Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Þetta frv. lá fyrir síðasta þingi. Það var upphaflega borið fram í nokkuð annari mynd, en var í meðförum n. breytt í svipað horf eins og það nú er í. Okkur virðist sú breyting á verði prestsmötu, sem gerð er með því að kapitalisera hana með 8% í staðinn fyrir 5%, nokkuð svipuð því, sem við hugsuðum okkur upphaflega með frv. í fyrra, en með því þetta er einfaldara og minni röskun á eldri lagaákvæðum, varð samkomulag um að breyta frv. í það horf. Fyrir eitthvert óskiljanlegt athugunarleysi hjá okkur í n. dagaði málið upp í fyrra, en nú flytur n. það eins og hún hafði gengið frá því. Einnig gerðum við því breyt. að láta verðlækkunina á prestsmötukvöðinni ná til þeirra, sem keypt hafa prestsmötu á síðustu árum og fengið gjaldfrest samkvæmt ákvæðum eldri laga, sem mun hafa verið 10 ára afborganir. Er ætlazt til, að sá hluti prestsmötunnar, sem er ógreiddur komi undir ákvæði þessara l. og lækki þannig um 3/5 hluta. Þetta verð á prestsmötunni, sem ákveðið er í frv., er miðað við það verð, sem nú er á kúgildunum, sem prestsmatan er reiknuð af, og þannig í fullu samræmi við verðlagið í landinu. Vænti ég, að hv. d. taki máli þessu vel og að það fái skjóta afgreiðslu.

*Bernharð Stefánsson: Það er aðeins fyrirspurn til flm. um það, hvort hann hafi rannsakað það, hvort húsrúm sé á Hólum fyrir þessa fyrirhuguðu framhaldsdeild. Í fyrra, þegar svipað frv. var á ferðinni hér á þingi um framhaldsbúfræðideild við bændaskólann á Hvanneyri, þá sneri þáv. hv. landbn. sér til skólastjórans þar og leitaði umsagnar hans um málið. Fékk hún svar hans nokkuð seint. Þegar ég í morgun sá, að þetta mál var á dagskrá í dag, þá gerði ég tilraun til að grufla upp svar skólastjórans, en það tókst ekki. En ég hygg, að ég muni það fyrir víst, að skólastjórinn tók það fram í svari sínu til n., að til þess að þessi framhaldsdeild gæti verið á Hvanneyri, þyrfti að byggja nýtt skólahús fyrir hana. Ennfremur lét hann þess getið, að það vantaði algerlega kennslukrafta til þess að sinna þessari kennslu, og yrði því að bæta þeim við, ef framhaldsdeildin yrði stofnuð. Þar af leiðandi má búast við, eftir þessu, í fyrsta lagi allmiklum stofnkostnaði af húsbyggingu og þar að auki árlegum rekstrarkostnaði, ef framhaldsdeildin yrði stofnuð þarna. Ekki er ég að segja þetta til þess að mótmæla frv., því að svo þarft getur málið verið, að ekki sé horfandi í að leggja nokkuð í kostnað vegna þess. En ég sakna þess þó, að í grg. frv. er ekkert vikið að þessu atriði, og er einna helzt svo að sjá á henni, eins og búizt sé við, að þetta kosti ekki neitt. Það má nú vel vera, að það hafi verið rannsakað, hvort húsrúm sé til fyrir þessa framhaldsdeild á Hólum. En af því að ég var töluvert við þetta mál riðinn í fyrra og hafði því ástæður til að kynna mér þetta mál, vil ég vænta þess, að n. sú, sem fær þetta mál til meðferðar. taki þetta atriði til athugunar. Hvort það verður menntmn. eða landbn., það veit ég náttúrlega ekki um. En sennilega verður það ekki sjútvn. En þar býst ég við, að hv. 4. þm. Reykv. teldi málið bezt komið

*Sigurjón Á. Ólafsson: Út af ummælum hv. 10. landsk. er rétt að viðurkenna það, að það er sennilega rétt, að þetta hafi verið venja hér á undanförnum þingum, og svo lengi kannske, sem slík mál sem þetta hefir borið á góma, að vísa málum eins og þessu til landbn. þ. e. a. s. landbúnaðarmálum yfirleitt, og þá sennilega hliðstæðum málum til jafnt tilsvarandi n. En nú hefir okkar hv.Ed. breytt um stefnu í þessu efni. Fyrir 2 dögum var, eins og hv.þm. muna, mál hér á ferðinni í þessari hv. d., mjög hliðstætt þessu, sem snerti sjávarútveginn, og var það að því leyti líkt þessu frv., að það var um skóla fyrir sjávarútveginn. Því var vísað til menntmn. af meiri hl. þeirra, sem atkv. greiddu í d. um það. Út frá því finnst mér því eðlilegast, ef d. vill vera sjálfri sér samkvæm, að hún vísi öllum málum, sem eitthvað eru um kennslu, um hvaða efni sem er, til þeirrar n. - Með þessu hefi ég þá einnig svarað hv. 1. þm. Eyf., sem var því fylgjandi að vísa í fyrradag skyldu máli til menntmn. vona ég, að hann verði nú sjálfum sér samkvæmur.

*Flm. (Þorsteinn Briem): Ég hafði ávallt gert ráð fyrir því, að framhaldsdeild slík sem þessi mundi hafa það í för með sér, að nokkuð yrði að bæta við kennslukröftum, við hvorn skólann sem væri, þar sem hún yrði sett. Og ég verð að telja, að endurteknar yfirlýsingar Búnaðarfél. Ísl. og búnaðarþings séu sönnun þess, að ekki sé horfandi í að kosta þessu til að auka nokkuð við kennslukrafta annars skólans í þessu skyni. En um hitt atriðið, þá gat ég þess aðeins, að með þeirri aðsókn, sem hefði verið að búnaðarskólanum á Hólum um nokkurn undanfarinn tíma, þá mundi mega vænta þess, að þar yrði svo miklu rýmra um húsrúm, að ekki þyrfti að grípa til byggingar á mikilli viðbót á húsum, þó að þessi deild yrði sett á stofn, ef hún væri höfð þar. Skal það að vísu játað, að ég hefi ekki rannsakað þetta mál svo, að ég geti alveg fullyrt um það. En ég vænti þess, að sú hv.n., sem fær þetta mál til meðferðar, taki þetta atriði til athugunar. Gæti þá auðvitað komið til greina, ef það sýndi sig, að slíkri deild yrði við hvorugan skólann komið svo fyrir, að ekki þyrfti að byggja viðbót við hús, að setja það ákvæði inn í frv., að framhaldsdeild þessi yrði þá fyrst stofnuð, þegar fé væri veitt á fjárl. til slíkrar viðbótarbyggingar. Viðvíkjandi því, sem hv. 4. þm. Reykv. lagði til, að frv. þessu yrði vísað til menntmn., er það að segja, að slíkt er gagnstætt gamalli venju hér á Alþ. (ég skal ekki tala um nýjar venjur í þessu efni). Getur hver hv.þm. sem er flett upp í Alþt. og séð, hvort frv. til l. um bændaskóla, sem nú eru l., hafa ekki verið til athugunar í landbn. Og þar sem svo hefir verið, er þess að vænta, að það þyki eðlilegt, að frv. til breyt. á þeim l. verði einnig til athugunar í landbn.

Bernharð Stefánsson Ég ætla aðeins að taka það fram, að ég mun greiða atkv. með því, að málinu verði vísað til þeirrar n., sem ég treysti til að fjalla vel um það. Og þessari reglu fylgi ég alltaf, þegar ég greiði atkv. um að vísa málum til n.

*Flm. (Þorsteinn Briem): Ég vék að því í sambandi við það mál, sem var á dagskrá áðan, að innlend búnaðarþekking hefði nokkuð aukizt á síðustu áratugum fyrir þær tilraunir, sem gerðar hafa verið hér á landi. Ég ætla, að það hafi verið á síðustu árum síðustu aldar, að Búnaðarfélag Íslands reisti gróðrarstöð hér í Reykjavík, til þess að gera þar tilraunir í íslenzkri garðrækt. Þannig stofnaði það til fóðurtilrauna 1912 og hefir haldið þeim áfram síðan. Þá stofnaði Ræktunarfélag Norðurlands tilraunastöð 1903, og síðan hafa verið stofnaðar fleiri tilraunastöðvar hér, sérstaklega í jarðrækt. Á Vestfjörðum var og stofnuð tilraunastöð, sem lagðist niður fyrir nokkrum árum. Þessum tilraunastöðvum er það að þakka, að tekizt hefir að finna nýjar aðferðir í jarðrækt, og án efa eru og þeim að þakka hinar stórfelldu framfarir, sem orðið hafa í jarðrækt nú síðustu árin. Jafnframt þeim tilraunum, sem ég nú hefi nefnt, hafa bæði einstakir bændur og búnaðarsamböndin haft ýmsa tilraunastarfsemi með höndum. - Hinar skipulagslausu tilraunir hafa gefizt mjög misjafnlega, og mun óhætt að segja, að þau mistök, sem á þeim hafa orðið, hafa frekar orðið til hins verra. Það leiðir því af sjálfu sér, að að því ber að vinna, að auka hinar skipulagsbundnu tilraunir. Hvað snertir tilraunastarfsemi Búnaðarfél. Ísl., þá er ekki hægt að segja, að henni sé borgið á meðan félagið þarf svo mjög undir högg að sækja um allar fjárveitingar eins og nú á sér stað. Það er því brýn nauðsyn, að sett sé löggjöf um þetta efni, og því er frv. þetta borið fram. Frv. er miðað við og sniðið eftir till., sem komið hafa fram á búnaðarþingum um þetta efni. Það er stefnt að því að koma upp fjórum stórum tilraunastöðvum, og svo aftur minni tilraunastöðvum í sambandi við þær. Jafnframt er gert ráð fyrir, að komið verði upp skipulagsbundnum tilraunastöðvum á búum bændaskólanna. Þá er og ætlazt til þess, að allar þessar tilraunastöðvar verði reknar í sambandi við vísindastofnanir þær, sem ríkið kostar og standa í nánu sambandi við jarðrækt og kvikfjárrækt. Að þessu lúta ákvæði 5. gr. frv. Það er vitað, að nú verja bændur um 3 millj. króna til ræktunar á jörðum sínum. Það skiptir því miklu máli, að fé þetta sé notað með hagsýni og þekkingu, en þeirrar þekkingar, sem að gagni má koma í þessum efnum, verður ekki aflað nema með innlendum tilraunum, því að tækni og þekkingu að því er snertir landbúnaðinn íslenzka er ekki hægt að sækja til reynslu annara landa, eins og hægt er t. d. að gera með sjávarútveginn. Þá er það og vitanlegt, að öflun fóðurs fyrir búpeninginn kostar fleiri millj. kr., og er því fyllsta þörf að afla þeirrar þekkingar, sem auðið er um þá hluti. Reynsla okkar hefir orðið sú, að þegar mannfellir hefir orðið sakir skorts, þá hefir hann jafnan stafað af því, að heyafli fyrir búpeninginn hefir orðið minni en nauðsyn hefir krafið. Með búpeningnum hafa menn misst lífsbjörg sína, og fallið svo af harðrétti á eftir. Þetta hefir saga liðinna alda sýnt okkur og sannað. Eins og nú standa sakir mun láta nærri, að um helmingur landsmanna eigi afkomu sína undir því, að öflun á fóðri fyrir búpeninginn takist vel; má því öllum vera ljóst, hve ríka nauðsyn ber til þess, að allrar hagsýni sé gætt um þessa hluti. Þá er það og vitað, að bústofn landsmanna hefir ekki náð að gefa ennþá þann arð, sem hægt er að láta hann gefa og nauðsyn ber til. Tilraunir þær, sem einstaklingar hafa haft með höndum og miða hafa átt að því að bæta búpeninginn, hafa allmjög mistekizt, sérstaklega þó að því er snertir sauðfjárræktina. Úr þessu þarf að bæta, eftir því sem kostur er. Þá er og þess brýn nauðsyn, að reyndar séu nýjar leiðir um fjölbreyttari framleiðslu, en til þess að það megi verða, þarf að gera innlendar tilraunir og byggja svo á þeim. En misheppnaðar tilraunir einstaklinganna hafa ekki aðeins þá afleiðingu að gera hlutaðeigandi einstaklingum tjón, heldur fæla þær og aðra menn frá að gera nýjar tilraunir, sem að gagni kynnu að verða. Til þess því að fá fullkomna þekkingu á þessum atriðum, er ekki annað fyrir hendi en að afla hennar innanlands, því að reynsla annara þjóða getur aldrei orðið einhlít til þess að byggja á hér, því að staðhættir hjá okkur eru á allt annan veg en með suðrænni þjóðum. Mál þetta hefir oft verið rætt á búnaðarþingum nú að undanförnu, og ætla ég, að till. þær, sem í frv. felast, muni vera í fullu samræmi við þær till., sem þar hafa komið fram. Að umr. þessari lokinni vænti ég, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn.

*Flm. (Ólafur Thors): Þetta frv. er gamall kunningi í þessari hv. d. Það er shlj. frv., sem við nokkrir sjálfstæðismenn fluttum á þingi í fyrra, en náði þá eigi lögfestingu. Við höfum talið rétt að bera það fram að nýju, m. a. vegna þess, að hagur sjávarútvegsins hefir ennþá farið versnandi, þannig að það ætti að mega gera sér vonir um, að einhverjir, sem í fyrra vildu ekki líta með nógu mikilli sanngirni á þetta mál, sjái sér nú fært að ganga lengra og ljá því fylgi sitt. Að öðru leyti liggur málið svo ljóst fyrir og er svo kunnugt hv. dm., að mér þykir óþarfi að fara að skýra það nánar. Ég vil aðeins geta þess, að ef þetta frv. verður að lögum, þá er það tilgangur flutningsmannanna, að útflutningsgjald, er nemi 3/4%, verði framvegis greitt af sjávarafurðum og renni í fiskveiðusjóð, en um það berum við fram sérstakt frv. á þskj. 59. Hugsunin er, að gamla útflutningsgjahlið, sem runnið hefir í ríkissjóð, falli niður með öllu, en upp verði tekið nýtt gjald, 3/4%, sem ekki falli til ríkissjóðs, heldur beint í fiskveiðasjóð, sem ætlaður er til þess að endurnýja fiskiflotann. Vil ég svo leyfa mér að mælast til, að málinu verði vísað til hv. sjútvn. að lokinni þessari umr.

*Flm. (Þorsteinn Briem): Það er nú kunnara en um þurfi að tala, að landbúnaðurinn á við allmikla erfiðleika að stríða eins og stendur, og skal ég ekki fara víðtækt út í orsakir þess. En einn af erfiðleikum hans stafar af því, að við höfum búið við gamlar venjur í búskap, en erum að leita fyrir okkur um nýjar aðferðir í búskap, og höfum verið að því síðan um aldamót. En því hefir nú miðað allhægt að afla þekkingar á hinum ýmsu greinum landbúnaðarins. Það má að vísu segja, að búnaðarþekking hafi nokkuð dreifzt út frá bændaskólunum. En sú menntun, sem bændaskólarnir hafa verið færir um að veita, er þó ekki svo fullnægjandi, að hún geti talizt nægileg fyrir þá menn, sem taka sérstaklega að sér leiðbeiningarstarf fyrir búnaðarsambönd sem héraðsráðunautar. Á hinum seinni áratugum hefir starfsemi Búnaðarfél. Ísl. dreifzt svo út um sveitirnar í því formi, að stofnuð hafa verið búnaðarsambönd nálega í hverju héraði. Og þörf búnaðarsambandanna fyrir kunnáttumenn í ýmsum greinum landbúnaðarins verður æ ríkari með ári hverju, því að búnaðarsamböndin hafa beitt sér fyrir því að geta innt af hendi sem víðtækasta leiðbeiningastarfsemi fyrir bændur í hverri grein búnaðarins. Hingað til hefir ekki verið í annað hús að venda um öflun víðtækari búnaðarþekkingar en hægt er að fá í búnaðarskólum okkar heldur en með því að fara til útlanda og læra á búnaðarháskóla þar. En þá er þess að gæta, að hið erlenda bændaskólanám verður mikils til of dýrt, samanborið við þau launakjör, sem hægt er að veita slíkum leiðbeinendum, sem starfa á vegum búnaðarsambandanna. Og auk þess gengur mikill tími námsmanna við hina erlendu búnaðarháskóla í að afla þekkingar, sem þar hefir gildi, en ekki hér á landi. En þeir, sem af þessum skólum koma, standa ekki betur að vígi en almennir bændaskólakandidatar um hina innlendu búnaðarfræðslu. Innlend reynsla og tilraunir hafa á hinum síðustu áratugum mjög aukið búnaðarþekkingu innanlands, og er mikils varðandi, að hún geti komið að sem beztum notum. Þess vegna verður að líta svo á, að jafnvel þótt um stutt nám væri að ræða hér heima, þá kæmi það að betri notum fyrir íslenzkan landbúnað heldur en lengra og dýrara nám við erlenda búnaðarháskóla, sem í hverju landi eru miðaðir við þarlenda staðhætti, gerólíka í mörgu hérlendum staðháttum. Það hefir því alllengi vakað fyrir ýmsum áhugamönnum um búnaðarmál, að komið væri á fót innlendri framhaldskennslu til viðbótar þeirri fræðslu, sem menn eiga kost á í búnaðarskólum okkar. Búnaðarþingið 1933 beindi áskorun til Alþ. um, að undirbúningur yrði gerður í þessu efni; en þingið sinnti því ekki. Síðan hefir búnaðarþingið, sem háð var á fyrra hl. síðasta árs, áréttað þessa áskorun. Er það því í samræmi við tvær ályktanir búnaðarþingsins, að þetta frv. er borið hér fram, sem hljóðar um það, að stofna skuli sérstaka deild til framhaldsnáms fyrir búfræðinga frá búnaðarskólunum hér á landi og nánari ákvæði þar að lútandi. Ég skal geta þess, að á þessu frv. hefir verið gerð ein breyt. frá því, er það var borið fram á síðasta þingi. Í stað þess að þá var svo ákveðið, að framhaldsdeildin skyldi vera stofnuð við bændaskólann á Hvanneyri, þá er hér í þessu frv. lagt til, að deildin verði stofnuð við annanhvorn bændaskólann. Stendur það í sambandi við það, að aðsókn að Hvanneyrarskólanum hefir verið svo mikil nú síðustu árin, að tæpt mun vera um húsrúm þar fyrir þessa deild, jafnvel þó að hún yrði ekki fjölsótt. Hinsvegar hefir Hólaskóli ekki verið ofhlaðinn nemendum undanfarin ár. Má því ætla, að þar yrði rýmra um húsnæði. Að vísu væri æskilegra, að framhaldsdeild þessi yrði stofnuð á Hvanneyri, m. a. af því, að sá tími, sem hægt er að nota til útináms í verklegum efnum, er lengri hér sunnanlands heldur en norðanlands. Auk þess væri hægra að njóta þess styrks, sem fást mundi gegnum fræðslustarf ráðunauta Búnaðarfél. Ísl., ef framhaldsdeild þessi væri höfð á Hvanneyri heldur en ef hún væri höfð á Hólum. Þar sem hv.þdm. er efni þessa frv. kunnugt, af því að það hefir verið flutt hér áður, skal ég ekki hafa um það fleiri orð, en vænti, að því verði vísað til 2. umr. og landbn.

Sigurjón Á. Ólafsson Ég geri það að till. minni, að þessu frv. verði vísað til menntmn. Það hefir borið á því, að málum hafi verið vísað til þeirrar n., sem þessu máli eru skyld.