Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég leyfi mér að gera athugasemdir við störf þingsins. Í dag eru fjáraukalög fyrir árið 1999 tekin til 3. umr. Á morgun er stefnt að því að taka fjárlög ársins 2000 til 3. umr. Fjárln. fékk fyrst í gærmorgun fyrstu drög að endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir 1999 sem sýnir miklar breytingar frá því í haust þegar frv. var lagt fram. Þessar grunnforsendur fjárlagagerðar voru enn að taka breytingum í gær. Forsendur tekjuhliðar fjárlagafrv. fyrir árið 2000 voru fyrst kynntar í gærmorgun munnlega og með fyrirvara. Óskað var eftir að fá þær skriflega og með útskýringum. Síðdegis í gær kom svo minnisblað með áætlun um tekjur og gjöld en engar uppgefnar forsendur. Seint í gærkvöld kemur svo viðbótarminnisblað með stikkorðum, ef kalla má, um grunnforsendur tekjuáætlunar á næsta ári en þó áfram með fyrirvara. Núna eftir hádegi varð fjárln. svo að fresta fundi vegna þess að tilskilin gögn höfðu ekki borist vegna 3. umr. á morgun. Herra forseti. Fjárln. hefur síðan í haust, á mörgum löngum fundum, fjallað um útgjaldahlið frv. og metið upphæðir til einstakra liða, allt frá nokkrum hundruðum þús. kr. til milljarða. Um tekjuhliðina hefur nánast ekkert verið fjallað í nefndinni enda afar takmörkuð gögn fyrir hendi til að fjalla um fyrr en núna tæpum sólarhring áður afgreiða á fjárlög. Ég leyfi mér að átelja þessi vinnubrögð. Lög um fjárreiður ríkisins eru þverbrotin, sbr. frv. til fjáraukalaga. Afleiðing slíkra vinnubragða, herra forseti, verða illa unnin fjárlög sem nánast ekkert mark er á takandi og þar af leiðandi fjármálaóstjórn.

Herra forseti. Vinna við fjárlagagerð hefur farið fram með hefðbundnum hætti nema að því leyti að áætlað er að 3. umr. fjárlaga verði nú eins og þingsköp segja til um, 15. desember. Það yrði þá í fyrsta skipti sem það gengi eftir. Við höfum stefnt að því í vinnu okkar. Það er ekki nýtt að tekjuhlið fjárlaga hafi verið tekin síðust í fjárlagavinnunni. Tekjuhlið fjárlaga og þær áætlanir sem hún byggist á taka m.a. mið af fjárlögum við 2. umr. Fjárlög við 2. umr. eru, eins og kom fram hjá forstjóra Þjóðhagsstofnunar í morgun, einn af grunnþáttum í þjóðhagsspá sem liggur til grundvallar tekjuhliðinni. Það er því ekkert nýtt við þessi vinnubrögð. Þau hafa verið viðhöfð um árabil, átölulaust oftast nær. Það er ljóst að tíminn milli 2. og 3. umr. nú er mjög skammur vegna þess að menn settu sér það markmið að standa við þingsköpin hvað þetta snertir. Einnig voru atkvæðagreiðslur á mánudag í þinginu sem gott samkomulag var um. Ég gekkst inn á það þannig að þetta er ljóst. Hins vegar vatnar umsögn efh.- og viðskn. um tekjuhliðina enn þá. Formaður nefndarinnar hefur sagt mér að hann hafi frestað fundi í nefndinni. Ég vil því leggja til við forseta að hér yrði gert klukkutíma hlé þannig að við gætum haldið fyrirhugaðan fund okkar í fjárln. og efh.- og viðskn. geti gengið frá umsögn sinni um tekjuhliðina.

Herra forseti. Mér heyrist á hv. fulltrúa minni hlutans í fjárln. sem hér talaði að allt sé bókstaflega í uppnámi í fjárln., að þar eigi að keyra málin í gegn óskoðuð og þingmenn fái ekki í hendur nauðsynleg gögn sem þeir biðja um. Mér virðist hið sama uppi á teningnum í efh.- og viðskh. og þar sé allt í uppnámi líka. Þar er fyrirvaralaust boðað til fundar í morgun og fulltrúar Samfylkingarinnar í nefndinni fengu ekki þau boð fyrr en fundi var að ljúka um eittleytið. Þá fengum við, ég og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir, fyrst vitneskju um þennan fund. Ég hef spurnir af því að á þessum fundi átti að klára yfirferð nefndarinnar yfir fjárlög fyrir árið 2000, áhrif skattalagabreytingar á tekjur ríkissjóðs, breytta þjóðhagsspá og þjóðhagsforsendur, allt þetta á einum klukkutíma. Þetta er í fyrsta skipti í vetur sem efh.- og viðskn. fer yfir tekjuhlið fjárlagafrv. og breytta þjóðhagsspá. Við hljótum að þurfa mjög rúman tíma til að ræða svo viðamikil mál í nefndinni. Við þurfum tíma til að kalla fyrir okkur þá fulltrúa sem við teljum þörf á að komi fyrir nefndina áður en við myndum okkur skoðun á þessum þætti fjárlaganna og tekjuspánni. Þess vegna mótmæli ég þessum vinnubrögðum. Formaður nefndarinnar er erlendis, varaformaðurinn er erlendis og við höfðum frétt að engan fund ætti að boða í nefndinni fyrr en þeir kæmu til baka. Þessi fundur í morgun var boðaður án fyrirvara og starfandi formaður í nefndinni ætti að sjá til að allir fulltrúar nefndarinnar fengju boðin þegar svo óvænt er boðað til fundar. Það eru miklar annir í þinginu. Þingmenn þurfa að skipuleggja tíma sinn vel og því er nauðsynlegt að sjá til að boðin komist til skila. Ég óska eftir því að þessi fundur verði endurtekinn og þeir kallaðir til aftur sem voru á þessum fundi í morgun eða í hádeginu. Ég tek undir það með formanni fjárln. að gera þurfi hlé á þingstörfum. Nefndir þingsins sem eru að fjalla um tekjuhlið fjárlagafrv. þurfa að fá eðlilegt svigrúm til að fjalla um það mál.

Herra forseti. Ég hlýt að taka undir að það eru aldeilis ómögulegar aðstæður sem hér eru skapaðar fyrir lokaafgreiðslu fjáraukalaga- og fjárlagafrv. Ég náði að vísu til hins sögulega fundar í efh.- og viðskn. í hádeginu. Þar kom forstöðumaður tekjusviðs fjmrn. og tilkynnti áhrif af breyttum þjóðhagsspám eða forsendum í drögum hjá Þjóðhagsstofnun á tekjuhlið fjárlagafrv. Þar er tilhlaup upp á marga milljarða kr. Ég krafðist þess að fulltrúi frá Þjóðhagsstofnun kæmi til fundarins. Þá var komin frá Þjóðhagsstofnun og kynnt ný þjóðhagsspá í trúnaði vegna þess að það má ekki birta hana fyrr en eftir klukkan 4 í dag, eftir lokun Verðbréfaþings. Staðan er því sú, á þeim tíma sem menn ætluðu að afgreiða fjáraukalög og ganga frá nefndarálitum fyrir fjárlagafrv., að Þjóðhagsstofnun er enn með þjóðhagsspá sína bundna trúnaði af því að hún hugsaði sér ekki að kynna hana fyrr en á morgun. Hvað sem líður því að menn hafi ætlað sér að afgreiða hlutina samkvæmt þingsköpum á tilskildum fresti þá er ljóst að þær stofnanir úti í bæ sem vinna upplýsingar fyrir þessa afgreiðslu hafa ekki áttað sig á því. Við erum hér í raun nokkrum sólarhringum, herra forseti, of snemma á ferðinni með að knýja fram afgreiðslu þessara mála miðað við það sem undirbúningur málsins býður upp á. Ég held að það sé einboðið, herra forseti, að slá því á frest um a.m.k. sólarhring að annars vegar fjáraukalagafrv. og síðan fjárlagafrv. verði afgreitt. Sem stendur er það alls ekki tímabært. Þær aðstæður í málinu sem ég hef lýst hér taka af öll tvímæli um það. Það er ekki hægt að ætlast til að nefndarmenn í efh.- og viðskn. afgreiði álit á tekjuhlið fjárlagafrv. og þjóðhagsforsendum til fjárln. fyrr en þeir hafa séð þær. Eða hvað, herra forseti? Það liggur í augum uppi að menn verða að fá tíma frá því að þessi gögn liggja fyrir þar til þeir geta skilað nefndarálitum sínum o.s.frv. Ég fer fram á að forseti skoði þetta í allri vinsemd, að þessu verði bakkað um sólarhring hið minnsta.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni um störf fjárln. Það er auðvitað upplifun fyrir okkur sem störfum þar í fyrsta skipti að sjá hvernig unnið er að tekju\-áætlun frv. Við sátum marga fundi í nefndinni í gær þar sem fulltrúar úr fjmrn. komu og smátíndu í okkur þessa merku tekjuáætlun. Hún breyttist jafnvel um nokkra milljarða frá morgni og fram yfir hádegi. Síðan var fundum frestað fram eftir kvöldi meðan meiri hlutinn réði ráðum sínum eða safnaði gögnum úr fjmrn. eða annars staðar að. Síðan vorum við á fundi í morgun sem átti að vera lokafundur til að afgreiða fjárlög út úr nefndinni en enn þurfti að fresta fundi, m.a. vegna þess að umsögn efh.- og viðskn. vantaði og jafnframt virtist okkur að meiri hlutinn hefði ekki lokið störfum sínum. Herra forseti. Það er afar mikilvægt að fram komi að aldrei í þessu ferli hefur staðið á minni hlutanum að sinna þessum störfum. Minni hlutinn mun að sjálfsögðu halda áfram að sinna störfum sínum þannig að hægt sé að standa við áætlanir. Ég vil hins vegar taka undir með hv. þm. Jóni Kristjánssyni. Það er nauðsynlegt að gert verði hlé hér á þingfundi þannig að meiri hlutinn í fjárln. geti lokið störfum sínum. Okkur vantar umsögn efh.- og viðskn. þannig að við getum tekið fjárlagafrv. út úr nefndinni og í kjölfarið hafið 3. umr. um fjárlög. Hins vegar er ljóst, eins og fram kom í máli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, að forstjóri Þjóðhagsstofnunar sat á fundi með fjárln. í morgun til að gefa skýringar á þeirri tekjuáætlun sem við höfum fengið frá fjmrn. Við erum hins vegar bundin trúnaði fram yfir klukkan 4 í dag til þess að ræða þau mál. Þess vegna, herra forseti, m.a. ítreka ég ósk mína og tek undir ósk formanns fjárln., hv. þm. Jóns Kristjánssonar, um að fundi verði frestað til að ljúka megi þessum störfum sómasamlega.

Herra forseti. Ég vildi bara að fram kæmi við þessa umræðu að störfin í fjárln. hafa gengið venjubundið fyrir sig og samstarf við minni hlutann hefur verið mjög gott. Menn hafa lagt sig fram að reyna að ljúka þeim verkum sem liggja þar fyrir. Ég tel að í nefndinni sé ekkert því til fyrirstöðu að umræðan fari fram á morgun og við getum staðið við áætlun okkar hvað þetta snertir. Varðandi tekjuáætlunina rakti ég áðan að í rauninni er ekkert nýtt í þeim vinnubrögðum. Þjóðhagsstofnun hefur útskýrt sínar forsendur. Síðan hefur fjmrn. útskýrt forsendur sínar. Við höfum staðið í þessu á lokadegi vinnu okkar. Það hefur í gegnum tíðina verið svo. Við erum heldur fyrr í þessu nú. Um það hefur m.a. verið rætt í nefndinni, jafnt hjá minni hluta sem meiri hluta, að það væri metnaðarmál að standa við 3. umr. og þingsköp að því leyti. Ég mæli með því að við gefum svigrúm fyrir þessa fundi og höldum okkur við áætlun þingsins að öðru leyti.

Forseti hefur ákveðið að verða við ósk formanns fjárln. og hv. þm. um að fresta fundi til kl. 3. Ef hv. þm. vilja tjá sig frekar er mælendaskrá enn þá opin.

Herra forseti. Fjárln. hefur lokið störfum. Það var eingöngu vegna þess að umsögn efh.- og viðskn. um tekjuhlið frv. vantaði sem við frestuðum fundi núna kl. 1 en samkvæmt þingsköpum ber að láta hana fylgja með. Allar forsendur hafa verið lagðar fyrir nefndina. Nefndin vissi nákvæmlega hvað lá til grundvallar nýrri þjóðhagsspá í gærkvöldi. Það er ekkert efnisatriði, það er bara formsatriði að það sé trúnaðarmál til kl. 16 og breytir engu. Það er ekkert í þessari spá sem breytir neinu sem skiptir máli, ekki neitt. Hér er ekki verið að koma á neinn hátt neinum í opna skjöldu. Vinnunni er lokið, þetta liggur allt fyrir og okkur er ekkert að vanbúnaði að hefja 3. umr. fjárlaga á morgun eins og gert var ráð fyrir í áætlun þingsins. Það er ekkert sem á að hamla því, engin ný tíðindi á nokkurn hátt, engin leyndarmál í því. Formið liggur hins vegar fyrir um að gera þetta að trúnaðarmáli til kl. 16. Kannski getum við sagt það embættismönnum til vorkunnar að þeir hafi ekki gert ráð fyrir því að þingið héldi áætlun. Þó held ég að það skipti ekki máli, þeir þurftu að fá inn frv. eins og það var afgreitt eftir 2. umr. til að leggja það til grundvallar þannig að þetta er allt í mjög eðlilegum farvegi og ekkert sem veldur okkur neinum vandræðum.

Herra forseti. Það er fagnaðarefni að fjárlagavinnan hefur gengið svo vel sem raun ber vitni og ég tel að ekkert eigi að vera því til fyrirstöðu að 3. umr. geti farið fram á morgun. Það er mjög mikilvægt að hægt sé að halda starfsáætlun og þessi umræða fari nú fram samkvæmt henni. Það hefur ekki gerst áður. Hins vegar ber að harma það að fundaboð til þingmanna Samfylkingarinnar í efh.- og viðskn. hafi misfarist en forseti hefur þegar orðið við því að gera hlé til þess að þeir þingmenn fái tækifæri til að fá þær upplýsingar sem aðrir þingmenn í efh.- og viðskn. hafa þegar fengið. Það tel ég í sjálfu sér að sé mjög mikilvægt og niðurstaða af þessari umræðu um störf þingsins.

Herra forseti. Það mátti heyra ákaflega sérkennilega skýringu af hálfu varaformanns fjárln., hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, á hlutverki efh.- og viðskn. við yfirferð og mat á tekjuhlið fjárlagafrv. Hann leit á það sem formsatriði að þessi sérfræðinefnd þingsins færi yfir málið og gæfi sitt álit til fjárln. Það er auðvitað langtum meira en formsatriði heldur er að því gengið og við það miðað í þingsköpum að þessi sérfræðinefnd þingsins fari yfir málið til að fjárln. gæti fengið það álit og yfirfarið og lagt mat sitt á grundvelli þess. Hér er alger misskilningur á ferðinni og ég undrast að hv. þm. skuli ekki vita betur hafandi verið lykilmaður í hv. efh.- og viðskn. Í annan stað er auðvitað fagnaðarefni að menn hafi metnað til þess að halda sig við þingsköp og starfsreglur þingsins. Á hinn bóginn hélt ég að það væri metnaðarefni líka fyrir hæstv. ríkisstjórn og hv. þingmeirihluta að menn vönduðu vinnubrögð ekki síst í ljósi þess að tekjuhlið fjárlaga yfirstandi árs gefur til kynna að það væri ástæða til þess að menn vektu yfir því og vönduðu það verklag fyrir það ár sem fer í hönd þannig að þær forsendur stæðust þegar til kastanna kemur en afgreiddu þetta ekki með vinstri hendi án þess að fullnægjandi upplýsingar lægju fyrir. Ég var viðstaddur á fundi fjárln. sem staðgengill Össurar Skarphéðinssonar í gærkvöld og einnig í morgun og ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst málið af hálfu meiri hluta nefndarinnar langt í frá fullfrágengið. Ýmsir lausir endar eru enn til staðar sem meiri hlutinn á eftir að hnýta, hvað þá að nauðsynlegar upplýsingar til handa minni hlutanum liggja allar skýrar fyrir. Mikið vantar upp á að málið sé hér þingtækt þó að það geti verið það að forminu til. Efnislega er það algerlega vanbúið og ber að fresta því a.m.k. um heilan sólarhring að taka það til umræðu á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Ég fæ ekki betur sé en endurskipuleggja þurfi áform að þinghaldi í dag og á morgun vegna þess að efh.- og viðskn. hefur hvergi nærri lokið umfjöllun sinni um skattalagabreytingar og breytta þjóðhagsspá og þjóðhagsforsendur sem nefndin þarf að fara ítarlega yfir. Ég frábið mér slík vinnubrögð eins og hv. þm. Einar Oddur talar um úr ræðustól að þetta sé bara formsatriði að við fáum þjóðhagsspá til skoðunar. Auðvitað þurfum við að fara ítarlega yfir hana og ég heyri að fulltrúi minni hlutans, sem var þó staddur á þessum klukkutímafundi í morgun, telur að nefndarstörfum sé hvergi nærri lokið í þessu máli. Ég lít svo á að fjárln. geti ekki lokið störfum sínum fyrr en fyrir liggur álit efh.- og viðskn. að því er varðar tekjuhlið fjárlaga. Við þurfum okkar tíma í dag til að ljúka málinu í efh.- og viðskn. og ég býst að við þurfum daginn til þess að fara yfir það mál. Ég minni þá hæstv. forseta á að á málaskrá þingsins í dag eru ein 6--7 mál frá efh.- og viðskn. sem við fulltrúar minni hlutans þurfum eðli málsins samkvæmt að vera viðstödd og ræða. Ég fer fram á það, forseti, að þingstörfum í þessum sal verði ekki fram haldið á sama tíma og nefndir eru að störfum. Ég bið hæstv. forseta að sjá til þess að svo verði ekki, svo við fáum eðlilegt svigrúm í dag til þess að fjalla um málið í efh.- og viðskn. og síðan verður að sjá til hvenær við ljúkum vinnu okkar. Ég lít svo á að afgreiðslunni í fjárln. geti ekki lokið fyrr en fyrir liggur álit efh.- og viðskn. í þessu máli. Ég býst því við að hæstv. forseti þurfi að beita sér fyrir endurskoðun á þeim áformum sem nú liggja fyrir um þinghaldið í dag og á morgun og sé ekki hvernig fjárlagaafgreiðslan á að geta farið eðlilega fram á morgun.

Forseti vil tilkynna að ákveðið hefur verið að fresta þessum fundi til kl. 3. Nú eru liðnar þær 20 mínútur sem voru til ráðstöfunar fyrir þessa umræðu. Fundinum er frestað til kl. 3.

Herra forseti. Með þáltill. þessari er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda fyrir Íslands hönd bráðabirgðasamning milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Frelsissamtaka Palestínu, PLO, fyrir hönd Þjóðarráðs Palestínu, sem undirritaður var í Leukerbad 30. nóvember 1998. Tilgangurinn með gerð bráðabirgðasamningsins við PLO er hluti af því ferli að tryggja jafnvægi milli EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsríkjanna í viðskiptum við löndin við sunnanvert Miðjarðarhaf. Samningurinn er ekki síður mikilvægur hlekkur í því að styðja við og stuðla að frekari friði og framförum fyrir botni Miðjarðarhafs. Samningurinn er gerður til bráðabirgða eins og heiti hans gefur til kynna og verður endurskoðaður í ljósi þróunar friðarumleitana fyrir botni Miðjarðarhafs og í samhengi við yfirfærslur á auknu stjórnarvaldi til þjóðarráðs Palestínu í framtíðinni. Fríverslunarsamningurinn við PLO er á sömu nótum og aðrir fríverslunarsamningar sem EFTA-ríkin hafa gert. Hann kveður á um fríverslun með iðnaðarvörur sem felur í sér að EFTA-ríkin og PLO fella niður alla innflutningstolla og gjöld á þær vörur, þó með nokkrum undantekningum sem upp eru taldar í I. viðauka og varða vörur sem heyra undir 25.--97. kafla í samræmdu vörulýsinga- og vörunúmeraskránni (ST) þegar þær eru fluttar inn í EFTA-ríkin eða á Vesturbakkann eða Gaza-svæðið eins og tilgreint er við hvern vörulið. Varðandi viðskipti með sjávarafurðir þá felur samningurinn í sér fríverslun með fisk en tekið er mið af því í samningnum við palestínsk yfirvöld að þau eru bundin af Parísarsamningnum við Ísrael hvað varðar sjálfstæðar ákvarðanir um viðskipti með fisk og aðrar sjávarafurðir. Þannig gilda allar breytingar á fríverslunarsamningi EFTA og Ísraels um verslun aðildarríkjanna á þessu sviði þar til PLO hefur öðlast fullt stjórnfrelsi í þeim málum. Palestínsk yfirvöld fá aðlögunartíma fram til ársins 2004 til að fella niður alla innflutningskvóta og tolla á vörum sem skráðar eru í töflu 2 í II. viðauka samningsins en annars skal afnema alla innflutningstolla og gjöld á vörur sem skráðar eru í töflu 1 um leið og aðstæður leyfa. Tvíhliða landbúnaðarsamningur Íslands og palestínskra yfirvalda var gerður samhliða bráðabirgðasamningnum og er hann prentaður sem fylgiskjal merkt með IV. Viðskipti Íslendinga og Palestínumanna hafa ekki verið mikil að vöxtum og ekki eru til neinar skilgreindar tölulegar upplýsingar um þau viðskipti enn sem komið er en hér er verið að huga að framtíðinni eins og menn átta sig á. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni umræðunni verði tillögu þessari vísað til hv. utanrmn.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 325 um frv. til laga um breyting á lögum um greiðslu ríkissjóðs á bótum til þolenda afbrota, nr. 69 10. mars 1995. Nál. er frá allshn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Bogason frá dómsmálaráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Barnaverndarstofu, Stígamótum og umboðsmanni barna. Í 6. gr. laga um greiðslur á bótum til þolenda afbrota, nr. 69/1995, er það skilyrði sett fyrir því að bætur fáist greiddar að brot hafi án ástæðulauss dráttar verið kært til lögreglu og tjónþoli hafi gert kröfu um greiðslu skaðabóta. Auk þess þarf umsókn um bætur að hafa borist innan tveggja ára frá því að brot var framið. Í erindi umboðsmanns barna til dómsmálaráðherra, dags. 15. sept. 1997, fór umboðsmaður þess á leit að skilyrði umræddrar greinar yrðu endurskoðuð með tilliti til þess hve illa þau ættu við þegar um kynferðisbrot gegn börnum væri að ræða. Er umrætt erindi tilefni frumvarpsins en auk þess var höfð hliðsjón af löggjöf annars staðar á Norðurlöndum við samningu þess. Í frumvarpinu er lagt til að nýrri málsgrein verði bætt við umrædda grein laganna þar sem fram komi að víkja megi frá skilyrðum greinarinnar þegar veigamikil rök mæla með því. Þótt tilefni frumvarpsins sé að styrkja réttarstöðu barna sem þolenda afbrota kann í fleiri tilvikum að vera ástæða til að víkja frá skilyrðum 6. gr. og er því ekki gert ráð fyrir að heimildin verði bundin við tilvik þar sem börn eru þolendur. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir, Lúðvík Bergvinsson og Hjálmar Jónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Ásta Möller, Katrín Fjeldsted, Ólafur Örn Haraldsson, Helga Guðrún Jónasdóttir og Gunnar Ingi Gunnarsson.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um breyting á almennum hegningarlögum frá hv. allshn. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Bogason frá dómsmálaráðuneyti og Ingimar Sigurðsson frá umhverfisráðuneyti. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Samtökum útivistarfélaga, umhverfisráðuneyti, ríkissaksóknara, lögreglustjóranum í Reykjavík, Náttúrufræðistofnun Íslands, Landvernd og Lögmannafélagi Íslands. Í almennum hegningarlögum, nr. 19/1940, er ekki tekið á umhverfisbrotum. Refsiákvæði vegna slíkra brota hefur hins vegar að jafnaði verið að finna í sérlögum sem fjalla um umhverfismál. Tilgangurinn með frumvarpinu er eins og fram kemur í greinargerð að auka varnaðaráhrif refsiákvæða í lögum til verndar umhverfi með því að alvarlegustu umhverfisbrotin varði ekki einungis við sérlög heldur einnig við almenn hegningarlög. Þær athugasemdir hafa verið gerðar við frumvarpið að það taki ekki nægjanlega heildstætt á brotum á lögum á sviði umhverfismála og að ákvæði þess gangi ekki nógu langt. Að öðru leyti hafa umsagnaraðilar almennt lýst ánægju sinni með frumvarpið og talið það vera framfaraspor. Nefndin tekur undir það og telur þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu mikilvægan þátt í þeirri viðleitni að bæta umgengni við náttúruna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Ögmundur Jónasson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Lúðvík Bergvinsson og Hjálmar Jónsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nál. rita ásamt þeirri sem hér stendur hv. þingmenn Ásta Möller, Helga Guðrún Jónasdóttir, Ólafur Örn Haraldsson, Gunnar Ingi Gunnarsson, Katrín Fjeldsted og Guðrún Ögmundsdóttir.

Herra forseti. Fyrir hönd utanrmn. mæli ég fyrir nál. um tillögu til þál. um fullgildingu viðbótarsamnings við samning um flutning dæmdra manna. Samningurinn um flutning dæmdra manna var gerður í Strassborg árið 1983 á vegum Evrópuráðsins. Megintilgangur þessa samnings er að gera fullnustu refsingar mögulega í öðru ríki en þar sem hún er ákveðin. Að baki samningnum búa þau mannúðarsjónarmið að gera dómþola kleift að afplána refsingu í heimalandi sínu og einnig það sjónarmið að þannig sé fremur unnt að stuðla að endurhæfingu hans og búa hann undir að koma út í þjóðfélagið á ný. Þessi samningur öðlaðist gildi að því er Ísland varðar 1. des. 1993. Með þáltill. er leitað heimildar til að fullgilda viðbótarsamninginn við samninginn um flutning dæmdra manna. Meginmarkmiðið með viðbótarsamningnum er að gera flutning á fullnustu dóms mögulegan í þeim tilvikum þegar dómþoli leitast við að komast hjá fullnustu eða frekari fullnustu með því að flýja til landsvæðis þegnríkis áður en hann hefur afplánað dóminn. Nefndin leggur til að málið verði samþykkt. Ásamt framsögumanni sem hér stendur undirrita nál. hv. þingmenn Valgerður Sverrisdóttir, Lára Margrét Ragnarsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Sighvatur Björgvinsson, Þórunn Sveinbjarnardóttir og Steingrímur J. Sigfússon.

Herra forseti. Ég mæli fyrir hönd utanrmn. fyrir nál. um tillögu til þál. um aðild að samningi um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu. Samningurinn gengur undir styttingunni CITES á ensku. Markmið þessa samnings um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna, sem eru í útrýmingarhættu, er að vernda þessar tegundir dýra og plantna með því að stjórna alþjóðlegum viðskiptum með þær. Samningurinn nær bæði til viðskipta með lifandi dýr og dauð sem og með plöntur. Hann er í eðli sínu viðskiptasamningur sem inniheldur reglur um innflutning, útflutning og endurútflutning þeirra dýra og plantna sem skráð eru í viðaukum við samninginn. Auk þess nær hann yfir aðflutning dýra úr sjó. Dýr og plöntur sem falla undir samninginn eru talin upp og flokkuð í þremur viðaukum eftir því hvaða reglur gilda um alþjóðaverslun með þau. Aðildarríki samningsins voru 145 í ágúst 1999. Öll nágrannaríki okkar eru aðilar að samningnum og flest Evrópuríki nema Ísland, Albanía og Írland. Með aðild getur Ísland haft áhrif á hvaða tegundir eru skráðar í viðauka við samninginn. Þetta er m.a. mikilvægt í ljósi vaxandi umfjöllunar um skráningu fisktegunda í viðaukana. Hvert aðildarríki fer með eitt atkvæði en nú um stundir eru Íslendingar einungis áheyrnaraðilar. Í nál. koma fram upplýsingar um það hvernig vísindalegt mat fer fram á vegum CITES og einnig eru þar upplýsingar um það hvernig ríki geta gert fyrirvara um tilteknar tegundir sem tilgreindar eru í viðaukum I--III við samninginn. Nefndin hefur farið yfir málið og skilað allítarlegum upplýsingum í nál. Hún leggur til að tillagan verði samþykkt. Auk formanns og framsögumanns rita undir nál. hv. þingmenn Valgerður Sverrisdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Steingrímur J. Sigfússon og Katrín Fjeldsted.

Herra forseti. Ég á aðild að nál. utanrmn. og er stuðningsmaður þess að við Íslendingar gerumst aðilar að samningnum um alþjóðaverslun með tegundir villtra dýra og plantna sem eru í útrýmingarhættu. Ég vil aðeins af því tilefni að þessi samningur er að koma til afgreiðslu láta í ljós það álit mitt í fyrsta lagi að ég held að löngu sé tímabært að við séum aðilar að þessum samningi og í raun og veru hafi það verið mistök af okkar hálfu að hafa ekki verið þátttakendur í þessu samstarfi á undanförnum árum, bæði til að leggja þar lið þeim aðilum sem hafa verið að reyna að fá skynsamlega stefnu framkvæmda hvað varðar viðauka samningsins og tegundir sem eru í viðaukum um dýr í útrýmingarhættu eða sem alvarleg ógn steðji að, sem í raun og veru engin minnsta ástæða er til að hafa þarna inni, samanber hvalategundirnar, og eins til þess að reyna að hafa áhrif á það að skynsamleg stefna hvað varðar til að mynda flokkun tegunda og svæðaskiptingu væri þarna framkvæmd. Staðreyndin er sú að við getum átt mjög mikið í húfi í þeim efnum að samningurinn sé framkvæmdur þannig að skynsamleg og eðlileg aðgreining tegunda og undirtegunda sé virt í framkvæmd samningsins en það gerist ekki, sem dæmi munu vera um, að vegna þess að tegund á einhverju afmörkuðu svæði, hafsvæði getum við sagt, hefur látið undan síga eða er orðin mjög sjaldgæf að þá sé jafnvel viðkomandi tegund á heilum heimshöfum eða um allan hnöttinn sett á slíka lista. Það er auðvitað óásættanlegt í tilviki okkar, t.d. ef við værum að nýta aðgreinda hluta dýrastofna, að framkvæmdin sé á þá leið. Enn fremur, herra forseti, finnst mér það eiginlega skylda Íslands, þegar um er að ræða skipulagt alþjóðasamstarf um varðveislu lifandi tegunda og gæslu náttúrulegra auðlinda eins og þessi samningur að sjálfsögðu gerir á sinn hátt, að vera þar þátttakandi. Auðvitað á Ísland svo yfirgnæfandi hagsmuna að gæta í því að vera á vettvangi, koma sjónarmiðum sínum á framfæri og gæta hagsmuna sinna þar sem í hlut á hin lifandi náttúra og auðlindir jarðarinnar að það þarf mjög sterk rök til að við séum fjarverandi. Við höfum sökum smæðar og sjálfsagt af ýmsum fleiri ástæðum ekki komist yfir það að vera fullgildir þátttakendur á öllum vígstöðvum í senn. Það er erfitt verk fyrir litla þjóð með fámenna utanríkisþjónustu að gæta hagsmuna sinna alls staðar. Við neyðumst kannski til að velja þar úr og taka það sem við teljum mikilvægast að sinna. En ég er þeirrar skoðunar að við eigum sérstaklega að reyna að vera virkir þátttakendur alls staðar í alþjóðasamstarfi sem lýtur að varðveislu náttúrunnar og lífríkisins, baráttu gegn mengun og öðrum slíkum þáttum. Þar eigum við Íslendingar alls staðar að vera með og leggja okkar lóð á vogaskálar. Að því leyti er þetta jákvætt, herra forseti, og enginn efi í mínum huga um að rétt sé að gerast aðili að þessum samningi og þó fyrr hefði verið.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. landbn. um frv. til laga um breytingu á jarðalögum, nr. 65/1976, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um frv. en efni þess einskorðast við breytingu á lögunum vegna hækkunar sjálfræðisaldurs úr 16 árum í 18 ár og leggur nefndin til að það verði samþykkt. Guðjón A. Kristjánsson sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Einar Oddur Kristjánsson, Einar Már Sigurðarson, Guðmundur Árni Stefánsson og Kristinn H. Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir álitið rita auk þess sem hér stendur hv. þm. Drífa Hjartardóttir, Valgerður Sverrisdóttir, Þuríður Backman og Guðjón Guðmundsson

Herra forseti. Ég ætlaði bara að taka fram að í nefndinni var enginn ágreiningur. Þessi lagabreyting er sjálfsögð eftir að sjálfræðisaldur barna hefur hækkað úr 16 í 18 ár. Frv. er eingöngu til þess að fylgja þeirri lagabreytingu eftir.

Herra forseti. Ég verð að gera athugasemdir við að þetta frv. sé tekið hér á dagskrá við þessar aðstæður. Ég held að þær séu tæpast boðlegar þingmönnum. Ég hef t.d. hug á því að hlusta á þessa umræðu og taka þátt í henni en nú er ég í þeirri stöðu að þurfa að ganga frá áliti fyrir hönd efh.- og viðskn. sem mér er tjáð að fjárln. bíði eftir til að geta haldið áfram lokaafgreiðslu fjárlagafrv. Mér finnast þetta ekki vera metnaðarfull vinnubrögð hjá hinu háa Alþingi og vönduð afgreiðsla á fjárhagslegum málefnum ríkisins. Við þingmenn erum að fá í hendur um hádegisbilið, kannski fjárlaganefndarmenn aðeins fyrr í morgun og síðan við í efh.- og viðskn. um hádegisbilið, nýja þjóðhagsspá og forsendur þeirra fjárhagslegu mála sem hér eru til afgreiðslu. Fjáraukalagafrv. er auðvitað hluti af því efnahagslega umhverfi sem nú er koma í ljós með nýrri þjóðhagsspá og nýjum forsendum í þessum efnum. Ég hefði talið eðlilegast að fresta umræðum um þessi mál, helst til morgundagsins eða a.m.k. fjáraukalagafrv. þar til við nefndarmenn í efh.- og viðskn. hefðum haft tíma til að skila áliti til fjárln. Þar er ég staðgengill Ögmundar Jónassonar sem er erlendis á vegum þingsins þessa dagana. Jafnframt þyrfti fjárln. að hafa tíma til að ganga frá sínum hlutum. Í fyrsta lagi gæti verið tímabært, ef mönnum vinnst vel, að hefja umræður um fjáraukalagafrv. eftir kvöldmat og um fjárlagafrv. einhvern tíma síðar, að mínu mati ekki fyrr en á fimmtudag ef einhver svipur ætti að vera á afgreiðslunni. Ég ætla að spyrja hæstv. forseta: Ef ekki er hægt að verða við þeirri ósk minni að fresta þessari umræðu fram yfir kvöldmat, hvenær á ég þá að ganga frá nál. sem einn af nefndarmönnum í efh.- og viðskn.? Er þá fjárln. tilbúin að bíða eftir því þar til þessari umræðu lýkur og einhverja klukkutíma í viðbót?

Hæstv. forseti. Þingmenn Frjálslynda flokksins eiga ekki aðild að fjárln. og sáu fyrst nú eftir hádegið þau gögn sem funda á um hér eftir hádegið í dag. Hér hefur síðan tvisvar verið boðað til fundar og honum jafnoft frestað. Mér finnast þetta ekki sæmandi vinnubrögð og tel eðlilegt að fresta afgreiðslu málsins.

Forseta þykir ekki ástæða til að fresta umræðum um þetta mál frekar. Þeim hefur þegar verið frestað frá því klukkan hálftvö. Gert er ráð fyrir hléi á þessum fundi frá klukkan sjö til hálfníu og forseta finnst þess vegna full ástæða til að hefja þessa umræðu nú þegar.

Ég harma þessi viðbrögð hæstv. forseta. Ég fékk ekkert svar við spurningu minni. Ég ber hana því fram aftur: Hvað eiga þeir þingmenn að gera sem vilja hvort tveggja vera viðstaddir þessa umræðu og skila af sér áliti til fjárln. sem óskað hefur verið eftir hið fyrsta? Hvað eiga þeir að gera, herra forseti? Við hvaða aðstæður vill hæstv. forseti að menn vinni störf sín hér í þinginu? Mér þykir miður að forseti skuli ekki sjá sér fært með einhverjum hætti að skipuleggja þingstörfin á þessum klukkutímum þannig að a.m.k. sé eitthvert tillit tekið til óska af þessu tagi, þó ekki væri nema lengra hlé um kvöldmatarleytið. Slík viðleitni af hálfu forseta væri þó a.m.k. vottur um að minnsti vilji væri til að koma til móts við óskir þingmanna. Hins vegar er hægt að gefa hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur orðið hvenær sem er ef hv. þm. liggur mikið á hjarta. Ég ber þessar spurningar fyrir forseta og tel að þær séu réttmætar. Ég tel engin rök hafa komið fram hjá forseta sem hreki að slíkar aðstæður séu í þinghaldinu í dag. Þar er ekki við okkur stjórnarandstæðinga að sakast, sem mikil tíska er að kenna um allt sem aflaga fer. Það er ekki okkur að kenna að Þjóðhagsstofnun ætlaði ekki skila þjóðhagsspá sinni fyrr en á morgun og var með hana á harðahlaupum hér um bæinn af því að meiri hlutinn var búinn að ákveða að þjösna þessum umræðum í gang í dag og á morgun. Þar af leiðandi þýðir ekki að kenna okkur um þó við förum fram á eðlilegan tíma til að skoða þessa hluti og skila áliti okkar. Það er mikil stífni af hálfu virðulegs forseta, ef ég má leyfa mér að orða það svo, herra forseti, að sýna enga viðleitni til að koma til móts við þessar óskir.

Eins og forseti hefur getið um er gert ráð fyrir að gera hlé á þessum fundi í einn og hálfan klukkutíma. Forseti reiknar ekki með að hv. þm. þurfi allan þann tíma til að matast og geti notað eitthvað af þeim tíma hér við umræðurnar til að punkta niður helstu atriðin í nál. sínu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. meiri hluta fjárln. um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1999. Í ræðu formanns nefndarinnar við 2. umræðu um frumvarpið kom fram að fjallað hefði verið um nokkur mál í nefndinni sem frestað var til 3. umræðu að taka ákvörðum um. Umfjöllun um þau mál er nú lokið í nefndinni. Tekjur hækka frá frumvarpinu um 13,1 milljarð kr. Tekjuskattur einstaklinga hækkar um 1,4 milljarða kr., tekjuskattur lögaðila um 1,2 milljarða kr. og virðisaukaskattur um 1,6 milljarða kr. Söluhagnaður hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins nemur 2,8 milljörðum kr. og áætlaður söluhagnaður hlutabréfa í Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands nemur 4,5 milljörðum kr., eða samtals um 7,3 milljörðum kr. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar eru tillögur um í sérstökum þingskjölum. Þær varða 1. gr. frumvarpsins, sbr. sundurliðun 1 og 2, 5. gr. fjárlaga fyrir árið 1999, um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir, og 7. gr. fjárlaga fyrir árið 1999, þ.e. heimildagrein. Breytingar við sundurliðun 2 nema alls 2.600 millj. kr. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu auk þess sem fjallað verður nánar um þær í framsögu. Ég vík þá að einstaka brtt. Gerð er tillaga um 6 millj. kr. hækkun á viðfangsefninu Alþingiskostnaður. Það er aðallega um að ræða akstur, flugferðir og símakostnað þingmanna. Undir Forsætisráðuneyti, á viðfangsefninu Ýmis verkefni, 1.15 Útboðs- og einkavæðingarverkefni, er lögð til 64 millj. kr. fjárveiting til að standa undir kostnaði við sölu á 15% hlut ríkissjóðs í Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands nú í desember. Lög um söluna voru nýlega samþykkt og er um að ræða sölulaun og sölukostnað. Þá er gerð tillaga um 1 millj. kr. hækkun á greiðsluframlagi til Grænlandssjóðs en fjárveiting er óbreytt. Hér er um að ræða lagfæringu á skekkju í breytingu á framsetningu á vaxtatekjum liðarins sem gerð var við 2. umræðu um frumvarpið. Menntamálaráðuneyti. Lánasjóður íslenskra námsmanna. Lagt er til að framlag til sjóðsins lækki um 30 millj.kr. og nemi 1.780 millj. kr. Útlán á árinu munu nema 2.970 millj. kr. í stað 3.140 millj. kr. samkvæmt áætlun fjárlaga þrátt fyrir 5% hækkun grunnframfærslu í mars sl. í samræmi við samþykkt ríkisstjórnarinnar. Frávikið er 170 millj. kr. eða 5,4% og skýrist annars vegar af fækkun lánþega um 4,3% milli ára í stað 1% fjölgunar eins og gert var ráð fyrir og hins vegar af atvinnuþátttöku og tekjum lánþega umfram forsendur áætlunar. Hækkun tekna greiðenda námslána gerir áætlað 100 millj. kr. framlag í afskriftasjóð útlána óþarft og eykur afborganir þeirra um 200 millj. kr. vegna tekjutengingar. Fyrirhugað er að nýta rúma greiðslustöðu til að greiða upp 295 millj. kr. af óhagstæðu láni fyrir árslok. Söfn, ýmis framlög. Á nýju viðfangsefni, 6.23 Gestastofa í Skaftafelli, er gerð tillaga um 15 millj. kr. framlag vegna skipulagsbreytinga á húsnæði Náttúruverndarráðs í tengslum við uppsetningu gestastofu. Þess skal getið að þetta fór undir menntmrn. vegna misgánings en það verður flutt brtt. um að vista þennan lið undir umhvrn. eins og rétt er. Hann heyrir stjórnsýslulega þar undir. Sú brtt. verður flutt áður en umræðunni lýkur. Þá er Jöfnunarsjóður sveitarfélaga undir félagsmálaráðuneyti. Lögbundið framlag ríkissjóðs í sjóðinn tekur mið af innheimtum skatttekjum ríkisins innan ársins og útsvarsstofni næstliðins árs. Í ljósi endurskoðunar á skatttekjum ríkissjóðs á árinu er farið fram á að framlagið verði hækkað um 50 millj. kr. Einnig er lagt til að veitt verði 700 millj. kr. sérstakt framlag í sjóðinn. Er framlagið byggt á sameiginlegu mati ríkisstjórnarinnar og Sambands íslenskra sveitarfélaga um að grípa þurfi til sérstakra tímabundinna ráðstafana sem felast annars vegar í því að greitt verði sérstakt 350 millj. kr. framlag til sveitarfélaga þar sem íbúum hefur fækkað árin 1997--1999 og hins vegar að þjónustuframlög hækki um 350 millj. kr. Er framlögunum ætlað að koma til móts við vanda sveitarfélaga sem hafa ekki möguleika á að draga úr rekstri og þjónustu til samræmis við fækkun íbúa og samdrátt í skatttekjum. Félagsmálaráðherra mun setja nánari reglur um úthlutun fjárins í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Gerð er tillaga um 135 millj. kr. fjárveitingu á nýju viðfangsefni undir liðnum Slysatryggingar, undir heilbrigðis- og tryggingaráðuneyti, þ.e. Kaup og aflahlutur sjómanna. Þessar greiðslur til sjómanna eru fjármagnaðar með slysatryggingagjaldi á laun þeirra en það færist jafnframt sem ríkistekjur og verður afkoma ríkissjóðs því óbreytt eftir sem áður. Við breytingar á framsetningu slysatrygginga, sem gerðar voru í fjárlögum ársins 1998 vegna gildistöku nýrra laga um fjárreiður ríkisins, láðist að gera ráð fyrir þessum greiðslum. Þá er það liðurinn Sjúkrahús, óskipt. Farið er fram á 1.650 millj. kr. heimild vegna skuldbindingar í samningi milli ríkissjóðs og Reykjavíkurborgar, dags. 17. des. 1998, um að ríkissjóður taki yfir rekstur og eignir Sjúkrahúss Reykjavíkur. Samið var um að ríkissjóður greiddi fyrir þær eignir sem Reykjavíkurborg hefur lagt sjúkrahúsinu til umfram lögboðinn 15% hlut sveitarfélaga í byggingu sjúkrahúsa. Í samræmi við niðurstöðu mats skv. 6. gr. samningsins skal ríkissjóður greiða um 1.650 millj. kr. fyrir eignir umfram 15% í Sjúkrahúsi Reykjavíkur í Fossvogi, Grensásdeild og vistheimilinu Arnarholti og fyrir yfirtöku fasteignanna nr. 15 við Kleifarveg og nr. 37 við Skólavörðustíg í Reykjavík. Í samræmi við ákvæði fjárreiðulaga er nú sótt um að skuldbindingin komi fram í fjárlögum fyrir árið 1999 án greiðsluheimildar. Skal gera makaskipti á eignum við Reykjavíkurborg á móti útgjaldaheimildinni þegar endanleg niðurstaða liggur fyrir. Þá eru það Lífeyrisskuldbindingar, eftirlaun, undir fjármálaráðuneyti. Breytingar verða á framlagi til tveggja lífeyrissjóða. Í byrjun ársins 1998 var lífeyrisiðgjald sem ríkisstofnanir greiða vegna starfsmanna sinna til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga hækkað úr 6% í 11,5%. Í samræmi við ákvæði í 34. gr. laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og 20. gr. laga um Lífeyrissjóð hjúkrunarfræðinga hefur í fjárlögum verið gert ráð fyrir að þessi viðbótarlífeyrisiðgjöld dragist frá greiðslum ríkissjóðs til B-deildar lífeyrissjóðanna vegna uppbóta á lífeyri í kjölfar launahækkana. Nú er fyrirhugað að þessum lagaákvæðum verði breytt á þann veg að B-deildir lífeyrissjóðanna fái uppbæturnar greiddar að fullu á árinu 1999 þannig að þeir verði betur í stakk búnir til þess að mæta skuldbindingum sínum í framtíðinni. Þessi ráðstöfun veldur því að greiðslur ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins verða 1.255 millj. kr. hærri en áformað var í fjárlögum. Þá hefur áætlun um lífeyrisuppbæturnar verið endurskoðuð og er nú gert ráð fyrir að þær greiðslur verði 437 millj. kr. hærri en miðað var við í fjárlögum. Jafnframt hækka því greiðslur til B-deildar lífeyrissjóðsins um 1.692 millj. kr. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að gjaldfærðar lífeyrisskuldbindingar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins mundu hækka um 7,2 milljarða kr. á árinu 1999. Sú áætlun hefur einnig verið endurmetin og er nú talið að lífeyrisskuldbindingarnar verði 1.446 millj. kr. lægri en samkvæmt fjárlögum. Skýrist það einkum af því að aðlögunarsamningum var að mestu lokið árið 1998 og komu þeir fyrr til framkvæmda en miðað var við í fyrri áætlun. Greiðslur ríkissjóðs til Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga verða 35 millj. kr. hærri en áformað var í fjárlögum. Þá hefur áætlun um lífeyrisuppbæturnar verið endurskoðuð og er nú gert ráð fyrir að þær greiðslur verði 83 millj. kr. hærri en miðað var við í fjárlögum. Samtals hækka því greiðslur til B-deildar lífeyrissjóðsins um 118 millj. kr. Í fjárlögum var gert ráð fyrir að gjaldfærðar lífeyrisskuldbindingar Lífeyrissjóðs hjúkrunarfræðinga mundu hækka um 380 millj. kr. á árinu 1999. Sú áætlun hefur einnig verið endurmetin og eru nú talið að lífeyrisskuldbindingarnar verði 236 millj. kr. hærri en samkvæmt fjárlögum. Gerð er tillaga um að 100 millj. kr., sem færðar eru sem sértekjur í fjárlögum vegna afnotagjalda fyrir fasteignamatsskrá, verði felldar niður og færðar í þess stað sem rekstrartekjur stofnunarinnar á tekjuhlið ríkissjóðs. Þessa breyttu framsetningu leiðir af breyttum skilgreiningum á tekjunum samkvæmt nýlegum lögum um fjárreiður ríkisins. Tillagan snýr einungis að fjármögnun á rekstri stofnunarinnar en útgjöld hennar verða óbreytt eftir sem áður. Lagt er til að fjárheimild þessa fjárlagaliðar verði hækkuð um 90 millj. kr. vegna ýmissa heimildarákvæða sem nú stefnir í að verði umfram það sem áætlað var við 1. umr. um frumvarpið. Gerð er tillaga um 1.090 millj. kr. hækkun liðar undir nafninu Fjármagnstekjuskattur þar sem færa þarf til gjalda 10% fjármagnstekjuskatt af söluhagnaði eigna en skatturinn færist samhliða sem ríkistekjur og hefur því ekki áhrif á afkomu ríkissjóðs. Þessi tilhögun skýrist af því að samkvæmt lögum um skatt á fjármagnstekjur er ríkissjóður ekki undanþeginn skattgreiðslum af fjármagnstekjum sínum. Lagt er til að vaxtabætur lækki um 70 millj. kr. þar sem fyrirframgreiðslur vaxtabóta á kaupári íbúðar hafa ekki orðið eins miklar og áætlað var við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1999. Í fjárlögum er áætlað að vaxtabætur hækki um 170 millj. kr. vegna greiðslna á kaupári eignar. Í ljósi greiðslna það sem af er árinu er lagt til að sú áætlun verði lækkuð um 70 millj. kr. Undir Samgönguráðuneyti er lögð til 10 millj. kr. hækkun fjárveitinga til Siglingastofnunar Íslands til viðfangsefnisins Ferjubryggjur til að standa undir kostnaði við viðgerðir á ferjubryggjunum í Flatey á Breiðafirði og Mjóafirði í Suður-Múlasýslu. Ég hef nú lokið að gera grein fyrir þeim brtt. sem fyrir liggja frá meiri hluta fjárln. og því frhnál. sem liggur fyrir. Undir nál. skrifa Jón Kristjánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Árni Johnsen, Ísólfur Gylfi Pálmason, Arnbjörg Sveinsdóttir, Hjálmar Jónsson og Kristján Pálsson. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frhnál. minni hluta fjárln. Enn á ný undirstrikar ríkisstjórnin vanmátt sinn í fjármálastjórn og algeran skort á yfirsýn í ríkisfjármálunum og skiptir ekki máli hvort um er að ræða gjaldahlið eða tekjuhlið. Fálmkennd vinnubrögð við gerð fjáraukalaga og fjárlaga eru ekki til þess fallin að auka bjartsýni á komandi ári. Ríkisstjórnin leggur til enn frekari útgjöld ríkissjóðs milli 2. og 3. umr. fjáraukalaga fyrir árið 1999. Nú er lagt til að útgjöldin aukist um 2,5 milljarða kr. til viðbótar þeim 7,9 milljörðum kr. sem þegar hefur verið gert ráð fyrir. Útgjöld ríkisins á árinu 1999 stefna því í að verða 10,3 milljörðum kr. umfram áætlun fjárlaga. Ef tekið er tillit til þeirrar viðbótar sem þegar er komin fram í meðferð frumvarps til fjárlaga fyrir árið 2000 nemur aukning ríkisútgjalda 15 milljörðum kr. Þar með er búið að ráðstafa þeim tekjuauka af reglulegri starfsemi ríkisins sem gert er ráð fyrir að verði á árinu 1999. Minni hluti fjárlaganefndar hefur lagt fram útreikninga sem sýna að á milli áranna 1994 og 1998 hafa útgjöldin aukist um 55 milljarða kr. á verðlagi ársins 1998. Þrátt fyrir þessa miklu aukningu er enn dulinn vandi í ríkiskerfinu sem hefur ekki enn verið tekið á. Minni hlutinn óttast að ekki hafi allur vandi heilbrigðistofnana verið leystur og enn er mikill vandi í menntamálunum. Herra forseti. Það hefur verið vakin á því athygli nokkrum sinnum í umræðum um fjárlög og fjáraukalög að það virðist á tölum sem við í minni hlutanum höfum undir höndum að nokkur vandi sé enn til staðar bæði á háskólastigi og á framhaldsskólastigi. Því miður hefur ekki unnist tími til þess í störfum fjárln. að kanna þetta nánar og þess vegna ítrekum við það hér enn í nál. okkar að við óttumst að þarna sé enn vandi til staðar. Þetta aukna fé hefur ekki verið notað til að styrkja stöðu þeirra verst settu í þjóðfélaginu, þ.e. þeirra sem síðast fá bita af góðærinu en fá fyrstir að kenna á samdrættinum. Þá er ekki nema að litlu leyti tekist á við sívaxandi fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Herra forseti. Áður hefur komið fram í umræðum um fjárhagsvanda sveitarfélaganna að sameiginleg nefnd ríkis og Sambands ísl. sveitarfélaga komst að því að það væru um 2 milljarðar á ársgrundvelli sem skeikaði vegna breyttra skattalaga og fleiri atriða sem samþykkt hafa verið á hv. Alþingi. Hér er einungis lagt til að 700 milljónir fari til sveitarfélaganna. Skuldasöfnun heimilanna hefur verið vaxandi áhyggjuefni. Áætlað er að skuldir heimila í hlutfalli við ráðstöfunartekjur verði 144% á þessu ári en þetta hlutfall var 130% í upphafi uppsveifluskeiðsins í árslok 1995. Þetta þýðir að dragist ráðstöfunartekjur heimilanna verulega saman eykst greiðslubyrði lána hlutfallslega og þar með dregur úr neyslu og fjárfestingu hraðar en æskilegt er. Þessi þróun hefur síðan keðjuverkandi áhrif á tekjur ríkissjóðs og fyrirtækja í landinu. Herra forseti. Enn á ný er kveikt á viðvörunarljósum í þjóðfélaginu. Nýleg mæling Hagstofunnar á verðbólgu sýnir að vísitala neysluverðs hækkaði um 0,4% í nóvember og mælist nú 5,6% miðað við síðustu 12 mánuði. Þetta er meira en þreföld sú verðbólga sem er í helstu samkeppnislöndum okkar. Á sama tíma hefur Seðlabankinn upplýst að andstætt spám forustumanna ríkisstjórnarinnar er viðskiptahallinn enn að aukast. Á þriðja ársfjórðungi reyndist hann meiri en á sama tíma í fyrra. Nú bendir allt til þess að viðskiptahallinn verði ívið meiri en á síðasta ári. Þetta styður líka mikil aukning ríkissjóðstekna, sérstaklega tekna af innflutningi en nú stefnir í að vörugjöld af innfluttum ökutækjum aukist um 35% frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlögum ársins 1999. Þessi uggvænlega þróun er því líkleg til að grafa undan gengi krónunnar og ýta undir verðbólgu. Nú er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs aukist um 23 milljarða kr. frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlögum. Þrátt fyrir að í þessari fjárhæð sé gert ráð fyrir söluhagnaði eigna upp á 7,3 milljarða kr. er tekjuaukinn verulegur. Enn á ný hljóta menn að líta til forsendna tekjuspár. Á undanförnum árum hefur tekjuspá nánast aldrei verið nálægt raunveruleikanum og skiptir þá ekki máli hvort um van- eða ofáætlun sé að ræða. Enda gerir ríkisstjórnin ekki tilraun til að útskýra þennan tekjuauka, hvaða aðstæður í þjóðfélaginu hafa skapað hann og hvaða áhrif hann hefur á aðrar efnahagsstærðir til lengri og skemmri tíma. Þá hefur fjármálaráðherra lagt til að lántökur verði auknar um 18,3 milljarða kr. og að ekki verði greidd niður lán nema fyrir 14,2 milljarða kr. í stað 23,8 eins og áformað var. Þetta gerist þrátt fyrir verulegan tekjuafgang ríkissjóðs. Hér kemur til sú staðreynd að viðskiptahallinn hefur gert það að verkum að erfitt er að greiða niður erlend lán vegna viðkvæmrar gjaldeyrisstöðu. Innan lands er sú sérkennilega staða komin upp að ríkisstjórnin veigrar sér við að greiða niður lán af ótta við áhrif þess á þensluna. Herra forseti. Þá ítrekar minni hluti fjárlaganefndar þá skoðun sína að meðferð fjáraukalaganna nú er ekki í samræmi við fjárreiðulögin og telur nauðsynlegt að við framlagningu næstu fjáraukalaga verði ákvæði þeirra laga virt. Herra forseti. Í áliti minni hluta fjárln. við 2. umr. um fjáraukalög var vakin sérstök athygli á þessu ósamræmi milli laga um fjárreiður ríkisins og meðferð fjáraukalaga. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í nál. en þar segir: ,,Í fimmta kafla laganna`` --- þ.e. laganna um fjárreiður ríkisins --- ,,er fjallað almennt um frumvarp til fjáraukalaga. Þar segir orðrétt í 44. gr.: ,,Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.```` Síðan segir áfram í nál. minni hluta fjárln.: ,,Öðrum óskum um breyttar fjárheimildir skal jafnan vísa til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Ljóst er að í því frumvarpi sem nú liggur fyrir er sótt um viðbótarfjárheimildir vegna atvika sem ekki verða felld undir ákvæði greinarinnar og vegur þar þyngst uppsafnaður rekstrarhalli ríkisaðila, einkum í heilbrigðiskerfinu. Lætur nærri að um 40% af viðbótarfjárveitingum sé vegna þessa. Með sterkum rökum má halda fram að 75--80% af útgjaldatillögum í tengslum við fjáraukalögin sé þess eðlis að þær standist ekki kröfur fjárreiðulaganna og séu beinlínis í andstöðu við fyrrnefnda grein þeirra. Þetta er dæmi um furðulegt kæruleysi ríkisstjórnarinnar og speglar það agaleysi sem er aðalsmerki vinnubragða hennar í ríkisfjármálum.`` Herra forseti. Mörg slys hafa orðið vegna þess að menn hafa ekki tekið mið af viðvörunarmerkjum sem við blasa og oftar en ekki hafa afleiðingarnar verið slíkar að ekki verður úr bætt. Haldi ríkisstjórnin á sömu braut án þess að viðhafa nægjanlega gætni og festu í fjármálastjórninni sem og pólitíska stefnu og sýn er hætt við því að afleiðingarnar verði svo skelfilegar að það gæti tekið þjóðina mörg ár að vinna sig út úr þeim. Herra forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir frhnál. minni hluta fjárln. en undir álitið rita Einar Már Sigurðarson, Dóra Líndal Hjartardóttir, Guðmundur Árni Stefánsson og Jón Bjarnason.

Herra forseti. Þegar fjáraukalög koma til 3. umr. er rétt að rifja upp í upphafi það sem kom fram bæði við 1. og 2. umr. fjáraukalaga. Rétt er að rifja upp að fjáraukalög eru aðeins samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins til þess að taka á ófyrirsjáanlegum útgjöldum sem var brýnn vandi að leysa og gátu ekki beðið afgreiðslu Alþingis. Þau fjáraukalög sem við stöndum nú frammi fyrir eru alls ekkert af þessum toga. Hérna er um gífurlegar breytingar bæði á tekna- og gjaldahlið að ræða svo að ef maður ber þær saman við fjárlögin sem voru samþykkt í fyrra og giltu nú fyrir þetta ár þá er ekki hægt að líta svo á að þar um sama hlut að ræða. Þetta hlýtur því að leiða hugann mjög alvarlega að vinnubrögðum og stöðu Alþingis gagnvart fjárlagagerðinni. Þetta hlýtur að leiða hugann mjög alvarlega að því hvernig fjármálastjórn er eiginlega fyrir komið. Eins og fjáraukalögin koma ítrekað fyrir er alveg eins gott að vera bara með stimpil og stimpla aðgerðir framkvæmdarvaldsins og ekki bara að stimpla fjáraukalögin heldur líka að sleppa þessari vinnu við fjárlög því að svo lítið eiga þau skylt við þann raunveruleika sem síðan verður. Við upplifum það, herra forseti, í fjárln. að um nauðsynleg gögn sem er eðlilegt að komi inn til fjárln. til vinnslu, er sagt að verið sé að vinna úr þeim í ráðuneytunum, það sé verið að vinna úr þeim í fjmrn. og þar sé verið að gera nauðsynlegar áætlanir til að senda til fjárln. Það kom fram á fundum í dag eða var látið í það skína bæði frá forstjóra Þjóðhagsstofnunar og eins frá fulltrúum fjmrn. að í rauninni væri ekki ætlunin að fjárln. fengi þessar tölur til úrvinnslu fyrr eftir á. Til hvers er þá að vera að vinna? Það verður, herra forseti, að gera miklu ákveðnari skil á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins. Ég hef þá tilfinningu að framkvæmdarvaldið líti svo á að löggjafarsamkoman sé bara afgreiðslusamkoma og það sé alveg ástæðulaust að sýna henni þá virðingu að gefa henni það svigrúm til að vinna verk sín, vinna fjárlög sín sem þarf. Það sem við stöndum uppi með eru fjárlög sem eru svo götótt, eru svo lélegur pappír að þau standast ekki einu sinni til næsta mánaðar. Við höfum meira að segja upplifað, herra forseti, að á milli mánaða í haust eru stórbreytingar á áætlun um tekjur og gjöld. Gjaldahliðin er að vísu rædd talsvert ítarlega í fjárln., sérstaklega hvað fjárlagagerðina varðar í smáatriðum en tekjuhliðin kemur nánast þar ekki til umræðu. Það er látið að því liggja að þetta komi okkur bara ekkert við. Það er látið að því liggja að það sé svo mikill trúnaður í kringum þessar tölur sem séu á bak við tekjuáætlun að ekki sé hægt að láta þær koma til fjárln. nema einum eða tveimur klukkutímum áður en --- eða eftir að verðbréfasölum einhverjum er lokað eða þeim sýnist að opna. Þetta er það sem á að bjóða fjárln. og Alþingi upp á. Ég leyfi mér, herra forseti, að mótmæla þessum vinnubrögðum og ég mótmæli þeirri sýn sem framkvæmdarvaldið hefur gagnvart löggjafarvaldinu. Ég hef lagt til að þessari fjáraukalagavinnu verði gjörbreytt. Fjárlög séu unnin eðlilega í fullum trúnaði, að fjárln. sé styrkt til þess að hún geti á eigin forsendum unnið fjárlög sín. Hún eigi ekki að þurfa að betla út úr framkvæmdarvaldinu tölur, upplýsingar og bíða eftir skoðun þeirra áður en fjárln. getur sjálf haft myndugleika og upplýsingar til að taka afstöðu. Alþingi og fjárln. sem vinnur í umboði Alþingis skila tillögum sínum til Alþingis og þaðan er þessu stjórnað. Ég tel, herra forseti, að fjáraukalög eigi að vera til þess að taka á skyndilegum vanda, skyndilegum uppákomum. Hins vegar geta forsendur breyst og þá á að taka á því með fjáraukalögum á öðrum tíma ársins. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að forsendur breytist, kjarasamningar, óvænt útgjöld, óvæntar tekjur eins og hefur nú komið upp. Það er miklu eðlilegra að fjáraukalög séu lögð fram á vorin. Þá liggur fyrir staða vetrarins, hvað hefur gerst frá áramótum til vors á meðan þing starfar. Þingið tekur kannski ákvarðanir á vetrinum um útgjöld, um ný verkefni sem geta verið þess eðlis að það sé fyllsta ástæða til þess að bregðast við. Fjárln. á því að starfa sem nefnd allt árið en ekki að starfa bara á nokkrum vikum að haustinu og taka þá að meginhluta við skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Ég vil vekja athygli á öðru, herra forseti, sem er að gerast bæði í fjáraukalagavinnunni og líka í fjárlagavinnunni. Það er sú tilhneiging að afgreiða æ stærri hluta sem einhvers konar púkk, einhvers konar safn af fjármagni inn á liði hjá framkvæmdarvaldinu, að Alþingi, fjárlagavaldið kinoki sér við að taka afstöðu, að deila fénu út til verkefna eins og því er falið. Þeir pottar sem eru sendir óskipt inn í ráðuneytin til skiptingar stækka æ meir. Fari fram sem horfir nú þá mun ekki líða á löngu þangað til Alþingi stendur frammi fyrir því að samþykkja eða synja eða ræða eina upphæð til menntmrn., eina upphæð til heilbrrn., eina upphæð til félmrn., eina upphæð til landbrn. o.s.frv. og síðan verði ráðuneytunum falið að skipta. Það skiptir milljörðum kr. sem menntmrn. fær í óskipta liði. Að hluta er enn haft samráð við fjárln. um skiptingu þeirra en þeir fara inn sem óskiptir liðir. Herra forseti. Þarna er jafnt og þétt verið að draga úr valdi og ábyrgð Alþingis og færa það yfir til framkvæmdarvaldsins. Þessi skil eru því að verða gleggri á þann veg að verið er að draga úr valdi Alþingis. Ekki verður breyting á þessu nema Alþingi geri þarna alvarlegar kröfur, alvarlegar breytingar, styrki sig, styrki eigin innviði, styrki fjárln., styrki þær nefndir sem vinna með að fjárlögum og reyni einu sinni að koma ábyrgum fjárlögum á koppinn. Því miður, herra forseti, þá hefur vinnan í haust ekki með öllu gefið vonir um að svo verði. Ég vil þó ítreka að bæði formaður og nefndarmenn hafa lagt sig í sjálfu sér alla fram og ekki staðið á þeim að vinna sem best úr þeim upplýsingum sem inn til fjárln. koma og þeir síðan ná eða kalla fram. En vald þeirra og áhrif og möguleiki þeirra og kraftur til þess að vinna á eigin vegum hann virðist svo alvarlega skertur að það virðist vera hægt að bjóða nefndinni nánast hvað sem er í þeim efnum. Víkjum að efnisatriðum þess fjáraukalagafrv. sem er til 3. umr. Fram hefur komið að tekjuáætlun frá því að fjárlög voru samþykkt hefur vaxið um tugi milljarða kr. Það er svo sem ánægjulegt að tekjur vaxi. En hvers konar fjármálastjórn og áætlanagerð er þetta? Það gæti ekkert fyrirtæki, engin stofnun á vegum ríkisins verið rekin eins og ríkissjóður er að gera með vinnubrögðum sínum. Gjöldin sem við stöndum líka frammi fyrir, hin bestu mál flest hver, hækka líka um milljarða kr. Megnið af því var fyrirséð og ef unnið hefði verið með ábyrgum hætti hefðu þessi gjöld átt að vera tekin inn í yfirstandandi fjárlög. Ég skil ekki hvers vegna verið er að fela þessi gjöld. Var einhver ávinningur að fela þessi gjöld við gerð fjárlaganna fyrir yfirstandandi ár? Hvaða ávinningur var í því? Þá voru kosningar og átti kannski að sýna einhverja betri útkomu en var raunveruleg? En ég trúi því samt ekki að það hafi verið meginskýringin. Nei, herra forseti, meginskýringin er í því að ekki er borin nægileg virðing fyrir þessari vinnu, bara einfaldlega ekki, og þá verður árangurinn eins og við upplifum nú við fjáraukalög. Viðskiptahallinn, herra forseti, hefur vaxið alveg geigvænlega og meira að segja síðan í haust þegar áætlun var lögð fram við framlagningu fjárlaga og fjáraukalaga hefur hann vaxið um milljarða, milljarða kr. Hvað erum við að halda úti mörgum sterkum efnahagsstofnunum og þjóðhagsstofnunum? Hvað eru þessar stofnanir allar að vinna þegar sú vinna sem þær geta lagt fram til Alþingis hér er með þeim hætti sem raun ber vitni? Hvað er verið að gera þarna þegar tölurnar breytast frá mánuði til mánaðar? Herra forseti. Meira að segja einstakur ríkisspítali eða nokkurt einasta fyrirtæki gæti ekki rekið sig með þeim hætti sem ríkissjóður er að gera, það er af og frá. Í fjáraukalögum er tekið á uppsöfnuðum vanda sjúkrahúsanna og heilsugæslunnar, vanda sem var fyrirséður að stórum hluta, vanda sem á sér rætur í kjarasamningum, m.a. kjarasamningum sem voru settir í gang af hálfu stjórnvalda, átti að vera eitthvert patent til að leysa rekstur stofnana, gera þær samkeppnishæfar og sjálfsagt að laða fram aukna hagkvæmni og sparnað. En hver hefur raunin orðið? Hún er satt að segja alveg hörmuleg og meira að segja það að hv. ábyrgðarmenn sem bera ábyrgð í meiri hluta fjárln. og reyndar mun hæstv. forsrh. hafa sagt að þetta hafi verið alvarleg mistök sem þarna var lagt upp með. Það var varað við þessu en það er slík oftrú á embættismenn sem eru að leggja til hitt og þetta og Aþingi virðist hafa svo takmarkaðan myndugleika til að mynda sér sjálft skoðun á því sem lagt er fyrir það. Það er vel að tekið er á vanda heilbrigðisstofnananna. En, herra forseti, sú mikla byggðaröskun sem hefur átt sér stað á þessu ári og undanförnum árum er einn aðalvandi efnahags þjóðarinnar. Flutningur á fólki þúsundum saman hingað til höfuðborgarsvæðisins, fólki sem yfirgefur eignir sínar, fær lítið fyrir eignir sínar, fólk sem setur sveitarfélögin sem það bjó í í uppnám í atvinnu- og samfélagslegri þjónustu. Það flytur hingað, það þarf að kaupa sér hús, þarf að fjárfesta og það skapar þenslu. Það skapar aukna eftirspurn langt umfram það sem væri æskilegt. Ef jafnvægi væri í búsetu landsins hefði verið hægt að forðast stóran hluta af þessari þenslu. Herra forseti. Það er afar lítið lagt til. Ekki er komið til móts við þennan vanda nema að litlu í fjáraukalagafrv. Segja má að því sé ekki ætlað að gera það en þetta er skuld við landsbyggðina. Þetta er skuld við dreifbýlið á síðustu árum, þetta er skuld við dreifbýlið, líka frá þessu ári. Einmitt þessi skuld er hluti af þeim halla sem við stöndum nú frammi fyrir í viðskiptum og þeirri þenslu sem við tökumst nú á við. Það er vel, herra forseti, að skuli hafa verið látið undan með að auka fjármagn til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það hafði verið boðað fyrr í haust að ekki væri ætlunin að koma til móts við þá erfiðu greiðslustöðu sem sveitarfélögin eru í. Boðað hafði verið að sérstök nefnd væri að störfum sem væri að endurskoða tekjuáætlun sveitarfélaga og tekjustofna sveitarfélaga og tekjuskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga og hún mundi skila áliti á næsta ári og beðið yrði með aðgerðir þangað til, a.m.k. var látið að því liggja. Það er því vel, herra forseti, að þarna er lagt nokkurt fé til. Það er mikil blóðtaka fyrir sveitarfélög þegar fólk flytur lögheimili sitt og búsetu. Það flytur og skráir sig fyrir 1. desember, það hefur kannski átt heima í fyrri heimkynnum sínum megnið af árinu, notið þar þjónustu, skólagöngu, heilbrigðisþjónustu en þegar það flytur 1. desember tekur það með sér alla tekjustofna ársins, öll útsvör sín. Þau fara því til hins nýja sveitarfélags sem það flytur í. Það sveitarfélag sem þetta fólk hafði búið í og notið þjónustunnar megin hluta ársins missir því af tekjunum en er kannski búið að láta þjónustuna í té. Þetta getur verið í lagi þegar um tiltölulegt jafnvægi er að ræða en þegar svona miklir þjóðflutningar eiga sér stað að nærri þrjú þúsund manns flytja af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins og flytja með sér þessa tekjustofna er um alvarlegt mál að ræða. Þess vegna, herra forseti, er vissulega fagnaðarefni að það skuli þó í litlu vera tekið á þessu máli og því sé lofað að þarna verði varið 350 millj. kr. sem gæti einmitt snúið að þessum fólksfækkunarframlögum. Reyndar hafði verið gert ráð fyrir því að skipting á þessu fé og þjónustufé til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga lægi fyrir en svo er nú ekki en verður að fagna því að þetta skuli vera gert þó svo að við hefðum viljað sjá miklu stærra átak því að svo mörg sveitarfélög út um dreifbýlið eiga í alvarlegri greiðslustöðu. Ég minni á stöðu sveitarfélaga gagnvart félagslegum eignaríbúðum sem þau verða að leysa inn til sín á fullu verði en síðan er ekki hægt að selja þær nema fyrir hluta af því verði og þá safnast upp verulegar skuldir hjá sveitarfélögunum ef þau geta þá selt þær. Það eru til þau sveitarfélög, og þau ekki fá, sem hafa ekki getað lagt út í þær framkvæmdir, út í þau verkefni, sem þau höfðu gert ráð fyrir að leggja út í vegna þess að þau eru í komin í svo erfiða greiðslustöðu. Jafnvel verkefni sem eru að hluta til styrkt og fá framlög úr ríkissjóði en þau geta ekki nýtt sér það vegna þess þau hafa ekki bolmagn til að leggja fram framlag sitt. Ég nefni ýmis hafnamál, hafnarmannvirki vítt og breitt um landið. Herra forseti. Tekið er í fjáraukalögunum í heild á vanda og erfiðri stöðu ákveðinna málaflokka. En aðrir skildir eftir, aðrir sem líka eiga skilið að fá fulla virðingu og fullan skilning Alþingis. Þar nefni ég ekki hvað síst byggðamálin, ég nefni búsetumálin, ég nefni mál aldraðra, öryrkja og þeirra sem eru að taka laun samkvæmt lægstu launatöxtum. Kannski hefði verið ráð, herra forseti, að fara ítarlega í gegnum bæði tekju- og gjaldalið við gerð yfirstandandi fjárlaga. Það er athugandi hvort ekki mætti færa til skattbyrðina á fólki, hvort ekki mætti hækka persónuafslátt hjá þeim sem væru með lægst laun eða kæmi þeim best til góða, þannig að ráðstöfunartekjur þeirra sé hægt að hækka hlutfallslega og lagt hærri skatta á þá hina sem eru að hrifsa til sín góðærið, bæði einstaklingar og fyrirtæki. Nei, það þótti sérstök ástæða til, herra forseti, að hafa fjármálastjórnunina og skipunina og skattheimtuna með þeim hætti að æ skyldi tekið hlutfallslega meira af þeim sem minna máttu sín og minna af þeim sem meira mega sín. Þetta er fjármálastjórnin. Hvað leiðir svo þetta af sér, herra forseti? Þetta leiðir ekki aðeins það af sér að þeir sem hafa hærri tekjur eyða meir, þeir kaupa meir, og skapa aukna þenslu, heldur skapar þetta líka mismun á milli þjóðfélagshópa eftir tekjum. Það fólk sem lægri tekjurnar hefur vill líka fá að njóta góðærisins með einhverjum hætti, það vill líka fá að njóta þess sem í boði er. Hvað gerir þetta fólk? Það tekur lán, það tekur lán til þess að geta líka haldið hliðstæðum lífsstíl og það fólk sem með hærri tekjurnar er. Þá vill svo til að stjórnvöld hafa búið svo vel í haginn að þetta er líka áhugamál bankastofnananna. Bankastofnanirnar hafa verið einkavæddar. Bankastofnanirnar hafa sett fram miklu sterkari arðsemiskröfu en áður var. Bankastofnanirnar hafa lent í innbyrðis samkeppni um að fá að lána fólki. Bankastofnanir eru ekki endilega að spekúlera í því hvers konar greiðslugeta er á bak við, nei, bankastofnanirnar, það er svo hörð arðsemiskrafa á þeim og til þess að bankastofnanirnar geti uppfyllt þá arðsemiskröfu sem til þeirra eru gerðar verða þær að lána fé. Það er svo hörð samkeppnin að þær verða meira að segja að sækja fé erlendis frá inn í landið til þess að geta lánað. Hvað gerir þetta, herra forseti? Þetta eykur viðskiptahallann, eykur viðskiptaójöfnuðinn og þetta eykur skuldir heimilanna og þetta eykur þensluna og þetta á ekkert skylt við það að styrkja atvinnulífið. Þetta er fjármálastjórnin, óreiðufjármálastjórn sem lætur undan þrýstingi um arðsemiskröfu hvar sem er í þjóðfélaginu, hvernig sem hún kemur niður. Herra forseti. Við stöndum frammi fyrir því að vísitala neysluverðs hefur enn hækkað á milli mánaða og mælist 5,6% miðað við síðustu 12 mánuði, þrefalt meiri en í helstu samkeppnislöndum okkar. Þetta þýðir, herra forseti, að ríkisstjórninni hefur gjörsamlega mistekist að draga úr þenslunni eins og ég hef bent á. Henni hefur gjörsamlega mistekist að hægja á verðbólguhjólinu sem hún er þó stöðugt að tönnlast á. Þvert á móti, herra forseti, heldur þetta áfram dag frá degi og í því sem við stöndum frammi fyrir á næsta ári er ekki gert ráð fyrir því að viðskiptahallinn minnki. Þegar leitað er skýringa á viðvarandi þenslu í efnahagslífinu verður mönnum fyrst fyrir að líta á ytri aðstæður eins og bensínverð, eins og húsnæðisverð. Þessir tveir liðir, þó þeir séu mikilvægir, skýra þó aðeins tæpan helming hækkunar neysluverðs frá áramótum. Húsnæðisverðið, herra forseti, hefur sett landið á annan endann. Fasteignaverð á höfuðborgarsvæðinu hefur rokið upp úr öllu valdi. Hvaða áhrif hefur þetta? Þetta stórhækkar skuldir heimilanna, þetta hækkar skatta á íbúðum vítt og breitt um landið, skatta, eignarskatta, fasteignaskatta á eignum sem eru fjarri því að standa undir því verði sem verið er að nota sem skattstofn. Þannig að misréttið, herra forseti, eykst með hverjum degi sem þessi fjármálaóstjórn varir. Hvað er það þá sem veldur þenslunni? Já, herra forseti, það er fyrst og fremst mikill vöxtur einkaneyslunnar. Það er þessi sami vöxtur einkaneyslu sem hefur drifið áfram hagvöxtinn á þessu ári. Sú mikla bjartsýni sem hér var ríkjandi, allt fram á fyrri hluta þessa árs, ekki síst fyrir linnulaust góðæristal stjórnvalda, hefur stóraukið eyðslu, stóraukið fjárfestingu og neyslu einstaklinga og fyrirtækja. Á sama tíma jókst framboð og lánsfé í miklum mæli og það má m.a. rekja til þess að ríkisstjórnin ákvað að bjóða út nýtt hlutafé í ríkisviðskiptabönkunum. Fjárfestingarbanki atvinnulífsins var stofnaður með sterka eiginfjárstöðu. Afleiðingin var, herra forseti, eins og ég hef sagt, var afar hörð samkeppni fjármálastofnana um lánaviðskipti gagnvart heimilum, gagnvart einstaklingum, og þar tókst að skapa gríðarlega eftirspurn eftir lánsfjármagni. Í seinni tíð hefur mjög dregið úr þeim drifkrafti sem aðstæður sköpuðu í hina efnahagslegu uppsveiflu á sínum tíma. Verð á sjávarafurðum virðist vera að lækka á nýjan leik eftir þær verðhækkanir sem urðu á árunum 1997--1998. Við heyrum líka viðvörunarorð, herra forseti, að það er stóraukin skuldasöfnun hjá fyrirtækjum sjávarútvegsins. Herra forseti. Þar er líka veruleg vá, það fjármagn, það góðæri sem við nú teljum okkur vera að njóta hefur ekki farið til þess að styrkja þessa höfuðatvinnuvegi okkar. Nei, eyðslan er fjármögnuð með lánum á lán ofan enda vandalaust að slá lán vegna þess að bankarnir slást um viðskiptin. Við sjáum afleiðingarnar í skuldasöfnun heimilanna sem hefur enn aukist á milli ára og nú nema skuldirnar hvorki meira né minna en 144% af ráðstöfunartekjum heimilanna. Varðandi atvinnuvegina, ekki aðeins sjávarútveg heldur einnig landbúnað, iðnað, í hvaða atvinnuvegi sem er, er í flestum tilfellum um skuldaaukningu að ræða. Aukningin hefur vegið upp niðurgreiðslu á skuldum ríkissjóðs og rúmlega það því erlend skuldastaða þjóðarbúsins í heild hefur enn versnað sem hlutfall af landsframleiðslu og allt útlit er fyrir að sú þróun haldi áfram á næsta ári. En hvaðan kemur þetta fé? Jú, herra forseti, þetta er erlent lánsfjármagn sem tekið er til eyðslu. Viðskiptahallinn eykst hröðum skrefum. Viðskiptahallinn nam 28 milljörðum kr. í fyrra og þótti þá flestum nóg um. Nú stefnir þessi halli í að verða 38 milljarðar kr. Hver var stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli? Hver var hún? Var hún að auka viðskiptahallann um 10 milljarða? Var hún það? Gerði fjárlagavinnan ráð fyrir því? Það hefur þá verið vönduð fjárlagavinna sem þarna var á ferð. Þetta er mikið áhyggjuefni þrátt fyrir að ríkissjóður standi ekki að baki öllum þessum viðskiptahalla vegna þess að hann á rætur sínar í einkaneyslunni. Það er heldur ekki hægt að segja að fjárfesting einkafyrirtækja sé ævinlega arðbær og allra síst þegar áætlanir eru byggðar á bjartsýni sem reynist ekki innstæða fyrir þegar á hólminn er komið. Hvað eru margar fjárfestingar í verslunarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu? Hver hefur reiknað út arðsemi þessa verslunarhúsnæðis? Hvert er það? Það er ábyrgðarhluti, herra forseti, að ráðast í svo stórar og stórkostlegar fjárfestingar án þess að leiða hugann að því hver arðsemi þeirra er. Það þótti nærri því sjálfsagt mál þegar Kringlan, fyrsta kringlan okkar, var byggð eða þegar Borgarkringlan fór á hausinn. Það þóttu nánast eðlilegir viðskiptahættir með því milljarða tapi sem þar var á ferðinni. Afleiðingar af offjárfestingu fyrirtækja geta orðið enn þá alvarlegri en ef um er að ræða þenslu af völdum opinberra útgjalda. Ríkið getur aukið tekjur sínar með skattheimtu og stýrt því en fyrirtæki verða oft og tíðum að grípa til sársaukafyllri ráðstafana til að hagræða í rekstri sínum þegar í óefni er komið eins og við vorum að heyra frá Ólafsfirði. Herra forseti. Það hefði verið nær og ein leið að taka á fiskveiðistjórnarkerfinu til þess að skapa jöfnuð í þjóðfélaginu. Það hefði verið nær ef það hefði verið gert þannig að réttlæti hefði orðið út um byggðir landsins. Ég fullyrði að þá stæðum við ekki frammi fyrir þessum mikla og vaxandi viðskiptahalla sem við nú stöndum frammi fyrir og greiðsluerfiðleikastöðu þjóðarinnar. Takist ekki að leiða þetta til betri vegar er augljóst að útlán munu tapast úr fjármálakerfinu og fjölskyldur munu verða gjaldþrota ef ekki tekst að stórauka áfram tekjurnar því einhvern tímann þarf að borga eyðsluna. Efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar hefur leitt okkur inn í sannkallaðan vítahring. Útþenslan hefur ýtt undir hækkun fasteignaverðs sem aftur magnar eftirspurn og þenslu. Þetta kemur til af því að hærra fasteignaverð hvetur til nýbygginga vegna þess að húsnæði verður betri fjárfesting eftir því sem verðmæti þess eykst og eftirspurnin er meiri. Jafnframt eykur þessi hækkun á fasteignaverði lántökur vegna þess að eftir því sem hús er verðmætara er hægt að taka hærra veð í því. Herra forseti. Hvað gerðist hjá Íbúðalánasjóði? Íbúðalánasjóður þurfti að fá heimild til að taka 8 milljarða kr. lán til að geta staðið undir auknum útlánum til húsnæðiskerfisins miðað við það sem áætlanir voru um. Var það til að slá á þenslu? Nei, herra forseti, þetta var afleiðing fjármálalegrar óstjórnar sem leiðir af sér byggðaröskun, þenslu og viðskiptahalla. Herra forseti. Niðurstaðan er því sú að fjármálastjórn ríkisstjórnarinnar, eins og hún birtist nú í fjáraukalögum sem lögð eru hér fram, hefur farið gjörsamlega úrskeiðis og því fer fjarri að tekist hafi að slá á þensluna og engar horfur eru á að svo verði. Almenningur í landinu mun borga brúsann af þessu margfræga góðæri hæstv. forsrh. og ríkisstjórnar, almenningur sem minnst ber úr býtum. Bankarnir munu gæta þess að ná sínu til baka í samræmi við hinar háu arðsemiskröfur sem eru nú gerðar og þá verður gengið að mörgum skuldaranum með tilheyrandi gjaldþrotum og upplausn heimila í landinu, hangi þessi fjármálaóstjórn áfram sem við höfum staðið frammi fyrir á þessu ári. Ofan á allt þetta bætist svo að fjöldi fólks hefur ekki orðið var við þetta svokallaða góðæri og telur sig enn eiga inni til þess að fá til jafns við þá sem hér hafa sopið flotið. Hvað munu launþegar hjá ASÍ segja þegar að þeir standa nú frammi fyrir talinu um það að nú sé góðærinu að ljúka og þeir hafa ekki enn fengið launahækkanir sínar, taxtahækkanir sínar, sinn hluta af því góðæri sem aðrir hafa haft um tíma? Nei, herra forseti, þetta fjáraukalagafrv. er dæmi um dæmalausa óstjórn, dæmalausa fjármálastjórn, vinnubrögð sem eru ómarkviss, vinnubrögð sem ekki eru sæmandi eða trúverðug af hálfu Alþingis. Alþingi ber að taka í taumana. Því ber að styrkja sig gagnvart framkvæmdarvaldinu, því ber að vera þess megnugt að geta unnið ábyrg fjárlög.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir þessa hnitmiðuðu efnahagsræðu. Ég er ekki alveg viss um að ég náði öllu. Ég reyndi að ná sem flestu. Ég skildi það þannig að einkaneyslan hefði drifið þetta allt áfram. Ég skildi það þannig að hún væri orðin allt of mikil. Þetta hefur verið drifið áfram með launum, með lánum, erlendu lánsfé og viðskiptahallinn þess vegna kominn úr böndum. Hvernig er það með þessa einkaneyslu, er hún þá of mikil, vegna hvers? Eru þá launin of há? Er fólkið að fá of mikið? Þarf þá kannski að lækka launin? Eru skattarnir kannski ekki nógu miklir? Eigum við þá ekki að auka skattana? Hvernig ætlar hv. þm. að koma í veg fyrir þetta? Eigum við ekki að auka sparnaðinn? Það væri mjög gaman að vita það í grófum dráttum hvernig við eigum að standa að þessu því ég skildi hann þannig að mikil þörf væri á því. Hann sagði að Alþingi þyrfti að taka í taumana. Já, það væri ábyggilega mjög gott að Alþingi tæki sem oftast í taumana. En ég náði því ekki í ræðunni á hvern veg hv. þm. kysi helst að Alþingi tæki í taumana og hvað hann teldi þá helst að til varnar mætti verða. Þætti mér fróðlegt, bæði fyrir mig og aðra, að fá smávegis upplýsingar um það hvað væri þá helst á döfinni.

Herra forseti. Hv. þm. hefur greinilega misst af fyrri hluta ræðunnar. En það er allt í lagi. Ég skal endurtaka það, herra forseti. Í fyrsta lagi er bara ein þjóð í þessu landi, hvort sem hún er einkaaðili eða opinber aðili. Það er bara eitt fjármagnspúkk í landinu, herra forseti, hvort sem það er á ráðstöfun einkaaðila eða ríkisaðila. Hvor aðilinn um sig getur ekki gengið sinn veg óháð hinum. En hvar hefur þessi einkaneysla komið fram? Jú, hún hefur komið fram í stóraukinni skuldasöfnun, ekki síst heimilanna og fyrirtækjanna og á því ætti hv. varaformaður fjárln. fyrir löngu að vera búinn að átta sig, herra forseti, á sínum löngu fundum í fjárln. Ég hef reyndar lagt til að það þyrfti að senda fjárlaganefndarmenn --- ég skal fara þar með líka --- á námskeið í uppeldis- og kennslufræðum og til að læra um það hvernig maður mismunar ekki fólki eða minnstu meðbræðrum sínum.

Gott.

En varðandi fjáraukalögin, herra forseti, þá hef ég lagt til að Alþingi og fjárln. eigi að taka þessi mál í miklu ríkari mæli í sínar hendur, að það eigi að gera fjáraukalög einu sinni til tvisvar á ári, það eigi að gefa út fjáraukalög að vori á grundvelli samþykktar þings yfir veturinn eða annars þess sem þá hefur upp komið og þá hugsanlega í september. En það er alveg fráleit efnahagsstjórn að semja fjáraukalög samtímis fjárlögum.

Herra forseti. Ég deili mjög áhyggjum af stöðu efnahagsmála með hv. þm. Ég gæti alveg tekið undir það að við skulum gera fjáraukalög tvisvar á ári eða jafnvel þrisvar eða fjórum sinnum. Ég fæ ekki séð hvað batnar við það. Ég er líka sammála hv. þm. um að þetta er einn vefur. Þetta er allt saman einn vefur. En erum við þá nokkru nær? Erum við nokkru nær með þessum tillögum? Þessi þjóð er að eyða of miklu. Er það ekki niðurstaðan sem við höfum fengið? Þjóðin eyðir meira en hún aflar. Er þá nokkuð annað að gera en annaðhvort að reyna að minnka eyðsluna eða auka aflafenginn? Er nokkur önnur leið til út úr vanda Íslendinga eða hafa menn e.t.v. þriðju patentlausnina á því hvernig eigi að gera þetta? Við höfum haft áhyggjur af ríkisfjármálunum. Ég hef tekið undir það hérna. En ég tók líka eftir því að hv. þm. Jón Bjarnason flutti heilmargar viðbótartillögur til aukins kostnaðar á sama tíma og hann skrifaði undir nál. þar sem hann varaði við auknum útgjöldum og aukinni útþenslu ríkisins. Ég fékk þetta ekki alveg til þess að passa heim og saman. En ég veit ekki og er ekki búinn að átta mig þá á því hverjar tillögurnar eru því ég tek undir það að við erum á hálu svelli. Ég heyrði ekkert um það hverjar tillögurnar eru í þeirri vafasömu stöðu sem við erum. Gætum við fengið að heyra, þó ekki væri nema örlítið brot af þeim?

Herra forseti. Mér er mjög ljúft að endurtaka það sem ég sagði fyrr í ræðu minni. Mér er mjög ljúft að gera það. Tillögur mínar eru þær að það verður að skapa meiri jöfnuð í þjóðfélaginu. Það verður að skapa meiri jöfnuð í samfélaginu. Það er enginn jöfnuður. Það skapar óróa að byggðastefnan skuli vera rekin þannig að um þrjú þúsund manns ganga nánast frá eigum sínum, frá atvinnu, uppbyggingu atvinnu og skólamannvirkjum út um land til að hér þurfi síðan að fjárfesta aftur í því sama. Það er svona þættir aftur og aftur. Það er jöfnuður til þess að draga úr þeirri spennu. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur einmitt lagt áherslu á samanburðinn við náungann sem er það sem við leggjum mælikvarða okkar á og mér hefur fundist það afar gott og mikilvægt. Hv. þm. ætti að vita, herra forseti, að það á að stuðla að jöfnuði í staðinn fyrir að reka fjármálastjórn sem eykur ójöfnuð og eykur þar af leiðandi þenslu. Þetta eru tillögur sem við og ég mun leggja megináherslu á, fyrir utan skilvirka fjárlagavinnu og að hún verði unnin reglulega á ábyrgð fjárln. og Alþingis en sé ekki eins og nokkurs konar stimpill frá framkvæmdarvaldinu. Eða hver ber ábyrgð á 10 milljarða kr. aukningu í viðskiptahallanum? Var það ákveðið við fjárlagagerð í fyrra, herra forseti?

Herra forseti. Hún var einkar hógvær framsöguræða hv. þm. Jóns Kristjánssonar, formanns fjárln., þegar hann kynnti tillögur meiri hlutans við 3. umr. fjáraukalaga. Ekki þar fyrir að hv. þm. er yfirleitt mjög hógvær í framsetningu og málefnalegur en hógværðin birtist kannski fyrst og síðast í því að hann gerði afskaplega lítið af því að reyna að finna tillögum meiri hluta nefndarinnar heildstæðan grunn til að standa á. Hvað þær þýddu í raun fyrir afkomu ársins í ár og hvaða efnahagsleg áhrif þessi niðurstaða fjáraukalaga hefði á efnahagsumhverfið í núinu og ekki síður í framtíðinni sem er auðvitað hinn stóri þáttur málsins. Öllu merkilegra var þó að fylgjast með framgangi hv. þm. Einar Odds Kristjánssonar sem því miður, herra forseti, hefur vikið sér úr salnum. Ég mun bíða þess að hann komi til fundarins á nýjan leik þar sem ég geri framgang hans að sérstöku umtalsefni því að það er með ólíkindum sú breyting sem hefur orðið á honum á þessu haustþingi og hversu allur vindur er farinn úr þeim hv. þm. sem hafði stór orð um það í upphafi þings að það ætti að taka ríkisfjármálunum tak og hafði uppi heitingar í þá veruna. Hv. þm. er nú í forustu meiri hluta fjárln. Alþingis og kemur hér til þings þann 14. desember, rétt um hálfum mánuði fyrir árslok, með frhnál. til 3. umr. fjáraukalaga og vill að hv. Alþingi samþykki enn frekari útgjöld, upp á 2,6 milljarða kr. Herra forseti. Það er alveg rétt sem síðasti hv. ræðumaður gerði að umtalsefni, að menn þurfa að glöggva sig á því og fara yfir það með sjálfum sér reglulega til hvers þessi fjáraukalög eru, hvert eðli þeirra er í raun og til hvers eru þau hér og hvaða hagrænt gildi þau hafa. Hér er verið fyrst og síðast að lögfesta skuldbindingar sem framkvæmdarvaldið hefur undirgengist á árinu. Það er vissulega þannig eins og margoft hefur komið fram að stundum er það réttmætt að framkvæmdarvaldið í krafti þingmeirihluta undirgangist slíkar skuldbindingar, ráðstafi fé án þess að lög standi til þess eða fullnægjandi heimildir séu fyrir hendi. Það þurfa menn að meta og vissulega er það þannig að hið háa Alþingi í mörgum tilfellum og allt of mörgum hefur út af fyrir sig ekkert val þegar til kastanna kemur og verður að undirskrifa og færa í lög þær gjörðir sem framkvæmdarvaldið hefur þegar framkvæmt. En þetta hefur hins vegar breyst, það er ekki eingöngu þetta heldur eru fleiri myndbirtingar sem eru alltaf koma fram aftur og aftur í fjáraukalögum. Ég vil gera að umtalsefni rétt á eftir dæmi um það hvernig menn eru í raun að misnota fjáraukalagaferilinn og formið í stað þess að setja þetta í fjárlög eins og venja er til. Ég nefni til dæmis, og kem nánar að því á eftir, að ákvæði um hundruð millj. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, hið besta mál út af fyrir sig, ákvæði um uppgjör við borgarsjóð upp á annan milljarð kr. er einmitt mál af þeim toga sem eðli máls samkvæmt hefði átt að fara í 3. umr. fjárlaga sem verður til umræðu á morgun en ekki að loka yfirstandandi fjárhagsári hálfum mánuði fyrir áramót með því móti. Þetta eru ekki viðunandi vinnubrögð, herra forseti. Auðvitað kemur upp í hugann hvaða leiki er verið að leika með þessu. Ég spyr formann fjárln., hv. þm. Jón Kristjánsson: Hvernig stendur á því að menn ganga svona frá þessu í stað þess að setja þetta í áætlunargerð komandi árs? Herra forseti. Það er út af fyrir sig kannski ekki ástæða til að vera að skamma Albaníu heldur snúa sér beint að Kína, því að því miður eru langsamlega flestar þær skuldbindingar sem Alþingi þarf að fást við og meiri hluti fjárln. færir í tillögubúning er eins og ég gat um áðan vegna þegar orðinnar gjörðar ríkisstjórnarinnar eða beinnar samþykktar af hennar hálfu. Stundum er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Ég vænti þess að nú sem fyrr sé tiltölulega gott samband milli meiri hluta fjárln. og ríkisstjórnarinnar þó manni renni í grun að það sé í vaxandi mæli með þeim hætti að um sé að ræða boðvald og ríkisstjórnin hafi ákveðið þetta og ríkisstjórnin hafi ákveðið hitt og meiri hluti fjárln. og síðan þingsins hafi ekkert val annað en að láta það yfir sig ganga og samþykkja það á hinu háa Alþingi. Það er full ástæða til þess enn og aftur að undirstrika nauðsyn þess að fjárlagavaldið er hjá Alþingi en ekki ríkisstjórninni. Við búum við það kerfi sem engan greinir á um að Alþingi skapar þann ramma og gerir hann út og framkvæmdarvaldinu ber að fara eftir honum. Það er ekki með öfugum formerkjum. Því miður er það svo í tíð núverandi ríkisstjórnar, bæði á liðnu kjörtímabili og því sem er að byrja, að þessi þróun virðist öll vera á hinn verri veg og í öfuga átt við það sem mikil nauðsyn er á. Ég hvet, herra forseti, þingmenn til að kynna sér það hvernig þróunin hefur einmitt verið í þveröfuga átt í ýmsum nágrannaríkjum. Kannski væri okkur hollt í því samhengi að skoða örlítið hvernig frændur vorir Norðmenn fara með þessi mál. Það helgast af ýmsum ástæðum öðrum, en þar er þingið hinn raunverulegi aflvaki þeirra hluta sem gera skal. Þar er að vísu minnihlutastjórn og þær eru þekktar þar í landi en bæði af þeim orsökum og öðrum og af undirliggjandi og viðvarandi virðingu fyrir þinginu er það þingið sem er upphafsaðili og stendur að þeim hlutum sem máli skipta, það er ekki stimpilpúði framkvæmdarvaldsins eins og við þekkjum í allt of ríkum mæli. Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur haft um það mörg orð á sínum annars stutta valdaferli að helsti árangur hans í ríkisfjármálunum sé sá að hann hafi tekist á hendur herför gegn skuldum Íslendinga í útlöndum og honum hafi orðið vel ágengt í þeim efnum, honum hafi tekist að greiða niður skuldir.

Þetta er ekki rétt.

Þetta er ekki rétt, segir hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. segir að það sé ekki rétt --- honum hafi ekki tekist að greiða niður skuldir, 

Skuldir ríkisins.

Skuldir ríkisins? Rétt skal vera rétt. Og hann hefur viljað koma því mjög skýrt á framfæri að aðrir Íslendingar skyldu fara að fordæmi hans og ríkissjóðs og reyna að ná niður viðvarandi skuldum og þá helst í útlöndum. Nú bregður svo við að í brtt. meiri hlutans við frv. til fjáraukalaga, að vísu samkvæmt tillögu fjmrh., er þarna snúið við blaði. Í stað þess að lækka umtalsvert skuldir eins og fjárlög hafa staðið til, þá á að auka þær og þær verða auknar um 18,3 milljarða kr. og ekki verða greidd niður lán fyrir nema 14,2 í stað 23,8 áður. Með öðrum orðum, greidd verða niður erlend lán um 10 milljörðum kr. minna en ráð var fyrir gert. Maður veltir fyrir sér hvort þarna er um stefnubreytingu af hálfu hæstv. ráðherra að ræða. Telur hann þessa ógn sem erlendu lánin eru ekki jafnalvarlega og hann hafði orð uppi um í upphafi valdaferils síns, er eitthvað annað sem býr að baki? Jú, ég held að hæstv. ráðherra hafi jafnmiklar áhyggjur af skuldastöðu Íslendinga í útlöndum og við öll og að hann sé jafn áfram um það eins og í upphafi valdaferilsins að reyna að taka á þeim málum. En nú er svo komið að aðrar efnahagsstærðir og önnur efnahagsþróun mála gerir það að verkum að hann á óhægt með að ráðast að hinum erlendu lánum þrátt fyrir verulegan tekjuafgang af fjárlögum, þrátt fyrir það að fjármunir renni í stríðum straumi í ríkissjóð. Hverjar eru ástæður þess? Jú, ástæðurnar eru þessi viðvarandi viðskiptahalli sem hefur verið raunar allan valdaferil núverandi ríkisstjórnar undanfarin fimm, sex ár. Viðvarandi viðskiptahalli sem gerir ekkert annað en að galdeyrir rennur úr landi í stríðum straumum. Varkárir menn hafa bent hæstv. ráðherra á að ríkissjóður verði að standa vörð um gjaldeyrisforðann, standa vörð um gengið og geti því ekki skvett olíu á þennan eld viðskiptahalla með því að láta gjaldeyri renna enn frekar úr landi. Þess vegna geti ríkissjóður, án þess að það hafi mjög alvarlegar efnahagslegar afleiðingar, greitt niður hin erlendu lán eins og vilji stóð til. Þess vegna verði að verja þessum fjármunum með öðrum hætti eins og gert er grein fyrir hér, m.a. hluta af þeim í frystingu í Seðlabanka Íslands. Það er út af fyrir sig ein leið til að taka á þessu vandamáli en þessi litla myndbirting sýnir okkur hvers konar pattstaða er í raun komin upp í íslensku efnahagskerfi á tímum mesta góðæris Íslandssögunnar. Það telst óskynsamlegt af hálfu meiri hluta fjárln., af hálfu hæstv. fjmrh., af hálfu ríkisstjórnarinnar, að greiða niður erlendar skuldir því það geti haft slík áhrif á íslenska gengið, á gjaldeyrisforðann, að í óefni stefni. Þetta er efnahagsleg sjálfhelda, gerð af mannanna höndum, sem núverandi og fyrrverandi ríkisstjórn er fullkomlega ábyrg fyrir. Ég spyr, herra forseti, hvort hæstv. fjmrh. geri í raun nokkrar athugasemdir við skilgreiningu mína, hvort þessar orsakir og afleiðingar séu ekki réttar í grófum dráttum. Við fórum aðeins yfir þetta á fundi fjárln. með ekki ómerkari manni en þjóðhagsstofustjóra og ég skildi hann a.m.k. ekki öðruvísi en þannig að svona væri þessi mynd í grófum dráttum. Ef þetta eru ekki viðvörunarbjöllur sem ber að taka mark á, þá veit ég ekki hvað. Það er annað merkilegt í þessu samhengi þegar maður horfir á hinar breiðari stærðir hvernig á því stendur þegar margar sérfræðistofnanir bundu vonir við framlagningu fjárlaga á haustdögum með afgangi upp á 15 milljarða, einnig með tiltölulega hóflegum fjáraukalögum upp á 4 eða 5 milljarða útgjaldaauka, í ljósi þess að tekjur eins og venjulega yrðu sennilega vanáætlaðar þá yrði afkoma ríkissjóðs mjög góð, af hverju markaðurinn og almenningur í landinu taki ekki mið af því og skynjaði að það væri að vilja stjórnvalda og ríkisstjórnarinnar að búa efnahagsumhverfinu þannig ramma að aukinn sparnaður kæmi í kjölfarið. Úr innflutningi og neyslu drægi og að fólk fengi á ný trú að fast og örugglega væri haldið utan um ríkisfjármál. En hvað kemur á daginn? Jú, á daginn kemur, herra forseti, að á þessum tveimur mánuðum frá því að fjárlagafrv. með þeim stóru og miklu væntingum var lagt fram með þessum afgangi, þegar fjárln. og meiri hluti hennar hefur ítrekað komið við 2. umr., við 2. umr. fjáraukalaga og núna við 3. umr. fjáraukalaga, æ ofan í æ með nýjar stærðir, þá hefur trúverðugleikinn dofnað að sama skapi. Afleiðingar eru auðvitað þær eins og okkur birtast með skelfilegum hætti, að viðskiptahallinn verður ekki 28 milljarðar kr. á yfirstandandi ári eins og Þjóðhagsstofnun gerði ráð fyrir í byrjun október, fyrir rétt rúmum tveimur mánuðum, nei, það verða 38 milljarðar kr. Mat sérfræðinga á þessari öfugþróun miðað við væntingar og vonir er einfaldlega það að almenningur og markaðurinn hefur ekki trú á að ríkisstjórninni sé alvara þegar hún ætlar að taka ríkisfjármálin fastari tökum. Er að undra þó að markaðurinn og almenningur í þessu landi taki ekki mark á ríkisstjórninni? Er að undra þegar menn horfa á þennan veruleika birtast enn og aftur við 3. umr. fjáraukalaga, þegar enn og aftur renna út fjármunir úr annars digrum sjóðum ríkissjóðs, nánast óhindrað? Herra forseti. Í kjölfarið á þessu öllu saman birtist hið ógnvekjandi orð verðbólga, óðaverðbólga. Það er ekkert gamanmál að horfast í augu við þann veruleika að verðbólgan síðustu tólf mánuði þessa árs er upp á 5,6%. Viðvörunarbjöllur í öllum nágrannalöndum okkar væru farnar að klingja allt í hring og það hátt ef svo væri í þjóðríkjum þeirra. Ég minnist þess að við hældum okkur af því þegar við vorum að ná niður verðbólgunni í upphafi þessa áratugar að þá var verðbólgan hér lengi vel lægri en í nánustu viðskiptalöndum okkar. Markmiðið hefur þó ævinlega verið að vera á svipuðu róli til þess að tryggja jafnvægi í viðskiptum við okkar nágrannaríki og einnig til þess að vera marktæk og samanburðarhæf við erlend þjóðríki. Nú erum við að verða tvöfalt hærri í neysluvísitölu en um ræðir í nágrannalöndum okkar. Við þekkjum allt of vel, herra forseti, hvað gerist í íslensku þjóðarsálinni þegar fólk hefur það á tilfinningunni að verðbólgan sé að fara í gang á nýjan leik. Við þekkjum það allt of vel frá gömlum tíma því að þá birtast þessi svakalegu dómínó-áhrif. Þá fer fólk að hætta að trúa því að það sé eitthvað varanlegt og að festa þurfi peningana í steinsteypu, í bíl, í einhverju sem verður eftir þegar peningaseðlarnir verða æ verðminni. Það er fullkomin ástæða til að taka þetta alvarlega. Þótt mönnum finnist það í dag ekkert stórar tölur að verðbólgan fari úr 3% í 4%, jafnvel í 5% og upp undir 6%, er þetta helmingshækkun á tiltölulega skömmum tíma. Ég veit að ég deili skoðunum mínum með hv. þm. Jóni Kristjánssyni þegar ég segi að þetta er verulegt áhyggjuefni og þessi margfeldisáhrif verður að stöðva, þessa keðjuverkun sem sú gífurleg þensla veldur sem á sér stað alls staðar í samfélaginu. Ég dreg ekkert undan með það, herra forseti, að því eru takmörk sett hvað opinberir aðilar geta komið beint inn í og stýrt neysluþróun og öðru slíku. Það sem við ræðum hér, þ.e. ríkisfjárlögin og fjáraukalögin er bara einn liður í stórum vef. En hann er þó symbólskur fyrir utan það að vera veigaþungur í efnahagslegu tilliti. Þess vegna er sorglegra en tárum taki að horfa á að það virðist því miður engin viðspyrna vera hjá stjórnarmeirihlutanum þegar kemur að því að hafa hömlur á útgjöldum. Ég get ekki ímyndað mér að hv. þm. Jón Kristjánsson, svo ég tali nú ekki um hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, séu mjög stoltir af því, þrátt fyrir sína miklu vinnu og yfirlegu og samviskusamlega nálgun, að niðurstaðan af meðferð þeirra í fjáraukalögum er útgjaldaauki upp á 10,3 milljarða og í 2. umr. í fjárlögum komi þar til viðbótar kannski 5 milljarðar. Að meðferð þeirra og fingraför á fjármálum ríkisins á yfirstandandi hausti séu viðbótarútgjöld upp á 15 milljarða kr. Ég segi því enn og aftur að ég hef fulla samúð með þessum hv. þm. og öðrum stjórnarliðum sem hafa gengist undir það ok að láta þessa ríkisstjórn segja sér fyrir verkum. En svona er þetta því miður, herra forseti, svona eru tölurnar og undan þeim verður ekki vikist. Herra forseti. Við getum þess réttilega og það er alveg nauðsynlegt að stinga í samband, þ.e. þessi almenna umræða um efnahagsmál og viðskiptahalla lýtur ekki bara að því hvernig þessi kaup gerast á eyrinni á Verðbréfaþingi eða í mælikvörðum Þjóðhagsstofnunar eða OECD eða hvað allir þessi sérfræðingar heita. Hún mælist beint í buddum fólksins í landinu. 5,6% verðbólga hefur veruleg áhrif á skuldara --- og af því ég tala nú um skuldara, herra forseti, þá er það ekki bara ríkissjóður sem er að gefast upp á að borga skuldir sínar í útlöndum heldur er það því miður þannig að hið efnahagslega umhverfi hefur hvatt Íslendinga alla til þess að taka meiri peninga að láni en efni standa til. Ég trúi ekki öðru en að þingmeirihlutinn og ríkisstjórnin hafi áhyggjur af því að í mesta góðæri Íslandssögunnar skuli skuldaaukning heimilanna vera með þeim hætti sem hér um ræðir, að þær skuli nú vera komnar sem hlutfall af ráðstöfunartekjum á ári hverju í 144%, voru 130% sem hlutfall af ráðstöfunarfé heimilanna í upphafi þessa góðæris í ársbyrjun 1995. Ekki geta menn verið ákaflega stoltir af þessum árangri eða hvað? Nei, herra forseti, það er ástæða til þess að hafa áhyggjur. Ég ætla nú að víkja nokkrum orðum að innihaldi hinna beinu tillagna sem komið hafa frá meiri hluta fjárln. Ég drap á tvö atriði sem ég vil spyrja sérstaklega um. Annars vegar 700 millj. kr. framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sem ég undirstrika að ég skil vel hugmyndina að baki en spyr samt og skil ekki, hvers vegna þessum stuðningi við jöfnunarsjóðinn og hinar dreifðari byggðir skuli fundinn staður í fjáraukalögum hálfum mánuði fyrir árslok. Hefði ekki verið eðlilegra að þessum fjármunum hefði verið fundinn staður í fjárlögum komandi árs þannig að menn hefðu haft ráðrúm og tök á því að ræða það hér hvernig þeim væri best fyrir komið til þess að styrkja byggðir í landinu? Ég veit ekki út af fyrir sig samkvæmt hvaða vísindum er skipt upp í tvennt, annars vegar í hið hefðbundna þjónustuframlag og hins vegar er það sérstaklega eyrnamerkt þeim sveitarfélögum þar sem fækkun hefur orðið. Nú væri fróðlegt að vita það hjá hv. þm. Jóni Kristjánssyni hve mörg sveitarfélög það eru hringinn í kringum landið sem teljast þannig gjaldgeng í þeim hópi, í hve mörgum sveitarfélögum hefur orðið fækkun. Fróðlegt væri að vita það. Ég hugsa að það sé því miður í stórum meiri hluta sveitarfélaga í landinu. Ég vil líka spyrja hvort þar sé um höfðatöludreifingu að ræða þannig að þau stærri fái meira í samræmi við hausatölu og þau fámennari minna. Eða verður framlagið e.t.v. reiknað þannig að þau fái mest sem misst hafa flest fólk? Það er kannski önnur nálgun líka. Eða fá jafnfjölmenn sveitarfélög þar sem annað hefur misst einn íbúa suður og hitt, sem hefur misst hundrað, jafnháa upphæð? Það rétt svona nálgast það því það er mjög mikilvægt að þessir fjármunir komi að einhverju gagni. Nóg hefur verið gert samt í einhverjum vanhugsuðum upphlaupum undir forskriftinni ,,styrkjum byggðir í landinu`` sem hafa ekki komið að neinu gagni. Ég verð að segja það, herra forseti, að mér finnst þær upphæðir sem hér er að finna dálítið því marki brenndar að menn séu að laga og lappa upp á samviskuna núna rétt fyrir jólin gagnvart hinum dreifðari byggðum þannig að stjórnarþingmenn dreifbýlisins geti farið vítt og breitt um landið og sagt: Ja, það var nú þarna smávegis í fjáraukalögum og það kemur strax, jafnvel inn í reikninga sveitarfélaga á yfirstandandi ári. Ég spyr hvort það er kannski hugmyndin þannig að efnahagsreikningur sveitarfélaga á yfirstandandi ári geti lagast sem nemur þessum 700 milljónum. Er það þess vegna sem þetta kemur á fjáraukalögum í stað þess að fara hina eðlilegu leið fjárlaganna? Herra forseti. Vandi sveitarfélaganna er slíkur auðvitað og staða þeirra að það þarf alveg sérstaka umræðu um það og hana tökum við auðvitað á réttum tíma á réttum vettvangi. Hana ætla ég ekki að taka hér. En ég minni á að í nefnd af hálfu félmrh. er verið að ræða þau mál og þar er vandinn mikill og mikið undir. En því miður held ég að svona smáskammtalækningar dugi skammt til að snúa við þeirri öfugþróun sem hefur átt sér stað allt þetta kjörtímabil og allt hið síðasta og því miður raunar allar götur frá því að Sjálfstfl. tók við forsrn. og fór með byggðamálin. Ég vænti þess hins vegar að hv. þm. Jón Kristjánsson svari mér þessu, bæði hvernig þessum fjármunum verði dreift út, þ.e. fólksfækkunarframlögunum, er það samkvæmt gildandi reglum? Hann hefur sérstaklega talað um það sem fækkað hafi á árunum 1997--1999. Skiptir þá engu máli hve mikil fækkun hefur orðið eða verður þetta einhvern veginn hlutfall af því í réttu samhengi? Í annan stað undirstrika ég, herra forseti, að út af fyrir sig geri ég enga grein fyrir hinni efnislegu nálgun málsins. Ég er fyrir löngu meðvitaður um að vandi sveitarfélaganna er mikill og vandi landsbyggðarinnar enn þá meiri. Því miður er það kannski svo að þrátt fyrir að sveitarstjóðirnir verði styrktir beint eins og hér er gert ráð fyrir er ég hræddur um að það komi ekki endilega til með --- þó að efnahagsstaða þeirra breytist eitthvað og skuldastaða --- þá er ég ekki endilega viss um að það komi þráðbeint til björgunar byggðunum og þráðbeint til þess að fólkinu í viðkomandi byggðarlagi líði miklu betur. En gott og vel. Í annan stað frá hinum fámennari sveitarfélögum til hinna stærri, þ.e. beint hingað í höfuðborgina. Hvers vegna er beðið með það til 14. des. 1999 að ganga til verka við framkvæmd samkomulags sem gert var, ef ég man rétt á svipuðum tíma fyrir ári? Ég held ég muni það rétt, herra forseti, að fyrir réttu ári var gert samkomulag milli borgaryfirvalda og ríkisstjórnarinnar um uppkaup þess síðarnefnda á Sjúkrahúsi Reykjavíkur og ýmsum sjúkrastofnunum því tengdum. Jú, það er rétt, 17. des. 1998, það er ár síðan. Hvers vegna er beðið með það til 14. des. 1999 og tekið þá inn í fjáraukalög, án greiðsluskuldbindinga, herra forseti, að ganga frá þessum hlutum og fá nauðsynlegar heimildir frá Alþingi? Er þetta ekki líka algjört eindæmi að sé fjárlagamál næsta árs? Af hverju var þetta ekki tekið þar inn í með venjubundnum hætti? Af hverju þessi skuggaverk og myrkraverk þegar sól er hvað lægst á lofti? Það eru slík nálgun hluta sem gerir það að verkum, herra forseti, að tortryggni skapast, ekki eingöngu af hálfu okkar minnihlutamanna heldur fær fólkið í landinu þá tilfinningu að verið sé að skáskjóta hlutum inn í formi fjáraukalaga í stað þess að koma með málin eðlilega fram á sjónarsviðið. Af hverju þetta óðagot núna allt í einu? Eins og ég segi er ekki gert ráð fyrir því að neinir peningar fari út á yfirstandandi ári. Ég vænti þess að annaðhvort hæstv. ráðherra eða formaður nefndarinnar svari mér þessu. Ég held hins vegar, herra forseti, og það er ekki oft sem ég geri það því að ég hef eiginlega ævinlega litið þannig til að við 2. umr. máls og 3. umr. máls séu þau á forræði þingsins og hafi út af fyrir sig ekkert með framkvæmdarvaldið að gera og hæstv. ráðherra, með fullri virðingu fyrir þeim. En í þessu tilfelli er það bara þannig að ég er hér með bréf frá ráðherranum sjálfum til formanns fjárln., sem dreift var í fjárln., þar sem uppleggið er frá a til ö af hans hálfu þannig að ég held að það sé eðlilegt að hann standi til svara fyrir þetta. Ég spyr líka: Finnst mönnum þetta eðlileg gjörð í fjáraukalögum við 3. umr.? Ég hef efasemdir um það. Ég árétta hins vegar að ég gerði engar athugasemdir við samninginn milli ríkisins og Reykjavíkurborgar fyrir ári og geri það ekki í dag. Sé það vilji beggja að gera þetta með þessum hætti þá er það þá gott og vel. En af hverju að bíða í heilt ár og stinga þessu inn með þeim hætti sem hér er gert? Örlítið atriði í annars hinum stóru stærðum sem ég hef einkanlega staldrað við, og það er að gefnu tilefni. Í kaflanum Forsætisráðuneyti er gert ráð fyrir að 64 millj. kr. fari til þess að standa undir kostnaði við sölu á 15% hlut ríkissjóðs í Landsbanka Íslands og Búnaðarbanka Íslands nú í desember. Þar sem forsrh. er, vænti ég, ekki við umræðuna eða hvað?

Hæstv. forsrh. er í húsi. Ég skal óska eftir að það sé í hann náð.

Já. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. geti svarað mér varðandi útboð á einkavæðingarverkefni, 64 milljónir, eða er ástæða til þess að kalla hæstv. forsrh. til? Ég læt mér nægja ...

Ég hygg að hæstv. fjmrh. ...

Já, ég trúi því líka, þannig að við getum orðið sammála um það. Ég spyr að gefnu tilefni --- af því að salan hófst í dag, eða er það á morgun? --- hvernig verður staðið að henni í þetta skipti? Menn hafa farið ýmsar leiðir í því. Eru margir sem ætla að selja? Fá þeir bónus eða söluþóknun af söluandvirði? Er um fastagreiðslur að ræða? Fór fram útboð vegna þess arna eða hvernig fundu menn töluna 64%? Er það bara deilitala í heildarhluta seldra bréfa? --- Kemur nú hæstv. forsrh. í salinn og fagna ég því alveg sérstaklega. Ég held að nauðsynlegt sé í ljósi reynslunnar, sérstaklega frá því fyrir réttu ári þegar kennitölusöfnunin var í gangi og allt í kringum það. Þá voru ýmsir ankannalegir hlutir á ferð. Það hefur að vísu orðið trúnaðarbrestur á milli forsrh. og tiltekinna aðila á þessum markaði eins og þjóðin hefur fylgst með. Maður spyr sig sérstaklega hvort þau fyrirtæki verði með í þessu eða látin sitja hjá í ljósi slæmrar reynslu ríkisstjórnarinnar að þessu leyti. Það væri fróðlegt að fá að vita þetta. Hér er í sjálfu sér ekki um stórar upphæðir að ræða og í fljótu bragði sé ég ekkert óeðlilegt við þær í hlutfalli við hið selda. En um þetta væri fróðlegt að fá upplýsingar út af ýmsum grundvallaratriðum. Rétt er að nefna það í framhjáhlaupi, þó menn hafi komið inn á það mörgum sinnum áður, hve athyglisvert er að í fjáraukalögum finna menn allt í einu matarholuna, vaxtabætur. Þær lækka um 70 millj. kr. Menn hafa séð þetta í öllum plöggum ríkisstjórnarinnar, fjárlögum og fjáraukalögum. Hvort sem það eru vaxtabætur eða barnabætur þá fara þær lækkandi en annað hækkandi. Þetta segir auðvitað mikið um áherslur ríkisstjórnarinnar og ekki orð meir um það. Að öðru leyti, herra forseti, held ég að ástæðulaust sé að orðlengja þetta. Ég held að plaggið tali fyrir sig sjálft. Ég sakna þess hins vegar mjög að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi ekki verið við umræðuna. Ég hafði sérstaklega ætlað honum nokkrar mínútur af ræðu minni en verð þá að eiga orðastað við hann á annarri stund og undir öðrum kringumstæðum og vænti þess að ég finni tíma til þess.

Herra forseti. Vegna spurninga sem til mín var beint, þá er þetta söluþóknun sem gengur til bankanna tveggja sem standa fyrir sölunni. Töluvert var rætt um þetta og tekist á um upphæðina sem bönkunum þótti í lægra lagi. Ég held að þetta sé ásættanleg tala eins og hv. þm. nefndi. Mér hefur þótt dálítið óþægilegt, vegna þess að einkavæðingin fellur undir forsrn., að kostnaður við einkavæðingu af þessu tagi skuli ekki dreginn frá tekjunum en þannig er vegna fjárreiðulaganna sem nú eru í gildi. Því er þetta bara fært sem nettósala og kemur sem sérstök fjárveiting forsrn. Ég hefði talið eðlilegast að kostnaður við að selja þessar vörur yrði bara dreginn frá tekjunum en þannig virka ekki lögin. Þess vegna kemur þessi tala svona fyrir.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svörin. Ég tel að þau hafi verið skýr. Það kemur mér ekki á óvart að ríkisstjórnin hafi tekið það til bragðs í þessari lotu að láta bankana sjálfa sjá um þetta. Hvernig þeir fara að því hygg ég að hvorki forsrh. né aðrir hér geti um svarað. Ég velti hins vegar vöngum áðan vegna sögunnar. Sumum þeirra fyrirtækja sem sýslað hafa með þessa fjármuni og eignir ríkisins hafa verið verri en önnur, skulum við segja. Við skulum vona að betur takist til í þetta skipti en stundum áður.

Herra forseti. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á hversu vel tókst til með sölu á bréfum í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins. Það var gríðarlega stór sala. En vegna þess hvernig háttaði til með þá sölu var kostnaðurinn við hana afar lítill.

Herra forseti. Þingmaðurinn gerði athugasemdir við að nokkrir liðir væru færðir á fjáraukalög en ekki fjárlög næsta árs. Þar nefndi hann m.a. Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, vegna framlaga sem þangað eiga að renna á grundvelli samkomulags sem verður væntanlega undirritað á næstunni. Þar er hins vegar um að ræða greiðslur sem falla til á þessu ári. Hitt atriðið sem hann nefndi var samningur ríkis og Reykjavíkurborgar út af Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Hann gerði athugasemd við að það væri bókfært nú á þessu ári. Sannleikurinn er hins vegar sá að sú skuldbinding féll til þegar mat matsmanna kom á þessu ári. Samkvæmt nýju fjárreiðulögunum ber okkur að gjaldfæra hana á þessu ári þó ekkert sé ákveðið um greiðslur í því sambandi. Ég vil sérstaklega undirstrika það að þessi gjaldfærsla er til þess að uppfylla ákvæði fjárreiðulaganna. Hún er á vissan hátt varúðarráðstöfun gagnvart hugsanlegum greiðslum í framtíðinni, að þá sé búið að bókfæra þær. Samkvæmt samningnum eiga að koma upp í matið sem hér liggur fyrir, upp á 1.650 millj. þegar allt er talið, aðrar eignir til skuldajöfnunar af hálfu ríkisins. Síðan á að greiða þetta með skuldabréfi og um kjör þess bréfs þarf að semja sérstaklega, þ.e. vexti, lánstíma og annað. Ég geri ráð fyrir því að það geti tekið tíma að finna lausn á þessu máli. Þarna er um að ræða margvíslegar eignir sem koma til greina, sem Reykjavíkurborg hefur hugsanlega hug á að fá upp í þessa skuldajöfnun. Það þarf að vinna vel úr því máli áður en slíkt skuldabréf yrði gefið út. Síðan er annað mál hvenær greiðslur samkvæmt því mundu falla til.

Herra forseti. Af svari hæstv. ráðherra mætti ætla að allt væri þetta eðlilegt. Þá má hins vegar gagnspyrja og velta því fyrir sér: Af hverju var þetta ekki að finna í frv. ráðherrans sjálfs, þ.e. frv. til fjáraukalaga? Hvers vegna birtist þetta við 3. umr. af hálfu meiri hluta nefndarinnar þegar þetta lá skýrt fyrir allt árið? Nei, auðvitað er það ekki þannig. Í orðum hæstv. ráðherra lá að ganga ætti frá þessu samkomulagi um jöfnunarsjóðinn á næstu dögum. Hæstv. ráðherra hefur mörgum sinnum hér í ræðustól talað um að ekki væru nokkur áform um að koma til móts við sveitarfélögin eða laka stöðu þeirra, það væri bull og kjaftæði að þau ættu eitthvað inni hjá ríkissjóði. Auðvitað kemur annað á daginn. Af hálfu ríkisstjórnarinnar á nú að lappa upp á þessi samskipti eins og hér er gert. Það breytir því ekki að það er hægt að gera í fjárlögum líka. Gagnrýni mín er eftir sem áður á þessa notkun fjáraukalaga. Ég saknaði þess hins vegar í andsvari hæstv. ráðherra sem kannski er veigamest þó ég dragi ekki úr mikilvægi annarra atriða, þ.e. hvort hann deilir ekki með mér áhyggjum yfir pattstöðunni varðandi erlend lán og viðvarandi viðskiptahalla.

Það gefst ekki tími til að svara öllu, herra forseti. Ég býst við að hv. þm. Jón Kristjánsson muni víkja nánar að málefnum sveitarfélaganna. Að því er varðar samninginn við Reykjavíkurborg um yfirtöku Sjúkrahúss Reykjavíkur, þá lá ekki fyrir þegar fjáraukalagafrv. kom fram hver þessi skuldbinding væri. Við notum auðvitað fyrsta tækifæri eftir að það liggur fyrir til að gera grein fyrir því samkvæmt fjárreiðulögum og gjaldfæra þá skuldbindingu því að það er skuldbinding í skilningi fjárreiðulaganna sem þar er til fallin þó svo greiðslur komi hugsanlega ekki fyrr en eftir dúk og disk. Við vitum ekki um það. Niðurgreiðslur á erlendum lánum er kannski atriði sem útskýra þyrfti í lengra máli. Ég hef aldrei talað um að það ætti eingöngu að geiða niður erlend lán. Það á að borga niður lán ríkisins hvar sem þau er að finna. Við höfum unnið að því hörðum höndum bæði í fyrra og í ár. Það eru hins vegar vissar takmarkanir að því er varðar erlendu lánin. Þingmaðurinn benti á eina þeirra. Hún er sú að það verður að vera gjaldeyrir fyrir hendi í þjóðarbúinu til að hægt sé að borga slík lán. Þar hefur þurft að gæta að því að fara ekki með gjaldeyrisvarasjóðinn niður fyrir ákveðin hættumörk. Í staðinn höfum við borgað upp innlend lán í stórum stíl og greiðum nú einnig aðrar skuldbindingar og bætum stöðu ríkissjóðs með öðrum hætti.

Herra forseti. Þetta var býsna merkileg yfirlýsing hjá hæstv. fjmrh. Málum er svo komið að gjaldeyrisvarasjóðurinn er orðinn það rýr að það er ekki talið skynsamlegt að greiða niður erlend lán. Í stað þess sagði hæstv. ráðherra að innlend lán hefðu verið greidd niður. Þá auðvitað verður til nýr vandi. Hann er sá að með þeim hætti aukast fjármunir í umferð innan lands. Bankarnir og lífeyrissjóðirnir hafa auðvitað úr meira fé að moða. Ekki dregur það úr þenslunni. Herra forseti. Þetta andsvar hæstv. ráðherra staðfestir í einu og öllu það sem ég sagði áðan. Það er komin upp pattstaða, sjálfhelda í fjármálum ríkisins eftir mesta góðæri Íslandssögunnar. Það er skelfilegt.

Herra forseti. Hv. þm. beindi sérstaklega til mín tveimur spurningum varðandi skuldbindingar í fjárreiðulögunum vegna sjúkrahúsanna. Hæstv. fjmrh. hefur svarað því og ég hef engu við það að bæta. Varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga hefur komið fram að gengið muni frá samkomulagi um útdeilingu á þessu fé innan tíðar. Rétt er að það er þáttur í því að styrkja afkomu þeirra sveitarfélaga þar sem fólksfækkun hefur orðið. Það hefur auðvitað komið í ljós í umræðum um fjárhagsáætlanir þeirra að vandi þeirra er mikill. Því var ekki hjá því komist að taka þetta skref núna. Sú nefnd sem vinnur að endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaganna á síðan að taka við málinu. Þar eigum við sæti, við hv. þm. og ég vona að við eigum gott samstarf um það eins og hingað til. Samstarf okkar hefur verið með miklum ágætum hingað til. Varðandi hina almennu efnahagsmálaumræðu sem hér hefur farið fram hefur hv. þm. komið fram sem hið ábyrg andlit Samfylkingarinnar í ríkisfjármálum og ekkert nema gott um það að segja. Hins vegar vantar allar tillögur um það hvað hv. þm. vilja gera til að mæta áhyggjum sínum af framvindu ríkisfjármála.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. svar hans um jöfnunarsjóðinn og einnig hrós hans í okkar garð fyrir ábyrga og málefnalega pólítík sem Samfylkingin hefur rekið á haustdögum og mun halda áfram að reka. Hann kallaði eftir tillögum. Ég vil vekja á því athygli, herra forseti, að það er sérkennilegt að heyra hv. þm., annars vegar formann fjárln. og hins vegar hv. varaformann kalla eftir því af hálfu stjórnarandstöðunnar þegar við ræðum fjáraukalög, gerðan hlut ríkisstjórnarinnar sem nú hefur starfað. Það verður illa við það ráðið. Ríkisstjórnin er búin að klúðra þessu. Það er of seint í rassinn gripið. Hins vegar mundum við auðvitað snúa fullkomlega við blaðinu, fengjum við til þess völd og áhrif við fjárlagagerð. Það mundum við einnig gera af ábyrgð. Við mundum ekki galopna allar gáttir, láta peninga renna í stríðum straumum inn og jafnharðan út aftur.

Herra forseti. Ég veit að hv. þm. dreymir um völd og áhrif. Ég get ekkert sagt um það hvenær að því kemur að völd hans aukist. Hins vegar væri fróðlegt að sjá hvað hv. þm. hefur uppi í erminni þegar völd hans aukast og hvernig Samfylkingin, ef hún væri í stjórnaraðstöðu, mundi bregðast við viðskiptahallanum sem við deilum áhyggjum af, ég og hv. þm. Þær lausnir hafa ekki komið í ljós við þessa umræðu en það kemur dagur eftir þannan dag, 3. umr. fjárlaga er væntanlega á morgun þannig að ekki er öll nótt úti að ræða þessa hlið málsins, hina almennu efnahagslegu hlið.

Herra forseti. Ég hef fullan skilning á því að ríkisstjórnarliðið ákalli okkur stjórnarandstæðinga og biðji um hjálp.

Herra forseti.

Komstu með ræðuna með þér?

Ég er með ýmis gögn, hæstv. forsrh. Ég bið hæstv. ráðherra að bíða rólegan. Þetta verður allt mjög fróðlegt. Ég hlýt að minna á, herra forseti, að þessi fundur er haldinn undir nokkrum mótmælum frá ræðumanni. Ég tel alveg á mörkunum að hægt sé að segja að nokkur svipur sé á þessu fundarhaldi varðandi fjáraukalaga- og fyrirhugaða fjárlagaafgreiðslu á þinginu. Það er dapurlegt, herra forseti, en það hefur reynst óhjákvæmilegt að upplýsa hvernig unnið er að þessum vandasömu verkefnum á lokasprettinum. Ég býst við að þjóðinni þyki það umhugsunarefni hvernig t.d. tekjuforsendur fjárlagafrv. fyrir næsta ár eru meðhöndlaðar á hinu háa Alþingi. Hvað sem líður vilja manna til að halda tímaáætlanir og ræða fjárlagafrv. til 3. umr. á einhverjum tilteknum degi þá held ég að hitt hljóti að skipta meira máli að undirbúningurinn og undirbyggingin sé sæmilega vönduð. Það er tæpast hægt að segja að svo hafi verið í dag. Ný þjóðhagsspá komst í hendur manna á þessum degi. Hún var gefin út til fjölmiðla kl. 4 í dag þegar búið var að loka Verðbréfaþinginu, fyrr mátti ekki létta trúnaði af þeim tíðindum. Í sömu andrá stendur yfir fundarhald á Alþingi, í uppnámi af því að það átti að ræða málin á grunni sömu þjóðhagsspár. Þegar verið er að ganga frá fjáraukalagafrv. fyrir yfirstandandi ár og leggja lokahönd á afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir næsta ár þá hljóta menn að vilja byggja það á bestu og nýjustu upplýsingum um þróunina í þjóðarbúskapnum. Annað væri sérkennilegt. Því meiri ástæða er til að vanda sig í þessum efnum, herra forseti, þegar í ljós kemur að umtalsverðar breytingar verða frá því sem menn höfðu búist við og vonað. Þetta fjáraukalagafrv. gaf strax á haustdögum tóninn um að menn hefðu vanmetið ýmsa þætti í efnahagsmálum þegar fjárlögum var lokað fyrir tæpu ári. Í þessu frv. stendur varla steinn yfir steini. Enn á ný hafa orðið verulegar breytingar á áætluðum tekjum ríkissjóðs. Umtalsverðar breytingar eru á þjóðhagshorfum og þarf að meta það inn í útlitið fyrir bæði tekjur og gjöld á næsta ári. Ég leyfi mér að fullyrða að þó að menn séu býsna vel að sér í efh.- og viðskn. og fjárln. þá hefði þeim ekki veitt af meira en nokkrum klukkutímum til að rýna aðeins í það mál. Þetta, herra forseti, innleiðir á vissan hátt losarabrag á þessum hlutum sem tilheyrði, hélt ég, öðrum tímum. Það var þegar bullandi verðbólga var og óstöðugleiki í efnahagslífinu, á tímum sem enginn vill hverfa aftur til. Menn afsökuðu sig gjarnan með því á lokasprettinum í fjárlagagerðinni að það væri hvort sem er ómögulegt að átta sig á hvernig þetta þróaðist þegar allt væri á fullri ferð í 20--30 eða 40% verðbólgu eða hvað það nú var, þá væru þetta meira og minna skot út í loftið. En í sæmilega stöðugu verðlagi á að vera hægt að átta sig nokkuð vel á því sem í vændum er og á hvaða grunni menn byggja ákvarðanatökuna á hverjum tíma. Auðvitað geta síðan breytingar orðið og verða alltaf einhverjar. En mér finnst metnaður manna ekki mjög mikill að sulla þessu svona saman frammi fyrir alþjóð með þjóðhagsforsendurnar allar meira og minna á floti fram á síðustu stundu og milljarða tilhlaup í tekjum og gjöldum. Menn mega varla opna útvarpið þessa dagana án þess að fá nýjar fréttir af breyttum stærðum í þessum efnum. Herra forseti. Þegar við ræddum um fjáraukalagafrv. við 2. umr. voru menn eðli málsins samkvæmt nokkuð uppteknir af útgjaldaþenslunni á sviði heilbrigðismála. Það var meginumfjöllunin við 2. umr. fyrir nokkrum dögum. Þá voru menn að setja samkvæmt tillögum meiri hlutans umtalsverðar fjárhæðir, milljarða kr. í aukin framlög í heilbrigðiskerfið. Sama var upp á teningnum að nokkru leyti við afgreiðslu fjárlagafrv. fyrir næsta ár. En það kemur á daginn að það er ekki bara í heilbrigðismálum sem hlutirnir eru á mikilli ferð heldur er það víðar. Ég spái því að útgjaldaþenslan sé vanmetin á ýmsum öðrum sviðum þar sem hún hefur kannski birst mönnum á annan hátt eða seinna en hún hefur gert í heilbrigðiskerfinu. Þar var líka við að glíma mikla vanáætlun sem haldið var fram að væri fyrir hendi við afgreiðslu fjárlaga í fyrra. Fjáraukalagafrv. og brtt. meiri hlutans og frv. eins og það lítur nú út eftir 2. umr. sem fór fram 8. desember sl. sannar að þar var um stórfellt vanmat að ræða, jafnvel þó að menn taki ýtrasta tillit til breytinga og ófyrirséðra þátta sem komið hafa upp á árinu, t.d. framgangskerfi í launum og annað slíkt. Þá hljóta menn að spyrja, herra forseti, þegar um svona skekkjur er að ræða í efnahagsmálum okkar. Hættumerkin sem menn voru að vonast til að slá mundi á á haustmánuðum hafa ekki gert það heldur eru þau þvert á móti alvarlegri en menn reiknuðu með samanber hina nýju þjóðhagsspá sem ég ætla aðeins að koma að á eftir. Hvað hefur þá brugðist? Hvaða mistök hafa menn gert eða er þetta eitthvað sem er óviðráðanlegt? Er þetta eingöngu vandinn við að velja á milli? Er mikill hagvöxtur og þensla með þeim vaxtarverkjum og jafnvægisleysi sem þessu fylgir að ýmsu leyti eða er til einhver farsælli leið? Ég held að við hljótum að trúa á það ef við viljum að hér sé jafnt, stöðugt og gott efnahagsástand og viðgangur í efnahagslífinu. Ég held að menn hafi algerlega vanrækt að líta til ýmissa þátta. Menn hafa ýtt til hliðar eða á undan sér að takast á við þá, að hluta til viljandi falið þá fyrir sjálfum sér og öðrum, sérstaklega af því að það hentaði ekki á síðasta ári og fram á mitt þetta ár að láta þá hluti vera mjög uppi á yfirborðinu. Ég ætla að nefna þar í fyrsta lagi þann vanda, þá vanáætlun og aðferðafræði sem menn hafa stundað við að áætla útgjöld til mikilvægra málaflokka eins og t.d. í heilbrigðismálum. Það er augljóst mál að aðferðafræðin undanfarin ár fær falleinkunn í þeim staðreyndum sem núna blasa við okkur úr því kerfi. Hún fær einfaldlega falleinkunn. Hausaveiðar eða slíkar æfingar lækna ekki það mál að mínu mati. Ég held að ríkisstjórn og Alþingi, a.m.k. meiri hluti Alþingis, verði að líta í eigin barm og viðurkenna að það hvernig staðið hefur verið að og unnið að þessum málum hefur ekki skilað árangri undanfarið. Í öðru lagi held ég að menn hafi gert mistök í hagstjórninni á undanförnum árum að farið hefur verið óvarlega með innspýtingu á fjármagni í hagkerfið. Stórar fjárfestingar sem stjórnvöld hafa komið að hafa bæst við þá þenslu sem verið hefur í efnahagslífinu og einkum á suðvesturhorninu. Stjórnvöld hafa komið að því að semja um miklar stóriðjuframkvæmdir og fleiri stórar framkvæmdir sem allar eru meira og minna á suðvesturhorni landsins. Þær hafa lagst við hraða íbúafjölgun á svæðinu vegna innstreymis fólks, einnig kemur til hækkandi fasteignaverð og fleiri þenslumerki sem verið hafa ljós um langt skeið og menn hafa látið eins og ekki þyrfti að hafa af því neinar áhyggjur. Ég held að í þriðja lagi hafi menn gert hrein mistök í stjórn ríkisfjármála og í hagstjórn, þar sem voru t.d. hinar flötu skattalækkanir í miðri uppsveiflunni. Auðvitað eru þær eftir á að hyggja ekkert nema mistök, að hleypa því fé í umferð til viðbótar vaxandi kaupmætti ráðstöfunartekna einkum hjá hátekjufólki og til viðbótar mjög batnandi afkomu fyrirtækja hafa menn bætt milljörðum kr. í umferð með skattalækkunum, flötum skattalækkunum og beinum lækkunum t.d. á skattprósentu á hagnaði fyrirtækja og gengið þar miklu lengra en ástæða var til að gera. Skattbreytingar hæstv. ríkisstjórnar sem sannanlega hafa gagnast barnlausu hátekjufólki best eins og allur samanburður sýnir eru auðvitað óskynsamlegar í ljósi þeirra aðstæðna sem við stöndum frammi fyrir og erfitt er að réttlæta þær eða rökstyðja á sama tíma og meðaltekju- og hátekjufólk, t.d. barnlaust hjónafólk, hefur aukið ráðstöfunartekjur sínar á fáeinum árum um 20%, líklega mest allra hópa. Ýmislegt í skattamálum af hálfu hæstv. ríkisstjórnar hefur verið misráðið. Menn geta sagt núna að það sé auðvelt að vera vitur eftir á. Það er vissulega rétt að stefnan var mörkuð í þessum efnum í tengslum við kjarasamninga fyrir líklega um tveimur til þremur árum. Ég man ekki nákvæmlega hvenær það var, fyrir þremur árum frekar en tveimur. Vissulega lágu ekki allar sömu aðstæður fyrir þá en þó, herra forseti, var þá reynt að hafa uppi varnarorð og spurt hvort þetta væri hyggileg stefna, ekki bara út frá réttlætissjónarmiðum, út frá spurningu um tekjudreifingu eða jöfnun heldur líka út frá hagstjórnarlegum viðmiðunum. Ég held að sýnt sé í ljósi þess sem síðast hefur gerst að svo er ekki. Ef menn leggja jafnríka áherslu á tekjuafgang ríkissjóðs og menn gera, og það er ekki ósjaldan sem það stendur upp úr ráðamönnum að lækningin við þessu eigi að vera sú að skila ríkissjóði með stórauknum afgangi, eru menn þá ekki um leið að segja að það hefði verið enn betra að hafa viðbótartekjur upp á nokkra milljarða kr. inni í ríkissjóði sem menn hafa sleppt þaðan út með skattalækkunum? Ég held að það hljóti að vera og það sanni sig sjálft. Ég nefni eitt enn, herra forseti, þar sem menn hafa ekki tekið á málum, flotið áfram sofandi sem nú er viðurkennt í flausturslegum brtt. um t.d. 700 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sem er í sjálfu sér hið besta mál. Ég fagna því að það er viðurkennt að koma þurfi til móts við vanda þeirra sveitarfélaga sem þar standa verst að vígi, t.d. þau sem hafa misst frá sér fólk og misst frá sér tekjur á undanförnum árum. Með því eru menn að taka undir það sem ræðumaður hefur ítrekað reynt að fá til umræðu á undanförnum missirum, þ.e. tekjuskiptavandann milli ríkis og sveitarfélaga. Ég hef haldið því fram að menn hafi gert mistök í því að vera ekki búnir fyrir löngu að taka á því máli þegar ljóst er að ríkissjóður hefur búið við mjög batnandi afkomu eins og hann jafnan gerir þegar menn ríða upp á kúfinn í efnahagslegri uppsveiflu og það er innbyggt í kerfið, þá skila tekjur sér inn en útgjöldin koma kannski á eftir. Það er tímatöf í kerfinu, bil sem hjálpar ríkissjóði og hann græðir á þessu ákveðna tímabili hagsveiflunnar. Það er alveg augljóst, auðskilið mál og alþekkt úr sögunni. En þetta snýr öðruvísi að sveitarfélögum auk þess sem ýmsar skattalagabreytingar og verkefnatilflutningur hefur sannanlega haft það í för með sér að mörg sveitarfélaganna hafa strítt við mjög erfiðar fjárhagsaðstæður. Mörg þeirra eru þannig að það fer hver einasta króna í rekstur. Það er ekkert afgangs til að mæta fjáruppbyggingu, fjárfestingum eða í að hrinda af stað umbótum sem kosta stofnfjárfestingar í mannvirkjum, skólum eða öðru slíku. Þessum tekjuskiptavanda ríkis og sveitarfélaga hafa menn ýtt á undan sér. Síðasta ríkisstjórn gerði ekkert af viti í þeim málum, ekki neitt. Nú hafa menn að vísu viðurkennt vandann með því að skipa ótal nefndir út og suður og setja sjálfa sig í allar nefndirnar eins og hv. þm. Jón Kristjánsson. Það er ekki nóg að hv. þm. sé formaður fjárln. heldur er hann líka formaður í alls konar vinnunefndum út um dal og hól sem eru að glíma við þætti sem tengjast sjálfum fjárlagavandanum.

Ég vil spyrja hv. þm. hvort hann sé að ljúka ræðu sinni eða hvort nauðsynlegt sé að fresta henni vegna matarhlés.

Ég vil nú spyrja hæstv. forseta hvort honum heyrist það.

Mér fannst hv. þm. óvenjumælskur.

Nei, ég á nokkuð eftir, herra forseti, þannig að ég mundi þá fá að gera hlé á ræðu minni.

Þá verður gert hlé á ræðu hv. þm. þangað til eftir matarhlé.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um þessa atkvæðagreiðslu. Afbrigði sem hér er verið að kalla eftir höfum við gjarnan kallað ,,þrátt fyrir``-ákvæðið, þ.e. þegar heimila á að ákveðnir tekjustofnar sem eiga að renna til sérstakra verkefna, hluti þeirra eða þeir að öllu leyti, renni í ríkissjóð. Á dagskrá þessa fundar eru fjögur slík mál, þ.e. ákveðnir tekjustofnar eiga að renna til fastra verkefna en ríkisstjórnin ákveður að hluti þeirra sé tekinn í ríkissjóð. Ég kveð mér hljóðs til að gagnrýna hve seint þessi frumvörp eru fram komin. Við erum vön því, herra forseti, að mál sem taka á fyrir á haustþingi og ljúka fyrir jól koma mjög seint fram. Við erum löngu búin að læra að það er ekki tímaskortur sem veldur heldur vegna þess að mönnum þykir það henta að málin stoppi stutt við, fái litla athygli og séu helst rifin út úr nefndum fyrir jól og afgreidd. Í máli sem heitir Brunavarnir og brunamál fyrir nokkrum kvöldum spurðist ég fyrir um hvað liði öðrum slíkum frv. sem von væri á. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að 3. liður á dagskrá þessa fundar sem hér er verið að leita eftir afbrigðum um, ráðstöfun erfðafjárskatts, er ekki seinna til komin hjá ríkisstjórninni en svo að það lá fyrir þann 1. okt. sl. Þetta eru auðvitað hvimleið vinnubrögð. Þau eru fyrst og fremst hvimleið vegna þess að þau eru vond. Það er illa haldið á málum, það er verið að henda málum hingað inn í síðustu viku þingsins sem hefðu átt að koma fyrir löngu og greiða afbrigði um að taka þau á dagskrá vegna tímaskorts. Þetta vildi ég segja, herra forseti, gagnrýna það hversu mál koma almennt seint fram þannig að leita þurfi sérstakra afbrigða um þau.

Forseti vill tilkynna að eftir atkvæðagreiðslu verður gert 10 mínútna hlé á þingfundi vegna fundar formanna þingflokka.

Herra forseti. Ég ætla að greiða þessum afbrigðum atkvæði en þó með miklum semingi eins og einhvern tíma var sagt hér. Ég verð að segja að mér finnst þetta yfirgengilegt sleifarlag af hæstv. ríkisstjórn og meiri hlutanum að þeir sem bera ábyrgð á störfum og tek þar undir með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur. Það er yfirgengilegt að loksins nú skuli frumvörp vera að birtast og það þurfi að taka þau á dagskrá með afbrigðum. Fyrir hefur legið síðan 1. okt. að flytja þyrfti þau til að afla heimilda vegna skerðinga á sérmerktum tekjustofnum Framkvæmdasjóðs fatlaðra og aldraðra. Það er væntanlega ekki nein ný uppgötvun hjá mönnum úr því að það liggur fyrir að þetta þurfi að gera. Hvernig í ósköpunum stendur þá á því að ekki er hægt að koma því fram fyrr en um miðjan desembermánuð? Það er ekki von að vel gangi með störfin, herra forseti, ef undirbúningurinn er allur með þessum hætti. Það er óhjákvæmilegt að lýsa mikilli undrun á þessum vinnubrögðum og mótmæla þeim en þetta er svo sem það sem við megum búa við í fleiri tilvikum þessa klukkutímana eins og kunnugt er.

Herra forseti. Ég var kominn nokkuð af stað í ræðu minni um fjáraukalagafrv., var að ræða lítillega um útgjaldaþáttinn, útgjaldaþensluna, m.a. til heilbrigðismála. Sömuleiðis fjallaði ég um mistök sem menn hefðu gert í hagstjórn. Ég var kominn að tekjuskiptavanda ríkis og sveitarfélaga og benti á að það væri eitt af þeim málum sem menn hefðu vanrækt að taka á. Ég hef kannski ekki miklu við þann þátt málsins að bæta. Ég held þó að m.a. það sem er lagt til í brtt. meiri hlutans sem og nefndarstarf af ýmsu tagi sem ríkisstjórnin hefur komið í gang á handahlaupum undanfarna mánuði sé til marks um að þessi samskipti eru ekki í lagi. Menn hafa dregið það úr hömlu að fara í gagngera endurskoðun á tekjulegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga. Við svo búið má ekki standa. Þar er mikið ójafnvægi í afkomu sem lýsir sér í því að sveitarfélög, þar á meðal mörg af stærri sveitarfélögum landsins en þó einkanlega meðalstóru sveitarfélögin og mörg sjávarbyggðarlagasveitarfélögin, eiga í miklum erfiðleikum. Þetta snertir bæði tekjustofnana sjálfa og skattkerfisbreytingar sem gerðar hafa verið. Þetta kemur inn á verkaskiptingu sem hefur verið endurskoðuð og henni breytt þannig að sveitarfélögin hafa tekið við meiri verkefnum en ekki fengið tekjustofna á móti, a.m.k. ekki til að mæta þeim væntingum um úrbætur í viðkomandi málaflokki, launahækkanir og fleira, sem pakkanum hafa fylgt. Þetta blasir við og kemur einnig inn á byggðamálin, þá fólksfækkun og tekjufall sem orðið hefur í mörgum sveitarfélögum. Síðast en ekki síst kemur þetta inn á stöðuna í húsnæðismálum. Þar fóru menn í lagabreytingar fyrir um ári eða svo sem augljóslega eiga eftir að hafa víðtæk áhrif á stöðu margra sveitarfélaga. Það var gert án þess að gera upp hver ætti að mæta áföllunum og taka á sig afskriftirnar sem óhjákvæmilegar voru í því kerfi. Nú eru menn að einhverju leyti, herra forseti, þó seint sé, annars vegar í fjárlagafrv. og einnig við afgreiðslu fjáraukalagafrv. og að einhverju leyti við afgreiðslu fjárlaganna, að viðurkenna að þarna sé vandinn óleystur. Hér á að færa 700 millj. kr. inn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, skilyrt til ráðstöfunar m.a. til að mæta fólksfækkun og tekjufalli sveitarfélaga sem fyrir því verða og til að greiða jöfnunarframlög til sveitarfélaganna samkvæmt tiltekinni grein sveitarstjórnarlaganna. Þetta er gott og vel, herra forseti, en er þó til marks um það í sjálfu sér að þessi samskipti hafa ekki verið eðlileg. Ég hef komið inn á það áður og þarf svo sem ekki að endurtaka það í löngu máli en það er eins og til að kóróna vitleysuna í þessu að hæstv. ráðherrar hafa haft það sem sérstakan plagsið að koma helst aldrei fram fyrir hljómnema án þess að nota tækifærið og hnýta í sveitarfélögin. Þeir sparka létt í þau fyrir óráðsíu í fjármálum og ganga jafnvel svo langt sumir, eins og hæstv. forsrh., að tala um fjármálastjórn sveitarfélaganna, þá einkum stærsta sveitarfélagsins, sem stærsta efnahagsvandamálið. Ég held að hæstv. forsrh. ætti að líta sér nær og hafa áhyggjur af einhverju öðru akkúrat þessa dagana þegar ný þjóðhagsspá er að koma á borð okkar og sýnir að hættumerkin í íslenskum efnahagsmálum eru mörg. Þar er verðbólga, bullandi viðskiptahalli og fleira sem ég ætla að koma aðeins inn á. Herra forseti. Menn voru mjög uppteknir af tekjuauka ríkissjóðs á þessu ári og geta að sjálfsögðu glaðst yfir því eins og hæstv. fjmrh. gerir auðvitað manna frekast að ríkissjóður fái miklar tekjur. Það er gott í sjálfu sér svo langt sem það nær en það er líka nauðsynlegt að hyggja að því hvers vegna ríkissjóður er að fá auknar tekjur og þá er málið ekki alveg jafngott. Ríkissjóður er fyrst og fremst að fá auknar tekjur vegna verðbólgu, vegna mikils viðskiptahalla, þ.e. gífurlegs innflutnings og vegna þenslu sem hefur haldið uppi mikilli veltu í þjóðfélaginu. Það sem verra er er að þessi þensla er að verulegu leyti drifin áfram af eyðslu. Þetta hef ég kallað, herra forseti, eyðslugóðæri. Við höfum færst í ákveðnum skrefum úr því að búa við framleiðslugóðæri, sem segja má að við höfum gert á árunum 1994--1995, þegar aukin verðmætasköpun og aukinn útflutningur var fyrst og fremst drifhvati hagvaxtarins, yfir í það að hagvöxturinn var kannski aðallega drifinn áfram næstu ár þar á eftir af fjárfestingum. Þá voru stórfelldar framkvæmdir í gangi sem eru út af fyrir sig enn eða hafa verið, þó að það sé heldur í rénun. En núna síðustu 1--2 árin og alveg sérstaklega blasir það við okkur núna þegar við skoðum nýja þjóðhagsspá er hagvöxturinn drifinn áfram af eyðslu sem a.m.k. tveimur þriðju hlutum er hrein neyslueyðsla og aðeins kannski þriðjungur fjárfesting. Það eru mjög mikil hættumerki. Þjóðarbúið er að eyða tæpum 40 milljörðum kr. umfram það sem það aflar ef við gerum upp fyrirtækið Ísland hf., eins og er í tísku að hafa alla hluti í dag, og lítum á þetta sem efnahagsreikning í venjulegu fyrirtæki, kannski mundu einhverjir segja næstum því ehf. og vísa þá til hæstv. forsrh. En eigum við ekki að hafa þetta þjóðfélag okkar almenningshlutafélag, þá er það rekið með u.þ.b. 38--40 milljarða halla í viðskiptum sínum við önnur fyrirtæki, þ.e. útlönd. Nýjar þjóðhagsforsendur, herra forseti, komu á borð okkar þingmanna í morgun og í hádeginu og núna kl. 4 var létt af þeim trúnaði. Það er því miður ekkert annað hægt að gera en horfast í augu við það að þær eru að mörgu leyti mikil vonbrigði vegna þess að væntingar manna um að nú færi að slá á þensluna og jafnvel yrði nokkur hjöðnun á verðlagi á haustmánuðum í kjölfar aðgerða sem menn töldu sig hafa verið að grípa til og bundu vonir við að mundu skila árangri, hafa ekki gengið eftir. Hækkun bindiskyldu Seðlabankans frá því á sl. vetri, endurteknar vaxtahækkanir síðsumars og í haust og skilaboð ríkisstjórnarinnar um að nú yrði um að ræða mjög aðhaldssöm fjárlög og mikinn afgang á ríkissjóði, ekkert af þessu hefur haft þau áhrif sem menn vonuðust til að mundi slá á þensluna og skila einhverjum merkjum um að draga færi úr verðbólgu og viðskiptahalla. Það eru tíðindi dagsins, það er í raun og veru mergurinn málsins úr þeirri nýju þjóðhagsspá sem lögð var á borð okkar í dag. Því miður er það svo að verðbólguspárnar, og í raun allar helstu breytur í þessari nýju þjóðhagsáætlun, eru í óhagstæða átt. Það eina ,,jákvæða`` er að áframhaldandi tekjuauki ríkissjóðs helst miðað við þetta svo lengi sem þenslan varir. Það er alveg ljóst að um leið og þenslan hjaðnar verður þar breyting á. Það er bundið því. Herra forseti. Þetta ræðum við kannski betur á morgun við 3. umr. um fjárlög, en þetta á að sjálfsögðu einnig erindi inn í umræður um fjáraukalög, því að þau eru viðbrögð við breyttum efnahagslegum aðstæðum. Þau eru viðbrögð við breyttum þjóðhagsforsendum innan þessa árs og auðvitað byggja menn að verulegu leyti á þeim grunni hvað framhaldið snertir. Menn framreikna þær upplýsingar sem nú liggja fyrir úr ríkisbúskapnum, úr þjóðhagslegum mælingum og á þeim grundvelli eru menn síðan að reyna að baksast við að berja saman fjárlög. Getur svo hver metið hversu auðvelt verk það er að hafa það sæmilega trúverðugt þegar á floti eru forsendur af þessu tagi, tekjuáætlun ríkissjóðs hleypur til um milljarða kr., útgjöldin að sjálfsögðu einnig um háar fjárhæðir að ræða og hlutir eins og áætlun um viðskiptahalla og verðbólgu og annað slíkt eru að breytast um háar fjárhæðir. Það munar t.d. um minna hvort viðskiptahallinn verður 20, 25 milljarðar eða tæpir 40 eins og nú er farið að spá. Það er mjög alvaraleg breyting af mörgum ástæðum, bæði vegna þess að auðvitað er mjög slæmt að þjóðarbúið eyði umfram efni en líka vegna þess að þetta er mælikvarði á verulegt tilhlaup í öllum efnahagslegum aðstæðum. Það sem ég held því miður, herra forseti, að hafi kannski ekki fengið næga athygli í þessu eru þættir sem e.t.v. ber minna á í þessum breytingum en ég tel að mörgu leyti alvarlegri en verðbólgu- og viðskiptahallamælingarnar. Það er t.d. sú staðreynd að þegar við metum stöðu útflutningsframleiðslunnar annars vegar og innflutningsins hins vegar hallast á í báðum tilvikum. Nú metur Þjóðhagsstofnun vöxt útflutnings minni en áður var áætlað, að hann muni aukast um 6,9% í stað þess að þjóðhagasáætlun frá því í haust var upp á 8,3%. Þetta gildir um útflutninginn. Hann dregst sem sagt saman. Horfurnar fyrir næsta ár eru á sömu lund. Í staðinn fyrir að menn gerðu ráð fyrir 2,6% aukningu útflutnings á árinu 2000 er sú spá núna lækkuð niður í 1,9% sem er orðinn óverulegur vöxtur. Ef við lítum á innflutningshliðina þá er hreyfingin líka mjög óhagstæð þar. Innflutningurinn vex mun meira en áður var spáð, eða úr 3,4% sem spáð var samkvæmt þjóðhagsáætlun í 6% nú. Horfurnar fyrir næsta ár eru nánast óbreyttar, þ.e. 1,9% í stað 2% í vöxt. Þetta eru í raun mjög alvarleg skilaboð vegna þess að þetta þýðir að hreyfingin er í öfuga átt á báðum hliðum. Innflutningurinn er að minnka, eða vex ekki með sama hætti og við höfum gert okkur vonir um þrátt fyrir auknar þjóðartekjur og vöxt í efnahagslífinu. Útflutningsframleiðslan heldur ekki nema rétt í horfinu við verðlagið en innflutningurinn vex gríðarlega. Það má sömuleiðis, herra forseti, benda á að viðskiptakjörin fara því miður versnandi. Þau fara versnandi, og meira en við áttum von á. Spáð var viðskiptakjararýrnun eða að viðskiptakjörum mundi hnigna um 1,6%. Nú er sú spá hækkuð í 1,9% á árinu. Hvað þýðir það þegar viðskiptakjörin versna? Það þýðir að hlutfallslegt verðmæti í heimsviðskiptum okkar í útflutningsframleiðslu er að lækka. Það þýðir að við erum óheppin. Verð að breyttu breytanda er að lækka á útflutningsvörum okkar í samanburði við innflutning. Þetta er sömuleiðis mjög óhagstæð þróun. Þegar horft er til verðbólguspárinnar sem er hækkuð um meira en 1%, úr 3,4 í 4,5 og áætlana um viðskiptahalla, þá er þetta allt heldur óhagstætt. Það má segja að nánast hver einasta breyta í hinni endurskoðuðu þjóðhagsspá hreyfist í ranga átt. Viðskiptakjörin versna, innflutningurinn eykst, útflutningurinn minnkar, verðbólgan vex, viðskiptahallinn vex o.s.frv. Herra forseti. Þetta eru heldur dapurlegar horfur. Þau varnaðarorð og þær áhyggjur sem menn höfðu á miðju sumri og í haust, en hugguðu sig þá við að þetta mundi standa til bóta því að menn bundu vonir við að verðhækkunarkúfurinn væri kominn og nú færi verðlagið að hjaðna, hafa ekki gengið eftir. Ónefnt er þá, herra forseti, það sem ég óttast nú kannski mest að sé vanmetið eða þá ofmetið, eftir því út frá hvorum sjónarhólnum maður nálgast það, er staðan í sjávarútveginum. Ég hef áhyggjur af því að þar eigi menn eftir að sjá meiri erfiðleika en menn eru enn að reikna með í þessum áætlunum. Þess muni sjá stað, nema þá að við verðum þeim mun heppnari á næsta ári og okkur gangi þeim mun betur sem því miður kannski fátt bendir til enn þá í augnablikinu, að þar eigi menn eftir að standa frammi fyrir vaxandi erfiðleikum, bæði í rekstri einstakra fyrirtækja, innan heilla greina í sjávarútveginum og einnig að nokkru leyti hvað varðar markaðsstöðuna og fleira í þeim dúr. Ónefndur er þá, herra forseti, einn þáttur enn þar sem ég sé ekki betur en að menn séu í mikilli kreppu í hagstjórninni. Og það er að Seðlabankinn --- væri nú æskilegt að hæstv. fjmrh. gæti verið viðstaddur --- hefur verið að reyna að grípa til þeirra ráða til að slá á verðbólgu á árinu að hækka vexti og halda uppi háu gengi. Raungengi krónunnar hefur hækkað umtalsvert á síðustu mánuðum og hefur það þó verið hækkandi og hafði verið hækkandi allt frá árinu 1994. Raungengi krónunnar hefur hækkað á báða mælikvarðana, verðlagsþróun og launaþróun allt frá 1994. Það er núna að nálgast það að vera í svipaðri hæð og það var við upphaf áratugarins og það er hærra en það var á árabilinu frá 1990--1993 eða 1994, og það er hærra en það var á árabilinu frá 1983--1986 eða 1987. Það er má segja í miðjum hlíðum innan hinnar miklu gengishækkunar í fastgengisstefnunni á árunum 1986--1988. Allir vita, herra forseti, hvernig það endaði, hvernig það lék útflutningsatvinnuvegina og hvernig íslenskt efnahagslíf var leikið hér á síðari hluta ársins 1988 í kjölfar fastgengisstefnunnar og þeirrar staðreyndar að menn héldu ekki genginu föstu í verðbólgu og byggðu á algjörlega óraunhæfum forsendum fyrir útflutningsatvinnuvegina og raunar allt efnahagslífið. Nú ætla ég alls ekki að segja, herra forseti, að aðstæðurnar séu sambærilegar og guð láti gott á vita að þær séu það ekki. Gengið er vissulega ekki enn orðið jafnhátt og það fór hæst í toppunum og vantar talsvert upp á. En það er á uppleið, það hefur hækkað og það er að síga upp úr þeim mörkum sem hefur reynst okkur vel að hafa það í, þegar við lítum til lengri tíma og í sögulegu ljósi í efnahagslífi okkar. En kreppan er sú, klemman sem menn eru í er sú að Seðlabankinn er út af fyrir sig af skiljanlegum ástæðum að reyna að beita þessari stefnu til að halda aftur af verðlaginu. Keyra upp háa vexti og verja hátt raungengisstig krónunnar. En á hinn bóginn er það andstætt markmiðunum að ná niður viðskiptahallanum og það mun í vaxandi mæli reynast útflutningsatvinnuvegunum erfitt. Menn eru því í mikilli bóndabeygju. Hvernig ætla menn að vinna sig út úr henni? Og hver á að sjá um hvað? Seðlabankinn segir væntanlega að tæki hans og úrræði séu takmörkuð í þessum efnum. Vissulega eru þau það. Og þá er vísað á aðra, þá er vísað á ríkisbúskapinn, veita verði aðhald með aðhaldssömum fjárlögum, hvetja verði til sparnaðar almennings o.s.frv. Og að sjálfsögðu er nauðsynlegt að menn ræði öll möguleg úrræði í þessum efnum. Ég fæ ekki betur séð, herra forseti, en að staðan sé sú að við getum ekki keyrt skútuna miklu lengur áfram í sömu átt. Ég held að það sé þannig. Ég held að það fari að hrikta alvarlega í og alvarlegir boðar fram undan ef við náum ekki verðbólgunni og viðskiptahallanum niður. Ef við þurfum að keyra áfram á þessum háu vöxtum og háa raungengi, þá fer að hrikta í vaxandi mæli. Það er t.d. ábyggilega ekki létt fyrir sjávarútveginn. Tökum uppsjávarfiskagreinarnar eða rækjuiðnaðinn eða aðra sem hafa verið að keyra á lágu verði og hafa núna tekið á sig í rauninni 4% tekjufall gagnvart innlendum tilkostnaði vegna hækkunar raungengisins á síðustu mánuðum. En það er það sem hefur gerst. Núna er gengið að nálgast efri mörkin í vikamörkunum sem er +/- 6% frá meðalgenginu sem menn eru að reyna að verja það innan. Herra forseti. Ég held að menn verði að fara að horfast í augu við þetta og ræða í einhverri alvöru. Auðvitað er ekki hægt annað en að fá það á tilfinninguna að alveg ótrúleg léttúð sé í sambúðinni við þessi mál hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég held menn hafi svifið áfram á einhverju teppi og haldið að þetta yrði bara allt í lagi af sjálfu sér og trúað spádómunum frá því í sumar að þetta yrði allt í lagi undir áramótin, þá yrði verðlagið farið að hjaðna, verðbólgan kveðin niður og allt væri í himnalagi. En ég sé að menn ganga hér um sofandi eins og jólasveinar og glotta út í annað og hafa engar áhyggjur af þessu og það er auðvitað þeirra vandamál af hvaða ábyrgð og festu þeir vilja nálgast stóru málin í efnahagsbúskapnum og þjóðlífinu. Ég hef áhyggjur af þessu, herra forseti, ég verð að segja það, eins og maður hefði einhvern tíma sagt úr þessum ræðustól, og tala þar í fullri alvöru. Ég held að ástæða sé til að taka þessi skilaboð býsna alvarlega. Einhvern tímann hefðu það þótt tíðindi í sjálfu sér og þótt verðskulda eina til tvær messur að Ísland væri komið í þann hóp á nýjan leik sem hæsta hefur verðbólguna meðal aðildarríkja OECD. Þar eru kannski finnanleg 2--4 önnur hliðstæð dæmi, jafnvel eitt verra, Tyrkland t.d. eða önnur lönd sem lengi hafa búið við óstöðugleika og óstjórn í efnahagsmálum sínum. En af þeim ríkjum sem við viljum gjarnan bera okkur saman við, nágrönnum á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu þá er Ísland því miður farið að skera sig verulega úr á nýjan leik. Við keyrum á þrefalt, fjórfalt hærri verðbólgu og búum við einn mesta viðskiptahallann sem finnst innan OECD, kannski að Nýja-Sjálandi undanskildu. Við þær aðstæður, herra forseti, er náttúrlega ekki gott að vinnubrögðin við afgreiðslu fjáraukalaga og fjárlaga séu með óvenjulegum miklum losarabrag. Það hafa þau verið núna, t.d. á þessum sólarhring og síðasta og vísa ég þar til vinnuaðstæðna efh.- og viðskn. og fjárln. Maður hefur nú ýmsu kynnst en ég hef ekki oft upplifað að mönnum væri ætlað að haska hlutum eins og raun ber vitni upp á síðkastið. Það kann vel að vera að Alþingi sé að koma mönnum hér á óvart með því að standa við tímaáætlun og afgreiða fjárlög á tilsettum tíma um miðjan desember. Rétt er að það hefur oftast ekki tekist fyrr en um 20. des. eða jafnvel seinna. Það er gott í sjálfu sér en þá þurfa líka að vera boðlegar aðstæður til þeirrar afgreiðslu. Upplýsingar þurfa að liggja fyrir og þarf að vera meiri bragur á þeim vinnubrögðum en svo hefur ekki verið. Þjóðhagsspá kom allt of seint fram. Það hefur verið allt of mikill losarabragur á því hvenær upplýsingar hafa legið fyrir. Menn hafa síðan haft lítinn tíma til að vega þær og meta og vinna úr þeim. Þar hefðu þurft að gefast a.m.k. 2--3 sólarhringar þannig að þau gögn fengju sæmilega yfirvegaða skoðun. Ég spái því að annars staðar hefði mönnum þótt ástæða til að taka þau skilaboð sem ný þjóðhagsspá er að senda okkur það alvarlega að menn hefðu jafnvel velt þeim fyrir sér í einn, tvo sólarhringa. Út frá þeim hefði átt að athuga hvort fara ætti út í frekari breytingar. Kostar þetta frekari aðgerðir og ráðstafanir í ríkisfjármálum, í peningamálum, í gengis- og vaxtamálum? Hvernig ætla menn að ná tökum á þessari þróun og komast út úr bóndabeygju hárra vaxta og hás raungengis annars vegar, mikils viðskiptahalla á hina hliðina og versnandi afkomu í sumum greinum útflutningsatvinnuveganna? Þetta er gamalkunnug bóndabeygja og ég trúi ekki öðru en að hæstv. fjmrh. hafi af því nokkrar áhyggjur þó hann geti verið montinn af tekjuauka ríkissjóðs í augnablikinu. Það gæti reynst skammgóður vermir hjá hæstv. ráðherra ef efnahagsstjórnin er að öðru leyti að fara úr skorðum. Ég hef áður, herra forseti, stungið upp á því við sjálfstæðismenn að þeir fari í skjalasöfn sín og leiti uppi ræður sínar frá árunum á milli 1980 og 1983. Þá héldu þeir margar, langar og skömmóttar ræður yfir þáv. hæstv. fjmrh. Ragnari Arnalds fyrir það að hann væri nú ekki merkilegur kall. Að vísu var hann að reka ríkissjóð með afgangi en það þótti nú ekki mikil kúnst í verðbólgu og viðskiptahalla. Það töldu þeir ekki mikla hagspeki á þeim tíma, sjálfstæðismenn. Nú eru að mörgu leyti skyldar aðstæður. Sem betur fer er verðbólgan að vísu langt frá því í sömu hæðum og þá, en hún er samt á alvarlegu stigi, hún er á alvarlegu róli. Hlutfallslega er verðbólgan, borið saman við það sem hún er í nágrannalöndunum, sennilega ekkert minni hér nú en hún var þá. Þá var frá 10--15% verðbólga víða í nágrannalöndunum en við með á 30--40%. Nú er meðaltalið innan Evrópusambandsins 1,5% en hjá okkur 5--6% á þessu ári. Þannig eru nú, herra forseti, sannarlega ýmsar blikur á lofti. Að öðru leyti, herra forseti, held ég að ég hafi ekki mörg orð um þetta fjáraukalagafrv. við lokaafgreiðslu þess. Ég vísa til þess sem áður hefur komið fram af hálfu talsmanns okkar, þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Jóns Bjarnasonar sem talaði hér fyrr við þessa umræðu. Ég vísa til þess sem við sögðum við 2. umr. um málið í heild sinni og einstaka þætti eins og heilbrigðismálin sem af eðlilegum ástæðum hafa orðið mönnum umtalsefni. Ég vona, herra forseti, að úr rætist hjá okkur þrátt fyrir alvarlegar aðstæður. Ég er ekki að gera grein fyrir skilaboðum úr nýrri þjóðhagsspá vegna þess að ég vonist til að eitthvað slíkt gangi eftir. Þvert á móti vill maður trúa því að við náum tökum á málunum. Ég hlýt þó að minna á að fram undan er ýmislegt sem skapar óvissu. Þó að ekkert af þessu hefði legið fyrir hefði verið ástæða til að gefa gaum að því. Þar er að sjálfsögðu stærsta spurningin um komandi kjarasamninga. Kjarasamningar á almennum vinnumarkaði í landinu verða meira og minna lausir um miðjan febrúarmánuð. Einhvern tímann hefði mönnum þótt það nóg til að hafa nokkrar áhyggjur af þó ekki hefðu bæst við nýjar upplýsingar úr þjóðhagsspá í dag.

Hæstv. forseti. Mig langar að koma inn á ákveðin mál við þessa umræðu. Af og til eru að birtast merki um að sjávarútvegsstefnan okkar, frjálsa framsalið í kvótakerfinu, hafi ýmis áhrif. Við sáum það á síðasta kjörtímabili er tekin var ákvörðun um að búa til sérstakan byggðakvóta. Honum var ætlað að koma inn þar sem erfiðleikar hafa orðið vegna þess að aflaheimildir og þar með atvinna fólks hefur horfið úr byggðarlaginu. Á undanförnum árum hef ég varað við því að þessi útfærsla fiskveiðistjórnar með frjálsu kvótaframsali hefði ýmsar hliðar sem við þyrftum að huga að. Mér finnst að alltaf séu að koma betur og betur í ljós, þó menn hafi ekkert sérlega hátt um það, afleiðingar þessa kerfis. Fyrsta aðgerðin til að bregðast við því var þegar Byggðastofnun fékk 1.500 tonna kvóta til þess að bregðast við ástandinu. Í fjáraukalagafrv. birtist hins vegar einn angi þessa máls undir liðnum Félagsmálaráðuneyti þar sem lagt er til að komið verði til aðstoðar við sveitarfélög sem höllum fæti standa með 700 millj. kr. sérstöku framlagi. Þetta er lagt til vegna sérstakra tímabundinna ráðstafana. Ég dreg í efa að þetta dugi sem tímabundin ráðstöfun. Ég hygg að í nokkuð mörgum sveitarfélögum sé svo komið að algjört tekjufall hafi orðið. Það sem hér er verið að setja inn í fjáraukalögin er ekki endilega tímabundin ráðstöfun, hún gæti þurft að vara í talsverðan tíma til að mæta þeim afleiðingum. Hér kemur fram að þetta skuli fara til sveitarfélaga þar sem orðið hefur mikil fækkun íbúa á árunum 1997--1999 og sveitarfélög hafa ekki haft aðstæður til að draga úr þjónustu í samræmi við fækkun íbúa. Í raun er ekkert í þessu plaggi sem setur ástandið í beint samhengi við fiskveiðistjórnarlögin eða það að kvóti og atvinna hafi verið seld úr byggðarlögum. Engu að síður eru þetta bein viðbrögð við því. Í því samhengi nægir að vitna til skýrslu Byggðastofnunar sem við ræddum hér fyrir örfáum dögum. Þar sagði að ein meginástæða þess að fólk flytti úr byggðarlögum væri sú að aflaheimildir hefðu verið seldar þaðan, að fólk fyndi til óöryggis og flytti því ef það ætti þess kost. Þetta er eitt af því sem ætlað er að taka á hluta afleiðinga núverandi útfærslu á fiskveiðistjórnarkerfinu. Eins og allir vita er það kerfi þannig úr garði gert að réttur fólksins er enginn, algjörlega fyrir borð borinn. Menn reyna að bæta örlítið fyrir með smávægilegum fjárveitingum þegar vandræðin eru orðin mikil og fyrirsjáanlegt er að þau aukist. Þrátt fyrir að hér sé talað um tímabundnar aðgerðir og sérstakar greiðslur þá er ég ekki viss um að svo verði. Við erum alltaf að upplifa breytt ástand í mismunandi byggðarlögum, síðast á Ólafsfirði, þar áður Hrísey og þannig mætti áfram telja. Þetta hefur verið að gerast undanfarin tíu ár en þó kannski einkum síðustu fimm til sjö árin. Fyrirtæki hafa komið inn í atvinnurekstur í þessum byggðarlögum, tekið til sín aflaheimildirnar, farið síðan og skilið byggðirnar eftir í slæmri stöðu og fólkið atvinnulaust með mjög skerta eignarstöðu. Hér er ekkert sérstaklega tekið á því. Hér er vikið að vanda sveitarfélaganna sem vissulega er vandi fólksins að hluta en hér er ekki tekið á því að fólk er að tapa atvinnu sinni. Þetta er eitt af þeim atriðum sem mig langar að víkja hér að. Þessir smábútar til að plástra kerfið munu auðvitað ekki duga til að laga það, plásturinn mun ekki leysa vandamálið sem innbyggt er í fiskveiðistjórnarkerfi okkar eins og það er úr garði gert. Ástandið verður ekki bætt nema tekist verði á við þann vanda sem innbygður er í kerfið og hann skoðaður upp á nýtt, ella verðum við ævinlega með ný vandamál sem snúa að atvinnurétti þessa fólks. Hæstv. fjmrh. sagði fyrr í dag að sennilega mundi ríkissjóður snúa sér að því að greiða niður innlendar skuldir í meiri mæli en hinar erlendu. Þá kemur væntanlega aukið fé inn á markaðinn innan lands. Mig langaði að beina til hæstv. fjmrh. spurningu: Gæti það þýtt að meiri flýtir verði á því að selja fyrirtæki í eigu ríkisins á næsta ári en ella væri? Kannski má einnig velta upp annarri spurningu: Var sú ákvörðun, sem samþykkt var hér á hv. Alþingi nýverið, að selja 15% hlut í Búnaðarbanka og Landsbanka, tekin m.a. til að mæta því að fjmrh. gerði ráð fyrir að greiða upp meira af skuldum innan lands og þá þyrfti að vera hægt að festa það fé einhvers staðar aftur? Þetta gæti boðað það að hraðar verði farið í málin en sagt var í þessum ræðustól fyrir örfáum dögum síðan. Þá langar mig aðeins að víkja að skuldastöðu hinnar venjulegu íslensku fjölskyldu. Skuldir fjölskyldnanna í landinu eru að aukast og það er mikill vágestur á ferðinni ef verðbólgan heldur áfram að aukast eða vera eins og hún er í dag. Ég hef upplifað að búa í þessu þjóðfélagi í mikilli verðbólgu og ég óska ekki íslenskum fjölskyldum, sem hafa verið að skuldsetja sig á undanförnum árum, þess að verðbólgan fari hér vaxandi. Það gæti orðið til þess að hér yrði algjört upplausnarástand hjá mörgum fjölskyldum. Það fyrirkomulag sem er á fjárfestingum fjölskyldna í dag, þar sem menn taka iðulega á sig langtíma greiðslubyrði við að eignast t.d. bíla, ég tala ekki um heimili, gæti hreinlega skapað mjög mikið upplausnarástand ef verðbólgan næði sér á skrið eða yrði áfram kannski milli 5 og 6%. Ekki þarf mikið út af að bera þegar svo horfir eins og nú að allar líkur séu til þess að okkar helsti undirstöðuatvinnuvegur eigi frekar á brattann að sækja tekjulega séð, verð á mörkuðum hefur lækkað og það hefur ekki gengið vel að veiða suma fiskstofna þannig að það er tekjufall í sumum greinum sjávarútvegsins og við vitum alls ekki hvort þar verður bati á næsta ári þó við vonum það vissulega öll. Það væri skelfilegt ef það gerðist ekki að t.d. loðnuveiði mundi aukast á næstu vetrarvertíð. Þá sætum við uppi með afar mikið vandamál og við gætum verið að byrja á skarpri niðursveiflu í tekjum þjóðfélagsins á sama tíma og verðbólgan væri jafnvel að fara upp. Þetta er það helsta sem ég vildi sagt hafa undir umræðunni um aukafjárlögin og ég vona að okkur takist vel til. Það er von allra Íslendinga að okkur takist vel til á næsta ári og næstu árum. En það eru mörg viðvörunarmerki á lofti um að við skulum staldra við og hugsa okkar gang eins og maður segir á vestfirsku.

Herra forseti. Þingmaðurinn beindi til mín spurningu sem lýtur að endurgreiðslu lána ríkissjóðs á þessu ári, uppgreiðslu lána ríkissjóðs á þessu ári og tengslum þeirrar aðgerðar við sölu á hlutabréfum í Landsbanka og Búnaðarbanka sem stendur nú fyrir dyrum. Þarna eru engin tengsl á milli. Hlutabréfasalan var ákveðin alveg sjálfstætt og það er alveg ljóst að við munum ekkert ná, jafnvel þó að það hefði verið ásetningur okkar, að nota allt það fjármagn á þessum stutta tíma til áramóta til þess að greiða upp lán ríkissjóðs innan lands. Það er auðvitað verkefni sem þarf að þrautskipuleggja, að endurgreiða og kaupa upp skuldir ríkissjóðs, hvort sem það er gert með uppboðum eða öðrum hlutum eins og við höfum verið að gera hér og þarf að huga langt fram í tímann að slíku. Þar er ekkert samhengi á milli og þeir peningar munu þá fara til þess að styrkja stöðu ríkissjóðs að öðru leyti, þ.e. þeir munu væntanlega fara beint inn í Seðlabankann og liggja þar á bærilega góðum vöxtum, vona ég. Þingmaðurinn sagði að með því að borga upp lán innan lands væri verið að setja peninga í umferð. Það er ekki nema hálfur sannleikurinn. Það er engin nýsköpun peningamagns með því að nota afganginn af ríkissjóði til þess að borga upp innlend lán. Þá kemur peningur inn og það fer peningur út. Það sem væri nýsköpun fjármagns í umferð, peningamagns í umferð væri ef Seðlabankinn byggi til peninga og keypti upp skuldabréf ríkissjóðs á opnum markaði eins og alþekkt er nú víða um lönd og sömuleiðis hér á landi. Það er þensluaukandi aðgerð sem er stundum notuð til þess að blása í glæður atvinnulífsins ef það er lægð, en það sem við erum að gera núna hefur ekki sambærileg áhrif, það er hlutlaus aðgerð að þessu leyti til. Hins vegar er það að leggja peninga inn í banka og taka þá í umferð aðgerð sem tekur peningana frá og er þensluminnkandi ef svo mætti segja.

Herra forseti. Þessi umræða um fjáraukalög hefur staðfest það sem ég hélt fram í upphafi að bæði ríkisútgjöld og ríkistekjur tækju breytingum svo milljörðum og jafnvel tugmilljörðum skiptir frá samþykktum fjárlögum. Það er engin fjármálastjórn. Sú staðreynd sem við stöndum frammi fyrir er ógnvekjandi ef við eigum að búa við það til framtíðar. Því vil ég, herra forseti, ítreka að það verður að taka upp breytt vinnubrögð við fjárlagagerðina og framkvæmd fjárlaga. Það verður að styrkja þingið, styrkja nefndir þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Og framkvæmdarvaldið verður að virða löggjafann sem ákvörðunarvald varðandi tekjur og gjöld til ríkissjóðs. Ég hef bent á leið, herra forseti, sem ég vil ítreka að fjáraukalög verði sett og komi á miðju ári, þau komi þá tvisvar á ári fyrir fram þar sem tekið sé á bæði tekjubreytingum og nauðsynlegum breytingum á gjöldum, fyrir fram samkvæmt ákvörðun Alþingis eins og frekast er kostur en ekki eftir á eins og við hér erum að gera. Herra forseti. Það er einlæg ósk mín að Alþingi og löggjafarvaldið styrkist við vinnu fjárlaganna.

Herra forseti. Ég tók eftir því við 1. umr. um fjáraukalög að hv. þm. gerði athugasemdir við ýmis formsatriði og málsmeðferð og þess háttar og nefndi þá hugmynd sem hann vék nú að á ný. Ég tel reyndar að sú hugmynd, þó hún sé eflaust sett fram af góðum ásetningi, sé ekki raunhæf. Það er til að mynda ekki þannig eins og þingmaðurinn sagði að það sé endilega til marks um fjármálaóstjórn að tekjur aukist umfram það sem fjárlög hafa gert ráð fyrir. Hvað á að gera, samkvæmt kenningum þingmannsins, ef tekjurnar aukast umfram fjárlögin, á þá ekki að taka við peningunum? Það verður að gera þessa hluti um þetta leyti árs þegar sést miklu betur fyrir, eftir árið, hvernig niðurstaðan lítur út til að mynda á tekjuhliðinni. Að því er varðar gjaldahliðina þá er náttúrlega hugmyndin með fjáraukalögum sú að veita heimildir vegna óhjákvæmilegra atvika sem upp hafa komið, ófyrirsjáanlegra atvika, t.d. kjarasamninga og þess háttar atburða sem ekki var hægt að sjá fyrir við fjárlagagerðina. Við erum til að mynda að ganga frá ýmsum slíkum gjaldfærslum í þessari afgreiðslu þar sem ekki er farið að borga út neina peninga en þar sem við erum að gjaldfæra samkvæmt fjárreiðulögunum ákveðna liði sem óhjákvæmilegt er að bókfæra núna vegna þess að þeir voru ekki séðir fyrir en tilheyra þessu ári. Þar er m.a. yfirfærslan á 700 millj. kr. til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, þar er m.a. gjaldfærslan vegna samkomulags við Reykjavíkurborg um Sjúkrahús Reykjavíkur o.fl. sem þingmenn þekkja úr umræðunni og umfjöllun í þingnefndum.

Herra forseti. Ég tel að það sé ansi kotroskið að segja að það sé í lagi með hvernig framvinda fjárlaga hefur orðið og þær breytingar sem hafa komið fram á fjárlögum varðandi tekjur og gjöld. Herra forseti. Ég vil benda á að þingið starfar meginhluta ársins og er hægt í sjálfu sér að lengja starfstíma þess. Þá væri í lófa lagið að taka þau verkefni sem koma brýn upp og afgreiða þau með þinglegum hætti. Að sjálfsögðu tek ég undir með hæstv. ráðherra að það geta komið upp þau mál að framkvæmdarvaldið verður að taka á þeim. En í megindráttum eru þetta mál sem varðar miklu að færu í gegnum löggjafann. Og að því ber að stefna, herra forseti.