Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég leyfi mér að óska hv. alþm. og starfsliði Alþingis gleðilegs árs og þakka því fyrir liðið ár, um leið og ég býð menn velkomna til starfa og vil láta í ljós þá ósk og von, að starf okkar megi verða farsælt á þessu nýbyrjaða ári.



Eftirfarandi bréf hefur borist: „Reykjavík, 8. jan. 1980. Formaður þingflokks Framsfl. hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Samkvæmt beiðni Ólafs Þ. Þórðarsonar, 5. þm. Vestf., sem vegna anna heima fyrir mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér samkv. 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, Sigurgeir Bóasson skrifstofustjóri í Bolungarvík, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fara fram rannsókn kjörbréfs í sameinuðu þingi. Sverrir Hermannsson, forseti Nd.“ Ég vil biðja kjörbréfanefnd að athuga kjörbréf Sigurgeirs Bóassonar, þar sem hann hefur ekki tekið sæti á þessu þingi, og gef hlé í 8 mínútur. Fundinum er frestað. - Fundarhlé.



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur komið á fund og kannað kjörbréf Sigurgeirs Bóassonar skrifstofustjóra í Bolungarvík, sem er 1. varaþm. Framsfl. í Vestfjarðakjördæmi, en þess er óskað að hann taki sæti á Alþingi nú í forföllum Ólafs Þ. Þórðarsonar, 5. þm. Vestf., sem getur ekki komið til þings vegna anna heima fyrir. Kjörbréfanefnd hefur athugað kjörbréfið og leggur einróma til að kosningin verði tekin gild og kjörbréfið samþykkt.



Sigurgeir Bóasson hefur undirritað eiðstaf og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um ráðstafanir vegna bifreiðakostnaðar öryrkja. Fsp. er svo hljóðandi: „Hvaða ráðstafanir hefur ríkisstj. undirbúið vegna þeirra öryrkja, sem þurfa nauðsynlega á bifreiðum að halda, en hafa nú orðið fyrir sívaxandi rekstrarkostnaði bifreiðanna með hækkandi bensínverði?“ Á undanförnum misserum hefur gengið hér yfir mjög veruleg hækkun á innfluttu eldsneyti af öllu tagi, ákaflega tilfinnanleg og alvarleg fyrir okkar þjóðarbú, sem hefur komið illa við víða og þó alveg sérstaklega, vil ég segja, við þá sem af mjög brýnum ástæðum, félagslegum og atvinnulegum, þurfa á bifreiðum að halda, eins og um er að ræða í tilviki öryrkja. Í síðustu ríkisstj. var alloft fjallað um þetta mál af vinstri stjórninni, sem svo var nefnd. M.a. var það rætt á fundum hennar í janúar og febrúar á árinu 1979, þegar fyrstu hækkanirnar vorn að koma fram á bensíni. Ég beindi þá þeirri ósk til þáv. og núv. hæstv. trmrh., að á þessum málum yrði tekið. Hann tók því ákaflega vel, svo og allir samstarfsráðherrar mínir þá, og í von um að áfram hafi verið unnið að málinu í heilbr.- og trmrn., er fsp. mín fram borin nú.



Herra forseti. Við athugun á því máli, sem hér er spurt um, hafa komið í ljós ýmis þau atriði sem krefjast nánari og víðtækari skoðunar en í fyrstu virtist. Ljóst er að heitið öryrki segir ekki allt um hag og efnahagslega stöðu sjúklings, enda njóta. öryrkjar í dag mjög mismunandi aðstoðar samfélagsins. Hér skulu nokkur dæmi nefnd: 1. Hjá Tryggingastofnun ríkisins eru öryrkjar flokkaðir í þrjá aðaltlokka eftir líkamlegu ástandi þeirra, 75%, 65% og 50% öryrkjar, og fá fjárhagslegar bætur í samræmi við þessa flokkun. 2. Tryggingastofnunin hefur enn fremur skv. gildandi heimildarákvæðum í lögum reynt að styrkja hreyfihamlaða öryrkja fjárhagslega til bílakaupa, og eru nú t.d. 236 slík lán í gangi, mismunandi há eftir mati tryggingaráðs og reglum sem ráðið hefur sett sér um þessi efni. 3. Nokkur hópur öryrkja hefur fengið tolla- og eftirgjöf á bifreiðum á grundvelli læknisvottorða, og hefur slík eftirgjöf gjalda verið á vegum fjmrn. eftir mati sérstakrar nefndar sem úthlutar þessum eftirgjöfum tolla og gjalda. Sjálfsagt njóta nokkrir umræddra öryrkja fyrirgreiðslu á fleiri en einum stað í framangreindri upptalningu, t.d. tollaeftirgjafar samfara bifreiðakaupaláni. Þá munu vera dæmi um að öryrkjar í föstum störfum njóti einnig styrkja til rekstrar bifreiða. Þegar bornar eru saman bætur þær sem öryrkjar eiga rétt á hjá Tryggingastofnun ríkisins, þ.e. örorkulífeyrir með tekjutryggingu, og ellilífeyrir ellilífeyrisþega, kemst maður ekki hjá því að spyrja sig hvort hækkað bensínverð komi ekki við fleiri bótaþega en öryrkja og hvort ekki þurfi t.d. að athuga stöðu sumra ellilífeyrisþega. Af þessu má ljóst vera að opinber aðstoð til bifreiðarekstrar öryrkja vegna hækkunar á verði bensíns er ekki auðveld ef jafnréttis á að gæta í slíkri aðstoð. Hér liggur því fyrir mjög viðkvæmt, en brýnt mál til úrlausnar, og hvergi nærri auðvelt. Í gildandi lögum er aðeins til ein heimild, sem hugsanleg er til úrlausnar, þ.e. 3. mgr. 19. gr. almannatryggingalaga. Heimild þessi hefur aðeins verið notuð í neyðartilfellum, eins og til lyfjakaupa og hliðstæðra hluta með afar takmörkuðu fé. Hver sem niðurstaðan verður í þessum efnum er ljóst að aðstoð við öryrkja og/eða aðra bótaþega mun kosta umtalsverðar fjárhæðir, sem gera verður ráð fyrir í fjárlögum þessa árs. Því er nauðsynlegt að fá fram sem nákvæmasta áætlun þeirrar fjárhæðar. Marktæk áætlun verður hins vegar vart gerð nema vitað sé með nokkru öryggi hve fjölmennur sá hópur fólks er, sem aðstoðar á að njóta, og hve háa upphæð á að veita í umrædda aðstoð hverjum bótaþega. Svo sem kunnugt er starfar nú milliþn. að endurskoðun laga um almannatryggingar. Hlé varð á störfum nefndarinnar eftir stjórnarskiptin síðustu. Nefndin er skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka auk þriggja embættismanna. Með bréfi heilbr.- og trmrn., dags. 3. þ.m., hefur nefndinni verið falið að taka til meðferðar framangreint mál. Lögð er áhersla á að nefndin ljúki störfum hið fyrsta. Hugsanlegt er að nefndin taki þetta atriði fyrir sérstaklega og láti það hafa forgang og hefur reyndar verið um það beðið.



Herra forseti. Langt er nú orðið um liðið síðan hæstv. félmrh. tók að fjalla um þetta mál; ef það hefur verið árla í tíð fyrrv. ríkisstj., og hefði verið hægt um vik að komast að því fyrr, hversu margir þeir gjörfatlaðir eru sem brýnust er nauðsyn að aðstoða til þess að kaupa bensín á bílinn sinn. Upplýsingar um það liggja fyrir nokkrum veginn. Þetta munu vera í kringum 250 manns. Vitaskuld hefur bensínhækkun komið niður á fleiri mönnum en öryrkjum. Það liggur í augum uppi. Það þarf ekki að tilgreina sérstaklega gamalt fólk. Það kemur niður á öllum þeim sem þurfa að nota farartæki. Hitt er ljóst mál, að við erum með ákveðinn, tilgreindan hóp manna, sem þannig er ástatt fyrir að þeir komast ekki húsa milli fótgangandi af eigin rammleik. Þeir verða að nota bíl til þess að komast á milli húsa, til þess að komast í vinnu sína, til þess að komast hvað sem er með einhverjum hætti. Það er fólkið, sem hér er um að ræða, sem bensínhækkunin brennur hvað heitast á. Og það væri hægt strax á morgun að fá upplýsingar um hversu margir þeir gjörfötluðu menn eru sem hér er um að ræða. Það lítur bara út fyrir að um þetta mál hafi ekkert verið fjallað. Það er alveg rétt, að þessu máli hefur verið vísað til endurskoðunarnefndarinnar um tryggingalöggjöfina. Hún fær þetta mál til meðferðar. Hlé varð á störfum hennar þegar fyrrv. ríkisstj. fór frá, af skiljanlegum ástæðum. En ég vil fullyrða það, að vandi þessa fólks, þessa gjörfatlaða fólks, er slíkur að það er alveg ástæðulaust að láta það bíða eftir nýrri lagasetningu, með hvaða hætti á að aðstoða þetta fólk. Það er hægt að gera það með miklu skjótari hætti, og kemur sér enginn hæstv. ráðh. né hæstv. ríkisstj. í heild undan því að viðurkenna annaðhvort hreinan og kláran trassaskap ellegar það sem enn þá verra er í þessu sambandi: hjartakal, - ásökun um hjartakal í sambandi við þetta mál, að hafa dregið það svo lengi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. fyrir þau svör sem hann gaf áðan. Ég geri mér alveg ljóst, að það hefur á ýmsan hátt verið erfitt að taka á þessu máli. Þetta er flókið mál, en viðkvæmt og krefst þess að þær reglur, sem ákveðnar kunna að vera, séu vel undirbúnar og gerðar í góðu samráði við þá aðila sem hér eiga helst hagsmuna að gæta. Ég fagna því, ef svo er, að endurskoðunarnefnd almannatryggingalaganna hefur verið beðin um að láta þetta mál hafa forgang. En ég vil leyfa mér að fullyrða það, miðað við þær undirtektir sem þetta mál fékk hér í lauslegri umræðu á Alþ. á s.l. vetri, að málið á verulegan stuðning hér á hv. Alþingi. Ég fullyrði að yfirgnæfandi meiri hluti alþm. er reiðubúinn að styðja aðgerðir í þessum efnum. Og það hefur oft komið fram, bæði í þessari umræðu í fyrra og eins á öðrum vettvangi. Ég vil aðeins í þessu sambandi láta þess getið, að eins og hv. alþm. vita eru veitt um 400 leyfi fyrir öryrkjabifreiðum á ári núna, voru 350 og þar áður 300. Það er miðað við eftirgjöf á tollum og leyfisgjaldi af hverri bifreið upp á 1 millj. kr. Þetta þýðir að ríkissjóður gefur eftir um 450 millj. kr. á ári vegna þessara ákvæða í lögunum að meðtalinni þeirri eftirgjöf sem veitt er sérstaklega út á 25 bifreiðar, sem mun vera um 2 millj. kr. á ári á hverja bifreið. Þetta eru samtals um 450 millj. Ég tel líklegt að í gangi hér á götum landsins séu eitthvað liðlega 2000 öryrkjabifreiðar. Og mér sýnist að miðað við skatttekjur ríkissjóðs af bensíni á þessar bifreiðar megi gera ráð fyrir að hver bíll skili um 200 þús. kr. í bensínskatta á ári. Það þýðir m.ö.o. að á hverju einu ári sem líður, og nú nýlega er eitt liðið í aldanna skaut, keyra þessir bílar inn skatta fyrir okkur, samfélagið, upp á 400–450 millj. kr., þannig að eftirgjöfin í tollum og leyfisgjöldum skilar sér nokkurn veginn nákvæmlega í innkeyrslu á bensínsköttum af þessum öryrkjabifreiðum. Þetta eru nokkuð fróðlegar tölur, og þær ættu að vera okkur hvatning til að taka myndarlega á þessu máli. Jafnvel þó að það sé flókið og viðkvæmt, þá er okkur skylt að taka á því og það strax. Það er ástæðulaust að draga það mjög lengi að mínu mati.



Herra forseti. Takmörkun ræðutíma um fsp. leyfir ekki að farið sé út í almennar umr. um það sérstaka og í rauninni mjög mikla vandamál sem hér er um að ræða. Ég vil því aðeins láta nægja að taka undir það og leggja á það áherslu, að þessu sérstaka vandamáli séu gerð skjót og viðhlítandi skil. Ég álít að annað sé ekki sæmandi. Ég er alveg viss um það, eins og hv. síðasti ræðumaður, að hér á Alþ. er traustur meiri hluti fyrir því að leiðrétta stöðu þeirra manna, sem hér um ræðir, að þessu leyti. Ég held að Alþ. megi ekki sóma síns vegna láta langan tíma líða án þess að þessu máli sé sinnt. Það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að um þessi mál var fjallað í fyrrv, ríkisstj., og þau mættu þar, er mér óhætt að segja, mjög eindregnum velvilja. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við þá málsmeðferð að athuga, sem hæstv. félmrh. hefur gert grein fyrir, að þessu sé vísað til þeirrar almennu nefndar sem fjallar um endurskoðun á tryggingalöggjöfinni, en þó með því eindregna skilyrði, að henni sé þá falið að láta þetta sérstaka mál hafa forgang, þannig að það þurfi ekki að tefjast vegna hinnar almennu athugunar á ýmsum atriðum í sambandi við tryggingalöggjöfina. Ég er sannfærður um það, að ef talin er hæpin lagaheimild í þessu efni, þá er ekkert auðveldara en að koma fram slíkri lagabreytingu á Alþ. og fá nægilega lagastoð á skömmum tíma. Ég vænti þess, að hæstv. félmrh. beiti sér fyrir því.



Herra forseti. Vegna þess sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sagði, að það væri hægt að finna þetta út strax, þetta væru um 250 bílar vil ég segja það, að sumir eigendur þessara bíla eru ekki lágtekjumenn. Sem betur fer hafa nokkrir þeirra ágætistekjur, þannig að það er ekki mjög auðvelt að finna út úr þessu. Brigsl um hjartakal finnst mér varla svaravert, alla vega hefði sá ágæti þm. þá getað komið með till. - hann á sæti í tryggingaráði - um breytingu í þessum efnum.  Ég er sammála því, sem kom fram hjá hv. 5. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Reykv., að það er verulegur stuðningur fyrir þessu máli í þinginu. Og ég er sammála því líka, að þetta verður að hafa forgang.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. Ég fagna því ákaflega, að þm., að því er virðist allra stjórnmálaflokka, sýnast ætla að standa við þau loforð, sem þeir gáfu skömmu fyrir kosningar, að sinna nú alvarlega málefnum öryrkja. Varðandi þessa einu fsp. held ég að tiltölulega auðvelt sé að kippa bensíngreiðslum í lag án allrar lagasetningar. Hvað varðar styrk vegna þeirrar miklu hækkunar, sem orðið hefur á bensíni, er möguleiki á því með reglugerð að beita heimildarákvæði, sem er, eins og ráðherra benti á, í 19. gr. almannatryggingalaga. En ég get ekki látið hjá líða að geta þess í sambandi við þetta, svo að hv. þm. viti raunverulega um hvað hér er verið að tala, að þær tekjur, sem öryrkjar hafa nú - menn sem eru með öllu óvinnufærir, þ.e. geta einungis unnið fjórðung þess sem þeir ættu að geta, hefðu þeir haldið heilsu, - og þeir eiga að lifa af í dag, eru 147 þús. kr. á mánuði, þ.e. lífeyrir og tekjutrygging. Búi maðurinn einn getur greiðslan farið upp í 170 þús. kr. Það segir sig sjálft, að þegar húsaleiga fyrir litla tveggja herbergja íbúð að upphæð 60 þús kr, er greidd, þá er ekki mikið eftir til þess að reka bifreið. Ástandið er nú þannig, að fjölmargir öryrkjar eru uppgefnir á að reyna, að reka bifreið. Ég vil jafnframt benda á, að vistmenn Sjálfsbjargarhússins, þar sem menn áttu upphaflega að geta lifað nokkurn veginn eins og aðrir borgarar í sínum þar til gerðu íbúðum, hafa hins vegar 17 þús. kr. á mánuði til þess að lifa af og af því eiga þeir einnig að reka bifreið. Ég held að við komumst ekki hjá því að fara fram á að hraðað verði störfum endurskoðunarnefndar um almannatryggingar. Ég hygg að þar sé afskaplega margt sem er orðið mjög þurfandi fyrir endurskoðun. En ég mundi með mikilli gleði vilja óska eftir því, að þm. allra flokka tækju sig nú saman og reyndu að leysa þessi mál varðandi bensínkostnaðinn, og raunar vinna að því í endurskoðunarnefndinni að hraða verulega þeim endurbótum sem gera þarf á löggjöfinni. Ég vil jafnframt vekja á því athygli, og ég held að það eigi við öll mál hins háa Alþingis, að það er mjög æskilegt að ræða þessi mál við tryggingaráð og ekki síður starfsmenn Tryggingastofnunar. Ég held að það sé býsna oft, sem framkvæma má hluti á einfaldari og ódýrari hátt, ef starfsmenn viðkomandi framkvæmdaaðila eru hafðir með í ráðum, þegar lög eru sett.