Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Þórarinn Ingi Pétursson, 9. þm. Norðaust., verði fjarverandi á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Helgi Héðinsson. Helgi Héðinsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Á 149. löggjafarþingi, þann 19. júní 2019, samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu um að koma á fót þingmannanefnd til að annast endurskoðun lögræðislaga. Þar sem verkinu lauk ekki fyrir lok síðasta kjörtímabils taldi forseti rétt að óska að nýju eftir tilnefningum frá þingflokkum. Forseta hafa borist tilnefningar til setu í nefndinni og hana skipa: Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, Jódís Skúladóttir, Berglind Ósk Guðmundsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Þórarinn Ingi Pétursson og Helga Vala Helgadóttir

Borist hafa bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurnum á þskj. 225, um markvissa kennslu um kynheilbrigði og ofbeldisforvarnir í grunn- og framhaldsskólum, og þskj. 248, um ME-sjúkdóminn, báðar frá Gísla Rafni Ólafssyni, á þskj. 240, um ferðakostnað og dagpeninga ráðherra, frá Birni Leví Gunnarssyni, á þskj. 253, um aðgerðir gegn kynsjúkdómum, frá Andrési Inga Jónssyni, og á þskj. 271, um biðlista eftir ADHD-greiningu hjá Geðheilsumiðstöð barna, frá Oddnýju G. Harðardóttur. Einnig hefur borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 221, um stefnu um afreksfólk í íþróttum, frá Hönnu Katrínu Friðriksson. Að lokum hafa borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 235, um ferðakostnað og dagpeninga ráðherra, frá Birni Leví Gunnarssyni, og á þskj. 252, um sérstök ákvæði í fríverslunarsamningum, frá Andrési Inga Jónssyni.

Forseti. Síðustu daga hefur staðið yfir kirkjuþing þjóðkirkjunnar þar sem kirkjuþingsfulltrúar móta starf þjóðkirkjunnar og takast á um ýmis álitamál. Fram kom í skýrslu biskups Íslands, Agnesar M. Sigurðardóttur, að þjóðkirkjan hafi gengið í gegnum miklar breytingar á undanförnum árum. Þar er m.a. talað um viðaukasamninginn frá 2019 þar sem ríkisstjórnin hét þessu tiltekna trúfélagi stuðningi næstu 15 ár, algjörlega óháð því hversu mikið myndi fækka eða fjölga í félaginu í fyrirsjáanlegri framtíð. Hún nefnir einnig svokallaðan fjárhagslegan aðskilnað ríkis og kirkju. Það er athyglisvert að biskup Íslands noti þetta orðalag enda er morgunljóst að tekjur þjóðkirkjunnar, eða réttara sagt biskupsstofu sem fer með yfirstjórn félagsins, koma lóðbeint úr ríkissjóði að nánast öllu leyti. Áætlaðar heildartekjur næsta árs að sóknargjöldum undanskildum eru tæplega 4,2 milljarðar samkvæmt skýrslu um fjármál þjóðkirkjunnar. Þar af er framlag ríkisins tæplega 4,1 milljarður. Þrátt fyrir að þjóðkirkjan standa ekki að neinu leyti undir sér og sé í raun best fjármögnuðu félagasamtök landsins er lögð áhersla á það í skýrslunni að reksturinn þurfi að vera sjálfbær. Nú má velta vöngum yfir merkingu orðsins sjálfbærni en varla getur rekstur sem er alfarið borinn uppi af framlögum frá ríkinu talist sérlega sjálfbær. Það getur í sjálfu sér verið í góðu lagi, til eru ýmisleg samfélagsleg verkefni sem þurfa ekki að vera sjálfbær. Hvort starfsemi trúfélaga sé slíkt verkefni ríkir kannski ekki fullkomin sátt um, hvorki hér í þingsal né á kaffistofum úti í bæ, en það er alltént ekki hægt að segja að rekstur þjóðkirkjunnar sé sjálfbær eða að farið hafi fram fjárhagslegur aðskilnaður ríkis og kirkju. Því vekur furðu að æðsti leiðtogi kirkjunnar haldi því fram.

Forseti. Nú blasir vandamál Íbúðalánasjóðs við okkur enn og aftur, ekki í fyrsta skipti, og er hæstv. fjármálaráðherra með nokkrar athugasemdir um þann málflutning sem er sagður vera að sá kostnaður muni falla að öllu á almenning, annaðhvort í gegnum ríkissjóð eða í gegnum lífeyrissjóði. Þar segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Sá fyrsti“ - sem sagt valmöguleiki - „er að gera ekkert. Það mun lenda harkalega á ríkissjóði“ - almenningi, þegar allt kemur til alls - „þegar fram í sækir …“ Þetta er staðan eins og hún er í dag. Þetta eru samningarnir eins og þeir eru gerðir. Þetta eru lánin eins og þau eru veitt. Það er búið að ákveða að gera þetta. Þetta er staðan núna. Síðan segir ráðherra að annar valkosturinn sé að grípa til ráðstafana, sem er mjög áhugavert orðalag, að horfast í augu við vandann og fá uppgjör á þessum skuldum og ábyrgð ríkisins og segir: „Með því fengju allir kröfuhafar að fullu greitt höfuðstól og áfallna vexti …“ Þetta er rangt. Þetta er bókstaflega rangt, því að samningarnir eins og þeir eru, lánin eins og þau eru, gera ráð fyrir því að þau verði uppgreidd á ákveðið mörgum árum. Ef verið er að greiða upp núna er ekki verið að greiða þá vexti sem er búið að gera ráð fyrir, sem þeir sem eiga þessi lán eru búnir að gera ráð fyrir, fram til hvað, ársins 2044. Það vantar þá þann mismun. Ráðherra er hér að hóta því sem sagt að setja lög til þess að taka þennan hluta samninganna, eða lánanna, af aðallega lífeyrissjóðum, sem deilan snýst þá um. Hvar fellur kostnaðurinn? Annaðhvort á ríkissjóð, sem er almenningur, eða á lífeyrissjóði, sem er aftur líka almenningur, bara í framtíðinni. 

Forseti. Ég rakst á áhugaverða grein um daginn um samkennd og hvernig hún fer minnkandi milli kynslóða. Þar er vísað í merkilega rannsókn sem fjallar um hvernig umhyggjusemi, jákvæð viðhorf í garð annarra og geta til að setja sig í spor annarra fer minnkandi. Á sama tíma sýna rannsóknir fram á að einmanaleiki sé að aukast á heimsvísu og stundum er jafnvel talað um einmanaleikafaraldur. Mikill og langvarandi einmanaleiki getur verið eins streituvaldandi samkvæmt þessum rannsóknum og að verða fyrir líkamsárás og er að miklu leyti rótin að aukningu á þunglyndi og kvíðavandamálum í samfélaginu. Langvarandi einmanaleiki verður til þess að fólk einangrast félagslega og verður tortryggið í samskiptum við aðra. Fólk verður ofurviðkvæmt og árvökult, líklegra til að móðgast þegar engin ástæða er til og líklegra til að hræðast ókunnuga. Fólk fer að óttast það sem það þarf mest á að halda, sem eru heilbrigð og gefandi tengsl við annað fólk. Þessi þróun þar sem einmanaleiki eykst og samkennd fer minnkandi helst hönd í hönd. Þetta eru tvær hliðar á sama peningnum. Að öllum líkindum erum við að sjá afleiðingar þessarar þróunar hér á landi í aukinni tíðni alvarlegra afbrota, ofbeldisbrota sem framin eru af börnum, í alvarlegu einelti, ekki einungis hjá börnum heldur líka hjá fullorðnu fólki og þeirri vaxandi pólaríseringu sem við verðum vör við á samfélagsmiðlum. Þetta er aðkallandi og grafalvarleg staða, forseti. Samkennd, tengsl og traust eru límið sem heldur samfélaginu saman. Mannveran er félagsvera. Við erum hópdýr, tegund sem þróaðist til þess að vinna saman. Við erum sterkust þegar við erum sameinuð. Þannig líður okkur vel. Einmanaleiki er ekki náttúrulögmál eins og dauðinn. Einmanaleiki er afleiðing þess hvernig við lifum, hvernig við forgangsröðum, hvernig við byggjum upp samfélag okkar. Það er algerlega í okkar höndum að snúa þessari þróun við 

Herra forseti. Það rak marga í rogastans síðastliðinn mánudag þegar bent var á þá tilfærslu verkefna sem ríkisstjórnin stóð fyrir með samþykkt laga um nikótínvörur síðastliðið sumar, þegar rifjað var upp að nú væri verkefnið komið til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun væri upptekin við að hafa eftirlit með nikótínpúðum, sem mörgum þótti álíka vitlaust og að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun væri upptekin við að hafa eftirlit með leikföngum. Hvað næst? Ætlum við að flytja málefni Lyfjaeftirlitsins til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar? Fjölmiðlanefndar? Virðulegur forseti. Í framsöguræðu sinni tókst hæstv. velferðarráðherra að sneiða algerlega fram hjá því atriði að þetta eftirlit væri að flytjast til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar þó að það væri nefnt 68 sinnum í frumvarpinu og greinargerð. Ég held að það færi vel á því að um leið og við reynum að einfalda stofnanakerfi landsins til að ná fram hagræðingu og betri nýtingu á mannskap og fjármunum að við hlustum á það sem ég leyfi mér, með leyfi forseta, að hafa eftir framkvæmdastjóra þess sviðs sem fer með eftirlitið: „Þótt eftirlitið gangi vel,“ segir framkvæmdastjórinn, „þá þykir það stundum skjóta skökku við að þessi stofnun, sem er að meginstefnu til ætlað að sinna stjórnsýsluverkefnum á sviði húsnæðismála, mannvirkjamála og rafmagnsöryggismála, sinni í auknum mæli, markaðseftirliti leikfanga og nikótíns.“ Ég vil hvetja hæstv. ríkisstjórn til að vinna að því að færa til verkefni þar sem það er skynsamlegt. En þegar farið er í þá vegferð eingöngu til að hringla til í stofnanakerfi landsins þá er betur heima setið en af stað farið.

Herra forseti. Sú stofnun sem hefur haft mest áhrif á þróun íslensks samfélags og hugað að velferðarþjónustu í meira en þúsund ár, kirkjan, stríðir nú við verulega fjárhagserfiðleika. Það birtist í áformum um að selja eignir, hækka leigu o.s.frv. til að skrapa saman peningum til að halda rekstrinum áfram. Þjóðkirkjan hefur á undanförnum árum gefið töluvert eftir af því sem hún þó átti rétt á, ekki hvað síst samkvæmt kirkjujarðasamkomulaginu svokallaða. Vilja þingmenn ekki að Alþingi standi við samninga? Vilja þingmenn ekki að staðið verði við kirkjujarðasamkomulagið þrátt fyrir að kirkjan hafi, líklega ein stofnana, einhliða verið tilbúin til að gefa eftir tímabundið hluta af því sem hún átti þó rétt á samkvæmt samningum? Þarf ekki að leiðrétta hlut kirkjunnar? Nú sáum við í Fréttablaðinu í morgun að Kristrún Heimisdóttir lýsir því að lög sem hér voru sett um trúfélög séu bastarður og það má taka undir í ljósi reynslunnar. Hún vill berjast gegn áframhaldandi undanhaldi kirkjunnar. Geta ekki þingmenn sameinast um það, hver sem afstaða þeirra til trúarinnar er, að verja þessa mikilvægu menningar- og velferðarstofnun samfélagsins sem hefur starfað hér í þúsund ár og a.m.k. standa við gerða samninga. Það virðist vera ágætissamstaða um að verja það lífsskoðunarfélag sem er kannski áhrifamest og kemur sínum skilaboðum best á framfæri, Ríkisútvarpið. Menn eru ekki tilbúnir til að huga að aðskilnaði ríkis og útvarps en hamast hér í umræðu 

Virðulegi forseti. Sjávarútvegur er ein mikilvægasta atvinnugrein þjóðarinnar. Í dag er sjávarútvegsdagurinn og allar helstu hagtölur í sjávarútvegi ræddar. Í grein í Morgunblaðinu í dag var einmitt reifuð umfjöllun frá fundi í morgun um afkomu í greininni. Þar segir að hagnaður íslenskra sjávarútvegsfyrirtækja hafi numið 65 milljörðum kr. á síðasta ári og þá jukust tekjur hins opinbera um 28% á milli ára, m.a. vegna hækkunar veiðigjalda. Það er ljóst að stórútgerðin þolir hærri veiðigjöld en við ákvörðun veiðigjalda er mikilvægt að tekið sé tillit til smærri útgerða og hagsmuna sjávarbyggðanna svo veiðigjald verði ekki til þess að auðvelda stórútgerðinni að hrifsa til sín enn stærri hluta allra veiðiheimilda í krafti stærðar sinnar og aðstöðu. Síðustu ár höfum við horft upp á veiðiheimildir halda áfram að safnast á færri hendur - sameign þjóðarinnar, lífsbjörg margra byggða vítt og breitt um landið. Það verður að virða rétt sjávarbyggðanna og tryggja betur byggðafestu aflaheimilda og koma í veg fyrir að smærri sjávarbyggðir séu rúnar lífsbjörginni með uppsöfnun fárra auðmanna og fyrirtækja á veiðirétti. Það verður að grípa til aðgerða til að snúa ofan af samþjöppun veiðiheimilda, rekja saman tengda aðila til samræmis við það sem annars staðar gerist, tryggja heilbrigða viðskiptahætti og gagnsæi. Við þurfum í senn að horfa til mikilvægis sjávarútvegs fyrir einstök byggðarlög þar sem lífið hefur lengi snúist í kringum sjósókn og sjávarútveg og sögulegs réttar þeirra til að njóta auðlindarinnar og þess að njóta arðs af auðlindinni. Veiðigjöld af þessari stærstu auðlind okkar Íslendinga eru mikilvæg til að standa undir innviðum okkar, ekki síst í sjávarbyggðunum sjálfum. Þau þarf hins vegar að ákvarða með tilliti til stærðar fyrirtækja og burða. Þannig greiði stórútgerðin sem hagnast mest hærra gjald en smærri útgerð sem hagnast minna og skilar minna til eigenda sinna en gegnir þýðingarmiklu hlutverki fyrir byggðarlög 

Herra forseti. Kvennafrídagurinn er baráttudagur kvenna fyrir jöfnum kjörum á við karla og var fyrst haldinn á Íslandi 24. október 1975. Nú, árið 2022, eru laun karla tæpum 22% hærri en laun kvenna. Konur vinna því jafnan launalaust frá klukkan korter yfir þrjú. Karlar hafa einnig forskot inn í áhrifastöður og stjórnir og verma þar sæti langt umfram konur. Um árabil hafa konur verið í meiri hluta í háskólanámi en þó að hinar hefðbundnu karla- og kvennastéttir hafi breyst og meira flæði sé orðið á milli stétta erum við enn með þennan mikla mun á launakjörum. Við erum enn að heyra sögur af konum sem sækja um störf eða stöður og fá spurninguna: En átt þú ekki svo mörg börn? Fylgifiskur mismununar eftir kyni í launamálum í samfélagi okkar sem skipar fólki markvisst í virðingarstöðu eftir tekjum, stétt og stöðu ýtir svo undir kynbundið ofbeldi og misrétti þar sem láglaunakona er enn neðar í virðingarstiganum en hálaunaður karl. Af hverju er ég að ræða þetta? Er mér illa við karla? Nei, hreint ekki, ég á þrjá drengi og eina stúlku. Ég vil einfaldlega að þeirra tækifæri séu jöfn og að laun fólks séu metin út frá hæfni, reynslu, menntun og öðru slíku en ekki út frá kynferði. Það lýsir því kannski best hvernig við kynjum alltaf launin að lesbíur séu launahærri en aðrar konur og hommar séu launalægri en aðrir menn. Hversu galinn er sá samfélagssáttmáli að karlmennskan sé alltaf viðmiðið? Samkvæmt spám Sameinuðu þjóðanna næst jafnrétti kynjanna ekki fyrr en eftir 300 ár. Getum við reynt að gera aðeins betur?  
            

Virðulegur forseti. Menntun er fjárfesting til framtíðar. Þetta er góð vísa sem er aldrei of oft kveðin. Skólinn er okkar mikilvægasta jöfnunartæki og góðir skólar eru grunnurinn að góðu samfélagi. Íslenskt menntakerfi er að mörgu leyti gott. Við höfum góða kennara sem eru án efa allir að reyna að gera sitt besta en íslenska menntakerfið kostar mikla peninga og samkvæmt alþjóðlegum mælingum, til að mynda PISA, erum við ekki að ná árangri í samræmi við þá fjármuni sem við verjum í þessa fjárfestingu. Of margir, sérstaklega drengir, geti ekki lesið sér til gagns og stelpurnar okkar glíma við kvíða. En þau eru auðvitað ekki vandamálið heldur er það verkefni okkar að laga þetta, sjá til þess að öllum börnum líði vel og þau fái eins mikið út úr grunnskólanum og kostur er. Það er því nauðsynlegt að ráðast í úrbætur. Tryggja þarf að kennarar hafi rými og stuðning til að mæta hverjum og einum nemanda þar sem hann er staddur með námsefni sem hæfir. Kennsluaðferðirnar þurfa að byggja á vísindum og þær þurfi að virka. Ég ætla að leyfa mér að efast stórkostlega um vísindin á bak við hraðlestrarpróf hjá ungum börnum, að það sé kennsluaðferð sem sé til þess fallin að bæta lestur og lesskilning. Það hlýtur að vera aðalatriðið að börnin skilji það sem þau eru að lesa. Því hlýtur að vera þörf á fjölbreyttari lausnum, mælingum og kennsluháttum. En ef það er eitthvað sem er jafnvel enn mikilvægara en menntun barnanna okkar þá er það líðan barna. Það er því öskrandi staðreynd að aðeins 57% barna meta andlega heilsu sína góða eða mjög góða árið 2021 en 43% ekki. Þarna er svo sannarlega verk að vinna.

Virðulegi forseti. Fyrstu 1000 dagarnir í lífi barna hafa blessunarlega fengið aukna athygli á liðnum árum, m.a. vegna frumkvæðis Íslendinga í norrænu ráðherranefndinni. Nefndin skilaði í febrúar síðastliðnum skýrslu sem byggð er á yfirgripsmikilli greiningarvinnu sem hófst árið 2019, en embætti landlæknis leiðir verkefnið fyrir Íslands hönd. Skýrslan, Fyrstu 1000 dagar barnsins á Norðurlöndum, fjallar m.a. um stefnumótunartillögur sem ætlað er að styrkja réttindi og stöðu barna og eftir atvikum foreldra frá þungun og fyrstu tvö æviárin. Norðurlöndin standa að mörgu leyti framarlega á þessu sviði og margt hefur sannarlega þróast í rétta átt, m.a. með bættri þjónustu við barnafjölskyldur, aukinni áherslu á andlega heilsu foreldra og lengingu fæðingarorlofs. Málefni barna hafa fengið aukna athygli, ekki síst að frumkvæði hæstv. mennta- og barnamálaráðherra, Ásmundar Einars Daðasonar, en þó er enn mikið verk að vinna. Í því samhengi þarf m.a. að horfa til lengdar og fyrirkomulags fæðingarorlofs og rétti kvenna á meðgöngu. Rannsóknir hafa sýnt að á fyrstu 1000 dögunum er lagður grunnur að lífi fólks. Á þessum tíma lærum við m.a. að mynda tengsl og því er samvera með foreldrum sérstaklega mikilvæg. Í skýrslu nefndarinnar eru samandregnar sex tillögur að stefnumörkun í þessum málaflokki en rauði þráður skýrslunnar er mikilvægi andlegrar heilsu og vellíðanar, alhliða stuðningur við fjölskyldur, jöfnuður og gæði þjónustu og að brugðist sé rétt og tímanlega við áhættuþáttum. Virðulegi forseti. Fyrstu 1000 dagarnir í lífi barna skipta sköpum fyrir allt sem á eftir kemur og við eigum sem samfélag að leggja sérstaka áherslu á að tryggja þeim eins góð skilyrði og hugsast getur. Vinna í þeim málum verður að vera stefnumið og ég vil beina því til þingheims að móta skýra áætlun um nauðsynleg skref til að ná árangri í þeim efnum.

Herra forseti. Mikilvægi ferðaþjónustunnar. Þegar litið er til mikilvægis ferðaþjónustunnar fyrir íslenskt samfélag má benda á að yfir 8% af landsframleiðslu fyrir Covid-19 komu frá greininni og einstök ár yfir 40% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Efnahagsáfallið sem við urðum fyrir í tengslum við Covid-19 kom af mestum þunga niður hér á landi vegna mikils samdráttar í ferðaþjónustu. Að sama skapi byggist öflugur hagvöxtur á þessu ári á endurkomu ferðaþjónustunnar. Spáð er 6–7% hagvexti á þessu ári. Samkvæmt nýrri spá sem unnin var fyrir Ferðamálastofu er gert ráð fyrir að fjöldi ferðamanna verði um þrjár milljónir árið 2025 og þrjár og hálf milljón 2030. Á undanförnum árum hefur náðst mikill árangur í að byggja upp innviði sem þjóna ferðamönnum sérstaklega en nýtast auðvitað einnig allri íslensku þjóðinni. Umræðan um uppbyggingu alþjóðaflugvalla landsins tengist auðvitað beint inn í þessa umræðu, bæði út frá umræðunni að innviðir séu til staðar sem stuðla að betri dreifingu erlendra ferðamanna um allt land og síðan auðvitað í tengslum við varaflugvallahlutverk alþjóðaflugvalla landsins. Framkvæmdum við Akureyrarflugvöll lýkur á næsta ári en hins vegar er nauðsynlegt að hefja framkvæmdir við Egilsstaðaflugvöll strax. Að stækka flughlöð, leggja akstursbraut og lengja flugbraut eru stærstu einstöku verkþættirnir í tengslum við uppbyggingu Egilsstaðaflugvallar. Fyrir tveimur árum var nýr Dettifossvegur vígður, vestan við Jökulsá á Fjöllum, frábær framkvæmd sem tók langan tíma að fullgera. Það er hins vegar ljóður á því máli að vetrarþjónusta hefur ekki verið tryggð um veginn. Samkvæmt mínum upplýsingum er hægt að tryggja vetrarþjónustu um Dettifossveg fyrir 25–35 milljónir á ári með því að tengja snjómokstur og hálkuvarnir við þá vetrarþjónustu sem er sinnt um þjóðveg eitt og í Kelduhverfi. Því fjármagni, fáeinum milljónum, væri vel varið til að tryggja þessa þjónustu, herra forseti. Slagorð ferðaþjónustunnar á að vera: allt Ísland, allt árið.

Virðulegi forseti. Ég fór ásamt þremur öðrum þingmönnum til New York og sótti heim allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna. Það var virkilega fróðleg og upplýsandi heimsókn. Meðan á heimsókninni stóð var neyðarfundur í þinginu þar sem til umræðu var ályktun aðildarríkja þar sem innlimun Rússa á fjórum héruðum í austanverðri Úkraínu var fordæmd. Þetta var neyðarfundur og sá ellefti í röðinni frá upphafi en Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar 1945. Við sóttum einnig heim nokkrar undirstofnanir Sameinuðu þjóðanna. Það var þung undiralda í áherslum þeirra; stríðið í Úkraínu, yfirvofandi matvælaskortur í heiminum, afleiðingar Covid og loftslagsváin. Meðal annars fengum við kynningu á starfsemi matvælaáætlunar Sameinuðu þjóðanna. Þar komu fram nokkuð sláandi staðreyndir, líkt og komu fram í Silfri sunnudagsins þar sem rætt var við David Beasley framkvæmdastjóra. Búist er við að nærri 350 milljónir manna í 82 löndum standi frammi fyrir matvælaskorti á komandi ári og er það nærri fjórðungsaukning frá því sem var í byrjun þessa árs. Þar af er helmingurinn börn. Virðulegi forseti. Þetta eru ógnvænlegar staðreyndir. Þótt við hér á Íslandi búum ekki við hungur eða matarskort þá erum við hluti af þessari heild. Matarverð hækkar í Evrópu, orkuskortur er yfirvofandi í Evrópu með ófyrirsjáanlegum afleiðingum og framboð á hrávöru minnkar meðan Rússar halda Úkraínu í heljargreipum. Þótt framleiðslan haldi áfram í landinu eru flutningsleiðir til Evrópu takmarkaðar. Virðulegi forseti. Matvælaáætlun Sameinuðu þjóðanna sinnir mikilvægum störfum með sína dyggu aðstoð og lausnir en vandinn er að vaxa henni yfir höfuð. Vinnan fram undan er að takmarka mataraðstoð til þeirra sem þegar lifa við skort og reyna að auka aðstoð til þeirra sem lifa við hungur. Lausnin er m.a. sú að aðildarríki Sameinuðu þjóðanna styrki þjóðir til að virkja og nýta sínar auðlindir sem best núna til að bjarga mannslífum.

Virðulegi forseti. Geðheilsa stendur frammi fyrir miklum áskorunum nú sem endranær og við heyrum og sjáum birtingarmyndir þess á hverjum degi út um allt. Mikil umræða hefur verið um einelti, líka mikil umræða um hvaða áhrif samfélagsmiðlar hafa. Við erum nýkomin út úr heimsfaraldri. Síðast í dag sá ég frétt í Bændablaðinu um geðheilsu bænda sem er mjög ábótavant. Ungir drengir hafa t.d. verið ræddir hér í fyrri ræðum og lengi mætti telja, kvíði og annað slíkt. Þetta eru líka fjölbreyttir hópar, það eru bæði og ungir sem aldnir, innflytjendur og fleiri sem eru að glíma við þessar áskoranir og örugglega erum við öll að glíma við þær. Þessum áskorunum þarf að mæta með fjölþættum lausnum. Því verðum við að hleypa fólki að borðinu sem hefur lausnir við hvers kyns áskorunum og vanda þannig að það fái að bjóða upp á úrræði án þess að vinna hjá hinu opinbera. Einkaframtakið á fá að bjóða upp á fjölbreytt úrræði til að efla geðheilsu fólks, hvort sem það er með nýrri tækni, nýjum úrræðum eða nýjum vörum. Við þurfum að nýta þá krafta og þær hugmyndir og þann ákafa sem fólk hefur til að finna lausnir, til að efla geðheilsu almennings og bregðast við þeim áskorunum sem eru. Því segi ég: Við þurfum að tryggja frelsi til úrræða.

Virðulegi forseti. Í síðustu viku ræddi ég hér í sérstakri umræðu við hæstv. fjármálaráðherra um störf óháð staðsetningu, dreifingu opinberra starfa um landið og mikilvægi þess að sérhæfð störf verði til um land allt. Í því ljósi er sérstaklega ánægjulegt að í dag var tilkynnt um flutning nýrra verkefna til starfsstöðvar Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar á Akureyri. Fimm opinber sérfræðistörf, þar af eitt stjórnunarstarf, flytjast þangað og stofnað verður nýtt teymi um brunabótamat. Framvegis verður því 21 stöðugildi á starfsstöðinni á Akureyri. Breytingarnar eru hluti af endurskipulagningu eftir að verkefni tengd fasteignaskrá voru færð til Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar. Störfin fimm verða öll auglýst á næstu dögum. Sigurður Ingi Jóhannsson innviðaráðherra kynnti breytinguna á Akureyri rétt í þessu. Breytingin er fullkomlega í takt við stefnu ríkisstjórnarinnar um að fjölga sérhæfðum opinberum störfum á landsbyggðinni og í takt við stefnu HMS um öfluga starfsemi á nokkrum stöðum um landið. Á Sauðárkróki eru nú 27 störf við brunavarnir og einnig er þar þjónustuver, bakvinnsla og umsýsla með greiðslum húsnæðisbóta. Þá eru einnig starfsstöðvar í Borgarnesi og Reykjavík. Ég fagna því heils hugar að opinber störf færist á landsbyggðina. Það er mikið hagsmunamál fyrir samfélagið allt að fjölbreytt, opinber störf dreifist um landið allt. Það verður gert eftir ýmsum leiðum, t.d. með því að efla starfsstöðvar opinberra stofnana á landsbyggðinni, flytja sérhæfð störf eða auka tækifæri til að vinna störf óháð staðsetningu. Markviss vinna á þessu sviði samhliða stöðugri eflingu innviða gefur íbúum landsins raunverulegt val um búsetu. Reynslan af flutningi opinberra starfa og verkefna er góð. Áfram veginn.

Virðulegur forseti. Hvort á ég að taka peninginn af þér úr buxnavasanum hægra megin eða vinstra megin? Þetta eru kostirnir sem hæstv. fjármálaráðherra stillir upp líkt og um sé að ræða sérstaka sparnaðaraðgerð fyrir almenning. Ég er að sjálfsögðu að tala um það fjármálalestarslys sem hangir enn yfir okkur tæplega 20 árum eftir að Framsóknarflokkurinn breytti Íbúðalánasjóði í spilavíti. Nú heldur fjármálaráðherra blaðamannafund alvörugefinn á svip og spyr: Hvort viljið þið, krakkar mínir, taka á ykkur höggið gegnum ríkissjóð eða í gegnum lífeyrissjóðinn ykkar? Þannig hefði a.m.k. verið heiðarlegast af honum að orða spurninguna. Hvort á ég að taka af þér peninginn úr hægri vasanum eða vinstri vasanum? Hvaða tönn á ég að draga úr þér? Þú mátt velja þér tönn. En stóra spurningin er hins vegar þessi: Hvaða merkingu hefur ríkisábyrgð héðan í frá ef löggjafinn telur sig þess umkominn að gjörbreyta leikreglunum eftir á? Hvaða afleiðingar hefur það að umgangast ríkistryggð skuldabréf og þá skilmála sem liggja þeim til grundvallar með þessum hætti? Hvað þýðir þetta fyrir lánshæfi ríkissjóðs til lengri tíma? Og hvað þýðir þetta fyrir samvinnuverkefnin sem verður ráðist í hérna á næstu árum og samstarf ríkissjóðs við stofnanafjárfesta? Þetta eru stóru spurningarnar sem við þurfum að ræða hér í þingsal á næstu dögum.

Virðulegi forseti. Ég, eins og hv. þm. Halla Signý Kristjánsdóttir benti hér á áðan, var svo lánsöm að fara til Bandaríkjanna á vegum þingsins þar sem við fengum að heimsækja Sameinuðu þjóðirnar ásamt mörgu öðru. Við vorum fimm saman í hóp, frábær hópur, og ég vil þakka þeim fyrir frábæra samveru og hvet þau öll náttúrlega til að ganga í Flokk fólksins, eðli máls samkvæmt. En það sem vakti ekki bara athygli mína heldur fyllti mig af gríðarlega miklu stolti var þegar við heimsóttum við Arlington, rétt við bæjarmörkin á Washington, Kerecis, alíslenskt fyrirtæki sem var stofnað árið 2013, fyrirtæki sem framleiðir afurðir byggðar á affrumuðu þorskroði sem hafa jákvæð áhrif á frumuvöxt og eru notaðar til þess að græða sár, t.d. brunasár, legusár og ekki síst núna sár sem koma af völdum sykursýki, lífsstílssjúkdóma sem fara vaxandi í heiminum. En það sem ég vildi benda á, virðulegi forseti, er að markaðssetningin fyrir okkar frábæru afurð, sem framleidd er eingöngu á Ísafirði, fer fram í Bandaríkjunum í dag og framleiðslan bar 32 milljóna dollara hagnað árið 2020 og 74 milljóna dollara hagnað árið 2021. En afurð þessa fyrirtækis, sem er nú metið á 600 milljónir dollara, er ekki tekin í fangið á Íslandi. Hún er of dýr. Venjulegur plástur skal duga fyrir ykkur, Íslendingar. Þetta er okkar vara, það vinna 388 einstaklingar hjá þessu glæsilega fyrirtæki og ég verð að viðurkenna að hefði ég ekki séð það með eigin augum þá hef ég aldrei áttað mig á því hversu glæsilegt það er. Vöxturinn er hraður frá því fyrir fimm árum síðan en þá var einn einstaklingur í kjallaraíbúð heima hjá sér með eina tölvu en .það eru 388 starfsmenn í dag, fyrirtækið er búið að flytja fjórum sinnum og er núna í glæsilegum húsakynnum í Arlington.

Virðulegi forseti Alþingis Íslendinga. Ríkisborgararétt er hægt að fá eftir tveimur leiðum, annars vegar með því að sækja um til Útlendingastofnunar og fara í gegnum stjórnsýsluleið og fá ríkisborgararétt samkvæmt stjórnvaldsákvörðun, og hins vegar með því að sækja um beint til Alþingis sem veitir ríkisborgararétt með lögum. Samkvæmt lögum um ríkisborgararétt skal Útlendingastofnun, áður en umsókn er lögð fyrir Alþingi, afla umsagnar lögreglustjóra á því svæði og skal Útlendingastofnun jafnframt gefa umsögn um umsóknina. Hafið þið heyrt þessa ræðu áður? Já, ég er sennilega að flytja hana í fimmta eða sjötta skipti, ég er eiginlega að missa töluna, þar sem það hefur gerst núna eina ferðina enn að Útlendingastofnun neitar að afhenda þinginu gögn sem stofnuninni ber lögum samkvæmt að afhenda þinginu svo þingið, Alþingi Íslendinga, geti sinnt sínu hlutverki við það að veita ríkisborgararétt með lögum. Samkvæmt lögum ber stofnuninni að afhenda okkur þessi gögn og stofnun segir einfaldlega nei.

Herra forseti. Við ræðum hér endurtekið efni, allt of oft endurtekið af því að allt of oft hafa undirmenn dómsmálaráðherra staðið í vegi fyrir því að Alþingi geti sinnt hlutverki sínu gagnvart fólki sem á heimtingu á íslenskum ríkisborgararétti. Við vorum fyrir um tveimur vikum að afgreiða lög um veitingu ríkisborgararéttar til sex einstaklinga sem með réttu hefðu átt að vera með í þeim hópi sem var afgreiddur í vor. Við erum mörgum mánuðum eftir á vegna þess að dómsmálaráðherra leyfir sínum undirsátum að standa í vegi fyrir hlutverki Alþingis samkvæmt lögum. Við ræddum þetta oft í vor, mjög oft, mjög mjög oft, svo oft að dómsmálaráðherra fór að saka okkur um málþóf því að við værum svo oft í fundarstjórn. Við því er ein einföld lausn: Að dómsmálaráðherra hætti að þvælast  
            

Virðulegur forseti. Þetta er mikil sorgarsaga og mér þykir eiginlega sorglegast af öllu að hæstv. forseti Alþingis Íslendinga skuli ekki standa með Alþingi í þessu máli. Við höfum hér mánuðum saman og árum saman skorað á forseta að standa með þinginu, en ég a.m.k. hef í rauninni haft Útlendingastofnun fyrir rangri sök af því að í svari sem barst í liðinni viku frá Útlendingastofnun kemur fram að þetta sé fyrirkomulag að beiðni og að fyrirmælum dómsmálaráðuneytisins. Það er dómsmálaráðuneytið og hæstv. dómsmálaráðherra sem fyrirskipa, greinilega, samkvæmt þessu erindi, að stofnun úti í bæ skuli virða að vettugi Alþingi Íslendinga. Þvílík smán. Þvílík smán og skömm að forseti Alþingis skuli ekki standa með Alþingi Íslendinga í þessari aðför að þessari virðulegu stofnun.

Virðulegur forseti. Aðeins fyrst út af því sem fram kom hjá hv. þm. Andrési Inga Jónssyni um að fólk ætti heimtingu á íslenskum ríkisborgararétti. Ég kannast ekki við að neinn eigi heimtingu á ríkisborgararétti en menn geta haft rétt á að sækja um hann. Það er hið eðlilega ferli. Hér er einhver reginmisskilningur í gangi enn og aftur, virðulegi forseti. Það hefur ekkert verið staðið í vegi fyrir því að þessar upplýsingar berist til Alþingis, þær umsóknir sem óskað er eftir að þangað berist um íslenskan ríkisborgararétt, en þær eru unnar í þeirri röð sem umsagnirnar berast til Útlendingastofnunar. Það hefur verið ákvörðun mín að standa við það að fólk er ekki tekið fram fyrir í þeirri röð þó að það exi við að það vilji að umsóknir berist til Alþingis. Það er alveg hárrétt að hér hafa menn staðið í þessum ræðustól og úthúðað starfsmönnum Útlendingastofnunar þegar ég hef hvatt þá til að beina orðum sínum að mér. Ég fagna því sérstaklega að sú stefnubreyting skuli vera hjá þeim  
            

Forseti. Já, mikil er skömm dómsmálaráðherra. Ég myndi bara segja það vera svívirðilegt. Við erum hér á Alþingi að sinna lögbundnu hlutverki okkar og skyldum gagnvart fólki sem sækir um ríkisborgararétt og hæstv. dómsmálaráðherra kemur hér upp og viðurkennir og hefur sagt það að hann sé bara á móti því að þetta ferli sé unnið á þann hátt sem það hefur verið unnið áður, að Alþingi geti afgreitt þessar umsagnir tímanlega eins og alltaf hefur verið gert. Hæstv. ráðherra er í raun á móti þessu ferli, að Alþingi sinni yfir höfuð þessari lögbundnu skyldu sinni þannig að hann tekur þá ákvörðun að hann ætli bara að segja sinni undirstofnun að sinna ekki lögbundinni skyldu sinni, að hlusta ekki á Alþingi eða kröfur Alþingis um að fá umsagnir til að geta sinnt sinni lögbundnu skyldu. Dómsmálaráðherra stendur í vegi fyrir því  Ég tek undir þá kröfu að hæstv. forseti  
            

Herra forseti. Aðeins vegna orða hæstv. dómsmálaráðherra: Mér finnst hann fara svolítið eins og köttur í kringum heitan graut þegar hann segist ítrekað hafa kallað eftir því að við gagnrýndum hann. Þetta átti sér stað allt síðasta kjörtímabil og þá var oft látið í það skína að Útlendingastofnun hefði bara svolítið um það að segja hvernig hún gerði það. En nú er komið í ljós hvers smánin er og hún er hæstv. dómsmálaráðherra sem situr auðvitað í skjóli Alþingis, raunar líklega bara í 18 mánuði en 18 mánuði samt, og honum ber auðvitað að virða það valdsvið sem Alþingi hefur og honum ber líka að virða sín valdmörk. Ég held að það væri réttast af hæstv. dómsmálaráðherra að hugsa málið aðeins betur áður en hann heldur þessu til streitu.

Virðulegi forseti. Varðandi þetta mál, að Alþingi geti afgreitt umsóknir um ríkisborgararétt, þá er hreint með ólíkindum að Útlendingastofnun skuli leyfa sér að haga sér með þessum hætti í skjóli ráðherrans. Það að setja þetta mál í sama pott og afgreiðslu umsókna til Útlendingastofnunar er algerlega með ólíkindum. Hver er munurinn á þessum málum? Jú, Útlendingastofnun á samkvæmt 6. gr. laga um ríkisborgararétt að veita umsögn með umsókn sem fer síðan til afgreiðslu á Alþingi. Hvað á Útlendingastofnun að gera samkvæmt 7. gr.? Jú, afgreiða umsóknir til sín. Þetta er grundvallarmunur á þessum tveimur málum. Annars vegar sækir einstaklingur um ríkisborgararétt til Útlendingastofnunar og hins vegar til Alþingis. Þáttur Útlendingastofnunar í afgreiðslunni á Alþingi er sá að veita umsögn. Það er ekki það sama og að Útlendingastofnun sé að veita ríkisborgararétt. 

Forseti. Við skulum hafa það algjörlega á kristaltæru að hér er um að ræða umsóknir um ríkisborgararétt til Alþingis. Það starf vinnur nefnd, allsherjar- og menntamálanefnd, og undirnefnd þeirrar nefndar. Það skal líka vera algerlega á hreinu að þegar nefnd biður um gögn frá stjórnvöldum þá er samkvæmt lögum um þingsköp sjö daga frestur til að skila þeim gögnum. Þetta hefur verið gert svona í fjöldamörg ár og allt í einu breytist það þegar hæstv. núverandi dómsmálaráðherra mætir og segir: Hey, ég ætla að blanda þessum umsóknum saman við almenna umsókn um ríkisborgararétt, sem gengur bara ekki upp því að það er ekki sama málsmeðferð hjá þessum tveimur aðilum, Alþingi annars vegar og Útlendingastofnun hins vegar. Þetta eru tvær mismunandi biðraðir í tvö mismunandi ákvarðanaferli. Samkvæmt lögum um þingsköp hefur Útlendingastofnun sjö daga til að veita þessi gögn sem nefndin hefur ítrekað beðið um.

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra játaði sök hér rétt áðan þegar hann sagðist hafa fyrirskipað að undirstofnun sín myndi ekki fara eftir þeirri stjórnskipunarvenju sem hefur ríkt hér um árabil við afgreiðslu umsókna um ríkisborgararétt frá Alþingi. Hæstv. dómsmálaráðherra væri e.t.v. í öðrum ríkjum dreginn fyrir landsdóm fyrir að brjóta svo freklega á Alþingi og lögum. Stjórnskipunarvenjur eru jafn réttháar stjórnarskránni. Það er þannig. Þetta er fyrirkomulag sem hefur verið hérna árum saman. Ef hæstv. dómsmálaráðherra vill breyta því þá gerir hann það með lögum. Þá breytir hann lögunum.  
            

Forseti. Það er ekki nóg með að hér séu stjórnskipulegar venjur heldur stendur í 51. gr. þingskapalaga að stofnun skuli afhenda gögn sem óskað er eftir af Alþingi. Í dag kom í ljós að Útlendingastofnun neitar að afhenda gögn samkvæmt fyrirmælum ráðherra og hæstv. ráðherra hefur viðurkennt það að hann hafi stoppað afhendingu gagna af eigin geðþótta. Og ég spyr hv. þingmenn, sem eru mér lögfróðari, hvort hæstv. ráðherra hafi ekki með því brotið lög á Alþingi.

Virðulegur forseti. Það er ágætt að nefna það hér í byrjun að ekki hefur verið stoppuð nein afhending á gögnum. Þau verða afhent þau þegar þau verða fullunnin. Alþingi Íslendinga getur ákveðið hvað það gerir í þessum efnum. Það getur sett lög um ríkisborgararétt einstaklinga, burt séð frá allri þeirri vinnu sem er kveðið á um í lögum, ef það kýs svo að gera, og unnið sína vinnu. Það var kannski tilefni þess að í bréfi frá ráðuneytinu til nefndarinnar var rakið hvernig umsóknir um ríkisborgararétt sem bárust þinginu á þessu ári hefðu verið unnar þar sem þessar upplýsingar voru hreinlega ekkert notaðar. Það var veittur ríkisborgararéttur án þess að skoðuð væru ýmis þau atriði sem kveðið er á um í lögum. En Alþingi getur gert það. Valdmörk okkar er alveg skýr í þessu. Kveðið er á um að 

Tvö mismunandi ferli.

Virðulegi forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra kemur hér upp og nefnir að það sé ekkert mál að afhenda þær umsóknir sem óskað er eftir af hálfu Alþingis. Þann 11. október sl. sendi allsherjar- og menntamálanefnd formlega beiðni um gögn á grundvelli 51. gr. laga um þingsköp Alþingis til Útlendingastofnunar. Samkvæmt lögunum hefur stofnunin sjö daga til að afhenda gögnin. Við gáfum þeim 14 vegna þess að við vitum að það tekur 14 daga að fá umsögn lögreglu. Það á ekkert að þurfa, við eigum ekkert að þurfa að fara í gegnum þessa beiðni vegna þess að samkvæmt lögum um ríkisborgararétt ber Útlendingastofnun skylda til að afhenda okkur þessi gögn. Það er ekki þegar stofnuninni hentar eða þegar hæstv. ráðherra hentar heldur innan sjö daga eða innan þess frests sem við gefum. Í bréfi sem hæstv. ráðherra vogar sér að nefna hér akkúrat í þessu samhengi, frá ráðuneytinu til allsherjar- og menntamálanefndar og þeirra nefnda sem afgreiða þessar umsóknir, kom fram að til þess að, með leyfi forseta, „höggva á þann hnút“ sem hafði verið í samskiptum þingsins og ráðherra, þá ætti Alþingi kannski bara að hætta að kalla eftir lögregluskýrslum, það væri eitthvert rugl, til að höggva á þann hnút og Alþingi hætti að veita fólki ríkisborgararétt sem hæstv. dómsmálaráðherra vildi ekki að fengi ríkisborgararétt. 

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra talar hér um að vera á undan í röðinni, allir þurfi að vera í sömu röðinni. Röð eftir hverju? Annars vegar á Útlendingastofnun samkvæmt lögum að veita Alþingi upplýsingar eða umsögn um umsóknir um ríkisborgararétt og hins vegar á Útlendingastofnun að veita ríkisborgararétt samkvæmt stjórnvaldsákvörðun. Hjá hæstv. ráðherra virðist vera ein röð eftir tveimur hlutum. Útlendingastofnun er að brjóta upplýsingaskyldu sína samkvæmt lögum með því að veita okkur ekki þessar umsagnir. Það er gjörólíkt því að Útlendingastofnun afgreiði umsóknir og taki stjórnvaldsákvörðun um það hvort veita einstaklingi ríkisborgararétt eða ekki. En það sem er þarna undir er að það er verið að eyðileggja núverandi kerfi svo það geti komið annað kerfi í staðinn. Það er það sem verið að gera. Þetta er gert í skjóli þess að umboðsmaður Alþingis setti ofan í við Útlendingastofnun, setti ofan í við 

Herra forseti. Ég kem hér upp til að létta undir með hæstv. forseta við fundarstjórn og legg til að hæstv. forseti, þegar hann ræðir við hæstv. dómsmálaráðherra um þær athugasemdir sem hér hafa komið fram, hugi líka að því í leiðinni að laga meðferð Alþingis á þessu máli. Það er búið að benda á það ár eftir ár hversu gallað fyrirkomulag veitingar ríkisborgararéttar á Alþingi er. Aftur og aftur höfum við heyrt ráðherra, ekki hvað síst hæstv. ráðherra dómsmála, nefna að það þurfi að huga að þessu. Það hefur lítið gerst í því með þeim afleiðingum sem við sáum í fréttum ekki alls fyrir löngu um þau klúður sem hafa orðið hér á Alþingi á þessu sviði. Ég hvet því hæstv. forseta til að taka þetta samtímis með í reikninginn.

Forseti. Þetta er algerlega með ólíkindum. Þetta er með ólíkindum. Ráðherra hefur komið hingað upp og í raun viðurkennt lögbrot. Það er öllum ljóst að þetta er lögbrot. Hann kemur hingað upp og ruglar saman tveimur mismunandi ferlum eins og það sé bara allt í lagi að afvegaleiða umræðuna á þann hátt. Þetta er tvennt mismunandi sem við erum að tala um. Eitt er umsókn um ríkisborgararétt til Alþingis og hitt er til Útlendingastofnunar og það er verið að grauta þessu saman eins og það sé bara eðlilegast í heimi. Ég legg til að formaður hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar taki þetta mál fyrir því að ég tel vera algjörlega brýnt núna að hæstv. dómsmálaráðherra mæti fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og geri hreint fyrir sínum dyrum og við komumst að því hvort ráðherra sé að brjóta lög. Ég get ekki séð annað og mér finnst það ótrúlegt að við ætlum að sitja hér, þingheimur, og leyfa þessu að ganga yfir okkur.

Herra forseti. Þetta samtal sem við eigum hér í dag höfum við átt síðan 25. janúar og það hefur lítið breyst fyrir utan það að við áttum það kannski á fölskum forsendum í janúar. Þá vorum við að biðja forseta að liðsinna okkur, við vorum að biðja ráðherra að liðsinna okkur til að breyta einhverri framkvæmd sem við gátum ekki trúað að ætti að vera eins og hún var orðin. En hér er ráðherra búinn að viðurkenna að þessi framkvæmd sé á hans ábyrgð, það sé hans ákvörðun að hún sé með þessum hætti. Hann gengur svo langt að mæta hingað eins og einhver falsfréttaveita og segir að hann ætli ekki að taka fólk fram fyrir í röð því að það séu tvær ólíkar raðir; önnur liggur inn til Útlendingastofnunar og hin hingað til þingsins. Ráðherrann lætur eins og hann megi stífla röðina til þingsins bara á skrifborðinu sínu. Þetta nær náttúrlega ekki nokkurri átt, forseti. Ég held að það sé jafnvel ekki nóg að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd taki þetta fyrir heldur þurfi þingið að skoða það að taka þetta ferli bara allt til sín. Svo vekur líka athygli að hér í vor þegar við vorum að takast á við ráðherrann, sem nú er komið í ljós að var með einbeittan brotavilja í þessu, þá mættu hingað stjórnarþingmenn og voru með okkur, voru með ríkisborgaralögunum í liði. Hvar er fólk frá Sjálfstæðisflokki, Framsókn og Vinstri grænum sem var hér í vor þegar komið hefur í ljós að það er stefna ríkisstjórnarinnar að gera þetta? Það er ákvörðun ráðherra ríkisstjórnarinnar að gera þetta svona. Hvar er fólkið núna?

Forseti. Eins og kom fram í máli hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar hefur forseti verið beðinn um þetta áður, að hlutast til um þetta mál. Ég velti fyrir mér hvernig það hefur gengið í rauninni frá því að forseti var fyrst beðinn um að hlutast til um það. Kemur þetta forseta á óvart, þessi tilkynning ráðherra um að þetta sé hans persónulega ákvörðun sem hann ætli að taka ábyrgð á og ætli bara að hafa þetta svoleiðis? Er hæstv. forseti sáttur við að farið sé svona með þingskapalögin að geðþótta ráðherra? Ég vil að hæstv. forseti geri þinginu grein fyrir því. Að lokum vil ég minnast á það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði, að það hefði verið eitthvert klúður hér á Alþingi hvað þetta varðar. Það er rangt og ég hvet hann til að koma fram með gögn sem sýna annað.

Herra forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur viðurkennt hér í ræðustóli Alþingis með bros á vör að hann hafi beðið Útlendingastofnun um að senda ekki inn gögn og þar með brjóta í bága við 51. gr. þingskapalaga. Ég spyr sjálfan mig hvort ekki sé orðin spurning um það að við förum og lesum aðeins í gegnum lög um ráðherraábyrgð. Þar stendur, með leyfi forseta: „Ráðherra má krefja ábyrgðar samkvæmt því, sem nánar er fyrir mælt í lögum þessum, fyrir sérhver störf eða vanrækt starfa, er hann hefur orðið sekur um, ef málið er svo vaxið, að hann hefur annaðhvort af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi farið í bága við stjórnarskrá lýðveldisins, önnur landslög eða að öðru leyti stofnað hagsmunum ríkisins í fyrirsjáanlega hættu.“  
             Ég sé ekki betur en að hæstv. dómsmálaráðherra hafi gerst brotlegur við ráðherraábyrgð og skal því sæta þeirri ábyrgð.

Herra forseti. Þó að ég ætli ekki í efnisumræðu hér þá tel ég rétt að aðstoða hæstv. forseta við að meta þá umræðu sem hér hefur farið fram, sérstaklega í ljósi athugasemdar frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni sem kannast ekkert við að það hafi komið upp nein vandamál við afgreiðslu þessara mála hér á Alþingi. Eins og ég nefndi áðan hefur þetta verið rætt hér ár eftir ár, vankantarnir á þessu fyrirkomulagi. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, upp nokkrar setningar úr frétt um þetta úr Morgunblaðinu en þar segir: „Samkvæmt upplýsingum frá Útlendingastofnun, sem dómsmálaráðuneytið sendi allsherjar- og menntamálanefnd í fyrradag, uppfylltu aðeins tveir af þeim tólf sem Alþingi veitti ríkisborgararétt í júní sl. búsetuskilyrði og þar af hafði helmingurinn aldrei átt lögheimili hér á landi og a.m.k. einn hafði ekki sannað á sér deili auk þess sem verulegur vafi var um aldur viðkomandi. Þá hafði í einu tilviki biðtími vegna brota ekki verið liðinn og í öðru tilviki var einstaklingur sem fékk ríkisborgararétt á boðunarlista Fangelsismálastofnunar“  
            

Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um útlendinga, nr. 80/2016. Sambærilegt frumvarp var lagt fram á síðustu fjórum löggjafarþingum en ýmist var ekki mælt fyrir því eða það náði ekki fram að ganga. Frumvarpið er nú endurflutt að nýju en í töluvert breyttri mynd frá fyrstu þremur framlagningum þar sem það nær nú, líkt og síðastliðið vor, eingöngu til breytinga á ákvæðum laga um útlendinga varðandi alþjóðlega vernd. Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á lögreglulögum, um verkefni stoðdeildar ríkislögreglustjóra og í samráði við félags- og vinnumarkaðsráðherra eru jafnframt lagðar til breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga varðandi útgáfu tímabundinna atvinnuleyfa vegna sérstakra ástæðna. Við framkvæmd gildandi laga um útlendinga hefur komið í ljós að þörf er á að lagfæra, endurskoða og breyta allmörgum ákvæðum laganna um alþjóðlega vernd svo að framkvæmd og meðferð mála sem undir þau falla sé skýr og gagnsæ. Eins og nánar er rakið í greinargerð frumvarpsins hefur sá málaflokkur þróast töluvert hérlendis og alþjóðlega frá árunum 2014–2016 þegar frumvarp til gildandi laga var samið og samþykkt. Sést það einna helst á þróun fjölda umsókna sem hafa borist íslenskum stjórnvöldum en þær voru 354 árið 2015 en um 800–1.100 á ári á árunum 2016–2021, að undanskildu árinu 2020 þegar 654 umsóknir bárust þrátt fyrir umtalsverðar ferðatakmarkanir það ár sökum Covid-19 heimsfaraldursins. Ef þessi fjöldi er borinn saman við önnur Norðurlönd þá voru umsóknir um alþjóðlega vernd hlutfallslega flestar á Íslandi árin 2019, 2020 og 2021. Sem dæmi má nefna að á síðasta ári bárust íslenskum stjórnvöldum 23 umsóknir á hverja 10.000 íbúa en þær voru einungis 11 í Svíþjóð, fimm í Finnlandi, fjórar í Danmörku og þrjár í Noregi. Fjöldi umsókna um alþjóðlega vernd hefur fjölgað verulega í ár vegna innrásar Rússa í Úkraínu í lok febrúar. Þrátt fyrir það er vert að vekja athygli á að af þeim 3.271 umsókn sem höfðu verið lagðar fram á þessu ári hinn 18. október sl. eru 1.361 frá einstaklingum sem hafa engin tengsl við Úkraínu. Ef sú þróun heldur áfram má áætla að rúmlega 1.700 slíkar umsóknir berist í ár sem yrði langfjölmennasta umsóknarárið til þessa. Þeim fjölda til viðbótar eru umsóknir frá Úkraínumönnum en nú þegar hafa um tvö þúsund Úkraínumenn komið til landsins eftir innrás Rússa og mikil óvissa er um hver þróunin í þeim komum verður næstu vikur, mánuði eða ár. Útlit er fyrir að heildarfjöldi umsókna um vernd á árinu verði yfir 5.000, sem er meira en fjörutíu-sinnum fleiri umsóknir en fyrir tíu árum. Auk þess mikla fjölda umsókna um alþjóðlega vernd sem hefur borist á sl. árum hefur samsetning hópsins einnig tekið töluverðum breytingum. Meiri hluti þeirra umsókna sem bárust fyrst eftir gildistöku laga um útlendinga árið 2016 voru tilhæfulausar umsóknir frá öruggum upprunaríkjum, eða um 60% umsókna. Síðustu ár hefur umsóknum um alþjóðlega vernd á Íslandi fjölgað verulega í hópi þeirra sem leita eftir alþjóðlegri vernd á nýjan leik, þ.e. einstaklingar sem eru þegar búnir að fá vernd í öðru Evrópuríki. Var hlutfall slíkra mála um 16% árið 2018, 24% árið 2019, 52% árið 2020 og 21% á síðasta ári. Hlutfall þessara mála hefur lækkað í ár og er um 11%, ef Úkraínumenn eru ekki taldir með, og er talið að rekja megi það til innrásar Rússa í Úkraínu og þeirrar óvissu sem því hefur fylgt í Evrópu. Sambærilegar tölur sjást þó hvergi hjá öðrum Evrópuríkjum og í ríkjum sem hafa greint einhverja fjölgun þessara mála er hlutfall þeirra einungis um 5% sl. ár, þar á meðal í Þýskalandi, Belgíu, Sviss og Noregi. Þá hefur fjölgað töluvert í hópi umsækjenda sem fá hefðbundna efnismeðferð hér landi en það eru m.a. einstaklingar sem koma frá fjarlægari löndum en margir þeirra eru að flýja ofsóknir í heimalandi sínu og fá hér vernd. Mikilvægt er að löggjöfin sé aðlöguð þeirri þróun sem á sér stað hérlendis og í alþjóðasamfélaginu og þeim áskorunum sem verndarkerfið stendur frammi fyrir á hverjum tíma. Stjórnvöld sem fara með þessi málefni þurfa að geta brugðist við breyttum aðstæðum til að tryggja að verndarkerfið ráði við að afgreiða þær umsóknir sem berast á mannúðlegan og skilvirkan hátt, að fullnægjandi þjónusta sé veitt og að þeir fjármunir sem til ráðstöfunar eru séu nýttir sem best. Ég tel hér mikilvægt að árétta að flóttamannakerfið er neyðarkerfi ætlað fólki sem óttast um líf sitt og frelsi, á hættu á dauðarefsingum, pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Þá árétta ég enn fremur að frumvarp þetta breytir engu efnislega um réttindi þeirra sem hlotið hafa og munu hljóta alþjóðlega vernd hér á landi. Nauðsynlegt er að tryggja að þeir einstaklingar sem hingað leita og þarfnast verndar gegn ofsóknum fái vandaða og skjóta úrlausn mála sinna og komist þannig fyrr út úr umsóknarferlinu og geti aðlagast samfélaginu því að sá sem fær vernd fær, auk dvalarleyfis hér á landi, margháttaða aðstoð í formi framfærslu, húsnæðis, heilbrigðisþjónustu og menntunar. Ég vek í þessu sambandi sérstaka athygli á því að samhliða þeirri fjölgun einstaklinga sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi síðastliðin ár hefur þeim sem hlotið hafa vernd hér á landi fjölgað töluvert. Að undanskildum kvótaflóttamönnum hlutu árið 2014 50 einstaklingar vernd hér á landi en árið 2021 hlutu 492 einstaklingar vernd. Það er nær tíföldun á sjö árum. Þá er mikilvægt að sú málsmeðferð tefjist ekki vegna mikils álags á stjórnsýsluna við afgreiðslu mála umsækjenda sem hafa t.d. nú þegar hlotið alþjóðlega vernd í öðru Evrópuríki. Frumvarp þetta er því liður í nauðsynlegri endurskoðun gildandi laga um útlendinga og felur í sér efnismeiri breytingar varðandi móttöku og málsmeðferð umsókna um alþjóðlega vernd en gerðar hafa verið til þessa. Sérstaklega er tekið mið af reynslu við framkvæmd gildandi laga og þróun málaflokksins frá árinu 2017. Þá er með frumvarpinu verið að samræma löggjöf og framkvæmd þessara mála við umgjörð annarra Evrópuríkja, einkum hinna Norðurlandanna. Þetta heildarsamhengi er mikilvægt að hafa í huga þegar fjallað er um einstök ákvæði frumvarpsins. Virðulegi forseti. Ég geri nú nánari grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins: Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að ákvarðanir Útlendingastofnunar um synjun á efnismeðferð sæti sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála. Mikill meirihluti ákvarðana í málum sem þessum eru nú þegar kærðar til kærunefndarinnar, eða um 95-98% á síðastliðnu ári, og með því að breyta fyrirkomulaginu þannig að ákvarðanir sæti sjálfkrafa kæru tekst að stytta þann tíma sem ekki er nýttur til málavinnslu án þess að skerða réttarvernd umsækjenda. Í 4. gr. frumvarpsins er lagt til að lögreglu verði fengin heimild, að uppfylltum persónuverndarlögum, til að afla vottorða frá heilbrigðisyfirvöldum um líkamlegt og andlegt heilbrigði útlendings þegar nauðsyn þykir svo að unnt sé að framkvæma ákvörðun um frávísun eða brottvísun. Ákvæðið hefur tekið ákveðnum breytingum frá framlagningu frumvarpsins síðastliðið vor þar sem brugðist hefur verið við umsögn Persónuverndar til allsherjar- og menntamálanefndar á síðasta löggjafarþingi. Í 6. gr. frumvarpsins er lagt til að útlendingur sem fengið hefur endanlega synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd fái þjónustu í að hámarki 30 daga frá birtingu endanlegrar ákvörðunar. Frá þeim tímafresti verður meginreglan sú að öll réttindi hans falla niður. Á þessu eru gerðar nokkrar undantekningar, til að mynda verður ekki heimilt að fella niður réttindi barna, foreldra eða umsjónarmanna þeirra og annarra heimilismanna sem teljast til ættingja barna, barnshafandi kvenna og maka þeirra, alvarlegra veikra einstaklinga og fatlaðra einstaklinga með langvarandi stuðningsþarfir. Þá verður heimilt að fresta niðurfellingu þjónustu þegar það telst nauðsynlegt vegna sanngirnissjónarmiða að því gefnu að útlendingur hafi sýnt samstarfsvilja við framkvæmd ákvörðunar um að hann skuli yfirgefa landið. Ákvæði 6. gr. frumvarpsins tekur mið af þeirri reglu gildandi laga að útlendingur skuli njóta ákveðinna grundvallarréttinda á meðan frestur hans til sjálfviljugrar heimfarar er í gildi sem er að jafnaði 7–30 dagar. Með hinum 30 daga fresti er útlendingi, sem lögum samkvæmt ber að yfirgefa landið, veitt nægilegt svigrúm til að fara af landi brott. Ef það næst ekki af einhverjum ástæðum sem ekki eru á ábyrgð útlendings gerir frumvarpið ráð fyrir að heimilt verði fresta tímabundið niðurfellingu réttinda hans. Í tengslum við tillögu 6. gr. frumvarpsins tel ég mikilvægt að vekja athygli á að útlendingur sem fengið hefur endanlega synjun á umsókn um alþjóðlega vernd fær að jafnaði aðstoð við brottför af landi, svo sem með greiðslu fargjalds eða enduraðlögunarstyrks í heimaríki. Slíkir styrkir, sem geta numið allt að 3.000 evrum til hvers einstaklings, eiga að stuðla að árangursríkri enduraðlögun í heimaríki og styðja viðkomandi við að koma þar undir sig fótunum á nýjan leik. T.d. er unnt að nýta styrkinn í húsaleigu, nám, atvinnu eða önnur verkefni. Í 7. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um sérstaka málsmeðferð endurtekinna umsókna sem gerir útlendingum sem sótt hafa um alþjóðlega vernd kleift að fá ákvarðanir í málum sínum endurskoðaðar á grundvelli nýrra gagna og upplýsinga. Talið er að skýrari reglur og samræmt verklag við önnur Evrópuríki varðandi endurskoðun og endurupptöku á þessum málum muni auka skilvirkni innan umsóknarkerfisins en tryggi samt sem áður rétt umsækjenda til að fá ákvarðanir í málum sínum skoðaðar á grundvelli nýrra gagna og upplýsinga. Í 8. gr. frumvarpsins eru lagðar til nokkrar breytingar á 36. gr. laganna sem kveður á um hvenær taka skuli umsókn um alþjóðlega vernd til efnismeðferðar. Í fyrsta lagi leggur 8. gr. til að lokafrestur meðferðar þessara mála miði við þann tíma þegar máli er endanlega lokið á stjórnsýslustigi en ekki flutning úr landi. Er það í samræmi við aðra samskonar tímafresti í lögunum og framkvæmd hinna Norðurlandanna. Í öðru lagi skerpir 8. gr. á reglunni um fyrsta griðland, þ.e. að umsókn um alþjóðlega vernd skuli afgreidd í fyrsta ríki sem umsækjandi kemur til og getur veitt honum vernd. Ég vek athygli á að reglan um fyrsta griðland hefur verið í lögum um útlendinga frá 2002 og er efnislega sambærileg þeirri reglu sem í Evrópurétti er nefnd öruggt þriðja ríki. Hér er því ekki um nýja reglu að ræða heldur er einkum átt við þau tilvik þegar umsækjandi hefur slík tengsl við annað ríki að sanngjarnt og eðlilegt geti talist að hann sæki um vernd þar. Loks skilgreinir 8. gr. frumvarpsins nánar hvenær töf á afgreiðslu umsóknar er á ábyrgð umsækjanda sjálfs. Í tengslum við tillögu 8. gr. frumvarpsins tel ég mikilvægt að vekja athygli á að fallið hefur verið frá fyrirhugaðri breytingu á undantekningum 2. mgr. 36. gr. laga um útlendinga um sérstök tengsl og sérstakar ástæður. Þessi breyting felur í sér að umsókn útlendings um alþjóðlega vernd, sem þegar hefur hlotið slíka vernd í öðru ríki, verður áfram skoðuð á grundvelli ákvæðisins með því tilliti hvort til staðar séu sérstakar ástæður eða sérstök tengsl við Ísland sem geta leitt til þess að viðkomandi fær efnismeðferð umsóknar um alþjóðlega vernd hér á landi. Í 9. gr. frumvarpsins er ákvæði gildandi laga, sem fjallar um umsóknir barna um alþjóðlega vernd, breytt á þá leið að það taki betur mið af hagsmunum barna sem sækja um alþjóðlega vernd. Þá hefur verið bætt við reglugerðarheimild til að styðja við innleiðingu barnvæns hagsmunamats þegar kemur að umsóknum um alþjóðlega vernd. Í 10. og 11. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á afgreiðslu umsókna vegna ríkisfangsleysis. Annars vegar er kveðið á um aðskilnað málsmeðferðar alþjóðlegrar verndar og ríkisfangsleysis þegar umsækjandi um alþjóðlega vernd óskar einnig eftir stöðu ríkisfangslauss einstaklings. Þessi breyting er lögð til í kjölfar gildistöku samninga Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu ríkisfangslausra einstaklinga frá árinu 1954 og um að draga úr ríkisfangsleysi frá árinu 1961 en samningarnir tóku gildi gagnvart Íslandi í apríl 2021. Hins vegar er orðalag útilokunarástæðna við ákvörðun um að veita vernd vegna ríkisfangsleysis nánar útfært. Í 13. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á því hverjir geta fengið svokallaða afleidda vernd, þ.e. alþjóðleg vernd vegna fjölskyldutengsla. Í megindráttum felur breytingin í sér að þeir einstaklingar sem tengjast aðila sem hlotið hefur afleidda vernd geta ekki heldur fengið slíka vernd. Ég vek athygli á að umrædd breyting hefur engin áhrif á gildandi rétt þessara einstaklinga til að sækja um dvalarleyfi vegna fjölskyldusameiningar en þeim dvalarleyfum fylgir þó ekki alþjóðleg vernd. Í 17. gr. frumvarpsins er lagt til að reglugerðarbreyting frá árinu 2020, um að efnismeðferð umsókna barna skuli svarað innan 16 mánaða í stað 18 mánaða, verði lögfest. Ákvæði þetta kveður á um að heimilt verði að veita barni dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða hafi það ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 16 mánaða. Í 1. tölulið 21. gr. frumvarpsins er, í samráði við félags- og vinnumarkaðsráðherra, lagt til að útlendingar sem fengið hafa dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða vegna sérstakra tengsla við landið samkvæmt lögum um útlendinga verði undanþegnir kröfu um tímabundið atvinnuleyfi hér á landi. Er þetta lagt fram í þeim tilgangi að draga úr skilyrðum og einfalda atvinnuþátttöku einstaklinga í þessari stöðu. Að lokum vil ég vekja athygli á að bráðabirgðaákvæði frumvarpsins frá því í vor, sem þá var 19. gr. þess, um að útlendingi yrði skylt að gangast undir Covid-19 próf í tengslum við framkvæmd ákvörðunar um frávísun og brottvísun, hefur verið fellt út í ljósi þróunar heimsfaraldursins. Jafnframt vil ég í þessu samhengi nýta tækifærið og ítreka að ég hef lagt til við forseta Alþingis að umboðsmanni Alþingis verði falið eftirlit með framkvæmd lögreglu á brottvísunum og frávísunum. Sú vinna er enn í gangi en með tillögunni er umgjörðin í kringum framkvæmd þessara mála styrkt enn frekar ásamt því að tryggja að réttindi útlendinga í þessari stöðu séu virt. Virðulegur. forseti Ég hef farið yfir helstu efnisatriði frumvarpsins en að öðru leyti vísast til greinargerðar frumvarpsins og athugasemda við einstök ákvæði þess. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynninguna á þessari endurvinnslu, þetta er í fimmta sinn sem þetta frumvarp er lagt fram og ráðherra hefur ekki haft fyrir því að uppfæra greinargerðina með frumvarpinu sem nær yfirleitt til 2016, 2017 og jafnvel til ársins 2018. En þess ber að geta að núna er árið 2022. En af því að hæstv. dómsmálaráðherra hefur gaman af tölum og er að bera saman Ísland og Norðurlöndin þá er rétt að geta þess að hlutfallslega ættu að vera 12 þingmenn á Alþingi Íslendinga og einn ráðherra í 85% stöðu ef við ætlum að vera að leika okkur með svona tölur. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað er það í frumvarpinu sem kemur í veg fyrir að hingað komi fordæmalaus fjöldi flóttafólks? 80% þeirra sem hér eru og hafa sótt um vernd á Íslandi eru frá þeim tveimur ríkjum sem stjórnvöld á Íslandi hafa tekið ákvörðun um að veita vernd, þ.e. Úkraínu og Venesúela. Er eitthvað í þessu frumvarpi sem kemur í veg fyrir að fólk frá þessum ríkjum 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé algjör samstaða um það hér á þingi að við veitum flóttamönnum frá Úkraínu vernd, höfum meira að segja gripið til ákveðinna ráðstafana til að geta afgreitt þeirra umsóknir í skilvirkara ferli heldur en annarra. Hitt er annað sem snýr að þeim sem eru að koma frá Venesúela og þetta eru fjölmennustu hóparnir. Þar er það ákvörðun kærunefndar útlendingamála að veita viðbótarvernd, sem væntanlega er ástæðan fyrir því að hingað eru komnir yfir 700 manns frá Venesúela, hafa óskað eftir vernd á þessu ári, á meðan sambærilegar tölur á Norðurlöndunum eru í kringum 70. Það er vegna þess að við erum að bjóða hreinlega betur heldur en aðrar þjóðir í skilyrðum þegar kemur að félagslegri þjónustu og réttindum. Reyndar er það nú svo sérstakt að íbúar frá Venesúela njóta hér meiri réttinda en fólk sem kemur frá Úkraínu. Ég veit ekki hvort fólk hefur áttað sig á því. Þetta frumvarp auðvitað eykur á skilvirkni kerfisins í heild 

Virðulegur forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra þarf að átta sig á því að það er ákvörðun stjórnvalda að veita fólki frá Venesúela viðbótarvernd eins og það er kallað. Það er kærunefnd útlendingamála sem tekur ákvörðun um það og kærunefnd útlendingamála er sjálfstæð stofnun sem við höfum hlustað á hingað til. Kærunefnd útlendingamála hlustaði á Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna sem segir að vargöld ríki í Venesúela og þess vegna beri okkur að veita þessu fólki skjól. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, sem hefur talað mikið um glæpamenn sem eru að nýta sér neyð fólks á flótta, hvað það er í þessu frumvarpi sem tryggir það að glæpamenn úti í heimi nýti sér ekki fólk á flótta, að fólk á flótta verði ekki fórnarlömb mansals, fólk á flótta verði ekki fórnarlömb þess að glæpamenn úti í heimi steli peningunum þeirra og fleira. Þetta er meðal þess sem 

Virðulegur forseti. Já, það er ýmislegt annað sem þarf að bregðast við samhliða þessu, til að mynda auknar rannsóknir lögreglu á skipulagðri brotastarfsemi sem að hluta til tengist yfir í alþjóðlega glæpastarfsemi. Það eru ekki bara upplýsingar sem við höfum frá íslenskum löggæsluyfirvöldum. Við höfum þessar upplýsingar einnig frá lögregluyfirvöldum í Evrópu og Europol þannig að það er full ástæða fyrir okkur að styrkja stöðu lögreglunnar gagnvart þeim rannsóknum og eftirfylgni á landamærunum með því að hér sé ekki verið að misnota m.a. fólk sem er í þessari erfiðu stöðu. Kærunefndin komst að þessari niðurstöðu varðandi íbúa frá Venesúela um að þeir ættu að fá hér viðbótarvernd sem leiðir af sér að við erum að fá hér gríðarlegan fjölda fólks frá því landi og við erum að skoða það. Um þessa niðurstöðu eru ekkert allir sammála en kærunefndin hefur lokaorðið í þessu og við erum að skoða þær ráðstafanir sem eru eðlilegar og gæti verið ástæða til að grípa til gagnvart því sérstaklega.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra fór alveg ágætlega yfir umfang vandans sem við er að eiga hér í inngangsorðum ræðu sinnar. En telur hæstv. ráðherra þetta frumvarp til þess fallið að taka á þessum vanda eða breyta honum að einhverju verulegu leyti? Leysir þetta málið að einhverju umtalsverðu leyti að mati hæstv. ráðherra? Það er ekki annað að sjá, nú þegar þetta mál kemur hér fram í fimmta skipti, að það sé enn búið að þynna það út, það sé enn búið að bæta í kaffibætinn og minnka kaffið í þessu máli sem hæstv. ráðherra reynir hér í fimmta sinn sem dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokks að koma í gegnum þingið. Mun þetta frumvarp að mati hæstv. ráðherra hafa eitthvað verulega um þann vanda sem hann lýsti hér í upphafi að segja eða þarf ekki miklu meira að koma til? Þarf ekki stefnubreytingu í þessum málaflokki?

Virðulegur forseti. Leysir þetta frumvarp vandann? Þetta frumvarp gerir málsmeðferð skilvirka, miklu skilvirkari en hún hefur verið. Um það þarf ekki að efast. Það eru líka ákvæði í þessu frumvarpi sem liðka mjög fyrir því að vinna með umsækjendur sem hlotið hafa synjun og eiga að fara úr landi, eru hér í raun í ólögmætri dvöl. Það eru teknir út þeir hvatar sem eru í núverandi löggjöf um að láta reyna á þá fresti sem eru til staðar til að fá mál sitt tekið fyrir að nýju. Að því leyti tel ég að þetta leysi mikinn vanda. Hitt er svo annað mál að vandinn sem við glímum við akkúrat í dag er auðvitað af öðrum toga, má segja, þegar kemur sérstaklega að íbúum Úkraínu sem hingað koma og við erum að glíma við það. Þetta leysir ekki þau mál enda erum við sameinuð í því að reyna að taka á móti því fólki með sem bestum hætti. En ef við værum í eðlilegu ástandi þá hefði þetta frumvarp veruleg áhrif á þróun mála.

Herra forseti. Það eru vissulega allir þingmenn, held ég, sammála um að taka við flóttafólki frá Úkraínu á þann hátt sem gert er, enda gilda um það sérstakar reglur og ekki bara hér á landi heldur víða annars staðar. Vandinn var hins vegar kominn fram og var orðinn augljós löngu áður en að Úkraínustríðið hófst, þegar Ísland var komið með langmestu ásókn af Norðurlöndunum hlutfallslega í að fá hér hæli. Leysir þetta mál þann vanda? Nei, það gerir það ekki. Það leysir ekki heldur þann vanda sem felst í því að hæstv. ráðherra og reyndar aðrir ráðherrar og stjórnmálamenn yfir höfuð eru búnir að gefa frá sér allt of mikið vald til að taka ákvarðanir. Hvað hefur hæstv. ráðherra yfir höfuð um þetta að segja ef einhver nefnd úti í bæ, nefnd ókjörinna fulltrúa, getur ákveðið það hvaða hópar frá heilu löndunum koma til landsins? Hvað ef sú nefnd ákveður að það sama gildi um Pakistan, Bangladess, El Salvador, Hondúras, Kólumbíu og önnur lönd og gildir nú um Venesúela? 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé heilmikið til í því hjá hv. þingmanni þegar hann kemur inn á það að þingið hafi gefið frá sér ákveðin völd í þessu og frá framkvæmdarvaldinu. Ég held að það eigi við í mörgum tilfellum öðrum þar sem við erum með nefndir úti í bæ sem ábyrgðinni er varpað á. Ég held að þingið þurfi að skoða sinn hug í því í framtíðinni hvernig menn ætla að bregðast við því og hv. þingmaður getur væntanlega tekið það á sig sem hann á í því, vegna þess að ég held að þau lög sem þessi nefnd á stað í hafi verið búin til þegar hann var forsætisráðherra.

Rangt … ráðherra Sjálfstæðisflokksins.

Hann var forsætisráðherra í þeirri ríkisstjórn þegar þessi lög voru sett, 

Herra forseti. Ég verð nú að byrja á því að segja að mér finnst þessi umræða sem hæstv. ráðherra er hér að leggja á borð mótast af tortryggni gagnvart þeim sem þurfa á hjálp okkar sem þjóðar að halda. Talað er um glæpamenn og því blandað saman við fólk í neyð. Það er talað um hlutfallslega aukinn fjölda hér miðað við aðrar þjóðir. En mig langar að spyrja: Hverju breytir það að við séum að taka á móti hlutfallslega fleirum en aðrir? Skiptir það einhverju máli? Flóttamaður er að leita sér að vernd og hann leitar til lands, hann er ekkert að horfa á hvort það séu hlutfallslega fleiri flóttamenn sem mæta hérna á svæðið. Hverju breytir það? Af hverju er okkur síðan sýnt línurit sem gildir bara frá 2019? Af hverju er þá ekki bara farið aftur til 2010?

Virðulegur forseti. Það er ekki hægt að skilja hv. þingmann öðruvísi en svo að hann vilji opna landamærin og hafa þetta alveg óheft. Hann má hafa þá skoðun. Ég er bara algjörlega ósammála því. 

Herra forseti. Mig langar að benda hæstv. ráðherra á eina leið ef hann er svona hræddur við glæpamenn sem eru að flytja inn dóp og koma inn fólki, selja þeim vegabréf og alls konar. Það vantar upp á að löggæslan geti sinnt sínu starfi. Vinnutímastyttingin kostaði 70 störf hjá lögreglunni og núna er í fjárlagafrumvarpinu niðurskurður upp á 2%. Af hverju beitir hæstv. ráðherra sér ekki þar, í staðinn fyrir að tala sífellt um allt of mikið af fólki sem er að berjast fyrir lífi sínu?

Virðulegur forseti. Ég hef miklar áhyggjur af þróun skipulagðrar glæpastarfsemi á Íslandi, það er miklu víðtækara en sem snýr að mögulegri misnotkun á flóttamönnum sem eru að koma til landsins. En það eru varnaðarorð sem við höfum fengið frá lögreglunni. Það eru varnaðarorð sem við höfum fengið frá lögregluyfirvöldum í Evrópu, eins og ég hef áður rakið, og við þurfum auðvitað að horfa til þess. Ég hef áhyggjur af misnotkun á þessu fólki sem er í þessari erfiðu stöðu. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Hér segir að frumvarpið feli í sér nauðsynlegar breytingar á ákvæðum laga um útlendinga varðandi alþjóðlega vernd og breytingarnar feli í sér að það eigi að auka skilvirkni og gæði og samræma löggjöf og framkvæmd þessara mála við umgjörð annarra Evrópuríkja, einkum Norðurlanda. Gott og vel. Mig langar aðeins að spyrja út í ákveðin ákvæði, sérstaklega ákvæði 6. gr. sem ég hef áhuga á að vita um. Ef útlendingur hefur fengið endanlega synjun á umsókn sinni þá beri honum að yfirgefa landið, geti verið hér að hámarki í 30 daga, hafi réttindi í 30 daga, og eftir það hafi hann engin réttindi, hann fær engan stuðning eða neitt. Mun ríkið vera með einhver úrræði fyrir þetta fólk ef þetta tekst ekki? Þetta er væntanlega þvinguð brottför. Hvað mun ríkið gera eftir 30 daga? Er fólk bara sett út á guð og gaddinn eða hvernig á að gera þetta? Og það segir líka í athugasemd við frumvarpið að þetta sé í samræmi við löggjöf og framkvæmd annars staðar á Norðurlöndunum. Ég spyr: Til hvaða Norðurlanda sækir þetta ákvæði fyrirmynd sína?

Virðulegur forseti. Hér er hv. þingmaður að velta því fyrir sér hvað verður um fólk sem er sem sagt ekki farið af landi brott innan 30 daga frá því að því hefur verið synjað um vernd. Það eru auðvitað nokkur undanþáguákvæði í frumvarpinu sem taka til þess að ef samvinna er milli þess einstaklings sem er í þessari stöðu og Útlendingastofnunar um að finna lausn á því að viðkomandi fari úr landi en það hefur af einhverjum tæknilegum ástæðum tafist þá heldur verndin áfram. Þá halda réttindin áfram. Það eru ýmis önnur atriði sem snúa að viðkvæmri stöðu og fjölskyldustöðu og öðru, það gæti gripið þarna inn í. Ef ekkert af þessu er til grundvallar, ef allir ferðapappírar eru klárir og ekkert því til fyrirstöðu að viðkomandi fari úr landi þá skil ég ekki af hverju viðkomandi á að fara á guð og gaddinn, eins og það er orðað. Þá er viðkomandi einfaldlega farinn úr landi eða færður úr landi. Það er bara staðan. Hann er í ólögmætri dvöl í landinu þar sem niðurstaðan liggur skýr fyrir. Honum hefur verið synjað um að vera hér og njóta verndar.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið sem var svolítið sérstakt, þá sé viðkomandi einfaldlega farinn úr landi eða ætti að vera farinn úr landi. Þetta ákvæði fjallar um það þegar einstaklingur er ekki farinn úr landi. Þá spyr ég: Hvaða úrræði eru þá? Hér er væntanlega verið að tala um þvingaða brottför og það kemur alltaf í fjölmiðlum þegar það er þvinguð brottför. Ég spurði að þessu í Noregi, NOAS, óháð samtök sem eru áhugasöm um rétt og virðingu fyrir flóttamönnum, og þau sögðu: Það er bara hluti af ferlinu. En ég get ekki séð neins staðar í lögunum hvernig þvingaðri brottför er háttað, annað en að viðkomandi fái ekki réttindi. Hvað svo? Ef ráðherra gæti fjallað aðeins um þvingaða brottför, hvernig hún er framkvæmd, hvað gerist þar? En mig langar að spyrja ráðherrann sérstaklega: Er með þessu frumvarpi tryggt að málsmeðferð hælisleitenda hér á landi um alþjóðlega vernd sé í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar okkar samkvæmt flóttamannasamningi Sameinuðu þjóðanna? Erum við með einhverjar sérreglur? Erum við með lægri þröskulda, hærri þröskulda? Hvar erum við stödd varðandi það ferli að uppfylla alþjóðlegar skuldbindingar okkar? 

Virðulegur forseti. Hér er spurt um kærunefnd útlendingamála. Já, það er að mínu mati niðurstaða kærunefndar að veita viðbótarvernd sem gefur réttindi hér til verndar í fjögur ár. Ef það er borið saman við vernd af mannúðarástæðum eins og öll önnur ríki Evrópu veita fólki frá Venesúela þá er það til eins árs. Það eru líka til viðbótar félagsleg réttindi sem felast í svokallaðri viðbótarvernd. Eins og ég sagði áðan þá eru menn ekki endilega sammála nefndinni en nefndin hefur síðasta orðið eins og staðan er og menn hafa verið að rýna í niðurstöðu hennar til að sjá hvort það sé tilefni til að bregðast við með einhverjum hætti.

Er það í samræmi við …?

En það er alveg ljóst að félagslegu réttindin falla niður ef viðkomandi hefur ekki sýnt samvinnu og farið úr landi. Það er hægt að fara með fólk úr landi, vísa því úr landi í fylgd lögreglu og það er svo sem gert hér reglulega þannig að það er það úrræði sem við þurfum að beita. En best er auðvitað að hægt sé að gera þetta í samvinnu við fólk 

Virðulegur forseti. Andsvör eru notuð til að spyrja ræðumenn og inna ræðumenn svara við einhverju sem þeir halda fram hér. Það er mikill ósiður þegar ræðumenn leggja í vana sinn að svara ekki einstaka spurningum. Það er enn meiri ósiður þegar ræðumenn, sérstaklega hæstv. ráðherrar sem eru að kynna hér frumvörp, svara engum af þeim spurningum sem bornar eru fram. Ég spurði hæstv. ráðherra hvað í þessu frumvarpi kæmi í veg fyrir þann fjölda fólks sem er hér á flótta frá annars vegar Venesúela og hins vegar Úkraínu, en það eru 80% þeirra umsækjenda hér eru og eru að valda þeim óróa sem núna eru uppi. Hins vegar spurði ég hæstv. ráðherra hvað í þessu frumvarpi kæmi í veg fyrir hagnýtingu glæpamanna á fólki í neyð, fólki sem leitar hér verndar. Hvorugri spurningunni svaraði hæstv. ráðherra. Á síðustu sekúndum mínum vil ég óska eftir því að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra verði viðstaddur þessa umræðu alla. Hann fer með hluta málaflokksins eftir uppskiptingu ráðuneyta 

Forseti minnir hv. þingmenn á að tíminn er mjög takmarkaður til að tjá sig um fundarstjórn forseta, aðeins ein mínúta.

Herra forseti. Ég vil bara taka undir ósk hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur um að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi hér og taki þátt í þessari umræðu þar sem það er alveg ljóst að þetta skarast við málefnasvið hans, ekki bara almennt heldur beinlínis, vegna ákvæðis sem er í þessu frumvarpi sem er smellt þarna inn til að þeir þingmenn sem almennt myndu kannski ekki sætta sig við þær breytingar sem þarna eru lagðar til geti kyngt þeim og sofið rótt á kvöldin. En það ákvæði er ekki á sviði hæstv. dómsmálaráðherra þannig að ég vil taka heils hugar undir þessa ósk og bíð spennt eftir því að heyra hvað hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur um þetta mál að segja.

Forseti. Ég tek undir þessa beiðni heils hugar að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi og taki þátt í þessari mikilvægu umræðu. Enda er það ekki bara þannig að málefnasviðin skarast, og hérna er sannarlega verið leggja til breytingar sem myndu hafa áhrif á málaflokka hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, heldur er það líka þannig að ráðherra hefur verið mjög gagnrýninn í opinberri umræðu í fjölmiðlum og það er ofboðslega mikilvægt fyrir okkur þingmenn sem tökum þessa umræðu núna, að við fáum almennilega að heyra frá hæstv. félagsmálaráðherra um áhyggjur hans og gagnrýni út af því að hann er með mikla þekkingu á sviðinu sem gagnast okkur í okkar umræðu og ákvarðanatöku um framhaldið. Þannig að þetta skiptir máli og ég bið forseta og stjórnarþingmenn um að koma þessu á framfæri.

Virðulegi forseti. Af því að hér kemur hv. þm. Helga Vala Helgadóttir upp og kvartar yfir svörum hæstv. ráðherra og fer yfir það til hvers þessi orðaskipti eiga sér stað, að þarna sé ráðherra með framsögu sem þingmenn geta spurt út í, þá langaði mig til að koma hingað upp, af því að ég hlustaði með eftirtekt á þessi orðaskipti hv. þingmanns og hæstv. ráðherra og velti einmitt fyrir mér hvort hv. þingmaður væri að beina orðum sínum að hæstv. ráðherra út af því sem hefði komið fram í máli hans hér. Ég grúskaði í greinargerðinni og hugsaði til baka um framsöguna og gat ekki heyrt að spurningar hv. þingmanns hefðu átt við hæstv. ráðherra eða mál hans hér. Mig langaði því að leggja það í púkkið að áður en við förum upp og vöndum um fyrir öðrum ættum við að hugsa um hvort við höfum notað púltið í réttum tilgangi.

Virðulegur forseti. Ég vil taka undir með málshefjanda hér sem hóf þessa lotu um fundarstjórn forseta, að það er alveg með ólíkindum að ráðherra svari aldrei spurningunum sem spurt er eða fari a.m.k. í einhverjar málalengingar. Ég spurði t.d.: Er tryggt með frumvarpinu að málsmeðferð hælisleitenda hér á landi um alþjóðlega vernd sé í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands samkvæmt flóttamannasáttmála Sameinuðu þjóðanna? Erum við að tryggja þær? Erum við með rýmri reglur eða lægri þröskulda? Ég fékk ekkert svar við þessu. Ég spurði líka að því varðandi Venesúela en fékk svar um að það væri kærunefnd útlendingamála sem ákvæði það að við værum að taka á móti hlutfallslega fleiri flóttamönnum frá Venesúela en hin Norðurlöndin. Ég þekki ekki ástandið í Venesúela en Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna þekkir það greinilega mun betur en annars staðar á Norðurlöndum, þar sem við erum að taka á móti mun fleirum. Ég tek dæmi: Þetta ríki er með meiri olíulindir en Sádi-Arabía svo það liggi nú fyrir. 

Forseti biður hæstv. ráðherra og hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð frekar en að standa hér í tveggja manna tali milli pontu og sals.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála því sem kom fram áðan hjá hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur að við þurfum að fá hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra með í umræðurnar, enda falla orðið mál hælisleitenda og flóttamanna að stóru leyti undir það ráðuneyti líka. En mig langaði líka að skora á hv. þingmenn, sérstaklega þá þingmenn sem eru ekki hér í salnum, að koma og taka þátt í þessum umræðum og vera hér til skoðanaskipta. Sér í lagi langar mig að skora á þingmenn stjórnarflokkanna, sem virðast vera ansi fáliðaðir hér inni.

Herra forseti. Ég vil taka undir spurningar hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur. Hérna var verið að spyrja um hvernig þetta frumvarp kæmi í veg fyrir hagnýtingu glæpamanna á flóttafólki, mjög eðlileg spurning þar sem það hefur verið formáli þessa máls að það sé svo mikill vandi hvernig glæpafólk er búið að vera að misnota hælisleitendakerfið á Íslandi, hælisleitendur, og heimti af þeim pening. Í öllum formála að framlagningu þessa frumvarps þá átti þetta frumvarp að leysa það og því er mjög eðlilegt að spyrja þeirrar spurningar. Þegar þingmenn koma hérna og spyrja ráðherra spurninga þá skiptir það ekki öllu máli í hvaða samhengi það er. Það gerir það bara alls ekki. Andsvör eru á þann hátt að það þarf ekki einu sinni að vera spurning. Það er bara athugasemd. Ráðherra er að sjálfsögðu frjálst að hunsa það eins og honum sýnist. En það er bara slæmur bragur á því.

Virðulegur forseti. Ég vil fá að lýsa skoðun minni varðandi þessa beiðni hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur um að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sé hér í salnum. Þar sem hér er verið að halda því fram að innviðir í landinu séu sprungnir og við séum ekki í neinni stöðu til þess að sinna því fólki sem leitar hingað til landsins, þá er eðlilegt að sá sem sér um þá þjónustu sem þarf að veita sé hér. Ég heyrði það í fjölmiðlum núna í vikunni að sá sem sinnir búsetuúrræðum hjá Rauða krossinum segir: Við erum ekkert komin að því, það er ekkert neyðarástand í búsetuúrræðum fyrir þennan hóp. Það er eðlilegt að félags- og vinnumarkaðsráðherra sé hér og ræði við okkur um þá stöðu sem hæstv. dómsmálaráðherra er að lýsa sem skelfilegri.

Forseti vill tilkynna að starfsfólk þingsins hefur látið þau boð berast til félags- og vinnumarkaðsráðherra að nærveru hans sé óskað og við bíðum niðurstöðu þeirra samningaviðræðna.

Herra forseti. Ég ítreka að ég tek undir beiðni hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur um að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra mæti hér í salinn og ég vona einlæglega að hann verði við þeirri beiðni og hef trú á því. Í ljósi þess sem hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir talaði um hér áðan, að hvorki í þessu frumvarpi né í framsöguræðu hæstv. dómsmálaráðherra hafi í rauninni verið imprað á þeim ummælum sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir krafðist svara við, þá vil ég annars vegar vekja athygli á því að í frumvarpinu er mikið talað um að hingað hafi komið aukinn fjöldi flóttafólks á undanförnum árum og því þurfi að gera ákveðnar breytingar. Af því má draga þá ályktun að frumvarpinu sé ætlað einhvern veginn að breyta því. Þar með verður fyrri spurning hv. þingmanns í fullkomnu samræmi við greinargerð með frumvarpinu. Hins vegar langar mig að beina þeirri spurningu til hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur hvort hún álíti þau rök sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur fært í allri umræðu um þetta mál á undanförnum vikum vera umræðunni hér í þingsal alfarið óviðkomandi. 

Virðulegur forseti. Ég hef sagt það opinberlega að ég bíð spennt eftir að ræða það frumvarp sem hæstv. ráðherra var hér að mæla fyrir vegna þess að mér finnst það mikilvægt. Það tekur á ýmsum þáttum en það tekur ekki á öllum þáttum er lúta að því risastóra verkefni sem er að bjóða fólk sem er að leita eftir vernd velkomið. 

Virðulegur forseti. Það er full ástæða til að taka undir með hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur og þeirri nálgun sem hún var með á málið. Það sem við erum að upplifa núna er dæmigert málþóf eins og það er kallað í þessu þingi og hægt að vitna til síðasta vetrar í því að skilvirkni þessa þings er náttúrlega með eindæmum léleg þegar kemur að afgreiðslu mála. Við sjáum að það á að fara að beita einhverju slíku hér núna, fólk vill forðast það að ræða kjarna málsins sem er frumvarpið sem liggur hér fyrir, en vill fara að ræða húsnæðismál, félagslega þjónustu og einhverja slíka hluti. Þetta frumvarp fjallar ekkert um það. Það er frumvarp til útlendingalaga sem dómsmálaráðherra leggur fram. Ef fólk vill eiga orðastað við félagsmálaráðherra um þau félagslegu úrræði sem hann hefur með að gera við móttöku útlendinga þá á að gera það á öðrum vettvangi, virðulegur forseti. Ég held að það sé ástæða fyrir hæstv. forseta til að taka smá kennslustund með þingmönnum Pírata hér og nokkrum öðrum í þeim málum sem snúa að þingsköpum Alþingis og umræðu hér á þingi.

Forseta hafa borist þær upplýsingar að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra eigi ekki heimangengt í þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Af því að það var sérstaklega óskað eftir því að ég svaraði ákveðinni spurningu hv. þingmanns þá hlakka ég til að eiga orðastað um málið eins og það er statt hér í þinginu og hlusta á þær umræður sem hér munu eiga sér stað. Ástæða þess að ég fór í pontu var ekki sú að ég væri sjálf að gera athugasemd við þær umræður sem hér hafa þegar farið fram heldur einmitt orð hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur þar sem hún gerði athugasemd við það að hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningum hennar, af því að það væri ákveðið verklag hérna, ráðherra viðhefði framsögu og síðan kæmu þingmenn upp og fengju tækifæri til að spyrja spurninga. Þess vegna kom ég upp og var að furða mig á því hvort hv. þingmaður hefði e.t.v. ekki verið að beina spurningum að hæstv. ráðherra sem vörðuðu málið sérstaklega. Það er vissulega hægt að ræða ýmislegt sem hæstv. ráðherra hefur rætt í spjallþáttum eða skrifað um undanfarna daga, síðast sýndist mér um björgunarmál. En það er bara ekki það sem er til umræðu í dag.

Herra forseti. Aðeins vegna athugasemda hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur sem spyr af hverju við köllum ekki bara til fjármálaráðherra. Við værum væntanlega að kalla fjármálaráðherra hingað ef eitthvað í frumvarpinu væri um það að hæstv. dómsmálaráðherra væri að fara að taka við hluta af hans verkum ef lögin verða samþykkt. Hér er nefnilega verið að leggja til að hlutur sem er á könnu félags- og vinnumarkaðsráðherra í augnablikinu færist yfir til dómsmálaráðuneytisins. Þetta frumvarp er ekki orðið að lögum og meðan svo er ekki þá á félags- og vinnumarkaðsráðherra að vera hér á staðnum. Reynslan kennir okkur að síðustu fjögur skipti sem málið hefur verið lagt fram þá hefur það ekki gengið í gegn og við skulum nú ekki gefa okkur að það gerist í þetta skiptið.

Forseti. Að heyra hæstv. dómsmálaráðherra tala hérna uppi í pontu, það er ekki nóg með að ráðherra vilji taka fram fyrir hendur þingsins þegar kemur að því að sinna sínum lögbundnu skyldum við veitingu ríkisborgararéttar, af því að hann er ósammála því, heldur ætlar hann líka að fara að stýra því hvernig þingmenn nálgast umræðu um frumvarp hans, hvernig spurninga við spyrjum og hvernig við eigum að spyrja og beita okkur og hvernig skilningur okkar er á frumvarpinu og hvaða mál eru tengd og ekki tengd. Stjórnlyndið sem er að eiga sér stað þarna er alveg gífurlegt. Svo er það kallað málþóf þegar stjórnarandstaðan kemur hér upp og biður eðlilega um að félags- og vinnumarkaðsráðherra taki þátt í umræðu um frumvarp sem fjallar um m.a. hans málaflokk. Er það óeðlileg krafa? Ráðherra þorir væntanlega ekki mæta, allt í lagi, hann ætlar ekki að koma. Það að við komum hér upp og biðjum réttilega um að ráðherra taki þátt í umræðunni og kvörtum yfir því að hæstv. dómsmálaráðherra svari ekki spurningum - hann gerir það ekki, hann snýr bara út úr, það er ekki heiðarlegt bein í líkama hans, því miður, hann snýr bara út úr allri umræðu - þá er það málþóf? Seldu mér annað.

Virðulegur forseti. Ég vildi bara koma hingað upp og benda þingheimi á að það eru auðvitað augljós skýring á því af hverju hæstv. dómsmálaráðherra vill ekki að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi hingað til að ræða þetta mál. Það er vegna þess að sá síðarnefndi hefur lamið þann fyrrnefnda oftar en einu sinni niður þegar kemur að þessum málaflokki með því að vera algerlega ósammála honum í flestum þeim efnisatriðum sem lögð eru fram, til að mynda að einhverju leyti í þessu frumvarpi og svo almennum hugmyndum um að stofna hér alls konar búðir fyrir fólk á flótta með mismannúðlegar forsendur að baki. Það gæti verið ein ástæðan. Varðandi það sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir sagði hér áðan um að menn væru að forðast það að ræða efnisatriði frumvarpsins þá erum við auðvitað bæði að ræða um efnisatriði málsins en við erum ekkert síður að ræða um það andrúmsloft sem þetta mál kviknar í. Við erum ekkert síður að ræða þann málflutning sem notaður er til að rökstyðja þessar breytingar, einfaldlega vegna þess að sá málflutningur er ekki í neinum tengslum við málið sjálft, þannig að þarna verður ekki slitið á milli. Við verðum að geta rætt bæði um efnisatriðin sjálf en líka andrúmsloftið sem málið er sprottið upp úr og þá umræðu sem átt hefur sér stað í aðdragandanum.

Virðulegi forseti. Hér rétt áðan lagði hæstv. dómsmálaráðherra til að við þingmenn Pírata værum tekin í smá kennslustund í þeim málum sem snúa að þingsköpum Alþingis. Mig langar að hvetja virðulegan forseta og hv. formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að taka hæstv. ráðherra í smá kennslustund í því sem snýr að þingsköpum og brotum á þeim lögum. Jafnframt langar mig að fara þess á leit við virðulegan forseta, þar sem hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sér sér ekki fært að koma hingað nú þegar, að gert verði hlé á umræðu um þetta mál þangað til hann mætir í salinn.

Virðulegur forseti. Í b-lið 1. gr. frumvarps hæstv. dómsmálaráðherra um breytingu á lögum um útlendinga, segir, með leyfi forseta: „Við 25. tölul. bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Útlendingur telst ekki umsækjandi um alþjóðlega vernd þegar hann hefur fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi.“ Þetta ákvæði þýðir einfaldlega að ákveðin atriði í útlendingalögum er varða þjónustu heyra ekki lengur undir hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra. Ég efast um að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sé meðvitaður um þessa grundvallarbreytingu á sínu hlutverki og það er mjög mikilvægt að fá hann hingað inn í þingsal í dag til þess að við getum átt við hann orðastað um þetta. Er hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra kunnugt um að það er verið að breyta fyrirkomulagi 

Forseti. Umræðan hérna snýst um tilefni þessa frumvarps, að sjálfsögðu. Þegar í umræðunni hérna á undanförnum dögum hafa komið fram ýmiss konar, í rauninni aðstæður, notum létta orðið yfir það, fyrir nauðsyn þessa frumvarps, þá hljótum við að spyrja um þær aðstæður sem hefur verið fjallað um, þar á meðal einmitt varðandi glæpagengin og þess háttar og hvernig þetta frumvarp kemur í veg fyrir það vandamál. En varðandi þessa beiðni hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur þá finnst mér það mjög augljóst, af því að í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Þá voru, í samráði við félags- og vinnumarkaðsráðherra, að nýju lagðar til breytingar á lögum um atvinnuréttindi útlendinga, [...], varðandi útgáfu tímabundinna atvinnuleyfa vegna sérstakra ástæðna.“ Þetta heyrir undir félags- og vinnumarkaðsráðherra og þarna er samráð við félags- vinnumarkaðsráðherra. Það er bara mjög eðlilegt að spyrja félags- og vinnumarkaðsráðherra um í þessari umræðu. Það er ekkert flókið við þetta. Því held ég að það sé mjög eðlilegt að hlusta á hv. þm. Gísla Rafn Ólafsson þegar hann biður um að umræðu sé einfaldlega frestað fyrst að félags- og vinnumarkaðsráðherra getur ekki mætt til að ræða um nákvæmlega þetta samráð, því það skiptir alveg máli í heildarsamhenginu, 

Virðulegur forseti. Hér kvaddi sér hljóðs hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir og hvatti til efnislegrar umræðu. Ég tek heils hugar undir þau orð að við eigum að hafa efnislega umræðu um þetta mál, algjörlega, og ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Er með frumvarpinu tryggt að málsmeðferð hælisleitenda hér á landi um alþjóðlega vernd sé í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar Íslands samkvæmt flóttamannasáttmála Sameinuðu þjóðanna eða ekki? Erum við að veita meiri rétt eða erum við að veita minni rétt? Ég hef haft það á tilfinningunni að við höfum haft sérreglur þar sem við erum að fá aukinn fjölda af því við erum með sérreglur, með lægri þröskulda. Ég get ekki séð nægjanlega af þessu frumvarpi sem er hér til efnismeðferðar, eða verður í umræðum hér á eftir til efnismeðferðar, að þetta frumvarp nái markmiðum sínum. Aðalmálið er að kærunefnd útlendingamála ákveður það að við erum að taka á móti fjölda fólks frá Venesúela, 720 manns eru þegar komnir í ár. Það hefur ekkert með okkur að gera. Áhrif frumvarpsins eiga að auka samræmi við löggjöf og framkvæmd þessara mála við önnur Norðurlönd, auka skilvirkni og gæði. Ég tel að þessi markmið frumvarpsins náist ekki.

Virðulegur forseti. Ég hef fulla trú á því að hv. þingmenn sem eru hér að tala um lögbrot og að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra þurfi að vera í salnum viti í raun betur. En það er sjálfsagt að fara aðeins yfir það með þingmönnum Pírata og öðrum hvernig þetta gengur fyrir sig í ríkisstjórn. Ráðherra kemur inn með frumvarp sem er lagt fram fyrir ríkisstjórn, efnið er kynnt og um það er fjallað. Það fer síðan þaðan til þingflokka ríkisstjórnarflokkanna þar sem það fær umfjöllun, farið er yfir það og málið rætt. Að reikna með því að engar upplýsingar séu til staðar, hvort hæstv. félagsmálaráðherra sé kunnugt um þær breytingar sem haft hefur verið samráð við hann og fleiri um í þessu frumvarpi er auðvitað fásinna. Þetta sýnir, virðulegur forseti, bara enn og aftur hversu þunnur málflutningurinn er sem þau grípa til, til þess að skapa hér einhvers konar málþóf og tefja störf. Þau forðast að ræða hér efni frumvarpsins og eru á hlaupum undan þessu eins og ég veit ekki hverju.

Herra forseti. Rétt í upphafi vil ég nú bara árétta það að hæstv. ráðherra stjórnar auðvitað ekki nákvæmlega um hvað við tölum eða hvernig við nálgumst þau mál sem hann leggur á dagskrá. Jafnframt minni ég á að hann er ráðherra alls málaflokksins, allra landsmanna, og ræða hans hér og framlagning frumvarpsins verður ekki tekin úr sambandi við þau ummæli sem hann hefur látið frá sér fara í öllum mögulegum þáttum, bæði í sjónvarpi og útvarpi. Kannski er nauðsynlegt að árétta að við erum ekki að tala um einhverja tollaflokka. Við erum nefnilega að tala um fólk sem er alls konar. Þess vegna benda t.d. ummæli hæstv. ráðherra, eins og þau sem hann lét frá sér fara í þætti um helgina, að hann gæti séð það eða einhverjir gætu séð það á útliti tiltekinnar þjóðar að fólk væri ekki þaðan, ekki endilega til þess að hæstv. ráðherra hafi hugsað sér að nálgast málið út frá því að hér séum við að tala um fólk. Það er hins vegar ágætt að hæstv. ráðherra segi að það verði mikið verkefni fram undan, eins og hann orðaði það áðan, að taka á móti fólki. Það sýnir að hann er a.m.k. sæmilega læs á heimsmálin og hvernig þau eru að þróast, svo ég tali nú ekki um að hann mætti minna sig á hvaða hlutverki fólk sem hingað hefur flutt á síðustu árum hefur gegnt þegar kemur að atvinnu- og efnahagslífi landsins. En það er mikið talað um það og hefur verið mikið rætt að undanförnu að það eigi að varast skautun umræðunnar og að fólk detti niður í hjólför. Ég er alveg sammála því. Til að lágmarka að slíkt verði þá hefði auðvitað verið heppilegra að það ætti sér stað miklu víðtækara samráð á milli allra stjórnmálaflokka hér á þingi fyrir framlagningu slíks máls, svo ég tali nú ekki um samráð við þær stofnanir og félagasamtök sem þekkja til málsins og eru sum hver að vinna í málaflokknum frá degi til dags. En það hefur ekki verið gert, hvorki hér innan húss eða, eins og komið hefur fram hjá Rauða krossinum, gagnvart þeim. Hér erum við þess vegna að gera fimmtu atlöguna að því að ná fram nokkuð svipuðu frumvarpi sem öll hafa verið lögð fram af dómsmálaráðherrum Sjálfstæðisflokksins. Þá er ekki úr vegi að rifja aðeins upp aðstæðurnar sem voru hér á þingi fyrir fimm árum. Undir lok kjörtímabils haustið 2017 var samþykkt lagabreyting með sólarlagsákvæði sem átti að renna út eftir næstu kosningar. Þeirri breytingu fylgdi yfirlýsing sem var undirrituð af formönnum allra flokka sem þá áttu fulltrúa á þingi, nema formanni Sjálfstæðisflokksins, þess efnis að forgangsmál á nýju kjörtímabili væri að endurskoða útlendingalögin með það fyrir augum að sníða af vankanta og bæta réttarstöðu fólks, sérstaklega fólks í viðkvæmri stöðu; barna, kvenna, hinsegin fólks og fleiri. Það átti sem sagt að freista þess að vinna að málinu í sem mestri þverfaglegri samvinnu til að forðast skotgrafir og skautun, líkt og mig minnir að hafi raunar verið gert á tímabilinu 2013–2016 undir stjórn þáverandi þingmanns, Óttars Proppés. Flestir voru sammála um að sú aðferðafræði hefði gefist nokkuð vel þó að vissulega hafi ýmislegt komið í ljós sem þurfti að skerpa á eða skýra í ljósi reynslunnar. En þessi yfirlýsing var fullkomlega hunsuð og fljótlega varð ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn, sem stýrði málaflokknum, ætlaði bara að ráða ferðinni á sínum forsendum og án nokkurs samráðs nema þá helst við félaga sína í stjórnarliðinu. Nú get ég í sjálfu sér ekki verið að gera neina sérstaka athugasemd við verklag Sjálfstæðisflokksins vegna þess að hann var vissulega ekki hluti af þessu verklagi. En ég verð þó að segja að ég er bæði hissa og mjög vonsvikinn yfir að samstarfsflokkarnir, bæði Framsókn og einkum Vinstri græn, skyldu þverbrjóta þetta loforð og leyfa þessu að gerast sem við erum búin að vera að upplifa síðustu fjögur árin og núna í fimmta skipti. Það hefur nefnilega margoft komið í ljós að það sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið að bjóða upp á í þessum málaflokki og varðandi þetta frumvarp hefur ekki hugnast Vinstri grænum neitt sérstaklega vel og þau hafa oft og tíðum ekkert síður verið í andstöðu við frumvarpið heldur en sumir flokkar í minni hluta. Ég vona svo sannarlega að þau verði áfram á bremsunni og muni sitt erindi, sín gildi og sína stefnu. En þetta er nú, herra forseti, ástæðan fyrir þessari skautun í umræðunni og að hún er komin ofan í skotgrafir. Hér er sem sagt enn einu sinni verið að vinna frumvarp sem er unnið án víðtæks samráðs sem væri nauðsynlegt. Og það er nauðsynlegt, herra forseti, að minna á að fólk á flótta er í einni viðkvæmustu stöðu sem hægt er að hugsa sér. Það hefur neyðst til að yfirgefa heimili sín, líf sitt, þjóð sína og samfélagið. Því verður að mæta með mannúð og virðingu en ekki skapa úr aðstæðum þess ímyndaðar ógnir til að veifa í pólitísku skyni og grauta saman alls konar hlutum með að gera að því skóna að í rauninni sé bara verið að vernda það, þegar tilgangurinn er kannski sá, eins og kom fram í andsvari hjá hæstv. ráðherra, að ná fram öðrum lögum um forvirkar rannsóknarheimildir - sem hann hefur reyndar upp á síðkastið kallað því fallega nafni: afbrotavarnir. Allir sem hingað koma eiga rétt á mannúðlegri málsmeðferð og við eigum að láta það vera forgangsverkefni okkar við umfjöllun þessa frumvarps sem fer inn í allsherjar- og menntamálanefnd og kemur í hina djúpu efnislegu umræðu í 2. umr. Við eigum að tryggja þennan rétt. En það sem ætti að vera útgangspunkturinn er það alls ekki vegna þess að í þessu frumvarpi virðist einblínt á leiðir til að þrengja að stöðu fólks á flótta, draga úr réttindum þess í stað þess að verja og vernda mannréttindi og leitast við að koma þjónustu í betra horf. Við höfum t.d. heyrt hæstv. dómsmálaráðherra tala um það í fjölmiðlum hvernig glæpahópar herja á flóttafólk og notfæra sér viðkvæma stöðu til að hafa af því peninga. Hér hefur ráðherra ekki getað svarað með hvaða hætti þetta frumvarp er til þess fallið að stöðva það. Þvert á móti hefur hann vísað í annað frumvarp, þannig að hann virðist nota eitt frumvarpið til að reyna að ná öðru í gegn og annað til að ná hinu í gegn. Hann leyfir sér hins vegar að kasta fram fullyrðingum og gildishlöðnum staðhæfingum út og suður. Hann hefur t.d. ruglað umræðuna með því að tala um að efnahagslegum flóttamönnum hafi fjölgað svo mikið, vísaði svo í Venesúela í sjónvarpsþætti, var rekinn til baka með það en tilgangurinn virðist helga meðalið: Að sá efa, sá vafa og fá fólk til að trúa því að það sem hann leggur hérna fram sé brýn nauðsyn. Við skulum ekki fara í grafgötur með að það þurfa að vera skýrar reglur um þetta. Ég er alveg sannfærður um að þingið, alveg eins og 2013 og 2016, gæti komist að nokkuð góðri sátt um málið og losað okkur við þennan skrípaleik sem hefur verið hérna síðustu fimm árin. Það var í rauninni það sem stjórnarandstaðan bauð upp á í vor, að fresta málinu þegar ljóst var að ekki náðist samkomulag, með það fyrir augum að fara í þverpólitíska vinnu og leita til stofnana úti í samfélaginu. En ekkert var gert í því. Við vitum bara að stríðið í Úkraínu - margoft hefur verið sagt hér að allir eru sammála um að opna dyrnar fyrir Úkraínu - hefur fært okkur nýjar áskoranir sem við þurfum að bregðast við, m.a. með því að styrkja innviði og tryggja að þetta fólk komist í viðunandi aðstæður. En gleymum því ekki að það er margt fólk, þó að það búi aðeins fjær, þó að það búi í heimsálfu sem tilheyrir ekki okkar, sem kemur og hefur verið að koma úr a.m.k. alveg jafn miklum hörmungum síðustu 10, 15, 20 ár. Ég held að við þurfum fyrst og fremst að reyna að einfalda þetta móttökukerfi og hætta að láta fólk sem komið er með vernd hanga aðgerðalaust vikum og mánuðum saman í eilífri bið eftir húsnæði, skólavist og atvinnuleyfi. Það er auðvitað dýrt fyrir það sjálft en það er líka dýrt að notast sífellt við bráðabirgðaúrræði, skammtímalausnir. En fyrst og fremst er þetta ömurlegt fyrir þetta fólk, niðurdrepandi og til þess fallið að skapa félagsleg vandamál og önnur vandamál. Þess vegna held ég að samhliða því sem við fjöllum um þetta frumvarp og óháð hvernig því lýkur sé mjög nauðsynlegt að rammasamningur við sveitarfélögin um samræmda móttöku verði kláraður og fjármagn sett í verkefnið. Það mun auðvitað skila sér margfalt til baka í mannauði og annarri verðmætasköpun. Ríkinu hefur ekki tekist að semja við sveitarfélögin, þau sem hafa þó lýst yfir áhuga á verkefninu, eins og kom m.a. fram í svari hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra við fyrirspurn hv. þingkonu Þórunnar Sveinbjarnardóttur. En svo ég fari nú í eitthvert efni frumvarpsins þá vekur það líka svolitla furðu að hæstv. dómsmálaráðherra sé að leggja fram frumvarp þar sem hluti verkefnisins, sem er núna á málefnasviði annars ráðherra, hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, sé á leiðinni þangað yfir án þess að hann komi og geri grein fyrir því á hvaða forsendum hann samþykkti það út úr ríkisstjórn og út úr sínum þingflokki. Hann hefur lýst mjög ólíkri skoðun á málaflokknum sem ég er miklu meira sammála og raunar má segja að ef einhver skautun hefur verið í umræðunni um útlendingamál síðustu tvær, þrjár vikurnar þá hefur hún birst milli Vinstri grænna og Sjálfstæðisflokksins. Af því tilefni, ekki til að stilla hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra upp við vegg heldur bara leita skýringa, hvað er það sem gerir að verkum að hann treystir hæstv. dómsmálaráðherra, sem hann er ósammála í grundvallaratriðum um málaflokkinn? Í raun þarf ég að lokum að láta segja mér það þrisvar, eins og Njáll heitinn sagði forðum, að Vinstri græn hafi samþykkt málið eins og það lítur út nákvæmlega núna. Það getur vel verið að þau hafi að einhverju leyti lagað það og biðin inni í þingflokki Sjálfstæðisflokksins að lokum bendir kannski til þess. En betur má ef duga skal. Að lokum, af því að hér er talað um í frumvarpinu að svipta fólk öllum rétti 30 dögum eftir synjun, þá er bara verið að vísa fólki út á guð og gaddinn og á götuna. Það er verið að skapa nýjan hóp af heimilislausu fólki. Þetta er auðvitað fyrst og fremst ómannúðlegt og rangt. Þetta á eftir að skapa margvíslegan félagslegan vanda sem verið er að varpa yfir á sveitarfélögin. Þrátt fyrir virðingarverða tilraun til að gera undantekningar í því ákvæði þá mun þetta hitta marga fyrir og við megum ekki gleyma því, hæstv. ráðherra, að ýmislegt af þessu fólki getum við ekki einu sinni sent heim, það er ekki hægt að senda það heim. Það eru ekki einn eða tveir og gæti alveg verið stór hópur.

Forseti minnir hv. þingmenn á að ávarpa forseta en ekki hæstv. ráðherra.

Ég biðst afsökunar.

Forseta er ljúft að taka afsökun gilda.

Virðulegur forseti. Það er nú ekki annað hægt en að nota tækifærið og ávarpa hér fullyrðingu sem kom m.a. fram hjá hv. ræðumanni, Loga Einarssyni, að fólk væri sett út á guð og gaddinn eftir að það hefði hlotið synjun. Það sem þingmaðurinn er þá að segja er: Við eigum bara að halda öllum hér áfram uppi á kostnað ríkisins, kostnað skattborgara, þótt þeir séu búnir að fara fyrir tvö stjórnsýslustig, fá synjun á því að þau eigi erindi í að fá vernd á Íslandi og þau geta bara verið hérna áfram. Til hvers er þá verið að fara í einhverja málsmeðferð? Þetta snýst náttúrlega um einhver mjög ólík sjónarmið okkar í þessari nálgun. Auðvitað á þetta fólk að fara úr landi og það er gert mjög mikið í því að hjálpa því úr landi. Það geta fylgt því, eins og ég kom inn á, framlög sem það getur tekið með sér til að koma undir sig fótunum þangað sem það er sent, til síns heima eða annarra staða.

Herra forseti. Ég held ég neyðist kannski til að snúa þessu við og spyrja hæstv. ráðherra núna, vegna þess að ég nefndi í minni ræðu dæmi sem geta verið sértæk en geta hlaupið á fjölda manns, tugum manns, sem hafa fengið endanlega neitun, synjun, en er bara tæknilega ómögulegt að vísa eitthvað burtu. Það getur verið fólk frá Íran t.d., ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. dómsmálaráðherra fari að vísa fólki til Íran núna. Annaðhvort þarf þetta fólk að finna sér skjól einhvers staðar og verða svona neðanjarðarþegnar eða hluti af okkar samfélagi eða sveitarfélögin geta vonandi veitt því eitthvert skjól. En sveitarfélögin eru ekki sérstaklega aflögufær.

Virðulegur forseti. Það er vissulega rétt að sveitarfélögin eru ekki aflögufær. Það er nú hin alvarlega staða sem við glímum við, þau eru bara ekki í stakk búin með sína innviði til að taka á móti þeim flóttamönnum sem hingað eru að koma í dag. Það er auðvitað m.a. þess vegna sem er mikilvægt að grípa til ráðstafana. En, virðulegur forseti, það er eiginlega lágmarkskrafa, ég tala nú ekki um af formönnum stjórnmálaflokka, að þeir kynni sér þau mál sem eru hér til umfjöllunar, hafi a.m.k. lesið frumvarpið sem þeir standa hér upp til að gagnrýna svo brýnt eins og hv. þm. Logi Einarsson gerir. Það er einmitt undanþáguákvæði í þessu frumvarpi gagnvart því fólki sem hann var að lýsa hér, fólki sem er í samvinnu við yfirvöld um að fara úr landi en ef einhver tæknileg atriði, og ég kom sérstaklega inn á þetta í ræðu minni, hindra það, til að mynda að það sé ekki hægt að útvega ferðapappíra eða slíkt, þá fellur þessi þjónusta ekki niður, þá heldur hún áfram. Það er eiginlega lágmarkskrafa að menn kynni sér aðeins þau mál sem þeir eru að tala um og það hefur hv. þingmaður greinilega ekki gert.

Hæstv. dómsmálaráðherra sparar svo sem ekki sleggjudómana. Það er alveg í góðu lagi og ég talaði um að það væru nú þrátt fyrir allt virðingarverðar undanþágur þarna sem ég treysti nú bara ekki alveg frá hendi hæstv. ráðherra. En af því að hér er verið að tala um að hafa ekki kynnt sér frumvarpið, ja, þá finnst mér kannski stundum hafa örlað á því í þeim þáttum sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur farið í að undanförnu að hann hafi nú ekki fullan skilning á samfélagi manna og mannlífinu og jafnvel ekki alltaf áttað sig sjálfur á því frumvarpi sem hann er að leggja fram, enda er það nú líklega unnið af lögfræðimenntuðum aðstoðarmönnum hans.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni hans ræðu. Mig langar aðeins að fara í það sem hér var nefnt varðandi kærunefnd útlendingamála. Það var á hæstv. ráðherra að skilja að hún væri farin að gera einhverja þá hluti sem hann væri a.m.k. ekki sáttur við. Ég velti því fyrir mér hvort það sé einhverjar vangaveltur uppi um að leggja hana niður. Ég sé kærunefndina hins vegar þannig að hún sé áfrýjunarmöguleiki fyrir fólk sem ekki hefur að þess mati hlotið réttláta málsmeðferð og geti þá tekið á því sem fólk vill koma á framfæri. Kærunefndin starfar auðvitað eftir leiðbeiningum frá Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann eðlilegt að við förum að hrófla eitthvað við kærunefndinni?

Herra forseti. Nei, það hvarflar auðvitað ekki að mér. Það er nokkuð heilagur réttur fólks að geta áfrýjað úrskurði eða jafnvel dómi. Það má líka minna á að þetta var á sínum tíma á borði ráðuneytis fyrir tíma núverandi hæstv. ráðherra og við fengum athugasemdir, m.a. frá Evrópudómstólnum um að þetta yrði að vera sjálfstætt úrskurðar-apparat - ég kunni nú ekki íslenskt orð yfir þetta, herra forseti. Þannig að ég tel það af og frá. Auðvitað eigum við að halda því.

Forseti ætlar nú að leyfa apparati að læðast í gegn athugasemdalaust.

Virðulegur forseti. Kannski í framhaldi af þessu, ef við horfum á hópinn sem hingað hefur komið frá Venesúela sem menn súpa hveljur yfir þá tekur kærunefndin þarna sjálfstæða ákvörðun samkvæmt ábendingu frá Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna um að þennan hóp eigi ekki að senda til baka. Mig langar að nefna að á síðustu þremur árum er búið að drepa 20.000 manns bara fyrir það að andmæla ríkisstjórninni þar og ég held að 90% af þjóðinni lifi undir fátæktarmörkum. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann hvort það sé eðlilegt að reka þetta fólk heim á sama hátt og við teljum eðlilegt að fólk sem er að flýja erfiðar aðstæður í Úkraínu fái að koma hingað.

Herra forseti. Já, það er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni að þetta er stór hópur og við erum ekki að taka á móti honum af tilefnislausu. Það kemur fram í kærunefnd útlendingamála að fólk er ekki öruggt þarna og það geti raunverulega oft þurft að óttast um líf sitt. Okkur er líka bara skylt að fara eftir tilmælum, t.d. frá Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna sem hefur komist að þessari niðurstöðu líka. En allt þetta segir okkur einmitt að heimurinn okkar er á fleygiferð og kannski ekkert endilega í þá átt sem við vildum sjá hann fara. Það er m.a. þess vegna sem við erum að taka á grundvallarþáttum eins og að minnka ójöfnuð, ráðast gegn loftslagsbreytingum, taka þátt í fjölþjóðasamvinnu, til að ná utan um þetta vandamál sem einskorðast ekkert lengur við eitt land, eitt ríki, heldur gerir mannkynið að einni fjölskyldu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Hún var svona ágæt almenn ræða um stöðu útlendingamála. Ég væri líka alveg til í að fara í slíka umræðu. Ég held að það sé margt annað en bara í þessu frumvarpi sem þarf umræðu hér í þingsal en ég ætla að reyna að halda mig við frumvarpið sjálft. Hv. þingmaður sagði eitthvað á þá leið að það væri í rauninni komið ofan í skotgrafirnar. Ég ber nefnilega miklar væntingar til þess að við hér á þingi og í hv. allsherjar- og menntamálanefnd getum náð saman um þetta frumvarp. Og eins og hv. þingmaður sagði þá hefur það verið lagt fram nokkrum sinnum og við höfum fengið um það umsagnir og frumvarpið hefur tekið breytingum í þessum meðförum. Ég ætla því að spyrja hvað það sé nákvæmlega í frumvarpinu sem hv. þingmaður er í andstöðu við eða telur að gangi ekki upp. Er það yfir höfuð þannig að þingflokkur Samfylkingarinnar telur að það þurfi engar breytingar að gera á gildandi lögum?

Herra forseti. Áður en ég svara þessu með skotgrafirnar þá er það fyrst og fremst þjónustuskerðingin sem við getum ekki sætt okkur við, sem ég talaði um áðan í minni ræðu, og síðan þessir tímafrestir sem munu leiða til þess að börn verði hugsanlega send til Grikklands. En af hverju tala ég um þetta væri þegar komið ofan í skotgrafir? Jú, það er vegna þess að ráðherrar ríkisstjórnarinnar, hæstv. félagsmálaráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra, hafa tekist á með nokkuð þungum vopnum síðustu daga. Þannig að bara þar, innan ríkisstjórnarinnar, er greinilega mikill ágreiningur, fyrir utan það sem ég nefndi í upphafi ræðu minnar og tók langan tíma, fimm eða tíu mínútur, í að fara aðeins yfir, þ.e. hvernig formenn allra stjórnmálaflokka, nema formaður Sjálfstæðisflokksins, hétu því haustið 2017 að fyrsta verk nýs þings yrði endurskoðun útlendingalaga og að allir flokkar kæmu að samningu þess.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki sammála þeirri orðskýringu hv. þingmanns að hér sé allt komið ofan í skotgrafirnar. Þó að fólk í pólitík takist á um mismunandi sýn og nefni mismunandi lausnir í þeim efnum þá held ég að það sé bara hollt og gott fyrir lýðræðið. Hv. þingmaður talar um að það sé krafa þingflokks Samfylkingarinnar að ekki verði af þessari þjónustuskerðingu eftir 30 daga. Nú er það svo, eins og hæstv. ráðherra fór ágætlega inn í, að það eru mjög víðar og góðar undantekningar gagnvart því. Er þá hv. þingmaður að segja að jafnvel þó að við séum búin að byggja hér upp kerfi þar sem fólk fær meira að segja talsmann í gegnum allt kerfið til að sækja um, fær svo synjun vegna þess að það flokkast ekki sem fólk sem á rétt á vernd eða rétt á dvalarleyfi af mannúðarástæðum, það er líka búið að kæra það til kærunefndar og kærunefndin hefur úrskurðað á sama hátt, á þetta fólk engu að síður að geta verið hér og vera haldið uppi af almennum skattgreiðendum? Er það í alvöru eðlilegt? Ef ég hefði lengri tíma þá myndi ég spyrja hv. þingmann að fleiru en við notum tækifærið síðar til að ræða það.

Herra forseti. Það er mín einbeitta skoðun að þjónustusvipting þessa fámenna hóps, ef við segjum að það myndi verða, muni bara leiða miklu meiri kostnað yfir okkur og samfélagið heldur en að sýna aðeins meiri mannúð, plús það að þetta er mjög ruddaleg aðgerð. Hv. þingmaður hefur sennilega eitthvað tekið skakkt eftir, eða ég flutt mál mitt óskýrt, vegna þess að í upphafi nefndi ég að umræðan um skautun og skotgrafir hefði einhvern veginn ekkert síður verið hafin af hendi hæstv. ráðherra sem talaði þetta upp alveg frá upphafi í mörgum útvarpsþáttum. Þetta er nú allt til á netinu þannig að hægt er að fletta því upp.

Herra forseti. Ég og hv. þingmaður, og eflaust allir þingmenn á Alþingi Íslendinga, hljótum að vera sammála um að Íslendingar eigi að gera hvað þeir geta til að aðstoða fólk sem stendur höllum fæti, er í hættu, býr við fátækt í heiminum, en við vitum líka að við getum ekki hjálpað öllum. Þegar verkefnið er svona mikilvægt, þ.e. að hjálpa þeim sem eru í neyð, þá hljótum við á einhvern hátt að þurfa að forgangsraða og koma á því kerfi sem er best til þess fallið að gera okkur kleift að hjálpa þeim sem þurfa mest á hjálp að halda. Hvar vill hv. þingmaður draga mörkin? Hversu mörgum á að taka á móti á Íslandi árlega? Tökum sem dæmi ef 100.000 manns mættu hér eitt árið, allt fólk með kröfu á aðstoð vegna fátæktar, vegna stjórnarfars, eins og í Venesúela, það eru því miður mjög mörg lönd sem búa við slíkt. Á að draga mörkin þar 

Herra forseti. Hér spyr hv. þingmaður mig spurningar sem ég hvorki get né vil svara. Ég efast reyndar um að hv. þingmaður fengi hæstv. dómsmálaráðherra til að svara um einhverja tiltekna tölu, hvar mörkin liggja, einfaldlega vegna þess að þetta er alþjóðlegt samtryggingarkerfi sem við notum til að bregðast við vanda sem getur komið óvænt upp. Ég spyr á móti hv. þingmann: Vill hann draga einhver mörk um fjölda þeirra flóttamanna sem koma frá Úkraínu og eru að flýja árásarstríð Rússa?

Herra forseti. Þetta var nú svolítið sérkennilegt að því leyti að hv. þingmaður byrjaði á því að lýsa því yfir að hann hvorki gæti né vildi svara spurningunni og spurði mig svo sömu spurningar. 

Herra forseti. Það væri ýmislegt sem við gætum gert til framtíðar sem myndi kannski minnka líkurnar á því að við lentum í þeim vandamálum að við misstum allt úr böndunum, m.a. ef hv. þingmaður myndi leggjast á árar með okkur af meiri krafti í loftslagsmálum og því að auka jöfnuð og taka þátt í alþjóðlegu samstarfi. Mér finnst það nú býsna ódýr lausn og ódýrt svar hjá hv. þingmanni þegar hann segir að við þær aðstæður að við treystum okkur ekki til að taka við fleirum frá Úkraínu þá myndum við leita til nágrannalanda Úkraínu.

Ég er að spyrja þig.

Á þá hv. þingmaður við Moldóvu, á hann við Úkraínu, sem eru fátæk lönd og eru að taka á móti hátt í, ég veit það ekki, 20–25% af eigin þjóð inn fyrir sín landamæri? Ég segi fullum fetum að enn sem komið er getum við gert betur og við getum staðið okkur betur og við skulum gera það.

Já, við skulum gera það.

Hæstv. forseti. Tilefni þess að ég kem upp er ákall sem kom frá hv. þingmönnum hér fyrr í dag í þessari umræðu undir liðnum um fundarstjórn forseta um að hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd taki til umfjöllunar þau ummæli hæstv. dómsmálaráðherra að hann hafi farið þess á leit við Útlendingastofnun að virða ekki 51. gr. þingskapalaga. Málið verður tekið upp í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd.

Herra forseti. Nú rifja ég upp það sem allmargir hv. þingmenn nefndu hér áðan við virðulegan forseta, mikilvægi þess að hæstv. félagsmálaráðherra mæti hér og fylgist með a.m.k. og taki helst þátt í þessari umræðu. Ég veit að ráðherrar eru uppteknir eins og þingmenn og geta ekki tekið þátt í umræðu um öll mál en hér hafa verið færð sterk rök fyrir því að þetta mál varði hæstv. félagsmálaráðherra ekki síður en hæstv. dómsmálaráðherra. Hæstv. dómsmálaráðherra að vísu leggur það fram, þetta er hans mál, en það hefur bein áhrif á starfssvið hæstv. félagsmálaráðherra og svo bætist það við að sá hæstv. ráðherra hefur verið mjög afdráttarlaus í yfirlýsingum og gagnrýni sinni í raun á samráðherra sinn. Því vill hæstv. ráðherra ekki taka þátt í umræðunni hér í þingsal með þingmönnum? Ætlar hann að láta nægja að senda pillur í fjölmiðlum fremur en að taka þátt í umræðu um málið sjálft?

Varðandi viðveru hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sem beðið var um fyrr í dag þá hefur forseti engar upplýsingar aðrar en þær sem komu fram hér fyrr á fundinum, að ráðherrann ætti ekki heimangengt.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á því að þakka hv. þingmanni og formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, Þórunni Sveinbjarnardóttur, fyrir að hafa tekið ákalli okkar þingmanna um að skoðað verði hvort hæstv. ráðherra dómsmála hafi gerst brotlegur við lög. Mig langar líka að ítreka til virðulegs forseta beiðni um að ýta á að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi hingað. Mig langar einnig að óska eftir því að hv. formaður þingflokks Vinstri grænna, Orri Páll Jóhannsson, sem ég veit að hefur verið í sambandi við hæstv. ráðherra, gefi aðeins meiri upplýsingar um það hvers vegna hæstv. ráðherra á ekki heimangengt í dag.

Virðulegur forseti. Ef rétt reynist að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra á ekki heimangengt í dag þá tel ég rétt að forseti fresti frekari umræðu um það mál sem nú er á dagskrá, enda heyrir hluti frumvarpsins undir starfssvið ráðherrans og hægðarleikur að færa frekari umræðu yfir á morgundaginn. Það eru fjölmörg önnur mál á dagskrá þingsins í dag sem hægt er að fjalla um fram á kvöld og ég held að það færi betur á því að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra eigi þess kost að vera hér við umræðuna og það er eðlileg krafa. Það er eðlileg krafa af hans hálfu, fyrst hann á ekki heimangengt, að málinu verði frestað fram á morgundaginn.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að endurtaka það sem hefur komið fram hér áður til þess að þetta sé alveg skýrt. Þetta er svokallað safnlagafrumvarp, bandormur eins og það er kallað í slangri. Í 21. gr. eru breytingar á öðrum lögum, þar á meðal lögum um atvinnuréttindi útlendinga og farið yfir breytingar á þeim lögum í a–h-lið, og lög um atvinnuréttindi útlendinga eiga sérstaklega við félags- og vinnumarkaðsráðherra, það er félags- og vinnumarkaðsráðuneyti sem fer með þann lagabálk. Þannig að þetta er rosalega eðlileg krafa af því við erum að tala einmitt um atvinnuréttinn sem hefur verið mikið til umræðu vegna flóttamannamála, sérstaklega vegna þeirra sem eru að koma frá Úkraínu, að þau geti fengið atvinnuleyfi. Því var hafnað á síðasta þingi af stjórnarmeirihlutanum af einhverjum stórkostlega undarlegum ástæðum. 

Virðulegi forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að verða við ákallinu um að svara þessu. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef, hafandi verið í sambandi við hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, þá á hann því miður ekki heimangengt eins og sakir standa. Ég get reyndar bætt því við, vegna þeirrar hugmyndar að fresta umræðunni, að þá er hann einmitt á leiðinni til útlanda í fyrramálið í opinberum erindagjörðum. Þannig að það myndi nú ekki hjálpa umræðunni að fresta henni fram á morgun.

Forseti. Ég viðurkenni að ég er smá hugsi eftir þetta svar hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar um ráðherra félagsmála og ráðherra vinnumarkaðsmála, þetta frumvarp tekur m.a. á hans málaflokki. Eins og ég skil það er verið að taka þjónustu sem fellur undir hans ráðuneyti og færa yfir í dómsmálaráðuneytið. En ég hefði talið að það væri svona lykilatriði, sérstaklega í ljósi gagnrýni hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra í opinberri umræðu - við þurfum bara að fá að ræða við hann um þessar breytingar. Ég skil ekki alveg, það er talað um að hann eigi ekki heimangengt. Ég átta mig ekki alveg á hvað það þýðir. Ef hann er að fara til útlanda í ákveðnum erindagjörðum í fyrramálið, af hverju getur hann þá ekki komið í dag eða í kvöld? Við verðum hérna væntanlega til miðnættis. En ef svo er ekki, ef ráðherra getur ekki komið og rætt við okkur um áhrifin sem þetta frumvarp hefur á hans málaflokk, þá er bara um að gera fresta þessu þangað til hann kemur til baka. Ég meina: Af hverju í ósköpunum erum við að klára umræðu um mál og ráðherra getur ekki einu sinni séð sér fært að koma og taka þátt í umræðunni með okkur?

Herra forseti. Það er algjörlega ótækt að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra eigi ekki heimangengt til þess að taka þátt í þessari umræðu þegar fyrir liggur að hann mun ekki eiga það á morgun heldur. Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram. Ég hugsaði einmitt með mér hérna áðan, þegar ég sá fyrir mér að þessi umræða myndi nú mögulega færast yfir á morgundaginn þar sem þetta er mál sem ég held að flestir þingmenn vilji gjarnan ræða, og vonaðist til þess að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra myndi þá koma á morgun og gæti þá svarað þeim spurningum sem koma upp og annað. En það er alveg ljóst að það stefnir ekki einu sinni í það að hann verði hér á morgun. Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram. Þetta frumvarp varðar málaflokk hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra beint. Því spyr ég: Ef það þykir eðlilegt að flutningsmaður frumvarpsins, hæstv. dómsmálaráðherra, sé hér til að svara fyrir sitt mál, sem er eðlilegt, hver eru þá rökin fyrir því að hinn ráðherrann sem stendur á bak við þetta mál sem varðar hans málaflokk beint, ekki óbeint, beint - hver eru rökin fyrir því að hægt sé að halda þessari umræðu áfram og klára hana án þess að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sé á staðnum? Ég fer fram á að þessari umræðu verði frestað þar til hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra á heimangengt og getur tekið þátt í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Það er ekki hægt að láta hjá líða að leiðrétta hér ákveðinn misskilning sem er hjá málþófskór Pírata í þessari umræðu, sem forðast hér efnislega umræðu um málið eins lengi og þau geta. Það virðist vera málefnaþurrð í herbúðum þeirra þegar kemur að meginefni þessa frumvarps. Það sem þau gagnrýna hér að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi ekki til að ræða eru ívilnandi atriði í þessu frumvarpi sem taka til laga um atvinnuleyfi þeirra sem hljóta vernd. Það er einhver misskilningur í gangi hér hjá einhverjum hv. þingmönnum um að það sé einhver málaflokkur að færast yfir til dómsmálaráðuneytisins. Hér er eingöngu verið að ívilna þeim sem hlotið hafa vernd um að fá atvinnuleyfi; þeir þurfa ekki að sækja um það sérstaklega og þurfa ekki að fara í sérstaka málsmeðferð. Ég fullvissa hv. þingmenn um að um þetta hefur verið mikið samráð milli ráðuneytanna, fullur einhugur milli ráðherranna og í ríkisstjórn, alveg sérstaklega um þetta ívilnandi atriði fyrir flóttamenn.

Herra forseti. Ég er nú ekki að sækja um inngöngu í málþófskór Pírata heldur frekar svona að syngja einhvern Viðreisnareinsöng mögulega. En mig langar samt að taka undir þessa beiðni og lýsa undrun minni á því að málum skuli komið þannig fyrir að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra eigi ekki heimangengt þegar við erum að ræða þetta mál vegna þess að alveg sama hvað hæstv. dómsmálaráðherra segir, staðreyndin er sú að þessir tveir ráðherrar hafa talað út og suður í fjölmiðlum um nákvæmlega þetta mál. Ég get ekki tekið afstöðu til þess hér hvort annar þeirra fer með rétt mál og hinn rangt, hvort báðir hafi eitthvað til síns máls eða hvort báðir séu mögulega alveg í ruglinu. En það er þess vegna sem það væri mikilvægt að hafa hæstv. ráðherra hér þegar við ræðum þetta mál vegna þess að það hlýtur að skipta máli þegar málið fer síðan til meðferðar í hv. allsherjar- og menntamálanefnd að nefndarmenn þar, sem og þingmenn allir, séu með eins rétta mynd af afstöðu ráðherranna tveggja til málsins og hægt er. Sú mynd er mjög óljós eins og staðan er núna.

Herra forseti. Ívilnandi ákvæði, segir hæstv. dómsmálaráðherra. Sannarlega er eitt þeirra ákvæða sem eru ívilnandi í þessu frumvarpi á sviði hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra. Hins vegar fjallar þetta frumvarp líka um að svipta fólk þjónustu, sem er að mínu viti á forræði hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra. Það er fréttaefni ef hæstv. dómsmálaráðherra telur það vera ívilnandi ákvæði. Þá vil ég bara fullvissa hæstv. dómsmálaráðherra um það að ég mun hvorki fyrr né síðar forðast efnislega umræðu um þetta frumvarp og mun það ekki fara fram hjá hæstv. dómsmálaráðherra þegar líður á þessa umræðu. Ég er fyllilega reiðubúin í það og mun gera það, orð fyrir orð. Hæstv. dómsmálaráðherra sagði áðan að það væri fullur einhugur um þetta mál í ríkisstjórninni. Það er nákvæmlega vegna svona ummæla, athugasemda, sem við þurfum að fá hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra inn í þennan þingsal vegna þess að það er ekkert sem bendir til þess að það sé fullur einhugur og væri gott að heyra hvað hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur um þennan fulla einhug að segja. Það er ekki hægt að halda þessari umræðu áfram fyrr en hann er mættur hingað í salinn.

Virðulegur forseti. Það virðist vera sem einhverjum þingmönnum og mögulega heilu stjórnarflokkunum hafi yfirsést hvað stendur í frumvarpi hæstv. dómsmálaráðherra fyrst hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra er ekki hér í salnum. Hann hefur tjáð sig fjálglega um það hversu mótfallinn hann er ákveðnum atriðum sem verið er að opna á með þessu frumvarpi. Hann hefur tjáð sig þannig í fjölmiðlum en velur það að vera ekki hér í þingsal til að tjá sig um það. Það er hér sem umræðan þarf að fara fram og sú umræða sem hér fer fram er hluti af lögskýringargögnum. Það er mikilvægt að hann komi hingað inn og taki þátt í þessari umræðu sem getur sem betur fer staðið til miðnættis. Þannig að ég skora á hæstv. ráðherra, sem er örugglega að fylgjast með, að koma hingað fyrir miðnætti og taka þátt í þessari umræðu.

Forseti. Það er voðalega þreytt að ráðherra sé að dylgja um að það sé ekki efnisleg umræða í gangi. Umræðan er rétt að byrja og ástæðan fyrir því að við erum að kalla eftir félags- og vinnumarkaðsráðherra er svo við getum átt í þessari efnislegu umræðu. Þess vegna kölluðum við eftir viðveru hans í byrjun og vorum búin að útskýra mjög vel af hverju það er þörf á veru félags- og vinnumarkaðsráðherra hér. Ég er hér með dágóðan fjölda blaðsíðna einmitt með punktum upp úr greinargerðinni sem ég hef hlakkað til að ræða við dómsmálaráðherra og félags- og vinnumarkaðsráðherra. Umræðan er ekki byrjuð og samt er ráðherra byrjaður að dylgja um það að við séum ekki í efnislegri umræðu. Andskotinn hafi það, forseti.  
             (Forseti (AIJ ): Ég held að forseti …) Það er ekki viðeigandi að tala svona þegar viðkomandi er ráðherra.  
            

Ég held að forseti verði að biðja …

Þess vegna nota ég þetta orðalag af því að það er óviðeigandi af ráðherra að dylgja svona um okkur þingmenn þegar umræðan er ekki einu sinni byrjuð.

Forseti biður þingmenn um að gæta hófs í orðavali.

Forseti. Ég skil alveg þessa frústrasjón, afsakið slettuna, og reiði hv. þm. Björns Levís Gunnarssonar því að það er óþolandi að þurfa að sitja undir þessu, í alvöru talað. Okkur ber í pontu Alþingis að ávarpa ráðherra sem hæstvirta, í alvöru, okkur ber það. Ég má ekki tala til ráðherra hérna án þess að kalla hann hæstvirtan. En ráðherra kemur hingað í pontu - dómsmálaráðherra, hæstvirtur - og er að dylgja um okkur þingmennina og hvers vegna við erum hérna í pontu, hvernig við viljum stýra því, hvernig við nálgumst þessa umræðu, dylgjar um að við séum á flótta frá umræðunni, að við séum í málþófi. Af hverju á ég að standa hér uppi og ávarpa ráðherra sem hæstvirtan þegar hann ber svona ofboðslega litla virðingu fyrir okkur hér í þinginu? Þetta finnst mér bara ekki hægt og mér finnst að hæstv. dómsmálaráðherra ætti að biðja okkur afsökunar og hætta þessu. Ég kom hingað upp til að segja eitthvað allt annað en nú er ég búin með tímann.

Virðulegi forseti. Já, það er mikið talað um sönghæfileika okkar Pírata, að við séum einhver kór. Ja, það er kannski kór að benda á þegar lögbrot eru jafnvel framin. Það er kannski kór og sönghæfileikar að óska eftir því að ráðherrar svari og séu til svara. Ég fékk það reyndar skilgreint fyrir tæpum hálfum áratug síðan að ég væri algerlega laglaus og gæti ekki sungið og að vera í kór ætti ekki að vera eitt af því sem ég gerði. Þar af leiðandi hef ég ekki sungið síðan þá. En ég vil sjá að hlutirnir séu gerðir rétt og hér sé verið að fylgja lögum, innan þessara veggja, og að við séum að ræða málin af alvöru. Við gerum það ekki með ráðherra sem gerir ekki annað en að vera með dylgjur og orðaskipti gagnvart hv. þingmönnum.

Forseti. Ég notaði hér áðan orðin „andskotinn hafi það“, en hér eru iðulega notuð orð eins og „guð hjálpi mér“ eða eitthvað slíkt og fólk fær aldrei ákúrur fyrir að nota slíkt orðalag. Ég legg þessar setningar algerlega að jöfnu og mér finnst ótækt að það sé einhver munur hafður gagnvart þessum tveimur skáldsagnaverum, að ákalla aðra þeirra sé eitthvað ámælisvert í ræðustól Alþingis en ekki hina.

Virðulegi forseti. Ég tel að hér sé um mikilvægt frumvarp að ræða og þetta er mikilvægt mál, málaflokkur sem hefur greinilega vaxið ansi mikið á síðustu síðastliðnum árum og hefur verið mjög fyrirferðarmikill í samfélagsumræðunni síðastliðin misseri. Ég vil byrja á því að taka undir orð hv. þm. Loga Einarssonar um ákall um víðtækara samráð milli stjórnmálaflokka um breytingar á lögum um útlendinga, alþjóðlega vernd. Ég vil líka taka undir orð hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur um sama ákall. Ég tel að þegar við skoðum efnisatriði þessa frumvarps þá getum við auðveldlega náð samkomulagi um frumvarp sem myndi skapa sátt á þinginu og sátt í samfélaginu. Það er mjög mikilvægt að það sé sátt í samfélaginu um þennan mikilvæga málaflokk. Ég á sæti í allsherjar- og menntamálanefnd og við fórum í heimsókn til Óslóar og Kaupmannahafnar undir forystu Bryndísar Haraldsdóttur, formanns nefndarinnar, til að kynna okkur mál flóttamanna og móttöku á flóttamönnum. Þar kom fram að það er sátt í Noregi varðandi þennan málaflokk, breið sátt, bæði í samfélaginu og líka meðal flokka. Í Danmörku kom fram í máli þingmanna að það er sátt milli stóru flokkanna í þessum málaflokki. Við eigum að hafa það að kláru og skýru markmiði að ná þessari sátt líka hér á landi. Við getum auðveldlega gert það ef við leggjumst öll á eitt og það er til mikils að vinna. Ég tel að umræðan, ég hef fylgst aðeins með umræðunni í samfélaginu, hafi lent á sömu villigötum og venjulega og maður er nánast farinn að hlusta á umræðu um umræðu. Það er aldrei farið að tala um efnislega um málið, hvað sé undirliggjandi vandamál í kerfinu hjá okkur. Það er farið í skotgrafir og það eru ásakanir um rasisma og annað slíkt fram og til baka. Ég hef sagt að það sé mikilvægt að allir fái að tjá sig og taka þátt í lýðræðislegri umræðu en ekki að vera að saka aðra um annarlegan hugsunarhátt eða koma með dylgjur um það. Ég efast ekki um að allir vilji standa vel að verki og markmiðin eru skýr fyrir framan okkur. Það sem hér er undir í þessu máli er að við framfylgjum alþjóðlegum skuldbindingum okkar varðandi móttöku á flóttamönnum. Ég tel, og flokkur minn telur, að við eigum að standa við þessar alþjóðlegu skuldbindingar á eins góðan hátt og við getum, taka vel á móti því fólki sem er flóttamenn og gera það á heimsmælikvarða. Ég þoli ekki orðalagið að vera best í heimi á Íslandi, og það á kannski ekki við í þessu, en við eigum að reyna að standa þannig að verki að við tökum utan um þetta fólk sem er að koma hérna, sem er komið hingað vegna ríkrar ástæðu, vegna ótta við að vera ofsótt vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana sinna. Þetta er skilgreiningin á flóttamanni. Þeir sem falla fyrir utan þessa skilgreiningu eiga ekki að fá alþjóðlega vernd, svo það liggi fyrir. Það sem hefur átt sér stað að undanförnu er að þeim flóttamönnum sem hingað hafa komið til lands hefur fjölgað gríðarlega. Við fórum í morgun í allsherjar- og menntamálanefnd í Útlendingastofnun að Bæjarhrauni 18 þar sem er móttökustöð eða stöð þar sem tekin eru viðtöl við umsækjendur um hæli hér á landi og líka í móttökustöðina í Domus Medica við Egilsgötu. Ég vil nota tækifærið og þakka því starfsfólki sem tók á móti okkur og fræddi okkur um starfsemina. Maður fann fyrir mjög metnaðarfullum anda sem þar ræður ríkjum og þar er starfsfólk sem gerir sér grein fyrir mikilvægi starfa sinna. Það kom fram í glærukynningu hjá Útlendingastofnun að umsóknum hefur fjölgað gríðarlega undanfarin ár. Ég get tekið sem dæmi að árið 2020 var fjöldi umsókna 654. Árið 2021 var hann 874. Árið 2022, núna 25. október, eru umsóknir orðnar 3.342. Þar af eru umsóknir frá Úkraínu 1.912. Ef við drögum fólk frá Úkraínu frá erum við með algjört met, 1.400 umsóknir. Varðandi samsetningu umsækjendanna þá var eitt línurit sem sýndi það og ég sló þetta saman. Bara í ár hafa komið 720 manns frá Venesúela, 720 manns frá Venesúela hafa fengið alþjóðlega vernd. Eins og kom fram í umræðum hér fyrr í dag þá er það vegna ákvörðunar úrskurðarnefndar um flóttamenn. Þetta er misræmi miðað við það sem gerist annars staðar á Norðurlöndunum. Skandinavíuríkin, eða Noregur og Danmörk, eru ekki að taka á móti sama magni hlutfallslega og við af fólki frá Venesúela. Ég tel að það sé gríðarlega mikilvægt, eins og ég sagði áðan, að við stöndum við alþjóðlegar skuldbindingar okkar, að við höfum ekki lægri þröskulda, höfum ekki rýmri reglur, gerum ekki meira en að standa við skuldbindingar okkar. Af hverju er það svona mikilvægt? Vegna þess að ef við höfum rýmri reglur þá koma hlutfallslega miklu fleiri flóttamenn hingað en til annarra ríkja. Straumurinn mun þá liggja til Íslands, ef reglurnar hjá okkur eru ekki eins strangar og annars staðar og ekki samkvæmt þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem ríkin í kringum okkur eru búin að koma sér saman um. Það er aðeins komið inn á þetta í frumvarpinu og segir á blaðsíðu 16, með leyfi forseta: „Útskýra má þessa miklu fjölgun umsókna um alþjóðlega vernd á Íslandi, frá einstaklingum sem þegar höfðu hlotið slíka vernd í öðru Evrópuríki,“ - þarna er bara verið að tala um þá sem þegar hafa fengið vernd í öðru ríki - „með því að lagaumhverfi og framkvæmd þeirra hér á landi er frábrugðin löggjöf og viðmiðum nágrannaþjóða okkar og þá einkum að tvennu leyti. Annars vegar leggur ákvæði 2. mgr. 36. gr. útlendingalaga þær skyldur á stjórnvöld að taka mál einstaklinga, sem hlotið hafa alþjóðlega vernd í öðru ríki, til efnismeðferðar ef útlendingurinn hefur slík tengsl við landið að nærtækast sé að hann fái hér vernd eða sérstakar ástæður mæla annars með því. Hins vegar hafa mörg verndarmál fengið efnismeðferð hér á landi þar sem stjórnvöld ná ekki að afgreiða og framkvæma ákvarðanir innan lögbundins frests.“ Þá fær það sjálfkrafa efnismeðferð. Það er 12 mánaða reglan. Þetta hefur verið kallað sérreglur. Ég tel að við eigum að hafa nákvæmlega sömu reglur á Íslandi og í Noregi. Í frumvarpinu segir: „Frumvarpið felur í sér nauðsynlegar breytingar á ákvæðum laga um útlendinga, nr. 80/2016, varðandi alþjóðlega vernd. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem eiga að auka skilvirkni og gæði innan stjórnsýslu með mannúðarsjónarmið í huga, samræma löggjöf og framkvæmd þessara mála við umgjörð annarra Evrópuríkja, einkum annarra Norðurlanda …“ Þegar ég skoða þetta mál er ég efins um að það sé raunverulega verið að samræma þetta algerlega við önnur Norðurlönd. Ég reyndi að spyrja að þessu áðan og ég reyndi líka að spyrja að því hvort þetta frumvarp tryggi að málsmeðferð umsækjenda hér á landi um alþjóðlega vernd sé í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar okkar. Það verður að liggja algerlega kristaltært fyrir. Það eru ákveðin efnisákvæði hérna sem ég geri athugasemdir við. T.d. er í 2. gr. frumvarpsins talað um að ákvörðun Útlendingastofnunar um synjun á efnismeðferð sæti sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála nema umsækjandi óski þess sérstaklega að kæra ekki. Það er sem sagt sjálfkrafa kært. Þetta getur hljómað eins og mikil réttarbót, en hvað er verið að gera hérna? Jú, það er verið að stytta kæru, það er verið að taka kærufrestinn af einstaklingnum. Það er það sem er verið að gera, ekki neitt annað. Hann fær ekki umþóttunartíma sjálfur, þennan hálfan mánuð yfirleitt, 14 daga, til að taka sjálfstæða ákvörðun um það hvort hann ætli að kæra eða ekki. Ég tel að þessi hálfi mánuður skipti nákvæmlega engu máli, ekki nokkru máli. Kærufrestur er mjög mikilvægur fyrir einstaklinginn til að ná að kynna sér gögnin, kynna sér úrskurðinn og taka svo sjálfstæða ákvörðun: Jú, ég ætla að kæra þetta mál. Og fá þá úrlausn æðra stjórnvalds. Það segir beinlínis í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Með það að markmiði að auka skilvirkni í málum umsækjenda í þessari stöðu er lagt til að ákvarðanir um synjun umsækjanda um efnismeðferð á grundvelli 36. gr. laganna sæti sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála […] Ákvæðinu er ekki ætlað að breyta framkvæmd að öðru leyti en að stytta málsmeðferðartíma og auka skilvirkni án þess að skerða réttarvernd aðila máls. Með það markmið í huga að stytta málsmeðferðartíma komu til skoðunar tveir kostir, annars vegar að stytta kærufrest og hins vegar að mæla fyrir um sjálfkrafa kæru.“ Þetta er alveg með ólíkindum. Ég hef starfað sem lögfræðingur í stjórnsýslu og annars staðar og þetta er í fyrsta sinn sem er verið að auka skilvirkni í kerfinu með því að kæra til æðra stjórnvalds, þannig að nú þarf æðra stjórnvald að fara að vinna þetta mál upp á nýtt og það á að auka skilvirkni með því. Þetta tel ég ekki vera við hæfi. Ég tel líka að þessi auka hálfi mánuður sem er verið að spara í tíma skipti engu máli. Það kom fram í morgun að fólk er átta vikur í móttöku og þessar málsmeðferðir taka mánuði. Svo ég fjalli aðeins um það hvernig ástandið er í þessum málaflokki, sem ég tel að þetta frumvarp sé ekki að taka á með nægilegum hætti, þá eru í dag 729 mál til vinnslu á verndarsviði. Þannig er staðan. Það eru áskoranir. Það þarf að fjölga viðtalsherbergjum, það þarf að fjölga starfsfólki o.s.frv. Ég spurði sérstaklega og var sagt að venjulegt ástand væri að það væru 100–150 mál í vinnslu, en við erum með 729 mál í vinnslu. Að halda því fram að þetta frumvarp sé að fara að breyta einhverju varðandi ástand í þessum málaflokki er ekki rétt. Það bara er ekki rétt. Og það er heldur ekki að rétt að það sé að fara að auka skilvirkni að taka kærufrest af fólki og fara að kæra sjálfstætt. Annað efnisatriði sem ég vil fjalla aðeins um er í 6. gr. í frumvarpinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Útlendingur sem fengið hefur endanlega synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd nýtur áfram réttinda samkvæmt þessari grein þar til hann hefur yfirgefið landið en þó að hámarki í 30 daga frá því að ákvörðunin varð endanleg á stjórnsýslustigi.“ Ég spurði hæstv. ráðherra að þessu og þá sagði hann að fólkið ætti að vera farið innan 30 daga. Ég er algjörlega sammála því að það ætti að vera farið innan 30 daga en það bara er ekki þannig. Það eru ekki allir farnir. Það sem er verið að gera hérna - mig langar raunverulega vita það sjálfur og ég spyr hæstv. ráðherra að því. Auðvitað þarf fólk að hafa í sig og á þó að það sé hérna í óþökk stjórnvalda. Málið er að þegar það er komin endanleg niðurstaða um synjun í Danmörku fer fólk sjálfviljugt. Ráðuneytisstarfsmaður í Danmörku sagði: Níu af hverjum tíu fara af fúsum og frjálsum vilja. Það er mjög gott. Það eru ákveðnir hvatar í kerfinu sem tryggja það. En svo er það hin þvingaða brottför. Að fara að reyna að búa til svona kerfi með þvingaðri brottför - ég er ekki að segja að ég sé algerlega á móti þessu. En málið er að þvinguð brottför er þvinguð brottför og ráðherra þarf að svara því hvernig sú þvingaða brottför fer fram. Hún felur í sér frelsissviptingu í sjálfu sér að vissu leyti og þá er spurningin: Hvernig á frelsissviptingin að fara fram? Jú, hún að fara fram með vægasta mögulega hætti til að ná því markmiði að einstaklingurinn fari úr landi. Ég veit að fræðilega er möguleiki á því að einstaklingur verði vistaður á Hólmsheiði í þvingaðri brottför og það er algerlega óásættanlegt að það úrræði sé notað, að það sé til staðar. Það er algjörlega óásættanlegt. Þannig þetta ákvæði getur staðið hérna en það verður að vera eitthvað annað í boði, einhver staður þar sem fólk getur gist, fengið húsaskjól og mat þangað til það fer úr landi. Það verður að vera til staðar. Stjórnvöld verða að sjá til þess. Það er ekki hægt að leggja þetta á sveitarfélögin. Annað mál er 7. gr., um að endurtekinni umsókn skuli vísað frá. Það er í sjálfu sér rétt en þegar maður les þetta ákvæði 7. gr. er það svolítið skondið því að það á að taka málið aftur upp ef fram koma nýjar upplýsingar. Þetta er bara klassísk stjórnsýsla, ef það koma fram nýjar upplýsingar er hægt að endurtaka mál. Svo er lítið annað um það að segja. 8. gr., sem er mjög áhugaverð, lýtur að því sem hefur verið gagnrýnt mikið, að umsækjandi hafi komið til landsins að eigin frumkvæði eftir að hafa hlotið virka alþjóðlega vernd í öðru ríki. Þá er þetta líka spurning um tengsl og annað slíkt. Þetta er það sem hefur verið gagnrýnt sem sérregla. Það verður náttúrlega að vera þannig að ef fólk kemur frá öðru ríki, með alþjóðlega vernd hjá öðru ríki, af hverju á þá Ísland að taka við fólki, flóttamönnum sem eru búnir að fá vernd í öðru ríki? Ég tel að svo eigi ekki að vera nema það séu mjög ríkar ástæður til þess. Þá getum við spáð í hvort það eigi að fara til Grikklands eða ekki og það er til dómur Mannréttindadómstóls Evrópu um það, en þetta eru allt mjög einstaklingsbundnar ákvarðanir. Ég tel líka að þetta ákvæði mætti skýra að mörgu leyti miklu betur og líka c-liðinn, varðandi það að taka skuli umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu  Ég tel að þetta frumvarp  Ég ítreka áskorun mína hér í byrjun sem er að við í allsherjar- og menntamálanefnd og fulltrúar stjórnmálaflokkanna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir ræðuna. Mig langar að byrja á að taka undir með hv. þingmanni að það er ekkert í þessu frumvarpi sem mun fækka umsóknum fólks hingað til lands, einfaldlega vegna þess að fólk leitar hingað til lands vegna þess að það er í mikilli neyð. Það er ástæðan fyrir gríðarlega auknum fjölda umsókna í ár og ég held að það leiki reyndar enginn vafi á því. Það sem mig langaði kannski til að nefna er ákvæðið sem talað er um í greinargerð með frumvarpinu sem hv. þingmanni var tíðrætt um. Það er tillaga um að koma í veg fyrir að fólk sem hefur fengið vernd í öðrum ríkjum geti komið hingað til lands og fengið efnismeðferð. Það hefur verið í umræðunni að þetta sé ástæða fjölgunar umsókna og þeim þurfi að fækka með því að hætta þessu, þetta séu einhverjar sérreglur sem við erum með sem þurfi að breyta. Þá langar mig bara að benda á að 

Hv. þingmenn eru beðnir að virða ræðutímann sem er ein mínúta.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tel að málsmeðferðartíminn hafi í sjálfu sér engin áhrif í þá átt að það komi fleira fólk til Íslands eða fleiri umsóknir um alþjóðlega vernd af því að málsmeðferðartíminn hér er langur. Ég held að það sé ekki málið. Ég held hins vegar þegar umsóknir koma þá sé gríðarlega mikilvægt að þeim sé svarað, vinnslan sé réttlát, málsmeðferð sé réttlát - hún getur leitt til höfnunar, þetta er umsókn og henni er svarað annaðhvort já eða nei - og líka að hún sé hröð. Það er hið klassíska „justice delayed is justice denied“, þ.e. ef réttlætinu er seinkað þá er verið að neita um réttlæti. Það er mjög mikilvægt að þeir sem falla undir okkar skilgreiningu um hverjir eru flóttamenn fái alþjóðlegu verndina. Það er mjög mikilvægt og líka að við stöndum við alþjóðlegar skuldbindingar en höfum ekki lægri þröskulda 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem er að fara að jafna okkar reglur við alþjóðlegar skuldbindingar. En það hefur komið fram mikið í umræðunni að við séum að veita t.d. umsækjendum frá Venesúela svokallaða viðbótarvernd meðan önnur ríki séu að veita þeim dvalarleyfi af mannúðarástæðum, og viðbótarverndin sé svo miklu betri vernd og þess vegna komi þeir hingað. Þá vil ég byrja á að minnast á það að sjálf Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, verndari flóttamannasamningsins, hefur mælst til þess að fólk frá Venesúela sé ekki sent til baka. Hún er í rauninni að segja: Þau eru flóttamenn, þau eiga rétt á stöðu flóttamanns eða viðbótarvernd. Þá vil ég benda á það að dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða á Íslandi er eitt ár. Því fylgir ekki atvinnuleyfi. Á öðrum Norðurlöndum gildir það t.d. í þrjú ár og því fylgir atvinnuleyfi á meðan viðbótarvernd hér er fjögur ár og henni fylgir atvinnuleyfi. Er í alvörunni verið að halda því fram í umræðunni að flóttamenn um allan heim séu með 

Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Ástæðan fyrir því að við erum að taka á móti fleiri flóttamönnum frá Venesúela hlutfallslega en önnur ríki er, samkvæmt umræðunni fyrr í dag, úrskurður eða ákvörðun kærunefndar útlendingamála. Ég held hins vegar að það gætu verið aðrar ástæður á bak við það, t.d. að það er einfaldara að fljúga hingað til Íslands en til Orlando eða Miami, einfaldara að fljúga til Íslands en annarra Norðurlanda. Það geta verið alls konar landfræðilegar ástæður fyrir því. En ég tel að við eigum að ganga úr skugga um það og ég hef ákveðnar efasemdir um þetta. Það þarf að rannsaka og finna ástæðuna fyrir því að við erum að fá svo miklu fleiri frá Venesúela og bæta þar úr. Ég tel óeðlilegt að við séum að taka á móti hlutfallslega miklu fleirum frá ákveðnu ríki en önnur Norðurlönd. Það er mín skoðun. Ég tel líka ekki rétt að við séum með miklu rýmri reglur en annars staðar. Ég er ekki að segja að hér séu rýmri reglur en ég vil fá að ganga úr skugga um það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég var með hv. þingmanni í ferð allsherjar- og menntamálanefndar til Noregs og Danmerkur og hafði bæði gagn og gaman af þeirri ferð. Hv. þingmaður vísaði til upplýsinga sem við fengum þar. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann er að velta fyrir sér af hverju við tökum svona marga frá þessu ákveðna ríki, hvort hann reki minni til þess að talað hafi verið um það í Danmörku og Noregi að einhver ákveðin ríki, sem aldrei koma hingað, hafi verið áberandi þar, t.d. Erítrea, Sómalía og fleiri ríki sem við fáum engar umsóknir frá en eru mjög fyrirferðarmikil þar? Og jafnvel ekki sömu ríkin í Danmörku og svo í Noregi. Það virðist vera eins og það verði einhver flokkun. Kannast hv. þingmaður við það?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Jú, ég kannast við að það séu fleiri frá Erítreu að koma til Danmerkur og Noregs og ég efast ekki um að þeir séu líka að koma til Svíþjóðar. Ég veit að Svíar tóku við töluverðum fjölda fólks frá Erítreu. Það er alveg rétt að ástæðan fyrir því að við erum að fá fleiri sem koma hingað frekar en til annarra ríkja - og ég nefndi það áðan - getur verið beint flug og annað slíkt. Grundvallaratriðið er það að við erum núna með 729 umsóknir í vinnslu þegar þær ættu undir venjulegum kringumstæðum að vera 100 eða 150. Við þurfum að taka mið af okkar samfélagi. Við erum 370.000 manns. Við þurfum að geta tekið vel á móti þessu fólki. Ég get tekið dæmi um Hafnarfjörð. Þeir hafa kvartað yfir því að þeir séu að taka á móti allt of mörgu fólki. Við heyrðum í morgun að það væri fráflæðisvandi af móttökustöðinni eða búsetuúrræðunum sem eru tímabundin í upphafi. Það er ákveðið vandamál. Við erum ekkert að fá allt samfélagið með okkur í þetta, ekki sveitarfélögin eða önnur ríki. 

Þingmenn eru aftur áminntir um að virða ræðutímann.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Nú er það ekki svo að við tökum það upp hjá sjálfum okkur hvaða ríki eru ekki örugg. Þetta eru tilmæli frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna sem er alveg nákvæmlega sama hvort ríkið sé kommúnistaríki eða hægriöfgaríki. Það er verið að tala um vargöld sem hefur geisað þar lengi og það eru tæplega sjö milljónir manna frá Venesúela á flótta í heiminum í dag. Það eru jafn margir og hafa flúið Úkraínu. Það er bara óvart staðan. Þetta eru ekki efnahagslegir flóttamenn. Þetta er vegna vargaldar. Það er vegna þess að þar ríkir óstjórn. Það er ekki öruggt ríki. Það er bara skilgreiningin á ástandinu þar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvernig hann sér fyrir sér að takmarka og loka landamærunum þegar ákveðnum fjölda er náð. Erum við þá að uppfylla 

Virðulegur forseti. Ég hef ekkert á móti því að hingað komi flóttamenn frá Venesúela, ekki neitt, svo að það liggi algjörlega fyrir. Ég hef fylgst með sorgarsögunni sem er þar. Venesúela á mun meiri olíulindir en Sádi-Arabía og þetta eru bestu gæði í heimi í olíunni. Þetta er ríkasta ríki Suður-Ameríku raunverulega 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að hefja hér loks efnislega umræðu um þetta frumvarp og fór hann mjög vel efnislega yfir sínar vangaveltur varðandi frumvarpið. Ég vil geta þess hér að þetta frumvarp er bara einn liður í mörgum í keðju útlendingamálanna sem við þurfum og erum að takast á við hér á fjölbreyttan hátt. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort það hafi ekki verið rétt skilið hjá mér af efnislegri ræðu hans að hann sé sammála markmiðum frumvarpsins um að auka skilvirknina. Og hvort hann sé þá ekki líka sammála því sem hér hefur komið fram, alla vega af minni hálfu, um að löggjafinn hér eigi ekkert að vera öðruvísi en í nágrannalöndum okkar. Þessi tvö markmið, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvar sitt. Jú, ég er algjörlega sammála því, við eigum að vera með svipaða löggjöf og í Noregi og Danmörku. Við eigum að uppfylla okkar alþjóðlegu skuldbindingar í samræmi við og með svipuðum hætti og þeir gera, sérstaklega Noregur því að Noregur er líkara okkur sem samfélag, sérstaklega Norður-Noregur og með vesturströndinni. Það er það sem við eigum að gera. Við eigum líka að reyna að gera þetta á sem skilvirkastan hátt. Ég tók eftir því í morgun þegar við fórum í Bæjarhraunið að þeir eru með fjórar starfsstöðvar, á Dalvegi, í Bæjarhrauni 18, Bæjarhrauni 14 og svo líka í Domus Medica. Þeir voru alveg sammála því, starfsmennirnir, að hægt væri að auka skilvirkni í móttökunni. Þeir vilja auka afkastagetuna, fjölga starfsfólki og fjölga viðtalsstofum til að auka afkastagetu og ég er því algerlega sammála. Þess vegna tel ég að það sé svo auðvelt fyrir okkur að ná sátt um þetta mál í þinginu. Ég held að séu allir sammála því að við eigum að horfa til hinna Norðurlandanna, sérstaklega Noregs og gera eins og þeir. Það er mín skoðun. Ég held að allir séu sammála 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég held einmitt að ef við getum verið sammála um þessi markmið þá sé okkur ekkert að vanbúnaði. Þá er það kannski hitt sem ég vil vita hvort við séum ekki sammála um og það er þetta samspil löggjafarinnar, þeirra reglna sem gilda og svo framkvæmdarinnar. Það er hellingur sem við getum gert öðruvísi varðandi framkvæmd málanna þannig að þetta sé skilvirkara og þar af leiðandi betra fyrir alla aðila. Framkvæmdin skiptir hér miklu máli. Þegar við ræðum þetta frumvarp, framkvæmdina og þau úrræði sem við höfum þá þurfum við að hugsa um þennan málaflokk í heild sinni en ekki eins og staðan er í dag, ekki ræða þetta bara út frá því hvaðan fólk kemur í dag og hver staðan er akkúrat í dag heldur hvernig viljum við hafa kerfið til frambúðar og að það sé almennt og taki eins á öllum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir seinna andsvar sitt. Jú, löggjöfin þarf að vera í samræmi við það sem er á hinum Norðurlöndunum til að uppfylla þessar lagalegu skyldur. Framkvæmdin þarf líka að vera það. Ég get tekið dæmi úr 6. gr. varðandi 30 daga regluna að hámarki. Segjum sem svo að sá sem fær endanlega synjun fái ákveðin réttindi í 30 daga og svo ekkert meira. Þá verður ríkið í framkvæmdinni að koma með eitthvert annað úrræði, húsaskjól og geta boðið upp á fæði og húsnæði. Það er klárt mál að sá sem er hér lengur en í 30 daga er kominn í þvingaða brottför. Þá þarf að liggja fyrir málsmeðferð í þvingaðri brottför sem, ef við fylgjum meðalhófinu, er vægust mögulega til að ná markmiðinu um að einstaklingurinn fari úr landi, hann eða hún. Það efast ég um að sé raunverulega í gildi núna. Það er það sem við erum að horfa á út frá því. Mér finnst þessi grein allt í lagi en það verður að vera ákveðin framkvæmd í gangi sem 

Virðulegur forseti. Ég ætla einmitt að taka undir þakkir til hv. þingmanns fyrir að fara hér í efnislega umræðu og get lýst því yfir að við í allsherjar- og menntamálanefnd áttum mjög góða ferð til Noregs og Danmerkur og hv. þingmaður hefur einmitt sýnt mikinn vilja til að ná breiðri samstöðu um málið. Ég er sammála hv. þingmanni þegar kemur að því að við eigum að horfa til Noregs, ég held að það sé bara mjög góð fyrirmynd. Það er mín afstaða að við séum að fullu að uppfylla okkar skyldur varðandi alþjóðasamninga og meira til. Svo þurfum við bara að ræða hversu mikið og hvar við ætlum að gera það því að ég held að það sé ljóst að svo er hér. Það sem er í rauninni verið að gera í þessu frumvarpi lýtur fyrst og fremst að skilvirkni. Eitt af því er til að mynda þetta með sjálfstæðan kærurétt eða sjálfkrafa kærurétt. Skil ég hv. þingmann rétt, að hann sé bara hreinlega ósammála því? Því að það kemur fram í greinargerðinni að almennt er kæruhlutfallið 90–98% þannig að þetta er augljóslega leið til að flýta ferlinu og auka skilvirknina þar af leiðandi. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Við erum algerlega sammála um að við eigum að hafa þetta svipað og í Noregi og ná víðtækri sátt um málið, sem ég tel vera vel mögulegt ef við förum að skoða efnisleg atriði þessa frumvarps. Varðandi sjálfkrafa kæru: Þetta er í 2. gr., það kemur skýrlega fram varðandi 2. gr. að til að stytta málsmeðferðartímann og auka skilvirkni standi tvennt til boða; að stytta kærufrestinn eða hafa sjálfkrafa kæru. Ég tel að það að stytta kærufrestinn, þetta er hálfur mánuður, 14 dagar - ég tel að þessi hálfi mánuður skipti raunverulega ekki miklu máli í heildarsamhenginu um að auka skilvirkni. Ég tel að það að hafa sjálfkrafa kæru, að búa til sjálfkrafa kærukerfi til þess að taka kærufrestinn af einstaklingunum - það er nánast verið að ganga á, ég segi ekki að gengið sé á mannréttindi en það nálgast það. Einstaklingur á rétt til að kæra til æðra stjórnvalds, 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ég held að við munum fara betur yfir þetta í nefndinni, hvort það sé skynsamlegra að hafa það bara kærufrest og stytta hann eða fara í sjálfkrafa kæruferli eins og þarna er lagt til. Hugmyndin á bak við það snýst auðvitað um skilvirkni. Varðandi þessa svokölluðu 30 daga, eins og við lýsum því, bara fyrir fólk sem kann að vera að fylgjast með þarna úti, þá erum við að tala um að aðilar sem hafa komið hér og sótt um vernd, fengið neitun, kært til kærunefndar og fengið líka neitun þar hafi þá að hámarki 30 daga til að koma sér úr landi vegna þess að þeir hafa ekki uppfyllt þau skilyrði sem eru til þess fallin að hljóta þessa vernd. Ég skynja umræðuna hjá hv. þingmanni og ég held að hv. þingmaður sé að vísa í það sem önnur Norðurlönd eru með, og að ég held öll Evrópuríki, þar sem við erum með sérstaka búsetu fyrir þá sem hafa fengið synjun. Mig langar því að spyrja: Er það það sem hv. þingmaður er að tala fyrir? Því að það er nú kannski sambærilegt því sem hæstv. ráðherra hefur líka nefnt í umræðunni um útlendingamál í stóra samhengi hlutanna.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvarið. Þetta er mjög góð spurning. Ég veit að Norðmenn eru með svokallaðar „transit“-búðir fyrir fólk sem er í þvingaðri brottför. Ég tel að við þurfum ekkert endilega að fara þangað. Ég tel að með því að taka réttindi eftir 30 daga sé verið að þvinga fólk, reyna að henda því út á guð og gaddinn, það verði að sjá um sig sjálft ef það ætlar að vera hérna í óþökk stjórnvalda. Ég tel að íslensk stjórnvöld þurfi að bjóða upp á eitthvað, fæði, klæði og húsnæði, fyrir þetta fólk ef það vill ekki fara nema með þvingaðri brottför. Þvinguð brottför þýðir að viðkomandi er frelsissviptur, þvingaður úr landi. Það er bara þannig. Ég spurði sérstaklega að þessu í Noregi, hjá NOAS. Þau sögðu: Já, það er bara hluti af kerfinu.

Það er bara sátt um það þar.

Það er bara sátt um það þar, svo lengi sem málsmeðferðin er réttlát innan kerfisins, og hvort það séu búðir eða ekki - ég veit að það verða sprengingar í samfélaginu þegar maður segir þetta en erlendis, bæði í Noregi og Danmörku, er þetta bara hluti af kerfinu. 

Frú forseti. Hér er lagt fram í fimmta sinn frumvarp um breytingar á útlendingalögum, frumvarp sem er ætlað að, með leyfi forseta, „tryggja að þeir sem hingað leita eftir alþjóðlegri vernd fái réttláta og vandaða málsmeðferð“ og einnig að tryggja „að þeir sem raunverulega eiga rétt á alþjóðlegri vernd fái skjóta og mannúðlega afgreiðslu mála sinna“. Þetta hljóma eins og góðar og gildar ástæður til að gera breytingar á núverandi lögum en vandamálið er að þetta frumvarp mætir alls ekki þessum markmiðum. Þvert á móti er verið að gera hlutina óskilvirkari og ómannúðlegri. Frumvarpið mun heldur ekki orsaka það að færri umsækjendur komi hingað og mun leiða til þess að einstaklingum sem þurfa að bíða hér árum saman eftir niðurstöðu mun fjölga. Til þess að tryggja framgang þessa máls hafa dómsmálaráðherra og vinir hans á Morgunblaðinu farið í mikla fjölmiðlaherferð þar sem sannleikurinn er sjaldnast látinn ráða för. Það er látið að því liggja að þeir sem hingað koma og sækja um hæli séu meðlimir í skipulögðum glæpasamtökum. Sannleikurinn er hins vegar sá að þar sem þetta fólk er mjög berskjaldað eru líkurnar á því að það verði fórnarlömb skipulagðrar glæpastarfsemi hærri. Það er látið að því liggja að mikil fjölgun sé á fölsuðum eða keyptum vegabréfum en sannleikurinn er sá að slíkum málum hefur stórlega fækkað á undanförnum árum samkvæmt tölum lögreglunnar. Ráðherra talaði sérstaklega um að fólk frá Sýrlandi kæmi með nýleg vegabréf frá Venesúela. Hann áttar sig kannski ekki á því að í Venesúela býr tæp milljón manns frá Sýrlandi sem flutti þangað á síðustu öld. Það er látið að því liggja að hér sé sprenging í komu hælisleitenda en dómsmálaráðherra gleymir að taka fram að hans eigin ríkisstjórn, með hans samþykki, ákvað að bjóða stærstum hluta þessa hóps, um 60%, til landsins. Þar er ég að tala um flóttamenn frá Úkraínu. Innviðir hér á landi eru komnir að þolmörkum af því að við buðum yfir 2.000 manns frá Úkraínu að koma hingað. Ef sá hópur væri ekki til staðar væru aðstæður allt aðrar í kerfinu. Það er líka mikilvægt að átta sig á því að frá árinu 2019 - ég tek árið 2019 af því að það var áður en Covid breytti svolítið því hvernig fólk gat farið um heiminn - eru tæpar 80 milljónir manna á flótta, og síðan þá er talið, samkvæmt nýjustu tölum Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna, að um 100 milljónir manna séu á flótta. Og já, stríðið í Úkraínu ber ábyrgð á hluta af þessari tölu en aðeins broti því að þessi aukning, úr 80 upp í 100 milljónir eða 25% aukning - 7 milljónir þeirra eru vegna stríðsins í Úkraínu. Ef við undanskiljum Úkraínubúa er samt 17% fjölgun fólks á flótta í heiminum og næststærsti hluti þess á alþjóðavísu eru Palestínumenn, sem eru 5,5 milljónir, og Venesúelabúar, sem eru 4,4 milljónir. Þess skal reyndar getið að margir þessara Palestínumanna hafa verið flóttamenn í tugi ára og eru í flóttamannabúðum í Miðausturlöndum. Það ætti því ekki að koma neinum á óvart að langstærsti hópur hælisleitenda sem koma hingað til lands, að Úkraínumönnum frátöldum, er frá Venesúela, eða um 20% af þeim sem hafa komið hingað það sem af er ári. Ástandið þar í landi er svo sannarlega slæmt og þó svo að sumir hafi reynt að teikna það upp sem efnahagslegan flótta eða flótta frá kommúnisma þá er staðreyndin sú að það land er á lista Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna yfir lönd þar sem óöld og ofsóknir geisa og því er það viðurkennt sem land sem flóttamenn koma frá. Við getum spáð í það af hverju fleiri koma til Íslands frá Venesúela en til annarra landa. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir benti á t.d. muninn á því hvert Erítreumenn fóru. Þeir komu ekki hingað til Íslands, það hafa komið tveir á undanförnum þremur árum frá Erítreu til Íslands en þó eitthvað færri annars. Við erum líka alltaf að bera okkur saman við höfðatölu, að við séum að taka á móti fleira fólki miðað við höfðatölu. Við vinnum allan samanburð á höfðatölu. Hættum að nota hann sem einhverja afsökun. Það er kannski skrýtnast við þessa herferð sem ráðherra hefur verið í undanfarnar vikur að ekkert af því sem lagt er til í þessu frumvarpi snertir nokkuð á þeim hlutum sem hafa verið nefndir af ráðherra. Þar er hins vegar slatti af ákvæðum sem maður veit ekki alveg hvers vegna eru þar. Ef markmiðið væri að tryggja hælisleitendum vernd frá skipulögðum glæpahópum værum við að stytta málsmeðferðartíma en ekki flækja kerfið enn meira og gera það óskilvirkara eins og þetta frumvarp mun gera. Ef markmiðið væri að tryggja betri þjónustu við hælisleitendur þá myndum við styrkja innviðina sem taka á móti þeim í stað þess að eyða hundruðum milljóna í það að senda fólk heim. Við myndum líka gefa fólki atvinnuleyfi strax svo það gæti séð fyrir sér sjálft sem fyrst í stað þess að þurfa að reiða sig á stuðning ríkisins. Ef markmiðið væri að fækka hælisleitendum frá Venesúela væri ráðherra löngu búinn að leggja það til við Evrópusambandið að 8. gr. Schengen-samkomulagsins - sem tekur einmitt á því hvað eigi að gera þegar lönd verða vör við stóraukinn fjölda hælisumsókna fólks frá löndum þar sem Schengen er með undanþágur frá áritun. Stóra vandamálið er að það er ekki verið að reyna að gera kerfið skilvirkara og mannúðlegra þó svo að það virðist vera hægt að telja hv. þingmönnum stjórnarflokkanna trú um það. Ótrúlegt er hvað hægt er að kasta ryki í augun á fólki með því að endurtaka alltaf sömu ósannindin: Ef einn hælisleitandi fremur glæp þá hljóta þeir allir að vera glæpamenn. Ef einn hælisleitandi kemur með falsað vegabréf þá hljóta allir að vera falsarar. Ef einn hælisleitandi er fórnarlamb mansals þá hljóta þeir allir að vera það. Já, og ef einn hælisleitandi er í gervihjónabandi þá hljóta þeir allir að vera það. Það er nefnilega svona sem allir hælisleitendur eru meðhöndlaðir. Og ekki bara hælisleitendur, heldur allir umsækjendur um dvalar- eða atvinnuleyfi hér á landi. Það er alltaf reiknað með því að þú sért að reyna að svindla á kerfinu. Það að verða ástfanginn af útlendingi er meðhöndlað eins og landráð innan kerfisins því að þau hljóti að vera að plata af því að enginn er jú nógu vitlaus til að verða ástfanginn af Íslendingi. Við erum þjóð sem er að stækka og breytast. Um 20% þjóðarinnar á rætur sínar að rekja annað en hingað, á þetta sker. Í gegnum EES-samninginn höfum við opnað landið okkar fyrir fólki frá Evrópu en þegar kemur að því að leyfa fólki annars staðar úr heiminum að setjast hér að þá höfum við ekki verið eins opin fyrir því að hleypa því inn í landið. En ef við ætlum okkur að vera land tækifæranna þar sem hagvöxtur rís ár eftir ár, þar sem nýsköpun fær að blómstra og þar sem við tökum á móti milljónum ferðamanna ár hvert, þá ættum að taka opnum örmum þeim sem hingað vilja koma, óháð því hvaðan þau koma. Bara í tæknigeiranum munu 8.000 manns koma hingað á næstu fimm árum og ekki koma þau öll frá Evrópu eða Bandaríkjunum nema kannski ef Trump verður kosinn aftur. Það er greinilegt að tillögur þær sem Útlendingastofnun og dómsmálaráðuneytið leggja fram nú í fimmta skipti ná engan veginn þeim markmiðum sem talin eru upp í frumvarpinu. Þar er hins vegar að finna fjölmörg atriði þar sem dómstólar og kærunefnd útlendingamála hafa slegið á putta Útlendingastofnunar sökum þess að þær aðgerðir áttu sér ekki lagastoð eða voru ekki nógu mannúðlegar. Við Íslendingar þurfum að taka á okkur auknar byrðar vegna aukinna stríðsátaka og áhrifa loftslagsbreytinga. Bent hefur verið á að þær tölur um fjölda fólks á flótta sem ég nefndi hér að ofan gætu jafnvel tvöfaldast til þrefaldast á komandi áratug. Það er einskær von mín að innan hv. allsherjar- og menntamálanefndar fái þetta frumvarp gagngera endurskoðun, að nefndarmenn taki sig saman um að skoða hvert og eitt ákvæði gaumgæfilega og tryggja að horft sé til mannúðar og skilvirkni en ekki til þess hvort slegið hafi verið á putta. Það er fátt mikilvægara á þessu þingi en að breið sátt náist um þessi mál. Sú sátt næst eingöngu ef aðilar beggja megin borðsins eru tilbúnir til þess að hlusta af alvöru á rök hvors annars og umsagnaraðila og finna leiðir sem báðir eru sáttir um. Við þingmenn sem hér sitjum verðum að læra að sýna þann þroska og það þor að vinna saman að mikilvægum málum eins og þessu, jafnvel þótt það þýði að það sem ráðuneytið lagði upp með verði ekki lengur það sem kemur út úr nefnd. Þar gengur ekki að stýrast eingöngu af tillögum frá ráðuneytinu heldur þurfum við, löggjafinn, að sýna okkar vilja, sameiginlegan vilja, þar sem sátt hefur náðst og raunverulega tryggt að mannúð, skilvirkni og sanngjörn málsmeðferð séu höfð að leiðarljósi. Við skulum muna það að einn daginn gætum við sjálf staðið frammi fyrir því að sækja um hæli ef Ísland yrði óbyggilegt. Þá skulum við vona að það kerfi sem tekur á móti okkur sé mannúðlegt og skilvirkt.

Virðulegur forseti. Það verður að bregðast hér við nokkrum fullyrðingum. Við getum verið sammála um það, ég og hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson, að innviðir eru komnir að þolmörkum og við því verður að bregðast. Frumvarpið tekur á því að auka skilvirkni og mannúð í meðferð mála. Það er ekki hægt að deila um það. Þrátt fyrir að það hafi verið kallað ógeðsfrumvarpið af samflokksmönnum hans í Pírötum koma þeir upp í röðum og tala um að það hafi engin áhrif. Það eru 89,3 milljónir manna á flótta í heiminum. Þar af eru 4,6 milljónir í leit að vernd og 53 milljónir eru á flótta í eigin landi, svo tölurnar séu nú réttar en ekki var farið alveg rétt með þær áðan. Svo er eitthvert rugl um að ég hafi talað um að allir séu glæpamenn sem hingað koma á flótta. Það er auðvitað bara alrangt, en það er ljóst að það á sér stað skipulögð glæpastarfsemi í tengslum við flóttamenn og það er það sem við þurfum að uppræta eins og aðra skipulagða glæpastarfsemi í þessu landi. Það er líka slæmt þegar farið er að rugla saman flóttamannakerfi Sameinuðu þjóðanna, samningi okkar sem við erum bundin af í þeim efnum og þetta frumvarp 

Frú forseti. Ráðherra segir mig ekki kunna að fara með tölur, en mig langaði að benda ráðherra á að talan 100 milljónir manna á flótta 2022 er beint frá Flóttamannahjálp Sameinuðu þjóðanna og kannski ætti ráðherra að skoða þær tölur. Varðandi það að blanda saman því að sækja um atvinnu- og dvalarleyfi og sækja um hæli, þá var ég að tala um hvernig tekið er á fólki sem kemur utan Evrópu, hvort sem það sækir um atvinnu eða hæli, hvernig virðist alltaf vera gengið út frá því að það hljóti að vera að ljúga, að það hljóti t.d. að vera í plathjónabandi. Það var það sem ég var að benda á. Ég var ekki að segja að þetta væri sama kerfið.

Virðulegur forseti. Hver útgáfan er af þeirri glæpastarfsemi sem viðgengst í tengslum við þetta kerfi skiptir kannski ekki öllu máli. Það sem skiptir máli hér er að í mörgum tilfellum er þetta fólk fórnarlömb sem þarf að taka utan um. Það er m.a. þess vegna sem ég var að leggja til og setja inn í umræðuna, þó að það verði ekki hrist fram úr erminni, að við hefðum búsetuúrræði fyrir þetta fólk þegar það kemur til landsins með sama hætti og Norðurlandaþjóðirnar gera. Taka á móti þeim þannig að við náum að halda utan um þau, náum að kortleggja stöðu þeirra og kynnast fólkinu betur þannig að við getum betur mætt þörfum þess. Þær tölur sem ég er með eru þær tölur sem dómsmálaráðuneytið hefur frá þeim stofnunum sem það leitar til til að sækja sér tölfræðilegar upplýsingar. Þar kemur fram að það eru 89,3 milljónir manna á flótta. 53 milljónir af þeim eru á flótta í eigin landi og 4,6 milljónir eru í leit að vernd. Það er ágætt að hafa þessar tölur á hreinu. Talandi um gervihjónabönd og eitthvað slíkt, ég veit ekki hvert hv. þingmaður er kominn. Það hefur ekkert með þetta frumvarp að gera.

Frú forseti. Þær tölur sem ráðherra fór með eru tölur Sameinuðu þjóðanna frá 2021 en ég var að tala um að Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hefði gefið út töluna 100 milljónir núna í maí eftir að stríðið í Úkraínu byrjaði. Það hvernig við tökum á móti því fólki sem hingað kemur til að sækja um hæli hefur skánað að hluta til við það að vera með sameiginlegu móttökuna í Domus Medica. Það er því miður orðið þannig að fólk þarf að sofa á beddum í skrifstofuhúsnæði vegna þess að við höfum ekki nægilegt húsnæði. En þar kemur líka inn í að þær áætlanir sem ríkisstjórnin gerði um fjölda flóttamanna frá Úkraínu voru langt undir þeim tölum sem hægt var að búast við.

Forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu hér en mig langar aðeins að ræða við þingmanninn um það andrúmsloft sem ríkir varðandi þetta og hvernig verið er að nálgast umræðuna. Það er verið að tala um að verið sé að misnota kerfið og við séum hlutfallslega að taka við miklu fleiri flóttamönnum og að verið sé að koma inn á fölsuðum vegabréfum. Ég vil kannski aðeins staldra við þessi fölsuðu vegabréf. Það hefur verið rætt um að það sé fjöldi Sýrlendinga að koma inn í gegnum Venesúela eða í gegnum útgefin vegabréf frá Venesúela. Mér hefur verið sagt, ég þekki ekki uppbygginguna í Venesúela, að það búi bara fjöldi Sýrlendinga í Venesúela. Fyrir utan það held ég að Sýrlendingar séu í sjálfum sér ekkert of sælir í þeim aðstæðum sem þeim er boðið upp á í sínu eigin heimalandi. Lokapunkturinn er þessi: Er það refsivert að koma inn á fölsuðu vegabréfi ef þú ert flóttamaður?

Frú forseti. Já, það er rétt að það eru yfir milljón manns frá Sýrlandi sem fluttu til Venesúela á síðari hluta síðustu aldar og þar af leiðandi er mjög stór hópur sem býr þar upprunalega af sýrlenskum mættum, rétt eins og við Íslendingar eigum fullt af fólki á vesturströnd Bandaríkjanna eða í Manitoba. Varðandi hvort það sé löglegt eða ekki að koma hingað á fölsuðum vegabréfum. Ég er nú ekki svo löglærður að ég viti það. En ég veit hins vegar að tölurnar um fjölda þeirra hafa lækkað stórlega samkvæmt upplýsingum frá lögreglunni. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni í því að það andrúmsloft og orðaval sem er mikið notað hér, sérstaklega af ráðherra þessara mála, er alls ekki til þess fallið að skapa hér sátt um málið.

Herra forseti. Ég gat ekki heyrt annað á orðum forsvarsmanns frá Rauða krossinum á Íslandi í útvarpsviðtali í gær að það væri refsilaust að koma á fölsuðu vegabréfi ef um flóttamenn er að ræða. Hv. þingmaður nefndi líka þann mikla fjölda sem er að koma frá Úkraínu og við öll buðum velkominn til landsins. Við opnuðum landið okkar fyrir þessum hóp og vildum svo sannarlega styðja við þennan hóp sem er í mikilli neyð. Mig langar að spyrja hv. þingmann að því: Er núna verið að nýta þá stöðu til að skerða réttindi annarra hópa sem koma inn til landsins? Ég get ekki séð að Palestínumenn séu í góðri stöðu. Ég get ekki séð að Kúrdar séu í góðri stöðu, bara svo dæmi séu tekin. Það er fullt af fólki úti um allan heim, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að það sé verið að nýta sér það svolítið að kerfið er að springa vegna þess að við buðum fullt af fólki að koma hingað. Í stað þess að setja fókusinn og peningana í það að bæta innviðina og taka betur á því hvernig við tökum á móti þessu fólki, þá er einblínt á að tala illa um fólk, hitt fólkið sem er að koma hingað. Við verðum að átta okkur á því t.d. varðandi Venesúela, að það eru liðin fimm ár eða svo síðan að flóttamannastraumurinn byrjaði að koma þaðan til annarra ríkja Suður-Ameríku. Það er bara fyrst núna sem þessi hópur er að koma hingað til Evrópu. Við fengum hóp Sýrlendinga eftir stríðið þar 2015 sem byrjaði að koma hingað upp alla Evrópu. Þetta er svipaður hlutur en hann er bara að gerast annars staðar. Bara til að leiðrétta misskilning sem var hér áðan hjá hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir hans ræðu. Mig langar að varpa spurningu til hv. þm. Gísla Rafns Ólafssonar, því að hann talar um höfðatölu. Hann talar um að við getum ekki alltaf miðað við höfðatölu, að við vinnum allt þegar við setjum hlutina í samhengi við höfðatölu, þá vinnum við alla keppni og það er nokkuð til í því. Það verður ekki hjá því komist að bera saman þann fjölda sem við erum að taka á móti við það sem þau ríki sem eru í kringum okkur taka á móti, ríki sem við viljum og erum að bera okkur saman við í öllu tilefni, hvort sem það er efnahagslega eða eitthvað annað. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann ekki að hér sé eitthvert hámark í þeim fjölda sem við getum tekið á móti svo sómi sé að?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta andsvar og ég held við séum í rauninni að sýna að við getum tekið á móti miklu fleirum en við héldum. Ef við horfum á síðustu þrjú ár þá tókum við á móti 867 manns árið 2019, 654 árið 2020 og 872 á síðasta ári. Í dag er þessi tala komin upp í 2.833 miðað við gögn Útlendingastofnunar. Ef við leggjum þessar tölur saman þá sjáum við að við erum að ná að stækka upp og taka á móti fleirum en við héldum. Við vonum að sjálfsögðu að stríðið í Úkraínu muni ekki vara lengi, að fólk verði ekki lengi og fólk geti flutt til baka og þá minnki kannski aðeins þrýstingurinn á okkur. 

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. Gísla Rafn Ólafsson hvort kerfið okkar væri ekki að springa, komið að þolmörkum. Það er þannig að öll ríki eru með kerfi í þessum málaflokki. Kerfi er ekkert annað en rammi, það má segja að það sé stakkur sem við sníðum utan um okkur. Þá spyr ég hv. þingmann að því hvort við séum ekkert að olnboga okkur núna út úr þessu kerfi sem við höfum skapað okkur hingað til? Jú, það er rétt sem hv. þingmaður segir að það er algjört met í fjölda fólks sem hingað hefur komið. En ef við tökum fjölda Úkraínumanna sem hingað hafa komið út fyrir sviga þá er samt sem áður metár í umsóknum um vernd á Íslandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Já, þetta er metár og við eigum eflaust eftir að sjá fleiri metár í framtíðinni, m.a. vegna loftslagsbreytinga, aukinna stríðsátaka og ýmissa annarra hluta. Allt eru þetta hlutir sem við verðum að finna út úr hvernig við fáumst við. Ég sé ekki að neitt í þessu frumvarpi hjálpi okkur að takast á við það hvaða fjöldi kemur hingað inn. Þvert á móti er það bara þannig að við þurfum að takast á við þá sem hingað koma, rétt eins og við gerum þegar öryrkjum fjölgar eða þegar hópar eldra fólks stækka eftir því sem árgangarnir eru stærri og fólk lifir lengur. Við þurfum að takast á við þetta sem ríki og það er okkar að gera það á mannúðlegan hátt, gera það á skilvirkan hátt og vera ekki bara „stórasta“ land í heimi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mér virðist sem svo að hv. þingmaður sé ekki ýkja hrifinn af því frumvarpi sem er til umræðu hér og mig langaði að spyrja hann að nokkrum hlutum. Mér heyrðist hann fullyrða að ekki væri verið að gera kerfið skilvirkara en nefnir því til stuðnings ýmsa vankanta sem frumvarpið taki einhvern veginn ekki á. En hvað með það sem er í frumvarpinu og er ætlað að lagfæra ýmsa hluti, bara ef við höldum okkur við greinargerðina sem er til umræðu í dag? T.d. ákvæði um sjálfkrafa kæru ákvarðana í ákveðnum tilvikum svo hægt sé að stytta málsmeðferðartíma eða um sérstaka málsmeðferð endurtekinna umsókna, að fyrirmynd annarra Evrópuríkja, bara svo ég taki einhver dæmi. Er andstaða hv. þingmanns til komin út af öllu því sem frumvarpið gerir ekki? Eða hvað finnst hv. þingmanni t.d. bara um þessi tilteknu atriði sem ég nefni hér?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur fyrir þessa spurningu. Það sem ég set út á varðandi þau atriði sem eru talin upp hér, er að mér finnst þau frekar hafa verið valin vegna þess að þarna hafi verið slegið á putta stjórnvalda áður um að eitthvað hafi ekki verið mannúðlegt eða löglegt eða eitthvað slíkt, frekar en að þau séu þarna til að bæta skilvirkni. Og ég er alveg sammála því sem hv. þm. Eyjólfur Ármannsson sagði hér áðan um t.d. þennan sjálfvirka kærufrest og bara sjálfvirka kæru. Ég sé ekki að það hafi skilvirknisákvæði. Ég gæti nefnt margt annað í þessu frumvarpi eins og það að fólk þurfi að bíða lengur en 12 mánuði eftir úrskurði. Það var hlutur sem var settur inn 2016 eða 2017, ef ég man rétt, sem gerir í rauninni það að verkum að ef ríkið var of lengi að gera hlutina þá fékk fólk bara svar. Þetta eru allt hlutir sem er verið að skera niður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er annað sem mig langaði að spyrja hv. þingmann en það eru orð hans um að honum þyki að við Íslendingar eigum að leggja miklu meira af mörkum í þessum málaflokki, ef ég skildi hann rétt. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að gera vel þegar kemur að þessum málaflokki og við getum gert miklu betur að ýmsu leyti, en okkur greinir kannski á um hvað það þýðir. Mig langaði aðeins að spyrja hv. þingmann út í það. Ef hv. þingmaður vill ekki nota hlutfallslegan samanburð við nágrannalönd okkar þá er spurning hvort megi nota annan samanburð, t.d. hvernig fjármunir í málaflokknum hafa aukist frá 1 milljarði 2015 upp í 10 milljarða áætlaða á þessu ári, eða hvaða tölur og viðmið ætlum við að nota? Vill hv. þingmaður eyða meiri fjármunum í málaflokkinn? Vill hann taka á móti fleiri umsóknum? Vill hann veita fleirum hæli hér á landi og þá hve mörgum? Hve miklum fjármunum? Ég myndi vilja fá svör við þessu.

Frú forseti. Þetta voru svo margar spurningar að ég man þær nú ekki allar og kannski voru svörin átta, þrír, 12 og 16. 

Þá samþykkjum við þetta frumvarp. Ekkert flókið.

Vandamálið er að frumvarpið gerir ekki neitt í þessu.

Jú, jú ...

Fæ ég að tala, frú forseti, eða ætlar ráðherra að kalla hér fram í? Ég held að þegar kemur að þessum grundvallaratriðum erum við öll í þessum sal, alla vega langflest, sammála um að það er það sem við viljum. Þess vegna sagði ég að ég vonaði að hv. allsherjar- og menntamálanefnd hlusti og skoði hvert einasta ákvæði, hlusti á þær athugasemdir sem koma við þau og meti hvert og eitt þeirra út frá þeim, ekki út frá einhverjum gífuryrðum, ekki út frá því sem hefur komið í fjölmiðlum eða annars staðar, skoði hvert og eitt, vegna þess að ég held að ef við hugsum þetta saman þá getum við náð sátt.

Frú forseti. Þá er þetta margboðaða frumvarp loks komið hingað inn í þingsal. Í dag hefur farið fram svolítil umræða um hvort það sé við hæfi að ræða andrúmsloftið sem þetta frumvarp kemur inn í eða hvers konar ummæli fylgja málaflokknum þegar við förum inn í umræðuna, hvernig öllu er grautað saman til að blanda saman óskyldum hlutum og þar fram eftir götunum. Þess vegna vil ég taka fram að ég ætla bæði að taka mér það bessaleyfi að tala út frá því en einnig mun ég fara inn í nokkur einstök atriði frumvarpsins sjálfs, þótt það verði að sjálfsögðu ekki tæmandi. Það sem er áhugavert við þetta er að þegar frumvarpið kemur loksins fram þá er það ekki þetta svakalega herta frumvarp sem hæstv. dómsmálaráðherra hafði boðað, að því leytinu til að ég held að flestir hafi skilið hann þannig að hann væri að boða herðingu frá því frumvarpi sem náði ekki fram að ganga á síðasta þingvetri. Það virðist vera sem aðrir flokkar í ríkisstjórninni hafi kannski haft þar einhverja hönd í bagga, atburðarásin sem virtist vera í kringum þetta mál gaf það a.m.k. svolítið til kynna. Málið sat fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins, flokki hæstv. dómsmálaráðherra, en ekki í þingflokkum Framsóknar og VG sem hleyptu málinu út án athugasemda sem er síðan ályktunar- og undrunarefni út af fyrir sig. Það sem ég ætla að gera athugasemdir við er það hvernig umræðan hefur verið um þennan málaflokk; harðari og harðari eftir því sem vikunum hefur undið fram. Ég hef satt best að segja talsverðar áhyggjur af því að við séum að detta í eitthvert ástand sem þekkist því miður í sumum löndunum í kringum okkur, að stjórnmálaöfl verði stofnuð um það eitt að vera með harða innflytjendapólitík, ekki bara á stefnuskránni heldur líka í hinni málefnalegu umræðu úti í samfélaginu. Þetta allt saman hefur ekki leitt til neins góðs, held ég að sé óhætt að segja. En því miður virðist mér sem það sé alltaf meiri og meiri hljómgrunnur fyrir því að tala niður til þessa hóps sem er í neyð og er á flótta, hælisleitenda og flóttafólks. Menn ganga ótrúlega langt í því að etja saman hópum, eins og ég hef áður gert að umtalsefni, með því að segja að við getum ekki sinnt þessum málaflokki vel vegna þess að þá séum við að taka pening frá eldri borgurum, öryrkjum og þar fram eftir götunum. Þetta er ekki boðlegur málflutningur. Það er ekki boðlegt að fara í slíka opinbera umræðu á meðan við erum að ræða efnislega hvernig við viljum haga þessum málum. Ástæðan fyrir því er ofureinfaldlega sú að langflestir sem koma hingað í gegnum þetta verndarkerfi og hæliskerfið eru bara fólk í neyð. Þetta er fólk sem er að flýja eitthvert ástand. Við eigum a.m.k. að reyna að setja okkur í spor þessa fólks. Við eigum að reyna að ímynda okkur hvernig það er að taka sig upp, heil fjölskylda, borga aleiguna fyrir að fara á einhverri lekri bátskænu yfir Miðjarðarhafið, bara svo dæmi sé tekið, með fjölskyldu og börn til að öðlast betra líf einhvers staðar í Evrópu. Við verðum a.m.k. að reyna að setja okkur í spor þessa fólks þótt þetta séu auðvitað aðstæður sem eru okkur algjörlega framandi. Þetta er fólkið sem verndarkerfið á að taka utan um. Við erum síðan með ákveðnar þjóðir þar sem mikið og vont ástand ríkir. Það er t.d. svolítið talað um hópinn frá Venesúela. Þar er mjög ótryggt og vont ástand. Það sama gildir auðvitað um Sýrland, Palestínu, Afganistan og fleiri ríki þannig að það er auðvitað ekkert óeðlilegt við að fólk frá þessum ríkjum sé í hópi þeirra, og ég hef nefnt Úkraínu líka - fólk frá þessum ríkjum er auðvitað mest áberandi þegar kemur að því að veita vernd og móttöku. Við verðum auðvitað að skoða þennan hóp frá Venesúela í því ljósi. Hann er kannski ekki áberandi í einhverjum öðrum ríkjum, en í þeim ríkjum er fólk frá öðrum löndum kannski meira áberandi. Það er einfaldlega allur gangur á þessu. Það er auðvitað ekki þannig að mengi flóttafólks sé svo úthugsað innbyrðis að menn raði sér með jöfnum hætti á þau lönd sem taka yfir höfuð á móti fólki. Einhverjar pælingar um að það hljóti að vera eitthvað afbrigðilegt, skrýtið, einkennilegt, jafnvel glæpsamlegt, einhver leki sem við þurfum að stöðva þegar við tölum um fólk frá Venesúela, geta allar átt sér mjög eðlilegar skýringar. Ég hef svolítið kallað eftir því í umræðunni, svo við höldum áfram að tala um fólkið frá Venesúela sem er því miður alltaf verið að tortryggja, að við fáum svolítið gleggri upplýsingar um samsetningu þessa hóps. Hvaðan er þetta fólk að koma? Hversu margir eru stöðvaðir vegna þess að þeir eiga að vera að koma beint frá Sýrlandi en ekki Venesúela með þessi vegabréf? Því er stundum hent inn í umræðuna að einhver hluti þessa fólks sé fórnarlamb glæpa. Við verðum að fá að vita hversu hátt hlutfall það er, hvers konar glæpir, hversu mikið er um fölsuð vegabréf og annað í þeim dúr. Það gengur ekki allur hópurinn sé grunaður um að það sé eitthvað bogið á bak við þegar við fáum ekki nánari upplýsingar og tölulegar staðreyndir um hópinn til að geta greint hann sjálf og dregið einhverjar ályktanir út frá staðreyndum. Þetta er einn hópurinn. Hinn hópurinn sem er síðan stór og fyrirferðarmikill er auðvitað fólkið frá Úkraínu og það á ekki að þurfa að ræða mikið um þann hóp. Þessir tveir hópar setja mikið álag á kerfið okkar núna, álag á innviðina okkar. Þegar menn sem styðja þessa ríkisstjórn, að ekki sé minnst á hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar, tala um að innviðirnir okkar þoli ekki meir, þá segja þeir svolítið líka að þeir hafi ekki staðið sig í stykkinu í að byggja upp innviðina vegna þess að við erum bundin ákveðnum alþjóðlegum skilmálum og skuldbindingum til að taka á móti fólki. Ísland er ekki eina ríkið sem tekur á móti mörgum frá Úkraínu, svo dæmi sé tekið. Svo fara menn alltaf í þessa hlutfallstöluleikfimi. Þá getum við t.d. sett okkur í spor Póllands sem tekur á móti ofboðslega mörgum frá Úkraínu, hlutfallslega miklu fleiri en Íslendingar. Það segir hins vegar ekkert um kerfið þeirra eða kerfið okkar og því finnst mér þessi leikfimi alltaf svolítið sérstök. Síðan verðum við kannski aðeins að koma inn á þessar fullyrðingar sem stundum er beint að okkur sem viljum hugsa margt í þessum málaflokki upp á nýtt: Þú aðhyllist þá bara opin landamæri eða hvað getum við tekið á móti mörgum? Það má alveg spyrja þá á móti: Hvað vilja þeir taka á móti fáum? Hver eru þolmörkin? Af hverju eru það bara þeir sem vilja rýmka frekar fyrir komu fólks sem þurfa að svara einhverju um fjöldann, en þeir sem vilja herða stefnuna, vera ómannúðlegri, þurfa hins vegar ekki að gefa svör um það hversu fáum þeir vilja taka á móti? Þetta er nefnilega ekki kvótakerfi. Við getum ekki gefið út kvóta á hverju ári sem segir til um hversu mörgum við ætlum að taka á móti. Það er ekki þannig. Alþjóðlegar skuldbindingar okkar leyfa það ekki og auðvitað verður það sama að gilda fyrir alla í sömu stöðu. Þess vegna getum við ekki, út frá öllum jafnræðissjónarmiðum, sagt við einhvern sem kemur í maí að hann fái að koma en í júní: Nei, því miður er kvótinn búinn, það gengur bara ekki upp. Því eru þessar spurningar allar svolítið sérstakar. Síðan vildi ég kannski nefna að í frumvarpinu og lögunum sjálfum gengur 42. gr. út á það að við eigum ekki að senda fólk í stöðu þar sem því er einhver hætta búin. Við eigum ekki að vísa fólki á brott eða endursenda þangað sem líf þess eða frelsi kann að vera í hættu. Þetta er regla sem á alltaf að vera í gildi, að mínu mati, þegar við tölum um fólk sem kemur frá Grikklandi, Ítalíu og Ungverjalandi, svo dæmi séu tekin, jafnvel þótt fólk sé komið með vernd í þeim ríkjum. Það er vegna þess, eins og margoft er búið að rekja og auðvelt að komast að með því að lesa sér svolítið til í fjölmiðlum, að staða fólks sem er komið með vernd í þessum ríkjum er oft verri heldur en áður en verndin fæst. Það er nú ástæðan fyrir því að manni finnst þessi 42. gr. laganna eiga kannski víðar við en reyndin er á Íslandi. Síðan vildi ég að gera að umtalsefni mínu að þjónusta falli niður að 30 dögum liðnum. Í frumvarpinu er þetta sett þannig upp að þá sé búið að tæma allar leiðir og það sé ljóst að viðkomandi eigi ekki rétt á því að vera á Íslandi. Hann er í ólöglegri dvöl, eins og hæstv. dómsmálaráðherra nefnir gjarnan. Þá vil ég nefna að þetta er ekki einsleitur hópur. Það eru auðvitað undanþáguákvæði í öllum þessum fyrirætlunum frumvarpsins, og hafa svo sem verið áður, en ég hef samt áhyggjur af því að þarna séu einstaklingar, jafnvel einhverjir hópar, sem geta fallið á milli skips og bryggju, vegna þess að það eru stundum gerðar svolitlar kröfur til þessa fólks, að það verði sér úti um skilríki og pappíra sem það getur ekki gert einfaldlega vegna þess að ástandið í löndunum sem á að senda það til er með þeim hætti að það er kannski ekki hægt að ná neinu vitrænu sambandi við þær stofnanir sem sjá um þetta, eða hreinlega enginn vilji til að gefa slík svör. Það verður auðvitað að vera algerlega tryggt að 30 daga reglan brjóti ekki á réttindum fólks sem er hérna af því að það hreinlega getur ekki farið. Það hefur svolítið mikið verið talað um ferð sem allsherjar- og menntamálanefnd fór til Danmerkur og Noregs. Í Danmörku kom fram að hópur fólks væri í brottvísunarbúðum og hefði verið það mánuðum og árum saman vegna þess að ekki var hægt að senda það úr landi. Þetta fólk á að mínum dómi ekki að falla undir þessa 30 daga reglu og mér finnst það ekki alveg nógu skýrt í frumvarpinu, svo ég segi það hreint út. Í síðustu ræðum hefur svolítið verið talað um þessa sjálfkrafa kæru sem á að auka skilvirkni, stytta málsmeðferð og vera þægilegri fyrir alla. Þeir sem vinna í þessum málaflokki hafa auðvitað verið að benda á að þetta virki ekki þannig. Þetta virki einmitt á öndverðan hátt gagnvart þeim sem hafa fengið niðurstöðu, vegna þess að þeir vilji nýta tímann sem mögulegur er til að undirbúa sig betur. Ég ætla að leyfa mér að vitna í umsögn Rauða krossins frá því í fyrravetur þar sem verið er að tala um að þarna séu einstaklingar að nýta kærufrestinn til að bæta upp fyrir vanrækslu stjórnvalda á rannsóknarskyldu sinni, svo öll nauðsynleg gögn geti legið fyrir og talsmaður geti fjallað sérstaklega um þau í greinargerð á kærustigi. Hér skal einnig áréttað að úrskurður kærunefndar útlendingamála er lokaúrskurður í máli viðkomandi þar sem möguleikar umsækjenda um alþjóðlega vernd til þess að bera mál sitt undir dómstóla hafa verið takmarkaðir verulega, svo ég nefni eitthvað af þessu sem hefur verið fært í tal í umræðunum í dag. Ég ætla að leyfa mér í lokin að gagnrýna það fólk sem notar álagið sem núna er á kerfinu og innviðunum okkar, út af fólki sem er á flótta frá stríði í Úkraínu, til að þrengja að réttindum annarra sem koma inn á öðrum forsendum, frá öðrum stöðum og á ekki að tengja við þennan tiltekna hóp. Við erum búin að taka sérstaka ákvörðun varðandi fólkið frá Úkraínu sem allir styðja. Við vissum fyrir fram að þetta yrði áskorun. Við vissum fyrir fram að það yrði álag á alls konar innviði. Svarið við því má ekki vera að herða skrúfuna á öðrum hópum, öðru fólki sem kemur annars staðar frá. Það getur ekki verið svarið. Það er ekki mannúðlegt að gera það. Og því miður er það þannig að sumt í þessu frumvarpi virkar í þá átt. Það er auðvelt að dusta rykið af fjölmörgum umsögnum sem bárust um málið á síðasta þingvetri bara til að fara í gegnum það. Fólk sem vinnur í þessu kerfi við að aðstoða fólk sem flýr neyð í heimalandi sínu bendir á alls konar vankanta á því og við getum ekki skellt skollaeyrum við því. Blöndum ekki álaginu sem er vegna fólks sem kemur frá Úkraínu eða þessum tímabundna fjölda sem kemur frá Venesúela við alla hina. Notum það ekki sem skálkaskjól til að setja harðari útlendingastefnu þegar engin ástæða er til þess. Þegar við tölum um þessi mál út frá einhverri norrænni fyrirmynd þá langar mig að biðja fólk líka að hafa í huga að framkvæmdin á Norðurlöndunum er ótrúlega ólík á milli landa. Þetta er ekki einn pottur og við á skjön við önnur Norðurlönd. Það er alveg hægt að segja það kinnroðalaust að Danir eru með ótrúlega skilvirkt kerfi í því að reyna að segja nei og koma fólki sem fyrst út. Norðmenn gera þetta öðruvísi. Það er til fyrirmyndar hvernig þeir taka sveitarfélögin inn í þetta og hvernig þeir gera tilraun til að aðlaga fólk þegar það er komið inn. Síðan verð ég að nefna í blálokin að við verðum að hætta að tala um þennan hóp sem einhverja byrði. Hann er ekki byrði. Við getum ekki bara talað um útgjöld til þessa málaflokks. Þetta fólk kemur hingað og á að fá að vinna og skapa verðmæti fyrir samfélagið, sjálft sig og fyrir fjölskyldur sínar. 

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir ræðuna og fyrir að taka þátt í umræðu um þetta mikilvæga mál. Ég er að mestu sammála því sem kom fram í ræðu hv. þingmanns. Nú fórum við nokkur saman í ferð um Norðurlöndin, til Noregs og Danmerkur, og sáum hvernig hlutirnir eru gerðir þar. Það var ýmislegt sem kom á óvart. Það sem kom mér persónulega mest á óvart var að sá munur sem sagður er vera á kerfunum hérna er í rauninni ekki til staðar. Í raun er ekkert svo mikill munur á ákvarðanatöku í málum. Hvað varðar t.d. fólk sem kemur frá Venesúela er hæstv. ráðherra tíðrætt um að við séum að veita viðbótarvernd á meðan önnur ríki séu að veita dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða. Nú vill svo til að mörg ríki gera ekki einu sinni greinarmun á þessum tveimur tegundum leyfa. Ég tala meira um það í ræðu minni síðar í þessari umræðu. En mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað kom honum helst á óvart í þessari heimsókn okkar?

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það sem kom mér kannski mest á óvart - ég segi þetta með þeim fyrirvörum að maður dvaldi ekkert mjög lengi þarna til að kynna sér þetta - er hvað manni virðist almenn umræða í samfélaginu um þessa hópa, til að mynda frá stjórnmálamönnum, hafa mikil áhrif á framkvæmdina sjálfa. Það skýrir að mínu mati þann mun á því hvers vegna þetta er svona miklu harðara í Danmörku en í Noregi, þ.e. viðhorf innan ríkjanna til þessara mála. Ég ætla bara að leyfa mér að halda því fram hér. Það var kannski það sem kom mér einna mest á óvart.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég verð að taka undir að einhverju leyti, þó að það hafi kannski ekki komið mér endilega á óvart. Það kom mér kannski að einhverju leyti öfugt á óvart, t.d. í Danmörku, hversu gríðarlega blygðunarlaust stjórnmálamenn tala um þennan hóp fólks sem er að leita sér að vernd. En á móti þá deildi fólk sem starfaði innan kerfisins ekkert endilega þeim sjónarmiðum. Það var að vinna inni í kerfi sem því sjálfu fannst óþægilegt og þar erum við að tala um einstaklinga sem eru í beinum samskiptum við flóttafólk og ættu kannski að þekkja betur þær aðstæður sem fólk er að koma úr og einstök mál. Að þessu leytinu til er það auðvitað mjög hryggilegt að heyra hvernig ráðamenn eru farnir að tala hér á landi. Ég vona að það endi ekki með því að fólk sem starfar með flóttafólki hérlendis lendi í sömu aðstæðum og starfsfólk útlendingastjórnvalda í Danmörku.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það skiptir auðvitað miklu máli hvernig við tölum. Þegar sagt er að verið sé að misnota kerfið þá þurfa að fylgja því einhverjar skýringar vegna þess að þessi alhæfing út í loftið gefur einhvern veginn þau hughrif að það sé ótrúlegur fjöldi fólks að koma hingað á fölskum, sviknum og hæpnum forsendum. Þegar menn halda því fram að verið sé að misnota kerfið þá getur það auðvitað átt við í einhverjum einstökum tilvikum. Eru þau tilvik það mörg að þau réttlæti að við herðum skrúfuna á þeim sem eru ekki að gera neitt annað en að leita sér hjálpar eftir réttum leiðum og með réttum aðferðum? Ég segi nei við því og við verðum að passa okkur hvernig við tölum og verðum að rukka fólk sem talar með þessum hætti: Það er verið að misnota, þetta eru glæpamenn, þetta eru hryðjuverkamenn. Nú er ég ekki að vísa í einhverja ákveðna stjórnmálamenn. Við verðum að krefja þetta fólk um skýringar á því hvað nákvæmlega er verið að tala um.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir býsna góða yfirferð. Ég ætla að vera aðeins á svipuðum slóðum og hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir og vísa í það sem við urðum vitni að í ferðum allsherjar- og menntamálanefndar í Danmörku og Noregi. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann muni eftir því hvernig því var svarað í þessum ríkjum þegar spurt var hvort stjórnvöld hendi fólki úr allri þjónustu við endanlega ákvörðun, hvort hann muni eftir því að slíkt þekkist þarna eins og verið er að leggja til hér, við endanlega niðurstöðu mála, að eftir ákveðinn tíma þá bara sé fólk komið út á guð og gaddinn og fái hvorki heilbrigðisþjónustu né húsaskjól eða matarbita.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og að kasta upp þessum bolta. Ég fór aðeins yfir þetta í minni ræðu, ég hef áhyggjur af því að eins og fyrirætlunin er hérna núna þá geri hún það að verkum að einhverjir hópar falli mögulega á milli skips og bryggju og eigi ekki rétt á neinni aðstoð án þess að hafa nokkuð sér til sakar unnið og hafa ekki gert neitt til þess að koma í veg fyrir að vera fluttir úr landi heldur sé stíflan eða girðingin í raun og veru einhvers staðar annars staðar. Ég nefndi það líka í ræðu minni að fólk sem er í þessari stöðu hefur þurft að dvelja býsna lengi í búðum í Danmörku, jafnvel mánuðum og árum saman. Mér finnst svolítið hryggilegt til þess að hugsa ef framkvæmdin hér, ef þetta allt saman verður að veruleika, verður þá mögulega þannig að Danir geyma þó fólkið sitt í brottvísunarbúðum en hjá okkur eru einhverjir hópar á götunni. Ég held að ég geti ekki svarað þessu öðruvísi.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og langar að rifja upp það sem beinlínis var orðað svo: Nei, við færum nú aldrei að geyma fólk hérna undir brúnni. Það gagnast engum að setja fólk út á guð og gaddinn, eða undir brúna eins og orðað var, af því að það vita auðvitað allir sem hafa einhvern skilning á samfélagi að vandi hverfur ekki við það að fólk loki augunum. Hann er þarna enn þá þegar augun eru opnuð. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann - segjum sem svo að þetta verði samþykkt, sem allar líkur eru á, þetta fer án fyrirvara út úr tveimur af þremur ríkisstjórnarflokkum, að það eigi að hætta allri þjónustu 30 dögum eftir niðurstöðu - hvar lendir vandinn? 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir. Já, hvað verður um þetta fólk? Af hverju erum við að búa þannig um hnútana að við þurfum að spyrja þessarar spurningar hér í þingsal? Fólk sem búið er að tæma allar leiðir hér, þarf að framfleyta sér áfram, á jafnvel enga sök á því að það kemst ekki áfram, það eru einhverjar tafir sem hér búa til einhvern vanda fyrir það - af hverju þurfum við að spyrja þessarar spurningar sem hv. þingmaður nefndi hérna? Hvað verður um þetta fólk? Við eigum auðvitað að hafa kerfið okkar þannig að við eigum að geta svarað þessari spurningu. Þetta fólk á auðvitað að vera partur af einhverri framfærslu hér, og einhverri félagslegri aðstoð ef það ber sjálft enga sök á því að það er ekki hægt að vísa því úr landi. Það held ég að liggi alveg í hlutarins eðli. En auðvitað eru í lagagreininni sem um ræðir í frumvarpinu ákveðnar undanþágur, taldir upp hópar og annað, en hér eins og í öllu öðru þegar kemur að þessum málum þá er þetta auðvitað ekki bara spurning um laganna hljóðan heldur líka spurning um framkvæmdina sjálfa og ég held að við þurfum að horfa svolítið sérstaklega til þess.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég verð að viðurkenna að fyrri hluti ræðunnar var mér mikil vonbrigði. Mér fannst fyrri hlutinn lýsa þessari aðferð fólks til að flokka í góða og vonda fólkið. Ég ætla að fá að segja það líka, því að ég komst ekki í andsvar áðan, að ræða hjá hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni var líka í þeim flokki og þegar fólk talar um hér að einhver kunni að misnota kerfið, að allir séu að misnota það - það er enginn að segja að einhver sé að misnota flóttamenn eða umsækjendur um alþjóðlega vernd, að þá sé verið að misnota alla. Það er alls ekki verið að segja það. En við verðum að mega tala um þessa hluti sem m.a. ríkislögreglustjóri bendir okkur á í skýrslunni. En mig langar að spyrja hv. þingmann, vegna þess að ef ég tók rétt eftir þá sagði hann eitthvað á þá leið að hann vildi veita öllum vernd þrátt fyrir að þeir hefðu fengið vernd í öðru landi, væru þeir með vernd í landi eins og Grikklandi og Ítalíu. Tók ég rétt eftir hjá hv. þingmanni? Er það stefna Viðreisnar að taka hér á móti, í gegnum verndarkerfið okkar, öllum þeim sem fengið hafa vernd í þessum löndum?

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi þetta með umræðuna: Auðvitað verður að vera hægt að tala um hlutina en þegar hæstv. ráðherra málaflokksins, svo ég nefni nú bara hann, kemur fram í hverju viðtalinu á fætur öðru og talar um að verið sé að misnota kerfið, það sé eitthvað skrýtið við þetta fólk frá Venesúela, þá fylgir því bara alveg ótrúlega mikil ábyrgð. Og já, mér finnst hæstv. dómsmálaráðherra hafa talað ógætilega um þetta fólk, ég verð að segja það. Það verður að fylgja því hvernig verið er að misnota þetta. Hversu hátt hlutfall er þetta? Er þetta það hátt hlutfall að það borgi sig hreinlega að kollvarpa öllu kerfinu og stokka það upp? Vegna þess að það er ekkert þannig sem hefur komið fram sem rennir stoðum undir það að þessi misnotkun sé svo mikil og svo alvarleg að það þurfi að þrengja að hópi fólks hvað varðar réttindi. Ég sé að tíminn er að hlaupa frá mér þannig að hinu ætla ég að svara í næsta svari.

Virðulegur forseti. Ég get verið sammála um að það skiptir máli hvernig er talað. Ég held þess vegna að við þurfum að fara mjög gætilega í það hvernig við tölum en bara vísa til að mynda í fund sem við áttum með ríkislögreglustjóra um það í hvaða hættu þetta fólk er. Þetta frumvarp er svo sem ekki að taka á því. Þetta frumvarp er engin umbylting á hlutunum. Þetta frumvarp er að taka á ákveðnum þáttum sem bent hefur verið á og verið gerðar margar tilraunir til að koma í gegnum þingið. En ég get ekki séð hvar þetta er að taka svona mikið á réttindum eins og hv. þingmaður kemur inn á, herða skrúfurnar. Hv. þingmaður man örugglega jafn vel og ég eftir því hvernig bæði Noregur og Danmörk töluðu um endursendingarstefnuna sína og hversu mikilvægur hluti það var, þannig að næsta spurning, og nú þarf hv. þingmaður að hafa sig allan við til að ná að svara því líka, alveg eins og ég spyr hvort við eigum að veita öllum vernd sem þegar hafa fengið vernd í Grikklandi og Ítalíu: Telur hv. þingmaður eðlilegt að fólk sem hefur farið í gegnum ferlið okkar, fengið synjun vegna þess að það uppfyllir ekki skilyrði laganna um að fá vernd, kært til Útlendingastofnunar, fengið líka synjað á þeim forsendum, 

Virðulegur forseti. Þetta er orðið ansi margt sem ég þarf að svara hér á stuttum tíma. En nú er það þannig að ég er þeirrar skoðunar að við hljótum að líta þannig á að 42. gr. eigi við þegar kemur að því að senda fólk ekki í ómannúðlegar aðstæður og annað. Það á við um Grikkland, Ítalíu og Ungverjaland. Það er það sem ég er að segja. Hafi hv. þingmaður skilið það einhvern veginn öðruvísi þá er það annaðhvort misskilningur eða þá að ég hef hreinlega ekki verið nægjanlega skýr. Svo er það auðvitað þannig að við verðum öll að vanda okkur svolítið mikið þegar við erum að tala um þessa hluti. Það sem ég hef verið að gagnrýna alveg sérstaklega er að þegar lögreglan t.d. kemur fram og talar um þetta þá fylgja því gjarnan ekki neinar tölur, það bara kemur svona, líka hjá hæstv. ráðherra: Lögregla er að rannsaka. Það er verið að rannsaka þetta, Europol, það er verið að skoða þetta hér og þar. Breytum ekki á meðan verið er að skoða og rannsaka, sjáum hvað kemur út úr rannsókninni, skoðuninni og úttekt lögreglu, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég staldraði aðeins við orð hv. þingmanns um að hann hefði áhyggjur af umræðunni og velti því fyrir mér, af því að hv. þingmaður tekur nú gjarnan til máls í þessum málaflokki, hvort honum þyki að hann leggi sitt af mörkum til uppbyggilegrar umræðu í þessum málaflokki, bara svona legg það hér fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða lærdóm hann telji að við getum lært af Norðurlöndunum varðandi þróunina þar, varðandi skautunina sem hefur átt sér stað þar víða, varðandi breytta umræðu, m.a. í stjórnmálunum, og varðandi þessi breyttu viðhorf sem þeir þingmenn sem fóru í þessa umræddu ferð telja sig hafa orðið vara við, hvort hv. þingmaður telji að það skýrist bara af illu innræti viðkomandi þjóða eða hvað það er það sem skýrir þessa breyttu umræðuhefð, breyttu stjórnmál, breyttu nálgun og breyttu viðhorf.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur fyrir þetta. Ég leyfi mér að gagnrýna mjög hvasst þegar mér finnst menn tala ógætilega í þessari umræðu. Ég tel sjálfan mig ekki tala ógætilega um þennan tiltekna hóp sem hér er undir en ég tel mig oft vera hvassan í garð þeirra sem eru að taka ákvarðanir varðandi hópinn. Þarna er auðvitað svolítill munur á. Ástæðan fyrir þessari skautun er m.a. það sem ég er að nefna, sem er það hvernig stjórnmálamenn tala, hvernig stundum er blásið í hundaflautuna og hinu ósagða einhvern veginn laumað út. Það skilja allir við hvað er átt en það er samt ekki sagt berum orðum. Danir eru einfaldlega einhverra hluta vegna harðari í sinni nálgun á þessu heldur en til að mynda Norðmenn. Ég held að ég geti ekki krufið nákvæmlega hver skýringin á því er. Ég held að ástæðan fyrir skautuninni í Svíþjóð geti að einhverju leyti verið sú að þeim hafi mistekist talsvert mikið að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og tek undir það að ég held að það skipti máli hvernig við stjórnmálamenn svörum og tölum, ekki bara þeir sem ráða ferðinni, ekki bara stjórnvöld, heldur líka við hin sem tökum þátt í umræðunni í þingsal. Við ættum að taka þetta líka til okkar. Síðari spurning mín beinist að því sem mér heyrðist hv. þingmaður fullyrða hérna áðan, og ég vona að ég sé að fara rétt með, að fólk flykktist ekki skipulega til þeirra landa þar sem umgjörðin er einmitt þannig úr garði gerð, að það væri bara ekki staðreyndin. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvað hann teldi sig hafa fyrir sér varðandi það að það væri ekki skipulegt að fólk flykktist til slíkra landa. Af því að við höfum dæmi um hið gagnstæða hér, t.d. umsækjendur hingað frá Albaníu 2015–2016 sem var einmitt snúið við með breyttri framkvæmd. Af hverju skyldu einmitt íbúar frá Venesúela, sem fara í gegnum Spán, ekki staldra við þar, þar sem er sameiginleg tunga með þeirra? Af hverju halda þeir áfram alla leiðina til Íslands? Er það út af langvarandi óþoli fyrir sól eða hvað veldur?

Virðulegi forseti. Ég kannast nú ekki alveg við að hafa sagt það sem ég var sagður hafa sagt en ég skil hins vegar alveg punktinn sem hér er verið að nefna. Það sem ég var kannski að reyna að segja í ræðunni minni er að hælisleitendur og flóttafólk raðar sér ekki með skipulegum hlutfallslegum hætti niður á lönd eftir því hver íbúatala í viðkomandi landi er. Það eru bara alls konar tilviljanir og breytur í þessu. Ég held að hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir hafi nefnt þetta t.d. ágætlega hvað varðar fólkið frá Venesúela, að þótt eitthvað heiti viðbótarvernd á Íslandi þá sé það ekkert óáþekkt því sem tíðkast til að mynda á Norðurlöndunum sums staðar þótt það heiti annað. Hver skýringin er á því að Venesúelabúar koma hingað meira núna heldur en til annarra landa - ja, við getum spurt: Af hverju eru önnur lönd að taka á móti hlutfallslega miklu fleirum frá einhverjum öðrum löndum sem við fáum t.d. fáa frá? Það eru bara alls konar breytur í þessu sem væri mjög gaman að fá skýringar á. En ég held ekki, og 

En veðrið?

Frú forseti. Nú hefur þessi umræða staðið yfir frá því um klukkan tvö í dag og ítrekað hefur verið óskað eftir nærveru hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra vegna þess að hluti þess máls sem við fjöllum um hér í dag er á hans málefnasviði. Ég ætla að leyfa mér að vitna í frétt þar sem segir að Guðmundur Ingi Guðbrandsson félagsmálaráðherra, sem fari með málefni flóttafólks, taki undir með forsætisráðherra sem segi engar lokaðar flóttamannabúðir á dagskrá. Nei, það stendur ekki til, það er ekki á dagskránni að gera það, segir ráðherra, og ég lít svo á að sú umræða sem komið hefur fram undanfarna daga, m.a. hjá dómsmálaráðherra og einhverjum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, endurspegli bara pólitískar skoðanir þeirra. Þetta er ekki mín stefna sem ráðherra sem fer með þjónustu við flóttafólk og þetta er ekki stefna ríkisstjórnarinnar, segir hæstv. ráðherra. Það er nauðsynlegt að hæstv. ráðherra komi hingað í salinn vegna þess að með því frumvarpi sem fjallað er um í dag er einmitt verið að taka hluta af þjónustu við þetta fólk af hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra. Við verðum að fá að heyra afstöðu þess ráðherra til þess ákvæðis.

Frú forseti. Ég fletti því aðeins upp í dagbókinni minni hvernig veðrið hefði verið 15. desember í fyrra. Það var ekkert spes, skýjað, rigndi smá, kannski óvenjuhlýtt miðað við miðjan desember. En kveðjurnar sem ríkisstjórnin sendi öryrkjum þann dag voru hins vegar mjög kaldar. Þá mælti hæstv. fjármálaráðherra fyrir frumvarpi til fjáraukalaga þar sem ekki var stafkrókur um það sem öryrkjar voru að fara fram á, eingreiðslu fyrir jól til að fólk næði endum saman. Við spurðum ráðherrann út í þetta. Og hvað sagði formaður Sjálfstæðisflokksins þá? Þið getið bara spurt félagsmálaráðherra, hann fer með þetta. Hvað gerðum við þá? Við mættum hingað í fundarstjórn og sögðum: Getum við fengið félagsmálaráðherra í húsið? Við þurftum að mæta nokkrum sinnum í pontu og biðja um það. Hvað gerðist á endanum? Maðurinn mætti. Maðurinn kom í salinn. Maðurinn stóð hér í pontu, eitthvað sem hæstv. dómsmálaráðherra lætur eins og sé goðgá, sé ekki hægt að gera í máli sem einhver annar ráðherra hefur mælt fyrir. 

Forseti minnir á að ræðutími um fundarstjórn forseta er ein mínúta en ekki ein og hálf mínúta.

Forseti. Ég tek heils hugar undir þessa beiðni. Við höfum verið í fundarstjórnarumræðum hér í dag og höfum verið að benda á þörfina á að fá félags- og vinnumarkaðsráðherra inn í þingsal til að ræða þetta mikilvæga mál. Þetta er risastórt mál sem er augljóslega mjög umdeilt. Við erum búin að heyra félags- og vinnumarkaðsráðherra gagnrýna þetta mál opinberlega en þegar kemur að því að ræða við hann í þingsal þá mætir hann ekki. Það er hérna sem umræðan á að fara fram, ekki í fjölmiðlum. Umræðan á að fara fram hérna. Hér á lýðræðisleg umræða sér stað. Að hæstv. ráðherra eigi ekki heimangengt - ég bara skil ekki þá afsökun. Það er ofboðslega mikilvægt fyrir okkur þingmenn að tala við hæstv. vinnumarkaðsráðherra um hluti í þessu frumvarpi sem eiga beint við hans málaflokk. Ef hann getur ekki séð sér fært að mæta hingað þurfum við augljóslega að fresta þessum fundi þar til hann á heimangengt.

Forseti. Fyrir utan ákvæðið sem hv. þm. Helga Vala Helgadóttir hefur bent á að varði og breyti dálítið tilhögun þess málaflokks sem hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur umráð yfir erum við líka með ákvæði í þessum lögum, þessu safnlagafrumvarpi, þessum bandormi svokallaða, sem hefur einmitt áhrif á lög sem félags- og vinnumarkaðsráðherra ber ábyrgð á. Það er þessi undanþága frá kröfu um tímabundið atvinnuleyfi, þ.e. útlendingar sem hafa fengið dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða eða vegna sérstakra tengsla við landið og nokkur önnur ákvæði þar. Þetta eru ákvæði sem skipta okkur máli. Við vorum að reyna að afgreiða þetta í gegnum þingið á síðasta þingi en þá hafnaði ríkisstjórnin því að breyta þeim lögum sem voru þá á vettvangi félags- og vinnumarkaðsráðherra. En nú eigum við einhvern veginn að endurtaka þann leik undir lögum dómsmálaráðherra. Ég átta mig ekki á því. Við þurfum að spyrja félags- og vinnumarkaðsráðherra aðeins um þetta mál.

Frú forseti. Ég vildi taka undir það sem verið er að nefna, það myndi dýpka umræðuna mjög mikið ef hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra sæi sér fært að vera hérna og taka þátt í umræðunni. Það myndi líka dýpka umræðuna ef við sæjum fleiri úr hinum stjórnarflokkunum tveimur, VG og Framsókn, taka þátt í umræðunum hér. Ég sé að það er kominn þingmaður frá VG á mælendaskrá og einn frá Framsókn en ég hef tekið eftir því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sumir hverjir verið duglegir hér, til að mynda í andsvörum og annað. Allt þetta hjálpar okkur til við lagasetninguna. Hvar er VG? Hvar er Framsókn? Hvar eru flokkarnir sem sendu þetta frumvarp út úr þingflokkunum án athugasemda? Flokkurinn sem setti fyrirvara við frumvarp ráðherrans síns kemur hingað og tekur þátt. Hvar eru hinir flokkarnir tveir og hvar er félags- og vinnumarkaðsráðherra?

Virðulegi forseti. Já, ég vil taka undir þau orð að það stórlega vantar hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hingað í salinn til að ræða þetta mikilvæga mál. Ég vil segja varðandi þetta frumvarp í heild að þá virðist vera að VG treysti sér ekki til að taka þátt í þessari umræðu. Þetta virðist vera mjög óþægilegt mál fyrir þá og þeir vilja nefnilega annaðhvort ekki vita af því, taka þátt í því en samt styðja það. Þeir vilja vera í hópnum sem gagnrýnir þetta frumvarp og vilja ekki taka neina ábyrgð á þessu máli. Það er ástæðan, svo einfalt er það. Það eru mörg mál sem hafa verið nákvæmlega svoleiðis. Ég efast ekki um að hæstv. forsætisráðherra mun koma í drottningarviðtal, einhvers konar viðtal á Vísi eða Kjarnanum, og koma með einhverja frasa um það að þetta sé nú svona og svona. En að ráðherrar Vinstri grænna skuli ekki taka þátt í þessari umræðu er mjög skiljanlegt. Það er mjög skiljanlegt. Ríkisstjórnin er bara þannig gerð. En ég fagna því að hv. þingflokksformaður Vinstri grænna sé hérna og ég vona að hann taki til máls seinna í kvöld.

Frú forseti. Ég fer ekki varhluta af því sem hér er sagt og í framhaldi af ræðu hv. þingmanns sem hér lauk máli sínu og annars þar á undan, hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar, þá held ég að það beri að halda því til haga að hér er nú fulltrúi Vinstri grænna í allsherjar- og menntamálanefnd á mælendaskrá þannig að það er ekki eins og við séum algjörlega fjarri í þessari umræðu og hér hef ég bara setið og fylgst með þessum umræðum í allan dag, sem er ljómandi gott. Varðandi þetta ákall, sem ég skil alveg, um að fá hæstv. ráðherra VG, félags- og vinnumarkaðsráðherra, inn til inn í salinn: Ég er búinn að greina frá því hér að hann á því miður ekki heimangengt, en eðli málsins samkvæmt, eins og bent hefur verið á, er þetta auðvitað skörun við hans málefnasvið og ég geri fastlega ráð fyrir því að það verði bara farið afar vel yfir það í meðförum allsherjar- og menntamálanefndar og stórefast um annað en að hæstv. ráðherra mæti þá bara til nefndarinnar sé kallað eftir því sérstaklega.

Virðulegi forseti. Það er ofboðslega leiðinlegt að heyra að nærvera mín sé ekki nóg í þessum þingsal. En annars verð ég bara að segja að mér finnst þessar umræður búnar að vera mjög málefnalegar og góðar, virk þátttaka í þeim, ekkert yfir því að kvarta, góðar umræður við ráðherra viðkomandi málaflokks um mál sem hann leggur hér fram á dagskrá. Mér heyrist að það sé fullur vilji til þess að aðrir ráðherrar sem óskað hefur verið eftir muni ræða málið áfram við þinglega meðferð málsins og svo eru auðvitað alltaf óundirbúnar fyrirspurnir þar sem er hægt að nýta tímann í að grilla viðkomandi ráðherra.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem eru hér að taka þátt í umræðunni. En mig langar líka að hvetja hv. þingmenn annarra stjórnarflokka til að taka þátt í umræðunni. Það er ekki nóg að vera á mælendaskrá. Það þarf líka að vera með í umræðunni, taka þátt í andsvörum og annað. Þar höfum við ekki séð einn einasta þingmann Framsóknarflokksins né Vinstri grænna vera tilbúinn að taka þátt í umræðunni, kannski vegna þess hve mikið ósætti er innan ríkisstjórnarinnar um þetta mál. Ekki einu sinni ráðherrann þorir að mæta, hann á ekki heimangengt. Ég hélt að ráðherrar væru komnir á ráðherrabíl og það væri hægt að keyra þá að heiman. Endilega höfum umræðu hérna málefnalega og ekki í gífuryrðum eins og virðast koma frá ráðherranum.

Forseti. Auðvitað vekur það athygli og eftirtekt í jafn viðamiklu og umdeildu máli og þessu að fimm þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi tekið þátt í umræðunni til þessa og verið mjög virkir í andsvörum, en ekki einn einasti Framsóknarmaður eða þingmaður Vinstri grænna hafi látið sjá sig í umræðunni. Þótt þeir séu á mælendaskrá síðar í kvöld þá er þetta hrópandi ósamræmi á milli flokkanna, að flokkarnir tveir sem engan fyrirvara gerðu við afgreiðslu málsins út úr þingflokkum séu hér að skrópa. Hér vildi hæstv. dómsmálaráðherra fullvissa okkur um að það hefði verið mikið samráð milli ráðuneyta hans og hæstv. félagsmálaráðherra, fullur einhugur milli ráðherra og í ríkisstjórn. Fyrirgefið, forseti, en við þurfum að heyra það frá félagsmálaráðherra. Það er ósiður að tala fyrir hönd annarra. Þetta er málstofan og nú er tíminn fyrir ráðherrann að mæta, ekki einhvern tíma á nefndafundum sem eru lokaðir almenningi, ekki í óundirbúnum fyrirspurnum þar sem ráðherrann er vel að merkja ekki á dagskrá í þessari viku. 

Virðulegi forseti. Ég er í sjálfu sér ekkert hissa á því að hér sé lítið um þingmenn Framsóknarflokksins og Vinstri grænna þar sem þau afgreiddu frumvarpið úr sínum ranni án athugasemda og fyrirvara og lýst greinilega bara mætavel á það, þótt ég trúi því lítið. Það að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi hingað í þingsal og ræði málið við okkur snýst ekki bara um frekju okkar sem viljum hafa hann hérna, njóta nærveru hans og eiga þetta samtal. Það snýst líka um það, sem hefur verið bent á fyrr í dag, að umræður í þingsal eru lögskýringargögn. Þau skipta máli. Það sem sagt er í þingsal skiptir máli. Ég er ekkert hissa á að félags- og vinnumarkaðsráðherra ætli að forðast okkur alla vikuna líkt og hv. þm. Andrés Ingi Jónsson sagði. Ég er ekkert hissa á því en það er ekki í lagi. Það er ekki boðlegt og ég fer enn og aftur fram á að þessari umræðu verði frestað. Það er ekki hægt að ljúka umræðunni án þess að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra komi og taki þátt.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Orra Páli Jóhannssyni, þingflokksformanni Vinstri grænna, fyrir að koma hér í ræðustól og útskýra hvers vegna ráðherrann er fjarverandi. Þetta er stjórnarfrumvarp. Vinstri grænir, Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa samþykkt það í ríkisstjórn. Ég tel mjög mikilvægt að þeir komi hér í þingsal og lýsi skoðunum sínum varðandi þetta mál. Það er rétt að þetta er lögskýringargagn og hér í þessum ræðustól fer hin opinbera umræða fram í þingsal. Ég hef þá tilfinningu að Vinstri grænir vilji ekki óhreinka sig í þessari umræðu, halda fjarlægð við frumvarpið en styðja það samt þegar kemur að atkvæðagreiðslu. Það er mjög mikilvægt og ég fagna því að þingmaður Vinstri grænna, sem er nefndarmaður í allsherjar- og menntamálanefnd, taki þátt í umræðunni. En þetta er svo mikilvæg umræða að mér finnst ekki hægt að bæði þingmenn Vinstri grænna og Framsóknarflokks skorist undan því að taka þátt í henni efnislega á nokkurn einasta hátt. Ég vona að umræðunni verði frestað og þá gæfist þingmönnum Vinstri grænna og ráðherrunum tækifæri til að taka til máls.

Herra forseti. Ég er bara þingmaður í starfsþjálfun, nýkominn inn á þing og þekki ekki það vinnulag sem er viðhaft þegar svona á sér stað. Ég hélt að ráðherra ætti að mæta í salinn þegar þingheimur krefðist þess að hann kæmi hér til skrafs og ráðagerða en það er kannski vitleysa í mér. Mér þykir vont að heyra ekki sjónarmið þeirra sem eru að koma málinu áfram. Ég vil hrósa hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að lýsa skoðun sinni algjörlega umbúðalaust. Ég veit þá alla vega hvar ég hef manninn en get ekki sagt það um marga aðra sem mæta ekki hingað. Hvar er formaður Framsóknarflokksins? Það er ansi langt síðan ég hef séð hann. Eða formaður Flokks fólksins? Mér finnst skrýtið þegar svona stór prinsippmál eru á dagskrá að við fáum ekki að heyra skoðanir flokkanna.  
            

Forseti vill biðja þingmenn um að takmarka umræður sín á milli hér í þingsal og gefa þeim sem er í pontu tækifæri á að tala.

Virðulegi forseti. Ég vildi í þessu samhengi nefna, af því við erum komin með umræðuna hingað, að það er til fyrirmyndar hvað þingmenn Sjálfstæðisflokksins og hæstv. dómsmálaráðherra hafa tekið mikinn þátt í umræðunni. Það hefur dýpkað hana og kannski fært okkur í einhverja átt með þetta mál. Ég sakna þess samt svolítið að hafa ekki heyrt meira um fyrirvara þingflokks Sjálfstæðisflokksins við frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra. Þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins sagði í útvarpsviðtali að það gengi ekki hnífurinn á milli hæstv. dómsmálaráðherrans og þingflokksins og svo samþykkir þingflokkurinn málið út með fyrirvara. Ég man að á síðasta þingvetri þá gerði þingflokkur VG fyrirvara við þetta sama mál sem er nú endurflutt tiltölulega óbreytt - það eru ekki brjálæðislega miklar breytingar á því milli ára. Í þessu ljósi væri gott ef fleiri þingmenn gerðu grein fyrir þessum hlutum, það myndi skýra ansi margt fyrir okkur hinum sem eigum ekki aðild að þessu ríkisstjórnarsamstarfi.

Virðulegur forseti. Ég kem hingað upp til að taka undir orð hv. þingmanns sem féllu hér áðan um að nauðsynlegt sé að fresta umræðunni núna til þess að við fáum hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra í salinn þegar þetta mál er til umræðu þar sem hluti af frumvarpinu heyrir undir hans málefnasvið. Það er nauðsynlegt. Það er rétt gagnvart lýðræðinu og rétt gagnvart Alþingi að við fáum afstöðu hans til þeirra ákvæða sem heyra undir hann. Það er ekkert því til fyrirstöðu að við frestum þessari umræðu, enda er ekki slík ofgnótt af stjórnarmálum að teppa dagskrá Alþingis að það sé ekki hægðarleikur að taka þetta mál upp til áframhaldandi 1. umr. hér þegar hæstv. ráðherra hefur komið í húsið. Ég held að við hljótum að geta gert þá kröfu. Fundur skal standa til miðnættis. 

Frú forseti. Það er mér bæði ljúft og skylt að svara hér eftirspurn eftir nærveru minni, sem er nú alla jafna ekkert endilega óskað eftir alls staðar. Ég hef verið á mælendaskrá frá því að umræðan hófst. Ég hef fylgst með umræðunni í allan dag og ég er óhrædd við að taka af skarið og koma hér í pontu. Mér finnst mikilvægt að þetta mál sé komið til þingsins því að hér er ítrekað talað um að þetta hafi verið afgreitt út úr þingflokkum. En ég held að það sé farsælast að við höfum tækifæri á því að ræða þetta frumvarp og til þess erum við hingað komin og þessi dagur fer í að gera það.

Virðulegi forseti. Það er fallegt sem um okkur er sagt og hefur verið sagt í gegnum tíðina, að Íslendingar eru gestrisnir. Við höfðum þann háttinn á í gegnum aldirnar að opna húsin okkar fyrir þeim sem voru á ferð og þurftu gistingu og mat að halda og ég vildi gjarnan að við héldum áfram að vera þekkt sem hinn gestrisna þjóð. Við erum ákveðinn svona lúxusklúbbur, það er mikil ásókn í okkar fína samverustað hér. Það er ekki hægt að taka á móti öllum sem vildu koma hér, eins og sagði í Staksteinum, í frítt fæði og húsnæði, og ég held að sjónarmiðin hér innan þessa salar séu ekki öfganna á milli endilega. En ég myndi gjarnan vilja endurskilgreina fundarstjórn forseta, virðulegur forseti, og við næðum fundi með forseta hérna þar sem sjónarmiðin væru rædd og reifuð, kostir og gallar. Ég treysti hæstv. dómsmálaráðherra til að taka mið af sjónarmiðunum og leiða það til farsælla lykta í friði við alla og okkur mun takast það með góðum vilja.

Virðulegur forseti. Það verður að halda því til haga að þegar þessari umræðu lýkur, hvort sem það er síðar í kvöld eða á morgun eða í nótt, þá er málið á forræði þingsins og dómsmálaráðherra hefur í sjálfu sér enga aðkomu að því lengur. Þar taka menn til málefnalegrar umræðu og þinglegrar meðferðar á vettvangi nefnda og síðan hér í þingsal við 2. umr. En það er ekki hægt annað en að ítreka þau skilaboð sem ég færði hér í kvöld og er kannski skýringin á því af hverju það eru ekki fleiri stjórnarþingmenn sem taka þátt í þessu. Það er bara almenn og mjög góð sátt, það náðist samkomulag um þessa útfærslu á útlendingalögum og það er tekið tillit til margra sjónarmiða. Málið er eilítið breytt frá því í vor en megintilgangur þess nær að ganga eftir. Þau atriði sem hér er verið að kalla eftir hæstv. félagsmálaráðherra í sambandi við eru auðvitað bara mjög óeðlileg. Þetta er ívilnandi ákvæði varðandi atvinnuréttindi þeirra sem hafa fengið hér dvöl og við höfum rætt um það atriði og náð saman um það og ég get svarað fyrir það alveg eins og fólk vill, ef það ber fram einhverjar sérstakar spurningar í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Hæstv. dómsmálaráðherra kemur hér ítrekað upp í pontu og útskýrir föðurlega fyrir okkur hvernig pólitíkin virkar, reyndar talaði hann um þingsköp en ég held að það sé nú verið að tala um pólitíkina, þar sem samið hafi verið um þetta mál. Mig langar að byrja á að spyrja: Er það í alvörunni þannig að ríkisstjórnarflokkarnir líti svo á að þeir geti bara samið um mál, samið um það að vera í algjöru skjóli fyrir umræðu um mál sem þeir hafa samþykkt að koma með hér inn í þingsal? Hv. þm. Jódís Skúladóttir talaði um það að Vinstri græn hafi viljað fá þetta mál inn í þingsal til að ræða það. Hvar eruð þið? Ræðum það. Það er einn þingmaður hér og svo hv. þm. Orri Páll Jóhannsson. Það hafa ekki verið miklar umræður og við fáum ekki einu sinni hæstv. ráðherra sem er inni í þessu frumvarpi til að koma og ræða þetta með okkur. Það sem mig langar gjarnan til að vita varðandi þessa samninga sem gerðir hafa verið, og gera það að verkum að Vinstri græn telja bara hið besta mál að koma þessu máli til umræðu hér í þingsal sem stjórnarandstaðan getur rifist og skammast eins lengi og henni hentar, 

Forseti áréttar að ræðutími undir liðnum fundarstjórn forseta er ein mínúta.

Frú forseti. Menn geta auðvitað beitt ýmsum ráðum hér í þingsal til að koma í veg fyrir efnislega umræðu um mál sem liggur fyrir. Það er m.a. gert með því að vera stöðugt í fundarstjórn forseta og ég vil vekja athygli frú forseta á því að það er ekki einu sinni rætt um fundarstjórn forseta heldur efnisatriði frumvarpsins. Nú er það svo að það eru þrír stjórnarþingmenn sem bíða eftir því að fá að taka til máls og ljúka síðan umræðunni hér og, eins og hæstv. ráðherra vék að, afhenda forræði á málinu til okkar hér á þingi. Það eru þrír þingmenn úr þremur stjórnmálaflokkum og ég hygg að það væri gæfa okkar allra ef við gætum haldið þessari umræðu áfram, hætt að koma í veg fyrir efnislega umræðu og reyna að seinka því að þetta frumvarp komist á forræði þingsins, eins og reynt er að gera hér af ýmsum stjórnarandstæðingum með frekar óviðeigandi hætti, frú forseti.

Frú forseti. Mig langaði tala um fundarstjórn forseta, ef það er hægt.

Loksins.

Mig langaði að benda hv. þingflokksformanni Óla Birni Kárasyni á það að samkvæmt þingsköpum þá erum við með þrjár umræður um frumvörp. Við erum hér að ræða frumvarpið. Við erum að reyna að fá efnislega umræðu um það við þá tvo ráðherra sem málið snertir. Við komum hér upp í fundarstjórn til þess að þrýsta á það að báðir þessir ráðherrar mæti. Það er það sem við erum að biðja um hérna. Það að hér sé talað í 1. umr. virðist vera eitthvað sem hv. þingmanni finnst ekki lengur við hæfi vegna þess að við megum ekki gera það samkvæmt honum, hann vill bara koma þessu strax í nefnd.

Nei, þú ert að snúa út úr, hv. þingmaður.

Ég er bara 

Nei.

Þú sagðist vilja koma þessu í nefnd sem fyrst.

Eftir … umræðu.

Virðulegi forseti. Það er gaman að heyra svona útskýringar. Það er alltaf vera að útskýra fyrir okkur hinum þingmönnunum hvernig hlutirnir eiga að virka. En það er nú svo að í 1. umr. er ráðherra að mæta með frumvarp til þingsins og flytja það, er flutningsmaður þess frumvarps. Í þessu frumvarpi á hluti þessa einmitt við málefni félags- og vinnumarkaðsráðherra. Við viljum að hann komi og flytji sinn hluta. Það er bara mjög eðlileg krafa í 1. umr. Í 2. umr. er stundum einnig beðið um viðveru ráðherra en það er frekar á forræði þingsins og nefnda, sem eru þá flutningsmenn nefndarálits o.s.frv., og ráðherra er síður inni í þeim umræðum, en að sjálfsögðu þegar um stórmál er að ræða kemur ráðherra að. 3. umr. er síðan yfirleitt miklu skemmri o.s.frv. En í 1. umr. er það ráðherra að mæta til þingsins og kynna sitt málefni fyrir þinginu. 

Forseti. Mig langar bara til að biðja hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og ráðherra vinsamlegast um að hætta að koma hér upp og gera okkur í stjórnarandstöðunni upp annarlegar hvatir. Þetta er ekki málefnalegt. Við erum hérna uppi og erum síendurtekið búin að færa rök fyrir okkar máli. Við erum að beita þeim verkfærum, þeim fáu verkfærum sem við höfum sem stjórnarandstaða, til að biðja vinsamlegast hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra um koma hér upp og gera grein fyrir skoðunum sínum á þessu frumvarpi. Það er það sem við erum að biðja um. Við erum einnig að benda á að hér eru tveir stjórnarflokkar, Framsókn og Vinstri græn, sem eru bara ekki að taka eins virkan þátt í umræðunni og þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Þetta er umdeilt frumvarp. Þetta er risastórt mál. Þetta er umdeilt frumvarp og við sjáum það í fjölmiðlum, í umræðu sem er þvers og kruss, 

Virðulegi forseti. Þetta lendir ekki inni í nefnd sem ég sit í og þess vegna ætla ég að nota tækifærið og árétta það sem mér finnst skipta höfuðmáli í þessu, að við höldum reisn okkar sem sú gestrisna þjóð sem við höfum verið í gegnum tíðina, samfélagslega þenkjandi. Við skulum vera örlát, við skulum láta mennskuna vera í fyrirrúmi, við skulum fagna fjölmenningunni og fjölbreytileikanum sem hér blasir við okkur og öllu því góða fólki sem okkur vantar til starfa í mörgum ólíkum geirum. Nýtum það góða fólk til að gera það auðvelt fyrir það að koma hingað og fá leyfi til að starfa og gerum ferla sem skilvirkasta, einfaldasta. En það er auðvitað alveg ljóst að við getum ekki tekið á móti öllum þeim úr ólíkum heimshornum sem hingað vildu gjarnan fá að koma í draumaríkið Ísland. En mennska og reisn í fyrirrúmi.

Frú forseti. Það er svo sem ekkert nýtt að það sé kallað eftir rödd Framsóknar í þingsal eða víða í samfélaginu. Ég vil samt sem áður bara þakka fyrir það að þingmenn skuli ljá máls á því. Ég er búinn að vera hér á mælendaskrá síðan í hádeginu og hlakka til að taka þátt í umræðunni. Ég er með ræðu, enda er ég þingmaður Framsóknar í umræddri nefnd sem tekur við málinu. Ég geri ráð fyrir því að umræðan í þeirri nefnd verði fjölbreytt og lífleg eins og hún hefur verið hér í þingsal í kvöld og á eflaust eftir að vera það áfram.

Frú forseti. Undanfarnar vikur hafa stór orð verið látin falla um málefni umsækjenda um alþjóðlega vernd. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur talað um að stjórnleysi ríki í málaflokknum. Hann hefur gefið til kynna að verndarkerfið sé misnotað í stórum stíl. Þá er sérstaklega verið að gera tortryggilegt að fólk frá Venesúela sé að sækja hér um vernd og fjölmiðlar hafa flutt fréttir um að hæstv. dómsmálaráðherra vilji koma upp lokuðum búðum fyrir fólk sem hefur sótt um vernd á Íslandi. Hér hefur ráðherra dregið upp mjög svarta mynd af stöðu mála og um leið gefið til kynna að hann hyggist bregðast við með mjög afgerandi hætti, með afgerandi breytingum á lagarammanum um málefni útlendinga. Ég ætla ekkert að draga fjöður yfir það að það er heilmikil áskorun að taka vel á móti stórum hópi fólks, fólks sem er á flótta og fólks sem leitar eftir vernd á Íslandi. Þetta kallar allt saman á að innviðir samfélagsins séu styrktir, að samið sé við sveitarfélög og þeim gert kleift að bregðast við, að málsmeðferð sé hraðað eins og kostur er án þess að það bitni á réttindum fólks, að fólki sé gert að vinna, fái atvinnuréttindi o.s.frv. Þetta er áskorun og við hljótum að gera þá kröfu til ríkisstjórnar hverju sinni, sérstaklega á tímum þegar geisar stríð í Evrópu og þegar mikill fjöldi fólks í neyð leitar hingað, að gengið sé rösklega til verks til að takast á við þessar áskoranir, að betrumbæta móttökukerfið og styrkja samfélagsinnviðina, gera sveitarfélögunum kleift að taka vel á móti fólki, að börn komist í skóla. Auðvitað eigum við alltaf að leitast við að tryggja að verndarkerfið sé bæði skilvirkt og sanngjarnt og það byggi á reglum sem eru í samræmi við réttarvitund og réttlætiskennd fólks, að þetta séu ekki reglur sem skapa trekk í trekk tilvik og afleiðingar sem fólki bara blöskrar. Eins er það alveg hárrétt sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir hefur fjallað um í fjölmiðlum að það verður að gera allt sem hægt er til að koma í veg fyrir að fólk sem sækist eftir vernd verði fyrir misnotkun af einhverju tagi, misneytingu. Ég hefði kannski haldið, miðað við alla þessa umræðu, þessa miklu umræðu í fjölmiðlum, á samfélagsmiðlum og hérna í þingsal, og miðað við hvernig stjórnarliðar tala, að þá stæði til að leggja fram einhverjar lausnir á þessu, að það ætti kannski að fara að ráðast í einhverjar aðgerðir til að styðja betur við sveitarfélögin, sem bera hitann og þungann af móttöku fólks, að það kæmist kannski meiri skriður í rammasamningsgerð við sveitarfélögin vegna samræmdrar móttöku. Maður hefði kannski líka haldið að ástæða væri til að bregðast einhvern veginn við þeirri stöðu sem margir lýsa áhyggjum af, að fólk í þessari viðkvæmu stöðu verði fyrir misneytingu af einhverju tagi. En ekkert af þessu, heldur ekki t.d. þetta með fólk sem leitar hingað frá Venesúela, er að finna í þessu frumvarpi, ekkert sem er í nokkru einasta samræmi við þennan málflutning og þessa umræðu sem stjórnarliðar hafa borið uppi undanfarnar vikur. Hér er ekki verið að boða neina endurskipulagningu á þjónustu við flóttafólk, ekkert er verið að gera til að sporna gegn því að t.d. fólk frá Úkraínu, sem hefur fengið vernd, þurfi að bíða vikum og mánuðum saman eftir húsnæði eða að börn þurfi að bíða eftir skólavist, fólk þurfi að bíða eftir viðunandi góðu húsnæði. Það eru engar lausnir hér að finna, né í öðrum frumvörpum og þingmálum á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar, sem taka með neinum hætti á þessum stóru áskorunum. Í rauninni er þetta bara endurunnið efni sem við erum með hérna. Hér virðist  Það er ekkert í þessu frumvarpi sem hefur neitt með það að gera sem öll umræða undanfarinna vikna hefur snúist um. Það er ekkert hérna sem er í einhverju samhengi við þessa orðræðu dómsmálaráðherra og þau vandamál og meintu vandamál sem hæstv. ráðherra hefur lýst. Hér er ríkisstjórnin ekki aðeins að heykjast á því að taka á þessum áskorunum heldur eru atriði í þessu frumvarpi sem ég held að geti skapað ný vandamál. Tökum t.d. bara ákvæðið um þjónustusviptinguna 30 dögum eftir lokaákvörðun. Ég velti því fyrir mér hvort haft hafi verið eitthvert lágmarkssamráð við sveitarfélög áður en þetta var lagt til, því að ég held að dæmin sanni það nú bara að undir svona kringumstæðum leitar fólk skjóls hjá sveitarfélögum. Þá vaknar auðvitað sú spurning hvort þarna sé ekki bara einmitt verið að varpa enn frekari þyngslum og enn meira álagi yfir á sveitarfélögin, sveitarfélög sem eiga nú þegar í basli með að sinna lögbundnum verkefnum, m.a. vegna fjársveltistefnu þessarar ríkisstjórnarinnar þegar kemur að málefnum fatlaðra og fleiri lögbundnum skyldum. Ég ætlaði nú aðallega að flytja ræðu um þau ákvæði í þessu frumvarpi sem heyra undir málefnasvið hæstv. félagsmálaráðherra. Ég verð að segja að mér finnst mjög ankannalegt að hann sé ekki hérna með okkur í þessari umræðu því að þetta er frumvarp sem tekur á atriðum sem heyra undir tvo ráðherra. Ég hygg að það sé algjörlega óumdeilanlegt. Hæstv. dómsmálaráðherra talar sjálfur um að sá þáttur í þessu frumvarpi sem heyrir undir félagsmálaráðherra sé ívilnandi. Þar er hann væntanlega að vísa til atvinnuréttindaþáttarins. Auðvitað vaknar sú spurning hvers vegna það er ekki löngu búið að ná því fram í þverpólitískri sátt að mannúðarleyfum fylgi atvinnuréttindi. Ég hygg að það sé enginn pólitískur ágreiningur um það mál en einhverra hluta vegna er það alltaf fast í þessum pakka hérna, sem svo er pólitískur ágreiningur um og allir vita að er bullandi pólitískur ágreiningur um. Hitt sem heyrir undir félagsmálaráðherra er auðvitað þessi þjónustusvipting sem ég nefndi og sem leiðir í rauninni af b-lið 1. gr. í frumvarpinu þar sem segir að við 25. tölulið bætist nýr málsliður, svohljóðandi: Útlendingur telst ekki umsækjandi um alþjóðlega vernd þegar hann hefur fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi. Ég held að þjónustusvipting, það að svipta fólk á ákveðnum tíma eftir að lokaákvörðunin er tekin húsnæði og framfærslu, geti vart talist ívilnandi ákvæði. Það væri alla vega býsna skrautleg lagatúlkun að líta á það sem svo. Þannig að ég styð það eindregið að hæstv. félagsmálaráðherra komi hingað og taki þátt í þessari umræðu með okkur. Ég vil kannski rétt undir lokin, af því að ég á nokkrar mínútur eftir, vekja athygli á því sem mér finnst vera stórpólitísk tíðindi sem komu fram hérna áðan í andsvari hæstv. dómsmálaráðherra við ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Hæstv. ráðherra sagði þegar umræðan barst að kærunefnd útlendingamála, að því er viðkemur fólki frá Venesúela, að hann væri sammála þingmanninum í því að það þyrfti að skoða alveg sérstaklega breytingar á lögum með tilliti til þessa, að þingið þyrfti að skoða sinn hug í framtíðinni hvernig menn ætluðu að bregðast við því, þ.e. því að í mörgum tilfellum værum við með nefndir úti í bæ sem ábyrgðinni væri varpað á og að í útlendingamálum hefðu ákveðin völd verði færð frá framkvæmdarvaldinu. Ég held reyndar að í þessu felist ákveðinn misskilningur hjá hæstv. ráðherra af því að kærunefnd útlendingamála heyrir vissulega undir framkvæmdarvaldið þótt hún sé sjálfstæð kærunefnd, úrskurðarnefnd. Ég held að erfitt sé að skilja orð dómsmálaráðherra hér öðruvísi en svo að hann vilji skoða það alvarlega að leggja niður það fyrirkomulag að sjálfstæð kærunefnd útlendingamála hafi lokaorðið á framkvæmdarvaldsstiginu í málum útlendinga. Í því fælist afturhvarf, væntanlega til þess tíma þegar þessar ákvarðanir voru teknar inni í ráðuneytinu. Ég hygg að það hafi verið mikil framför og réttarbót þegar hæstv. fyrrverandi ráðherra, Hanna Birna Kristjánsdóttir, hafði forgöngu um að koma á fót kærunefnd útlendingamála í staðinn fyrir að þessar ákvarðanir væru teknar inni í ráðuneyti. Þannig að mér þætti fróðlegt ef hæstv. dómsmálaráðherra tekur frekari þátt í umræðunni að hann kannski útskýri fyrir okkur hvort hann sé í alvörunni þeirrar skoðunar að það eigi að leggja niður þetta kerfi og hvað hann sjái þá fyrir sér í staðinn, annað en að færa þessar ákvarðanir aftur inn í ráðuneytið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Það er rétt að minna á að haustið 2017 náðist þverpólitísk sátt allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins um að ráðast í breytingar á útlendingalögum með það fyrir augum að tryggja betur vernd einstaklinga í sérstaklega viðkvæmri stöðu og þá að Alþingi myndi taka sérstaklega afstöðu til þess hvernig megi styrkja stöðu barna sem umsækjenda um alþjóðlega vernd til frambúðar og að framkvæmd útlendingalaga verði í sem bestu samræmi við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Ég held að sú leið sem var farin 2016, sem er í rauninni boðuð 2017 líka, sé talsvert heppilegri en þessi pattstaða í útlendingamálum sem ríkisstjórnin hefur boðið okkur upp á fimm ár í röð með því að leggja ítrekað fram frumvarp sem alveg gríðarlegur ágreiningur er um.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni fyrir fína ræðu. Ég hnaut um nokkur atriði og langaði til að byrja með að gera eitt þeirra að umtalsefni. Það var þegar hv. þingmaður talaði um að auðvitað þyrfti að taka á misbeitingu eða misnotkun á fólki sem er í viðkvæmri stöðu og kemur hingað. Það hefur auðvitað verið talsvert mikið talað um þennan hóp en erfitt að fá upplýsingar um hversu stór hann er eða einhverjar gleggri tölulegar upplýsingar um þetta allt. Mér hefur nefnilega fundist þetta vera svolítið þannig, t.d. varðandi fólk frá Venesúela, að ef verið er að beita eitthvað af þessu fólki ofbeldi og það er í klóm glæpamanna, þá ætti það eiginlega að vera enn meiri ástæða til að taka vel á móti því frekar en að nota umræðuna um þann punkt til að þrengja almennt að flóttafólki. Það væri kannski ágætt að heyra frá hv. þingmanni hvort hann sé ekki sammála mér í þessu?

Virðulegur forseti. Ég held að það sé óhætt að taka heils hugar undir þetta. Í þessu samhengi má auðvitað nefna þjónustusviptinguna sem hér hefur verið talsvert rætt um í dag. Ég fæ ekki séð hvernig þjónustusvipting af þessu tagi eigi t.d. að hjálpa fólki sem er í viðkvæmri stöðu, sem hætt er við að verði fyrir misbeitingu af einhverju tagi. Ég er kannski svona vitlaus en ég finn ekkert í þessu frumvarpi sem ætti að taka með einhverjum hætti á þessu og raunar gat hæstv. ráðherra heldur ekki svarað því þegar hann var inntur svara.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir og langaði kannski að nefna þessa þjónustusviptingu í framhaldi af því sem hv. þingmaður talar um. Auðvitað er það þannig að það eru alls konar undanþágur í ákvæðinu gagnvart hinum ýmsu hópum. Ég hef sjálfur verið að benda á hér í dag að mér finnst ekki algerlega skýrt að undanþágan nái til þeirra sem fastir eru á landinu, ekki vegna þess að þeir vilji ekki fara eða aðstoða ekki við það heldur vegna þess að móttökuríkið vill ekki taka við þeim, engir samningar eru við það eða slíkar aðstæður. Telur hv. þingmaður að þessar undanþágur sem eru frá þjónustusviptingunni og taldar eru upp girði algerlega fyrir að einhverjir hópar falli milli skips og bryggju, t.d. þessi hópur sem er sendur brott af öðrum ástæðum en þeim að hann kemst ekki á brott og hefur ekki barist gegn því?

Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af því að orðalag ákvæðisins girði einmitt ekki með öllu fyrir þetta.

Forseti. Hv. þingmaður er mjög glöggur og reyndur úr blaðaheiminum og hefur oft mjög gott auga til að tengja saman umræðu frá mörgum stöðum. Eitt sem hefur komið fram í umræðunni fyrir framlagningu þessa frumvarps er frá hæstv. ráðherra þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Við verðum að bregðast við þessu með einhverjum hætti, við getum ekki látið þetta vera stjórnlaust eins og það er í dag.“ Ég klóra mér aðeins í hausnum yfir þessu eins og hv. þingmaður var að ýja að í ræðu sinni. Ég get ekki með nokkru móti séð það í þessu frumvarpi hvernig það tekur á einhverju stjórnleysi eða að það sé vel útskýrt hvað þetta stjórnleysi er eiginlega sem hæstv. ráðherra er að tala um og var svona að velta fyrir mér hvort við getum kannski aðeins klórað okkur í hausnum um það hvað þetta í rauninni þýðir í samhengi þessa frumvarps. Hvar er stjórnleysi samkvæmt þessu frumvarpi? Hvernig leysir þetta frumvarp þetta svokallaða stjórnleysi?

Virðulegur forseti. Ég hygg að hér hafi hv. þingmaður einmitt náð að fanga ágætlega á einni mínútu það sem ræða mín fjallaði um. Það er einfaldlega ekkert samhengi milli þeirra áskorana og þeirra bæði raunverulegu og meintu vandamála sem hæstv. ráðherra og fleiri stjórnarliðar hafa haft mjög hátt um undanfarnar vikur og hins vegar þess sem kemur fram í þessu frumvarpi. Það er eins og frumvarpið sé einhvern veginn bara lagt fram vegna einhvers allt annars. Það er eins og það sé einhvers konar draugur aftan úr fortíðinni, ætlað að taka á í rauninni áskorunum sem kannski var miklu brýnna að taka á einhvern tímann fyrir löngu sem hafa í rauninni ekkert með það að gera sem er stóra verkefnið núna; að sjá til þess að það sé tekið vel á móti þessum stóra hópi fólks sem leitar hingað og sem við eigum að sjálfsögðu að taka vel á móti.

Forseti. Það er einmitt umræðan sem ég átta mig ekki alveg á þarna hjá hæstv. ráðherra, þarna talar ráðherra um stjórnleysi. Það er dálítið stórt orð komandi frá ráðherra, sérstaklega þegar það er ekki útskýrt nánar í hverju þetta stjórnleysi felist. Sem bara almennur borgari, þegar ráðherra kemur og segir: Hérna er stjórnleysi; stjórnleysi á húsnæðismarkaði, stjórnleysi í heilbrigðismálum, stjórnleysi í flóttamannamálum, þá býst maður við einhverjum viðbrögðum eða a.m.k. að það sé komið og betur útskýrt hvernig stjórnleysið sé og hvernig eigi síðan að laga það, til að vekja öryggistilfinningu hjá fólki. En það er eitthvað af þessu sem sumir stjórnarliðar hafa verið að saka stjórnarandstöðuna um, að tala óvarlega og nota einhver gífuryrði. En þetta eru orðin sem við sjáum koma frá ráðherra og viðbrögð okkar við þessu eru bara: Það er ekki boðlegt að ráðherra tali svona. Miðað við frumvarpið, hvert er tilefnið til að ráðherra tali svona?

Virðulegur forseti. Ég tek undir þetta. Það er ábyrgðarhluti að ráðherra tali með þessum hætti. Það kallar á að það sé útskýrt með greinargóðum hætti hvað átt er við. Það kallar líka á einhver viðbrögð og að Alþingi séu kynnt möguleg viðbrögð og mögulegar sviðsmyndir en ekkert slíkt er að finna í þessu þingmáli né hefur neitt slíkt verið boðað í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar. Í þessu ljósi veit maður ekki alveg hvað fólki gengur til með orðræðu undanfarinna vikna, það verður að segjast.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar til að taka undir orð hv. þingmanns um að það sé mikilvægt að verndarkerfið okkar sé skilvirkt og sanngjarnt. Mér finnst reyndar það frumvarp sem við erum að ræða hér í dag einmitt þess eðlis að vera skref í rétta átt þótt e.t.v. einhverjum finnist ekki nógu langt gengið. Þá langaði mig til að spyrja hæstv. ráðherra út í orð hans um það að frumvarpið taki ekki á stórum áskorunum, hvort það sé meginástæðan fyrir andstöðu hv. þingmanns. Hvað finnst honum t.d. um einhverjar þær breytingar sem frumvarpið sem hér er til umræðu boðar, t.d. ákvæði um sjálfkrafa kerfi í ákveðnum tilvikum, reglur til að stytta málsmeðferðartíma í málum fylgdarlausra barna, ákvæði um undanþágu frá kröfu um tímabundið atvinnuleyfi og fleiri slík ákvæði? Hvað finnst hv. þingmanni um þær breytingar sem boðaðar eru með frumvarpinu?

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir andstöðu minni við þetta frumvarp er auðvitað eitthvað sem ég hef margrakið, t.d. síðast þegar það var mælt fyrir því, og ég hygg að hv. þm. Helga Vala Helgadóttir muni fara í mjög löngu máli yfir helstu efnisatriðin sem við höfum gagnrýnt og ég hef heyrt marga gagnrýna hér í þessum sal. Hér er spurt um t.d. atvinnuréttindin, atvinnuleyfi, að þau komi sjálfkrafa vegna mannúðarsjónarmiða. Það er eitthvað sem ég styð heils hugar. Eins og ég nefndi reyndar áðan þá held ég að það sé eitthvað sem Alþingi hefði átt að vera löngu búið að sameinast um án þess að troða því í þennan gríðarlega umdeilda pakka. Af því að hér er talað um börn þá t.d. hef ég áhyggjur af því að það standi til að breyta þeirri reglu að börn eigi rétt á efnismeðferð ef þau hafa verið á Íslandi í tíu mánuði frá því að umsókn var lögð fram og er enn. Ég er svolítið hræddur um að það sé ekki alveg búið að hugsa þetta til enda 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er gott að heyra að hv. þingmaður styðji þarna ákveðnar breytingar og e.t.v. gæti þá verið um að ræða útfærslu á öðrum atriðum frumvarpsins í þinglegri meðferð. En að annarri spurningu varðandi þjónustusviptinguna þá langaði mig til að fá afdráttarlaust svar, eða reyna að fá það, frá hv. þingmanni um það hvort honum þyki eðlilegt að þeir sem hafa fengið endanlega synjun á umsókn um alþjóðlega vernd njóti hér fullrar þjónustu, jafnvel í nokkur ár eins og dæmin hafa sýnt okkur vegna erfiðleika við að framkvæma brottvísun, m.a. vegna skorts á samstarfi við viðkomandi. Ég ætla að biðja hv. þingmann að hafa í huga í svari sínu þær undanþágur sem er að finna í þessu frumvarpi, m.a. varðandi sanngirnissjónarmið og tæknilega örðugleika við brottför sem hafa ekki með viðkomandi að gera.

Virðulegi forseti. Ég held að við verðum bara að horfast í augu við að það munu ekki allir fara sjálfviljugir úr landi 30 dögum eftir að lokaákvörðun liggur fyrir. Þannig er bara mannlífið. Spurningin er þá frekar hvernig við eigum að bregðast við því. Er það sérstaklega skynsamlegt endilega að svipta fólk með öllu þjónustunni? Eru ekki bara ekki allar líkur á því að þunginn færist þá eitthvert annað, t.d. yfir á sveitarfélögin? Erum við ekki bara að framkalla heimilisleysi með þessu? Viljum við að fólk sofi einhvers staðar undir brúm eða á götuhornum? Mér finnst það vera hin pólitíska spurning sem blasir við okkur, hver sé skilvirkasta og skynsamlegasta leiðin til að leysa þetta, af því að við getum ekki bara gefið okkur þá forsendu að fólk hljóti að fara sjálfviljugt í öllum tilvikum, það verði farið úr landi 30 dögum eftir að lokaákvörðun liggur fyrir. Það er bara óskhyggja.

Já eða nei.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Ég er með nokkrar spurningar sem vöktu athygli mína. Ég er ekki alveg með það á hreinu en mér skildist að hann hefði gert athugasemd við b-liðinn í 1. gr. sem er í mínum huga bara neikvæð skilgreining á því hver er umsækjandi um alþjóðlega vernd. Það liggur fyrir í 25. tölulið hver það er; útlendingur sem óskar eftir viðurkenningu á stöðu sinni sem flóttamaður eða ríkisfangslaus einstaklingur hér á landi. En svo kemur núna neikvæð skilgreining, bara að útlendingur teljist ekki umsækjandi ef hann hefur fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi. En ef þú ert búinn að fá endanlega niðurstöðu ertu ekki áfram umsækjandi, það er ekki hægt, þannig að ég skil þá athugasemd ekki. Annað sem mig langar að spyrja varðar það sem hv. þm. Logi Einarsson kom með og er mikið áhugamál hjá mér. Hann lagði til og taldi að við gætum komið á víðtæku samráði milli stjórnmálaflokkanna um breytingu á lögum um útlendinga, alþjóðlega vernd. Telur hann að það sé hægt 

Virðulegur forseti. Þessi b-liður 1. gr. skiptir máli vegna þess að umsækjendur um alþjóðlega vernd eiga ákveðin réttindi og það er ástæða fyrir því að hér telur ráðuneytið brýnt að skilgreina þetta sérstaklega, að útlendingur teljist ekki umsækjandi þegar hann hefur fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu. Ef við skoðum bara athugasemdirnar með þessu ákvæði þá er þetta lagt til í því skyni að taka af allan vafa hvað þetta varðar og tryggja samræmda framkvæmd laganna. Það sem í þessu felst er auðvitað þessi þjónustusvipting sem við höfum rætt hér um og að því leytinu til skiptir þetta ákvæði máli, hvort útlendingur sem hefur fengið umsókn sinni synjað teljist enn þá umsækjandi um alþjóðlega vernd eða ekki. Hitt atriðið, varðandi samstöðu í útlendingamálum. Ég hygg að já, við ættum alla vega að geta þokast eitthvað áfram í átt að 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég skil það þannig að umsækjandi um alþjóðlega vernd sé umsækjandi um alþjóðlega vernd þangað til hann hefur fengið endanlega niðurstöðu og þessi neikvæða skilgreining fyrir mér er ekki aukaatriði. En það var reyndar ekki - það er bara svo lítill tími sem maður hefur. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann um, og þetta er mikilvæg spurning tel ég í ljósi ræðu hans og líka í andsvari hér áðan við hv. þm. Diljá Ósk Einarsdóttir, er um 6. gr. Þegar réttindasviptingin á sér stað innan 30 daga erum við komin í þvingaða brottför. Það er komin endanleg niðurstaða á stjórnsýslustigi, útlendingurinn ekki umsækjandi lengur um alþjóðlega vernd og eftir 30 dagar er hann sviptur úrræði. Þá getur hann farið sjálfviljugur eða ekki sjálfviljugur. Það er þá þvinguð brottför með þvingunarúrræði. Ég skil þvingun þannig að það sé jafnvel frelsissvipting. Hvernig sér hann fyrir sér þvingaða brottför hjá útlendingi sem er búinn að fá endanlega synjun? Hvernig sér hann fyrir sér framkvæmd hennar? Ég veit að í Danmörku  
            

Já, fyrirgefðu.

Virðulegur forseti. Aftur þetta með b-lið 1. gr. Ég held að það væri varla verið að mæla fyrir þessu ákvæði nema vegna þess að ráðuneytið hefur túlkað útlendingalögin þannig og þær stofnanir sem koma að þessum málaflokki hafa hingað til túlkað lögin með þeim hætti að umsækjandi um alþjóðlega vernd teljist enn þá umsækjandi um alþjóðlega vernd jafnvel þótt umsókninni hafi verið synjað. Þess vegna þarf að skýra þetta eða breyta þessu og í þessu tilviki hefur það þessar afleiðingar. Varðandi þjónustusviptingu og þvingaða brottvísun þá er það auðvitað þannig að í langflestum tilvikum fer fólk á endanum annaðhvort sjálfviljugt eða einmitt í lögreglufylgd. Ég held að það þyki ekki mjög eftirsóknarvert að dvelja lengur á landinu eftir að viðkomandi hefur farið í gegnum stjórnsýslustig og lokaákvörðun liggur fyrir. 

Forseti minnir á að enn er tími til andsvara aðeins ein mínúta.

Herra forseti. Nú ræðum við hér í fimmta sinn mál dómsmálaráðherra Sjálfstæðisflokksins um útlendingamál. Í fjögur skipti hefur dómsmálaráðherrum flokksins mistekist að koma málinu í gegnum þingið en í hvert skipti hafa þeir þó reynt að þynna það út, gera það sakleysislegra, má kannski segja, í von um að þingmenn hleyptu því í gegn. Það hefur ekki tekist til þessa en hér ræðum við fimmtu tilraun. Hún kemur í beinu framhaldi af því að í lok síðasta þings var samþykkt annað mál sem varðaði hælisleitendur, mál um samræmda móttöku flóttamanna. Það var reyndar samþykkt í þriðju tilraun en með fulltingi Sjálfstæðismanna, mál frá Framsóknarflokki og Vinstri grænum sem Sjálfstæðismennirnir féllust á að keyra í gegn við lok síðasta þings án þess þó að fá að klára sitt eigið mál. Fyrir vikið veltir maður fyrir sér hvernig valdahlutföllin eru í þessari ríkisstjórn þegar Sjálfstæðisflokkurinn lætur hafa sig í það aftur og aftur að keyra í gegn mál samstarfsflokkanna sem jafnvel, eins og í þessu tilviki, ganga þvert á mál flokksins en nær ekki sínum eigin málum í gegn. Þetta mál um samræmda móttöku snerist um það að allir ættu rétt á sömu þjónustu, sömu greiðslum og aðstoð, óháð því hvernig þeir kæmu til landsins þegar þeir hefðu fengið landvistarleyfi á einn eða annan hátt. Það gengur þvert á það sem hin Norðurlöndin hafa verið að gera, sérstaklega Danir, þar sem forsætisráðherrann danski, Mette Frederiksen, eins og ég hef nefnt nokkrum sinnum áður, segir það markmið stjórnvalda að enginn mæti til Danmerkur til að sækja um hæli heldur komi fólk í móttökustöðvar og sæki um þar og sé svo boðið til landsins. Þetta mál var að mínu mati mikil auglýsing fyrir Ísland sem áfangastað og til þess fallið að hvetja fólk til að fara af stað í hættuför til að kaupa ferðir hjá vægast sagt vafasömum aðilum út á væntingar um Ísland sem áfangastað. Mette Frederiksen sagði líka að Danmörk mætti ekki vera söluvara glæpagengja og við ættum að endurtaka það hér að Ísland megi ekki vera söluvara glæpagengja, en Ísland er samt orðið það. Íslensk stjórnvöld, þar með talið Sjálfstæðisflokkurinn, merktu Ísland rækilega sem slíkan áfangastað með því að samþykkja þetta frumvarp á sínum tíma en treysta sér þó ekki til að koma gegn þessu máli sem er hér komið í fimmta sinn en útþynnt og búið að taka úr því það sem átti nú að skipta mestu máli þegar það var fyrst kynnt, þ.e. að þeir sem kæmu hingað til að sækja um hæli og hefðu þegar fengið hæli í öðru landi yrði vísað nánast sjálfkrafa aftur til þess lands. Þetta er dottið út. Eftir stendur reyndar alveg furðu langt frumvarp um ótrúlega lítið og enn vandræðast menn með þetta. Sjálfstæðisflokkurinn og reyndar ríkisstjórnin öll virðist vera máttlaus, úrræðalaus í þessum málaflokki. Það sést hér enn á ný með þessu innihaldslitla, útþynnta frumvarpi og fimmtu tilraun til að ná því í gegn. Þetta er hins vegar ekki byrjunin á vandræðagangi Sjálfstæðismanna í þessum málaflokki. Ástæðan fyrir ég nefni þetta, herra forseti, er að hæstv. dómsmálaráðherra sá ástæðu til að rifja hér upp áðan, eftir því sem hann minnti, aðdraganda þess að sett voru lög um útlendingamál sem þetta mál vísar til, þau lög sem hafa haldið utan um þennan málaflokk með vægast sagt misjöfnum hætti undanfarin ár. Og í ljósi þess að hæstv. ráðherra sá ástæðu til að nefna þetta sérstaklega finnst mér við hæfi að rifja upp hvernig þetta gekk fyrir sig. Vinnan við þetta hófst í tíð ríkisstjórnar áranna 2013–2016 af hálfu dómsmálaráðherra, sem þá hét innanríkisráðherra, Sjálfstæðisflokksins sem tók upp á því af einhverjum óskiljanlegum ástæðum að fela stjórnarandstöðu þess tíma að semja málið, þ.e. formaður nefndarinnar kom úr stjórnarandstöðunni og meiri hluti nefndarinnar var skipaður stjórnarandstöðuþingmönnum. Það þurfti ekki að taka þetta mál fyrir í ríkisstjórn vegna þess að þetta voru ekki lög, þetta var ekki lagafrumvarp. Þessi ráðherra Sjálfstæðisflokksins ákvað einfaldlega að útvista málinu til stjórnarandstöðunnar. Ég setti út á þetta ítrekað á ríkisstjórnarfundum og eftir ríkisstjórnarfundi og taldi þetta ekki gæfulegt en fékk þá í hvert sinn að heyra að ég ætti að bíða og sjá hvað kæmi út úr þessu. Í hvert sinn svaraði ég því til að ég hefði enga trú á að þetta myndi skila vænlegu frumvarpi og ef frumvarpið yrði óásættanlegt þá færi það ekki í gegnum ríkisstjórn. Svo er unnið í þessu áfram og það kemur frumvarp en þá hafði ég þurft að bregða mér frá, herra forseti, og það mátti ekki líta af þessu frekar en öðru því að frumvarpið fól í sér meingölluð lög um útlendinga. En það rann í gegnum ríkisstjórn þegar enginn var til að vakta þetta og hér í gegnum þingið án þess að ég hafi stutt það. Á þessu frumvarpi, þessum lögum um útlendinga, byggist að miklu leyti sú þróun sem við höfum horft upp á undanfarin ár og sú þróun ágerist jafnt og þétt í sömu átt. Hvaða átt er það? Jú, að Ísland þykir vænlegri og vænlegri áfangastaður fyrir þá sem skipuleggja fólksflutninga. Ríkisstjórnin núverandi heldur áfram að bæta þar í, m.a. með þessum lögum sem ég nefndi að hefðu verið samþykkt við lok síðasta þings. Hún bætir við sérreglu. Hæstv. dómsmálaráðherra hefur reyndar viðurkennt að það séu ákveðnar sérreglur hér, seglar eins og ráðherrann kallar það, sem gera Ísland að vænlegri áfangastað en önnur lönd. Það birtist okkur áður en stríðið í Úkraínu hófst með því að fjöldi hælisleitenda hér var orðinn hlutfallslega áttfalt meiri en í Noregi og Danmörku. Nú heyri ég í umræðunni að sumum hv. þingmönnum er illa við að tala um hlutfallstölur. Allt í einu hentar það ekki Íslendingum lengur að setja hlutina í samhengi við stærð þjóðarinnar og maður heyrir jafnvel rökstuðning á borð við þann að vegna þess að Ísland sé svo fámenn þjóð þá hafi tiltölulega lítill fjöldi svo hratt svo mikil áhrif á hlutfallið. En er það ekki akkúrat vandinn? Við erum ekki nema 350.000 manna þjóð eða þar um bil og fyrir vikið megum við ekkert við mjög miklu. Það er hætt við því að fjöldi sem þætti hugsanlega tiltölulega smár í Þýskalandi eða öðru stóru evrópsku ríki geti haft mjög veruleg áhrif á skömmum tíma á Íslandi, á innviði samfélagsins, á samfélagið allt og afstöðu almennings til þessara mála eins og við sjáum nú og hefur verið rætt eftir að ríkislögreglustjóri sá ástæðu til að lýsa yfir hættuástandi á landamærum. Í framhaldi af því heyrðum við til að mynda viðtöl við bæjarstjórann í Hafnarfirði sem sagði bæinn aðframkominn, ég man ekki hvort það var nákvæmlega orðið sem notað var, en að bærinn réði ekki við þann mikla fjölda sem við væri að eiga og að tvö stöðugildi sem menn hefðu talið í upphafi að nægðu til að halda utan um þetta væri nú orðin 16, áttfalt fleiri en áætlað var á skömmum tíma. Þetta er reyndar í samræmi við annað í þessum málaflokki að kostnaðurinn, umfangið er falið ítrekað og þetta hefur verið svona lengi, m.a. með því að líta ekki til heildaráhrifanna, líta ekki til áhrifa á heilbrigðiskerfi, menntakerfi o.s.frv., heldur reyna menn að lágmarka kostnaðinn með því að líta eingöngu á það sem er beint hægt að tengja við þjónustu við þennan málaflokk. En þó hljótum við öll að vera sammála um að við Íslendingar sem stöndum, sem betur fer, mjög vel sem þjóð eigum að reyna að gera eins mikið gagn fyrir sem flesta sem eru í mestri neyð og við mögulega getum. En ef það er markmið okkar, ef markmið okkar er að sýna sem mesta mannúð - mannúð er annað orð sem er mikið notað í þessari umræðu - þá hljótum við að þurfa að skipuleggja okkur og forgangsraða á þann hátt að þau fjárráð sem við höfum úr að spila nýtist sem flestum sem eru í mestri neyð og nýtist sem best. Eftir að stríðið í Úkraínu hófst breyttist staðan auðvitað mjög verulega. Ísland, ásamt held ég flestum öðrum Evrópuríkjum, taldi tilefni til að hafa sérreglur um móttöku flóttafólks frá Úkraínu enda er þar um að ræða flóttafólk sem fellur kannski einna helst undir skilgreiningu Sameinuðu þjóðanna á flóttamönnum eins og lagt var upp með eftir seinni heimsstyrjöldina í flóttamannasáttmála Sameinuðu þjóðanna, þ.e. að taka á móti fólki vegna tímabundins neyðarástands í tilteknu landi, taka á móti því fólki í nágrannalöndum. Vandinn er sá að síðan flóttamannasáttmálinn var samþykktur, hefur eðli þessa máls gjörbreyst með auknum samskiptum, auknum möguleikum á ferðum milli landa og þar fram eftir götunum. Afleiðingin er sú að stór hluti förufólks er á ferðinni til að leita sér betri lífskjara fremur en að flýja dauðarefsingu eða beinlínis stríðsátök. Og maður hlýtur að sýna því skilning. Ég ímynda mér, herra forseti, að ég myndi sjálfur, eða ég vona það a.m.k., reyna við þessar aðstæður að leita þeirra tækifæra sem gæfust til að leita betri lífskjara í öðru landi. En vandi okkar og ekki bara Íslendinga heldur annarra vestrænna þjóða er að þegar umfang flóttamannavandans er orðið það sem það er þá getum við ekki tekið á móti öllum sem eru að leita sér að betri lífskjörum. Við þurfum að forgangsraða til að hjálpa þeim sem þurfa mest á hjálpinni að halda og gera það sem best. Ég hef heyrt hér í umræðunni, til að mynda frá hv. þm. Loga Einarssyni, formanni Samfylkingarinnar, að viðbrögðin við þessu þurfi að vera þau að aðstoða lönd við þróunaraðstoð og ég er fullkomlega sammála því að við eigum að gera eins mikið og við mögulega getum til að aðstoða þróunarlönd við að ná árangri efnahagslega og byggja upp sín samfélög. Vandinn er bara sá hvað varðar flóttamannamálin að straumur fólks frá löndum minnkar ekki eftir því sem velferð eykst eða eftir því sem þjóðarframleiðsla og landstekjur aukast, hann eykst. Þegar fólk fær tækifæri, nægt fjármagn til að ferðast þá eykst til mikilla muna straumur fólks frá löndum eftir því sem tekjur aukast upp að vissu marki sem er töluvert hátt og hefur verið miðað við Albaníu. Þaðan er þó enn þá straumur til Vestur-Evrópu. Jú, aðstoðum löndin eins mikið og við mögulega getum með þróunaraðstoð en það mun ekki draga úr fjölda hælisleitenda, það mun auka hann. Árangur í þróunarlöndum mun auka fjölda hælisleitenda. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir þessa ræðu. Við erum ekki sammála um margt en þó erum við sammála um að hæstv. ríkisstjórn sé með öllu úrræðalaus gagnvart þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir við móttöku flóttafólks og erum sammála um að þetta frumvarp leysi ekki á neinn hátt þann vanda sem við stöndum frammi fyrir, bara alls ekki, þvert á móti. Ég hef mjög skamman tíma en þar sem hv. þingmaður nefnir að eitt vandamálið sé að flóttafólk sé, svo ég vitni beint í hv. þingmann, söluvara glæpagengja langar mig til að spyrja hv. þingmann með hvaða hætti hann telur að við gætum leyst það vandamál. Helsta ástæðan fyrir því að flóttafólk er söluvara glæpagengja er sú að það eru engar löglegar leiðir fyrir flóttafólk til þess að koma til Evrópu og sækja um vernd.

Hæstv. forseti. Það er nú orðið til siðs hér í þinginu að þakka þingmönnum fyrir andsvör en í þessu tilfelli held ég að það sé sérstakt tilefni til þess, vegna þess að hv. þingmaður er yfirleitt alltaf með staðreyndir á hreinu í þessum málaflokki þó að við drögum ekki sömu ályktanir af þeim. Hv. þingmaður talar út frá staðreyndum og kemur hér inn á atriði sem ég hef nú nefnt einhvern tímann áður í ræðu. Það má velta því fyrir sér, ef það þarf að borga 10.000 evrur eða taka þær að láni til að komast í hættuför í gegnum heila heimsálfu og yfir Miðjarðarhafið eða aðra leið, hvernig á því standi að þetta fólk noti ekki þennan pening til þess einfaldlega að kaupa sér flugmiða beint til Evrópu. Það er vegna þess að fólkið fær ekki vegabréfsáritun. Það fær ekki að koma beint með flugi. Þetta finnst mér svona hálfbrjálæðislegt í nálgun Evrópu á þennan málaflokk, ef menn eru búnir að fara í gegnum alla þessa hættuför þá er fólkinu tekið með kostum og kynjum á aðalbrautarstöðinni í München, fær blóm og konfekt o.s.frv., en hvers vegna fékk þetta fólk ekki að fara bara með flugi? Það er vegna þess að þessi lönd gera sér grein fyrir því að ef sú væri raunin yrði fjöldinn einfaldlega of mikill.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og það er sannarlega rétt að það þarf að hafa ansi mikið fyrir því að viðhalda misskiptingu í heiminum þó að mörgum þyki það mikilvægara heldur en þeirri er hér stendur. Varðandi flóttafólk frá Venesúela sem hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni og hefur nefnt áður í þessu samhengi þá langar mig til að vitna hér beint í úrskurð kærunefndar útlendingamála þar sem hún komst að þeirri niðurstöðu að það hefði ekkert breyst sem réttlætti breytta stjórnvaldsframkvæmd Útlendingastofnunar í þeim málum, þar sem hún hafði áður verið að veita viðbótarvernd að fyrirmælum ráðuneytisins. Í úrskurðinum er m.a. vísað í Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, verndara flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna, að það sé mat stofnunarinnar að meiri hluti venesúelskra ríkisborgara hafi ríka þörf fyrir vernd vegna ástandsins í Venesúela, með leyfi forseta: „Atburðir undanfarinna ára hafi raskað allsherjarreglu í landinu og sé líf þeirra, öryggi og frelsi því í hættu. Í ljósi ástandsins hafi Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna hvatt aðildarríki til þess að senda venesúelska ríkisborgara ekki aftur til landsins.“  
             Einnig segir í úrskurðinum, með leyfi forseta: „Af framangreindum gögnum er ljóst að yfirvöld í Venesúela og vopnahópar á þeirra vegum  Ég spyr hv. þingmann: 

Forseti minnir þingmenn á að tíminn er af afskaplega skornum skammti hér, allt of stuttur tími.

Herra forseti. Ég skil vissulega að fólk frá Venesúela vilji frekar búa á Íslandi en í heimalandi sínu, en vandinn er sá að Venesúela er ekki eina landið í heiminum þar sem fólk býr við lök kjör og jafnvel hættu. Við síðustu mælingu sem ég fletti upp hér áðan eru 118 lönd í heiminum fátækari en Venesúela og í mörgum þeirra eru stjórnvöld við lýði sem eru á margan hátt óhugnanleg. Því miður getum við ekki tekið við öllum þeim sem hefðu áhuga á að flytja frá þessum löndum til Íslands. Einhvers staðar verðum við að draga mörkin. Þess vegna leggjum við til að við lítum til stefnu Dana og leitumst við að koma upp móttökumiðstöð þar sem fólk getur í nærumhverfi sínu komið í sæmilegt öryggi og sótt um á Vesturlöndum. Fái fólk hæli og sé boðið til Íslands eða annarra landa, þá komi það einfaldlega með flugvél, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni fyrir ræðuna. Ég er nú svo sem ekki alltaf sammála hv. þingmanni í þessum málaflokki en hann er ansi glúrinn og naskur við að gagnrýna ríkisstjórnina og þessi áform úr annarri átt en minn flokkur. Ég ætla aðeins að fá að staldra við á svipuðum slóðum og hv. þingmaður á undan mér, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir. Ég hnaut um söluvöru glæpagengja, þessi orð eða hugtök. Ég velti því fyrir mér að ef fólk í þessari neyð er líka söluvara glæpahópa, hvort það sé þá ekki enn meiri ástæða til að taka utan um þann hóp og veita honum aðstoð frekar en að ýta honum frá. Ég átta mig ekki alveg á hvernig sú hugmyndafræði gengur upp, að úr því að einhverjir séu söluvara glæpahópa í þessu öllu þá sé lausnin að herða allt. Lendum við ekki bara í öngstræti með því að fara þá leið frekar en hina, að taka á móti fólkinu með opinn faðminn?

Herra forseti. Þarna vitnaði ég í danska forsætisráðherrann, kratann Mette Frederiksen, sem sagði að Danmörk mætti ekki vera söluvara glæpagengja. Það sama ætti að gilda um Ísland. Ísland má ekki vera söluvara fyrir þá sem bjóða fólki oft og tíðum upp á óraunhæfar væntingar og hafa af því aleiguna fyrir vikið og stundum jafnvel miklu meira. Steypa því í skuld og ætlast til að það vinni svo fyrir viðkomandi þegar komið er til landsins. Einmitt þess vegna þurfum við að nálgast þetta á svipaðan hátt og Danir með því að bjóða upp á eða hvetja til þess að fólk fari frekar öruggu leiðina, öruggari leiðina, og sæki um utan landsins. Þá getum við eins og Danir og önnur Evrópulönd boðið fólki þaðan að koma með öruggum hætti. Við megum ekki láta þessa glæpamenn nota Ísland sem söluvöru, selja fólki væntingar, 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Aðeins þá að öðru. Við vitum það hérna á Íslandi að allar greiningar benda til þess að það þurfi miklu fleiri en sem nemur náttúrlegri fjölgun Íslendinga til að standa undir þeim verðmætum og velferð sem við ætlum að reyna að byggja upp á næstu áratugum. Það vantar með öðrum orðum fleira fólk en bara Íslendinga. Við erum með alls konar vangaveltur og pælingar um það hvernig við getum gert þetta, sótt einhverja sérfræðinga og liðkað fyrir því að þeir geti komið utan EES-svæðisins. Svo ferðast fólk innan EES-svæðisins og allt þar fram eftir götunum. En ég velti fyrir mér og langaði kannski að fá hugleiðingar hv. þingmanns um það hvort hann telji það ekki jákvæða afleiðingu af hælisleitendakerfinu, þótt það sé ekki hugsað þannig, að hingað kemur fólk sem þráir það eitt að geta unnið, séð fjölskyldum sínum farborða, skapað verðmæti og svo að sjálfsögðu kynslóðirnar sem á eftir koma? Á þetta fólk ekki líka að vera partur af þessari umræðu um hinar vinnandi hendur sem við þurfum til að búa til verðmæti og velmegun í framtíðinni?

Herra forseti. Hv. þingmaður kemur hér inn á gríðarlega áhugavert mál, sem er kannski aðeins utan við það frumvarp sem við ræðum, sem full ástæða er til að taka heila umræðu í og ég næ ekki að svara í stuttu andsvari. Ég vil þó byrja á að segja að það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir samfélagið ef það er ekki sjálfbært. Ef við munum stöðugt þurfa að flytja inn fólk til að viðhalda kerfinu þá fer fer það að líta út eins og píramídasvindl. Við hljótum að vilja hafa sjálfbært samfélag en um leið hefur það reynst þjóðum gríðarlega vel að fá utanaðkomandi fólk, sérstaklega fólk með þekkingu á ákveðnum sviðum. Það hefur reynst löndum og borgum gríðarlegur fengur að fá slíkt fólk og laða það að sér. En þá þurfum við líka að huga að öðru sem er réttmæti þess að Vesturlönd yfirbjóði eða reyni að hafa af þróunarlöndum fólk sem þessi lönd hafa menntað og er nauðsynlegt til að viðhalda og byggja upp þau lönd. Þetta eru mjög áhugaverðar spurningar og stærri en ég næ að svara í stuttu andsvari.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mig langar að byrja á því að spyrja hvað hv. þingmaður telur að sé í þessu frumvarpi sem tekur á þeim verkefnum sem við erum að fást við í dag, verkefnum sem hefur verið flaggað varðandi fordæmalausan fjölda fólks á flótta í heiminum; 7 milljónir frá Úkraínu og 7 milljónir frá Venesúela frá upphafi. Aðrar 7 hafa flúið Sýrland. Hvað í þessu frumvarpi tekur á þeim verkefnum sem við fáumst við á Íslandi í dag? Getum við með þessu frumvarpi á einhvern hátt lokað landamærunum fyrir fólki sem er í leit að vernd? Getum við bjargað heilbrigðiskerfinu sem er að niðurlotum komið ef þetta fólk er ekki hér? Hvað er það í þessu ágæta frumvarpi, eða ekki svo ágæta, sem leysir þá stöðu sem er uppi.

Herra forseti. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir kemur hér að kjarna málsins sem er auðvitað sá að þetta frumvarp breytir afskaplega litlu. Það leysir ekki þann vanda sem við höfum rætt og greint á um undanfarna daga og vikur, en er líklega heldur til bóta. Þess vegna geri ég nú ráð fyrir að styðja þetta frumvarp. Það var upphaflega kynnt sem mál sem væri til þess ætlað að auka skilvirkni og þá var ákveðið meginatriði að fólk sem hefði þegar fengið vernd annars staðar færi bara aftur á þann stað. Nú er þetta grundvallaratriðið dottið út. Í staðinn hangir þó inni ákvæði um að þegar búið er að synja einhverjum um vernd eða dvöl hér, þá fái viðkomandi aðeins stuðning í mánuð í viðbót. Ég hugsa að mörgum landsmönnum komi á óvart að það hafi yfir höfuð þurft að gera þessa breytingu, að þegar búið væri að synja fólki um dvalarleyfi hér þá þyrfti áfram að borga. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Um 80% þeirra sem hafa sótt um vernd á Íslandi koma frá ríkjum sem stjórnvöld hafa boðið velkomin, þ.e. Úkraínu og Venesúela. Alþjóðlegi sakamáladómstóllinn tók þá ákvörðun í nóvember á síðasta ári, fyrir tæpu ári síðan, að hefja rannsókn á því hvort stríðsglæpir hafi verið framdir í Venesúela. Því er ástandið í Venesúela í samræmi við það sem kærunefnd útlendingamála hefur komist að með stuðningi gagna frá Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna, að þar ríki vargöld, að stríðsglæpir hafi mögulega verið framdir o.s.frv. Í ljósi þess að um 80% þeirra sem sækja um vernd koma frá ríkjum sem stjórnvöld hafa ákveðið, ýmist kærunefnd eða beinlínis ríkisstjórnin, að fái vernd í samræmi við okkar alþjóðlegu skuldbindingar, telur hv. þingmaður að þetta frumvarp komi til með að breyta einhverju varðandi þann fjölda sem hingað kemur?

Herra forseti. Satt best að segja tel ég að þetta muni ekki breyta mjög miklu, þetta mun ekki einu sinni koma í veg fyrir áframhaldandi aukningu. En ég geri ekki ágreining um að það sé ekki gott að búa í Venesúela. Fyrir okkur, 350.000 manna þjóð sem reynir að gera sem mest gagn fyrir fólk í mestri neyð, felst vandinn í því að það eru svo mörg og stór lönd þar sem ástandið er ekki viðunandi. Tökum dæmi um eitt land þar sem hættustigið er metið álíka mikið og fátæktin álíka mikil: Pakistan. Ef Ísland ákvæði sérstaklega að opna á straum fólks þaðan, hvar myndum við draga mörkin? Nú nefni ég bara þetta eina land sem dæmi. Það mætti nefna önnur lönd; El Salvador, Hondúras, Kólumbíu, Búrúndí, Suður-Súdan, Kongó, Sómalíu, Níger, Mósambík o.s.frv. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann hvort hann sæi nú ekki fyrir sér að styðja þær mikilvægu breytingar sem hér liggja fyrir en ég held að ég hafi heyrt rétt í andsvari að hann hyggist gera það þó að hann hefði viljað ganga lengra og jafnvel breyta bara í heild verndarkerfinu, bara eins og Evrópa hefur verið að praktísera það, sem er auðvitað bara heimspekileg og skemmtileg umræða en kannski erfitt fyrir Ísland eitt að stíga út úr og gera hlutina með allt öðrum hætti. En mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í þetta með samræmdu móttökuna. Ég hef heyrt margar, margar ræður hjá hv. þingmanni Miðflokksins þar sem hann er mjög á móti þessu. Nú heimsótti ég og hv. þingmaður í dag samræmda móttöku hjá okkur, Fjölmenningarsetrið, þar sem þau koma saman í Domus Medica þar sem við búum einmitt til svona mikilvægt og gott ferli fyrir þá sem eru hér að sækjast eftir alþjóðlegri vernd og Úkraínufólkið líka sem fær hér strax dvalarleyfi af mannúðarástæðum. Ég sé fyrir mér að þetta sé svo miklu betri þjónusta við fólkið sjálft. Ég held líka að þetta sé miklu skilvirkara fyrir okkar stofnanir sem eru að veita þessa þjónustu. Þannig að ég spyr eiginlega hv. þingmann: Er hann ekki sammála mér í því að þetta sem við sáum í dag og sjáum hvernig er að virka í Domus Medica sé kannski bara alveg til fyrirmyndar?

Herra forseti. Útlendingastofnun og margt það fólk sem er að vinna að þessum málum á Íslandi stendur sig afar vel. Ég geri ekki lítið úr því. Í morgun sáum við þetta í framkvæmd og ég verð bara að segja hreint út að þegar maður hittir, maður á mann, fólk sem er í neyð þá vill maður auðvitað gera allt sem maður mögulega getur fyrir það fólk. En við getum ekki leyft okkur að nálgast þennan málaflokk eingöngu maður á mann, ákveða hvernig mál fara t.d. eftir því hverjir komast í fjölmiðla og hverjir ekki. Við verðum við þetta risastóra viðfangsefni sem málefni flóttamanna eru að forgangsraða þannig að tækifæri okkar og fjármagn nýtist þeim sem eru í mestri neyð sem best. Þá einfaldlega verðum við að leyfa okkur að horfa á heildarmyndina. Hluti af vandanum við þessa samræmdu móttöku, kannski aðalvandinn, er að með því er búinn til segull, eins og hæstv. dómsmálaráðherra hefur kallað það, settur nýr stór segull á Ísland til að hvetja fólk í hættuför hingað.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég get tekið undir það að við þurfum einmitt að horfa á stóru myndina og við þurfum að forgangsraða, ég er hjartanlega sammála því, og við eigum einmitt fyrst og fremst að þjónusta það fólk sem er í raunverulegri neyð. Við skoðuðum einmitt svona samræmda móttöku í Danmörku þannig að hv. þingmanni hefur verið tíðrætt um greinilega einn af sínum uppáhalds stjórnmálamönnum, Mette Frederiksen í Danmörku, og vísar þá væntanlega í einhverjar ræður sem forsætisráðherra Danmerkur hefur haldið en það er ekkert í samræmi við það hvernig danska systemið virka. Þar var einmitt einn staður sem við komum á þar sem var tekið á móti öllum á sama stað og það er eins í Noregi þó að við höfum því miður ekki haft tækifæri til að skoða það. Mig langar því að nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hann kannski geti þá sameinast um þessar hugmyndir sem ég hef verið að tala fyrir, að við horfum á samræmda móttöku, líka með búsetuúrræðum, og horfum þá sérstaklega til Noregs. Ég vil líka kannski spyrja hv. þingmann hvort honum finnist Noregsmódelið, ef svo mætti að orði komast, kannski ekki bara ágætismódel fyrir okkur hér á Íslandi til að horfa til. En þar hafa þeir einmitt náð miklum tökum í því að aðlaga 

Herra forseti. Það er rétt að ég vitnaði í ræður Mette Frederiksen, vinkonu minnar, en líka stefnu flokks hennar og stefnu ríkisstjórnarinnar. Jú, við getum litið til Noregs, þar er a.m.k. skárra fyrirkomulag en hér. Kannski er með þessu frumvarpi örlítið verið að reyna að fikra sig í þá átt en samt sést varla munur á niðurstöðunni. Ég myndi hins vegar frekar líta til Danmerkur og hv. þingmaður nefndi einmitt þá móttökustöð, flóttamannabúðir, hvað sem við viljum kalla það, sem við heimsóttum í Danmörku. En er það ekki það sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur nefnt að við þurfum hér, og fengið bágt fyrir, verið sakaður um að ætla að setja fólk í fangelsi og þar fram eftir götunum? En í þessari móttökumiðstöð í Danmörku ríkti ákveðinn agi og við fengum t.d. að heyra það að símar væru teknir af fólki sem liður í því að kanna hver viðkomandi raunverulega væri og hvaðan hann væri að koma. Það hljómar kannski svolítið ískyggilega í eyrum okkar 

Herra forseti. Fyrir stuttu ræddum við hér á þinginu um fyrirhugaðar endursendingar fólks, m.a. til Grikklands og annarra ríkja, sem hafði verið hér yfir heimsfaraldurinn og var synjað um svokallaðan 12 mánaða frest. Því var synjað um efnismeðferð þar sem það var talið bera ábyrgð á töfum á eigin málum vegna þess að það neitaði að fara í Covid-próf á sínum tíma. Þetta fólk átti að flytja úr landi miskunnarlaust. Farið var með málið fyrir dóm og féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur fyrir nokkrum dögum síðan þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að þetta hefði ekki verið lögmætt. Í kjölfarið voru sendar endurupptökubeiðnir til kærunefndar útlendingamála í fjölmörgum málum. Mér bárust þær fregnir fyrir nokkrum dögum síðan að einstaklingar hefðu þegar verið fluttir. Eftir að dómurinn féll er enn verið að flytja fólk til Grikklands á grundvelli þessara ákvarðana. Hér erum við með hæstv. ráðherra sem virðir hvorki lög, þing né dómstóla þessa lands. 

Herra forseti. Þetta frumvarp sem við ræðum hér, um breytingu á lögum um útlendinga, í fimmta skipti er svolítið eins og leigubílafrumvarp samgönguráðherra, það versnar jafnt og þétt eftir því sem málið er lagt fram oftar. Ég hafði töluverða tiltrú á því máli sem þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Sigríður Á. Andersen, lagði fram fyrir sennilega einum fjórum, fimm árum síðan, sem er undanfari þessa máls, en jafnt og þétt hefur verið dregið úr þeim áhrifum sem þá var ætlunin að ná fram til lagfæringar á því kerfi sem við búum við hér á Íslandi og draga úr þessum seglum, sem kallaðir eru, þessum séríslensku áhrifum. Ég held að það sé rétt að ég flaggi því strax að ég mun styðja þetta mál. Ég held að þetta mál sé til bóta þó að það sé ekki til næstum því eins mikilla bóta og æskilegt væri miðað við núverandi stöðu. En að sama skapi, af því að hv. þm. Orri Páll Jóhannsson situr hér í salnum, þingflokksformaður Vinstri grænna, þá held ég að ég verði að draga fram og reyna að átta mig á fyrir hönd sjálfs míns og kannski þeirra sem hér sitja, hvernig stuðningur við málið liggur raunverulega. Það vakti nefnilega athygli að þegar málið fór inn til þingflokka þá var það afgreitt um hæl út úr þingflokki Framsóknarflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Það var sérstaklega passað upp á að segja frá því að hjá Framsóknarflokknum hefði málið verið afgreitt athugasemdalaust. En hv. þm. Orri Páll Jóhannsson, þingflokksformaður Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs, orðaði þetta með svo sérstökum hætti að ég veitti því athygli: „Vinstrihreyfingin – grænt framboð styður framlagningu útlendingafrumvarps.“ Hvað þýðir þetta orð, framlagning? Styður Vinstrihreyfingin – grænt framboð eingöngu það að málið komi til þinglegrar meðferðar? Getur það verið, og ég spyr hæstv. dómsmálaráðherra, að Vinstrihreyfingin – grænt framboð sé eingöngu þeirrar skoðunar að málið skuli komast til þinglegrar meðferðar? Höfum í huga að Framsóknarflokkurinn afgreiddi málið um hæl án athugasemda. Þá kemur að næsta hluta leikþáttarins sem ég vona að fáist haldbærari skýringar á en komið hafa fram. Það er afgreiðsla þingflokks Sjálfstæðisflokksins á málinu þar sem málið stoppaði í sirka mánuð eftir að það hafði verið afgreitt hér um bil samstundis út úr þingflokkum Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs og Framsóknarflokksins. Málið var stopp í mánuð, látið að því liggja að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins væri að setja fram kröfur um að málinu yrði breytt, væntanlega í þá veru sem málið kom upphaflega fram í tíð þáverandi hæstv. dómsmálaráðherra, Sigríðar Á. Andersen. Málið er síðan afgreitt úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins síðastliðinn miðvikudag og kemur rakleiðis til útbýtingar á þingi sem þýðir að málið þurfti ekki að fara aftur til þingflokka Framsóknarflokks og Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs. Það þýðir auðvitað að málið breyttist ekki neitt. Það getur ekki þýtt neitt annað. Ef málinu hefði verið breytt í meðförum þingflokks Sjálfstæðisflokksins þá blasir við að þingflokkur sem tilgreindi sérstaklega að málið hefði verið afgreitt fyrirvaralaust hefði þurft að taka einn snúning á því. Síðan bætist það við að línan úr þingflokki Sjálfstæðisflokksins er sú að það séu gerðir fyrirvarar við málið. Ég verð að viðurkenna að þau ár sem ég hef verið hér á þingi man ég ekki eftir því að þingflokkur geri fyrirvara við frumvarp eigin ráðherra sem hefur verið afgreitt fyrirvaralaust úr öðrum þingflokkum. Það er alveg nýtt. En áhugaverðast í þessu samkrulli ríkisstjórnarflokkanna þykir mér samt þessi setning hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar, sem ég vona að komi í ræðu á eftir og fari yfir sjónarmið hreyfingarinnar: „Vinstrihreyfingin – grænt framboð styður framlagningu útlendingafrumvarps.“ Það er sem sagt ekki stuðningur við málið í allri ríkisstjórninni. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessu. Eins og sagt er, djöfullinn er í smáatriðunum. Ég held að þarna hafi Vinstrihreyfingin – grænt framboð ákveðið að gefa sjálfri sér stoðsendingu inn í seinni umræðu og meðferð þessa máls þar sem fulltrúar hreyfingarinnar ætli að segja: Ja, eins og við sögðum í byrjun þá studdum við framlagningu málsins og við gerðum það, við studdum framlagningu málsins til að það fengi þinglega meðferð í fimmta skipti. Ef það væri veðjað um þetta á Lengjunni þá held ég að stuðullinn væri ansi lágur á því að Vinstrihreyfingin – grænt framboð myndi draga meintan stuðning sinn við frumvarpið til baka. Þá kem ég aftur að þessum fyrirvörum þingflokks Sjálfstæðisflokksins. Formaður allsherjar- og menntamálanefndar, sem fær málið til umfjöllunar, hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir, var í beinni útsendingu á Ríkisútvarpinu. Þar var þingmaðurinn spurður út í fyrirvarana sem þingflokkurinn gerði og svarið var að hver og einn þingmaður yrði að gera grein fyrir sínum fyrirvörum. Þetta var furðulegt svar í ljósi þess að málið var kynnt þannig að þingflokkurinn sem slíkur hefði gert fyrirvara. En látum það gott heita. Þegar ég verð búinn með þessa ræðu mína hér eftir nokkrar mínútur þá verða tveir þingmenn Miðflokksins búnir að verja meiri tíma í ræður um málið heldur allur þingflokkur Sjálfstæðisflokksins og ekki einn einasti þingmaður Sjálfstæðisflokksins hefur komið hér upp og gert grein fyrir fyrirvörum sínum.  Mér fannst ég verða að ramma þetta inn hér í ljósi þess að enn hefur enginn stjórnarliði annar en hæstv. dómsmálaráðherra, Jón Gunnarsson, komið hér upp í ræðu og hann gat ekki annað. Það er ekki víst að hæstv. ráðherra hefði komið í ræðu ef undankomu hefði verið auðið, miðað við það hvernig þingflokkar stjórnarflokkanna taka á málinu. Það hefur enginn þingmaður stjórnarflokka enn sem komið er komið í ræðu og útskýrt með hvaða hætti málið á að bæta þá stöðu sem uppi er eða til hvers gagns það er. En ég vil þó halda því til haga að málið er til bóta og ég, eins og ég sagði áðan, mun styðja málið en ég vona að það batni í hv. allsherjar- og menntamálanefnd, ekki veitir af. Til að gleyma ekki alveg Framsóknarflokknum, sem núna tekur þátt í Íslandsmeistaramótinu í feluleik að því er virðist í þessu máli, þá var formaður flokksins spurður út í það hér fyrir nokkrum dögum síðan hver afstaða hans, hæstv. innviðaráðherra, sem formanns Framsóknarflokksins væri til málsins. Ég verð nú, með leyfi forseta, að fá að vitna í orð hæstv. ráðherra: „Við hér á Íslandi og ríkisstjórnin erum með ráðherranefnd um útlendingamál.“ - Formaður Framsóknarflokksins er að vísu ekki í henni. - „Þangað berast alls kyns hugmyndir og þær hugmyndir sem ráðherra dómsmála eða einhverjir aðrir koma með fara þangað til umfjöllunar. Mér finnst einfaldlega ekki rétt né tímabært að vera að fjalla um þær fyrr en við höfum tekið þær til umfjöllunar í ráðherranefnd um útlendingamál og stefna ríkisstjórnarinnar birtist.“ Mun stefna ríkisstjórnarinnar sem sagt ekki birtast hér í dag? Hvaða grín er þetta sem okkur þingheimi er boðið upp á? Hér segir formaður Framsóknarflokksins í þessari pontu að það sé ekkert hægt að tjá sig um þetta fyrr en einhver ráðherranefnd er búin að fá sér kaffibolla og þá komi stefna ríkisstjórnarinnar í ljós. Er þessi málaflokkur þannig að stefna ríkisstjórnarinnar endurspeglast ekki í lögum og þeim frumvörpum sem lögð eru fram? Síðan endaði hæstv. innviðaráðherra, formaður Framsóknarflokksins, á því að segja: „Þá skal ég tala við hv. þingmann um það hvað ég stend fyrir og hvað ég mun verja.“ Þetta var svar við fyrirspurn Sigmars Guðmundssonar, hv. þingmanns Viðreisnar. Það er auðvitað einhver skrípaleikur þegar formaður annars samstarfsflokksins segist ekki geta tjáð sig um stefnu flokks síns eða ríkisstjórnarinnar fyrr en einhver hópur sem hann er ekki hluti af er búinn að fá sér kaffisopa og að stefna ríkisstjórnar kom bara alls ekki fram í þessu frumvarpi sem hér liggur fyrir heldur komi hún fram þegar þessi grúppa er búin að fá sér kaffisopa. Þetta er auðvitað ekki boðlegt. Og síðan í hina röndina segir hinn hópurinn sem þarf að treysta á stuðning frá: „Við styðjum framlagningu útlendingafrumvarps.“ Framlagningu. Ég vona að hv. þm. Orri Páll Jóhannsson kom hér í ræðu á eftir og fari yfir hvað það þýðir að styðja framlagningu útlendingafrumvarps því samkvæmt orðanna hljóðan þýðir það sannarlega ekki það að styðja efnisatriði málsins. Það blasir við öllum. Mér segir svo hugur að Vinstrihreyfingin – grænt framboð ætli þarna að ná vinstri krók á Sjálfstæðisflokkinn síðan miðhálendisfrumvarpið dó drottni sínum fyrir tveimur árum síðan eða svo. Ég ætla að spá því að þetta verði þróun mála en sjáum hvað setur. Sú staða sem uppi er núna er með þeim hætti að ég hef leyft mér að kalla hana stjórnlausa og hef tekið þar með undir orð m.a. hæstv. dómsmálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra. Að það séu um 5.000 manns að koma til landsins í ár samkvæmt miðgildismati Útlendingastofnunar er tala sem er þeirrar gerðar að öll okkar grunnstoðkerfi eru við það að kikna. Ég hef talað fyrir því að við verðum að nálgast mál með þeim hætti að við greinum hvað við getum gert. Við eigum sannarlega að gera vel við þá sem við tökum á móti og styðja við aðlögun þeirra sem eru að koma hingað til lengri tíma dvalar, mögulega varanlegrar. Við gerum það ekki ef við færumst of mikið í fang. Þá endum við á að gera verr við alla heldur en við viljum gera. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Það hafa nokkrir þingmenn hér í umræðunni í dag gert athugasemd við það að við ræðum þessi mál út frá tölfræðihlutföllum og þar fram eftir götunum í samanburði við það sem aðrar þjóðir eru að gera í þessum efnum. Við höfum ekkert annað en tölurnar. Við höfum ekkert annað en tölfræðina og við höfum ekkert annað en hlutföllin þegar kemur að því að bera þessa þætti saman. Það sem liggur fyrir er að áður en innrás Rússa varð í Úkraínu þá var staðan sú að umsóknir hér um alþjóðlega vernd voru hlutfallslega átta sinnum fleiri heldur en í Noregi og Danmörku, þrisvar eða fjórum sinnum fleiri en í Finnlandi, tvöfalt fleiri heldur en í Svíþjóð. Við erum á þeim stað að ef spáin um 5.000 manns rætist árið 2022 þá erum við hlutfallslega 84% yfir því sem ríkisstjórn Angelu Merkel tók á móti í Þýskalandi á árunum 2015 og 2016 undir svokallaðri „open door“ stefnu. Dyr Þýskalands stóðu öllum opnar sem þangað vildu koma. Við erum næstum því 100% hlutfallslega yfir þeim hópi sem þangað kom á árunum 2015 og 2016. Þetta verðum við að setja í samhengi. Þó að þetta snúi ekki með beinum hætti að efnisatriðum málsins þá verðum við að horfa á stóru myndina til þess að komast á betri stað með móttöku þeirra sem hingað sækja alþjóðlega vernd. Við verðum að vera opin fyrir því að ræða málin út frá því hvernig peningarnir nýtast best til að hjálpa þeim mest sem eru í mestri neyð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir á stundum gamansama ræðu en þó með alvarlegu ívafi. Mig langaði að nota fyrstu spurninguna í að spyrja hv. þingmann um það sem kollegi hans í þingflokknum ræddi, að sumir flóttamenn væru réttari en aðrir og reyndi að misnota skilgreiningar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Gísla Rafni Ólafssyni fyrir andsvarið. Ég hef nú misst af þessu, ég var upptekinn við að undirbúa eigin ræðu þegar þessi umræða var í gangi, en fylgdist með með öðru eyranu og ég greip ekki þetta hugtak sem hv. þingmaður vísar til. En það breytir því ekki að það er hluti af umræðunni sem ég held að við verðum að taka og ég hef haft áhyggjur af því og sagt það ítrekað, þar sem ég hef fengið tækifæri til, að við erum að grauta saman núna ýmsum atriðum í þessari umræðu, m.a. vinnumarkaðsmálum og verndarkerfinu. Mín skoðun er sú að það er augljósara að ákveðin svæði, ákveðnir hópar, falli betur undir þá skilgreiningu sem lagt var af stað með í tengslum við flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna heldur en til að mynda þeir hópar fólks sem eru að leita sér að efnahagslega betra lífi. Svarar það spurningunni? Ég tel það vera stöðuna að hópar falli með mismunandi hætti undir hina upphaflegu nálgun.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, það var nákvæmlega þetta sem ég var að spyrja um, hvort þingmennirnir teldu að einhverjir væru réttari en aðrir, þ.e. einhverjir féllu betur undir þessa upprunalegu skilgreiningu. Það er athyglisvert vegna þess að dæmin sem voru tekin voru Úkraína, Venesúela og Sýrland en í öllum þessi löndum er vargöld og stríð og þau hafa verið skilgreind samkvæmt Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna sem lönd þar sem fólk er á flótta. En mig langaði í seinni spurningunni að spyrja hv. þingmann, því hann og flokksbróðir hans tala mikið um forgangsröðun, um kríteríurnar eða skilyrðin sem hann vill hafa á því. Ég heyrði hv. þingmann nefna fólk sem vill vera hér lengi. Við gætum sagt að kannski sé það ekki skilyrði sem þau sem koma frá Úkraínu ná. Mig langar að vita, ef við höfum þessi skilyrði, hversu mörgum telur hv. þingmaður að við eigum að taka á móti og hvað gerum við ef við setjum ekki ákveðinn fjölda og það koma fleiri? Stoppum við bara og lokum landinu, lokum bara flugvellinum?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Það sem ég átti við með fólki sem vill vera hér lengi er einmitt eins og hv. þingmaður skildi það flóttamenn frá Úkraínu samanborið við þá sem eru augljóslega að koma hér til lengri tíma dvalar og er svo mikilvægt fyrir okkur að styðja við aðlögun á í þeim samfélögum þar sem þeir búa. Með kríteríurnar, þetta er nú stuttur tími, en til að reyna að ramma þetta inn þá held ég að við ættum algjörlega með opnum huga að nálgast mál þannig að auka samstarf okkar við til að mynda Dani og ég held að Norðmenn séu á þeirri vegferð sömuleiðis og að a.m.k. að hluta til opna fyrir það að móttökukerfið sé á nærsvæðum þess fólks sem hingað vill leita. Þannig eigum við að afmarka þann hóp og bjóða hingað þeim hóp sem við treystum okkur til að aðlaga og styðja við. Rétt eins og ég sagði í ræðu minni þá ráðum við ekki við þann fjölda sem er að koma hingað í dag. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir prýðisræðu og áhugaverða. Nú lýsti hv. þingmaður því yfir, og formaður flokks hans, að hann myndi styðja frumvarpið. Hann tók jafnframt fram að stoðkerfi væru að kikna og mér heyrðist á honum að frumvarpið gengi ekki nægilega langt. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað er það í þessu frumvarpi sem breytir einhverju? Er það að taka af kærufrestinn? Er það 30 daga reglan, að taka réttinn af fólki eftir 30 daga? Meira að segja sérreglan um 12 mánuðina, henni er grautað saman í c-lið 8. gr. 12 mánaða reglan er formregla, þ.e. einstaklingur sem sækir um hæli en er ekki flóttamaður á rétt á efnismeðferð bara ef hann nær að vera fram yfir 12 mánuðina. Þá fær hann efnismeðferð til að vita hvort hann sé flóttamaður eða ekki. Það er notuð formregla þarna til að fá efnismeðferð. Hvað er það sem breytir einhverju? 

Herra forseti. Nú veitti ég því ekki athygli hvort hv. þingmaður hlustaði á alla ræðu mína en ég eyddi drjúgum tíma í byrjun hennar í að gagnrýna hversu veikt frumvarpið væri orðið frá fyrstu framlagningu hér á þingi fyrir fjórum árum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Já, þetta er skárra en ekkert. Það má auðvitað segja að þegar búið er að taka kærufrestinn af fólki, að það sé sjálfkrafa kæra, þá eykur það skilvirkni. Mér finnst það alveg magnað ákvæði í 2. gr. Að sjálfsögðu getum við rætt um 30 daga frestinn og svo 8. gr., þar finnst mér algjör grautur kominn upp. Að sjálfsögðu geta stjórnvöld alltaf tekið mál þegar mál tefst, það er bara þeirra ákvörðun. Nú eigum við báðir sæti í allsherjar- og menntamálanefnd. Telur hv. þingmaður að nefndin gæti komist að samkomulagi um frumvarp sem allir þingflokkar geta verið sammála um? Logi Einarsson, formaður Samfylkingarinnar, lýsti því yfir að hann teldi að stjórnmálaflokkar á þingi gætu haft samráð um þetta mál og komið í gegn frumvarpi sem við gætum öll staðið að og sómi væri að og komið þá á sátt í samfélaginu vonandi líka um málsmeðferðina, eins og er Noregi, eins og er í Danmörku, a.m.k. meðal stóru flokkanna þar. Er ekki til mikils að vinna fyrir okkur að við afgreiðum þetta mál í sátt? 

Herra forseti. Nú veit ég að hv. þingmaður getur ekki komið aftur upp í andsvar en ég hefði viljað spyrja hv. þingmann hvort hann telji að vel hafi tekist til árið 2016. Ég er nefnilega ekki þeirrar skoðunar. Nú var hvorugur okkar á þingi þá. Ég held að það væri mikið til þess vinnandi að hv. allsherjar- og menntamálanefnd næði að laga þetta frumvarp þannig að það hefði áhrif til þess að fjarlægja hin séríslensku ákvæði, draga þar með úr þeim seglum sem ég og við í Miðflokknum teljum kerfið bjóða upp á í dag. En ég er hóflega bjartsýnn. Við sjáum bara með hvaða hætti við í þessum sal nálgumst málin. Öðrum megin er sagt: Það eru engar takmarkanir á því hvað við ráðum við. Hinum megin horfum við á sveitarfélögin við það að kikna og kveinka sér mjög undan þeim fjölda sem til þeirra koma. Ég held að staðan sé enn þá sú að sveitarfélögin 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hún mjög hressandi. Ég hafði gaman af því að hlusta, þó að ég væri ekki sammála öllu, sérstaklega á kaflann þar sem verið var að greina þann vandræðagang sem er á milli ríkisstjórnarflokkanna í þessu máli. Ég hef sjálfur svolítið verið að benda á þá furðulegu atburðarás sem varð 19. október þegar maður heyrði það allt í einu í hádegisfréttum klukkan kl. 12 að útlendingafrumvarpið væri fast í þingflokki Sjálfstæðisflokksins en komið út úr þingflokkum VG og Framsóknar. Heyrði það svo í hádegisfréttum örstuttu síðar á RÚV að það kæmist ekki hnífurinn á milli þingmanna Sjálfstæðisflokksins og dómsmálaráðherrans. Heyrði það svo í fréttum klukkan fjögur að þingflokkurinn væri búinn að afgreiða frumvarpið út með fyrirvörum, en í millitíðinni hafði hæstv. dómsmálaráðherra sagt í Fréttablaðinu klukkan eitt að málið væri enn í ráðuneytinu. Það er því ekki nema skrýtið að maður klóri sér svolítið í kollinum. Ég er að vona að þingmenn VG og Framsóknar séu svona hálfvolgir í stuðningi sínum við þetta mál. Ég ætla að spyrja hv. þingmann: Ef það fer þannig að við fáum að greiða atkvæði um þetta mál endanlega og það kemur í ljós að þingmenn VG og Framsóknar styðja það ekki heils hugar, hver er þá staða ríkisstjórnarinnar?

Herra forseti. Ég skal halda mig við eina mínútu eða reyna það. Þetta var náttúrlega einhver sirkus sem átti sér stað í tengslum við þá atburðarás sem hv. þingmaður var að lýsa. En til að svara spurningunni beint af því að tíminn er knappur: Hver er staða ríkisstjórnarinnar, ef þetta mál fer eins og mig grunar að það fari - ég er því miður eiginlega viss um að það fari í þann farveg. Hún er búin að vera slæm. Við sjáum ósætti milli stjórnarflokkanna og við getum nefnt orkumál, innflytjendamál og fleiri þar sem blasir við að stjórnarflokkarnir eru að sigla hvor í sína áttina. Það kæmi mér ekki á óvart að þetta yrði sá biti sem hvað erfiðast yrði að kyngja fyrir þingflokk Sjálfstæðisflokksins af þeim mörgu seigu bitum sem ríkisstjórnin á eftir að kjamsa á þetta kjörtímabil.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar og þessar grafísku, skemmtilegu lýsingar. Góður stjórnmálaskýrandi, hv. þm. Bergþór Ólason. En hann talaði líka um að kerfin okkar séu að kikna og það er eitthvað sem við heyrum alloft. Ég ætlaði þá að fá að spyrja hv. þingmann af hverju við ættum að láta getuleysi þessarar ríkisstjórnar við að byggja upp innviði í þessu landi, við að haga skiptingu fjármuna á milli sveitarfélaga og ríkisins með þeim hætti að sveitarfélögin ráði við sitt hlutverk og annað, sem einhver sérstök rök gegn því að uppfylla okkar skyldur og stöðu í samfélagi þjóðanna, t.d. þegar kemur að hælisleitendamálum og flóttamannamálum. Ættum við ekki frekar að ráðast í það að laga innviðina til að geta gert þessa hluti skammlaust frekar en að nota þetta getuleysi stjórnarinnar sem einhvers konar skálkaskjól til að gera ekki vel?

Herra forseti. Ég þakka andsvarið. Þessi vandamál eru löngu til komin, held ég, þau vandamál sem sveitarfélögin standa frammi fyrir núna. Ég held að við séum hreinlega ekki fær um það, hvorki ríkissjóður né sveitarfélög, að bregðast við þeim fjölda sem kemur til landsins með uppbyggingu innviða til að bregðast við. Við sjáum nú bara daginn út og daginn inn fregnir af myglu í skólum í Reykjavík og þar fram eftir götunum. Við erum með uppsafnaða innviðaskuld úti um allt í kerfinu. Það er allt sprungið. Það er alveg sama hvort það eru grunnskólar, samgöngukerfið, flutningskerfi raforku eða hvað það kann að vera, þetta hefur allt verið látið reka á reiðanum, sem undirstrikar kannski hversu vondur eigandi ríkissjóður getur verið á svona innviðum og sveitarfélög sömuleiðis. En varðandi það að verið sé að skáka í því skjóli að þessi innviðaskuld sé til staðar þá held ég samt að það sé raunveruleikinn sem blasir við okkur og við verðum að nálgast málin út frá því. Og fremst í röðinni held ég að sé að greina hvað við ráðum við án þess að allt fari hér algerlega í keng.

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður, sem ég þakka kærlega fyrir sitt innlegg hér, kallar eftir því og veltir fyrir sér í mjög skemmtilegu máli hvað málflutningur minn eða orðalag í fjölmiðlum hafi nú akkúrat þýtt, þ.e. þegar ég segi að við samþykkjum að afgreiða málið frá okkur til þinglegrar meðferðar, þá þýðir það akkúrat það að við stöndum saman í þingsal og ræðum um málið sem við þurfum að gera í þremur umræðum með ferð inn í nefnd í millitíðinni. Það er nú akkúrat það sem það þýðir. Og bara af því að hér var líka kallað eftir þingmönnum Vinstri grænna í ræðu þá fagna ég því mjög að þingmaðurinn, sem hefur beðið í tæpa sjö tíma eftir að komast á mælendaskrá, er næst á mælendaskrá og það verður ánægjulegt að hlusta á ræðu hennar loksins þegar hún kemst að og í framhaldi af því aðrir þingmenn stjórnarliðsins. Hv. þingmaður segist styðja frumvarpið og segir að það sé til bóta. Mig langar þá að spyrja hv. þingmann: Hvernig vill hann sjá það batna í þinglegri meðferð?

Herra forseti. Ég veit ég er ekki í stöðu til þess en mig langar, af því að ég veit að hv. þingflokksformaður Vinstri grænna mun koma hér upp aftur, að biðja hann um að útskýra í hverju fyrirvarar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar græns framboðs hafi falist. Til að svara spurningunni: Ég tel að frumvarpið geti batnað með þeim hætti að hv. allsherjar- og menntamálanefnd fari í það verkefni að greina í hverju þessi séríslensku ákvæði felast, hvað þurfi að gera í löggjöfinni til að fjarlægja þau og nálgast það að regluverkið hér heima verði eins líkt og nokkur kostur er því sem það er í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Ég held að það væri leiðin að því að bæta þetta mál. Mér sýnist á öllu að frá framlagningu síðastliðið vor og þar til núna hafi málið verið þynnt allnokkuð út og það hafði verið þynnt verulega frá því að það var fyrst lagt fram fyrir fjórum, fimm framlagningum síðan. En ég vona að þetta svari spurningu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Já, það er nú einmitt þess vegna sem við þurfum að ræða hlutina og sérstaklega í nefnd, til að reyna að komast að því hvort hægt sé að bæta hlutina. Ég ímynda mér að það muni verða. Eins og við höfum upplifað hér í dag eru skiptar skoðanir um það hvort það sé raunverulega til bóta, eins og hv. þingmaður segir, að fjarlægja séríslensk ákvæði úr þessum lögum.

Ég er ekki að segja að það sé að takast núna.

Svo ég endurtaki spurninguna sem ég var með hér áðan, vegna þess að ég er hér í andsvari við hv. þingmann þá langar mig að biðja hann um að nefna alversta séríslenska ákvæðið sem hann vill gjarnan sjá fara úr þessum lögum.

Herra forseti. Heilt yfir þá held ég að það sem hafi mest áhrif til þess að gera umsóknir á Íslandi áhugaverðari kost en annars væri - við vitum öll að það er ekki veðrið sem orsakar þennan mikla fjölda - og ég veit að hér í salnum eru þingmenn sem deila ekki þessari skoðun minni, en af því að þingmaðurinn spurði um það atriði sem hefði mest áhrif þá held ég að það sé svigrúm til að hægja á málsmeðferð, ég ætla ekki að nota orðið tefja, en hægja á og lengja þá málsmeðferð sem hægt er að fara í gegnum gagnvart hverjum og einum umsækjanda, því að á endanum snýst þetta allt um þau skilaboð sem stjórnvöld senda. Við sjáum skilaboðin sem Danir, t.d. sósíaldemókratarnir í Danmörku, systurflokkur Samfylkingarinnar, senda, þau hafa auðvitað áhrif á þau svæði þar sem straumurinn er stríður. En til að svara spurningunni: Það tiltekna atriði sem ég held að yrði mest gagn af væri að breyta þessum atriðum sem snúa að mögulegri hægingu á málsmeðferð.

Herra forseti. Mál það sem hér er til umræðu varðar mikilvægan en í senn viðkvæman málaflokk. Málaflokk sem varðar fólk sem margt hefur flúið heimili sitt vegna átaka eða náttúruhamfara og er jafnan í mikilli neyð. Ég tel að þegar svo ber undir að málefni eru umdeild og varða fólk í viðkvæmri stöðu sé það lykilatriði að mál hljóti þinglega meðferð. Á málinu hafa verið gerðar umtalsverðar breytingar frá síðustu framlagningu. Í þessu samhengi er mikilvægt að ekki sé fallið frá því í núverandi frumvarpi að einstaklingar sem þegar hafa fengið vernd í öðru ríki geti fengið efnismeðferð hér vegna sérstakra tengsla og aðstæðna, til að mynda fjölskyldubanda. Þetta er gríðarlega mikilvægt atriði þar sem áhersla er lögð á mannúð umfram skilvirkni. Sveitarfélögin eru lykilþáttur í velsæld þeirra útlendinga sem hér fá vernd. Það á við hvort heldur sem um ræðir viðbragð við bráðavanda sem fyrir liggur í því ófremdarástandi sem stríðið í Úkraínu og loftslagsbreytingar kalla fram með tilheyrandi aukningu fólks á flótta. Hitt er það að horfa þarf til langtímamarkmiða um inngildingu nýrra Íslendinga, en þar skipa sveitarfélögin ekki síður mikilvægan sess. Ef við lítum til Norðurlandanna er alveg ljóst að inngildingin er það sem skiptir sköpum um hvort það skapist vandi eða lausnir við komu fólks til landsins. Stór liður í því að finna sig í nýju samfélagi er að skilja tungumálið og í því sambandi er mikilvægt að bjóða þeim sem hingað koma upp á íslenskukennslu. Stefna stjórnvalda í Svíþjóð og Danmörku hefur leitt til þess að samfélög útlendinga hafa einangrast og stjórnvöld farið á mis við tækifæri til gagnlegrar inngildingar. Tungumálið er lykillinn að virkni á vinnumarkaði og tengslum við samfélagið. Það er ekki við fólkið að sakast heldur misbresti í móttöku þess og skort á markvissri inngildingu. Norðmenn hafa hins vegar lagt áherslu á inngildinguna, öflugan stuðning við sveitarfélög og tungumálakennslu til allt að fimm ára. Með þessu móti eru Norðmenn að skapa tækifæri, efla samfélög og standa vörð um innviði til langs tíma. Hér eru of fá sveitarfélög með þjónustusamning og vil ég nota þetta tækifæri og hvetja sveitarstjórnarfólks til að taka af skarið og leggja því lið að slíkum samningum fjölgi. Fólk á flótta glímir oft og tíðum við margþættan vanda vegna þeirra hörmunga sem mörg hver hafa gengið í gegnum. Því er mikilvægt að standa vel að stuðningsúrræðum vegna áfalla og vandamála tengdum þeim, öllum til heilla. Aukið álag til skamms tíma þekkjum við Íslendingar mætavel. Við kunnum að bregðast hratt við þegar náttúruhamfarir, heimsfaraldur eða aðrar ógnir berja að dyrum. Við þurfum að útvíkka hugsunina, minnast þess að við erum hluti af heimsþorpinu og mannúðin verður að ná út fyrir Íslendingabók. Mikilvægt er að málið nái að ganga til allsherjar- og menntamálanefndar en þar gefst okkur færi á víðtæku samráði sem hefur sýnt sig að skiptir höfuðmáli til þess að sem breiðust sátt náist og öll sjónarmið fái að komast að. Herra forseti. Það er mikilvægt að lög um útlendinga séu skýr, standi vörð um mannréttindi fólks og séu til þess fallin að tryggja að móttaka sé með sæmandi hætti með mannúð að leiðarljósi. Það er mikilvægt að því sé haldið til haga að í lögum um útlendinga er það rauður þráður gegnum lagabálkinn að standa vörð um réttindi fólks og ekki síst barna. Það er tilgangur laganna, eins og hann er skilgreindur í 1. mgr. 2. gr., með leyfi forseta: „… að kveða á um réttarstöðu og tryggja réttaröryggi útlendinga sem koma til landsins eða fara frá því, sækja um dvalarleyfi eða dveljast hér á landi samkvæmt lögunum.“ Að lokum, herra forseti, langar mig að segja: Við erum samfélag í mikilli þróun. Ísland, sem var fyrir nokkrum áratugum með félagslega einsleitustu stöðum á byggðu bóli, er núna orðið fjölmenningarsamfélag. Í mínum huga er það mikil heilla þróun að Íslendingum fjölgi, að hingað komi fólk frá öllum heimshornum sem auðgi mannlífið. Við allar breytingar er eðlilegt að það marri og hrikti í fúnustu stoðunum. Verkefnin eru því ærin og ævarandi að tryggja velsæld og virðingu alls fólks óháð því hvaðan það kemur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jódísi Skúladóttur fyrir að sýna okkur þá virðingu að taka þátt í þessari umræðu fyrir hönd síns flokks, sem mér sýnist hún því miður ætla að gera nánast ein síns liðs. Hv. þingmaður talaði um marga góða hluti en fór ekki einu einasta orði um það frumvarp sem við ræðum hér í dag. Hún talar um mikilvægi inngildingar og annarra hluta sem varða það að taka á móti fólki inn í samfélagið. Því langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað í þessu frumvarpi mun auðvelda inngildingu flóttafólks sem hingað kemur? Er það ákvæðið sem kemur í veg fyrir að fólk sem kemur hingað í gegnum kvótaflóttakerfið geti fengið fjölskyldusameiningu við maka? Er það ákvæðið sem segir að ef þú, lögmaður þinn, fjölskyldumeðlimur eða einhver, einhvers staðar nálægt þér á einhverjum tímann á einhverjum tímapunkti hefur með það að gera að málið tafðist 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Arndísi Önnu Kristínardóttur Gunnarsdóttur fyrir andsvarið. Hér er stórt spurt og farið um víðan völl í vísan í frumvarpið. Við lesum kannski frumvarpið ekki nákvæmlega með sama skilningi því að ég hef ekki rekist á alla þessa punkta sem hv. þingmaður er hér að vísa í. Ég vil bara ítreka það sem kom fram í ræðu minni um frumvarpið, að ég tel mjög mikilvægt að við höldum inni þessari mikilvægu grein, ef við vísum í 36. gr., um að fólk geti þótt það sé komið með vernd annars staðar 

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að biðja hv. þm. Jódísi Skúladóttur afsökunar af því að svo vill til að hún fór einu orði um ákvæði þessa frumvarps og það var eina ákvæðið sem tekið var út. Það var sem mig grunaði. Ég hugsaði lengi með mér að hv. þingmenn Vinstrihreyfingarinnar – græns framboðs hefðu sennilega ekki lesið frumvarpið og væru þess vegna til í þetta. Ég er enn meira á því núna, vegna þess að eina ákvæðið sem var kippt út og varð til þess að þingflokkur Vinstri grænna afgreiddi það án athugasemda úr sínum þingflokki er ákvæði sem ég er búin að verja vikum og mánuðum í að tyggja ofan í þjóðina og þingið. Nú er það farið út og þá er allt í lagi. Mig langar bara að hvetja hv. þingmann til að lesa frumvarpið betur. Mér heyrðist á ræðu hennar og andsvari að hún hefði sennilega ekki lesið það nógu vel, en saman munum við fara vandlega yfir það í okkar nefnd. Spurningin sem mig langar að beina til hv. þingmanns í mínu síðara andsvari er: Hvað fenguð þið í staðinn? 

Forseti. Ég ætla að byrja á því að bera af mér sakir um að ég vinni ekki vinnuna mína. Ég hef, ekki síður en hv. þingmaður, legið yfir þessu frumvarpi. Herra forseti, ég, viðkomandi hv. þingmaður og margir aðrir höfum átt mörg samtöl um þetta og legið yfir þessu. Það hafa orðið góðar breytingar á frumvarpinu frá því að það var síðast lagt fram. Má þar t.d. nefna þvingaða heilbrigðisrannsókn er varðaði Covid-próf og margt fleira. Ég held að það sé kominn tími til að við í þessum sal einbeitum okkur að því að ná einhvers konar sátt eða samtali um það mikilvæga mál að takast á við útlendingamálin, að takast á við þá skelfilegu stöðu sem loftslagsbreytingar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jódísi Skúladóttur fyrir ræðuna. Ég er ekki komin hingað upp af móðurlegri umhyggju til að segja hv. þingmanni að hún þurfi bara að vera duglegri að lesa heima heldur er ég með efnislega spurningu um ræðu hv. þingmanns. Mig langar að taka undir með orðum hv. þingmanns um að það sé mikilvægt að ákvæði útlendingalaga og útlendingalögin séu skýr. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála mér um að það séu ákvæði í þessu frumvarpi, sem ég tel sannarlega að hún hafi lesið, einmitt til þess fallin að skýra réttarstöðu, skýra framkvæmdina, gera hana þjálli og færa hana að einhverju leyti til samræmis við framkvæmd annarra Evrópuríkja? T.d. varðandi endurtekna umsókn og sjálfkrafa kæru í einhverjum tilvikum.

Forseti. Þetta er ótrúlega góð, mikilvæg og skemmtileg umræða þar sem við fljúgum skauta á milli, frá einum pól til annars, og reynum að finna eitthvert jafnvægi. Ég ætla bara að ítreka það sem ég sagði hér, bæði í ræðu minni og fyrri andsvörum, að frumvarpið hefur tekið breytingum til hins betra. Ég held að við séum að leggja á það áherslu að við fáum málið afgreitt í allsherjar- og menntamálanefnd þar sem mikill þungi hefur á undanförnum vikum verið lagður á að kynna sér stefnu nágrannalandanna. Við erum að vinna þetta eins vel og við getum af því að við viljum gera þetta vel. Ég held að potturinn og pannan í því sem við erum að gera hérna sé að við erum búin að komast að þeirri niðurstöðu að vilja ekki endilega fara leið einhverrar þjóðar þar sem þetta er gríðarlega hart. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langaði að taka undir önnur orð hv. þingmanns varðandi að það sé mjög mikilvægt að málið gangi til nefndar. Til að bregðast við þessum orðum varðandi vinnu nefndarinnar þá langar mig kannski aðeins að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi góðar væntingar og vonir til þess að innan nefndarinnar geti farið fram góð umræða og náðst breiðari sátt um málið. Það sem við þingmenn sem fórum ekki í umrædda ferð höfum tekið úr henni og frásögnum af henni er að við stöndum frammi fyrir vanda sem nágrannaþjóðir okkar hafa e.t.v. gert fyrir nokkrum árum síðan og við viljum kannski læra af mistökum þeirra, m.a. með því að taka góða umræðu eins og við höfum gert hér í dag og mér heyrist hv. þingmaður vonast til að muni fara fram innan nefndarinnar. Það væri gott að heyra viðbrögð hennar við því.

Herra forseti. Já, ég hef trú á því að munum komast eitthvað áfram í störfum nefndarinnar. Ég hef enga trú á því, hvorki í þessu máli né öðru, að allir fulltrúar nefndar sem sitja þar frá ólíkum flokkum með ólíka sýn verði einróma í niðurstöðu sinni um einhverja eina lausn. Það er nú sjaldnast í öllum málum í þingnefndum. En ég held að það sé gríðarlega mikilvægt og við þekkjum það úr nefndunum. Þar köllum við fólk á fundi nefndarinnar, þar getum við spurt spurninga, þar geta komið fram athugasemdir sem okkur hefur jafnvel láðst að sjá og í þeirri vinnu taka frumvörpin breytingum. Ég ætla bara að nota síðustu sekúndurnar til að segja að mér finnst ofsalega gaman að hafa fylgst með hér í dag, klukkustundum saman, þar sem stjórnarandstaðan hefur uppljóstrað um einhvern nýjan sannleik, að Sjálfstæðisflokkur og VG séu ekki með 100% einsleita stefnu í útlendingamálum. 

Virðulegur forseti. Ég er nú orðinn svolítið ringlaður í þessari umræðu. Öðrum þræði koma stjórnarþingmenn hér upp og tala um hvað þetta sé nú gott frumvarp en síðan fylgja gjarnan ræður um að þess væri óskandi að málinu yrði breytt eins mikið og hægt er í meðförum allsherjar- og menntamálanefndar. Við vitum auðvitað að VG og Sjálfstæðisflokkurinn hafa ekki sömu skoðun á þessum málum, en aðdragandinn allur að þessu og allt sem við vorum að rekja fyrr í umræðunni um hvernig þetta kom til vekur auðvitað mikla athygli. Í því ljósi langar mig að spyrja hv. þm. Jódísi Skúladóttur einnar einfaldrar spurningar: Styður hv. þingmaður og þingflokkurinn frumvarpið eins og það lítur út núna?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir andsvarið og spurninguna. Nú er það svo að mál eru afgreidd út úr ríkisstjórn, þau koma inn til þingflokka þar sem hver flokkur um sig tekur umræðu og þar kemur ýmislegt fram. Þetta mál er ekki hér í fyrsta skipti á dagskrá. Á því hafa orðið jákvæðar breytingar sem voru forsenda þess að þingflokkur Vinstri grænna afgreiddi það út, í þeim tilgangi að koma því til þinglegrar meðferðar og inn í allsherjar- og menntamálanefnd til þess að vinna það áfram. Mér finnst eins og verið sé að kalla eftir því að ég segi annaðhvort að frumvarpið sé ónýtt eða fullkomið. Er eitthvert frumvarp sem hér er lagt fram þess eðlis? 

Virðulegi forseti. Já, það er auðvitað margt til í þessum orðum sem hv. þm Jódís Skúladóttir nefnir hér, um að þinglega meðferðin sé auðvitað til þess að skoða málin ofan í kjölinn. Þetta frumvarp sem hér er lagt fram hefur ekki breyst neitt rosalega mikið frá síðasta vetri. Það liggja fyrir, frá síðasta vetri, ansi margar umsagnir um málið eins og það var þá lagt fram. Ég leyfi mér að fullyrða að þær séu nánast allar algjör falleinkunn á málinu. Alls staðar verið að tiltaka að það er verið að draga úr réttindum og vernd þessa viðkvæma hóps sem við þó þykjumst vera að slá skjaldborg um með þessari löggjöf. Í ljósi aðdragandans held ég að það sé ekki ósanngjörn spurning að kalla eftir því hvort það sé raunverulega þannig að það sé meiri hluti fyrir þessu máli innan ríkisstjórnarinnar, hvort þingflokkar Framsóknarflokksins og VG styðji þetta mál í raun og veru eins og það er að koma fram eða hvort mönnum líði bara ágætlega með að dugleg stjórnarandstaða kæfi það og tefji þannig að það falli niður dautt, eins og gerðist síðasta vetur.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið öðru sinni. Ég held það sé alveg ljóst að við hv. þingmaður erum ekki alveg sammála um tilgang þess að koma þessu út. Ég ítreka að það er ekki mín sýn, ef ég tala fyrir mig persónulega sem þingmann, að frumvarpið sé fullkomið. Það er ekki mín sýn á þetta frekar en nokkur önnur mál, hvort sem það eru stjórnar- eða þingmál, að þau komi fullbúin og tilbúin hér inn og engrar umræðu sé þörf. Inni í nefndinni fáum við athugasemdir. Ég myndi ekki segja að hver einasta athugasemd væri falleinkunn en við höfum fengið mjög góðar ábendingar, sumar mjög neikvæðar, og þeim þurfum við að halda til haga og vinna málið áfram. Ég ætla að fá að segja það að niðurstaðan er sú að við erum komin hér inn í þingsal til að ræða frumvarpið, ekki til að ræða stöðu meiri hluta og minni hluta, ekki til að athuga hvar fólk er statt í húsinu eða utan húss. 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Mér finnst ákveðin stórtíðindi liggja þarna fyrir. Hv. þm. Jódís Skúladóttir er sjórnarþingmaður, ég tek það fram, og hún svaraði ekki spurningunni um það hvort hún styðji stjórnarfrumvarp sem búið er að samþykkja í ríkisstjórn sem Vinstrihreyfingin – grænt framboð á aðild að. Ég spyr því aftur: Mun stjórnarþingmaðurinn Jódís Skúladóttir styðja þetta frumvarp, sem hér liggur fyrir og er til umræðu, óbreytt eða ekki? Ég minni á að Miðflokksmenn, bæði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og hv. þm. Bergþór Ólason, hafa lýst yfir stuðningi við þetta frumvarp. Þeir telja það ekki fullkomið og þeir fjalla líka um að það myndi fara fá þinglega meðferð. Spurning mín er sáraeinföld: Styður hv. stjórnarþingmaður stjórnarfrumvarpið eða ekki?

Herra forseti. Þetta er spennandi. Mun hv. þm. Jódís Skúladóttir sprengja ríkisstjórnina í beinni útsendingu? Ég geri ekki ráð fyrir því að það sé mikið áhorf á þessum tíma. Ég ætla bara að halda áfram að svara því að ég hef verið óhrædd og þannig virkar nú minn þingflokkur að við getum haft ólíkar skoðanir, við getum tekist á. Við komumst að þeirri niðurstöðu að við vildum afgreiða þetta frumvarp út úr þingflokki og koma því til þinglegrar meðferðar. Það erum við að gera. Frumvarpið getur tekið breytingum í þeirri vinnslu þannig að það er erfitt að svara endanlega: Ætla ég að styðja það eða ætla ég ekki að styðja það, þannig að ég ætla nú einfaldlega að segja: Ég studdi það að málið var afgreitt út úr þingflokki VG og ég stend og fell með því.

Virðulegur forseti. Ja, núna er maður farinn að sjá mjög skýra mynd af þessu stjórnarfrumvarpi: Það er ekki þingmeirihluti fyrir stjórnarfrumvarpinu. Svo einfalt er það. Það liggur ekkert fyrir. Vinstrihreyfingin – grænt framboð stendur ekkert heils hugar á bak við þetta stjórnarfrumvarp sem búið er að samþykkja, sem ráðherrar flokksins eru búnir að samþykkja í ríkisstjórninni. Félagsmálaráðherra hefur ekki látið sjá sig hér í dag og maður fær ekkert skýrt svar við því. Stjórnarandstöðuþingmenn geta svarað þessari einföldu spurningu en ekki stjórnarþingmaður. Þetta er alveg með ólíkindum. Þannig að það liggur ekki fyrir þingmeirihluti fyrir þessu frumvarpi. En ég er með aðra spurningu hérna. Með leyfi forseta segir í frumvarpinu: „Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar sem eiga að auka skilvirkni og gæði innan stjórnsýslu með mannúðarsjónarmið í huga, samræma löggjöf og framkvæmd þessara mála við umgjörð annarra Evrópuríkja, einkum annarra Norðurlanda …“ Telur hv. stjórnarþingmaður þetta frumvarp ná markmiðum sínum, ná tilgangi sínum? Er verið að ná skilvirkni með því að hafa sjálfkrafa kæru skv. 2. gr.? Eykur réttindamissir eftir 30 daga skilvirkni? Auka tafir á málsmeðferð, sem leiða til efnismeðferðar, skilvirkni?

Herra forseti. Það var margt sem kom fram í máli hv. þingmanns. Ég ætla að ítreka það sem hefur komið hér margoft fram í mínu máli, að það eru engar stórfréttir þó að það sé ekki 100% einhugur í stórum málum innan stjórnarflokkanna. Við tökumst á um náttúruvernd, við tökumst á um orkumál, við tökumst á um allt mögulegt og reynum að finna sameiginlega, ásættanlega lausn fyrir alla. Spurningin, ef ég stytti hana nú bara alveg niður: Tel ég að þetta frumvarp auki skilvirkni 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að fagna gleðinni hér í þingsalnum yfir því að Framsóknarþingmaður sé kominn til að taka þátt í umræðunni. Eins og ég hef áður nefnt í kvöld þá auðvitað fagna ég henni og hún hefur verið fyrir margra hluta sakir gagnleg. Við ræðum hér frumvarp sem lagt hefur verið fram á undanförnum þingum og ekki fengið brautargengi. Frumvarpið er nú lagt fram í breyttri mynd og gengur til allsherjar- og menntamálanefndar í lok umræðunnar. Ég vil þakka dómsmálaráðherra fyrir yfirferðina. Hann reifaði hér í byrjun umræðunnar málið. Þó vil ég í stuttu máli aðeins fara yfir frumvarpið frá mínum bæjardyrum séð. Staðan í flóttamannamálum í heiminum er dökk. Talið er að yfir 100 milljónir manna séu á flótta og líklegt að sá vandi aukist enn á næstu árum. Stríð, hungursneyð og efnahagsþrengingar gera það að verkum að fólk flýr heimaland sitt og leitar að betra lífi. Einnig sjáum við afleiðingar loftslagsbreytinga sem munu jafnvel leiða til þess að ákveðin svæði verða óbyggileg. Það lítur sem sagt út fyrir að flóttamannavandinn muni aukast. Hælisleitendakerfið er mikilvægt í þessu ljósi og er kerfinu ætlað að tryggja velferð fólks í neyð. Fólk sem flýr hörmungaaðstæður getur sótt um alþjóðlega vernd og fengið tækifæri til að dvelja fjarri heimahögum. Kerfið er ekki ætlað þeim sem einvörðungu eru að leita auknum lífsgæðum. Til þess gefst kostur á að sækja um dvalarleyfi og atvinnuleyfi á grundvelli þeirrar löggjafar sem gildir í hverju landi fyrir sig. Fram kemur í greinargerð frumvarpsins að ætlunin sé að breytingarnar mæti þeim annmörkum sem hafa komið í ljós við beitingu ákvæða laga um útlendinga varðandi alþjóðlega vernd sem öðluðust gildi 2017. Er ætlunin að gera framkvæmd þessara ákvæða skýrari og fyrirsjáanlegri og þar með að auka skilvirkni með mannúð við meðferð mála að leiðarljósi. Undanfarin ár hefur verið veruleg fjölgun á umsóknum um alþjóðlega vernd frá umsækjendum sem hafa dvalið í öðru ríki innan Schengen-svæðisins áður en óskað hefur verið eftir alþjóðlegri vernd hér á landi. Dæmi eru um að umsækjendur séu þá komnir með alþjóðlega vernd í því landi sem þeir koma frá eða hafa sótt um leyfi þar sem niðurstaða umsóknar liggur ekki fyrir. Einnig eru dæmi þess að viðkomandi hafi þegar fengið synjun á alþjóðlegri vernd í öðru landi eða dvalist í öðrum aðildarríkjum innan Schengen-svæðisins á grundvelli dvalarleyfis eða vegabréfsáritunar. Í frumvarpinu er lagt til að skilvirkni sé aukin með því að mál umsækjenda í umræddri stöðu sæti sjálfkrafa kæru til kærunefndar útlendingamála nema umsækjandi óski þess sérstaklega að kæran fari ekki fyrir nefndina. Tilgangurinn er að stytta málsmeðferðartíma án þess að skerða réttarvernd umsækjenda. Einnig er lagt til í frumvarpinu að þeir sem fengið hafa endanlega synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd njóti áfram réttinda þar til viðkomandi hefur yfirgefið landið en þó að hámarki í 30 daga frá því að ákvörðunin var endanleg. Að þeim tímafrestum loknum falla réttindi niður. Tekið er sérstaklega fram í frumvarpinu að ekki er heimilt að fella niður réttindi barna, foreldra eða umsjónarmanna þeirra og annarra heimilismanna sem teljast til ættingja barna, barnshafandi kvenna, alvarlegra veikra einstaklinga og fatlaðra einstaklinga með langvarandi stuðningsþarfir. Einnig segir að í þeim tilvikum þegar umsækjandi er ríkisborgari EES- eða EFTA-ríkis, eða kemur frá ríki sem er á lista Útlendingastofnunar yfir öruggt upprunaríki og umsókn viðkomandi hefur verið metin bersýnilega tilhæfulaus, falli réttindi niður þegar Útlendingastofnun hefur synjað umsókn um alþjóðlega vernd. Virðulegi forseti. Ég skil tilgang umræddra breytinga og legg áherslu á að þeir sem hingað leita eftir alþjóðlegri vernd fái réttláta og vandaða málsmeðferð og að afleiðingar breytinga séu vel hugsaðar og nái tilgangi sínum. Fjölgun umsókna undanfarinn áratug sýnir hversu mikilvægt er að stjórnvöld geti brugðist við og aðlagað verndarkerfi þegar reynsla er komin á lagaramma þess. Það sem af er ári hafa um 3.000 manns óskað eftir alþjóðlegri vernd hér á landi og eru tveir þriðju þeirra að flýja sprengjuregn í Úkraínu. Hluti þess fólks hefur horft upp á hörmungar sem vart er hægt að lýsa með orðum. Mikilvægt er að efla enn frekar andlegan stuðning við þann hóp sem kemur úr beinu stríðsástandi. Töluverð vinna hefur nú þegar átt sér stað á vegum allsherjar- og menntamálanefndar er lýtur að upplýsingaöflun og þekkingaraukningu á málaflokki hælisleitenda. Nefndin kynnti sér stöðu málaflokksins bæði í Noregi og Danmörku. Nefndin fundaði með systurstofnun Útlendingastofnunar hér í landi, félagasamtökum, hagsmunasamtökum og þingnefndum og heimsótti m.a. móttökubúðir Rauða krossins í Danmörku svo að eitthvað sé nefnt. Nefndin hefur einnig fengið kynningar frá Útlendingastofnun hér á landi og heimsótt móttöku hælisleitenda sem staðsett er í Domus Medica. Ég vil þakka þeim fjölda fólks sem starfar innan málaflokksins, oft og tíðum við erfiðar aðstæður þegar mikið gengur á, og þakka þeim sérstaklega fyrir móttökurnar og greinargóðar upplýsingar. Virðulegi forseti. Meðal þeirra áskorana sem tilheyra málaflokknum eru málefni fylgdarlausra barna. Í umræddu frumvarpi er sérstaklega gerðar breytingar er miða að því að gæta að hagsmunum barna sem sækja um alþjóðlega vernd og bætt við reglugerðarheimild til að styðja við innleiðingu barnvæns hagsmunamats við meðferð umsókna þeirra. Í dag eru 19 fylgdarlaus börn í umönnun barnaverndaryfirvalda í Suðurnesjabæ til að mynda og enn bætist við. Mjög mikilvægt er að tryggja þjónustu við fylgdarlaus börn með þéttu samstarfi ríkis og sveitarfélaga og fjármögnun í takt við þarfir. Í frumvarpinu er lagt til að útlendingar sem fengið hafa dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, eða vegna sérstakra tengsla við landið samkvæmt lögum um útlendinga, verði undanþegnir kröfu laga um atvinnuréttindi í þeim tilgangi að draga úr skilyrðunum og einfalda atvinnuþátttöku þeirra. Ég tel þetta til bóta og er á þeirri skoðun að virkni og atvinna sé lykillinn að aðlögun fólks inn í samfélagið. Það er mikilvægt fyrir okkur að ná sátt um breytingar á lögum um útlendinga og tryggja að verndarkerfið virki fyrir þá sem það á að vernda. Einnig þurfum við að tryggja aðlögun þeirra sem hér fá vernd. Til að mynda í Noregi sinna sveitarfélögin fimm ára aðlögunaráætlun sem fjármögnuð er af norska ríkinu og vert er að horfa til frændþjóðar okkar í þeim efnum. Ég vænti þess að frumvarpið fái nú góða umfjöllun í allsherjar- og menntamálanefnd og að um það náist sem mest sátt svo að hægt sé að gera það að lögum hér á Alþingi með mannúð að sjónarmiði.

Virðulegur forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Jóhann Friðrik Friðriksson hvað í þessu frumvarpi hann telur að muni tryggja að sveitarfélög geti sinnt betur hlutverki sínu eða taka á móti fólki og búa því sómasamleg skilyrði, íslenskukennslu og annars konar utanumhald. Hvað í þessu frumvarpi kemur til móts við þær áskoranir sem við erum að fást við núna í íslensku samfélagi með fordæmalausum fjölda fólks á flótta í heiminum og fordæmalausum fjölda umsækjenda á Íslandi, sem vonandi er tímabundið, en maður veit það auðvitað aldrei? Hvað er það í þessu frumvarpi sem hann styður svo mjög?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum sérstaklega vel fyrir. Hér er sannarlega markmið frumvarpsins að reyna að stytta málsmeðferðartíma, ég þekki það úr mínum fyrri störfum, það skiptir mjög miklu máli af því að fólk sem kemur hingað og leitar ásjár í kerfinu þarf að bíða í mjög langan tíma eftir niðurstöðu síns máls. Oft og tíðum er það komið í þannig stöðu að það er kannski búið að skjóta rótum o.s.frv. Það er langur málsmeðferðartími almennt. Sannarlega er eitthvað að mínu áliti sem eykur á þá bið og gerir málaflokkinn enn erfiðari. Það er sannarlega partur af þessu frumvarpi. En fyrst að þingmaðurinn nefndi líka stöðu sveitarfélaganna þá er mjög mikilvægt að mjög þétt sé unnið með ríki til að bæta málaflokkinn á öllum sviðum útlendingamála.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Stytta málsmeðferðartíma, já. Sagan sýnir okkur að málsmeðferðartíminn styttist verulega þegar tímarammi var settur í lög um útlendinga með breytingunum sem átti sér stað 2016. Þar var sett inn nokkuð sem varð að ákveðnu tæki fyrir stjórnvöld til að hraða málsmeðferð. Nú starfaði ég í þessum málaflokki hér á árum áður og þá gat fólk beðið í fimm, sex, sjö ár eftir niðurstöðu af því að það var enginn rammi hjá stjórnvöldum. Eftir að stjórnvöld fengu þennan ramma þá styttist tíminn verulega. Þetta segir sagan okkur. Óttast hv. þingmaður ekki að þetta kunni að leiða til þess að málsmeðferðartíminn fari þá bara aftur út um víðan völl og við sitjum uppi með fólk sem á kannski ekki rétt á vernd, sem bíður þá eftir niðurstöðu mála sinna árum saman af því að það er verið að reyna að hraða einhverjum öðrum málum eða slíkt?

Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Ég verð að segja að allar tilraunir til að stytta málsmeðferðartíma held ég að séu af hinu góða. Hérna er til að mynda sérstaklega litið til málsmeðferðartíma barna, ég held að ég sé að fara rétt með það. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur að horfa til þess. Það er alveg rétt hjá þingmanninum að hún hefur verið verulega reynslu af málaflokknum út frá lögfræðilegu sjónarmiði og ég er alveg sannfærður um að við munum taka þessa umræðu í nefndinni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Friðrik Friðrikssyni fyrir ræðu sína en í henni minntist hann á að það sé mikilvægt að flóttamannakerfið og hæliskerfið geti tekið utan um fólk sem raunverulega þarf á vernd að halda, fólk sem er að flýja stríð og aðrar hörmungar, en að þetta kerfi sé ekki ætlað þeim sem einvörðungu eru að leita að auknum lífsgæðum, svo ég noti beint orðalagið sem hv. þingmaður notaði. Nú liggur fyrir að aukinn fjöldi flóttafólks til Íslands á undanförnum misserum er fyrst og fremst vegna fólks frá Úkraínu og frá Venesúela. Hóparnir sem koma þar á eftir eru fólk frá Palestínu, frá Sýrlandi o.s.frv. Ég vil spyrja hv. þingmann um hvaða fólk hann er að tala þegar hann er að tala um fólk sem er einvörðungu að leita að auknum lífsgæðum.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Við vitum að verndarkerfið byggir á því að aðstoða fólk í neyð og það er m.a. skilgreint, þegar við erum að vinna innan kerfisins, í hvaða farveg fólk fer til að mynda eftir því hversu örugg þau ríki eru sem við erum að senda fólk til eftir málsmeðferð, sem dæmi. Þannig að það er sannarlega einhver munur á tilvikum þegar fólk kemur til landsins. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við sameinumst um að tryggja það með verndarkerfið að við séum að uppfylla okkar skuldbindingar út frá þeim forsendum að vernda sannarlega fólk í neyð og taka þá aðra umræðu um það hvernig við getum veitt fólki aðgang að íslensku samfélagi til að bæta sín kjör, m.a. með því að skoða hvernig er hægt að veita fólki atvinnuleyfi o.s.frv. Ég held að það sé umræðan sem hv. þingmaður er að velta fyrir sér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa endurtekið þann hluta ræðu sinnar sem ég var að vísa til. En því miður þá svaraði hann ekki spurningu minni. Spurningin var: Um hvaða fólk er hv. þingmaður að tala þegar hann talar um fólk sem einvörðungu er að leita auknum lífsgæðum? Ástæðan fyrir því að ég spyr að þessu er sú að ég átta mig hreinlega ekki á því hvaða fólk er verið að tala um hér. Í fjölmiðlaumræðu hefur komið upp sá misskilningur að fólk sem er að flýja Venesúela sé ekki að flýja raunverulega lífshættu. Það hefur verið leiðrétt og m.a. af Flóttamannastofnun Sameinuðu þjóðanna sem hefur bent á að líf fólks sé í hættu þar og það eigi að veita því vernd. Ríki eru að veita fólki frá Venesúela vernd, hvað sem hún er kölluð. Þannig að ég ætla bara að fá að endurtaka spurningu mína til hv. þingmanns: Um hvaða fólk er hann að tala?

Ég þakka fyrir andsvarið. Ég hélt að ég hefði útskýrt þetta ágætlega en við erum auðvitað með stóran hóp af fólki sem er að koma hér flýjandi sprengjuregn, frá Úkraínu til að mynda, sannarlega fólk í neyð. Sannarlega viljum við að kerfið okkar virki fyrir það fólk. Það kemur vel fram í frumvarpinu þar sem er farið yfir helstu ástæður þess að verið er að leggja það fram. Við viljum tryggja það að hjálpa þeim sem kerfið á að vernda. Og aftur, svo að ég komi nú að mínu fyrra svari, að það er auðvitað, eðlilega, fólk sem hingað kemur í leit að betri lífsgæðum, m.a. fjárhagslega, til að sækja hingað vinnu o.s.frv. sem á að fara í annan farveg.

Hvaða fólk ertu að tala um?

Mér finnst mjög mikilvægt að við getum tekið þá umræðu. En þetta frumvarp snýst fyrst og fremst um verndarkerfið okkar, hvernig við getum hraðað málsmeðferð og það er það sem við ætlum að reyna að gera þegar málið er komið til allsherjar- og menntamálanefndar, sannarlega.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína sem var að mörgu leyti mjög fróðleg. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi umræðunnar sem hefur verið hér í dag og líka í ljósi heimsóknar okkar í Bæjarhraun 18 til Útlendingastofnunar og móttökustöðina í Domus Medica á Egilsgötu í Reykjavík: Telur hann að þetta frumvarp sem hér liggur fyrir, og ég gef mér að hann styðji það væntanlega heils hugar, muni fækka umsóknum hælisleitenda á Íslandi? Í ár eru umsóknirnar orðnar 3.342 og bara ef við tökum Úkraínufólkið frá erum við tala um 1.400 umsóknir. Það er algjört met. Í fyrra voru þær 874 og árið þar á undan voru þær 654. Núna erum við að 1.400. Telur hann að þetta frumvarp muni að einhverju leyti leiða til þess að það komi færri umsóknir hælisleitenda í ár? Það væri gott að fá að heyra aðeins nánar um það þar sem ég á smá eftir af tíma mínum: Hvað er það í frumvarpinu sem eykur skilvirkni? Er það þessi sjálfkrafa kæruheimild? Er það réttindamissirinn eftir 30 dagana? Eða er það að áfram verði mál sem fara fram yfir 12 mánuði tekin til efnismeðferðar? Ég get ekki séð að reglan um 12 mánuðina, að hún leiði til efnismeðferðar, auki skilvirkni, síður en svo. Það er íslensk sérregla, ég tek það fram. Það er sérregla. Ég get því miður ekki séð að þetta frumvarp, sem er að mörgu leyti mjög fróðlegt, auki skilvirkni og gæði. Ég get ekki alveg séð þessa samræmingu við norræna löggjöf þar sem við erum enn þá, a.m.k. að hluta til, með íslenskar sérreglur. Við erum ekki í samræmi þar. 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum Eyjólfi Ármannssyni fyrir spurningarnar. Nú er það auðvitað eins og að rýna í kristalskúlu að vita hvernig þróunin verður í hælisleitendamálum. Það er eitthvað sem á eftir að koma í ljós. Það kæmi mér ekki á óvart að hér muni á næstu mánuðum aukast enn frekar umsóknir í ljósi þess sem er að gerast í heiminum. Hvort ég telji frumvarpið vera til bóta varðandi t.d. styttingu málsmeðferðar, já, sannarlega, ég held að það sé til bóta. Það er búið að leggja þetta frumvarp nokkrum sinnum fyrir þingið og það hefur fengið mikla umræðu. Það hefur fengið mikla umræðu hér í dag og eflaust er eitthvað sem við getum bætt enn í allsherjar- og menntamálanefnd þegar málið fer þangað. Ég held að það sé til bóta. Hvort það leysi alla hluti sem við stöndum frammi fyrir, það á eftir að koma í ljós en alla vega það sem snýr að málsmeðferðinni. Ég held að þetta sé sannarlega skref í rétta átt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Skref í rétta átt. Vissulega má finna þarna ákveðin skref í rétta átt en það eru algjör hænufet að mínu viti, raunverulega ekkert sem skiptir máli í stóru myndinni. Það munu enn aukast stórkostlega umsóknir um hæli hér á Íslandi og málsmeðferðin mun þyngjast. Það er alveg augljóst mál. Íslenska stjórnkerfið á erfitt með að ráða við þetta. Það sem er líka undir í þessu er að í ár eru komnar 3.342 umsóknir. Það er mjög líklegt að þær fari í 3.850. Það er 1% af Íslendingum og það er stór tala ef við skoðum þetta í stóra samhenginu. Ég get bara ekki séð að þetta skref, þetta frumvarp sem er búið að leggja fram í sjötta sinn, hafi nokkur einustu áhrif. Það mun koma annað frumvarp. Það verður krafa um það í samfélaginu að það komi annað frumvarp sem mun taka á þeim raunverulega vanda sem er hinn gríðarlegi fjöldi,  Annað varðandi Venesúela, 

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég held að það liggi alveg fyrir að sú ákvörðun sem var tekin af stjórnvöldum til að koma á móts við þá stöðu sem blasir við okkur í stríðinu í Úkraínu hafi verið mjög mikilvæg. Það eru auðvitað tveir þriðju af þeim, að ég held, sem hafa komið hingað til þess að leita alþjóðlegrar verndar hjá okkur. Sannarlega setur það á okkur ákveðnar skyldur sem ég held að við séum að axla vel en við getum alltaf lagað lagarammann betur að þeirri stöðu sem blasir við og þeirri reynslu sem við höfum öðlast frá því að lögin tóku gildi 2017. Hvort það sé eitthvert sérstakt markmið að takmarka, ég held að staðan sé bara þannig að yfirsýnin sem við höfum yfir málaflokkinn er bara nokkuð góð hjá Útlendingastofnun. Við reynum eftir fremsta megni að uppfylla okkar skyldur í þessum efnum og munum gera það áfram. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóhanni Friðriki Friðrikssyni fyrir málefnalega ræðu. Ekki er ég sammála öllu því sem kom fram í henni en þetta var heiðarleg yfirferð yfir hluta af málinu. Mig langaði að staldra við á einum stað í ræðunni þar sem talað var um þessa sjálfkrafa kæru til að stytta málsmeðferðartíma. Ég gat ekki betur heyrt en að hv. þingmanni þætti þetta til mikilla bóta. Þá langar mig að spyrja hvort hann gefi þá lítið fyrir skoðanir Rauða krossins á þessu málefni, sem eru einmitt þær að þessi sjálfvirka kæra vinni gegn fólki sem búið er að fá úrlausn sinna mála og á möguleika á að kæra einfaldlega vegna þess. Ég ætla að vitna í umsögnina: „Hafa umsækjendur þannig þurft að nýta kærufrestinn til þess að bæta upp fyrir vanrækslu stjórnvalda á rannsóknarskyldu sinni svo öll nauðsynleg gögn geti legið fyrir á kærustigi. Hér skal einnig áréttað að úrskurður kærunefndar útlendingamála er lokaúrskurður í máli viðkomandi þar sem möguleikar umsækjenda  Það er sem sagt þannig að Rauði krossinn 

Forseti minnir á að ræðutími í andsvörum er ein mínúta þegar fjórir hafa óskað eftir að veita andsvar.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum spurningarnar. Ég ætla ekkert að efast um að Rauði krossinn og margir aðrir sem hafa lagt fram álit varðandi frumvarpið sjá hlutina frá mismunandi sjónarhorni. Í mínu tilviki verð ég bara að segja það, fyrst spurningunni er beint til mín, að ég held að þetta sé til bóta. Ég mun sannarlega taka umræðuna við Rauða krossinn um þeirra sjónarmið, svo sannarlega. Það er lagt til í frumvarpinu að stytta málsmeðferðartíma og farið ítarlega í gegnum rökin fyrir því þannig að það er nú svarið sem að því snýr.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Já, ég hygg að það sé líka skilningur Rauða krossins að þetta stytti málsmeðferðartímann, en það gerir það hins vegar á kostnað réttinda og öryggis viðkomandi sem eru í viðkvæmri stöðu til að hafa fulla yfirsýn yfir málið þegar það fer áfram. Þetta takmarkar í raun og veru möguleika viðkomandi til að taka til varna í málinu eða fara með málið lengra þannig að ég geld a.m.k. sjálfur talsverðan varhug við þessu ákvæði. Síðan langaði mig að spyrja hv. þingmann um þetta með 30 daga regluna. Mér finnst það mjög áhugaverður hluti af öllu saman af því að það eru undanþágur á þessari 30 daga reglu, en mér virðist sem þær undanþágur girði ekkert endilega fyrir það að hópur fólks, sem ekki getur farið sjálfviljugur úr landi, fái þá ekki neina þjónustu. Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af þessu?

Frú forseti. Já, ég deili þessum áhyggjum og ég held að það sé mikilvægt að við ræðum þetta ítarlega í nefndinni og fáum sjónarmið ráðuneytisins fram og annarra málsmetandi aðila. Ég myndi kannski vilja skipta þessu í tvennt að því leytinu til að að sá hópur sem kemur frá EES eða EFTA-ríki er sannarlega í annarri stöðu en aðrir sem koma lengra að, þannig að ég held að það sé mikilvægt að taka þetta vel til umræðu í nefndinni. Fyrst ég á nokkrar sekúndur eftir, frú forseti, þá langar mig að þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir ræðu hans hér fyrr í dag varðandi það hversu mikilvægt það er að við hefjum þessa umræðu upp úr skotgröfunum, að við tökum hana að yfirveguðu máli og sérstaklega með mannúð að leiðarljósi.

Frú forseti. Ég er orðin enn sannfærðari um það eftir þær fáu ræður og það litla sem hefur komið fram í þessari umræðu frá þingmönnum a.m.k. tveggja af þremur stjórnarflokkum að þau hafi mögulega ekki kynnt sér frumvarpið til hlítar. Það er eina skýringin sem ég get fundið á því að þau séu að hleypa þessu í gegnum sína þingflokka miðað við þeirra ræður hér í dag. Hv. þingmaður Jódís Skúladóttir talaði um inngildingu og mikilvægi hennar. Hv. þm. Jóhann Friðrik Friðriksson talaði um fólk sem er einvörðungu að leita sér að auknum lífsgæðum en gat ekki með nokkru móti tilgreint hvað hóp fólks hann væri að tala um eftir að ég benti á að það fólk sem er fyrst og fremst að sækja hingað væri frá Úkraínu, Venesúela, Palestínu, Sýrlandi og öðrum ríkjum þar sem mikil neyð ríkir og það ekki efnahagsleg. Ég ætla því að nýta þessa fyrstu ræðu mína í það að fara bara örlítið yfir þetta frumvarp og reyna að útskýra á einhvers konar mannamáli hvað er verið að gera með þessu frumvarpi. Bara svona í grófum dráttum til að byrja með mun ég sýna fram á að breytingarnar munu ekki auka skilvirkni kerfisins, þær munu minnka skilvirkni kerfisins. Og þá er ég bara að tala um málsmeðferðarhraða og skilvirkni frá mjög kaldranalegu sjónarhorni. Þær munu minnka skilvirkni kerfisins með því að búa til flóknar sérreglur og undantekningar á ágætu regluverki sem samið var af þverpólitískri nefnd og sátt hefur ríkt um. Það þýðir ekki að það megi ekki gera einhverjar ákveðnar breytingar á þessum lögum. Það má gera en þær eru ekki brýnar og það hefur ekkert með þann vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag að gera. Ég er alveg til í að ræða þær breytingar ef einhver hefur áhuga á því einhvers staðar en það virðist ekki vera. Það sem gerist þegar skilvirknin er minnkuð með þeim hætti sem er lagt til í þessu frumvarpi er að kostnaður við málsmeðferð eykst. Málsmeðferð mun lengjast í mörgum málum. Því fólki sem er hér eftir mörg ár í málsmeðferð eða að lokinni málsmeðferð og er á uppihaldi ríkisins mun fjölga. Ég held ekki að það sé markmið allra þeirra þingmanna sem þó styðja þetta mál að mér heyrist. Það er ekkert sem bendir til þess að breytingarnar sem gera á muni fækka umsóknum hér á landi eða með neinum öðrum hætti leysa þær áskoranir sem felast í þeim fjölda sem hingað sækir í dag. Nákvæmlega ekki neitt. Sem fyrr segir munu breytingarnar fjölga einstaklingum sem eru hér árum saman án þess að fá niðurstöðu í mál sitt þar sem verið er að eyðileggja ákvæði sem sett voru sérstaklega til að leysa það vandamál að hér dvaldi fólk árum saman án þess að fá niðurstöðu í sín mál. Það voru fundnar ákveðnar lausnir á því vandamáli og þær voru settar inn í lögin 2016 og hér á að eyðileggja þær með þessu frumvarpi til þess eins að stoppa í göt þar sem fólk hefur sloppið í gegn og fengið dvalarleyfi hér á landi. Það er náttúrlega tilgangur þessa frumvarps; að fækka þeim einstaklingum sem fá að vera hér til langdvalar. Kostnaður við uppihald og þjónustu eykst fyrir vikið. Breytingarnar skerða réttindi fólks á flótta, líka fólks sem er í raunverulegri neyð - og ég ætla að segja: fyrst og fremst fólks sem er í raunverulegri neyð, vegna þess að það hefur verið margsýnt fram á að þorri fólks sem leitar verndar er í raunverulegri neyð. Það má vekja athygli á því að í þeim málum sem hér fara í efnismeðferð er hátt í 80% veitingarhlutfall hjá Útlendingastofnun sem þýðir að íslensk stjórnvöld viðurkenna sjálf að langstærstur hluti þeirra sem hingað leita sé í raunverulegri þörf fyrir aðstoð og stuðning og vernd. Þá vil ég vekja athygli á því sem við sáum enn betur í dag þegar við fórum og heimsóttum Útlendingastofnun og það úrræði sem komið hefur verið upp á Egilsgötu við móttöku flóttafólks frá Úkraínu. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á móttöku flóttafólks eftir innrásina í Úkraínu sýna að það þarf ekki að gera neinar lagabreytingar til að auka skilvirkni kerfisins til muna, fólkinu sjálfu til heilla og okkur og okkar ríkissjóði og þjóðfélagi. Vandinn við kerfið sem við búum við er ekki löggjöfin heldur framkvæmdin sem er, ég leyfi mér aftur að nota þetta orð og vona að ég fái ekki ávirðingu frá forseta: mannfjandsamleg. Hún skapar miklar tafir og tregðu í kerfinu. Það er framkvæmdin sem skapar tafir og tregðu, það er ekki löggjöfin. Regluverkið er skýrt og fínt. Áskorunin sem við eigum að vera að ausa peningum í frekar en þessa vitleysu eru innviðir okkar og tækifæri fyrir nýtt fólk til aðlögunar að samfélaginu, rétt eins og hv. þingmenn stjórnarflokkanna hafa verið að segja í ræðum sínum hér í dag. Við erum öll sammála held ég um vandamálið og ég held að við séum sammála um lausnirnar. Þær bara felast ekki í þessu frumvarpi. Í stuttu máli munu breytingarnar samkvæmt frumvarpinu í fyrsta lagi afnema rétt fólks til að fá mál sitt endurupptekið ef ný gögn eða upplýsingar koma fram í málinu. Þessi réttur er mjög þröngur nú þegar og er í almennum stjórnsýslulögum sem gilda um réttindi allra borgara til að fá mál sitt endurskoðað í stjórnsýslunni ef ný gögn eða upplýsingar gefa tilefni til. Þau sérákvæði sem eru lögð til í þessu frumvarpi flækja reglur sem eru mjög skýrar og hafa gengið vel í öllum málaflokkum í áratugi. Ef þær hafa gengið eitthvað illa í meðförum Útlendingastofnunar eða kærunefndar útlendingamála er ástæðuna mun líklegar hægt að rekja til vanþekkingar eða skorts á þjálfun lögfræðinga á þeim bæjum í meðferð stjórnsýslulaga og stjórnsýsluréttar. Ég ætla að leyfa mér að lesa upp úr 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga, með leyfi forseta. Hún fjallar um endurupptöku máls: „Eftir að stjórnvald hefur tekið ákvörðun og hún verið tilkynnt á aðili máls rétt á því að mál sé tekið til meðferðar á ný ef: 1. ákvörðun hefur byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, eða 2. íþyngjandi ákvörðun um boð eða bann hefur byggst á atvikum sem breyst hafa verulega frá því að ákvörðun var tekin.“ Þetta er mjög þröng heimild sem stjórnvöld hafa til að endurupptaka mál, mjög þröngur réttur sem fólk hefur til að fá mál sitt endurupptekið ef eitthvað hefur breyst eða ný gögn koma í ljós, á daginn kemur að ákvörðunin var röng, byggð á röngum forsendum. Þetta á að afnema, bókstaflega, með þessu frumvarpi. Það stendur í frumvarpinu að 24. gr. stjórnsýslulaga skuli ekki gilda um umsóknir fólks um alþjóðlega vernd. Það sem á að gera með frumvarpinu er að flokka beiðni um endurupptöku sem endurtekna umsókn. Í greinargerð með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „ Nauðsynlegt er að hverfa frá núverandi framkvæmd varðandi endurupptöku umsókna um alþjóðlega vernd og færa þess í stað inn í lögin sérstaka málsmeðferð endurtekinna umsókna að fyrirmynd annarra Evrópuríkja.“ Þarna verið að rugla tvennu saman, þ.e. annars vegar endurteknum umsóknum sem byggja á sömu forsendum og fyrri umsókn og rétti fólks, grundvallarrétti. Þetta eru lágmarksréttindi fólks til að fá mál sitt endurskoðað ef á daginn koma gögn sem sýna að ákvörðunin var röng. Samkvæmt greinargerðinni er m.a. áætlað að skýrari reglur auki skilvirkni innan umsóknarkerfisins. En þarna er ekki verið að skýra reglur, þarna er verið að búa til sérreglur um umsóknir um alþjóðlega vernd sem munu valda miklum vandkvæðum í framkvæmd þar sem við höfum þegar mjög skýrar reglur um rétt fólks til að fá mál sitt endurupptekið. Annað sem til stendur að gera með þessu frumvarpi er að svipta fólk þeirri lágmarksaðstoð sem það fær að 30 dögum liðnum eftir lokasynjun. Undanþegin eru börn, foreldrar eða umsjónarmenn þeirra og ættingjar, barnshafandi konur, alvarlega veikir einstaklingar og fatlaðir einstaklingar með langvarandi stuðningsþarfir. Þess má geta að þessar undantekningar voru ekki inni í frumvarpinu þegar það var fyrst lagt fram heldur komu þær inn eftir mikinn þrýsting. Tilgangur þessa ákvæðis er að þrýsta á fólk að koma sér sjálft úr landi eftir að það hefur fengið synjun. Það er byggt á þeirri forsendu að hér sé svo mikið af fólki sem komi hingað bara til að leita að betra lífi og þess vegna muni það sennilega fara ef við hættum að moka undir það allri þessari frábæru þjónustu sem er verið að veita. Einnig er gerð sú undantekning í frumvarpinu að ef útlendingurinn sýnir að hann hefur gert allt sem í hans valdi stendur til þess að aðstoða við flutninginn á sjálfum sér þá, ókei, fær hann þjónustu fram að flutningi. Vandinn er hins vegar sá að það eru dæmi um fólk sem hefur reynt um árabil - tíu ár í málinu sem kemur fyrst upp í hugann hjá mér - að sýna stjórnvöldum fram á að það geti ekki útvegað sér ferðaskilríki, sé jafnvel ekki ríkisborgarar í því ríki sem íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að það sé frá. Hvers hagur er það að þetta fólk lendi á götunni? Höfundar frumvarpsins virðast halda að þetta fólk gangi bara hérna án allra réttinda árum saman vegna þeirrar frábæru þjónustu sem íslenska ríkið veitir því. Þá langar mig bara að segja: Hvaða þjónusta er það sem er verið að svipta fólk eftir 30 daga? Það eru 8.000 kr. á viku á einstakling sem eiga að dekka allan fæðiskostnað, allar snyrtivörur, allar skemmtanir, samgöngur, allt, 8.000 kr. á viku, þak yfir höfuðið sem gjarnan er í herbergi með fólki sem er þér algerlega ókunnugt og þú jafnvel getur ekki talað við vegna tungumálaörðugleika, í húsnæði þar sem eru kannski fleiri og það skapar ákveðið hættuástand. Það eru bara óbærilegar aðstæður held ég fyrir allt venjulegt fólk. Hvaða aðstæður gæti fólk mögulega verið að flýja sem þetta ástand um alla fyrirsjáanlega framtíð toppar? Það út af fyrir sig ætti kannski að segja stjórnvöldum að fólk kemur ekki bara hingað til þess að leita að betri lífsgæðum. Þetta held ég að séu ekki betri lífsgæði en margt, nema hlutir sem við viljum kannski ekki geta ímyndað okkur. Annað sem til stendur að gera með þessu frumvarpi er að heimila Útlendingastofnun að vísa fólki til annarra landa en heimaríkis, til landa þar sem fólk hefur ekki einu sinni heimild til komu eða dvalar. Þetta ákvæði kemur til af því að sérstaklega einstaklingar frá Venesúela eiga gjarnan ættingja sem hafa fengið vernd í nærliggjandi ríkjum og jú, það er mögulega eitthvað sem bendir til þess að hugsanlega gæti þessi einstaklingur líka kannski fengið vernd þar. Við vitum það samt ekki. Jú, það virðist vera af lögunum þeirra en við getum ekki greitt úr því á Íslandi þannig að við viljum bara geta sent þig þangað og þú bara finnur út úr þessu og sérð til. Vandinn við þessar ákvarðanir er sá að þær eru óframkvæmanlegar. Þær eru óframkvæmanlegar þegar við erum að tala um þvingaða flutninga vegna þess að ríki geta ekki bara droppað fólki þangað sem þeim dettur í hug. Það er ekki þannig að íslenska ríkið geti bara mokað einhverjum upp í flugvél og farið með þá þangað sem því hentar. Annaðhvort þarf viðkomandi að hafa heimild til komu eða dvalar í ríkinu eða viðkomandi ríki þarf að samþykkja það. Þetta er sannarlega vandamál. Þessi breyting er þannig lögð fram í samfloti við þjónustustýringuna því að til þess að þetta ákvæði geti virkað þá þarf fólk að fara sjálft, enda þvingaðir flutningar ekki í boði nema fólk hafi heimild til komu eða dvalar í móttökuríkinu eða móttökuríkið samþykki. Með þessu frumvarpi er enn fremur verið að eyðileggja mikilvægar réttarbætur sem gerðar voru með lögunum árið 2016 þar sem settir voru inn frestir. Það voru settir inn frestir sem gera það að verkum að ef einstaklingur hefur verið hérna í meira en 12 mánuði, án þess að það sé einu sinni búið að ákveða hvort við ætlum að opna málið eða ekki, þá skuli málið opnað, það skuli tekið til efnismeðferðar. Í langflestum tilvikum erum við þarna að tala um fólk sem þegar hefur fengið viðurkennda stöðu flóttamanns þannig að efnismeðferð ætti ekki að taka langan tíma. Við erum meira að segja með ákvæði í 47. gr. laganna sem heimilar okkur einfaldlega að viðurkenna ákvörðun annarra stjórnvalda um að viðkomandi teljist flóttamaður. Því ákvæði hefur aldrei verið beitt svo að það komi fram. Mig langar til að lesa upp tillöguna að þessu ákvæði í frumvarpinu þar sem þetta er ákaflega áhugavert. Í dag er það þannig að þessi 12 mánaða frestur gildir ekki ef einstaklingur hefur tafið mál sitt sjálfur. Þetta er rökrétt, ekki satt, svo að fólk sé ekki tefja mál sitt í 12 mánuði til þess eins að fá efnismeðferð? Í frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Þá skal einnig taka umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram,“ - hefst nú langlokan: „enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða sambúðarmaki hans eða annar sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum fyrir hans eða þeirra hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka. Við mat á því hvort viðkomandi hafi borið ábyrgð á töfum á afgreiðslu máls skal m.a. líta til þess hvort viðkomandi hafi dvalist á ókunnum stað um tíma, framvísað fölsuðum skjölum,“ - sem þorri flóttafólks gerir - „eða gefið misvísandi upplýsingar um auðkenni sitt, ekki mætt í boðað viðtal eða læknisskoðun eða að öðru leyti ekki sýnt samstarfsvilja við meðferð, úrlausn eða framkvæmd máls. Teljist umsækjandi á einhverjum tíma“ - Á einhverjum tíma. Á fyrstu viku málsmeðferðar? -  Ég 

Virðulegur forseti. Hér fannst mér ræða hv. þingmanns ansi mótsagnakennd. Í fyrsta lagi þá átti þetta að verða allt saman til hagsbóta fyrir þá sem vilja dvelja hér lengur, þeir gætu tafið mál sitt, málsmeðferð myndi lengjast í mörgum málum, fólk myndi dvelja hér árum saman og þeim málum einstaklinga myndi fjölga. Kostnaður myndi aukast vegna lengri málsmeðferðartíma. En síðan var farið yfir öll þau atriði í þessu frumvarpi sem gera það einmitt skilvirkara að fólk sem ekki hefur fengið vernd fari héðan, því sem hefur verið synjað, réttindi þess skert, framfærslu hætt o.s.frv. Ef fyrra matið stendur hjá hv. þingmanni þá sé ég ekki annað en að hún ætti að fagna þessu frumvarpi, það væri í þágu 

Forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir að virða mig með andsvari sínu í þessu máli. Ég veit ekki alveg á hvaða ræðu hæstv. ráðherra var að hlusta en þessar breytingar sem verið er að gera sem eyðileggja þennan tímafrest, munu gera það að verkum að jafnvel þó að málsmeðferðin hafi tekið tvö til þrjú ár megi samt vísa viðkomandi úr landi. Málið klárast ekki. Það þýðir að engin pressa er á stjórnvöldum að klára málið innan 12 mánaða. Það er verið að lengja málsmeðferð. Hæstv. dómsmálaráðherra kristallar misskilninginn á bak við þetta frumvarp í lokaorðum sínum í andsvarinu sem er að þarna séu ráð til að fá fólk til að hypja sig úr landi. Vandinn er sá og reynsla annarra ríkja sýnir, við sáum það í Danmörku þegar við fórum í heimsókn þangað, að fólk mun ekki fara. Það mun ekki fara vegna þess að það kemur hingað af þeirri ástæðu að það telur sig vera í raunverulegri neyð. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta og eins að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Það var komið hér inn á að það væri verið að skerða réttindi fólks í raunverulegri neyð. Það er einmitt ekki verið að gera það og það eru ríkar undanþágur í þessu frumvarpi þegar fólk er í samvinnu við stjórnvöld um að fara af landi brott. Fólk sem er í raunverulegri neyð getur verið áfram með þeim félagslegu úrræðum sem því fylgja. Við verðum bara að vera innilega ósammála um þetta. Sérfræðingar eru búnir að liggja yfir þessu og ég er sammála þeim að þetta muni auka skilvirkni í málum. Þetta mun auka það að við losum mál fyrr, þ.e. þau sem snúa að tilhæfulausum umsóknum og umsóknum sem fá synjun. Við erum kannski fyrst og fremst að horfa til þess að geta verið með skilvirka málsmeðferð gagnvart því fólki, til samræmis við það sem gengur og gerist í Evrópulöndunum. 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir síðara andsvar. Það er sannarlega verið að skerða réttindi fólks og ég ætla að fá að leiðrétta að það sé verið að færa reglur um endurteknar umsóknir og endurupptöku til þess horfs sem er í Evrópusambandinu. Það er sannarlega verið að færa reglur varðandi endurteknar umsóknir til samræmis reglum Evrópusambandsins en ekki réttinn til endurupptöku. Þar er verið að svipta fólk því sem er í raunverulegri neyð. Ný gögn hafa komið fram, nýjar upplýsingar eða eitthvað hefur breyst sem gerir að verkum að fólk á rétt á endurupptöku samkvæmt gildandi lögum. Það er verið að svipta fólk þessum rétti. Verið er að svipta fólk réttindum í raunverulegri neyð. Þá er verið að svipta fólk, sem hefur komið hingað sem kvótaflóttamenn, réttinum til fjölskyldusameiningar við maka. Er það ekki að svipta fólk í raunverulegri neyð réttindum? Ég átta mig bara ekki á því hvað hæstv. ráðherra er að tala um. Þá langar mig að benda á að það er óskaplega lítið í þessu frumvarpi sem snýr að tilhæfulausum umsóknum, það var afgreitt hér árið 2017, ef ég man rétt.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir býsna góða yfirferð, býsna tæknilega, og verð ég að viðurkenna að ég átti fullt í fangi með að fylgja eftir öllu því sem þingmaðurinn fjallaði um hér, enda er hún með mikla þekkingu á þessum málum. Mig langaði að spyrja hv. þingmann aðeins út í orð hæstv. ráðherra fyrr í kvöld þar sem hann útskýrir þetta frumvarp og tilurð þess, þar sem hann segir að ástæða þess að fella niður kærufrest sé að stytta tíma sem ekki nýtist til málavinnslu. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem starfaði í þessum málaflokki til hvers tíminn er nýttur, frestur til að leggja fram kæru og frestur til að leggja fram greinargerð. Til hvers nýtist slíkur tími þeim sem leitar réttar síns gagnvart stjórnvöldum?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur kærlega fyrir spurninguna. Okkur sem störfuðum sem talsmenn fólks á flótta hjá Rauða krossinum áður en það system var lagt niður án orða, var ljóst þegar við sáum fyrst þessa tillögu koma fram í frumvarpinu að það átti að stytta þann tíma sem við sem talsmenn höfðum og sem umsækjendur höfðu til þess að afla gagna og færa rök fyrir máli sínu. Greinargerðarfrestur er tvær vikur, hann var tvær vikur áður og sá frestur var oft einfaldlega ekki nógu langur í mörgum málum - stundum var hann nógu langur, þá skiluðum við inn greinargerð innan tveggja vikna og kærðum strax og annað, margir kærðu strax - en við nýttum oft þennan tveggja vikna kærufrest til að afla gagna sem Útlendingastofnun hafði vanrækt að afla á fyrra stigi. Þar erum við að tala um hluti eins og sálfræðivottorð og önnur heilbrigðisvottorð sem Útlendingastofnun neitaði kerfisbundið að bíða eftir áður en niðurstaða var kveðin upp í málinu. Ég vona að þetta svari spurningunni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég ætla að halda áfram á sömu braut. Þegar umsækjandi telur að ákvörðun lægra stjórnvalds, Útlendingastofnunar, sé byggð á misskilningi, sé röng, sé ekki studd fullnægjandi gögnum um ástæðu umsóknar um vernd og þörf fyrir vernd, hvaða gögn eru það sem getur þurft að afla? Eru það jafnvel gögn frá heimaríki? Hvaðan eru þessi gögn fengin? Hv. þingmaður nefndi hér sálfræðivottorð, sem verður ekki afgreitt yfir nótt, en ég velti því fyrir mér hvort það kunni að vera líka gögn sem varða einstaklinginn, sem þarf jafnvel að afla frá öðrum ríkjum. Getur verið um eitthvað slíkt að ræða?

Frú forseti. Já, svo sannarlega. Í þeim málum sem fá synjun, þegar fólk fær synjun, segjum í efnismeðferð hjá Útlendingastofnun, þá er oftast um einstaklinga frá ríkjum að ræða þar sem er mjög einstaklingsbundið hvort fólk teljist vera flóttamenn eða ekki. Og því miður er framkvæmdin þannig hér á landi að það er ansi þung sönnunarbyrði lögð á umsækjanda þrátt fyrir að flóttamannasamningurinn sé skýr um að sönnunarbyrðin eigi í rauninni að vera í hina áttina, að þetta eigi fyrst og fremst að vera byggt á trúverðugleikamati og ef frásögn viðkomandi er í samræmi við aðstæður í heimaríki samkvæmt opinberum gögnum þá eigi hann að njóta vafans. Ég get nefnt dæmi um gögn sem ég hef þurft að afla, t.d. í máli sem vannst í endurupptöku. Kærunefndin tók málið upp aftur og komst að nýrri niðurstöðu: Við höfðum þurft að afla tölvupósts úr tölvupóstfangi látins manns í fjarlægu landi, sem dæmi, og það tók tíma.

Virðulegur forseti. Það er nú gott að við höfum alla vega einn þingmann í salnum sem hefur lesið frumvarpið því við hin öll hljótum ekki að hafa lesið þetta frumvarp. Hv. þingmaður talar með þeim hætti að við hin vitum greinilega ekkert hvað við erum að tala um eða hvað stendur í þessu frumvarpi. En hv. þingmaður talar um að þetta frumvarp geri ekkert gagn og sé ekki til að leysa nein mál. Ég virði þekkingu hv. þingmanns og fyrri störf hennar en það er nú samt þannig að embættismenn sem vinna við þetta, stofnanir sem vinna við þessi mál, hafa komið með ábendingar um þörf á betrumbótum á regluverkinu. Hv. þingmaður er þá ósammála öllum hinum sérfræðingunum sem hafa bent á þessa þörf. Ég held að það sé mikilvægt að taka það fram. Það er greinilega ekki einn sérfræðingur hérna sem hefur rétt fyrir sér öllum málum. Hv. þingmaður fer svolítið víða yfir og ég mun ekki geta spurt hana út í allt því tíminn líður hratt. 30 daga reglan, byrjum þar. Hér eru alveg tilgreindar undanþágurnar gagnvart henni. Ég spyr: Er hv. þingmaður með öðrum orðum að segja að allt kerfið sem við höfum byggt upp, það að Útlendingastofnun segi nei vegna þess að viðkomandi fellur ekki undir skilgreininguna 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Varðandi það að það séu sérfræðingar sem séu ósammála þeim sérfræðingi sem hér stendur um hvort þessar breytingar þurfi að gera á lögunum eða ekki þá vil ég vekja athygli á því að allar þessar breytingar eru pólitískar, þetta eru pólitískar ákvarðanir, þetta eru ekki tillögur sem koma frá sérfræðingum Útlendingastofnunar sem sjá formlega vankanta á lögunum. Þetta eru pólitískar tillögur sem koma úr ráðuneytinu, væntanlega eftir samtöl við sérfræðinga. Þetta er það sem pólitíkin telur að muni leysa vandann vegna þess, sem ég hef bent hér á, að það virðist vera ósögð stefna íslenskra stjórnvalda að veita sem allra fæstum vernd hér á landi. Það er það sem liggur þarna að baki, ekki einhver sérfræðikunnátta og að þetta sé einhverjar praktískar breytingar sem verði að gera til þess að kerfið geti virkað. Ég ætla að svara spurningu hv. þingmanns varðandi það hvort ég telji að kerfið skipti engu máli og þess vegna eigi bara að vera í lagi að svipta fólk þjónustu: 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Eins og við þekkjum, bæði í Danmörku og öðrum löndum, þá býr fólk í sérstökum búsetuúrræðum þegar það hefur fengið þessa synjun og það er mjög þekkt að réttindi þess minnka hlutfallslega með þeim tíma sem líður frá því að það hefur fengið synjun. En við getum að sjálfsögðu tekið umræðuna um það með hvaða hætti við ætlum að halda fólki hér uppi ef ekki er hægt að senda það úr landi. En ég bara ítreka þessa fyrirvara sem eru hérna. Ég veit að hv. þingmaður hefur lesið málið svo vel að hún ætti að þekkja þá, m.a. þetta atriði með ferðaskilríki sem tekið er á í þessari undanþágu. En ég spyr þá bara: Er hv. þingmaður og eru Píratar eitthvað til umræðu um þetta frumvarp og breytingar á útlendingalögum? Það er kannski bara ágætt að við höfum það á hreinu. Ég viðurkenni það sem formaður hv. allsherjar- og menntamálanefndar að ég hef væntingar til þess að þetta þing taki afstöðu og afgreiði loksins þetta frumvarp sem hér liggur fyrir og hefur tekið töluverðum breytingum í allri þeirri umfjöllun sem hefur átt sér stað hér á þinginu. En það er kannski engin ástæða til að taka umræðuna eitthvað lengra ef Píratar eru búnir að ákveða að allt sem hér er skipti engu máli og hafi ekkert með þetta að gera.

Frú forseti. Já, ég held að það sé svo sem ekki opinber stefna Pírata en það er algerlega mín skoðun að þetta frumvarp eigi heima í kuðli í ruslakörfu, sannarlega. Það er ekki vegna þess að ég vilji ekki gera neinar breytingar á útlendingalögum eða ég vilji ekki leysa þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir heldur vegna þess að þetta frumvarp gerir það ekki. Við erum öll sammála um vandamálin sem við stöndum frammi fyrir og þau snúast um getu innviða á Íslandi til að taka á móti þeim fjölda fólks sem hingað leitar í raunverulegri neyð. Það að fólk sé að leita hingað sem er ekki í raunverulegri neyð er ekki teljandi vandamál. Það fengum við staðfest í samtölum við Útlendingastofnun í dag að mínu mati og kom mér nokkuð á óvart, ég verð nú bara að játa það. Já, mér finnst þetta frumvarp eiga heima í ruslakörfunni. En ég er sannarlega til í umræðu um þetta frumvarp og við munum taka þá umræðu. Ég mun sýna fram á það að þessar breytingar og tillögur eru gagnslausar í því að ná nokkrum þeim markmiðum sem ég myndi vilja stefna að í útlendingastefnu á Íslandi. Og ég er sannfærð um að þetta sé gagnslaust líka til að ná þeim markmiðum sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir stefnir að. Ég mun sýna fram á það.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhugaverða ræðu. Aðeins vegna orðanna hér áðan í andsvörum við hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur: Hún talaði um raunverulega neyð. Það er ekki í lögunum og í skilgreiningunni á flóttamanni, það er ekki skylda Íslands að taka á móti fólki í raunverulegri neyð. Skilyrðið er þetta: Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst útlendingur sem er utan heimalandsins af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar o.s.frv. Það er ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur, það er skilyrði fyrir því að vera flóttamaður. Það eru 8 milljarðar manna á jörðinni og milljarðar fólks eru í neyð. Það er þessi ástæðuríki ótti, það er skilyrðið. Það er það skilyrði sem mér er mjög umhugað um, þ.e. að við tökum utan um fólk sem uppfyllir það skilyrði, svo að það liggi fyrir. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Nú segir í frumvarpinu að þetta frumvarp sé til að samræma löggjöf við það sem gerist á Norðurlöndunum. Finnst hv. þingmanni 8. gr. vera að gera það með þeim sérreglum sem eru í henni, varðandi það ef þú fengir vernd í öðru ríki og líka varðandi 12 mánaða regluna?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eyjólfi Ármannssyni fyrir andsvarið og fyrir spurninguna. Hann gerir að umtalsefni muninn á stöðu flóttamanns og viðbótarvernd og mannúðarleyfi sem ég ætla ekki að fara út í hér af því að ég hef einungis eina mínútu. Ég ætla hins vegar að svara spurningunni sem hv. þingmaður beindi til mín varðandi 8. gr. frumvarpsins, hvort þetta sé til samræmis við þær reglur sem gilda í öðrum ríkjum. Það er svolítið misjafnt. Það virðist nefnilega ríkja sá misskilningur í umræðunni að reglurnar séu nákvæmlega eins á öllum Norðurlöndunum, þær séu nákvæmlega eins í öllum Evrópuríkjum og að við skerum okkur einhvern veginn úr. Það er bara ekki staðan. Það sem er lagt til þarna er líka ólíkt því sem gildir á Norðurlöndum. Jafnvel eftir þessar breytingar er ákveðinn munur á þessum ákvæðum og þeim lögum sem gilda á Norðurlöndunum. Ég er sannfærð um að sá málflutningur að við séum þarna að samræma einhverjar reglur sé bara fyrirsláttur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er mjög gott að við séum bæði í allsherjar- og menntamálanefnd til að fjalla um þetta og gott að búa að hennar starfsreynslu í málinu. Varðandi viðbótarvernd þá liggur fyrir skilgreining á því. En það sem mér finnst varðandi 8. gr., sérstaklega varðandi 12 mánaða regluna - ég get bara ekki séð að hún sé að breyta neinu. Nú segir að ef það verði ekki á ábyrgð umsækjanda sjálfs eigi að taka það til efnismeðferðar. Svo er komin einhver krúsidúlla þarna í textann, hann hafi ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi tafist, ekki fengist innan tímamarka og svo er eitthvað talið upp. Mér finnst verið að hjálpa stjórnsýslunni að finna þetta út, hún geti ekki ákveðið hvenær þetta er á ábyrgð umsækjanda og hvenær ekki, svo að það liggi fyrir. Þessar sérreglur Íslands eiga ekki heima í þessu. Ég er mikill áhugamaður um þýðingar á tilskipunum Evrópusambandsins og ég hef fundið nokkrar villur, m.a. í persónuverndarlöggjöfinni. Er þetta ákvæði 7. gr. frumvarpsins, um endurtekna umsókn - er hugtakið endurtekin umsókn í tilskipun Evrópusambandsins? 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir síðara andsvar. Það er talað um endurteknar umsóknir í Evrópureglum. Þrátt fyrir það eru reglur ríkja á milli nokkuð ólíkar hvað það varðar. Það eru mörg ríki með ákvæði um að endurtekin umsókn, ef hún er lögð fram á nákvæmlega sama grundvelli og áður og ekkert nýtt er komið fram og annað, fari í ákveðna flýtimeðferð. Það sem þarna er hins vegar verið að gera er að það er verið að óvirkja grundvallarrétt fólks til að fá mál sitt endurupptekið ef fram koma ný gögn og nýjar upplýsingar. Það er ekkert verið að tala um endurtekna umsókn. Við erum að tala um fólk sem er enn statt hér á landi. Að mínu mati er tilgangurinn með þessari breytingu augljós. Hann er sá að koma í veg fyrir öll þessi mál sem eru að vinnast í endurupptöku. Það er fyrst og fremst þar sem okkur hefur tekist að leiðrétta algerlega fráleitar ákvarðanir stjórnvalda og fráleita niðurstöðu Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála og fengið þessi sömu stjórnvöld til þess að leiðrétta ákvarðanir sínar, það er í gegnum endurupptökuferlið. 

Frú forseti. Ég segi nú bara eins og hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir: Það er engin opinber stefna Pírata að vera á móti þessu frumvarpi. En ég deili þeirri skoðun hennar að það ætti best heima í ruslatunnunni, svo yfirgengilega slæmt er það að eiginlega öllu leyti. Þó eru þarna ákvæði, aftast í frumvarpstextanum, sem eru ágæt og snúa að dvalarleyfum. Þau ákvæði voru reyndar felld hér í þingsal þegar þau voru lögð fram sem breytingartillaga. Þá þótti stjórnarliðum ekki hafa verið rætt nógu mikið um þau við 1. umr. Þess vegna væri svo gráupplagt fyrir ráðherrann sem ber ábyrgð á þeim málaflokki í ríkisstjórninni, hæstv. félagsmálaráðherra, að mæta í þingsal og ræða þessi ákvæði sérstaklega. Það dugir ekki að dómsmálaráðherra fullvissi okkur um að þeir hafi átt samráð um þessi ákvæði og það sé fullur samhugur á milli þeirra. Nei, við þurfum að heyra það frá hæstv. ráðherra, Guðmundi Inga Guðbrandssyni. Það dugir nefnilega ekkert fyrir ráðherra að vera bara með yfirlýsingar í fjölmiðlum. 

Forseti minnir á að ræðutími undir fundarstjórn forseta er ein mínúta, ekki rúmlega ein og hálf.

Frú forseti. Mig langaði að taka undir með hv. þm. Andrési Inga Jónssyni um að það er svo sannarlega tækifæri fyrir hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra að koma hér og taka þátt í þessari umræðu. Ef klukkan er rétt sem er hér í þingsal þá eigum við alla vega tæpan einn og hálfan tíma eftir af umræðutíma í kvöld. Fyrst hæstv. ráðherra er að fara úr landi í fyrramálið er upplagt fyrir hann að koma hingað. Mig langar að forvitnast. Nú er ég búinn að sjá það á samfélagsmiðlum að hæstv. ráðherra var á fundum með Sambandi íslenskra sveitarfélaga fyrr í dag. Var það ástæðan fyrir því að hæstv. ráðherra átti ekki heimangengt? Alla vega var hægt að setja myndir inn á 

Forseti. Við fórum þess á leit í upphafi þingfundar að forseti myndi kalla eftir ráðherra félags- og vinnumarkaðsmála. En núna, eftir því sem líður á umræðuna og að miðnætti, hefur ekkert gerst. Ráðherra verður ekki á landinu á morgun ef þessi umræða skyldi halda áfram inn í morgundaginn. Það finnst mér dálítið sorglegt. Afsakanirnar sem við fáum er að ráðherra eigi ekki heimangengt en við sjáum einmitt að ráðherra mætir í vinnu úti í bæ, er ekki löglega afsakaður að því er virðist. Mér finnst það dálítið sorglegt því að hluti af þessu frumvarpi skiptir máli og mjög mikilvægur hluti í rauninni af þessu frumvarpi. Ef eitthvað er þá mætti sá hluti sem heyrir undir félags- og vinnumarkaðsráðherra vera sá hluti frumvarpsins sem er ekki hent í ruslið 

Frú forseti. Nú líður einfaldlega að lokum þessarar umræðu og hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur ekki látið sjá sig og ekki gefið neinar skýringar á því hvers vegna hann er ekki reiðubúinn að koma hingað og eiga þetta samtal við okkur. Mér þykir það mjög miður. Það eru hlutir í þessu frumvarpi sem ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hæstv. ráðherra um. Mig langaði bara að benda á að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra hefur tjáð sig um þetta frumvarp og um þessi mál í fjölmiðlum. Ég tel einsýnt að yfirlýsingar hans í fjölmiðlum séu ekkert annað en sýndarmennska ef hann mætir ekki í þingsal til að ræða þetta við okkur. Við höfum ekki fengið neinar skýringar á því. Það er ekki hægt að draga af því neinar aðrar ályktanir en að hann telji þetta annaðhvort ekki koma sér við eða að umræðan sé einfaldlega ekki þess virði.

Virðulegi forseti. Mér þykir þetta nú ansi dapurlegur málflutningur hjá hv. þingmanni sem hér talaði síðast, að ákveða einhverjar tilfinningar eða afstöðu hæstv. ráðherra í þessu máli. Hann á ekki heimangengt, eins og komið hefur fram í þessum umræðum, og er því miður að fara utan á morgun. En eins og ég hef bent á og flaggað, af því að mér heyrist hv. þingmaður og jafnvel fleiri deila þeirri sýn að þetta séu nú ágætisákvæði í þessu frumvarpi, að allsherjar- og menntamálanefnd er í lófa lagið að óska eftir ráðherra á fund til sín til að ræða þessi mál, sérstaklega í ljósi þess að hann getur ekki verið með okkur hér í dag.

Frú forseti. Auðvitað getur ýmislegt komið til í lífi fólks og orðið til þess að það getur ekki mætt í tiltekna umræðu. Ég þykist þess fullviss að ef hæstv. dómsmálaráðherra hefði ekki átt heimangengt í dag hefði umræðunni verið frestað. Við fórum fram á það ítrekað hér áðan að umræðunni yrði frestað. Við vildum fá henni frestað til morguns. Svo kemur á daginn að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra verður ekki heldur hérna á morgun. Það er mjög miður og lýtur ekki eingöngu að því ákvæði sem heyrir beinlínis undir hans málaflokk og má að mörgu leyti færa rök fyrir að hann sé að leggja fram með þessu frumvarpi, heldur eru önnur ákvæði í þessu frumvarpi sem hafa áhrif á hans störf og hans málaflokk. Þar erum við t.d. að tala um sviptingu þjónustu og annað sem færir í rauninni þjónustuþörfina bara eitthvert annað og líklega á hans herðar. Það er algerlega ótækt að hæstv. ráðherra sé ekki með okkur í þessari umræðu og það er ótækt að hann verði ekki hérna á morgun. Ef hann á ekki heimangengt þá er ekkert annað í stöðunni en að fresta þessari umræðu þangað til hann á heimangengt.

Frú forseti. Já, það kann að vera að einhverjum þyki umræðan aum, að óskað sé eftir að ráðherra málaflokks, sem er hér til umræðu í stjórnarfrumvarpi, taki þátt í umræðu. En ég hefði haldið að ráðherrann væri meðvitaður um það, enda hefur það komið vel fram í öllum fjölmiðlum og á vef Alþingis að umrætt frumvarp væri á dagskrá þingfundar í dag og hefði mátt ætla að umræddur hæstv. ráðherra hefði áhuga á að taka þátt í umræðu um sitt eigið málefnasvið. En það virðist hafa komið einhverjum á óvart að umrætt frumvarp væri m.a. á hans málefnasviði. En ráðherra hefði a.m.k. átt að vera meðvitaður um það og vera hér til staðar, við ættum ekki að þurfa að láta kalla hann út eins og einhvern algjörlega ótengdan aðila.

Virðulegi forseti. Bara til áréttingar þá sagði sá sem hér stendur ekki að umræðan væri aum, það var athugasemd frá hv. þingmanni sem ég var að benda á, en hafi það farið fyrir brjóstið á einhverjum þá biðst ég afsökunar á því. Það er algerlega sjálfsagt mál, finnst mér, að þegar um er að ræða frumvarp sem varðar eins og í þessu tilfelli, eins og bent hefur verið á hér, málefnasvið annars ráðherra sem því miður á ekki heimangengt, ég veit ekki hversu oft ég á að reyna að útskýra það, sem þarf að gegna öðrum skuldbindingum erlendis á morgun, þar sem hann er jú ráðherra, þá er þingmönnum það í lófa lagið að kalla eftir afstöðu hans og sýn í ljósi þess hversu mikilvægt það er að fá sjónarhorn hans inn í þessa umræðu, inn á nefndarfund í allsherjar- og menntamálanefnd. Ég hvet hv. þingmenn til að gera það og ég skal leggja mitt af mörkum til þess að koma þeim skilaboðum til hæstv. ráðherra þar sem við erum jú í sama þingflokki.

Frú forseti. Ég sýni því skilning að hæstv. ráðherra eigi ekki heimangengt og geti ekki verið með okkur hérna í kvöld. En svo sannarlega hefði það verið betra að fá hans sjónarhorn á þetta mál vegna þess, eins og þingmenn hafa verið að rekja hér, að það er heldur betur margt sem fellur beint undir hans hatt, ef þannig má að orði komast, í þessu máli sem við erum að ræða hérna. En ég vil líka benda á að það er eitt að spyrja ráðherra á lokuðum þingnefndarfundi og annað að kalla eftir opinberri afstöðu ráðherrans til málsins á meðan það er til meðferðar í þingsal. Ástæðan fyrir því er kannski fyrst og síðast sú að orðaskipti á milli hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra um þennan tiltekna málaflokk hafa verið vægast sagt áhugaverð í gegnum tíðina. Þess utan hefur verið áhugavert að fylgjast með því að þeir þingmenn VG sem hér hafa verið að tala hafa ekki treyst sér til að lýsa yfir stuðningi við þetta mál sem þó er skráð sem stjórnarmál. Því væri áhugavert að heyra afstöðu hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra, hvort hann styðji einfaldlega þetta mál samráðherra síns.

Frú forseti. Það er ekki það sama að eiga orðastað við ráðherra á lokuðum fundi fastanefnda Alþingis og að eiga orðastað við ráðherra hér í þingsal. Það sem á sér stað hér í þingsal fer í þingbækur og er lögskýringargagn sem hægt er að styðjast við seinna varðandi það um hvað málið snýst og hvernig beri að túlka það, hvernig ber að skilja og túlka lagaákvæði sem fjallað er um og hefur oft verið vísað í slíkt í dómsmálum. Þetta skiptir máli og þess vegna er það algjörlega allt annað mál að fá hæstv. ráðherra á fund fastanefndar. Auðvitað gerum við það en það er bara allt annar hlutur. Við óskuðum eftir því í dag að málinu yrði frestað enda er ekki slíkur urmull af stjórnarmálum hér að það séu einhver vandræði uppi, þvert á móti 

Virðulegi forseti. Mig langar að rifja aðeins upp síðasta vor þegar hæstv. dómsmálaráðherra mætti með þetta frumvarp til þingsins með þessari nýju viðbót um dvalarleyfi aftast í frumvarpinu eins og hugmyndin væri að nota ástand fólks á flótta undan stríði í Úkraínu sem svona dúsu upp í fólk sem væri ósátt við allt annað í frumvarpinu. Þetta gagnrýndum við harðlega. Við gagnrýndum líka að hæstv. félagsmálaráðherra á þeim tíma, sá sami og enn er félagsmálaráðherra, lýsti ánægju með að frumvarpið væri að koma fram og báðum um að hann mætti hingað í sal og gerði grein fyrir afstöðu sinni til frumvarpsins í heild sinni og þeirra ákvæða sérstaklega sem sneru að hans ráðuneyti. Þetta var 16. maí. Það má því í raun segja að í fimm mánuði hafi legið fyrir að við vildum fá hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra í salinn í dag. Hvers vegna er hann ekki hér?

Frú forseti. Hér komum við upp, ég er búinn að missa töluna á því hversu oft, til að hvetja hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra til að koma hingað og ræða þetta við okkur. Í hvert einasta skipti höfum við einnig bent á það að við séum tilbúin að fresta umræðu um þetta mál þangað til ráðherra hefur möguleika á því að koma. Ekkert af þessu hefur verið tekið gilt og sífellt verið sagt: Það er hægt að kalla hæstv. ráðherra á nefndarfund, en eins og vel hefur verið sýnt fram á hér af öðrum hv. þingmönnum þá er það bara ekki það sama að hafa einhvern á lokuðum nefndarfundi eins og að tala í þingsal Alþingis. Annað er lögskýringargagn, hitt er samtal sem hvergi er skráð.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp frá dómsmálaráðherra, svo að því sé til haga haldið, og dómsmálaráðherra hefur verið með okkur í salnum í allt kvöld. Ég ætla að leyfa mér, eins og margir hér, að taka víða umræðu um málaflokk útlendinga almennt. Mig langar samt fyrst að byrja á að taka það fram, vegna þess að hv. þm. Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir sagði hér áðan að það væri stefna ríkisstjórnarinnar að veita sem fæstum vernd. Hv. þingmaður veit að þetta stenst enga skoðun.  Ég er í fyrsta skipti í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og stýri henni á þessu kjörtímabili. Við fengum þetta mál seint til okkar síðasta vor og fengum kannski aðeins tækifæri til að taka á móti umsögnum og tala við umsagnaraðila, við komumst aldrei neitt mikið áfram í vinnunni sjálfri í nefndinni. Það var reynt töluvert hér í þinglokasamningum að ná samningum og ég veit að hæstv. ráðherra teygði sig langt í umræðunni við aðila þar. Ég var að vona núna að við gætum náð tiltölulega breiðri sátt um að afgreiða loksins frumvarp með breytingum á útlendingalögum. Nefndin fór í þeim tilgangi í heimsókn til Noregs og Danmerkur til að skoða kerfin þar, eins og margoft hefur verið rætt hér í kvöld og áður. Ég hef sagt að ég vilji horfa til Norðurlandanna. Ég nefni það gjarnan í mörgum málum að við erum hluti af Norðurlöndunum og ég aðhyllist velferðarmódelið í norrænu ríkjunum, eins og við höfum verið að reka hjá okkur, og þess vegna er full ástæða til þess í mjög mörgum málum að horfa til Norðurlandanna hvað velferðina varðar, en svo byggjum við líka auðvitað oft á sama lagagrunni og þar er. Það er samt þannig að lögin okkar, og í rauninni þetta frumvarp hér, ganga lengra í mörgum málum en á hinum Norðurlöndunum. Ég hef talað fyrir því að það sé mjög mikilvægt að þeir sem fá hér alþjóðlega vernd hafi líka atvinnuréttindi og það er að finna í þessu frumvarpi, eins og komið hefur verið inn á. En ég vil ganga lengra í þeim efnum. Ég mun óska eftir því að hæstv. félags- og vinnumarkaðsráðherra skoði möguleika á því að auðvelda fólki að fá hér atvinnuleyfi, og dvalarleyfi, þá í samstarfi við dómsmálaráðherra, einmitt til þess að við getum fjölgað fólki sem vill koma til Íslands og taka þátt í íslensku samfélagi. Ég held að við áttum okkur öll á því sem hér erum inni að fólk sem býr fyrir utan EES-svæðið á ofboðslega takmarkaða möguleika á að flytja til Íslands öðruvísi en að koma í gegnum verndarkerfið. Verndarkerfið er auðvitað ekki hugsað fyrir alla sem vilja koma til Íslands, alls ekki. Það er bara hugsað fyrir fólk sem er í brýnni neyð. Þess vegna hef ég verið talsmaður þess að við aukum skilvirknina og skerpum á málsmeðferð, skýrum þennan ramma, því að ég held að það sé ofboðslega mikilvægt að ramminn sé skýr, að það ferli sem umsækjendur fara í sé sanngjarnt, það sé vel að því staðið. En þegar niðurstaða er komin í það mál er líka mikilvægt, til að ramminn okkar haldi, að fólk víki þá úr landinu ef það fær ekki vernd. Við erum með þetta á tveimur stjórnsýslustigum; annars vegar veitir Útlendingastofnun annaðhvort heimild eða synjun og svo fer þetta til kærunefndarinnar. Það er líka ágætt að geta þess að til að mynda í þeim löndum sem við vorum að heimsækja, Noregi og Danmörku, er það bara á kærustiginu sem ríkið útvegar fólki löglærða fulltrúa til að aðstoða það við að bera fram kæruna. Hér veitum við öllum löglærða fulltrúa, talsmenn í gegnum allt ferlið. Ég held að við séum að gera vel og ég held að það sé mjög mikilvægt að við gerum vel. Ég hef í mínum málflutningi um þessi mál líka talað um hvernig við tökum á móti þessu fólki. Ég myndi vilja sjá breytingar á því verklagi hvernig við semjum við sveitarfélögin um móttöku. Ég myndi vilja sjá móttökumiðstöð þar sem eru líka samþætt þjónustu- og búsetuúrræði. En það er auðvitað ekki fjallað um það í þessu frumvarpi vegna þess að þetta er frumvarp frá dómsmálaráðherra um breytingu á útlendingalögum. Hér erum við bara að fjalla um þennan ramma, hvort og hvernig á að veita fólki vernd. En ég tek alveg undir það að hin umræðan er líka mikilvæg, þ.e. hvernig við getum opnað enn frekar á dvalar- og atvinnuleyfismöguleika. Hvernig getum við tekið enn betur á móti því fólki sem hingað kemur og fær vernd? Hvernig getum við haft þjónustuna skilvirka? Og ég tala nú ekki um þegar kemur að börnunum. Hvernig getum við aðstoðað börnin í íslensku skólakerfi enn betur en við gerum í dag? Ég efast ekki um að við munum á þessum vetri og mögulega á næstu misserum taka útlendingamál sem slík oft til umræðu. Ég held að það sé bara mikilvægt og samfélagið okkar er þannig. En ég held að það sé löngu tímabært að við gerum þær mikilvægu breytingar sem gera þarf á útlendingalögunum og liggja fyrir í þessu frumvarpi. Ég ætla að leyfa mér að vera áfram bjartsýn. Þrátt fyrir að ýmsar ræður hér í kvöld hafi kannski ekki verið alveg til þess fallnar að auka á bjartsýni mína þá ætla ég að leyfa mér samt sem áður að vera bjartsýn, að það sé einhver möguleiki að hv. allsherjar- og menntamálanefnd nái utan um þetta og við náum sem breiðastri pólitískri samstöðu um að gera þessar breytingar sem hér liggja fyrir. Það er auðvitað ekki til gamans gert að dómsmálaráðherra eftir dómsmálaráðherra kemur hér fram með breytingar á þessum lögum. Það er af góðri ástæðu. Það er af þeirri ástæðu að við höfum rekið okkur á það í kerfinu að það þarf að aðlaga. Það hefur staðið hér í greinargerðinni trekk í trekk og við vitum það sem höfum rætt við sérfræðinga sem vinna í þessum málaflokki að þeir benda á atriði sem hægt er að laga - og hér er það lagt til. Ég ætlaði nú örugglega segja eitthvað meira en ég er orðin svo þreytt að ég man ekki hvað það var. Ég ætla bara að ítreka að ég ætla að vera bjartsýn á að við náum þessu. Ég held að þetta sé mikilvægt mál. - Jú, nú man ég alveg hvað ég ætlaði að segja. Ég ætlaði aðeins að fara yfir greinar sem ég hef heyrt hvað mesta gagnrýni gagnvart. Það er varðandi 30 dagana, eins og við höfum verið að tala um. Hér segir í 6. gr. frumvarpsins: „Útlendingur sem fengið hefur endanlega synjun á umsókn sinni um alþjóðlega vernd nýtur áfram réttinda samkvæmt þessari grein þar til hann hefur yfirgefið landið en þó að hámarki í 30 daga frá því að ákvörðunin varð endanleg á stjórnsýslustigi.“ Svo eru teknar fyrir ýmsar undanþágur. Ég held að það sé óþarfi að lesa þær upp en þær eru skýrar og þær eru víðtækar. Þetta á ekki við um börn eða forsvarsmenn barna, þetta ekki á við um fatlaða einstaklinga, fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þetta á ekki við þegar aðstæður eru með þeim hætti að það er ekki hægt að vísa einstaklingi á brott og hann hefur sjálfur ekki komið í veg fyrir það. Þar af leiðandi á þetta ekki við um það þegar um er að ræða skort á ferðaskilríkjum, eins og kom hér fram áður. Einhverjir hv. þingmenn hafa velt fyrir sér hvort þessir fyrirvarar hér séu nægir. Ég er bara tilbúin að taka þá umræðu og fara yfir þær ábendingar sem kunna að koma. Ég átta mig alveg á því hvað fólk segir þarna og það er vísað í hvað Danirnir segja: Nei, við ætlum ekki að setja fólk undir brúna. Þá verðum við líka að átta okkur á því að í öðrum Evrópulöndum býr fólk í sérstöku úrræði þegar það hefur fengið synjun. Það er ekki til umræðu hér og eins og fram hefur komið í umræðunni hefur ekki náðst nein pólitísk sátt um að fara þá leið. Ef við ætlum á annað borð að vera með ramma og erum sammála um að það eigi að vera einhver rammi og við erum sammála um að við ætlum að leggja mikið á okkur í málsmeðferðinni, við erum að veita þessu fólki löglærða fulltrúa sér til fulltingis í öllu ferlinu, held ég að við verðum líka að spyrja okkur þeirrar spurningar: Þegar niðurstöðu er náð hjá kærunefndinni er þá ekki eðlilegt að fólk fari til síns heima eða til þess lands þar sem veitt hefur verið vernd? Er hægt að ætlast til þess að íslenskir skattgreiðendur haldi áfram að greiða framfærslu með fólki sem ekki fær hér vernd? Kerfið á að vera fyrir þá sem eru í þeirri neyð og fá þar af leiðandi vernd samkvæmt kerfinu okkar. Ég held að ég láti þessu lokið hér. Ég sá að það er nóg af fólki sem kemur í andsvör við mig þannig að þá höfum við tækifæri til að fara enn frekar yfir þessa þætti. Við höfum rætt aðeins hérna um tímafresti og sjálfvirku kærurnar sem er fullyrt hér í þessu frumvarpi að séu til að auka skilvirknina. Ég minnist þess að við áttum þetta samtal við formann kærunefndarinnar á síðasta þingi sem færði rök fyrir því að svo sé, enda er ljóst að langflestir kæra til kærunefndarinnar þegar þeir fá synjun. Ég sé það fyrir mér sem skilvirkni eins og mælt er fyrir hér, ég er þó tilbúin að hlusta á rök gegn því. En ég sé ekki betur en að það sé ýmislegt sem mælir því mót. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Hér er verið að skerpa á málsvarnarmeðferðinni. Það er verið auka skilvirknina, skýra þennan ramma, sem ég tel alveg ofboðslega mikilvægan, einmitt til þess að við getum forgangsraðað í þágu þeirra sem eru í mestri neyð.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir ræðuna. Ég ætla að vinda mér beint að efninu. Hv. þingmaður talaði um að hún teldi nauðsynlegt að skýra þennan ramma og annað slíkt. Í núgildandi lögum er það þannig að ef meira en 12 mánuðir eru liðnir frá því að umsókn barst fyrst íslenskum stjórnvöldum og umsækjandi ber ekki sjálfur ábyrgð á töfum á meðferð málsins skuli taka málið til efnismeðferðar. Tillagan í frumvarpinu er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þá skal einnig taka umsókn til efnismeðferðar hafi umsækjandi ekki fengið endanlega niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 12 mánaða frá því að umsókn var lögð fram, enda hafi umsækjandi sjálfur, maki eða sambúðarmaki hans eða annar sem kemur fram gagnvart stjórnvöldum fyrir hans eða þeirra hönd ekki átt þátt í því að niðurstaða hafi ekki fengist innan tímamarka. Við mat á því hvort viðkomandi hafi borið ábyrgð á töfum á afgreiðslu máls skal m.a. líta til þess hvort viðkomandi hafi dvalist á ókunnum stað um tíma, framvísað fölsuðum skjölum eða gefið misvísandi upplýsingar um auðkenni sitt,  Teljist umsækjandi á einhverjum tíma hafa tafið mál sitt samkvæmt framangreindu  Spurning mín til hv. þingmanns er: Telur hv. þingmaður þetta skýra lögin 

Forseti minnir á ræðutímann.

Virðulegur forseti. Ég er bara aðeins að hugsa þetta með að afnema regluna, hvort það sé leiðin og eitthvað sem við ættum að hugsa um. Við tökum það til umræðu í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég held að þetta ákvæði sem hv. þingmaður vísar í sé einmitt leið til að koma í veg fyrir að fólk sé að nýta sér tímafrestina í lögunum. Hv. þingmaður sagði hér í andsvari eða ræðu áðan að það þekktist ekki. Það er bara þannig. Öllum ber saman um það. Auðvitað er það þannig að langflestir sem koma hingað eru í mikilli neyð og eiga þar af leiðandi rétt á vernd samkvæmt kerfinu okkar, samkvæmt okkar alþjóðlegu skuldbindingum. En það er líka þannig að einstaka aðilar koma og ætla sér að vinna sér inn þann rétt að fara í efnismeðferð, jafnvel þótt aðstaða þeirra sé með þeim hætti að svo ætti ekki að vera. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að ramminn sé skýr og að hann sé ekki með einhverjum hætti misnotaður af fólki.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hin spurningin sem mig langaði til að beina til hv. þingmanns varðar hugmyndir hennar, sem henni hefur reyndar orðið tíðrætt um, um það að við þyrftum að opna á möguleika fólks frá ríkjum utan Evrópu til þess að koma hingað og sækja um dvalarleyfi á grundvelli atvinnuþátttöku. Nú hefur hv. þingmaður líka ítrekað velt því fyrir sér hvað við getum gert til að koma í veg fyrir að fólk sé að leita inn í þetta kerfi, fólk sem á ekki heima þar. Þá ætla ég að koma með tillögu sem ég ætla að bera undir hv. þingmann. Ég byrja á að spyrja: Hvers vegna hefur ekkert slíkt frumvarp litið dagsins ljós enn þá? Hvers vegna hafa ekki verið lagðar til einhverjar breytingar á lögum um útlendinga og lögum um atvinnuréttindi útlendinga sem víkka út rétt fólks frá svokölluðum þriðju ríkjum til þess að koma hingað og sækja um dvalarleyfi á grundvelli atvinnuþátttöku? Hin spurningin er: Er það ekki bara lausnin? Væri það ekki þannig að ef fólk hefði þann kost myndi það ekki leita í verndarkerfið? Og erum við þá ekki búin að leysa vandamálið?

Virðulegur forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um að ég er einmitt að reyna að vinna að slíku máli og tel það mjög mikilvægt. En ég viðurkenni líka að utan um það þarf að vera einhver rammi. Ég hef aðeins verið að skoða kanadíska kerfið. Ég hef líka heyrt af ástralska kerfinu. Það er einhvers konar punktakerfi, einhvers konar kvótakerfi. Það fer eftir því hversu mikið af vinnandi höndum í hvers konar atvinnugreinar vantar til landsins. Þeir aðilar sem ég hef rætt við sem sátu í margumræddri þverpólitískri nefnd, sem vann einmitt að lögunum sem við byggjum okkar lagaumhverfi á, hafa sagt mér að lítill áhugi hafi verið fyrir slíkum breytingum á sínum tíma og það hafi fyrst og fremst verið verkalýðshreyfingin sem hefði verið mjög hrædd við það. En mér heyrist, ef ég hef heyrt rétt í gegnum það sem þar kemur, að mögulega sé verið að opna á það. Þannig að ég held jú að það sé mjög tímabært að við skoðum hvernig við getum opnað enn frekar á atvinnu- og dvalarleyfi. En ég held að það verkefni að hafa skýran ramma í kringum verndarkerfið hlaupi samt ekki frá okkur þó að mikilvægt sé að auka möguleika fólks á að koma hingað til lands og dvelja hér og starfa hér.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir ræðuna sem var um margt alveg ágæt. En það sem hefur kannski aðeins farið fyrir brjóstið á mér, og þá er ég ekki að tala til hv. þingmanns heldur almennt í umræðunni þegar menn eru að rökstyðja þær breytingar sem liggja fyrir okkur núna, eru einhverjar tilvísanir og tengingar í óskylda hluti, til að mynda hvað það er óskaplega mikil ágjöf af fólki frá Venesúela og Úkraínu og svo erum við allt í einu með frumvarp sem er í sjálfu sér ekki að taka neitt sérstaklega á því. En ég hjó eftir því sem stundum hefur líka verið sagt, annars vegar að við eigum að líta til þess sem önnur ríki í Evrópu séu að gera, eins og þau séu öll að gera það sama, og hins vegar að við eigum að horfa til Norðurlandanna og þeirrar mannúðar sem þar er og skoða kerfið okkar með hliðsjón af því. Ég vil fá að vita hvað við erum nákvæmlega að tala um. Erum við að tala um Svía eins og þeir voru fyrir tveimur árum eða Svía eins og þeir verða núna eftir tvö ár eftir að harðkjarnaliðið hefur verið þar við völd? Erum við að tala um Dani sem eru mjög harðir eða Norðmenn sem eru tiltölulega sveigjanlegir? Það sem ég er kannski að reyna að kalla fram frá hv. þingmanni er: Væri ekki til bóta ef við hættum að tala eins og öll ríki Evrópu séu að gera þetta og eins og Norðurlöndin séu að gera þetta, eins og við Íslendingar séum rosalega mikið á skjön við alla aðra?

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég hélt að hv. þingmaður væri almennt mjög hrifinn af öllu sem evrópskt væri og kæmi frá Evrópusambandinu og öllum tilskipunum þaðan sem við vitum að þessi löggjöf byggist að miklu leyti á. Ég held að það sé ekki sanngjarnt að segja að þetta sé gert með mjög ólíkum hætti í öllum löndunum. Þetta eru alþjóðlegar skuldbindingar. Ég minnist þess mjög vel, hafandi verið á fundi með dönskum þingmönnum í Danmörku og með hv. þingmanni einmitt, þar sem margreyndur þingmaður, Bertel Haarder frá Vinstri flokknum, sem ég tel að sé mögulega systurflokkur Viðreisnar, talaði einmitt um það að þetta væru alþjóðlegar skuldbindingar og alþjóðlegur rammi. Hans mat er það að þegar ríki fari að búa til ákveðnar krúsidúllur utan um það, eins og hann orðaði það með einhverjum hætti, aukaatriði ofan á það, sé það til þess að mylja kerfið niður. Hv. þingmaður beinir þeirri spurningu til mín til hverra ég vilji horfa til í þessum efnum og ég hef talað sérstaklega um Norðmenn. Mér fannst kynningin sem ég fékk á, eigum að segja norsku leiðinni, sem ég held að sé í grunninn sambærileg öðrum þó að harkan kunni að vera meiri í Danmörku 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið og ég fagna því í sjálfu sér að helst sé horft til Noregs frekar en til að mynda Danmerkur. Ef ég man rétt, eru ekki Danir að fá sambærilegt af umsóknum til sín og við Íslendingar erum að fá? Það hefur eitthvað með framkvæmdina hjá Dönum að gera og afstöðu þeirra til þessara mála, hlýtur að vera, og mér finnst það ekki til eftirbreytni. Mér finnst að við eigum að nálgast málin þannig að við eigum svolítið að teygja okkur til fólks og segja: Hingað eruð þið velkomin að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þið eruð ekki baggi á samfélaginu. Við sjáum að þið getið komið hingað og tekið þátt í samfélaginu, við ætlum að hjálpa ykkur að komast út í samfélagið og þið verðið fullir þátttakendur og búið til einhver verðmæti. En hér var verið að tala um atvinnuþátttöku og það væri mögulega hægt að taka eitthvert álag af hælisleitendakerfinu með því að auka möguleika fólks utan EES til að koma hingað til vinnu. Nú er þetta auðvitað mest fólk frá Úkraínu, Venesúela, Sýrlandi, Palestínu og Afganistan 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur andsvarið. Ég man nú ekki svo glöggt tölurnar, ég sé bara umsóknir per capita, á hvern íbúa, í greinargerðinni hérna og þær virðast vera nokkuð sambærilegar í Danmörku og Noregi. Hv. þingmaður fór inn á það í fyrra andsvari varðandi umræðuna að auðvitað eru langflestir að koma frá Úkraínu og ég held að íslenska þjóðin öll og við hérna inni séum sammála um að við viljum taka á móti þessu fólki og við viljum standa með Úkraínu alla leið. En þegar ég er að tala um þessa þætti þá held ég að sé mikilvægt að við horfum fram hjá því og á ástæðuna fyrir því að búið er að leggja málið fram fimm sinnum. Jafnvel þótt við tökum Úkraínufólkið frá þá erum við samt að taka á móti sögulega mörgum umsóknum. Það er alveg rétt að síðan koma langflestir frá Venesúela. Já, ég held að það að opna á atvinnuréttindi myndi létta á kerfinu en ég er kannski ekki síður að horfa til verndarmálanna. Þó að það sé ekki hátt hlutfall akkúrat núna af því að við erum með svo margt fólk frá Úkraínu 

Forseti. Ég er enn að reyna að átta mig á umfangi vandans sem er lýst í frumvarpinu, að það sé mikilvægt að stjórnvöld geti brugðist við, aðlagað verndarkerfið, að fólk fái skjóta og mannúðlega afgreiðslu og svo að tryggja að misnotkun á kerfinu sé í lágmarki. Nú var brugðist við 2017 vegna bersýnilega tilhæfulausra umsókna. Miðað við málflutning hv. þingmanns í ræðunni áðan þá bókstaflega átta ég mig ekki á hversu marga einstaklinga er verið að tala um að valdi þessum vanda. Hvaða hópur er það sem er vandamálið? Er hægt að benda bara beint á: Það er þessi hópur, það eru þetta margir, og þessar lagabreytingar munu taka á því að þessi hópur fari ekki svona í gegnum kerfið heldur fari hann svona í gegnum kerfið? Er hægt að útskýra það dálítið betur? Ég sé það ekki augljóslega í frumvarpinu fyrir hvern þetta breytir nokkru, 

Forseti minnir á ræðutímann.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég deili ekki þessum áhyggjum hv. þingmanns. Ég er ekki endilega tilbúin að setja í svona flokka eða hópa og ég veit ekki hvort hv. þingmaður sé að spyrja mig um eitthvert fólk frá ákveðnum löndum frekar en eitthvað annað. Alveg eins og fram hefur komið mun þetta hafa þau jákvæðu áhrif á Úkraínufólkið okkar, ef við setjum þau í þann hóp, sem hefur fengið dvalarleyfi af mannúðarástæðum, að það fær líka atvinnuleyfi, sem ég held að ég og hv. þingmaður séum sammála um. Þetta er ekki til þess gert að draga úr réttindum fólks. Þetta er gert til að auka skilvirknina. Ég verð að viðurkenna að maður er búinn að læra alveg ofboðslega mikið af þessum málaflokki bara núna á síðasta ári eftir að við byrjuðum að takast á við þetta verkefni. Bæði hefur maður verið að tala við fólk sem vinnur hjá Útlendingastofnun, ráðuneytinu, stoðdeild ríkislögreglustjóra, lögfræðinga sem hafa komið að þessu máli, Rauða krossinn og annað. Það er alveg þannig að þó að langflest fólk sé auðvitað heiðarlegt þá eru líka aðilar sem eru að reyna að svindla á kerfinu. Mér finnst það skylda okkar sem þingmanna 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallaði eftir efnislegri umræðu um þetta og þetta er hluti af þessari vandamálaumræðu sem kemur hérna. Það er bara sagt: Það eru einhverjir aðilar sem eru að misnota kerfið. Það er ekki sagt neitt nákvæmlega um umfangið á því eða hvað einkennir þetta þennan hóp. Þegar það er ekki gert þá er þessu slegið yfir allan hópinn. Allir eru þá undir grun, nákvæmlega eins og hefur verið sagt varðandi öryrkja: Það eru einhverjir sem eru að misnota almannatryggingakerfið o.s.frv. Við verðum að tala varlegar um þetta því að eins manns skilvirkni er annars manns skortur á tíma til að rökstyðja mál sitt. Að setja t.d. sjálfkrafa kæru minnkar tímann sem fólk hefur til að safna gögnum til að rökstyðja mál sitt betur, það kom fram í máli hv. þm. Arndísar Örnu Kristjánsdóttur Gunnarsdóttur hér áðan, bara skýrt dæmi um það. Það að hafa tíma til þess að vinna mál sitt eru ákveðin réttindi. Að stytta þann tíma er skerðing á þeim réttindum.

Virðulegur forseti. Ég er ekki alveg sammála þessari rökræðu hv. þingmanns en ég þakka andsvarið engu að síður. Hingað til höfum við einmitt rætt um að það sé mjög mikilvægt að það sé skilvirkni og að umsóknir fólks séu afgreiddar hratt og vel því að það sé hluti af mannréttindum að fólki sé ekki haldið hér í óvissu í langan tíma. Það hefur verið kappsmál. Af því að hv. þingmaður kom inn á sjálfkrafa kærurnar er ég tilbúin að taka þá umræðu í nefndinni ef fólk er með skoðanir á þessu. Ég vil þó benda á að hér á landi hefði maður haldið að fólk ætti jafnvel að vera betur undir það búið vegna þess að allir umsækjendur eru líka með löglærðan fulltrúa á fyrsta stiginu. Ég bara bendi á að það er umfram það sem hin Norðurlöndin eru að gera. Allir umsækjendur um alþjóðlega vernd fá aðgang að löglærðum fulltrúa sem er þeirra talsmaður og fylgir þeim í gegnum ferlið. Maður myndi því ætla að það ætti ekki að taka svo langan tíma að undirbúa til kærunefndarinnar því að þetta ættu jú að vera sömu gögn og lögð eru fyrir Útlendingastofnun sjálfa. Að sjálfsögðu getum við farið yfir það hvort 15 dagarnir 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur fyrir ræðuna og hennar yfirferð hér í dag. Þingflokkur Sjálfstæðisflokksins afgreiddi frumvarp hæstv. dómsmálaráðherra út með fyrirvara. Þar sem hv. þingmaður er eini sjálfstæðismaðurinn sem hefur verið í ræðu í kvöld þá langar mig einfaldlega að óska eftir því að hv. þingmaður geri þingheimi grein fyrir fyrirvaranum sem var gerður á frumvarpinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Í ljósi þess að klukkan er orðin 20 mínútur yfir 11 og örfáir eftir í þingsalnum, og ég veit að þetta hefur verið mikið spennuatriði, þá er kannski ástæða til að upplýsa hverjir fyrirvararnir voru. Einstaka þingmenn kunna að setja mismunandi fyrirvara en aðalfyrirvarar þingflokks Sjálfstæðisflokksins lutu að verndarmálunum svokölluðu, þ.e. breytingunum sem gerðar eru á frumvarpinu frá því að það var lagt fram í vor og þangað til það er lagt fram núna. Margir þingmenn myndu vilja sjá okkur fara sömu leið og við teljum hin Norðurlöndin vera að gera, að það sé almennt þannig með verndarmálin að þeim sem eru með vernd í öðru ríki sé vísað frá. En ekki er um neina almenna breytingu á því að ræða í þessu frumvarpi og áfram vísað í það að ef uppi eru sérstakar ástæður, sérstök tengsl við landið og annað, þá geti slíkir aðilar fengið málsmeðferð.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Má þá skilja það þannig að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi óskað eftir því að það væru engar undanþágur frá því ef viðkomandi væri með vernd? Má ætla að óskað verði eftir því af formanni allsherjar- og menntamálanefndar að málið taki slíkum breytingum inni í nefndinni við meðferð málsins? Að lokum vil ég spyrja hv. þingmann út í afstöðu hennar gagnvart þeirri sátt sem var gerð á Alþingi haustið 2017, fyrir kosningar, þegar önnur ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks sprakk á rúmu ári. Þá var gert samkomulag um að það yrði samráð og aftur farið í þverpólitíska vinnu við lagfæringar og breytingar á útlendingalögunum. Hvernig litist hv. þingmanni á það? Nú fór þetta frumvarp t.d. ekki í neitt samráð og kölluðu mörg hagsmunasamtök eftir því núna í haust að það yrði gert. 

Virðulegur forseti. Eins og ég sagði hér í ræðu áðan þá hygg ég að við munum áfram þurfa að ræða málefni er snerta útlendinga; þjónustuna, atvinnuleyfin, börn í skóla og ýmislegt. Ég held að það verði stórt verkefni á næstunni að takast á við það en ég vona innilega að við getum afgreitt það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég samþykkti og styð þetta frumvarp sem hér er lagt fram af hæstv. dómsmálaráðherra. Það þýðir auðvitað að ég styðji það í þinglega meðferð og er opin fyrir umræðum og athugasemdum sem kunna að koma fram í nefndinni. Ég mun enn þá segja þá skoðun mína að mér fyndist skynsamlegt að við værum sem næst hinum Norðurlöndunum í þessum ákvæðum sem hér um ræðir. Það breytir því ekki að ég held að það sé mjög mikilvægt að við náum einhvers konar sátt um þetta mál og myndi gjarnan vilja að hún væri enn breiðari en bara meðal stjórnarflokkanna. Því býð ég hv. þingmann velkominn í sátta- og samráðsliðið. Ég get ekki svarað nákvæmlega fyrir það sem var gert árið 2017 í yfirlýsingunni. Ég legg áherslu á að þetta frumvarp hefur ítrekað verið lagt fram, farið í gegnum samráðsgátt, fengið umsagnir og hefur tekið breytingum.