Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. félmn. um frv. til l. um heimild fyrir Reykjavíkurborg til að taka eignarnámi hluta af landi jarðarinnar Vatnsenda í Kópavogskaupstað. Nefndin hefur athugað frv. og mælir með samþykkt þess. Hv. þm. Halldór Blöndal og Svavar Gestsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Skúli Alexandersson sat fundi nefndarinnar og er samþykkur áliti þessu.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. frá félmn. um frv. til l. um breytingu á sveitarstjórnarlögum nr. 8 frá 1986. Nefndin hefur athugað frv. og leggur til að það verði samþykkt. Hv. þm. Halldór Blöndal og Svavar Gestsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Hv. þm. Skúli Alexandersson sat fund nefndarinnar og er samþykkur þessu áliti.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um breytingu á l. nr. 60/1984, um Húsnæðisstofnun, og skilar hér nál. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt. Undir það rita Guðmundur H. Garðarsson formaður, Guðrún Agnarsdóttir, Jóhann Einvarðsson, Karl Steinar Guðnason og Valgerður Sverrisdóttir. Fjarverandi voru hv. þm. Halldór Blöndal og Svavar Gestsson, en hv. þm. Skúli Alexandersson sat fund nefndarinnar og lýsti sig samþykkan þessu.



Virðulegi forseti. Málin ganga nú svo hratt fyrir sig hér í hv. deild að það er varla að við hv. þingdeildarmenn vitum hvaða mál er verið að ræða. Ég tel að hér sé verið að ræða um skyldusparnað ungs fólks. 



Ég tek það fram að forseta ásamt flestum þm. er það alveg ljóst hvaða mál er verið að tala um hér.



Herra forseti. Ég tel óþarft að vera að lengja umræður um þetta, en ég tek undir orð forseta um að það sé æskilegt að hv. þm. fylgist með því hvaða frumvörp eru til meðferðar. Hv. þm. Júlíus Sólnes á seturétt í félmn. Ed., en gat því miður ekki mætt á fund í gær. Hér er ekki um meiri háttar mál að ræða. Um er að ræða að auðvelda þeim sem eru í byggingarsamvinnufélögum að komast úr þeim með eðlilegum hætti eins og tíðkast hefur. Það er álitið að það sé tryggt með því að samþykkja það frv. sem hér er til umræðu.



Herra forseti. Ég þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir þessar skýringar og veit ég nú hvað er verið að ræða um og get tekið undir með hv. þm. að það er sjálfsagt að samþykkja frv. og styðja að þeirri breytingu sem þarna er talað um. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, benda á að þetta mál er ekki á dagskránni sem var dreift í upphafi fundar. Það er að vísu rétt að við samþykktum rétt áður að taka þetta á dagskrá með afbrigðum, en það lá ekki fyrir á þeirri dagskrá hvaða mál væri hér um að ræða.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um framhaldsskóla, en frv. í núverandi mynd er að finna á þskj. 881 eftir að Nd. fór höndum um frv. Frv. þetta kemur frá Nd. og voru gerðar á því nokkrar breytingar sem ég mun rekja á eftir. Þegar málið var til l. umr. þar gerði ég mjög ítarlega grein fyrir efni þessa frv. og tel ekki ástæðu til að endurflytja það hér heldur mun ég fyrst og fremst stikla á stærstu atriðum. Að einhverju leyti unnu nefndir beggja deilda saman að þessu máli. Frv. er upphaflega samið af nefnd sem fyrrv. menntmrh., hv. 4. þm. Austurl. Sverrir Hermannsson, skipaði á sínum tíma. Það var lagt fram til kynningar á vorþingi á síðasta ári, en kom ekki til umræðu. Ráðuneytið sendi frv. síðan til umsagnar til allmargra aðila sem tilgreindir eru í grg. með frv. Það bárust 36 umsagnir. Þær umsagnir voru yfirfarnar í menntmrn. og frv. nokkuð breytt til samræmis við það sem fram kom í umsögnum. Allar þær umsagnir sem bárust voru sendar menntamálanefndum beggja deilda eftir að frv. hafði verið vísað til nefndar í Nd. Helstu einkenni frv. eru þau í fyrsta lagi að frv. felur í sér rammalöggjöf sem tekur til alls náms á framhaldsskólastigi og undirbýr nemendur undir nám í sérskólum, háskólum eða undir störf í atvinnulífinu. Ég legg áherslu á að þetta eru rammalög. Ég tel ekki æskilegt að setja í of miklum smáatriðum lög um framhaldsskóla. Það hefur raunar orðið bylting í framhaldsskólanum á undanförnum árum og ég vil segja að framhaldsskólinn hafi náð mjög að blómstra hér á landi. Hér hafa risið upp skólar af mörgum gerðum og framhaldsskólanám þróast nokkuð, þó án skipulags. Því tel ég nauðsynlegt að setja slíka rammalöggjöf, en hún má þó ekki vera of ströng. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að nám á framhaldsskólastigi sé skipulagt í námsáföngum og skuli hver áfangi skilgreindur og metinn til eininga í námsskrá sem menntmrn. setur. Framhaldsskólum er skylt að fylgja í meginatriðum ákvæðum námsskrárinnar hvort heldur kennt er samkvæmt áfangakerfi eða bekkjakerfi. Ég legg áherslu á að í frv. er það skýrt tekið fram og reyndar skýrar eftir breytinguna í Nd. að skólar geta valið um hvort þeir kenna samkvæmt áfangakerfi eða bekkjakerfi og þar sem aðstæður eru fyrir hendi, eins og t.d. á hinum stærri þéttbýlisstöðum, er mjög æskilegt að nemendur geti valið um skóla sem bjóða upp á mismunandi kerfi að þessu leyti. Í þriðja lagi er með frv. stefnt að greinilegri verkaskiptingu en nú er milli menntmrn., skólayfirvalda og starfsmanna skólans. Það nýmæli er í frv. að gert er ráð fyrir að skólanefnd starfi við hvern skóla. Hlutverk ráðuneytis verði að vinna að heildarstefnumótun, kennslueftirliti og gerð tillagna um fjárveitingar til hvers skóla, en framkvæmd skólastarfs innan ramma námsskrár og fjárveitingar sé í höndum skólanefnda og skólastjórnenda. Sennilega er ákvæðið um skólanefndir það ákvæði sem flestir hafa staldrað við í þessu frv. Bæði er það spurningin: Á að hafa skólanefndir yfir höfuð í framhaldsskólunum? og ef svo er, hvert á þá að vera verkefni þeirra? Mér finnst rétt að fara um það nokkrum orðum. Mér hefur virst að afstaða skólamanna til skólanefndanna mótist nokkuð af því hvort þeir þekkja slíkar nefndir eða ekki. Þeir skólamenn sem hafa starfað með skólanefndum í þeim skólum sem þeir hafa starfað við telja að þær hafi verið mjög til gagns við stjórn skólans og til mikils stuðnings við stjórnendurna. Þeir sem hins vegar hafa ekki haft skólanefndir, þeir sem þekkja þær ekki, óttast þær, eru hræddir við hið óþekkta og hafa því frekar snúist gegn þeim. Að mínu mati eru skólanefndir fyrst og fremst tæki til að koma á fót samstarfi milli heimamanna og viðkomandi skóla. Skólanefndirnar eiga að vera fulltrúar fólksins í viðkomandi byggðarlögum og starfa með stjórnendum skólans að þeim verkefnum sem þeim eru fengin. Þetta er liður í því að reyna að treysta tengsl almennings í landinu við skólann sinn. Verksvið skólanefndanna hefur nokkuð verið skýrt betur í meðferð Nd., en verksvið þeirra getum við sagt að sé í þremur meginhlutum. Það er í fyrsta lagi að ákveða námsframboð. Í frv. eins og það leit út áður stóð í 8. gr.: "Skólanefnd og skólameistari marka stefnu í skólahaldi og ákveða námsframboð með samþykki menntmrn." Orðin "marka stefnu í skólahaldi" voru tekin út til þess að væri alveg ljóst að það sem átt væri við væri fyrst og fremst að skólanefndin ásamt með skólameistaranum ákvæði námsframboðið. Það er auðvitað gífurlegt hagsmunamál fólksins í hverju byggðarlagi hvaða námsframboð er í hverjum skóla, hvaða nám er það, hvaða námsbrautir, hvaða námsgreinar geta menn stundað í viðkomandi skóla. Þess vegna er raunar ekkert mál sem á meira erindi til fólksins í byggðarlögunum en að taka þátt í slíkri ákvörðun. Í öðru lagi eiga skólanefndir að undirbúa fjárlög og hafa hönd í bagga með fjármálastjórn viðkomandi skóla þó að ekki sé meiningin að taka hina fjárhagslegu ábyrgð frá skólameisturunum. Í þriðja lagi hafa skólanefndir vissa íhlutun um ráðningu starfsfólks við skólann eins og nánar er kveðið á um í frv. Það er álitamál hvernig eigi að skipa slíkar skólanefndir. Auðvitað má hugsa sér tilnefningar frá ýmsum aðilum, en niðurstaðan varð sú að sveitarstjórnirnar séu þeir aðilar sem raunverulega séu fulltrúar fólksins í viðkomandi byggðarlögum. Því sé eðlilegt að það séu sveitarstjórnirnar sem tilnefni skólanefndir. Þess vegna er gert ráð fyrir að skólanefndirnar séu tilnefndar af sveitarstjórnum, en menntmrh. skipi formann skólanefndar. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir að stofnkostnaður framhaldsskóla greiðist sameiginlega af ríki og viðkomandi sveitarfélagi eða sveitarfélögum þannig að ríkið greiði 60% en sveitarfélag eða sveitarfélög 40%. Þó er menntmrn. veitt heimild til að semja um hærri kostnaðaraðild þegar um búnað verknámshúsnæðis er að ræða. Hér er sem sagt gert ráð fyrir að ákveðin skipting komist á milli ríkis og sveitarfélaga varðandi stofnkostnað. Nú eru ýmsar reglur í gildi um þetta efni eftir því um hvers konar skóla er að ræða. Menntaskólarnir eru t.d. alfarið kostaðir af ríkinu, fjölbrautaskólarnir sameiginlega af ríki og sveitarfélögum, iðnskólarnir sameiginlega af ríki og sveitarfélögum og mismunandi hlutfallsreglur gilda eftir því um hvers konar skóla er að ræða. Þessi regla á að horfa til einföldunar og að ég hygg nokkurrar sanngirni. Ég tel að það sé eðlilegt að sveitarfélög taki þátt í stofnkostnaði skóla að þessu leyti. Það skapar auðvitað meiri ábyrgðarkennd hjá sveitarfélögunum. Það dregur úr óraunhæfum kröfum á ríkisvaldið um nýja skóla og ég held að þetta samstarf geti orðið til góðs þegar fram líða stundir, enda held ég að það sé ágæt reynsla af stofnkostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga varðandi skólahúsnæði, enda nauðsynlegt að reglur um það séu þá einfaldar og auðunnið með þær. Í fimmta lagi er hins vegar gert ráð fyrir að ríkið greiði rekstrarkostnað framhaldsskólanna. Ríkið greiðir nú rekstrarkostnað menntaskólanna alfarið, en mjög mismunandi reglur gilda um skiptingu rekstrarkostnaðar annarra skóla eftir því um hvaða skólategundir er að ræða eins og reyndar gildir í stofnkostnaði. Í sjötta lagi er tryggt samstarf við atvinnulífið í iðnnámi með iðnfræðsluráði og í sjávarútvegsgreinum með fræðsluráði sjávarútvegs. Þessi ráð eiga að verða til ráðuneytis um skipulag náms og kennslueftirlit og það er heimild í lögunum til að skipa slík samstarfsráð við aðrar atvinnugreinar til að leggja á ráðin um skipulag náms í þeim greinum. Við höfum reynslu af iðnfræðsluráðum. Það er gert ráð fyrir að hlutverk þeirra breytist nokkuð frá því sem er, að þau verði fyrst og fremst ráðgefandi aðilar og nokkuð dregið úr þeim völdum sem þau hafa nú og er þetta í samræmi við álit sérstakrar nefndar sem hafði það verkefni að vinna að endurskoðun iðnfræðslunámsins. Í sjöunda lagi er fjallað um skólanefndirnar. Ég hef þegar gert þær að umtalsefni og skal ekki gera það nánar hér. Í áttunda lagi er síðan fjallað um verkefni skólameistara. Hann stjórnar daglegum rekstri skólans og er jafnframt framkvæmdastjóri skólanefndar. Skólaráð, sem er til samstarfs við skólameistarann, er vettvangur þar sem kennarar, nemendur og annað starfslið skólans getur komið inn í stjórn skólans. Ég legg áherslu á að ég tel það eðlilegt að um allt innra starf skólans sé samstarf og samvinna við starfsfólk skólans, enda hafa þeir aðilar eðli málsins samkvæmt langmesta möguleika til að fjalla um innra starf skólans. Í níunda lagi er gert ráð fyrir því að hver skóli sé sjálfstæð rekstrareining. Ríkissjóður greiðir laun fyrir kennslu, stjórnun og prófdæmingu beint til viðkomandi aðila, en annan rekstrarkostnað á ríkið að greiða til skóla ársfjórðungslega fyrir fram. Með þessu er reynt að veita skólunum nokkurt fjárhagslegt sjálfstæði, þ.e. þeir hafi sjálfstæði um ráðstöfun á öðru fjármagni en beinum launagreiðslum, og á það að vera hvatning til skólastjórnenda um að spara á einum lið og geta þá notið þess í öðrum, en nokkuð hefur viljað við brenna að ef menn hafa sparað á einum lið er það fjármagn hreinlega tekið af þeim, mismunurinn, og menn hafa í engu notið þess hagræðis sem slíkar sparnaðaraðgerðir hafa í för með sér. Í tíunda lagi: Þar sem nauðsynlegt er að reka heimavist greiðir ríkissjóður stofnkostnaðinn við heimavistina. Þessu ákvæði var breytt í Nd. Það var gert ráð fyrir að stofnkostnaður heimavistar væri greiddur í sömu hlutföllum og annað skólahúsnæði, en það þótti eðlilegra við nánari athugun, þar sem heimavistir eru fyrst og fremst byggðar fyrir þá nemendur sem búa utan viðkomandi sveitarfélags, að kostnaður heimavista yrði alfarið greiddur af ríkinu og þess vegna var 5. mgr. 3. gr. breytt að þessu leyti. Í ellefta lagi er gert ráð fyrir að Samvinnuskólinn og Verslunarskóli Íslands starfi áfram á sama grundvelli og áður og opnuð er heimild fyrir menntmrh. að samþykkja kostnaðarþátttöku við einkaskóla á framhaldsskólastigi. Í tólfta lagi er framhaldsskólum veitt heimild til að annast menntun fullorðinna á þeim námsbrautum sem skólinn starfrækir svo og að stofna til sérstakra námskeiða eða öldungadeilda. Einnig verði framhaldsskólum heimilt að efna til eftirmenntunarnáms. Fyrra atriðið, það er menntun fullorðinna á námsbrautum sem skólinn starfrækir, er nýjung í löggjöf. Það er hins vegar ekki nýjung í reynd því að við þekkjum að slík starfsemi hefur verið við framhaldsskólana allmörg undanfarin ár. Hins vegar er það nýjung bæði í löggjöf og starfsemi framhaldsskólanna að eftirmenntunarnám verði tekið þar upp. Ég tel mjög mikilvægt að skólakerfið, að skólarnir sjálfir komi meira inn í eftirmenntunina en verið hefur á undanförnum árum. Eftirmenntun verður æ algengari. Hún fer núna fram mjög mikið í margvíslegum námskeiðum utan við skólakerfið sem er auðvitað ágætt að vissu marki, en ég tel þó nauðsynlegt að skólarnir geti átt möguleika á því að koma meira inn í þessa menntun. Frv. var nokkuð breytt í Nd. eins og ég gat um. Ég gat þess í minni framsöguræðu í Nd. að í slíku frv. hljóti auðvitað að vera ýmis álitamál. Frv. um framhaldsskóla er nýsmíði og ég lýsti því yfir þar að ég væri reiðubúinn til samvinnu við nefndina um skynsamlegar breytingar á frv. Ég tel að allar þær breytingar sem gerðar voru á frv. í Nd. hafi verið til bóta. Ég ætla að hlaupa yfir þær í stórum dráttum. 2. gr. var breytt og hlutverk framhaldsskólans umorðað, gert nokkru skýrara. Í 3. mgr. var 1. málsl. breytt til þess að taka af allan vafa um að Alþingi þyrfti ekki að samþykkja skóla sem stofnaður kynni að verða í samræmi við ákvæði 38. gr., þ.e. af einkaaðilum, og þá breytingu ber að lesa í samhengi við breytingu sem gerð var á 38. gr. þar sem það var skýrt tekið fram að einkaskólar ættu ekki kröfu til styrks af almannafé, en ef slíkur styrkur yrði veittur kæmi að sjálfsögðu til samþykkis Alþingis. Ákvæðin í 4. mgr. um skiptingu byggingarkostnaðar voru gerð nokkru skýrari og ítarlegri. Í 5. mgr. var heimavistarhúsnæði fellt undir stofnkostnað ríkisins eins og ég gat um áðan. 7. gr., um skipan skólanefndar, var gerð skýrari, tekin af öll tvímæli um að það væru sveitarstjórnirnar sem skyldu skipa fjóra af fimm skólanefndarmönnum og jafnframt sett inn ákvæði um að þegar um starfsmenntunarskóla væri að ræða skyldi þess gætt við tilnefningu að fulltrúar viðkomandi starfsgreina ættu sæti í skólanefnd. Það er auðvitað ekki hægt að gera í öllum greinum eins og t.d. við fjölbrautaskóla, sem fara með margvíslegt starfsnám, en æskilegt að tekið sé tillit til þess við val á mönnum í skólanefnd. 8. gr. var breytt þannig að tekin voru út orðin, eins og ég gat um áðan, að skólanefnd og skólameistari marki stefnu í skólahaldi, en verkefni nefndarinnar takmarkast að þessu leyti við að ákveða námsframboð með samþykki ráðuneytisins. Nokkuð skýrari ákvæði voru sett í 9. gr. um verkefni skólameistara. Gert er ráð fyrir að nemendaráð geri tillögu til skólanefndar um nemendasjóðsgjöld. Gert er ráð fyrir að reglur um almenna kennarafundi setji menntmrn. en ekki skólanefnd eins og var í upphaflega frv. Aðrar brtt. við næstu greinar eru tiltölulega smávægilegar. Greinin um nám fyrir fatlaða var gerð ítarlegri og skýrari í Nd. og tel ég að hún tryggi betur en áður var rétt fatlaðra nemenda til náms. Reglur um rekstrarkostnað, þ.e. í 1. mgr., voru gerðar skýrari og í gildistökuákvæðinu var kveðið á um að það sem snertir fjárhagsatriði frv., þ.e. stofnkostnað, reksturskostnað, taki ekki gildi fyrir 1. jan. 1989, en frv. að öðru leyti taki gildi í upphafi skólaárs á þessu ári. Síðan er ákvæði til bráðabirgða þess efnis að þrátt fyrir ákvæði 3. gr. þessara laga um kostnaðarskiptingu við byggingarframkvæmdir skuli gerðir samningar um byggingarframkvæmdir halda gildi sínu. Það hafa þegar verið gerðir allmargir samningar um kostnaðarskiptingu sem sveitarfélög treysta á og er nauðsynlegt að þeir samningar verði framkvæmdir eins og þeir hafa verið gerðir þrátt fyrir hugsanlegar breytingar á kostnaðarskiptingu sem frv. felur í sér. Í frv. er valdi dreift allmikið út til skólanna og mun meira en nú gildir í raun. Við skulum aðeins átta okkur á í hverju þessi valddreifing er fólgin. Í fyrsta lagi fá heimamenn miklu meira vald til að ákveða námsframboð í framhaldsskólum í sinni heimabyggð en þeir hafa haft til þessa. Í öðru lagi fá skólarnir aukið fjárhagslegt sjálfstæði. Í þriðja lagi er ákvæði sem tekur af öll tvímæli um að skólarnir eiga nú sjálfir að annast þróunarstarf, en hlutverk menntmrn. frekar að veita ráðgjöf í því efni. Nú er það svo að þróunarstarfi í grunnskólanum er miðstýrt. Það fer fram í skólarannsóknardeild, en þetta frv. gerir ráð fyrir að öðruvísi verði að staðið varðandi framhaldsskóla, þ.e. þróunarstarfið verði fært út til framhaldsskólanna sjálfra. Í fjórða lagi er mun skýrari verkaskipting en nú er. Hlutverk menntmrn. er fyrst og fremst heildarstefnumótun, kennslueftirlit, gerð tillagna um fjárveitingar á grundvelli tillagna frá skólanum. Skólarnir sjálfir hafa hins vegar með framkvæmd skólastarfsins að gera. Allt innra starf, öll fagleg ábyrgð er í höndum skólastjórnar og skólaráðs. Í fimmta lagi fá skólarnir nú mikið frjálsræði til að taka upp fullorðinsfræðslu, bæði í formi öldungadeilda eins og þær eru kallaðar og enn fremur til að taka upp eftirmenntun og starfsmenntun af ýmsu tagi í samvinnu við bæði sveitarstjórnir og í samræmi við atvinnulífið á hverjum stað. Þetta gefur skólunum mikið svigrúm til að geta lagað sig eftir starfsháttum og lagað sig eftir aðstæðum og atvinnuháttum á hverjum stað. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég vænti þess að hv. deild sjái sér fært að afgreiða þetta mál þannig að það geti orðið að lögum á þessu þingi því ég tel brýna nauðsyn bera til að samþykkt séu lög um framhaldsskóla. Ég legg svo til, herra forseti, að þessu frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Það er full ástæða til að fagna þegar við sjáum hilla undir að samþykkt verði lög um framhaldsskóla eftir svo langa bið, en það er hins vegar spurning hvort hv. þm. og þeir sem í skólunum eiga að starfa eru allir jafnsáttir við það frv. sem hér liggur fyrir. Það er ein grundvallarástæða fyrir því að Kvennalistinn getur ekki sætt sig við það stjórnunarfyrirkomulag sem lagt er til í þessu frv., það er varðandi skólanefndir og verksvið þeirra. Það er auðvitað alltaf spurning hvernig á að skipa forstöðu fyrir hinum ýmsu stofnunum. Skólanefndir hafa verið, eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra, stuðningur við suma skólameistara, en það er þó ekki algilt. Hann ræddi hér um að það væri hræðslan við hið óþekkta sem gerði menn hrædda við skólanefndirnar. Ég held að það sé ekki eingöngu sú hræðsla heldur er ástæðan aðallega sú að kennarar hafa fyrir tveimur árum loksins fengið viðurkennd þau faglegu réttindi sem nauðsynleg eru til að starfa við stofnanir sem skóla og þessi faglegu sjónarmið finnst okkur höfð að engu í þessu frv. með því að skólanefndin er pólitískt kjörin nefnd. Ég vil þó alls ekki gera lítið úr fulltrúum sem veljast í skólanefndir almennt. Í þær veljast oft mjög hæfir menn sem eru færir um að sinna þeim verkefnum sem þeim eru ætluð, en það getur verið tilviljanakennt. En að vald um innri málefni skólans, námsframboð og annað innra starf skuli falið skólanefnd þar sem ekki er einu sinni ákvæði um að kennarar eigi áheyrnarfulltrúa á fundum skólanefndarinnar teljum við með öllu óhugsandi. Það er sem sé stjórnunarkaflinn sem við gerum að okkar stærsta ágreiningsefni varðandi þetta frv. og mun ég væntanlega fyrir hönd okkar þingkvenna Kvennalistans í þessari deild flytja brtt. þegar málið kemur til 2. umr. Ég ætla ekki að fara mjög nákvæmlega út í hinar einstöku greinar frv. að þessu sinni vegna þess að til þess gefst mér tækifæri í menntmn. Það eru þó nokkur atriði sem ég vildi gera að umræðuefni og spyrja hæstv. menntmrh. um. Það eru greinar sem mér finnst vera óljósar og ætla því aðeins að fara í gegnum það helsta sem mér finnst ekki koma alveg skýrt fram. Í fyrsta lagi vil ég gera að nokkru umræðuefni málefni fatlaðra nemenda sem hann minntist á í máli sínu áðan. Ég fagna því mjög að nú skuli gert ráð fyrir að fatlaðir nemendur fái aðgang að framhaldsskólanum. Það er löngu tímabært og það hefur verið stefnan í starfi grunnskólans undanfarin ár að reyna að kenna fötluðum nemendum sem mest með öðrum nemendum. Með fötlun á ég við annaðhvort líkamlega eða andlega fatlaða. Ég held mig við þá skilgreiningu á orðinu. Ég fagna því mjög að þeim skuli nú gert kleift að sækja framhaldsskólann og að þeim verði boðið þar upp á nám við sitt hæfi, en mér finnst reyndar ekki koma alveg nógu skýrt fram hvernig þetta námsframboð verður og í hvaða formi og eins vakna spurningar varðandi inntökuskilyrðin. Þess vegna vildi ég spyrja aðeins um 16. gr. Þar segir að allir sem lokið hafa grunnskólanámi eða hlotið jafngilda undirstöðumenntun eigi rétt á að hefja nám í framhaldsskóla að fullnægðum kröfum um starfsþjálfun þar sem hennar er krafist. Síðan segir, með leyfi forseta: "Nemendum er skylt að stunda fornám í einstökum námsgreinum samkvæmt ákveðinni námsskrá hafi þeir ekki náð tilskildum lágmarksárangri." Nú er það svo með marga fatlaða nemendur að þeir fara ekki eftir hefðbundnum brautum grunnskólans. Það eru sérdeildir starfandi við hina ýmsu skóla þar sem er vikið frá námsefni og þeir taka í raun og veru aldrei þetta svokallaða grunnskólapróf. Spurningin er: Með hvaða skilyrðum á að taka þessa nemendur inn í skólann? Í 30. gr. hefur verið gerð breyting sem ég tel til bóta. Þar segir einmitt líka í síðasta málsl. í fyrri málsgr., með leyfi forseta: "Fatlaðir nemendur skulu stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er." Og síðan heldur áfram og segir: "Heimilt er að stofna sérskóla fyrir þroskahefta nemendur. Menntmrn. setur reglugerð með nánari ákvæðum um framkvæmd kennslu og nám fatlaðra nemenda." Eigi fatlaðir nemendur að stunda nám við hlið annarra nemenda er auðvitað spurningin með hvaða skilyrðum og þess vegna vildi ég spyrja út í þau inntökuskilyrði sem tiltekin eru í 16. gr. og síðan það sem fram kemur í 30. gr. að þeir eigi að fá að stunda nám við hlið hinna. Mig langar í sambandi við þessar hugleiðingar mínar um fatlaða nemendur að vitna til greinargerðar um verkefni sem unnið hefur verið í Öskjuhlíðarskóla og er tengt norræna þróunarverkefninu um stuðningskennslu og fyrirbyggjandi starf í framhaldsskólum. Ég ætla að leyfa mér að lesa þessa greinargerð því ég tel að þarna fari fram mjög mikilvægt starf. Það sýnir nú kannski þörfina á löggjöf um framhaldsskólann að sá kennari sem hefur umsjón með þessu verkefni, Fjölnir Ásbjörnsson, er ráðinn kennari við Öskjuhlíðarskólann í Reykjavík, en nemendurnir, sem hann kennir, eru innritaðir í Iðnskólann í Reykjavík. Hann þarf í raun og veru aldrei að stíga fæti sínum inn í Öskjuhlíðarskólann þó að það sé í raun og veru sá staður þar sem hann er ráðinn. En hér segir, með leyfi hæstv. forseta: "Árið 1985 fór af stað tilraunaverkefni af hálfu Öskjuhlíðarskóla. Tilraunin var í því fólgin að bjóða unglingum með skerta námshæfni á aldrinum 17 ára til tvítugs nám við sitt hæfi, þ.e. nám sem að miklum hluta væri verklegt og byggi þá undir tiltekið starf. Markmið: 1. Að leita eftir samvinnu við einhvern framhaldsskóla í Reykjavík með það að markmiði að setja þar upp tilraunanámsbraut fyrir nemendur með skerta námshæfni. 2. Að vinna að gerð námsskrár fyrir námið." Um framkvæmdina segir: "Ellefu nemendur hófu nám við Iðnskólann í Reykjavík á vorönn 1986. Nemendurnir stunduðu þrenns konar verklegt nám, málmiðnað, tréiðnað og bókband, einnig bóklegt nám. Þessir nemendur luku námi í maí 1987 að afloknum þrem önnum. Nemendur fengu þá afhent lokaskírteini þar sem fram kemur að þeir hafi lokið þriggja anna starfsnámi við Iðnskólann í Reykjavík tengdu ákveðinni iðngrein, að námið skiptist í bóklegt nám og verklegt og að námið veiti ekki sérstök starfsréttindi. Sérkennari frá Öskjuhliðarskóla hefur annast alla skipulagningu og umsjón með kennslu við námsbrautina. Í því hefur falist að annast bóklega kennslu og vera þeim fagkennurum Iðnskólans til ráðgjafar sem annast hafa verklegu kennsluna. Jafnframt hefur það verið hlutverk þessa kennara að sjá um skýrslugerð vegna kennslunnar og hafa m.a. verið unnar ítarlegar skýrslur um kennsluna á hverri önn fyrir sig. Í skýrslunni hefur verið að finna lýsingar á daglegum rekstri, vali námssviða, viðhorfi nemenda og kennara og tengslum námsins við atvinnulífið og síðast en ekki síst höfum við reynt að leggja mat á hvernig til hefur tekist." Um námsskrána segir: "Samhliða sjálfri kennslunni hefur verið unnið að gerð námsskrár fyrir nám af þessum toga. Námsskrárvinnan hefur farið fram í samvinnu við skólaþróunardeild menntmrn. og var lokið við drög að slíkri námsskrá vorið 1987 og hún send ýmsum aðilum til umsagnar. Við gerð námsskrárinnar hefur verið miðað við að námsbrautir í líkingu við tilraunanámsbrautina við Iðnskólann yrðu settar á stofn við ýmsa framhaldsskóla og byðu upp á fjölbreytilegra nám en hægt hefði verið að bjóða upp á í þessari litlu tilraun. Í námsskránni er námið skilgreint og það nefnt starfsnám. Fram kemur m.a. að náminu er ekki ætlað að veita tiltekin réttindi til starfa heldur stuðla að betri samkeppnisaðstöðu nemandans á almennum vinnumarkaði, veita nemandanum betri sjálfsmynd og auka sjálfstraust hans í starfi og leik. Markmið námsins eru sett fram í tvennu lagi: Annars vegar þau markmið sem unnið er að meira eða minna á öllum önnum námsins. Hins vegar þau markmið sem hafa megináherslu á tiltekinni önn." Að lokum er kafli um tengsl námsins við atvinnulífið. Þar kemur fram að námið á að vera markviss undirbúningur undir þátttöku nemenda í atvinnulífinu. Sá undirbúningur fæst m.a. með vettvangsfræðslu sem eykst stig af stigi með hámarki á 3. og síðustu önn námsins. Og um framhald verkefnisins segir: "Nú í haust hóf nýr hópur starfsnám við Iðnskólann í Reykjavík í málm- og tréiðnaðardeildum skólans og er ætlunin að þeir nemendur útskrifist um áramótin 1988/1989. Vegna sérstakra óska frá hópi umsækjenda um starfsnám haustið 1987 um að boðið yrði upp á saumanám fóru fram viðræður við stjórnendur tveggja fjölbrautaskóla í Reykjavík og leit út fyrir á tímabili að slíkt nám færi af stað við Fjölbrautaskólann í Breiðholti á vorönn 1988. Á síðustu stundu kom þó í ljós að af því gat ekki orðið þar vegna húsnæðiseklu skólans. Í staðinn tókst áframhaldandi samvinna við stjórnendur Iðnskólans í Reykjavík og mun því hópur byrja í saumanámi við Iðnskólann á vorönn 1988 og miðað við þriggja anna nám munu þeir nemendur því ljúka námi vorið 1989." Um framtíðarhorfur segir, og ég held að það verði einmitt mjög mikilvægt fyrir okkur, ef við samþykkjum frv. þar sem gert er ráð fyrir að þessir nemendur eigi fulla aðild að skólunum, að tryggja framtíð þeirra. Það verður að taka þessum nemendum af heilum hug inn í skólana, ekki að hafa þetta dauðan lagabókstaf á pappír. Um framtíðarhorfurnar segir, með leyfi forseta: "Reynslan af tilraunakennslunni hefur verið mjög jákvæð. Bæði nemendur og kennarar hafa verið mjög ánægðir með þann námslega árangur sem hefur náðst. Viðhorf kennara og annarra nemenda Iðnskólans til starfsnámsbrautarinnar hafa einnig reynst vera jákvæð. Þeir nemendur sem útskrifuðust sl. vor hafa allir fengið vinnu að því er best er vitað. Einn er að vinna á vernduðum vinnustað, en hinir hafa allir fengið vinnu á almennum vinnumarkaði. Nokkrir nemendanna vinna við aðstoðarstörf í þeim iðngreinum sem þeir hlutu þjálfun í, en aðrir vinna við önnur aðstoðarstörf. Þrátt fyrir að enn hafi ekki verið samþykkt nein heildarlög um framhaldsskóla á Alþingi, sem veitt gætu öllum unglingum rétt til framhaldsnáms við sitt hæfi, má segja að bjartsýni ríki varðandi framhald einhvers tilboðs fyrir nemendur með skerta námshæfni. Þannig er ríkjandi jákvætt viðhorf í menntmrn. til framhalds þessa verkefnis í einhverri mynd án tilraunastimpils og námsskráin er samin með það í huga að nýtast í framhaldsskólum almennt og með fjölbreyttara námstilboði en nú er um að ræða. Það er því ósk og von aðstandenda þessa verkefnis að námstilboð af þessum toga sé komið til þess að vera innan íslenska framhaldsskólans og sú vinna sem fram hefur farið undanfarin tæp þrjú ár í tengslum við verkefnið muni nýtast við framhald einhvers starfsnámstilboðs fyrir nemendur sem standast ekki þær kröfur sem nú eru gerðar í hefðbundnu framhaldsnámi. Hugmyndir að uppbyggingu námsbrautarinnar hafa verið sóttar víðs vegar að og má þar t.d. nefna Bretland og Norðurlöndin. Einnig er skylt að nefna að þær skoðunarferðir sem farnar hafa verið innan ramma norræna þróunarverkefnisins svo og heimsóknir norrænna starfsbræðra hingað til lands hafa m.a. stuðlað að því að gengið hefur verið ákveðnar til verks og ýmsir byrjunarörðugleikar auðveldlega yfirunnir." Þetta er undirritað af Fjölni Ásbjörnssyni í desember 1987. Sá sami Fjölnir Ásbjörnsson hefur hins vegar af því töluverðar áhyggjur hvernig málum þessara nemenda verður komið fyrir miðað við það framhaldsskólafrv. sem við höfum til umfjöllunar og hann gerir fornámið sérstaklega að umræðuefni í grein, sem hann skrifar í Morgunblaðið í þessari viku. Þar segir, með leyfi forseta: "Við nokkra framhaldsskóla hafa verið settir á stofn svokallaðir núlláfangar eða öðru nafni fornám. Í núlláföngum eða fornámi gefst nemendum sem ekki hafa náð tilskilinni viðmiðunareinkunn í samræmdum greinum 9. bekkjar kostur á að fá tilsögn í 9. bekkjar námsefni viðkomandi greina. Hér er því um undirbúning að meira námi að ræða. Hluti þeirra nemenda sem byrja í fornámi standast það próf og hefja síðan nám í framhaldsskólum. En töluverðum hluta nemenda reynist fornámið ofviða. Vegna 18 ára reglunnar og þeirra sem hefja nám að afloknu fornámi eru ávallt heldur fleiri sem hefja nám á 1. ári í framhaldsskólum landsins en árlega ljúka 9. bekkjar prófum með framhaldseinkunn. Reynslan sýnir hins vegar að brottfall nemenda á fyrsta ári í framhaldsnámi er geigvænlega hátt." Og hann heldur áfram og segir: "Felst þó í þessu nýja frv. til framhaldsskólalaga engin stefnubreyting frá því sem verið hefur varðandi inntöku nemenda." Í 30. gr. frv. er fjallað um fatlaða nemendur og segir þar: "Á framhaldsskólastigi skal veita fötluðum nemendum kennslu og þjálfun við hæfi og sérstakan stuðning í námi. Í því skyni skal látin í té sérfræðileg aðstoð og nauðsynlegur aðbúnaður eftir því sem þörf krefur að mati menntmrn. Fatlaðir nemendur skulu stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er." Ekki var þetta mikið og engu er líkara en greinin sé skrifuð í andanum fæst orð bera minnsta ábyrgð." En ég vil skjóta því inn í að hér hefur verið kveðið nánar að orði í því frv. sem við höfum nú til umfjöllunar þó að ég telji það ekki alveg fullkomið eins og það er hér fram lagt. Ég læt þessari tilvitnun minni lokið vegna þess að þessi grein var víst skrifuð fyrir allnokkru þó hún birtist í Morgunblaðinu svo seint sem raun ber vitni, en það var fyrst í þessari viku þegar breytt frv. með nánari skilgreiningu á orðinu "fatlaður" lá fyrir hér. Í framhaldi af þessu vil ég leggja áherslu á möguleika fatlaðra nemenda til að stunda nám í framhaldsskólanum og reyndar benda á að þar sem um nemendur er að ræða sem eiga við hreyfifötlun að etja er nauðsynlegt að mæta þeirra fötlun með ýmsum framkvæmdum í skólunum og jafnvel utan við skólana því að aðgengi að mörgum byggingum er slíkt að það er ekki einu sinni hægt að komast yfir skólalóðirnar. Ég legg áherslu á að það verði tekið tillit til allra þeirra þarfa um leið og þeir koma inn í skólann. En ég vildi aðeins spyrja hæstv. menntmrh., ef ég næ eyrum hans nú, varðandi það sem ég hef sagt um fatlaða nemendur. Hér á öðrum stað er talað um kennslustundafjölda við framhaldsskóla. Í 34. gr. er falinn upp sá kennslustundafjöldi sem talinn er nauðsynlegur til að geta rekið skóla. Þar er miðað við grunntöluna 1,7–2 kennslustundir á viku á hvern nemanda í fullu bóknámi. Nú kom það fram í umsögnum og heimsóknum gesta til menntamálanefnda beggja deilda að margir skólastjórar minni skólanna höfðu af þessu nokkrar áhyggjur. Ég vil þá spyrja hæstv. menntmrh. hvort þessi viðmiðun sé talin nægja þegar við bætast þeir fötluðu nemendur sem koma inn í skólana, hvort þessi stundafjöldi muni nægja? Það er fyrirsjáanlegt að ef það á að standa að þessu af þeim myndarbrag sem við getum ekki annað en gert þarf að sjá til þess að innan framhaldsskólanna fari fram sérkennsla og til þess þarf væntanlega aukinn kennslustundafjölda. Það er annað sem ég vildi líka minnast á. Það er varðandi námsráðgjöf. Það kom fram í þeirri grein sem ég vitnaði til áðan að það er gífurlega hátt hlutfall nemenda sem hættir námi á fyrsta ári. Ég tel mjög nauðsynlegt og brýnt að efla námsráðgjöf við alla framhaldsskólana til að koma í veg fyrir þetta, reyna að hjálpa nemendum áfram. Hér segir í 12. gr. að heimilt sé að fela ráðgjafar- og sálfræðiþjónustu grunnskóla að annast hliðstæða starfsemi fyrir framhaldsskólann. Ég vil því spyrja hæstv. menntmrh. hvort ekki sé áætlað að þörf sé fyrir heilar stöður námsráðgjafa við framhaldsskólana. Það hefur komið fram í umsögnum Félags ísl. námsráðgjafa að þeir gera ráð fyrir því að til að sinna 300 manna skóla þurfi einn námsráðgjafa og held ég að sé mjög raunhæf tala að miða við. En mér finnst þetta nokkuð veikt orðað hér vegna þess að ég veit að námsráðgjöf hefur hjálpað mörgum nemendum áfram í náminu. Störf námsráðgjafanna eru mjög fjölbreytileg. Þeir fjalla bæði um vandamál nemenda sem tengjast náminu svo og persónuleg og félagsleg vandamál þannig að ég tel að það sé full þörf á að kveða þarna fastar að orði. Ég fer fram og til baka í frv. Þetta er kannski ekki mjög skipulega fram sett hjá mér. En ég vil fagna sérstaklega 15. gr. um heilsuvernd í framhaldsskólunum. Ég held að sé mjög til bóta að það verði komið einhverju skipulagi þar á. Það er undir hælinn lagt hvernig henni er sinnt um þessar mundir. Þá vil ég sérstaklega leggja áherslu á upplýsingar og fræðslu við nemendur og forvarnarstarfsemi af ýmsu tagi og jafnframt benda á að það háttar svo til við allmarga framhaldsskóla að þar eru ekki einu sinni aðstæður til leikfimikennslu. Það er vonandi eitt af því sem við tökum í röð svokallaðra forgangsverkefna á næstunni að leggja megináherslu á forvarnarstarfið og þá ekki síst með því að ala nemendurna upp í heilbrigðum lífsháttum. Ég vil síðan víkja lítillega að 33. gr. þar sem talað er um heimavistir. Ég fagna þeirri breytingu, sem gerð var á varðandi byggingu heimavistarhúsnæðis, að ríkissjóður greiði þær. Það hefur valdið nokkrum erfiðleikum þar sem mörg sveitarfélög eiga að koma sér saman eða þá bæjarfélag þar sem skóli er staðsettur að taka ákvörðun um byggingu heimavistar. Ég legg áherslu á og minni á tillögu sem ég flutti ásamt fleiri hv. þm. Kvennalista, Alþb. og Borgarafl. fyrir jólin varðandi mötuneyti heimavistarnemenda og mötuneyti nemenda við framhaldsskólana almennt. Ég held að það sé mjög brýnt að við reynum að jafna aðstöðu barna þessa lands til náms. Það er mikill baggi á heimilum að senda börnin, unglingana á heimavistarskóla. Það eru reyndar ekki öll bæjarfélög svo heppin að geta boðið upp á heimavist og sennilega er höfuðborgin sjálf einna verst stödd í þeim efnum og nemendur sem þurfa að sækja til Reykjavíkur þurfa að greiða himinháa húsaleigu eins og við þekkjum öll. En varðandi mötuneytin vil ég minna á tillögu sem ég flutti um að launakostnaður við mötuneytin verði greiddur úr ríkissjóði eins og gildir um t.d. aðra starfsmenn í skólanum. Mér finnst að það megi í raun og veru líta á nemendur sem starfsmenn skólans meðan þeir eru þar. Ég legg áherslu á að þetta er atriði sem ég tel að þurfi að breyta alveg afdráttarlaust. Það kom fram hér í vetur sem svar við fsp. Sturlu Böðvarssonar, hv. varaþm. á Vesturlandi, að raungildi dreifbýlisstyrks til nemenda, sem var ætlað til þess að jafna aðstöðumun þeirra, er orðið harla lítið miðað við það sem upphaflega var. Ég tel nauðsynlegt að það verði lögð áhersla á að finna leiðir til að jafna í raun þennan aðstöðumun sem er fjárhagslega milli nemenda til náms vegna búsetu. Þess vegna minni ég á bæði dreifbýlisstyrkinn og mötuneytin. Ég tel að launakostnaður við þau sé ekki þungur baggi fyrir ríkissjóð að bera. En ég ætla aðeins að spyrja að lokum. Nú er mér kunnugt um að það hefur verið efnt til aukins samstarfs af hálfu menntmrn. við faggreinafélög kennara og fagna ég því. Mig langar til að spyrja hæstv. menntmrh. hvort í reglugerðum verði ákvæði um faggreinakennara og þeirra þátt t.d. í námsskrárgerð. Við vorum að fjalla um frv. um Kennaraháskóla Íslands um daginn og fyrst ég minnist á faggreinafélög get ég ekki stillt mig um að segja við 1. umr. núna að ég vildi óska þess að við hefðum frv. fyrir framan okkur um framhaldsskólann af sömu gæðum og frv. um Kennaraháskóla Íslands. Eins og ég hef sagt fyrr í máli mínu finnst mér fagleg sjónarmið vera fyrir borð borin og tel að það þurfi að koma því inn á einhvern hátt að það skíni af þessu frv. einhvers konar menntastefna. En ég ætla aðeins að ítreka það aftur, sem ég sagði og sem hv. þingkona Þórhildur Þorleifsdóttir sagði líka er hún flutti brtt. í Nd. í síðustu viku, að Kvennalistinn vill draga úr áhrifum pólitískt kjörinna fulltrúa, en auka að sama skapi áhrif skólafólks um mótun skólastarfsins. Við teljum það ekki vera valddreifingu að koma mótun skólastarfsins í hendurnar á fimm pólitískt kjörnum fulltrúum því að það er alltaf spurning hvernig og hverjir rata í þær pólitísku stöður. En ég vil samt sem áður leggja áherslu á að ég styð það að framhaldsskólafrv. verði samþykkt sem fyrst, það liggur á því, einhver rammalöggjöf, en mun flytja brtt. við það frv. sem hér liggur fyrir við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Við teljum, þingmenn Borgarafl., að það sé margt mjög gott í þeim tillögum sem liggja hér fyrir hv. deild, tillögum um samstæða löggjöf fyrir framhaldsskóla og í raun var orðið mjög nauðsynlegt að slík löggjöf yrði lögð fram og samþykkt. Sú bylting sem varð um framhaldsskólann hér fyrir líklega 15–20 árum er einhver mesta bylting sem hefur orðið í skólamálum þjóðarinnar frá upphafi. Ég minnist þess þegar ég sjálfur lauk námi í Menntaskólanum á Akureyri fyrir ansi mörgum árum. Þá voru aðeins þrír skólar á landinu sem höfðu heimild til að útskrifa nemendur með stúdentspróf, en ég hef ekki tölu á öllum þeim skólum sem hafa öðlast þennan rétt nú. Þetta er jákvæð þróun, sem hefur skapað mikla fjölbreytni um menntun fyrir unglinga og ungt fólk, sem var mjög þarft og gott að fá inn í skólastefnu okkar. Hins vegar finnst mér að okkur sárvanti að skilgreina betur hver er heildarmenntastefna þjóðfélagsins. Það er alveg nauðsynlegt að tengja betur saman skólastigin og skilgreina hvert skólastig fyrir sig og hvernig þetta hangir allt saman. Með grunnskólalögunum eins og þau voru samþykkt á sínum tíma var að vísu gert ráð fyrir með hvaða hætti grunnskólinn tengdist framhaldsskólanum þannig að þar eru sett ákvæði um með hvaða hætti nemendur öðluðust rétt til þess að setjast í framhaldsskóla. Í því frv. til l. um framhaldsskóla sem hér liggur fyrir hv. deild er reyndar að nokkru vikið að inntökuskilyrðum. Þau eru að vísu mjög rýmkuð miðað við það sem áður hefur verið og tel ég út af fyrir sig að það sé ekki nema gott eitt um það að segja. Hins vegar vantar alveg að skilgreina tengslin við næsta stig þar fyrir ofan, þ.e. háskólastigið, fyrir utan það að háskólastigið er að verða ansi óljóst hugtak með þeim margvíslegu breytingum sem eru að verða á því skólastigi einnig. Frá því í gamla daga að við höfðum einn háskóla í landinu, Háskóla Íslands, fjölgar nú háskólum og ég verð í þessu sambandi að nota orðið "háskóli" innan gæsalappa. Þeim fjölgar nú mjög ört án þess að við höfum nokkra samræmda löggjöf um sjálft háskólastigið. Ég vildi nú beina því til hæstv. menntmrh. og spyrja hann um hvort það sé ekki orðið tímabært að setja sérstök lög um háskólastig. Þrátt fyrir allt hlýtur það að vera höfuðmarkmið með menntastefnu fyrir þjóðina í heild að tryggja að öllum þjóðfélagsþegnum standi til boða eins góð og fullkomin menntun og nokkur völ er á og að sjálfsögðu að hún sé við hæfi hvers og eins. En við verðum að hafa hugfast að við búum hér og eigum í samkeppni við aðrar vestrænar þjóðir og reyndar allar þjóðir heims hvað varðar þekkingu og menntun til að skapa framleiðsluvörur sem við getum selt á erlendum mörkuðum. Þar reynir að sjálfsögðu á undirstöðumenntun og þá menntun sem við fáum í skólum landsins til þess að við getum staðið okkur í samkeppninni við aðrar þjóðir. Þess vegna verður sú menntun sem er boðið upp á á Íslandi að vera jafnfullkomin og sú sem best gerist meðal nágrannaþjóða okkar. Það hefur viljað bera á því að samræming milli þessara mismunandi skólastiga sé að hverfa þannig að með auknu frjálsræði í námi og námsbrautum, sem framhaldsskólinn getur nú boðið upp á, er t.d. orðið mjög áberandi að nemendur sem koma til náms á hinu æðsta skólastigi, þ.e. háskólastiginu, hafi ekki fengið þann undirbúning sem skyldi til að geta tekst á við háskólanám. Hér vantar betri samræmingu og að tengja þessi skólastig saman. Mig langar bara til að taka eitt lítið dæmi. Fyrir svo sem eins og 20–30 árum var nám í stærðfræði- eða náttúruvísindadeildum framhaldsskólanna með þeim hætti að það hentaði mjög vel fyrir áframhaldandi nám á háskólastigi í bæði raunvísindum og í tæknivísindum. Í dag er ástandið þannig að nemendur sem hefja nám bæði í raunvísindum og tæknivísindum við Háskóla Íslands, svo dæmi sé tekið, hafa því miður ekki fengið undirstöðumenntum á vissum sviðum sem gengið er út frá að sé fyrir hendi í því námi sem fer fram á háskólastigi. Í verkfræði og tæknivísindum er gert ráð fyrir að nemendur hafi fengið allgóða og reyndar mjög góða þjálfun í t.d. flatarmáls- og rúmmálsfræði, en nám í þessari fræðigrein hefur mjög minnkað í framhaldsskólanum svo að farið er að valda óþægindum við háskólanámið. Þannig eru mörg önnur dæmi um að það er ekkert samræmi milli þess náms sem fer fram í framhaldsskóla og þess náms sem fer fram síðar í háskóla. Það er mjög brýnt og nauðsynlegt að skilgreina þessi tengsl milli skólastiga þannig að hvert skólastig geti gengið út frá því sem vísu að það nám sem fór fram á neðra skólastiginu sé í einhverju samræmi við þær kröfur og þær forsendur sem æðra skólastigið gerir ráð fyrir. Það er spurning hvort inntökuskilyrði fyrir nám á háskólastigi eiga heima í sérstakri löggjöf um háskólastigið eða hvort væri rétt að setja sérstök ákvæði þar að lútandi í lögin um framhaldsskólann. Mér er næst skapi að boða brtt. við frv. þar sem er fjallað um slík inntökuskilyrði fyrir háskólastigið þar sem ég óttast mjög að það verði ansi langt í land með að það fáist samræmd löggjöf um háskólastigið með nauðsynlegum skilgreiningum á forsendum fyrir námi og hverjar skuli vera kröfur til þekkingar þeirra nemenda sem hefja nám á háskólastigi. T.d. má minna á að í grunnskólalögunum er gert ráð fyrir samræmdum prófum til að fá úr því skorið hvort nemendur eigi að halda áfram námi eða þeir öðlist rétt til að halda áfram námi í framhaldsskóla. Nú er að vísu ekki lengur gert ráð fyrir þessu með því frv. til l. um framhaldsskóla sem hér er lagt fyrir. Það er mjög brýnt að þetta verði skoðað betur og það verði athugað hvort ekki sé í reynd nauðsynlegt að taka upp samræmd próf upp úr framhaldsskólanum fyrir þá nemendur sem hyggja á háskólanám. Nú er það svo að framhaldsskólinn hefur að sjálfsögðu breyst mjög verulega undanfarin ár þannig að hann er miklu frekar orðinn skóli til þess að búa nemendur undir hin fjölbreytilegustu störf í þjóðlífinu og það er langt frá því að framhaldsskólanum sé lengur ættað það hlutverk eingöngu að búa nemendur undir háskólanám. Það er ekki nema tiltölulega lítill hluti þeirra nemenda sem ljúka námi í framhaldsskóla í dag sem fara í háskóla og ljúka þar námi. Að vísu er mjög mikið um að nemendur innritast til háskólanáms, vilja gjarnan reyna og sjá hvernig það takist, en brottfall nemenda sem hefja háskólanám er geysilega mikið. Ef ég man rétt og fer rétt með tölur held ég að ég geti sagt frá því að í verkfræði- og raunvísindadeild er vart meira en 1/4 þeirra nemenda sem innritast til náms á fyrsta námsári sem lýkur lokaprófi frá annaðhvort verkfræðideild eða raunvísindadeild. Um 75% þeirra nemenda sem hefja háskólanám í þessum tveimur deildum falla frá á 1. og 2. námsári. Það er ekki nokkur vafi á að ef framhaldsskólanum væri sett ákvæði þess efnis að nemendum sem hyggðu á háskólanám væri gert að þreyta samræmd próf, sem yrðu þá að sjálfsögðu að vera haldin sameiginlega og undir yfirstjórn menntmrn. alveg eins og samræmdu prófin upp úr grunnskólunum hafa verið haldin, mundi það rýmka mjög til í háskólunum. Ég nefni nú aftur háskóla í fleirtölu því það hefur orðið mikil aukning á háskólum á þessu landi á seinni árum án þess að ég ætli að fara að fjalla um það sérstaklega hér. Í flestum nágrannalöndum okkar er við lýði mjög strangt kvótakerfi varðandi inntökurétt hinna ýmsu háskóla eða öllu heldur um aðferðir til að takmarka aðgang þeirra sem ljúka prófum upp úr framhaldsskólunum til þess að komast í háskóla. Þetta mundi kannski falla ýmsum stjórnarþingmönnum vel í geð, a.m.k. þeim sem eru æstastir stuðningsmenn kvótakerfa almennt, en ég held að slík inntökukvótakerfi, sem eru notuð í nágrannalöndunum, muni ekki henta vel á Íslandi og sú aðferð, sem hefur verið notuð hingað til, að gefa flestum eða öllum þeim nemendum sem hafa áhuga á því tækifæri til að reyna og láta á það reyna hvort þeir geti þá komist í gegnum háskólanám, þeir falla þá einfaldlega ef þeir geta það ekki, sé að mörgu leyti æskilegri. Hins vegar setur þessi aðferð óeðlilega mikinn þrýsting á háskólana og er mjög fjárfrek vegna þess að gífurlegur fjöldi nemenda lýkur kannski aldrei nema einu eða tveimur missirum en það kallar á mikla aðstöðu, fjölda kennara og stór og mikil námskeið sem hugsanlega mætti hafa mun viðaminni ef einhver stýring væri á þessu. Ég tel að slík stýring væri æskileg með einmitt samræmdum prófum upp úr framhaldsskólunum og vildi beina því til hæstv. menntmrh. að hugleiða það vandamál að tengingin milli skólastiganna sé skýrari og með hvaða hætti nemendur öðlast rétt til að halda áfram á næsta skólastigi við það sem þeir hafa verið að ljúka.



Herra forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hafa tekið þátt í þessari umræðu, þakka viðtökurnar sem frv. hefur fengið og þær málefnalegu umræður sem hafa farið hér fram. Eins og ég gat um í minni upphaflegu ræðu eru vissulega mörg álitamál þegar verið er að semja frv. eins og þetta sem á að ná yfir heilt skólastig, þ.e. allt framhaldsskólastigið, jafnfjölbreytt og það er í reynd. Þess vegna kemur ekkert á óvart þó að menn velti upp ákveðnum hugmyndum og telji að sumir hlutir mættu kannski vera öðruvísi í þessu frv. Ég ætla aðeins að ræða nokkur atriði sem hv. 6. þm. Vesturl. Danfríður Skarphéðinsdóttir minnti á. Ég vek athygli á því varðandi skólanefndirnar að það hefur orðið allmikil breyting á þeim ákvæðum um skólanefndir sem voru upphaflega í frv. í meðferð Nd. Verkefni skólanefndanna, eins og ég gat um í minni frumræðu, eru orðin mun skýrari og skólanefndirnar hafa ekki verkefni á sviði innra starfs skólans eins og frv. lítur núna út. Skólanefndirnar hafa að vísu verkefni að því er snertir ákvörðun námsframboðs, þ;e. hvaða nám er í boði við viðkomandi skóla. Ástæðan er sú, eins og ég rakti í minni frumræðu, að ég tel að það verkefni sé eitt æskilegasta verkefni heimamanna, þ.e. íbúanna í viðkomandi byggðarlögum, fulltrúa íbúanna í viðkomandi byggðarlögum, að fjalla um hvaða nám er í boði. Það skiptir miklu máli hvert unglingarnir í viðkomandi byggðarlögum þurfa að sækja nám, hvort þeir geti fengið það nálægt sínum heimilum eða hvort þeir þurfi að sækja það allt til Reykjavíkur eins og allt of mikil tilhneiging hefur verið til á undanförnum árum. Ýmsir sérskólar á mörgum sviðum hafa fyrst og fremst verið í Reykjavík og þess vegna æskilegt að losa þar um og breyta til. Þetta hlýtur að vera mjög mikið áhugaefni fólksins í byggðarlögunum og þess vegna tel ég að ákvörðun um námsframboð eigi að vera verkefni skólanefndanna sem eru fyrst og fremst fulltrúar fólksins. Hin faglegu sjónarmið, þ.e. málefni innra starfs skólans, eru eðli málsins samkvæmt fyrst og fremst í höndum þeirra sem starfa við skólann, kennara, reyndar nemenda og svo umfram allt skólameistara sem bera höfuðábyrgð á stjórn skólans. Varðandi fatlaða nemendur spurði hv. þm. hvernig bæri að skilja ákvæði 16. gr. varðandi inntökuskilyrði í tengslum við þau sérákvæði sem gilda um fatlaða í frv., þ.e. í 30. gr. Ég vek athygli á að inntökuskilyrðin eru mismunandi eftir aldri nemenda þannig að allir sem lokið hafa grunnskólanámi eða hlotið jafngilda undirstöðumenntun eiga rétt á að hefja framhaldsnám að fullnægðum kröfum um starfsþjálfun þar sem hennar er krafist. Síðan er rætt um fornám í einstökum námsgreinum. Hins vegar getur nemandi sem orðinn er 18 ára gamall hafið nám við framhaldsskóla án þess að fullnægja inntökuskilyrðum samkvæmt þessari grein nema að því er varðar starfsþjálfun. Þessi grein á fyrst og fremst við um almenna nemendur og ber að skilja hana sem slíka. 30. gr. er hins vegar sérákvæði í þessum lögum sem fjallar um fatlaða nemendur og sú grein er eins og annað í þessum lögum fyrst og fremst rammi sem fylla þarf út í, allrúmur rammi að því er ég tel, en þar segir nú í greininni eins og hún er orðuð, þ.e. 30. gr.: "Á framhaldsskólastigi skal veita fötluðum nemendum, samkvæmt skilgreiningu á hugtakinu fatlaður í 2. gr. laga nr. 41/1983, um málefni fatlaðra, kennslu og þjálfun við hæfi og sérstakan stuðning í námi. Í því skyni skal látin í té sérfræðileg aðstoð og nauðsynlegur aðbúnaður eftir því sem þörf krefur að mati menntmrn. Fatlaðir nemendur skulu stunda nám við hlið annarra nemenda eftir því sem kostur er. Heimilt er að stofna sérskóla fyrir þroskahefta nemendur. Menntmrn. setur nánari ákvæði um framkvæmd kennslu og nám fatlaðra nemenda." Ég tel að þetta ákvæði í 30. gr. sé sérákvæði í lögunum og að svo miklu leyti sem undanþágu er þörf varðandi inntökuskilyrði frá 16. gr. og að svo miklu leyti sem það gildir um nemendur, þá fyrst og fremst sem eru 16–18 ára, þá sé heimilt í reglugerð að setja um það sérákvæði þannig að hægt sé að veita fötluðum nemendum aðgang að skólanum þó að þeir uppfylli ekki ströngustu inntökuskilyrði að öðru leyti. Varðandi kennslustundafjöldann, sem hv. ræðumaður gat um einnig, og hvernig hann kæmi heim og saman við hugmyndir um kennslu fyrir fatlaða, þá vek ég athygli á að 34. gr. er fyrst og fremst viðmiðunargrein. Þar segir: "Við ákvörðun fjárveitinga við kennslu í framhaldsskólum skal miða við grunntöluna 1,7–2 kennslustundir á viku á hvern nemanda í fullu bóknámi eftir stærð og gerð skóla." Síðan kemur: "Þessu til viðbótar skal koma sá stundafjöldi sem nauðsynlegur er til að halda megi uppi kennslu í viðurkenndu verknámi og sérnámi er krefst skiptingar nemenda í smáa námshópa." Og enn segir: "Þurfi að taka tillit til sérstakra aðstæðna skal veitt sérgreint framlag til að mæta þeirri þörf." Þessar sérstöku aðstæður geta auðvitað verið með ýmsu móti, en þetta á ekki síst við um sérstakar aðstæður úti á landsbyggðinni þar sem um smærri skóla er að ræða í ýmsum dreifðu byggðum, en "sérstakar aðstæður" eiga líka við í skólum þar sem fatlaðir nemendur eru sem þurfa meiri umönnun, meiri kennslu og meiri kennslustundafjölda en aðrir nemendur. Ég lít því svo á að fyrir þessu sé allvel séð í þessu frv., en auðvitað þarf að fylla nánar út í þetta með reglugerð. Varðandi ákvæði um námsráðgjöf er gert ráð fyrir að heimilt sé að fela ráðgjafar- og sálfræðiþjónustu grunnskóla að annast hliðstæða starfsemi fyrir framhaldsskóla. Auðvitað á ákvæðið um fjölda starfsmanna og skiptingu starfa eftir stærð og gerð skóla og fjárveitingu hverju sinni einnig við um námsráðgjafa. Okkur hefur hins vegar ekki fundist nauðsynlegt að festa ákveðna tölu starfsmanna á nemendur í þessu ákveðna starfi í skólunum. Er þá ekki rétt að festa fjölda ýmissa starfsmanna af öðru tagi í hlutfalli við nemendafjölda? Ég nefni t.d. bókaverði eða starfsfólk á bókasöfnum skóla eða jafnvel kennarana sjálfa. Þetta eru atriði sem fyrst og fremst verða að ráðast eftir þörfum skólanna sem eru mjög margvíslegar. Þess vegna hefur verið stefnan að negla ekki of mikið niður ákvæði af þessu tagi í frv. Ég geri mér grein fyrir því að þó að menn í orði kveðnu tali um að slík löggjöf eigi að verða rammalöggjöf hefur mér fundist bera á því hjá ákveðnum hópum sem hafa sérstakra hagsmuna að gæta að þeim finnist að það sem að þeim snúi sé ekki nægilega neglt niður í frv. og þess vegna eigi að setja um það nánari ákvæði. Við höfum viljað standast þær freistingar, standast þann þrýsting, sem auðvitað er kominn frá ýmsum öðrum hópum, og viljað að rammalöggjöfin geti átt nokkurn aldur fyrir sér. Þess vegna geti margvíslegar aðstæður, bæði mismunandi tegundir skóla, aðstæður á hverjum stað og aðstæður sem við sjáum ekki fyrir okkur í tíma, fallið undir framhaldsskólafrv. Varðandi faggreinafélögin er það einlægur ásetningur minn að hafa náið samstarf við kennarasamtökin, fyrst og fremst aðalsamtök kennaranna, Kennarasamband Íslands og Hið íslenska kennarafélag. Það á auðvitað við um námsskrárgerð, um reglugerðarsetningu í samræmi við þessi lög og annað það sem snýr að starfi skólanna. Ég nefni t.d. námsskrárgerð. Hún hefur verið unnin í mjög náinni samvinnu við kennarasamtökin og verður það auðvitað áfram. Hv. 7. þm. Reykn. ræddi um tengsl skólastiganna og sagði, að mínu mati réttilega, að tengslin milli skólastiganna væru ekki nægileg. Mér finnst þetta eiga bæði við um tengslin milli grunnskóla og framhaldsskóla og tengslin milli framhaldsskóla og háskóla. Ég held hins vegar að það væri mjög erfitt að ætla sér að breyta því í þessum ákveðnu lögum varðandi framhaldsskólann. Ég held að það þurfi nánari athugunar við. Hv. þm. sagði að undirbúningi nemenda sem hygðu á háskólanám væri að mörgu leyti mjög ábótavant. Undan þessu er kvartað. Ég held hins vegar að hugmynd um samræmd próf úr framhaldsskóla fyrir nemendur sem ætla í háskólanám þurfi nánari athugunar við. Þá spyr maður: Hvað er háskólanám? Við höfum Háskóla Íslands og við höfum orðið allmarga skóla á háskólastigi eins og fram hefur komið í umræðum fyrr á þessum vetri. Við höfum Kennaraháskóla Íslands, við höfum Háskólann á Akureyri, við höfum Tækniskóla Íslands, við höfum Tölvuháskóla Verslunarskólans, við höfum kennslu á háskólastigi í Samvinnuskólanum á næsta leiti, við höfum kennslu á háskólastigi í listaskólunum, þ.e. Tónlistarskólanum, Myndlista- og handíðaskólanum og Leiklistarskólanum, við höfum háskólakennslu í búnaðarskólunum, bæði á Hvanneyri og á Hólum, og reyndar má skilgreina Garðyrkjuskóla ríkisins sem háskólastig að vissu leyti. Þetta þarf allt að skilgreina betur og ég hygg að almenn ákvæði um samræmd próf úr framhaldsskólum fyrir nemendur á háskólastigi mundu ekki uppfylla þær kröfur sem til slíks þarf að gera nema að undangenginni nákvæmri athugun. Hv. þm. ræddi um nauðsyn þess að sett yrði samræmd löggjöf um háskólastigið og ég er alveg sammála honum um að það sé mjög tímabært að gera það. Ég vil geta þess í því sambandi að ég setti á laggirnar á þessum vetri sérstaka samstarfsnefnd háskólastigsins. Í henni eiga sæti fulltrúar allra þeirra skóla sem nú eru við kennslu á háskólastigi og háskólarektor er formaður þeirrar nefndar. Hún á að fjalla um ýmis sameiginleg mál þessara skóla, en fyrsta verkefnið sem ég fól henni var að semja löggjöf um háskólastigið. Ég veit að nefndin er byrjuð á því starfi, m.a. með því að safna gögnum um hvernig slík löggjöf er erlendis, en ég vonast sannarlega til að á næsta vetri verði hægt að leggja fram frv. um háskólastigið. Það er hins vegar ekki víst að það sé alveg nákvæmlega rétt skilgreining sem við höfum fylgt hingað til í lögunum um skólastig eða um skólakerfi þar sem við fjöllum um þrjú skólastig. Í lögum nr. 55 frá 1974, um skólakerfi, skiptum við skólakerfinu í þrjú stig, þ.e. grunnskólastig, framhaldsskólastig og háskólastig. Mér finnst þessi skipting að sumu leyti orðin óheppileg því hún ýtir undir að það sé reynt að skilgreina nám undir eitthvert þessara stiga. Þetta er sérstaklega óheppilegt að því er snertir framhaldsskólastig eða háskólastig. Það er ljóst að ýmsar námsbrautir tilheyra hvorugu þessara stiga og liggja miklu frekar bæði á framhaldsskólastigi og háskólastigi. Ég nefni sem dæmi t.d. Tækniskóla Íslands sem er skóli þar sem nemendur eru bæði á framhaldsskólastigi og fara yfir á háskólastig. Þetta á við um ýmsar brautir bæði á sviði iðn- og tæknináms og á sviði listnáms. Í grg. með frv. um framhaldsskólann er hugleiðing um að til greina gæti komið að skipta skólakerfinu í fjögur stig í stað þriggja, þ.e. á milli framhaldsskólastigs og háskólastigs komi fjórða skólastigið sem yrði sérskólastig sem lægi að hluta til á framhaldsskólastigi og að hluta á háskólastigi. Á sérskólastiginu yrðu þá skólar sem veittu sérhæfða menntun og þjálfun til undirbúningsstarfa í atvinnulífinu og gerðu að inntökuskilyrði eins til þriggja ára nám í framhaldsskóla. Slíkt fyrirkomulag er alþekkt víða erlendis. Hins vegar treystum við okkur ekki til að taka á þessu máli í frv. Það tilheyrir kannski frekar sérstakri athugun á skólakerfinu í heild sem nú er í gangi í menntmrn. og þessi umræða þarf að fara betur fram úti í þjóðfélaginu áður en hægt sé að festa hana í lög. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar. Ég ítreka þakkir mínar til þeirra hv. þm. sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og vonast til að þetta frv. verði afgreitt sem lög frá Alþingi á þessu vori.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um Tónlistarháskóla Íslands á þskj. 772. Frv. þetta er samið af nefnd sem þáv. menntmrh., Ragnhildur Helgadóttir, skipaði 15. okt. 1985, en í henni áttu sæti Jón Nordal, skólastjóri Tónlistarskólans í Reykjavík, formaður, Baldvin Tryggvason, sparisjóðsstjóri, sem er gjaldkeri Tónlistarfélagsins, og Árni Gunnarsson, skrifstofustjóri í menntmrn. Skipuleg tónlistarfræðsla á Íslandi á sér ekki mjög langa sögu, hefst með stofnun Tónlistarskólans í Reykjavík árið 1930. Þeir sem komu honum á fót voru nokkrir áhugamenn um tónlist sem síðan stofnuðu Tónlistarfélagið, en það félag hefur rekið skólann fram á þennan dag. Tónlistarskólinn í Reykjavík var lengi vel eini tónlistarskóli landsins og hefur jafnan gegnt forustuhlutverki á sviði tónmenntakennslu. Nær allir starfandi tónlistarmenn okkar hafa hlotið þar menntun sína að meira eða minna leyti. Árið 1959 var með reglugerð menntmrn. komið á fót kennaradeild við skólann og var henni falið að mennta söngkennara, nú nefndir tónmenntakennarar, fyrir almenna skólakerfið. Þetta var mikilsverður áfangi í sögu Tónlistarskólans og viðurkenning á forustuhlutverki hans. Á næstu árum voru stofnaðar við skólann kennaradeildir fyrir píanó-, strengja- og blásturshljóðfærakennara sem vaxandi þörf var fyrir eftir því sem tónlistarskólum í landinu fjölgaði. Hafði skólinn engan veginn undan að fullnægja þeirri þörf því að þróunin varð örari en nokkurn óraði fyrir. Með lögum um fjárhagslegan stuðning við tónlistarskóla árið 1963 var rekstrargrundvöllur þeirra bættur mjög og enn frekar með löggjöf um sama efni 1975 og 1985. Hefur tónlistarskólum fjölgað ört síðan og eru þeir nú rúmlega 60 á landinu öllu. Á þessu má sjá að það hefur verið mikil uppbygging í tónmennt á Íslandi undanfarna áratugi og eftir því sem tónlistarfræðsla í landinu hefur komist á hærra stig og orðið markvissari hefur þörfin fyrir tónlistarháskóla orðið mönnum sífellt ljósari. Tónlistarskólinn í Reykjavík hefur gegnt hlutverki slíks æðri skóla eftir því sem hann hefur haft bolmagn til, en hann er að mestu leyti rekinn á sama fjárhagsgrundvelli og aðrir tónlistarskólar í landinu og um hann hafa aldrei verið sett sérstök lög. Það frv. sem hér er flutt er því að miklu leyti staðfesting á því starfi sem nú er unnið í Tónlistarskólanum í Reykjavík og nauðsynleg ráðstöfun til að styrkja þetta starf og tryggja því lagalegan og fjárhagslegan grundvöll. Aðeins á þann hátt getur skólinn rækt það hlutverk sem er svo þýðingarmikið fyrir tónlistarlífið í landinu. Háskóladeildir Tónlistarháskóla Íslands verða skv. frv. alfarið kostaðar af ríkissjóði og ekki gert ráð fyrir skólagjöldum. Gera má ráð fyrir talsverðri fjölgun nemenda frá því sem nú er á efstu stigum og í kennaradeildum Tónlistarskólans í Reykjavík, en þeir voru skráðir 107 á skólaárinu 1986–1987. Gert er ráð fyrir að kostnaður af námi í deildum neðan háskólastigs í Tónlistarháskóla Íslands verði greiddur með hliðsjón af reglum sem gilda um hliðstæðar deildir almennt og að nemendur þar greiði skólagjöld. Ég sé ekki ástæðu til að rekja einstakar greinar þessa frv., en það má ætla að nám í háskóladeildum Tónlistarháskóla Íslands taki 3-4 ár og veiti BA-gráðu. Nemendur sem ljúka því prófi ættu að vera vel búnir undir störf hér á landi, m.a. kennslu í tónlistarskólum. Eitt mikilvægasta hlutverk Tónlistarháskóla Íslands verður að sjá tónlistarskólum um allt land fyrir hæfum kennurum, en tónlistarskólarnir eru veigamikill þáttur í menningarlífi fjölmargra byggðarlaga. Einnig ætti BA-prófið að verða góður undirbúningur undir frekara nám erlendis sem æskilegt er að sem flestir nemendur geti veitt sér íslensku tónlistarlífi til eflingar. Ég er ekki í neinum vafa um að ef Tónlistarskólinn fær viðurkenningu sem háskóli, viðurkenningu til að útskrifa menn með alþjóðlegar háskólagráður, eins og BA-gráðu, muni allmargir nemendur sem nú neyðast til að fara í nám erlendis stunda sitt nám hér við Tónlistarháskólann. Frv. þetta er nokkuð seint á ferðinni miðað við að skammt lifir nú af þessu þingi. Ég geri mér þess vegna ekki vonir um að hægt verði að afgreiða málið á þessu þingi. Ég hefði talið eðlilegt að hv. þingnefnd, sem fær málið til meðferðar, óskaði eftir umsögnum, m.a. Félags tónlistarkennara í landinu og Félags tónlistarskólastjóra, en þeir hafa ekki fjallað gagngert um þetta mál. Ég vek sérstaka athygli á því að það er sérstakt ákvæði til bráðabirgða sem snertir Söngskólann í Reykjavík, en hann hefur nokkra sérstöðu meðal tónlistarskóla í landinu þar sem hann hefur starfað í 14 ár og eingöngu sinnt söngkennslu. Fyrstu nemendur í almennu söngnámi voru útskrifaðir úr skólanum 1977, en 1978 var stofnuð framhaldsdeild við skólann, sem skiptist í einsöngvaradeild og söngkennaradeild, og voru fyrstu nemendur í framhaldsdeild útskrifaðir 1980. Veturinn 1987–1988 stunda 18 nemendur nám í framhaldsdeildum skólans. Eðlilegt og sanngjarnt þykir að taka tillit til þeirrar staðreyndar að Söngskólinn í Reykjavík hefur þegar um nokkurra ára skeið sinnt kennslu á háskólastigi og veita þeim nemendum sem þegar stunda nám á framhaldsstigi skólans tækifæri til að ljúka námi sínum þar svo og veita skólanum tækifæri til að aðlaga sig að nýjum aðstæðum. Þess vegna er ákvæði II sett til bráðabirgða í þetta lagafrv. Ég leyfi mér, herra forseti, að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og menntmn.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fagna því að þetta frv. skuli nú lagt fram þó það sé að vísu, eins og hæstv. ráðherra sagði, nokkuð seint á ferð og auðvitað er það rétt mat hjá hæstv. menntmrh. að það er sjálfsagt borin von eins og nú er talað um þinglausnir að þetta frv. nái afgreiðslu á þessu þingi, enda er miklu brýnna að málið fái góða og vandaða athugun og meðferð hér í þinginu og um það sé góð samstaða. Ég tek undir þau orð hans að það er eðlilegt að senda málið til umsagnar nú og þá til þeirra félagasamtaka sem hann nefndi til sögunnar, þ.e. Félags ísl. tónlistarkennara og Félags tónlistarskólastjóra, og hugsanlega ýmissa fleiri aðila og fá þá sem gerst þekkja til málsins til viðræðna við menntmn. þessarar hv. deildar. Ég held að þetta sé tímabært frv. Það er í samræmi við og í framhaldi af ákvæðum sem er að finna í starfssáttmála núv. ríkisstjórnar. Það er alveg ljóst og sem betur fer svo að tónlistarmenntun er yfirleitt í heldur góðu horfi hér á landi. Þar hefur þessi skóli, Tónlistarskólinn í Reykjavík, verið brautryðjandinn og er í rauninni eina menntastofnunin á þessu sviði sem veitir alhliða tónlistarfræðslu á öllum sviðum og í öllum greinum og hefur gert lengi og annast menntun tónlistarkennara. Við eigum mikið af ungu og efnilegu tónlistarfólki í námi og það er staðreynd, eins og hæstv. menntmrh. vék raunar að áðan, hér hefur ekki verið tónlistarnám á háskólastigi og það hefur verið okkar unga tónlistarfólki á ýmsan hátt fjötur um fót. Þegar það hefur leitað til náms til útlanda hefur sú menntun sem það hefur notið hér ekki verið metin sem skyldi vegna þess að skólann skorti hið rétta nafn. Að sumu leyti hefur þetta verið svo. Áreiðanlega mun þetta líka verða til þess að það verður eitthvað minna um að fólk leitar til útlanda þannig að það margt mætti telja þessu til ágætis. En ég skal ekki lengja þessa umræðu nú. Ég fagna því að frv. skuli komið fram. Það verður tekið til meðferðar í menntmn. og sent til umsagnar strax og það berst nefndinni, en borin von er, eins og hér hefur komið fram, að það hljóti afgreiðslu á þessu þingi.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið þar sem það hefur þegar komið fram í máli hæstv. menntmrh. að frv. er nánast einungis lagt fram til kynningar á þessu stigi og verður sent, eins og kom fram hjá formanni menntmn. þar sem ég á líka sæti, út til umsagnar til Félags ísl. tónlistarkennara, Félags tónlistarskólastjóra og e.t.v. fleiri. Mér sýnist að það geti verið rétt að það hafi valdið einhverjum vandræðum að hafa ekkí háskólagráður þegar þeir hafa farið til framhaldsnáms erlendis, en það sem mér finnst vanta í frv. er hvernig það á að tengjast tónlistarfræðslunni í landinu í heild og tónlistarskólunum um hina dreifðu byggð sem eru milli 60 og 70 og hafa hver á sínu sviði unnið að mörgu leyti kraftaverk á þeim stöðum þar sem þeir eru. Mér finnast ekki tengslin í frv. á milli þeirra og Tónlistarháskólans hér í Reykjavík vera nægilega skýr. Kannski byggist það á því að eins og kemur fram í grg. með frv. hefur ekki verið haft samband við tónlistarskólana eða þau félög, sem ráðherrann minntist á að senda skyldi frv. til umsagnar, við samningu frv. á sínum tíma. Einnig finnst mér það koma sérkennilega fyrir sjónir, þó getur verið að það dæmi gangi upp, að það á að vera tónlistarháskóli í Reykjavík og það er unnt að veita honum heimild til að reka skóla á lægra plani en háskólastigi í samvinnu við Reykjavíkurborg. Ég hef litið svo á að annaðhvort væru háskólar háskólar eða ekki. Þess vegna sýnist mér heildarmynd tónlistarfræðslunnar í landinu ekki skýrð nógu vel í frv. Ég tek hins vegar undir að það er gott að fá frv. fram á þessum tíma. Það verður sent til umsagnar og er fyrst og fremst til kynningar. Ég fæ svo tækifæri bæði í nefndinni og á síðari stigum til að ræða efnisatriði einstakra greina í frv.