Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt í samræmi við og í framhaldi af því, sem tilgreint er í fjárlfrv. og ég gerði nánar grein fyrir í fjárlagaræðu við 1. umr. þess frv., að nauðsyn bæri til að gera sérstakar ráðstafanir til að afla ríkissjóði viðbótartekna, svo að auðið væri að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Í fjárlfrv. er gert ráð fyrir því, að meðal þessara ráðstafana verði aukatekjur ríkissjóðs hækkaðar svo, að þær gefi 22 millj. kr. viðbótartekjur við það, sem áætlað er að þær hefðu gefið að óbreyttum þessum gjaldstofnum. Það er gert ráð fyrir, að hækkunin verði krónulega séð úr 48 millj., sem þessi tekjustofn hefði gefið að óbreyttum lögum, en áætlað nú, að hann gefi um 70 millj. kr. eða rúmlega það. Með l. frá 1960 var ákveðið, að þessar aukatekjur skyldu innheimtar með 50% álagi. Síðan hafa engar breytingar verið á þeim gerðar, og með hliðsjón af því, að ýmiss konar ósamræmi var orðið í aukatekjulögunum, þannig að ástæða þótti til að gera frekar breytingar í ýmsum einstökum atriðum þeirra heldur en hafa þá aðferð, sem mátti teljast einföld, að hækka álagið, þá var sú leið farin að endurskoða l. í heild, og liggja þau þannig hér fyrir. Svo sem gerð er grein fyrir í aths. með frv., er í langflestum tilfellum gengið út frá því, að gjöldin, eins og þau eru í dag, verði innheimt með 50% álagi, þ.e.a.s. að gjöldin hækki um það bil um 1/3 frá grunngjaldinu. Þar sem frekari hækkun er gerð á gjöldunum, er gerð nákvæm grein fyrir því í aths. með einstökum greinum frv., og tel ég ekki ástæðu til að rekja það, því að hv. þm. fá þar mjög skýran samanburð á því, sem í gildi er nú, og þeim breytingum, sem í frv. felast. En það má segja, að meginbreytingin sé þessi, að það er gert ráð fyrir í langflestum tilfellum, að komi til um þriðjungshækkun á gjöldunum, en þó þannig, að þar sem um prósentugjöld er að ræða, þar er ekki gert ráð fyrir hækkun á prósentuupphæð, en þær upphæðir hafa að sjálfsögðu hækkað með hækkuðum þeim fjárhæðum, sem við er miðað. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fara um þetta fleiri orðum eða rekja það f einstök. um atriðum. Sú hv. n., sem fær frv, til meðferðar, getur að sjálfsögðu fengið allar frekari skýringar, ef talið er vanta skilgreiningu á einhverjum einstökum atriðum frv., en á þessu stigi hygg ég, að það mundi aðeins lengja óþarflega umr. og yrði hv. þm. til engrar sérstakrar uppbyggingar, að ég færi að lesa upp í einstökum atriðum þær breytingar, sem af frv. leiðir, umfram þá meginreglu, sem ég hef hér gert grein fyrir. Legg ég svo til, herra forseti. að frv: þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Hér er á ferðinni enn eitt skattahækkunarfrv. Það frv. felur í sér stórkostlega hækkun á þeim gjöldum, sem kölluð eru aukatekjur ríkissjóðs. Þar er um að tefla margvísleg dómsmálagjöld, þinglýsingargjöld, alls konar leyfisbréfa- og skírteinagjöld, skipunarbréfaskatt o. fl., o. fl. Sú stórfellda hækkun, sem í frv. þessu felst, er að mínum dómi mjög óskynsamleg og varhugaverð. Og ég verð raunar að segja það sem mína skoðun, að sú fjáröflunarleið til ríkissjóðs, sem felst í innheimtu ýmissa þessara aukatekjugjalda, er ósköp ógeðfelld og það einnig að allri hækkun slepptri, hvað þá þegar svona stórkostleg hækkun kemur til greina. Ég verð að segja það, að ég álít, að a.m.k. ættu þessi gjöld aldrei að vera hærri en svo, að þau samsvöruðu réttmætu andvirði fyrir þá þjónustu, sem af opinberri hálfu er í té látin hverju sinni. Og þó vil ég segja það, að í ýmsum þessum tilfellum ætti vitaskuld sú þjónusta að vera algerlega ókeypis af hendi leyst, eins og ýmis sú þjónusta, sem í té er látin af opinberri hálfu. Þetta er nú ekki í fyrsta skipti, eins og hæstv. fjmrh. réttilega drap á, sem þessi hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir hækkun á aukatekjugjöldum. Það var gert, eins og hann skýrði frá, með efnahagslögunum nr. 4 frá 1960. Þá voru þessi gjöld yfirleitt, að undanteknum prósentugjöldum, hækkuð um 50%, þannig að það var engin smáræðishækkun, sem þá átti sér stað á þessum gjöldum, og hún átti efalaust sinn þátt, kannske ekki mikinn þátt, en þó nokkurn þátt í aukinni dýrtíð, sem ýmsar þær ráðstafanir, sem gerðar voru með þessum efnahagslögum nr. 4 frá 1960, stuðluðu að. Nú er vegið í sama knérunn aftur, og það er aldrei gott, þegar svo er gert. Nú er ráðgerð hér stórkostleg hækkun, yfirleitt 100% hækkun frá grunngjaldi, segir í aths. frv., í nokkrum tilfellum þó 200% álagi. Lausleg athugun og yfirferð yfir frv. og athugasemdirnar, þar sem það er greinilega tekið fram við hverja grein, hver hækkunin er, sýnir, að það er talsvert víða um 200% álag að ræða í þessum tilfellum og jafnvel stundum er álagið 300%. Eins og hæstv. ráðh. rakti, gerir það fjárlfrv., sem nú hefur verið lagt fyrir þingið, ráð fyrir 70 millj. kr. tekjum af þessum tekjulið, þar sem hann aftur á móti í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er aðeins áætlaður á 48 millj. kr. Allt gefur þetta hugmynd um, hversu stórkostlega hækkun þarna er um að ræða, og án þess að ég ætli að fara langt út í það, þá er í þessu frv. komið mjög víða við. Það eru mjög mörg gjöld, sem þarna eiga að hækka, og þess vegna í mjög mörgum tilfellum um að ræða aukinn tilkostnað í ýmsum myndum, að vísu mismunandi mikinn, en allt hnígur það þó í sömu átt. Og sá aukni tilkostnaður verður vitaskuld, eins og aukinn tilkostnaður yfirleitt, til þess að ýta undir þá dýrtíðarflóðbylgju, sem nú flæðir yfir þetta land. Mér finnst þess vegna ástæða til, þegar frv. kemur til 1. umr. hér, að athuga lítillega, í hverju þau gjöld eru fólgin, sem þarna er um að tefla, eða um hvers konar gjöld er að ræða, sem hér á að hækka svona stórlega, í því trausti, að sú hv. n., sem frv. fær til meðferðar, leiði dálítið hugann að því, hversu heppilegt það muni vera að hækka þessi gjöld svo stórlega sem hér er gert ráð fyrir. Þegar maður lítur yfir frv., verða þar fyrst fyrir dómsmálagjöld, sem svo eru kölluð, en það má segja, að fyrstu 4 kaflar frv. fjalli um slík dómsmálagjöld, og það eru vitaskuld mjög margvísleg gjöld. Það má segja, að í 1. gr. sé um að ræða ýmis dómsmálagjöld í venjulegum einkamálum í héraði, og þar eru þau gjöld yfirleitt með 200% álagi. Fyrir hæstarétti eru gjöldin hins vegar með 100% álagi. Ef litið er á fógetaaðgerðirnar, verður sama upp á teningnum. Þá er gert ráð fyrir því, t.d. varðandi 4. gr., að þar sé um að ræða 200% álag á þær gerðir, sem þar er um að tefla. Um skiptagjöldin er þess að vísu að gæta, að þar er í mörgum tilfellum um prósentugjald að ræða og þau breytast út af fyrir sig ekki. Um uppboðsgerðirnar er þess að geta, að þar jafnvel skýzt þetta álag upp í 300%, eins og t.d. í 15. gr., og í sumum tilfellum er þar um 200% álag að ræða. Ég held það sé almennt viðurkennt í siðuðum ríkjum, sem vilja láta telja sig til réttarríkja, að það sé mjög mikið atriði, að dómsmálameðferð sé þar greið, ekki allt of seinfarin og ekki heldur allt of kostnaðarsöm. Það er sá hængur, sem víða er við að glíma, því að víða um lönd gerist það, að dómsmálameðferðin vill verða nokkuð kostnaðarsöm, þannig að efnaminni borgurum veitist oft erfitt að ná rétti sínum með þeim hætti. Ég hygg, að það sé nokkuð almennt viðurkennt hér á landi, að við eigum að haga meðferð dómsmála á þá lund, að hún geti verið hverjum borgara nokkuð greið til þess að ná rétti sínum. Því miður hefur verið svo hér á landi að undanförnu, að dómsmálameðferðin hefur ekki verið í því horfi, sem æskilegt væri. Dómsmálin hafa tekið allt of langan tíma. Hitt er líka vitað, að dómsmálameðferðin er kostnaðarsöm, þannig að það er áreiðanlegt, að efnaminni menn hika oft við, áður en þeir leggja út í að stofna til dómsmála til þess að reyna að ná rétti sínum, jafnvel þótt þeir telji hann nokkuð tvímælalausan. Þetta hefði þurft að laga, og þetta þarf að laga. Það er þess vegna sízt af öllu ástæða til þess að fara að bæta nýjum kostnaðarliðum hér ofan á. En með þeirri hækkun á dómsmálagjöldunum, sem hér er gert ráð fyrir, er tvímælalaust um það að tefla, að efnalitlum mönnum er gert miklu erfiðara en áður að leita réttar síns fyrir dómstólunum. Mér sýnist hér vera ráðizt nokkuð á lamb hins fátæka manns. Ég held, að það sé mjög illa farið. Mér dettur að vísu ekki í hug að halda neinum öfgum fram í þessu sambandi. Mér dettur ekki í hug að halda því fram, að þessi hækkun, sem þarna er um að tefla, sé svo mikil, að hún hafi það í för með sér, að við verðum ekki eftir sem áður taldir til réttarríkja. En þetta er spor í öfuga átt að mínum dómi, - alveg í öfuga átt. Ég álít, að þessi dómsmálagjöld ættu miklu fremur að hverfa úr sögunni, það væri sá háttur, sem siðuðu ríki bæri að stefna að, að dómsmálameðferðin yfirleitt sé sú þjónusta, sem hið opinbera lætur að öllu leyti í té ókeypis. En ef það hefur ekki þótt fært að þessu leyti, þá á að reyna að stilla þessum gjöldum í hóf sem allra mest. Ég vil þess vegna vænta þess, að hv. nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, íhugi nú nokkuð, hvort það sé heppilegt að hækka þessi dómsmálagjöld svo mjög sem hér er gert ráð fyrir. Svo er í V. kafla um gjöld fyrir notarialgerðir að tefla. Ég skal ekkert segja um það, það eru kannske gjöld, sem út af fyrir sig skipta ekki svo miklu máli, hvort nokkuð eru hærri eða lægri, ef þau á að taka á annað borð. Í VI. kafla er fjallað um gjöld til þinglýsingar. Þar er um hækkun á grunngjöldum að ræða, og má kannske segja, að sú hækkun skipti ekki gífurlega miklu máli, af því að þinglýsingargjöldunum er yfirleitt hagað þannig, að þar er um prósentugjald að ræða. En sannleikurinn er sá, að vegna breytts verðlags hefðu þau að réttu lagi átt að lækka, vegna þess að þau hafa í raun og veru hækkað mjög mikið, og það vita allir, sem nokkuð koma nálægt þeim málum, að það eru orðin talsvert tilfinnanleg gjöld fyrir þá aðila, sem þar eiga hlut að máli, fyrir þann, sem kaupir íbúð, fyrir þann, sem tekur lán, o. s. frv. Öll þau þinglýsingargjöld, sem verður að inna af hendi í sambandi við það, eru tilfinnanleg. Ég tala nú ekki um, þegar stimpilgjöldin bætast þar ofan á. Mér sýnist því, að það hefði frekar mátt stefna að því að reyna að lækka þau gjöld og draga þannig úr kostnaði, sem er ákaflega tilfinnanlegur hjá mönnum, sem mega ekki við því, að á þá leggist aukakostnaður í sambandi við þær fjárráðstafanir, sem þar er yfirleitt um að ræða, kaup eða lántöku eða því um líkt. Í VII. kaflanum er um að ræða ákaflega mörg og ýmiss konar leyfisgjöld, skírteinagjöld, gjöld fyrir skipunarbréf í embætti o. s. frv. Þetta er í 29., 30. og 31. gr. Ég skal ekki þreyta hv. deildarmenn með því að fara út í þá liði, sem þar eru upp taldir, og öll þau leyfi, sem þar eru greind, en það er fróðlegt fyrir alla að lesa það yfir og kynna sér, um hvers konar leyfisbréf þar er að ræða. Það er náttúrlega um mjög margvíslega tolla að ræða þar, eins og t.d. hjónavígslutolla, lögskilnaðartolla, ættleiðingarleyfi og því um líkt. Manni getur nú orðið hugsað til þess, hvaða ástæða sé til þess að taka það út úr, hvers vegna þá ekki eigi að taka með allt það, sem opinberan atbeina þarf til, hvort það eigi ekki að koma til skírnartollar og jarðarfarartollar o. s. frv., en sleppum því. Þarna er í mörgum tilfellum um að ræða nauðsynleg leyfi og nauðsynleg leyfisbréf, sem menn verða að hafa til að geta stundað tiltekna atvinnu. Þessi leyfisbréf hækka yfirleitt um 100%. Mér finnst sú hækkun vera mikil, og ég held það sé vafasamt að vera að áskilja það í ýmsum tilfellum, að menn verði að greiða jafnháar upphæðir og þarna er gert ráð fyrir, fyrir þau atriði, sem þar er um að ræða. Það kemur þar til, að þessi leyfisgjöld, sem þarna er um að ræða og hækka svona mikið, bitna yfirleitt og koma niður á þeim, sem eru að koma sér fyrir, hefja starf eða atvinnu eða eitthvað því um líkt, en koma ekki með sama hætti við þá, sem þegar hafa öðlazt þessi réttindi, þó að þeir kannske á sínum tíma hafi orðið að greiða eitthvað fyrir þau. Ég bendi t.d. á, að skv. 16. liðnum í 29. gr. á að greiða 6000 kr. fyrir leyfi til málflutnings fyrir hæstarétti. Menn segja kannske sem svo, að þeir menn séu ekki of góðir til þess og þeirra tekjur séu það góðar, að þeir hafi ráð á þessu. En ég held, að þetta sé samt nokkuð sérstaks eðlis og nokkuð óeðlilega hátt, miðað við ýmislegt annað. Ég vil líka aðeins benda nefndinni, sem fær þetta til athugunar, á, að 12. liður í 29. gr. á ekki þar að vera eða þá að það á að koma einhver viðbót þar við hann. Í 12. lið segir aðeins: „Leyfisbréf til gistihúshalds, veitinga o. fl., sjá lög nr. 53 1963, 22. gr.“ Svo segir ekkert meira um það. En í 22. gr. laganna um veitingar og gistihúsahald eru náttúrlega ákveðin gjöld fyrir veitingaleyfi, og þau eru þar ákveðin mismunandi há, 3000 kr., 1500 kr. og 1000 kr. o. s. frv. Því á sýnilega ekki að breyta. Á því náttúrlega ekkert að geta um þau í þessum lögum. En ef það þykir samræmisins vegna eðlilegra, að þessi gjöld séu í þessum lögum, ætti náttúrlega að taka þau þarna upp undir þessum lið. Svo vil ég benda á 31. gr., sem mér er sérstakur þyrnir í augum. Þar er sem sagt ákveðið, að þeir, sem fá skipunar- og veitingabréf, eins og það er kallað, fyrir embættum og sýslunum í þágu ríkisins, skuli greiða gjald fyrir það, og þessi gjöld eru mismunandi há eftir því, í hvaða launaflokki maðurinn er, og má segja, að það út af fyrir sig sé ekki óeðlilegt. En ég verð að láta í ljós þá skoðun mína á þessu, að þetta sé hrein ómynd og ekkert annað, að láta þá menn, sem skipaðir eru til starfa og fá skipunarbréf, vera að greiða eitthvert sérstakt gjald fyrir það. Mætti þá ekki alveg eins láta hv. þm. fara að greiða gjald fyrir sín kjörbréf, þegar þeir fá þau, og mætti þá ekki alveg eins fara að láta bæjarstarfsmenn greiða gjöld fyrir þau ráðningarbréf, sem þeir hafa, eða greiða gjöld af ráðningarsamningum yfirleitt? Ég veit ekki eiginlega, hvar menn hafa haft fyrirmynd fyrir þessu. En hvort sem menn hafa haft einhverja fyrirmynd eða ekki, þá held ég, að sú fyrirmynd hafi ekki verið góð og við ættum ekki að vera að halda í þetta, og í sambandi við það má líka benda á það, að nú er fellt niður ákvæði, sem er þó í tilsvarandi grein í núgildandi aukatekjulögum, þar sem segir þó, að ekkert gjald skuli greiða af veitingarbréfi, ef áður hefur verið greitt gjald af veitingarbréfi í sama gjaldflokki. Þessu er nú sleppt, ég veit ekki af hvaða ástæðu. Í VIII. og IX. kafla eru ákvæði um skrásetningar í VIII. kaflanum og ýmis gjöld í þeim IX., og ég skal ekki lengja tímann með því að ræða neitt sérstaklega um þau. Ég skal ekki hafa þessi orð öllu fleiri, en sem sagt, ég get ekki fallizt á þá hækkun, sem þetta frv. felur í sér. Ég tel hana allt of stórkostlega, og ég tel, að hún bitni fyrst og fremst á hinum yngri þjóðfélagsþegnum, sem eru að koma fyrir sig fótunum. Ég tel ekki heldur rétt að vera að samþykkja nýja og nýja skatta, aukna skatta, á meðan haldið er áfram óbreyttri þeirri stefnu í fjármálum ríkisins, sem fylgt hefur verið að undanförnu. Ég tel það litla þýðingu hafa, því að slíkar auknar tekjur, sem ríkissjóði eru samþykktar þannig til handa, fara jafnóðum í eyðslu og verðbólgu. Og ég held það sé hæstv. ríkisstj. fyrir beztu, að henni skiljist sem allra fyrst, að hún getur ekki endalaust haldið áfram á þeirri braut að stofna til útgjalda og eyða í trausti þess, að það sé hægt að sækja það, sem á móti þarf, í vasa almennings. Ég held þess vegna, eins og ég hef tekið fram áður, að í fjármálum ríkisins þurfi að verða stefnubreyting, að það þurfi að fara að spara þar. Ég veit reyndar, að það hefur komið fram hjá hæstv. fjmrh., hann er mér sammála í því efni. Mér er hins vegar ljóst og honum þó sjálfsagt enn þá ljósara, af því að eldurinn brennur nú heitar á honum, að það er ýmsum erfiðleikum bundið, og þó að góður vilji sé hjá honum í þá átt, þá strandar það kannske á öðrum ráðamönnum og öðrum ráðunautum og ráðuneytum, sem kannske í þessu sambandi mætti kalla eyðsluráðuneyti. En það verður hér að sporna við, það er alveg sýnilegt. Það er ekki hægt að halda áfram á þessari braut. Ég get búizt við því, að hæstv. fjmrh. bendi á það, að við gerðum ekki sparnaðartill., og það er satt. Það tel ég ekki vera í verkahring stjórnarandstöðunnar sérstaklega. Hins vegar hygg ég, að við mundum taka vel og fylgja sparnaðartill., ef þær kæmu frá hæstv. ríkisstj. Og það er sú leið, sem ég held að eigi að fara, en ekki þessi leið, að leggja alltaf á nýja og nýja skatta.



Herra forseti. Þegar fjallað er hér um nýtt frv. til l. um aukatekjur ríkissjóðs, sökum þess að nauðsynlegt er talið að afla aukinna tekna í ríkissjóð, þá teldi ég rétt, að tækifærið væri notað til þess, að lagfærð verði smáatriði í frv., sem gengið hafa aftur í hvert skipti, sem lögunum hefur verið breytt. Þessi atriði voru í fyrstu lögunum, sem Alþingi setti um þessi efni 1894, en þau lög voru sniðin eftir aukatekjureglugerð fyrir réttarins þjóna frá 1830, sem var fyrsta heildarlagasetning um þessi efni. Þessi atriði, sem ég vildi benda á, eru í 22. gr. frv. Þar er talað um í 1. tölul. eitthvað, sem kallað er „svarkröfur“, sem gjald skal taka fyrir, og 4. tölul. sömu gr. er um gjald fyrir „skipstjóramótmæli“ svokölluð. Í íslenzku réttarfari eða stjórnsýslu er, eftir því sem ég bezt veit, engin réttargerð eða stjórnsýsluathöfn, sem heitir þessum nöfnum, og hefur e. t. v. aldrei verið. Gera má ráð fyrir, að upphaflega hafi þetta komið þannig inn í aukatekjulög, að aukatekjureglugerðin fyrir réttarins þjóna frá 1830 hafi á sínum tíma verið það nákvæmlega sniðin eftir dönskum lögum um þessi efni, að þess hafi ekki verið gætt að sníða burt allt það, sem ekki átti við á Íslandi. Þeir, sem síðar hafa endursamið þessar reglur, hafa ekki vitað eða veitt því athygli, að þessum orðum var ofaukið. Þá vil ég benda á til athugunar, hvort ekki væri rétt að fella niður það, sem kallað er leyfisbréf til tilboðasöfnunar, sem er 9. liður 29. gr. Verzlunarleyfi eru ýmist heildverzlunarleyfi, umboðssöluleyfi, smásöluleyfi eða lausaverzlunarleyfi. Ég hef aldrei orðið þess var, að gefið hafi verið út leyfisbréf til tilboðasöfnunar. Svo kann þó að hafa verið áður fyrr. Tilboðasöfnun er þýðing á erlenda orðinu „agentur“ og er getið í lögum um verzlunaratvinnu frá 1925, og má því vera, að orkað geti tvímælis, hvort rétt sé að fella það úr aukatekjulögum, þó að þetta sé að minni hyggju orðið úrelt. Ég mælist til þess, að n. sú, sem væntanlega kemur til með að fjalla um þetta frv., taki þessar ábendingar mínar til athugunar. Að mínu viti er ekki aðeins óþarfi, heldur einnig óviðkunnanlegt að hafa í gjaldskrá aukatekjulaga hluti, sem ekki eru til og hafa e. t. v. aldrei verið til á Íslandi, og því sé nú rétt að nota tækifærið og lagfæra þetta.



Herra forseti. Út af þeim aths., sem hér komu síðast fram frá hv. 9. landsk. þm. (FS), þá er auðvitað sjálfsagt, að n. athugi þessi atriði, sem hann benti á. Það, sem úrelt kann að vera, er auðvitað ekki nema rétt og eðlilegt að fella úr löggjöf. Við endurskoðun laganna núna hygg ég, að það hafi ekki verið sérstaklega athugað um einstaka þætti þessara gjalda, hvort eitthvað væri þar úrelt, þótt að vísu hafi hér um fjallað menn, sem eru þaulkunnugir þessum málum. En ég tel sjálfsagt, að þetta verði athugað í nefnd. Um ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) mætti margt segja. Hún var raunar að vissu leyti klassísk, sem má segja að sé ekki last um ræður, en hún var klassísk að því leyti til, að hún er í nánu samræmi við þá stefnu hans flokks að vera á móti öllum úrræðum, sem ríkisstj. flytur fram til þess að jafna greiðsluhalla á fjárl. og afla tekna fyrir ríkissjóð, en hins vegar að telja í flestum eða ég held næstum öllum tilfellum, þegar um er að ræða einhver þau mál, sem líkleg eru til vinsælda og útgjaldaauka, að þar sé allt of skammt gengið. Nú veit ég ekki, hvort hv. þm. fellur svo ákaflega vel að flytja ræðu sem þessa. Ég efast stórlega um það, af því að ég held, að hann sé miklu raunsærri maður í eðli sínu en svo, að hann telji nokkra heila brú í málflutningi sem þessum. Það er í rauninni varla hugsanlegt, held ég, að leggja fram tillögur til fjáröflunar hér á hinu háa Alþingi, sem sé hægt að flokka undir það að teljast vinsælar og líklegar til almannafylgis, og þess vegna er það ákaflega auðvelt verk, þegar um það er að ræða að flytja fjáröflunartillögur, eins og allir hv. þm. vita, að nú er óumflýjanlegt að flytja, ef á að skapa aftur greiðsluhallalausan ríkisbúskap, þá er það vitanlega mjög auðvelt mál að gera allar slíkar tillögur tortryggilegar og segja, að þær séu, eins og hv. þm. orðaði það, „óskynsamlegar, ógeðfelldar“ og þar fram eftir götunum. Vissulega er það miklu geðfelldara að vera ekki að leggja á borgarana álögur, það er rétt. En hversu geðfellt það er, ef ég má nota það orð, af ábyrgum hv. þm. að leika þann leik að nota þessa aðferð í öllum tilfellum, um það má aftur á móti deila, og raunar er ekki um það deilt, að hér er um óhæfilegt framferði að ræða, ef ekki er samræmi í málflutningnum á þá leið, að menn vilji þá standa að því að hafa hemil á útgjöldum ríkisins. Ef það færi saman, væri vissulega um að ræða málflutning, sem vert væri að taka alvarlega og rökræða. En eins og málarekstrinum nú er uppi haldið, þá er í rauninni ekki tilefni til þess að fara um hann efnislega mörgum orðum, því að hann dæmir sig sjálfur, og mér finnst það ekki viðkunnanlegt úr munni ábyrgra manna, sem vitanlega skilja, að hér er um að ræða óumflýjanlegar ráðstafanir, að vera að gera tilraunir til þess að leika á tilfinningar manna, eins og það, að þessi og hin gjöldin komi illa við þá yngri, það sé jafnvel verið að tefla réttargæzlu í landinu í voða, að menn geti ekki sótt mál sín fyrir dómstólum, þó að það sé smávægileg hækkun á dómsmálagjöldum, - það finnst mér ekki sæma ábyrgum þingmönnum. Um það má hins vegar ræða, efnislega, hvort á að fara þá leið við tekjuöflun að leggja ekki á sérgjöld, þ.e.a.s. að greiða úr almannasjóði við skulum segja öll þau gjöld fyrir alla þá þjónustu, sem hér er veitt, og innheimta ekki hjá borgurunum neina sérstaka þóknun fyrir þau, heldur hafa þá aðferð að afla fjár með almennum óbeinum eða beinum sköttum til ríkisins til að standa undir þessari þjónustu. Gjöld, sem hér er um að tefla, eru í fjölmörgum greinum í okkar þjóðfélagi fyrir alls konar þjónustu, sem borgurunum er veitt. Við getum auðvitað endalaust deilt um það, hvort gjöldin eru sanngjörn, hvort þau eru hæfilega há, eða annað þess konar. En þessi leið hefur verið farin af öllum ríkisstj. heldur en að fara hina leiðina, að greiða þetta allt úr ríkissjóði og afla til ríkissjóðs tekna með almennri skattlagningu á þjóðfélagsborgarana, í stað þess að láta þá sérstöku aðila, sem njóta tiltekinna hlunninda, borga fyrir þau. Um þetta geta menn haft skoðanir til og frá, og ég skal ekki fullyrða um það, hvort er réttara í þessu efni. Hingað til hefur þó hinni stefnunni verið fylgt, og það eru vissulega margvísleg rök fyrir henni, að það sé eðlilegt, að þeir menn, sem fái sérstaka þjónustu frá hinu opinbera, beri að verulegu leyti kostnaðinn við þá þjónustu. Ég held ekki, að hér sé um neina óhæfilega skattheimtu að ræða, og ég segi það, að úr því að menn geta haft sig til að standa hér upp til þess að hafa í frammi mótmæli gegn tekjuöflun sem þessari, sem mér sýnist nú ekki að ætti að geta valdið neinum sérstökum ágreiningi, svo fremi sem menn viðurkenna, að ríkissjóður þurfi yfirleitt á nokkrum tekjum að halda, þá er auðvitað ekki að undra, þó að menn óskapist nú yfir ýmsum öðrum gjöldum, sem á þarf að leggja. En þetta er, eins og ég áðan sagði, í rauninni ekki tilefni til þess að ræða að öðru leyti en því, að þetta er málflutningur, sem hv. framsóknarmenn hafa tamið sér að fylgja hér á hinu háa Alþingi í allri tíð núv. ríkisstj. eða síðan þeir fóru úr stjórn, að það væri aldrei þörf á því fyrir ríkið að fá peninga til sinna þarfa, en hins vegar væri þörf á og stórvítavert, að stjórnin hverju sinni verði ekki margfalt hærri fjárhæðum til alls konar hluta, sem líta vel út og borgararnir gjarnan óska eftir. Þetta hefur verið tónninn í öllum þessum ræðum, sem ég held því að séu ekki neinar öfgar að fara að telja klassískar úr þessu, því að svo óbreytilegur hefur þessi tónn verið. Það fer svo auðvitað ekki á milli mála, eins og hv. þm. sagði í lokin og ég hygg þó að hafi verið miklu nær hans hjarta, af því að hann hafi ekki verið ákaflega hrifinn af tóni sinnar ræðu og viljað breyta nokkuð til út í aðra sálma, og þó að það væri nú að vísu ekki með sérstaklega raunhæfum orðum, sem það var gert, og ég er auðvitað honum fullkomlega sammála um, að það þurfi að leggja áherzlu á að spara í ríkisbúskapnum. Við vitum það hins vegar mætavel báðir, bæði ég og hv. 3. þm. Norðurl. v., að hér er miklu hægara að tala í ræðustólum um þessa hluti heldur en að eiga að framkvæma þá, þegar farið er að fletta fjárlfrv. Ég hef sjálfur átt sæti í sparnaðarnefndum undir forustu formanns hans flokks og unnið með honum æðioft að undirbúningi og samningu fjárlfrv. og hlýtt á málflutning hans um nákvæmlega þetta sama atriði, þar sem hann hefur vakið athygli á því sama, sem ég geri nú, að það getur litið ósköp fallega út á pappírnum að tala um þennan sparnað, en ef menn vilja ekki sameinast um það að skera stórlega niður margvíslega þjónustu, sem þjóðfélagsborgurunum er veitt, þá getur þessi sparnaður aldrei numið neinum þeim fjárhæðum, að úrslitum ráði. Það breytir engu um það, að það verður að hafa aðhald í öllum efnum, svo sem mögulega er hægt, og ég held í sannleika sagt, að það hafi verið reynt að gera það á öllum tímum af fjmrh., hverjir sem þeir hafa verið, kannske með mismunandi árangri, en það hefur verið áreiðanlega sameiginlegur vilji þeirra allra að fara sem skaplegast og sparlegast með ríkisfé, en sporna gegn öllum ónauðsynlegum útgjöldum. Ég held t.d., að það verði ekki sagt, að starfsmannahald íslenzka ríkisins sé óeðlilegt, og það hefur verið reynt sannarlega að skoða það hverju sinni niður í kjölinn, hvort væri þörf á því að bæta við starfsmönnum í þessari og þessari grein, áður en það hafi verið gert. Hv. þm. vék hér einmitt að einum þætti þessara mála, þar sem má segja að hafi verið sýnd of mikil sparsemi í þessu efni. Það er í sambandi við dómsmálin, að það er kvartað yfir því, að rekstur dómsmála gangi of hægt, og því er borið við af viðkomandi embættum, að þau hafi of fátt starfslið, og það má vel færa rök að því, að þetta sé rétt. En þetta á við á mörgum sviðum, og það er stöðuglega, sem fjmrn. eru að berast kvartanir frá ótal embættum um það, að þau geti í rauninni alls ekki sinnt sínu hlutverki, af því að þau hafi of fátt starfslið. Hitt er svo annað mál, að útgjöld ríkisins hafa verið stöðugt að vaxa meira og meira. Vissulega hefur það verið líka á sviði ríkisrekstrarins eða stjórnsýslunnar, sem byggist á því, hversu launahækkanir hafa verið miklar. Það má segja, að auðvitað hefur leitt af efnahagsþróuninni þessar launahækkanir, og ég skal ekki fara út í þá sálma að ræða hana almennt hér. Hv. stjórnarandstæðingar segja, að sú þróun sé öll að kenna ríkisstj. Ég held, að ekki ákaflega margir hér í landinu trúi á slíkar kenningar. Við vitum, að þetta hefur verið því að kenna, að menn hafa ekki almennt, þjóðfélagsborgararnir, haft skilning á vissum undirstöðuatriðum, sem ráða því, hvort er dýrtíðarþróun eða ekki, og við höfum farið í ýmsum efnum geystara en hefði átt að fara. En að það sé stefna ríkisstj., í rauninni hvaða ríkisstj. sem er, að halda uppi dýrtíð og efla dýrtíð, það þarf mikið hugmyndaflug til að halda því fram, því að sannleikurinn er sá, að dýrtíðarvandamálið hefur verið það vandamál, sem hefur orðið undanförnum ríkisstj. flestum að fjörtjóni, ef svo má segja, þannig að það er engum efa bundið, að allar hafa þær haft áhuga á að hindra hana og engu síður sú ríkisstj., sem nú situr í dag, þannig að halda því fram, að það sé ekkert annað að gera en að neita ríkisstj. um fé til þess að standa undir nauðsynlegum útgjöldum ríkissjóðs og þeim skuldbindingum, sem þessir sömu hv. þm, þó heimta að ríkið standi undir, það er gersamlega út í hött að leyfa sér slíkan málflutning, halda, að það leysi nokkurn vanda. Það mundi skapa algert öngþveiti. Það eru því haldlítil rök að vera á móti allri tekjuöflun til ríkisins bara á þeim einum grundvelli. Þegar menn finna, að auðvitað er ekki efnislega mögulegt að rökstyðja slíka afstöðu, þá er horfið yfir á þann grundvöll að segja: Jú, við höfum þessa afstöðu vegna þess, að við getum ekki látið þessa ríkisstj. hafa peninga. - Það er sjálfsagt að neita henni um peninga, til þess að allt fari í vandræði. Það er kannske leið út af fyrir sig til að koma ríkisstj. frá. En ef þessi yfirlýsing liggur fyrir, þá er auðvitað sjáanlegt, að það er ekki nokkur möguleiki til að taka mark á efnislegum svokölluðum röksemdum hv. þm., sem halda uppi þessari kenningu, því að þá eru þeir ekki á móti málunum vegna þess, að þau séu efnislega röng, heldur vegna allt annarra ástæðna. Þeir vilja ná því fram að skapa öngþveiti, til þess að ríkisstj., sem þeim er illa við, fari frá. Þá auðvitað hljóta allir borgarar þjóðfélagsins að meta afstöðu þessara manna með allt öðrum hætti. Ég held ekki, að í ræðu hv. þm. hafi verið nokkur sérstök atriði, sem ástæða er til þess að fara orðum um, enda var ræðan yfirleitt öll byggð upp á þeim grundvelli að tala um, að öll þessi gjöld væru óhæfileg og ýmis þeirra væru fráleit, svo sem gjald af skipunarbréfum í embætti. Þessa hluti má auðvitað rökræða fram og aftur. En þetta er ekki sérstök hugmynd, sem er komin með þessu frv., að leggja gjöld á þessi skipunarbréf, það er miklu eldra mál. Það má svo aftur segja, að það hefur alla tíð verið spurning um það, hvort þessi gjöld ætti að innheimta eða ekki. Þannig má auðvitað endalaust tala um smáatriði í þessu máli, sem ég sé enga ástæðu til, eins og ég sagði í frumræðu minni, að vera að fara út í hér. Það er auðvitað sjálfsagt, að það verði athugað í n., ef einhver einstök atriði eru þess eðlis, að það sé talið sjálfsagt að leiðrétta þau og það sé um einhverja sérstaka ósanngirni að ræða. En meginefni málsins er að afla þeirra tekna, sem óumflýjanlegt er að afla til þess að afgreiða greiðsluhallalaus fjárl. og þetta frv. er þáttur í. Það meginatriði málsins legg ég áherzlu á að verði að afgreiðast á þann veg, sem í frv. greinir, því að ella verður þeim tilgangi ekki náð, sem er höfuðnauðsyn, að afgreiða greiðsluhallalaus fjárl. Það kann hins vegar vel að vera, ef ég sjálfur mætti segja um það, hvaða liði ég vildi þar greiða og hvaða liði ekki, og það væri ekki meira og minna bundið af fyrirmælum Alþingis sjálfs fyrst og fremst, þá væri kannske hægt að setja fjárl. upp með nokkuð öðrum hætti en þau eru sett upp nú. En það veit hv. 3. þm. Norðurl. v. mætavel, að þannig liggur málið ekki fyrir. Fjmrh. eru ákaflega bundnar hendur um það, nema því aðeins að samkomulag fáist um að gerbreyta víðtækri skipan mála, ef á að vera hægt að leysa þann vanda, sem nú er við að glíma í þessu efni og ég er þess fullviss að allur almenningur í landinu gerir sér fulla grein fyrir.



Herra forseti. Það var aðeins eitt atriði í ræðu hæstv. fjmrh., sem ég vildi ekki láta standa, án þess að gera aths. við. Hann sagði, ef ég skildi hann rétt, að ég hefði haldið því fram, að hæstv. ríkisstj. vildi viðhalda mikilli dýrtíð. Ég þarf að tala oft miður vingjarnlega um ríkisstj., og ég vil þess vegna ekki láta þessi orð standa, því að ég hef aldrei haldið því fram, að ríkisstj. vildi halda uppi dýrtíð. Hitt er staðreynd, að ríkisstj. hafði það að sínu höfuðmarkmiði að halda dýrtíð í skefjum og vinna á móti verðbólgu. Það er hins vegar aftur staðreynd, að það hefur ríkisstj. ekki tekizt, af því að verðbólgan og dýrtíðin hefur aldrei verið meiri en einmitt nú. Það er einnig önnur staðreynd, sem ég aðeins vildi minna á í þessu sambandi vegna þess tóns, sem var í ræðu hæstv. fjmrh., að á þeim árum, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur setið hér að völdum, hefur verið meira góðæri í þessu landi en nokkru sinni fyrr, og lengi vel var okkur sagt það hér á Alþingi, að allt væri í lagi með fjármálastjórn ríkisins. Nú fyrst kemur það fram, að það sé ekki í lagi og það sé greiðsluhalli og það þurfi að leggja á nýja og nýja skatta til þess að koma í veg fyrir greiðsluhalla. Ég held, að það fari ekki á milli mála, að það hljóti að vera eitthvað meira en lítið bogið við þá fjármálastjórn, sem þannig hefur farið fyrir í mesta góðæri, sem hér hefur heyrzt getið um. Og það er af þeim ástæðum, sem við teljum, að það sé ekki hægt að halda áfram á þessari braut, sem gengin hefur verið, heldur verði að taka upp nýja stefnu í þessum efnum, og í því var raunar hæstv. fjmrh. mér samþykkur, þó að hann léti ýmislegt fylgja með til bragðbætis í málflutningnum.



Herra forseti. Mér þykir það mjög leitt, ef ég hef verið að gera hlut hv. þm. of slæman, það var ekki ætlun mín, eða ég hef komizt eitthvað skakkt að orði, en það kann vel að vera að hann hafi ekki sagt það, að ríkisstj. vildi viðhalda dýrtíð. En ég man ekki betur en bæði hann og yfirleitt hans flokksbræður allir tali um þá dýrtíðarstefnu, sem ríkisstj. fylgi. Hvort hann meinar með því, að hún fylgi annarri stefnu en hún vill fylgja, út í þann orðaleik skal ég ekki fara, en ég hef ekki heyrt því haldið fram yfirleitt um neina stjórn, að hún fylgi þveröfugri stefnu við þá stefnu, sem hún vill fylgja. Það held ég gildi ekki um neinar stjórnir. Það lætur þá ákaflega nærri, að það megi segja, að í þeirri fullyrðingu, að ríkisstj. fylgi dýrtíðarstefnu, felist það nokkurn veginn, að henni þyki það ekki svo ákaflega slæmt, því að hún miði sínar ráðstafanir við það, eins og oft hefur verið haldið fram af hv. framsóknarmönnum, að það leiddi allt til aukinnar og meiri dýrtíðar, og annaðhvort eru þá mennirnir, sem í stjórnarsessunum sitja, meiri fábjánar en ég jafnvel vil halda að þeir séu eða þá að það hlýtur að vera í samræmi við þeirra vilja, að þessar afleiðingar verði, sem hér um ræðir. Ég held því, að þetta sé ekki fjarri lagi, þó að ég kunni að hafa komizt ekki nákvæmlega rétt að orði um það, sem hv. þm. segir, og er þá sjálfsagt, að ég viðurkenni það, og mér dettur ekki í hug að mótmæla því, sem hann sagði, að hann hefði ekki viðhaft beinlínis þau orð. Varðandi hitt atriðið má auðvitað ræða langt mál og hefur oft verið gert, dýrtíðar- og verðbólguþróunina sjálfa og það sé ekki hægt að halda áfram á þeirri braut. Ég er nákvæmlega sammála hv. þm., og þar erum við farnir að tala sama tungumál. að þessi þróun má auðvitað ekki halda áfram með þeim hætti, sem verið hefur, og þessi verðbólguþróun hefur verið allt of mikil. Og varðandi það, að það sé einhver fordæming á hæstv. núv. ríkisstj., að hún hafi sagzt vilja vinna gegn verðbólgunni og að stöðvun hennar og það hafi ekki tekizt, - ja, ég spyr bara: Hefur nokkur ríkisstj. verið mynduð núna síðustu áratugina, að hún hafi ekki lýst því yfir í byrjun, að hún vildi vinna gegn verðbólguþróuninni og sannast sagna oft og tíðum með sáralitlum árangri? Ég er ekki að saka þær ríkisstj. um það, að þær hafi ekki viljað vinna gegn þessari þróun. Hér er bara um að ræða þann vanda í þjóðfélaginu, að menn hafa ekki viljað beygja sig fyrir vissum staðreyndum, og það má kannske segja, að það sé fyrst nú tvö síðustu árin, sem þó örlar á því, að menn séu farnir að viðurkenna það almennt, að þessi dýrtíðarþróun sé ekki almenningi til góðs, heldur af hinu illa, og á ég þar við, að verkalýðssamtökin hafa tekið upp annað viðhorf í sínum kjaramálum nú tvö síðustu árin heldur en þau hafa áður gert, og tel ég, að það sé allt til góðs, þó að því miður hafi ekki tekizt samt enn sem komið er sem skyldi að stöðva þessa óheillavænlegu þróun. En ég held, að það sé alveg augljóst, að eina leiðin í okkar þjóðfélagi til þess að stöðva þessa þróun er að skapa þann skilning milli þjóðfélagsstéttanna, að hér sé farið með hófsemi og varúð í kröfugerð á öllum sviðum og hún miðuð við það, sem aukning okkar útflutningsframleiðslu þolir á hverjum tíma. Það er alveg rétt, að það, sem hefur bjargað því þrátt fyrir þessar kröfur, sem hefur ekkert verið farið dult með af ríkisstj. hálfu að séu allt of miklar, eins og þegar það gerist, að kaup er hækkað um milli 30 og 40% á einu ári, sem ég veit ekki til að nokkurt hagkerfi hafi þolað, engu að síður hefur þó tekizt til þessa dags án þess að framkvæma gengisbreytingu að halda atvinnuvegunum gangandi án verulegra styrkja, og það auðvitað byggist m. a. á því, að það hefur verið um að ræða stórkostlega framleiðsluaukningu og hækkað verð á okkar útflutningsvörum. Ef hins vegar þróunin verður í aðra átt, og ég tala nú ekki um, ef lækkar verð á útflutningsvörum, ef framleiðslan dregst saman, þá hlýtur þetta auðvitað að verða öngþveiti. Það þýðir ekkert að vera að loka augunum fyrir því. Vitanlega eruð við hér á yztu nöf með okkar kröfugerð, og miðað við t.d. þær kauphækkanir, sem eru framkvæmdar árlega í öðrum löndum, þar sem hófsemi er í þessum efnum, og miðað við þá hækkun, sem þar er á verðlagi frá ári til árs, þá erum við auðvitað á ákaflega óheppilegri braut. Og sú skipan, sem er í samtengingu verðlags og vísitöluskrúfu, sem oft er talað um hjá okkur, hefur leitt til margvíslegra vandræða. Um þetta þurfum við í rauninni ekki að deila, og mér dettur ekki í hug að mótmæla orðum hv. þm. um það, að hér sé við vandamál að glíma, vandamál, sem ríkisstj. hafi ekki fullkomlega ráðið við, það er rétt. En hún hefur þó gert það, sem er kjarni málsins, að hún hefur forðað frá stöðvun atvinnuveganna, þannig að hér hefur orðið stórvaxandi framleiðsla, og það má segja að sé náttúrlega höfuðvandamálið og þýðingarmesta, sem við er að fást í þjóðfélaginu hverju sinni. Það er rétt, að ríkisstj. hefur búið við góðæri. Vissulega hefur hún gert það. En ég vil ekki láta hjá líða að minna á það, að mesta góðæri, sem hafði komið yfir landið til þess tíma, var árið 1958, þegar vinstri stjórnin varð að gefast upp, vegna þess að hún réð ekki við verðbólgu, - ekki einu sinni í góðæri gat hún ráðið við hana. Ég er ekkert að ásaka hana fyrir það. Hún stóð andspænis þeim mikla vanda, að það náðist ekki samkomulag um þau úrræði, sem hún vildi beita sér fyrir. Og það var sjáanlegt, að af þessu hlyti að leiða strand, ef áfram yrði haldið á þeirri braut, sem þá var farin. Og það tókst ekki að fá þann skilning, sem ég tel að sé alveg jafnnauðsynlegur nú eins og hann var þá, á því að óhæfileg kröfugerð hlýtur að hitta menn aftur í höfuðið með einhverjum hætti. Það er ekki til nein gullkista, sem mokað verður úr, en enginn þurfi í að láta. Þetta er auðvitað allt við það bundið, að atvinnuvegirnir fái undir þessu risið. Varðandi svo hitt atriðið, að mönnum hafi verið sagt, að allt væri í lagi með fjármálastjórnina og þess vegna þyrfti engar áhyggjur að hafa af afkomu ríkisins, þá er það ekki rétt. Fyrirrennari minn, hæstv. fjmrh., vék mjög oft að því á síðasta þingi, að það væri teflt á yztu nöf með afkomu ríkissjóðs. Og það liggur nú fyrir í dag, að kröfurnar á hendur ríkissjóði og sú þróun í verðlagsmálum og kaupgjaldsmálum, sem hefur leitt til þessarar stórfelldu aukningar útgjalda hjá ríkinu, það er nú þegar komið á yztu nöf, þannig að það er orðinn stórfelldur halli hjá ríkissjóði, svo að um þetta þarf ekki að deila. Á síðasta þingi héldu hv. framsóknarmenn því fram um allar þær till., sem þeir fluttu um á þriðja hundrað millj. kr. ný útgjöld ríkissjóðs, að þetta væri allt í lagi, vegna þess að ríkið hefði svo geysilegar tekjur, það gæti vel undir þessu risið öllu saman. Nú er þessi glæpur frá þeim tekinn, þeim ágætu vinum mínum, þannig að menn standa andspænis þessu, að það er halli hjá ríkissjóði. Og við stöndum nú með þann vanda fram undan okkur á þessu Alþ. að verða að jafna þann halla, og til þess er verið að gera þessar ráðstafanir, sem nú er verið að gera til að afla aukinna tekna, að því er ég held. Og ég efast ekkert um það, að hv. 3. þm. Norðurl. v. er mér sammála um það, að það þurfi að vera hallalaus ríkisbúskapur.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið, enda gefur það mál, sem hér er til umr., ekki tilefni til langrar efnislegrar umr. um frv. sjálft, áður en það fer í n. En ég get hins vegar ekki stillt mig um að láta í ljós sár vonbrigði mín yfir því, hvern málflutning hæstv. fjmrh. hefur nú eftir sína nýju upphefð farið að temja sér hér í þessari hv. deild. Hæstv. fjmrh. hefur haft það orð á sér til skamms tíma að vera manna sanngjarnastur í málflutningi og temja sér hófsamlegt tal. En það bregður heldur öðruvísi við núna og þá ekki sízt í fyrri ræðu hæstv. fjmrh. - hann reyndi heldur að draga í land í þeirri síðari. Ég vil lýsa vonbrigðum mínum yfir því, að hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) skuli fá þær kveðjur frá hæstv. fjmrh., sem hann fékk hér í fyrri ræðu hans áðan, eftir þá ræðu, sem hann hafði flutt hér. Hv. 3. þm. Norðurl. v. lét í ljós í ræðu sinni, að það yrði ekki haldið áfram á sömu braut og gert hefur verið, og það var ekki fyrr en undir lok síðari ræðu sinnar, sem hæstv. fjmrh. fékkst til þess að taka undir það og telja sig geta talað sama tungumál og hv. 3. þm. Norðurl. v. um þetta efni. Hæstv. fjmrh. var ákaflega hneykslaður yfir því, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hefði talað um. að ríkisstj. vildi dýrtíð. Það kom í ljós, að þetta hefur sá hv. þm. auðvitað aldrei sagt, heldur hitt, að sú stefna og vinnubrögð, sem hæstv. ríkisstj. hefur á undanförnum árum haft um hönd, hafa leitt til þeirrar dýrtíðarþróunar, sem okkur er öllum kunnugt um. Hæstv. fjmrh. þarf þess vegna ekki að vera neitt hissa á því, þó að stefna, sem leiðir af sér þá þróun í verðlagsmálum, sem hér hefur verið að undanförnu, sé kölluð dýrtíðarstefna. Í því þarf alls ekki að vera fólgið það, að það sé sagt, að ríkisstj. vilji dýrtíð, heldur hitt, að stefnan hefur haft dýrtíðina í för með sér. Hæstv. fjmrh. var ákaflega hneykslaður á þeim orðum, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. hafði þó aldrei haft um hönd í þessu efni, en hann kinokaði sér ekki við það að segja, að Framsfl., næststærsti flokkur þjóðarinnar, sem hefur að baki sér meira en fjórðung íslenzkra kjósenda, stefndi að því að skapa öngþveiti, - „Framsfl. vill neita ríkisstj. um eðlilegar tekjur til þess að skapa öngþveiti og koma henni frá.“ Ég vil vara hæstv. fjmrh. við slíkum málflutningi, hann er ekki sæmilegur. Hv. 3. þm. Norðurl. v. gerði grein fyrir því, sem við framsóknarmenn erum sammála um, að það er ekki hægt að halda áfram á sömu braut og gert hefur verið í fjármálum og efnahagsmálum íslenzku þjóðarinnar, og ég fékk ekki betur heyrt undir lokin í ræðu hæstv. fjmrh. en hann væri í rauninni sammála þessu sjónarmiði. Hæstv. fjmrh. þarf ekki að vera hissa á því, þó að það hafi komið fram á undanförnum árum ýmsar kröfur um framkvæmdir á vegum ríkisins frá stjórnarandstöðunni, þegar greiðsluafgangur hjá ríkissjóði nam hundruðum milljóna á hverju ári nokkur ár í röð, og það er ekki því að kenna, að þessar till. framsóknarmanna hafi fengið allt of góðar undirtektir hjá stjórnarliðinu, að það kemur nú og segir okkur frá því, að það sé komið á þriðja hundrað millj. kr. undir hjá ríkissjóði. Hv. 3. þm. Norðurl. v. sagði í ræðu sinni áðan, að ef ríkisstj. vildi leggja fram skynsamlegar till. til sparnaðar í ríkisrekstrinum, þá mundi ekki standa á okkur framsóknarmönnum að skoða þær af skilningi og velvilja. Ég vil taka undir þetta hjá hv. þm. og láta í ljós vonbrigði mín yfir því, að þegar slík yfirlýsing kemur frá einum aðalleiðtoga stjórnarandstöðunnar, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. er, þá skuli það fá þær undirtektir, sem það fékk hér í fyrri ræðu hæstv. fjmrh. áðan.