Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hannes Jónsson Ég vil f. h. Bændafl. óska eftir því, að fjölgað verði í n., svo að við getum fengið tækifæri til þess að koma einum manni að. Alþ. hefir einu sinni orðið við þessari ósk okkar, og ég vænti þess, að svo verði enn að þessu sinni. Ég vonast eftir því, að hæstv. forseti vilji taka þetta til athugunar.

Forseti (JBald): það er náttúrlega á valdi þingsins að gera þá breyt. frá þingsköpum að kjósa fleiri menn í þessa n. en til er tekið. En ég geri ráð fyrir, að til þess þurfi að leita til flokkanna. Hvort þeir eru viðbúnir að svara þessu strax, skal ég ekki um segja. Það hefir dregizt lengur en rétt er að kjósa þessa n., svo ég tel rétt að láta kosningu fara nú fram, en ég mundi verða við því að gefa fundarhlé, ef þess er óskað 

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Ég vildi mælast til þess, að þessi kosning verði látin fara fram, þar sem það er nauðsynlegt vegna þingskapanna. En hinsvegar vildi ég óska eftir því, að það verði látið bíða að taka ákvörðun um. hvort Bændafl. verði ætlað pláss í þessari n. eða ekki. Það má vel framkvæma þessa nefndarkosningu nú samkv. þingsköpum og taka svo ákvörðun um það síðar, hvort Bændafl. skuli taka þátt í þessari n.

Þorsteinn Briem Ég er dálítið hissa á því, að stjórnarfl. skuli ekki geta tekið ákvörðun um þetta nú þegar. Það skyldi víst ekki stafa af því, að svo yfirfullt sé í utanríkismálanefnd nú þegar, eða að þar hafi verið svo mikil þrengsli að undanförnu, að af þeim ástæðum sé ekki hægt að bæta við manni fyrr en eitthvað um hægði.

Ólafur Thors Sjálfstæðisflokkurinn getur aðhyllzt, að Bændafl. fái fulltrúa í þessa n. Það verður að viðurkenna, að að því leyti sem tilgangurinn er, að utanríkismálanefnd vinni eins og hún til skamms tíma hefir gert, þá sé það eðlilegt og heppilegt, að allir flokkar eigi bar fulltrúa. Ég get því f. h. Sjálfstfl. lýst því yfir, að hann er reiðubúinn til þess að samþ. nú þegar fjölgun í n. í því skyni, að Bændafl. komi þar manni að.

Hannes Jónsson Ber að skoða það svo, sem hæstv.forsrh. sagði, að það sé talað f. h. beggja stjórnarflokkanna?

Aðeins f. h. Framsfl.

Þá óska ég eftir að heyra, hvað sósíalistar leggja til þessa máls. Mér finnst það óviðfelldið, að n. sé ekki strax þegar í byrjun fullskipuð, og þetta er ekki svo stórt mál, að ekki sé hægt að ganga frá því án mikillar umhugsunar. Ég man það, að þegar slík ákvörðun sem þessi var tekin síðast, þá tók það ekki langan tíma.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Ég get fallizt á það, að eftir atvikum sé rétt að kjósa hina löglegu tölu í n. og taka síðan fljótlega til athugunar tilmæli Bændafl. um fjölgun í n.

Forseti (JBald): Mér hafa borizt 2 listar, sem ég merki A og B. - Á A-lista eru þessi nöfn: BÁ, HV, JJ, StJSt, en á B-lista ÓTh, PM. MJ. Þar sem ekki er stungið upp á fleirum en kjósa á í n., lýsi ég yfir því, að rétt eru kjörnir í utanríkismálanefnd þessir alþm.: Bjarni Ásgeirsson, Ólafur Thors, Héðinn Valdimarsson, Pétur Magnússon. Jónas Jónsson. Magnús Jónsson. Stefán Jóh. Stefánsson.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Eins og venja er til við 1. umr. fjárl., mun ég gefa yfirlit um afkomuna á árinu 1935, áður en ég vík að sjálfu frumv., er hér liggur fyrir. Mun ég byrja með því að gefa yfirlit um rekstrarafkomu ríkissjóðs. Er það yfirlit, sem að undanförnu, háð þeim breyt., er verða kunna við endanlegt uppgjör reikninganna. Svo verulegar ættu þær breyt. þó ekki að verða, að heildarniðurstaðan raskist, svo að máli skipti. þykir mér rétt að geta þess í því sambandi, að hin ábyggilegu bráðabirgðauppgjör síðari ára eru að þakka breyt. þeirri, er gerð var á bókhaldi og reikningsfyrirkomulagi ríkissjóðs árin 1930–1931. Hefir sú endurbót nú hlotið allra viðurkenningu - einnig þeirra, sem þá töldu hana fráleita og gerða í blekkingarskyni. Eins og yfirlit þetta ber með sér, hefir hinn reikningslegi rekstrarafgangur á árinu 1935 orðið 505 þús. kr. rúmlega. En þess ber að gæta í því sambandi, að þá er með talið til útgjalda á rekstrarreikningi framlag til fiskimálasjóðs 235 þús. kr. En sá sjóður ber, sem kunnugt er, kostnað af ýmsum framkvæmdum í þágu sjávarútvegsins, svo sem tilraunum til nýrra fiskverkunaraðferða og öflunar nýrra fiskmarkaða. Þótt ég hafi fært þetta tillag á rekstrarreikning, er hér um alveg óvenjulega greiðslu að ræða, sem að sumu leyti eru til eignir á móti í vörzlum fiskimálanefndar, þótt eigi liggi fyrir nú, að hve miklu leyti. Tel ég því eigi sanngjarnt, þegar rekstrarafkoman 1935 er borin saman við afkomuna önnur ár, að framlag þetta sé talið með hinum venjulegu útgjöldum. Hinn raunverulegi rekstrarafgangur ársins 1935, sambærilegur við önnur ár, er því 740 þús. kr. Til samanburðar við afkomuna á hinum kreppuárunum skal þess getið, að rekstrarhalli var: 1932 .......................... um kr. 1541000 1933 ........................ - - 62 300 1934 ......................... - - 1420 000 og hefi ég þá á því ári dregið frá skuldir, er þá voru yfirteknar vegna mjólkurbúa og frystihúsa, enda voru þær sérstaks eðlis, og afkoma ársins 1934 eigi samanburðarhæf við önnur ár án þess frádráttar. Á árinu, sem leið, hefir þannig tekizt að ná allverulegum rekstrarafgangi. Rekstrarniðurstaðan er fullum 2 millj. króna hagstæðari en árið á undan. Nú er það hinsvegar af núverandi ríkisstj. talið nauðsynlegt að keppa að því, að hægt sé að inna af hendi fastar afborganir af lánum ríkissjóðs og kostnað við þau mannvirki, sem ekki eru beint arðgæf, án þess að skuldir þurfi að myndast á móti. Til þess að slíkt geti orðið, þarf að ná fullum greiðslujöfnuði. Þess ber þó vel að gæta í þessu sambandi, að undir eins og rekstrarafgangi er náð, þá er um hagnað að ræða, sem gengur til greiðslu skulda og nýrra framkvæmda. Eins og uppgjör það, er lesið hefir verið, her með sér, er reikningslegur greiðsluhalli ársins 1935 talinn 391 þús. kr. Ef bera á þá niðurstöðu saman við greiðslujöfnuð undanfarinna ára, tel ég rétt að draga frá framlagið til fiskimálasjóðs. af þeim ástæðum, er þegar hafa verið greindar. Hinn raunverulegi greiðsluhalli ársins 1935 til samanburðar verður þá 153 þús. kr., en í fjárlögum var gert ráð fyrir greiðsluhalla, er næmi 99 þús. og 800 kr. Heildarniðurstað, rekstrarins 1935 er því svo að segja nákvæmlega hin sama og í fjárlögum var gert ráð fyrir, og á árinu 1935 hefir tekizt að lækka greiðsluhallann um rúmlega 2 millj. króna. eins og fyrirhugað var. Þess má og geta hér, að rúmlega 40 þús. kr. af þeim 155 þús., sem á vantar fullan greiðslujöfnuð, stafa af vega- og brúarlánum, sem unnið var fyrir á árinu 1935, en lofað var að vinna áður en núv. stj. tók við. Við athugun, er ég hefi gert, hefi ég komizt að raun um, að þessi útkoma er hin hagstæðasta, er orðið hefir síðan árið 1929, en það ár var beinlínis afgangur af tekjum ríkissjóðs eftir að fastar afborganir lána höfðu verið inntar af höndum. Þá kem ég að umframgreiðslum og samanburði á fjárlögunum fyrir 1935 og á niðurstöðum samkvæmt bráðabirgðauppgjöri því, er fyrir liggur. Á sínum tíma var af hálfu stjórnarandstæðinga gert mikið veður af því, að fjárlögin fyrir árið 1935 væru hin hæstu, er fram hefðu verið borin á Alþingi. Í því sambandi benti ég á hvað eftir annað, að hin háu fjárlög stöfuðu að verulegu leyti af því, að nú væru ýmsir óbundnir liðir áætlaðir miklu hærri og sanni nær en áður hefði tíðkazt. Hvað eftir annað benti eg háttv. stjórnarandstæðingum á að bíða og sjá, hvort landsreikningurinn fyrir árið 1935 yrði sá hæsti. er fram hefði komið. Yrði svo, þá ætti gagnrýni þeirra rétt á sér. Hitt var mér og ljóst, að þótt meir hefði verið vandað til áætlana fjárlaganna fyrir árið 1935 en áður, mætti ganga út frá því sem gefnu, að landsreikningurinn myndi fara nokkuð fram úr þeirri áætlun. Fjárlagafrv. fyrir árið 1935 var fyrsta tilraunin til þess að lækka þann óhæfilega mismun, sem orðið hefir á fjárlögum og landsreikningi og þá jafnframt að fá Alþingi til að gera sér sem vandlegast grein fyrir þeirri tekjuupphæð, sem afla þyrfti ríkissjóði. Svo sem bráðabirgðayfirlitið ber með sér. hafa greiðslur úr ríkissjóði, að frádregnum fyrningum og greiðslum til stuttbylgjustöðvarinnar, numið 16 millj. og 313 bús. kr. Þar af er tillag til fiskimálasjóðs kr. 235 þús. Heildargreiðslur, sem sambærilegar eru við greiðslur undanfarinna ára, ef uppgjöri fyrir þau er hagað á sama hátt og hér er gert, nema því um 16 millj. og 80 þús. kr. En fjárlögin gerðu ráð fyrir því, að alls yrðu greiddar 14 millj. og 47 þús. kr. Er því þessi hlið landsreikningsins um 2 millj. króna hærri en fjárlög. Þegar þessar tölur eru bornar saman við heildargreiðslur samkv. fjárl. og landsreikningi undanfarin 10 ár, kemur í ljós, að aðeins einu sinni á þeim tíma hefir orðið minni mismunurinn ;i fjárlögum og landsreikningi en á árinu 1935. Það var árið 1927. Öll hin árin hefir mismunur upphæða á fjárlögum og landsreikningi verið meiri en 1935. En ef sýndur er með hlutfallstölum þessi mismunur undanfarinna 10 ára, sést, að umframgreiðslur á árinu 1935 eru hlutfalislega minni en nokkru sinni fyrr á þessu árabili. Til fróðleiks skal ég lesa hér hverju umframgreiðslurnar hafa numið hlutfallslega þessi ár: Árið 1925 ...... ........ 31,87% - 1926 ......... ......... 22,52- - 1927 ......... ......... 15,78- - 1928 ......... ......... 26,06- - 1929 ......... ......... 41,60- - 1930 ......... ......... 45 - - 1931 ........ ......... 32,74- - 1932 ......... ......... 10,28- - 1933 ......... ......... 24,08- - 1934 ......... ......... 45 - - 1935 ......... ......... 14,55- Það skal tekið fram, að samanburð þennan hefi ég reynt að gera þannig á milli ára, að samræmi sé í, t. d. sleppt framlagi til arðgæfra fyrirtækja og öðrum liðum, sem ruglað gætu samanburðinn. Þessi samanburður sýnir, að þegar við þessa fyrstu tilraun mína hefir allverulega orðið ágengt. Ég gat um það síðan, að háttv. stjórnarandstæðingur hefðu lagt mikla stund á að bera ríkisstjórninni á brýn, hve fjárlög hennar væru há. Er því fróðlegt að gera samanburð á landsreikningunum við aðra reikninga. Samkv. bráðabirgðayfirlitinu hafa greiðslur ríkissjóðs orðið rúmlega 1 millj. kr. lægri á árinu 1935 en árið 1934 Ef greiðslur samkv. yfirlitinu eru bornar saman við meðaltal greiðslna úr ríkissjóði síðustu 5 árin, og þó ekki miðað við þær greiðslur, sem óvanalegar mega teljast. t. d. ekki framlög til arðbærra fyrirtækja, til byggingar landsspítalans. Arnarhváls. landsímastöðvarinnar o. fl., kemur í ljós, að greiðslur síðustu 5 ára taldar þannig hafa orðið að meðaltali rúmlega 16 millj. kr. En greiðslur 1935 eru 16 millj. og 80 þús. kr. fyrir utan framlag til fiskimálasjóðs eða svo að segja nákvæmlega sama upphæð og meðalgreiðslur síðustu ára. Taka skal það fram, að á útkomu tveggja þessara ára, áranna 1933 og 1934. báru núv. háttv. stjórnarandstæðingar ábyrgðina ásamt Framsfl. Með þessum samanburði ætla ég, að sé hnekkt til fulls þeirri staðhæfingu stjórnarandstæðing., að með fjárlögunum fyrir árið 1935 væri stofnað til meiri fjárnotkunar úr ríkissjóði en dæmi væru til áður, og þá um leið sannað það, sem ég hefi haldið fram um þetta, að meginhluti fjárlagahækkunarinnar 1935 var vegna þess, að hærra voru áætlaðir óbundnir liðir fjárlaganna en áður. Ég skal þá taka það fram, að ég er ekki að þessum samanburði vegna þess, að ég áliti það einhverja, goðgá, þótt greiðslur úr ríkissjóði hefðu orðið eitthvað hærri en áður, t. d. til styrktar atvinnuvegum þjóðarinnar, heldur til þess að sýna fram á, að háttv. stjórnarandstæðingar hafa haft rangt fyrir sér í fyrri umr. um fjárlögin 1935. Ég hefi nú á það drepið, að útgjöldin og tekjurnar 1935 urðu nokkru hærri en fjárlög þess, árs gerðu ráð fyrir. Mun ég nú gera grein fyrir þeim mismun, sem er á áætlun og greiðslum einstakra liða fjárlaganna fyrir árið 1935. Mun ég byrja á tekjunum. Tekjur ríkissjóðs af tollum og sköttum hafa orðið um 900 þús. kr. hærri en áætlað var. Þó hafa nokkrir liðir ekki staðizt áætlun. Má þar helzt til nefna tóbakstollinn, er varð 147 þús. kr. lægri en áætlað var, útflutningsgjald af íslenzkum afurðum, sem hefir reynzt um 100 þús. kr. lægra en áætlun, stimpilgjald af ávísunun; o; kvittunum, sem reyndist um 100 þús. kr. lægra en áætlað var. Loks hefir tekju- og eignarskattur og vitagjald hvort um sig reynzt um 50 þús. kr. lægra en búizt var við. Hér á móti, og ríflega það, kemur áfengistollurinn, sem reyndist um 620 þús. kr. hærri en gert var ráð fyrir. Voru tekjurnar af þessum tolli með vilja áætlaðar mjög varlega, ásamt hagnaði áfengisverzlunarinnar, og til þess ætlazt, að það, sem þessir liðir kynnu að fara fram úr áætlun, vægi upp á móti vanhöldum í tekjunum og þeim umframgreiðslum, sem vitanlegt er, að alltaf verða einhverjar. Þá hefir vörutollurinn farið fram úr áætlun um 390 þús. kr. verðtollurinn um kr. 221 þús. og kaffi- og sykurtollurinn kr. 250 þús. Hafa heildartekjurnar af tollum og sköttum því aukizt rúmlega um þá upphæð, sem þessir liðir hafa farið fram úr ætlun, því að áfengistollurinn hefir vegið á móti rýrnuninni, er orðið hefir á sumum tekjustofnunum, eins og lýst var. Tekjur af rekstri ríkisstofnana hafa farið fram úr áætlun um rúma 1 millj. króna, og er þess helzt að geta í því sambandi, að rekstrarhagnaður símans hefir orðið um 130 þús. kr. hærri en áætlað var og rekstrarhagnaður áfengisverzlunarinnar 850 þús. kr. hærri en áætlað Yfirlit um rekstrarafkomu Tekjur: Fjárlög Innkomið 2. gr. Skattar og tollar: Fasteignaskattur ..... 370000.00 400000.00 Tekju- og eignarskattur . 1950000.00 1950000.00 Lestagjald af skipum 50000.00 59220.00 Aukatekjur, alm. .... 620000.00 612228.00 Erfðafjárskattur . 50000.000 79833.00 Vitagjald ......... 470000.00 421836.00 Leyfisbréfagjöld . .. 25000.00 23598.00' Stimpilgjald ... 500000.00 520416.00 Do. af ávísunum og kvitt. 150000.00 17238.00 Bifreiðaskattur .... 380000.00 390847.00 Útflutningsgjald .. 700000.00 601397.00 Áfengistollur ..... 630000.00 1250886.00 Tóbakstollur ... 1380000.00 1232600.00 Kaffi- og sykurtollur 900000.00 1149192.00 . Annað aðflutningsgjald 50000.00 91844.00 Vörutollur ...... 1250000.00 1643937.00 Verðtollur .... 1130000.00 1351943.00 Gjald af innlendum tollvörum 420000.00 438571.00 Skemmtanaskattur . 150000.00 123511.00 Veitingaskattur ... 100000.00 88967.00 Samtals .... 11275000.00 12428064.00 - Innheimtulaun og endurgr. 150000.00 Hækkun á eftirstöðvum ..... 100000.00 ......... 250000.00 _ _ 12178064.00 3. gr. A. Ríkisstofnanir: Póstmál ........ 60000.00 56500.00 Landssíminn .... 339000.00 475000.00 Áfengisverzlun .... 750000.00 1600000.00 Tóbakseinkasala . 600000.00 606000.00 Ríkisútvarpið .... 60000.00 85000.00 Ríkisprentsmiðjan .. 60000.00 54000.00 Landssmiðjan ... 10000.00 36000.00 . Raftækjaeinkasala . ......... 19800.00 Ríkisbúin ........ 14000.00 ... Bifreiðaeinkasala .... 4300.000 ' 2936600.00 3. gr. B. Tekjur af fasteignum. 24650.00 ......... 20000.00 4. gr. Vextir ......... 518940.00 ......... 545000.00 5. gr. Óvissar tekjur .. 50000.00 ......... 90000.00 Samtals .... ......... .... 15769664.00 var. Önnur fyrirtæki hafa gefið svipaðar tekjur og gert var ráð fyrir. Þá mun ég stuttlega gera grein fyrir helztu umframgreiðslum. Kostnaður samkvæmt 9. gr., alþingiskostnaður, hetir farið um 76 þús. kr. fram úr áætlun. Stafar það mest af þingfrestuninni í fyrra. 11. gr., kostnaður við dómgæzlu og lögreglustjórn, hefir farið 427 þús. kr. fram úr áætlun, og er það stærsta umframgreiðslan á árinu. Er þar aðallega um kostnað við landhelgisgæzluna að ræða; nemur sú umframgreiðsla um 220 þús. kr., og kemur af því, að varðskipin hafa verið látin starfa meira að eftirlitinu en gert var ráð fyrir, er áætlun var samin. Eins og kunnugt er, er nú verið að gera ráðstafanir til þess að draga verulega úr varðskipakostnaðinum, og koma þær ráðstafanir vonandi til framkvæmda á yfirstandandi ári. Má búast við, að unnt verði að framkvæma þennan sparnað, án tjóns fyrir landhelgisgæzluna. Þá hefir kostnaðurinn við toll- og löggæzlu farið fram úr áætlun um 70 þús. kr. Hefir tollkostnaðurinn í Reykjavík vaxið töluvert eftir að farið var að skoða allar póstsendingar. Þá hefir sakamálakostnaður, skrifstofukostnaður toll- og lögreglustjóra í Reykjavík farið fram úr áætlun. Á 12. grein hefir kostnaðurinn við heilbrigðismál farið fram úr áætlun um kr. 149 þús. Er það rekstrarhalli sjúkrahúsanna, sem orðið hefir verulegum mun meiri en ráðgert var. 13. gr., kostnaður við vegamál, hefir farið 239 þús. kr. fram úr áætlun. Er það aðallega sökum þess, að eigi reyndist fært að halda þjóðvegun Fjárlög 1937 (1. umr.). ríkissjóðs 1935. Gjöld: Fjárveiting Greitt 7. gr. Vextir ................ 1547576.00 1500685.00 8. gr. Borðfé konungs ... 60000.00 60000.00 9. gr. Alþingiskostnaður . 250920.00 327595.00 10. gr.I. Ráðuneytið og ríkisféh. ................................ 249766.00 317163.00 10. gr. II. Hagstofan ......... 55100.00 58950.00 10. gr. III. Utanríkismál ....... 103000.00 161607.00 11. gr. A. Dómgæzla og löggæzla . 1065760.00 1493391.00 11. gr. B. Sameiginlegur kostnaður 231000.00 273638.00 12. gr. Heilbrigðismál .... 721371.00 915582.00 13. gr. A Vegamál . .. . . . . . . .. . . 1341402.00 1580537.00 13. gr. B. Samgöngur á sjú 716000.00 658667.00 l3. gr. C. Vitamál og hafnargjöld . 535700.00 592450.00 14. gr. A. Kirkjumál . . . . . . . . . .. 358420.00 360419.00 14. gr. B. Kennslumál . . . . . . . . . . 1507470.00 1646447.00 15. gr. Til vísinda, bókmennta og lista 209010.00 213058.00 16. gr. Til verklegra fyrirtækja .. 2620675.00 2701360.00 17. gr. Styrktarstarfsemi . . . . . 1158200.00 1241590.00 18. gr. Eftirlaun og styrktarfé .... 268684.00 282188.00 19. gr. Óviss útgjöld ......... 100000.0.000 221167.00 13109041.00 14603494.00 22. gr. Heimildarlög .............. .......... 4500.00 Þingsályktanir ............... .......... 164353.00 Væntanleg fjáraukalög .. .......... 5846.60 Sérstök lög ............... .......... 43758300 15263776.00 Tekjuafgangur .......... 505888.00 Samtals; ......... 15769664.00 um nægilega vel við fyrir þá fjárhæð, er til þess var ætluð. Hefir vegaviðhaldið farið 127 þús. kr. fram úr áætlun. Lagningar nýrra vega hafa farið kr. 51þús. fram úr áætlun. Þar að auki ber að telja 423þ.1 kr., sem lagðar voru til vega- og brúargerða af lánsfé. Er þar um að ræða síðustu upphæðirnar af því lánsfé, sem fyrrv. stjórn hafði ráðstafað í því skyni. Þess má geta hér að vextir og afborganir af lánum, er tekin hafa verið til þessara framkvæmda, eru á fjárlagafrv. fyrir árið 1937 áætluð kr. 230 þús. 14. gr. B. Kostnaðurinn við kennslumál hefir farið 138 þús. kr. fram úr áætlun. Þar af eru laun barnakennara 47 þús. kr. Hefir við undirbúning fjárl. eigi verið gætt þess, hve ör er hækkun á þeim lið vegna fjölgunar kennara. Ennfremur hefir rekstrarstyrkurinn til héraðs- og gagnfræðaskóla farið 30 þús. kr. fram úr áætlun. Stafar það af meiri skólasókn en gert var ráð fyrir. 16. gr. Þar hafa greiðslur til verklegra fyrirtækja farið kr. 72 þús. fram úr áætlun. Er það aðallega jarðræktarstyrkurinn, sem farið hefir fram úr á þessari grein, eða um 113 þús. króna. Hafa jarðabætur, mældar árið 1934, reynzt meiri en búizt var við. Á þessari grein falla hinsvegar niður tvær greiðslur: framlag til ræktunarsjóðs af útflutningsgjaldi kr. 40 þús. og ú0 þús. kr. af framlagi til byggingar- og landnámssjóðs, er á að mæta kjötuppbót þeirri, er greidd var á árinu 1935, samkv. sérstakri þingsályktun. Á 19. grein hefir orðið umframgreiðsla 121 þús. kr. Þykir mér ekki ástæða til að rekja þá liði hér, þar sem þeir eru mjög margir og flestir lágir. Kem ég þá að greiðslum samkv. þingsályktunum, er nema samtals kr. 164 þús. Þar af er kjötverðlagsuppbótin kr. 150 þús. og kostnaður við tryggingarntálanefnd kr. 10 þús. Greiðslur samkv. væntanlegum fjáraukalögum eru 53 þús. kr. Stærsti liðurinn þar er viðgerð og breyting á húsinu nr. 3 við Pósthússtræti, er lögreglan hefir nú flutt bækistöð sína í. Þótti svo knýjandi nauðsyn bera til þessarar endurbótar á húsinu, að eigi þótti fært að láta það biða fram á þetta ár. - Greiðslur samkv. sérstökum lögum nema kr. 437 þús. Rúmlega helmingur þeirrar upphæðar er framlög til fiskimálasjóðs, kr. 235 þús. Er það fé tekið af afgangi láns þess, er tekið var á árinu 1935, til greiðslu lausaskulda ríkissjóðs. En eins og kunnugt er, er fiskimálasjóður undir stjórn fiskimálanefndar og atvinnumálaráðuneytisins. Er fé því, sem í sjóðinn er lagt, varið til ýmissa nýrra framkvæmda til eflingar sjávarútveginum, einkum með tilraunum um nýjar verkunaraðferðir á fiskiafurðum og til leitar að nýjum mörkuðum. Þá hafa ennfremur verið greiddar 85 þús. kr. samkv. sérstökum lögum um vaxtatillög til bænda og 20 þús. kr. til iðnlánasjóðs. Ennfremur 20 þús. kr. til verkamannabústaða, og er sú upphæð vangoldið tillag af tekjum tóbakseinkasölunnar frá fyrri árum. Þá vil ég að lokum minnast á umframgreiðslur á 20. gr. Hafa afborganir af lánum ríkissjóðs orðið um 100 þús. kr. hærri en áætlað var. Stafar þetta bæði af því, að afborganir af vega- og brúarlánum hafa orðið nokkru hærri en ráðið var fyrir gert, svo og af hinu, að á árinu var gerð gangskör að því að innleysa útdregin skuldabréf af láninu frá 1920, er eigi hafði verið framvísað til greiðslu. - Um aðrar verulegar umframgreiðslur á 20. grein er vart að ræða. Þó ber þess að geta, að þar er fært 112 þús. kr. framlag til stuttbylgjustöðvar landssímans, sem áður er um getið. Í sambandi við þessa greinargerð um umframgreiðslur get ég ekki stillt mig um að minna á það, að af háttv. stjórnarandstæðingum hefir því verið haldið mjög á lofti, að ríkisstjórnin hafi eytt ógrynni fjár í allskonar nefndakostnað. Hefir þetta gengið svo langt á fundum, að andstæðingarnir hafa talið stj. mundu eyða meira en 1 millj. króna í þessu skyni á árinu 1935. Uggir mig nú, þegar uppgjör liggur fyrir, er sýnir rekstur ársins 1935, að nokkuð muni vefjast fyrir háttv. andstæðingum að finna sínum fullyrðingum stað. Væri þó óneitanlega vel til fallið fyrir þá að færa sönnur á mál sitt hér á Alþingi, þegar skjölin eru lögð á borðið fyrir þá. En hið sanna í þessu máli er það, að með öllu vantar grundvölt fyrir dylgjum þeirra í þessa átt. Þá vil ég þessu næst gera grein fyrir þeim breytingum, sem orðið hafa á lánum ríkissjóðs á árinu 1935. Samkv. þessu yfirliti hafa skuldir ríkissjóðs á árinu raunverulega aukizt um 379 þús. og 600 kr. Samkv. yfirlitinu hefir orðið skuldaaukning, er nemur 243 þús. og 500 kr. vegna jarðakaupa ríkissjóðs á Eyrarbakka og Stokkseyri og vegna affalla af enska láninu, er tekið var á árinu 1935 566 þús. kr. Samtals er skuldaaukningin, sem stafar af þessu tvennu, kr. 820 þús. Sýnir þetta glögglega, að ef ekkert hefði haft áhrif á skuldir ríkissjóðs annað en rekstur hans árið 1935, hefðu ríkisskuldirnar lækkað um ca. 440 þús. krónur. Kemur það þá heim við það, að rekstrarreikningurinn sýndi töluverðan afgang, sem gengið hefir í afborganir föstu lánanna. Ennfremur kemur í ljós af þessari greinargerð, að hið nýja lán, er tekið var í Englandi á árinu, hefir eigi verið notað til þess að standa undir hinum almennu greiðslum ríkissjóðsins, heldur til þess að greiða með eldri skuldir, eins og margsinnis hefir verið tekið fram áður, þótt ekki sé örgrannt um, að sumir hafi viljað gefa annað í skyn. Í fjárlagaræðu minni í fyrra gerði ég grein fyrir lántökunni, en skal taka það fram hér því til áréttingar, að af nettó-upphæð lánsins, sem var 10 millj. og 667 þús. kr., gengu 3 millj. 322 þús. kr. til greiðslu á skuldum útvegsbankans í Englandi og afgangurinn gekk upp í skuldir landsbankans í Englandi. Myndaðist þá um leið innieign hér í landsbankanum, sem notuð var til til greiðslu á lausaskuldum ríkissjóðs, að undanskildum þeim 614 þús. kr., er lagðar voru til hliðar og ætlaðar fiskimálasjóði. Um afkomu ríkissjóðs sjálfs á árinu 1935 mun ég þá ekki fara fleiri orðum að sinni. En áður en ég skilst við það mál, vil ég benda á það, að ríkisstjórnin mun keppa að því að koma á greiðsluballalausum ríkisbúskap. Á því eru auðvitað ýmsir örðugleikar. Jafnframt því að tekjustofnarnir rýrna, aukast kröfurnar á hendur ríkissjóði um allskonar fjárframlög. Þó hefir þessu marki svo að segja verið náð á þessu fyrsta ári, er núv. ríkisstjórn ber ein ábyrgð á. Þá mun ég gera grein fyrir afkomu þjóðarinnar út á við á árinu 1935. Um það efni hefi ég nú fyrir skemmstu flutt erindi í útvarpið, sem birt hefir verið í blöðunum, og verð ég því stuttorðari um það en ella. Geri ég ráð fyrir, að efni erindisins sé kunnugt hv.þm. flestum og öðrum þeim, er á mál mitt hlýða. Í byrjun ársins 1935 gengu í gildi ný lög um gjaldeyrisverzlun. Samkv. þeim lögum hefir nú verið unnið í eitt ár, og var ný gjaldeyrisnefnd skipuð í ársbyrjun samkv. hinum nýju lögum. Innflutningurinn á árinu 1935 hefir samkv. bráðabirgðaskýrslu hagstofunnar um það efni numið 42 millj. og 600 þús. kr., en að frádregnum innflutningi vegna Sogsvirkjunarinnar 41 millj. og 897 þús. kr. Árið 1934 var innflutt fyrir kr. 48 millj. og 48 þús. Verður að gera ráð fyrir því, að innflutningurinn á árinu 1935 hækki um nálega 7% við endanlega skýrslugerð. Innflutningur ársins 1935 hefir því verið um 7 millj. kr. lægri en innflutningurinn á árinu 1934. Útflutningur íslenzkra afurða hefir á árinu 1935 numið um kr. 43 millj. 881 þús., en í fyrra nam hann kr. 44 millj. 761 þús. kr. Er því útflutningurinn tæplega 1 millj. kr. lægri nú en 1934. Niðurstaðan er því sú, að verzlunarjöfnuður ársins 1935 er hagstæður um 2 millj. kr., en var í fyrra óhagstæður um 4 millj. kr. Hefir því tekizt á árinu að bæta greiðslujöfnuðinn um 6 millj. kr. Fullum greiðslujöfnuði hefir þó ekki verið náð á árinu. Til þess að slíkt takist, þarf verzlunarjöfnuðurinn sennilega að vera hagstæður um nálæg Sjóðsyfirlit Áætlun Reikningur Inn: Tekjur skv. rekstraryfirliti .............. 13762990 157699664 1. Fyrningar . ............... ............ 289051 300000 2. Útdr. veðbréf og bankavaxtabréf .... 50000 59000 3. Endurgr. fyrirframgreiðsla ..... 10000 29000 4. Endurgr. lán og andv. s. eigna ........ 125000 66600 Mism. v stuttbylgjustöðvarinnar . . . . . 112000 Reikningsl. greiðsluhalli (þar í framl. til fiskimálasj. 235 þús.). ... 99845 391000 Samtals kr. ....... 16727613 Út: Gjöld samkvæmt rekstraryfirliti......... 13109041 15263766 l. Afborganir lána: l. Ríkissjóður: a. Innlend lán .............................. 217957 295358 b. Dönsk lán ................................ 323095 323876 c. Ensk lán ....................................... 177753 189643 2. Ríkisstofnanir: . a. Landssíminn .................................... 135000 131920 b. Ríkisútvarp ...................................... 124040 124040 II. Eignaaukning ríkisstofnana: 1. Landssíminn ....... ... .......... ........... 135000 160000 . Sami (stuttbylgjustöðin) 112000 2. Ríkisprentsmiðjan .......................... 20000 40000 3. Landssmiðjan ................................. 10000 23000 4. Ríkisútvarpið ................................ 34000 III. Vitabyggingar ................ 7611110 30000 Samtals kr. ....... 16727613 Breytingar á skuldum ríkissjóðs1935 Skuldir samkvæmt landsreikningi 1934 ........... 41937920 Tekið lán hjá Hambrosbank . . . . . . . 11739500 Skuldabr. lán v. jarðakaupa á Eyrarbakka og Stokkseyri 254500 Lán til vega og brúagerða ........... 85000 Aukin skuld í Handelsbanken 162000 12241000 54178920 = Greiddar skuldir: 1. Afborganir fastra lána: Greitt af ríkissjóði 1064837 - - bönkum ...................... 28687 - - síldarverksmiðjum . 99675 1451383 2. Greitt lán hjá Barclaysbank frá 1931 1491120 3. Greiddar lausaskuldir: Barclays Bank .. 2231286 Búnaðarbanki, víxlar ... ... .. 1600000 Greitt Landsbanka v. skuldar v. Landmandsbanken 2500000 Landsbanki ............ 795585 4876871 7819374 46359546 Til samanburðar við skuldir 1934 má draga frá sem eignaaukningu: 1. Hluti Útvegsbanka af Hambrosláni 3653000 2. Innlagt á hlr. í Lb. v fiskimálasjóðs 378995 4031995 Skuldir í árslok 1935 42317551 Skuldir í árslok 1934 41937920 Aukning: 379631 6 millj. kr. En segja verður, að vel hafi miðað í þá átt að ná fullum greiðslujöfnuði, eins og þær tölur, sem ég hefi lesið, bera gleggst vitni um. Hlutverk gjaldeyris- og innflutningsnefndar hefir verið tvíþætt: Annarsvegar að vinna að lækkun heildarinnflutnings til landsins, að svo miklu leyti, sem fært þykir. Í því starfi hefir n. mætt margháttuðum örðugleikum á árinu, sem leið, m. a. verðhækkun erlends varnings síðara hluta ársins, óeðlilegum vörukaupum, sem nauðsynleg eru vegna viðskiptanna við Suðurlönd, Spán og Ítalíu, og mikinn innflutning útgerðarvara, sem ekki verða hér taldar. Fleiri erfiðleikar hafa og orðið á vegi n. Þegar aðstæður allar eru metnar, verður eigi annað sagt en að n. hafi tekizt vel að leysa þennan þátt hlutverks síns, þótt enn lengra virðist óhjákvæmilegt að ganga í þessu máli. Að öðrum þræði hefir það verið hlutverk n. að skipuleggja utanríkisverzlunina, færa innkaupin sem mest til þeirra landa er kaupa meira af okkur en við af þeim. Þetta er miklum örðugleikum háð. Gömul verzlunarsambönd þarf að slíta og mynda önnur ný. Einnig fylgir þessu oft á tíðum, að innkaupin þarf að færa þaðan, sem þau eru hagkvæm, og til þeirra landa, sem selja dýrara, vegna þess að þau lönd kaupa okkar vörur. N. hefir orðið mjög mikið ágengt í þessari skipulagningu verzlunarinnar, og kemur það greinilega í ljós í skýrslum þeim, er hagstofan hefir gefið út um inn- og útflutning. Þannig hafa innkaupin í Þýzkalandi aukizt um 600 þús. kr. þrátt fyrir heildarlækkun innflutningsins, og þar með hafa skapazt möguleikar til sölu á íslenzkum afurðum í Þýzkalandi fyrir atbeina n. Kemur þetta m. a. fram í aukinni sölu landbúnaðarafurða á þýzkan markað frá því, sem verið hefir. Þá hafa innkaup okkar frá Svíþjóð aukizt um 390 þús. kr., innkaup okkar á Spáni um nálega 1 millj. kr. og um 900 þús. á Ítalíu. Hinsvegar haft innkaup okkar minnkað til muna í þeim löndum, sem kaupa minna af okkur en við af þeim, einkum í Bretlandi og Danmörku. Innflutningur frá Bretlandi hefir minnkað um rúml. 2 millj. kr. og frá Danmörku um 2 millj. kr. tæplega þó. Í sambandi við þessar upplýsingar þykir mér rétt að geta þess, að nokkru aðkasti hefir verið beint til n. fyrir það að leyfa innflutning á vörum, sem segja má, að séu óþarfar, á sama tíma, sem neitað er að einhverju leyti um innflutning á vörum, sem telja mætti nauðsynlegar. Þannig stendur á þessu, að í viðskiptasamningnum við Spán, er gerður var árið 1934, var ákvæði um, að ekki mætti synja um innflutning frá Spáni, þótt um þær vörutegundir væri að ræða, er út af fyrir sig mættu teljast ónauðsynlegar. Bar þá að skoða þessi viðskipti sem endurgjald fyrir fiskmarkað okkar á Spáni. Sá samningur er nú ekki lengur í gildi. Óvinir innflutningshaftanna hafa reynt að koma inn tortryggni í garð innflutningsnefndarinnar í sambandi við innflutning á þessum ónauðsynlegu vörum. Verður hinsvegar að treysta því, að þeir, sem viðurkenna nauðsynina á því að lækka innflutninginn, geri sitt til að leiðrétta slíkar missagnir. Eins og ég gat um áðan, mun því miður ekki verða hjá því komizt að herða enn á innflutningshöftunum. Skapar þetta að vísu nokkra röskun í landinu, en hjá því verður ekki komizt. við því er ekki hægt að búast, að útflutningur þessa árs verði meiri en ársins næst á undan, og er það því staðreynd, sem hægt væri að skýra með tölum, ef nánar væri út í slíkt farið, að ef greiðslujöfnuður ætti að nást með ekki meiri útflutningi en nú er, verður ekki hægt að veita leyfi til kaupa á öllum þeim vörum frá útlöndum, er til þessa hafa verið taldar nauðsynlegar. Er af þessu ljóst, að ef ekki er hægt að halda útflutningsverðmætinu í þessu lágmarki og heldur auka það, þá verður þjóðin að breyta um lifnaðarhætti. Það er því mjög áríðandi að ötullega sé að því unnið að leita nýrra markaða fyrir íslenzkar framleiðsluvörur og reyna að auka útflutninginn. Að þessu er og hefir verið unnið með stuðningi ríkisstj., og það með sýnilegum árangri. Sem dæmi um hinar nýju leiðir í framleiðslu- og söluháttum, má benda á karfaveiðarnar, sendingu á frystum fiski til Norður-Ameríku, o. fl. mætti í þessu sambandi upp telja. En búast má við miklum innflutningserfiðleikum á meðan unnið er að öflun nýrra markaða í stað þeirra, sem tapazt hafa. Út af þeim umr., sem fram hafa farið um innflutningshöftin fyrr og síðar, vil ég hér leggja áherzlu á, að í raun og veru er um 2 leiðir að ræða til þess að ná greiðslujöfnuði við útlönd. Önnur leiðin er sú, sem háttv. stjórnarandstæðingar telja sig fylgja. Hún er sú að minnka kaupgetu almennings í landinu svo, að eftirspurn eftir erlendum varningi stöðvist af getuleysi fólksins til að kaupa. Hin leiðin, sú, sem stjórnarflokkarnir hafa valið sér, er að hefta vöruflutninginn með lagafyrirmælum, en halda uppi kaupgetunni í landinu með sem mestum verklegum framkvæmdum og stuðningi við atvinnuvegina. Menn verða því að gera sér það ljóst, að innflutningshömlurnar mynda grundvöllinn fyrir því, að hægt sé að gera ráðstafanir til tekjuauka fyrir almenning, án þess að eiga það allt of mikið á hættu, að greiðslujöfnuðurinn versni. Skilji menn þessa staðreynd, verður auðveldara fyrir menn að taka því með jafnaðargeði, þótt eigi sé hægt að fá allar þær erlendar vörur, er menn gjarnan vildu veita sér. Hið rétta viðhorf til innflutningshaftanna fyrir almenning er því ekki að beita sér gegn þeim og torvelda framkvæmd þeirra, þótt þeirra vegna vanti sumar vörur, heldur hið gagnstæða, sökum þess að þau koma í veg fyrir, að grípa þurfi til þeirra neyðarráðstafana að takmarka innflutninginn með því að minnka kaupgetuna. Menn verða að leitast við að nota í stað erlendu varanna innlendar iðnaðarvörur og landbúnaðarvörur og stuðla þannig að uppbyggingu iðnaðarins til þess að minnka atvinnuleysið og stuðla að bættri afkomu bændastéttarinnar. Að þessu hvorutveggja miða innflutningshöftin. Á þinginu í haust deildu hv. andstæðingar mjög á mig fyrir framkvæmdir í gjaldeyrismálunum og töldu, að ekkert gagn myndi verða að starfi innflutnings- og gjaldeyrisnefndar og greiðsluhallinn mundi verða engu minni en á árinu 1934; en þá var hann 10–11 millj. kr. Þetta mál var af hálfu andstæðinganna flutt af hinu mesta ofurkappi. Ég svaraði þá með því að óska eftir, að þeir biðu niðurstöðunnar frá árinu 1935, og myndi þá koma í ljós, að mjög hefði miðað í áttina til þess að ná greiðslujöfnuði við útlönd. Ætla ég nú, að sú niðurstaða, sem skýrt hefir verið frá, sýni, að úr gildi eru fallin þau stóryrði, sem hv. stjórnarandsfæðingar létu falla um þetta mál á síðasta þingi. Þykir mér rétt að geta þess hér til gamans, að nokkuð hefir kveðið við annan tón hjá stjórnarandstæðingunum nú undanfarið en í haust, t. d. kom í Morgunbl. föstudaginn 7. febr. 1936 grein um verzlunarjöfnuðinn. Þar segir svo: „Árið 1934 var óhagstætt. Þá söfnuðum við milljónaskuldum erlendis. Sl. ár var einnig óhagstætt. ef miðað er við þær skuldbindingar, sem við verðum að standa straum af. Greiðslujöfnuðurinn er ennþá óhagstæður. En við erum á réttri braut. Að því verður að keppa, að við hættum að safna skuldum erlendis og förum að greið, af gömlu skuldunum.“ Í þessari Mbl.grein er það hreinlega játað, að við, þ. e. a. s. við Íslendingar, séum á „réttri braut“ í þessu stórmáli, og það undir stjórn þeirra, sem nú fara með völdin. Þessi ummæli stinga nokkuð í stúf við fyrri skrif og ummæli hv. stjórnarandstæðinga. Man ég ekki betur en að formaður Sjálfstfl. léti svo um mælt í eldhúsumr. síðustu, að í gjaldeyrismálunum væri ég kominn mjög afvega og staddur í fordyri hins verst, staðar. Ég vil þá víkja að fjárlagafrumv. fyrir árið 1937. Um það get ég verið mjög stuttorður, þar sem það er samið eftir sömu meginreglum og fjárlagafrumv. fyrir árið 1936 og í öllum höfuðdráttunum eins. Greiðslur samkv. þessu frumv. og tekjur eru nær jafnháar og samkv. fjárl. fyrir 1936. Einstakir liðir hafa verið færðir til samræmis við fengna reynslu. Einn liður hefir þó verið hækkaður nokkuð frá því, sem verið hefir, en það eru afborganir lána. Hefir sá liður orðið að hækka um 200 þús. krónur. Þar af er afborgun af enska láninu nýja kr. 117 þús., en 80 þús. kr. eru afborgun af vega- og brúagerðalánunum. Til fróðleiks er rétt að geta þess, að síðan 1934, er núv. stj. tók við völdum, hafa afborganir samningsbundinna lána hækkað um 400 þús. kr., og er það allt vegna skuldbindinga. er gerðar voru áður en núv. stjórn tók við völdum. Einnig er rétt að geta þess, að í þessu frv. er gert ráð fyrir lækkun á ríkisskuldum um 1 millj. og 200 þús. kr. Við samningu fjárlagafrv. fyrir árið 1935 gerði ég í fyrsta sinni tilraun til að hafa fjárlög í sem beztu samræmi við reynsluna. Þessum tilraunum hefir verið haldið áfram við samningu þessa frv. og komi ekki eitthvað sérstakt fyrir, hygg ég, að minni umframgreiðslur ættu að verða á árinu 1937 en áður. Í samræmi við stefnu stj. er gert ráð fyrir í þessu frv. mjög svipaðri greiðslu til verklegra, framkvæmda og til atvinnuveganna og í fjárl. fyrir 1936, en eins og kunnugt er, verða framlögin til þessara mála aukin á árinu 1936 frá því, sem var 1935. Álítur stjórnin eigi unnt að komast hjá að sinna þeirri þörf, sem nú er á verulegum framkvæmdum og framlögum til styrktar smáframleiðslu landsmanna. Er ríkisstj. þess fullviss, að þótt þessi stefna hafi nokkur fjárútlát í för með sér til ríkissjóðs, sem þó bitna aðallega á þeim, sem betur mega, þá er hún heppilegri fyrir þjóðarheildina en sú stefna, andstæðinganna að skera allt niður, er til atvinnuveganna á að fara eða verklegra framkvæmda, og sem hlyti að auka atvinnuleysið og gera afkomu smáframleiðendanna verri. Núverandi ríkisstj. telur það sitt hlutverk að stöðva skuldasöfnun við útlönd og hallarekstur ríkissjóðs, jafnhliða því, sem hún sinnir sem mest þeim eðlilegum óskum, sem fram eru bornar um aðstoð ríkisvaldsins, þar sem erfiðleikar eru fyrir. Engum mun um það hugur blandast, að það er margháttuðum erfiðleikum bundið að ná því marki, sem að er keppt í þessu efni. þar sem viðskiptahalli við útlönd hefir verið mikill og greiðsluhalli ríkissjóðs tilfinnanlegur. Hér við bætist svo það, að úr öllum áttum berast kröfurnar á ríkissjóð og sífellt er gert ráð fyrir meiri og meiri aðstoð af hans hálfu. Nú hafa verið lagðar fyrir niðurstöður ársins 1935, sem sýna verulegar breytingar frá því, sem áður var - greiðsluhalli ríkissjóðs lækkaður um yfir 2 millj. kr. og allverulegum rekstrarafgangi náð í fyrsta sinn um nokkur ár. Ennfremur það, sem ef til vill skiptir meira máli, að verzlunarjöfnuðurinn hefir batnað um 6 millj. kr. enda þótt útflutningur hafi fremur lækkað. Það er ekki mitt að leggja dóm á það, hvort árangurinn af starf stj. á þessu fyrsta heila ári, sem hún hefir starfað, err mikill eða lítill. Ég vil aðeins benda á það að hann verður að metast með hliðsjón af þeim utankomandi erfiðleikum, sem íslenzka þjóðin hefir mætt á árinu sem leið. Enginn veit, hvernig árið, sem er að byrja. verður fyrir Íslendinga. Margt bendir til þess, eins og áður er á drepið, að það verði erfitt og að auka þurfi þar af leiðandi ýmsar hömlur, sem eru hvimleiðar, en alveg óhjákvæmilegar eins og nú stendur. Hinsvegar er enginn vafi á því að íslenzka þjóðin hefir oft átt við meiri erfiðleika að stríða en nú og sigrazt á þeim. Við Íslendingar munum vafalaust sigrast enn á erfiðleikunum. Sú margháttaða viðleitni, sem fram kemur hjá fjölda manna í því að koma upp nýjum atvinnurekstri og að notfæra sér þau gæði náttúrunnar, sem áður hafa verið ónotuð. sýnir það, að menn hafa ekki tapað trúnni á landið og gæði þess. Þess vegna er sigurinn vís, þótt að kunni að kreppa í bili.

Magnús Guðmundsson Eins og nærri má geta, dettur mér ekki í hug á þeim hálftíma, sem ég hefi til umráða, að gagnrýna í öllum atriðum ræðu þá, sem hæstv. fjmrh. nú flutti. Hún var, eins og ræður um þetta efni hljóta að vera, með fjölda talna, sem engin leið er að festa sér í minni til hlítar, þótt maður heyri þær lesnar upp einu sinni í flýti. Það, sem ég ætla mér að gera í þetta skipti. er að leiða athygli í stórum dráttum að fjármálastefnu hæstv. stj., eins og hún kemur mér fyrir sjónir. Þetta fjárlfrv. fyrir árið 1937, sem hér liggur fyrir, er 3. fjárlfrv., er núverandi hæstv. fjm.-rh., leggur fyrir Alþingi. Hið fyrsta þeirra var fyrir árið 1935 og þá voru áætlaðar 12,5 millj. kr. til rekstrarútgjalda ríkisins, annað þeirra frumv. var fyrir árið 1936, og þá áætlaði hæstv. ráðh. þessi gjöld um 13.8 millj. kr., hið þriðja er það frumv., sem hér er til meðferðar fyrir árið 1937. Í því gerir ráðh. ráð fyrir rekstrarútgjöldum að upphæð um 15,4 millj., að meðtöldum rekstrarafgangi, sem ég nefni síðar. Í fjárlagafrv. fyrrv. stj. fyrir árið 1934 voru þessi gjöld áætluð hér um bil11,3 millj. kr. Hækkun rekstrarútgjaldanna eftir áætlunum í þingbyrjun hefir því síðan hæstv. núv. stj. tók við orðið sem næst 4,1 millj. kr. eða um 40 kr. á hvert mannsbarn í landinu, að meðtöldu barninu í vöggunni og öldungnum á grafarbakkanum. Þetta verða um 200 kr. á 5 manna fjölskyldu. Þar við bætast svo stórkostlegu aukin gjöld almennings til bæjar- og sveitarþarfa. Útsvörin alls á landinu munu vera upp undir 7 millj. kr. Öll útgjöld til hins opinbera munu ekki vera mikið undir 25 millj. kr. á ári, eða að meðaltoll yfir 700 kr. á 5 manna fjölskyldu. Nú er það vitað og viðurkennt að að lokum verður framleiðsla landsmanna að greiða þessa háu fjárhæð, ef ekki á að eyða af höfuðstóli eða stofna skuldir. Að sönnu er mikið af þessum gjöldum lagt á ýmsa, sem ekki framleiða neitt. en peningarnir, sem þeir borga með, hljóta beinlínis eða eftir krókaleiðum að vera komnir frá framleiðslu landsmanna, eða þeir eru teknir af eignum gjaldanda, eignum, sem hafa skapazt af óeyddum arði af framleiðslu fyrri ára. Ef það nú er haft í huga, að framleiðsla í einhverri mynd, framleiðsla fyrri ára eða framleiðsla hvers yfirstandandi árs, verður að standa undir skattþunganum, þá blasir sú spurning við, hvort framleiðsla landsmanna þoli þennan þunga allan, eða með öðrum orðum: Eru atvinnuvegir landsmanna nú svo arðvænlegir, að þeir geti staðið undir þessum þunga bagga? Ég býst við, að enginn treystist til að halda því fram. Ég býst við, að allir játi það, að öll aðalframleiðslustarfsemi hér á landi sé rekin með tapi og hafi verið það á undanförnum árum. Ég býst við, að flestum komi saman um, að sparnaður arður undanfarinn, góðæra sé upp etinn, hafi gengið til að borga framleiðsluhalla og skatta undanfarandi ára. Til þess að fyrirbyggja misskilning skal ég hér taka það fram, að frá skattabyrði þeirri, sem framleiðsla landsmanna verður að standa undir, má og á að sjálfsögðu að draga þann hluta skattanna, sem varið er til að létta undir með atvinnuvegum landsmanna. Sú upphæð er talsverð, segjum allt að 5 millj. kr. Þá eru samt eftir um 20 millj. kr. samkv. því, sem ég áður sagði, er framleiðslan verður að standa undir: Hvar á að taka þá gífurlegu fjárhæð? Í venjulegum árum á að taka hana af gróða á framleiðslunni, en þegar svo er sem nú, að framleiðslan gefur lítinn arð, engan arð eða jafnvel tap, hvar á þá að taka féð. Ef um sparnað arð fyrri ára væri að ræða,mætti taka hann, en því er ekki að heilsa. Hann er horfinn, eins og ég tók fram áður. Þá var ekki nema ein leið til, og hún er sú að taka, lán, stofna til nýrra skulda. Hvar fást þau lán? Ekki erlendis. Einstakir menn eða félög fá þar varla lán til lengri tíma, þegar vitað er að ríkissjóður hefir orðið að skuldbinda sig til að taka ekki lán erlendis fyrst um sinn. Framleiðendum stendur því sú ein leið opin að fá lán innanlands hjá bönkum eða sparisjóð um. En verði framleiðslan áfram rekin með tapi eða tekjur og gjöld standast á, geta þeir ekki endurborgað þessi hin, og þá er aðeins stutt tímaspursmál þar til engin frekari lán er að fá, og sú framleiðsla, sem rekin er með lánsfé, og það er mestur hluti okkar framleiðslustarfsemi, verður að hætta. - Skuldir banka, og sparisjóða tapast, en það þýðir að sparisjóðsfé landsmanna tapast og gengisfall stórum stíl óhjákvæmilegt. Ég hefi reynt að rekja þessa sorglegu keðju lið fyrir lið, og handleikið hvern hlekk. Mér skilst, að svo hljóti að fara sem ég fyrr sagði nema ýtrustu varkárni sé gætt eða verð á framleiðsluvörum okkar erlendis hækki, svo að framleiðslan gefi arð, en fyrir því eru litlar líku eins og nú stendur. Hitt sýnist frekar blasa við, að mjög erfitt verði að selja, aðalframleiðslu vora, fiskinn, erlendis, þar til útvegaðir hafa verið nýir markaðsstaðir, en það tekur sennilega talsverðan tíma. Að athuguðu þessu ástandi, sem ég hefi nú lýst, virðist mér heilbrigð skynsemi hrópa hárri röddu um það að gæta hófs gagnvart atvinnu vegum landsmanna. Þessa hófs þarf að gæta bæði um álögur ríkissjóðs, bæjar- og sveitar félaga. Ég get hér skotið því inn í, að ég sé oft í blöðum stj. að meiri hl. bæjarstjórnar Reykjavíkur, sem er skipaður sjálfstæðismönnum, er atyrtur fyrir það, að hann hækki stöðugt út gjöld bæjarins og fari þannig í bága við þá stefnu, sem Sjálfstfl. telji sig fylgja. Það er rétt, að útsvörin hafa hækkað hér hin síðustu ár mjög mikið. En af hverju? Af því að löggjafarvaldið hleður stöðugt nýjum gjöldum á. Annaðhvort verður því að hækka gjöldin eða brjóta fyrirskipanir löggjafarvaldsins. og sjálfstæðismönnum verður ekki með réttu álasað fyrir það þótt þeir hlýði lögum meðan kostur er. Ég gat þess í byrjun máls míns, að áætlanir stj. yfir rekstrarkostnað ríkisins árin 1934–1937 hefðu verið eins og hér segir: 1934 ............. 11,3 millj. kr. 1935 .............. 12,8 - - 1936 .... 13,8 - - 1937 ........... 15,4 - - Í meðförum þingsins breyttust þessar áætlanir þannig, að þær urðu fyrir 1934 ........... 11.0 millj. kr. 1935 ............... 13,8 - - 1936 .............. 15,3 - - Þessar tölur sýna fyrst og fremst, að hæstv. fjmrh. hækkar árlega áætlanir sínar, það er að segja heimtar alltaf meira og meira fé til ríkisrekstrarins. Hækkun hans till. frá ári til árs er aldrei undir millj. kr. og nú síðast yfir 1½ millj. kr. Í öðru lagi sýna þessar tölur, að í meðförum þingsins hafa áætlanir stj. hækkað fyrir árið 1935 um 1 millj. kr. og fyrir 1936 um 1½ millj. kr. Hvort þetta frv., sem hér liggur fyrir, á eftir að hækka eins mikið og verið hefir undanfarið, skal ég engu spá um, en verði svo, verða rekstrarútgjöldin fyrir 1937 upp undir 113 millj kr. Þessi stöðuga hækkun á rekstrarútgjöldum ríkissjóðs líkist mest hreinu uppboði, þar sem fjmrh. og stjórnarflokkarnir bjóða í kapp. Fyrst kemur fjmrh. á haustþinginu 1934 með yfirboð, er nemur 1,8 millj. kr., en þá hækka stjórnarflokkarnir þetta enn um 1 millj. kr. á því þingi. Svo á næsta þingi (1935) hugsar hæstv. ráðh., að nú skuli hann koma með mjög lágt yfirboð, og hann gerir það, en stjórnarflokkarnir voru þá ekki feimnari en það, að þeir gerðu 1½ millj. kr. yfirboð. Og uppboðið heldur enn áfram. síðasta boð frá hæstv. fjmrh. er enn hækkun í frv. því, sem hér liggur fyrir. Við sjálfstæðismenn hér á þingi horfum undrandi á þennan léttúðarfulla leik, stundum gerum við líka boð, stundum til hækkunar, oftast viljum við lækka, en hvorugu er anzað, öll slík boð strádrepin. Af því, sem hér hefir verið bent á, er það augljóst, að fjármálastefna hæstv. fjmrh. og hinna ráðandi flokka er sífelld hækkun gjaldanna og sífelld hækkun skattanna. Hæstv. fjmrh. hefir beinlinis lýst því yfir, að eftir því, sem kreppan harðni, verði að hækka skafta. Það verði að flytja til kaupgetuna, eins og hann orðar það, en hann gætir þess ekki, að með þessu er hann að kippa stoðunum undan framleiðslumöguleikum landsmanna. Þegar skattahækkanirnar voru til umr. á síðasta þingi viðurkenndi hæstv. ráðh., að aðalatvinnuvegir landsmanna væru reknir með tapi, og hann notaði það sem sönnun fyrir því, að tekjuskattshækkun gerði þessum atvinnuvegum ekkert til, því að þeir þyrftu engan tekjuskatt að greiða, en í þessu er mikill misskilningur. Allir auknir skattar koma niður á atvinnuvegunum beint eða óbeint á einn eða annan hátt, því að framleiðslan verður að síðustu að fæða alla og klæða. Eftir því sem hærri skattkröfur eru gerðar til þeirra, er beint eða óbeint vinna að framleiðslu, eftir því verða þeir að gera hærri kröfur gagnvart framleiðendum. Ég man eftir því, að í góðærunum 1927–1930, þegar sömu flokkar fóru með völd og nú, þá var því af þeirra hálfu haldið fram, að einmitt í góðærunum ætti að auka útgjöld og hækka skatta, því að þá þyldu gjaldþegnarnir það. Nú mun enginn halda því fram, að vel ári fyrir atvinnuvegum landsmanna, en samt er því haldið fram, að hækka eigi skatta og gjöld. Niðurstaðan hjá hinum núv. stjórnarflokkum virðist því vera sú, að bæði í góðum árum og vondum eigi að hækka skatta og gjöld enda hafa þeir sýnt það í verkinu. Sjálfstfl. hefir jafnan haldið því fram, að í góðærum mætti hækka skatta, ef þeir væru hóflegir undir, en ekki til þess að eyða allri hækkuninni, heldur til þess að geyma hana eða hluta af henni til vondu áranna, til þess að geta þá haldlið í horfinu og þurfa ekki að eiga á hættu, að atvinnuvegir landsins grotni niður. Hæstv. fjmrh. hefir hvað eftir annað hér á þingi haldið því fram, að það mætti ekki einblína á það, að áætlanir fjárlaganna hækkuðu. Það stoði ekkert að áætla lágt, því svo komi landsreikningurinn og hann sýni miklu hærri gjöld í mörgum greinum. Til þess að finna þessari staðhæfingu stað, hefir hæstv. ráðh. jafnan vitnað í það, að útgjöld ársins 1934 hafi farið stórlega fram úr áætlun, og slíkt vilji hann ekki láta henda sig. Hann hefir hvað eftir annað hér á þingi látið lita svo út, að samsteypustjórnin, sem sat að völdum frá miðju ári 1932 til miðs ársins 1934, eigi sök á þessu, en hann gleymir að geta þess, að hann sat sjálfur að völdum nærri hálft árið 1934, og útkoma þess árs er honum því ekki óviðkomandi. Þegar hæstv. ráðh. vill gera samanburð milli sín og annara, þá má hann vitaskuld ekki taka niðurstöðu árs, sem hann hefir ráðið því nær jafnt og aðrir. Hann getur ekki, er hann ber sig saman við aðra, tekið sjálfan sig til samanburðar. Þetta munu allir skilja. En ef hæstv. ráðh. vill bera sig saman við samsteypustjórnina 1932–1934, þá verður hann að taka eina heila árið, sem hún sat að völdum, árið 1933, og ég er mjög fús til að gera þann samanburð. Landsreikningurinn fyrir árið 1933 liggur nú fyrir prentaður, undirritaður af núv. hæstv. ráðh. og samþ. af Alþingi, svo að um ekkert getur verið að villast og engar getgátur komast þar að. Hvað segir þá þessi landsreikningur? Hann segir, að rekstrarútgjöld ríkissjóðs árið 1933 hafi verið 13,6 millj. kr. Þessi sömu útgjöld eru nú af hæstv. ráðh. í fjárlagafrv. fyrir 1937 áætluð 15,4 millj. kr. eða nærri 2 millj. kr. hærri en þau reyndust 1933. Undan þessum samanburði getur hæstv. ráðh. ekki kvartað, hann er honum þvert á móti mjög hagstæður. því að annarsvegar eru staðreyndir frá l933, sem ekki geta breytzt hér eftir, en hinsvegar er aðeins áætlun ráðh. sjálfs, sem eftir venju er hækkuð á þinginu. Enginn þarf heldur að imynda sér, að ekki falli á yms ófyrirsjáanleg útgjöld frá þessum tíma til áramóta 1937–1938, og allt slíkt kemur á landsreikninginn á sínum tíma. - Hvað þessi útgjöld verða þá há, veit hvorki hæstv. ráðh. eða ég, en hitt vitum við báðir, og það er, að það hefir aldrei enn komið fyrir, að gjöld þessi hafi ekki reynzt stórum hærri en áætlað var. Og skýrsla sú, sem hæstv. ráðh. gaf hér um árið 1935, er um það engin undantekning. Ef ég hefi skilið þá skýrslu rétt, þá ber hún með sér að gjöldin hafi farið mikið fram úr áætlun, eða á 3. millj. kr., og þó hafði hæstv. ráðh. búið þá áætlun til sjálfur. Og hæstv. ráðh. verður sannarlega ekki hart úti í þessum samanburði, þótt ég í honum láti þær rúmar 900 þús. kr., sem eru áætlaðar rekstrarafgangur í frv., koma á móti væntanlegri hækkun þingsins og umframgreiðslum á árinu 1937. því að þessar 900 þús. kr. eru ekki helmingur þess, sem eyðzt hefir umfram áætlun 1935. - Skýrsla ársins 1935, sem hæstv. ráðh. hefir nú gefið, sýnir, að á árinu 1935 hefði orðið gífurlega mikill tekjuhalli, ef honum hefði ekki viljað til það fjármálalega happ - ég segi fjármálalega happ af því, að ég er ekki viss um, að það hafi verið happ að öðru leyti - að bannlögin eða það, sem eftir var af þeim, var afnumið. Þetta ætti að geta sýnt hæstv. fjmrh. það að það er allt annað að búa til áætlun eða fá hana til að standast reynsluna. Hann talaði borginmannlega meðan engin reynsla var komin á áætlanir hans, en nú býst ég við, að hann verði að viðurkenna, breyskleika sinn. Síðan kreppan sú hin þráláta byrjaði, sem nú stendur yfir, höfum við sjálfstæðismenn reynt hér á þingi að stöðva æði skattahækkananna, og höfum flutt ýmsar till. til lækkana, en meiri hl. hefir algerlega virt það að vettugi. Á fyrsta þinginu, sem núverandi stj. sat, þinginu 1934, var þetta svo áberandi, að í þeirri n. þingsins, fjvn., sem er falið að undirbúa fjárl. samkv. þingsköpum, var í rauninni engin ákvörðun tekin, heldur var allt ákveðið á sameiginleg- um fundum stjórnarliða. Þegar sjálfstæðismennirnir í n. urðu þessa varir, slitu þeir þeirri málamyndasamvinnu, sem verið hafði, báru fram háar lækkunartill., sem allar voru skornar niður við trog. Eftir að þessi aðferð stjórnarliða, sem ég tel algert brot á þingræðisreglum - en út í það hefi ég ekki neinn tíma til að fara nánar - þá ákváðum við sjálfstæðismenn, að hver og einn væri sjálfráður um, hvaða till. hann bæri fram, því að við vissum, að allt sem frá okkur kom, átti að drepa, og það var gert rækilega. Svona var aðferðin á þinginu 1934. Á þinginu 1935 skipti mikið um til hins betra að því, er snerti samstarf í fjvn. Ég vil minnast þess með þakklæti, þó að ekkert væri þar gert umfram það, sem skylda og sanngirni bauð, að n. vann í sameiningu að ýmsum leiðréttingum og endurbótum á fjárlagafrumv. Og það, sem meira var, n. vann saman að niðurfærslu ýmsra gjaldaliða frumv. og kom sér saman um niðurfærslu, er nam um 1 millj. kr. Buðum við sjálfstæðismennirnir í n. samvinnu um frekari niðurfærslu, en undir það var ekki tekið, enda þótti sumum stjórnarstuðningsmönnum fulllangt gengið í lækkunum í sumum atriðum. En er mjög langt var komið störfum n., þá sprakk bomba. Þá kom það í ljós eða varð hljóðbært, að lengi þings hafði í fullkominni leynd fyrir okkur sjálfstæðismönnum starfað n. til þess að semja um ýms ágreiningsatriði milli stjórnarflokkanna, og niðurstaða þeirrar sáttarnefndar varð sú, að dembt skyldi á þjóðina á aðra millj. kr. í nýjum sköttum og gjöldum. Með þessu var sparnaðarstarfsemi fjvn. þurrkuð út og meira til. Okkar atkvæði, 20 sjálfstæðismannanna, megnuðu ekkert til að hamla móti þessu. Allt var auðvitað samþ. svo sem meiri hl. vildi. Ég hefi viljað segja frá þessu bæði af því, að málefni eins og þetta varðar alþjóð mjög og einnig af því, að í fjárlagafrumv. 1935 fólust viðurkenndir lækkunarmöguleikar, svo að ekki er hægt að halda því fram, að hvergi hafi verið hægt að lækka. Af því, sem hér hefir sagt verið, vænti ég að komi í ljós stefnumunurinn milli sjálfstæðismanna annarsvegar og stjórnarflokkanna hinsvegar. Stjórnarflokkarnir leggja aðaláherzluna á að ná inn sem mestu í sköttum og dreifa þeim út eftir ýmsum leiðum, sumum þörfum, sumum óþörfum. Sjálfstfl. telur, að allt hið óþarfa eigi að falla burtu og sumt af því nauðsynlega verði að bíða og þoka til fyrir þeirri þjóðarnauðsyn að halda uppi framleiðslu landsmanna sem allt líf í þessu landi byggist á. Sjálfstfl. er að sjálfsögðu vinur allra framfara, en framfarir eða endurbætur eru það eitt, sem þjóðin er fær um að standa undir efnahagslega. Um það er deilt, undir hve miklu hún geti staðið. Svonefndar framfarir eða endurbætur, sem gjaldþol þjóðarinnar rís ekki undir, snýst í böl og vandræði og fjárhagslega eymd. Þá fer þjóðinni eins og bónda, sem hefir yfirbyggt svo jörðina sina, að hún verður af honum tekin og öðrum seld. Af því að ég hygg, að ég eigi eftir örlítið af ræðutíma mínum, vil ég minnast á greiðslujöfnuðinn við útlönd. Eins og allir vita, er það mál nú eitt hið mesta áhyggjuefni. Ég sé af blöðum stjórnarsinna, að þeir eru mjög ánægðir með árangur þess máls að því, er snertir síðastliðin ár. Eftir opinberum skýrslum hefir innflutning urinn 1935 orðið 42,6 millj. kr., og er ég undrandi yfir, hversu mikið það er, þegar ég annarsvegar athuga það, hve mikið er gumað af röggsamlegri framkvæmdi innflutningshaftanna, og hinsvegar athuga það, að t. d. árið 1932 var aðeins flutt inn fyrir 34 millj. kr. eða 8,6 mill. minna en síðastl. ár. Hæstv. ráðh. vék að því, sem form. Sjálfstfl. sagði um þetta mál í eldhúsumr. í fyrra, og vildi snúa því í villu. Ég man vel, hvað hann sagði, og ég fæ ekki betur séð en að það hafi sýnt sig að vera alveg rétt. Hann gekk út frá því í orðum sínum, að það væri rétt, sem hæstv. ráðh. hefði haldið fram, að hinar duldu greiðslur mundu nema allt að 8 millj kr. Hann gekk ennfremur út frá því að innflutningurinn í nóv. og des. 1935 - en um hann var ókunnugt er ræðan var haldin - mundi verða svipaður og 1934. Með þessu komst hann að þeirri niður stöðu, að greiðsluhallinn í utanlandsviðskiptunum mundi verða um 10 millj. kr., en mér virðist hann hafa orðið um 7 millj., þegar reiknað er með 8 millj. kr. duldum greiðslum. Þessi mismunur mun eingöngu stafa af minni innflutningi í nóvember og desember 1935 en á sama tíma 1934. Hæstv. forseti aðvarar mig nú um, að minn tími sé á enda. og ég lýk því máli mínu, en bið þá, sem mál mitt heyra, að athuga það, að útvarpsreglur banna mér að svara andmælum, sem fram kynnu að koma.

Hannes Jónsson Hæstv. fjmrh. hefir nú flutt sína fjármálaræðu, og var hún ekki annað en óslitin keðja af vörnum fyrir sjálfan hann og stj. Honum hefir fundizt, sem vonlegt er, að meiri þörf væri á vörn fyrir stj. en hlutlausum upplýsingum til þjóðarinnar. Hann virtist mjög ánægður yfir því, að rekstur þjóðarbúsins síðasta ár skyldi ekki fara meira en töluvert á þriðju milljón fram úr áætlun fjárl. Hann gerði nokkrar tilraunir til að skýra, í hverju þessar umframgreiðslur væru fólgnar, en að mestu leyti er það þó enn sem komið er óupplýst. Hæstv. ráðh. sagði, að nú, þegar spilin væru lögð á borðið, skyldum við andstæðingarnir koma og sýna fram á, hvað í ólagi væri. En hér eru engin spil eða skjöl á borðið lögð. Hér hefir ekkert fram komið annað en staðhæfingar hæstv. ráðh. Þær tölur, sem sýna eiga, í hvað þessar umframgreiðslur hafa farið og hann hefir ekki hirt, verða ekki séðar fyrr en á landsreikningnum. Hann nefndi ekki annað, að ég held, en 10 þús. kr. upphæð, sem á að hafa gengið til tryggingarmálan. En mig grunar, að þegar öll plögg eru fram komin, þá muni það sína sig, að margar l0 þús. kr. upphæðir, og ef til vill 100 þús. kr. upphæðir. hafi farið í ýmiskonar nefndakostnað. Fjárl. ársins 1937 eru um 100 þús. kr. hærri en fjárl. fyrir yfirstandandi ár. Nú veit hæstv. ráðh. það, að fjárlfrv. 1936 hækkaði í meðförum þingsins um 1½ millj. kr. Hæstv. ráðh. mun vafalaust staðhæfa, að frv. geti ekki hækkað eins mikið að þessu sinni, en hann ætti þó að geta sagt sér það sjálfur, að hækkunin hlýtur a. m. k. að skipta hundr. þúsunda króna. Þá vil ég leyfa mér að víkja að nokkrum liðum fjárl. er snerta verklegar framkvæmdir á landinu. Á síðasta þingi hældi stj. sér mjög af því. hve réttlátlega hún hefði skipt vegafé milli héraða, með tilliti til þess, að atvinna yrði sköpuð fyrir menn, sem viðast um landið. Tillög til vega hafa þó verið lækkuð um 72 þús. kr. alls, og hefir þessi lækkun verið framkvæmd á mjög misjafnan hátt í ýmsum héruðum landsins. Í Dalasýslu hefir t. d. verið fellt niður framlag til Suðurdalavegar og eins Laxárdalsvegar. Aðeins 3000 kr. framlagi til Saurbæjarvegar hefir verið haldið. Í Húnavatnssýslu hefir framlagið til Hrútafjarðarvegar verið lækkað um helming niður í 3000 kr., og eini vegurinn, sem bætt var inn í fjárl. í fyrra, Vesturhópsvegur, hefir alveg verið strikaður út. Hinsvegar hefir Strandasýsla fengið að halda óbreyttum framlögunum til Steingrímsfjarðarvegar. Kollafjarðarvegar og Bitruvegar. Ég fullyrði, að öll nauðsyn er á því, að Strandamenn fái að halda þessum smáu upphæðum, sem þarna er um að ræða, en að því er snertir Austur- og Vestur-Húnavatnssýslu, er þessi nauðsyn engu minni. Ég skal svo ekki rökstyðja frekar þessi missmíði á fjárlfrv., sem ég vona, að Alþingi og fjvn. lagfæri, en ég vildi þó ekki láta hjá líða að gera þessar aths., því að um leið og lækkuð eru framlög til vegagerða. er sýnt áþreifanlegt misrétti um úthlutun vegafjár. Þá eru framlög til hafnargerða, hafnarbóta. bryggjugerða og lendingarbóta lækkuð um 55 þús. kr. Á þessum tveim liðum verður þá samtals nær 130 þús. kr. lækkun. En þrátt fyrir þessa lækkun og frádrátt á ýmsum öðrum liðum er ekki glæsileg aðstaða stj., því að fjárl. hafa samt orðið 100 þús. kr. hærri frá hennar hendi en þingsins í fyrra. Ríkisstj. hefir ekki séð sér fært að lækka kostnaðinn á öðrum liðum en þeim, sem ég nefndi, og öðrum slíkum. Hún hefir ekki séð sér fært að draga úr mannhaldi við áfengisverzlunina, sem hefir í þjónustu sinni 38 menn með 137820 kr. árslaunum, eða tóbakseinkasölunnar, sem hefir 18 menn með 76060 kr., eða ríkisútvarpsins, sem hefir 42 menn með 143–500 kr. Svona mætti lengi telja dæmi, þar sem draga mætti mjög úr útgjöldum, án þess að valda framleiðslunni í landinu nokkrum hnekki. En það er einmitt atvinna landsmanna, sem verður fyrir barðinu á sparnaðarráðstöfnnum hæstv. stj. - Eitt dæmið enn er hin mikla hækkun á alþýðutryggingum frá síðasta þingi, sem nemur 560 þús. kr. Þá get ég bent á það, til þess að sýna, hve nákvæmnin er mikil, sem notuð hefir verið við samningu frv., að í 17. gr. er tilfærð 13 þús. kr. upphæð til slysatrygginga samkv. 2. gr.l. nr. 73 frá 1928, með öðrum orðum samkv. l., sem búið er að nema úr gildi. Það, að ekki hefir orðið meiri greiðsluhalli á síðastu ári en raun ber vitni um, er því að þakka, að tekjur ríkissjóðs hafa hækkað fyrir hóflausar álögur á almenning. Stj. virðist ekki hafa haft fyrir augum annað en það, að jafna með einhverju móti tekjur og gjöld ríkissjóðs. Þetta er út af fyrir sig gott og blessað, en það nær ekki tilgangi sínum, ef það kemur niður á atvinnuvegunum. Ef halli atvinnuveganna eykst frá ári til árs, þá hljóta þeir innan skamms að líða undir lok, og hvaðan ætlar ríkið þá að hafa sínar tekjur? Þessu hefir stj. ekki haft nægilega glöggt auga fyrir. Hv. 10. landsk., samflokksmaður minn, mun nú taka til máls og nota þann tíma, sem ég á eftir. En ég vil aðeins taka það fram að lokum um skýrslu þá, sem hæstv. fjmrh. flutti hér, að hana verður að athuga mínar og færa til betra vegar, ef nokkuð á að vera hægt að hafa upp úr henni. Ef eitthvað er til í því, sem hann færði stj. til málsbóta, þá er sjálfsagt að viðurkenna það, en hinsvegar er jafnsjálfsagt að benda á það, sem miður fer.

Þorsteinn Briem Það er vitað, að opinberu gjöldin, tollar og skattar, hafa aldrei verið jafnhá og nú. Það er vitað, að fjárl. fyrir þetta, yfirstandandi ár eru upp á nær 16 milljóna útgjöld. eða hærri en nokkru inni fyrr. Og það er loks vitað að fjárlagafrv. það sem hæstv. stj. leggur nú fyrir Alþ., skríður yfir metið frá síðust. þingi, því að nú eru útgjöldin áætluð á 17. millj. kr. Ætla mætti, að þar sem þetta er útgjaldahæstv. fjárfrv., sem lagt hefir verið fyrir Alþingi, þá væru þar stórlega hækkuð öll fyrri framlög til styrktar atvinnuvegunum, sem nú eru í kalda koli, eins og allir vita. Þessa hefði mátt vænta vegna nauðsynja atvinnuveganna, - vegna þess ástands, sem framleiðslan á við að búa, hvar sem litið er. Þessa hefði og átt að mega vænta af núv. ríkisstj. vegna þeirra loforða, sem stuðningsflokkar hennar gáfu fyrir síðastl. kosningar og vegna þeirra yfirlýsinga, sem þessir flokkar gáfu þjóðinni í málefnasamningi þeim, sem gerður var á milli þeirra um leið og hæstv.ríkisstj. settist að völdum. Þar stendur: „Færðar séu niður ónauðsynlegar fjárgreiðslur ríkissjóðs og alls sparnaðar gætt í rekstri ríkisins og opinberra stofnana, en tekjunum varið til aukinnar atvinnu og framkvæmda í landinu.“ Í þessari yfirlýsingu og stefnuskrá stj. er það að vísu ekki tekið fram, hvaða fjárgreiðslur stjórnarflokkarnir hafi há talið ónauðsynlegar. En almenningur mun a. m. k. hafa skilið það svo sem þar væri fyrst og fremst átt við óþarfa bitlinga og nefndir og óþarft starfsmannahald. En stj. virðist ekki hafa skilið það svo. Hún hefir ekki sparað féð í nefndirnar, bitlingana né starfsmannahaldið. Stj. hefir verið réttnefnd nefndastjórn. Þar sem hún hefir jafnvel orðið að hafa nefnd yfir sjálfri sér. Þótt hún hafi að vísu getað laumað kostnaði sumra þeirra yfir á aðra aðilja en ríkissjóð. Og sem dæmi um starfsmannahaldið má rétt t. d. benda á, að í einni ríkisstofnuninni hér í Reykjavík, þ. e. áfengisverzluninni, eru nú skv. skýrslu, sem þessa fjárlfrv. fylgir um 40 starfsmenn. Enda láta sumir, sem í áfengisafgreiðsluna hafa komið, svo um mælt, að það sé eins og að koma á fund, að líta þar inn fyrir búðarborðið. Þetta eru „nauðsynleg gjöld“, sem ekki er hægt að færa niður að dómi stj. En hæstv.ríkisstj. hefir fundið aðra gjaldaliði, sem hæfir þótt fært að fella burt eða færa niður, og hún hefir því talið miður nauðsynlega. 1. Ég get þar á meðal rétt nefnt, hvernig stj. felldi niður allar greiðslur úr ríkissjóði til þátttöku í kostnaði af afurðasölunefndunum. Þeim kostnaði dembdi stjórnin á síðasta þingi algerlega á atvinnuvegina, og taldi fjmrh. það muna um 100 þús. kr. fyrir framleiðsluna í landinu. 2. Þá felldi stj. eða stjórnarflokkarnir niðurlögbundið framlag til ræktunarsjóðs af útflutningsgjaldi. um 15 þús. kr. 3. Hún lækkaði lögbundið framlag til búfjárræktarinnar í landinu um l0 þús. kr. 4. Hún lækkaði framlag til sandgræðslu um 73 þús. kr. 5. Hún lækkaði framlagið til sýsluvegasjóða um ca. 50 þús. - ef sá vegabóta og atvinnustyrkur fellur þá ekki algerlega niður, af því að sýslurnar sjái sér ekki fært að ráðast í vegabæturnar, þar sem ríkisframlagið til þeirra vega er nú aðeins 1/3 kostnaðar að hámarki, í stað helmings framlags áður. 6. Þá lækkaði hún framlag til flutningu á tilbúnum áburði um þriðjung frá því sem verið hefir áður. Og það á sama tíma, sem Norðmenn stórhækka þennan flutningastyrk, til þess m. a. að draga úr þörfinni á aðkeyptum fóðurbæti. 7. Og hún lækkaði framlagið til Búnaðarfélags Íslands um 20 þús. kr. Leiðir þar af m. a. að Ræktunarfélag Norðurlands og búnaðarsamböndin t. d. fá nú þeim mun minna starfsfé til sinna þörfu framkvæmda og verða að draga saman eða hætta við sumt af því, sem þeim liggur mest á. Aðeins þessar sjö niðurfærslur á framlögum til atvinnuveganna nema fullri ¼ millj. kr. samtals, þó að ekki séu fleiri taldar. Voru þetta gjafir síðasta þings til landbúnaðarins, áður en það fór heim eftir sína 124 daga setu, fyrir jólin. Og má segja, að þar lýsi gjafir gefendum, þegar þetta er gert samtímis því, sem skattar og tollar eru hækkaðir um milljón ofan á milljón í því árferði, sem nú er. Ætla mætti, að þetta væri lagfært á þessu fjárlagafrv., þar sem heildarútgjöldin hafa hækkað. En ekkert af þessu hefir verið lagfært. Landbúnaðurinn á enn aftur um næstu áramót að fá þessar niðurfærslur í nýársgjöf samkv. frv. stj. Mega menn þá enn minnast þess, að hver er sínum gjöfum líkur. Og svo fá þau héruð landsins, sem ekki styðja stj. tilbærilega, viðbótargjöf hér í þessu fjárlagafrv. Það er hugsað til þeirra á þann hátt, að þær litlu fjárveitingar, sem einhvern veginn tókst að fá inn á núgildandi fjárl. til vegabóta í andstæðingahéruðum, þær eru nú nálega þurrkaðar út hér í þessu fjárlfrv. Hygg ég ekki, að nokkur landsstj. hafi þar komizt nálægt þessari um hlutdrægni og hefndarhug til heill. héraða. Færir stj. þar, sem fyrr, sjálf á það skýrastar sönnur, að hún ætlast ekki einu sinni til þess sjálf, að á hana sé litið sem landsstjórn, heldur sem einhliða, hlutdræga og hefnigjarna flokksstjórn. Þess var ekki að dyljast hjá hæstv. fjmrh., að hann var drjúgum upp með sér yfir því, að gjöld og tekjur hefðu nokkurn veginn staðizt á. En „hverju var að þakka, að hún Gunna flaut?“ segir máltækið. Hverju var að þakka, að ekki var stærri greiðsluhalli á því bráðabirgða-„uppgjöri“, sem væntanlega á eftir að breytast, þegar öll kurl koma til grafar, eins og eðlilegt er? Því er fljótsvarað. Það er brennivínið, sem þar hefir bjargað. Vegna vínflóðsins, sem veitt var inn í landið á síðusta ári, hefir vínsala ríkisins aukizt a. m. k. um 1 millj. og 770 þúsundir eða upp í 3½ millj. á árinu. Kemur þessi ógurlega aukning fram á sterku vínunum, sem mest vinna tjónið og mest er grætt á. Tekjuafgangur á rekstrarreikningi er talinn um 500 þúsund í bráðabirgðayfirliti hæstv. fjmrh. Á sama tíma hefir ríkissjóður fengið nýjar tekjur af áfengissölu, umfram áætlun, um 1½ millj. króna. Í fyrra voru nýjar álögur lagðar á þjóðina um 1 millj. að minnsta kosti. Þrátt fyrir þetta hefir orðið greiðsluhalli um 400 þús. kr. Sjá þá allir, hvernig fjárhagur ríkissjóðs hefði verið, ef ríkisstj. hefði eigi veitt slíku ægilegu vínflóði yfir landið sér til fjáröflunar. Ef hér mætti „skemmta um hinn óskemmtilegasta hlut“, eins og meistarinn íslenzki segir, þá gæti mönnum komið í hug borðvísan gamla: „Þeir lifa þar á mysu og mjólk, en mest á brennivíni.“ Það verður að vísu ekki sagt, að stjórnin lifi á mjólk né mysu, svo sem áður hefir verið sýnt fram á í útvarpsumræðum hér á Alþingi. En á brennivíninu hefir hún lifað. Brennivínið hefir verið stj. einu bjargráð. Og það vill svo vel til, að sjálfur yfirmaður áfengissölunnar, forsrh., hefir í nýprentaðri ræðu lýst því sjálfur, hvað það sé, sem stj. hefir gert. Þar kemst ráðh. svo að orði, að áfengisneyzlan sé lántaka hjá sjálfu lífinu. Og ráðherrann bætir því við, að mönnum vilji gleymast, að „lífið lánar aldrei neitt, nema lát, endurgreiða það til fulls, og það með okurvöxtum“. Sjálfri ríkisstj., eða a. m. k. þeim ráðh., sem fer með yfirstjórn áfengissölunnar. er það þá fullkomlega ljóst, hvað hún hefir verið að gera sl. ár, með því að veita vínflóðinu ótakmarkað inn í landið, þótt takmarka hefi orðið flestan innflutning annan. Henni er það ljóst sjálfri, að til þess að ná þeirri fjárhagsútkomu, sem nú er, hefir hún orðið að taka lán hjá sjálfu lífinu - lífi og lífsþrótti íslenzkrar þjóðar. Og hún veit það samkv. orðum hæstv.forsrh. sjálfs, að „lífið lánar aldrei neitt, nema láta endurgreiða það til fulls, og það með okurvöxtum“. Og af þessu sér stj. ástæðu til að státa. Lífið, sem lánar aldrei neitt, nema gegn fullri greiðslu og okurvöxtum, er nú þegar farið að innkalla vextina af þessu síðasta láni ríkissjóðs hjá sjálfu lífinu. Þessa okurvexti eru bæjarsjóðirnir þegar farnir að greiða m. a. í framfæri drykkjumannaheimilanna. Þessa okurvexti verða bæir og ríki að greiða m. a. með því að reisa og starfrækja óhjákvæmileg drykkjumannahæli fyrir þá tugi eða jafnvel hundruð manna, sem þar verður að vista, ef slíku fer fram. Og þessa okurvexti verður þjóðin ekki sízt að gjalda í spilltri framtið og aumingjaskap þeirra manna, kvenna sem karla, sem annars hefðu getað orðið gagnlegir þjóðinni, ef þeir hefðu eigi orðið áfenginu að bráð. Þá má sjá örlitla augnabliksmynd af því gjaldi, sem heimilin verða að gjalda í vexti af þessu ríkisláni hjá lífinu, í skýrslu lögreglunnar hér í Reykjavik um þau 20–30 heimili, þar sem lögreglan var tilkölluð á hinu eina og sama kvöldi vegna ölæðis föður eða sonar. Nærri má geta, hvort heimilin sjálf gripa til þess úrræðis að kalla á lögregluþjónana, til að skakka leikinn innan sinna eigin veggja fyrr en í ýtrustu neyð. Nærri má geta, hve hin heimilin eru margfalt fleiri, sem reyna heldur að bjargast við hjálp nábúa eða á annan hátt, þó að úr hófi keyri hörmungarnar! - Þær telur enginn! Það verður ekki heldur reiknað, hvaða okur vexti óvaxin börn mega gjalda,. er alast upp á slíkum heimilum, því þær tölur telur heldur enginn. - En sannarlega eru það okurvextir, sem þjóðin verður að gjalda af þessu láni hæstv.ríkisstj. hjá sjálfu lífinu. Þessi mikla lántaka er því óafsakanlegri, sem takmarka hefir orðið nær allan unnan innflutning. Stundum fengust ekki einu sinni innflutningsleyfi eða gjaldeyrir fyrir netin til þess að veiða í síldina og ausa upp erlendum gjaldeyri. En brennivínið fékkst. Sumsstaðar fékkst ekki þakjárn til nauðsynlegustu bygginga vegna gjaldeyristakmarkana. En brennivínið fékkst! Hænsnafóður fæst ekki, til þess að hægt verði að koma í veg fyrir eggjainnflutning. En brennivinið fæst ótakmarkað! Það er selt, jafnvel hundrað flöskur sama manni í einu, svo að því auðveldara er að verzla með það í leynisölu að næturlagi og um helgar. Enda hefir það nýlega verið fullyrt í útvarpinu af manni úr áfengisvarnarnefndinni, að leynisölur hafi aldrei verið fleiri hér í bæ en nú. Ríkisstjórnin getur ekki afsakað brennivín,austurinn með því að kaupa hafi þurft af Spánverjum, því að brennivínið er ekki suðræn vara. Ríkisstjórnin hefir ekki ein sett lögin. En hún hefir ein stýrt framkvæmd þeirra svo sem nú var ljóst. Og nú liggur sjálf áfengisverzlunin undir einhuga kæru allrar áfengisverndarnefndar fyrir óleyfilega bakdyrasölu, sem leynisalarnir hafa líka notið góðs af. Þetta er sýnishorn af fjármálapólitík stj. Þegar hún lofar að færa niður ónauðsynleg útgjöld, þá lækkar hún framlög til ræktunarsjóðs, til búfjárræktarinnar, sandgræðslunnar, áburðarkaupanna, sýsluvegasjóðanna og til Búnaðarfélags Íslands, Ræktunarfélags Norðurlands og búnaðarsambandanna. Og þegar hana vantar fé í kassann til þeirra hluta, sem hún telur nauðsynlegri, þá tæpir hún á fremstu nöf laganna til þess að geta tekið lán hjá sjálfu lífinu - lán með okurvöxtum, sem teknir eru af dýrustu eigninni, sem landið á - þ. e. lífsþrótti og hamingju þjóðarinnar.

*Gísli Sveinsson: Ég tel, að hæstv. forseti hafi ekki fært fram næg rök til þess að réttlæta þá afstöðu, sem hann og hinir hæstv. forsetarnir hafa tekið í þessu máli. Það er sem sé allt öðru máli að gegna um flutning frétta frá hæstv.Alþ. en frá hverjum óvöldum fundi, sem haldinn er hér eða þar úti í héruðum landsins, og þó að þar sé um landsmálafundi að ræða. Útvarpið hefir ekki heldur neinn mann eða menn til þess að safna fréttum um slíka fundi úti um land, heldur flytur það fréttir af þeim eftir skýrslum, sem gefnar eru út og staðfestar af fundunum sjálfum. Þannig væri og hugsanlegt, að enda þótt útvarpið léti einn af sínum mönnum flytja fréttirnar frá Alþ., þá byggi skrifstofa Alþ. þær í bendurnar á honum. Þó að hæstv. forsetum finnist það friðsamlegast bæði fyrir sig og starfsmenn í skrifstofu hæstv.Alþ. að láta ekki neina starfsmenn við Alþ. skipta sér af þessum fréttaflutningi í útvarpinu, þá er þetta hinsvegar mál, sem almenningur í landinu hefir áhuga fyrir, að flutningur frétta þessara í útvarpinu sé þannig, að fréttirnar séu ýtarlegar og greinilega fluttar af þekkingu og fullu hlutleysi. Það er ekki heldur rétt hjá hæstv. forseta, að þótt þröngt sé hér í húsinu, þá sé þó ekki rúm fyrir einn mann til þess að taka saman útvarpsfréttir af störfum Alþ. Hann gæti meira að segja verið þingskrifari og fengið þingskrifarakaup. Gæti hann verið í deildunum á meðan á fundum stæði og skrifað upp. Þeir menn, sem hafa flutt fregnir af Alþ. í útvarpinu, hafa reyndar setið inni á hinni þröngu skrifstofu Alþ. og verið við þetta starf sitt, að safna fréttunum, hér og þar annarsstaðar í þessu (að dómi forseta) þrönga húsi. Hér eftir ætti slíkur fréttamaður ekki að þurfa að taka tiltakanlega meira rúm í húsinu heldur en hingað til, enda þótt hann ekki starfaði sem eingöngu ráðinn til þess starfa af stjórn útvarpsins. Ósk mín er, að bót verði ráðin á þessu máli á sem heppilegastan hátt, og þá þannig, að Alþ. hafi með samningu þessara frétta frá því að gera gegnum skrifstofu þess eða skrifara og ráði þar með um flutning frétta frá því í útvarpi.

*Sigurður Einarsson: Af því að ég hefi átt tal við útvarpsstjóra og menn í útvarpsráði um þetta mál, vil ég gefa dálitla skýringu til viðhótar því, sem fram hefir komið. Það hrökk fram hjá einum hv.þm. utan dagskrár, að til fréttaritara þess, sem flytur fréttir frá Alþ. í útvarpinu, hefði ekki verið vandað af hálfu útvarpsins. En af öðrum hv.þm. var það viðurkennt, að stundum hefði þetta starf þó verið leyst svo af hendi, að engin ástæða væri til að fetta fingur út í það. Útvarpsstjóri hefir í hverju tilfelli reynt að velja til þessa starfa færan mann. En af hálfu útvarpsstjóra og útvarpsráðs þykir óviðfelldið og óæskilegt að standa í deilum út af þessu starfi, og einnig hitt, að verulegur hluti hv.alþm. sé óánægður með það, hvernig starfið sé af hendi leyst. Þetta starf hefir reynzt svo mikið starf á undanförnum árum, þegar það hefir verið gert, að það hefir tekið mann að verulegu leyti. Útvarpið hefir borgað honum 10 kr. á dag, virka daga og helga um þingtímann, og þykir það hæfilega goldið. Og slíka borgun býðst útvarpið enn til að greiða manni fyrir þetta starf, en fer aðeins fram á, að til þess að forðast slíkan ágreining í framtíðinni, sem nú hefir komið fram út af þessu starfi, velji Alþ. manninn til starfsins, sem svo starfaði á kostnað útvarpsins. Mér er óhætt að fullyrða, að í aðstöðu útvarpsstjóra hefir ekki komið annað fram en óskir um, að framkvæmd þessa starfs yrði í framtíðinni hagað þannig, að ekki þyrfti að verða óánægja út af eða stímabrak á hinu háa Alþ. Og útvarpið telur sér heimilt, þó að þingið veldi manninn til þessa starfs, að greiða honum kaup, því að það telur, að hér sé um verðmæt efni að ræða, þar sem eru fregnir frá Alþ., sem útvarpshlustendum sé nokkurs virði að fá.

*Forseti (JBald): Ég viðurkenni, að hæstv.Alþ. sé virðulegri stofnun en margar aðrar stofnanir og að fréttir frá því beri sérstaklega að vanda. Enda heftir verið til þess hafður á hverjum tíma sérstakur maður. Hefir þessi fréttaflutningur oftast tekizt sæmilega. En viðvíkjandi því að vinna að þessu hér, hefi ég átt tal við skrifstofustjóra og starfsmenn aðra í skrifstofunni, og segjast þeir þurfa meira húsrúm nú en að jafnaði um þingtímann, vegna þess að nú stendur yfir prentun Alþt. frá síðasta þingi, og einn maður í skrifstofunni situr yfir því starfi hér í því húsrúmi, sem skrifstofa Alþ. hefir til umráða. Einnig tel ég vandkvæðum bundið, að skrifari annist þessa hluti og verði jafnframt að gegna sínum skyldustörfum. Eins og kunnugt er, eru oft þingfundir á kvöldin, og ætti skrifari því oft örðugt með að hvarfla frá til þess að lesa upp fréttir í útvarpið. Flutningur frétta frá Alþ. í útvarpi er auk þess það mikið starf, að maður, sem það innir af hendi, þarf að gefa sig við því um þingtímann að miklu leyti. Að gefnu tilefni af hálfu hv.þm. V.-Sk. og annara hv.þm. munum vér forsetar taka þetta mál enn til athugunar. Og ég held, að gott væri einnig, að þingflokkarnir tækju málið til athugunar. Að sjálfsögðu mundu forsetar fara eftir því, sem þingflokkarnir kæmu sér saman um í þessu efni, eða meiri hl. þingmanna, þrátt fyrir afstöðu þeirra (forsetanna) hingað til.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég skal leyfa mér að vekja máls utan dagskrár á atriði, sem snertir Alþingi allt og ég og fleiri þm. hafa fengið nokkra tilkynningu um, eins og allur almenningur, í ríkisútvarpinu fyrir nokkru. Þessi tilkynning, sem útvarpsstjóri flutti, var á þá leið, að ríkisútvarpið mundi nú að gefnu tilefni stytta mikið þær fréttir, sem sagðar eru frá Alþingi, og ekki greina nema það allra nauðsynlegasta í máli hverju, svo sem aðalatriði í frv., en ekki grg., og allra sízt að laga fréttaflutninginn í hendi sér, eins og fréttamanna er síður, til þess að gera frásögnina aðgengilegri. Útvarpsstjóri upplýsti það, sem raunar allir vita, að ríkisútvarpið hefir ekki sótzt eftir því að hafa með þessar fréttir að gera einvörðungu og vill koma þeim af sér til þess aðiljans, sem að dómi útvarpsstjórans og að dómi Sjálfstfl. er betur til þess fallinn, sem sé Alþ. sjálfs eða skrifstofu Alþ. Það er sá aðili, sem virkilega ætti að hafa þetta starf með höndum og getur það. Það er ótvírætt, að ríkisútvarpið telur sér feng í því að fá glöggar fréttir af Alþingi, og það er vitað, að allur almenningur óskar þess og myndi krefjast þess að fá þær fréttir sem greinilegastar og sem gleggstar frá sjónarmiði flokka og manna á Alþingi, því það er sú stofnun, sem almenningur lætur sig miklu skipta. Ég er alveg á sama máli og útvarpsstjóri, að Alþingi sjálft ætti að hafa þetta starf með höndum. Það hefir farið vel í höndum Alþingis áður, þegar það hefir lagt til mann af sínu liði. Hér er ungur maður í skrifstofunni, sem flutti þingfréttir fyrir nokkrum árum og gerði það mætavel. Einnig hafði útvarpið ráð á manni, sem flutti þingfréttir óaðfinnanlega. Báðir þessir menn fylgja að sjálfsögðu einhverjum stjórnmálaflokki og eru þar áhugamenn, en það kom ekki fram hjá þeim við flutning fréttanna, sem voru ýtarlegar og hlutlausar og báru það með sér, að þeir voru inni í málunum. Einnig færðu þeir til rök þm. og flokka, og er ekkert athugavert við það, þó slík rök komi fram. Það er ákjósanlegt fyrir fólkið að heyra þau, þar sem þingtíðindin eru yfirleitt alls ekki lesin og langur vegur er frá því, að blöðin flytji svo góðar og greinilegar fréttir sem vera bæri. Þau flytja fyrst og fremst „litaðar“ fréttir frá sínum bæjardyrum, og það má til sanns vegar færa, að það geti ekki verið öðruvísi. En fréttirnar eru ónógar og afarlítið á þeim að græða fyrir fólk, sem ekki fylgist að öðru leyti með málunum. Útvarpsfréttir geta bætt mikið úr þessu, og hafa þegar gert það. - Ég tel sjónarmið forseta Alþ. algerlega rangt. Það er að vísu svo, að þeir þykjast hafa vald til þess æ ofan í æ að reka þetta mál frá sér og jafnvel hundsa það. En ég efa, að það geti legið í þeirra verkahring að þm. fornspurðum. - Ég vil líka minna á það, að Alþ. getur ráðið mann til þessarar fréttastarfsemi, þó að útvarpið borgi fyrir hana. Það er dálítið annað en að útvarpið ráði einhvern héðan eða þaðan, lítt kunnan þessum efnum; og það er sannast sagna, að sá maður, sem útvarpið réði í fyrra, var ekki vel þokkaður sem þulur. Honum liggur ekki þannig málfar, að hann sé til þessa starfs heppilegur, og hann þótti líka bera það með sér, að hann væri ekki vel inni í málunum. En ef þm. vilja stuðla að því, að fréttirnar séu sagðar greinilega og af þekkingu, þá er líka skylt, að Alþ. blandi sér í málið, því það er verið að segja frá störfum þess og frá málum þess. Ég vil því leyfa mér að beina þeirri ósk til forsetanna, að þeir taki þetta mál nú aftur til rækilegrar athugunar. Till. mín er þessi, að skrifstofa Alþ. taki að sér að ráða um flutning frétta frá Alþ., enda þótt útvarpið borgaði kostnaðinn. Og ef þess þyrfti með að ráða sérstakan mann í skrifstofu Alþ. einhvern tíma úr árinu vegna flutnings frétta frá Alþ. til hinna mörgu útvarpshlustenda víðsvegar um land, þá tel ég það sjálfsagt. Ég tel, að hér sé svo mikið í húfi, að ekki sé í þann kostnað horfandi.

*Forseti (JBald): Út af því, sem hv.þm. V.Sk. hefir borið hér fram viðvíkjandi flutningi frétta frá Alþ., vil ég geta þess, sem reyndar margir hv.þm. vita nú, að það er með öllu ómögulegt, að skrifstofa Alþ. geti annazt það að taka saman þingfréttir til flutnings í útvarpinu. Það er mönnum vitanlegt, að starfsfólk er ekki margt í skrifstofunni, og er það því jafnan önnum kafið um þingtímann við að sinna þeim málum, sem fyrir Alþ. liggja. Er þess vegna ekki unnt að bæta við það störfum. Ég sé ekki heldur, að nein leið sé að koma fleiri starfsmönnum að í því húsrúmi, sem skrifstofan hefir yfir að ráða. Aftur á móti hefir útvarpið nægum starfskröftum yfir að ráða til þessara hluta, eins og sézt hefir á umliðnum tíma, þar sem það hefir yfirleitt annazt þennan fréttaflutning, þó að til þess hafi stundum verið fenginn maður af skrifstofunni. Skrifstofustjóri annaðist flutning þessara frétta í útvarpinu um skeið, en gafst alveg upp á því, af því að hann hafði engan tíma til þess. Og Lárus H. Blöndal, sem nú er skrifstofumaður hjá Alþ. og einnig hefir um skeið flutt fréttir frá Alþ. í útvarpinu og sömuleiðis leyst það vel af hendi, mun hafa í skrifstofunni ærið að starfa, svo að við það er ekki bætandi. Þá var hv.þm. V.-Sk. að tala um þessa miklu ábyrgð, sem útvarpið kvartaði svo mjög undan að taka á sig viðvíkjandi þessum fréttaflutningi, þ. e. að segja nokkurnveginn hlutlaust frá. En hliðstæða ábyrgð tekur þó útvarpið á sig hvern einasta dag, t. d. um flutning útlendra frétta. Sömuleiðis þarf hlutlaust að skýra frá ýmsum stjórnmálafundum, svo sem þingmálafundum í héruðum, sem útvarpið flytur mjög oft fregnir af. Er þar því einnig um hliðstæða ábyrgð að ræða og við flutning þingfrétta. Útvarpið er því stöðugt að taka á sig þessa ábyrgð, sem það í þessu efni kvartar undan. Sé ég því ekki, hvers vegna flutningur frétta frá Alþ. þarf að valda stjórn útvarpsins áhyggju frekar en annar hliðstæður fréttaflutningur að því er ábyrgð útvarpsins við kemur. Það, sem komið hefir þessu máli inn á hæstv.Alþ. til umr., mun vera sú óánægja, sem átt hefir sér stað meðal útvarpshlustenda út af flutningi frétta frá Alþ. síðast. Sá maður, sem flutti þingfréttir í útvarpinu þá, þykir ógreiður í máli og sýnilega ekki inni í þingmálum. En áður hefir útvarpið ráðið menn til þessa starfa, sem sagt hafa vel frá.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég hefi ekki nema 15 mínútna ræðutíma og get því ekki svarað nema litlu af því, sem fram hefir komið í ræðum hv. stjórnarandstæðinga. Ég ætla að byrja á að svara nokkrum atriðum í ræðu síðasta ræðumanns. hv. 10. landsk. Hann valdi sér það hlutskipti, sem honum var líkast, að flytja eina þá óheiðarlegustu ræðu, sem ég hefi heyrt fram koma innan þessara veggja. Hv. þm. vildi láta líta svo út og var að læða um það dylgjum til útvarpshlustenda, að aðstaðan til áfengismálanna skipti stefnum á milli stjórnmálaflokkanna í landinu. - að stjórnarflokkarnir hefðu innleitt sterku drykkina í landið og vildu ausa brennivíni til almennings, en andstöðuflokkar stjórnarinnar hefðu verið því andvígir. Ég hygg, að það verði tæplega lengra komizt í fláttskap í málaflutningi en hér er gert. Eins og allir vita, þá voru bannlögin afnumin samkv. þjóðaratkvæðagreiðslu og sterku drykkjunum veitt inn í landið. Og hafi sá meiri hl. kjósenda, sem ákvað að gera þetta, tilheyrt einhverri sérstakri pólitískri stefnu annari fremur, þá hefir hann að miklu leyti verið skipaður úr andstöðuflokkum stjórnarinnar. Mér er ekki heldur kunnugt um, að hv. 10. landsk. hafi, þegar hann var í stjórninni, klígjað við að taka á móti tekjum of ágóða áfengiseinkasölunnar, heldur þvert á móti, þó að hann fyllist nú heilagri vandlætingu og ætli næstum því að tapa sér af reiði og öfundsýki út af því, að fjárhagsútkoma ríkissjóðs skuli þó vera eins góð og ég lýsti eftir síðastl. ár. Þá fjasaði hv.þm. mikið um það, að fjárlagafrv. væri nú stórum hærra en áður. En af hverju stafar það? Vill hv.þm. halda því fram, að það sé vegna aukinnar eyðslu við rekstur ríkisins, og að framlög til verklegra framkvæmda séu nú minni en áður, þegar hann var í stjórninni? Hann var eitthvað að dylgja um, að framlög til verklegra framkvæmd, væru nú lækkuð í þessu fjárlagafrv. Þannig er málflutningur þeirra manna, sem byggjast að fleyta sér á blekkingunum. Í fyrri hluta ræðu sinnar réðst hv.þm. á stjórnina fyrir það, að í fjárlagafrv. væru lækkuð framlög til verklegra framkvæmda, en síðar í ræðu sinni ásakar hann stjórnina fyrir, að hún hafi ekki lækkað útgjöld ríkissjóðs. En hvaða gjaldaliði vill hv.þm. lækka? Hann hefir ekki getað bent á nokkurn lið í útgjöldum ríkissjóðs, sem fært væri að lækka. - Andstöðuflokkar stj. hafa aldrei borið fram nýtilega till. um lækkun á beinum rekstrarkostnaði ríkisins. Ágreiningurinn er ekki um það, hvort fé ríkissjóðs skuli varið í sukk og óþarfa, heldur um hitt, hversu mikið skuli veitt til verklegra framkvæmda. Hv. 10. landsk. sagði - og lagði áherzlu á orðin -, að ríkisstj. hefði tekizt að „skríða yfir metið“. En af hverju eru útgjöld fjárlagafrv. hærri nú en á síðustu fjárl.? Meðal annars og einkum fyrir það, að þessi hv.þm. tók, þegar hann var í stjórninni, stórlán til akvega og brúargerða, án þess að fyrir því væri séð, hvernig þau yrðu greidd. Vegna afborgana af þessum lánum varð eigi hjá því komizt að hækka útgjaldaáætlunina. Á fjárlagafrv. hefir því orðið að áætla 230 þús. krónur til afborgunar á þessum lánum, en þeirri upphæð hefði annars mátt bæta við framlög til verklegra framkvæmda, ef hv. 10. landsk. hefði ekki verið búinn að taka þessi lán. Og svo leyfir þessi hv.þm. sér að koma hér fram með ásakanir til stj. fyrir það, að hún skuli gera ráðstafanir til að greiða þær skuldir, sem hann hafði sjálfur til stofnað sem ráðherra. Þá var hv.þm. V.-Húnv. að finna að fjár lagafrv. og saknaði þar m. a. 3000 kr. tillags til Vesturhópsvegar. Ég býst ekki við, að hv.þm. verði nein skotaskuld að bæta úr því; hann hefir áður gert „kontant“-verzlun við sósíalista um þann veg, og geri ég ráð fyrir, að hann víli ekki fyrir sér að reyna það aftur. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að hv. 1. þm. Skagf. Hann hélt því fram, að hækkun sú, sem orðið hefir á tekju- og eignarskattinum, kæmi eingöngu niður á atvinnuvegunum. En þetta er algerlega rangt hjá hv.þm. Ágreiningurinn á milli flokkanna í skattamálum er um það, að hve miklu leyti eigi að afla ríkissjóði tekna með beinum sköttum og hvernig beri að leggja, þá á skattþegna ríkisins. Ég álít, að stefna stjórnarflokkanna í því efni sé heppilegri fyrir framleiðendur í landinu heldur en stefna stjórnarandstæðinga. Hv. þm. sagði, að skattahækkunin kæmi öll að lokum niður á framleiðslunni; en það er ekkert annað en blekking. Skattar koma niður á öllum landsmönnum yfirleitt, og ekki síður á þá, sem búa í kaupstöðum, en hina, sem í sveitum búa. Eða dettur nokkrum manni í hug, að hækkunin á tekjuskattinum, sem lendir einkum á launamönnunum í landinu, komi tilfinnanlega niður á bændum? Það er algerlega rangt hjá hv.þm., að hækkun tekjuskattsins komi niður á framleiðendum, eins og högum þeirra er nú háttað hér á landi. Þá talaði hv. 1. þm. Skagf. um það, að útgjaldahlið fjárl. færi sífellt hækkandi. En það var mjög eftirtektarvert, að hann gekk algerlega framhjá þeim upplýsingum, sem ég gaf til samanburðar um meðaltal á niðurstöðum landsreikninganna og áætlun fjárlaga síðastl. 5 ár. En samkv. þeim samanburði er gjaldaáætlun fjárlagafrv. ekki hærri en útgjöldin hafa orðið til jafnaðar á þessum árum. Hv. þm. sneiðir algerlega hjá þessu, en ber þetta fjárlagafrv. hinsvegar saman við fjárlagafrumvörp fyrri ára. Slíkur samanburður á engan rétt á sér, því að í fjárlagafrumvörpum fyrir árin 1936 og 1937 eru hinar ólögbundnu greiðslur ríkissjóðs áreiðanlega ríflegar áætlaðar og nær því raunverulega en áður tíðkaðist. Og það verða mér mikil vonbrigði, ef mismunur á fjárlögum og landsreikningi reynist ekki til muna minni nú en áður. Ég vil því skjóta því til hv.þm., að hann láti þennan samanburð sinn bíða þangað til reynslan hefir skorið úr í þessu efni. Annars legg ég ekki mikið upp úr því, sem hv.þm. sagði um það, að útgjöld fjárlagafrv. væru áætluð 15,4 millj. kr., því að þar telur hann með 1 millj. kr. rekstrarhagnað, sem færður er með gjöldum. Meðan hv.þm. vandar ekki málflutning sinn betur en svo, að hann álítur það boðlegt útvarpshlustendum að telja rekstrarhagnaðinn á fjárlagafrv. 1937 með útgjöldum, þá getur hann ekki vænzt þess að vera tekinn alvarlega af þeim, sem hafa lesið frv. Hv. þm. talaði mikið um, að starf innflutnings- og gjaldeyrisnefndar hefði ekki borið mikinn árangur, þar sem vöruinnflutningur á árinn 1935 hefði orðið nokkru meiri en 1932. Það er að vísu rétt, að innflutningurinn var meiri síðastl. ár, en það raskar ekki því, sem ég hefi haldið fram, að árangur innflutningshaftanna síðastl. ár var góður. Það er ekki sanngjarnt að bera saman vöruinnflutninginn 1935 og l932. vegna þess að í ársbyrjun 1932 voru margfalt meiri vörubirgðir í landinu heldur en í ársbyrjun 1935. Af þeirri ástæðu var miklu auðveldara að draga úr innflutningnum 1932. - Í öðru lagi verður að benda á það, sem síðar gefst kostur á að upplýsa nánar, að innflutningur á vélum til iðnaðar og atvinnufyrirtækja og byggingarefni hefir farið ört vaxandi síðan 1932. Þess vegna þurfti nú miklu meira átak til þess að halda vöruinnflutningnum niðri síðastl. ár til jafns við það, sem hann var 1932 og 1933. Auk þess er vöruverðið á erlendum markaði hærra nú en þá, m. a. af því, að við erum nú neyddir með samningum til þess að kaupa vörur frá Miðjarðarhafslöndunum með óhagstæðum kjörum. Þá vildi hv. 1. þm. Skagf. færast undan því að bera ábyrgð á afkomu ársins 1934, og hélt því fram, að núv. stjórn bæri ábyrgð á því ári. Ég ætla ekki að fara langt út í að svara honum nú, en ég vil þó benda á, að þetta er ekki rétt. Þó að núv. stjórn. eins og ég sýndi fram á í síðustu fjárlagaræðu minni, beri ábyrgð á vissum liðum landsreikningsins 1934, raskar það í engu því, sem ég sagði áðan. Það er vitanlegt, að í byrjun árs eru jafnan ráðin þau ráð, sem mest áhrif hafa á fjárhagsafkomu ársins. Ég held, að engum hafi dottið í hug að neita því, að íhaldsstjórnin hafi borið ábyrgð á fjárhag ríkisins árið 1927. - Að vísu legg ég ekki mikið kapp á að þræta um þetta, en vil aðeins benda á, að það er rétt að gera samanburð við árið 1934. Þá sést, hvernig fjárhagsafkoman og viðskiptajöfnuðurinn var í ársbyrjun 1935, og hversu miklu hefir verið áorkað um takmörkun innflutnings á því ári.