Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 147 legg ég fram frv. til l. um breyt. á l. nr. 101/1966, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl., og er þetta stjfrv. Megintilgangurinn með frv. er að veita Framleiðsluráði landbúnaðarins heimildir til þess að grípa til ákveðinna aðgerða, sem ég mun ræða nánar síðar, í því skyni að hamla gegn þeirri umframframleiðslu sem ískyggileg er orðin á landbúnaðarafurðum. Frv. þetta byggist efnislega á till. svokallaðrar sjömannanefndar, sem fyrst og fremst var skipuð fulltrúum bænda, og á samþykktum, sem gerðar voru á Stéttarsambandsþingi s.l. haust, en ég mun nánar koma að frv. síðar. Mér þykir hins vegar rétt í upphafi að gera nokkra grein fyrir stöðu þessara mála og m.a. þeirri stefnu, sem ákveðið hefur landbúnaðarframleiðsluna undanfarna áratugi. Er þá rétt að nefna þau lög, sem mest áhrif hafa haft á framleiðslu landbúnaðarafurða. Ég hygg að óhætt sé að segja, að afurðasölulögin frá 1934 hafi markað tímamót í íslenskri landbúnaðarsögu. Þá var komið föstu skipulagi á afurðamál bænda og lagður grunnur að því söluskipulagi sem enn er búið við á þessu sviði. Árið 1947 voru síðan lög um Framleiðsluráð landbúnaðarins samþykkt, og hafa þau að stofni til staðið óbreytt frá þeim tíma eða í 31 ár. Hafa verður í huga að þegar þessi lög voru samþykkt var skortur á vissum landbúnaðarafurðum, einkum smjöri sem þá var iðulega flutt inn erlendis frá. Einnig höfðu þá fjárpestirnar herjað og annað slagið var skortur á kindakjöti. Með framleiðsluráðslögunum var komið fastri skipan á verðlagsmál landbúnaðarins og sett ákveðin verðviðmiðun, þ.e.a.s. við tekjur verkamanna, sjómanna og iðnaðarmanna. Þessi lög ásamt jarðræktarlögunum, sem sett voru 1945, hafa eins og fyrr segir mótað hina raunverulegu landbúnaðarstefnu Íslendinga síðustu áratugina. Ákvæði þeirra eiga það öll sameiginlegt að vera framleiðsluhvetjandi, og vísa ég til þess sem ég sagði áðan um það ástand sem var í landbúnaðarframleiðslunni þegar þau voru sett. Í þessum lögum er m.ö.o. ekki gert ráð fyrir stjórntækjum sem beita má til hömlunar í landbúnaðarframleiðslu. Árið 1960 var bætt inn í framleiðsluráðslöggjöfina ákvæði um ábyrgð ríkissjóðs vegna útflutnings landbúnaðarafurða. Nemur sú verðtrygging allt að 10% af heildarverðmæti landbúnaðarafurða til framleiðenda. Ákvæðin um útflutningsbætur eru hluti af tekjutryggingu bændastéttarinnar, en þau hafa einnig reynst vera framleiðsluhvetjandi því að jafnhliða þeim var ekki séð fyrir heimildum til framleiðsluhamlandi aðgerða. Þetta hafa forustumenn bænda reyndar fyrir löngu gert sér ljóst og hafa hvatt til þess ítrekað, að lögfest yrðu ákvæði sem heimiluðu hamlandi aðgerðir ef um offramleiðslu yrði að ræða. Árið 1972 lagði þáv. hæstv. landbrh., Halldór E. Sigurðsson, fram frv. til l. um breyt. á framleiðsluráðslögunum. Gerði það frv. ráð fyrir heimildum til hömlunar gegn umframframleiðslu, m.a. töku fóðurbætisgjalds. Þetta frv. náði sem kunnugt er ekki fram að ganga og hefur ekki síðan verið samstaða um lögfestingu slíkra ákvæða. Þetta er í stórum dráttum sá lagalegi rammi, sem mest áhrif hefur á þróun landbúnaðarframleiðslunnar og eins og áður sagði hefur mótað landbúnaðarstefnuna undanfarna áratugi. Mér þykir síðan rétt að gera stuttlega grein fyrir þróun framleiðslunnar og þróun útflutnings landbúnaðarafurða. Kindakjöt var flutt út árlega í nokkru magni allt frá aldamótum og fram til 1940. Á stríðsárunum var útflutningurinn minni, og á árunum 1948–1956 var hann flest árin lítill og sum engin. Gætti þar áhrifa niðurskurðar af völdum fjárpestanna, sem þá herjuðu á sauðfjárstofninn. Árið 1957 hefst útflutningur kindakjöts aftur að nokkru marki, og voru þá flutt út 2340 tonn eða 28% af heildarframleiðslunni. Útflutningur kindakjöts hefur verið öll árin síðan. Miklar sveiflur hafa þó verið í magni. Árið 1965 voru aðeins flutt út 18% framleiðslunnar, en mestur hefur útflutningurinn orðið 1968, eða 44%. Frá árinu 1970 hefur útflutningur kindakjöts verið nokkuð jafn má segja, 24–29% 1970–1975, en fer eftir það vaxandi, verður 1977 34%, 1978 33% og 1979 er áætlað að útflutningurinn þurfi að verða 35% heildarframleiðslunnar. Rétt er að vekja athygli á því, eins og fram kom í þessum tölum, að útflutningur kindakjöts hefur síðan 1970 og fram til 1975–1976 verið lægra hlutfall af heildarframleiðslu hvers árs en var oft áður, t.d. 1968 eins og ég nefndi. Það er því ekki aukið magn eingöngu, nema síðustu 3–4 árin, sem valdið hefur erfiðleikum með útflutning, heldur einnig verðþróun innanlands og erlendis, eins og nánar verður vikið að síðar. Um mjólkina er það að segja, að útflutningur mjólkurafurða hefur verið nokkur allt frá 1934, en oft mjög lítill. Árið 1959 var reyndar skortur á mjólkurafurðum og var þá flutt inn nokkurt magn smjörs. Síðan 1961 hafa mjólkurafurðir verið fluttar út á hverju ári, en mjög misjafnlega mikið og ráða árstíðasveiflur þar miklu um. 1977 tekur mjólkurframleiðslan mikið stökk og fer umframmagnið þá úr 6.1% í 18.4%. Má vafalítið rekja það stökk að hluta til lækkandi kjarnfóðursverðs. Nánari upplýsingar um mjólkurframleiðsluna má að sjálfsögðu finna í skýrslum um þennan útflutning, en ég vil þó geta þess, að flest árin frá 1960 og fram til 1976 hefur mjólkurframleiðsla umfram notkun innanlands verið á bilinu frá 4 upp í 9%, að undanteknum tveimur árum, 1964 og 1965, þegar framleiðslan var á fyrra árinu 14.4% meiri, en á síðara árinu 20% meiri. Hins vegar tekur hún stökk 1977, eins og fyrr er nefnt, og verður þá 18.4%. Líkur eru til þess nú, að umframframleiðsla mjólkurafurða verði um 24%. Að öllum líkindum er þessi umframframleiðsla mjólkurafurða mesta vandamálið sem nú blasir við landbúnaðarframleiðslunni. Veldur þar m.a., að erfitt er að selja sumar mjólkurafurðir - eins og t.d. smjör - úr landi fyrir verð sem viðunandi getur talist. Ég tel rétt að fara nokkrum orðum um þetta mikla vandamál. Innvegin mjólk á verðlagsárinu 1977–1978 varð 117.8 millj. lítra, en er áætluð á því verðlagsári, sem nú er hafið, 123.6 millj. lítra. Er það 5% aukning. Af þessari framleiðslu verða u.þ.b. 67 millj. lítra að fara í vinnslu. Af því er áætlað að á verðlagsárinu 1978–1979 megi auka nokkuð framleiðslu osta, þannig að vinna megi úr u.þ.b. 24–25 millj. lítra. Afgangs eru þá um 39 millj. lítra sem ekki verður annað við gert en framleiða smjör. Þetta er mjög alvarlegt mál, þar sem smjörbirgðir í landinu eru nú um 1400 tonn, og það er ársneysla okkar Íslendinga. Líkur eru því til þess að smjörbirgðir, ef ekkert er að gert, vaxi á yfirstandandi verðlagsári og geti orðið allt að 2000 tonn í lok ágúst næsta ár. Þess er svo jafnframt rétt að geta, að smjör, eins og ég sagði og hv. þm. munu þekkja, er illseljanlegt úr landi. Markaður er naumast enginn fyrir það. Skásta verð, sem nefnt hefur verið, er í kringum 300 kr. hvert kg, og er það að sjálfsögðu ekki nema brot af framleiðsluverði, rúml. 10%. Fram til ársins 1960 voru ekki greiddar bætur á útfluttar landbúnaðarafurðir. Fengu bændur þá aðeins greitt útflutningsverðið fyrir þær afurðir sem fluttar voru út, og útflutningsverðið réð að miklu leyti verðinu innanlands. Á þeim árum var afkoma bænda því mjög ótrygg. Tekjuskerðing þeirra var tilfinnanleg þegar verðfall varð á kjöti erlendis. Með setningu framleiðsluráðslaganna fékkst heimild til þess að jafna slíkan halla eða áföll meðal bænda með töku verðjöfnunargjalds. Útflutningsbæturnar eru öryggisventill eða tekjutrygging fyrir bændastéttina þegar framleiðslan fer fram yfir innlendar þarfir og ekki fæst fullt verð erlendis fyrir útfluttar afurðir. - En útflutningsbætur voru ákveðnar 1960, eins og fyrr segir, og komu til framkvæmda 1961. Fyrstu árin eftir að ákvæðin um útflutningsbætur tóku gildi námu bæturnar 2–3% heildarverðmætis landbúnaðarafurða, en fóru síðan vaxandi. Þegar kemur fram undir 1964 til 1965 voru þær orðnar um 9.6%, en fara svo í fyrsta sinn fram yfir 10% 1965–1966 og verða 10.2%. Haldast þær síðan nokkurn veginn þannig fram til 1970, eru að vísu nokkru meiri 1969 og 1970, eða 10.5%. Síðan fer þörfin fyrir útflutningsbætur minnkandi þar til á verðlagsárinu 1977–1978, að þörfin fer aftur upp fyrir 10%, og verða þá 11.2%, 1977 og 13.3% 1978, og ef bæta á allan útflutninginn á því verðlagsári, sem nú er hafið, má ætla að þörfin geti orðið 15% á árinu 1979. Þegar farið hefur verið fram úr 10% hefur það, sem umfram er verið bætt með því að ráðstafa því sem kalla mætti inneign frá fyrri verðlagsárum, þegar ekki var notuð að fullu 10% heimildin. Þannig var það öll árin þar til í ár. Þá var engin slík inneign fyrir hendi. Því ákvað Framleiðsluráð landbúnaðarins á s.l. vori að nota heimild til að leggja á 1300 millj. kr. verðjöfnunargjald. Þetta er að sjálfsögðu gert til þess að jafna þessa byrði á meðal bænda, þannig að þeir beri ekki meiri tekjuskerðingu sem lenda í útflutningi með afurðir sínar. Eins og kunnugt er hefur náðst samkomulag um að endurgreiða að þessu sinni þetta viðbótarverðjöfnunargjald. Eins og áður er að vikið hefur útflutningur kindakjöts verið mjög sveiflukenndur og byggist á framleiðslu umfram innanlandssölu. Árum saman var Bretland helsti markaður okkar fyrir kindakjöt, en útflutningi þangað er nú með öllu hætt. Einnig var nokkuð af saltkjöti selt til Noregs á fyrri árum. Með inngöngu Íslands í Fríverslunarbandalagið náðust samningar við Norðmenn og Svía um tollfrjálsan kvóta fyrir dilkakjöt. Í Noregi og Svíþjóð fékkst þessi kvóti með samþykki sölusamtaka bænda, sem hafa á hendi sölu kjötsins. Ekki er því um að ræða samkeppni við þarlenda bændur, heldur aðeins fyllt upp í vöntun. Verð það, sem fæst fyrir kjötið í þessum löndum, er í samræmi við markaðsverð þar. Niðurgreiðslur hafa verið auknar í báðum þessum löndun undanfarin ár, auk þess sem æðiströng verðstöðvun hefur verið. Norðmenn stefna að því að verða sjálfum sér nógir með kindakjöt. Í því skyni greiðir norska ríkið verulegar fjárhæðir með þessari framleiðslu, m.a. með framleiðslustyrkjum. Af þessum ástæðum hefur verð á íslensku kindakjöti ekki hækkað eins mikið og verðlag almennt í þessum löndum. Þá kaupa Færeyingar töluvert magn af kindakjöti og má heita að við séum einir um innflutning á kjöti þangað. Útflutningur á kindakjötsframleiðslunni árið 1977 skiptist annars þannig: Til Noregs voru flutt út 2800 tonn, til Færeyja 650, til Svíþjóðar 650 og til Danmerkur 600 tonn, eða samtals 4700 tonn. Í Danmörku og öðrum Efnahagsbandalagslöndum erum við í harðri samkeppni við Nýsjálendinga, sem flytja þangað um hundraðfalt meira magn af kjöti en við. Þeir eru ráðandi hvað verðlag á frystu kjöti snertir. Gæði íslenska kjötsins er gjarnan borin saman við gæði nýsjálenska kjötsins, en þau eru af mörgum talin svipuð, þótt okkur þyki kannske erfitt að trúa því. Af þessari ástæðu eru litlar líkur til þess, að reikna megi með hærra verði en Nýsjálendingar fá. Þó er talið að með mikilli auglýsinga- og kynningarstarfsemi megi skapa íslenska kjötinu einhverja sérstöðu á takmörkuðum mörkuðum, þannig að nokkru hærra verð kunni að fást fyrir það, m.a. með tilliti til þess, að magnið af íslenska kjötinu er mjög lítið borið saman við það nýsjálenska. Á árinu 1977 var stofnuð markaðsnefnd landbúnaðarins, þ.e. samstarfsnefnd landbrn., bændasamtakanna og sölusamtaka bænda um markaðskönnun fyrir íslenskar landbúnaðarafurðir. Nefndin hefur unnið mikið starf og mun bráðlega skila skýrslu. Á s.l. hausti gerði markaðsnefndin tilraun með útflutning á ófrosnu kjöti til nokkurra landa: Frakklands, Þýskalands, Danmerkur og Bandaríkjanna. Af þessum tilraunum hefur fengist mikilvæg reynsla og alls staðar eru gæði kjötsins viðurkennd. Við ýmsa erfiðleika er hins vegar að etja og við ríkjandi aðstæður fæst ekki viðunandi verð á þessum mörkuðum. T.d. er nú um 20% innflutningstollur á öllu kjöti sem flutt er til Efnahagsbandalagslandanna. Í Frakklandi er auk þess tekinn sérstakur verndartollur, sem er breytilegur og notaður til verndar innlendri framleiðslu. Ég tel þó mikilvægt að markaðsnefndin vinni áfram að athugun þessara mála og reynt verði að fá hagstæðari kjör fyrir íslenska búvöru í þessum löndum. Það er mjög mikilvægt, að sem hagstæðast verð fáist fyrir útflutninginn, þannig að þörfin fyrir útflutningsbætur fari minnkandi. Einnig er að sjálfsögðu nauðsynlegt að leggja rækt við innlendan markað, sem er raunar langmikilvægastur í þessu sambandi. Hvað mjólkurvörur varðar hefur síðustu árin aðallega verið fluttur út ostur. Fer hann einkum til Bandaríkjanna, Svíþjóðar og Þýskalands. Hagstæðast verð fæst fyrir svonefndan óðalsost, sem fluttur er til Bandaríkjanna, en þó er það verð aðeins 45–50% af heildsöluverðinu innanlands. Framleiðslugeta mjólkurbúanna fyrir þá tegund er takmörkuð enn sem komið er. Úr því bætist væntanlega með byggingu nýs mjólkurbús á Akureyri á þessu og næsta ári. Frá árinu 1970 hefur verð það, sem fæst erlendis fyrir kindakjöt og mjólkurafurðir, stöðugt farið lækkandi í hlutfalli við verðlag á þessari framleiðslu hér innanlands. Árið 1970 fengust um 89% innlenda heildsöluverðsins fyrir kindakjöt í Svíþjóð, en aðeins um 42% á síðasta ári. Um ostinn er svipaða sögu að segja. Eins og ég nefndi áðan er verðið á óðalsosti um 45% heildsöluverðs. Þó eru bundnar nokkrar vonir við að þetta verð kunni að hækka í Bandaríkjunum. Rétt er að taka fram, að ástæðan fyrir þessari þróun er ekki sú, að íslensk landbúnaðarframleiðsla þyki lakari en sambærilegar vörur erlendis. Þvert á móti eru gæðin viðurkennd undantekningarlítið og talin fyllilega sambærileg við hliðstæða framleiðslu á erlendum mörkuðum. Þessu ræður, eins og ég sagði áðan, fyrst og fremst óhagstæð verðlagsþróun og sú staðreynd, að erlend ríki greiða mjög niður landbúnaðarafurðir sínar, mörg hver ekki minna en við, og veita bændum ýmiss konar vernd með aðflutningstollum. Menn hér þekkja að sjálfsögðu þá verðbólguþróun sem verið hefur. Hún á þarna stóran þátt í. Verðlag hér hefur hækkað um 460% frá 1970 til 1977 á sama tíma og hækkun innan Efnahagsbandalagsins hefur orðið um 80% og í Bandaríkjunum um 45%. Eins og fyrr segir er innlendi markaðurinn fyrir landbúnaðarvörur sá langmikilvægasti og nauðsynlegt að leggja aukna rækt við hann. Frá árinu 1960 hefur dregið jafnt og þétt úr neyslu nýmjólkur. Mjólkurmagn á íbúa árið 1960 var 338 lítrar, en 247 lítrar á síðasta ári. Neysla ýmissa annarra landbúnaðarafurða er einnig mjög sveiflukennd frá ári til árs og eru áhrif niðurgreiðslna þar greinileg. Áhrif sveiflna í niðurgreiðslum eru mest í smjörneyslunni, en einnig mjög mikil í kindakjötssölu. Til fróðleiks vil ég geta þess, að niðurgreiðslur á hvern íbúa voru 1966 17800 kr., hækkuðu 1967 upp í 24365 kr., lækka síðan aftur árið eftir í 15000, þá í 12000, síðan í 10800 1970, hækka svo upp í 23900 1971 og eru nokkuð svipaðar fram til 1976, að þær falla að nýju niður og þá í 15800 kr. á hvern íbúa, 1977 í 11344 og 1978 í 12500, en hafa nú aftur verið hækkaðar mjög og eru líklega eftir síðustu hækkun einhvers staðar í kringum 29000 kr. á hvern íbúa. Áberandi er að smjörneyslan hefur nokkuð sveiflast með þessu, en hins vegar virðist sérstaklega eftirtektarvert, að neyslan dregst verulega saman með minnkandi niðurgreiðslum og hún eykst hins vegar ekki að nýju jafnmikið þótt niðurgreiðslur séu auknar og verð lækki. Áreiðanlega er ákaflega mikilvægt fyrir sölu landbúnaðarafurða að niðurgreiðslur séu sæmilega fastar frá ári til árs, en ekki svo sveiflukenndar sem ég hef nú rakið. Í því frv., sem hér er lagt fram, er m.a. gert ráð fyrir að heimta kjarnfóðurgjald af innfluttu kjarnfóðri. Þykir mér því rétt að gera nokkra grein fyrir notkun kjarnfóðurs hér á landi undanfarin ár. Mjög augljós fylgni er á milli kjarnfóðurverðs og framleiðslumagns mjólkur. Eftir því sem þetta kjarnfóðurverð hefur lækkað sem hlutfall af mjólkurverði hefur kjarnfóðurnotkunin aukist og að sjálfsögðu einnig mjólkurframleiðslan. Fóðurbætiskaup frá 1971 eru rakin í grg. með frv. Þau hafa aukist frá 1971 úr um tæplega 60 þús. tonnum í rúmlega 71 þús. tonn 1977. Einnig kemur fram í grg., að árið 1951 fékkst fyrir andvirði eins lítra af mjólk 1.1 kg af fóðurbæti, 1961 fæst 1.03 kg af fóðurbæti, 1971 fæst 1.38 kg af fóðurbæti fyrir andvirði eins lítra af mjólk, en 1978 hins vegar 2.11 kg af fóðurbæti fyrir andvirði eins lítra af mjólk. Og þegar þess er gætt, að í vel reknu búi má fá allt að 21/2 lítra af mjólk fyrir 1 kg af fóðurbæti, liggur í hlutarins eðli að það er ákaflega eðlilegt fyrir bændur að auka fóðurbætisnotkunina við þessar aðstæður til þess að drýgja tekjur sínar. Mestur hluti þess kjarnfóðurs, sem flutt er til landsins, kemur frá Danmörku og er frá löndum Efnahagsbandalagsins. Í því sambandi verður að hafa í huga, að niðurgreiðslur og útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir hafa verið mjög miklar og farið vaxandi í löndum Efnahagsbandalagsins á síðustu árum. Í okt. s.I. var verð á kjarnfóðri til danskra bænda frá verksmiðju í Danmörku 1150 danskar kr. tonnið, en útflutningsverð á sama magni var 855 danskar kr., þannig að útflutningsbætur í Danmörku eru 295 danskar kr. á tonnið eða 25.6%. Þetta er að sjálfsögðu einnig umhugsunarefni í sambandi við rekstur grasmjöls- og graskögglaverksmiðja okkar, sem hafa orðið að keppa við þennan innflutta fóðurbæti sem svo mjög er greiddur niður í Efnahagsbandalagslöndunum. Ég tel engan vafa á því, að auk hagstæðs tíðarfars megi rekja aukna mjólkurframleiðslu að verulega leyti til vaxandi fóðurbætisgjafar á undanförnum árum, því kúafjöldi hefur ekki aukist svo teljandi sé. Ekki er ákveðið hvaða gjald verður tekið af fóðurbæti, en rætt hefur verið um 30%. Nokkuð er erfitt að gera sér grein fyrir því, hvaða tekjuskerðing hjá bændum fylgir slíku gjaldi, og fer það að sjálfsögðu eftir því, hve mikla mjólk þeir fá fyrir hvert kg af fóðurbæti. Staðreyndin er þó sú, að fóðurbætir er ofnotaður nú á fjölmörgum búum og mjög vafasamt að slíkt gjald hafi þó nokkra teljandi tekjuskerðingu í för með sér, ef þeir bændur draga úr fóðurbætisnotkun. En til fróðleiks get ég slegið upp annarri hlið af þessari mynd, sem sýnir hve vafasöm slík fóðurbætisgjöf er þegar umframframleiðsla mjólkur fer til smjörvinnslu. Til að framleiða 1 kg af smjöri þarf 21 lítra af mjólk, en ef fóðurbætir er notaður má telja líklegt að a.m.k. þurfi um 10 kg af fóðurbæti til þess að framleiða þá mjólk. Þessi 10 kg kosta nú um 800 kr., en fyrir 1 kg af smjöri fæst í útflutningi í besta lagi um 300 kr. Þótt við gefum nú aðrar 300 kr. fyrir undanrennuna, þá er samt aðeins um 600 kr. verðmætissköpun að ræða, en fóðurbætirinn einn í þessu skyni kostar um 800 kr. Þá er ekki talinn vinnslukostnaður á smjörinu. Mjög er því vafasamt að bóndinn fengi nokkuð í sinn hlut þótt valinn væri sá kostur að greiða eingöngu afurðaverð fyrir slíka umframframleiðslu. Ég tel þá rétt að fara nokkrum orðum um frv. sjálft og gera ekki síst grein fyrir þeim breytingum sem gerðar hafa verið frá tillögum sjömannanefndar. Í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir auknum verkefnum Framleiðsluráðs, fyrst og fremst í áætlanagerð og stefnumörkun fram í tímann fyrir landbúnaðarframleiðsluna. Þar eru ekki breytingar gerðar á áliti sjömannanefndar, nema hvað í 2. og 5. lið hefur verið bætt inn setningum sem tengja starfsemi Framleiðsluráðs betur en áður var þeirri stefnu um málefni landbúnaðarins sem Alþ. ákveður hverju sinni, eins og segir í 2. lið 1. gr. Svipað orðalag er í 5. lið þessarar greinar. Vísar það til þess, að ég tel nauðsynlegt að Alþ. ákveði stefnu í landbúnaðarmálum, og er undirbúningur að tillögugerð um slíkt þegar hafin. Geri ég ráð fyrir að þáltill. verði lögð fram á Alþ. síðar í vetur. Aðalefni þessa frv. felst í 2. gr. Þar eru þær heimildir sem farið er fram á að Framleiðsluráðið fái til þess að hamla gegn umframframleiðslu í landbúnaði. Í a-lið er veitt heimild til að ákveða mismunandi verð á búvöru til framleiðenda. Þarna er bæði um heimild að ræða til þess að ákveða mismunandi útborgun á búvöru og einnig að ákveða mismunandi verð með framleiðslugjaldi á búvöru, eins og sjömannanefndin leggur reyndar til í till. sinni um reglugerð sem byggðist á þessu ákvæði. Eins og fram kemur í fylgiriti með frv., áliti sjömannanefndar, gerir nefndin ráð fyrir að 2% gjald verði tekið af afurðum af 400 ærgilda bústærð og minni, síðan 4% af 401–600 ærgildum, 6% af 601–800 ærgildum og 8% þar yfir, en hjá framleiðendum utan lögbýla verði framleiðslugjaldið hinsvegar 10%. Í b-lið þessa frv. er farið fram á heimild til að leggja sérstakt gjald á allt innflutt kjarnfóður. Þarna er sú breyting frá till. sjömannanefndar, að fellt er niður ákvæði þess efnis, að þó væri aðeins heimilt að taka slíkt gjald af kjarnfóðri ef áætlanir Framleiðsluráðs sýndu að útflutningsbætur nægðu ekki til verðjöfnunar. Í c-lið er ákvæði um ráðstöfun fjármagnsins, og er það í samræmi við till. sjömannanefndar. Þó hefur þar verið felld út heimild til að endurgreiða fóðurbætisgjaldið að hluta. Vil ég beina því til hv. landbn., að það þyrfti að athuga. Má vera að rétt sé að hafa slíka heimild þegar um sérstakar aðstæður er að ræða, t.d. kalár og annað sem getur valdið verulegum vandræðum á ákveðnum svæðum landsins. Þá vil ég geta þess, að inn í frv., í c-lið, hefur verið sett ákvæði sem segir: „Gjöld þessi skulu ekki leiða til hækkunar á verði búvöru, sem sexmannanefnd ákveður, enda sé fjármagninu ráðstafað að öllu leyti til framleiðenda búvöru.“ Almennt séð gerir c-liður 2. gr. ráð fyrir því, að þeim upphæðum, sem innheimtust, verði ráðstafað til þess: 1) Að koma í veg fyrir óeðlilega tekjuskerðingu af þessum ástæðum, sem vitanlega verður einhver. 2) Að greiða bændum beinlínis fyrir að draga úr framleiðslunni. Tel ég það ákvæði mjög mikilvægt. Sú leið hefur verið farin víða erlendis og reynst vel og tel ég sjálfsagt að reyna hana hér. 3) Að hluta til verðjöfnunar, ef útflutningsbætur hrökkva ekki til, sem tvímælalaust verður fyrstu árin því nokkurn tíma tekur að snúa við þeirri þróun sem verið hefur undanfarin ár í landbúnaðarframleiðslunni. Þá er í þessari grein einnig nefnt að nota megi hluta af fjármagninu til þess að jafna flutningskostnað á fóðurbæti um landið. Það tel ég sanngirnismál, ekki síst þar sem nokkur dráttur mun verða á því að graskögglaverksmiðjur verði reistar norðanlands. Þá vil ég geta þess, að í till. sjömannanefndar var ákvæði þar sem gert var ráð fyrir að heimild landbrn. þyrfti til búvöruframleiðslu utan lögbýla. Þetta ákvæði hefur verið fellt út úr frv. Hins vegar vil ég leggja áherslu á að það mál þarf að athuga. Ég tel að sporna megi gegn slíkri framleiðslu með því framleiðslugjaldi sem gert er ráð fyrir. Þetta eru meginatriði þessa frv. Um áhrif þessara aðgerða hefur verið töluvert rætt og sýnist þar sitt hverjum. Ýmsir telja að fóðurbætisgjald muni ekki ná tilætluðum árangri nógu hratt. Vel má vera að gjaldið þurfi að vera nokkuð hátt til þess að ná tilætluðum árangri. En ég hygg að engum dyljist, að eftir því sem fóðurbætir verður hærri í verði verður óhagkvæmara að nota hann til viðbótarframleiðslu á mjólk, sérstaklega þegar notkunin er orðin jafnmikil og viða er og því afurðir minni en mest er unnt að ná fram. Einnig hafa tölur undanfarinna ára sýnt mjög glöggt, eins og ég nefndi áðan, að ákveðin fylgni er á milli fóðurbætisverðs annars vegar og mjólkurframleiðslunnar hins vegar. Enginn vafi er á því samkv. þeim tölum, að úr fóðurbætisnotkun hefur dregið þegar hlutfallið á milli fóðurbætisverðs og mjólkurverðs hefur orðið óhagstæðara. Nefndar hafa verið aðrar leiðir, m.a. skömmtun á fóðurbæti. Sú leið var vandlega athuguð af sjömannanefnd, sem taldi að kerfið, sem set ja þyrfti á fót til þess að koma á slíkri skömmtun og fylgjast með framkvæmd hennar, yrði mjög viðamikið og væri á ýmsan máta unnt að fara fram hjá því. Ég er þeirrar skoðunar, að æskilegt sé að losna við skömmtun. Þó má vel vera að grípa verði til einhverra innflutningstakmarkana, ef fóðurbætisgjaldið dugar ekki til, en ég tel tvímælalaust að það beri að reyna fyrst. Í þessu sambandi má geta þess, að Norðmenn leyfa ekki frjálsan innflutning á fóðurbæti til Noregs. Þar fer ríkiseinkasala með innflutning á fóðurbæti og verðleggur hann í eðlilegu hlutfalli við mjólkurverðið. Um framleiðslugjaldið, sem stundum hefur verið nefnt kvótakerfi, skal ég ekki fara mörgum orðum. Ég held að vafalaust sé, að bændur muni hugsa sig um þegar stighækkandi gjald er lagt á framleiðsluna. Þar er ákveðin sú meginstefna, að þeir, sem stærri búin hafa, beri meiri byrðar af þessum samdrætti en hinir, sem hafa minni búin. Um það má að sjálfsögðu deila, en ég vil þó leyfa mér að halda því fram, að annað samræmist ekki þeirri stefnu í byggðamálum, sem við höfum fylgt. Að leggja jafnt gjald á öll búin mundi tvímælalaust leiða til meiri byggðaröskunar. Mér er ljóst að einhver byggðaröskun getur fylgt þeim aðgerðum, sem hér er stefnt að, en með þessu móti er dregið úr þeim áhrifum. Að lokum vil ég leggja áherslu á að menn verða að minnast þess, að landbúnaðurinn er að sjálfsögðu ekki annað en einn hlekkur í stórri keðju. Fyrir hvern bónda í sveit hygg ég að u.þ.b. þrír aðrir hafi atvinnu, bæði við aðföng landbúnaðarins og að sjálfsögðu ekki síst og raunar fyrst og fremst við þann iðnað, sem á landbúnaðinum byggist. Sumt af þeim iðnaði er með þeim álitlegasta sem við höfum, eins og t.d. skinnaiðnaðurinn og ullariðnaðurinn, þó skinnaiðnaðurinn beri líklega af eins og nú er. En margt bendir til þess, að íslenska ullin eigi mikla framtíð fyrir sér á ágætum mörkuðum. Vitanlega verður að skoða þetta þegar stefnt er að samdrætti í grundvallarframleiðslunni. Ég vil jafnframt segja að það, sem hér er lagt til, eru nánast fyrstu aðgerðir til þess að snúa þeirri langtímaþróun við, sem verið hefur undanfarna áratugi. Ég tel þýðingarmest í þessu sambandi að marka hið fyrsta langtímastefnu í framleiðslumálum landbúnaðarins og reyndar í landbúnaðarmálunum almennt. Ég tel þrjá þætti mikilvægasta í því sambandi: 1. Að tryggja bændum tekjur, sem eru sambærilegar við það sem aðrar stéttir í þjóðfélaginu hafa. 2. Að miða framleiðsluna sem næst við innanlandsþarfir, en taka þá jafnframt tillit til þarfa þess iðnaðar sem á landbúnaðinum byggist, en einnig leggja áherslu á, samfara slíku, að auka fjölbreytni í landbúnaðarframleiðslu. 3. Að tengja landbúnaðarstefnuna þeirri byggðastefnu sem við viljum fylgja. Ég geri mér grein fyrir því, að erfitt er að ná þessum markmiðum öllum. Hætt er við að slíkum aðgerðum fylgi einhver fækkun í bændastétt, sem reyndar hefur verið undanfarin ár. En þá tel ég að beita verði opinberum aðgerðum til þess að koma í veg fyrir að sú fækkun verði í sumum hinum afskekktu byggðum, þar sem strjálbýli er orðið mikið og byggðin er í hættu og vaxandi hættu við hvert býli sem úr leik fer. Þetta er ekki síður mikið mál fyrir þéttbýliskjarnana á slíkum svæðum, sem byggjast mjög á sveitunum sem í kring eru. Þetta er því margþætt vandamál. Ég legg áherslu á, að ekki er eðlilegt að bændastéttin ein beri þær byrðar sem þessu fylgja. Í þessu sambandi tel ég jafnframt, að fljótlega þurfti að grípa til annarra aðgerða, sem hamla gegn framleiðsluaukningu. Ýmsar tillögur lútandi að þessu eru í áliti sjömannanefndar, sem fylgir frv., í 8 liðum. Sumar þær tillögur eru þegar í athugun hjá landbrn., eins og t.d. sú fyrsta, að gera úttekt á búskaparaðstöðu um landið, sem sjömannanefnd telur vera grundvallaratriði til þess að skipuleggja megi landbúnaðarframleiðsluna og framkvæma þá langtímastefnu sem ég hef nefnt. Einnig eru þar tillögur um aukna fjölbreytni í landbúnaðarframleiðslunni, sem eru í athugun. Ég mun fljótlega kalla sérfræðinga til að athuga þær. Þá eru þar einnig tillögur um breytingar á styrkjakerfi og lánareglum Stofnlánadeildar. Þetta er tvímælalaust mjög mikilvægt. Þessa þætti, eins og raunar fjölmarga aðra, t.d. starfsemi Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Búnaðarfélags Íslands o.fl., verður að sjálfsögðu að samræma þeirri langtímastefnu sem við viljum hafa á sviði landbúnaðarins. Ég hef því undirbúið frv. um nokkra breytingu á því styrkjakerfi, sem nú er, þar sem farið verður fram á heimild til að nota það fjármagn til að ná markmiðum eins og ég nefndi áðan. Áhersla verður lögð á að draga úr ráðstöfun slíks fjármagns í landbúnaði þar sem um framleiðsluaukningu yrði að ræða. Það eru því fjölmargar aðgerðir sem þessu verða að fylgja. Þetta er fyrsta viðleitni til að snúa við margra áratuga þróun, eins og ég hef margnefnt. Mjög er mikilvægt, að þessar heimildir fáist skjótt. Ég leyfi mér því að fara fram á það við þá hv. n., landbn., sem fær málið til meðferðar, að hún hraði störfum sínum. Ég legg á það ríka áherslu, að þær heimildir, sem farið er fram á, verði samþ. fyrir áramótin. Kveðja verður saman fulltrúafund Stéttarsambands bænda, og yrði það gert strax eftir áramót, til að ákveða útfærslu og framkvæmd þeirra heimilda, sem hér er farið fram á. Herra forseti. Ég læt svo lokið þessari framsögu minni fyrir frv. og geri að till. minni, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Það frv., sem hér er á dagskrá, mun fara til þeirrar n., sem ég á sæti í, hv. landbn., og kemur þar vitaskuld til nákvæmrar athugunar. Ég mun því ekki ræða þetta mál eins ítarlega nú og ella hefði verið og hafa fyrirvara um afstöðu mína til einstakra þátta þess. Út af meðferð þessa máls vil ég þó taka það fram nú þegar, að ég tel engar líkur til þess, að unnt sé að afgreiða mál sem þetta á þeim dögum sem eftir eru af þessu þingi til jólaleyfis, og raunar hreinan barnaskap að láta sér detta það í hug. Ég tel enda eðlilegt að frv. eins og það, sem hér er á ferðinni, sé rætt ítarlega, ekki einasta hér á Alþ., heldur einnig meðal bænda sem viðast um land. Sú umræða er þegar byrjuð, og ég tel að það sé eðlilegt að niðurstöður þeirrar umræðu meðal bænda um land allt komi til Alþ. áður en frv. er afgreitt. Þetta vil ég taka fram út af meðferð þessa máls og hugsanlegri afgreiðslu þess. Um þá stefnu, sem ríkt hefur í landbúnaðarmálum undanfarin ár og undanfarna áratugi, hefur hæstv. landbrh. farið nokkrum orðum. Ég skal ekki auka miklu við það. Þar var margt réttilega sagt. E.t.v. má rekja, eins og hann sagði, þá stefnu, sem fylgt hefur verið í framleiðslumálum, til afurðasölulöggjafarinnar. En ýmsar áherslubreytingar hafa orðið á þeirri löggjöf á liðnum áratugum. E.t.v. var síðasta áherslubreytingin, sem verulegu máli skiptir, gerð 1960, þegar gert var samkomulag á milli bændasamtakanna annars vegar og ríkisvaldsins hins vegar undir forustu Ingólfs Jónssonar um að taka upp 10% verðtryggingu á útfluttum landbúnaðarvörum. Til þess tíma höfðu aðrar reglur gilt, þ.e. að bændur höfðu fengið leyfi til að hækka verð á búvörum á innlendum markaði til þess að mæta halla af útflutningi, en sú stefna hafði gengið sér til húðar og hin nýja stefna um útflutningsbætur, sem hæstv. fyrrv. landbrh. Ingólfur Jónsson innleiddi, bætti mjög úr fyrir bændastéttinni, og sú regla hefur gilt síðan. Ég vil taka það fram nú þegar, að ég tel að það sé ekki fært að gera breytingu á þeirri lagareglu, sem tekin var upp að viðhöfðu samkomulagi á milli réttra aðila, án þess að eitthvað nýtt komi þar í staðinn, er tryggi hagsmuni bændastéttarinnar a.m.k. jafnvel og útflutningsbæturnar hafa gert. Því má svo bæta við, að sú stefna, sem fylgt hefur verið frá 1960 og mótuð var af þáv. ríkisstj., hefur í raun og veru dugað vel og ekki hefði verið um nein vandræði að ræða í framleiðslu- og markaðsmálum landbúnaðarins ef ekki hefðu orðið breytingar í þjóðfélaginu, sem engin sá þá fyrir. Þessar breytingar eru fyrst og fremst þrenns konar: 1) Fólksfjölgun hefur orðið miklu minni en reiknað var með á áratugnum 1950–1960. 2) Enn hefur það gerst nú allra síðustu árin, að neysla landbúnaðarvara hefur dregist saman. - Ef ekki hefði farið svo sem hér hefur raun á orðið væri sennilega um óverulega umframframleiðslu landbúnaðarvara að ræða í landinu í dag. Hér er vitaskuld ekki við bændur að sakast, þó þeir hafi haldið þeirri stefnu, sem mótuð hefur verið, og fylgt þeirri framleiðslustefnu, sem í upphafi var byggð upp miðað við líklega þróun í innanlandsmálum með fjölda þjóðarinnar og neyslu hennar. 3) Verðlagsþróun í landinu hefur orðið ákaflega neikvæð hvað snertir samanburð við ýmis önnur viðskiptalönd okkar og það orðið til þess, eins og hæstv. ráðh. kom hér nokkuð inn á, að útflutningur búvöru hefur orðið óhagstæðari með ári hverju. Þessir þrír þættir hafa orðið til þess að raska því, að sú framleiðslustefna, sem fylgt hefur verið og mótuð var um 1960 í landbúnaðarmálum, hefur að nokkru leyti brugðist. Hún hefur brugðist að því leyti, að þjóðinni hefur ekki fjölgað eins og þá var gert ráð fyrir, neysla hefur dregist saman og verðlagsþróunin, miðað við það sem gerist í viðskiptalöndum, hefur orðið mjög neikvæð. Þetta veldur því, að nú er við vanda að etja. Þessi vandi er vissulega umtalsverður. Hann er e.t.v. fyrst og fremst í mjólkurframleiðslunni, þar sem markaður fyrir mjólkurafurðir er miklum mun takmarkaðri erlendis en þó markaður fyrir sauðfjárframleiðsluna. Nú eru til í landinu birgðir af smjöri sem nema meira en ársneyslu. Er sýnilegt að ef aukning verður á framleiðslu mjólkurafurða, þá mun lítið verða úr því verðmæti, sem þar er geymt, eða einhverjum hluta þess. Þess vegna þarf þarna að spyrna við fótum og grípa til ráða sem hafa hamlandi áhrif á framleiðslu í þessari grein. Ostabirgðir í landinu eru minni en smjörbirgðir, enda þótt ekki beri fyllilega saman þeim heimildum sem ég hef aðgang að, en svokallaður óðalsostur mun þó seljast á Bandaríkjamarkaði fyrir allt að 50% framleiðslukostnaðarverðs, og eru taldar góðar horfur á því að unnt sé að fá hækkandi verð á þeirri vöru erlendis. Þrátt fyrir þetta er því ekki að neita, að verulegur vandi er varðandi mjólkurframleiðsluna og ekki horfur á því, að unnt sé að koma þeirri framleiðslu í lóg sem unnin er í landinu nú í dag, hvað þá meira. Við þessum vanda þarf því að bregðast. Í sauðfjárframleiðslunni varð dilkakjötsframleiðslan nálægt 15 þús. tonnum á s.l. hausti. Er gert ráð fyrir því, að á innanlandsmarkaði verði neyslan u.þ.b, 2/3 þeirrar framleiðslu. Er þá gert ráð fyrir því, að veruleg neysluaukning verði á dilkakjöti, og tala sumir um allt að 16% aukningu á neyslu. Um hvað þar gerist er auðvitað engu hægt að spá umfram það sem þeir, sem best þekkja til, gera sér vonir um. Birgðir af sauðfjárframleiðslu hafa ekki farið vaxandi og raunar jafnvel fremur hið gagnstæða. Það kom einnig fram í máli hæstv. ráðh. áðan, áð útflutningur dilkakjöts hefur síður en svo farið vaxandi hin síðustu árin. Þrátt fyrir það er vert að gera sér grein fyrir því, að miðað við þessa framleiðslu er útflutningsbótaþörf einvörðungu í sauðfjárframleiðslunni sem nemur 3–4 milljörðum kr. Ég tel að vandamálin í sauðfjárframleiðslunni séu hvergi nærri á sama stigi og í mjólkurframleiðslunni. Það er í rauninni vafasamt, að hægt sé að tala um að í þeirri framleiðslugrein sé um nein veruleg vandamál að tefla. Þær afurðir, sem hér er talað um að þurfi að flytja út, eða 4–5 þús. tonn, gefa í fyrsta lagi af sér verulegt verðmæti, sem er útflutningsverðið, og þeim afurðum fylgja mikilvægar framleiðsluvörur, ull og gærur, sem eru undirstaða mikils og vaxandi iðnaðar hjá þjóðinni. Ef við hugsuðum okkur að draga saman sauðfjárframleiðsluna sem þessu magni næmi, eða sem svaraði 300–400 þús. dilkum á ári, þá mundi einhvers staðar þrengjast fyrir dyrum fólks. Það mundi þrengjast fyrir dyrum þess fólks sem vinnur að iðnaði úr landbúnaðarframleiðslunni, ull og gærum. Það mundi þrengjast fyrir dyrum þess fólks sem vinnur að framleiðslunni beint. Og það mundi þrengjast hjá því fólki sem vinnur að þjónustu við landbúnaðinn og úrvinnslu þessara greina á mörgum sviðum. Það er því langt frá því, að ég geti fallist á að kalla þessa framleiðslu eitthvert þjóðfélagslegt böl. Hitt er svo annað mál, að ef ekki tekst að ná auknum mörkuðum þarf að verða hóf á þessari framleiðslu. Ég vil þó áður en lengra er horfið koma nokkuð að markaðsmálum. Hæstv. landbrh. gat þess áðan, að skipuð hefði verið markaðsnefnd landbúnaðarins, hún hefði unnið gott starf, sem ég efa ekki. Henni hefði orðið nokkuð ágengt, en hvergi nærri eins og í raun og veru hefði þurft. Það má taka undir þetta allt saman, en samt er það svo, að það er tortryggt af mörgum að enn sé nægilega vel að verki staðið í sambandi við markaðsmál landbúnaðarins, ekki síst að því er snertir markað fyrir sauðfjárframleiðsluna. Ég er ekki með þessum orðum að kasta steini að þeirri nefnd sem hér hefur verið að starfi. Það er langt frá því. En nefnd, sem vinnur að þessum málum á vegum bændasamtakanna og með fulltingi ríkisvalds, hefur ekki jafnmikið áhrifavald og ef mál þetta væri fært í æðstu hendur, fært yfir til hæstv. ráðh. sjálfra. Ég tel að það þurfi að vinna að þessum málum með þeim hætti, að æðstu menn okkar á sviði landbúnaðarmála - þá á ég við hæstv. landbrh. - vinni að þessum málum sjálfir, og e.t.v. hafi landbrh. samvinnu og samráð við hæstv. viðskrh. og jafnvel utanrrh. Þetta er ekkert smámál, sem hér er um að tefla, og það á ekki að láta við það sitja, að aðeins séu sendar nefndir á vegum bændasamtakanna, þó þær séu góðra gjalda verðar, til þess að fást við þessi mál, heldur þurfa æðstu menn á sviði landbúnaðar, viðskipta og utanríkismála að vinna að þessum málum fyrst og fremst. Við höfum heyrt um það, að Írar hafa t.d. komist inn á markað í Frakklandi. Ef við ætlum að flytja þangað ófrosið kjöt, ferskt kjöt, þá þurfum við fyrst að borga 22% innflutningstoll Efnahagsbandalagsins, en síðan 27% toll sem greiddur er til bændasamtakanna frönsku. Það er verðugt verkefni fyrir þá menn, sem nú leggja fram till. í landbúnaðarmálum, að huga að þessum þætti mála betur en gert hefur verið. Dilkakjötsframleiðslan íslenska er ekki mikið magn á mælikvarða heimsmarkaðar eða á mælikvarða markaðar í einstökum nágrannalöndum okkar. Umframframleiðsla miðað við það sem neytt er hér innanlands er sem svarar hálfri neyslu þessarar þjóðar, 200 þús. manna, samkv. neysluvenjum Íslendinga sem svarar neyslu 100 þús. manna. Það ætti ekki að vera neitt stórvirki að fá því til leiðar komið að komast fram hjá tollmúrum efnahagsbandalagslanda með slíkt magn. Ég legg nokkuð þunga áherslu á að þess sé freistað til hins ítrasta. Hefði átt að vera búið að kanna þetta fyrr en nú alveg að fullu og þá beita til þess öllum þeim ráðum sem æðstu menn þessarar þjóðar hafa yfir að ráða. Við stöndum í samningum við aðrar þjóðir að því er varðar fisksölumál og annað slíkt á sviði markaðsmála, sem hefur verið meira metið af forráðamönnum okkar. Hér er að vísu ekki um slíkt stórmál að tefla, en hér er þó um þýðingarmikinn þátt að ræða í framleiðslumálum, í atvinnumálum og í markaðsmálum þessarar þjóðar, þar sem okkur er skylt að gera hið ítrasta til þess að ná fram því sem kostur er. Ég tel því, að það sé hvergi nærri fullreynt, hvort ekki tekst að komast fram hjá þeim innflutningstollum, sem eru á þessari vöru í hugsanlegum viðskiptalöndum okkar. Meðan það er ekki fullreynt er ekki hægt að fullyrða að hér sé um neitt sérstakt vandamál að tefla. Og jafnvel þó svo að þetta takist ekki, þá er það í sjálfu sér ekki ákaflega viðamikið vandamál þessarar þjóðar að tryggja framleiðslu á sauðfjárafurðum og e.t.v. nokkru af osti, sem seldist fyrir 50–60% af framleiðslukostnaðarverði. Þar þarf þó að vera hóf á, eins og ég hef þegar tekið fram. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þennan þátt þessara mála, um stefnu í landbúnaðarmálum, til þess að ræða þetta ekki í of löngu máli. Ég hef ítrekað það, sem ég vildi koma á framfæri í sambandi við markaðsmálin, og bent á að vafasamt er, og þyrfti á því nánari útreikninga en ég hef fengið til þessa, hversu mikinn eða hvort nokkurn verulegan bagga er um að ræða af þeirri framleiðslu sem við höfum þó markaði fyrir í dag í sauðfjárframleiðslunni. Hitt er ljóst að í heild, ef þessi mál eru tekin öll saman, mjólkurframleiðsla og sauðfjárframleiðsla, þá er þar um verulegt og veigamikið vandamál að ræða. Það frv., sem hér liggur fyrir og hæstv. landbrh. hefur mælt fyrir, er að stofni til samið af svokallaðri sjömannanefnd. Þetta frv. hefur tekið nokkrum breytingum, en þó ekki mjög veigamiklum, í meðferð hæstv. ráðh. áður en það er lagt fram. Frv. felur í sjálfu sér ekki í sér neina sérstaka nýlundu miðað við umr. síðustu ára og ýmsar till., þó í því séu þó nokkur nýmæli. Í megindráttum byggist þetta frv. á því, að tekið verði upp mishátt framleiðslugjald í stað verðjöfnunargjalds, sem hefur verið flatt verðjöfnunargjald, sem stundum hefur verið tekið hingað til og heimildir eru fyrir í lögum, og tekinn verði upp fóðurbætisskattur, sem oft hefur verið rætt um, en ekki hingað til náð fram að ganga. Enn er hér nýmæli, sem er á þá lund, að heimildir verði til þess að greiða framleiðendum sérstakt fjármagn fyrir að draga framleiðslu sína saman. Ýmis minni háttar nýmæli önnur eru í frv., en þau eru miklu veigaminni. Í sambandi við þessa liði, sem hér hafa verið taldir, verð ég að segja það, að þær breytingar, sem gerðar voru á frv. af hálfu hæstv. ráðh. áður en það var lagt fram, sýnast mér sumar hverjar vera til bóta, aðrar mjög vafasamar, en í þriðja lagi enn aðrar að mínum dómi til hins verra. Ég skal ekki rekja það nákvæmlega, en e.t.v. víkja að þeim smám saman. Í fyrsta lagi vil ég segja það í sambandi við 2. gr. frv. sem er aðalgrein þess, að a-liður þeirrar greinar er á þann hátt, að samkv. lagaheimildinni, sem sá liður frv. mundi fela í sér, er búið að opna fyrir mishátt verð á búvöru í allar áttir. Það er ekki að finna í frvgr. neina takmörkun á því, með hvaða hætti mætti beita mismunandi verðlagningu. Þó hér sé rætt um að þetta byggist á till. sjömannanefndar, þá er e.t.v. varasamt að Alþ. ákveði með löggjöf, að það verði heimildir færðar í lög til þess að í allar áttir og á hvaða hátt sem er megi beita misháu verði til framleiðenda. Þessi möguleiki hefur verið opnaður enn frekar í frv. af hálfu hæstv. ráðh. heldur en þó var í frvgr. frá sjömannanefndinni. Um þetta svokallaða framleiðslugjald eða kvótakerfi vil ég segja það fyrst og fremst, að það er að mínum dómi ein af þeim leiðum sem geta komið til greina, þó því aðeins að um sé að ræða mishátt framleiðslugjald eftir bústærð. En ég er því andvígur, að upp verði tekinn refsiskattur, sem gert er ráð fyrir að heimild sé til í þessum lögum, á þá bændur sem sýna aukinn dugnað, aukna framleiðni, aukna úrræðasemi eða hagkvæmni á búum sínum, ef þeir fari fram úr einhverju meðaltali, annað tveggja meðaltali sjálfra sín síðustu þrjú árin eða landsmeðaltali, þá sé þeim refsað sérstaklega fyrir það með aukinni skattlagningu. Þetta er andstætt mínum hugmyndum og svona ráðslagi er ég algjörlega mótfallinn. Hitt er frekar viðunandi, að ákveða mishátt framleiðslugjald eftir bústærð. Ef við jöfnum þessu til einhverra annarra atvinnugreina, þá er sjávarútvegurinn kannske nærtækastur. Þá væri þetta hliðstætt því, að útvegsmenn fengju annað tveggja mismunandi fyrirgreiðslu hins opinbera, lánafyrirgreiðslu og annað, eftir stærð skipa sinna, eða þeir þyrftu að greiða leyfisgjald til þess að eignast skip, sem væri mishátt eftir stærð skipa. Nú skulum við segja að það væri talið, sem er nú mjög á reiki, að stærstu togarar væru kannske ekki eins hagkvæmir í rekstri og miðlungstogarar, 500–600 brúttólestir, og við vitum að nú er um það rætt, að fiskiskipastóllinn sé nógu stór til að draga þann afla að landi sem fiskifræðingum sýnist óhætt. Þá væri, til þess að hamla gegn mjög mikilli aukningu á skipastólnum, gripið til þess að setja strangari mörk við skipakaup stærstu skipanna en þeirra minni. Þetta er sambærilegt, og hægt er að hugsa sér að þetta væri gert. En ég tel jafnframt fráleitt að það væri sett í lög, að heimildir væru til þess að refsa þeim skipstjórum og þeim skipshöfnum sem sköruðu fram úr jafningjum sínum á næsta skipi. Það er alveg fráleitt að mínum dómi að setja kvóta á aflaverðmæti hvers skips, alger fjarstæða. Í annan stað gerir þetta frv. ráð fyrir fóðurbætisskatti, og á fóðurbætisskattákvæði sjömannanefndar hefur hæstv. ráðh. gert nokkrar breytingar. Það er í fyrsta lagi að fella niður heimild til endurgreiðslu á fóðurbætisgjaldi. Hæstv. ráðh. hafði fyrirvara um þessa breytingu. Ég tel að þessi breyting sé til hins verra. í öðru lagi er gert ráð fyrir því í breytingum hæstv. ráðh., að fóðurbætisskatturinn reiknist ekki inn í verðlagsgrundvöll. Þetta sýnist mér vera réttmætt, nema að því er tekur til þess, ef á að nota kjarnfóðurskattinn til annars en að greiða með framleiðslu. Ef á að nota kjarnfóðurskattinn til þess að jafna flutningskostnað eða greiða með graskögglaverksmiðjum t.d., þá eru engin rök fyrir öðru en að þetta komi inn í verðlagsgrundvöll. Þarna er skilsmunur á milli sem hæstv. ráðh. hefði mátt athuga. Um kjarnfóðurskatt vil ég segja það að öðru leyti, að ég tel að þau ákvæði, sem numin hafa verið burt úr frv., sem gefa heimild til þess að endurgreiða skattinn að hluta eða að meira eða minna leyti, opni leið fyrir það að hafa mishátt verð á kjarnfóðri, sem hæstv. ráðh. taldi ekki eðlilegt áðan. Ég tel sem sé, að best væri ef hægt væri að koma kjarnfóðurskatti fyrir með þeim hætti að tiltekin notkun á búeiningu hvers býlis væri skattfrjáls, það, sem umfram þessa notkun væri, væri skattlagt og það hátt. Þá mundi fóðurbætisskatturinn fyrst verka verulega framleiðsluletjandi. Þó settur væri flatur skattur á kjarnfóður, eins og gert er ráð fyrir með þessu frv., t.d. 25–30%, eins og hæstv. ráðh. orðaði, þá mundu þeir betur stæðu í bændastétt, ekki síst mjólkurframleiðendur, láta það sig engu skipta, því þrátt fyrir það væri stórkostlegur hagnaður að því að gefa mjólkurkúm kjarnfóðrið. Hins vegar mundi þetta fyrst og fremst hitta þá sem eru í erfiðleikum með rekstrarfjárstöðu sína og geta ekki greitt þessa vöru þegar hún hækkar í verði. Þeir, sem eru lakar stæðir í bændastétt, mundu fyrst og fremst verða fyrir barðinu á þessari skattlagningu, það mundi koma niður á þeirra búrekstri og e.t.v. leiða til þess að þeir kæmust í þrot. Þetta er mjög hættuleg leið, sem á þó sínar röksemdir og þarf mikillar athugunar við. Við vitum að afkoma bændastéttarinnar er mjög misjöfn. Í röðum bænda eru margir, sem betur fer, sem búa við ágæta afkomu og hafa sæmilega rekstrarfjárstöðu. En þeir eru kannske jafnmargir sem búa við bága afkomu og mjög þrönga rekstrarfjárstöðu. Skattlagning af þessu tagi mundi fyrst og fremst koma niður á þessum mönnum. E.t.v. væri þetta liður í því að skipuleggja fátækt meðal bænda á Íslandi. Það mætti komast fram hjá þessu, ef það þætti fær leið, sem ég skal ekki fullyrða, að taka upp kvótastyrkingu, kvótafyrirkomulag, sem hér er vinsælt orð, í fóðurbætisverði til bænda. Þá væri hægt að komast fram hjá þessum annmörkum sem ég hef lýst, og mundi verða til þess, ef skatturinn kæmi fyrir ofan tiltekin mörk, væri verulega hár, 50% eða meira kannske, mundu flestir reyna að halda sig sem næst innan þeirra marka. Það má vera að séu erfiðleikar á framkvæmd í þessu efni, en það er þó, að ég hygg, leið til að framkvæma þetta með endurgreiðslufyrirkomulagi, svo sem gert er ráð fyrir í áliti sjömannanefndar, en hæstv. ráðh. hefur numið burt úr frv. Ég tel eðlilegt að þessi ákvæði og mörg fleiri verði athuguð og það gaumgæfilega í þn. Ég skal ekki endurtaka það, sem ég sagði fyrr um afgreiðslu þessa máls, að það er fráleitt að stefna að því að afgreiða frv. fyrir jól. Þriðja leið, sem í raun og veru er sú af þessum þremur leiðum, sem er eitthvert nýmæli, að greiða bændum eftir einhverju fyrirkomulagi bætur fyrir það að draga úr framleiðslu sinni, er e.t.v. að sumu leyti álitlegust að því leyti að hún er kannske áhrifaríkust. Þessa leið hafa ýmsar þjóðir farið, en ég hygg að þær þjóðir hafi ekki mótað þá aðferð með því að byrja á því að skattleggja bændurna til þess að fá fé til þess að greiða þeim síðan til baka til þess að draga úr framleiðslu sinni. Það er mér nýlunda ef það hefur verið gert. Ég er hvergi nærri að mótmæla því, að þessi leið verði farin í einhverjum mæli, en ég tel eðlilegt að fé til þess að koma henni fram verði fengið með öðrum hætti en taka það með framleiðslugjaldi. Þessi leið er annars eðlis. Hún er á þá leið, að þjóðfélagið sjálft taki þátt í því, taki það á sig að greiða mönnum fyrir annaðhvort að leggja niður búskap, - það er sagt berum orðum, þetta þýðir það, - eða draga úr framleiðslu sinni. Þessi leið er þó mjög vandasöm í framkvæmd og má vara sig á henni, ef henni ætti að beita að einhverju verulegu marki. Það er ákaflega erfitt að hugsa sér að sú stefna verði tekin upp í landbúnaðarmálum, að það verði fjárhagslegt keppikefli bænda að draga sem mest saman framleiðslu, að draga saman hver og einn, að fóðra jafnvel búfé sitt svo slaklega að það skili sem minnstum arði og helst drepist nokkuð af bústofninum úr hor, til þess að fá sérstaka umbun þjóðfélagsins fyrir. Það má vara sig á þeirri leið, því að hún getur, ef slíkri leið er beitt að einhverju verulegu marki, orðið það áhrifamikil að ekki verði séð fyrir endann. Ég hef áður sagt úr þessum ræðustól, að landbúnaðurinn væri atvinnuvegur sérstaks eðlis. Hann er nokkuð svifaseinn í breytingum, og breytingar þurfa að gerast hægfara og fyrir þróun til þess að ekki verði of mikil röskun og breytingunum fylgi ekki of mikill kostnaður. Ef stórkostlegar breytingar ættu að verða í þá átt að draga saman landbúnaðinn, þá mundi því fylgja röskun, sem þýðir í raun stórkostleg fjárútlát fyrir þjóðina. Mannvirki mundu standa ónotuð og mannvirki þyrftu að rísa í staðinn til þess að taka við því fólki sem hyrfi frá landbúnaðinum, fyrir utan alla þá röskun sem verður hjá því fólki sem stundar úrvinnslu landbúnaðarafurða og hefur atvinnu sína af þjónustu við landbúnaðinn. Þess vegna má fara varlega í mjög róttækar breytingar í þessum efnum. En ég vil þó segja um þessa leið, að ég tel eðlilegt að hún verði reynd að einhverju marki og hún verði reynd á þann hátt að greiðsla komi fyrir samdrátt í bústærð, en ekki endilega fyrir samdrátt í framleiðslu. Óhófleg bústærð með lítilli framleiðslu er versta búskaparlag sem til er hér á landi og það kostar mikla fjárfestingu, það kostar mikinn rekstur og mannafla, en skilar sjaldnast arði. Þess vegna er betra að höggva eitthvað í bústærðina, en halda framleiðslunni gangandi eftir þann grip sem bóndinn á. Þessi leið tel ég að geti komið til greina að sé reynd, og skal ég ekki um það segja að hve miklu leyti það skuli gert, en hana má þó taka með sem eina af þeim leiðum sem hugsanlegt er að reyna. Þetta voru þrír þeir meginliðir sem er að finna í þessu frv. um samdráttaraðgerðir í landbúnaðinum. Ég sagði í upphafi, að víst væri vandinn mikill og þó fyrst og fremst í mjólkurframleiðslunni, sem því miður er komin út fyrir mörk þess sem er mögulegt að koma í lóg. Ég dreg í efa vandann í sauðfjárframleiðslunni. Ég tel að enn hafi ekki reynt á það til hins ítrasta, hvort við komumst fram hjá þeim viðskiptamúrum fyrir hið litla framleiðslumagn okkar sem sumum öðrum hefur tekist að sleppa við. Við höfum lagt meira kapp á, sem eðlilegt er, að tryggja okkur markaði á sviði sjávarafurða. En þarna má gera betur, og felst í því enginn áfellisdómur um þá nefnd manna sem að þessu hefur starfað. Þar þurfa aðrir menn að koma til. Þess vegna dreg ég það í efa að þarna sé við eins mikinn vanda að etja og stundum er látið í veðri vaka. En fleiri leiðir eru til í þessum efnum, og þurfa allar leiðir að koma til nákvæmrar athugunar í þn. sem um þetta fjalla. Mér hafa t.d. borist till. um breytingar á þessu frv. frá eyfirskum bændum. Það eru brtt. við a-lið 2. gr. þessa frv., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta - a-liður hljóði svo: „Að taka upp tvenns konar verð á búvöru. Framleiðendur fái fullt verð fyrir ákveðinn hundraðshluta af framleiðslu sinni, þó þannig að stærri búin njóti hlutfallslega lægri verðtryggingar. Á það, sem framleitt er umfram hið tryggða magn, greiðist einungis útflutningsverð. Söluaðilum landbúnaðarafurða er skylt að veita upplýsingar eins og nauðsynlegt kann að vera og um er beðið í þessu sambandi. Einnig er söluaðilum skylt að halda eftir af andvirði búvöru þeirri fjárhæð, sem framleiðsluráð ákveður til að standa skil á greiðslum til framleiðenda. Framleiðsluráð ákveður gjalddaga vegna þessara heimilda.“ Enn er hér lagt til, að b- og c-liður frv. falli niður. Þá leið, sem hér er bent á, hef ég ekki íhugað mjög mikið, enda fékk ég þetta blað sent nú í morgun. Á það mun þó bent, að það séu vandkvæði á því að framkvæma slíka leið að því er varðar kjötframleiðslu, bæði í sauðfjárafurðum og nautgripaafurðum, vegna þess að það muni verða mjög aukin tilhneiging til þess að fara fram hjá löglegum aðilum í slátrun og sölu og selja utan við kerfið. Í grg. með þessum till., sem ég ætla ekki að lesa að þessu sinni, er að þessu vikið og bent á að það þurfi að setja reglugerð sem hafi að geyma harðari ákvæði um þetta atriði. Um þetta skal ég ekkert fullyrða á þessu stigi. Mér sýnist þó ljóst, að þessa leið þurfi að taka til athugunar eins og aðrar, sem eru mögulegar. Mér er ekki ljóst, hvort unnt er að nota þessa leið að hluta og aðrar leiðir að hluta, þannig að þessi leið t.d. verði mestmegnis ráðandi í mjólkurframleiðslunni, en aðrar leiðir ráði í kjötframleiðslu. Þetta allt þarf að athuga gaumgæfilega og til þess þarf að gefast nægur tími. Fleiri leiðir hefur verið bent á, svo sem að taka hluta af fé landbúnaðarins, þ.e.a.s. fyrst og fremst útflutningsuppbætur, en e.t.v. eitthvað meira af því fjármagni sem til landbúnaðarins rennur, og greiða það beint til bænda og láta síðan eitthvað vanta á verðið þegar tilteknu framleiðslumagni er náð á hverju býli. Þessi leið hefur auðvitað sína vankanta eins og aðrar. Henni mundi m.a. fylgja að taka yrði verðjöfnunargjald af bændum til þess að jafna á milli sölusvæða, jafnhátt fé og færi í það að greiða þessar greiðslur beint. Yrði þannig að nokkru leyti um tvöfalt kerfi að ræða. Þessi mál þarf öll að athuga mjög gaumgæfilega og njóta til þess aðstoðar hinna færustu manna á þessu sviði. Ég hef allan fyrirvara á um afstöðu mína til þessara leiða í heild tekið, enda þótt ég hafi tekið af um fylgi mitt við einstaka þætti þeirra. Um leið og við erum að hugleiða hér leiðir, sem flestar eða kannske allar hafa í för með sér samdrátt á möguleikum bænda til tekjuöflunar, þá höfum við mátt horfa upp á það, að í verðlagsmálum fer æ meiri hluti af heildarverðinu til milliliða og m.a.s. alveg nýverið, síðast þegar verð var ákveðið, var hækkuð verulega álagningarprósenta á landbúnaðarvörur. Smásöluálagning á mjólk var 12.2%, en við síðustu verðákvörðun, nú eftir 1. des., var prósentan hækkuð í 16.2% eða um 33% hækkun til kaupmanna. Á nautakjöti var álagning 11.2%, var hækkuð í 12.8% eða um 13%. Á dilkakjöti var álagning 28%, var hækkuð í 37% eða um 32%. Með þessu er auðvitað enn lagst á þá sveif, að milliliðaþátturinn í heildarverði búvöru vex og það stórkostlega. Það er e.t.v. eftirtektarvert, að áður en hæstv. viðskrh. Svavar Gestsson er búinn að vera 4 mánuði í ráðherrastóli, þá er ákveðin hækkun á álagningarprósentu til kaupmanna á búvöru frá 13–33%. Einhvern tíma hefði þótt ástæða til að birta mynd í Þjóðviljanum af hæstv. viðskrh. af minna tilefni - og kannske verður það gert. En þetta gerist vitaskuld í sama mund sem ekki einasta forráðamenn bændastéttarinnar, heldur hæstv. landbrh. leggja fram tillögur og freista þess að fá afgreidd lög sem hafa í för með sér skerðingu á kjörum bænda. Þetta er auðvitað ekki beint sagt í þessu frv. og grg. þess og ekki beint sagt í till. sjömannanefndar eða nál. hennar, en það er kannske dálitið annað hvað sagt er á tilteknu þskj. eða það sem um er rætt annars staðar. Ég minnist þess t.d., að hæstv. ráðh. Kjartan Jóhannsson sagði í sjónvarpsviðtali fyrir fáum dögum, að hæstv. landbrh. eða þeir framsóknarmenn, samstarfsmenn hans í ríkisstj., hefðu lofað að koma fram breytingum á landbúnaðarlöggjöfinni sem gengi mjög í átt við þá stefnu sem Alþfl.-menn hafa viðrað í þessum efnum. Og hvað er það sem hv. Alþfl.-menn hafa lengi talið brýnast í sambandi við landbúnaðarmálin? Jú, það er samdráttur framleiðslu, stundum mikil fækkun bænda o.s.frv., o.s.frv., sem óþarft er að tíunda. En þetta er auðvitað ekki sagt á þessu tiltekna þskj. Það er ekki heldur sagt á þskj., sem hæstv. landbrh. hefur viðurkennt annað veifið og í öðru orðinu - m.a. áðan - að vænta mætti að þetta hefði í för með sér samdráttaráhrif í kjörum bændastéttarinnar. Nú er það auðvitað eftirtektarvert, að hæstv. landbrh. Framsfl. leggur fram tillögur sem hafa þetta í för með sér. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma, enda hef ég viðurkennt að hér er um verulegan vanda að ræða. Í sambandi við þessi mál eru e.t.v. nokkur atriði sem væri rétt að vekja athygli á strax við 1. umr. Þar á ég t.d. við ríkisbú. Í þessum hugmyndum að kvótafyrirkomulagi eða misháu framleiðslugjaldi, sem hér er um rætt, er gert ráð fyrir að ríkisbú falli undir þetta kerfi sem önnur lögbýli í landinu eða bú einstakra bænda. Ég tel fyrir mitt leyti, að ef þetta verður niðurstaðan, þá eigi ríkisbúin að verða skattlögð með hæstu prósentu. Ég styð þessa skoðun mína með því, að ríkisbúin eiga í raun og veru ekki að verða til þess að þrengja kosti bænda í neinu tilliti. Kannske ættu ríkisbúin einungis að fá verð fyrir sína framleiðslu sem svaraði útflutningsverði, en þó enn þá fremur hitt, að mér er ljóst að ríkisbúin eru óþarflega stór og óþarflega mörg í landinu. Ég tel t.d., að það sé engin þörf á því að vera að halda uppi fjárbúi vestur í Breiðuvík þar sem eru einn, tveir eða þrír drengir eftir atvikum hverju sinni, eins og búskaparháttum þar er lýst. Ég tel að Bændaskóli á Hvanneyri gæti komist af með það við kennslu og önnur störf er sauðfjárrækt varða að notast við Hestsbúið, það sé engin þörf á því að hafa sérstakt fjárbú á Hvanneyri. Þar má vera myndarlegt kúabú, en engin þörf er á fjárbúi þar. Ég tel enga ástæðu til þess, að á meðan verið er að byggja kálfafjós norður á Möðruvöllum, þá sé þar haldið uppi fjárbúi. Það er engin þörf á því, ef menn eru að tala um offramleiðslu. Og það má setja einhverjar skorður við bústofni á ríkisbúunum yfirleitt, t.d. í Gunnarsholti og auðvitað hvar sem er. Í Gunnarsholti var búið að skera niður fjárstofninn mestan part eða alveg, en síðan var flutt þangað Vestmannaeyjaféð þegar gosið kom. Það má gjarnan reisa einhverjar skorður við þeim stofni, sem er á þessum búum, sem tekin eru af ríkinu og bændur sem stétt hafa engan hag af. Tilraunum þarf að halda uppi, og til þess þarf stofn með eðlilegum hætti, og kynbótum þarf að halda uppi, og ég tel nauðsynlegt að þeim sé haldið áfram á ríkisbúinu á Hesti, en kynbætur má efla mjög á búum bændanna sjálfra, enda hefur það verið gert og tekist allvel. Þá vil ég taka það sérstaklega fram, að hér er gert nokkuð mikið úr því sem kallað er skipulagning í landbúnaði. Hæstv. ráðh. talar um það sem eitthvert sérstakt nýmæli, að nú eigi að fara að gera úttekt á hverri jörð, búskaparmöguleikum hverrar jarðar. Þetta er í raun og veru ekkert nýmæli, því að ákvæði, er að þessu lúta, eru búin að vera í lögum síðan 1971, lögum um Stofnlánadeild landbúnaðarins, landnám o.fl. Hins vegar hefur skort mannafla og fjármagn til þess að þessu yrði komið fram. Hæstv. fyrrv. landbrh. Halldór E. Sigurðsson tók þetta verkefni að verulegu leyti úr höndum Landnáms ríkisins og færði yfir til svokallaðrar landbúnaðaráætlananefndar. Ég hygg að störf þessarar nefndar og það, sem unnið hefur verið í þessum efnum, hafi að mjög miklu leyti haft það að markmiði að stuðla að aukinni framleiðslu. Ef talað er um að hinn almenni bóndi þurfi að draga saman framleiðslu sína og með því skerða kjör sín, þá hygg ég að ríkisvaldið megi ekki haga aðgerðum sínum á þá lund að auka á þennan vanda á öðrum sviðum. Ég vil líka taka það fram, að ef um er að ræða sérstök landssvæði eða byggðir, sem eðlilegt og nauðsynlegt telst að halda í byggð frá þjóðhagslegu sjónarmiði, þá er það hlutverk ríkisvaldsins í heild og þjóðarheildarinnar, ekki einvörðungu hlutverk bændastéttarinnar. Ef t.d. þarf að grípa til sérstakra aðgerða til að halda við byggðum eins og Hólsfjöllum og Efra-Fjalli, svo að eitthvað sé nefnt, sem ég tel mikilvægt frá samgöngulegu sjónarmiði og ýmsum öðrum, þá er það hlutverk ríkisvaldsins, en á ekki að gera það á kostnað bændastéttarinnar með endilega enn aukinni framleiðslu, þegar talað er um að aðrir eigi að draga saman framleiðslu sína. Þetta þarf að hafa í huga þegar talað er um að grípa til slíkra aðgerða sem hér er um rætt. Herra forseti. Ég skal ekki lengja þetta mál mitt. Ég vil þó draga saman nokkra þætti sem ég vil leggja að lokum áherslu á. Áður en ég geri það, vil ég þó enn segja, að þetta mál allt er þess eðlis að það má ekki hrapa um of að afgreiðslu þess, það þarf að hlusta eftir þeim niðurstöðum, sem orðið hafa og verða á bændafundum víðs vegar um landið, það þarf að gaumgæfa þær hugmyndir, sem fram eru settar, og taka ákvörðun í ljósi þess, hverjar af þeim hugmyndum sýnast bestar. Ég vil ítreka þetta enn, vegna þess að ég tel ekki fært að verða við þeim óskum sem hæstv. ráðh. setti hér fram um afgreiðslu þessa máls nú á örfáum dögum þegar mest er að gera á hv. Alþingi. Ég vil að lokum leggja áherslu á nokkur atriði, í fyrsta lagi markaðsmálaþáttinn. Ég ítreka að þar sé einskis látið ófreistað af æðstu ráðamönnum okkar Íslendinga að því er varðar landbúnaðarmál, markaðsmál og utanríkismál. Ég vil ítreka það, að þó að nokkur umframframleiðsla sé í landinu, þá er það ekkert þjóðarböl. Það kann að vera þjóðarböl í hugum þeirra manna, sem tala stundum á þá lund eins og þeir telji að helsta vandamál þessarar þjóðar séu þessir atvinnuvegir, þegar búið sé að losna við atvinnuvegina sé allt í lagi. - En ég geri ekki ráð fyrir að hv. alþm. vilji taka undir þann söng. Þess vegna ítreka ég það, að nokkur umframframleiðsla er ekkert þjóðarböl. Hún hefur í för með sér mikla atvinnu, mikil viðskipti og framfærir nokkurn hluta þjóðarinnar. Þessu þurfa að vera takmörk sett. Ég ítreka það, að ég tel að fé, sem notað er til þess að greiða fyrir minnkandi framleiðslu, yrði ekki tekið með skattlagningu af bændum sjálfum. Ég ítreka það, að athugað verði sérstaklega hvort ekki megi koma fóðurbætisskatti þannig við, að ákveðin grunnnotkun kjarnfóðurs miðað við bústofn sé skattfrjáls, síðan komi hár skattur á þá umframnotkun sem verður. Það mundi að mínum dómi verka sterkast á að draga úr óhóflegri notkun kjarnfóðurs og þannig líklegast til að ná þeim tilgangi sínum. Ég ítreka það, að ég tel að mishátt framleiðslugjald megi aðeins ná til bústærðar, ekki til afkasta einstakra bænda. Ég tel að ríkisbúunum eigi að halda innan vissra marka, þau séu óþarflega mörg og óþarflega stór. Ég ítreka það, að ég tel að skipulagsaðgerðir, sem miða að því að tryggja búsetu á einstökum landssvæðum, séu mál þjóðfélagsins í heild, ekki mál bændastéttarinnar, og þeim þurfi að haga þannig, að ekki verði til þess að stórauka framleiðslu meðan verið er að vinna að því að fá bændur á öðrum svæðum til að draga úr framleiðslu sinni. Þessi atriði öll vil ég leggja áherslu á og vænti þess, að tóm gefist til að taka þau til rækilegrar skoðunar við meðferð málsins.



Herra forseti. Hér er til umr. frv. til l. um breyt. á l. nr. 101/1966, um Framleiðsluráð landbúnaðarins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu á landbúnaðarvörum o.fl. Þetta er yfirgripsmikið og veigamikið mál. Ég vil lýsa því þegar í upphafi, að þingflokkur Alþfl. hefur tekið jákvæða afstöðu gagnvart meginstefnu þessa frv., sem við teljum að horfi mjög í rétta átt, enda augljóst að engin önnur úrræði eru til þess nú að bæta úr því vandamáli, sem skapast hefur í landbúnaði hér á landi, en að draga úr framleiðslu með einhverjum ráðum. Hins vegar hafa einstakir þm. flokksins áskilið sér þann rétt að flytja hugsanlegar brtt. á milli umr., og kemur það í ljós síðar. Þetta frv. er mjög í anda þeirrar afstöðu sem Alþfl. hefur fylgt í allri umr. um landbúnaðarmál síðustu 15 árin, ef ekki um lengri tíma. Alþfl. hefur varað við þeirri stefnu, sem fram hefur verið fylgt í landbúnaðarmálum á Íslandi, og varð einna fyrstur flokka - ef ekki sá alfyrsti - til þess að benda á að í hreint óefni stefndi. Fyrir þessa afstöðu sína í landbúnaðarmálum uppskar Alþfl. ýmis sérheiti, sem jafnvel hafa fylgt einstökum þm. hans til dagsins í dag. Ekki ætla ég að rekja þá sögu hér, enda er alþjóð ljóst að Alþfl. benti í tíma á þann vanda sem við blasti í landbúnaðarmálum ef ekki yrði spyrnt við fótum. Það hefur nú komið í ljós, að samtök bænda um land allt eru samþykk þeim hugmyndum sem Alþfl. hefur látið frá sér fara á undanförnum árum um landbúnaðarmál. Flokkurinn boðaði þá stefnu, að framleiðsla á landbúnaðarafurðum ætti að miðast við innanlandsmarkað, innanlandsneyslu. Þá hefur flokkurinn lagt á það þunga áherslu að reyna ætti að raða búgreinum að nokkru leyti eftir landsháttum þannig að við hefðum þar mjólkurbúskap sem landshættir væru hæfilegir fyrir hann og svo aftur sauðfjárbúskap þar sem t.d. væru góð heiðalönd og annað beitarland. Einnig vil ég minnast á það, að Alþfl. hefur alla tíð lagt á það mikla áherslu, að reynt yrði að skapa meiri skilning á milli þeirra stétta sem hafa vissulega átt í nokkrum átökum undanfarin ár, þ.e.a.s. neytenda, sem kannske væri betra að flokka undir launþega í þéttbýli, og hins vegar bændastéttarinnar. Á milli þessara tveggja hópa hefur bilið sífellt verið að gliðna. Það hefur skapast djúp gjá á milli þessara hópa hér á landi, einfaldlega vegna þess að þær kynslóðir, sem fyrir einum eða tveimur áratugum röktu kannske ættir sínar í báða liði til sveita, eru að hverfa og borgar- og bæjabörnin eru að taka við. Þetta er býsna alvarlegt mál og hefur valdið því, að skilningsleysi á háttum og yfirleitt afkomu og kjörum stétta á báðar hliðar hefur farið vaxandi. Hins vegar er því ekki að leyna, að þetta frv. er samið af bændum fyrir bændur, og þess vegna mætti ætla að þeir, sem um það fjalla, þyrftu að gera einhverjar aths. við það. Frv. er samið með það fyrir augum einkum og sér í lagi að draga úr fyrirsjáanlegri aukningu á landbúnaðarframleiðslu og reyna á næstu árum að koma í veg fyrir að upphleðsla verði á birgðum landbúnaðarafurða hér á landi. Það er hárrétt, sem hæstv. landbrh. sagði, og var ekki of djúpt tekið í árinni þegar hann nefndi það, að ástandið í landbúnaðarmálunum, þ.e.a.s. sú umframframleiðsla sem hefur átt sér stað, væri að verða ískyggilegt vandamál hér á landi. Ég held að það hljóti að vera ískyggilegt vandamál, að í birgðum lágu um síðustu mánaðamót landbúnaðarafurðir: dilkakjöt og mjólkurafurðir, fyrir 22–25 milljarða kr. Það er ekki nokkur vafi á því að gera verður gangskör að því að breyta þessum þáttum. Mig langar að minna á að á síðasta ári var u.þ.b. þriðjungur kindakjötsframleiðslu fluttur út og sjötti hluti framleiddra mjólkurafurða og fyrir þessar afurðir hefur aðeins fengist 25–50% af grundvallarverði. Það er líka orðið mjög alvarlegt mál þegar bændur fá ekki fyrir 1 kg af smjöri andvirði þess fóðurbætis sem fer til þess að framleiða kg. En þetta eru dæmi, sem allir þekkja, og óþarfi að rekja það, enda ætla ég að fara í stuttu máli yfir þá þætti sem ég tel annaðhvort gagnrýni verða eða þá jákvæða, eftir því sem þeir koma fyrir. Ég lít svo á, að það hefði verið miklu þekkilegra og miklu vænlegri ráðstöfun, ef unnt hefði verið í þessu tilviki að koma á ákveðnu kvótakerfi. Menn tala mikið um kvótakerfi eins og það sé allsherjarlausnin, en í þessu tilviki hefði ég talið að beinn niðurskurður á framleiðslu mjólkurafurða, t.d. sem næmi 10–15% á næsta ári, hefði verið miklu vænlegri til árangurs. Þá hefði auðvitað þurft að koma á móti einhver aðstoð við þá bændur, sem hefðu orðið að draga úr þessari framleiðslu, og framleiðslumörkin hefði orðið að draga við tilteknar bústærðir eða framleiðslumagn búanna. Ég held, og óttast það mjög, að fóðurbætisskatturinn, eins og hann er lagður fram núna, komi ekki til með að verka fyrr en á árinu 1980, einfaldlega vegna þess að ég hef fregnir af því, að efnameiri bændur séu þegar farnir að birgja sig upp af fóðurbæti vegna frétta um þennan skatt og m.a. þess vegna muni vart draga mjög verulega úr mjólkurframleiðslu hjá þeim á næsta ári. Það gefur líka auga leið, að þessi fóðurbætisskattur bitnar að þessu leyti mun harkalegar á efnaminni bændum. Ef efnameiri bændur geta birgt sig upp af fóðurbæti, þá er augljóst að efnaminni bændur geta það hins vegar ekki og verða því mun harkalegar fyrir barðinu á þessum skatti. Þá er það ein spurning, sem ég vil beina til hæstv. landbrh. Hún er einfaldlega þessi: Hvað gerist þegar um er að ræða mikla magnminnkun á framleiðslu mjólkur? Ég ætla að ef bændum verður gert með þessum fóðurbætisskatti, sem þeim er augljóslega gert, að draga mjög verulega úr mjólkurframleiðslunni, þá sé ekkert vit í því fyrir þá að hafa allar mjólkurkýr sínar á gjöf í vetur. Það er líklega vænlegra að hreyta sama magnið úr fáum kúm en mörgum. Þá spyr ég: Hvað verður um það kjötmagn, það nautgripakjöt sem fyrirsjáanlega kemur á markað vegna þessarar minnkunar mjólkurframleiðslunnar? Það er augljóst að bændur láta varla allar kýr sínar lifa ef þeir verða vegna minnkandi fóðurbætis að draga úr mjólkurframleiðslunni. Er þetta dæmi gert upp þegar talað er um vandamál landbúnaðarins? Verður þetta ekki viðbót við dilkakjötsframleiðsluna? Ég vil fagna því sérstaklega, að í c-lið 2. gr. þessa frv. er svo hljóðandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: „Gjöld þessi skulu ekki leiða til hækkunar á verði búvöru sem Sexmannanefnd ákveður, enda sé fjármagninu ráðstafað að öllu leyti til framleiðenda búvöru.“ Ég hafði af því verulegar áhyggjur, eins og raunar fulltrúar launþegahreyfingarinnar í framleiðsluráðslaganefnd, að fóðurbætisgjaldið kæmi til kostnaðarliða grundvallarbúsins. Ég hefði talið það hreina óhæfu og lögin því mun lakari og vart til þess hæf að þau yrðu samþykkt, ef þetta ákvæði hefði ekki verið með. Mig langar í þessu sambandi og vegna þeirrar umr., sem hér fer fram, að minna á eitt atriði sem ég held að hv. þm. hafi ekki gefið nægjanlegan gaum þegar talað er um fóðurbætiskostnað í landbúnaði. Mér segja fróðir menn, að hér á Íslandi megi framleiða megnið af þeim fóðurbæti sem notaður er, til falli verulegt magn af fiskúrgangi, einnig sé um að ræða grasmjöl, grasköggla, kalk og fleiri tegundir sem með nokkrum rannsóknum mætti búa til úr mjög góðan fóðurbæti og jafnvel betri en við Íslendingar kaupum fyrir 3 milljarða - að öllum líkindum - á þessu ári. Ég vil skjóta því að hæstv. landbrh., hvort einhverjar athuganir hefðu verið gerðar eða tilmælum beint til þeirra stofnana landbúnaðarins, sem fylgjast með þessum málum, að kanna hugsanlega fóðurbætisframleiðslu hér á landi með það fyrir augum að Íslendingar gætu sparað sér þann gífurlega gjaldeyriskostnað sem þeir verða að bera vegna hinnar miklu fóðurbætisnotkunar. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Ég hef komið til skila þeim atriðum sem skipta Alþfl. máli. - Mér er ekki alveg ljóst af þessu frv. hver verða kjör þeirra bænda, sem nú sinna svína- og alifuglarækt, hvort þeim verður gert að bera þyngri álögur en öðrum bændum í þessu landi. Ef svo er, þá verður ekki annað séð en verið sé að leggja þyngri álögur á þá og beina þannig neyslunni að sauðfjár- og nautgripaafurðum í mun ríkari mæli en nú er gert. En í fáum orðum sagt: Alþfl. hefur tekið jákvæða afstöðu til þessa máls. Hann telur að þarna sé stigið skref á þeirri braut, sem Alþfl. hefði viljað að gengið hefði verið út á fyrir langalöngu, og fagnar því að þessu leyti þessu frv. Ekki er þó unnt annað en að gera nokkrar aths. og hugleiða, hvort eitthvað mætti koma í staðinn fyrir þann fóðurbætisskatt, sem nú hefur verið settur inn í þetta frv. - eitthvað sem verkar hraðar og verkar betur.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því að það frv., sem liggur hér fyrir til umr., er frv. sem bændasamtökin í landinu hafa óskað eftir að yrði flutt og lögfest og hafa lagt ríka áherslu á að yrði lögfest helst fyrir jól. Mér þykir miður að hv. 2. þm. Norðurl. v. skuli ekki vera hér í fundarsal, vegna þess að ég ætlaði að gera nokkrar aths. við ræðu hans og mun gera það þó að það verði í styttra máli en hefði annars orðið vegna þess að við eigum báðir sæti í þeirri n., sem fær þetta frv. til umfjöllunar. Hv. þm. sagði að bændur þyrftu að fjalla um þetta mál frekar en orðið er. Ég vil benda á það í því sambandi, að nál. sjömannanefndar, sem þetta frv. er að flestu leyti byggt á, hefur verið rætt nú um nokkurt skeið á bændafundum og þetta álit var samþykkt á Stéttarsambandsfundi í lok ágústmánaðar, sem haldinn var á Akureyri, með flestum atkv., held ég, gegn fjórum. Það ætti því ekki að þurfa að tefja þetta mál af þeirri ástæðu, að bændur séu út af fyrir sig ekki búnir að ræða þetta mál. Hv. þm. las upp tillögu sem hann sagði að væri tillaga Eyfirðinga. Ég kannast ekki við að þessi till., eins og hún er orðuð, hafi verið samþykkt á fundi hjá Eyfirðingum. Ég hygg að það sé dálítill misskilningur í þessu, þessi till. hafi verið samþ. annars staðar. En þar sem mér hefur ekki borist till. í hendur vil ég ekki ræða það mál frekar þó ég raunar viti hvaðan hún er. Hins vegar var lesin upp tillaga á fjölmennum fundi, sem haldinn var s.l. miðvikudagskvöld á Hótel KEA á Akureyri, og mun hún vera eitthvað í þessa átt, en henni var vísað frá á þeim fundi vegna þess að fundurinn hefði verið boðaður með þeim fyrirvara að ekki mundu vera samþ. neinar tillögur eða neinar ályktanir gerðar á þeim fundi. En það var tilkynnt þar, að Búnaðarsamband Eyfirðinga mundi halda fund, þegar þetta frv. lægi fyrir Alþ., og mundi þá fjalla um málið. Hv. þm. Pálmi Jónsson var að tala um ostabirgðirnar, sem væru í landinu. Þær voru um síðustu mánaðamót um 1400 tonn eins og smjörbirgðirnar. En það verður að líta á það varðandi ostabirgðirnar, að þær verða alltaf að vera verulegar, vegna þess að osturinn þarf að bíða meðan hann gerjast. Ég vil því ekki segja hvað þetta er mikið umfram það sem er venjulegt, en ég hygg að það sé ekki óeðlilegt, þó að til séu 500, 600 til 700 tonn, eitthvað á því bili, vegna þess að það tekur dálítinn tíma áður en osturinn er söluhæf vara. Þm. gat um að aðalvandamálið væri í sambandi við mjólkurframleiðsluna. Það er auðvitað rétt, að það er engin leið að flyt ja smjör út og sel ja það, en ég vil benda á það, að við fáum t.d. ekki miklu verra verð fyrir óðalsost nú heldur en t.d. fyrir kindakjötið á erlendum mörkuðum, og líkur eru fyrir því, eða a.m.k. búa Norðmenn við það verð á Bandaríkjamarkaði, ef við framleiddum nokkurt magn af þessum osti, að við gætum fengið verulega hærra verð en við fáum í dag eða allt upp í 60% af framleiðslukostnaðinum. Ég vil að þetta komi hér fram, vegna þess að það mátti heyra á máli hv. þm. Pálma Jónssonar, að ekki væri hægt að selja þessar vörur með sæmilegum árangri. Miðað við það sem gerist nú á erlendum mörkuðum í sambandi við landbúnaðarvörur yfirleitt er þetta ekki miklu verra. Frv., sem hér liggur fyrir, er í sjálfu sér einungis rammafrv. Það eru heimildir í 2. gr., sem bændasamtökunum eru gefnar um mismunandi leiðir til þess að hafa áhrif á framleiðsluna. Eins og frv. er úr garði gert, eru það bændasamtökin ein, sem hafa það í höndum sínum, ef þetta frv. verður samþ., hvaða leið verður valin til þess að ná settu marki. Það gefur auga leið, að engin leið, sem til greina kemur, er góð eða þægileg fyrir bændur. Menn verða að athuga það, að sé miðað við að breyta landbúnaðarstefnunni, þá hljóta bændur að verða fyrir verulegum tekjumissi, og enn fremur felst í þessu líka hálfgerð eignaupptaka hjá bændum, ef þeir neyðast til þess að draga verulega úr framleiðslu. Þetta skulu menn athuga. Ég gat ekki skilið annað á ræðum manna um þessi mál, bæði hér og annars staðar, en mönnum sé það ekki ljóst, að t.d. ef mjólkurmagnið minnkar hlýtur framleiðslukostnaðurinn að aukast. Menn þurfa ekki að blekkja sjálfan sig. Það hlýtur að verða. Þau markmið, sem felast í nál. sjömannanefndar, eru að reyna að draga úr framleiðslu landbúnaðarvaranna með því móti þó að fækka bændum ekki eða lítið og þeir haldi svipuðum tekjum. Ég er nú ákaflega hræddur um að ef þarf að draga verulega úr framleiðslu, þá muni reynslan sýna að erfitt verði að ná hinum markmiðunum. Það er margt, sem hlýtur að koma í hugann þegar menn standa frammi fyrir því að þurfa að breyta þessari stefnu. Það hlýtur að koma upp í hugann, hvað af því muni leiða. Ég held t.d. að áður en gengið er frá því að breyta landbúnaðarstefnunni þurfi í sjálfu sér að gera úttekt á því, hvernig það mundi koma út fyrir fólk sem hefur vinnu við iðnað og ýmis önnur störf í sambandi við landbúnaðarframleiðsluna. Ég er ekki viss um að mönnum sé það yfirleitt ljóst, enda hefur umr. öll, sem hefur farið fram um þessi mál að undanförnu, verið ákaflega neikvæð fyrir bændur, og eins og menn hafi jafnvel litið fram hjá því, að þarna er ekki verið að ræða eingöngu um hag bænda, heldur allra þeirra sem hafa vinnu í sambandi við þessa framleiðslu. Nú liggur það t.d. fyrir, að það er hægt að geta stóra hluti í sambandi við fataframleiðslu úr skinnum og það er enginn vandi að selja þær vörur. Fyrir þær er nógur markaður. En það vantar fyrst og fremst fjármagn til þess að nýta þá möguleika, sem þarna eru fyrir hendi. Það er alveg það sama um ullina. Á síðasta ári eða fyrri hluta þessa árs syrti ögn í álinn í sambandi við ullariðnaðinn í bili. Sovétríkin, sem hafa verið stór kaupandi að þessum vörum, drógu að sér höndina, en þá kemur bara í ljós, þegar farið er að kanna þetta annars staðar, að markaðir opnast víða fyrir þessa vöru, m.a.s. betri markaðir, hærra verð. Eftir því sem þessi framleiðsla þróast, eftir því fær ullin okkar meiri og betri umsagnir. Ég var einmitt að frétta það fyrir helgina, að maður, sem var að koma frá Bandaríkjunum og fengist við sölu á þessum vörum, hafði þetta eftir söluaðilum í Bandaríkjunum: Við teljum íslensku ullina ekki í 1. flokki, heldur þar fyrir ofan. Þetta er alveg sérstök vara og þið verðið að passa ykkur á því að blanda hana ekki, a.m.k. ekki um of, og merkja hana sérstaklega til þess að hún haldi þeim sessi sem hún hefur öðlast á markaðinum í Bandaríkjunum. - Þess vegna hlýtur að þurfa, um leið og þessi nýja stefna í landbúnaðarmálum er mótuð, að láta kanna til hvers þetta mundi leiða í sambandi við t.d. iðnaðinn og þá möguleika sem við höfum tengda honum. Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði að markaðsnefndin hefði ekki náð umtalsverðum árangri í markaðsleit sinni. Þétta er sjálfsagt alveg rétt. En hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur í raun og veru, að það, sem borið var á Samband ísl. samvinnufélaga í sambandi við markaðsleit, hafi ekki verið á rökum reist. Hins vegar get ég tekið undir það með hv. þm. Pálma Jónssyni, að full ástæða er til þess að gera enn meira í þessum málum. Það hefur verið gert, en má þó sjálfsagt gera meira. Mér er kunnugt um að ráðh. í síðustu ríkisstj. voru að athuga þessi mál, en það er ekki þar með sagt að ekki sé hægt að gera meira en gert hefur verið. Ég vil taka undir það með hv. þm. Pálma Jónssyni, að á meðan við erum í þessari stöðu sé full ástæða til þess að athuga mjög náið hvort ekki er hægt að fá betri markaði fyrir þessar vörur en nú er. Það kom t.d. í ljós í Frakklandi, að ef við hefðum getað komið kjötinu okkar að án þess að borga toll þar, þá hefði verðið orðið betra en við getum fengið fyrir það annars staðar. En við höfum getað komið kjöti t.d. til Noregs án þess að borga toll, þó að það sé ekki hagstætt vegna þess að Norðmenn borga niður eigin framleiðslu og við verðum að keppa við þetta niðurgreidda verð þar. Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði að hann væri á móti refsiskatti, en síðar í ræðunni, þegar hann talaði um þessa till. sem hann sagði að væri komin frá Eyfirðingum, að vísu má segja að hann hafi ekki tjáð sig beinlínis um þá till., kom í ljós að hann vildi a.m.k. kanna hvernig þessi till., sem hann las hér upp, mundi verka. Við erum sammála um eitt, og bændur eru yfirleitt sammála um það, að gera þurfi eitthvað í þessum málum eins og er. En menn eru að vísu ekki sammála um hvað eigi að gera. Það er kannske vegna þess að þegar menn fara að íhuga þessi mál og setja sér einhverjar ákveðnar reglur, þá kemur í ljós að þær koma ákaflega misjafnlega út. Í þessu sambandi ætla ég að nefna eitt dæmi af ákaflega mörgum, sem hafa komið upp í hugann varðandi þetta. Tvö bú norður í Eyjafirði eru með svipaða framleiðslu, um 1200 ærgilda bú. Á báðum heimilunum vinna fjölskyldurnar við þetta eingöngu. Á öðru búinu hefur það verið þannig mörg ár, að þrír aðilar eru skráðir bændur, - þetta er félagsbú, - en hinum megin er aðeins einn skráður. En ef ætti að fara nákvæmlega eftir útfærslunni miðað við nál. sjömenninganna, þá mundi skatturinn á öðru búinu verða 600 þús., en á hinu 1.5 millj. Þetta kemur svona út vegna þess að rekstrarformið er annað. Þessu og ýmsu öðru eru bændur nú órólegir út af, og auðvitað verður að sníða þessa annmarka af, vegna þess að í sjálfu sér er þarna fjölskyldurekstur og jafnmargir aðilar á báðum búunum. Þannig mun þetta koma út líka ef við förum að athuga þetta á fleiri sviðum. En þarna er framkvæmd sem verður að taka til athugunar, og það fer mjög eftir því, hvernig reglugerðin mun verða og hvernig bændasamtökin sjálf taka á þessum málum um útfærsluna. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan, að þetta er aðeins rammalöggjöf, en bændurnir sjálfir geta valið um leiðir í þessum efnum. Við getum svo auðvitað deilt um það hér á Alþ., hvort eigi að hafa frv. svona rúmt. Það er hægt að deila um það, og bændurnir hafa deilt um það. En ég hygg að að mjög athuguðu máli muni koma í ljós að skynsamlegt sé að hafa þessar heimildir rúmar, en ekki að Alþ. fari að segja fyrir um þær leiðir eða velja eina leið t.d., sem ætti eingöngu að nota í þessu efni, sem svo e.t.v. bændurnir, þegar upp væri staðið og búið að athuga þetta, gætu ekki komið sér saman um, - eða vilja hv. þm. taka þá ábyrgð á sig? Hv. þm. Pálmi Jónsson sagði, að útilokað væri að lögfesta þetta eða það gengi í gegnum þingið fyrir jól. Það er auðvitað alveg ljóst, að það er óhugsandi ef þm. eru ekki sammála um að koma málinu fram. En það er ekki óhugsandi, langt í frá, ef þm. eru sammála um að koma málinu fram fyrir jól. Ég vil ekkert fullyrða um það, hvort það skiptir ákaflega miklu máli, ég er ekki dómbær um það, en ég legg áherslu á að bændasamtökunum er mjög í mun að þessu máli sé flýtt. Hv. þm. Pálmi Jónsson talaði um að það færi alltaf stærri og stærri hluti af verðinu í vinnslu- og dreifingarkostnað. Ég athugaði þessi mál svolítið þegar ég fór um Norðurlönd á s.l. sumri. Það kom í ljós, að íslenskir bændur fá stærri hlut af verðinu en t.d. bændur á Norðurlöndum - og ég tala nú ekki um ef við lítum vestur fyrir haf, þar sem bændurnir fá ekki nema um þriðjung af því verði sem neytandinn verður að gefa fyrir vöruna. En miðað við þetta eins og var í haust, þá fengu bændur t.d. yfir 70% af verði sauðfjárafurða til neytenda. Þó að það hafi verið og sé talað um að þessi kostnaður sé mikill, þá er raunin samt þessi. Hv. þm. Árni Gunnarsson spurði um það, hvað mundi verða um kjötmagnið t.d. ef bændur færu að ganga á nautgripastofn sinn. Ef verður farið að slátra kúnum í stórum stíl, þá hlýtur það kjöt að koma á markað, það gefur auga leið. Þetta er líka vandamál. Ef bændur þurfa að fara að fækka sínu, bæði kúm og kindum, þá verður miklu meira af kjöti á markaðnum á meðan það gengur yfir, og þá hlýtur samfélagið að verða að taka þátt í því, annars yrðu þessar byrðar óbærilegar. Ég ætla ekki að hafa þetta meira nú, þar sem þetta frv. kemur, eins og ég sagði, í þá n. sem ég á sæti í. Ég vil bara undirstrika það enn og aftur, að Alþ. er ekki að velja þarna um leiðir, það er bændanna, nema við viljum þrengja þetta frá því sem er í frv. Afstaða manna til þess kemur í ljós við þessa umr. og svo í landbn., en þá kemur það betur í ljós hvernig menn vilja standa að þessum málum. Ég vonast fyrst og fremst til þess að það náist samstaða um aðgerðir, ekki síst vegna þess að þetta er komið frá bændum og þeir óska eftir því að eitthvað sé gert í málinu, en þetta er ekki frv. annarra en þeirra.



Herra forseti. Það er rétt, sem hér hefur verið sagt og var sagt af síðasta ræðumanni, að hér er um að ræða frv. sem flutt er að ósk Stéttarsambands bænda, samtaka bændanna í landinu. Það eru þeir sem óska eftir því að fá það vald sem í þessu frv. felst. En ég hugsa að þótt málið liggi þannig fyrir, þá sé nokkurn veginn víst að bændur landsins séu ekki fyllilega sammála um að fara þá leið sem gert er ráð fyrir að farin verði með heimildum þessa frv. Það er sem sagt talsverður ágreiningur í þeirra hópi um það, hvað gera skuli. Og í rauninni þarf enginn að undrast þó að svipaður ágreiningur um það, hvaða leið skuli velja, komi líka upp á hv. Alþ. þegar um slíkt stórmál er að ræða sem það sem hér liggur fyrir. En undir það get ég tekið, að vissulega ber að taka mikið tillit til þess þegar samtök bændanna óska eftir því að fá aðstöðu til þess að skipa málefnum landbúnaðarins með ákveðnum hætti, jafnvel þó að þar sé farið inn á braut sem ég er ekki fyllilega ásáttur með. Taka ber verulegt tillit til þessa. En það eru nokkur atriði í sambandi við þetta mál sem mig langar til þess að víkja að. Í þessu sambandi er rætt allmikið um þann vanda sem við okkur öllum blasir í landbúnaðarmálum, þar sem framleiðslan er allmiklu meiri en þörf er fyrir á innlendum markaði og þarf að flytja nokkurn hluta framleiðslunnar á erlendan markað, sem ekki gefur það verð sem bændur eiga að fá samkv. því kerfi sem þeir búa við. Af þessu leiðir síðan það, sem við þekkjum og hefur tíðkast hjá okkur um alllangt skeið, að það þarf að greiða sérstakar útflutningsuppbætur, svonefnda styrki með þessari framleiðslu. Þessar útflutningsuppbætur hafa verið óvenjumiklar nú síðustu árin, þar sem útflutningurinn hefur farið vaxandi, og allar horfur eru á því að vandamál í sambandi við þessa framleiðslu, sem verður að fara á erlendan markað, fari vaxandi. Þetta er sá vandi sem við er að eiga í þessum efnum. Nú held ég að það sé alveg nauðsynlegt, þegar á að fara að marka stefnu eins og þá sem kemur fram í þessu frv., að menn reyni að gera sér sem allra besta grein fyrir því, hvers eðlis þessi vandi er í raun og veru og hvernig hann er, hversu mikill vandi þetta er. Þegar um það er að ræða að velja þá leið í sambandi við þetta vandamál að stefna að því að draga verulega saman í íslenskum landbúnaði og leysa vandann þannig að framleiðslan verði minni, þá er verið að fara inn á nýja braut. Það er verið að fara inn á braut, sem getur haft miklar afleiðingar. Á því er enginn vafi. Í þessum umr. hefur verið sagt af einum hv. alþm., Pálma Jónssyni, að hann teldi að sá vandi, sem fyrir lægi varðandi sauðfjárframleiðsluna, þ.e.a.s. aðallega útflutning á kindakjöti, væri ekki mjög mikill þegar betur væri að gáð. Í rauninni væri ekki miklu meiri vandi í þeim efnum en hefði verið um langan tíma. Ég er á þessari skoðun líka. Ég tel að það, sem sumpart kemur fram í þessu frv. og grg. með því, sé talsvert villandi einmitt varðandi þennan þýðingarmikla þátt í málinu. Þetta frv. verður varla skilið á annan hátt en þann, að nú stöndum við frammi fyrir því að kindakjötsframleiðslan á þessu framleiðsluári verði í kringum 15400 tonn og af því þurfi að flytja úr landi rúmlega 5000 tonn, því að innanlandsneyslan muni verða í kringum 10 þús. tonn, sem sagt fullan þriðja part eða - eins og kom fram í ræðu hæstv. landbrh. - um 35%. Þetta eru atriði sem koma fram í grg. og komu fram í máli hæstv. ráðh. Þetta tel ég fyrir mitt leyti mjög villandi, þegar betur er að gáð hvernig þessi mál liggja. Í fyrsta lagi er það svo, að það liggur fyrir í skýrslum að á kindakjötsframleiðslunni hafa ekki orðið miklar breytingar í mörg ár. Ein mesta breytingin hefur orðið í slátrun nú á þessu hausti, en hún er líka mjög skýranleg. Það kemur í ljós, þegar litið er á skýrslur, að árið 1973 var kindakjötsframleiðslan 13 355 tonn. Árið 1974 var kindakjötsframleiðslan 13 501 tonn, árið 1975 var hún 14 715 tonn, árið 1976 var hún 13 978 tonn og árið 1977 var hún 13 964 tonn, en talið er að á þessu framleiðsluári muni hún verða um 15 400 tonn. Það má því segja, þegar litið er á þetta tímabil, að árleg framleiðsla á kindakjöti hafi legið mjög nærri því að vera 14 000 tonn á ári, enda er það sú tala sem flestir af forustumönnum bænda hafa talað um opinberlega og miðað við yfirleitt þegar rætt hefur verið um kindakjötsframleiðslu. Það er í rauninni ekkert sem bendir til þess, þegar litið er á þessa framleiðslu, að þarna hafi verið um framleiðsluaukningu að ræða, að búfjárstofninn væri að aukast og þannig mætti búast við verulegri aukningu. Hitt hefur auðvitað alltaf legið fyrir, að það getur verið nokkur munur á því frá ári til árs, hvað fallþunginn verður mikill. Nú vill svo til, að á þessu ári var fallþunginn með mesta móti og vex þessi framleiðsla í kringum 400 tonn eingöngu af því. Einnig kemur í ljós að í þetta skipti er gengið á stofninn, slátrað er meira af fullorðnu fé en hafði verið um nokkurt skeið, 17–18 þús. kindum meira. Það er skýringin á um 400 tonna meiri heildarframleiðslu nú. Það er því alveg augljóst, að á þessu ári er ekki um neina stóra sveiflu að ræða. Hér er því ekki um það að ræða, að við stöndum frammi fyrir einhverju sérstöku vandamáli vegna hratt vaxandi framleiðslu og vaxandi vandamáli af þeim ástæðum. En það er annað sem hefur verið að gerast hjá okkur nú í nokkur ár. Það hefur dregið út innanlandsneyslunni á kindakjöti. Hún hefur heldur farið minnkandi. Tölur um það efni eru m.a. á þessa leið: Á árinu 1973 var innanlandssalan 9404 tonn, árið 1974 10 662 tonn, árið 1975 9976 tonn, árið 1976 9601 tonn og árið 1977 9029 tonn. Það er því alveg augljóst mál, að nú í nokkur ár hefur neyslan eða innanlandssalan minnkað. Það eru líka mjög skýranlegar ástæður fyrir því, hvernig á þessu stendur. Þetta hefur m.a. komið fram - ég hef gert það hér að umtalsefni áður - í skýrslu frá Þjóðhagsstofnun, þar sem hún bendir á að einkum og sérstaklega dregur úr innanlandsneyslunni á árunum 1976 og 1977, m.a. vegna þess að bæði var á þessu tímabili um heldur rýrnandi kaupmátt að ræða, allt fram að því að nýir kjarasamningar komu til, og einnig hitt, að verðlagið á þessari vöru hafði breyst í hlutfalli við ýmsar aðrar neysluvörur þessari framleiðslugrein í óhag, af því að niðurgreiðslur á vöruverðinu höfðu farið minnkandi hlutfallslega við söluverð. Nú gerist það, þegar niðurgreiðslur eru verulega auknar á þessu ári, fyrst í tíð fyrrv. ríkisstj. á miðju ári og síðan aftur í haust, að salan vex aftur umtalsvert, og nú er ætlað að salan á þessu ári verði um 10 þús. tonn. Hún fer sem sagt greinilega upp núna miðað við þær tölur sem er helst hægt að miða við. Mér er sagt af þeim, sem fylgjast þarna best með, að það liggi að vísu ekki fyrir tölur enn, sem geti sagt með nokkurri nákvæmni hve mikið salan hefur aukist eftir að niðurgreiðslurnar jukust verulega, en þó sagði formaður Stéttarsambands bænda mér í dag, að hann teldi, eftir athugunum sem gerðar hefðu verið á ýmsum sölustöðum, að hér hefði verið um aukningu að ræða í kringum 10%, nokkuð örugglega um 8–10%, á þessu tímabili. Við tökum líka eftir því, að í því fjárlagafrv., sem hér liggur fyrir, er gert ráð fyrir að greiða niður á næsta ári 10 200 tonn af kindakjöti. Miðað er við það. Ef hins vegar væri reiknað með því, sem kom einnig fram í ræðu hv. þm. Pálma Jónssonar og nokkrum sinnum hefur heyrst, að gerðar væru áætlanir um að á næsta ári mætti jafnvel búast við söluaukningu frá því, sem orðið var, í kringum 16%, þá er alveg augljóst að þá ætti salan á næsta ári að fara allmyndarlega yfir 10 þús. tonn, í 10 500 tonn, kannske 11 þús. tonn, sem væri siður en svo mikið borið saman við það sem hafði verið hér um árabil. Þegar reynt er að gera sér grein fyrir sölunni og áætla þó varlega, þá sýnist mér allt benda til þess, a.m.k. við þær aðstæður sem við búum við nú, þær niðurgreiðslur sem eru ráðgerðar á næsta ári, að salan innanlands verði örugglega á milli 10 og 11 þús. tonn. Auðvitað er eðlilegt að gera ráð fyrir því, að neyslan á næstu árum komandi 2, 3, 4 árum, fari fremur vaxandi en minnkandi. Ég get því ekki séð, þar sem mestar líkur benda til þess, að árleg framleiðsla á kindakjöti sé um 14 þús. tonn, en nokkuð eðlileg neysla innanlands ætti að vera 10–11 þús. tonn, að um miklu meira vandamál sé að ræða í þessum efnum en það sem við höfum búið við um áraskeið. Útflutningurinn gæti þannig verið 3–4 þús. tonn, sé miðað við þessar tölur sem ég nefndi. En það er rétt, að ef við reiknum með því að eðlileg árssala haldi í sífellu áfram að vera um 9000 tonn, og ég tala nú ekki um ef við reiknum síðan með tiltölulega eða jafnvel óvenjulega hagstæðu ári miðað við allar aðstæður eða miðað við slátrun, þá auðvitað geta menn fengið út að það þurfi að flytja út 5000 tonn eða 5500 tonn, og þykir þá meira en nóg. Ég held að það sé nauðsynlegt, án þess að ég vilji á nokkurn hátt draga úr því vandamáli sem við stöndum frammi fyrir í þessum efnum, að samt beri að athuga þetta mál raunhæft. Ef við gerum ráðstafanir til þess og menn ná því marki að draga verulega úr þessari framleiðslu, auðvitað með fækkun bænda, því að þetta gerist ekki með öðrum hætti, - það sjá allir að þeim tilgangi verður ekki náð, sem þetta frv. stefnir að, án þess að bændum fækki, - þá held ég að það sé rétt fyrir okkur að hafa í huga hvernig við stöndum þá varðandi þessa búgrein okkar t.d. eftir 5 eða 10 ár. En ég tel að okkur beri skylda til að meta mál eins og málefni íslensks landbúnaðar á þann hátt að horfa svolítið fram í tímann, því að það verður, eins og hefur stundum áður verið sagt, ekkert hlaupið að því að snúa fólki úr fjölbýlinu aftur upp í sveitir landsins til þess að taka upp þessa framleiðslu, þegar menn telja hana aftur vera orðna of nauma. Ég verð því að segja, að ég tel, þó að ég játi að hér sé um talsvert vandamál að ræða í svipinn, bæði á því ári, sem er rétt að líða, og á næsta ári, við þurfum að flytja út meira af landbúnaðarvörum en góðu hófi gegnir, að þetta sé frekar tímabundið vandamál en það gefi tilefni til þess að grípa til ráðstafana, sem eru býsna harkalegar og hafa þær afleiðingar í þessari grein sem er vafasamt að verði til hags fyrir þjóðarbúið þegar á allt er litið. Nú hefur það verið dregið inn í þessar umr. á eðlilegan hátt, að ef um það væri að ræða, sem ég veit að sumir telja ákaflega mikinn vinning, að menn stefndu að því að draga saman sauðfjárframleiðsluna í landinu sem næmi um 1/3, til þess að við þyrftum ekki að vera að basla við útflutning, þá er auðvitað alveg augljóst mál að ekki er hægt að gera það án þess að við sköðum verulega þýðingarmikinn útflutningsiðnað okkar bæði skinnaiðnaðinn og ullariðnaðinn. Mér sýnist á þeim tölum, sem ég hef litið á í þeim efnum, að útflutningsverðmæti skinnavara og ullarvara á þessu ári muni verða um 6 milljarða kr. Það er ekki nokkur vafi á því, að ef farið yrði í samdrátt í þessum efnum, eins og þarna er verið að gefa í skyn, þá yrði verulegt skarð fyrir skildi í sambandi við þessa framleiðslugrein, atvinnu við hana og gjaldeyrisöflun. Að sjálfsögðu má ekki heldur gleyma því, að við fáum þó nokkurt verð fyrir það sem við flytjum út af kindakjöti. Það mun þó alltaf vera um 3 milljarða kr. Ég verð því að segja, að þegar ég legg þessi atriði saman, reyni að gera mér grein fyrir því, hvort verulegar líkur séu til þess, að kindakjötsframleiðslan fari verulega vaxandi á næstu árum, og hvað geti talist eðlilegt í sambandi við innanlandssölu og hvað annað hangir á þessari sömu spýtu í sambandi við þær hliðargreinar sem hér eru tengdar, þá sýnist mér vægast sagt óráðlegt að ætla að grípa til ráðstafana sem gætu þýtt verulegan samdrátt. Ég held að það sé rétt, sem kom fram hjá hæstv. landbrh. og oft hefur verið bent á af ýmsum, að staðreynd er að það hefur farið fram og er að fara fram fækkun í bændastéttinni í landinu. Ýmsar jarðir, sem eru nokkuð aftur úr af ýmsum ástæðum, virðast fara úr ábúð og framleiðslu þar er hætt. Ég held því, að við ættum að fara okkur hægt í því að gera í þessum efnum ráðstafanir sem gætu þýtt verulegar breytingar frá því sem nú er. Ég játa hins vegar og tek þar undir með hv. þm. Pálma Jónssyni, ég er honum þar alveg sammála, að vandinn í þessum efnum er miklu meiri í sambandi við mjólkurframleiðsluna. Þar er hvort tveggja, að útflutningsverðið, sem við verðum að búa við, er miklum mun óhagstæðara fyrir umframframleiðsluna á mjólk, og mér sýnist líka, þó að í rauninni hafi ekki verið um tiltakanlega framleiðsluaukningu að ræða í innlagðri mjólk til mjólkurbúanna nú í mörg ár, ekki neitt sem er orð á gerandi, af því að þar er alltaf um sveiflur að ræða, fer mjög eftir árferði, - þá sýnist mér að ýmis rök mæli með því, að það geti farið svo, að heildarframleiðslan af mjólk og mjólkurvörum muni fara vaxandi á næstu árum. Þar er greinilega um talsvert meiri framleiðslu að ræða nú en hagstætt er, sem auðvitað veldur vissum vanda. Það er því talsvert meiri ástæða til þess að gera einhverjar ráðstafanir til þess a.m.k. að hamla þar gegn allri aukningu. Ég skil mætavel að það komi fram tillögur í þá átt sem hér er um að ræða og ætlaðar til þess að draga nokkuð úr mjólkurframleiðslu. En þó er skoðun mín sú, að líka sé gert of mikið úr þessum vanda nú.1 þeim efnum er rétt að hafa í huga þær sveiflur, sem verða í þessari framleiðslu, sem við stóðum frammi fyrir fyrir ekki alllöngu, þar sem það ástand kom upp að við urðum að flytja mjólkurvörur á milli landshluta með ærnum kostnaði vegna þess að óhagstætt árferði gekk yfir á Suðvesturlandi. Það hafði slík áhrif á heildarframleiðsluna hér. Ég vil þá koma aðeins að þessum tillögum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. að beita. Hér er gert ráð fyrir að beita fyrst og fremst fóðurbætisskatti, sem mikið hefur verið rætt um í langan tíma og bændur eru greinilega ekki ásáttir um. Ég er í hópi þeirra sem telja að sá skattur sé mjög óhagkvæmur skattur og sé allvafasamt að beita honum nema þá á nokkuð sérstakan hátt. Ég er t.d. á þeirri skoðun, að miklu betra væri að ná tilætluðum árangri með skatti byggðum á þeim grundvelli sem kom fram í máli hv. þm. Pálma Jónssonar, þ.e.a.s. að skattleggja með verulega háum skatti þann hluta af fóðurbæti sem segja má að sé keyptur til notkunar umfram það sem telja má nokkuð eðlilegt miðað við bústærð. En mér er ljóst, að skattur af þeirri tegund, sem hér er rætt um, mun koma mjög misjafnlega við og fjarri því á réttlátan hátt. Mér er t.d. mjög ógeðfellt að hugsa til slíks skatts, þegar svo fer sem æðioft fer í landi okkar, að árferði reynist mjög óhagstætt í einhverjum landshluta, þar er t.d. rigningatíð eða slík áföll, heyöflun verður lítil og léleg og menn lenda í vissum vanda af þeim ástæðum. Það hefur alltaf sýnt sig að þegar svo ber undir, þá neyðast menn til þess af ýmsum ástæðum að kaupa eitthvað meira af fóðurbæti en þeir höfðu gert allajafna áður. Eftir kerfi eins og þessu mundu aðilar, sem verða fyrir slíkum áföllum, verða sérstakur skattstofn, þá ætti sérstaklega að láta borga sem yrðu fyrir slíku. Ég verð að segja, að þetta er mér ekki geðfellt. Mér sýnist að þetta kæmi mjög illa út. Að vísu sé ég að talað er um að það megi víkja frá reglunum í ýmsum tilfellum, en það er, eins og við vitum, með alla svona skatta, afar erfitt að vera með alls konar undantekningar fram og til baka, ef menn ætla sér að beita svona skatti á annað borð. Hér hefur einnig verið bent á það, sem ég hygg að sé rétt, að á þeim bændum, sem eru í greiðsluörðugleikum og vantar yfirleitt rekstrarfé, mundi það bitna allharkalega að bæta við sig þessum skatti, á sama tíma sem hinir, sem upp úr standa og hafa miklu rýmri fjárráð, mundu ekki setja skattinn mikið fyrir sig og þannig hefði skatturinn varla tilætluð áhrif hjá þeim. Ég dreg því nokkuð í efa réttmæti þess að fara þessa leið. Af þessu, sem ég hef verið að segja, má auðvitað draga þá ályktun, sem rétt er, að ég er andvígur þeim leiðum sem lagðar eru til í þessu frv. Ég tel hér vera um neyðarráðstafanir að ræða og af því tagi sem ég get ekki stutt út af fyrir sig. En eins og ég sagði í upphafi míns máls: Ég tek undir það, sem kom fram hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. Mér er ljóst að hér er um talsvert mikinn vanda að ræða, jafnvel þó að hann sé að sumu leyti tímabundinn. Samtök bændanna í landinu koma og biðja um heimildir sér til handa að mega beita ákveðnum ráðstöfunum. Ég treysti mér því ekki til þess að segja nei við þessari beiðni, ég játa það. Ég mun því ekki standa gegn því, að þeir fái þessar heimildir. En ég mun ekki heldur greiða því atkv., af því að ég trúi ekki á þessar ráðstafanir. Satt að segja þætti mér miklu líklegra að þó að bændasamtökin fengju þessar heimildir, þá yrðu þær ekki til mjög mikils í þá átt sem stefnt er að. En það, sem mér finnst verulega einkenna þessar umr. og ég sætti mig ekki heldur við, er sá málflutningur, sem mjög kemur fram hjá hæstv. landbrh. og reyndar ýmsum þeirra, sem hafa staðið að því að biðja um þær heimildir sem í þessu frv. felast. Þeir segja: Markmiðið er að tryggja tekjur bænda. Þær má ekki skerða. Annað markmið: Það má ekki fækka bændum, m.a. með byggðasjónarmið í huga. - En samt á að ná þeirri útkomu, að um verulegan samdrátt í framleiðslu sé að ræða til þess að leysa vandann. Ég held að það sé enginn vafi á því, sem mér fannst ég heyra í máli hv. þm. Stefáns Valgeirssonar, að þetta dæmi gangi aldrei upp. Ef heimildirnar í þessu frv. verða notaðar og ef menn ná þeim árangri sem að er stefnt með þessu frv., þ.e.a.s. að draga verulega úr framleiðslunni, þannig að útflutningsvandamálið minnki eitthvað verulega, þá verða bændur vitanlega fyrir verulegu tekjufalli, tekjur þeirra minnka, og að einhverju leyti verður þetta auðvitað til þess að bændum fækkar, fleiri gefast upp. Dæmið verður leyst á þann hátt. Þetta leysist auðvitað ekki bara með því að hver og einn bóndi búi miklu skynsamlegar en hann hefur gert. Ég held að það hefði líka verið hægt að ná því fram með öðrum hætti, með allri þeirri leiðbeiningarstarfsemi og ráðunautastarfi, sem við búum við í íslenskum landbúnaði, og þeirri miklu yfirstjórn, sem þar er um að ræða. Það hefði vitanlega verið miklu nær að reyna að leiðbeina mönnum og beina þeim inn á réttari brautir, fremur en vera að eyða peningum í gagnslitla hluti í sambandi við framleiðsluna. Ég held því að menn verði að gera sér ljóst, að ef það frv., sem hér er um að ræða, verður samþ. og gert að lögum og ef menn ætla sér að ná þeim tilgangi, sem hér er að stefnt, þá þýðir þetta að tekjur bænda koma til með að lækka verulega í hlutfalli við aðrar stéttir í landinu, það verður ekki hægt að komast fram hjá því, og þetta þýðir einnig samdrátt í bændastétt um leið og það þýðir samdrátt í framleiðslu landbúnaðarvara. Ég vil svo einnig segja það, að ég er ekki heldur ásáttur með þær kenningar, sem þessar tillögur eru byggðar á, að það er mjög látið að því liggja að til sé ákveðin bústærð, sem sé heimilisbú, sem sé hæfileg fyrir meðalheimili, það sé fyrst og fremst hagstæðasta búið og eigi að reyna að taka fram fyrir hendur manna í sambandi við það að hafa ekki meiri framleiðslu en sem hæfir þessu búi, eins og orðað er í grg. Það er eins og segir í grg. efst á bls. 4: „Með heimildarákvæði um mismunandi hátt verð á búvöru er gert ráð fyrir að leggja stighækkandi gjald á framleiðslu umfram það sem hæfir fjölskyldubúrekstri“. Ég er ekki í neinum vafa um að við höfum mörg dæmi um það, að bú, sem skila mjög hagstæðri úfkomu, eru mun stærri en það bú, sem hér er lagt til grundvallar í sambandi við þessa skattlagningu. Ég held að það verði ekki til neins góðs í sambandi við frambúðarstefnu í landbúnaðarmálum að ætla sér að marka það að skattleggja skuli alveg sérstaklega bú sem verða eitthvað stærri en það sem hér er lagt til grundvallar. Slíkt held ég að verði að teljast mjög vafasamt. Auðvitað getur komið til mála að taka upp skatt, sem hvert annað neyðarúrræði og skattleggja þá meira stóru búin til hjálpar hinum, en slíkt væri vitanlega tímabundið skattgjald og hugsað á allt annan hátt en skattgjald sem menn ætla að leiði til þess að afmá tiltekna bústærð. Ég er sannfærður um fyrir mitt leyti að því er ranglega haldið fram, að sannað hafi verið að til sé sú eina rétta bústærð. Það er auðvitað eðlilegt, að í framhaldi af því, sem ég hef sagt, sé um það spurt, hvað ég hefði þá t.d. helst viljað gera við þessum vanda sem við stöndum frammi fyrir. Í fyrsta lagi segi ég: Við höfum staðið frammi fyrir ekki ósvipuðum vanda oft áður í sambandi við landbúnaðarframleiðslu. En ég hef líka sagt það, þegar við höfum verið að ræða um efnahagsmál, að mér finnst alltaf bera sérstaklega mikið á því, að þegar menn eru komnir í strand í efnahagsmálum þurfi að finna einhvern sökudólg: Það er einmitt landbúnaðurinn, það er skipulagsleysið þar, það er útflutningurinn á landbúnaðarafurðum, sem veldur öllum ósköpunum. - Það er að mínum dómi alveg röng kenning. Þó að þarna sé um vandamál að ræða, þá er það slíkt minni háttar vandamál að því er hvergi líkjandi við margt annað, ef við vildum drepa niður annars staðar. Menn eru t.d. að óskapast yfir því, að við skulum borga í útflutningsuppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir 4.5 milljarða samkv. því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir. Vissulega er það nokkuð mikil upphæð, þó að talsvert komi þar á móti, eins og ég hef minnst á, og hér sé ekki eingöngu um tapað fé að ræða. En eigum við að nefna aðrar upphæðir annars staðar í þjóðfélaginu? Við skulum t.d. líta á bílainnflutning okkar á þessu ári. Ég sé að nú til októberloka, á 10 mánuðum, erum við búnir að eyða í innflutning á bílum, reyndar eru það bílar af öllum tegundum, 11.4 milljörðum. Ætli það mætti ekki taka þessa eyðslu okkar til endurskoðunar eða leita að einhverri annarri upphæð, sem gæti bjargað efnahag þjóðarinnar, ef það er slík leið sem er á ferðinni? Þetta gætum við auðvitað tekið í ótalmörgum öðrum greinum. Ég held líka, að jafnvel þó að tækist að fækka allverulega í bændastéttinni, þá yrðum við að standa frammi fyrir því að koma þeim, sem þaðan fara, í einhver hagnýtari störf annars staðar. Það kostar líka fé og það kostar líka tíma. Málið er ekki svo einfalt, að menn skuli halda að jafnvel þó að við gætum gert eitthvað í þessum efnum, sem drægi verulega úr landbúnaðarframleiðslunni, þá leysti það allan vandann. Ég hef lengi verið á þeirri skoðun að við hefðum fyrir löngu átt að taka upp dálítið meiri skipulagningu í landbúnaðarframleiðslu. Mér finnst að þar hafi ríkt mikið skipulagsleysi. Við höfum í rauninni látið þetta þróast næstum að segja eftir hendinni. Ég held að það hefði verið miklu nær hjá okkur að fara að grípa inn í þróunina, fyrst auðvitað með veitingu stofnlána og síðan með ýmsum öðrum ráðum. Þá hefðum við þurft að hafa áhrif á það, hvernig staðið væri að framleiðslunni, þannig að það yrði greinilegur samdráttur t.d. í sauðfjárframleiðslu á vissum svæðum á landinu frá því sem nú er, og það eru mörg rök sem mæla með því að draga úr henni á vissum svæðum. Það sama má segja um mjólkurframleiðsluna. Það má sveigja framleiðsluna frá framleiðsluaukningu á vissum svæðum á landinu, þar sem framleiðslan fer að yfirgnæfandi meirihluta í tiltölulega óhagkvæma vinnslu. Við hefðum átt að fara inn á þessa braut fyrir löngu. Það hefði verið meiri ástæða til þess að grípa til þessara ráða núna en þess sem lagt er til í þessu frv. Ég segi það líka, af því að ég held að það séu nær allir sammála um það, að við Íslendingarverðum að reyna að haga málum okkar þannig, að við eigum nokkuð traustan og góðan landbúnað, sem geti framleitt þær landbúnaðarvörur sem við þurfum á að halda. Af því þurfum við auðvitað að gæta nokkuð að rekstri landbúnaðar almennt séð. En út frá því segi ég líka, að það er ekki endilega vist að við eigum að láta öll þau hlunnindi, sem við veitum á óbeinan eða beinan hátt og nú ganga til landbúnaðarvöruframleiðslunnar, ganga til allra þeirra sem framleiða landbúnaðarvörur, hvar svo sem þeir eru staddir og hvernig svo sem þeirra atvinnuhættir eru að öðru leyti. Ég hef verið á þeirri skoðun og er á þeirri skoðun enn, að við eigum t.d. ekki að verðlauna þá, sem stunda sauðfjárframleiðslu í kaupstöðum landsins eða stærri þorpum landsins, með því að þeir njóti allra sömu hlunninda og kjara og bændur á lögbýlum. Ég vil ekki banna þessum mönnum, svo lengi sem það grípur ekki inn í rekstur bæjarmála að öðru leyti, að stunda þessa framleiðslu. En þurfum við að hafa skipulagið þannig, að þeir njóti hlunninda af niðurgreiðslum eða þeir njóti hlunninda af útflutningsuppbótum? Ég held ekki. Ég held að það væri full ástæða til þess, enda er þarna um að ræða aðila, sem flestir hafa ágæta atvinnu aðra, hafa aðra möguleika, að gera verulegan greinarmun á þessum aðilum og þeim sem búa í sveitum landsins og stunda einvörðungu landbúnað. Mér sýnist að það hefði verið meiri ástæða til þess að spara eitthvert fé þarna og grípa inn í þetta en gera sumt af því sem lagt er til í þessu frv. Þá legg ég einnig áherslu á það nú eins og áður, að ég tel að það hefði átt að taka upp fyrir löngu og við ættum ekki að láta standa á okkur í þessari ríkisstj. að taka upp það skipulag, að hafnir séu samningar beint við ríkisvaldið sjálft, ekki aðeins um verðlagningu landbúnaðarvara, eins og nú fer fram í sex manna nefnd, heldur einnig um stefnuna í landbúnaðarmálum, stefnuna í framleiðslumálum landbúnaðarins og um margvísleg hagsmuna- og réttindamál bændastéttarinnar. Ég álít að það verði illa náð tökum á þessum málum fyrr en farið er inn á þessa braut. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. að þessu sinni verulega frá því sem orðið er. Niðurstaða mín er sú, að ég tek undir með þeim, sem hafa sagt að í rauninni sé óráð að reyna að afgreiða þetta stórmál á þeim fáu dögum sem eftir eru sem starfsdagar til jóla. Ég tel það óeðlilegt. Þetta er slíkt stórmál, að það er eðlilegt að það fái góða afgreiðslu á Alþ. og viðbrögð bænda fái að koma fram til viðbótar við það sem þegar hefur komið fram. Ég tel að þó að hér sé vissulega um vandamál að ræða, þá sé það ekki þannig að það ráði úrslitum að þetta frv. verði orðið að lögum fyrir áramót. Ef það t.d. yrði að lögum annað hvort í janúarlok eða febrúarlok, þá tel ég að það skipti ekki öllu máli. Ég tel að hyggilegra væri að standa þannig að málum heldur en ætla sér að reyna að koma þessu fram við þau skilyrði sem við búum nú við. Reyndar hefði ég óskað eftir því, að efni frv. hefði verið verulega á annan veg. En hitt er mér alveg ljóst, að hæstv. landbrh. er að flytja mál eftir beiðni bændasamtakanna, og eflaust er það skoðun hans, að ekki sé rétt að standa gegn því, að bændasamtökin fái það vald sem þau biðja um í þessu frv. Það verður líka niðurstaða mín, að þó að ég sé engan veginn hlynntur þeim ráðum, sem lagt er til í þessu frv, að viðhafa, þá mun ég ekki greiða atkv. gegn frv., fyrst og fremst vegna þess að bændasamtökin vilja fá þetta vald. Ég treysti mér ekki til þess að segja nei við þau. En ég læt það hiklaust uppi, að ég er á annarri skoðun en þarna kemur fram. Satt að segja undrast ég mjög, að forustumenn í bændasamtökunum í landinu skuli bera fram þessar tillögur. Ég á líka von á því, að þegar betur verður að þessu hugað komi í ljós, að þeir haldi því fram, að þetta séu neyðarráðstafanir sem þeir hafi verið hraktir út í. Ég trúi því ekki að þessi mál liggi raunverulega þannig fyrir, - það hefur ekki reynt á það, hvorki á Alþ. né annars staðar, - að menn þurfi að lúta að slíkum neyðarráðstöfunum, jafnvel þó að hér sé um verulegt vandamál að ræða, vandamál sem þarf að reyna að leysa og það á þann hátt að það sé a.m.k. ekki farið verr með bændastéttina en aðrar stéttir í landinu. Ég held að það væri út af fyrir sig hægt.



Herra forseti. Ég ætla að byrja á því að undirstrika það, sem hér hefur komið fram margoft, að þetta frv. er flutt að ósk bændasamtakanna, og fyrir það vil ég sem bóndi þakka ríkisstj. Bændasamtökin hafa áður haft áhuga á því að framleiðsluráðslögum yrði breytt. 1972 óskuðu þau eftir því, að framleiðsluráðslögum yrði breytt. Því miður var það ekki gert þá, því miður brugðu sumir stuðningsflokkar þáv. ríkisstj. fæti fyrir það, en það væri betra ástand nú ef það hefði verið gert þá. Það væri líka minni vandi á höndum nú, ef við hefðum tekið rögg á okkur í fyrravetur og breytt framleiðsluráðslögum, því að vissulega er vandi fyrir höndum. Ég held að draumarnir frá í fyrravor, sem lukkuriddarar lýstu í atkvæðasmöluninni, um það að hækka kaupið, lækka skattana, auka niðurgreiðslurnar og þá mundi nú allt saman étast upp, eigi ekki rétt á sér við nánari skoðun. Satt að segja átti ég von á ofurlítið öðrum málflutningi hjá hv. þm. Pálma Jónssyni en hann viðhafði áðan. Mér fannst hann einfalda staðreyndir um of. Mér finnst það vera að stinga höfðinu í sandinn, og mér finnst það ekki skynsamleg aðferð sem strúturinn notar. Hv. þm. telur að ekki sé um veruleg vandamál í sauðfjárframleiðslu að ræða. Því miður held ég að þetta sé ekki rétt. Það er rétt hjá hv. þm. að í mjólkurframleiðslu eru vandamálin sem stendur meiri, en útflutningur á dilkakjöti er óhagkvæmur og því miður eru ekki horfur á öðru en hann verði fremur óhagkvæmur á næstu árum, a.m.k. ef sú verður þróunin að verðbólga vex hraðar á Íslandi en í viðskiptalöndum okkar. Ég vona að stjórnvöldum takist að snúa við á þeirri braut sem farin hefur verið, en fram að þessu hefur verðbólgan vaxið hraðar hér en í viðskiptalöndunum og þar með samkeppnisaðstaða okkar farið síversnandi. Mér finnst ástæðulaust að vera að tortryggja það starf, sem unnið hefur verið að markaðsmálum. Það er kannske aldrei fullreynt, en markaðsnefnd, sem nýlega hefur skilað áliti eða er um það bil að gera það, hefur ekki getað gert betur en áður hefur verið gert. Hennar vonir náðu ekki fram að ganga. En mér finnst efamál að ástæða sé til að halda því fram, að hér hafi ekki verið nógu vel að verki staðið. Auðvitað þarf að hafa þetta mál í stöðugri endurskoðun og auðvitað þarf að halda áfram að leita markaða. Hv. þm. Pálmi Jónsson stakk upp á því, að ráðh. færu að blanda sér í málið fremur en orðið er. Hann vitnaði til Íra og sölu þeirra á kjöti til Frakklands. Aðstaða Íra er bara allt önnur en okkar. Írar eru í fyrsta lagi í Efnahagsbandalagi Evrópu. Það er 27% tollur í Frakklandi. Írar sömdu um fríðindi í landhelgi sinni til þess að koma þessu kjöti fram hjá tollinum. Ég veit ég þarf ekki að vara hæstv. ríkisstj. við því að fara að semja um fríðindi eða ívilnanir handa öðrum þjóðum í landhelgi. Ég veit að hæstv. ráðh. dettur slíkt ekki í hug. Hv. þm. Pálmi Jónsson nefndi þetta refsiskatta á aukna framleiðslu, og það nokkuð með réttu, og taldi að þetta þekktist ekki í öðrum atvinnuvegum. Þetta er einmitt gert í sjávarútvegi t.d. Við höfum áþreifanlega orðið varir við það, við hv. þm. Pálmi Jónsson, að rækjan er háð magnleyfum, síldin er háð magnleyfum og ef farið er fram yfir ákveðinn kvóta er aflinn einfaldlega gerður upptækur. Það er nú ekkert annað. Svona má sjálfsagt lengi telja. Hv. þm. virtist aðhyllast fremur tiltekinn kjarnfóðurkvóta á grip. En á honum eru verulegir gallar eins og því fyrirkomulagi sem stungið er upp á í þessu frv. Ég hygg að sú lausn, sem fundin er í frv., sé illskárri en að leggja þennan tiltekna kvóta á búeiningu. Það er gleðilegt, sem maður gat reyndar sagt sér sjálfur, sem fram kom hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni, að Alþfl. fylgir þessu frv. Það er viðkunnanlegri hljómur í ræðu hv. þm., sem ég þakka honum mjög vel fyrir, heldur en er í frv. til l. um breyt. á l. um framleiðsluráð á þskj. 75, en flm. eru hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, Vilmundur Gylfason, Árni Gunnarsson og Eiður Guðnason. Þar er gerð einhliða tilraun til þess að koma í veg fyrir að verulegur hluti af útflutningsbótunum verði greiddur með sama hætti og undanfarið hefur verið gert. - Það gefst síðar tækifærið til þess að ræða það mál og ég mun ekki gera það að þessu sinni. Hv. þm. óttaðist að fóðurbæti yrði hamstrað stórlega ef menn ættu von á kjarnfóðurskatti. Það getur vel verið að það verði einhver brögð að því og eitthvað greiðari sala meðan þetta mál er að velkjast hér í þinginu, en ég hygg að það verði skammgóður vermir fyrir bændur að hamstra fóðurbæti. Það er líka dýrt að taka fóðurbæti út í skuld og geyma hann lengi. Þetta getur verið eftir ástæðum, en a.m.k. er ég ekki mjög hræddur um að verulegt hamstur verði ofan á. Mér kemur það hins vegar mjög á óvart, að hv. 1. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, ætlar ekki að greiða þessu stjfrv. atkv. sitt. Hann segist vera andvígur þeim leiðum sem farnar eru í frv. Ég hefði talið eðlilegra að hv. þm. hefði gert ríkisstj. grein fyrir því fyrr að svo væri. Hv. þm. ræddi nokkuð um neyslu landbúnaðarafurða. Hann hefur haldið þeirri skoðun fram fyrr, að kindakjötsframleiðsla væri síst of mikil í landinu, og haft á því ýmsar lausnir, eins og menn vita, og las hér fróðlegar tölur, sem voru réttar í sjálfu sér og ég ætla ekki að draga í efa, um bæði framleiðslu og neyslu. En á þessum tíma hafa aðstæður breyst. Nautakjötsframleiðsla hefur aukist stórkostlega í landinu á þessum tíma. Alikálfaræktin, sem hófst upp úr 1970, bættist inn á mettaðan markað. Menn hættu að slátra kálfunum ungum og mikill fjöldi kálfanna er alinn í þrjú missiri. Þetta er gert m.a. til þess að koma til móts við óskir neytenda, sem óskuðu eftir meira nautakjöti, en þetta dregur að sjálfsögðu úr neyslu dilkakjöts að sama skapi. Það var farið að greiða niður. Þetta kjöt var því ekki samkeppnisfært um verð og með því dró enn fremur úr neyslu kindakjöts. Svo hefur hænsnaát færst í aukana í landinu og neysla svínakjöts. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson nefndi það, að auðvitað kæmi það niður á framleiðslu ullar og skinna ef sauðfé fækkaði. Það er alveg rétt. En við þurfum að vinna mjög bráðan bug að því að reyna að vinna ull og gærur meira innanlands. Við flytjum enn út pæklaðar gærur, og það er ekki gott. Við flytjum meira að segja út band, og það er þaðan af verra. Þar eigum við óunnið verk. Við þurfum því ekki að mínum dómi að hafa verulegar áhyggjur af samdrætti í sauðfjárframleiðslu að þessu leyti. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson minntist á það, að fóðurbætisskattur gæti komið sér illa þegar harðæri gengi yfir og erfiðleikar væru með heyöflun. Það er auðvitað einfalt að lækka eða fella niður fóðurbætisskattinn ef horfur eru á of miklum samdrætti í framleiðslunni. Hv. þm. fékk ekki dæmið til að ganga upp, að tekjur bænda mætti ekki skerða og bændum mætti ekki fækka. Ég fæ þetta til að ganga upp með því móti, að mér finnst að þessar heimildir stefni að því að færa tekjur á milli bænda og hagræða í íslenskum landbúnaði. Þetta eru ekki peningar sem á að flytja frá stéttinni. Ég skil frv. þannig, að þetta séu ekki peningar sem séu teknir af bændastéttinni, heldur peningar sem eru fluttir á milli bænda. Hv. þm. Lúðvík Jósepsson taldi skipulagningu í landbúnaði ekki hafa verið næga. Ég er honum sammála um það. En þetta frv. er tilraun til skipulagningar að mínum dómi. Hann undraðist, að bændur skyldu hafa beðið um þetta frv., og átti von á því að þeir mundu við nánari athugun komast á aðra skoðun og sjá eftir því að hafa beðið um þetta frv. Ég held að íslensk bændastétt sé búin að velta þessu máli mikið fyrir sér. Í fyrravetur gerðist sú ógæfa, að bændur tóku illa hugmyndum aukafundar Stéttarsambands bænda um kjarnfóðurgjald. Fjölmargir fundir voru haldnir og niðurstaða ýmissa þeirra var sú að mótmæla þessu hugsanlega kjarnfóðurgjaldi í ákveðnum orðum. Nú var unnið öðruvísi að málinu. Í sjömannanefnd áttu sæti sumir af þeim mönnum sem harðast gengu fram á móti hugmyndinni um kjarnfóðurgjald og þótti hún ógeðfelldust á s.l. vetri. Þeir komust að raun um við skoðun á málinu að þetta yrði skásta leiðin. - Það liggur æðimikil vinna í því - mér er kunnugt um það - hjá bændasamtökunum að semja þetta frv., sem hæstv. landbrh. leggur hér fram, - æðimikil vinna og vandasöm. Menn hafa legið yfir þessu, skoðað ótölulegan grúa af ályktunum og hugmyndum. Þetta er ekki algott frv. Það hygg ég að enginn nm. í sjömannanefnd beri sér í munn, og ég ætla ekki að gera það. En lausn þessarar sjömannanefndar er sú eina leið sem ég í fljótu bragði get séð að breið samstaða megi nást um, bæði meðal bænda og stjórnmálamanna. Hins vegar get ég ekki leynt vonbrigðum mínum með það, að hv. þm. Pálmi Jónsson og Lúðvík Jósepsson skuli ekki hafa meiri áhuga á framgangi málsins en þeir virðast hafa. Það er þá á þeirra ábyrgð ef þessi ósk bændasamtakanna nær ekki fram að ganga. Það er nokkuð góð samstaða meðal bænda um þessar leiðir. Ég átti þess kost að sækja þrjá bændafundi í s.l. viku, þar sem saman voru komnir líklega samtals um 400 bændur úr Norðurlandskjördæmi vestra og þinguðu um málið. Það voru nokkuð skiptar skoðanir um frv., en þorri bænda var á þeirri skoðun, að þetta væri þegar allt kæmi til alls skásta leiðin. Á sumum þessara funda voru samþykktar tillögur og gerðar ályktanir, öðrum ekki. Þær ályktanir, sem gerðar voru, gengu í þá átt að styðja málið. Sú offramleiðsla, sem við eigum við að stríða núna, er sköpuð í góðæri. Þetta góðæri nýtist ekki eins vel til framleiðsluaukningar ef frv. verður að lögum en ég endurtek: Það er skoðun mín og ég tel flestra þeirra bænda, sem ég heyrði í s.l. viku, að þetta sé sársaukaminnsta leiðin fyrir bændur og almenning í landinu. Hins vegar er ég ekkert viss um að leið þessa frv. dugi til þess að draga úr framleiðslunni þannig að 10% útflutningsbótaréttur nægi, en reynslan verður að skera úr um það mál. Ljóst er að brúttótekjur margra bænda koma til með að rýrna ef þetta frv, verður að lögum, en því verður að mæta með því að huga fremur að nettótekjunum. Það er alveg vafalaust, þrátt fyrir að hv. 1. þm. Austurl. dragi það í efa, að bændur geta æðimargir þróað hjá sér hagkvæmari búrekstur og munu gera það þegar hagkvæmara verður að fóðra á eigin heyafla en verið hefur um sinn og treysta minna á innflutt kjarnfóður. 4 500 bændur eru í landinu eða þar um bil og ég undirstrika það, að ég tel að þeim megi ekki fækka. En samt er það þannig, að samdrátturinn í framleiðslunni verður einkum að koma fram á stærri búunum. Og þá komum við að mjög athyglisverðum þætti í málinu, að fóðurbætir á einingu, fóðurbætir á kú, er miklu meira notaður á stærri búum en á smærri búum, enda hefur það komið í ljós samkv. búreikningum, að meðalstór bú eru miklu hagkvæmari rekstrareiningar en stærstu búin. Að vísu er þetta, eins og flest í lífinu, háð ýmsum mismunandi forsendum, en þetta eru þó það sem menn lesa út úr búreikningum og búreikningar, sem kannske orka að vísu eitthvað tvímælis, eru sú leiðbeining sem við verðum að reyna að fara eftir. Ég er alveg sannfærður um að verðjöfnunargjald, eins og innheimt var á sauðfjárafurðir illu heilli á s.l. vori og ríkisstj. hefur nú - svo er henni fyrir þakkandi - beitt sér fyrir að verði endurgreitt bændum, var miklu verri skattur. Verðjöfnunargjaldið er ákaflega óréttlát aðferð og miklu óréttlátari og verri leið en sá kostur sem hér er valinn. Þar með þykir mér alveg ljóst, að versti valkosturinn, sem við gætum tekið, væri að gera ekkert í málinu, og þess vegna vil ég treysta því, að hv. þm. gangi nú ekki í það að tefja þetta mál.



Herra forseti. Enda þótt ég sé í þeirri n. í hv. d. sem fær mál þetta til skoðunar, þá vildi ég eigi að síður segja örfá orð við 1. umr. Það mun einsdæmi í því kröfugerðarþjóðfélagi, sem við lifum í, að ákveðin stétt manna kjósi yfir sig skatta og skyldur eins og frv. þetta gerir ráð fyrir, ef að lögum verður, en frv. þetta er flutt samkv. ósk bændasamtakanna, eins og segir í grg. Þetta er út af fyrir sig fallegt og mættu fleiri gera, einkum hálaunahópar, en sýnir að bændur viðurkenna vissan vanda offramleiðslu. Ég vil þó draga í efa að bændur almennt styðji þessar tillögur, enda leysa höfuðatriði þeirra, sem aðallega er mænt á, ekki þann vanda sem við er að etja. Það er vissulega dálítið hart að bændur, sem hafa haft miklu minni tekjur en viðmiðunarstéttir á undanförnum árum, þurfi að ganga á undan að skattleggja sjálfa sig. Þeir, sem framleiðslustörfin vinna til sjós og lands, eru þó undirstaðan undir því, að við getum lifað í þessu landi. Miklu eðlilegra hefði verið að á undan þessari tillögu hefði í dag verið rætt um lækkun á kaupi okkar hv. alþm. um 20–30%, en ef á því væri byrjað gætu fleiri á eftir komið. - En verst er að þetta frv., sem hér liggur fyrir, leysir ekki þann vanda sem því er ætlað að leysa. Ég er því í meginatriðum andsnúinn frv., en mun gera tilraun til að hið jákvæða í tillögunum nái fram að ganga. Það er uppgjöf að snúast við vandanum eins og hér er gert með því að gera bara eitthvað. Það er ekki leiðin. Frv. dregur ekki úr framleiðslunni. Hin stærri bú og betur settu munu auka við sig til að borga skattinn og fóðurbætisskatturinn verður aldrei það hár að hann dragi neitt verulega úr framleiðslunni. Það, sem mest ber á í frv. og mest er hampað, er að allt á að færast í viðjar skatts- og skipulagsstefnu. Þó ber að viðurkenna vissa þörf á skipulagningu. Allt á að færa í meðalmennsku. Arðsemisjónarmið víki til hliðar. Mönnum er refsað fyrir dugnað. Það liggur við að maður segi að skipuleggja eigi fátækt meðal bænda á Íslandi. Bændastéttin og þjóðfélagið í heild þurfa að gera sér þess grein, að búskapur og búseta eru ekki sama. Þjóðin vill halda byggð um allt landið, en það má ekki verða á kostnað einnar stéttar, heldur þarf þjóðin öll að taka þátt í því. Fellt hefur verið úr frv., frá því sem sjömannanefndin gerði tillögur um varðandi fóðurbætisskattinn, að miða við ákveðið magn á búfjáreiningu. Það hefði mátt - og má athuga - hafa þá nógu mikinn skatt á umframmagn. En í a-lið 2. gr. frv. er að finna einu leiðina í þessu máli sem hefur áhrif án þess að drepa allt í dróma. Þar stendur: „Á sama hátt er Framleiðsluráði heimilt að ákveða framleiðendum sérstakar verðbætur ef þeir draga úr framleiðslu sinni um ákveðinn hundraðshluta.“ Þetta þýðir m.ö.o. að ef sett væri í gang 10–15% framleiðslurýrnun með því að nota útflutningsuppbæturnar til að greiða mönnum fyrir ákveðinn samdrátt t.d. fengi maður bætur fyrir að minnka framleiðslu mjólkur um 15 þús. kg, hann fengi 7 500 kr. borgaðar. Þetta er bandaríska reglan. Með henni væri hægt að leysa vandann á stuttum tíma. Þetta ætti að gilda í 3–5 ár, fer eftir tíðarfari og ýmsu. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að bændur munu að sjálfsögðu ekki gefa eftir 10% regluna. Á stuttum tíma mætti með þessum hætti stórdraga úr útflutningsuppbótum, en meðan á breytingatíma stendur munu þær að sjálfsögðu verða óbreyttar og veitir ekki af til að bændur haldi sínu kaupi. Og meira þarf til á breytingatíma. Ríkið þyrfti að koma til móts við þær birgðir sem til eru þegar þetta kerfi yrði sett í gang, ef af yrði. Aðalatriðið er að það fé, sem til landbúnaðarins fer, sé notað með sem skynsamlegustum hætti til að draga úr offramleiðslu jafnframt því sem gætt sé hagsmuna bænda. Ég er sannfærður um að með því að setja í gang 10–15% framleiðslusamdráttaráætlun, sem allir tækju þátt í, mætti leysa vandann á mjög stuttum tíma og með minnstri skerðingu fyrir bændastéttina, elstu stétt landsins, sem um aldaraðir hefur varðveitt menningu og sögu þessarar þjóðar, tungu hennar og frelsi.



Herfa forseti. Ég gat því miður ekki hlýtt á ræðu hæstv. landbrh., þegar hann fylgdi frv. þessu úr hlaði, né heldur þeirra sem næstir honum töluðu, en ég hef hlýtt á nokkra hv. þm. sem rætt hafa þetta mál síðdegis og nú í kvöld. Ég kem ekki upp í þennan ræðustól með fangið fullt af úrbótum frekar en þeir. Mér hefur skilist á máli þeirra, að þeir hafi ekki lausn þessara mála á reiðum höndum. Ég lái þeim það ekki. Þeir hafa margir hverjir slegið úr og í. Það þótti að vísu áður fyrr oft háttur dugmikilla sláttumanna að slá úr og í á góðu engi, en hér er víst ekki um slíkt engi að ræða að þessi samlíking hæfi. Það er öllum ljóst, að mikill vandi steðjar að íslenskum landbúnaði vegna framleiðslu mjólkur- og sauðfjárafurða umfram það sem ekki selst á innanlandsmarkaði. Mönnum er því ljóst, að eitthvað verður að taka til bragðs. Það er brýnt að grípa til einhverra aðgerða, sem ekki eru of harkalegar, og haga þeim á þann veg, eins og raunar grg. bendir á, að þær raski ekki byggðinni frá því sem hún er, því að ég hygg að við viljum flestir að byggð haldist um allt land þar sem búsældarlegt er að eiga heima. Ég sagði að hv. þm. hefðu slegið úr og í. Hv. 1. þm. Austurl. taldi að sumu leyti of mikið gert úr þessum vanda, það yrði að varast að gera harkalegar aðgerðir. Hv. 4. þm. Norðurl. v., sem hér lauk nýlega máli sínu, benti á að samstaða væri nokkuð góð um þetta mál og að þorri bænda styddi málið, eins og hann komst að orði. En þá er að athuga í örstuttu máli við 1. umr. þessa máls, hvað frv. hefur að geyma. Það er ekki nema þrjár greinar. Þó að ég hafi ekki skoðað það rækilega niður í kjölinn, þá hefur það að mínum dómi fyrst og fremst að geyma heimildir til þess að setja mikilvægar reglur. Og þegar um slíka löggjöf er að ræða er eðlilegt að menn séu ekki á eitt sáttir. Þá hugsa flestir, sem eitthvað horfa fram í tímann á annað borð, sem svo: Hvernig verður þessi heimild notuð þegar til kastanna kemur? Þetta finnst mér ofur eðlilegt og hygginna manna háttur. Af þessu leiðir að menn eru ekki sáttir við þær leiðir, sem hér eru nefndar í þessu frv., né heldur fleiri leiðir, sem borið hefur á góma. Ég hygg að það verði seint að menn vilji allir stefna í eina átt, - eða hvenær er það, þegar raunverulegt vandamál ber að höndum, að allir vilji horfa til einnar og sömu áttar? Ég hygg að það sé fremur fátítt. Hv. 4. þm. Norðurl. v. minntist á verðjöfnunargjaldið, sem hann taldi ákaflega óréttlátt. Aðrir ræða um og gagnrýna kvótakerfið og kjarnfóðurskattinn sem hér er að vikið. Í grg. með 1. og 2. gr. frv. sjáum við einmitt það staðfest, sem ég nefndi áðan, að hér er fyrst og fremst um heimildir að ræða sem nota má til að grípa til hinna og annarra aðgerða. Þar segir að nýmæli felist í frv. sem öll hníga að því að koma betra skipulagi á framleiðslu landbúnaðarafurða og auka hagkvæmni hennar. Um 2. gr. er einnig sagt, að hún sé nýmæli og ætlast til að heimildum, sem hún veitir, verði beitt í því skyni að samræma meira en verið hefur landbúnaðarframleiðslu og innlendar þarfir. Svona mætti lengi áfram halda. Ég skil vel að menn óttist að landbúnaðurinn sem atvinnugrein verði reyrður í of mikla skipulagsfjötra. Á hinn bóginn verðum við þá að viðurkenna að nauðsynlegt er að hafa eitthvert heildarskipulag á öllum hlutum. Ég sá í grg., að jafnvel í landi þar sem óvenjumikið jafnvægi er í öllum greinum, í Sviss, hefur nýlega verið lagt innflutningsgjald á fiskimjöl með nánari skýringum er þarna eru greindar. Þannig er sjáanlegt að öll lönd, allar þjóðir verða að vera á verði í ýmsum efnum af þessu tagi, jafnvel þó þar ríki ládeyða á yfirborðinu og allt virðist leika í lyndi, eins og hjá Svisslendingum. Þá hefur verið bent á það, að frv. þetta sé mjög rækilega undirbúið, og verður ekki annað sagt en svo sé. Frv. er byggt á tillögum sjömannanefndarinnar svokölluðu. Ef maður les og kynnir sér um hendur hverra þær tillögur hafa farið síðan nefndin skilaði áliti 28. sept., þá sýnir það sig að þær hafa farið um hendur bændasamtaka og forustumanna bænda á ýmsum stigum sem yfirleitt - að því er sé verður - hneigjast í þá átt að styðja þetta frv. Þá er hér sagt um sjömannanefnd, að hún hafi m.a. skoðað vandlega samþykktir bændafunda og búnaðarsambanda frá s.l. vetri. Þessar samþykktir hafa allar legið fyrir nefndinni og verið mjög rækilega athugaðar. Ég ætla ekki á þessu stigi að fara að gefa hástemmdar yfirlýsingar um það, hvort ég styð þetta frv. eða ekki. Ég hef yfirleitt þann hátt á að kynna mér málin áður en ég gef slíkar yfirlýsingar. Og hér er um mál að ræða, sem vissulega er mjög margbrotið, fjölþætt og erfitt viðureignar. Ég sé að sjómannanefnd og fleiri aðilar hafa kannað eða a.m.k. horft á þessi mál frá ýmsum hliðum, og það er vissulega eitt og annað athyglisvert sem getur að líta á þessum blöðum. Við vitum að það er mikið vandamál, þegar horft er yfir landbúnaðinn sem heild, að tekjur bænda eru mjög misjafnar miklu rýrari sums staðar á landinu en annars staðar. Líka er bent á það hér, og ástæða til að nefna það sérstaklega, að það er hægt að benda á ýmsar leiðir sem athuga má til úrbóta, en þeim er flestum svo varið, að þær leysa ekki vandann nema að einhverju leyti og ekki nema á löngum tíma. T.d. er bent hér á að auka mætti tekjur margra bænda með aukinni fiskrækt, fiskeldi og meiri stuðningi við nýtingu vatna í byggðum og óbyggðum. Einnig er nefnd hér loðdýrarækt o.fl. Það er vikið hér að fjárfestingum bænda. Sumum hefur þótt nóg um, hvað bændur hafa fengið mikið lánsfé á undanförnum árum, og rætt mikið um það, að þarna hafi verið um nánast sjálfvirka afgreiðslu lána að ræða. Ég held að mörg orð, sem sögð hafa verið í þessu efni, hafi verið mælt af mikilli fákunnáttu. Við vitum það, sem þykjumst nokkuð þekkja til þessara mála, að í mjög mörgum tilvikum hefur bóndinn verið að búa í haginn á heimili sínu án þess að fjölga bústofni. Við verðum að viðurkenna það. Við verðum að líta á aðbúnað bænda á vinnustað eins og hverra annarra. Það er mikið rætt um það meðal þeirra, sem segjast vera talsmenn verkalýðsstéttarinnar, að það þurfi að huga að aðbúð og öryggi á vinnustað. Margar þær framkvæmdir í byggingum, sem bændur hafa verið að vinna að á undanförnum árum, hafa einmitt verið gerðar til þess að þeir þyrftu ekki að halda áfram svo að segja að skríða eftir þröngum geilum og göngum, eins og gert var hér áður fyrr. Þær hafa verið unnar í þá átt að búa þeim mannsæmandi skilyrði á vinnustað, eins og hverjum öðrum þegnum þjóðfélagsins. Mér er fyllilega ljóst, að það má margt mæla gegn t.d. kjarnfóðurskattinum. Hv. 1. þm. Austurl. sagði áðan, að þar væri um mjög ónákvæman skatt að ræða. Ég get vel fallist á þetta. En þá er eins og í öllum öðrum efnum rétt að fara þess á leit við hv. alþm., að þeir bendi á aðrar leiðir sem tiltækar eru og aðgengilegri. Þá get ég ósköp vel tekið undir það, að vinna þurfi markvisst að vörukynningu og markaðsöflun innanlands og utan. Ég þykist viss um að á þessu sviði sé margur akurinn óplægður. Þarna þarf að vinna mikið verk í viðbót við það sem gert hefur verið. Ég er líka alveg viss um það, þó ég sé ekki spámaður frekar en aðrir hv. alþm. hér inni, að landbúnaður á Íslandi á mikla framtíð fyrir sér. Ég ætla að fara að stytta mál mitt, en víkja í örfáum orðum að þremur atriðum sem ég vil benda á og mér þykja athyglisverð. Það er rætt um mikinn vanda bændastéttarinnar. En við skulum athuga það, að líka er rætt um vanda annarra stétta. Það eru til menn sem segja að það þurfi að fækka fiskiskipunum um helming, og margir mæla svo, að iðnaðurinn horfi fram á miklar ógöngur og úrræðaleysi í nánustu framtíð. Ég tel að vandi bændastéttarinnar og búskaparins í landinu sé samtvinnaður hinum almenna þjóðarvanda sem við höfum allir við að glíma, þ.e. hinum mikla verðbólguvanda. Þið hafið kannske heyrt í bóndanum sem verið var að ræða við í útvarpinu áðan, líklega um hálfátta leytið. Hann gat þess, að hann hefði neyðst til þess að fjölga bústofni sínum svo og svo mikið árlega til þess að hafa við þeim síhækkandi útgjöldum sem bú hans yrði að bera. Hann gerði þetta ekki vegna þess að hann ætlaði sér að hleypa búinu upp eða fjölga búpeningi mjög mikið, heldur til þess að reyna með þessu móti að takast á við hinn almenna verðbólguvanda sem tröllríður íslensku þjóðfélagi um þessar mundir og við stöndum allir í harðri baráttu við. Þá hefur einnig verið bent á að iðnaður sé nátengdur búskap. Og það var laukrétt hjá hv. 1. þm. Austurl. að ef farið yrði að fækka bændum allt að helmingi, eins og ýmsir hv. þm. hafa tæpt á, þá mundu ýmsir fleiri en bændur finna fyrir því. Það þarf ekki annað en nefna skinna- og ullariðnaðinn í því sambandi. Ég veit að þetta frv. er síður en svo algott, og eins og ég sagði í upphafi, þá hefur það að geyma heimildir sem jafnan eru óneitanlega talsvert varhugaverðar og geta horft til hins verra ef þeim er beitt á þann veg. En þarna verðum við þó að horfa á það, sem ýmsir hafa hér gert að umtalsefni, að bændur sjálfir eða talsmenn þeirra hafa óskað eftir því, að þessu máli yrði hreyft, - það yrði borið fram á Alþingi. Þarna tel ég að bændur hafi sýnt hyggindi að því leyti, að þeir viðurkenna sjálfir vandann. Þeir hafa þurft við mörg vandamál að glíma á umliðnum öldum, og það er held ég þeirra háttur að hyggja að og viðurkenna þann vanda sem að höndum ber hverju sinni. Þessi vandi verður ekki leystur í öllum greinum, síst á svipstundu. Það getur tekið langan tíma, ekki síður en glíman við verðbólguna s]álfa. En skilningur bændanna sjálfra er mikils virði. Ábendingar þeirra og tillögur verður að íhuga vandlega. Þá fyrst er von til þess að finna ráð sem ætla má að eitthvað dugi til úrbóta.



Herra forseti. Ég ætla með nokkrum orðum að gera grein fyrir einum þætti í frv. sem hér liggur fyrir til umr. Mér er ljóst að ekki verður hjá því komist að gera eitthvað til þess að draga úr þeirri miklu framleiðslu sem hefur verið nú að undanförnu á landbúnaðarafurðum, og þess vegna er ég sammála því, að það þurfi að finna leiðir til þess að draga úr henni. Frv., sem hér liggur fyrir til umræðu, er fyrst og fremst ætlað að gera það. Ég vil þó minnast hér á einn þátt sem ég er ekki að öllu leyti sammála um og vil að komi fram við þessa umr. Væntanlega kemur þetta frv. til landbn. Nd., þar sem ég á sæti, og verður þá gerð betur grein fyrir því þar. Eins og ég áður tók fram, er hér um að ræða að draga úr þeirri offramleiðslu sem hefur verið um nokkurt skeið í vissum búgreinum í landbúnaðarframleiðslunni. Þar á ég fyrst og fremst við kindakjötsframleiðsluna og mjólkurframleiðsluna. Það hefur verið svo núna að undanförnu, að allmiklu meira hefur verið framleitt en hægt hefur verið að nýta hér innanlands eða fá viðunandi verð fyrir á erlendum mörkuðum, eins og öllum er kunnugt. En svo hafa líka verið aðrar búgreinar, sem eru reknar hér í landi, t.d. eins og eggjaframleiðsla og svínakjötsframleiðsla, sem hefur verið svo ástatt um nú á síðasta ári, að þessar vörur hefur vantað á markaðinn. Þess vegna er það ekki alfarið, að alls staðar sé um að ræða offramleiðslu í landbúnaði. Mun það m.a. vera af því, að neysluvenjur þjóðarinnar eru að breytast og hafa breyst eins og margra annarra þjóða á þessa leið. Ég vil því fyrst og fremst spjalla smávegis um þann þátt - eggjaframleiðsluna - þar sem ég hef verið nú um nokkurra ára skeið formaður í Sambandi eggjaframleiðenda. Þar hefur verið við ýmsa erfiðleika að etja, eins og t.d. skipulagi á þeirri búgrein er háttað. Ég get ekki látið hjá líða að mótmæla t.d. þeim fóðurbætisskatti, sem er gert ráð fyrir að leggja á kjarnfóður, og þá fyrst og fremst vegna þess að það kemur mjög hart niður á eggjaframleiðslunni. Lauslega reiknast mér svo til, að þessi skattur geti kostað eggjaframleiðendur um 270 millj. kr. á ári verði hann lagður á eins og gert er ráð fyrir í frv. að hægt sé að gera. Þetta þýðir það, að þessi skattur kæmi annaðhvort fram í hækkuðu verði á eggjum til neytenda eða þá að það mundi leggjast niður öll framleiðsla á eggjum. Er það ekki æskileg þróun að hvorugu leyti til. Þess vegna verð ég sem einn af eggjaframleiðendum að mótmæla því, að þessi skattur sé lagður á þar sem hann kemur svo hart niður á þessari búgrein. Ég get sömuleiðis sagt það að nú er notað svo mikið af svínakjöti í ýmiss konar vinnsluvörur, að ég held að það mundi verða mjög erfitt að framleiða hér góðar kjötvinnsluvörur ef svínakjötið yrði tekið út úr. Þess vegna held ég að það megi ekki láta skatt þennan skella á þessum búgreinum. Ég vil þess vegna undirstrika það, að mér finnst óeðlilegt að hann komi svo þungt niður á þeim. Það hlyti þá að velta út í verðlagið og koma niður á neytandanum. Ég vil þess vegna hafa fyrirvara um þennan þátt í 2. gr. þessa frv. Það eru ýmsir fleiri þættir sem hér væri e.t.v. ástæða til að gera að umræðuefni. En þar sem ég hef verið fjarverandi í dag og ekki heyrt þær umr., sem hér hafa farið fram, þá ætla ég ekki að fara frekar út í það, en vildi fyrst og fremst koma þessu á framfæri. Núna nýverið hafa eggjaframleiðendur og reyndar svínakjötsframleiðendur líka haldið fund, og ég veit að það koma hörð mótmæli gegn þessum fóðurbætisskatti sem ég hef nú þegar minnst á. Ég hef þessi orð þá ekki fleiri nú. Eins og ég sagði áður kemur þetta frv. væntanlega til landbn., og ég mun þá gera frekari aths. við það í n. eftir því sem tilefni gefst til.



Herra forseti. Þó ég sé hvorki óðalsbóndi né eggjaframleiðandi, eins og þeir sem hafa talað hér næst á undan, þá ætla ég samt að leyfa mér að leggja nokkur orð í belg um þetta frv. til l. um breyt. á 1. um Framleiðsluráð landbúnaðarins o.fl. Ég hygg að það megi segja með nokkrum sanni, að hér sé á ýmsan hátt um tímamótafrv. að ræða. Það er það a.m.k. að mínum dómi, því hér er sá vandi, sem við er að etja í íslenskum landbúnaði, að hluta viðurkenndur, en á það hefur verulega skort að sú viðurkenning hafi áður verið til staðar. Þeir flokkar tveir, sem lengst af hafa farið með stjórn landbúnaðarmála, hafa ekki viðurkennt þennan vanda. Aldrei léð máls á því. Þvert á móti hefur sú landbúnaðarstefna, sem þeir hafa fylgt, komið þessum málum í óhöndulegan keng og algjört óefni á ýmsum sviðum, en nú hafa bændur með nokkrum hætti tekið af þeim ráðin og hefði kannske fyrr mátt vera. Eins og hér hefur komið fram, er um flókið mál og margbrotið að ræða, og eins og ýmsir af þeim, sem hér hafa komið í þennan ræðustól í dag og kvöld, hafa lagt áherslu á, þá er ekki um eina eða einfalda eða auðvelda lausn að ræða. Þetta frv. er hins vegar skref í þá átt að beina þessum málum inn á skynsamlegri brautir. Það var á ýmsan hátt mjög athyglisvert að hlusta á 1. þm. Austurl. halda, eins og hans var von og vísa, mjög langa og ítarlega ræðu um þetta. Hann gerði ekki mikið úr því, að það færi verulegt fjármagn í að greiða útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir. Ég hygg að flestir séu á því samt, að það sé of mikið. Hann nefndi til samanburðar, að við hefðum flutt inn bíla fyrir 11 milljarða fyrstu 9 eða 10 mánuði þessa árs. Ég hygg að þarna sé nokkuð ólíku saman að jafna. Það skyldi þó aldrei vera að það yrði skarð fyrir skildi hjá ríkissjóði ef verulega yrði dregið úr bílainnflutningi, því ég veit ekki betur en ríkissjóður fái sennilega 2 kr. af hverjum þremur sem eru greiddar fyrir bíla í þessu landi. 1. þm. Austurl. gerði ekki heldur mikið úr þeim vanda, að við þyrftum að flytja út 5 400 tonn af lambakjöti. Honum fannst það svo sem ekkert verulegt vandamál. En ég hygg að ýmsir þm. muni vera á öðru máli. Hann vildi nánast halda því fram, að hér væri ekki um neina eða um mjög óverulega framleiðsluaukningu að ræða, en nefndi síðan ýmsar tölur um neyslu kindakjöts. Auðvitað er það verðið, sem ræður neyslu kindakjöts hér að mjög verulegu leyti, og þá ekki hvað síst niðurgreiðslurnar. Ég er ansi hræddur um að ef kjötið væri ekki niðurgreitt mundi neyslan ekki vera mikil. Svo er margt fleira sem hefur komið til, eins og hér hefur raunar verið vikið að, þ.e. breyttar neysluvenjur og meira framboð af öðrum kjöttegundum. Það er af sú tíð sem áður var, þegar þetta var svo gott sem eina kjöttegundin sem hér var á boðstólum. En um þetta þarf ekki að fara mörgum orðum. Það er ekkert furðulegt að Alþb.-menn skuli gera lítið úr þessum vanda sem við er að etja, því á s.l. vori biðluðu þeir býsna mikið til bænda. Ég minnist þess, og gera áreiðanlega fleiri hv. þm., að Alþb.-menn riðu eins og hetjur um héruð í vor og héldu fundi með bændum. Þeir sögðu í stuttu máli: Þið skuluð bara framleiða meira. Við skulum sjá um að neyslan aukist. - Þetta er auðvitað fáránlegt, því áreiðanlegt er að neysla dilkakjöts hér er í því hámarki að hún verður ekki öllu meiri nema Alþb. stígi þá skrefið til fulls, sem manni skilst að gæti verið á næstu grösum, að lögbjóða að menn borði kindakjöt a.m.k. fjórum til fimm sinnum í viku. Það er sjálfsagt eina ráðið, sem þeir gætu gripið til til að standa við loforð sín gagnvart bændum frá því í vor þegar þeir sögðu að það væri aðeins hlutverk bændanna að framleiða meira, þeir skyldu sjá um að kjötið yrði étið. En á eitt í þessu sambandi er ástæða til að minnast á sérstaklega, að ríkið sjálft skuli vera verulegur framleiðandi á kjöti. Ég held að það sé með öllu ástæðulaust fyrir ríkið að halda uppi jafnumfangsmiklum búrekstri og það gerir nú á tilraunabúunum. Þær tilraunir, sem þar fara fram, gætu mætavel átt sér stað á góðum búum undir umsjón og eftirliti bænda og sérfræðinga. Ég tel algjörlega ástæðulaust að ríkið sé umfangsmikill rekstraraðili og kjötframleiðandi á þessu sviði. Þetta er rekstur sem ég held að ætti að leggja niður hið fyrsta, og er þá fundin ein leið af mörgum, þó ekki sé hún kannske stór eða áhrifamikil, til að spara í ríkisrekstrinum. Hv. þm. Eggert Haukdal tók svo til orða, að þetta frv. miðaði að því að skipuleggja fátækt hjá bændum. Ég held nú að þetta hafi frekar verið sagt í hita augnabliksins en að hv. þm. hafi meint þetta, því varla get ég ímyndað mér það. Svo skulum við líka hafa það í huga, að þessar tillögur eru komnar frá bændum. Frá mínum sjónarhóli er kjarni þessa máls að vissu leyti sá, að bændur hafa viðurkennt þennan vanda. Þetta er vandi sem Alþfl. hefur bent á margítrekað. Það hefur verið tekið sem fjandskapur við bændur og gert mikið úr því að það væri fjandskapur við bændur. En það hefur verið fjandskapur við þá stefnu sem fylgt hefur verið í landbúnaðarmálum, og það er svolítið annað. Ég held að þetta frv. geti orðið til bóta. Reynslan á eftir að skera úr um það. Alla vega er sá andi, sem í því er, í rétta átt, og þetta er tilraun til að koma þessu inn á skynsamlegri brautir en verið hefur. Þar held ég að við séum á réttri leið.



Herra forseti. Mér þætti vænt um að hafa hér þá þm. sem mestar aths. hafa gert við þetta frv. Ég held þeir gætu sýnt þá viðleitni. Væri rétt að biðja hæstv. forseta að athuga hvort þeir eru við. Er það ekki unnt?  Já, herra forseti. Mér skilst að hv. 1. þm. Austurl. muni vera farinn og verð ég að lýsa furðu minni á því eftir þá ræðu sem hann flutti áðan, sem ég hefði gjarnan viljað fjalla allmikið um, ekki síst þar sem hv. þm. hafði tjáð mér að þingflokkur Alþb. hefði samþ. að standa að þessu frv. sem stjfrv., þótt þeir gerðu kannske einhverjar aths. við einstakar greinar þess. Ég sé, að hv. 2. þm. Norðurl. v. er kominn. Hann flutti hér ítarlega ræðu. Skal ég reyna að fara um hana nokkrum orðum. Þó vil ég í upphafi undirstrika það, sem hefur reyndar komið fram oft, að þetta frv. er flutt að beiðni samtaka bænda. Ég gæti sjálfur hugsað mér ýmis atriði þar á annan veg. En mér er ljóst að n., sem bændur hafa átt mikinn meiri hluta í, og samtök þeirra hafa skoðað þetta mál mjög vandlega, ekki aðeins á s.l. ári, heldur miklu lengur. Ég hef því talið rétt að verða við þessari ósk og flytja frv. í megindráttum eins og farið var fram á. Þær breytingar einar, sem voru gerðar og ég mun koma að hér á eftir, eru gerðar vegna þess að samstaða náðist ekki um frv. á annan veg. Ég vil einnig geta þess, að eftir að svokölluð sjömannanefnd hafði skilað frv. fékk ég bréf frá stjórn Stéttarsambands bænda þar sem eindregið var óskað eftir því, að frv. yrði flutt í þessa veru og því hraðað. Á sama veg hefur stjórn Búnaðarfélags Íslands ályktað og sömuleiðis Framleiðsluráð landbúnaðarins. Ég get einnig getið þess, að um þetta frv. var fjallað á fundi Stéttarsambands bænda s.l. haust á Akureyri og var það samþ. þar með öllum atkv. gegn fjórum. Fimm ábendingar komu fram á þeim fundi um breytingar og voru fjórar þeirra teknar til greina. Ég vil hins vegar strax leiðrétta hv. 3. þm. Vesturl. Hann sagði að þeir flokkar, sem mesta ábyrgð hafa borið á landbúnaðarstefnunni, hefðu ekki gert sér grein fyrir þessum vanda og ekki viðurkennt hann. Þetta er misskilningur. Fyrrv. hæstv. landbrh. lagði fram frv. 1972 sem gerði ráð fyrir svipuðum heimildum og nú er farið fram á fyrir hönd bændasamtakanna. Þá náðist ekki samstaða um frv. Þetta var reynt aftur á síðustu árum, en því miður hefur ekki tekist að ná samstöðu um slíkar heimildir. Ég tek undir það, sem kom fram hjá að ég hygg hv. 4, þm. Norðurl. e., að vafalaust væri vandinn stórum minni ef þá hefði verið fallist á að veita umbeðnar heimildir. Hér hefur verið töluvert um það rætt, að vandinn væri ekki mikill, og þá hefur reyndar fyrst og fremst verið rætt um sauðfjárafurðir. Ég tek undir það, að varðandi sauðfjárafurðir er vandinn ekki mjög mikill. Þó er myndin ekki dregin upp rétt, sýnist mér. T.d. benti hv. 1. þm. Austurl., sem er ekki viðstaddur, réttilega á það, að vel má vera að neyslan aukist eitthvað á þessu ári og kannske séu það engin ósköp þó að flytja þurfi út u.þ.b. þriðjung af framleiðslunni. Hins vegar er það staðreynd, að útflutningsþörfin allt fram til 1976 var innan við eða um 26% af heildarframleiðslunni eða minna, en er nú orðin 35%, sem er náttúrlega nokkur aukning. En þetta er ekki aðalatriðið. Fyrir nokkrum árum fékkst erlendis yfir 80% af heildsöluverði kindakjötsins, en nú á síðustu árum - t.d. í Svíþjóð - aðeins 42%. Að sjálfsögðu er öllum ljóst að þetta eykur vandann stórlega. Útflutningsbætur, sem eru ákveðnar 10% af heildarframleiðsluverðmætinu, hrökkva þá miklu skemur en í fyrra tilfellinu, þegar hærra útflutningsverð fæst. Þetta er stór þáttur í þessum vanda. Engu að síður tek ég undir það, að vandinn á sviði sauðfjárframleiðslunnar er langtum minni en á sviði mjólkurframleiðslunnar. Þar er vandinn mjög mikill og þar knýr fyrst og fremst á einhverjar aðgerðir, enda er það fyrst og fremst með tilliti til umframframleiðslu mjólkurafurða sem samtök bænda fara fram á að Framleiðsluráði landbúnaðarins verði veitt aukin heimild. Og hver er þá þessi vandi? Hann er nokkurn veginn fólginn í því, að bændur munu þurfa um 3 milljörðum hærra í útflutningsbótum á árinu 1979 en heimilt er samkv. framleiðsluráðslögum. Vitanlega er ljóst að ef bændur fá þetta ekki þýðir það tekjuskerðingu hjá þeim. Þá fá þeir ekki nema brot af því verði, sem lagt er til grundvallar við tekjuákvörðun bænda, fyrir verulegan hluta af því sem flytja þarf út. Þetta þýðir tekjuskerðingu. Annaðhvort þýðir það gífurlega tekjuskerðingu hjá þeim bændum sem lenda með afurðir sínar í útflutningnum, ef við getum orðað það svo, sem ekki fá losnað við framleiðslu sína á innlendum markaði, eða Framleiðsluráð landbúnaðarins verður að leggja á verðjöfnunargjald, eins og það ákvað á s.l. vori, og jafna þessar byrðar meðal bænda. Þetta er náttúrlega tekjuskerðing. Hvað er því í raun og veru um að ræða í því frv. sem hér er flutt? Í þessu frv. er fyrst og fremst um það að ræða að bændasamtökum fara fram á heimild til þess að innheimta þetta verðjöfnunargjald á annan veg en nú er leyft, þ.e.a.s. ekki með jöfnu gjaldi á framleiðsluna, heldur með gjaldi, sem lendir þyngra á þeim sem stærri eru og e.t.v. hafa breiðari bökin sumir hverjir, og sömuleiðis með fóðurbætisskatti, en hvort tveggja er þá ályktað að dragi úr framleiðslunni. Með fóðurbætisskatti er að sjálfsögðu verið að innheimta þetta verðjöfnunargjald fyrir fram samkv. ákvörðun bænda sjálfra. Því á síðan að ráðstafa aftur til bænda. Ég leyfi mér því að fullyrða að ef þessi heimild fæst ekki muni bændasamtökin finna sig knúin til þess að leggja á verðjöfnunargjald. Ég sagði áðan að ég gæti hugsað mér aðrar leiðir. T.d. teldi ég það stórum æskilegri leið, ef unnt væri að marka nú langtímastefnu í landbúnaðarframleiðslunni sem gerði ráð fyrir á síðari hluta þess tímabils, sem gæti verið 5 eða e.t.v. 10 ár því það tekur langan tíma að snúa við þeirri þróun sem verið hefur - minni útflutningsbótaþörf en þessi 10% leyfa. Þá yrðum við að fá á fyrra hluta þessa tímabils verulega auknar útflutningsbætur, ef við ætlum að tryggja bændum þær tekjur sem um er samið í Sexmannanefnd. Eru hv. þm. reiðubúnir að gera það? Er hv. 1. þm. Austurl. reiðubúinn að bæta 3 milljörðum við útflutningsbætur? Hann er ekki hér staddur til þess að svara því. En þetta vildi ég gjarnan fá upplýst. Ég er sannfærður um að bændur mundu langtum frekar vilja fara þá leið og þá leggja á sig að vinna að því að útflutningsbótaþörfin yrði minni á síðari árum áætlunartímabilsins. Ég vil segja það, að langtum heldur kysi ég að fara þá leið að fá verulega fjárveitingu á fjárlögum svo hægt væri að greiða bændum fyrir að draga saman. Ég er alveg sammála hv. 1. þm. Suðurl., að þessi leið er mjög æskileg. En þá spyr ég aftur: Treysta hv. þm. sér til að standa að því að veita verulega fjárveitingu í því skyni? Vera kann að mitt mat á afstöðunni hér á Alþ. sé rangt, og verð ég þá leiðréttur, en ég hef ekki metið stöðuna svo, að unnt yrði að ná fram slíkri lausn. Það, sem bændasamtökin eru m.a. að fara fram á með þessum gjöldum, er að fá heimild til að nota eigið fjármagn til að ráðstafa í þessu skyni. Eins og kemur fram í frv. er ætlunin að ráðstafa nokkrum hluta af þessu fjármagni til þess að greiða bændum fyrir að draga saman. Þarna eru því tvær leiðir sem vel koma til greina og ég er sannfærður um að bændastéttin mundi grípa feginshendi. Hér var sagt áðan, að hændur hefðu ekki stillt sér í hóp þeirra kröfugerðarmanna sem hæst hafa í þjóðfélaginu. Ég tel að bændastéttin hafi með þeim tillögum, sem hér eru lagðar fram, tekið á mjög ábyrgan hátt á sínu vandamáli, - á sérstaklega ábyrgan hátt, - og mættu aðrar stéttir taka hana sér til fyrirmyndar. Hér hafa komið fram ýmsar hugmyndir sagði hv. 2. þm. Norðurl. v., að þetta mál þyrfti að ræða mikið halda fundi með bændum o.s.frv. Ég tek undir það með honum, enda var það eitt mitt fyrsta verk í því starfi sem ég nú gegni sem landbrh., að hvetja til slíkra funda. Ég var að slá tölu á þann fjölda sem hefur verið á þeim fundum sem haldnir hafa verið þegar, og er það nálægt 800 manns. Þeir fundir hafa verið mjög jákvæðir, verð ég að segja. Ég var ákveðinn í því að kanna viðhorf hænda áður en ég flytti þetta frv. Ég leyfi mér að segja að undantekningarnar eru örfáar frá því viðhorfi, að það versta, sem gert sé, sé að gera ekki neitt, eitthvað beri að gera strax. - Sömuleiðis hefur yfirgnæfandi meiri hluti lýst því, að réttast muni vera að fara að þessum tillögum sjömannanefndar, sem hafa verið mikið ræddar og ítarlega unnar. Það var að fengnum þessum farareyri, ef ég má orða það svo, að ég ákvað að flytja tillögur bænda eða sjömannanefndar Stéttarsambandsins hingað inn á hið háa Alþingi. Ég tel því að um þetta mál sé sannarlega vel fjallað. Ég hefði gjarnan viljað flytja þetta mál fyrr á þinginu, en það tafðist einmitt af þeim sökum að ég vildi áður geta haldið allmarga fundi með bændum um málið. Ég vil undirstrika það sem kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl.v. Hann talaði um að ýmsir litu svo á, að offramleiðslan á dilkakjöti væri þjóðfélagslegt böl. Ég tek undir það, að svo er alls ekki. Rétt er að undirstrika það, enda nota ég aldrei neitt slíkt orð. Ég vona að hann hafi ekki verið að vísa til ræðu minnar þegar hann ávítaði menn fyrir þá skoðun. Hann ræddi töluvert um útflutninginn. Ég gæti vel fallist á að þeytast eitthvað um heiminn og reyna að selja íslenskt dilkakjöt, en ég held að aðrir séu betur færir um það, satt að segja. Hins vegar get ég upplýst að þegar er hafinn undirbúningur að því að fylgja þeim vísbendingum sem markaðsnefndin kom með, m.a. bæði í Frakklandi og í Bandaríkjunum. Hafinn er undirbúningur, og ef sýnt þykir að landbrh. geti haft þar einhver áhrif, þá mun alls ekki standa á mér. Hins vegar er það mál ekki nærri því eins auðvelt og kannske mætti ætla. Hv. þm. nefndi Íra. Hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur reyndar þegar svarað því. Þar er um allt annað mál að ræða, kannske getum við sagt því miður, en við kusum þó að gerast ekki fullir aðilar að Efnahagshandalaginu og því erum við í annarri stöðu. Mér er tjáð við fyrstu eftirgrennslan, að útilokað muni vera á fá felldan niður 20% tollinn hjá Efnahagsbandalaginu. Hins vegar hefur mér verið sagt að reynandi sé að fá lækkaðan a.m.k. verndartollinn sem Frakkar leggja á. En jafnvel þótt við fengjum hann felldan niður, þá er hinn tollurinn því miður það hár og flutningskostnaður á fersku kjöti til Frakklands svo mikill, að verðið er ekki glæsilegt sem við fáum í okkar hlut, t.d. stórum lægra en norska verðið. Ég vil ekki fara með tölur nú, ég hef ekki fengið skýrslu markaðsnefndar, en mig grunar að það verði ekki með 20% tollinum yfir 30% af heildsöluverði. Þetta er því miður staðreynd. Sama má raunar segja um Bandaríkin. Kostnaður við að flytja þangað ferskt kjöt er mikill. Hins vegar virðist vera möguleiki á því að losna við eitthvert magn þar á haustin af ófrosnu kjöti fyrir verð sem yrði kannske í kringum 40% af heildsöluverði okkar. Hv. þm. sagði að þetta opnaði fyrir mismunandi verð á búvöru í allar áttir. Reyndar hygg ég að hv. 2. þm. Vesturl, hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að hér væri um að ræða víðtækar heimildir. Það er nefnilega alveg rétt. Ég hef metið málið svo, að æskilegt væri að veita Framleiðsluráði landbúnaðarins viðtækar heimildir til þess að sporna gegn þeirri umframframleiðslu sem nú er. Ég treysti samtökum bænda fyllilega til að nota þær heimildir á skynsamlegan hátt. Ég treysti þeim betur til að ákveða skynsamlega leið í þessu en okkur hér á hinu háa Alþingi. Ég verð að segja það í fullri hreinskilni. Þess vegna tel ég eðlilegt að heimildirnar séu víðtækar. Hv. þm. kom nokkuð að því, að æskileg leið væri að heimta toll, skatt eða gjald eða hvað menn vilja kalla það af fóðurbæti umfram ákveðna notkun. Ég get fallist á þetta, enda sagði ég í framsögu minni, að mér sýndist koma til greina að breyta umræddu ákvæði. En eins og það var og er í tillögum sjömannanefndar er aðeins gert ráð fyrir heimild til þess að endurgreiða fóðurbætisskatt að hluta á nautgripa- og sauðfjárafurðir. Ekki sýndist mér vera samstaða um slíka heimild. Því var hún felld út. Ég hef sagt að sjálfsagt sé að landbn. taki þetta til endurskoðunar, en þá er það skoðun mín að þessi heimild verði að vera viðtækari og ná til allrar búvöru, þ.e.a.s. heimild til að endurgreiða að hluta fóðurbætisgjald á alla búvöru. Þá yrði kannske hv. fulltrúi eggjaframleiðenda, sem talaði áðan, ánægður. Ég vil ekki fara að rekja einstök atriði þess sem hér hefur komið fram. Ég get tekið undir það, sem hefur komið fram hjá ýmsum, að ríkisbúin eru óþarflega stór, enda mun það verða tekið til athugunar. Ég skal ekki segja um hvort leggja á niður sauðfjárbú á Breiðuvík, Hvanneyri, Möðruvöllum og Gunnarsholti. Það þarf að athuga. Vel kemur það til greina. En ég tek undir að fækka má á þessum búum. Það verður athugað. Hv. 11. landsk. þm. lýsti stuðningi þeirra Alþfl.manna við málið sem þeirri skástu lausn sem fram hefur komið. Sömuleiðis kom það fram hjá hv. 3. þm. Vesturl. Ég þakka þeim það út af fyrir sig, þótt bændum þyki það e.t.v. ekki af góðum hvötum komið. Ég skal þó ekki segja um það. Hv. 11. landsk. þm. varpaði fram nokkrum spurningum sem að hluta hefur að vísu verið svarað. Hann spurði t.d., hvort ekki væri betri leið að fyrirskipa beinlínis magnminnkun í framleiðslu mjólkur um 10% eða 15%. Þetta mundi að sjálfsögðu leiða til þess að hændur yrðu að draga úr fóðurbætisgjöf eða skera kýrnar og þá eykst kjöt á markaðnum. Þó er ég ekki viss um að menn mundu glaðir leggja sér til munns kjöt af elstu kúnum. Ég hygg að það yrði heldur seigt undir tönn.  Það hefur tvímælalaust þann kost í för með sér að innheimta fóðurhætisgjald og framleiðslugjald, að þá fá bændasamtökin, Framleiðsluráð og Stéttarsambandið, visst fjármagn milli handa sem má ráðstafa til að létta þessar byrðar sem munu koma mjög ójafnt niður á mönnum. Það er vafalaust að þeir, sem hafa lagt í miklar fjárfestingar á undanförnum árum, eiga afar erfitt með að draga úr framleiðslunni. Ég sé þann kost við innheimtu þessara upphæða, að þær má nota einmitt til þess að hlaupa undir bagga með slíkum einstaklingum. Því sýnist mér sú leið, sem nefndin leggur til, að ýmsu leyti æskilegri en að fyrirskipa beinlínis samdrátt í framleiðslunni þó að það komi til greina ef hitt dugar ekki. Ég sagði áðan að það væri til lítils að svara hv. 1. þm. Austurl., sem kom að vísu viða við, og hefði verið gaman að fjalla um sumt sem hann sagði. Þó vil ég nú leiðrétta örfá atriði. Í fyrsta lagi hef ég margundirstrikað, að mér sýnist koma til greina að heimila endurgreiðslu á hluta af fóðurbætisskatti, sem leiðir til mismunandi hás fóðurbætisskatts. Ég hef rætt vandlega um vandann í dilkakjötsframleiðslunni og þarf ekki að endurtaka það. Ég vil hins vegar undirstrika, að mér finnst menn gleyma þeim mikla vanda sem er í mjólkurframleiðslunni. Hvað á til dæmis að gera við 2000 tonn af smjöri? Það kostar 600 kr. á ári að geyma hvert kg af smjöri. Ársneysla okkar er um 1400 tonn, ef hún nær því, og hún hefur ekki aukist þrátt fyrir miklar niðurgreiðslur. Alveg ljóst er að hændur munu verða fyrir mjög mikilli tekjuskerðingu ef ekki verður gripið í taumana. Ég held sömuleiðis að ekki sé hægt að segja að við höfum staðið frammi fyrir svipuðum vanda fyrr. Í raun og veru hefur þessi vandi speglast í því, hvernig útflutningsbætur hafa nýst. Þær hafa yfirleitt verið undir 10% leyfilegu hámarki öll árin fram til 1977, að vísu 2–3 ár farið upp í 10.1% og 10.5% eitt árið. En það var auðveldlega leyst með svokallaðri inneign af útflutningsbótum frá fyrri árum. Það er ekki fyrr en 1977 að þörfin fer upp í 11.2%. Þá er málið einnig leyst með inneign. En síðan rýkur þörfin upp í 13.3% 1978 og er áætluð 15% 1979. Þetta kalla ég töluvert meiri vanda, þessa 50% aukningu á útflutningsbótaþörf, heldur en við höfum áður horfst í augu við. Ég vil gjarnan að þetta komi hér fram. Ég vil hins vegar taka undir það sem kom fram hjá hv. 1. þm. Austurl. að vitanlega er rétta leiðin að skipuleggja þessa framleiðslu, og rétt er hjá honum að viða má draga saman miklu fremur en á öðrum svæðum. Ég vil leiðrétta það, að ég hafi sagt að ekki mætti fækka bændum. Ég hef aldrei sagt það. Það vill svo til að ég er búinn að fá þá ræðu sem ég flutti fyrr í dag, ég vil að vísu ekki fara að lesa hana hér því hv. þm. er farinn. Þar tek ég greinilega fram, að þessum aðgerðum muni fylgja einhver fækkun í bændastétt, en ég legg áherslu á það, að hún megi ekki verða á þeim svæðum þar sem strjálbýli er mest, þar þurfi að grípa til opinberra aðgerða, sem bændastéttin eigi ekki að bera kostnað af, til þess að koma í veg fyrir að byggðir fari í eyði. Þetta má gjarnan koma fram. Ég vil svo segja að lokum, að mér er ljóst að hér er töluverð andstaða gegn því að þetta frv. verði afgreitt fyrir jólafrí þm. Sumir segja að skaðinn sé minnstur gerður með því. Það er að vísu tveggja mánaða töf a.m.k. Tveir mánuðir muna töluverðu í framleiðslu mjólkurafurða. Ég tel hverja viku mikilvæga í sambandi við þær aðgerðir sem hér er gert er ráð fyrir. En það er fjarri mér að leggja einhverja höfuðáherslu á að koma þessum málum fram ef þm. geta ekki sameinast um það. Ég vil hins vegar að það komi skýrt fram, að það eru þessir sömu þm. sem ekki treysta sér til þess að verða við tilmælum bændastéttarinnar um að fá þessar heimildir samþ. fyrir jólafrí þm.