Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti, Ég flutti á síðasta þingi till. til þál. sama efnis og sú er, sem nú liggur hér fyrir um verndun fiskimiða umhverfis Ísland. Þeirri till. var þá vísað til allshn., sem hafði málið til meðferðar um alllangt skeið. Þegar leið að þinglokum og ég þóttist sjá, að eigi mundi verða af afgreiðslu á þessu máli hjá n., gerði ég um það fsp. fyrir þinglokin, hverju slíkt sætti, og varð hæstv. sjútvmrh, fyrir svörum hvað þetta snerti. Hann sagði, að n. hefði haft samband við hann eða ríkisstj. um þetta mál og talsvert hefði af hálfu ríkisstj. verið unnið að undirbúningi um framkvæmdir í þessu efni, en hins vegar hefði ekki þótt rétt á því stigi að gera samþykkt í því formi, sem till. fjallar um, enda sagði hæstv. ráðh., að hægt væri að gera samþykktir um framkvæmd till. samkvæmt lögum, sem fyrir eru um það efni, og er það auðvitað alveg í samræmi við það, sem lagt er til í þessari till., að ríkisstj. geri slíkar ályktanir á grundvelli gildandi laga, svo sem gert var, þegar landhelgin var færð hér út, nú fyrir nokkrum árum. Hann sagði þess vegna, að málið væri í höndum ríkisstj. og væri þar til áframhaldandi umr. Nú þegar þetta þing kom saman og ekkert hafði verið aðhafzt í þessu máli opinberlega, flutti ég enn þessa till. sem tilraun af minni hálfu til þess að ýta undir hina nauðsynlegu og óhjákvæmilegu framkvæmd í þessu efni. Þessi till. hefur nú legið hér fyrir um alllangt skeið og ekki verið enn sem komið er vísað til n., en samkvæmt þeim upplýsingum, sem fram komu við umr. um landhelgismálið hér í gær, upplýstist, að sú ákvörðun hefði verið tekin innan ríkisstj. að bíða eftir þeim fundi, sem nú hefst innan fárra daga í Sviss, um framkvæmdir í þessu máli. Við þessu er í sjálfu sér ekkert að segja. Þessi till. frá minni hálfu felur það í sér, að ég hefði talið æskilegt, að fyrr hefðu verið gerðar þær ráðstafanir, sem lagt er til að gerðar verði samkvæmt henni, en það hefur nú ekki orðið því miður. Hins er svo að vænta, að þessi fundur, sem halda á nú, eða að honum loknum, þá verði því takmarki náð, sem að er stefnt samkvæmt þessari till., a.m.k. að landhelgislínan verði færð hér út upp í 12 mílur, þannig að hún verði 12 sjómílur frá yztu annesjum, eyjum og skerjum, eins og orðað er í þessari till. og gerðar verði nauðsynlegar útfærslur á grunnlínunum. Ég skal þess vegna ekki fara fleiri orðum um þetta mál, eins og komið er, þó að ég verði að láta í ljós það álit mitt, að æskilegt hefði verið og nauðsynlegt allra hluta vegna, eins og ástatt er að verða hér hjá okkur, að framkvæmd á efni þessarar till. hefði getað orðið fyrr, en raun ber vitni um að ætli að verða. En að úr rætist í þessu efni innan skamms, það verðum við sannarlega að vona. Ég vil þess vegna leggja til á þessu stigi málsins, að þessari till. verði að þessari umr. lokinni vísað til allshn., og mundi þá verða æskilegt að skipta umr. þannig, að síðari hluti hennar færi fram að lokinni athugun n. á málinu.



Herra forseti. Till. þessi er á þá leið, að Alþ. feli ríkisstj. að láta endurskoða lög um útvarpsrekstur ríkisins, þannig að þau svari kröfum tímans um skipulags- og fjárhagsgrundvöll bæði fyrir hljóðvarp og sjónvarp, og leggja frv. að nýjum lögum fyrir næsta reglulegt þing. Lög þau, sem útvarpsstarfsemi fer nú fram eftir hér í landinu, eru að verulegu leyti eða að nokkrum breytingum undanskildum frá árinu 1934. Mun ég vart þurfa að rökstyðja það, að svo gömul lög um nútíma tæknilegt fyrirbrigði, sem þróazt hefur ört með árunum, eru orðin um margt mjög úrelt. Gæti ég auðveldlega rennt augum í gegnum þessi gömlu lög og bent þar á fjöldamarga hluti, bæði tæknilegs eðlis og skipulagslegs eðlis, sem rökstyðja það, en vænti þess, að þess gerist ekki þörf. Seinna atriðið í þessari till. er á þá lund, að þegar þessi löggjöf verði endurskoðuð nú, verði að setja í ný lög ákvæði varðandi sjónvarp á Íslandi. Ég er, eins og hér hefur komið fram áður, sannfærður um, að þessi nýja tækni, sjónvarpið, hljóti að koma hér og að Íslendingar muni hagnýta sér það eins og flestar aðrar þjóðir hafa gert. Munu allir vera sammála um, að það sé þá rétt að skipa þeim málum í einhverju samræmi eða samhengi við ríkisútvarpið, að sjálfsögðu í höfuðdráttum eins hvað það snertir, að þetta verði opinber rekstur. En margt er þó að athuga, sem gjarnan mætti hugsa fyrir strax. Sjónvarpstækninni fer það mikið fram, að kostnaður við þá hluti hefur farið ört lækkandi. Og að því er ég hef síðast frétt, mun nú vera hægt að kaupa minnstu sjónvarpsstöðvar, sem til eru, en þó fullkomna sjónvarpsstöð, fyrir um 15 þús. dollara, sem er eitthvað í kringum 250–200 þús. kr. Að sjálfsögðu mundi heilli þjóð ekki duga slík tæki til lengdar, en ástæðan fyrir því, að ég hef haldið því mjög fram, að við ættum að byrja snemma á þessari nýju tækni, er sú, að það mun taka þjóð eins og okkur tíma að þjálfa menn til slíkrar starfsemi. Við þurfum að ætla okkur hóflegan tíma til þess að byggja upp tækjakost okkar, þ.e.a.s. móttökutæki einstaklinganna, og við þurfum að fá reynslu í uppbyggingu dagskrár. Ég held, að það væri hyggilegra að byrja þetta í mjög smáum stíl, öðlast þessa reynslu og byggja síðan á framtíðarskipun sjónvarps hér, heldur en bíða, eins og við ákaflega oft gerum í þessu landi, þangað til við uppgötvum allt í einu, að við erum orðin á eftir öðrum, og það er ráðizt í stórkostlegar og miklar framkvæmdir, sem við ef til vill ráðum ekki fullkomlega við. Þeir eru orðnir býsna margir Hæringarnir í okkar lífi, og ég legg til, að á þessu sviði, sem ég er sannfærður um að verði þáttur af okkar þjóðar- og menningarlífi í framtíðinni, ætti að fara hóflega og rólega af stað, en byrja fljótlega. Ég gæti nefnt það, að við gætum hér á Íslandi notað sjónvarpið til kennslu og menningar meira, en aðrar þjóðir hafa gert. Þetta er að sannast erlendis í mjög vaxandi mæli. Nú fyrir nokkru gekk hópur manna vestur í New York undir próf í bókmenntafræðum. Þessir nemendur höfðu aldrei sézt, þeir höfðu aldrei séð kennara sinn, fyrr en þeir komu á prófbekkinn. Það hafði verið kennt fullkomlega gegnum sjónvarp, og tilraunin gafst ágæt- lega. Slíka hluti ættum við að hugsa um, sem höfum okkar dreifbýli og viljum af menning- arlegum ástæðum viðhalda því að vissu marki, og hér er vissulega um nýtt tæki að ræða, sem við gætum notað til margvíslegs gagns. Ég skal svo ekki hafa þessa framsögu lengri, nema tilefni gefist til, en legg til, að umr. verði frestað og till. vísað til allshn.



Herra forseti. Hv. þm. G-K. (ÓTh) sagði nokkur orð út af þeirri ræðu, sem ég hélt um þessi mál. Mér þykir leitt, að hann skuli ekki vera mættur á fundinum, en verð samt að svara nokkrum orðum því, sem hann sagði. Það er raunverulega spurningin um, hvernig menn eigi að ræða mál, þegar þau eru tekin á þann hátt, sem hv. þm. G-K. gerði. Það má vel vera, að þetta fríverzlunarsvæðismál verði aldrei annað, en hugmynd og að menn þess vegna eigi ekki að ræða það öðruvísi heldur en sem grín og slá bara úr einu í annað og koma hvergi nærri umræðuefninu, eins og hv. þm. G-K. gerði. Það má vel vera, að þetta mál verði kannske ekki meira virði. En þegar mál er lagt fyrir í alvöru á Alþingi með þeim tilgangi, að menn reyni að mynda sér skoðanir um, hvaða þýðingu það mál hafi, þá eiga menn þó ekki að venja sig á að ræða mál svona. Hv. þm. G-K. sagði, að það hefðu talað hér tveir menn, hæstv. menntmrh, og 3. þm. Reykv., og annar hefði talað úr austri og hinn hefði talað úr vestri - og þar með væri málið útrætt, svo þyrfti maður ekki að tala meira. Ég vil segja, að það hefur að vísu komið fyrir, að menn hafi tekið tillögum svona, þegar þær hafa komið fram og þótt eitthvað nýstárlegar og menn kannske átt erfitt með að átta sig á þeim. Ég man vel eftir t. d. hér á árunum, þegar ég flutti hér till. viðvíkjandi því, sem kallað hefur verið nýsköpun atvinnulífsins, þá sögðu viss blöð, m. a. blöð úr Sjálfstfl., eins og Vísir, að þessar till., sem þarna væri verið að flytja fram, væru ekkert annað en ráð kommúnista til þess að eyðileggja þjóðfélagið, það væru launráð og Lokaráð og þar með þyrfti ekki að tala meira um þetta, það væri úr sögunni. Hv. þm. G-K. tók ekki þannig á þessum málum þá. Hann leit ekki þannig á, að það væri bara hægt að segja, að einn hefði talað í austur og annar hefði talað í vestur eða einn talað frá austri og annar frá vestri og svo væri þetta búið og maður þyrfti ekki að hugsa meira um það. Hann tók þetta mjög alvarlega þá, og mér þykir ákaflega leiðinlegt, að honum skuli hafa hrakað svo, að hann geti ekki rætt mál eins og það, sem hér er lagt fyrir, af fullri alvöru. Hins vegar, þegar lengra kom fram í hans ræðu, þá kom allt annar hlutur fram, sem ég veit heldur ekki hvort á að taka í alvöru. En ef ætti að taka hann í alvöru, þá væri hann vissulega þess virði að ræða hann. Hvað þm. G-K. sagði, að þetta fríverzlunarsvæði, það væri raunverulega, mér fannst það liggja í orðunum, svo sjálfsagður hlutur, að það þyrfti ekki mikið um það að tala, - það, sem stefnt væri að með þessu, væri eitt ríki í allri Vestur-Evrópu og í því ríki ættum við að vera, og hann vildi kalla það „þriðja ríkið“. Það er frekar óheppilegt orðatiltæki, en ég býst ekki við, að hann hafi meint það, sem felst nú í því orði, en hitt þó, að hann aðeins vildi telja, að Vestur-Evrópa ætti að vera eitt ríki, og það væri takmarkið, sem þarna væri stefnt að. Þá er það allalvarlegur hlutur, það alvarlegur hlutur, að það út af fyrir sig ætti a. m. k. ekki að setjast fram í gríni hér á Alþingi, því að það, að við ættum ekki lengur að vera ríki, heldur einn hreppur í ríki Vestur-Evrópu, er vissulega með meiri háttar breytingartillögum eða hugmyndum, sem fram hafa komið um lýðveldið Ísland. Og þegar hann út frá því vildi segja, að ég væri að magna alls konar drauga á móti svona ágætri hugmynd, þá vil ég spyrja: Er farið að líta á sjálfstæði Íslendinga sem draug? Er farið að líta á lýðveldið Ísland sem draug? Er farið að líta á menningu Íslendinga sem draug? Er farið að líta á þau lífskjör, sem við búum við á Íslandi, sem draug og það sé verið að reyna að vekja þetta allt saman upp á móti vísdómslegum till. um „þriðja ríki“, um Vestur-Evrópuríki? Ég held, að við verðum að gera okkur dálítið betri grein fyrir hlutunum, sem við erum að ræða um. Að mínu áliti er raunverulega baráttan, sem fram kemur í sambandi við tollabandalagið, sú viðleitni auðvaldsins í Vestur-Þýzkalandi og Frakklandi að ná saman og verða ráðandi í þeim sex löndum, sem þar eru, eðlileg viðleitni út frá þróun auðvaldsskipulagsins yfirleitt og hins vegar fríverzlunarsvæðið raunverulega svar enska auðvaldsins við þessum tilraunum þess þýzk-franska til þess að leggja undir sig Vestur-Evrópu. Það eru tröllauknir kraftar á atvinnu- og fjármálasviðinu, sem þarna takast á. En í mínum augum eru þessi átök fyrst og fremst fjörbrot feigs skipulags. Þessir auðhringar, sem nú ráða á þessum sviðum og nú reyna að þurrka burt takmörk þjóðlandanna þarna, eru fyrirbrigði, sem ekki eiga sér langan aldur í sögu mannkynsins. Þau koma til með að víkja, áður, en margir áratugir líða, fyrir samvinnu og sameign mannanna í staðinn fyrir einræðisdrottnun örfárra auðmanna yfir atvinnulífi þjóðanna. Og mín afstaða er þess vegna sú gagnvart þessum málum, eins og ég reyndi að lýsa seinast, að meðan þessi umbrot fara fram og á meðan þessir risavöxnu hringar takast þarna á og reyna að móta þessi gömlu þjóðlönd á nýjan hátt, þá sé okkur bezt að standa þarna utan við og varðveita það, sem sérstakt er við okkar þjóðlíf, bæði hvað snertir þess lífskjör, menningu og sjálfstæði. Ég veit, að það er talað um það af alvöru, meiri alvöru en hv. þm. G-K. sýndi í sinni ræðu, af vissum mönnum í veröldinni, að það sé mjög erfitt fyrir lítil ríki að vera sjálfstæð í heiminum, efnahagslega sjálfstæð, það sé raunverulega þannig, að maður geti aðeins lifað efnahagslega séð, ef maður sé í stærri heild. Þetta eru vissulega rök, sem rétt er að mæta. Ég setti fram mínar skoðanir á því, hvernig við ættum að mæta slíku, hvernig ég álít, að við hefðum okkar möguleika á því að hafa sambönd við öll lönd veraldar, sem við vildum, öll svæði, sem kynnu að myndast, oft reyna að varðveita þannig það, sem sérstakt er við okkar þjóð, bæði hvað snertir hennar lífskjör, hennar menningu og hennar pólitíska og efnahagslega sjálfstæði. Ég held, að þessi hugmynd um, að það sé ekki hægt fyrir lítil ríki og litlar þjóðir að lifa sjálfstæðu lífi, eins og var yfirleitt draumur slíkra þjóða á nítjándu öld, - ég held, að þessi kenning um, að þessar smáu þjóðir þurfi að ganga upp í, innlimast í stóra „ökónómíska“ heild, sé aðeins fyrirbrigði, sem stendur í sambandi við, að eftir að frjáls samkeppni nítjándu aldarinnar féll í valinn fyrir auðhringasamsteypum tuttugustu aldarinnar, þá séu auðhringasamsteypurnar, af því að þær taka ekki tillit til þeirra gömlu þjóðatakmarka, að reyna með þessari hugmynd um hinar stóru pólitísku heildir að skapa sér pólitíska vettvanga á sviði þjóðanna, sem samsvari þeirra efnahagslegu hagsmunum, m. ö. o.: kenningarnar um þessar stóru samsteypur séu aðeins fyrirbrigði, sem standi, á meðan þessir auðhringar séu drottnandi í atvinnulífi þessara landa og hafi þess vegna áhuga fyrir því og hagsmuni af því að brjóta niður tollatakmarkanir á millj þjóðanna til þess að fá frjálst spil fyrir sitt volduga auðmagn og fyrir sína yfirburði í tækni og skipulagi. Við vitum það af sögu stóriðjunnar og auðvaldsins í heiminum, að þau ríki, sem voru fyrst til að mynda sér stóriðju, ruddu þar brautina í veröldinni, eins og England eða önnur slík, þau höfðu auðvitað alltaf hagsmuni af því, að öll önnur lönd væru opin fyrir ensku vörunum. Viðleitnin hjá hverri þeirri þjóð, sem reis upp á eftir til þess að skapa sér iðnað, koma sínum lífskjörum þar með á hærra stig, var fyrst og fremst sú að útiloka sig frá áhrifum þess enska innflutnings. Það er engin tilviljun, að þegar franska borgarastéttin tekur völdin með byltingunni miklu 1789 og Napóleon verður eins konar keisari kapítalismans á meginlandi Evrópu, þá er það eitt fyrsta verkið að reyna að loka Evrópu fyrir ensku vörunum til þess að skapa í Evrópu og þá fyrst og fremst Frakklandi og Rínarhéruðunum þann iðnað, sem gæti staðið Englandi, sem þá hafði raunverulega heimseinokun í iðnaðinum, á sporði. Og þannig hefur það alltaf gengið. Hver sú ung þjóð, sem hefur verið að sækja fram til þess að reyna að skapa sér sinn iðnað, byggja upp á grundvelli iðnaðarþjóðfélags góð lífskjör í sínu landi, hver ung þjóð, sem þannig sækir fram, hefur alltaf orðið að útiloka sig, vernda sinn unga, veika vísi að iðnaði fyrir stormunum frá þeim gömlu, sterku stóriðjuríkjum, til þess að þeirra iðnaður væri ekki drepinn í fæðingunni. Slík vernd hefur þess vegna alltaf verið einkenni allra ungra ríkja, hvort sem þau voru stór eða smá, til þess að verjast þeim gömlu, voldugu og sterku, sem höfðu haft aðstöðu í veröldinni til þess að ná styrkleika, sem var nægur til þess að brjóta hin löndin niður og iðnaðinn í þeim, ef þessi gömlu lönd fengu tækifæri til þess að ryðjast inn í þau ungu. Þess vegna var líka um leið tollastefnan hjá þeim iðnaðarlöndum, sem verða á eftir Englandi, Þýzkalandi og öðrum slíkum, eðlileg viðleitni borgarastéttarinnar í þessum löndum til þess að verja sig á móti því gamla enska „monopoly“ á iðnaðinum. Spurningin fyrir okkur er þess vegna sú nú: Er þetta aðeins takmarkað fyrirbrigði í sögunni, þessi auðhringadrottnun, t. d. hér í Vestur-Evrópu nú, sem nú þegar er að reyna að sameina þarna sex þjóðlönd á meginlandinu í eitt tollabandalag, til þess að þessir hringar öðlist þar sem mest frelsi til að geta þar barizt og rutt sínum vörum til rúms, er þetta aðeins takmarkað, tímabundið fyrirbrigði, eða kemur það til með að vara lengur? Ég held, að þetta sé aðeins takmarkað og tímabundið fyrirbrigði. Ég held, að það skipulag, sem á eftir að vaxa upp hjá okkur í þessum efnum, muni alveg ótvírætt gefa hinum einstöku þjóðum þann möguleika til efnahagslegs þroska, sem þeim mörgum hverjum finnst þegar eins og vanti núna, þegar þær verða harðast fyrir barðinu á samkeppni þessara auðhringa. Ég sé a. m. k. þá þróun fram undan, hvað snertir tæknilega þróun á framleiðslutækjum og nýtingu orkulinda, sem er undirstaðan að þessu öllu saman, atvinnu- og verzlunarlífi, –ég sé þá þróun fram undan, að orkumál, orkuútvegun verði ekki lengur neitt vandamál, fyrir mannkynið. Við höfum einmitt nú þessa dagana lifað það, að samtímis því sem við á undanförnum áratugum höfum séð hin stóru ríki í heiminum vera að berjast og lenda í styrjöldum út af yfirráðum yfir orkulindum og mörkuðum, þá höfum við nú lifað það, að vísindamenn nútímans eru byrjaðir að beizla þá orku, sem ótæmandi er, - ég á við vetnisorkuna, - þannig að við þurfum ekki að hugsa nema svona 20–30 ár fram í tímann til þess að sjá fram á það vegna tæknilegra framfara, að spurningin um orku og þar með um kraftinn til framleiðslu sé ekki lengur neitt vandamál fyrir mannkynið, ekki a. m. k. lengur neitt tæknilegt vandamál, ekki lengur neitt náttúrlegt vandamál, þannig að það sé þá orðið aðeins þjóðfélagslegt vandamál um, hvort mannkynið beri gæfu til þess að kunna að hagnýta slíka orku þannig, að mönnunum sem heild líði sem bezt, - sem sé: við sjáum fram á eftir máske 20, 30, 40 ár, að mennirnir eiga ekki að vera í neinum vandræðum með að skapa allsnægtir á þessari jörð, framleiða allsnægtir, þannig að fátækt, neyð og ég tala nú ekki um hungur, eins og mannkynið hefur búið við fram að þessu, verði jafnóþekkt fyrirbrigði og mannát eða annað slíkt er orðið í þeim siðmenntaða heimi. Ég efast ekki um, að slík tækni geri það að nokkurn veginn sjálfsögðum hlut, þegar allsnægtir eru skapaðar hjá mönnunum, að mennirnir þurfi ekki að vera að slást um þær innbyrðis lengur og skiptast í stéttir, sem berjast hver við aðra um slíkt, og að á slíkum allsnægtum verði slík sameign mannanna, að allir geti notið þeirra, og þessi tími, sem við erum að lifa núna, þessi 20–30 ár, verði eins og ljótur draumur fyrir mennina, eins og martröð. Og ég býst við, að menn hugsi þá allundarlega til okkar, til þessara ára, þegar menn jafnvel hafa verið hræddir við það, að þessi uppfinning mannanna, sem ætti að geta gefið þeim allsnægtir, yrði til þess að eyða mannkyninu á jörðinni, vegna þess að mennirnir kynnu ekki að nota þessa orku. Það er um leið alveg gefið, að strax og tækni er komin á þetta þróunarstig, þá er það ekkert vandamál lengur fyrir neina þjóð, hve lítil sem hún er, að tryggja sér algert efnahagslegt sjálfstæði. Spurningin, sem við nú síðustu áratugi og aldir höfum verið að brjóta heilann um, eins og markaðir og annað slíkt, í þeim skilningi, sem það er, markaðir fyrir vörur, - öll slík vandamál eru upphafin með slíkri þróun. Og við skulum gera okkur ljóst, að þeir menn, sem í dag láta sig dreyma um að komast til stjarnanna og annað slíkt, þeir menn ættu sannarlega ekki að verða í vandræðum með að finna þjóðfélagsleg ráð til þess að notfæra sér þá ótakmörkuðu orku, sem þeir sjá nú þegar fram á að geta beizlað. Og við Íslendingar á eyju mitt í einu af heimshöfunum, með nægilegt af vetninu allt í kring, ættum ekki að vera í vandræðum, þegar við kunnum að hagnýta það. Spurningin, sem fyrir okkur stendur í dag að mínu áliti, er bara sú, hvort við þessi 20, 30, 40 ár, eða hvað sem kann að líða, þangað til svona skýjaborgir rætast, að við ekki verðum trampaðir niður sem þjóð og eyðilögð og rifin upp með rótum, kastað út í hafrótið, þannig að þegar að þessum tíma kemur, sem ekki er langt þangað til, þá verði ekki lengur eftir nein íslenzk þjóð, eins og við skiljum hana í dag, með þeim sögulegu tengslum við sína fortíð og við sitt land, sem þjóðin enn þá hefur. Spurningin er um það, að við verðum ekki slitnir upp með rótum af aðgerðum þessara auðjötna, sem takast á þar úti í Evrópu, svo að þegar þeir tímar kæmu, sem gerðu okkur auðvelt að leysa þessi vandamál, þá lægjum við eins og rótarslitinn, ógæfusamur einstaklingur hér og gætum ekki aftur skapað tengslin við okkar fortíð. Ég held þess vegna, að við eigum að fara okkur mjög hægt í þessum málum, eins og ég lagði aðaláherzlu á. Við eigum að sjá fótum okkar forráð. Við eigum að ráða sjálfir, hver þróunin verður, en ekki eiga neina hættu á, að einhverjar tilviljanir kunni að feykja okkur út í eitthvað og eitthvað, þannig að meira að segja þeir menn, sem hefðu haft forgöngu um okkar þátttöku í svona fríverzlunarsvæði, þeir segðu kannske eftir á, þegar þeir sæju, hvað út úr því kæmi: Ja, þetta datt mér nú aldrei í hug. - Þá er það bara of seint. Það kann að þykja íhaldssemi hjá mér, en ég held, að það sé íhaldssemi, sem við höfum gott af. Það var a. m. k. einu sinni, að hv. þm. G-K. sagði það um eina till., sem fram kom, að menn hefðu álitið, að með henni ætti að fara að stjórna því gamla Íslandi frá einu nýju landi hér vestur frá, og þess vegna hefði þjóðin risið upp á móti því. Og ég er hræddur um, að ef fríverzlunarsvæði yrði að veruleika, - og ég set mörg „ef“ við það, - þá væri ég hræddur um, að afleiðingin yrði sú, að okkar gamla Íslandi yrði að vísu máske ekki stjórnað frá einhverri ákveðinni höfuðborg í Vestur-Evrópu nú, en léti stjórnast, léti berast, hrekjast fyrir öldunum, sem frá meginlandinu kæmu, án þess að hafa hugmynd um, hvert við lentum. Við skulum muna það, að í því mikla umróti, sem átt hefur sér stað, - og það hefur einkennt auðvaldsskipulagið þessar síðustu 3–4 aldir, sem það hefur lifað, að umrót sögunnar hefur verið meira, en nokkru sinni fyrr í hinni löngu sögu mannkynsins, og það eru margar þjóðir, sem hafa ýmist dáið út í því umróti, verið útrýmt eða hafa misst sín þjóðlegu einkenni, verið slitnar úr tengslum við sína sögu og þjóðarerfð, - ég held, fyrst við höfum verið svo gæfusamir að lifa sem þjóð með okkar þjóðareinkennum, í eins ríkum mæli og þau eru og eins sérkennileg og okkar þjóð er, að við ættum að gæta okkar vel þann tíma, sem auðvaldsskipulagið á eftir að lifa enn þá, að láta ekki rykkja okkur upp og róta okkur burt. Og ég held, að það sé skylda okkar, sem þjóðin hefur kosið til þess að stjórna sér, að sjá um, að hún lifi af í slíku umróti, að hún haldi tengslunum við sína þjóðarerfð og að hún spillist hvorki né eyðileggist og að þeim kostum, sem við stundum nefnum íslenzka eðliskosti, verði ekki kastað á glæ í því gífurlega efnahagslega og þar með þjóðhags- og þjóðfélagslega umróti, sem einkennir þessa öld framar öllum öðrum. Þetta vildi ég segja út af því, sem hv. þm. G-K. var að segja, og því, hve gáleysislega mér fannst hann fara með hugtök eins og það, hvort Ísland ætti jafnvel að innlimast í eitt ríki Vestur-Evrópu, „þriðja ríkið“, eins og hann orðaði það. Hæstv. menntmrh. ræddi hins vegar þetta mál af raunsæi og setti fram sín rök í því máli. Mér fannst að vísu á hans ræðu, að hann sjálfur féllist óbeint á allmargt af því, sem ég sagði viðvíkjandi möguleikum á okkar fiskútflutningi, að við mundum geta bætt okkur það upp í ýmsum löndum og svæðum veraldarinnar, þó að nokkuð kynni að verða erfiðara um markaði í Vestur-Evrópu. En hins vegar vildi hann leggja höfuðáherzluna á, að við værum háðir því að fá vörur frá Vestur-Evrópu, okkar lífsvenjur hér væru svo mikið við það miðaðar, okkar heimilishættir, okkar klæðnaður og allt mögulegt annað slíkt væri svo mikið við það miðað, að við gætum fengið slíkar vörur þaðan. Í því er margt rétt, en þó ýmislegt við það að athuga. Það er rétt, að við höfum yfirleitt flutt inn ákaflega mikið frá Vestur-Evrópu og okkar lífsvenjur hafa markazt mjög mikið af þeim vörum. En við skulum gá að einu. Ég held, að það verði ekkert ríki í veröldinni, sem hefur jafnmikla hagsmuni af að selja sínar vörur eins og þetta Vestur-Evrópuríki, ef það skyldi komast á. Það er það iðnaðarlega þroskað ríki, með framleiðslu í svo stórum stíl, að þetta ríki framar öllum öðrum treystir á markaði alls staðar í heiminum, líka hjá okkur. Við skulum þess vegna aðgæta, að þó að við séum á vissan hátt dálítið háðir Vestur-Evrópu um að fá þaðan ýmsar vörur, þá er Vestur-Evrópu miklu háðari okkur um að selja okkur og öllum öðrum þjóðum heims. Það er engin þjóðasamsteypa, sem á eins mikið undir því og þessi þjóðasamsteypa í Vestur-Evrópu að geta flutt inn hráefni og að geta selt vörur, eins og einmitt hún. Þess vegna held ég, að þessi Vestur-Evrópa, hvað langt sem hún gengi í því að verða eitt ríki, mundi byggja allra mest á því að geta selt sem mest út fyrir sín vébönd, þannig að ég væri ekkert hræddur um þá samninga, sem við þyrftum að gera, hvort heldur við tollabandalag eða fríverzlunarsvæði Evrópu, í slíku sambandi. Sannleikurinn er sá, að það eru fá lönd í veröldinni, sem mundu eiga eins erfitt með það og þessi Vestur-Evrópulönd að vera sjálfum sér nóg. Það er bókstaflega óhugsandi fyrir þau, og engin þeirra dreymir um það. Þvert á móti dreymir þau um að verða sterkari í heimskeppninni, verða sterkari á heimsmarkaðinum, bæði í samkeppninni við þá voldugu amerísku hringi og þau uppvaxandi stóriðjuveldi austur frá. Ég held þess vegna, að okkar afstaða sé ekkert lakari gagnvart hvort heldur væri tollabandalagi eða fríverzlunarsvæði Vestur-Evrópu heldur en þeirra gagnvart okkur. En þó verðum við að gá að öðru. Þó að við nokkra undanfarna áratugi höfum sérstaklega miðað við vörur frá Vestur-Evrópu, þá hefur þróunin orðið sú síðustu 15 árin hér á Íslandi, að raunverulega höfum við hvað snertir þær vörur og tæki, sem marka ýmislegt í okkar heimilisháttum, orðið miklu háðari ameríska markaðinum, amerísku vörunum, heldur en þeim vestur-evrópsku. Ég býst við, að ef við ættum að spyrja t. d. kvenfólkið viðvíkjandi slíku, að þá mundi það jafnvel hugsa meira um New York en París, og ég er hræddur um, að eftirspurnin, sem oft er hvað erfiðast að fullnægja nú í sambandi við heimilistækin og annað slíkt, sýni okkur, að það er venjulega miklu meira Ameríka, en Vestur-Evrópa, sem við erum háðir, Og þetta Vestur-Evrópuríki eða fríverzlunarsvæði Vestur-Evrópu eða tollabandalag 6 landanna, allt saman þetta breytir ekkert okkar afstöðu til Ameríku. Okkar möguleikar viðvíkjandi að verzla áfram eins og við höfum gert við Ameríku, að reyna að auka okkar verzlun þar, ekki aðeins í Bandaríkjunum, heldur líka í löndum eins og Brazilíu og öðrum slíkum, - allt saman þetta þýðir, að við eigum, ef við högum okkar verzlun hér skynsamlega, að geta fullnægt þeirri eftirspurn okkar fólks eftir vörum, sem brýnust er, einmitt þaðan. Til þess þurfum við hins vegar að hafa stjórn á innflutningnum, þ. e. að við flytjum þá ekki inn frá Bandaríkjunum þær vörur, sem við getum fengið nóg af annars staðar frá og eru ýmis hráefni, matvörur eða annað slíkt, heldur þvert á móti vörur, sem við kannske eingöngu getum fengið þaðan, vegna þess að þær séu ekki framleiddar annars staðar. Ég held þess vegna, að þessi rök um, að við séum svo háðir vöruinnflutningnum frá Vestur-Evrópu, sem nokkuð er til í, séu ekki það sterk, að þau út af fyrir sig helgi það, að við gerðumst aðilar að fríverzlunarsvæði Vestur-Evrópu, ef það kæmist upp. Ég held í fyrsta lagi, að við getum haft viðskipti við þetta fríverzlunarsvæði og það í ríkum mæli, og í öðru lagi, að við getum alveg bætt okkur það upp, sem okkur kynni að vanta þar, með vörum frá Bandaríkjunum og annars staðar. Svo skulum við líka gera okkur ljóst, að það, að Vestur-Evrópuríkin, þessi gömlu, grónu iðnaðarríki heimsins, hafa verið langt á undan öðrum þjóðum og haft sem sé alveg einokun raunverulega á allmörgum áratugum á iðnaðarframleiðslu heimsins, það hefur gefið þeim forhlaup í þessum efnum, sem önnur iðnaðarríki hins vegar eru að ná. Við verðum t. d. alveg greinilega varir við það í verzluninni hér, að ýmislegt af þeim vörum, sem við ella gjarnan vildum kaupa frá sumum Vestur-Evrópuríkjunum, getum við líka fengið t. d, frá Tékkóslóvakíu eða Austur-Þýzkalandi. Og það mun vafalaust sýna sig með vaxandi framleiðslu í þessum löndum og þegar þau sniða sinn smekk á sinni iðnaðarvöru jafnvel enn þá meira að vestrænum hætti, eins og mikil tilhneiging virðist vera til, að þá mundi okkur ekki heldur verða skotaskuld úr að fá slíkar vörur frá þessum löndum, sem við höfum svona mikla vöruskiptaverzlun við núna. Ég held þess vegna, að við þyrftum ekki að fara að taka þátt í fríverzlunarsvæðinu, ef við annars værum hræddir við ýmsar afleiðingar af því, bara vegna þess, að okkur væri svo nauðsynlegt vegna okkar lífsvenja að fá vörur þaðan. Hitt aftur á móti fannst mér liggja í orðum hæstv. menntmrh., að honum fyndist einhvern veginn, að ef við værum ekki með í fríverzlunarsvæðinu, þá værum við að útilokast eiginlega frá lífsvenjum og menningu Vestur-Evrópu. Það er ég ekki minnstu vitund hræddur um. Ég held, að leið okkar stúdenta mundi eftir sem áður liggja alveg sérstaklega til þessara landa. Okkar miklu rótgrónu menningartengsl við þau haldast áfram alveg óskert. Og svo skulum við muna það, að þrátt fyrir allt það mikla og ágæta, sem við höfum af þeim miklu þjóðum lært, þá hefur okkar menning náð hæst, þegar hún var í algerri andstöðu við allt, sem gerðist á meginlandi Evrópu, skar sig úr og menn þorðu hér að gera hluti og viðhalda þjóðfélagi, sem öll Evrópa, allt meginlandið var búið að glata. Ég held þess vegna, að við þurfum ekkert að óttast um okkar lífsvenjur, það háa stig, sem einkennt hefur Vestur-Evrópu í sögu þjóðanna á síðustu öldum. Ég held meira að segja þvert á móti, að við Íslendingar höfum sýnt með okkar stjórn á okkar landi, að við höfum verið færir um að hækka slíkt stig og halda því, meðan þessar gömlu og rótgrónu Vestur-Evrópuþjóðir og jafnvel þær, sem hvað mest hafa rutt brautina, eins og Frakkar, voru að glata því. Ég held þess vegna, að við þurfum engu að kviða í þessum efnum, þó að fríverzlunarsvæði kæmist upp og þó að við yrðum utan við, hvorki hvað snertir þær vörur, sem við þaðan þurfum að fá, né þær vörur, sem við þurfum að selja, né okkar lífsvenjur né okkar menningu né öll okkar sambönd við þessar þjóðir, sem við vissulega allir höfum áhuga fyrir að viðhalda, engu síður, en við þurftum að kvíða því, þegar við stofnuðum okkar lýðveldi, að við værum að slíta böndin við Norðurlönd, eins og sumir hér þá vildu halda fram, að okkur jafnvel bæri að gera. Þvert á móti. Okkar Alþingi gaf þá yfirlýsingu um, að einmitt þegar Ísland væri orðið algerlega frjálst og sjálfstætt lýðveldi, þá mundum við óska eftir því, að okkar menningarlegu og þjóðfélagslegu tengsl við Norðurlönd yrðu nánari en áður, og það hafa þau líka orðið. Ég held, að við þyrftum ekki að óttast það, þó að við stæðum utan við fríverzlunarsvæði Vestur-Evrópu, að þau eðlilegu bönd, sem við eigum við þessar þjóðir, svo skyldar okkur í menningu og sögu sem þær eru og svo mikið sem við eigum þeim upp að unna - við þyrftum ekki að óttast, að þau bönd slitnuðu. Þá ræddi hæstv. menntmrh. um þá mótbáru mína gegn þátttöku í fríverzlunarsvæðinu, að við mundum ekki geta viðhaldið þeirri sérstöðu Íslands og mótað þann áætlunarbúskap, sem ég álit að væri óhjákvæmilegur fyrir Íslenzkt atvinnulíf og verzlunarlíf. Hann svaraði þeirri röksemd með því, að hann álíti, að það væri ekki ókleift að stunda áætlunarbúskap, þó að við værum á fríverzlunarsvæðinu, Ég held, að þetta sé ekki rétt. Ég skal viðurkenna, að það mundi vera hægt fyrir ríki, sem hefði hverfandi litla utanríkisverzlun og það í ýmsum vörutegundum, þannig að útflutningur á hverri þeirra um sig hefði lítið að segja í þjóðarbúi viðkomandi þjóðfélags. Ég skal ekki neita, að áætlunarbúskapur mundi geta staðizt hjá slíkri þjóð. Við gætum máske reiknað það þannig, að þó að hún flytti út við skulum segja vefnaðarvöru og járn og stál og annað slíkt, þá væri þetta aldrei nema kannske 5% eða 10% af viðkomandi vörum, sem væru háðar öðrum mörkuðum, en fyrst og fremst væri hún sjálf það stór, að hún hefði markaði innan sinna vébanda fyrir slíkt. Það mundi kannske vera hægt að vera á fríverzlunarsvæði, og er ég þó hræddur um, að það yrði nokkuð erfitt fyrir slíka þjóð. En anzi er ég samt hræddur um, að það yrðu að vera margar einkennilegar sögulegar forsendur fyrir slíku. Hræddur er ég um, að hún yrði að eiga nokkuð gamlan, sterkan og rótgróinn iðnað til að keppa við þann, sem inn kæmi. Hræddur er ég um, að hennar lífskjör mundu þá verða að vera í nokkuð nánu samræmi við lífskjörin í þeim löndum, sem hún væri að keppa við. En ég skal sem sagt ekki útiloka þennan fræðilega möguleika, ef viðkomandi þjóð væri yfirleitt hverfandi lítið háð utanríkisverzlun. En hvernig hagar til hér á Íslandi, þegar verið er að ræða um, hvort Ísland gæti stundað áætlunarbúskap sem sitt höfuðskipulag, og einn aðalþátturinn í honum er venjulega sá, að það sé algert eftirlit með utanríkisverzluninni, eins og Ísland hefur meira eða minna haft síðustu 24–25 árin? Hvernig lítur þetta út hér, því að hér er það þannig, að ein af okkar framleiðslugreinum, sem sé sjávarútvegurinn, flytur út yfir 90% af öllu, sem hann framleiðir. Og fyrir þennan útflutning sjávarútvegsins, fyrir fiskútflutninginn kaupum við öll hráefni í allan iðnað landsins að undanteknum sjávarútvegs- og landbúnaðariðnaðinum. Allur hinn iðnaðurinn og þá alveg sérstaklega iðnaðurinn hér í Reykjavík og á Akureyri byggist algerlega á hráefni, sem flutt er inn, með þessum undantekningum, sem ég hér nefndi, þannig að án þessa sjávarútvegs og án þessa fiskútflutnings getur hvorki okkar iðnaður né okkar verzlun, slík sem nú er, verið til, eins og okkur er öllum ljóst. Fiskútflutningurinn er undirstaða alls okkar atvinnulífs. Áætlunarbúskapur fyrir Ísland hlýtur þess vegna fyrst af öllu að þýða tryggingu á sölu fisksins, tryggingu á því, að við getum framleitt þessa vöru og selt hana, öryggi fyrir því, þ. e. a. s. að eiga það ekki undir neinum markaðssveiflum eða neinu slíku, að okkur takist að selja þessar vörur. Á því byggist ekki aðeins afkoma sjávarútvegs. Á því byggist öll afkoma iðnaðarins í landinu, og á því byggist öll afkoma landbúnaðarins í landinu, vegna þess að landbúnaðurinn byggir á þeim heimamarkaði hér, sem grundvallast á því, að fólkið við sjávarsíðuna hafi næga vinnu við að framleiða sjávarafurðir. Þess vegna hlýtur áætlunarbúskapur á Íslandi fyrst og fremst af öllu að felast í því að tryggja fyrir Ísland söluna á fiskinum, meðan okkar stjórnarfélagshættir eru eins og þeir eru. Öryggið um það þýðir um leið fulla atvinnu á Íslandi. Slíkt öryggi getum við ekki fengið með þátttöku í fríverzlunarsvæði Evrópu. Hæstv. menntmrh. lýsti því einmitt alveg rétt, að við hefðum þar að vísu von um að geta unnið okkur markaði og jafnvel markaði fyrir freðfisk, þegar búið væri að koma upp ísskápakerfi og öðru slíku í löndum eins og Frakklandi og öðrum slíkum. Hvað höfum við nú? Við höfum tryggingu nú. Við höfum öryggi nú fyrir sölu á öllum okkar fiskafurðum. Við höfum sums staðar þegar aflað okkur markaða, þar sem við stöndum mjög föstum fótum, markaða, þar sem við að vísu verðum að keppa, en þar sem við samt sem áður erum búnir að kynna okkar góðu vöru það vel, að við stöndum þar föstum fótum, bæði í Ameríku og Evrópu, og viðhöfum líka beinlínis með skipulagi, með samningum til margra ára, eins og t. d. þeim þriggja ára samningum, sem við höfum gert við Sovétríkin um sölu á allt að helmingnum af öllum okkar freðfiski, tryggt okkur fyrir fram sem lið svo að segja í hugsanlegum áætlunarbúskap hjá okkur slíka markaði. Og mér er kunnugt um, að við getum tryggt okkur fyrir fram. Ég veit um lönd eins og t. d. Austur-Þýzkaland, iðnaðarland, sem alltaf vantar fisk. Það væri vafalaust hægt að tryggja sér, þótt maður vildi til 10–15 ára, markaði, sem eru meiri jafnvel í því litla landi heldur en nokkru öðru landi, sem við seljum til núna, bara ef við hefðum nógan fisk. M. ö. o.: með þeirri yfirstjórn á okkar framleiðslu og útflutningi, þótt ófullkomin sé hjá okkur, því að eins og við erum báðir sammála um, þá er enginn áætlunarbúskapur hjá okkur þannig enn þá, þó að ýmsir þættir, sem einkenna hann, hafi verið framkvæmdir í okkar stjórnskipulagi, þá er engum efa bundið, að við getum skapað okkur algert öryggi fyrir því að geta selt allt, sem við getum framleitt af þessum vörum. Og einmitt slíkir samningar eru í löndum áætlunarbúskapar venjulega tryggingin fyrir því að geta skapað viðkomandi þjóð fulla atvinnu og fullt afkomuöryggi. Og næði það þá yfirleitt nokkurri átt hjá okkur að farga þessari vissu, sem við höfum nú, þessari sérstöðu, sem við höfum nú fram yfir lönd, sem eru keppinautar okkar, eins og Noregur, og eiga í vandræðum með að selja sinn fisk nema kannske rétt þegar það mislukkast alveg sérstaklega með fiskveiðina? Næði það nokkurri átt að farga þessari vissu og farga þessu öryggi með þátttöku í fríverzlunarsvæði í von um markaði þar, sem geta reynzt tálvonir, von, sem aðeins yrði að staðreynd fyrir mjög harðvítuga baráttu okkar við mjög volduga auðhringi, eins og þá hringi, sem ráða nú sem stendur fiskframleiðslu Vestur-Þýzkalands og Englands og við höfum ekki sérstaklega góða reynslu af viðureigninni við? Við höfum sannarlega verið vanir því í viðureigninni við þá herra, að við höfum fengið á stríðsárum að flytja inn fiskinn og verið sparkað í burtu á eftir og það jafnvel þó að þeir kölluðu það að hafa efnahagssamvinnu við okkur. Ég held, að þeirri vissu, sem við höfum nú um markaði fyrir okkar framleiðslu, kæmi aldrei til mála að fórna fyrir þá mjög svo óvissu von, sem ég er næstum viss um að yrði tálvon, að geta unnið sér upp markað í samkeppninni við þessa stóru hringi á fríverzlunarsvæði Vestur-Evrópu. Ég held, að áætlunarbúskapur og fríverzlun sé óhugsandi saman. Ég held, að munurinn á þátttöku Íslands í fríverzlunarsvæði Vestur-Evrópu og á áætlunarbúskap okkar Íslendinga sé svo mikill, að það sé raunverulega líkast því, ef við færum inn í fríverzlunarsvæði Evrópu, ef það kemst nokkurn tíma á, þá væri það líkast því að vera stjórnlaust flak, sem hrektist á öldum úthafsins, þar sem við hins vegar með áætlunarbúskap okkar og þeirri aðstöðu, sem ég reyndi að lýsa í síðustu ræðu minni, værum þó að stýra okkar fleyi eftir því, sem við sjálfir vildum, á þessu úthafi, réðum því sjálfir, gætum vitandi vits markað okkur stefnu, hagnýtt okkur öll sambönd, hvar sem er í veröldinni, í staðinn fyrir að láta skola okkur á þeim kröppu öldum, sem nú rísa í samkeppninni í Vestur-Evrópu, og máske sökkva í þeim boðaföllum, sem þar koma til með að einkenna efnahagslífið á næstunni. Það er engin tilviljun, að menn herða nú umræðurnar um fríverzlunarsvæðið, þegar kreppa virðist vera að brjótast út einmitt í þessum löndum, og við höfum það erfiða reynslu af, hvað kreppa þýðir fyrir okkar land, að við ættum sízt af öllu að láta okkur detta í hug að fara að taka þátt í slíku, ef það skyldi komast upp, þegar þannig lítur út, að hættulegri og erfiðari verði viðskiptin þar heldur en þau hafa verið nokkru sinni síðan á krepputímunum hjá okkur. Ég veit, að hæstv. menntmrh. mun standa við það, sem hann lýsti yfir, að Alþ. fái að fylgjast með þessum málum á næstunni, og mér þykir vænt um, að hann hefur komið með þetta mál inn. Ég álít, að það sé einmitt rétt að farið, og vildi aðeins leggja mitt orð í belg, ef það mætti verða til þess, að menn hugsuðu um þetta mál frá fleiri sjónarmiðum, og skal ég um leið taka fram, að því fer auðvitað fjarri, að ég hafi enn getað grandskoðað þetta mál. Þvi síður er hægt að mynda sér endanlega skoðun á því og afstöðu til þess, meðan ekki einu sinni forsvarsmenn þess vita, hvað út úr því muni koma. En mitt hugboð er á þá leið, sem ég nú hef skýrt.



Herra forseti. Ég vil gjarnan byrja mál með því að þakka hæstv. menntmrh. þá ýtarlegu og að mínu áliti í meginatriðum greinagóðu skýrslu, sem hann hefur flutt þinginu um það mál, sem hér liggur fyrir. Samt sem áður finnst mér, að í ræðu hæstv. ráðh. hafi svo lauslega verið rætt um ýmis vandamál, sem hlytu að fylgja þátttöku okkar í væntanlegu fríverzlunarbandalagi, að ég er ekki viss um, að menn hafi fengið af þeirri ræðu og þeim ræðum, sem síðan hafa verið haldnar, rétta heildarmynd af þessu máli, og sé því ástæðu til þess að bæta við það, sem hér hefur komið fram í umr., nokkrum orðum. Það er að vísu ekki vitað, hvort af því muni verða, að til þessa fríverzlunarbandalags verði stofnað, og þá auðvitað ekki víst, í hvaða mynd það muni verða. Telja verður þó, að líkurnar á því, að til slíkra samtaka verði stofnað í einhverri mynd, séu það miklar, að fullkomlega tímabært sé fyrir okkur Íslendinga að gera okkur grein fyrir því, hvort við mundum óska að taka þátt í slíkum samtökum, og tel ég því, að umr. um þetta mál í heild séu fullkomlega tímabærar nú. En þó að auðvitað sé ekki endanlega um það vitað, í hvaða mynd þau efnahagssamtök, sem hér er um að ræða, mundu verða, þá virðist það þó liggja nokkurn veginn ljóst fyrir, að hér er um það að ræða, að þau lönd, sem aðilar yrðu að samtökum þessum, mundu skuldbinda sig til þess að leggja ekki hindranir í veginn fyrir vöruskipti milli þessara landa með verndartollum eða innflutningshöftum. Það er ekki enn þá vitað, til hve margra vörutegunda þetta samkomulag mundi taka, en gert mun þó ráð fyrir því, að það verði allverulegur hluti þeirra viðskipta, sem um er að ræða, sem toll- og haftafrelsið mundi taka til. Með þessu er auðvitað ekki sagt, að óheimilt mundi vera að leggja á tolla, en slíkir tollar yrðu þá eingöngu fjáröflunartollar, eins og það hefur verið kallað, en með því er átt við það, að leggja yrði þá innlent framleiðslugjald á viðkomandi vörur, sem næmi tollinum, þannig að innlendum framleiðendum yrði ekki ívilnað á kostnað annarra framleiðenda innan þessa svæðis. Þetta er það, sem um er að ræða. Að mínu áliti er ekki nokkur vafi á því, að kostirnir, sem því mundu fylgja fyrir okkur Íslendinga að verða aðilar að slíkum samtökum, eru margir. Það má í fyrsta lagi á það benda, að hér er um að ræða þær þjóðir, sem okkur eru einna skyldastar að menningu og þjóðfélagsháttum, og þegar af því leiðir, að þær hafa í ríkara mæli, en aðrar fjarlægari og óskyldari þjóðir einmitt á boðstólum þær vörur, sem okkur vanhagar um. Í öðru lagi má benda á þá staðreynd, að þetta eru þau lönd, sem okkur eru landfræðilega næst, þannig að af því leiðir, að flutningskostnaður á vörum þaðan og þangað verður minni, en til annarra fjarlægari landa, og það atriði út af fyrir sig gerir viðskipti við þær að öðru jöfnu hagkvæmari. Það ætti ekki að þurfa nánari skýringar við. Í þriðja lagi má á það benda, að vegna þess að við verðum að svo miklu leyti einmitt að framleiða fyrir innlendan markað, en innlendi markaðurinn er tiltölulega lítill, þá getum við í mörgum þeim tilfellum, sem þannig háttar um, ekki hagnýtt okkur hina hagkvæmustu tækni. Stærri markaður eða það, að framleitt sé fyrir stærri markað, er skilyrði fyrir slíku, en þessu skilyrði ætti einmitt í ríkara mæli að verða fullnægt, ef við verðum aðilar að stærri efnahagslegri heild. Þetta eru atriði auk þeirra, sem á hefur verið minnzt í þeim umr., sem hér hafa farið fram, sem mæla með því, að við verðum aðilar að þessum samtökum. Hins vegar verður því ekki neitað, að vandamálin í sambandi við slíka aðild eru mörg og stór. Í þeim umr., sem hingað til hafa farið fram um þá hlið málsins, eru það einkum tvö atriði, sem á hefur verið bent, enda er það auðvitað augljósast, að slík vandamál hljóta að koma upp, ef til þessarar aðildar kemur. En þau vandamál, sem hér er um að ræða, eru í fyrsta lagi vandamál innlenda iðnaðarins og í öðru lagi tekjuöflunarvandamál ríkissjóðs. Hæstv. ráðh. gerði þessi tvö atriði allýtarlega að umræðuefni í sinni framsöguræðu, og er ég honum sammála um það, að þó að ekki beri að vanmeta þann vanda, sem hér er um að ræða, þá ætti hann engan veginn að vera óleysanlegur. Hvað iðnaðinn snertir, þá ber þess að gæta, að það er ekki nema nokkur hluti iðnaðarins, sem mundi eiga við aukin vandkvæði að etja, ef til aðildar að fríverzlunarsvæðinu kæmi, og þó að vandamál hans beri engan veginn að vanmeta, þá ætti með tilliti til þess, að gert er ráð fyrir, að það taki alllangan tíma að koma þessu í kring, að verða möguleiki á því að breyta okkar framleiðsluháttum þannig, að víð gætum lagað okkur eftir því. Hvað snertir fjárhagsvandamál ríkissjóðs, þá er það auðvitað staðreynd, að ríkissjóður aflar sér fyrst og fremst tekna með tollum. Hæstv. ráðh. gaf hér nokkrar upplýsingar um það, hve miklu tekjutapi mætti ætla að ríkissjóður yrði fyrir, ef til þess kæmi, að fella yrði niður alla svokallaða verndartolla. Ég býst í rauninni við því, að það sé mjög erfitt að gera sér fyrir þessu nákvæma grein, sem m. a. stafar af því, að eiginlegir fjáröflunartollar í þeirri merkingu, sem ég minntist á, þannig að sama framleiðslugjald sé á innlendri framleiðslu og tollinum nemur, eru hér í rauninni ekki til. Raunverulega má hins vegar líta þannig á, að jafnvel mest af þeim tollum, sem við höfum, sé fjáröflunartollar, af því að það kemur af tæknilegum og öðrum ástæðum ekki til greina, að þessar vörur verði framleiddar hér. En þær heimildir, sem hæstv. ráðh. byggði á, byggðust á því, að reiknaður var út sérstaklega tollur á þeim vörum, sem framleiddar eru hér innanlands, Ég tel þetta að vísu ekki einhlítt, ef skipta á tollunum í fjáröflunartolla og verndartolla, en sjálfsagt eru ekki aðrar betri heimildir fyrir hendi. En það, sem skiptir þó ef til vill mestu máli í sambandi við þetta, er það, að hvort sem verndartollarnir nema meira eða minna af heildartekjum ríkissjóðs, þá má auðvitað á það benda, að séu þessir tollar afnumdir, þá mundi geta borgaranna til þess að greiða aðra skatta aukast, þannig að það ætti ekki að vera mjög miklum vandkvæðum bundið að flytja skattana þannig til. Og í öðru lagi má á það benda, að ef af þátttöku Íslands í þessu fríverzlunarsvæði yrði, þá hlyti tekjuþörf ríkissjóðs að minnka mjög verulega frá því, sem nú er, af því að sá mikli tekjutilflutningur, sem stendur í sambandi við hafta- og uppbótakerfið, yrði þá óþarfur, þannig að tekjuþörfin mundi að verulegu leyti minnka. Þessi vandamál ættu þannig ekki að vera óleysanleg. En fyrir hinu má ekki loka augunum, að þessi atriði, sem nú hafa verið nefnd, eru engan veginn stærstu efnahagsvandamálin í sambandi við væntanlega þátttöku Íslendinga í fríverzlunarbandalaginu. Hæstv. ráðh. drap raunar á það í sinni ræðu, að ef af þátttöku Íslendinga ætti að verða í fríverzlunarbandalaginu, þá yrði nauðsynlegt, eins og hann orðaði það, að samræma innlent og erlent verðlag, það væri ekki framar hægt að skapa jafnvægi í greiðsluviðskiptum við önnur þáttökuríki með innflutningshöftum og uppbótum, heldur yrði að fara aðrar leiðir. Ég er ekki alveg viss um, að allir hafi gert sér fullkomlega ljóst, hvað í þessu fólst í rauninni. Út af fyrir sig lítur það meinleysislega út, að það þurfi að samræma innlent og erlent verðlag, og kannske flestir sammála um, að slíkt sé réttmætt og nauðsynlegt. Flestir eru og sammála um það, að innflutningshaftakerfinu fylgi margvísleg óþægindi, svo að það væri ekki sérstakur skaði skeður með því, að það væri afnumið og farnar einhverjar aðrar leiðir í þessu efni. En það er meira, sem í þessu felst. Hvað er nú það, sem um er að ræða, þegar talað er um misræmi á innlendu og erlendu verðlagi? Það er þetta, að hvort sem við gerum þann samanburð á þann hátt að umreikna verðlag erlendis í íslenzkar krónur eftir skráðu gengi eða umreikna erlent verðlag í íslenzkar krónur eftir skráðu gengi, þá verður niðurstaðan sú sama, að verðlagið hér á landi verður til mikilla muna hærra, en í nágrannalöndunum. Af því leiðir aftur, að ef um tollfrjáls og haftalaus viðskipti við þessi lönd væri að ræða að öllu öðru óbreyttu, þá hljóta Íslendingar sem búa við hið háa verðlag hér, að verða alveg ósamkeppnisfærir á hinum erlendu mörkuðum, en á sama hátt verða innlendir framleiðendur, sem framleiða fyrir innlenda markaðinn, ósamkeppnisfærir við hina erlendu aðila, sem framleiða á hinu lægra verðlagi. Það er einmitt með innflutningshöftunum og uppbótunum, sem atvinnuvegunum hefur verið haldið gangandi þrátt fyrir það misræmi, sem er á milli erlenda og innlenda verðlagsins og gerð hefur verið grein fyrir. Með aðild að fríverzlunarsvæðinu væri útilokað að fara þessa leið lengur. Þá verður, eins og hæstv. ráðh, raunar réttilega tók fram, að samræma innlenda og erlenda verðlagið. En hvað þýðir það? Þar verður ekki nema um tvær leiðir að ræða. Það er hægt að framkvæma samræmingu á þann hátt að hækka verðlagið hér innanlands eða verðlagið á erlendum vörum, sem hingað eru fluttar inn, til samræmis við hið innlenda verðlag með því að lækka gengi krónunnar eða gera hliðstæðar ráðstafanir. Það er hægt að kalla slíkar ráðstafanir einhverju öðru nafni, en gengislækkun, en efnislega verður um það að ræða. Það væri líka hægt að fara aðra leið, þá að færa innlenda verðlagið niður til samræmis við hið útlenda, hina svokölluðu verðhjöðnunar- eða niðurfærsluleið, eins og það hefur verið orðað. Aðrir möguleikar eru ekki fyrir hendi. Það verður því að horfast í augu við það í sambandi við umræður um fríverzlunarvandamálið, að þær kosta ráðstafanir í efnahagsmálum í þá átt, sem um hefur verið talað. Hitt þarf ekki að skýra nánar fyrir hv. þingmönnum, hvaða erfiðleika, bæði stjórnmálalega og efnahagslega, það mundi hafa í för með sér að framkvæma þessar aðgerðir. Það er því hlutur, sem verður að meta, þegar að því kemur að taka afstöðu í þessu máli, hvort kostirnir við þátttöku okkar í fríverzlunarkerfinu eru það miklir, að við viljum taka á okkur óþægindi af þeim nauðsynlegu ráðstöfunum í efnahagsmálum, sem gera yrði, til þess að slík þátttaka yrði möguleg. Málið liggur ekki svo ljóst fyrir enn þá, að það sé tímabært að taka til þess afstöðu. Hins vegar tel ég mjög mikilvægt, að ef ræða á þetta mál í alvöru, þá sé þetta atriði gert ljóst. Það er fullkomið samræmi í þeim skoðunum, sem haldið var fram af hv. 3, þm. Reykv. hér áðan, er hann andmælti mjög þátttöku Íslendinga í þessu fríverzlunarbandalagi og var þá um leið andvígur þeim ráðstöfunum, sem gera þyrfti til þess að gera slíka þátttöku mögulega. Hvort sem menn eru með þeim skoðunum eða móti, þá eru þær sjálfum sér samkvæmar. Það er líka sjálfu sér samkvæmt að styðja aðild að þessu bandalagi og þá auðvitað um leið þær ráðstafanir, sem gera yrði, til þess að það væri mögulegt. Hitt eru ekki raunhæf sjónarmið, þó að þau kunni að vera þau vinsælustu í bili, að fylgja að vísu aðild að þessu bandalagi, en vilja ekki gera þær ráðstafanir í efnahagsmálum, sem nú hefur verið drepið á og eru skilyrði fyrir því, að um slíka aðild geti verið að ræða. Þetta vildi ég gjarnan benda á. Eitt atriði vildi ég þó minnast á að lokum, en það eru jafnkeypisviðskiptin. Í rauninni er það nú þannig, að undirrót þeirra vandamála, sem við er að etja í sambandi við væntanlega þátttöku Íslendinga í fríverzlunarbandalaginu, er misræmið milli hins innlenda og erlenda verðlags. Öll önnur vandamál, sem rædd hafa verið í því sambandi, eru í rauninni afleiðing af því. Það er þetta misræmi, sem hefur gert nauðsynlegt haftafyrirkomulagið. Haftafyrirkomulagið hefur aftur leitt til uppbyggingar atvinnulífsins, til að efla iðnað og aðra framleiðslustarfsemi, sem ekki mundi verða samkeppnisfær, ef um frjálsa verzlun væri að ræða. Uppbæturnar til útvegsins eru einnig afleiðing af þessu, en af þeim leiðir aftur hina miklu tolltekjuþörf ríkissjóðs. Og að síðustu má nefna, að einmitt það, að jafnkeypisviðskiptin eru slíkur þáttur í okkar heildarviðskiptum við útlönd, er einnig bein afleiðing af þessu. Um hin svokölluðu „clearing-lönd“ eða þau lönd, sem við höfum jafnkeypisviðskipti við, háttar einmitt þannig, að aðstæður eru þar að því leyti svipaðar og hjá okkur, að verðlagið, umreiknað eftir gengi, er hærra þar, en í öðrum löndum, þar sem meira jafnvægi ríkir í efnahagsmálum. Það að skipta í ríkara mæli við þessi jafnkeypislönd hefur að nokkru leyti losað okkur við þá miklu tekjuyfirfærslu, sem annars var nauðsynleg til þess að halda útflutningsframleiðslunni gangandi, þannig að viðskiptin við jafnkeypislöndin hafa þannig í rauninni verið eins konar dulbúin gengislækkun. Það leiðir nú í rauninni af því, sem sagt hefur verið, að ef til aðildar að fríverzlunarbandalaginu kæmi, þá ætti ekki að vera sama þörf á jafnkeypisviðskiptunum og áður var. En það er annað atriði í sambandi við þetta, sem ég get ekki stillt mig um að gera nokkra athugasemd við og fram kom í ræðu hæstv. ráðh. Hann talaði um það sem skilyrði fyrir því, að Íslendingar gætu orðið aðilar að fríverzlunarsvæðinu, að við yrðum eftir sem áður að reyna að halda þeim mörkuðum, sem við höfum í jafnkeypislöndunum, og setja það í einhverri mynd að skilyrði fyrir aðild okkar að þessu bandalagi. Hann nefndi í því sambandi, að við yrðum þá að gefa tollfrjálsan innflutning frá þessum löndum á sama hátt og um aðildarríki að fríverzlunarsvæðinu væri að ræða. En ég sé satt að segja ekki, að slíkt mundi einu sinni leysa það vandamál, sem þarna er um að ræða. Verðlagið í þessum jafnkeypislöndum er hærra, en verðlagið í væntanlegum aðildarríkjum fríverzlunarbandalagsins, þannig að jafnvel þó að þessi lönd nytu sömu tollkjara og aðildarríkin að fríverzlunarbandalaginu, þá hlytu þau samt á flestum sviðum að verða ósamkeppnisfær á íslenzkum markaði. Það er ekki víst, að það yrði hvað allar vörutegundir snertir, en sé aðstaðan að öðru leyti jöfn, þá getur varla verið um að ræða innflutning frá þeim jafnvel þó að þau njóti sömu tollkjara og aðildarríkin. Ástæðan til þess, að keypt er frá vöruskiptalöndunum, þrátt fyrir það þó að verðlagið sé hærra þar, er eins og nú er sú, að það eru ekki veitt innflutningsleyfi frá öðrum löndum, og ættum við að halda þessum viðskiptum, þá yrði að fara sömu leið. Þetta mundi þá þýða það, að við yrðum að hafa heimild til þess að takmarka innflutninginn frá aðildarríkjunum til þess að geta keypt vörur í jafnkeypislöndunum, sem eru dýrari, en þar. En ég sé ekki vel, hvernig það getur samrýmzt þeim sjónarmiðum, sem að öðru leyti hefur verið látið í veðri vaka að lægju að baki þeim væntanlegu samtökum, sem hér er um að ræða. Þetta vildi ég aðeins leyfa mér að benda á. Ég vildi svo aðeins minna á eitt að lokum. Hv. 3. þm. Reykv. hefur í tveim ræðum gefið okkur lexíur í marxisma, sem að mínu áliti er margt að athuga við. Ég mun þó ekki fara út í það, m. a. með tilliti til þess, að hv. þm. mun eiga lítinn ræðutíma eftir. En eitt er þó það atriði, sem ég get ekki stillt mig um að benda á. Það er þetta: Hv. 3. þm. Reykv. virtist vera mjög andvígur hringum og hafa mikinn ótta af starfsemi þeirra. Margir munu vera honum sammála um þetta, einnig úr hópi þeirra, sem ekki eru sósíalistar. Hitt var mér aftur á móti miður skiljanlegt, að hann virtist líta svo á, að einmitt það að gera verzlunina frjálsari eða stækka viðskiptaheildirnar mundi skapa hringunum betri skilyrði, en áður. Almennt hefur nú verið litið þannig á meðal hagfræðinga, að eftir því sem markaðurinn væri þrengri, eftir því mundi vera auðveldara að mynda einokunarsamtök og halda uppi einokunarverði, hin erlenda samkeppni hljóti að halda slíku í skefjum. Mér er ekki fyllilega ljóst, á hverju hið gagnstæða sjónarmið getur byggzt. Ég býst einnig við, að það komi ýmsum, sem kunnir eru kaupsýslu og viðskiptum, einkennilega fyrir sjónir, það sem virtist vera skoðun hv. þm., að eftir því sem atvinnuleysið væri meira og kaupgeta verkamanna og launþega minni, eftir því mundu vera meiri gróðamöguleikar fyrir auðhringa og atvinnurekendur.

Menntmrh. (Gylfi Þ. Gíslason) : Herra forseti. Það eru aðeins tvö atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni, í ræðum þeim, sem fluttar hafa verið, síðan ég talaði síðast. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 9. landsk. þm., fór nokkrum orðum um jafnkeypisviðskiptin og kvaðst vilja benda á, að sú tollalækkun, sem ég hefði gert að umtalsefni að nauðsynleg væri gagnvart innflutningi frá jafnkeypislöndunum og yrði að vera jöfn þeirri tollalækkun, sem við framkvæmdum gagnvart fríverzlunarsvæðinu, ef af stofnun þess yrði, mundi ekki duga til þess að varðveita skilyrði okkar til þess að halda jafnkeypisviðskiptunum áfram. Þetta er auðvitað alveg rétt. En þetta tók ég einnig skýrt fram í skýrslu minni, að tollalækkunin ein dugir auðvitað ekki. Hún er að vísu sjálfsögð, til þess að aðild að fríverzlunarsvæðinu verði ekki til að torvelda jafnkeypislöndunum að selja hingað sínar vörur í skiptum fyrir útflutning okkar þangað frá því, sem verið hefði. Aðild okkar að fríverzlunarsvæðinu má ekki þýða það, að jafnkeypislöndin, verði verr sett en nú á sér stað til sölu á varningi sínum á íslenzkum markaði, en það mundu þau auðvitað verða, ef við lækkuðum tolla okkar eingöngu gagnvart fríverzlunarsvæðislöndunum, en létum núgildandi tolla haldast gagnvart öðrum viðskiptalöndum. Hér verður auðvitað að vera samræmi á vegna mikilvægis markaða okkar í jafnkeypislöndunum. Hitt tók ég skýrt fram í skýrslu minni og undirstrikaði alveg sérstaklega, að þetta dygði ekki til þess að varðveita markaði okkar í jafnkeypislöndunum. Það yrði jafnframt að vinna að því, að Íslendingar fengju undanþágu frá því grundvallaratriði fríverzlunarsvæðisins að afnema stjórn á innflutningi, þ. e. a. s, afnema innflutningshöft. Jafnkeypisviðskiptin væru okkur svo mikilvæg, að við yrðum að fá að láta jafnkeypislöndin sitja að íslenzkum markaði í jafnríkum mæli og okkur er nauðsyn á markaði í þeim löndum, og það er ekki hægt með öðru móti en því - það hefur reynslan sýnt - en að hafa innflutningsleyfakerfi, sem tryggi jafnkeypislöndunum íslenzka markaðinn á vissum sviðum fyrir vissar vörutegundir Þess vegna setti ég í skýrslunni fram þá hugmynd, að leitað yrði eftir að hafa eitt af frumskilyrðum fyrir hugsanlegri aðild okkar að fríverzlunarsvæðinu, að við fengjum viðurkenningu á þeirri sérstöðu, að við yrðum að hafa verndarvörulista yfir vissar vörutegundir, sem við þyrftum að kaupa frá jafnkeypislöndunum vegna sölu á afurðum okkar þangað. Ég vildi aðeins segja þetta aftur hér og undirstrika þetta, af því að þetta er að sjálfsögðu eitt af grundvallaratriðunum í sambandi við getu okkar til þess að verða aðilar að fríverzlunarsvæðinu. Ég skil ekki í, að neinum detti í hug, að við í raun og veru getum gerzt aðilar að fríverzlunarsvæðinu, ef það ætti að þýða samtímis missi markaða okkar í jafnkeypislöndunum, svo mikilvægir sem þeir eru íslenzkum útflutningsatvinnuvegum. Hitt atriðið var í ræðu hv. 3. þm. Reykv., grundvallaratriðið í hans ræðu í raun og veru. Það var sú hugmynd hans, sú staðhæfing hans, að aðild okkar Íslendinga að fríverzlunarsvæðinu mundi hafa í för með sér rýrnandi lífskjör íslenzku þjóðarinnar, rýrnandi lífskjör á Íslandi. Hann rökstuddi það með því fyrst og fremst, að aðild að slíkum viðskiptasamtökum mundi stofna hinum gömlu þjóðlegu atvinnuvegum okkar, landbúnaði og vissum hluta iðnaðarins, í bráða hættu, en ef slíkar atvinnugreinar yrðu lagðar í rúst og við um leið ofurseldir samkeppni stórfyrirtækja í Vestur-Evrópu, mundum við verða undir í þeirri samkeppni á svo mörgum sviðum, að það mundi rýra lífskjör manna hér stórlega. Ég held, að þessi skoðun sé á algerum misskilningi byggð, og ég vil ekki láta þessum umr. ljúka án þess, að ég fyrir mitt leyti andmæli henni, og skal nú færa fram fyrir því nokkur rök. Í fyrsta lagi staðhæfi ég, að það sé á misskilningi byggt, að lífskjör þjóðanna innan fríverzlunarsvæðisins, ef stofnað yrði, hlytu að jafnast út, að lífskjör allra aðildarríkja svæðisins mundu verða þau sömu. Það er kunnugt, að lífskjör á einstökum svæðum, jafnvel lítilla ríkja, geta verið mjög ólík eftir aðstæðum, hvað þá stórra ríkja. Og þegar slíkt getur gerzt á ákveðnum ríkjasvæðum, er auðvitað engin ástæða til þess að halda, að ekki þó fastari efnahagssamtök, en hér verður um að ræða muni hafa í för með sér, að það hljóti að verða allsherjarjöfnun á lífskjörum þeirra aðildarríkja, sem ættu hlut að máli. Eftir sem áður munu þau öfl verða að verki og hafa úrslitaáhrif, sem nú valda því, að lífskjör í hinum ýmsu Vestur-Evrópuríkjum eða þeim ríkjum, sem hugsanlegt hefur verið um að gerist aðilar að fríverzlunarsvæðinu, eru mjög ólík. Þau öfl munu eftir sem áður vera að verki og hafa sömu áhrif og þau hafa nú. Hver er undirstaða þeirra lífskjara, sem við njótum hér á Íslandi nú? Lífskjörin hér eru betri, en í mörgum þeirra ríkja, sem hugsanlegt er að yrðu aðilar að fríverzlunarsvæðinu, en lífskjör í ýmsum öðrum ríkjum eru mun betri, en þau eru hér á Íslandi. Ég þori ekki að skipa Íslandi á neinn ákveðinn stað í þá röð hinna 17 aðildarríkja, sem rætt hefur verið um, ef reynt yrði að flokka þau eftir hæð lífskjaranna. En ég hygg þó, að óhætt sé að segja, að Ísland mundi verða í efri flokknum. Ef það væri rétt, að lífskjörin á heildarsvæðinu mundu jafnast út og engar framfarir í heild leiddi af þessu samstarfi, þá mundu lífskjör þjóðarinnar rýrna. En ég skal nú benda á þau rök, sem ég tel liggja til þess, að slíkt þurfi alls ekki að eiga sér stað, og þetta er mjög mikilvægt atriði í sambandi við málið allt. Hver er undirstaða þeirra lífskjara, sem við njótum hér? Hún er fyrst og fremst nálægð við mjög auðug fiskimið, ein auðugustu fiskimið veraldar. Hún er í öðru lagi dugnaður og sérþekking fólksins, sem það býr yfir, þess fólks sem starfar að öflun og meðferð sjávaraflans. Hún er í þriðja lagi þau nýtízku tæki, sem þjóðinni hefur tekizt að afla sér til þess að fá sjávarafla og verka hann og selja. Hún er í fjórða lagi þær orkulindir, sem landið er auðugt af, bæði í mynd fossa og jarðhita, og eru nú þegar undirstaða iðnaðar, en hugsanleg undirstaða miklu meiri iðnaðar, en nú er stundaður í landinu. Þessi atriði eru meginundirstaða þeirra góðu lífskjara, sem við nú njótum á Íslandi. Ekkert af þessu missum við vegna aðildar að fríverzlunarsvæðinu. Fiskimiðin fjarlægjast ekki landið þrátt fyrir það. Dugnaður og sérþekking fólksins minnkar vissulega ekki. Tækin flytjast ekki í burtu. Skilyrði okkar til að afla enn nýrra tækja minnka ekki, heldur þvert á móti batna, og orkulindirnar þorna sannarlega ekki vegna aðildar okkar að fríverzlunarsvæðinu. Nei, öll þessi megin undirstaða lífskjaranna hér á Íslandi nú helzt auðvitað, og þau öfl, sem bætt hafa lífskjörin jafnmikið og átt hefur sér stað undanfarna áratugi hér, verða áfram að verki. Til hins finnst mér þvert á móti liggja miklu sterkari rök, að þessi öfl muni fá að njóta sín betur, ef við komumst í tengsl við stóra efnahagsheild, vegna þess að þá er líklegt, að við fáum aðstöðu til þess að njóta alveg sérstaklega þess, sem við höfum bezta aðstöðu til að leggja af mörkum í alþjóðlegu samstarfi. M. ö. o.: starf okkar Íslendinga mundi þá geta einbeinzt enn frekar, en nú á sér stað að þeirri framleiðslu, sem þjóðin stendur bezt að vígi að stunda, betur en allar hinar þjóðirnar. Eins og ég gat um, hef getið um áður og lagt áherzlu á, er höfuðkosturinn fyrir okkur að gerast aðilar að slíku efnahagssamstarfi sá, að við það mundi opnast nýr stór markaður, sem við mundum nota okkar nálægð við fiskimið okkar og okkar miklu tæki og okkar sérhæfða vinnukraft til þess að selja góða og mikið unna vöru á, og jafnframt kynni aðild okkar að fríverzlunarsvæðinu einmitt að skapa okkur skilyrði til þess að nota orkulindir okkar, fossaflið og jarðhitann, í miklu ríkara mæli en við höfum hingað til átt kost á vegna smæðar markaðsins hér heima og vegna þeirra viðskiptahamla, sem mótað hafa viðskiptalífið í Evrópu og heiminum öllum raunar í allt of ríkum mæli. Ég hef áður tekið það fram og skal nú endurtaka það að síðustu, að ég tel okkur Íslendinga ekki geta gerzt aðilar að slíku fríverzlunarsamstarfi, nema því aðeins að það hafi í för með sér aukinn markað fyrir sjávarafurðir okkar á fríverzlunarsvæðinu og við höfum jafnframt skilyrði til þess að byggja upp stóriðnað til útflutnings, sem leyst geti þann iðnað af hólmi, sem hér yrði smám saman að leggjast niður vegna aðildar okkar að þessu efnahagssamstarfi. En ef þessum skilyrðum er fullnægt, felst einmitt í því, að skilyrði okkar til þess að hagnýta þá framleiðsluaðstöðu, sem við höfum umfram aðrar þjóðir, munu batna mjög verulega, og í kjölfar þess mundu auðvitað sigla bætt lífskjör á Íslandi, en ekki rýrnuð lífskjör þjóðarinnar.

forseti (EmJ) : Áður en gengið verður til dagskrár, skal ég leyfa mér að lesa bréf, er mér hefur borizt frá hæstv. forseta Nd., svo hljóðandi: „Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Lúðvík Jósefssyni, 2. þm. S-M.: „Þar sem ég er á förum til útlanda á vegum ríkisstj. og verð fjarverandi næstu 2–3 vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 144. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður minn, Helgi Seljan Friðriksson, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt, með ósk um, að þér látið fram fara í sameinuðu Alþingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Einar Olgeirsson, forseti neðri deildar.“ Þá hefur mér einnig borizt frá forseta Nd. þetta bréf : „Mér hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Guðmundi Í. Guðmundssyni, 7. landsk. þm.: „Þar sem ég er á förum til útlanda á vegum ríkisstj. og verð fjarverandi næstu 2–3 vikur, leyfi ég mér, með skírskotun til 144. gr. laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að varamaður minn, Gunnlaugur Þórðarson, taki á meðan sæti mitt á Alþingi.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt. Einar Olgeirsson, forseti neðri deildar.“ Kjörbréf Gunnlaugs Þórðarsonar hefur áður verið samþ. hér á þinginu og þarf því ekki athugunar við, en kjörbréf Helga Seljans Friðrikssonar hefur ekki komið hér áður og verður því að athugast af kjörbréfanefnd. Kjörbréfið sjálft liggur ekki fyrir, heldur símskeyti frá Eskifirði, sem á að koma í þess stað. Ég vildi þess vegna leyfa mér að gera hlé á fundinum litla stund og biðja hv. kjörbréfanefnd að koma saman og athuga símskeytið. - Fundarhlé.

Frsm. (Áki Jakobsson) : Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur athugað þetta mál, en tveir hv. þm., sem sæti eiga í kjörbréfanefnd, voru ekki viðstaddir, þeir Bjarni Benediktsson, 1. þm. Reykv., og Friðjón Þórðarson, 11. landsk. þm. Fyrir n. var lagt símskeyti, þar sem kjörbréfið sjálft liggur ekki fyrir, - það er frá formanni yfirkjörstjórnar Suður-Múlasýslu og er svo hljóðandi: „Út hefur verið gefið kjörbréf handa Helga Seljan Friðrikssyni sem fyrsta varaalþingismanni af lista Alþýðubandalagsins við alþingiskosningar, sem fram fóru í Suður-Múlasýslukjördæmi hinn 24. júní 1956. Lúðvík Ingvarsson, formaður yfirkjörstjórnar Suður-Múlasýslu. Undirskriftina staðfestir Auður Valdimarsdóttir, símastúlka.“ N. var sammála um að mæla með því, að þetta símskeyti yrði tekið gilt sem kjörbréf og kosningin yrði samþykkt og kjörbréfið samþykkt.