Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem er á þskj. 261, mál nr. 244. Hún er flutt af öllum þm. Sjálfstfl. nema þeim sem gegna ráðherraembættum. Þó skal þess getið að Eyjólfur Konráð Jónsson var ekki viðstaddur þegar þessi till. var lögð fram, en er samþykkur efni hennar. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fordæma brot á mannréttindaákvæðum Helsinki-sáttmálans og felur ríkisstjórninni að vinna að því að mannréttindamál fái aukið vægi á þriðja framhaldsfundi ráðstefnunnar um öryggi og samvinnu í Evrópu, sem nú stendur yfir í Vín, og einnig á sérfræðingafundum eða öðrum framhaldsfundum ráðstefnunnar sem ákveðnir verða í Vín." Umræður um afvopnunarmál eru tíðar á hv. Alþingi, en því miður er sjaldnast minnst á þau grundvallaratriði að mannréttindi og virðing fyrir þeim eru forsenda þess trausts sem þarf nauðsynlega að vera fyrir hendi ef varanlegur friður á að nást. Með flutningi þessarar till. viljum við flm. leggja áherslu á það nána samband sem er á milli mannréttinda og friðar og benda á að lítil og vopnlaus þjóð verður að leggja sitt af mörkum á alþjóðavettvangi til að ríkisstjórnir virði mannréttindi. Ýmsir hafa talið að breyting sé að verða á mannréttindamálum í Sovétríkjunum eftir að Gorbatsjoff tók við völdum, en er það rétt? Undanfarnar vikur hafa sovésk stjórnvöld linað tökin og leyst nafnkunna andófsmenn úr haldi. En boðar þetta breytta tíð? Í blaðagrein sem Anatoli Sharanski skrifaði í The Wall Street Journal í lok síðasta árs segir að yfir 40 félagar í Helsinkinefndinni sitji á bak við lás og slá og dómurinn yfir sumum þeirra hefur verið þyngdur og aðbúnaður annarra versnað undir forustu hins upplýsta og framsækna Gorbatsjoffs. Óþarfi er að rifja upp hvað varð um Charter-77 í Tékkóslóvakíu og ástæða er tii að minna á að austantjaldsþjóðirnar trufla útvarpssendingar. Helsinki-sáttmálinn er kannske prentaður, en honum er ekki dreift. Sovétmenn virða ekki gagnkvæmni í samningum. Þeir geta gefið út sovéskan áróður hér á landi og annars staðar á Vesturlöndum, en vestrænir fjölmiðlar eiga ekki aðgang að sovéskri alþýðu, enda er almenningsálit ekki til þar sem mannréttindi eru ekki virt. Ég mun nú gera stutta grein fyrir Helsinkisáttmálanum og alþjóðlegu samstarfi í framhaldi af samþykktinni 1975. Helsinki-samþykktin var undirrituð í höfuðborg Finnlands hinn 1. ágúst 1975. Í lokakafla samþykktarinnar lýsa þátttökuríkin yfir þeim vilja sínum að halda áfram þeirri hreyfingu sem Helsinki-sáttmálinn er upphafið að. Því hafa með reglulegu millibili verið haldnir sérstakir framhaldsfundir og nú stendur yfir í Vín þriðji framhaldsfundur ráðstefnunnar um öryggi og samvinnu í Evrópu. Fyrsti framhaldsfundur ráðstefnunnar var haldinn í Belgrad 1977 og annar framhaldsfundur stóð yfir í Madrid á árunum 1980-1983. Í Helsinki-samþykktinni hétu þátttökuríkin 35 að hlýða vissum samskiptareglum og vinna að lausn þeirra mannlegu, efnahagslegu, stjórnmálalegu og hernaðarlegu vandamála sem væru orsök þeirrar spennu og óöryggis er einkenndi samskipti hinna tveggja blokka í Evrópu. Í samþykktinni kemur skýrt fram að hvert svið sé jafnmikilvægt fyrir raunverulegt öryggi og samvinnu í Evrópu. Til frekari skýringar vil ég benda á að Helsinki-samþykktin er sett saman úr nokkrum þáttum. Á tæknimáli þeirra sem fjalla einna mest um þessi mál er talað um körfur í þessu sambandi. Í fyrstu körfu samþykktarinnar eru ákvæði er fela í sér virðingu fyrir mannréttindum og þar er enn fremur að finna níu aðrar meginreglur sem skulu ráða samskiptum ríkja. Þar er einnig fjallað um aðgerðir til að efla traust og ákveðna þætti öryggis og afvopnunar. Í annarri körfu er fjallað um samvinnu Evrópuríkja á sviði efnahagsmála, vísinda- og tæknimála og umhverfismála. Í þriðju körfu eru ákvæði um samvinnu að mannúðarmálum og öðrum málum þar sem einkum er mælt fyrir um frjálst flæði hugmynda, upplýsinga, endursameiningu fjölskyldna, aðgang að fjölmiðlum og samvinnu á sviði mennta- og menningarmála. Fjórða karfan lýtur svo að framhaldsaðgerðum, fundum og ráðstefnum til að fylgja eftir ákvæðum samþykktarinnar. Í kaflanum um virðingu fyrir mannréttindum og grundvallarfrelsi segir m.a. í Helsinki-samþykktinni, með leyfi forseta: "Þátttökuríkin munu virða mannréttindi og grundvallarfrelsi, þar á meðal hugsana-, samvisku-, trúarbragða- eða sannfæringarfrelsi allra án tillits til kynþáttar, kynferðis, tungu eða trúarbragða." Í kaflanum um mannúðarmál er fjallað um ferðafrelsi, sameiningu fjölskyldna, réttindi minnihlutahópa o.s.frv. Ef kannað er með hvaða hætti þátttökuríkin hafa staðið að framkvæmd þeirra ákvæða er þau rituðu undir í Helsinki árið 1975 verður fyrst fyrir hve illa hefur verið staðið við þau ákvæði er kveða á um mannréttindi og aukna mannúð. Þetta á fyrst og fremst við um Sovétríkin en einnig önnur austantjaldsríki. Það er sorglegt til þess að vita að flestum þeim sérfræðingafundum sem haldnir hafa verið innan ráðstefnunnar um mannréttinda- og mannúðarmál hefur lyktað með litlum eða engum árangri. Þetta á t.d. við um fund varðandi mannréttindi vorið 1985 í Ottawa, menningarmál í Búdapest árið 1985, mannúðarmál í Bern árið 1986. Á hinn bóginn hefur náðst nokkur árangur á sviði öryggismála en þar ber hæst niðurstöður Stokkhólmsfundar 1986 um tilkynningarskyldu og eftirlit með heræfingum. En hið mikla misræmi í áherslu Sovétmanna á öryggismál en ekki að sama skapi á mannréttinda- og mannúðarmál er ekki í samræmi við ákvæði Helsinki-samþykktarinnar þar sem áhersla var lögð á jafnvægi í þróun hinna mismunandi þátta. Raunar hafa Sovétmenn gengið fram í því að brjóta kerfisbundið mannréttindaákvæði Helsinkisamþykktarinnar. Ósvífnast var framferði þeirra gegn hinum svonefnda Helsinki-hóp eða Helsinkimonitors sem samanstóð af 40 körlum og konum sem vildu vinna samþykktinni brautargengi innan Sovétríkjanna. Þessi hópur var miskunnarlaust brotinn á bak aftur og forsprakkar hans máttu þola vinnubúðir og fangelsun. Svipaða sögu er að segja um Charter-77 í Tékkóslóvakíu. Svívirðilegasta brotið gegn Helsinki-samþykktinni er þó innrásin og hernaðurinn í Afganistan. Sérfræðingar, sem vinna að rannsóknum á ástandi mannréttindamála á vegum Sameinuðu þjóðanna og starfa undir forsæti virts lagaprófessors við Vínarháskóla, Felix Ermacora, telja að verstu mannréttindabrot sem þekkjast séu framin af innrásarher Sovétmanna í Afganistan. Þeir greina frá limlestingum á gamalmennum og börnum o.s.frv. Í vikublaðinu Newsweek er sagt frá því að valdir kaflar úr skýrslunni hafi verið felldir brott úr henni þegar hún var lögð fyrir Sameinuðu þjóðirnar og hlýtur slíkt að vekja nokkra athygli. Hægt er að tiltaka langan lista yfir mannréttindabrot sem ekki auka á traust íbúa Vesturlanda á samninga um afvopnun við Sovétmenn. Maður hlýtur að spyrja: Hvernig er unnt að treysta þeim þegar þeir brjóta svo rétt á sínum eigin borgurum? Raunhæfur árangur en ekki sýndarmennska er því afar mikilvæg forsenda slökunar spennu og afvopnunar. Það er afar mikilvægt að vestrænar þjóðir knýi á um efndir við þeim skuldbindingum sem Sovétmenn hafa gert á þessu sviði og láti ekki orðin ein nægja. Það hefur sýnt sig að Sovétmenn virðast nú veikir fyrir þessari gagnrýni og þess vegna hafa þeir á síðustu vikum reynt að breyta ímynd sinni. Þeir hafa sleppt nokkrum fjölda andófsmanna úr prísund. Þeirra þekktastur er Andrei Sakharov. Um leið hafa þó borist fregnir af ömurlegum örlögum annarra, svo sem Anatolis Martsjenkos rithöfundar sem starfaði í Helsinki-hópnum. Vilji Sovétmenn að þeir séu teknir trúanlegir verða umbæturnar að verða mun víðtækari. T.d. skipta þeir Gyðingar tugum ef ekki hundruðum þúsunda sem vilja fá að flytjast búferlum. Ekki er vitað nákvæmlega um fjölda þeirra sem dveljast í vinnubúðum, fangelsum eða geðveikrahælum af pólitískum ástæðum og það þarf að fást upplýst. Ástæða er til að nefna hér, því að það hefur ekki komið fram áður opinberlega, að formenn allra þingflokkanna sendu bréf til Gorbatsjoffs aðalritara um það að leyfa nokkrum krabbameinssjúklingum að flytja úr landi, en það bréf var dags. 20. des. á s.l. ári. Ég og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, sem höfum verið í sambandi við aðila í Svíþjóð, beittum okkur fyrir því að þetta bréf var samið og sent, og allir formenn þingflokkanna skrifuðu undir þetta bréf.

Hvað gerðu þm. og frú Kristín Halldórsdóttir?

Það er best að tala skýrar fyrir hv. 7. þm. Reykv., það er kannske fullhratt yfir sögu farið fyrir suma. En við, ég og hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, beittum okkur fyrir því að þetta bréf var samið og sent en formenn þingflokkanna, þar á meðal formaður þingflokks Alþb., Ragnar Arnalds, skrifaði undir þetta bréf. Vona ég nú að þetta hafi skýrst í hugum þeirra sem á hlýða.

Já, það hefur skýrst.

Einn af erfiðustu þáttunum í samningum við Sovétmenn um takmörkun vígbúnaðar og afvopnun er tregða þeirra til að samþykkja eins traust eftirlit með framkvæmdinni og vestrænar þjóðir kjósa. Þetta á einnig við á öðrum sviðum, einkum á sviði mannréttinda. Til þess að skapa traust verða Sovétmenn því að opna landamæri sín, þeir verða að heimila frjáls ferðalög og standa við önnur ákvæði Helsinki-samþykktarinnar, svo sem um skipti á upplýsingum og fjölmiðlum. Á meðan þeir aðhafast litið á þeim sviðum er varhugavert að taka orð þeirra um aukinn vilja á þessu sviði bókstaflega. Þá vil ég að lokum minna á að mannréttindi eru forsenda þess trausts milli þjóða sem nauðsynlegt er til að ná varanlegri friði en þeim sem styðst við vopnavald. Á þetta ber smáþjóðum að leggja áherslu og vinna að í alþjóðlegum samskiptum. Eitt af því sem er og hefur verið óþolandi er sú tilhneiging Sovétmanna að nota mannréttindin eins og gjaldeyri í viðskiptum gegn afslætti vestrænna þjóða í varnarmálum. Þetta orðar Sharanski svo í fyrrnefndri blaðagrein sinni, með leyfi forseta: "Helsinki-fundurinn í Vín og leiðtogafundurinn í Reykjavík, annar um mannréttindamál og hinn um afvopnun, eru greinar á sama meiði og óaðskiljanlegir. Eftir fundinn í Reykjavík kváðust talsmenn Gorbatsjoffs gera sér fulla grein fyrir því en sneru síðan öllu á hvolf. Sovétmenn, sögðu þeir, eru tilbúnir til að gefa eftir hvað varðar sovéska Gyðinga, en áhersla Reagans Bandaríkjaforseta á geimvarnaáætlunina er hér þrándur í götu. Þessi augljósa atlaga að varnarstefnu forsetans er dæmd til að mistakast. Hún er byggð á þeim misskilningi Sovétmanna að leyfilegt sé að taka mannréttindin í gíslingu til að ná fram meiri eftirgjöf í öryggismálunum. Með tilvísan til þessara undarlegu skoðana hafa sumir vestrænir fréttaskýrendur bent á að kannske væri rétt að leggja minni áherslu á mannréttindin og lækka þannig verðið sem Sovétríkin setja upp fyrir að fylgja Helsinki-sáttmálanum. Frjálsum þjóðum ber skylda til að skýra út sambandið milli öryggismála og mannréttinda. Áherslan sem vestrænar þjóðir leggja á raunverulegt frelsi í Sovétríkjunum er engin uppgerðarkrafa sem sovéskir samningamenn geta svarað með gagnkröfu. Helsinki-sáttmálinn skyldar Sovétstjórnina til að virða borgaraleg réttindi og í honum eru framtíðarsamskipti austurs og vesturs bundin því að við samninginn sé staðið. Skyldukröfur okkar um mannréttindi og brottflutningsleyfi valda því að Sovétmenn gera sífellt meiri gagnkröfur. Ættum við að hætta þeim? Svarið er afdráttarlaust nei. Við erum ekki á neinum uppboðsmarkaði. Við megum ekki nota Gyðinga sem gjaldmiðil fyrir eða gegn geimvarnaáætluninni. Við getum ekki fallist á þann skilning Sovétmanna að rétt sé að versla með líf manna. Við verðum að herða baráttuna fyrir frelsi allra samviskufanga. Við verðum að berjast fyrir því að sovéskir Gyðingar fái að flytjast úr landi. Raunverulegur árangur í afvopnunarviðræðum er kominn undir árangri í þessum efnum. Ef þetta fólk fengi frelsi mundi það sýna að Sovétmenn hefðu í raun stigið skref í átt til gagnkvæms trausts og skilnings. Við sem ekki viljum slá af kröfunum gagnvart Sovétmönnum vitum að það erum við sem erum að leggja grunninn að gagnkvæmu trausti og búa í haginn fyrir raunverulegri afvopnun. Þessi eru tengslin milli Reykjavíkur og Vínar." Svo mörg voru þau orð Sharanskis og ég tel að þau eigi erindi hér inn í þingsali. Vonandi er vaxandi skilningur á því að Sovétmenn hafa undirritað mannréttindasáttmála og tekist á hendur skuldbindingar en ekki staðið við sáttmálann. Einnig að virðing mannréttinda er forsenda varanlegs friðar. Vissulega ber að fagna og virða viðleitni nýrra forustumanna í Sovétríkjunum að undanförnu í afvopnunarmálum og þakka að nokkrir þekktir andófsmenn hafa verið leystir úr haldi. En betur má ef duga skal. Það er óhætt að taka undir þau sjónarmið Sakharovs sem hann lýsti nýlega þegar hann sagði að fyrsta skrefið til gagnkvæms trausts stórveldanna væru aukin mannréttindi og lýðræði í Sovétríkjunum. Ég legg til, herra forseti, að till. verði vísað til síðari umræðu og utanrmn. Verði till. samþykkt er það hæstv. ríkisstjórn styrkur í viðleitni sinni á alþjóðavettvangi til að efla mannréttindi í einstökum ríkjum sem ekki virða samninga um þessi efni og þau yrðu aðilar að.



Herra forseti. Ég vil lýsa yfir stuðningi við þá till. sem hér er til umræðu og get nánast tekið undir allt það sem hv. frsm. hefur um till. og málið sagt. Í grg. með till. er vísað til ræðu sem ég flutti við setningu þriðju framhaldsráðstefnu um öryggi og samvinnu, öðru nafni nefnt RÖSE, í Vínarborg 6. nóv. s.l., en þar lagði ég áherslu á að jafnvægi yrði að ríkja milli einstakra þátta Helsinki-samkomulagsins og að auka þyrfti mannréttindi þar af leiðandi. Fyrstu lotu Vínarfundarins er lokið og önnur hefur tekið við, en í fyrstu lotunni fór fram umfjöllun um framkvæmd Helsinki-samkomulagsins 1975 og lokaskjals Madrid-fundarins 1983. Það er óhætt að segja að fyrsti þáttur Vínarfundarins hafi verið nánast eins konar uppgjör lýðræðisríkjanna við Varsjárbandalagsríkin um mannréttindi. Var þetta einhver mesta atlaga gegn Varsjárbandalagsríkjunum á sviði mannréttinda sem gerð hefur verið, enda var tækifærið líkt og á fyrsta framhaldsfundi RÖSE í Belgrad 1977-1978 og öðrum framhaldsfundinum í Madrid 1980-1983 að sannreyna mátti lið fyrir lið allt það sem þau sjálf höfðu lofað með undirskriftinni í Helsinki 1975 og er þar víða pottur brotinn svo að ekki sé meira sagt eins og alþjóð er kunnugt. Í þeirri skýrslu sem nú hefur verið lögð fram og verður til umræðu í næstu viku er líkt og í fyrra fjallað ítarlega um þróun mála innan ráðstefnunnar um öryggi og samvinnu í Evrópu. Ég læt nægja að segja að með Stokkhólmsskjalinu 1986 um aðgerðir til að skapa gagnkvæmt traust og öryggi hefur náðst verulegur árangur í öryggismálaþætti RÖSE. Sérfræðingafundir um mannréttindamál, sem haldnir voru milli Madrid- og Vínarfundarins, enduðu því miður hins vegar allir án sýnilegs árangurs. Þar er mikið starf óunnið. Sömu sögu má raunar segja um þriðja þátt RÖSE, samvinnu á sviði vísinda og tækni og efnahags- og umhverfismála. Hinn 18. febr. lauk þeim þætti Vínarfundarins sem ætlaður var til þess að leggja fram þar tillögur. Gert var ráð fyrir að þær yrðu milli 70 og 80 áður en þeim hluta væri lokið. Síðasti þáttur Vínarfundarins er svo ætlaður til að ganga frá lokaskjali byggðu á fram komnum tillögum, en engin tillaga nær fram að ganga nema samhljóða. Ísland hefur gerst meðflytjandi að tíu tillögum á Vínarfundinum. Þar af er ein tillaga um virðingu fyrir grundvallarmannréttindum og framhald mannréttindaumræðunnar innan RÖSE, svo og önnur um umhverfisvernd sem öll Norðurlöndin flytja. Umfjöllunin um mannréttindi er ekki síst vegna Helsinki-samþykktarinnar orðin viðurkenndur þáttur í alþjóðasamskiptum. Það er nú orðið hugsanlegt að jafna árangri á sviði mannréttindamála t.d. við afvopnun og gera þau að skilyrði fyrir samkomulagi í öðrum greinum. Þetta hefur sannast í Vín síðustu vikurnar. Andrei Sakharov sagði fyrir nokkrum vikum í Moskvu að gagnkvæmt traust milli stórveldanna væri forsenda friðar og fyrsta skrefið í þá átt væru aukin mannréttindi í Sovétríkjunum. Undir þessi orð vil ég taka. Þótt nú um stundir heyrist frjálsræðistónn að austan þarf á framkvæmd þar að reyna. Frjálsræðið er seinna að birtast á borði en í orði. Það þarf að sanna í verki að um stefnubreytingu sé að ræða, en ekki aðeins áróðursbragð. Fulltrúar okkar á RÖSE-ráðstefnunni munu gera það sem þeir geta til að ákvæði Helsinki-samþykktarinnar og lokaskýrslu Madrid-fundarins um mannréttindi verði í hvívetna fylgt í öllum þátttökuríkjunum 35 og samþykkt þessarar tillögu á Alþingi Íslendinga yrði, eins og frsm. fyrir till. sagði, til þess að styrkja þá stefnu sem íslenska ríkisstjórnin hefur haft í þessu máli.



Herra forseti. Ég legg aðallega leið mína hér í þennan ræðustól til að fagna því að mannréttindamál skuli bera upp á dagskrá Alþingis. Það gerist of sjaldan að við tökum upp umræður um þau mál í þröngu sem og víðu samhengi, mannréttindamálin og kjör manna hvar sem þeir búa á hnettinum. Ég er efnislega sammála þessari till. Það er að sjálfsögðu rétt að Alþingi fordæmi brot á mannréttindaákvæðum Helsinki-sáttmálans og ég lít svo til að í sjálfu sér þurfi ekki sérstaka till. til að samþykkja að íslenska ríkisstjórnin vinni að því að draga úr slíkum brotum og fá Helsinki-sáttmálann viðurkenndan og framkvæmdan án undanbragða. Það tel ég í raun sjálfsagðan hlut sem ríkisstjórninni beri skylda til að sinna hvort sem væri, en það er ugglaust ekki verra að hnykkja á því sérstaklega með samþykkt. En það sem mér fannst aðeins skorta í þessari umræðu og ég hefði gjarnan kosið að heyra af vörum frsm. eða hæstv. utanrrh. var það ósköp einfaldlega að ástand mannréttindamála í heiminum er víða bágborið og það er ekki einskorðað við það svæði sem sérstaklega er fjallað um í Helsinkisáttmálanum. Þar af leiðandi hef ég talið æskilegt að í slíkri samþykkt af hálfu Alþingis fælist almenn skírskotun til hæstv. ríkisstjórnar um að vinna gegn mannréttindabrotum hvar sem þau eiga sér stað á byggðu bóli. Því miður er það svo að skýrslur opinberra aðila og alþjóðlegra stofnana eins og Sameinuðu þjóðanna og samtaka á borð við Amnesty International bera með sér að ástand mannréttindamálanna fer versnandi á mörgum svæðum í heiminum. Það er beiskur sannleikur að kyngja á því herrans ári 1987, en því miður er það svo að skýrslur til að mynda um fangelsanir samviskufanga benda til þess að þeim fari fjölgandi víða í heiminum. Ég mundi því leggja til að sú virðulega nefnd sem tekur þessa till. til meðferðar hugleiði hvort ekki sé rétt að henni fylgi einnig almenn skírskotun og hvatning til íslensku ríkisstjórnarinnar um að vinna gegn mannréttindabrotum hvar sem þau eiga sér stað, til að mynda á svæðum í Asíu, Afríku og Suður-Ameríku þar sem slík afbrot eru talin fara vaxandi. Það væri einnig eðlilegt að við hnipptum í bandalagsþjóð okkar, sem sumir nefna svo og teygir anga sína inn í Evrópu sjálfa, Tyrkland, en það ríki hefur því miður oft og iðulega verið í hópi efstu ef ekki efsta ríki á skýrslum Amnesty International yfir þjóðir þar sem fólk er fangelsað vegna skoðana sinna. Ég ætla ekki að gerast spámaður og blanda mér í bollaleggingar hv. ræðumanna, hæstv. utanrrh. og hv. 1. flm., um hversu líklegt það sé að sú hreyfing í frjálsræðisátt, sem greinilega virðist vera á ferðinni í Sovétríkjunum, sé raunveruleg eða að hve miklu leyti hún er blekking. Ég held að sagan ein geti leitt í ljós hver þróun mála verður þar eins og svo víða annars staðar. En ég teldi ákaflega ógáfulegt og óskynsamlegt af þeim mönnum og þjóðum sem berjast fyrir auknum mannréttindum að gera nokkurn hlut annan en þann að fagna þeirri viðleitni sem þó virðist þar vera á ferðinni í þessa átt. Mér fannst kenna ofurlítið, virðulegur forseti, ég verð að segja það, fýlutóns í garð þeirra breytinga sem þar hafa sannanlega orðið og frelsun manna undanfarnar vikur úr fangabúðum eða útlegð bendir vissulega til og ummæli íslenska forsrh. sem efaðist ekki í heimsókn sinni þarna austur um einlægni ráðamanna í þessum efnum. Ég kysi því frekar að heyra að menn fagni því almennt að þarna virðist vera þróun í rétta átt. Þó að langt sé í land til þess að ástandið verði viðunandi held ég að það sé um lítið annað að ræða en að hvetja einmitt til þess að haldið verði áfram á sömu braut. A.m.k. hafa Vesturlönd stutt við bakið á ríkjum þar sem mannréttindamál eru í bágbornu ástandi með þeim rökum að það færi þó skánandi. Þar af leiðandi væri rétt að hvetja þau áfram á sömu braut frekar en grípa til einhverra annarra ráða eins og þvingunaraðgerða sem stundum eru nefndar í þessu sambandi. Ég get nefnt aftur ríkið Tyrkland, ég get nefnt El Salvador, Chile og fleiri slík ríki þar sem mannréttindabrot sannanlega viðgangast, en bandamenn eða stuðningsaðilar þessara ríkja hafa með þeim rökum sem ég vitnaði til kosið að styðja við bakið á þeim í þeirri von að þróunin gengi í rétta átt. Herra forseti. Erindi mitt var fyrst og fremst að fagna því að þessi málaflokkur kemur hér til umræðu og koma hér á framfæri þeirri almennu skoðun minni að ef þessum málum er hreyft með ályktun á annað borð eigi hún að fela í sér almenna skírskotun á þessu sviði.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. og hv. 4. þm. Norðurl. e. fyrir undirtektirnar við þessa þáltill. Jafnframt fagna ég því að hæstv. ráðh. hefur beitt sér fyrir því á fundinum í Vín að taka þátt í tillögugerð sem er í stíl við það efni sem hér er til umræðu. Ef þessi till. verður samþykkt getur hæstv. ríkisstjórn sagt að þingið standi að baki þeirri viðleitni sem hún vill sýna og ég veit að hefur stuðning allra hv. þm. Hv. 4. þm. Norðurl. e. gat þess að það gæti komið til greina að breyta till. og hafa hana víðtækari en hún er samkvæmt efni og innihaldi og get ég út af fyrir sig fallist á það og þá með nýrri málsgr. því að tilefni tillöguflutningsins er auðvitað sá fundur sem nú fer fram í Vínarborg og er framhald af ráðstefnunni um öryggi og samvinnu í Evrópu, en það eru 35 ríki sem stóðu að sínum tíma að Helsinki-sáttmálanum. Ég get tekið undir það með hv. þm. að við getum á alþjóðavettvangi látið meira að okkur kveða. Við getum til að mynda tekið undir þær kröfur, sem hafa verið vaxandi á síðari tímum, að Sameinuðu þjóðirnar fái meira eftirlitsvald í þessum efnum en hingað til hefur verið. Því miður er það svo að þær þjóðir sem mest brjóta mannréttindi á mönnum eru jafnframt þær sem síst hleypa inn í land sitt opinberum eftirlitsaðilum, þar á meðal eftirlitsaðilum frá Sameinuðu þjóðunum. Það má vera að hv. 4. þm. Norðurl. e. hafi fundist gæta einhverrar fýlu í ræðu minni áðan. Það virtist koma smákippur í litla Rússahjartað í hv. þm. þegar athyglin beindist að Sovétríkjunum. En það sem áherslan verður að liggja á er þetta: Við megum ekki undir neinum kringumstæðum kaupa Sovétmenn til þess að þeir standi við þær skuldbindingar sem þeir hafa ritað undír og að þeir geti tekið mannréttindin í gíslingu, eins og Sharanski orðaði það svo ágætlega í sinni blaðagrein og ég vitnaði til. Þetta eru aðalatriði málsins. Við báðir, hæstv. ráðh. og ég lýstum því auðvitað yfir að við fögnum því sem gerst hefur í Sovétríkjunum og vonumst til þess einlæglega að áfram verði haldið á þeirri braut sem nú hefur verið mörkuð, en minnum á að það eru aðeins fáeinir aðilar sem hafa sloppið og þeir nafnkunnustu. Hinir sitja enn á bak við lás og slá. Við megum ekki heldur láta þyrla upp moldviðri og blindast af því sem gerst hefur því enn er langt í land. Þetta eru aðalatriði málsins. Ég misskildi hv. þm. ekki neitt. Hann studdi þessi sjónarmið og ég fagna því sem kom fram í hans málflutningi þótt hann væri að ýja að því að það gætti einhverrar fýlu hjá okkur sjálfstæðismönnum vegna þeirrar þróunar sem átt hefur sér stað í Sovétríkjunum. Herra forseti. Ég sé enga ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Ég þakka eingöngu fyrir þær undirtektir sem þessi till. hefur fengið og hlýtur það að vita á að málið fái hraða afgreiðslu í hv. utanrmn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem ég flyt á þskj. 693 um snjómokstur á Siglufjarðarvegi. Tillagan til ályktunar er svohljóðandi: "Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að endurskoða reglugerð um snjómokstur með það fyrir augum að tryggja bættar samgöngur að vetrarlagi og skal m.a. gert ráð fyrir að vegurinn milli Siglufjarðar og Sauðárkróks sé hreinsaður þegar fært er milli Reykjavíkur og Akureyrar um Skagafjörð. Almennt skal við það miða að reglur um snjómokstur verði sveigjanlegri en nú er og meira miðaðar við aðstæður, einkum þar sem lítið vantar á að unnt sé að halda leiðum opnum til þéttbýlisstaða út frá hringveginum." Tilefni þessarar till. kemur glögglega fram í tillgr. sjálfri, en þar er að því vikið að oft er um að ræða óveruleg snjóahöft sem þó stöðva alla umferð á veginum milli Siglufjarðar og Sauðárkróks þótt síðan sé aftur fært úr Skagafirði hvort heldur til Reykjavíkur eða Akureyrar. Á það er bent í till. að snjómokstursreglur eru nokkuð ósveigjanlegar. Þær þurfa að taka meira tillit til aðstæðna og þurfa að vera þess eðlis að hægt sé að ryðja minni háttar höftum úr vegi þegar í raun og veru vantar ósköp litið upp á að hægt sé að halda löngum leiðum opnum til þéttbýlisstaða út frá hringveginum. Ég geri mér fulla grein fyrir að svona getur staðið á miklu víðar en á Siglufjarðarleið. Ég er hér með till. um þá leið sérstaklega vegna þess að ég þekki þar vel til og veit að þetta er mjög til baga þar, en ég viðurkenni fúslega að svona stendur áreiðanlega á víða annars staðar, ekki kannske hvað síst á Vestfjörðum og Austfjörðum. Því legg ég áherslu á það í tillögunni að reglur um snjómokstur séu endurskoðaðar í heild sinni, þær séu gerðar sveigjanlegri en nú er og meira sé tekið mið af aðstæðum á hverjum stað. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þessa till. Hún skýrir sig að öðru leyti sjálf. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til hv. allshn. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað. 11