Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. sem hefur rætt þetta frv. og mælir með samþykkt þess. Stefán Valgeirsson sat fund nefndarinnar og er einnig samþykkur afgreiðslu málsins. Ragnar Arnalds var fjarstaddur. Aðrir nefndarmenn voru sammála um þessa afgreiðslu, þ.e. Ingi Björn Albertsson fundaskrifari, Kristín Halldórsdóttir, Árni Gunnarsson, Guðmundur G. Þórarinsson, Matthías Bjarnason og síðan Páll Pétursson.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls var vakin athygli á því að það þarf að endurskoða ýmis ákvæði í þeim lögum sem samþykkt hafa verið um virðisaukaskatt en nú er stefnt að því að fresta gildistöku á um hálft ár. Af tæknilegum ástæðum þarf að endurskoða þar ýmis ákvæði. Það liggur líka fyrir að af ýmsum ástæðum er ljóst að sérstaklega þarf að endurskoða ákvæði þeirra laga sem fela í sér skattlagningu á matvæli, sérstaklega með spurningu um hvort ekki er rétt að hafa sérstakt skattþrep á matvæli. Því var varpað fram við 1. umr. málsins til hæstv. fjmrh. hvort hann væri ekki reiðubúinn við þetta starf og þessa endurskoðun og mat á nauðsyn þess að koma inn öðru skattþrepi að skipa nefnd með fulltrúum allra þingflokka. Þetta hefur stundum verið gert þegar meiri háttar skattalöggjöf hefur verið á döfinni og ekki síst þegar lög hafa verið samþykkt með nokkrum fyrirvara áður en að gildistöku kemur. Hæstv. fjmrh. sagðist við 1. umr. vera tilbúinn að taka þessa ósk til skoðunar og athugunar. Ég vil nú, vegna þess að nokkur tími er liðinn frá 1. umr. og hæstv. ráðherra hefur haft tóm til að íhuga þessa beiðni og hvort hann fellst á þessa málsmeðferð, ítreka þessa spurningu og inna hann enn á ný eftir því nú þegar tóm hefur gefist til að íhuga málið hvort hann er reiðubúinn að skipa slíka nefnd við undirbúning þessa máls.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Það er rétt, sem hv. 1. þm. Suðurl. sagði áðan, að þegar frv. var til 1. umr. var um það rætt að á næsta ári þurfi að gefa sér góðan tíma til að skoða marga þætti í þessari löggjöf. Það er einnig rétt að ég lýsti því yfir að mér fyndist það koma vel til greina að fulltrúar allra þingflokka ættu aðild að þeirri umfjöllun og ég mun á næstunni ræða það mál betur bæði við samstarfsmenn mína í ríkisstjórn og eins við þá sem hafa unnið að undirbúningi verksins til að kanna með hvaða hætti sé eðlilegast að koma slíku fyrir. Ég vona að menn misskilji ekki að það liggi ekki fyrir hér og nú endanleg ákvörðun í þeim efnum, en mér finnst að mörgu leyti eðlilegt að fulltrúar allra þingflokka geti komið að því verki. En á þessari stundu liggur ekki fyrir endanleg ákvörðun um það mál.

Mun ráðherrann beita sér fyrir því?

Ja, ég mun taka til umræðu að það verði gert. Vonandi verður fljótlega hægt að ná niðurstöðu í því máli. En það hefur ekki gefist tóm þessa daga til að taka það til þeirrar umfjöllunar sem að mínum dómi þarf að eiga sér stað ef þessi leið verður farin. Þá er líka spurning hvað á að taka inn í það. Ekki kannski bara spurninguna um tvö skattþrep heldur ýmislegt fleira sem snertir þetta mál.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir jákvæð viðbrögð við þessari beiðni. Ég leyfi mér að líta svo á að hann hafi með svari sínu tekið jákvætt í þá ósk sem hér hefur verið borin fram. Ég tel að vísu að það hefði á þessum tíma verið unnt fyrir hæstv. ráðherra að taka þessa ákvörðun og hafa um það samráð við sína samstarfsmenn í ríkisstjórn. Ég skil mætavel að ráðherrann kjósi að hafa um það samráð við samstarfsflokkana. Það hefði verið æskilegt að niðurstaða hefði verið fengin við þessa umræðu en við það eru ekki gerðar athugasemdir. Ég tek undir að það eru ýmis atriði fleiri en hugmyndir um sérstakt skattþrep á matvæli sem þarna koma til skoðunar og endurmats og liggur í augum uppi að starf slíkrar nefndar þarf að vera nokkuð víðtækt og reyndar lá það fyrir þegar frv. var til afgreiðslu á síðasta þingi. En ég vil fyrst og fremst þakka fyrir þessi jákvæðu viðbrögð og ég vænti þess að áður en þetta mál fær fullnaðarafgreiðslu hér í þinginu að þessu sinni geti hæstv. fjmrh. gefið endanlegt svar við ósk um þetta efni.

Albert Guðmundsson Virðulegur forseti. Mér finnst ég vera að upplifa augnablik sem hlýtur að verða minnisstætt í sögu þingsins. Ég hef ekki séð bljúgari mann koma upp í ræðustól og ólíkari sjálfum sér en hæstv. fjmrh. né heldur hefði ég búist við því að hæstv. fyrrv. forsrh., formaður Sjálfstfl., kæmi jafnbljúgur og byði samstarf í málum sem Sjálfstfl. hefur virkilega barist á móti. Eru þeir að biðja um eins konar trúlofun milli Sjálfstfl. og Alþb. til að hafa tvær giftingar í stjórn landsins? Við erum nýbúnir að horfa upp á sams konar trúlofun Alþfl. og Framsfl. og virðulegur 1. þm. Suðurl. er nú að biðla til Alþb. og hæstv. fjmrh. Ég hefði ekki trúað því áður en ég kom á þennan fund og hlustaði á hv. 1. þm. Suðurl. að hann ætti eftir að koma og biðja um --- ekki að fella niður matarskattinn vegna þess að það er verið að setja á vörugjald að nýju sem þýðir upp undir 2000 millj. kr. í nýjar tekjur fyrir ríkissjóð, heldur biðja um samstarf til að lækka það kannski eitthvað pínulítið. Sem sagt: Sjálfstfl. virðist koma hingað upp og segja: Má ég vera með? Ha. Má ég vera með í að tala um þessi mál? Ekki um vörn fólksins heldur pínulítið minni árás á fólkið ef hægt er að koma því við. Það út af fyrir sig er ágætt. En einhvers staðar verður að vera stefnufesta. Erum við eða erum við ekki á móti matarskattinum? Erum við eða erum við ekki á móti því að taka upp vörugjald aftur og jafnvel víkka álagningargrunninn? Ég get ekki ímyndað mér að mínir félagar í Borgfl. geti tekið þátt í þeirri vinnu, sem nú er verið að biðla um til hæstv. fjmrh., að halda að einhverjum minni hluta matarskattinum ef þessi gríðarlega mikla viðbótarálagning í vörugjaldi á að ná fram að ganga. Það get ég ekki séð. En aðferðin sem farin er, hver sem niðurstaðan verður, er eftirminnileg því að bljúgari beiðni og biðlun og ljúfari mann en hæstv. fjmrh., sem er óvanalegt að sjá hér í ræðustól, hef ég ekki áður séð. En verði úr þessari trúlofun ætla ég að biðja báða viðkomandi flokka, Sjálfstfl. og Alþb., að lofa mér að vita með svolitlum fyrirvara svo ég geti keypt blóm og sent ykkur til að óska ykkur til hamingju með niðurstöðuna.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Það kemur mér spánskt fyrir sjónir þegar sá ljúfi maður með sitt stóra hjarta, hv. 5. þm. Reykv., lætur sér koma á óvart að það sé til ljúfmennska á Alþingi. Staðreyndin í þessu máli er hins vegar sú að hér var borin fram ósk um málsmeðferð við endurskoðun á lögum sem ljóst er að þarf að endurskoða. Það atriði sem sérstaklega var nefnt, lækkun á skatti á matvæli, er eitt þeirra atriða. Þetta eru vinnubrögð sem oft áður hafa verið viðhöfð við meðferð og endurskoðun á viðamikilli skattalöggjöf og fyrir því eru fordæmi og þess vegna taldi ég bæði rétt og eðlilegt að bera fram slíka ósk við hæstv. ráðherra. Ég tel mjög til fyrirmyndar að kalla alla þingflokka að slíku endurskoðunarstarfi. Það þýðir hins vegar ekki að fyrir fram liggi fyrir samkomulag milli allra flokka í þinginu um efnislega niðurstöðu. Aðalatriðið í þessu er að hæstv. ríkisstjórn fallist á að viðhafa eðlileg vinnubrögð af þessu tagi. Auðvitað hefði verið hægt að setja hér á langa ræðu um að hæstv. fjmrh. hefði á þeim tíma frá því að fyrirspurnin var borin fram getað tekið um það ákvörðun og haft um það samráð við sína samstarfsmenn. Ég sá þó ekki ástæðu til að gera úr því stórmál og vænti þess hins vegar að ákvörðun um það liggi fyrir áður en málið verður endanlega afgreitt frá Alþingi. Ég lít á svar ráðherra sem jákvæða niðurstöðu og ég vænti þess að hv. 5. þm. Reykv., svo ljúfur sem hann getur nú verið, geri ekki athugasemd við að það sé ekki stórstyrjöld í hvert skipti sem við hæstv. fjmrh. eigum orðastað úr þessum ræðustól.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um eiturefni og hættuleg efni, nr. 52/1988, sem er 72. mál Ed. á þskj. 74. Ed. hefur þegar afgreitt frv. óbreytt eins og það var lagt fyrir og ég get því verið stuttorður um málið hér. Í raun er um að ræða leiðréttingu á lögum sem samþykkt voru á seinasta þingi um eiturefni og hættuleg efni, þ.e. lög nr. 52/1988, sem öðlast gildi frá og með nk. áramótum hvað snertir starfsemi eiturefnanefndar, en sjálf lögin öðluðust gildi 1. júlí sl. Hins vegar var ákveðið að eiturefnanefnd sú sem nú situr sæti til áramóta og frá þeim tíma tæki til starfa ný nefnd í samræmi við ákvæði laganna. Inn í 1. mgr. 2. gr. laganna slæddist smámisskilningur sem ráðuneytið telur eðlilegt og reyndar nauðsynlegt að leiðrétta. Þar kemur m.a. fram að einn nefndarmanna skuli vera efna- eða verkfræðingur með sérþekkingu á notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði, garðyrkju og til útrýmingar meindýra og skuli hann tilnefndur af landbrn. Aldrei var ætlunin, þó svo færi, að hann þyrfti að hafa efna- eða verkfræðimenntun, sem hann að sjálfsögðu má hafa og má vera verkfræðingur, heldur að um væri að ræða aðila sem hefði sérþekkingu á notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði. Sú skipan hefur gilt til þessa og gefist vel. Breytingin sem óvart varð hér á mundi útiloka nú sitjandi fulltrúa landbrn. frá störfum í nefndinni, en það var ekki ætlunin. Rétt er enn fremur að benda á að í nefnd þeirri sem gerði tillögur að nýjum lögum um eiturefni og hættuleg efni var lögð til óbreytt skipan hvað varðar þennan fulltrúa landbrn. að öðru leyti en því að hann kæmi inn sem fullgildur nefndarmaður samkvæmt nýju lögunum í stað þess að taka eingöngu sæti í nefndinni þegar fjallað er um notkun eiturefna og hættulegra efna í landbúnaði eins og var í eldri lögum. Eins og af framansögðu má ráða hafa hér orðið mistök sem sem betur fer er hægt að leiðrétta í tíma þar sem lögin öðlast ekki gildi fyrr en frá og með nk. áramótum hvað snertir starfsemi eiturefnanefndarinnar. Ég held að það sé ekki ástæða til að hafa fleiri orð um frv. þetta, en legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. með beiðni um að málið fái skjóta afgreiðslu.

Kristín Halldórsdóttir Herra forseti. Þrátt fyrir að hér sé reyndar óvenjuvel mætt af ráðherrum og það meira að segja úr öllum stjórnarflokkunum sakna ég óneitanlega eins þeirra, hæstv. utanrrh., fyrrv. hæstv. fjmrh. Er hann ekki viðstaddur í húsinu?  Mér varð að orði í umræðum utan dagskrár í fyrradag að nú væri tími Rómarbrennu runninn upp, en líðandi stundir einkennast af fleiru því nú er upp runninn sá tími hér í þinginu þegar allt á að gerast í einu og lítill tími gefst til að gaumgæfa hvert og eitt þingmál. Slík skilyrði, slíkar aðstæður hafa það enn fremur í för með sér að nánast engir möguleikar eru á því að taka á málum í heild sinni og þá á ég fyrst og fremst við allt fjárlagadæmið sem hér er aðeins einn lítill angi af til umræðu. Það verður ekki hjá því komist að gagnrýna harðlega þau vinnubrögð sem þingmönnum er boðið upp á. Eftir margra vikna gauf, vil ég segja, hérna í þinginu, snjóar inn á borð til okkar frumvörpum þeim sem ætlað er að mynda þær tekjur sem standa undir útgjöldum fjárlaga og það sömu daga og menn höfðu ætlað sér að afgreiða fjárlögin. Það er auðvitað engin leið að samþykkja slíkt vinnulag. Það er yfirlýst stefna hæstv. ríkisstjórnar að afgreiða hallalaus fjárlög og slíkt er auðvitað ekki hægt að gera út í loftið. Menn afgreiða ekki annan hluta dæmisins, gjaldahliðina, án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir hinum hluta þess, tekjuhliðinni. Þess vegna er óhjákvæmilegt með tilliti til stöðu ríkisstjórnarinnar og þess nauma meiri hluta sem hún hefur að fjalla fyrst um þær tekjuöflunarleiðir sem hún vill fara og hér er ein þeirra á ferðinni. Hæstv. fjmrh. hefur síðustu daga ásamt forustumönnum hinna stjórnarflokkanna og ásamt starfsmönnum ráðuneytisins kynnt þingflokkum stjórnarandstöðunnar þessi tekjuöflunarfrumvörp og þar með talið það sem hér er á dagskrá. Út af fyrir sig eru slík vinnubrögð æskileg og gefa örlítið meira ráðrúm til að átta sig á forsendum þeirra og hugsanlegum afleiðingum. Þessi annars æskilegu og jafnvel lofsverðu vinnubrögð, og ég segi lofsverðu því að það er ekkert sjálfsagt í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu, en þessi vinnubrögð koma þó að litlu gagni nú. Til þess er tíminn allt of naumur og allt of margt sem berst að í einu til þess að ráðrúm gefist til nægilegrar athugunar. Ég ítreka það vegna þess vægis sem mér virðist þessir fundir hafa fengið í fjölmiðlum að á þeim fór ekki fram efnisleg umræða hvað þá samráð og það var ekki kallað eftir afstöðu með formlegum hætti. Ég tel rétt að leggja áherslu á þetta vegna þess að menn virðast hafa lagt miklu dýpri merkingu í þessa fundi en mér finnst nokkur ástæða til. Það er nokkur eftirvænting bundin við afstöðu manna í stjórnarandstöðunni og það er eðlilegt að menn bíði eftir afstöðu hennar til þessara mála sem birtast nú hvert af öðru hér á borðum þingmanna. Meiri hluti er ekki fyrir hendi hér í Nd. og hvert eitt atkvæði skiptir meira máli en oft áður. Við kvennalistakonur höfum frá upphafi sagt að við mundum taka málefnalega afstöðu til allra þingmála, sama hver ber þau fram, og við það höldum við okkur. Hvað fjárlagadæmið varðar er á margt að líta. Staða ríkisstjórnarinnar og staða ríkissjóðs er ákaflega erfið og við höfum fullan skilning á erfiðri stöðu ríkisstjórnarinnar hvað það dæmi varðar. En menn eru svo sem ekkert sammála um hvort markmið ríkisstjórnarinnar um hallalaus fjárlög sé réttlætanlegt eins og á stendur. Menn greinir vissulega á um slíkt. En hvað sem því líður er staðan erfið og menn verða að taka á hverju máli fyrir sig af fullri ábyrgð og það viljum við gera. Það er þó vissulega sérkennilegt þingmál sem hér er á ferðinni. Það er aðeins ár liðið síðan ráðherrar og stjórnarþingmenn töluðu fyrir einföldun nánast eins og trúaratriði. Ein skattaprósenta var heilög kýr, eitt vörugjald stórkostlegt framfaraskref í túlkun þeirra sem þá réðu. Og þeir ráða reyndar margir enn þá. En nýliðinn á stjórnarheimilinu sópar öllum slíkum kenningum um einföldun út af borðinu og býður nú upp á úrval álagningarprósenta og einföldunardýrkendur kyngja öllum fyrri trúarsetningum. Það er kannski engin furða þótt hæstv. utanrrh. sé hvergi nærri þegar þetta mál er til umræðu. En hvað með aðra ráðherra? Treysta þeir sér ekki til að standa við hlið hæstv. fjmrh. og verja þessi stórkostlegu sinnaskipti? Það er auðvitað ágætt að etja hæstv. fjmrh. --- ég vil kannski ekki segja á foraðið en fram með þessi mál þar sem hann var ekki einu sinni viðstaddur þessa umræðu í fyrra og man ekki jafnvel eftir samhengi allra tekjuöflunarfrv. eins og við skildum það og það var túlkað þá svo sem fram kom í umræðunni í gær. Við kvennalistakonur gátum og getum vel fallist á gagnsemi einföldunar, en við minntum reyndar í umræðum í fyrra oftar en einu sinni á þann sannleika að þau frægu orð og títtnefndu í þeirri umræðu, einföldun, skilvirkni og réttlæti, færu ekki endilega alltaf saman. Það er kannski ekki gustuk að vera að rifja upp alla þá umræðu sem hér fór fram, en svolítið finnst mér þeir eiga bágt nú sem vasklegast gengu fram í þessum málum fyrir ári. Það er raunar afar athyglisvert hvað forustumenn stjórnarflokkanna eru ótrúir stefnumálum sínum í þessu stjórnarsamstarfi og hvað það virðist valda þeim litlu hugarangri. Það er í rauninni alveg makalaust hvernig hæstv. utanrrh., fyrrv. fjmrh., hreinlega afber það að horfa upp á núv. hæstv. fjmrh. rótast um í fjmrn. eins og ref í hænsnabúi og rífa upp verkin sem hann, þ.e. fyrrv. fjmrh., hafði lagt metnað sinn í eða svo skildist manni í þá tíð. Nú verður ekki einu sinni vart gremju. Kannski fylgist hann ekki of vel með úr fílabeinsturninum. Hæstv. forsrh. er að vísu svolítið leiður, hann mun nú vera erlendis líka eins og hæstv. utanrrh., yfir sporgöngumanni sínum í utanrrn. sem breytir afstöðu frá fyrri tíð án alls samráðs við sér reyndari menn. Og hæstv. fjmrh. sættir sig furðuvel við allt sem hann áður gagnrýndi og hlær manna hæst og mest að vinsælum og margsinnis upprifjuðum ummælum sem hann viðhafði sjálfur um fyrirrennara sinn í embætti þar sem hann dæmdi hann brennimerktan mann eða hvað það nú var, hv. 1. þm. Reykv. kann þá sögu mjög vel, en þá einkunn fékk hann hjá núv. hæstv. fjmrh. fyrir framgöngu sína varðandi matarskattinn. Og hann og félagar hans voru ekki lengi að læra hina hefðbundnu rullu um ástandið sem því miður leyfði ekki að staðið væri að málum eins og þeir e.t.v. helst vildu. Nú er bara spurningin hvort þessi ríkisstjórn tollir saman svo lengi að við fáum að vita hver kyngir hverju í sambandi við t.d. álversdrauminn. En svo að ég snúi mér aftur að því frv. sem hér er á dagskrá er boðið upp á úrval prósenta, þ.e. 10%, 20% og 25% vörugjald fyrir utan alla þá liði sem hafa ekkert vörugjald og getur það varla mikið fjölbreyttara verið. Herlegheitin eiga svo að gefa ríkissjóði vel á annan milljarð í tekjur. Skilst mér þá að ekki sé reiknað með neinum áhrifum á neyslu eða notkun þeirra vörutegunda sem um ræðir, hversu varlegt sem það nú er. Hæstv. ráðherra benti á það sjálfur í umræðunni í gær í sínu máli að vegna samdráttar í neyslu hefði þetta gjald ekki skilað sér í þeim mæli sem ætlað var. Skyldi það ekki geta gerst áfram og jafnvel í enn ríkari mæli þar sem samdrátturinn er ekki á neinu undanhaldi mér vitanlega? Mér þykir rétt að það komi fram strax að við kvennalistakonur styðjum ekki þetta frv. í heild sinni og það létum við koma fram strax og það var kynnt fyrir okkur. Að sjálfsögðu er eftir að fjalla um málið í nefnd og fá nánari skýringar og allar tölur á bak við þau númer sem hér eru í dálkum, en ég hef ekki trú á að þær upplýsingar breyti neinu frá okkar fyrstu viðbrögðum sem hafa verið hin sömu hjá öllum sem við höfum náð að ráðfæra okkur við innan Kvennalistans. Við höfum sagt að við gætum hugsanlega stutt hækkun vörugjalds á flesta liði sem nefndir eru í a-lið 1. gr. og eiga við gos og sælgæti. Sú afstaða er í samræmi við afstöðu okkar á síðasta þingi þegar unnið var að víðtækum breytingum á tollalöggjöfinni, en þá fluttum við brtt. bæði við tollalögin og vörugjaldsfrv. sem lutu að því að skattleggja vörur af þessu tagi fyrst og fremst með manneldissjónarmið í huga. Slíkum tillögum var algjörlega hafnað á þeim tíma, en af þessum ástæðum hlutum við að lýsa okkur fúsar til að athuga þessar tillögur ríkisstjórnarinnar gaumgæfilega. Hv. 1. þm. Reykv., sem hér er nú reyndar ekki viðstaddur, þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af skilningi eða misskilningi okkar kvennalistakvenna varðandi þetta atriði, en það heyrðist mér í máli hans í gær. Við gerðum okkur strax fyllilega ljóst hver tilgangur frv. er. Það hvarflar ekkert að okkur að hæstv. ráðherrar hafi sest niður yfirkomnir af umhyggju fyrir heilsufari Íslendinga og leitað leiða til að bæta það og svo hafi bara viljað svo vel til að sú leið sem þeir duttu niður á hefði í för með sér tekjuauka fyrir ríkissjóð. Auðvitað er markmiðið okkur ljóst eins og öðrum, en við hljótum sjálfar að leita eftir forsendum fyrir okkar afstöðu. Það má vel vera að við gerum einhverjar tillögur til breytinga á þessum lið, okkur hefur hreinlega ekki gefist ráðrúm til að kanna það ítarlega, en þarna er ekki um að ræða sömu númer og við vorum með í okkar brtt. í fyrra nema að hluta. Ég mundi a.m.k. vilja kanna hvort ekki má ná sama tekjuöflunarmarkmiði með því einfaldlega að fara að tillögum okkar frá því í fyrra og leggja þá 14% vörugjaldið á fleiri liði í þessum kafla í stað þess að hækka liðina. Hæstv. utanrrh., sem ég sakna nú hér á hverri mínútu, styddi okkur áreiðanlega frekar í því núna að leggja 14% vörugjald á nokkur númer í hinum sykursæta XVII. kafla sem nú bera ekkert vörugjald ef hann slyppi þar með við að sjá einföldunarkenningu sína fótum troðna. Þetta verður allt að kanna rækilega og það ætlum við okkur að gera og reyna að ná samstöðu við aðra um slíkar tillögur. Ég ætla rétt að vona að menn skilji hvað ég er að segja, en á það hefur nokkuð skort og okkur kvennalistakonum jafnvel gerð upp afstaða í málum, bæði í umræðum hér á Alþingi og í fjölmiðlum. Það minnir mig e.t.v. á það að við verðum stundum undrandi á fréttaflutningi af bæði samræðum, fundum og umræðum hér á Alþingi. Þar sem ég var á ferðinni í hádeginu í bílnum mínum heyrði ég fréttir á Bylgjunni þar sem sagt var frá vinnu við öll þau þingmál sem hér eru ýmist nýkomin fram til umræðu eða rétt ókomin. Þar var komist svo að orði, ef ég man rétt, að samráð við stjórnarandstöðuna gengi mjög vel. Ég kom af fjöllum þarna á leiðinni. Ég þekki ekki til þess samráðs sem þarna er verið að ræða eða var minnst á og held ég sagt að samkvæmt heimildum gengi þetta mjög vel. Ég kannast satt að segja ekki við að neitt frekara samráð eða neitt samráð yfirleitt hafi verið haft. Það hefur verið um kynningarstarf að ræða. Samráð hefur ekki farið fram hvað þá að það gengi vel. Þannig hlýt ég að leita upplýsinga um hvað hér er átt við, hvort einhverjir fundir eru í gangi með öðrum stjórnarandstöðuþingflokkum þannig að það sé alveg ljóst. En við kvennalistakonur erum að sjálfsögðu algjörlega óbundnar um afstöðu til þessa máls og ég tek undir með hv. 5. þm. Vesturl., sem talaði hér í gær, að við hljótum að fá eðlilegt ráðrúm og tíma til nefndarstarfa svo við megum átta okkur á forsendum og afleiðingum þessara tillagna. Ég hlýt að endurtaka að við leggjum ekki alla liði að jöfnu. Við kvennalistakonur létum strax við fyrstu athugun í ljós algjöra andstöðu við hækkun flestra ef ekki allra þeirra vöruflokka sem falla undir númerin í b- og c-lið þessa frv. Þetta kom fram í samtölum við hæstv. ráðherra. Sú skattlagning eða þær hugmyndir vekja í rauninni furðu. Hæstv. ríkisstjórn hefur e.t.v. gleymt því að launafólk býr við launastöðvun og samningsbann. Um verðstöðvun er kannski best að segja sem minnst. Það er engin verðstöðvun raunverulega í gildi heldur er nær að tala um aðhald og það aðhald virðist vera býsna teygjanlegt. Það er auðvitað spurning hvort nokkrar hækkanir af þessu tagi, sem hér hljóta að koma fram sem afleiðingar af frv., eru löglegar. Kannki eru þær það, en þær eru þá alla vega siðlausar. Jafnvel þótt launafrystingu væri aflétt væri ráðstöfun af þessu tagi í hæsta máta varhugaverð. Ég get tekið undir margt sem hv. 3. þm. Reykv. sagði í gær um mikilvægi heimilistækjanna og hverja þýðingu það hefur að halda verði þeirra í skefjum. Hv. þm. höfðaði sérstaklega til hinna ungu og minna reyndu kvenna á Alþingi. Ég var ekki alveg viss um hvort ég ætti að taka það til mín, alla vega ekki þetta með aldurinn, en ég get fullvissað hana um að okkur þarf ekkert að brýna í þessu efni og það ætti ekki að þurfa að brýna nokkra einustu manneskju sem yfirleitt kemur eitthvað nálægt heimilishaldi. Þessi tæki, sem eru hugmyndir um að skattleggja aukalega, eru bráðnauðsynleg í heimilishaldi vel flest og þau á að láta í friði og það á allra síst að fara að hækka þau í þeirri launastöðvun sem nú ríkir. Jafnmikilvægt er að ekki verði auknar álögur á byggingarvörur, en allt þetta hefur áhrif á byggingarkostnaðinn og vísitölur, er sem sagt kostnaðaraukandi og verðbólguhvetjandi --- og er nú þörf á því. Þessar tillögur vekja satt að segja undrun. Hæstv. ríkisstjórn telur það hugsanlega til réttmætra forsenda, án þess ég hafi nú heyrt hæstv. ráðherra nefna það í máli sínu í gær, að það sé þensla í byggingariðnaði sem ástæða sé til að slá á. Sú forsenda á ekki við nú. Hún hefði e.t.v. verið gild fyrir ári, en það er hafinn samdráttur í þessari grein sem annars staðar. Og til að gera langt mál stutt þá styðjum við þetta ekki. En hæstv. forseti. Ég þarf ekki að hafa fleiri orð um þetta frv. Ég endurtek að Kvennalistinn styður það ekki í heild sinni, en hugsanlega einstaka liði þess eða breytingar á a-lið 1. gr. Og það er auðvitað hugsanlegt að það megi finna fleiri liði í tollalöggjöfinni sem gætu borið vörugjald án þess að varpað væri fyrir róða eðlilegu tilliti til aðstæðna, en til þess hefur hæstv. ríkisstjórn e.t.v. ekki tíma eða þá að ráðherrar hennar hafa ekki náð saman um slíkt frekar en margt annað sem þeim virðist reynast erfitt að ná saman um. En ég ítreka spurningar mínar um þetta samráð sem við könnumst ekki við í Kvennalistanum.

Geir H. Haarde Herra forseti. Fjmrh. mun vera á förum í hv. Ed. til að mæla fyrir öðru frv. þar. Ég skal ekki gera athugasemd við það, enda hefur hann ágætan fulltrúa í salnum í persónu hæstv. viðskrh. En eitt af því sem hv. 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir gerði að umtalsefni var fjarvist hæstv. utanrrh. sem óneitanlegra hefði verið skemmtilegra að hafa hér í salnum í þessum umræðum að ég tali ekki um hæstv. forsrh. og sakna ýmsir vinar í stað í þeim efnum þegar litla Alþýðublaðið er meira að segja farið að kvarta undan því í ritstjórnargrein að forsrh. sjái ekki ástæðu til að mæta við stjórn landsmálanna hér í Reykjavík. Ja, það er bragð að þegar barnið finnur og Alþýðublaðið fer að kvarta undan þessu. Hér er til umræðu, herra forseti, frv. til l. um vörugjald. Um það hefur nú þegar ýmislegt verið sagt bæði úr þessum ræðustól og eins í blöðunum. Þannig segir hæstv. fjmrh. í Morgunblaðinu í gær, með leyfi forseta, ,,að þessari vörugjaldshækkun væri, auk þess að afla ríkinu viðbótartekna, ætlað að draga úr fjárfestingu. Þannig væri 10% vörugjald á byggingarvörur ákveðið skref í átt til fjárfestingarskatts sem fjmrn. hefði velt fyrir sér að setja á en ekki unnist tími til að undirbúa. Fjmrh. sagði að fyrirhugað væri að taka upp slíkan skatt til að stýra fjárfestingu innan lands miðað við efnahagsástand á hverjum tíma.`` En það er nú ekki að sjá á ummælum hæstv. fjmrh. að hann sé vel inni í þeim plöggum sem hann hefur sjálfur sent frá sér og lagt fram á Alþingi því viti menn: Ef gáð er í fjárlagafrv. hans sjálfs og hæstv. ríkisstjórnar, í yfirlit um fjárfestingar og horfur í þeim efnum á þessu ári og hinu næsta, hvað kemur þá í ljós? Þá kemur í ljós það sem allir menn hafa vitað og gert hér að umtalsefni og sem blasir við úti í þjóðfélaginu, að það er samdráttur, það er samdráttur í fjárfestingu eins og í ýmsum öðrum þáttum í efnahagslífinu. Þá telur hæstv. fjmrh. rétt að leggja á sérstakan fjárfestingarskatt til að draga enn frekar úr fjárfestingunni, leggja á sérstakt vörugjald, ígildi fjárfestingarskatts að því er hann sjálfur segir, til að draga enn frekar úr fjárfestingunni. Hvað segir hæstv. viðskrh. um svona efnahagsstjórn? Eitthvað held ég að þetta fari á skjön við þær kenningar, sem hann kann manna best fyrir sér í, um stjórn efnahagsmála og sveiflujöfnun og fleira í þeim dúr, kenningar sem ganga út á það að blása í glæður efnahagslífsins þegar dregur saman en herða að þegar þensla er. Hér er verið að gera þveröfugt. Hér er verið að íþyngja, að því er fjmrh. upplýsir sjálfur á blaðamannafundi, ýmsum greinum í efnahagslífinu einmitt þegar samdrátturinn er að eiga sér stað og það á að leggja á sérstakan fjárfestingarskatt þegar fjárfestingin er að dragast saman. Það er aldeilis vit í þessu! Það er meiri vitglóran í þessu! Ég er ekki undrandi þó að hv. þm. Stefán Valgeirsson geti stutt þetta miðað við ræðu hans í gær. Hann munar ekki um að bæta þessum pinklum á sig. En hér segir, virðulegi forseti, á bls. 356 í frv. fjmrh. til fjárlaga, um fjárfestingu að áætluð útkoma á árinu 1988 að því er varðar heildarfjárfestingu sé samdráttur um 2,7% og á næsta ári um 3,3%. En að því er varðar atvinnuvegina eru þessar tölur enn hærri. Þá er samdrátturinn 8,8% í ár og 4% á næsta ári miðað við þær forsendur sem gefnar eru í frv. og það má gera ráð fyrir að ef þessi skattlagningaráform, sá fjárfestingarskattur sem birtist í líki vörugjalds kemst til framkvæmda, muni samdrátturinn verða enn meiri á næsta ári því auðvitað hefur skattur af þessu tagi sín áhrif á eyðsluáform manna. Það segir sig sjálft. Af því að við höfum verið í deildinni að tala um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sem á að fara að tvöfalda samkvæmt áformum ríkisstjórnarinnar vegna þess að það er nú svo blómleg staða hjá eigendum verslunar- og skrifstofuhúsnæðis um land allt, er rétt að vekja athygli á því að í sömu töflu, sem ég var að nefna, kemur fram að samdráttur í fjárfestingu í verslunar-, skrifstofu- og gistihúsnæði er áætlaður hvorki meira né minna en 20% á þessu ári og 10% á hinu næsta. Nú á sem sagt að vega að þessari grein bæði með því að tvöfalda hinn sérstaka eignarskatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði og leggja sérstakt vörugjald á fjárfestingarkostnaðinn í þessum greinum eins og öðrum. Ég held að það sjái hver maður hve fjarstæðukennd skattlagning er hér á ferðinni. Ég hafði reyndar ekki hugboð um það í gær, þegar ég var að fara með tölur um heildarálagningu eignarskatts sem þessi ríkisstjórn áformar, að hún hafði breytt frá þeim hugmyndum sem fram koma í fjárlagafrv. um hinn almenna eignarskatt, hætt við að hækka hann upp í 1% og ætlar að hækka hann upp í 1,25% úr þeim 0,95% sem hann hefur verið til þessa. Heildarálagning eignarskatta á þá sem eiga verslunar- og skrifstofuhúsnæði er þá ekki 4,7% eins og ég sagði í gær heldur 4,9% og hugsanlega 6,3% ef viðkomandi aðilar lenda síðan í hinu sérstaka stóreignaþrepi sem manni hefur skilist í fréttum að sé líka yfirvofandi. Þær tölur sem ég var með í gær um það efni voru því of lágar þó að hæstv. ráðherra hafi ekki séð ástæðu til að leiðrétta það þegar hann tók til máls um þetta efni seinnipartinn í gær. Nei, það er greinilegt að það er ósamræmi í þessum málatilbúnaði öllum saman, hreint ósamræmi, eða hafa menn gert sér grein fyrir því að með samdrættinum sem orðið hefur í atvinnulífinu hefur atvinna almennt dregist saman og það vinnumagn sem fólk skilar, ef nota má svo ljótt orð, hefur dregist saman? Það er minnkandi yfirvinna o.s.frv. Þetta þýðir minni kaupmátt atvinnutekna og ýmsir hafa ætlað að þar sé á ferðinni kaupmáttarminnkun sem nemur kannski allt að 4--5% af þessari ástæðu. Síðan bætist við kaupmáttarrýrnunin sem verður vegna skattheimtuáforma ríkisstjórnarinnar, en þau áform munu skerða ráðstöfunartekjur heimilanna um nokkur prósent til viðbótar, bara skattahækkanirnar. Við erum því að tala um kaupmáttarskerðingu sem gæti hugsanlega, ef illa fer, numið á bilinu 7--10%, svo ég nefni einhverjar tölur, áður en ríkisstjórnin grípur til efnahagsráðstafana sem allir vita að eru óhjákvæmilegar og sem hæstv. sjútvrh. lýsir með því að segja: Það þarf að lækka launin. Ríkisstjórninni verður tíðrætt um að kaupmáttur geti ekki hækkað og hann þurfi að skerða, kaupmátturinn sé of hár í landinu, og ég dreg ekki í efa að það sé rétt vegna þeirra efnahagsaðstæðna sem skapast hafa. En áður en sú kaupmáttarskerðing verður í landinu ætlar ríkisstjórnin að beita sér fyrir verulegri hækkun skatta sem auk minna vinnumagns hjá almenningi þýðir verulega kaupmáttarskerðingu áður en slíkar ráðstafanir koma til framkvæmda. Menn eiga sem sagt að fá kaupmáttarskerðinguna hugsanlega á bilinu 7--10% í forgjöf áður en gripið verður til efnahagsráðstafana sem að munu líka rýra lífskjörin. Ja, það liggur við að maður vitni í Ragnar Arnalds, hv. 4. þm. Norðurl. v., í leikriti hans Sveitasinfóníu, sem nú er til sýningar í næsta húsi, þar sem verið er að lýsa ákveðnum hlutum sem ,,sauðheimskum og hrútleiðinlegum``. Ég sé ekki betur en þessi áform séu þess eðlis. Nei, ég held það væri ágætt ef ríkisstjórnin gæfi sér tíma og efnahagssérfræðingarnir í henni til að fara yfir þetta mál í heild sinni. Ef efnahagsráðherra ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., hefði aðstöðu til þess einhvern tímann áður en langt um líður með fulltingi annarra ráðherra að kynna þingheimi hver heildarkaupmáttarskerðingin gæti orðið þegar saman er lögð sú skerðing sem orðið hefur vegna minni vinnu, skerðingin sem verður vegna skattahækkana ríkisstjórnarinnar og sú óhjákvæmilega skerðing sem verður vegna efnahagsráðstafana sem ríkisstjórnin kemst ekki hjá að grípa til fyrr eða síðar. Það má vel vera að hæstv. viðskrh. geti svarað þessu öllu á eftir og þá er það vel. En mig langar nú, herra forseti, að víkja nokkuð að efni þess frv. sem hér er til umræðu, þ.e. efni breytinganna á lögum um vörugjald. Eins og menn hafa þegar margrifjað upp voru gerðar verulegar breytingar í fyrra á uppbyggingu þessara gjalda, á uppbyggingu reyndar allra hinna óbeinu skatta sem ríkið innheimtir. Sú vinna átti sér reyndar nokkurra ára undirbúning og hún endaði með því að mínum dómi að hér var komið á rökréttu kerfi sem var sjálfu sér samkvæmt þar sem ekki var mismunað með óeðlilegum hætti milli atvinnugreina, milli framleiðslutegunda, milli fyrirtækja innan lands eða milli innlendrar framleiðslu og innflutnings. Það er eins og oft er á Íslandi að það gengur illa að fá menn til að skilja nauðsyn þess að hafa hlutina einfalda og auðskiljanlega. Þessi ríkisstjórn hafði ekki setið við völd nema örfáar vikur þegar á daginn kom að hún ætlaði ekki bara að reyna að eyðileggja einfaldleikann og samhengið í tekjuskattskerfinu nýja, hún ætlaði líka að ráðast á vörugjaldið með svipuðum hætti og eyðileggja þessi meginsjónarmið, grafa undan þeim, sem ég var að tala um áðan. Samt hafa þessir tveir lagabálkar, um tekjuskattinn annars vegar og óbeinu skattana hins vegar, ekki fengið að standa í friði í heilt ár einu sinni. Það er ekki liðið heilt ár síðan þessum málum var breytt í horf sem a.m.k. þáv. stjórnarflokkar töldu nokkuð viðunandi miðað við aðstæður og töldu uppfylla ýmsar meginkröfur, prinsippkröfur sem gerðar eru til skattheimtu. En nú á sem sagt að grafa undan þessu öllu á einu bretti. Lítill er nú sómi þeirra manna í núv. ríkisstjórn sem að þessu standa og áttu jafnframt aðild að þessum breytingum fyrir ári. Það verð ég að segja alveg eins og mér finnst. Þeir hafa ekki mikinn sóma af því að standa að þessum málum, allra síst hæstv. núv. utanrrh. sem í hinu orðinu stærir sig jafnan af því að hafa átt aðild að þeim skattkerfisbreytingum sem gerðar voru á síðasta þingi og þegar liggur vel á honum segir hann að það sé það eina sem standi eftir af verkum hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar. Hann munar samt ekkert um að eiga fulla aðild að því að grafa undan þeim sömu verkum. Svo að vitnað sé í hæstv. utanrrh. sjálfan er það nú hvorki mannlegt né stórmannlegt. Það er kannski mannlegt en ekki stórmannlegt. Mér finnst reyndar að þetta sé hálflítilmannlegt, hvorki mannlegt né stórmannlegt heldur lítilmannlegt. En í þessu frv. um vörugjald er gert ráð fyrir því, svo ég byrji á I. kaflanum, þ.e. A-hluta frv., að hækka vörugjald úr 14% í 25% af ýmsum iðnaðarvörum íslenskum sem ekki eru ríkisstjórninni þóknanlegar, þ.e. vörum sem margir telja óhollar, eins og sælgæti og gosdrykkjum. En það er ekki einhlítt mál vegna þess að inn í þennan kafla hafa líka slæðst, ef það er þá orðið, hafa líka verið teknar með ýmsar aðrar vörur sem ekki er með nokkru móti hægt að kenna við óhollustu, eins og til dæmis hreinir ávaxtasafar sem eru hér teknir með og ölkelduvatn, þykkni til drykkjarvöruframleiðslu og fleira þess háttar, t.d. edik. Hér eru teknar með ýmsar drykkjarvörur aðrar en sætar drykkjarvörur, þar á meðal sykurlausir gosdrykkir, til þess auðvitað, að því er ég tel, að raska ekki samræminu í gjaldtöku af drykkjarvörum. Ég býst við því að margir muni eftir máli sem hér kom upp fyrir nokkrum árum og varðaði gjaldtöku af drykkjarvörum, en fram til þess tíma hafði verið mikið ósamræmi í gjaldtöku á einstakar drykkjarvörutegundir með þeim afleiðingum að verðlagning á slíkum vörum var tilviljanakennd vegna breytilegra skatta og eðlilegs samræmis ekki gætt og þar með mismunað gegn tilteknum framleiðendum og iðngreinum en öðrum í hag. Þessu var breytt. Ég sé á þessu frv. að það hefur verið vilji og ásetningur þeirra sem frv. hafa skrifað og ég geri ráð fyrir embættismannanna í fjmrn., sem auðvitað þekkja þetta mál manna best, að koma í veg fyrir að þarna skapaðist misræmi á nýjan leik. Auðvitað er lofsvert að koma í veg fyrir það. En þá fylgir aftur sá böggull skammrifi að í sætindavöruflokkinn, sælgætis- og gosdrykkjaflokkinn, fylgja með ýmsar vörur sem hafa ekkert með sykur að gera, eins og hreinir ávaxtasafar, ölkelduvatn, þykkni til drykkjarvöruframleiðslu o.s.frv. Hérna geta menn ekki bæði haldið og sleppt. Annaðhvort verður lagður á sérstakur skattur á sætindi og þá ekki bara tilteknar sykurvörur heldur allar eða það verður fórnað samræminu í skattlagningu á drykkjarvörur. Það vill svo til að í þennan kafla vantar mjög stóran hluta af þeim sykurvörum sem hér eru á boðstólum á Íslandi, meira að segja sykurvörur meðal drykkjarvara, eins og t.d. kakómjólk eða t.d. jógúrt, sem er oft og tíðum með miklu sykurmagni, og fleira og fleira. Þessi sykurkafli í frv. er þess vegna hvorki fugl né fiskur. Það verður ekki annað séð en að eini tilgangurinn með honum sé, fyrir utan tekjuöflunina, að reyna að níðast á þessum greinum íslensks iðnaðar og því starfsfólki sem þar vinnur. Ef menn vilja í alvöru taka upp skattlagningu á sykurvarning út frá manneldissjónarmiðum, eins og virðist vera áhugi á t.d. hjá hv. þm. Kvennalistans, er það ekki gert með þessum hætti, bara alls ekki. Hér eru valdar úr nokkrar vörur sem eru að vísu sykraðar, bætt við ýmsum vörum sem ekki eru sykraðar, eins og ég hef hér rakið, eins og t.d. sykurlausir gosdrykkir og jafnvel sykurlaust sælgæti sem mun komið á markaðinn, en sleppt fjöldanum öllum af sykurvarningi og sennilega þannig að meiri hluti þess sykurs sem kemur inn í landið sleppur við skattlagningu samkvæmt frv. Auðvitað er einhver hráskinnaleikur á ferðinni. Auðvitað er það alveg rétt sem hv. 10. þm. Reykn. Kristín Halldórsdóttir sagði. Það er ekkert verið að leggja neinn skatt á sykurvarning sérstaklega. Það er bara verið að afla tekna og svo er því fundinn einhver búningur sem hentar, einhver gatslitin flík breidd yfir þetta sem er ekki heillegri en svo að þegar menn fara að rýna í þetta blasa við götin í þessum málflutningi, bæði að því er varðar þann sykur sem ekki er skattlagður samkvæmt frv. og svo þær ósykruðu vörur sem lenda í þessum flokki. Ég held að það væri kannski eðlilegra að leiða hugann að því hver áhrif þessi skattlagning mun hafa á starfsemi íslenskra iðnfyrirtækja á þessu sviði. Nú er samdráttur eins og allir vita, minni kaupmáttur og minnkandi enn með þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar, þannig að það má gera ráð fyrir því að það dragi úr eftirspurn eftir vörum þessara framleiðenda. Auðvitað er það líka þannig að þegar að kreppir dregur fólk við sig innkaup, minnkar innkaup á varningi sem þessum. A.m.k. hygg ég að það sé þannig á flestum heimilum að þegar minna er úr að spila minnka menn við sig kaup á t.d. sælgæti og gosdrykkjum. Hvaða vit er þá í því út frá sjónarmiðum almennrar efnahagsstjórnar að leggja sérstakan íþyngjandi skatt á framleiðslu þessara greina? Það er auðvitað ekkert vit í því annað en að draga enn frekar úr framleiðslunni, minnka enn frekar eftirspurnina eftir þessum vörum sem væntanlega mun hafa þau áhrif að þessi fyrirtæki verða að minnka sín umsvif, hugsanlega fækka fólki. Hvaða fólk er það sem vinnur í gosdrykkjaverksmiðjunum og sælgætisverksmiðjunum? Ekki er það hálaunafólkið í landinu. Ætli þar sé ekki að finna ýmsa þá sem hafa lægri launin hér í landi, ekki síst ýmsar konur sem vinna við þessa starfsemi. Ég held að hæstv. fjmrh. ætti að skoða þetta mál allt betur og ég held að hv. fjh.- og viðskn. ætti að fara vel í saumana á þessum þætti, eins og reyndar hefur komið fram í máli tveggja nefndarmanna hér, hv. 10. þm. Reykn. og hv. 5. þm. Vesturl., sem bæði hafa fjallað um nauðsyn þess að þetta mál fái ítarlega meðferð í þingnefnd. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt. Ég er alveg sammála þeim um það. Það er alveg nauðsynlegt að fara í saumana á þeim götum sem þegar er búið að sýna fram á að eru á þessu máli miðað við þann málflutning sem uppi er hafður um tilganginn með frv. Ef ég síðan kem að II. og III. kafla þessa frv., þá er þar í fyrsta lagi um að ræða hækkun úr 14% í 20% á þeim vörum sem nú bera vörugjald og í öðru lagi um að ræða nýtt gjald, 10%, á ýmsar vörur sem ekki hafa borið vörugjald til þessa eða síðan í fyrra. Þar er fyrst og fremst um að ræða byggingarvörur af ýmsu tagi. Það er þá væntanlega fjárfestingarskatturinn svokallaði eða staðgengill fjárfestingarskattsins sem hæstv. fjmrh. hefur gert að umtalsefni og ég vék að áðan. Nú er það þannig að skattur á byggingarefni af þessu tagi, byggingarvörur, mun að sjálfsögðu hækka byggingarkostnað mjög verulega. Lauslegar áætlanir benda til þess að vísitala byggingarkostnaðar muni hækka í verðstöðvuninni um a.m.k. ein 3% vegna þessarar nýju skattlagningar. Vísitala framfærslukostnaðar mun hins vegar hækka um 0,5%. Þar með hækkar lánskjaravísitalan eins og hún er í dag um 1,3% til kannski 1,4% eftir því hvernig þetta kemur út á endanum. Þessi hækkun byggingarvísitölu lendir auðvitað ekki jafnt á öllum almenningi á Íslandi vegna þess að það eru ekki allir að byggja. Hverjir eru það fyrst og fremst sem standa í húsbyggingum á Íslandi? Það er yngra fólkið, fólkið sem er að reyna að koma yfir sig þaki, oft og tíðum í fyrsta sinn, og það er á því sem þessi skattlagning mun fyrst og fremst bitna. Það má þess vegna færa rök fyrir því að þessi skattlagning sé sérstök árás, sérstök kveðja frá ríkisstjórninni til yngra fólksins í landinu. Nú þykist ég vita að fjmrh. og ríkisstjórnin í heild viti vel um þessi áhrif, viti vel hvar þau lenda, á hverjum þau bitna, en hún hefur bara engar áhyggjur af því. Þetta er hennar pólitíska stefna sem þarna kemur fram. Hennar pólitíska stefna er sú að draga úr húsbyggingum á samdráttartímum, hækka byggingarkostnaðinn fyrir unga fólkið þegar kaupmáttur fer minnkandi og hækka lánskjaravísitöluna með aðgerðum stjórnvalda og íþyngja þannig skuldabyrði skuldaranna í landinu á tímum þegar bæði er um að ræða verðstöðvun og launastöðvun. Þetta er hin pólitíska stefna ríkisstjórnarinnar sem fram kemur í þessu frv. Út af fyrir sig kemur hún mér ekkert á óvart en ég hygg að það sé rétt mat hjá þeim sem hafa tjáð sig um þetta mál í þessari umræðu að þetta séu kaldar kveðjur til heimilanna í landinu á samdráttartímum, ekki síst unga fólksins sem auk þess að vera að byggja er auðvitað líka oft á tíðum að fjárfesta í heimilistækjum sem nú á að hækka vörugjaldið á úr 14% í 20%. Hins vegar má kannski segja um þau tæki og þann kafla frv. að þar er þó að verulegu leyti um að ræða innfluttar vörur og þessi skattur mun því ekki bitna á innlendum iðnaði í sama mæli og hann mun gera varðandi A-hluta frv. og varðandi byggingariðnaðinn í C-hlutanum. Skattlagningin í B-hluta mun fyrst og fremst koma við þá sem kaupa þessar vörur og þá sem versla með þær, þannig að það má segja að í B-hluta þessa frv. sé ekki um að ræða þá árás í iðnaðinn í landinu sem um er að ræða í kafla A og kafla C. En það er fleira sem kemur til athugunar varðandi þetta frv. því að eins og það er lagt fram eru inn í það byggðir ákveðnir framkvæmdavankantar, erfiðleikar sem koma munu í ljós þegar á að fara að innheimta þennan skatt, ekki síst í byggingariðnaði. Þá munu koma í ljós að mínum dómi ýmsir ókostir og framkvæmdaerfiðleikar sem ég tel að muni draga mjög úr þeim tekjumöguleikum sem þessu frv. er ætlað að skapa fyrir ríkisstjórnina. Þetta atriði er að vísu ekki sama eðlis og sá galli sem var á frv. um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði, sem ég afhjúpaði hér í gær, en þar var um að ræða --- mér liggur við að segja --- beinar falsanir á tekjuáætluninni vegna þess að tala sem átti að vera 360 millj. kr. miðað við innheimtureynslu frá því í ár og í fyrra er talin vera 425 millj. kr. á næsta ári þegar hún ætti að vera 360 milljónir á sama verðlagi. Þar var því annaðhvort um að ræða hrein mistök, sem ég tel nú líklegra, eða ósvífnar falsanir fjmrh. í þeim tilgangi að hækka heildartekjur ríkissjóðs í fjárlagafrv. og fjárlögunum án þess að finna því eðlilegan stað á grundvelli fenginnar reynslu. En það sem hér er um að ræða er annars eðlis. Hér er um það að ræða að það á að leggja 10% vörugjald bæði á timbur og síðan á vörur úr timbri, húsgögn og innréttingar. Ef ég veit rétt, þá mun þetta kalla á mjög flókið uppgjör þeirra aðila sem kaupa timbur, vinna síðan úr því og selja fullbúnar vörur í formi innréttinga og húsgagna. Ég hygg að það sé varla hugmyndin að láta koma þarna fram tvísköttun, skattleggja fyrst timbrið og síðan timbrið þegar búið er að breyta því í fullunna vöru. Ég held að þetta hljóti að kalla á ákveðið uppgjör með virðisaukasniði eins og það hét í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar 1980. Þá var ekki talað um virðisaukaskatt heldur skatt með virðisaukasniði. Ég held að þarna sé um að ræða fyrirbæri í þessu frv. sem hljóti að kalla á virðisaukauppgjör í þeim greinum sem hér er um að ræða nema það sé þá ætlunin að tvískatta þetta, láta menn sitja uppi með vörugjaldið á timbrinu og leggja síðan annað vörugjald ofan á innréttingarnar og húsgögnin. En það held ég að geti varla verið. Ég held að þeir sem vita betur í fjmrn. hljóti að hafa haft vit fyrir ráðherranum í þessu efni því þó að skattagleði hans sé mikil þá getur varla verið að hún eigi að birtast með þessu móti. Hér er reyndar ekki bara um að ræða timbur, hér er um að ræða við, plötur úr viði, klæðningu ýmiss konar og fleira þess háttar, krossvið og ýmislegt sem notað er við smíðar. Ég held að það væri gagnlegt að fá það fram hvernig á að leysa þetta uppgjörsvandamál sem þessari annars tvísköttun fylgir og hvernig á að hafa eftirlit með því að allir þeir smáu aðilar sem stunda smíðar af þessu tagi, húsgagna- og innréttingasmíðar, gera upp. Í þessum greinum munu vera um 300 aðilar um þessar mundir, þar af um 250 með færri en fimm manns í vinnu, þannig að það er býsna fróðlegt að fá um það upplýsingar með hvaða hætti eigi nú að fylgjast með starfsemi þessara aðila. Það kann vel að vera að fjmrh. hafi hugsað það svo að þarna fái hann æfingu í að framkvæma virðisaukauppgjör og hafi valið þessa aðila í innréttinga- og húsgagnasmíði til þess að prófa það kerfi á, en einhvern veginn efast ég samt um að það sé tilfellið. Eða getur verið að menn hafi bara ekkert leitt hugann að þessu? Getur það verið að þetta hafi farið fram hjá hæstv. fjmrh.? Mér þætti vænt um ef einhver vildi taka að sér að svara þessu í fjarveru hæstv. fjmrh. eða skila þessu til hans hér á eftir þegar hann hefur lokið sinni framsögu í Ed. því að ég held að hérna sé mál á ferðinni sem getur skipt miklu máli. --- Hefur hann lokið máli sínu í Ed.? Mér þætti vænt um það ef hann er ekki vant við látinn að hann hlýddi hér á, en ég geri mér grein fyrir því að við vorum búnir að samþykkja það að hann mælti fyrir hinu málinu.  Eins og ég hef þegar vikið að eru margar hliðar á þessu máli sem ekki hafa komið fram, hvorki í framsögu hæstv. ráðherra né í því sem hann hefur látið frá sér fara um þessi mál í fjölmiðlum að undanförnu. Þessi mál eru nefnilega ekki alltaf óskaplega einföld. Það er ekki alltaf nóg að grípa bara einhverja tollskrárflokka og klessa síðan á þá einhverjum skattprósentum, vörugjaldsprósentum. Það er ákveðið samræmi í þessum hlutum sem er búið að koma á, reyndar við illan leik og með miklum harmkvælum hér í fyrra, þá gengum við í gegnum það í harðri andstöðu við þá sem nú ráða fjmrn., en það hafðist. Það tókst að koma því í gegn vegna þess að ríkisstjórnin sem þá sat einsetti sér að láta ekki buga sig í því máli. En nú ber svo við að það á að hverfa frá því og þá skjóta upp kollinum ýmis vandamál, þá ganga aftur ýmis vandamál sem menn voru að reyna að leysa með þessari einföldun og samræmingu í fyrra og hafa verið að berjast við í mörg ár, m.a. þetta í sambandi við skatt á timbur og innréttingar eða vörugjald á þessar vörur og sömuleiðis er það með drykkjarvörurnar sem ég gat um áðan. En það er engu líkara en að annaðhvort sé mönnum sama um það þó að þeir veki upp gamla vandamáladrauga í þessu eða þá þeir hafa bara ekkert hugleitt það. Ég gat þess að tekjugrundvöllur þessa frv. væri kannski ekki jafnskýr og látið væri í veðri vaka vegna þess sem ég rakti áðan. En það er auðvitað líka vegna þess að nú fjölgar mjög þeim aðilum sem eiga að innheimta þetta vörugjald og eðli málsins samkvæmt flækir það innheimtuna og gerir eftirlit með henni erfiðara í framkvæmd. Ég held því að fjmrh. hafi gert of lítið úr þessari hlið þessara mála. Það segir sig sjálft að t.d. gríðarleg fjölgun ýmissa smáaðila í innréttingaframleiðslu, framleiðslu byggingarefna og fleiru af þeim toga mun gera framkvæmd eftirlits með innheimtu þessa gjalds erfiðari og mannfrekari en er í dag. Engu að síður, herra forseti, eru stærstu vandkvæðin við þessa skattheimtu að mínum dómi þau að það er horfið frá þeirri meginstefnu að mismuna ekki milli atvinnugreina. Það er ranglega gripið til þess að skattleggja húsbyggingar og byggingarstarfsemi og íslenska iðnframleiðslu á tímum samdráttar. Og það er ómaklega verið að hækka kostnaðinn hjá almenningi í landinu, ekki síst unga fólkinu, byggingarkostnað og annan kostnað, sem sagt verðlag í landinu og allar vísitölur sem það mæla, á tímum verðstöðvunar og launastöðvunar. Allt þetta er að mínum dómi rangt, bæði út frá almennum sjónarmiðum sem gilda eiga í skattlagningu og út frá sjónarmiðum almennrar efnahagsstjórnar. Þess vegna held ég að menn ættu að leita á önnur mið þegar um er að ræða tekjuöflun. Menn ættu að kanna það betur hvort ekki er unnt að draga úr útgjöldunum og ég hef þegar nokkrum sinnum bent á að það er alveg kjörið að strika út úr fjárlögunum þessar 500 millj. kr. sem fara eiga í millifærslusjóðinn sem kenndur er við Stefán Valgeirsson. Ég tel að það væri góð byrjun að taka þá peninga út úr fjárlagafrv. og þegar sú byrjun er fengin að hefja þá alvöruviðræður við stjórnarandstöðuna, ekki þetta sýndarmennskutal sem hér hefur verið vakin athygli á í umræðunum, hefja þá alvöruviðræður við stjórnarandstöðuna um fjármál ríkisins og leiðir til að draga úr hallanum á ríkissjóði. Það er auðvitað ekkert mark takandi á því þegar menn eru boðaðir til fundar og fá að sjá einhver frumvörp um tekjuöflun vegna þess eins að ríkisstjórnin hefur ekki meiri hluta hér í hv. deild. Það er auðvitað ekkert mark takandi á slíkum viðræðum nema boðið sé upp á viðræður á breiðari grundvelli, t.d. um útgjaldahlið frv. og stefnuna almennt í efnahagsmálunum samtímis. Viðræður um einstök og afmörkuð frumvörp geta að vísu farið vel fram, en hvert og eitt frv. er auðvitað ekki nema lítill þáttur í þeirri heildarmynd sem menn verða að hafa fyrir framan sig þegar verið er að fjalla um ríkisfjármálin, að ég tali nú ekki um efnahagsmálin í heild. Því held ég að það færi betur á því að ríkisstjórnin boðaði til umræðna á breiðari grundvelli um þau mál en að kalla menn til fundar umn einstök frumvörp, ekki síst þegar slík fundahöld eru síðan notuð í fjölmiðlum sem einhver meiri háttar uppfinning og til marks um samráðsvilja ríkisstjórnarinnar. Eins og þetta sé eitthvað nýtt, eins og það sé eitthvert nýmæli að mönnum séu sýnd frumvörp áður en þau eru lögð fram. Mætti ég ekki minna menn á það þegar hæstv. þáv. ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar lagði fram bæði frumvörp um virðisaukaskatt og um staðgreiðslu skatta, mjög umfangsmiklar kerfisbreytingar, þá var haft mjög mikið samráð við stjórnarandstöðuna þáverandi. Menn voru boðaðir til funda og það var farið yfir þau frumvörp sérstaklega með þáv. stjórnarandstöðuflokkum til þess að auðvelda þeim að glöggva sig á þessum flóknu málum og greiða fyrir eðlilegu samstarfi hér í þinginu. En það er eins og menn séu algjörlega fæddir í gær í þessum málum og telji að það sé einhver ný uppfinning hæstv. núv. fjmrh. að kynna skattafrumvörp fyrir stjórnarandstöðunni. Og auðvitað gleypa fréttamennirnir þetta eins og nýtt net, að hér séu stórkostlegar framfarir í vinnubrögðum af hálfu hæstv. núv. fjmrh. og greina frá því, auðvitað alveg athugasemdalaust, hvers lags merk nýmæli hér séu á ferðinni. Nei, ég held að í sambandi við þetta vörugjald ættu ekki síst verkalýðsforingjarnir í Alþfl. að skoða vel hug sinn --- fyrst einn þeirra er nú genginn hér í salinn --- til þessa máls og velta því fyrir sér í alvöru hvort það sem verksmiðjufólkið á Íslandi og almenningur í landinu þarf á að halda um þessar mundir sé stórfelldlega aukin skattlagning á ýmsar framleiðsluvörur íslensks iðnaðar eins og hér er á ferðinni. Ég held að verkalýðsforingjar Alþfl. eins og aðrir þingmenn, ekki síst stjórnarþingmenn, hefðu gott af því að spekúlera vel í því máli. Því að ég er ekkert allt of viss um það að kollegar þeirra í verkalýðsfélögum þess fólks sem þessi skattlagning mun bitna á séu neitt yfir sig hrifnir af því sem hér á að fara að gera. Ég gæti best trúað því að hvorki formaður Verkamannasambandsins né Landssambands iðnverkafólks séu neitt yfir sig hrifnir, a.m.k. hoppi ekki hæð sína í loft upp af fögnuði yfir þessum hækkunum sem hér á að demba yfir almenning með ófyrirséðum afleiðingum fyrir þeirra umbjóðendur. Ég held að sama gildi um þetta mál og önnur skattafrumvörp sem þegar hafa verið kynnt, þ.e. að menn ættu að reyna að gera sér grein fyrir því hvaða áhrif þessi mál hafa. Í upphafi skyldi endinn skoða og er það rétt stefna að taka áhættu í atvinnumálum, íþyngja atvinnugreinum þegar samdráttur steðjar að? Er það rétt stefna að taka þá áhættu að aðeins vegna aukinnar skattheimtu þurfi að segja upp fólki í ýmsum greinum, draga saman atvinnustarfsemina og þær tekjur sem fólk hefur af henni? Ég held að þetta sé eðlileg spurning og menn verða að fá svör ríkisstjórnarinnar við henni þegar þessi mál eru til umræðu. Ég skal ekki orðlengja frekar um þetta, virðulegi forseti, en tel eins og aðrir sem hér hafa talað nauðsynlegt að ráðherrann skýri þessi mál betur fyrir okkur og að þau verði öll skoðuð vel og vandlega í hv. fjh.- og viðskn. Ég dreg þó ekki í efa að hægt sé að gera það hratt nema það sé markmið ríkisstjórnarinnar til þess að örva jólaverslunina að hafa þetta frv. með þessum hækkunum hangandi yfir landsmönnum í nokkurn tíma. Allir vita að frv. sem þetta getur kallað á óeðlilega eftirspurn, hamstur og þess háttar og því er það auðvitað öllum í hag að úrslit fáist fljótt, eins og ég veit reyndar að vilji fjmrh. stóð til fyrir nokkrum dögum síðan. Slík afgreiðsla byggist auðvitað á því að hann svari greiðlega öllum spurningum sem fram koma þannig að það sé hægt að knýja fram úrslit í þessu máli áður en langt um líður. Ef það er t.d. rétt að þingmenn Kvennalistans muni ekki greiða II. og III. kafla þessa frv. atkvæði og borgaraflokksmenn ætli ekki heldur að gera það og sjálfstæðismenn munu ekki gera það falla II. og III. kafli frv. á jöfnum atkvæðum hér í deildinni. Þá er auðvitað nauðsynlegt að það komi fram gagnvart því fólki sem núna hyggst hugsanlega breyta sínum útgjöldum vegna þess að það telur að verðhækkanir séu yfirvofandi. Ég held því að öllum sé fyrir bestu að úrslit í þessu máli fáist fljótt hér í deildinni og það liggi fyrir hver stuðningur er við þessi áform ríkisstjórnarinnar í þessari hv. deild.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Ég bað um orðið um þingsköp en ég sé að ástæða til þeirrar beiðni minnar er nú brott fallin og mun ég þess vegna getað lokið ræðunni án frekari skýringa. Ég sé að hæstv. fjmrh. verður mjög undrandi á svipinn. Sannleikurinn var sá að ég ætlaði að andmæla því að frekari umræða um þetta efni færi fram án viðvistar hæstv. fjmrh., ekki svo að skilja að ég hafi saknað hæstv. ráðherra svo óskaplega því að mér þætti alveg þolanlegt að sjá aðra menn í ýmsum stjórnarstólum. Hitt er það að þessi ástæða er brott fallin. Ég spyr því hæstv. forseta hvort ég eigi að ganga til sætis míns og bíða eftir að að mér komi á mælendaskrá eða hvort ég eigi að breyta þessari ræðu í ræðu sem haldin væri skv. mælendaskrá. Herra forseti. Um þennan skatt, sem vissulega kemur mörgum á óvart, er ýmislegt að segja og þá fyrst og fremst um aðalefnisatriði, þær fjárhæðir og þær vörutegundir sem skatturinn leggst á, og það hvernig hann ásamt öðrum þeim sköttum sem við fjöllum um þessa dagana verður til þess að íþyngja þjóðfélagsborgurunum þótt með misjöfnum hætti sé. Skattarnir sem verið er að fjalla um þessa dagana falla með afar misjöfnum þunga á fólkið í landinu. Þeir sem við fjöllum t.d. um nú í dag bitna mjög illilega á ungu fólki og konum. Í gær fjölluðum við um skatt sem bitnaði mjög illilega á atvinnulífinu, bæði þeim sem atvinnuna reka og einnig þeim sem launþegar eru, einkanlega konum í því tilviki. Þeir skattar, skoðaðir í ljósi annarra aðgerða og stefnu ríkisstjórnarinnar, leiddu mig til þeirrar niðurstöðu að öll væri þessi gerð mjög fjandsamleg konum. E.t.v. var hún ekki hugsuð þannig í upphafi en þegar hún og afleiðingarnar eru skoðaðar vandlega komumst við að þessari niðurstöðu. Áður en ég vík að aðalefni frv. langar mig til þess að draga fram og beina sérstaklega til þeirra hæstv. ráðherra, sem hér eru staddir, nokkrum atriðum um þau ákvæði frv. sem sérstaklega munu hafa áhrif á framkvæmdina. Fyrst eru þau atriði sem koma fram í ákvæðum til bráðabirgða. Þar eru þættir sem ég tel að séu ákaflega hæpnir gagnvart almenningi og þeim sem inna eiga gjald þetta af höndum ef frv. verður að lögum og í raun og veru þess eðlis að þetta fái ekki staðist. Hér er afturvirkni í gjöldum og hér er afturvirkni sem verður með þeim hætti að hún getur gerbreytt forsendum samninga sem fyrir löngu eru gerðir. Kaupin kunna að hafa farið fram fyrir löngu síðan, t.d. fyrir tveimur mánuðum, þó að afhendingin hafi ekki að öllu leyti farið fram. Það kunna að hafa verið gerð kaup á vöru sem átti að afhendast í áföngum. Segjum t.d. að samningur hafi verið gerður í október, afhending átt að fara fram í nóvember, desember og janúar, kannski 15. þessara mánaða, þá fellur gjald á þann hluta vörunnar sem afhentur er eftir gildistöku þessara laga samkvæmt þessu bráðabirgðaákvæði, þ.e. bráðabirgðaákvæði nr. 3, þótt frá öllum þáttum í kaupsamningi hafi verið gengið í októbermánuði. Sérstaklega þegar um er að ræða dýra vöru getur verið um svo stóra þætti að ræða að það hafi gersamlega breytt forsendum samningsins og ekki hefði orðið úr kaupunum ef vitað hefði verið um þessa þætti. Það er auðvitað ljóst að afturvirkni af þessu tagi á ekki að vera í lögum. Það er almennt viðurkennd grundvallarregla og þáttur í því að fólk geti með öryggi gert samninga um hvaðeina í þjóðfélaginu og leitað réttar síns í því sambandi. Þess vegna held ég að þetta sé atriði sem þurfi að breyta. Sama er að segja um 4. ákvæðið til bráðabirgða en þar virðist vera talað um uppgjörstímabilin nóvember og desember 1988. Ég vil óska eftir því, hvort sem hæstv. ráðherrar telja sér það nú skylt eða rétt að fara eftir slíkum ábendingum, að það verði athugað vandlega hvort það geti verið að uppgjörstímabilið eigi að vera nóvember. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherra er kominn í umræður inni í Ed. en ég lít svo á að það sé verkefni þingsins að benda á atriði í þeim frumvörpum sem við höfum hér til umfjöllunar og varða mjög hag fjölmennra hópa í þjóðfélaginu. Það er ekki ætlun mín, herra forseti, að beita hér neinu málþófi, síður en svo, en mér þykir það vera hroðvirkni að benda ekki á jafnaugljósa hluti og þessa. --- Þarna er hæstv. ráðherra, það hefur e.t.v. verið kallað eftir honum inn í Ed. Þetta er svolítið erfitt þegar sjö börn eru á landi og sjö í sjó, eins og sagt var forðum. Það sem ég var að minnast á, hæstv. ráðherra, var að ákvæðin til bráðabirgða, þau sem varða uppgjörstímabil sem þegar er liðið, verði tekin til endurskoðunar og athugunar og breytingar áður en frv. kemur til 2. umr. Önnur bráðabirgðaákvæði varða þess konar þætti reyndar líka, einkanlega ákvæði 2. Því minnist ég á þessi atriði að í greinargerð frv. er engin skýring á þessum ákvæðum. Um ákvæði til bráðabirgða stendur ósköp einfaldlega í greinargerð, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ákvæðin þarfnast ekki skýringar.`` Mér virðast þau þarfnast rækilegrar skýringar og líka breytingar. Annað atriði sem varðar framkvæmd þessa hugsanlega vörugjalds eða framkvæmdina á innheimtunni er á bls. 4 í þingskjalinu. Það er einn af hinum þremur nýju málsliðum sem koma í stað 3. mgr. 8. gr. núgildandi laga um þetta efni. Þar segir um nýtt álag sem lögfest verður samkvæmt 2. gr., 4. mgr. frv. að það skuli vera, með leyfi hæstv. forseta: ,,4% álag af þeirri upphæð sem vangreidd er fyrir hvern byrjaðan virkan dag eftir gjalddaga, þó ekki hærra en 20%.`` Það er því fimm daga að fara upp í þessi 20%. Vel kann að vera að það þurfi skýrari ákvæði en nú eru til þess að auðvelda innheimtuna, og hér er tekið mið af reglum um innheimtu söluskatts. Í 1. mgr. sömu greinar frv., þ.e. 2. gr., kemur skýring á því hví ég hef sérstakar áhyggjur af þessu atriði, en þar er kveðið á um að gjalddaginn skuli vera fyrsti dagur annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils vegna sölu eða afhendingar á því tímabili. Nú er það svo að þeir aðilar, sem eiga að standa skil á þessu umrædda vörugjaldi, eru seljendur sem oft á tíðum selja gegn gjaldfresti. Það er í mun færri tilfellum en í öðrum viðskiptum sem selt er gegn staðgreiðslu. Þess vegna er gjalddaginn fyrsti dagur mánaðar þessum aðilum erfiðari og gæti hugsanlega torveldað innheimtuna. Því leyfi ég mér að benda á að auðveldara væri í framkvæmd fyrir alla aðila að þessi gjalddagi væri ekki fyrsti dagur mánaðarins heldur e.t.v. sjötti eða sjöundi dagur, þ.e. eftir að greiðslukort hafa verið gerð upp. Ég veit ekki hvort þetta atriði hefur verið sérstaklega hugsað, það má vel vera. Það má líka vel vera að það sé með þetta atriði eins og því miður um fleiri atriði í þessum skattafrumvörpum að svo er að sjá sem ríkisstjórninni sé rétt sama um þá einstaklinga sem eiga að greiða gjöldin. Ég leyfi mér samt að benda á þetta í von um að það hljóti náð fyrir augum einhverra þeirra sem þurfa að ljá atbeina sinn til þess að þetta geti orðið að lögum. Þá vil ég koma að því sem er auðvitað aðalefni frv. Það eru ákvæðin um sjálft gjaldið, hve hátt það skuli vera og á hvaða vörur það skuli falla. Ég skal reyna, herra forseti, að stytta mál mitt um það atriði. Ég vék að vísu nokkuð að þessu frv. í gær þó að annað frv. væri þá til umræðu, frv. um skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði eða um tvöföldun þess skatts, því að mér þótti vera ótvírætt samhengi á milli þessara mála eins og reyndar er um önnur skattafrumvörp sem hér eru til umfjöllunar og þá ekki síst hin nýja hækkun tekju- og eignarskatts. Ég vil taka undir með þeim sem sett hafa fram vissar efasemdir í sambandi við sykurkaflann fræga. Hér getur ekki verið um manneldissjónarmið að ræða af þeirri ástæðu að hæstv. ráðherra hefur haldið því fram að verð muni ekki hækka af þessum sökum og með hvaða hætti á þá að ná manneldistilganginum? Auðvitað eru þeir sem setja fram einhver manneldissjónarmið í þessu sambandi með það í huga að dregið yrði úr neyslu þessara vara vegna þess að sumar hverjar a.m.k. væru taldar óhollar. Ef verðið breytist ekki er ekki þeirri röksemd til að dreifa enda er það rangt að verð breytist ekki við samþykkt þessa frv. Það sér það hver maður að þetta er verðbólgufrv. Þetta er verðhækkunarfrv. rétt eins og frv. sem við fjölluðum um í gær. Það fer líka út í verðlagið, e.t.v. ekki alveg næstu daga en mjög fljótlega. Tilgangurinn með þessu, eins og sést af manneldistalinu, er auðvitað að hækka verðið og svo verður um allar þær vörur sem hér er rætt um. Það er tvennt sem ég vildi sérstaklega nefna í sambandi við sykurkaflann. Ég held að inni í honum séu þau sætuefni sem talin eru hættulaus þeim sem ekki þola sykur. Hvað með efni eins og aspartam eða canderel sem eru talin hættuminnst þeirra sætuefna sem þarf í matvæli? Þau eru notuð í matvæli og eru nú þegar mjög dýr og verða enn dýrari eftir samþykkt frv.( Forseti: Forseti vildi aðeins vekja athygli ræðumanns á því að nú er kominn sá tími sem ætlaður er fyrir þingflokksfundi og miðað við það hvernig mælendaskrá er í þessu máli er gert ráð fyrir því að fresta fundi til kl. 6 og halda umræðunni þá áfram. Þess vegna vildi ég vekja athygli ræðumanns á því hvort sem hann vill hafa.) Ég mun fúslega, herra forseti, gera hlé á ræðu minni. Ég hygg að hún verði ekki mjög löng, en ég á þó nokkuð eftir svo ég mundi þiggja það að mega halda henni áfram kl. 6. --- Fundarhlé. Herra forseti. Þó að ekki sé fundarfært í venjulegum skilningi er ég þó í fámennum og í þessu tilviki góðmennum félagsskap. Ég sé ekki betur en hér sé Borgaraflokkurinn --- nei, hér kemur samflokksmaður minn í salinn. Ég var farinn að halda að fundurinn væri frátekinn fyrir Borgaraflokkinn. Herra forseti. Ég hafði sagt í upphafi að ég hygðist alls ekki halda langa ræðu en ég taldi nauðsynlegt að koma að nokkrum efnisatriðum í því viðamikla máli sem við fjöllum um. Ég mun nú flytja þennan formála með nokkrum orðum á meðan hæstv. ráðherra er einhvers staðar annars staðar í húsinu, ég hygg þó að hann sé á leiðinni hingað. Ég efa ekki að hv. þingmenn munu nýta dagana fram undan til þess að vinna sín nefndarstörf svo ítarlega sem tíminn leyfir og sem málin krefjast. Ég hafði í þeim hluta ræðu minnar sem ég hélt fyrir hléið aðeins bent á örfá atriði. Ég benti á hið almenna einkenni frv. sem ég tel vera þann verðbólguauka sem samþykkt þess muni hafa í för með sér og þá sérstaklega þegar til þess er litið að mörg önnur skattafrumvörp ríkisstjórnarinnar um þessar mundir munu ótvírætt hafa verðbólguáhrif og skerða kjör almennings í landinu. Ég hafði einnig sérstaklega dregið fram nokkur ákvæði í síðari hluta frv., ákvæði sem eru e.t.v. þess eðlis að menn horfa ekki svo mikið á þau því að aðalefnið er vissulega í 1. gr. frv. Þessi ákvæði vörðuðu annars vegar fyrirkomulag innheimtunnar og svo hins vegar bráðabirgðaákvæði sem ég tel að feli í sér afturvirkni sem forðast verði í allri lagasetningu og sem ég vonast til að verði breytt í hv. nefnd. Að því er varðar innheimtufyrirkomulagið benti ég á að ég teldi nauðsynlegt að taka gjalddagann til endurskoðunar þannig að hann félli saman við möguleika gjaldenda til að standa skil á vörugjaldinu, þ.e. að dagsetning þessi væri ekki fyrr en eftir þann tíma að menn fá uppgerðar greiðslur fyrir greiðslukortin. En þeir gjaldendur sem í hlut eiga í frv. og eiga að greiða vörugjaldið eru oft aðilar sem fá sitt endurgjald fyrir vöru greitt að liðnum gjaldfresti eða lengri tíma eftir á en títt er í öðrum kaupskap. Ég tel því að þessi atriði skipti máli fyrir þá einstaklinga sem hér eiga í hlut og líka fyrir vinnu þeirra embættismanna sem munu standa að þessari innheimtu. Ég var byrjuð á því að tala um fyrsta þáttinn í 1. gr., eða það sem við höfum kallað sykurkaflann í frv. Ég vakti athygli á nokkrum göllum í þessum kafla. Ég hafði þó ekki dregið fram viss almenn atriði sem ég tel skipta verulegu máli. Ég tel það geta vel komið til greina að hafa hærri gjöld á sykri, eða vörum sem innihalda sykur, en ýmsu öðru og þá beinlínis af manneldisástæðum, eins og þær hafa verið nefndar, en með einu fororði þó. Þannig er mál með vexti að afar þungur útgjaldabaggi á mörgum fjölskyldum kemur til af tannlækniskostnaði. Þess vegna hefði ég talið að binda ætti slíka álagningu því skilyrði að andvirðinu af þeim tekjum sem inn kæmu væri að öllu leyti varið annars vegar til tannverndar og hins vegar til að lækka tannlækniskostnað almennings. Það væri rökrétt samhengi í því og mjög mikil þörf. Það þarf ekki að minna á það nýjasta sem fram hefur komið í fréttum og sýnir okkur óþyrmilega fram á þann útgjaldabagga sem ég er að tala um, en það er að fólk fari í langar ferðir til útlanda, til Búlgaríu að því er sagt var, til þess að fá gert við tennur sínar af því að þar er það ódýrara. Ég held að það væri ráð fyrir hæstv. ríkisstjórn, úr því að hún er svo áhugasöm um að skattleggja sykurinn aukalega miðað við það sem nú er, að nota þá þessar tekjur til þess að lækka tannlæknakostnað almennings í landinu með forvörnum og hugsanlega með einhvers konar niðurgreiðslum. Þetta held ég að réttlætti slíka skattlagningu fyrst og fremst. Á hitt vil ég benda, sem ég reyndar nefndi við hæstv. heilbrrh. hér niðri og ég vona að hann sé nú að ræða um við hæstv. fjmrh., að ég óttast að í þessum kafla um sætindin sé einnig að finna vörur sem sérstaklega eru ætlaðar þeim sem alls ekki þola sykur. Í landinu starfa merk samtök sem heita Samtök sykursjúkra og hafa barist fyrir hagsmunum þeirra sem hafa mikinn kostnað af þeim sjúkdómi eins og t.d. krónískt veik börn. Það hefur sitthvað verið gert til þess að lækka kostnað þessa fólks af sjúkdóminum og það er einmitt fólgið í ýmsu sem ekki heyrir undir venjulegan lyfjakostnað. Svo er t.d. um viðurværi sykursjúkra. Gervisykur, sem stundum er svo nefndur, er talinn hafa mismunandi mikla þýðingu fyrir þennan hóp manna, en þá er sérstaklega talið að svokallað canderel, eða aspartam, sé einna heppilegast. Það eru vissulega til fleiri tegundir og ég tek fram að auðvitað kann ég ekki skil á öllum þeim vöruheitum. En efni af þessu tagi eru nú þegar mjög dýr en skipta miklu máli fyrir heilsu þessara hópa. Ég tel því eindregið að það beri að taka þau efni út úr þessum kafla. Ég hygg að verði þetta frv. að lögum sé þetta atriði mjög mikilvægt. Ég tek svo undir það sem hér hefur verið bent á að það er afar hæpið að hafa heilsuvöru eins og hreinan ávaxtasafa og slíkt í þeim kafla sem ákveðið er að skuli bera 25% vörugjald. Þess vegna hvet ég til þess að menn taki sér örlítinn tíma og athugi þessa flokkun miklu betur. Þar fyrir utan er svo ýmislegt í þessu frv. sem varðar enn þá stærri hluta almennings og felur í sér mjög alvarlega mismunun og sýnir glöggt viðhorf til þessara hópa sem í hlut eiga og að því er mér finnst afar gamaldags viðhorf. Það er t.d. sá kafli sem fjallar um snyrtivörur. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er kunnugt um það að á flestum heilbrigðisstofnunum er það nú talið heilsufarsatriði að sjúklingar geti fengið ýmiss konar snyrtingu og það er mjög mikilvægt t.d. í umönnun aldraðra, ekki síst. Þá er hér sérstakur kafli sem fjallar um fótsnyrtivörur og handsnyrtivörur. Einmitt þetta er afar mikilvægt fyrir góða líðan aldraðra. Ég veit ekki hverju það sætir að hæstv. ráðherrar vilja endilega skattleggja þetta sérstaklega. Ég hélt að ærinn væri kostnaður á þeim stofnunum sem slíkt láta í té og fyrir þá sem mest not hafa fyrir slíkt sem eru gamalmenni og öryrkjar. Auðvitað veit ég það að kannski er enn þá fjölmennari hópur þeirra neytenda þessara vara sem eru bara konur almennt. Ég veit það að einhvern tímann sagði þingmaður hér úti á göngum: ,,Ég held að þær geti notað júgursmyrsl framan í sig.`` Það getur svo sem vel verið, eða smjör til að styrkja landbúnaðinn. Það má svo sem vel vera. Það er hins vegar svo að með ýmsum framförum í iðnaði og vísindaframförum er það almennt viðurkennt að hér er um hreinlætis- og heilsufarsatriði að ræða. Það er ýmislegt skringilegt í þessu ef maður fer að hugsa um heilsufarið og hreinlætið, og sumt kannski þess eðlis að maður kann varla við að nefna það í þingræðu, eins og t.d. lykteyðandi vökvar fyrir karlmenn og eitthvað slíkt. Ég hef ekki orðið vör við neinn óþef að vísu hér í þinghúsinu, en svona skringilegheit kann ég ekki alveg að meta og sé ekki að það hafi neinn sérstakan tilgang að vera að skattleggja slíkar vörur sem einhvern lúxus. Ég hefði haldið að þetta væri bara eins og hvert annað hreinlætisatriði. Ég ætla hins vegar ekki, herra forseti, að vera að tína upp slík smáatriði. Það er kannski ekki vörutegund eins og þessi síðastnefnda sem skiptir mestu í þessu frv., heldur sú meginstefna sem birtist í því og hún er þessi: Að vörur, sem ýmist teljast til almenns hreinlætis fyrir almenning og eru heilsufarsatriði fyrir fólk almennt, konur sérstaklega, og ég tala nú ekki um þá sem beinlínis fá bata eftir að var farið að sýna skilning á nauðsyn þess að veita sjúklingum og öldruðum snyrtingu, verða allar miklu dýrari. Snyrtivörur verða við samþykkt svona frv. forréttindi efnaðra kvenna. Ég hefði haldið að það væri til góðs í okkar þjóðfélagi að slíkt væri ekki forréttindi efnakvenna heldur væru slíkar vörur almenn neysluvara kvenna, hvernig sem efnahag þeirra er háttað, en ekki forréttindahópa sem ferðast t.d. til útlanda, kaupa slíka vöru í fríhöfnum, eða þá þeirra sem hafa svo mikið fé milli handa að þær hugsi sig ekki um að kaupa góða vöru af þessu tagi. Ónefndir eru þá hagsmunir fyrirtækja sem bæði framleiða og selja slíkar vörur þar sem fjöldi kvenna hefur atvinnu. Allt þetta verður fyrir áhrifum af þessu frv. Þá vil ég sérstaklega koma að öðrum þætti sem varðar hag kvenna mjög en það er sá kafli sem fjallar um heimilistæki. Mig furðar á því að á árinu 1988 skuli mönnum detta það í hug að skattleggja með þessum hætti nauðsynjar af því tagi. Það eru tæp 40 ár síðan þingmaður Sjálfstfl. flutti um það frv. hér á Alþingi að niður skyldu felld gjöld af heimilistækjum. Þetta var Kristín heitin Sigurðardóttir sem var þingmaður Sjálfstfl. hér í Reykjavík. Frá þeim tíma hafa ýmis skref verið stigin til þess að auðvelda mönnum kaup á þessum tækjum, og nú er svo komið að almennt líta menn svo á að hér sé um nauðsynjar til heimilishalds að ræða og menn hafa fengið á þessu meiri skilning, sérstaklega eftir að karlmenn fóru að taka meiri þátt í heimilisstörfum en þeir áður gerðu. Þá jókst skilningurinn á nytsemi tækja eins og uppþvottavéla, þurrkara og fleiri heimilistækja. Hér er hins vegar ekki einungis slíkt tiltekið heldur líka straujárn og saumavélar. Ég benti á það í gær að þegar fleiri konur en nú hefðu misst atvinnu sína, annaðhvort vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar eða þá aðgerða hennar, væri líklegt að þær snéru sér meira að því en áður að vinna ýmis verðmæti á heimilum sínum, m.a. að sauma flíkur á sig og börn sín. En hvað er þá gert? Þá er hækkað gjaldið á saumavélum, straujárnum, þvottavélum og tauþurrkurum og vindum, allt til þess að gera slík störf dýrari og erfiðari. Ég er svo ekki að tala um ryksugur og hrærivélar sem hafa verið ómissandi á hverju heimili áratugum saman --- og ryksugur í öllum áhuganum á umhverfismálum og hreinlæti í umhverfinu. Ég verð að segja að það er afar torvelt að skilja tilganginn á bak við svona frumvarpsgreinar. Auðvitað veit ég það að tilgangurinn er fjáröflun. En þegar menn velta fyrir sér tilganginum verða menn líka að skoða afleiðingarnar. Og það er, eins og aðrir ræðumenn hafa reyndar bent á í dag, m.a. hv. 17. þm. Reykv., eins og mönnum sé rétt sama um afleiðingarnar fyrir einstaklingana eða þann almenning í landinu sem samanstendur af þessum einstaklingum. Einkanlega virðist mönnum vera rétt sama um það hvernig þetta hittir heimilin, hvernig þetta hittir konurnar, af því að þeir vita að þetta eru nauðsynjar sem heimilin þurfa á að halda og þess vegna vita þeir að fólk mun kaupa þessa hluti þótt dýrir séu. Menn hafa ákveðið að það skuli vera ríkið sem á því græðir og það skuli ,,veskú`` borga ríkinu meira til þess að afla heimilum þessara nauðsynja. Þá kem ég að kaflanum um vörugjaldið á byggingarefnum, á efnum sem ekki hefur verið vörugjald á. Þetta er þeim mun skringilegra sem menn hugsa meira um það hvernig í ósköpunum ríkisstjórnin ætli að ráða fram úr vandanum í húsnæðismálum. Í mínum huga hefur það alltaf verið mikilvægasta atriðið í því sambandi, lykilatriðið, að reyna að lækka húsnæðiskostnaðinn í staðinn fyrir að hækka hann. Þessi gjöld, það er algjörlega ljóst, hækka húsnæðiskostnaðinn. Og hvað þýðir það? Það er ekki bara hækkun á byggingarvísitölunni. Það er hækkun á útlögðum kostnaði fjölda heimila í landinu. Og meira að segja ekki bara þeirra sem eru að byggja, heldur þeirra líka sem þurfa að halda við ýmsu í byggingum sínum, láta framkvæma viðgerðir á ýmsum hreinlætistækjum. Þykir mörgum kostnaður við slíkt þó ærinn fyrir. Það hefur stundum verið bent á það hér á Alþingi að það sem hið opinbera gæti gert stórkostlegast til þess að lækka byggingarkostnað, þegar hann hefur keyrt úr hófi eins og kannski flestum finnst sem standa í framkvæmdum við slíkt, væri að lækka hin opinberu gjöld á byggingarefninu. Það mundi ekki einungis verka á byggingarkostnaðinn, á sjálfa byggingarframkvæmdina og fjármögnun hennar, heldur líka á leigukostnaðinn í landinu og framkvæmdakostnað hins opinbera. Það þarf ekki lengi að leiða rök að því hve mikill hluti af fjárfestingunni í landinu er á vegum hins opinbera. Hið opinbera er því að setja fjármuni úr einum vasa í annan en fjármuni sem verða um leið til þess að hækka allan kostnað í landinu, auka verðbólguna og hækka vísitöluna. Þessi ríkisstjórn fer öfugt að. Hún bætir við gjöldin á byggingarefninu og hreinlætistækjum, dýrustu þáttunum í hverri byggingu, og eykur þar með framkvæmdakostnaðinn í landinu. Þetta heldur ríkisstjórnin að sé til þess að draga úr fjárfestingu. Þvílíkur hringsnúningur er í þessum röksemdum að það er von að fólk sé hætt að botna í þessu. Í gær héldu ýmsir hv. stjórnarsinnar að við værum að fjalla um frv. sem drægi úr fjárfestingum, þ.e. skattinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði, það mundi draga úr fjárfestingum í landinu. Það frv. gerir illa settum atvinnurekstri enn erfiðara fyrir og setur hann á höfuðið í sumum tilfellum og skerðir möguleika þess sama atvinnureksturs til að hafa það fólk í vinnu sem hann hefur í dag og veitir kostnaði út í verðlagið eins og þetta frv. mun gera. Allt þetta virðist vera vegna þess að ríkisstjórnin hefur fyrst og fremst trú á ýmsum fyrirmælum að ofan. Hún er haldin þeim misskilningi að hún geti stýrt því hvað fólk telur sér nauðsynlegt. Eða þá að það sem máli skiptir í huga hæstv. ríkisstjórnar er að hún veit að tekjur ríkissjóðs aukast ef hún ákveður að skattleggja nauðsynjar sem fólk getur ekki án verið eins og ýmislegt af þeim byggingarvörum sem hér eru nefndar og ýmsum vörum til heimila. Einkennilegt er það hins vegar að þetta skuli gerast á sama tíma og atvinnumöguleikar fólks í landinu eru skertir og aðrir skattar eru lagðir á fólk með enn meiri þunga, m.a. tekjuskattar og eignarskattar. Það er því ljóst að þegar af þessum ástæðum sem ég hef nefnt er mikil ástæða til þess að vara hv. þm. við samþykkt þessa frv. því að ég held að það muni verða eins og kastslanga eða ,,búmerang``. Það sem menn halda að e.t.v. náist fram með frv. mun koma mönnum enn verr síðar og þá meira að segja þeim ríkiskassa sem hér er verið að tala um að reyna að ná peningum inn í. Það er eins og stundum hefur komið fyrir að í þessu máli að ekki er hugsað lengra en til næsta dags. Við verðum að horfa á afleiðingarnar af þessu máli sem eru bæði mjög víðtækar og geta orðið mjög kostnaðarsamar bæði fyrir almenning og þjóðfélagið allt og ríkið sem hlýtur að þurfa að hlaupa enn frekar undir bagga en oft hefur verið áður og hlýtur að standa andspænis nýjum vandamálum í efnahagsmálum vegna þess að það er rangt haldið á þessu máli. Ég vil svo ítreka það að ég hvet til þess að athuguð verði ítarlega þau hæpnu ákvæði sem vissulega eru afturvirk með þeim hætti sem sést af bráðabirgðaákvæðunum. Má vera að þegar frv. var upphaflega samið hafi menn talið að það yrði löngu afgreitt þegar þeir dagar rynnu upp sem í frv. eru nefndir og þess vegna standi þær tölur eins og gefur að líta. Það má vel vera. En óneitanlega bendir það á fljótaskrift að svo skuli standa enn þá. Auðvitað er það ljóst að öll þessi mál eru af makalausu fljótræði gerð, eins og t.d. það sem var verið að ræða í hv. Ed. nú nýlega og var að koma úr nefnd að ég held í dag og sem er mjög líklegt að feli í sér stjórnarskrárbrot, þar sem verið er að tala um gildistöku bráðabirgðalaganna. Þau koma reyndar til umræðu hér. En ég verð að játa það að ég hafði ekki rekið augun í það fyrr en alveg nýlega að það er talað um það í bráðabirgðalögum að þau skuli þegar taka gildi, eins og tíðkast, en svo skuli tiltekið ákvæði í bráðabirgðalögunum ekki taka gildi fyrr en í nóvember, löngu eftir að þing er komið saman. Ég hafði haldið að slíkt væri alls ekki heimilt í bráðabirgðalögum. Það er tími til að ræða slík atriði síðar, en ég nefni þetta til að hvetja til að þessi mál verði miklu nánar athuguð því að það er algjörlega ljóst að þetta bendir til að þeir pólitísku aðilar sem um þetta hafa fjallað hafi ekki athugað allar hliðar þessara mála. Og þá er enn eftir eitt, herra forseti, sem varðar afstöðu stjórnarliðsins og ýmissa hæstv. ráðherra í sjálfri ríkisstjórninni. Það er með öllu óskiljanlegt hvernig frv. eins og þetta hefur farið í gegnum hæstv. ríkisstjórn, sérstaklega þegar minnst er frægrar sjónvarpsútsendingar á Stöð 2 nú í haust. Þar birtist hæstv. núv. utanrrh. og fyrrv. fjmrh. á skjánum og talaði um visst búsáhald í baki sínu vegna þess að þáv. forsrh. hafði sett fram hugmynd um nauðsyn þess að lækka matarskattinn svonefnda. Hæstv. núv. utanrrh. sagði að önnur eins hugmynd, sem mundi rugla söluskattsinnheimtunni, væri eins og rýtingsstunga í bakið á sér. Þessi hæstv. ráðherra hefur bara ekkert minnst á þetta umrædda áhald í sambandi við þetta frv. sem veldur þó miklu, miklu meiri ruglingi á því kerfi sem á var komið heldur en áður var nefnt, að ekki sé minnst á afstöðu ýmissa þeirra sem nú eru í stjórnarflokkunum og sjálfri ríkisstjórninni. Sjálfur flm. þessa máls, hæstv. fjmrh., talaði um brennimerkingu á hæstv. núv. utanrrh. ef hann féllist á álagningu matarskattsins svonefnda eða öllu heldur á samræmingu í upphæðum söluskatts í fyrra. Þetta kallar á skýringar. Skýringuna höfum við að vísu fyrir framan okkur að því er varðar afstöðu hæstv. fjmrh. Það þarf ekkert að biðja um skýringu á því, því að hún er deginum ljósari. Hæstv. ráðherra hefur einfaldlega snúist hugur. Hann er á þeirri skoðun núna að matarskattur skuli greiddur óbreyttur af heimilunum í landinu, þau séu ekkert of góð til að bera hann, og þau séu heldur ekkert of góð til að borga aukinn skatt og hærra verð fyrir ýmsar hreinlætisvörur og sjálfsagðar heimilisvélar, og þau séu ekkert of góð til þess að borga hærri húsnæðiskostnað. Það er einfaldlega vegna þess að hæstv. ráðherra vill með einhverju móti, illu eða góðu, afla fjár í ríkiskassann. Tillitið til samborgaranna er gjörsamlega horfið að þessu leyti til. En spurningunni um afstöðu hæstv. utanrrh. og flokks hans er ósvarað, og ég sakna þess, hæstv. ráðherra --- þetta er ekki af því að ég sé forspá sem mér urðu þessi mismæli á, heldur vegna þess að ég minnist þeirra tíma þegar hæstv. forseti var ráðherra. En síðan er mikið vatn runnið til sjávar að sjálfsögðu. --- Ég tel nauðsynlegt að fá að vita hvort alþýðuflokksmenn, hvort hæstv. utanrrh. og samflokksmenn hans í ríkisstjórninni og samflokksmenn hans á þingi hafa óbreytta afstöðu að því er varðar fyrirkomulag á hinum óbeinu sköttum, að þar skuli vera sem allra einföldust álagning, 1% á allt saman, til að auðvelda innheimtu væntanlega. Hvernig mátti til bera að afstaðan var svo hörð þegar minnst var á það að milda skattheimtuna gagnvart almenningi og bæta afkomu heimilanna með því að lækka matarskattinn? Hvernig stendur á þessum sinnaskiptum? Ég tel, herra forseti, að þingheimur eigi kröfu á skýringu á þessu. Það er ekki frambærilegt að það liggi engar upplýsingar fyrir um afstöðu flokks hæstv. utanrrh. til þessa máls því að hún hlýtur að vera, nema eitthvað alveg sérstakt hafi gerst, eins og hæstv. utanrrh. lýsti henni þegar hann var enn þá fjmrh. Þá lá fyrir afstaða hans sem er alls ekki í neinu samræmi við þetta frv. sem hæstv. núv. fjmrh. er hér að reyna að sikksakka í gegnum þingið. Og ég vil spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé unnt að gera ráðstafanir til þess að fá hæstv. viðskrh. hér upp í salinn. Mér er kunnugt um það að hæstv. utanrrh. er erlendis. Ég tel að vissulega eigi þingið rétt á því að fá afstöðu hans skýrða. Það gæti þá væntanlega orðið við 2. umr. þessa máls. En áður en frv. fer til nefndar tel ég óhjákvæmilegt að upplýsingar komi fram um þetta. Og þar sem hér er um mál að ræða sem verulega snertir viðskrh. að sjálfsögðu og hann er ráðamaður í þeim flokki og væntanlega efnahagsráðunautur hans, þá tel ég að hjá þeim hæstv. ráðherra hljóti að vera upplýsingar að fá um þetta atriði.  Ástæðan til þess að ég lýsti í lok ræðu minnar þeirri ósk að hæstv. ráðherra væri hér staddur var sú að ég tel algjörlega nauðsynlegt til þess að auðveldara sé að vinna að skoðun þessa máls að við fáum upplýsingar um það hvort og hvenær og af hverju orðið hafa slík sinnaskipti hjá Alþfl. að því er varðar álagningu óbeins skatts, eins og þetta frv. sem við fjöllum hér um, frv. um vörugjald, gefur til kynna. Auðvitað getur það varla verið að lagt hafi verið fram stjórnarfrv. um svo mikilvægt atriði nema öll ríkisstjórnin hafi verið sammála um að veita því brautargengi. Hins vegar hefur engin skýring komið fram á afstöðu Alþfl. til þessa máls, en þeirrar skýringar er brýn þörf. Öll þjóðin fylgdist með því nú á haustdögum þegar hæstv. utanrrh. lýsti því sem rýtingsstungu í bak sér að hæstv. þáv. forsrh., 1. þm. Suðurl. Þorsteinn Pálsson, bar fram þá tillögu sína að nú bæri að létta undir með heimilunum með því að lækka matarskattinn svonefnda, að stefna að því að taka upp tvö þrep. Það yrði þá grundvöllur framtíðarskipunar, þegar virðisaukaskatturinn kæmi á og þá yrðu tvö skattþrep. En áður hafði verið ætlunin hjá þáv. ríkisstjórn að hafa eitt skattþrep og það var mikið áhugamál þáv. fjmrh. og svo mikið var honum niðri fyrir að hann taldi óráðlegt að lækka matarskattinn og að það yrði til þess að torvelda innheimtuna. Þarna væri ekki lengur um samræmingu á skattprósentu að ræða eins og áður hafði verið. Hann vildi ekki hverfa frá þeirri samræmingu og svo stórt var þetta mál að hugmyndin um þetta, sem var til að bæta kjör heimilanna í landinu, var að því er hann sjálfur sagði eins og rýtingsstunga í bak hans. Núna stendur hæstv. ráðherra, og þá væntanlega alþýðuflokksmenn í ríkisstjórn, að frv. sem hverfur frá þeirri meginreglu að vörugjaldið væri einfaldað í 15% eins og gert var og var forsenda, og má segja á þeim tíma í raun og veru afsökunin, ef ég má svo segja, fyrir matarskattinum. Nú á að kippa burt þessari forsendu, afnema þessa samræmingu í álagningu vörugjaldsins án þess að hreyfa við matarskattinum. Það er ekki einu sinni boðað að hann skuli hreyfður. Það er nauðsynlegt áður en lengra er haldið að fá skýringu hæstv. ráðherra Alþfl. á þessu. Og ég leyfi mér að spyrja: Standa hæstv. ráðherrar Alþfl. að flutningi þessa frv.? Ætla þeir að greiða atkvæði með þessu frv. óbreyttu? Og hver er ástæðan fyrir þeim sinnaskiptum sem orðið hafa? Ég þakka, hæstv. forseti, fyrir umburðarlyndið. Ég hef ekki viljað tefja þetta mál en ég tel nauðsynlegt að svo mikilvæg atriði, sem ég hef hér vikið að, komi fram áður en málið fer til nefndar.

Hreggviður Jónsson Hæstv. forseti. Þau lög sem hér liggja fyrir eru eitt af hinum mörgu skattalögum ríkisstjórnarinnar. Í bráðabirgðalögum sem hafa verið til umræðu í Ed. er ákvæði í 16. gr. sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Gjaldskrár fyrirtækja og stofnana á vegum ríkis og sveitarfélaga skulu ekki hækka til 28. febrúar 1989. Þó skal heimilt að taka tillit til hækkana á verði innfluttra aðfanga, enda liggi fyrir mat Verðlagsstofnunar á þeirri þörf.`` Nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort þau bráðabirgðalög sem ríkisstjórnin samþykkti séu ekki þannig skilin að þau eigi að koma fram sem verðstöðvun í landinu. Og ef svo er, er þá ekki gjaldskrárhækkun á sköttum ólögleg samkvæmt þessum lögum? Er hún ekki ólögleg? Hér er verið að hækka gjaldskrá á sköttum og það hlýtur að vera ólöglegt nema ráðherrar telji að þetta séu innflutt aðföng og má þá spyrja ef svo er, hvort þeir telji þetta innflutt aðföng frá Sovét. Ég legg áherslu á það að ef við erum að halda launakjörum föstum og frysta þau, þá hljótum við að halda verðlagi og þar með sköttum líka föstum. Í máli hæstv. sjútvrh. við utandagskrárumræðu aðfaranótt þriðjudagsins kom fram að hann teldi að það þyrfti að lækka kaupið hjá fólkinu. Það þyrfti að lækka launin. En eins og allir vita er hann nú settur forsrh. Og nú vil ég spyrja hæstv. fjmrh.: Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar? Er það stefna ríkisstjórnarinnar að lækka kaupið? Ef svo er, má þá skoða þetta frv. sem bónus á enn frekari lækkun launa? Í þessu frv. er gert ráð fyrir nýju eða hækkuðu vörugjaldi upp á 12,5%, 25% og 31,25%. Í þeim flokkum sem hér er um að ræða er sælgæti og ýmisleg sætindi. Þó er það merkilegt að menn sem tala um manneldisstefnu skuli ætla að skattleggja ölkelduvatn, en það telst frekar til bóta að menn drekki það heldur en hitt, og ávaxtasafa. Falla þessar vörur ekki undir þau manneldissjónarmið sem hæstv. ráðherra hefur boðað? Þá eru ýmsir flokkar af snyrtivörum og síðan eru þarna flokkar ýmissa nauðsynlegra heimilistækja sem ég ætla ekki að telja upp enda of langt mál að gera það. Þetta eru hin algengu heimilistæki sem eru má segja á hverju heimili og í raun notuð daglega. Það hlýtur að vera ábyrgðarleysi ef ríkisstjórnin ætlar að fara að hækka þessi heimilistæki enn frekar en nú er. Þá er einnig ákveðið að skattleggja með þessum hætti ýmis byggingarefni og voru húsbyggingar þó nógu dýrar fyrir. Og væri nú fróðlegt að fá að vita hvað hæstv. félmrh. segir um þetta sem er alltaf að óska eftir meira fé til húsbygginga og, að sagt er, hefur barist hart fyrir meira fjármagni til þessa málaflokks. Nú er spurningin: Ef á að hækka byggingarefni þarf þá ekki meira fjármagn í lánasjóði sem veita lán til þessa málaflokks? Og ég spyr hæstv. fjmrh. hvort hann telji ekki að svo sé. Þá spyr ég líka hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. hvort haft hafi verið samráð við launþegahreyfinguna, Alþýðusambandið, BSRB og BHM og hvort launþegahreyfingin sé ánægð með þetta. Og í framhaldi af yfirlýsingu sjútvrh. um að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að lækka kaupið vil ég spyrja þessa menn hvort þeir telji þetta vera þannig gert að friður verði á vinnumarkaðinum þegar samningar verða lausir. Þetta er raunverulega árás á launþegahreyfinguna og ég vil ítreka að það hlýtur að vera alvöruefni ef hefja á þessa aðför að launþegum í landinu. Og þá vil ég spyrja hæstv. viðskrh. alveg sérstaklega: Hvar eru nú slagorð Alþfl. frá síðasta Alþingi um einföldun, réttlæti og skilvirkni? Þegar þeir voru að berja í gegn öll frv. sem þeir voru með í fyrra voru þetta aðalslagorðin. Og nú spyr ég hæstv. viðskrh.: Hvað er nú orðið af einfölduninni og réttlætinu og skilvirkninni? Það væri gaman að fá svör við því. Mig langar einnig að spyrja hæstv. fjmrh., ef hann er ekki gufaður upp, vegna þess að hann hefur nú undanfarið rætt um tekjuöflun ríkissjóðs: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í tekjuöflun fólksins? Hvað er með tekjuöflun fólksins? Ætlar ríkisstjórnin ekki að tryggja fólki hærri laun til að heimilin nái endum saman? Það eru fleiri en ríkissjóður sem þurfa að ná endum saman. Er það þá meiningin hjá ríkisstjórninni að hækka kaupið svo að endar nái saman? Hver er stefna ríkisstjórnarinnar í þessu? Ætlar ríkisstjórnin að taka féð frá fólkinu án þess að það nái endum saman? Eða ætlar ríkisstjórnin að verða til þess að stór hluti fólksins verði gjaldþrota? Á sl. ári hefur kaupmáttur launatekna dregist verulega saman. Og nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Er fólkið til fyrir ríkisstjórnina eða ríkisstjórnin fyrir fólkið?  skattar voru hækkaðir um 50% á milli ára við afgreiðslu fjárlaga 1988? Hafa menn gleymt því? Sjálfstæðismenn geta ekki hlaupið burtu frá þessari staðreynd og ekki heldur þeir flokkar sem voru með þeim í stjórn. Halda menn að þessi skattahækkun á síðasta ári hafi ekki haft áhrif? Hún er að koma fram núna. Hún er að koma fram í því að það er samdráttur, það sem menn voru að vonast til að yrði. Auðvitað veldur það að atvinnuleysi og erfiðleikum hjá fyrirtækjum þegar spennan fellur og samdráttur er. Afleiðingar rangrar efnahagsstefnu og fjármálastefnu síðustu ríkisstjórnar og afleiðingar Ólafslaga, með sjálfvirkni lánskjaravísitölunnar, eru að lama atvinnulífið og fólkið í landinu. Með því að taka peningana frá fólkinu með þessum hætti er verið að taka máttinn frá því. Það er verið að taka sjálfsákvörðunarrétt fólksins frá því í staðinn fyrir að lofa fólkinu að hafa sem mest á milli handanna til að ákveða hvað það skuli gera við sína peninga. Hér á Alþingi er verið að afgreiða fjárlög og forsvarsmenn ríkisstjórnar segja: Við þurfum að ná endum saman. En hvað með launafólkið? Þarf það ekki að ná endum saman? Hvað með þá sem eru með lágar tekjur? Þurfa þeir ekki að ná endum saman? Það eru fleiri en ríkisstjórnin sem búa í þessu landi. Og það hlýtur að vera krafa að fólkið í landinu fái að halda sem mestu eftir af sínum atvinnutekjum því að atvinnutekjurnar, það sem maður vinnur fyrir, eru ekkert minna virði en fjármunatekjurnar sem þó eru með sérstökum hætti verðlaunaðar í þessu landi. Það er því krafa að snúið verði burt frá þessari stefnu og hjól efnahagslífsins verði sett í gang með lækkun skatta. Það er þá betra að reka ríkissjóð með halla um tíma því að þær tekjur skila sér til baka þegar til lengri tíma er litið. Alls staðar þar sem skattar hafa verið auknir hefur það haft lamandi áhrif á þjóðlífið. Ég vara við því að hækka skattana með þessum hætti sem hér er gert og bendi á að margar aðrar leiðir eru til til að ná endum saman, m.a. að spara, og mætti þá gjarnan, eins og ég hef komið inn á áður, fara mjög gaumgæfilega yfir eyðslu ríkisins og sjá og heyra hvar spennan hefur orðið mest í ríkisgeiranum og draga úr útgjöldum þar. Það má hagræða og laga rekstur ríkisins á mörgum sviðum án þess að þjónusta minnki. Ég held að þetta eigi að vera meginmarkmið ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forseti. Ég ætla að vona að þeir hæstv. ráðherrar, sem sitja undir þessari umræðu, muni svara einhverju af þeim spurningum sem hér hafa verið bornar upp svo að við fáum svör og fólkið í landinu fái svör við því hvað ríkisstjórnin er að hugsa, hvort hún er að hugsa um það að staða heimilanna eigi að vera slík að þar nái ekki endar saman, þar verði fólkið að basla og slá lán. Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar? Við viljum fá svör við því hvort fólkið í landinu á að upplifa það sem hér er verið að gera, að það verði svo dýrt að lifa að það nái ekki endum saman. Var þó nógu slæmt fyrir hjá mörgum láglaunahópunum. Við viljum fá svör við þessu.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Skattheimtufrv. þessarar hæstv. ríkisstjórnar gerast æ kynlegri eftir því sem þau verða fleiri og eftir því sem hæstv. fjmrh. flytur fleiri framsöguræður. Satt best að segja liggur við að hægt sé að hafa þau orð um þetta frv. að það sé nokkur ósvífni af hæstv. ríkisstjórn gagnvart almenningi í landinu að bera það fram hér á Alþingi og ætlast til þess að fá það samþykkt. Vegna fsp. sem hv. síðasti ræðumaður var að bera fram til hæstv. ráðherra um það hvort þeir stefndu að því að lækka laun fólksins í landinu og rýra kjörin og koma atvinnulífinu á kné er staðreynd málsins sú að það er óþarfi að kalla eftir svörum við þeim. Staðreyndin er sú að þeir hafa með framlögðum frv. lýst því yfir að þetta sé stefna þeirra og þarf ekki að kalla fram nein munnleg svör um þau efni. Þetta er stefnan: Að keyra atvinnulífið niður og rýra lífskjör fólksins í landinu. Það vantaði hins vegar ekki að hæstv. fjmrh. gerði tilraun til þess, og ber auðvitað að virða það, að færa rök fyrir flutningi frv. Höfuðrökin voru þau að nú ætti að innleiða manneldisstefnu, alveg sérstaka góðmennsku, með álagningu þessara skatta. Hvernig víkur því við? Er verið að marka einhverja sérstaka stefnu í því efni að leggja skatt á sykurvörur? Nú má auðvitað ræða það alveg sérstaklega hvort það er rétt og skynsamlegt en kannski ekki ástæða til þess að fara um það mörgum orðum vegna þess að það er ekkert í frv. sem gerir ráð fyrir að hér sé verið að leggja á skatt út frá þeim sjónarmiðum. Hér er aðeins hluti, og það sennilega verulegur minni hluti, af iðnaðarsykri sem á að skattleggjast með frv. Ætli það sé nema einn fjórði eða einn þriðji af iðnaðarsykri sem skattlagður er með þessu frv.? Það er ekkert óeðlilegt að menn velti því fyrir sér hvers vegna þessir tilteknu vöruflokkar eru valdir, vegna þess að það liggur fyrir í frv. að ekki er verið að leggja á almennan sykurskatt út frá þeim sjónarmiðum að leggja eigi skatt á sykurvörur til þess að hafa einhver áhrif með skattlagningu á neyslu manna í þeim tilgangi að draga úr sykurneyslu. En hvers vegna skyldi vera lagður skattur á þessa vöruflokka en ekki aðra sem hafa sykurinnihald? Hvers vegna ekki á meiri hluta þeirrar vöru sem framleidd er í landinu, eða seld í landinu, með miklu sykurinnihaldi? Það er sjálfsagt ekki hægt að hafa uppi neinar fullyrðingar í því efni. Það skyldi ekki vera að hæstv. fjmrh. hafi valið úr fyrirtæki svona af einhverju handahófi og sleppt öðrum sem hann hefur meiri velþóknun á. Um þetta er auðvitað ekkert hægt að segja en þegar mál er flutt inni á Alþingi með þessum hætti hljóta spurningar af þessu tagi að kvikna. Og það er eðlilegt að almenningur í landinu spyrji sig slíkra spurninga og það er ekki óeðlilegt að starfsfólk þeirra fyrirtækja sem í hlut eiga hljóti að spyrja slíkra spurninga því að það er verið að ögra atvinnuhorfum þess fólks með frv. Í annan stað er verið að leggja skatta á heimilistæki, sennilega í nafni félagshyggjunnar. Hæstv. fjmrh. hefur heldur dregið úr notkun sinni á því orði. Eftir því sem hann hefur mælt fyrir fleiri skattafrv. hefur hann heldur fækkað þeim skiptum sem hann notar orðið félagshyggja til stuðnings sínum málstað. En það skyldi þó ekki vera að það að skattleggja heimilistækin flokkist undir félagshyggju? Og að skattleggja byggingarvörurnar með þeim hætti sem hér er ráð fyrir gert, skattleggja unga fólkið í landinu sérstaklega umfram aðra, unga fólkið sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið, þarf að vinna meira og ætlar að afla meiri tekna. Nú á að ná því úr öllum áttum. Það á að hækka tekjuskattinn á unga fólkinu sem þarf að leggja á sig aukavinnu til þess að hafa upp í byggingarkostnaðinn. Það á að ná unga fólkinu og ungu fjölskyldunum þar í nafni félagshyggjunnar. Og svo á sérstaklega að hækka byggingarkostnaðinn, allt efnið sem fólkið þarf að nota til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Úr öllum áttum á að ná sérstaklega í þennan hóp, í nafni félagshyggjunnar. Allt er þetta með þeim hætti að undrun vekur í því efnahagsástandi sem við búum nú við. Hitt er svo athyglisvert að þessi hæstv. ríkisstjórn skuli bera frv. af þessu tagi fram, með því að Alþfl. á aðild að þessari ríkisstjórn. Þegar skattkerfisbreytingarnar voru gerðar á síðasta ári voru með alveg órjúfanlegum hætti tengdar saman breytingar á óbeinni skattheimtu, breytingar sem gerðar voru á álagningu söluskatts, álagningu söluskatts á matvæli og hins vegar lækkun og einföldun á tollum og vörugjöldum. Með órjúfanlegum hætti var þetta tengt saman. Rökin fyrir því að leggja söluskatt á matvæli voru þau að með lækkun tolla og vörugjalda væri ekki verið að hækka framfærslukostnað hinnar almennu fjölskyldu í landinu heldur væri almennt verið að stuðla að einföldun í skattakerfinu. Álagning söluskatts á matvæli var þannig rökstudd með lækkun vörugjalda og tolla. Nú kemur Alþfl. og kokgleypir allt. Það stendur ekki steinn yfir steini á þessu sviði fremur en öðrum. Ég þykist alveg vita það að hæstv. viðskrh. kunni að flytja hér hjartnæma ræðu um að Alþfl. hafi rétt til þess að taka kollsteypur í þessu máli sem öðrum. En það væri fróðlegt að vita hvað hinn almenni þingmaður Alþfl. segir í þessu efni. Alþýðuflokksmennirnir sem árum saman hafa verið að berjast fyrir lækkun tekjuskatta og einföldun tolla- og vörugjaldakerfisins. Mennirnir sem hafa stutt foringja sinn í einföldun skattakerfisins. Það var ekki svo lítið viðhaft í umræðum hér í haust þegar formaður Alþfl., sem nú er erlendis, --- ég skil mætavel að hann skuli hafa tekið þá ákvörðun að bregða sér úr landi meðan þessi umræða fer fram og ég hygg að hver einasti þingmaður hafi fullan skilning á því og gagnrýni ekki hæstv. utanrrh. fyrir, því það liggur nokkuð í augum uppi að honum væri varla vært að vera viðstaddur þessa umræðu eftir öll stóru orðin sem höfð voru uppi. Það var ekki einasta að þetta væri stærsta afrek hæstv. utanrrh. meðan hann var fjmrh. heldur skilst manni að eina afrek samráðherra hans í þeirri ríkisstjórn hafi verið að koma þessari breytingu fram. En nú á að hækka tekjuskattinn, eyðileggja staðgreiðslukerfið með því að setja inn nýtt skattþrep. Alþfl. hikar ekki við það. Svo á að hverfa til baka frá einföldun vörugjaldakerfisins og hækka vörugjaldið, auka með því kostnað heimilanna án þess að taka söluskatt á matvæli til endurskoðunar. Ég geri ráð fyrir því að þetta sé þáttur í því víðtæka samkomulagi sem gert hefur verið milli forustumanna flokkanna um inngöngu Alþfl. í Alþýðubandalagsflokkinn þar sem Alþfl. fórnar stefnu sinni í efnahags-, atvinnu- og skattamálum en fær að halda stefnu sinni, a.m.k. um tíma, í utanríkismálum. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. viðskrh. muni svara þeim fyrirspurnum sem fram eru komnar í þessu ljósi. En það væri fróðlegt að vita hvað hinir óbreyttu þingmenn Alþfl. segja í þessu efni. Hv. skrifari þessarar deildar hefur verið iðnastur þeirra alþýðuflokksmanna að fylgjast með umræðum hér í deildinni. Aðrir hv. þingmenn Alþfl. hafa ekki fremur en aðrir hv. þingmenn ríkisstjórnarinnar séð mikla ástæðu til þess að fylgja stjórninni eftir í umræðum í þinginu. Það væri fróðlegt að heyra sjónarmið hv. skrifara um stefnubreytingu Alþfl. í þessu efni. Hér er um býsna alvarlegt mál að tefla. Ekki aðeins er um umskipti að ræða frá því sem áður var, ekki aðeins nýjar álögur á heimilin í landinu heldur er líka verið að gera hér breytingar sem voru svo órjúfanlega tengdar öðrum ákvörðunum í skattlagningu að þær verða ekki ræddar hér án þess að taka þau mál til endurskoðunar á nýjan leik. Það eru engin rök fyrir því að slíta þessar breytingar í sundur svo skömmu eftir að þessi kerfisbreyting var gerð. Það eru hrein svik við neytendur í landinu, fólkið í landinu, að hækka þessi vörugjöld án þess að taka skattinn á matvæli til endurskoðunar. Með svo skýrum hætti voru þessar ákvarðanir samtengdar þegar skattkerfisbreytingin var gerð í fyrra. Ég er alveg sannfærður um að eftir því sem jafngreindur og námfús maður og hæstv. fjmrh. les fleiri erlend blöð þá komist hann betur að raun um, þ.e. með þeirri fræðslustarfsemi sem hann ástundar á stundum með lestri erlendra blaða, að hér er hann að framfylgja afar óskynsamlegri stefnu í skattamálum sem ég trúi ekki að eigi sér hliðstæðu annars staðar jafnvel þó að hann lesi erlend blöð. Herra forseti. Þetta mál sem hér liggur fyrir gefur auðvitað tilefni til langra umræðna en það er býsna mikilvægt að það fái ítarlega athugun og skoðun í hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar. Fjölmörg atriði þarf að athuga og skoða og hljóta að koma hér nánar til umræðu þegar málið kemur aftur til 2. umr. En í heild sinni er hér um býsna mikla bíræfni að ræða af hæstv. ríkisstjórn og sennilega færi best á því að hæstv. ráðherra lýsti því yfir að hann væri tilbúinn að falla frá þessari skattheimtu og væri fróðlegt að heyra viðhorf hans í því efni. Ég minni enn á ummæli hæstv. forsrh. sem lagði að hæstv. fjmrh. að gefa a.m.k. eftir helminginn af fyrirhugaðri skattheimtu og það er spurning til hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki tilbúinn til þess, í ljósi þessara ummæla, að falla frá því óhæfuverki í skattamálum sem hér liggur fyrir.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 1. þm. Suðurl. í ræðu hans rétt áðan vil ég gera þingheimi það ljóst að Alþfl. hefur ekki fórnað stefnu sinni í efnahags- og atvinnumálum með þátttöku í þessari stjórn fremur en stefnu sinni í utanríkismálum. Hv. 1. þm. Suðurl. hélt hér hjartnæmar ræður um kjör unga fólksins og lífskjör fólksins í landinu. Það eru hugsanir sem auðvelt er að taka undir í andanum. En til þess að ná þeim árangri að tryggja hag þess fólks sem hann ber fyrir brjósti langar mig til að benda á nokkur einföld atriði. Til þess að fólk geti hér notið góðra lífskjara, til þess að tryggja mannleg lífskjör fyrir sem flesta í þessu landi, er ákaflega mikilvægt að hugsa ekki eingöngu um launin á vinnumarkaðinum og kaupmátt þeirra heldur líka hin félagslegu laun sem almenningur þiggur með því að njóta heilbrigðisþjónustu, skólaþjónustu og félagslegrar þjónustu sem ríkið stendur undir. Það er ástæðan fyrir því að við ræðum það frv. sem hér liggur fyrir hv. þingdeild. Þetta er að sjálfsögðu tekjuöflunarfrv. Þetta er fjáröflunarfrv. og engin ástæða til að nefna það öðru nafni þótt á því megi vafalaust sjá ýmsar aðrar hliðar. Það er einmitt ástæðan fyrir því að Alþfl. hefur fallist á að frv. verði flutt sem stjórnarfrv. Ástæðan fyrir því að Alþfl. styður frv. er einföld. Hún er sú að nú þarf að útvega fé til þess að tryggja hin félagslegu laun fólksins í landinu, verja þau falli, því þar má heldur ekki hallast meira á en breyttar ytri aðstæður krefjast. Það er vissulega rétt að hér hafa orðið miklar breytingar á efnahagsaðstæðum frá því fyrir ári að við ræddum hér síðast tekjuöflunarleiðir. Undir það held ég að sé óþarft að strika, það sjá allir og vita, og hv. 1. þm. Suðurl. sjálfsagt ekkert síður en við hin. Mitt svar við spurningu hv. 3. þm. Reykv. um hvers vegna sinnaskipti hafa orðið hjá Alþfl. í þessu máli er þetta: Við höfum ekki horfið frá þeirri meginstefnu í skattamálum að stefna að einföldun, sanngirni og skilvirkni í sköttum. Við viljum hafa sem breiðasta skattstofna, sem fæst og sem lægst skattþrep, en stundum verða menn að víkja frá þessari meginreglu og meta meiri hagsmuni umfram minni, þannig stendur einmitt á núna. Þess vegna höfum við fallist á að setja upp þriggja þrepa vörugjald þótt við kysum að sjálfsögðu heldur að hafa eitt þrep og ekki hærra en það sem var. Ég þarf ekki að útskýra þetta með flóknum orðum, þetta skýrir sig sjálft. Þetta er málamiðlunarfrv., frv. sem er sett fram til þess að útvega fé og til þess að halda uppi félagslegu laununum í landinu, eins og ég sagði áðan. Hér hefur nokkuð verið rætt um hagstjórnareiginleika þessa vörugjalds. Hv. 17. þm. Reykv. velti því fyrir sér hvort það passaði inn í sveiflujöfnunina. Hann talaði um að æskilegt væri að blása í glæðurnar þegar kólnaði og kæla þegar vildi ofhitna. Ég tek undir þetta með honum. En stundum hefur mönnum hætt til að blása í glæðurnar meðan enn lifði eldur. Ég er ekki frá því að enn kunni að vera ástæða til þess að fara gætilega í að létta af aðhaldi í ríkisfjármálum. Ég held að við séum enn ekki komin á það stig og ég átti nú satt að segja von á því að stuðningur við það sjónarmið kæmi frá hv. 17. þm. Reykv. og ætla ekki að hafa um það fleiri orð. Auðvitað er þetta gjald ekkert óskagjald okkar alþýðuflokksmanna en við styðjum það af ástæðum sem ég hef þegar skýrt. Þær eru ekkert flóknar, þær eru einfaldar. Þetta er ein af mörgum fjáröflunarleiðum sem verður nú að fara þótt menn hefðu heldur kosið annað. Ég vildi aðeins koma að því sem sagt var hér fyrr, ég held að það hafi verið hv. 1. þm. Suðurl., að hækkun vörugjaldsins og einföldun þess hafi staðið í órjúfandi tengslum við breytingarnar á söluskattskerfinu við áramótin síðustu þegar söluskatturinn var gerður að almennum skatti, eða almennari en áður var, með einu skatthlutfalli,  Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð, en segi ósköp blátt áfram: Rökin fyrir þessum skatti eru gerbreyttar aðstæður í efnahags- og atvinnumálum, gerbreyttar aðstæður í fjármálum og sú nauðsyn sem á því er að útvega fé til þess að tryggja rekstur velferðarríkisins.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það hafa eðlilega komið fram margvíslegar spurningar við þessa umræðu og sumar þeirra eru þess eðlis að kannski er eðlilegra að veita ítarleg svör við þeim í meðferð málsins í nefnd. Ég vil þó aðeins víkja hér að örfáum atriðum. Hv. þm. Geir Haarde meðal annarra spurði að því hverju það sætti að sykurlausir gosdrykkir og ávaxtasafar væru inni í frv. og vísaði þar til þess sem ég sagði. Ein meginástæða þess var að ekki var farið í að breyta þeim flokkum sem eru í núverandi vörugjaldi heldur var einfaldlega sú leið farin að hækka prósentuna á þessum vöruflokkum þannig að sömu meginsjónarmiða gætti nú í frv. eins og áður hvað snerti vöruflokka. Einnig spurði hv. þm. um tvísköttun. Samkvæmt mínum skilningi er hér ekki um tvísköttun að ræða vegna þess að framleiðandi sem kaupir hráefni til framleiðslunnar getur við skil á vörugjaldinu í ríkissjóð dregið frá það sem hann hefur greitt af hráefninu. Sama gildir varðandi atriði sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir spurði um varðandi það sérstaka álag sem er í 2. gr. frv. Því er ekkert breytt frá gildandi lögum, það er nákvæmlega eins og það er í gildandi vörugjaldslögum. Varðandi atriðið um söluskatt var talið rétt að víkja skýrt að því í þessu frv. einnig. Hér er þess vegna ekki um að ræða neinar efnisbreytingar frá ríkjandi skipan, heldur er eingöngu um að ræða að halda áfram sömu venju og ríkt hefur og gera lagagrundvöll hennar aðeins skýrari. Varðandi spurningar hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur um ákvæði til bráðabirgða, þá eru þau í heild sinni svipuð og nánast alveg eins og þau ákvæði til bráðabirgða sem hafa áður verið þegar vörugjaldsfrumvörp hafa verið flutt. Megintilgangur þeirra er að eyða óvissu um framkvæmd þegar lögin taka gildi og í þessum efnum er ekki heldur farið inn á neinar nýjar brautir hvað snertir framkvæmd gjalda af þessu tagi. Hins vegar er rétt að taka það fram, mér láðist að gera það í minni framsögu, að þær dagsetningar sem kveðið er á um í ákvæðum til bráðabirgða fóru inn vegna framkvæmdamistaka í ráðuneytinu þegar frv. var sett í prentun og eiga eðlilega að miða við gildistöku laganna sjálfra samkvæmt síðustu efnisgrein frv. Við munum óska eftir því í góðri samvinnu við fjh.- og viðskn. að þetta atriði verði leiðrétt þegar frv. kemur til 2. umr. Sú athugasemd sem ég flutti varðandi þær vörutegundir sem eru í fyrsta flokki frv. á auðvitað einnig við um snyrtivörur, fegrunarvörur, þvottavélar, saumavélar og ýmislegt annað. Það er í núgildandi vörugjaldi einnig. Auðvitað er alltaf hægt að deila um það hvað prósentutalan eigi að vera há. Hún er hvað þessa vöruflokka snertir hækkuð úr 14 í 20 og hægt er að halda því fram að það geri kannski allan gæfumuninn, en ég er nú ekki þeirrar skoðunar þó að ég sé alveg sammála þeim meginsjónarmiðum að auðvitað eigi að reyna að stuðla að því að allur almenningur í landinu geti haft þau heimilistæki og eignast þau með eðlilegum hætti sem nauðsynleg eru við núverandi lífshætti. Það hefur verið reynt í frv., svo að ég svari spurningu hv. þm. Inga Björns Albertssonar, að halda utan við því sem ég hef kallað daglegar lífsnauðsynjar fólks, og þá átti ég við það sem fólk venjulega kaupir sér daglega til neyslu en ekki kannski endilega það sem notað er daglega, við vitum auðvitað að mörg dýr heimilistæki eru notuð daglega, heldur er eingöngu átt við það sem menn neyta eða kaupa sér nánast daglega hvað snertir venjulega framfærslu. Varðandi fjölgun gjaldenda er ég ekki með á reiðum höndum hér og nú nákvæmlega þá tölu en mun leggja drög að því að það verði upplýst við meðferð málsins í nefnd. Hvað snertir áhrif á vísitölur rakti ég það hér í minni framsöguræðu og hvaða efasemdir væru um það efni miðað við reynsluna af síðustu mánuðum. Þess vegna held ég að enginn geti í raun og veru fullyrt nákvæmlega hver þau kunni að vera. Ég held að það væri einnig fróðlegt fyrir hv. nefnd að fjalla um það á hvern hátt samdráttur og aukin samkeppni hafa dregið úr vísitöluhækkunum að undanförnu. Hv. þm. Hreggviður Jónsson spurði um afstöðu til kaupmáttar og launa. Það hefur ekki verið nein launung yfir því í málflutningi stuðningsmanna þessarar hv. ríkisstjórnar að óhjákvæmilegt sé að draga eitthvað úr kaupmætti einhvers hluta þjóðarinnar við ríkjandi aðstæður. Ástæður þess eru í raun og veru mjög einfaldar. Við höfum, svo notað sé gamalt og gott orðatiltæki, lifað um efni fram á undanförnum árum þrátt fyrir góðærið, tekið í góðærinu mikið af erlendum lánum til þess að standa undir lífskjörum okkar, neyslu og fjárfestingu. Það hefur skilað sér í verulegum viðskiptahalla, jafnvel meiri viðskiptahalla en menn hafa talið, og það er engin önnur leið til þess að hamla gegn þeirri þróun og stöðva hana en að kaupmáttur einhvers hluta þjóðarinnar minnki. Vandi okkar, bæði ríkisstjórnar og þings, er að stýra þeirri ákvörðun þannig, eins og ég sagði snemma á þessu þingi, að eftir fremsta megni verði reynt að hlífa þeim sem minnst hafa í þessu þjóðfélagi. Menn geta deilt um það að hve miklu leyti það takist, það er auðvitað eins og um öll mannanna verk að ekkert er fullkomið í þeim efnum, en viðleitni okkar er hins vegar engu að síður í þá veru og það er m.a. þess vegna sem þetta frv. og ýmis önnur eru lögð fram. Ég ætla ekki, virðulegi forseti, að hafa lengra mál að þessu sinni. Ég vænti þess að ég hafi svarað sumum af þeim spurningum . . .  sem uppi væru og síðan það að ætla flokkum stjórnarandstöðunnar tíma til þess að skoða það í sinn hóp áður en kæmi að efnislegri umfjöllun og það á við um alla þingflokkana. Ég er því alveg sammála henni um það að sú mynd sem upp var dregin í fréttinni, sem ég ekki heyrði, var ekki rétt lýsing á því sem hér hefur verið gert.

Geir H. Haarde Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa hér langt mál en ég vek athygli á því að hæstv. fjmrh. svaraði í engu mínum almennu athugasemdum um það að fullyrðingar hans á blaðamannafundi og í fjölmiðlum um að þetta vörugjald væri sérstaklega skynsamlegt til þess að hafa stjórn á fjárfestingunni væru ekkert sérstaklega skynsamlegar. Þ.e. að þessar fullyrðingar hans um nauðsyn þess að draga úr fjárfestingum með stýringu af því tagi, sem felst í þessu gjaldi, væru á veikum grunni byggðar vegna þess að fjárfestingin er að skreppa saman í þjóðfélaginu. Það kemur fram í fjárlagafrv. hans sjálfs að fjárfesting í heild mun dragast saman um 2,7% á þessu ári og 3,3% á hinu næsta og fjárfesting atvinnuveganna um 8,8% á þessu ári og 4% væntanlega á hinu næsta. Þó að hæstv. viðskrh. hafi svarað þessu að nokkru eins og ég bað hann um vil ég vekja athygli á því að hæstv. fjmrh. lét þessu ósvarað þannig að ég tel að athugasemdin standi um það að vörugjald sem ígildi fjárfestingarskatts, eins og hæstv. fjmrh. hefur kosið að kalla það, sé ekki skynsamlegt við núverandi efnahagsaðstæður þegar fjárfestingin er hvort sem er að dragast saman. Þá mun þetta væntanlega auka enn þann samdrátt, dýpka öldudalinn sem atvinnulífið er á leiðinni ofan í. Það finnst mér ekkert sérstaklega skynsamlegt hvað sem líður einstökum atriðum í frv. Hins vegar varðandi það tvennt sem ég beindi sérstaklega til hans, kannski tæknilegs eðlis, kom það fram í hans máli, og auðvitað benti ég á það sjálfur hér í ræðu minni í dag, að það er misræmi í markmiðum frv. eins og þeim hefur verið lýst. Annaðhvort er verið að tala um sykurskatt, og þá sleppa menn auðvitað hreinum ávaxtasafa og ölkelduvatni og því um líku, eða menn eru að tala um að viðhalda samræmi í skattlagningu drykkjarvara og þá eru menn ekkert að tala um neinn sykurskatt. Það er annaðhvort eða af þessum tveimur möguleikum. Ég lít því svo á að hæstv. fjmrh. hafi með svari sínu staðfest að þetta er engin sérstök skattlagning á sykur umfram annað. Það sem vakti fyrir honum, og það er í sjálfu sér heilbrigt markmið og hlutur sem kostaði nú mikinn gauragang á sínum tíma að koma í framkvæmd, var framhald á samræmingu á skattlagningu á drykkjarvörur. Það er hlutur sem er ágætt að á ekki að hrófla við, en þá á líka ekki að halda því fram í sömu andránni að A-hluti frv. sé einhver sérstakur skattur á sætindi eða sykraðar vörur, sælgæti og gosdrykki. Það er bara alls ekki þannig. Ég held að menn ættu að átta sig á því og hv. fjh.- og viðskn. að taka þetta til athugunar. Varðandi hins vegar tvísköttunarmöguleikana benti ég líka á það, eins og ráðherra hefur komið inn á, að þetta fyrirkomulag, að skattleggja bæði timbur og vörur búnar til úr timbri, innréttingar og húsgögn, kallar á miklu flóknara uppgjör, kallar á endurgreiðslur og virðisaukafyrirkomulag hjá þeim fyrirtækjum sem stunda þessa starfsemi. Þau þurfa sem sagt raunverulega að gera eins og virðisaukaskattsfyrirkomulagið gerir ráð fyrir, að reikna bæði innskatt og útskatt og skila mismuninum. Fyrir 250 litla aðila sem hafa innan við 5 manns í vinnu, það eru 250 af þeim 300 sem bætast við sem eru það lítil fyrirtæki, held ég að þetta sé verulegt atriði og flókið mál. En það tengist náttúrlega því sem ráðherrann ætlar að veita nefndinni upplýsingar um, þ.e. fjölda viðbótaraðilanna í þessu kerfi. Ég held hins vegar að ekki megi gera lítið úr þessu vandamáli sem orsakast af því að það á núna í fyrsta sinn að skattleggja bæði timbur og vörur búnar til úr timbri og reyndar fleiri þætti eins og krossvið og þess háttar sem er þarna sérstaklega talið. Ég held að ekki eigi að gera lítið úr því vandamáli sem menn eru þarna að búa til. Mig langar rétt í lokin að spyrja einnar spurningar, ég skal síðan hraða mér héðan úr stólnum. Mig langar til þess að fá upplýst hvað mundi standa eftir af tekjuöflun frv. ef svo færi að aðeins A-hluti þess yrði samþykktur. Hvað af þessari tekjuöflun, sem hér er gert ráð fyrir, er í A-kafla frv. og hvað mundi detta niður sem tekjuöflun ef B- og C-hluti næðu ekki fram að ganga svo að ég nefni dæmi um hugsanleg úrslit hér í deildinni? Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherrann gæti svarað þessu.

Ragnhildur Helgadóttir Herra forseti. Það skal vera örstutt. Ég þakka hæstv. ráðherrum fyrir þeirra svör. Þau voru að vísu harla ósamhljóða. Það sem ég fékk út úr þessum svörum var grundvallarágreiningur þessara hæstv. ráðherra því að niðurstaðan í máli hæstv. fjmrh. var þessi: Það þarf að draga úr kaupmættinum af því að við höfum lifað um efni fram. Við höfum lifað um efni fram, sagði hæstv. ráðherra, þ.e. fólk hefur lifað um efni fram. Við því er eitt að gera, sagði hæstv. ráðherra, það er að draga úr kaupmætti einhvers hluta þjóðarinnar. Þetta er rétt hjá hæstv. ráðherra. Það eru nefnilega ýmsir hlutar þjóðarinnar sem þetta bitnar harðar á en öðrum. Það er mismunun gagnvart fólki í þeim skattafrv. sem fyrir liggja. Hæstv. fjmrh. svaraði einnig athugasemdum mínum um einstök ákvæði að nokkru en þó þannig að ætla mætti að í sjálfu sér fæli frv. í sér harla litlar breytingar. Hæstv. ráðherra sagði: Þetta er allt saman í gildandi lögum. Það getur verið ágreiningur. Það geta verið skiptar skoðanir um það hver prósentan á að vera. Nú um það snýst allt þetta mál, hver prósentan á að vera. Það er mergurinn málsins. Við erum að tala um það að við viljum ekki láta hækka verðlagið í þjóðfélaginu með þeim hætti sem af samþykkt þessa frv. mun leiða, og við viljum ekki taka upp nýja skattprósentu á byggingarefni og við viljum ekki fallast á þær hugmyndir sem eru í frv. að meginefni til. Ég gat þess að ég get út af fyrir sig skilið rökin, manneldisrökin, fyrir skattlagningu á sykur, en þá vil ég líka að þeim tekjum sem inn koma sé varið, til þess að standa undir tannvernd í landinu og draga úr tannlækniskostnaði almennings sem er mjög mikill og meiri en hjá öðrum þjóðum. Að þessu leyti til gæti ég út af fyrir sig ekki gagnrýnt þetta mjög mikið, en inni í þessari grein voru ýmis önnur atriði sem ég get ekki fallist á að eigi að skattleggja með þessu fororði. Hitt er svo annað mál, sem fjmrh. benti réttilega á, að lagalega er ekki mikil breyting í hinu nýja ákvæði. Það er nýtt ákvæði í þessum lögum þar sem fjallað er um álagningarprósentuna, en að sönnu var í gildandi lögum vísað í söluskattslögin. Að því leyti er þetta því ekki mikil efnisbreyting, en ég vil halda fast við ábendingu mína um það að samt verði athugað að breyta dagsetningu sjálfs gjalddagans. Það hlýtur líka að bæta framkvæmd þessa máls. Þetta verður sjálfsagt athugað í nefnd og hef ég þá ekki fleiri orð um athugasemdir og svör hæstv. fjmrh. sem komst að þeirri niðurstöðu að með frv. væri, og það er það sem okkur öllum sýnist, verið að draga úr kaupmætti. Þetta er gagnstætt því sem sá skynsami maður, hæstv. viðskrh., hélt fram og sagði raunar að hefði valdið sinnaskiptum þeirra alþýðuflokksmanna. Að því er ég taldi var aðalatriðið í hans máli að standa þyrfti vörð um hin félagslegu laun sem hann nefndi svo. Og hvernig menn ætla að standa vörð um hin félagslegu laun með því að draga úr kaupmætti þessara sömu launa er ofvaxið mínum skilningi. Eða hvernig hugsa menn sér félagsleg laun í þjóðfélaginu? Ég skil það svo að með því sé átt við tryggingabætur, og tryggingabætur í þjóðfélaginu eru fyrir löngu búnar að vinna sér þann sess í hugum almennings að það sé nokkuð sem ekki má skerða. Ég geri ráð fyrir því að ef í frv. felst einhver aðferð til að standa vörð um hin félagslegu laun sé eiginlega ekki hægt að draga aðra ályktun af þeim ummælum um frv. en að að öðrum kosti hafi hæstv. ráðherrar Alþfl. staðið frammi fyrir því að hin félagslegu laun væru lækkuð, eða hvernig í ósköpunum á að skilja þetta? Þó að ég trúi ýmsu á hæstv. fjmrh. í hugmyndum um fjáröflun trúi ég því varla að hann eða aðrir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar hafi látið sér detta í hug að lækka tryggingabætur, eða hvað á að halda eftir svona ummæli? Það er sem sagt ljóst að frv. dregur stórlega úr kaupmætti tryggingabótanna og hér eru þættir sem hafa mikla þýðingu einmitt fyrir elli- og örorkulífeyrisþega. Þar koma inn í myndina t.d. hlutir sem ekki hefur verið fjallað um í þessum umræðum, eins og sjónvarpstæki, myndbandstæki og slíkt. Þetta hefur ekki eins mikla þýðingu fyrir nokkurn hóp manna í þjóðfélaginu og öryrkja og ellilífeyrisþega. Fleiri atriði hef ég talið upp. Það er þó eitt sem er hægt að segja að hafi áhrif á tryggingabætur og það er það að talið er að áhrif frv. muni verða hækkun framfærsluvísitölunnar um hálft prósent. Það er lögbundið að tryggingabætur skuli hækka í samræmi við framfærsluvísitöluna. Þetta er sem sagt aðferð Alþfl. eftir sinnaskiptin miklu til þess að standa vörð um hin félagslegu laun í landinu, eða tryggingabæturnar, að samþykkja með verðhækkunarfrv. kaupmáttarskerðingu sem þó í leiðinni hækkar e.t.v. bæturnar um hálft prósent, en dregur úr kaupmætti þeirra um miklu stærri fjárhæð. Í haust var Alþfl., eða formaður hans a.m.k., ekki tilbúinn til þess að taka þátt í ráðstöfun sem stórlega jók kaupmátt hinna félagslegu launa, þ.e. með því að lækka matarskattinn, en núna er hann tilbúinn til þess að hækka verð hlutanna, draga úr kaupmætti hinna félagslegu launa með þessum hætti.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég verð nú að lýsa óánægju með svör hæstv. ráðherra. Þau voru fá og gáfu litlar upplýsingar. Ég mun hins vegar fara að ráðum hans og leita nánari svara við flestum þeim spurningum sem ég var með inni í nefndinni. Ég vil samt endurtaka eina af þeim fjölmörgu spurningum sem ég bar fram. Hún var sú hver ætti að taka þessa hækkun á sig. Er það verslunin sem á að bera þetta ein og sér, og þá er væntanlega verið að tala um nýja skattlagningu á herðar versluninni, eða eru það neytendurnir? Á þetta að fara út í verðlagið? Og ef svo er, hvernig stenst það gagnvart þeim verðstöðvunarlögum sem nú eru í gangi? Eru þau þá úr gildi fallin? Aðeins þessi eina spurning í lokin og ég bið ráðherra vinsamlegast að svara henni.

Þorsteinn Pálsson Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. 5. þm. Vesturl. að svör hæstv. fjmrh. hafa verið býsna fábrotin og gera það auðvitað að verkum að vinnan í hv. fjh.- og viðskn. hlýtur að verða umfangsmeiri fyrir vikið, að hæstv. fjmrh. hefur ekki getað hér svarað þeim spurningum skilmerkilega sem fyrir hann hafa verið lagðar. Ræða hæstv. viðskrh. vakti þó meiri athygli. Hæstv. viðskrh. er fyrir það fyrsta þekktur fyrir gjörhygli og skarpskyggni og yfirvegaðan málflutning, og ekki síst í því ljósi vekur það athygli að hann skuli koma hér upp á hinu háa Alþingi og flytja ræðu af því tagi sem hér var flutt. Það er eins og þessi athuguli maður hafi ekki á nokkurn hátt gert sér grein fyrir þeim umskiptum sem Alþfl. hefur tekið og þeirri grundvallarstefnubreytingu sem forustumenn flokksins hafa beitt sér fyrir og vekur það auðvitað mikla furðu því að hann hefur verið talinn áhrifamaður um þá stefnubreytingu og kannski aðalhöfundur hennar. Alþfl. hefur kúvent í stefnunni í efnahagsmálum og skattamálum. Það hefur komið skýrt fram í þessari umræðu að Alþfl. hefur kúvent í skattamálunum og hæstv. ráðherra reyndar viðurkenndi það en bar fram afsökun svona í svipuðum dúr og maður er vanur að heyra frá hv. þm. Framsfl., að þetta væri nú gert svona vegna annarra. Alþfl. stendur líka að því núna að brjóta niður nýja staðgreiðslukerfið með því að samþykkja sérstakt nýtt skattþrep í tekjuskattinum og það eru heldur betur umskipti og heldur betur stefnubreyting. En það er ekki aðeins í skattamálunum sem Alþfl. hefur markað nýja stefnu. Fyrir síðustu kosningar var aðalslagorðið það að uppræta hið félagslega velferðarkerfi atvinnuveganna í ríkissjóði og meðan við vorum í ríkisstjórnarsamstarfi var þeirri gagnrýni æðioft beint frá Alþfl. til Sjálfstfl. að Sjálfstfl. væri ekki nægjanlega duglegur við að selja ríkisfyrirtæki og losa um það sem Alþfl. hefur kallað hið félagslega velferðarkerfi fyrirtækjanna í ríkissjóði. En hvað hefur nú gerst? Það er ekki langt síðan Alþfl. birti ályktanir, hina nýju stefnumörkun Alþfl. eftir trúlofunina við Framsfl. Eftir að formaður Alþfl. gekk í smiðju til Framsfl. í pólitík voru gerðar nýjar samþykktir. Sáu menn eitthvað um það í ályktunum Alþfl. um atvinnumál að halda bæri áfram þeirri stefnumörkun sem áður var í gildi, að uppræta hið félagslega velferðarkerfi fyrirtækjanna í ríkissjóði og selja ríkisfyrirtæki? Nei, yfirskrift stefnunnar í efnahags- og atvinnumálum var sú að það bæri að gjalda varhug við of mikilli áherslu á einkarekstur. Það var yfirskrift hinnar nýju stefnu Alþfl. Ég hygg að þetta hafi verið nýmæli fyrir fleiri lesendur þessarar yfirlýsingar en mig og fyrst og fremst þó nýmæli fyrir kjósendur Alþfl. að nú leggur Alþfl. á það áherslu að gjalda varhug við of mikilli áherslu á einkaframtakið. Og í ályktuninni var skýrt tekið fram að Alþfl. yrði að leggja jöfnum höndum áherslu á ríkisrekstur eins og einkarekstur. Hér er gjörsamlega verið að hverfa til fortíðarstefnu, til stefnu sem Alþfl. var búinn að losa sig við fyrir áratugum. Ég hélt og stóð í þeirri trú að hæstv. viðskrh. hefði verið aðalforustumaður þessara umskipta, en nú heyri ég það hér að hann hefur ekki einu sinni tekið eftir þeim. Í beinu framhaldi af því að Alþfl. ályktar á þennan veg eru teknar ákvarðanir um það að verja fjármunum skattborgaranna til stuðnings fyrirtækjum sem ríkisstjórnin hefur velþóknun á. Þeir orðuðu það á þann veg í Þjóðviljanum að þau fyrirtæki ættu að lifa sem þeir vilja er ferðinni ráða. Og í beinu framhaldi af þeirri yfirlýsingu var byrjað að taka ákvarðanir um að verja fjármunum skattborgaranna til þess að gefa einstökum fyrirtækjum sem þeir sem ferðinni ráða vilja að lifi. Þetta er nú bara grundvallarbreyting á stefnunni í efnahagsmálum og býsna mikið fráhvarf frá hinum stóru orðum sem forustumenn Alþfl. höfðu áður uppi. Það fer ekki á milli mála að það er ýmislegt í stefnu og framkvæmd hennar á vegum núv. hæstv. ríkisstjórnar sem minnir á aðgerðir þeirrar ríkisstjórnar sem mynduð var 1934. Það var að koma út bók hjá Almenna bókafélaginu sem einmitt rifjar upp þann tíma og þær alvarlegu afleiðingar sem sú stefna hafði á atvinnulíf landsmanna, á hvern veg sú stefna framlengdi kreppuna á Íslandi, gerði hana lengri og alvarlegri en nokkurs staðar annars staðar. Lesi menn þessar lýsingar sjá menn að núv. hæstv. ríkisstjórn er að feta í sömu fótsporin og ef það er ekki kúvending í efnahagsmálum, þá veit ég ekki hvað er kúvending. Síðan sagði hæstv. viðskrh. að þessar skattahækkanir væru nauðsynlegar til þess að efla velferðarkerfið. Þessi hæstv. ríkisstjórn hefur ekki tekið neinar ákvarðanir um að bæta við eða efla eða styrkja velferðarkerfið, engar. Hún lofaði hins vegar, ef ég man rétt, að leggja 150 millj. kr. inn í húsnæðislánakerfið í greiðsluerfiðleikalánum. Nú hefur hæstv. félmrh. lýst því yfir í blöðum, sjónvarpi og öðrum fjölmiðlum að undanförnu að hæstv. ríkisstjórnin sé ekki búin að leysa þetta mál, eins og ríkisstjórnin sé fyrir hæstv. félmrh. einhver þriðja persóna. Ríkisstjórnin hæstv., þriðja persóna í augum hæstv. félmrh., hefur ekki leyst þetta mál. Er það kannski svo að það sé þetta félagslega verkefni sem þessi skattheimta á að mæta? M.ö.o., það á að leggja skatt á byggingarefni, hækka byggingarkostnaðinn, ná þannig inn fjármunum til þess að setja í greiðsluerfiðleikalánin. Ja, sér er nú hver aðferðin, að leggja fyrst aukna skatta á unga fólkið sem er að byggja í þeim tilgangi að hæstv. ríkisstjórn, þessi þriðja persóna í augum hæstv. félmrh., geti komið með framlag í greiðsluerfiðleikalánum. Ég verð nú að segja að í þessu efni er hlutunum ærlega snúið við.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Þetta var hljómmikil ræða, sérstaklega með tilliti til þess hversu framorðið er eins og sést þegar maður lítur á klukkuna. Hún fjallaði að vísu eiginlega ekkert um það sem hér er til umræðu, frv. um vörugjald. Ég vildi fyrst, þótt ég hefði annars ekki hugsað mér að taka hér til við almennar umræður um efnahags- og skattamál, segja það alveg skýrt, þótt hér séu ekki til umræðu tekju- og eignarskattar eða staðgreislukerfið, þá vil ég segja það í þessari hv. þingdeild skýrum orðum: Alþfl. hefur ekki samþykkt nýtt skattþrep í staðgreiðslukerfinu og mun ekki gera. Þetta vildi ég segja alveg skýrt. Hafi hv. 1. þm. Suðurl. ekki gert sér þetta ljóst vona ég að hann geri það nú. Í öðru lagi tel ég að honum hafi skotist þótt skýr kunni að vera þegar hann las stjórnmálaályktun flokksþings Alþfl. sem nýafstaðið er. Þar er einmitt lögð áhersla á það að Alþfl. fylgi þeirri grundvallarstefnu í efnahags- og atvinnumálum að nota markaðsúrræði þar sem þau eiga við og einkaframtak og atvinnurekstur á grundvelli markaðsskipulags sé vel til þess fallið í flestum greinum að efla undirstöðu velferðarríkisins, en eingöngu þannig, því þetta er ekki markmið í sjálfu sér. Hafi hann lesið eitthvað annað út úr þessum samþykktum hlýtur hann að þurfa að lesa betur. Ég vildi að lokum vegna ummæla hans um Atvinnutryggingarsjóðinn og þau mál sem þar eru til meðferðar benda honum á einn einfaldan hlut, þann að fyrsta fyrirtækið sem hlaut þar lán til skuldbreytinga og endurskipulagningar á fjárhag og rekstri var fyrirtækið Grandi hf. í Reykjavík. 
            

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til þess að svara tveimur fyrirspurnum en vil aðeins segja það að gefnu tilefni að ég er alveg reiðubúinn síðar við betri tíma að ræða þá ákvörðun sem snertir málefni Freyju á Suðureyri. Ég skýt mér ekkert undan því að ræða það hér í þingsölum, en teldi heppilegra að gera það við annað tækifæri og þegar fleiri þm. væru viðstaddir. 
             Hv. þm. Geir H. Haarde spurði hvað mikill hluti af þeirri tekjuöflun, sem reiknað er með að þetta frv. skapi, tengist fyrsta hluta gjaldsins. Það er einfalt að svara því. Það eru um 500 millj. kr. af þeim 1600 sem reiknað er með að frv. gefi í heild. Það er því einfalt reikningsdæmi að um 1100 millj. kr., rúmur milljarður, stendur þá úti ef annað nær ekki fram. Samkvæmt almennum lögmálum felur það einfaldlega í sér að annaðhvort verði menn þá að skera niður á móti því eða sækja það í aðra tekjuöflun eða láta tekjuafgang eða hugsanlegan halla ríkissjóðs koma fram með þeim hætti. Hv. þm. 5. þm. Vesturl. Ingi Björn Albertsson bar fram tvær fyrirspurnir og ég bið forláts að hafa ekki svarað þeim í minni ræðu áðan. Það var ekki að yfirlögðu ráði heldur vangá. Ég hélt að ég hefði svarað fyrri spurningunni í framsöguræðu minni. Þegar spurt var hvað mikill hluti af þessu gjaldi eigi að vera borinn uppi af versluninni og hvað mikill hluti af þeim sem vöruna kaupa sagði ég það hér í minni framsöguræðu að það væri ekki gerlegt að svara því á þessari stundu, einfaldlega vegna þess að reynsla síðustu mánaða sýnir það að vegna samdráttar og aukinnar samkeppni hafa fyrirtæki kosið að taka á sig m.a. þá 3% gengisfellingu sem hér var framkvæmd og heimild var veitt til þess að yrði tilefni verðhækkana. Engu að síður er reynslan sú að sjálfviljug tóku verslunarfyrirtækin á sig að bera þá gengisfellingu með lægri álagningu og öðrum aðgerðum. Það getur enginn kveður upp úr með það hér og nú hvort og þá í hve miklum mæli það verður einnig hvað þetta snertir. Ég vék hins vegar að því að mín spá væri sú með hliðsjón af þessari reynslu að það kynni að verða í einhverjum mæli, en hve miklum er ógerlegt að segja. Það helgast m.a. af því að eins og er á fjölmörgum öðrum sviðum breytist æðimargt þegar hinum miklu þenslutímum er lokið. Það hefur auðvitað margvíslegar afleiðingar út um allt þjóðfélagið að slík umskipti hafa orðið í okkar þjóðarbúskap. Í öðru lagi spurði hv. þm. hvort þetta frv. fæli í sér brot á lögunum um verðstöðvun. Svo er ekki. Þau lög eru með þeim hætti að þau veita rétt með svipuðum hætti og t.d. gengisfellingin fyrir þá sem kaupa vöru að hækka hana í útsölu. Það er eðli skattlagningar af þessu tagi og í starfi nefndarinnar getur hv. þm. fengið ítarlega lögfræðilega álitsgerð um það efni.

Ingi Björn Albertsson Herra forseti. Ég skil ráðherra á þá leið að verslunin í landinu eigi að bera þetta vörugjald. Samkvæmt verðstöðvunarákvæðum má eingöngu hækka vöru ef kostnaðarhækkun eða vöruhækkun eða verðhækkun er af erlendum toga spunnin. Ég verð að skilja þetta sem svo að hér sé verið að boða nýja skattlagningu á verslunina. Ráðherra fullyrti það í blaðaviðtali að sú hækkun sem af þessu vörugjaldi leiddi færi ekki út í verðlagið. Fari það ekki út í verðlagið hlýtur það að lenda á versluninni, en fari það út í verðlagið er búið að rjúfa verðstöðvunarákvæðin.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Það er einhver misskilningur að ég hafi sagt í blaðaviðtali að þetta vörugjald færi ekki út í verðlagið. Ég hef að vísu ekki lesið allar blaðafregnir af þeim ummælum sem ég hafði við fjölmiðla um þetta efni. Ég sagði á þeim fundi alveg skýrt að samkvæmt hefðbundnum útreikningum fyrri ára væri hægt að ætla það að þetta frv. leiddi til um 1 / 2 % hækkunar framfærsluvísitölu og um 3% hækkunar byggingarvísitölu og það sagði ég m.a. hér í minni framsöguræðu. Það er því alveg skýrt. Ég hef ekki dregið neina dul á það. Ég benti hins vegar á það þá, eins og ég var að gera hér fyrir nokkrum mínútum síðan, að reynsla undanfarinna mánaða gefur hins vegar tilefni til að ætla að svo verði ekki hvað allar þessar tölur snertir. Það geti orðið mun minna, líkt og varð með gengisfellinguna. Þetta er bara efnahagsleg staðreynd sem menn þurfa að horfa á og gerir það að verkum að hefðbundnar útreikningsaðferðir þensluáranna duga ekki til þess að setja fram spá um þetta efni. Varðandi það sem ég sagði áðan um gengisbreytinguna, það er byggt á einhverjum misskilningi. Ég tók þetta sem hliðstæðu, ekki að það væri hið sama, heldur að það væri hliðstæða, að lögin gera ráð fyrir því að skattlagning af þessu tagi veiti rétt til þess að hækka verð vörunnar í þeim mæli og er þess vegna ekki um brot á lögunum eða framkvæmd verðstöðvunar að ræða. Ég held hins vegar að þetta sé efni sem sé betra að skýra út og fjalla nánar um í nefnd þannig að allur vafi sé tekinn af um það efni þótt við séum ekki að eyða tíma hér á fundunum til þess að fara út í það mjög nákvæmlega, enda er þá rétt að hafa lagatexta og annað við hendina.