá Útnesjamenn geti ekki sótt vinnu hér á Innnes og ekki Innnesjamenn þangað út eftir. Kannski er það þannig en það hefur þó ekki verið talið þegar forustumönnum á Útnesjum þykir henta. Það var ekki talið þegar forustumenn á Útnesjum buðu höfuðborgarbúum húsnæði í byggðum sínum á þeim forsendum að það væri ódýrt og auðvelt að sækja vinnu inn eftir eða suður eftir eða hvað menn kalla það á þeim bæ. Ég man eftir því þegar maður fór Keflavíkurveginn fyrir nokkrum árum að þá var þar auk þessa mikla skiltis sem á stendur Reykjanesbær, svo sem eins og í Hollywood-borg, annað skilti, ég man ekki hver talan var en það voru nokkur hundruð íbúðir í smíðum. Voru þær 600 eða 800? Það var sem sé mikill uppgangur á Útnesjum. Það færir okkur náttúrlega til þess vanda sem raunverulegur er og felst m.a. í svona krafta- og sjónhverfingapólitík fyrr og nú á þessu svæði, en vandinn á auðvitað aðrar rætur en þær sem birtast í héraðshöfðingjunum. Hann er raunverulegur, hann á rætur í fortíðinni, á auðvitað rætur í hernum, á rætur í hnignun sjávarútvegs á Útnesjum sem einu sinni hélt þeim uppi. Hann á rætur í félagslegu og lýðfræðilegu svipmóti á svæðinu og hann á rætur í athafnaleysi þar í áratugi, af því að ég minntist á herinn, þar átti allt að leysast með þeim hætti. Það þarf auðvitað sérstakar lausnir á Suðurnesjum. En þær eru ekki svona hókus-pókus lausnir eins og þessi, að taka eina stofnun og fleygja henni til eða taka einhverja milljarða og setja þá einhvers staðar niður, heldur þarf að byggja þarna upp til frambúðar. Ég ætla ekki að ræða þetta mál út frá hagsmunum Landhelgisgæslunnar, það hefur hv. þm. Birgir Ármannsson gert ágætlega og ég er sammála honum, a.m.k. við fyrstu sýn, að það sé ekki brýnasti vandi Landhelgisgæslunnar hvar hún er niðurkomin, það séu aðrir hlutir sem þar eru brýnni. En ég held að við eigum að bíða eftir þessari hagkvæmnikönnun frá innanríkisráðherra áður en tekin er afstaða til þessa máls, með fullri virðingu fyrir flutningsmönnunum og auðvitað með algerri virðingu og hluttekningu fyrir þeim á Útnesjum sem nú eru illa staddir. Það verður að vinna svona mál í fullri alvöru, ekki með lausnum sem felast í ruðningi og þrýstingi og hasar og hoppi og híi eins og mér finnst um of að standi á bak við þennan tillöguflutning.