Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er í sjálfu sér óþarft að fara mörgum orðum um þetta frv. til l. um ferðamál, sem hér liggur fyrir, þar sem hv. dm. er þetta flestum vel kunnugt frá síðasta þingi, en í fyrra var þetta frv. lagt fram og afgreitt héðan úr d., en varð ekki útrætt í Nd. Þá má einnig vísa til framsöguræðu hæstv. samgmrh. við 1. umr. málsins hér í hv. d. En í stuttu máli sagt hefur okkur vantað löggjöf um ferðamál, og það er sá skortur, sem verið er að bæta úr með þessu frv. Frv. var vísað til samgmn., og hún hefur athugað það. N. er sammála um að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. með þeirri breytingu, sem fram kemur í nál. Það er smávægileg breyting við 5. gr., sem er fyrst og fremst til samræmis og leiðréttingar, að hækka þar hlutafjárupphæð úr 200 þús. í 350 þús. til samræmis við þá tryggingarfjárhæð, sem nefnd er fyrr í þessari gr. Þetta frv., eins og ég sagði áður, var borið hér fram í fyrra. Það hefur þó verið gerð breyting á 17. gr. frv., miðað við ákvæði þess, eins og það var, þegar það kom fram í fyrra, en það var aðalbreytingin, sem samgmn, gerði þá á frv., og sú breyting hefur í öllum aðalatriðum verið tekin til greina í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Þá er rétt að geta þess, eins og reyndar kemur fram í áliti n., að tveir menn úr samgmn., þeir hv. 4. þm. Austf. og hv. 1. þm. Vesturl., hafa áskilið sér rétt til að flytja frekari brtt. við frv.



Herra forseti. Þetta frv. til skipulagslaga er komið hingað til þessarar hv. d. frá Nd., þar sem það hefur verið samþ. með tiltölulega litlum breyt. frá því, sem í frv. var, þegar það var lagt fram. Hafði þá heilbr. og félmn. Nd. leitað um málið umsagnar bæði skipulagsnefndar, Sambands ísl. sveitarfélaga og félmrn. eða ráðuneytisstjóra þess. Nokkrar breytingar komu fram í Nd. við frv., sem náðu ekki fram að ganga. Skipulagsmál eiga sér ekki hjá okkur langa sögu. Til þess liggur hin augljósa ástæða, að þjóðin bjó öldum saman við dreifbýli og um bæi var ekki að ræða, fyrr en komið var fram yfir miðja s.l. öld, nema Reykjavík. Upphaflega frv. að skipulagslögum var samið af próf. Guðmundi Hannessyni, en hann var, eins og margir vita, einn aðalforgöngumaðurinn um þessi mál. Hann samdi og fékk gefið út 1916 mikið rit, sem nefndist „Um skipulag bæja“. Í framhaldi af því samdi hann frv. að skipulagslögum, og var það lagt fyrir Alþingi árið 1917. Þessu frv. var vinsamlega tekið á Alþ., en þó talið nauðsynlegt, að fram færi á því endurskoðun í samráði við höfundinn, og var frv. því þá vísað til ríkisstj. Endurskoðað frv. var síðan lagt fyrir Alþ. árið 1920, og höfðu þeir þáv. vegamálastjóri og þáv. húsameistari ríkisins, þeir Geir Zoega og Guðjón Samúelsson, annazt endurskoðun á því í samráði við próf. Guðmund. Þetta frv. var þá ekki útrætt, en árið eftir var það lagt fyrir að nýju og náði þá samþykki og hefur síðan gilt með tiltölulega litlum breytingum frá 1921 og til þessa dags. Nokkrar breyt, hafa þó verið samþ. á l. 1926, 1932, 1938 og 1951, en allar þessar breyt. hafa verið tiltölulega litlar og nánast um einstök smærri atriði. Þeirra veigamest verður sjálfsagt talin breytingin, sem gerð var 1938, því að þá var lagður nýr grundvöllur að stjórn skipulagsmála, þ.e.a.s. þá var ákveðið, að í skipulagsnefnd skyldu eiga sæti vegamálastjóri, vitamálastjóri og húsameistari ríkisins, og einnig lagður grundvöllur að starfi skipulagsstjóra. Þessi skipan hefur haldizt síðan. Það er þó nokkur tími síðan það hefur komið í ljós, að ýmissa breytinga á þessum lögum var þörf, og fyrir nokkru var farið að undirbúa nýja löggjöf um þessi mál. Í grg. með frv. um breytingu á skipulagslögunum 1938 var beinlínis gert ráð fyrir slíkri endurskoðun. í framhaldi af því hafa svo verið borin fram fn. til breytinga, bæði 1940 um skipulagssjóð, sem ekki varð útrætt og hefur ekki verið borið fram aftur síðar, og árið 1948 var borið fram frv. til nýrra skipulagslaga, en varð ekki útrætt. Frv. var borið fram að nýju árið eftir og fór á sömu leið. Árið 1958 var borið fram nýtt frv., en það náði ekki heldur fram að ganga. Í marz 1960 fól félmrn. skipulagsneind ríkisins endurskoðun á 1., og vann skipulagsnefndin að því og skilaði áliti, sem síðan var lagt fram á þinginu 1961-1962. Í þetta frv. hafa ekki verið tekin ákvæði um byggingarmál, sem talið er að tilheyri almennri byggingarlöggjöf, sem hefur verið í undirbúningi nú um skeið. Þess vegna eru þau atriði, sem byggingarnar sjálfar snerta, ekki tekin í þetta frv. Í frv. frá 1961, sem lá hér fyrir hv. Alþ., var sleppt þeim ákvæðum, sem voru um fjáröflun til skipulagsaðgerða í frv. 1948 og 1958 svo og í frv. um skipulagssjóð frá 1940. í þessum frv. voru gerðar till. um sérstakan verðhækkunarskatt, sem lagður yrði á þær eignir, sem hækkuðu í verði af skipulagsaðgerðum. Það var lagt til, að mat færi fram á slíkum verðhækkunum, sem síðan yrðu skattlagðar. Í frv. 1958 var gert ráð fyrir, að 50% af verðhækkuninni rynnu í sérstakan skipulagssjóð hjá viðkomandi sveitarfélagi, 1 frv. 1940 var gert ráð fyrir, að allt að 80% af þessari verðhækkun rynnu í sjóðinn, og í frv. 1948 var gert ráð fyrir, að verðhækkunin öll rynni í hann. Þá var enn gert ráð fyrir því 1958, í frv. þá, að almennur skattur yrði lagður á fasteignir til þessara sömu þarfa. N. 1960 taldi ekki ráðlegt að taka þessi ákvæði upp í þetta frv., og ástæðan var fyrst og fremst sú, að hér væri um að ræða setningu laga eða reglna um álagningu og innheimtu skatta, en ekki beint um skipulagsmál. Þótt allir geti verið sammála um og sanngirni mæli með því, að verðhækkanir, sem verða á fasteign vegna skipulagsgerða, gangi til greiðslu kostnaðar við framkvæmdir skipulags eða annars slíks, er mjög erfitt að finna sanngjarnar og framkvæmanlegar reglur um þetta, og t.d. hefur ekki tekizt í nágrannalöndum okkar, svo að vitað sé, að koma þessu á. Það varð þess vegna niðurstaðan, að frv. væri flutt eins og það þá birtist og mjög svipað því og það birtist í þessu frv., sem hér liggur fyrir, án þessara ákvæða um fjáröflun til skipulagsmála. Það var vitað, að þessi fjáröflunarákvæði frv. voru a.m.k. nokkur orsök til þess, að svo illa gekk að koma málinu fram. Um þessar fjáröflunaraðferðir voru svo skiptar skoðanir, þó að raunverulega væru ekki skiptar skoðanir um sjálf skipulagsatriði frv. Tilgangur almennra skipulagslaga er náttúrlega sá fyrst og fremst að tryggja hagkvæma niðurskipan byggðar á ákveðnum svæðum miðað við sennilega þróun mála, en hitt er svo annað atriði, hvernig tekna skuli aflað í þessu sambandi. í þessu frv., .sem hér liggur fyrir, hefur fjáröflunarákvæðum hinna fyrri frv. þess vegna verið sleppt. Í frv. 1961 var gert ráð fyrir því, að settar yrðu á laggirnar svæðaskipulagsstjórnir, þannig að landinu yrði skipt í umdæmi, skipulagsumdæmi, jafnstór og jafnmörg og kjördæmin eru nú, og að sérstök stjórn yrði skipuð fyrir hvert þessara svæða með 7 mönnum í hverju. Þetta þótti líka við nánari athugun nokkuð þungt í vöfunum, og þessu atriði er þess vegna sleppt í því frv., sem hér liggur fyrir. Í staðinn er tekið upp í 3. gr. frv. ákvæði um það, að þegar svo hagar til, að skipulag í einhverju sveitarfélagi sé að verulegu leyti háð skipulagi í nærliggjandi sveitarfélagi eða fleiri nærliggjandi sveitarfélögum, verði sett sérstök samvinnunefnd, sem ráði þessum málum til lykta, þar sem í þá nefnd verða kjörnir fulltrúar frá þeim sveitarfélögum, sem hlut eiga að máli, og fulltrúi frá skipulagsstjórninni verði oddamaður í þeirri samvinnunefnd. Með þessum formála skal ég örlítið rekja efni þessa frv., sem hér liggur fyrir nú á þskj. 33. Í I. kafla frv. er gert ráð fyrir því, að skipulagsnefndin verði stækkuð eða meðlimum í henni fjölgað úr 3, eins og nú er, í 5, þannig að í henni verði framvegis húsameistari ríkisins, vegamálastjóri, vitamálastjóri eins og áður og síðan 2 menn skipaðir af ráðh. til 4 ára eftir hverjar almennar sveitarstjórnarkosningar, annar skv. tilnefningu Sambands ísl. sveitarfélaga, en hinn án tilnefningar. Verkefni þessarar skipulagsstjórnar er það sama og áður eða svipað, að ganga frá skipulagsuppdráttum, sem berast til staðfestingar, og eiga frumkvæði að skipulagningu og endurskipulagningu, þar sem hún telur þess þörf. Síðan er í 2. gr. frv. ákvæði um skipulagsstjóra, hver hans embættisstörf eiga að vera, og ýmislegt í því sambandi. í 3. gr. koma svo ákvæði um svæðaskipulögin og samvinnunefndir einstakra sveitarfélaga, sem ég minntist á áðan. II. kafli laganna er svo um skipulagsskyldu og eftirlit með framkvæmd hennar. Þegar lögin um skipulag bæja voru sett 1921, var svo ákveðið, að allir kaupstaðir og kauptún, sem hefðu 500 íbúa og fleiri, skyldu vera skipulagsskyld. Þessi tala var síðan lækkuð, og í núgildandi 1. um þetta efni er gert ráð fyrir, að skipulagsskyldir séu staðir, þar sem íbúatalan er 200 eða hærri. Í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að þessi tala verði enn lækkuð, þannig að allir staðir, þar sem íbúatala nær einu hundraði eða meira, skuli vera skipulagsskyldir. Samkv. 1., eins og þau eru nú, eru 72 skipulagsskyldir staðir á landinu og það hefur verið lokið við að gera skipulagsuppdrætti og þeir staðfestir á 36 af þessum 72 stöðum, eða alveg nákvæmlega helmingi þessara staða. Þó að ekki hafi verið lokið við skipulag á fleiri stöðum en þetta og skipulagsuppdrættir staðfestir, hefur verið unnið að skipulagi fjöldamargra annarra staða og ég ætla flestra þeirra, sem skipulagsskyldir eru, þó að skipulagsgerðinni og skipulagsuppdráttunum hafi ekki hingað til verið lokið. Í III. kafla eru síðan ákvæði um mælingar skipulagsskyldra staða, og er það í raun og veru lítil breyting frá því, sem nú er í lögum. Í IV. kafla eru svo ákvæði um gerð skipulagsuppdrátta og hvað þeir skuli sýna, aðalumferðaræðar, skiptingu fyrirhugaðrar byggðar í íbúðarhverfi, iðnaðarhverfi, hafnarhverfi, opin svæði og þess háttar og staðsetningu nauðsynlegra bygginga til almenningsþarfa o.s.frv. Þetta eru nánast teknísk atriði um gerð skipulagsuppdráttanna, og skal ég ekki fara frekar út í að rekja þau ákvæði. Hv, þdm. geta auðveldlega séð það í frv. sjálfu. Þá er í V. kafla ákvæði um það, hvernig skipulagstill, skulu lagðar fram og hvernig þær öðlast staðfestingu. Meginhugsunin í því efni er sú, að ákvörðun um skipulagsuppdrættina sé tekin bæði af sveitarfélaginu sjálfu, þar sem skipulagsuppdrátturinn tekur til, og af skipulagsstjórn, skipulagsnefnd og skipulagsstjóra. Þar eru líka ákvæði um það, hvernig þessa uppdrætti skuli leggja fyrir almenning og þeim gefinn kostur á að gera sínar aths. við uppdrættina og hvernig á þeim aths. skuli tekið, bæði af sveitarfélögunum og skipulagsstjórn. Í VI. kafla eru svo ákvæði um framkvæmd skipulags eldri hverfa, og er hann nýr. Þar er gert ráð fyrir því, að þegar hverfi, sem áður hefur verið byggt, verður tekið til endurskipulagningar, skuli þeim, sem eiga lönd og lóðir og mannvirki á þeim reit, sem til endurskipulagningar er tekinn, gefinn kostur á að mynda félagsskap um enduruppbyggingu reitsins, og að aðild þeirra að þessum félagsskap verði í hlutfalli við eign þeirra í þeim mannvirkjum og þeim löndum, sem á reitnum eru. Þetta er gert til þess að reyna að koma því á, að reiturinn verði byggður upp í heild og þannig, að heildarform fáist á reitinn. Síðan séu menn aðilar að þeim eignum, sem þar eru gerðar eða byggðar, í því hlutfalli, sem ég sagði. Þetta hefur nokkuð verið farið inn á hér í Reykjavík, og ég ætla, að það hafi gefið góða raun, þó að það hafi ekki verið lögbundið form, hafi það gefizt vel, og með þessum ákvæðum í 23.-25. gr. er reynt að festa þetta form, til þess að þótt einhver einn eða fleiri vilji smeygja sér út úr því, verði það ekki til þess að hindra framgang málsins. VII. kafli er um forkaupsrétt, eignarnám og skaðabætur, og er ekkí um það mikið að segja. Sveitarstjórn getur frestað að nota heimild til þess að kaupa land, ef þess hefur verið óskað, þar til gerðar hafa verið fullnægjandi götur og holræsi og annað þess háttar, til þess að gera lóðirnar byggingarhæfar. Hún getur bundið kaupin því skilyrði, að það verði greitt tiltekið gjald í sveitarsjóð, ef lóðaeigendur eða landeigendur hafa ekki sjálfir annazt þessa framkvæmd. VIII. kafli er um lóðaskrá, og er þar raunar um bráðabirgðaákvæði að ræða, því að það er talið af öllum, sem til þekkja, að sérstök lög þurfi að setja um lóðaskrá. Þau lög eru ekki til, og lóðaskrárritun á ýmsum stöðum, í kaupstöðum og kauptúnum, skipulagsskyldum stöðum, er ekki alls staðar í því lagi, sem hún þyrfti að vera, og þyrfti þess vegna um þetta sérstök ákvæði. IX. kafli er svo um greiðslu kostnaðar við skipulagsgerðina, bæði við mælingarnar í upphafi og sjálfa skipulagsgerðina. Þar er gert ráð fyrir, að ef skipulagsstjóri framkvæmir mælingarnar, skuli kostnaðurinn við þær greiddur úr ríkissjóði, en sveitarfélagið, þar sem mælingin fer fram, endurgreiði síðan helming þess kostnaðar. Ef sveitarfélagið annast mælingarnar að sínu leyti, skal kostnaðurinn við þær greiddur úr sveitarsjóði, en ríkissjóði þá skylt að endurgreiða helminginn, þ.e.a.s. heildarskipting kostnaðar milli ríkis og sveitarfélags er þannig, að báðir aðilar greiða helming kostnaðar. Kostnaður við skipulagningu, sem skipulagsstjórn annast, skal greiddur úr ríkissjóði, en sveitarfélagi er einnig skylt að endurgreiða helming slíks kostnaðar, og sama gildir um kostnað samvinnunefndar, ef fleiri koma til en aðilar frá einum kaupstað, eins og ég nefndi áður. Nú hefur sveitarstjórn annazt fyrir eigin reikning undirbúning og gerð skipulagsuppdrátta í sínu sveitarfélagi með samþykki skipulagsstjórnar og undir yfirstjórn hennar, og er þá ráðh. heimilt að endurgreiða úr ríkissjóði helming kostnaðar sveitarstjórnar við slíkar framkvæmdir, þó ekki hærri fjárhæð en sem nemur helmingi þeirra gjalda, sem greiðast af gjaldskyldum eignum í sveitarfélaginu samkv. næstu gr. á eftir. Þetta er nýtt ákvæði. En til þess að standa straum af kostnaði ríkissjóðs við framkvæmd skipulagsmála, er ráðh. heimilt að ákveða með sérstakri reglugerð, að innheimt skuli í ríkissjóð sérstakt gjald, skipulagsgjald, sem nema má allt að 3%„ af brunabótaverði hverrar nýbyggingar. Þetta er í núgildandi lögum og hefur verið innheimt á undanförnum árum, en það nýja í þessu er skiptingin á milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna, ef sveitarfélögin annast að einhverju leyti sjálf skipulagsgerðir. Fleira er raunar ekki að taka fram um þetta. Ég veit, að allir hv. þdm. gera sér ljóst, hversu þýðingarmikið það er, að þessi skipulagslög séu látin fylgjast með tímanum og breytt í samræmi við þær þarfir, sem breyttir tímar krefjast. Það hefur því miður verið svo víða, að byggð hefur vaxið upp, án þess að nægilegt tillit hafi verið tekið til þess, að byggðin yrði skipuleg, og þó að lögin séu nú orðin 40 ára gömul, hafa ekki, a.m.k. framan af, orðið þau not af þeim, sem ætla hefði mátt að gætu orðið og hefðu þurft að vera. Frv. til breytinga hafa verið borin fram mörg, eins og ég lýsti í upphafi, en af ýmsum ástæðum hefur ekki tekizt að koma þeim fram. Nú hafa verið numin úr frv. þau atriði, sem helzt hafa valdið ágreiningi, eins og fjáröflunin til skipulagsstarfa, og ætla ég, að það geri auðveldari framgang málsins. Ég vildi þess vegna leyfa mér að vænta þess fastlega, að hv. d. sæi sér fært að afgreiða nú í þetta sinn frv. sem lög og að afgreiðslu þess yrði flýtt, því að nú er þegar liðið nokkuð á þetta þing, svo að nokkurn veginn væri tryggt, að það gæti náð fram að ganga. Ég vildi svo að lokum, herra forseti, leyfa mér að leggja til, að frv, verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég skal ekki fara mörgum orðum um þetta frv. að sinni. Það er einkum tvennt, sem ég vildi þó á þessu stigi málsins vekja athygli á í sambandi við frv ., og tók þó raunar hæstv. ráðh. bæði þau atriði fram í sinni ræðu. Frv. til skipulagslaga hafa oftsinnis áður komið fram á Alþ., en þau hafa ætíð átt erfitt uppdráttar og ekki náð fram að ganga og það þrátt fyrir það, að öllum hefur komið saman um brýna þörf þess, að ný skipulagslög yrðu sett. Það er einkenni frv. upp á síðkastið, að þau verða rýrari að formi til með hverju ári og þá væntanlega einnig rýrari að efni um leið. Í frv. til skipulagslaga, sem kom fram á Alþingi 1958, var t.d. heill kaffi um fjárhagshlið skipulagsmála, kafli um skipulagssjóð og skipulagsgjöld. Þessum kafla hefur algerlega verið sleppt úr þessu frv. Ég skil vel ástæðuna til þess. Hér er um vandamál að ræða, sem ekki liggur beint fyrir, hvernig leysa skuli, en hér er um vandamál að ræða, sem þar fyrir er mjög mikilsvert að fá lausn á. Vandinn er í þessu frv. leystur með því að sleppa þessu með öllu, og þetta tel ég stóran galla á frv. Annar galli, sem ég vildi einnig gera að umtalsefni, er sá, að eðlilegast hefði verið, að skipulagsmálin og byggingarmálin yrðu tengd saman í einum lagabálki, að þetta frv. hefði ekki komið fram, fyrr en lokið væri endurskoðun laga um byggingarmál, og að þessi tvö náskyldu mál hlytu afgreiðslu hér á Alþingi samtímis. Það er rétt, að skipulagslögin eru orðin gömul og úrelt. Þau eru að stofni til frá árinu 1921. En lög um byggingarmál eru enn þá eldri. Þau eru frá árinu 1905 og sennilega enn þá ófullkomnari og úreltari en skipulagslögin. Ef átt hefði að taka annað þessara mála fyrir á undan hinu, var því ástæða til að taka byggingarmálin fyrst. En ég er þeirrar skoðunar, að þessi tvö náskyldu mál, skipulagsmálin og byggingarmálin, hefði átt að taka samtímis til meðferðar hér á Alþingi til afgreiðslu. Og ég er ekki einn um þessa skoðun. Þegar frv. til skipulagslaga var til umr. hér í þessari hv. d. árið 1959, var því vísað til ríkisstj., fyrst og fremst vegna þess, að hv. d. óskaði eftir því, að endurskoðun færi fram á lögum um byggingarmál og að skipulagsmál og byggingarmál yrðu tengd í einum lagabálki, eins og víða er í öðrum löndum, t.d. í Danmörku, Finnlandi og Noregi. Þessi var skoðun hv. Ed. á málinu fyrir 5 árum. N., sem undirbjó skipulagslagafrv. árið 1958 og skipulagsstjóri ríkisins var formaður fyrir, benti þá á knýjandi þörf þess, að sett yrðu ný lög um byggingarmál, og n. taldi eðlilegast, að öll lagaákvæði um bæði þessi mál, skipulagsmál og byggingarmál, yrðu í einum og sama lagabálki. Þetta tók n. fram í grg. fyrir frv. árið 1958. Og það eru fleiri aðilar, sem hafa látið í ljós þessa skoðun. 7. landsþing Sambands ísl. sveitarfélaga, sem háð var í Reykjavík í ágúst s.l. sumar, gerði samþykkt um endurskoðun byggingarlöggjafarinnar, og þar var þess eindregið óskað, að hún yrði tengd afgreiðslu frv. til skipulagslaga. Þrátt fyrir þessar skoðanir aðila, sem þetta mál snertir mjög, og aðila, sem sérþekkingu hafa á þessum málum, hefur þessu ekki verið sinnt, og er það þó áreiðanlega ekki af því, að öllum komi ekki saman um þörfina á að endurskoða lög um byggingarmál. Þetta er eitthvert hugsunarleysi eða skeytingarleysi, sem hér er frekar um að kenna. Þetta tvennt vildi ég sérstaklega gera að umtalsefni við 1. umr. þessa máls og lýsa yfir nokkurri óánægju minni með, fyrst og fremst það, að mikilsverð mál, sem snerta efni þessa frv., eins og fjárhagshlið skipulagsmála almennt, skuli hafa verið sniðgengin í þessu frv., aðeins vegna þess, að hér er um erfitt vandamál að ræða, og í öðru lagi lýsi ég yfir óánægju minni með, að endurskoðun laga um byggingarmál skyldi ekki flýtt meira en raun ber vitni um, þannig að hægt hefði verið að setja fram frv. til l. um skipulagsmál og byggingarmál samtímis. Í þessu frv. eru að sjálfsögðu einstök atriði, sem orka tvímælis, en um það skal ég ekki fjölyrða að þessu sinni. En þó er aðeins eitt atriði, sem mig langar til þess að drepa á, og það snertir skipulagsgjaldið, sem um er rætt í 35. gr. Þar er ráðh. heimilað að ákveða sérstakt skipulagsgjald, sem má nema allt að 3%„ af brunabótaverði hverrar nýbyggingar. Þetta er ekki nýmæli, þetta mun vera í gildandi lögum. Gallinn á þessu er aðeins sá, að þetta gjald, skipulagsgjaldið, er látið renna í ríkissjóð og það hefur á sannazt, að ríkissjóður hefur haldið eftir nokkru af þessu gjaldi til sinna þarfa, en ekki látið það renna óskipt til þarfa skipulagsmálanna. Þetta finnst mér ótækt, því að vitanlega á skipulagsgjaldið fyrst og fremst að ganga til skipulagsmálanna. Því, sem síðan vantar á, verða síðan ríkissjóður og sveitarsjóðir að skipta á milli sín, eins og gert er ráð fyrir í frv. Hitt er ótækt, að ríkissjóður fái skipulagsgjaldið allt, noti nokkuð af því til sinna eigin þarfa og leggi síðan á sveitarfélögin að borga brúsann að hálfu við ríkissjóðinn. Ég hefði óskað eftir því sérstaklega, að hæstv. ráðh. athugaði þetta atriði, hvort hann gæti ekki fallizt á ákvæði um það í þessu frv., að skipulagsgjald yrði látið renna í sérstakan sjóð, sem eingöngu yrði varið til skipulagsmála.



Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv. (AG) gerði nokkrar aths. við frv. Ég ætla, að þær hafi í aðalatriðum verið þrjár, og ég skal fara nokkrum orðum um hverja fyrir sig, þó að sú fyrsta, sem fjallaði um fjárhagsmál skipulagsins, hafi nokkuð verið nefnd í frumræðu minni fyrir málinu. Ég rakti þar, að ástæðan fyrir því, að tekjuöflunin til skipulagsmála, þ.e. fyrir utan þessi 3%, sem eru lögð á nýbyggingar, væri tekin út úr frv., væri beinlínis sú, að ég hef ástæðu til þess að ætla, að sú tregða, sem hefur verið á afgreiðslu málsins hér á Alþingi, hafi að verulegu leyti verið vegna þessara ákvæða. Og það er einnig viðurkennt af þeim öllum, sem um þessi mál hafa fjallað og undirbúið hafa frv., því að það var ekki frá ríkisstj. komið, að till. var gerð um, að þessi kafli yrði tekinn úr 1., heldur kom till. frá þeirri nefnd, sem um málið fjallaði. Það er náttúrlega alveg afleitt, þegar eitt atriði veldur það miklum ágreiningi, að allt málið stöðvist af þeim sökum, og þegar þar að auki þetta eina atriði er annars eðlis en sjálft málið, sem um er fjallað í frv., því að það er náttúrlega sitt hvað að afgreiða lög um ýmiss konar teknísk atriði viðvíkjandi skipulagi eða að afgreiða lög eða lagasetningu, hvort sem hún er í þessu sama frv. eða öðru, sem er allt annars eðlis og raunverulega kemur ekki hinum teknísku atriðum skipulagsins nokkurn skapaðan hlut við. Náttúrlega er nauðsynlegt að afla fjár til þess að geta framkvæmt þær aðgerðir, sem nauðsynlegar eru, til þess að skipulagið geti náð tilgangi sínum. Það er vitað mál. En ég hefði fyrir mitt leyti viljað, að á málunum yrði þannig haldið, að þau atriði, sem ágreiningslaus væru, væru afgreidd fyrst og hin látin bíða, sem ágreiningnum yllu, og freistað svo, að um þau væri hægt að fá þá samstöðu, að þau yrðu afgreidd einnig, þó að síðar væri. Ég er sammála hv. þm. um, að það er ekki óeðlilegt, að slik lög um fjáröflun verði sett, þannig að verulegur hluti þeirrar verðhækkunar, sem verður vegna skipulagsaðgerðanna, renni til þessara mála. En samt sem áður verður að haga málunum þannig, að það náist um þau það mikið samkomulag, að þau verði ekki til þess að stöðva önnur aðalatriði. Í grg. n. fyrir frv. 1961 var frá því skýrt, að n. vissi ekki til, að þetta mál hefði tekizt að leysa í nágrannalöndum okkar heldur, þeir væru staddir í nákvæmlega sama farinu og við, það hefði ekki tekizt samkomulag um afgreiðslu á verðhækkunarskatti, sem margir teldu eðlilegan, en þó nægilega margir ekki eðlilegan til þess að stöðva málið. Ég hefði þess vegna viljað leggja á það áherzlu, að þetta atriði yrði ekki tekið upp í þetta frv. eða brtt. í þá átt samþ., heldur verði málið látið ganga fram eins og það liggur fyrir. Till. um þetta voru fluttar í Nd. af hv. 3. þm. Reykv. (EOl), en þær voru felldar, og ég teldi ekki rétt, að það yrði samþ. hér í þessari d., því að ég veit, að það á a.m.k. örðugt uppdráttar í hv. Nd. eins og stendur, og sennilega á það það hér líka, geri ég ráð fyrir. Þá var annað atriði, sem hv. þm. minntist á, og það voru ákvæðin um setningu byggingarlaga, og skildist mér á honum, að hann gæti ekki hugsað sér skipulagslög, án þess að þau væru þar upp í tekin. Hann nefndi nú endurskoðun á þeim lögum, en sannleikurinn er sá, að byggingarlög eru engin til í þessu landi raunverulega, eins og er. Það eru aðallega lögin um byggingarsamþykktir frá 1905, sem náttúrlega taka ekki til nema nokkurs hluta málsins. Þetta mál var miklu síðar tekið upp en þetta frv., sem hér liggur fyrir, og fyrirrennarar þess. Það er margrætt og rakið af fjöldamörgum mönnum, sem hafa kynnt sér það, og í öllum eða allflestum tæknilegum atriðum ætla ég, að um það sé samkomulag. Byggingarlagafrv, hefur að vísu verið samið að frumkvæði félmrn., þannig að það er til. En það hefur ekki gengið í gegnum neitt svipaðan hreinsunareld og þetta frv., sem hér liggur fyrir, og á eftir að fara til margra manna til athugunar. En ég vildi ekki láta það heldur verða til þess að stöðva þetta frv., því að það kemur að fullu gagni út af fyrir sig, þó að byggingarlagafrv. sé eitthvað látið bíða. Ég viðurkenni, að það sé nauðsynlegt, enda hefur rn. átt frumkvæði að því, að lög yrðu um það sett, og væntanlega kemur það tiltölulega fljótlega, vildi ég segja, þegar það hefur fengið þá málsmeðferð, áður en til Alþingis kemur, sem ég tel nauðsynlega og æskilega. Þá minntist hv. þm. að lokum á skipulagsgjaldið, sem gert er ráð fyrir að verði 3%o af brunabótaverði hverrar nýbyggingar, eins og verið hefur að undanförnu. Á því er engin breyting frá því, sem verið hefur. En það, sem hv. þm. hafði að athuga í því sambandi, er það, að það mun hafa komið fyrir, að þetta gjald hafi eitthvert ár orðið meira en kostnaður við skipulagið og hafi þá það, sem út af stóð, verið látið renna í ríkissjóð. En á það vildi ég benda í því sambandi, að það mun einnig hafa komið fyrir og æðioft, að þetta gjald hafi ekki nægt til þess að standa undir þeim gjöldum, sem eru samfara skipulagsmálunum og úrvinnslu þeirra hjá skipulagsnefnd og ýmsum aðilum, sem til þess hafa verið fengnir. Ég hef nú ekki skrá yfir það, hvað þetta hefur numið miklu á báða vegu, bæði það, sem hefur runnið í ríkissjóð, og það, sem úr ríkissjóði hefur verið greitt umfram þetta gjald. En eðlilegast væri, og það er ég honum alveg sammála um, hv. þm., að þetta gjald rynni algerlega til skipulagsmála og yrði látið undir þeim standa. En á meðan svo er, að það í sumum tilfellum nægir ekki, þannig að ríkissjóður verður eitthvað að greiða, tel ég ekki óeðlilegt, að það verði látið renna í ríkissjóð, þegar það nemur hærri upphæð en kostnaðurinn nemur. Ef stofnaður verður sjóður, sem stendur undir þessum málum eða þetta gjald látið renna í, get ég fyrir mitt leyti vel fallizt á, að það verði ekkert af því látið renna í ríkissjóðinn, en þá verður líka ríkissjóðurinn um leið undanþeginn þeirri skuldbindingu að standa undir umframgjöldum. Ég held þess vegna, að á meðan þetta er ekki komið í fastara form en nú er, sé ekki rétt að gera á þessu breytingu, en í „prinsipinu“ get ég vel fallizt á það sem meginstefnu, að gjaldið verði látið renna allt til þessara mála, ef það er þá um leið séð fyrir því, að það nægi.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið alllengi til athugunar hjá heilbr.- og félmn. N. hefur rætt það á nokkrum fundum og leitað álits nokkurra aðila á frv., þ.e.a.s. Búnaðarfélags Íslands, lögreglustjórans í Reykjavík, garðyrkjustjóra Reykjavíkurborgar og Fjáreigendafélags Reykjavíkur. Það bárust umsagnir til n. frá þessum aðilum öllum, og umsagnirnar voru í stuttu máli á þá leið, að þrír þeir fyrst nefndu, þ.e.a.s. Búnaðarfélagið, lögreglustjóri og garðyrkjustjóri, leggja til, að frv. verði samþ., en Fjáreigendafélagið leggur gegn samþykkt frv. Eitt af því, sem valdið hefur nokkrum drætti á því, að málið væri afgr. úr n., var, að það var vitað, að von var á erindum frá nokkrum kaupstöðum, þar sem áhugi var á að afla sér slíkra heimilda sem í frv. felast. N. bárust erindi frá bæjarráðunum á Akureyri og í Kópavogi þess efnis, að frv. væri einnig látið ná til þeirra kaupstaða, og frá bæjarstjórninni í Hafnarfirði, þar sem þess er óskað, að frv. verði látið ná til kaupstaða almennt. N. varð sammála um að verða við þessum erindum, þannig að frv. yrði látið ná til þessara þriggja kaupstaða líka, og í þeim tilgangi flytur n. brtt. við frv. á þskj. 432. Þær brtt. skýra sig algerlega sjálfar, ég sé ekki ástæðu til þess að víkja nánar að þeim. Það er rétt að láta þess getið, að í þessum erindum, sem ég áðan nefndi og heilbr.- og félmn. hafa borizt, koma fram einróma óskir bæjarráðanna á Akureyri og í Kópavogi og bæjarstjórnarinnar í Hafnarfirði, þ.e.a.s. á engum þessara staða hefur orðið neinn ágreiningur um þetta mál, heldur hafa þá væntanlega fulltrúar allra flokka verið sammála um að óska heimildanna, sem í frv. felast, þessum kaupstöðum til handa einnig. Ég vil geta þess, að frá borgarstjórninni í Reykjavík liggur fyrir, - það má rifja það upp, það mun enda hafa komið fram hér við 1. umr. málsins, - einróma ósk um, að frv. yrði flutt hér á hv. Alþ., og það má líka minna á það, að frv, lá fyrir landsþingi Sambands ísl. sveitarfélaga á s.l. sumri og hlaut þar einróma meðmæli. Að vísu var það ekki alveg í því sama formi og það var lagt fram hér á hv. Alþ., heldur var það enn þá rýmra þá að því leyti, að þá tók það til kaupstaða og kauptúna yfirleitt. Þrír nm., þeir hv. 1. þm. Norðurl. e„ hv. 9. landsk. þm. og hv. 1. þm. Vesturl., lýstu því yfir í n., að þeir mundu flytja brtt. við 2. gr. frv. Er sú brtt. á þskj. 438. Ég og hv. 4. þm. Vestf. vildum ekki standa að þeim tillöguflutningi og erum brtt: andvígir. Ég tel rétt að skýra afstöðu mína til brtt., þegar hv. flm. hafa fylgt henni úr hlaði. Að öðru leyti en ég hef nú rakið leggur heilbr.- og félmn. til, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti: Hv. þdm. hafa máske tekið eftir því, að nál. á þskj. 431 er dálítið einkennilegt og um sumt óvenjulegt. N. er t.d. klofin, án þess að hún segi það beinlínis, og svo er það skrýtilega fyrirbæri og óvenjulega, að frsm. er frá minni hl. í n. Þetta stafar af því, hve mikla virðingu og kurteisi við karlmennirnir í n. viljum sýna þeirri ágætu frú, sem er í n. og er aðalflm. frv. Hins vegar höfum við okkar skoðanir og höldum efnislega okkar strik, meirihlutamennirnir þrír, með því að flytja brtt. á þskj. 438. Ég fyrir mitt leyti hefði helzt viljað láta þetta frv. daga uppi og talið það sómasamlega kurteisi. Ég tel, að lagasetning um heimild fyrir stjórnendur bæja og borga til þess að banna algerlega skepnuhald sé alls ekki aðkallandi og raunar alls ekki æskileg. Flm. líta hins vegar ekki þannig á málið: Þeir vilja fá afgreiðslu á þessu máli nú þegar. Í heilbr.- og félmn. kom það greinilega fram, að aðalflm. frv., hv. 2. þm. Reykv: (AuA), taldi nauðsynlegt, að borgarstjórnin hér fengi heimild til að banna algerlega búfjárhald í borgarlandinu, ekki beinlínis til þess að setja slíkt algert bann, heldur til að geta hótað því, geta haft það sem reitt sverð yfir búfjáreigendum, til þess að þeir hlýði settum reglum um gæzlu búpeningsins. Mér er ekki ljóst, að stjórnendum borgarinnar liggi á þessu sverði. Mér hefur ekki verið sýnt fram á það. Mér hafa ekki verið sögð dæmi þess, er ég get tekið gild. Mér virðast ákvæði lögreglusamþykktar hljóta í raun og veru að duga, ef til árekstra kemur milli borgaryfirvalda og einstaklinga í þessum efnum, sem auðvitað getur alltaf orðið. Fyrst og fremst virðist það vera sauðféð, sem talið er vera til óþurftar í höfuðborginni. Víst geta sauðkindur valdíð skemmdum; - og það geta nú menn líka, - skemmdum á húsalóðum og garðlöndum. En girðingar eiga að geta komið í veg fyrir það, að sauðkindur valdi skemmdum. Vanalega er það fyrir vanrækslu, að hafa girðingar og girðingarhlið í lagi og umgengni um girðingarhlið, þegar kindur valda skemmdum á friðuðum reit eða nytjagróðri. Ég veit að vísu, að til eru kindur, sem löggiltar girðingas halda ekki, en ég þekki ekki, að það hafi valdið ágreiningi, að slíkum kindum ætti að farga, og um þetta á vitanlega lögregla að sjá. Það er ekki alls kostar ósanngjarnt að ætla þeim, sem dýrmætan gróður rækta, að hafa trausta vörzlu um hann. Vitanlega verður kvikfé að víkja út þéttbýlishverfum kaupstaðanna. Það á þar engan veginn heima, og það nýtur sín þar ekki, lifir þar ekki eðlilegu lífi og er þar til áhrifa og trafala. Búfjárhaldið flyzt til úthverfanna og út fyrir kaupstaðina: Sá hefur verið gangur málanna. Sú þróun hefur átt sér stað hér í Reykjavík, o,g hana er sjálfsagt að styðja óg það með löggjöf, eftir því sem með þarf. Allir hljóta að vera sammála um, að þessi þróun sé sjálfsögð. Fjáreigendur hér í Reykjavík hafa með sér félag, og þetta auðveldar mjög borgaryfirvöldunum góða skipan á þessum málum. Borgaryfirvöldin geta snúið sér til stjórnar félagsins með fyrirskipanir sínar, en þurfa ekki að láta ræða við hvern einstakling. Í bréfi, sem stjórn Fjáreigendafélagsins skrifaði heilbr.- og félmn. 20. febr. s.l. sem svar við því, þegar n. leitaði álits Fjáreigendafélagsins á málinu, eins og hv. frsm. skýrði frá áðan, má glöggt sjá og heyra, að stjórn Fjáreigendafélagsins vill hafa góða samvinnu við borgaryfirvöldum sauðfjárhaldið og telur sig reiðubúna í þeim efnum til aðgerða, þó að hún mótmæli algeru banni við sauðfjárhaldi. Ég tel rétt, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hér upp bréf stjórnar Fjáreigendafélagsins og ályktun fundar Fjáreigendafélagsins, er fylgdi Bréfið er á þessa leið, skrifað, eins og ég sagði áðan, 20. febr. síðastliðinn: „ Heilbr.- og félmn. Ed. Alþingis. Fjáreigendafélag Reykjavíkur hefur móttekið bréf hv. heilbr.- og félmn., þar sem óskað er eftir umsögn vorri um frv. til l. um búfjárhald í Reykjavík. Viljum vér láta í ljós þakklæti vort fyrir að eiga þess kost að láta álit vort í ljós um mál, sem skiptir félagsmenn vorá svo miklu. Í grg. frv. er þess getið, að það sé flutt að beiðni borgarstjórnar Reykjavíkur, enda flutt af tveimur borgarfulltrúum Reykjavíkur, þeirri frú Auði Auðuns og Alfreð Gíslasyni lækni. Einnig er þess getið, að oft hafi komið fram till: í borgarstjórn um bann við sauðfjárhaldi í Reykjavík, en hafi aldrei náð fram að ganga, vegna þess að meiri hluti borgarfulltrúa hafi verið andvígur því, að algert bann yrði sett við sauðfjárhaldi í borgarlandinu. Umrætt frv. virðist eiga að stappa stálinu í borgarfulltrúana, m.a. með því að láta slíkt bann nú ná til miklu stærri hóps borgaranna, þ.e. banna allt búfjárhald í borgarlandinu. Fjáreigendafélag Reykjavíkur lítur svo á, að borgarstjórn Reykjavíkur hafi viðurkennt tilveru sauðfjáreigenda í Reykjavík og greitt götu þeirra á ýmsan hátt, t.d. með því að afhenda félaginu land undir byggingar félagsmanna við Breiðholtsveg, og einnig hefur borgarstjórn afhent fjáreigendum umráð yfir landi Kolviðarhóls með samningi árið 1956. Margt fleira mætti upp telja, sem við erum þakklátir borgarstjórn fyrir. Með slíkum aðgerðum hefur tekizt með góðu samkomulagi að fjarlægja flest fjárhús, þar sem þau hafa verið fyrir skipulagi og stækkun borgarinnar. Oss er ekki kunnugt um, að nein ný vandamál kalli nú á aðstoð slíkra heimildarlaga sem hér um ræðir. Það má geta þess, að slík heimildarlög með reglugerðum o.fl. um algert bann við búfjárhaldi í Reykjavík ná ekki tilgangi sínum nema með stórfelldum hliðafráðstöfunum, þ.e. að girða borgarlandið alveg frá öllum nágrannahreppum og kaupstöðum. Búfé nágrannanna spyr ekki um landamerki og gengur laust á landi Reykjavíkur eftir sem áður. Við nokkra athugun hefur komið í ljós, að undanfarið hefur lausagöngufénaður í landi Reykjavíkurborgar engu síður verið frá nágremd Reykjavíkur en Reykvíkingum sjálfum. Fjáreigendafélag Reykjavíkur hefur alltaf viljað hafa góða samvinnu við yfirvöldin um að leysa þau vandamál, sem skapast kynnu af sambúð sauðfjárhaldsins og þéttbýlisins. Rétt er einnig að benda á, að umrætt frv. gerir ráð fyrir, að borgurum Reykjavíkur skuli mismunað eftir því, hvaða atvinnu þeir vilja stunda, og smekk þeirra fyrir tómstundagaman. Slíkar aðgerðir eiga engan rétt á sér, nema einhverja sérstaka nauðsyn beri til, og um slíkt er ekki að ræða hér, það geta allir verið sammála um. Vér viljum lýsa yfir því sem skoðun vorri og miklu fleiri borgara í Reykjavík, að sauðfjárhald undir sanngjörnu eftirliti skaðar engan, en gleður miklu fleiri en sauðfjáreigendur sjálfa, ekki hvað sízt yngstu borgarana. Fjöldi barna í Reykjavík kynnist ekki af eigin sjón öðru lífi en því, sem þau venjast hér í borgarlandinu. Yrði það mikill sjónarsviptir fyrir þessi börn að sjá hvorki kindur né hesta öll sín bernskuár, nema þá í gegnum bílrúður, þegar farið er eftir þjóðvegunum. Mega það heita einkennilegir menn, sem þola ekki sambýli við búfé, en erlendis þykir það víða hið mesta keppikefli, enda algengt að sjá riðandi menn á götum stórborga erlendis eða í úthverfum borganna. Íslendingar flestir, sem komnir eru til fullorðinsára, hafa alizt upp við búfjárhald og haft af því margar ánægjustundir að umgangast búfé, enda hefur vist borgarbarna í sveit að sumrinu ætíð verið talin hafa verulegt uppeldisgildi. Þeir Íslendingar, sem nú þola ekki sauðfé og hesta nálægt sér, virðast komnir undarlega langt frá uppruna sínum og forfeðrum. Hitt er svo sjálfsagt mál, að fyllsta hreinlætis sé gætt við hirðingu og gæzlu búfjárins og höfð þar góð samvinna við borgarstjórn Reykjavíkur, eins og verið hefur til þessa. Margt annað mætti tína til í sambandi við það, að slíkt frv. sé ekki nauðsynlegt, en sem mælir á móti því að þrengja athafnafrelsi manna í þessum efnum að nauðsynjalausu. Þess vegna leggur Fjáreigendafélag Reykjavíkur til, að frv. þetta verði ekki samþ. eða því vísað til borgarstjórnar Reykjavíkur til frekari athugunar, enda treystum við því, að borgarstjórnin hafi góða samvinnu við okkur um lausn málsins. Hjálagt fylgir mótmælasamþykkt, gerð á fundi í Fjáreigendafélagi Reykjavíkur 16. febr. s.l.: Reykjavík, 20. febr. 1964. Virðingarfyllst, Stjórn Fjáreigendafélags Reykjavíkur, Hjalti Benediktsson. Ingimundur Gestsson. Bragi Kristjánsson. Ágúst H. Bjarnason. Sigfús Björnsson.“ Og mótmælasamþykktin, sem bréfið getur um, er á þessa leið: „Fundur, haldinn í Fjáreigendafélagi Reykjavíkur sunnudaginn 16. febr. 1964 í Skátaheiminu, Reykjavík, mótmælir eindregið íram komnu frv. um búfjárhald í Reykjavík, er lagt hefur verið fram í Ed. Alþ. af alþm. Auði Auðuns og Alfreð Gíslasyni. Fundurinn telur frv., ef að lögum yrði, stefna í þá átt að skerða athafnafrelsi borgaranna að óþörfu, þar sem samkomulag fjáreigenda og borgaryfirvalda hefur ekki verið með þeim hætti á undanförnum áratugum, að laga um þetta efni sé þörf. Fyrir því skorar fundurinn á hv. Alþ. að vísa frv. frá. - Samhljóða samþykkt.“ Bréf þetta er mjög hófsamlegt og skynsamlegt að mínu áliti, og mér virðist bréfið flytja góð rök fyrir réttmæti þess, að Reykvíkingar verði ekki sviptir með algeru banni rétti til þess að eiga sauðkindur sér til gagns og þó sérstaklega sér til ánægju. Eins og frsm. gat um, bárust heilbr.- og félmn. óskir um það að taka þrjá kaupstaði upp með höfuðborginni í frv., og n. varð sammála um það, að rétt væri að verða við þeim óskum að gera það og láta eitt yfir þessa bæi, sem óska þess, ganga að því er löggjöfina snertir. En frá Hafnarfirði komu mótmæli, dags. 2. man 1964, og með leyfi hæstv. forseta eru þau á þessa leið: „Leyfum oss hér með að senda hinu háa Alþingi eftirfarandi mótmæli: Almennur fundur hesteigenda og fjáreigenda í Hafnarfirði mótmælir eindregið fram komnu frv., sem nú liggur fyrir hinu háa Alþingi, um heimild til banns við búfjárhaldi í þéttbýli landsins, og leyfir sér að benda á, að verði slíkt gert að lögum, höggvi það svo nærri sjálfræðis- og réttlætiskennd einstaklingsins, að vart verði við unað, enda hættuleg árás á meðfædda hneigð sumra íslenzkra náttúru- og sveitabarna, að vanvirða væri í sögu þjóðarinnar, væru slík lög samþykkt á Alþingi. Virðingarfyllst, Kristinn Hákonarson, fundarstjóri. Sigurður Arnórsson, fundarritari.“ Þetta bréf eða fundarsamþykkt er mjög samhljóða samþykktinni frá Fjáreigendafélagi Reykjavíkur. Þá barst n. bréf, dags. 24. febr., frá hestamannafélagi Reykjavíkur, Fáki. Ég vil líka, með leyfi hæstv. forseta, lesa það bréf. Það er á þessa leið: Reykjavík, 24. febr. 1964. Stjórn hestamannafélagsins Fákur leyfir sér hér með að koma á framfæri við hv. heilbr.-og félmn. Ed. Alþingis áliti sínu á frv. því til 1., sem alþm. Reykv., þau Auður Auðuns og Alfaeð Gíslason, hafa lagt fram á Alþingi um búfjárhald í Reykjavík. 1. Stjórn félagsins álitur eðlilegt, að settar séu strangar skorður við lausagöngu hesta í borgarlandinu, enda hefur félagið frá öndverðu boðið félagsmönnum sínum örugga vörzlu fyrir hesta sína að sumrinu og í því skyni haft á leigu lönd til hagabeitar innan lögsagnarumdæmisins og utan og einnig séð fyrir haustgöngu hesta á öruggum og afgirtum beitarlöndum. 2. Hestamannaféfagið Fákur telur eðlilegt, að takmörkuð séu þau svæði í borgarlandinu, sem leyfðar eru byggingar hesthúsa á. Stefna félagsins undanfarin ár hefur verið sú að byggja hesthús yfir hesta félagsmanna á sama stað, þ.e. á Skeiðvellinum við Elliðaár, og hefur fengið til þess leyfi viðkomandi borgaryfirvalda. Til skýringar skal tekið fram, að hesthús félagsins á Skeiðvellinum rúma nú alls 223 hesta. Þar er í öllu farið eftir ströngustu heilbrigðis- og þrifnaðarreglum og þannig búið að hestunum, sem bezt verður á kosið. 3. Stjórn hestamannafélagsins Fákur telur, að leyfisgjald fyrir reiðhestaeign komi ekki til greina, enda með öllu óþekkt að skattleggja tómstundaiðkanir borgarbúa. Auk þess skal getið, að þessi grein íþrótta- og útivistar hér í borg hefur ekki þegið neina styrki frá opinberum aðilum, en er að öllu leyti borin uppi af hestamönnum sjálfum. 4. Með hliðsjón af því, er áður greinir, leyfir stjórn hestamannafélagsins Fákur sér að mótmæla því, að sett verði lög á Alþingi, sem heimili, að bannað verði algerlega reiðhestahald í Reykjavík, enda má geta þess, að slíkt er með öllu óþekkt í borgum nágrannalandanna. Með virðingu, Í stjórn Hestamannafélagsins Fákur, Þorlákur Ottesen. Einar G. E. Sæmundsen. Haraldur Sveinsson. Friðrik Jörgensen. Sveinbjörn Dagfinnsson.“ Þetta bréf frá Fák er mjög greinargott, og það virðist alls ekki eftir því horfa til vandræða um samkomulag við hestaeigendur, þar sem forráðamenn félagsins leggja einmitt sérstaka áherzlu á það, að þeir álíti eðlilegt, að settar séu strangar skorður við lausagöngu hesta í borgarlandinu. Loks vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa bréf, dags. 18. febr., frá yfirdýralækni landsins, herra Páli A. Pálssyni, stílað til formanns heilbr.- og félmn.: „Mér hefur borizt í hendur frv. til I. um búfjárhald í Reykjavík, er nú liggur fyrir hinu háa Alþingi. Þar sem þér eruð formaður þeirrar n., sem nú fjallar um þetta mál, vil ég leyfa mér að vekja athygli yðar á eftirfarandi: Í tilraunastöð háskólans í meinafræði að Keldum er unnið að ýmiss konar tilraunum varðandi búfjársjúkdóma. Þar eru líka að staðaldri framleidd ýmiss konar búfjárlyf. Til þessarar starfsemi þarf nauðsynlega að nota búfé ýmiss konar. Nú sem stendur eru hér um 30 hross vegna framleiðslu á serum gegn lambablóðsótt, nokkuð á annað hundrað fjár vegna tilrauna varðandi smitsjúkdóma ýmiss konar, og fram að þessu hafa verið hér nokkrir nautgripir. Allmikið er hér einnig af minni tilraunadýrum, t.d. mýs, rottur, kanínur, naggrísir o.s.frv. Jörðin Keldur, þar sem tilraunastöðin hefur starfsemi sína, er innan marka Reykjavíkurborgar. Heimild til handa borgarstjórn um bann gegn búfjárhaldi í borginni getur því að sjálfsögðu náð til búfjár tilraunastöðvarinnar. Slíkt bann mun valda tilraunastöðinni erfiðleikum og raunar lama algerlega starfsemi hennar á vissum sviðum. Ég vil þess vegna mega vænta þess, að þér, herra alþm., beitið yður gegn því, að lögleidd verði heimild, er beita má til þess að banna með öllu búfjárhald í Reykjavík. Um alllangt skeið hafa vegna ákvæða í lögreglu- og heilbrigðissamþykkt Reykjavíkur verið miklar hömlur á búfjárhaldi. Þeim hömlum höfum við talið skylt og rétt að hlíta. Má vera, að þörf sé á að auka aðhald í þessum efnum. Hins vegar verður að telja fráleitt að veita misvitrum borgarstjórnum lagaheimild til þess að banna með öllu búfjárhald í landi borgarinnar. Slíkt bann samræmist illa hugmyndum manna nú á tímum um frelsi og eignarrétt í lýðræðisþjóðfélagi, enda engin tilraun gerð í grg. af flm. til að rökstyðja slíkt bann. Virðingarfyllst, Páll A. Pálsson.“ Ég hef lesið öll þessi mótmælaerindi, sem heilbr.- og félmn. bárust gegn frv., af því að ég tel við eiga, að hv. þd. fái að heyra mótmæli þeirra, sem hlut eiga að máli, áður en málið kemur til atkv. Í nefndarálitinu er þess getið, að nefndin hafi leitað umsagnar fjögurra aðila: Búnaðarfélags Íslands, lögreglustjórans í Reykjavík, garðyrkjustjóra Reykjavíkur og Fjáreigendafélags Reykjavíkur. Allir hafi þessir aðilar skilað jákvæðum umsögnum nema Fjáreigendafélagið. Þetta er alveg rétt. Mér komu ekki hin jákvæðu svör á óvart frá þeim, sem þau gáfu. Þeirra mátti fyrir fram vænta. Búnaðarfélagið eða stjórn þess hefur það sjónarmið að sjálfsögðu, að landbúnaðarframleiðslan sé nóg, þó að sveitirnar séu einar um hana. Ég er á sömu skoðun. Ég hef engan áhuga fyrir búfjárhaldi í kaupstöðum sem atvinnuvegi, eins og nú er komið atvinnuháttum í landinu. En það er ekki kjarni þessa máls, að um atvinnu sé að ræða yfirleitt, sem mönnum sé efnahagsleg lífsnauðsyn að halda, að því er búfjárhald snertir. En maðurinn lifir ekki á einu saman brauði. Eftir því hefði stjórn Búnaðarfélagsins raunar átt að muna í þessu sambandi. Lögreglustjórinn hefur það sjónarmið, sem ekki er óeðlilegt að maður í hans stöðu hafi, að vilja létta ómökum af lögreglunni, sem stundum er hóað í vegna búpenings, sem stundum flækist fyrir og veldur einhverjum óþægindum.: En er ekki lögreglan m.a. ráðin til þess að vinna þau verk? Þarf að sjá eftir henni til þess? Og getur ekki verið, að búpeningur komi inn í borgarlandið úr nágrannabyggðunum, sem umrætt bann getur ekki náð til? Fjáreigendafélagið bendir á það í bréfi sínu, að nágrannabúfé geri sér stundum dælt við borgarbúa. Þá er umsögn garðyrkjustjóra Reykjavíkur. Hann lítur á bann við búfjárhaldi eins og góður umsjónarmaður með garðyrkjumálunum. Vill hafa öryggi fyrir því, að grasbítir fari ekki í garða, þótt girðing komist í ólag eða hlið sé ólokað. Hundrað prósent öryggi verður auðvitað ekki fyrir því, nema búpeningnum sé útrýmt. Er hægt að skapa það öryggi? Mundu ekki skepnur halda áfram að koma í borgarlandið úr nágrannabyggðum þess, þótt enginn heimamaður ætti gangandi pening? Og mundi ekki sá búpeningur leita í garðana? Svo er sjálfur kjarni málsins. Er það ekki frumskylda í mannlegu samfélagi, að menn þoli hver öðrum nokkurt sjálfstæði, þoli hver öðrum að lifa samkv. sínu upplagi, að vísu ekki takmarkalaust, en þó sem frjálsast? Það er ekki langt síðan borgar- og kaupstaðalíf kom til sögunnar á Íslandi. Flestir Íslendingar stunduðu búfjárhald til skamms tíma. Árlega flyzt fólk úr sveitum frá búfjárrækt til kaupstaðanna, og kaupstaðabúar senda margir börn sín í sveit á sumrin, m.a. til að umgangast þar búpening, af því að það er hollur skóli fyrir þau. Fjöldi kaupstaðabúa hefur enn í blóði sínu, ef svo mætti segja, ríka hneigð til að umgangast skepnur, ekki sízt sauðfé og hesta. Ýmsir þessir menn eiga sér ekkert ánægjulegra tómstundagaman. Gamlir menn hafa sér þetta gjarnan til dundurs og heilsubótar. Börn fylgja þeim eldri iðulega til þessara verka og hafa áreiðanlega gott af því. Að annast búpening af alúð og innri þörf er mannbætandi. Ég spyr: Hafa kaupstaðir landsins efni á því að banna mönnum að verja tómstundum sínum til þess að rækta- búféð og njóta umgengni við það? Hafa kaupstaðirnir upp á eitthvert hollara og betra tómstundalíf að bjóða þeim; er þetta aðhyllast og er það til sérstakrar ununar? Nei, þeir hafa það alls ekki, kaupstaðirnir: Ef þeir hefðu það, vaeri ekki ástæða til þess uggs, sem virðist búa mörgum í brjósti um, að tómstundir notist þ!ví verr sem þær verða fleiri, einkum í þéttbýlinu. Það er stefnt að því að stytta vinnudaginn, en um leið þarf að hugsa fyrir því, að fólk geti hagnýtt frístundir sínar sér til hollustu og lífsfyllingar. Hvergi mun það þekkjast í nágrannalöndum, eins og hestamannafélagið bendir á, að bannað sé reiðhestahald í borgum. Íslendingar eru svo lánsamir að eiga fjölhæfasta reiðhestakyn í veröldinni að ganghæfni og yndisleik. Um það að fara út í sólskinið á gæðingi sagði þjóðskáldið: „betra á dauðlegi heimurinn eigi.“ Það er furðulegt, að talað skuli vera um heimild til að banna reiðhestahald í kaupstöðum á Íslandi. Það á þvert á móti að fjölga þar góðhestum, og þeim mun fjölga, eftir því sem efnahagur batnar og fleiri geta af þeim ástæðum látið eftir sér að njóta þess yndis og heilsubótar, sem það veitir að fara í tómstundum á bak gæðingi. Hitt er svo óumdeilanlegt, að það á að skipa þessum málum þannig, að sem minnstum árekstrum og sambúðartruflunum valdi í hverri byggð. Stjórnendur borgarinnar og kaupstaðanna eiga að hafa vald til þess og eigendur gripanna eiga að þola, að því valdi sé skynsamlega beitt. Það er eðlilegt,. að takmarka megi fjölda tegunda þannig, að ekki verði ofsetið land það, sem er til umráða, og einnig að binda heimildir til skepnuhalds við tiltekin svæði. Mér skilst líka, að engir, alls engir, þeir sem mótmælt hafa frv., hafi við það að athuga, heldur telji það sjálfsagt. En með frv. er of langt gengið með því að ætla að lögleiða heimild handa stjórnarvöldum borgarinnar og kaupstaðanna þriggja til þess að banna algerlega búfjárhald þar og það strax, ef meiri hl. dytti það í hug. Hv. 1. flm. hefur sagt, eins og ég gat um áðan, að ekki sé meiningin að fara geyst í að banna búfjárhald, heldur fá aðstöðu til að hóta banni, ef eðlilegum fyrirmælum sé ekki hlýtt. Vera má, að það vaki ekki annað fyrir hv. flm., ég tel það raunar sjálfsagt, en ég hef fyrirhitt menn, sem telja algert bann sjálfsagt. Hver veit nema til kunni að vera meiri hl. í einhverri þeirri sveitarstjórn, sem um ræðir í frv., er vilji í skyndi hreinsa allt búfjárhald burt af staðnum, ef heimildin er strax lögð þeim í hendur? Ég vil ekki ábyrgjast, að svo kunni ekki að vera. Blóðnætur eru bráðastar, er sagt. Vilja hv. flm. ábyrgjast, að heimildinni verði ekki í fljótræði beitt? Ég held, að þeir geti það ekki. Ég held, að það sé ekki hægt að ábyrgjast slíkt. Þó að ég sé á móti því, að lögleidd sé heimild til algers banns á búfjárhaldi, telji, að slíkt bann sé ekki réttmætt, ef framkvæmt væri, og óþarfi til ögrunar að hafa það yfirvofandi í löggjöf, þá hef ég til samkomulags fallizt á að lögleiða heimild til slíks banns með aðdraganda. Við þrír nm. heilbr.- og félmn., en það er meiri hl. n., flytjum á sérstöku þskj. brtt. við 2. gr. frv. Sú brtt. er efnislega um það og ekkert annað, að heimilt verði ekki fyrr en 1. okt. 1968, eða eftir hálft fimmta ár, að banna algerlega búfjárhald á viðkomandi stað. Tíminn til 1. okt. 1968 verður þá nokkurs konar umþóttunartími. Á þessum tíma gefst stjórnvöldum borgarinnar og bæjanna ágætt ráðrúm til þess að skipa búfjárhaldsmálunum og það sem bezt og fá búfjáreigendur til að hlýða fyrirmælum með skírskotun til þess, að annars verði skellt á algeru banni 1. okt. 1968, og hausttíminn er auðvitað eðlilegastur í því efni. Enn fremur fá þá búfjáreigendur, og samtök þeirra ráðrúm til að setja fram sín sjónarmið og semja við stjórnarvöldin, eins og kemur fram að þeir óska eftir: Í mótmælum þeirra kemur það fram. Málin geta að öllu leyti orðið betur athuguð á báðar hliðar, ef þessi aðdragandi er hafður. Ég leyfi mér að lýsa því yfir fyrir hönd okkar þremenninganna, meiri hl: n., sem brtt. flytjum, að við væntum þess, að hv. þdm. fallist á þá málamiðlun, sem í henni felst, og samþykki hana.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft mál þetta til athugunar, eins og fram kemur í nál. á þskj. 430. Mælir hún með samþykkt þess, en einn nm., Helgi Bergs, var fjarverandi, þegar málið var afgreitt. N. leitaði umsagnar atvinnudeildar háskólans, fiskideildarinnar, Fiskifélags Íslands og fleiri aðila um málið. Í svari fiskideildarinnar kemur fram, að hún telur, að að því sem vitað er um ástand þorsk-, ýsu- og skarkolastofnsins hér við land, telji hún ekki ástæðu til þess að banna dragnótaveiðar í Faxaflóa. Að öðru leyti ræðir fiskideildin aðallega um áhrif þess, sem möskvastærð dragnótarinnar hafi, þ.e. varðandi hættuna á ungviðisdrápi, og gefur einnig m.a. skýrslu um merkingar fiska og endurheimt á merktum fiskum. Kemur þar í ljós, að á árunum áður en dragnótin var leyfð endurheimtist um 9% af merkta fiskinum, en eftir að dragnótin var leyfð, hefur prósentan tvöfaldazt. Í því sambandi segir þó fiskideildin: „Er það í samræmi við aukið álag á fiskistofninn, en gefur hins vegar ekki til kynna, að of mikið sé veitt: Í svari stjórnar Fiskifélagsins, sem kom þó eftir að n. afgreiddi málið, kemur fram, að meiri hl. stjórnarinnar er þeirrar skoðunar, að ekki sé tímabært að banna dragnótaveiðar í Faxaflóa. Í því sambandi benda þeir á, að ekki liggja fyrir neinar skýrslur frá fiskifræðingum eða álit þeirra um, að dragnótaveiðarnar hafi skaðleg áhrif á fiskistofnana í Faxaflóa. Minni hl. stjórnar Fiskifélagsins, Pétur Ottesen fyrrv. alþm., mælir hins vegar eindregið með samþykkt þessa frv. og telur nauðsynlegt til verndar og viðhalds fiskistofninum, miðað við þá tækni, sem nú er tiltæk við veiðarnar, að vernda algerlega fyrir botnvörpu- og dragnótaveiðum slíka uppeldisstöð sem Faxaflóinn er. Þá hefur Alþingi borizt áskorun frá hreppsnefnd Gerðahrepps um að samþykkja frv. um bann við dragnótaveiðum í Faxaflóa, en í grg. með henni segir, með leyfi forseta: „Ástæðurnar fyrir óskum okkar eru eftirfarandi : 1. Að síðan farið var að stunda dragnótaveiðar í Faxaflóa, hefur allur fiskur horfið, þannig að nú er hættur að fást afli í net, á linu eða færi. T, d. fengu bátar hér við Faxaflóa upp í 600 tonn af fiski í net á hausti, áður en dragnótaveiðarnar voru leyfðar, en nú litið sem ekkert, og áður var vertíðarhlutur hér 30-80 þús., en nú 5-16 þús. 2. Afli á stærri mótorbáta í janúar og febrúar fer hraðminnkandi. 3. Afli dragnótabáta fer stöðugt minnkandi og var hér á s.l. sumri svo lélegur, að þeir, sem stunduðu dragnótaveiðarnar, voru með tekjulægstu mönnum. 4. Þá virðist það hafa verið skakkur útreikningur hjá fiskifræðingum og öðrum dragnótaunnendum, að nauðsynlegt væri að leyfa dragnótaveiðar til þess að geta hagnýtt sér verðmesta fiskinn, sem væri flatfiskur og væri nú orðinn svo mikill, að hann lægi í lögum í Faxaflóa; enn fremur, að flatfiski lægi við tortímingu af fæðuskorti og stæði öðrum nytjafiski fyrir þrifum. Datt þá mörgum fiskifróðum manni í hug, hvernig umhorfs hefði verið í Faxaflóa, áður en dragnót og botnvarpa voru teknar í notkun. Reynslan hefur sýnt, að kolaaflinn er aðeins 20% af afla dragnótaveiðibáta. En þá hafa menn undrazt það, er þeir hafa hlustað á formenn dragveiðinótabáta ræða saman um aflabrögð á miðunum á þeim tíma, sem veiðarnar hafa verið leyfðar, að ósjaldan heyrist: Það er ekkert, ekki einu sinni andskotans koli" Þá vill hreppsnefndin benda á, að ef Alþ. vill ekki stöðva dragnótaveiðar hér í Faxaflóa,liggur ekki annað fyrir þessum hafnarlausu byggðarlögum, sem búin voru að koma sér upp arðvænlegri aðstöðu með kaupum á opnum vélbátum, lendingarbótum og byggingu húsa, en að flýja á náðir Alþingis til að fá bætur fyrir það tjón, sem þeim var gert með opnun dragnótaveiðisvæða, og styrkja þá í breyttum atvinnuháttum: Þá má geta þess, að bæjarstjórnirnar bæði á Akranesi, Kópavogi og Hafnarfirði hafa allar samþykkt einróma áskorun um að banna dragnótaveiðar í Faxaflóa og sömuleiðis verkalýðsfélögin og þarna er þó um að ræða forustu í þessum byggðarlögum, sem ætti að hafa það fyrst og fremst í huga, hvað væri hagstæðast til að halda uppi atvinnu í þessum byggðarlögum og bæta afkomuna frá því, sem er. Þá vil ég geta þess, að enn fremur hefur borizt áskorun frá öllum útgerðarmönnum á Akranesi og fjölda sjómanna, samtals 227, sem gengur mjög í sömu átt, með ýtarlegri grg., sem ég sé þó ekki ástæðu til að lesa að svo stöddu, en það gengur mjög í sömu átt, og er þar hvatt eindregið til þess að samþykkja þetta frv. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið, en vil að öðru leyti vísa til grg. minnar við framsögu um málið hér í hv. d., þegar það var til 1. umr. Ég legg til, að d. samþ. frv. og vísi því til 3. umr.