Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., Lára Margrét Ragnarsdóttir, 13. þm. Reykv., Salome Þorkelsdóttir, 2. þm. Reykn.

Virðulegi forseti. Iðnn. hefur fjallað um frv. til laga um breytingu á lögum um kísilgúrverksmiðju við Mývatn. Efni frv. er í raun og veru mjög einfalt. Það gengur út á það að samræma skattprósentu kísilgúrverksmiðjunnar og annarra fyrirtækja í landinu, þ.e. þannig að kísilgúrverksmiðjan borgi 36% eins og önnur fyrirtæki í landinu. Iðnn. er sammála því að það sé sjálfsagt að það sé samræmi í skattlagningu fyrirtækja og það sama eigi við um þetta fyrirtæki og önnur. Fjárlagaskrifstofa fjmrn. fjallaði sérstaklega um þetta mál áður en það var lagt hér fram og fylgir álit fjárlagaskrifstofunnar í sérstöku fskj. með frv. þar sem gerð er grein fyrir hinum efnislegu afleiðingum þess ef það verður samþykkt, því að það segir: ,,Verði frv. að lögum má gera ráð fyrir að tekjutap ríkissjóðs verði um 8,3 millj. kr. árið 1994 sem breytist síðan í hlutfalli við afkomu fyrirtækisins.`` Nú er það því miður svo, hæstv. forseti, að málið er ekki alveg svona einfalt vegna þess að tekjur ríkisins af tekjuskatti kísilgúrverksmiðjunnar hafa runnið til Skútustaðahrepps til uppbyggingar þar samkvæmt sérstöku samkomulagi sem Gunnar Thoroddsen, þáv. félmrh. og iðnrh., gerði við staðaryfirvöld fyrir allmörgum árum. Þegar frá þessu máli var gengið og um það var fjallað við 1. umr. og sömuleiðis í hv. iðnn. þá lágu ekki fyrir upplýsingar um þetta efni og það var ekki fyrr en hv. þm. Guðmundur Bjarnason og fleiri þingmenn Norðurl. e. höfðu heyrt í trúi ég sveitarstjóranum í Skútustaðahreppi að á þetta atriði var bent og þess vegna settum við það í sérstaka skoðun. Ég ræddi sjálfur við sveitarstjórann í Skútustaðahreppi og niðurstaða hans var sú að þrátt fyrir þennan ágalla á málinu teldi hann engu að síður rétt að frv. yrði samþykkt eins og það lítur út hér, en lét það koma fram að hann mundi á síðari stigum fyrir hönd sveitarfélagsins taka upp viðræður við ríkissjóð og fjmrh. þannig að Skútustaðahreppur yrði ekki af peningum vegna samþykktar þessa frv. Með öðrum orðum, nefndin mælir með samþykkt frv. og telur sig hafa þar á bak við sig ekki einasta stuðning flokkanna sem fulltrúa eiga í iðnn. heldur líka sveitarstjórnar Skútustaðahrepps, þó að henni sé ljóst hvaða vandi fylgir afgreiðslu málsins fyrir sveitarfélagið. Við leggjum með öðrum orðum til, hæstv. forseti, að frv. verði samþykkt eins og það lítur út á þskj. 491.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi láta það koma fram að ég er fylgjandi afgreiðslu þessa frv. og þeim efnisatriðum sem þar er verið að fjalla um, þó svo að ég hafi því miður ekki tekið þátt í afgreiðslu nefndarinnar á málinu, þótt ég eigi sæti í hv. iðnn., en ég var þá utan þings þegar málið var þar til umfjöllunar og afgreiðslu eins og fram kemur í nál. En eins og fram kom hjá hv. þm. Svavari Gestssyni, frsm. og formanni nefndarinnar, þá fjallaði nefndin lítillega um málið aftur og það er aðeins í framhaldi af því sem mig langar að segja örfá orð. En fyrst þetta. Ég er efnislega sammála frv. Ég tel eðlilegt að kísilgúrverksmiðjan við Mývatn greiði svipaða hlutfallstölu í tekjuskatt af sínum tekjuafgangi eða hagnaði eins og önnur fyrirtæki í landinu og einnig það sem hér er rætt um í 2. gr. frv., um að starfrækja sérstakan sjóð til þess að kosta undirbúning aðgerða til þess að efla atvinnulíf í þeim sveitarfélögum sem nú eiga verulegra hagsmuna að gæta vegna starfsemi félagsins. Þetta tel ég að sé afar mikilvæg grein einnig og væri hægt að fara mörgum orðum út af fyrir sig um hana og það sem kann að vera fram undan hjá þessari verksmiðju og starfsemi hennar. Ég leyfi mér að ala enn þá von í brjósti að starfsemi Kísiliðjunnar sé ekki nú þegar að renna sitt skeið. Það séu enn möguleikar á því að vinna áfram kísilgúr úr þessari námu án þess að spilla lífríki eða umhverfi og að Kísiliðjan geti enn starfað af krafti og til hagsbóta fyrir sveitarfélögin, fyrir íbúa þeirra og fyrir auðvitað landið allt, því að afkoma þessarar verksmiðju hefur verið góð flest árin sem hún hefur starfað. En það var ekki það sem ég ætlaði að ræða nú, virðulegur forseti, heldur þetta sem hv. formaður iðnn. greindi frá áðan að það hlýtur að verða að telja ámælisvert að fskj. með þessu frv., sem á lögum samkvæmt að fylgja öllum frumvörpum, frá fjárlagaskrifstofu fjmrn., þar sem gerð er grein fyrir áhrifum frumvarpa á afkomu ríkissjóðs, skuli ekki vera gert af meiri nákvæmni og með betri upplýsingum heldur en hér er um að ræða og hv. frsm. rakti. Það verður að koma fram líka að ég átti tal við starfsmenn fjmrn. og innti þá eftir því hvort þetta væri virkilega rétt, að tekjutap sem hér er greint frá komi eingöngu niður á ríkissjóði og hafi engin áhrif á afkomu viðkomandi sveitarfélaga. Starfsmenn ráðuneytisins ítrekuðu þá, þegar átti að fara að afgreiða málið frá hv. Alþingi, að það hefði engin áhrif á afkomu sveitarfélaganna, sem er alrangt eins og fram kom í framsöguræðu hér áðan. Og það er ekki aðeins að þetta hafi áhrif á afkomu sveitarsjóðs Skútustaðahrepps heldur mun þessi lagabreyting einnig hafa áhrif á skattgreiðslu fyrirtækisins sem selur kísilgúrinn eða framleiðsluvöru verksmiðjunnar og tekjuskattur þess fyrirtækis hefur áhrif á skattgreiðslur til Húsavíkurkaupstaðar, svo að þetta hefur áhrif á afkomu fleiri sveitarfélaga. Ég vildi aðeins, virðulegur forseti, ítreka það sem hefur komið fram í máli mínu við sveitarstjóra þessara tveggja sveitarfélaga sem ég hef nefnt, Skútustaðahrepps og Húsavíkurkaupstaðar, að það sé eðlilegt að iðnrn. og fjmrn. taki upp viðræður við þessi sveitarfélög og fjalli um það hvernig endurnýja megi þá samninga sem þau hafa gert varðandi tekjur þeirra af starfsemi þessara fyrirtækja, þ.e. kísilgúrverksmiðjunnar annars vegar og sölufyrirtækisins hins vegar. Ég held að það sé nauðsynlegt að það komi hér alveg skýrt fram að það sé álit a.m.k. sumra nefndarmanna og ég vona reyndar allra nefndarmanna í hv. iðnn., að það sé álit okkar að þessi tvö ráðuneyti taki upp viðræður við fulltrúa sveitarfélaganna og geri nýtt samkomulag um það hvernig tekjum verður skipt milli ríkissjóðs annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar þar sem um þetta gilti sérstakt samkomulag. Því verði ekki rift einhliða. Og ég endurtek það að ég lýsi undrun minni að það skuli ekki hafa verið ljóst í ráðuneytunum sem um þetta frv. hafa fjallað og samið það í raun og lagt það fram, að það skuli ekki hafa verið ljóst þar eða vitað hvernig þessar tekjur skiptust milli ríkisins og sveitarfélaganna. Þetta vil ég að komi skýrt fram sem skoðun mín. Ég get auðvitað ekki talað fyrir munn annarra hv. nefndarmanna, en ég vænti þess þó að eftir umræður í nefndinni þá séu menn sammála um að þetta mál þurfi að skoða sérstaklega og beini ég því til hæstv. ráðherra þessara tveggja málaflokka, þótt þeir séu því miður ekki viðstaddir umræðuna, en vænti þess að það berist þeim til eyrna, að það sé eðlileg krafa að þeir taki upp viðræður við þessi sveitarfélög.

Virðulegi forseti. Á þskj. 452 er birt frv. til laga um að fella úr gildi lög nr. 102 frá 28. desember 1961, um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd Parísarsamþykktina um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar. Ástæðan fyrir því að farið er fram á lagaheimild til að fella niður þessa sérstöku heimild er sú að ríkisstjórnin vill fyrir sitt leyti fullgilda viðbót við þessa Parísarsamþykkt um vernd eignarréttinda á sviði iðnaðar með þeim breytingum sem gerðar voru á henni í Stokkhólmi 14. júlí 1967. Hér er um að ræða ákvæði 1.--12. gr., sem oft eru nefnd efnisákvæði, sem einkum kveða á um grundvallarreglur varðandi vernd hugverkaréttinda, einkaleyfi, vörumerki, hönnun o.fl., en Ísland hefur frá árinu 1991 verið aðili að svonefndum Lundúnatexta samþykktarinnar frá árinu 1934 og hefur sá texti haft lagagildi hér á landi. Stokkhólmsgerð þessa hluta samþykktarinnar felur hins vegar ekki í sér neinar þær breytingar miðað við Lundúnatextann að breyta þurfi gildandi lögum um hugverkaréttindi hér á landi. Ísland gerðist aðili að 13.--30. gr. Stokkhólmsgerðar samþykktarinnar árið 1984. Sá hluti fjallar aðallega um stjórnarstofnanir sem fara með málefni samþykktarinnar á vegum Alþjóðahugverkastofnunarinnar. Aðild að þessum hluta samþykktarinnar var forsenda þess að Ísland gæti gerst aðili að Alþjóðahugverkastofnuninni og þessi hluti samþykktarinnar hefur hins vegar ekki lagagildi. Parísarsamþykktin er sáttmáli milli ríkja er kveður á um almennar leikreglur sem hverju ríki er skylt að fylgja varðandi vernd hugverkaréttinda í þágu þegnanna. Það leiðir af eðli og tilgangi samþykktarinnar að óeðlilegt er talið að hún gildi sem lög gagnvart þegnunum. Með frv. þessu er því lagt til að samhliða því sem Ísland gerist aðili að breyttum efnisákvæðum samþykktarinnar frá 1967 verði lögin nr. 102/1961, sem frá árinu 1984 hafa aðeins gilt um efnishluta hennar, felld úr gildi. Hv. iðnn. hefur fjallað um frv. þetta og leggur til samhljóða að það verði samþykkt sem lög frá Alþingi.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 668 um frv. til laga um breyting á lögum um vernd barna og ungmenna, nr. 58/1992. Félmn. hefur verið með þetta mál í allnokkurri umfjöllun. Fékk til sín fjölmarga aðila sem fjalla um þennan málaflokk, flestalla að ég tel sem til voru kvaddir og ég vil leyfa mér að þakka þeim aðilum og síðan hv. nefndarmönnum fyrir mjög góða vinnu og fyrir að greiða fyrir því að þetta mikilvæga mál næði fram að ganga. En frv. sem hér er til umræðu er liður í endurskipulagningu barna- og unglingamála. Unglingaheimili ríkisins verður lagt niður, en í stað þess komi annars vegar barnaverndarstofa er starfi undir stjórn félmrn. og hins vegar móttöku- og meðferðarstöð fyrir unglinga. Meðal hlutverka barnastofu er að veita heimilum, stofnunum og barnaverndarnefndum leiðbeiningar og hafa með þeim eftirlit. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með nokkrum breytingum sem gerð er góð grein fyrir á þskj. 668, m.a. er lögð til breyting á 14. gr. og 5. mgr. 16. gr. laganna með hliðsjón af því hlutverki sem dómstólar hafa eftir aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði og samkvæmt nýrri réttarfarslöggjöf, en þeir hafa nú ekki lengur með höndum rannsóknarhlutverk. Hvað snertir breytingar á 14. gr. eru ákvæði 2. og 3. mgr. víðtækari en 1. mgr. að því leyti að þær taka ekki eingöngu til mála þar sem grunur leikur á að refsiverður verknaður hafi verið framinn af barni eða gegn því heldur einnig til mála þar sem tekin er skýrsla af barni sem vitni. Ákvæði um rétt foreldris til að vera viðstatt skýrslutöku af barni styðst við b-lið í 2. mgr. 40. gr. samnings um réttindi barnsins. Synjun lögreglu um að foreldri fái að vera viðstatt væri unnt að bera undir dómstóla, sbr. 75. gr. laga um meðferð opinberra mála. Þetta er ásamt fleiri liðum sem hér eru helstu atriðin. M.a. er lagt til að bætt verði við 10. og 11. gr. ákvæðum sem taka til vistforeldra og barna í sveit. Til þess að réttarstaða þess fólks verði skýr er lagt til að kveðið verði á um þessa starfsemi í lögum og heimilt verði að setja reglugerð um hana, þar á meðal um skilyrði til leyfisveitingar vegna starfseminnar. Í reglugerð þarf enn fremur að skilgreina nánar um hvers konar heimili sé að ræða til að greina þau nánar frá heimilum samkvæmt b-lið 10. gr. frv. Nefndin mælir með samþykkt frv. með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir á sérstöku þskj., en það er þskj. 669, sem fjallar um sjálfar brtt. Ég tel, frú forseti, ekki ástæðu til að fara nánar út í að lesa það upp hér, en legg til að málinu verði vísað til 3. umr. og afgreiðslu samkvæmt reglum.

Hæstv. forseti. Það er öllum ljóst að hér er um mjög vandasaman málaflokk að ræða sem er vernd barna og unglinga og vissulega þörf á því að reyna að skipa meðferð mála þannig að sem bestan árangur gefi. Í þessu frv. er lagt til að stofnuð verði barnaverndarstofa á vegum félmrn. sem annist málaflokkinn að miklu leyti fyrir hönd ráðuneytisins og jafnframt verði þessi stofnun til ráðuneytis fyrir barnaverndarnefndir, sem vissulega vinna mjög erfitt starf oft og veitir ekki af að geta leitað góðra ráða. Ég skrifaði undir þetta nál. með fyrirvara og einnig vil ég geta þess að það gerði annar nefndarmaður, Jón Kristjánsson, sem er með fjarvistarleyfi í dag og getur því ekki gert grein fyrir sínum fyrirvara. En það sem við höfðum í huga var það að okkur er ekki að fullu ljóst hversu umfangsmikil stofnun þetta verður og vildum leggja áherslu á að það yrði að sjálfsögðu að horfa á þá hliðina líka, þó að mest um vert sé auðvitað að árangurinn verði sem bestur af starfseminni. Hins vegar er síðan gert ráð fyrir því og það er annað atriði sem við erum með fyrirvara við, þ.e. að það verði breyting á rekstri meðferðarstofnana fyrir börn og ungmenni og gert ráð fyrir því að reisa þar nýja byggingu í stað þeirra sem fyrir eru. Okkur er heldur ekki að fullu ljóst hversu mikið það horfir til bóta, sú ráðstöfun, og að sjálfsögðu getur enginn fullyrt um það fyrr en á reynir. En eins og ég sagði er ástandið í þessum málum þannig að það þarf mikið að gera og því miður allt of mörg börn og ungmenni sem þurfa að leita aðstoðar eða afskipta bæði barnaverndarnefnda og síðan meðferðar á stofnunum. Mér er mjög í huga staðreynd sem einn af starfsmönnum ríkisins, sem fjallar um málefni þeirra sem hafa orðið undir í lífsbaráttunni, þegar hann sagði að því miður væri ástand svo hjá of mörgum foreldrum að hann gæti sagt með vissu að þegar þau eignuðust barn þá mundi það innan 20 ára vera búið að gista meðferðarheimili eða jafnvel fangelsi ef því entist líf svo lengi. Því miður er aðbúnaður of margra barna sem fæðast hér á landi þannig að hann taldi af þeirri reynslu sem hann hefði öðlast í starfi sínu að hann gæti sett fram þessa staðreynd. Eins og við vitum þá er umræða nú mikil, m.a. hér á Alþingi, um mannréttindamál og því hefur vaknað í huga mínum sú spurning hver séu mannréttindi þessara ungu barna þar sem þjóðfélagið hefur skapað þær aðstæður sem leiða til þessarar staðreyndar. Mér finnst að stjórnvöld séu allt of sinnulaus um þessa nöturlegu staðreynd og um það hversu gífurlega mikið vandamál hér er á ferðinni og allan þann mannlega harmleik sem þetta ástand hefur í för með sér. Þess vegna held ég að það verði ekki um of brýnt fyrir þeim sem ábyrgð bera í þjóðfélaginu að reyna að breyta þessu ástandi, skapa þær breytingar á viðhorfi sem knýja á um að leggja meiri skyldur á alla forráðamenn, bæði stjórnvöld og að sjálfsögðu heimili og foreldra, að reyna að snúa þessari óheillaþróun við. Á meðan það tekst ekki, og að sjálfsögðu verður þessu aldrei breytt að fullu þó að ég voni að augu nægilega margra opnist fyrir því að þessu þurfi að breyta og menn verði að sýna í verki þá ábyrgð að leggja sig alla fram um það, þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hafa tilbúið skjól til að taka við þeim sem við þessar aðstæður búa. Ég vil einu sinni enn undirstrika að það eru að sjálfsögðu ekki ungbörnin og unglingarnir sem ráða því umhverfi sem þau fæðast og alast upp í. Það er þjóðfélagsins og þeirra sem þar bera ábyrgð hver á sínu sviði. Það kom fram í meðferð málsins í félmn. þar sem þessu frv. var breytt eins og frsm. hefur gert grein fyrir að þau ungmenni eða unglingar sem þarf að taka með valdi og koma fyrir á stofnunum séu svo illa farin að það sé ekki verjandi að koma þeim fyrir annars staðar en á sjúkrahúsum. Það var samkomulag í nefndinni að breyta frv. á þann hátt. Að sjálfsögðu ætti það þá að draga úr rekstrarkostnaði þessa heimilis þar sem ekki þarf að hafa eins öfluga gjörgæslu allan sólarhringinn og hefði þurft að hafa til taks fyrir þá sem eru svo illa farnir. Það var spurning í mínum huga og reyndar fleiri hversu mikið ynnist við það að loka einni byggingu og reisa aðra, ekki svo fjarri, til að annast móttöku þessara ólánssömu ungmenna, og ég vil undirstrika enn, sem þjóðfélagið hefur skapað þessi örlög. Ef þetta má til þess verða að bjarga einhverjum sem í þessa ógæfu hafa ratað þá má segja að réttlætanlegt sé að leggja nokkuð á sig, bæði með fyrirhöfn og fjármagni. Það er að sjálfsögðu von okkar sem stöndum að þessu nefndaráliti að árangurinn verði sá. En ég vil undirstrika það samt að við megum ekki, þó við reynum að koma upp svona hjálpar- og meðferðarstofnunum, gleyma því að mestu máli skiptir að draga úr þeirri sáru þörf að taka á móti þeim fjölda sem á þessari meðferð þurfa að halda og við megum ekki láta það svæfa samvisku okkar þó við leggjum þetta fram og viljum hjálpa gagnvart því að reyna að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að þessi þörf verði til.

Virðulegi forseti. Ég skrifa undir þetta nefndarálit með fyrirvara líkt og þeir félagar mínir, hv. þm. Jónarnir tveir, voru að gera grein fyrir. Þegar lögin sem nú er verið að breyta voru sett á sínum tíma fyrir nokkrum árum þá var Kvennalistinn með miklar efasemdir um að það væri rétt að reisa heimilið að Tindum svo nærri Reykjavíkurborg sem gert var og héldum að annaðhvort þyrfti þetta heimili að vera innan borgarmarkanna eða þó nokkuð lengra í burtu. Það hefur komið á daginn að við höfðum rétt fyrir okkur. Nú á að flytja þessa starfsemi til borgarinnar að hluta til og að öðru leytinu lengra burtu. Ég álít að það sé rétt að gera þetta því að hitt hefur sýnt sig að takast ekki til eins og vænst var. Ég held að allar þær breytingar sem við höfum komið inn og voru gerðar á frv. séu til bóta. Ég ætla ekki að fjölyrða um þær nema þá einu að inn kom ákvæði um vistforeldra, ákvæði um starfsemi vistforeldra, en slíkt ákvæði hefur ekki verið og varðar fólk sem tekur börn til dvalar í skemmri eða lengri tíma og er ekki fagfólk heldur venjulegir borgarar. Mér finnst svo oft hinn venjulegi borgari gleymast þegar verið er að tala um meðhöndlun á vandamálum. Raunin er nefnilega sú að hinn venjulegi borgari getur lagt geysilega mikið af mörkum því það er hann sem lifir því lífi sem viðkomandi eiga síðan að lifa. Þar af leiðandi koma unglingarnir í umhverfi sem þau eiga að geta hrærst í en ekki í hið velverndaða umhverfi heimilanna eða stofnananna. Ég hef séð í störfum mínum hvernig meira að segja ungmenni sem lengi hefur verið á þessum stofnunum draga dám af því sem þar fer fram innan dyra, ekki það að ég sé að leggja þessari starfsemi neitt last heldur að það er öðruvísi líf sem lifað er á stofnunum en á venjulegum heimilum landsins. Ég vil taka undir með hv. þm. Jóni Helgasyni að það þyrfti að breyta mörgu í þessu þjóðfélagi til þess að svo margir rötuðu ekki í þær raunir sem vitni ber. Til þess álít ég að þurfi heila þjóðlífsstefnubreytingu. Við þurfum að breyta viðhorfum okkar til verðmætamats og til þess lífs sem við viljum lifa, til þess sem við viljum leggja áherslu á og þess sem við viljum hafna. Og við þurfum númer eitt, tvö og þrjú, og nú tala ég ekki sem þingmaður heldur sem kennari, að innræta hverri einustu persónu ábyrgðartilfinningu, þ.e. ábyrgð á eigin gerðum og þá á ég ekki bara við foreldrana heldur líka börnin. Þetta er eitt af því sem hefur verið vanrækt í íslensku uppeldi sl. 30 ár. Það væri hægt að halda langar ræður um það hvernig við höfum farið út af sporinu á ýmsa vegu en þetta er kannski ekki réttur staður og stund til þess. En orsökin fyrir því að ég skrifa undir nefndarálitið með fyrirvara er sú að ég álít að það þurfi að endurskoða þessi lög öll með það í huga að færa ýmsa aðra þætti nær því sem nútíminn þarf en í lögunum er. En allt sem hefur komið þarna fram held ég að sé til bóta og því skrifa ég undir.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið af hálfu frsm. nefndarinnar þá stendur nefndin sameiginlega að áliti um málið. Einnig stendur hún sameiginlega að því að gera nokkrar breytingartillögur við frv. sem gerð hefur verið grein fyrir. Eins og sjá má á nefndarálitinu þá skrifa fjórir nefndarmenn undir það með fyrirvara og þar á meðal ég og þykir mér rétt að gera grein fyrir í hverju sá fyrirvari er fólginn jafnframt því að fjalla almennt um málið. Eins og fram kemur í frv. er verið að gera breytingar á stjórnsýslunni í þessum málaflokki og í samræmi við álit nefndar sem skipuð var til þess að endurskoða umrædd lög. Í áliti nefndarinnar, sem dags. er 5. okt., er fjallað í stuttu máli um tillögur þær sem nefndin gerir en enn fremur segir undir lok álitsins, með leyfi forseta: ,,Nefndin vekur athygli á því að sú leið var valin við samningu frumvarpsdraganna að leggja einungis til nauðsynlegar breytingar á lögunum til þess að umrædd skipulagsbreyting á stjórnsýslu málaflokksins geti komist á hið fyrsta. Það er hins vegar álit nefndarinnar að afar brýnt sé að endurskoða lögin í heild sinni. Þess má t.d. geta að frá gildistöku laganna hefur vafi leikið á um túlkun einstakra lagaákvæða sem hafa mikla þýðingu fyrir málsmeðferð barnaverndarmála, til að mynda vistun barna í langtímameðferð. Af þessum sökum telur nefndin rétt að henni verði falið að halda áfram endurskoðun laganna.`` Út frá þessu áliti og einnig athugasemdum sem koma fram í nokkrum umsögnum þá er ég þeirrar skoðunar að eðlilegast hefði verið að menn endurskoðuðu lögin í heild sinni og gerðu ekki frekari breytingar fyrr en menn hefðu heildstæðar tillögur í þessu efni. Ég hef þó fallist á að standa að afgreiðslu þessa máls með þeim fyrirvara að ég tel sem sé að menn eigi að vanda verkið og ljúka því að öllu leyti. Ég minni á að það eru ekki nema rúm tvö ár síðan við afgreiddum þessi lög, þau tóku gildi 1. jan. 1993, og það er ekki góð ending á starfi okkar hér að það skuli vera álit þeirra sem til þess eru fengnir að fara ofan í þessi verk að það þurfi að endurskoða lögin í heild sinni og ekki liðin tvö ár frá því að þau tóku gildi. Mér er nokkuð sárt um vinnubrögðin á þingi og ég leyni því ekki að mér finnst að hér sé oft á tíðum afar mikil fljótaskrift á meðferð mála. Ráðherrar draga það að leggja fram mál og leggja síðan ofurkapp á að þau verði afgreidd. Nefndirnar eru mjög aðþrengdar í störfum sínum og fá knappan tíma til að setja sig inn í mál og fá sérfróða menn til ráðuneytis. Þess sér stað í ýmsum lögum sem menn hafa verið að samþykkja hér og kannski sérstaklega í því að ráðherrar hafa fljótlega eftir að lögin hafa verið samþykkt komið fram með frv. til breytinga á þeim lögum. Það eru reyndar mörg dæmi önnur en þetta um lögin um vernd barna og ungmenna. Ég tel, virðulegi forseti, að hér eigi menn að leggja megináherslu á að líta á þessi mál í heild sinni. Það kemur fram m.a. í umsögnum að það er ljóst að það markmið hefur ekki náðst sem skyldi að lögin séu skýr hvað varðar skil á milli ráðuneyta og skil á milli ríkis og sveitarfélaga. Ég vil nefna að við meðferð málsins komu athugasemdir frá tveimur ráðuneytum sem er afar óvenjulegt, sérstaklega í ljósi þess að stjórnarfrumvörp eru lögð fram með samþykki allra ráðherra og ekki hafa komið fram við kynningu málsins við 1. umr. eða í þingskjalinu sjálfu neinir fyrirvarar af hálfu annarra ráðherra. Því kom það mjög á óvart að fá athugasemdir við málið frá bæði dómsmrh. svo og heilbrrh. Ég sá á viðverutöflu að heilbrrh. er staddur í húsinu, eða var það þegar ég sté í stólinn, og ég vildi því biðja hæstv. forseta að hlutast til um að kveðja ráðherra hingað í þingsal því mig langar að bera fyrir hann fyrirspurn um athugasemd þá sem hann lagði fram í þingnefndinni. Við upphaf málsins í nefndinni, 9. des., var lagt fram bréf frá ráðuneytinu þar sem greint var frá því að ráðherrann hefði tækifæri til að koma skoðunum sínum á frv. að við meðferð málsins og óskaði ekki eftir að gefa umsögn til félmn. að svo stöddu. Tveimur mánuðum síðar, eða 9. febr. sl., barst eftirfarandi bréf frá heilbrrh., með leyfi forseta: ,,Heilbr.- og trmrh. óskar eftir að gera eftirfarandi athugasemdir vegna þessa frv.: Í c-lið 10. gr. frv. er gert ráð fyrir breytingu 51. gr. laga um vernd barna og ungmenna þannig að félmrn. skuli sjá um að sérhæfð heimili og stofnanir séu tiltækar fyrir börn og ungmenni þegar úrræði barnaverndarnefnda hafa ekki komið að gagni. Hér sé átt við heimili og stofnanir þar sem fram fari sérhæfð meðferð svo sem vímuefnameðferð, vistun í bráðatilvikum vegna meintra afbrota og alvarlegra hegðunarerfiðleika. Slík heimili og stofnanir skulu rekin af ríkinu eða einkaaðilum undir yfirumsjón og eftirliti barnaverndarstofu. Ráðuneytið leyfir sér að lýsa áhyggjum sínum yfir því fyrirkomulagi sem þarna er ráðgert að taka upp og bendir í því sambandi á ákvæði laga um heilbrigðisþjónustu, sbr. 24. gr. Verði umrætt frv. að lögum er hætt við að ágreiningur kunni síðar að rísa upp um það hvers konar stofnanir sé að tefla og undir hvaða aðila þær í raun heyri því augljóst hlýtur að vera að sérhæfð meðferðarstofnun fyrir t.d. vímuefnameðferð hlýtur að vera sjúkrastofnun samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu.`` Undir þetta ritar Sighvatur Björgvinsson. Þarna er eðlilega vakin athygli á því að ágreiningur kunni að rísa um undir hvaða ráðuneyti tilteknar stofnanir kunni að heyra, heilbrrn. eða félmrn. Mig langar að bera þá spurningu fram við hæstv. heilbrrh. hvort þessi ágreiningur hafi verið leystur á milli ráðuneytanna og ef svo er á hvaða veg niðurstaðan sé. Undir hvaða ráðuneyti umræddar stofnanir og heimili muni heyra samkvæmt frv. Þetta þykir mér, virðulegi forseti, þýðingarmikið að liggi ljóst fyrir, sérstaklega þar sem ágreiningur hefur verið gerður um það við meðferð málsins. Það má ekki vera síðar þegar lögin hafa verið sett ágreiningur milli ráðuneyta um forræði heimila og stofnana. Sá ágreiningur mun efalaust fyrst og síðast bitna á sjúklingunum sem í hlut eiga. Í öðru lagi vil ég geta þess að mér finnst skilin á milli ríkis og sveitarfélaga hvað þetta verkefni varðar vera enn óljós og hef efasemdir um að rétt sé að afgreiða málið ekki betur úr garði gert hvað þetta varðar þó að ég hafi, eins og ég hef tekið fram, komist að þeirri niðurstöðu að ekki sé rétt að tefja framgang málsins þrátt fyrir þessar efasemdir. Ég hef yfir höfuð efasemdir um það hvort rétt sé að sveitarfélög séu með þennan málaflokk og ef þau eru með hann að hve miklu leyti þau eiga að annast þessi tilteknu mál. Sú greining sem skín í gegnum lagafrv., að sérhæfðu úrræðin eigi að vera á höndum ríkisins, er umdeilanleg og menn þurfa að hafa nokkuð skýran lagatexta til þess að ekki verði um þessi skil deilt. Ég hef efasemdir um það að svo flókin mál sem þessi, sem augljóslega verða ekki unnin nema með mjög sérhæfðum starfsmönnum, sé rétt að fela sveitarfélögunum. Þau eru bæði of mörg og of smá til þess að hægt sé að búast við því að þau geti almennt veitt þá þjónustu og búið yfir þeirra hæfni sem þegnarnir mega og eiga að krefjast. Ég því verið nokkuð hallur undir þá skoðun að í tilvikum og málum sem þessum ætti þetta að vera verkefni ríkisins sem það byggði upp á landsvísu með ákveðnum miðstöðvum. Mér finnst líka að röksemdafærslan fyrir því að hafa skiptinguna eins og hún er sé ekki alveg nógu sannfærandi, sérstaklega þegar litið er til þess að við athugun málsins er ríkishlutinn af verkefninu þannig saman settur að þeir einstaklingar sem ríkið er að annast koma að mestu leyti héðan af höfuðborgarsvæðinu sem aftur eru þau sveitarfélög sem hvað öflugust eru að mati þeirra sem vilja halda því fram að þetta eigi að vera hjá sveitarfélögunum. Mér finnst mótsögn í málflutningnum. Stóru sveitarfélögin sem menn telja að hafi afl til þess að sinna þessu vel koma af sér dýrasta þættinum af þessum málaflokki í hendur ríkisins. Fyrst það er niðurstaðan þá finnst mér það vera mjög til skoðunar hvort ekki eigi að stíga skrefið til fulls og færa það að fullu og öllu til ríkisins í takt við þær hugleiðingar sem ég setti fram hér áðan. Virðulegur forseti. Ég tel að það væri út af fyrir sig rétt við meðferð málsins að gera grein fyrir athugasemdum sem fram hafa komið og vil aðeins stuttlega drepa á þær án þess þó að rekja þær til neinnar hlítar en þó minnast á þær þannig að mönnum sé ljóst að þær hafi komið fram. Frá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar kom umsögn þar sem m.a. var bent á það að þessi breyting á stjórnsýslu málaflokksins gerði kæruleið enn óljósari en hún er í dag og óskaði stofnunin eftir tilteknum breytingum. Þá komu fram athugasemdir frá Lögmannafélagi Íslands þar sem sett var fram sú skoðun að verið væri að skerða sjálfstæði barnaverndarnefnda að því er varðaði meðferð fósturmála og slík breyting ekki talin til bóta. Þá var bent á að með þessari breytingu væri verið að koma á nokkurs konar þriðja stjórnsýslustigi í þessum málaflokki og greinilega ekki tekið sterklega undir þá breytingu. Sama kom frá samtökunum Barnaheill varðandi það stjórnsýslustig sem felst í barnaverndarstofu. Þar var minnt á að þegar slíkt er gert þyrfti að gæta vel að því að kerfið í heild yrði ekki flóknara og svifaseinna en áður. Enn fremur var bent á að í lagatextanum vantaði öll ákvæði um stjórnskipulag barnaverndarstofunnar og skýrar reglur um stjórnsýslukærur. Samtökin leggja ríka áherslu á að vinnu við endurskoðun laganna sé fjarri því lokið. Frá félagsmálaráði Kópavogskaupstaðar barst umsögn sem var bæði jákvæð og hafði einnig að geyma athugasemdir. M.a. var gerð sú athugasemd að svo virtist sem barnaverndarstofa eigi að fara með eftirlit með og ráðgjöf við eigin stofnun auk þess að innan hennar ætti að starfa sérstakt fagteymi sem á að taka til meðferðar og umsagnar. Þá voru settar fram efasemdir um það hlutverk barnaverndarstofu að hafa umsjón með öflun hæfra fósturforeldra fyrir barnaverndarnefndir. Virðulegur forseti. Ég hef þá gert grein fyrir fyrirvara mínum við nál. og einnig skoðunum mínum varðandi hvernig ætti að byggja þennan málaflokk upp. Ég hallast helst að því að hér ættu menn að hafa málaflokkinn á hendi ríkisins og byggja hann upp faglega um allt land en alls ekki með einni miðstýrðri stöð. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, láta það koma fram að það var mér nokkurt undrunarefni þegar ég fékk þá vitneskju að í reynd væri búið að hrinda veigamiklum þáttum frv. þegar í framkvæmd, þ.e. stofna umræddar stofnanir sem frv. á að lögfesta. Ég get ekki látið hjá líða að hafa uppi gagnrýni á þessa málsmeðferð hjá hæstv. félmrh. Ég tel að menn verði að umgangast Alþingi með sæmilegri virðingu. Þó svo að staðreyndin sé sú að framkvæmdarvaldið sé það öflugt að það ræður mjög miklu um framgang mála þá var að mínu viti of langt gengið hér í því að líta svo á að afgreiðsla Alþingis væri formsatriði. Ég vil mælast til þess að hæstv. ráðherrar láti það ekki henda sig oftar að vera á undan Alþingi í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. á sæti í þeirri nefnd sem um málið fjallaði og honum er kunnugt um það að náðst hefur samkomulag milli þeirra ráðherra sem að málinu standa. Ég vísa í nál. frá félmn. sem er undirritað af hv. þm., brtt. 2, í henni felst það samkomlag sem orðið hefur.

Virðulegi forseti. Hér er hæstv. ráðherra kominn í sinn venjulega leik með útúrsnúningana. Í nefndinni höfum við bréf frá ráðherranum með athugasemdum sem hefur hvorki verið dregið til baka né komið annað bréf sem tekur af efni þess þannig að ég vænti þess að ráðherrann svari efni fyrirspurnarinnar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. á sjálfur sæti í þeirri nefnd sem hefur fjallað um málið. Hann skrifar undir nefndarálitið. Honum er kunnugt um að fullt samkomulag hefur tekist milli ráðuneyta. Það er ekki vaninn að menn dragi bréf til baka ef fyrir liggur að samkomulag hefur tekist. Honum hefur verið tjáð þetta, í nefndinni, virðulegi forseti. Þetta er í annað sinn sem hv. þm. segir þetta hér úr þessum ræðustól. Honum er fullkunnugt um málið.

Virðulegi forseti. Ég óskaði eftir því í nefndinni að fram kæmi skrifleg staðfesting á þessu samkomulagi. Það kom ekki og hæstv. ráðherra hefur ekki getað gefið neina yfirlýsingu um það aðra en þá sem felst í útúrsnúningum hans.

Virðulegur forseti. Vegna þeirra athugasemda sem hafa fallið hér tel ég mér skylt að gera grein fyrir því að boð komu um það til nefndarinnar í gegnum formann nefndarinnar, sem er ég, og ég gerði nefndinni grein fyrir því að það væri fullkomin sátt og þetta væri lausn í málinu sem heilbr.- og trn. sætti sig við. Ég gerði grein fyrir því og taldi það vera nægjanlegt og ég kannast vel við að beðið var um að fá bréf en það var ekki talin ástæða. Ég taldi ekki vera ástæðu til þess að staðfesta frekar með bréfi og lét það duga að eiga símtal við þá aðila, sem þarna áttu hlut að máli, svo að ég má til með að gera þessa grein fyrir málinu.

Virðulegi forseti. Þannig er að þegar menn samþykkja lög þá stendur lagatextinn og annað ekki. Í bréfi því sem ég vitnaði til frá 9. febr. gerir hæstv. heilbrrh. athugasemdir við c-lið 10. gr. frv. og bendir á að hætt sé við að ágreiningur kunni að koma upp um hvaða ráðuneyti hafi forræði yfir viðkomandi stofnun eða heimili. Ekki er gerð nein tillaga um að breyta frumvarpsgreininni sem er svo óljós að mati heilbrrh. Hafi heilbrrh. gert samkomulag við félmrh. verður það að koma fram. Það verður að koma fram hvað felst í því samkomulagi til þess að draga úr líkum á því að menn muni síðar deila um túlkun á frumvarpstextanum sem verður þá orðinn lagatexti. Hvernig eiga menn að skilja lagatextann með bréf við höndina sem býður í raun og veru upp á ágreining?

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 691 frá efh.- og viðskn um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Braga Gunnarsson lögfræðing fjmrn. Nefndin mælir með því að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem eru á þskj. með sama númeri og þeim rökstuðningi sem þar fylgir. Undir þetta rita allir nefndarmenn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn á þskj. 681 um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín Jón Guðmundsson frá fjmrn. og Jón Steingrímsson frá ríkisskattstjóra. Það kom fram við yfirferð á málinu að nauðsynlegt var að gera breytingar vegna nýrra laga um bókhald sem voru samþykkt núna fyrir áramótin. Nefndin leggur því til að frv. verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem eru á þskj. með sama númeri. Undir þetta rita allir nefndarmenn í efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. á þskj. 685 um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 7/1936, um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Jón Ögmund Þormóðsson, skrifstofustjóra í viðskrn. Í máli hans kom fram að nokkrar lagfæringar þyrfti að gera á frv. áður en það yrði afgreitt en þær felast eingöngu í umorðun á greinum til að gera þær skýrari en áður var. Nefndin mælir því með samþykkt frv. með þeim breytingartillögum sem eru á þskj. með sama númeri.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. á þskj. 684 um frv. til laga um breytingu á lögum, nr. 41/1968, um verslunaratvinnu, ásamt síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón Ögmund Þormóðsson, skrifstofustjóra í viðskrn. Nefndin mælir með samþykkt frv. með breytingu sem er á þskj. með sama númeri. Undir þetta skrifa allir nefndarmenn í efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá efh.- og viðskn. á þskj. 682 um frv. til laga um breytingu á refsiákvæðum nokkurra skattalaga. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund til sín Skúla Eggert Þórðarson skattrannsóknarstjóra og Guðmund Guðbjarnason, fyrrv. skattrannsóknarstjóra. Fram kom á fundi nefndarinnar að ákvæði frv. um hlutlæga ábyrgð lögaðila væru ekki nægilega skýr og leggur því nefndin til að frv. verður samþykkt með breytingu sem er á þskj. með sama númeri. Undir þetta rita allir nefndarmenn. Virðulegur forseti. Kannski er ástæða til þess að taka það fram að sú breyting sem fólst í þessu frv. var efnislega í tveim liðum: annars vegar að lögfesta að lágmark refsingar í skattsvikamálum væri tvöföld sú upphæð sem undan var skotið. Í raun þýðir þetta ekki nema um það bil 1,75 vegna þess að það dragast þó frá þær álögur sem hafa verið lagðar á, þ.e. dráttarvextir og einnig varðandi hina hlutlægu refsiábyrgð lögaðila.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 686 og meðfylgjandi brtt. allshn. á frv. til laga um breytingu á almennum hegningarlögum, nr. 19 frá 1940. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á sinn fund Skúla Eggert Þórðarson skattrannsóknarstjóra og Jónatan Þórmundsson prófessor. Frv. er þáttur í heildarendurskoðun viðurlagaákvæða í skattalögum og bókhaldslögum. Það er lagt fram ásamt tveimur öðrum frumvörpum, frv. til laga um breytingu á refsiákvæðum nokkurra skattalaga, 319. máli, og enn fremur frv. til laga um breytingu á lögum um bókhald, nr. 145/1944, lög um ársreikninga, nr. 144/1994, og fleiri sem efh.- og viðskn. flytur. Allshn. leggur til nokkrar breytingar á frv. sem eru tæknilegs eðlis. Annars vegar er um að ræða breytingar á 1. mgr. 1. gr. sem helgast af því að ákvæði laga um tekjustofna sveitarfélaga og laga um tryggingargjald, sem tilgreind eru í frv., eru eyðuákvæði sem vísa átti um lög um tekjuskatt og eignarskatt. Hins vegar er lagt til samkvæmt ábendingu frumvarpshöfunda að tilvísanir í 2. mgr. 1. gr. verði nákvæmari. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Guðmundur Árni Stefánsson og Ólafur Þ. Þórðarson en aðrir nefndarmenn allshn. undirrita þetta nefndarálit.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allshn. á þskj. 671, um frv. til laga um breytingar á barnalögum, nr. 20/1992, ásamt meðfylgjandi brtt. á þskj. nr. 672. Allshn. hefur fjallað um frv. um breytingu á barnalögum. Það var sent til umsagnar og bárust munnlegar athugasemdir annars vegar frá barnaverndarráði og var tekið tillit til þeirra, sbr. brtt. sem nefndin leggur til, og hins vegar frá Lögmannafélagi Íslands sem gerði ekki athugasemdir við frv. Þá kom á fund nefndarinnar Drífa Pálsdóttir, skrifstofustjóri dómsmrn. Þá barst skrifleg athugasemd frá Barnaheillum daginn eftir að málið var afgreitt úr allshn. en þar er m.a. bent á að ekki verði annað séð en að þessar fyrirhuguðu breytingar séu til góðs. Frv. hefur það markmið að treysta tengsl foreldris við barn sem hefur ekki forsjá þess sbr. ákvæði 1. og 3. gr. Í 1. gr. er lagt til að umgengnisréttur skv. 37. gr. barnalaga verði rýmkaður og látinn ná til símasambands, bréfasambands og annars hliðstæðs sambands foreldris við barn. Hinn hefðbundni umgengnisréttur gengur út á að foreldri hafi rétt til að umgangast barnið, þ.e. að fá það í heimsókn eða heimsækja það. Þannig miðast hann við að foreldrarnir hafi barnið í návist sinni. Hins vegar getur staðið svo á að foreldri hafi ekki tök á að umgangast barnið sökum fjarlægðar við það. Er því kveðið á um í frv. að þegar sérstaklega standi á geti sýslumaður að ósk foreldris, sem hefur ekki forsjá barns, mælt fyrir um rétt þess til að hafa fyrrnefnd samskipti við barnið. Í 3. gr. er mælt fyrir um rétt foreldris, sem hefur ekki forsjá barns, til að fá upplýsingar um hagi barns hjá hinu foreldrinu og ýmsum stofnunum sem barnið tengist, svo og stjórnvöldum og starfsmönnum er fjalla um málefni barnsins. Fram kom sú ábending frá barnaverndarráði varðandi 2. efnismgr. að ekki væri nægilegt að telja félagsmálastofnanir meðal þeirra aðila sem foreldri gæti fengið upplýsingar hjá því að þær væru ekki alls staðar til staðar í öllum sveitarfélögum. Lögð er fram brtt. á sérstöku þskj. til að bæta úr þessu þar sem kveðið er á að þetta eigi einnig við um félagsmálanefndir sveitarfélaga og barnaverndarnefndir auk félagamálastofnana og annarra stofnana sem taldar eru upp í ákvæðinu. 3. gr. hefur ekki síst gildi fyrir foreldri sem sökum fjarlægðar við barnið getur ekki fylgst með högum þess með því að umgangast það. Auk þess mun hafa ríkt veruleg óvissa hjá starfsmönnum skóla og annarra uppeldisstofnana, lækna, heilsugæslu og félagsmálastofnana hvort foreldri, sem hefur ekki forsjá barns, eigi rétt á upplýsingum um persónuhagi þess. Í 2. gr. frv. er kveðið á um að fari foreldrar sameiginlega með forsjá barns er öðru foreldra óheimilt að fara með barnið úr landi án samþykkis hins. Ákvæðið stendur í tengslum við Evrópuráðssamning frá 20. maí 1980, um viðurkenningu og fullnustu ákvarðana varðandi forsjá barna o.fl. og Haag-samninginn frá 25. október 1980 um einkaréttarleg áhrif á brottnámi barna til flutnings milli landa en ætlunin er að fullgilda þessa samninga af Íslands hálfu. Í 4. og 5. gr. eru ákvæði um heimild dómsmrn. til að lengja málshöfðunarfresti til höfðunar vefengingarmála og mála til ógildingar á faðernisviðurkenningu. Nefndin telur að frv. feli í sér verulega réttarbót og mælir með samþykkt þess með framangreindri breytingu á 3. gr. sem lögð er fram á sérstöku þskj.

Virðulegur forseti. Ég flyt frv. þetta fyrir hönd efh.- og viðskn. Alþingis. Í desember sl. urðu frv. um bókhald og ársreikninga að lögum. Þegar þau frumvörp voru lögð fram var ólokið að semja ítarleg ákvæði um viðurlög og málsmeðferð. Sérstök nefnd á vegum fjmrn. vann að því máli. Efh.- og viðskn. fékk hins vegar þær tillögur ekki í hendur fyrr en skömmu fyrir þinghlé. Þar sem sýnt var að ekki gæfist tími til að fara vandlega yfir tillögurnar og fá athugasemdir hagsmunaaðila fór nefndin þá leið að afgreiða frumvörpin. Formaður tók þó fram í framsöguræðu með málinu að unnið yrði að viðurlagaákvæðum á vorþingi. Að undanförnu hafa frumvarpskaflar þeir, sem áður lágu fyrir, sætt frekari athugun. Á fund nefndarinnar hafa komið Snorri Olsen, deildarstjóri í fjmrn., Skúli Eggert Þórðarson skattrannsóknarstjóri, Guðmundur Guðbjarnason, fyrrv. skattrannsóknarstjóri, Jónatan Þórmundsson prófessor, Rúnar B. Jóhannsson, löggiltur endurskoðandi og Árni Tómasson, löggiltur endurskoðandi. Fjórir þeir fyrstnefndu eru aðalhöfundar frv. Þá sendi nefndin málið til umsagnar Félags löggiltra endurskoðenda, Íslenskrar verslunar, Lögmannafélags Íslands, Verslunarráðs Íslands og Neytendasamtakanna. Að teknu tilliti til fram kominna athugasemda hefur nefndin ákveðið að leggja fram það frv. sem ég mæli fyrir. Virðulegi forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til þess að þakka þeim sem unnu að samningu þessa frv. Þar vil ég nefna sérstaklega þá Skúla Eggert Þórðarson, skattrannsóknarstjóra og Guðmund Guðbjarnason, fyrrv. skattrannsóknarstjóra sem hafa verið nefndinni innan handar við alla meðferð málsins. Frv. það sem hér liggur fyrir er í sex köflum. Í I. kafla eru breytingar á lögum um bókhald, í II. kafla breytingar á lögum um ársreikninga, í III. kafla breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, í IV. kafla breytingar á lögum um virðisaukaskatt, í V. kafla breytingar á lögum um yfirskattanefnd og í VI. kafla eru gildistökuákvæði. Frv. þetta er liður í heildarendurskoðun viðurlagaákvæða í skattalögum og bókhaldslögum. Sérstakt frv. liggur fyrir til breytinga á 262. gr. almennra hegningarlaga, svo og hefur fjmrh. flutt frv. til breytinga á refsiákvæðum nokkurra skattalaga. Bæði þessi frumvörp hafa verið afgreidd úr nefndum til síðari umræðu og voru reyndar til 2. umr. á undan þessu máli. Virðulegur forseti. Með þeim frumvörpum og því frv. sem ég mæli fyrir er stefnt að heilsteyptu og skilvirku átaki löggjafans gegn skattsvikum og bókhaldsbrotum. Í skýrslu nefndar, sem skipuð var af hálfu fjmrn. og kannaði umfang skattsvika, var komist að þeirri niðurstöðu að tekjutap ríkis og sveitarfélaga næmi 11 millj. kr. á ári vegna skattsvika. Neðanjarðarhagkerfið var talið hafa minnkað við upptöku staðgreiðslu og virðisaukaskatts en síðan hefur sigið aftur á ógæfuhliðina. Sambærileg könnun hafði áður verið gerð fyrir áratug og niðurstaða skattsvikanefndar hinnar fyrri var á þá lund að skattsvikin væru svipuð. Í niðurstöðum beggja skattsvikanefndanna var á það bent að refsingar fyrir bókhaldsbrot væru ónóg og nauðsynlegt væri að málsmeðferð og viðurlög við bókhaldsbrotum væru skilvirkari en verið hefði. Efh.- og viðskn. telur að með því frv., sem liggur hér fyrir, sé verulegt átak gert til að vinna gegn bókhalds- og skattalagabrotum. Ætla verður að almenn varnaðaráhrif geti verið allnokkur. Þá eru hin nýju ákvæði ítarleg og til þess fallin að eyða óvissu um mörk löglegra athafna hvað bókhald varðar. Í 1. gr. I. kafla frv. eru sex stafliðir. Um er að ræða breytingar á lögum nr. 145/1994, um bókhald. Hver stafliður er ný lagagrein í lögum um bókhald og skal hér gerð nokkur breyting fyrir hverjum þeirra. A-liður 1. gr. frv. fjallar um hvaða saknæmisskilyrði eru fyrir refsiábyrgð og hvernig henni er háttað. Í ákvæðinu felst mikilvæg nýskipun refsimarka í tengslum við hin nýju ákvæði í 262. gr. almennra hegningarlaga. Í hegningarlagafrv. var gert ráð fyrir að brot gegn bókhaldslögum, ásetningslögum og gegn tilteknum ákvæðum skattalaga varðandi bókhald geti talist meiri háttar brot skv. 262. gr. hegningarlaga að uppfylltum tilteknum viðbótarskilyrðum þessa ákvæðis. Ákvæði IV. kafla bókhaldslaga og X. kafla laga um ársreikninga í heild, svo og tvö tiltekin ákvæði skattalaga eru talin upp í 2. mgr. 262. gr. og eins er í þessum ákvæðum vísað til 2. mgr. 262. gr. hegningarlaga. Ef brot telst meiri háttar samkvæmt þessu liggur við því varðhald eða fangelsi allt að sex árum og heimilt er að beita fésektum til viðbótar refsivist. Þó er möguleiki samkvæmt ákvæðinu að dæma einungis í fésekt fyrir meiri háttar brot ef málsbætur eru miklar. Ef háttsemi telst ekki meiri háttar brot varðar hún venjulegum fésektum allt að hámarki því sem tilgreint er í 50. gr. hegningarlaga að hámarki 4 millj. kr. Sérstaklega er ákveðið að brot gegn b-lið frv. sem verður 37. gr. laganna skuli ætíð teljast meiri háttar brot og varðar þau því refsingu skv. 2. mgr. 262. gr. hegningarlaga án tillits til þess hvort eitthvert þeirra viðmiðunaratriða telst vera fyrir hendi sem talin eru upp í 3. mgr. 262. gr. hegningarlaga. Séu málsbætur miklar er þó eins og fyrr hefur verið sagt heimilt að dæma aðeins í fésekt fyrir brot sem telst minni háttar. B-liður 1. gr. frv. tekur til háttsemi bókhaldsskyldra manna eða fyrirsvarsmanna bókhaldsskyldra lögaðila að undantekinni 2. mgr. ákvæðisins sem varðar refsiábyrgð annarra manna sem aðstoðar framangreinda menn við bókhaldsbrot eða stuðla að þeim á annan hátt. Eins og áður getur tekur ákvæðið til athafna og athafnaleysistilvika sem talin eru svo alvarlegs eðlis að rétt þykir að virða þau ætíð sem meiri háttar brot. Í stórum dráttum felast í verknaðarlýsingum hinna einstöku liða samhverf brot sem eru refsiverð án tillits til hugsanlegra afleiðinga þeirra. Frávik frá þessu almenna einkenni er í 4. tölul. sem lýsir því tjónsbroti að eyðileggja bókhaldsbækur eða bókhaldsgögn eða skjóta þeim undan, þ.e. áskilið er að tilteknar afleiðingar af háttseminni komi fram í eyðileggingu eða hvarfi gagnanna. Í 1. tölul. er lýst þeirri alvarlegu vanrækslu að færa ekki tilskilið bókhald fyrir sjálfan sig eða þann lögaðila sem hinn brotlegi starfar fyrir þannig að hann uppfylli ekki kröfur laga í meginatriðum. Um vanrækslu, sem gengur skemmra að þessu leyti, er hins vegar fjallað í 1. tölul. c-liðar 1. gr. (38. gr. laganna) frumvarpsins og varðar það brot þá fésektum nema það uppfylli skilyrði 262. gr. hegningarlaga. Í 2. tölul. er ákvæði sem er eðlilegt framhald af 1. tölul. og tekur til vanrækslu um að varðveita fylgiskjöl eða önnur bókhaldsgögn svo að ógerningur sé að rekja bókhaldsfærslur til viðskipta og byggja bókhaldsbækur og ársreikning á þeim. Um brot þar sem bókhald er ekki fært á nægilega skýran og aðgengilegan hátt þannig að erfitt sé að rekja viðskipti og notkun fjármuna má beita 2. tölul. c-liðar 1. gr. (38. gr. laganna). Í 3. tölul. er fjallað um rangfærslu bókhalds eða bókhaldsgagna, tilbúning gagna sem ekki eiga sér stoð í viðskiptum við aðra aðila og þá háttsemi að vantelja tekjur kerfisbundið, svo sem með tvöföldu tekjuskráningarkerfi og öðrum svipuðum athöfnum. Í 5. tölul. sama ákvæðis er fjallað um rangfærslu ársreiknings eða einstakra hluta hans. Öll rangfærslubrot falla undir b-lið 1. gr. (37. gr. laganna) og teljast því ætíð meiri háttar brot. Rétt þykir að gera þann fyrirvara að beitt skuli 158. gr. hegningarlaga ef skilyrði hennar eru uppfyllt þótt hámarksrefsing samkvæmt því ákvæði sé fangelsi allt að þremur árum. Í 4. tölul. er ákvæði um þann sem eyðileggur bókhald sitt eða bókhald lögaðila sem hann starfar fyrir, hvort sem það nær til bókhaldsins í heild eða einstakra hluta þess, sömuleiðis ef hann skýtur þeim undan eða torveldar aðgang að þeim með öðrum hætti. Sama á við um hvers konar bókhaldsgögn. Í 5. tölul. er fjallað um vanrækslu á að semja ársreikning er hafi að geyma þá reikninga og skýringar sem lög þessi kveða á um. Enn fremur er í ákvæðinu vikið að rangfærslu ársreikningsins eða einstakra hluta hans, eins og áður segir. Í 2. mgr. er vikið að háttsemi manna sem aðstoða bókhaldsskyldan mann við brot þau sem lýst er í 1.--5. tölul. ákvæðisins eða stuðla að þeim á annan hátt. Með þessu ákvæði er fyrst og fremst átt við verklega aðstoð en þar sem því sleppir má beita hinu almenna ákvæði um hlutdeild í brotum skv. d-lið 1. gr. frumvarpsins (39. gr. laganna). C-liður 1. gr. frv. fjallar um önnur bókhaldsbrot. Í því ákvæði eru sex töluliðir og sé ég ekki ástæðu til að fara mjög nákvæmlega yfir hvern fyrir sig en vil víkja að þeim nokkrum almennum orðum. Brot þau sem í ákvæði þessu er lýst lúta að ýmis konar athöfnum og athafnaleysi bókhaldsskylds manns. Brot samkvæmt þessu ákvæði varðar yfirleitt fésektum en getur þó varðað þyngri refsingu ef brotin teljast meiri háttar skv. 262. gr. almennra hegningarlaga. Megineinkenni þessa lagaákvæðis er þó að lýst er ýmiss konar verknaði sem ekki telst vera eins alvarlegt brot og hliðstæðar verknaðarlýsingar b-liðar frv. sem ég rakti hér að framan. Í 2. mgr. er ákvæði um hlutdeild. D-liður 1. gr. hefur að geyma tilvísun til III. kafla almennra hegningarlaga um tilraun og hlutdeild í brotum á lögum þessum eða að öðru leyti því sem lýst er í b- og c-liðum 1. gr. frv. þessa. Refsimörk eru fésektir skv. 50. gr. almennra hegningarlaga. E-liður 1. gr. um refsiábyrgð lögaðila er sama efnis hliðstæðum ákvæðum í því frv. sem hér liggur fyrir og varðar breytingar á nokkrum ákvæðum skattalaga er fjalla um málsmeðferð og viðurlög. F-liður 1. gr. lýtur að málsmeðferð vegna brota á lögunum. Þar er meginreglan vitaskuld sú að hinn brotlegi sætir hefðbundinni sakamálameðferð af hálfu ákæruvalds og dómstóla. Í þessu ákvæði frv. er þó heimiluð önnur meðferð að sönnu nokkru vægari en aðalmeðferðin en hliðstæð við það sem heimilað er vegna refsiverðra brota á skattalögum. Samkvæmt því ákvæði er gert ráð fyrir að skattrannsóknarstjóri ríkisins annist rannsókn vegna brota á lögum þessum, leggi mál fyrir yfirskattanefnd og komi fram af hálfu hins opinbera fyrir nefndina þegar hún úrskurðar sektir. Skattrannsóknarstjóri ríkisins getur rannsakað brot á lögum þessum að eigin frumkvæði eða samkvæmt tilkynningu ríkisskattstjóra eða skattstjóra um að bókhaldsbrot hafi verið framið sbr. ákvæði 96. og 101. gr. laga um tekjuskatt og eignarskatt og 27. gr. laga um virðisaukaskatt eins og gert er ráð fyrir að þeim verði breytt við meðferð þessa frv. Þá getur skattrannsóknarstjóri ríkisins á hvaða stigi rannsókna sem er vísað máli af sjálfsdáðun til opinberrar rannsóknar. Sektarmeðferð yfirskattanefndar er lokuð málsmeðferð og úrskurðir yfirskattanefndar í málum af þessu tagi eru endanlegir. Yfirskattanefnd ákvarðar ekki vararefsingu og innheimta sektar fer samkvæmt lögum sem gilda um innheimtu opinberra gjalda. Grundvallarregla í þessu sambandi er þó að hinn brotlegi getur hverju sinni skorast undan sektarmeðferð yfirskattanefndar og gildir þá meginregla laganna um málsmeðferð hjá lögreglu og dómstólum. Það er kunn staðreynd að bókhaldsbrot og brot á skattalögum fara alloft saman og því augljós hagræðing af því að unnt sé að sameina meðferð skattsvikamála og bókhaldsbrots. Efh.- og viðskn. Alþingis hefur rætt þessa tilhögun allnokkuð og er þeirrar skoðunar að valkvæð refsimeðferð að þessu leyti sé til þess fallin að stuðla að einföldun, samræmingu og sparnaði við málsmeðferð án þess að réttaröryggis skattaðila sé á nokkurn hátt skert. Um sakarfyrningu í lokamálsgrein ákvæðisins er stuðst við fyrningarákvæði skattalaga en hefur verið gert nokkuð nákvæmara en áður hefur verið og er það í samræmi við túlkun yfirskattanefndar á þessu ákvæði. Ég vil þá sérstaklega geta um það atriði að ekki verði tafir á rannsókn máls eða ákvörðun refsingar. Yfirskattanefnd hefur í allmörgum málum hafnað sektarbeitingu þar sem of langur tími hefur liðið frá því að endurákvörðun opinberra gjalda hefur lokið og þar til krafist hefur verið refsingar. Virðulegur forseti. Næst mun ég víkja að helstu breytingum sem verða á lögum um ársreikninga skv. 3. gr. frv. Það ákvæði er í sjö stafliðum en ég sé ekki ástæðu til að fjalla sérstaklega ítarlega um þá alla heldur vísa til þess sem ég hef hér fjallað um þar sem mörg ákvæði ásetningslagafrv. eru af sama stofni og frv. um bókhald. B-liður 3. gr. fjallar um háttsemi stjórnarmanna og framkvæmdastjóra þeirra félaga sem talin eru upp í 1. gr. laga um ársreikning og getur varðað refsingu samkvæmt frv. Þar eru alvarlegustu brot að láta undir höfuð leggjast að semja ársreikning, rangfæra þá eða einstaka hluta þeirra. Hvers konar rangfærsla á ársreikningum eða einstökum hlutum þeirra telst vera meiri háttar brot á lögunum og fellur undir 83. gr. laganna eins og hún verður samkvæmt frv. C-liður 3. gr. nær til brota sem ekki teljast vera eins alvarleg og b-liður greinar þessarar. Verknaðarlýsingar þar ganga skemur en brot á 83. gr. laganna svo sem einstök vanrækslubrot, birtingu ársreikninga eða ekki sé rétt staðið að kosningu endurskoðenda eða skoðunarmanna. D-liður 3. gr. fjallar um tiltekin refsiverð brot löggiltra endurskoðenda og skoðunarmanna. Þar er lýst í þremur töluliðum brotum sem varða við ákvæðið. M.a. er lýst refsivert að framkvæma endurskoðun án þess að skilyrði laganna séu uppfyllt. Endurskoðandi má ekki vera háður stjórnendum félagsins, mökum þeirra né vera tengdur þeim eða fjárhagslega háður félaginu og áritun hans má ekki vera villandi. Þá mega störf endurskoðenda ekki brjóta í bág við góða endurskoðunarvenju. Í III. og IV. kafla frv. er mælt fyrir um breytingar á nokkrum skattalögum og eru það allt breytingar sem leiða beint af ákvæðum í I. og II. kafla frv. Virðulegur forseti. Ég tel að frv. það sem hér er mælt fyrir muni verða líklegt til að hvetja til góðrar reglusemi í bókhaldi og við ársreikninga. Mun það styrkja mjög þau lög sem Alþingi samþykkti rétt fyrir síðustu jól en höfðu því miður að geyma heldur fátækleg viðurlagaákvæði. Með frv. þessu hefur verið bætt úr því ástandi. Virðulegur forseti. Þar sem efh.- og viðskn. flytur þetta frv. og hefur unnið að því á allmörgum fundum eftir jólaleyfið tel ég ekki þörf á að því verði vísað til nefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um sjúkraliða sem er 386. mál þingsins á þskj. 620. Frv. þetta gerir ekki ráð fyrir miklum breytingum á ákvæðum gildandi laga, þær eru í höfuðatriðum aðeins tvær. Í fyrsta lagi er í 5. gr. frv. veitt heimild til þess að sjúkraliðar geti starfað sem stoðstétt lækna, ljósmæðra og sjúkraþjálfara. Og í 7. gr. er gert ráð fyrir því að umsögn Sjúkraliðafélags Íslands sé leitað hafi sjúkraliði verið sviptur starfsleyfi og standi til að ráðherra veiti honum leyfi aftur. Þetta eru þær einu meginefnisbreytingar sem frv. gerir á gildandi lögum um sjúkraliða. Það kemur einnig fram í fskj. frá fjmrn., fjárlagaskrifstofu, að samþykkt frv. hafi ekki í för með sér nein bein áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að mælast til þess að frv. eigi greiða leið í gegnum hv. Alþingi, því verði vísað til heilbr.- og trn. og ég legg áherslu á að frv. verði afgreitt þaðan sem fyrst og gangi hér til atkvæða.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er mælt fyrir af hálfu hæstv. ráðherra mun vera liður eða afsprengi þeirra samninga sem gerðir voru við sjúkraliða um nýárið. Það var vel að samningar voru loksins gerðir milli viðsemjenda og vonum seinna sem það gerðist. Þetta frv. er því gott að því leyti að það á að kveða á nánar um reglur og réttindi sjúkraliða og er nauðsyn að svo verði. Það er nú þannig að allar starfsstéttir, einkum og sér í lagi kvenna, finnast mér vera dálítið óöruggar um sinn hag. Hvar endar starf mitt og hvar byrjar starf þess næsta? Það hefur nánast rignt yfir okkur á þinginu alls konar athugasemdum við frv. og verða vafalaust teknar vandlega til athugunar í heilbr.- og trn. sem ég geri ráð fyrir að þetta frv. fari fyrir. Eins og ég sé málið þá sýnist mér að það séu 3. gr. og 5. gr. sem hugsanlega gæti orðið einhver ásteytingarsteinn. Í 3. gr. stendur að óheimilt sé að ráða sem sjúkraliða aðra en þá sem hafa starfsleyfi samkvæmt lögum þessum sem þýðir þá að ef einhver hjúkrunarfræðingur eða hjúkrunarkona, sem hefur ekki sjúkraliðaleyfi, vildi komast í sjúkraliðastarf þá hefur hún ekki leyfi til þess þó hún hafi sennilega meiri menntun en ætlast er til. Einnig eru ýmsir þættir í 5. gr. sem hjúkrunarfræðingar hafa gert miklar athugasemdir við og raunar hafa sjúkraliðar sjálfir líka sent inn athugasemdir og finnst þetta frv. alls ekki ganga nógu langt. Það verður margs að gæta þegar við í heilbr.- og trn. förum að fjalla um þetta frv. Ég læt í ljós þá von að við náum heilum sáttum í málinu og það finnist fletir sem allir geta sætt sig við. Það munu ekki verða miklar umræður um frv. núna vegna þess að verið er að reyna að liðka fyrir því að þetta mál komist sem fyrst í nefnd og verði sem fyrst afgreitt. Ég vildi benda á að það eru 3. og 5. gr. sem gætu orðið einhverjir ásteytingarsteinar og ég vil líka undirstrika það að hver starfsstétt fyrir sig á rétt á því að starf hennar sé ákvarðað þannig í lögum og reglugerðum að fólk þurfi ekki að verða dauðhrætt um hag sinn gagnvart öðrum. Það skemmir vinnuandann á stofnunum og gerir fólk óhæfara til þess að fást við þann vanda sem þarf að leysa. Kannski gætu hagsmunir þriggja stétta rekist eitthvað saman. Það eru náttúrlega hjúkrunarfræðingar sem hafa mótmælt mikið og svo sjúkraliðar og svo Sóknarkonur en ég tek fram að engin mótmæli hafa borist frá þeim. Okkur er nokkur vandi á höndum að finna rétta leið út úr þessu máli en ég hef ekki trú á öðru en það verði reynt að gera það þannig að réttlætið nái fram að ganga og sjúkraliðar geti orðið ánægðir með hag sinn í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ég vildi aðeins benda á að 3. gr. í þessu frv. sem hljóðar svo: ,,Óheimilt er að ráða sem sjúkraliða aðra en þá sem hafa starfsleyfi samkvæmt lögum þessum`` er óbreytt frá sömu grein í gildandi lögum þannig að þarna er ekki verið að breyta neinu. Þarna er verið að kveða orðrétt á um það sama og í gildandi lögum. Auðvitað er það svo að það er sjaldan sem það er sátt um alla hluti sem lagðir eru til. Sumum sýnist þetta ganga of skammt en öðrum of langt. Ég vil aðeins láta það koma fram að ég er eindreginn stuðningsmaður þessa frv. og fer þess á leit að það verði afgreitt.

Virðulegi forseti. Sé 3. gr. óbreytt frá síðustu lögum verð ég að segja að mig undrar það stórlega að hún hafi verið svona.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Frv. er aðeins í tveimur greinum ef gildistökugreinin er talið með. Í fyrri grein frv. er lagt til að við lögin um Viðlagatryggingu Íslands bætist ákvæði til bráðabirgða er hljóði svo: ,,Á árunum 1995--1999 skal innheimta 10% álag á iðgjöld skv. 11. gr. Tekjur af þessu álagi á iðgjöld skulu renna í ofanflóðasjóð sbr. 10. gr. laga um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum . . . `` Með þessu móti mundi ráðstöfunarfé ofanflóðasjóðs hækka úr liðlega 20 millj. kr. í um 80 millj. kr. en til viðbótar kæmu bein framlög á fjárlögum til sjóðsins. Eins og segir í greinargerð þarf vart að hafa mörg orð um nauðsyn þess að endurmeta allt áhættumat vegna snjóflóðahættu og gera átak í snjóflóðavörnum á Íslandi. Með því viðbótarfjármagni sem fengist með þessari lagabreytingu yrði unnt að gera átak í þessum efnum. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að mælast til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Virðulegi forseti. Það er fljótgert að lýsa yfir afstöðu til málsins. Ég vil leyfa mér að upplýsa að af hálfu okkar alþýðubandalagsmanna er fullur stuðningur við efnisatriði þessa máls enda er það það sama í þessu frv. og var í frumvörpum sem við lögðum fram á tveimur þingum, breytingu á lögum um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum og breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands þar sem við gerðum einmitt ráð fyrir þessu 10% álagi á iðgjöld til að fjármagna framkvæmdir í snjóflóðavörnum. Það var byggt á mati á framkvæmdaþörf eins og hún lá þá fyrir í ljósi hættumats, sem unnið hafði verið á allmörgum stöðum, og framkvæmda sem menn sáu fram á að yrði að ráðast í. Ég vil taka fram að ég er ekki sammála því sem fram kemur í greinargerð eða lok hennar að með lagabreytingu þessari fáist nauðsynlegt viðbótarfjármagn til að gera nauðsynlegt átak í þessum efnum. Það þarf mun meira fjármagn til þess að gera nauðsynlegt átak á landinu öllu í snjóflóðavörnum en felst í frv. Hins vegar munar mikið um þetta fjármagn og ég held að það sé til verulegra bóta að frv. verði samþykkt. En menn mega ekki ganga út frá því að með því að samþykkja frv. hafi menn fjármagnað nauðsynlegar varnir að fullu. Það vantar mikið á að mínu mati. Ég vil svo að lokum, virðulegi forseti, gera stuttlega athugasemd við upphaf greinarinnar þar sem segir að nýlega hafi nefnd skilað áliti o.s.frv. Það var á sl. hausti sem nefndin skilaði áliti sínu og félmrh. skilaði af sinni hálfu frv. um lagabreytingar fyrir jól og það var svo skilið að það frv., sem er nú til umræðu, hafi átt að fylgja með. En einhverra hluta vegna hefur þetta orðið viðskila og þetta frv. sem var eiginlega seinni hlutinn í tillögum nefndarinnar kemur ekki fram fyrr en 7. febr. og það er heldur laklegt að mínu viti þó að ég voni að það verði ekki til þess að frv. nái ekki fram að ganga. Ég vonast til að þingmenn geri það sem hægt er til að greiða götu málsins.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 93/1994. Í frv. eru þrjár efnisgreinar. 1. gr. fjallar um að óheimilt sé að auglýsa lausasölulyf í sjónvarpi en eins og vitað er hefur verið heimilað með lyfjalögum, sem samþykkt voru hér á Alþingi á sl. ári að auglýsa lausasölulyf, þ.e. lyf sem ekki þarf lyfseðil út á. Hins vegar var rætt um það í hv. heilbr.- og trn. þegar sú heimild var veitt að nefndin liti svo á að ekki væri þó heimilt að auglýsa lausasölulyf í áhrifamesta fjölmiðli landsmanna sem væri sjónvarpið. Það hefur hins vegar komið í ljós að eins og frá lögunum er gengið er ekki nógu ótvírætt að auglýsing lausasölulyfja í sjónvarpi sé bönnuð. Mér er sagt að það hafi komið fram í heilbr.- og trn. Alþingis þegar hún hafði málið til meðferðar í fyrra að ef léki einhver vafi á því að auglýsing lausasölulyfja í sjónvarpi væri ekki heimil yrði að taka af þann vafa með lagasetningu. Þar sem á því leikur vafi nú að áliti heilbrrn. er ekki um annað að ræða en leggja fyrir nefndina tillögu um að af því verði tekinn allur vafi og er það gert í 1. gr. Þá gerðist það í meðförum nefndarinnar í fyrra að vegna vangár féllu niður refsiákvæði í frv. og er gerð tillaga um að þau verði sett inn í gildandi lög og það er efni 2. gr. Í 3. gr. er gerð tillaga um að ráðherra verði heimilt að setja í reglugerð ákvæði um takmörkun og eftirlit með framleiðslu og markaðssetningu tiltekinna efna sem nota má við ólöglega framleiðslu á ávana- og fíkninefnum. Talið er nauðsynlegt að fá þessa heimild inn í lög þar sem Evrópusambandið hefur nú þegar sett sérstaka tilskipun um þetta efni sem er tilskipun ráðsins nr. 92/109 frá 14. desember 1992 en höfð verður hliðsjón af þeirri tilskipun þegar reglugerð verður sett hér á landi. Ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að hv. heilbr.- og trn., sem fær málið væntanlega til meðferðar, fái eintak af þessari tilskipun og geti þá kynnt sér það með hvaða hætti reglugerðin verði sett. Þá fylgir í fskj. umsögn frá fjárlagaskrifstofu fjmrn., þar sem ekki verður séð að frv. hafi nein áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Virðulegi forseti. Ég leyfi mér síðan að leggja til að frv. þessu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota á þskj. 659. Frv. er flutt í framhaldi af samþykkt Alþingis á þáltill. frá því í maí 1993 en 1. flm. þeirrar tillögu var hv. þm. Sólveig Pétursdóttir, formaður allshn. Meginmarkmið frv. er að styrkja stöðu brotaþola með þeim hætti að ríkissjóður greiði bætur fyrir líkamstjón og miska vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum, svo og fyrir tjón á munum sem leiðir af slíku broti enda sé viðkomandi vistaður á stofnun ríkisins vegna afbrots eða gegn vilja sínum. Bætur vegna tjóns sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum og tjónvaldur er dæmdur til að greiða tjónþola er í flestum tilvikum ekki raunverulegt verðmæti þar sem tjónþoli hefur í fæstum tilvikum möguleika á að greiða bæturnar og í mörgum tilvikum að hann hafi í náinn framtíð möguleika til þess. Meginákvæði frv. er að ríkið greiði bætur vegna líkamstjóns og miska sem leiðir af broti á almennum hegningarlögum. Almennt er það skilyrði að brotið sé framið innan lögsögu íslenska ríkisins. Frv. gerir ráð fyrir því að ákvörðun um greiðslu bóta verði tekin af sérstakri nefnd, bótanefnd, og miðað er við að nefndin ákveði hvort skilyrði bótagreiðslu sé til staðar og fjárhæð bóta. Þegar dómur hefur gengið um bótakröfuna er almennt miðað við að bætur verði greiddar í samræmi við niðurstöður hans. Að öðru leyti, herra forseti, vísa ég um efni frv. til þeirra athugasemda sem með fylgja. Ég bendi á fskj. um dóma sem dæmdir hafa verið í Héraðsdómi Reykjavíkur á árunum 1993 og 1994 og gætu fallið undir ákvæði frv. Ég legg svo til, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Herra forseti. Frv. það sem ég mæli fyrir um breytingar á almennum hegningarlögum felur að meginstefnu í sér að gert er ráð fyrir því að 108. gr. hegningarlaganna falli brott. Ég skipaði sérstaka nefnd til þess að fjalla um þetta álitaefni og um leið og fjallað var um hvort rétt væri að lögleiða ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu. Það hefur nú verið gert eins og kunnugt er og í framhaldi af því nefndaráliti, sem fyrir liggur um þetta efni, hefur verið unnið það frv. sem hér liggur fyrir. Nefndin sem um þetta fjallaði benti á nokkra kosti við útfærslu á þeim möguleikum sem fyrir hendi væru varðandi niðurfellingu á 108. gr. hegningarlaganna en almennt hefur það komið fram af minni hálfu í umræðum um þessi efni að ekki væri lengur unnt eða skynsamlegt að hafa sérstök ákvæði til þess að verja æru opinberra starfsmanna með þeim hætti sem nú er gert. Í ljósi breyttra aðstæðna og þeirra tillagna sem fyrir liggja í þessum efnum er lagt til að þessi meginbreyting verði gerð. Að öðru leyti vísa ég til athugasemda með frv. og legg til að því verði vísað 2. umr. og hv. allshn. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég lýsi yfir stuðningi við þetta mál af eðlilegum ástæðum. Ég hef á tveimur þingum flutt þingmál sem er að efni til það sama og felst í þessu stjfrv., þ.e. að felld verði úr almennum hegningarlögum 108. gr. þeirra laga. Í fyrra sinnið var málinu vísað til nefndar en komst ekki þaðan og varð ekki útrætt. Í síðara sinnið var málið tekið út úr nefnd í maíbyrjun 1993. Þar klofnaði nefndin í tvo hluta, reyndar jafnstóra, og annar hlutinn mælti með að málið yrði samþykkt og hinn hlutinn mælti með því að málinu yrði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það varð ekki vegna þess að þingfrestun bar óvenjubrátt að það vor þannig að ekki var gengið til 2. umr. og afgreiðslu á tillögum nefndarhlutanna. Ég fagna því að hæstv. ráðherra hafi flutt þetta mál, einkum í ljósi þess að það voru flokksmenn hans sem lögðust gegn því fyrir tveimur árum að málið yrði samþykkt og vænti ég þess að ráðherrann tryggi stuðning þeirra við málið að þessu sinni. Virðulegi forseti. Ég vil ekki hafa frekari ræðuhöld um þetta mál. Það er nokkuð ljóst og hefur lengi vel verið allnokkuð umrætt í þjóðfélaginu en ég minni á að nefnd sú sem ráðherra vísað til skilaði af sér í aprílmánuði 1993 frv. að lögum um að lögfesta Evrópusáttmálann en það var ekki fyrr en ári síðar 10. apríl 1994, þá eftir nokkra eftirgangsmuni að nefndin skilaði af sér tillögum varðandi 108. gr. Ég fékk ekki vitneskju um niðurstöðu nefndarinnar hvað það varðar fyrr en laust fyrir síðustu jól þegar ég fékk senda álitsgerð nefndarinnar frá dómsmrn. Virðulegur forseti. Það er auðvitað fortíð að rifja upp gang málsins fram til þessa og ekki ætla ég að leggjast í sérstakan meting við ráðherrann eða stjórnarliða um framgang málsins heldur stuðla að því ásamt þeim að málið nái fram að ganga og bendi á að fyrir liggur í skjölum þingnefndarinnar álitsgerðir allmargra umsagnaraðila um efnið, þ.e. hvort fella eigi brott 108. gr. þannig að ég tel að slík gögn liggi fyrir frá allmörgum aðilum sem málið varðar, muni mjög flýta fyrir meðförum málsins nú í þinginu.

Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir til breytinga á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands er flutt til samræmis við annað frv. sem er til meðferðar á hinu háa Alþingi um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri. Meginefni beggja þessara frumvarpa lýtur að því að heimila svokallaða óbeina eignaraðild að sjávarútvegsfyrirtækjum. Eins og kunnugt er eru gildandi lög þess eðlis að erfitt hefur reynst að framkvæma þau. Hér er ekki gert ráð fyrir því að leyfð verði bein eignaraðild útlendinga að sjávarútvegsfyrirtækjum heldur stigið þetta mjög svo takmarkaða skref. Herra forseti. Ég vísa svo að öðru leyti til athugasemda með frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.