Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Sigurðsson) Á þgskj. 234 er gerð grein fyrir, hvernig á þessu frv. stendur, og einnig er á það minst á þgskj. 409. Landbúnaðarnefndinni leist það ráðlegast að sameina í eitt ákvæði tvennra laga, sem til eru um þetta sama efni, og því er frv. nú komið fram. Upp í það eru einnig tekin aðalákvæðin úr frv. stjórnarinnar um viðauka við kornforðabúrslögin, og gerir nefndin sjer þá von um, að stjórnin taki sitt frv. aftur, ef þetta nær fram að ganga, sem jeg geri að sjálfsögðu ráð fyrir.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg stend upp til að lýsa yfir því, fyrir hönd fjárhagsnefndar, að hún getur ekki fallist á brtt. á þgskj. 431, nema hina fyrstu; á hinar brtt. getur nefndin ekki fallist, vegna upplýsinga þeirra, sem hún hefir fengið hjá landsstjórninni. Jeg geng út frá því sem gefnu, að bankinn græði á þessari auknu seðlaútgáfu, en sá gróði er naumast eins stór og litið gæti út við fyrstu athugun, því að bankinn þarf að hafa mikið gull til tryggingar, og ef hann setti það gull í umferð, fengi hann sömu vexti fyrir það og seðla. Hagurinn er því að eins af hinum ógulltrygðu seðlum, en auk þess, sem bankinn þarf að greiða 2% af þeim í landssjóð, er nokkur kostnaður annar, sem bankinn hefir, t. d. prentunarkostnaður seðla o. fl. En þótt bankinn græði mikið á þessum rjetti, sá nefndin sjer ekki annað fært en að ganga að frv., með þeirri einu breytingu, sem jeg nefndi áðan. Og jeg skil ekki, að þeir, sem á aukaþinginu í vetur samþyktu seðlaaukning Íslandsbanka með sömu kjörum og nú er gert ráð fyrir, muni greiða atkvæði gegn frv., því að nauðsynin er óneitanlega enn brýnni nú en þá. Jeg tek það þó fram, að nefndin skoðar þetta leyfi að eins einn lið í ófriðarráðstöfununum, en alls eigi til frambúðar, eins og frv. sjálft sýnir.

Benedikt Sveinsson Það er leitt, að háttv. nefnd skuli ekki hafa getað tekið til greina nema eina af brtt. vorum, og því leiðara er það, að hagur landsins skuli vera þannig, eftir því sem hæstv. forsætisráðherra heldur fram, að hann treystir sjer ekki til að framfylgja þeim kröfum, sem brtt. fer fram á. Hæstv. forsætisráðherra segir, að brtt. sje svo ósanngjörn, að það sje sama að samþykkja hana og að knýja bankann til að heimta strax mikið af því fje, sem hann á nú hjá landssjóði, og að hann vissi þá ekki, hvernig að ætti að fara. Sú mynd af hag landssjóðs, sem hjer er dregin upp, er alt annað en glæsileg, og sje hún alls kostar rjett, þá hefir stjórnin farið allógætilega að ráði sínu og sýnt litla fyrirhyggju, ef hún hefir hagað þannig lántökum sínum hjá Íslandsbanka, að hann gæti fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust sagt upp lánunum. Það klingir altaf í eyrum, að það sje dýrt fyrir bankann að fá peningalán erlendis. Hæstv. forsætisráðherra gaf þær upplýsingar, að bankinn mundi nú skulda um 7 miljónir króna erlendis. Þetta er nær ótrúlegt, þegar þess er gætt, hve mikið annað fje hann hefir í vörslum sínum. 31. desember síðastliðinn er það talið þannig í reikningi bankans: Innst.fje á hlaupareikn. kr. 4,133,576.31 Innstæðufje með sparisjóðskjörum ... - 1,608,207.33 Innlánsfje með sparisjóðskjörum ... - 5,400,632.51 eða samtals kr. 11,142,416.15 Af sumu af þessu fje greiðir hann 4-4½% í vexti, og af því, sem á hlaupareikningi er, ekki meira en 3%. En þá átti hann og í bönkum erlendis geymdar kr. 4,286,968.41, eða með öðrum orðum rúma l¼ miljón kr. meira en hlutafjeð nemur, sem er 3,000,000 kr. Það er auðsjeð af þessu yfirliti, að það er mestmegnis innlent fje, sem hann hefir verslað með. Því miður liggja ekki fyrir skýrslur um viðskifti bankans við landssjóð. En jeg held því hiklaust fram, að landssjóður sje besti viðskiftavinur bankans, og því ólíklegt, að bankinn geti ekki veitt landssjóði töluvert betri lánskjör en öðrum; og þegar litið er á hinn gífurlega gróða bankans síðasta ár, þar sem 3,000,000 kr. stofnfje hefir gefið í arð yfir 800,000 kr., þá má ólíklegt telja, að honum væri mjög íþyngt með því að greiða landssjóði að minsta kosti 3% af seðlum þeim, sem frv. ætlast til að hann greiði gjald af. Að þessu athuguðu vona jeg, að varatillaga vor fái að minsta kosti fram að ganga.

Forsætisráðherra (J. M.) Það hefir víst enginn talað um, að Íslandsbanki væri í fjárþröng; en fje það, sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) taldi upp, að bankinn hefði í vörslum sínum, er alt bundið, því að nú er erfitt með að koma afurðum landsins í peninga, svo að bankinn verður að binda mikið fje, til að hjálpa framleiðendum til að geyma afurðir óseldar til hagkvæmari tíma, og umlíða þá um lán, sem hann hefir veitt þeim til framleiðslunnar. Jeg hefi engu við það að bæta, sem háttv.frsm. (M. G.) sagði, að hjer er að eins um ófriðarráðstafanir að ræða. Annars mun engin ástæða til að lengja umræður. Þó skal jeg geta þess, að þessi aukni seðlaútgáfurjettur er líka til hagnaðar fyrir Landsbankann, þar sem Íslandsbanki á ókeypis að greiða fyrir viðskiftum hans erlendis. Stjórnin leit svo á, að óhjákvæmilegt væri að veita bankanum nú þennan aukna seðlaútgáfurjett, hvernig sem annars er á málið litið, og hún taldi ekki rjett að setja honum þrengri kosti en hjer er gert.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg tel rjett, að þetta mál fari til allsherjarnefndar.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Þetta mál er hingað komið frá háttv. sjávarútvegsnefnd Ed. Það hefir gengið óbreytt gegnum Ed., og sjávarútvegsnefndin hjer í Nd. hefir athugað málið gaumgæfilega og orðið sammála um að mæla með því, að það verði samþykt óbreytt. Tilgangur þessa frv. er sá að tryggja betur hagsmuni útgerðarmanna kringum landið en hingað til hefir verið gert. Það hefir sem sje bólað talsvert á því upp á síðkastið, að einstakir menn, sem hafa ráð yfir höfnum eða lendingastöðum, hafa á ýmsan hátt þröngvað kostum þeirra, sem hafa orðið að leita á þeirra náðir, meir en góðu hófi gegnir. Þetta hefir verið því tilfinnanlegra nú upp á síðkastið, þar sem útgerð er nú að mestu breytt í mótorbátaútgerð úr smábátaútgerð, sem áður tíðkaðist. Því að, eins og mönnum er kunnugt, hagar sumstaðar, og það ekki óvíða, svo til, að það eru að eins fáir staðir, sem mótorbátar geta legið óhultir á, og hafa þeir því orðið að safnast margir saman á hvern stað. Þar sem svo einstakir menn hafa haft ráð yfir þessum stöðum í hendi sjer, eru þess dæmi, að þeir hafa notað aðstöðu sína með því að þröngva kosti útgerðarmanna á ýmsan hátt. Önnur grein þessara laga á að bæta úr þessu og koma í veg fyrir, að einstakir menn geti þannig fært sjer kringumstæðurnar í nyt, með því að setja útgerðarmönnum stólinn fyrir dyrnar og þröngva þeim til að ganga að ósanngjörnum kjörum, þar sem þeir eiga ekki í önnur hús að venda. Ef þessar breytingar ná fram að ganga, ætti hagur útgerðarmanna yfirleitt að vera að þessu leyti betur trygður hjer eftir en hingað til. Af því að hjer er um allþýðingarmikið mál að ræða, þá vona jeg, að hv. deild taki því vel og leyfi því að ganga fram óbreyttu.

Pjetur Þórðarson Málið mun væntanlega hafa verið í landbúnaðarnefnd háttv.Ed. Hygg jeg, að það sje vilji flestra manna, sem um landbúnað hugsa, að málið fari til sömu nefndar hjer, og geri það því að tillögu minni.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Jeg hefi í raun og veru engu við nál. á þgskj. 442 að bæta. Álit nefndarinnar er, að þetta mál, eins og það nú liggur fyrir, sje ekki nógu vel undirbúið, en hún vill, að það fái rækilega athugun og afgreiða það því til stjórnarinnar með rökstuddri dagskrá. Það er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að athuga innan skamms nákvæmlega launamál þessa lands enn á ný, því að þótt nefndir hafi um þau fjallað og margt hafi verið um þau skrifað, þá eru þau ekki svo vel undirbúin, sem nauðsynlegt er. Fyrir sitt leyti vill nefndin stuðla að því, að þetta mál verði athugað rækilega. Jeg fæ ekki betur sjeð en að hv.flm. (B.J.) geti vel unað því, að málið sje afgreitt þannig, því að því er allur sómi sýndur, og best fer á því, að það fylgi tala um launamálabálkinum, er hann verður endurskoðaður. Jeg þykist tala , að honum (B.J.) sje ljóst, að þetta mál er ekki svo undirbúið, að það geti náð fram að ganga nú. Jeg skal geta þess, að þegar gert er ráð fyrir að ákveða laun eftir verðlagsskrá, er ekki hægt að hlíta við ákvæði slíkrar verðlagsskrár sem nú gildir. Ef launin á að ákveða í landaurum, verður það að vera bygt á því, að nauðsynjar manna sjeu teknar til greina, en eins og kunnugt er þá fer fjarri því, að sú verðlagsskrá, er nú gildir, taki tillit til þeirra. Það er t. d. ekki hægt að telja til lífsnauðsynja manna hespugarn og eingirnissokka, tvíbands-gjaldsokka og eingirnispeysur, nje heldur er nú um greiðslur að tala í vaðmáli og einskeftu, hákarli og hvallýsi, kýrhúðum og hrossskinnum, fuglafiðri og fjallagrösum. Dagsverk og lambsfóður eru líka svo fátíður gjaldeyrir, að ekki er hægt að gera þau að gjaldmiðli. Slík verðlagsskrá, er nothæf væri til launaákvörðunar, yrði að hljóða um helstu nauðsynjar manna, hinar algengustu, útlendar og innlendar, til viðurværis og aðhlynningar, svo sem kornmat, eldsneyti og jafnvel húsaleigu o, fl. Það er því hvergi fullnægjandi að hafa eingöngu verðlagsskrá þá, er nú gildir, til hliðsjónar, því að með henni næst ekki það rjettlæti, sem til er ætlast. Jeg vona, að stjórnin taki þetta til greina og athugi það ekki ver en aðrar hliðar þessa mikla máls.

Bjarni Jónsson það er ekki mikil spurning, hvort jeg er ánægður eða ekki við hv. nefnd. Jeg er reyndar ekki eins ánægður með gerðir hennar einsog hv.frsm. (G.Sv.) virtist ætla, en það gleður mig þó, að þetta mál fær betri undirtektir en síðast, er jeg bar það fram, með samskonar frv. hjer .á þingi. Mjer finst, að hv. nefnd hafi ekki tekið það til greina, að aldrei hefir verið svo mikil þörf þess sem nú, að verkamönnum hins íslenska ríkis væri reiknað kaup í landaurum, sökum hins mikla verðfalls, sem orðið er á peningum. Fyrir þessa þjóð, sem reiknað hefir í landaurum alla tíð, ætti ekki að vera vandasamt að leiða þetta í lög, án mikils undirbúnings. Ef tekin eru laun og reiknuð út eftir gildandi verðlagsskrá, fer sá reikningur ekki fjarri sanngirni. 3000 kr. laun t. d. væru þá orðin 6000 kr.  (G. Sv.: Eða 7000)  . Já, 3000-7000, en eftir nákvæmri skýrslu, frá matvælahagstofu Íslands hefi jeg sannað það, í öðru máli, sem var hjer á ferðinni, að þær lífsnauðsynjar, sem áður mátti kaupa fyrir 3000 kr., kosta nú yfir 7000, Þetta kemur því alveg heim við verðlagsskrána, og hún fellur saman við það, sem á sjer stað. Það ætti því ekki að kosta okkur Íslendinga, sem höfum reiknað í landaurum frá ómunatíð, mikið erfiði eða undirbúning að breyta til í þessa átt. Það er annars undarlegt, að það vilja engir vera mjer sammála í svona málum, nema Danir. Jeg bar t. d. á þingi 1915 fram tillögu um, að landssjóður gyldi nokkuð af verðhækkuninni á helstu nauðsynjavöru. Þá vildu engir vera mjer sammála, en nú hafa Danir og fleiri þjóðir gert það. Jeg sá nýlega í grein úr dönsku blaði, að það hafði verið til umræðu á þingi Dana, að laun embættismanna yrðu ákveðin þannig, að þau væru færanleg eða hreyfanleg, eins og þeir kalla það, á svipaðan hátt og preststekjur, sem goldnar eru í korni og smjöri, en Danir eru ekki kunnugir landaurareikningi eins og við. Það þarf ekki að tala um undirbúning til þess, að þau yrðu rjett reiknuð hjá okkur á þennan hátt, því að það ár, sem launin voru sett var miðað við gildi peninga það ár, eða meðalverð allra meðalverða það ár, sem löggjöfin ákvað launin. Þetta er því ekki að breyta launalögunum, því að þau eru hin sömu, en það er gjaldmiðillinn, sem er breyttur, og löggjafanum hefði aldrei dottið í hug að ákveða launin eins og hann gerði, ef honum hefði dottið í hug, að slík breyting yrði á gjaldeyri, sem nú er komið á daginn. Þetta þarf því ekki undirbúning, en það þarf undirbúning að semja nýja verðlagsskrá. En þótt ýmsir gallar sjeu á gildandi verðlagsskrá, þá er þó meðalverð allra meðalverða ekki fjarri sanni. Þegar menn sjá, að þessar gömlu reglur falla saman við þarfir nútímans, er auðsjeð, að það er ekki hættulegt að samþykkja þetta. Jeg býst ekki við, að þetta hefði samþykt, því að það er eins og menn hafi ekki hug til að stíga þau spor, sem allra sjálfsögðust eru og allir vita, að eru rjett. Jeg skal svo ekki fjölyrða um málið meira að sinni. Jeg vænti því góðs í framtíðinni, en mjer þykir það leitt, að þingið skuli ekki fallast á það í nútíðinni, til að forðast alt rifrildi um launamálið á næstu þingum. Ef menn vildu samþykkja þetta frv. mitt nú, væri þar með stungið upp í og sett stífla fyrir það þvarg, sem annars verður á næstu þingum, því að ef kaupið væri reiknað í landaurum, þyrfti aldrei að veita neina uppbót.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Mjer skilst á hv.flm. þessa frv. (B. J.), að hann sje tilbærilega ánægður með, að málið verði afgreitt til hæstv. landsstjórnar, og furðar mig það ekki, því að nefndin hefir tekið málinu vel, og hv.flm. þarf ekki að furða, að nefnd, sem á að gefa rökstutt álit, geti ekki afgreitt annað eins mál og þetta á annan hátt. Þar með er ekki sagt, að það, sem frv. fer fram á, sje ósanngjarnt, þegar það hefir fengið nægan undirbúning. En það gefur að skilja, að það er ekki auðhlaupið að því að gera svona „radikal“ breytingu á þeim launakjörum, sem ríkt hafa svo langa tíð. Það mætti segja, að nokkur þörf væri á að fá þetta lögleitt nú, sjeð frá því sjónarmiði, hvað embættismönnum hentar best. En hjer er líka margs fleira að gæta, þegar um er að ræða að umsteypa gömlu kerfi, sjerstaklega í peningamálum, og til þess eru yfirstandandi tímar afaróheppilegir. Jeg efast ekki um, að eftir alt það þvarg, sem orðið hefir um launamálin, verður reynt að koma á því fyrirkomulagi, sem ekki breytist óðar aftur. Það er ekki svo að skilja, að þingmenn hafi ekki hug til að stíga spor í rjettlætisátt. Hjer er að ræða um, hvort á að hlaupa út í hitt og þetta, óundirbúið, eða styðja að framgangi þess með góðum undirbúningi. Mjer þykir ekki þörf að fjölyrða meir um þetta. Þótt hv.flm. (B.J.) sjái grein í dönsku blaði um, að heppilegt gæti verið að gjalda laun í fríðu, þá er það engin ný hugmynd, því að hún er þekt líka erlendis, enda þótt þar sje engin verðlagsskrá höfð, á sama hátt og hjer hefir tíðkast. En það er ekkert land, sem lögleiðir slíkt á þessum tímum; málið er að eins rætt og athugað. Jeg verð að segja það, að það er ekki sannleikanum samkvæmt hjá hv.flm. (B. J.), að þetta geri enga breytingu á upphæð launanna, og þarf jeg, því til sönnunar, ekki annað en vitna í orð hv.flm. sjálfs, er hann sagði, að 3000 kr. laun hækkuðu eftir þessu upp í 7000 kr.  (B. J.: Já, hækkaði í krónum)  . Já, það hefir nú hingað til verið reiknað í krónum. Breytingin gæti verið sanngjörn frá sjónarmiði ýmsra manna, en þess ber ekki að dyljast, að hún er stórkostleg og getur verið misjöfn, því að þetta árið yrði upphæðin að vera svona mikil og hitt árið öðruvísi. Jeg vil geta þessa að gefnu tilefni, en annars er óþarfi að ræða frekar einstök atriði málsins.

Bjarni Jónsson Frv. þetta fer ekki fram á breytingu á því, sem löggjafarnir ætluðust til, er laun embættismanna voru ákveðin. Það fer fram á jafnmikla fúlgu lífsnauðsynja eins og þeir ætluðust til að embættismennirnir fengju fyrir laun sín.  (G. Sv.: 7000 kr.)  . Já, ákveðna fúlgu lífsnauðsynja, hvort sem hún kostaði 3000 kr. eða 7000, ætlaðist löggjafinn til að menn fengju fyrir ákveðið starf. Þetta er ekki annað an dæmi í margs konar tölum, að breyta ákveðinni krónutölu í álnatölu. Það á ekki skylt við launabreytingu, því að þótt skift yrði um og reiknað í álnatölu, er ekki sagt, að þau laun hjeldust; þau yrðu að eins á næstu árum hækkuð í álnatali, í stað þess í krónutali. Það er mergurinn mállins. Jeg endurtek það, að þetta er svo einkarljóst, að hver maður skilur það, og þar ræður ekki annað en hugleysi eða skortur á rjettarmeðvitund, ef menn eru á móti því.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Við 1. umr. þessa máls gerði jeg stuttlega grein fyrir, hvers vegna sjávarútvegsnefnd hefði komið með þetta mál, og sömuleiðis fór jeg nokkrum orðum, til skýringar, um breytingar á samábyrgðarlögunum frá 1909. Jeg skal nú í fám orðum fara dálítið nánar út í skýringar á þeim helstu breytingum, sem gerðar hafa verið, og jeg hygg, að helst muni geta valdið ágreiningi. Það blandast engum hugur um, að þetta mál þarf að athuga vel og rækilega, því að sú stofnun, sem hjer er um að ræða, er mjög mikilsverð, og þarf að geta orðið sjálfstæð og styrk. Ef vel ætti að vera, þyrfti hún að geta tekið öll innlend skip í tryggingu, bæði stór og smá, en eins og mönnum er kunnugt, er hún enn að eins fyrir báta og smáskip. Jeg efast ekki um, að það muni eiga langt í land, að hún geti tekið stærri skip, og við höfum ekki sjeð okkur fært, að svo stöddu, að koma með stórvægilegar breytingar í þá átt, en tilgangurinn með þessum breytingum, sem gerðar hafa verið, er sá, að gera stofnunina tryggari og vinsælli. Aðalatriðið í þessum breytingum er að flokka öll skip að opinberri ráðstöfun, en láta það ekki vera tilviljun eða undir áliti stjórnar Samábyrgðarinnar komið, hversu hátt hvert skip skuli trygt undir hámarkinu, 4/5 virðingarverðs. í reyndinni hefir þetta verið handahóf. Skip úr fjarlægum landshlutum hafa verið trygð að meiru eða minnu leyti, alt eftir áliti og geðþótta stjórnar fjelagsins. Hana hefir skort kunnugleika um mörg þeirra, og afleiðingin er auðsæilega, að ónýtir skrokkar hafa verið trygðir eða skip með ljelegum fargögnum, sem svikið hafa, þegar á reyndi, Enginn veit, hve margir skipskaðar, sem stofnunin hefir bætt, muni stafa af þessu, en ætla má, að varasjóður hennar hefði nú náð hámarkinu, 50000 kr., ef flokkun hefði verið fylgt og eftirlit verið betra. Nú hefir nefndin lagt til, að 1. fl. skip sjeu trygð að 4/5, 2. fl. að 3/3 og 3. fl. að ½, en vel má vera, að nær stofnuninni mætti ganga í þessu, og um það gætu þá brtt. komið. Við 5. gr. laganna hefir nefndin lagt til talsverðra breytinga. Þar er ákveðin hæsta trygging á einu skipi 15000 kr. og 5000 kr. trygging á veiðarfærum eins skips. Þessar upphæðir höfum við fært upp um 5000 kr. hvora, og virðist mjer það á fullum rökum bygt, þar sem skipin fara ávalt stækkandi og veiðarfæraútbúnaður vex, enda er stjórn fjelagsins okkur sammála í þessu. Ákvæðin í 7 gr. hafa aftur á móti orðið ágreiningsefni milli okkar og stjórnar Samábyrgðarinnar. Þar er ákveðið, að ávalt skuli 2% dregið frá skaðabótafje, og enn fremur, ef skipstjóri væri grunaður eða sekur um að hafa með hirðuleysi eða vísvitandi hirðuleysi valdið skaða á skipi, mætti draga frá alt að ? virðingarverðs. Þessi ákvæði bæði viljum við fella burt, því að okkur virðast þau afskaplega ósanngjörn, sjerstaklega eftirleiðis, þar sem gert er ráð fyrir flokkun á öllum skipum, því að gera verður ráð fyrir, að þeir, sem hafa mikinn hluta skips í sjálfsábyrgð, hafi með því nægilegt aðhald um að velja áreiðanlega menn til skipstjórnar, og því ósanngjarnt, að þeir gjaldi ótrúmensku þeirra. Í þessu var stjórn Samábyrgðarinnar okkur ekki sammála; hún vildi að vísu fallast á, að færa mætti eitthvað niður úr ? frádráttinn, en ekki fella hann alveg burt. - Þá er lítilvæg breyting í 4. gr. þessa frv., þar sem við gerum ráð fyrir, að burt falli fyrirmæli um sjórjettarpróf í 9. gr. samábyrgðarlaganna, en í staðinn komi, að próf skuli að eins haldin svo framarlega sem stjórn, Samábyrgðarinnar óskar. Þá höfum við enn fremur lagt til, að bætt sje inn í 13. gr., að reikningar stofnunarinnar skuli lagðir fyrir endurskoðunarmenn landsreikninganna, en um það var ekkert ákveðið í lögunum frá 1909. Þá er breyting við 13. gr. laganna frá 1909, þar sem ákveðið var, að landssjóður greiddi stofnuninni 5 þús. kr. árlega fyrstu 5 árin. - Árið 1915 var þessi tími útrunninn, og hefir því stofnunin ekkert fengið frá landssjóði síðastliðin 2 ár. - Þetta finst okkur ná ofskamt, og stofnunin offátæk til að missa styrkinn, og förum við því fram á það í 5. gr. frv., að landssjóður borgi árlega 5 þús. kr., þar til varasjóður er orðinn 50 þús. kr., og þá auðvitað fyrir þau tvö ár, sem fjellu úr 1916-17. Þetta miðar, eins og menn hljóta að sjá, eingöngu að því að styrkja stofnunina, og finst mjer ekki, að landssjóði ætti að vera eftirsjón í þeim peningum, enda verður sú greiðsla eigi langvinn, sennilega 3-4 ár úr þessu. - Loks kemur 6. gr. frv., sem ekki er breyting frá lögunum 1909, heldur viðauki. Játa jeg, að stjórn Samábyrgðarinnar var okkur ekki sammála um hann; hún heldur því fram, að þessi ákvæði sjeu og eigi að vera í reglugerð, en ekki í lögunum. En þessi reglugerðarákvæði hafa verið mjög óvinsæl. Nefndin leggur nú til, að hámark ársiðgjaldsins fyrir trygð skip sje svo sem verið hefir, en jafnframt vill hún ákveða iðgjaldið frá 1. mars til 15. október 6%, hvorttveggja að meðtöldu varasjóðsgjaldi skipsins. Við lítum svo á, að þessi breyting sje sjálfsögð og sanngjörn, því að undanfarið hefir verið greitt hærra tryggingargjald fyrir sumarmánuðina en vetrarmánuðina; 6% hafa verið heimiluð fyrir tímabilið frá 1. mars til 15. september, en þaðan af hefir gjaldið lækkað, eða frá 15. okt., svo að 9% hafa hæst verið tekin fyrir árstryggingu. Með þessu hefir aðalgjaldið verið lagt á hættuminsta tímann, og þeim óþarflega íþyngt, sem þurftu að tryggja að sumri. Nú er sumartryggingin færð fram um einn mán., frá 15. sept. til 15. okt., fyrir þessi 6%, og verður vetrartryggingin þá lægri. Segja má, að þetta geti í reglugerð staðið, en reynslan frá 1910 sýnir, að fult eins tryggilegt muni að lögbinda þetta. Síðasta breytingin lýtur að því, að breytingarnar skuli færðar inn í meginmál laganna, og þarf ekki um hana að fara frekari orðum.

Benedikt Sveinsson Hv. frsm. (Sv. Ó.) hefir bæði nú og við 1. umr. þessa máls gert glögga grein fyrir því, hvað vakað hafi fyrir honum og sjávarútvegsnefnd með frv. því, sem hjer liggur fyrir. En jeg get ekki betur sjeð en að líta beri á málið frá öðru sjónarmiði en þeir hafa gert, og ýmsar af þessum breytingum sjeu í fylsta lagi athugaverðar. Hv. frsm. (Sv. Ó.) viðurkendi, að stofnunin þyrfti að styrkjast og eflast, til þess að geta tekið stærri skip í tryggingu, og helst að verða öflugri en þetta frv. fer fram á. Og er það alveg rjett athugað. En mjer er nær að halda, að frv. þetta nái ekki tilgangi sínum, því að sumar af þeim breytingum, sem fram á er farið, stuðla ekki að því að styrkja stofnunina og efla, heldur til hins gagnstæða, að gera hana veikari og ósjálfstæðari en hún er nú. Skal jeg nú leyfa mjer að fara nokkrum orðum um einstakar greinar frv. Í fyrsta lagi er hjer viðbót við 2. gr., um flokkun skipa þeirra og báta, sem eru í beinni vátryggingu. Flokkun skipa, eins og hjer er ætlast til, er ekki vandalítið verk, jafnvel þótt fyrir lægi reglugerð um grundvöll slíkrar flokkaskipunar. Til þess, að flokkaskipunin sje svo ábyggileg sem þarf, verða að framkvæma hana skipasmiðir eða aðrir hæfir „fag“-menn. Hjá helstu vátryggingarfjelögum annara ríkja framkvæma hana allra hæfustu sjerfræðingar í hverju landi, svo sem hjá Bureau Veritas í París, Lloyds í London, Deutsche Lloyd í Berlin og Norsk Veritas í Kristjaniu. Hjer er ekki hægt að grípa upp hæfa menn til að flokka skipin. Það er nærri broslegt, sem stendur í 2. málsgr. 1. greinar frv., að lögreglustjóri eða hreppstjóri skuli vera oddamaður. Þótt hreppstjórar dugi vel til að halda uppboð, munu þeir alment ekki nfag“-menn um skipasmíðar. Og það er reglulega broslegt, að þeir eigi að skera úr ágreiningi með þeim, er einhverja þekkingu hafa á skipasmiði. Þar sem þessum mönnum er ætlað að gefa vottorð, að viðlögðum drengskap, um flokkunina, en hún er hið mesta vandaverk, þá má ætla, að erfitt muni veita að fá samviskusama menn, sem sjálfir vita, að þeir hafa mjög takmarkaða þekkingu á þessu sviði, til að gangast undir slíkt. Enda er til mikils ætlast, er menn skulu leggja drengskap sinn við um úrskurð á efni því, sem þá brestur þekking á. Að vísu gæti verið, að fá mætti hjer í Reykjavik hæfa menn til þessa starfs, en það mun líka sá eini staður, þar sem slíkum mönnum er til að dreifa. Í síðustu málsgr. 1. gr. segir svo: „Að jafnaði skal ekkert dregið frá skaðabótum fyrir spjöll á skipum í beinni vátryggingu“. En þetta ákvæði fer í bág við þær reglur, er gilda í erlendum vátryggingarfjelögum. Öll vátryggingarfjelög draga frá skaðabótum þegar gert er við skip eftir áfall, sem og er sanngjarnt, einkum ef um mikla viðgerð er að ræða, þar sem skipið verður þá venjulega betra en áður; nýtt kemur í stað gamals, sem tekið er burt. Og yfirleitt hafa erlend vátryggingarfjelög bygt reglur sínar á margra áratuga reynslu, og er varhugavert að taka hjer upp nýmæli, nema bygð sjeu á reynslu hjer og vel athuguð áður. Það getur þótt hart, að dregið sje af skaðabótum, er um lítils háttar viðgerð er að ræða, en sje um meiri háttar viðgerð að ræða, þá er vissulega ekki ofmikið, að 2% sjeu dregin frá. Viðvíkjandi 2. gr. er ekkert sjerstakt að segja. Það er ekkert athugavert, þótt tölurnar hækki nokkuð, enda mun stjórn Samábyrgðarinnar ekki á móti því. Viðvíkjandi 3. gr. frv. hefi jeg þegar minst á, að það er ekki til bóta, að stafl. a. í 7. gr. laganna falli niður. En þó er meir athugaverð sú tillaga, að 1. málsgr. af staflið b. í sömu gr. skuli niður falla. Fór hv.frsm. (Sv. Ó.) ekki með rjett mál, er hann skýrði frá þeirri brtt. Það, sem hann vill fella niður, er þetta: „Ef það sannast, að skipstjóri hafi, af ásettu ráði eða fyrir vítavert hirðuleysi valdið tjóninu, má draga alt að því 20% af skaðabótafjenu“. Hv. frsm. (Sv. Ó.) tók það fram, bæði við 1. og 2. málsgr., að það væri hart, að þessi upphæð, 20%, skyldi dragast frá fyrir grun um, að skipstjóri væri valdur að tjóninu. En eins og menn sjá er hjer algerlega rangt með farið. Eftir lögunum er slíkt ekki gert nema „ef það sannast“. Hjer er því ekki um neinn grun að ræða, heldur lögfulla sönnun. Í þessu efni má benda á, að þessu ákvæði hefir alls tvisvar sinnum verið beitt, og er því síður en svo, að hjer sje um atriði að ræða, er oftlega. komi niður á vátryggjendum, en á hinn bóginn er þó sjálfsagt og nauðsynlegt, að það standi í lögunum. Menn sjá og, að í þessu ákvæði er ekki alllítil trygging fyrir því, að útgerðarmenn gæti þess að velja góða og skyldurækna skipstjóra á skip sín. Ábyrgð þeirra, sem mennina ráða, ætti að vera meiri í þessu atriði en Samábyrgðarinnar, sem engu ræður um það, hverjir skipaðir eru í þessa ábyrgðarmiklu stöðu. Og þó verður Samábyrgðin ætíð að gjalda % af skaðabótafjenu, þótt það sannist, að vítaverðu hirðuleysi sje um slysið að kenna, eða að það sje beint framið vísvitandi. Þessa breytingu má því ekki gera; hún er til stórskemda. Viðvíkjandi þessu atriði tók hv.frsm. (Sv. Ó.) það fram, að Samábyrgðin væri sjer sammála. Því þverneitar samábyrgðarstjóri og segir, að þetta sje gersamlega móti sínum till., og leggur eindregið á móti því, að þetta nái fram að ganga. Hv. frsm. (Sv. Ó.) segir, að í greinargerð frv. standi, að þessi tvö atriði í 7. gr. laganna sjeu mjög ósanngjörn og óeðlileg, einkum er flokkun skipa sje á komin. Mjer sýnist flokkunin ekki koma kæruleysi skipstjóra við. Þeir geta verið jafnhirðulausir þótt flokkunin sje á komin. Þá er í 6. gr. frv. ákveðið hámark iðgjalda, ársiðgjald 9% og fyrir tímabilið frá 1. mars til 15. okt. 6%. Þetta er eitt nýmælið, að iðgjöldin sjeu ákveðin í lögum, því að vanalega eru iðgjöld ekki ákveðin í lögum, heldur sett í reglugerð, og er það miklu hagkvæmara. Það getur orðið nauðsynlegt að hækka iðgjöld fyrir sjerstakt slys, án þess að lögum sje hægt að breyta. Viðvíkjandi þessum breytingum yfir höfuð er það að segja, að Samábyrgðin er bundin við samninga um endurvátryggingu í erlendum fjelögum, og sjeu gerðar breytingar í þessa átt, bitnar það eingöngu á hinni íslensku Samábyrgð, því að endurvátrygging hinna erlendu fjelaga, verður ekki breytt fyrirvaralaust, og af slíkri breytingu gæti jafnvel leitt það, að endurvátryggingarfjelögin segðu upp samningum við Samábyrgðina. Því er sjálfsagt að gefa fjelaginu ráðrúm til að leita samninga um slíkar breytingar hjá erlendu fjelögunum, áður en iðgjöldunum er slegið föstum með lögum. Það er auðvitað, að flytjendum frv. þessa gengur það til að bæta kjör þeirra, er skipta við Samábyrgðina. En þeir verða að gæta þess að ganga ekki svo nærri Samábyrgðinni, að hagur hennar verði valtur, því að það lendir á útgerðarmönnum sjálfum, þar sem fjelagið hefir rjett til að hækka iðgjöldin um ?, ef fje þess gengur til þurðar. En þar sem einar allsherjarreglur gilda um þetta, bæði á Norðurlöndum og í öðrum siðuðum löndum, og lög Samábyrgðarinnar eru sniðin eftir þeim, þá er afarvarhugavert að breyta einstökum atriðum. Gæti þó verið, að breytingar á einstökum atriðum mættu fram ganga, en það verður að athuga rækilega áður og í samráði við Samábyrgð Íslands. Vil jeg því leyfa mjer að bera fram svo hljóðandi rökstudda dagskrá: Með því að mál þetta er ekki svo rækilega undirbúið, að því verði ráðið til heppilegra lykta að þessu sinni, og í því trausti, að landsstjórnin endurskoði lögin nr. 54, 30. júlí 1909, í samráði við stjórn Samábyrgðarinnar, og leggi fyrir næsta Alþingi frumvarp til laga um breytingar á þeim, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Jeg hafði búist við andmælum gegn frv. þessu. Það er ekki nema eðlilegt, að einhver finni agnúa á því, og jeg get strax sagt, að jeg býst helst við aðfinningum á þeim atriðum, sem nú hefir verið um rætt. En þar með er ekki sagt, að þessi ágreiningsatriði þurfi að verða frv. að falli. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) áleit ákvæði 1. gr. frv. ekki framkvæmanlegt; hjer væri enga menn að fá, er þess væru um komnir að meta skipin. Þetta er fjarstæða. Það er aðgætandi, að alt síðan 1905 eigum vjer lög um skoðun á skipum, hvort sjófær sjeu og megi leggja út á vertíð. Þessa skoðun framkvæma engir sjerfræðingar, og þessa skoðun eða flokkun höfum vjer unað við tiltölulega lengi. En þar, sem er að ræða um smá skip og báta, getur hver skynbær sjómaður, sem jafnframt er skipasmiður, álitið og metið, hvort skipið sje vandað eða í slæmu ástandi. Og að það sje kátlegt, að lögreglustjóri sje oddamaður, er ekki nema slagorð. Hann á þó að vera óhlutdrægur, og það skiptir mestu, enda er einmitt gert ráð fyrir, að hann byggi á áliti skoðunarmanna Samábyrgðarinnar, sem flokka. Það ætti ekki að veikja álit þeirra, þótt lögreglustjóri aðstoði þá. Jeg álít þessa viðbáru gersamlega þýðingarlausa. Og ef bíða ætti eftir því, að við hefðum sjerfræðinga til að meta og flokka þessar smáfleytur, eins hæfa og erlend fjelög hafa, vegna miljónafjelaga sinna, eins og t. d. Norsk Veritas og Lloyds í London, gæti svo farið, að við mættum bíða heilan mannsaldur eða lengur. En mjer þótti þetta atriði svo mikilsvert, að jeg vildi ekki sleppa því úr frv., og því má ekki sleppa. Samábyrgðin verður að taka upp flokkun; ella er hún dauðadæmd. Hv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) tók það fram, að jeg hefði ekki farið með rjett mál um frádráttinn á skaðabótunum fyrir skipspjöll. Jeg tók fram, að rjett væri að nema burt 2% frádráttinn; hann væri óvinsæll og ástæðulaus. Enn fremur ljet jeg í ljós, að rjett væri að fella burt 20% frádráttinn, vegna yfirsjóna skipstjóra, og skýrði frá því, að um þetta hefði ekki fengist samkomulag við stjórn Samábyrgðarinnar. Hv. þm. (B. Sv.) hefir afbakað orð mín um þetta. Samábyrgðarstjórinn stendur þarna og verður að kannast við, að þetta sje rjett.  (G. Sv.: Hann hefir ekki málfrelsi hjer.)  Það veit jeg vel, en er viðbúinn, að loknum fundi, að endurtaka þetta við hann utan þings.  Það getur því að eins verið rjett að draga þennan fimtung skaðabótanna frá, að það sje rjett að hengja Pjetur, þegar Páll er sekur. Það nær engri átt, að skipseigandi gjaldi svika skipstjóra. Þá tók hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) það fram, að af því, að í lögum frændþjóða vorra væri fyrirmyndin fyrir lögunum, bæri oss að halda sömu ákvæðum. En eftir því, sem mjer er kunnugt, eru slíkar stofnanir erlendis einstakra manna eign, en vor stofnun er opinber eign. Einstakir menn setja þar þau kjör og skilyrði, er þeim sýnist, en það þarf ekki að taka til vorrar stofnunar, sem komið er á fót með tilstyrk landssjóðs. Það getur verið, að Samábyrgðin eigi það á hættu að missa tryggingarsambönd við útlend fjelög, ef lagaákvæðum hennar er breytt, en hvað er á móti því að leita samkomulags við þau fjelög um þessi breyttu ákvæði? Jeg fæ ekki sjeð annað en að þessum lögum verði að breyta, er þau eru orðin óvinsæl, og það getur ekki verið tilgangurinn, að þau standi um aldur og æfi óbreytt. Um þessar breytingar, sem við vorum sammála samábyrgðarstjórninni um, virðist mega semja við erlendu fjelögin, og þótt þessi breyting yrði gerð, þá mætti fresta framkvæmd laganna meðan samið væri. Stjórn Samábyrgðarinnar mintist ekki á neina hættu, er stafað gæti af samningaslitum við útlend fjelög. Annars get jeg sagt, að frekari undirbúningur þessa máls er sjálfsagt æskilegur. Þetta, sem við kornum fram með, ætti að vera til bráðabirgða, og innan tíðar hlýtur að reka að því, að gagnger breyting verði gerð á þessari stofnun. Kyrstaða má engin vera, því að þá nær stofnunin ekki tilgangi sínum.

Benedikt Sveinsson Hv. frsm. (Sv. Ó.) hjelt því fram, að þetta „sumt“ í frv., sem hefði ágreiningi valdið, þyrfti ekki að aftra því, að frv. gengi fram í einhverri mynd. En jeg held, að sú lagasmíð yrði mjög af handahófi, ef farið væri að vinsa úr þau atriði, sem meiri hluti deildarinnar gæti komið sjer saman um. Miklu meiri trygging yrði fyrir því, að vel og viturlega yrði frá þessu máli gengið, ef stjórnin fengi ráðrúm til að undirbúa það undir þing með ráðum og aðstoð Fiskifjelagsins og samábyrgðarstjórnarinnar. Hv. frsm. (Sv. Ó.) sagði, að flokkunin væri auðveld. Kvað hann það fjarstæðu, að vandfengnir myndu menn til þeirra hluta. Skírskotaði hann til laga frá 1905, um flokkun fiskiskipa. En á þau lög hefði hann eigi átt að minnast, því að á framkvæmd þeirra hefir orðið mjög sorgleg reynsla. Jeg vil spyrja hv. þingdeild, hvort sú flokkun hefir ekki verið herfilega misbrúkuð, og hvort ekki hefir beinlínis leitt manntjón af því, að skipin hafa ekki verið skoðuð með nægri nákvæmni, þekking og samviskusemi? Þetta mál hefir verið gert að blaðamáli, og það með fullum rökum.  (M. Ó.: Engum rökum!)  Jeg get nefnt eitt dæmi, þegar tvö skip voru dæmd ósjófær hjer í Reykjavik, en síðan var farið með þau í Hafnarfjörð. Þar voru þau skoðuð af öðrum skoðunarmönnum og talin sjófær. Bæði hjeldu svo út til fiskveiða. Annað komst út á miðjan Faxaflóa; þá datt gat á það, og menn fengu með naumindum draslað því í land og borgið svo lífi sínu. Þá var þetta skip nýkomið úr skoðun frá eiðsvörnum mönnum, sem sjálfsagt hafa framkvæmt hana eftir bestu vitund. Hitt skipið fórst með hverju mannsbarni, sem innanborðs var, fyrir sunnan land. Það er því sannarlega sorgleg reynsla fyrir því, hvernig sú skoðun hefir verið af hendi leyst. Viðvíkjandi skoðun á vjelbátum er sama að segja, og jeg býst við, að ef stjórn Samábyrgðarinnar væri að spurð, teldi hún þá skoðun ekki á marga fiska. Á Seyðisfirði var mótorbátur nýskeð tekinn í ábyrgð af Samábyrgðinni. Þegar hann var kominn út á miðjan fjörð, bilaði vjelin. Segl voru fúin og ekki hægt að notast við þau, og þar eð bátverjar vildu ekki láta sig reka á land, gripu þeir til akkerisins, en þá fór ekki betur en svo, að stjórinn slitnaði; hann var fúinn líka. Hv. frsm. (Sv. Ó.) kannast við að hafa komist ónákvæmt að orði er hann sagði, að 20% væru dregin frá fyrir grun einn um, að skipstjóri hefði tjóninu valdið. Hann hlýtur að kannast við, að það er rjett, sem í lagagreininni stendur, að það sje vítavert, ef skipstjóri verður valdur að tjóni af ásettu ráði, og geri hann það, er ekki ástæða til að breyta lögunum. Þessu ákvæði hefir, eins og jeg sagði áður, verið að eins tvisvar beitt. Í annað skiftið hafði öll skipshöfnin sofið í bátnum, meðan hann var að reka á land. Sannarlega ætti að komast hjer á ríkara aðhald og eftirlit með gætni og samviskusemi í skipstjórn, en ekki ljetta ábyrgðinni af í því efni. Jeg held, að Samábyrgðin beri fullkomlega nógu mikla ábyrgð ef skip strandar fyrir gáleysi eða vítavert hirðuleysi, því að eftir reglugerð sinni er hún ávalt „skyld til að greiða svo mikið af skaðabótunum, sem þarf til að greiða lán af almannafje, þar með talin lán úr íslenskum bönkum og sparisjóðum, sem veitt hafa verið gegn veði í skipinu eða bátnum, þó eigi meira en ? tryggingarfjárhæðarinnar, og á Samábyrgðin þá endurgjaldskröfu á hendur þeim, sem sekur er“. Hjer ber Samábyrgðin ábyrgðina, og verður svo að eltast við þá ólánsmenn, er sett hafa skipin upp, en það mundi oftast verða árangurslaust. Er því síður en ástæða til að íþyngja Samábyrgðinni um þetta atriði frekar en orðið er. Háttv. frsm. (Sv. Ó.) sagði, að nauðsynlegt væri að breyta lögunum. Jeg hefi ekki sagt eitt orð í þá átt, að ekki mætti breyta lögunum; meira að segja felur dagskráin, sem jeg ber fram, það í sjer, að ætlast er til, að stjórnin búi undir breytingar á lögunum. Þessi ummæli hv.frsm. (Sv. 6.) eru því alveg út í hött. Hv. frsm. (Sv. Ó.)sagði, að þótt þau fjelög, sem nú endurvátrygðu fyrir „Samábyrgðina“, neituðu um endurtryggingu, ef þetta frv. yrði samþykt, þá væri hægt að semja við önnur. Jeg hygg, að þetta sje alveg rangt, og að minsta kosti ósannað og ósennilegt, því að ef Samábyrgðin fælir nú frá sjer þessi fjelög, þá yrðu það varla meðmæli með henni, og mundi hún eiga undir högg að sækja að fá endurtryggingu hjá öðrum fjelögum. Jeg skal svo ekki orðlengja frekar um þetta að sinni, en vona, að háttv. deild sjái, að eina rjetta leiðin í þessu máli er sú að samþykkja dagskrána.

Matthías Ólafsson Það er mikil þekking, sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hefir alt í einu fengið á þessu máli, því að jeg veit ekki til, að hann hafi nokkurn tíma áður hugsað um þessi mál. Hann þykist ekki vita, af hverju þetta frv. sje komið fram. Jeg get sagt honum, að það er af því, að í landinu er orðin almenn óánægja með það, hvernig Samábyrgðin er starfrækt. Fyrst og fremst hefir hún aldrei fengist til að tryggja sjer það, að bátarnir, sem trygðir eru hjá henni, sjeu í notandi ástandi. Hún hefir ætíð færst undan því að gera breytingar á því fyrirkomulagi, sem hefir verið hjá henni, um skoðun á skipum þeim, sem hún vátryggir, og hafi svo skipin farist, þá hefir vátryggingarupphæðin ekki verið greidd nema með eftirtölum og undanfærslu. Háttv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) gerði lítið úr flokkuninni, sem frv. fer fram á, og færði fram dæmi því til sönnunar, að lítið mundi á henni að græða. Jeg skal benda háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) á það, að það er svo með fleira en þennan hlut, að menn eru fákunnandi í fyrstu, en reynslan og æfingin þroskar mennina. Annars var þetta dæmi, sem þm.N.-Þ. (B. Sv.) tók, máli sínu til sönnunar, mjög óheppilega valið, því að það gat eins vel bent á vitleysu landsmanna eins og þeirra, sem skipið skoðuðu, því að það, að þilfarið sje mjög sterkt, er ekki það aðalatriði, sem á að ráða því, hvort skipið skuli vera sjófært eða ekki. Hitt er alt annað mál, að það er mjög óheppilegt að fara með skipin úr einum stað í annan, til þess að láta skoða þau, og ákvæði, sem kæmu í veg fyrir slíkt, hefðum við sett inn í þetta frv. ef okkur hefði dottið í hug, að Samábyrgðin fjellist á það. Að fela stjórninni þetta mál getur aldrei farið betur en svo, að málinu seinki um eitt ár. En hafi nú stjórnin Samábyrgðina fyrir sinn aðalráðunaut í þessu máli, þá, satt að segja, vænti jeg mjer ekki mikils í framkvæmdunum.  (B. Sv.: En Fiskifjelagið?)  . Fiskifjelagið getur engin áhrif haft í þessu máli. Það hefir reynt það áður, en alt strandað á því, að Samábyrgðin hefir ekki viljað ganga inn á neinar skynsamlegar breytingar. Háttv. þm.N.-Þ. (B. Sv.) var að tala um, að ósanngjarnt væri, að eigandi báts fengi hann borgaðan, ef slys hlytist af því, að öll skipshöfnin svæfi í bátnum. Jeg get ekki sjeð annað en að það væri sama sem að hengja bakara fyrir smið að vilja ekki borga bátinn, því að ekki getur eigandinn að því gert, þótt formaðurinn gæti ekki skyldu sinnar. Það væri þá líkast því, að rjett væri að neita að borga háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) vátryggingarfjeð, ef svo vildi til, að annar maður brendi hús hans af hefndargirni eða einhverjum öðrum orsökum. Jeg get ekki sjeð annað en að þetta tal hans sje lokleysa ein. Jeg verð að álíta, að flokkunin á skipunum sje bráðnauðsynleg, en auðvitað er hún vandasöm. En ætti okkur ekki að vera mögulegt að koma henni á, eins og öllum öðrum þjóðum. Ef við ekki gerum það, þá er það áreiðanlegt, að fjelagið er í mestu hættu statt, því að einmitt í flokkuninni er mest tryggingin fyrir fjelagið. En það var einmitt hugsun nefndarinnar að reyna að koma því svo fyrir, að bæði fjelagið og skipaeigendur væru tryggari, hvað sem fyrir kæmi. Jeg vona, að menn sjái nú, hvoru megin rjettlætið og skynsemin eru í þessu máli, og láti frv. ganga fram.

Gísli Sveinsson Hv. þm. V.-Ísf. (M. O.) virtist hneykslast á því, að hv.þm. (B. Sv.) hefði aflað sjer þekkingar á þessu máli, og eru það nokkuð einkennilegar röksemdir. En sumt í ræðu hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) bar ljósan vott um það, að þekking hans á þessu máli væri ekki eins staðgóð og hann sjálfur virðist halda. Þegar þetta frv. kom fram í dagsljósið, þá bjuggust menn vitanlega við því, að það væri vendilega íhugað, þar sem málið var komið frá hv. sjávarútvegsnefnd. Menn bjuggust við því, að málið hefði verið borið undir Samábyrgðina, og að hún væri að öllu leyti sammála nefndinni um frv. Það varð ekki heldur annað heyrt á hv.frsm. (Sv. Ó.) við fyrstu umr. málsins en að svo væri. En því ver varð mönnum við, er það varð kunnugt, að Samábyrgðin er ekki einungis mótfallin málinu, heldur jafnvel telur það stórhættulegt fyrir fjelagið. Þetta mál er svo vaxið, að Samábyrgðin hefir samið við sjerstök fjelög um að endurtryggja það, sem trygt er hjá henni. Verði nú þessar breytingar samþyktar, þá fellur úr gildi þessi endurtrygging. Það er því sá einn kostur til, að semja á ný við sama fjelagið, eða við eitthvert annað fjelag, ef ekki takast samningar við það. Það er ekki víst, að þessir samningar gangi svo greiðlega, og getur því verið hættulegt að afgreiða þetta mál frá þinginu, án þess að hafa leitað fyrir sjer áður um það, hvernig slíkir samningar mundu ganga. Það er enginn að segja það, að þetta mál sje ekki borið fram af góðum vilja, en þrátt fyrir það er ekki gefið, að það sje vandlega undirbúið, og ekki virðist vera nein ástæða til að flaustra málinu af. Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.), talaði um, að Samábyrgðin fengist aldrei til að sinna þessu máli. Þetta er nú, eins og allir sjá, fullyrðing út í loftið, og jeg fyrir mitt leyti trúi henni ekki, en þótt það væri rjett, þá má leita til landsstjórnarinnar.  (P. Þ.: Ekki hefir landsstjórnin vit á sjómensku)  . Hv. þm. Mýra. (P. Þ.) heldur kann ske, að landsstjórnin sje ekki til nema fyrir búandmenn uppi á Mýrum. Landsstjórnin getur hæglega útvegað sjer aðstoð fróðra manna um þessi efni, og því er sjálfsagt að vísa þessu máli til hennar, en ekki flaustra því svona af, eins og sumir virðast ætlast til að gert verði. Annars má segja, að það stappi vítaverðu næst, að ein meiri háttar þingnefnd skuli bera fram mál, sem ekki er betur undirbúið, og auk þess fara þannig að, að ýmsir mundu vilja kalla tilraun til blekkinga. Eitt af því, sem háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) villist á í þessu máli, er það, að hann virðist rugla saman skoðun á skipum og flokkun á þeim. En skoðun sú, sem hjer á landi hefir verið, er alt annað en flokkun, því að skoðunin er ekkert annað en það að komast að því, hvort skipið sje sjófært eða ekki. Háttv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) þótti dæmið, sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) tók um skipið, sem skoðað var bæði hjer og í Hafnarfirði, ekki vera vel valið. Dæmið var einmitt ágætlega valið. Málið var þannig vaxið, að jeg er ekki í neinum vafa um, að hefði það komið fyrir einhversstaðar annarsstaðar en hjer, þá hefði það varðað stórvítum þá, er gerðu skipið út. Skipið, sem um var að ræða, var gamall dallur, og skoðunarmennirnir hjer vildu ekki gefa vottorð um, að skipið vært sjófært. En þá er það tekið til bragðs að fara með skipið suður í Hafnarfjörð og fá skoðunarmennina þar til að gefa vottorð um, að skipið sje sjófært. Þetta varð svo að blaðamáli, og fór svo á endanum, að rannsókn var hafin bæði hjer í Reykjavík og í Hafnarfirði. Kom það fram við rannsóknina, að gagngerð mótsögn var í framburði skoðunarmanna hjer og þeirra í Hafnarfirði, og var vefengd skýrsla Hafnfirðinga. Annað dæmi má líka nefna, sem háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) drap víst líka á, um skoðun, sem fór fram í Hafnarfirði. Þeir höfðu þar gefið vottorð um skip, sem átti að fara á fiskveiðar; skipið leggur af stað, en er varla komið út af höfninni þegar gat dettur á skipið af sjálfu sjer! - Það er von, að háttv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) vilji óðfús koma á flokkun, sem bygð sje á svona skoðun. Mjer heyrðist nú helst á því, sem hv.frsm. (Sv. Ó.) hafði fram að bera, að honum hlyti að vera fullnægt, ef þessu máli yrði vísað til stjórnarinnar. Jeg vænti því þess, að hann greiði dagskránni atkvæði. Jeg skal að lokum að eins drepa á eitt, sem hv.þm. V.-Ísf. (M, Ó.) gerði að umtalsefni, sem sje, hver ætti að bera ábyrgðina, ef slys vildi til af hirðuleysi skipstjóra. Það sjá allir, að eigandi skipsins hefir meira um það að segja, hver ráðinn er skipstjóri, heldur en vátryggingarfjelagið. Það virðist því öll sanngirni mæla heldur með því, að hann beri ábyrgðina, en ekki fjelagið, sem engin tök hefir á að ráða nokkru um ráðningu skipstjóra eða skipshafnarinnar. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en vona einungis, að háttv. deild samþykki þá rökstuddu dagskrá, er hjer liggur frammi.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Jeg heft litlu við að bæta, því að þegar hefir verið svarað ýmsum andmælum gegn frv. Mig furðar á því, hvað menn gera mikið veður út af því, að komið hafi fyrir slys, sem vitanlega hafa stafað af sviksemi eða óvandvirkni skoðunarmanna; mjer finst það alveg óskylt þessu máli og óviðeigandi að fara með slíkar sögur sem hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) fóru með. Eins og það komi ekki fyrir í öllum löndum og á öllum öldum, að óreiðumenn svíkist undan skyldum sínum; þesskonar er því ekkert nýstárlegt. Reyfarasagan um vjelbátinn, sem var gangvjelarlaus, reiðalaus og stjórafærislaus, kemur ekki þessu máli við. En ef slíkur bátur hefir verið metinn í siglingarfæru ástandi, þá bendir það á sama sem fyrri sagan, sem sje, að um svik hefir verið að ræða, og sannar þess vegna, að flokkun skipa er sjálfsögð. Fyrir frv. eru 3 leiðir. 1. Sú, sem hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) hefir lagt til, rökstudd dagskrá. 2. Að vísa frv. til 3. umr., í þeim tilgangi að ráða bót á þeim agnúum, sem mönnum kann að þykja á því vera. 3. Að skera frv. alveg niður. Það mundi stjórn Samábyrgðarinnar líklega helst kjósa, því að kyrstöðu virðist hún kunna best. Jeg skal láta mjer í ljettu rúmi liggja. um afdrif frv. að þessu sinni. Það líður eigi á löngu, að það komi fram aftur í einhverri mynd, ef það nú verður svæft. Um að vísa frv. til stjórnarinnar er það að segja, að sjálfsagt yrði það til bóta málinu, ef hún sinti því, en þegar vjer athugum, hvílíkum aragrúa mála vjer höfum vísað til stjórnarinnar, þá er það mikið vafamál, að hún fái sint þeim öllum, og jeg mundi, satt að segja, ekki furða mig á því, þótt þetta mál yrði þá látið sitja á hakanum. En til þess að sýna, að frv. er ekki ástæðulaust, skal jeg, eins og aðrir hv.þm., koma með sögu, sem sýnir, hve viðtæk og frjó starfsemi fjelagsins er. Þegar vertíðin byrjaði á Austfjörðum næstl. vetur, kom það í ljós, að þar voru að eins 2 bátar trygðir, annar í Samábyrgðinni, hinn í tryggingarfjelagi Seyðisfjarðar; það var - segi og skrifa - ? þeirra báta, sem sendir voru í hættuna sendir með vitalausri og hafnarsnauðri ströndinni. Auðvitað stafar þetta af því, að mönnum þykir ótækt að nota Samábyrgðina, en tryggingarfjelag Seyðisfjarðar tekur aðeins báta, sem ganga frá Seyðisfirði, til tryggingar. Allir aðrir bátar en þessir tveir voru tryggingarlausir eða í sjálfsábyrgð. Samábyrgðarstjórnin telur ófært að breyta þeim ákvæðum laga og reglugerðar, sem aftra viðskiftum þarna. Hún telur því líklega kjörin boðleg, þótt flestir kjósi sjálfsábyrgð framar en hana. Auðvitað ræður deildin, hvað hún gerir. Út af því, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að nefndin leitaðist við að blekkja hv. þingd., þá verð jeg að segja, að jeg tel slík ummæli alveg ósæmileg og með öllu ósamboðin hv.þm. (G Sv ) og ekki bætir það úr, þótt hann yki því við, að frv. væri þó borið fram í góðum tilgangi; það er yfirklór yfir rangar fullyrðingar.

Einar Arnórsson Það er eitt ákvæði á frv., sem gerir það að verkum, að rjett er að samþykkja þá till. til rökstuddrar dagskr., sem hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) bar fram. Jeg á við ákvæði 6. gr. frv. Það má telja víst, að endurtryggjandi sje ekki lengur bundinn við endurtrygginguna, eftir að ákvæðum, sem samningar voru bygðir á, hefir verið breytt til óhagræðis honum, án hans vitundar. Ef þetta verður gert og 6. gr. samþykt, sem mjer skilst hv.frsm. (Sv. Ó.) leggja áherslu á, þá sje jeg ekki betur en að endurtryggjandi sje laus við þá samninga, sem hann hefir gengist undir; að minsta kosti er hann ekki skyldur til að tryggja framvegis, og ef svo fer, þá vantar Samábyrgðina endurtrygging. Auk þessa finst mjer það stappa nærri því að vera ósæmilegt löggjafarvaldinu að samþykkja lög, er ganga ofan í samninga, sem áður hafa verið gerðir. Hv. frsm. (Sv. Ó.) sagði, að með þessu lagi yrðu bátar að vera ótryggðir. En sú röksemd er veigalaus, af því að með því að samþykkja frv. getur svo farið, að ekki að eins þessir bátar, heldur allir, verði að vera tryggingarlausir, sökum þess, að Samábyrgðin getur sjálfsagt ekki tekið að sjer trygginguna, ef hana vantar endurtrygging.

Matthías Ólafsson Á þingi 1915 voru samþykt lög lík þessu, þar sem ætlast var til endurtryggingar; að vísu átti að samþykkja þau, hvort sem endurtrygging fengist eða ekki. Þá voru miklar hrakspár um það, að slík endurtrygging fengist ekki, en þær urðu að engu. Háttv. 2. þm. Árn. (E. A.) telur ekki leyfilegt að breyta þessum lögum án þess að leita samþykkis endurvátryggjanda. Eftir því ætti ekki einu sinni að mega samþykkja lög, sem bættu kosti endurvátryggjanda. Ef þingið kemst að þeirri niðurstöðu, að endurtrygging sje jafntrygg eftir sem áður, hvernig ætti þá endurtryggjandi að draga sig í hlje? Og ekki hefir verið sýnt fram á, að honum sje meiri bætta búin með frv. en áður. Tryggingin liggur í flokkuninni, og sú tortrygni, sem bólað hefir á hjer við umræðurnar, er blátt áfram hlægileg. Það er kynleg kenning, að ekki sje hægt að fá sæmilega matsmenn til þessa hjer á landi, og jafnvel, eins og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) gaf í skyn, að aldrei verði hægt að fá þá. Eins og þingið bæði nú og áður hefir oftsinnis ákveðið, að mat skuli fara fram um hitt og þetta, þá er það undarlegt að gera ráð fyrir því, að engir matsmenn verði hæfir til þessa starfs. Auðvitað fást slíkir menn ekki nema með æfingunni. En ef mönnum sýnist svo, þá má senda menn til útlanda til þess beinlínis að læra að meta skip; þá mundi flokkunin fara fram svo, að örugt væri. Þess utan er gert ráð fyrir, að landsjóður haldi áfram að borga, með því að lögin gera honum skylt að borga tap, sem hlýst af handvömm eða jafnvel glæp skipstjóra. Það er satt, að Samábyrgðin ræður ekki skipstjórana, en svo er heldur ekki í öðrum löndum, en reglur eru um það, að skipstjórar, sem vegna hirðuleysis missa skip sin, fá ekki skip aftur fyr en eftir lengri eða skemri tíma eða jafnvel aldrei, eftir atvikum. Í þessu liggur mikil trygging fyrir stofnanirnar; ef skipstjórum er hægt að kenna um slysin, þá er venjulega hirðuleysi um að ræða. Annað mál er það, ef útgerð hefir keypt skipstjóra til að týna skipinu; þá eru hvorir tveggja orðnir glæpamenn. Jeg álít það eiga mjög illa við að þylja nú enn, í 3. sinn á þessu þingi, söguna um skútuna í Hafnarfirði. Það er eins og menn vilji gera hjer úr visvitandi glæp, sem leitt hafi af manntjón. Jeg get leitt fram mann, sem var skipstjóri á þessu skipi árið áður en slysið varð, og hann hefir sagt mjer, að skipið hafi verið eitt hið besta við Faxaflóa. Heimildarmaður minn gaf mjer leyfi til að nafngreina sig, ef jeg vildi, og er hann Kristinn Brynjólfsson frá Engey. Jeg skal geta þess, að hann sagði mjer þetta áður en slysið varð, og ekkert gat honum gengið til; ekki ætlaði jeg að kaupa skipið. Jeg held, að best sje að tala sem minst um andann, sem þá var á móti eiganda skipsins, versluninni Edinborg, og miður gætilegt hygg jeg vera að fara eftir blaðafleipri um málið. Vjer vitum allir, hvernig blöðin eru hjer á Íslandi. - En ef ekki er hægt að nota menn Samábyrgðarinnar til að flokka skip, hvernig má þá treysta skoðun þeirra? Skoðunin er þá nokkurskonar flokkun. Jeg get ekki enn sagt um, hvort heppilegt muni að skjóta málinu til stjórnarinnar; jeg þykist vita, að hún muni athuga það vel, en býst við, að hún mundi fara mikið eftir tillögum hinnar værukæru stjórnar Samábyrgðarinnar.

Einar Arnórsson Jeg stend upp til þess að gera fáeinar athugasemdir við sumt í ræðu hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Hann tók brunabótalögin til samanburðar, en það dæmi á ekki við, vegna þess, að 1915 voru lögin, sem sett voru 1907 ekki komin til framkvæmda, svo að ekki var að ræða um það að ganga á gerða samninga. Svo heppilega vildi til, að endurtrygging tekst hjá norsku fjelagi, en enginn vissi um, hvort fást mundi 1915, ekki fremur en vjer vitum nú, hvort fást mundi endurtrygging, ef þetta frv. yrði samþykt. Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) grípur fram í og segist búast við, að vjer megum sjálfir setja lög vor. Satt er það, en jeg tel það óhæfu, bæði siðferðilega og eins pólitískt rangt, að setja lög, er ganga á gerða samninga, og það skapar vantraust á landinu, að vjer förum að setja lög, sem ganga þvert ofan í samninga, sem gerðir hafa verið við þriðja mann. Það virðist svo, sem orð hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) og hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hafi alveg farið fram hjá hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Orð þeirra lutu að því, að Samábyrgðin yrði miður trygð, ef þetta frv. yrði að lögum. En mín orð hefir hann skilið svo, að ekki mætti gera lög, sem veittu endurtryggjanda betri kosti. En mín orð hnigu að því, að með frv. væru endurtryggjanda gerðir verri kostir. Jeg veit ekki, hvaða sannanir hv.þm. tekur gildar, en hver maður með heilbrigðri skynsemi getur sannfærst um orð mín, með því að ganga í gegnum greinar frv. Tökum t. d. 3. gr. Þar er farið fram á að kippa burt ákvæðinu um frádrátt frá skaðabótum, og um það, að ábyrgðareigandi beri ábyrgð á skaða, sem hlotist hefir af skeytingarleysi eða svikum skipstjóra. Þessi atriði sýna, að Samábyrgðin verður ver trygð, og veita því endurtryggjanda rjett til þess að leysa sig undan samningunum. Jeg skal ekkert fara út í það, hvort ákvæði 3. gr. samábyrgðarlaganna eru sanngjörn eða ekki, en úr því að samningur hefir verið gerður á þeim grundvelli, þá er það næg ástæða til þess að rifta samningnum, því að með frv. er rýrð trygging fjelagsins. Þá er með breytingunni við 4, gr. numin burt skyldan til þess að halda sjórjettarpróf, nema því að eins, að stjórn Samábyrgðarinnar telji þess þörf. Þetta kann að þykja ekki mikilsvert atriði, en svo er þó ekki. Það er almenn regla, að vátryggjendur setja beint skilyrði fyrir greiðslu bóta, að sjórjettarpróf sjeu haldin út af skipskaða.  (Sv. Ó.: Þetta ákvæði er sett eftir tillögum stjórnar Samábyrgðarinnar)  . Það skiptir engu, þótt stjórn Samábyrgðarinnar hafi einróma lagt þetta til. Þetta getur leitt til tortryggni hjá endurtryggjanda, svo að Samábyrgðinni verði skylt að greiða tjónið. Endurtryggjandi getur sem sje sagt, að ekkert liggi fyrir, sem upplýsi tjónið, svo að hann sje ekki skyldur að greiða það. Í 6. gr. frv. er ýmislegt, sem er athugavert frá sjónarmiði endurtryggjanda. Jeg skal ekki segja um, hvort hámarkið þyki við hlítandi, en í lögum slíkra fjelaga sem þessa er ekki venja að setja „tarif“; það er reglugerðaratriði, sem fer eftir atvikum, er löggjafarvaldið getur ekki rannsakað, því að ekki er víst, að „tarifin“ geti verið í föstum skorðum; slíkt fer eftir margra ára athugun, landsháttum, veðráttufari o. s. frv. Mjer hefir verið sagt að iðgjald til Samábyrgðarinnar sje nú 11%, og verður að athuga, að endurtryggingarfjelagið hefir gengið að endurtryggingunni með þetta. fyrir augum. Þetta eitt er nóg til þess, að endurtryggingarfjelagið hefir fulla heimild til að segja þegar í stað upp endurtryggingunni. Þá hefi jeg þegar sýnt fram á þrjú atriði í frv., sem gera Samábyrgðina ótryggari. Þá skaut einn hv.þm. því inn í, að ekki væri það til tryggingar, að frv. gerir ráð fyrir, að tryggja megi 20000 kr. í sama fari, en í samábyrgðarlögunum eru það ekki nema 15000 kr. Tryggingin ætti þá að vera fólgin í þessari flokkun skipanna. Jeg er ekki nógu kunnugur til að geta dæmt um þetta, nje heldur veit jeg með nokkurri vissu, hve hæfa menn vjer höfum til að vinna að þessari flokkaskipun. En setjum svo, að þetta sje kostur í sjálfu sjer; þar fyrir er ekki hægt að ábyrgjast, að endurtryggingarfjelagið meti þann kost svo mikils, að því þyki hann vega upp á móti öllum göllunum, sem hætt er við að þeim þyki þetta frv. hafa í för með sjer. Jeg mundi ekki gera það; mjer mundi þykja Samábyrgðin ótryggari en áður. Þá má segja, að þessar 5000 kr., sem landssjóður á að halda áfram að leggja Samábyrgðinni til, geri hana tryggari. En sú upphæð er svo lítill hluti alls, sem trygt er, að hún gerir naumast frá nje til með að gera fjelagið tryggara eða ótryggara.  (M. Ó.: Það má þá hækka landssjóðstillagið)  . Það er satt, og reyna mætti að koma með brtt. í þá átt, þótt óvíst sje, að hún fái framgang, enda væri það frá mínu sjónarmiði naumast æskilegt; það þarf að búa svo um hnútana, að fjelagið geti orðið styrkt og borið sig sjálft, því að það er eitthvað bogið við það, ef það þarf til langframa að vera landsómagi. Hv. þm. V.-Ísf. (M. Ó.) kvaðst varla vita, hvort rjettara væri að vísa málinu til stjórnarinnar, til frekari undirbúnings, eða samþykkja frv. þegar á þessu þingi. Þetta er sönnun þess, að farnar eru að renna tvær grímur á hv.þm. (M.Ó.). Jeg skal að vísu játa það með hv.frsm. frv. (Sv. Ó.), að það geti verið ýms atriði í samábyrgðarlögunum, sem þörf sje að taka til athugunar; en jeg sje ekki, að það sje forsvaranlegt af okkur hjer í Nd. að samþykkja frv. þetta, án þess að vita um það, hvort endurvátryggingarfjelagið muni fáanlegt til að halda áfram endurtryggingum sínum. Jeg held, að mjer sje óhætt að fullyrða, að fæstir hjer í deild sjeu svo kunnugir sjávarvátryggingum, að við getum í fljótu bragði sagt, hvað þurfi og megi standa í frv. slíku sem þessu, og hvað ekki. Jeg þykist vita, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) og hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) muni vita það; þeir hafa báðir fengist svo lengi við sjávarútveg. En við hinir höfum ekki átt tök á að ganga í læri hjá þeim og afla oss fræðslu í þeirra skóla; og þeir mega ekki heimta það af oss, að vjer tökum umsvifalaust orð þeirra trúanleg, eins og heilagt guðsorð, þar sem vjer höfum fyrir oss orð samábyrgðarstjórnarinnar um, að frv. sje mjög varúðarvert; hún ætti þó að vera málinu kunnugust allra, því að hún hefir mesta reynsluna. Jeg vil ekki taka upp á mig þá ábyrgð að samþykkja frv., þvert ofan í tillögur samábyrgðarstjórnarinnar, og tel það, eins og jeg hefi áður sagt, ósæmilegt af löggjafarvaldinu að samþykkja lög, sem fara í bág við áður gerða samninga, að fornspurðum hinum málsaðilanum.

Björn Stefánsson Jeg er sammála hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) í flestu, nema því, að hann taldi eðlilegt, að mótmæli kæmu fram gegn frv. þessu; því að jeg tel það óeðlilegt, að jafnsjálfsögðu máli skuli vera mótmælt af nokkrum. Flest það, sem frv. hefir verið fundið til foráttu, finst mjer lítilsvert, að undanteknu sumu af því, sem hv. 2. þm. Árn. (E. A.) bar fram, sjerstaklega það, sem hann talaði um endurvátrygginguna; það er þess vert, að það sje tekið til athugunar; en það skoða jeg fremur sem bendingu um, að ástæða geti verið að koma með brtt. til 3. umr., en hitt, að fella beri frv. fyrir þá sök, að þar sje ekki nógu vel um hnútana búið. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) taldi það ekki sæmilegt fyrir löggjafarvaldið að ganga fram, hjá endurvátryggingarfjelaginu. En úr þessu má bæta með því að taka það fram, að lög þessi skuli ekki ganga í gildi fyr en 1. janúar 1918 eða jafnvel seinna; með öðrum orðum, gefa nógan tíma til nýrra samninga, áður en komast í gildi breytingar á gildandi samábyrgðarlögum. Jeg tel engan veginn þröngvað svo kosti Samábyrgðarinuar, að nokkrar líkur sjeu til þess, að hún geti ekki náð aðgengilegum endurtryggingarsamningum við sama fjelag sem nú, eða þá við annað fjelag. Á því ríður þó, að samningum sje hraðað, því að helst mætti það ekki dragast lengur en til marsmánaðarloka 1918, að þessar breytingar, sem hjer er um rætt, kæmust á. Þá var háttv.þm. (E. A.) að tala um, að svo þyrfti um að búa, að Samábyrgðarfjelagið yrði ekki til frambúðar ómagi á landssjóði. Jeg veit ekki, nema það væri þó eðlilegt, að landið hjeldi áfram að styrkja stofnun þessa. Hjer er verið að ræða um að styrkja og tryggja stærsta atvinnuveg landsins, þann atvinnuveg, sem gefur landssjóði mestar tekjurnar, og, sannast að segja, tel jeg það enga goðgá, þótt landssjóður hlaupi þar undir bagga með lítils háttar fjárframlagi, því að með því er hann að tryggja sjálfan sig og efla; hann fær ekki litlar tekjur af hverjum einum mótorbát, sem sjó stundar, og um leið og útvegsmaður missir bát sinn, missir landssjóður tekjurnar af honum; því er um að gera fyrir hann að stuðla að því, að þeir, sem missa báta sína, geti haldið framkvæmdum sínum og framleiðslu áfram, og að nýr bátur komi jafnharðan í skarðið. Það er bráðnauðsynlegt að sporna við því, að sjó sæki óvátryggðir bátar, fleiri hundruð þúsunda króna virði. Í vetur voru einir tveir bátar vátrygðir af öllum þeim bátafjölda, sem veiðar stunda austanlands. Þetta má ekki svo til ganga, og full ástæða til að hlutast til um, að breyting verði á þessu; en til þess þarf fyrst og fremst að breyta ábyrgðarkostunum. Væri nú svo, sem hvorki er sýnt nje sannað, að Samábyrgðinni væri svo íþyngt með ákvæðum frv., að hún bæri sig ekki, þá verður landssjóður að hlaupa undir bagga, því að sjávarútvegurinn þolir ekki þyngri kosti en honum eru boðnir hjer. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, að máli þessu væri flaustrað inn á þing óundirbúnu. Jeg kannast ekki við, að svo sje; það hefir legið fyrir fjórðungsþinginu, verið rætt og athugað á fiskiþingi Íslands, og sjávarútvegsnefndin hefir haft það til meðferðar og borið sig saman við samábyrgðarstjórnina um það. Þetta kalla jeg ekki að kasta málinu óundirbúnu inn á þing. Þá hefir verið lagt til að vísa málinu til stjórnarinnar, og því talið þannig best borgið. Ekki búumst vjer við miklum umbótum úr þeirri átt. Það má gera ráð fyrir, að hún beri málið undir stjórn samábyrgðarfjelagsins og fari eftir tillögum þess, en eftir undanfarinni reynslu viljum vjer ekki við það una, og ræða hv.þm.N.-Þ. (B. Sv.) sýnir fullljóslega, hvers þaðan muni vera að vænta. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) játaði, að hv.þm. V.-Ísf, (M. Ó.) og hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefðu gott vit á máli þessu, en hvorki hann nje aðrir hv.þdm. hefðu átt kost á að ganga í læri hjá þeim. En fyrst að svo er, þá ætti hv.þm. (E. A.) að láta sjer sæma að fara eftir orðum og áliti sjer fróðari manna; á þann veg er líklegast, að hann geti firt sig því að fremja glapræði.

Hákon Kristófersson Mjer þykir mál þetta þess vert, að jeg geri grein fyrir atkvæði mínu um það. Jeg sje, að frv. gengur í umbótaátt, og er það æskilegt, því að það er viðurkent, að kostir þeir, sem Samábyrgðin býður, sjeu svo erfiðir, að varla sje gerlegt að fá skip vátryggð hjá henni. En ýms atriði hafa komið fram við umræðurnar, einkum hjá hv. 2. þm. Árn. (E. A.), sem sýna það, að ástæða geti verið til að fresta málinu og vísa því til stjórnarinnar og láta hana undirbúa það að nýju. Ekki þó svo að skilja, að jeg búist við svo miklu frá henni í umbótaáttina, að við það mundu allir una; miklu frekar því gagnstæða, ef maður lítur til ýmsra annara gerða hennar. En ef þetta er gert, þá er ekki hægt að bera oss á brýn, að vjer höfum rasað fyrir ráð fram, og að minsta kosti má þó vænta þess, að stjórnin hafi rannsakað alt, sem að endurtryggingunni lýtur. En það atriði tel jeg svo þýðingarmikið, að jeg sje mjer ekki annað fært en að greiða atkvæði með hinni rökstuddu dagskrá, sem fram er komin.

Atvinnumálaráðh. (S. J.) Af því að jeg hefi orðið þess var, að þessu máli sje ætlað að koma fram í annari mynd, þá legg jeg til, að það sje nú tekið út af dagskrá, sem væntanlega óútrætt.

Björn Stefánsson Af því að jeg ætla að greiða atkvæði með dagskránni, en álít það hins vegar ekki neina fjarstæðu, sem farið er fram á í frv., vil jeg segja nokkur orð. Jeg get best trúað því, að úr því ráðaleysi og flækju, sem launamálið er komið í, verði sú leið hin líklegasta til þeirrar niðurstöðu, sem bæði almenningur og embættismenn geta unað við, sem frv. bendir á. En jeg álít, að málið sje ekki nægilega undirbúið til þess, að hægt sje að leiða það til lykta á þessu þingi. Verðlagsskráin er orðin úrelt, og verður því að semja nýjan grundvöll fyrir samningu verðlagsskrár og taka bæði ýmsar tegundir út úr, sem þar eru nú, og bæta öðrum inn, bæði innlendum og útlendum, ef hún á að geta orðið sá grundvöllur, sem laun embættismanna verða greidd eftir. En hjer er um það vandaverk að ræða, sem vonlaust er að verði viðunanlega af hendi leyst á þessu þingi. Til þess þarf nákvæman undirbúning og rannsókn hagstofunnar. Ef verðlagsskrá ætti einnig að verða grundvöllur til að gjalda eftir öll opinber gjöld og skatta, þá kemur til greina, hvort hún þarf ekki að semjast í tvennu lagi eða þær að vera tvær, önnur fyrir landbúnað, en önnur fyrir sjávarútveg. Svo getur farið eitt ár, að t. d. væri hallæri, eða því sem næst, í sjávarsveitum en góðæri í landsveitum og hátt verð á öllum landafurðum; þá væri ranglátt að láta sjávarútvegsmenn borga skyldur sínar og skatta eftir verðlagsskrá, sem hátt verð á landafurðum hefði hleypt upp. Þetta horfir eins við fyrir landbændum, þegar svo stæði á, sem fyrir getur komið, að harðindi sjeu í landsveitum, en kann ske sama ár góð aflabrögð og hátt verð á sjávarafurðum. Þá mundi bændum erfitt að borga gjöld sín eftir verðlagsskrá, sem t. d. síldar- eða lýsisverð og fleiri sjávarafurða hefði hleypt mjög upp. Jeg vildi einungis benda á þetta til að sýna, að komið getur til mála að hafa verðlagsskrárnar 2 eða jafnvel fleiri. En þrátt fyrir þessa annmarka á frv. þá skal jeg taka það fram, að jeg álít það enga fjarstæðu, sem fram kemur í því, heldur þess vert, að stefna þess sje tekin til nánari rannsóknar, og hefi gefið þessar bendingar í því skyni.