Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Svo háttar málum að annað dagskrármálið sem fyrirhugað er að taka fyrir, ráðstafanir í ríkisfjármálum, frv. er ekki komið en kemur innan mjög skamms tíma og hef ég því í hyggju að fresta fundinum.



Herra forseti. Samkvæmt þingsköpum er nú ekkert mál á dagskrá. Fyrra frv. hefur verið samþykkt til hv. Nd. til fyrirgreiðslu. Síðara frv., sem er skráð á útbýttum miða sem liggur hér fyrir, hefur ekki verið tekið á dagskrá. Þess vegna er ekki hægt að halda fundinum áfram því að það liggur ekkert fyrir honum, herra forseti.



Ég hafði hugsað mér að þegar málinu hefði verið dreift að leita afbrigða fyrir málinu, málið er greint á dagskránni, og hafði talið eðlilegt að það væri hægt að fresta fundi til hálf þrjú, þar sem þetta yrði afgreitt. Ég hafði talið að það væri samkomulag um það.



Herra forseti. Það er nýlunda í sögu þingsins að fresta fundi þegar ekkert mál er á dagskrá. Ég vek athygli á þessu brautryðjendastarfi stjórnarmeirihlutans og hæstv. forseta og tel nauðsynlegt að það komi fram þannig að þingheimi megi vera ljóst hvílíkur viðburður er hér á ferðinni undir forustu Alþfl. hér í þessari hv. deild, sögulegur viðburður. Mér gengur auðvitað gott eitt til, eins og venjulega þegar ég er að tala við þá alþýðuflokksmenn, er ekki með neinn meiri háttar uppsteyt við hæstv. forseta af þessu tilefni, en vil aðeins vekja athygli á þessum sögulegu kaflaskiptum að hann er að fresta fundi án þess að það sé neitt mál á dagskrá fundarins. Auðvitað ræður forseti þessu. Það er fullkomlega reiðilaust af minni hálfu þó að hann fresti fundi án þess að neitt mál sé á dagskrá. En ég var aðeins að vekja athygli deildarinnar á því hvað við ættum nýjungagjarnan forseta hér í þessari virðulegu deild.



Herra forseti. Ekki efumst við alþýðuflokksmenn um gott innræti hv. þm. Svavars Gestssonar í okkar garð. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að hér er engin nýlunda á ferð. Það er að vísu ekki oft sem háttar svo til sem hér gerir núna, en ég hygg að þess muni býsna mörg dæmi í önnum á Alþingi að svipað hafi verið staðið að. Mér finnst það fullkomlega eðlilegt að þó svo máli, sem átti að vera komið hingað, hafi seinkað um einhverjar mínútur úr prentsmiðju, þá sé fundi frestað í stundarfjórðung eða svo. Raunar kann nú að vera að þess þurfi ekki með því að vera má að verið sé að útbýta þessu frv. nú þessar mínúturnar. En allt tal hv. 7. þm. Reykv. Svavars Gestssonar um eitthvert sérstakt brautryðjendastarf og einhverja sérstaka nýlundu hér í þingstörfum er auðvitað gjörsamlega út í hött. Hér er ekkert nýtt á ferðinni. Þetta eru auðvitað ekki hin venjulegu vinnubrögð hér, en ég vek athygli á því að þetta hefur gerst áður og það oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að ég hygg og það hygg ég að hv. þm. viti líka mætavel sjálfur enda þótt hann kjósi að vekja athygli á sér og sínum flokki með þeim málflutningi sem hann hefur nú haft hér uppi.



Herra forseti. Ég harma það að hafa gert hæstv. forseta það upp að hann hafi beitt sér hér fyrir sérstökum nýmælum. Ég get auðvitað sett á stóra iðran um það mál í tilefni af þessari umvöndunarræðu hv. 3. þm. Vesturl. og er satt að segja heldur illa haldinn af samviskubiti, ef ég hef snert hann svona illa út af þessari litlu athugasemd. Ég get þó huggað hann með því að alþýðuflokksmenn hér í hv. deild eiga örugglega eftir að þola meira af okkar hálfu á kjörtímabilinu þannig að ef þeir bregðast svo ókvæða við jafnlitlum málum, þá hygg ég að meiri málin kunni að verða þeim býsna erfið.



Herra forseti. Ef frammistaða þeirra hv. þm. Alþb. í þessari hv. deild verður með sama hætti og verið hefur að undanförnu þá höfum við alþýðuflokksmenn hreint engu að kvíða.



Herra forseti. Mér þykir vænt um það að þeir hv. þm. Alþfl. ætli sér að ganga öruggir rakleitt mót þeim her sem Alþb. mun stefna hér inn í deildina í vetur og þykir vænt um að þeir skuli hafa kjark til að ganga til móts við okkur tiltölulega óttalausir þó að ég geti ekki neitað því að mér hafi fundist viðbrögðin lýsa óþarfa viðkvæmni að ekki sé fastar að orði kveðið, herra forseti. Mér þykir leitt að hafa brugðið forsetanum um nýmæli sem hann á bersýnilega ekki skilið.



Forseti hefur greinilega misst af því tækifæri að brjóta upp á nýmæli þar sem búið er að dreifa umræddu frv. og bið ég hv. 7. þm. Reykv. að setja ekki á stóra iðran vegna þess sem á undan er gengið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 631 um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum árið 1988. Um þetta mál hafa þegar spunnist nokkrar umræður í Sþ. þannig að efni frv. er hv. efrideildarþingmönnum þegar kunnugt. Tilgangurinn með þessu frv. er sá að bæta starfskjör fólks og fyrirtækja í sjávarútvegi, einkum fiskvinnslu og öðrum útflutningsgreinum. Hér er um að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar aðgerðir á sviði gjaldeyrismála, ríkisfjármála, lána- og peningamála og tilgangurinn er að bæta starfsskilyrði útflutningsatvinnuveganna og hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun, eins og segir í inngangsorðum yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem hæstv. forsrh. kynnti þingheimi í gær. Þessum tilgangi er náð með aðgerðum sem segja má að séu þríættar. Í fyrsta lagi er um að ræða aðgerðir til þess sérstaklega að bæta hag útflutningsgreina. Í annan stað eru sérstakar aðgerðir til þess að bæta starfsskilyrði launafólks. Í þriðja lagi eru aðgerðir á sviði ríkisfjármála og peninga- og vaxtamála sem miða að því að draga úr viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Helstu þættir þessara aðgerða felast í endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti, afnámi launaskatts frá miðju næsta ári, skuldbreytingum í sjávarútvegi og lækkun tilkostnaðar vegna afurðalána í sjávarútvegi. Þessar aðgerðir ásamt með breyttri gengisskráningu krónunnar, sem felur í sér 6,38% hækkun á verði erlendra gjaldmiðla, þýða rúmlega þriggja milljarða styrkingu á fjárhag sjávarútvegsins og annarra útflutningsgreina. Þar af má meta áhrif gengisbreytingarinnar upp á 2 milljarða kr., en aðrar aðgerðir til þess að styrkja fjárhag sjávarútvegs og fiskvinnslu sérstaklega má meta upp á um 1250 millj. kr. Auk þess eru ýmsar aðrar ráðstafanir gerðar sem bæta hag útflutningsgreinanna með óbeinum hætti eins og t.d. lækkun vaxta, lækkun tilkostnaðar vegna afurðalána, sem og þær aðgerðir sem gripið er til til þess að draga úr fjárfestingu, einkum og sér í lagi í framkvæmdum, sem einnig stuðla að því að draga úr því misgengi sem að undanförnu hefur bitnað á útflutningsgreinunum sérstaklega. Það er ástæða til að fara nokkrum orðum um þann sérstaka efnahagsvanda sem við höfum átt við að stríða á undanförnum mánuðum. Í umfjöllun um þennan vanda er oft lögð áhersla á það að hér sé fyrst og fremst um að ræða kreppu útflutningsgreinanna. Í raun og veru erum við þó að fást við sérstakt afbrigði af góðærisvanda. Það er ástæða til að rifja upp hver aðdragandinn er að þessum efnahagsvanda og hvernig hann hefur birst okkur á undanförnum mánuðum. Það er alkunna að á undanförnum árum hafa Íslendingar notið einstæðs góðæris. Hagvöxtur hefur verið með því mesta sem þekkist hjá sambærilegum þjóðum. á undanförnum þremur til fjórum árum hefur þjóðarframleiðsla Íslendinga aukist um rúmlega fimmtung en það eru verðmæti sem meta má til um 50 milljarða kr. Þetta góðæri á rætur sínar að rekja til sjávarútvegsins. Þar fóru saman á undanförnum árum einstaklega hagstæð ytri skilyrði. Það birtist okkur í stórauknum afla, í hækkandi verði á helstu mörkuðum okkar, í lækkandi tilkostnaði um langt skeið, bæði vegna lækkunar olíuverðs og lækkunar vaxta á erlendum mörkuðum. Við þetta bættust síðan kjarasamningar í tvígang á árinu 1986 sem ásamt með samstilltum aðgerðum leiddu til þess að það tókst að nýta þessi hagstæðu ytri skilyrði til þess að halda aftur af verðbólgu um skeið. Á hitt er svo að líta að frá og með hausti 1986 eða í allra seinasta lagi í upphafi árs 1987 voru sýnileg ytri merki þess að þetta hagvaxtarskeið væri að snúast upp í verðbólguskeið og kom þar margt til. Á árinu 1987 var ljóst að hallinn í ríkisfjármálum var mikill og fór vaxandi og um mitt ár mældist hann tæpir 3,5 milljarðar kr. Verðbólguáhrif af þessum sökum eru sýnileg. Auk þess var ljóst að í kjölfar góðæris undangenginna ára höfðu forsvarsmenn í atvinnulífi spennt bogann býsna hátt að því er varðaði fjárfestingar og nýframkvæmdir. Þetta leiddi til þess að inn í landið streymdi erlent lánsfjármagn langt umfram það sem áætlanir höfðu gert ráð fyrir eða rúmlega 5 milljarðar kr. á árinu 1987. Hömlulítil lánsfjáröflun, hallinn í ríkisfjármálum og hátt framkvæmdastig í sumum greinum íslensks atvinnulífs, allt leiddi þetta til sívaxandi þenslu. Á vinnumarkaðnum ríkti uppboðsástand. Launaskrið var mjög mikið. Og það tókst ekki við þessar aðstæður að standa við megintilgang kjarasamninganna frá því annars vegar í febrúar 1986 og síðan í desember 1986 um það að láta hækkun lægstu launa hafa forgang umfram aðrar hækkanir. Í raun og veru má segja að víða í hagkerfinu hafi kjarasamningar gilt sem lágmarkssamningar, en atvinnulífið hafi að öðru leyti brugðist við spennunni á vinnumarkaðnum með því að bjóða upp vinnuaflið með þeim afleiðingum að þegar liða tók á árið varð augljóst sívaxandi misgengi milli annars vegar útflutningsgreinanna og hins vegar þjónustugreina sem fyrst og fremst eru fyrirferðarmiklar í Reykjavíkurhagkerfinu ef svo má að orði komast. Þessi þróun mála leiðir í ljós að það hefði verið nauðsynlegt að grípa til aðgerða á sviði ríkisfjármála og peningamála strax í upphafi árs 1987. Sú staðreynd að það gerðist ekki leiddi til þess að vandinn varð mun verri viðureignar þegar ný ríkisstjórn kom til valda um mitt sl. ár. Við þetta bætist síðan að á sl. hausti urðu snögg umskipti til hins verra. Þetta birtist okkur m.a. í því að við stóðum frammi fyrir umtalsverðu falli á gengi dollars, sem hefur óvenjumikil áhrif í okkar utanríkisviðskiptum. Jafnframt er sýnt að fiskveiðistefna þessa árs byggir á forsendum um nokkurn aflasamdrátt. Í þriðja lagi má nefna að horfur á erlendum mörkuðum eru tvísýnar. Þegar hefur komið til nokkurrar verðlagslækkunar, en að öðru leyti hafa menn áhyggjur af þróun mála á erlendum mörkuðum, sérstaklega á Bandaríkjamarkaði. Á sama tíma og þetta gerðist urðu umtalsverðar launahækkanir samkvæmt kjarasamningum í byrjun október á sl. ári. Niðurstaðan varð því sú að kostnaðarhækkanir innan lands, einkum á síðari hluta ársins, urðu til mikilla muna meiri en samrýmst gat horfum um tekjuöflun, sérstaklega í útflutningsgreinunum, þannig að umskiptin urðu tiltölulega snögg og þess fór að gæta þegar líða tók á sl. haust og í byrjun þessa árs. Þensluástandið gerði stöðu útflutningsgreinanna erfiðari viðfangs vegna þess að þær reyndust ekki hafa burði til þess að keppa um vinnuaflið eins og þær greinar sem selja vöru sína og þjónustu á innlendum markaði og gátu hindrunarlítið velt þessum aukna kostnaði út í verðlagið. Með þessum hætti ágerðist tilhneiging til eftirspurnarverðbólgu sem hefur verið einn meginvandinn sem við er að fást ásamt með þessu misgengi milli annars vegar útflutningsgreinanna og starfskjara fólks í útflutningsgreinum og hins vegar þess einstaka góðæris sem ríkti í öðrum geirum þjóðfélagsins og þá einkum og sér í lagi hér á höfuðborgarsvæðinu. Þegar ríkisstjórnin kom til valda um mitt sl. ár hófst hún þegar í stað handa um aðgerðir til að vinna bug á þessum vanda. Þær aðgerðir voru einkum og sér í lagi á sviði ríkisfjármála og peningamála. Ríkisstjórnin hóf feril sinn þegar í stað með því að koma í framkvæmd nýrri tekjuöflun. Sú tekjuöflun þýddi að fjárhagur ríkissjóðs var styrktur sem svaraði u.þ.b. einum milljarði króna strax á árinu 1987. Í annan stað beitti ríkisstjórnin sér fyrir því á grundvelli fjárlaga og lánsfjárlaga að ná jöfnuði í ríkisfjármálum og jafnframt bar lánsfjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar öll einkenni verulegs aðhalds að því er varðaði lánsfjáröflun á vegum opinberra aðila. Það birtist m.a. í því að ríkisstjórnin hafði ekki uppi áform um neinar nýjar erlendar lántökur ríkissjóðs, hún dró verulega úr lánsfjáröflun opinbera geirans í heild. En eftir sem áður lá fyrir að fjárfestingaráform í atvinnulífinu voru mikil sem síðan hefur staðfest líka þegar birst hafa tölur um fjárfestingaráform sveitarfélaga sem óneitanlega eru býsna háreist. Á sama tíma og ríkið stefndi þannig að samdrætti í fjárfestingum ríkis og opinberra aðila um sem svaraði tæplega 15% stóðu menn frammi fyrir fjárfestingaráformum sveitarfélaga sem stefndu til aukningar upp á 43% og reyndar má nefna sérstaklega fjárfestingaráform höfuðborgarinnar sem ætlað er að stefni í að vaxi milli ára um hvorki meira né minna en 63%. Af hálfu ríkisstjórnarinnar var því yfirlýst að æskilegt væri, að því er varðaði kjarasamninga sem lausir voru á seinustu áramótum, að reynt yrði að stefna saman í einn tímapunkt ákvörðunum sem vörðuðu bæði starfskjör fyrirtækja í sjávarútvegsgreinunum og leiðréttingu á kjörum fiskvinnslufólks og annarra þeirra launþega sem ekki höfðu setið við veisluborð launaskriðsins á undangengnum mánuðum. Þessi áform hafa nú staðist. Við stöndum frammi fyrir því að gerðir hafa verið tveir stefnumarkandi kjarasamningar, fyrst kjarasamningarnir sem tókust á Vestfjörðum og því næst nú kjarasamningar milli atvinnurekenda og Verkamannasambandsins sem byggja jafnframt á þeim forsendum að ríkisstjórnin beiti sér fyrir sérstökum aðgerðum til þess að styrkja greiðslugetu og samkeppnishæfni sjávarútvegsgreinanna. M.ö.o.: Það er ljóst að forsenda þess að þessir kjarasamningar gátu tekist var sú að ríkisstjórnin hafði í tæka tíð gert ráðstafanir til að styrkja svo mjög stöðu ríkisfjármálanna að henni var gert kleift að koma til móts við aðila vinnumarkaðarins um það að styrkja fjárhag þessara greina sérstaklega. Í ljósi þessa er ég ekki í nokkrum vafa um það að ríkisstjórnin fylgdi réttri stefnu þegar hún beitti sér einarðlega fyrir því að styrkja fjárhag ríkissjóðs og jafnframt beitti sér fyrir því að auka aðhald að erlendum lántökum og lánsfjárnotkun opinbera geirans eins og það birtist í lánsfjárlögum. Hefði þetta ekki verið gert efast ég stórlega um það að forsendur hefðu verið til staðar til þess að ná samningum um það að gera hvort tveggja í senn: styrkja stöðu útflutningsgreinanna og skapa forsendur fyrir því að það mætti leiðrétta kjör þess fólks sem í þessum greinum starfar. Það er ástæða til að spyrja þeirrar spurningar hvort ekki hefði eins mátt fara einhverjar aðrar leiðir til þess að leysa þennan vanda. Það er ekkert launungarmál að það voru uppi stífar kröfur af hálfu ýmissa aðila í atvinnulífinu um það að ganga lengra í gengislækkunarátt. Íslendingar hafa á undanförnum árum og áratugum langa reynslu af því hvað slíkar kollsteypur í efnahagsmálum þýða og á hverjum þær bitna þyngst öðrum fremur. Meiri háttar gengisfelling hefði ekki verið vænleg raðstöfun. Ef við litum sérstaklega á hag fiskvinnslu og fiskvinnslufólks, þá er það alkunna að hráefniskostnaður er hvað stærsti útgjaldaliður fiskvinnslunnar eins og nú er komið. Launin eru á bilinu fimmtungur til fjórðungur, en erlendur kostnaður er líka býsna hár. Meiri háttar gengisfelling við þessi skilyrði hefði auðvitað þýtt meiri fjármagnstilfærslu til atvinnurekenda frá launafólki. Meiri háttar gengisfelling við þessi skilyrði hefði útilokað það að menn hefðu getað gert sér vonir um að ná samkomulagi um leiðréttingu á kjörum hinna lægst launuðu með von um það að halda í við launabreytingar upp allan launastigann. Gengisfelling af þessu tagi hefði vissulega bætt hag útflutningsgreinanna en mjög skamma stund vegna þess að laun, fiskverð, hráefniskostnaður og erlend aðföng hefðu hækkað jafnóðum í verði. Verðbólgumarkmiðin hefðu verið fyrir bí, vonin um það að ná auknum stöðugleika með hjöðnun verðbólgu á seinni hluta ársins hefði farið forgörðum og niðurstaðan er sú að innan skamms tíma hefðu bæði fyrirtækin í sjávarútvegi og fiskvinnslu, sem og fólkið sem við þessar greinar starfar, verið í verri stöðu eftir en áður. Ég hika því ekki við að fullyrða að það er rétt stefna sem í þessum ráðstöfunum birtist, að hafa hamlað gegn ýtrustu kröfum um gengisfellingu, en byggt fremur á traustum fjárhag ríkissjóðs til þess að styrkja hag þessara greina og halda í vonina og fyrirheitið um að það takist að ná hjöðnun verðbólgu á seinni hluta ársins. Það er meginmarkmið þessara raðstafana. Það er stærsta hagsmunamál hvort heldur er útflutningsgreinanna, atvinnurekenda í þeim greinum og launafólksins í þessum greinum. Ég er þess vegna þeirrar skoðunar að þeir sem halda því fram að það hefði átt að fara aðrar leiðir, og þá fyrst og fremst grípa til stórtækari gengisfellingar, hafi ekki rétt fyrir sér. Ég held að ríkisstjórnin hafi valið þá leið sem miðað við allar aðstæður sem við nú búum við er hin rétta. Vissulega er það harður dómur um hagstjórn í okkar þjóðfélagi að menn skuli þurfa að grípa til gengisfellingar með svo litlum fyrirvara nú þegar við horfum fram á að einhverju mesta hagvaxtarskeiði sem íslenska þjóðin hefur upplifað á undanförnum árum er að ljúka. Af því má marga lærdóma draga og þar er mér efst í huga að hlutverk opinberrar hagstjórnar hlýtur að vera það að grípa í tæka tíð til aðgerða til þess að koma í veg fyrir að hlutirnir fari úr böndunum eins og við höfum orðið að upplifa einn ganginn enn. Það er mikill munur á því hvort gripið hefði verið til þessara ráðstafana í upphafi árs 1987 eða hvort ekki var hægt að komast til þessara verka fyrr en upp úr miðju ári eins og niðurstaðan varð. En því segi ég þetta að ég vil leggja á það áherslu að við erum ekki að fást við efnahagsvanda sem er alvarlegur í þeim skilningi að það sé einhver allsherjar kreppa í íslenskum þjóðarbúskap. Við erum að fást við afleiðingarnar af því að ekki var gripið í taumana í tæka tíð, að góðærisvandinn var látinn þróast upp í verðbólguvanda með þessum hætti. Alkunna er að þegar menn fjalla um efnahagsmál á Íslandi grípa menn til mats á helstu stærðum sem kenna má við meðaltöl og á það jafnt við þegar menn eru að reyna að meta afkomu fyrirtækja og greina innan sjávarútvegs og fiskvinnslu sem og launaþróun og ýmsar aðrar stærðir. Ég leyfi mér að vekja athygli manna á því að þrátt fyrir óvefengjanlegar staðreyndir um ört versnandi afkomu fiskvinnslunnar á undanförnum mánuðum var það svo að útgerðin í landinu hefur búið um langt skeið við býsna mikið góðæri. Hún naut að verulegu leyti fastgengisstefnunnar við þau skilyrði að afli var vaxandi og verðlag fór hækkandi á erlendum mörkuðum, sem og tilkostnaður lækkandi. Hagur útgerðarinnar hefur verið býsna góður, óvenjulega góður á undanförnum árum og það er ástæða til þess að nefna það að a.m.k. að'/s hlutum er um það að ræða í einu eða öðru formi að útgerð og fiskvinnsla eru rekin í nánum innbyrðis tengslum, þ.e. ef ekki sömu fyrirtækin, þá á grundvelli skyldra fyrirtækja. Á sama tíma og snögg breyting á ytri skilyrðum kallaði á þetta mikinn hallarekstur hjá fiskvinnslunni er það engu að síður svo að fjárfestingaráform þeirra aðila sem starfa í fiskvinnslu og útgerð eru óneitanlega mjög háspennt. Í því efni hafa verið nefnd dæmi um að útgerðaraðilar stefna að nýsmíði fiskiskipa og meiri háttar endurbótum á fiskiskipum á þessu ári í framhaldi af mjög miklum fjárfestingum á síðasta ári sem metið er einhvers staðar á bilinu 3–4 milljarðar kr. Auðvitað er hægt að nefna líka dæmi um það að menn hleypa sér út í miklar fjárfestingar þegar afkoma er sæmileg og menn horfa fram á batnandi tíma. Dæmi um það má t.d. nefna í fjárfestingu í rækjuvinnslu. Fyrir um það bil fimm árum voru rækjuvinnslur um það bil 20 talsins en eru núna eitthvað um 50. Þarna hefur verið ráðist í mjög mikla fjárfestingu. Auðvitað hefur orðið um að ræða mikla aukningu í veiðum og vinnslu sem bendir til þess að hagur í sjávarútvegi var til skamms tíma býsna góður. Það er gamalt vandamál í íslensku efnahagslífi hvernig menn ætla sér að reyna að hafa taumhald á hagsveiflu í sjávarútvegi sem fyrst og fremst ræðst að verulegu leyti af skilyrðum sem eru utanaðkomandi. En ég staldra enn við þá staðreynd að við höfum á undanförnum árum þrátt fyrir allt náð hér hagvexti í þessu þjóðfélagi, aukningu þjóðarframleiðslu, sem á fyrst og fremst rætur sínar að rekja til sjávarútvegsins og batnandi skilyrða í sjávarútvegi og arðurinn af þeim hagvexti er ekki minni en um 50 milljarðar kr. Spurningin er: Hvernig nýttist þessi hagvöxtur? Hverjum kom hann í hag? Hvernig stendur á því að atvinnulíf á landsbyggðinni stendur ekki traustari fótum þegar hagvöxturinn er fyrst og fremst þaðan kominn á undanförnum árum? Hvað getum við lært af því? Sjávarútvegur og fiskvinnsla eru keppinautar þjónustu og byggingarstarfsemi og annarrar framleiðslustarfsemi hér á höfuðborgarsvæðinu og af því að ekki var gripið í taumana í tæka tíð er það einfaldlega svo að sjávarútvegurinn og útflutningsgreinarnar, sem eiga afkomu sína undir verðlagsþróun á erlendum mörkuðum og gengisþróun, urðu undir í þessari samkeppni. Það hlýtur að vera eitt meginhlutverk stjórnvalda á hverjum tíma að reyna að sjá fyrir slíka þróun og grípa í taumana í tæka tíð og reyna að skapa sem jöfnust starfsskilyrði fyrir atvinnulífið í heild sinni. Að því miða þessar aðgerðir. Þær hefðu hins vegar ekki tekist ef ríkisstjórnin hefði ekki í tæka tíð gert ráðstafanir til þess að treysta fjárhag ríkissjóðs þannig að hann gæti á réttum tímapunkti skorist í leikinn og lagt sitt af mörkum til þess að endurreisa jafnvægi í íslenskum þjóðarbúskap. Viðskiptahalli sem hlotist hefur af þessari efnahagsþróun undangenginna mánaða og verðbólga eru nú eins og oft áður þau vandamál sem yfirgnæfa önnur að því er varðar hagstjórnina. Ég legg áherslu á það að þessum erfiðleikum mætum við þó við önnur og betri skilyrði en oftast áður. Þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur hafa vaxið hröðum skrefum eins og ég hef nefnt tölur um á síðustu fjórum árum. Það er líka staðreynd að launatekjur hafa hækkað enn hraðar en nemur vexti þjóðartekna. Að raungildi hækkuðu atvinnutekjur um 45% á síðustu þremur árum, þar af um ekki minna en 17% á síðasta ári. Launatekjur voru liðlega 70% sem hlutfall landsframleiðslu á seinasta ári og hefur þetta hlutfall aldrei verið hærra. Á þessu ári eru hins vegar horfur á því að þjóðarframleiðslan dragist nokkuð saman, en öllum má ljóst vera að við erum að kljást við góðærisvanda fremur en hallæris. Það sem ég sagði áðan um misgengið milli atvinnugreina skýrir hins vegar það að tekjuþróunin hefur endurspeglað þá þróun. Við höfum búið við misskiptingu tekna í allt of ríkum mæli og við þurfum að leiðrétta það og við gerum það ekki nema á grundvelli aukins jafnvægis í efnahagsmálum. Herra forseti. Þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur nú kynnt og birtast í þessu frv. og hæstv. forsrh. kynnti þingheimi í gær koma bæði við tekju- og gjaldahlið fjárlaga fyrir árið 1988. Jafnframt snerta þær niðurstöður lánsfjárlaga fyrir árið 1988. Á gjaldahlið vegur þyngst sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að endurgreiða að fullu uppsafnaðan söluskatt sjávarútvegsfyrirtækja á árinu 1988, en við afgreiðslu fjárlaga var einungis gert ráð fyrir að um þriðjungur yrði endurgreiddur. Þetta hefur í för með sér tæplega 600 millj. kr. útgjaldaauka fyrir ríkissjóð á þessu ári. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið að fella niður launaskatt í sjávarútvegi og samkeppnisgreinum iðnaðar frá 1. júlí nk. Útgjaldaauki ríkissjóðs af þeim sökum er 200 millj. kr. Til þess að standa undir þessum útgjaldaauka og hvika jafnframt ekki frá því meginmarkmiði efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar að reka ríkissjóð án halla var nauðsynlegt að gera hvort tveggja í senn: Lækka ríkisútgjöld og afla ríkissjóði viðbótartekna. Þetta hefur verið ákveðið með því að lækka ríkisútgjöld um 300 millj. kr. frá því sem ákveðið var í fjárlögum og þá fyrst og fremst fjárfestingarútgjöld með vísan til þeirra áforma að draga úr framkvæmdum og fjárfestingum sem eru þensluvaldur. Framlög til vegagerðar eru þannig lækkuð um 125 millj. kr. Á fjárlögum var gert ráð fyrir 2,9 milljörðum til vegagerðar. Samkvæmt því lækka framlög til vegagerðar í 2775 millj. kr. á árinu 1988. Að vísu er það matsatriði hvort tekjur Vegasjóðs af bensíngjaldi, einkum og sér í lagi, kunni að verða eitthvað meiri, kannski á bilinu 70–90 millj. kr. fyrst og fremst vegna fjölgunar bifreiða á sl. ári, en hver sem svo niðurstaðan verður í því efni má ætla að framlög til vegaframkvæmda verði að hámarki um 2860 millj. kr. Þá eru framlög til byggingarsjóða lækkuð um 100 millj. kr. og aðrar fjárveitingar ýmsar um 75 millj. kr. Að því er varðar húsnæðismálin er rétt að staldra við þau lítillega. Eins og hv. þm. muna var fjáröflun til húsnæðismála stórlega aukin við afgreiðslu seinustu fjárlaga. Þar skiptu ekki mestu út af fyrir sig framlögin sjálf, þ.e. í Byggingarsjóð ríkisins. Þó voru framlög til Byggingarsjóðs verkamanna tvöfölduð, en einkum og sér í lagi byggðist þetta á því að ráðstöfunarfé lífeyrissjóða, sem samkvæmt samningum er varið til byggingarlánasjóðanna, fór stórlega vaxandi. Þetta þýðir að fjármagn til byggingarlánasjóðanna hefur aukist mjög verulega. Jafnframt búum við við kerfi þar sem niðurgreiðsla vaxta á húsnæðislánum er mjög mikil og langt umfram það sem áformað var þegar þetta kerfi var upphaflega sett af stað þar sem menn gerðu ráð fyrir því að vaxtamunur milli vaxta á fengnum lánum frá lífeyrissjóðunum og hins vegar veittum lánum byggingarsjóðanna mætti vera á bilinu 11/2–2% ef ekki ætti að stefna fjárhag byggingarsjóðanna í framtíðinni í hreina og klára hættu. Öllum er kunnugt um að vextir hafa farið hækkandi í undangengnu þensluástandi sem hefur þýtt að þessi vaxtamunur er orðinn mjög mikill. Jafnframt hefur það þýtt að sjálfvirk afgreiðsla lána til húsnæðismála - stór hluti þjóðarinnar er ósköp einfaldlega í biðröð eftir húsnæðislánum, nánar tiltekið án tillits til þess hversu brýn þörfin er. Hér er um að ræða niðurgreitt lánsfé af stærsta eða helsta skyldusparnaði þjóðarinnar sem að sjálfsögðu veldur mjög mikilli eftirspurn eftir slíkum lánum og það á sinn þátt í því að spenna upp vexti á öðrum sviðum lánamarkaðarins. Hæstv. félmrh. hefur þegar skipað nefnd vísra manna til þess að taka núgildandi lög og reglur og reyndar stefnu í grundvallaratriðum að því er varðar húsnæðismál til gagngerðrar endurskoðunar. Þessi nefnd starfar undir forustu hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. Þess er að vænta að hún skili fyrstu grg. sinni innan um það bil 10 daga. Ég hygg að um það sé ekki mikill ágreiningur að við stöndum nú á tímamótum í húsnæðismálum. Við þurfum að taka þar á næstu mánuðum ákvarðanir um grundvallaratriði, hvernig við ætlum að haga húsnæðisfjármálunum, fjáröflun húsnæðislánakerfisins, og hvernig við ætlum að móta stefnu að því er varðar húsnæðislánafyrirgreiðslu í framtíðinni. Þessi samdráttur sem nú er að því er varðar þessar 100 millj. kr. mun hafa litla þýðingu að því er varðar það sem gerist á þessu ári. Að langmestum hluta til hefur þegar verið ráðstafað því fé sem veitt er til húsnæðislána á þessu ári í formi skuldbindandi lánsloforða, þó ekki að öllu leyti. Það sem hins vegar mestu skiptir, og er eitt stærsta umbótamál sem bíður þessarar ríkisstjórnar á næstu mánuðum, er að móta nýja stefnu á þessu sviði. Þá er þess að geta að ríkisstjórnin hefur ákveðið að fresta áformum um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga um eitt ár. Við þetta losnar fé sem renna átti til sveitarfélaganna um Jöfnunarsjóð, tæplega 400 millj. kr. Á móti koma aukin útgjöld vegna tilflutnings verkefna til ríkisins, um það bil 130 millj. kr., þannig að samanlagt styrkir þetta fjárhag ríkissjóðs um 260 millj. kr. Ég dreg enga dul á það að mér þykir mjög miður að þessum fyrri áfanga í verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga skuli hafa verið frestað í eitt ár, en ég legg á það ríka áherslu að hér er um að ræða frestun því að ríkisstjórnin er engan veginn fallin frá áformum sínum um að standa við þær tillögur sem unnar voru í samráði við samtök sveitarfélaga í landinu um að koma á nýjum samskiptareglum ríkis og sveitarfélaga. Tilgangurinn með því er að láta drauma og óskir sveitarstjórnarmanna á undanförnum áratugum um að auka hlut sveitarfélaganna í stjórnsýslunni rætast um leið og fjárhagur sveitarfélaganna verði styrktur. Það er ekkert leyndarmál að þetta frv. hefur mætt mikilli andstöðu á þingi, þ.e. frv. um fyrri áfanga þessarar verkaskiptingar, og ekki hvað síst úr röðum ýmissa stjórnarþm. Það lá reyndar fyrir að ekki næðist samkomulag um það að koma frv. heilu í höfn. Menn ræddu um samkomulag um það að taka til baka veigamikla þætti sem þýddi að þá var svo lítið eftir af þáttum sem þetta frv. tók á að það var einsætt að fresta þessari framkvæmd hvort heldur hún leiðir til þess að ríkisstjórnin beiti sér fyrir því fyrir næsta haust að taka þessar verkaskiptingartillögur til framkvæmda í hellu lagi, í einum áfanga eða ekki. Þeir menn sem hafa hins vegar haldið því fram að fjárhagur sveitarfélaga hefði verið rýrður við þessar aðgerðir standa nú frammi fyrir því að svo er að sjálfsögðu ekki, enda á ég von á því að jafnvel sömu mennirnir, sem hvað mest gagnrýndu tillögurnar um þennan þátt verkaskiptingarinnar, bendi nú á að þegar þær eru teknar til baka skerðist að sjálfsögðu fjárhagur sveitarfélaganna sem því svarar. Staðreyndin var nefnilega sú að fjárhagur sveitarfélaganna hefði stórlega styrkst við framkvæmd þessara tillagna. Þetta styðst hins vegar við þau rök að fjárfestingaráform sveitarfélaganna eru til mikilla muna hærri milli áranna 1987 og 1988 en í hinum opinbera geira og því er yfirlýst í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að efna skuli til viðræðna við sveitarfélögin um það að fá þau til þess að draga úr fjárfestingum sínum og þá á ég auðvitað sérstaklega við forsvarsmenn Reykjavíkurborgar en einnig í einstökum tilvikum önnur sveitarfélög. Sú staðreynd að sveitarfélögin verða við frestun verkaskiptingarinnar af tekjum sem samsvara um 260 millj. kr. verður auðvitað til þess, m.a., að stuðla að ákvörðunum á vettvangi sveitarstjórna um frekari samdrátt framkvæmda. Til þess að mæta þeirri fjárþörf sem eftir stendur hefur verið ákveðið að afla ríkissjóði aukinna tekna. Sú tekjuöflun er í því formi að það eru lagðar auknar álögur á fyrirtæki í þeim greinum sem annars vegar er ástæða til að ætla að skili auknum tekjum, þ.e. tekjuskattur fyrirtækja er hækkaður, þeirra sem hagnaði skila, og hins vegar er erlenda lántökugjaldið hækkað sem mun þá fyrst og fremst leggja álögur á þau fyrirtæki sem hyggjast fjármagna framkvæmdir sínar með auknum erlendum lántökum. M.ö.o. eykur tekjuöflunin hlut fyrirtækjanna og kemur það til móts við það að ríkið fellur frá álagningu launaskatts á öll fyrirtæki sem ekki er tekjutengdur sem svarar 200 millj. kr. Með þessu móti er tryggt að meginmarkmið fjárlaganna, að þau verði hallalaus á árinu 1988, standist, enda er það forsenda þess að dregið verði úr þenslu innan lands, viðskiptahalla, og þar með stuðlað að hjöðnun verðbólgu á síðari hluta árs. Enn frekari aðgerða er þörf til að draga úr innlendri eftirspurn og erlendum lántökum. Í því skyni er gjald á erlendar lántökur tvöfaldað eins og áður sagði og gildir það ákvæði til næstu áramóta. Í því felst hvatning til fyrirtækja um að fresta lánsfjármögnuðum fjárfestingaráformum fram yfir næstu áramót í trausti þess að þá hafi slegið það myndarlega á þensluna og það geti þannig stuðlað að jafnvægi. Jafnframt eru erlendar lántökuheimildir til langs tíma lækkaðar um 300 millj. kr. Erlendar lántökur opinberra aðila lækka um 100 millj. kr. Þar af eru 75 millj. kr. vegna framkvæmda Landsvirkjunar og 25 millj. kr. í Þróunarfélag Íslands. Þá er lántökuheimild til smíði Vestmannaeyjaferju lækkuð um 75 millj. kr. á árinu 1988, en um þá framkvæmd gildir að öðru leyti sú samþykkt Alþingis við afgreiðslu lánsfjárlaga að áður en til framkvæmda eða lánsfjáröflunar verði stofnað verði það mál endurskoðað sérstaklega að frumkvæði fjmrh., samgrh. og formanns fjvn. Að lokum eru erlendar lántökuheimildir atvinnuvegasjóða lækkaðar um 175 millj. kr., þar af hjá Fiskveiðasjóði um 75 millj. kr., Iðnlánasjóði 75 millj. kr. og Iðnþróunarsjóði 25 millj. kr. Um þetta má kannski segja að með þessum aðgerðum er stefnt að því að draga úr þeim slaka í lánsfjárlögum sem varð niðurstaða hv. Alþingis við umfjöllun lánsfjárlaga. Að þessum aðhaldsaðgerðum loknum eru lánsfjárlög nær því eins og þau voru fram sett í upphafi þings sem bendir til þess að menn hafi farið óvarlega í þá átt að slaka á aðhaldssemi lánsfjárlaga rétt fyrir jólin miðað við þær aðstæður sem þá voru öllum mönnum augljósar í okkar þjóðarbúskap. Framangreindar ráðstafanir fela í sér að erlendar lántökur þjóðarbúsins til langs tíma lækka úr 9574 millj. kr. í 9274 millj. kr. Að undanförnu hefur það verið viðtekin skoðun að horfur um viðskiptahalla á þessu ári séu mun lakari en á sl. ári. Hér hafa verið nefndar tölur allt upp í 10–12, jafnvel 13–14 milljarða kr. eða sem svarar til 4% eða yfir 5% af landsframleiðslu. Með þeim efnahagsaðgerðum sem nú hafa verið ákveðnar er stefnt að því að hamla gegn vaxandi viðskiptahalla, snúa þessari þróun við og draga úr viðskiptahalla sem svarar um 3 milljörðum kr. Það er ástæða til þess að geta þess að stærsti liðurinn sem skýrir þennan þráláta og mikla viðskiptahalla, skýrist af fortíðarsyndum. Stærsti liðurinn er m.ö.o. halli á vaxtajöfnuði þjóðarbúsins upp á 6,3 milljarða kr. Þetta er afleiðing af ótæpilegri sláttumennsku fyrri ára. Að vísu má segja að í góðæri og með auknum hagvexti hefði þjóðarbúið átt að vera þess umkomið að greiða skuldir sínar niður örar en reynslan sýnir, en umræðan um viðskiptahallann hlýtur að taka tillit til þess að um er að ræða gjaldabyrði á þjóðarbúskapnum sem er afleiðing af löngu teknum ákvörðunum og löngu gerðum hlutum. Í þeim skilningi er það rétt að aðgerðir til þess að koma viðskiptajöfnuði á aftur munu óhjákvæmilega taka lengri tíma en eitt ár. Það er líka ástæða til að nefna að í þessum tölum um viðskiptahalla má gera ráð fyrir því að sérstakur innflutningur skipa og flugvéla nemi hvorki meira né minna en 31/2 milljarði kr. þannig að ef við tökum saman óhagstæðan vaxtajöfnuð og sérstakan innflutning skýrir það eitt út af fyrir sig viðskiptahallatölur upp á meira en 9 milljarða. Þjónustujöfnuðurinn er aftur á móti áætlaður hagstæður um a.m.k. 11/2 milljarð. Tölur sem nefndar hafa verið á undanförnum mánuðum um viðskiptahalla hafa breyst svo ört að það er ósköp eðlilegt að menn festi ekki mikinn trúnað á slíkar spár, hvort heldur þær hafa komið frá Þjóðhagsstofnun eða öðrum aðilum. En það sem ég vil leggja áherslu á í þeirri umræðu er fyrst og fremst það að við getum enn ráðið allmiklu um niðurstöðuna, hver hún verður. Hér er ekki bara um að ræða einhvern sjálfvirkan framreikning á orðnum hlutum. Það er t.d. staðreynd sem hefur farið býsna mikið fram hjá mönnum að innan sjávarútvegsins og fiskvinnslunnar hafa auðvitað þegar verið gerðar ráðstafanir í ljósi gengisbreytinga til þess að draga úr framleiðslu fyrir Bandaríkjamarkað í dollurum og að auka útflutning og framleiðslu á Evrópumarkað, en Evrópugjaldmiðlar hafa hækkað í hlutfalli við aðrar myntir. Þá er einnig á það að líta að þær aðgerðir sem nú hefur verið gripið til til að styrkja fjárhagslega stöðu fiskvinnslunnar munu væntanlega leiða til þess að verðmæti útflutningsframleiðslunnar verði meira heldur en það ella hefði orðið. Loks er þess að geta að gangi menn fram af sæmilegri einbeitni í því að draga úr lánsfjármögnuðum fjárfestingaráformum er það hvað áhrifamesta aðgerðin sem við getum gripið til til þess að hamla gegn viðskiptahallanum. Í því efni hafa menn auðvitað staldrað við mikil fjárfestingaráform Reykjavíkurborgar, en það má nefna miklu fleiri aðila. Ég nefni t.d. í þessu samhengi að nú er í undirbúningi útboð vegna byggingar á um það bil 250 íbúðum á Keflavíkurflugvelli sem er fjárfestingaráform upp á 11/2 milljarð kr., fjárfestingaráform af því tagi sem kallar á mikinn mannafla og er fjármagnsfrekt. Sama er að segja um ýmis önnur einstök fjárfestingaráform sem öll rök eru til að unnt sé að fresta, sérstaklega ef menn hyggjast fjármagna þau með erlendum lánum og greiða af þeim aukna skatta. Niðurstaða mín er því sú að menn taki varlega einstökum spám um viðskiptahalla. Þessar aðgerðir munu hafa sitt að segja til þess að draga úr þeirri þróun og það mun líka mjög ráðast af því hvernig viðbrögð annarra aðila en ríkisvaldsins verða við tilmælum um það að draga saman seglin í lánsfjármögnuðum fjárfestingum. Staða flestra sjávarútvegsfyrirtækja hefur verið erfið. Það er tilefni þessara aðgerða. Það var mat manna miðað við 6% arðkröfu að frystingin hefði verið rekin með 7–8% halla að meðaltali og söltun og útgerð rétt hangið fyrir ofan núllpunkt. Með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið batnar afkoma fiskvinnslunnar verulega. Lausleg áætlun leiðir í ljós að frystingin gæti verið komin upp undir núllpunktinn og söltun að sama skapi í nokkurn hagnað. Hins vegar hefur afkoma útgerðar heldur versnað, einfaldlega vegna þess að gengisfelling leiðir tiltölulega fljótt til aukinna útgjalda í útgerð og má reikna með því að þar verði nokkur halli. En hallinn er þá fyrst og fremst í bátaútgerð, en rekstur togara verður væntanlega í járnum. Herra forseti. Í byrjun janúar fór fram verðupptaka vegna útreiknings framfærsluvísitölu, aðallega á tveimur fyrstu dögum eftir að til framkvæmda komu hinar umfangsmiklu skattkerfisbreytingar sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir á Alþingi fyrir sl. áramót. Þegar þessi verðtaka fór fram hafði söluskattsbreytingin komið til framkvæmda, en verðlækkanir af völdum tolla og vörugjaldslækkunar ekki. Þessi verðmæling sem þá sýndi 3,71% hækkun framfærsluvísitölu benti til hraða verðbreytinga langt umfram það sem eðlilegt gat talist og villti mönnum sýn. Sumir höfðu þá á orði að verðbólguþróunin stefndi í yfir 50%. Við útreikning framfærsluvísitölu nú í byrjun febrúar kom á daginn að vísitalan hafði einungis hækkað um 0,84% sem svarar til 10,6% verðbólgu á hellu ári en um 25% verðlagshækkunar síðustu 12 mánuðina. Þetta er minnsta hækkun framfærsluvísitölu frá því vorið 1986 í kjölfar kjarasamninganna þá í febrúar og lækkunar olíuverðs. Jafnframt hefur vísitala byggingarkostnaðar nú lækkað tvo mánuði í röð um alls 0,55%, en slíkt hefur a.m.k. ekki gerst áður á þessum áratug. Þá hækkar lánskjaravísitala einungis um 0,51% frá febrúar til mars og enn verðum við að fara tvö ár aftur í tímann til þess að finna dæmi um svo litla hækkun lánskjaravísitölu. Þetta ber því að sama brunni. Þessi þróun staðfestir ótvírætt að fjölþættar aðgerðir ríkisstjórnarinnar á seinustu mánuðum eru farnar að skila árangri. Þessar aðgerðir hafa einkum beinst að tvennu: Að jafna mikinn halla á ríkissjóði og hins vegar að því að draga úr erlendum lántökum og koma á jafnvægi á lánsfjármarkaði. Með þessum hætti hefur markvisst verið unnið að því að draga úr þenslu og verðbólgu. Þessum aðgerðum hefur verið fylgt eftir með auknu aðhaldi og upplýsingastarfi á sviði verðlagsmála og nú erum við að uppskera árangur af því striti. Strax í kjölfar þess að síðustu upplýsingar um verðbreytingar lágu fyrir lækkuðu viðskiptabankarnir útlánsvexti á óverðtryggðum lánum yfirleitt um 2–4%. Þá lækkaði Seðlabankinn dráttarvexti úr 4,3% í 3,8%. Nú um þessi mánaðamót lækka bankarnir vexti á óverðtryggðum útlánum enn frekar, að meðaltali líklega um 2%. Bankastjórn Seðlabankans hefur ákveðið lækkun á vöxtum bankans á viðskiptum hans við innlánsstofnanir hans um 2%. Þannig hafa nafnvextir því lækkað á 10 dögum um 4–5%. Jafnframt eru sýnileg teikn á lofti um það að vaxtalækkun á öðrum vettvangi fjármagnsmarkaðarins er í vændum. Mikil og jöfn sala á spariskírteinum ríkissjóðs og ríkisvíxlum er einnig til marks um aukið jafnvægi á þessu sviði. Þessar fregnir af verðlags- og vaxtamálum sem hér hafa verið raktar hafa áreiðanlega orðið samningamönnum vinnumarkaðarins nokkur hvatning til þess að taka þær ákvarðanir sem hvort tveggja í senn tryggðu hag þeirra launamanna sem ekki nutu launahækkana til samræmis við það sem almennt gerðist á síðasta ári, en fyrst og fremst til þess að tryggja að ekki riði yfir þjóðina ný alda verðhækkana. Slíkt hefði haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér, bæði fyrir fólk og fyrirtæki. Við vorum því stödd á vendipunkti í efnahagsmálum okkar sem leystist í einu með kjarasamningum og þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin hafði lýst yfir að myndu fylgja í kjölfarið og hér hafa verið birtar. Það hefur ótvírætt sannast á síðustu árum að við Íslendingar getum kunnað fótum okkar forráð í efnahagsmálum ef við höfum nægilega einbeittan pólitískan kjark til þess að fylgja fram ráðstöfunum í tæka tíð. Það hefur sannast að verðbólga er ekkert náttúrulögmál eða álög á íslensku efnahagslífi þótt vitaskuld verði menn að viðurkenna að hagstjórn er hér vandasamari en í flestum öðrum löndum, einfaldlega vegna þess að efnahagslíf okkar er einhæfara og sveiflukenndara, viðkvæmara fyrir sveiflum ytri skilyrða en flest önnur lönd sem kalla má þróuð iðnríki. Þrátt fyrir slíkar sveiflur er það svo að við ráðum býsna miklu um það sjálf í hvaða efnahagslegu umhverfi við störfum. Verðbólgan hefur oft og lengi sett mark sitt á þjóðfélagið og einkum þjakað þá sem mest eiga undir högg að sækja. Fyrir því höfum við óræka reynslu. Þegar gengið var til þeirra samningaviðræðna Verkamannasambandsins og atvinnurekenda sem nú er lokið voru menn á einu máli um að höfuðverkefni samninganna væri að leiðrétta misgengi sem orðið hefði í launaþróun. Almenn kaupmáttaraukning á síðasta ári var hins vegar meiri en dæmi eru um. Hlutur launa í þjóðartekjunum hefur aldrei verið jafnhár. Vandinn var því sá að einstakir hópar launafólks ekki síst í fiskvinnslu höfðu ekki fengið þann hlut sem eðlilegur var. Þetta setur sitt mark á þessa nýju kjarasamninga. Samningarnir markast einnig af því að afkoma útflutningsgreinanna var ákaflega veik. Þessar sérstöku aðstæður, þar sem saman fór almenn viðurkenning á því að rétta þyrfti sérstaklega hlut fiskvinnslufólks og slök afkoma frystingarinnar, hlutu að gera samningana ákaflega erfiða. Það er því fagnaðarefni að nú skuli hafa náðst niðurstaða án ófriðar á vinnumarkaði. Við ríkjandi aðstæður í efnahagsmálum er ljóst að hörð átök á vinnumarkaði hefðu getað orðið illskeyttari en oftast áður og vandinn að sama skapi torleystari og vonin um árangur að sama skapi minni. Það er ánægjulegt að með þessum samningum hefur hlutur fiskvinnslufólks verið réttur sérstaklega. Í kjölfar þessara kjarasamninga hefur á vegum fjmrn. verið gerð sérstök verðlagsspá. Niðurstaða hennar er sú að verðhækkun frá upphafi til loka þessa árs verði rétt tæplega 16% á mælikvarða framfærsluvísitölu. Jafnframt dregur verulega úr hraða verðbreytinga þegar komið er fram yfir mitt ár og áhrif gengisbreytingarinnar og upphafshækkunar launa á kjarasamninga hefur komið fram. Ef ekkert óvænt kemur upp má reikna með því að verðbólguhraðinn verði kominn niður undir 10% á seinasta ársfjórðungi samanborið við um og yfir 30% nú um áramót. Í þeim kjarasamningum sem þegar hafa verið gerðir felst að kaupmáttur dagvinnulauna verkafólks geti haldist óbreyttur frá upphafi til loka þessa árs 1988. Kaupmáttur lægstu launa gæti jafnvel heldur aukist. Hins vegar verður kaupmáttur launa að meðaltali augljóslega nokkru lægri á þessu ári en í fyrra, ef menn nota mælikvarðann að bera saman meðaltal 1987 við meðaltal 1988. Sú lækkun kaupmáttar launa að meðaltali gæti verið um það bil 3% á mann. Hér þarf hins vegar að hafa í huga að árið 1987 var um margt afar sérstakt. Þar fóru saman mjög hagstæðar ytri aðstæður og mikil mannekla á vinnumarkaði. Hvort tveggja kynti undir mikilli þenslu og kröftugri hækkun launa, en fyrst og fremst hjá hinum betur settu á vinnumarkaðinum. Jafnframt hefur skattlausa árið vafalaust stuðlað að aukinni ásókn í aukavinnu. Allt þetta lagðist því á sömu sveif og leiddi til mikillar hækkunar launa og einnar mestu kaupmáttaraukningar á einu ári sem orðið hefur. Herra forseti. Síðustu verðmælingar sýndu svo að ekki varð um villst að aðgerðir ríkisstjórnarinnar síðasta missirið voru að skila árangri. Verðbólgan fór lækkandi. Í kjölfarið hafa vextir lækkað eins og þegar hefur verið rakið. Það verður að tryggja að aðgerðum verði nú þannig hagað að við horfum til þess að verðbólga, vextir og fjármagnskostnaður fari lækkandi á næstu mánuðum. Þetta er unnt að gera og að þessu marki stefna aðgerðir ríkisstjórnarinnar nú. Nýgerðir kjarasamningar eru þess vegna tilefni til þess að við getum horft sæmilega björtum augum til framtíðarinnar. Það hefur mjög hamlað efnahagsstjórn á síðustu mánuðum að mikil óvissa hefur ríkt um framvindu mála á vinnumarkaði, en þeirri óvissu hefur nú að verulegu leyti verið eytt, en í því efni vek ég athygli á því sem segir í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: "Forsenda þessa er að þeirri almennu stefnu sem mörkuð hefur verið í þeim kjarasamningum, sem þegar hafa verið gerðir, verði fylgt í öðrum samningum." Ástæða er, herra forseti, til að staldra við þessa setningu af sérstöku tilefni. Aðilar vinnumarkaðarins, ekki hvað síst talsmenn Verkamannasambandsins, hafa ítrekað sagt að stjórnvöld hafi brugðist í framhaldi af gerð desembersamninganna þegar þeir féllust á meiri launahækkanir til annarra aðila en meðlima verkalýðshreyfingarinnar í þeim kjarasamningum sem gerðir voru á fyrri hluta ársins 1987. Það verður því að líta svo á og segja það fullum fetum að ríkisstjórninni ber skylda til að læra af því og miða launastefnu sína í þeim samningum sem fram undan eru við þá launastefnu sem aðilar vinnumarkaðarins sjálfir hafa markað, annars vegar með Vestfjarðasamkomulaginu og hins vegar með nýgerðum kjarasamningum Verkamannasambandsins. Herra forseti. Það er ástæða til þess að minna á það að kjarasamningarnir í febrúar 1986, sem gerðir voru við mun hagstæðari ytri skilyrði en nú, höfðu í för með sér meiri aukningu kaupmáttar í raungildi en dæmi eru um áður. Til þeirra samninga hefur oft verið vitnað sem tímamótasamninga að því er varðaði vinnubrögð, en staðreyndin er sú að þeir skiluðu launþegum miklum árangri. Um þessa nýju samninga er það að segja að við þá er ugglaust vandlifaðra fyrir alla aðila, bæði launafólk, atvinnurekendur og ríkisvaldið, en kannski er það einmitt til marks um það að tónninn í þeim sé nokkur salómonsdómur þegar tekið er tillit til allra aðstæðna. Herra forseti. Ég held að ég hafi með því sem þegar er sagt gert í stórum dráttum grein fyrir aðalatriðum í þeirri stefnumörkun í efnahagsmálum sem felst í þessum aðgerðum. Fjarri er því að allur vandi sé leystur með þessum aðgerðum og auðvitað verður margt að fylgja á eftir. Í almennri hagstjórn er það vafalaust viðskiptahallinn sem við verðum fyrst og fremst að einbeita okkur að að ná niður þó að ég hafi reyndar þegar fært rök að því að honum verði ekki náð niður með nokkru móti á einu ári, einfaldlega af þeirri ástæðu hvað vaxtajöfnuðurinn er þar stór þáttur. Vafalaust verða margir til þess líka að segja að grípa þurfi til frekari aðgerða til þess að jafna hag fólks. Ekki hvað síst er nú mikil umræða í þjóðfélaginu um það misræmi sem er í raunverulegum lífskjörum heimila eftir búsetu í landinu og þá er ekki hvað síst bent á sívaxandi orkukostnað heimilanna sem þurfa að nýta raforku til húshitunar. Einn þáttur þessara aðgerða sem hér hefur verið gripið til er lækkun olíuverðs sem eykur þann mun enn að nokkru og leiðir til þess að við verðum nú að leita allra leiða til þess að leiðrétta þetta misvægi í kjölfar þessara aðgerða. Það mál er nú sérstaklega til athugunar þótt ekki sé hún svo vel á veg komin að unnt sé að skýra frá niðurstöðum að svo stöddu. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn. Ed.



Herra forseti. Það er athyglisvert að hlýða á þá ræðu hæstv. fjmrh. sem hér var flutt áðan þar sem hann fagnaði mjög þeim niðurstöðum kjarasamninga sem núna liggja fyrir og eru að sumu leyti undirstaða undir þeim ákvörðunum sem nú eru gerðar tillögur um í efnahagsmálum af hálfu ríkisstjórnarinnar. Hann taldi að þetta væru tímamótasamningar, jákvæðir samningar, en hann fór engum orðum um það fólk sem verður að lifa á lægstu töxtunum, 31 500 kr. á mánuði, og hann vitnaði til samninganna í desember 1986 þar sem lægstu laun voru hækkuð úr 19 500 upp í um 26 000 kr. eða um 36–38% og taldi að þessir samningar væru að einhverju leyti sambærilegir. Það eru þeir ekki, fyrst og fremst vegna þess að þeir samningar, sem nú hafa verið gerðir, gera ekki ráð fyrir þeirri sérstöku hækkun lægstu launa sem samningarnir 1986 byggðust á. Og staðreyndir málsins eru þær, hvað svo sem talnaflóði hæstv. fjmrh. líður, að kaupmáttur kauptaxta, hinna lægstu kauptaxta, mun skerðast frá árinu 1987 til ársins 1988 um 8–10% ef tekið er tímabilið nóvember 1987 til nóvember 1988. Ég hefði haldið að það væri í rauninni ekki sérstakt fagnaðarefni fyrir fjmrh. og formann jafnaðarmannaflokks að lýsa ánægju sinni með samninga með þeim hætti sem hann gerði hér áðan. Forsendur kjarasamninga eiga að mínu mati að vera þessar, þ.e. sá mælikvarði sem maður mælir kjarasamninga á. Í fyrsta lagi jöfnuður. Að hve miklu leyti stuðla kjarasamningar að jöfnun? Að hve miklu leyti stuðla þeir að því að dregið sé úr misvægi lífskjara í þjóðfélaginu? Það er algjört forgangsatriði, hlýtur að vera, fyrir þá sem aðhyllast jafnaðarstefnu, sósíalisma, eins og t.d. mig. Annar meginmælikvarðinn á að vera þróun kaupmáttar með tilliti til þjóðhagsstærða að öðru leyti. Og menn geta auðvitað velt því fyrir sér og fullyrt og sagt sem svo að kaupmáttur launa hlýtur að taka mið af kaupmætti heildartekna þjóðarbúsins á hverjum tíma. Það er rétt. Staðreyndin er hins vegar sú að meðan kaupmáttur launa lækkar að jafnaði um 3% milli áranna 1987 og 1988 samkvæmt upplýsingum ríkisstjórnarinnar skerðast þjóðartekjur eða þjóðarframleiðsla hverfandi eða í kringum 1% hið mesta. Hér er sem sagt bersýnilega um það að ræða að það er verið að færa peninga frá launafólkinu í landinu yfir til annarra efnahagsþátta þjóðfélagsins. Það er verið að færa peninga frá þeim sem skapa verðmætin með vinnu sinni til hinna. Þetta er grundvallaratriðið í sambandi við þær efnahagsráðstafanir sem hér er verið að gera og á þennan mælikvarða hef ég alltaf metið niðurstöður kjarasamninga. Er það jöfnuður? Hvernig þróast kaupmáttur miðað við aðrar efnahagsstærðir þjóðfélagsins? Mín skoðun er sú að samningarnir 1986 hafi að mörgu leyti verið kaflaskil, bæði í raun og veru samningarnir í desember og samningarnir í febrúar. Þar var um að ræða aukinn jöfnuð og aukinn kaupmátt launa. Þeim fylgdu auk þess ýmsar félagslegar ráðstafanir, sem voru jákvæðar, eins og t.d. í húsnæðismálum, þó að margt megi um það kerfi að öðru leyti segja sem þar er uppi. Þeim fylgdu auðvitað líka ráðstafanir sem ég fyrir mitt leyti átti mjög erfitt með að fella mig við. Það var lækkun innflutningsgjalda á bifreiðum, sem ég taldi í raun og veru mjög sérkennilega ráðstöfun miðað við þær aðferðir og aðstæður sem þá voru uppi í þjóðlífinu. En allt um það, þessir kjarasamningar hækkuðu lágan kaupmátt launa aðeins frá því sem var. Þess vegna voru þetta samningar sem hægt var að segja um ýmsa jákvæða hluti. Þegar aftur á móti það gerist að kaupmáttur kauptaxta lækkar meira en nemur falli þjóðartekna eru það ekki kjarasamningar sem ég tel góða. Þess vegna tel ég að í rauninni sé mjög fráleitt að setja mál upp með þeim hætti sem hæstv. fjmrh. gerði ef hann vill láta taka sig sem talsmann jafnaðarstefnu en það dregur maður auðvitað mjög í efa í seinni tíð, óneitanlega. Varðandi hin almennu atriði sem fram komu í ræðu hæstv. fjmrh. um þróun efnahagslífsins tók hann þannig til orða að um væri að ræða snöggversnandi ytri skilyrði. Það er auðvitað rangt. Ytri skilyrði hafa ekki versnað. Ytri skilyrði hafa, herra forseti, batnað. Olíuverðið hefur ekki hækkað, það hefur lækkað. Vörur okkar á alþjóðlegum mörkuðum hafa ekki lækkað í verði, þær hafa hækkað. Eftirspurnin hefur ekki minnkað, hún hefur aukist. Hvað er það þá sem veldur þeim vanda sem uppi er í þjóðfélaginu núna í efnahagsmálum eftir mesta góðæri, eins og hæstv. fjmrh. orðaði það, eftir mesta hagvaxtarskeið sem þjóðin hefur upplifað? Hvað er það sem veldur vanda atvinnuveganna og launafólks? Það er tvennt, að mínu mati, fyrst og fremst að því er varðar atvinnuvegina. Það getur gengið undir samheitinu: Sá tollur sem frjálshyggjan hefur tekið til sín. Það er í fyrsta lagi ört vaxandi fjármagnskostnaður í þjóðfélaginu, þannig að t.d. í fiskvinnslunni eða frystingunni var fjármagnskostnaður frystihúsa, Sambandsfrystihúsanna svokölluðu, orðinn 11% af rekstrartekjum núna fyrir fáeinum vikum samkvæmt uppgjörsyfirliti sem ég sá frá sjávarafurðadeild Sambandsins fyrir skömmu. Hæstv. utanrrh. sagði um sama leyti að raunkostnaður vaxta í frystingunni hefði hækkað um 70% á einu ári. Þessi tala var síðan höfð eftir hæstv. ráðherra í blaðinu Tíminn, sem ég veit að menn lesa samviskusamlega, og það kann að vera að þessi tala hafi verið eitthvað í hærri kantinum miðað við það sem ég sjálfur hafði ímyndað mér og reynt að reikna út, en a.m.k. var ljóst eftir þeim tölum sem ég sá frá Sambandsfrystihúsunum að það var gífurleg hækkun á fjármagnskostnaði. Ef við gerum ráð fyrir að í þessari tölu hæstv. utanrrh. hafi verið mjög of í lagt, hækkunin hafi ekki verið 70% heldur kannski 1/3, jafngildir það því að sömu upphæð og að laun hefðu hreyfst um 10–15%. Sem sagt, vaxtahækkunin étur upp kauphækkunarsvigrúm í frystihúsunum sem nemur 10–15%. En það er annað sem í nafni frelsisins hefur verið innleitt í seinni tíð og það er hið dásamlega frjálsa fiskverð sem menn hafa keppst um að lofa og prísa um allt land úr öllum flokkum að mér hefur heyrst núna á undanförnum missirum í stórum stíl. Niðurstaðan þar er sú, svo að ég taki Sambandsfrystihúsin aftur sem dæmi, að raunhækkun fiskverðs frá janúar 1987 til janúar 1988 er 11%. Þessar hækkanir á vöxtum annars vegar og fiskverði hins vegar upp á 8% í afkomu frystihúsanna jafngildir 30–35% launahækkun og auðvitað er það ljóst að þessi tollur sem þarna er tekinn af frystingunni í landinu veldur því að hún á við stórkostlegan vanda að glíma. Það eru þess vegna heimatilbúnar ástæður ríkisstjórnarinnar sjálfrar sem skapa þarna vandann. Ég heyrði að hæstv. fjmrh. var að klína þessu öllu yfir á fyrrv. ríkisstjórn í ræðu sem hann hélt hér áðan. Hann sagði að þessar tillögur væru harður dómur um hagstjórnina á undanförnum missirum. Það sem hann átti við og var bersýnilega að segja var það að hagstjórn hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. hafi verið svo léleg í tíð síðustu ríkisstjórnar að núna séu menn að gera eilífar hallæris- og kreppuráðstafanir rétt ofan í mesta hagvaxtarskeið sem þjóðin hefur gengið í gegnum. Staðreyndin er sú að frjálshyggjan hefur tekið þarna toll af kaupgreiðslusvigrúmi atvinnuveganna, af heimilunum sem hafa orðið að borga hærri vexti, af heimilunum sem hafa orðið að sætta sig við stóraukna vinnu til þess að bæta upp kjaraskerðinguna og af byggðunum í landinu, landsbyggðinni sérstaklega, þar sem um er að ræða svartsýni og vonleysi á stórum svæðum þar sem fólk sér ekki fram úr þeim vanda sem um er að ræða. Ég hef á undanförnum árum farið oft um landið, heimsótt frystihús og atvinnufyrirtæki. Ég hygg að ég hafi sjaldan hitt menn öllu daufari í dálkinn í frysti- og fiskiðnaðinum í landinu en einmitt núna í janúarmánuði og ég tek fram að það er sama hvar maður kom, hvort það var á Norðausturlandi eða Suðurlandi eða Austfjörðum, það var alls staðar sama sagan. Það var döpur ásýnd sem blasti við manni á þeim stöðum. Um þessar ráðstafanir að öðru leyti, herra forseti, ætlaði ég að draga saman nokkra aðalpunkta og segja þetta áður en ég fer út í einstök efnisatriði. Í fyrsta lagi: Kaupmáttur kauptaxta lækkar, tekjur fólksins í landinu lækka mun meira en nemur falli þjóðartekna milli áranna 1987 og 1988 og það er engum manni bjóðandi að taka laun fyrir 8 tíma vinnu upp á 31 500 kr. á mánuði. Það er engum manni bjóðandi að búa við slík lífskjör. Við skulum ekki láta okkur detta það í hug, þó að menn haldi það örugglega hér, að fólk geti leyst þennan vanda með því að taka á sig stórkostlega yfirvinnu og aukavinnu. Í mörgum tilvikum er það þannig, t.d. þar sem konur eru einar með börn á framfæri, að þær geta ekki nema með takmörkuðum hætti bætt upp þennan vanda með aukinni yfirtíð. Hér er um að ræða fólk sem núna eftir vaktavinnu á spítölunum í Reykjavík og elliheimilunum er að taka inn laun sem eru 45 000 kr. á mánuði fyrir gífurlega mikla og erfiða vinnu. Það er aldrei hægt að vera ánægður með kjarasamninga sem dæma þetta fólk í örvinglun og örvæntingu og börn þessa fólks í lífsskilyrði sem ættu ekki að vera til í okkar ríka landi í dag. Í öðru lagi, um ráðstafanirnar. Gengisstefna ríkisstjórnarinnar, fastgengisstefnan, er hrunin. Hornsteinninn mikli er hruninn. Það sem meira er: Hæstv. ráðherrar eru þegar byrjaðir að lýsa því yfir að það þurfi meiri gengislækkun. Hæstv. utanrrh. sagði í umræðum í þinginu í gær að í rauninni væri hér ekki nóg að gert.

Hann hefur alltaf sagt það.

Ég er sannfærður um það, hv. þm. Karvel Pálmason, að þegar líður á árið muni forráðamenn útflutningsgreinanna aftur koma til ríkisstjórnarinnar og segja: Við ráðum ekki við dæmið. Þá kem ég að þriðja þættinum sem ég vil nefna. Hann er þessi. Vandi atvinnuveganna, sá bráðavandi sem útflutningsframleiðslan á nú við að stríða, er ekki leystur með þessum ráðstöfunum. Það er auðvitað alveg augljóst mál að það eru áframhaldandi veruleg vandamál í útflutningsiðnaðinum og það er einnig augljóst mál að frystingin býr við verulegan halla. Það er kostulegt með þessi plögg frá þessum mönnum sem hæstv. fjmrh. hefur í vinnu í kringum sig, með einn á hverjum fingri, minnst, nýráðna krata þarna inni í fjmrn., að þegar verið er að senda manni pappíra er yfirleitt reynt að draga fjöður yfir veruleikann. Hér er ég með pappír frá Þjóðhagsstofnun og ég heyrði tölurnar frá hæstv. fjmrh. áðan sem skartar með alls konar liði sem hann er búinn að ráða í fjmrn. að undanförnu, og væri fróðlegt að vita hvað kratalaunin eru há í fjmrn. í seinni tíð. Hér er niðurstaðan hins vegar sú að það er sagt: Vinnslan er hérna með mínus 11/2. En það segir ekki neitt. Það segir nákvæmlega ekki neitt vegna þess að frystingin er eftir sem áður rekin samkvæmt þeim tölum sem ég hef séð og sjálfur farið yfir. Hún er örugglega enn þá með halla á bilinu 4–6%. Þegar verið er að matreiða þessar tölur frá opinberum stofnunum eins og Þjóðhagsstofnun eða frá þessum kratahagfræðingum uppi í fjmrn. og þetta er si svona og dregin fjöður yfir það sem skiptir máli, þá segi ég: Þessir menn vinna ekki fyrir kaupinu sínu. Þeir eiga að framleiða þannig pappíra að sannleikanum sé haldið til haga jafnvel þó að hann kunni að vera óþægilegur fyrir þessa spekinga. Það er satt að segja alveg óþolandi þegar verið er að rúlla hingað inn upplýsingum af þessu tagi eins og það sé, heyrist mér, nýlega búið að stofna eins konar þjóðhagsstofnun inni í fjmrn. því nú er ekki lengur um það að ræða að Þjóðhagsstofnun sendi ein frá sér pappíra um kaupmátt og viðskiptahalla og afkomu atvinnuveganna, sem hæstv. forsrh. les upp af gömlum vana hér í ræðustól í þinginu, heldur kemur svo líka niðurstaða frá hinni sérstöku innri þjóðhagsstofnun fjmrn. um það að í raun og veru sé allt vitlaust sem Þjóðhagsstofnunin í Seðlabankanum hefur skrifað niður. Hæstv. fjmrh. kemur hér með upplýsingar um það að viðskiptahallinn sé ekki 10 milljarðar heldur 8,5 og hann er með aðrar tölur varðandi ýmsa þætti hér í þessum efnahagsmálum en Þjóðhagsstofnunin af því að hann er búinn að setja upp einhverja prívat krataþjóðhagsstofnun þarna inni í fjmrn. Þetta er skrýtin lenska og væri kannski ástæða til þess að Alþingi setti upp sína þjóðhagsstofnun til þess að geta tékkað allar þessar þjóðhagsstofnanir sem ríkisstjórnin er að framleiða í öðru hverju ráðuneyti þessa dagana og borgar fyrir stórfé úr ríkissjóði til að halda þessu gengi uppi sem framleiðir svo svona pappír ofan í mann sem er meira og minna rugl og dregin fjöður yfir sannleikann í málinu. Ég vænti þess, herra forseti, að það sé alveg tryggt að þeir séu hérna einhvers staðar nærri til þess að heyra það sem hérna er sagt. Hér er auðvitað ekki róið fyrir hverja vík að því er varðar vanda atvinnuveganna. Það er alveg augljóst mál. Og þeir munu koma aftur til ríkisstjórnarinnar þegar líður á þetta ár og þá verður enn þá einu sinni beðið um það að menn megi gera efnahagsráðstafanir einu sinni til. Þetta var þriðji þátturinn. Það fyrsta var um kaupmáttinn, annað gengisstefnuna, þriðja vanda atvinnuveganna og það fjórða sem ég nefni er viðskiptahallinn og verðbólgan. Ég lýsi því hér yfir: Ég tel verðbólguspárnar ekki marktækar. Ég tel verðbólguspána frá Þjóðhagsstofnun hinni meiri, hinni eldri, ég tel hana ekki marktæka en þar er gert ráð fyrir því að verðbólgan í lok þessa árs verði komin niður í 6,4%. Ég hef ekki séð spána frá þjóðhagsstofnun fjmrn. en mér heyrðist að hún væri eitthvað aðeins önnur. Og að því er varðar viðskiptahallann vil ég hins vegar segja það að samkvæmt tölum Þjóðhagsstofnunar, sem starfar samkvæmt lögum, stefnir viðskiptahallinn í 10 milljarða, en samkvæmt þjóð,hagsstofnun fjmrn. eru þetta eitthvað 8,5-9 milljarðar kr. Hvor talan sem er rétt, þá er alveg ljóst að hér er um stóran vanda að ræða og ríkisstjórnin mun þegar kemur fram á árið koma til þingsins og segja: Það þarf að gera ráðstafanir til að rétta við þennan ofboðslega viðskiptahalla. Ég hef nefnt hér fjóra þætti úr þessu frv. Í fimmta lagi vil ég nefna það úr þessum efnahagsráðstöfunum að ég tel það jákvætt að ríkisstjórnin beitir hér 11. gr. seðlabankalaganna um það að skipa bönkunum að lækka aðeins vextina. Ég tel það mikinn ósigur fyrir hæstv. viðskrh. sem hér fyrir örfáum vikum sagði að það væri alveg útilokað að ríkisstjórnin hefði neina skoðun á þessu máli, þar verður hin frjálsa hönd markaðarins, hin milda hönd markaðarins að fá að njóta sín. Staðreyndin er sú að þarna hefur ríkisstjórnin tekið ákveðna ákvörðun. Hún er að vísu lítil en hún fær örugglega einn fyrir viðleitni eða tvo og ég tel að það sé mikilvægt. Og það eru kaflaskil síðan lögin voru sett um viðskiptabankana og Seðlabankann á sínum tíma, það eru ákveðin kaflaskil um að það skuli vera tekin ákvörðun um að lækka aðeins vextina. Ég fagna því síðan sérstaklega, herra forseti, að samkvæmt þessum ráðstöfunum, sem hér er verið að gera tillögu um, þá er verið að taka aftur nokkur frumvörp sem voru pínd hér í gegnum þingið fyrir nokkrum vikum. Það eru lögin um launaskatt, að hækka launaskattinn, og það er ákvörðunin um að greiða ekki uppsafnaðan söluskatt til sjávarútvegsins. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel það alveg sérstakt fagnaðarefni að ríkisstjórnin skuli vera svo þroskuð og vitur að hún étur þetta ofan í sig aðeins nokkrum vikum eftir að hún hefur keyrt þetta hér í gegnum þingið. Það gekk nú ekki svo litið á þegar við vorum að fara yfir þetta hér í þinginu. Stjórnarandstöðuflokkarnir voru á móti þessu, stjórnarflokkarnir keyrðu þetta í gegn. Og þrátt fyrir ítrekaðar ábendingar um að atvinnuvegirnir þyldu þetta ekki, þá hlustuðu menn ekki, menn hlustuðu ekki frekar en venjulega þegar um stjórnarandstöðuna er að ræða. Það er "prinsipp" að taka aldrei mark á stjórnarandstöðunni. En svo kemur veruleikinn einn góðan veðurdag, bankar upp á hurðina hjá þessum einangruðu mönnum sem sitja í þessum fílabeinsturnum sínum og veruleikinn segir: Góðan daginn. Góðan daginn. Ástandið er nákvæmlega eins og stjórnarandstaðan var að segja. Og þá verða menn að sætta sig við þennan veruleika og éta ofan í sig nokkur hundruð milljónir af þeim pinklum sem þeir voru að hlaða á sjávarútveginn hérna fyrir örfáum vikum. Eins er það með iðnaðinn. Hæstv. iðnrh. taldi að þetta væri allt saman í lukkunnar velstandi, allt í lagi að leggja skatt á iðnaðinn. Kemur svo ekki frv. frá hæstv. iðnrh. um það nokkrum vikum seinna að það sé alveg óhjákvæmilegt að fella niður launaskatt af samkeppnisgreinum iðnaðarins. Svona er nú samkvæmnin í þessu liði. Ég bíð bara eftir því að þeir komi hérna eftir nokkra daga og taki eitthvað aftur af þeim vitleysum fleirum sem þeir hafa verið að gera að undanförnu. Þetta er kannski ekki skrýtið með ráðherrana. Þeir standa í þessu svona dálítið frá degi til dags. En stjórnarliðið að öðru leyti. Þvílíkt geðleysi! Einn daginn koma þeir með þetta inn í þingflokka stjórnarliðsins, Alþfl., Framsfl. og Sjálfstfl., og segja: Það verður að hætta við að greiða uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi og það verður að leggja launaskatt á sjávarútveginn. Og þarna sitja menn eins og Guðmundur H. Garðarsson og Halldór Blöndal og allir þessir miklu snillingar, hv. þm., og segja já og amen og takk, leggjum launaskatt á sjávarútveginn. Nokkrum dögum seinna eru þeir kallaðir saman á krísufund í þingflokkunum og sagt: Nú verður að taka þetta allt saman aftur. - Eru þetta allt saman alveg geðlausar druslur, með leyfi hæstv. forseta, eða hvað? Alveg gjörsamlega geðlausar druslur? Kemur það aldrei fyrir að það sé tekið mark á almennum þm. stjórnarflokkanna inni í þeim þingflokkum? Aldrei?  Þetta er nú niðurstaðan af þessari sérkennilegu ríkisstjórn sem hér er að gera tillögur í efnahagsmálum og þá ætla ég að nefna sjöunda punktinn í þessum tillögum, áður en ég kem að einstökum atriðum í tillögunum, það er punkturinn sem ég kalla "sjálfsagðir hlutir". Því er lýst yfir að það eigi að gera þetta og hitt sem búið er að vera lengi í bígerð og undirbúningi og sagt að ríkisstjórnin ætli að gera það áfram og það kemur engum á óvart. En það varð að hafa plaggið a.m.k. þrjár vélritaðar síður þannig að það þurfti að tína til eitt og annað drasl sem ríkisstjórnin var hvort sem er að gera í þessu áður en hún kynnti þessar ráðstafanir í efnahagsmálum. Ég lít þá þessu næst, herra forseti, á þessar einstöku aðgerðir og tek fyrst aðgerðir til að bæta hag útflutningsgreina. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh.: Hver er staða frystingarinnar eftir þessar aðgerðir? Ég fagna því að ríkisstjórnin tekur aftur þetta varðandi söluskattinn og eins launaskattinn. Ég fagna því. Það eru fyrstu liðirnir í þessu plaggi þar sem hún étur ofan í sig það sem hún var áður búin að afgreiða. Í þriðja lagi gerir hún ráð fyrir vissum skuldbreytingum sjávarútvegsfyrirtækja við ríkissjóð og það er áætlað að þetta létti greiðslustöðu fyrirtækja í sjávarútvegi. Þetta er auðvitað alveg dæmigerð kreppuráðstöfun, hallærisráðstöfun. Þegar fyrirtækin geta ekki borgað eftir þetta mikla góðærisskeið, þá er farið að framlengja hjá þeim í ríkissjóði og Fiskveiðasjóði - og allt gott um það. Allt gott um það. Í fjórða lagi er sagt: Áfram verður unnið að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja í útflutningsgreinum í samstarfi viðskiptabanka, Byggðastofnunar og annarra lánastofnana. Ja, þetta er það sem ég flokka undir "sjálfsagða hluti". Ríkisstjórnin ætlar sem sagt áfram að vera til. Hún er ekki alveg að segja af sér. Hún ætlar eitthvað að gera. Hún ætlar áfram að vinna að þessu. Og það er engin frétt. Fimmta yfirlýsingin er um það að ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir því að vaxtamunur sem bankarnir taka vegna gengisbundinna afurðalána lækki a.m.k. um 0,25%. Þetta er gott. Það er gott að ríkisstjórnin tekur þarna þessa rögg á sig þrátt fyrir andstöðu viðskrh. og bankamálaráðherra sem hefur komið hér fram aftur og aftur í þinginu á undanförnum vikum og mánuðum. Síðan er sagt: Seðlabankinn mun beina því til bankanna að þeir leysi með sveigjanlegum hætti rekstrarvandamál þeirra fyrirtækja sem þurfa á afurðalánafyrirgreiðslu umfram 75% af verðmæti birgða að halda. Ja, hefur verið einhver veruleg stífni í bönkunum í þessu máli, hæstv. sjútvrh.? Ég tel að þetta sé gott en það hefði nú ekki þurft sérstaka utandagskrárumræðu á Alþingi til að lýsa því yfir að ríkisstjórnin ætlaði allra náðarsamlegast að fara fram á það við bankana að þeir væru sveigjanlegir gagnvart viðskiptaaðilum sínum. Kannski hefur þetta verið sérstakt vandamál og yfirlýsingarefni og utandagskrárumræðuefni hér í þinginu í gær sem liður í þessum miklu efnahagsráðstöfunum. Svo kemur hérna mikil snilld. Og nú vantar mig hæstv. landbrh. Væri hægt að hóa í hæstv. landbrh., hæstv. forseti?

Hann er ekki staddur í húsinu.

Hann er ekki staddur í húsinu. Þá spyr ég hæstv. sjútvrh. um þetta. "Tilhögun á greiðslu vaxta og geymslugjald sauðfjárafurða verður endurskoðuð." Ég óska eftir því að fá upplýsingar um það hvernig á að endurskoða þetta. Hvaða endurskoðun er þetta? Það hlýtur að vera hæstv. sjútvrh. sem á að svara þessu. Framsfl. fer með þennan málaflokk. Og svo er hér í síðasta lagi: "Olíuverð lækkar 1. mars með hliðsjón af stöðu innkaupajöfnunarreiknings, verði birgða og horfum um þróun olíuverðs á alþjóðamarkaði." Samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá Verðlagsskrifstofunni var alveg ljóst að þetta hlaut að gerast hvort eð var. Þetta hlaut að gerast hvort eð var. Spurningin var bara um það hvort það gerðist 1., 2., 5. eða 15. mars.

Fyrirgefðu. Það er lögbundið að það gerist um mánaðamót. Engin tillaga hafði komið fram. Tillaga kom fram frá fulltrúa ríkisstjórnarinnar um 40 aura og hefur ...


             - Hæstv. forseti. Ekki veit ég af hverju forseti hringir bjöllunni.

Ég bið menn um að haga máli þannig að það sé aðeins ræðumaður í ræðustól sem heldur ræðu.

Mér þykir vænt um það að hæstv. viðskrh. heldur svona eina og eina ræðu meðan ég er að tala. Það gerir þetta allt saman svo miklu, miklu skemmtilegra að menn geti aðeins talast við. En að sjálfsögðu reynum við að hlíta þeim vinnureglum sem hér tíðkast. Það sem gerðist varðandi olíuverðið var ósköp einfaldlega það að verðið á olíu hafði lækkað. Ákvörðun var hins vegar tekin um það að láta lækkunina renna í innkaupajöfnunarreikning olíunnar til þess að rétta hann af og það hlaut því að koma að því að verðlag á olíuvörum lækkaði hér til skipanna vegna þess að það var búið að lækka það erlendis. Þá kem ég næst að kafla í yfirlýsingunni sem heitir "Bætt starfsskilyrði launafólks". Og það er: "Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir setningu laga um starfsmenntun verkafólks og mun ríkissjóður leggja fram fé" - og annars staðar kemur fram 35 millj. kr. - "á árinu 1988 í þessu skyni." Ég vil inna hæstv. fjmrh. eftir því: Hverjir eru að undirbúa þessa lagasetningu? Er kannski hugsanlegt að stjórnarandstaðan fái að fylgjast eitthvað með því hvernig á að verja þessu fé? Ég óska eftir upplýsingum frá hæstv. fjmrh. um það efni. Enn þá frekar vildi ég fá upplýsingar frá honum um seinna ákvæði þessa kafla þar sem segir: "Ákvæði laga og reglugerðar um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fastráðins fiskvinnslufólks verða endurskoðuð í samráði við hlutaðeigandi samtök." Hvað er hér ætlunin að gera? Menn þekkja hvað ríkisstjórnin gerði í sambandi við Atvinnuleysistryggingasjóð núna fyrir fjórum vikum? Hann var skorinn niður um 100 millj. kr. Á að skila því kannski aftur? Er það tilgangur þessarar endurskoðunar - eða hvað? Ég inni hæstv. fjmrh. eftir því. Síðan kemur síðasti hluti yfirlýsingarinnar þar sem fjallað er um aðgerðir til að hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Í tilefni af því vil ég biðja um það að hæstv. félmrh. verði kölluð hér inn á þessa virðulegu deild því að mér skilst að hún standi ekki að stjfrv. sem hér er til meðferðar og ég mundi vilja fá að eiga við hana orðastað. - Það er ljót meðferðin á ýmsum málaflokkum hér í þessu frv. en verst er það nú á félmrn. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að ríkisútgjöld verði lækkuð um 300 millj. kr. á þessu ári. Þar af á að lækka útgjöld til vegamála um 125 millj. kr., framlög í byggingarsjóði ríkisins - þ.e. bæði Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna, það eru báðir sjóðirnir sem á að skera niður - á að lækka um 100 millj. kr. og síðan önnur útgjöld um 75 millj. kr. Hver eru þessi önnur útgjöld? Það lítur sakleysislega út, en hvað er það sem hér á að gerast? Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram koma einhvers staðar í frv. er gert ráð fyrir því að skera niður framlög til K-byggingar Landspítalans um 20 millj. Það munu vera inni í þessari tölu 75 millj. Það á að lækka framlög til Ríkisábyrgðasjóðs um 25 millj. og síðan stendur hér: Framlög vegna lyfjakostnaðar og sérfræðiþjónustu. Hvað þýðir þetta og hvað ætli það séu margir þm. sem fá tæmandi upplýsingar um málið með því að lesa þennan texta? Ég hygg að þeir séu ekki margir. Það sem verið er að segja hér er: Það á að hækka lyf og læknisþjónustu um 30 millj. kr. umfram forsendur fjárlaga. Það er tillaga m.ö.o. um að sjúklingar, sem þurfa að greiða fyrir lyf og læknisþjónustu, taki þátt í því ríkisfjármögnunarátaki sem hér er uppi. Ég geri ráð fyrir því að allir ráðherrar standi að þessu frv. En ég sá hæstv. heilbrrh. birtast hér í sölum fyrir skömmu. Ég vildi gjarnan fá hann líka hér inn, hæstv. forseti. Ég vil fá að vita hversu mikið hann ætlar að hækka lyf og læknisþjónustu ofan á þau 100% sem hann hækkaði lyfin og læknisþjónustuna núna um áramótin. Til viðbótar við þau 100% þá á að fara að plokka sérstaklega af þessu fólki. Það eru breiðu bökin náttúrlega sem ríkisstjórnin hefur fundið þarna, viðskiptamenn almannatrygginga, þá sem verða að kaupa lyf og borga fyrir læknisþjónustu. Ég satt að segja tel að þetta sé svo yfirgengileg tillaga að hún hljóti að hafa sloppið þarna í gegn fyrir einhver mistök. Og ég vænti þess að það verði hægt í meðförum málsins hér í þinginu að stoppa þetta. Hækkun á lyfjum og læknisþjónustu inni í máli af þessu tagi er óþolandi. Það er auðvitað margt vitlaust í þessum plöggum, en þegar menn hlaupa í svona lagað og ætla sér að plokka 30 millj. kr. af þeim sem neyðast til þess að kaupa meðul og læknisþjónustu, sérfræðiþjónustu, röntgengreiningu hér í þessu landi, þá eru menn að fara of langt. Þá eru menn að láta þau köldu lögmál reglustikunnar, sem oft virðast ráða í þessum innri þjóðhagsstofnunum ráðuneytanna, taka völdin af sér. Og ég skora á hæstv. fjmrh. eða heilbr.- og trmrh. að lýsa því yfir hér á eftir að þetta verði ekki gert. Þetta er óþolandi. Síðan er gert ráð fyrir því í þessu frv. að skera niður framlög til Byggingarsjóðs ríkisins og Byggingarsjóðs verkamanna um 100 millj. kr. Og svo kemur hæstv. fjmrh. hér í ræðustól og segir: Það verður að endurskoða húsnæðiskerfið. Það verður að hækka vexti á húsnæðislánum. Það var það sem hann sagði. Ég vil inna hann eftir því eða hæstv. félmrh., sem ég vona að forseti hafi gert ráðstafanir til að hóa í, ef hún kemur hér í salinn.

Hún er upptekin við umræður í Nd.

Þá getum við frestað umræðunum hér á meðan þau ljúka umræðunni í Nd. 

Ég hef gert ráðstafanir til þess að heilbrrh. verði kallaður hingað. Félmrh. er upptekinn í bili. Við skulum sjá til hvort ekki rætist úr.

Það skulum við gera, herra forseti. Ég er samvinnuþýður maður og ætla þá að sleppa húsnæðismálunum aðeins í bili og sömuleiðis tillögunum um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, en það þarf aðeins að ræða við hæstv. félmrh. líka smástund. Ég var að spyrja hæstv. sjútvrh. í fjarveru landbrh. um vaxta- og geymslugjöld sauðfjárafurða  Varðandi síðan tillögu ríkisstjórnarinnar um að tvöfalda gjald á erlendar lántökur þá er það góð tillaga og ég mun greiða henni atkvæði fyrir mitt leyti, þetta er skynsamleg tillaga. Síðan segir hér: "Tekjuskattur félaga verði hækkaður." Það er ágæt tillaga. En það er einnig athyglisvert með þessa tillögu eins og hinar að það eru ekki nema fjórar, fimm vikur síðan hæstv. fjmrh. lét lið sitt fella tillögu frá mér um nákvæmlega sömu hækkun á tekjuskatti fyrirtækja og hér er verið að leggja til núna. Batnandi manni er best að lifa. Kannski kemur hann með fleiri tillögur sem voru felldar fyrir stjórnarandstöðunni fyrir hátíðar. Í fjórða lagi: Í þessum þætti málsins gerir hæstv. fjmrh. og ríkisstjórn tillögur um að skera niður erlendar lántökuheimildir fjárfestingarlánasjóða og ýmissa annarra aðila og þar sem ég á sæti í þeirri þingnefnd sem mun fjalla um það mál mun ég ekki fara nánar út í það. Ég get vel ímyndað mér að sumt af þessum niðurskurði geti fyllilega staðist, a.m.k. að því er varðar Landsvirkjun. Um hina aðilana skal ég ekki segja á þessu stigi málsins. Síðan segir í lok þessa kafla: "Fylgt verður fast eftir framkvæmd gildandi reglna um erlendar lántökur." Já, það er nefnilega það. Henni verður fylgt fast eftir. Ætli þetta hafi nú átt erindi inn í yfirlýsingu, að ríkisstjórnin ætlaði að fylgja fast eftir þeim reglum um erlendar lántökur sem hún sjálf setti? Síðan segir: "Fiskveiðasjóði verður falið að fresta svo sem framast er unnt lánveitingum til nýsmíði og kaupa á fiskiskipum." Þetta er mál sem þarf að skoða og verður gert í þeirri nefnd sem fjallar um málið þar sem sjálfsagt er að kalla til fulltrúa Fiskveiðasjóðs. Og að lokum segir: "Ríkisstjórnin mun beina því til sveitarfélaga og annarra framkvæmdaaðila að dregið verði úr framkvæmdum eftir því sem föng eru á. Mun ríkisstjórnin óska eftir viðræðum um þetta við Samband ísi. sveitarfélaga og aðra viðkomandi aðila." Þetta er nú satt að segja einn höfuðbrandari plaggsins. Ráðherrar eru áður búnir að lýsa því yfir að það sé alveg sérstakt keppikefli þeirra að skera niður þessar framkvæmdir sveitarfélaganna. Hvaða sveitarfélög ætli séu stödd í einhverjum þensluframkvæmdum? Ætli það séu Egilsstaðir? Eða hvaða sveitarfélög? Bolungarvík kannski eða Akranes? Reykjavík er í rauninni eina sveitarfélagið þar sem hæstv. ráðherrar hafa getað bent á ákveðnar þensluframkvæmdir. Menn hafa að vísu nefnt eitt og eitt annað sveitarfélag, en það er alveg ljóst að það er Reykjavík sem menn númer eitt eru að tala um. Er það þá þannig að hæstv. iðnrh., varaformaður Sjálfstfl., ætli að fara og kúska Davíð til þess að hætta við framkvæmdirnar við veitingahúsið hérna uppi á tönkunum og ráðhúsið hérna ofan í Tjörninni? En svo mikið flóir út úr af peningum hjá sveitarfélaginu Reykjavík að borgarstjórinn varð að finna þessar sérstaklega ódýru lóðir, uppi á hitaveitutönkunum og ofan í Tjörninni, til þess að geta komið fyrir þessum peningum sem eru að sprengja borgarsjóð, sprengja borgarsjóð. Mér er sem ég sjái minn ágæta vin, hæstv. iðnrh. og varaformann Sjálfstfl., þegar hann fer á vettvang og segir: Davíð, stoppaðu þetta og stoppaðu þetta. - Satt að segja, herra forseti, vildi ég gjarnan fá að vera þarna fluga á vegg ef kostur er en ég geri ekki ráð fyrir að mér standi það til boða. En ætli það sé svo ekki líka þannig að þegar farið verður að tala við sveitarfélögin um að skera niður framkvæmdir þá muni sum sveitarfélögin koma og segja: Heyrðu, við erum hérna með mótreikning á ríkisstjórnina fyrir niðurskurð á framlögum til okkar upp á 267 millj. kr. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum fyrir árið 1988. Það er hins vegar mál sem ég ætla að ræða við nánar við hæstv. félmrh. þegar hún birtist hér í þessari virðulegu deild. Ég sé að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur brugðið sér hingað inn í Ed. og er það vel. Það er ég sem á sök á því og tilefnið er það að í ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar er gert ráð fyrir því að hækka lyf og læknisþjónustu um 30 millj. kr. Og ég vil spyrja hæstv. heilbr.- og trmrh. að því hvort hann ætli að hækka lyf umfram þau 100% sem hann samþykkti í desember og læknisþjónustu umfram þau 100% sem hann samþykkti í desember, og krækja sér þannig í 30 millj. kr. þannig að sjúklingar geti tekið þátt í því að bjarga þeim vanda sjávarútvegsins sem er auðvitað undirstaða þeirra ráðstafana sem hér eru uppi. Það er matarholan, það eru breiðu bökin, eða hvað, sem hæstv. ráðherrar finna í þessum efnum. Ég er fyrir mitt leyti algjörlega sannfærður um það að hæstv. heilbr.- og trmrh. hefur ekki áttað sig á því hvað menn voru þarna að gera. Ég er sannfærður um það fyrir mitt leyti að hann veit og gerir sér nú grein fyrir því eftir að hafa lesið þetta í heild að hér sé um mistök að ræða og hlýtur þess vegna að leggjast í lið með okkur hinum og víking við að koma þessu í burtu úr þeim textum sem hér eru. Sum mál eru þannig að það er stundum hægt að fá jafnvel harðsvíruðustu stjórnarliða til að taka við sér. Ég flokka hæstv. heilbr.- og trmrh. ekki í þann flokk þannig að ég verð að gera mér vonir um það að hann hlýði á þá beiðni sem hér er komin fram vegna þess að fyrir utan það að hann ætlar að hækka lyf og læknisþjónustu um 30% samkvæmt þessu, þá á að skera niður framlög til K-byggingar Landspítalans um 20 millj. kr. Engar upplýsingar liggja fyrir um það hvaða áhrif það hefur á framkvæmdir á Landspítalalóðinni varðandi þróun og uppbyggingu á ríkisspítalasvæðinu og væri fróðlegt að fá upplýsingar um það. En ég skora á hæstv. heilbr.- og trmrh. að svara því: Samþykkti hann það að lyf og læknisþjónusta yrðu hækkuð til að standa undir þessum hallærisráðstöfunum sem ríkisstjórnin er hér að gera tillögu um eftir eitthvert mesta hagvaxtarskeið sem þjóðin hefur lifað? Síðasti kafli þessa frv., þessara tillagna eða þessarar yfirlýsingar, fjallar um vexti. Fyrstu tveir þættirnir byggjast á því að ríkisstjórnin hefur beitt 11. gr. seðlabankalaganna. Hér segir í þriðja lagi: "Í kjölfar efnahagsaðgerðanna verða raunvextir á spariskírteinum ríkissjóðs lækkaðir." Ég vil fá að vita hvernig og spyr hæstv. fjmrh. að því. Síðan er hér um að ræða það sem ég flokka undir "sjálfsagða hluti" í þessum pappírum: "Seðlabankinn mun beina því til innlánsstofnana að þær reikni dráttarvexti sem dagvexti" o.s.frv. Og svo stendur hér í síðasta lagi: "Lagt verður fram frv. um starfsemi fjármálastofnana annarra en innlánsstofnana." Þetta er búið að segja hundrað sinnum út um allan bæ og engin frétt og ekkert merkilegt við þetta. En eitthvað varð auðvitað að vera í þessu plaggi úr því að mennirnir fóru að gefa út einhverja yfirlýsingu, jafnvel þó þeir væru búnir að segja það margoft áður. Niðurstaðan af þessu er sú að mér sýnist að sjávarútvegurinn fái í gegnum breyttar reglur varðandi söluskatt 587 millj. Iðnaður og sjávarútvegur fá samtals vegna lækkaðs launaskatts 200 millj. Í starfsmenntunarsjóð fara 35 millj. kr. Samtals sýnist mér að hér sé um að ræða útgjaldaauka fyrir ríkið upp á 822 millj. kr. Á móti því kemur niðurskurður upp á 300 millj. kr., tekjuskattur fyrirtækja er hækkaður um 130 millj. kr., gjald á erlendar lántökur er hækkað um 160 millj. kr. og síðan er lagður sérstakur skattur á sveitarfélögin upp á 267 millj. kr., þannig að heildartekjuöflunin í dæminu er upp á 857 millj. kr. en útgjaldahliðin er upp á 822 millj. kr. Mismunurinn er 35 millj. kr. og það væri vel þegið, a.m.k. af minni hálfu þó að fátt annað breyttist í þessu, að þessi sérstaki meðalaskattur hæstv. heilbrrh. yrði strikaður út úr dæminu. Ég ætla síðan, herra forseti, að víkja hér að einu atriði varðandi launaskattinn og vænti ég þess að hæstv. fjmrh. heyri mál mitt og hæstv. landbrh. sé ekki langt undan. Ég sé ekki betur en að með þessu frv. sé verið að leggja söluskatt, 3,5% söluskatt á fiskeldi. Ég sé ekki betur en að þegar allir 1%þættirnir eru strikaðir út, þá sé þar með verið að segja: Allir aðrir þættir eiga að borga 3,5%. Og ég vil inna hæstv. fjmrh. eftir því, og vona að hann heyri mál mitt, hvort það séu ekki örugglega mistök að setja málin þannig upp, eins og hér er gert, að fiskeldið fái á sig 3,5% launaskatt vegna þess að fiskeldið var í gamla 1%-flokknum. 1%-flokkurinn er felldur út, þá er bara eftir 3,5% launaskattur og þá hlýtur það að lenda á fiskeldinu. Ég er sannfærður um að þetta séu einhver mistök. Ég sé að hæstv. landbrh. er þarna líka þannig að ég held að það hljóti að vera að við getum sameinast um að breyta þessu. Ég vil spyrja hvort hæstv. félmrh. sé ekki á leiðinni hingað. 

Það mun verða athugað hvort hæstv. félmrh. er til staðar.

Ég hinkra þá augnablik. 

Hæstv. félmrh. mun vera bundinn í hv. Nd. þar sem einn hv. þm. er þar í ræðustóli og á erindi við hæstv. ráðherra á sama hátt og hv. 7. þm. Reykv. biður um að fá hæstv. ráðherra hingað, svo ég vildi spyrja hvort hv. þm. gæti ekki haldið máli sínu áfram og geymt það sem hann á ósagt við hæstv. félmrh. þar til hann kemur í salinn?

- Ég þakka hæstv. forseta fyrir þessa ábendingu. Þannig er að ég ætlaði ekki að fara að tefja þetta mál með einhverjum löngum ræðuhöldum og hef lokið þeim meginatriðum sem ég ætlaði að fara yfir varðandi þetta frv. annað en það sem lýtur að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og húsnæðiskerfinu og er í nokkrum vanda staddur vegna þess að ef ég slít ræðu minni nú þá á ég ekki tök á því að koma hér aftur til að leggja spurningar fyrir hæstv. ráðherra og síðan að svara henni þar sem aðeins er leyfilegt að tala tvisvar við þessa umræðu. Málið er því nokkuð vandasamt. Fyrir því munu engin fordæmi að þm. hafi gert hlé á ræðu sinni, umræðan hafi haldið áfram eftir sem áður og hann hafi þá geymt helminginn af ræðu sinni þar til síðar. Ég er reiðubúinn til að brjóta upp á þeirri nýlundu en ég hygg að hæstv. forseti sé ekki jafnnýjungagjarn og hæstv. aðalforseti. Þess vegna hyggst ég varpa nokkrum orðum að hæstv. fjmrh. og formanni Alþfl. út af þessum málum og ræða þá við hæstv. félmrh. síðar. En þetta frv. sem hér liggur fyrir heyrir í raun og veru undir mörg ráðuneyti. Það heyrir undir fjmrn. að langstærstum hluta, en það snertir líka heilbrrn., það snertir landbrn., það snertir viðskrn. eða þær ráðstafanir sem hér er verið að gera, það snertir sjútvrn., það snertir iðnrn. og það snertir félmrn. Hér er því um að ræða mál sem í þingsögunni gengur oft undir nafninu bandormur, það eru margs konar lög út og suður sem verið er að breyta, og þegar það er þá er venjan sú að forsrh. flytji mál. Venjan er sú að forsrh. flytji mál. Hins vegar er það samkomulagsatriði milli ráðherra hver flytur mál ef forsrh. gerir það ekki, en ég hygg að það algengasta sé að hæstv. forsrh. mæli fyrir máli af þessu tagi.

Fyrir hv. ræðumann þá eru þetta lagaatriði sem heyra undir fjmrn. þó þau snerti ýmis önnur eins og fjárlög. Ég bendi hv. þm. á að þó að fjárlög snerti öll ráðuneytin, þá er það fjmrh. sem mælir fyrir þeim en ekki forsrh.

Það er út af fyrir sig alveg rétt að hér er um það að ræða, en auk þess er það venja, hæstv. ráðherra, við umræður um fjárlög að einstakir ráðherrar eru kvaddir til til þess að svara fyrir sína málaflokka, þannig að það er út af fyrir sig eðlilegur hlutur að þeir séu kallaðir hér til. Ég vona að ráðherranum finnist það ekki leiðinlegt, finnist það heldur skemmtilegt, að þeir séu kallaðir til, fái að vinna fyrir kaupinu sínu smástund með því að vera hér í deildinni því að í Nd. er mál sem þeim kemur ekkert við, kaupleigufrv., og hæstv. félmrh. sér um það. En hún hefur enn þá með þann málaflokk að gera þó það sé að öðru leyti búið að taka af henni húsnæðismálin að mér sýnist. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. sé ekki fjarri. Hann flytur hér frv. þar sem byggt er á þeirri forsendu að taka í raun og veru húsnæðismálin af hæstv. félmrh. Það er gert ráð fyrir því að skera niður framlög til Byggingarsjóðs ríkisins um 100 millj. kr. og Byggingarsjóðs verkamanna líka. Og hæstv. félmrh. segist vera á móti þessu. Hún segist vera á móti þessu en samt flytur fjmrh. frv. á þessum forsendum. Með þessu er auðvitað hæstv. fjmrh. að taka að sér húsnæðis- og félagsmálaráðuneytið að þessu leyti og reka hæstv. félmrh., segja henni að taka pokann sinn. Því það er auðvitað ekki hægt fyrir einstaka ráðherra að leika þann leik að segja: Heyrðu, ég er á móti helmingnum af frv. og ég bara bóka mótmæli og svo er ég farin heim. Annaðhvort eru menn í ríkisstjórn eða ekki og það á við hvern sem er. Síðan kemur hér tillagan um breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Það ætlar ríkisstjórnin að éta ofan í sig í bili. Það á hins vegar að veita 130 millj. kr. til þessara verkefna á árinu 1988 en ríkisstjórnin ætlar svo að græða á því 267 millj, kr. með því að skerða Jöfnunarsjóðinn extra um 267 millj. kr. Er hæstv. félmrh. kannski á móti þessu líka? Er verið að vaða yfir hæstv. félmrh. í þessu máli líka? Styður hæstv. félmrh. þetta eða ekki? Það er alveg óhjákvæmilegt að það komi fram upplýsingar um það. Síðan kemur hér hæstv. fjmrh. og rekur húsnæðismálin og segir: Það er búið að setja húsnæðismálin í nefnd hinna vísustu manna. Og það var nefndur einn vís maður úr þeim hópi, fyrrv. formaður Alþfl., Kjartan Jóhannsson. Hverjir aðrir eru hinir vísu menn sem eiga að taka við stjórn húsnæðismála af hæstv. félmrh. núna næstu mánuðina þegar kerfið er að hrynja? Kerfi sem hún sagði á síðasta kjörtímabili að væri ekki nokkur vandi að leysa, ekki nokkur vandi að laga. Það væri bara aumingjadómur þeirra sem höfðu haft með þetta mál að gera á árunum á undan að þeir skyldu ekki vera búnir fyrir löngu að leysa þessi húsnæðismál. Og þegar Alþfl. væri kominn í húsnæðismálaráðuneytið þá væri þetta allt saman leyst á einni nóttu. Niðurstaðan er svo sú að það er flutt frv. um kaupleiguíbúðir. Það mál er skorið niður um 100 millj. kr. Það er skipuð nefnd í málið og félmrh. segist vera á móti ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Það er auðvitað alveg augljóst mál að Alþfl. hefur ákveðið að taka húsnæðismálin af henni, hæstv. félmrh. Framkoman við hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur í þessu máli, sem á góðan stuðning þm. úr öllum flokkum sem hafa séð hana glíma við flokksbræður sína á undanförnum mánuðum, framkoman við hana er auðvitað alveg yfirgengileg. Þessar árásir, sem birtist núna þegar hæstv. ráðherra reynir að segja sig frá málinu, en samt flytur fjmrh. það og formaður Alþfl., er auðvitað alveg fráleit meðferð og fráleitt að nokkur ráðherra skuli láta bjóða sér það. Því að auðvitað gat hæstv. félmrh. sagt: Þetta verður ekki flutt. Auðvitað gat hún það. Auðvitað hefur hún ráðherramyndugleika og vald til að segja: Þetta verður ekki svona. Hún ræður því. En þrátt fyrir mótmæli hennar er frv. prentað og keyrt hér inn í þingið og talað um málið eins og þetta sé ekki nokkur vandi og hinir "vísustu" menn hafi í raun og veru tekið við þessu máli af hæstv. félmrh. Ég vil fara fram á það við hæstv. fjmrh. að hann svari þessum hlutum varðandi húsnæðismálin, hvað það á að þýða að taka húsnæðismálin af Jóhönnu Sigurðardóttur eins og verið er að gera. Og ég vil líka inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann telur rök mæla með því að skera niður Jöfnunarsjóð sveitarfélaga um 267 millj. kr. en á síðasta kjörtímabili greiddi Alþfl. alltaf atkvæði gegn þeim niðurskurði. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.



Hæstv. forseti. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir því frv. sem hér er til umræðu. Mig langaði til að segja nokkur orð um örfáa þætti þessa frv. og um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur nú gripið til. Með þessum aðgerðum er tekið á tveimur mjög brýnum vandamálum, sem reyndar eru samofin, annars vegar rekstrarvanda útflutningsgreinanna og hins vegar því jafnvægisleysi í þjóðarbúskapnum sem lýsir sér í mikilli þenslu. Þessar aðgerðir fela m.a. í sér að skattar eru lækkaðir af útflutningsgreinunum um 800 millj. kr. Annars vegar er hér um að ræða endurgreiðslu söluskatts til fiskveiða og fiskvinnslu og hins vegar niðurfellingu launaskatts frá miðju yfirstandandi ári. Nettóskattalækkun í þessu frv. og með aðgerðum ríkisstjórnarinnar eru 500 millj. kr. því að gert er ráð fyrir að tekjuskattar fyrirtækja breytist og skatthlutfall hækki úr 45% í 48% sem á að gefa ríkissjóði 130 millj. kr. Hins vegar er gert ráð fyrir lántökugjaldi vegna lána sem fyrirtæki taka erlendis og það er tvöfaldað og áætlaðar tekjur ríkisins af því nema 160 millj. kr. Þessi skattastefna, sem birtist í þessum aðgerðum, er eins konar undirbúningur undir virðisaukaskattinn og verður að skoðast í ljósi þess að hér er um að ræða tilfærslu í sköttum fyrirtækja. Horfið er frá að verulegum hluta svokölluðum veltusköttum en í staðinn koma tekjuskattar, en það er sú stefna sem ríkisstjórnin hyggst fylgja í þeim málum. Þá er einnig dregið úr þenslunni með þeim aðgerðum sem birtast í frv. Það gerist annars vegar með niðurskurði ríkisútgjalda að upphæð 300 millj. kr. og hins vegar með því að falla frá erlendum lántökum ýmissa aðila, aðallega fjárfestingarlánasjóða og Landsvirkjunar, en það nemur 300 millj. kr. Með þessum samdrætti í opinberum rekstri, ríkisrekstrinum, er verið að skapa skilyrði til þess að ríkisvaldið geti rætt við sveitarstjórnir um samdrátt framkvæmda á þeirra vegum, en eins og kemur fram í þessu frv. sem hér er til umræðu er jafnframt horfið frá þeim fyrirhuguðu aðgerðum að breyta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, enda reyndist ekki samkomulag hjá stjórnarflokkunum um það mál. Eins og greinilega kom fram hjá hæstv. fjmrh. hlýtur það ævinlega að vera ákaflega erfitt fyrir þá sem fara með stjórn efnahagsmálanna í þessu þjóðfélagi sem og öðrum þegar aðlaga þarf efnahags- og atvinnulíf þjóðarinnar að breyttum og lakari skilyrðum. Þetta hefur þurft að gera áður, en undantekningarlaust hefur það gerst með þeim hætti að verðbólgan hefur farið á flugstig og er þá hægt að minnast áranna 1982 og 1983 svo ég rifji upp ártöl sem hv. síðasti ræðumaður hlýtur að muna og þekkja, því að þá sat hann sjálfur í ríkisstjórn hér á landi, en á síðasta tímabili þeirrar ríkisstjórnar fór verðbólgan vel yfir 100% þegar mælingar voru gerðar á síðasta þriggja mánaða tímabilinu. Sú ríkisstjórn sem hv. síðasti ræðumaður átti aðild að þurfti enn fremur að grípa til ýmissa aðgerða sem snertu launakjörin í landinu. Auðvitað var það ekki gert af illgirni þegar hv. 7. þm. Reykv., sem sat í þeirri stjórn, greip a.m.k. 13 ef ekki 14 sinnum til þess að nota lög, á grundvelli stjfrv., til þess að skerða laun launamanna í landinu. Þetta þarf að rifja upp fyrir hv. síðasta ræðumanni því að hann virðist hafa gleymt því hvernig þá var staðið að málum. Það sem ég er að segja með þessum orðum er að annars vegar er hægt að grípa til aðgerða á borð við þær sem hér er gert eða að gefast upp og nota verðbólguna til þess að skerða launin. En eins og ég hélt satt að segja að hv. síðasti ræðumaður vissi betur en flestir aðrir þá er verðbólgan versti óvinur þeirra sem minnst bera úr býtum og verst eru settir í þjóðfélaginu. Það er kannski ekki úr vegi enn einu sinni að rifja það upp fyrir hv. síðasta ræðumanni að þegar hann sat í ríkisstjórn og ákvað með tveggja mánaða fyrirvara um áramótin 1980–1981 að skerða laun frá og með 1. mars 1981 með brbl., þá var einn aðalrökstuðningurinn þessi: Með því að skerða laun um 7% og hætta þannig við að greiða út verðbætur á laun, þá græddi launafólkið 2% vegna þess - og það er best að ég lesi þetta orðrétt úr blaði hv. ræðumanns, Þjóðviljanum. Þetta er leiðari blaðsins frá 6. jan. 1981 og ber yfirskriftina "Slétt skipti - góð skipti", en það var heiti sem kom fram í áramótagrein hv. síðasta ræðumanns þegar hann var ráðherra í þessari ríkisstjórn og sá sem hefur eftir honum í þessum leiðara segir: "Hvernig á að tryggja kaupmáttinn á árinu 1981?"  M.ö.o.: Það á að ganga á kjarasamninga. Það má beita lögum þegar stjórnarherranum finnst að það sé hægt að tryggja kjörin betur með öðrum hætti. Þetta hef ég rifjað upp, hæstv. forseti, til þess að benda á þann tvískinnung sem kemur fram í máli hv. síðasta ræðumanns þegar hann nú ræðst á ríkisstjórnina fyrir það að beita aðgerðum sem byggjast samt sem áður á frjálsum kjarasamningum og ganga út á það að ná niður verðbólgunni einmitt, eins og stóð í Þjóðviljanum 6. jan. 1981, til þess að tryggja betur kaupmátt launa. Þetta vil ég, hæstv. forseti, að komi hér fram því að þetta setur ræðu hv. þm. kannski í nýtt ljós. Og það er athyglisvert, hæstv. forseti, að þessi hv. ræðumaður, sem gerði kröfu til þess að hér sæti öll ríkisstjórnin og hlýddi á mál hans, hefur nú horfið úr þingsölum og finnst ekki taka því að hlýða á þau svör sem hann hefur þó beðið um. Ég er ekki að óska eftir nærveru hans hér. Ég held nefnilega að það skipti ekki nokkru máli hvort talað er við hann eða ekki. Það kemst ekkert meira inn í hausinn á honum en þegar er komið og hann heldur áfram með sínar röngu fullyrðingar hversu oft sem reynt er að renna ofan í kokið á honum sannleika í þessu máli sem og öðrum. Það er alveg hárrétt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að kaupmáttur mun dragast saman á yfirstandandi ári og það er gert ráð fyrir því að kaupmáttur verði 3–4% minni á þessu ári en á síðasta ári. En þetta verður að skoða með tilliti til þess að á undanförnum tveimur árum hefur kaupmátturinn vaxið um 28–30% og það er talsvert meira en þjóðartekjurnar hafa vaxið eins og kom greinilega fram í ræðu hæstv. fjmrh. Og það er alveg ljóst að slík þróun á milli kaupmáttar launanna og þjóðarteknanna, þetta hlutfall getur ekki gengið um langan aldur. Hv. síðasti ræðumaður, sem kýs að hlusta ekki á þau svör sem hann bað um, minntist á vexti og spurðist fyrir um þann kafla í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem fjallar um vexti. Ég vil benda á að þegar áhrifin koma fram af þeim aðgerðum, sem hér er verið að efna til með því frv. sem hér er til umræðu, er tímabært að endurskoða raunvexti á spariskírteinum ríkissjóðs og slíkt hlýtur að hafa áhrif á raunvaxtastigið í landinu. Þannig ber að skilja þennan kafla í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forseti. Það er full ástæða til þess að viðurkenna að viðskiptahallinn er of mikill. Í raun veit enginn nákvæmlega hve mikill hann verður á þessu ári. Í vinnuskjali Þjóðhagsstofnunar kemur fram að þar er talið að viðskiptahallinn muni verða liðlega 10 milljarðar á þessu ári, en sú spá er talin allsvartsýn. Aðrir, sem um þetta mál hafa fjallað, telja að viðskiptahallinn verði heldur minni. Það ber að viðurkenna að þessi staða er ekki góð og jafnframt að með þessu eru gerðar talsverðar kröfur til útflutningsfyrirtækjanna um það að þau standi sig betur en þau hafa gert. Það verði hagrætt í fyrirtækjunum og þau endurskipulögð fjárhagslega. En þá má spyrja: Hvers vegna var ekki efnt til meiri gengisfellingar? - Ég fagna því að hv. síðasti ræðumaður kemur hér í salinn og telur ástæðu til þess, kannski fyrir kurteisis sakir eða einhverjar aðrar, að hlýða a.m.k. á tíunda hluta þeirrar ræðu sem hér er flutt, en hann hefur sem kunnugt er, hæstv. forseti, gert kröfu til þess að a.m.k. hálf ríkisstjórnin hlýði á hans mál en bregður sér svo strax úr þingsal er hann hefur lokið sér af.

Má ég fara í tvær mínútur, hæstv. ráðherra?

Ég gef hv. þm. leyfi til þess að gera nákvæmlega það sem lund hans liggur til.

Vér kvökum og þökkum.

Það er ekkert að þakka, hv. þm. - Ástæðan fyrir því að ekki var efnt til meiri gengisfellingar var ósköp einfaldlega sú að það var mat ríkisstjórnarinnar að sú gengisfelling hefði hreyft við ýmsum stærðum í þjóðfélaginu með þeim hætti að um kollsteypu gæti orðið að ræða. Við vonumst vissulega til þess að ekki þurfi að koma til hækkunar á fiskverði í kjölfar þessara ráðstafana, en við vitum að ef um meiri gengisfellingu hefði verið að ræða hefði orðið talsverð hætta á því að fiskverð hefði hækkað og þar af leiðandi rekstrarafkoma frystihúsanna orðið lakari. Það aftur kallað á ný gengislækkunartilefni og síðan koll af kolli. Þá hringekju þekkjum við öll. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég hafði hugsað mér að eiga hér orðastað við hv. síðasta ræðumann, en hann kýs að fara í felur, en er nú kominn hér í salinn. Ég vil aðeins beina því til hans - ég ætla ekki að endurtaka það sem ég hef sagt um hans ræðu hér áður, hann kaus að fara hér úr þingsal þegar ég byrjaði að lesa úr hans eigin verkum og telur það erfitt fyrir sig að þurfa að hlýða á þann boðskap sem hann boðaði þegar hann sat í ríkisstjórn á sínum tíma.

Var það ekki 6. jan. 1981?

Það var 6. jan. 1981.

Já, ég man þetta alveg.

Það er gott að minni hv. þm. er ekki farið að bresta né kölkun komin fram.

Þetta var leiðari eftir Kjartan, var það ekki rétt?

Þetta var leiðari sem Kjartan, þáv. ritstjóri Þjóðviljans, skrifaði eftir áramótaræðu fyrrv. formanns Alþb.

Þú meinar áramótagrein?

Það var áramótagrein, já. Það er gott að fá viðurkenningu á því að rétt er farið með allt sem ég hef sagt fyrr í minni ræðu um þetta atriði. Það sem skiptir máli, hæstv. forseti, er að með þessum ráðstöfunum er gerð tilraun til þess að komast út úr þeim vanda sem við er að etja án þess að magna verðbólguna í landinu. Auðvitað getur menn greint á um leiðir, en ríkisstjórnin hefur komið sér saman um þessar ráðstafanir og sá málflutningur sem uppi var hafður af hv. síðasta ræðumanni er ekki beysinn þegar hann annars vegar segir: Það er ekki nóg að gert, það verður að fella gengið síðar á bessu ári, og hins vegar, þegar fjallað er síðan um þær aðgerðir sem grípa á til, er sagt: Það má ekki gera svona mikið, það bitnar á einhverjum, það bitnar á húsnæðismálunum, það bitnar á vegamálunum, það bitnar á hinum sjúku o.s.frv. Sé þessi málflutningur skoðaður í þessu ljósi stendur auðvitað ekki steinn yfir steini í slíkum málflutningi. Það er athygli vert að hv. síðasti ræðumaður sagði svo: Ég hef orðið var við það að fjármagnskostnaður fyrirtækjanna hefur stórkostlega hækkað, og síðan sagði hann: Ég styð að lántökugjaldið skuli tvöfaldast. Það var eini stuðningurinn. Eina atriðið sem stuðningur kom fram við hjá hv. síðasta ræðumanni var að auka fjármagnskostnaðinn. Ég vil aðeins segja hv. síðasta ræðumanni það að fjármagnskostnaður fyrirtækjanna hlýtur að vaxa þegar taprekstur verður. Á meðan fyrirtæki ganga eðlilega, sérstaklega í útflutningsgreinum sem njóta þess að geta tekið afurðalán, er fjármagnskostnaður alls ekki óeðlilega hár, en auðvitað gerist það að þegar um taprekstur er að ræða og stjórnendur fyrirtækjanna verða að ganga á fund bankastjóra og slá lán til skamms tíma vex fjármagnskostnaðurinn. Þetta hélt ég að hv. síðasti ræðumaður skildi. Á þetta vil ég benda og þykir nokkuð sérkennilegt að á sama tíma og hann kvartar fyrir hönd Sambands ísl. samvinnufélaga um of háan fjármagnskostnað er það eina aðgerðin sem hann lýsti yfir stuðningi við og sagðist mundi greiða atkvæði með og ég er vissulega þakklátur fyrir það. Það er sú aðgerð sem kemur til með að hækka lántökukostnað og þar með fjármagnskostnað þeirra fyrirtækja sem þurfa að taka lán erlendis. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Hæstv. forseti. Það kemur ekki á óvart að þurfa að hefja á nýjan leik þá fjármála- og efnahagsmalaumræðu sem við áttum um hátíðarnar og áramótin á maraþonlöngum fundum þar sem var fjallað um öll þessi mál frá öllum hliðum. Það var alveg ljóst þá þegar að það yrði stutt í að það þyrfti að taka alla þessa umræðu upp á nýjan leik. Á þetta bentum við, þm. stjórnarandstöðunnar. Við færðum sterk og góð rök fyrir því að flestöll frv. ríkisstjórnarinnar sem voru samþykkt um áramótin voru með þeim endemum að það hlaut að þurfa að brjóta allt fjármálakerfið upp aftur. Nú eins og þá er nákvæmlega það sama uppi á teningnum. Það leikur nokkur vafi á því hvort hér sé um stjfrv. að ræða eða einfaldlega þmfrv. hæstv. fjmrh. Í tengslum við skatta- og fjármálafrv. ríkisstjórnarinnar um hátíðarnar heyrðist maldað í móinn af hálfu ýmissa ráðherra og sumir gengu svo langt að lýsa beinlínis yfir andstöðu sinni við veigamikla þætti þessara frumvarpa. Hér hefur nákvæmlega það sama gerst, að hæstv. félmrh. hefur látið bóka mótmæli sín við ýmsa þætti í þessu nýja frv. um ráðstafanir í efnahagsmálum. Það er því spurn: Er þetta frv. hæstv. ríkisstjórnarinnar, stjfrv., eða er þetta einungis þmfrv. hæstv. fjmrh.? Þessi ríkisstjórn hefur ekki náð neinum tökum á efnahagsmálunum frá því að hún kom til valda í júlímánuði á sl. ári. Ef eitthvað hefur málum stórlega hrakað því að það er eins og ævinlega að þegar ljóst er að fram undan eru erfiðleikar í efnahags- og viðskiptamálum hlýtur að þurfa að grípa til einhverra ráðstafana til þess að kippa því í lag. Það er hins vegar alveg ljóst að þetta hefur blessuð ríkisstjórn hæstv. ekki megnað að gera. Þetta sem verið er að gera núna er eitt hálfkákið enn ofan á þær aðgerðir sem fyrst komu síðla sumars 1987, síðan með skatta- og fjármálafrumvörpunum nú um hátíðarnar og svo kemur þessi bandormur sem við erum að ræða hér nú. Ég væri ekki hissa þó að eftir svo sem eins og einn mánuð eða undir þinglok þurfi á nýjan leik að taka til við einhverjar hliðstæðar aðgerðir þegar það hefur komið í ljós að allt er á sömu bókina lært. Efnahagsástandið hefur ekkert lagast. Það hefur væntanlega versnað. Að vísu eru nokkrir þættir þessara ráðstafana sem við þm. Borgarafl. getum tekið undir, enda er um að ræða ábendingar og raunar í sumum tilvikum afstöðu Borgarafl. sem kom fram með því að við andmæltum ýmsu í frumvörpum ríkisstjórnarinnar sem voru til umræðu um áramótin. Auðvitað var ekkert hlustað á það né tekið tillit til þeirra mótmæla okkar, en nú er skyndilega verið að taka upp sumt af því sem við sögðum og breyta þeim frv. sem voru samþykkt um áramótin eins og við lögðum til. Svo að ég taki eitt dæmi er verið að tala um að fella niður launaskatt í sjávarútvegi og í samkeppnisgreinum iðnaðar frá og með 1. júlí 1988. Við lögðumst gegn launaskatti yfirleitt og teljum að það sé aðeins aðferð til þess að flækja skattkerfið sem er orðið nógu slæmt fyrir. Þegar hæstv. fjmrh. er alltaf að tala um þessa einföldun og hvað skattkerfið eigi að vera skilvirkara og réttlátara á maður raunverulega að túlka þau orð hans á þann veg að það eigi að gera skattkerfið miklu flóknara þannig að enginn botni upp né niður í því, fjölga alls kyns sköttum, leggja helst skatt á alla skapaða hluti. Þá fyrst er skattkerfið orðið einfalt og skilvirkt þegar það er orðið nógu andskoti flókið þannig að enginn skilur það. Annars er eitt sem vekur hvað mestan ugg í brjósti allra sem hugsa um þessi mál og það er hinn geigvænlegi viðskiptahalli sem stefnir í á þessu ári. Það var skelfilegt að heyra orð hæstv. forsrh. þegar hann gerði grein fyrir þessum efnahagsaðgerðum og kynnti þá yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem er fskj. með þessu frv. Hann sagði að það stefndi í 13–14 milljarða viðskiptahalla á árinu og með þessum aðgerðum tækist að vísu að ná honum niður í 10 milljarða. Nú segir hæstv. fjmrh., ef ég hef hlustað rétt á, að þetta sé ekki rétt og viðskiptahallinn muni ekki verða mikið meiri en 8–81/2 milljarður kr. Mér þykir það vera nóg samt og spurningin er: Hefur þá nokkuð verið tekið á þessu veigamikla vandamáli sem að mínum dómi skapast einfaldlega af því að hingað flæðir inn til landsins ódýrt erlent skran meðan útflutningur landsmanna á undir högg að sækja vegna rangrar gengisskráningar? Gengisfellingin, 6%, mun breyta litlu um, enda er það alveg ljóst eins og þróun mála hefur verið undanfarið meðan þjónusta innan lands og kostnaður útflutningsgreinanna vex hröðum skrefum - það var talað um að kostnaður útflutningsgreinanna hefði vaxið um u.þ.b. 30% á einu ári meðan fastgengisstefnan hélt útflutningsverðinu nánast föstu - hefur innflutningsverslunin átt sína gósentíð þannig að innflutningur er með því mesta sem við höfum nokkurn tíma upplifað í þessu þjóðfélagi. Bílar og alls kyns varningur streymir inn í landið, enda má segja að slíkur varningur sé nánast á útsöluverði miðað við það sem áður hefur tíðkast í þessu landi. Fastgengisstefnan hefur verið einn meginhornsteinn þessarar ríkisstjórnar og þá er gjarnan talað um að það þýði ekkert að höggva í sama knérunn og áður fyrr, en þá var alltaf byggt á því að þegar útflutningsverslunin taldi að rekstrarskilyrði hennar væru með þeim hætti að nú gengi þetta ekki öllu lengur var gripið til þess ráðs að fella gengið. Hér er ekki um það að ræða heldur einfaldlega það að gengismálin hafa þróast þannig á alheimsmörkuðum. Dollarinn hefur fallið mjög í verði og það hefur fyrst og fremst komið illa við íslenska útflutningsverslun. En mönnum hefur ekki dottið í hug að leiðrétta það á einn eða annan hátt. Það þarf ekkert að tala um gengisfellingu í því sambandi, hæstv. viðskrh. Það væri hins vegar hægt að hugsa sér einfaldlega að leiðrétta vægi dollarans í myntkörfunni þannig að betur yrði hugað að hagsmunum útflutningsverslunarinnar sem mestöll selur afurðir sínar á erlendum mörkuðum í dollurum. Það er talað um að þessar ráðstafanir, sem hér hafa verið kynntar, muni leysa málin að mestu leyti og þess er skemmst að minnast að fyrir nokkru börðu hæstv. ráðherrarnir sér á brjóst hér í sjónvarpinu og töluðu um að nú væri afraksturinn af þeirri breytingu sem orðið hefur á skatta- og fjármálastjórn ríkisstjórnarinnar eða ríkisins farinn að skila árangri. Vextir færu nú lækkandi og verðbólga væri snarlækkandi. En nú er spurt: Hafa vextir eitthvað lækkað? Vextir af lánskjaravísitölulánum eru eftir sem áður 91/2%. Nafnvextir skuldabréfa hafa að vísu lækkað. Það er rétt. En hafa þeir nokkuð lækkað öðruvísi en að aðlagast raunvöxtum sem eru nú 91/2% umfram lánskjaravísitölu? Flestallir sem hafa tekið lán undanfarið hafa orðið að taka lánskjaravísitölulán og þeir verða ekki varir við neina vaxtalækkun. Það kann vel að vera að á pappírunum hafi verið um einhverja vaxtalækkun að ræða, á skuldabréfum. Það kemur einfaldlega fram í því að vextir hafa verið leiðréttir til þess að raunvextir séu þessi 91/2% á lánskjaravísitölulánum. Þannig er raunverulega um algjöra blekkingu að ræða þegar talað er um að vextir hafi lækkað. Þeir hafa ekki lækkað nokkurn skapaðan hlut. Vextir eru í dag 91/2% á lánskjaravísitölulánum og verða það áfram að því er best er vitað. Það hefur ekki verið boðuð nein vaxtalækkun á raunvöxtum lánskjaravísitölulána. Ef eitthvað er verið að boða vaxtahækkun á húsnæðislánum, þannig að þessi umræða um lækkun vaxta virðist vera ein blekking. Þá er það rétt að um síðustu mánaðamót og aftur um þessi mánaðamót hefur framfærsluvísitala, byggingarvísitalan og lánskjaravísitalan hækkað minna en um alllangan tíma að undanförnu. Þetta er ofur eðlilegt. Tollalækkunin hlaut að skila sér og breytingin á vörugjaldi sem út af fyrir sig var mjög jákvæð, enda mæltum við mjög með þeim breytingum á sínum tíma þegar þessi tvö frv. voru til umræðu hér um áramótin. Að vísu bentum við réttilega á að frumvörpin voru barin hér í gegn, þ.e. frv. til breytinga á tollalögum, svo og vörugjaldið sem við út af fyrir sig erum algjörlega mótfallnir sem slíku því að það er enginn vandi að fella vörugjaldið inn í tollana. En látum það vera. Þrátt fyrir allt var um verulega tollalækkun að ræða á ýmsum innfluttum vörum, m.a. byggingarvörum. Það hlaut því að skila sér fyrr eða seinna þó að það léti nú bíða eftir sér eins og öllum er kunnugt. En ég er ekki viss um að þetta endist mikið lengur en þessi tvö mánaðamót. Ég er ansi hræddur um að framfærsluvísitalan og byggingarvísitalan fari á fullt skrið aftur þannig að það er ekki víst þeir verði eins bólgnir hæstv. ráðherrarnir um þarnæstu mánaðamót. Eitt af því sem lögð er höfuðáhersla á í þessum ráðstöfunum er breyting á lántökugjaldi vegna erlendra lána. Það er einn annar hornsteinn ríkisstjórnarinnar, þ.e. að reyna að draga úr erlendum lántökum sem framast er unnt. Það er út af fyrir sig gott markmið í sjálfu sér og ekki skal ég mæla gegn því. Það er hins vegar ekki sama hver tekur erlendu lánin að minni hyggju. Sá aðilinn sem ætti aldrei að taka erlend lán er ríkisstjórnin sjálf og opinberir aðilar. Þeir eiga að nota þær tekjur sem þeir afla til framkvæmda og ekkert annað. Hins vegar tel ég að það sé ekkert eðlilegt að vera að amast við því að atvinnufyrirtæki taki erlend lán til fjárfestinga til þess að skapa ný atvinnutækifæri og til þess að styrkja útflutningsgreinarnar. Ég tel að aðgangur slíkra aðila eigi að vera tiltölulega frjáls að erlendu lánsfjármagni og kynni það að verða til þess að lækka hér vexti því að raunvextir á Íslandi eru langtum hærri en gerist í nágrannalöndunum. Ég hygg að flestir mundu vilja, ef þeir ættu þess kost, fá að taka erlend lán á miklu lægri raunvöxtum beint án þess að ríkisvaldið væri nokkuð að skipta sér mikið af því. En ég vil ítreka það og undirstrika að ef á að takmarka erlendar lántökur er það fyrst og fremst ríkið og hinir opinberu aðilar sem eiga að minnka erlendar lántökur sínar. Það á ekki að amast við því þó að atvinnufyrirtæki taki erlend lán til þess að renna styrkari stoðum undir atvinnulífið og skapa fleiri atvinnutækifæri, þar með styrkja útflutningsgreinarnar. Dýrtíðin er nú komin á fullt í þessu landi. Ég held að flestir launþegar geti verið sammála um það að það hefur aldrei verið dýrara að lifa á Íslandi en einmitt þessar vikurnar. Fólk, sem ég hef talað við, og það á jafnt við um lágtekjufólk og fólk með allgóð laun, lýkur upp einum rómi um það að það minnist þess ekki um áraraðir að það hafi verið jafnerfitt og dýrt að lifa á Íslandi eins og þessa mánuðina og vikurnar. Fólki blöskrar hreint og beint. Til gamans má taka að tryggingagjöld sem vísitölufjölskyldan þarf að inna af hendi á hverjum mánuði vegna venjulegra trygginga af þeim bifreiðum sem hún á og, rekur slaga hátt upp í mánaðartekjur hennar. Ég minni á það að það var einn liður í kjarasamningum 1986 að allir áttu að kaupa sér bíla, öðruvísi gátu þeir ekki fengið þær kjarabætur sem þeir samningar báru með sér svo að það er ekkert hægt að amast við því þó að fólk eigi núna fleiri bíla en á undanförnum árum. En af þessum bílum þarf að borga tryggingar og tryggingaútgjöld einnar fjölskyldu slaga hátt upp í þær mánaðartekjur sem fjölskyldan hefur til að lifa fyrir þannig að hún á ekkert eftir þegar hún er búin að borga tryggingagjöldin. Mig langar rétt til þess að vekja athygli á einu sem hefur því miður lítið komið til umræðu eftir að hæstv. félmrh. hætti að sinna þeim málaflokki eftir að hún komst í ráðherrastól, en það er kostnaður við tannlækningar. Ef láglaunamaður, og jafnvel þótt um sé að ræða aðila með sæmilega góðar tekjur, verður fyrir því að þurfa að fara í viðamiklar tannviðgerðir er fjárhagur hans þar með kominn í rúst. Hann hefur raunverulega ekki efni á því að láta gera við tennurnar í sér lengur því að það kostar tvenn, þrenn mánaðarlaun að fara í slíka aðgerð. Fólk býr því við mikið óöryggi og í flestum fjölskyldum er núna fyrst og fremst rætt um það hvernig á að láta enda ná saman. Ég endurtek og ítreka það að ég minnist þess ekki að hafa heyrt jafnmarga kvarta yfir því að launin hrökkvi hvergi nærri fyrir brýnustu nauðsynjum þessa mánuðina. Það er höfuðárangur þeirrar ríkisstjórnar sem kom til valda hér 8. júlí 1987 að eftir rúmlega hálfs árs valdatímabil er svo í pottinn búið að fólk hefur aldrei átt erfiðara með að lifa í þessu landi. Í þessu ljósi verður að skoða þá kjarasamninga sem voru gerðir í síðustu viku og reyndar þá kjarasamninga sem voru gerðir á Vestfjörðum, sem frægt er orðið, í byrjun febrúar. Mikið var um það rætt að þar virtust tengsl hæstv. ráðherra Alþfl. í ríkisstjórninni vera mjög áberandi og menn vörpuðu þeim spurningum fram hvort þessar niðurstöður væru samkvæmt pöntunum hæstv. ráðherranna. Það er hins vegar alveg ljóst að þær litlu launahækkanir sem samið var um í þessum kjarasamningum, bæði í Vestfjarðasamningunum og í nýgerðum kjarasamningum, sem var verið að samþykkja í gær í stærsta verkalýðsfélagi landsins, Dagsbrún, með naumum mun að vísu, skila nákvæmlega engu því að með þeim ráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur nú gripið til í kjölfarið á þessum kjarasamningum er búið að taka nákvæmlega allt aftur sem ávannst. Ef eitthvað, þá er búið að taka ívið meira. Ég leyfi mér að fullyrða að það verkafólk sem var verið að semja um kaup og kjör fyrir núna fyrir helgina var mun betur sett fyrir mánuði en það er nú eftir að hafa fengið þá launahækkun sem um var samið og fá síðan ofan í þær ráðstafanir ríkisstjórnarinnar. Ég held að þessu fólki hafi verið mun betur borgið án nokkurra samninga og án þessara ráðstafana. Því held ég að það hljóti að verða mjög ákveðin og hávær krafa, sem við þurfum að taka afstöðu til á næstunni, hvort það verði ekki að grípa til sérstakra aðgerða til að hækka lægstu laun lágtekjufólksins í landinu. Ég bið hæstv. ríkisstjórn að kynna sér vel tillögur Borgarafl. í þeim efnum. Í gær var mælt fyrir þáltill. um sérstakar launabætur til handa lágtekjufólkinu í Sþ. sem þm. Borgarafl. flytja. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að kynna sér þessa till. vel og athuga hvort ekki sé hægt að notfæra sér þessa hugmynd til að rétta við hag þeirra sem verst eru settir í þjóðfélaginu. Það er alveg ljóst að samkvæmt framfærsluvísitölunni þarf vísitölufjölskyldan rúmlega 115–120 þús. kr. til þess að lifa á hverjum mánuði, en það er ekki víst að hún hafi nema um 80 þús. kr. til þess. Ég veit ekki hvernig fólk ætlar að fara að á næstunni. Það er talað um að það hafi orðið miklar launahækkanir á síðasta ári og víst er rétt að sumir hópar hafa náð umtalsverðum launahækkunum. Það hefur verið mikið launaskrið hjá vissum hópum og kaupmáttur jókst að meðaltali hjá mönnum, að því er talið er um 17%. Þetta er allt saman rétt, en ég er hræddur um að þetta meðaltal kunni að verða með þeim hætti þegar það er greint niður á hina ýmsu hópa að í raun hafi gerst það að launamisréttið hefur aukist hröðum skrefum í landinu. Ég held að við Íslendingar höfum öll árin eftir stríð getað stært okkur af því að hér væri um minna launamisrétti að ræða í þjóðfélaginu en í flestum öðrum löndum Vestur-Evrópu. Við gátum verið stoltir yfir því að hér var ekki sá hrikalegi launamismunur sem þekkist víða í hinum háþróuðu iðnríkjum Vestur-Evrópu þar sem forstjórar hafa margföld laun verkafólks. Það má margfalda með fleiri tugum laun þeirra miðað við það sem lágtekjufólkið hefur. Þannig var þetta allar götur fram til síðustu ára á Íslandi. En á eins og 3–4 árum hefur það gerst að launamismunur hefur vaxið hröðum skrefum á Íslandi og nálgast nú það sem mest gerist í nágrannalöndunum þannig að hér er orðinn gífurlegur launamunur á milli þeirra hæst launuðu og þeirra tekjulægstu. Hér hefur orðið breyting til hins verra. Það er ekki hægt að ásaka einn eða neinn fyrir þessa þróun nema menn hefðu hugsanlega átt að sjá þetta fyrir og reyna að grípa til aðgerða fyrr. En þetta er mál sem við verðum að ganga í að leysa. Við verðum að komast aftur til fyrra ástands, sem við vorum stoltir yfir, að hér ríkti minna launamisrétti og meiri launajöfnuður en gerist meðal annarra vestrænna þjóða. Undanfarin ár hafa verið einhver bestu ár sem við Íslendingar höfum lifað frá stríðslokum. Það hefur verið mikið góðæri til lands og sjávar. Fiskafli hefur verið mikill og verð á fiski og fiskafurðum hefur verið mjög hátt á erlendum mörkuðum. Í raun og veru er ekkert sem bendir til þess að þetta ástand breytist mjög mikið. Þó svo að það sé rétt að gert er ráð fyrir ívið minni botnfiskafla samkvæmt núgildandi fiskveiðistefnu en var á síðasta ári og það er vissulega ótryggt ástand á sumum mörkuðum held ég að þegar á heildina er litið sé ekki um svo ýkjamikla breytingu að ræða. Góðærið hvað varðar ytri skilyrði er því enn þá fyrir hendi. Það sem er að er að sú ofstjórn sem hér er á efnahagsmálum er að fara með allt til verri vegar. Þannig bendir allt til þess að ef það væri haldið vel á málum gætum við lifað hér ágætu lífi og við ættum að geta haldið uppi háum launum og góðri lífsafkomu allra sem þetta land byggja ef við byggjum ekki við þá óstjórn sem hefur ríkt í langan tíma. Eitt af því sem ég held að við ættum að athuga gaumgæfilega á næstunni, og mér er sama hvort hæstv. ríkisstjórnin gerir það eða hvort við hjálpum henni til þess, er að fara aftur ofan í saumana á öllu tekjuöflunarkerfi ríkisins. Mér óar við því sem er fram undan. Það er verið að innleiða hér flókin skattakerfi, sem eru tekin að láni frá tugmilljónaþjóðfélögum, sem ekkert erindi eiga í þetta fámenna þjóðfélag norður í Dumbshafi. Það er boðað að á næstunni verði lagt fram frv. til l. um virðisaukaskatt. Ég hef haldið nokkrar ræður um virðisaukaskatt hér í þinginu og mun væntanlega halda því áfram. Það er dæmigert fyrir skattkerfi sem á ekkert erindi til Íslands. En ég veit að það verður barið hér í gegn eins og annað, enda er það að verða svo að fólk stynur undan því kerfi sem er búið að hlaða yfir það. Ef fer sem fer endar þetta þannig að almenningur og allir þeim sem koma nálægt rekstri hafa ekkert annað að gera en að fylla út alls konar skýrslur fyrir ríkissjóð og ríkisvaldið og mega síðan hlíta því að ríkið verður með eftirlitssveitir út um allt til að fylgjast með því að fólk hafi fyllt þessar skýrslur út og skilað því sem því ber. Ég veit eiginlega ekki hvers konar þjóðfélagi við stefnum að ef fer sem horfir. Ég vildi vara við þessu og ég vildi kannski nota tækifærið og benda á að hinum eldri og reyndari þm. hættir dálítið til að fjalla um fortíðina. Það er alltaf verið að fjalla um hvað þessi og hinn hv. þm. sagði fyrir mörgum árum. Hverju máli skiptir það? Er það ekki framtíðin sem skiptir öllu máli? Er það ekki okkar verkefni á þingi að reyna að leysa framtíðarverkefnin, reyna að setja skynsamlega löggjöf sem gerir lífvænlegra að búa í þessu landi fyrir fólkið sem hér á heima? Það var minnst á húsnæðismál og mig langar til að fara örfáum orðum um þau hér. Um það er mikill ágreiningur auðheyrilega innan ríkisstjórnarinnar. Hér er skerðing á framlagi í byggingarsjóði ríkisins. Það er ekki sundurgreint. Ég hef ekki náð að lesa þetta svo vel yfir að ég sjái með hvaða hætti það gerist. Það kannski skiptir ekki máli. En framlag til byggingarsjóða ríkisins verður lækkað um 100 millj. Hæstv. fjmrh. taldi að þetta gerði ekki svo mikið til þar sem ráðstöfunarfé lífeyrissjóða mundi vera stórum meira en við hefði verið búist. Það hefur aukist verulega. Það er rétt. En þá vaknar spurningin: Hvað hafa margir lífeyrissjóðir gert bindandi samninga við Húsnæðisstofnun um skuldabréfakaup? Hér kemur aftur að því að okkur sárvantar hæstv. félmrh. í deildina til að spyrja hana um ýmis atriði varðandi húsnæðismálin, en eins og hefur komið fram áður er hæstv. félmrh. upptekinn í hinni deildinni og verð ég því að beina þessum spurningum til hæstv. fjmrh. í staðinn. Eftir því sem hæstv. ráðherrann sagði er í lagi að minnka framlag til byggingarsjóðanna með því að ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna hefur aukist svo mikið. Það er þá búist við því væntanlega að framlag sem kemur með skuldabréfakaupum lífeyrissjóðanna muni aukast að sama skapi. Þess vegna spyr ég: Hvernig gengur að fá lífeyrissjóðina yfirleitt til að gera samninga við Húsnæðisstofnun um skuldabréfakaupin? Hér um daginn heyrðist manni að lífeyrissjóðirnir væru mjög tregir til þessa. Það er reyndar mjög athyglisvert að hvorki lífeyrissjóður alþingismanna né lífeyrissjóður ráðherra hefur gert bindandi samninga um slík skuldabréfakaup við Húsnæðisstofnun, bara til glöggvunar fyrir hv. þm. í deildinni. Það var mikið brambolt hér fyrir jólin þegar var verið að berja í gegn húsnæðisfrv. hæstv. félmrh. sem varð að fá algjöran forgang hér á undan öllum öðrum málum. Það var nánast sagt að ef þetta frv. yrði ekki samþykkt færu öll húsnæðismálin í hnút. Allt fólkið biði eftir úrlausn og það yrði að samþykkja þetta til þess að hægt væri að byrja að afgreiða þessi lán. Nú samþykktum við þetta frv. og það fékk mjög skjóta meðferð í þinginu, en málin sýnast vera alveg í sama hnútnum eftir sem áður. Ef eitthvað, þá hefur hnúturinn herst. Eftir því sem best er vitað munu nú bíða um 9000–12000 umsóknir úrlausnar hjá Húsnæðisstofnun. Það eina sem þetta ágætisfrv. hæstv. félmrh. hefur leitt af sér er að fólk fær tilkynningu um það bréflega hvort umsóknin hafi verið rétt útfyllt eða ekki, en það fær ekkert frekar að vita um það hvort það fái einhvern tímann lán. Það er síðari tíma mál sem enginn fær neitt frekar að vita um. Það er því ágætt að heyra að húsnæðismálin skuli komin í hendurnar á mjög vísum mönnum og ber síður en svo að lasta að það skuli hafa verið skipuð nefnd vísra manna til að endurskoða húsnæðislögin. Ég vil ráðleggja þeirri nefnd að kynna sér tillögur Borgarafl. í húsnæðismálum og er ekki víst að þeir þyrftu þá að eyða mikilli vinnu í þessa endurskoðun því að sú endurskoðun liggur fyrir. Þeir þurfa ekkert að gera annað en að taka þær tillögur, sem við lögðum fram á þingi fyrir jólin, og fella þær inn í sínar eigin og skal það vera reiðilaust af okkar hálfu þó að þeir leggi þessar tillögur okkar fram sem eigin tillögur með stjfrv. þar um á næsta þingi. Það er oft svo að það er eina leiðin fyrir stjórnarandstöðuna að koma sínum tillögum á framfæri að setja þær fram og fá síðan stjórnarliðana óbeint til að taka þær upp og gera þær að sínum eigin, enda er um að ræða í þessum efnahagsráðstöfunum mörg slík mál þar sem stjórnarandstaðan fær sínar tillögur í gegn að lokum. Þó að allar ábendingar hennar og brtt. hafi verið felldar á sínum tíma birtast þær allt í einu hér sem aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur ákveðið. Að lokum, virðulegi forseti, langar mig til að fara örfáum orðum um verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga. Það mál komst satt að segja aldrei í hv. Ed. Það gufaði upp í hv. Nd. Ég rifja það upp meira kannski til gamans að á fundi sem var haldinn með þingflokksformönnum og fulltrúum ríkisstjórnarinnar með hæstv. forsrh. í broddi fylkingar rétt fyrir jólin, þessi fundur var að mig minnir haldinn laugardagskvöldið 20. des., var stjórnarandstöðunni boðið upp á að ríkisstjórnin skyldi fresta verkaskiptingarfrv. fram yfir áramót, reyndar átti að greiða einhverja hungurlús niður af fiski með, ef stjórnarandstaðan vildi nú halda sér saman og hleypa öllum frv. í gegn fyrir jól með því bara að rétta upp hönd með eða á móti þegar til atkvæðagreiðslu kæmi. Það var mjög hlálegt að daginn eftir upplýstist að þetta hvort tveggja hafði ríkisstjórnin ákveðið að gera hvort sem var. Það er eins og verið sé að bjóða manni eitthvað sem þegar er búið að gefa honum, bjóða honum að versla með hlut sem er búið að ákveða að gefa honum. Það var ekki von að fulltrúar stjórnarandstöðunnar vildu sætta sig við þetta tilboð. En að lokum er málið gert endanlegt með því að öll áform um að ljúka verkaskiptingarfrv. eru úti og eftir skilin í reiðuleysi fjármál sveitarfélaga. Það er mjög athyglisvert að í frv. sem er verið að ræða hér er gert ráð fyrir að framlag ríkisins til sveitarfélaga í gegnum Jöfnunarsjóð verði skert um 260 millj. kr. Hér hefur reikningsmeisturunum eitthvað orðið á í samlagningunni og frádrættinum vegna þess að ég get ómögulega séð annað en að skerðingin sé 380 milljónir. Í fjárlögum, sem voru samþykkt fyrir 1988, var gert ráð fyrir framlagi upp á 123 millj., sem fjárveitingu vegna tilfærslu verkefna til sveitarfélaga. Í þeirri endurskoðun sem hér fer fram er gert ráð fyrir að hækka þessa upphæð um 18 millj., upp í 139 millj. 970 þús. Síðan er sagt að framlag til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði lækkað um 398 millj. Ef maður dregur þá mismuninn frá, þær 18 millj. sem ríkið ætlar að færa til viðbótar til sveitarfélaganna vegna sérstakra verkefna, er eftir sem áður um 380 millj. að ræða sem ríkið tekur af sveitarfélögunum. Það er ekki verið að taka 260 millj. af sveitarfélögunum. Það er verið að taka 380 millj. af sveitarfélögunum. Það kann vel að vera að Reykjavíkurborg þoli þetta. Hún getur þá væntanlega frestað öldurhúsinu sem á að byggja uppi á Öskjuhlíðinni. En hvernig á að fara á litlu stöðunum úti á landi? Hvernig á að fara á stað eins og Tálknafirði, en menn eru þar að berjast við að reyna að klára íþróttamannvirki? Þangað komum við þm. Borgarafl. í sumar sem leið og skoðuðum fallegt íþróttamannvirki sem var langt komið, en það er alveg ljóst að slíkt lítið sveitarfélag úti á landi má ekki við því að framlög í Jöfnunarsjóð verði skert um 380 millj. en ekki 267 millj. eins og er sagt í frv. Virðulegi forseti. Ég held að hér sé um að ræða lognið á undan storminum. Þessar aðgerðir eru að mínu viti ekki nema hálfkák eins og ég sagði áðan þannig að hinar raunverulegu aðgerðir, þegar þær að lokum birtast og sjá dagsins ljós, hugsanlega áður en þingi lýkur, kannski ætlar ríkisstjórnin þó að bíða eftir því að losna við þingheim og geta þá leyst þetta með bráðabirgðalögum, verða þeim mun þungbærari sem það er lengur dregið að gera eitthvað raunhæft í efnahagsmálum. Ríkisstjórnin tók að vísu við ríkissjóði í mikilli óreiðu undir stjórn hæstv. núverandi forsrh. sem fráfarandi fjmrh., en ástandið var þó ekki svo slæmt að það hefði ekki verið hægt að ná strax tökum á efnahagsmálum þjóðarinnar í því góðæri sem við bjuggum við og við enn búum við. Það er eitthvað meira en lítið skrýtið í þessu þjóðfélagi að það er alveg sama hvað vel árar til lands og sjávar, að ævinlega skal þeim sem fara með völdin takast að klúðra málum þannig að eftir situr öll alþýða þessa lands, allur almenningur upp til hópa og býr við lakari lífskjör en hann þyrfti að gera ef landinu væri almennilega stjórnað.



Herra forseti. Mín ætlan er ekki að ræða mikið efnisþátt þess frv. sem hér er til umræðu. Aðalástæðan fyrir því að ég kveð mér hljóðs er sú að menn hafa æðimikið blandað samningamálum inn í þessa umræðu, bæði í gær og í dag, og mér finnst að sumir hverjir hv. þm. tali nokkuð ógætilega um þá hluti og af nokkurri vanþekkingu og á það ekki síst við þann hv. þm. sem var að ljúka máli sínu áðan. Það er afskaplega þægilegt að standa fyrir utan allt, fyrir utan stéttarfélögin og gagnrýna harkalega þá menn sem eru í forustu fyrir þau og eru þó að reyna að hala inn aukin réttindi til handa því fólki sem í félögunum er. Það er léttasti vandinn að standa fyrir utan, á götum og gatnamótum og gagnrýna, þurfa enga ábyrgð að bera. Ég held að það hafi verið hv. þm. Svavar Gestsson, sem er nú kominn algjörlega endurnærður eftir að losna undan oki formannsins í Alþb., endurnærður og sprelllifandi og frískur, sem hóf umræðu, held ég, um jólaföstusamningana, nefndi þá og sagði ef ég man rétt: Það voru góð og jákvæð atriði í þeim samningum. Þetta er rétt. Ég held að þegar menn ræða um samningamálin í heild ættu þeir að skoða hvað hefur gerst áður í þessum efnum. Við skulum aðeins rifja upp framhald af jólaföstusamningunum frá því í desember 1986. Það voru að mörgu leyti tímamótasamningar og hefðu þeir haldist út samningstímabilið hefðum við ekki staðið í þeim sporum sem við stóðum í núna í samningsgerð. Þeir samningar héldu að því er varðaði flesta sem þeir tóku til og þá fyrst og fremst láglaunafólkið. Þeir vöruðu allt fram í mars. Þá breyttist allt. Og hvers vegna? Þá voru samningamálin sett á uppboð rétt fyrir kosningar og það var fyrrverandi hæstv. fjmrh. sem stóð að þeim leik, spretti samningamálunum upp og gjöreyðilagði þann árangur sem náðist í desember að því er varðaði láglaunafólkið. Þá hófst launaskriðið sem staðið hefur síðan. Menn vita vel hverjir hafa þar fengið mest. Þar hafa þeir verst settu setið eftir. Ég held að menn þurfi að skoða í þessu ljósi hvað hefur verið að gerast í samningamálum og hvernig þau hafa þróast. Það er líka vitað að kaupmáttur á síðasta ári er hinn hæsti sem verið hefur um langt árabil. Þá erum við að tala um meðaltöl að sjálfsögðu og þarf ekki að taka það fram. Menn segja núna að það hafi verið gerðir slæmir samningar. Ekki ætla ég að hæla þessum samningi og sjaldan hef ég staðið upp frá samningsborði ánægður. Yfirleitt er það svo að menn telja sig þurfa að ná meiru en menn standa frammi fyrir í lokin. Svo mun vera á fleiri sviðum. Ég hef sagt og segi það hér: Það var aðeins einn aðili sem stóð við sinn þátt í jólaföstusamningunum og það var láglaunafólkið innan Alþýðusambandsins. Bæði vinnuveitendur og ríkisvald sviku. Þegar það gerist trekk í trekk að stjórnvöld bregðast þeim loforðum sem þau gefa þegar þau eiga aðild að samningum er ekkert létt verk að fá fólk til að trúa því að nú haldi það hjá ríkisstjórn. Það kann kannski að verða svo að það sem nú hefur gerst og hvernig það fer sem nú hefur verið samið um muni ekki síst byggjast á því hver töggur verður í hæstv. ríkisstjórn, hvernig hún skilar sínu hlutverki. Það hlýtur að verða að koma í ljós með hvaða hætti það gerist. Það er enn trúað á að við megum eiga von á því að stjórnvöld standi við sinn hlut. Hv. síðasti ræðumaður talaði um Vestfjarðasamningana. Ég hygg að sá hv. þm. hafi engin efni á að kasta rýrð á þá sem stóðu að þeim samningi, hvernig sem menn svo meta hann sem slíkan, það er annað mál. Utanaðkomandi aðilar vita minnst um það sem er að gerast í samningsgerð utan þess svæðis sem þeir eru á. Ég tala nú ekki um þegar þeir taka ekki einu sinni þátt í einu eða neinu sem er í kringum slíka vinnu. Það er ekki annarra að dæma slík vinnubrögð. Það er þess fólks sem við það vinnur og á við það að búa. Menn vilja tala um kratasamninga í þeim efnum. Menn mega nefna það hvaða nöfnum sem þeir vilja. Séu þeir ánægðir með þá samninga sem við þá eiga að búa má kalla þá hvað sem er. En það þarf oft djörfung til að ríða á vaðið og þeir sem ríða á vaðið þeir geta líka átt von á því að þeir sem á eftir koma nái meira innan úr pottunum. Þessa djörfung sýndu þeir Vestfirðingar. Það var ekki öfundsvert hlutskipti þeirra að taka forustuna í þessum efnum miðað við þær kringumstæður sem við búum við og ekki þá síst Vestfirðingar að því er varðar fiskveiðar og fiskvinnslu á því svæði, en 80–90% af öllu vinnuafli vinnur við það þar. Ég held að menn þurfi aðeins að skoða og líta í kringum sig áður en menn fara að gagnrýna harkalega hluti eins og þá sem hér er verið um að ræða. Hv. þm. Júlíus Sólnes sagði áðan að ríkisstjórnin væri búin að taka til baka, ekki bara það sem var samið um hér heldur meira. Hvernig eru slíkir útreikningar fengnir? Það hefði verið ástæða til að háskólamenntaður maðurinn, hv. þm., hefði farið yfir dæmið allt og sett það upp fyrir okkur hina í tölum. Það ætti að vera vandalítið hjá manni ofan úr Háskóla að setja dæmi upp fyrir okkur hina óbreyttu þm. um hvernig hlutirnir koma út eins og hann setur þá fram.

Það stendur hér í drögum frá Þjóðhagsstofnun.

Það stendur ekkert um það. Það er rangt. Menn ættu að lesa betur. Það er til þess ætlast af þm., ég tala nú ekki um hinum hámenntuðu, að þeir geti gert sig skiljanlega á því máli sem þeir tala og menn viti hvað þeir eru að tala um. Hann heldur kannski, hv. þm., að 6% gengisfelling þýði 6% kauplækkun. Kannski það sé kennt í Háskólanum. Nei, þetta er algerlega rangt, hv. þm. Auðvitað vissu menn fyrir, það var spurning um hvenær menn viðurkenndu það, að gengið var fallið og menn vissu hvað þeir voru að tala um í kringum þessa gjörð. Menn eru hins vegar ekki að semja um gengisfellingar. En ég tek undir með þeim sem hafa sagt: Hefði ekki Verkamannasambandið komið að þessari samningsgerð hefðu trúlega orðið hærri tölur að því er varðar fall á gengi en menn standa nú frammi fyrir. Þá er ástæða til að spyrja þessa hina sömu menn, sem telja að þetta dugi ekki, það þurfi meira: Hvað átti að gera? Átti að fella gengið meira? Á að skera meira niður? Við þessu hafa engin svör fengist. Það er líka ástæða til þess að spyrja hv. þm. Svavar Gestsson um það: Átti að fella gengið meira til að bjarga betur og á að skera meira niður og hvar? Hv. þm. Svavar Gestsson veit auðvitað alveg hvað hann er að tala um, maður sem hefur verið fremstur í flokki í áraraðir einmitt í svona verkefnum og kannski verri oft og tíðum. En hv. þm. er snjall leikari í orði, kann með hlutina að fara í munni þó hann hafi sjálfur staðið að enn þá verri verkum í gegnum árin. Auðvitað er það ekkert fagnaðarefni sem menn eru hér að ræða um. Það fagnar þessu enginn. Þetta varð að gera og kannski má segja: Menn mega þakka fyrir að það þurfti ekki að ganga lengra þó í þessum efnum. Víkjum aðeins að því sem hv. þm. Júlíus Sólnes sagði áðan. Það er búið að taka meira en samið var um. Núna í febrúar samkvæmt spám sérfræðinganna beggja megin borðsins var kaupmátturinn 123 stig. Hann var 134 árið 1987. Eftir að verkamannasamningarnir hafa verið gerðir er kaupmátturinn kominn í 132 stig. Þá er búið að taka allt "materíalið" inn í dæmið. Hann er kominn í 132 stig. Þetta er eftir þeim reikningi sem ég lærði í barnaskóla. Þetta þýðir ekki að það sé búið að taka meira en um var samið. Ekki ef menn eru að tala um kaupmáttinn. Eru menn að tala um eitthvað annað? Ég held að menn eigi að skoða dæmið betur þó að ég sé á engan hátt ánægður og tek það sérstaklega fram að vissulega hefði ég viljað gera betri samninga en hér um ræðir. En menn skulu ekki gleyma því að í langflestum sjávarþorpum víðs vegar í kringum landið er staða atvinnufyrirtækja sú að þau hafa beðið eftir því að loka. Þau hafa trúlega beðið eftir því að verkalýðsfélögin sjálf lokuðu þannig að þeir þyrftu ekki að gera það sjálfir, eigendurnir. Þetta er sú staða sem menn stóðu frammi fyrir. Lífið í þessum tilvikum er ekki alltaf dans á rósum og menn geta ekki alltaf baðað sig sem slíka. Það er alveg ljóst að stjórn undanfarinna ára á fjármunum, peningamagninu, efnahagsstjórnin, hefur verið á þá lund að það hefur sorfið að framleiðslugreinunum en hinir hafa verið mataðir, í þjónustugeiranum. Það er það sem við erum að blæða fyrir nú. Þeirri stjórnun þarf auðvitað að snúa við. Það þarf að sjá svo um af stjórnvöldum að framleiðslugreinarnar, undirstöðuatvinnugreinarnar, geti þrifist með eðlilegum hætti. Það má segja að fari menn niður í höfuðborg Reykjavíkur á dags millibili sjái maður breytingu hér í uppbyggingu. Öll þenslan er á þessu svæði hér. Peningaflóðið er hér. Hér ætlar Reykjavíkurborg að byggja fyrir 4–5 milljarða á þessu ári án þess að þurfa að taka nokkra krónu að láni. Ekkert slíkt þekkist nokkurs staðar úti um land. Það er þetta sem er þess valdandi hvernig nú er búið að atvinnulífi landsmanna víðs vegar úti um landið. Það verður að finna fjármagninu annan farveg en bara í þjónustugeirann. Ég held að það hafi verið hv. þm. Svavar Gestsson sem talaði líka um að tryggingarnar væru veikar í þessum samningi. Um það má deila hvort þær eru veikar eða veikar ekki. Ég held hins vegar að þær tryggingar sem í honum eru, sem eru 1. júlí og 1. nóv., hljóti að veita stjórnvöldum aðhald. Það er líka tilgangur með samningsgerðinni, að stjórnvöld hafi aðhald að því er varðar verðbólguna. Við hefðum gjarnan viljað ná lengra í þessum efnum, fá frekari tryggingar, en þess var ekki kostur. Hv. þm. Svavar Gestsson minntist líka á starfsmannasjóðinn. Hann beindi því að vísu til hæstv. fjmrh. og hann hlýtur að svara því. En ég minni á að þetta var ein af kröfum Verkamannasambandsins, um starfsmenntunarsjóð, og þá höfðu menn fyrir sér í huganum það sem gerst hefur að því er varðar námskeiðin í fiskvinnslunni fyrst og fremst sem hafa skilað miklu. Frá 1. mars og þangað til í desember á sl. ári mun kaupmátturinn vera á bilinu frá 125, þegar hann fer lægst í ágúst, upp í 137 í desember. Þetta er rokkandi. Kröfur Verkamannasambandsins voru settar fram með það í huga að reyna að halda óbreyttum kaupmætti frá árinu 1987. Það var kannski dirfska að reikna með slíku þegar litið er til ástandsins í kringum okkur og vitandi það að við búum við versnandi kjör. Eigi að síður var það talin skylda af hálfu Verkamannasambandsins að halda þannig á málum að við gætum sem næst haldið uppi kaupmætti frá árinu 1987. Hann er 3% minni í þessari samningsgerð heldur en var og engin ástæða til þess að leyna því á einn eða neinn hátt. Og þó að ég sé ekkert hissa á því að menn séu óánægðir, þá fullyrði ég það að menn hefðu ekki náð lengra í þessum efnum án harðvítugra átaka, langvarandi verkfalla sem menn hér innan dyra ættu að vita hvað kynnu að kosta. Frammi fyrir þessu stóðu menn og það kemur að því alltaf annað slagið hjá þeim aðilum sem við þessi verkefni fást að menn þurfa að taka ákvarðanir, taka afstöðu og þá bera jafnvel ábyrgð og standa eða falla með sínum gjörðum. Menn hafa heyrt það núna í gær og í dag að launafólk er ekkert hrifið af þessum samningum. Það er tvennt sem ég held að fólki gremjist fyrst og fremst. Það er það hvernig betur launuðum stéttum hefur tekist að ná fram sínum kröfum verulegum umfram láglaunafólkið sl. ár og nánast fram á þennan dag. Og líka það hvernig ríkisvaldið brást sinni skyldu í samningsgerðinni frá árinu 1986. Þetta er sú gremja sem er að brjótast út innan raða félaga í Verkamannasambandinu. Það er því mikil ábyrgð sem hæstv. ríkisstjórn ber að því er þetta varðar nú, hvort það heldur eða ekki. Ef öðrum líðst það að skríða upp eftir baki láglaunafólks með enn frekari hækkunum en um er að ræða hjá þeim, þá er enginn friður. Þá er enginn friður í þessu landi á vinnumarkaðnum. Það gerist ekki eina ferðina enn án þess að verði tekið til hendinni á þeim bæ. Ég held að það sé hollt fyrir menn að hafa það í huga, jafnt hina sem gagnrýna þessa samninga sem lélega og einskis virði og okkur sem að þeim stóðu, það er nauðsynlegt að hafa það í huga að við ætlumst til þess af stjórnvöldum að þau standi við sinn hlut í samningsgerðinni og láti á það reyna ef aðrir ætla sér þá ósvinnu að taka sitt á þurru meira en Verkamannasambandið samdi um. Menn gerðu lítið úr, og gera kannski enn, því hlutaskiptakerfi sem Vestfirðingarnir tóku upp. Ekki ætla ég að gera það að umræðuefni hér. Við fáum frekari fréttir af því þegar fram líða stundir. Það er hlutur sem tekur nokkurn tíma að reyna á hvernig kann að skila sér. En eftir fréttum að dæma mun nú vera annað hlutaskiptakerfi komið upp og það mun vera innan Sambands ísl. samvinnufélaga. Hvort sem menn kalla það bónus, einstaklingsbónus eða hlutaskipti í aukavinnu, þá er það nýtt í þessum heimi að því er varðar laun. Kannski hefur Verkamannasambandið verið of fljótt á sér að semja, en það skýtur skökku við að þetta dæmi, hvort sem það er nú rétt eða rangt, ég tala nú ekki um ef það er rétt, að þetta dæmi skuli koma úr þeim herbúðum þar sem andstaðan var mest við það að leiðrétta kjör láglaunafólksins. Það skýtur skökku við ef slíkt gerist á þeim bæjum. En kannski kann þetta að vera svo víðar. Í lokin vil ég taka sérstaklega undir lok ræðu hæstv. fjmrh. sem fjallaði um vanda í orkumálunum. Ég held að það verði ekki unað lengur við annað en að stjórnvöld grípi í taumana í þessum efnum. Ætli menn trúi því að það kostaði 30 þús. í janúarmánuði að hita upp íbúðarhúsnæði vestur á fjörðum, 30 þús. upphitunarkostnaður og rafmagn. Þ.e. þessi eini þáttur í heimilishaldinu kostar öll lágmarkslaunin. Og spyrji menn nú sjálfa sig sem búa hér á þessu svæði og beri saman. Það er auðvitað verkefni stjórnvalda að grípa hér í taumana. Þetta er líka kjaramál, ekki hvað síst hvernig tekst að jafna þennan gífurlega aðstöðumun sem fólk býr nú við. Það gæfi mörg prósent í kauphækkunum ef þarna tækist að taka til hendinni til jafnréttis. Og ég ítreka það, ég treysti því og mun að sjálfsögðu ýta á það á þeim stað sem ég hef aðstæður til að í þessu verði farið að vinna og að menn sitji ekki aðgerðarlausir lengur, því að ef svo fram heldur sem horfir þá verður ekki langt í það að velflestir af þessum köldu svæðum sem menn kalla hyggja á brottför hingað á suðvesturhornið. Og það er enginn betur settur með því.



Herra forseti. Þeir þm. stjórnarandstöðunnar, sem hér hafa talað í dag og reyndar ýmsir þeirra sem töluðu við utandagskrárumræðurnar í Sþ. í gær, hafa fundið efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar flest til foráttu. Ég ætla ekki að elta ólar við allt það sem missagt kann að hafa verið í máli þeirra en hlýt þó að benda á að aðfinnslur stjórnarandstöðunnar eru æði mótsagnakenndar. Annars vegar er fundið að því að með efnahagsaðgerðunum sé ekki unninn bugur á ýmsum vanda sem nú steðjar að í íslenskum efnahagsmálum: Verðbólga verði áfram mikil, sömuleiðis viðskiptahallinn og afkoma útflutningsgreinanna sé ekki tryggð. Hins vegar er því haldið fram að launahækkanir þær, sem Verkamannasambandið og Alþýðusamband Vestfjarða hafa nýlega samið um við vinnuveitendur, skili verkafólki ekki nógum kaupmáttarauka og einnig er kvartað undan því að útgjöld ríkisins séu skorin niður og stefnt að minni framkvæmdum á vegum hins opinbera en áður voru áformaðar. Auðvitað er það æskilegt að gera allt í senn, draga úr verðbólgu og viðskiptahalla, tryggja góða afkomu útflutningsgreinanna, auka kaupmátt launa og standa í miklum framkvæmdum. En það er hreinn barnaskapur að halda að þetta sé unnt við núverandi aðstæður. Ræða hv. 3. þm. Vestf. var gott dæmi um það hvernig forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, hvernig forusta Verkamannasambandsins og Alþýðusambands Vestfjarða lítur miklu raunsærri og skynsamari augum á það sem við blasir í íslenskum efnahag en fulltrúar stjórnarandstöðunnar sem hér hafa talað. Hvernig á að snúast við þessum að mörgu leyti erfiðu aðstæðum? Það er mikilvægt, eins og kom fram í máli hæstv. fjmrh., að þeir tveir stefnumarkandi kjarasamningar sem nýlega hafa verið gerðir, kjarasamningur Verkamannasambandsins og kjarasamningurinn á Vestfjörðum, verði undirstaða að farsælli framvindu í efnahags- og kjaramálum við þessar aðstæður. Ef það tekst, og það er tilgangur þessa frv. sem hér liggur frammi að það megi takast, þá er ástæða til að vera bjartsýnn um framtíðina. Ábyrgð þingsins í þessu máli er stór. Það er auðvitað alveg rétt að við horfum fram á viðskiptahalla á árinu sem gæti stefnt í 3–4% af landsframleiðslunni. Ég hirði ekki um að tala um tölurnar sem hér hafa verið ræddar af meiri nákvæmni en það. Við eigum enn eftir að vinna nokkuð að þótt þær aðgerðir verði samþykktar sem hér hafa verið fram lagðar. Við þurfum að halda aftur af ýmsum útgjaldaáformum sem ekki er enn unnt að festa í tölur. Það er auðvitað alveg rétt að það er hætt við nokkrum hallarekstri í sumum greinum sjávarútvegs. Það er enn því miður við að búast að verðbólgan verði 15–16% frá upphafi til loka þessa árs og það er rétt að það verður nokkur skerðing kaupmáttar frá meðaltali síðasta árs þegar á allt er litið. Þetta eru auðvitað ekki æskilegar horfur. Þetta eru auðvitað óviðunandi horfur til lengdar. En ég spyr hv. þingdeildarmenn: Hverjar væru horfurnar ef ríkisstjórnin hefði ekki hafst að? Hverjar væru horfurnar ef ekki hefðu tekist þeir kjarasamningar sem eru að mörgu leyti forsenda þess sem hér er unnið að á þessum dögum? Eins og hæstv. fjmrh. minnti á kemur þessi staða nú upp í lok óvenjulegs uppgangsskeiðs. Á síðasta ári fóru þjóðarútgjöldin fram úr þjóðartekjum sem kom fram í því að verðbólga og viðskiptahalli fóru vaxandi. Við horfum nú fram á það að þjóðartekjur á þessu ári verði í besta falli óbreyttar frá því síðasta. Þetta stafar ekki af ákvörðunum stjórnvalda, heldur af því að nú er þess ekki að vænta að ytri skilyrði þjóðarbúsins batni enn frá því sem verið hefur. Því miður eru horfur á að þróunin snúist frekar öndverð okkur á þessu ári fremur en þau batni. Við þurfum í öllum efnahagsákvörðunum að taka mið af þessum staðreyndum. Frv. sem við erum nú að ræða er mikilvægt skref til þess að skapa skilyrði fyrir jafnvægi í þjóðarbúskapnum og tryggja þá kjaramálastefnu sem mörkuð hefur verið í þeim tveimur verkamannasamningum sem þegar hafa verið gerðir. Við þurfum að rétta hlut þessa fólks og þeirra greina sem það vinnur við. Það er tilgangur þessa frv. eins og glöggt kom fram í máli hv. 3. þm. Vestf. Ríkisstjórnin hefur í reynd þegar gert fjölmargt sem í þessa átt hnígur til þess að sporna gegn misvægi í þjóðarbúskapnum, og hún hefur gert það bæði fyrr og með ákveðnari hætti en fyrri ríkisstjórnir. Þetta á við um fjárlög og lánsfjárlög fyrir árið 1988 og stjórn peningamála undanfarin missiri. Sumar ráðstafanir, sem stjórnin hefur staðið fyrir, hafa ekki verið sársaukalausar og ekki til þess fallnar að kaupa henni stundarvinsældir. Þær hafa engu að síður verið nauðsynlegar. Það var t.d. alveg óhjákvæmilegt að stokka upp tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs til þess að hægt væri að ná hallalausum fjárlögum. Strangt aðhald að peningamálum, en því fylgja óhjákvæmilega um sinn háir raunvextir, hefur líka verið nauðsynlegt til þess að draga úr þenslu. Þær efnahagsráðstafanir, sem stjórnin grípur nú til í tengslum við kjarasamninga Verkamannasambands og vinnuveitenda, eru rökrétt framhald af fyrri ráðstöfunum hennar í efnahagsmálum. Þær eru líka rökrétt viðbragð, á réttum tíma, til þess að bregðast við vanda í tæka tíð. Til þeirra var ekki gripið fyrr en í sjónmáli voru kjarasamningar sem gátu samrýmst hjöðnun verðbólgu og bætt kjör hinna lægstlaunuðu. Þetta var margyfirlýst af stjórnarinnar hálfu. Ég ætla ekki að vera langorður um þessar ráðstafanir almennt, enda hafa bæði forsrh. og ekki síst fjmrh. hér í dag kynnt þær í smáatriðum. Ég ætla hins vegar að víkja nokkrum orðum að þeim þáttum sem beinlínis snerta viðskrn., en þar á ég við stefnuna í gengismálum, stefnuna varðandi erlendar lántökur og varðandi vexti og fjármagnsmarkað. Ég vík þá fyrst að gengisstefnunni. Það var, það er og það verður brýn nauðsyn enn um sinn að bæta kjör lægst launaða fólksins í landinu, þess fólks sem dregist hefur aftur úr öðrum í launum á síðustu missirum. Ég vil leggja áherslu á að það er einfaldlega rangt sem hv. 7. þm. Reykn. hélt hér fram áðan, að með þessum samningum og þeim aðgerðum, sem við erum nú að ræða, hafi þessum kjörum verið svipt til baka. Þetta kom mjög glöggt fram í ræðu hv. 3. þm. Vestf. Ég óttast það að prófessorinn hafi ekki litið rétt á reiknistokkinn þegar hann setti upp sitt dæmi því það er alveg víst að þessir kjarasamningar verja kjör þessa fólks, halda því í horfi, meðan aðrir verða að sætta sig við nokkuð skarðan hlut. Þetta er málið sem við erum að ræða í hnotskurn. En það var einfaldlega ekki hægt að ná þessum árangri nema með því að bæta starfsskilyrði þeirra atvinnugreina sem þetta fólk starfar við, einkum fiskvinnsluna. Það er ekki fastgengisstefnan sem er undirrót vanda útflutningsgreinanna, heldur eiga hinar innlendu kostnaðarhækkanir á síðasta ári þar langstærsta sök. Hv. 3. þm. Vestf. lýsti því vel hvernig launamarkaðurinn fór á uppboð í aðdraganda kosninganna í fyrra, hvernig jólaföstusamningarnir voru sprengdir upp og hvernig lántökur og ógætilegar framkvæmdir kyntu undir þeirri þróun. En nú er svo komið að það er ekki úr að skorast að lækka gengi krónunnar nokkuð til að bæta afkomu þessara greina og gera þeim kleift að hækka laun hjá sínu fólki. Að sama skapi skipti miklu máli að þessi gengislækkun yrði eins lítil og nokkur kostur var til að koma í veg fyrir að ný verðbólgualda skylli yfir. Þess vegna var farin sú leið að endurgreiða útflutnings- og samkeppnisgreinum uppsafnaðan söluskatt og létta nokkuð greiðslubyrði þeirra af lánum með skuldbreytingum. Það er ekki rétt sem hv. 7. þm. Reykv. hélt hér fram að fastgengisstefnan, sem hann kallaði hornstein efnahagsstefnu stjórnarinnar, væri hrunin. Það sem rétt er í þessu efni er að þeir kjarasamningar sem nú hafa verið gerðir gefa enn færi á verulegri hjöðnun verðbólgu á síðari hluta ársins. Hornsteinninn hefur ekki brotnað. Hann hefur verið færður lítillega til og múraður fastur á ný. Fari svo, sem von er til, reynist unnt að halda genginu stöðugu, en það er til lengri tíma litið forsenda stöðugleika í okkar verðlagsmálum og það er sannarlega stefna stjórnarinnar að halda genginu stöðugu ef þess er nokkur kostur. Í því sambandi er m.a. unnið að athugunum á því að tengja gengi krónunnar við erlenda myntkörfu fremur en inn lenda, t.d. við mynteiningu Evrópuþjóðanna eða sérstök dráttarréttindi Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Niðurstöðu í þessum athugunum er að vænta á þessu ári. Stöðugleiki í gengisskráningunni er mikilvægur til þess að stuðla að hjöðnun verðbólgu. Það er í reynd aðaltilgangur þessara aðgerða að freista þess enn að breyta verðlagsþróun hér á landi í það horf sem er meðal annarra Evrópuþjóða. Og ég tek undir það með hv. 3. þm. Vestf. að spyrja hv. 7. þm. Reykv.: Á hvað er hann að hrópa þegar hann kallar þessar aðgerðir ónógar handa frystingunni? Á hvað er hann að hrópa? Vill hann láta fljóta yfir hvern stein eða eins og mig minnir að hann orðaði það sjálfur, róa fyrir hverja vík til að koma vinnslunni upp fyrir hagnaðarmark sem hann telur hæfilegt? Hver verða þá kjör fólksins í landinu, má ég spyrja? Frystihúsin þurfa líka að laga sig að breyttum aðstæðum ekki síður en almenningur. Ég vil minna þennan hv. þm. á að hann hefur nú og í fyrri umræðunni um efnahagsmál gert sig til harðasta málsvara þess sem hann einu sinni kallaði útgerðarauðvaldið.

Það verður nú einhver að hugsa um útgerðarauðvaldið.

Já, já. Ég vík þá að erlendum lántökum. Á síðasta ári fóru erlendar lántökur langt fram úr því sem gert hafði verið ráð fyrir á lánsfjárlögum þessa árs. Fyrir þessari miklu aukningu í erlendu lántökunum í fyrra voru ýmsar samverkandi ástæður. Mestu máli skipti að á síðasta ári buðust erlend lán á hagstæðum kjörum vegna mun meiri verðlagshækkana hér innan lands en erlendis á sama tíma og gengi krónunnar var þá haldið stöðugu. Þá er einnig ljóst að brotalöm var á framkvæmd áætlana um erlendar lántökur. Með upptöku gjalds á erlendar lántökur á miðju síðasta ári leitaðist stjórnin við að stemma stigu við innstreymi erlends lánsfjár. Þetta gjald jafnaði þó engan veginn mun á innlendum og erlendum lánskjörum. Nú er lagt til að tvöfalda þetta gjald. Jafnframt er því lýst yfir að gjaldið verði fellt niður frá og með næstu áramótum til að stuðla að því að þeir sem hyggja á erlendar lántökur fresti frekar áformum sínum. Þá er unnið að því í viðskrn. að framvegis verði miklu fastar fylgt eftir reglum og áætlunum hins opinbera um erlendar lántökur. M.a. verður við það miðað að heildarfjárhæð lána, sem háð eru sérstökum leyfum, verði haldið innan ákveðinna marka á hverjum fjórðungi ársins. Í þessu sambandi er mikilvægt að frá og með lánsfjárlögum fyrir þetta ár eru erlendar lántökur allra fjárfestingarlánasjóðanna háðar sérstökum leyfum, eins og hjá öðrum fyrirtækjum, en þeir sækja nú ekki erlend lán samkvæmt sérstökum lagaheimildum. Á síðasta ári var líka sett innlend fjármögnunarkvöð á lántökur kaupleigufyrirtækjanna. Ég mun á næstunni láta kanna hvaða áhrif þessi kvöð hefur haft og hvort nauðsynlegt er að breyta reglunum að þessu leyti. Það er afar brýnt að okkur takist að hefta ótæpilegt innstreymi erlends lánsfjár á næstunni. Erlent lánsfé var olía á þenslubálið á síðasta ári og við verðum að koma í veg fyrir að þetta endurtaki sig Að því miða ráðstafanir stjórnarinnar. Ég vík svo nokkuð að vaxtamálum sem menn hafa hér margir vikið að. Á undanförnum vikum hafa margir gerst talsmenn þess að vextir yrðu lækkaðir með valdboði af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég hef haldið því fram að nafnvextir héldust hér háir vegna mikillar óvissu í verðlagsmálum en raunvextirnir héldust hér háir vegna jafnvægisleysis á lánsfjármarkaði. Forsenda þess að vextir gætu lækkað væri því annars vegar að horfur í verðlagsmálum skýrðust og hins vegar að betra jafnvægi kæmist á milli framboðs og eftirspurnar á fjármagnsmarkaðnum. Nú hefur verulega dregið úr óvissu um þróun verðlags á næstunni, bæði vegna þess að fyrri aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru nú farnar að skila árangri í minnkandi verðhækkunum og vegna þess að stefnan í kjarasamningum fyrir þetta ár hefur nú verið að skýrast og ljóst er orðið að hún gefur færi á hjaðnandi verðbólgu er líða tekur á árið. Hv. 7. þm. Reykv. hélt því fram áðan að raunvaxtakostnaður fiskvinnslunnar og útgerðarinnar hefði hækkað um 70% í fyrra 

Já, það er rétt.

Ekki ætla ég að staðfesta þá tilvitnun, en vil bara nefna það að samkvæmt tölum Seðlabankans nam allur vaxtakostnaður sjávarútvegsins á sl. ári 15% miðað við heildarskuldir hans eins og þær voru á árinu. Þegar litið er á verðlagsþróun á sama tíma þá hækkaði verðlag hér á landi um 25%. Því er algjörlega ljóst að raunvextir sjávarútvegsins voru þegar á heildina er litið neikvæðir svo verulega munaði í fyrra og hafa áreiðanlega lést þegar rétt er reiknað á hinu liðna ári. Þetta eru staðreyndirnar í málinu. En það er auðvitað alveg rétt að þarna er ákaflega misjafnt milli fyrirtækja og ég mæli því ekki bót að bankarnir hafi tekið meira en þeir þurftu af afurðalánunum á þessu ári og geri það að nokkru leyti enn, enda er það ein af tillögum í þessum aðgerðum að aftur verði snúið með þá gjaldtöku sem ótæpileg var. En þetta er til marks um það hversu fráleitar fullyrðingarnar eru um vaxtakjörin í landinu. Sannleikurinn er sá að langstærstur hluti af rekstrarlánsfé sjávarútvegsins er tekinn á alþjóðavöxtum. Hann er einfaldlega tekinn á heimsmarkaðsvöxtum að stofni til. Að vísu er bætt þarna við vaxtamun bæði hér og þar og hann er of mikill. Og um það er ég sammála hv. 7. þm. Reykv. að við þurfum að finna leiðir til þess að draga úr þessum kostnaði með því að gera okkar bankakerfi skilvirkara og betra. En það er líka athyglisvert, eins og hæstv. iðnrh. reyndar benti á, að eiginlega eina atriðið í þessum tillögum sem hv. 7. þm. Reykv. fagnaði var hækkun á fjármagnskostnaði. Það er nefnilega tvöföldun á lántökugjaldinu af erlendum lánum. Það er auðvitað alveg rétt að þetta felur í sér að sínu leyti nokkra hækkun á fjármagnskostnaði, en þetta verða menn þó að þola vegna þess að það er alveg víst að þessi gjaldtaka þjónar því að hefta innstreymi erlends lánsfjár um sinn og það er nú nauðsynlegt. Það er athyglisvert að þetta er nú að mati hv. 7. þm. Reykv. það jákvæðasta í því sem hér er fram lagt. En það sem er að gerast hér er blátt áfram það að lögmál hagfræðinnar gilda líka á Íslandi eins og í öðrum löndum þótt hv. 7. þm. Reykv. þverskallist við að viðurkenna það og þykist ekki sjá það. Í framhaldi af þessari verðlagsþróun hafa nafnvextir innlánsstofnana byrjað að lækka, fyrst 21. febr. og svo aftur í dag og það er reiknað með enn frekari lækkun þeirra fram til miðs mars. Samtals hafa nafnvextir óverðtryggðra útlána þegar lækkað um 4–5%. Innlánsvextir hafa lækkað nokkru minna eða um 3% að meðaltali þannig að nokkuð virðist hafa dregið úr vaxtamun í bankakerfinu að undanförnu. Hér skiptir einnig miklu máli að Seðlabankinn mun beina því til innlánsstofnana að þær reikni dráttarvextina framvegis sem dagvexti í stað þess að reikna fulla mánaðarvexti fyrir brot úr mánuði. Jafnframt hefur Seðlabankinn lækkað sína eigin vexti af lánsviðskiptum um 7–10% frá því sem var fyrir 21. febr. og forvextir ríkisvíxlanna hafa lækkað um rúmlega 4% frá sama tíma. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að þær vaxtalækkanir sem hér um ræðir hafa lánastofnanirnar sjálfar ákveðið. Þetta er í samræmi við þá stefnu stjórnarinnar að vaxtaákvarðanirnar skuli fyrst og fremst vera í höndum innlánsstofnananna sjálfra eins og reyndar er mælt fyrir um í lögum frá Alþingi. Hv. 7. þm. Reykv. taldi að ríkið hefði beitt því sem hann tvívegis vitnaði til sem 11. gr. seðlabankalaganna. - Ég vænti þess að hv. 7. þm. Reykv. sé að hlusta á mál mitt.

Já, já.

Þegar hv. þm. vitnaði tvívegis til 11. gr. seðlabankalaganna hefur hann væntanlega átt við 9. gr. laganna, og þá 2. mgr. hennar sérstaklega.

Já, það var 11. í frv.

Já, það er nefnilega það. En ég vildi nú hugga hann með því að þótt hann hafi vitnað í vitlausa grein, þá gerir það ekkert til því tilvitnunin var hvort sem er tóm vitleysa þar sem stjórnin hefur alls ekkert beitt þessari lagagrein. Hún hefur hins vegar beitt sér fyrir lækkun vaxta með almennum ráðstöfunum og það er það sem máli skiptir. Hún hefur lagt grunn að raunverulegri vaxtalækkun með jafnvægi í ríkisfjármálum, með aðhaldssemi í sínum ráðstöfunum og nú vill hún hnykkja á því með því sem hér er fram lagt. Hún mun halda þessu áfram og beita sér fyrir þessu af alefli. En það er rétt, sem hér hefur verið bent á, að raunvextir innlánsstofnana hafa enn ekki lækkað eins og nafnvextirnir. Það er mikilvægt að þeir geri það. Það er margt sem bendir til þess að betra jafnvægi sé að komast á fjármagnsmarkaðinn. Þannig hafa raunvextir á bankabréfum og almennum skuldabréfum byrjað að lækka að undanförnu. Einnig hefur verið mikil og góð sala í spariskírteinunum hjá ríkissjóði það sem af er ári og það bendir til þess að nú bjóðist ekki yfirleitt betri ávöxtun á fjármagnsmarkaði en þar er um að ræða, þegar búið er að taka tillit til annarra þátta eins og t.d. áhættu. Nú fyrst er því von til þess að raunvextir geti almennt byrjað að lækka og er þess að vænta að á næstunni verði raunvextir af spariskírteinum ríkissjóðs lækkaðir eins og hæstv. fjmrh. hefur sagt og gert grein fyrir hér áðan. Það verður mikilvæg vísbending um framhaldið þegar þar að kemur. En það væri óskynsamlegt að grípa nú með valdboði inn í ákvörðun raunvaxta á hinum almenna markaði og tefla þannig í tvísýnu þeim árangri sem þegar hefur náðst til þess að efla sparnað og draga úr óhóflegri eftirspurn eftir lánsfé. Þróunin að undanförnu sýnir að við höfum náð vendipunkti í efnahagsmálum. Árangurinn af jafnvægisstefnu stjórnarinnar er að koma í ljós. Nú ríður á að fylgja þessum árangri eftir. Þess vegna er það mjög mikilvægt að þetta frv., sem við ræðum hér í dag, verði samþykkt hið allra fyrsta og ég ítreka það eins og kom glöggt fram í máli hv. 3. þm. Vestf.: Ábyrgð þingsins er mikil í þessu máli, ábyrgð stjórnarinnar er mikil í þessu máli. Hún hefur axlað hana, hún hefur borið þetta mál fram og býst nú til þess að ljúka málinu svo skjótt sem kostur er.



Herra forseti. Góðærið hefur gengið sitt skeið. Hátíðinni er lokið, hátíð sem til var komin vegna hagstæðra ytri skilyrða. Einstök aflaár, lækkandi verð á olíu, lækkaðir erlendir vextir ásamt hækkandi afurðaverði sköpuðu einstaklega hagstæða afkomu íslensku þjóðarinnar. En hvernig var svo farið með auðinn, okkar bættu afkomu? Það vildi svo illa til að á síðasta ári fóru saman skattlaust ár og kosningar. Kosningaárið leiddi til þess að ríkisstjórnin missti sjónar á markmiðum sínum og fór að stunda blekkingar og bruðl til að ganga í augu kjósenda. Skattlausa árið hvatti alla til aukinnar þátttöku í atvinnulífinu og þeir sem áður stunduðu litla vinnu juku við sig, heimavinnandi fóru í auknum mæli til launavinnu og sama gilti um skólafólk sem frestaði þá skólagöngu sinni. Þenslan þaut af stað og launaskrið sigldi í kjölfarið á eyðslunni og vissulega hafa margir aldrei haft það betra. En þenslan kom ekki til allra landshluta og launaskriðið skilaði sér ekki til allra stétta. Hluti launafólks mátti líða þó nokkra kjaraskerðingu á síðasta ári. Það var þeirra hlutur sem meiningin var að bæta með þeim kjarasamningum sem sagðir eru kalla á þessar aðgerðir. Vissulega er sumt jákvætt í þessum efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Markmiðin eru af hinu góða. Það er nauðsynlegt að draga úr viðskiptahalla og bæta hag þeirra atvinnuvega sem sjá okkur fyrir útflutningsvörum. Einnig hafa stjórnvöld nú viðurkennt ýmis feilspor í fyrri aðgerðum og stigið sum þeirra til baka. Má þar t.d. nefna niðurfellingu launaskatts og endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts. Þessar aðgerðir eru sjálfsagðar þótt betra hefði verið að fara að ráðum okkar og leggja þennan skatt alls ekki á nú fyrir nokkrum vikum. Það sem er athugavert við þessar aðgerðir eru þær leiðir sem notaðar eru til að ná settu marki og koma þær sér flestar mjög illa fyrir allan almenning í landinu og þá sérstaklega það fólk sem býr úti á landsbyggðinni. Utan Reykjavíkur býr stærsti hluti þess hóps sem telst til láglaunafólks ef við miðum við íbúafjölda. Þeir sem eru með lægstu launin tapa mestu þegar gengisfelling verður því þeir eru enn verr undir það búnir að hluti launa þeirra sé étinn af verðbólgunni heldur en hinir sem meira bera úr býtum. Því má segja að þessi gengisfelling bitni harðast á þeim sem búa utan höfuðborgarinnar. Er það raunar undarlegt að alltaf þurfi að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur og sýnir það að enn er frumskógarlögmálið í fullu gildi meðal mannanna. Það er hastarlegt að taka þá litlu leiðréttingu sem láglaunafólk var að fá á launum sínum áður en blekið er þornað á undirskriftum samninganna. Hefur þetta ófyrirsjáanlegar afleiðingar í för með sér hjá þeim sem lægstar tekjur hafa og er það manni hulin ráðgáta hvernig ætlast er til að lágtekjufólk nái endum saman. Þær bætur sem launafólki eru lofaðar í tengslum við þessar aðgerðir eru líklegar til þess að vera aðeins marklaus orð á pappír. Þar eru loforðin óljós og það læðist að manni sá grunur að þess sé gætt að hafa a.m.k. eina undankomuleið opna þegar til efndanna kemur. Notað er orðalag eins og "mun beita sér fyrir" og "reglur verða endurskoðaðar". Framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga er stórlega skert og er það annað dæmið um niðurskurð við landsbyggðina. Gegnir það mikilli furðu að árlega sé hægt að skerða enn meira framlag í þennan sjóð þar sem það er lögbundið. Í staðinn fá sveitarfélög aðeins 15 millj. kr. í Félagsheimilasjóð skv. 7. gr. frv. Við kvennalistakonur höfum alltaf borið velferð barna fyrir brjósti og höfum miklar áhyggjur af gífurlegum skorti á dagvistarheimilum úti um allt land. Í því sambandi höfum við ítrekað flutt tillögur um að gert verði átak í uppbyggingu dagvistarheimila fyrir börn. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til þessa málaflokks, m.a.s. er mörgum sveitarfélögum gert ókleift að framkvæma á þessu sviði þar sem Jöfnunarsjóðurinn er svo stórlega skertur. Óljóst er hvar niðurskurður til vegamála á að koma, en þessi skerðing á framlagi til vegamála hlýtur þó að skoðast sem bein árás á búsetu úti um landið. Það er deginum ljósara að gott vegakerfi er ein af forsendum þess að byggð haldist í landinu. Þeir íbúar landsbyggðarinnar, er búa við hina frægu malarvegi, sem oft er líkt við þvottabretti, greiða í raun mun hærri gjöld í ríkissjóð en þeir sem aka á hinum malbikuðu. Gerist þetta vegna þess hve malarvegabílarnir endast illa og koma þessar greiðslur því vegna aðflutningsgjalda og annarra tolla sem leggjast á bifreiðar og varahluti. Það hefur einnig geysileg áhrif á þróun atvinnuveganna úti um landið að vegakerfið sé í góðu lagi. Í þessum efnahagsráðstöfunum er gert ráð fyrir að sparnaður vegna framlaga til lyfjakostnaðar og sérfræðiþjónustu verði upp á 30 millj. Hver borgar mismuninn? Eru það sjúklingarnir? Og hverjar verða afleiðingarnar? Það eru mörg spurningarmerki við þessa tölu og þær afleiðingar sem þetta hefur í för með sér. Einnig undrast maður að framlag til K-byggingar sé skert um 20 millj. og spyr maður sjálfan sig hvort um sparnað sé í rauninni að ræða þegar til lengri tíma er litið. Á ég þá við ef fólk fær ekki fullnægjandi læknisþjónustu þegar um jafnillræmdan sjúkdóm er að ræða og krabbamein. Maður hlýtur að spyrja hvort ekki hafi verið hægt að spara á öðrum stöðum. Ráðherrar gátu litið sér nær og reynt að spara í yfirbyggingunni. Það hefði mátt fresta dýrum framkvæmdum í húsnæðismálum hins opinbera, t.d. stofnkostnaðar hjá aðalskrifstofu sjútvrn., hönnunarkostnað vegna byggingar alþingishúss o.fl. Þá má einnig minna á ferða- og risnukostnað og uppbyggingu tölvuþjónustu hjá því opinbera. Er það raunar einkenni á þessum ráðstöfunum að niðurskurðarhnífnum er beitt eins langt frá þeim aðilum sem standa í þessum niðurskurði og mögulegt er. Ekki batnar hagur húsbyggjenda við þessar nýju aðgerðir og hefur hann þó verið bágur fyrir. Rekur mann í rogastans að svo auðvelt sé að rífa niður það sem hæstv. félmrh. byggði nú fyrr í vetur. Þetta ber reyndar með sér að ríkisstjórnin hafi lent í frosti er grunnurinn að stjórnarsamstarfinu var steyptur og nú séu frostskemmdirnar að koma verulega í ljós. Með skerðingu til húsnæðiskerfisins er enn ráðist á garðinn þar sem hann er lægstur. Það eru ekki hinir betur settu í þjóðfélaginu sem eiga það undir jákvæðu svari við lánsumsókn hvort þeir koma þaki yfir höfuðið á sér, heldur hinir sem hafa miðlungslaun og lægri. Það þyrfti e.t.v. ekki að skerða framlag til húsnæðiskerfisins um 100 millj. ef skattþrepin væru tvö, eins og Kvennalistinn hefur lagt til, eða jafnvel þrjú. Einnig drægi það úr þenslu í þjóðfélaginu ef skattþrepin væru fleiri en eitt. Það er góðra gjalda vert að lækka vexti og löngu tímabært, en hættan er sú að þetta verði skammgóður vermir því tilraunir til að beina erlendum lántökum á innlendan markað eru líklegar til þess að þvinga upp vexti innan lands vegna eftirspurnar umfram framboð á markaði og þá er líklegt að vaxtalækkunin verði uppurin og vel það. Við það bætist að hækkun lánskjaravísitölu fyrir áhrif gengisfellingarinnar mun hækka öll lán sem tengjast þeirri vísitölu. Almenningur sem og fyrirtæki standa því frammi fyrir aukinni greiðslubyrði af skuldum sínum. Hæstv. forseti. Íslandssagan segir okkur að oftast dynji á okkur einhverjar hörmungar á næstsíðasta tug hverrar aldar. Árið 1783 voru móðuharðindin, á árunum 1880–1890 var veðurfar mjög kalt og féllu menn úr hungri eða flúðu til Ameríku. Óneitanlega veltir maður fyrir sér hvernig sagan muni greina frá síðustu tugum þessarar aldar og jafnvel læðist sá grunur í hugann að ekki verði svo ýkja bjart yfir þeim kafla Íslandssögunnar.



Herra forseti. Það hefur margt verið sagt um þær efnahagsráðstafanir sem birtast í þessu frv. og þá kjarasamninga sem eru undanfari þessara ráðstafana að nokkru leyti vegna þess að það hefur ávallt legið fyrir að ríkisstjórnin hefur stefnt að því að bíða eftir því hvort skynsamlegir kjarasamningar gætu náðst áður en til efnahagsráðstafana væri gripið. Það er alltaf slæmt þegar rætt er í marga mánuði um hluti sem gera þarf þegar öllum má vera ljóst að hjá því verður ekki komist. Það gerir það eitt að verkum að enn þá verra verður að ná tökum á þróuninni og má með sanni segja að ýmislegt hafi gerst sem hafi orðið þess valdandi á síðasta ári að menn hafa misst tök á ýmsum þáttum efnahagsmála sem hefði verið hægt að koma í veg fyrir. Ég skal ekki rifja það upp, enda hafa margir komið inn á nokkra þætti þess. Það sem er þó mikilvægast að gera sér grein fyrir þegar þessar ráðstafanir eru dæmdar og þeir samningar sem hér hafa verið gerðir að umtalsefni er það umhverfi sem við búum við og sú framtíð sem við nú sjáum. Menn ræða gjarnan um að hér ríki einhver kreppa og tekjur okkar hafi skerst verulega. Svo er alls ekki. Við Íslendingar höfum verið að auka tekjur okkar mikið á undanförnum árum og áratugum. Það er athyglisvert að útflutningstekjur sjávarútvegs fara yfir 1 milljarð dollara á sl. ári, en ætli sé lengra síðan en svona um 1970 að útflutningstekjur voru rétt um 100 millj. dollara eða aðeins 1/10 af því sem þær eru í dag. Ætli það séu margar þjóðir í heiminum sem hafa fengið jafnmikla tekjuaukningu á jafnskömmum tíma. Ég býst við því að slíks séu fá dæmi, enda höfum við Íslendingar verið að gera meira á þessum stutta tíma en nokkur önnur þjóð og hér hefur verið byggð upp margvísleg þjónusta við almenning í landinu. Sumt af því er skynsamlegt og annað er óskynsamlegt eins og gengur, en þar er það okkar val sem ræður mestu um hvernig ferst úr hendi. Þær aðstæður sem við sjáum nú fyrir okkur eru í fyrsta lagi þær að á sl. ári var markaðsverð hækkandi, aflabrögð góð og þær væntingar voru almennt í þjóðfélaginu að það mætti auka tekjur hinna ýmsu stétta í þjóðfélaginu og allir vildu, eins og ávallt er, auka sinn hlut. Viðskiptahalli var mikill eða um 7 milljarðar kr. sem er allt of mikið við slíkar aðstæður. Þá hefði þurft á því að halda að nota það fjármagn til að byggja upp og draga úr skuldum, sérstaklega í framleiðsluatvinnuvegunum. Svo varð því miður ekki. En þegar gera á samninga við þær aðstæður að draga þarf úr viðskiptahalla, markaðsverð fer lækkandi, minnkandi afli og þær almennu væntingar í þjóðfélaginu að enn megi auka tekjur og bæta kaupmátt er úr vöndu að ráða og það er allt annað en auðvelt að ná þar ásættanlegri niðurstöðu þegar við blasir að tekjur okkar í heild þurfi að skerðast. Þá þarf á því að halda að freista þess að bæta kjör þeirra sem minnst hafa, eins og gjarnan er nú sagt, þótt það gangi stundum illa. Það hefur verið gert í þeim samningum sem nú hafa verið gerðir, en það er forsenda að slíkt geti haldið, að þeir sem meira hafa og eftir munu koma í samningum sætti sig við þá niðurstöðu og afsali sér hækkun á launum þannig að um raunverulega kjarajöfnun verði að ræða í þjóðfélaginu, en ekki aðeins upphaf að nýrri öldu víxlhækkana verðlags og kaupgjalds. Sú hætta er fyrir hendi og það mun á alla reyna, bæði aðila vinnumarkaðarins, ríkisstjórn, Alþingi og fleiri, að koma í veg fyrir að svo verði. Útflutningsatvinnuvegirnir hafa í reynd enga burði og langt frá því til að greiða launahækkanir. Það er held ég flestum ljóst og viðurkennt bæði á Alþingi og annars staðar. Til þess að svo mætti verða þurfti að skapa þeim meiri tekjur. Það er gert í fyrsta lagi með því að endurgreiða uppsafnaðan söluskatt, með gengisbreytingu, með því að fella niður launaskatt og reyna að draga úr kostnaði eftir því sem hægt er. Með þeim hætti ætti að vera hægt að standa við þessa samninga. Því er hins vegar ekki að leyna að hér er teflt á tæpasta vað og afkoma fiskvinnslunnar ekki nægilega góð. Þannig er gert ráð fyrir því að hagnaður í vinnslunni samtals verði miðað við 3% arðsemiskröfu núll og miðað við 6% arðsemiskröfu 11/2, en hins vegar verði tap í frystingu á bilinu 31/2–5% þegar áhrif þessara breytinga verða komin fram. Það mun taka nokkurn tíma og þar af leiðandi ætti frystingin að búa við betri kost nú í upphafi tímabilsins en í lok þess. Auðvitað er þetta ekki nægilega góð niðurstaða fyrir fiskvinnsluna. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það hafi ekki verið hægt að ná betri niðurstöðu sem stendur og það skipti fiskvinnsluna mun meira máli að það verði hægt að hemja kostnaðarhækkanir á næstunni og standa við þær fyrirætlanir og þær fyrirætlanir standist að fjármagnskostnaður fari lækkandi sem skiptir fiskvinnsluna afar miklu máli. Hins vegar er afkoman mismunandi eftir því hvort um frystingu á þorski er að ræða eða ýmsum öðrum tegundum og ég minni einnig á það að hér er um meðaltöl að ræða sem reiknuð eru út af Þjóðhagsstofnun á grundvelli reikninga fiskvinnslunnar þannig að sumir standa betur og aðrir verr. Það liggur alveg ljóst fyrir að víða í fiskvinnslunni er tiltölulega lítið eigið fé og það hefur gengið illa að sætta menn á að þessi atvinnugrein þurfi á því að halda að búa við góða eiginfjárstöðu þannig að hún geti þolað áföll ef til þeirra kemur. Ýmsar aðrar aðgerðir eru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir að launaskrið verði á næstunni. Þess vegna skiptir miklu máli að samdráttur verði í fjárfestingum og sveitarfélög og sérstaklega Reykjavíkurborg taki þeim tilmælum vel að hemja fjárfestingarútgjöld. Það kemur fram í þessum aðgerðum að það er gert ráð fyrir að ýmislegt verði gert til að greiða fyrir fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja og leysa rekstrarfjárþörf þeirra. M.a. mun Byggðastofnun vinna áfram að úttekt á ýmsum fyrirtækjum. Það kemur jafnframt fram að Seðlabankinn muni beina því til bankanna að þeir leysi með sveigjanlegum hætti rekstrarvandamál þeirra fyrirtækja sem þurfa afurðalánafyrirgreiðslu umfram 75% af verðmæti birgða að halda. Í því sambandi vil ég nefna að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins á verulegt fjármagn inni í Seðlabankanum og eðlilegt að Seðlabankinn greiði meir fyrir þeim bönkum sem veita sjávarútveginum þjónustu. Sérstaklega er þar um að ræða Landsbanka Íslands, en sá banki og ýmsir aðrir bankar sem þjónusta sjávarútveginn hafa í reynd ekki fjárhagslegt bolmagn til að veita sjávarútveginum þá þjónustu sem hann þarf á að halda. Með tilliti til þeirra aðstæðna að sjávarútvegurinn á verulegt fjármagn inni í Seðlabankanum er eðlilegt að til þess sé ætlast að bankinn greiði betur fyrir útlánastarfsemi til sjávarútvegsins og er það mál til meðhöndlunar við bankann. Ég vænti þess að ég hafi svarað fsp. hv. þm. Svavars Gestssonar þegar hann spurði um afkomu f sjávarútvegi og einnig að því er varðar afurðalánin. Hann spurði þessara tveggja spurninga. Hann spurði einnig um það með hvaða hætti ætti að endurskoða geymslu- og vaxtakostnað, þ.e. tilhögun á greiðslu vaxta og geymslugjalds sauðfjárafurða. Það er þannig með þetta mál að það var gerð breyting á þessari greiðslu þannig að greitt er við sölu á afurðum en ekki af birgðum sem hefur skapað mikinn vanda hjá þeim afurðasölufyrirtækjum sem lengst liggja með birgðir. Þau hafa enga burði til að standa undir því án fyrirgreiðslu ríkissjóðs eða banka. Í þessu felst að það verði gerð sú breyting að þessum fyrirtækjum verði gert kleift að standa við sínar skuldbindingar, þ.e. að fjármagna með einum eða öðrum hætti þessa byrði þannig að þau séu svipað stödd og þau voru fyrir breytinguna. Ég veit að hæstv. heilbrmrh. mun svara þessu með lyf og sérfræðikostnaðinn, en mér þótti athyglisvert að hv. þm. Svavar Gestsson skyldi ekki láta sér detta í hug að e.t.v. mætti lækka eitthvað launin hjá öllum þessum sérfræðingum sem eru að rukka inn þessi gjöld. Það gæti verið betri leið en að láta sér detta það eitt í hug að innheimta þetta af sjúklingum. Það er með eindæmum hvað þessum aðilum hefur tekist að ná til sín í gegnum tíðina. Ég veit að hv. þm. Svavar Gestsson þurfti að standa í þeirri glímu meðan hann var heilbr.- og trmrh. og eftir því sem ég best veit varð honum lítið ágengt í því og hækkuðu laun þessara manna á þeim tíma umfram aðra eins og oft hefur komið fyrir og smátt og smátt hafa þeir farið fram úr öllum velsæmismörkum í krafti aðstöðu sinnar. Það eru einmitt svona aðilar sem þarf að taka á á næstunni og koma í veg fyrir að þeim muni takast eins og oft áður að hrifsa til sín aukin laun þar sem er trúlega um að ræða tekjuhæstu menn þjóðfélagsins. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þessar aðgerðir, sem hér er farið út í, eru til verulegra bóta, en hins vegar mun verða mjög erfitt fyrir sjávarútveginn að standast þær kostnaðarhækkanir sem hafa orðið þrátt fyrir þetta. Ég minni á að það er nokkur hætta á því að markaðsverð muni lækka þótt vonandi komi ekki til þess þannig að svigrúm til að þola einhverjar hækkanir er þar ekki fyrir hendi. Þar með talið er ekki um það að ræða að fiskvinnslan geti þolað hærra fiskverð við þessar aðstæður sem mun þýða að kjör sjómanna munu standa í stað. Þeir hafa vissulega betri kjör en fiskvinnslufólk almennt og vænti ég þess að þeir muni þola að þeirra kjör standi í stað þrátt fyrir þessar aðgerðir. En vegna lækkaðs olíuverðs mun skiptahlutfall þeirra hækka um 1% eða laun þeirra um 1,4%. Það á svo eftir að koma í ljós hvort takast muni að halda fiskverði í skefjum. Þar duga ekki eingöngu tilskipanir því að þar geta menn að sjálfsögðu samið sín í milli og hluti af því verði ræðst á markaði og þar ræður lögmál framboðs og eftirspurnar að nokkru leyti. En ég á von á að fiskvinnslan muni sýna mikið aðhald í því að bjóða ekki hátt verð fyrir fisk. Þess eru vissulega dæmi að ýmsir aðilar í fiskvinnslu hafa verið að borga hærra verð en þeim er mögulegt að standa við. Það er einnig mikilvægt fyrir sjávarútveginn að auka kostnaðaraðhald og koma sér saman um að greiða ekki hækkun á þjónustugjöldum. Ef aðilar í fiskvinnslunni standa saman um slíkt ætti þeim að geta orðið nokkuð ágengt. Hitt er svo annað mál að menn vita oft lítið hver af öðrum í því sambandi, en með því að auka sameiginlegt kostnaðaraðhald og eftirlit í sjávarútveginum ætti að vera betur mögulegt að halda kostnaði í skefjum. Það eru mörg dæmi þess að aðilar hafa hækkað sína gjaldskrá og komist upp með það til lengri tíma. Dæmi um það er gjaldskrá bankanna sem nýlega var hækkuð þrátt fyrir að um annað hafi verið rætt fyrir nokkru. Bankarnir hafa hins vegar tekið þeim tilmælum, sem komið hafa frá ríkisstjórninni í því sambandi, og ákveðið að breyta því til fyrra horfs. Það hefur mikið verið talað í þessum umræðum um kjarajöfnun og menn réttilega á það bent að besta kjarajöfnunin í þessu landi væri að jafna húshitunar- og rafmagnskostnaðinn. Sá kostnaður er vissulega orðinn óbærilegur fyrir marga úti á landsbyggðinni. Undir það vil ég gjarnan taka, en ég vil hins vegar minna á að eina raunhæfa leiðin til að jafna þann kostnað er að leggja á orkuskatt sem jafnar aðstöðuna í landinu. Þetta hefur oft verið rætt á hv. Alþingi og aldrei náðst um það raunhæf samstaða. Það er svo að auðvitað hafa þessar framkvæmdir víða í landinu verið allt of dýrar, en ef menn meina eitthvað með því að vilja jafna orkukostnaðinn í landinu verður að leggja þar á einhvern jöfnunarskatt þannig að þeir sem minnst greiða greiði meira og þeir sem mest greiða greiði minna. Ég hef tekið eftir því að þm. Reykjavíkur hafa minnst á það hér í umræðunum að þennan kostnað þyrfti að jafna og ég vænti þess að þeir geti tekið undir það með ýmsum þm., sem eru fulltrúar fólks úti á landsbyggðinni, að eina leiðin til þess að svo megi verða er að þeir sem minnst greiða sætti sig við nokkurn skatt í þessu sambandi því að ríkissjóður er ekki aflögufær. Þangað er ekkert að sækja og ekkert annað en sjálfsblekking að halda að það sé hægt að sækja verulega jöfnun á húshitunarkostnaði í gegnum þann sjóð án frekari tekna eins og nú standa sakir. Það sem ástæða er til að hafa mestar áhyggjur af í sambandi við þessar aðgerðir og þá framtíð sem við sjáum fyrir okkur er allt of mikill viðskiptahalli. Sá viðskiptahalli getur ekki staðist til lengdar. Hann verður að minnka, en hann verður ekki minnkaður í einu höggi. Hann ætti hins vegar að vera sönnun þess að það var ekki hægt að komast hjá þeim aðgerðum sem nú er farið út í. Ef eitthvað er ganga þær ekki líkt því nógu langt. Það þýðir einfaldlega það, þessi mikli viðskiptahalli, að við erum að eyða umfram okkar tekjur og í framtíðinni verður það verkefni okkar að jafna þennan halla. Þess vegna er alls ekki hægt að reikna með því á næstunni og trúlega á næstu árum að við Íslendingar getum bætt kjör okkar. Viðskiptahalli hefur verið svo lengi viðloðandi að það verður mikið og langvarandi verkefni að greiða upp þær skuldir sem þannig hafa safnast.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið með því að fara mörgum orðum um efnisatriði frv. sem hér er til umræðu eða einstaka þætti þess. Það hafa aðrir hæstv. ráðherrar gert í umræðunum á undan og farið ítarlega yfir málið og einmitt þeir ráðherrar sem mest unnu að undirbúningi þessa frv. og þeirra ráðstafana sem nú er verið að grípa til. Hins vegar var beint til mín nokkrum fsp. sem sjálfsagt er og eðlilegt að verða við að svara hér. Það var hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson sem beindi til mín fsp. um hvernig heilbrmrn. hugsaði sér að standa að þeim breytingum sem gert er ráð fyrir varðandi útgjöld hvers ráðuneytis og fram koma í skýringum við einstakar greinar frv., þ.e. þar sem fjallað er um 1. gr. og gert er ráð fyrir samdrætti í ríkisútgjöldum. Þegar tekist er á við aðgerðir eins og hér er verið að gera, þegar verið er að glíma við ráðstafanir í ríkisfjármálum og þarf bæði að leita leiða til að draga úr útgjöldum og til þess einnig að finna nýja tekjustofna til að mæta öðrum útgjöldum sem hér er lagt til að verða við þurfa allir að leggja nokkuð á sig og eðlilegt að leitað sé leiða til að finna þá þætti einhverja þar sem hugsanlegt sé að spara. Ég verð að segja að ég tel það nokkuð vel sloppið fyrir heilbr.- og trmrn., sem fer með 40% af ríkisútgjöldunum, 25 milljarða kr., að vera ættað það verkefni að draga úr útgjöldum um 50 millj. Auðvitað vildi ég gjarnan vera laus við það. Ég tel hins vegar að það sé ekki óeðlilegt að við tökumst á við þetta verkefni einnig. Það sem hér liggur fyrir er annars vegar að lækka framlög til K-byggingarinnar um 20 millj. kr. og lækka framlög vegna lyfjakostnaðar og sérfræðiþjónustu um 30 millj. Ég mun reyna að gera nokkra grein fyrir því hvernig þetta er hugsað þó svo að það hafi ekki verið rætt eða útfært í smáatriðum því að það er skammt síðan þetta kom á borð hjá mér og við höfum ekki fjallað um það til loka hvernig að málinu verði staðið. En það sjá allir og vita að fjárveitingar til fjárfestinga í heilbrigðismálum eru ekki stórar upphæðir. Ef tínt er til það sem rennur til ríkisspítala, til einstakra sjúkrahúsa, til bygginga sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva og til Framkvæmdasjóðs aldraðra er hér samtals um 660 millj. kr. að ræða. Þetta eru ekki stórupphæðir borið saman við sumar aðrar fjárfestingartölur sem maður hefur heyrt talað um í þjóðfélaginu að undanförnu. Stærsta einstaka falan er framlag til K-byggingarinnar upp á 171,2 millj. Þegar farið var yfir þennan lista varð ljóst að það væri erfitt að glíma við að lækka aðrar tölur. Auðvitað er erfitt að lækka þessa tölu líka. Ef ég tek sem dæmi liðinn Bygging sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, þar sem í heildina var varið 214,8 millj. kr., er stærsta einstaka fjárveitingin í þeim lið til fjórðungssjúkrahússins á Ísafirði 26,9 millj. Eins og málum hefur háttað þar að undanförnu sjá allir og vita að það er ekki hægt að skerða þann lið og ekki aðra sem eru smærri, allt niður í nokkur hundruð þús. kr. Ég lít einnig svo á að það sé fyrst og fremst hér á höfuðborgarsvæðinu sem við þurfum að takast á við þenslu og útgjöld ríkisins til fjárfestinga og þess vegna hafi ekki verið óeðlilegt að horfa fyrst og fremst til þessa stærsta einstaka liðar sem ég nefndi áðan þó að það sé ljóst að það er líka mjög brýnt að koma þeim framkvæmdum áfram. Varðandi K-bygginguna, þá eru þrjú útboðsverk þar í gangi. Hið fyrsta er frá fyrra ári og er upp á tæpar 80 millj. kr. Annað er rúmar 30 millj. og er verið að semja við verktaka um þessar mundir. Það þriðja upp á 7 millj. kr. er enn ósamið um, en búið er að opna tilboðin. Þessi þrjú útboðsverk eru þá samtals upp á 117 millj. Önnur verkefni sem tengjast þessum framkvæmdum eru í grófum dráttum þannig að um er að ræða breytingar innan húss, sem tengjast framkvæmdunum við nýbygginguna, upp á 5 millj., lóðaframkvæmdir upp á 5 millj., utanhússframkvæmd, smáupphæð, upp á 2 millj., kaup á húsbúnaði og vegna símstöðvar 11 millj., kaup á tækjum 20 millj. og eftirstöðvar eða lokagreiðsla vegna línuhraðals upp á 11 millj. Þetta sýnist mér vera um það bil 55 millj. eða samtals nánast sú upphæð sem gert er ráð fyrir í fjárlögum að renni til K-byggingar. Þarna má líka öllum vera Ijóst að það er ekki hægt um vik að skerða þessar upphæðir mikið. Þó er það mín hugmynd að það megi fresta framkvæmdum við innanhússbreytingarnar og fresta framkvæmdum við lóðina og draga eitthvað úr tækjakaupum og húsbúnaði og ná þannig samtals þeim 20 millj. sem hér er gert ráð fyrir. Varðandi hinn liðinn sem spurt er um, sem er framlag vegna lyfjakostnaðar og sérfræðiþjónustu upp á 30 millj. kr., langar mig að nefna fyrst að þetta eru þeir tveir útgjaldaliðir í heilbrigðisþjónustunni sem hækkað hafa mest á undanförnum árum hlutfallslega. Þeir hafa hækkað langt umfram aðra útgjaldaliði heilbrigðisþjónustu. Þess vegna er það svo að við höfum verið með í gangi sérstaka athugun á báðum þessum þáttum og hvernig megi glíma við það að draga úr kostnaði. Varðandi lyfin hefur verið sérstök nefnd að störfum sem hefur haft viðamikið verkefni að glíma við, að fara yfir verðmyndunina og ekki bara verðmyndunina heldur einnig neysluvenjur, ávísanavenjur lækna og alla aðra þá þætti sem tengjast lyfjaneyslunni. Um helgina síðustu, er þessi mál voru til umræðu, átti ég tal við formann nefndarinnar og við ræddum hvaða hugmyndir væru þar á borðinu og hvenær líklegt væru að tillögur kæmu frá nefndinni. Hún átti reyndar að hafa lokið störfum um sl. áramót, en því miður tókst það ekki, en það mun vera mjög á næstunni sem nefndin skilar sínu nefndaráliti og nefndarmenn fullyrða að þar muni verða tillögur sem leitt geti til lækkunar á lyfjakostnaði. Þar er auðvitað um það að ræða m.a. að átta sig á því hvernig lyfjaverðið er upp byggt og þá auðvitað að framkvæma breytingar á því. Það þýðir lítið að fá nefndarálit og stinga þeim niður í skúffu ef menn ekki þora að takast á við þær tillögur sem þar eru settar fram. Eitt sem sérstaklega kom upp í þessum umræðum og mér hefur verið bent á er að lyf með hliðstæðar eða sömu verkanir eru mjög misdýr. Læknar hafa haft afar erfiðar aðstæður og ógreiðan aðgang að upplýsingum um þetta. Hugmyndir eru uppi um að koma á svokallaðri samheitalyfjaskrá sem auðveldi þeim sem skrifa lyfseðlana að ávísa fremur á hin ódýrari lyf en hin dýrari. Auðvitað væri hægt að hugsa sér, þó að ég sé ekki á þessu stigi uppi með tillögur um slíkt, að greiðslurnar væru miðaðar við ódýru lyfin eða eitthvert meðaltal en ekki hin dýrustu. Þetta gæti verið ein leiðin, en þetta set ég fram sem hugmynd en ítreka það að auðvitað er eftir að skoða ítarlega hvernig að þessu verði staðið. Varðandi sérfræðiþjónustuna kom það fram hjá hæstv. sjútvrh. áðan að sérfræðiþjónustan hefur á undanförnum árum hækkað verulega og langt umfram aðra liði heilbrigðisþjónustunnar og laun sérfræðinga eru í mörgum tilfellum úr öllu samræmi og úr takt við launagreiðslur aðrar í þjóðfélaginu. á þessu varð nokkur breyting fyrir líklega þremur eða fjórum árum að aðgangur var gerður frjálsari, ef það má orða það þannig, að sérfræðiþjónustunni og það þurfti ekki lengur tilvísanir frá heimilislæknum eða heilsugæslulæknum til að fara til sérfræðings. Þetta form þarf að taka til skoðunar aftur. Þetta var gert til reynslu til að byrja með. Reyndar er það svo að þetta brýtur í bága við lög þannig að það verður að taka á þessu máli sérstaklega. Ég hef hugsað mér að það kunni að verða einn liðurinn í þeim aðgerðum sem þarf að grípa til. Þetta varðar að sjálfsögðu samninga Tryggingastofnunarinnar við sérfræðingana og er óhjákvæmilegt að taka á þeim málum. Hv. 7. þm. Reykv. spurði sérstaklega um og nefndi væntanlegar hækkanir á kostnaði einstaklinga, sjúklinga og þeirra sem þurfa að nota lyf, kostnaði sem þeir þurfa sjálfir að bera við þessa þjónustu, bæði við lyfin og eins í sambandi við heimsóknir til sérfræðinga og eða heimilislækna. Það hafa ekki verið uppi hugmyndir um að hækka þær greiðslur. Ég vil hins vegar benda á að heimsókn til heimilis- eða heilsugæslulæknis kostar nú um 150 kr., en til sérfræðings kostar það 500 kr. Hér er verulegur munur á. Auðvitað eiga menn tök á því í mörgum tilfellum að leita til heimilislæknis, þó alls ekki öllum, enda væri þá lítið að gera með sérfræðinga ef það dygði ávallt að leita aðeins til heimilislæknanna. En í mörgum tilfellum hygg ég að það sé nóg og heimilislæknar eða heilsugæslulæknar geti leyst vanda margra sjúklinga sem fara í dag til sérfræðinga. Það mætti einnig hugsa sér mun á greiðslum til sérfræðinga eftir því hvort viðkomandi fer í slíka heimsókn með tilvísun frá heimilis- eða heilsugæslulækni eða ekki. Fyrir lyf greiða menn í dag 400 kr. aðrir en aldraðir og öryrkjar sem greiða 130 kr. Vegna þess að hv. þm. nefndi það hér að lyf og þessar greiðslur hefðu hækkað um áramótin um 100% vil ég taka fram að hér er leikið sér nokkuð frjálslega að tölum. Það er hægt að finna fyrir því dæmi að þessi kostnaður hafi hækkað um 100%. Það er þegar innlend sérlyf hækkuðu úr 200 kr. í 400 kr. Hluti af þessu er þannig til kominn að það var ákveðið að breyta greiðslum fyrir lyf og hafa aðeins eitt gjald í staðinn fyrir tvö sem voru áður og það var mismunun á því hvort væri um að ræða innlend lyf eða erlend lyf. Ég ætla ekki að eyða tíma í að rekja hér ástæður þess eða fjalla um það sérstaklega, enda er það ekki mergurinn málsins heldur það að hér var tekið upp eitt gjald. Hækkunin á erlendu lyfjunum var aðeins úr 350 kr. í 400 kr. eða um 14,3%. Notkun innlendu lyfjanna er sáralítið hlutfall, líklega um 15% af heildarlyfjanotkuninni þannig að það eru líka sárafáir sem þurfa að búa við þessa 100% hækkun. En ef við lítum aðeins á hækkunina hjá öldruðum og öryrkjum hækkuðu innlendu lyfin úr 80 kr. í 130 eða 62%, en erlendu lyfin, sem er auðvitað það sem menn nota eingöngu eða kannski 85% af allri lyfjanotkuninni, úr 120 kr. í 130 eða 8,3%. Þessu sleppti hv. þm. þó hann vissi það reyndar vel því hann skrifaði "ágæta" grein um þessi mál á dögunum í DV og greindi þar ítarlega frá þessu öllu. Hluti af hækkuninni var aðeins 8,3% þó finna megi dæmi um 100% hækkun. En ég ítreka að það hafa ekki verið uppi hugmyndir um að hækka þessi þjónustugjöld. Ég held, virðulegi forseti, að ég hafi hér svarað þeim fsp. sem til mín var beint. Ég ítreka að auðvitað á eftir að vinna nánar í því hvernig þetta verður útfært. Það liggur nokkurn veginn fyrir hvernig þessum 20 millj. til K-byggingarinnar verður náð, en ég geri mér vonir um að um það náist bærilegt samkomulag. Ég geri mér hins vegar grein fyrir að það kostar auðvitað átök að ná þessu fram í lyfjakostnaði og sérfræðiþjónustu, en ég vænti þess að við getum jafnvel náð meiri sparnaði en hér er þó lagt til og tel að það væri æskilegt og reyndar nauðsynlegt. Ég vona að í því efni njóti ég góðrar aðstoðar þeirra fulltrúa og hv. þm. sem sæti eiga í stjórnarnefnd ríkisspítalanna því að auðvitað heyrir hluti af þessu máli þar undir, svo sem eins og vinna sérfræðinga innan sjúkrahúss og utan, og er það sérmál sem við eigum ábyggilega eftir að ræða um síðar, en ég ætla ekki að eyða tíma í að gera frekar hér að þessu sinni.



Herra forseti. Fyrr í þessari umræðu í dag óskaði ég eftir því að hæstv. félmrh. svaraði nokkrum atriðum varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og Byggingarsjóð ríkisins og Byggingarsjóð verkamanna. Ég hef tekið eftir því að fundi er lokið í Nd. og ég bað hæstv. forseta um að sjá til þess að hæstv. félmrh. kæmi hingað á fundinn. Ég spyr hæstv. forseta hvort það sé ekki tryggt að hæstv. félmrh. geti verið hérna með okkur við lok þessarar umræðu ef henni á að ljúka á þessum sólarhring. Auðvitað er hugsanlegt að halda áfram umræðum á morgun ef menn svo kjósa.



Ég hef þegar óskað eftir því að hæstv. félmrh. kæmi hingað og veit ég ekki frekar um málið.



Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum fyrir árið 1988. Þessi umræða hefur tekið ýmsum myndum og hefur verið farið vítt og breitt um efnahagsástandið eins og það er í dag, kjarasamninga, stöðu atvinnuvega og þá sérstaklega stöðu fiskvinnslunnar. En þær aðgerðir sem þetta frv. boðar eru að meginstefnu til stuðnings þeirri grein atvinnulífsins. Hér áðan lýsti fulltrúi Borgarafl., hv. 7. þm. Reykn., skoðun Borgarafl. á frv. en ummæli hans hafa að mörgu leyti verið gagnrýnd og þá sérstaklega af 3. þm. Vestf. Karvel Pálmasyni. Vil ég því í upphafi koma nokkrum orðum að því. Sá kjarasamningur sem gerður var rétt fyrir helgi fól í sér 13–15% hækkun launa á einu ári. Með þeim aðgerðum, sem nú hafa verið boðaðar með frv., er fyrst gengið út frá því, sem raunar hefur komið fram, að verði 6% gengisfelling og síðan ýmsar tilfæringar með frv. 6% gengisfelling þýðir að vöruverð á innfluttum framleiðsluvörum hækkar með margföldum áhrifum þegar til nokkurs tíma er litið, um 9–10%. Varðandi innlenda framleiðslu var verið að boða í dag að landbúnaðarvörur hækki um 4–9%. Það eru fleiri þættir sem eru að hækka. Tryggingaiðgjöld eru að hækka um 60% þessa dagana svo að sú kjarabót sem í kjarasamningunum felst vegur lítið upp á móti þessum hækkunum, bara þeim hækkunum sem núna sjást beint. En ekki skal dregið í efa að þeir menn sem eru í fyrirsvari fyrir verkalýðshreyfinguna hafi reynt að gera sitt besta í því að ná sem bestum samningum fyrir sitt fólk. Það er vitað að mjög þröngt er í búi núna í þjóðfélaginu og sérstaklega hjá fiskvinnslugreinum. Hverjar eru ástæðurnar? Ástæðurnar eru þær að sú ríkisstjórn sem sat og sem situr nú hefur ekki haldið þannig á spöðunum að þessi grein geti búið við fullnægjandi skilyrði, þannig að hún geti greitt mannsæmandi laun. Fastgengisstefnan hefur leitt þetta af sér ásamt því að ekki hefur verið gripið til ráðstafana til að bæta stöðu þessarar sérstöku greinar með því að létta af henni ýmsum kostnaðarhækkunum en rétt er að til þeirra hefur aðallega verið stofnað hér á höfuðborgarsvæðinu. Hæstv. viðskrh. hélt góða ræðu um það að nú væri þetta allt á réttri leið og árangur jafnaðarstefnunnar væri að koma í ljós. Benti hann aðallega á því til stuðnings að nú væru vextir að lækka. Það er þannig með vexti að þeir eru tvenns konar, annars vegar raunvextir sem sjást best á vísitölubundnum kjörum og hins vegar nafnvextir sem eru á hinum almennu skuldabréfum og almennu reikningum í bankakerfinu. Í raun réttri felst ekki í þeirri vaxtalækkun sem hefur orðið nein raunvaxtalækkun heldur er bankakerfið aðeins að laga sig að þeim aðstæðum sem eru í þjóðfélaginu. Það er alveg ljóst að miðað við vísitölur hefur verðbólgan lækkað og þá er mjög eðlilegt að nafnvextir lækki líka. Það mætti kannski líkja þessu við það að maðurinn er jafnstór hvort sem hann stendur uppi á stól eða ekki. Ég get verið sammála hæstv. viðskrh. í því að auðvitað gilda lögmál hagfræðinnar hérna eins og annars staðar. Ef það væri ekki væri hér mjög óeðlilegt ástand. Hins vegar er annað sem gildir hér en ekki annars staðar. Það er það að atvinnuvegir og ástand er miklu sveiflukenndara en í öðrum ríkjum vegna þess m.a. að við erum háðir duttlungum erlendra markaða og miðum lífskjör okkar við það sem gerist þar. Það sem ég vildi koma inn á til viðbótar er það að auðvitað viðurkennum við sem aðrir að sú aðgerð að fella gengið hafi verið nauðsynleg og raunar teljum við í Borgarafl. að ekki hafi verið gengið nógu langt þegar á þjóðhagsstærðir og afkomu er litið. Þegar litið er á það sem gert er, 6% gengisfellingu, verður líka að líta til þess til hvaða ráðstafana hefur verið gripið og hvort þær leiðir komi til með að jafna það sem á vantar. Ég tel að svo sé ekki og tel að þessar aðgerðir séu bara stundarlausn en ekki lausn til frambúðar. Það liggur alveg ljóst fyrir að tekjur fiskvinnslunnar næstu mánuði koma ekki til með að hækka út af því að það eru engin teikn þess á lofti erlendis að verð á okkar afurðum hækki eða þá að gengi gjaldmiðla komi til með að breytast umfram það sem nú er. Ég held að það sé alveg ljóst að til sams konar aðgerða verði gripið innan skamms. Ég ætla ekki að fara í einstakar greinar frv. en vek þó máls á því sem fram kom í máli hæstv. heilbr.- og trmrh. um niðurskurð sem er á framlögum til hans ráðuneytis og þá varðandi lyfjakostnað. Að sjálfsögðu fagna ég því að þetta komi ekki til með að lenda á þeim sem borga lyfin, heldur komi þetta til með að leiða til hagræðingar í rekstri og að hæstv. ráðherra ætli að sjá til þess að læknar komi til með að ávísa í auknum mæli á íslensk lyf. Þetta er þá kannski dæmi um það hvað er hægt að spara í ríkisrekstrinum. Þá vaknar líka sú spurning hvort ekki hafi mátt, bæði er fjárlögin voru gerð og núna, í staðinn fyrir að leggja á álögur, athuga hvort ekki sé eitthvað hægt að laga í ríkisrekstrinum. Fleira vildi ég ekki taka fram að svo komnu, en ég vona að þetta frv. hljóti góða afgreiðslu í þeirri nefnd þar sem þetta kemur til afgreiðslu og að vel verði farið ofan í saumana á þeim liðum sem þarna eru. Ég fagna því að ríkisstjórnin ætlar að fara að gera eitthvað í þeim málum sem hvíla svo þungt á okkar landi.



Vegna tilhögunar fundarins vil ég segja frá því að það er fyrirhugað að reyna að klára þessa umræðu fyrir kl. 8 og vænti ég þess að það sé samkomulag um það. Það var óskað eftir að hæstv. félmrh. kæmi hingað og hafði ég ítrekað reynt að ná í hana. Nú fyrir nokkru var mér tilkynnt að hún hefði farið heim vegna lasleika og get ég því ekki orðið við þessari beiðni. Ég vænti þess að menn misvirði það ekki og hæstv. félmrh. verði til staðar þá í 2. umr.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint nokkrum spurningum við þessar umræður sem sjálfsagt er að svara. Fyrsta spurningin var um það hvort ekki væri öruggt að launaskattur yrði felldur niður af fiskeldi, fiskirækt, svo sem boðað hefur verið um niðurfellingu launaskatts, 1%, af sjávarútvegi, fiskiðnaði, frá og með 1. júlí og svarið er það að svo er. Það sem kann að valda misskilningi er að sérstaklega er getið mannvirkjagerðar við fiskirækt, en mannvirkjagerð og byggingarstarfsemi bera að sjálfsögðu áfram launaskatt, 3,5%. Í annan stað var spurt hvenær væri að vænta lækkunar vaxta á spariskírteinum og þá um hve mikið. Við þessu er ekki unnt að gefa svar að svo stöddu. Ætlunin er að meta nú næstu dagana ástand á peningamarkaði eftir lækkun nafnvaxta. Ákvörðun um þetta verður tekin innan tíðar, en hún hefur ekki verið tekin og því er ekki hægt að fullyrða nákvæmlega hversu mikil sú vaxtalækkun verði. Spurt var um ákvæði stefnuyfirlýsingarinnar um framlag af hálfu ríkisins vegna starfsmenntunar launafólks. Eins og fram kom í ræðu hv. 3. þm. Vestf. var þetta þáttur af samningagerðinni af hálfu Verkamannasambandsins við vinnuveitendur. Ákveðið er að verja til þessarar starfsemi 35 millj. kr. Reglur um aðild annarra að þeim sjóði verða ekki settar nema með nánu samráði við Verkamannasambandið, en þetta er hliðstætt við námskeiðahald og starfsmenntun í fiskiðnaði sem gaf góða raun fyrr. Hitt ákvæðið sem varðaði Atvinnuleysistryggingasjóð er um það að framlengja lög og reglur um hlut Atvinnuleysistryggingasjóðs við að greiða kauptryggingu þeirra starfsmanna sem þátt taka í námskeiðum eins og t.d. námskeiðum í fiskvinnslunni. Að öðru leyti er þess að geta að á vegum félmrn. er nefnd starfandi sem á að skila tillögum um starfsmenntun í atvinnulífinu. Það er vitað að í fjárlögum eru framlög til þessarar starfsemi undir tveimur öðrum liðum og mikið meira er ekki um það að segja að svo stöddu. Þá var það fullyrt af hálfu hv. 7. þm. Reykv. að í ræðu minni hefðu falist tillögur um hækkun vaxta af húsnæðislánum. Það er misskilningur eða ranghermi. Eins og menn sjá af þessari tillögugerð er engin ákvörðun tekin um hækkun vaxta af húsnæðislánum. Ég vék að því varðandi húsnæðismálin í ræðu minni áðan að innan 10 daga eða svo væri að vænta álitsgerðar eða niðurstaðna frá þeirri nefnd sem hæstv, félmrh. hefur skipað og falið að taka til endurskoðunar ýmsa undirstöðuþætti húsnæðismálanna. Að sjálfsögðu er ekki við því að búast að nefndin skili eftir tiltölulega skamman tíma eða um það bil einn mánuð heildstæðum tillögum um nýtt húsnæðislánakerfi. Fremur er um að ræða að þar verði mótuð stefna, skilgreint hvaða þættir það eru sem þarf að taka til endurskoðunar og meðan málin eru á því stigi er ekki tímabært að taka ákvarðanir um frekari breytingar á grundvelli óbreytts kerfis. Spurt var sérstaklega um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Þær tölur sem hafa verið birtar í því efni eru í fskj. III með frv. Þar er gerð grein fyrir forsendum fjárlagafrv. og fjárlaga 1988 um tilfærslu verkefna til sveitarfélaga. Eins og menn vita var upphaflega gert ráð fyrir því að tilfærslurnar fælu í sér kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin að upphæð um 200 millj. kr. Í meðförum Alþingis var síðan dregin til baka tilfærsla tónlistarfræðslu sem nemur tæplega 52 millj. kr. Að öðru leyti er hér um að ræða upphæð sem nemur 31 millj. kr. um það bil og skiptist hún þannig: Dagvistarheimili 60 millj., Félagsheimilasjóður 15 millj., Íþróttasjóður 25 millj., húsfriðun, byggða- og minjasöfn 8,3 millj., málefni fatlaðra, vatnsveitur, heimaþjónusta aldraðra, landshafnir. Það sem um er að ræða er það að af þessum 398 millj. sem komu í hlut sveitarfélaganna í auknum framlögum, þá gerist það nú að sá kostnaður sem hefði fallið á sveitarfélögin ef frv. hefði orðið að lögum nemur um 130 millj. kr., en þessi kostnaður fellur nú að sjálfsögðu á ríkið við það að frv. nær ekki fram að ganga. Að öðru leyti eru dregin til baka þau framlög umfram þetta upp á 260 millj. kr. sem upphaflega hafði verið gert ráð fyrir samkvæmt samningum og samkomulagi við forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga og voru lögð fram sem auknir fjármunir til sveitarfélaga til þess að greiða fyrir verkaskiptingunni. Menn geta nefnilega ekki gert hvort tveggja í senn: beitt sér gegn því að verkaskiptingin nái fram að ganga og síðan harmað það að auknir fjármunir til sveitarfélaganna, sem áttu að greiða fyrir þeirri verkaskiptingu, geri það ekki þegar samkomulag næst ekki um málið. Að öðru leyti er ekki margt um þetta að segja því til viðbótar sem þegar hefur fram komið. Sérstaklega vil ég þó gera athugasemd við það sem hv. 7. þm. Reykv. sagði um þróun kaupmáttar launa og þjóðartekna þar sem hann hélt því fram að kaupmátturinn hefði verið minni en vöxtur þjóðartekna. Það er ástæða til þess að rifja þetta upp. Þjóðartekjur hafa aukist sem hér segir á næstliðnum árum: Um 71/2% 1986, 8% 1987. Það er gert ráð fyrir allt að 2% samdrætti í þjóðartekjum árið 1988. Þannig hafa þjóðartekjur á þessum þremur árum aukist um 131/2%. Um kaupmátt launa er það að segja að hann jókst um 91/2% 1986, 18% 1987 og áætlað er að hann lækki að meðaltali í samanburði við árið 1987 um 3% á árinu 1988. Niðurstaðan er þess vegna sú að á sama tíma og þjóðartekjur hafa á þessum þremur árum aukist um 131/2% hefur kaupmáttur launa aukist um 25%. Í ræðu sinni áðan vakti hæstv. viðskrh. athygli á því hversu mótsagnakennd sú gagnrýni er sem frv. hefur sætt af hálfu stjórnarandstæðinga. Annars vegar er talað um hrun fastgengisstefnu og hv. 7. þm. Reykv. lýsir því yfir sem sinni skoðun og sínu mati að þörf sé meiri gengisfellingar. Hann gerist því talsmaður meiri gengisfellingar. Í hinu orðinu harma menn háa verðbólgu og láta uppi óskir um það að menn nái fastari tökum á verðbólgunni og verðbólga fari lækkandi. Síðan segja menn í öðru orðinu að það beri að harma að dregið sé úr framkvæmdum og fjárfestingum, en í hinu orðinu fárast menn yfir miklum viðskiptahalla. Þetta er náttúrlega býsna mótsagnakennt og kjarni málsins er kannski þessi, ef menn vilja meta það hverra kosta var völ: Vildu menn meiri gengisfellingu og þar af leiðandi meiri verðbólgu og þar af leiðandi meiri tilfærslu frá launafólki til atvinnuvega? Er það kröfugerðin af hálfu stjórnarandstöðunnar? Voru menn reiðubúnir að fórna þeim markmiðum sem þeir setja sér um að ná niður verðbólgu á seinni hluta árs, en það samrýmist að sjálfsögðu ekki...  Þegar menn segja: Það hefði kannski verið skynsamlegt að taka undir með stjórnarandstöðunni við afgreiðslu tekjuöflunarfrumvarpa fyrir jól, t.d. með því að falla frá launaskatti og endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti þá, er ástæða til að spyrja: Halda menn að það hefði gengið betur að ná samkomulagi um hvort tveggja í senn, trausta stöðu ríkisfjármála og aðgerðir til þess að bæta rekstrarstöðu og greiðslugetu fiskiðnaðar og sjávarútvegs, ef það hefði verið gert þá? Eða er ekki líklegra að aðgerðir af því tagi þá þegar hefðu leitt til þess að kröfugerðin um gengisfellingu hefði orðið enn þá meiri? Ég er reyndar alveg sannfærður um það að svo er. Það er deginum ljósara að samkomulagið hefði ekki getað tekist með þeim hætti sem það þó hefur gerst ef ríkisstjórnin hefði hvikað frá þeim ásetningi sínum fyrir jól að gera það sem í hennar valdi stóð til þess að treysta fjárhag ríkisins því að það er forsenda þess að þetta samkomulag tókst. Herra forseti. Ég held að ég hafi með þessum athugasemdum svarað gagnrýni og fyrirspurnum. Nei, það var ein fsp. enn, herra forseti. Það var spurningin um vaxta- og geymslugjald, hvað yfirlýsingin um það sem birtist í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar merki. Hún merkir kannski ekki mikið ein og sér, en því er yfirlýst að af hálfu fjmrn., landbrn. og viðskrn. verður sett á laggirnar nefnd til þess að fara ofan í saumana á rekstrarvanda afurðastöðva landbúnaðarins, en af minni hálfu felur það jafnframt í sér að þá verði einnig teknir til endurskoðunar aðrir veigamiklir kostnaðarþættir ríkissjóðs vegna landbúnaðarmálanna, ekki hvað síst þeirra ákvæða búvörulaga sem skuldbinda ríkissjóð til þess að greiða verðbætur á landbúnaðarafurðir þrátt fyrir það að þær hafa þegar verið staðgreiddar og teljast þess vegna vera seldur varningur í eigu afurðastöðva og sú greiðsluskylda miðuð við 15. des. ár hvert. Herra forseti. Ég læt umræðu um þetta mál lokið af minni hálfu.



Herra forseti. Já, það er sérkennilegt að hlusta á þessa umræðu ef menn hafa þrek til að sitja undir þessu öllu, bera t.d. saman svör hæstv. ráðherra varðandi vaxta- og geymslugjald af landbúnaðarafurðum, en hæstv. fjmrh. sagði nú í örstuttu máli allt annað en hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. sagði að aftur ætti að hverfa til hins gamla horfs í þessu efni varðandi vaxta- og geymslugjöld af landbúnaðarafurðum. Hæstv. fjmrh. sagði hins vegar: Það á að endurskoða þetta og skipa nefnd en jafnframt að endurskoða aðra kostnaðarþætti landbúnaðarins. M.ö.o., það getur verið að kerfi vaxta- og geymslugjalda verði breytt, en það á þá landbúnaðurinn sjálfur að borga. Þarna ber ráðherrunum ekki saman varðandi þetta atriði og verður auðvitað óhjákvæmilegt að ganga nánar eftir því við meðferð þessa máls hér á hv. Alþingi hvor það er sem hefur stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Ég fer fram á það að hæstv. landbrh. og hæstv. fjmrh. komi sér saman um texta sem verði þá lagður hér upp í ræðustólinn einhvern tíma við 2. eða 3. umr. málsins þannig að þingdeildin viti um hvað var í raun og veru samið í ríkisstjórninni í málinu. Það er bersýnilegt að hæstv. fjmrh. er með allt aðra túlkun á þessu máli en sjútvrh. og munar það sjálfsagt talsverðum upphæðum þegar þetta mál er skoðað. Ég þakka hæstv. ráðherrum sem hafa talað fyrir svörin sem þeir hafa gefið við þeim spurningum sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa borið fram í dag. Ég skil það svo í fyrsta lagi að ekki verði um að ræða launaskatt á fiskeldi frá og með 1. júlí 1988 þó að kannski megi skilja frv. svo, og það er spurning hvort ekki þarf aðeins að laga orðalag á frv. til þess að þetta sé alveg ótvírætt, því að ég tek auðvitað yfirlýsingar ráðherra góðar og gildar í þessu efni. Það er engin ástæða til annars. En það er spurning hvort nefndin ætti ekki að líta aðeins á orðalag frv. til þess að glöggva sig betur á því eða það sé skýrara hvert menn vilja fara í þessu efni. Ég tók eftir svari hæstv. fjmrh. varðandi spariskírteinin og tel í sjálfu sér enga ástæðu til þess að ganga frekar eftir því. Sömuleiðis minntist hann aðeins, í tilefni af fsp. minni, á framlög vegna starfsmenntunar verkafólks og ég spurði hann um þetta í dag vegna þess að mig langaði til þess að vita hvernig menn hugsuðu sér að framkvæma þetta. Ég var ekki að amast við málinu nema síður sé. Ég bendi á tillögu sem ég hef flutt hér á tveimur þingum, um rétt launafólks til námsleyfa á launum, sem ég held að sé satt að segja mjög stórt mál. Í Danmörku og Svíþjóð er til kerfi þar sem launafólk á kost á því að sækja nám, starfsnám, líka almennt nám og sömuleiðis félagslegt nám, á launum í 3–4 vikur á 3–4 ára fresti. Til þess er stofnaður sjóður þar. Ég held að þetta sé mjög þarft og brýnt mál og kannski getur þessi starfsmenntunarsjóður orðið einhver vísir að þessu. Ef svo yrði mundi ég að sjálfsögðu fagna því. Um svar hæstv. ráðherra varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð hef ég ekkert að segja. Ég lít svo á að það séu uppi hugmyndir um að framlengja þau ákvæði sem verið hafa í gildi varðandi hlut Atvinnuleysistryggingasjóðs þegar um er að ræða greiðslu launa við uppsagnir og fleira af því tagi og ég hef í sjálfu sér engu við það að bæta. Í fimmta lagi nefndi hæstv. fjmrh. húsnæðislánin. Ég spurði: Er gert ráð fyrir hækkun vaxta af húsnæðislánum? Hann sagði nei við því. Það er ekki gert ráð fyrir því og þá er ég raunar ekki bara að tala um frv. Hann sagði hins vegar að í gangi væri endurskoðun á húsnæðislögunum. Það væri væntanlegt álit eftir 10 daga. Hvað eru menn þá að þvælast með þennan 100 millj. kr. niðurskurð inni í þessu plaggi ef eitthvert álit er að koma eftir 10 daga? Hvað eru menn að eyða hérna heilum degi í Nd. í umræður um kaupleigu þegar stjórnarflokkarnir eru ekki einu sinni sammála þar sem það er ætlun ríkisstjórnarinnar að endurskoða allt húsnæðiskerfið hérna næstu daga og það er einhver nefnd vísra manna undir forustu Kjartans Jóhannssonar, þess ágæta manns,  Ég tók eftir því að hæstv. félmrh. var hér í umræðum í allan dag í Nd. og fannst það satt að segja alveg afleitt að hún skyldi ekki treysta sér til að skjótast hingað augnablik til að svara spurningum mínum t.d. um þetta: Um hvað er bókunin? Er hæstv. félmrh. á móti meðferðinni á byggingarsjóðunum eða Jöfnunarsjóðnum eða hvoru tveggja? Vill hæstv. fjmrh. koma hér upp á eftir og lesa bókunina? Hver er bókunin? Hverju er hæstv. ráðherra að mótmæla? Ég vil fá upplýsingar um það. Ef þetta er alvörustjórnarfrumvarp, en svo er að skilja á hæstv. viðskrh. sem flutti alvarlegustu ræðu dagsins eins og venjulega, er auðvitað nauðsynlegt að fá þessar upplýsingar um það hver er afstaða einstakra ráðherra í þessu máli og þar á meðal hæstv. félmrh. Ég vil fá bókunina. Út með hana! Hvaða leyniplagg er þetta? Er þetta ekki plagg ríkisstjórnarinnar eða er þetta plagg sem Alþfl. einn fer með, Alþýðuflokksdeildin í ríkisstjórninni? Síðan eru útskýringar hæstv. fjmrh. á þessu Jöfnunarsjóðsmáli. Þær eru náttúrlega svo dæmalausar. Hann segir: Sveitarfélögin voru með röfl. Af því að þau voru með röfl hættum við við þetta en lækkum um leið framlagið í Jöfnunarsjóðinn um 398 millj. Sveitarfélögin mega í raun og veru bara þakka fyrir að hanga þó eftir með 268 millj. kr., með þessa skerðingu á Jöfnunarsjóðnum, niður um 398 millj. kr. Þetta er auðvitað fullkomin rökleysa. Auðvitað ætti hæstv. fjmrh. að ákveða að skila skerðingunni til sveitarfélaganna þar sem dæmið gekk ekki upp. Þannig átti hæstv. ráðherra að taka á málinu. Hann átti að segja: Veitum þessu fé í tiltekin verkefni, skilum mismuninum til Jöfnunarsjóðs, 268 millj. kr. Það væri í raun og veru það eina sem væri eðlilegt að gera í þessu sambandi. En þessi ofboðslega talnaleikfimi sem hæstv. ráðherra er hér með og segir nánast að sveitarfélögin megi bara þakka fyrir að það verði ekki tekið meira af þeim. Þetta er skrýtið þegar hæstv. fjmrh. ætlar á sama tíma að fara að ræða við sveitarfélögin um að þau skeri niður framkvæmdir sínar. Þá geri ég ráð fyrir að sveitarfélögin komi með reikninga samkvæmt þeim greinum sem liggja fyrir í þessu frv. Ég segi að lokum varðandi þetta mál að ég vil auðvitað ræða þessi mál við hæstv. félmrh. nánar. Ég vona að hún verði komin til heilsu þegar við hittumst aftur við 2. umr. málsins hvenær svo sem hún fer fram. Ég legg á það mjög mikla áherslu að hún komi hér til viðræðna í deildinni og auðvitað má hugsa sér að fara fram á það að hæstv. ráðherra verði kallaður fyrir fjh.- og viðskn. hv. deildar. Það hefur áður gerst að ráðherra hafi verið kallaður fyrir nefndir til viðræðna og það má auðvitað vel gera það nú þar sem mikið liggur við. Varðandi kaupmátt launa sem hæstv. fjmrh. ræddi hér aðeins. Það sem ég sagði var ósköp einfaldlega þetta: Kaupmáttur launa milli áranna 1987 og 1988 skerðist meira en nemur falli þjóðartekna á sama tíma. Það er óvefengjanlegt. Fall þjóðartekna er 11/2% og fall kaupmáttar, samkvæmt þeim útreikningi sem hv, þm. Karvel Pálmason las hér upp í dag, er 3%, þ.e. fall kaupmáttar innan ársins 1988. Hins vegar er það alveg óvefengjanlegt að ...

Nei, hv. 3. þm. Vestf. las þetta ekki rétt.

Bíddu nú við, hv. 3. þm. Vestf. fór með nokkrar tölur sem ég skal lesa, 

Hann er farinn.

Hann er farinn, já, en það gæti verið að sumir fleiri hefðu gott af því að heyra það. Hæstv. fjmrh. verður að þola að sitja undir því. Öðru eins hefur maður setið undir frá honum um dagana. Staðreynd málsins er sú að á árunum 1979–1982 er kaupmáttur kauptaxta á bilinu 93–99 miðað við 100 1978. Á árunum 1984–1986 er kaupmátturinn á bilinu 69,5–72. Á árinu 1987 hækkar hann verulega, þessi kaupmáttur kauptaxta. En á sama tíma hækka þjóðartekjur á mann að raungildi - það væri kannski rétt að fá eitthvað af þessum snillingum hér í salinn - um 15%, á árunum 1979–1986, og sennilega um 23–24% á árunum 1979–1987. En meðan þjóðartekjur á mann hækka að raungildi um 25% lækkar kaupmáttur kauptaxta sennilega um 15%. Og mér er spurn: Hvar ætli mismunurinn liggi? Hverjir ætli hafi hirt mismuninn í kaupmætti kauptaxta annars vegar og hins vegar í vaxandi þjóðartekjum á þessum tíma? Þess vegna þýðir auðvitað ekkert fyrir menn eins og hv. varaþm. Sjálfstfl. að vera að ráðast hér sérstaklega að þeirri ríkisstjórn sem annar varaformaður Sjálfstfl. stýrði hér fyrr á öldinni og ég átti sæti í vegna þess að þá var kaupmáttur kauptaxta að jafnaði 10–15% hærri en hann var á síðustu árum og ef maður tekur aukningu þjóðarteknanna inn f myndina er munurinn í raun meiri. Ég er ekkert að gleðja forsetann með því að láta kalla f hæstv, iðnrh. eða fara fram á það vegna þess að ég vil greiða fyrir þingstörfum að vanda. Hins vegar hefði hæstv. iðnrh. gott af því að heyra þennan lestur og meira til. Síðan nefndu þeir félagar, bæði hæstv. viðskrh. og hæstv. fjmrh., spurninguna um það hvað ætti að gera og það er alltaf þetta tal í þessu kerfisgengi hér: Það eru mótsagnir í því sem þið eruð að segja. - Auðvitað eru mótsagnir í því sem menn eru að segja, bæði við og þeir, og það eru meira að segja mótsagnir í því sem þið eruð að gera, auðvitað, vegna þess að efnahagsráðstafanir eins og þessar raðast saman úr mörgum mismunandi þáttum. Hvað er að gerast hér? Í efnahagsmálum var hér áður oft talað um niðurfærslu verðlags, niðurfærsluleið, uppfærsluleið og millifærsluleið. Hvað er hér að gerast?  Þær ráðstafanir sem hér er verið að framkvæma eru í raun og veru blanda af þessu þrennu. Það er um að ræða gengislækkun eða uppfærslu, það er um að ræða millifærslu í sambandi við söluskatt í sjávarútvegi og það er um að ræða niðurfærslu að því er varðar lækkun launaskatts í sjávarútvegi þannig að auðvitað er það þannig þegar menn eru að grípa til efnahagsráðstafana eða þegar menn eru að gagnrýna efnahagsráðstafanir, þá geta menn út af fyrir sig sagt: Það er mótsögn í hlutunum. En þannig er nú okkar þjóðfélag, það er fullt af mótsögnum og spurningin er sú í rauninni í þessu efni: Vildu menn ganga lengra eða skemmra í einhverjum þeim aðgerðum sem hér hafa verið nefndar og hér eru tillögur um? Ég vil nefna sem dæmi: Ég tel að það hefði átt að ganga miklu lengra í millifærslu, miklu lengra í skattlagningu á versluninni, miklu lengra í skattlagningu á milliliðunum og flytja þá fjármuni til í þjóðfélaginu til þess að jafna lífskjör í landinu. Og í annan stað átti að gera ráðstafanir til þess að lækka vexti með beinum stjórnvaldsákvörðunum. Þessar ráðstafanir hefðu skilað kjarabót annars vegar til láglaunafólksins og hins vegar hefðu þær þýtt betri afkomu útflutningsatvinnuveganna og þar með þörf fyrir minni gengislækkun en ella hefði verið. Þegar ég er að segja hér í dag að ég spái því að vinnslan muni koma til ríkisstjórnarinnar á miðju ári og segja: Við viljum meiri gengislækkun, þá er það yfirlýsing sem byggist á því að vinnslan er núna rekin með halla og frystingin er rekin með halla. Og það er ekki vegna þess að ég sé hér að gera tillögur um gengislækkun, eins og hæstv. fjmrh. var að segja hér áðan eða viðskrh. Ég er að vekja athygli þeirra á þeim staðreyndum að við lifum á fiski og ef fiskvinnslan í þessu landi er á hausnum, ef fiskvinnslan í þessu landi tapar, þá rekum við ekki þjóðarbúið. Svo einfalt er það. Og það þýðir ekkert að sýna fínar tölur um verðbólgu og fallegan ríkissjóð ef fiskvinnslan ekki gengur. En það er eins og þessir menn skilji það ekki og læri það heldur aldrei, sem er makalaust með tilliti til þess að þeir ættu að hafa a.m.k. sumir hverjir lífsreynslu sem dygði í þessu efni. Hæstv. fjmrh. sagði á einhverjum fundi í Keflavík núna fyrir nokkru og slegið var upp í blaði: "Gengisfelling núna væri óðs manns æði." Samkvæmt því er ákvörðun ríkisstjórnarinnar um gengislækkun óðs manns æði og hæstv. fjmrh. framkvæmir hér óðs manns æði. Auðvitað liggur málið ekki þannig. Auðvitað er það þannig að hann áttaði sig á því að lokum að það varð að viðurkenna staðreyndir. Það var búið að halda þannig á málum að vinnslan stóð illa og stendur enn illa. Ég ætla aðeins að nefna hér eitt atriði úr ræðu hæstv. fjmrh. Það var þetta: Halda menn að það hefði verið betra núna ef við hefðum ekki lagt á skattana, hætt við að leggja á launaskattinn og hætt við þetta með söluskattinn í sjávarútveginum um áramótin? Halda menn að það hefði verið betra? Var ekki betra að hafa gert það og láta þá halda að þeir væru að vinna eitthvað með því að sleppa þeim við þetta núna? - Macchiavelli kom nýlega út í íslenskri þýðingu. Kannski hæstv. fjmrh. hafi lesið ágæta þýðingu eftir Ásgrím Albertsson. "Að deila og drottna", heitir þetta, "drottinn gaf og drottinn tók". Þessi uppsetning mála er auðvitað svo ósvífin, svo yfirgengilega ósvífin að segja: Ég lagði skatta á sjávarútveginn til þess að ég hefði eitthvað um að semja þegar þeir kæmu til mín að væla um gengislækkun eftir nokkrar vikur. Það var það sem hæstv. fjmrh. var að segja. Þessi uppsetning mála er auðvitað svo ósvífin að engu tali tekur. Ég tók vel eftir því, herra forseti, sem hv. 3. þm. Vestf. sagði hér í dag og lagði á það áherslu að niðurstaða alls þessa, sem við erum að ræða hér um, byggðist ekki síst á því hver töggur væri í ríkisstjórninni. Og vafalaust er það alveg rétt. Það er þannig frá hnútunum gengið í þeim kjarasamningum sem nýlega var gengið frá að það er sagt sem svo: Ef Vinnumálasamband samvinnufélaganna og Vinnuveitendasambandið semja um hærra kaup, þá á að taka upp samninga Verkamannasambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands. Og svo er bætt við því sem ég kalla öfugt BSRB-ákvæði. Það er sagt: Ef samið verður um hærra kaup við opinbera starfsmenn, þá skal hið sama ganga þarna yfir líka. Með þessu er í raun og veru búið að taka ákvörðun um það í þessum tilteknu samningum Verkamannasambandsins að reyra allan vinnumarkaðinn ef hægt er inn í það munstur sem þar er verið að skrifa niður. Hv. þm. Karvel Pálmason spurði hvað hefði átt að gera. Var hægt að ná lengra? Um það skal ég ekkert segja. Ég veit ekki hvort það hefur verið til í stöðunni að sækja stórkostlegar kauphækkanir t.d. með verkfallsátökum eða þvílíku. Ég skal ekkert um það segja. Ég læt mönnum eins og hv. þm. Karvel Pálmasyni alveg eftir að dæma það og meta mikið frekar en ég get gert. En ég vil hins vegar segja að ég tel að það hefði verið hægt að ná lengra ef verkalýðshreyfingin öll hefði getað stillt sig betur saman. Og nú er ég ekki að kenna mönnum um það að menn ákváðu að fara hver fyrir sig í þessa samninga. En ég held að reynslan sé sú að því aðeins tekst okkur að lyfta raunverulega lægsta kaupinu að verkalýðshreyfingin taki á í sameiningu. Það sé gamla og góða boðorðið: Einn fyrir alla og allir fyrir einn. Ég vona að í framhaldi af því sem gerðist á vinnumarkaðnum 1987 og virðist vera að gerast núna, þá muni menn læra að vinna betur saman en tekist hefur á undanförnum missirum. Það er svo merkilegt að þessi lexía samstöðunnar virðist bresta og týnast, einkum á hagvaxtartímum. Við getum séð þetta aftur og aftur á undanförnum áratugum að þegar um hefur verið að ræða hagvöxt og aukningu þjóðarframleiðslu, þá hefur samstaðan brostið og menn hafa viljað fara hver fyrir sig og ná í hver handa sér. Auðvitað er það hroðalegt fyrir verkalýðssinna eða sósíalista eins og ég tel mig vera að upplifa það aftur og aftur í sambandi við umræður um kjaramál að metingurinn um að vera aðeins hærri en sá næsti er oft ríkari en þörfin fyrir að standa sem hluti af heild. Og auðvitað sjáum við það í þessum samningum og í launamálunum á síðasta ári. Verkalýðshreyfingin hefur verið að veikjast sem afl, sem heildarafi og þetta sjáum við því miður mjög víða. Hæstv. viðskrh. sagði: Hornsteinninn hefur ekki brotnað heldur verið færður til og múraður fastur á ný. Já, það er ástæða til að bregða fyrir sig myndmáli þegar komið er að efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. Ekki vissi ég að hæstv. viðskrh. kynni sérstaklega með múrverk að fara. En hann sagði nokkuð merkilegan hlut í framhaldi af þessu sem ég veit ekki hvort allir hv. þm. hafa tekið eftir, mjög merkilegan hlut, í rauninni mjög alvarlegan hlut og væri gaman að fá um það umræður hér í þinginu einhvern tíma. Ég minni á að það er til skýrsla um peningamál, gengismál og vaxtamál frá Seðlabankanum frá því fyrir áramótin sem væri kannski ástæða til að taka einhvern tíma til umræðu í Sþ. Hæstv. ráðherra sagði að menn væru að ræða um það að tengja íslensku krónuna við erlenda myntkörfu eða við SDR og við þekkjum þessar umræður. Hvað þýðir þetta í raun og veru? Það þýðir það að svigrúm okkar til sjálfstæðrar ákvörðunar um gengið, og þar á meðal hlutföllin milli útflutnings og innflutnings, það svigrúm minnkar. Svigrúm okkar til sjálfstæðrar efnahagsstjórnunar frá þessum bæjardyrum séð minnkar. Um leið getur auðvitað hæstv. ráðherra komið hér og sagt: Þetta stuðlar að því að við náum stöðugleika hugsanlega í verðlagi hér í þessu landi svipað og er í þeim löndum sem við þá tengjum okkur við. En þá stöndum við enn frammi fyrir þeirri staðreynd að við erum auðvitað oft að breyta hér gengi, fella hér gengi til þess að breyta og rétta við tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu milli útflutnings og innflutnings vegna þess að við erum svo háð útflutningi á Íslandi og útflutningsframleiðslu að við þurfum aftur og aftur að gera ráðstafanir til að rétta þetta við. Ég játa það alveg að ég er býsna íhaldssamur í þessu efni. En ég mundi satt að segja í fyrsta lagi gjarnan vilja fá upplýsingar um það hvað menn eru að hugsa. Ég vildi lesa í gegn pappíra ef menn eru með einhverja í þessu efni, en ég mundi fyrir fram vilja gjalda varhug við þessu atriði. Mér fannst þetta satt að segja eitt það merkilegasta sem hæstv. viðskrh. sagði - fyrir nú utan það að hann sagði að lögmál hagfræðinnar giltu líka hér á Íslandi og það kom út af fyrir sig engum á óvart að það gæti gerst af og til. En það er dálítið öðruvísi hagfræðin í 250 þúsund manna þjóðfélagi heldur en 25 milljón manna eða þaðan af stærra. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir þau góðu svör sem hann veitti mér og okkur. Ég vil segja það af minni hálfu að ég er tilbúinn til þess að aðstoða hann við það að taka á þessum vanda sem hann nefndi varðandi lyfin og sérfræðiþjónustuna. Þetta voru mikil mistök að opna fyrir það að menn gætu farið til sérfræðinga án ávísana frá heimilislæknum. Það voru mjög alvarleg mistök. Það er búið að kosta ríkissjóð stórfé. Og ég held að ég láti það koma hér fram að ég er líka tilbúinn til að segja það við hæstv. heilbrrh. að ég held að það þurfi að skrúfa fyrir þessa krana á ríkissjóð sem er búið að raða hérna niður allan Laugaveginn á þessum sérfræðistofum, þar sem menn sitja og tjakka út seðla úr ríkissjóði af því að þeir eru sérfræðingar og ríkissjóður ræður ekkert við. Það er í raun og veru rosalegt að sjá þessar tölur sem maður fréttir af varðandi laun læknastéttarinnar, sérstaklega sérfræðinganna og sem stjórnarnefndarmaður í stjórnarnefnd ríkisspítalanna er ég tilbúinn að hjálpa þar til. Ef það hins vegar tækist að skrúfa þennan kostnað eitthvað niður, sem ég vona að hæstv. ráðherra takist og ég vona að við hjálpum honum öll til þess, þá tel ég að það ætti að afturkalla eitthvað af þessari lyfjahækkun sem átti sér stað um áramótin upp að allt að 100%. Það var í raun og veru engin röksemd að hækka lyfin þó að EFTA og Efnahagsbandalagið krefðust þess að innlend lyf væru á sama verði og erlend. Hæstv. sjútvrh. svaraði nokkrum atriðum sem fram komu hér í mínu máli í dag varðandi rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna og ég hef þakkað honum fyrir það og hef engu við það að gæta. Það staðfesti í raun og veru það sem vitað er fyrir þá sem vita vilja um þessi efni. Ég vek athygli á því sem hv. 11. þm. Reykv. sagði hér áðan að það er dálítið af kauphækkuninni að fara. Það er ekki bara 6% gengislækkun. Það er líka verið að hækka búvöruverð svo sem við er að búast og svo er 60% hækkun á iðgjöldum bifreiðanna, það kostar nú ekki lítið, þannig að ég er ansi hræddur um það að ef þetta væri reiknað á þann vísitölugrunn, sem vísitölufjölskyldan býr við í dag, þ.e. í mars 1988, þá kæmi þetta dæmi verr út en það gerir samkvæmt þeirri vísitölu sem við höfum búið við á undanförnum árum. Hæstv. viðskrh. stóð mig að því að vitna vitlaust í seðlabankalögin og það þykir mér afar leitt. Hann sagði að ég hefði vitnað í 11. gr. sem ætti að vera sú 9. Reyndar sé ég það hér á ræðu nokkurri, sem haldin var á Alþingi 16. apríl 1986, að þá var greinin 10. gr. en tilvitnunin er í formann Alþfl. þannig að ég hef mjög sterkan stuðningsmann með mér í þessu efni. Þá var verið að ræða um það hvort ríkisstjórnin ætti að geta lækkað vexti eða fyrirskipað það að vextir væru teknir niður. Ég var að segja það hér í dag að ég fagnaði því að hæstv. viðskrh. hefði drifið sig í það að fyrirskipa í raun og veru vaxtalækkun þannig að eftir hinum frjálsu lögmálum markaðarins þyrfti ekki lengur að bíða. Hæstv. viðskrh. hélt hér ræðu í dag - eina af þessum löngu ræðum sem ráðherrarnir hafa verið að halda hérna yfir okkur í dag og er allt gott um það að segja því að það er eðlilegt að málið fái ítarlega umræðu - og fór hér í raun og veru fyrst og fremst í ræðustólinn til að sverja það af sér að hann hefði tekið ákvörðun í málinu: Þetta var markaðurinn og aðstæðurnar. Þetta kom mér ekkert við. Þetta heitir auðvitað að ganga býsna langt í afstöðunni og verða kaþólskari en páfinn. Og þetta er líka breyting á afstöðu Alþfl. Þegar seðlabankalögin voru til umræðu 16. apríl 1986, þá fluttum við, ég og hæstv. fjmrh., 20 brtt. við seðlabankafrv. Ég skora á hæstv. viðskrh. að kynna sér þær brtt. Þar kom m.a. fram að við fögnuðum báðir sérstaklega þessari grein seðlabankalaganna, þar sem stendur: "Seðlabankinn getur bundið ákvarðanir innlánsstofnana takmörkunum, m.a. til að tryggja að raunvextir útlána innlánsstofnana verði eigi hærri en þeir eru að jafnaði í helstu viðskiptalöndum Íslands, svo og til að draga úr óhæfilegum vaxtamun milli inn- og útlána." M.ö.o.: Samkvæmt þessum texta hefur Seðlabankinn sem miðbanki afdráttarlaust vald til íhlutunar um vaxtaákvarðanir. Þessu fögnuðum við alveg sérstaklega, ég og hæstv. fjmrh., að Seðlabankinn hefur þetta íhlutunarvald, ríkisstjórnin hefur þetta íhlutunarvald. Því valdi hefur hæstv. viðskrh. beitt þó að hann kjósi að halda þannig á málum eða láta menn halda það að hann hafi hvergi komið nálægt málinu. Þess vegna er það alveg ástæðulaus hógværð fyrir hann að neita því að hann hafi átt einhvern hlut að því að lækka pínulítið vextina og skipa svo fyrir að svo skyldi gert. Hann ætti þvert á móti að muna þetta, það þakka honum það margir. Ég tel að það sé eitt það skásta við þessar ráðstafanir að þessu ákvæði seðlabankalaganna hefur verið beitt, sem við hæstv. fjmrh. fögnuðum sérstaklega í umræðum á Alþingi 16. apríl 1986.