Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Umræðan skiptist í tvær umferðir, þannig að hver þingflokkur fær til umráða 30 mínútur, 15–20 mín. í þeirri fyrri og 10–15 í þeirri seinni. Röð f(okkanna verður þessi á báðum umferðum: Alþfl., Alþb., Sjálfstfl. og Framsfl. Ræðumenn verða þessir: Af hálfu Alþfl. tala Kjartan Jóhannsson, 2. þm. Reykn., og Karl Steinar Guðnason, 3. landsk. þm., í fyrri umferð og Eiður Guðnason, 5. þm. Vesturl., í síðari umferð. Af hálfu Alþb. tala Ragnar Arnalds fjmrh. í fyrri umferð og Helgi Seljan, 2, þm. Austurl., í síðari umferð. Af hálfu Sjálfstfl. talar Lárus Jónsson, 3. þm. Norðurl. e., í fyrri umferð og Eyjólfur Konráð Jónsson, 5. landsk. þm., í síðari umferð. Af hálfu Framsfl. tala Guðmundur Bjarnason, 5. þm. Norðurl. e., og Tómas Árnason viðskrh. í fyrri umferð og Tómas Árnason viðskrh. í síðari umferð.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Þessar útvarpsumræður fara fram að ósk okkar Alþfl.-manna. Óskin var sett fram vegna óbilgjarnra svara frá fjmrh. við ábendingum okkar um að tillögur hans stórhækkuðu skatta á ýmsu lágtekjufólki. Því töldum við rétt að alþjóð fengi að kynnast málatilbúnaði. Mál fóru hins vegar svo, að ríkisstj. guggnaði á því prófi að verja tillögur sínar frammi fyrir alþjóð, bað um frest og grið og hljóp svo frá eigin tillögum, rétt eins og krakki sem fær erfiða spurningu í kennslustund og biður um að fá aðra léttari. Ætli það sé ekki einsdæmi að krafa um að ríkisstj. verji gerðir sínar frammi fyrir alþjóð í útvarpi verði til þess að ríkisstj. guggni á eigin tillögum og semji nýjar? En það segir auðvitað sína sögu um málatilbúnað og vinnubrögð. Í annan stað eru þessar umræður sérstæðar að því leyti, að hér birtast þriðju tillögur stjórnarliða í sama máli á einum mánuði. Aftur og aftur hefur ríkisstj. séð sig tilneydda að breyta eigin tillögum. Það segir líka sína sögu. Við umræður um þetta mál fyrir tveim vikum bentum við Alþfl.-menn á að tillögur ríkisstj. þýddu verulega tekjuskattshækkun hjá ýmsu lágtekjufólki, svo sem einhleypum og einstæðum foreldrum með um 3 millj. í brúttótekjur. Fjmrh. svaraði því til, að óþarft væri að tefja sig á umræðum, heldur ætti að hraða afgreiðslu málsins. Hann sagði m. a., að í tillögum sinum væri hvergi um ósanngjarnan mun að ræða á skattlagningu miðað við það sem áður gilti, og tók fram að einstæðir foreldrar hefðu notið sérstakra fríðinda áður, og mátti skilja það sem réttlætismál að hann hækkaði á þeim skattinn. Undir miðnætti á miðvikudagskvöld hafði ráðh. guggnað á þeirri skattpíningu á tekjulágu einstæðu fólki, sem hann taldi alls ekki ósanngjarna daginn áður, og bað um frest. Ríkisstj. reyndi að þyrla því upp, að ósamræmi væri í útreikningum, og kenndi eiginlega Reiknistofnun Háskólans um. Sannleikurinn er hins vegar sá, að þessi skattlagning á einstæðu fólki kom skýrt fram í útreikningum Reiknistofnunar. Í þessu máli er því bara tvennt til: Annaðhvort var bugmyndin að ná fram skattahækkun á þessu lágtekjufólki, en óttinn við að verja hana frammi fyrir alþjóð í útvarpi hrakti stjórnarliða úr vígi sínu, ellegar þá hitt, að ríkisstj. hafði ekki hugmynd um hvað hún var að gera, ráðh. höfðu ekki lesið gögnin frá Reiknistofnun og aldrei gætt að því einu sinni með barnaskólaútreikningi hvernig margir hinna verst settu færu út úr álagningunni. Nú boðar fjmrh. nýjustu tillögur sínar undir yfirskriftinni: 5.5 milljarða kr. skattalækkun, sérstaklega á barnafjölskyldum og tekjulágu fólki. Áður hafði hann sagt: 1–2 milljarða skattalækkun vegna fyrri tillagna.- Ég held það sé best að hver og einn leiti þessar skattalækkanir ráðh. uppi á skattseðlinum sínum þegar hann kemur. Það skyldi þó ekki koma á daginn líka þá að ráðh. reynist eins og fyrr annaðhvort fara með rangt mál ellegar viti ekki hvað hann er að segja? Sem betur fer hefur krafa Alþfl. um útvarpsumræður leitt til þess, að nokkur leiðrétting hefur fengist fyrir tekjulágt einhleypt fólk og einstæða foreldra, þótt það hrökkvi reyndar skammt. Að öðru leyti einkennast hins vegar þriðju og nýjustu tillögur fjrn. af enn frekari skattahækkun. Hjá hjónum með tvö börn, sem vinna fyrir rúmum 200 þús. kr. á mánuði hvort, hækkar t. d. tekjuskatturinn um a. m. k. 74 þús. kr. frá því sem áður gilti. Hjá hjónum með þrjú börn og fleiri hækka heildarskattar til ríkis og sveitarfélaga um 5% samkv. þeim útreikningum sem fjmrh. hefur sjálfur dreift, en kannske ekki lesið. Við Alþfl.-menn höfum talið að draga eigi úr tekjuskattsálögum. Þær tillögur, sem við flytjum nú, eru samskonar og þær sem við kynntum fyrir kosningar - sams konar og fjárlagafrv. ríkisstj. Alþfl. gerði ráð fyrir. Við boðum þessa stefnu jafnt fyrir kosningar sem eftir. Aðrir boða leiftursókn fyrir kosningar, en skera hana svo niður um 2/3 hluta eftir kosningar, eins og stærra brotið af Sjálfstfl. gerir núna. Enn aðrir snúa leiftursókn sinni í leifturflótta. Það gildir um ríkisstjórnarbrot Sjálfstfl., sem boðaði skattalækkun fyrir kosningar, en hækkar svo skattana eftir kosningar. Tillögur okkar Alþfl.-manna hafa allan tímann snúist um 7–8 milljarða niðurskurð á tekjum ríkissjóðs af tekjuskattinum og tilsvarandi lækkun útgjalda. Við ríkjandi efnahagsástand er aðhalds þörf á öllum sviðum efnahagslífsins. Ríkisstj. getur ekki vænst aðhalds hjá öðrum ef hún gætir þess ekki hjá sjálfri sér. Núv. ríkisstj. heimtar meira og meira í sinn hlut, en krefst þess að allir aðrir aðilar í þjóðfélaginu herði sultarólina. Ríkisstj. boðar 4.5% kjaraskerðingu af völdum verðlagshækkana á árinu. Þá er að okkar dómi fráleitt að skerða kjörin enn frekar með hækkuðum skattaálögum, eins og ríkisstj. boðar. Þvert á móti teljum við Alþfl. menn að einmitt við þessar aðstæður eigi að vernda raunkjör launafólks með því að draga úr skattaálögum til ríkisins. Athyglisvert er að stjórn Verkamannasambands Íslands hefur nú samþykkt stefnumörkun í kjaramálum sem er samhljóða við stefnu Alþfl., þess efnis að skattalækkanir séu nærtækasta úrræðið til þess að vernda kjör launafólks, einkum hinna lægst launuðu. Við 2. umr. um skattstigann var af hálfu Alþfl. flutt till. sem þýddi 7.5 milljarða lækkun á tekjum ríkisins. Sú till. var felld, enda stjórnarliðar þá ólmir að samþ. með handauppréttingu þá skattlagningarformúlu sem þeir nú hafa hlaupið frá. Enn viljum við Alþfl.-menn freista þess að ná fram stefnubreytingu. Fyrirliggjandi till. okkar ganga eilítið skemmra en fyrri till. og hafa í för með sér um 7 milljarða lækkun á tekjum ríkisins. Till. okkar Alþfl.-manna gera ráð fyrir að skattprósentur verði 16, 32 og 48% í stað 25, 35 og 50% samkv. till. stjórnarliða. Af fyrstu 2.5 millj. greiðist 16% samkv. okkar till., af næstu 3.5 millj. 32% og loks 48% af því sem er umfram 6 millj. í tekjuskattstofni. Einhleypt fólk yrði þá tekjuskattslaust ef tekjur þess væru innan við 2 millj. 865 þús. kr. Á sama háu yrði enginn tekjuskattur hjá barnlausum hjónum með allt að 4.4 millj. í árstekjur, ef annar aðilinn vinnur fyrir öllum tekjunum, svo dæmi séu nefnd. Skattastefna ríkisstj. er röng. Sama gildir því miður líka í ýmsum öðrum málum. Fráhvarf ríkisstj. frá raunvaxtastefnu hefur þegar dregið úr sparnaði og útlánagetu bankanna. Sjútvrh. Steingrímur Hermannsson kvartar nú sáran undan þessu þótt það sé afleiðing hans eigin gerða og félaga hans og var alltaf borðleggjandi, eins og við Alþfl.-menn bentum á. Annars er það einkennandi fyrir Framsfl. að segja eitt, en gera annað. Þar gildir já, já og nei, nei. Fyrst samþykkti Framsfl. efnahagslög um raunvexti og verðtryggingu fyrir ári. Svo þegar núv. ríkisstj. var mynduð afneitaði Framsfl. þeirri stefnu og brýtur lögin sem hann stóð að. Og nú síðast þessa dagana segir svo sjútvrh. og formaður Framsfl. að það verði að stefna að þeim raunvöxtum og þeirri verðtryggingu sem hann og flokkur hans afneitaði í framkvæmd fyrir tveim mánuðum. Þetta er að segja já, já, en framkvæma nei, nei. Niðurtalning verðbólgunnar er nú orðin að upptalningu hennar. Í uppgjöf sinni grípa stjórnarsinnar nú til þess lítilmannlega athæfis að kenna ríkisstj. Alþfl. um eigin ófarir. Þeir halda því fram að ríkisstj. Alþfl. hafi ekki afgreitt verðhækkanabeiðnir. Þetta eru ósannindi. Það lágu engir haugar óafgreiddir þegar ríkisstj. Alþfl. skilaði af sér. Alþfl.-stjórnin afgreiddi þessi mál og hún gerði það með samræmdum hætti og þannig að verðbreytingar svöruðu til ekki meira en um 35% hækkunar á ári. Ríkisforstjórar og aðrir fengu ekki óskalista sína samþykkta. Þeir urðu að hlíta aðhaldi. Þetta var eðlilegt upphaf niðurtalningar. Án slíks aðhalds verður aldrei nein niðurtalning. Ríkisstj. Alþfl. framkvæmdi þannig niðurtalningu eins og Framsfl, boðaði fyrir kosningar. Nú vill ríkisstj. með Framsfl. í broddi fylkingar hins vegar ómögulega framkvæma niðurtalninguna og segist endilega þurfa að hleypa fram hjá. Framsfl. æjar og óar og segir: „Nei, ekki núna“ - við því sem hann boðaði svo hástemmt fyrir kosningar. Sannleikurinn er auðvitað sá, að niðurtalningin er erfið og kemur við marga, svo sem ríkisforstjóra, SÍS og atvinnurekendur ýmsa. Núv. ríkisstj. hefur hins vegar ekki þrek til að taka á sig þessi óþægindi. Hún lætur bara undan. Og þá verður heldur engin niðurtalning. Og kórónan á sköpunarverkið hjá framsóknarmönnum er svo að ásaka ríkisstj. Alþfl. fyrir að framkvæma það sem þeir framsóknarmenn sögðust vilja gera, en treysta sér ekki til. Hér er þannig ekki bara um það að ræða að Framsfl. segi já, já við niðurtalningu, en nei, nei við því að framkvæma hana, heldur agnúast framsóknarmenn út í að Alþfl. skyldi framkvæma það sem þeir framsóknarmenn boðuðu. Nýjasta kenningin hjá stjórnarliðum er að verðbólgan verði of mikil hjá þeim núna af því hún hafi verið of lítil í stjórnartíð Alþfl. Samkvæmt þessari kenningu er verðbólga á hverjum tíma því að kenna að verðbólgan hafi verið of lítil einhvern tíma áður. Ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar getur þá t. d. kennt vinstri stjórn þeirra Ólafs og Lúðvíks um, hin mikla verðbólga hjá ríkisstj. Geirs á árunum 1974–1978 hafi verið vegna of lítillar verðbólgu hjá Ólafi og Lúðvík 1971–73. Svona kenning stenst auðvitað ekki vegna þess að verðbólga fæðir af sér verðbólgu, en ekki öfugt, eins og stjórnarliðar halda fram. Sannleikurinn er sá, að með alhliða aðhaldsaðgerðum hafði Alþfl.-stjórnin náð þó nokkrum árangri í verðbólgumálum og búið þannig í haginn fyrir frekari árangur. Þetta gat núv. ríkisstj. notfært sér ef hún hefði haft þrek til. En í þessu máli, eins og í vaxtamálunum, rann ríkisstj. af hólmi og valdi undanlátssemina. Hefur þessum herrum virkilega dottið í hug og ætlast þeir til að fólk trúi því að það verði auðveldara að hefja niðurtalninguna þegar búið er fyrst að skrúfa verðbólguna upp og skapa þannig verðbólgutilefni til enn frekari verðhækkana? Það er svona álíka gáfulegt og að telja að auðveldara sé að stöðva snjóbolta neðar í brekkunni, þegar hann er á meiri ferð og hefur hlaðið meira utan á sig. Herra forseti. Auðvitað er það svo, að þessi stefna ríkisstj. er röng alveg eins og í skattamálum. En það er líka alvarlegt áhyggjuefni að menn segi já, já, en framkvæmi nei, nei. Og ömurlegt þykir mér hjá ríkisstj. að kenna öðrum um eigin ófarir, ekki síst þegar staðreyndirnar sanna hið gagnstæða. Það er slík framkoma sem hefur verið og er mikill ljóður á íslenskum stjórnmálum. - Góðar stundir.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Mikil átök hafa átt sér stað í íslenskum stjórnmálum undanfarin tvö ár. Fyrir tveimur árum sat þjóðin uppi með ríkisstj. sem kennd var hina misheppnuðu Kröflu, - ríkisstj. sem Íslandssagan mun dæma afar hart, - ríkisstj. fjandskapar við verkafólk, óráðsíu í ríkis- og peningamálum, - ríkisstj. er vann markvisst að því að fórna efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar á altari stundarhagsmuna. Við þessar aðstæður fóru fram alþingiskosningar. Alþfl. og Alþb. unnu sigur. Einkum var sigur Alþfl. stór. Hann einn flokka hafði ekki verið aðili að óráðsíunni. Fólkið í landinu vildi breytingu, það vildi reyna nýjar leiðir. Alþfl. barðist fyrir nýjum leiðum, barðist fyrir gerbreyttri efnahagsstefnu, - stefnu er markaði fráhvarf frá óráðsíunni og ráðaleysinu. Enginn vafi er á að Alþfl. vann hinn geysimikla kosningasigur sinn á grundvelli þessarar stefnuskrár og túlkunar frambjóðenda hans á henni. Það var geigur í öllum þorra þjóðarinnar við vaxandi skuldir og sívaxandi verðbólgu. Það var árangurslaust búið að reyna alla flokka nema Alþfl. og alltaf versnaði ástandið. En þrátt fyrir vaxandi kjörfylgi og glæsilegan sigur skipaði Alþfl. ekki nema tæpan fjórðung þingsæta. Okkur skorti fleiri þingsæti til að fá stefnu okkar framgengt. Á þessum tímamótum árið 1978 var áreiðanlegt að þjóðin öll var til þess reiðubúin að takast á við geigvænlegan efnahagsvanda. Það var lag til að hreinsa til. Verkalýðssamtökin, launþegar, allir voru þess fúsir að leggja sitt af mörkum. Alþfl. barðist hart fyrir slíkri endurreisn. Það var og er fullvissa okkar að höfuðmeinsemd efnahagslífsins sé verðbólgan. Við vildum berjast gegn þessari óvætti. Við sjáum að hjöðnun verðbólgu færði launþegum betri lífskjör, meira öryggi, betra þjóðfélag. Við sögðum hiklaust að skák efnahagslífsins yrði að tefla af raunsæi, allir yrðu að fórna um stundarsakir, það yrði að fórna peði fyrir mann. Þegar því væri lokið yrði sóknin til betri lífskjara auðveldari. Þá ynnist tími til að vinna skákina. Gegn þessum röksemdum, gegn tillögum Alþfl. risu kerfisflokkarnir allir. Það voru skörp skil í stjórnmálunum: annars vegar var Alþfl., hins vegar var óráðsíustóðið. Við tókum þátt í ríkisstj. með Alþb. og Framsfl. Það voru erfiðir tímar. Það kom í ljós að vilji þessara aðila til að móta gerbreytta efnahagsstefnu var enginn. Höfuðmarkmiðið var að hjakka í sama farinu. Lágkúran birtist í þeim skelfilega misskilningi að unnt væri að gera allt fyrir alla. Alþfl. lagði fram frv. að nýjum efnahagslögum. Þar var gert ráð fyrir gagngerum breytingum á efnahagslífinu. Samkvæmt því var stefnt að því að styrkja hag láglaunafólks, auka réttindi og samstarf við verkalýðshreyfinguna og minnka verðbólguna. Alþb. gerði allt hvað því var unnt til að eyðileggja þetta frv. Framsfl., sem lá í sárum, ráðvilltur og stefnulaus, fylgdi á eftir. Framsóknarmenn eru líka því vanastir að láta allt vaða á súðum. Niðurstaðan varð því miður sú, að þetta frv. var útþynnt af samstarfsaðilunum. Helstu tæki til stjórnunar voru eyðilögð. En við vildum reyna í lengstu lög. Við trúðum því, að Alþb. léti sannfærast. Við vissum um góðan vilja innan þess flokks. Við vissum um verkalýðsfólkið, um forustumenn í verkalýðshreyfingunni, er fylgdu Alþb., er vildu umfram allt að nú tækist heilbrigt og gott samstarf við verkalýðsflokkana. Það urðu okkur sár vonbrigði þegar við smám saman uppgötvuðum að mikil skil voru á milli verkalýðsmanna og svokallaðra menntamanna í Alþb. Okkur varð það smám saman ljóst, að þar réðu valdabraskararnir öllu. Þar réðu uppflosnaðir framsóknarmenn og eiginhagsmunaklíkur. Á haustdögum var niðurstaðan óvefengjanleg, að enn stefndi í vaxandi erlendar skuldir, enn stefndi í yfirdrátt hjá Seðlabanka, enn stefndi í aukna eyðslu ríkisbáknsins, enn skálmaði verðbólgan áfram með vaxandi skrefalengd. Ekkert benti til að samkomulag tækist um að hverfa af braut óráðsíunnar. Það var við þessar aðstæður að þingflokkur Alþfl. ákvað að standa upp. Við komum til Alþingis með það í huga að breyta þjóðfélaginu. Við vorum kosnir til þess hlutverks að móta gerbreytta efnahagsstefnu. Við gátum ekki unað því að sjá lífskjör láglaunafólks rýrna við vaxandi verðbólgu. Við gátum ekki til þess hugsað að sitja mitt á meðal valdabraskaranna sem einungis vildu áfram stefna að vaxandi verðbólgu, rýrnandi lífskjörum og efnahagslegu hruni. Það var við þessar aðstæður að við stóðum upp. Við kröfðumst dóms kjósenda. Niðurstöður kosninganna voru óvæntar að því leyti að Framsfl., sem í raun er móðir verðbólgunnar, varð sigurvegarinn að þessu sinni. Það tók langan tíma að mynda nýja ríkisstj. Alþfl. neitaði stjórnaraðild nema tryggt yrði að snúið yrði af braut kjaraskerðingar og verðbólgustefnu. Við vildum stjórn, ekki stjórnleysi. Nú skeðu óvæntir atburðir. Forstokkaðasta afturhaldið í Sjálfstfl. fann sér hliðstæðu. Það fann hliðstæðuna í landbúnaðarpólitík Framsóknar og Alþb. Utan um það eitt var ríkisstj. mynduð. Okkur í Alþfl. hafði lengi verið ljóst að Alþb. var heillum horfið. Eitt sinn stjórnuðu því menn er áttu sér hugsjónir um betra þjóðfélag. Þá var talað um nauðsyn breytinga, jöfnuð og réttlæti. Nú heyrast þær raddir ekki. Nú heyrist einungis hjáróma hjal um nauðsyn skattahækkana, nauðsyn á auknum tekjustofnum sveitarfélaga, eins og það er kallað, nauðsyn hækkaðs söluskatts. Hér áður fyrr heyrðust þeir tala um nauðsyn þess að vernda kaupmátt verkamannalauna. Nú kynda þeir verðbólguna. Nú hækka þeir neysluvörur svo til daglega. Nú hrópa þeir: Engar grunnkaupshækkanir. Nú heimta þeir niðurtalningu lífskjaranna. Frv. um skattstiga kemur nú í þriðja sinn fyrir Alþ. Átt hafa sér stað furðulegustu kúnstir með blessaðan skattstigann. Hver vitleysan hefur rekið aðra. Fyrir viku varð fjmrh., alþýðuskattaforinginn Ragnar Arnalds, ber að því að ætla að skattpína fátækar ekkjur, einstæðar mæður og aðra einstaklinga svo hrikalega að eigin flokksmönnum þótti nóg um. Alþfl.-menn bentu hvað eftir annað á þessi vinnubrögð. Því var svarað með hroka og hortugheitum. Þetta átti að knýja í gegn. Það var m. a. vegna þess að Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambands Íslands, krafðist þess að farið yrði að ráðum Alþfl. í þessum efnum að ráðh. lét undan. Ekki var manndómurinn samt meiri en svo, að ráðh. kenndi vitlausum útreikningum um fyrra frumhlaup. Við gerð kjarasamninga á undanförnum árum hefur einn meginþáttur samningagerðarinnar verið í því fólkinn að semja við ríkisvaldið um skattahlutföll. Verkalýðssamtökin hafa margoft bent á að skattstiginn er kjaraatriði. Það er því ekki að undra að nú streyma inn mótmæli frá stéttarfélögunum vegna aukinnar skattpíningar. Verkamönnum og sjómönnum svíður sárast að nú, þegar verkalýðshreyfingin býr sig undir samningagerð, að nú, þegar launþegar hafa sýnt umtalsverða þolinmæði, skuli ríkisstj, ekkert aðhafast annað en auka skattana og verðbólguna. Alþýðusambandið, BSRB og Verkamannasambandið hafa sent kröftug mótmæli, mótmæli gegn árás ríkisvaldsins á lífskjörin. Í ályktun Verkamannasambandsins er ríkisstj. harðlega gagnrýnd, og segir þar m. a.: „Á sama tíma og kjaraskerðingar dynja yfir af völdum verðlagshækkana er óhæfa að skerða kjörin frekar með skattaálögum eins og samþykktar hafa verið. Ríkisstj. getur ekki vænst aðhalds af öðrum aðilum þegar hún heimtar sífellt meira í sinn hlut. Þvert á móti ætti að vera hennar hlutverk að vernda kjör launafólks og bæta kjör hinna lægst launuðu, og eru skattalækkanir þar nærtækasta dæmið.“ Eins og ég vék að áðan er Alþb. heillum horfið. Það hefur gengið afturhaldinu á hönd. Nú er það helsti málsvari kjaraskerðingar í landinu. Mörgum þótti nóg um þegar Gunnar Thoroddsen rak rýtinginn í bakið á fyrri félögum sínum. Það er barnaleikur einn miðað við þau svik við hugsjónir sínar og stefnu sem valdastreitumenn Alþb. hafa orðið berir að. Í kristnum fræðum er sagt frá manni er sveik fyrir 30 silfurpeninga. Nú hafa veiklundaðir einstaklingar svikið fyrir þrjá dúnmjúka ráðherrastóla. Þeir hafa brugðist íslenskri alþýðu. Þeir hafa brugðist eigin sannfæringu. Alþfl. varaði við. Við sögðum: Það er ekki nóg að hafa ríkisstj. Það verður að hafa ríkisstj. sem hefur stefnu og stendur við sín fyrirheit. Við höfum lagt fram tillögur til úrbóta. Við höfum lagt fram raunhæfar tillögur um skattalækkun. Við höfum bent á leiðir út úr þeim efnahagsvanda sem við nú búum við. Herra forseti. Þrátt fyrir góð aflabrögð, óhemjumikla atvinnu og góð ytri skilyrði er vá fyrir dyrum. Heimatilbúin vandamál, mótuð af kjarkleysi, hrjá þjóðfélag okkar. Við stefnum nú hraðbyri að meiri verðbólgu en nokkru sinni fyrr. Nú er stefnt að því að gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Skattpeningum okkar er sóað í útflutningsbætur svo útlendingar geti keypt landbúnaðarvörur okkar fyrir svo til ekki neitt. Nú eru kjarasamningar hindraðir af alþýðuskattaforingjanum mikla. Nú er því haldið fram að einstaklingar með einungis 260 þús. kr. mánaðarlaun geti engar kjarabætur fengið. Nú láta ráðamenn sverfa að. Stjórnleysið er í algleymingi. Það er skammt til 1. maí, baráttudags verkalýðsins. Sá dagur gefur tilefni til að líta yfir farinn veg. Launþegar munu þá hugleiða hvert stefnir. Launþegar sjá að Alþfl. hefur einn haft kjark til að standa við stefnu sína, slegist fyrir úrbótum, krafist betra þjóðfélags og réttlátara þjóðfélags. Ég heiti á hvern einasta Íslending að sameinast í baráttunni fyrir heilbrigðara þjóðfélagi. Við jafnaðarmenn töpuðum orrustu skömmu fyrir áramót. Nú fylkjum við liði. Hver einasti liðsmaður þarf nú að leggja sitt af mörkum á vinnustöðum, heimilum og samkomum. Alls staðar verðum við að gera það ljóst, að stefna Alþfl. leiðir til farsælla og réttlátara þjóðfélags, að stefna ríkisstj. leiðir til niðurtalningar lífskjaranna. Með ótrauðu starfi og fullvissu um góðan málstað verður raunin sú, að þótt orrusta hafi tapast vinnum við stríðið sjálft.



Herra forseti. Sá sem heldur því fram, að lausnarorðið gagnvart aðsteðjandi efnahagsvanda Íslendinga sé að lækka skatta í stórum stíl, veit sjálfur að hann segir ósatt. Eins er um þann sem heldur því fram, að nú sé rétti tíminn til að knýja fram almennar launahækkanir upp allan launastigann. Sá sem þannig talar veit að tómt mál er um að tala. Íslendingar eru í miklum vanda staddir um þessar mundir og út úr þeim vanda er engin auðveld leið. Síst af öllu komast menn klakklaust frá þeim vanda með því að blekkja sjálfa sig og aðra með marklausum yfirboðum. Ég kalla það t. d. marklaus yfirboð og ekkert annað þegar menn þykjast ætla að leysa vandann í aðsteðjandi samningum launamanna með því að láta ríkissjóð borga brúsann með skattalækkunum. Þetta er augljós gervilausn sem mundi kalla á seðlaprentun í miklum mæli og magna verðbólgu fremur en nokkuð annað. Kjarni málsins er auðvitað sá, að meðan verið að brjótast út úr vítahring verðbólgunnar er þess ekki að vænta að allir fái kjarabætur. Við getum minnkað skattbyrði á láglaunafólki við álagningu tekjuskatts, og það er einmitt verið að gera þessa dagana við ákvörðun skattstiga og skattþrepa. Hitt er ljóst, að heildarskattbyrðin verður ekki minnkuð við ríkjandi aðstæður. Eins er um komandi kjarasamninga. Lágtekjufólk verður að hafa forgang. Aðrir verða að bíða betri tíma. Öðruvísi getur það ekki verið ef vel á að fara. Ég held líka að flestir geri sér fullkomlega ljóst að þessi stefna er algjör forsenda þess að þjóðarskútan komist aftur í lygnari sjó eftir langvarandi hrakviðri og storma. Því verður sannarlega ekki á móti mælt, að liðinn vetur hefur verið óvenjulegur í íslenskri stjórnmálasögu. Þegar þing kom saman til starfa 10. okt. á s. l. hausti var þegar skollin á stjórnarkreppa sem ekki leystist fyrr en komið var langt fram í febrúarmánuð. Þingrof og kosningar leystu ekki nokkurn vanda fremur en vænta mátti. Stjórnleysið hélt áfram eftir kosningar og verðbólgan magnaðist með hverri vikunni sem leið. Í marga áratugi hafa fjármál ríkisins ekki lent í annarri eins óreiðu og hlaut að fylgja fjögurra mánaða stjórnleysi á fyrri hluta vetrar. Flestir virðast sammála um að traustur ríkisbúskapur sé algjört undirstöðuatriði í árangursríkri baráttu gegn verðbólgu. Það var því eðlilegt, þegar aftur rofaði til eftir margra mánaða öngþveiti og loksins tókst að mynda meirihlutastjórn, að menn sneru sér fyrst að því verkefni að koma fjármálum ríkisins aftur á réttan kjöl. Eins og kunnugt er hafa talsmenn allra stjórnmálaflokka fordæmt skuldasöfnun ríkissjóðs á undanförnum árum og verið á einu máli um að látlaus seðlaútgáfa í þágu ríkissjóðs hlyti að verka eins og olía á bál verðbólgunnar. Það var einmitt eitt helsta umræðuefni manna, skömmu eftir að núv. ríkisstj. var mynduð hvort hugsanlegt væri að finna mætti göt eða glufur í væntanlegum fjárlögum og hvort hætta væri á því að fjárlög ýrðu afgreidd með rekstrarhalla. Sem betur fer hefur núv. ríkisstj. staðið þétt saman um ýmsar nauðsynlegar ákvarðanir, sem að vísu eru ekki til þess fallnar að afla mönnum vinsælda, en óhjákvæmilega þurfti að taka til þess að endar næðu saman. Þar með hafa fjárlög verið afgreidd hallalaus án þess að slegið hafi verið striki yfir margvíslegar félagslegar umbætur og nauðsynlegt uppbyggingarstarf. Flugvallaskattur er miður vel þokkaður hjá þorra landsmanna af skiljanlegum ástæðum, en hann hefur að sjálfsögðu verið hækkaður í réttu hlutfalli við hækkun framfærsluvísitölu á s. l. ári. Andvirði þessa skatts rennur allt til framkvæmda við flugvelli landsins, til að breyta öryggisbúnaði flugvalla og bæta aðstöðu farþega. Bensíngjald hefur einnig verið hækkað í réttu hlutfalli við hækkun byggingarvísitölu frá miðju s. l. sumri til áramóta. Gjaldið rennur allt til framkvæmda í vegamálum. Vegna stóraukinna útgjalda ríkisins til stuðnings þeim, sem kynda hús sín með olíu, er lagt á svonefnt orkujöfnunargjald sem jafngildir 1.5% í söluskatti, en bein útgjöld ríkisins vegna olíustyrks og orkusparandi aðgerða hækka nú frá fyrri fjárlögum úr 900 millj. kr. í 4500 millj. kr. Auk þessa hljóta önnur útgjöld ríkisins að stóraukast beint og óbeint vegna kreppunnar í olíusölumálum, t. d. framlög til Rafmagnsveitna ríkisins. Því þurfti engan að undra þótt orkujöfnunargjaldið yrði að skila meiri tekjum í ríkissjóð en nemur olíustyrknum einum. Jafnframt voru margvíslegar sparnaðaraðgerðir í nýafgreiddum fjárlögum, m. a. lækkun framlaga til fjárfestingarlánasjóða og lækkun útgjalda hjá Hafrannsóknastofnun og Landhelgisgæslu, - misjafnlega þokkaður sparnaður, en óhjákvæmilegur. Unnið hefur verið að endanlegri afgreiðslu tekjuskattslaga. Tekjuskattur er ekki lækkaður, en hann er ekki heldur hækkaður. Hann er ákveðinn með það að leiðarljósi að skatturinn skili nákvæmlega sömu tekjum og gamla skattakertið hefði gert miðað við 45% hækkun skattvísitölu milli ára. Þó á enginn von á öðru en skatturinn hækki hjá sumum hjónum þar sem konan vinnur úti, eins og nánar verður vikið að síðar, en skatturinn lækkar þá jafnmikið hjá öðrum. Heildarskattbyrði í tekjuskatti verður nákvæmlega sú sama og hún hefur verið undanfarin ár. Skattkerfisbreyting, sem hækkar tekjuskatt hjá nokkrum hópi manna, en lækkar á öðrum, er alltaf erfið og viðkvæm í framkvæmd. Sannarlega hefði verið auðveldast og þægilegast fyrir sérhverja ríkisstj. að geta nú boðað skattalækkun, þannig að skattar stæðu í mesta lagi í stað hjá sumum, en lækkuðu hjá öðrum. En miðað við erfiða stöðu ríkissjóðs og þar sem nokkurn veginn er ljóst að væntanlegir kjarasamningar allra launamanna í landinu hljóta að kosta ríkissjóð nokkur útgjöld á árinu var annað ekki talið fært en tekjuskatturinn skilaði ríkissjóði sömu tekjum og áður. En það merkilega gerist þegar ríkisstj. hefur forystu um að tryggja hallalausan ríkisbúskap til að forðast áframhaldandi seðlaprentun og til að tryggja heilbrigðan rekstur ríkisfjármála, sem allir viðurkenna að er óhjákvæmileg forsenda þess að nokkur árangur náist í baráttu við verðbólguna, að stjórnarandstæðingar snúa blaðinu við og hefja árásir á ríkisstj. úr þveröfugri átt. Nú er það allt í einu orðið helsta hneykslunarefni stjórnarandstæðinga að reynt skuli að tryggja fjárhag ríkissjóðs. Nú heitir það skattpíning sem áður hét að tryggja hallalausan ríkisbúskap. Nú heitir það jafnvel skattaæði að hækka krónutölu skatta í samræmi við verðbólguþróun, eins og allar fyrri ríkisstjórnir hafa gert. Nú er sem sagt öllum ráðum beitt af hálfu stjórnarandstæðinga til að reyna að tryggja að ríkissjóður verði örugglega rekinn með halla á þessu ári. Sannleikurinn er sá, þegar nánar er að gáð, að eina raunverulega skattahækkunin í þágu ríkissjóðs, sem núv. ríkisstj. hefur ákveðið síðan hún tók við völdum, er orkujöfnunargjaldið sem að verulegu leyti er millifærsla í þágu þeirra sem enn verða að kynda hús sín með olíu. Allir stjórnmálaflokkarnir hafa verið sammála um að afla tekna í þessu skyni. Alþfl. var raunar búinn að leggja það til þegar fyrir þremur mánuðum að lagður yrði sérstakur orkuskattur á alla landsmenn í þessu skyni, og hefði sá skattur skilað tæpum 10 milljörðum kr. á einu ári. Það er því dæmalaust ábyrgðarleysi, að ekki sé meira sagt, þegar stjórnarandstæðingar snúa nú allt í einu blaðinu við og segja það vítaverða skattahækkun að afla fjár til að mæta þeim vanda sem stafar af stórhækkuðu olíuverði. Hitt er svo allt annað mál, að á þessu ári hækkar útsvar hjá ýmsum sveitarfélögum um 1/2–1%. Þessi hækkun eykur ekki tekjur ríkissjóðs, en ræðst algerlega af þörfum viðkomandi sveitarfélaga. Hækkun útsvars er vissulega bein skattahækkun, a. m. k. að nafninu til. Hins vegar verður að hafa í huga að þegar verðbólgan er 40–50% og útsvarið er reiknað af tekjum liðins árs, eins og tekjuskattur, eru þessir beinu skattar hlutfallslega miklu lægri nú en þeir voru fyrir nokkrum árum þegar verðbólgan var minni. Sveitarfélögin hafa lent í miklum þrengingum af þessum sökum, því að ekki er auðvelt fyrir þau að láta sér nægja hlutfallslega minni tekjur þegar verðbólgan er í hámarki. Sveitarfélögin hafa sjálfstæðan fjárhag og verða að bera fulla ábyrgð á því gagnvart kjósendum sínum, hvort þau telja sér nauðsyn, miðað við þarfirnar, að ná saman endum með einhverri hækkun útsvars. Sú grundvallarbreyting, sem verður á þessu ári á tekjuskattskerfinu, var ákveðin fyrir tveimur árum. Síðan hafa þrjár ríkisstj. setið að völdum. Þegar núv. stjórn tók við var þessi skattkerfisbreyting bersýnilega komin í algera óreiðu vegna stjórnleysis á undanförnum mánuðum. Þess vegna voru gerðar rúmlega sextíu breytingar á þessum skattalögum fyrir tveimur mánuðum og samþykktar með atkv. allra þm. Nú er aðeins eftir að ganga frá skattstigamálinu í samræmi við verðlags- og tekjuþróun sem orðið hefur á undanförnum tveimur árum. Grundvallarforsenda skattstigans er, eins og áður sagði, að þetta nýja kerfi skili nákvæmlega sömu tekjum og gamla skattkerfið hefði gert. Að sjálfsögðu má hugsa sér skattprósentur, skattþrep, persónuafslátt og barnabætur með ýmsum hætti og fá þó í öllum tilvikum sömu tekjur fyrir ríkissjóð. Við val skattstiga og skattþrepa er nánast ótal kosta völ. Ein smábreyting frá einu afbrigði til annars lækkar skatt hjá nokkrum hópi manna meðan skatturinn hækkar að sama skapi hjá öðrum. Það er fjarri mér að halda að við höfum fundið hina einu réttu lausn. Hitt virðist ljóst, að skattstiginn, eins og hann verður eftir þessa seinustu breytingu sem við erum nú að gera, er almennt hagstæður lágtekjufólki. Einhleypingar hagnast einnig almennt á þessari kerfisbreytingu, hvort sem þeir hafa háar eða lágar tekjur, og borga samtals 1500 millj. kr. lægri upphæð í skatta en verið hefði samkv. gamla kerfinu. Einstætt foreldri borgar samtals um 280 millj. kr. lægri upphæð í skatt en verið hefði samkv. gamla kerfinu, en útkoma þeirra úr þessari kerfisbreytingu er þó óneitanlega misjöfn. Fólk með lágar tekjur fær nú yfir 20 milljarða kr. í barnabætur og í persónuafslátt til greiðslu upp í útsvar, en samsvarandi tala samkv. gamla skattkerfinu hefði aðeins numið rúmlega 14.5 milljörðum kr. Mismunurinn er 5.5 milljarðar kr. Almennt gildir að skattkerfisbreytingin er hagstæð fyrir lágtekjufólk og hagurinn af þessari breytingu ætti yfirleitt að gera meira en að jafna út þá útsvarshækkun sem hugsanlega verður hjá lágtekjufólki í nokkrum sveitarfélögum. Stjórnarandstæðingar halda því mjög á lofti að þeir hafi verið fúsir að lækka útgjöld ríkisins meira en nemur sparnaðarráðstöfunum ríkisstj. á fjárlögum í því skyni að lækka skatta. Við skulum athuga þessa tillögu nánar. Hvað mundi t. d. gerast ef niðurgreiðslur væru lækkaðar um 8–10 milljarða kr.? Þá mundi verðlag á matvörum hækka um rúm 3%, öll launagjöld og útgjöld Tryggingastofnunar mundu hækka að sama skapi og samtals næmi hækkunin um 6 milljörðum kr. Óbein áhrif kæmu síðan fram í hraðara gengissigi og stórauknum útgjöldum ríkisins af þeim sökum. Raunveruleg útgjaldalækkun yrði því mjög óveruleg þegar öll áhrif af lækkun niðurgreiðslna væru komin fram. Það ætti því að vera fullljóst að þessi tillaga stjórnarandstæðinga er hrein sýndartillaga. Annað úrræði stjórnarandstöðunnar er að níðast sérstaklega á tveimur afmörkuðum hópum manna, þ. e. námsmönnum og bændum, annars vegar með lækkun námslána og hins vegar lækkun Flutningsuppbóta. Afleiðingin yrði sú, að í fyrsta skipti í fjöldamörg ár mundu námslán lækka mjög verulega og ekki nema meira en 50–60% af fjárþörf námsmanna. Bændur, sem nú eiga við sérstaka erfiðleika að stríða, yrðu jafnframt fyrir gífurlegum tekjumissi. Óneitanlega er erfitt að taka slíkar tillögur alvarlega, enda langt frá því að nokkur þingmeirihluti sé fyrir hendi til að standa á bak við ofsóknir af þessu tagi gagnvart fámennum þjóðfélagshópum sem almennt standa illa að vígi fjárhagslega. Það er því nokkuð ljóst, að almenn skattalækkun stjórnarandstöðunnar hlyti að verða framkvæmd með því einu að setja seðlaprentun aftur í fullan gang í bankanum við Austurstræti með þeim afleiðingum sem það hlyti að hafa. Vafalaust er Ísland ekki eina landið þar sem menn gæla við þá hugmynd að lækka skatta. Alls staðar og alltaf heyrast kvartanir um of háa skatta. Áreiðanlega hafa þó margar þjóðir meiri ástæðu til að kvarta en við Íslendingar. Skattar eru hér almennt lágir miðað við nálæg lönd, sérstaklega beinir skattar. Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð borga menn um 46–52% af vergum þjóðartekjum í opinber gjöld. Hér á landi er sambærileg tala um 35% . Að sjálfsögðu er hætt við því að Íslendingar dragist enn frekar aftur úr nálægum þjóðum hvað félagslega þjónustu varðar ef skattar til sameiginlegra þarfa verða lækkaðir verulega. Hitt virðist miklu brýnna, að reynt verði að tryggja að allir leggi sinn réttláta skerf fram til sameiginlegra útgjalda þjóðarinnar, en á því er óneitanlega talsverður misbrestur. Þrátt fyrir ýmsa ágalla nýju tekjuskattslaganna, sem sumir eiga vafalaust eftir að koma enn skýrar í ljós, er þó veruleg von til þess, að unnt sé með þessum nýju lögum að koma í veg fyrir að miklum tekjum sé skotið undan skatti. Strax og álagning hefur farið fram er brýnt að hetja nákvæma endurskoðun laganna og undirbúa breytingar með hliðsjón áf fenginni reynslu. Starfsemi skattrannsóknarstjóra þarf að efla, en sérstaklega þarf að herða innheimtu söluskatts og reyna nýjar leiðir til að tryggja að skatturinn komi til skila. Herra forseti. Núv. ríkisstj. betur starfað í tæpa þrjá mánuði. Hún er mynduð af ólíkum aðilum og stefna hennar er málamiðlun margvíslegra sjónarmiða, eins og títt er um samsteypustjórnir. Að sjálfsögðu er ríkisstj. ekki að framkvæma stefnu Alþb. nema að takmörkuðu leyti. En með þessu stjórnarsamstarfi eru tryggð ákveðin grundvallaratriði sem Alþb. hefur lagt þunga áherslu á. Enginn þarf að efast um, eftir það sem fram kom í stjórnarmyndunarviðræðum í haust, að ríkisstjórn með aðild Alþfl. og meiri hl. Sjálfstfl. hefði slitið verðbótavísitölu úr sambandi með þeim afleiðingum að almenn launakjör hefðu verið skert um 25–30% á einu ári. Það var örlagaríkur varnarsigur fyrir verkalýðshreyfinguna að slík stjórn komst ekki til valda. Vissulega hafa kjör launamanna rýrnað nokkuð síðan seinustu samningar voru gerðir. Skýringin er einkum sú, að viðskiptakjör þjóðarinnar út á við hafa farið versnandi og auk þess mælir ekki vísitölukerfið fullar verðbætur. En sú rýrnun lífskjara, sem orðið hefur síðustu tvö árin, er aðeins lítið brot af þeirri skerðingu sem orðið hefði ef verðbótavísitala væri nú bundin eða skert í samræmi við tillögur Alþfl. og meiri hl. Sjálfstfl. Sem betur fer er ekki þörf á neinum kollsteypum til að leiðrétta þann halla, sem orðið hefur á kjörum láglaunafólksins, og þá leiðréttingu þarf að gera strax í vor. Almenn laun á Íslandi eru síst of há, en þótt við fáum ekki tækifæri til þess við ríkjandi aðstæður að gera þar mikla breytingu til batnaðar metum við það mikils að hafa komið í veg fyrir leiftursókn hægri aflanna gegn lífskjörum almennings í landinu. Það er líka árangur út af fyrir sig að hafa komið í veg fyrir stórsókn Alþfl. og meiri hl. Sjálfstfl. gegn kjörum námsmanna og bænda. Eins er það mikils um vert í þessu stjórnarsamstarfi, að uppbyggingarstarfi er haldið áfram af fullri djörfung og ekki nein samdráttar- eða kreppustefna að verki. Mikil sóknarlota gengur nú yfir í orkumálum og á þessu ári munu vegaframkvæmdir aukast um 50% frá því sem var á seinasta ári. Það er að vísu heldur minni aukning en fyrirhuguð var, en ljóst er þó, að sífelldri afturför í vegamálum hefur nú verið snúið upp í mikla sókn þar sem vegáætlun frá því í fyrra stendur óhögguð að krónutölu, en ríkisstj. Alþfl. hafði einmitt gert tillögur um að vegaframkvæmdir yrðu stórlega skornar niður. Ágæt atvinna er tryggð um land allt og það er ekki minnst um vert þegar stórfellt atvinnuleysi herjar í öllum nálægum löndum. Með aðild sinni að ríkisstj. hefur Alþb. jafnframt tryggt sér stöðvunarvald gagnvart nýjum áformum um stóriðju erlendra aðila og gagnvart tugmilljóna mannvirkjagerð á Keflavíkurflugvelli, sem mundi gera þjóðina enn háðari erlendu valdi. Núv. ríkisstj. stendur því frammi fyrir stórfelldum vandamálum, ekki er því að leyna. Það verður alltaf auðvelt að gagnrýna ríkisstj. sem er að brjótast áfram í 50% verðbólgu. Vítahringur verðbólgunnar vekur upp ný og ný stórfelld vandamál sem krefjast úrlausnar. Upplausnarástandið hefur farið jafnt og þétt vaxandi á undanförnum árum og þolinmæði margra er á þrotum. Við þessar aðstæður er það orðið landlægt manna á meðal að vera óánægðir með allt og alla. Núv. ríkisstj. mun reyna af fremsta megni að brjótast út úr þessum vitahring. Hún mun áreiðanlega ekki gera svo að öllum líki og hún mun sæta gagnrýni úr ýmsum áttum, eins og hlýtur að verða við ríkjandi aðstæður. Ég bið þó menn að hugleiða hvað hefði gerst ef stjórnarkreppan hefði haldið áfram. Við hefðum að vísu kannske fengið utanþingsstjórn, en hún hefði ekki notið þingmeirihluta og átt í stöðugu basli að koma málum sínum fram. Forustumenn Alþfl. sprengdu vinstri stjórnina af litlu tilefni og hótuðu síðan að sprengja hverja þá stjórn sem ekki vildi gleypa við sýndartillögum þeirra. Það var þá fyrst, þegar augu manna opnuðust fyrir því að starthæf ríkisstj. yrði aldrei mynduð með aðild Alþfl., að nokkuð tók að rofa til í stjórnarkreppunni. Alþfl. var hreinlega settur til hliðar og þá fyrst tókst greiðlega að mynda meirihlutastjórn. Stjórnarandstöðunni er mikið í mun að kollvarpa núv. ríkisstj. og sparar hvergi stóryrðin og ýkjurnar. Muna menn frá fyrstu dögum þessarar stjórnar þegar fullyrt var að fjárlagafrv. mundi hækka um 30–40 milljarða kr.? Reyndin varð sú, að fjárlagafrv. hækkaði um 10 milljarða og að mestum hluta vegna óhjákvæmilegra verðlagsbreytinga. Hafa menn orðið varir við hrópin um 100–110 milljarða erlendar lántökur í væntanlegri lánsfjáráætlun? Í núverandi drögum að lánsfjáráætlun er þó talan nokkuð innan við 90 milljarða kr. Þannig hafa illgirni og ýkjur einkennt málflutning stjórnarandstæðinga fremur en nokkuð annað. Nú er stjórnarandstæðingum mest í mun að reyna að stuðla að því, að ríkissjóður verði rekinn með miklum halla á þessu ári til að geta síðar sakað stjórnina um lélega fjármálastjórn. Í því skyni er sannarlega ekkert til sparað. En þetta mun ekki takast. Núv. ríkisstj. hefur sýnt að hún er samhent og sterk. Aðilar þessarar stjórnar hafa unnið saman af miklum heilindum og er það meira en sagt verður um margar fyrri stjórnir. Ég er sannfærður um að yfirgnæfandi meiri hl. þjóðarinnar væntir góðs af þessu samstarfi, en jafnframt veit ég að flestir eru nógu raunsæir til að skilja að ýmislegt þarf nú að ákveða sem ekki horfir til vinsælda. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Hæstv. ráðh. Ragnar Arnalds, sem hér lauk máli sínu, á að vita betur um skattamál en fram kom í máli hans. Hann hlýtur að vita að kvæntur eða ókvæntur verkamaður með meðaltekjur fær hærri skatta samkv. síðustu tillögum hans en hinum fyrri og að fyrri vinstri stjórn og núv. ríkisstj. hafa hækkað beina skatta verulega á verkafólki með meðaltekjur. Hæstv. ráðh. veit örugglega að síðustu tillögur hans í skattamálum hækka tekjuskatta á svo til öllum hjónum í landinu um 40 þús. kr. frá fyrri tillögum hans sjálfs, en ekki sumum hjóna þar sem konan vinnur úti, eins og ráðh. sagði áðan. Hæstv. ráðh. veit það einnig best sjálfur, að sú kerfisbreyting að skattleggja hjón sem tvo einstaklinga hækkar persónuafslátt þeirra frá fyrra kerfi. Þessi kerfisbreyting komst á fyrir forgöngu hæstv. fyrrv. fjmrh. Matthíasar Á. Mathiesen og kemur hjónum með mjög lágar tekjur til góða. Ég læt þessar aths. nægja um málflutning hæstv. ráðh. Þetta frv., sem hér er til umr., verður að skoðast sem hluti af stefnu eða réttara sagt stefnuleysi núv, hæstv. ríkisstj. í skattamálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Hækkanir á söluskatti og vörugjaldi, útsvörum, flugvallagjaldi og bensíni, svo að nokkuð sé nefnt, hafa dunið yfir undanfarnar vikur og mánuði og nýtt orkujöfnunargjald, sem er í raun 1.5% hækkun söluskatts, lagt á. Þetta frv. hækkar tekjuskatta í ríkissjóð enn frá áætlun fjárlaga um tæpa 2.5 milljarða kr. ef miðað er við nýjustu og traustustu upplýsingar um tekjur manna á s. l. ári. Þessar upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun byggðar á úrtökum framtala benda til að tekjubreyting milli ára 1978 og 1979 hafi orðið 47–48%, en ekki 45%, eins og hæstv. ríkisstj. hefur látið reikna með. Þetta frv. er því skattahækkunarfrv. og óaðskiljanlegur hluti stórfelldra skattaálaga á almenning, sem núv. hæstv. ríkisstj. stendur fyrir ofan á allar álögur vinstri stjórnarinnar, sem hvergi hefur verið hróflað við. Nú er svo ástatt í íslensku þjóðlífi að verðbólga er að verða að rótgrónu illkynja þjóðarmeini. Hrunadansinn er slíkur, að verðlag tvöfaldast á 18–20 mánuðum. Almenningur missir verð- og verðmætaskyn, siðferðisþrek dvín og félagslegt óréttlæti vex. Sparifé þeirra, sem ráðdeildarsamir eru, brennur á bálinu, en hinir blakta sem skulda og eyða. Atvinnuvegirnir berjast í bökkum í ólgusjó verðbólgunnar og þjóðartekjur í raunverulegum verðmætum minnka heldur en hitt. Allir kjarasamningar milli launþega og vinnuveitenda eru lausir og vaxandi óþols gætir um lausn kjaramála. Og hvað hefur svo hæstv. ríkisstj. gert eða látið ógert við þessar þjóðfélagsaðstæður? Hún leggur skatt ofan á skatt á allan almenning í landinu. Hver fimm manna fjölskylda mun að meðaltali greiða 650 þús. kr. í hærri skatta á þessu ári en í fyrra, þ. e. söluskatt, vörugjald, útsvar, tekjuskatt og orkujöfnunargjald, og er þá átt við það verðlag sem fjárlög eru miðuð við. Hún hefur staðið fyrir mestu eyðslufjárlögum sem sögur fara af og raunverulegum greiðsluhalla, þveröfugt við það sem hæstv. ráðh. hélt fram áðan. Hún ætlar að tvöfalda erlendar lántökur frá fyrra ári. Hækkun erlendra lána verður milli 90 og 100 milljarða samkv. heimildum og yfirlýsingum ráðh. um væntanlega lánsfjáráætlun. Hún gerir engar ráðstafanir til að verðtryggja sparifé almennings og stuðla að auknum innlendum sparnaði. Afleiðingar af þessu háttalagi hæstv. ríkisstj. láta ekki á sér standa. Ég hef hér í höndum glænýtt bréf frá Þjóðhagsstofnun til fjvn. Í því er áætlun um hækkun framfærsluvísitölu hinn 1. maí n. k. og einnig hugmyndir um hækkun 1. ágúst og 1. nóv. Þessi áætlun var gerð að beiðni fjvn. Niðurstaða Þjóðhagsstofnunar í samráði við Hagstofuna er sú, að framfærsluvísitala hækki um rúmlega 13% 1. maí, 9% 1. ágúst og ekki undir 10% 1. nóv. Hér sést glöggt hvert stefnir. Síðustu þrjá mánuði á undan, frá 1. nóv. í fyrra til 1. febr., hækkaði vísitalan um 9.1%, en nú síðustu þrjá mánuðina um 4% meira. 1. des. n. k. verður verðbólga tvöföld miðað við niðurtalningarformúlu ríkisstj. Kaupgjaldsvísitala hækkar samkv. þessum áætlunum um 11–11.5% 1. júní og það eykur greiðslu launagreiðenda á árinu um 11–12 milljarða kr. Þessar áætlanir þýða 53–55% meðalhækkun verðbólgu milli ára. Þegar það er haft í huga, að slíkar áætlanir eða hugmyndir um verðbreytingar, sem gerðar hafa verið á vegum Þjóðhagsstofnunar í samráði við Hagstofuna, hafa alltaf reynst varfærnar og því miður oftast reynst of lágar, þá sést hvert stefnir. Þessar dapurlegu horfur um áframhaldandi óðaverðbólgu sýna glöggt fáránleika þeirrar aðferðar ríkisstj. að láta vaða á súðum í ríkisfjármálum og skattamálum, lánsfjár- og peningamálum, en ætla jafnframt með stjórnvaldsákvörðunum að telja niður verðlag og kaupgjald. Sannleikurinn er sá að hæstv. ríkisstj. gæti með jafngóðum árangri sett brbl. um að sólskin skuli vera á öllu landinu í sumar. Þessi lausatök hæstv. ríkisstj. á efnahagsmálum, sem ég hef drepið hér á, hafa fleiri alvarlegar hliðar. Við Íslendingar sem þjóð höfum í fyrra og á þessu ári verið að efna til hækkandi yfirdráttarskuldar erlendis. Jöfnuður á viðskiptum okkar við útlendinga var hagstæður 1978 um 9.7 milljarða kr. Viðskiptajöfnuðurinn var óhagstæður í fyrra samkv. nýjum tölum Seðlabankans um 7.2 milljarða og á þessu ári stefnir í 15–20 milljarða kr. viðskiptahalla. Við þær aðstæður, sem nú ríkja í þjóðlífinu, hámarksafla og besta verð á útflutningsmörkuðum, er hörmulegt að þurfa að taka eyðslulán til að jafna þennan viðskiptahalla. Slíkar lántökur eru mjög verðbólguhvetjandi, auk þess sem greiðslubyrði erlendra lána er orðin hrikaleg og komin yfir hættumörk. Greiðslubyrði afborgana og vaxta af erlendum lánum á árinn 1978 var 13.1% af útflutningstekjum þjóðarinnar. Í fyrra fór þessi greiðslubyrði upp í 14.2%. En í ár tekur steininn úr. Seðlabankinn áætlar að þessi byrði aukist í 16–17% á þessu ári af útflutningstekjum og hækki enn á næsta ári í 18.2%. Sú áætlun, sem ég fékk frá Seðlabankanum í dag samkv. ósk, er þó einungis miðuð við 90 milljarða kr. erlendar lántökur á árinu. Þess má geta, að skuld okkar í föstum erlendum lánum var um áramót 335 milljarðar kr. Hér er hreint út sagt um stórhættulega þróun að ræða. Hvað gerist ef afli brygðist eða verðfall yrði á útflutningsafurðunum? Þá stoðar það lítt til styrktar fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar að í málefnasamningi ríkisstj. segir: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrði af erlendum skuldum fari ekki fram úr u. þ. b. 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum.“ Mörgum þótti nóg um skattgleði vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar, enda var hún harðlega gagnrýnd af okkur sjálfstæðismönnum fyrir þá stefnu. Hún byrjaði feril sinn með sérstakri aukaálagningu afturvirkra skatta 1978. Eftir það má segja að hún hafi bætt skatti ofan á skatt í þá þrettán mánuði sem hún sat. Mér telst til að á þessu ári greiði almenningur 26 milljörðum kr. hærri skatta vegna ákvarðana þeirrar ríkisstj. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur þó tekist að slá þetta skattamet á einungis rúmlega tveimur mánuðum. Hún ber ábyrgð á að 2% söluskattshækkun og 6% vörugjaldshækkun sem ákveðin var í fyrrahaust, leggur nú 15 milljörðum kr. meiri álögur á almenning en á síðasta ári vegna þess að nú á þessi hækkun að gilda allt árið, en í fyrra aðeins nokkra mánuði. Hún hefur heimilað sveitarfélögum að leggja á að giska 4–5 milljarða aukaútsvör á skattborgarana. Verði þetta frv., sem hér er til umr., um skattstiga samþ. ætlar hún að hækka tekjuskatta ofan á hækkun vinstri stjórnarinnar um 2.5 milljarða kr. Nýja orkujöfnunargjaldið, sem í raun og veru er almenn söluskattshækkun um 1.5%, eykur skattbyrðina til viðbótar um 6 milljarða á þessu ári. Hæstv. núv. ríkisstj. ber því ábyrgð á því að þyngja skattbyrðina um nálægt 28 milljarða á þessu ári, ef það frv. verður að lögum og brtt. fylgismanna ríkisstj. samþykktar sem hér eru til umr. Þetta jafngildir því að þyngja skatta um 650 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu að meðaltali, eins og ég sagði áðan, til viðbótar vinstristjórnarsköttunum, sem hækka skatta sömu fjölskyldu í ár um önnur 600 þús. Við þetta skattaregistur núv. hæstv. ríkisstj. mætti bæta hækkun flugvallagjalds og fleiri skatta og gjalda og síðast en ekki síst okursköttum á bensín. Hér er því fremur vansagt en ofsagt um skattaálögur þær sem dynja á almenningi. Sérstaka athygli vekur hin gífurlega skattahækkun á bensín sem orðið hefur frá 1978 og nemur 10 milljörðum kr. umfram verðlagshækkanir. Hinir háu bensínskattar renna í sífellt auknum mæli til að standa undir eyðslu ríkissjóðs. Árið 1978, þegar sjálfstæðismenn fóru með ríkisfjármálin síðast, fór 51% af sköttum á bensín til vegagerðar í landinu. Ef það hlutfall væri óbreytt núna kæmi til vegaframkvæmda tæplega 4 milljörðum meira fé á þessu ári en raun ber vitni. Það, sem er að gerast í vegamálum þessa dagana, er dæmigert um ofsköttunar- og eyðslustefnu núv. hæstv. ríkisstj. Í fyrra samþykkti Alþ. vegáætlun fyrir yfirstandandi ár, sem lögð var fram af þáv. hæstv. samgrh. Ragnari Arnalds. Þrátt fyrir að í málefnasamningi ríkisstj. standi skýrum stöfum: „Staðið verði við fyrirliggjandi vegáætlun fyrir árin 1980–1982“ - er nú unnið að því að skera þessa áætlun niður um 4.5 milljarða. Ástæðan er m. a. sú, að núv. hæstv. fjmrh. tekur nú 4 milljarða af bensínsköttum í ríkissjóð, sem ættu að ganga til vegaframkvæmda, og eyðir þeim samkvæmt eyðslufjárlögum sínum. Þannig verða einna arðbærustu félagslegu framkvæmdir, sem hið opinbera getur lagt í, vegaframkvæmdir, skornar niður og peningarnir notaðir til eyðslu. Þetta er sannleikurinn um skattaálögur á bensín og afrek ríkisstj. í vegamálum sem hæstv. ráðh. gumaði af áðan. Alvarlegustu afleiðingar skattahækkana ríkisstj. eru að ráðstöfunartekjur heimilanna skerðast verulega, svo sem að framar greinir. Fólk kemst ekki hjá að greiða hækkun söluskatts, vörugjalds og svonefnt orkujöfnunargjald þegar það kaupir inn nauðsynjar, og gildir þá einu hversu tekjulágir menn eru. Þessi gífurlega skattahækkun hlýtur því að ýta undir launakröfur, auk þess sem slíkir veltuskattar auka og magna sjálfkrafa verðbólguna, að óbreyttum reglum um víxlhækkun kaupgjalds og verðlags. Óhætt er að fullyrða að enginn skaðast eins mikið á verðbólgu og einmitt láglaunafólk og lífeyrisþegar. Hér er því vegið að því fólki sérstaklega sem hlífa skyldi, enda er það svo, að öll stærstu launþegasamtök landsins hafa lagst gegn stefnu ríkisstj. í skattamálum. Þar má fyrst nefna ASÍ og BSRB. Síðast samþykkti Verkamannasamband Íslands ályktun fyrir nokkrum dögum þar sem skattastefna ríkisstj. er harðlega gagnrýnd. Við sjálfstæðismenn í fjh.- og viðskn. flugum við 2. umr. viðamiklar brtt. við þetta frv. Í þeim brtt. fólst fyrst og fremst afnám tekju- og eignarskatta vinstri stjórnarinnar á einstaklinga og félög. Þessar till. voru allar felldar af hv. þm. Alþb. og Framsfl. og hæstv. forsrh. Við viljum nú enn við 3. umr. freista þess að flytja nýjar brtt. Nýjar upplýsingar leiða í ljós að tekju- og eignarskattar einstaklinga hækka í raun meira frá 1978 en fyrri upplýsingar bentu til, eða um 10–11 milljarða, ef stefna fjárlaga og þessa frv. nær fram að ganga. Þá er einnig staðreynd að sveitarfélög munu nota heimild til 10% hækkunar útsvara í ríkari mæli en ætlað var. Síðast en ekki síst viljum við með brtt. okkar benda á leið til lausnar þeim rembihnút sem kjaramálin eru komin í vegna gegndarlausrar eyðslustefnu og skattahækkana ríkisstj. Till. eru fólgnar í eftirfarandi: 1 ) Að skattstiginn verði þannig: 20% af fyrstu 2.5 millj., 30% af næstu 3 millj., 40% af 5.5 millj. og þar yfir, persónuafsláttur verði 525 þús. kr. og barnabætur eins og eru í till. 1. minni hl. nefndarinnar. 2) Að sparifé og spariskírteini verði alltaf undanþegin eignarskatti. 3) Að ónýttur persónuafsláttur nýtist til greiðslu sóknargjalda og kirkjugarðsgjalda. 4) Að námsfrádráttur nýtist allt að fimm ár eftir að námsmaður lýkur námi, auk þess verði vextir og verðbætur námslána frádráttarbær. Í þessum till. felst eftirfarandi meginstefna: 1) Að tekjuskattar verði afnumdir í áföngum á almennar og miðlungs launatekjur. 2) Að tekjuskattur verði verulega lækkaður á láglaunafólki og aukið svigrúm þess til að nýta persónuafslátt til greiðslu opinberra gjalda. 3) Að heildarskattprósenta beinna skatta: tekjuskatts, útsvars, sjúkratryggingargjalds o. s. frv., fari ekki fram úr 50%, eins og verið hefur stefnumið Sjálfstfl. Þessar brtt. hefðu í för með sér heildarlækkun skatta um 13–14 milljarða kr. samkv. nýjustu upplýsingum um tekjubreytingu milli ára. Sem dæmi um áhrif þeirra lækkaði verkamaður með meðaltekjur um 200 þús. kr. frá tillögum ríkisstj. Samkvæmt upplýsingum Kjararannsóknarnefndar eru þessar meðaltekjur verkamanns 5.1 millj. kr. á s. l. ári. Þar yrði um örlitlar kjarabætur að ræða, sem vart er vanþörf á, þar sem staðreyndin er sú, að kjör verkamanna og verkakvenna versnuðu mest allra launþega á s. l. ári. Ef þessar till. verða samþ, erum við sjálfstæðismenn reiðubúnir að standa að álagningu á 10% skyldusparnaði á tekjum yfir 7 millj. kr. og teljum það illskárra en 50% skattþrep. Þörf á niðurskurði útgjalda ríkissjóðs yrði 10–11 milljarðar kr. eftir innheimtu skyldusparnaðarins. Sjálfstæðismenn lögðu fram tillögur um niðurskurð útgjalda við afgreiðslu fjárlaga sem námu samtals 8–9 milljörðum kr. Við lýsum okkur enn reiðubúna til að ræða og styðja tillögur sem nema niðurskurðarþörfinni er mætti verða til að afstýra nokkru af því skattahækkunarflóði sem nú dynur á almenningi. Herra forseti. Tími minn er á þrotum. Ég vil að lokum leggja áherslu á að gegndarlaus eyðsla ríkisstj. og þrotlaus skerðing á ráðstöfunartekjum heimilanna og atvinnuveganna með nýjum og nýjum skattaálögum hlýtur að leiða til sjálfheldu og ófarnaðar, bæði í átökum um kaup og kjör og viðureigninni við verðbólguna. Þessi er samt leið hæstv. ríkisstj. Við sjálfstæðismenn höfum bæði fyrir og eftir kosningar lagt til niðurskurð á eyðslu ríkissjóðs og skattalækkun. Launþegasamtökin í landinu hafa nú lýst stuðningi við þá stefnu. Því mun áreiðanlega verða veitt sérstök athygli nú, hvor leiðin verður valin. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Hér er nú til 3. umr. í Ed. Alþingis frv. til l. um breyt. á tekju- og eignarskattslögunum. Tekur þetta frv. einkum til þeirra ákvæða laganna sem fjalla um álagningu, svo sem skattstiganna, persónuafsláttar, barnabóta o. fl. þar að lútandi. Ákvarðanirnar um álagningarreglur hafa að þessu sinni orðið nokkru flóknari og valdið alþm. og fulltrúum í fjh.- og viðskn. meiri heilabrotum en undanfarin ár. Vegna þeirra grundvallarbreytinga sem gerðar hafa verið á skattakerfinu og þar sem nú er í fyrsta skipti lagt á samkv. hinum nýju lögum. Samhliða ákvörðun um álagningarreglur er ekki óeðlilegt að nokkur umræða og vangaveltur verði um skattamálin almennt, og hefur mikill hluti af störfum Alþingis í vetur farið í breytingar og lagfæringar á lögum þeim um tekju- og eignarskatt sem samþ. voru vorið 1978 undir handleiðslu og forsjá þáverandi hæstv. fjmrh., Matthíasar Á. Mathiesen. Lög þessi, sem nú skal í fyrsta skipti telja fram og leggja á skatta samkvæmt, marka í raun þáttaskil þar sem nú á að taka inn í skattadæmið áhrif verðbólgunnar á þau hugtök sem skattlagningin er miðuð við, þ. e. tekjuhugtakið og eignarhugtakið. Þetta eru veigamestu breytingarnar, en ýmis önnur nýmæli eru í lögunum, svo sem sérsköttun hjóna, gjörbreyttar reglur varðandi frádráttarliði og fjölmörg atriði varðandi skattlagningu atvinnurekstrarins sem hvorki er tími né ástæða til að ræða sérstaklega nú. Allar þessar breytingar, sem upptök sín eiga í skattalögum Matthíasar frá vorinu 1978, hafa gert ákvörðunina um skattstigana bæði vandasama og flókna og stöðugt eru einstök skattdæmi borin saman við hugsanlega útkomu miðað við gömlu lögin. Svo hátt lætur í sumum fulltrúum stjórnarandstöðunnar í umr. þessum, er þeir framkvæmda slíkan samanburð og lýsa honum af miklum fjálgleik, að maður spyr sjálfan sig: Til hvers voru breytingarnar gerðar? Voru gömlu skattalögin svona góð? Er sérsköttunin mistök sem aldrei átti að fara út í? Á aftur að taka upp misjafnan og breytilegan persónufrádrátt o. s. frv.? - Skattalög eiga að miða að því, að þeir, sem búa við sambærilegar aðstæður, greiði sambærilega skatta. Skattstigann þarf síðan að byggja á þann hátt að skattbyrðinni verði dreift á þjóðfélagsþegnana á sem réttlátastan hátt miðað við efni og aðstæður. Við það mat verður að taka tillit til ýmissa þátta í þjóðlífinu. Og enn vakna ýmsar spurningar: Hvar eiga annars vegar svokölluð skattleysismörk að vera og hvað mega hins vegar skattar einstaklingsins vera háir svo þeir verki ekki letjandi og dragi úr viðleitni fólks og vilja til að vinna? Að hve miklu leyti eiga skattstigarnir að taka tillit til aðstæðna einstakra þjóðfélagshópa ef hægt er og réttara að mæta þörfum þessara hópa með almannatryggingakerfinu og annarri félagslegri samhjálp? - Að þessu sinni er gengið út frá að tekjuaukningin sé um 45% milli áranna 1978 og 1979 og heildarskattbyrði á nánast að standa í stað milli áranna. Er með því móti náð þeirri tekjuáætlun sem fjárlög gera ráð fyrir. Hér á undan og eins í fyrri umr. um mál þetta hafa stjórnarandstæðingar gert mikið veður út af og haft hátt um það sem þeir kalla skattaálögur hæstv. ríkisstj. Fjmrh. svaraði þessum áróðri í ræðu sinni hér á undan, svo ég sé ekki ástæðu til að orðlengja það frekar. Við 2. umr. sagði hv. 3. þm. Norðurl. e., Lárus Jónsson, að málflutningur okkar stuðningsmanna ríkisstj. væri mjög mikil blekking og frv. þetta fæli í raun í sér 2–3 milljarða kr. hækkun á tekjuskatti einstaklinga. Þetta endurtók hann áðan. Reyndi hann að rökstyðja mál sitt með tilvitnun í grg. frá Þjóðhagsstofnun, dagsetta 10. apríl 1980, þar sem greint er frá hugsanlegri tekjubreytingu milli áranna 1978 og 1979 og byggt er á úrtaki á nokkrum framtölum úr Reykjavík og Reykjanesi. Síðan las hann upp orðrétt, með leyfi forseta: „Meðaltal þessara staða vegið með tekjum ársins 1978 er 47%.“ Hv. þm. sleppti hins vegar framhaldinu sem er svo, með leyfi forseta: „Hér er nær eingöngu um niðurstöðu úr framtölum launþega að ræða, enda hafa einstaklingar með atvinnurekstur enn frest til þess að skila framtölum. Áætlanir, sem að nokkru eru studdar athugun á framtölum, benda til þess að meðalbrúttótekjur á ofangreindum stöðum hækki minna en atvinnutekjur, e. t. v. um 45–46% ef miðað er við sambærilegt tekjuhugtak bæði árin.“ Á þessu sést að Þjóðhagsstofnun telur ekki mögulegt að spá með nokkurri vissu um meiri tekjuaukningu en gert hefur verið, þ. e. 45%, þó e. t. v. gæti örlítillar tilhneigingar til hækkunar í því úrtaki sem þegar hefur verið gert. Þá er rétt að minna áþá miklu óvissu sem ríkir í öllum spám vegna hinna róttæku breytinga á skattalögunum sem ég gat um í upphafi máls míns og sérstaklega hefur verið varað við af hálfu þeirra aðila sem aðstoðað hafa við gerð þessara skattstiga. Í grg., sem dr. Þorkell Helgason hefur samið fyrir fjh.- og viðskn. um þessi mál, segir m. a. að vegna stórbreytinga á fyrningarreglum og fleiri þáttum telji margir að varlega megi treysta því að atvinnurekstrartekjur hækki til jafns við aðra verðþróun. Hækki t. d. atvinnurekstrartekjur einungis um 40% í stað 45% skerði það álagningargrunninn um rúma 2 milljarða kr. Enn hafa engin framtöl borist frá einstaklingum í atvinnurekstri og er því ógerlegt að meta þá tekjuhreyfingu milli ára. Þó er vitað að mikil tekjuhækkun var hjá bændum á árinu 1978 og því heldur ólíklegt að tekjuhækkun þeirra milli ára nú verði svo há sem áætlunin gerir ráð fyrir, ekki síst ef tekið er tillit til þess erfiða árferðis sem var í mörgum landbúnaðarhéruðum á s. l. ári. Giskað er á að óvissan í mati á tekjum ríkissjóðs af tekjuskatti einstaklinga sé allt að 2 milljörðum kr. til eða frá og mætti jafnvel ætla að heildaróvissan geti verið mun meiri. Er á þessu stigi með öllu ógerlegt að fullyrða hvort heldur verði. Þeir skattstigar, sem nú er gerð tillaga um, miða að því að ná þeim tekjum sem fjárlög áætla, eins og ég gat um áðan, og er því um að ræða lækkun um 1.5 milljarða kr. frá upphaflegu skattatillögunum, en þá var gert ráð fyrir nokkru svigrúmi hjá ríkissjóði eða borði fyrir báru vegna hinna mörgu óvissuþátta. Þó heildarskattbyrðin standi í stað er óhjákvæmileg einhver tilfærsla milli einstakra hópa skattgreiðenda sé tekin viðmiðun við hugsanlega álagningu samkv. gamla kerfínu. Gætir þar mest áhrifa frá sérsköttuninni, sem hefur óhjákvæmilega þær afleiðingar að hjón, þar sem bæði hafa verulegar tekjur, hækka nokkuð í sköttum. Ljóst er að mikill fjöldi framteljenda velur fasta 10% frádráttinn frá tekjum sínum, og leiðir það til þess að skattbyrðin flyst frá þeim, sem lítinn frádrátt höfðu áður, til þeirra sem höfðu hærri frádráttarliði, t. d. vaxtafrádrátt, sem skapaði viss forréttindi þeim sem bestan aðgang höfðu að lánsfé. Til að tryggja enn betur hag tekjulítilla einstaklinga, en í þeim hópi eru m. a. námsfólk, einstæð foreldri og lífeyrisþegar, hefur fjmrh. lagt til í samráði við stuðningsmenn sína að þessi fasti frádráttur verði aldrei lægri en 550 þús. kr. Barnabætur fara hækkandi með fjölda barna og er þannig reynt að létta verulega undir með barnmörgum fjölskyldum. Þá er sérstök hækkun á frádrætti fyrir börn yngri en sjö ára, og kemur hún mest til góða unga fólkinu, sem er að hefja búskap og oft og tíðum að byggja eða kaupa sér þak yfir höfuðið. Það heyrist að vísu og er rétt, að börn á skólaaldri og unglingar séu kostnaðarsamari, ef svo má taka til orða, en ungbörnin. En með þessu formi fjölskyldubóta er fremur litið á fjölskylduna sem eina heild. Lítum á yngsta fólkið, sem er að leggja út í lífsbaráttuna. Makinn er þá oft og tíðum bundinn heima við vegna smábarna og tekjumöguleikarnir því miklu minni en hjá þeim sem betur hafa komið undir sig fótunum. Einstæð foreldri fá hæstu barnabætur með hverju barni, 280 þús. kr. án tillits til barnafjölda, og er á þann hátt komið verulega til móts við vandamál þeirra. Einnig njóta þau hinnar sérstöku hækkunar með börnum yngri en sjö ára, en hún nemur 65 þús. kr. fyrir hvert barn. Hv. stjórnarandstöðuþingmenn leggja fram brtt. um verulegar skattalækkanir. Auðvitað væri ekki nema gott eitt um það að segja að lækka skattana og minnka álögurnar ef hér væri um raunhæfar tillögur að ræða, en svo er því miður ekki. Þetta eru sýndartillögur. Þeir segjast vera til viðræðu um það, hvar megi draga saman, en koma sér undan að benda á ákveðna þætti. Þó hafa þeir nefnt lækkun á niðurgreiðslum. Er það nú raunhæfasta leiðin til að koma til móts við skattgreiðendur? Minnkaðar niðurgreiðslur þýða auðvitað hækkað vöruverð, hækkað verð á matvörum sem kæmi að sjálfsögðu verst við þá sem minnstar tekjur hafa og flest börnin, stærstu fjölskyldurnar. Þeir hafa nefnt Lánasjóð námsmanna. Lánasjóðurinn þarf mikið fjármagn og sjálfsagt er að athuga reglurnar um hann eins og margt annað sem gefa þarf gaum að í okkar ríkisfjármálum, en ætli það væri ekki að koma nokkuð hastarlega aftan að ýmsum námsmanninum, sem treyst hefur á væntanlegt lán úr sjóðnum, að skera þar verulega niður þegar komið er fram í apríllok? 7–10 milljarða skattalækkun væri hægt að ná með því að skera niður framlög til sjúkrahúsa og skólabygginga og hafnarframkvæmda í svo sem eitt ár, fresta öllum þessum framkvæmdum í eitt ár eða svo. En er þjóðin reiðubúin til þess? Ég held ekki. Aðhalds verður að sjálfsögðu að gæta í ríkisfjármálunum og sparnaðar til hins ýtrasta þar sem það er hægt, en við megum ekki undrast og láta sem það komi okkur á óvart þó ríkisreksturinn verði dýrari ár frá ári, ef við tökum mið af þeim kröfum sem til ríkisins eru gerðar um stöðugt bætta og aukna þjónustu á hinum ýmsu sviðum. Bygging skóla, sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva krefst stóraukins rekstrarkostnaðar. Það er til lítils að byggja mannvirkin ef þau eiga síðan að standa auð. Við framsóknarmenn höfum lagt áherslu á aukna samhjálp í þjóðfélaginu. Við viljum styðja og stuðla að því, að öldruðum og sjúkum geti liðið sem best. Við viljum gefa gaum málefnum öryrkja og þroskaheftra. Til þess að svo megi verða verða þeir, sem hraustir eru og heilbrigðir og hafa til þess aðstæður, að leggja nokkuð af mörkum. Jöfnuður, velferð og öryggi öllum til handa eru grundvallaratriði í stefnu Framsfl. Framsfl. mun vinna markvisst að framförum og bættum lífskjörum. Framsóknarmenn leggja höfuðáherslu á að árangur náist í efnahagsmálunum. Að því munum við markvisst vinna með aðhaldi og ráðdeild á öllum sviðum. Það ástand, sem ríkt hefur í íslenskum stjórnmálum í vetur og skapaðist er þjóðinni var steypt út í vetrarkosningar og það stjórnleysi sem þeim fylgdi, hefur gert nýjum stjórnvöldum erfiðara um vik að ná fram þessum markmiðum. En ábyrgðina á þeim atburðum bera þeir aðilar sem nú skipa stjórnarandstöðu. Því skulu menn ekki gleyma. Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á þessum vetri hefur starf Alþingis og ríkisstj. verið með óeðlilegum og afbrigðilegum hætti. Í byrjun októbermánaðar óskaði Alþfl. nánast fyrirvaralaust að draga sig út úr þáv. ríkisstj. „Poppliðið“ í Alþfl. hafði náð yfirhöndinni. Þetta var bæði óvenjulegt og óskynsamlegt þegar af þeirri ástæðu að Alþ. var að koma saman og brýn nauðsyn á afgreiðslu margra stórmála, svo sem fjárlaga, fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar og skattamála, en þessi mál höfðu þegar verið undirbúin. Þáv. forsrh., Ólafur Jóhannesson, lagði á s. l. hausti fram skýra efnahagsstefnu á Alþingi í skýrslu um þjóðhagsáætlun fyrir árið 1980, og ég lagði fram fjárlagafrv. sem var beinn þáttur í þeirri stefnu. Með stjórnarrofinu var ekki hugsað um hag lands og þjóðar, heldur um að gera „coup“ í pólitískum poppstíl. Alþfl. og Sjálfstfl. bræddu sig síðan saman og kusu helstu embættismenn Alþingis sameiginlega og svo var hraukað upp starfsstjórn Alþfl. og Alþingi rofið. Í stað þess að snúast gegn aðsteðjandi vandamálum var þjóðinni att út í harðvítuga kosningabaráttu, sem lauk með kosningum í skammdeginu. Svo var stjórnarkreppa þar til núv. ríkisstj. var mynduð 8. febr. s. l. Segja má að landið hafi verið stjórnlaust 4–5 mánuði, einmitt á venjulegum starfs- og annatíma ríkisstj. og þó sérstaklega Alþingis. Núv. ríkisstj. hóf störf við þau skilyrði að fjárlög ríkisins voru óafgreidd þótt liðið væri þegar nokkuð af árinu, skattamálin í hreinum ólestri þar sem nýja skattalöggjöfin hafði ekki verið fullfrágengin, slitur af fjárfestingar- og lánsfjáráætlun lágu í skúffum stjórnarráðsins og atvinnulífið var í andarslitrunum í hengingaról starfsstjórnar Alþfl. Aðkoman var því erfið og vandasöm. Fulltrúar fiskvinnslunnar og útflutningsiðnaðarins gengu á fund ríkisstj. nokkrum dögum eftir að hún var mynduð. Staða þessara atvinnugreina var þá þannig, að stöðvun var fyrirsjáanleg ef ekki yrðu gerðar gagnráðstafanir þegar í stað. Ákveðið hafði verið, áður en núv. ríkisstj. kom til, að lækka afurðalán til atvinnuveganna úr 75% í 71.5%. Lækkun, sem nam 1.5%, hafði þegar verið framkvæmd. Ríkisstj. blandaði sér í málið og lét breyta þessu aftur í hið fyrra horf. Þá hafði jafnframt verið ákveðið að hækka vexti um 3–5% 1. mars s. l. Ríkisstj. beitti sér fyrir því, að þessu var breytt og hætt var við hækkunina að sinni. Þá var einnig augljóst að óhjákvæmilegt væri að gengi krónunnar yrði látið síga nokkuð til að tryggja rekstrargrundvöll útflutningsatvinnuveganna, en gengi krónunnar hafði verið haldið lítið breyttu þrátt fyrir 13% launahækkanir 1. des. og margvíslegar kostnaðarhækkanir fyrir atvinnureksturinn. Fleiri ráðstafana hefur ríkisstj. gripið til til að afstýra rekstrarstöðvun útflutningsatvinnuveganna. Óhjákvæmilegt hefur reynst að taka verðlagsmál margra ríkisstofnana og atvinnufyrirtækja til gagngerðrar endurskoðunar ef ekki átti að koma til stöðvunar starfseminnar. Ég nefni til dæmis Sementsverksmiðjuna. Þar blasti við stöðvun og lokun. Það varð að heimila verulegar verðhækkanir á sementi, sem námu 20–30%, til að tryggja áframhaldandi starfsemi verksmiðjunnar. Útvarp og sjónvarp voru í dauðateygjunum: Það var óhjákvæmilegt að heimila allt að 23% hækkun afnotagjalda þessara stofnana og hrekkur það varla til. Enginn skal halda að slíkt hafi verið gert án rækilegrar skoðunar gjaldskrárnefndar og viðkomandi rn. Full rök, sem ekki varð gengið fram hjá, leiddu til nauðsynjar á þessum miklu hækkunum. Þá var óhjákvæmilegt að leyfa margvíslegar hækkanir á verði vöru og ýmiss konar þjónustu. Sennilega verður ekki komist hjá hækkun fargjalda með strætisvögnum, svo dæmi sé tekið. Að óbreyttu verður halli á Strætisvögnum Reykjavíkur t. d. 1500 millj. kr. á ársgrundvelli. 1 flestum tilfellum hafa slíkar hækkanir verið leyfðar með samhljóða samþykki Verðlagsráðs, en þar eiga m. a. sæti fulltrúar helstu hagsmunasamtaka, eða með samþykki gjaldskrárnefndar, sem fjallar fyrst og fremst um verð á opinberri þjónustu. Þegar núv. ríkisstj. tók við í byrjun febrúar hafði því safnast saman margra mánaðageymdur og lengdur vandi í verðlagskerfinu sem óhjákvæmilega hlaut að brjótast fram á yfirstandandi vísitölutímabili, þ. e. 1. febr.–1. maí. Nú liggur t. d. fyrir bunki óafgreiddra mála hjá gjaldskrárnefnd. Samkv. bráðabirgðaverðlagsspá, sem gerð var í byrjun yfirstandandi vísitölutímabils, var áætlað að verðhækkanir yrðu rúmlega 10% og þar af væri geymdur vandi um 2%. Þessi geymdi vandi var, eins og áður greinir, fyrst og fremst fólginn í því, að ekki höfðu verið heimilaðar eðlilegar og óhjákvæmilegar hækkanir á verði vöru og þjónustu, ekki síst opinberri. En einnig kom til gengismisræmi og margt fleira. Það er nú alveg ljóst, að þessi geymdi uppsafnaði verðlagsvandi er allmiklu meiri en ráð var fyrir gert. Þegar öll kurl eru komin til grafar ætla ég að hann verði a. m. k. 3–4 prósentustig í framfærsluvísitölunni. Hann skrifa ég á syndaregistur Alþfl. og formann Sjálfstfl. og hans manna. Þetta kann að raska nokkuð áformum ríkisstj. í verðlagsmálum og niðurtalningu verðbólgunnar, en haggar ekki langtímamarkmiðum um hjöðnun verðbólgunnar í áföngum. Þetta kallar og á aukið aðhald á næstu mánuðum. Á aðalfundi miðstjórnar Framsfl., sem haldinn var nú um helgina, segir svo m. a. í stjórnmálaályktun: „Efnahagsmálin eru meginviðfangsefni núv. ríkisstj. Stefnt er að niðurtalningu verðbólgunnar í áföngum. Markmiðið er að verðbólgan verði árið 1982 svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga. Til þess að ná því marki er nauðsynlegt að beita aðhaldi í ríkisfjármálum, peningamálum, fjárfestingu og gengisskráningu. Við niðurtalninguna leggur Framsfl. ríka áherslu á samræmi verðlags og launa. Framsfl. telur að árangri í kjara- og launamálum verði best náð með samstarfi við launþega í landinu. Á slíkt samstarf og ýmsar félagslegar umbætur launþegum til handa ber því að leggja höfuðáherslu.“ Í kosningabaráttunni í vetur lagði Framsfl. áherslu á aukna framleiðslu og framleiðni. Það markmið er ítarlega undirstrikað í stjórnarsáttmálanum. Hjöðnun verðbólgunnar er hins vegar forsenda þess, að góður árangur náist í þessu efni. Það er vafasamt að þjóðinni takist til lengdar að halda hinum góðu lífskjörum, hvað þá bæta þau, með áframhaldandi óðaverðbólgu og upplausn í efnahagsmálunum. Á sviði sjávarútvegs og fiskvinnslu eru mikilvæg verkefni fram undan. Framsfl. leggur áherslu á að skapa sjómönnum, útvegsmönnum og fiskvinnslunni öryggi og svigrúm til athafna innan ramma sem ríkisvaldið setur um hámarksveiðar og nýtingu aflans með það í huga að sem hagkvæmast verði þjóðarbúinu hverju sinni. Þetta er flókið mál sem leysa ber í samráði við hagsmunaaðila. Í landbúnaðarmálum hefur ríkisstj. þegar gert ráðstafanir til að tryggja bændum óverðtryggðan útflutning landbúnaðarvara frá seinasta verðlagsári með útvegun á 3000 millj. kr. láni. Framsfl. telur hagsmuni bænda og neytenda best tryggða með aðlögun landbúnaðarframleiðslunnar að þeim mörkuðum, sem viðunandi gefast, og að framleiðsla sauðfjár- og mjólkurafurða verði sem næst neysluþörfum þjóðarinnar og þörfum iðnaðarins. Þess ber að gæta, að óumflýjanlegur samdráttur bitni sem minnst á tekjumöguleikum bænda og valdi ekki röskun byggðar. Markvisst verður að vinna að því að koma á fjölbreyttara atvinnulífi í sveitum til að tryggja þar eðlilega byggð og mannlíf. Iðnaðurinn hlýtur að taka við mestum hluta þess vinnuafls sem bætist á vinnumarkaðinn á næstu árum. Mikla áherslu verður því að leggja á eflingu hans, framleiðni og bætta samkeppnisaðstöðu við erlendan iðnað. Leggja ber sérstaka rækt við úrvinnslu og þjónustuiðnað sem byggist á innlendri orku og hráefnum. Um verslunina vil ég aðeins segja það hér, að hún er ein af mikilvægustu atvinnugreinum þjóðarinnar. Góð verslunarþjónusta í nútímaþjóðfélagi er ein af undirstöðum almennrar velferðar. Ég er þeirrar skoðunar að frjáls samkeppni samvinnuverslunar og einkaverslunar tryggi þegar til lengdar lætur best eðlilega verslunarálagningu og hagstæð innkaup til landsins. Á verðbólgutímum og e. t. v. öllum tímum er sterkt og virkt verðlagseftirlit nauðsynlegt. Þá vil ég undirstrika það ákvæði stjórnarsáttmálans að efla beri samtök neytenda til þess að þau geti gegnt því mikilvæga verkefni að gera verðlagseftirlit neytendanna sjálfra sem virkast. Ég mun í síðari ræðu minni koma nánar að ýmsu því sem stjórnarandstæðingar hafa drepið á hér í umr.



Herra forseti. Góðir tilheyrendur. Það er alveg hárrétt sem viðskrh. Tómas Árnason sagði áðan í upphafi ræðu sinnar, að störf ríkisstj. að undanförnu hafa verið með óvenjulegum og afbrigðilegum hætti. Þetta eru sannarlega orð að sönnu. Ferill þessarar ríkisstj., þótt stuttur sé, er með alveg sérstökum endemum og kem ég nánar að því síðar. - Hann talaði líka sem svo, að allur sá vandi, sem nú væri við að etja, væri geymdur vandi frá ríkisstj. Alþfl. Um þetta fór hann mörgum orðum. Það hefur hins vegar komið rækilega fram í þessum umr. að þær verðhækkunarbeiðnir, sem bárust ríkisstj. Alþfl. á sínum tíma, voru afgreiddar. Þær voru afgreiddar þannig, að það fengu ekki allir allt sem þeir vildu, eins og nú virðist stefna ríkisstj. Þessar verðhækkunarbeiðnir opinberra fyrirtækja voru afgreiddar með samræmdum hætti, eins og hér hefur þegar verið gerð grein fyrir. Tómas Árnason las okkur líka ályktun þeirra framsóknarmanna um efnahagsmál, sem samþ. var á fundi einhvers staðar úti í bæ nú um helgina. Það er gott og blessað og það er ýmislegt þar sem sjálfsagt er hægt að taka undir. En það er bara þannig með Framsfl., að í ríkisstj. gerir hann allt annað en hann ályktar um úti í bæ, og þetta hefur verið einkenni á þeim flokki um býsna langa hríð. Af hálfu Alþfl. hefur þegar verið gerð grein fyrir brtt. við það frv., sem hér er til umr., en þær eru í anda þeirrar stefnu sem Alþfl, boðaði fyrir kosningar, boðaði í fjárlagafrv. sínu og boðar enn, að lækka tekjuskatt, að afnema tekjuskatt af almennum launatekjum í áföngum á tveimur árum. Okkar tillögur eru mjög í anda þeirra tillagna sem Verkamannasamband Íslands hefur lýst stuðningi við. Þær brtt., sem Alþfl. flutti þegar þetta mál var til 2. umr., urðu til þess að ríkisstj. heyktist að nokkru á hækkunaráformum sínum. Í þessum fyrstu útvarpsumr. um stefnu núv. ríkisstj. og þá einkum og sér í lagi stefnu hennar í skattamálum fer ekki hjá því, að menn leiði hugann að því hvernig þessi ríkisstj. öðlaðist líf. Þá segja sjálfsagt margir sem svo: Jú, hún kom til eftir óvenjulegar kosningar á óvenjulegum árstíma eftir óvenjulega langa stjórnarkreppu. Þá kom hinn aldni stjórnmálasnillingur og hjó á Gordíonshnútinn. - Þetta er með nokkrum hætti rétt - og þó. Þetta er stjórn tveggja flokka og flokksbrots. Er þetta ekki stjórn sem byggð er á sameiginlegri afstöðu þessara þriggja aðila til grundvallaratriða í þjóðmálum? Er þetta ekki stjórn sem byggð er á sameiginlegri afstöðu til utanríkismála? Er þetta ekki stjórn sem byggð er á gagnkvæmu trausti, gagnkvæmum skilningi og trúnaði þessara þriggja aðila? Svari nú hver fyrir sig. Sé grannt skoðað er þessum þremur aðilum, sem að núv. ríkisstj. standa, aðeins eitt sameiginlegt. Allir aðhyllast þeir stefnu Framsfl. í landbúnaðarmálum: að halda áfram þeim vítahring vitleysunnar sem þar hefur skapast þannig að því betur sem árar, því meira sem framleitt er, þeim mun þyngri byrðar eru lagðar á skattþegnana vegna landbúnaðarins. Og fjmrh. lét að því liggja hér áðan að það væru sérstakar árásir á bændur þegar Alþfl. gerði tillögur um að breyta þessu kerfi, að komast út úr þessum vítahring vitleysunnar. Þetta er alrangt. Það væri bændum og þjóðinni fyrir bestu ef við kæmumst út úr því ófremdarástandi sem við búum nú við í þessum efnum. En á hverju byggist þessi ríkisstj.? Af hálfu Alþb. og Framsóknar byggist hún á þeirri meginstaðreynd, að þessum tveimur flokkum tókst að kljúfa Sjálfstfl. Af hálfu þeirra sjálfstæðismanna, sem að þessari ríkisstj. standa, verður ekki annað séð en að stjórnarmyndunin byggist á valdastólunum einum. Þetta er hinn raunverulegi grundvöllur stjórnarsamstarfsins. Í kosningabaráttunni í nóvember var það höfuðmarkmið allra flokka að ráðast gegn verðbólgunni. Sumir vildu gera það með leiftursókn, aðrir eftir norsku leiðinni svonefndu, en Alþfl. vildi og vill ráðast gegn verðbólgunni með skipulegu aðhaldi í rekstri ríkisins, skynsamlegri stefnu í ríkisfjármálum jafnframt því að standa vörð um kaupmátt lægstu launa. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. er talað um niðurtalningarleið. Enn sem komið er hefur forsrh. og lið hans ekki sýnt að þeir kunni að telja í aðra átt en upp. Það hefur allt hækkað. Það veit almenningur allra best. Heimild til útsvarsálagningar var hækkuð, söluskattur hækkaður, tekjuskattur skal hækka, nema að vísu skattar á fyrirtækjum. Samkv. hinni nýju skattastefnu Alþb. eiga skattar á fyrirtækjum að lækka, og hefði einhverjum þótt ótrúlegt fyrir ári að heyra Ragnar Arnalds, núv. fjmrh., mæla fyrir slíkri stefnu hér í sölum Alþingis. Engu að síður er þetta nú óhagganleg staðreynd. Þessi stjórn telur ekki niður, hún telur upp og hún eykur stöðugt þær byrðar sem almenningi er ætlað að bera. Það vottar hvergi fyrir því að gæta eigi aðhalds og sparnaðar, heldur er stjórnarstefnan eitt samfellt efnahagslegt sullumbull. Alþýðubandalagslúðvískan ræður ferðinni um efnahagsstefnuna. Þetta eru staðreyndirnar sem blasa við þeim sem fögnuðu myndun þessarar stjórnar hinn 8. febr. s. l. Og vist er það rétt, að ýmsir voru þeir sem fögnuðu því að þessi stjórn skyldi mynduð. Ragnar Arnalds fjmrh. sagði áðan að þjóðarskútan þyrfti að komast á lygnari sjó. Þessi stjórn hafði beggja skauta byr fyrstu vikurnar, en nú er það breytt. Nú hefur slegið í bakseglið, það gefur á og skipshöfnin ber það ekki einu sinni við að munda austurstrog, heldur horfir hún á ráðvillt og ráðþrota, en í skutnum situr sjálfur formaðurinn og heldur að sér höndum. Sálarskip þessarar ríkisstj. fer nú heldur betur hallt á hlið, og það sem verra er: það hrekur til skaðsemdanna, eins og segir í vísunni. Það er talað um það þessa dagana, og það er raunar ekki ný bóla, að stjórnmálamenn hafi glatað tiltrú almennings. Eigum við að líta aðeins á hvernig þessum sæmdarmönnum, sem nú verma ráðherrastólana, tíu talsins, hefur tekist að halda tiltrú almennings, hvernig þeir hafa staðið við þau loforð sem þeir gáfu ýmist fyrir fáum vikum eða fáum mánuðum? Bara örfá dæmi. Það er af nógu að taka. Nokkrum dögum fyrir kosningar skrifaði Gunnar Thoroddsen, núv. forsrh., grein í Morgunblaðið undir fyrirsögninni: „Þak á fjárlögum leiðir til lækkunar.“ - Takið eftir: „leiðir til lækkunar“. - Þar segir orðrétt: „Það er ekki lengur hægt að hækka skatta. Þeir eru þegar orðnir allt of háir.“ Þetta sagði forsrh. Gunnar Thoroddsen í nóvember, en þá var hann líka í framboði fyrir Sjálfstfl. sem ætlaði sér að afnema alla skatta vinstri stjórnarinnar. Samtals ætlaði núv. forsrh. sér að afnema skatta sem námu 19.9 milljörðum kr. En hvað hefur hæstv. forsrh., oddviti ríkisstj., verið að gera að undanförnu? Það veit þjóðin öll. 10. febr. s. l. var viðtal við fjmrh. Ragnar Arnalds í sjónvarpi. Fréttamaður spurði: Getur þjóðin fengið yfirlýsingu frá nýjum fjmrh. um að skattar verði ekki hækkaðir eða nýir skattar lagðir á? Og fjmrh. sagði orðrétt í svari sínu: „Ég verð var við það í fjölmiðlum núna seinustu daga að stjórnarandstaðan er að sjálfsögðu farin að hræða fólk á því að nú hafi tekið við völdum miklir skattpíningarmeistarar. Ég held,“ sagði Ragnar Arnalds, „að það sé nú kannske nokkuð snemmt að fullyrða slíkt, og þess vegna svara ég þeirri spurningu neitandi að það sé ætlunin að leggja aukna skattbyrði á almenning í landinu.“ En hvað hefur fjmrh. Ragnar Arnalds verið að gera undanfarna daga? Hann hefur mælt fyrir hverju skattahækkunarfrv. á fætur öðru hér í sölum Alþingis, milli þess sem hann hefur fullvissað launþega landsins, eins og hann gerði í ræðu sinni áðan, um að nú væri enginn grundvöllur til grunnkaupshækkana. Föstudaginn 29. febr. svaraði Gunnar Thoroddsen forsrh. spurningum lensenda dagblaðsins Vísis, og þann dag birti blaðið fimm dálka fyrirsögn yfir þvera forsíðu. Þar segir orðrétt: „Hvorki gengisfelling né hratt sig að svo stöddu.“ Og síðan segir: „Gunnar Thoroddsen forsrh. sagði á beinni línu Vísis í gærkvöld að hvorki yrði um að ræða gengisfellingu né hratt gengissig að svo stöddu, er hann var spurður um gengismál í framhaldi af umræðum um þau síðustu daga.“ Þetta var 29. febrúar. Tveimur dögum síðar var aftur fimm dálka fyrirsögn í dagblaðinu Vísi: „Engin gengisfelling, segir Tómas Árnason viðskrh.“ Og nú les ég aftur orðrétt: „Það verður engin gengisfelling, sagði Tómas Árnason þegar Vísir ræddi við hann í morgun, en ríkisstj. fjallaði einmitt um gengismálin á fundum sínum um helgina.“ En hvað gerðist svo? Prentsvertan á þessu blaði var varla orðin þurr þegar landsmenn fengu það yfir sig í hádegisútvarpi að gengið hefði verið fellt. Þetta er bara enn eitt dæmið um það, hvernig framsóknarmenn tala eitt og gera annað. Eigum við að taka fleiri dæmi? Það er af nógu að taka. Í sjónvarpsþætti daginn sem stjórnin var mynduð var Steingrímur Hermannsson spurður um hvernig ætti að afla peninga til að gera allt hið góða sem frá segir í málefnasamningi ríkisstj. Á að hækka skatta? spurði fréttamaður. Þá svaraði Steingrímur Hermannsson orðrétt: „Nei, það er ekki meiningin. Það hefur verið á okkar stefnuskrá að hækka ekki skatta. Við teljum ekki svigrúm til þess.“ - En hvað hefur Steingrímur Hermannsson verið að gera síðan? Nú geta hlustendur um það dæmt hvernig saman hafa farið orð og efndir hjá þeim ágætu mönnum sem nú stjórna landinu. Þeir hafa hækkað útsvörin, sem koma verst við láglaunafólkið. Þeir eru að hækka tekjuskatt og þeir hafa ekki fellt niður einn einasta skatt. Við afgreiðslu fjárlaga lagði Alþfl. fram ítarlegar tillögur um lækkun tekjuskatta á almennar launatekjur. Alþfl. lagði fram tillögur um að verja 4 milljörðum kr. til jöfnunar hitunarkostnaðar, en á því sviði hefur viðgengist eitthvert hróplegasta ranglæti og misrétti sem dæmi eru um í okkar þjóðfélagi, þar sem þeir, er verða að kynda hús sín með olíu, verða að greiða margfaldan hitunarkostnað á við þá sem njóta ódýrustu hitaveitu. Þessa fjár, rúmlega 7 milljarða til að lækka tekjuskatta og 4 milljarða til jöfnunar hitunarkostnaðar, átti að afla innan ramma fjárlaganna með því að lækka nokkuð framlög til ýmissa liða, m. a. til Lánasjóðs námsmanna og til ýmissa landbúnaðarliða. Við bentum á að það væri óeðlilegt að framlög til Lánasjóðs hækkuðu um 141% á ári, það væri út úr hlutföllum við allt annað í frv., það ætti að reka þennan sjóð eins og raunverulegan lánasjóð og þar ættu menn að borga til baka jafnstórar krónur og þeir fengju að láni. Það er rangt og það er útúrsnúningur og illgirni - svo ég noti sömu orð og ráðh. fjármála notaði hér áðan - að segja að við höfum með þessu sérstaklega verið að ráðast að námsmönnum. Við bentum á að þetta ætti að vera raunverulegar lánasjóður. En allar tillögur Alþfl. felldi stjórnarliðið. Þær voru felldar þrátt fyrir loforð og skattar hafa verið hækkaðir og eru enn að hækka þrátt fyrir öll loforð. En var það þetta sem almenningur var að fagna þegar þessi ríkisstj. var mynduð? Ég held ekki. Lúðvískan og ábyrgðarleysi Alþb. ráða nú stjórnarstefnunni. Hjá Framsfl. ber hæst eins, og venjulega sinnuleysið og hentistefnuna: já, já, nei; nei. En um Sjálfstfl.: er raunar það helst að segja, að hann er heillum horfinn, ef ekki öllum horfinn, og það sem meira er, að það virðist enginn sakna hans. Þessi ríkisstj. ætlar ekki að efna þau loforð sem hún gaf þjóðinni í febrúar. Mörg þeirra hefur hún þegar svikið. Þessi ríkisstj. ætlar ekki að ráðast gegn verðbólgunni, til þess ræður Alþb. allt of miklu um stjórnarstefnuna. Þessi ríkisstj. ætlar ekki að takast á við vandann í landbúnaðarmálum. Hún gerir það ekki vegna þess að í henni sitja framsóknarmenn úr þremur flokkum. Það, sem þó skiptir mestu máli, er að myndun þessarar ríkisstj. bar að með þeim hætti, að hvorki verður það kennt við heilindin né drengskapinn sem sumir töluðu hvað mest um fyrir kosningar. Það er sú staðreynd sem ræður stefnu hennar og gjörðum, því miður. Þessi ríkisstj., þótt ung sé, hefur þegar dæmt sig sjálf. Hún er að hnýta eigin hengingaról, en dóm kjósenda hlýtur hún að verðleikum þegar þar að kemur. - Þökk fyrir áheyrnina. Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Það duldist engum að verulegur vandi blasti við í íslensku þjóðlífi þegar núv. ríkisstj. tók við völdum. Vissulega stóðu menn líka andspænis vandamálum á liðnu hausti. En í stað þess að snúa sér að lausn þeirra mála flúði Alþfl. af hólmi, flúði vandann, tók við stjórnartaumum í orði með stuðningi sjálfstæðismanna, en lét í raun allt reka á reiðanum. Stjórn þeirra var bráðabirgðastjórn stórra yfirlýsinga í auglýsingaskyni, en lítilla verka og lélegra í hvívetna. Vandamálin höfðu því hrannast upp enn frekar. Frestur er á illu bestur, hlýtur að hafa verið kjörorð þeirrar stjórnar, því öllu var frestað sem máli skipti og það kom í hlut núv. ríkisstj. að ná tökum á vandanum, leysa úr þeim fjölmörgu hnútum sem á höfðu hlaupið í stjórnleysinu og óreiðunni. Þegar fólk í dag finnur til þessa vanda, þegar ýmis þjónustugjöld hækka og aðrar óumflýjanlegar verðlagshækkanir ganga yfir, þá skyldu menn minnast þess uppsafnaða vanda sem velt hafði verið á undan sér á því óheillaskeiði sem Alþfl. skóp og Sjálfstfl. bar óskoraða ábyrgð á. Eiður Guðnason kvartaði undan þessu áðan og sagði að víst hefði ekki allur vandinn verið þeirra sök. Fyrr mætti nú líka vera, en há er prósenttala þeirra Alþfl.-manna í þeim vanda. Og hraklegt má það teljast þegar kjaraskerðingarpostular Alþfl. á síðasta ári, í síðustu stjórnatmyndunarviðræðum, tala nú dýsætum hunangsrómi til láglaunafólksins og spara ekki gífuryrðin til þeirra sem þar stóðu gegn. Ríkisstj. stóð andspænis þessu öllu við upphaf ferils síns. Hún varð að gera allt í senn: veita sem mest aðhald og viðnám, en jafnframt tryggja stöðu atvinnulífsins, sjá til þess að verklegar framkvæmdir yrðu með eðlilegum hætti á árinu, að vanrækt verkefni yrðu tekin fyrir af fullri einurð til úrlausnar, að þjónustufyrirtæki almennings gætu sinnt sínu eðlilega hlutverki, að sveitarfélögin í landinu gætu staðið við brýnustu skyldur sínar við íbúana í þjónustu og framkvæmdum. Þetta hlaut að gerast, en þetta hlaut að hafa það í för með sér að ný lög varð að setja, fjáröflun varð til að koma og vissar verðhækkanir urðu staðreynd. Hér hefur hins vegar ekkert óeðlilegt gerst miðað við uppsafnaðan vanda upplausnartímans og miðað við þau félagslegu samneyslumarkmið sem ríkisstj. hefur sett sér. Það frv., sem hér er til 3. umr., um skattstiga, er að sjálfsögðu ákvarðandi og afgerandi um skattbyrði þessa árs. En þegar gerbreytt tilhögun skattamála tekur gildi hljóta óvissuþættirnir í útkomu hvers einstaks að vera meiri en annars væri, ef eldri skattalög væru í gildi sem hlotið hefðu eldskírn árareynslu. Á það er engin dul dregin að engin meðaltöl, engin úrtök gefa hina einu raunsönnu mynd, aðeins vísbendingu, þegar svo margt nýtt kemur til sögu. En á það hefur verið lögð höfuðáhersla, og það er mergurinn málsins að þeir tekjulægstu bæru sem bestan hlut frá borði. Ekki síst gildir þetta eftir síðustu tilfærslu samkv. tillögum fjmrh., sem þeir tekjulágu njóta sannarlega. Aðstaða þeirra er að vísu misjöfn og hreinar tekjur segja ekki allt. En þann aðstöðumun þarf þá að jafna með öðrum hætti, með félagslegum aðgerðum, en á þær er nú einmitt lögð þung áhersla. Þar þarf víða stórátak, en hiklaust eru þau verkefni þó stærst að auðvelda fólki sem allra mest lausn húsnæðismála sinna, gera það sem viðráðanlegast öllum að komast í húsnæði með viðunandi kjörum, að veita fjármagni í stórauknum mæli til að bæta aðstöðu hinna öldruðu og þá fyrst og fremst dvalar- og sjúkraaðstöðu þeirra, og í þriðja lagi að tryggja sem allra fyrst dagvistarrými handa öllum, sem á þurfa að halda, og búa þannig sem best að uppvaxandi kynslóð og um leið gefa foreldrum betri tækifæri til þátttöku í námi sem starfi. Til þessa þarf hins vegar að verja verulegu fjármagni og það fæst ekki með öðru en einhvers konar skattlagningu, beinni eða óbeinni. Félagslega hugsandi fólk skilur þessa nauðsyn. Það sér ekki eftir þeim fjármunum sem til þessa renna. Það er hlálegt að heyra stjórnarandstöðuna nú segja að félagslegar umbætur séu sjálfsagðir hlutir, svo að ekki þurfi um að tala, hvað þá afla þar til fjármagns, og þegar þannig á að vinna beint og á raunhæfan hátt að lífskjarajöfnun, aðstöðujöfnun almennings, er rætt um það með fyrirlitningu og slíkt kallað að versla í samningum með sjálfsagða hluti. Lágtekjufólkið í landinu hefur þó sannarlega ekki síður þörf fyrir slíka lífskjarabót en þá sem felst í launahækkunum. Alþýða þessa lands hefur af því óþyrmilega reynslu, að þegar afturhaldsöflin hafa ráðið ferðinni hafa engin félagsleg réttindi þótt sjálfsögð, þvert á móti heimtufrekja og fjarstæða. Og margar og dýrar fórnir hefur þurft að færa til að ná fram þeim margvíslegu réttindum sem fólk nýtur þó í dag. Lágtekjufólkið skilur og finnur því betur en aðrir þegar fjármunum samfélagsins er beint í rétta átt til umbóta, til jöfnunar, til félagslegra réttinda. Það metur þetta að verðleikum þótt kjarabarátta þessa snerti fleiri svið og þar þurfi einnig að sækja fram. Þegar um skatta og skattheimtu er að ræða skiptir það öllu fyrir þjóðarheildina að því fé, sem aflað er, sé varið til varanlegrar uppbyggingar til félagslegra þarfa, til aðstoðar og hjálpar þeim lakar settu, til samfélagslegra verkefna sem til framtíðar horft skila okkur fram á veg til efnalegrar, en ekki síður félagslegrar og andlegrar velferðar. Í ljósi þessa skoða ég skattheimtu, finn henni réttlætingu eða ekki. En um leið hlýtur að verða að skoða hina hlið málsins, þ. e. hvernig skattbyrðin dreifist, hverjir bera þar byrðar og hversu réttlátar þær eru. Á það hefur skort. Úr því er reynt að bæta nú. Reynslan mun þar ólygnust. Þetta tvennt: réttlát dreifing skattheimtu á þjóðfélagsþegnana eftir raunverulegum aðstæðum þeirra og til hverra verkefna varið er, eru meginviðfangsefni stjórnvalda hverju sinni og eftir því hvernig til tekst eru þau dæmd. En auk þeirra almennu viðfangsefna, sem kalla á fjármagn hverju sinni, koma ævinlega upp sérstök vandamál sem mæta þarf með sérstökum ráðstöfunum svo úr megi leysa. Þar ber tvennt hæst um þessar mundir og er hvort tveggja svo gróflega afflutt af stjórnarandstöðunni að undrum sætir. Annað þessara atriða snertir þær sterku og áhrifamiklu félagslegu heildir sem eru sveitarfélögin í landinu. Hlutverk þeirra fara sívaxandi, umfang verkefna þeirra eykst. Íbúarnir gera eðlilega auknar kröfur á hendur þeirra um framkvæmdir og þjónustu. Í verðbólgu liðinna ára hafa tekjur sveitarfélaganna rýrnað stórlega að raungildi. Þau hafa því eðlilega farið fram á að tekjustofnar þeirra héldust sem allra mest. Þegar gengið er til móts við sveitarfélögin að hluta er rekið upp mikið ramakvein í herbúðum stjórnarandstöðunnar, þó allir hafi áður þóst vilja leysa vanda þeirra, - vanda sem vitanlega bitnar einvörðungu á íbúunum. Það situr að minnsta kosti illa á þeim sjálfstæðismönnum að blása í herlúðra þegar lágmarksleiðrétting er gerð í þágu sveitarfélaganna og það sett í þeirra vald að sjálfsögðu hvernig með skuli fara. Oft hafa þeir sjálfstæðismenn æpt á aukið fjárhagslegt sjálfstæði sveitarfélaga. Tekjustofnalögin frá 1972 voru talin aðför að sveitarfélögunum þar sem skorður væru settar mjög strangar um útsvarsálagningu - eða hver man ekki sönginn um aðförina að Reykjavík, enda réð íhaldið henni þá? En til hvers þessi útsvarshækkun? Hún er gerð í þágu íbúanna til þess að þau geti betur sinnt félagslegri þjónustu hvers konar, þ. e. sinnt hlutverki sínu betur. Og auðvitað munu allra flokka menn um allt land í sveitarstjórnum nýta heimildina alla eða að hluta, ekki af illvilja, heldur sjáandi þá þörf sem hvarvetna blasir við. Þar verða sjálfstæðis- og Alþfl.-menn engar undantekningar, því fjölmargir sveitarstjórnarmenn í þeirra röðum blása á svartagallsrausið í flokksbræðrum sínum hér, vitandi betur um þörfina og til hvers fjármagnið rennur. Hitt atriðið varðar olíuvandann. Það er grátbroslegt að heyra það æ ofan í æ, að þessi tugmilljarðaskellur fyrir þjóðarbúið sé svo sem ekkert til að gera veður út af. Stjórnarandstaðan virðist a. m. k. oft gleyma eða hlaupa yfir þennan mikla vanda. Ekki síst gerist það þegar hún kemst upp á hæstu tónana í hneykslan sinni á skattaálögum núv. ríkisstj. En þó olíuvandinn bitni á þjóðarbúinu í heild bitnar hann mishart á íbúum þessa lands svo sannarlega. Þegar dekurdrengir hitaveitusvæðanna ná ekki andanum í hneykslun yfir hækkun bensínverðs man ég aldrei til þess að þeir hafi ýjað orði að kyndingarkostnaði fólks, sem við olíuna eina býr enn, og þeim gífurlegu aukaálögum ofan á aðrar fjölmargar sem þetta fólk ber þrátt fyrir bætur í formi olíustyrkja. Nú þegar gera á hvort tveggja, jafna sem kostur er þennan gífurlega aðstöðumun og aðstoða fólk við aðgerðir af ýmsu tagi til sparnaðar, byrja kveinstafirnir á fullu og nýtt stef í áþjánaróratoríuna bætist við. Ekki dreg ég úr því að orkuskattsleið iðnrh. Alþb. var réttlátari og betri en sú leið sem samkomulag varð um og una verður við. Aðalástæður eru vitanlega þær, að skattheimtan nú leggst með meiri þunga á landsbyggðarfólkið, sem verið er að jafna metin hjá, og gagnast því ekki eins vel og hin aðferðin, og eins hitt, að eðlilegt hlýtur að teljast að þeir, sem við hinn lága kyndingarkostnað búa, leggi meira af mörkum hlutfallslega. En hvor leiðin sem valin hefði verið hefði áþjánarstef stjórnarandstöðunnar hljómað, tónbrigðin aðeins verið önnur. Ekki ætla ég neinum andstöðu í raun við svo sjálfsagða jöfnun, en því forkastanlegri er afflutningur þessa máls hér í þinginu. Hér verður nefnilega ekki um einhliða styrki að ræða. Hér verður fólk einnig aðstoðað við lagfæringar og einangrun húsa sinna, og allar aðrar aðgerðir stjórnvalda stefna í þá átt að útrýma hinum erlendu orkugjöfum sem hraðast. Tilvísun stjórnarandstöðu á niðurskurð til að mæta þessum aðgerðum í ljósi þess, að margir aðaltalsmenn þeirra kvarta á sama tíma sáran yfir of lágum framlögum til ýmissa verklegra framkvæmda, er vægast sagt brosleg. Það vantar ekkert á feilnóturnar í kveinstafahljómkviðunni. En af því ég minntist á niðurskurð væri fróðlegt að vita hvernig stjórnarandstaðan hyggst framkvæma hann til að koma í veg fyrir aukna skattheimtu. Alþfl. er að vísu „stikkfrí.“ Hann er ekki marktækur hvað þetta varðar frekar en annað. Hann vísar öllu á eina atvinnustétt þessa lands, bændur, og vill með skyndiniðurskurði á tekjum þeirra og lífsmöguleikum ráðast hart til atlögu. Hann sér þarna milljarða á milljarða ofan sem alla má taka af bændum, svo auðveld og einföld er lausn hans. Varla eru þó allir á þessu máli, því svo mikla skammsýni og illt innræti ætla ég ekki öllum þeim sem þar sitja við reikningskúnstir. En þeir eru ekki marktækir. En sjálfstæðismenn? Eitthvað rámar mann í leiftrandi leiftursókn á haustdögum, en aðspurðir ætluðu þeir eiginlega ekkert að skera, aðeins að spara. Matthías Á. Mathiesen nokkur fékk ágætisfrið til að sýna okkur sparnaðargaldurinn heil fjögur ár, en allt tútnaði út sem tútnað gat, enda eiga engir meira í kerfinu okkar blessuðu en einmitt sjálfstæðismenn. Þeir hafa hreiðrað um sig við ríkisjötuna og jórtrið gengur bærilega. En hver yrðu þá niðurskurðarverkefnin? Þau þekkja menn af gamalli reynslu. Á framlög til samfélagslegra framkvæmda, svo sem til vega, hafna, skóla, sjúkrastofnana og dagvistarheimila, hefur hnífnum ævinlega verið beitt fyrst og oftast nær eingöngu. Skattalækkun þýðir samdrátt þessara framkvæmda í munni þessara manna, þó við afgreiðslu fjárlaga sé rætt um hvort tveggja: of lág framlög og of lítinn sparnað. Allir vita af reynslu að sparnaður í ríkiskerfinu eftir nótum sjálfstæðismanna gefur ekki tilefni til skattalækkunar af hálfu hins opinbera. Það er því verið að biðja um minni samfélagslegar framkvæmdir, minni félagslega þjónustustarfsemi, minni samfélagslega aðstoð við þá lakast settu þegar hæst er látið af hálfu sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðunni. Í því ljósi ber að skoða afstöðu þeirra. Að lokum þetta: Farsæld þjóðarinnar fer vissulega eftir því, hvernig hún ver fjármagni sínu, alveg sérstaklega á samneyslusviðinu til jöfnunar lífskjara, til aukins jafnréttis þeim til handa sem enn búa við skarðan hlut. Til þess þarf vissulega aðhald og aðgát. En fram hjá því verður ekki gengið, að aukin verkefni á samfélagssviðinu, jafnréttissviðinu, kalla á fjármagn. Það fjármagn þarf að fást og því þarf að ráðstafa sem best. Um leið þarf að hyggja að þeirri undirstöðu sem allt byggist á: verðmætasköpun atvinnuvega okkar. Þar þarf að nýta sem best þann auð sem við eigum í fiskimiðum okkar. Það gildir jafnt um veiðar sem vinnslu. Verðmætaaukningu er unnt að ná með samstilltu átaki og á því eiga stórbætt kjör vinnandi fólks að grundvallast. Í landbúnaði þarf að huga vel að byggð þessa lands, leysa vandann með markvissum framtíðaraðgerðum, fá virkari stjórntæki til framleiðslustýringar, eins og bændur sjálfir kjósa, og byggja síðan á aukinni úrvinnslu dýrmæts hráefnis og nýjum leiðum í landbúnaðarframleiðslu. Þar má í engu láta skammsýna upphlaupsmenn draga úr sér kjark, því landgæði okkar ber að hagnýta sem best fyrir þjóðarheild. Iðnaðurinn býður ótalin tækifæri ef að honum er hlynnt og framtíðarstefna mörkuð þar sem innlend iðnbylting er höfð að leiðarljósi. Nýting orkunnar í eigin þágu er stórverkefni komandi ára, nátengt alhliða atvinnuuppbyggingu í innlendri eigu. En jafnhliða þessu öllu og þó raunar í eðlislægum takti við það þarf að gera stórátak í víðustu merkingu til að lyfta lífskjörum þess fólks, sem býr ýmist við allt of lág laun fyrir unna vinnu sína, eða fólks sem hefur ekki aðstöðu til jafns við aðra þjóðfélagsþegna til sjálfsagðs jafnréttis. Til þessara miklu verkefna, allra þátta þeirra, þarf þjóðarauðurinn að nýtast. Þeim auði þarf að skipta sem réttlátast, en ef sameiginlegt fjármagn okkar úr ríkissjóði fer til sannrar samneyslu, þ. e. til meiri jafnaðar, þá er vel. Skattáþján er kjörorð stjórnarandstöðu í dag. Það bergmálar víða órökstutt, en hávært. Skattlagning til samfélagslegs réttlætis á að vera leiðarljós okkar. Að því ber að vinna. Í engu má þar hvika frá lokamarkinu: félagslegu réttlæti, fullum jöfnuði. Eftir því fer gifta þessarar stjórnar, hvernig þar tekst að þoka málum fram. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Í ræðu sinni áðan gerði Lárus Jónsson ítarlega og glögga grein fyrir skattránsstefnu ríkisstj. og tillögum þeim sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram til að lina nokkuð skattáþjánina og létta byrðar þeirra, sem verst eru settir, í samræmi við stefnu þá sem bæði launþegasamtök og vinnuveitendur hafa sett fram. Ekkert af því, sem hann hér sagði, hefur verið hrakið og þarf ég því ekki að endurtaka það. Eðli málsins samkvæmt hefur í umræðum þessum gætt mjög talnalesturs til skýringa, svo að hlustendur hafa sjálfsagt fengið nægan skerf talna fyrir svefninn, svo að ekki sé nú talað um allt niðurtalningarskrafið sem enginn skilur - eða a. m. k. geri ég það ekki. Ég mun því ekki reyna að bæta um í þessum talnalestri, en mun í þess stað reyna að ræða almennt um afleiðingar skattheimtustefnunnar og óðaverðbólgunnar sem nú er keyrð áfram, enda er það hugmynd stjórnarinnar að ljúka afgreiðslu þessa máls á miðvikudagskvöld og færa verkalýðnum hina nýju skattalöggjöf sem hátíðargjöf að morgni 1. maí. Það þykir víst verðugt og hyggilegt svar við síðustu ályktunum verkalýðssamtaka um skattalækkanir fremur en miklar krónutöluhækkanir launa. A. m. k. fór ekki dult að fjmrh., Ragnar Arnalds, taldi svo vera. Hann talaði um ályktanir verkalýðsfélaganna sem marklaust orðagjálfur og annað í þeim dúrnum og sagði að það væri ekkert svigrúm til grunnkaupshækkana og því siður auðvitað til skattalækkana, enda er hann dag hvern að hækka skattana og reiða hnefann framan í landslýð og þá sérstaklega lágtekjufólk. Fjmrh. talar mjög um að það sé nauðsynlegt að afgreiða greiðsluhallalaus fjárlög. Á sama tíma er hann að taka erlend lán fram hjá fjárlögum til framkvæmda og nytsamlegra hluta upp á 90 milljarða, skilst mér, og nokkra tugi milljarða í innlendum lánum að auki. Auðvitað er það nákvæmlega sama eðlis og að reka fjárlög með einhverjum greiðsluhalla að taka þessi lán. Og sérstaklega er það þó alvarlegt að dengja yfir okkur svona miklum erlendum lántökum. Hagfræðingar hafa verið að tönnlast á þessu, sem Ragnar trúir enn, en ég held að flestir hagfræðingar séu farnir að gera sér grein fyrir því, að það er ekkert sáluhjálparatriði endilega alltaf að sölsa allt fé til ríkisins. Það getur jafnvel verið hyggilegt undir vissum kringumstæðum að reka ríkið með einhverjum greiðsluhalla og afla þá innlends lánsfjár og lina á skattheimtu og koma þannig verðbólgunni niður, eins og er stefna Sjálfstfl. En þessi ráðh. var hreinlega montinn af skattlagningunum. Það var ekki annað að heyra. Og hann talaði um að við værum eftirbátar nágrannaþjóðanna, svo að vart væri viðunandi, í skattheimtu og því sem hann kallar félagsleg útgjöld og félagslegar þarfir. En annað veifið leið honum ekki sem best og talaði um að upplausnarástandið hefði farið jafnt og þétt vaxandi á undanförnum árum. Mikið var að hann gerir sér þó grein fyrir þessu. Þetta vissi allur landslýður fyrir. En þó hefur aldrei keyrt svo um þverbak sem allra síðustu vikurnar. Samt segir ráðh. að það sé unnið af miklum heilindum og samhug í ríkisstj. Það held ég að ég sé álíka ósatt og ýmislegt annað sem hann lét sér hér um munn fara. Og einna lengst komst hann þó í blekkingunum þegar hann hélt því fram blákalt, að bensíngjaldið, sem á hefur verið lagt, rynni allt til vegamála. Sannleikurinn er sá, að 1978 runnu að vísu 49'% af bensínsköttunum í ríkissjóð, en núna er gert ráð fyrir að taka 62% af þeim gífurlegu sköttum, sem hafa verið lagðir á bensín, þar á að taka 4 milljarða, en síðan er úr ríkissjóði veitt beint til vegamála 2 milljörðum minna en var 1978. Þarna er því skerðing um hvorki meira né minna en 6 milljarða til þessa geysilega mikilvæga málaflokks. Viðskrh. gerðist svo djarfur að víkja að gengisbreytingum. Hann kallaði það reyndar gengissig. Hafði hann þó tekið æðistórt upp í sig um að ekki yrðu gengisfellingar - ég held nærri því bara nokkrum klukkutímum áður en gengið var fellt. En nóg um það. Eftir því sem næst verður komist rýrði vinstri stjórn nr. 3, stjórn Ólafs Jóhannessonar, kjör launafólks í lægri launaflokkum a. m. k. um eitthvað nálægt 1% á mánuði að meðaltali þann tíma sem hún sat og samhliða dengdi hún yfir skattahækkunum og mokaði fjármunum frá fólkinu inn í kerfið. Nú skal ég játa að ég er lítill aðdáandi reikningskúnstakerfisins, þeirrar listar sem súkkulaðidrengir og pappírstígrisdýr í virðingarstöðum þjóðfélagsins tigna og líta á sem guðsorð. En samt verður víst að hafa eitthvert mið af því, þó að sauðsvartur almúginn trúi betur á budduna. En hvað halda menn þá að kjörin hafi verið skert mikið á rúmlega tveggja mánaða valdaferli vinstri stjórnar nr. 4? Því svarar hver fyrir sig. Og hverjum getum leiða menn að framhaldinu? Því svarar líka hver fyrir sig. Og mitt svar er það, að ráðandi öfl í Alþb. og Framsfl. muni halda uppteknum hætti og einskis svífast í skattaráni og álögum. Þeir munu gera það þótt þeir kannske vilji það ekki. Kannske vilja þeir það sem stendur í stjórnarsáttmálanum þótt þeir geri það ekki, en upphafssetning hans er þessi: „Meginverkefni ríkisstj. er að treysta íslenskt efnahags- og atvinnulíf, enda er það ein helsta forsenda fyrir sjálfstæði þjóðarinnar.“ Og síðan: „ Ríkisstj. mun berjast gegn verðbólgunni með aðhaldsaðgerðum er varða verðlag, gengi, peningamál, fjárfestingu og ríkisfjármál.“ Í 1. tölul. stefnunnar í efnahagsmálum segir: „ Ríkisstj. mun vinna að hjöðnun verðbólgu, þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga.“ Og í 2. tölul. segir: Stjórnin ætlar að vinna að því „að jafna lífskjör og bæta kjör hinna lakast settu í þjóðfélaginu.“ - Láir mér nú nokkur þótt mér verði orðfall eitt augnablik. Íslenskt efnahags- og atvinnulíf, sem nú er raunar á brauðfótum, ætlar ríkisstj. að efla með því að leyfa fyrirtækjum um 8% hækkun þegar tilkostnaður hækkar um 16% eða svo, 7% hækkun þegar kostnaður hækkar um 21% og 5% hækkun þegar tilkostnaður hækkar enn um kannske ein 25–30%, eða þannig eru horfurnar nú a. m. k. því að of oft er höggvið í sama knérunn með afleiðingum sem verða ekki gæfusamlegar. Baráttan gegn verðbólgunni er hafin af fullum þrótti og svipaðri skynsemi. Húsmæðurnar fylgjast daglega með árangrinum í verslununum og aðrir úti í atvinnulífinu. Takmarkinu um svipaða verðbólgu hér og í helstu nágrannalöndunum árið 1982 nær stjórnin þó naumast nema hún búi yfir einhverjum töfraráðum til að fá stjórnvöld þessara þjóða til að spretta nú úr spori og keyra verðbólguna hjá sér í 100% á þessu ári, 200 á hinu næsta og 300 1982. Sagt er að til séu þjóðfélög sem lifað hafi slíkt af, en þá er víst líka komið á leiðarenda. Lífskjörin er svo stöðugt verið að jafna með tilfæringum á söluskatti á nauðþurftir, að vísu ekki nema 11/2% í stað 2% í þetta skipti vegna skilningsskorts Guðmundar J. Guðmundssonar sem hefur ekki fengið inngöngu í „gáfumannafélag“ Alþb., síðan með örlítilli hækkun bensínskatta og tíund á útsvörin, af því að það eru þeir beinu skattar sem lágtekjufólkið greiðir yfirleitt ekki, skilst manni. Þess vegna væri líka sanngjarnt að haga tekjusköttum þannig að þetta fólk, sem svo vel hafði verið hugsað um, tæki heldur ríflegri hlutdeild í tekjuskattshækkununum en hinir, sem jafnað hefði verið frá, því að öll dýr eru jöfn. En þá var það sem sumum verkalýðsforingjum í Alþb. barst til eyrna kurr um að sum dýr væru orðin jafnari en önnur, eins og í sögu Orwells: Félagi Napóleon. Og þá rifjaðist það upp fyrir þeim, að Alþýðusambandsþing væri í haust, og meira að segja „gáfumannafélagið“ fékk heyrn. Í skyndingu var skattfrumvarpið stöðvað, þessari umr. frestað fyrst um viku og svo aðra viku. Gáfumennirnir, háskólaborgararnir í ríkisstj. alþýðunnar, hafa nú setið á rökstólum í tvær vikur. Við verðum að láta undan síga, sagði einn. Í bili, sagði annar. Hvað gerum við þá? stundi sá þriðji. Og þá var löng þögn. Loks tók sá vitrasti til máls. Hann sagði: Það er til gamalt og gott orð, eintöluna man ég ekki lengur, enda þarf ekki á henni að halda, en fleirtalan er pinklar. - Þá glaðnaði yfir mönnum. Þeir skildu hann allir. Og nú er allt í himnalagi. Annars ætti engan að undra á því að samstjórn kommúnista og framsóknar auki skattheimtu gífurlega. Hvorugur þessara flokka hefur farið dult með þá stefnu, að auka beri samneyslu svokallaða, félagslega starfsemi og ríkisafskipti. Menn hafa heyrt þetta í ræðum hér í kvöld, ekki síst í ræðu síðasta ræðumanns, Helga Seljans, sem fór um það mörgum orðum hverja nauðsyn bæri til þess að auka samneysluna og þessa félagslegu starfsemi. M. ö. o. á að flytja fjármagnið í sem ríkustum mæli frá einstaklingunum til ríkisins og opinberra eða hálfopinberra stofnana. Þetta er stjórnmálastefna og ekkert óheiðarlegt við að boða hana og fylgja henni fram þegar þessum flokkum eru fengin til þess völdin eða völd þeirra framlengd, eins og nú hefur gerst. Alþb. er auðvitað sósíalistaflokkur, sá eini sanni sósíalistaflokkur þessa lands. Framsfl. er sem fyrr erfiðara að skilgreina, en þó hafa framsóknarmenn í vaxandi mæli lagt áherslu á samneysluna, margtönnlast á því, andstæðu fjárhagslegs sjálfstæðis einstaklinga, og verja með kjafti og klóm fjármálaveldi SÍS, enda liggur nú færiband fjármuna þjóðfélagsins úr Búnaðarbankanum beint í gegnum Landsbankann, þar sem álitleg fúlga fellur á þá um lúgu úr Seðlabankanum, heldur síðan áfram um Útvegsbankann, sem litlu getur miðlað, þá í gegnum Arnarhvol og tæmir sig í Sambandinu. Framhaldið er hulið sýnum almennings. Auðvitað er það fjármálasukkið, sem viðgengist hefur í hartnær áratug, sem er undirrót erfiðleikanna, verðbólgunnar, lítillar framleiðni og versnandi lífskjara. Aðeins einn atvinnuvegur sker sig úr, því að hann er að meginstefnu til sjálfstæður og rekinn af einstaklingum og frjálsum félögum þeirra, þ. e. sjávarútvegurinn, enda byggist nú nær allt á honum, því að ofstjórnaraðdáendum hefur tekist að lama aðrar atvinnugreinar og eru nú að reka smiðshöggið á sveinsstykkið. En að því loknu hyggjast þeir að sjálfsögðu snúa sér beint að meistarastykkinu með félagslegum umbótum og samstjórn í sjávarútveginum. Þá fengju Íslendingar að njóta alsælu sósíalismans, sem sjálfsagt yrði þó fyrst í stað nefndur blandað hagkerfi og samvinnurekstur eða eitthvað „svoleiðis.“ Allan þann tíma, sem ég man, hefur sú meginhætta steðjað að íslenskri frjálsræðis- og sjálfstæðisstefnu að kommúnistum og framsóknarmönnum yxi svo fiskur um hrygg að þeir gætu sameiginlega náð meirihlutaráðum á Alþingi. Og þeir hafa sagt okkur beint og óbeint hvað þeir þá mundu gera. Síðast gaf núv. formaður Framsfl. sögulega yfirlýsingu eftir síðustu kosningar um nauðsyn vinstri stefnu og einangrun þeirra sem aðhyllast frjálsræðis- og sjálfstæðisstefnu. Það er því í hæsta máta skrýtið að til skuli þeir sem undrast skattpíningarstefnu þessarar síðustu og verstu vinstri stjórnar og þar með verstu stjórnar allra innlendra stjórna. En af þeim sökum, sem nú hafa verið greindar, kom það aldrei til álita í þingflokki Sjálfstfl. fyrir uppákomuna, sem Guðmundur J. Guðmundsson nefnir svo, að taka upp samstjórn við báða höfuðandstöðuflokka Sjálfstfl. og þá eina. Menn ræddu um þjóðstjórn, stjórn með Alþfl. einum, honum og Framsókn eða kommúnistum, með Framsfl. einum og jafnvel kommum einum, en að lokum bauðst Sjálfstfl. til að mynda minnihlutastjórn. Ef forseti Íslands hefði ekki treyst sér til að veita flokknum slíkt umboð hefði - um stundarsakir a. m. k. - verið mynduð utanþingsstjórn. Allir hefðu þessir kostir verið skárri en „uppákoman“, eins og nú er að koma betur og skýrar í ljós með hverjum deginum sem líður. Sannleikurinn er sá, að Gunnar Thoroddsen myndaði í rauninni aldrei ríkisstj., því að „uppákoman“ verður aldrei ríkisstjórn. Hann hindraði hins vegar myndun ríkisstj., þar sem um ýmsa kosti var að ræða þó að enginn væri kannske góður, með því að bjóða öllum andstöðuflokkum Sjálfstfl. atfylgi sitt til þess að þeir gætu myndað stjórn eða framlengt líf vinstri stjórnar. Þetta vita nú allir og því verður að ræða um það opinskátt og hreinskilnislega. Og auðvitað velta andstæðingar Sjálfstfl. sér upp úr þessum erfiðleikum, eins og Eiður Guðnason og fleiri gerðu hér áðan, - þeim erfiðleikum, sem flokkurinn er í, og gera sér vonir um varanlegan klofning og bræðravíg sem sundra muni sterkasta stjórnmálaafli þjóðarinnar, þannig að greið verði leiðin til sósíalismans, leiðin til ánauðar. Ég óttast þetta hins vegar ekki neitt. „Uppákoma“ þýðir samkv. orðabók Menningarsjóðs: eitthvað vont, slæmt tilfelli, óheppni, áfall, slys. Allt er þetta rétt. En fátt er svo með öllu illt að ekki boði nokkuð gott. Vinstri stefnan, skattránið og ofstjórnin á öllum sviðum atvinnulífsins gengur sér nú til húðar. Margir ágætir menn hafa raunar óskað þess að hún gerði það, svo að von væri til að unnt yrði að byggja heilbrigt og réttlátt þjóðfélag á rústum hákarlasamfélags vinstri stefnunnar sem alþýða þessa lands hefur fyrir augum. M. ö. o.: látum frumskógalífið, óréttlætið og ofbeldið við hinn veikari sýna sig í allri sinni nekt svo að menn verði reiðubúnir til þess sjálfsaga og ábyrgðar sem heilbrigt lýðræði verður að byggjast á. Mín von er sú, að þrátt fyrir slysið. slæma tilfellið eða kannske vegna þess muni sjálfstæðisstefnan ná hugum manna í sífellt ríkari mæli á næstu mánuðum, ekki síst unga fólksins, og Sjálfstfl. muni vaxa svo fiskur um hrygg á næstu mánuðum að hann verði öflugri en nokkru sinni áður. Auðvitað verður það ekki í einu og öllu sami Sjálfstfl., þó að grundvallarhugsjónin sé og verði ætíð hin sama. Styrk sinn mun flokkurinn fá frá þeim fjölmennu stéttum sem óréttlæti og skattpíning leikur nú harðast. Og frjálshuga æska mun varpa af sér vinstra okinu og krefjast réttar síns til sjálfstæðis og athafna, brjóta þá hlekki og slíta þau bönd sem hvarvetna gefur að líta og leitt hafa til öngþveitis og kjararýrnunar á valdatíma vinstri manna. Sjálfstæðismenn munu setja niður sínar deilur án hefndarhuga, því að nú er ekki deilt eða barist um menn, heldur hugsjónir. Þegar slys er orðið ber að bjarga því sem bjargað verður og þá fyrst og fremst mannslífunum. Þess vegna verða engin vígaferli í Sjálfstfl., eins og umboðsmenn alheimssósíalismans hafa gert sér vonir um og raunar fleiri menn, m. a. hér í kvöld, heldur verður liðinu skipað í fylkingar á ný þegar rétt stund er upp runnin, þegar áratugur upplausnarinnar er óumdeilanlega á enda. „Uppákoman“ er því ekki upphaf alvarlegra átaka í Sjálfstfl., heldur endalok þeirra. Ég skal að vísu játa þá staðreynd, að vinstri öflin hafa á undanförnum árum haldið styrk sínum og stundum jafnvel aukið hann meðal ungs fólks sem ekki vill una óréttlæti upplausnaráratugarins. Það er vissulega kaldhæðni örlaganna þegar ungir hugsjónamenn, sem vilja róttækar breytingar hins spillta vinstra þjóðfélags, kjósa yfir sig öflin sem ábyrgð bera á óstjórninni og spillingunni. Gagnrýni þessa fólks er oft réttmæt, en ályktunin röng, því að gengið er út frá því að íhaldsmenn hljóti að vera þeir sem svona vilja hafa þetta. Eins og ég sagði áðan held ég að þessari fjórðu vinstri stjórn muni takast að opna augu unga fólksins fyrir því, hvar það eigi að skipa sér í sveit ef það vill koma hugsjónum sínum fram. Þar skipta lífskjörin nú ekki öllu. Við getum við þau búið ef við jöfnum þau örlítið betur í stað þess að auka á ójöfnuðinn ár frá ári. Það er svigrúmið sem frjálshuga fólk krefst og jafnréttið. Það er klíkuskapurinn og opinbera pólitíska ofríkið sem unga fólkið vill brjóta niður. Það er sjálfstæðisstefna sem það vill fylgja fram til sigurs. Þá sakar auðvitað ekki að búa í langbesta og gjöfulasta landi heimsins, sem auðveldlega getur tryggt öllum þegnum sinum góð kjör, menntun og fjárhagslegt öryggi, en þó umfram allt menningu, sem oft er raunar óraveg frá svokallaðri æðri menntun. Við skulum vona að hugsjónir frjálshuga æskufólks megi rætast fyrr en síðar. - Góða nótt.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Á sama tíma sem Alþfl. deilir á Framsfl. hælir hann sér af því, eða það gerði Kjartan Jóhannsson áðan, að Alþfl. hafi verið að reyna að framkvæma stefnu Framsfl. meðan ráðh. hans sátu í endemisstjórninni í vetur. Auðvitað trúir þessu ekki nokkur lifandi maður. Alþfl.-menn ríghéldu sér í ráðherrastólana. Karl Steinar Guðnason talaði um flosmjúka ráðherrastóla og leynir sér ekki saknaðarhreimurinn í röddinni. Alþfl. vann það afrek að tapa nær 1/3 þingliðsins á aðeins 11/2 ári. Það var m. a. vegna skilningsleysis á erfiðri aðstöðu bændastéttarinnar í landinu. Ráðlausir og ringlaðir ráðast Alþfl.-menn nú á Framsfl., sem vann stórsigur í kosningunum í desember, en það var einmitt skýr og glögg stefna Framsfl. í efnahagsmálum sem færði honum aukið traust þjóðarinnar og stórsigur í kosningunum. Það er ekki furða þótt kratarnir séu að reyna að stela þessari stefnu. Það skil ég mætavel. Eiður Guðnason gerði að umræðuefni ummæli mín þegar ég var spurður um áform í gengismálum hér á dögunum. Allir ættu að skilja það, nema þá e. t. v. Eiður Guðnason, að viðskrh. getur ekki og má ekki stöðu sinnar vegna skýra fyrir fram frá áformum í gengismálum. Það, sem um var að ræða, var annars vegar að fella gengið talsvert verulega í einu stökki eða beita áfram svonefndu gengissigi. Það hefur verið gert. Menn geta svo rifist um hvort 3% gengisbreyting sé í samræmi við gengissigsaðferðina eða mun meiri gengisfellingu í einu. Ég held að Eiður Guðnason hafi verið að slá undir belti í þessu sambandi. Alþfl. stagast á því, að aðrir flokkar hafi hentistefnu. Ég ætla því að rifja stuttlega upp staðfestu Alþfl. í skattheimtumálum ríkisins og samræmið í málflutningi flokksins í þeim málum. Samkv. fjárlögum fyrir árið 1980 eru heildartekjur 346 milljarðar kr. Þar sem áætlað er að þjóðarframleiðslan muni nema 1230 milljörðum kr. á þessu ári verða heildartekjur ríkissjóðs 28.1% af þjóðarframleiðslunni. Alþfl. hefur stofnað til þessarar útvarpsumræðu um skattamál, og hann hefur haft mjög hátt um skattpíningu ríkisstj. Við skulum nú rifja upp hver var afstaða Alþfl. til skattamála á seinasta vetri, þegar verið var að undirbúa lög um stjórn efnahagsmála o. fl., sem stundum eru nefnd Ólafslög. Alþfl. lagði fram 5. mars 1979 tillögur um afstöðu þingflokks Alþfl. til hugmynda forsrh. Ólafs Jóhannessonar um breytingar á drögum að frv. um stjórn efnahagsmála o. fl. Í þessum tillögum segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Á árinu 1979 skulu ákvarðanir í ríkisfjármálum við það miðaðar, að heildartekjur og útgjöld á fjárlögum haldist innan marka sem svara til 30% af vergri þjóðarframleiðslu. Á sama markmið skal stefnt á árinu 1980. Frá þessu má þó víkja ef óvæntar og verulegar breytingar verða í þjóðarbúskapnum og sérstaklega ef ætla má að hætta sé á atvinnuleysi.“ Afstaða Alþfl. á s. l. vetri í þessum efnum var sem sé sú, að ákvarðanir í ríkisfjármálum væru miðaðar við að heildartekjur og útgjöld á fjárlögum héldust innan marka sem svöruðu til 30% af þjóðarframleiðslunni. Eins og ég vék að áður eru heildartekjur á fjárlögum, sem núv. ríkisstj. hefur samþ., 28.1% af þjóðarframleiðslu ársins eins og hún er nú áætluð. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga verður niðurstaðan sú, að ríkisstj., sem nú sætir mikilli gagnrýni af hálfu Alþfl. fyrir skattpíningu, er með heildartekjur ríkisins á fjárlögum sem eru um 1.9% lægri miðað við þjóðarframleiðslu en það hámark sem Alþfl. taldi rétt að setja í lög á þessu ári. Það væri því óhætt að bæta við 23 milljörðum í heildarríkistekjurnar til þess að komast í hámark þess sem Alþfl. taldi rétt að setja í lög varðandi yfirstandandi ár. Þegar ég var að undirbúa fjárlagafrv. fyrir þetta ár á s. l. sumri fékk ég skriflega afstöðu frá Alþfl. um að hann vildi ekki samþ. hærri heildartekjur ríkissjóðs en sem svaraði 29% af þjóðarframleiðslunni. Þegar svo Alþfl. var búinn að gera það upp við sig að slíta ríkisstj. í fyrrahaust lækkaði hann sig enn frá þessu marki, að mig minnir niður í 28.3%. Núverandi fjárlög, sem voru samþ. fyrir páskana, eru því lægri að þessu leyti til en öll þau mörk sem Alþfl. setti um hámark skatta. Sjálfstæðismenn, sem talað hafa hér í umræðunum, hafa lagt á það mikla áherslu að verið sé að sökkva fjármálum ríkisins og skattpíningin sé með þeim eindæmum að engu tali taki. Í því sambandi vil ég minna þá á að fyrsta árið sem Sjálfstfl. fór með ríkisfjármálin í ríkisstj. Geirs Hallgrímssonar, árið 1975, varð rekstrarhallinn á ríkissjóði 7.5 milljarðar kr., sem mundi svara til a. m. k. 35 milljarða eins og nú er komið málum. Það ár voru heildarútgjöld ríkisins 57.4 milljarðar eða 31.4% af þjóðarframleiðslunni. Nú er stefnt að 28.1% á þessu ári eða sem svarar 40 milljörðum kr. minni útgjöldum. Hvað er stjórnarandstaðan í Sjálfstfl. eiginlega að gapa og geispa? Á einu einasta ári hækkuðu þeir ríkisskuldirnar um 35 milljarða kr. á núverandi verðlagi. Ef þetta er borið saman við ríkisfjármálin á árinu 1979, sem ég bar aðallega ábyrgð á, er rétt að geta þess, að í árslok 1978 námu skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann 26.4 milljörðum kr. eða 15.9% af ríkistekjunum það ár. Í árslok 1979 eða ári síðar námu skuldirnar hins vegar 28.7 milljörðum ísl. kr. eða 12.2% miðað við ríkistekjurnar. Það er því staðreynd sem ekki verður hnekkt, að á árinu 1979 lækkuðu skuldir við Seðlabankann miðað við ríkissjóðstekjurnar um 3.7%. Ef frammistaða sjálfstæðismanna í ríkisfjármálum er borin saman við fjárlögin í ár eru þau í jafnvægi hvað snertir tekjur og gjöld og þess vegna engin ástæða fyrir Sjálfstfl. - stjórnarandstöðuna - að hafa hátt um þessi málefni. En stjórnarandstaðan í Sjálfstfl. lætur sér ekki segjast í skattamálum. Þess vegna vil ég bæta því við, að á fjögurra ára tímabili, þegar Sjálfstfl. fór seinast með ríkisfjármálin árin 1975–1978, voru ríkisútgjöldin að meðaltali 29.05% af þjóðarframleiðslunni á hverju ári eða meira en 1% hærri miðað við þjóðarframleiðslu en fjárlögin sem núv. ríkisstj. var að enda við að samþykkja. Þetta þarf ekki að þýða að ekki komi til greina að lækka eitthvað skatta eða breyta þeim í tengslum við allsherjarstefnumörkun í efnahagsmálum, en hér er bent á staðreyndir sem hvorki stjórnarandstæðingar í Sjálfstfl. né Alþfl. komast fram hjá. Góðir hlustendur. Þessum útvarpsumræðum er nú að ljúka. Í þeim hefur það komið fram, að stjórnarandstaðan er bæði ráðvillt og stefnulaus og hefur heldur lítið til mála að leggja nema þvælast fyrir nauðsynlegum aðgerðum í efnahags- og fjármálum og reyna að torvelda lausn þeirra m. a. með málþófi, áróðri og hávaða úr hófi fram hér á Alþingi. Þann skamma tíma, sem ríkisstj. hefur setið, hefur hún unnið sleitulaust að lausn hinna mörgu vandamála sem við er að fást. Á tveimur mánuðum hefur stjórnin haldið nær 30 stjórnarfundi. Tekist hefur að leysa úr vanda útflutningsatvinnuveganna og landbúnaðarins. Fjárlög hafa verið samþykkt á örskömmum tíma, og verið er að ljúka við setningu skattalaganna. Frv. um jöfnun og lækkun hitunarkostnaðar var lagt fram hér á Alþ. í síðustu viku og er nú hjá fjh.- og viðskn. Nd. Fjármagn hefur þegar verið tryggt til jöfnunar og lækkunar upphitunarkostnaðar, samtals 4500 millj. kr. á þessu ári, en til þess var varið á seinasta ári 2 milljörðum kr. Þá er einnig verið að leggja síðustu hönd á fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. Gífurlega mörg og aðkallandi verkefni knýja á í fjárfestingarmálum, ekki síst á sviði orkumála og vegamála. Það verður að meta hvort þyngra vegur að hraða framkvæmdum, sem spara innflutning olíuvara, eða aðhald í efnahagsmálum. Að sjálfsögðu eru fjöldamörg önnur mál í undirbúningi og meðferð. Ríkisstj. hefur markað þá stefnu að reyna að vinna á verðbólgunni með því telja niður verðlagið með ákveðnum hætti. Þær staðreyndir um þróun verðlags, sem nú blasa við þegar upplýst er um hinn mikla geymda uppsafnaða vanda, munu ekki breyta stefnu ríkisstj. um niðurtalningu verðbólgunnar í áföngum. Það kann af þessum sökum að verða nauðsynlegt að endurskoða áfanga niðurtalningarinnar, og það mun sennilega taka eitthvað lengri tíma að ná verðbólgunni niður. Þótt svo verði ætti engu að síður að vera hægt að ná umtalsverðum árangri þegar á þessu ári. Slíkur árangur er þó háður því, að engar grunnkaupshækkanir verði eða engar óvæntar innlendar eða erlendar kostnaðarhækkanir eigi sér stað. Á mestu ríður að það takist samvinna milli sterkustu afla þjóðfélagsins um niðurtalningu verðbólgunnar. Á ég þá fyrst og fremst við ríkisvaldið, samtök launamanna og atvinnurekenda. Ef slík samvinna kemst á vona ég að verðbólgan verði á árinu 1982 orðin svipuð hér á landi og gengur og gerist meðal helstu viðskiptalanda okkar Íslendinga. Ríkisstj. mun berjast gegn verðbólgunni með eðlilegum aðhaldsaðgerðum er varða verðlag, gengi, peningamál, fjárfestingu og ríkisfjármál. Niðurtalning verðbólgunnar þarf að felast í því að setja hámark á verðlag, svo sem alhliða vöruverð, opinbera þjónustu, verð á landbúnaðarvörum og fiskverð. Þá er og mjög áríðandi að kaupgjaldsmálin verði í takt við niðurtalningu verðbólgunnar og hámark verðbóta á laun verði í samræmi við þessi markmið, en kjör hinna tekjulægstu verði bætt með félagslegum aðgerðum. Þeir aðilar í þjóðfélaginu, sem taka ákvarðanir varðandi efnahagsmál, verða hver á sínu sviði að taka nauðsynlegt tillit til þeirra heildarhagsmuna þjóðarinnar að sprengja ekki og ofbjóða ekki efnahagskerfinu. Þar við liggur efnaleg framtíð íslensku þjóðarinnar og e. t. v. sjálfstæði þegar tímar liða. Það er mjög áríðandi að gætt sé réttlætis í öllum aðgerðum gegn verðbólgunni, að sem flestir sameinist um nauðsynlegar ráðstafanir, en umfram allt að menn geri sér ljóst að óðaverðbólga og upplausn í efnahagsmálum torveldar framfarir og batnandi lífskjör þjóðarinnar. - Góða nótt.