Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá 11. þm. Reykv. n., Merði Árnasyni, um að hann geti ekki gegnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 3. varamaður á lista Samfylkingarinnar í kjördæminu, Pétur Georg Markan. 1. og 2. varaþingmaður í kjördæminu hafa boðað forföll. Kjörbréf Péturs Georgs Markans hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Pétur Georg Markan hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseti. Að undanförnu hefur borið á umræðu um að ekki hafi verið veittir nægilegir fjármunir til að ljúka þeim rannsóknum sem Alþingi ákvað að ráðast í, annars vegar á Íbúðalánasjóði og hins vegar á falli sparisjóðanna. Því hefur verið haldið fram í fjölmiðlum að mun hærri upphæð hefði þurft til en ákveðin var á fjárlögum og fjárlaganefnd mæltist til að sett yrði í verkefnið. Ég tel rétt að leiðrétta þennan misskilning. Fjárlaganefnd varð við öllum þeim beiðnum sem Alþingi óskaði eftir til að ljúka þessum tveim rannsóknum, samtals upp á 78 milljónir auk þess sem 25 milljónir voru settar til viðbótar í nýja rannsókn sem Alþingi ákvað að ráðast í á einkavæðingu bankanna í lok síðasta árs. Á fjáraukalögum 2012 var einnig lagt til af hálfu fjárlaganefndar og samþykkt var af Alþingi að veita 190 milljónir í þær rannsóknir sem eru í gangi þ.e. á Íbúðalánasjóði og sparisjóðunum. Fjárlaganefnd og Alþingi hefur því orðið við öllum beiðnum þingsins varðandi fjárframlög til þessara tveggja rannsókna, svo að það sé alveg skýrt. Það finnast engin gögn í okkar fórum, í það minnsta ekki í fjárlaganefnd, þar sem óskað hefur verið eftir hærri upphæð og það er ekki venja fjárlaganefndar að veita hærri upphæðir en beðið er um til tiltekinna mála.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á að segja undir þessum lið, störf þingsins, að það var sérstakt fagnaðarefni í gær að vantrauststillaga hv. þm. Þórs Saaris var felld með miklum mun, á afgerandi hátt alla vega, þannig að staða ríkisstjórnarinnar að því er stjórnmálaskýrendur fjalla um í dag hefur heldur styrkst.  En ég vil ræða aðeins um störf þingsins og þau fjölmörgu viðfangsefni sem við blasa. Það liggur fyrir að nú þarf að afgreiða allmörg þingmál áður en þessu þingi lýkur og þá gerist það eins og svo oft áður og það skal viðurkennast, ekki bara á þessu kjörtímabili heldur oft áður, að tekinn er drjúgur tími í að ræða hin margvíslegu þingmál, jafnvel þau sem mikil samstaða er um í þinginu. Menn beita og jafnvel misbeita þingsköpum undir liðnum andsvör, sem forseti Alþingis í eina tíð úr röðum Sjálfstæðisflokksins kallaði samherjaskjall og eru í raun og veru engin andsvör. Það er gert til að tefja tímann. Það er gert til að koma í veg fyrir að brýn mál komist á dagskrá en um leið og samkomulag næst  Verkefni okkar hér er að gera þjóðinni gagn en ekki þvælast fyrir 

Virðulegi forseti. Við vorum áðan að funda í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og ágætt að fá smájarðtengingu þegar við fáum aðila sem best til þekkja til að upplýsa hv. nefnd um stöðu mála. Við fórum yfir skattamál og þar voru allir helstu sérfræðingar landsins í skattamálum sem upplýstu okkur um að skattsvik og skattundanskot hafi stóraukist, upplýstu okkur um að tilfinning þeirra væri sú að skattar væru orðnir það háir að réttlætanlegt væri orðið að borga þá ekki. Þeir upplýstu okkur um að skattkerfið væri orðið svo flókið að það væri sérstakt vandamál í sjálfu sér. Rifjað var upp að við settum af stað staðgreiðslukerfi á sínum tíma með það að markmiði að einfalda skattkerfið. Síðan hafa menn jafnt og þétt á hinu háa Alþingi, og aðallega á síðasta kjörtímabili, flækt skattkerfið. Tekið var dæmi um að nú eru komnar beiðnir, spurningar, hvort hægt sé að lækka laun hjá fólki um 7 þús. kr. og greiða í staðinn samgöngustyrk sem samþykktur var hér fyrir stuttu síðan. Ég er ekki að biðja um að við verðum öll sammála. Ég er algerlega meðvitaður um að misjafnar skoðanir eru á því hvort skattar eigi að vera háir eða lágir. En getum við ekki sameinast um það í það minnsta að hafa skattkerfið einfalt? Hver hagnast á því að hafa skattkerfið flókið? Er það eitthvert sérstakt markmið að færa verkefni til þeirrar ágætu stéttar 

Forseti minnir hv. þingmenn á að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Nú er mottumars þar sem sérstök áhersla er lögð á að beina athyglinni að krabbameini hjá körlum. Ég vil vekja athygli virðulegs forseta á því að fyrir þinginu liggur tillaga til þingsályktunar um forvarnastarf vegna krabbameins í blöðruhálskirtli sem margir þingmenn úr mörgum flokkum eru flutningsmenn að. Það greinast á Íslandi um 200 ný tilfelli á ári af völdum blöðruhálskirtilskrabbameins og um 50 karlmenn á aldrinum 45–80 ára látast úr sjúkdómnum á hverju ári. Aukin almenn vitund um sjúkdóminn er líkleg til að auka greiningarmöguleika á fyrstu stigum sjúkdómsins og þar með líkur á greiningu. Það er gert með því að fylgjast með svokallaðri PSA-mælingu í blóði. Það er tiltölulega einfalt en örar breytingar á því gildi í blóði karlmanna geta gefið vísbendingar um að krabbamein sé þar á forstigi. Með því að mæla PSA endurtekið hjá sama karlmanninum og finna hækkuð gildi sæjust hættumerki um krabbameinsvöxt. Einkenni krabbameins í blöðruhálskirtli eru mjög lítil og engin á byrjunarstigi þannig að hægt er að mæla marktæka hækkun á PSA áður en æxlisvöxturinn er þreifanlegur og þannig er hægt að grípa til viðeigandi ráðstafana. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni segir: Það er von flutningsmanna að þingsályktun þessi hleypi af stað vitundarvakningu í samfélaginu um það mikla mein sem krabbamein í blöðruhálskirtli er. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði áðan erum við stödd í mánuðinum mars, svokölluðum mottumars. Þetta mál hefur ekki fengist afgreitt eða mælt fyrir því á þingi. Það væri mikill sómi fyrir þingið og forustu þess að sjá til þess að á þessum tíma, í mottumars, mundi þingið afgreiða tillöguna hratt og vel. Þingsályktunartillagan er unnin í samvinnu við landlæknisembættið og okkar helstu sérfræðinga á Landspítalanum þannig að um áherslur í henni verður ekki mikill ágreiningur. 
            

Frú forseti. Ég vil byrja á að taka undir með síðustu hv. þingmönnum sem hafa komið hér og talað um mottumars og skattamál, ég þyrfti töluvert lengri tíma til að fá að ausa úr mér. Þannig er mál með vexti að ég er varaþingmaður og sit hér inni, eins og vinir mínir gera stundum grín að, ég mun sitja inni í viku og hlakkaði mikið til að takast á við þau verkefni sem væru á dagskrá í þessari viku um aðstoð við heimilin og fyrirtækin í landinu. Þegar ég kom hingað í gær voru um 20 mál á dagskrá og það var nánast ekki neitt um heimilin í landinu. Í dag liggur dagskráin fyrir í 11 liðum og í þeim 10 liðum sem ég er búinn að fara í gegnum og eru hér á dagskrá er ekki neitt sem er fyrir okkur, um heimilin í landinu og til að bæta stöðu þeirra. Hvað er í gangi, frú forseti? Hvað ætlum við að gera hér þessa síðustu daga á þingi? Hér eru ótrúlegustu mál sem hafa ekkert með heimilin eða fyrirtækin í landinu að gera. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson minntist réttilega á skattamál áðan, sem var alveg hárrétt að gera. Og af því að ég kem úr þeim geira þá er það því miður bara orðið þannig - og ég held að þeir sérfræðingar sem voru á nefndarfundi hjá okkur áðan hafi rétt fyrir sér um það - að menn telja að skattar séu orðnir það háir í landinu að fólki finnist það réttlætanlegt að stinga undan skatti. Þetta er bara hræðileg staðreynd. 
            

Virðulegi forseti. Það var góð spurningin áðan, hvað við ætluðum að gera síðustu daga þingsins. Ég kom að vestan frá Ísafirði í gær í flugi og sat við hliðina á skynsömum framsóknarmanni, sem er kannski ekki í frásögur færandi,  Þetta eru gamaldags vinnubrögð sem eiga ekki að líðast. Það eru brýn mál, eins og mál sem ég ber fyrir brjósti varðandi þetta litla fiskveiðistjórnarfrumvarp sem er á dagskrá, menn eru að leggja stein í götu þess að hægt sé að mæta því, til dæmis hvað varðar meðafla ýsu, sem kallað er eftir úr mörgum kjördæmum að menn þvert á flokka sameinist um að koma í gegn. Það er líka í því frumvarpi neyðarbyggðakvóti fyrir byggðarlög eins og Raufarhöfn og sambærileg byggðarlög vítt og breitt um landið sem kjósendur sjálfstæðismanna og framsóknarmanna bíða eftir að verði afgreitt hérna. Hvar eru þingmenn þeirra kjördæma í því máli að vera að eyða tíma þingsins á síðustu dögum þess í einhver mál sem enginn ágreiningur er um til að stoppa mikil og góð mál eins og það mál, sem er byggðamál? Menn eru að stoppa mál og hægja á ferðinni til að hægt verði að afgreiða mál eins og Lánasjóð íslenskra námsmanna og fleiri góð mál. Ég segi bara eins og síðasti þingmaður: Hvað ætlum við að gera hérna síðustu daga þingsins? 
            

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þingmanna um skattkerfið áðan vil ég bara segja að markmiðið er að hafa skattkerfið réttlátt og dreifa byrðunum með réttlátum hætti. Einfaldara skattkerfi er ekki endilega réttlátara skattkerfi. Frétt sem birtist í Fréttablaðinu í dag um að lífríkið í Lagarfljóti sé á vonarvöl og líf þar nánast búið er verulegt áhyggjuefni. Fiskur er að hverfa úr fljótinu og sá fiskur sem þó er eftir er horaður, er haft eftir heimamönnum. Fuglalíf á svæðinu mun skaðast af þessum miklu breytingum á lífríkinu. Þessar alvarlegu fréttir af umhverfisáhrifum Kárahnjúkavirkjunar leiða hugann að umræðum sem áttu sér stað í þessum sal um rammaáætlun í fyrra. Þar var einmitt lagt til og samþykkt sú skynsamlega tillaga að gefinn yrði tími til frekari rannsókna á neðri hluta Þjórsár vegna athugasemda um áhrif virkjananna á lífríkið. Það er eðli virkjunarframkvæmda að þær valda umhverfistjóni sem í afar fáum tilfellum er afturkræft þótt úr því megi draga að einhverju leyti með mótvægisaðgerðum. Í því ljósi er ekki skynsamlegt að haga vinnubrögðum við skipulagningu orkunýtingar með þeim hætti að um sé að ræða einhvers konar kapphlaup. Rétt er að fara með fullri gát í þessum efnum. Með samþykkt rammaáætlunar var stigið ótvírætt framfaraskref í náttúruvernd og umgengni við landið. Fréttir af alvarlegu ástandi á lífríki Lagarfljóts minna okkur á mikilvægi þess að rannsaka vel, gefa okkur tíma og hafa langtímasjónarmið að leiðarljósi þegar landsvæði eru nýtt til orkuöflunar. Ég vil einnig nota þetta tækifæri til að hvetja til þverpólitískrar samstöðu um auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Allir flokkar hafa sagst vera hlynntir því og mikill meiri hluti samþykkti í þjóðaratkvæðagreiðslu að svo skyldi vera. Okkur ber skylda til að svara þessu kalli fólksins í landinu og nú þurfa forustumenn stjórnmálaflokkanna  
            

Frú forseti. Það er góð spurning hvernig við ætlum að verja síðustu dögum þingsins og hvaða mál skipta raunverulega máli. Eins og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson nefndi er hér leikrit í gangi sem leiðir til þess að góð mál fást ekki rædd en lítilsverð mál fljúga síðan í gegn án umræðu. Ummæli sjálfstæðismanna um skattamálin eru áhyggjuefni, að þingmenn séu farnir að gefa því undir fótinn að það geti verið réttlætanlegt að svíkja undan skatti vegna þess að skattkerfið sé orðið svo flókið. Þeir eru farnir að taka undir með einhverjum gestum í efnahags- og viðskiptanefnd um það mál. Ég heyrði hv. þm. Bjarna Benediktsson tala í svipaða veru á Sprengisandi um helgina þar sem hann sagðist vilja afnema þrepaskiptingu skattkerfisins. Það þýðir að þar með vilja menn afnema jöfnunaráhrifin sem tvímælalaust hafa komið í ljós við þá þrepaskiptingu sem er nú við lýði í skattkerfinu. Þeir vilja líka afnema veiðileyfagjaldið  Það er auðvitað áhyggjuefni að menn  
             
             hljóð og virða tímamörk. )

Virðulegi forseti. Ég hygg að ef hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir væri ekki alltaf í einhverjum flugvélum kæmist hún að því að við erum búnir að margkalla eftir því að mál okkar varðandi heimilin, fyrirtækin og atvinnulífið yrðu afgreidd út úr nefndum þingsins,  Út af þessari skattaumræðu langar mig að benda á að mér var bent á að vegna aðhaldsaðgerða hefur starfsmönnum við skatteftirlit verið fækkað. Við hljótum að velta fyrir okkur hvort það sé skynsamleg leið ef það er verið að svíkja stöðugt meira undan skatti. Mig langar að vekja athygli á viðtali Baldurs Arnarsonar blaðamanns við Ásgeir Jónsson hagfræðing í Morgunblaðinu í dag. Þar kemur fram, sem við kannski öll vitum, að það er of mikið peningamagn í umferð í íslensku hagkerfi sem er vegna þess að frá því að bóluhagkerfið var í gangi hafa menn ekki náð að vinna það niður. Hættan er sú að peningamagnið muni leiða til annarrar bólu og annars hruns. Peningar leita núna í fjárfestingar sem þeir komast í, fasteignafjárfestingar og annað slíkt. En hver er lausnin? Lausnin er væntanlega sú sem margir hafa talað fyrir eða í það minnsta hvet ég til þess að hún verði skoðuð mjög vandlega og það er að færa peningaprentunina, valdið á því að stjórna peningamagninu í umferð, frá viðskiptabönkunum inn í Seðlabankann. Það er sú leið sem Frosti Sigurjónsson og fleiri sem standa að betra peningakerfi hafa talað fyrir. Mér finnst einsýnt að ef við ætlum að komast hjá því að heimilin og fyrirtækin í landinu lendi aftur í hruni sé rétt að skoða þær tillögur mjög vandlega. Ég hvet alla til að opna hug sinn fyrir þeim hugmyndum sem þar eru settar fram.

Virðulegur forseti. Hér hefur verið rætt um forgangsröðun í þingstörfum. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson sagði að verkefni okkar hér væri að gera gagn en ekki þvælast fyrir. Undir það get ég tekið heils hugar. Ég vildi óska þess að þetta hefði verið það sem ríkisstjórnin hefði haft í forgrunni á þessu kjörtímabili. Þá hefði hún kannski ekki þvælst fyrir atvinnuuppbyggingu úti um allt land. Hún hefði ekki þvælst fyrir þegar til stóð að leigja út skurðstofur á Heilbrigðisstofnun Suðurnesja. Hún hefði kannski ekkert þvælst fyrir með því að setja Suðvesturlínu í sameiginlegt umhverfismat fyrir tveimur árum til að hafa neikvæð áhrif á uppbyggingu álvers í Helguvík. Hún hefði kannski ekki þvælst fyrir orkunýtingu í neðri hluta Þjórsár. Hún hefði kannski ekki þvælst fyrir í öllum þeim fjölmörgu málum sem snerta hag heimilanna og fyrirtækjanna í landinu. Hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir talar um að hér dagi góð mál uppi og nefnir sérstaklega litla kvótamálið. Hún spyr: Af hverju er fólk að stoppa litla kvótamálið sem hefur áhrif í byggðum landsins? Þá vil ég spyrja hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur: Hvað ætlar hún að gera við stóra kvótamálið? Gæti verið að það en ekki stjórnarandstaðan væri að þvælast fyrir hugsanlega jákvæðum breytingum á fiskveiðistjórnarkerfinu sem hægt væri að ná samstöðu um? Gæti það verið það að þessi ríkisstjórn forgangsraðar ekki rétt? Þessi ríkisstjórn ætti að byrja á því núna þegar fimm, eða jafnvel bara fjórir, dagar eru eftir af þinginu að fara yfir listann, skoða hvaða mál eru brýn, aðkallandi og áríðandi fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu. Tökum þau mál, stjórnarandstaðan mun ekki þvælast fyrir þeim, og klárum þau. Annars er það ótrúlega 

Forseti biður þingmenn um að virða tímamörk og gefa ræðumönnum hljóð. 

Frú forseti. Það var aumkunarvert að heyra í hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, talsmanni stóriðjunnar í landinu, stóriðjufyllirísins ,  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal.

Forseti. Ég hef hér tvær mínútur og ég óska eftir því að hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir leyfi mér að tala þær tvær mínútur og haldi sér til hlés á meðan. Það eru að birtast mjög alvarlegar fréttir um afleiðingar stóriðjustefnunnar og Kárahnjúkavirkjunarframkvæmdanna vegna þess hvernig að þeim var staðið. Það var öllu til fórnað. Þessar fréttir núna um að lífríkið í Lagarfljóti sé á vonarvöl eiga ekki að þurfa að koma okkur á óvart, að það sé jafnvel að hverfa. Það á heldur ekki að koma okkur á óvart að bújarðir, lönd og menningarminjar við bakka Lagarfljóts séu að hverfa. Hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að í 125 blaðsíðna skýrslu ráðuneytisins um úrskurð um framkvæmdirnar við Kárahnjúka kemur þetta allt saman berlega fram og það er beinlínis sagt að líklegt sé að svifaur í vatninu muni fjór- til fimmfaldast sem muni draga úr rými og takmarka og draga úr frumframleiðni þörunga og þetta geti haft áhrif á göngu fiska; bleikju, urriða, lax og hornsíla. Það er líka sagt að vatnsmagnið og rennslisaukningin verði til þess að það verði mikið landrof meðfram bökkum fljótsins. En niðurstaða ráðuneytisins á þeim tíma var sú að heimila ætti hina fyrirhuguðu framkvæmd vegna þess þjóðhagslega ávinnings sem af henni hlytist og vegna ávinninganna fyrir atvinnu á Austurlandi. Hinn þjóðhagslegi ávinningur af þessari framkvæmd 

Forseti biður þingmenn um að gefa hljóð og virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra ummæla og orða sem hér féllu um stóriðjuna segi ég að ég hlakka til að fylgjast með ræðuhöldum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur þegar við munum ræða hér áfram um stóriðjuverið á Bakka og þá starfsemi sem þar er verið að leggja upp með. Undanfarna daga hafa komið inn til þingsins fjölmörg svokölluð fyrstuumræðumál. Mikil áhersla hefur verið lögð á það af hálfu ríkisstjórnarliðsins að þau mál kláruðust og kæmust til nefnda. Fyrir eru hjá nefndum gríðarlega mörg mál sem á eftir að setja aftur til 2. umr. og einnig til 3. umr. Málafjöldinn er slíkur að það er útilokað að það sé hægt að klára þetta. Samt sem áður erum við að fást við það, síðast í gær, að setja mál í gegnum 1. umr. til að þau kæmust til nefnda. Svo þarf maður að sitja í þingsalnum og hlusta á stjórnarliða tala um að það sé verið að koma í veg fyrir að mál klárist hér. Hvers lags endaleysa er þetta? Það sem við höfum beðið um aftur og aftur er að ríkisstjórnarliðið komi til okkar og segi: Hér eru þau mál sem við leggjum áherslu á og viljum klára.  
            

Forseti. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, auðvitað á atkvæðastyrkur að ráða á Alþingi um það hvaða mál fara í gegn og hver ekki. Það verður náttúrlega ekki gert nema mál komist í atkvæði. Hér stunda menn það daginn út og daginn inn að þvælast fyrir því að vilji þingsins fái að koma fram, hvort sem hann er jákvæður eða neikvæður. Menn þvælast fyrir því að mál sem skipta miklu máli komist til atkvæða. Það er alveg rétt að það á ekki að vaða yfir minni hlutann en minni hlutinn á heldur ekki að kúga meiri hlutann. Það er ekki neitt lýðræði í því. Mig langar til að segja frá fundi sem við áttum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun þar sem við fengum tvo góða gesti, útlendinga, Bruno Kaufmann og Daniel Schily, sem eru sérfræðingar báðir tveir í beinu lýðræði. Það var enginn frá Sjálfstæðisflokknum og það var enginn frá Framsóknarflokknum  
            

Frú forseti. Ég verð að segja að eftir fund allsherjar- og menntamálanefndar í morgun er ég undrandi og líka frekar leið yfir þeim upplýsingum sem okkur bárust út af svonefndu FBI-máli, en ekki síður út af þeirri alvarlegu rannsókn sem lögreglan á Íslandi var með, og er enn, í rannsókn, þ.e. hugsanlegt brot gagnvart stjórnskipan landsins, dómstólum, Alþingi, forseta og framkvæmdarvaldi. Við spurðum þá sem sátu meðal annars fundi 25. ágúst 2011 hvað hefði komið fram á þessum fundum. Í fyrsta lagi var alveg ótvírætt af hálfu lögreglunnar að það er tvímælalaust um sama málið að ræða, þ.e. ráðherra hafði hvorki heimild né forsendur til að trufla rannsókn íslensku lögreglunnar á máli sem meðal annars leiddi til rannsóknar í Bandaríkjunum. Ráðherra gat ekki gefið sér neinar nýjar forsendur. Í öðru lagi, fyrst ráðherra var svona umhugað um að setja þyrfti fram nýja réttarbeiðni átti meðal annars ráðuneytið á grundvelli „cyber convention“ samkomulagsins að leita til bandaríska dómsmálaráðuneytisins. Það gerði það ekki. Það segir manni það að ráðherra hafði þann eina ásetning að stoppa rannsókn íslensku lögreglunnar á þessu máli, a.m.k. grípa inn í. Í þriðja lagi, þið munið hvernig bæði hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. innanríkisráðherra komu inn í málið. Asinn var svo mikill að fara þurfti í burtu með FBI-mennina. Hvað kom fram á þessum fundi í ágúst þegar lögreglan spurði hvað FBI-mennirnir ættu að gera? Þá segir ráðherra: Þeir geta bara verið hérna áfram á landinu. Það er einmitt það, bara eins og túristar, og það skipti ekki máli við hverja þeir töluðu. Ráðherra hafði engan áhuga á að ýta mönnunum úr landi þótt alvarleikinn væri svona mikill. Ráðherra hafði bara áhuga á að stoppa málið. Mörg mál halda áfram undir lok þingsins, önnur sofna. Þetta er mál sem má ekki sofna því að við erum orðin uppvís að inngripi pólitísks framkvæmdarvalds, 

Hæstv. forseti. Þessar upplýsingar sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir kemur með hérna eru mikið umhugsunarefni, sérstaklega í ljósi þess að látið hefur verið í veðri vaka að málum væri háttað með öðrum hætti en hún gerði hér grein fyrir. Ég er sammála henni um að þetta er mál sem þarf að halda á lífi og ræða betur. Ég vildi annars taka til máls í þessari umræðu í tilefni af orðum nokkurra hv. þingmanna stjórnarflokkanna sem hér hafa kvartað yfir því að hægt gangi á síðustu dögum þingsins. Skýringin á því er fyrst og fremst sú að af hálfu ríkisstjórnarflokkanna hefur einhvern veginn skort á alla verkstjórn. Hér er fram á síðustu daga dælt inn í þingið stórum málum, almannatryggingafrumvarpi, heildarendurskoðun almannatryggingalöggjafar, Lánasjóði íslenskra námsmanna, heildarendurskoðun, fyrir utan mál sem sannarlega eru brýn eins og gjaldeyrismálið á laugardaginn. Hér er fram á síðustu daga verið að dæla nýjum málum inn á þingið og á sama tíma er reynt að keyra áfram umdeildustu mál þingsins sem vitað er að mikil andstaða er við. Úr verður allsherjarumferðaröngþveiti í þingsölum af því að einstakir nefndarformenn, einstakir nefndarmenn, einstakir ráðherrar, eru hver um sig að reyna að troða áfram sínum málum. Það er hins vegar engin samræmd stefna um hvað á að setja í forgang og hvað ekki. Það er engin forgangsröðun, ekki nokkur einasta forgangsröðun. Á síðustu dögum þings fyrir kosningar er fyrst og fremst skynsamlegt að reyna að klára fá brýn mál, fá afmörkuð vel undirbúin og brýn mál sem samstaða 

Virðulegi forseti. Undir þessum dagskrárlið vil ég koma nokkru á framfæri því að ráðherrar hafa ríka upplýsingaskyldu gagnvart þinginu. Nú hefur legið beiðni hjá hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um að hann skili þinginu skýrslu vegna samdráttar á virðisaukaskatti af innlendum vörum og þjónustu. Samkvæmt 54. gr. þingskapa skal ráðherra ljúka skýrslugerðinni innan tíu vikna og skal skýrslan þá prentuð og útbýtt meðal þingmanna á fundi. Nú eru liðnar þessar tíu vikur og ekkert bólar á skýrslunni. Samkvæmt starfsáætlun þingsins á þinginu að ljúka á föstudaginn. Það er ólíðandi að ráðherrar geti komið sér undan lögbundinni upplýsingaskyldu við þingið með því að draga bæði skýrslubeiðnir og fyrirspurnir þar til þing verður rofið. Ég fer því fram á það við virðulegan forseta að forseti og forsætisnefnd beiti sér fyrir því að þessari skýrslu verði komið til þingsins fyrir föstudag.

Forseti mun kalla eftir þessari skýrslu og gera það strax í dag til að sjá hvar hún stendur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Við tókum frumvarpið inn í nefndina að nýju milli 2. og 3. umr. að beiðni fulltrúa Sjálfstæðisflokksins til að fara sérstaklega yfir tvö atriði, ræða nánar um útvarpsgjaldið og þá fyrirætlan sem kemur fram í frumvarpinu um að útvarpsgjaldið renni að fullu til Ríkisútvarpsins lögum samkvæmt og hitt atriðið varðaði umræðu um þær auglýsingatakmarkanir sem koma fram í frumvarpinu og breytingartillögum meiri hlutans. Inn á fundinn bárust nýjar upplýsingar um fjárhagsleg áhrif frumvarpsins sem er rétt að vekja athygli þingheims á. Þær upplýsingar sem gengið er út frá varðandi tekjuáhrif frumvarpsins hafa nokkuð breyst frá því frumvarpi til fjárlaga sem lagt var fram samhliða frumvarpinu á sínum tíma og samanborið við niðurstöður fjárlaga fyrir árið 2013. Breytingin er sú að viðmiðun á fjárhæð útvarpsgjaldsins lækkaði talsvert við meðferð fjárlagafrumvarpsins í þinginu með þeim afleiðingum að sú brúttóviðbótarupphæð sem rennur til Ríkisútvarpsins vegna þessa frumvarps lækkar úr 865 milljónum í 610 milljónir. Þetta er veruleg breyting og þegar síðan eru dregnar frá þessari upphæð þær tekjuskerðingar sem auglýsingatakmarkanirnar hafa í för með sér, aukinn rekstrarkostnaður Ríkisútvarpsins vegna þess áskilnaðar sem kemur til út af athugasemdum Eftirlitsstofnunar EFTA, um að Ríkisútvarpið þurfi að skilja að samkeppnisreksturinn og almannaþjónustuhlutverkið, og í þriðja lagi aukinn kostnaður vegna textunar og táknmálstúlkunar, m.a. varðandi textun sem núna góðu heilli er að komast til framkvæmda, er niðurstaðan sú að raunveruleg aukning ráðstöfunartekna útvarpsins verður í kringum 200 milljónir en ekki rúmlega 500 milljónir eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu frumvarpi. Síðan má nefna til viðbótar að þær breytingartillögur sem við höfum lagt til í nefndinni munu hafa frekari tekjuáhrif til lækkunar. Í öðru lagi ræddum við talsvert á þessum tveimur fundum milli umræðna takmarkanir á auglýsingum. Til þess að glöggva okkur betur á þeim áhrifum sem tillögurnar hafa þar fengum við nýtt mat Ríkisútvarpsins á áhrifum þessara tillagna. Niðurstaðan er sú að árleg tekjurýrnun verði 395 millj. kr. en ekki 365 milljónir eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu sjálfu. Þetta skiptist með þeim hætti að þakið á auglýsingatímann, að fara með auglýsingatíma niður í átta mínútur á klukkutíma, skerðir tekjur Ríkisútvarpsins um 80 milljónir, það að taka kostun út skerðir tekjurnar um 150 milljónir og feitast á stykkinu er það að taka út auglýsingar inni í þáttum sem dregur úr tekjum um 165 milljónir þannig að samandregið eru þetta 395 millj. kr. Það var talsvert rætt um hvort sú aðgerð að setja þak á auglýsingatímann sé aðgerð sem raunverulega bítur. Hefur þetta tilætluð áhrif, eru það ekki örfá tilvik þar sem Ríkisútvarpið færi yfir þetta þak? Það var dregið fram að á tilteknum tímapunkti í einum mánuði á síðasta ári hefðu þetta ekki verið nema örfá tilvik þar sem það fór yfir þakið en staðreyndin er sú að ef við skoðum allt árið 2012 eru tilfellin 113 þar sem farið er yfir þetta þak. Það sýnir okkur að þetta hefur umtalsverð áhrif á tekjur Ríkisútvarpsins af auglýsingum. Við bendum á það í nefndarálitinu að Ríkisútvarpið hefur svigrúm til að bregðast við þessum takmörkunum með því að hækka gjaldskrána. Stofnunin verður hins vegar að gera það í nýju umhverfi þar sem gjaldskráin er birt á vef Ríkisútvarpsins og þau afsláttarkjör sem standa til boða eiga að vera öllum sem kaupa sambærilegt magn af auglýsingum tiltæk á jafnræðisgrundvelli. Það má líka draga það fram að svigrúm til verulegra hækkana er nú takmarkað í ljósi þess að auglýsingaverð hjá Ríkisútvarpinu hefur hækkað um ríflega 30% á undanförnum þremur árum. Við teljum að þó að vissulega kunni þetta að leiða til einhverrar hækkunar á gjaldskrá séu þeim hækkunum klárlega takmörk sett. Það varð nokkur umræða í nefndinni eins og verið hafði áður um hvort almannaþjónustuhlutverkið væri nægilega skýrt eða vel afmarkað. Við teljum augljóst að með frumvarpinu sé skilið á milli almannaþjónustuhlutverksins annars vegar og samkeppnishlutverksins hins vegar og alveg klárt að forgangsröðunin sé sú að Ríkisútvarpið á að leggja megináherslu á almannaþjónustuhlutverkið í framtíðinni. Það má líka draga það fram, og kom fram í umfjöllun nefndarinnar, að í EES-ríkjunum hefur ekki tíðkast að sérstakar takmarkanir séu lagðar á efnistök ríkisfjölmiðla þó að ég ítreki að í sjálfu sér væri áhugavert að ræða hvernig það yrði gert. Tillögur í þá veru hafa hins vegar ekki komið fram í umfjöllun okkar um málið. Virðulegi forseti. Ég vil segja almennt um þetta frumvarp og Ríkisútvarpið að við erum hér með ríkisútvarp sem er eitthvert mikilvægasta verkfæri lýðræðisins í landinu. Þetta er sá fjölmiðill sem langflestir landsmenn treysta best til að flytja fréttir og í krafti þess hefur hann einstaka stöðu til að vera til fyrirmyndar í að varpa ljósi á samfélagsmálin, stjórnmálin, samfélagið allt og önnur mál sem brenna á þjóðinni. Þetta hlutverk er mikilvægt á öllum tímum en hefur verið sérstaklega mikilvægt eftir hrun þegar almenningur hefur minni trú á stofnunum samfélagsins, spyr áleitinna spurninga og vill fá við þeim svör. Við getum rætt lengi um það hvort Ríkisútvarpið sinni nægilega vel þessu hlutverki. Ég vildi fyrir minn hatt gjarnan sjá fleiri þætti með fréttaskýringum, ítarlegri umfjöllun um stærstu hagsmunamál þjóðarinnar, en það er óumdeilt að þjóðin er í meginatriðum ánægð með þennan fjölmiðil og það skiptir höfuðmáli. Við þessar aðstæður hef ég lagt mesta áherslu á það að hlutverk löggjafans sé að skapa Ríkisútvarpinu skilyrði og sjálfstæði, bæði í faglegum og fjárhagslegum efnum. Þetta frumvarp gerir það. Það eykur tekjur ríkisins af útvarpsgjaldinu um 200 milljónir og eykur í leiðinni fjarlægð stjórnmálaflokkanna frá því að skipa fulltrúa í stjórn Ríkisútvarpsins. Á sama tíma eru stigin mikilvæg skref í þá átt að draga úr vægi RÚV á auglýsingamarkaðnum og það er gert í þeim tilgangi að auka fjölbreytni á þeim markaði og bæta möguleika einkarekinna fjölmiðla til að gera sig gildandi. Fjölmiðlamarkaðurinn á Íslandi er viðkvæmur. Rekstrarstaða fjölmiðla er tvísýn og það er mikilvægt að löggjafinn geri sitt til þess að hlúa að fjölbreyttri fjölmiðlaflóru. Ég vildi gjarnan sjá ákveðnari skref stigin í þeim efnum á komandi missirum. Við í Samfylkingunni höfum til dæmis markað þá stefnu að stofnaður verði fjölmiðlasjóður sem styrki fjölmiðlamenn sem vilja helga sig tilteknum verkefnum á sviði rannsóknarblaðamennsku. Sömuleiðis verði í því sambandi skoðaðar leiðir til að styðja staðbundna fjölmiðla um land allt. Meginmálið er að fjölmiðlar á Íslandi hafi styrk og aðstöðu til að flytja réttar og áreiðanlegar fréttir af þjóðmálunum og geti veitt stjórnvöldum á hverjum tíma málefnalegt aðhald í þágu almennings í landinu. Þar hefur Ríkisútvarpið mikilvægu hlutverki að gegna, jafnvel einstæðu í okkar samfélagi, og ég er sannfærður um að með þessu frumvarpi verður Ríkisútvarpið og fjölmiðlamarkaðurinn allur í betri stöðu til að sinna hlutverki sínu og íslenskum almenningi með sóma.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og yfirferðina á meðferð málsins milli 2. og 3. umr. í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Hér kom fram í 2. umr. og jafnframt 1. umr. að menn voru að reyna að átta sig á því og meta áhrifin á rekstur Ríkisútvarpsins, hvað það þýddi í raun að allur nefskatturinn eða útvarpsgjaldið rynni beint til stofnunarinnar. Í umsögn um frumvarpið voru um 870 millj. kr. Síðan kom það í ljós í meðförum nefndarinnar eftir 2. umr. að þær takmarkanir sem settar eru á auglýsingamarkaði þýða 360–400 millj. kr., en það sem var erfitt að átta sig á var það sem gerðist við breytingar í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd. Ég á sæti í hv. fjárlaganefnd og kynnti mér vel þær breytingartillögur sem voru gerðar við frumvarpið áður en fjárlagafrumvarpið var samþykkt. Þar kom fram 70 millj. kr. lækkun vegna færri lögaðila. Ég gat hins vegar ekki fundið þessar 190 milljónir sem mismunurinn var upp á og hefur komið fram að er, en þá er það vegna breytingar sem var gerð í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd í svokölluðum bandormi til að reyna að forðast vísitöluáhrifin á þær hækkanir sem þessu fylgja. Ég hef talað fyrir því og það hefur verið stefna og vinna í hv. fjárlaganefnd að reyna að losna við svokallaðar markaðar tekjur úr ríkisbókhaldinu eins og hægt er. Mér fannst þetta eiginlega staðfesting á því að þetta væri frekari stoð undir þá skoðun mína og margra annarra hv. þingmanna að þetta væri enn frekar til að styrkja þá skoðun að Ríkisútvarpið ætti að vera á fjárlagalið í stað þess að það er verið að breyta því frá því að frumvarpið er lagt fram, alveg fram á síðustu sekúndu þingsins, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Hann vekur athygli á því sem ég reifaði í máli mínu, að það kom fram á fundum okkar milli 2. og 3. umr. að tekjuáhrifin til hækkunar hjá Ríkisútvarpinu eru minni en gert var ráð fyrir í frumvarpinu og það er vegna þess að útvarpsgjaldið, einingaverðið, var lækkað milli umræðna, þ.e. frá frumvarpi og í meðförum þingsins. Útvarpsgjaldið er ekki 4.380 kr. á gjaldanda heldur 4.120 kr. Þarna munar 255 millj. kr. sem Ríkisútvarpið hefur þá minna úr að spila út af þeim ákvörðunum sem þingið hefur tekið. Það er rétt að ekkert er svart eða hvítt í þessum heimi og vissulega getum við aldrei sagt að sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé fullkomið, hvorki í faglegum né fjárhagslegum efnum. Við stígum ákveðið skref varðandi stjórnina til að auka fjarlægð hins pólitíska valds frá skipan í stjórnina með því að setja inn valnefnd þar sem þingið skipar þrjá fulltrúa af fimm. Breytingin er sú að fulltrúarnir skipa ekki lengur fulltrúana að öllu leyti og síðan er í frumvarpinu gengið út frá því að í framtíðinni verði það þannig að útvarpsgjaldið sem lagt er á gjaldendur í þessu landi í þeim tilgangi að standa undir almannaþjónustuhlutverki RÚV renni allt til RÚV. Vissulega stendur það eftir að á þinginu verður tekin ákvörðun um hversu hátt það er á hverjum tíma. Ég ætla ekki að reyna að halda því fram að þetta séu fullkomlega skýrar línur en það er viðleitni í þá átt að auka sjálfstæði, bæði í þessum fjárhagslegu og faglegu efnum, með þeirri leið sem farin er í frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég sagði áðan að mér fyndist þetta renna frekari stoðum undir þá skoðun sem er í hv. fjárlaganefnd sem er þvert á flokka, og það er enginn ágreiningur um það. Það er hægt að nefna mörg dæmi og ég mun gera það í ræðu minni á eftir, dæmi sem eru sambærileg um það að koma viðkomandi stofnun undan hinum pólitísku áhrifum. Við erum öll sammála um mikilvægi þess að Ríkisútvarpið standi sjálfstætt og þurfi ekki að hafa áhyggjur, en það sem kemur fram í þessum meðförum og ruglaði okkur alveg fram í 3. umr. var annars vegar bara eðlileg leiðrétting sem átti sér stað í gegnum fjárlaganefnd, þ.e. þær 70 milljónir sem voru leiðréttar þar inni frá því að frumvarpið var lagt fram voru vegna þess að færri lögaðilar greiddu gjaldið. Það eru bara viðbrögð við staðreynd. Hins vegar er sú breyting sem gerð er í meðförum þingsins, eins og hv. þingmanni er jafnkunnugt um og mér, og kemur í gegnum efnahags- og viðskiptanefnd, þ.e. að ákveðið er að falla frá hækkun á útvarpsgjaldi. Við vitum ástæðuna fyrir því, það var til að hlífa vísitölunni í lánum heimilanna og allt þetta. Við þekkjum þessa umræðu en það einhvern veginn staðfestist fyrir mér að þegar þingið tekur svona ákvarðanir, ef gjaldið á að renna allt til Ríkisútvarpsins held ég að þetta sé flóknara og erfiðara út frá rekstri fyrir forstöðumenn stofnunarinnar. Menn ganga út frá því sem kemur fram í fjárlögum. Fjárlagafrumvarpið er lagt fram í september og síðan eru fjárlögin væntanlega samþykkt í desember og þá hafa menn tveimur og hálfum til þremur mánuðum skemmri tíma til að bregðast við niðurstöðunni í rekstrinum. Mín skoðun er klárlega sú að þetta sé staðfesting á mikilvægi þess að hafa Ríkisútvarpið 

Virðulegi forseti. Ég held að við séum sammála um mikilvægi þess að Ríkisútvarpið hafi sjálfstæði. Ég hef hins vegar dálítið kallað eftir því að fá einhverjar skýringar eða aðrar hugmyndir að leiðum til að fullnægja þessu markmiði sem við erum sammála um að skipti máli, að Ríkisútvarpið sé sjálfstætt og ekki háð jafnvel tilviljanakenndum ígripum hins pólitíska valds. Þetta er sú tillaga sem hefur verið uppi á borðinu, ekki bara á þessu þingi heldur því síðasta sömuleiðis, og mig undrar að ekki hafi komið fram neinar aðrar hugmyndir. Það að hafa Ríkisútvarpið á fjárlagalið er sama marki brennt. Það er sannarlega hægt að breyta þeim fjárlagalið og þeim upphæðum sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu í meðförum þingsins í fjárlagavinnunni til hækkunar eða lækkunar. Það vandamál hverfur ekki þó að Ríkisútvarpið fari inn á fjárlagaliðina en það hefur verið hald manna að þar með væri mun viðurhlutaminna fyrir meiri hlutann á hverjum tíma að hafa bein afskipti af því hvernig fjárhag stofnunarinnar yrði hagað á komandi ári. Við eigum að reyna að koma okkur inn í það umhverfi að þessar lykilstofnanir okkar í samfélaginu hafi víðara sjónarhorn, geti skipulagt sig lengra fram í tímann með rammafjárlögum og þurfi ekki að vera ofurseldar því að hafa jafnvel eingöngu örfáar vikur eða fáa mánuði til að átta sig því úr hverju þær hafa að spila á komandi ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að mæla fyrir málinu. Mig langar fyrst að spyrja hvort ég skilji það rétt. Á bls. 2 í frumvarpinu eftir 2. umr. er í 3. gr. rætt um að Ríkisútvarpið skuli sinna lýðræðislegu hlutverki sínu með því að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga frétta- og fréttaskýringaþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar. Þetta er stafliður 2. Ég hef ekki alveg áttað mig á þessu og hlýt að spyrja: Hver hefur þá eftirlit með og tekur út hvort þessu markmiði sé náð? Ég get ekki séð að það sé stjórn stofnunarinnar miðað við það sem kemur fram í 10. gr. Ég er að velta fyrir mér hvort það sé þá eingöngu útvarpsstjóri eða fjölmiðlanefnd - eða hver hefur eftirlit með að Ríkisútvarpið sem er í eigu okkar allra uppfylli skilyrði um að vera hlutlaus stofnun? Mig langar líka að spyrja út í 14. gr. um gjaldið. Er það réttur skilningur hjá mér að allir sem eru eldri en 16 ára, nema þeir sem hafa einhvers konar undanþágu sem ég náði ekki að fletta upp hver væri nákvæmlega, greiði útvarpsgjaldið? Er ekki eitthvert ósamræmi í því að tala um 16 ára? Fólk fær sjálfræði 18 ára, við miðum almennt við það og ég velti fyrir mér hvort börn og unglingar allt að 18 ára aldri ættu að vera undanþegin. Skil ég þetta rétt, þarf nokkuð að greiða gjaldið af þeim sem eru yngri en 16? Hins vegar greiða allir sem eru eldri en það nema þeir sem eru undanþegnir samkvæmt 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir þessa fyrirspurn. Varðandi fyrri spurninguna sem lýtur að mati á þjónustunni er það fjölmiðlanefnd sem hefur eftirlitshlutverk með öllum fjölmiðlamarkaðnum og skal leggja mat á það hvernig Ríkisútvarpinu gengur að uppfylla almannaþjónustuhlutverkið eins og það er skilgreint í lögunum. Síðan er í 14. gr. kveðið á um það að gjaldskylda vegna útvarpsgjaldsins hvíli á þeim einstaklingum sem eru skattskyldir samkvæmt 1. gr. laga um tekjuskatt og sömuleiðis þeim lögaðilum sem skattskyldir eru og bera sjálfstæða skattaðild, öðrum en dánarbúum, þrotabúum og þeim lögaðilum sem sérstaklega eru undanþegnir skattskyldu samkvæmt 4. gr. sömu laga.

Virðulegi forseti. Ég held þá að við hv. þingmaður séum með sama skilning á því að þeir sem hafa náð 16 ára aldri greiði þetta gjald. Ég er alls ekki að segja að ég ætli að vera á móti þessu frumvarpi eða þessu máli en ætla að leyfa mér að vekja athygli á því úr þessum ræðustóli að ef hjón eru til dæmis með tvö börn á þessum aldri greiða þau 72 þús. kr. í útvarpsgjald á því heimili. Fyrir marga eru það töluverðir fjármunir. Ef þetta eru 18.800 kr. eða hvað þetta er á hvern einstakling mætti fullyrða að viðkomandi gæti notað það til dæmis í íþróttastarf eða eitthvert annað starf fyrir viðkomandi ungling. Þar af leiðandi held ég að það væri skynsamlegra að miða við 18 ára líkt og sjálfræðisaldurinn er. Menn tala um að fara með bílprófsaldurinn í 18 ár og einhverjir vilja fara með áfenga vökva í 18 ár líka þó að ég  Það er almennt talað um þennan 18 ára aldur en ég geri mér grein fyrir að þarna er verið að vísa í hvenær menn eru skattlagðir. Þetta skiptir þó máli fyrir fjölskyldur sem eru með börn eða unglinga á þessum aldri. Þær munar um þessa peninga.

Virðulegur forseti. Það er alveg réttmætt sjónarmið sem kemur fram í máli hv. þingmanns að þegar um er að ræða mannmörg heimili þar sem eru stálpaðir unglingar getur þetta bitið. Þó er rétt að vekja athygli á því að það er ekki fyrr en menn hafa náð ákveðnum tekjum sem þetta fer raunverulega að bíta en það má vel hugsa sér að í framtíðinni sé hægt að skoða einhverjar frekari tilhliðranir fyrir einstaklinga í þessum sporum. Það má líka benda á að undanþegnir þessu gjaldi eru einstaklingar sem ekki skulu sæta álagningu sérstaks gjalds í Framkvæmdasjóð aldraðra og sömuleiðis koma fram í frumvarpinu ákveðnar undanþágur. Ég held að þessi sjónarmið eigi rétt á sér og sé eðlilegt að skoða í framhaldinu.

Herra forseti. Við höldum nú áfram í 3. umr. um Ríkisútvarpið. Það fór á milli 2. og 3. umr. til allsherjar- og menntamálanefndar, ekki síst vegna fjárhagshluta frumvarpsins. Það er reyndar umhugsunarefni núna þegar verið er að demba inn málum til 1. umr., risastórum, mikilvægum málum sem er vert að ræða, að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins komi einmitt með mjög athyglisverðar umsagnir svo vægt sé til orða tekið varðandi þessi mörgu mál ríkisstjórnarinnar. Í því samhengi, herra forseti, velti ég líka fyrir mér hlutverki þingsins. Ég bað sérstaklega um - af því að í því máli sem við erum að ræða varðandi Ríkisútvarpið man ég ekki til þess að það hafi borið svo mikið á milli skoðana fjármálaráðuneytisins annars vegar og menntamálaráðuneytisins hins vegar og er ég þó ágætlega kunnug sögu samskipta þeirra ráðuneyta - að fá fjármálaráðuneytið inn á fund en fékk það ekki. Það er alveg skiljanlegt með fjárlagaskrifstofuna sem ég tel mikilvægt að verði og sé sjálfstætt apparat innan fjármálaráðuneytisins sem megi ekki og eigi ekki að vera undir þrýstingi, hvort sem er frá ráðherra þess ráðuneytis eða annarra, en um leið takmarkast möguleiki okkar hér á þingi til þess að fara vel ofan í fjármálahlutann. Við verðum þess vegna að koma okkur upp innbyggðu skipulagi til þess einmitt að fara vel ofan í umsagnir fjárlagaskrifstofunnar þegar þær eru með jafnafgerandi hætti eins og í frumvarpi um Ríkisútvarpið, í frumvarpinu um Lánasjóð íslenskra námsmanna og í frumvarpinu um almannatryggingar. Þingið verður að geta komið sér upp virkni eða skipulagi þannig að við getum með raunhæfum hætti kafað ofan í mjög mikilvægar umsagnir fjárlagaskrifstofunnar sem veita okkur hér í þinginu ekki síður aðhald en ráðuneytunum. Mér fannst það gelda umræðuna að ég fékk ekki þennan fund. Það er ekki við forustumenn nefndarinnar í rauninni að sakast. Við höfðum ekki tækifæri til þess að kafa ofan í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hún segir okkur mikið um það hvernig við sjáum hlutverki Ríkisútvarpsins borgið til skemmri og lengri tíma. Ég hefði gjarnan viljað heyra mismunandi sjónarmið varðandi það, t.d. hvar hlutabréfið er og ekki síður stóra atriðið í þessu máli, þar sem fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins er sammála fjárlaganefnd þingsins, að nefskatturinn eigi að renna í ríkissjóð og síðan eigi að dreifa því fjármagni til stofnana, hvort sem það sé til Ríkisútvarpsins eða annarra mikilvægra stofnana í samfélaginu. Mér fannst og finnst þetta umhugsunarefni af því nú er ég að hætta hér, alla vega í bili, upp á vinnubrögð þingnefnda og möguleika þingmanna til þess að kafa djúpt ofan í þessar stóru og mikilvægu athugasemdir frá fjárlagaskrifstofunni sem ég tel að mörgu leyti vera til fyrirmyndar og kalla á mikilvægari og dýpri vinnubrögð af hálfu þingsins. Umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins dregur fram skarpar andstæður í skoðunum fjármálaráðuneytisins annars vegar og menntamálaráðuneytisins hins vegar þegar kemur að framlögum til Ríkisútvarpsins. Að þessu sögðu vil ég sérstaklega draga fram breytingartillögu mína og hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar þar sem við leggjum til að á eftir 2. málslið 4. töluliðar 3. mgr. 3. gr. komi nýr málsliður svohljóðandi, með leyfi forseta: „Minnst 20% af fjárveitingu til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skal varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum.“ Við teljum að í þessu frumvarpi hafi algjörlega mistekst - algjörlega - að skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins. Ríkisútvarpið, eins og ég hef komið að hér á fyrri stigum og í fyrri umræðum þessa máls, getur í rauninni gert alla skapaða hluti. Það er hægt að fela því alla skapaða hluti. Það er ekki verið að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins eða segja nákvæmlega í hvað fjármunirnir eigi að fara og forgangsraða. Af veikum mætti, og ég dró það fram við 2. umr., eru samt stigin ákveðin skref til heilla að mínu mati af nefndinni á milli umræðna, sérstaklega milli 1. og 2. umr., sem eru mikilvæg, þau eru táknræn. Þótt þau séu ekki mjög stór er samt verið að beina Ríkisútvarpinu í ákveðinn farveg, ekki síst verið að takmarka möguleika þess til kostunar og setja ákveðið þak á auglýsingarnar þó svo að efast megi um að þetta þak hafi raunverulega virkni. Við eigum einfaldlega eftir að fylgjast með því þegar ársskýrslur Ríkisútvarpsins koma fram. Ríkisútvarpið verður að vita að eftirlitshlutverk þingsins mun aukast við samþykkt þessa frumvarps. Ábyrgð allsherjar- og menntamálanefndar er mikil að fylgjast nákvæmlega með því að ekki sé bara verið að segja nefndinni einhverja hluti sem standast síðan ekki, heldur verður nefndin að fylgjast með því hvað raunverulega er að gerast á auglýsingamarkaði þar sem Ríkisútvarpið leikur stórt hlutverk. Af hverju segi ég það? Jú, í ljósi þess að ég hef verið þeirrar skoðunar lengi að það eigi að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Af hverju? Til þess að tryggja frelsi og fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði, en ekki bara til þess að tryggja frelsi og fjölbreytni á ljósvakamarkaði þar sem eru tveir aðrir nokkuð stórir miðlar, Skjár einn og 365 miðlar, heldur ekki síður til að auka möguleika þeirra þar sem við sjáum mestu gróskuna í dag, þ.e. fjölbreyttra vefmiðla. Vefmiðlarnir eru að sækja í nákvæmlega sömu auglýsingapúllíu og ljósvakamiðlarnir. Því minna sem er til skiptanna í þeirri auglýsingapúllíu, því minni möguleikar eru fyrir vefmiðla og aðra frjálsa fjölmiðlun að pluma sig áfram á markaði. Þetta er hluti af þeirri ástæðu sem ég vil takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég hef margítrekað bent á það fyrirkomulag sem er í Þýskalandi, sem ég held að sé ágætt, hjá ARD og ZDF. Ég sagði áðan að það hefði algerlega mistekist að skerpa hlutverk Ríkisútvarpsins. Þess vegna leggjum við til, ég og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, að minnst 20% af fjárveitingunum til Ríkisútvarpsins fari til kaupa á innlendu efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Það hefur verið býsna erfitt að þoka þessu áfram. Ég þekki það líka. Reynt er að nota þjónustusamningana. Ég held að ráðherra hverju sinni verði að vera miklu grimmari í að beita þjónustusamningnum. Ráðuneytið verður að sýna aðhaldshlutverk gagnvart Ríkisútvarpinu, setja fram kröfur og síðan þarf allsherjar- og menntamálanefnd þingsins að fylgja því eftir. Þróunin hefur verið allt of hæg hjá Ríkisútvarpinu að taka stærri skref í þá átt að kaupa innlent efni af sjálfstæðum framleiðendum. Það er raunin í ljósi þeirrar sögu og þeirrar þróunar og meginhlutverks þeirra breytinga sem gerðar voru á sínum tíma. Þegar við breyttum yfir í ohf. var einn af lyklunum að því frumvarpi að við vildum sjá aukna framleiðslu á innlendu efni, keyptu efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Það hefur aðeins tutlast áfram, en ekki nóg. Þess vegna sakna ég þess að Ríkisútvarpið skuli ekki sýna meira frumkvæði en raun ber vitni og kaupa efni af sjálfstæðum framleiðendum. Ég veit að metnaður þeirra sem stjórna Ríkisútvarpinu er mikill. Þau vilja gera betur. Þau vilja gera betur á þessum vettvangi, en líka öðrum. Það er fróðlegt að sjá það núna að rétt áður en við fáum tækifæri til að greiða atkvæði um þetta mál er Ríkisútvarpið að eigin frumkvæði, áður en lagasetningin kemur, að taka sig á hvað varðar textun og hljóðgervla með röddum Dóru og Karls sem mun hjálpa bæði blindum og sjónskertum og textunin mun náttúrlega hjálpa þeim sem eru heyrnarskertir eða heyrnarlausir. Þetta eru fín skref og mér finnst þetta jákvætt. En ég vil enn sjá Ríkisútvarpið draga saman. Ég kem úr flokki þar sem eru skiptar skoðanir. Ég hef dregið fram hér áður að þar eru líka skiptar skoðanir um hvort við viljum að Ríkisútvarpið verði áfram starfandi á Íslandi. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að hafa Ríkisútvarp. Það á að vera sterkt á því sviði sem það á að einbeita sér að, á sviði fréttaöflunar, almannaþjónustu og öryggismála. Tímarnir hafa breyst. Ég held að við verðum að taka í ríkara mæli tillit til þess að heimurinn er allur að breytast, í margmiðlun, í sjónvarpi og hljóðvarpi. Það mun þýða að Ríkisútvarpið og hlutverk þess mun líka breytast. Hvernig munu börnin okkar ná sér í efni? Þau munu ekkert endilega fara beint inn á stöðvarnar, hvort sem þær tilheyra 365, Skjá einum eða Ríkisútvarpinu. Fólk mun einmitt sækja sér efni frá sjálfstæðum framleiðendum víða og móta sína eigin dagskrá. Ég held að það verði ein af mestu áskorunum Ríkisútvarpsins til lengri tíma litið hvernig það ætli að mæta því, en fyrst og fremst vil ég sjá frekari takmarkanir á hlutverki þess. Það er að mistakast, þótt menn hafi verið að lappa aðeins upp á það sem kemur fram í frumvarpinu. Við verðum að átta okkur á því að breytingarnar á Ríkisútvarpinu á sínum tíma í ohf. voru þarfar. Ég fagna því sérstaklega að þeir flokkar sem voru hvað mest á móti því að breyta Ríkisútvarpinu í ohf. skuli ekki ætla að hverfa frá því. Þeir vita af fenginni reynslu að þetta er mikilvægt tæki, ekki síst í ljósi þess að okkur hefur ekki tekist að breyta lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það er ekki nógu mikill sveigjanleiki í rekstri ríkisstofnana. Þá er mikilvægt fyrir Ríkisútvarpið að starfa undir merkjum ohf. með tilheyrandi kröfum og ákveðinni ábyrgð. Ríkisstjórnarflokkarnir sem voru á móti þessu á sínum tíma og töluðu langt fram á margar nætur ætla ekki að breyta því til fyrra horfs. Það sem skipti máli við breytingarnar sem gerðar voru á sínum tíma var, eins og ég sagði áðan, að við vildum sjá aukna framleiðslu og aukin kaup Ríkisútvarpsins á innlendu dagskrárefni frá sjálfstæðum innlendum framleiðendum, en við vildum líka, og það var markvisst gert, draga úr pólitískum afskiptum af Ríkisútvarpinu. Mér fannst það mjög ankannalegt að menntamálaráðherra skipaði á sínum tíma alltaf framkvæmdastjóra útvarpsins og framkvæmdastjóra sjónvarpsins. Við aflögðum það. Hlutverki útvarpsráðs á sínum tíma var algjörlega breytt þannig að útvarpsráðið ræður ekki eða rekur starfsmenn eða er með eitthvert umsóknarferli eins og var með starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Í dag hefur útvarpsráð fyrst og fremst með það hlutverk og þá ábyrgð að gera sem tengist rekstri Ríkisútvarpsins þannig að það sé rekið almennilega svo að skattfé almennings fari ekki alltaf í það að jafna út reksturinn reglulega. Það ánægjulega við þessa breytingu er að á þriðja ár hefur Ríkisútvarpið verið rekið með hagnaði, öðruvísi mér áður brá. Ríkisútvarpið er ekki lengur alltaf mínusmegin, heldur plúsmegin. Það er gott og það er meðal annars út af þeirri breytingu sem við stóðum að á sínum tíma. Ég efast um að þær breytingar sem er verið að gera hér til að breyta stjórn Ríkisútvarpsins séu til þess fallnar að auka enn frekar sjálfstæði Ríkisútvarpsins frá hinu pólitíska valdi. Ég leyfi mér að efast um að þetta sé rétta skrefið. Ég trúi ekki öðru en við séum öll sammála um það að við viljum ekki pólitísk afskipti eða möguleika á pólitískum afskiptum allra flokka af dagskrá Ríkisútvarpsins eða af því hverjir eru starfsmenn Ríkisútvarpsins. Sá sem ber ábyrgð á því að ráða og reka starfsmenn er útvarpsstjóri. Hann er síðan ábyrgur gagnvart útvarpsráði sem á endanum ræður og getur rekið útvarpsstjóra í samstarfi við ráðherra hverju sinni. Okkur hefur að mörgu leyti tekist að minnka pólitísk afskipti. Við viljum hnykkja á því. Ég efast um að sú leið sem hér er farin stuðli að því nákvæmlega. Ég vil draga fram það sem Blaðamannafélag Íslands setti fram í umsögn sinni. Það undirstrikaði það sjónarmið sem ég hef sett fram, að takmarka beri hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það er gert með ákveðnum hætti í frumvarpinu, jákvæð skref tekin, en ég efast um að þau hafi einhver áhrif á markaðinn til skemmri og lengri tíma. Í ljósi þess að ég hef sagt að mér finnst hlutverk Ríkisútvarpsins ekki vera skert og skýrt í þessu máli hef ég kosið að horfa til þess að hlutverk næstu ríkisstjórnar varðandi málefni þessarar stofnunar verði að forgangsraða starfsemi Ríkisútvarpsins enn frekar, m.a. með því að taka tillit til þeirrar starfsemi sem hefur verið farsæl innan raða Danmarks Radio. Þar hefur verið skýr pólitísk stefnumörkun um hvert hlutverk Danmarks Radio er. Ég hefði viljað sjá eitthvað svipað í þessu frumvarpi. Það var ekki gert. Því óska ég og vonast ég til þess að það verði 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar í grunninn að spyrja um tvennt. Í fyrsta lagi er verið gera ákveðnar breytingar á þætti Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og ef ég skil þetta rétt er verið að tala aðallega um kostun á þáttum og þess háttar. Mig langar að spyrja hvort hv. þingmaður telji að ganga hefði þurft lengra í því að takmarka þátttöku Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, og um leið hvort ekki sé hætta á fákeppni á auglýsingamarkaði ef Ríkisútvarpið er sett til hliðar á þeim vettvangi, þar sem er ekkert sérstaklega fjölbreytt úrval í dag af ljósvakamiðlum að mínu viti. Fyrri spurningin lýtur að þessu. Í öðru lagi langar mig að spyrja út í þá breytingartillögu sem hv. þingmenn Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson leggja fram, þ.e. að minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skuli varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hún muni hvert hlutfallið er í dag. Ég vil líka velta því upp hvort þetta sé sett fram m.a. í þeim tilgangi að hvetja innlenda framleiðendur til að framleiða efni fyrir sjónvarp og tryggja þeim þá einhvern aðgang að fjármagni og sýningartímum á því efni. Það er vissulega fagnaðarefni ef við náum að framleiða meira af efni sjálf þannig að þessi tillaga lítur ágætlega út varðandi það. En ég velti fyrir mér hvort það sé nýmæli að skylda Ríkisútvarpið til að setja ákveðna prósentutölu í innlenda hlutann.

Herra forseti. Já, að vissu leyti er það nýmæli. Þetta hefur verið sett fram í þjónustusamningi og það er rétt að draga fram að meiri hluti nefndarinnar undirstrikar mikilvægi þess að hlutur sjálfstæðra framleiðenda verði aukinn, og talar þar um 10% Ég dró það sérstaklega fram í ræðu minni áðan að það skiptir máli að líta til þróunarinnar. Þróunin er einfaldlega of hæg. Í ljósi þess að þróunin hefur verið hæg og frumkvæði Ríkisútvarpsins í þessu máli hefur ekki verið nægjanlegt varðandi það að kaupa efni af sjálfstæðum innlendum framleiðendum er ég sannfærð um að þetta verði til þess að hrista aðeins betur upp í Ríkisútvarpinu og því ágæta fólki sem starfar þar, af því að innlend dagskrárgerð er einn af þeim þáttum sem fær okkur Íslendinga til að sameinast um Ríkisútvarpið. Af hverju erum við með Ríkisútvarp? Mín röksemdafærsla fyrir því er að ég vil hafa öfluga fréttastofu, örugga fréttaþjónustu og síðan öfluga innlenda dagskrárgerð. Þannig sjáum við það og þannig sannfæri ég ekki bara mig heldur aðra um að við eigum að standa vörð um Ríkisútvarpið en við verðum líka að gera kröfur til þess og vera ófeimin við að gera það. Starfsmenn Ríkisútvarpsins eiga alls ekki að taka því óstinnt upp heldur miklu frekar jákvætt. Þeir sjá að með þessu viljum við Ríkisútvarpinu vel, við viljum að fólk sameinist um hlutverk þess. Varðandi auglýsingaþáttinn - nei, ég er ekki hrædd við fákeppni og mér finnst það vera pínulítil klisja. Af því að það er alltaf einhver einn annar stór á markaðnum út af einhverri sögu þá er hann eitthvað ægilega hættulegur. Ég er ekki sammála því. 365 miðlar, Skjárinn eru á markaði en það sem ég dró sérstaklega fram er m.a. umsögn Blaðamannafélags Íslands þar sem segir að takmarka verði umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði til að aðrir miðlar fái þrifist. Ég dró sérstaklega fram að mesta fjölbreytnin í dag - og hún getur orðið meiri - er á sviði vefmiðlunar, frjálsrar fjölmiðlunar á netinu, 

Virðulegi forseti. Ég er nú ekki sammála hv. þingmanni eða hef ekki sömu áhyggjur, við skulum orða það frekar þannig, og hv. þingmaður og Blaðamannafélagið af hlut Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ríkisútvarpið er ekki með auglýsingar á vef sínum í dag og ef menn vísa til þess að ljósvakamiðlarnir séu að keppa við vefmiðlana, og það má örugglega færa fyrir því einhver rök, held ég að það sé líka mikilvægt að sá vettvangur sem er fyrir auglýsingar í ljósvakamiðlum, í sjónvarpsauglýsingum og öðru slíku verði ekki einskorðaður við einn eða tvo aðila á markaði, hvort sem þeir eru stórir eða litlir. Þar er ég að sjálfsögðu að vísa til 365 miðla og Skjásins. Ég held því að ekki sé rétt að takmarka möguleika Ríkisútvarpsins til að vera á þeim markaði, í það minnsta þarf að fara mjög varlega í það, ég ætla að leyfa mér að orða það þannig. Það kann að vera að málamiðlun sú sem kemur fram í þessu frumvarpi sé eitthvað sem menn verða að sættast á, því að það er allt í lagi að uppi séu ólík sjónarmið um stærð og hlutverk ríkisrekins miðils, sem þetta fyrirtæki er að sjálfsögðu, á auglýsingamarkaði. Ég kaupi hins vegar ekki endilega þau rök að hverfi Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði muni koma hér upp aðrir fjölmiðlar eða miðlar. Mér finnst einhvern veginn líklegra, í það minnsta ef samkeppnissjónarmið raskast ekki eða samkeppnismál, að þeir sem fyrir eru á vettvangi muni kaupa upp hina. Ég held að það hafi verið reynslan fram að þessu. Varðandi innlenda dagskrárefnið og tölur um það sakna ég þess að sjá þær ekki í þeim gögnum sem við erum með hér, kannski liggja þau einhvers staðar annars staðar, og hversu háar fjárhæðir þetta eru, hvort hluturinn nemi 10% eða 20%. Það skiptir kannski ekki öllu máli en það skiptir máli að menn marki sér stefnu í þessu, 

Herra forseti. ARD og ZDF í Þýskalandi eru með takmarkaðan tíma til auglýsinga og ég held að það hafi gefist vel. Mig minnir að þeir megi auglýsa frá kl. sex til átta, aðrir tímar detta út. Ég er sammála því sem Blaðamannafélagið segir: Auglýsingapúllían er ekkert sér fyrir útvarp, sér fyrir sjónvarp og sér fyrir vefmiðla hjá fyrirtækjunum. Það er bara einn auglýsingapottur sem fyrirtækin hafa og síðan sjá þau hvar hag þeirra er best borgið að auglýsa. Ég er sannfærð um að meðan Ríkisútvarpið er svona stórt á markaði eru minni möguleikar fyrir aðra frjálsa fjölmiðla til að koma inn á markaðinn. Það er bara þannig að Ríkisútvarpið er svo umsvifamikið og þetta skiptir máli ekki síst núna þegar við stöndum frammi fyrir gríðarlegri þróun á ljósvakamarkaði í dagskrárgerð og framleiðslu og ekki síst því hvar menn ná í efnið. Við eigum eftir að sjá fram á ýmsar uppsprettur, kannski einhverja miðla sem munu sjá sér hag í því að fara einfaldlega í innlenda framleiðslu á dagskrárefni. Þeir þurfa þá að geta auglýst sig þannig að þeir hafi eitthvert fjármagn til að fara í framleiðslu á íslensku efni. Ég held að það verði takmörkunum háð meðan Ríkisútvarpið er svona umsvifamikið. Þess vegna segi ég: Til að réttlæta þessi umsvif og til að réttlæta að Ríkisútvarpið er að ég held eina ríkisstofnunin sem fær umframfjármagn til reksturs miðað við heilbrigðisstofnanir og allar aðrar stofnanir í landinu - Ríkisútvarpið átti upphaflega að fá hálfan milljarð til viðbótar og núna fær það 200 milljónir til viðbótar - verður það að vera gert á grundvelli þess að við gerum skýrari kröfur til Ríkisútvarpsins, skýrari kröfur til fréttaþjónustunnar og ekki síst skýrari kröfur um hlutverk þess. Það má gera til dæmis með kröfu um aukin kaup á innlendu efni, efni frá 

Virðulegur forseti. Ég tek hér til máls um frumvarp um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Það sem ég vil kannski helst ræða er breytingartillaga sú er ég flyt við þetta mál og gengur út á hvernig eigi að kynna framboð í Ríkisútvarpinu. Við skoðuðum það mál talsvert í nefndinni og gerðum breytingar á frumvarpinu. Breytingarnar hafa fengið umræðu hér og búið er að greiða atkvæði um þær. Ég studdi þá breytingartillögu sem gekk út á það að Ríkisútvarpinu væri skylt að veita þeim framboðum og fylkingum sem bjóða fram eða eru með mismunandi sjónarmið í þjóðaratkvæðagreiðslum ákveðið svigrúm í dagskrá sinni, þ.e. að kynna ætti framboð, fyrir hvað þau stæðu og helstu mál á vegum Ríkisútvarpsins þar sem Ríkisútvarpið hefði ritstjórnarvald yfir þeim kynningum. Þannig hefur þetta verið og við teljum að það eigi að vera þannig áfram. Ríkisútvarpinu er skylt að kynna framboð en hefur svokallað ritstjórnarvald yfir því sem sýnt er. Fram kom í nefndinni þegar útvarpsstjóri mætti fyrir hana að Ríkisútvarpið sæi fyrir sér að til dæmis fyrir umræðuþætti fengi framboðið kannski ákveðna spurningu sem tengdist því sem ætti að ræða í umræðuþættinum og að viðkomandi framboð ætti að svara þeirri spurningu, einni eða fleiri. Við settum líka skýrt inn að Ríkisútvarpið skyldi setja sér reglur um hvernig ætti að standa að slíkum kynningum. Ég tel að mjög mikilvægt sé að menn séu þokkalega sáttir við reglurnar þegar þær verða lagðar fram. En það sem við gerðum ekki, alla vega ekki í nefndinni að þessu sinni - og ég ber því hér fram breytingartillögu - þó að ég telji að ýmsir í nefndinni hafi mikinn skilning á þeirri aðferð, þ.e. að veita framboðum tækifæri til að kynna sig líka á annan hátt, þ.e. að fá ákveðnum tíma úthlutað í Ríkisútvarpinu þar sem framboðin gætu kynnt sig alveg á eigin forsendum og ekki yrði beint ritstjórnarlegt vald Ríkisútvarpsins yfir því. Það yrði kannski að einhverju leyti um ígildi auglýsingar að ræða þó að það yrði ekki bein auglýsing heldur meira eins og kynning á framboðum og helstu stefnumálum þeirra og að flokkarnir fengju ákveðnar mínútur til þess og þeir fengju þær mínútur endurgjaldslaust, þ.e. ókeypis, þeir þyrftu ekki að borga fyrir það. Þessi leið var kynnt fyrir okkur af nefnd sem Finnur Beck var formaður í, nefnd með fulltrúum frá stjórnmálaflokkunum. Nefndin tók til starfa meðal annars vegna þess að í fyrra frumvarpi menntamálaráðherra var lagt til að banna skoðanakannanir í aðdraganda kosninga. Allsherjar- og menntamálanefnd var ekki sátt við þá hugmynd og tók það út úr málinu á sínum tíma. Til að skoða þessi mál almennt hvernig Ríkisútvarpið á að vinna í aðdraganda kosninga, og fleiri fjölmiðlar en kannski sérstaklega Ríkisútvarpið, var nefndin sett á laggirnar og hún hefur verið að skoða þessi mál og þar á meðal hvernig framboð eigi að fá að kynna sig í aðdraganda kosninga. Nefnd Finns Becks og félaga skilaði fyrst til okkar minnisblaði og nú er búið að skila heilu áliti eða skýrslu frá nefndinni. Þar mælir hún með því að fara þá leið sem ég er legg til í breytingartillögu, þ.e. að framboðin fái alveg sérstakan tíma til að kynna sig án þess að Ríkisútvarpið sé með ritstjórnarvald yfir því og það verði endurgjaldslaust. Margir gætu spurt af hverju í ósköpunum ætti að gera þetta. Gætu flokkarnir ekki bara keypt sér auglýsingatíma sem kosti ákveðið fjármagn? Hægt væri að líta á þetta sem hvert annað fyrirtæki, stjórnmálaflokk, sem kaupir sér auglýsingar á markaði. Nefndin hefur fært rök fyrir því að ekki sé kannski svo einfalt að gera það. Flokkarnir hafa mismunandi aðstöðu í því sambandi og minni flokkar hafa örugglega minna svigrúm en þeir stærri. Það gæti skipt máli fyrir lýðræðið að öll framboð hefðu svipað tækifæri til að koma sér á framfæri í sjónvarpi og útvarpi, sem sagt í Ríkisútvarpinu, á jafnréttisgrundvelli án þess að það mundi sliga framboðin fjárhagslega. Sú aðferð að veita endurgjaldslausan tíma til kynningar, það eru tvíþætt sjónarmið í því sambandi sem mæla með því. Annars vegar hjálpar það litlum framboðum sem eiga lítið fjármagn og hafa ekki bolmagn til að kaupa sér auglýsingar á markaði. Þau geta þá fengið tækifæri til að fara í þennan sterka miðil sem Ríkisútvarpið svo sannarlega er og fengið að kynna sig. Það er eitt sjónarmiðið. Hitt sjónarmiðið sem vegur líka sterkt, með þeirri breytingartillögu sem ég flyt, er að hinir minni flokkar eða hin minni framboð eru líklegri til að vera með frekar fá mál á oddinum, vera ekki endilega með mjög heildstæða stefnuskrá heldur vera framboð sem tengjast kannski einhverju máli sem er mjög ofarlega á baugi í samfélaginu á hverjum tíma. Það mundi ef til vill ekki henta þeim að fá bara tækifæri til að kynna sig í Ríkisútvarpinu, á forsendum Ríkisútvarpsins sjálfs eða með ritstjórnarvaldi þess, þar sem þau færu inn í form sem gæti hentað illa fyrir sjónarmið þeirra, þannig að sjónarmið þeirra komi illa fram. Ég nefndi áðan fyrirspurnaform í umræðuþáttum, að framboð gætu þá fengið spurningar sem þau hefðu jafnvel engan sérstakan áhuga á að svara og væru ekki á oddinum hjá þeim, þannig að það kæmi eiginlega aldrei fram út á hvað framboðin gengju. Þetta hafa verið rökin með því að veita kynningartíma endurgjaldslaust fyrir framboð. Þetta er gert víða í öðrum löndum. Ég er ekki með skýrsluna við höndina sem Finnur Beck og nefnd hans skilaði af sér en þar er hægt að skoða dæmi frá öðrum löndum hvar þetta er gert. Virðulegur forseti. Breytingartillagan er svohljóðandi: „Á eftir 2. málslið 7. töluliðar 2. mgr. 3. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: Einnig skal Ríkisútvarpið veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds.“ Í nefndinni spurðum við útvarpsstjóra sérstaklega út í það hvort þessi breytingartillaga væri góð eða slæm. Fram kom að svo framarlega sem skýrt væri hvað við væri átt sæi útvarpsstjóri ekkert henni til foráttu. Að vísu missir Ríkisútvarpið einhverjar tekjur, væntanlega mest þá frá hinum stærri flokkum sem hafa efni á að auglýsa. Þeir gætu þá hugsanlega dregið aðeins úr því auglýsingamagni sem þeir kaupa, ef þeir auglýsa mikið í ríkissjónvarpi sem við vitum auðvitað ekki núna hvernig verður, hvort flokkarnir taka sig saman um einhverja línu í því eða ekki. Ríkisútvarpið gæti misst einhverjar tekjur, ég held að þær séu mjög óverulegar en þær geta munað miklu hjá hinum minni framboðum sem geta sprottið upp út af einhverjum sérstökum aðstæðum eða í kringum einhver mál sem geta verið mjög ofarlega á baugi og verið mjög mikilvæg fyrir samfélagið á hverjum tíma. Þessi tillaga er lögð fram í lýðræðisanda og ég vona að hún fái brautargengi. Ég spurði í umræðunni um daginn þegar við fórum yfir málið heildstætt hvort hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson gæti hugsað sér að styðja slíka hugmyndafræði og það kom fram í ræðu að hv. þingmaður var frekar veikur fyrir tillögunni þannig að ég vona að fleiri sjái að það gæti verið mjög æskilegt að samþykkja breytingartillöguna og fara þá leið sem Finnur Beck og nefnd hans leggur til. En líka á sama tíma að setja þá skyldu á Ríkisútvarpið að kynna framboðin og hafa þá ritstjórnarvald yfir því. Þetta eru eins og tveir skólar, í staðinn fyrir að fara bara í annan skólann þá förum við í báða skólana. Við tökum báðar leiðir í okkar notkun. Virðulegur forseti. Ég vil segja að lokum að mjög mikil umræða var í nefndinni. Við tókum málið til nefndar milli 2. og 3. umr. og þá gekk umræðan mest út á fjárhag Ríkisútvarpsins, hve miklu Ríkisútvarpið tapar út með því að takmarka það á auglýsingamarkaði og takmarka kostun. Það er auðvitað tap fyrir Ríkisútvarpið að hemja það þar, en svo fær það tekjur á móti sem er þessi svokallaði nefskattur og útvarpsgjald inn til sín. Hvernig vigtar þetta allt saman? Mjög mikil umræða hefur verið um að Ríkisútvarpið væri að stórgræða á þessum breytingum. Það græðir miklu minna en menn héldu eftir að hafa farið djúpt ofan í það. Mig minnir að heildarniðurstaðan hafi verið eitthvað í kringum 200 milljónir, já, það kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans: „Með hliðsjón af þessu er raunveruleg aukning ráðstöfunartekna Ríkisútvarpsins að öllum líkindum innan við 200 millj. kr.“ Það er því ekki rétt sem komið hefur fram að það sé einhver svakaleg upphæð í heildarsamhengi sem Ríkisútvarpið fær og að það muni sliga heilbrigðiskerfið og ég veit ekki hvað og hvað, alltaf er verið að vigta þetta á móti heilbrigðiskerfinu. Skorið hefur verið gríðarlega mikið niður hjá Ríkisútvarpinu, margfalt meira en þetta hljóðar upp á. Auðvitað hefur dagskráin látið á sjá en þó minna en menn gætu haldið. Ég tel því að Ríkisútvarpið hafi staðið sig alveg gríðarlega vel í þeim niðurskurði og að mjög jákvætt sé að það fái þarna örlítið aukið svigrúm inn til framtíðar til að styrkja sig og líka til að efla þjónustu sína á landsbyggðinni. Nefndin hefur gert meiri kröfur um það en hæstv. ráðherra lagði fram í upphaflegu frumvarpi. Við höfum lagt til og það hefur verið samþykkt og var gert hér um daginn að Ríkisútvarpið eigi að hafa starfsstöðvar á landsbyggðinni, að það sé sem sagt skylda. Svo var annað sem kom fram varðandi fjármagnið sem Ríkisútvarpið fær og þá orðræðu um að Ríkisútvarpið sé svona svakalegur risi á auglýsingamarkaði. Stundum er verið að lýsa Ríkisútvarpinu sem það sé hálffjandsamlegt á auglýsingamarkaði og gúffi til sín allar auglýsingar og svo framvegis, en það er ekki reyndin ef tölur eru skoðaðar. Í nefndinni kom fram að Ríkisútvarpið er með í kringum 30% á auglýsingamarkaði. Helsti keppinautur Ríkisútvarpsins er 365. Mér skilst að sá miðill sé með í kringum 60%. Alla vega er pottþétt að Ríkisútvarpið er með 30% á auglýsingamarkaði í ljósvakamiðlum og er, eins og það var orðað í nefndinni, í góðu 2. sæti en alls ekki í 1. sæti. Það er alls ekki stærst á auglýsingamarkaði. Ríkisútvarpið er því ekki sá svakalegi risi sem talað hefur verið um á þessum markaði en að sjálfsögðu ber að halda því samt til haga að Ríkisútvarpið fær nefskatt, útvarpsgjald, gjald frá ríkissjóði sem hinir miðlarnir fá ekki. Það er auðvitað hvatinn að því að við erum með þessu frumvarpi að hemja RÚV meira á auglýsingamarkaði en gert hefur verið og takmarka líka kostun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir góða og málefnalega ræðu. Hún leggur fram breytingartillögu sem lýtur að því hvernig Ríkisútvarpið eigi að þjónusta stjórnmálahreyfingar í kosningum. Það er atriði sem við höfum rætt talsvert í nefndinni. Það er í raun valið á milli þess að áskilið sé að Ríkisútvarpið sé með ókeypis dagskrártíma fyrir framboðin og hafi þá ekki ritstjórnarlegt vald yfir því efni sem þar er flutt, eða hvort fara eigi þá leið sem við völdum í nefndinni, að veita eigi öllum gildum framboðum jafnt tækifæri til að kynna sín stefnumál á hefðbundnum dagskrártíma í sjónvarpi og Ríkisútvarpið birti reglur þar að lútandi og hafi ritstjórnarvald yfir þessu. Slíkur áskilnaður um ókeypis útsendingartíma hefur ekki verið í lögum. Mig langar að spyrja hv. þingmann varðandi útfærsluna af því að nú erum við á dálítið viðkvæmum tímapunkti. Það eru örfáar vikur til þingkosninga. Ljóst er að mikill fjöldi framboða verður og er afar brýnt að ákvarðanir liggi þá fyrir mjög snemma um fyrirkomulagið. Fyrsta spurningin er þessi: Hve langur tími ætti að vera undir í þessu efni? Hvað ætti Ríkisútvarpið að veita þessum framboðum langan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín og á hann að vera jafn, óháð því hvort framboðin bjóða fram í öllum kjördæmum eða ekki?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Skúli Helgason, talsmaður okkar í málinu, segir að nefndin hafi valið á milli þessara tveggja póla. Það er rétt, nefndin valdi að Ríkisútvarpið kynnti framboðin og hefði ritstjórnarvald yfir því. Ég er ánægð með það og styð það en ég vil gera meira, ég vil fara hina leiðina, ég vil að leggja til að framboðin geti kynnt sig algerlega á eigin forsendum án ritstjórnarvalds RÚV og fái að gera það án þess að þurfa að borga fyrir það, sem sagt endurgjaldslaust. Það er hugsað til að hjálpa hinum minni framboðum eins og ég færði rök fyrir áðan. Hv. þingmaður spyr, og það er mjög skynsamleg spurning, hvað flokkarnir eigi að fá margar mínútur. Ekkert er sagt um það hér en það er heldur ekkert sagt varðandi hina leiðina, að RÚV eigi að kynna framboðin og veita þeim tækifæri til þess að kynna sig með ritstjórnarvaldi sínu og er ekki er heldur talað um mínútur í því sambandi, þannig að það er eitthvað sem þarf að ræða, bæði innan RÚV og væntanlega innan stjórnmálaflokkanna hvað er við hæfi í því. Ég hef ekki kosið að nefna að flokkarnir eiga að fá hálftíma þriðja hvern dag eða eitthvað slíkt. Menn verða bara að koma sér saman um hvað er skynsamlegt í því og væntanlega verður eitthvert tog í því. RÚV mundi segja: Þið fáið frekar lítinn tíma, en flokkarnir mundu vilja segja: Við viljum meiri tíma. Það yrði að skoða á milli þessara aðila og menn mundu þá reyna að komast að skynsamlegri niðurstöðu í því. Hins vegar vil ég fara sömu leið og farin er varðandi það sem nú stendur í breytingartillögum okkar sem nefndin flytur öll, að framboð sem er bara í framboði í einu kjördæmi fengi bara einn sjötta af tímanum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég spurði um tímann af því að í tillögunni stendur að Ríkisútvarpið eigi að veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín. Það þyrfti þá að breyta texta tillögunnar ef ætlun flutningsmanns er sú að það fari eftir því hvort framboðin eru í öllum kjördæmum eða ekki hversu langur tíminn á að vera. Ég spurði líka um tímalengdina af því að það eru ekki nema rúmar sex vikur til kosninga og ef frumvarpið á að taka gildi núna þarf þetta að liggja fyrir því að það er ekki bara það að Ríkisútvarpið þurfi að opna þennan glugga og afhenda ókeypis auglýsingatíma heldur þurfa viðkomandi stjórnmálahreyfingar að framleiða þessar auglýsingar, þetta efni. Tíminn til stefnu er því mjög skammur. Ég veit að tillagan er lögð fram af mjög góðum hug, ég dreg það ekki í efa. Hv. þingmaður nefndi að þetta gæti verið mikilvægt til að veita nýjum framboðum sem hafa lítil fjárráð möguleika á að kynna stefnumál sín. En reyndin er hins vegar sú að ef tillagan yrði samþykkt tökum við, þingmenn og fulltrúar þeirra flokka sem sitja á Alþingi, ákvörðun um að okkar eigin flokkar fái ókeypis auglýsingatíma í Ríkisútvarpinu. Ég spyr: Eru ekki einhverjir hagsmunaárekstrar þar á ferðinni? Er það ekki að einhverju leyti þannig að við, kjörnir fulltrúar, séum að gera það að lagaskyldu að Ríkisútvarpið, fjölmiðill allra landsmanna, veiti okkar eigin stjórnmálaflokkum ókeypis auglýsingatíma?

Herra forseti. Varðandi það hvernig tillagan hljóðar, að ekki komi nógu skýrt fram í henni að framboð sem býður bara fram í einu kjördæmi fái aðeins einn sjötta af þeim tíma sem aðrir flokkar fá sem bjóða fram alls staðar, þá taldi ég, miðað við hvar þetta staflast upp tæknilega séð í lögunum, að þar ætti það sama við og stendur ofar í greininni varðandi þá leið sem nefndin sameinast um að fara varðandi ritstjórnarlegt vald RÚV yfir kynningunni. Þar kemur hlutfallshugsunin fram þannig að ég hélt að þetta væri í beinu framhaldi og að ekki þyrfti að tafsa á því líka í þessari grein. Ef það er misskilningur hjá mér þarf auðvitað að breyta tillögunni, en alla vega var það gert tæknilega á nefndasviðinu og þetta er hugsunin. Ekki er hugsunin að framboð sem býður bara fram í einu kjördæmi fái jafnmikinn tíma og framboð sem býður fram í öllum kjördæmum. Varðandi það sjónarmið hvort þarna séu hagsmunaárekstrar er það alveg réttmætt sjónarmið. Ef flokkarnir á þingi samþykkja þessa tillögu skammta þeir sér ígildi peninga, þ.e. auglýsingatíma - ég hefði reyndar viljað kalla það kynningartíma af því að þetta eru ekki alveg beinar auglýsingar með sama móti og fyrirtækjaauglýsingar - þá er það alveg gilt sjónarmið, en þetta er gert í öðrum löndum. Einhvern veginn hafa þeir búið til það umhverfi í öðrum löndum, væntanlega þá með lögum. Vilja menn ná fram sjónarmiðunum um að skammta framboðum ókeypis tíma til að kynna sig eða ekki? Ég tel að rétt sé að gera það með hagsmuni þeirra sem eiga litla peninga í huga, þannig að ég tel þetta algerlega réttlætanlegt 

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst nefna að það er ánægjulegt að vera komin með þetta mikla mál, þessa endurskoðun á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, til 3. umr. Við tókum málið aftur inn á milli 2. og 3. umr. og var þar ýmislegt bætt og hefur skapast um málið nokkuð víðtæk samstaða, ágæt sátt. Við höfum náð að vinna málið þannig í nefndinni að á meirihlutaálitinu eru fulltrúar allra flokka nema eins, og er það mjög jákvætt þegar um er að ræða eina af lykilstofnunum í samfélagi okkar sem Ríkisútvarpið er svo sannarlega. Öll lög og allar breytingar sem gerðar verða varðandi Ríkisútvarpið verða alltaf gagnrýndar. Hér er hins vegar verið að stíga mörg jákvæð skref í áttina að því að skjóta enn traustari stoðum undir stofnunina. Hægt er að fullyrða að þverpólitískur vilji er fyrir því í litrófi stjórnmálanna að halda úti fjölmiðli í almannaþágu. Það talar enginn fyrir því að Ríkisútvarpið heyri sögunni til, það eru hins vegar skiptar skoðanir um hvernig stofnunin er fjármögnuð. Við í mínum flokki höfum talað fyrir því að stíga skref í þá átt að takmarka umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, ekki síst til að gefa einkareknum ljósvakamiðlum svigrúm á þeim örmarkaði þar sem fjölmiðlar okkar starfa. Það er erfitt að bera Ríkisútvarpið saman við stórveldi eins og BBC og norrænu stöðvarnar sem starfa á 5–60 milljóna mörkuðum og nefskattur þar til að halda þessum stofnunum úti er smávægilegur miðað við þann skatt sem hver einasti Íslendingur greiðir til að halda Ríkisútvarpinu úti og það mundum við aldrei gera nema talin væri ástæða fyrir því að gera það. Þar komum við að hlutverkinu, almannahlutverkinu. Það er mjög mikilvægt að það sé öflugur almannamiðill sem heldur úti annars vegar fræðslu og upplýsinga- og afþreyingarefni og hins vegar öflugri fréttastofu. Þessi miðill hefur líka öryggishlutverk eins og þekkt er, en til að fjölmiðillinn standi undir nafni og nái til fólksins þarf hann líka að sýna líka efni sem nýtur vinsælda og telst til afþreyingar af léttara taginu. Ekki er hægt að skilyrða Ríkisútvarpið og starfsemi þess við miðlun eins efnis frekar en annars og eins og segir í álitinu telur meiri hlutinn rétt að benda á að í umfjöllun nefndarinnar kom fram að í EES-ríkjunum tíðkast ekki að sérstakar takmarkanir séu lagðar á efnistök ríkisfjölmiðla, ekki aðrar en þær sem koma fram í lögum um markmið, sem er auðvitað nokkuð vítt og mætti alveg sjálfsagt draga frekar saman og skerpa á því ef út í það væri farið. Það má endalaust rökræða um hlutverkið og hvernig það er skilgreint, en í meginatriðum ríkir sátt um það sem hér er lagt upp með, enda byggir frumvarpið á lögum sem samþykkt voru þegar Ríkisútvarpið var gert að opinberu hlutafélagi á sínum tíma. Heldur er verið að skerpa á hlutverkinu núna miðað við núgildandi lög til að markmiðið sé ljóst. Markmiðið með lögunum er að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni í íslensku samfélagi og svo framvegis. Það er stórt og almennt hlutverk en það er betur dregið saman í frumvarpinu sjálfu. Fjármögnun Ríkisútvarpsins, tekjustaða og umfang á auglýsingamarkaði skiptir miklu máli. Við héldum mörg að í rauninni væri Ríkisútvarpið umsvifameira en það er á auglýsingamarkaði þar sem hlutdeild þess er rétt um 30%, það er með rétt um þriðjung af auglýsingamarkaði. Bendum við á það í álitinu að frumvarpið skyldar Ríkisútvarpið til að birta gjaldskrá fyrir viðskiptaboð og að tryggja jafnræði í afsláttarkjörum fyrir sambærilegt magn viðskipta. Það sem umdeildast var í starfsemi Ríkisútvarpsins sneri að viðskiptaboðunum og kostun á einstökum þáttum og er að verulegu leyti tekið fyrir það. Það er það skref sem verið er að stíga með frumvarpinu sem ég held að muni skila okkur enn þá betra og enn þá öflugra Ríkisútvarpi en starfar í dag. Eins og ég sagði áðan verður starfsemi Ríkisútvarpsins alltaf rökrædd, hún verður alltaf umdeild í sjálfu sér, en ég held að hægt sé að fullyrða að Ríkisútvarpið sé mjög sjálfstæð stofnun í dag. Það var jákvætt á sínum tíma þegar útvarpsráð var lagt niður og tekið upp það fyrirkomulag sem nú er. Þó að það sé gallað og það megi örugglega bæta, byggir það á lögunum sem sett voru á sínum tíma, fyrir átta árum. Þar er stjórn yfir Ríkisútvarpinu, vissulega, sem er skipuð fulltrúum sem eru kosnir hér að hluta en þó með allt öðrum hætti en gert var varðandi gamla útvarpsráðið sem vélaði um einstakar ráðningar á fréttamönnum. Það heyrir allt sögunni til. Ég held að Ríkisútvarpið sé miklu öflugri og sjálfstæðari stofnun nú en hún hefur nokkurn tíma verið áður í sögu útvarpsins. Það er skýr eldveggur á milli stjórnunar og rekstrar stofnunarinnar og stjórnmálanna og ég hef ekki heyrt nein dæmi um það árum saman að stjórnmálamenn eða stjórnvöld á hverjum tíma séu að reyna að hlutast til um efnistök eða umfjöllun fréttastofu eða starfsemi útvarpsins umfram það sem gert er í umræðum á Alþingi um lög um Ríkisútvarpið þar sem okkur ber að sjálfsögðu að hafa skoðun á fyrirkomulagi þessara mála. En með þessu frumvarpi eflum við enn stofnun sem er mjög öflug í dag. Um leið eru umsvif Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði í gegnum kostun takmörkuð umtalsvert, hér er stigið skref í þá átt að takmarka umsvifin á auglýsingamarkaði. Það má vel vera að Alþingi ákveði eftir fimm ár eða átta ár eða tíu ár í næstu endurskoðun á lögum um Ríkisútvarpið að stíga stærri skref, að taka það út að hluta til eða skilyrða við töluvert minni hluta auglýsingamarkaðar en hér er gert, en ég held að það væri mjög óvarlegt að stíga slíkt skref nú og sé ekki alveg tilganginn með því. Við viljum ekki skilja Ríkisútvarpið eftir í fjárhagslegu tjóni. Það þyrfti þá að bæta því skerðinguna á fjárlögum nema við séum að reyna að draga úr starfsemi og umsvifum stofnunarinnar þannig að hún segi upp fólki og dragi úr starfsemi sinni, sem er alls ekki markmiðið með frumvarpinu heldur þvert á móti. Með því að útvarpið hafi markaðar skatttekjur eins og hér er ákveðið að gera með að innheimtar tekjur af núverandi útvarpsgjaldi renni óskertar til félagsins, skilar ráðstöfun þess því tekjum sem nemur skerðingunni og umtalsvert umfram það. Hér eftir fær Ríkisútvarpið óskert það útvarpsgjald sem innheimt er til þess að fjármagna starfsemi útvarpsins. Ég tel að það sé mjög heppilegt fyrirkomulag. Það má endalaust ræða um það með hvaða hætti við eigum að koma eignarhaldinu fyrir. Við töluðum fyrir því í breytingunum árið 2005 og 2006 að fara frekar þá leið að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Þáverandi meiri hluti ákvað að Ríkisútvarpið væri sjálfstætt opinbert hlutafélag í eigu íslenska ríkisins og núverandi ráðherra og meiri hluti hér ákveða að halda því óbreyttu. Ég held að hyggilegt sé að stíga engin skref eða að gera breytingar á umhverfinu og rammanum um Ríkisútvarpið sem skert geta starfsemi þess eða dregið með einhverjum hætti úr þróttinum sem svo sannarlega er í stofnuninni. Auðvitað má deila og rökræða um mjög margt í starfsemi útvarpsins og allir hafa sína skoðun á útvarpinu, en við ræðum um rammann utan um það, markmiðin með rekstri þess og hvernig við fjármögnum starfsemina, umsvifin og umfangið á markaði, það er það sem skiptir mestu máli. Hér eru fluttar breytingartillögur sem sjálfsagt er að ræða við 3. og síðustu umræðu um málið. Hv. þingmenn Skúli Helgason og Siv Friðleifsdóttir skiptust á skoðunum áðan um breytingartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um ókeypis auglýsingatíma fyrir framboðin eins og var áður þegar flokkarnir skiluðu inn 20 mínútna fyrir fram gerðum þætti sem var svo sýndur á ágætum tíma rétt fyrir kosningar. Það var lagt af í kosningunum 2007. Stigið er skref í áttina að því að tryggja öllum umfjöllun hér en ekki farið alla leið aftur í gamla fyrirkomulagið þar sem það gæti reynst býsna flókið í framkvæmd ef hér eru 15–20 framboð. Það er erfitt að koma því fyrir og eins að taka ákvörðun um slíkt núna rétt fyrir kosningar um að framboðin fái ókeypis auglýsingatíma. Við teljum að við förum ágæta leið hér sem við leggjum til að farin verði út frá skýrslunni sem nefnd var áðan. Það má alltaf endurskoða það og laga til ef þurfa þykir síðar. Hvað varðar hina breytingartillöguna, frá hv. þingmönnum Þorgerði K. Gunnarsdóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni þar sem er lagt til að minnst 20% af fjárveitingu dagskrárgerðar Ríkisútvarps skuli varið til kaupa á innlendu efni frá sjálfstæðum framleiðendum er það auðvitað hið ágætasta markmið. Það er jákvætt að vilja auka hlutfall innlends efnis sem keypt er af sjálfstæðum framleiðendum, en hér er verið að leggja til að stigið verði stigið risastórt skref. Í dag er hlutfallið 6% og það er mjög stórt skref að fara í einu vetfangi úr 6% upp í 20% af fjárveitingunni. Það mundi auðvitað kalla á heilmiklar breytingar innanhúss í Ríkisútvarpinu og þurfum við að meta áhrifin af slíkri breytingu áður en við samþykkjum hana. Er átt við að Ríkisútvarpið þurfi þá sem því nemi að leggja niður ef til vill fimm, tíu, fimmtán störf? Við þurfum að meta áhrifin á stofnunina áður en við stígum svo stórt skref. Markmiðið er fínt, að auka hlutdeild af keyptu innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum, ég tek eindregið undir það, og hafa verið stigin skref í þessa átt. Í dag er hlutfallið 6%. Hér er verið að leggja til að þetta verði 20% og við þurfum að meta áhrifin af því. Ég varpa því til hv. flutningsmanna hvort þeir hafi látið meta áhrifin af tillögunni á starfsemi Ríkisútvarpsins, það þurfum við að vita áður en við greiðum atkvæði um breytingartillöguna. Það skiptir mjög miklu máli. Það sem stendur upp úr vinnu vetrarins og fyrri vetra á þessu kjörtímabili er að mikið hefur verið unnið í málinu. Við höfum fengið umsagnaraðila aftur og aftur fyrir nefndina, við höfum farið mjög ítarlega ofan í hvert einasta atriði og stöndum uppi með lagagjörð um Ríkisútvarpið sem skapar stofnuninni betri, öflugri og skýrari ramma en nokkurn tímann áður í sögu Ríkisútvarpsins. Fjölmiðillinn hefur að mínu mati aldrei verið öflugri en núna. Það má örugglega breyta ýmsu og endurskoða ýmislegt í umgjörðinni og starfseminni en hér stígum við jákvæð skref í áttina að því að skapa öflugra Ríkisútvarp en áður. Það er ánægjulegt og það sannar sú breiða, pólitíska samstaða sem er um frumvarpið, eins og ég nefndi áðan. Þingmenn úr allsherjar- og menntamálanefnd, úr öllum flokkum nema einum, skrifa undir frumvarpið. Það er markmið í sjálfu sér að skapa sátt um rekstur og fyrirkomulag á almannaútvarpi og sjónvarpi eins og Ríkisútvarpinu af því að það er aldrei sjálfsagt að skattborgarar verji háum fjárhæðum frá hverju einasta heimili til rekstrar á slíkum fjölmiðli. Það þarf alltaf að vera skýr ástæða fyrir því og hana höfum við nú. Við þurfum góða kjölfestu á fjölmiðlamarkaði en um leið þurfum við að tryggja einkareknum fjölmiðlum svigrúm og andrými á markaði, sem ég tel að við gerum. Einkamiðlarnir eru með 70% af auglýsingamarkaði, Ríkisútvarpið 30% og hér er verið að taka Ríkisútvarpið út af kostunarmarkaði fyrir utan stóra atburði eins og alþjóðleg íþróttamót og Eurovision og slíkt. Þetta er því sanngjarnt skref í rétta átt eins og önnur sem hér eru lögð til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann nefndi að það virðist vera góð sátt meðal flestra þingmanna, þó ekki allra og ekki þess sem hér stendur, um að hafa ekkert skilgreint hvað Ríkisútvarpið á að gera heldur eigi það að geta verið í öllu. Íslenska ríkisútvarpið hefur þá sérstöðu að það hefur getað keppt við einkaaðila í raun með hvaða hætti sem það hefur viljað og samtímis verið á auglýsingamarkaði. Það er auðvitað risastórt á íslenskum auglýsingamarkaði og sú prósenta sem hv. þingmaður nefndi sýnir það einmitt. Hv. þingmaður fór yfir að búið væri að svara öllum spurningunum og fara vel yfir málið. Ég vil þá nota tækifærið og biðja hv. þingmann að upplýsa um eitt. Ég hef setið aðeins í nefndinni þegar fjallað hefur verið um þetta mál. Að vísu saknaði ég þess þegar við báðum um að fá sérstaklega fulltrúa smærri fjölmiðlanna á fund nefndarinnar á milli umræðna að það var ekki gert. Málið var tekið út þegar ég var ekki á svæðinu. En ég hef haft áhyggjur af ruðningsáhrifum Ríkisútvarpsins sem hafa gert það að verkum að óeðlileg samþjöppun hefur orðið á fjölmiðlamarkaði. Það er í rauninni mjög óeðlilegt að við séum ekki að ræða þetta í tengslum við aðra fjölmiðlalöggjöf en það er annað mál. Ég er búinn að spyrja hvað eftir annað í umræðunni og í nefndinni einnar spurningar sem ég vildi fá svar við. Nú liggur fyrir að ríkisútgjöld munu aukast um 600–700 milljónir nái þetta mál og þessi fyrirætlun fram að ganga. Ég vil bara vita: Hvaðan eiga þeir peningar að koma? Því hefur ekki verið svarað fram til þessa.

Virðulegi forseti. Fyrst ber að nefna að við fengum fulltrúa annarra fjölmiðla, bæði stórra og smárra, ítrekað á fundi nefndarinnar á þessu þingi og fyrra þingi þannig að við höfum átt ágætissamstarf við þá sem fara fyrir einkareknu miðlunum. Við höfum fengið margar ágætar og gagnlegar ábendingar og skoðanir frá þeim sem hafa orðið til þess að bæta frumvarpið þannig að ég tel að við höfum hlustað ágætlega á þá. Hvað varðar hlutverk Ríkisútvarpsins þá byggir hlutverkalýsing þess á þeirri sem var samþykkt í þinginu 2005–2006. Það var mjög víð og opin lýsing í sjálfu sér að mörgu leyti og hér er unnið áfram með hana og reynt að skerpa á henni og hefla. Ég get tekið undir að það mætti alveg vinna áfram með þetta og afmarka hlutverkið enn þá betur og dreg ekkert undan með að það bíður örugglega næstu endurskoðunar að gera það. Hér er verið að færa til fjármuni að því leytinu að Ríkisútvarpið fær þær tekjur sem eru innheimtar með útvarpsgjaldinu til að koma til móts við það út af því að það er tekið út af kostunarmarkaðnum að stóru leyti. Það er að sjálfsögðu verkefni Alþingis, fjárlagavaldsins, að færa þá fjármuni til í ríkisreikningi eins og efni standa til og á þarf að halda. Þetta eru nokkur hundruð milljónir þegar upp er staðið og það er verkefni þingnefnda og þingsins að hliðra þeim fjármunum til og ákveða nákvæmlega. Ákvörðunin hér snýr að því að útvarpið fái þær mörkuðu tekjur sem því ber lögum samkvæmt af því að þetta er nefskattur sem útvarpsgjald.

Virðulegi forseti. Það skiptir máli að upplýsa í þessu sambandi að algjör samstaða er í fjárlaganefnd um að hætta helst alveg með markaða tekjustofna. Þeir eru náttúrlega mjög óréttlátir og sumar ríkisstofnanir eru bara í allt annarri stöðu en aðrar, t.d. heilbrigðisstofnanirnar, þær eru ekki með neina markaða tekjustofna. Þær eru háðar því hvað fjárveitingavaldið gerir á hverjum tíma. Síðan eru stofnanir eins og Ríkisútvarpið, Fjármálaeftirlitið, Umferðarstofa og aðrar slíkar sem eru með markaða tekjustofna og jafnvel talað um að þær eigi þessar tekjur en það er auðvitað ekki þannig. Það var upplýst í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að það væri algjör samstaða um að hverfa frá þessari braut því að það liggur náttúrlega fyrir að þessa fjármuni, í þessu tilfelli nærri 700 milljónir, er verið að nota í annað, hugsanlega í heilbrigðisstofnanir einhvers staðar á landinu, menntastofnanir eða annað. Ef menn fara þá leið sem hér er lagt upp með þarf að taka þessa peninga einhvers staðar frá, það er alveg kýrskýrt. Hv. þingmaður fór yfir hvað þetta væri búið að taka langan tíma, búið að ræða málið mikið o.s.frv., og ég fer nánar yfir nokkra þætti málsins í minni ræðu. En ég spyr bara þessarar einnar spurningar, sérstaklega af því að það er búið að fara yfir þetta allt saman, spurningar sem ég hef spurt að allan tímann sem þetta mál hefur verið í umræðu: Hvaðan á að taka þessa peninga? Af hverju ætla menn að forgangsraða svona á þessum niðurskurðartímum og taka frá öðrum stofnunum ríkisins og setja í Ríkisútvarpið? Hvaðan ætla menn að taka þessa peninga?

Virðulegi forseti. Það kemur fram í álitinu þar sem rætt er um umsögn fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins og afkomu ríkissjóðs, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er miðað við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2013 en sé miðað við niðurstöður fjárlaga fyrir 2013 mun sú viðbótarupphæð sem rennur til Ríkisútvarpsins vegna breytinga á ráðstöfun útvarpsgjaldsins lækka í 610 millj. kr. ef frumvarpið verður að lögum. “ Þetta eru umtalsverðir fjármunir og það þarf auðvitað að færa þá til í fjárlagagerðinni en við þekkjum það að því verður ekki svarað nákvæmlega hér enda ráðum við því ekki hvernig þeim verður ráðstafað. Það er alltaf verkefni hvers árs í fjárlögum að ákveða slíka hluti, það er víða hægt að finna því stað og nefna dæmi. En þetta eru nú ekki svo stórbrotnir fjármunir að ég haldi að það verði mikið vandræðamál að forgangsraða þeim. Nú erum við að samþykkja frumvörp, vinna með frumvörp sem eru ívilnanir vegna atvinnuuppbyggingar víða um land þannig að á nokkurra ára tímabili verði greiddir úr ríkissjóði 2, 3, 4, 5 milljarðar vegna þessara ívilnana o.s.frv. Við erum alltaf að ráðast í verkefni sem við teljum að skili samfélagslegum ábata þegar upp er staðið og það er alltaf verkefni hvers Alþingis að finna þá fjármuni og færa á milli og ákveða útgjöld þannig að því verður ekki svarað hér. Ég vona að hv. þingmaður svari því vel í ræðunni á eftir hvort flutningsmenn hafi látið meta áhrifin, eins og ég nefndi áðan, af því að auka hlutdeild af innlendu efni keyptu af sjálfstæðum framleiðendum úr 6% í 20%. Það er aukning sem mundi hafa veruleg áhrif innanhúss hjá Ríkisútvarpinu, gengi hún eftir.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 
            

Virðulegi forseti. Það er dæmalaust að starfa hér í þinginu eftir atburði gærdagsins þegar þessi raunverulega minnihlutastjórn marði í gegnum þingið meiri hluta við sig.  Hvað er um að vera, herra forseti? Hvers vegna er ekki hægt að fara eftir því sem stjórnarandstaðan hefur beðið um, að hér verði málum forgangsraðað þannig að þingmenn viti að hverju þeir ganga þegar þeir mæta til vinnu dag hvern? Dagskráin er eins og óskrifað blað, verið er að boða næturfund í kvöld, það er eldhúsdagur á morgun og áætluð þingslit á föstudaginn. Er hægt 

Hér fer fram atkvæðagreiðsla um lengd þingfundar.

Herra forseti. Við greiðum atkvæði um lengd þingfundar og það tengist því að menn hafa ekki enn þá náð samkomulagi, stjórn og stjórnarandstaða, hv. þingmenn. Ég skora á hv. stjórnarþingmenn að koma með raunhæfa áætlun um þau mál sem hægt er að klára á þessum þrem starfsdögum sem eftir eru og þá tel ég daginn í dag með. Þegar hún liggur fyrir skulum við vinda okkur í að afgreiða þau mál. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarþingmenn að búa til plan sem er raunhæft og þar sem menn ná í gegn þeim málum sem þeir telja brýnast að nái í gegn. Önnur mál getum við sett yfir á næsta kjörtímabil.

Hæstv. forseti. Ljóst er að þingsköp heimila að hér verði fundað til miðnættis þannig að sú heimild sem hér er verið að óska eftir er til þess að fara fram yfir miðnætti. Það er auðvitað sérkennilegt í ljósi þess að ekki hefur komið fram nein áætlun um það hvernig haga beri þingstörfum næstu daga. Enn þá liggja fyrir hrúgur af málum sem hæstv. ríkisstjórn hefur áhuga á að koma í gegn en engin forgangsröðun, eins og bent hefur verið á. Ekki er búið að flokka með neinum hætti þau mál sem mikilvægt eða nauðsynlegt er að verði kláruð áður en þingið fer heim. Menn hafa ekki áttað sig á því hvaða mál það eru sem þarf að klára, út af dagsetningum eða tímasetningum eða annarra brýnna aðstæðna. Ég minni á að nýtt þing verður kjörið 27. apríl sem hugsanlega verður allt öðruvísi samsett en þetta. Ættu menn ekki að einbeita sér að því, núna á lokadögum þessa þings, að klára þau mál sem eru raunverulega mikilvæg, 

Herra forseti. Við höfum ansi góða dagskrá, þunga og mikla, fyrir framan okkur. Tíu brýn mál eru á dagskrá og ekki óeðlilegt að undir lok þingsins geti menn þurft að sitja eitthvað fram yfir það sem segir í þingsköpum hvað varðar lengd þingfundar. Við höfum nokkrum sinnum á undanförnum dögum samþykkt að vera fram yfir klukkan átta, sem er þessi venjulegi þingfundartími, en það hefur ekki verið farið fram yfir miðnætti. Við höfum hætt um klukkan tíu, sem er ágætis regla. Það er nú nokkuð í höndum stjórnarandstöðunnar, eftir því hvað hún vill tala mikið. Ég sé að hún raðar sér mjög grimmt á fyrsta dagskrármálið af tíu, þannig að ekki er óeðlilegt að kallað sé eftir því að við verðum svolítið lengur, til þess að gefa mönnum tóm til þess að tala eins mikið og þeir telja sig þurfa.

Virðulegur forseti. Mig langar að hvetja hæstv. forseta til að beita sér fyrir því að formenn nefnda taki út úr nefndum þau mál er varða hagsmuni heimilanna og atvinnulífsins sérstaklega. Að þeir taki út úr nefnd tillögu framsóknarmanna um hvernig taka megi á verðtryggingunni, koma böndum á hana, og einnig tillögu framsóknarmanna um hvernig beita megi skattkerfinu til þess að fólk geti fyrr eignast hlut sinn í húsnæði sem það hefur keypt. Það eru mál sem við eigum að vera með á dagskránni.

Hæstv. forseti. Í umræðum um störf þingsins í morgun og reyndar í atkvæðaskýringum áðan hefur mátt ráða það, af að minnsta kosti sumum talsmönnum ríkisstjórnarflokkanna, að fyrir liggi einhvers konar forgangsröðun um hvaða mál beri að taka á dagskrá og klára. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort honum væri kunnugt um hvort slík forgangsröðun lægi fyrir.

Forseti biður hv. þingmenn um að fylgjast með þingstörfum.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki oft hægt að saka mig um að fylgjast ekki með þingstörfum en það er auðvitað mikilvægt að það sé hljóð í salnum svo menn heyri þegar þeir eru kynntir í ræðustól.  Þá ætla ég að ræða það mál sem við erum í 3. umr. um, frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Ég hef gert að umtalsefni í þeim umræðum sem hér hafa farið fram fjárlagahlið þessa máls, þ.e. þá útgjaldaaukningu sem verður hjá ríkissjóði verði frumvarpið að lögum sem allt bendir til. Þær tölur hafa verið nokkuð á reiki því að fyrst var gert ráð fyrir að þetta væru um 870 millj. kr. en síðan hefur komið í ljós í meðförum nefndarinnar að búið var að gera ráð fyrir tveimur breytingum frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram og í raun og veru eftir að fjárlögin voru samþykkt. Það var annars vegar 70 millj. kr. eðlileg leiðrétting vegna þess að færri lögaðilar munu greiða útvarpsgjaldið, það voru auðvitað eðlileg viðbrögð, og hins vegar kom við gerð fjárlaganna breytingartillaga frá efnahags- og viðskiptanefnd þar sem tekin var úr gildi eða sambandi 4,6% hækkun á útvarpsgjaldi og var í raun verðlagsáhrifin á frumvarpið. Það var fallið frá þeirri hækkun í breytingartillögum frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem gerði að verkum að 190 millj. kr. komu til viðbótar við tekjuskerðinguna og áætluð útgjaldaaukning lækkaði sem því nemur. Munurinn er því um 260 millj. kr. á fjárlagafrumvarpinu og síðan fjárlögum eftir að þau voru samþykkt af þinginu. Því til viðbótar hefur komið fram hjá hv. allsherjar- og menntamálanefnd að skerðingar á möguleikum Ríkisútvarpsins til að afla sér auglýsingatekna eru metnar á í kringum 400 millj. kr. Eftir umræðu í hv. allsherjar- og menntamálanefnd liggur fyrir að raunútgjaldaaukningin til Ríkisútvarpsins miðað við reksturinn sem slíkan er rúmlega 200 millj kr. en ekki 600 millj. kr. eins og áætlað var í upphafi. Ég vil koma þessu að vegna þess að það er auðvitað mikilvægt að við höfum þessar upplýsingar þegar við ræðum málið. Eigi að síður verður útgjaldaaukning ríkissjóðs, ef af samþykkt þessa frumvarps verður, um 600 millj. kr. eða 610 millj kr. Það fer 610 millj. kr. meira í rekstur Ríkisútvarpsins ef þetta frumvarp verður að lögum. Ég er líka búinn að fara yfir, svo allrar sanngirni sé gætt, að það verða líka tekjuskerðingar hjá Ríkisútvarpinu þó svo að hv. þingmenn hafi mismunandi skoðanir á því hvort þær gangi eftir eins og þær eru metnar. Ég hef ekki forsendur til að meta það sjálfur. Raunútgjaldaaukning til Ríkisútvarpsins er í kringum 200 millj. kr. Ég hef haldið því fram í þessari umræðu að mér finnist þetta staðfesta í raun það sem ég hef haldið fram, að það eigi að setja Ríkisútvarpið eins og aðrar stofnanir ríkisins og sem flestar á sérfjárlaganúmer í stað þess að það fái markaðan tekjustofn. Ég er algerlega mótfallinn þeirri breytingu sem lögð er til, að útvarpsgjaldið renni allt til Ríkisútvarpsins. Ég er hins vegar algerlega sammála því að það þarf auðvitað að skilja Ríkisútvarpið frá pólitískum áhrifum, að það geti ekki verið beitt pólitískum þrýstingi með undirliggjandi hótun um að skerða fjárframlög til þess. Ég held að við séum öll sammála um það. Ég er hins vegar ekki sammála þeim rökum, þótt ég beri virðingu fyrir skoðunum annarra, að sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé betur tryggt með mörkuðum tekjustofnum. Af hverju segi ég það? Það er mjög einföld ástæða fyrir því. Það er vegna þess að í fyrsta lagi er það ákveðið í þessum sal hvaða einstaklingar þurfa ekki að greiða útvarpsgjaldið. Sú ákvörðun snýr til að mynda að aldri fólks og síðan eru ellilífeyrisþegar og öryrkjar undanþegnir þannig að Alþingi kemur auðvitað að þessu á hverjum tíma. Síðast en ekki síst gefur augaleið að með því sem gerðist í meðförum þingsins, hjá efnahags- og viðskiptanefnd, þegar ákveðið var að taka út verðlagsforsendurnar vegna hækkunar á útvarpsgjaldinu til að hlífa heimilum við hækkun á verðtryggðum lánum, og nóg er nú samt, er verið að grípa inn í þetta ferli. Ég skil ekki þau rök að það sé meira sjálfstæði fyrir Ríkisútvarpið að fá tekjustofninn beint, markaðan tekjustofn, en að vera á sérfjárlagalið. Það segir sig sjálft og það vita allir sem hafa komið að rekstri að því fyrr sem maður hefur ákveðnar hugmyndir um það hvernig fjárframlög verða fyrir næsta ár, því betra. Svo ég tali nú ekki um það sem ég er farinn að líta á sem einhvers konar brandara, ég verð að viðurkenna það, þegar sumir hv. þingmenn tala um að við eigum að feta okkur inn á þá braut að hafa svokölluð rammafjárlög. Það er auðvitað mjög skynsamleg stefna að gera áætlun lengra fram í tímann. En þegar maður tekur þátt í umræðum er útgjaldaaukning í hverju málinu á fætur öðru komin í tugi milljarða, bara núna á þessu vorþingi. Við erum ekki að tala um einhverjar milljónir eða hundruð milljóna heldur tugi milljarða sem er útgjaldaaukningin á næsta kjörtímabili og sem núverandi stjórnarmeirihluti, a.m.k. sumir hverjir hv. stjórnarþingmanna, virðist líta á sem aðgöngumiða sinn til að komast aftur inn í þennan sal eftir kosningar. Þetta gengur auðvitað gegn allri þeirri hugsun sem býr að baki því að hafa rammafjárlög. Ég vil ítreka það að í hv. fjárlaganefnd höfum við fjallað um það meira og minna allt þetta kjörtímabil hversu mikilvægt er að breyta vinnubrögðunum við fjárlagagerð ríkisins til að ná þeim aga sem nauðsynlegur er í rekstri ríkisins og ná jöfnuði í ríkisfjármálunum. Síðan er það kapítuli út af fyrir sig og ég veit ekki hvernig maður á að nálgast eða fjalla um það verkefni sem felst í því að það er samþykkt svokölluð ríkisfjármálastefna sem byggir á því að ná jöfnuði í ríkisfjármálum. Við gerum okkur væntanlega öll grein fyrir því hversu mikilvægt verkefni það er því annars getum við lent í algerum ógöngum. Ef við náum ekki tökum á ríkisfjármálunum lendum við í algerum ógöngum. Þá getum við ekki einu sinni talað um að standa undir þeirri velferð sem við veitum núna og hvað þá að bæta í og hlúa að þeirri starfsemi, hvort sem það er heilbrigðisþjónustan eða velferðarkerfið í heild sinni. Ef við höldum áfram á þeirri braut sem við erum á núna er það mín skoðun að þá förum við fram af hengifluginu, þá förum við sömu leið og Grikkland. Við erum hægt og bítandi að feta okkur inn á þá braut með þeim aðgerðum sem við höfum verið að beita þar sem reynt er að halda skuldbindingum fyrir utan efnahag ríkissjóðs, þ.e. búa til eitthvert félag, lána því fyrir einhverri framkvæmd sem samkvæmt öllum umsögnum og er alveg fyrirséð að er ekki nokkur einasta leið að túlka sem ríkisframkvæmd. En henni er haldið fyrir utan bókhaldið og enn eina ferðina eru slík mál í meðförum þingsins. Mér er algerlega um megn að átta mig á þessu. Þetta hefur verið í umræðunni og það er mikilvægt að það komi fram að þetta er ekki bara mín persónulega skoðun því þetta hefur verið skoðun allra hv. þingmanna í hv. fjárlaganefnd allt þetta kjörtímabil, alveg sama hverjir hafa setið í henni. Þótt þar hafi verið skipt út hv. þingmönnum hafa menn verið sammála um þessa hluti. Það hefur verið gott samstarf við fjármálaráðuneytið og starfsfólk þess og hæstv. fjármálaráðherra á hverjum tíma um mikilvægi þess að breyta þeim vinnubrögðum sem hafa því miður tíðkast allt of lengi. Eitt af því er að breyta mörkuðu tekjunum og hafa stofnanir á fjárlagaliðum. Það bætir fjármálalega stjórn ríkisins, ríkisfjármálanna, það bætir starfsumhverfi fjárlaganefndar til að sinna eftirlitshlutverki með framkvæmd fjárlaga og síðast en ekki síst mundi þessi einföldun, sem er mjög skynsamleg að mínu mati, gera að verkum að við værum að fjalla um lokafjárlög eða ríkisreikning miklu fyrr en við erum að gera. Það er algerlega útilokað að vera að fjalla núna um lokafjárlög fyrir árið 2011, þau bíða umræðu í þinginu og við erum komin vel inn á árið 2013. Þó er það mál reyndar mjög snemma á ferðinni miðað við hvernig þetta hefur verið. En það blasir auðvitað við öllum sem eitthvað þekkja til reksturs að það er vonlaust að vera að klára og ganga frá uppgjöri á árinu 2011 þegar farið er að halla inn á mitt ár 2013. Þó skulum við halda því til haga að þetta hefur aldrei verið fyrr á ferðinni en núna. Það blasir því við hvernig þingið getur komið að hlutunum. Og eitt er að þegar lokafjárlög eru rædd er verið að samþykkja niðurstöðu rekstrarins og oft og tíðum er Alþingi að samþykkja fjárveitingar til verkefna sem löngu er búið að eyða. Það eru mýmörg dæmi um það. Ég vil líka benda á að í umsögn okkar í fjárlaganefnd til hv. allsherjar- og menntamálanefndar sem hafði þetta mál til meðferðar er þessi skoðun okkar ítrekuð. Við tökum reyndar undir að mikilvægt sé að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins en ítrekum þá skoðun okkar að við sjáum ekki rökin fyrir því hvers vegna ekki er hægt að gera það með öðru fyrirkomulagi en mörkuðum tekjum. Síðan hrekkur maður auðvitað við af því að við vitum að margar stofnanir sem hafa markaðar tekjur, þótt það eigi ekki við um Ríkisútvarpið í þessu tilfelli, hafa ekki þurft að taka á sig niðurskurð. Það eru staðreyndir. Margar hafa ekki þurft að taka á sig skerðingu í niðurskurðinum á þessu kjörtímabili. Síðan langar mig að vekja athygli á einni grein eða viðtali sem var birt í Morgunblaðinu 6. mars. Þar er talað við Sigríði Friðjónsdóttur ríkissaksóknara sem ræðir um niðurskurðinn gagnvart ákæruvaldinu. Ég vil, með leyfi forseta, vitna beint í greinina: „Sigríður telur ekki loku fyrir það skotið að ákærendur muni forgangsraða málum sínum eftir því hvað þeir telja stjórnvöldum þóknanlegt. Hún tekur þó fram að engin merki þessa hafi sést, en telur möguleikann engu að síður fyrir hendi.“ Þetta er kannski áminning fyrir okkur og innlegg í þessa umræðu um Ríkisútvarpið, hvers vegna það eigi eitthvað annað að gilda um Ríkisútvarpið og sjálfstæði þess og þá spurningu hvort það er að færast nær hinni pólitísku ákvörðunartöku en til að mynda ákæruvaldið. Ég hef nefnt í þessu sambandi líka sjálfstæði Hæstaréttar til dæmis og embættis forseta Íslands. Nú þekkjum við átökin sem hafa verið milli hæstv. ríkisstjórnar og forseta Íslands. Hefur það verið þannig að fjárveitingar til forsetaembættisins hafi verið skornar niður meira en hjá öðrum? Nei, það hefur ekki verið þannig. Við verðum auðvitað að treysta því að stjórnmálamenn á hverjum tíma, ef þeim líkar ekki við það sem Ríkisútvarpið gerir, gangi ekki þannig fram að þeir láti það bitna á því. Ég trúi því ekki að aðhaldið sem fjölmiðlarnir hafa, sem er gríðarlega mikið, sé ekki nægjanlegt og einhverjir stjórnmálamenn sem koma til með að ráða för í meiri hluta á Alþingi geti komist upp með að láta óánægju sína bitna á því. Síðast en ekki síst vil ég segja það fyrir mína parta að við erum með mörg mikilvæg málefni á dagskránni en það sem ég skil ekki, hef ekki skilið og mun ekki skilja og er auðvitað ekki hægt að útskýra, er að við erum að fjalla um hvert ríkisstjórnarfrumvarpið á fætur öðru sem rúmast ekki innan ríkisfjármálastefnunnar. Hér er til dæmis bent á það af hálfu fjármálaskrifstofu fjármálaráðuneytisins að sú útgjaldaaukning sem reiknað er með í þessu frumvarpi rúmast ekki innan ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Þess vegna spyr ég en hef ekki fengið svör við: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin er með eina stefnu í ríkisfjármálum um að ná tökum á þeim en síðan er hvert frumvarpið á fætur öðru lagt fram sem gengur einmitt þvert á þá stefnu? Það eru allir sammála um að sú stefna verði að gilda til að við missum ekki ríkisfjármálin í algera vitleysu því að þá er auðvitað mikil vá fyrir dyrum. Þá getum við ekki talað um að auka útgjöldin til velferðarmála heldur þurfum við að fara í mjög harkalegan niðurskurð. Það er reyndar hægt að fara í tekjuöflun líka, það er sjálfsagt að halda því til haga, en stefnan verður auðvitað að vera sú sama, ríkisfjármálastefnan og stefnan við framlagningu frumvarpa.

Virðulegi forseti. Ég hélt að ég hefði beðið um andsvar við hv. þingmann, en ég ætla nú ekki að fara að deila við forseta um það. Nóg er nú deilt hér í þessum sal.  Það sem ég ætlaði að spyrja um, svo ég komi því á framfæri, var aukningin sem virðist vera og hv. þingmaður talaði um. Var hennar getið í fjárlögum? Ég náði ekki alveg fyrri hluta ræðu þingmannsins, en hvað um það. Við ræðum hér í dag málefni Ríkisútvarpsins, fjölmiðils í almannaþágu, eins og stendur í heiti frumvarpsins. Hér er frumvarpið til 3. umr. og liggur frammi með breytingum eftir 2. umr. Svo eru tvær breytingartillögur frá minni hlutanum og nefndarálit frá meiri hlutanum með nokkrum breytingartillögum. Í markmiðsgrein frumvarpsins kemur fram að markmið laganna sé að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni, svo eitthvað sé nefnt, og má skilja hversu mikilvæg stofnun Ríkisútvarpið er sem þjóðarmiðill. Herra forseti. Ég kann alltaf betur við að ræða um Ríkisútvarpið sem Ríkisútvarpið, það er einhver lenska að tala um stofnunina sem RÚV eða RÚV ohf. Ég held að mikilvægt sé fyrir okkur að minna okkur á að þetta er stofnun og fjölmiðill í eigu almennings, eigu ríkisins, og ekkert að því að tala út frá því hreint og beint. Í 2. gr. er fjallað um eignarhald og samning um fjölmiðlun í almannaþágu og ekki virðast vera neinar aðrar hugmyndir uppi en að Ríkisútvarpið sé áfram opinbert hlutafélag hjá þeim er leggja fram þetta mál og bera á því ábyrgð. Menn virðast vera orðnir sáttir við að það fyrirkomulag sé á stofnuninni. Í II. kafla er farið yfir hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins. Þar er rætt um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og ýmis hlutverk og skyldur tíndar þar til í sjö liðum. Síðan segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið skal sinna lýðræðislegu hlutverki sínu m.a. með því að:“ Svo eru talin upp nokkur atriði er varða lýðræðishlutverkið og síðan varðandi menningarlegt hlutverk, þar á meðal að leggja rækt við íslenska tungu og svo framvegis. Ég spurðist fyrir um það í andsvari við flutningsmann, hv. þm. Skúla Helgason, hverjir hefðu eftirlit með hlutleysi eða hlutlægri umfjöllun. Kom fram í máli þingmannsins að það væri fjölmiðlanefnd, held ég hún heiti frekar en fjölmiðlastofa. Ég velti líka fyrir mér hvort við séum á réttri leið og höfum verið undanfarin ár með að stjórn stofnunarinnar sé fyrst og fremst rekstrarstjórn. Ég er alls ekki að mælast til þess að bein pólitísk afskipti verði af stofnuninni, það held ég að væri algjört glapræði, en ábyrgðin virðist liggja og hefur verið bundin við fjármálahlutann eða rekstrarlega hlutann. Að þessu sögðu ætla ég að vitna til þess sem Framsóknarflokkurinn ályktaði á flokksþingi sínu ekki alls fyrir löngu. Þar er talað um fjölmiðla sem mikilvæga upplýsingaveitu til almennings í lýðræðislegu samfélagi. Að sjálfsögðu er ábyrgð fjölmiðla mjög mikil og fjölmiðlamanna þar af leiðandi um leið, þar sem fjölmiðlarnir hafa gjarnan verið nefndir sem fjórða valdið í samfélaginu. Eðlilegt er að um þá gildi lög og reglur og að gerðar séu kröfur til þeirra líkt og til annarra sem fara með vald í samfélaginu, þar á meðal til Alþingis og alþingismanna. Eftir flokksþingið er okkar mat að auka þurfi gegnsæi um útbreidda fjölmiðla þannig að eignarhald sé skýrt og komið sé í veg fyrir of mikla samþjöppun á markaðnum. Ég vil aðeins koma inn á stöðu Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég nefndi það í andsvari við hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að ég hef ákveðnar efasemdir um að rétt sé að takmarka þátt Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði mikið meira en er í dag. Hugsanlega er hægt að segja reglur og eitthvað slíkt, en Ríkisútvarpið er ekki á auglýsingamarkaði þegar kemur að netmiðlum það er fyrst og fremst í útvarpi og sjónvarpi. Þar er að mínu viti töluvert mikil fákeppni á Íslandi í dag þannig að ég held það væri ekki endilega til góðs að Ríkisútvarpið færi út af slíkum markaði. Ég ætla samt ekki að gera lítið úr þeim rökum að það kynni að verða til þess að einhverjir sprotar kviknuðu, en ég held að við höfum séð það í gegnum árin frá því að frelsi varð hér í fjölmiðlum að lenskan hefur verið sú að þeir miðlar sem hafa verið settir á fót safnast á fáar hendur. Auðvitað er það ekki algilt, ég vil taka það fram. Við erum með 365 sem eru býsna stórir og atkvæðamiklir á markaðnum, erum með Skjáinn og svo ÍNN sem er sjálfstæð sjónvarpsstöð og rekin fyrir auglýsingar. Svo eru náttúrlega útvarpsstöðvar eins og Útvarp Saga og fleiri að reyna að berjast í þessu. Ég er ekki endilega viss um að þeirra hagur batnaði við að Ríkisútvarpið færi út af markaðnum. Ríkisútvarpið hefur að sjálfsögðu skyldum að gegna, eins og nefnt er hér í þessu frumvarpi, varðandi menningar- og lýðræðislegt hlutverk. Ef menn ætla að taka félagið eða stofnunina af auglýsingamarkaði eða minnka mikið hlutverk hennar verða menn að vera sáttir við að kostnaður verði greiddur af skattgreiðendum, eigi þessi stofnun að vera til áfram, sem ég held að hljóti að vera vilji flestra. Í 4. gr. frumvarpsins er fjallað um aðra starfsemi Ríkisútvarpsins, meðal annars um dótturfélög og þess háttar. Verið er að tala um birtingar á viðskiptaboðum, þetta er nú reyndar svolítið sérstakt nafn finnst mér viðskiptaboðin, en allt í lagi, við verðum að venjast því líklega. Það er talað um ýmislegt annað í þessu, meðal annars textun og táknmálstúlkun. Ég ætla að leyfa mér að fagna því að nú eigi að fara að texta fréttir, ef ég hef skilið þau skilaboð rétt, alla fréttatíma, í það minnsta aðalfréttatímann. Er það mjög mikið fagnaðarefni og mikilvægt til þess að Ríkisútvarpið standi undir þeim skyldum sem það hefur gagnvart öllum landsmönnum, þeim sem eiga erfitt og geta ekki heyrt þær fréttir sem verið er að flytja. Því er afar mikilvægt að þessi skilaboð, fréttirnar, séu textaðar. Auðvitað ætti að texta sem flest af efni sem þarna er birt. Allt kostar þetta að sjálfsögðu fjármuni, rekstur Ríkisútvarpsins, eins og ég nefndi áðan. Ljóst þarf að vera hvernig menn ætla að greiða fyrir reksturinn ef auglýsingarnar eiga að fara út. Framsóknarmenn ályktuðu á flokksþingi sínu. Þar segir, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið gegnir mikilvægu hlutverki í íslensku samfélagi með aðhaldi og hlutlægri umfjöllun um íslenskt samfélag. Á RÚV hvílir rík, lýðræðis- og samfélagsleg skylda og því ber að þjóna öllu landinu.“ Ég hygg að vilji þeirra sem stjórna og stýra hjá Ríkisútvarpinu sé að þjóna öllu landinu. Við getum haft ýmsar skoðanir á því hvernig til hefur tekist og hvernig afraksturinn er. Það eru áhugaverðir og mjög fínir þættir sem hafa sinnt landsbyggðinni, eins og þátturinn Landinn á Ríkisútvarpinu til dæmis. Síðan eru 365 miðlar eða Stöð 2 með svipaðan þátt. Ríkisútvarpinu ber samkvæmt lögum að sinna öllu landinu. Ég sakna þess aðeins að ekki sé yfirgripsmeiri fréttaþjónusta af landsbyggðinni, af stöðum og fréttum. Það virðist vera svolítið undir fréttamönnum sjálfum komið hversu duglegir þeir eru að finna eða koma fréttum á framfæri. Eflaust er engin önnur leið til þess að sinna þessu, en spurning er hvort þurfi að auka þessa þjónustu á landsbyggðinni með einhverjum hætti. Það er ekkert launungarmál að Framsóknarflokkurinn hefur í gegnum árin staðið þétt á bak við Ríkisútvarpið og mun að sjálfsögðu gera það áfram. Við leyfum okkur líka að vera gagnrýnin á þá stofnun eins og allar aðrar. Mikilvægt er að Ríkisútvarpið fjalli um öll mál af hlutleysi og reyni að draga upp þær hliðar sem eru á öllum málum. Mér hefur stundum fundist vanta upp á það og ég hef svo sem gagnrýnt það hér úr þessum ræðustól, en ég tel líka ástæðu til þess að hæla stofnuninni þegar vel er gert. Í því aðhaldi sem verið hefur á ríkisstofnunum, þó eflaust fyndist sumum að Ríkisútvarpið hafi sloppið ágætlega, þá held ég að stofnunin hafi þurft að taka töluvert mikið á sig og gert ágætt úr því svigrúmi sem hún hefur. Ég vona því að menn geti sameinast um að reyna að styrkja Ríkisútvarpið og ganga á eftir því að það sinni því hlutverki sem því er ætlað. Ekki er hægt að ætlast til þess að allir séu sammála um hvernig að þessum hlutum er staðið. Ég hef til dæmis efasemdir um að rétt sé að innheimta útvarpsgjaldið með þeim hætti sem gert er, þ.e. að miða við 16 ára aldur á heimili. Fólk munar um þessar upphæðir sem þarna eru og er nær að miða við 18 ára, sjálfræðisaldurinn, líkt og er í svo mörgu öðru. Þarna er miðað við þá sem greiða skatta. En svo eru svo sem líka tekjumörk, sem laga þetta nú allt saman. Hér eru tvær breytingartillögur við frumvarpið, annars vegar frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur þingmanni Framsóknarflokksins sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Einnig skal Ríkisútvarpið veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds.“ Ég held að mikilvægt sé í þeirri lýðræðisþróun sem verið hefur á Íslandi að menn bregðist við því með því að gera framboðunum, þeim aðilum sem fylla þau skilyrði, jafnt undir höfði þegar kemur að því að kynna stefnumál sín. Það er í samræmi við lýðræðislegt hlutverk Ríkisútvarpsins, en að sama skapi verðum við að sjálfsögðu að virða það stjórnsýlsuumboð sem stofnunin hefur þegar kemur að því að finna út úr þessu. Hins vegar er breytingartillaga frá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni, um að minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skuli varið til kaupa á innlendu efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Ég kann nú ekki alveg að segja hvort þetta er fullbratt farið miðað við hvað verið hefur, eða of stórt stökk, en ég held að hugsunin í tillögunni sé mjög góð, þ.e. að auka þátt innlendra aðila. Vera má að það þurfi að fara einhvern milliveg frá því sem nú er, hvort sem það er 6% eða 10%, ég man ekki alveg þá tölu. Í það minnsta þurfa menn að ræða hvernig hægt er að auka þennan hlut. Ríkisútvarpið hefur að sjálfsögðu keypt og framleitt mikið af innlendu efni. Ber því að sjálfsögðu að fagna og hefur það unnið til verðlauna fyrir sína dagskrárgerð sem er að sjálfsögðu mjög gott. Þó er fagnaðarefni ef Ríkisútvarpið getur stutt enn frekar við þá aðila sem framleiða efni, hvort sem það eru útvarpsþættir eða sjónvarpsþættir. Það eykur mjög á flóruna bæði hjá þeim sem vinna við þetta og svo menningarlegum hliðum málsins. Þannig að ég 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp vegna þess að hv. þingmaður nefndi í upphafi ræðu sinnar að hann hefði ætlað að koma í andsvör þegar ég flutti mína ræðu hér á undan og vildi fá útskýringar á því sem ég fór yfir sem sneri að mörkuðum tekjustofnum Ríkisútvarpsins. Fram kemur í umsögn með frumvarpinu að gert sé ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs muni aukast um 865 millj. kr. verði frumvarpið samþykkt. Það þýðir 27% aukningu frá og með árinu 2014. Þá hefur ekki verið tekið tillit til tveggja breytinga sem hafa orðið frá því fjárlagafrumvarpið var lagt fram og þar til fjárlögin voru samþykkt. Annars vegar var gjaldið lækkað um 70 millj. kr. vegna þess að verið var að leiðrétta það gagnvart því að mun færri lögaðilar greiddu gjaldið. Því til viðbótar tók efnahags- og viðskiptanefnd út úr forsendum fjárlagafrumvarpsins þau 4,6% sem gert var ráð fyrir vegna verðlagsáhrifa eða verðlagsuppbóta sem lækkaði útvarpsgjaldið um 190 millj. kr. Þetta voru þá um 260 millj. kr., þannig að það eru um 610 milljónir sem verða aukningin á ríkisútgjöldunum ef þetta frumvarp er samþykkt. Til þess að halda öllu til haga og vera sanngjarn var metið að þær skorður sem Ríkisútvarpinu voru settar á auglýsingamarkaði, sem koma fram í frumvarpinu, mundu draga úr tekjum Ríkisútvarpsins í kringum 400 millj. kr. Menn hafa reyndar skiptar skoðanir á því, en hvað um það. Nettóútgjöld til Ríkisútvarpsins eru í kringum 200 milljónir, en útgjaldaaukning ríkissjóðs vegna samþykktar frumvarpsins eru 610 millj. kr.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ef ég hef skilið þetta rétt erum við að tala um rúmar 200 milljónir, frá árinu 2014. Þá hljótum við að velta því fyrir okkur, þó við getum haft ýmsar skoðanir á frumvarpinu, hvort það sé enn og aftur verið að reyna að ljúka máli á síðustu metrunum sem er kostnaðaraukandi á framtíðinni og þar sem verið er að auka ríkisútgjöld og það án þess að sýna fram á að tekjur komi á móti. Frumvarpið sjálft, eða innihald þess, er ágætt að flestu leyti, en það er að sjálfsögðu mikilvægt að slá varnagla við þessum útgjaldaauka. Varla ætlast menn til að hægt sé að auka útgjöldin ef ekki er sýnt fram á tekjur á móti. Fyrst við erum komin í hálfgert öfugt andsvar langar mig að spyrja hv. þingmann út í það hvort þessar rúmar 200 milljónir séu ekki á áætlun ríkisstjórnarinnar og ríkisfjármálaáætlun næstu ára og munu þar af leiðandi bætast í það púkk sem algjörlega á eftir að gera ráð fyrir og finna tekjur fyrir. Það er orðið býsna algengt að í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins komi fram að annaðhvort þurfi menn að mæta auknum útgjöldum með hærri sköttum eða niðurskurði annars staðar.

Virðulegur forseti. Alveg ljóst er að verði þetta frumvarp samþykkt miðað við forsendur fjárlaga fyrir árið 2013 munu útgjöld ríkissjóðs aukast um 610 millj. kr. Það liggur alveg fyrir. Þessi útgjöld rúmast ekki innan ríkisfjármálastefnunnar, það er alveg klárt líka. Þau útgjöld koma fram í hverju frumvarpinu á fætur öðru, upp á tugi milljarða kr. Það er ekkert smáræði inn á næsta kjörtímabil. Síðan sjáum við auðvitað hæstv. ráðherra baða sig í sviðsljósinu takandi skóflustungur, enda kallaði maður þetta skóflustunguáætlunina en ekki fjárfestingaráætlunina því það er annarra að greiða inn á næsta kjörtímabil. Gagnrýni mín hefur snúið að því að mörkuðu tekjurnar renni ekki beint til ríkissjóðs. Alveg klárt og óumdeilt er að það skerðir fjárstjórnarvald Alþingis. Af hverju skyldi ég segja þetta? Vegna þess að í fjárlögunum til dæmis fyrir þetta ár eru í kringum 100 milljarðar kr. sem eru í mörkuðum tekjustofnum sem fara aðeins til hliðar við ákvörðun fjárveitingavaldsins, þó að tillit sé tekið til þess í fjárlögunum. Dæmin sýna alltaf hið sama. Þegar tekjustofnarnir eru miklir í gegnum mörkuðu tekjurnar er útþensla á viðkomandi stofnunum. Síðan þegar mörkuðu tekjurnar dragast saman einhverra hluta vegna er viðkomandi stofnun ekki skorin niður með sama hætti. Skýrasta dæmið um þetta er Umferðarstofa. Í fjáraukalögum fyrir árið 2011 var 85 millj. kr. útgjaldaaukning til Umferðarstofu samþykkt vegna þess að mörkuðu tekjustofnarnir höfðu dregist svo saman. Hætt var að flytja inn bíla í jafnmiklu magni og eðlilegar skýringar á því. Það sem var merkilegt var að fjárveitingin af hálfu meiri hlutans í fjárlaganefnd var skilyrt við að sama tala yrði skorin niður árið 2012. Hún var samþykkt þannig á Alþingi, alveg skýrt. Það hefur aldrei verið gert. Þess vegna stangast þetta á við 

Virðulegi forseti. Hvort sem um ræðir 50 milljónir, 200 eða 600 milljónir, hvort sem við tölum um Ríkisútvarpið eða aðrar stofnanir, þá eru þetta allt háar fjárhæðir þegar lítið fé er til skiptanna. Því vil ég taka undir með hv. þingmanni, það skiptir miklu máli að áætlanir standist og að við þeim sé brugðist með viðeigandi hætti, alveg sama hverjir eiga þar í hlut. Við getum þá helst örugglega verið sammála um að grunnþjónustu þarf að sjálfsögðu að standa vörð um, eins og heilbrigðisstofnanir og annað, sem hafa brugðist mjög vel við þeim niðurskurði sem þeim hefur verið gert að standa í. Mikilvægt er að hafa alveg á hreinu þegar þetta mál er afgreitt að búið er að setja sviga utan um og hafa uppi varnaðarorð varðandi fjármögnun á þeim útgjaldaauka sem þarna er um að ræða. Einsýnt er að ekki verður hægt að auka útgjöld Ríkisútvarpsins nema með því að auka tekjurnar sem á móti koma. Ég fæ ekki séð með góðu móti hvar á að mæta með niðurskurði nema að skera niður hjá stofnunum sem hafa kannski fram að þessu fengið aukningar í staðinn fyrir niðurskurð sem aðrir hafa lent í. Ég held að menn verði samt að horfa á innihald frumvarpsins og hafa þennan vara á, að erfitt kunni að vera að láta það ganga eftir, allt sem í því er, ef ekki er hægt að finna fjármögnun vegna þessara útgjaldaauka sem hv. þingmaður nefndi hér.

Hæstv. forseti. Við 3. umr. málsins liggja fyrir annars vegar nefndarálit og breytingartillögur frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar og hins vegar breytingartillögur frá einstökum nefndarmönnum. Ég verð að segja að ég batt ákveðnar vonir við það eftir 2. umr. að meiri breytingar yrðu gerðar á frumvarpinu vegna þeirra athugasemda sem komu hér fram, bæði af minni hálfu og margra annarra sem tjáðu sig í þeirri umræðu. Ég vil áður en lengra er haldið segja að ég tel að út af fyrir sig sé breytingartillaga hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um útsendingartíma fyrir framboð til að kynna stefnumál sín án endurgjalds góðra gjalda verð. Ég hef hins vegar ekki sterkar meiningar um það í sjálfu sér hvort kosningaumfjöllun Ríkisútvarpsins eigi endilega að vera með þeim hætti að flokkarnir hafi alveg sjálfdæmi um það hvernig það er gert, eða hvort það eigi að vera undir einhverri ritstýringu þeirra fréttamanna eða dagskrárgerðarmanna sem um það fjalla. Ég ætla því á þessu stigi ekki að taka afstöðu til tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að því leyti. Ég vil hins vegar lýsa yfir stuðningi við breytingartillögu Þorgerðar K. Gunnarsdóttur og Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um ákveðið lágmark sem verja eigi af fjárveitingum til dagskrárgerðar til að kaupa efni af sjálfstæðum framleiðendum. Ég held að það sé jákvætt. Nú hygg ég að Ríkisútvarpið almennt talað kaupi töluvert af sjálfstæðum framleiðendum. En ég held að ágætt sé að nefna ákveðið lágmark í þessu sambandi þannig að ljóst sé að viðskiptum verði ekki fyrst og fremst beint til dótturfélaga Ríkisútvarpsins, sem gert er ráð fyrir á öðrum stað í frumvarpinu að heimilt verði að stofna. Þannig að þeir sjálfstæðu aðilar sem starfa á þessum markaði, sem eru fjölmargir og faglega mjög góðir, eigi möguleika á viðskiptum við stofnunina sem hefur auðvitað mjög sterka stöðu á markaðnum hvað sem öðru líður. Varðandi frumvarpið að öðru leyti sakna ég þess kannski helst í umfjöllun meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar að ekki skuli vera fjallað skýrar um almannaþjónustuhlutverkið. Almannaþjónustuhlutverkið og skilgreining þess var meginefni ræðu minnar við 2. umr., og kom reyndar mjög við sögu almennt í umræðum og síðan í umsögnum aðila, enda má segja að í því liggi dálítill kjarni þessa frumvarps og tilefni þess að það er flutt. Tilefnið er eins og við þekkjum athugasemdir og áhyggjur á vettvangi Eftirlitsstofnunar EFTA af því að Ríkisútvarpið skekki samkeppnisstöðu á markaði vegna þess hvernig fjármögnun þess er háttað, því að það er í þeirri stöðu að fá skatttekjur af sérstaklega mörkuðum skattstofni til ráðstöfunar en er á sama tíma í samkeppni við aðra aðila á auglýsingamarkaði. Það gerir að verkum að skoða þarf stöðu Ríkisútvarpsins frá samkeppnislegum forsendum. Eins og margoft hefur komið fram í umræðunni er réttlætingin fyrir því að Ríkisútvarpið njóti forskots á aðra aðila á fjölmiðlamarkaði í tekjuöflun sú að það gegni mikilvægu almannaþjónustuhlutverki. Ég nefndi í fyrri umræðu að mér þætti almannaþjónustuhlutverkið allt of vítt skilgreint miðað við frumvarpið. 3. gr. frumvarpsins, sem aðallega fjallar um almannaþjónustuhlutverkið og hin mismunandi verkefni Ríkisútvarpsins, nær til afskaplega margra þátta. Þegar maður les þennan lista sem er upp á tvær blaðsíður í frumvarpsformi er harla fátt sem undan er tekið. Með því sem hér stendur getur Ríkisútvarpið gert svo til hvað sem er á sviði fjölmiðlunar með vísan til almannaþjónustuhlutverks. Þegar við förum yfir listann yfir öryggishlutverk Ríkisútvarpsins, hlutverk Ríkisútvarpsins sem lýðræðislegs vettvangs fyrir skoðanaskipti, menningarlegs hlutverks og þess háttar mætti helst ráða og halda - ef við læsum þetta frumvarp og ímynduðum okkur að hlutföllin í starfsemi Ríkisútvarpsins væru eitthvað í líkingu við listann sem hér er að finna - að til dæmis afþreyingarhlutverk Ríkisútvarpsins væri alveg hverfandi hluti af starfsemi þess. En ef við skoðum dagskrá þeirra stöðva sem Ríkisútvarpið hefur á sínum snærum er veruleikinn kannski annar. Ég leyfi mér því að segja að afþreyingarefnið, hlutur afþreyingarefnis í dagskrá Ríkisútvarpsins eða útvarpsstöðva og sjónvarpsstöðva Ríkisútvarpsins, er miklu fyrirferðarmeira en ráða má af þeirri lýsingu sem hér er að finna. Í staðinn fyrir að afþreyingarefni sé eins og ráða má af þessum lista svona einn þáttur á móti 20 öðrum, ég held að 21 töluliður sé nefndur hérna eða fleiri, þeir eru nú ívið fleiri, varðandi hin mismunandi hlutverk Ríkisútvarpsins, og afþreyingarþátturinn er bara einn, þá er afþreyingarhluturinn miklu stærri en ráða má af því sem hér er að finna. Ég held að við þurfum ekki að deila um það. Þess vegna gefur þetta ekki rétta mynd af starfsemi Ríkisútvarpsins eða þætti þess á fjölmiðlamarkaðnum. Við vitum að þrátt fyrir að aðrir fjölmiðlar bjóði vissulega upp á fleira en afþreyingarefni virðist samkeppnin ekki síst vera þar. Einkamiðlar sem eru reknir á viðskiptalegum forsendum reyna að ná til sín viðskiptum með afþreyingarefni í og með með því að leggja meiri áherslu á afþreyingarefni. Þar er Ríkisútvarpið í töluvert mikilli samkeppni við þá. Ég mundi því segja að miðað við það að Ríkisútvarpið hefur öðru hlutverki að gegna en aðrir miðlar, hefur mikilvægu hlutverki að gegna sem öryggismiðill, sem lýðræðislegur vettvangur, fréttamiðill og hefur menningarlegt hlutverk, þá ætti Ríkisútvarpið að beina sjónum sínum frekar að þeim þáttum í meira mæli en afþreyingunni í minna mæli, láta einkaaðilunum það frekar eftir, láta þeim frekar eftir það svið. Ég er þeirrar skoðunar að það, slík hlutföll eða slík áhersla á hið raunverulega almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins ætti að birtast með skýrari hætti í þessum texta. Ég ítreka það sem ég nefndi í 2. umr. málsins að mér sýnist að dótturfélögum Ríkisútvarpsins séu settar harla litlar skorður í því frumvarpi sem hér um ræðir. Heimildin til að stofna dótturfélög um mismunandi þætti í starfseminni eru býsna víðtækar og það er býsna margt sem dótturfélög Ríkisútvarpsins geta gert. Ég tek fram, það er engin krafa um að dótturfélög geri neitt sem viðkemur almannaþjónustuhlutverki. Mér finnst það líka mikið umhugsunarefni hversu opin heimild til stofnunar dótturfélaga er og hversu litlar hömlur eru á því hvað dótturfélögin geta gert. Mér finnst það veruleg spurning hvort gengið sé frá því í frumvarpinu með viðhlítandi hætti. Nú vitum við að það hefur hent opinber fyrirtæki og opinberar stofnanir að teygja sig býsna langt í starfsemi sem er fyrir utan kjarnastarfsemi þeirra. Stundum lukkast það og stundum ekki, en í því felst auðvitað töluverð skekking á samkeppnisstöðu. Í verstu tilvikunum er um það að ræða að ráðist er í fjárfestingar og ráðist er í verkefni sem eru svo langt frá kjarnastarfsemi viðkomandi fyrirtækja eða stofnana að menn einfaldlega kunna ekki á viðkomandi svið og geta lent í vandræðum. Eru þekkt dæmi nær og fjær um það. Mér kemur alltaf í hug hin mikla útþensla Orkuveitu Reykjavíkur á árum áður sem færði sig út í fjöldamörg svið sem voru mjög langt frá kjarnastarfsemi þess fyrirtækis. Ég sé ekki - nú veit ég ekkert um áform forustumanna Ríkisútvarpsins og hef engar sérstakar áhyggjur af þeim sem þar sitja við völd núna hvað það varðar, en lögin að minnsta kosti setja engar sérstakar hömlur á þetta. Ég hefði haldið að með sama hætti og það þyrfti að skilgreina almannaþjónustuhlutverkið betur og taka skýrar fram að Ríkisútvarpið eigi aðallega að vera í raunverulegu almannaþjónustuhlutverki, miklu frekar en afþreyingarhlutverki, ætti að ganga tryggar frá því að dótturfélögin geti ekki farið út í svo til hvað sem er, að meiri hömlur séu á því hvað dótturfélögin geri. Að lokum vil ég ítreka það sem ég kom reyndar inn á í örstuttu máli í 2. umr., þ.e. ákvæðin í 3. kafla sem varða stjórn og stjórnskipulag Ríkisútvarpsins. Það má alltaf deila um hvernig skipa á í stjórnir opinberra stofnana, en ég fer ekki ofan af því að sú leið sem hér er valin er afskaplega mikil flækjuleið. Verið er að fara mjög flókna leið að því marki að velja í stjórnina. Eins og hv. þingmenn muna er gert ráð fyrir að stjórnin sé sjö manna. Ráðherra skipi einn án tilnefningar, starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins tilnefni einn, síðan séu fimm til viðbótar valdir af svokallaðri valnefnd sem starfa á í tvö ár í senn, en væntanlega á hún að skipa í stjórnina eða tilnefna í stjórnina árlega. Til að velja í þá valnefnd er sett upp svolítið flókið kerfi. Allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis á að tilnefna þrjá fulltrúa og jafnmarga til vara, Bandalag íslenskra listamanna á að tilnefna einn og annan til vara og samstarfsnefnd háskólastigsins á að tilnefna einn fulltrúa og annan til vara. Ég velti því einfaldlega fyrir mér hvort menn séu ekki að flækja hlutina töluvert mikið fyrir sér með því að gera þetta á tveggja ára fresti til að skipa í stjórn Ríkisútvarpsins til eins árs. Ég geri líka athugasemdir við það að þingnefnd hafi það hlutverk sem hér um ræðir. Ég hef áður bent á það í umræðum að þegar þingið velur menn til setu í ráðum eða nefndum eða embættum, þá kýs þingið, þá er kosið á þingi. Þá er það þannig að í þessum sal eru greidd atkvæði. Oftast nær er það nú reyndar svo að þeir sem kosnir eru, ef það eru fleiri en einn eða ef það er stærri hópur, þá endurspeglar það með einhverjum hætti hlutföll hér á þinginu. En ég verð að segja að mér finnst sú hugmynd með aðkomu allsherjar- og menntamálanefndar mjög einkennileg og geri miklar athugasemdir við hana. Ég segi, af hverju er það þá ekki bara þannig að Alþingi kjósi þessa valnefnd, alla þessa valnefnd, eða kjósi stjórn Ríkisútvarpsins, eins og gert er í dag? Ég held að það sé í rauninni miklu hreinlegra að ganga þannig frá því og mun eindregið mæla með því að slík leið verði skoðuð. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég geta þess að ég hef ekki haft tök á í þessari ræðu að ræða um fjármögnun starfsemi Ríkisútvarpsins, en ég mun þó koma inn á það síðar í þessari umræðu. Ég vísa til þess að það fyrirkomulag sem frumvarpið gerir ráð fyrir og raunar það fyrirkomulag sem í gildi er er þess eðlis að ég teldi að það þyrfti miklu meiri uppstokkun 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni athyglisverða ræðu. Það mátti greina nokkurn trega eða eftirsjá í máli hans þegar hann ræddi um hlutverk Ríkisútvarpsins af því að það sem er í endurskoðun okkar á Ríkisútvarpslögunum er að verulegu leyti byggt á lögunum sem þingmaðurinn setti sjálfur og samþykkti í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks 2005/2006. Þá voru margar ágætar breytingar gerðar á lögunum þó að þær væru umdeildar. Þá var t.d. ákveðið að stofnunin yrði opinbert hlutafélag. Gamla útvarpsráðið var lagt niður og þetta stjórnarfyrirkomulag var ákveðið. Hlutverkið var samið alveg upp á nýtt nema að hér er heldur verið að hefla það til, stytta og samræma. Þá vandlætingu sem greina mátti í máli þingmannsins er varðar uppsetningu á hlutverki RÚV má því að stærstum hluta rekja til lagabreytinganna á sínum tíma fyrir sjö árum síðan, nema hvað núna er heldur verið að hefla hlutverkið og meitla það og draga það saman. En annars er byggt á því sem vel var gert í þeirri lagasetningu, sem var fjölmargt. Ég held að Ríkisútvarpið hafi aldrei verið öflugri fjölmiðill en núna. Við getum auðvitað rökrætt gagnrýni á inntaki og hvort sýna eigi meira eða minna af erlendu afþreyingarefni, en hins vegar held ég að það þurfi að sýna vinsælt afþreyingarefni til að halda ákveðnu áhorfi og hlustun á það efni sem við teljum til fræðslu og fréttamiðlunar. Hv. þingmaður mælti mjög með tillögu fulltrúa Sjálfstæðismanna um að minnst 20% af fjárveitingum dagskrárgerðar Ríkisútvarpið væri varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum, sem er gott markmið og ég tek undir, en að fara úr einu skrefi úr 6% í 20% hlýtur að kalla á mikið rót innan stofnunarinnar, hugsanlega fækkun starfsmanna og fleira slíkt. Hafa flutningsmenn og Sjálfstæðisflokkurinn látið meta 

Hæstv. forseti. Ég geri ráð fyrir því að það geti haft áhrif þegar lágmark af þessu tagi er sett inn. Ég held við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því vegna þess að engu að síður verður um að ræða verkefni af sama tagi, hvort sem þau fara fram innan Ríkisútvarps eða utan. Hvað það varðar vildi ég segja sem svo að mér finnst tillagan vera í þeim anda að Ríkisútvarpið eigi ekki endilega að framleiða efni sitt sjálft, heldur kannski fremur að vera miðill fyrir efni sem uppfyllir ákveðna staðla, ákveðin gæði. Ég held að það sé vel hægt að stíga skrefið í þá átt án þess að það komi á nokkurn hátt niður á stofnuninni. Ég held að það geti þvert á móti eflt hana. Varðandi tilvísun hv. þingmanns til lagasetningarinnar í menntamálaráðherratíð hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur er það alveg rétt að þá voru stigin nokkuð róttæk skref í breytingum á fyrirkomulagi Ríkisútvarpsins. Ég studdi þær breytingar sem þá áttu sér stað þó að ég væri ekki endilega alltaf sannfærður í hjarta mínu um að þær breytingar væru til bóta. Ég hef t.d. mikið velt fyrir mér fjármögnunarþættinum og skattheimtunni sem stendur undir stórum hluta starfsemi Ríkisútvarpsins. Ég hefði haldið að fara þyrfti betur yfir slíka þætti fyrst farið er út í endurskoðun laganna nú. Hvað varðar almannaþjónustuhlutverkið, sem hv. þingmaður gerði sérstaklega að umtalsefni í tilefni af orðum mínum, vildi ég spyrja hann: Gerir Ríkisútvarpið eitthvað í dag sem það mun ekki geta gert, verði þessi breyting gerð á hlutverki þess samkvæmt lögum?

Frú forseti. Nei, verið er að skerpa á því hvert raunverulegt hlutverk almannamiðils er, sem er meira og minna kostaður af skattgreiðendum, þ.e. hver hin pólitíska ætlun er með rekstri miðilsins. Eins og ég sagði áðan er markmið tillögunnar í sjálfu sér gott, að kaupa meira af innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum, ég tek undir það. Hvað varðar dagskrá stöðvarinnar er það örugglega bara til bóta eða þarf ekki að draga úr gæðum o.s.frv. En það sem flutningsmenn geta ekki látið ósvarað, eins og þingmaðurinn lét ósvarað áðan þegar þeir flytja þessa tillögu í fullri alvöru hér við 3. umr., er: Hvaða áhrif hefur það róttæka skref að fara úr 6% í 20% af fjárveitingum á stofnunin eins og hún er í dag hvað varðar starfsemina, af því við berum líka ábyrgð á því? Hvað mundi það kosta mikið? Hversu mörg störf þarf að leggja niður innan húss til að kaupa þetta efni? Þeim spurningum verður Sjálfstæðisflokkurinn að sjálfsögðu að svara.

Hæstv. forseti. Þeirra spurninga getur hv. þingmaður að sjálfsögðu spurt samnefndarmenn sína, flutningsmenn tillögunnar. Ég er ekki flutningsmaður tillögunnar, ég var að sjá hana í dag. Mér líst hins vegar vel á hana og tel að hún sé umræðunnar virði og vona að við getum átt gott spjall um hana í dag, ég og hv. þingmaður og eins þeir þingmenn sem báru tillöguna fram. En ég held hins vegar að ef við horfum á almannaþjónustuhlutverkið sé svar hv. þingmanns nokkuð lýsandi. Þegar ég spyr: Hvað mun Ríkisútvarpið ekki geta gert sem það gerir í dag verði almannaþjónustuhlutverkið skilgreint með þeim hætti sem verið er að gera í frumvarpinu? er svarið ekkert. Það mun engu breyta. Það mun ekki hafa nein raunveruleg áhrif. Jafnvel þótt skilgreiningin á hlutverki Ríkisútvarpsins, sem er að finna í frumvarpinu, sé í miklu fleiri orðum og miklu fleiri töluliðum en í núgildandi lögum um Ríkisútvarpið, jafnvel þótt orðaflaumurinn sé miklu meiri er innihaldið það sama, breytingin engin. Hvað er þá verið að koma til móts við í athugasemdum EFTA um nánari skilgreiningu á almannaþjónustuhlutverki? Er það bara að bæta í orðavaðalinn ef það á ekki að breyta neinu í raun og veru?

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, heildarlög. Ég get tekið undir margt af því sem fram kom í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar og deili ýmsu með honum, sérstaklega í þeim málefnum þar sem hann ræddi um skipan valnefndarinnar svokölluðu. Það var þó annað sem gerði það að verkum að ég kem hér upp og vil fá að spyrja þingmanninn, það er sú breytingartillaga sem kemur frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Með leyfi forseta hljóðar hún svona: „Einnig skal Ríkisútvarpið veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds.“ Ég heyrði það í máli þingmannsins að hann hafði svo sem ekki mikla skoðun á breytingartillögunni. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé raunverulega skoðun hans að vera ekki með skoðun á málinu, eða hvað hann sér athugavert við breytingartillöguna. Það er nú fyrst og fremst það sem mig langar til þess að fá að vita og hvort það sé stefna Sjálfstæðisflokksins í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og verð að játa það að það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þingmanns að ég hef ekki mjög sterkar skoðanir á þessu. Þess vegna treysti ég mér í raun hvorki til þess að mæla með eða gegn tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Ástæðan fyrir því að ég hef vægari skoðanir eða minni sannfæringu í þessu tiltekna máli en ýmsu öðrum sem varða þetta frumvarp er kannski sú að ég held að jafnvel þó að sú skylda yrði lögð á Ríkisútvarpið að útvega ókeypis útsendingartíma fyrir öll þau framboð sem í gildi teljast, er ég ekki viss um að það mundi breyta miklu. Auðvitað yrði af því einhver kostnaður og að einhver tími í dagskrá útvarps og sjónvarps færi undir þetta, en ég er ekki viss um að það mundi breyta svo miklu til eða frá, hvorki fyrir framboðin né fyrir kjósendur í landinu, vegna þess að ég held að markvissar fréttaskýringar, umræðuþættir og annað þess háttar séu betur til þess fallnir að gera kjósendum grein fyrir einstökum framboðum en endilega einhver ókeypis útsendingartími sem þau hafa sjálf til ráðstöfunar. Ég óttast að það yrði ekkert mjög spennandi sjónvarpsefni svona almennt talað, hvorki frá mínum flokki né nokkrum öðrum flokki, þannig að ég hef það á tilfinningunni að þeim tíma væri ekkert endilega mjög vel varið. Á hinn bóginn, þó að ég hafi ekkert voðalega trú á þeirri hugmynd sem er að finna í breytingartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, hef ég heldur engar sérstakar áhyggjur af henni. Ég held að það yrði ekki stórfenglegt vandamál þótt tillaga hv. þingmanns næði fram að ganga og boðið yrði upp á frían útsendingartíma. Ég held að engin sérstök hætta sé í því fólgin eða eitthvað slíkt, en ég er ekki viss um að frír 

Frú forseti. Það er gott að vita til þess að hv. þingmaður muni ekki missa svefn út af þessari breytingartillögu. Það sem um ræðir í þessu máli er útsendingartíminn. Hér er ekki beinlínis um að ræða framleiðslu á efni til kynningar, enda er það allt annars eðlis að mínu mati. Ég hygg að vísu að jafn útsendingartími til allra framboða yrði kannski til þess að æra óstöðugan við þessar kosningar þegar 20 framboð hafa nánast kynnt um að þau ætli að bjóða fram til Alþingis. Hitt er aftur annað mál sem hefur mikið verið gagnrýnt í gegnum tíðina, að ný, smærri framboð eiga jafnvel mjög erfitt með að keppa við rótgrónu fjórflokkana, sem alltaf hefur verið talað um í neikvæðum tón af smærri framboðum. Þau hafi ekki sömu möguleika til útsendingartíma af því að fjórflokkarnir kaupa sér jafnvel allan réttinn. Mér finnst breytingartillagan fullkomlega eiga rétt á sér og ég styð hana heils hugar því að það er mjög mikilvægt að hvert framboð fái réttmæta umfjöllun eða réttara sagt geti notað tíma sinn til að fjalla um stefnumál sín. Svo er aftur spurningin um það hversu mikið áhorf verður á viðkomandi útsendingu. Hins vegar lét þingmaðurinn 

Hæstv. forseti. Ég svaraði nú bara fyrir sjálfan mig í þessu efni, enda er mér ekki kunnugt um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi neina sérstaka stefnu um þetta mál, að minnsta kosti hef ég ekki tekið þátt í umræðum um slíka stefnumörkun. Ég held hins vegar að ef við horfum á tillögutextann megi spyrja, og ég vona að ég fái tækifæri til þess að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að því síðar í umræðunni: Er gert ráð fyrir því miðað við tillöguna að það sé algild regla, þ.e. að tímajafna verði allan útsendingartíma sem felst í kynningu á stefnumálum einstakra framboða? Gildir þá einu hvort um er að ræða flokk eins og hv. þingmanns, sem fær miðað við skoðanakannanir meira en fjórðung atkvæða í kosningum, eða framboð sem er hugsanlega tíu sinnum eða 20 sinnum minna? Ég velti því fyrir mér. Ef skoðanakannanir hafa mánuðum saman sýnt að eitthvert framboð, jafnvel þótt gilt sé, fái ekki nokkurn hljómgrunn í samfélaginu, er þá eðlilegt, segjum síðustu dagana fyrir kosningar, að slíkt framboð fái jafnmikla athygli og þau framboð sem eru líkleg til þess að fá menn kjörna á þing? Það er mjög áhugaverð spurning. Ég held að þarna verði að fara einhverja blandaða leið, það verði að vera fyrir hendi einhver lágmarkskynning á öllum framboðum þannig að gætt sé eðlilegs jafnræðis að því leyti. Á hinn bóginn er ekki óeðlilegt að það sé með einhverjum hætti, bara út frá fréttamati, meira greint frá þeim sem líklegastir eru til þess að takast raunverulega á á vettvangi stjórnmálanna, þeim sem  
            

Frú forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Í upphafi máls míns langar mig að segja að ég held að mjög mikilvægt sé að við Íslendingar eigum fjölmiðil eins og Ríkisútvarpið. Á hverjum tíma verður maður vissulega var við að í samfélaginu gagnrýna menn þennan fjölmiðil okkar fyrir umfjöllun. Það eigi að fjalla meira um þessi mál, minna um hin málin, það eigi að vera meira af svona dagskrárefni en ekki hinsegin dagskrárefni og svo framvegis. En þegar öllu er á botninn hvolft þá er ég þeirrar skoðunar að mjög mikilvægt sé að við eigum öflugan fjölmiðil eins og Ríkisútvarpið og að við gerum allt sem í okkar valdi stendur til þess að gera hann að óháðum fjölmiðli sem við getum treyst til að nálgast viðfangsefnin á hlutlausan hátt og tryggja að hann sinni hinum fjölmörgu þáttum sem ekki er hægt að gera kröfur til þess að einkageirinn á sviði fjölmiðlarekstrar geri. Ég held að margt ágætt sé í þessu frumvarpi. Ég ætla að byrja á að fara inn á það sem hv. þingmenn ræddu áðan og snýr að möguleikum framboða til þess að kynna stefnu sína. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir er búin að flytja breytingartillögu við þetta mál sem hljóðar svo, með leyfi frú forseta, að inn í frumvarpið bætist þessi setning: „Einnig skal Ríkisútvarpið veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds.“ Þessi breytingartillaga kemur á eftir lið í frumvarpinu sem fjallar einmitt um hlutverk Ríkisútvarpsins þegar kemur að því að kynna framboð til almennra kosninga og er undirliður undir því hvernig Ríkisútvarpið eigi að sinna sínu lýðræðislega hlutverki. Sá liður hljóðar svo, með leyfi frú forseta, eitt af hlutverkum Ríkisútvarpsins í lýðræðislegri umræðu er að: „Kynna framboð til almennra kosninga, helstu stefnumál framboða, frambjóðenda og fylkinga eftir atvikum og greina ítarlega frá niðurstöðum kosninga. Þá skal það veita öllum gildum framboðum til Alþingis og forsetakosninga, sem og fylkingum í þjóðaratkvæðagreiðslum, jafnt tækifæri til að kynna stefnumál sín á hefðbundnum dagskrártíma í sjónvarpi. Ríkisútvarpið skal birta reglur þar að lútandi. Í alþingiskosningum er heimilt að takmarka útsendingartíma þeirra framboða sem ekki bjóða fram í öllum kjördæmum þannig að þau fái hlutfall af heildarútsendingartíma til samræmis við það hlutfall kjördæma sem þau bjóða fram í.“ Ég held að mjög mikilvægt sé að Ríkisútvarpið sinni einmitt þessum lið og að mótuð sé stefna hvað hann snertir. Eðlilegt er þegar við fjöllum um mál í lýðræðissamfélagi, hvort sem er í forsetakosningum, almennum þjóðaratkvæðagreiðslum eða alþingiskosningum, að einn fjölmiðill sé í opinberri eigu og tryggi að öll sjónarmið eigi möguleika á að koma þar inn. Ég held að líka sé eðlilegt að sú breytingartillaga sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur lagt til, sem snýr að því að Ríkisútvarpið tryggi ákveðinn jafnan útsendingartíma til þessara framboða til þess að kynna stefnumál sín án endurgjalds, fari þarna inn. Vegna umræðunnar sem varð hér áðan um að þetta gæti orðið misspennandi sjónvarpsefni og að kannski sé ekki eðlilegt að þeir stjórnmálaflokkar sem útlit er fyrir að nái ekki kjöri á þingi fái ekki tíma til þess að kynna sín stefnumál þá er það vissulega svo að Ríkisútvarpið mun áfram segja fréttir af málum sem eru efst á baugi í þjóðfélaginu og þá er ekki ólíklegt að þar verði fyrirferðarmeiri þeir flokkar sem eru stærri eða þeir flokkar sem eiga sæti í ríkisstjórn, eiga ráðherra og svo framvegis. En það er mjög eðlilegt að allir stjórnmálaflokkar, óháð því hvernig þeir mælast, hafi aðgengi að fjölmiðlum. Við vitum hversu mikið vald fjölmiðlarnir hafa og hversu veigamiklu hlutverki þeir gegna í því að koma upplýsingum til almennings. Í þessu sambandi held ég að mjög mikilvægt sé að breytingartillagan sé samþykkt þannig að ný framboð eigi möguleika á því að fá útsendingartíma þar sem þau geta ráðstafað tíma sínum sjálf. Það getum við gert vegna þess að Ríkisútvarpið er fjölmiðill sem á að gegna þessum lýðræðislegu og almannahagsmuna sjónarmiðum en er ekki rekinn eins og fjölmiðill í einkaeign. Mig langar að koma inn á atriði sem snýr að hlutverki Ríkisútvarpsins eins og það er skilgreint í frumvarpinu. Þar kemur meðal annars fram, í 2. lið undir Hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins, með leyfi frú forseta: „Ríkisútvarpið skal framleiða og miðla vönduðu og fjölbreyttu efni með mismunandi tæknilegum aðferðum til allra landsmanna óháð búsetu. Ríkisútvarpið skal gera ráðstafanir til að hægt sé að flytja fréttir og framleiða efni utan höfuðborgarsvæðisins með fastri starfsemi á völdum svæðum.“ Ég held að mjög mikilvægt sé að Ríkisútvarpið móti sér stefnu til framtíðar hvað varðar fréttaflutning af öllu landinu og ég held að það sé líka mikilvægt að þar verði gefið svolítið í. Við höfum séð það og manni finnst maður hafa fundið það á undanförnum árum og áratugum að fréttum sem berast af öllu landinu hafi fækkað. Þetta er ekki sagt í einhverjum ásökunum gagnvart einstökum fréttamönnum eða öðru slíku, en það á að vera hlutverk Ríkisútvarpsins að flytja fréttir víðs vegar að af landinu og það er áhyggjuefni þegar við höfum horft upp á það að starfsemi Ríkisútvarpsins vítt og breitt um landið hefur verið að dragast saman. Þetta höfum við séð meðal annars í fréttaflutningi af dreifbýlli svæðum, hann er ekki jafndjúpur, það er ekki verið að sinna honum með sama hætti og var og þetta hefur gríðarlega mikil áhrif. Mjög mikilvægt er fyrir atvinnuuppbyggingu, fyrir byggðaþróun, fyrir fréttir sem sagðar eru af mannlífi af öllu landinu, að net Ríkisútvarpsins sé öflugt vítt og breitt um landið. Ég ætla að gagnrýna þetta frumvarp því ég hefði viljað sjá gengið lengra hvað þennan þátt snertir og að metnaðarfyllri áform hefðu verið til frambúðar um tryggja fréttaflutning af öllu landinu, hvernig ætti að hátta honum og með hvaða hætti sú umfjöllun ætti að vera. Ég hefði viljað sjá betur og dýpra útfærðar tillögur um hvernig ætti að ná þeim markmiðum sem þarna eru sett fram. Sem dæmi þá er víða í nágrannalöndum okkar viðurkennt mikilvægi þess að því hlutverki sé sinnt, að segja fréttir úr hinum dreifðu byggðum landsins. Í Noregi er viðurkennt að mjög mikilvægt sé að styðja við svokallaða héraðsfréttamiðla. Þar er bara ákveðinn stuðningur við þá, af því að menn viðurkenna að þeir eru hluti af byggðastefnu. Það er hluti af því að verið sé að segja fréttir af öllu landinu og Norðmenn eru búnir að komast að því að með því að segja fréttir þá er verið að ýta undir frekari uppbyggingu á þessum svæðum. Þetta eru oft á tíðum bara jákvæðar fréttir af atvinnuuppbyggingu, menningarlífi eða öðru slíku og menn hafa séð að þjóðhagslega hagkvæmt er í þessu tilviki fyrir Noreg að veita fjármuni í þetta vegna þess að þá verða til verðmæti á mörgum þessara svæða. Stuðlað er að verðmætauppbyggingu, atvinnuuppbyggingu og auðlindanýtingu sem skilar síðan tekjum fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Ég hefði viljað sjá Ríkisútvarpið koma sterkara inn hvað þennan þátt snertir. Aðeins hefur verið rætt um, og það kemur fram í nefndaráliti sem meiri hluti nefndarinnar sendir frá sér ásamt þingmönnunum Siv Friðleifsdóttur og Birgittu Jónsdóttur, að nefndin hafi einnig rætt um takmarkanir á auglýsingum, samanber 7. gr. frumvarpsins. Til þess að setja það í samhengi þá er talað um að þessar takmarkanir kunni að hafa í för með sér allt að 365 millj. kr. árlega tekjurýrnun eða sem svarar til 21% af samanlögðum auglýsinga- og kostunartekjum Ríkisútvarpsins og 7,3% af heildartekjum félagsins. Þetta eru talsverðar skerðingar og auðvitað hefur verið gagnrýnt mjög mikið, sérstaklega af fjölmiðlum sem eru í einkarekstri, að Ríkisútvarpið sé á auglýsingamarkaði. Ég verð að segja að sjálfsagt er að setja inn takmarkanir á þessu, en ég hef verið í hópi þeirra sem vilja ekki ganga allt of langt. Ég held að Ríkisútvarpið eigi áfram að hafa heimildir til þess að afla sér auglýsingatekna og að við eigum samhliða að gera ríkar kröfur til þess að Ríkisútvarpið sinni menningarlegu hlutverki sínu. Ég ætlaði líka að koma inn á aðra breytingartillögu sem hefur verið flutt við þetta mál, hún er flutt af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur og hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Hún hljóðar svo, með leyfi frú forseta: „Minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skal varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum.“ Það er vissulega göfugt markmið að Ríkisútvarpið kaupi í auknum mæli efni af innlendum framleiðendum, en menn hafa margir hverjir verið sammála um að þetta sé gríðarlega stórt stökk og að það muni hafa mjög djúpar afleiðingar í för með sér. Ég held að sjálfsagt væri að stefna að því að auka fjárveitingar til dagskrárgerðar sem Ríkisútvarpið kaupir af innlendum framleiðendum. Samhliða mundi það efla mjög alla grósku og starfsemi í innlendri framleiðslu á ýmsu dagskrárefni, hvort sem það er í formi leikinna þátta, spennuþátta, heimildarmynda og svo framvegis. Ég held að við ættum samt sem áður, áður en við tökum stökk eins og þetta, að vinna áætlun um hvernig við ætlum að auka þetta jafnt og þétt því heyrst hafa tölur um að þetta sé jafnvel þreföldun eða fjórföldun á því sem þegar er verið að kaupa og það er gríðarlega stórt skref að stíga. Að öðru leyti er ýmislegt jákvætt við þetta frumvarp. Eins og ég byrjaði mál mitt á þá held ég að okkur sé mikilvægt að eiga fjölmiðil eins og Ríkisútvarpið. Við þurfum að leita leiða til þess að tryggja að það sé ávallt hlutlaust í umfjöllun sinni og tryggi umfjöllun af mönnum og málefnum, lýðræðislega nálgun á viðfangsefnið og sé ekki háð einum eða neinum eins og við höfum séð og sjáum með aðra fjölmiðla sem eru einkareknir og lúta þar af leiðandi ekki sömu lögmálum og Ríkisútvarpið á að gera. Þetta frumvarp er jákvætt skref í þá átt. Ríkisútvarpið á ekki að draga fram sjónarmið einstakra stjórnmálaflokka, einstaka fyrirtækis, fyrirtækjasamsteypa og svo framvegis. Þetta er fjölmiðill okkar allra og það er margt jákvætt í frumvarpinu, en einnig eru atriði sem er hægt að gagnrýna og mættu vera með öðrum hætti og ég hef rakið hluta þeirra í máli mínu.

Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hv. þingmaður nefndi um fréttaflutning á öllu landinu. Þegar þau mál eru rædd hefur Ríkisútvarpið yfirleitt brugðist mjög illa við, ókvæða við. Við munum eftir því að þingmenn í Suðurkjördæmi voru til dæmis mjög gagnrýnir á það á sínum tíma þegar vinsælum fréttamanni, sem flutti meðal annars fréttir af Suðurlandi, var sagt upp. Ríkisútvarpið hefur brugðist þannig við og einfaldlega sagt: Þetta er okkar ritstjórnarlega sjálfstæði. Það er auðvitað heilmikið til í því. Hins vegar vill svo til að þetta frumvarp talar um Ríkisútvarpið sem almannafjölmiðil og auðvitað leggur það því ákveðnar skyldur á herðar. Ríkisútvarpið hefur þá sérstöðu á íslenskum fjölmiðlamarkaði að sérstök lögskipan er á því hvernig þeir geta aflað sér fjár með skatti sem enginn kemst undan að greiða. Hlutverk þeirra hlýtur því að vera skilgreint talsvert öðruvísi en hlutverk þeirra fjölmiðla sem ekki búa við annars vegar þau lögbundnu réttindi og hins vegar, skyldi maður ætla, hinar lögbundnu skyldur. Nú tekur maður eftir því að ýmsir aðrir fjölmiðlar hafa greinilega líka séð sér fjárhagslegan hag í því að flytja fréttir af landsbyggðinni. Þess vegna vekur það dálitla undrun að Ríkisútvarpið skuli ekki ganga harðar fram í því, get ég sagt, að leggja rækt við það sem við sjáum auðvitað að er dálítið afskipt í fjölmiðlaumræðunni almennt og er fréttaflutningur af landsbyggðinni. Af því að hv. þingmaður var að velta því fyrir sér vildi ég spyrja hvort hann sjái fyrir sér hvernig Ríkisútvarpinu sé ætlað að sinna því hlutverki án þess að við göngum yfir hið ritstjórnarlega frelsi fjölmiðilsins, sem er auðvitað mjög mikilvægt að við virðum og ég tek alveg undir. Við hljótum hins vegar að mega hafa skoðanir á því jafnvel þótt við séum stjórnmálamenn, hafa einhverjar skoðanir á því hvernig sú mikla stofnun okkar á að sinna því hlutverki sínu að flytja fréttir af öllu landinu að því gefnu að menn telji eitthvað fréttnæmt að gerast þar.

Frú forseti. Ég vil taka undir það með hv. þingmanni að full ástæða er til að skilgreina þrengra hvernig Ríkisútvarpið á að sinna því hlutverki. Ég gagnrýndi í ræðu minni áðan að ég hefði viljað sjá dýpri skilgreiningar eða nákvæmari útlistun á því hvernig við gætum náð því markmiði. Ég held að mikilvægt sé að Ríkisútvarpið sé með fasta starfsmenn á ákveðnum landsvæðum sem segja fréttir og kafa ofan í málefni. Við getum tekið sem dæmi það sem við horfum upp á núna varðandi héraðsfréttablöð. Það eru tvær gerðir héraðsfréttablaða sem berast vítt og breitt um landið. Það eru annars vegar héraðsfréttablöð sem eru í áskrift þar sem er kafað djúpt ofan í efnið og hins vegar héraðsfréttablöð sem eru fríblöð og byggjast oft og tíðum á því að kafa ekki eins djúpt í málefnin þótt vissulega séu á því ákveðnar undantekningar. Þegar Ríkisútvarpið setur ekki ákveðið fjármagn í það og ekki er tryggt að á ákveðnum svæðum séu starfandi aðilar sem fjalla um mál er hættan alltaf sú að ekki sé farið eins djúpt ofan í viðkomandi mál og ellegar væri gert. Ég er ekki með það á tæru en það verður að koma upp sérstakri deild, ákveðnu rými eða öðru í dagskránni sem fjallar um landið allt eða tryggja einhvern veginn ákveðið hlutfall frétta eða dagskrárefnis af landinu öllu þar sem er farið dýpra ofan í tiltekin mál. Í því samhengi vil ég benda á að ég vitnaði til Noregs í því sambandi. Þar í landi er mikilvægi þess að sagðar séu réttir frá hinum dreifðu byggðum viðurkennt. Manni hefur fundist undanfarin ár að dregið hafi úr fréttaflutningi af hinum dreifðu byggðum, að vísu þó með undantekningum 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé umræða sem er alveg þess virði að taka og mér finnst hún kannski hafa legið svolítið í láginni. Ég neita því ekki að ég harmaði mjög þegar Ríkisútvarpið tók ákvörðun um að afnema þær svæðisstöðvar sem voru á Ísafirði, Egilsstöðum, Akureyri og ef til vill víðar, sem að mínu mati voru mjög mikilvægur vettvangur. Þær voru líka auglýsingavettvangur og þá kemur auðvitað inn á umræðuna um hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði að öðru leyti sem ég mun koma inn á í ræðu minni á eftir. Við skilgreinum Ríkisútvarpið, og ég vil ekki tala um RÚV, sem fjölmiðil í almannaþágu. Þegar við tölum um almannaþágu hljótum við að vera að vísa til alls landsins. Ég ítreka að ég ætla ekki að fara að vaða inn í ritstjórnarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins en það breytir því ekki að um leið og við höfum svona hátimbraða skilgreiningu á einni stofnun, sem gegnir meðal annars mjög mikilvægu hlutverki í fréttalegum tilgangi, hljótum við að gera sérstakar kröfur til slíkrar stofnunar. Það sem hefur hins vegar verið að gerast í fjölmiðlum úti á landsbyggðinni er auðvitað um margt áhugavert. Í fyrsta lagi höfum við séð héraðsfréttablöð spretta upp á síðustu áratugum sem að mörgu leyti leystu af hólmi gömlu stjórnmálablöðin sem voru gefin út og ég var til dæmis ritstjóri fyrir einu slíku árum saman. Það má segja að við pólitísku útgefendurnir höfum svolítið misst fótanna þegar héraðsfréttablöðin komu fram og það var út af fyrir sig fín þróun. Þá byrjaði miðlun frétta af landsbyggðinni með þessum hætti. Síðan hefur margt breyst, samkeppnin, mikill aðgangur að alls konar upplýsingum og nú síðast netið. Við sjáum að héraðsfréttablöðin hafa mörg hver verið með mjög fínar útgáfur á netinu sem er ómissandi fyrir alla þá sem vilja fylgjast með, til að mynda á Vesturlandi, Vestfjörðum eða Norðurlandi vestra eða alls staðar þar sem ég fylgist minna með. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort ekki væri ráð fyrir Ríkisútvarpið að taka upp samstarf við þá aðila, fela þeim einhvers konar verktöku, að annast fyrir sig fréttaflutning eða miðlun upplýsinga og frétta til Ríkisútvarpsins vegna 

Frú forseti. Ég held það sé rétt hjá hv. þingmanni að mikilvægt sé að ræða þetta og ég held að því sé verulega ábótavant. Hv. þingmaður kom inn á svæðisstöðvarnar og ég tek undir það með hv. þingmanni að það var mjög miður þegar ákveðið var að draga úr vægi þeirra, bæði hvað varðar auglýsingatekjur og eins hvað varðar fréttaefni sem barst af dreifðu byggðunum. Það er oft svo með svæðismiðstöðvarnar, rétt eins og héraðsfréttablöðin sem segja fréttir af hinum dreifðu byggðum, að fréttin verður fyrst til þar vegna þess að einhver á svæðinu sinnir viðkomandi málaflokki, fer ofan í hann, kafar ofan í hann, fjallar um hann og þaðan ratar fréttin síðan í landsfjölmiðlana. Það sem manni finnst hafa gerst hjá Ríkisútvarpinu í allt of miklum mæli er að þeir hafa tapað þeirri tengingu. Þeir ná ekki upplýsingunum, fréttunum utan af landi, af sömu dýpt og áður var þegar svæðisstöðvarnar voru við lýði. Sá vandi sem héraðsfréttablöðin standa frammi fyrir er líka áhyggjuefni. Héraðsfréttablöð í áskrift, sem hafa kafað ofan í málin af sömu dýpt og svæðisstöðvarnar gerðu áður fyrr, eiga í gríðarlegum vanda vegna mikilla hækkana á póstburðargjöldum í þeim flokki sem er ekki á fríblöðunum, sem kafa kannski ekki af alveg af sömu dýpt í málin þótt með undantekningum sé, en viðurkennt er að tekjugrunnurinn kemur að miklu leyti frá áskriftinni. Þá fer maður að velta því fyrir sér hvernig verður þegar þau eru farin, þegar svæðisstöðvarnar eru farnar og þegar héraðsfréttablöðin veikjast, hvernig Ríkisútvarpið ætlar að ná djúpri tengingu við ákveðin svæði þar sem margir jákvæðir hlutir eru vissulega að gerast. Það hlýtur að vera eitthvað sem fjölmiðill okkar í almannaþágu þarf að skoða mjög gaumgæfilega og þeir stjórnendur sem þar eru, 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Allsherjar- og menntamálanefnd hefur farið ítarlega yfir málið og það er komið hingað í 3. umr. Í frumvarpinu eru mjög háleit markmið um hvernig Ríkisútvarpið eigi að rækja starfsemi sína og í markmiðskaflanum segir að það eigi að stuðla að lýðræðislegri umræðu, menningarlegri fjölbreytni og félagslegri samheldni í samfélaginu öllu með fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og að Ríkisútvarpinu skuli falin framkvæmd hennar eins og nánar sé kveðið á um í þessum lögum. Þar stendur einnig að Ríkisútvarpið sé þjóðarmiðill og skuli rækja fjölbreytt hlutverk sitt af fagmennsku, metnaði, heiðarleika og virðingu og jafnframt að það skuli leggja rækt við íslenska tungu og menningu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð. Þetta eru gríðarlega háleit markmið og mikil og ekkert óeðlileg og við gerum ríka kröfu til Ríkisútvarpsins um að það standi undir þeim. Í II. kafla frumvarpsins er í fjórum atriðum, í sex eða sjö númeraliðum, nánar útskýrt hvernig þetta skuli gert og er það annars vegar til stuðnings fyrir stjórn og útvarpsstjóra og starfsmenn Ríkisútvarpsins og hins vegar fyrir þá sem hafa eftirlit með því hvort markmiðunum verði náð, hvort þetta gangi eftir. Ég ræddi við 2. umr. um tvo þætti sem ekki hafa ratað inn í nefndarálit milli 2. og 3. umr. frá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar og ætla því að koma aðeins inn á þau atriði aftur, svo að það sé skýrt að þau sjónarmið hafi komið fram við umræðuna. Tæknilegar hindranir eru eitt af vandamálunum við að fullnægja því háleita markmiði að fjölmiðillinn sé í almannaþágu, þjóðarfjölmiðill. Ekki er alls staðar hægt að ná útvarpssendingum og hvað þá sjónvarpssendingum. Nú liggur fyrir að leggja á til hliðar hið svokallaða hliðræna kerfi og fara yfir í stafrænt kerfi og í bráðabirgðaákvæði frumvarpsins er meðal annars ákvæði þess efnis að þegar sjónvarp verði komið yfir í stafrænar útsendingar megi fella niður útsendingar sérstakra frétta á táknmáli, þ.e. ef aðalfréttatímar sjónvarpsins verða túlkaðir á táknmáli, sem er meiningin að verði gert og er klárlega til bóta. En það eru aðrir þættir sem tengjast þessu og ég vil benda á að víða um land, hringinn í kringum landið, eru útsendingar sjónvarps með þeim hætti, og reyndar útvarps sums staðar, og tengist líka símum, að í borgum og bæjum treysta menn í meira og minna mæli á ljósleiðaratengingar, öruggar tengingar inn í hús hjá fólki og því mjög auðvelt að taka á móti og fara inn í þessa nýju tíma, jafnvel með gagnvirku sjónvarpi. En víða um land er þetta aldeilis útilokað enn þann dag í dag og menn verða að treysta á hefðbundið loftnet og í framhaldinu væntanlega á örbylgjuloftnet sem hugmyndin er að senda þessa tækni út á. Á því eru mjög margir gallar, bæði landslagslegir og veðurfarslegir. Mjög margir þekkja að truflanir eru á útsendingum vegna veðurfars og á sumrin í bæjum vegna trjáa, laufblaða, sem skyggja á útsendingarnar. Því væri mikilvægt, frú forseti, að menn noti tækifærið, til þess eru góðir möguleikar núna, og byggi upp alnetskerfi hringinn í kringum landið á þeim ljósleiðurum sem þar eru og fari í verkefni sem fyrirtækið Míla hefur meðal annars talað fyrir og hefur gengið undir vinnuheitinu Ljós í fjós. Það snýst fyrst og fremst um það að ljósleiðaratengja alla bæi á Íslandi, ljósnetsvæða eins og verið er að gera við borgir og bæi, þorp og kaupstaði. Hægt er að fara með sendingarbúnaðinn inn í kassa í bæjargötu og nýta koparstrengina þar sem gætu borið nægilega mikið magn af þessum upplýsingum til að hægt sé að taka á móti sjónvarpssendingum auk alls annars efnis sem við nýtum netið í. Varðandi dreifbýlið þá þyrfti að ljósleiðaratengja það og það er hægt. Sýnt hefur verið fram á að það sé hægt fyrir mun lægri upphæðir en menn hafa hingað til verið að tala um. Fyrir landið allt erum við sjálfsagt að tala um á bilinu 4,5 til 5,5 milljarða, sem eru vissulega verulegar upphæðir. Ég nefni þetta hér vegna þess að sjónvarpið sjálft er á leiðinni að endurnýja senda fyrir fleiri hundruð milljónir og ég held að nýta ætti þetta tækifæri þannig að sjónvarpið og útvarpið færu inn í þetta kerfi. Þar yrði sparnaður hjá Ríkisútvarpinu sem mundi koma að þessu verkefni og gera það enn álitlegra. Þá fyrst væri möguleiki fyrir Ríkisútvarpið að standa undir því nafni að vera fjölmiðill í almannaþágu þar sem allir landsmenn gætu nýtt sér útvarps- og sjónvarpssendingar þess. Þetta er nú það sem snýr að hinni tæknilegu hlið og ég vil gjarnan að það komi fram í þessari ræðu úr því að það var ekki í nefndarálitinu. Í breytingartillögum nefndarinnar við 2. umr. og í umfjöllun í nefndarálitinu er ekki nógu skýrt fjallað um uppbyggingu á svæðisútvarpinu, eins og fram kom í umræðum fyrr í dag, í orðum hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar og andsvörum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar. Það er rétt, sem þar kom fram, að á Suðurlandi setti Ríkisútvarpið til að mynda upp svæðisútvarp fyrir þó nokkrum árum, það starfaði mjög stutt og var síðan lagt niður. Þá var byggt á því að fréttaritari væri á staðnum. En í vetur sem leið sagði Ríkisútvarpið upp starfsmanni sínum. Þegar við þingmenn kjördæmisins höfðum skoðun á því leit Ríkisútvarpið því miður þannig á það að þingmenn væru að blanda sér í innri stjórn starfsmannahalds stofnunarinnar. Það var auðvitað ekki meiningin, heldur vakti það fyrst og fremst fyrir þeim að þessi þjónusta væri fyrir hendi. Stofnunin hefur ritstjórnarlegt frelsi og það er fréttastjórans eða útvarpsstjórans að ráða starfsmannamálum, að ráða því hver er ráðinn til starfa og á hvaða stað. Okkur fannst miður að Ríkisútvarpið hefði ekki þá stefnu - ég vil koma því hér að og hefði viljað sjá það í nefndarálitinu - að tryggt yrði að um allt land væri í það minnsta fréttaritari sem hefði þann starfa frá hendi Ríkisútvarpsins að flytja fréttir af viðkomandi svæði. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir að menn telji sig geta dekkað hluta af landinu héðan frá Reykjavík, frá aðalstöðvunum, verður það aldrei gert á sama hátt eins og ef starfsmaðurinn býr á svæðinu. Ég nefndi það sem dæmi að þegar við framsóknarmenn héldum kjördæmisþing 12. janúar sl. - þar voru á bilinu 400–500 manns saman komnir til að skipa á lista, fólk sem kom hvaðanæva úr kjördæminu, frá Suðurnesjum, Reykjanesi, austan af Hornafirði og af öllu Suðurlandi - sá Ríkisútvarpið ekki ástæðu til að vera með fréttaritara á staðnum, þó svo að þar væri annað stærsta stjórnmálaaflið á þessu svæði, þá í það minnsta, að halda kjördæmisþing sitt. Ég er sannfærður um að hefði slíkur fundur verið haldinn hér á höfuðborgarsvæðinu, 400–500 manns, hefði fréttastofan sent starfsmann sinn á staðinn. Það er bara þannig að þó að menn vilji vel er ekki alltaf hægt að dekka allt og þetta voru nú ekki margir kílómetrar að skreppa, 50 kílómetrar eða svo, og margir sem fara þá leið á hverjum degi. Það eru mjög sterk rök fyrir því að fréttaritari sé á hverju svæði og þá helst með starfsemi eins og er á Akureyri og var til lengri tíma bæði á Egilsstöðum og á Ísafirði. Kannski koma þeir tímar aftur að Ríkisútvarpið telji það hentugra að uppfylla þessi háleitu markmið með því að reka slíkar svæðisstöðvar með fréttariturum sem geta þá sinnt nærfréttum. Við sjáum það til að mynda á þeim þáttum sem Ríkisútvarpið er með - Landinn er með vinsælasta sjónvarpsefni og á 365 miðlum hefur fréttastjórinn, Kristján Már Unnarsson, verið með ágætisþætti - að þau innslög sem koma víða af landsbyggðinni eru mjög áhugaverðar fréttir, ekki endilega vegna þess að eitthvað gangi brösuglega, að það séu brunar eða einhver vandræðagangur, heldur eru fréttir af mannlífinu á landinu öllu einfaldlega áhugaverðar. Við erum bara 320 þúsund hræður í þessu ágæta landi okkar og viljum gjarnan geta fylgst hvert með öðru á jákvæðan hátt og kallað er eftir því að fréttir séu ekki bara einhverjar hörmungarfréttir. Ég held að þessir fréttatímar séu nauðsynlegir og til þess að þeir verði áhugaverðir þarf það til að þær fréttir flytji staðkunnugir heimamenn eða í það minnsta aðilar sem starfa á því svæði. Nú gengur hratt á tíma minn, frú forseti. Ég ætlaði reyndar að fjalla um fleiri þætti. Ég náði ekki í ræðu minni við 2. umr. að fjalla um skipun í stjórn, það flókna ferli að skipa eigi valnefnd - allsherjar- og menntamálanefnd tilnefni þrjá og Bandalag íslenskra listamanna tilnefni einn og samstarfsnefnd háskólastigsins tilnefni einn og síðan sé hlutverk þessarar valnefndar að tilnefna fimm fulltrúa í stjórn og fimm til vara. Þetta er talsvert flókið ferli. Ég geri mér grein fyrir því hvað vakir fyrir flutningsmönnum eða þeim sem sömdu frumvarpið, þ.e. að reyna að rjúfa tengsl við stjórnmálin, og ég held að það sé skynsamlegt. Eins og kemur fram í nefndarálitinu, þar sem fjallað er um hinar fjárhagslegu breytingar sem ég verð kannski vegna tímaskorts að koma inn á síðar í dag í annarri ræðu. Í niðurstöðu nefndarinnar segir, með leyfi forseta: „Í ljósi þessa er það álit meiri hlutans að nauðsynlegt sé að Ríkisútvarpið hafi markaðar skatttekjur með því móti að innheimtar tekjur af núverandi útvarpsgjaldi renni óskertar til félagsins.“ Þetta er vissulega í samræmi við stefnu okkar framsóknarmanna, en sú umræða sem verið hefur í fjárlaganefnd og sjónarmið sem koma frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins eru á annan veg og þetta er umræða sem þarf stöðugt að vera í gangi. Ég tek undir það að til þess að þetta sjálfstæði sé tryggt er það kannski ekki óskynsamlegt þetta flókna ferli við stjórnarvalið. Á sama hátt tel ég það vera skynsamlegt, alla vega nú um stundir, að Ríkisútvarpinu séu markaðar tekjur og það sé hluti af því að tryggja sjálfstæði þess. Um leið gera menn þá mjög ríkar kröfur til þess að þeim markmiðum sem koma fram í upphafsgrein laganna sé fylgt eftir af miklum þunga hjá Ríkisútvarpinu. Frú forseti. Ég verð að ljúka máli mínu þar sem tími minn er á þrotum. Ég verð að óska eftir að verða settur á mælendaskrá aftur svo að ég geti fjallað um breytingartillögur og fleiri þætti er tengjast frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Það er stórt orð Hákot, var einu sinni sagt, og fjölmiðill í almannaþágu eru stór orð. Við þurfum auðvitað að velta mjög fyrir okkur hvað það þýðir í rauninni. Ég tek undir það sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur nokkrum sinnum nefnt í umræðunni og er að í frumvarpinu er það hlutverk útvarpsins ekki nægilega afmarkað eða skilgreint. Við sjáum að það er býsna víðtækt og spannar mjög mikið svið og það er einhvern veginn svarið við hugmyndinni um Ríkisútvarp í almannaþágu. Við höfum aðeins verið að ræða útvarpið og hvernig það sinnir hlutverki sínu með tilliti til þess sem er að gerast utan höfuðborgarsvæðisins. Ég veit að sú umræða fer mjög í taugarnar á mörgum sem hlusta á okkur suma hverja nöldra yfir því og ég hef séð frekar önug viðbrögð koma frá Ríkisútvarpinu þegar málið hefur verið fært í tal. Það breytir því ekki að upplifun fólks utan höfuðborgarsvæðisins er sú að Ríkisútvarpið, og eftir atvikum margir aðrir fjölmiðlar, hafi mjög lítinn áhuga á því sem er að gerast utan höfuðborgarsvæðisins. Ég tel að í því felist mikil áskorun fyrir þá stofnun, sem ég hygg að sé sátt um að reka í einhverri mynd, í almannaþágunni að bregðast við svona gagnrýni með jákvæðum hætti, reyna að mæta henni, reyna að svara gagnrýninni þannig að hluti landsmanna upplifi ekki að þetta sé ekki ríkisútvarp í þeim skilningi hugtaksins að það nái til alls ríkisins. Í því felst heilmikil áskorun og ég er þeirrar skoðunar að útvarpið verði að svara því kalli því að Ríkisútvarpið hefur miklar skyldur sem lúta að fjölbreytni. Við vitum að fjölmiðlarnir hafa tilhneigingu til ákveðinnar einsleitni en almannaútvarpið, „Public Radio“, eins og það er kallað á enskri tungu, hefur nákvæmlega 

Virðulegi forseti. Það er rétt að það sjónarmið hefur verið rætt talsvert í nefndinni. Það kemur fram í nefndarálitinu að þau sjónarmið hafi verið á lofti að hlutverk Ríkisútvarpsins væri skýrt of vítt og væri þar af leiðandi ekki nógu nákvæmt, eins og hv. þingmaður kom inn á. Það væri til mikils ætlast en þrátt fyrir að í frumvarpinu sé gerð tilraun til þess í einum fjórum köflum og sjö greinum í hverjum kafla, eða undirkafla, að skilgreina ýmsa þætti starfsemi Ríkisútvarpsins verði það engu að síður takmarkað. Ég verð að segja alveg eins og er, eins og ég kom aðeins inn á í máli mínu, að einn hluti þess að skilgreina Ríkisútvarpið sem fjölmiðil í almannaþágu hlýtur að vera að skilgreina starfsemi þess hringinn í kringum landið þannig að fréttaflutningur og umfjöllun af því sem er að gerast í hinum dreifðu byggðum komi líka inn þar. Ég hef haldið því fram að það sé mjög áhugavert efni, líka fyrir íbúa höfuðborgarsvæðisins. Ég tek undir það með hv. þingmanni að á einstaka stundum finnst manni menn í áhrifastöðum, jafnvel innan Ríkisútvarpsins, bregðast svolítið illa við þeim umkvörtunum sem m.a. við þingmenn dreifbýlisins höfum haft fram að færa hvað það varðar. Þeir hafa stundum litið svo á að við séum að blanda okkur í eitthvað sem komi okkur ekki við, starfsmannastefnu eða innanhússmál, þegar við erum kannski fyrst og fremst að tala um að okkur finnst eðlilegt að Ríkisútvarpið fjalli á eins sambærilegan hátt og hægt er um hinar dreifðu byggðir. Ef við hugsum okkur það efni á hinum fullkomna samkeppnismarkaði held ég að menn hafi áttað sig á því að landsmenn allir, líka þeir sem búa á höfuðborgarsvæðinu, hafa einmitt áhuga á efninu og það er áhugavert sjónvarpsefni.

Virðulegi forseti. Af því að við nefndum svæðisútvarpið í umræðunni áðan munum við að þegar var verið að setja svæðisútvarpsstöðvarnar á laggirnar var það gert með ákveðnu markmiði. Þeim var ætlað að búa til aukavídd í starfsemi Ríkisútvarpsins sem átti sérstaklega að sinna tilteknum svæðum til að auka fjölbreytni í starfsemi Ríkisútvarpsins. Það er ekki síst það hugtak sem mér finnst skipta öllu máli í því sambandi. Það fer í taugarnar á sumum að við séum að setja einhvern landsbyggðarsvip á útvarpið með sérstökum hætti en krafan hlýtur að vera sú að Ríkisútvarpið sinni hlutverki sínu sem almannaútvarp með því að vera fjölbreytt og takast á við verkefni sem markaðurinn sinnir ekki. Það gerir það að mörgu leyti í gegnum Rás 1, þar eru margir prýðilegir hlutir gerðir, eins og svo sem líka á Rás 2 en Rás 1 hefur ákveðna sérstöðu og er mjög áhugaverð. Það sem eftir stendur er að á sínum tíma voru svæðisútvarpsstöðvarnar settar á laggirnar til skapa aukna fjölbreytni, til að varpa ljósi á hluti sem höfðu ekki verið lýstir upp áður, þ.e. fréttaflutning af landsbyggðinni. Síðan er tekin ákvörðun um, og hún er studd fjárhagslegum rökum, að leggja niður svæðisútvarpið og þá er sagt: Við ætlum að sinna því öðruvísi. Hvernig hefur það verið gert? Ég hef ekki lagst í rannsóknir á því en upplifun okkar flestra sem búum á landsbyggðinni er að því hlutverki Ríkisútvarpsins sem það skilgreindi á sínum tíma í tengslum við svæðisstöðvarnar sé ekki sinnt jafnvel og áður. Það getur vel verið að Ríkisútvarpið telji það ekki það veigamikið að það skipti öllu máli en ég er ekki viss um að ýmsir íbúar á landsbyggðinni séu endilega sammála því. Þess vegna finnst mér að Ríkisútvarpið, kannski með nýrri tækni, nýjum aðferðum, nýrri aðferðafræði, geti sinnt því hlutverki sínu þótt það sé ekki með svæðisstöðvar, en það verður þá auðvitað að sýna okkur fram á að það sé 

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir andsvar hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar hvað þetta varðar. Það sem ég var að reyna að koma á framfæri í máli mínu er einmitt að ég held að sumir þættir og þá kannski fyrst og fremst í sjónvarpi af því að við erum að horfa svolítið á það - og ég tek undir það með hv. þingmanni að útvarp, hvort sem er Rás 1 eða Rás 2, sérstaklega auðvitað Rás 1, sinni þeim þætti býsna vel með þáttagerð og viðmælendum hvaðanæva af landinu og áhugaverðu efni oft og tíðum - hafa verið heldur fátæklegir. Þeir hafa náttúrlega fyrst og fremst snúist um fréttir og þá fréttaritara. Ég kem af Suðurlandi og við sveitarstjórnarmenn börðumst fyrir því að svæðisútvarp yrði sett á laggirnar og miðstöð Ríkisútvarpsins á Suðurlandi. Það gekk hægt eftir, það var komið í alla aðra landshluta og var svo loksins sett á laggirnar en þá hófst niðurskurður vegna fjárhagslegra aðstæðna, eins og hv. þingmaður nefndi. Fréttaritarar voru skildir eftir en seinna voru þeir teknir líka og þá segir maður allt í lagi. Auðvitað nöldrar maður og kemur með umkvartanir og vonast til að brugðist verði við því. Það sem ég var að benda á í ræðu minni er að þættir í sjónvarpi, eins og t.d. Landinn í Ríkisútvarpinu og Úti um allt land, held ég að það heiti, hjá 365 miðlum eru feiknarlega vinsælir og með því sjónvarpsefni sem er horft einna mest á. Ég held því að raunverulegur efnahagslegur hvati, áhorfslegur hvati, sé til að sinna því verkefni betur. Til lengri tíma litið held ég að það verði ekki gert nema með uppbyggingu miðstöðva hringinn í kringum landið eða neti fréttaritara og ég held að það hefði þurft að koma fram í nefndarálitinu að skýra þyrfti og styrkja þá starfsemi.

Virðulegur forseti. Í þessari umræðu um Ríkisútvarpið og stöðu þess og framtíðarsýn Alþingis fyrir Ríkisútvarpið er ekki úr vegi að rifja aðeins upp uppruna þessarar merku stofnunar sem hefur gegnt mikilvægu hlutverki í Íslandssögunni núna í yfir 80 ár. Ríkisútvarpið var stofnað við erfiðar aðstæður. Það voru miklar efnahagsþrengingar á Íslandi árið 1930 og heimskreppan var skollin á þegar menn réðust í þetta stóra, mikla og metnaðarfulla verkefni að koma hér á ríkisútvarpi. Það var ríkisstjórn við völd sem að sumra mati er besta ríkisstjórn Íslandssögunnar, hvorki meira né minna, ríkisstjórn framsóknarmanna. Þá voru framsóknarmenn einir í stjórn og höfðu verið frá árinu 1927. Þessi ríkisstjórn réðst strax í mikið uppbyggingarstarf en lenti svo í því að takast á við afleiðingar heimskreppunnar sem skall á undir lok árs 1929. Menn létu það ekki slá sig út af laginu og réðust árið eftir í stofnun Ríkisútvarpsins til þess að fræða landsmenn, stuðla að menningarlegri fjölbreytni og því að fólk um allt land hefði aðgang að bæði fróðleik og ýmsu menningarlegu efni eins og tónlist. Markmið Ríkisútvarpsins var ekki hvað síst að ýta undir lýðræðislegar umræður og rökræðu um landsins gagn og nauðsynjar þar sem fólk með ólík sjónarmið gæti komið ábendingum sínum og rökstuðningi á framfæri. Það mætti þá verða til þess að þjóðinni miðaði nokkuð áfram og menn tækju betri ákvarðanir byggðar á staðreyndum, auðvitað helst, og rökræðu sem sem flestir hefðu haft tækifæri til að taka þátt í og helst allir til að fylgjast með. Þetta fól auðvitað í sér algjöra byltingu vegna þess að fram að því höfðu menn þurft að reiða sig á dagblöðin sem bárust í mörgum tilvikum ekki fyrr en nokkrum dögum eftir að þau komu út og voru á þeim tíma fyrst og fremst flokksmálgögn. Hver og einn fékk þannig fyrst og fremst upplýsingar frá sínum flokki um gang mála. Með tilkomu Ríkisútvarpsins varð til vettvangur fyrir lýðræðislega umræðu og rökræðu og því er mjög mikilvægt að Ríkisútvarpið sinni því sögulega hlutverki sínu vel enn þann dag í dag. Menn hafa svo sem ýmsar skoðanir á því hvernig það gengur en að minnsta kosti er mikilvægt að menn hafi það sem yfirlýst markmið að Ríkisútvarpið stuðli að rökræðu og gæti hlutleysis. Ég trúi því að menn þar á bæ vilji reka miðilinn af fagmennsku og mikilvægt er að löggjafinn geri mönnum það sem best kleift. Hlutverk Ríkisútvarpsins er fjölþætt eins og kemur fram í frumvarpinu og menn hafa rætt nokkuð í dag. Ég vil aðeins bæta við þá umræðu sem hefur farið fram hér um mikilvægi þess að Ríkisútvarpið hafi kost á því að sinna landinu öllu. Þá kem ég aftur að þessu með uppruna stofnunarinnar. Það markmið sem Ríkisútvarpinu var sett strax í upphafi er enn í fullu gildi og auðvitað ekki gott að meira en 80 árum eftir að farið var af stað skuli enn vera staðir á landinu þar sem menn hafa í rauninni ekki aðgang að þjónustu Ríkisútvarpsins. Því hlýtur að vera forgangsatriði að bæta þar úr og uppfylla þetta meira en 80 ára gamla markmið um að allir hafi aðgang að þeim fróðleik, þeirri menningu og þeirri rökræðu sem á sér stað í Ríkisútvarpinu. Svo er það hitt að í hverjum og einum landshluta á að vera fulltrúi Ríkisútvarpsins og helst auðvitað öflugar svæðisstöðvar til þess að sinna því sem er að gerast á hverjum og einum stað. Það er ekki nóg að allir geti heyrt og séð fréttaflutning og annað efni í Ríkisútvarpinu, það þarf að vera fulltrúi á hverju svæði sem fylgist með því sem er að gerast á þeim stað. Það er einfaldlega ekki hægt að ætlast til þess að fólk sem er staðsett í Reykjavík hafi yfirsýn yfir allt sem er að gerast um allt land. Því hlýtur að vera sameiginlegt markmið okkar að Ríkisútvarpinu sé gert kleift að halda úti svæðisstöðvum og vera með fulltrúa til þess að fylgjast með gangi mála. Það er ekki bara fyrir fólkið á hverjum og einum stað, öll hljótum við að hafa áhuga á því að frétta af gangi mála um allt land þannig að við séum örugglega eitt samfélag og að sú samræða sem var einn megintilgangurinn með stofnun Ríkisútvarpsins eigi sér stað. Annað mikilvægt hlutverk RÚV er nefnt í frumvarpinu sem liður 1 á listanum yfir menningarlegt hlutverk, það er að leggja rækt við íslenska tungu. Þarna held ég að ýmis merki séu á lofti um að ástæða sé til að gera sérstakt átak, vegna þess að menn hafa á undanförnum árum orðið svolítið værukærir hvað varðar vernd tungumálsins og mikilvægi þess að viðhalda fjölbreytileika þess. Eins og reyndar nokkur fjöldi þingmanna hef ég reynslu af því að starfa á Ríkisútvarpinu. Þá var enn við lýði, og er vonandi að mestu leyti enn, að farið var yfir handrit til dæmis fréttamanna áður en fréttirnar voru lesnar til þess að gæta þess að málfar væri þar eins og best yrði á kosið. Það vill svo skemmtilega til að það var núverandi hæstv. menntamálaráðherra sem oft og tíðum las yfir handritin fyrir fréttamennina. Hún gerði reyndar fleiri athugasemdir en margir aðrar yfirlesarar, en það var mjög vel þegið vegna þess að fréttamenn og aðrir starfsmenn Ríkisútvarpsins vilja gjarnan að það sem frá þeim kemur sé sem vandaðast og það á ekki hvað síst við um málfarið. Því tel ég rétt að hnykkja á því að Ríkisútvarpið forgangsraði í þágu íslenskrar tungu þannig að það efni sem þar birtist sé vandað og á góðu íslensku máli, enda er útbreiðsla Ríkisútvarpsins slík að það sem þar birtist hefur óhjákvæmilega áhrif á landsmenn alla og möguleika þeirra á að nýta sér íslenskuna og temja sér gott íslenskt mál. Til viðbótar við að gæta þess að til dæmis fréttaflutningur og annað efni í Ríkisútvarpinu sé á góðu íslensku máli tel ég að fullt tilefni sé til þess að auka sérstaka umfjöllun um tungumálið, til dæmis í fræðsluþáttum þar sem fólki er bent á algengar málvillur og hvernig megi leiðrétta þær, hvernig megi nýta tungumálið betur og temja sér notkun fjölbreytilegri orðaforða. Slíkir þættir hafa reyndar verið í útvarpi en nú er orðið tímabært að menn nýti nýja tækni, þó ekki væri nema sjónvarpstæknina, í þágu málverndarhlutverks Ríkisútvarpsins og það er alveg hægt að gera á skemmtilegan hátt þannig að það höfði til dæmis til ungs fólks. Það væri tvímælalaust mjög gagnlegt. Þetta segi ég af eigin reynslu vegna þess að þegar mönnum hefur verið bent á hvernig megi gera hlutina betur festist það mönnum í minni og þeir reyna að viðhalda því. Því er mikilvægt að sem flestir hafi aðgang að slíkum leiðbeiningum. Ég næ ekki að fara yfir alla punktana varðandi hlutverk Ríkisútvarpsins en vil á þeim tíma sem ég á eftir nefna sérstaklega eitt sem er mér mjög hugleikið og tel mikilvægt að Ríkisútvarpið leggi áherslu á. Það er að passa upp á söguna, að vernda söguna í hljóðupptökum, myndum og líka í rituðu máli. Þar er einnig ástæða til þess að gera sérstakt átak vegna þess að það er svo margt í samtímasögunni sem getur orðið merkilegt þegar frá líður, hlutir sem kannski virðast of sjálfsagðir til þess að þykja sérstaklega fréttnæmir í samtímanum. Það er til dæmis mjög áhugavert að hlusta á gamlar upptökur, gömul viðtöl á Rás 1 sem voru kannski tekin á fyrri hluta 20. aldar um dagleg málefni þá en veita nú innsýn í það hvernig lífið var á þessum tíma og jafnvel innsýn í tungutak og mállýskur sem hafa að miklu leyti horfið. Allt þetta er mikilvægt að vernda, en einnig auðvitað sögulegar staðreyndir. Ég áttaði mig allt í einu á því - tíminn líður nú svo hratt - að þeir sem upplifðu fyrri heimsstyrjöldina voru allt í einu allir fallnir frá meira og minna, nánast allir. Ég held að allir breskir hermenn sem börðust í fyrra stríði séu til dæmis fallnir frá. Staðan er allt í einu orðin sú að fólk sem var 25 ára þegar Bretar hernámu Ísland, þá var ekki langt liðið af seinni heimsstyrjöldinni, var fætt árið 1915 og er því að verða 100 ára gamalt, það sem er enn lifandi. Ég þurfti að reikna þetta nokkrum sinnum, virðulegur forseti, því mér brá hreinlega í brún. Þetta fólk upplifði mjög merkilega viðburði í Íslandssögunni og því er afskaplega mikilvægt að það fólk fái tækifæri til þess að segja sögu sína, ekki endilega bara varðandi stóru atburðina, þegar herskipin komu eða slíkt, heldur líka um daglegt líf á þessum tíma og öðrum tímabilum. Nú er ég að átta mig á því, virðulegur forseti, þó að ég sé ekki mjög gamall - þó að ég sé nú eldri í dag en í gær - að það er eiginlega ekkert gamalt fólk orðið eftir á Íslandi, frá mínum bæjardyrum séð. Það er eingöngu fólk á miðjum aldri sem hefur elst, fólk sem maður man eftir sem miðaldra er núna skilgreint sem eldri borgarar, en meira og minna allt það fólk sem maður man eftir sem eldri borgurum frá því að maður var barn og á yngri árum er fallið frá og með því auðvitað gríðarlega mikil menningarleg og söguleg þekking. Því er full ástæða til að gera átak í að skrá söguna, ræða við fólk, taka upp bæði í hljóð og mynd. Til dæmis má nýta sér vinnu sem breska ríkisútvarpið, BBC, fór í þegar það áttaði sig á þessu sem er að renna upp fyrir mér, og hefur reyndar verið að gera það undanfarin ár. Breska ríkisútvarpið fór í sérstakt átak til þess að safna sögum úr seinni heimsstyrjöldinni. Nú nefni ég seinni heimsstyrjöldina bara sem dæmi en auðvitað eru önnur tímabil Íslandssögunnar mikilvæg líka. Breska ríkisútvarpið auglýsti eftir dagbókum, eftir því að fólk sendi inn á tölvupósti eða með öðru formi áhugaverðar sögur frá þessu tímabili eða gæfi sig fram og færi í viðtöl. Því var auðvitað svarað og bæði fólkið sjálft og ættingjar höfðu samband til þess að skrá sögu almennings. Það hafði vantað dálítið upp á að menn skráðu upplifun almennings í Bretlandi á þessum tíma, þó að auðvitað væri mjög vel skráð hvað hefði gerst í ríkisstjórninni og hvað Churchill hefði sagt á hverjum tíma og svo framvegis. Þetta þurfum við að gera á Íslandi líka og það er tilvalið verkefni fyrir Ríkisútvarpið að gera sérstakt átak í því að skrá sögu landsins, sögu hins daglega lífs í gegnum tíðina. Ekki er seinna vænna að hefja þá vinnu á mjög skipulagðan og markvissan hátt vegna þess að þeim fækkar dag frá degi sem eru til frásagnar um Íslandssöguna.

Frú forseti. Stundum þegar maður hlustar á ræður um áhugavert málefni eins og Ríkisútvarpið langar mann að hlusta meira á viðkomandi ræðumann og segja meira. Það er margt sem ég vil taka undir og það væri einfaldlega fróðlegt að heyra skoðanir hv. þingmanns, m.a. á hlutverki Ríkisútvarpsins. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem verður hæstv. innan nokkurra vikna, hvort hann sé mér sammála um að eftir standi að í frumvarpinu er hlutverkið enn þá of víðtækt. Eða er hann kannski sammála því að Ríkisútvarpið eigi að geta gert alla skapaða hluti? Eigum við frekar að tala um, eins og hann sagði í öðru samhengi, að forgangsraða hjá Ríkisútvarpinu þannig að við upplifum meiri íslenska dagskrárgerð og að Ríkisútvarpið passi upp á söguna? Í því samhengi vil ég geta þess, af því að það ánægjulega gerðist í gær að menntamálaráðherra tók fyrstu skóflustunguna að húsi íslenskra fræða, að á verksviði Árnastofnunar og innan hennar hefur Gísli Sigurðsson, að mig minnir, lengi vel einmitt farið um landið og tekið upp. Það er til ómældur menningararfur innan Árnastofnunar á því sviðinu þar sem er verið að geyma þjóðlegan fróðleik og viðtöl við fólk á miðjum aldri og aðeins eldra, nákvæmlega þann hóp sem hv. þingmaður var að tala um. Þess vegna held ég að það væri gaman að leiða bæði Ríkisútvarpið og Árnastofnun hvað þetta varðar því að það er mikilvægt atriði að varðveita þennan menningararf, söguna og upplifun samherja okkar og samlanda. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hv. þingmann um hlutverkið og síðan vil ég eindregið taka undir það sem hann sagði varðandi íslenska tungu, að forgangsraða í þágu íslenskrar tungu. Ég held reyndar að í slíkri forgangsröðun felist einmitt að efla íslenska dagskrárgerð, kaupa meira innlent efni af sjálfstæðum framleiðendum utan úr bæ og efla þannig framleiðslu á íslensku efni. 

Virðulegur forseti. Ég þakka góðar spurningar. Fyrst var spurt hvort hlutverk Ríkisútvarpsins væri enn of víðtækt miðað við hvernig það birtist í frumvarpinu. Í raun er ég þeirrar skoðunar að það hlutverk sem hér er lýst sé ekki of víðtækt en hins vegar vantar svolítið upp á forgangsröðunina og nánari útlistun á því hvernig sé best að rækja hlutverkið. Allt er frekar almennt orðað og það má kannski segja að það sé hlutverk Ríkisútvarpsins að útfæra það nánar. Ég tel að tilefni sé til þess vegna sérstakrar stöðu Ríkisútvarpsins að við sem ræðum það og framlög til þess ræðum líka lýðræðislega hvernig þeim fjármunum sé best varið. Þar tek ég undir með hv. þingmanni um mikilvægi innlends efnis. Í fyrsta lagi er auðvitað mikil eftirspurn eftir innlendu efni. Við sjáum það á því að innlent efni, hvort heldur sem litið er til sjónvarpsþátta eða vinsældalista Rásar 2 yfir tónlist, er jafnan vinsælast. Fólk hefur mestan áhuga á nærumhverfi sínu og því er eðlilegt að Ríkisútvarpið bregðist við því með því að hafa sem mest framboð af slíku efni. Þessu tengt tel ég ástæðu til að Ríkisútvarpið aðstoði og vinni með öðrum, t.d. stofnunum eins og Stofnun Árna Magnússonar, sem hv. þingmaður nefndi, eða kvikmyndagerðarmönnum sem þurfa að leita í gagnasafn Ríkisútvarpsins, að Ríkisútvarpið í rauninni ýti undir að bæði stofnanir 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar til að ræða það sem hann kom inn á og varðar landshlutaútvörpin. Ég heyri gjarnan, ekki síst frá landsbyggðarþingmönnum, að þeir vilja að Ríkisútvarpið setji niður landshlutastöðvar. Það er skiljanlegt markmið í sjálfu sér því að markmiðið er að auka dagskrárgerð og fréttir af landsbyggðinni, ekki síst fyrir okkur sem búum á suðvesturhorninu og öfugt. Ég vil hins vegar í ljósi nýrrar tækni og fleiri þátta segja að ég efast um að rétta leiðin sé að gera kröfur til Ríkisútvarpsins um hvar það eigi að vera staðsett. Ég vil miklu frekar gera skýrar kröfur um efni og gæði og þá erum við aftur komin að því hvernig við viljum að Ríkisútvarpið forgangsraði innan sinna raða. Við viljum fá efni utan af landsbyggðinni. Ég vil benda á Stöð 2 með Kristján Má Unnarsson, Magnús Hlyn Hreiðarsson á Suðurlandi og Gísla Einarsson með þáttinn Landann í Ríkisútvarpinu sem allir eru til fyrirmyndar. 

Ég bið hv. þingmenn um að gæta að ræðutíma.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að taka undir það mat hv. þingmanns að þeir þættir sem þingmaðurinn nefndi og eru helgaðir landsbyggðinni eru bæði mjög góðir og skemmtilegir og njóta vinsælda eftir því. Það er áminning um að menn sinni því vel. Varðandi spurninguna um hvort þetta sé ekki fyrst og fremst spurning um að hafa skýra kröfu um að það komi efni utan af landi frekar en hvar menn eru staðsettir hallast ég að því að ef menn skoða það út frá því hvernig best sé að fá sem mest og áhugaverðast efni utan af landi komist þeir að þeirri niðurstöðu að æskilegt sé að hafa fulltrúa sem víðast um landið.

Eins og í Hafnarfirði.

Hv. þingmaður kallar fram í að það þurfi fulltrúa Ríkisútvarpsins í Hafnarfirði. Það sem ég á við er að menn þurfi að vera með puttana á púlsinum á hverjum stað. 

Virðulegi forseti. Ég hef aðeins verið að velta fyrir mér grunntóninum í umræðunni sem hefur átt sér stað um hvernig við viljum sjá Ríkisútvarpið. Þegar við lesum skilgreiningarnar er það alveg rétt sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir hefur bent okkur á og er að þegar við lesum skilgreiningarnar vaknar eiginlega frekar spurningin um hvað Ríkisútvarpið eigi eiginlega ekki að gera vegna þess að því er ætlað gríðarlega fjölþætt og mikilvægt hlutverk. Mér finnst einhvern veginn að ákallið í umræðunni sé um tvennt. Annars vegar að Ríkisútvarpið tryggi fjölbreytni, og þá er ég ekki bara að tala um fjölbreytni sem lýtur að umræðunni um þjóðmál og slíka hluti heldur líka fjölbreytni á mörgum öðrum sviðum, tryggi fjölbreytileika í tónlistarframboði, fjölbreytileika í íslenskri þáttagerð, fjölbreytileika í efnistökum að öðru leyti, fjölbreytileika eins og hv. þingmaður nefndi varðandi íslenskt mál o.s.frv., en hafi hins vegar líka ákveðna sérstöðu. Sérstaðan og fjölbreytileikinn í því sambandi eru alls ekki mótsagnakennd hugtök, þau eru eiginlega angi af hinu sama. Ef Ríkisútvarpið hefur ekki sinnt kröfunni um fjölbreytileika hefur það heldur ekki sinnt kröfunni um sérstöðu sína vegna þess að Ríkisútvarpið hefur auðvitað sérstöðu. Því er ætlað að fá sérstakar tekjur í gegnum tiltekinn skatt sem er búið að ákveða með lögum og í því felst auðvitað tiltekin krafa á útvarpið um að sinna hlutum sem aðrir aðilar geta ekki gert. Það þekkjum við líka úr umræðum frá öðrum löndum um það sem menn kalla þar „Public Radio“ eða „Public TV“, eða almannaútvarp, stofnun í almannaþjónustu. Það er vandasamt og leggur miklar kröfur á Ríkisútvarpið. Ákallið til dæmis um að sinna landsbyggðinni betur er ákall um að Ríkisútvarpið sýni sérstöðu og tryggi um leið fjölbreytileika. Það er hugtakið sem ég tel að við eigum að leggja til grundvallar 

Virðulegur forseti. Ég skil rök hv. þingmanns um hvernig sérstaða og fjölbreytileiki eigi að fara saman og ég er alveg sammála því mati. Þá kem ég að því sem ég náði ekki að klára áðan sem var spurningin um Hafnarfjörð, hvort Hafnarfirði sé nógu vel sinnt. Þar vil ég koma inn á atriði sem ég náði ekki að nefna í ræðunni minni og er afleiðing af tækniþróuninni sem Ríkisútvarpið, eins og aðrir fjölmiðlar, þurfa að bregðast við. Nú hafa ýmsar erlendar fréttastöðvar, t.d. CNN og BBC held ég að mér sé óhætt að segja, tekið upp á því að gera í raun hvern sem er að fréttamanni hjá sér með því að auglýsa eftir ábendingum og jafnvel því að fólk sendi inn eigið efni, taki upp á myndavélina sína eða símann og sendi inn. Það er ástæða til að hvetja Ríkisútvarpið til þess að nýta sér það sem og Hafnfirðinga til að senda sem mest af fréttum úr Hafnarfirði og láta vita af því sem er að gerast þar. Það mundi jafnvel til lengri tíma litið skapa möguleika á því að hafa sérstaka undirsíðu á vef Ríkisútvarpsins bara um Hafnarfjörð þar sem Hafnfirðingar gætu sent inn efni, myndbönd, sögur o.fl. Það leysir hins vegar ekki umfjöllun um gang mála á landsbyggðinni vegna þess að því til viðbótar þarf auðvitað að vera starfsmaður stofnunarinnar sem heldur utan um hefðbundinn fréttaflutning. Við getum ekki farið að reka Ríkisútvarpið eins og Wikipediu þar sem allt efni er sent inn frá sjálfboðaliðum. Þessu þarf að blanda og í því felst sú skemmtilega samþætting sérstöðu og fjölbreytileika sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi áðan, blöndu sem á að skapast í Ríkisútvarpinu.

Virðulegi forseti. Þeir sem hafa hlustað á mál okkar og á hv. þingmann og hafa tekið eftir því að hann skírskotaði mjög mikið til sögunnar og mikilvægis þess að Ríkisútvarpið legði rækt við hina sögulegu geymd verða auðvitað að átta sig á því að þannig tala menn oft á tímamótum sínum. Þess vegna skal það upplýst að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er 38 ára í dag og þess vegna er ekkert óeðlilegt að hann horfi til baka. Ég fór líka að velta fyrir mér að ef hv. þingmaður rifjaði upp fyrstu ár sín væru þau væntanlega í kringum árið 1980 sem er fyrir okkur hin nánast dagurinn í gær. Virðulegi forseti. Stóra áskorunin sem Ríkisútvarpið stendur frammi fyrir er einmitt að standa undir þeim fjölbreytilegu kröfum sem eru gerðar til þess. Þær kröfur lúta ekki einungis að landsbyggðinni eða höfuðborgarsvæðinu, þær lúta líka að ýmsum öðrum þáttum. Við sjáum til dæmis að í síbyljunni í dag er lítil rækt lögð við klassíska tónlist. Ríkisútvarpið sinnir því og ég tel að það eigi einmitt að vera 

Virðulegur forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði í lokin svoleiðis að ekki er ástæða til að rökræða það frekar í þessu andsvari. Hins vegar vil ég bæta aðeins við umræðuna um það sögulega og hlutverk Ríkisútvarpsins þegar kemur að því að varðveita söguna. Vissulega kann að vera eitthvað til í því hjá hv. þingmanni að þær vangaveltur mínar séu að einhverju leyti til komnar af því að ég hafi verið að hugsa til baka í dag. Hv. þingmaður nefndi árið 1980. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að ekki er langt síðan það ár var, tíminn er ótrúlega fljótur að líða og það hefur ótrúlega mikið breyst á þeim tíma. Ef einhver tæki viðtal við mig og vildi skrá upplifun mína af því ári gæti ég til dæmis sagt frá því að veður var allt öðruvísi í Breiðholtinu 1980 en það er núna. Maður upplifði í rauninni annars konar vetur á því tímabili en maður gerir nú. Ég gæti líka talað um drullupollana. Á þeim tíma, 

Frú forseti. Mér fannst mjög athyglisvert að hlusta á ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem er 8. þm. Reykjavíkurkjördæmis en verður væntanlega þingmaður Norðausturkjördæmis eftir næstu alþingiskosningar. Það mátti heyra það örlítið á tóninum í ræðu hv. þingmanns en ég er hjartanlega sammála því sem hann sagði þegar hann vék að starfsstöðvum Ríkisútvarpsins úti á landi. Ég tel að það hafi verið mjög miður, verið gríðarleg afturför og sýnt hálfgerðan aumingjaskap þegar starfsstöðvarnar voru lagðar niður á Akureyri, á Egilsstöðum og á Ísafirði. Þær gegndu miklu hlutverki, bæði samfélagslegu hlutverki fyrir nærumhverfi sitt og einnig fyrir landið í heild. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér í því að draga hefði átt fram í lagasetningunni að Ríkisútvarpinu bæri skylda til að reka útvarpsstöðvar og skilgreindar þjónustustöðvar, starfsstöðvar, þótt þær væru ekki nema að lágmarki þrjár utan höfuðborgarsvæðisins. Það er svo að standi það ekki klárt og undirstrikað í lögum, eins og varðandi starfsstöðvar opinberra stofnana, þá er það það fyrsta sem er skorið niður hafi þær verið settar upp. Þær eiga sér fáa málsverjendur nema þegar góðir hv. þingmenn eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, sem ætlar að fara í Norðausturkjördæmið, átta sig á því - og hann hefur náttúrlega vitað það fyrr - að búið er að loka starfsstöðinni á Akureyri og á Egilsstöðum og sjálfstæðu útvarpi þaðan. 
             Frú forseti. Ég vil draga það fram aftur og spyrja hv. þingmann hvort starfsstöðvarnar eigi ekki að vera bundnar í lög.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi er mikilvægt að ítreka það sem hv. þingmaður nefndi reyndar í lok ræðu sinnar, að óháð því hvaða kjördæmi maður býður sig fram í eru held ég flestir, bæði þingmenn af landsbyggðinni og þingmenn Reykjavíkur, mjög meðvitaðir um mikilvægi þess að fréttir berist sem víðast af landinu og að umræða um gang mála hér og þar um landið birtist í Ríkisútvarpinu. Það er nefnilega grundvallaratriði vegna þess að oft er því stillt upp þannig að fréttir utan af landi séu bara fyrir fólkið sem býr þar en það er öðru nær. Það hefur kannski þegar heyrt af hlutunum þegar þeir birtast í Ríkisútvarpinu en það er fólkið annars staðar á landinu sem heyrir af þeim fyrst þá. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns um hvort ekki sé ástæða til að setja í lögin að Ríkisútvarpinu beri að hafa starfsstöðvar á tilteknum stöðum sé ég ekkert sem mælir gegn því. Það mundi tryggja það sem við erum held ég flest sammála um að væri æskilegt. Hv. þingmaður hefur setið í ríkisstjórn í nokkur ár og því leyfi ég mér að spyrja hann: Hvers vegna hefur það ekki verið gert? Hvers vegna var ekki brugðist við þegar allar breytingar voru að ganga í garð, þegar verið var að draga úr þjónustunni á landsbyggðinni? Hvers vegna lét ríkisstjórnin það viðgangast?

Frú forseti. Það er alveg hárrétt að þegar ríkisstjórnin sem nú situr og ég átti sæti í um tíma tók við var það fyrst og fremst einkavæðing Ríkisútvarpsins sem réð umræðunni. Þeir flokkar sem höfðu áður verið í ríkisstjórn börðust fyrir nánast allsherjareinkavæðingu á Ríkisútvarpinu. Þegar tillagan um að loka starfsstöðvunum kom inn í ríkisstjórnina var ég á móti henni. Ég tel að í lögunum eigi að vera skýr krafa um starfsstöðvar, eða þá að flytja allt útvarpið út á land. Það eiga að vera starfsstöðvar því að annars verður þetta aldrei nema í skötulíki og fyrst og fremst í einhverjum afsökunartón. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir landið í heild að við rekum starfsstöðvar og að þær séu settar í forgang í starfsemi útvarpsins og hvernig þær birtast. 

Virðulegur forseti. Ég get svo sem ekki svarað fyrir ríkisstjórnina sem kom á undan ríkisstjórn hv. þingmanns. Hann heldur því fram að sú stjórn hafi ætlað sér að einkavæða Ríkisútvarpið. Það er vissulega eitthvað sem við framsóknarmenn höfðum áhyggjur af, að Samfylking og Sjálfstæðisflokkur mundu vilja einkavæða Ríkisútvarpið en ég get ekki svarað fyrir þá ríkisstjórn. Hins vegar liggur fyrir hvað núverandi ríkisstjórn varðar að hún setti lög um fjölmiðla árið 2011 og þar var ekki tekið á því máli sem hv. þingmaður ætlast til að verði afgreitt við lok þessa kjörtímabils. Hvers vegna var ekki tækifærið notað 2011 þegar lög voru sett um fjölmiðla til að taka á því atriði sem við erum sammála um, ég og hv. þingmaður, að sé ákaflega mikilvægt? Er það ekki af því að þessi ríkisstjórn hefur ekki sinnt landsbyggðinni nógu vel 

Virðulegur forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Þegar sett voru lög um fjölmiðla, nr. 38/2011, var samhliða umræða um það af hverju lög um Ríkisútvarpið væru ekki inni í fjölmiðlalögunum. En menn ákváðu þá að fram þyrftu að koma sérlög um Ríkisútvarpið. Nú er það þannig að sérlög ganga lengra en almenn lög þannig að ýmislegt í þessu frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið gengur lengra eða ver Ríkisútvarpið miðað við lög um fjölmiðla, nr. 38/2011. Ég ætla aðeins að gera að umtalsefni 17. gr. frumvarpsins sem fjallar um stjórnvaldssektir. Þar stendur, með leyfi forseta: „Fjölmiðlanefnd getur lagt stjórnvaldssektir á Ríkisútvarpið sé brotið gegn ákvæðum 7. gr. um viðskiptaboð.“ Þar sem sérlögin ganga lengra en önnur lög og þar með lög um fjölmiðla er eingöngu hægt að beita Ríkisútvarpið stjórnvaldssektum vegna brota á 7. gr. frumvarpsins sem hér er til umræðu. Ef litið er til fjölmiðlalaga getur fjölmiðlanefnd lagt stjórnvaldssektir á aðra fjölmiðla samkvæmt æðimörgum greinum. Í 54. gr. fjölmiðlalaga segir að fjölmiðlanefnd geti lagt stjórnvaldssektir á lögaðila, sem eru þá eigendur fjölmiðlaveitunnar, sé brotið gegn vissum ákvæðum sem eru tíunduð þar. Það er því miklu strangara hvernig fjölmiðlanefnd getur starfað gagnvart öðrum fjölmiðlum í landinu en gagnvart Ríkisútvarpinu vegna þess að eingöngu er hægt að leggja stjórnvaldssektir á Ríkisútvarpið vegna brota á 7. gr. frumvarpsins. Á aðra fjölmiðla, hvort heldur það eru ljósvakafjölmiðlar eða aðrir fjölmiðlar, er hægt að leggja sektir á miklu víðtækari hátt en Ríkisútvarpið nokkurn tíma stendur frammi fyrir, meðal annars af því að sérlögin ganga lengra og þetta er sérstaklega tekið fram í frumvarpinu. Það verður að segjast eins og er að það vekur furðu að gengið skuli svo miklu skemur gagnvart Ríkisútvarpinu en öðrum fjölmiðlum. Það er að minnsta kosti minn skilningur að sérlögin gangi lengra. Þegar talað er sérstaklega um stjórnvaldssektir í frumvarpinu sem hægt er að beita Ríkisútvarpið er það eingöngu hvað varðar brot á 7. gr. þess. Það stendur jafnframt í 17. gr., og það er samhljóða lögum um fjölmiðla, að sektin geti numið allt að 10 millj. kr. Við ákvörðun sektar skal meðal annars tekið tillit til alvarleika brots og tekna Ríkisútvarpsins af broti þegar það á við. Áfram segir í 17. gr. að um rannsókn og meðferð mála samkvæmt þessari grein fari eftir viðeigandi ákvæðum laga um fjölmiðla, nr. 38/2011. Það er því samhljóða að um er að ræða 10 millj. kr. sekt. Síðan stendur með leyfi forseta, í 17. gr. frumvarpsins um stjórnvaldssektir: „Falla má frá sektarákvörðun teljist brot óverulegt eða af öðrum ástæðum er ekki talin þörf á beitingu sekta.“ Þetta er samhljóða því sem kemur fram í 54. gr. fjölmiðlalaga, nr. 38/2011, um stjórnvaldssektir. Í þeirri grein segir einnig að Póst- og fjarskiptastofnun leggi stjórnvaldssektir á þá sem brjóta gegn ákvæðum um flutningsrétt. Það nær ekki til Ríkisútvarpsins. Ég vil einnig nefna að í 17. gr. frumvarpsins segir, með leyfi forseta: „Falla má frá sektarákvörðun teljist brot óverulegt eða af öðrum ástæðum er ekki talin þörf á beitingu sekta. Í slíku tilviki er fjölmiðlanefnd heimilt að ljúka málsmeðferð með útgáfu álits sem birt er á heimasíðu hennar.“ Þar með lýkur 17. gr. um stjórnvaldssektir er varða Ríkisútvarpið. Það segir hins vegar í 54. gr. fjölmiðlalaga varðandi aðra fjölmiðla en Ríkisútvarpið að fjölmiðlanefnd sé heimilt að mæla fyrir um birtingu ákvörðunar að hluta til eða í heild og skuli birtingin fara fram með þeim hætti og í þeim mæli sem sanngjarnt megi teljast. Hinn brotlegi skuli annast og kosta birtinguna. Ég sé að hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar er í salnum og mig langar að biðja hann um að íhuga þetta og skoða með mér og koma í andsvar við mig um þetta atriði. Minn skilningur er sá að sérlögin gangi lengra og þó að í frumvarpinu standi að fara eigi með rannsókn og meðferð mála samkvæmt lögum um fjölmiðla, nr. 38/2011, er eingöngu hægt að beita stjórnvaldssektum á Ríkisútvarpið ef brotið er gegn 7. gr sem tekur til viðskiptaboða. Það er því ýmislegt annað sem aðrir fjölmiðlar þurfa að gæta sín á, ef við getum orðað það svo, og vera beittir stjórnvaldssektum ef þeir fara ekki að þeim lögum og reglum. Það er líka annað sem ég velti fyrir mér, en ég sit ekki í allsherjar- og menntamálanefnd og hef ekki getað spurt þessara spurninga þar, það er ágætt að gera það á lokasprettinum. Í fyrrgreindum lögum um fjölmiðla frá 2011 er í 55. gr. fjallað um fullnustu ákvarðana fjölmiðlanefndar, í 56. gr. um refsingar og síðan í 57. gr. um kærumál til lögreglu. Væntanlega eiga þessar greinar um fullnustu ákvarðana fjölmiðlanefndar og þar af leiðandi refsingar við um Ríkisútvarpið einnig þar sem ekki er neitt tilgreint um þetta í frumvarpi til laga, sérlaga, um Ríkisútvarpið, hvorki um fullnustu né refsingar. En samt, virðulegur forseti, segir í 17. gr. að um rannsókn og meðferð mála samkvæmt þeirri grein fari eftir viðeigandi ákvæðum laga um fjölmiðla, nr. 38/2011. Ég velti fyrir mér hvort það sem átt er við um meðferð mála í 17. gr. sé það sem rætt er um í 55. gr. um fullnustu og refsingar og taki þá til þessara tveggja greina, 55. gr. og 56. gr., í lögum um fjölmiðla. Það væri ágætt ef hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar, Björgvin G. Sigurðsson kæmi og svaraði þessu. Þetta eru þættir sem mér finnst ástæða til að menn íhugi. Það þarf að skýra betur af hverju eingöngu er hægt að beita Ríkisútvarpið stjórnvaldssektum vegna brota á 7. gr. en hægt er að beita aðra ljósvakamiðla og fjölmiðla stjórnvaldssektum vegna miklu fleiri ákvæða en taka til viðskiptaboða. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að minn skilningur er sá að sérlög um stjórnvaldssektir eins og hér kemur fram að eigi að gilda um Ríkisútvarpið gangi lengra en almenn lög. Það er annað sem ég ræddi í það minnsta í 2. umr. og á dálítið erfitt með að sætta mig við. Það er 12. gr. frumvarpsins um réttindi og skyldur starfsmanna fréttastofu og dagskrárgerðarmanna. Ég er ekki sátt við að það skuli þurfa að binda í lög um stofnunina Ríkisútvarpið að útvarpsstjóri í samráði við starfsmannasamtök Ríkisútvarpsins setji starfsreglur fyrir starfsmenn fréttastofu og dagskrárgerðarmenn og setji jafnframt skilyrði áminningar og starfsloka. Síðan stendur í 12. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Þar skal m.a. kveðið á um að málefnalegar ástæður þurfi ætíð að liggja að baki brottrekstri starfsmanns. “ Mér finnst afar sérstakt að hér skuli eiga að binda í lög um stofnunina sjálfa með þessum hætti hvernig útvarpsstjóri, sem er starfsmaður Ríkisútvarpsins, eigi í samráði við starfsmannafélög að setja starfsreglur um ákveðinn hóp starfsmanna Ríkisútvarpsins en á aðra hópa er ekki minnst. Mér finnst bara ekki við hæfi að slík grein sé í lögum um Ríkisútvarpið sjálft, fjölmiðil í almannaþágu. Starfsmannareglur sem og kjör starfsmanna og annað þess háttar fara eftir öðrum leiðum og reglum. Það er mjög sérstakt að ætla að binda þetta í lög, sérstaklega hvað varðar tvo hópa starfsmanna innan Ríkisútvarpsins. Þegar rætt var um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið á síðasta þingi, sem ekki náði fram að ganga, sat ég í allsherjar- og menntamálanefnd og gerði athugasemdir við einmitt þennan þátt og ég ítreka þær athugasemdir mínar hér. Mér þykir þetta sérstakt. Að lokum vil ég gera að umtalsefni tekjur Ríkisútvarpsins. Á þessu þingi hef ég setið í fjárlaganefnd og þar situr líka hv. formaður allsherjar- og menntamálanefndar, Björgvin G. Sigurðsson. Kynnt hafa verið fyrir nefndinni frumvarpsdrög, eða frumvarp, um að afnema markaðar tekjur eins og hér er verið að binda í lög að renni til Ríkisútvarpsins. Ég ætla ekki að gera að umræðuefni nú að hér er um að ræða útgjaldaaukningu úr ríkissjóði til Ríkisútvarpsins heldur það að verið er að íhuga að taka burt með lögum markaðar tekjur. Á sama tíma og rætt er um í fjármálaráðuneyti og innan fjárlaganefndar að afnema með lögum markaðar tekjur, og ríkir eftir því sem ég get best lesið í þá nefnd velvild til þess, ætlum við á sama tíma að binda í lög um Ríkisútvarpið nokkuð sem gengur í berhögg við það sem íhugað er að gera í fjárlaganefnd. Virðulegi forseti. Þetta eru andstæðir pólar. Samhliða því að innan fjármálaráðuneytisins er verið að fjalla um ný lög um fjárreiður ríkisins þar sem menn ræða fjármálastefnu, fjármálaáætlun og síðan fjárlög, á sama tíma og verið er að ræða þá breyttu hugsun, er hér verið að setja inn ákveðnar hressilegar breytingar varðandi tekjustofna Ríkisútvarpsins eins og fram kemur í 14. gr. Ég lýsi mig algerlega ósammála 12. og 14. gr. 

Frú forseti. Þetta voru margar og málefnalegar spurningar sem allar verðskulda svar. Ég ætla að tæpa á þeim eins og kostur er á stuttum tíma. Fyrir það fyrsta var unnið mjög vandlega að þessu máli í nefndum á tveimur þingum og um það skapaðist nokkuð víðtæk pólitísk samstaða. Þingmenn allra flokka eru á nefndarálitinu núna til 3. umr. nema fulltrúar Sjálfstæðisflokks þannig að ágæt samstaða hefur skapast um málið þótt það hefði auðvitað verið gott ef náðst hefði algjör samstaða. Hvað varðar mörkuðu tekjurnar tel ég að ef og þegar það frumvarp kemur fram og verður samþykkt í framtíðinni, það verður ekki í tíð þessa þings þar sem þetta kjörtímabil er að ganga til enda, muni það auðvitað ná yfir þær líka. En meðan núverandi fyrirkomulag er viðhaft, sem við búum við og höfum gert um áratugi, er eðlilegt að útvarpsgjaldið sem er innheimt til að standa undir Ríkisútvarpinu gangi til þess. Að því er varðar stjórnvaldssektirnar og 7. og 17. gr. komu mjög fínar spurningar. Mikilvægt er að það komi fram og liggi fyrir - ég hafði samband við lögfræðinga á nefndasviði til að hafa það alveg á hreinu, að ákvæðið um að fjölmiðlanefnd geti lagt á stjórnvaldssektir á Ríkisútvarpið sé brotið gegn 7. gr. um viðskiptaboð, þá er það að auki. Það er sem sagt til viðbótar við aðrar stjórnvaldssektir sem fjölmiðlanefnd getur lagt á Ríkisútvarpið. Þetta er ekki einvörðungu út af viðskiptaboðum og brotum á 7. gr. heldur að auki. Verið er að árétta að ef brotið verður á viðskiptaboðum, þar sem gengið er úr skugga um að ekki sé verið að blanda saman íburðarmikilli dagskrá, auglýsingum, keyptu efni o.s.frv., er þetta til viðbótar og að auki við aðrar stjórnvaldssektir sem fjölmiðlanefnd getur lagt á, sem sagt ekki einvörðungu heldur árétting og að auki. Það er mikilvægt að þetta komi fram. Þetta er skilningur minn og nefndasviðs á þessu ákvæði.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Stjórnvaldssektir eru engu að síður í lögum nr. 38/2011 þar sem rætt er um VI. kaflann um viðskiptaboð og fjarkaup. Fjölmiðlanefnd er heimilt að setja stjórnvaldssektir á aðra fjölmiðla hvað varðar viðskiptaboð og fjarkaup, þannig að það er í sjálfu sér ekkert nýtt miðað við fjölmiðlalögin frá 2011. Ég held að það geti vart verið viðbót í þessum sérlögum um Ríkisútvarpið vegna þess að það er sömuleiðis í hinum fjölmiðlalögunum. Ég ætla ekki að deila við hv. þingmann hvað það varðar. Við munum bara lesa þetta betur saman og skoða það svo að það liggi þá alveg fyrir. Varðandi svar hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um 14. gr. þá er verið að breyta þessu núna á síðustu metrum þessa kjörtímabils vegna þess að frá því að svokallaður skattur var lagður á jafnt á einstaklinga sem lögaðila sem greiða tekjuskatt hefur þessari aðferð ekki verið breytt. Þetta hefur verið réttlætt með því að segja verið sé að takmarka svið Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði en samt sem áður þegar maður skoðar það og heyrir það sem aðrar fjölmiðlaveitur segja þá mun sá mínútufjöldi sem um ræðir í þessu frumvarpi ekki skerða tekjur Ríkisútvarpsins að því marki sem hér er lagt til að verði auknar.

Frú forseti. Það sem ég vildi taka undir hvað varðar nefskattinn, útvarpsgjöldin, þá er hann svo sannarlega undir gagnrýni seldur. Ég held að hann hafi ekki verið breyting til hins betra. Ég held að það sé óheppileg aðferð við að fjármagna Ríkisútvarpið. Ég talaði fyrir því þá þegar því var breytt og ég er enn á þeirri skoðun. En við búum við þetta kerfi. Og ef og þegar að því kemur að við leggjum af afmörkuðu tekjustofnana þá held ég að það kalli um leið á að menn breyti fyrirkomulaginu um fjármögnun RÚV. Menn greiði bara ákveðin afnotagjöld, þeir sem eru á ákveðnum aldri, á ákveðnu tekjubili o.s.frv. Það er miklu betri leið til að fjármagna þetta. Hvað varðar aftur hitt með viðskiptaboðin þá er talið, af því að þetta eru sérstök lög um Ríkisútvarpið, að gríðarlega mikilvægt hafi verið að afmarka þau frá öðru dagskrárefni Ríkisútvarpsins, að það þyrfti að vera grein um stjórnvaldssektir sem áréttaði það að fjölmiðlanefnd gæti lagt á sektir væru brot á þessum greinum. Hins vegar er ég sammála öðru sem mátti skilja þannig að nauðsynlegt og heppilegt væri að ræða þessi mál nokkurn veginn samhliða eins og við höfum verið að gera, þ.e. fjalla um þau í nefndinni á þessu kjörtímabili og í þinginu. Núna höfum við afgreitt frá allsherjar- og menntamálanefnd endurskoðun á eignarhaldinu í fjölmiðlalögunum sem vonandi kemur inn í þingið á fimmtudaginn. Það er mjög gott að afgreiða svona endurskoðanir samhliða því að þær kallast mikið á, þær skarast svo oft. Ríkisútvarpið er hin mikla kjölfesta á íslenskum ljósvakamarkaði og fjölmiðlalögin þurfa að liggja mjög heppilega meðfram Ríkisútvarpslögunum þannig að við munum örugglega ræða 55. og 56. gr. og þá stjórnvaldsmálið líka. Ástæðan fyrir því að þetta er sett inn er árétting og er tekið sérstaklega á því út af mikilvægi þess að greina algerlega þarna á milli.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni andsvarið. Ég ætla líka að láta í ljós ánægju mína með það sem hv. þingmaður nefndi svo að það komi fram, að verði umrætt frumvarp til að draga úr og afnema svokallaðar markaðar tekjur nái það væntanlega yfir þá 14. gr. sem hér er verið að setja inn nýja um Ríkisútvarpið. Það er vel. En þá hugsar maður samt að verið sé að setja lög um að markaðar tekjur eigi ekki að vera í því formi sem þær eru í dag. Síðan erum við með sérlög um Ríkisútvarpið og þá mætti líta svo á að sérlögin gengju lengra. Ég ætla að vera minnug þessara orða hv. þingmanns á næsta kjörtímabili, að verði frumvarpið eins og hér hefur verið rætt um að lögum muni það ná til þessarar 14. gr. Þá breytist það sjálfkrafa í takt við nýtt frumvarp um afmarkaðar tekjur. Þetta hefur þá verið sagt úr ræðustól Alþingis. Ég þakka hv. þingmanni aftur fyrir þau andsvör sem hann veitti við ræðu minni.

Virðulegi forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að beina einni fyrirspurn til hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar sem er formaður allsherjar- og menntamálanefndar. Spurningin snýr að því að Ríkisútvarpinu er skylt að birta gjaldskrá, sem er í 4. mgr. 7. gr. og vitnað er til í meirihlutaálitinu, til að tryggja jafnræði í afsláttarkjörum fyrir sambærilegt magn viðskipta og þar fram eftir götunum. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir því hvers vegna það er mikilvægt, þ.e. vegna þess að Ríkisútvarpið er með um 4 milljarða forskot á aðra fjölmiðla. Þetta gæti líka verið dálítið tvíbent. Ef Ríkisútvarpið eða þeir sem eru í samkeppni - mig langaði einmitt að leita eftir viðbrögðum frá hv. þingmanni hversu strangt þetta er og hvernig umræðan hafi verið í nefndinni um það sem snýr að þeim hlutum - þurfa að birta gjaldskrána alveg. Hversu bundið er Ríkisútvarpið af gjaldskránni? Það væri ágætt ef það kæmi fram í andsvörum. Ég verð að segja líka, út af þeim orðaskiptum sem voru í andsvörum og snúa að mörkuðum tekjustofnum og hvort þeir rynnu í rauninni beint til stofnunarinnar eða ekki, að mjög mikilvægt er að það komi fram, þó svo ég hafi nefnt það áður í þessari umræðu, að í umsögn fjárlaganefndar til allsherjar- og menntamálanefndar er það rökstutt á þann hátt að við sjáum ekki ástæðu til að breyta núverandi fyrirkomulagi og að það eigi ekki að hafa áhrif á sjálfstæði Ríkisútvarpsins, vegna þess að þingið kemur líka að því hvernig útvarpsgjaldið muni skila sér, þ.e. hverjir séu undanþegnir og hvort það séu verðlagsuppbætur eins og við sáum við gerð fjárlaga 2013, þá gefur það auðvitað augaleið. En ég verð þó að árétta, þar sem ég er í minni seinni ræðu við 3. umr. og mun ekki fjalla um þetta mál meira hér vegna þess að umræðunni er að ljúka, mikilvægi þess að menn forgangsraði í ríkisfjármálum. Þar með er ég ekki að segja að ég geri mér ekki grein fyrir því mikilvæga starfi sem Ríkisútvarpið vinnur meðal annars vegna almannavarnaþáttar o.s.frv., ekki má skilja það þannig. Hins vegar er mikilvægt að átta sig á því, það kemur mjög skýrt fram í frumvarpinu, að frumvarpið rúmast ekki innan ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Það er alveg ljóst að ef menn eyða 600 milljónum í Ríkisútvarpið þá er ekki hægt að nota þær í aðrar framkvæmdir. Menn nota ekki þá 3,4 milljarða sem eiga að fara í Hús íslenskra fræða til að setja í Landspítalann. Menn nota ekki þær 500 milljónir sem eiga að fara í að setja upp náttúruminjasýningu þrátt fyrir, svo vitlaust sem það er, að ekki sé búið að afla heimilda frá Alþingi til að reka þá sýningu heldur er einungis búið að taka ákvörðun um að setja upp 500 millj. kr. sýningu sem er ekki vitað hvort Alþingi veitir fjármuni til að reka. Það er gríðarlega mikilvægt í stöðu ríkissjóðs og ríkisfjármálanna að tekin verði hreinskipt umræða um hvar eigi að forgangsraða. Ef við gerum það ekki förum við fram af hengiflugi, þá höfum við enga peninga til að reka Landspítala eða annað. Það er ekki flóknara en það í mínum huga. Ég er ekki að gera lítið úr því mikilvæga verkefni sem Ríkisútvarpið sinnir en hér er klárlega um 600 millj. kr. aukningu úr ríkissjóði til Ríkisútvarpsins að ræða. En á sama tíma er sá ágæti fjölmiðill að flytja fréttir af neyðarástandi á Landspítalanum. Menn verða að taka hreinskipta umræðu um forgangsröðun í ríkisfjármálum. Þetta gengur ekki lengur. Frumvörp eru lögð fram um tugi milljarða útgjaldaaukningu á síðustu dögum þingsins, þegar núverandi ríkisstjórn er að fara frá, um það hvernig á að ráðstafa inn í næsta kjörtímabil. Ef þetta á að ganga eftir förum við fram af hengiflugi því að ríkissjóður skuldar með skuldbindingum um 2.000 milljarða og það sígur enn á ógæfuhliðina. Það er hinn mikli árangur sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa náð. Á þessu ári verðum við að borga 90 milljarða í vexti. Á næstu fjórum árum munum við borga 400 milljarða bara í vexti. Það gengur ekki lengur að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, margir hverjir, geri sér ekki grein fyrir því og forðist að taka þá umræðu sem nauðsynleg er um forgangsröðun í ríkisfjármálum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og fyrri ræðu hans í málinu. Ég tek almennt undir með hv. þingmanni varðandi forgangsröðun í ríkisfjármálum. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í ákveðna þætti sem snúa að stöðu fréttaflutnings af landsbyggðinni, vegna þess að ég komst ekki til þess áðan að veita andsvar við fyrri ræðu hans. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að í því frumvarpi sem fyrir liggur og varðar Ríkisútvarpið sé það nægilega tryggt að Ríkisútvarpið sinni því mikilvæga hlutverki sem það á að sinna og varðar m.a. fréttaflutning af öllu landinu. Telur hv. þingmaður ekki skynsamlegt að gera einhverjar breytingar á málinu hvað það snertir? Hvað segir hv. þingmaður um þróun í þessu efni á undanförnum árum? Hefur þróunin verið jákvæð hvað þennan þátt snertir eða neikvæð? Getum við með einhverjum hætti gripið inn í mál í þessu frumvarpi og gert ákveðnar breytingar til að styrkja stöðu landsbyggðarinnar? Fjallað er um það í frumvarpinu að mikilvægt sé að Ríkisútvarpið sinni þessum þætti, segi fréttir af mannlífi og því sem er að gerast á landinu öllu. Mörgum finnst hafa dregið úr því á undanförnum árum, en mig langar að spyrja hv. þingmann af því að hann er landsbyggðarmaður og vel að sér um atvinnulíf og það sem er að gerast á landsbyggðinni: Telur hv. þingmaður að frumvarpið tryggi nægilega vel, sem er svo mikilvægt, að fréttir séu sagðar af landinu öllu eða mætti gera það með einhverjum öðrum hætti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki skoðað sérstaklega þróunina á undanförnum árum eða missirum, sem hv. þingmaður spyr mig um. Fyrst kemur upp í hugann að fréttaritara á Suðurlandi var sagt upp og við þekkjum þá umræðu sem var í kringum það, en sá ágæti maður var þá snarlega ráðinn yfir á annan fjölmiðil. Ég held hins vegar að það sé gríðarlega mikilvægt að styrkja svæðisstöðvarnar sem eru úti á landsbyggðinni af því að þetta er útvarp allra landsmanna, það gefur augaleið. Þá kemur upp í huga minn þáttur, Landinn, sem við horfum væntanlega töluvert á báðir, hv. þingmaður og ég. Sá þáttur hefur flutt fréttaskýringar og sagt frá mannlífinu úti um allt land, alveg sama hvort það er hér á höfuðborgarsvæðinu eða á ystu annesjum, eins og stundum er sagt. Þar hefur Ríkisútvarpið staðið sig vel að mínu mati en ég hef ekki skoðað það sérstaklega. Ég hef líka sagt það á fundum fjárlaganefndar og get alveg sagt það í þessum stól þó að það komi þessu máli ekki við, að fréttamaðurinn Kristján Már Unnarsson á Stöð 2 hefur verið mjög ötull við að flytja fréttir af landsbyggðinni og sérstaklega af því sem snýr að vegamálum. Hann hefur flutt mjög ítarlegar fréttir þaðan. Ég hef sagt að ég teldi eðlilegra að borga Kristjáni Má Unnarssyni fréttamanni en upplýsingafulltrúa Vegagerðarinnar fyrir þann fréttaflutning sem er af landsbyggðinni og því sem er að gerast í vegagerð. En ég hef þó ekki skoðað sérstaklega hver þróunin hefur verið á undanförnum árum varðandi fréttir af landsbyggðinni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir og tek undir með honum varðandi fréttaflutning Kristjáns Más Unnarssonar af málefnum landsbyggðarinnar. Hann hefur sinnt því mjög vel og ekki síður en Ríkisútvarpið. Ég held að það sé ákveðið áhyggjuefni, rétt eins og hv. þingmaður kom inn á, varðandi fréttir af samgöngumálum o.fl. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í annað sem tengist þessu máli. Hér er m.a. komið inn á mikilvægi Ríkisútvarpsins út frá lýðræðislegum sjónarmiðum þegar kemur að kosningum og öðru, að sé tryggð jöfn umfjöllun um einstök framboð og að allir hafi þar aðgang o.s.frv. Hefur hv. þingmaður kynnt sér breytingartillögu þá sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir flutti við málið? Hún hljóðar svo, með leyfi frú forseta: „Á eftir 2. málsl. 7. tölul. 2. mgr. 3. gr. komi nýr málsliður, svohljóðandi: „Einnig skal Ríkisútvarpið veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds.“ Tillagan er lögð fram í þeim tilgangi að lítil framboð, ný framboð og aðrir eigi kost á því að kynna stefnumál sín og að Ríkisútvarpið eigi að þjóna hlutverki í því efni. Þetta er ekki einkarekinn fjölmiðill sem þjónar bara eigendum sínum. Hann á að þjóna okkur öllum. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í afstöðu hans til breytingartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur: Telur hv. þingmaður mikilvægt að setja slíkt ákvæði inn eða telur hann að þetta atriði sé nægilega tryggt í frumvarpinu eins og það liggur fyrir núna?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig um breytingartillögu sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir hefur kynnt hér. Hún er að mörgu leyti mjög athyglisverð og reynir að svara því ákalli sem snýr að jafnræði milli framboða, sérstaklega hvort ný framboð fái jöfn tækifæri og þau sem fyrir eru. Þau hafa kvartað yfir því að þau hafi ekki jafna möguleika til að kynna sig og hin. Þau hafa líka kvartað yfir því sem snýr að fjármagni og öðru slíku. Það er mikilvægt að allir sitji við sama borð hvað það varðar. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, án þess að ég sé búinn að kynna mér nægilega vel tillögu hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, að maður verði að treysta forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins til að sjá til þess að jafnræði muni ríkja þarna á milli. Við vitum að kvartað var yfir þessu í síðustu kosningum og væntanlega mörgum öðrum þar á undan. Það getur vel verið að ég styðji tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur, hún er mjög athyglisverð. Þar reynir hv. þingmaður að bregðast við þeirri gagnrýni og leggur því fram tillögu sína. Ég lít á það sem jákvætt skref í þá átt. Það er auðvitað mikilvægt, og við erum öll sammála um það sem búum í lýðræðisríki, að allir hafi sem jafnastan aðgang að fjölmiðlum. Það má vera mjög slæmt ef sumir upplifa misrétti í þessum efnum, eins og gerðist reyndar síðast, þá kvörtuðu menn yfir því. En við verðum líka að athuga að eftir því sem framboðunum fjölgar verður sífellt erfiðara að setja forustumenn allra framboða í eitt sett, kannski 20 oddvita, þannig að þetta er vandrataður vegur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður hefur nefnt oft þá aukningu á fjármagni sem Ríkisútvarpið fær og kemur fram í nefndarálitinu. Það er mjög eðlilegt að taka umræðu um þá niðurstöðu. Mig langar að biðja hv. þingmann um að svara þá þeirri ágætu spurningu sem þingmaðurinn sjálfur velti hér upp þegar hann spurði: Hvernig er forgangsraðað? Hvernig mundi hv. þingmaður forgangsraða öðruvísi varðandi þá upptalningu sem fram kom í ræðu hans? Í 4. gr. segir að Ríkisútvarpinu sé heimilt að eiga hlut í fyrirtækjum sem framleiða, vinna eða dreifa dagskrárefni. Það kann að vera snjallt og nauðsynlegt til að auka flóruna í framleiðslu á innlendu dagskrárefni. Reyndar stendur ekki að það eigi að vera innlent, ég átta mig á því núna, en það hlýtur alla vega að eiga við um innlend fyrirtæki. Hefur það verið rætt í fjárlaganefnd, af því að hv. þingmaður situr í þeirri nefnd, að þegar fjármagn til stofnunarinnar er aukið hvort eðlilegt sé að fjármagn sé notað til að kaupa og eiga hlut í fyrirtækjum sem framleiða efni ásamt öðrum eða er hreinlegra að peningarnir séu notaðir til að kaupa efnið fyrst þörf er á því að auka fjármagn til starfseminnar? Það eru þessar tvær spurningar; varðandi forgangsröðunina og félögin.

Virðulegi forseti. Forgangsröðun í ríkisfjármálunum. Mér er ljúft og skylt að svara hv. þingmanni hvað það varðar. Ég gagnrýndi t.d. mjög mikið að á sama tíma og E-deildinni var lokað á Akranesi, sem kostaði um tæpar 100 millj. kr., voru útgjöld til listamannalauna hækkuð um sömu upphæð. Það kalla ég ranga forgangsröðun. Er það vegna þess að ég sé á móti listamönnum? Nei. Ég er á móti því að á sama tíma og skorið er niður í heilbrigðisþjónustunni séu útgjöldin aukin á öðrum stöðum. Ég hef gagnrýnt það varðandi forgangsröðun í ríkisfjármálunum að útgjöld séu aukin til viðkomandi stofnana. Er rétt að gera það? Hv þingmaður minntist á að ég ætti sæti í hv. fjárlaganefnd. Við höfum til að mynda verið að fara yfir mál varðandi hlutafélag vegna stofnunar nýs landspítala. Það er mjög áhugavert að hlusta á forsvarsmenn spítalans lýsa þeim aðstæðum sem það ágæta fólk sem vinnur á Landspítalanum, höfuðsjúkrahúsinu, býr við. Á sama tíma og við ræðum það tökum við skóflustungu að Húsi íslenskra fræða fyrir 3,4 milljarða, ég sá það í fréttunum í gær. Það kalla ég ranga forgangsröðun. Að auka útgjöld til Ríkisútvarpsins um 600 millj. kr. á sama tíma og hlutirnir eru með þessum hætti, það kalla ég ranga forgangsröðun. Er það vegna þess að ég er á móti Ríkisútvarpinu? Nei. Ekki hefur verið sýnt fram á það í meðförum þessa máls að þessarar útgjaldaaukningar sé þörf hjá Ríkisútvarpinu. Ég kallaði margsinnis við 2. umr. eftir greiningunni á þörfinni fyrir útgjaldaaukningunni. Nei, það er bara þetta prinsipp um að minnka pólitísk afskipti af fjárhagslegu sjálfstæði Ríkisútvarpsins með því að setja gjaldstofninn eða gjaldið allt inn. Það eru ákveðin rök í því. En hefur verið sýnt fram á að það breyti einhverju hvort það er gert með þessum hætti eða öðrum? Nei, það er ekki skoðun mín. Þetta kalla ég ranga forgangsröðun.

Virðulegi forseti. Þá hlýtur að vera eðlilegt að spyrja hv. þingmann hvernig hann mundi vilja ráðstafa þessum fjármunum með öðrum hætti þegar forgangsröðunin er gagnrýnd. Þá hljótum við að kalla eftir því að komið sé með aðrar hugmyndir um hvar setji eigi þá fjármuni sem þarna um ræðir, þ.e. hvað er mikilvægara. Í þeirri fjárfestingaráætlun, eða hvað það hét nú sem ríkisstjórnarflokkarnir lögðu fyrir Alþingi, voru ýmis verkefni sem ekki eru til þess fallin að auka tekjur ríkissjóðs heldur auka þau beinlínis útgjöld án þess að bent sé á hvernig mæta eigi útgjöldunum með auknum tekjum eða hvernig ná eigi endum saman. Mér sýnist þá að enn og aftur hafi stjórnvöld verið að skrifa einhverja víxla fram í tímann sem aðrir þurfa að taka á, önnur stjórnvöld á öðrum tíma, líkt og virðist vera með þá útgjaldaaukningu sem almennt hefur verið boðuð á síðustu vikum og mánuðum hjá ríkisstjórnarflokkunum. Ég spyr hv. þingmann um forgangsröðunina því að við hljótum að hafa ákveðnar skoðanir á því, ekki síst þegar takmarkað fé er til umráða, þegar skera þarf niður. Búið er að skera niður úti um allt land, hvort sem það er á höfuðborgarsvæðinu eða á landsbyggðinni, búið er að skera niður í heilbrigðismálum, löggæslu og öðrum mikilvægum verkefnum. En núna virðast menn hafa tækifæri til að auka útgjöld og þá er það gert eins og hv. þingmaður benti á, með því að fara í ákveðin verkefni eins og Hús íslenskra fræða, náttúrugripasýningu o.s.frv. Ríkisútvarpið hefur væntanlega mætt niðurskurði með aðhaldi. Þá hljótum við líka að spyrja hvort verið sé að gefa þau skilaboð núna að stofnunin hafi svigrúm til að auka og þenja út fjárhag sinn sem nemur þeirri upphæð sem hv. þingmaður gagnrýnir hér.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja: Öll þau frumvörp sem lögð eru fram og fela í sér útgjaldaaukningu inn á næsta kjörtímabil samrýmast ekki ríkisfjármálastefnu sömu ríkisstjórnar og leggur frumvörpin fram. Á meðan staða ríkissjóðs er eins og hún er með þessa gríðarlegu skuldsetningu og vaxtagreiðslur upp á 90 milljarða á þessu ári, 400 milljarða á næstu fjórum árum, gefur það augaleið að það verður að forgangsraða. Ég hef ekki orðið var við að ekki sé breið samstaða um það að forgangsraða í innviði samfélagsins, þ.e. grunnstoðir þess, löggæsluna, heilsugæsluna, almannatryggingakerfið o.s.frv. En á sama tíma og við skerum þar niður aukum við útgjöldin á öðrum stöðum. Ég hef spurt mig þeirrar spurningar: Hvað mundi t.d. gerast ef Hús íslenskra fræða yrði ekki byggt? Aðferðafræðin var alveg hreint með ólíkindum vegna þess að kostnaðurinn er 3,4 milljarðar og ríkið setur einungis 150 millj. kr. á þessu ári inn í það. En næsta ríkisstjórn verður að standa skil á rúmlega 2,2 milljörðum inn á næstu tvö árin vegna þess að Happdrætti Háskóla Íslands var látið borga sinn hluta að fullu inn á þetta ár. Þannig er skóflustunguáætlun ríkisstjórnarinnar hugsuð, til að sýna hvað er verið að gera og baða sig í fjölmiðlum. Það er alveg klárt í mínum huga að það verður að hlúa að heilbrigðismálunum og líka eldri borgurum og öryrkjum, og grunnstoðum eins og löggæslunni o.s.frv. En á sama tíma og við erum með tóman ríkissjóð og rúmlega það getum við ekki sett einhverja milljarða og milljarðatugi í svona vitleysu eins og hér um ræðir. Það gefur algerlega augaleið. Ég hef stundum líkt því við það fólk sem á ekki fyrir mat fyrir börnin sín en fer fyrst út í búð og kaupir sér áfengi og tóbak. Síðan uppgötvar það að því miður eigi þeir ekki peninga til að kaupa mat fyrir börnin. Það er slík forgangsröðun sem verður að breyta í ríkisfjármálunum, annars fer það allt lóðbeint fram af hengifluginu.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þeirri ágætu umræðu sem var hér í andsvörum við ræðu síðasta hv. ræðumanns vil ég í upphafi máls míns taka heils hugar undir það sjónarmið sem fram kom hjá hv. þm. Ásbirni Óttarssyni varðandi forgangsröðunina. Ég er ekki að kasta rýrð á hlutverk Ríkisútvarpsins með neinum hætti eða á það ágæta starfsfólk sem þar vinnur þegar ég segi að mér finnist að það hljóti að vera hægt að forgangsraða betur og reka ríkisútvarp með miklum sóma án þess að í það fari allir þeir fjármunir sem hér er um að ræða. Reyndar er annað sjónarmið sem ég hef ekki heyrt mikið rætt um varðandi fjármögnunina. Útgjaldaaukningin eða aukið fjármagn sem Ríkisútvarpinu er ætlað með þessu frumvarpi hefur verið rætt ítarlega og það er nefnt í kostnaðarmati fjárlagaskrifstofunnar 875 millj. kr. en ég heyri að það er miðað við frumvarpið. Í fjárlögum er þessi tala að ég hygg 600 millj. kr. Í ljósi athugasemda útvarpsstjóra, sem hefur bent á að þrátt fyrir að nefskatturinn skili ákveðnum upphæðum í ríkissjóð þá eru framlög til Ríkisútvarpsins skert miðað við tekjur af nefskattinum, þá segir í kostnaðarumsögninni með frumvarpinu að útvarpsgjaldið í fjárlagafrumvarpinu árið 2013 hafi verið áætlað 4.380 millj. kr., sem skilar sér kannski ekki allt, en í sama frumvarpi eru framlög til Ríkisútvarpsins áætluð 3.195 millj. kr. Þarna er þessi munur upp á 875 millj. kr. Ég get vel skilið gagnrýni útvarpsstjóra sem er að reka stofnun og vill eins og aðrir ríkisforstjórar gera það af miklum metnaði. Ég get vel skilið að hann bregðist við og svari því til að þetta sé ekki beinlínis útgjaldaauki heldur sé þarna verið að veita Ríkisútvarpinu þær tekjur sem skattheimtan, nefskatturinn, gefur. Það eru kannski ekki margir hér inni sem ég get spurt þar sem hér sitja tveir ágætir stjórnarandstæðingar en enginn sem ber ábyrgð á þessu máli en mig langar til að spyrja samt í þeirri von að einhver sitji og hlusti á skrifstofum sínum: Fyrst fólk telur að Ríkisútvarpið þurfi ekki á öllum þeim peningum að halda sem nefskatturinn gefur, hefur einhverjum dottið í hug sá möguleiki að lækka nefskattinn? Hefur það einhvern tíma komið fram sem möguleiki? Ég óttast, verandi með þessa vinstri ríkisstjórn við völd, að það hljómi sem fjarstæðukenndur málflutningur í þeirra augum. Þetta er fjármögnun sem við sem skattgreiðendur höfum ekkert val um hvort við borgum eða ekki. Þetta er ríkisútvarp í almannaþágu og ólíkt því sem gerist með fjölmiðla á einkamarkaði, hvort sem það er Stöð 2 eða miðlar 365-fyrirtækisins eða Skjárinn eða sportrásir eða annað það efni sem við höfum möguleika á að kaupa, þá höfum við ekkert val um þetta. Það er ekki lengur þannig, þetta er ekki afnotagjald. Þetta er gjald sem leggst með ákveðnum aðferðum á einstaklinga og heimilin í landinu. Við höfum ekkert val. Ég er almennt þeirrar skoðunar í minni hugmyndafræði að val sé gott og að við eigum að beita okkur fyrir því að fólk hafi val. Ég get alveg fallist á ákveðið hlutverk sem Ríkisútvarpinu er ætlað að sinna. Almannaöryggi, viðhald menningarlegrar arfleifðar og að gæta að menningarminjum og -efni, sem ég verð að segja að er eitt helsta skemmtiefnið í Ríkisútvarpinu, finnst mér. Það er ótrúlega gaman að fylgjast með gömlum þáttum og gömlum myndum af öllu tagi, sérstaklega innlendri dagskrárgerð. Ég get alveg fallist á að þarna er um gríðarlega mikilvægt hlutverk að ræða. En ég held að dæmin í gegnum tíðina hafi sýnt að öryggishlutverkinu er ekki fullnægt. Við getum nefnt Suðurlandsskjálftana 17. júní upp úr aldamótum, ég man ekki ártalið, og fleiri dæmi þar sem Ríkisútvarpið stóð sig ekki sem skyldi. Í 3. gr., 4. tölul. frumvarpsins segir að Ríkisútvarpið skuli dreifa efni til alls landsins og næstu miða með að minnsta kosti tveimur hljóðvarpsdagskrám og einni sjónvarpsdagskrá árið um kring. Þrátt fyrir þetta ákvæði held ég að allir sem á þetta hlýða kannist við að hafa einhvern tíma verið staddir einhvers staðar á Íslandi þar sem hvorki næst útvarp né sjónvarp þannig að þessu skilyrði er ekki fullnægt. Við sem erum fulltrúar hinna dreifðu byggða hér á þingi heyrum mjög oft kvartanir yfir því að Ríkisútvarpið náist ekki á tilteknum stöðum. Það má bæta öryggishlutverkið en þá er spurningin: Hverju geta aðrir sinnt? Hvaða hlutverki af þessum ótal atriðum sem nefnd eru hér í kaflanum um hlutverk og skyldur geta aðrir einkareknir miðlar sinnt? Ég verð að viðurkenna að ég held að það séu bara nokkuð margir. Með tilliti til hlutverksins að sinna fréttaflutningi af landsbyggðinni og koma með efni tengt hinum dreifðu byggðum þá leyfi ég mér að fullyrða að því er ekki síður sinnt, akkúrat í augnablikinu að minnsta kosti, af Stöð 2 eða þeim sem þar vinna. Ég vil sérstaklega nefna Sunnlendinginn Magnús Hlyn Hreiðarsson sem stendur sig gríðarlega vel á Stöð 2 eftir að fréttaritarastarf Ríkisútvarpsins á Suðurlandi var lagt niður. Auðvitað er þetta mikilvægt hlutverk en er það eitthvað sem þarf að binda í lög og þurfum við að hafa Ríkisútvarp á kostnað skattborgarans, sem hefur ekki val um það hvort hann greiðir skattinn eða ekki? Er það algerlega nauðsynlegt? Ég leyfi mér að efast um það. Ég hef líka áhyggjur af því ef við horfum til unga fólksins. Ég sé að unga fólkið í dag horfir ekki á það sem er í boði í sjónvarpinu. Ef því líkar ekki við það sem er í boði þá fer það bara að horfa á eitthvað annað. Það er ekki eins og þegar maður var sjálfur að alast upp að allir áttu að hafa hljóð kl. 6 og kl. 7 þegar fréttir voru í útvarpi. Nú velja krakkarnir og unga fólkið miklu meira heldur en mín kynslóð, þó ég sé ekki orðin mjög miðaldra. Það velur sér hvað horfir á og ég er ekki endilega viss um að það sé akkúrat það sem er í boði í Ríkisútvarpinu. Mér finnst að í stað þess að koma með svona frumvarp hefði átt að leggjast yfir þessi mál með það að markmiði að huga að samkeppnishlutverkinu, eins og hefur oft verið bent á af Samkeppnisstofnun og Eftirlitsstofnun EFTA. Hér eru einkaaðilar bæði í kvikmyndagerð og sjónvarpsþáttagerð, sjónvarpsútsendingum og alls konar veffjölmiðlun. Þar er unnið gróskumikið starf, sjálfsprottið og mjög fjárfrek starfsemi er að keppa við stærðarinnar ríkisstofnun sem fær alltaf trygga fjármögnun, jafnvel þótt oft heyrist kvartað af þeim bænum líka, einmitt vegna þess að allar tekjurnar sem af skattinum eru renna ekki til stofnunarinnar. En ég trúi því að hægt sé að reka Ríkisútvarpið með hagkvæmari hætti og þau sjónarmið sem hafa alltaf verið sett fram eru reifuð í nokkrum umsögnum varðandi afþreyingarhlutverkið. Er það hlutverk ríkissjónvarpsins að sýna bandaríska og breska afþreyingarþætti sem aðrar sjónvarpsstöðvar eru líka með? Á að keppa um það hlutverk? Mér finnst mjög réttmætt sjónarmið að takmarka eigi hlutverk Ríkisútvarpsins miklu meira en nú er gert. II. kafli frumvarpsins fjallar um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins. Í einni umsögninni var gagnrýnt að almannaþjónustan þar þýddi að nánast allt væri innifalið. Ekki er gerð nein tilraun til að takmarka hlutverk Ríkisútvarpsins frá því sem nú er heldur er fyrst og síðast verið að lista upp nánast allt milli heima og geima. Og það er miður. Mér finnst að hér sé verið að vannýta tækifæri til að forgangsraða fjármunum betur. Ég ítreka það sem fram kom í ræðu og umræðum þess sem talaði á undan mér og tek undir það heils hugar. Við verðum og okkur ber hreinlega skylda til þess, við hvert mál sem við fjöllum um, ræðum og samþykkjum hér á hinu háa Alþingi þegar staða ríkisfjármála er með þeim hætti eins og nú er, að velta við hverri krónu. Margt má gera við þær 600 millj. kr. sem hér er lagt til að fari til viðbótar í rekstur Ríkisútvarpsins. Ég leyfi mér að fullyrða að hægt sé að reka þetta batterí með því að draga úr og afmarka hlutverk þess betur fyrir mun minni fjármuni og með því að ná að skapa meiri sátt um starfsemi Ríkisútvarpsins. Maður hefur séð og heyrt af ríkisreknum stöðvum bæði í Evrópu og Bandaríkjunum, ég nefni til dæmis National Public Radio, NPR-útvarpsstöðina í Bandaríkjunum, þar sem er fréttaflutningur og þáttagerð alla daga. Þar er ekki ágreiningur um 

Virðulegur forseti. Mig langar að taka til máls um þá breytingartillögu sem sú er hér stendur flytur og útskýrði í nokkuð ítarlegu máli fyrr í dag. Þá fékk ég þá spurningu frá hv. þm. Skúla Helgasyni, sem er talsmaður þessa máls, hvort breytingartillagan sem liggur núna fyrir væri nógu skýr, þ.e. hvort framboð sem bjóði einungis fram í einu kjördæmi eigi að fá jafnmikinn tíma í gjaldfrjálsum útsendingartíma í kynningu á framboði sínu eins og framboð sem býður fram í öllum kjördæmunum sex. Ég svaraði því til í andsvari við hv. þm. Skúla Helgason að ég teldi, alla vega miðað við þær upplýsingar sem ég hafði frá nefndaritara sem undirbjó breytingartillöguna, að hún væri skýr af því að í breytingartillögu meiri hlutans - sem ég styð varðandi kynningu á framboðum undir reglum Ríkisútvarpsins og ritstjórnarvaldi þess - er kveðið á um hlutfallstíma. Ef mín breytingartillaga verður samþykkt fellur hún inn í textann á réttum stað þannig að hlutfallstíminn á líka við í því sambandi. Ég vil taka því fram að sú breytingartillaga sem ég flyt er ekki gölluð að neinu leyti. Hún er alveg í anda þess sem við höfum rætt um, þ.e. þau framboð sem bjóða fram á landsvísu í öllum kjördæmum fái ákveðnar mínútur til að kynna stefnumál sín. Framboð sem bjóða fram í færri kjördæmum, til dæmis bara í einu, fengi þá 1 / 6 af útsendingartímanum. Ég vildi að þetta væri algerlega skýrt. Það eru engir annmarkar á tillögunni eins og hún lítur út núna. Það sem ég vildi gera líka er að benda á að breytingartillagan sem ég hef flutt fellur ekki bara af himni ofan. Hún gengur út á að við förum ekki einungis í það að láta Ríkisútvarpið kynna framboðin með ritstjórnarvaldi sínu heldur veitum við líka framboðunum endurgjaldslausan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín algerlega á sínum forsendum, þau geta þá einbeitt sér meira að því sem þau vilja segja og hugsanlega að kynna frambjóðendur sem eru kannski ekki þekktir. Tillagan er byggð á því sem hefur verið að gerast í öðrum löndum og einnig því sem nýlega skipuð nefnd sem skipuð var í nóvember 2012, í lok síðasta árs, skilaði af sér fyrir hálfum mánuði, 27. febrúar 2013. Þetta er nefnd sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra skipaði og Finnur Beck var formaður í. Í nefndinni voru fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna og hún skoðaði niðurstöður Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu. ÖSE var með kosningaeftirlit hér með alþingiskosningunum 2009 og gerði ýmsar athugasemdir við þær kosningar og kom með ábendingar. Ein ábendingin lýtur einmitt að því og í skýrslunni segir: „Fjórða athugasemd eftirlitsnefndar ÖSE er því um að úthlutun endurgjaldslauss útsendingartíma til framboða mætti setja í lög til að tryggja samræmi í því hvernig staðið er að slíkri úthlutun milli kosninga.“ Nefndin skoðaði þetta og komst að því og leggur til að það verði gert og þess vegna hef ég flutt þessa breytingartillögu. Einn fjórði af skýrslunni er einungis um þetta eina atriði þannig að þetta vegur mjög þungt og er umfjöllunin á bls. 11–16. Þar eru færð rök fyrir því af hverju verið er að gera þetta og það er til þess að hjálpa nýjum og litlum framboðum að koma sjónarmiðum sínum á framfæri, bæði vegna málflutnings þeirra en líka vegna þess að þau hafa ekki úr miklum fjármunum að spila. Tiltekið er að þetta er gert í fjölmörgum löndum, í Belgíu, Tékklandi, Eistlandi, Frakklandi, Þýskalandi, Grikklandi, Írlandi, Ítalíu og Lettlandi. Sums staðar er þetta meira að segja ekki bara skylda í ríkisfjölmiðlum heldur líka í einkafjölmiðlum þannig að hérna er ekki um neinn glaðning að ræða og ekkert sem fellur af himni ofan heldur bein ábending frá nefnd Finns Becks.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma inn í umræðuna, ekki til þess í sjálfu sér að hafa miklar skoðanir á þessu af því að ég er ekki búinn að móta mér afstöðu mína til málsins heldur aðeins til að velta vöngum yfir því sem kom upp í huga minn þegar ég hlustaði á umræðuna. Ég hef svo sem oft velt þessu fyrir mér þegar ég hef hlustað á þær hugmyndir sem hafa sprottið upp, sérstaklega þegar ný framboð koma fram og hafa óneitanlega ekki alveg sömu stöðu og hin grónari framboð. Það hefur svo sem ekki komið í veg fyrir það að ný framboð hafi náð fótfestu. Þau hafa gert það yfirleitt í öllum kosningum þó að fæst þeirra hafi haft langan líftíma, sem vekur kannski upp ákveðnar spurningar. Það er ekki þá það forskot sem sú staðreynd gefur þeim að þau eru orðin hluti af Alþingi eða eru þingflokkur á Alþingi, heldur hafa aðstæðurnar frekar á ákveðnum tíma gert það að verkum að ný framboð hafa sprottið fram. Þau hafa hins vegar fæst átt mjög langan líftíma. Nú veltir maður því dálítið fyrir sér í því ljósi hvaða staða getur verið að koma upp í íslenskum stjórnmálum að þessu leytinu. Sagt er að við getum átt von á að 20 framboð bjóði fram lista með einhverjum hætti í þessum kosningum. Það svarar til tveggja knattspyrnuliða án markmanns, 20 framboð. Þá vakna alls konar spurningar um rétt þeirra. Spurning vaknar um með hvaða hætti slíkt gæti verið fram sett þannig að það fengi eitthvert áhorf og yrði áhugavert. Er hugsunin sú að framboðin væru í rauninni ritstjórar sinnar dagskrár? Er það hugsað þannig að sjónvarp eða útvarp, í þessu tilviki Ríkisútvarpið, annaðist einhverja dagskrárgerð á sínum forsendum til að tryggja það til dæmis að einstök framboð sem væru loðin um lófana gætu ekki lagt meira í það. Þá spurningu væri gaman að hv. þingmaður dveldi aðeins við.

Virðulegur forseti. Þetta voru mjög góðar spurningar. Ég skil vel að hv. þingmaður hafi kannski ekki gert upp hug sinn endanlega til þessa máls af því að kostir og gallar eru við það. En í heildina má segja að tveir pólar séu í þessu. Eigum við að láta Ríkisútvarpið sjá um að kynna framboðin og hafa ritstjórnarlegt vald á því eða eigum við að láta framboðin skila inn kynningarefni sínu og fá það sýnt gjaldfrjálst. Eða eigum við að gera það þriðja, og það er það sem ég er að leggja til, þ.e. við eigum að gera hvort tveggja. Nú þegar höfum við sameinast um það, a.m.k. meiri hluti þingsins, að láta Ríkisútvarpið sýna og kynna framboðin undir ritstjórnarlegu forræði Ríkisútvarpsins. Ég er sátt við það. Ég vil hins vegar bæta hinu við. Gera Ríkisútvarpinu skylt að sýna kynningarefnið frá framboðunum þar sem það hafi ekki ritstjórnarlegt vald yfir því og eigi að sýna það gjaldfrjálst. Hins vegar verður að búa til ákveðnar reglur utan um það og líklega að gera það í hvert sinn. Þær reglur yrði Ríkisútvarpið að setja í einhvers konar samráði við væntanlega framboðin og komið er inn á það í skýrslu Finns Becks og félaga. Þar er talað um að með því að Ríkisútvarpið fengi að útfæra þetta úrræði „telur nefndin að það geti ætíð sniðið notkun þess að eðli kosninga og/eða fjölda framboða eða frambjóðenda.“ Ef framboðin eru mörg þarf auðvitað að stytta þann tíma þannig að það verði ekki of umfangsmikið í dagskránni. En ég held að ekki sé mikið mál að gera það og eitthvað sem Ríkisútvarpinu er fært að gera. Einnig eru fjölmargar athugasemdir varðandi það að efni frá nýjum framboðum gæti verið kannski hallærislegra eða frumstæðara af því að þau hafa ekki mikinn pening til að útbúa það og fjallað er aðeins um það í skýrslunni.

Virðulegi forseti. Ég hef alveg skilning á þessu sjónarmiði og þetta er út af fyrir sig hlutur sem við þurfum að taka afstöðu til. Annars vegar yrði það þá þannig að Ríkisútvarpið mundi búa til einhverja þætti með öllum þessum framboðum. Það vakna auðvitað ýmsar spurningar hvernig á að fara með framboð sem ekki bjóða fram í öllum kjördæmum. Upplýsingar eru um það að einhver tiltekin framboð velti fyrir sér að bjóða fram í fáeinum kjördæmum, kannski bara einu kjördæmi o.s.frv. Væntanlega yrði að búa til einhverjar sérreglur fyrir það. Síðan er það hitt að það verða önnur framboð sem bjóða fram á landsvísu. Ég held að Ríkisútvarpið muni lenda í dálitlum vanda með þetta mál, ekki kannski hvað það áhærir sem hv. þingmaður leggur hérna til, það verður reynt að finna einhverja leið á því, heldur miklu frekar hitt að Ríkisútvarpið verður þá að vera með einhverja þætti sem dekka 20 framboð ef þannig ber undir. Við hv. þingmaður sjáum auðvitað og gerum okkur grein fyrir því að það yrði fremur leiðinlegt á kvöldi fyrir kjördag þegar hinar hefðbundnu sjónvarpsumræður foringja stjórnmálaflokkanna hæfust með 20 þátttakendum. Ég geri ráð fyrir að það væri ekki mjög áhugavert sjónvarpsefni. Ríkissjónvarpið mun því lenda í dálitlum vanda, alveg eins og það lenti í miklum vanda þegar stjórnlagaráðskosningarnar voru. 500 manns buðu sig fram og allir töldu sig eiga rétt, sem var auðvitað heilmikið til í, að mega tjá hug sinn þar. Það blasti við að sjónvarpsstjörnur úr Silfri Egils og slíkum þáttum höfðu mikið forskot á þá einstaklinga sem gátu ekki kynnt sig nema kl. 3 að nóttu með 5 mínútna innslagi hjá Ríkisútvarpinu sem brást við hinu samfélagslega hlutverki sínu að sögn með því að útvarpa þessu í belg og biðu á tímum sem eingöngu nátthrafnar gátu hlustað á. Þetta verður dálítið snúið en út af fyrir sig held ég að það sé einnar messu virði að við veltum þessu aðeins fyrir okkur. Þetta er auðvitað spurning um til dæmis rétt hinna minni framboða og svo er síðan hin áleitna spurning sem kemur upp að sum framboð eru betur fjárhagslega í stakk búin til að vinna svona efni en önnur.

Virðulegi forseti. Tekið er á þessu öllu í skýrslunni meira og minna. Varðandi framboð sem bjóða fram einungis í einu kjördæmi þá er það einmitt í breytingartillögunum nú þegar og er líka faktískt í minni breytingartillögu, að þau framboð fá bara hlutfallslegan tíma miðað við hvað þau bjóða fram á fáum eða mörgum stöðum. Ef framboð býður fram í einu kjördæmi þá fær það 1 / 6 af tímanum sem önnur framboð fá sem bjóða fram í öllum kjördæmum. Það er því ekkert mál að græja það. Nefndin tekur líka á því varðandi hin minni framboð sem eru með litla peninga og geta þess vegna ekki kannski útbúið mjög flott kynningarefni. Þar segir: „Nefndin telur því eðlilegt að Ríkisútvarpið leggi til aðstöðu og eftir föngum tækniþekkingu og tæknivinnu til framleiðslu kynningarefnis að því marki sem það telur sér það fært eftir því sem siða- og starfsreglur þess bjóða þannig að hlutlægni þess verði ekki dregin í efa.“ Það sé þá ekki þannig eins og Ríkisútvarpið gerist allt í einu mjög hentugt og hjálpi óeðlilega mikið einhverju einu litlu framboði en ekki einhverju öðru. Það þyrfti að setja reglur um það líka og væri ekkert mál að gera því það geta önnur lönd. Ég taldi upp runu landa áðan sem gera þetta. En ég spyr, af því að hv. þingmaður er að finna eitthvað þessu til foráttu. Hvað vill þá hv. þingmaður gera? Á ekki að fela Ríkisútvarpinu að vera með kynningarefni undir sínu ritstjórnarlega valdi, á ekki að gera það? Á heldur ekki að gera Ríkisútvarpinu skylt að sýna kynningarefnið frá flokkunum endurgjaldslaust? Á þá bara að vera það fyrirkomulag að flokkarnir geti keypt sér hefðbundnar auglýsingar fyrir mikið fé? Sem þýðir þá að einungis hinir stóru sterku sem eiga mikla peninga geta auglýst þokkalega massíft og mikið og komið sér á framfæri en hinir minni komast ekkert að. Mjög mikilvægt er í lýðræðissamfélagi að við hugsum um litlu framboðin. Hvernig komast þau inn í sjónvarpið með einhvers konar kynningarefni?

Virðulegi forseti. Ég ætla að nota tækifærið og beita þriðja andsvari. Hv. þingmaður var að velta fyrir sér hvort ég væri að finna eitthvað til foráttu þessu máli sem hv. þingmaður og ég vorum að ræða áðan um hvernig megi tryggja einhvers konar jafnræði milli flokka og annarra sem bjóða fram í öllum kjördæmum og eftir atvikum í færri kjördæmum . Það er ekki það sem vakti fyrir mér. Ég var aðeins að velta þessu máli upp vegna þess að það er ekki alveg augljóst. Við getum séð svolítið afkáralega mynd af þessu þegar staða Ríkisútvarpsins er þannig að þeir töldu sig knúna, eða hvernig sem það var á sínum tíma, að sinna framboðum til stjórnlagaráðsins. Þá var það gert þannig að 500 frambjóðendur fengu að tala í belg og biðu á þeim tíma sólarhringsins þegar það truflaði ekki annað dagskrárefni Ríkisútvarpsins. Síðan gat Ríkisútvarpið lyft upp höndum og sagt: Við erum búnir að sinna okkar lýðræðislegu skyldu. Við erum búnir að gera alla Jóna jafna sem bjóða sig fram. En auðvitað var öllum ljóst að það var ekki þannig. Þetta var dálítil friðþæging af hálfu Ríkisútvarpsins sem var þar með búið að fullnusta þetta hlutverk fjölmiðils í almannaþágu og koma eins fram við alla, en það var auðvitað ekki þannig. Það voru stjörnurnar úr Silfri Egils og sjónvarpsþáttunum sem náðu miklum árangri eins og við munum eftir, enda hefur stundum verið sagt að þetta hafi ekki síst verið afrakstur slíkra sjónvarpsþátta, en nóg um það. Þetta er út af fyrir sig áhugaverð spurning en ekki stóra efni þessa máls. Tíminn líður mjög hratt þegar verið er að ræða um þessa fjölmiðla. Fjölmiðlar breytast líka mjög hratt og við sem munum aftur í tímann munum þann tíma þegar hér var ein útvarpsrás. Á þeim tíma man ég eftir að vaskur ungur maður kom að máli við einn af forustumönnum Ríkisútvarpsins og kvartaði mjög undan því að Ríkisútvarpið væri svo hrútleiðinlegt. Þar væri engin tónlist spiluð utan laga unga fólksins nema sinfóníur. Þá var svarað skýrt og skilmerkilega: Þetta er rangt. Það er víst spilað margt annað en sinfóníur, til dæmis bæði prelúdíur og fúgur. Þetta má kannski segja að hafi í hnotskurn verið hið tónlistarlega uppeldi sem menn fengu og umræðan var auðvitað mjög mikið um. Ríkisútvarpið hefur mikla sérstöðu. Það blasir við okkur öllum, enda ef Ríkisútvarpið hefði ekki þessa sérstöðu þá værum við ekki að ræða um heildarlög um þessa stofnun, því auðvitað er Ríkisútvarpið stofnun. Hún hefur haft mjög mikil áhrif í gegnum tímann, þó ég ætli að halda því fram að áhrif Ríkisútvarpsins í dag séu miklu minni en áhrif Ríkisútvarpsins voru áður fyrr. Gleggsta dæmið er frá árinu 1968 í sögulegum forsetakosningum þegar þjóðminjavörður, sem hafði verið með einn sjónvarpsþátt í viku eða hálfsmánaðarlega eða mánaðarlega eða hvað það var, um svo áhugavert efni sem fornminjar, varð landsfrægur maður og naut slíkrar hylli að það dugði til að þessi góði maður varð forseti Íslands, ekki bara út af þessu auðvitað en meðal annars út af þessu. Þó hann hafi haft alla burði og góða eiginleika til að gegna því starfi þá vissu allir að þessi sjónvarpsþáttur sem allir landsmenn horfðu á var auðvitað þessi mikli vettvangur. Ekkert slíkt mundi gerast í dag. Sjónvarpsþáttur af þessu taginu, sem yrði innan um alla hina sjónvarpsþættina á þessari sjónvarpsstöð ásamt öllum hinum sjónvarpsstöðvunum, hefur ekki sama vægi og gildi. Auðvitað er það þessi breytti heimur sem Ríkisútvarpið þarf að takast á við og gríðarlega mikilvægt er við þessar aðstæður að Ríkisútvarpið fái aðhald. Áður ætluðu menn að tryggja þetta aðhald með pólitískri aðkomu, til dæmis í útvarpsráði og slíku þar sem átti að tryggja hlutleysi sem byggðist á því að fulltrúar stjórnmálaflokkanna sætu í útvarpsráði og tryggðu að fram færi fjölbreytt umræða og ekki væri verið að halla á einn eða einn. Hættulegast af öllu er einokun skoðana og í því hlýtur Ríkisútvarpið að þurfa að gegna mjög miklu hlutverki til þess að tryggja að fjölbreytileiki skoðana komi fram. Frelsið í útvarpsrekstrinum sem menn deildu um hér langtímum saman í sölum Alþingis fyrir tæpum 30 árum eða svo, ég man ekki nákvæmlega hvenær þetta kom á, er dæmi um hvernig þessi mál hafa þróast. Þá var deilt um hvort skynsamlegt og eðlilegt væri að hafa fleiri útvarpsstöðvar. Um það deilir enginn í dag og við erum öll sammála um að það sem hefur gerst, hvað sem öðru líður, er þó alla vega að fjölbreytnin í útvarps- og fjölmiðlarekstri er miklu meiri en áður. Það er meira val fyrir þá sem hlusta á útvarpið og að því leytinu er fjölbreytni. Hins vegar er það fylgifiskur nútímaútvarpsreksturs, eins og við höfum séð, að þrátt fyrir þessa fjölbreytni að mörgu leyti þá hafa nýju stöðvarnar dálítið mikla tilhneigingu til einsleitni, þó undarlegt sé og kannski þversagnarkennt að segja það. Ég er að vísa til þess að þrátt fyrir fjölbreytni stöðvanna og þrátt fyrir að þær séu að útvarpa að sumu leyti fjölbreyttara útvarpsefni þá er tilhneiging í þá átt að ákveðnir kimar fjölmiðlaviðfangsefnisins, ef við getum orðað það þannig, verða útundan. Þar hlýtur Ríkisútvarpið að eiga að koma til skjalanna með sínar skyldur sem dagskrárfyrirbrigði, sem tæki okkar til að fylla upp í þetta þannig að fjölbreytnin sem við verðum að kalla eftir í útsendingum útvarpsins sé uppfyllt. Ég tel að það hljóti að vera vakandi yfir því sem Ríkisútvarpið er að gera allt um kring, að Ríkisútvarpið sé á varðbergi fyrir því sem er eðlilegt að fjallað sé um með margbreytilegum og sanngjörnum hætti og geti komið til skjalanna þar sem markaðurinn leysir það mál ekki. Hér hefur verið mikið rætt um að Ríkisútvarpið hafi brugðist hlutverki sínu gagnvart landsbyggðinni. Ég hygg að þetta sé almenn upplifun á landsbyggðinni. Ríkisútvarpið og forsvarsmenn þess hafa náttúrlega þrætt fyrir það en þetta er hin almenna upplifun einfaldlega vegna þess að Ríkisútvarpið hefur tekið þá afstöðu að leggja niður svæðisútvarpsstöðvarnar. Þær voru á sínum tíma settar á laggirnar og réttlættar með því að þær væru aðferðin við að auka aðgengi fólks að því sem var að gerast úti á landsbyggðinni og setja ákveðna sýn, sjónarhorn og vinkil landsbyggðarinnar, ekki bara á þjóðmálaumræðuna heldur líka á þann þjóðlífsspegil sem landið okkar hlýtur alltaf að vera. Alveg ljóst mál er að ögrunin við hina hefðbundnu fjölmiðla í dag er netið, hvort sem það er útvarp eða dagblöð. Við sjáum líka að það hefur kannski verið hvað mesta ögrunin fyrir útvarpsstöðvarnar. Þær höfðu tækifæri til að flytja okkur fréttirnar fyrst vegna þess að fréttatímar útvarpsins eru mörgum sinnum á sólarhring, en netið hefur verið að breyta því. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að Ríkisútvarpið hafi ekki sinnt þessum þætti eins vel og hægt er að gera. Þá vísa ég til þess að að mínu mati hefur sjónarhorn Ríkisútvarpsins á ýmis mál oft og tíðum verið býsna þröngt. Þar er ég meðal annars að vísa í þjóðfélagslega umræðu sem oft hefur verið út frá mjög þröngri þjóðfélagslegri sýn og líka í það sem ég sagði áðan varðandi landsbyggðina. Við hljótum líka að þurfa að velta fyrir okkur hvert hlutverk Ríkisútvarpsins er til dæmis í því að kynna til sögunnar menningarlega fjölbreytni. Hefur Ríkisútvarpið sinnt því hlutverki nægilega vel? Hefur það verið framar öðrum stöðvum með flutningi á innlendu efni og svo framvegis? Við hljótum að gera stífari kröfur til Ríkisútvarpsins vegna sérstöðunnar, því við erum með sérstaka lagasetningu og mjög ítarlega markmiðssetningu í þessum lögum um hlutverk og skyldur, fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ég hef áhyggjur af því, eins og hv. þm. Þorgerður K. Gunnarsdóttir hefur verið að nefna, hvort þessi markmiðssetning, jafnítarleg sem hún er, sé nægilega skýr. Það er ekki áhlaupsverk að lesa sig í gegnum allar markmiðslýsingarnar sem eru á rúmlega einni og hálfri blaðsíðu í frumvarpsforminu. Eiginlega eru nefndir til sögunnar allir hlutir, sem gefur Ríkisútvarpinu heilmikið rými til að sinna tilteknu hlutverki. Að mínu mati hefði þurft að skerpa þessa sýn til að tryggja það sem ég var að reyna að halda fram. Ríkisútvarpið hefur meðal annars það hlutverk að koma til skjalanna þar sem markaðurinn er ekki að sinna því hlutverki sem við hefðum kosið að hann gerði, þótt að mörgu leyti hafi markaðurinn verið að lesa þessi mál ágætlega. Hér hefur oft verið nefnt dæmið þegar Ríkisútvarpið hefur kosið að draga úr áherslum á fréttir af landsbyggðinni þá hafa aðrar stöðvar, eins og Stöð 2 til dæmis, komið þar til skjalanna og séð markaðslegt tækifæri til að fara þar inn. Spurt er hver staða Ríkisútvarpsins eigi að vera á auglýsingamarkaði. Þetta er erfið spurning, ég skal svo sannarlega viðurkenna það. Annars vegar rekst á sjónarmið að Ríkisútvarpið er ríkisstofnun. Hún hefur ákveðna fjárhagslega yfirburði í krafti þess að henni eru tryggðir margir milljarðar króna af fjármunum með lögþvingaðri innheimtu á gjöldum. Því er mjög eðlilegt að mínu mati að aðkoma Ríkisútvarpsins að auglýsingamarkaðnum sé takmörkuð. Hins vegar er ég íhaldssamur þegar kemur að Ríkisútvarpinu og vil ekki ganga svo langt að Ríkisútvarpið fari algerlega út af auglýsingamarkaði eða Ríkisútvarpið verði með mjög takmarkaðan þátt á auglýsingamarkaði, eins og sumir hafa krafist. Ég tel að takmarka þurfi hann frá því sem nú er, en hins vegar megum við aldrei gleyma því að auglýsingar hafa líka í sjálfu sér fréttagildi. Þær eru ákveðin aðferð við að miðla. Við sem erum til dæmis stjórnmálamenn eigum ekki marga möguleika ef við viljum vekja athygli á fundum sem við höldum. Það er okkar lýðræðislegi réttur að auglýsa þennan fund og það getum við meðal annars gert í gegnum Ríkisútvarpið. Vinstri menn áður og fyrr voru mjög mótfallnir auglýsingum. Þeir töldu þær eitt ógeðslegasta birtingarform kapítalismans í heiminum þar sem ríkt fólk væri að reyna að hafa áhrif á hegðan annars fólks. Ég held að enginn í dag hér á Íslandi haldi neinu slíku fram. Ég held að flestir geri sér grein fyrir því að auglýsingar eru líka tíðindi í sjálfu sér og þess vegna er ekki óeðlilegt að við höfum þann rétt að geta auglýst í Ríkisútvarpinu, en ágeng markaðsöflun í þessum efnum þar sem menn eru með niðurboð eða undirboð er auðvitað ekki líðandi, sérstaklega í ljósi þess að Ríkisútvarpið hefur þetta fjárhagslega forskot. Virðulegi forseti. Ég tala aðeins um fjölbreytnina sem Ríkisútvarpið á að tryggja og mjög mikilvægt er að menn átti sig á því að þá er ég ekki eingöngu að tala um fjölbreytni sem snýr að hinni pólitísku umræðu eða þjóðmálaumræðunni. Ég er að tala um miklu víðtækari þátt í þessu sambandi þegar ég tala um þjóðmálaumræðuna. Ég hóf umræðu mína á því að halda áfram orðaskiptum okkar hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur að velta fyrir mér stöðu Ríkisútvarpsins, til dæmis þegar kemur að því að tryggja jafnræði skoðana í þeirri pólitísku umræðu sem núna fer í hönd. Þar getur Ríkisútvarpið bæði haft mikið hlutverk en það verður líka mjög vandasamt vegna þess að ekki er alveg einhlítt hvernig á að taka á þessu. Vandinn verður augljós þegar við höfum í huga að við gætum verið að upplifa kannski sem svarar í fjölda til tveggja knattspyrnuliða án markmanns, það eru 20 framboð sem gætu verið að bjóða fram í vor. Það hlýtur auðvitað að búa til dálítið sérstaka stöðu þegar kemur að því með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að kynna þessi framboð út frá jafnræði. Virðulegi forseti. Að mörgu leyti er ýmislegt gott í þessu frumvarpi. Það sem ég tel að sé kannski lakast er að mér finnst sýnin á því hvað Ríkisútvarpið á í rauninni að gera út frá þeim sjónarmiðum sem ég hef verið að tala um, einsleitni, fjölbreytni og sérstöðu, alls ekki nægilega markviss í markmiðslýsingu frumvarpsins, 3. gr. Þar hefðum við örugglega haft gott af því að skerpa aðeins línurnar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og það sem kom fram í máli hans, þar var ýmislegt athyglisvert. Það kom fram að hann væri frekar íhaldssamur þegar kemur að Ríkisútvarpinu og því að það eigi ekki að fara algjörlega út af auglýsingamarkaði. Maður hefur heyrt frá mörgum félögum hv. þingmanns að þeir hafi viljað ganga lengra í þá veruna. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hver yfirlýst stefna Sjálfstæðisflokksins sé í því efni. Er það yfirlýst stefna Sjálfstæðisflokksins að RÚV eigi að fara algerlega af auglýsingamarkaði eða er það stefnan að takmarka það með einhverjum hætti? Hvar eigum við að draga línurnar í því efni? Var hv. þingmaður að viðra sínar persónulegu skoðanir eða stefnu Sjálfstæðisflokksins? Það væri gott ef hann gæti komið inn á það. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um stöðu landsbyggðarinnar og fréttaflutning af landsbyggðinni. Nú er meðal annars komið inn á það í frumvarpinu að eitt af hlutverkum Ríkisútvarpsins sé einmitt að sinna fréttum af mönnum og málefnum og því sem er að gerast um allt land. Telur hv. þingmaður að nægilega langt sé gengið í frumvarpinu eins og það er í dag eða að það þurfi að haga málum öðruvísi og þá hvernig? Hverju þurfum við að breyta í frumvarpinu varðandi fréttaflutning af landsbyggðinni? Það væri gott ef hv. þingmaður gæti komið inn á það því ég veit að hann hefur skoðanir á því og hefur m.a. spurt aðra þingmenn út í þau mál. Það væri fróðlegt að vita hver nákvæmlega skoðun hv. þingmanns er á þeim þætti.

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn hefur auðvitað staðið að löggjöf um Ríkisútvarpið og á sínum tíma undir forustu þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerðar K. Gunnarsdóttur, voru sett lög um Ríkisútvarpið ohf. Þá var mikil andstaða við þau. Það var hins vegar liður í því af hálfu hæstv. fyrrverandi ráðherra að styrkja stöðu útvarpsins og skapa því ákveðið rekstrarlegt svigrúm en setja því um leið skorður svo ekki gætti aflsmunar í samkeppni við aðra samkeppnisaðila. Það er athyglisvert í því sambandi að á þeim tíma voru miklar deilur um það rekstrarform. Í þessu frumvarpi er hins vegar ekki gert ráð fyrir að því rekstrarformi verði breytt. Það er út af fyrir sig dálítið athyglisverð niðurstaða eftir allt sem á undan gekk. Ég vil segja að ég tel að ekki gangi að taka Ríkisútvarpið algerlega út af auglýsingamarkaði, ekki algerlega. Það mundi þýða í fyrsta lagi að gera yrði grundvallarbreytingar á fjármögnuninni og í öðru lagi væri það ekki sanngjarnt gagnvart t.d. þeim sem hafa ekki aðgang eða takmarkaðan aðgang að öðrum útvarpsrásum að kippa Ríkisútvarpinu algerlega út af auglýsingamarkaði. Ég er að því leyti íhaldssamur eins og að mörgu öðru leyti, líkt og alkunna er. Varðandi stöðu landsbyggðarinnar er Ríkisútvarpinu ætlað heilmikið hlutverk í því sambandi. Nú mun auðvitað reyna áfram á hvernig Ríkisútvarpið sinnir því. Mér finnst Ríkisútvarpinu að mörgu leyti hafa tekist vel í þeim efnum en að sumu leyti hafa þeir verið, og ekkert að sumu leyti því að það er ljóst mál, að draga úr þeirri þjónustu við landsbyggðina. Það er að mínu mati mjög vont. Mér fannst dálítið hlálegt þegar Ríkisútvarpið rak umræddan fréttamann á Suðurlandi og samkeppnisaðilinn réð hann daginn eftir og sýndi fram á að þarna voru allar markaðslegar forsendur. 

Forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar þó að endurtaka fyrri spurninguna um hvort ég og hv. þingmaður deilum þeim skoðunum að mikilvægt sé að Ríkisútvarpið geti áfram verið á auglýsingamarkaði. Mig langar að spyrja aftur hvort það sé stefna hv. þingmanns eða stefna Sjálfstæðisflokksins í heild sinni að Ríkisútvarpið eigi að geta verið á auglýsingamarkaði og ekki eigi að loka algerlega fyrir það. Varðandi landsbyggðarmálin segir hv. þingmaður að með þessum breytingum og fleiri reyni á hver staða landsbyggðarinnar verður í þeirri umfjöllun. Telur hv. þingmaður að ganga þurfi lengra en er gert í þessari löggjöf, hugsanlega með því að setja inn einhver ákvæði um að starfsstöðvar eigi að vera úti á landi eða starfandi fréttamenn á ákveðnum svæðum? Þurfum við að ganga lengra en frumvarpið gerir ráð fyrir til að tryggja það eða telur hv. þingmaður að nægilegt sé gert í því frumvarpi sem liggur fyrir og við erum með til umræðu?

Virðulegi forseti. Varðandi það sem ég sagði um auglýsingarnar og hvort það sé stefna mín eða Sjálfstæðisflokksins vil ég segja strax að það eru alveg örugglega skiptar skoðanir innan Sjálfstæðisflokksins um hversu langt eigi að ganga í þeim efnum. Ég veit um marga góða flokksfélaga mína sem telja að ýta eigi Ríkisútvarpinu alveg út af auglýsingamarkaðnum. Ég er ekki þeirrar skoðunar og stefna flokks míns hefur auðvitað meðal annars birst í þeirri forgöngu sem menntamálaráðherra okkar og ríkisstjórn okkar hafði um þær breytingar sem voru gerðar á skipulagi Ríkisútvarpsins. Þar var gert ráð fyrir því að þeir hefðu möguleika á að vera á auglýsingamarkaði en það verður auðvitað mjög að gæta þess að þeir njóti ekki aflsmunar. Þar hljóta til dæmis eftirlitsstofnanir okkar eins og Samkeppniseftirlitið o.fl. að koma til skjalanna. Varðandi landsbyggðin er ég ekkert endilega viss um að við eigum að setja áskilnað í lögin um að starfsstöðvar skuli vera á tilteknum stöðum. Ég held að það séu ýmsar aðrar leiðir. Til dæmis eru starfrækt öflug héraðsfréttablöð, ýmis slík þjónusta úti á landsbyggðinni, og mér finnst koma til greina að Ríkisútvarpið semji við þá aðila um einhverja fréttaöflun sem þeir selja síðan Ríkisútvarpinu. Það þarf ekki endilega að vera þannig að Ríkisútvarpið sjálft reki fréttastöðvar á landsbyggðinni. Það geta líka verið einstaklingar og fyrirtæki sem sinna því hlutverki.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar Kr. Guðfinnsson fjallaði áðan um áhrif Ríkisútvarpsins. Hann gaf það sterklega í skyn að þjóðin hefði kosið Kristján Eldjárn sem forseta á sínum tíma vegna fjölmiðlaumfjöllunar og aðkomu hans að fjölmiðlum, það hefði ekki verið vegna mannkosta hans sem þjóðin hefði þá lagt mat á og valið hann með þá í huga. Einnig gaf hv. þingmaður í skyn að þingmenn sem nú sitja á þingi hefðu verið valdir að hluta til í það minnsta vegna aðkomu þeirra að fjölmiðlum en ekki út af öðru. Mér finnst hv. þingmaður ganga ansi langt í því að kalla þjóðina fífl, þ.e. að hún gæti ekki valið sér forseta eða þingmenn öðruvísi en í gegnum fjölmiðla. Vill hv. þingmaður banna með einhverjum hætti aðkomu einstaklinga að fjölmiðlum og þá með hvaða hætti? Hv. þingmaður talaði einnig eins og laga þyrfti dagskrána í útvarpinu, hafa áhrif á dagskrárvald. Á þingið að hafa áhrif á dagskrá Ríkisútvarpsins, um hvað Ríkisútvarpið fjallar hverju sinni, um fréttaskýringar? Ætlar Alþingi að fara að hlutast til um það eftir því hvernig það er skipað hverju sinni hvernig og hvers konar fréttir eru fluttar og hvaða þættir eru á dagskrá? 

Virðulegi forseti. Það er nú ekki líkt hv. þingmanni að vera svona önuglyndur. Það er ekki líkt hv. þingmanni að snúa út úr orðum manns. En ég sagði ekkert í þá veru sem hv. þingmaður nefndi hérna áðan. Ég vakti bara athygli á því að á meðan hér var ein sjónvarpsrás vöktu þeir sjónvarpsþættir sem gerðir voru auðvitað mikla athygli og eins tilteknir menn sem í þeim voru. Ég ætla að segja eitt svo það fari ekkert á milli mála; Kristján Eldjárn var afar hæfur maður, eins og ég sagði áðan. Ég sagði það í ræðu minni. Ég vakti hins vegar athygli á því að fábreytnin á sínum tíma hefði verið svo mikil að áhorf manna á einstaka þætti hefði gert menn frægari en ekki að það hafi einhver áhrif á niðurstöðuna. Þarna blöstu betur við mannkostir. Mér finnst ómerkilegt af hv. þingmanni að reyna að bera mig sökum til að ég þurfi síðan að svara fyrir þá bölvuðu vitleysu sem hv. þingmaður heldur hérna fram. Og varðandi það að þingið ætti að hafa einhver áhrif á dagskrárgerðina var ég einfaldlega að segja það sem hlýtur að blasa við að þegar Ríkisútvarpið á í hlut þá hljótum við að gera ákveðnar kröfur um fjölbreytni, um sanngirni og þess háttar. Í því felst engin íhlutun um dagskrárgerð. Ég hef margoft sagt í andsvari í dag að það væri ekki okkar að hafa íhlutunarvald um dagskrárgerð Ríkisútvarpsins. Hv. þingmaður á ekkert með að snúa svona út úr þessu og reyna að gera mig tortryggilegan í málum sem ég var ekki að tala um í þá veru sem hv. þingmaður telur. Það er illa gert að mínu mati þegar hv. þingmaður reynir að draga upp einhverja ómerkilega og ósanna mynd af því sem ég var að segja. Ég var einfaldlega að segja það að Ríkisútvarpið hefði þetta víðtæka hlutverk og að það þyrfti að skerpa á þeirri sýn sem Ríkisútvarpið hefur til að tryggja bæði fjölbreytni í þjóðmálaumræðunni og ákveðna menningarlega fjölbreytni. Er hv. þingmaður ósammála því?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði það áðan og tók það sem dæmi um áhrifamátt Ríkisútvarpsins að þekktur einstaklingur í sjónvarpi hefði verið kjörinn forseti. Hann gaf það þar með í skyn að það væri af þeim ástæðum sem hann hefði náð þeim framgangi. Til að undirstrika fábreytni þess tíma þá tók hann dæmi úr nútímanum, um nýkjörið þing, að þing sem kjörið var 2009 mætti að hluta til rekja til þess að menn hefðu átt aðkomu og aðgang að ákveðnum sjónvarpsþáttum. Hann tiltók þá sjónvarpsþætti meira að segja og sagði að það hefði haft áhrif á að menn næðu inn á þing. Hv. þingmaður lýsti einnig skoðun sinni á ákveðnum mannabreytingum hjá RÚV. Hann tók sem dæmi eina uppsögn. Þess vegna spyr ég: Hefur hv. þingmaður og flokkur hans þá ályktað eitthvað í þá veru hvaða starfsmenn eigi að starfa við RÚV og hverjir ekki? Hefur áður verið tekin afstaða til mannabreytinga á fréttastofu Ríkisútvarpsins? Hyggst hv. þingmaður beita sér fyrir því að pólitísku valdi 

Við viljum færri Samfylkingar- og VG-liða …

Virðulegi forseti. Ég veit að fólk skilur að það er erfitt fyrir mann að þurfa að tala við hv. þm. Björn Val Gíslason þegar hann fer niður á það lágkúrulega plan sem hann gerði áðan. Ég var ekki að vega að einum eða neinum, síst af öllum hinum mæta forseta Íslands og ég vil ekki að hv. þingmaður haldi fram slíku rugli. Ég vildi einfaldlega vekja athygli á því að það voru aðrir tímar í sjónvarpi og út af því þurfti ekkert að leggja umfram þetta. Það sem ég sagði áðan hafði nákvæmlega ekkert að gera með kjörið á Alþingi 2009. Ég vakti athygli á því að sú undarlega staða hefði verið uppi að þegar kosið var til stjórnlagaráðs hefði Ríkisútvarpið verið sett í mikinn vanda þegar það útvarpaði einum 500 ræðum þeirra sem buðu sig fram. Það var það sem ég sagði. Ég hef heldur enga skoðun á því hvaða starfsmenn eigi að ráða eða hverja eigi að reka. Ég sagði að þingmenn Suðurkjördæmis hefðu skoðun á þessum tiltekna manni og ég vakti líka athygli á því að vegna þess að við værum með frjálst útvarp og fleiri fyrirtæki á þessum markaði hefði þessi tiltekna uppsögn verið gerð að umtalsefni nokkrum sinnum í dag. Hún hefði ekki haft önnur áhrif en þau að þessi starfsmaður gat fengið vinnu hjá frjálsum útvarpsstöðvum, 

Virðulegi forseti. Fyrir þinginu liggur breytingartillaga frá hv. þm. Siv Friðleifsdóttur um svokallaðan frjálsan útsendingartíma eða gjaldfrjálsan útsendingartíma og byggir sú tillaga m.a. á skýrslu sem unnin var af nefnd sem skilaði af sér í febrúar, 27. febrúar var skýrslan dagsett. Það er sem sagt skýrsla nefndar á vegum mennta- og menningarmálaráðherra um aðgang stjórnarhreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga. Þetta er langt og ítarlegt nafn á skýrslunni og heiti nefndarinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnst um tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um að framboð sem bjóða munu fram í næstu kosningum hafi aðgang að Ríkisútvarpinu til að koma skilaboðum sínum á framfæri, þ.e. að það verði jafnræði á milli allra framboða. Ég hygg að það sé hluti af því sem er kannski eðlileg krafa í dag, að gætt sé jafnræðis meðal framboða. Ljóst er að framboð eru misvel í stakk búin til að kaupa sér aðgang að fjölmiðlum og að sjálfsögðu þarf í samræmi við meginstefnu og hlutverk Ríkisútvarpsins að gæta jafnræðis og slíks. Ég velti fyrir mér hvernig þingmaðurinn tekur í tillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur. Málið á sér töluvert langan aðdraganda. Það byggir m.a. á athugasemdum sem komu frá ÖSE í kjölfar kosningaeftirlits og eru dæmi um svipaðar ráðstafanir í öðrum löndum. En mér fyndist áhugavert að skoðun þingmannsins á því sem heitir enskri tungu „free airtime“.

Forseti bendir hv. þingmönnum á að íslenska er tungumál þingsins.

Virðulegi forseti. Ég hef áður sagt að ég hef ekki alveg gert upp hug minn til þessa máls, ég hef ekki kynnt mér tillöguna alveg vel til hlítar. Það er ekki alveg einfalt mál með hvaða hætti kynna á þessi framboð. Maður getur hugsað að það geti annars vegar verið gert þannig að framboðin fái einhvern möguleika til að hafa sitt eigið sjónvarpsefni. Það getur líka falist í því einhvers konar ójafnræði vegna þess að flokkarnir eða framboðin kunna að vera misvel stödd fjárhagslega. Þau hafa mismunandi mikla þekkingu á því að útbúa sjónvarpsefni o.s.frv. Hin leiðin gæti verið sú, sem ég geri ráð fyrir að ríkisstjórnarflokkarnir muni fara, að eiga viðtöl við fulltrúa framboðanna og gefa þeim kost á því að koma sjónarmiðum sínum á framfæri. Ég held ekki að það sé til ein lausn í þessu. Við sáum, eins og ég nefndi í framhjáhlaupi áðan, að það getur komið upp dálítið sérkennileg staða. Það eru 20 framboð, eða þar um bil, sem lýst hafa yfir vilja sínum til að bjóða fram, ýmist á landsvísu eða þá í einstökum kjördæmum eða fáeinum kjördæmum o.s.frv. Það getur verið dálítið snúið að koma við einhverri kynningu sem gætir tiltekins jafnræðis í þessum efnum. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni í því að það er áskorun sem Ríkisútvarpið þarf að takast á við og við þingmenn þurfum þá væntanlega að hafa skoðun á með hvaða hætti við viljum stjórna þessum hluta dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins þó að við viljum ekki vera með puttana í því að öðru leyti. Ég ætla þá að áskilja mér rétt til að gefa mér aðeins betri tíma til að hugsa um hver hin endanlega afstaða mín er til málsins.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst biðjast afsökunar á að hafa slett enskri tungu áðan. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Eins og ég sagði áðan í spurningu minni er verið að bregðast við athugasemdum sem komið hafa fram m.a. frá ÖSE. Töluvert hefur verið rætt um hlutverk Ríkisútvarpsins er var að gæta jafnræðis og sinna öllum landsmönnum eftir bestu getu og eins vel og mögulegt er. Nú hefur verið bent á að það frumvarp sem hér er lagt fram muni hafa útgjaldaauka fyrir ríkissjóðs upp á rúmar 600 millj. kr. Þá hljótum við að velta því fyrir okkur hvernig og þá hvort um beina aukningu sé að ræða til Ríkisútvarpsins til að framleiða meira efni o.s.frv., hvort það sé þá ekki mikilvægt að við komum þeim skilaboðum á framfæri að Ríkisútvarpið sinni nú landsbyggðinni jafn vel og betur en nokkru sinni.

Virðulegi forseti. Það er einmitt er kjarni málsins. Við erum með Ríkisútvarp sem hefur ákveðnar skyldur sem við setjum í lög ef þetta mál verður lögfest og það er snúið að sinna landinu öllu. Ég held að ég sé ekki að ýkja þegar ég segi að landsbyggðarfólk upplifi það að minnsta kosti þannig að sú þjónusta sé lakari núna en hún var. Það byggir m.a. á því að þar voru svæðisstöðvar. Nú er því sinnt með öðrum hætti. Ég hef hins vegar ekki viljað festa mig í því að segja að svæðisstöðvar séu það eina sem komi til greina. Ég velti því fyrir mér hvort hægt væri að semja við fréttastofur sem þegar eru starfandi hjá héraðsfréttamiðlum sem gætu t.d. tekið að sér verkefni ásamt ýmsum dugmiklu fréttamönnum sem eru mjög duglegir við þetta, án þess að ég ætli að nefna nein nöfn. Mér finnst það vera nokkuð sem við gætum íhugað hvort hægt sé að sinna almannahlutverki Ríkisútvarpsins með öðrum hætti en áður hefur verið gert, m.a. vegna þess að ný tækni er komin til skjalanna sem gerir vinnuna örugglega auðveldari en áður var.

Virðulegi forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, og segir það nokkuð um innihald málsins. Hlutverk þessarar stofnunar er ansi mikilvægt þótt vissulega hafi orðið ákveðnar breytingar á starfsumhverfi hennar og breytingar í fjölmiðlun á undanförnum árum og samfélagið þarf auðvitað að laga sig að því. Í 3. gr. frumvarpsins um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu er komið inn á þær reglur sem eiga að gilda um Ríkisútvarpið. Þar segir: „Fjölmiðlaþjónusta Ríkisútvarpsins í almannaþágu hefur það markmið að mæta lýðræðislegum, menningarlegum og samfélagslegum þörfum í íslensku samfélagi með miðlun texta, hljóðs og mynda.“ Þarna erum við í raun að skilgreina það hlutverk sem stofnunin á að hafa með höndum og það er nokkuð víðtækt samkvæmt þessari grein. Maður veltir því fyrir sér hversu langt eigi að ganga í þessu og hversu langt eigi að ganga á þessum mismunandi vettvangi sem fjölmiðlun nær til. Það segir einnig í þessari sömu grein að Ríkisútvarpið skuli dreifa efni til alls landsins og næstu miða með að minnsta kosti tveimur hljóðvarpsdagskrám og einni sjónvarpsdagskrá árið um kring. Hér hefur verið rifjað upp hvernig þetta var fyrir ekki svo margt löngu. Ég tel mig ekki vera orðinn mjög gamlan en þó man ég eftir því að það var bara ein útvarpsstöð og þar voru þessir föstu þættir sem enn er stundum vitnað til eins og Lög unga fólksins, Óskalög sjómanna og útvarpsleikrit á fimmtudagskvöldum. Þetta man maður allt saman og þetta hefur auðvitað breyst gríðarlega mikið. Það eru komnar fleiri stöðvar bæði í sjónvarpi og í útvarpi. Það er orðið miklu einfaldara að dreifa efninu og við eigum eftir að sjá það verða enn einfaldara í framtíðinni. Stofnun eins og Ríkisútvarpið þarf að vera í þróun og skoðun á hverjum tíma. Maður veltir því fyrir sér hvort raunveruleg nauðsyn er á því að reka tvær útvarpsstöðvar og eina sjónvarpsstöð og hvort það megi á einhvern hátt breyta þessu rekstrarformi. Á nýliðnum landsfundi Sjálfstæðisflokksins var einmitt lagt til að þörf samfélagsins fyrir ríkisfjölmiðil yrði endurskilgreind og starfsemi hans breytt ef ástæða væri til. Það er oft talað um mikilvægi menningarhlutverks Ríkisútvarpsins og það er vissulega mikið. Í frumvarpinu segir að Ríkisútvarpið skuli sinna því með mjög ákveðnum hætti. Ég get tekið undir það. Ég held að ákveðin íhaldsemi sé mikilvæg þar, í útvarpi og sjónvarpi, að til séu stöðvar sem eru kannski ekki alltaf þær vinsælustu. Hlutverk Ríkisútvarpsins á þeim vettvangi er ítarlega skilgreint og það á að sinna ákveðnum grunnþáttum. Í frumvarpinu segir að það eigi meðal annars að veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga frétta- og fréttaskýringarþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar, vera vettvangur fyrir mismunandi skoðanir á málum sem efst eru á baugi hverju sinni og almenning varða, kynna margbreytileika mannlífs, lífsviðhorfa og lífsskilyrði í landinu, miðla upplýsingum og veita landsmönnum innsýn í alþjóðamál, mismunandi menningarheima og ólík sjónarmið. Það á að framleiða sjálft og í samstarfi við aðra lista- og menningarefni, með sérstakri áherslu á leikið efni, auk þess að endurspegla samtímamenningu þjóðarinnar og skal vera virkur þátttakandi í íslenskri kvikmyndagerð. Þegar við horfum á þessar tillögur kemur upp í hugann sú spurning hvort Ríkisútvarpið hafi sinnt mörgum af þessum þáttum mannlífsins og þjóðfélagsins með fullnægjandi hætti. Er til dæmis nægilega mikið svigrúm gefið í dagskrá ríkissjónvarpsins fyrir almenna umræðu og aðeins dýpri umræðu um hin fjölbreyttustu mál, t.d. mörg af þeim fjölbreyttu málum sem við fjöllum um í þinginu? Það eru helst einn eða tveir þættir sem eru gefnir í dagskrá sjónvarpsins í viku hverri sem sinna þessu, þ.e. annars vegar Kastljós og hins vegar þátturinn Silfur Egils sem er sýndur yfir vetrartímann á sunnudögum þar sem fer fram aðeins dýpri umræða og skoðanaskipti. Síðan sjáum við að samhliða ríkissjónvarpinu hafa sprottið upp stöðvar sem sinna því af svolítið meiri kostgæfni að fara dýpra í málin. Við erum með stöðvar eins og ÍNN sjónvarpstöðina þar sem mál eru greind betur og gefinn lengri tími, þó ekkert langur tími, kannski 25–30 mínútur, til að fara dýpra í ákveðin mál. Þetta vekur upp spurningu um hvort áherslurnar séu réttar. Oft hefur verið talað um að íslenskt efni sé tiltölulega dýrt, en er það svo dýrt? Er það svo dýrt að vera með slíka þætti sem eru teknir upp í stúdíói og þarfnast lítils undirbúnings? Þær útvarps- og sjónvarpsstöðvar sem eru reknar á þeim grunni að fjalla ítarlega um þjóðmálaumræðuna og mál sem eru efst á baugi hverju sinni eru mjög einfaldar í allri útfærslu, sáraeinfaldar. Það er nánast eins og verið sé að taka þetta upp með þremur, fjórum myndavélum heima í stofu. Það er ekki flóknara umhverfi en það. Öll tækni í kringum sjónvarp og allt umfangið hefur breyst svo gríðarlega mikið á ekki mörgum árum og á eftir að breytast enn meira. Ég held því að það sé alveg rétt sem kemur fram í ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins að það þurfi einmitt að skoða þessa þætti. Það þarf að fara betur ofan í það hvort ríkissjónvarpið keppir of mikið á hinum almenna afþreyingarmarkaði og hvort það eigi að einbeita sér meira að þjóðlegri þáttum, ef við getum orðað það svo, og þeim kynningum sem ég fór yfir áðan sem geta átt við mjög breiðan vettvang. Þegar maður horfir á þróunina hlýtur líka að koma upp í hugann rekstrarumfang fyrirtækisins og hvort við séum alveg á réttri leið þar. Útvarpshúsið við Efstaleiti, þessi glæsilega bygging, er hún barn síns tíma? Tekur þetta rekstrarform mögulega til sín of mikinn kostnað, í daglegum rekstrarkostnaði, starfsmannafjölda og öllum umbúðum á kostnað þess að geta eflt frekar innlenda dagskrárgerð? Mætti jafnvel gera sjónvarpið að minni þátttakanda til að það þyrfti ekki að taka til sín allt þetta fé sem raun ber vitni? Þetta er auðvitað heilmikill skattur þegar upphæðin er orðin um 18–19 þús. kr. á ári sem hver lögráða einstaklingur þarf að greiða. Ég held að þetta sé vinna sem megi fara fram, að skoða betur hvar áherslurnar eigi að liggja. Ég get tekið sem dæmi: Er það aðalatriði að ríkissjónvarpið sé að keppa mjög um beinar útsendingar á íþróttaleikjum erlendis? Þá undanskil ég landsleiki sem mér finnst að eigi erindi í ríkisfjölmiðlana undantekningarlaust. Og þessir íþróttapakkar og samkeppnisumhverfið, erum við á réttri leið þar? Eru komnar upp þær aðstæður í íslensku samfélagi að þetta afþreyingarefni eigi betur heima á öðrum sjónvarpsstöðvum og geti styrkt jafnvel rekstrargrunn þeirra, aukið samkeppnina á þeim markaði og gefið kannski fleirum tækifæri til að starfa? Dreifing sjónvarpsefnis er að verða og verður miklu einfaldari eins og ég sagði áðan. Nýlega sat ég fund með fulltrúum fyrirtækja sem voru að kynna fyrir okkur möguleikana á því að ljósleiðaravæða allt landið. Þetta er alls ekki svo fráleit hugmynd, að fara hreinlega heim á hvern sveitabæ. Til einhvers tíma litið er það alls ekki svo kostnaðarsamt. Auðvitað kostar þetta ákveðið mikið en það væri alger bylting  Ég held að á grunni þessa alls getum við sagt að full ástæða sé til að taka undir það sem segir í samþykkt landsfundar Sjálfstæðisflokksins um þessi mál. Við verðum að vera tilbúin, með opnum huga, að skoða þennan vettvang ríkisfjölmiðlanna í framtíðinni. Er til dæmis ástæða til að Ríkisútvarpið reki Rás 2? Er ástæða til þess? Ég spyr. Eða mætti láta öðrum það eftir og setja þrengri ramma utan um þær skilgreiningar sem ég fór yfir áðan og undanskilja það rekstri ríkisfjölmiðilsins? Auglýsingamarkaðurinn er síðan alveg sérkapítuli. Ég hef nokkra reynslu af því þar sem ég var yfirmaður auglýsingadeildar Stöðvar 2 þegar hún fór í loftið árið 1986. Ég var í nokkur ár yfir þeirri deild og var í því að leiða samkeppnina gegn ríkisfjölmiðli sem hafði verið í algeru einokunarsæti fram að því. Ég hef mikinn skilning á stöðu þeirra fjölmiðla sem keppa við ríkissjónvarpið sem hefur gríðarsterka tekjustofna og það var mjög óvægið í þeirri samkeppni sem enginn rammi var utan um á þeim tíma og mikil ósanngirni ríkti á þeim markaði á upphafsárum fjölmiðlabyltingarinnar í kringum 1985–1986. Það má margt af því læra. Auglýsingar eru reyndar upplýsingamiðill, eru ákveðnar fréttir og neytendur eiga auðvitað rétt á því að sjá auglýsingar og auglýsendur eiga rétt á því að geta notað þá fjölmiðla sem um er að ræða þannig að meðalvegurinn er vandrataður í þessu. Það þarf að vera ákveðinn rammi utan um auglýsingar í ríkisfjölmiðlum eða þeim fjölmiðlum sem starfandi eru. Það þarf klárlega að tryggja að samkeppnisstöðu sé ekki raskað og passa mjög vel upp á það vegna þess að við viljum jú viðgang og eflingu frjálsrar fjölmiðlunar í landinu áfram 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans, ég tek undir ýmislegt í hans máli en þó kannski ekki allt. Ég vil taka sérstaklega undir að ljósleiðaravæðingin er spennandi verkefni og gæti haft gríðarlega mikil jákvæð áhrif á fjarskipti og fjölmiðlastarfsemi og þá möguleika sem snúa að landsbyggðinni í því efni. Ég tek undir með hv. þingmanni um það. Hv. þingmaður fjallaði um auglýsingamarkaðinn og ég hef aðeins fylgst með umræðunni í dag og nokkrir félagar hans hafa komið inn á það. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum ekki að ganga hart fram hvað þennan þátt snertir. Hv. þingmaður hefur reynslu af auglýsingamarkaði og starfsreynslu áður en hann gerðist þingmaður og ég vil spyrja hann um það sem ég spurði félaga hans um áðan, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, hver stefna Sjálfstæðisflokksins væri um að setja Ríkisútvarpinu takmörk á auglýsingamarkaði. Hver er stefna hv. þingmanns í þessu efni? Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson talaði um þetta áðan og sagðist sjálfur vera fremur íhaldssamur í þessu og vildi ekki ganga of langt í því að takmarka möguleika Ríkisútvarpsins á því að starfa á auglýsingamarkaði. Hann sagði þó að um þetta væru mjög skiptar skoðanir innan Sjálfstæðisflokksins. Mig langar að spyrja hv. þingmann hver sé skoðun hans á þessu og hvort hann meti það svo að stefna Sjálfstæðisflokksins sé sú að RÚV eigi algerlega að fara út af auglýsingamarkaði eða RÚV eigi að hafa þennan möguleika áfram. Hversu mikið á að takmarka möguleika Ríkisútvarpsins til að starfa á auglýsingamarkaði? Hvar liggja mörkin í þessu efni?

Virðulegi forseti. Já, ég vil nú líka stíga varlega til jarðar í þessu vegna þess að á meðan umfang ríkisfjölmiðilsins er svo mikið á þessum markaði sem raun ber vitni getur það verið ákveðin skerðing gagnvart borgurum landsins að draga verulega úr þessum möguleika vegna þess að auglýsingar skipta gríðarlega miklu máli í okkar samfélagi. Þær eru skilaboð til borgara landsins og neytenda o.s.frv. Það verður líka að hafa í huga að þeir sem til dæmis kaupa sér ekki aðgang að frjálsum sjónvarpsstöðvum eða öðrum sjónvarpsstöðvum sitji við sama borð og aðrir þegar kemur að þessari upplýsingaveitu. Hitt er svo annað sem ber mjög að varast og það er þessi sterka staða ríkisfjölmiðilsins. Hvernig tryggjum við að hann misnoti ekki sína sterku stöðu á markaði og dragi verulega máttinn úr hinum frjálsu útvarpsstöðvum og sjónvarpsstöðvum og tækifæri þeirra til að vaxa? Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið skuli fela dótturfélagi að selja birtingar á viðskiptaboðum í miðlum. Viðskiptaboð eru nýtt orð, þetta heita bara auglýsingar í mínum huga. Með öðrum orðum er verið að segja að Ríkisútvarpið eigi að hafa dótturfyrirtæki sem eigi að sjá um þessa sölu, væntanlega til að greina á milli hagsmuna af auglýsingum og annarri starfsemi félagsins. Ég velti fyrir mér hvort ganga mætti enn lengra og bjóða hreinlega þessa pakka út, ákveðinn mínútufjölda á ákveðnum tímum. Hér er fjöldinn allur af auglýsingastofum og birtingafyrirtækjum sem starfar sjálfstætt. Þessi fyrirtæki gætu boðið í þessa pakka. Þær yrðu að vera opnar fyrir því að 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Hann kom inn á það áðan hvort Ríkisútvarpið ætti til að mynda að reka Rás 2 og ég velti því fyrir mér hvað hann telji vera verkefni Ríkisútvarpsins. Það er kannski ágætt að taka það fram að ég tel að við eigum að hafa öflugt Ríkisútvarp og ég er ekki einn þeirra sem tala fyrir því að hætta eigi rekstri Ríkisútvarpsins eða eitthvað því um líkt. Ég held að það þjóni mjög mikilvægum tilgangi sem hlutlaus fjölmiðill og það er okkar að tryggja að þetta sé hlutlaus fjölmiðill sem sinnir ýmsum þáttum sem aðrir fjölmiðlar sinna ekki. Mig langar að biðja hv. þingmann að velta því fyrir sér hvað hann telji að eigi að vera grundvallarverkefni Ríkisútvarpsins. Hverju á Ríkisútvarpið nákvæmlega að sinna? Maður hefur heyrt það líka á Sjálfstæðisflokknum og þá kannski fremur þeim sjálfstæðismönnum sem yngri eru og á aldur við þann sem hér stendur. Ungir sjálfstæðismenn, sumir hverjir, hafa talað fyrir því að það eigi bara að selja Ríkisútvarpið og hætta rekstri þess. Hver er skoðun hv. þingmanns á því? Eigum við að hætta rekstri Ríkisútvarpsins? Hvar eigum við að draga mörkin? Hv. þingmaður nefnir Rás 2, að bjóða út ákveðna auglýsingapakka og talar um sterka stöðu Ríkisútvarpsins. Hvar eigum við að draga mörkin? Hver eru þau lágmarksskilyrði sem Ríkisútvarpið þarf að fylla í huga hv. þingmanns? Væri takmarkið kannski það, ef Sjálfstæðisflokkurinn fengi einn að ráða, að Ríkisútvarpið yrði hugsanlega bara selt eða þurfum við kannski engan ríkisfjölmiðil? Það væri fróðlegt að fá skoðun hv. þingmanns og Sjálfstæðisflokksins á þessu.

Virðulegi forseti. Ef Sjálfstæðisflokkurinn réði einn, svo ég slái aðeins á létta strengi, geri ég ráð fyrir því að við mundum endilega vilja halda í ríkissjónvarpið og hafa það svolítið sem okkar fjölmiðil.  „Rekstur ríkisins á fjölmiðlum má ekki hamla frjálsri samkeppni og raska rekstrargrundvelli annarra fjölmiðla. Landsfundur leggur til að þörf samfélagsins fyrir ríkisfjölmiðil verði endurskilgreind og RÚV verði lagt niður í núverandi mynd ef ástæða þykir til. Skilgreina þarf hvaða menningarfræðslu og dagskrárgerð á að styrkja opinberlega og tryggja fjármagn til þeirra verkefna.“ Ég held að þetta sé kannski mergurinn málsins. Ég get verið alveg sammála hv. þingmanni um að Ríkisútvarpið gegni gríðarlega mikilvægu hlutverki í dag, í menningarlegu tilliti, í upplýsingalegu tilliti með sína öflugu fréttaveitu, jafnvel öryggislegu tilliti í ákveðnum tilfellum þótt reynslan hafi sýnt okkur að hinir frjálsu fjölmiðlar hafi komið alveg jafnsterkir inn og Ríkisútvarpið á erfiðum stundum, þegar erfiðir hlutir hafa verið að gerast í samfélagi okkar. Þetta er auðvitað allt spurning um skilgreiningu. Ég tel að tryggja verði stöðu allra þessara þátta innan fjölmiðlunar. Spurningin er hvort ríkið sé endilega besti aðilinn til að gera það. Eins og staðan er í dag er það þannig en það má velta fyrir sér hvort ríkið geti stutt starfsemi frjálsra fjölmiðla með því að styðja við það að þeir sinni þessu hlutverki. Það er þetta sem landsfundur Sjálfstæðisflokksins á við. Landsfundur Sjálfstæðisflokksins ályktar ekki að við eigum að selja ríkisfjölmiðlana. Það hefur verið pólitík yngra fólks, ungir sjálfstæðismenn eru eins og við segjum svona á tyllidögum samviska flokksins að mörgu leyti. Auðvitað stendur flokkurinn almennt fyrir frelsi í viðskiptum og rekstri 

Virðulegi forseti. Það ætti ekki að dyljast neinum að málið sem er til umræðu er mjög mikilvægt. Fjölmiðlar almennt eru mikilvægir en auðvitað eru rök fyrir því að sá fjölmiðill sem ríkið ákveður að reka sé sérstaklega mikilvægur, í það minnsta þurfa að vera mikilvæg og veigamikil rök fyrir því að ríkið reki sérstakan fjölmiðil. Þegar Ríkisútvarpið hóf starfsemi sína mátti færa fyrir því gild rök. Það var nauðsynlegt að ríkisvaldið tæki verkefnið að sér vegna þess að sennilega væri ekki á færi einkaaðila að byggja upp dreifikerfi sem næði yfir allt land og halda úti samfelldri dagskrá og þurfti ríkisvaldið að grípa inn í til að tryggja öllum íbúum landsins aðgang að slíkum fjölmiðli. Stóra spurningin sem við stöndum frammi fyrir er hvort enn séu nægjanleg rök fyrir því að ríkisvaldið reki fjölmiðil. Við skulum taka eftir því að um er að ræða ríkisútvarp. Þótt gjarnan sé talað um miðil í þjóðarþágu eða þjóðarmiðil er það svo að um er að ræða Ríkisútvarpið. Ég velti því auðvitað upp, og hef lengi velt því fyrir mér, hvernig við eigum að halda á því máli í ljósi þeirra tæknibreytinga sem hafa orðið þegar kemur að miðlun frétta, afþreyingarefnis og annars sem Ríkisútvarpið fæst við. Ég held að alveg ljóst sé að á næstu árum og áratugum mun þeirri tækni og þeirri tæknibyltingu fleyta mjög fram sem við höfum orðið vitni að í þeim málum á undanförnum árum og þróunin mun einungis verða hraðari. Það er kannski tvennt sem skiptir verulega miklu máli. Það er annars vegar dreifigetan, dreifing efnis og aðgengi almennings að efni, og hins vegar sú staðreynd að sífellt auðveldara verður fyrir almenning að nálgast afþreyingarefni, ef svo má segja, hvaðanæva úr heiminum. Með öðrum orðum hlýtur fyrirkomulagið um að ríkisstofnunin Ríkisútvarpið taki til dæmis ákvarðanir um að sýna bíómyndir á laugardagskvöldum að vera fyrirkomulag sem mun ganga sér til húðar. Ég held að öruggt mál sé að fólk mun sjálft vilja velja sér slíka afþreyingu og mun ekki nálgast hana þannig að Ríkisútvarpið sem ríkisstofnun velji hana, velji bíómynd eða annað efni fyrir fólk að horfa á. Ég held að það sé alveg augljóst. Ég hef heyrt þau rök hvað varðar hlutverk Ríkisútvarpsins að gæta verði þess að bjóða upp á fjölbreytta dagskrá, þar á meðal ýmist afþreyingarefni, til að vera valkostur sem t.d. alhliða sjónvarpsstöð. Ég held að málið snúi ekki þannig. Ég held að Ríkisútvarpið geti ekki horft til framtíðar og sagt að stofnunin muni geta gengið að því vísu að fá styrk af almannafé, t.d. til að kaupa til landsins almennt skemmtiefni til sýningar. Ég held að fólk muni gera það sjálft. Þangað er tækniþróunin augljóslega að leiða okkur. Þá kemur að spurningunni: Hvers vegna ríkisútvarp? Er réttlætanlegt að reka Ríkisútvarpið og ef svo er hvernig á að gera það? Ég er þeirrar skoðunar að það sé til hlutverk fyrir ríkisútvarp en ég er ekki sammála því að nálgast málið eins og er gert í frumvarpinu. Í 3. gr., sem er hefur fyrirsögnina Fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu, eru fjölmargir efnisliðir þar sem eru talin upp öll þau verkefni sem Ríkisútvarpið á að geta sinnt. Ég er þeirrar skoðunar að við séum á rangri leið með því að leggja það upp eins og er gert í frumvarpinu. Við erum á rangri leið vegna þess að með því að skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins of vítt reynum við hið ómögulega, ef svo má segja. Við ætlum að reyna hið ómögulega sem ég held að verði innan örfárra ára að búa til einhvers konar svona sjónvarpsdagskrá eða útvarpsdagskrá, það á kannski einkum við um sjónvarpsdagskrána, einhverja skemmtidagskrá sem opinberir starfsmenn leggja upp með fyrir almenning. Ég held að það verði ekki svona. Ég held að fólk muni velja sér efnið sjálft. Það gerist kannski ekki á næstu 2–3 árum en mun gerast. Ég tel það óumflýjanlegt. Ég held að þess vegna væri miklu nær að við reyndum að nálgast hlutverk Ríkisútvarpsins aðeins öðruvísi en er gert í frumvarpinu, þrengja það og segja einfaldlega: Við viljum fyrst og síðast að Ríkisútvarpið sinni hinum menningarlega arfi þjóðarinnar og endurspegli um leið menningarlíf samtímans. Við viljum geta fengið fréttir í gengum Ríkisútvarpið af atburðum, hvort heldur sem er heima eða erlendis. Við viljum að aðgengi að Ríkisútvarpinu sé tryggt. Ég held reyndar að mjög muni draga úr mikilvægi Ríkisútvarpsins hvað það varðar eftir því sem tíminn líður og tel menningarhlutverkið langmikilvægast og enn og aftur sá þátturinn sem snýr að samtímanum. Ríkisútvarpið þarf að fanga og grípa þann samtíma sem við vélum um og koma honum til skila til þjóðarinnar og vera einhvers konar vettvangur, hvort sem við horfum til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, leikhússins eða hvað það nú er sem við viljum tryggja sem flestum aðgang að, svo þeir sem geta ekki sótt tónleika eða leikhús í Reykjavík eigi möguleika á því að nálgast það í gegnum sjónvarp eða útvarp. Ég tel erfitt að ætlast til þess að einkaaðilar geti sinnt því. Með öðrum orðum er ég mótfallinn þeirri hugmynd að Ríkisútvarpið haldi áfram í þá átt að reyna að vera með almenna sjónvarpsstöð sem er í grundvallaratriðum ekkert öðruvísi en þær stöðvar sem eru á einkamarkaðnum. Ef við berum saman dagskrá ríkissjónvarpsins og Stöðvar 2, án þess að ég sé sérfræðingur í þeim málum, er ekki neinn stórkostlegur munur á dagskrá stöðvanna. Mér finnst alltaf ankannalegt að fylgjast með því þegar menn velta fyrir sér hversu mikið áhorf er á ríkissjónvarpið. Mér finnst að það eigi ekki að skipta neinu máli. Tilgangurinn í sjálfu sér er ekkert endilega að áhorfið sé gríðarlegt heldur að Ríkisútvarpið sinni hlutverki sínu, að til sé ákveðin tegund af efni sem ég tel að eigi erindi við þjóðina og aðrir geta ekki sinnt eins og þessi ríkisstofnun. Það verður að vera alveg sérstök röksemdafærsla fyrir því að við rekum slíka stofnun í nútímasamfélagi. Ég tel að rökin séu til staðar en þau snúa fyrst og fremst að menningar- og listaþættinum og svo má einnig færa rök fyrir fréttaþættinum. Ég vil þó sagt hafa í umfjölluninni að ég tel reyndar að alveg megi gefa sér þau rök að einkaaðilar geti klárað þann þáttinn, a.m.k. jafn vel og Ríkisútvarpið gerir. Ég held að hægt sé hægt að færa fyrir því veigamikil rök. Ef við nálgumst hlutverkið svona og þrengjum með þessum hætti held ég að miklu líflegra og lífvænlegra sé hvað það varðar að afla fylgis við að hafa fyrirkomulagið sem við erum með áfram, að við höfum ríkisútvarp hvort sem við erum með eina eða tvær útvarpsrásir eða eina eða tvær sjónvarpsrásir, það skiptir ekki máli. Ég held að með þrengingunni, með því að afmarka betur en er gert í frumvarpinu sé líklegra að áfram verði breiður stuðningur við rekstur stofnunarinnar. Ég verð að segja eins og er að þegar ég skoða lagatextann, skoða 3. gr. og löngu upptalninguna á því sem Ríkisútvarpið getur gert eða á að sinna og kem síðan að 4. gr. sem heitir Önnur starfsemi, og þá er búið að fara með víðtækum hætti yfir allt sem Ríkisútvarpið á að gera í 3. gr., bætist eftirfarandi við í 4. gr., með leyfi virðulegs forseta: „Ríkisútvarpið skal stofna og reka dótturfélög, sem að fullu leyti eru í eigu þess, fyrir aðra starfsemi en þá sem kveðið er á um í 3. gr.“ Með öðrum orðum, ef Ríkisútvarpinu dytti í hug að gera eitthvað sem er ekki kveðið á um og heimilað í 3. gr. er hægt að gera það samkvæmt 4. gr. með því að setja upp sérstakt félag. Gott og vel, það er þrengra og aðeins erfiðara en er gert ráð fyrir í 3. gr. en það er sama. Mér finnst allt bera að sama brunni, að Ríkisútvarpið vilji hafa sem frjálsastar hendur hvað varðar efnistökin og hvert stofnunin á að stefna, varðandi þróun sína. Ég held að menn muni reka sig á það og sá árekstur verður harðari eftir því sem við reynum meira að gera það sem er lagt upp með í frumvarpinu. Menn munu reka sig á það í framtíðinni að almenningur sækir sér sína afþreyingu fram hjá Ríkisútvarpinu af því að framboð á afþreyingu mun koma alls staðar að, bíómyndir, framhaldsþættir og hvað það er allt saman. Það er liðinn tími nú þegar, og verður það svo sannarlega þegar fram líða stundir, að Ríkisútvarpið ákveði eða leggi til hvaða bíómyndir fólk horfir á á kvöldin. Það er tímaskekkja, virðulegi forseti. Að lokum er það áhugavert sem er lagt upp með og er markmið 1. gr., að stefna eigi að félagslegri samheldni. Það var komið inn á í ræðu áður hversu áhugavert samfélag okkar er og þær breytingar sem hafa orðið á því. Við höfum farið frá því að vera með eina sjónvarpsstöð og eina útvarpsstöð yfir í að vera samfélag með fjöldann allan af útvarpsstöðvum auk aðgengis að efni erlendis frá. Það hefur áhrif á samfélag okkar og gerir það að verkum að samheldnin, ef svo má segja, verður minni hvað það varðar. Ég man að í æsku minni sáu allir meira og minna sömu sjónvarpsþættina, sömu sjónvarpsmyndirnar, sömu umræðuþættina og sömu fréttaþættina. Það má segja að samfélagið eða gerð samfélagsins þá hafi verið mun einsleitari en raunin er í dag og bilið mun bara aukast. Hver og einn mun geta fundið nákvæmlega þá afþreyingu sem hentar viðkomandi og það verður ekki í gegnum ríkissjónvarpið, svona er það bara. Við þurfum að þróa stofnunina þannig að hún sinni því hlutverki sem ég lýsti áðan og tel mikilvægt, sem snýr að menningu þjóðarinnar, sögu hennar, listum og auðvitað hinu alþjóðlega listaumhverfi ásamt fréttaþættinum, sem ég tel þó ekki eins mikilvægt og það sem ég var að lýsa. Ef okkur tekst ekki betur að setja ramma utan um það og skilgreina betur en er gert í frumvarpinu óttast ég að við munum innan ekki svo langs tíma þurfa að setjast aftur yfir frumvarp um Ríkisútvarpið til að bregðast við þeirri tækniþróun sem ég tel óumflýjanlega og mun gera það að verkum að markmiðin og umhverfið sem er sett upp hér mun svo sannarlega vera kallað barn síns tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og get tekið undir með honum, sannarlega er nú þegar að gerast að sérstaklega yngri kynslóðir horfa mjög lítið á ríkissjónvarpið. Þær velja sér það efni sem þær vilja horfa á á netinu og horfa kannski bara ekkert á sjónvarp. Þess vegna getur vel verið rétt hjá hv. þingmanni að frumvarp árið 2013 um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu, sé þeim annmarka háð að það muni ekki geta keppt við þá tækni og þann raunveruleika sem yngstu kynslóðir okkar upplifa nú þegar. Víða um land, og ég hef farið inn á það í mínum ræðum, þá getur Ríkisútvarpið ekki verið fjölmiðill í almannaþágu einfaldlega vegna þess að þar sést ekkert ríkissjónvarp og jafnvel útvarpið heyrist illa. Ég hef bent á að tryggja þurfi ljósleiðaratengingu heim til allra. Þangað til það gerist þá mun enginn sem ekki nýtur slíkrar tækni í dag geta valið sér efni af netinu eða náð sér í efni. Þá eru menn enn þann dag í dag, árið 2013, bundnir við að helst er það ríkissjónvarpið eða ríkisútvarpið sem næst, heyrist eða sést. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér um að helsta verkefnið sé að tryggja að Ríkisútvarpið sé fjölmiðill í almannaþágu? Að tryggja tæknina hvað þetta varðar en minna kannski hafa áhyggjur af því að við séum fljótlega komin með úrelt lög um rammann sem á að framkvæma innan stofnunarinnar.

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir þetta. Það hefur reyndar ekki bara að gera með fjölmiðlun heldur snýr líka að atvinnulífi þjóðarinnar. Grundvallaratriði er að það séu tryggar nettengingar, ljósleiðari er sennilega það öruggasta og besta sem við þekkjum í dag, það er forsenda þess að hægt sé að byggja upp atvinnulíf og líka aðgengi að afþreyingu og menningarefni ýmiss konar. Ég held að það sé kjarni málsins og mikilvægt að tryggja það aðgengi. Hvað varðar enn og aftur rekstur þessarar stofnunar að sama hversu góðan vilja menn hafa þá munu hlutirnir breytast svo hratt og ég held að það sé ekki bara yngsta kynslóðin heldur mun þetta grípa sig mjög hratt og eftir öllum aldri. Nú þegar er töluvert aðgengi að efni sem menn geta valið heiman úr stofu og það mun bara aukast jafnt og þétt. Ég held að við þetta geti Ríkisútvarpið aldrei keppt og varla dettur nokkrum manni í hug að það verði gert. Þess vegna, enn og aftur, skiptir svo miklu máli að skilgreina betur hvað og hvers vegna og gera það síðan mjög vel. Ég er sannfærður um að mikil eftirspurn er eftir menningar- og listatengdu efni og líka efni um sögu þjóðarinnar og lífið hér í landinu. Menn sjá hvaða þættir vekja athygli og verða vinsælir, það eru meðal annars þættir um lífið í landinu, líf þjóðarinnar og líka sögu hennar. Fólk hefur áhuga á þessu og það er það sem ríkissjónvarpið á að gera. Ég verð að segja að mér finnst oft alveg furðulegt að hugsa að þegar verið er að stilla upp sjónvarpsmyndum eða sjónvarpsþáttum þá sé verið að sýna hina og þessa ameríska sjónvarpsþætti í raun og veru í boði ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég get svo sem tekið undir það á margan hátt. Ég hef hins vegar verið á þeirri skoðun og við framsóknarmenn að mikilvægt sé enn um stundir að Ríkisútvarpið sé til í núverandi mynd og sé raunverulegur valkostur fyrir þann hluta þjóðarinnar sem ekki nýtur annarrar tækni, þangað til þessi tækni er komin til allra, sem getur gerst á einhverjum 4–5 árum. Það er kannski munurinn á sjónarmiðum okkar framsóknarmanna og sjálfstæðismanna hvað varðar sýnina á hvað Ríkisútvarpið á að standa fyrir. Það hefur verið aðeins misvísandi í orðum sjálfstæðismanna í umræðunni í dag, og reyndar eins í 2. umr., og ég vildi því í seinna andsvari mínu spyrja hv. þingmann sem er þingflokksformaður sjálfstæðismanna hvort hann gæti skýrt afstöðu Sjálfstæðisflokksins meðal annars til þess hvort RÚV eigi að vera á auglýsingamarkaði og hvort Ríkisútvarpið eigi að vera til í þeirri mynd sem við vorum að ræða, þó það sé auðvitað lengra mál að fara yfir hvort að takmarka eigi valdsvið eða verksvið Ríkisútvarpsins. Mjög háleit markmið eru sett fram í frumvarpinu og ekki víst að hægt sé að uppfylla þau öll, en varðandi þessa tvo þætti væri áhugavert að heyra skoðun þingflokksformanns Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegi forseti. Hvað varðar auglýsingaþáttinn þá vísa ég til þeirra ummæla sem hafa fallið bæði hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni og eins hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Ég vil þó segja að ég er frekar á þeirri línunni að það eigi að takmarka hann. Menn verða þó líka að horfa á þetta út frá sjónarhóli þeirra sem eru að auglýsa. Það gæti verið nokkuð mikil afmörkun og takmörkun ef í raun og veru væri bara ein sjónvarpsstöð, eins og núna er, á almenna markaðnum sem hægt væri að auglýsa hjá með sjónvarpsauglýsingum. Það er auðvitað eitthvað sem menn verða að hugsa og ganga gætilega með. En hvað varðar Ríkisútvarpið í núverandi mynd þá er það það sem ég geri athugasemdir við. Ég held að sú hugsun sem birtist í frumvarpinu verði mjög fljótt þannig að hún verði vart framkvæmanleg. Ég er sammála hv. þingmanni þegar hann bendir á að enn þá eru svæði á landinu sem við þurfum að huga að hvað varðar aðgengi að þessari tegund af fjölmiðlun. Menn geta því ekki gert einhverjar kollsteypur á rekstri Ríkisútvarpsins, en hvort sem um er að ræða aðgengi að íþróttaviðburðum eða skemmtiefni eða hvað það nú er þá mun það breytast mjög hratt. Kostnaður við að dreifa hefur farið niður úr öllu valdi og mun halda áfram að verða ódýrari. Aðgengi verður meira og meira og það mun færast í vöxt að smekkur manna verði þannig að menn segja: Ég hef engan tíma fyrir neitt annað en það sem ég sjálfur eða sjálf hef áhuga á og ég læt engan stilla upp sjónvarpsdagskrá fyrir mig. Þess vegna tel ég að í staðinn fyrir að við eyðum ríkispeningum í að kaupa ameríska sjónvarpsþætti eins og Desperate Housewives og hvað þetta heitir allt saman, nota peninga skattborgaranna í það, þá eigum við að nota þá í að búa til efni um lífið hér í landinu, leikið efni eða hvað það nú er, menningu og sögu þjóðarinnar. Ég held að það sé hið mikilvæga og þar sé hægt að segja að þessi stofnun hafi hlutverk, 

Virðulegur forseti. Þegar komið er að síðari ræðu í þessu máli er spurning um að leggja áherslu á nokkur atriði. Ég vil byrja á því að ítreka að mér heyrist frá flestum sem hér hafa talað að þeir telji Ríkisútvarpið hafa ákveðnu hlutverki að gegna, þó að eðlilega megi skynja mismunandi áherslur í málinu. Ég er ekki sammála mörgu sem fram hefur komið hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins í þessari umræðu hvað varðar auglýsingamarkaðinn, hlutverk RÚV og þess háttar, en það er svo sem ekkert nýtt að þessir tveir flokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, séu ekki endilega sammála um Ríkisútvarpið frekar en margt annað. Ég lít svo á að hér sé um að ræða mál sem er að mörgu leyti til bóta fyrir stofnunina þó að ákveðnum spurningum sé ósvarað. Það eru meðal annars vangaveltuspurningar sem hafa komið upp varðandi aukin útgjöld ríkissjóðs vegna stofnunarinnar og ýmislegt þess háttar sem bíður framtíðarinnar að takast á við. Til að standa undir væntingum og öðru slíku þurfa menn vitanlega að standast þær freistingar að taka hluta af þessum mörkuðu tekjustofnum í eitthvað annað. Við þekkjum svo sem ágætlega frá vegamálum að ekki allt ratar þangað sem það á að rata, en þetta er kannski betur skýrt með þessa ágætu stofnun. Ríkisútvarpið á að mínu viti að vera fyrir alla landsmenn eins og talað er um í kaflanum um hlutverk þess. Það á að sjálfsögðu að sinna menningarlegu og sögulegu hlutverki og mjög æskilegt er að Ríkisútvarpið geti rekið miðlun upplýsinga og frétta með hlutlausum, góðum og vönduðum hætti. Auðvitað er mikilvægt að feta hinn gullna meðalveg þegar stofnanir hafa slíkt veigamikið hlutverk. Því er mikilvægt að stjórnendur og þeir sem ráða för hjá Ríkisútvarpinu hafi slíkt í huga og efast ég ekki um að þar séu menn að gera sitt besta. Í það minnsta hef ég fulla trú á að menn munu reyna að gera það. Ég held líka að ágæt umræða hafi farið fram hér um hlutverk Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Ég lít ekki á það sem skoðun mína því ég held að mikilvægt sé að RÚV sé þar áfram. Eins og með annað er þó eðlilegt að velta fyrir sér hversu langt á að ganga. Ég vek aftur athygli á því að ekki eru auglýsingar á vef Ríkisútvarpsins sem er mjög vinsæll vefur. Maður sér á fréttavefjum samkeppnisaðila, ef má orða það þannig, 365, Morgunblaðsvefnum og fleirum, að mikið pláss er notað undir auglýsingar og þætti kannski einhverjum nóg um, þegar verið er að reyna að lesa fréttir eða það efni sem verið er að miðla þar. Ég vil líka ítreka að ég fagna því að hér séu yfirlýsingar um að Ríkisútvarpið eigi að einbeita sér mjög að því að kaupa og styrkja innlenda framleiðslu. Mikilvægt er fyrir þá aðila sem framleiða íslenskt efni, svo ég nefni bara dæmi, menningarlega þætti, kvikmyndir og svo framvegis, að vettvangur sé til að koma því þá á framfæri. en að sjálfsögðu er ráðlegt að menn geri kröfur um gæði og þess háttar. Að mínu viti ætlum við og verðum við að standa vörð um Ríkisútvarpið sem stofnun, og það kemur nú fram í ræðum marga þingmanna hér. Við gerum eðlilegar kröfur og munum að sjálfsögðu fylgja þeim eftir. Afar mikilvægt er að pólitísk afskipti af Ríkisútvarpinu eða öðrum fjölmiðlum, sem eru reknir sem hluti af lýðræðissamfélaginu og eru ekki undir hælnum á einum eða neinum, eiga að sjálfsögðu ekki að eiga sér stað og það á ekki heldur að vera með Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið á því ekki að eiga allt undir því að stjórnvöld á hverjum tíma horfi til fjármála eða fjárhagsstöðu þess með einhverjum hætti og reyni að stjórna í gegnum það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu þar sem hann dró fram ýmis atriði, meðal annars segist hann vera ósammála okkur sjálfstæðismönnum um ýmislegt í umræðunni og vert er að draga það aðeins fram. Hv. þingmaður talaði um mikilvægi fjölmiðilsins og ég tel og heyrðist á ræðu hans að hann telji eðlilegt að Ríkisútvarpið hafi veigameira hlutverki að gegna heldur en ég sjálf tel. Mín spurning er í rauninni tvíþætt. Í 3. tölulið 3. gr., á bls. 2, segir að fjölmiðlaefnið skuli hið minnsta vera fréttir, fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni. Telur hv. þingmaður að það sé einhver afmörkun eða er hægt að skilja þessa skilgreiningu fjölmiðlaefnisins þannig að hún þrengi það sem RÚV getur gert? Þýðir hún ekki einfaldlega að RÚV getur gert hvað sem er? Er einhver þrenging á því þarna? Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann telji nauðsynlegt að ríkið reki tvær útvarpsstöðvar eða hvort hann telji rétt að Ríkisútvarpið selji eða loki Rás 2.

Virðulegi forseti. Ég hef ekki heyrt rök sem mæla með því að Ríkisútvarpið hætti með Rás 2. Komi þau rök fram skal ég að sjálfsögðu hlusta á þau. Varðandi 3. lið á bls. 2 um fjölmiðlaefni þá er alveg rétt að það er mjög fjölbreytilegt sem þar er talið upp og mjög víð skilgreining á því hvað Ríkisútvarpið á að gera. En það er einmitt spurningin hvort það eigi ekki að vera þannig, hvort Ríkisútvarpið eigi ekki að hafa mjög fjölbreytt hlutverk. Um það geta menn að sjálfsögðu haft ýmsar skoðanir. Eins og ég horfi á stofnunina í dag þá samræmist hún þeim sjónarmiðum en það er svo sem allt í lagi að velta því upp hvort í einhverjum tilvikum, og það er svo sem í þessu frumvarpi, eigi stofnunin Ríkisútvarpið ekki að vera jafnáberandi og aðrir. Ég lít svo á að til dæmis takmarkanir á kostun séu til þess fallnar að koma til móts við þær vangaveltur og hugmyndir. Ég verð hins vegar að viðurkenna að það er 4. gr. sem ég hef aðeins velt vöngum yfir. Ég er ekki endilega að segja að hún sé eitthvað hættuleg eða slíkt en hér stendur, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið skal stofna og reka dótturfélög, sem að fullu leyti eru í eigu þess, fyrir aðra starfsemi en þá sem kveðið er á um í 3. gr.“ Reyndar eru talin upp nokkur atriði, en ég veit ekki af hverju ríkisstofnun ætti að fara í einhvern dótturfélagabransa með eitthvað hjá sér. Er ekki hægt að láta þetta rúmast innan einhvers skilgreinds hlutverks og þá víkka það út? Ég staldra aðeins við þessa grein.

Hæstv. forseti. Ég er sammála hv. þingmanni og þakka honum fyrir svarið um að maður ætti kannski að hafa meiri áhyggjur af 4. gr., vegna þess að ef einhverjar takmarkanir væru í 3. gr. þá er þeim öllum hrundið í 4. gr. Þá stofnar Ríkisútvarpið dótturfélag og gerir það sem má ekki gera samkvæmt 3. gr. í 4. gr. Eftir sem áður verður RÚV og getur verið allt um lykjandi á þessu sviði í samkeppni við einkarekna fjölmiðla. Vissulega er reynt að koma lítillega inn í það en ég efast um að þær breytingar sem er gert ráð fyrir varðandi auglýsingar muni valda miklum straumhvörfum. Þá langar mig að vinda mér í síðari spurningu mína er varðar þá breytingartillögu er samflokksmaður hv. þingmanns hefur lagt fram við þetta frumvarp. Ég tók ekki eftir að hann hefði minnst á þá tillögu í ræðu sinni en hann gerði það eflaust í fyrri ræðu sinni sem ég því miður missti af. Er hv. þingmaður sammála þessari breytingartillögu þar sem fram kemur að Ríkisútvarpið eigi að veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds? Hvað er átt við? Er átt við að öll gild framboð til Alþingis fái, hvað eigum við að segja, 15 mínútna sjónvarpsþátt og ekkert meira? Er átt við eitthvað allt annað? Er átt við að takmarka eigi umfjöllunina eingöngu við þetta sameiginlega fyrir fram ákveðna ríkisritstýrða framlag til kosningabaráttunnar eða hvað eru menn eiginlega að fara hér?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar og þetta andsvar. Tillagan sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir leggur fram byggir meðal annars á skýrslu sem ber mjög langt nafn. Hún heitir, með leyfi forseta, Skýrsla nefndar á vegum mennta- og menningarmálaráðherra um aðgang stjórnmálahreyfinga og frambjóðenda að fjölmiðlum í aðdraganda kosninga . Þessi tillaga er meðal annars til að bregðast við, eða þannig lít ég á, athugasemdum frá ÖSE þar sem talað er um ókeypis útsendingartíma. Mér varð reyndar á fyrr í kvöld að tala ensku og fékk skammir fyrir það, ég ætla ekki að gera það núna en þetta mundi þýða einhvers konar ókeypis birtingartími í sjónvarpi eða ljósvakamiðlum. Mörg ríki hafa brugðist við þessu með mismunandi hætti og ég held að það sé bara eðlilegt, í því lýðræðissamfélagi sem við teljum okkur búa við hér á Íslandi, að við fetum okkur í þá átt sem ÖSE leggur til, eins og ég hef skilið þetta, með því að bjóða upp á þetta. Talað er um gild framboð þannig að þau þurfa að uppfylla þær kröfur sem eru lagðar til framboða og þegar þau hafa gert það þá fái allir þennan jafna tíma. Ef ég skil þetta rétt kemur það ekki í veg fyrir að stjórnmálaflokkar kaupi umfram tíma og auglýsi sig og svo framvegis. Ég fæ ekki skilið að það banni það. Já, ég styð því tillöguna.

Virðulegi forseti. Í síðari ræðu minni við 3. umr. ætla ég að reyna að hlaupa á nokkrum aðalatriðum. Varðandi skilgreint hlutverk Ríkisútvarpsins, sem við þingmenn höfum aðeins fjallað um í dag, geri ég í sjálfu sér ekki stórar athugasemdir við það þó að ég deili þeim skoðunum að eðlilegt sé að menn hafi mismunandi sjónarmið á hvort efni þeirrar skilgreiningar sé nægilega skýrt eða afmarkað eða hvort það þýði að Ríkisútvarpið geti gert hvað sem er. Samkvæmt 3. gr. er þó reynt að tilgreina ákveðna þætti er varða ýmsa starfshætti, menningarlegt og lýðræðislegt hlutverk sem og hvernig það uppfyllir skyldur sínar í almannaþágu sem best. Varðandi lýðræðishlutann er tillaga frá fulltrúa framsóknarmanna í allsherjar- og menntamálanefnd, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem hv. þingmenn fjölluðu um áðan, þar sem fjallað er um að veita þann lýðræðislega jafna aðgang að öll gild framboð til Alþingis fái tíma til að kynna stefnumál sín endurgjaldslaust í ríkisfjölmiðlinum. Eins og ég hef skilið tillöguna er hún sett meðal annars fram til að koma til móts við sjónarmið sem menn hafa gert athugasemdir við í lýðræðiseftirliti með kosningum og framboðstíma. Ég skil þetta jafnframt eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson að það útiloki ekki Ríkisútvarpið að fjalla um önnur framboð eða ákveðin framboð með einhverjum öðrum hætti en þetta, heldur sé þetta fyrst og fremst lágmarksaðgangur. Einnig er svohljóðandi breytingartillaga frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fulltrúum sjálfstæðismanna í allsherjar- og menntamálanefnd: „Minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skal varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum.“ Ég skil hugmyndafræðina sem liggur á bak við hana. Mér finnst nú reyndar nokkuð vel í lagt að það sé minnst 20% af þeim fjárveitingum sem koma til dagskrárgerðar og bendi á - að vísu má kannski segja að þetta sé þá ekki til rekstrarins, þetta er hluti af því sem fer til dagskrárgerðarinnar, en talað er um það í nefndaráliti meiri hlutans að a.m.k. 10% fari til þessarar starfsemi. Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda hefur meðal annars lagt slíkt ákvæði fram. Ég held að það sé á margan hátt skynsamlegt þar sem stór hluti af því sem Ríkisútvarpinu er ætlað að gera er einmitt að kynna íslenska menningu og íslenskar afurðir þeirrar atvinnugreinar getum við sagt. Ég sagði í upphafi fyrri ræðu minnar í 3. umr. að ég ætlaði að fjalla örlítið um þær breytingar sem eru á fjárhagsumhverfi Ríkisútvarpsins, þ.e. að útvarpsgjald eigi að renna óskert til félagsins. Það er niðurstaða meiri hlutans og ég er sammála þeirri niðurstöðu enda í samræmi við stefnu framsóknarmanna. Hins vegar er það umræðunnar virði að taka þá umræðu að í umsögn fjárlagaskrifstofunnar kemur fram og eins hefur fjárlaganefnd þingsins fjallað um það að menn eigi að forðast markaða tekjustofna eins og hægt er. Ég tel að það sem hér er verið að gera og rökin fyrir því, að Ríkisútvarpið eigi að fá útvarpsgjaldið óskert, sé tilraun til að skerpa á sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart löggjafarvaldinu, fjárveitingavaldinu og stjórnmálunum þannig að það geti starfað sem sjálfstæður ríkismiðill og sinnt því gríðarlega umfangsmikla verkefni sínu að vera fjölmiðill í almannaþágu, sem við framsóknarmenn höfum stutt og styðjum áfram.

Hæstv. forseti. Nú líður að lokum þessarar umræðu en enn þá vantar svör við nokkrum grundvallarspurningum sem hafa komið fram í umræðunni. Í fyrsta lagi vantar svör af hálfu stjórnarliða við því hvort raunverulega sé verið að skýra almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins betur en gert er. Við erum sammála um að orðunum fjölgar, töluliðunum fjölgar miðað við frumvarpið eins og það lítur út. En ef 3. gr. frumvarpsins er lesin verður ekki annað séð en þar undir megi færa svo til allt sem telja má til fjölmiðlastarfsemi. Ef hugmyndin er sú að greina að annars vegar fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu og hins vegar aðra fjölmiðlaþjónustu verður ekki séð að sú grein hjálpi miklu í því sambandi. Í annan stað er enn ástæða til að velta fyrir sér stöðu dótturfélaga RÚV nái frumvarpið fram að ganga. Segja má að þegar lesnar eru saman annars vegar 4. gr. og hins vegar 16. gr. megi fá ákveðna vísbendingu um í hvaða átt frumvarpshöfundar stefna með þessu. En hins vegar verður að segja að í frumvarpinu sem slíku, þrátt fyrir ákvæði 16 gr., eru litlar tryggingar fyrir því að ekki sé farið út í starfsemi sem í raun og veru ætti miklu frekar heima hjá einkaaðilum en ekki hjá ríkisstofnun eða opinberu hlutafélagi eins og RÚV. Í þriðja lagi hefur litlu verið svarað í sambandi við stjórnarfyrirkomulagið eins og það er sett upp. Ég spyr enn hvernig og í rauninni hvaðan sú hugmynd er fengin að láta allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis velja þrjá menn í valnefnd á tveggja ára fresti sem eiga síðan að tilnefna menn í stjórn árlega. Mér finnst þarna vera farin, eins og ég sagði fyrr í umræðunni, afskaplega flókin leið að einföldu markmiði. Það væri út af fyrir sig hreinlegra miðað við þessar aðstæður, ef á annað borð þykir ástæða til að þingið komi að vali þeirrar stjórnar, að láta þingið einfaldlega kjósa stjórnarmenn og byggja þá á þeim reglum sem venjulega gilda um slíkar kosningar í þinginu. Ég held að það væri hreinlegra en að fara krókaleiðir eins og gert er í frumvarpinu. Mér var hugsað til þess, hæstv. forseti, þegar ég sá þessa tillögu þegar ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur var í vandræðum með málefni Magma og Hitaveitu Suðurnesja fyrir nokkrum árum, árið 2010 hygg ég að það hafi verið, í sambandi við nefnd sem átti að fjalla um umsóknir um fjárfestingar erlendra aðila. Þá átti að skipa menn í nefnd. Einhver vandræði voru í kringum það þannig að sett var á fót valnefnd og svo þurfti að setja á fót hæfisnefnd til að skipa menn í valnefndina og allt varð þetta einn hrærigrautur og auðvitað kom ekkert út úr því. Þetta var náttúrlega stjórnsýslulegt klúður. Ég verð að játa að ég hef nokkrar áhyggjur af því að það stjórnarfyrirkomulag sem verið er að setja upp gagnvart Ríkisútvarpinu verði einhvers konar stjórnsýslulegt klúður. Spurningin er sú þegar ábyrgðarröðin er sett upp með þeim hætti hver geti kallað þá sem með völdin fara í Ríkisútvarpinu til ábyrgðar. Hvernig á þingið til dæmis að fullnægja eftirlitshlutverki sínu o.s.frv.? Þetta er svolítið sérkennilega uppsett kerfi svo að ekki sé meira sagt. Síðan má reyndar geta þess í framhjáhlaupi að engar reglur gilda um hvernig eigi að skipa í stjórnir dótturfélaga. Þar virðist það vera alfarið einhvers konar innanhússmál hjá RÚV hvernig á að skipa í stjórnir dótturfélaga sem getur hugsanlega, hvað eigum við að segja, falið í sér mikil völd ef út í það er farið, sérstaklega ef dótturfélögin verða umsvifamikil eins og gæti alveg gerst. Frumvarpið hindrar það ekki með nokkrum hætti. En það þykir sem sagt nauðsynlegt að setja mjög stífa stjórn og miklar kröfur í kringum það hvernig valið er í stjórn Ríkisútvarpsins en hins vegar eru engar kröfur settar um hvernig á að velja í stjórnir dótturfélaganna. Ég verð að ljúka máli mínu, hæstv. forseti, ég get ekki tekið aftur til máls í þessari umræðu en ég vara við því að frumvarpið verði afgreitt í því formi sem það enn er.

Virðulegi forseti. Það var reyndar tvennt eða þrennt sem ég hefði haft áhuga á að ræða við hv. þm. Birgi Ármannsson þar sem hann kom inn á samspil 4. gr. og 16. gr., mat á nýrri fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu. Mig langar að spyrja hv. þingmann - kannski meðal annars í ljósi þess að við framsóknarmenn höfum ólíkari sýn en sjálfstæðismenn á Ríkisútvarpið, hefur mér heyrst í umræðunni og hefur svo sem komið fram áður - hvað það er sem hv. þingmaður óttast að verið sé að heimila Ríkisútvarpinu að gera með þeim lagagreinum. Hvað er það sem þingmaðurinn óttast að Ríkisútvarpið geti farið inn á svið þar sem að hans mati einkamiðlar geti betur staðið fyrir þeirri starfsemi? Ég verð reyndar að viðurkenna að ég hef ekki heldur fengið mjög skýr svör frá stjórnarmeirihlutanum varðandi þessa þætti. En ég hefði áhuga á að heyra þau sjónarmið sem hv. þingmaður hefur uppi um af hverju hann óttast það að verið sé að gefa Ríkisútvarpinu einhverjar heimildir til að ganga fullbratt um gleðinnar dyr á kostnað samkeppni í landinu á fjölmiðlasviðinu.

Hæstv. forseti. Til að gera langa sögu stutta má segja að í 3. gr. eru talin upp ótalmörg atriði sem talin eru falla undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Mitt mat er að það sé eiginlega engin tegund fjölmiðlastarfsemi sem falli þarna utan, það sé hægt að heimfæra alla eða nánast alla fjölmiðlun með einhverjum hætti undir eitthvert þeirra ákvæða sem þar er að finna. Um er að ræða í 1. mgr. sjö töluliði, í 2. mgr. aðra sjö töluliði, í 3. mgr. sex töluliði og í 4. mgr. sjö til viðbótar. Þarna erum við að tala um líklega eina 27 liði, mismunandi þætti sem Ríkisútvarpið á að hafa með höndum, misskýrt, misvel útfært, en heildarmat mitt á 3. gr. frumvarpsins er það að fátt sé í fjölmiðlaheiminum sem ekki geti fallið undir hugtakið fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu eins og það er skilgreint þar. Eitt af markmiðum frumvarpsins var að skýra nánar hvað fælist í fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Því veldur það mér vonbrigðum að það sé bara gert með því að fjölga punktunum og fjölga skilgreiningaratriðunum en ekki með því að afmarka nánar hvað það er sem er fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu og hvað það er sem er einhver önnur fjölmiðlaþjónusta, til dæmis hugsanlega fjölmiðlaþjónusta í afþreyingarskyni, sem er þá að mínu mati eitthvað sem ætti að láta markaðnum frekar eftir. Í 4. gr. er talað um aðra starfsemi, þ.e. starfsemi sem ekki fellur undir fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Þar kemur fram að Ríkisútvarpið geti stofnað til dótturfélaga um nánast hvað sem er annað en fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. Ég hef líka áhyggjur af því. Í 16. gr. eru hins vegar settar ákveðnar skorður við nýrri fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu. En þegar þær greinar eru lesnar saman þá finnst mér frumvarpshöfundum hafa mistekist það ætlunarverk sitt að afmarka með skýrari hætti hvað Ríkisútvarpið ætti að gera og hvað það ætti ekki að gera.

Virðulegur forseti. Annað atriði sem mig langar að heyra sjónarmið hv. þingmanns á eða fá skýrari svör um varðar stjórn félagsins. Ég ætla reyndar að byrja á að segja að ég er nokk sammála hv. þingmanni, mér finnst þetta vera afar flókin leið til að ná því markmiði sem væntanlega hefur verið að skapa einhverja armsfjarlægðarlengd frá stjórnmálunum. Mér finnst það vera býsna flókin leið og tek undir með hv. þingmanni að þar geti menn lent í stjórnsýslulegum pyttum. Í 4. gr. um starfsemi dótturfélaganna kemur reyndar fram í lok hennar að „starfsemi dótturfélaga Ríkisútvarpsins samkvæmt þessari grein lýtur sömu löggjöf og starfsemi félaga í samkeppnisrekstri. Viðskipti Ríkisútvarpsins og dótturfélaga þess skulu fara fram á markaðslegum forsendum. Tryggja skal ritstjórnarlegan aðskilnað milli Ríkisútvarpsins og dótturfélaga þess.“ En síðan kemur: „Nánar skal kveða á um skipan stjórna í dótturfélögum Ríkisútvarpsins í samþykktum þess.“ Þar virðast menn ekki hafa sömu áhyggjur. Ég get tekið undir þau sjónarmið hv. þingmanns að það er svolítið sérkennilegt hvað menn leggja mikið á sig við að finna þessa fjarlægð frá stjórnmálunum í stjórn Ríkisútvarpsins en sleppa því þarna. Lokaspurning mín er einfaldlega sú í ljósi þess hvernig frumvarpið er úr gerði gert hvort þingmaðurinn styðji það eins og það er. Og ef svo væri ekki, hvaða þættir það væru sem hann vildi helst sjá breytast. Við framsóknarmenn viljum gjarnan standa vörð um Ríkisútvarpið á margan hátt eins og það er í dag, en auðvitað með þeim breytingum sem bæði ný tækni og tíðarandi krefst. En ég er ekki viss um að sú tækni né tíðarandi sé þegar til staðar þar sem stór hluti landsmanna hefur þennan eina fjölmiðil að sækja sér fjölmiðlaþjónustu til, bæði hvað varðar afþreyingu og fréttaflutning.

Hæstv. forseti. Ég studdi á sínum tíma þau lög sem nú gilda um starfsemi Ríkisútvarpsins þegar hv. þingmaður, þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, kom í gegn þeim breytingum sem byggt er á við núgildandi lagaumhverfi. Ég reifaði reyndar í þeirri umræðu enn róttækari hugmyndir um breytingar á fyrirkomulagi Ríkisútvarpsins og studdi á sínum tíma hugmyndir sem hv. þm. Pétur Blöndal var með um enn meiri uppstokkun á því sviði. Mér er hins vegar ljóst að mikil andstaða er við að ganga svo langt og ég sætti mig mjög vel við það að Ríkisútvarpið sé rekið sem fjölmiðill í almannaþágu. Það sem ég hef talað fyrir í þessari umræðu hvað eftir annað er að ég tel að skilgreina þyrfti betur hvað nákvæmlega fjölmiðlaþjónusta í almannaþágu er. Hvað fellur þar innan garðs og hvað fellur utan garðs. Eins og ég benti áðan á í ræðu minni tel ég að frumvarpshöfundum hafi ekki tekist að gera þann greinarmun eins og frumvarpið er nú fram sett og ég álít að það sé galli. Ég álít að það sé líka galli á frumvarpinu að Ríkisútvarpinu er gert kleift að stofna dótturfélög um nánast hvað sem er. Það eru að því er virðist engar hömlur á því hvað Ríkisútvarpið getur gert og hvað það getur ekki gert. Það getur farið út í nánast hvaða starfsemi sem er undir formerkjum dótturfélaga. Ég hef nokkrar áhyggjur af því jafnvel þó að gert sé ráð fyrir að þau dótturfélög séu rekin á markaðslegum forsendum vegna þess að það er hætt við að þau njóti skjóls Ríkisútvarpsins sem er má segja yfirgnæfandi aðili á tilteknum hluta fjölmiðlamarkaðarins. Ég hef því áhyggjur af samkeppnisstöðu í því sambandi auk þess sem mér finnst, eins og við hv. þingmaður höfum rætt um, nokkur lausung í kringum umgjörð þessara dótturfélaga eins og það er fram sett miðað við frumvarpið.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp um Ríkisútvarpið sem er og á að vera fjölmiðill í almannaþágu. Það er mikilvægt að við vöndum okkur þegar við tölum um fjármuni ríkissjóðs eins og við gerum í tengslum við þetta mál, líkt og sést á ítarlegri umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Það er mikilvægt að við áttum okkur á því að þegar við tölum um rekstur á vegum Ríkisútvarpsins, sem er að einhverju leyti í samkeppni við einkaaðila, þurfum við að vanda okkur sérstaklega mikið og þetta mál er dæmi um slíkt. Við erum með ríkisútvarp sem rekur tvær útvarpsstöðvar og eina sjónvarpsstöð og er á sama markaði og einkareknir fjölmiðlar. Við þekkjum þá miklu gagnrýni sem hefur borist okkur í þingið og hefur verið fyrirferðarmikil í umræðunni í samfélaginu um hversu erfitt er fyrir einkarekna fjölmiðla að vera í samkeppni við það stóra batterí sem Ríkisútvarpið er. Okkur hefur jafnframt verið bent á af aðilum í Evrópu að það standist kannski ekki alveg skoðun að öllu leyti og þess vegna þurfum við að fara yfir löggjöfina og það er vel. Ég er ekki á móti því að RÚV sé til. Ég skil að mikilvægt er að til sé fjölmiðill sem hefur það meðal annars að markmiði að sinna menningararfi okkar, gæta að því að sagðar séu fréttir og gegnir mikilvægu hlutverki er varðar almannavarnir. Við sem búum í Rangárvallasýslu og bæði þekkjum og höfum lent í náttúruhamförum af völdum eldgosa og flóða í kjölfar þeirra þekkjum hversu mikilvægt er að hafa slíkan fjölmiðil. Þess vegna veldur það manni vonbrigðum þegar maður les frumvarpið að ekki skuli vera gerð tilraun til að afmarka skýrt hvert hlutverkið er, þ.e. hvað það þýðir að vera fjölmiðill í almannaþágu. Miðað við II. kafla um hlutverk og skyldur RÚV og 3. gr. þar sem er fjallað um fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu er skilgreiningin það víð að maður getur nánast ekki ímyndað sér neitt sem ekki rúmast innan þeirrar skilgreiningar. Þar er vísast að vísa í 3. tölulið 1. mgr. 3. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Fjölmiðlaefnið skal hið minnsta vera fréttir og fréttaskýringar, fræðsluþættir, íþróttaþættir, afþreying af ýmsum toga, lista- og menningarþættir og sérstakt efni fyrir börn og ungmenni.“ Frú forseti. Hvað rúmast ekki þarna? Ef það væri einhver hér sem gæti komið með dæmi um það yrði maður fljótur að hlaupa yfir í 4. gr. sem heitir Önnur starfsemi en þar er kveðið á um að Ríkisútvarpið skuli stofna og reka dótturfélög um aðra starfsemi en þá sem rúmast innan 3. gr. Þá er það komið. RÚV getur gert hvað sem er og ef það getur ekki gert það á grundvelli 3. gr. er það gert á grundvelli 4. gr. í dótturfélagi. Ég hef ákveðnar áhyggjur af því að endurskoðun laganna hafi ekki skilað okkur lengra en við sjáum í frumvarpinu. Ég skil ekki alveg af hverju menn vilja ekki ganga lengra. Kannski er það svo að vinstri menn sem stjórna landinu deila ekki þeim skoðunum mínum og finnst eðlilegt að á samkeppnismarkaði, sem fjölmiðlamarkaðurinn er vissulega, sé ríkisútvarp allsráðandi sem er erfitt, ef ekki ómögulegt, fyrir einkaaðilana að keppa við og ég er ósammála því. Fjármögnunin sem er lögð til að gengið verði út frá verði frumvarpið að lögum á Alþingi er heill kapítuli út af fyrir sig og efni í heila ræðu. Ég veit að félagar mínir, sjálfstæðismennirnir, sem sitja í fjárlaganefnd hafa farið ítarlega yfir það en auðvitað er óeðlilegt að við ætlum okkur ekki að fara með það í gegn að afmarka Ríkisútvarpinu fjárlög frá Alþingi heldur hafa nefskatt þannig að framlögin til stofnunarinnar sveiflast í rauninni eftir því hversu margir greiðendurnir eru. Ef þetta er fjölmiðill í almannaþágu, sem á þá væntanlega að hafa skilgreint hlutverk og sinna því sem við teljum mikilvægt að ríkið standi fyrir, hlýtur að vera hægt að afmarka verkefni hans eitthvert fé. Segjum að allt fari að ganga mun betur og gjaldendum fjölgi til muna, hvað þá? Eykst almannahlutverk Ríkisútvarpsins? Hvernig fer það saman? Á að auka útsendingarklukkutímana eða hvað á að gera? Ég átta mig engan veginn á því samhengi og ég sé ekki alveg að það sé nægilega rökstutt af hálfu þeirra sem leggja það fram. Ég sé að minnsta kosti að fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins gerir miklar og ítarlegar athugasemdir við það sem er vert að lesa fyrir þá sem hafa áhuga á að kynna sér málin. Ég held að það sé stærsta athugasemdin sem fjárlagaskrifstofan gerir en vert er að benda á að í umsögn hennar segir jafnframt að ekki sé afmarkað nægilega vel hvert almannaþjónustuhlutverk RÚV sé og það hlutverk ætti auðvitað að vera forsenda fyrir því hversu hár ríkisstyrkurinn er. Frú forseti. Ég tel að áður en lengra er haldið með málið verði að taka betri umræðu um akkúrat þann lið vegna þess að hann er mikilvægur. Af því að 3. umr. verður væntanlega senn lokið erum við að fara að samþykkja sem lög frá Alþingi nýja framkvæmd gagnvart fjármögnuninni og ég hef miklar áhyggjur af því. Frú forseti. Ég fór yfir í fyrri ræðu minni hvernig menn ætla sér að skipa í stjórn og blanda allsherjar- og menntamálanefnd Alþingis inn í þann verknað. Ég átta mig ekki alveg á því sem er verið að segja hér af því að við lifum ekki í tómarúmi og þetta frumvarp er væntanlega ekki eina frumvarpið sem við munum ræða í framtíðinni varðandi ríkisstofnanir þar sem ætlunin er að skipa í stjórnir. Er það stefna þeirrar ríkisstjórnar sem leggur málið fram að blanda þingnefndum að jafnaði inn í slíkar skipanir? Eða á það að vera einhver sérregla fyrir RÚV? Ég hef mikinn áhuga á stjórnsýslunni og mikinn áhuga á því að ákveðið samhengi og skýrleiki sé í framkvæmd ríkisvaldsins. Þegar maður horfir til stjórnsýslunnar er gott að meginstefnu til að viðhafa sömu leikreglur alls staðar. Verið er að koma fram með nýjan hlut þar sem er gert ráð fyrir því að allsherjar- og menntamálanefnd tilnefni þrjá fulltrúa og jafnmarga til vara í valnefnd sem á svo að koma með nöfn og tilnefna fulltrúa í stjórn. Miðað við þetta hlýtur það að vera ný skoðun vinstri flokkanna að svona eigi almennt að gera varðandi stjórnir. Það sem ég hef meiri áhyggjur af í því samhengi er hvort þetta sé líka nýja fjármögnunarleiðin sem við munum sjá verði raunin sú að núverandi ríkisstjórn fær áframhaldandi umboð, sem ég tel nú reyndar frekar ólíklegt. Er það nýja normið í öllum framtíðarpælingum um ríkisstofnanir? Ég hef ákveðnar áhyggjur af því. Frú forseti. Ég ætlaði í ræðu minni að ná að fjalla aðeins um þær breytingartillögur sem hafa verið lagðar fram við umræðuna. Önnur er frá hv. þm. Þorgerði K. Gunnarsdóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni um að nýr málsliður komi inn á eftir 2. málslið 4. töluliðar 3. mgr. 3. gr. en þar segir, með leyfi forseta: „Minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skal varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum.“ Eins og ég skil tillöguna er verið að gera tilraun til að afmarka og skylda þennan fjölmiðlarisa ríkisins til að eyða að minnsta kosti ákveðnu hlutfalli af þeim fjárveitingum sem varið er til dagskrárgerðar til kaupa á innlendu efni. Ég verð að segja að breytingartillagan er virðingarverð af því að hún reynir alla vega að teygja sig í þá átt að maður skilji í hvað allir peningarnir eiga að fara, hún reynir að afmarka það á einhvern hátt þannig að við skattgreiðendur áttum okkur á því til hvers ríkið setur alla þessa fjármuni í RÚV með því sérstaka gjaldi sem verður innheimt. Ég verð að segja að ég hefði óskað þess að meiri umræða hefði verið um breytingartillöguna af hálfu þeirra sem bera málið uppi, af hálfu meiri hlutans. Það hefði verið ágætt ef tekin hefði verið mikil rispa í nefndinni á tillögum sem þessum og reynt að bjarga því sem bjargað verður með frumvarpið, reynt að skilgreina það sem okkur finnst eðlilegt að ríkið geri og hvert almannahlutverk RÚV eigi í raun að vera. Hin breytingartillagan var lögð fram af hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og ég er ekki alveg sammála henni. Samkvæmt þeirri breytingartillögu á að koma nýr málsliður á eftir 2. málslið 7. töluliðar 2. mgr. 3. gr. þar sem á að segja, með leyfi forseta: „Einnig skal Ríkisútvarpið veita öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds.“ Frú forseti. Mér finnst þetta afskaplega sérkennilegt og sé ekki alveg hvernig það á að virka. Ég reyndi að fá einn ágætan framsóknarmann til að útskýra það aðeins betur fyrir mér og mér skilst að ekki sé átt við að ekki megi fjalla um framboðin á neinn annan hátt á RÚV, framboðin mættu að sjálfsögðu kaupa sér auglýsingatíma og RÚV væri í samkeppni við einkaaðila á þeim markaði eins og á öllum öðrum sviðum auglýsingamarkaðarins. Allt í lagi, tillagan er alla vega skárri en eins og ég skildi hana en mér finnst þetta ekki vera eitthvað sem á að fara í frumvarpið. Ég hefði kannski kosið að fá að hlýða á ræðu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur þar sem hún hefur væntanlega farið ítarlega yfir tillöguna en mér finnst hún alla vega sérkennileg samkvæmt orðanna hljóðan og get ekki fellt mig við hana. Frú forseti. Það hafa ýmsir gagnrýnt frumvarpið og hvernig er reynt að gera tilraun til að takmarka hlutverk RÚV og þar á meðal hlutdeild þess á auglýsingamarkaði. Sumir umsagnaraðilar hafa gefið til kynna með umsögnum sínum að þeir telji að þær skerðingar eða sá rammi sem er verið að reyna að setja utan um hlutverkið muni ekki skila neinum árangri. Þeir gagnrýna að þær áætlanir sem menntamálaráðuneytið byggði sínar áætlanir á segi í rauninni ekkert annað en það sem RÚV heldur að muni gerast. Það hefur ekki farið fram neitt hlutlaust mat á því. Reyndar var fjallað um það í nefndinni og að því er mig minnir gerðar ákveðnar breytingar á milli umræðna. Það er svo sem ágætt en það er samt þannig að þegar maður undirbýr viðamikið frumvarp eins og þetta er auðvitað óeðlilegt af hálfu ráðuneytisins, og þar af leiðandi af hálfu ráðherra sem á náttúrlega að gæta að því að allt saman sé gert vel, að ekki sé farið í betri undirbúningsvinnu varðandi athugunina á því hvaða áhrif fyrirferðarmikil viðvera RÚV hefur á einkaaðila á markaðnum og reynt að koma með tillögur sem ganga í rauninni lengra og skila meiru til að efla frjálsa samkeppni hér á landi.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir framsögu hennar. Ég hjó eftir því að hún var ekki alveg með á breytingartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur um að Ríkisútvarpið veiti öllum gildum framboðum til Alþingis jafnan útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds. Mér finnst þetta liggja nokkuð í augum uppi ef menn lesa 2. málslið 7. töluliðar 2. mgr. 3. gr. en þar segir að Ríkisútvarpið skuli sinna lýðræðislegu hlutverki sínu m.a. með því að, með leyfi forseta: „Kynna framboð til almennra kosninga, helstu stefnumál framboða, frambjóðenda og fylkinga eftir atvikum og greina ítarlega frá niðurstöðum kosninga. Þá skal það veita öllum gildum framboðum til Alþingis og forsetakosninga, sem og fylkingum í þjóðaratkvæðagreiðslum, jafnt tækifæri til að kynna stefnumál sín á hefðbundnum dagskrártíma í sjónvarpi.“ Þetta er í sjálfu sér ekki flókið frá mínum bæjardyrum séð. Þarna leggur hv. þm. Siv Friðleifsdóttir til að það verði ákveðinn tími, útsendingartími, án endurgjalds fyrir öll gild framboð. Þannig að ég hygg að þetta sé nú kannski ekki eins flókið og þingmaðurinn talaði um hér áðan. Þannig að ég spyr kannski frekar þingmanninn um hvaða skilning hún hafi á breytingartillögu hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég skil þetta samkvæmt orðanna hljóðan þannig að á dagskrá ríkissjónvarpsins eða Ríkisútvarpsins, hvort sem maður vill viðhafa, og væntanlega ræður RÚV því eða eitthvert dótturfélag, skuli framboð hafa, hvað eigum við að segja, korter eða svo á útsendingartíma til að kynna stefnumál sín án endurgjalds. Þannig að það verði korter fyrir Framsóknarflokk, korter fyrir Sjálfstæðisflokk og svo framvegis án þess að nokkrir aðrir aðilar komi að þeirri dagskrárgerð og án samhengis við aðra hluti sem bornir eru á borð. Við sjáum hvað stendur í tillögunni í 2. málslið 7. töluliðar, 2. mgr. 3. gr. þar sem segir að RÚV eigi að fjalla um kosningar og þar kemur þessi upptalning, með leyfi forseta: „Þá skal það veita öllum gildum framboðum til Alþingis og forsetakosninga, sem og fylkingum í þjóðaratkvæðagreiðslum, jafnt tækifæri til að kynna stefnumál sín á hefðbundnum dagskrártíma í sjónvarpi. “ Það er því þegar komið inn í ákvæðið að gild framboð fái dagskrártíma. Ef texti breytingartillögunnar um jafnan útsendingartíma á að bætast þarna við, á eftir þessu, þá átta ég mig ekki alveg á hver munurinn er eða hvað þetta þýðir. Breytingartillagan hlýtur að eiga að skiljast í samhengi við það sem þegar segir í frumvarpinu af því að ekki er gert ráð fyrir að neinn texti detti út. Þegar ég las breytingartillöguna eina og sér skildi ég hana þannig að ákvæðið væri takmarkandi á það sem RÚV gerir sjálft í þessum kosningum. Er þetta eini tíminn sem á að gefa? Fyrir utan að framboðin geta, eins og upplýst var af hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, keypt sér auglýsingatíma. Að öðru leyti afmarkist kynningin við þetta sjálfstæða korter, eða fimm eða tíu mínútur sem hér er átt við.

Frú forseti. Ég hygg að það sé ekki eins langt á milli okkar í þessu máli eins og kannski lítur út fyrir að vera. Að mínu mati er það rétt skilið hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur að með breytingartillögunni er átt við að öll gild framboð fái „extra“, ég biðst forláts, aukatíma, hvort sem það eru tíu, fimmtán eða 30 mínútur, sem hægt er að ráðstafa fyrir hverjar kosningar án endurgjalds og þau geti svo keypt sérstaklega inni í auglýsingatíma Ríkisútvarpsins. Þannig að ég lít á þetta frekar sem inni í auglýsingatíma en í umfjöllun því að það er mjög erfitt að ætla að það sé sérstök umfjöllun um framboðin. Þó getur það alveg verið en þá verður sú umfjöllun að vera á jafnréttisgrundvelli fyrir öll þau framboð sem gild eru til kosninga. Ég þakka þingmanninum fyrir þessi svör en það sem mér finnst vanta kannski er svarið við þeirri spurningu sem ég leyfði mér að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson um fyrr í dag í umræðunni um hvort þetta væri raunverulega skoðun Sjálfstæðisflokksins, að flokkurinn skildi þessa breytingartillögu ekki og hvort Sjálfstæðisflokkurinn væri ekki reiðubúinn að taka undir hana með okkur framsóknarmönnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi andsvör við mig vegna þess að hann hefur leitast við að útskýra þessa tillögu og það er í raun það sem ég var að kalla eftir og þakka ég hv. þingmanni fyrir það, það er myndarlega gert. En það sem ég er að reyna að benda á er að það eru ekkert endilega allir sem mundu skilja þetta sem aukatíma heldur frekar þann tíma sem yfirleitt er boðið upp á. Þetta er þá kannski bara deila um keisarans skegg en þegar ég las tillöguna eins og hún kemur fyrir fannst mér þetta ekki vera skýrt. Varðandi hvaða skoðun Sjálfstæðisflokkurinn hafi á þessari tillögu per se höfum við ekki tekið hana sérstaklega fyrir né ályktað um hana. Við erum nýkomin af landsfundi og þar var þessi tillaga frá Siv Friðleifsdóttur ekki til umfjöllunar en hins vegar fjölluðum við um Ríkisútvarpið. Við töldum rétt að fara yfir hlutverk útvarpsins vegna þess að meginstefna okkar er að hlutverk Ríkisútvarpsins verði að vera skýrt. Ef það á að réttlæta það að setja mikla fjármuni frá skattborgurum þessa lands í stofnun á vegum ríkisins sem er í samkeppni við einkaaðila verður að minnsta kosti að vera skýrt skilgreint á hvaða sviði sú stofnun á að starfa.

Virðulegi forseti. Það sem ég velti fyrir mér í framhaldi af ræðu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur er að fá kannski nánari útskýringar á sýn hennar á fjölmiðlamarkaðinn almennt. Þegar ég hef verið að hlusta á ræður þingmanna Sjálfstæðisflokksins um þetta frumvarp hefur komið fram mjög mikil gagnrýni á að hér sé verið að auka fjárframlagið til Ríkisútvarpsins og þar með sé verið að skaða að einhverju leyti stöðu annarra fjölmiðla. Ég hef saknað þess að fá ekki nánari útfærslu frá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um sýn þeirra á það hvernig megi bæta stöðu annarra fjölmiðla. Hér hefur verið rætt um þá hugmynd að gera það með því að taka Ríkisútvarpið af auglýsingamarkaði. Það væru þá einkareknu fjölmiðlarnir sem hefðu fyrst og fremst aðgang að auglýsingatekjum. En í tilmælum frá Evrópuþinginu og raunar Evrópuráðinu sjálfu hafa menn hvatt til þess að líta svo á að það hljóti að vera markmið stjórnvalda hverju sinni að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun, fjölbreytnina sjálfa, að hún skipti máli. Þar er átt við mismunandi menningarlegar áherslur og upplýsingar sem komast til almennings í viðkomandi löndum. Hvernig er hægt að tryggja það ef við mundum reyna að draga úr hlutverki RÚV á fjölmiðlamarkaði? Nýlega birtist til dæmis grein sem ég tek mjög alvarlega frá blaðamanni þar sem hann benti á að einn eigandi eins af stærstu fjölmiðlafyrirtækjum landsins sem er einkarekið virðist vera að skipta sér beint af ritstjórn þess fjölmiðils. 

Frú forseti. Já, þetta var góð spurning hjá hv. þingmanni og mjög þarft að ræða þessi mál. Auðvitað er mikilvægt að það sé fjölbreytni á markaðnum en ég hef trú á því að einkaaðilar sem hafa mikinn metnað til að flytja gott efni og flytja til dæmis góðar fréttir eins og sumar útvarpsstöðvar leggja mikinn metnað í og sjónvarpsstöðvar auðvitað - það er besta leiðin til að fara. Mín skoðun er hins vegar sú að hluti af hlutverki Ríkisútvarps í almannaþágu sé að segja fréttir. En ég er ekkert endilega á þeirri skoðun að ríkið eigi í þeirri stofnun sem RÚV er og sýnir vinsælustu sjónvarpsþætti sem um getur á markaði. Ég er ekki á því að einkaaðilar eigi að lúta í lægra haldi vegna yfirburðastöðu RÚV gagnvart risastórum sjónvarpsviðburðum. Mér finnst það lykilatriði eins og ég sagði í ræðu minni að við reynum að afmarka betur hvert þetta hlutverk er. Þegar við erum búin að því áttum við okkur miklu betur á því hvert peningarnir okkar fara og hversu mikið við þurfum að leggja inn í stofnunina. En eins og staðan er í dag og hún verður eftir að þetta frumvarp fer í gegnum þingið, sem mér sýnist allt stefna í, erum við enn þá algjörlega eins og spurningarmerki í framan hvað varðar hlutverk RÚV. Ég skil ekki hvernig hægt er að ráðast í svona viðamiklar breytingar eða reyna að ráðast í allsherjarendurskoðun á lögunum um RÚV án þess að svara þessum spurningum um hlutverk þess betur. En það er kannski einfaldlega vegna þess að ég er á allt öðrum pólitískum skoðanavettvangi en þeir sem stjórna í þessu ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Svo ég fái nú að leiðrétta sjálfa mig aðeins þá er það Evrópuráðið sem ég átti við og ástæðan fyrir þeim tilmælum að stuðla eigi að fjölbreytni í fjölmiðlum byggist reyndar á grundvelli mannréttindasáttmála Evrópu eins og hann hefur verið túlkaður af Mannréttindadómstól Evrópu. Með þeim breytingum sem hér er verið að leggja til er verið að marka skýrar tekjustofna RÚV, eins og það er orðað í greinargerðinni og nefndarálitinu. En ég hef haft verulegar áhyggjur af stöðu fjölmiðlamanna, blaðamanna og einkarekinna fjölmiðla á Íslandi. Ég hef líka haft áhyggjur af því hversu mikið við höfum þurft að skera niður hjá RÚV. Staðan hefur náttúrlega verið þannig eftir hrun að menn hafa þurft að forgangsraða þeim fjármunum sem hafa komið í ríkissjóð, en það sem ég velti fyrir mér er þetta: Ef markmið okkar er að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlum eigum við þá ekki að skoða hvernig við getum nýtt fjármuni okkar sem best til þess? Er best að setja þetta aukafjármagn, nokkur hundruð milljónir, í þessi verkefni, eða gætum við frekar náð markmiðum okkar til dæmis með því að setja þá í annað? Ég veit að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið tiltölulega hrifinn af samkeppnissjóðum eins og í menntamálum og það má velta fyrir sér hvort við gætum sett þessa fjármuni í einhvers konar rannsóknarsjóð sem sjálfstætt starfandi blaðamenn eða hjá einstökum fjölmiðlum gætu sótt um til þess að geta tekið fyrir ákveðin málefni eða hluti sem varða samfélagið. Það þarf ekki endilega allt að vera fréttir, þetta gætu verið heimildarmyndir eða eitthvað sem blaðamenn telja að skipti máli til að tryggja upplýsingagildið, fjölbreytnina og sýna mannlífið eins og það er í íslensku samfélagi. Það er ein hugmynd. Önnur hugmynd sem maður hefur velt fyrir sér er hvernig við getum bætt stöðu staðbundinna fjölmiðla því að hún hefur líka verið mjög veikburða. Ég er þeirrar skoðunar að það skipti verulega miklu, sérstaklega þegar við erum með svona veikburða fjölmiðlamarkað almennt, að við séum með sterkt RÚV. En erum við þá að nýta peningana rétt? Gætum við til dæmis tekið þessar nokkur hundruð milljónir og sett þær í annað, einmitt til þess að styðja jafnt við fjölmiðla?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Mér finnst hugmynd hv. þingmanns um svona rannsóknarsjóð fyrir sjálfstætt starfandi fjölmiðlamenn mjög athyglisverð. En ég er talsmaður þess að draga úr útgjöldum ríkisins og ég er talsmaður þess að minnka skattbyrði almennings og ég tel einfaldlega að þeim fjármunum sem bætast hér við í rekstur RÚV, í kjölfar væntanlegs samþykkis frumvarpsins, væri betur varið í vasa skattgreiðenda ellegar að þeim fjármunum sem nú eru teknir beint úr ríkissjóði og lagðir í þennan rekstur væri betur varið til að reyna að minnka hallarekstur ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um Ríkisútvarpið, fjölmiðil í almannaþágu. Um er að ræða heildarendurskoðun á lögum um Ríkisútvarpið og eflaust var ekki vanþörf á henni. Það sem vekur nokkra athygli þegar maður skoðar yfirbragðið á frumvarpinu er að raunverulega er verið að negla niður rekstrarformið eða þá starfsemi sem er í gangi núna og Ríkisútvarpið hefur með höndum. Ef við skoðum til að mynda 4. tölulið 3. gr. kemur fram að Ríkisútvarpið skuli dreifa efni til alls landsins og næstu miða, sem er ágætt, með a.m.k. tveimur hljóðvarpsdagskrám og einni sjónvarpsdagskrá árið um kring. Frumvarpshöfundar virðast hafa séð fyrir sér hvernig Ríkisútvarpið – sjónvarp er starfrækt í dag og ætlað sér að festa það í lög. Ég tel það þó nokkra skammsýni vegna þess að miklar tæknibreytingar eiga sér stað í heiminum núna og við getum sagt að fjölmiðlar stefni mjög frá því sem er í dag. Við sjáum til dæmis að sjónvarpsstöðvar, hefðbundnar sjónvarpsstöðvar eins og við þekkjum sem höfum horft á sjónvarp frá því að byrjað var að sjónvarpa á Íslandi getum við sagt, eiga mjög undir högg að sækja. Netið og sjónvarpsmiðlun í gegnum netið er í raun og veru að yfirtaka hlutverk eða skipulag sjónvarps. Það er augljóst þegar hugsað er út í af hverju ætti að þurfa að bíða eftir þáttum sem eru sýndir í sjónvarpi, hvað sem þeir heita, Sex and the City eða eitthvað álíka. Afsakið, virðulegur forseti, að ég skuli sletta ensku en ég þekki ekki nafnið á þættinum á íslensku. Af hverju ætti maður að þurfa að bíða eftir einhverju sérstöku kvöldi meðan hægt er að velja í gegnum netið og annað slíkt? Hitt er annað mál að sjónvarpsstöðvar sem byggja á íþróttakappleikjum, sem byggja á stanslausum fréttaútsendingum og sjónvarpsstöðvar sem byggja á því sem við gætum kallað útvarp með mynd virðast vera með sjónvarpsefni sem mun lifa af, það eru þær sjónvarpsstöðvar sem einbeita sér að því að lifa af. Ef fólk vill fylgjast með einhverri þáttaröð eða horfa á bíómynd eða annað slíkt fer það einfaldlega inn á veraldarvefinn, velur sér efnið sem það vill fylgjast með og horfir á það þegar því hentar. Í 4. tölulið 3. gr. er ágætis brýning til Ríkisútvarpsins um að það skuli dreifa efni til alls landsins. Það er náttúrlega alls ekki þannig í dag. Ég kem úr kjördæmi þar sem er mikið af fjallvegum og getur verið langt frá endurvarpsstöðvum og Ríkisútvarpið næst ekki alls staðar. Oft líða einn til tveir klukkutímar þar sem maður nær ekki Ríkisútvarpinu. Svo undarlegt sem það virðist nær maður yfirleitt Bylgjunni á þeim stöðum. Það er einhvern veginn á skakk og skjön að Ríkisútvarpið sem er verið að segja að eigi að dreifa efni til alls landsins og næstu miða næst ekki meðan einkareknar stöðvar nást. Þær gegna því gríðarlega miklu öryggishlutverki rétt eins og Ríkisútvarpið. Í II. kafla frumvarpsins er talað um hlutverk og skyldur Ríkisútvarpsins. Það er greinilegt að mönnum liggur mikið á hjarta þegar kemur að hlutverki Ríkisútvarpsins vegna þess að óhætt er að segja að öllu sem mönnum dettur í hug sé hlaðið hér inn og hlutverk Ríkisútvarpsins ansi víðtækt. Mín persónulega skoðun er að það sé í lagi að hafa einhvers konar vísi að ríkisútvarpi og þá er ég sérstaklega með það mikilvæga starf sem er unnið á Rás 1 í huga, þann þátt í starfsemi Ríkisútvarpsins þar sem menn hafa tekið það hlutverk sitt alvarlega að bjóða upp á dagskrá sem tæpast þrifist á einkastöðvunum. Sama er ekki að segja um sjónvarpið, það er engan veginn hægt að halda því fram að sjónvarpið bæti við þá þjónustu sem einkastöðvarnar bjóða upp á. Þeir sem fylgjast með sjónvarpi vita að einkastöðvarnar hafa verið með metnaðarfulla íslenska dagskrárgerð. Við myndum eflaust sjá meira af íslensku efni á einkareknu stöðvunum ef til að mynda allir þeir fjármunir sem fara í rekstur Ríkisútvarpsins, með sínum kostum og göllum, yrðu settir í einhvers konar sjóði og framleiðendur gætu sótt um styrki til að standa undir hluta af kostnaði við íslenska dagskrárgerð. Með því að fylgjast með annars vegar einkareknu fjölmiðlunum og hins vegar ríkisreknu fjölmiðlunum er engan veginn hægt að sjá að ríkisreknu fjölmiðlarnir hafi einhverja yfirburði hvað varðar íslenska dagskrárgerð. Við höfum meira að segja séð mjög vandað efni í einkareknu fjölmiðlunum. Ég er á því að í 4. tölulið 3. gr. sé í lagi að það standi að Ríkisútvarpið skuli dreifa efni til alls landsins og ég kaupi algjörlega þau rök að af menningarlegum ástæðum og öryggisástæðum sé rétt að vera með ríkisútvarp. Ég er ósammála því að reka skuli að minnsta kosti tvær hljóðvarpsdagskrár og eina sjónvarpsdagskrá. Ég held að ein hljóðvarpsdagskrá sé nóg miðað við það umhverfi sem við sjáum í dag og miðað við hvernig hlutirnir eru að þróast og breytast. Eins og ég sagði áðan tel ég framtíðarsjónvarp vera fréttastöðvar og útvarpsstöðvar með mynd, gætum við sagt, eins og við sjáum þegar á Íslandi í dag þar sem sjónvarpsstöðvar eins ÍNN er raunverulega útvarp með mynd og sú stöð hefur ljómandi gott áhorf, slíkar stöðvar eiga örugglega eftir að þrífast vel í framtíðinni. Svo eru það náttúrlega útvarpsstöðvar með íþróttakappleikjum og ég held að algjörlega óhætt sé að segja að þótt þær séu einkareknar á það ekki að skemma eða særa viðkvæmt fólk. Ef við skoðum aðeins 4. gr. þar sem segir að Ríkisútvarpið skuli stofna og reka dótturfélög sem eru að fullu leyti í eigu þess fyrir aðra starfsemi en þá sem kveðið er á um í 3. gr. kemur mér spurning til hugar: Hvaða starfsemi gæti það verið? Það má einhvern veginn skilja þetta eins og um sé að ræða framleiðslustarfsemi, þ.e. fyrirtæki sem framleiðir efni til að birta og dreifa í Ríkisútvarpinu. Þá kemur mér til hugar breytingartillagan sem hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson gerðu við frumvarpið þar sem er lagt til að, með leyfi virðulegs forseta: „Minnst 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins skal varið til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum framleiðendum.“ Það finnst mér bráðgóð hugmynd. Með því væri jafnvel hægt að sleppa því að Ríkisútvarpið ræki dagskrárgerð í dótturfélögum og efnið væri einfaldlega keypt af óháðum framleiðendum. Ég tel söguna sýna, og eins sést það ef maður fylgist með sjónvarpi, að óháðir framleiðendur standa að gríðarlega vandaðri dagskrárframleiðsla og kvikmyndagerð og dagskrárgerð vex stöðugt ásmegin á Íslandi hvað varðar fagmennsku og annað slíkt. Við sjáum það til dæmis á því kvikmyndavori sem er núna á Íslandi að Íslendingar geta skammlaust, óháðir framleiðendum, framleitt mjög gott efni, bíómyndir, þætti og útvarpsefni. Ég held að það sé bráðsniðug hugmynd hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur og Guðlaugi Þór Þórðarsyni að um 20% af fjárveitingum til dagskrárgerðar Ríkisútvarpsins fari til kaupa á innlendu efni af sjálfstæðum, óháðum framleiðendum. Ef maður flettir í gegnum frumvarpið er það þó nokkuð mótað af þeim anda að stjórnmálamenn véla um málið, menn eru svolítið uppteknir af sjálfum sér. Það þarf að vera alveg á hreinu að hlutlægt sé greint frá hlutum og menn séu ekki háðir stjórnmálalega eða hugmyndafræðilega í vali á efni og í ritstjórnarákvörðunum. Reyndar tel ég 5. tölulið síðast í 3. gr. ágætan þar sem segir meðal annars að Ríkisútvarpið eigi að vera óháð hugmyndafræðilegum hagsmunum í efnismeðferð og ritstjórnarákvörðunum. Ég held að það sé ágætis brýning til Ríkisútvarpsins vegna þess að mjög mikið virðist hafa vantað upp á það eins og við höfum t.d. séð í fréttaskýringaþáttum og umræðuþáttum í sjónvarpi þar sem vissar stjórnmálaskoðanir eða hugmyndafræðilegar nálganir fá mun meiri hljómgrunn en aðrar. Þess vegna er óhætt að segja að þetta sé kærkomin grein, að það skuli vera sett í lög að Ríkisútvarpið eigi að vera óhlutdrægt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Tryggva Þór Herbertssyni kærlega fyrir ræðuna. Talað hefur verið um það að á grundvelli mannréttindasáttmála Evrópu og úrskurðar Mannréttindadómstóls Evrópu liggi fyrir sértæk sjónarmið um mikilvægi þess að tryggja pólitíska og menningarlega fjölbreytni í fjölmiðlum. Í nefnd sem skilaði af sér árið 2004 voru lagðar fram nokkrar tillögur til þess að tryggja þetta. Síðan hefur nokkuð verið rifist um niðurstöðuna, en eins og ég hef skilið áherslur hæstv. menntamálaráðherra þá hefur hún verið að reyna að vinna að því að innleiða þetta eins og sá ráðherra sem sat í ráðuneytinu þar á undan og er samflokksmaður hv. þingmanns. Talað hefur verið um mikilvægi þess að vera með fjölmiðil í almannaþágu sem þetta frumvarp gengur út á, að tryggja sem sagt öflugan fjölmiðil í almannaþágu. Talað hefur verið um að nota samkeppnislögin til þess að tryggja þessa fjölbreytni, möguleika varðandi leyfisveitingar og síðan sérstakar reglur um eignarhald á fjölmiðlum og útbreiðslu. Þetta eru allt tillögur sem við höfum séð koma inn í þingið á þessu kjörtímabili. Það sem ég mundi vilja spyrja hv. þingmann er: Telur hann í ljósi reynslu hans af því sem gerðist hér í hruninu að það sé alltaf best að einkaaðilar sjái um einstaka markaði í öllum tilvikum? Samkeppniseftirlitið hefur margítrekað og lagt fram gögn þess efnis að á nánast öllum mörkuðum á Íslandi ríkir fákeppni. Við sáum til dæmis þegar einkaaðilar tóku yfir fjármálamarkaðinn að þá endaði það með þeim hörmungum sem urðu 2008. Ég hef talið það vera mjög aðlaðandi kost, þótt Arion banki og Íslandsbanki séu núna í eigu „einkaaðila“, að vera samt áfram með Landsbankann í eigu ríkisins. Er það ekki svipað fyrirkomulag sem við eigum að sjá fyrir okkur varðandi fjölmiðlamarkaðinn til þess að tryggja einhverja samkeppni á markaðnum og fjölbreytni, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttir fyrir ágætisspurningu. Ég er ekki alveg viss um að ég sé sammála samlíkingu hennar á fjármálamarkaði annars vegar og fjölmiðlamarkaði hins vegar. Eins og ég sagði í ræðu minni tel ég að framtíðarfjölmiðlar í heiminum, eins og sjónvarpsstöðvar, muni einfaldlega samanstanda af sjónvarpsstöðvum sem flytja fréttatengt efni allan sólarhringinn, sjónvarpsstöðvum sem eru nokkurs konar útvarpsstöðvar með mynd, eins og við erum farin að sjá hér á landi, og síðan sjónvarpsstöðvum sem útvarpa frá íþróttakappleikjum. Ég nefndi það sérstaklega í ræðu minni að ég teldi mjög gott að vera með eina útvarpsstöð sem ríkið mundi reka til þess að passa upp á það menningarhlutverk sem Ríkisútvarpið sinnir núna á Rás 1. Hvort ríkið sé best til þess fallið að tryggja óvilhalla umfjöllun er ég ekki alveg viss um. Ef við skoðum t.d. fréttaskýringaþætti, umræðuþætti og annað slíkt hjá Ríkisútvarpinu, eða ríkissjónvarpinu, í dag er með engu móti hægt að segja að það sé verið að tryggja fjölbreytni í skoðunum eða hugmyndafræði. Mér finnst umfjöllunin vera frekar einsleit og litast mjög af pólitískum skoðunum þeirra sem þar eru. Ég er því ekki sammála þingmanninum um að það sé tryggt í dag, en kannski var spurningin frekar hvort hægt væri að tryggja það.

Virðulegi forseti. Það er aldrei að vita hvað gerist við næstu kosningar. Ég þakka kærlega fyrir svarið. Ég er að mörgu leyti sammála því sem hv. þingmaður er að tala um hér, að mjög miklar breytingar hafi þegar orðið og eru fram undan hvað varðar framboð á efni hjá fjölmiðlum. Það sem ég hef miklar áhyggjur af snýr einmitt að fréttastöðvunum og hlutverki fjölmiðla eða því sem fjölmiðlar eru að gera. Menn hafa skilgreint grunnhlutverk fjölmiðla á þann veg að það sé að láta borgurunum í té upplýsingar og vandaða greiningu á samfélaginu, að veita stjórnvöldum og öðrum aðhald og síðan að vera vettvangur fyrir fjölþætta þjóðfélagsumræðu. Ég tel til dæmis hvað varðar RÚV að það sinni hlutverki sínu þegar allir í öllum stjórnmálaflokkum kvarta undan því. Ég hef fyrst og fremst verulegar áhyggjur þegar einhver stjórnmálaflokkur er farinn að vera sáttur við viðkomandi fjölmiðil vegna þess að þá tel ég að hann sinni ekki því hlutverki að veita aðhald. Þegar ég hugsa til reynslu Bandaríkjamanna af þessu fyrirkomulagi hjá þeim, kannski byggi ég svolítið mikið á því hvað mig sjálfa varðar, þá hlusta ég yfirleitt á NPR, National Public Radio í Bandaríkjunum. Þeir keyra sig fyrst og fremst á styrkjum, ekki auglýsingum, og ná því út af stærð markaðarins. En við erum með svo lítinn markað. Kannski þurfum við að beita öðrum úrræðum en þeir geta gert því að þegar horft er á miðil eins og Fox News er það verulegt áhyggjuefni að hægt sé að keyra svo öflugan fjölmiðil með þvílíkt einhliða fréttaumfjöllun. 

Forseti biður þingmenn afsökunar, en klukkan í borðinu er augljóslega biluð. Hún kemst kannski í lag fljótlega.

Virðulegi forseti. Ef við tökum nákvæmlega dæmið sem hv. þm. Eygló Harðardóttir nefndi, Fox News, fellst ég algjörlega á það og er sammála því að fréttaflutningur og málflutningur á þeirri stöð er mjög einhliða. Við höfum líka stöðvar á Íslandi þar sem er svona einhliða málflutningur, en við verðum að gefa fólki að það sé skynsamt, enda þegar við sjáum stöðvar eins og Fox News þá er það algjörlega á hreinu að fólk veit hverju það má búast við og hefur varann á sér með það. Hvort hægt sé að tryggja algjörlega óvilhallan fréttaflutning skal ég ekki segja til um, en ég held að fjölmiðill sem vill ná til breiðs hóps fólks til þess að geta selt auglýsingar og annað slíkt hljóti alltaf að reyna að gæta einhvers konar óhlutdrægni vegna þess að annars þrengist hópurinn alltaf niður í vissa þjóðfélagshópa og vissa hugmyndafræðilega hópa, þar af leiðandi verður ekki jafnmikið áhorf eða hlustun. Ég hef ekkert gríðarlega miklar áhyggjur af þessu. Við sjáum t.d. fréttastofu Stöðvar 2, ef við tölum sérstaklega um sjónvarpsfréttir, að það er ekkert minna eða meira kvartað yfir henni en fréttastofu RÚV. Ég held að fréttaflutningur þar sé mjög sambærilegur að gæðum, svona meira og minna. Ég 

Virðulegi forseti. Ég vil taka fram að eins og kom fram í andsvari mínu við hv. þm. Tryggva Þór Herbertsson þá hef ég að mörgu leyti verið sammála þeim áherslum sem hæstv. menntamálaráðherra hefur verið með varðandi löggjöf á fjölmiðlamarkaði. Ég sat sjálf í menntamálanefnd þegar unnið var að nýjum fjölmiðlalögum og studdi þær breytingar sem komu þar fram og hef átt mjög gott samstarf við framsögumann þessa máls, Skúla Helgason, varðandi breytingar á lagaumhverfi fjölmiðlanna. Nákvæmlega eins og hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fór í gegnum þá er ofboðslega mikil gerjun, mjög margt er að gerast í heiminum hvað varðar tækniþróun og hvernig við nálgumst bæði fjölmiðla og efni, hvort það eru kvikmyndir, sjónvarpsþættir eða jafnvel útvarp og annað efni er sent út í fjölmiðlum. Hvort sem við tölum um sjónvarp, útvarp eða dagblöð þá hafa þau að svo miklu leyti verið að færast yfir á þessa nýju dreifimiðla, sem eru til dæmis netið. Þetta gerir það að verkum að erfitt er að átta sig á því nákvæmlega hvernig umhverfið verður í framtíðinni. Eitt af erfiðustu verkefnunum sem varðaði skilgreiningu þegar við vorum að vinna fjölmiðlalögin var til dæmis hvenær vefsíða eða blogg er orðið fjölmiðill og hvenær einstaklingur sem er að tjá skoðanir sínar. Þetta var það sem við vorum að reyna að ná utan um. Þar var líka verið að reyna almennt að ná utan um það hvernig hægt er að tryggja miðlun í gegnum þessa nýju tækni. Núna þegar við erum að tala um RÚV sem fjölmiðil í almannaþágu þá er þetta eitt af því sem við verðum að velta fyrir okkur. Eins og kom fram í andsvörum mínum áðan þá vil ég fyrst og fremst nálgast málið á þeim grunni að ég tel gífurlega mikilvægt fyrir lýðræðislegt samfélag, fyrir samfélag sem vill taka ákvarðanir á upplýstan máta, að við séum með sterka fjölmiðla. Eins sterka og við getum verið með í þessu smáa samfélagi okkar með þetta fáa einstaklinga. Ég held að vinnan sem var unnin á vegum fjölmiðlanefndar 2004 hafi verið mjög góð. Þar var lagt upp hvernig hægt væri að tryggja þá pólitísku og menningarlegu fjölbreytni sem mannréttindasáttmáli Evrópu og Mannréttindadómstóllinn hafa verið að gera kröfu á sín aðildarríki um. Við sem lýðræðislegt samfélag viljum standa okkur hvað þetta varðar. Talað er um mikilvægi þess að hafa fjölmiðil í almannaþágu sem er nákvæmlega það sem frumvarpið gengur út á. Nákvæmlega eins og við flest höfum viljað nálgast Ríkisútvarpið. Líka er talað um að hægt sé að nota samkeppnislögin til þess að tryggja þessa fjölbreytni, þannig að það geta þurft að vera sérákvæði í samkeppnislögum sem varða samþjöppun eða breytingar á eignarhaldi á fjölmiðlum. Einnig er talsvert talað um mikilvægi þess hvernig leyfi eru veitt, það getur skipt máli. Þótt ekki sé verið að veita leyfi fyrir stofnun dagblaðs eða opnunar vefsíðu þá þurfum við að halda utan um og tryggja að menn hafi í heiðri þær lýðræðislegu leikreglur sem er verið að setja með fjölmiðlalögunum og þeir sinni skyldum sínum gagnvart samfélaginu. Eitt af því sem talað var um var að vera með sérstakar reglur varðandi eignarhald fjölmiðla og útbreiðslu. Það tel ég að hæstv. menntamálaráðherra hafi verið að reyna að gera á þessu kjörtímabili og fyrrverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hafi líka verið að reyna að nálgast. Það hefur endurspeglast í því að tiltölulega mikil sátt hefur verið innan menntamálanefndar varðandi þessar áherslur, eða þeirrar nefndar sem fer með menntamálin eða fjölmiðlana sem núna er allsherjar- og menntamálanefnd. Við þurfum að nálgast þetta út frá því að við viljum tryggja pólitíska og menningarlega fjölbreytni í fjölmiðlum á Íslandi en menn þurfa líka að horfa á þá fákeppni sem við erum með hér, þennan litla markað. Menn hafa bent á að ef til dæmis RÚV færi út af auglýsingamarkaði þá gæti það raunar þýtt minni samkeppni, það hefði áhrif á aðrar atvinnugreinar. Ekki inni á fjölmiðlamarkaðnum sjálfum heldur mundi það þýða, og það kom fram í vinnu nefndarinnar varðandi fjölmiðlalögin, að þá mundi verð á auglýsingum væntanlega hækka, sem mundi hafa slæm áhrif á aðrar atvinnugreinar. Þó að ég leggi áherslu á að við séum með öflugt RÚV þá vil ég líka hafa aðra fjölmiðla sterka og það er það sem við náum ekki að svara hvernig við eigum að gera. Hér er verið að taka ákvörðun um að marka og tryggja betur þá tekjustofna sem RÚV hefur. Ef það eru alltaf þessi sjónarmið um að tryggja pólitíska og menningarlega fjölbreytni þegar við bætum aðeins í þá vitum við það alveg að það eru svo mörg verkefni sem við þingmenn mundum gjarnan vilja eyða meiri peningum í. Ef við erum að ráðstafa auknum fjármunum þá verðum við náttúrlega að spyrja okkur: Er þessi ráðstöfun sú besta í núverandi ástandi? Nefndin telur svo vera, en það sem ég hef saknað, og gerði líka í vinnunni varðandi fjölmiðlalögin, er að ég sé ekki tillögur um hvernig sé hægt að bæta stöðu annarra fjölmiðla. Samhliða því að við viljum hafa sterkt RÚV þá vantar hinar tillögurnar. Ég hef nefnt nokkrar hugmyndir hvað það varðar og hef saknað þess í umræðunni. Menn hafa gagnrýnt ráðstöfunina en menn hafa ekki sagt hvað þeir ætla að gera til þess að tryggja öflugri fjölmiðlamarkað og bæta stöðu þeirra sem eru starfandi í þessari atvinnugrein. Ein hugmynd sem hv. þm. Skúli Helgason hefur nefnt er að settur yrði á stofn sérstakur sjóður, samkeppnissjóður, fyrir fjölmiðlamenn sem þeir gætu sótt í til þess að sinna rannsóknarverkefnum og vinna ákveðna heimildarvinnu til þess að sinna því hlutverki sem er nefnt, að láta borgurunum í té upplýsingar og vandaða greiningu á samfélaginu. Þeir geta sótt um í þann sjóð til þess að raunverulega hafa efnið sem getur verið vettvangur fyrir fjölbreytta þjóðfélagsumræðu, til þess að tryggja að fjölmiðlamenn séu að veita stjórnvöldum og öðrum raunverulegt aðhald. Í mjög áhugaverðri ritgerð sem ég rakst á var fjallað um skýrslu rannsóknarnefndarinnar og verið að skoða hlutverk fjölmiðla. Í henni kom fram að fjölmiðlar brugðust. Ekki vísvitandi heldur voru þeir einfaldlega ekki í stöðu, voru of veikburða, til þess að geta tekist á við þær miklu breytingar sem urðu á fjármálageiranum. Þeir höfðu hreinlega ekki þekkinguna eða mannaflann til þess að greina það sem var að gerast og koma upplýsingum á framfæri til almennings og okkar stjórnmálamannanna. Á þessu kjörtímabili hef ég oft fyrst fengið upplýsingar um eitthvað sem er að gerast í gegnum fjölmiðla frekar en endilega hér á Alþingi. Þetta er ein hugmynd. Við höfum ekki séð neina tillögu þess efnis og ég hef saknað þess í umræðunni hér. Síðan er önnur hugmynd sem ég hef sjálf nefnt. Eins og ég er sátt við ráðstöfunartryggingagjaldið þá er ég jafnósátt við að við séum að skattleggja störf á þennan máta. Eitt af því sem maður hefur velt fyrir sér er, af því að mjög stór hluti af kostnaði við rekstur á fjölmiðli er launakostnaður, hvort að þegar menn væru að koma með nýjan fjölmiðil eða fjölmiðil sem væri undir ákveðinni stærð þá ættu þeir að geta fengið niðurfellt tryggingagjaldið. Þannig sé það ekki bara stóriðja á Bakka sem fær niðurfellt tryggingagjaldið, virðulegi forseti. Síðan er önnur tillaga sem við þingmenn Framsóknarflokksins höfum flutt þó nokkuð oft og það varðar sérstakan stuðning við staðbundna fjölmiðla. Þeir skipta verulegu máli og við gleymum þeim mjög oft, en oft er lestur á staðbundnum fjölmiðlum og blöðum jafnvel meiri en á landsdagblöðunum. Oft er besta leiðin, hvort sem við erum að tala um hér á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi, ef maður ætlar virkilega að koma einhverju á framfæri, láta vita af einhverju sem er að gerast, þá er best að gera það í gegnum staðbundna fjölmiðla. Bent hefur verið á það fyrirkomulag sem er til dæmis til staðar í Noregi varðandi stuðning við staðbundna fjölmiðla. Þetta er það sem ég sakna virkilega og ég ætla að fá að halda því fram að til staðar sé vilji hjá hæstv. menntamálaráðherra og líka hjá meiri hluta allsherjar- og menntamálanefndar um að gera eitthvað í þessu. Kannski er bara þægilegra fyrir okkur að fókusera fyrst og fremst á þetta, tryggja þetta, gera svo hitt seinna og sjá bara til. Ég er bara að segja að við þurfum virkilega að huga að þessu. Þessar ábendingar mínar mega á engan máta vera teknar svo að ég telji að skera eigi niður hlutverk RÚV. Við þurfum að efla hinn þáttinn líka og besta sönnunin fyrir því að mínu mati er nýleg grein sem Magnús Halldórsson skrifaði um einn, að vísu óbeinan eins og hann kallar, eiganda að 365. Það er eitthvað sem hefur valdið mér verulegum áhyggjum. Hér er að koma upp á yfirborðið nákvæmlega það sem við þingmenn höfum haft áhyggjur af, að ekki séu nægilega miklir eldveggir á milli eigenda og ritstjórnar, að menn átti sig ekki á því hvar mörkin liggja þegar menn eru eigendur að fjölmiðli og hvað þeir geta leyft sér. Það hefur svo sem oft verið sagt líka um okkur stjórnmálamennina, að við höfum heldur ekki gert okkur nægilega grein fyrir þessum mörkum. Maður hefði haldið að ef eigandi er ósáttur við umfjöllun um sig þá gæti hann bara opnað sitt eigið blogg og tjáð sig um það þar. Þá liggur fyrir að þarna er verið að gagnrýna hlutina en ekki þannig að síminn sé tekinn upp eða reynt að nota allar leiðir til þess að pressa fjölmiðlamennina. Það sama gildir um okkur stjórnmálamennina. Eitt af mínum prinsippum varðandi fjölmiðla er að þegar ég heyri alla stjórnmálaflokka kvarta undan umfjöllun hjá einhverjum fjölmiðli þá er viðkomandi fjölmiðill að mínu mati að vinna vinnuna sína. Ég fer fyrst að hafa áhyggjur þegar fjölmiðill er orðinn alveg ofboðslega ánægður með einhvern ákveðinn stjórnmálaflokk eða ákveðin öfl í samfélaginu, umfram aðra. Þannig að það er það sem við þurfum að tryggja. Virðulegi forseti. Þetta eru mínar helstu áherslur hvað þetta mál varðar. Ég get ekki tekið undir það sem kom fram í andsvari hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur við andsvari mínu, þar sem var talað um að markmiðið hlyti alltaf að vera að draga úr umsvifum hins opinbera. Þau stjórnvöld sem eru nú við völd hafa staðið sig að mörgu leyti miklu betur en ýmsir aðrir í því að draga úr umsvifum hins opinbera, en það er sumt sem skiptir svo miklu máli til þess að tryggja að lýðræðið virki að þar getum við ekki dregið úr umsvifum hins opinbera. Við getum þó um leið eflt umsvif einkaaðila, samhliða.

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. fyrir ræðuna. Það kom fram í máli hv. þingmanns að vilji hennar eins og svo margra annarra hv. þingmanna væri að hafa öflugan fjölmiðil í almannaþágu. Ég er sammála því sem kom fram í máli hv. þingmanns að við erum með mjög lítinn og þar af leiðandi viðkvæman markað. Við verðum auðvitað að átta okkur á því að Ríkisútvarpið er með um 4 milljarða forskot á aðra fjölmiðla. Hv. þingmaður nefndi það í ræðu sinni að henni fyndist vanta ákveðnar tillögur. Það sem mér fannst líka athyglisvert í máli hv. þingmanns var að ein tillagan sem var nefnd væri að stofna svokallaðan samkeppnissjóð til þess að gefa þeim sem vinna hjá fjölmiðlum eða fjölmiðlamönnum kost á því að sækja um hjá sjóðnum til að greina ákveðin mál sem mikilvægt væri að kæmu fram. Auðvitað gerum við okkur grein fyrir hinu mikilvæga aðhaldshlutverki fjölmiðla í landinu. Hv. þingmaður nefndi líka það sem gerðist í kringum bankahrunið, að fjölmiðlarnir hefðu ekki staðið sig og það hefði komið fram í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, og því vil ég spyrja hana hvort það hefði ekki verið staðfesting á því, af því að hv. þingmaður nefndi það í ræðu sinni, að sumt hefði hún heyrt í fyrsta sinn í gegnum fjölmiðla. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hún geti verið sammála mér um það að þegar við vorum að fjalla um breytingar á tollalögunum hér í haust út af lækningatækjunum margfrægu þar sem öllu var ruglað saman, alveg sama hverju, líka þeim hlutum sem áttu ekki að vera þar inni, þá varð kúvending akkúrat þegar fjölmiðlar fóru að upplýsa málið og það var dregið til baka. Getur hv. þingmaður verið mér sammála um það?

Virðulegi forseti. Ég hef stundum orðað það þannig að við sem stjórnmálamenn séum eins og dýrategund sem bregst við áreiti og áreitið sé að mörgu leyti fjölmiðlarnir þannig að þegar einhver gögn eða upplýsingar koma upp á yfirborðið, þ.e. umfjöllun um það, þá bregðumst við við. Það er kannski að hluta til vegna þess hvernig fyrirkomulagið er hérna á þingi. Það skortir sárlega alvörurannsóknarþjónustu hér, það skortir sárlega meiri stuðning við vinnu þingmanna. Við erum með frábært starfsfólk en það er bara allt of fáliðað. Þá treystum við að sama skapi oft veikburða fjölmiðlum til að koma upplýsingum á framfæri svo að við getum gert eitthvað í málinu. Stundum er þetta spurning um samspil. Við leggjum oft fram fyrirspurnir á þingi og fáum svör við þeim. Við eigum stjórnarskrárbundinn rétt á því að leggja fram fyrirspurnir og reynum þá oft að draga fram einhver ákveðin efni sem skipta máli. Af því að hv. þingmaður talaði hér um þær hugmyndir sem ég nefndi, þ.e. hvernig væri hægt að styðja við einkarekna eða aðra fjölmiðla, þá hef ég gert athugasemdir við og haft áhyggjur af hugmynd um svona samkeppnissjóð því að þá ættu einmitt kjörnir fulltrúar eða einstaklingar sem við hefðum tilnefnt sæti í þeirri nefnd sem ætti að úthluta þessum fjármunum og taka ákvörðun um hvað teldist eðlilegt að fjalla um. Þess vegna hefði ég jafnvel talið að tryggingagjaldsleiðin, sem ég nefndi, væri betri að því leyti að þá væru það þeir sem hafa áhuga á að reka fjölmiðil sem gætu sett sína eigin ritstjórastefnu og alveg óháð því hver hún væri þá ættu þeir rétt á því að fá þennan stuðning.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er mjög athyglisvert sem kom fram í andsvari hjá hv. þingmanni þegar hún ítrekaði það sem hún sagði í ræðu sinni. Auðvitað kristallast þetta í því starfsumhverfi sem fjölmiðlarnir starfa í. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að umhverfið sem þeir starfa í er viðkvæmt, sérstaklega einkamiðlarnir. Ég tek undir það sem hv. þingmaður segir um mikilvægi þess að finna hvernig hægt sé að styðja við starfsemina. Hv. þingmaður kom líka inn á í ræðu sinni útgjaldaaukninguna sem tengist þessu frumvarpi. Ég hef gert kostnaðinn að umtalsefni í tveimur ræðum mínum um þetta mál og fjallað um forgangsröðun á því í hvað við viljum veita peninga. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í umsögn sem kom til allsherjar- og menntamálanefndar frá hv. fjárlaganefnd þar sem fjárlaganefnd sá enga ástæðu til þess að breyta því kerfi sem ríkisfjölmiðillinn RÚV er í, þ.e. að vera bara með fjárlaganúmer. Nú er lagt til að gjaldið renni allt til RÚV, þ.e. hinn svokallaði nefskattur. Því til staðfestingar voru gerðar breytingar frá því að fjárlagafrumvarpið var lagt fram uns fjárlögin voru samþykkt sem kostuðu um 260 millj. kr. Ef við ætlum að þróa okkur út í að vinna með svokölluð rammafjárlög, þ.e. taka ákvarðanir eitthvað fram í tímann, sem er auðvitað nauðsynlegt og mjög skynsamlegt, þ.e. að menn sjái þrjú til fimm ár fram í tímann og séu þá með starfsumhverfið með þeim hætti, vil ég spyrja hv. þingmann hver skoðun hennar er á þeirri þörf að breyta í raun og veru núverandi fyrirkomulagi sem ég sé ekki að tryggi sjálfstæði RÚV gagnvart pólitískum áhrifum. Það er mín skoðun en mig langar að leita viðbragða hjá hv. þingmanni við þessu. 
            

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er hér að tala um hvort þetta fyrirkomulag geti tryggt það að RÚV geti sinnt því hlutverki að vera fjölmiðill í almannaþágu, tryggt það að við séum öll jafnóánægð, við sem störfum til dæmis í stjórnmálum. Ég skal alveg viðurkenna að þegar ég les í gegnum frumvarpið um hlutverk og skyldur fjölmiðlaþjónustu í almannaþágu sé ég ekki að það verði auðvelt, hvort sem RÚV fær 4 milljarða eða meira, að sinna þessu. Við setjum standardinn mjög hátt, að kynna margbreytileika mannlífs, lífsviðhorfa og lífsskilyrða í landinu, miðla upplýsingum og veita landsmönnum innsýn í alþjóðamál mismunandi menningarheima og ólík sjónarmið og veita víðtæka, áreiðanlega, almenna og hlutlæga frétta- og fréttaskýringarþjónustu um innlend og erlend málefni líðandi stundar. Þetta er stórt verkefni sem við erum að fela fjölmiðlum. Þeir hafa að mörgu leyti staðið sig mjög vel þrátt fyrir allt of mikil pólitísk afskipt oft og tíðum. Ég held að við verðum að halda þeirri umræðu áfram og leggja áherslu á að þeir veiti okkur aðhald og tala um þá sem fjórða valdið. Þeir sem starfa í þessum geira verða áfram að hafa kjark og þor til þess að koma fram eins og Magnús Halldórsson gerði nýlega, 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að þakka fyrir þá góðu og fjölbreyttu umræðu sem hefur átt sér stað hér í dag um þetta frumvarp um Ríkisútvarpið. Það er gott að finna að mönnum er ekki sama um þennan fjölmiðil. Hann er eins og ég nefndi í framsöguræðu minni hugsanlega mikilvægasta tækið til þess að tryggja öfluga, lýðræðislega umræðu í samfélaginu, fyrir utan menningarhlutverkið sem er mikilvægasta hlutverk sem Ríkisútvarpið hefur að rækja og við þurfum að standa vörð um. Talsvert hefur verið fjallað um almannaþjónustuhlutverkið og hvort þetta frumvarp nái því tilsetta marki að skýra almannaþjónustuhlutverkið nægilega vel. Í frumvarpinu er verið að aðgreina þá starfsemi sem fellur undir almannaþjónustuhlutverkið annars vegar og hins vegar samkeppnisþættina. Það er að hluta til gert að kröfu Eftirlitsstofnunar EFTA. Við höfum dregið það fram í umræðunni að ekki hafi tíðkast í okkar heimsálfu að efni ríkisfjölmiðla séu settar sérstakar skorður. Það er áhugaverð umræða hvort við viljum fara þangað, hvort menn vilja þrengja þannig að Ríkisútvarpinu að tiltekið efni sem boðið hefur verið upp á undanfarna áratugi verði gert brottrækt úr dagskránni og einkafjölmiðlunum látið það eftir, t.d. erlent afþreyingarefni. Ég get tekið undir að það er ekki eitt af forgangsverkefnum RÚV að setja fjármunina fyrst og fremst í erlenda afþreyingu en ég hugsa að margir sem njóta þessa miðils í dag mundu sakna þess ef til dæmis vandað efni frá frændum okkar á Norðurlöndunum yrði gert brottrækt úr dagskrá Ríkisútvarpsins. Ég mundi hins vegar fagna því mjög ef við færum í gegnum dálítið djúpa umræðu einmitt um forgangsröðunina á komandi misserum og það kæmi fram í framtíðarbreytingum á lögunum um RÚV. Menn hafa rætt um stjórnarfyrirkomulagið, að það sé flókin leið. Það er vissulega rétt að við höfum haft einfaldari leið undanfarna áratugi, þá að stjórnmálaflokkarnir velji beint fulltrúa sína í stjórn Ríkisútvarpsins. Ástæðan fyrir því að hér er lagt upp með að breyta því fyrirkomulagið er einmitt sú að við viljum stíga skref til þess að standa frekari vörð um faglegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins og skapa armslengdarfjarlægð frá hinu pólitíska valdi. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi að það væri mjög mikilvægt að Alþingi rækti í framtíðinni eftirlits- og aðhaldshlutverk sitt með Ríkisútvarpinu. Ég vil taka undir þessi orð. Við höfum farið yfir það í öllum umræðunum að í fyrsta lagi sé lagt upp með að útvarpsgjaldið renni óskipt til Ríkisútvarpsins sem markaður tekjustofn og það muni styrkja stöðu Ríkisútvarpsins en hins vegar muni takmarkanir á veru Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaðnum draga úr tekjum þess. Það er einmitt í því efni sem sérstakur stuðningur við aðra fjölmiðla á þessum markaði birtist, einkamiðlana, svo að ég bregðist við þeim sjónarmiðum sem komu fram í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur. Það munar um það. Reiknað er með að tæpar 400 milljónir fari í að takmarka veru RÚV á auglýsingamarkaðnum, fjármunir sem munu færast frá RÚV yfir á einkamarkaðinn. Við vonumst til þess að það muni auka mjög og styrkja fjölbreytnina á þeim markaði. Við deilum sannarlega þeirri skoðun að meira þurfi að gera í framhaldinu. Ég hef verið fylgjandi þeim áherslum sem hafa komið fram, m.a. frá Framsóknarflokknum um sérstakan stuðning við staðbundna miðla. Það er afar mikilvægur þáttur í því að standa vörð um flóruna, um fjölbreytnina á þessum markaði. Þar eru ýmsar leiðir mögulegar. Ég hef sjálfur haldið á lofti þeirri leið að stofna fjölmiðlasjóð sem mundi einbeita sér sérstaklega að því að styrkja rannsóknarblaðamennsku í landinu. Það væru viðbrögð við skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og því ástandi sem hefur alltaf verið á íslenskum fjölmiðlamarkaði, hve veikir þeir eru. Innlendir fjölmiðlar eiga mjög erfitt með að eyða stórum fjármunum og miklum mannafla í að leggjast í rannsóknir í vikur eða jafnvel mánuði á tilteknum málum sem geta hins vegar skipt mjög miklu fyrir þjóðfélagsumræðuna og til að upplýsa almenning um það sem raunverulega gerist í pólitíkinni og í stjórnkerfinu. Það er hættulegt fyrir lýðræðið ef fjölmiðlarnir hafa ekki aðstæður til að sinna þessu hlutverki sínu. Ég ítreka að það hefur verið gaman að fylgjast með þessari umræðu. Samstaðan hefur verið góð og vinnumórallinn, ef ég má nota það orð, í allsherjar- og menntamálanefnd, bæði á þessu þingi og því síðasta. Mikill skilningur og þekking hefur verið þar og þó að menn hafi ekki verið sammála um öll atriði þá hafa fulltrúar allra flokka lagt sig fram um að gera þetta mál betur úr garði. Fyrir það vil ég sannarlega þakka. Síðan vona ég að við getum sameinast um það áfram á komandi missirum og árum að standa vörð um Ríkisútvarpið eins og aðra fjölmiðla á þessum markaði á sama tíma og við þurfum að standa vaktina og tryggja að þær forsendur sem við leggjum með frumvarpinu, m.a. um takmarkanir á auglýsingamarkaðnum, standist raunverulega. Í þeim gögnum sem við höfum lagt fram í þessari málsmeðferð eru áætlanir um tekjuáhrif til hækkunar og lækkunar og í þeim mun ekki síst felast það aðhald sem Ríkisútvarpinu verður veitt frá þessari stofnun á komandi missirum.

Frú forseti. Ég tek undir margt, þó ekki allt í ræðu hv. þm. Skúla Helgasonar varðandi þetta mál. Ég verð að segja að oft þegar ég hef hlustað á hv. þingmann - það er aldeilis ekki í öllum málum en þó í þessu máli - þá eru þeir fletir sem við getum sameinast um fleiri í þessu máli en færri. Þó að ég sé ekki og hafi alls ekki viljað vera á meirihlutaáliti þessa máls því að ég tel enn ákveðnum hlutum vera mjög ábótavant og hef farið yfir það, m.a. út af skilgreiningu á hlutverkinu, að ekki skuli vera tekið á ákveðnum öðrum þáttum eins og það hversu víðtækt Ríkisútvarpið nýtir sér til dæmis heimildina í 16. gr., vil ég engu að síður draga fram það sem vel er gert og hef gert það áður í þessu máli. Menn eru að reyna að setja, hvort sem menn segja af veikum mætti eða ekki, ákveðna varnagla. Menn hafa hlustað og reynt að koma til móts við ákveðin sjónarmið þó að ýmsum finnist ekki nóg að gert og örugglega mörgum, ekki síst í mínum flokki, sem finnst að taka hefði átt ýmis önnur skref. Með tilliti til þess að það er verið að taka skref varðandi auglýsingatakmörkunina, varðandi kostunina, takmarka það umfang sem Ríkisútvarpinu var upphaflega ætlað í 16. gr., hefur nefndin að mínu mati unnið vel í þessu máli og því ber að fagna. Um leið og ég segi þetta vil ég undirstrika það sem ég hef sagt í ræðu og hjó eftir að hv. þm. gat þess líka að ábyrgð allsherjar- og menntamálanefndar að fylgja málinu eftir er mikil, að auglýsingaþakið verði ekki bara orðin tóm. Komi í ljós að auglýsingaþakið, eins og ýmsir hafa bent á, skipti engu máli af því að ástandið sé þannig í dag að RÚV muni ekki ná upp í þakið þá verður allsherjar- og menntamálanefnd að fylgja málinu eftir og sinna eftirlitshlutverki sínu 

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt hjá hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Hér eru ekki bara orðin tóm á pappír. Ég átta mig mjög vel á þeirri ábyrgð sem felst í því að stilla málinu upp með þeim hætti að Ríkisútvarpið fái aukið svigrúm upp á um það bil 200 milljónir nettó með þeim tekjum sem koma inn í gegnum útvarpsgjaldið en á móti renna 400 milljónir frá Ríkisútvarpinu samkvæmt þeim áætlunum sem gerðar hafa verið með þeim aðgerðum að setja þak á auglýsingarnar, taka út kostunina og auglýsingar inni í þáttum með tilteknum vel skilgreindum undanþágum. Við þurfum að taka það mjög alvarlega að fylgja því eftir með nákvæmri rýni á ársreikningum Ríkisútvarpsins að þær áætlanir sem koma upphaflega frá stofnuninni sjálfri standist. Þar á bæ verða menn að átta sig á því að ef þessar áætlanir reynast ekki reistar á traustum grunni hefur það tilteknar afleiðingar. Menn þurfa að átta sig á því að þá mun Alþingi þurfa að taka málið upp á ný og endurskoða þessar takmarkanir því að þær verða auðvitað að bíta ef markmið frumvarpsins um raunverulega fjölbreytni á fjölmiðlamarkaðnum og að allir aðilar á þeim markaði hafi svigrúm til þess að dafna eiga að ná fram að ganga.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta atvinnuveganefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, með síðari breytingum. Eftir að nefndin afgreiddi málið til 2. umr. bárust henni viðbótargögn frá ríkisskattstjóra þar sem fram kemur að í þeim samningum sem gerðir hafa verið á grundvelli laga nr. 99/2010, um ívilnanir vegna nýfjárfestinga á Íslandi, sé að finna nokkur ívilnandi ákvæði sem erfið séu í framkvæmd í núverandi kerfum embættisins. Bent er á að tryggingagjald sé samansett úr almennu tryggingagjaldi og atvinnutryggingagjaldi, sbr. ákvæði 1. gr. laga nr. 113/1990. Þá er vakin athygli á því að samkvæmt lögum nr. 99/2010 sé heimilt að veita 20% afslátt af almennu tryggingagjaldi sem vegi þyngst í tryggingagjaldinu, sbr. 3. mgr. 2. gr. laga nr. 113/1990. Að auki kemur fram að í álagningarkerfum ríkisskattstjóra sé lagt á stofninn ósundurliðaðan, þ.e. almenna tryggingagjaldið og atvinnutryggingagjaldið. Í framhaldinu er upplýst um að fyrirkomulag frumvarpsins hafi í för með sér verulegt óhagræði fyrir ríkisskattstjóra og aðila að ívilnanasamningum. Telur ríkisskattstjóri að æskilegt væri að afsláttur væri veittur af stofni til tryggingagjalds, þar með talið atvinnutryggingagjaldi. Nefndin fékk á sinn fund Þórð Reynisson frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu og Jón Á. Tryggvason og Kristján Gunnarsson frá ríkisskattstjóra. Á fundinum var upplýst að gerðir samningar væru fáir og ekki væri fyrirsjáanlegt að þeim fjölgaði mikið á þessu ári. Þá var bent á að heildarendurskoðun laganna væri í undirbúningi og henni þyrfti að verða lokið fyrir næstu áramót. Að auki kom fram að fyrirkomulag frumvarpsins leiddi til umtalsverðrar vinnu við útreikninga tryggingagjaldsafslátta en að sú vinna ætti ekki að reynast ríkisskattstjóra og fyrirtækjum um megn nema gerðum ívilnanasamningum mundi fjölga verulega. Í ljósi framangreinds leggur minni hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir það skrifar sá sem hér stendur, Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Logi Már Einarsson, og Ólína Þorvarðardóttir.

Virðulegi forseti. Það mál sem við erum að tala um, ívilnanir vegna nýfjárfestinga, er í sjálfu sér ágætt. Ég er ekki á málinu frá atvinnuveganefnd og ástæðan er kannski fyrst og fremst að þótt um sé að ræða breytingar var engu að síður sagt að heildarendurskoðun á þessari rammalöggjöf lægi fyrir. Við erum reyndar líka með umfjöllun í þinginu um ívilnanir vegna fjárfestinga á Bakka við Húsavík sem fara út fyrir þá rammalöggjöf og sú rammalöggjöf sem á að taka gildi frá og með næstu áramótum verður væntanlega að einhverju leyti meira í líkingu við þann samning sem þar er, það er alla vega mjög líklegt, en þann sem er hér. Við framsóknarmenn teljum að þar sem fyrir liggur yfirlýsing um breytta löggjöf um næstu áramót sé áhættan við þá tímabundnu breytingu sem er gerð, þrátt fyrir að þetta séu sannarlega jákvæðar ívilnanir í garð nýfjárfestinga og verið sé að auka afslætti á nokkrum þeirra skatta sem fyrirtækin þurfa að búa við, að fyrirtæki sem eru að fara í slíka samninga núna ákveði að bíða eftir þeirri niðurstöðu. Ég hefði talið betra að menn flýttu heildarendurskoðuninni því þó svo að frumvarpið sé vissulega til ákveðinna bóta eru afleiðingarnar af því að fara þá leið óljósar. Ég vildi því ekki vera á nefndarálitinu þótt málið sem slíkt sé jákvætt. Hvað varðar hugmyndir eða breytingar sem þarna eru, m.a. þá breytingu að taka út heimild til stofnstyrkja þar sem við höfum ekki við efnahagsaðstæður okkar síðustu ár nýtt þá heimild, þótt breytingin sé í sjálfu sér jákvæð þurfa menn ekki að ræða það við aðila sem hugsanlega vilja fjárfesta hér á landi með nýfjárfestingum, það þarf þá ekki að útskýra fyrir þeim að sá valkostur sé í boði. Ég vil ítreka, frú forseti, að málið er jákvætt en það er umdeilanlegt hvort ekki hefði verið skynsamlegra af hálfu ríkisstjórnarinnar að slíta heildarendurskoðuninni og mikið álitamál hvort slíkur biðleikur verði ekki einfaldlega til þess að fresta því að menn ljúki samningum og bíði frekar eftir heildarendurskoðun rammalöggjafarinnar. Ég býst engu að síður við, þar sem ívilnanirnar eru nokkuð jákvæðar, að við framsóknarmenn munum alla vega styðja að málið klárist og fari í gegnum þingið eins fljótt og auðið er en með þeim fyrirvara að við óttumst svolítið að biðleikurinn sé hálfgerður tafaleikur og geti hugsanlega þvælst fyrir frekar en hitt.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með hv. síðasta ræðumanni og vangaveltur hans um möguleg áhrif þessa á þá aðila sem núna eru að skoða að koma hingað mögulega í fjárfestingar. Það liggur fyrir að heildarendurskoðun á þessari löggjöf á að fara fram á þessu ári þar sem ívilnanasamningarnir eða ívilnanalöggjöfin gildir ekki lengur en til næstu áramóta. Út af fyrir sig er sú löggjöf jákvæð og við í minni hlutanum hér á þingi studdum á sínum tíma ívilnanafrumvarpið þegar það kom fram og fór í gegnum þingið, en vöruðum við því á sama tíma að þetta gæti ekki verið tæmandi listi sem þar var talinn upp. Gagnvart stærri verkefnum yrði alltaf að vera ákveðinn sveigjanleiki og við yrðum að vera opin fyrir því að þurfa að gera áfram ákveðna sérsamninga. Það hefur auðvitað gengið eftir. Það er svo margt sem getur spilað inn í þegar verið er að gera mögulega fjárfestingarsamninga við aðila sem ætla að fjárfesta hér í atvinnulífi, setja upp framleiðslufyrirtæki, til að mynda aðstæður á markaði á hverjum tíma sem kristallast í samkeppnisstöðu okkar gagnvart þeim löndum sem við keppum við. Þrátt fyrir að Ísland hafi margt fram að bjóða í þessum efnum er það nú svo að það er pyngjan sem að lokum telur hjá fyrirtækjum og skiptir máli í samkeppninni. Á þessu kjörtímabili hafa gerst mjög stór slys þegar við höfum misst héðan fjárfesta út af klaufaskap og stefnu þeirra stjórnvalda sem nú eru við völd. Ég mundi segja að skýrasta dæmið um það væri þegar menn fögnuðu hér þegar Alcoa ákvað að hætta við öll áform á Bakka og fór með þá verksmiðju og byggði hana annars staðar í heiminum. Í dag erum við með frumvörp á borðinu frá hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra þar sem hann leggur til ívilnanir vegna orkufrekra framkvæmda á Bakka. Það er fyrirtæki sem er miklu minna í sniðum en Alcoa hefði verið með og miklu minni fjárfesting, fjárfesting upp á 27,8 milljarða á móti um 198 milljörðum sem bein erlend fjárfesting Alcoa hefði verið og hefði getað verið komin á fullt skrið ef menn hefðu haldið skynsamlega á málum. Útflutningsverðmæti afurða frá álverksmiðjunni hefðu verið um tæpir 80 milljarðar á ári, á móti um 10 milljörðum eða eitthvað slíkt af þessari verksmiðju. Ég hef ekki fengið þá tölu nákvæmlega. Sú verksmiðja sem nú á að setja upp mengar líka fimm sinnum meira á hvert framleitt tonn en álverksmiðjur gera. Það er í raun sorglegt hvernig þeir sem kenna sig við umhverfisvernd hafa barist gegn uppbyggingu álvera sem er kannski, þegar öllu er á botninn hvolft, einhver sú umhverfisvænasta framleiðsla sem við getum farið í þegar heildaráhrifin eru skoðuð. Ál er nefnilega ótrúlega umhverfisvænn málmur. Það hefur verið framleitt í um 120, 130 ár í heiminum og 80% af því áli sem framleitt er í heiminum hefur verið endurunnið á þessum tíma. 6% af orkunni sem fer í að framleiða ál eru notuð til að endurvinna það. Skýrasta dæmið sem maður getur tekið um þetta, virðulegi forseti, er nokkuð sem við þekkjum öll úr daglega lífinu; áldósir utan um gosdrykki og slíkt. Eftir að slík dós kemur til endurvinnslustöðvar almennt í Evrópu líða tveir mánuðir þar til hún er komin aftur í hillur stórmarkaðanna full af gosdrykk. Þetta er því út af fyrir sig sorglegt. Það sem er kannski mikilvægast í stöðunni núna er að menn gera sér grein fyrir því, þrátt fyrir svona ívilnanalöggjöf eins og við erum að tala hér um og ég er í sjálfu sér jákvæður gagnvart, og þessi ríkisstjórn er í raun búin að viðurkenna þrátt fyrir þau orð sem voru viðhöfð 2010 þegar ívilnanalöggjöfin var fyrst sett á, að við þurfum að hafa sveigjanleika gagnvart svona verkefnum í framtíðinni. Viðurkenning á því af hálfu stjórnarflokkanna liggur auðvitað í þeim frumvörpum sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur lagt hér fram. Mig langar, með leyfi forseta, að rifja aðeins upp ummæli þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra, Katrínar Júlíusdóttur, frá 27. apríl 2010 þegar við vorum að ræða ívilnanalöggjöf á þeim tíma. Þá sagði hún, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er verið að leggja til að horfið verði frá því fyrirkomulagi sem hefur tíðkast hér á landi að gera sértæka fjárfestingarsamninga vegna einstakra verkefna á grundvelli sérstakra heimildarlaga frá Alþingi, eins og við þekkjum orðið nokkuð vel, og síðan samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA eftir því sem þörf hefur verið metin á í hvert skipti. Hefur það fyrirkomulag reynst þungt í vöfum og ómarkvisst og með því formi er ekki boðið upp á nægilegan sveigjanleika til að mæta ólíkum fjárfestingarverkefnum. Virðulegi forseti. Í þessum efnum þurfum við auðvitað að horfa til jafnræðis.“ Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti. Hún segir hér áfram, með leyfi forseta: „Bara svo ég nefni það aftur að þegar við skoðum stöðu fjárfestinga hér á landi í gegnum tíðina, fyrir utan bankana sem standa ekki lengur, þá hafa erlendar fjárfestingar verið meira og minna í einni grein, stóriðjunni. Þessu viljum við breyta og reyna að fá hingað til lands fjölbreyttari nýfjárfestingar.“ Svo sjáum við árangurinn, virðulegi forseti, á þeim rétt tæpu þremur árum sem liðin eru frá því hæstv. þáverandi iðnaðarráðherra flutti þessa ræðu. Formaður hv. iðnaðarnefndar á þeim tíma, hv. þm. Skúli Helgason, sagði í sömu umræðu, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er vikið frá þeirri stefnu sem hefur verið í gildi í samfélagi okkar að gerðir eru stopulir sértækir fjárfestingarsamningar við einstök fyrirtæki á grundvelli heimildarlaga frá Alþingi, sem síðan krefjast samþykkis Eftirlitsstofnunar EFTA. Við tekur rammalöggjöf, almennar leikreglur sem ég tel að séu mjög til bóta og munu taka við af því þunglamalega sértæka kerfi sem m.a. hefur leitt til þess að einstök verkefni taka mánuði og jafnvel missiri í meðförum stjórnvalda. Þess í stað munum við í framtíðinni búa við almennar gegnsæjar leikreglur sem eru öllum ljósar og standa öllum til boða sem uppfylla tiltekin almenn skilyrði fyrir veitingu ívilnunar.“ Á sínum tíma var varað við þessum einlitu ummælum og væntingum. Við bentum á að við þyrftum að hafa áfram þann sveigjanleika sem felst í því að gera sérstaka ívilnanasamninga. Það liggur fyrir núna, virðulegi forseti, að með þeirri löggjöf sem við erum að samþykkja viðbætur á og þurfum að fara í endurskoðun á á þessu ári - sú endurskoðun þarf að fara af stað sem allra fyrst þannig að það verði klárt um áramót - setjum við almennar leikreglur. Við þurfum áfram að hafa upp á að bjóða sveigjanleika gagnvart stórum beinum erlendum fjárfestingum sem og mögulega innlendum fjárfestingum til að Ísland verði samkeppnisfært á öllum sviðum þegar kemur að því að laða til landsins beina erlenda fjárfestingu eða aðra innlenda nýfjárfestingu.

Virðulegur forseti. Eitt má hv. þm. Jón Gunnarsson eiga, hann hefur mikla trú á áliðnaðinum. Það mátti skilja á ræðu hans áðan að hann teldi álið nánast sjálfbæran málm sem skapaði sig sjálfur svona annað slagið og væri það besta sem hægt væri að fá fyrir umhverfið. Ég er ósammála hv. þingmanni, en ég virði skoðun hans. Ég held hann trúi því sem hann var að segja. En hvað um það. Í ræðu hv. þingmanns áðan fannst mér gæta hálfgerðs trega gagnvart því sem hér er verið að fjalla um, að stuðningur hans við málið sé með hálfum huga, að mér fannst. Hann rifjaði upp og hnýtti reyndar í fyrirtæki sem hætti við framkvæmdir í Norður-Þingeyjarsýslu, Alcoa, og sagði að ef menn hefðu haldið skynsamlega á málum þar hefði öðruvísi farið. Mér finnst ekki við hæfi að þingmaðurinn hnýti í fyrirtæki sem ekki geta varið sig úr ræðustól hvað það varðar. Ég hef nefnt það áður í ræðum mínum að erlend fjárfesting á Íslandi á undanförnum árum og áratugum hefur verið um eða innan við 1% af landsframleiðslu og nánast eingöngu í einum geira, þ.e. orkugeiranum. Það er undantekning ef erlend fjárfesting er í öðrum geirum. Menn geta spurt sig að því hvers vegna í ósköpunum það er. Af hverju hefur íslenskt atvinnulíf ekki verið þrátt fyrir allt eftirsóknarverðari fjárfestingarkostur en hingað til hefur verið? Í kjölfar einkavæðingar bankanna fjárfestu menn jú í bankakerfinu, það var erlend fjárfesting, síðan í risaframkvæmdum fyrir austan, en ekki í almennu atvinnulífi að öðru leyti. Kann hv. þingmaður einhverja skýringu á þessu? Og hvernig hægt er að bregðast við því og hvernig stendur á því 

Virðulegi forseti. Bara svo allur vafi sé tekinn af því þá er ég stuðningsmaður þessa máls og ég sagði það í ræðu minni að ég teldi að þetta væri af hinu góða. Ég var bara að benda á að þetta eitt og sér dugar ekki. Við þurfum áfram að hafa þennan sveigjanleika. Það er mikill misskilningur hjá hv. þingmanni ef hann telur að ég hafi verið að hnýta í Alcoa með ummælum mínum. Ég var miklu frekar að gagnrýna stjórnvöld sem á sínum tíma neituðu að undirrita viljayfirlýsingu við það fyrirtæki sem síðan hætti mjög fljótlega við þessi áform. Ég tel að það hafi verið slys. Ég er algjörlega sammála hv. þm. Birni Val Gíslasyni, virðulegi forseti, að það er sjálfsagt að reyna að leita fjölbreyttra fjárfestinga í íslensku atvinnulífi. Við eigum að reyna að auka fjölbreytnina eftir því sem best gerist. Það eru svo sem ákveðin teikn á lofti um það. Það má segja að með uppbyggingu kísilmálmverksmiðju, þeirrar fyrstu sinnar tegundar sem núna verður byggð fyrir norðan, er verið að feta ákveðna braut í þá átt. Ég er bara að benda á að það er stóriðja. Þessi ríkisstjórn hefur í sjálfu sér ekkert lagt á borðið af nýfjárfestingarverkefnum annað en stóriðju. Af hverju er það? Hvernig getum við leitað leiða til að auka fjölbreytnina? Ég held að ef við horfum á uppbyggingu í íslensku atvinnulífi sé auðvitað stóra myndin sú að nýsköpun og uppbygging í öðrum atvinnugreinum tengist mjög mikið grunnatvinnugreinum okkar í gegnum tíðina, sjávarútvegi og stóriðju. Það eru og verða áfram okkar tækifæri til að efla nýsköpun og fjölbreyttari framleiðslu í landinu. Við sjáum mjög víða í þeim geira 

Virðulegur forseti. Það er rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni, það þarf að vera sveigjanleiki í samningum af þessu tagi enda hefur það verið um langa hríð, þ.e. það hafa verið gerðir fjölmargir samningar í fortíðinni við hin ýmsu fyrirtæki um ólíkustu verkefni hér á landi. Sumir hafa ekki verið neitt sérstaklega góðir, en hvað um það, reynt hefur verið að leita leiða til að laða hingað að fyrirtæki með einum eða öðrum hætti. Þannig að fjöldi slíkra samninga liggur fyrir og einn af þeim erum við með í umfjöllun í þingnefnd og þinginu þessa dagana eins og fram hefur komið. Það var sjálfstæð ákvörðun á sínum tíma eins og fram kom hjá forstjóra Alcoa á Ísland fyrir þingnefnd að hætta við fyrirhuguð áform um byggingu álvers á Bakka við Húsavík. Það var gert vegna þess að ekki var til næg orka að mati forstjórans til að knýja álverið og fyrirtækið var langt í frá að ná orkusamningum við Landsvirkjun um þá orku sem þó var þar til sem hefði hvergi dugað fyrirtækinu. Stjórnvöld höfðu þar enga aðkomu, ekki nokkra. Það hefur engin uppbygging orðið á því svæði í áratugi, ekki nokkur. Það verkefni sem við erum með núna í höndunum í þinginu er það fyrsta sem er komið á alvöruskrið og komið á þann stað að taka ákvörðun um. Ég veit að hv. þm. Jón Gunnarsson mun leggja okkur lið við það eins og fleiri góð mál. Það hafa verið sett ívilnanalög varðandi nýsköpunarfyrirtæki, sprotafyrirtæki, í tengslum við markaðs- og þróunarstarf þeirra þannig að það er frádráttarbært frá skatti og ýmsar ívilnanir veittar. Þeim lögum var fagnað sérstaklega. Ég las fyrir nokkrum dögum upp ályktun frá Samtökum sprotafyrirtækja um gagnsemi þeirra laga. Það hefur verið gert ýmislegt sem ég hef ekki tíma til að nefna hér varðandi þann geira og það þarf að huga að honum enn frekar. Ég vek hins vegar athygli á því að þetta var mjög umdeilt í fjárlagaumræðunni 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ákveðin rangtúlkun þegar því er haldið fram að Alcoa hafi hætt við áform sín á Bakka vegna þess að orkusamningar við Landsvirkjun hafi ekki tekist. Sú umræða náði aldrei því stigi að á það reyndi. Auðvitað hefði verið hægt að byggja þá verksmiðju upp í ákveðnum áföngum og í tengslum við framtíðarorkuöflun. Hafi Landsvirkjun ekki getað gefið skýr svör um það liggur ástæða þess fyrst og fremst í þeirri afstöðu stjórnvalda að taka ekki næstu skref í virkjunarframkvæmdum.  Ég held að þetta sé mjög alvarlegt, virðulegi forseti, ef við horfum bara á hvað þessir vinstri flokkar, Samfylkingin og Vinstri grænir, hafa kostað okkur á þessu kjörtímabili og lengur ef út í það er farið. Við skulum fara aftur til þess tíma þegar samfylkingarmenn í Hafnarfirði komu í veg fyrir stækkun álversins í Straumsvík. Við skulum fara yfir það hvað hefði gerst ef þessi 198 milljarða fjárfesting hefði átt sér stað á Bakka og ríkið þyrfti ekki að vera að leggja út neinar greiðslur núna til uppbyggingar innviða á því svæði af því að framkvæmdirnar hefðu einfaldlega greitt það. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, mál sem fjallar um rafrænar íbúakosningar. Býsna góð samstaða hefur verið um málið í hv. nefnd og enginn ágreiningur um það þar. Málið fjallar í sem stystu máli um að sveitarfélögunum verði heimilað að þeirra eigin beiðni að láta fara fram íbúakosningar með rafrænum hætti eingöngu ef þeir kjósa svo. Frumvarpið snertir því öll sveitarfélög í landinu og markmið þess er að þróa tæki og aðferðir til að auðvelda sveitarfélögum að kanna vilja íbúanna með þessum hætti. Það getur átt við um vilja íbúanna til ýmiss konar mála, skipulagsmála, uppbyggingar á svæðum o.s.frv. Það hefur verið litið nokkuð til nágrannalandanna við gerð frumvarpsins, einkum Noregs, og reynslan þar verið skoðuð. Umsagnaraðilar um málið hafa almennt verið mjög jákvæðir og þær umsagnir sem hafa borist verið einkar gagnlegar. Þær koma fyrst og fremst frá sveitarfélögum í landinu og ég ætla ekki að tíunda þær í smáatriðum í máli mínu. Ég vil þó nefna að vangaveltur komu fram í umsögn Dalvíkurbyggðar um hvort rétt væri að heimila öðrum en þeim sem hafa kosningarrétt til sveitarstjórnar í viðkomandi sveitarfélagi að taka þátt í íbúakosningum og þá er sérstaklega horft til þeirra sem eru yngri en 18 ára, allt niður í 16 ára, og í einhverjum tilfellum til þeirra sem ekki hafa kosningarrétt vegna þess að þeir eru af erlendum uppruna. Nefndin tekur í sjálfu sér undir þau sjónarmið en þar sem er í raun um að ræða tilraunaverkefni til skamms tíma, um er að ræða bráðabirgðaákvæði í lögunum, telur nefndin að svo stöddu ekki ástæðu til að hverfa frá hefðbundnum reglum um kosningaaldur, þ.e. 18 ár. Það hefur verið rætt bæði innan nefndarinnar og nefnt í umsögnum að mikilvægt er að farið sé gaumgæfilega í gegnum það í vinnu ráðuneytisins hvernig auðkenni og persónuvernd verði tryggð í slíkum kosningum og nefndin leggur einmitt sérstaka áherslu á það í áliti sínu. Ekki eru breytingartillögur við frumvarpið aðrar en þær sem snúa að gildistöku laganna. Undir álitið rita auk undirritaðs hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans um málið og greinargerð með nefndarálitinu með breytingartillögu. Þingmaðurinn nefndi sérstaklega að niðurstaða nefndarinnar hefði verið að gera ekki tillögu um að heimila breytingar á kosningaaldri við íbúakosningar, eins og hér hefur komið fram. Mig langar til að inna hv. þingmann eftir því hvaða umræða hefur í raun farið fram um efnið. Í því sambandi vil ég geta þess að ég hef lagt fyrir frumvarp til laga á þinginu sem gerir ráð fyrir því að kosningaaldur verði lækkaður í 16 ár. Það er mál sem hefur verið áður til umræðu á Alþingi og ég kynnti mér einmitt í tengslum við framlagningu þess lagafrumvarps að mikil umræða er víða í löndunum í kringum okkur um að lækka kosningaaldur niður í 16 ár og í sumum ríkjum, t.d. í Þýskalandi, er kosningaaldur 16 ár í sveitarstjórnarkosningum. Mig langar því að heyra frá hv. þingmanni hvort nefndin hafi rætt efnið af einhverri íhygli, hvort það hefði ekki komið til álita af því að eins og þingmaðurinn gat um er í raun og veru um þróunarverkefni eða tilraunastarfsemi að ræða til tiltekins tíma. Hefði ekki verið ástæða til að veita slíkar heimildir, alla vega þannig að sveitarstjórnirnar gætu tekið sjálfstæða ákvörðun um hvort þær vildu lækka kosningaaldurinn í þeim tilvikum? Eins vil ég inna þingmanninn eftir því hvort það hafi verið umræður á vettvangi nefndarinnar um svona þróunarstarf, t.d. í tengslum við þjóðaratkvæðagreiðslur eða jafnvel aðrar kosningar en sveitarstjórnarkosningar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni andsvarið. Jú, umræður fóru fram innan nefndarinnar um málin en kannski ekki á jafnvíðum grunni og þingmaðurinn nefnir, þ.e. ekki í því alþjóðlega samhengi sem hann nefnir. Það var hins vegar mat nefndarmanna að ekki væri tímabært að stíga það skref í því tiltekna verkefni, sú umræða þyrfti að fara fram á stærri vettvangi. Það er rétt að nefna sérstaklega að heildarsamtök sveitarfélaga lögðu það til að mynda ekki til heldur voru það fyrst og fremst smærri sveitarfélög og því var í rauninni valið að fara þessa leið. Eins og kemur raunar fram í nefndarálitinu, og nefndin ræddi það, sjáum við alveg sjónarmið sveitarfélaganna en ákváðum engu að síður að stíga ekki skrefið að þessu sinni. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslur er það mitt mat, án þess að sú umræða hafi farið fram innan nefndarinnar, að skref í þá átt að lækka aldur í þjóðaratkvæðagreiðslum eigi að stíga um leið og það verður stigið almennt í íbúakosningum. Hvort það er betra að prófa sig áfram í tilraunaverkefni eða ekki skal látið ósagt.

Frú forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég vil lýsa því viðhorfi mínu að ég get tekið heils hugar undir það sem kemur fram í nefndarálitinu þar sem er vísað í afstöðu eða umsögn Dalvíkurbyggðar í því efni. Þau benda á að ef íbúakosning á að vera til þess að nýtast sveitarstjórn sem best varðandi stefnumörkun og ákvarðanir í málum er auðvitað mikilvægt að sem flestir íbúar geti tekið þátt í henni og er m.a. vísað til þess að í sumum sveitarfélögum geta verið margir íbúar af erlendu bergi brotnir sem hafa kannski ekki hinn hefðbundna kosningarrétt. Ég hefði viljað hvetja hv. þingnefnd til að skoða sérstaklega hvort ekki er tilefni til að setja inn heimildarákvæði hvað það varðar þannig að það sé hverri sveitarstjórn í sjálfsvald sett í kosningum af þeim toga hvort hún vill miða við lægri kosningaaldur í tilteknum íbúakosningum. Nú kann að vera íbúakosningar séu um málefni sem ekki gefur ástæðu til að lækka kosningaaldurinn niður fyrir 18 ár, t.d. ef kjósa á um áfengisútsölur eða eitthvað þess háttar í viðkomandi sveitarfélagi. Þá getur maður líka spurt sig af hverju 18 ára íbúar sem ekki mega kaupa áfengi megi kjósa um slíkt. Það geta því verið ýmsar mótsagnir í þeim málum. Ég vil hvetja formann nefndarinnar, hv. þm. Ólaf Þór Gunnarsson, og félaga hans í nefndinni til að velta því fyrir sér hvort ekki væri útlátalaust í því skyni og í því samhengi að bæta heimildarákvæði í lögin þannig að það geti verið ákvörðunaratriði hverrar sveitarstjórnar í tengslum við einstakar kosningar af þeim toga.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni brýninguna og tek hana algjörlega til mín. Ég er sammála þingmanninum um að verði slíkar heimildir veittar þurfi að meta í hvert skipti hvers eðlis kosningin er eða um hvað hún snýst. Ég get að því leyti til verið sammála þingmanninum að þegar verið væri að greiða atkvæði um áfengisútsölur væri kannski ekki eðlilegt að yngstu íbúarnir tækju þátt. Á sama hátt gæti verið ástæða til að þeir tækju þátt þegar verið væri að greiða atkvæði til að mynda um félagsmiðstöðvar eða uppbyggingu í ungmennastarfi eða eitthvað þess háttar. Ég er fyrir mitt leyti alveg tilbúinn til að skoða það. Varðandi íbúa af erlendu bergi brotna er það mitt mat að þar sé í rauninni um að ræða stærri og mikilvægari mannréttindavinkill, þ.e. að íbúar sem jafnvel eiga lögheimili í sveitarfélögum í nokkur ár og greiða skatta og skyldur til þeirra hafa ekki atkvæðisrétt. Mitt mat er að ef við veljum að stíga slík skref í áföngum kæmi það fyrr.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti velferðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 88/2003, um Ábyrgðasjóð launa. Frumvarpið var áður lagt fram á 140. löggjafarþingi án þess að hafa hlotið efnislega umræðu. Tilurð frumvarpsins má rekja til athugasemda Eftirlitsstofnunar EFTA og má því búast við að höfðað verði mál gegn Íslandi fyrir EFTA-dómstólnum verði ekki brugðist við athugasemdunum. Með frumvarpinu er horfið frá því skilyrði að atvinnurekandi þurfi að hafa staðfestu í fleiri en einu ríki til að lög um Ábyrgðasjóð launa taki til krafna vegna þeirra launamanna sem að öllu leyti eða að jafnaði inna af hendi starfsskyldur sínar hér á landi, enda njóti kröfur þeirra ekki ábyrgðar í öðru ríki. Nefndin ræddi þó nokkuð um orðalagið „viðvarandi starfsemi“ sem notað er í 1. gr. frumvarpsins en það er þýðing, með leyfi forseta, á enska orðasambandinu „a stable economic presence“. Fram kom í nefndinni að ekki væri mögulegt að setja ákveðinn lágmarkstíma sem atvinnurekandi þarf að vera starfandi hér á landi til að kröfur launamanna hans njóti verndar Ábyrgðasjóðs launa heldur er það háð mati hverju sinni hvort atvinnurekandi teljist hafa viðvarandi starfsemi hér á landi eða hvort um sé að ræða tilfallandi, tímabundin verkefni. Tilfallandi verkefni eru verkefni sem einstaka verktakar vinna hér um skamman tíma, en til að hægt sé að tala um viðvarandi starfsemi þarf verkið að teljast í mánuðum eða árum. Hið sama á einnig við til dæmis um starfsmenn hugbúnaðarfyrirtækja og starfsmannaleigna sem vinna varanlega hér á landi, en þeir sem hingað eru sendir tímabundið til að vinna tiltekin verkefni sem taka skamman tíma mundu almennt ekki teljast vera hér vegna viðvarandi starfsemi atvinnurekandans. Þá þarf einnig að hafa í huga að það er aðeins sú starfsemi sem atvinnurekandi hefur hér á landi sem ræður því hvort hann teljist hafa viðvarandi starfsemi hér á landi eða ekki, en ekki til dæmis skattgreiðslur starfsmanna hans þar sem ýmsar alþjóðlegar skattareglur og tvíhliða skattasamningar ákvarða hvar launafólk greiðir skatta af launum sínum óháð því ríki sem það innir vinnuna af hendi í. Í 2. gr. frumvarpsins er verið að leggja aukna upplýsingaskyldu á Ábyrgðasjóð launa til stjórnvalda í öðrum aðildarríkjum að samningnum um Evrópska efnahagssvæðið vegna krafna í bú gjaldþrota atvinnurekenda. Tilgangur ákvæðisins er að tryggja að launafólk fái þær kröfur sínar bættar sem það á rétt á sem og að koma í veg fyrir að sama krafan sé tryggð og greidd í mörgum ríkjum Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt og verði það að lögum gerist það þegar í stað og af samþykkt hefur orðið. Undir nefndarálitið skrifa Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þuríður Backman, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Logi Már Einarsson, Oddný G. Harðardóttir, Unnur Brá Konráðsdóttir og Birkir Jón Jónsson. Einar K. Guðfinnsson og Guðmundur Steingrímsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.