Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil aðeins vekja athygli á því, að núna á stundinni var verið að útbýta þingskjölum, sem á eru prentaðar brtt. við frv. þetta, er samþ. voru í hv. Ed. Ég vildi aðeins í því sambandi gera þá till., að umr. um mál þetta ver ði frestað, þar til sjútvn. hefur fengið tækifæri til að athuga þessar breytingar.



Það var aðeins um þetta sama atriði, sem ég ætlaði að tala. Það hafa verið samþ. tvær brtt. við frv. þetta í Ed., sem hafa talsverða þýðingu. Ég teldi ekki óeðlilegt, að sjútvn. fengi að bera saman ráð sín um þær, áður en lengra er haldið.



Ég vil einnig mæla eindregið með því, að málinu verði frestað til morguns. Það hafa verið samþ. við það tvær nokkuð mikilsverðar brtt. í Ed. Önnur er sú, að stjórn fiskveiðasjóðs verði falið að úthluta styrkjunum í stað Útvegsbankans, sem hv. dm. hér voru ekki sammála um. Af því ég vil, að frv. þetta nái fram að ganga og ekki sé stofnað til togstreitu milli d. um það, þá þætti mér æskilegt, að sjútvn. fengi tóm til að athuga þessar brtt. og gera tilraun til samkomulags. Ég vildi því, að málinu yrði frestað til morguns.



Ég er einn af þeim, sem áhuga hafa fyrir framgangi þessa máls, og ég held, að ég hafi ekki minni áhuga á því en þeir hv. þm., sem talað hafa hér um frestun þess. Það er talað um frestun til morguns, en það er ekki líklegt, að neinn fundur verði í þessari hv. d. á morgun, og verði þingi ekki frestað, þá er enginn tími orðinn eftir til að ræða brtt. og velta málinu milli deilda. Fyrir þá, sem vilja framgang málsins á þessu þingi og enga togstreitu um það, er það nú helzt að samþ. frv. eins og það kemur frá Ed. Að vísu voru þar gerðar á því tvær breyt., um hækkun á útlánsvöxtum og hverjir úthluta skuli styrkjunum. En fari nú svo, að þessu þingi verði slitið alveg á næstunni, þá er hægt að flytja frv. til breyt. á næsta þingi, ef þm. eru ekki alls kostar ánægðir með frv. eins og það nú kemur frá Ed. Þetta er tryggara en stofna nú málinu í hættu, svo að það verði e.t.v. ekki samþ. á þessu þingi. Ég vildi því freista þess að reyna að fá málið afgr. á þessum fundi. Þær breyt., sem gerðar hafa nú verið í Ed., hafa að nokkru leyti komið til álita í sjútvn., og ég tel þær ekki skipta svo miklu máli, að málinu í heild sé stofnandi í hættu þeirra vegna.



Ég sé það nú, að enginn tími muni vera til að fresta þessu máli. Annars er það rétt, sem hv. 6. landsk. sagði, að talsvert mikilsverðar breyt. hafa verið gerðar í Ed. Einkum er það breyt. með hækkun vaxtanna, því að ég legg ekki mikið upp úr, hver úthlutar styrkjunum, - treysti öllum vel til þess.

Forseti (JJós): Hér hafa komið fram kröfur um að fresta málinu og taka það út af dagskrá. Þær eru byggðar á því, að breyt. var gerð á málinu í Ed. Þessum kröfum hefur verið mótmælt, sérstaklega af hv. þm. Ísf., sem er formaður sjútvn., og hv. flm. Ég verð að fallast á þau rök, sem þeir hafa fram talið, að fyrir þá, sem vilja styðja að framgangi þessa frv. og aðaltilgangi, getur sú breyt., sem gerð var á frv. í Ed., ekki skipt neinu verulegu máli. Hins vegar er rétt að fara fram með allri sanngirni í þessu máli, og vil ég því gefa hv. þdm. tóm til að átta sig betur á þessari breyt., ef þörf er á, samkv. tilmælum hv. 2. þm. S.-M. Ég mun því fresta umr. um þetta mál um stund, tek það ekki út af dagskrá, en tek önnur mál fyrir.



Það var búið að afgr. þetta mál hér áður úr hv. d. eftir ýtarlega rannsókn í n. Og nú hefur hv. Ed. gert mjög veigamiklar breyt. Mér finnst ekki endilega þurfa að láta þar við sitja, að Nd. ætti þess vegna að sætta sig við að afgr. frv. þannig frá sér. Það væri mjög óviðkunnanlegt, að hv. Ed., sem skipuð er helmingi færri þingmönnum, færi að heimta slíkt af Nd. með þeirri forsendu, að annars væri málið komið í hættu. Ég álit, að þótt orðið sé þetta áliðið, þá sé samt hægt að samþykkja brtt. við þessa tvo liði, sem hefur verið breytt, og senda málið aftur til Ed. Það mundi vera hægt að taka það fyrir í dag. Og mér finnst eins vel við eigandi að segja þeirri hv. d., að málið sé í hættu, eða þá að láta það fara til Sþ., ef ekki næst samkomulag. Ég álit það ekki þingræðislega heppilegar aðferðir að gera breyt. í Ed. á síðasta augnabliki, mjög veigamiklar, og síðan setja Nd. hnífinn á hálsinn. Vaxtahækkunin er þó nokkuð mikil, og mér finnst nauðsynlegt að breyta því ákvæði. Enn fremur hverjir skuli stjórna styrkveitingum. Það var líka mál, sem þó nokkuð var rætt hér, og ákvörðun Nd. var sú, að fiskimönnum var gefinn þó nokkur réttur til að hafa um þau mál að fjalla. Og manni finnst nóg valdið hjá bönkunum á Íslandi, þó að fiskimenn hafi dálitið meira að segja um sín eigin mál. Ég álít þess vegna alveg óhætt að gera þær breyt., sem d. hefur samþ. á annað borð, því að Ed. getur alveg eins fallizt á þær breyt. eins og Nd. samþ. breyt. Ed.

En þetta er nú efri d.!

. Þetta er fjölmennari d., og samkv. lýðræðis-„principinu“ á fjöldinn að ráða.



Því miður hef ég ekki fylgzt nægilega með, en ég hélt, að manni gæfist kostur á að athuga, hvort ekki yrði samkomulag um lausn á þessu. En það, sem ég tel meginbreyt. á þessu máli frá hendi hv. Ed., er það ákvæði, sem segir, að styrk samkv. ákvæði þessarar gr., styrk, sem kann að nema allt að tveim millj. 700 þús. kr. á þessu ári, eigi stj. fiskveiðasjóðs að úthluta. Og í umr. hér í Nd. kom það mjög greinilega í ljós, að það eru fjöldamörg vandkvæði á því að láta sjóðsstjórnina úthluta þessum styrk. Þeir sömu menn, sem eiga í margvíslegum skuldaskiptum við útgerðarmenn, sem þessa styrks eiga að njóta, þeir eiga síðan að úthluta styrknum. Þetta tel ég óviðunandi. Ég gat þess líka hér í umr. um þetta mál, að ég hefði kosið, að þetta væri ekki styrkur, heldur vaxtalaust lán. Þá fékk ég litlar undirtektir, og því bar ég ekki fram brtt. Ég taldi rétt að vera með málinu, þó að styrkleiðin væri farin. ef nægilega örugg ákvæði væru í aðalatriðum um, hvernig ætti að nota hann og úthluta honum. Þó að stj. fiskveiðasjóðs kunni að vera ágæt stj. út af fyrir sig, þá hefur hún þess konar aðstöðu, að hún á mjög erfitt með að úthluta þessum styrk, svo að eðlilegt og réttlátt verði. En þegar hv. Ed. hefur breytt frv. þannig að nema burt þessi beztu öryggisákvæði, sem ég taldi, að fulltrúar frá Fiskifélaginu, Farmannasambandinu og Alþýðusambandinu úthlutuðu styrknum, þá segi ég, að ég ætla mér að koma fram með tillögu um það, að þessu verði breytt í vaxtalaust lán. Ekki sízt vegna þess, að mér hefur nú skilizt vera hér í d. jafnvel meiri hl., a.m.k. allverulegt fylgi, fyrir því að fara fremur þá leið en styrkleiðina. Og enn fremur vegna þess, að það hefur komið fram í Ed., að einnig þar er meiri hl. fyrir þessu. Sú breyt., sem ég flyt, er því við 6. gr., að umorða hana þannig, að í staðinn fyrir „styrkur“ komi: 2. eða 3. veðréttar lán. Ég ætla, með leyfi hæstv. forseta, að lesa þessa brtt. upp. Greinin orðist á þessa leið: „Við fiskveiðasjóð skal stofna sérstaka deild, er hefur það hlutverk að veita 2. og 3 veðréttar lán til byggingar fiskibáta innan 150 smálesta. Ríkissjóður leggur sjóði þessarar deildar 2 millj. kr. á árinu 1943, og auk þess ganga til hans frá 1. jan. 1943 331/3% af tekjum fiskveiðasjóðs af útflutningsgjaldinu. Úr sjóði þessum skal veita lán til kaupa og byggingar nýrra fiskiskipa, sem minni eru en 150 smál. brúttó. Lán, sem v eitt eru úr sjóði þessum, skulu vera vaxtalaus í 10 ár og afborgunarlaus fyrstu 5 árin. Lánin veitist eingöngu félögum eða einstaklingum, sem kaupa eða byggja skip til fiskveiða. Lán úr þessum sjóði má nema allt að 25% af kaupverði eða byggingarkostnaði skipsins, þó aldrei yfir 75000 kr. á skip. Við lánveitingar úr sjóðnum skal taka tillit til þess, hvort umsækjandi stundar sjómennsku eða útgerð sem aðalstarf. Lán úr sjóði þessum veitist til skipa, sem fullsmíðuð voru eftir árslok 1941, og skal við ákvörðun lána taka tillit til fjárhagsástæðna umsækjanda og til þess, í hve mikilli dýrtíð skipið er byggt og hver byggingarkostnaður þa1 af leiðandi hefur orðið. Í reglugerð sjóðsins skulu sett ýtarlegri ákvæði um starfsemi þessarar deildar og ákvæði, er miði að því að fyrirbyggja misnotkun á hlunnindum þessara lána.“ Þessi breyt. felur eingöngu í sér það, að í staðinn fyrir þann styrk, sem talað er um í 6. gr., komi 2. og 3. veðréttar lán, vaxtalaust í 10 ár og afborgunarlaust í 5 fyrstu árin. Ég vil taka það fram, að þessi brtt., sem ég hef um nokkuð langan tíma haft í hyggju að flytja, þó að við fyrri umr. málsins hafi ég ekki flutt hana, hún er sérstaklega flutt vegna þess ákvæðis, sem sett var inn í frv. í hv. Ed., og vegna þess, að mér hefur skilizt, að möguleikar mundu nú vera á að koma þessari breyt. fram. Og ég er ekki einn flm. hennar, því að hv. þm. N.-Þ. flytur þessa brtt. með mér. Vil ég svo afhenda hæstv. forseta þessa skrifl. brtt. með ósk um, að hann leiti afbrigða fyrir henni.

Forseti (JJós): Mér hefur verið afhent skrifl. brtt. Flm. hennar eru hv. 6. landsk. þm. og hv. þm. N.-Þ., og er hún svo hljóðandi: [Sjá þskj. 402]. Brtt. er skrifl. og of seint fram borin, og verður að veita afbrigði frá þingsköpum, svo að hún geti komið til meðferðar.



Hér liggja fyrir brtt. við þetta frv. Það urðu nokkrar umr., þegar málið var til 1. umr., sérstaklega viðvíkjandi því, hvort ráðlegt sé að ákveða nú þegar strangt mat á kartöflum að því er tegundir snertir. N. hefur ákveðið í samráði við andmælendur, hv. þm. Borgf. og fleiri, að flytja hér till. um bráðabirgðaákvæði, þar sem segir svo, að þessi ákvæði komi ekki til framkvæmda fyrst um sinn, fyrr en meiri reynsla er fengin í þessu efni. Hinar brtt. eru að mestu leiðréttingar og lítils háttar orðabreyt., sem hafa ekki nein áhrif á efni málsins.



Herra forseti. - Þetta mál hefur verið í fjhn. til athugunar, og n. klofnaði um það. Hv. þm. V.-Húnv. skilaði sérstöku áliti og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Fjórir nm. hafa hins vegar lagt til, að frv. verði fellt, eftir að hafa fengið upplýsingar hjá vegamálastjóra, hvernig þessum málum er háttað. Ég býst líka við, ef hv. flm. hefði fengið þær upplýsingar frá vegamálastjóra, sem meiri hl. fjhn. nú hefur, þá hefði hann aldrei flutt þetta frv. Vegamálastjórinn hefur gefið þær upplýsingar, að hann hafi lagt til við ráðuneytið, að greidd verði 50% uppbót á ferjustyrki og byggðastyrki á þessu ári. Samkv. yfirliti, sem vegamálastjóri gaf fjhn., nema styrkir, sem veittir hafa verið til þess að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum á þeim stöðum, sem hér er um að ræða, kr. 4384,27 árið 1941. En í því fjárlagafrv., sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir, að þessir styrkir verði 11 þús. kr., þ.e. að þeir hækki um h. u. b. 150%, sem ekki er langt fyrir neðan það, sem vísitalan er nú. Ferjustyrkir námu 1911 samtals kr. 3650, en í fjárlagafrv., sem fyrir liggur, er gert ráð fyrir, að þeir hækki um nærri 100% frá því, eða séu 7 þús. kr. Ég held því, að hv. flm., eftir að hafa fengið þessar upplýsingar frá vegamálastjóra og eftir að hafa lesið þessar tölur, geti sætt sig við það, þótt frv. þetta verði fellt. Því að með því að áætla þessi framlög eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., má heita svo, að þessir menn, sem halda uppi byggð og gistingu vegna ferðamanna og ferja menn, fái fulla verðlagsuppbót, eða það vantar ekki mikið á það. Það er líka vitanlegt, að margir af þessum mönnum, sem þarna koma til greina, hafa þá aðstöðu, að þeir leggja ekki í tilsvarandi aukinn kostnað vegna dýrtíðarinnar, sem verðlagsvísitölunni nemur. Því að margir þeirra hafa þetta að aukastarfi og hafa ekki sérstaka menn, þar sem ég þekki til, til þess að vinna á þessu sviði. En meiri hl. fjhn. lítur svo á, að þessir menn eigi kröfu á að fá uppbætur. Og n. getur fyllilega sætt sig við þá meðferð, sem vegamálastjóri hefur lagt til, að höfð verði á þessu, samkv. þeirri till., sem hann hefur gert um þetta við ráðuneytið, og með tilliti til þess, sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Sé ég svo ekki ástæðu til að orðlengja meira um þetta að svo stöddu, en lýsi yfir eins og áður, að meiri hl. fjhn. leggur til, að frv. verði fellt með þessum forsendum.



Frv. þetta er um það, að ákveðið verði, að verðlagsuppbót skuli greidd á þá styrki, sem veittir eru í 13. gr. fjárl. til ferjuhalds og til þess að halda uppi byggð og gistingu fyrir ferðamenn á afskekktum bæjum í þjóðbraut. Eins og hv. frsm. meiri hl. fjhn. tók fram, vildi meiri hl. þeirrar n. ekki á þetta fallast. Ég hef hins vegar gefið út sérstakt nál. á þskj. 318 og mælt með því, að frv. yrði samþ. Það er nú einu sinni svo, að tekinn hefur verið upp sá háttur að greiða verðlagsuppbót samkv. vísitölu kauplagsn. á flesta hluti, a.m.k. á allt kaup. Og þarna er náttúrlega aðallega um kaupgjald að ræða, t.d. að því er snertir ferjustyrki, og raunar hitt líka. Og mér sýnist það vera sanngirnismál, að þeir, sem halda uppi þessari þjónustu, fái sams konar uppbót á laun sin eins og aðrir menn í þessu landi. Sú hækkun, sem í fjárlagafrv. er lagt til, að gerð verði á þessum liðum, nemur ekki svipað því, sem hækkunin mundi verða, ef greidd væri verðlagsuppbót á þessa styrki. Auk þess liggur þar ekkert fyrir um það, hvort hækkun upphæðarinnar er eingöngu vegna þess, að þeir, sem áður hafa fengið þessa styrki, eigi að fá hækkun á þeim, eða hvort hún er vegna þess, að um fleiri sé að ræða, sem eigi að fá þessa styrki. Ég legg því til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. - Það er nú orðið nokkuð langt síðan þetta mál var til 1. umr. hér í hv. d. Það er 17. mál þingsins og var lagt fram á fyrstu dögum þess í haust. Og loksins, þegar það kemur til 2. umr., er afgreiðsla þess nokkuð á annan veg en búast mætti við um þetta mál, þar sem hv. fjhn. hefur ekki getað orðið sammála um það. Við athugun þessa máls hafa þó komið í ljós tvö meginatriði. Annað er það, að það er skjallega staðfest af vegamálastjóra, sem ég leyfði mér að halda fram við 1. umr., að á þessa styrki sem hér er um að ræða, hafi ekki verið greidd nein verðlagsuppbót á undanförnum árum. Og í öðru lagi er viðurkennt af vegamálastjóra, sem hefur haft á hendi úthlutun þessara styrkja, að það sé þó sanngjarnt að greiða nokkra uppbót á þessa styrki, eins og yfirleitt er gert um styrki til einstakra manna, þar sem hann hefur lagt til, að þeir verði hækkaðir um 50%, samkv. því, sem hér stendur í fylgiskjali með nál. hv. meiri hl. fjhn. Þetta kemur að vísu fram á fjórða stríðsárinu, þegar allt verðlag er stöðvað, þá leggur vegamálastjóri það til, að vegna hækkandi verðlags sé farið að hækka þessa styrki ofurlítið, sem er þó virðingarverð framför frá því, sem verið hefur. Það er alveg rétt, sem fram kom hjá hv. frsm. meiri hl. fjhn., að það skiptir í raun og veru ekki höfuðmáli, hvort peningarnir, sem greiddir eru, kallast grunnlaun eða verðlagsuppbót, og það væri hægt að fullnægja réttlæti í þessu efni á þann hátt að hækka styrkina beinlinis. En þessa reglu hefði þá mátt hafa um fleiri styrki, sem veittir eru, t.d. styrki, sem veittir eru sem eftirlaun og lífeyrir, og styrki til skálda og listamanna, sem veittir eru í fjárl., og jafnvel almennt kaupgjald í landinu. En hæstv. Alþ. hefur nú ekki þótt hagkvæmt að fylgja þessari reglu, heldur reiknað út grunnkaup og grunnverð styrkja og reiknað svo aftur á þá uppbót eftir vísitölu. Stefna frv. er því í samræmi við stefnu Alþ. um þessi mái. Og þetta frv. er fram komið til þess að færa til samræmis við þessa stefnu Alþ. veitingu þeirra styrkja, sem hér er um að ræða og fylla í eyður á eldri. löggjöf, sem Alþ. hefur samþ. um svipað efni. Það er þó virðingarverð viðurkenning hjá hv. meiri hl. fjhn. að vilja þó fallast á það, sem vegamálastjóri leggur til, að þessir styrkir verði hækkaðir. En mér virðist kenna ofurlítils ósamræmis í framsögu þessa nefndarmeirihluta og nál. sjálfs, Því að vilji þessi nefndarhluti leggja áherzlu á, að þingið léti í ljós, að till. vegamálastjóra skyldi hlítt í þessu máli, þá hefði mér fundizt eðlilegt, að hann hefði lagt til, að málið yrði afgr. með rökst. dagskrá fremur en að það væri fellt, þar sem þá væri fram tekið, hver vilji þingsins væri. Það eru tveir liðir í 13. gr. fjárl., yfirleitt mjög lágir liðir, sem samþykkt þessa frv. kæmi til með að hafa áhrif á. Það er styrkur til 7 bænda á landinu til að halda uppi byggð og gistingu, og hins vegar styrkir til ferjuhalds, sem greiddir munu vera til 15 manna á landinu samkv. upplýsingum vegamálastjóra. Ég geri ráð fyrir, að á þessum 7 stöðum sé um nokkuð sérstakar ástæður að ræða, hverjum fyrir sig, enda eru þessir bæir sinn í hverri sýslu. Ég er þó ekki sérstaklega kunnugur staðháttum á þessum bæjum nema einum þeirra, Kvískerjum á Breiðamerkursandi. Sá bær er á sandinum fulla 15 km frá öðrum bæjum. Það er ákaflega erfitt að stunda þar búskap, einkum vegna þess, að heyskap verður að sækja að mestu leyti um 20 km leið og flytja heim um mjög hrjóstruga leið. Sauðbeit er þarna góð, en stórgripahagar ekki góðir. Þessir staðhættir valda bóndanum mjög miklum erfiðleikum. Hann verður t.d. að hafa mann til heyflutninga á sumrin. En nauðsynin er ótvíræð og brýn að hafa þarna byggð. Yfir sandinn mætti að vísu komast án þess, en það greiðir mjög samgöngurnar og veitir ótrúlegt öryggi, að byggð er á þessum stað. Þótt ég sé ekki gamall, man ég dæmi, sem ég gæti nefnt, um það, að það hafi beinlínis bjargað lífi manna, að bær er á þessum stað. Ég get ekki stillt mig um að nefna eitt dæmi. Það mun hafa verið haustið 1926, að íslenzk flutningaskúta strandaði á sandinum vestan Jökulsár. Tveir þeir, sem veikbyggðastir voru af skipshöfninni, létu þar lífið af vosbúð, en hinir björguðust að Kvískerjum og náðu sér, af því að þar var skjól og hjúkrun að fá, ella er ólíklegt, að nokkur hefði bjargazt. Ég ætla ekki að meta þau mannslíf til verðs. En ég lít þannig á, að lífsbjörgun þessarar einu skipshafnar hafi verið hinu íslenzka þjóðfélagi meira virði en margar 500 kr., þótt ekkert væri annað talið. Það hefur verið rætt hér, hversu brýnt það væri að fá brú á Iðu, þar sem héraðslæknir þarf ákaflega oft að fara yfir Hvítá illfæra. Frá nálega 80 bændum liggur fyrir þinginu áskorun um að koma upp brúnni, en þingið sér ekki möguleika til þess í næstu framtíð. En hvernig er ferjuhaldið þá launað á þessum mikilvæga stað? 150 kr. á ári af opinberu fé. Engin verðlagsuppbót hingað til. Ég hef nokkuð upplýst málið um þessa 7 bændur, sem njóta styrks til að halda uppi byggð og gistingu handa ferðamönnum. Ferjustyrkurinn er veittur vegna sérstaks tilkostnaðar, og enn fremur er hann þóknun fyrir bein störf í þágu hins opinbera. Hvers vegna á að meta störf þeirra svo lágt, og hví eiga þeir ekki verðlagsuppbót eins og aðrir? Raddir hafa komið fram um það, m.a. við 2. umr. fjárl., að sumir menn muni hafa í huga að lækka verðlagsuppbót á öll laun, þannig, að hún nemi aðeins 80% af því, sem vísitalan segir til um á hverjum tíma. Mér er alls ókunnugt, hvort slíkar hugrenningar kunna að bærast í brjóstum einhverra manna, og vil engan dóm um það fella, en glöggt mátti heyra á hv. 2. þm. Reykv., að honum þóttu slíkar hugsanir varhugaverðar og ófagrar. En samtímis er hann með því nál. fjhn., að fella beri þetta frv. og ráði vegamálastjóri því þá, hvert brot af eðlilegri verðlagsuppbót skuli greitt þessum aðilum. Hvers vegna á að dæma þessa menn frá þeim kjarabótum, sem nálega allir aðrir hafa fengið? Hvaða samræmi er t.d. í því og kaupi vegavinnumanna? Hefur ekki þetta þing fylgt þeirri reglu s.l. ár að miða við fulla dýrtíðaruppbót? Vissulega, og mætti benda á dæmi þess. Auk þess er ekki lengra síðan en í gær, að til umræðu var 20–30% uppbót til skálda og listamanna í samræmi við uppbótina til embættismanna. Í þessu frv. er ekki um neitt slíkt að ræða. En ef á að taka þessa örfáu ferjumenn svona út úr, þá held ég yrði að taka nokkuð marga fleiri út úr, hvernig sem það mæltist fyrir, og satt er það, að uppbótafyrirkomulagið er orðið ærið flókið í framkvæmd. Nú hefur vegamálastjóri lagt til, að úthluta eftir á 50% uppbót á styrkina fyrir 1942 og meiri hl. fjhn. talið það hæfilegt. En hvað verður framvegis? Ég legg til, að framvegis fylgi uppbótin alveg vísitölu, og í því felst meginmunur þessa máls. Ég geri ekki ráð fyrir, að meiri hl. hafi lagt til að fella frv. af öfund við þessa menn, heldur af umhyggju fyrir hag ríkissjóðs. Munurinn á 50% uppbót og 150% uppbót nemur einum 6 þús. kr., og kemur nú til kasta hins háa Alþ. að dæma á milli. Það er ekki að ófyrirsynju, þótt hv. þm. beri umhyggju fyrir hag ríkissjóðs, það er öllum þm. skylt að gera, og ekki sízt fjhn. En ef það sýnir sig, að þetta frv. verður fellt, þá held ég, að það sé tímabært fyrir þá, er fyrir því gangast að taka að íhuga sin fornu orð: Hví sér þú flísina í auga bróður þíns, en gætir eigi bjálkans í þínu eigin auga.



Ég er hræddur um, að hv. þm. A.-Sk. hafi getið sér heldur frítt til um hvatir okkar í fjhn. til að vera móti frv. Ég efa ekki áhuga hans í málinu, en hann hefur valið sér nokkuð erfiða leið að ætla að koma þessu frv. gegnum 6. umr. í stað þess að koma með brtt., eina eða tvær, við fjárl, og fá samþ. við 2. eða 3. umr. Það er enn hægt, þótt frv. standi. Þessi hv. þm. gekk mjög vel fram í að fella till. við 2. umr. fjárl. m.a. um framlag til barnaskólabygginga. Nú ráðlegg ég honum að gera tafarlaust brtt. í svipaða átt og frv. og bera fram við 13. gr. fjárl., því að 3 kortér eru þangað til öllum brtt. á að vera skilað, - og ganga svo fram í því að fá hana samþ. Til þess fengi hann fylgi margra þm., en samþ. þessa frv. tel ég ófæra leið. Brtt. kæmi ekki að sök, þótt svo færi, að frv. yrði samþ.

Frsm. meiri hl. (Ingólfur Jónsson) Hv. þm. A.-Sk. þótti lítið að greiða 150 kr. þóknun fyrir ferju á Iðu t.d. Hann gætti þess ekki, að þessar 150 kr. eru ekki laun, heldur styrkur til ferjuhalds, en aðallaunin eiga að vera ferjutollurinn. Ég geri ráð fyrir, að þeir tollar hafi hækkað eins og annað. Styrkurinn er aðeins sem viðurkenning á starfinu. Hv. þm. veik að því hugarfari, sem einhverjir menn kynnu að ala í brjósti, með því að þeir vilja lækka laun hjá vegavinnumönnum. Þetta kemur að vísu ekki því máli við, sem hér er til umræðu og er órannsakað. En mér kæmi ekki á óvart, þótt að því kæmi fyrr en síðar, að lækka verði kaup almennt. Ég held þessi hv. þm. hljóti að gera sér ljóst, að að því kunni að reka, og hann muni geta orðið því fylgjandi sem hverri annarri nauðsyn. En ég býst ekki við, að þeir séu margir, sem vilja byrja á vegavinnumönnum. Hann taldi rétt, að þeir, sem bæru fyrir brjósti hag ríkissjóðs í þessu máli, hugsuðu heldur um aðrar stærri fjárhæðir, gættu bjálkans í sínu eigin auga. Hér er ekkert sérstakt um fjárhæðir að ræða, heldur eðlilegar meginreglur. Frv. verður að telja flutt alveg að óþörfu, eftir að vegamálastjóri hefur lagt til við ríkisstj. að hækka þessi framlög, og gert er ráð fyrir, að styrkur til ferjuhalds verði í fjárl. hækkaður samkv. vísitölu og styrkur til gistingarstaða hækkaður um 100%, og jafnframt ber að gæta þess, að þessi aukastörf hafa viðkomandi menn eingöngu í hjáverkum, svo að þeir mega heita vel haldnir með þessa uppbót. Það var villandi hjá þm., að kjör þeirra hefðu ekkert verið bætt enn. Vegamálastjóri hefur upplýst, að greidd muni 50% uppbót á alla styrkina á árinu 1942, og á þskj. 304 má sjá, að grunnstyrkur á Hrafnfjarðareyri hefur hækkað úr 200 kr. 1941 í 300 kr. 1942 og í Bakkaseli úr 300 kr. 1941 í 440 kr. 1942. Ég er ekki að telja neitt eftir þessum mönnum, eins og menn gátu heyrt af framsöguræðu minni. En ég hef góða samvizku af að fella þetta frv., því að ljóst er, að þessir menn fá án þess kjarabætur, eftir því sem þeim ber og þörf er á.



Ég skal ekki tefja umr., en mig furðar á þessum undirtektum hjá fjhn. og þeim riddurum, sem ganga brynjaðir að því að fella frv. Ég sé ekki betur en þetta sé sanngirnismál og þeir menn ekki ofhaldnir af launum sínum, þótt frv. yrði samþ., eins og ljóst má verða af plaggi því, sem vegamálastjóri lætur fylgja umsögn sinni og prentað er á þskj. 304. Upphæðin í heild var aðeins 3650 kr. til ferjuhalds árið 1941, hin upphæðin lítið eitt hærri, og finnst mér þær tölur hefðu ekki átt að skjóta fjhn. skelk í bringu að 2. umr. fjár l. nýafstaðinni. Hv. 2. þm. Reykv. var hissa á, að flm. skyldi ekki heldur flytja brtt. við fjárl. og spara sér að flytja frv. Benda má honum á, að þetta frv., 17. mál, var með fyrstu þmfrv., sem fyrir þingið voru lögð og fjhn. fékk til athugunar, svo að hún hefði átt að skila áliti löngu fyrr, og hefðu þá aðfinnslur þm. um málsmeðferð flm. haft við lítið að styðjast, og vitanlega hefur flm. farið þá leið, sem réttast var. Óþarft er að ræða hér um einstaka menn, er styrkja þessara njóta. Allir vita, að ekki hafa þeir hagnað af þessu starfi.



Herra forseti. - Samanborið við það, sem áður var, má segja, að styrkirnir séu allverulega hækkaðir í fjárlagafrv., og má þó vera, að fylgi fengist til að hækka þá eitthvað meira með brtt. við 3. umr. fjárl. Skal ég ekki fara langt út í það. En mér virðist heppilegast, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj., og geri það, herra forseti, að tillögu minni, í fullu trausti þess, að í fjárl. fáist greidd sú styrkupphæð, sem vel megi við una.



Ég get tekið undir þessa till. frá hv. 2. þm. N.-M. Tilgangur hennar er algerlega í samræmi við það, sem ég sagði áðan. Ég vona, að hv. flm. láta þá ekki sitt eftir liggja að koma fram brtt. við fjárl., sem bæti úr skák.



Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mál úr því, sem komið er. Ég er mjög ánægður yfir því, að margir þm. líta á málið með fullri sanngirni, og mér er það ekkert höfuð. atriði, hvern veg þetta mál er leyst, ef það kemst að mestu fram, sem ég vildi. Þegar frv. var lagt fram fyrstu daga þingsins í haust og síðan sent til vegamálastjóra, var engin till. komin frá honum um verðlagsuppbætur á þessa styrki. Nú er gert ráð fyrir 50% uppbót fyrir 1942 eftir á. Ég held sumum launþegum þætti það seint og yrðu ekki hrifnir af uppbótinni að lokum, þessum þriðjungi fullrar verðlagsuppbótar. Þetta vildi ég benda hv. 2. þm. Rang. á. Hann talaði einnig um, að ferjutollar væru aðaltekjurnar, sem ættu að borga ferjuhaldið. Það er nú svo. Ég minntist áðan á eina ferju af 15, Iðuferjuna á Hvítá. Í sumar þurfti ég að fara þar yfir með tvo hesta. Ég átti í erfiðleikum að koma þeim yfir. Iðubóndinn kom heim af engjum frá heyþurrki til að gegna ferjuskyldunni. Það þurfti að senda eftir honum, og það tók sinn tíma, allt að því tvær klukkustundir. Ég spurði hann svo um, hvað ég ætti að borga, er hann hafði ferjað mig yfir. „Ein króna. Það er taxtinn,“ sagði maðurinn. Ég roðnaði við, því að svo smánarlega lítið fannst mér þetta gjald vera, en greiddi þó aðeins þetta gjald, þar sem hann sagði, að þetta væri taxtinn. Ef þessu er þannig háttað meðal ferjumanna yfirleitt, þá held ég tæpast, að hægt sé að segja, að hér sé um einhverja stríðsgróðamenn að ræða.

Þið verðið að skipuleggja þá í samtökum og fá þá til að hækka taxtann

. Ég ætla ekki að fara út í neinar tölur eða útreikninga, en ég get ekki séð annað en að öll sanngirni mæli með því, að á þessar lágu tekjur hinna einstöku bænda, hvort sem um er að ræða ferjuhald eða að halda uppi gistingu á afskekktum stöðum, sé greidd full verðlagsuppbót, eins og frv. á þskj. 23 fer fram á.



Herra forseti. - Ástæðurnar, sem liggja til þess, að ég og hv. þm. Hafnf. (EmJ) höfum flutt þetta frv., eru í aðalatriðum fram teknar í grg., sem því fylgir. Það er, eins og menn vafalaust hafa veitt athygli, aðaltilgangurinn með þessu frv. að stofna til útgáfu tímarits, sem sent verði inn á hvert heimili í landinu og gefið út á kostnað ríkisins, þar sem allir stjórnmálaflokkar hafi aðgang til þess að skýra afstöðu sína í hinum helztu deilumálum, sem fyrir liggja. Við gerum ráð fyrir, að þar komi ekki til greina annað en þau höfuðdeilumál, sem um verður að ræða, svo sem afstaða til stjórnarmyndunar og helztu landsmála. Í öðru lagi er það tilgangurinn, að það verði ekki svo ýkja mikill kostnaður, sem útgáfu þessa rits fylgir, vegna þess að það má gera ráð fyrir, að það náist upp í þann kostnað mjög miklar auglýsingatekjur. Ég skal ekki á þessu stigi málsins fara mjög mikið frekar út í að ræða málið heldur en gert er í grg. frv. og hvaða kostir og hvaða annmarkar mundu fylgja þessari starfsemi. En aðalatriðið teljum við flm. vera það, að kostur við þetta mundi vera sá, að hver kjósandi mundi í einu lagi fá að sjá afstöðu hinna deilandi stjórnmálaflokka í allra helztu málum, sem ráða úrslitum í baráttunni, sem flokkarnir heyja um aðalmálin. Enn fremur er það víst, að með þessum hætti eru líkurnar sterkar fyrir því, að hægt væri að koma í veg fyrir, að hægt væri að halda fram blekkjandi ummælum um aðra flokka, eins og gert hefur verið á undanförnum árum í blaðadeilum í landinu. Af því að þetta mál liggur svo ljóst fyrir, sé ég ekki ástæðu til þess á þessu stigi að fara um það fleiri orðum, en óska þess, að því verði vísað til 2. umr. og allshn.