Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa fjögur bréf um frestun á því að skrifleg svör berist við fyrirspurnum. Frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 48, um svokallaða kaupleigusamninga um bifreiðar, frá Eygló Harðardóttur. Gert er ráð fyrir að svar berist í þessari viku. Frá innanríkisráðuneytinu: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 228, um aukaframlög Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, frá Einari K. Guðfinnssyni. Gert er ráð fyrir að svar berist um næstu mánaðamót. Frá fjármálaráðuneytinu: 1. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 154, um virðisaukaskatt af erlendum blöðum og tímaritum, frá Merði Árnasyni. Óskað er eftir viðbótarfresti við umbeðinn frest til 1. desember nk. 2. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 222, um ríkisstuðning við innlánsstofnanir, frá Pétri H. Blöndal. Gert er ráð fyrir að unnt verði að veita svör við fyrirspurninni eigi síðar en 20. desember nk.

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um, eða þar til fyrirspurnum er svarað og síðari umræðu um viðurkenningu á sjálfstæði og fullveldi Palestínu er lokið á nýjum fundi.

Til svara eru: Fjármálaráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegur forseti. Í viðtölum í gær gagnrýndi hæstv. forsætisráðherra hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra afar harkalega. Mér er til efs að forsætisráðherra hafi nokkurn tímann gagnrýnt ráðherra í eigin ríkisstjórn jafnharkalega og hæstv. forsætisráðherra gerði í gær. Auk mjög harðrar gagnrýni tilkynnti hæstv. forsætisráðherra að sjávarútvegsmálin yrðu í raun tekin af hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Eins og komið hefur fram í umfjöllun fjölmiðla í dag og í gær er ekki hægt að túlka orð hæstv. forsætisráðherra öðruvísi en að hún sé að gera tilraun til að reka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra úr ríkisstjórn. Er hæstv. fjármálaráðherra sammála gagnrýni hæstv. forsætisráðherra? Telur hæstv. fjármálaráðherra gagnrýni hæstv. forsætisráðherra á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra maklega? Hvort er hæstv. fjármálaráðherra sammála afstöðu hæstv. forsætisráðherra í þessu máli eða afstöðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, sem er allt önnur? Með öðrum orðum, til að ítreka spurningarnar: Hvort er hæstv. fjármálaráðherra sammála hæstv. forsætisráðherra eða hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Telur hæstv. fjármálaráðherra gagnrýni hæstv. forsætisráðherra rétta og maklega?

Frú forseti. Ég held að það sé að verða æ betur ljóst, sem betur fer, að samstarf núverandi ríkisstjórnarflokka hefur verið árangursríkt  Ég hef fulla trú á því að við í stjórnarflokkunum munum leysa úr þeim núningi sem verið hefur uppi um nokkur mál undanfarna daga. Það er vissulega rétt að meðferð sjávarútvegsmálanna hefur sætt gagnrýni. Það eru okkur vonbrigði að við skulum ekki vera komin lengra í þeim efnum. Það er ekki við neinn einn að sakast í þeim efnum, en vissulega hefur sjávarútvegsráðherra forræði á því máli. Það hefur hann enn, það er misskilningur að þó að stjórnarflokkar setji ráðherra til verka í málaflokki hafi það eitthvað með forræði málaflokka í skilningi laga um Stjórnarráð Íslands að gera. Það er ekki svo. Það er mikilvægt að núverandi stjórnarflokkar stilli betur saman strengi sína eigi okkur að auðnast á þessum þingvetri að leiða þetta stóra og mikla mál í farsæla höfn, það að ná fram nauðsynlegum breytingum á stjórnkerfi fiskveiða. Það ætlum við okkur að gera því að það er, til viðbótar efnahagslegri endurreisn, eitt af stóru málunum sem á eftir að ljúka og leiða í farsæla höfn á þessu kjörtímabili. Þetta er samsteypustjórn, sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hafi skilning á. Hún byggir á stjórnarsáttmálanum, stjórnarflokkarnir leggja til hvor sinn ráðherrahópinn í þessa samsteypustjórn, þingflokkar viðkomandi stjórnarflokka bera ábyrgð á þeim og þeir starfa í þeirra umboði. Það er þó ljóst að allir sem settir eru til slíkra trúnaðarstarfa þurfa að njóta fyllsta trausts félaga sinna.  
            

Virðulegur forseti. Til hvers er þessi óundirbúni fyrirspurnatími þegar ráðherrar eru hvað eftir annar látnir komast upp með að svara einhverju allt öðru en þeir eru spurðir um? Nú ítreka ég spurninguna til hæstv. fjármálaráðherra: Telur hann gagnrýni hæstv. forsætisráðherra á hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra rétta að einhverju eða öllu leyti og telur hann gagnrýnina maklega? Í öðru lagi: Nýtur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra trausts hjá hæstv. fjármálaráðherra og hjá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Sé svarið við þeirri spurningu já, að hæstv. ráðherra njóti trausts hjá þingflokknum, hvað hefur þá hæstv. fjármálaráðherra að segja um orð þingflokksformanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Spurningarnar eru einfaldar: Er hæstv. fjármálaráðherra sammála hæstv. forsætisráðherra? Nýtur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra trausts hjá hæstv. fjármálaráðherra og hjá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs?

Frú forseti. Þingmenn eru oft haldnir þeim misskilningi að þeir eigi líka að ráða svörum þeirra sem þeir spyrja. Það er ekki svoleiðis, hv. þingmaður.  
            

Virðulegi forseti. Það eru augljóslega áhöld um það hvort hæstv. sjávarútvegsráðherra njóti trausts formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og það er nauðsynlegt að fá fram raunverulega stöðu á fiskveiðistjórnarmálinu núna. Það hefur komið fram hjá hæstv. forsætisráðherra að hún telur vinnubrögð ráðherra sjávarútvegsmála óásættanleg og að ríkisstjórnin muni setja ráðherranefnd til að fara yfir málið, þ.e. málið er hrifsað af hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég spyr því hæstv. fjármálaráðherra: Hver er raunveruleg staða fiskveiðistjórnarmálsins? Hefur verið skipuð formleg ráðherranefnd, samanber 9. gr. laga um Stjórnarráðið, til að fara með þetta mál? Hverjir sitja í henni? Eða er nefndin undir forustu Jóhönnu Sigurðardóttur eins og kveðið er á um í þeim lögum? Svo spyr ég aftur eins og hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gerði: Tekur hæstv. fjármálaráðherra þar með undir með formanni þingflokks síns um að stóll hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála sé farinn að rugga og að hann þurfi að skoða stöðu sína nákvæmlega? Tekur hann þá jafnframt undir með öðrum stjórnarliðum sem hafa nánast rekið hæstv. sjávarútvegsráðherra úr ríkisstjórninni?

Frú forseti. Já, ráðherranefnd er komin til starfa í þessu máli og hana skipa Guðbjartur Hannesson velferðarráðherra og Katrín Jakobsdóttir menntamálaráðherra. Hlutverk hennar er að vera samskiptavettvangur innan ríkisstjórnar og milli stjórnarflokka um efnisatriði þessa máls, um mikilvægustu lykilatriðin sem þarf að fara yfir og samræma sjónarmiðin í.  Að öðru leyti er það þannig, eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmenn viti, sérstaklega þeir sem kynnu að brenna í skinninu eftir að komast í ríkisstjórn einhvern tímann, að ráðherraskipan er ekki útkljáð í ræðustóli á Alþingi. Það eru þingflokkar sem í fyrstu umferð bera ábyrgð á ráðherrum síns flokks og þeir eru oftast skipaðir að undangenginni tillögu einhvers forustumanns í viðkomandi flokki. Þangað sækja þeir umboð sitt í fyrstu umferð en auðvitað bera menn í samsteypustjórnum upp að vissu marki sameiginlega ábyrgð, einn fyrir alla og allir fyrir einn. Þannig er það. Slíkt samstarf þarf að ganga upp og byggja á trúnaði og trausti í allar áttir. Ég mun ekki taka til umræðu úr ræðustóli á Alþingi hluti sem eiga heima á neðri hæðinni, í þingflokksherbergi Vinstri grænna.

Virðulegi forseti. Þá kemur það sjálfsagt heldur ekki Íslendingum við hvort ráðherra sem fer með mikilvægasta málaflokk þjóðarinnar njóti trausts síns flokks eða ekki. Það virðist bara ekki koma þjóðinni neitt við. Það er einkamál þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvernig haldið er á sjávarútvegsmálum í landinu.  Hitt er annað mál að samkvæmt lögum um Stjórnarráðið þarf að skipa ráðherranefndir með sérstökum hætti. Hér upplýsir hæstv. fjármálaráðherra að búið sé að setja á fót verkstjóra til að fara með sjávarútvegsmál og hæstv. sjávarútvegsráðherra kemur þar hvergi nærri. Hann fær ekki einu sinni að vera í nefndinni. Hann er vinnuhjú hjá verkstjórunum í málinu. Hvernig er það, er farið eftir 9. gr. laga um Stjórnarráðið hvað þetta varðar? Þar er gert ráð fyrir að hæstv. forsætisráðherra stýri öllum fundum slíkrar ráðherranefndar. Er það sem sagt þannig að hæstv. forsætisráðherra, hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. velferðarráðherra hafa tekið stjórn sjávarútvegsmála í sínar hendur? 
            

Frú forseti. Það er alvenjulegt, a.m.k. hefur það verið svo í þessari ríkisstjórn, að menn skipuleggi vinnuna þannig að tilteknir ráðherrar taki að sér tiltekin verkefni.  Það eru aðallega verkin sem skipta máli hér. Ef hv. þingmenn er uppteknari af nákvæmlega formalismanum í þessu mega þeir svo sem vera það mín vegna. 

Virðulegi forseti. Ákvörðun hæstv. innanríkisráðherra Ögmundar Jónassonar þess efnis að synja umsókn kínverskra fjárfesta um undanþágu frá lögum nr. 19/1966, um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, hefur verið mjög til umfjöllunar síðustu sólarhringa. Viðbrögð við þessari ákvörðun hafa verið mjög sterk, bæði jákvæð og neikvæð. Ég er einn þeirra sem telja að ráðherra hafi tekið rökrétta ákvörðun út frá þeim lagaramma sem í gildi er. Ég lít reyndar svo á að land sé einhver mikilvægasta auðlind þessarar þjóðar og fullt tilefni sé til þess að við förum okkur hægt í að taka stefnumótandi ákvarðanir um að selja land úr landi, ef svo má segja. Hins vegar er mjög mikilvægt að við skoðum vel, þegar málefni eins og þessi koma upp, allar þær leiðir sem geta tryggt að sú fjárfesting í innviðum okkar atvinnulífs sem þarna var undir geti náð fram að ganga. Hafa komið fram á síðustu sólarhringum hugmyndir, til að mynda frá hæstv. iðnaðarráðherra, um að hægt væri að nýta lögin um ívilnanir vegna nýfjárfestinga sem fela meðal annars í sér að fjárfestar geti leitað eftir fjárfestingarsamningi um tiltekin verkefni. En forsenda þess að slík leið yrði fær er sú að fjárfestar gætu gert leigusamning við landeigendur um afnotarétt af því landi sem hér um ræðir. Kemur þá aftur til kasta hæstv. innanríkisráðherra, en í lögunum frá 1966 er ekki aðeins talað um eignarrétt fasteigna heldur sömuleiðis afnotarétt. Spurning mín til ráðherra er þessi: Hver er afstaða hæstv. innanríkisráðherra til þess að umræddir fjárfestar fái heimild til að gera leigusamning við landeigendur í þeim tilgangi að styrkja innviði ferðaþjónustunnar á umræddu svæði?

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið sem fram komu í máli hv. þm. Skúla Helgasonar. Í fyrsta lagi segir hann að það hafi verið rökrétt ákvörðun að hafna undanþágubeiðni um kaup á 300 ferkílómetra lands á Norðausturlandi við Grímsstaði á Fjöllum. Í öðru lagi bendir hann réttilega á að mínu mati að jarðnæði, land, sé ein mikilvægasta auðlind hverrar þjóðar en hann spyr hvort aðrir kostir kynnu að vera í stöðunni og þar á meðal að leigja viðkomandi aðila landið. Ég vil vekja athygli Alþingis á misskilningi sem hefur farið hátt í fjölmiðlum, nefnilega þeim að um sé að ræða leigu eða kaup á landi til einstaklings. Það er ranghugmynd. Um er að ræða beiðni frá fyrirtækjasamsteypu, frá hlutafélagi sem að sönnu er að meirihlutaeign í eigu tiltekins einstaklings, en það var hlutafélag, það var fyrirtækjasamsteypa sem sérhæfir sig m.a. í fasteignaviðskiptum sem óskaði eftir kaupum á þessu landi. Sú beiðni var til umfjöllunar í innanríkisráðuneytinu. Ég vek athygli á því að um kaup hlutafélaga á landi utan EES gilda sérstakar reglur og forsendur þurfa að vera til staðar til að slíkt gangi upp og þær voru engar til staðar. Þetta var það eina sem var til umfjöllunar í ráðuneytinu en ekki aðrir valkostir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið en hlýt að benda á að hann svaraði í engu þeirri spurningu sem ég bar fram. Hún sneri að afstöðu hans til þess að umræddir fjárfestar fengju ef áhugi væri fyrir hendi - nú getum við ekkert gefið okkur um það hvort enn eru leiðir opnar í þessu máli eða ekki - en í fræðunum að minnsta kosti kæmi til greina að þessir aðilar mundu óska eftir leigusamningi til að geta hleypt þessari fjárfestingu inn í landið. Er hæstv. ráðherra opinn fyrir því að veita þessum fjárfestum heimild til að leigja landið ef þetta mál kæmi inn á hans borð? Ég tel mikilvægt að við fáum þetta fram til að flýta fyrir því að sjá út hvaða kostir, ef einhverjir, eru í stöðunni því að ég held að við getum öll verið sammála um að fjárfesting í atvinnugrein eins og ferðaþjónustunni væri mjög kærkomin innspýting í efnahagslíf okkar um þessar mundir.

Hæstv. forseti. Ég vil ekki tjá mig um þetta nema fá að sjá beiðni sem kynni að berast, en ég legg áherslu á að mér fyndist óeðlilegt að innanríkisráðuneytið hæfi samningaviðræður við aðila af þessu tagi. Við eigum ekki að gera það frekar en við hefjum samningaviðræður við fólk sem er að leita úrskurðar í forræðisdeilum eða um dvalarleyfi eða annað slíkt eða aðra aðila sem óska eftir kaupum af þessu tagi. Þar eigum við ekki að gera greinarmun á milli þeirra annars vegar sem hafa mikla fjármuni á milli handa og hins vegar þeirra sem hafa lítið umleikis. Síðan hitt, ég hef heyrt þær raddir að það hefði átt að ráðleggja viðkomandi fyrirtæki hvernig það gæti komist hingað inn. Slíkar ráðleggingar hafa verið reyndar. Einum var t.d. ráðlagt að leggja sig ofan í sænska kommóðuskúffu og kaupa þannig Reykjanesið, 

Frú forseti. Fyrir örfáum vikum lagði hæstv. fjármálaráðherra fram frumvarp sem fól í sér að leggja sérstakan kolefnisskatt á íslenskan iðnað sem væri í raun og veru tvískattlagning og er vegna þess að þetta frumvarp liggur fyrir þinginu. Frumvarp sem hefði haft þau áhrif að atvinnuuppbygging í Þingeyjarsýslum og á Reykjanesi hefði farið í uppnám, starfsemi járnblendiverksmiðjunnar hefði lagst af. Í raun og veru má færa fyrir því rök að að minnsta kosti eitt þúsund störf mundu tapast í íslensku samfélagi er þetta frumvarp yrði að veruleika og er nú ekki á það bætandi. Nú heyrum við samkvæmt fréttum frá Samtökum atvinnulífsins að hæstv. ráðherra hafi tilkynnt að hann ætli að draga þessar fyrirætlanir sínar til baka sem ég fagna. Vil ég fá staðfestingu á því hér hvort hæstv. ráðherra sé búinn að skipta um skoðun núna á nokkrum dögum um að ætla að innheimta þennan skatt af atvinnulífinu. Það er nefnilega þannig að frá því að núverandi ríkisstjórn komst til valda hefur hringlandahátturinn hvað varðar skattlagningu á atvinnulíf verið með eindæmum. Mikil óvissa og þá sérstaklega pólitísk óvissa og óvönduð vinnubrögð eru farin að stórskaða íslenskt samfélag. Ég spyr hæstv. ráðherra: Gerði hann sér ekki grein fyrir því hvaða áhrif kolefnisskatturinn mundi hafa á einstakar atvinnugreinar í landinu, atvinnuuppbyggingu í landinu og kannski ekki hvað síst þau störf sem eru þó enn til staðar í íslensku samfélagi? Var þessu bara hent fram svona til að athuga viðbrögðin? Eða hafði virkilega ekki verið kannað hvaða áhrif aukin skattlagning eins og í þessu tilfelli hefði á íslenskt atvinnulíf og ríkissjóð, sem stendur nú ekki vel fyrir í þessu samhengi, vegna þess að að sjálfsögðu mundu tapast miklar tekjur yrði þetta samþykkt?

Frú forseti. Það er misskilningur að það hafi nokkurn tíma staðið til að vera með eitthvað sem menn gætu kallað tvísköttun í þessum efnum. Ekki þarf annað en lesa greinargerð frumvarpsins til að sjá það, því að þar er sérstaklega talað um að í vændum sé fyrirkomulag uppboðs á losunarheimildum og á kaupum aðila, sérstaklega stórnotenda, á þeim, og að kolefnisskattlagningu að öðru leyti þurfi að stilla af miðað við það sem þar er í vændum, að sjálfsögðu. Staðan er sú í dag að kolefnisgjald er lagt á allt jarðefnaeldsneyti, með öðrum orðum á allt annað atvinnulíf en stórnotendurna, stórlosendurna, og á alla umferð. Auðvitað er ekki óeðlilegt að yfir það sé farið hvort í einhverjum mæli eigi þeir sem losa kolefni í gegnum aðföng á föstu formi að leggja þarna sitt af mörkum. Eða finnst hv. þingmanni að það eigi alltaf að höggva í sama knérunn, eins og sagt var hérna forðum, og hækka frekar skattana á almenning en að dreifa byrðunum með þeim hætti sem við höfum reynt að gera með því að láta bæði atvinnulíf og þá ekki síst þær greinar sem búa við góða afkomu greiða til þess? Þetta er þróunin í skattamálum í löndum í kringum okkur að umhverfisgjöld og mengunarskattar af ýmsu tagi eru að ryðja sér til rúms á grundvelli mengunarbótareglunnar að sá borgi sem mengar. Hugmyndafræðin er líka úr þeirri átt. Varðandi framtíð gjaldsins að þessu leyti stóð engin gildistaka til í þessum efnum fyrr en 2013 þó að þau áform væru sýnd í þessu frumvarpi. Og það er rétt sem fram kom á góðum fundi sem ég átti með forustumönnum Samtaka atvinnulífsins og fulltrúum iðnaðarins í dag að þar var rætt um að við mundum setja saman viðræður um allt skattalegt umhverfi að þessu leyti, framtíðina sem í vændum er varðandi losunarheimildirnar og önnur mál, bæði nýrra og eldri fjárfestingarverkefna sem þarna eiga í hlut, með það að markmiði að varðveita samkeppnishæfni Íslands og gott starfsumhverfi 

Frú forseti. Ég held að tímabært sé að hæstv. ráðherra svari að minnsta kosti einni spurningu skýrt hér á Alþingi í dag sem beint er til hans. Stendur til að falla frá þessum skatti eða á að slá honum á frest? Hæstv. ráðherra er orðinn tvísaga í þessu máli vegna þess að í frétt frá Samtökum atvinnulífsins um fund sem þeir áttu með hæstv. ráðherra kom fram að falla ætti frá þessari skattheimtu, en nú kemur hæstv. ráðherra og talar um að það eigi að slá þeirri skattheimtu á frest. Það er eðlilegt að við gerum þá kröfu til ráðherra í ríkisstjórninni að þeir svari skýrt hver fyrirætlanin er. Eða eru áformin kannski enn óljós? Er það kannski vegna þess að sumir samfylkingarmenn hafa sagt að þessari hugmynd verði slátrað að hæstv. ráðherra talar með tungum tveim, annars vegar á Alþingi og hins vegar með aðilum vinnumarkaðarins? Það gengur einfaldlega ekki að búa við ríkisstjórn sem getur ekki á einum degi talað einni röddu í svo mikilvægu máli  
            

Frú forseti. Mér finnst hv. þingmaður æsa sig óþarflega mikið yfir þessu, ég held að best sé að halda bara ró sinni og fara yfir þetta.  En hið almenna skattlagningarvald verður auðvitað ekki tekið af Alþingi og í öllum samskiptum okkar við þessa aðila eins og aðra og þegar gerðir eru fjárfestingarsamningar um ný verkefni er því að sjálfsögðu til haga haldið að ekki er hægt að framselja hið almenna skattlagningarvald frá stjórnvöldum, það er til staðar. Við getum ekki skrifað upp á það að ekki verði einhverjar almennar skattkerfisbreytingar á komandi árum eða áratugum. 

Virðulegi forseti. Það var áhugavert að hlusta á hæstv. fjármálaráðherra áðan þegar hann sagði að það væru aðallega verkin sem skiptu máli þegar við ræðum það í samhengi við þær hugmyndir hans um sérstakan kolefnisskatt. Eins og hér hefur verið farið yfir hefðu afleiðingarnar verið herfilegar. Frestað var útboðum á stórum verkefnum á Suðurnesjum um helgina vegna þessara hugmynda hans eða ráðuneytis hans. Fram hefur komið að samráð við hagsmunaaðila var ekkert, það hófst í dag, nokkrum dögum eftir að málið kom á dagskrá. Nú heyrum við að hæstv. fjármálaráðherra er á harðahlaupum undan eigin verkum. Það er ekki í fyrsta skipti sem ríkisstjórnin þarf að taka til fótanna þegar hún þarf að draga til baka þá vitleysu sem hún hefur lagt á borðið. Hæstv. ráðherra er gerður hér í annað skipti afturreka með sambærilega skattlagningu og var árið 2009. Í annað skipti þarf hann að fara á harðahlaupum undan eigin hugmyndum og verkum. Þetta hefur auðvitað skaðað íslenskt samfélag, þetta hefur skaðað orðspor okkar á erlendum vettvangi nú þegar og það er spurning um hvenær og hvernig okkur tekst að vinna það orðspor til baka. Það verður væntanlega ekki í tíð þessarar ríkisstjórnar eða verkefna hennar. Formaður atvinnuveganefndar sagði um helgina að þetta væru mistök og lagði fram kröfu um að hæstv. ráðherra bæðist afsökunar á embættisafglöpum sínum. Ég leita eftir því hjá hæstv. ráðherra hvort hann muni fara þarna að beiðni hv. formanns atvinnuveganefndar. Ég vil fá að vita: Mun ráðherra telja í ljósi yfirlýsingar sem hann gefur hér að þetta verði til þess að þau verkefni sem eru á borðinu muni verða að veruleika? Munu verkefnin halda áfram? Hefur hann fengið staðfestingu á því frá til dæmis kísilfyrirtækjunum, sem ætluðu meðal annars að fara í útboð um helgina, að þau muni halda áfram með áform sín? Við ráðherrann vil ég segja, hann talar um að höggva alltaf í sama knérunn, að hækka skatta á almenning, að það sé að höggva í sama knérunn. Það er þannig, hæstv. ráðherra, að þú hækkar ekki skatta almennings sem hefur ekki atvinnu. 

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta hér í ræðustóli.

Frú forseti. Ef hv. þingmaður hefur áhyggjur af orðspori Íslands má hugga hann með því að það hefur auðvitað lagast verulega frá því að það hrundi til grunna árið 2008. Það mælist, það orðspor, í gegnum batnandi stöðu landsins, styrkt lánshæfi og á flestan hátt betri stöðu en margir bjuggust við á sama tíma og því miður margir eiga í vaxandi erfiðleikum. Ekki þarf um það að deila að orðspor Íslands hefur farið ört batnandi núna síðustu missirin, einkum í tíð þessarar ríkisstjórnar - nema það sé stjórnarandstöðunni sérstaklega að þakka að orðspor Íslands hafi batnað út á við. 
             Árið 2009 fórum við í ýmsar tekjuöflunaraðgerðir. Þær voru óhjákvæmilegar. Auðvitað hefur mikill hluti þeirra byrða lent á almenningi, þeirra sem hærri hafa launin, fjármagnstekjur hafa og meiri eiga eignirnar, en við höfum líka orðið að leggja byrðar á atvinnulífið, t.d. í gegnum hækkun tryggingagjalds vegna aukins atvinnuleysis. Síðan höfum við lagt á umhverfis- og auðlindagjöld og höfum þannig reynt að dreifa byrðunum af sanngirni. Mér finnst ekki eiga að ræða þessi mál þannig að einhver einn tiltekinn geiri íslensks atvinnulífs, af því að hann er hjartfólginn ákveðnum þingmönnum, stóriðjan, sé algjörlega undanskilinn. Það á ekki að vera þannig, en að sjálfsögðu þarf að fara þar fram af hófsemi og gæta þess að skaða ekki möguleika nýrra fjárfestingarverkefna og að landið sé vel samkeppnisfært. Það munum við tryggja. Það höfum við meðal annars gert með fjárfestingarsamningum við mörg af þeim nýju verkefnum sem hv. þingmaður nefndi, og fjármálaráðuneytið hefur ekki látið sitt eftir liggja í því að klára þá vinnu þar sem þeim eru tryggð ákveðin starfsskilyrði gagnvart mikilvægustu skattstofnum í tiltekinn aðlögunartíma. Við munum, hér eftir sem hingað til, leita leiða til að tryggja að svo verði og það verði ekki þrándur í götu þess að menn afli sér fjárfestingarfjár til þeirra verkefna. 

Virðulegi forseti. Orðspor Íslands hafi lagast verulega? Á síðasta ári, 2010, skilaði Pricewaterhouse Coopers í Hollandi skýrslu til Fjárfestingarstofu, þar sem íslensk stjórnvöld fengu falleinkunn í samanburði við önnur lönd gagnvart beinni erlendri fjárfestingu. Sú skýrsla er svört um að hér sé pólitískur óstöðugleiki það helsta sem fæli fjárfestingar frá. Það hefur nú lagast verulega við þessi vinnubrögð hæstv. ráðherra - eða hitt þó heldur. Heldur hann því virkilega fram að vinnubrögð af þessu tagi séu til þess fallin að stuðla að trausti á Íslandi á erlendum vettvangi? Væri ekki nær að ráðherrann lýsti því yfir að hann mundi standa við það samkomulag sem hann gerði við þessi fyrirtæki árið 2009 um að þau byggju hér við sambærilegt umhverfi og gerist í Evrópu í rekstri sínum? Getur hann ekki lýst því yfir, eða ætlar hann að fara í nýjar viðræður? Mun það standa sem hann skrifaði undir við þessi fyrirtæki árið 2009, í samningi sem blekið er varla þornað á, 

Frú forseti. Það eru engir algildir mælikvarðar til til að mæla orðspor landa þótt megi reyna að fylgjast með umfjöllun um það í fjölmiðlum o.s.frv. Ég gef ekki endilega mikið fyrir sumar æfingarnar sem að Íslandi hafa beinst í þessu efni þar sem menn virðast ekkert hafa fylgst með framvindu mála hér síðan 2008. Það er ekki von að menn gefi okkur háa einkunn ef þeir horfa fyrst og fremst á landið með þeim gleraugum.  Hið sama segja okkur þær mælingar að lánshæfismat landsins hefur verið styrkt, bæði ríkisins og Landsvirkjunar, núna á síðustu dögum og horfurnar ágætar í þeim efnum. Ég held að það sé ekki vandamál að ræða þetta í því samhengi að orðspor landsins er að sjálfsögðu á réttri leið eins og landið almennt. Varðandi fjárfestingarverkefnin verður tryggt, og það er þegar tryggt að mestu leyti í þeim fjárfestingarsamningum sem þau hafa, 

Frú forseti. Núna um miðjan október áttu sér stað nokkuð harðir jarðskjálftar sem komu fram vegna niðurdælingar Orkuveitu Reykjavíkur á Hellisheiði þar sem vatni var dælt niður vegna jarðhitaframkvæmda við Hellisheiðarvirkjun. Í framhaldinu kom upp óvissa um það hvers það væri að bæta hugsanlegt tjón á mannvirkjum. Það má nefnilega vera að ekki þurfi jarðskjálfta af öflugustu gerð til að kalla fram slíkt tjón. Þarna eru mögulega mannvirki og byggingar sem sködduðust í jarðskjálftunum miklu í maí 2008, en alvarlegast af öllu er ef einhver vafi leikur á um það hvernig tjón af völdum jarðskjálfta sam sagðir eru af manna völdum vegna niðurdælingar er bætt. Við getum túlkað slíkt tjón á ýmsa vegu því að sérfræðingar halda því fram að þessir skjálftar séu í jörðinni og komi fram seinna og öðruvísi ef þeir eru ekki framkallaðir en alltént eru þeir kallaðir fram á þessum tíma vegna niðurdælingarinnar. Á því leikur enginn vafi. Viðlagatrygging sem alla jafna bætir tjón af völdum jarðskjálfta vísaði þessu frá sér, sagðist ekki hafa lagaheimild til að bæta tjón sem er tilkomið af jarðskjálftum af manna völdum, og tryggingafélag Orkuveitunnar í þessu tilfelli vísaði því einnig frá sér og yfir á Viðlagatryggingu. Þessi deila veldur óvissu sem er algjörlega óþolandi. Hún hefur verið staðfest á fundi bæjarstjóra Hveragerðis og framkvæmdastjóra Viðlagatryggingar. Þarna vísar hver á annan og íbúar á þessum svæðum og öðrum - auðvitað geta svona manngerðir jarðskjálftar komið upp annars staðar ef slíkar framkvæmdir fara fram þar - mega búa við þá óvissu að ekki sé á hreinu hver bætir hugsanlegt tjón á eigum þeirra, og öðrum mannvirkjum að sjálfsögðu. Það eru algjör grundvallarréttindi hvers manns að öryggi ríki um tryggingu eigna hans, mögulegt tjón á heimili, innbúi og öðru, hvort sem er af manna völdum eða náttúrunnar. Þess vegna höfum við komið okkur upp nokkuð öflugu tryggingakerfi, hvort sem er Viðlagatrygging út af náttúruhamförum eða tryggingafélögin út af öðru tjóni. Náist ekki að skýra hvers er að bæta tjónið og Viðlagatrygging og tryggingafélögin halda áfram að vísa hvert á annað og íbúarnir búa við þessa óvissu verður að sjálfsögðu að breyta lögum þannig að það sé á hreinu að það sé annaðhvort staðfest hlutverk Viðlagatryggingar að bæta tjónið, þótt það sé tilkomið af völdum jarðskjálfta sem eru framkallaðir með niðurdælingu, eða tryggingafélags viðkomandi orkufyrirtækis, Orkuveitu Reykjavíkur í þessu tilfelli. Þessari óvissu er mjög mikilvægt að eyða. Löggjafinn verður að standa skil á þessu máli og komi ekki fram tillaga um annað verður löggjafinn að grípa inn í, breyta lögum og eyða óvissunni. Þess vegna beini ég fyrirspurn minni til hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sem fer með þennan málaflokk: Hvernig er staðan?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og hv. þingmaður rakti hefur orðið vart jarðhræringa sem menn kenna niðurdælingum hjá Orkuveitu Reykjavíkur. Það er almennt þekkt í vísindasamfélaginu að athafnir mannsins geta haft áhrif á jarðskjálftavirkni og þá einkanlega við niðurdælingu vökva í jarðskorpuna, dælingu vökva úr jarðskorpunni, kolavinnslu, stíflugerð og þyngsl á jarðfræðilega viðkvæmum stöðum. Hugtakið manngerður jarðskjálfti er ekki skilgreint í lögum um Viðlagatryggingu Íslands. Hvað varðar þá spurningu hvort það sé hlutverk Viðlagatryggingar að bæta tjón á mannvirkjum sem hlotist geta af jarðskjálfta sem til kominn er vegna mannlegra athafna er því til að svara að almenna reglan í vátryggingarétti er sú að vátryggjanlegt sé það tjón eitt sem sé þess eðlis að líkur á tjónsatburði séu háðar tilviljun. Í því felst þá að fyrirsjáanlegt tjón, hvort sem er af manna völdum eða ekki, sé ekki vátryggjanlegt. Viðlagatrygging Íslands er vátryggingafélag og með starfsleyfi sem slíkt. Það er rétt að hafa þann bakgrunn málsins í huga. Ef Viðlagatryggingu væri gert að bæta fyrirsjáanlegt tjón af manna völdum væri því verið að breyta eðli viðlagatryggingarinnar og breyta henni þar með úr vátryggjanda með endurtryggingasamninga í einhvers konar opinberan viðlagasjóð. Það er því mín skoðun, og ég segi þetta til svars við fyrirspurninni, að þeir sem verða fyrir tjóni vegna manngerðra jarðskjálfta, eins og í tilviki þeirra sem hafa orðið í kjölfar niðurdælinga Orkuveitunnar, eigi að beina kröfum að þeim sem tjóninu valda ef menn verða fyrir tjóni vegna þessara jarðskjálfta. Þá eiga að mínu viti hinar almennu reglur skaðabótaréttar við, tjónvaldur verður að bæta tjón sitt. Sá sem veldur tjóninu hlýtur að hafa af því bótaskyldu og það væri þá Orkuveitan sem stendur fyrir niðurdælingunum sem væri ábyrg fyrir því að bæta mönnum tjón þeirra. Það er þá auðvitað háð venjubundnum reglum skaðabótaréttarins um að það takist að sanna orsakasamband og slíkt en með öllum hefðbundnum fyrirvörum um það verður ekki annað séð en að það sé tjónvaldsins að bæta tjónið í þessu tilviki sem öðrum. Eftir atvikum er það svo verkefni stjórnenda þess fyrirtækis að afla sér ábyrgðartryggingar til að mæta bótakröfum sem upp kunna að koma í hefðbundinni starfsemi fyrirtækisins. Það er síðan atriði sem vert er að hafa í huga í framtíðinni þegar kemur að nýtingu jarðvarma í ríkari mæli. Auðvitað vitum við að við erum að feta að verulegu leyti út á nýjar slóðir í nýtingu jarðvarma í jafnmiklum mæli og við erum nú að gera hér á landi, í ólíku jarðfræðilegu umhverfi. Þetta er því áhætta sem verður að taka tillit til við mat á umhverfisáhrifum framkvæmda í framtíðinni, hættu á jarðhræringum í kjölfar nýtingarinnar og þess að haga slíkum neikvæðum afleiðingum nýtingarinnar með þeim hætti að hættan sé í lágmarki.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrirspurnina og eins svör ráðherra. Mér finnst að við svör ráðherra verði óvissan eftir sem áður fyrir hendi því að er það ekki á hendi Viðlagatryggingar að taka á því tjóni sem verður af þessum jarðskjálftum. Fyrirspurnin lýtur að tjóni af manngerðum jarðskjálfta og óvissan mun snúast um það hvað er manngerður jarðskjálfti. Hvenær er hann af manna völdum og hvenær væri óumflýjanlegt að jarðskjálftinn yrði? Vísindaleg sönnunarbyrði leggst þá á þá sem sækja rétt út af tjóni sínu fyrir dómstólum og þurfa að sanna að þessi jarðskjálfti hefði hugsanlega orðið miklu minni og komið í smærri skömmtum vegna þessarar starfsemi, eins og hefur komið fram í umræðum, og hefði hugsanlega orðið miklu alvarlegri og miklu stærri ef hann hefði komið. Ég held að þarna sé enn fyrir hendi óvissa sem ég hvet hæstv. ráðherra til að fara betur yfir með Viðlagatryggingu.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að svör hæstv. ráðherra valda mér miklum vonbrigðum. Eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á er óvissan og skaðinn enn fyrir hendi fyrir þá íbúa sem verða fyrir jarðskjálfta, hvort sem hann er manngerður eða ekki. Það er fáránlegt að ætla íbúum og húseigendum sem verða fyrir tjóni af þessum sökum að þurfa að þramma fyrir dómstóla og sýna fram á af hvers völdum jarðskjálftinn er. Jarðskjálfti er jarðskjálfti og það þarf að tryggja bætur með einhverjum hætti, þá alveg eins að Viðlagatrygging greiði þetta út og leiti síðan réttar síns gagnvart tjónvaldinum eins og ráðherra orðaði það. Það er algjörlega óásættanlegt fyrir íbúa sem búa við þá óvissu að þeir þurfi að sækja rétt sinn 

Frú forseti. Ég ætla að höggva í sama knérunn og þeir þingmenn sem töluðu á undan mér. Ég held að menn verði einfaldlega að horfast í augu við málin eins og þau eru, þegar fólk verður fyrir tjóni af völdum skjálfta er fyrsta hugsunin ekki um orsökina heldur verður kerfið einfaldlega að vera þannig búið að það leysi strax úr vanda og viðfangsefnum þeirra sem lenda í þeim hörmungum að verða fyrir tjóni vegna jarðskjálfta. Ég tel að þetta sé frekar mál sem Viðlagatrygging getur tekið að sér að leysa við Orkuveituna, a.m.k. að þetta verði ekki þannig að fólk þurfi að fara frá Heródesi til Pílatusar til að fá lausn mála sinna vegna þessara skjálfta. Ég hvet hæstv. ráðherra til að hlýða á þennan tón. Ég taldi rétt að koma hingað upp og láta ekki eingöngu þingmenn Suðurkjördæmis tala um þetta mál því að það skiptir okkur öll máli. Ef tjón verður á einum stað á landinu eigum við öll að hafa áhuga á því að slík mál verði leyst. Ég hvet hæstv. ráðherra 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir tæpitungulaus svör. Hann skýrði stöðuna. Þetta hefur verið vanmetið í umhverfismatinu á sínum tíma og lög um umhverfismat eru gölluð hvað þetta varðar. Hér er um að ræða sérstakt tilfelli og við erum auðvitað að feta nýja slóð. Við erum að ráðast í miklar og stórbrotnar jarðnýtingar, orkuframkvæmdir fyrir norðan og mögulega líka á Suðurlandinu. Þetta þarf að skýra. Það er algjörlega ófært að fólk sitji óbætt hjá garði. Það þarf að vera alveg skýrt hvers er að bæta tjónið. Ráðherra sagði hreint út áðan að þetta væru mjög sérstök tilfelli og að eins og staðan er núna bæri fólki sem verður fyrir slíku tjóni að beina kröfum að tjónvaldi, þ.e. Orkuveitu Reykjavíkur og þá tryggingafélagi þess. Það er ekki fullnægjandi staða. Þar með stendur fólk sem hugsanlega lendir í umtalsverðu tjóni með annaðhvort innbú eða fasteignir frammi fyrir því að þurfa að sækja málið fyrir dómstólum. Það getum við ekki sætt okkur við. Við viljum að lögin séu alveg skýr, að þetta verði tekið til endurskoðunar af því að við sjáum hvaða tjón getur framkallast af jarðhræringum og niðurdælingum. Það þarf að taka tillit til þess. Það er ekki hlutverk Viðlagatryggingar núna. Það er skýrt hjá ráðherra og örugglega rétt túlkun og þá þarf að meta það. Hvort sem við bætum því inn í hlutverk hennar að bæta jarðskjálftatjón sem til kemur af þessu eða ekki þarf það að vera alveg á hreinu að tryggingafélög orkufyrirtækjanna - þetta er afmarkað við þau þrjú orkufyrirtæki sem vinna orku úr jarðvarmanum - eigi að bæta tjónið. Það verður að koma sjálfkrafa til fólks eftir að það hefur tilkynnt um tjón. Það er alveg á hreinu að við munum ekki sætta okkur við að fólk sitji óbætt hjá garði og þurfi að sækja tjónabætur til tryggingafélaganna í gegnum dómstóla og því spyr ég hæstv. ráðherra aftur hvernig hann sjái bestu leiðina út úr þessu. Hvaða lögum eigum við að breyta þannig að það sé alveg á hreinu hvers sé að bæta tjónið í hverju einasta tilfelli?

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar fyrirspurnir og ítreka að lokum að það skiptir auðvitað miklu máli að þeir sem valda tjóni á annarra eigum bæti það. Ég ætlast til þess að orkufyrirtæki sem hafa það sem hluta af starfsemi sinni að dæla niður vökva bæti fólki tjón sem hægt er að rekja til þeirrar starfsemi. Það tjón þarf að vera rekjanlegt og sannanlegt. Orkuveita Reykjavíkur er í opinberri eigu og eðlilegt er að gera kröfur til slíkra fyrirtækja um að þau hlutist til um aðferðir til að skera fljótt úr um það hvort þetta eru skjálftar sem rekja megi til starfsemi fyrirtækisins eða ekki. Ef ekki er hægt að rekja þetta til starfsemi fyrirtækisins blasir við sú spurning hvort við eigum þá að breyta lögum um Bjargráðasjóð og leyfa honum að bæta með einhverjum hætti tjón sem svona er til orðið. Ég held að það sé ófært að gera það hvað varðar Viðlagatryggingu vegna þess að hún getur, eins og ég segi, ekki bætt fyrirsjáanlegt tjón þar sem það er ekki vátryggjanlegt. Það sem skiptir mestu máli er í fyrsta lagi að orkufyrirtækin geri það sem til þeirra friðar heyrir og að þau mæti fólki af jákvæðni og með uppbyggilegum hætti, komi með tillögur um einfalda aðferðafræði, t.d. að sameinast um að fá dómkvadda matsmenn til að kveða upp úr um það hvort skjálftana megi rekja til niðurdælinga eða ekki. Það gæti verið framlag af hálfu orkufyrirtækjanna að bjóðast einfaldlega til að fjármagna það að fá dómkvadda matsmenn í það verkefni. Að fenginni niðurstöðu um það blasir þá við að ef ekki er hægt að finna 

Frú forseti. Fyrirspurn mín tengist ekki beint fyrirspurninni áðan um manngerða jarðskjálfta en óneitanlega tengist umræðan um þessi mál. Það sem vakir fyrir mér er að spyrja hæstv. ráðherra um þau verkefni sem staðið hafa út af í sambandi við Viðlagatryggingu Íslands, Bjargráðasjóð og önnur þau verkefni sem komið hafa upp til að minnka tjón fólks og fyrirtækja á gossvæðunum fyrir austan. Rétt er að taka fram að margt var vel gert þegar eldgosin gengu yfir og fólk varð fyrir tjóni. Menn brugðust hratt við, bæði ríkisstjórnin og aðrar stofnanir samfélagsins, þar á meðal Viðlagatrygging. Engu að síður varð mjög fljótlega ljóst, og kom fyrst í ljós á svæðunum í Rangárþingi eystra og í Mýrdal í Eyjafjallagosinu, að þó nokkur verkefni stóðu út af og enginn virtist taka á þeim, hvorki Bjargráðasjóður né Viðlagatrygging. Ég held að ég fari rétt með þegar ég segi að sett hafi verið á laggirnar á vegum ríkisstjórnarinnar nefnd þriggja ráðuneytisstjóra sem fara átti yfir þau verkefni. Þar er til dæmis verkefni sem tengist því að síðan í seinna gosinu, í Vatnajökli og þá í Skaftárhreppi, urðu menn vatnslausir. Vatnsból menguðust og farið var að bora eftir vatni. Sums staðar fannst ekkert vatn. Þó svo að í þeim tilvikum þar sem vatn finnst geti Jöfnunarsjóður sveitarfélaga tekið á 40% stuðningi við það, þá sitja þeir eftir með 100% tjón sem ekkert vatn finna. Fleiri verkefni sem hafa staðið út af, og sum er auðvitað erfitt að leysa. Því er þessi fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra: Hvaða verkefni eru það sem Viðlagatrygging hefur ýtt út af borðinu hjá sér? Er einhver lausn í sjónmáli hvað þau varðar? Þau heyra heldur ekki undir Bjargráðasjóð en ættu þá að heyra undir áðurnefndan ráðuneytasjóð. Í umræðunni áðan um manngerðu jarðskjálftana nefndi hæstv. ráðherra að kannski ætti að breyta Bjargráðasjóði. Fljótlega eftir að gosið varð og menn uppgötvuðu að hér væri verulegt tjón sem Viðlagatrygging mundi ekki bæta kom upp umræða, m.a. hjá hæstv. fjármálaráðherra, um fyrirspurn sem ég bar upp við hann, að kannski væri skynsamlegt að búa til aðra deild við Viðlagatryggingu sem gæti tekið á slíku. Hún væri undir öðrum formerkjum en vátryggingastarfsemi Viðlagatryggingar og tæki á slíkum málum. Því langar mig að heyra hvað hæstv. ráðherra hefur um þessi verkefni að segja, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Í 5. gr. laga um Viðlagatryggingu er tæmandi upptalning á þeim mannvirkjum sem skylt er að hafa viðlagatryggð á hverjum tíma. Þar undir falla meðal annars allar hitaveitur, vatnsveitur og skolpveitur sveitarfélaga eða ríkissjóðs en þessar eignir er hins vegar ekki skylt að vátryggja hjá Viðlagatryggingu. Einkaveitur, til dæmis vatnsveitur einstakra sveitabæja, falla undan vátryggingarskyldu og það geta verið ýmis önnur atriði sem falla undan vátryggingarskyldu. Ég held að í sjálfu sér skipti máli að lögin séu skýr varðandi það hvar vátryggingarskyldan hefst og hvar henni lýkur og síðan séu það vátryggingafélögin sem tryggi að öðru leyti eignir þar umfram. Það þarf að vera ljóst fyrir hverjum og einum og fólk þarf að átta sig vel á því hvaða eignir þess falla undir tryggingu Viðlagatryggingar og hvað fellur utan. Mikilvægt er að þau mörk séu ekki vafa undirorpin þannig að fólk geti keypt sér viðbótartryggingu ef það er með aðrar eignir þar utan við. Nefnd er nú að störfum um endurskoðun laga um Viðlagatryggingu. Menn hafa horft þar á ýmsa þætti, svo sem hvernig nákvæmlega eigi að haga ákvæðum um vátryggingarskyldu. Almennt held ég að staðan sé sú að það skipti miklu máli að hafa einfaldar reglur um vátryggingarskylduna, annaðhvort sé hún á eigendum tilgreindra eigna eða ekki, því að reynslan af frelsi til að kaupa sér viðlagatryggingu er ekki sérstaklega góð. Ekki er skylt að viðlagatryggja innbú og fólk upplifir mikla erfiðleika þegar það sér síðan fram á innbústjón vegna náttúruhamfara sem er þó mikill þrýstingur á að verði bætt eftir á, án þess að innbúið hafi verið vátryggt. Ég held að annaðhvort þurfi að skylda menn til að vátryggja mannvirki í einkaeigu, svo sem veitumannvirki í einkaeigu, eða fjalla ekkert um þau í lögunum og hafa ástandið óbreytt. Aðalatriðið er að vátryggingarskyldan sé skýr og lítill vafi þar á. Ég held að það sé ekki sérstaklega æskilegt að búa til einhvern sjóð til að bæta fólki síðan það sem það fær ekki bætt út úr því lagaumhverfi. Við eigum að hafa lagaumhverfið eins skýrt og mögulegt er og tilgreina vátryggingarskylduna skýrt, en ég sé ekki sérstakt réttlæti í því að menn fái síðan frekari bætur fyrir hluti sem löggjafinn hefur ekki talið þess eðlis að þeir eigi að vera tryggingaskyldir. Öðru máli gegnir um tjón sem verður vegna náttúruhamfara. Ef til dæmis Orkuveitan hefur rétt fyrir sér reynist erfitt að sanna að menn séu að verki þrátt fyrir að þeir sjái beint samhengi milli niðurdælinga og skjálfta. Þá kunna að vera sérstök rök til þess að hlífa fólki við slíkum ófyrirséðum tjónsatburðum, en ég tel að við ættum að telja upp þá hluti sem skylt er að hafa tryggða samkvæmt lögum um viðlagatryggingu og láta þar við sitja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargott svar, sérstaklega hvað varðar kjarna málsins, að nú í þeirri hrinu náttúruhamfara sem við upplifum, bæði hvað varðar mikil eldgos og jarðskjálfta og möguleg eldgos sem allir vita að geta átt sér stað - þau geta valdið miklu tjóni og þá geta orðið miklar hamfarir - að við drögum lærdóm af reynslunni jafnóðum, líkt og stjórnvöld gerðu milli jarðskjálftanna miklu 2000 og 2008. Lögum, reglum og vinnubrögðum var breytt verulega þannig að meðferð mála var miklu fumlausari og öruggari árið 2008 en 2000. Eins þurfum við að læra af þeim hnökrum sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson benti á áðan að væru á þessum málum og beina sjónum að öðru brýnu máli sem er grundvallarmannréttindi, vatnsbúskapur til sveita sem er mikið til á ábyrgð einstaklinga en ekki opinberra aðila. Sérstaklega skora ég á hæstv. ráðherra að taka það allt með við endurskoðun á lögunum og einnig þá óvissu sem er 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Við erum með ofanflóðasjóð til að taka á ákveðnum áföllum sem koma að ofan. Við erum ekki með slíkan sjóð þegar við upplifum tjón sem verður af völdum náttúruhamfara, til að mynda í hvert einasta skipti sem það rignir duglega undir Eyjafjöllum. Þá verður tjón vegna þess að það kemur verulegt hlaup í árnar og allir skurðir fyllast. Þeir eru sannarlega mannvirki sem hafa hingað til ekki verið tryggð af Viðlagatryggingu og held ég að engum hafi dottið í hug að þyrfti að tryggja. Sama má segja varðandi túnrækt sem í liggja veruleg verðmæti og fleira mætti nefna, laxveiðiár fyllast af aur. Ég held að við verðum að velta fyrir okkur af hverju við erum með ofanflóðasjóð en ekki einhvern sjóð sem tekur við annars konar flóðum. Það eru til dæmis sjóvarnir við Vík í Mýrdal þar sem sveitarfélagið þarf að borga ákveðna prósentu, nokkuð háa, til að búa til flóðgarð til að verjast flóði sem komið gæti þar af völdum náttúruhamfara, til dæmis við Kötlugos. Við búum í landi þar sem náttúruhamfarir ganga yfir og valda tjóni hjá fólki. Yfirvöld á hverjum tíma lýsa því yfir, hvort sem það verður bankahrun eða eldgos eða eitthvað annað, að almenningur eigi að bíða eins lítið tjón af því og hægt er. Þá held ég að skoða þurfi þann þátt í heild sinni hvort ekki sé hægt að fara með einhverja aðra deild í Viðlagatryggingu. Það er mikilvægt að fólk geri sér grein fyrir því hvaða hlutir standa þar fyrir utan. Þegar yfirvöld gefa yfirlýsingar um að reynt verði að haga því þannig að fólk muni bíða eins lítið tjón af völdum hamfara og hægt er verður líka að 

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég get verið sammála honum um að það skipti miklu máli að skýrleiki ráði í þessu efni. Ég mun taka þau sjónarmið sem komið hafa fram í þessum samtölum með mér í þá vinnu sem nú er í gangi við endurskoðun laga um Viðlagatryggingu. Auðvitað þurfum við að læra af reynslu undanfarinna missira og horfa til þeirra mannvirkja sem, eins og hv. þingmaður nefndi ágætlega, engan hafði órað fyrir áður að þyrftu mögulega að vera hluti af því sem Viðlagatrygging tekur til en engum hafi dottið í hug hingað til að telja tryggingaskyld. Það er full ástæða til að fara yfir stöðuna í ljósi reynslu undanfarinna ára og vinna það mál áfram. Ég mun fara yfir það með þeirri nefnd sem vinnur nú að endurskoðun á lögunum um Viðlagatryggingu til að passa að þeir þættir séu eins skýrir og ljósir og mögulegt er og að það séu eins fá óviss tilvik og mögulegt er.

Forseti. Árið 1930 var stofnað hér á landi Ríkisútvarpið. Þegar það var stofnað voru 12 ár liðin frá því að Ísland varð frjálst og fullvalda ríki árið 1918, 1. desember sem einmitt er fram undan. Ætli það hafi ekki ráðið því sá skammi tími að á þessum tíma voru menn áfram um að kenna sig við ríkið þegar stofnað var til einhverra fyrirtækja eða stofnana á þess vegum og eru um það ýmis dæmi, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins er enn þá til og margar slíkar stofnanir hafa verið til og eru núna niður lagðar. Skipaskráningarstofa ríkisins, ég rakst á skilti með því orði núna um daginn en það er víst búið að leggja hana niður. Fleira er til, Ríkisútgáfu námsbóka höfum við með forliðnum ríki- o.fl. Þessi stofnun, Ríkisútvarpið, hefur borið nafn sitt nokkuð stolt og glöð hingað til þrátt fyrir ýmsar breytingar í bæði rekstri og umhverfi þeirrar stofnunar en nú ber svo við að það orð heyrist sjaldan í útsendingum þeirrar stofnunar, í útvarpi og sjónvarpi. Þess vegna þótti mér rétt að endurvarpa inn á þingið spurningu sem hljómað hefur nokkuð í umræðu, m.a. í blöðum: Hvað heitir Ríkisútvarpið? Ég hlýt að bæta við ef það heitir ekki lengur Ríkisútvarpið: Hvenær urðu nafnskipti á þeirri stofnun og hvernig fóru þau fram? Hver ákvað það og af hvaða ástæðu? Menn hafa furðað sig á að hæstv. fjármálaráðherra fái þessa spurningu en ástæðan til þess er mjög skýr, hann er sá sem fer með hlutabréfið í Ríkisútvarpinu ohf. og er þess vegna eini maðurinn hér inni sem getur svarað þessari spurningu, fulltrúi eiganda í þessari stofnun sem menn vita ekki lengur hvað heitir.

Frú forseti. Mér er ljúft og skylt að svara samkvæmt bestu getu þessari mikilvægu fyrirspurn: Hvað heitir Ríkisútvarpið? Ég held að nærtækast sé að vísa þar í heitið samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 6/2007, um Ríkisútvarpið ohf. Þar kemur skýrt fram að Ríkisútvarpið ohf. sé „sjálfstætt hlutafélag í eigu íslenska ríkisins“. Síðan er vísað til samþykktar fyrir félagið og einnig má vísa til þess að þar kemur heitið fyrir. Jafnframt má vísa til þess að fyrirtækið er skráð í fyrirtækjaskrá með sínu lögformlega heiti, Ríkisútvarpið ohf. Það er alveg ljóst að Ríkisútvarpið heitir Ríkisútvarpið, það heitir það í lögum og fyrirtækjaskrá og mér vitanlega hafa ekki verið teknar neinar ákvarðanir um það á aðalfundi fyrirtækisins eða annars staðar að heiti þess hafi verið breytt, enda er það ekki hægt. Hitt er ljóst að það er tiltölulega algengt að fjölmiðlafyrirtæki, að ríkisfjölmiðlum meðtöldum, auðkenni sig með einhvers konar orðmerki eða skammstöfun sem er þá yfirleitt skammstöfun á fullu heiti viðkomandi lögaðila. Þannig þekkjum við dæmin frá nálægum löndum, SVT er Sveriges Television, DR er Danmarks Radio, danska ríkisútvarpið, NRK er Norsk Rikskringkasting AS, norska ríkisútvarpið, BBC er British Broadcasting Corporation og NPO, Nederlandse Publieke Omroep, svo hollenska ríkisútvarpið sé tekið með í kippunni. Sum þessara félaga eru sjálfseignarstofnanir, sum hlutafélög, nákvæmlega eins og Ríkisútvarpið ohf. Ég held að það sé í valdi fyrirtækisins, og ég sé ekki að það stríði gegn lögum um það, að það taki upp slíkt auðkenni, auðkenni sig með skammstöfun sinni. Svo geta menn haft mismunandi smekk gagnvart því hvort það sé við hæfi, en stjórnvöld hafa mér vitanlega ekki tekið neina afstöðu til þess eða blandað sér neitt í það mál svo mér sé kunnugt, a.m.k. ekki fjármálaráðuneytið, því að okkar afskipti eru jú þau sem hv. þingmaður nefndi, að fara með hlutabréfið og mæta fyrir hönd eigandans á aðalfundi fyrirtækisins. Að öðru leyti er því skipuð stjórn og síðan um mál þess faglega fjallað af hálfu menntamálaráðuneytisins. Svo ég lýsi viðhorfum mínum finnst mér persónulega skemmtilegra að tala um Ríkisútvarpið fullu nafni, að það sé kallað Ríkisútvarp eða þá gamla góða gæluorðið Gufan. Hitt er alsiða, eins og ég hef farið yfir, og þykir væntanlega þjálla eða styttra eins og hv. þingmaður nefndi reyndar, að löng nöfn opinberra jafnt sem einkafyrirtækja séu stytt niður í einhvers konar auðkenni, skammstöfun eða einhvers konar auðkenni. Hv. þingmaður nefndi eitt ágætt dæmi, Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, sem í daglegu tali er kölluð ÁTVR þannig að segja má að þetta sé nokkuð í samræmi við hefð sem mótast hefur og er þekkt bæði hjá okkur og öðrum. Þetta er sem sagt svarið, Ríkisútvarpið heitir Ríkisútvarpið að lögum, samkvæmt samþykktum og skráningu í fyrirtækjaskrá. Það er hið rétta heiti Ríkisútvarpsins.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Mér kemur reyndar ekki á óvart að Ríkisútvarpið heiti Ríkisútvarpið því að hvergi annars staðar er neitt annað nafn þess eða heiti að finna. Það er líka ljóst að fyrirtæki og stofnanir nota oft skammstöfun sér til auðkenningar og stundum verður sú skammstöfun sjálfu nafninu yfirsterkari. Ágætt dæmi um það er fyrirtækið ÁTVR sem reyndar heitir í munni manna almennt öðru nafni, nefnilega Ríkið. Ég held því miður að þetta mál hins vegar sýni varhugaverða og sérkennilega þróun í fyrirtækinu Ríkisútvarpinu ohf. eins og það heitir. Það hófst með einhvers konar samráði við auglýsingastofu í lok fyrra árs og lauk að held ég í mars á þessu ári, að tekið var upp í tengslum við breytingar á einkennismerki stofnunarinnar, sem ég hef enga athugasemd við, það að hún er aldrei nokkurn tímann kölluð sínu rétta nafni í sjálfri sér, heldur er alltaf notuð skammstöfunin og þá ekki þannig að taldir séu upp stafirnir heldur gert orð úr skammstöfuninni, sem auðvitað eru mörg dæmi um, en er hér frekar óheppileg, nefnilega RÚV. Það er ekki beygt, það er ekki frá RÚVI til RÚVS heldur er sagt „fréttir RÚV“ og „hér á RÚV“ þannig að þetta verður bæði ankannalegt og hálfkjánalegt. Það sem mig grunar er að að baki þessu liggi ekki hagkvæmnissjónarmið heldur bein stefnumótun af hálfu Ríkisútvarpsins að forðast einmitt að kenna sig við ríkið, að forðast eða koma sér hjá eins og hægt er, þótt ekki sé nema táknrænt, sínu almannaútvarpshlutverki og reka sig heldur eins og hvert annað fyrirtæki á markaði, sem þessi stofnun á ekki að vera. 

Frú forseti. Ég hafði leitt hugann að sumu af því sem hv. þingmaður tók hér upp, að þetta sé öðrum þræði einhvers konar auglýsingamál, einhver markaðssetning, sem er alþekkt þegar fyrirtæki taka upp ný einkennismerki eða auðkenni. Hitt þætti mér jafnvel enn verra, ef Ríkisútvarpið er með þessu á einhvern hátt að fela að það sé ríkisútvarp eða almannaútvarp. Ég sé í fljótu bragði ekkert því til fyrirstöðu að Ríkisútvarpið noti hvort tveggja jöfnum höndum eða þannig að í merki kæmi fram að um ríkisútvarpið væri að ræða og síðan undirlína skammstöfun RÚV, og sýndi þá það sem notað væri dagsdaglega. Um málfræðina er hv. þingmaður mér miklu fróðari og ég hætti mér lítið út á þann ís, ég hafði satt best að segja ekki tekið eftir því sem hann upplýsti réttilega. Ég hygg að það sé rétt, þegar maður fer að hugsa málið, að skammstöfunin sem orð sé ekki látin beygjast eins og eðlilegt og málfræðilega rétt væri. Auðvitað er þetta mál sem menn þurfa að velta betur fyrir sér og eftir atvikum ræða við stofnunina. Ég held að það sé ekki frumskylda okkar út frá eigandahlutverkinu að hafa á þessar djúpar skoðanir í fjármálaráðuneytinu þannig að ég mundi byrja þann leiðangur á því að ræða við menntamálaráðuneytið og sjá svo til hvort okkur þykir ástæða til að fara sameiginlega með þetta á vettvang stofnunarinnar.

Forseti. Hér er á dagskrá þessi fyrirspurn frá mér til hæstv. fjármálaráðherra: Telur ráðherra eðlilegt að ráðast á næstunni í tvöföldun Hvalfjarðarganga með ríkisábyrgð á lánum til framkvæmdarinnar svipað og nú er í ráði um Vaðlaheiðargöng, samanber viðtal við stjórnarformann Spalar í Skessuhorni 9. nóvember síðastliðinn og ályktun bæjarstjórnar Akraness 25. október síðastliðinn? 
             Það er sjálfsagt að láta þessu fylgja orð Gísla Gíslasonar, stjórnarformanns Spalar, og reyndar framkvæmdastjóra Faxaflóaganga sem er auðvitað  „Augljóst er að í samanburði við önnur göng þar sem umferð er mun minni ætti tvöföldun Hvalfjarðarganga að vera í forgangi ef horft er til umferðaröryggismála. Rök standa til að um þessar mundir ætti að vera hægt að fá hagstæðari tilboð í gangagerðina heldur en að bíða í nokkur ár eftir því að vandann þurfi að leysa vegna brýnnar þarfar. Framkvæmd af þessari stærðargráðu,“ segir Gísli, „yrði vel þegin í kalt efnahagskerfi. Ef ríkið er tilbúið til að bera ábyrgð á lánum vegna Vaðlaheiðarganga, ætti það sama að eiga við um Hvalfjarðargöng, burt séð frá því hvort ný Hvalfjarðargöng verði fjármögnuð með vegtolli eða framlögum ríkisins.“ Við þetta er að bæta að ljóst er að ný Hvalfjarðargöng yrðu ekki byrði á ríkissjóði ef þau væru fjármögnuð með vegtolli. Það er alveg ljóst að þau mundu standa undir sér, en um það hafa verið efasemdir hvað varðar Vaðlaheiðargöng og er ekki alveg séð fyrir endann á því enn þá. Menn kunna að spyrja: Er þetta ekki allt of dýrt? Getur ríkissjóður borið þetta? Því er til að svara að árið 2008 var reiknað með að slík tvöföldun kostaði u.þ.b. 7,5 milljarða. Það gætu verið, samkvæmt þumalputtamati sem ég hef orðið mér út um, kannski 9 eða 9,5 milljarðar núna. Eitthvað þarf síðan í vegaframkvæmdir báðum megin við, einkum sunnan við, þannig að þetta gætu kannski verið 10 eða 10,5 milljarðar sem er nokkurn veginn sama upphæð og Vaðlaheiðargöng kosta, þannig að við erum að tala um algjörlega svipaða framkvæmd. Sá er munurinn á þessari framkvæmd og þeim framkvæmdum öðrum sem menn hafa talað um í samgöngum á suðvesturhorninu og í nágrenni þess, að hér er enginn vandi um fjármögnunina. Hún yrði að sjálfsögðu mjög lík og hinn fyrri áfangi Hvalfjarðarganga, þ.e. veggjöld. Á sama hátt og það hefur gengið mjög vel, þótt auðvitað séu sumir óánægðir með það mál, er að ætla að þetta gangi vel líka, enda er alltaf sá kostur fyrir hendi að fara aðra leið en það þarf að vera fyrir hendi í framkvæmdum af þessu tagi að mínu viti.

Frú forseti. Ég þekki nokkuð til málefna Hvalfjarðarganga, sérstaklega upphafsins og hvernig það verkefni fór af stað, því ég var samgönguráðherra á þeim árum, flutti frumvarp um þá framkvæmd og skrifaði undir samningana um verkefnið þegar það fór með farsælum hætti af stað í upphafi árs 1991. Það er reyndar umhugsunarefni að margar sömu úrtöluraddirnar og efasemdaraddirnar heyrðust þá um Hvalfjarðargöng og við heyrum núna varðandi ýmsar aðrar framkvæmdir og ekki síst Vaðlaheiðargöng. Miklar efasemdir voru um að framkvæmdin mundi standa undir sér og ríkið fengi hana í fangið o.s.frv. Hún hefur gengið afar vel og er tvímælalaust ein af þjóðhagslega hagkvæmustu framkvæmdum sem ráðist hefur verið í og hefur nú þegar sparað þjóðinni gríðarlegar fjárhæðir í eldsneyti, tíma, umferðaröryggi, umferðarslysum o.s.frv. Eftir því sem ég best veit er tvöföldun ekki aðkallandi eins og stendur, m.a. vegna þess að umferð hefur dregist nokkuð saman og umferðarspár taka núna mið af því. Umferð hefur dregist saman vegna almenns samdráttar í hagkerfinu og eins vegna mjög hækkandi eldsneytisverðs. Það væri fróðlegt að sjá hvernig umferðarspár liggja nákvæmlega núna hvað varðar þörfina á tvöföldun Hvalfjarðarganga. En þegar hrinda þarf þeirri framkvæmd af stað, sem örugglega verður í fyrirsjáanlegri framtíð, kunna að verða aðrar aðstæður uppi með fjármögnun og fleiri slíka þætti. Ég tel því ekki tímabært að svara þeirri spurningu hvort menn eigi að gefa sér í dag að til þess þurfi atbeina ríkisins með einhverjum svipuðum hætti og menn hafa verið að skoða varðandi ýmsar stórframkvæmdir sem við höfum, við okkar óvenjulegu aðstæður í efnahagsmálum, verið að reyna að komast að núna undanfarin missiri. Þar má nefna fjármögnun Landspítalans. Þar má nefna byggingu hjúkrunarheimila fyrir lánsfé. Þar má nefna Vaðlaheiðargöng þar sem Alþingi hefur heimilað að ríkið hlaupi undir bagga með fjármögnun á byggingartíma. Hana er síðan að sjálfsögðu ætlunin að endurfjármagna á markaði vegna óvenjulegra aðstæðna. Við teljum auðvitað mikilvægt að hrinda í framkvæmd sem mestu af þjóðhagslega mikilvægum verkefnum, ekki síst þeim sem geta staðið undir sér sjálf eins og við skulum vona að Vaðlaheiðargöng geri og sem endurteknir útreikningar hafa sýnt að þau geri, og menn fá enn eina slíka úttekt innan skamms. Hér er um mjög sérstakar aðstæður að ræða þar sem við erum að reyna að greiða götu ýmissa slíkra verkefna við óvenjulegar aðstæður. Varðandi tvöföldun Hvalfjarðarganga leit kannski út fyrir að af því yrði um tíma, ef orðið hefði af eða verður af miklum framkvæmdum á meginstofnæðunum út frá höfuðborginni. Veggjöld eða vegtollar inn í framtíðinni kunna að koma þar við sögu eins og áform voru uppi um varðandi Vesturlandsveg, Suðurlandsveg og jafnvel Suðurnesjaveg eða Keflavíkurveg. Það lá í hlutarins eðli að skoða þyrfti samspilið við þá gjaldtöku sem er í Hvalfjarðargöngunum, og verður um langan tíma eftir atvikum ef þau göng yrðu tvöfölduð, ef umferðin þar um ætti síðan að borga niður þá fjárfestingu. Einhver heildarstefna þyrfti þá í raun og veru að liggja fyrir og heildarstefnu þarf hvort sem er vegna þess að öllum sem skoða þessa hluti er ljóst að móta þarf framtíðarstefnu um fyrirkomulag skattlagningar á umferð sem færir andlagið væntanlega yfir í notkun eftir því sem fleiri orkugjafar koma til sögunnar og umferðin breytist. Flestir ganga út frá því að þannig verði. Í fyllingu tímans verði um sjálfvirka innheimtu að ræða miðað við búnað í bílunum sem verði þá væntanlega orðinn staðalbúnaður frá framleiðendum. Þá verði veggjöld, t.d. í Hvalfjarðargöngum eða öðrum slíkum sérstökum samgönguframkvæmdum sem eru fjármögnuð af veggjöldum, einfaldlega tekin í gegnum þá heildarinnheimtu. Þessi mál kunna því öll að þróast á næstu árum og ég get ekki sagt hver mín tilfinning er fyrir því hvenær nákvæmlega menn munu standa frammi fyrir því að þurfa að hefja framkvæmdir við tvöföldun Hvalfjarðarganga af því umferð hafi aukist svo mikið á nýjan leik að göngin anni henni ekki í núverandi ástandi. Þau gera það auðvitað bærilega, að frátöldum örfáum álagspunktum sem hafa myndast um helgar á sumrin, síðdegis oftast, þegar helgarumferðin er að sigla til baka í bæinn. Reyndar hafa rekstraraðilar ganganna leyst úr þeim málum mjög vel með því að flýta fyrir innheimtunni. Þá er flutningsgeta ganganna 

Virðulegur forseti. Ég blanda mér í þessa umræðu til að nefna að gerð Hvalfjarðarganga á sínum tíma er einhver glæsilegasta aðgerð í samgönguumbótum á Íslandi sem gerð hefur verið. Vil ég nota tækifærið til að þakka fyrrverandi samgönguráðherra sem hér var í pontu á undan mér fyrir framgöngu hans í málinu þó mjög seint sé. Það er ástæða til að tala fyrir auknum framkvæmdum af þessu tagi. Að mínu mati er þetta sjálfbær framkvæmd og eðlilegt að skoða hana á þeim tímum sem við lifum nú þegar við þurfum á meiri framkvæmdum að halda. Þessi göng og tvöföldun þeirra mun að mati þeirra sem gerst þekkja til vera sjálfbær framkvæmd, rétt eins og ég tel að Vaðlaheiðargöng séu einnig, enda var búist við því að umferð um Hvalfjarðargöng á sínum tíma yrði ekki nema brot af því sem síðar varð. Svo verður einnig um önnur göng fyrir norðan.

Forseti. Já, ég tek undir með hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni að ástæða er til að þakka fyrrverandi samgönguráðherra, hæstv. fjármálaráðherra núverandi, fyrir þátt hans í gerð Hvalfjarðarganga. En hann fer ekki alveg rétt með því það voru ekki sömu efasemdir um Hvalfjarðargöng á sínum tíma og nú um Vaðlaheiðargöng að því ég man. Ég var líka uppi á þessum tímum og orðinn tvævetur og rúmlega það. Annars vegar voru til þeir menn sem töldu göngin ekki tæknilega gerleg, þau mundu hrynja saman eða þarna mundi verða stórslys. Það var nú sem betur fer kveðið niður og hefur ekki reynst rétt. Hins vegar voru þeir, og var nokkuð fjölmennur hópur, sem töldu að göngin væru ekki tímabær og ekki aðkallandi. Ýmsar framkvæmdir, sérstaklega á landsbyggðinni, væru miklu meira aðkallandi en þessi göng sem væru einhver dilla úr Reykvíkingum og einkum Skagamönnum. Ég verð að segja sannleikans vegna og sögunnar að þingmaðurinn Steingrímur J. Sigfússon var á þeim tíma framan af nokkuð eindregið þessarar skoðunar. Sem betur fer kynnti hann sér málið betur í samráði við ágæta menn, og sem ráðherra stóð hann sig vel í þessu. Ef ég man rétt stendur nafn hans þar við annan hvorn munnann. Það er eins með Vaðlaheiðargöng. Ýmsir telja þau ekki tímabær og ekki aðkallandi, en þó aðallega ekki víst að þau standi undir sér en enginn efaðist um þá hlið mála að því er ég man, það gæti verið rangt, með Hvalfjarðargöngin. Nú þegar okkur vantar nánast framkvæmdir til að fara í og ég get tekið undir með mönnum sem kalla eftir þeim, og Vaðlaheiðargöng eru að verða að veruleika með þeim hætti sem menn hafa samþykkt hér á þingi, þá tel ég að þetta komi vel til greina. Ég hvet fjármálaráðherra og aðra hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni til að kynna sér viðhorf Gísla Gíslasonar og félaga 

Frú forseti. Ekki mun standa á mér að ræða við rekstraraðila Hvalfjarðarganga og fara yfir áform þeirra. Alveg sjálfsagt mál. Ég ætla ekki að svara neinu fyrir fram um beiðni sem hefur ekki komið fram nema þá svona í gegnum fjölmiðla, um hvort standa þyrfti að fjármögnun þeirra sem sambærilegum hætti og nú stendur til varðandi Vaðlaheiðargöng. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ekki voru síður miklar efasemdir um Hvalfjarðargöng og ákveðin hræðsla við að fara í fyrstu jarðgöngin hér á landi undir hafsbotn. Það voru líka efasemdir uppi um að verkið mundi standa undir sér og að ríkið gæti þurft að hlaupa undir bagga. Svo var það alveg nákvæmlega eins og hv. þingmaður nefnir og er ágætt að rifja upp núna, að mjög margir voru þeirrar skoðunar að ef ríkið þyrfti beinlínis að leggja fram fjármuni í Hvalfjarðargöng, þá væri ekki réttlætanlegt að taka þá fjármuni út úr samgönguáætlun og setja í þessa framkvæmd, aðrir hlutir væru brýnni, nákvæmlega eins og varðandi Vaðlaheiðargöng. Ég hygg að ekki sé pólitísk samstaða um það í landinu að taka mikla fjármuni út úr samgönguáætlun á komandi árum til að byggja göngin, þá væri verið að taka þau fram fyrir annað í röðinni sem meiningin er að byggja með hefðbundnum hætti fyrir vegafé. Þess vegna standa Vaðlaheiðargöng og falla með því að útreikningar sýni að þau muni verða sjálfbær innan ásættanlegs tíma og sem betur fer hafa útreikningar fram að þessu sýnt það. Þá verða þau nákvæmlega sams konar framkvæmd sem styttir umferð, eykur umferðaröryggi, sparar eldsneyti og tíma, slit á bílum og er í þágu umhverfisins. Ég treysti því að hv. þm. Mörður Árnason, með sama hætti og hann hefur farið hér vel yfir viðhorf sín til Hvalfjarðarganga og þess vegna tvöföldunar þeirra þegar þess þarf, styðji líka byggingu Vaðlaheiðarganga.

Virðulegur forseti. Ég tek hér til umfjöllunar málefni Drekasvæðisins sem svo er kallað og liggur fyrir norðan og austan land. Fjölmargir þekkja vitaskuld til umræðu um það svæði sem hefur verið ofarlega á baugi á undanliðnum mánuðum og missirum. Þarna eru í húfi miklir hagsmunir fyrir Íslendinga og raunar fleiri þjóðir svo sem eins og Norðmenn og eftir atvikum Grænlendinga líka. Mjög hefur verið horft til þessa svæðis hvað varðar uppbyggingu á jarðefnaeldsneyti og hvort það sé yfirleitt finnanlegt á því svæði í vinnanlegum mæli. Undirbúningur að því hefur verið, að því er ég best veit, viðvarandi á undanliðnum mánuðum og missirum. Nú ber svo við að gleðilegar fréttir berast um að það sé vinnanlegt magn á því svæði. Norðmenn eru farnir að líta svæðið mjög hýru auga. Ég veit að íslensk stjórnvöld eru sömu megin blaðsíðu. Mig langar að beina nokkrum spurningum til hæstv. iðnaðarráðherra, frú forseti, um þetta téða svæði. 1. Hvað líður stofnun starfshóps um vinnslu jarðefna á svonefndu Drekasvæði? 2. Hvert hefur samstarf ráðuneytis og sveitarfélaga verið í þessum efnum? 3. Hvert hefur samstarf ráðuneytis og erlendra ríkja verið í þessum efnum? 4. Hverjar eru hugmyndir ráðuneytisins um miðstöð fyrir Drekasvæðið? Frú forseti. Ég legg þessar spurningar ekki síst fram vegna viðræðna þess sem hér stendur og fleiri þingmanna Norðausturkjördæmis við sveitarstjórnarmenn á Norðausturlandi sem eru mjög áfram um að hreyfing komist á þetta mál. Á þessu svæði hefur orðið viðvarandi fólksflótti á undanförnum árum vegna einsleitni í atvinnulífi, því horfa menn vitaskuld til þessara þátta sem geta aukið mjög á fjölbreytni atvinnustarfa á Íslandi á komandi árum. Er það eitt helsta hagsmunamál Íslendinga í atvinnuuppbyggingu að horfa einmitt til aukinnar fjölbreytni starfa sem víðast á landinu. Þess vegna, frú forseti, legg ég þessar spurningar fram fyrir iðnaðarráðherra í sem skemmstu máli. Hvar á vegi er þetta mál statt?

Virðulegi forseti. Hvar á vegi er þetta mál statt? Ég mundi telja að það væri á ansi góðum vegi statt eins og málum er nú fyrir komið. En ég ætla að svara spurningum hv. þingmanns í skipulegri röð. Hv. þingmaður spyr fyrst: „Hvað líður stofnun starfshóps um vinnslu jarðefna á svonefndu Drekasvæði?“ Í október á síðasta ári óskaði iðnaðarráðuneytið eftir tilnefningum frá Langanesbyggð og Vopnafjarðarhreppi auk tilnefninga frá utanríkisráðuneyti og fjármálaráðuneyti í starfshóp, sem hv. þingmaður nefndi áðan, til að fylgjast með þróun leitar og vinnslu jarðrænna auðlinda á hafsvæðinu norður og austur af landinu í þeim tilgangi að geta boðið fram hafnaraðstöðu og þjónustu fyrir rannsóknarstarfsemi og vinnslu. Þá var einkum verið að horfa til framvindu á Drekasvæðinu en það var líka verið að horfa til þróunar mála og framvindu við Austur-Grænland og opnunar siglingaleiða um Íshafið. Því var verið að horfa á málið á víðum grunni. Ákveðið var að fulltrúar þessara aðila hittust til að ræða efnistök, umfang og kostnað áður en gengið væri frá skipun starfshópsins og haldinn undirbúningsfundur á Akureyri þar sem var ákveðið að heimamenn skoðuðu sérstaklega nokkra verkþætti sem gætu rúmast innan hóflegra kostnaðarmarka. Að þessu hefur verið unnið síðan. Sú vinna hefur ekki verið slegin af af hálfu iðnaðarráðuneytisins. Það er von mín að við munum sjá framhald á þeirri vinnu á næstunni þó að hún hafi legið niðri síðustu mánuði. Ég vona það svo sannarlega. Í öðru lagi er ég spurð: „Hvert hefur samstarf ráðuneytis og sveitarfélaga verið í þessum efnum?“ Þá er skemmst frá því að segja að á 135. löggjafarþingi 2007–2008 var samþykkt þingsályktunartillaga um að fela ríkisstjórninni að aðstoða sveitarfélögin Langanesbyggð og Vopnafjarðarhrepp við að undirbúa og kanna þörf á starfrækslu þjónustumiðstöðvar sem gæti annast alla helstu þjónustu hérlendis við skip sem leita kolvetnis á Drekasvæðinu. Í kjölfarið stofnuðu þessi sveitarfélög einkahlutafélagið Drekasvæðið til að vinna að undirbúningi málsins. Í febrúar 2008 ákvað iðnaðarráðherra að aðstoða sveitarfélögin með fjárframlagi til að standa straum af þarfagreiningu og staðarvalsathugunum fyrir þjónustumiðstöð á svæðinu. Markmiðið var að kanna möguleika og hagkvæmni þess að í Langanesbyggð og Vopnafjarðarhreppi verði reist þjónustumiðstöð fyrir olíuleitina. Einkum var litið til möguleika til uppbyggingar þjónustusvæðis á vinnslustigi olíu og gass í sjó og við Gunnólfsvík og á 167 hektara iðnaðarlóð upp af Gunnólfsvíkinni. Ítarleg greinargerð var unnin af verkfræðistofunum Eflu og Almennu verkfræðistofunni þar sem tekið var á öllum helstu þáttum staðarvalsmatsins. Frá því matið lá fyrir hefur fulltrúi iðnaðarráðuneytisins ásamt fulltrúum fjármálaráðuneytis og utanríkisráðuneytis fundað með heimamönnum og rætt um hugsanlegt framhald, eins og fram kom í fyrra svari mínu. Síðan er spurt, virðulegi forseti: „Hvert hefur samstarf ráðuneytis og erlendra ríkja verið í þessum efnum?“ Skemmst er frá því að segja að við höfum átt mjög gott samstarf við Norðmenn á þessu sviði. Ekki hef ég eingöngu hitt olíumálaráðherra Norðmanna tvisvar á þessu tímabili, eða frá því ég tók við störfum í ráðuneytinu, heldur hefur Orkustofnun átt mjög gott samstarfi við viðeigandi stofnun hjá þeim. Þannig hefur þetta verið mjög víðtækt samstarf. Orkustofnun hefur átt mjög gott samstarf við norsku olíustofnunina á sviði rannsókna. Þar má nefna, eins og hv. þingmaður kom inn á áðan, nýjustu niðurstöður sýnatökunnar í sumar sem fjallað hefur verið um í fjölmiðlum að undanförnu. Það er mjög gott dæmi um slíkt samstarf. Þær rannsóknir staðfesta tilvist móður- og geymslubergs en hvort tveggja er skilyrði þess að olíu sé að finna. Niðurstöðurnar eru mun jákvæðari en reiknað var með. Ljóst er að þær niðurstöður ættu að mínu mati að auka áhuga á því útboði sem nú stendur yfir af hálfu okkar Íslendinga á okkar hluta svæðisins. Í janúar mun Orkustofnun eiga fyrir hönd íslenskra stjórnvalda samráðsfund með norsku olíustofnuninni um framhaldið en áætlað er frekara samstarf á sviði rannsókna á svæðinu. Í fjórða lagi er spurt: „Hverjar eru hugmyndir ráðuneytisins um miðstöð fyrir Drekasvæðið?“ Það er auðvitað þannig að við viljum fá sem mesta starfsemi hingað. Sett var ákvæði í lögin þar sem gerð er sú krafa fyrir skilyrði leyfisveitingar að stofnað verði sérstakt félag um þessa starfsemi umsækjanda hér á landi. Það sýnir að við viljum að þessi starfsemi fari að mestu leyti fram hér og við fáum sem mest út úr því hér á landi. Virðulegi forseti. Þetta útboð stendur núna yfir vegna sérleyfa til rannsóknar og vinnslu kolvetnis á Drekasvæðinu sem ég nefndi áðan. Þegar það liggur fyrir og hvort og þá hvernig rannsóknum og leit á svæðinu verður háttað munum við taka mjög ákveðin skref hvað varðar uppbyggingu miðstöðvar fyrir Drekasvæðið hér á landi þegar við sjáum áhugann og hvers eðlis slík starfsemi verður.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. verðandi olíumálaráðherra Íslands fyrir hennar góðu svör. Það er ánægjulegt að heyra að málið er í farvegi, góðum farvegi. Mig langar í seinni ræðu minni að koma aðeins inn á það sem hæstv. ráðherra talaði um, þ.e. samstarf Íslendinga og Norðmanna í þessum efnum, sem að mínu mati er lykilatriði í sókn þessa máls vegna þess að Norðmenn búa vitaskuld yfir miklu meiri þekkingu á þessum málum heldur en nokkurn tímann Íslendingar, með fullri virðingu fyrir þeim. Norðmenn hafa verið í fararbroddi við nýtingu olíu af hafsbotni um margra áratuga skeið og fullkomlega eðlilegt að leita til þeirra í auknum mæli um samstarf að þessu leyti. Ég velti fyrir mér, frú forseti, hvort þetta samstarf og frekara samstarf við Norðmenn muni setja okkur einhverjar skorður hvað varðar staðsetningu á þjónustumiðstöð svo dæmi sé tekið. Hvort við höfum sjálfdæmi um að setja hana niður hér á landi eða hvort Norðmenn vilji hlutast eitthvað til um það í ljósi þess samstarfs sem við þurfum á að halda við þá um efnið. Eins langar mig, frú forseti, að leita eftir því hjá hæstv. ráðherra hvað felist í þessum janúarfundi sem ráðherra nefndi þar sem við ætlum að kanna frekar samstarfsvilja Norðmanna með okkur í þessu efni. Hvað er nákvæmlega á dagskrá þess fundar og hvaða fréttir sér hæstv. ráðherra að sá fundur muni bera með sér? Alltént er þetta mál í farvegi. Það er vel. Hér eru gríðarlegir hagsmunir í húfi. Ég tek heils hugar undir með hæstv. ráðherra að það er afskaplega mikilvægt að við missum ekki þessa þjónustumiðstöð úr landi og hún verði staðsett sem næst 

Virðulegi forseti. Við leggjum mjög mikla áherslu á að sú þjónustumiðstöð verði hér á landi. Það eru margar ástæður fyrir því. Það er að mínu mati mun betri kostur að hafa hana hér heldur en t.d. á Jan Mayen vegna þess að horfa þarf til þess hversu mikið ósnortið land þar er, auk þess sem ég tel að allar aðstæður séu betri hér til þess. Við leggjum á það mjög þunga áherslu að svo verði. Ég tel að við höfum töluvert mikið með okkur í þeirri áherslu. Varðandi fundinn í janúar á þar að ræða og fara yfir árangur síðasta árs og farið verður yfir það sem fram undan er á næsta ári. Ég kom því ekki að áðan að fyrirhugaðar eru rannsóknir, áframhaldandi rannsóknir, strax næsta vor í samvinnu þessara tveggja ríkja. Þar er um að ræða annars vegar svokallaðar flugsegulmælingar og hins vegar svokallaðar endurkastsmælingar. Ég ætla að biðja hv. þingmann að spyrja mig ekki nánar út í það, en þessar mælingar skipta engu að síður miklu máli. Þarna er um að ræða samstarf milli Orkustofnunar og norsku olíustofnunarinnar. Þetta samstarf beggja aðila heldur áfram. Við erum sammála um það. Í samtölum mínum við ráðherra málaflokksins í Noregi erum við sammála um að það séu hagsmunir beggja að vinna þétt saman í þessum málum. Við höfum gert töluverðar breytingar á lagaumhverfi okkar til þess að vera á sambærilegum stað og Norðmenn eru í sínu lagaumhverfi. Þetta á við um skatta og alla aðstöðu sem hér er boðið upp á og allt starfsumhverfi fyrir þennan iðnað þannig að við séum fullkomlega samkeppnisfær þegar að þessu kemur. Mælingarnar í sumar segja mér að ég get leyft mér að vera bjartsýn á að mjög jákvæðar niðurstöður verði úr því útboði sem nú stendur yfir af okkar hálfu en niðurstaðan verður í apríl. Auðvitað er aldrei hægt að lofa neinu en ég ætla að leyfa mér að segja að niðurstöður sumarsins gefi 

Virðulegi forseti. Þann 1. nóvember síðastliðinn hækkaði gjaldskrá Herjólfs um 15%. Undanfarin fimm ár, eða frá áramótum 2006/2007, hafa fargjöld milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar hækkað um u.þ.b. 70%. Vissulega eru fargjöld milli Vestmannaeyja og Landeyjahafnar lægri, en því miður stefnir í að Þorlákshöfn verði aðalhöfn Herjólfs í vetur ef fram heldur sem horfir. Fullt verð fyrir fjölskylduna, tvo fullorðna og tvö börn, með bíl og klefa er rúmlega 30 þús. kr. þegar Eyjamenn leyfa sér þann lúxus að fara að heiman. Ef einhverjum þeirra dytti hins vegar í hug að fara t.d. að heiman um hverja helgi þyrfti að snara út litlum 120 þús. kr. og munar flesta um minna. Jafnvel með afsláttarkorti slagar kostnaðurinn við Herjólfsferðina hátt í 90 þús. kr. fyrir þessa fjölskyldu. Það er ekki bara verðskráin sem setur strik í reikninginn hjá því fólki sem þarf af einhverjum sökum að ferðast til og frá Vestmannaeyjum, t.d. til að sækja sér heilbrigðisþjónustu eða sækja í stjórnsýsluna sem er meira og minna staðsett á höfuðborgarsvæðinu, heldur er líka óvissa um áfangastað. Þannig er undir hælinn lagt hvort siglt er til Landeyjahafnar eða Þorlákshafnar allt eftir því hvaðan vindur blæs eða hvort dæluskipið hefur verið í sjófæru ástandi dagana á undan. Þar sem mismunandi gjaldskrá er í gildi fyrir Landeyjar annars vegar og Þorlákshöfn hins vegar veit maður aldrei fyrir fram hvað ferðin mun kosta og munar þar 350% fyrir þá sem þarna væru á ferð. Þar fyrir utan hafa stjórnvöld hætt niðurgreiðslum á flugfargjöldum milli lands og Eyja. Þrátt fyrir frábæra þjónustu Flugfélagsins Arna er Herjólfur enn eini raunhæfi ferðamátinn til og frá Vestmannaeyjum fyrir fjölskyldufólk, einkum ef ætlunin er að taka bílinn með. Því hafa hækkanir á fargjöldum um 70% á undanförnum fimm árum haft mikil áhrif á lífsgæði fólks í Vestmannaeyjum. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvernig hann rökstyður þessar hækkanir á fargjöldum Herjólfs og hver afstaða hans er til hækkananna og áhrifa þeirra á lífsgæði Eyjamanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Hún setur fram tvær spurningar. Í fyrsta lagi hver sé rökstuðningur fyrir hækkun fargjalda Herjólfs. Í öðru lagi hver sé afstaða ráðherra til hækkunarinnar. Varðandi fyrri spurninguna vil ég segja þetta: Gjaldskrá Herjólfs hefur hækkað í samræmi við hækkanir á rekstrarkostnaði ferjunnar árlega og þá oftast í janúar ár hvert. Fyrir gjaldskrárhækkun 1. nóvember síðastliðinn höfðu fargjöld síðast verið hækkuð 1. janúar 2010. Vegna erfiðleika við siglingar Herjólfs í Landeyjahöfn síðastliðinn vetur var ákveðið að bíða með hækkun gjaldskrár 1. janúar 2011 þrátt fyrir hækkanir á rekstrarkostnaði. Við áframhaldandi hækkun á kostnaði, svo sem eldsneytisverði og launum, áframhaldandi niðurskurði í ríkisrekstri auk mikils kostnaðarauka vegna siglinga til Þorlákshafnar, var ekki unnt að bíða lengur með hækkun gjaldskrár, enda duga fjárveitingar ekki lengur fyrir rekstrinum og munu ekki gera þrátt fyrir hækkun fargjalda miðað við óbreytt ástand í siglingum. Frá opnun Landeyjahafnar og fram í ágúst 2011 hefur rekstrarkostnaður ferjunnar hækkað um rúmlega 15% og við það var miðað. Síðan er það síðari spurningin, hver afstaða ráðherra sé til hækkunarinnar. Að mínu mati var ekki undan því vikist að hækka gjaldskrá Herjólfs og skýra ofangreind rök af hverju.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda Eygló Harðardóttur fyrir að vekja máls á hækkun fargjalda Herjólfs sem hæstv. ráðherra útskýrði fyrir sitt leyti ástæðuna fyrir. Mig langar til að benda hæstv. ráðherra á að það er óásættanlegt fyrir íbúa Vestmannaeyja sem búa nú um stundir við gríðarlegt óöryggi í samgöngum milli lands og Eyja. Eins og hæstv. ráðherra útskýrði eru öll óþægindin, allar tafirnar og vesenið í kringum Landeyjahöfn þar að auki látið bitna á íbúunum í formi þess að þeir taka á sig þessar kostnaðarhækkanir. Ég hvet hæstv. ráðherra til að fara aðeins yfir þetta, alla vega athuga hvort hægt sé að hliðra til fyrir Eyjamenn, 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svör hans og hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir innlegg hennar í umræðuna. Ég sakna þess hins vegar að ráðherrann skyldi ekki tjá sig frekar um það hver afstaða hans væri til þess sem ég fór í gegnum og áhrif þessara miklu hækkana á lífsgæði Eyjamanna og það óöryggi sem bæði ég og hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir ræddum um. Þegar ég setti þetta inn í excel-skjal stoppaði ég nánast því að prósenturnar voru svo ofboðslega háar og upphæðirnar. Maður sér það í hendi sér að fólk með meðaltekjur fer ekki sérstaklega oft upp á land þegar það kostar með afsláttarkorti fyrir fjögurra manna fjölskyldu, jafnvel með börn sem ferðast frítt - við þekkjum náttúrlega alveg hvernig sjóleiðin er á milli Vestmannaeyja og Þorlákshafnar og því er nauðsynlegt að taka klefa ef fólk er með börn - hátt í 90 þús. kr. ef fara á hverja helgi. Ég hef verið að fá nótur og kvittanir fyrir því og horft á vefnum á hvað þarf raunverulega að borga fyrir að fara þarna á milli. Ég held að við gerum okkur svo sem grein fyrir því að staðan hefur verið erfið. Það hafa verið hækkanir á rekstrarkostnaði. En þeir erfiðleikar sem voru áður notaðir sem rökstuðningur fyrir að fresta þessum hækkunum eru enn fyrir hendi. Það er enn þessi óvissa. Þegar fólk neyðist til þess að fara upp á land, t.d. til að fara til læknis eða jafnvel til að versla fyrir jólin, á það erfitt með að gera áætlanir vegna þess að það veit aldrei hver kostnaðurinn verður. Að sama skapi hafa miklar kvartanir borist yfir því að 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður segist sakna þess að ég svari ekki spurningum. Það geri ég. Ég vísa einfaldlega í hækkanir sem orðið hafa á rekstrarkostnaði vegna eldsneytis, vegna launa og síðan vísa ég í niðurskurð á útgjöldum ríkisins. Ég er einfaldlega að segja að ég axli ábyrgð á afleiðingum gjörða minna með því að samþykkja fjárlög sem hafa haft þetta í för með sér. Þetta er ástæðan fyrir því að menn hafa talið sig nauðbeygða til þess að hækka gjaldskrána. Það er ekkert gleðiefni. Ég tek alveg undir þær ábendingar sem hér koma fram. Þegar vísað er í kostnað fjölskyldna við að fara á milli lands og Eyja er hann tilfinnanlegur til lengri tíma litið ef horft er á tilkostnaðinn sem fjölskyldan í heild sinni ber. Ég tek líka undir það sem fram kemur í máli þeirra tveggja hv. þingmanna sem hafa tjáð sig, að þetta er ekki bara spurning um tilkostnað heldur líka óöryggið sem fylgir stopulum ferðum á milli vegna ytri aðstæðna, sandburðar og sjógangs. Þetta er allt saman nokkuð sem við vonumst til að komist í markvissari farveg með nýrri ferju sem allra fyrst og að þessi mál komist í fastari skorður en verið hefur. Við eigum eftir að fjalla nánar um þetta í fyrirspurnum hér á eftir og þá kem ég nánar að þeim þáttum.

Virðulegi forseti. Í kjölfar umræðu um fargjöld í Herjólf og siglingar til Þorlákshafnar er svo sem eðlilegt að halda umræðunni áfram eins og hæstv. ráðherra kom sjálfur inn á og ræða Landeyjahöfn. Saga þeirrar hafnar er ekki fögur og óskemmtilegt hversu oft við höfum raunar þurft að ræða hana. Hins vegar má náttúrlega benda á að þær væntingar sem stóðu til þessarar byltingar í samgöngum, og ég held að við séum öllum sammála um að þegar höfnin virkar er um að ræða byltingu í samgöngum milli lands og Eyja, hafa að stórum hluta brostið. Við vitum að vissulega hafa náttúruhamfarir, eins og hæstv. ráðherra hefur svo sem farið ítarlega í gegnum í ræðustól Alþingis, sett stórt strik í reikninginn. En ég verð að segja að stjórnvöld hafa haft ákveðinn tíma til að bregðast við breyttum aðstæðum. Samt er staðan sú að Herjólfur hefur siglt um nokkra hríð til Þorlákshafnar og ekki virðist vera útlit fyrir að það breytist í náinni framtíð. Frátafir frá Landeyjahöfn hafa verið miklar frá því að höfnin var opnuð og kemur þar til bæði sú staðreynd að sandburður hefur verið meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir og að ekki var gert ráð fyrir að núverandi ferja yrði notuð til siglinganna heldur að fengið yrði nýtt skip sem risti grynnra og tæki á sig minni vind. Reynslan af minna skipi, Baldri, sýnir samt sem áður að ekki er að öllu leyti við Herjólf að sakast því að jafnvel Baldur tók niðri í Landeyjahöfn meðan hann leysti Herjólf af í haust. Stjórnendur þessara skipa hafa líka ítrekað bent á að mun betri mælitæki þurfi að vera til staðar til að átta sig á þeim straumum sem liggja við höfnina og virðast geta skipt um áttir á milli daga nánast. Það er ljóst að framkvæmdin hefur frá upphafi verið umdeild, jafnt hvað varðar staðsetningu hafnarinnar og hönnun hennar. Því tel ég mikilvægt að fram fari úttekt á ferlinu öllu og að að slíku komi óháðir aðilar. Slík úttekt er nauðsynleg svo að sátt geti náðst um nauðsynlegar úrbætur á höfninni þannig að það sé tryggt að hún nýtist sem aðalhöfn ferjusiglinga milli lands og Eyja allan ársins hring. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann hyggist beita sér fyrir því að fram fari rannsókn óháðra aðila á hönnun og framkvæmdum við Landeyjahöfn.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Eins og allir þekkja var aðdragandinn að byggingu Landeyjahafnar langur en áður en til framkvæmda kom fóru fram viðamiklar rannsóknir. Skipaðir voru samráðs- og stýrihópar sem í samráði við stofnanir ráðuneytisins var fenginn undirbúningur verkefnisins. Jafnvel miðað við aðrar stórframkvæmdir á vegum ríkisins var undirbúningurinn mjög ítarlegur. Framgangur verksins var falinn Siglingastofnun Íslands sem fékk til samstarfs við rannsóknir og undirbúning aðila hjá innlendum stofnunum auk íslenskra og erlendra sérfræðinga. Að lokum var óháð erlend verkfræðistofa - ég ítreka, óháð erlend verkfræðistofa - fengin til að yfirfara hönnunar- og rannsóknargögnin. Staðfesti sú úttekt gæði undirbúningsvinnunnar. Hönnun hafnarinnar var í samræmi við niðurstöðu rannsóknanna og alþjóðastaðla sem gilda um hafnarmannvirki. Farþegaaðstaða og lóð uppfylla íslenska staðla um slík mannvirki. Í upphafi var gert ráð fyrir að framkvæmdir fælu í sér byggingu Landeyjahafnar og nýja ferju til siglinga milli lands og Eyja. Framkvæmdir við byggingu hafnarinnar gengu eins og best gerist og stóðust bæði tíma- og kostnaðaráætlanir fullkomlega. Smíði ferjunnar var hins vegar frestað vegna efnahagshrunsins haustið 2008, eins og við þekkjum. Vorið áður en Landeyjahöfn var tekin í notkun varð mikill framburður gosefna niður Markarfljót vegna eldgossins í Eyjafjallajökli, jafngildi tíu ára við venjulegar aðstæður. Hafði þessi gífurlegi framburður þær afleiðingar að veturinn á eftir reyndist erfitt að halda nægjanlegu dýpi til siglinga Herjólfs í höfnina. Þau vandræði sem skapast hafa við siglingar milli lands og Eyja eru því ekki alfarið tilkomin vegna hönnunar Landeyjahafnar. Nýtt skip sem hentar höfninni hefði eitt og sér dugað til að draga verulega úr þeim óþægindum sem orðið hafa. Ástæðan fyrir því að ekki var gengið frá kaupum á því skipi sem fyrirhugað var að smíða til siglinga í höfnina er öllum kunn og vísa ég aftur í efnahagshrunið. Mér finnst mikilvægt að menn njóti sannmælis sem að þessum málum komu af mikilli fagmennsku af hálfu Siglingastofnunar og ég vísa einnig í aðra sérfræðinga. Ég minni líka á að það er víðar en á Suðurlandi sem menn hafa þurft að glíma við erfið náttúruöfl og vísa ég í sendnar strendur Jótlands, svo að dæmi sé tekið. Danska strandþjónustan hefur á sínum vegum þrjú til fjögur sanddæluskip sem eru að öllum stundum. Þegar hv. þingmaður segir að stjórnvöld hafi haft drjúgan tíma til að skoða málin þá er þetta mál þess eðlis að það þarf tíma. Það hafa orðið breytingar í náttúruöflunum, í vindáttum. Ég vísa aftur í gosið. Þetta er nokkuð sem þarf að skoða rækilega áður en ráðist verður í framkvæmdir. Mér finnst mjög mikilvægt að við fáum nýja ferju sem allra fyrst, það er grundvallaratriði. Á þessu ári var skipaður samráðshópur um þróun siglinga í Landeyjahöfn. Hann er skipaður fulltrúum ráðuneytisins, Vegagerðarinnar og Vestmannaeyjabæjar. Hópurinn starfar undir forustu bæjarstjórans í Vestmannaeyjum, Eimskips og Siglingastofnunar. Hópurinn vinnur að því að leita bestu leiða við að halda uppi siglingum við núverandi aðstæður. Verið er að leita lausna, bæði til skemmri og lengri tíma, og eru allir möguleikar skoðaðir í því sambandi, þar með talið að fá til liðs við okkur þá sem hafa yfir sérþekkingu að ráða sem að gagni getur komið. Siglingastofnun hefur fengið óháða aðila sér til halds og trausts. Mér er tjáð að svo verði gert áfram af hálfu Siglingastofnunar, þannig verði áfram unnið. Ég átti fund í morgun með fulltrúum Vegagerðarinnar um þessi mál og fulltrúar úr fyrrnefndum samráðshópi koma til fundar að nýju í ráðuneytinu. Samgönguáætlun er í þann veginn að koma til Alþingis. Þar er lögð áhersla á að við fáum ferju hið allra fyrsta. Tilkostnaðinum er haldið utan samgönguáætlunar, hann þarf að koma sérstaklega til sögunnar og þá er ég að hugsa um að allir kostir verði skoðaðir, að ríkið kaupi ferju eða bjóði út siglingu og skip milli lands og Eyja.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá ósk að gerð verði úttekt á hönnun og aðstæðum við Landeyjahöfn, ekki með tilliti til þess sem var gert því að hönnunin var geipilega vel unnin að öllu leyti en náttúruhamfarir breyttu aðstæðum. Það er kannski út frá því sem þarf að skoða stöðuna. Það sem liggur á að gera er að klára dæmið, hanna dælingu frá Landeyjahöfn, frá hafnarmynninu. Það er ekki neitt því til fyrirstöðu að gera það strax. Botndæling 600 metra út kostar 250–300 milljónir og það borgar sig að fara í það. Tölur sem voru á kreiki um milljarð eru rangar. Þetta er það sem hægt er að gera með stuttum fyrirvara og þarf að gera. Við erum að vinna að því að leggja fram tillögu um nýja ferju sem ætti að vera komin í gagnið innan tveggja ára og vonandi tekur hæstv. innanríkisráðherra 

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hæstv. ráðherra, að mikilvægt er að klára verkið. Það var ekki nóg að byggja einungis nýja höfn, það stóð alltaf til að ný ferja kæmi sem hentaði til siglinga við þessar aðstæður. Ég fagna því að það sé allt saman í undirbúningi. Það sem ég hef áhyggjur af er millibilsástandið, tíminn sem líður á milli þeirrar stöðu sem við erum í núna og þangað til ný ferja kemst í gagnið. Þrátt fyrir að allar áætlanir gengju eins og best verður á kosið og við gætum boðið þetta út í dag erum við að tala um að minnsta kosti tvö ár. Það þarf að huga að því með hvaða hætti er hægt að koma til móts við íbúa Vestmannaeyja þangað til. Mætti endurskoða ríkisstyrk á fluginu? Mætti fá skip í millitíðinni? Hvaða vinnu hefur hæstv. ráðherra lagt í það? Við vitum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og svörin frá ráðherranum, sérstaklega þá skýru afstöðu sem kom fram í máli hans gagnvart því að fá nýja ferju. Ég tek hins vegar undir að það er þetta millibilsástand sem við höfum áhyggjur af. Ég held að það sé almenn samstaða hér í þinginu og verði mikill stuðningur við ráðherrann þegar hann tekur ákvörðun um að fara af stað og afla okkur nýrrar ferju. En hvað eigum við að gera varðandi millibilsástandið? Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að fara í gegnum ferlið um hönnun og framkvæmdir á Landeyjahöfn og það sem gerðist í framhaldinu til að við getum lært af því. Það eru hlutir eins og verkkaupasamningur sem fól í sér ónýtt dæluskip sem hefur legið marga daga við bryggju þegar veður hefur verið ágætt til þess að dæla í Landeyjahöfn. Það hefur orsakað fleiri frátafir. Það þyrfti líka að svara því hver ástæðan er fyrir því að ekki skyldu hafa verið einhverjar kvaðir í samningnum um að skilyrt væri að menn væru með tæki sem dygðu til þess verkefnis sem þeir tóku að sér. Ég hef líka upplýsingar um að þegar þetta verkefni var tekið út voru hannaðar þrjár mismunandi útfærslur og bent var á að sú hönnun sem var valin væri kannski ekki sú allra besta. Þótt ekki væri mikill munur á þessum þremur möguleikum hefði annar möguleiki hugsanlega leitt til aðeins minni frátafa. Mér hefur þótt mjög leitt hvernig skipstjórar Herjólfs hafa ekki notið sannmælis þar sem þeir hafa oft tekist á við gífurlega erfiðar aðstæður og raunar, eins og ég nefndi fyrr í máli mínu, straum sem menn virðast ekki hafa áttað sig á 

Hæstv. forseti. Mér líkar vel áherslur hv. þingmanns og frummælanda í þessari umræðu, Eyglóar Harðardóttur, svo og hv. þm. Árna Johnsens. Það er mikilvægt að þeir sem hafa komið að þessum málum njóti sannmælis. Við erum að fást við mjög erfiðar aðstæður og menn hafa reynt að taka mið af þeim breytingum sem hafa orðið á duttlungum náttúrunnar og er að takast bærilega en ekki þó þannig að við teljum það viðunandi. Við erum sammála um að það er mikilvægt að fá nýja ferju hið allra fyrsta. Ef við eygjum það, fáum það sett fast niður hvenær það gæti orðið, er að ráðast að hinum vandanum sem er þetta erfiða millibilsástand. Við höfum núna síðast í morgun í ráðuneytinu verið að ræða valkosti í þeim efnum sem einnig hafa verið ræddir í samráðshópnum sem ég vísaði til áður og vonast ég til að eiga fund með fulltrúum þaðan, eins og ég sagði áðan, í vikunni. Ég vil ekki tíunda þessa valkosti fyrr en ég heyri sjónarmið, sérstaklega og ekki síst Vestmannaeyinga, formanns samráðshópsins, Elliða Vignissonar, og Guðlaugs Friðþórssonar sem einnig á sæti í þessum hópi. Við erum að fara yfir þetta og viljum komast að niðurstöðu hið allra fyrsta. En við skulum ekki gleyma því að verkefnið eða vandamálið hefur verið þess eðlis að það hefur krafist þess að við gæfum okkur tíma til að skoða hvernig náttúruöflin leika okkur í þessu erfiða viðfangsefni.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fyrirspurn til hæstv. innanríkisráðherra um vegagerð á Vestfjarðavegi. Enn einu sinni er þessi blessaði Vestfjarðavegur hér til umræðu og ég taldi því nauðsynlegt eftir umræður hér um daginn að fá fram frá ráðherra í fyrsta lagi upplýsingar um uppreiknaða kostnaðaráætlun vegaframkvæmda á Vestfjarðavegi á: a. öllum þeim kostum sem komu til greina í Gufudalssveit og fóru í umhverfismat, b. kaflanum frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði, þ.e. þeim kafla sem er í umhverfismati núna eða er í þeirri vinnu og vonandi lýkur því sem fyrst þannig að bjóða megi út verk þar vegna þess að þessi kafli á töluverða peninga inni í samgönguáætlun fyrir þeirri framkvæmd sem er einir 16 kílómetrar, vonandi verður það ekki lengra, c. heildarkostnaði við uppbyggingu og lagfæringar á Dynjandisheiði og d. heildarkostnaði á Dýrafjarðargöngum, sem búið er að vinna lengi að og fara í gegnum hvað hönnun varðar. Annar hluti fyrirspurnarinnar er svohljóðandi: Hver er áætlaður heildarkostnaður við jarðgöng undir a) Hjallaháls og b) Ódrjúgsháls? Hvað yrðu þau göng löng og í hvað hæð yrðu munnar þeirra? Það er mjög mikilvægt að fá það fram vegna þess að það skiptir miklu í hvaða hæð yfir sjávarmáli jarðgangamunnar eru og um leið auðvitað hvað göngin eru löng. Um Hjallaháls og Ódrjúgsháls er spurt í framhaldi af þeirri yfirlýsingu sem hæstv. innanríkisráðherra gaf hér um daginn um að láta skoða Hjallaháls og við sjáum að í langtímasamgönguáætlun er gert ráð fyrir því. Þriðji hluti fyrirspurnarinnar er: Hvaða aðrar leiðir en þær sem kannaðar hafa verið koma til greina við lagningu láglendisvegar í Gufudalssveit og hver er kostnaður við þær? Um þetta er líka spurt í framhaldi af þeirri umræðu sem varð hér um daginn, að ef b-leiðin kemur ekki til greina en láglendisleið er boðuð hvaða leið verði þá farin. Virðulegi forseti. Af því að ég nefni b-leiðina, sem kannski mest hefur verið tekist á um, verð ég að segja að það er dálítið skringilegt að eina leiðin sem er inni á staðfestu aðalskipulagi Reykhólahrepps, staðfest af núverandi hæstv. umhverfisráðherra, skuli þá ekki vera tekin með í öllum þeim athugunum sem á að fara í núna við vegalagningu á þessu svæði.

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi, hv. þm. Kristján Möller, er mjög nákvæmur maður og vill nákvæm svör, sundurliðuð, sem kannski hefði verið heppilegra að setja fram í skriflegu svari. En hann er nákvæmur maður að öðru leyti, hann spyr hvaða leiðir „komu“ til greina en ekki „koma“ til greina. Þessi litli stafur hefur afgerandi þýðingu, annars vegar u og hins vegar a, vegna þess að það er munur þarna á. Ég ætla þá að vinda mér í svörin. Í fyrsta lagi er spurt: „Hver er uppreiknuð kostnaðaráætlun vegaframkvæmda á Vestfjarðavegi á: a. öllum þeim kostum sem komu til greina í Gufudalssveit?“ Kostur a, vegur á núverandi Reykhólasveitarveg út á Stað yfir mynni Þorskafjarðar yfir á Skálanes, 11 milljarðar kr. Tekið skal fram að ekki er innifalinn kostnaður við endurgerð Reykhólasveitarvegar sem fara þyrfti fram ef vegurinn verður gerður að hluta Vestfjarðavegar. Að auki skal tekið fram að þessi kostur er um 6 kílómetra lenging miðað við til dæmis kost 1 hér að neðan. Kostur b.1, þ.e. vegur yfir Þorskafjörð ofan Teigsskógs yfir Djúpafjörð og Gufufjörð, 6,1 milljarður kr. Þarna skiptir máli ef við erum að tala í þátíð um valkosti sem komu til greina. Kostur d, vegur yfir Þorskafjörð, yfir Hjallaháls og Ódrjúgsháls og yfir innanverðan Gufufjörð, 4,9 milljarðar kr. Í þessum kosti er aðeins einn fjallvegur því að gerður yrði nýr vegur yfir Ódrjúgsháls með 90 kílómetra hönnunarhraða sem mundi ekki teljast til fjallvega. Kostur d.1, vegur yfir Þorskafjörð, undir Hjallaháls í jarðgöngum yfir Ódrjúgsháls og yfir innanverðan Gufufjörð, 9,2 milljarðar kr. Í þessum kosti er enginn fjallvegur því að gerður yrði nýr vegur yfir Ódrjúgsháls með 90 kílómetra hönnunarhraða sem mundi ekki teljast til fjallvega. Kostur h, vegur yfir Þorskafjörð, undir Hjallaháls í jarðgöngum út Djúpafjörð austanverðan og yfir Djúpafjörð og Gufufjörð, 9,6 milljarðar kr. Kostur 1, vegur út Þorskafjörð austanverðan, yfir Þorskafjörð innan Hallsteinsness og yfir Djúpafjörð og Gufufjörð, 7,1 milljarður kr. Verðlag í september 2011. Um er að ræða frumáætlanir kosta sem verða skoðaðir nánar í umhverfismati á næstunni. Í b-lið er spurt um kaflann frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði. Ég vísa til þess að þarna eru tilteknar leiðir sem, meðan ég gegni þessu embætti, eru ekki á vinnsluborði og þá er ég að vísa í svokallaða Teigsskógsleið. Ég er að vísa núna í kaflann frá Eiði í Vattarfirði að Þverá í Kjálkafirði og hér er í aðalatriðum um tvo kosti að ræða, veg yfir Mjóafjörð og Kjálkafjörð og veg fyrir firðina. Áætlaður kostnaður við þessa kosti eru eftirfarandi: Vegur yfir Mjóafjörð og Kjálkafjörð, 3,2 milljarðar kr. Vegur fyrir Mjóafjörð og Kjálkafjörð, 2,8 milljarðar kr. Verðlag í september 2011. Í c-lið er spurt um Dynjandisheiði. Vegagerðin vinnur að athugunum vegna endurgerðar vegarins yfir Dynjandisheiði og liggur því ekki nein áreiðanleg kostnaðaráætlun fyrir. Talið er að stærðargráða kostnaðar gæti verið um 4,5 milljarðar kr. Verðlag í september 2011. Í d-lið er spurt um Dýrafjarðargöng. Áætlaður kostnaður við gerð Dýrafjarðarganga er 7,3 milljarðar kr. Verðlag í september 2011. Í öðru lagi er spurt: „Hver er áætlaður heildarkostnaður við jarðgöng undir a) Hjallaháls og b) Ódrjúgsháls? Hvað yrðu þau göng löng og í hvað hæð yrðu munnar þeirra?“ Hjallaháls. Göng undir Hjallaháls hafa ekki verið skoðuð nákvæmlega en það verður verkefni í tengslum við nýtt umhverfismat leiða á svæðinu. Lausleg skoðun bendir til að þau gætu orðið um 3,5 kílómetra löng, hæð munna í Þorskafirði gæti verið 65 metrar og hæð munna í Djúpafirði um 80 metrar. Kostnaður við göngin gæti numið um 5 milljörðum kr. Verðlag í september 2011. Ódrjúgsháls. Vegagerðin hefur ekki skoðað möguleika á jarðgöngum undir Ódrjúgsháls, enda verður hálsinn ekki talinn til fjallvega þegar og ef lagður verður nýr vegur yfir hálsinn. Hannaður hefur verið vegur með 90 kílómetra hönnunarhraða yfir hálsinn og lítur Vegagerðin svo á að þar með sé kominn góður láglendisvegur. Til samanburðar er bent á að Suðurstrandarvegur fer á kafla upp í sömu hæð og nýr vegur yfir Ódrjúgsháls. Í þriðja lagi er spurt, og ég er að verða búinn: „Hvaða aðrar leiðir en þær sem kannaðar hafa verið koma til greina við lagningu láglendisvegar í Gufudalssveit og hver er kostnaður við þær?“ Vegagerðin lítur svo á, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og líka svör hæstv. ráðherra. Þótt ég sé sæmilega staðkunnugur á þessum slóðum átti ég fullt í fangi með að átta mig alveg á þessum tölum og því sem var verið að vísa þarna til en þó sýnist mér þegar verið er að bera saman kostina, þ.e. að fara með jarðgöng undir Hjallaháls og veg yfir Ódrjúgsháls, þá umdeildu d-leið, sýnist mér kostnaðarmunurinn vera rúmlega 3 milljarðar kr. Þá erum við auðvitað farin að átta okkur á stærðunum í þessum efnum. Ég er með þá óbreyttu skoðun að ég teldi d-leiðina skynsamlegasta kostinn í vegagerð á þessum slóðum, en ef menn fara hins vegar jarðgangaleiðina undir Hjallaháls og veginn yfir Ódrjúgsháls með þeim hugmyndum sem hæstv. ráðherra rakti erum við að greiða rúmlega 3 milljörðum meira fyrir það að fara ekki með veginn í gegnum Teigsskóg og með þeim þverunum sem því fylgja síðan. Það eru síðan aðrir kostir sem eru líka áhugaverðir og ég hef sagt að þrátt fyrir að ég hafi þessa einörðu skoðun varðandi b-leiðina er ég tilbúinn að skoða aðra kosti sem leiða til þess að þessi leið verði láglendisleið 

Virðulegi forseti. Það er mjög athyglisvert að fá hér fram að leið undir Hjallaháls og Ódrjúgsháls er 3 milljörðum kr. kostnaðarsamari en sú leið sem hefur verið hvað umdeildust, um Teigsskóg. Ég hef ekki tekið endanlega afstöðu til þess hvort vegur um Teigsskóg sé endilega umhverfinu í óvil. Mjög víða á landinu hafa vegir sem liggja um skóglendi verið svæðinu á þeim slóðum mikil upplyfting og vel til þess fallnir að auka áhuga fólks á umhverfinu. Væri hægt að nefna um það nokkur dæmi. Aðalatriðið er að fá það fram frá hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála þeim sem hér hafa talað um að láglendisvegur á þessu svæði sé aðalatriðið. Það hlýtur að vera eðlileg ósk íbúa á þessu svæði að farið sé um láglendi á leiðinni milli Vestfjarða og annars hluta landsins og það væri ánægjulegt að fá það í eitt skipti fyrir öll frá ráðherra hvort hann sé ekki sama sinnis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið sem hér hefur komið fram. Aðalatriðið er ef til vill í því talnaflóði sem hér kom fram, sem má segja að hefði kannski verið betra að fá skriflegt, en hvað um það, að kostnaður við þá leið sem verið er að tala um vegna þess að menn telja sig ekki geta farið hina staðfestu aðalskipulagstillöguleið, b-leiðina, í Reykhólahreppi, þ.e. fyrir ofan Teigsskóg, sé um 3 milljörðum kr. dýrari en sú leið sem hefur verið fjallað um, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson reiknaði hér út, sem er auðvitað staðkunnugri þarna en við hin sem erum kannski ekki að hugsa um þetta frá degi til dags. Það sem kemur líka fram er að til að fullgera veg, Vestfjarðaveg 60, koma honum í nútímavegasamband, kostar 24–25 milljarða kr. ef við tökum töluna um göng undir Hjallaháls og uppbyggingu þar, Eiði í Vattarfirði, Dynjandisheiði og Dýrafjarðargöng, að við verðum þá komin með almennilegan veg á þessu svæði fyrir um 25 milljarða kr. Ég leyfi mér að minna á að miðað við tölur, sem má kannski ekki fara með núna, um upphæðir í samgönguáætlun sem er búið að leggja fyrir stjórnarflokkana, er þetta ansi mikill peningur og tæki langan tíma að klára þetta. Þess vegna vil ég spyrja innanríkisráðherra enn einu sinni, af því að hann hefur talað um að það sé lítið til af fé, sem er alveg rétt, og það þurfi að fara varlega með það fé sem til er og nýta það vel: Ef útreikningar hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar eru réttir hérna, sem ég dreg ekki í efa, ættum þá ekki að geta sameinast um að skoða nýja leið sem er í takt við það sem úrskurður umhverfisráðherra var um, þ.e. fyrir ofan Teigsskóg, og skoða þá leið líka með tilliti til þess að hæstv. núverandi umhverfisráðherra 

Hæstv. forseti. Ég hef áður gert grein fyrir því hvers vegna ég tel að Teigsskógarleiðin sé út af kortinu, einfaldlega vegna þess að ég held að það liggi meira en svo á þessum framkvæmdum.  Þar finnst mér vera tvennt í stöðunni, það eru göng undir Hjallahálsinn og síðan er spurningin um þverun, sem líka mætir mikilli mótspyrnu. Þar erum við að tala um utarlega í Þorskafirði, og leið sem að sönnu er mjög dýr, eins og a-leiðin, að fara -  Varðandi kostnaðartölurnar sá ég ekki betur en að b-leiðin væri 6,1 milljarður. Ég heyrði sjálfan mig ekki segja annað en það. 

Forseti. Haustið 2010 þegar ríkisstjórnin var endurnýjuð, getum við kallað það, við ráðherraskipti þar, var gefinn út listi yfir þau verk sem ríkisstjórnin ætlaði að vinna á næstunni. Þar á meðal var það að kanna stofnun þjóðhagsstofnunar sem er eitt af því sem frá hruni, og reyndar lengur, hefur verið á dagskrá framfaraafla í samfélaginu. Sú þjóðhagsstofnun sem þessi hugmynd dregur nafn sitt af var stofnuð 1974 og var sjálfstæð hagstofa. Hún var lögð niður árið 2002 með nokkuð dramatískum hætti. Það var þáverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, sem stóð fyrir því og af því er töluverð saga sem er hollt fyrir menn að kynna sér nú. Um þetta var hæstv. forsætisráðherra spurður á fyrra þingi, það var svona um miðjan janúar, og sagði þá að þessi athugun væri á byrjunarstigi og kannski ekkert óeðlilegt. Það þyrfti að skoða Hagstofu Íslands og hlutverk hennar í þessu og má túlka það á þann veg að til greina kæmi að taka þá út úr henni deildir eða skrifstofur til að búa til úr nýja stofnun. Það kæmi líka til álita að stofna sjálfstæða ríkisstofnun í samræmi við tillögur þingmannanefndarinnar forðum sem starfaði þá á vegum Alþingis og hefði það hlutverk að meta og gefa út spár fyrir efnahagslífið á sama hátt og Þjóðhagsstofnun gerði til 1. júlí 2002 þannig að vitnað sé, með leyfi forseta, til skýrslu þingmannanefndarinnar sem hæstv. forsætisráðherra fór með á sínum tíma. Ég tel rétt að fá upplýsingar um það hvernig þetta starf gangi, kannski ekki síst núna með tilliti til þess að hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur með fleiri hv. þingmönnum flutt frumvarp um stofnun þjóðhagsstofu, heitir það. Það frumvarp kom fram rétt eftir að þessi fyrirspurn birtist í haust og er komið til nefndar og þess vegna er rétt að þingheimur viti, og þeir sem fylgjast með, hvað þessari sjálfstæðu athugun á vegum ríkisstjórnarinnar líður.

Hæstv. forseti. Það er nauðsynlegt að rifja upp í nokkrum orðum forsögu þessa máls frekar en hv. fyrirspyrjandi gerði og ég tel eðlilegt að slík fyrirspurn komi fram í ljósi forsögunnar. Í skýrslu þingmannanefndar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis kom fram tillaga um að stofnuð yrði sjálfstæð ríkisstofnun sem starfaði á vegum Alþingis og hefði það hlutverk að meta og gefa út spár fyrir efnahagslífið á sama hátt og Þjóðhagsstofnun gerði á sínum tíma. Ítrekað hefur verið rætt um hugsanlega útfærslu á þessari tillögu, bæði á vettvangi skrifstofu Alþingis og Stjórnarráðsins og mismunandi hugmyndir hafa verið reifaðar í óformlegum viðræðum aðila. Í þessu samhengi ber að líta til þess að ýmislegt hefur breyst í stjórnsýslu efnahagsmála undanfarin missiri og er rétt að fara yfir hver staða mála er á því sviði. Við breytingu á lögum um Hagstofu Íslands árið 2009 var sett á laggirnar sjálfstæð rannsóknareining sem aðskilin er hagskýrslustarfseminni. Þessari rannsóknareiningu er falið að fylgjast með afkomu þjóðarbúsins og semja þjóðhagsspár sem birta skal reglulega. Þar starfa þrír starfsmenn og birtir Hagstofan spár tvisvar á ári. Þá hefur spágerð styst hjá Seðlabankanum og gefur bankinn út þjóðhagsspár reglulega eða fjórum sinnum á ári. Efnahagsmálin eru nú undir sérstöku ráðuneyti í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu en þar fer meðal annars fram almenn hagstjórn og mat á þróun og horfum í efnahagsmálum. Á skrifstofu efnahagsmála í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu eru nú sjö starfsmenn en meðan efnahagsmálin voru í forsætisráðuneytinu var þar lengi einn sérfræðingur á því sviði en mest tveir í kjölfar efnahagshrunsins. Um þessar mundir er í fyrsta sinn verið að gefa út sérstaka efnahagsáætlun á vegum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins auk þess sem umfangsmikil skipulags- og stefnumótunarvinna fer þar fram sem tekur á innra skipulagi og efnahags- og viðskiptaráðuneytið er nú með á lokastigi. Í mínum huga er ljóst að Stjórnarráðinu er nauðsynlegt að hafa innan borðs einingu af þessu tagi og á miklu veltur að vel sé að verki staðið við mat á efnahagsmálum og horfum. Það sem skiptir máli er þrennt, það er trúverðugleiki, fagleg vinnubrögð og kostnaður. Meðal annars hefur verið rætt um hvort koma eigi á fót einingu sérfræðinga sem komi að gerð þjóðhagsspár á vegum Alþingis og að sú eining starfi hugsanlega í tengslum við fjárlaganefnd Alþingis. Við höfum hins vegar ekki efni á því í okkar litlu og fámennu stjórnsýslu, hvort sem er á vegum Alþingis eða Stjórnarráðsins, að koma á fót mörgum einingum sérfræðinga á þessu sviði. Mikilvægara er að mínu mati að sú eining sem sett verður á fót verði faglega sterk og öflug þannig að ekki leiki vafi á því að hún njóti fulls trausts og trúverðugleika. Það er að mínu mati alls ekki gefið að trúverðugleiki verði meiri ef slík þjóðhagsstofnun verði á vegum Alþingis en Hagstofu Íslands. Hæstv. forseti. Við getum ekki leyft okkur þann lúxus að horfa fram hjá kostnaði í þessu efni frekar en öðru. Reynslan er ekki góð af litlum stofnunum eða einingum sem kosta mikið og eru faglega veikar. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að halda þessu máli á lofti og hvetja okkur til að ljúka umfjöllun og undirbúningi þessa máls. Ég hef óskað eftir því að sérfræðingar innan Stjórnarráðsins fari nú sameiginlega yfir þetta mál með fulltrúum Alþingis og meti hvar eining af þessu tagi eigi best heima í framtíðinni hér á landi þannig að við getum sem fyrst fengið niðurstöðu í þetta mál.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir þessa ágætu fyrirspurn og eins svör hæstv. ráðherra. Það er rétt sem kom fram í máli fyrirspyrjandans, þetta er eitt af þeim málum sem framsóknarmenn hafa sett á oddinn í tillögum sínum um efnahagsmál, að nauðsynlegt sé að þingið hafi aðgang að þjóðhagsstofnun. Það var því nokkuð áhugavert að heyra málflutning hæstv. forsætisráðherra. Hún lýsti því að það væri mikilvægt að framkvæmdarvaldið væri með slíka einingu á sínum snærum í ráðuneytum, en þetta er einmitt umræðan sem hefur farið fram um það hvernig við ætluðum að styrkja Alþingi. Af því að hér var vitnað til skýrslu þingmannanefndarinnar og tillagnanna þar þá var það einmitt ein af tillögunum til að styrkja Alþingi, m.a. gagnvart framkvæmdarvaldinu, og til að fá óháða greiningu á efnahagsástandinu, að nauðsynlegt væri að setja á laggirnar slíka stofnun.

Forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svör sem um margt voru ágæt þótt sumir hefðu kannski búist við fyllri svörum eftir það 10 mánaða hlé sem er á milli fyrri fyrirspurnar og síðari fyrirspurnar um þetta. Ég vil líka þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir sín orð. Ég held að lykilorðið í þeirri setningu sem ég las úr skýrslu þingmannanefndarinnar, og hafði reyndar eftir í ræðu forsætisráðherra 18. janúar sl., séu orðin „sjálfstæð ríkisstofnun“. Það skiptir mestu máli í þessu samhengi, án þess að efast í sjálfu sér um faglega hæfni eða trúverðugleika þeirra deilda og skrifstofa sem starfa á vegum framkvæmdarvaldsins, þannig að vitnað sé óbeint í hæstv. forsætisráðherra, að það sé klárt að vinna og úrskurðir stofnunar af þessu tagi séu hafnir yfir allan vafa. Þingmannanefndin orðar sína hluti í því ljósi að hún telur að skortur á slíkri stofnun hafi átt þátt í þeim atburðum sem hér náðu hámarki haustið 2008 og við erum enn að kljást við. Ég hvet hæstv. forsætisráðherra til að reyna að hraða þeirri athugun sem fram fer í Stjórnarráðinu um þetta og hvet hana til samstarfs við þá nefnd sem fjallar um tillögu Eyglóar Harðardóttur og fleiri hv. framsóknarmanna um þjóðhagsstofu, sem er tillaga sem mér líst sjálfum prýðilega á þó að ég telji að framkvæmdarvaldið hljóti með einhverjum hætti að koma við sögu.

Virðulegi forseti. Ég get ekki betur skilið á orðum hv. fyrirspyrjanda en hann sé sáttur við að málið sé í þeim farvegi að Alþingi og Stjórnarráðið skoði það saman á grundvelli þeirrar tillögu sem var í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis þar sem fram kom að stofnuð yrði sjálfstæð ríkisstofnun sem starfaði á vegum Alþingis. Það er alveg ljóst að þegar áform eru uppi af hálfu Stjórnarráðsins er mikilvægt að Alþingi og Stjórnarráðið tali saman þannig að einhver skynsemi verði í þessu. Ég held að það sé ekki skynsamlegt að stofna bæði einhverja sérstaka stofnun á vegum þingsins sem fjallar um þessi mál og síðan á vegum Stjórnarráðsins. Þess vegna er það nú, eins og fram kom í mínu máli, að ég tel rétt að fulltrúar Alþingis og Stjórnarráðsins tali saman sem allra fyrst um þetta mál. Ég get vel skilið óþreyju þingmannsins hvað það varðar að það hefur tekið töluverðan tíma að fá niðurstöðu í málið. En ég hygg að fyrirspurn hv. þm. Marðar Árnasonar gefi tilefni til að ýtt sé á þetta og veitt aðhald eins og hv. þingmaður á að gera. Ég vona að þessi fyrirspurn verði þá til þess að hraða því að niðurstaða fáist í málið og ég mun kappkosta fyrir mitt leyti að svo geti orðið.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra varðandi stöðuna á gossvæðunum fyrir austan eftir gosin í fyrra og hittiðfyrra. Þetta er eiginlega þríleikur því ég þurfti að spyrja sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um Bjargráðasjóð og efnahags- og viðskiptaráðherra um Viðlagatryggingu Íslands og þau verkefni sem hafa staðið út af hjá þeim en hæstv. forsætisráðherra fer með eins konar verkstjórnarvald yfir þessum aðilum. Ég held ég fari rétt með að þrír ráðuneytisstjórar þessara þriggja ráðuneyta hafi komið að málum til að leysa úr málum sem féllu hvorki undir Bjargráðasjóð né Viðlagatryggingu og stóðu enn út af einu eða tveimur árum eftir gos. Það er rétt að geta þess að þegar þessar náttúruhamfarir gengu yfir voru allir boðnir og búnir og brugðust skjótt við, ríkisstjórn og ýmsar opinberar stofnanir, bæði hjá ríki og sveitarfélögum og ber að þakka það. Engu að síður hefur eitt og annað dottið á milli báts og bryggju og sum verkefni hafa ekki hlotið úrlausn. Þess vegna kemur þessi fyrirspurn fram. Ég verð að segja eins og er að í umræðum vegna þeirra fyrirspurna sem ég hef lagt fyrir hina hæstv. ráðherrana varðandi Bjargráðasjóð og Viðlagatryggingu hefur það eiginlega ekki skýrst hvort verkefnin sem stóðu út af séu í einhverjum farvegi og verið að leysa þau. Ég býst því við að hæstv. forsætisráðherra sem fer með verkstjórnarvaldið í þessu eins og ýmsu öðru hvað varðar ríkisstjórnina geti upplýst okkur um það. Við höfum fengið upplýst, t.d. þegar við fórum um í kjördæmavikunni og hittum þessar sveitarstjórnir, að þó nokkur verkefni eru enn óleyst, til að mynda hvað varðar Eyjafjallagosið. Sum voru í einhverjum farvegi en það var mjög óljóst hvar önnur voru stödd og væri áhugavert að heyra hvort til standi að leysa þau. Það er kannski rétt að nota tækifærið þegar maður á þess kost að spyrja hæstv. forsætisráðherra, og nefna að þetta svæði frá Markarfljóti og austur í dreifbýli Austur-Skaftafellssýslu, þ.e. á áhrifasvæði þessara síðustu náttúruhamfara sem hafa gengið yfir Ísland, er mjög veikt svæði. Þar hefur orðið kannski ein mesta fólksfækkunin og sveitarstjórnir eiga við vanda að stríða og það er ekki víst að sveitarfélögin standi undir alls kyns tjóni og kostnaði vegna hamfaranna sem augljóslega veltist yfir á þau. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli á því að fyrirspurnin lýtur að afleiðingum margra stórra atburða en þar er um að ræða gos á Fimmvörðuhálsi og í Eyjafjallajökli vorið 2010, eldgos í Grímsvötnum vorið 2011, Múlakvíslarhlaup úr Kötlu syðst í Mýrdalsjökli nú í sumar og jarðhræringar sem enn gera vart við sig á jöklasvæðunum á Suðurlandi. Fjölmargir aðilar hafa komið að úrlausn mála í kjölfarið á þessum hamförum og segja má að stjórnkerfi og sjálfboðaliðasamtök hafi sýnt styrkleika kerfis okkar í tengslum við þessa atburði og þjóðin öll hafi svo sannarlega sýnt hvað í henni býr. Stofnanir ríkisins munu áfram fylgjast vel með þróun mála og ríkisstjórnin fylgist á hverjum tíma grannt með og fær reglulega ýmsa aðila á sinn fund til að afla upplýsinga um stöðu mála milliliðalaust. Samráðshópur ráðuneytisstjóra um viðbrögð við náttúruhamförum hefur fjallað með samræmdum hætti um framkvæmdir, aðgerðir og kostnað sem tengjast neyðaraðgerðum á gossvæðinu í kjölfar þessara atburða. Ríkisstjórnin hefur reglulega fjallað um tillögur hópsins um einstök mál og samþykkt viðbótarfjárveitingar sem nema um það bil 1,2 milljörðum króna frá því að eldgosa- og hamfarahrinan hófst í maí á síðasta ári. Er þá ekki meðtalinn margvíslegur kostnaður stofnana sem fjármagnaður hefur verið af reglubundnum árlegum fjárheimildum þeirra né verulegar fjárhæðir sem falla til hjá Viðlagatryggingu og Bjargráðasjóði og þá eru fyrirséð útgjöld sem falla munu til hjá stofnunum á næsta ári þessu til viðbótar. En það hefur verið mjög gott samstarf á milli þeirra fjölmörgu aðila sem að málum hafa komið í kjölfar hamfaranna og er það mikilvægur þáttur til að takast á við verkefnið í heild sinni. Hér hafa sveitarfélög og fjölmargar stofnanir komið samhent að málum. Ríkisstjórnin mun áfram fylgjast með framvindu mála og samráðshópur ráðuneytisstjóranna mun fjalla um þá þætti sem þörf er á að skoða nánar og upp kunna að koma á síðari stigum eftir þróun mála og á meðan ástæða er til og samhæfa viðbrögð. Við fáum reglulegar skýrslur um stöðu mála og samkvæmt nýrri skýrslu almannavarnadeildar ríkislögreglustjóra má segja að líf sé að færast í eðlilegt horf undir Eyjafjöllum og í Fljótshverfi. Þó er enn hætta á flóðum og aurframburði í ám og öskufok er afar hvimleitt og heilsuspillandi í þurrviðri. Áfram þarf því að vakta náið ýmsa þætti á komandi mánuðum og missirum svo sem vegna hættu á eðjuflóðum, aurskriðum og framburði gosefna niður á láglendi með vatnsföllum vegna gjóskulaga á hálendi. Halda þarf áfram stuðningi við flóðavarnir og landgræðslu á erfiðustu svæðunum, ljúka viðgerðum á heimaveitum og aðgerða er þörf til að vernda kaldavatnslögn til Vestmannaeyja og Landeyja. Þetta er í skoðun þessa dagana hjá samráðshópi ráðuneytisstjóra og áfram verður unnið að langtímaverkefnum svo sem landgræðsluverkefnum, verkefnum Bjargráðasjóðs og Viðlagatryggingar, uppbyggingu og viðhaldi á varnargörðum, samgöngu- og loftgæðamálum, heilbrigðismálum og stuðningi við íbúa og uppbyggingu á svæðinu. Vissulega er það svo að hvorki hefur nú né í kjölfar annarra náttúruhamfara hér á landi reynst unnt að bæta tjón í öllum tilvikum enda þótt varið hafi verið á annan milljarð króna til verkefna vegna þeirra atburða sem hér eru til umfjöllunar. Þannig hefur reynst nauðsynlegt að hafna greiðslum vegna tekju- og rekstrartaps, rannsóknarverkefna og ýmissa lögbundinna verkefna stofnana. Einnig vegna tjóns á vélum, tækjum, pöllum, heitum pottum og útihúsgögnum og vinnu við þrif. Enn er verið að skoða hugsanlega aðkomu að öðrum þáttum svo sem tjóni á vatnsbólum. Síðast en ekki síst vil ég nefna nefnd, undir forustu Ólafs Arnar Haraldssonar, þjóðgarðsvarðar á Þingvöllum, um bætur í kjölfar náttúruhamfara sem vinnur að því að fara yfir og gera tillögur í því efni. Ég bind miklar vonir við starf þeirrar nefndar og vonast til að fá tillögur hennar í hendur á næstu vikum en nefndin fjallar um ýmis álitaefni á þessu sviði og þá m.a. hvort fella megi fleiri tjónaþætti undir Viðlagatryggingu en nú er. En í starfi nefndarinnar er ekkert undanskilið, enda býr formaður nefndarinnar yfir dýrmætri reynslu eftir að hafa unnið sem verkefnisstjóri í kjölfar Suðurlandsskjálftans árið 2008.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ágæt svör og greinilega er verið að vinna með mörg af þeim verkefnum sem út af standa en eins og fram kom hjá hæstv. ráðherra eru til bæir sem enn eru vatnslausir eftir gosin og misheppnaðar tilraunir til að finna vatn. Á einstökum bæjum er vart búandi vegna gosefna og rykmökks. Ég vænti að þess sjái stað í fjárlagagerðinni í 2. umr. og í tillögum, væntanlega breytingartillögum, sem þurfa að koma frá ríkisstjórninni til að tryggja aukið fjármagn í landgræðslumál og fyrirhleðslu og varnargarða því þar er verulegur skortur á. Eins og hæstv. ráðherra kom inn á er þetta brýnt verkefni en líka mjög stórt og verður auðvitað ekki unnið á einu ári heldur þó nokkrum árum. Margt hefur verið gert, sumt hefur kannski verið stokkið í og garðar færðir. Það er merkilegt til þess að hugsa, til að mynda um Markarfljót, þar unnu menn sjálfboðavinnu fyrir um 100 árum og byggðu alla þá garða sem stóðu þar sem núna gekk á við gosið og merkilegt að við í dag, við þær aðstæður sem við búum við og öll þau tæki, tól og verkþekkingu sem við eigum, getum ekki betrumbætt þá til að tryggja að ekki fari illa við næsta gos sem við vitum auðvitað aldrei hvenær kemur. Það er líka áhugavert sem hæstv. ráðherra nefndi um þessa nefnd sem skilar vonandi skýrslu á næstu vikum, hún er að skoða tjónaþætti en það er einmitt áhugavert viðfangsefni hvort ekki þurfi að velta því fyrir sér að Viðlagatrygging hafi einhvers konar aðra deild sem gæti tekið á þeim verkefnum 

Virðulegi forseti. Ég hef út af fyrir sig ekki miklu við það að bæta sem ég sagði áðan en ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa fyrirspurn. Ég vil taka undir með honum að afar mikilvægt starf er unnið á vegum nefndar undir forustu Ólafs Arnar Haraldssonar vegna þess að í ljós hefur komið í þeim hamförum sem við höfum gengið í gegnum að ýmsir tjónaþættir falla ekki undir Viðlagatryggingu eða Bjargráðasjóð og það hefur reynst erfiðleikum bundið að koma til móts við þá sem hafa orðið fyrir skemmdum vegna ýmislegs sem ekki fellur undir verkefni þeirra, svo sem ýmis rekstrarverkefni, palla og útihúsgögn, vélar og tæki og fleira. Þetta hefur gefið okkur þá reynslu að ég tel afar mikilvægt að við skoðum það að víkka út þá tjónaþætti sem ekki hafa fallið undir Viðlagatryggingu eða Bjargráðasjóð eða það sem ríkisvaldið hefur getað komið að og lög heimila. Ég vona að við sjáum sem fyrst afrakstur af starfi nefndarinnar og ég gæti trúað að niðurstaða hennar kallaði á lagabreytingar þannig að við munum fá tækifæri til að fjalla aftur um þetta mál í þinginu.

Frú forseti. Við Íslendingar vorum heiðursgestir á viðamestu og stærstu bókakaupstefnu í heimi, sem er í Frankfurt, og ég vil byrja á að óska ráðherra, sem er ábyrgur fyrir þeirri framkvæmd, innilega til hamingju með það. Ég er sannfærð um að það var rétt ákvörðun sem tekin var á sínum tíma og það var líka rétt að fylgja henni eftir, en ég er ekki í vafa um hver hefði fengið gusuna yfir sig ef þessi mál hefðu öll klúðrast. Ég þakka ráðuneytinu það starf sem það hefur sinnt varðandi bókakaupstefnuna þar sem Ísland var heiðursgestur. Við vitum hverjir hafa helst lagt lóð á vogarskálarnar en þar eru í broddi fylkingar Halldór Guðmundsson og hans starfsfólk. Þau gerðu það að verkum að þetta varð jafndýnamískt og raun bar vitni og fyrir það allt ber að þakka. Ég er hrædd við að byrja á einhverjum lista, ég ætla helst ekki að fara út í það, en nefni að það eru ekki síst rithöfundar og útgefendur sem hafa gert þetta allt mögulegt. Þarna erum við sterkust. Þegar allt er í klúðri er það menningin sem aldrei bregst. Við eigum að líta aðeins inn á við og sýna hvar við erum sterk fyrir en það er einmitt á sviði menningar og ekki síst á sviði bókmennta. Reynslan var góð. Þetta var vel heppnað, þetta var fallegt, þetta var hógvært. Við vorum ekki með neinn belging en undirstrikuðum hversu sterk við erum á þessu sviði. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hún hyggist halda áfram með þetta verkefni í einhverju formi, hvort nýta eigi þá miklu reynslu sem við öðluðumst í Frankfurt við að kynna íslenska menningu, kynna íslenskar bókmenntir og kynna landið okkar. Hefur ráðherra einhver áform um að útfæra þetta konsept? Ég sé líka að í gegnum önnur ráðuneyti fer fram viðamikil kynning á Íslandi, bæði á náttúrunni og ekki síður menningunni. Sér ráðherra þetta verkefni tengjast inn í verkefni annarra ráðuneyta, en mér sýnist að oftar en ekki gegni menningin lykilhlutverki í því að koma Íslandi á kortið á ný?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Hún getur verið stolt af framlagi sínu á fyrri árum þegar hún gegndi embætti menntamálaráðherra og ákveðið var að leggja af stað í þetta verkefni. Vafalaust voru ekki allir trúaðir á að þetta gæti gengið upp þannig að ég held að við getum sameinast um að gleðjast yfir því hve vel gekk. Svarið við fyrirspurn hv. þingmanns er: Já, tvímælalaust tel ég að við eigum að fylgja þessu eftir og í raun er þegar farið að leggja drög að því hvernig megi gera það. Þar sem ég var í fæðingarorlofi var ég ekki þátttakandi sjálf á þessari bókakaupstefnu en hef heyrt gríðarlega vel af henni látið. Þátttaka Íslands þótti takast með eindæmum vel. Íslenski skálinn hlaut mikið lof fyrir hönnun og uppsetningu. Fyrir utan alla þá dagskrá sem var í Frankfurt og gekk mjög vel að öllu leyti liggja eftir þýðingar á rúmlega 200 íslenskum bókum, ný þýðing á Íslendingasögunum í fimm bindum, bækur um Ísland á þýska málsvæðinu unnar í samstarfi við hátt í 100 bókaforlög. Bara svo að við áttum okkur á því er um umtalsvert fleiri bækur að ræða en fyrri heiðurslönd á bókamessunni hafa gefið út. Auk bókakynningar á sjálfri bókamessunni í ár voru svo fjölmargar kynningar með þátttöku íslenskra rithöfunda á þýska málsvæðinu í kringum messuna sjálfa. Það voru ýmsir íslenskir listviðburðir í Frankfurt og víðar í Þýskalandi. Okkur telst til að alls hafi á þriðja hundrað viðburðir verið á vegum verkefnisins sem var kallað Sögueyjan Ísland. Fjárveitingar á fjárlögum voru 300 millj. kr. á árunum 2007–2011. Þetta telst vera umfangsmesta og dýrasta kynning á íslenskri menningu á erlendri grundu. Ég er ekki viss um að þetta þættu miklir peningar almennt þegar við ræðum markaðssetningu þó að þeir hafi verið stórir í heimi menningarinnar. Ég held við getum verið nokkuð ánægð með hvað hefur fengist fyrir peningana ef horft er á þann árangur sem náðist - umfjöllun um Ísland, um rætur þjóðarinnar, um íslenskt samfélag og íslenska menningu - og allt sem eftir stendur. Þetta er ekki bara auglýsingaherferð sem varir í einhverja daga, þetta er miklu víðfeðmara. Það liggur líka fyrir að þessari viðamiklu menningarkynningu þarf að fylgja vel eftir, tryggja sambönd og tryggja að sú þekking sem hefur skapast nýtist áfram svo að sú fjárfesting sem lögð var í verkefnið skili sér til framtíðar. Enn fremur þarf að efla umgjörð bókmenntakynningar, stuðning við bókaútgáfu og auka fjárframlög til að styrkja sviðið. Ég vil greina frá því að til að tryggja lágmarkseftirfylgni í ár og á næsta ári - ljúka uppgjöri og frágangi ýmissa verkefna, halda við heimasíðu verkefnisins, tryggja að erlendir samstarfsaðilar geti haldið áfram að gefa út íslenskar bókmenntir í Þýskalandi og víðar - ákvað ríkisstjórnin á fundi sínum 10. ágúst sl., að tillögu mennta- og menningarmálaráðherra, að leita eftir 20 millj. kr. fjárveitingu á aukafjárlögum 2011 og 25 millj. kr. á fjárlögum 2012. Við vinnum að því að búa í haginn hjá Bókmenntasjóði sem starfar samkvæmt lögum frá 2007 þannig að hann geti tekið við keflinu í síðasta lagi um mitt næsta ár. Ég vona að ég nái að mæla fyrir frumvarpi þess efnis nú fyrir jól sem hægt verði að taka til umræðu í hv. allsherjar- og menntamálanefnd. Ég tel mjög mikilvægt að styrkja lagagrundvöll sjóðsins og byggja á því sem fyrir er í þeim efnum, tryggja framhald á fjárveitingunum eftir 2012. Og ég held að það skipti miklu máli að við látum þetta verkefni lifa áfram. Við sáum það líka á þessari bókakaupstefnu að hún gerði ekki eingöngu íslenskum bókmenntum gagn heldur íslenskri menningu almennt. Það skiptir miklu að við horfum til þess hvernig við getum látið allar kynningarmiðstöðvar listgreina vinna vel saman. Hv. þingmaður nefndi líka önnur ráðuneyti, væntanlega utanríkisráðuneytið og iðnaðarráðuneytið sem er ráðuneyti ferðamála. Það skiptir miklu að við nýtum tækifærið og látum þetta kerfi vinna vel saman innbyrðis, bæði kynningarmiðstöðvarnar og síðan þvert á ráðuneyti.

Frú forseti. Ég þakka ráðherra greinargóð svör. Ég ætla ekki að fara í einhvern skjallkór en verð, um leið og ég ítreka árnaðaróskir mínar með þriðja drenginn, að segja að það var súrt í broti að hafa hæstv. ráðherra ekki með í för. Það segi ég með fullri virðingu fyrir forverum hennar í embætti, en hún hefði einmitt verið sá ráðherra sem hefði haft dýpstu tengslin við þessa bókakaupstefnu, en það koma aðrar kaupstefnur og aðrar bókmenntakynningar eftir þennan dag - og þetta segi ég líka með fullri virðingu fyrir starfandi menntamálaráðherra en einhvern veginn var þetta mín tilfinning. Ég er fegin að menn hafa kjark í það að halda áfram með verkefnið. Gerðar voru miklar kröfur til verkefnisins. Eins og hæstv. ráðherra gat réttilega um eru þetta ekki háar fjárhæðir í stóru myndinni varðandi kynningar á landinu en þetta eru háar fjárhæðir fyrir menningarhluta landsins. Við eigum að gera kröfur til okkar og við gerðum það og stóðumst þær. Ef halda á áfram með verkefnið sem slíkt verðum við áfram að gera þessar kröfur til okkar. Við fyrstu sýn virðist Bókmenntasjóðurinn rétta leiðin að fara, og ég fagna þeirri leið, en þá verðum við líka að gera þá kröfu til hans, eins og við höfum í rauninni gert í gegnum tíðina. Ég skora á ráðuneyti, rithöfunda og útgefendur að vinna jafn vel saman og menn eru að gera þessa dagana. Ég hlakka líka til að fá frumvarpið til allsherjar- og menntamálanefndar þar sem við munum fá þetta til frekari umfjöllunar. Ég þakka ráðherra fyrir svörin og ítreka að þegar framlög berast áfram í svona verkefni þá gerum við þessar kröfur til okkar sjálfra, að það fari ekki í einhverja hít heldur að við setjum stefnuna á metnaðarfullan hátt eins og gert hefur verið með Frankfurtarverkefninu.

Virðulegi forseti. Það hefði verið gaman að vera í Frankfurt, en ef við setjum stefnuna á að kynna áfram íslenska menningu skapast vafalaust tækifæri seinna meir fyrir þá ráðherra sem á eftir mér koma og mig að sinna því hlutverki. Mín trú er sú að besta leiðin í framhaldinu sé að byggja á grunni laga um Bókmenntasjóð, skýra betur hlutverk sjóðsins og útvíkka það jafnvel til að styrkja kynningarþáttinn og tryggja honum fjárframlög til að geta sinnt því hlutverki, byggja á þeim grunni sem var lagður með lögunum frá 2007. Þar var skapaður vettvangur þannig að Bókmenntasjóður er í nánum tengslum við útgefendur, höfunda og aðra sem taka þátt í geiranum. Ég held að það sé rétta leiðin í þessu. Ég tek undir með hv. þingmanni, menningarkynningar af þessu tagi eigum við að byggja á faglegum grunni. Það var kosturinn við þetta verkefni að það byggði á ákveðnu innihaldi. Það var góður efniviður sem verið var að vinna með og fagleg sjónarmið voru höfð að leiðarljósi við kynninguna á því. Ég held að við getum öll leyft okkur smáklapp á bakið fyrir að hafa staðið í þessu verkefni sem hefur upp á síðkastið verið eitt af því jákvæða í fréttum frá Íslandi.

Frú forseti. Þessar spurningar mínar, og reyndar sú næsta líka, einkennast kannski af því að ég fór til Frankfurt og hef verið í miklum samskiptum við rithöfunda og útgefendur hér heima. Ég hef líka fylgst með því sem er að gerast í skólasamfélaginu, forsvarsmenn nemendafélaga hafa meðal annars talað um námsefni, námskynningar, hvort við séum með úrelt form námsefnis, hvernig hægt sé að stíga skrefið inn í framtíðina eins og nemandi orðaði það í ágætri blaðagrein sem skrifuð var okkur til umhugsunar - ég er kannski ekki sammála öllu því sem þar var sagt. Það var reyndar forveri okkar beggja í starfi ármanns við Menntaskólann við Sund, það er ágætt að þetta komi þaðan. Þetta fær mann til að hugsa hvað við séum að gera til að svara kalli tímans. Ég kem inn á það á eftir varðandi áhrif rafbókarinnar á skólann. Hér er fyrirspurn mín til hæstv. ráðherra sem tengist ólöglegu niðurhali á tónlist, kvikmyndum og bókum. Ég vil gjarnan inna ráðherra eftir því hvað hafi verið gert hér heima til að vinna gegn þessu. Það sem einkenndi umræðuna, m.a. í ræðum manna í Þýskalandi, var það hvernig stjórnmálamenn marka stefnuna í samvinnu við hina faglegu aðila til að vinna gegn þessu ólöglega niðurhali. Þarna býr að baki þrotlaus vinna, mikil sköpun sem einstaklingar verða á einhvern hátt að fá greitt fyrir. En á móti kemur að flokkur eins og Piratenpartei í Þýskalandi, sem fékk í síðustu kosningum í Berlín um 9% atkvæða, minnir mig, með stefnuskrá sem gengur út á það að allir geti hlaðið niður öllu efni sem hægt er að nálgast á netinu. Að einhverju leyti er það skiljanleg nálgun en um leið verður að draga þau mörk að þegar að baki býr mikil sköpun, mikil vinna, hugmyndir sem ákveðnir einstaklingar hafa fengið, þá hljóta menn að spyrja: Hvernig er hægt að stuðla að því að þessar hugmyndir verði áfram að veruleika, að fólk setjist niður og setji þær frá sér til að aðrir geti notið gegn hóflegu gjaldi? Það kann að vera að þessu sé mismunandi háttað á milli listgreina, þ.e. milli ritlistar, tónlistar og kvikmyndalistar, að það sé auðveldara að hala niður tónlist og kvikmyndalist núna umfram bækur en ég spái því líka að það sama muni gerast með bækurnar. Það er mikilvægt í þessari hringiðu netsins - við búum við það og við skulum þá bara lifa með því - að búa til þannig umhverfi að það geti mætt þessum þörfum, þessari miklu eftirspurn á þessu sviði. Vil viljum fá að njóta og neyta en það verður þá líka einhver að vera áfram til hinum megin sem gefur okkur kost á að njóta og neyta og þá er ég að tala um þá sem eru að skapa hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þetta er mjög viðamikið efni og ég vil byrja á því að nefna nokkra hluti sem unnið hefur verið að í ráðuneyti mennta- og menningarmála í þessum efnum. Fyrst ber að nefna endurskoðun höfundalaga. Svonefnd leiðarljós hafa verið kynnt í þeim efnum sem eru aðgengileg á heimasíðu ráðuneytisins. Þar segir meðal annars að efla þurfi virðingu fyrir höfundarétti með tilliti til menningarlegrar og efnahagslegrar þýðingar hans fyrir samfélagið; að efla þurfi réttarúrræði fyrir rétthafa og þau þurfi að vera skilvirk og hafa forvarnagildi; að stuðla þurfi að því að notendur taki löglega kosti fram yfir ólöglega eintakagerð, það tel ég lykilatriði í þessum efnum; að höfundalög eigi að stuðla að jafnræði milli rétthafa og notenda og að leiðbeiningar og fræðslan um höfundaréttinn sé mikilvæg fyrir rétthafa sem notendur. Ég kynnti áætlun mína um heildarendurskoðun höfundalaga á fyrsta fundi höfundaréttarráðs sem var haldinn í október 2009. Þar var mælt fyrir um endurskoðun laganna í þremur áföngum og henni átti að vera lokið á árinu 2012. Fyrsti áfangi endurskoðunarinnar náði að verða að lögum á þinginu 2010. Þá voru tekin upp í höfundalög valin ákvæði úr tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins um fullnustu hugverkaréttinda sem ég fer kannski nánar út í hér á eftir. Mælt var fyrir um rétt höfundaréttarsamtaka til málshöfðunar og lögbannsaðgerða í nafni rétthafa en skortur hefur verið á slíkri heimild og hafði torveldað málsvörn gegn höfundaréttarbrotum sem tengjast ólöglegri skráardreifingu á netinu. Innleidd var regla úr Evróputilskipun nr. 29/2001, um rétt rétthafa og samtaka þeirra til lögbanns gegn þjónustu milliliða sem eiga þátt í höfundaréttarbrotum á netinu. Þá er átt við að leggja megi lögbann á þjónustu fjarskiptafyrirtækis sem stuðlar að ólögmætri dreifingu höfundavarins efnis. Endurskoðunin hefur hins vegar af ýmsum ástæðum tekið lengri tíma en ætlað var þannig að líklega mun henni ekki ljúka á árinu 2012 heldur nær árinu 2013 en að henni er unnið áfram á vegum ráðuneytisins. Auk þessarar vinnu höfum við haft frumkvæði að því að leiða viðræður milli fjarskiptafyrirtækja og rétthafaverndaðs efnis. Á liðnu ári var að finnskri fyrirmynd efnt til tveggja fagfunda eins og þeir kallast, samtals innan geirans, með þátttöku samtaka listamanna, höfundaréttarsamtaka, fjarskiptafyrirtækja og fleiri. Markmið fundanna var að leiða þessa aðila saman til opinna skoðanaskipta þeirra á milli og finna leið til að auka framboð af menningarefni á netinu sem notendur gætu nálgast með auðveldum og löglegum hætti. Þetta var mjög áhugavert því eins og hv. þingmaður nefndi þá eru heilar stjórnmálahreyfingar í samtímanum stofnaðar í kringum það að opna fyrir allan aðgang að þessu efni. Við getum velt fyrir okkur hugmyndafræðinni á bak við það, hún snýst kannski um það að öll þekking og öll menning eigi að vera aðgengileg öllum. Þetta hefur ýtt undir það, reynslan hefur sýnt það, að viðskiptaaðferðir til að nálgast efni á löglegan hátt reynast torveldari og vanþróaðri en þær aðferðir sem eru notaðar til að sækja ólöglega. Það virðist vera auðveldara tæknilega að sækja sér efni ólöglega en löglega. Til að mynda skortir mikið á það hér á landi að almenningi standi til boða framboð af löglegu efni eins og notendum austan og vestan hafs. Stórar erlendar efnisveitur, eins og iTunes, Spotify og Voddler, hafa ekki sýnt því áhuga að bjóða þjónustu til íslenskra notenda en þróun á sviði rafbóka, af því að hv. þingmaður ætlar að ræða það á eftir, er hins vegar athyglisverð. Um þessar mundir eru Rithöfundasambandið og Félag íslenskra bókaútgefenda að ganga frá samningum sín á milli um greiðslur fyrir rafbækur. Í þeim geira telja menn að hægt sé, með tilteknum tæknilegum ráðstöfunum, að komast hjá ólögmætri notkun á bókmenntum sem gefnar eru út rafrænt. Á þessum fagfundum beindi ráðuneytið þeim tilmælum til Samtaka flytjenda og hljómplötuframleiðenda, til Stefs og til fjarskiptafyrirtækja að halda áfram viðræðum sínum sem þau og gerðu. Þær leiddu til sameiginlegrar bókunar þessara aðila, sem var gerð 30. maí 2011, þar sem er skorað á stjórnvöld að beita sér fyrir því að heimilt verði að loka fyrir aðgang að tilteknum vefsíðum sem teljast uppspretta ólöglegrar dreifingar höfundavarins efnis. Í öðru lagi er óskað eftir breytingu á höfundalögum um heimild til afritunar efnis til einkanota og í þriðja lagi hvatt til þess að virðisaukaskattur af sölu tónlistar á netinu verði lækkaður úr 25,5% í 7%. Það hefur þegar verið gert. Í bókuninni er hvatt til víðtækrar kynningaherferðar til að upplýsa almenning um kosti lögmætra nota tónlistar á netinu umfram ólögmæt not. Við erum nú í ráðuneytinu með sérstaka heimasíðu í smíðum til að vinna að því máli að auka kynningu á þessum efnum sem er einkum ætlað að ná til ungs fólks. Ég held ég fari kannski nánar yfir málið í seinna svari mínu en eins og heyra má er þetta mjög víðfeðmt mál sem kannski kallar í ítarlegri umræðu.

Frú forseti. Ég hef fullan skilning á að þetta kalli á ítarlega umræðu og ítarleg svör. Eins og réttilega kom fram, m.a. í svari ráðherra, hefur endurskoðun á höfundalögunum lengi legið fyrir. Þetta er risavaxið verkefni og ég tel að sú nálgun hæstv. ráðherra að koma með þetta í hlutum en halda þó áfram með verkið sé rétt, og ég held að menn verði að sýna því ákveðinn skilning ef það tefst að einhverju marki því að það er líka mjög kostnaðarsamt að fá til þess sérfræðinga. En brýnt er það. Það skiptir miklu máli að við séum ekki að finna upp hjólið hér á landi því að öll önnur lönd standa frammi fyrir því sama. Við hljótum þá að geta borið okkur saman við norrænu þjóðirnar, hvað þau hafa verið að gera, ekki bara Dani heldur líka Finna, Norðmenn og Svía. Ég hjó eftir því líka, og ég fagna því sérstaklega, að ráðuneytið leiddi saman fjarskiptafyrirtækin og höfundaréttarhafa, eins og Stef og fleiri, til að vinna í þessum málum. Ég held að það skipti mjög miklu máli. Á móti kemur að einhver verður að gæta að hag neytenda í þessu, að það verði ekki bara einhliða ákvörðun. Þá held ég að það sé fagnaðarefni að menn eru þó að stíga þessi skref saman. Áskorun fyrr á árinu, sem fólst í sameiginlegri bókun þeirra, þar sem meðal annars var skorað á ráðuneytið að komið yrði upp tæki til að hægt væri að loka ákveðnum vefsíðum sem bjóða upp á ólöglegt efni - það væri forvitnilegt að fá að vita afstöðu ráðherra til bókunar sem var send frá þessum aðilum. Það skiptir líka máli upp á framhaldið. Alla vega er gott að vita að verið er að vinna í þessum málum. Þetta er ekki auðvelt, þetta er flókið því að grunnurinn að nútímasamfélaginu, að því að einstaklingarnir geti nýtt sér réttindi sín, hvort sem það eru borgaraleg réttindi eða önnur, er aðgengi að upplýsingum. En það verður þá gert innan ákveðins ramma.

Virðulegi forseti. Almennt hefur afstaða mín í þessum málum verið sú að að sjálfsögðu sé mikilvægt, eins og hv. þingmaður kom inn á í máli sínu, að verja rétt höfunda þannig að þeir fái eðlilega greitt fyrir vinnu sína. Ég hef hins vegar líka haft þá skoðun að betra sé að stuðla að því að framboð af löglegu efni sé fullnægjandi fremur en ráðast fyrst í það sem við getum kallað íþyngjandi aðgerðir, þ.e. ég tel mjög mikilvægt að við tryggjum fyrst að fólk geti nálgast efnið löglega áður en farið er út í harðar íþyngjandi aðgerðir. Í ljósi þess sem hv. þingmaður nefndi, um afstöðu mína gagnvart lokun á aðgangi, tel ég mikilvægt að við getum fyrst sagt að við tryggjum að neytendur hafi greiðar leiðir til að nálgast efnið með löglegum hætti. Staðreyndin er sú að unga fólkið sem nú byggir landið - mér finnst spaugilegt að tala svona, ég er sjálf greinilega svo gamaldags - hefur vanið sig á að ná í efni á sama augnabliki og því dettur það í hug, þau fara strax á netið og sækja það sem þau vilja, „med det samme“. Jafnvel þó að þau séu úti að hlaupa er hægt að hlaða þessu strax niður með ýmiss konar tækjum og tólum. Þetta er gerbreytt frá því sem var fyrir nokkrum árum og það er erfitt að semja ný höfundaréttarlög sem laga sig að þeim aðstæðum. En þetta eru þær aðstæður sem við verðum að horfast í augu við, þetta eru þær kröfur sem neytendurnir gera. Það stendur yfir vinna við undirbúning frumvarps til breytinga á höfundalögum í næsta áfanga en ég á von á að það verði lagt fram á haustþingi 2012 og þriðji áfangi detti þá inn 2013. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þetta kostar sitt en ég tel mjög mikilvægt að við ljúkum þessari vinnu með einhverjum hætti, lítum til grannlanda okkar á Norðurlöndum eins og rætt var og við höfum gert það oft, átt þar gott samstarf. En ég tel líka mjög mikilvægt að við komum til móts við þær kynslóðir sem eru að alast upp í landinu og hafa 

Frú forseti. Ég ætla á þeim stutta tíma sem ég hef í ræðupúlti að beina sjónum mínum aðallega að skólakerfinu og því er varðar rafbækur. Menningin gegnir náttúrlega gríðarlega stóru hlutverki en ég hef ekki tíma til að koma inn á það stóra svið. Ég tel að það þurfi að vera ákveðin stefnumörkun varðandi rafbækurnar innan skólakerfisins. Nýjungar í skólakerfinu á kennsluháttum eru að ákveðnu leyti brotakenndar. Ég horfi á skólakerfið og í þessu tilviki grunnskólann. Við verðum að hafa í huga að þar er einstaklingsmiðað nám og þá held ég einmitt að rafbækurnar og öll tækni veiti okkur enn betri tæki og tól til að móta slíkt nám þannig að við sinnum ekki bara þeim sem eru verr staddir innan skólakerfisins heldur líka þeim sem eru bráðgerir og greindir. Við eigum að geta nýtt þetta betur. Ég verð að hnýta aðeins í hæstv. ráðherra út af stefnumörkuninni varðandi námsgögnin. Það er alveg ljóst að sú ákvörðun að skera eingöngu niður sjóð til námsgagnagerðar á hinum einkarekna markaði í útgáfu bóka var rangt skref. Það þarf að taka á því hvernig við getum nýtt rafbókina innan skólakerfisins. Eða ætlar ráðherra að fara með allar rafbækurnar, því að ég er sannfærð um að þær eiga eftir að koma í ríkara mæli inn í grunnskólana, í gegnum Námsgagnastofnun eingöngu? Ég velti líka fyrir mér framhaldsskólunum sem eru svolítið annar heimur þegar kemur að námsgögnum. Þar kaupa nemendur sér bækur og mér skilst að með skiptibókamarkaðnum hafi markaðir með bækur á framhaldsskólastigi nokkurn veginn hrunið. Um leið og þetta verður umhverfisvænt er ekki lengur hvati til að búa til bækur þannig að heildarvelta þeirra sem gefa út framhaldsskólabækur hrynur þegar hvatinn til að gefa út nýtt efni er ekki lengur til staðar. Ég held að þetta sé nokkuð sem hæstv. ráðherra hlýtur að hafa áhyggjur af. Við sjáum fram á að endurnýjun námsefnis á framhaldsskólastigi er ekki lengur með sama hætti og áður, fyrir utan að hún er náttúrlega gríðarlega kostnaðarsöm. Ég tel að marka verði stefnu í þessum málum af hálfu stjórnvalda. Ég held að þetta fari ekki eftir einhverjum flokkslínum, ég held að þetta sé einfaldlega mál sem við getum öll unnið að. Ég tel að við verðum að skoða gaumgæfilega hvað hægt er að gera til þess að rafbækur, 

Virðulegi forseti. Ég er nokkuð viss um að þessi tækninýjung, rafbækur eða spjaldtölvur eða lesbretti eða hvað við köllum það, hefur mjög jákvæð áhrif á skólakerfið hér á landi. Hún getur að sjálfsögðu haft neikvæð áhrif á tilteknum sviðum ef ekki er stigið varlega til jarðar og málið vel undirbúið en í raun og veru er þetta annað form til að nálgast lesefni. Það eru auðvitað gæði lesefnisins sjálfs sem skipta meginmáli. Rafbókin býður upp á mikil tækifæri. Ef við mundum til að mynda innleiða rafrænt námsefni í skólakerfinu gæti það hraðað endurskoðun námsefnisins, það gæti boðið upp á meiri gagnvirkni í námi og kennslu, lagað námsefni að þörfum hvers og eins. Fyrir nemendur sem glíma við lestrarörðugleika er þetta einkar hentugt form þar sem hægt er að breyta bakgrunni, letri, leturgerð og fleiru. Og auðveldara ætti að vera að nálgast efnið hratt og vel. Á allan hátt er auðveldara að fletta upp í rafbókum fyrir utan að þær gætu sparað ýmsan kostnað til lengri tíma litið, svo sem pappírs- og prentunarkostnað, og sparnaðinn mætti nota til að auka og efla námsefnisgerð. Ég held að við horfum á þetta út frá tveimur sjónarhornum. Annars vegar þurfum við að horfa á hvernig markaðurinn fyrir námsgögn hefur þróast. Félag íslenskra bókaútgefenda hefur bent á að koma megi á heilbrigðum markaði fyrir námsgögn þar sem allir fái eðlilega greitt fyrir vinnu sína með því að byggja upp rafbókamarkað fyrir framhaldsskóla þar sem skólarnir mundu innheimta gjald af nemendum sem yrði ekki nema brot af núverandi kostnaði nemenda við bókakaup. Það er hugmynd sem við höfum rætt við námsgagnaútgefendur, bókaútgefendur og námsgagnahöfunda. Við erum með tilraunaverkefni í gangi og raunar eitt sem er í grunnskólunum þar sem Námsgagnastofnun og Skólavefurinn eru í samstarfi um notkun rafbóka í völdum tilraunaskólum. Ég er mjög spennt að sjá hvað kemur út úr því. Hins vegar er mikil krafa á hinum alþjóðlega vettvangi, sem kannski byrjaði í háskólasamfélaginu og vísindasamfélaginu, og snýst um það sem við köllum opið aðgengi að efni á netinu, ekki síst efni sem er unnið fyrir opinbera fjármuni. Ég held að við þurfum að horfa í þessari stefnumótunarvinnu til þeirrar hugmyndafræði líka hvað varðar opið menntaefni, þ.e. að menntaefni sem er fjármagnað með opinberu fé fái svokölluð opin höfundaleyfi og verði þar með dreift ókeypis með rafrænum hætti. Það mun auðvelda notendum að nýta efnið til fullnustu þar sem þeir vita þá nákvæmlega hvað þeir geta gert við efnið en í þessum leyfum felst að þeir mega breyta efninu, bæta við það, aðlaga það að sér og því námi og kennslu sem á að nota það í. Það þýðir að efnið er frekar í takt við tímann og samfélagið á hverjum tíma. Ég held að rafbókin muni styðja við þessa þróun. Við sjáum þessa þróun á alþjóðlegum vettvangi þannig að ég held að það skipti miklu máli að við mótum okkur stefnu um það hvernig við viljum styðja við þetta. Þegar við skoðum til að mynda hvað hefur gerst þar sem opnað hefur verið fyrir þennan aðgang erlendis, sérstaklega í vísindasamfélaginu, hefur það ekki endilega skilað tapi til lengri tíma litið. Ég held að þetta sé nokkuð sem við þurfum að skoða mjög ítarlega og sjá hvernig við getum fyrst og fremst tryggt þessa námsgagnaútgáfu fyrir skólana og nemendur okkar. Þó að hv. þingmaður hafi ekki tíma til að ræða málefni rafbóka annars staðar en í skólum eru auðvitað heilmikil tækifæri þar, ekki síst í gömlu efni sem hefur lengi verið ófáanlegt. Það er hægt að koma því aftur í umferð. Rithöfundar sem ekki hafa komist að hjá hinum stóru forlögum hafa aukna möguleika á að markaðssetja sig sjálfir með þessari tækni þannig að allt aðgengi ætti að verða betra. Útgefendur eru farnir að huga að útgáfu rafbóka á íslensku og það má búast við að hlutdeild þeirra aukist mjög hratt á næstu árum. En eins og ég segi eru ýmis álitamál sem snúa að höfundarétti og viðskiptaumhverfi. Ég nefni sem dæmi bókasöfnin í blálokin. Í Danmörku hafa nokkur almenningsbókasöfn farið af stað með tilraunaverkefni með rafræn útlán þar sem rétthafar hafa sameinast um samning um málið og hvernig eigi að haga greiðslum. Í Bretlandi hafa háskólar sameinast um eitt háskólabókasafn á netinu en á sama tíma og þetta er að gerast í einstökum ríkjum þá vinnur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að tillögum sem virðast ganga gegn slíkum sameiginlegum samningum. Við sjáum því að mikið er að gerast í þessum efnum. Einstök ríki hafa tekið ákvarðanir í aðrar áttir en til að mynda stefnir í innan ESB. Við þurfum því og höfum reyndar hafið vinnu við stefnumótun um opið menntaefni og átt fundi með námsgagnaútgefendum og bókaútgefendum um hvernig við getum aukið þennan þátt rafræns efnis. Ég lít svo á að næsta ár verði undirlagt fyrir stefnumótun af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka spennandi umræðu um afar spennandi og hraða þróun sem okkur sem eldri erum finnst kannski líka svolítið skelfileg af því að við viljum mjög gjarnan að börnin okkar og næstu kynslóðir muni áfram njóta þess að handfjatla bækur eins og við höfum notið í gegnum tíðina. Maður sér sig kannski ekki fyrir sér með tölvuna uppi í rúmi lesandi fagurbókmenntir. En eins og ég segi er þróunin farin af stað og þess vegna verðum við bara að fylgja með; það er ákveðið réttindamál. Það sem ég held að skipti miklu máli varðandi skólasamfélagið eru þessar tæknilegu útfærslur. Við vitum að tölvur eru að verða úreltar. Við þurfum í raun og veru að koma upp einhvers konar spjaldtölvumenningu í skólum landsins. Það verðum við að viðurkenna og gera strax áætlun um hvernig við ætlum að gera það. Mér finnst mjög spennandi þessi rafbókavæðing fyrir þá nemendur sem eiga erfitt með lestur 

Frú forseti. Ég verð að þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið því að hún náði í rauninni að dekka báða hluta fyrirspurnarinnar. Ég þakka sérstaklega fyrir það um leið og ég ítreka það sem kom fram áðan varðandi virðisaukann af rafbókum og er fagnaðarefni að strax hafi verið brugðist við því. Við áttum ekki alls fyrir löngu samtal, ég og starfandi menntamálaráðherra, um lestur. Ég held að grunnurinn að þessu öllu sé að við tökum markvissar á lestri og þá skiptir ekki máli hvort við erum með rafbækur eða venjulegar bækur. Það skiptir öllu máli að það sé lesið fyrir börnin, lesturinn hefjist heima. Með þessu er ég ekki að reyna að koma samviskubiti inn hjá foreldrum sem eru oft önnum kafnir og geta ekki lesið á hverju kvöldi en góður lestur byrjar einfaldlega heima fyrir og lesskilningurinn líka. Það er lykillinn að þessu öllu til að börnin okkar geti nýtt sér rafbækurnar svo einhverju nemur. Varðandi stefnuna þá hvet ég hæstv. ráðherra til að móta mjög skýra stefnu fyrir rafbækurnar. Það verða væntanlega mismunandi viðfangsefni á milli grunnskólastigs og framhaldsskólastigs og hæstv. ráðherra bendir líka réttilega á háskólastigið. Ég held að við þurfum að fylgjast mjög vel með þessu. Ég held að mikill samhljómur sé í skólaumhverfinu, á þingi og annars staðar, meðal rithöfunda og útgefenda um að ná viðunandi lausn í þessu þannig að hægt sé að nýta þessa tækni, þessa aðferð til að efla kennsluna. Það er rétt sem ráðherrann sagði að á endanum snerist þetta allt um gæði lesefnis. Ég er sannfærð um að það verður ekki hægt að bjóða upp á hvað sem er og menn verða að vanda sig við rammann í upphafi. Ég hvet hæstv. ráðherra til að móta þessa stefnu. Ég tek svo sannarlega undir með ráðherra að skoða verði sérstaklega opið aðgengi að netinu þegar opinberir fjármunir hafa farið í að styrkja ákveðin verkefni. 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það liggi fyrir. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa talað. Það er brýnt verkefni að móta þá stefnu sem ég nefndi áðan um hvernig við sjáum fyrir okkur rafbókavæðingu á námsgögnum og ekki síður hvernig við getum tryggt opið aðgengi að menntaefni sem hefur verið styrkt með opinberu fé. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við skoðum þessi mál í samhengi. Síðan held ég að aukin stafræn væðing á texta geti hjálpað til við lestur. Ég held að lestrarvenjur yngri kynslóða séu að breytast með þeim hætti að það hjálpi bara til að hafa textann aðgengilegri á fleiri miðlum en hefur verið. Það er kannski stóra viðfangsefnið hvernig við tryggjum lestrarkunnáttu og almennt læsi í samfélaginu hjá báðum kynjum. Ég held að það sé stóra verkefnið og við getum að sjálfsögðu hjálpað til við útbreiðslu og aðgengi með tækninni en innihaldið er það sem skiptir máli í þessum efnum.

Frú forseti. Ásókn í framhaldsskóla hefur aldrei verið jafnmikil og nú og það er mikið fagnaðarefni. Það er mikið fagnaðarefni að þótt við séum ekki með skólaskyldu í framhaldsskólum fara um 96%, minnir mig að talan sé í kringum núna, grunnskólanema í framhaldsskóla. Við höfum, sem betur fer með samþykki allra flokka, lögleitt fræðsluskyldu til 18 ára aldurs. Á hverju hausti sprettur upp umræðan um hvert börnin geta farið. Ég og hæstv. ráðherra erum ekki sammála um þá aðferð sem ráðherra beitti sér fyrir og breytti reglunum um hverfaskiptingu skóla. Ég held að það hafi verið rangt að fara þá leið, og ég tel að það sé farsælla að landið sé allt eitt framhaldsskólasvæði þannig að stúlka fyrir vestan sé jafnsett dreng í 101 til að sækja til dæmis um MR eða aðra skóla á höfuðborgarsvæðinu eins og Fjölbraut og Kvennó. Ég veit að það liggur fyrir skýrsla í ráðuneytinu, ætli hún sé ekki orðin fjögurra eða fimm ára gömul, um mat á því hvar ætti helst að koma niður næstu framhaldsskólum. Annars vegar var miðað við mannfjölda og hins vegar einfaldlega byggðasjónarmið. Ég hef alltaf tekið undir byggðasjónarmiðið og studdi meðal annars framhaldsskólann á Snæfellsnesi og núna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð með tilliti til þess að við þurfum líka að halda börnunum okkar í byggð og hafa einingarnar nokkuð rekstrarvænar. Síðan er það fjöldinn á suðvesturhorninu. Við erum búin að koma upp skólanum í Mosfellsbæ sem er að byggjast upp núna en okkur vantar fleiri skóla. Að mínu mati vantar okkur fleiri bekkjarskóla því að einstaklingar á suðvesturhorninu hafa mjög lítið val um bekkjarskóla og þeir eru takmarkaðir við Reykjavíkurhornið, þ.e. við sem búum í Kraganum - börnin okkar hafa einfaldlega ekki sömu möguleika til að sækja um bekkjarskóla og þeir sem búa í Reykjavík. Mér finnst það miður því að börnin okkar eru mismunandi að gerð. Þannig er það. Í ráðuneytinu liggur fyrir skýrsla og mig minnir að í henni hafi þörfin verið kortlögð þannig að mikil þörf væri í Hafnarfirði en ekki síst í austanverðum Kópavogi sem gæti þá líka sinnt norðurhluta Reykjavíkurborgar þar sem Norðlingaholtið er, fyrst að ráðherra er líka kominn inn á þessa svæðaskiptingu framhaldsskólanna. Ég spyr ráðherra hvort hún hafi einhver áform um að fjölga skólum á suðvesturhorninu, að líta núna til suðvesturhornsins varðandi framhaldsskóla og framhaldsskólapláss. Þar er þörfin brýnust, hér þurfum við á fjölbreytni að halda og það er ekki hægt að takmarka þá fjölbreytni við ákveðinn hluta Reykjavíkurborgar. Mér finnst það ekki ganga. Ég spyr hæstv. ráðherra, líka út af því að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég vil nota tækifærið til að greina frá því að nú er unnið að því samkvæmt nýjum framhaldsskólalögum að fara yfir tillögur framhaldsskólanna um ýmsar nýjar námsbrautir þannig að því sé til haga haldið. Við gætum því átt eftir að sjá fjölgun á brautum sem hægt er að taka á þremur árum á allra næstu missirum. Mikil gróska hefur verið hjá skólunum við mótun nýrra námsbrauta og ég vil halda því til haga hér í byrjun. Hvað varðar svæðaskiptinguna og það að 45% plássa eru frátekin fyrir nemendur í hverfum í kringum skólana liggur fyrir að til þessa var gripið eftir að fræðsluskyldan var sett á. Við horfum á þessa gríðarlegu ásókn í skólana en líka á skyldu stjórnvalda til að koma nemendum fyrir. Við hv. þingmaður höfum átt orðaskipti um þetta þannig að ég held að ég leggi í svari mínu meiri áherslu á fyrirspurn hv. þingmanns um fjölgun framhaldsskóla. Það eru starfandi 32 almennir framhaldsskólar á landinu, 15 á höfuðborgarsvæðinu, 17 skólar á alls 16 stöðum utan höfuðborgarsvæðisins. Eins og hv. þingmaður nefndi eru bekkjarskólar þar í miklum minni hluta. Ætli þeir séu ekki fimm, þó líklega sex. Flestir skólanna bjóða upp á bæði bóklegt nám og starfstengt. Það liggur fyrir að ekki búa allir framhaldsskólar við rúman kost í húsnæðismálum. Hins vegar höfum við að sjálfsögðu unnið að byggingarmálum framhaldsskóla að undanförnu. Ég nefni sérstaklega sem dæmi að Kvennaskólinn fékk ákveðna lausn þegar húsnæði Miðbæjarskólans var tekið undir starfsemi Kvennaskólans í samkomulagi ríkis og borgar. Það hefur gerbreytt aðstöðu Kvennaskólans, þar sem var langþrengst um nemendur og kennara, að fá þetta gamla, virðulega hús undir starfsemi sína ásamt höfuðstöðvum sínum þar sem skólinn er fyrir. Verið er að byggja framhaldsskóla í Mosfellsbæ, hann hefur verið til húsa í eldra húsnæði en nú er verið að byggja glæsilega nýbyggingu fyrir hann. Framkvæmdir eru fyrirhugaðar við Menntaskólann við Sund, auk þess sem fleiri viðbyggingar og stækkanir eru á teikniborðinu sem eru hins vegar ekki komnar svo langt að búið sé að áætla fjármagn til þeirra. Ég get nefnt sem dæmi auðvitað Menntaskólann í Reykjavík þar sem lengi hefur verið unnið að hugmyndum um stækkun og breytingar. Ef við skoðum hvernig lýðfræðin lítur út, ef við horfum til næstu sjö, átta ára, þá lítur út fyrir að brautskráðum nemendum úr grunnskólum muni fækka nokkuð. Við höfum því ekki sett nýja framhaldsskóla á teikniborðið núna í ljósi hinnar þröngu stöðu sem er í ríkisfjármálum. Það má segja að við höfum átt nóg með að standa við þær framkvæmdir sem þegar hafa verið boðaðar eða þegar er unnið að. Við höfum fremur unnið að því að bæta núverandi aðstöðu og húsakost. Það er engin launung á því. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að bent hefur verið á að bæði í Hafnarfirði og Kópavogi væri rými fyrir nýjan skóla. Til framtíðar litið erum við líka með húsnæði á höfuðborgarsvæðinu sem gæti nýst undir framhaldsskóla. Ég nefni sérstaklega að ef byggt verður yfir menntavísindasvið Háskóla Íslands er gamli Kennaraháskólinn auðvitað tilvalið skólahúsnæði. Þegar við ræðum þetta finnst mér mikilvægt að við veltum fyrir okkur, eins og hv. þingmaður nefndi, hvernig nýr framhaldsskóli ætti að vera ef hann yrði byggður eða tekinn í notkun á höfuðborgarsvæðinu. Á það að vera bekkjarskóli, eins og hv. þingmaður nefndi? Mér finnst ekki útilokað að við skoðum það í ljósi þess að aðsókn er oft mikil í bekkjarskóla. Við getum velt fyrir okkur hvort það er af því að þeir eru bekkjarskólar eða vegna þess að flestir bekkjarskólanna eru gamlir skólar með rótgróna sögu og hefðir og hafa kannski aðdráttarafl af þeim sökum en ekki út af bekkjarkerfinu. Það er nokkuð sem við þyrftum að greina. Ég velti líka fyrir mér hvort við ættum að horfa til skóla sem væru á einhvern hátt með sérhæfðara námsframboð og vísa í hugmyndir sem hv. þingmaður þekkir vel um listmenntaskóla, svo dæmi sé tekið. Þetta er nokkuð sem ég held að við ættum að velta fyrir okkur, ekki bara hvort þörf sé á nýjum framhaldsskólum heldur líka hvernig nýjum framhaldsskólum. Ég varpa þeirri spurningu fram því ég held að það sé nokkuð sem þingmenn, til að mynda á höfuðborgarsvæðinu ef við erum að horfa á fjölgun hér, ættu að velta fyrir sér og taka afstöðu til.

Frú forseti. Já, það er mikilvægt að við veltum því fyrir okkur hvernig skóla við viljum bjóða upp á. Það er ljóst að mikil eftirspurn er eftir bekkjarskólum og mikil eftirspurn til að mynda eftir skólum sem leggja áherslu á ákveðnar starfsgreinar eða listmenntun. Ég hvet ráðherra til að slá ekki út af borðinu listmenntaskóla á höfuðborgarsvæðinu. Ég held að miklu skipti að halda þeirri hugmynd lifandi. Ég fagna því líka sérstaklega að svo virðist sem hæstv. ráðherra hafi mun betra lag á núverandi borgarstjórnarmeirihluta en fyrri ráðherra varðandi húsnæðismál Menntaskólans í Reykjavík. Núverandi formaður borgarráðs var þá borgarstjóri og var ekki hrifinn af því að færa Kvennó yfir í Miðbæjarskólann þannig að ég óska ráðherra til hamingju með þetta skref. Ég fagna því. Engu að síður búum við við þessa reglu um hverfaskiptingu sem var ákveðin af núverandi ráðherra. Það býður upp á að þá verður að bjóða upp á meiri fjölbreytni á fleiri stöðum en bara í Reykjavík. Ég geri mér grein fyrir því að kostnaður er náttúrlega mikill samhliða þessu og við megum ekki hætta til að mynda við þau margra ára gömlu áform um að hlúa betur að Menntaskólanum í Reykjavík. Þar liggur fyrir skipulag og plan og ég vona að ráðherra haldi áfram með það, og ég tala nú ekki um Menntaskólann við Sund sem er búinn að bíða mjög lengi og það er ekkert endilega öllum fyrri ráðherrum til framdráttar. Þetta eru að sjálfsögðu erfið og stór verkefni en engu að síður er mesti þunginn alltaf á höfuðborgarsvæðinu. Hér er þörfin brýnust og það gengur ekki að á suðvesturhorninu þurfi á haustdögum að vera að henda á milli einum 100, jafnvel 200, einstaklingum sem er erfitt að fá inni fyrir. Fyrir utan það held ég að við hljótum að vilja bjóða upp á þannig umhverfi í framhaldsskólunum að börnin okkar og hæfileikar þeirra fái notið sín. Það er ekki alveg hægt að gera 

Virðulegi forseti. Ég held að ég hafi ekki miklu við þetta að bæta öðru en því að ég held að mikilvægt sé að þingmenn höfuðborgarsvæðisins láti þessi mál til sín taka. Ég hef oft fundið það í umræðum á Alþingi að þingmenn utan af landi taka upp mál síns svæðis, ekki síst þegar kemur að menntamálum. Sama raunin hefur ekki verið með þingmenn á höfuðborgarsvæðinu, 

Frú forseti. Ég vil aðeins rifja upp söguna. Það var innflutningsbann á landbúnaðarafurðum á Íslandi alveg til ársins 1995. Þá var það afnumið vegna aðildar Íslands að GATT-samningnum sem Alþjóðaviðskiptastofnunin, WTO, starfar eftir. Með samningnum skuldbatt Ísland sig til að hleypa mjög litlu magni erlendra landbúnaðarafurða inn á íslenskan markað á lægri tollum. Fyrst var miðað við 3% af innanlandsneyslu á viðkomandi vöru sem síðan var hækkað á næstu sex árum, og þar á eftir í 5%. Neyslan jókst stórlega á alifuglakjöti, svínakjöti o.fl. þó að verðlækkun hafi ekki orðið. Markmiðið var, og það má ekki gleyma því - það er eins og menn gleymi því, ekki síst núverandi ríkisstjórn - að auka samkeppni við innlendan landbúnað og stuðla að lægra verði til neytenda. Menn gagnrýndu það strax í upphafi að ákveðið geðþóttavald ráðherra væri tengt þessum lögum og þeim reglugerðum sem þeim fylgdu. Og viti menn, vorið 2009 tók Jón Bjarnason, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, við keflinu og breytti kerfinu. Þá hætti ráðuneytið að miða tollana við magnið og fór að miða þá við verð. Það leiddi til þess að menn hættu að flytja inn á tollkvótunum því að það var meira að segja hagkvæmara að flytja inn á hinum hefðbundnu ofurtollum en að flytja inn í gegnum tollkvótana. Menn kunna að segja: Bíddu nú við, en tollamálin eru hjá fjármálaráðherra. Fyrirspurn mín er eftirfarandi: Hefur starfshópur ráðherra til að bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis um lögmæti breytinga á verðtollum búvara lokið störfum? Ef ekki, hvenær er áætlað að þeirri vinnu verði lokið? Það þarf að endurskoða það vegna vandræðagangs í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu varðandi tollafgreiðsluna og tollamálin. Ég vil því vita afstöðu ráðuneytisins til þessara mála. Ætlar ráðherra að beita sér fyrir breytingum á tollalögunum eða telur hann virkilega að þessar hækkanir og takmarkanir á tollalögum séu til hagsbóta fyrir bændur og neytendur? Ég frábið mér ef ráðherra ætlar að koma hingað og tala um um matvælaöryggi og fæðuöryggi í þessu samhengi. Um er að ræða breytingu á reglugerð sem hann gerði árið 2009 og hefur hún stuðlað að því að innflutningur á erlendum landbúnaðarafurðum er eiginlega orðinn að engu, það er vegna þeirrar stórfelldu breytingar sem ráðherra beitti sér fyrir 

Frú forseti. Varðandi efnislega spurningu hv. þingmanns sem laut að því hvernig ráðherra hygðist bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis um að endurskoða eða fara yfir tollalögin, segir orðrétt í álitinu, með leyfi forseta: „Umboðsmaður rakti tiltekin ákvæði laga nr. 88/2005 og laga nr. 99/1993 og taldi að ekki yrði annað séð en að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefði með framsali verið fengið vald til að ákvarða hvort sá afsláttur sem veittur væri frá greiðslu á fullum tolli samkvæmt tollalögum miðaðist við verð eða magn þeirrar vöru sem flutt væri til landsins í samræmi við tollkvóta samkvæmt viðaukum III A og B og IV A og B.“ Það liggur sem sagt fyrir ákvörðun um tollana en síðan er ráðherra heimilt að veita afslátt af þeim tollum sem kveðið hefur verið á um í tollalögum. Í framhaldi af þeirri umræðu ákvað ráðherra að bregðast við áliti umboðsmanns Alþingis um lögmæti breytinga á verðtollum búvara og eftir umfjöllun í ríkisstjórn í ágústmánuði ákvað ég, í samráði við fjármálaráðherra, að fela starfshópi að gera tillögur að breytingum á tilvitnuðum lagaákvæðum með tilliti til athugasemda umboðsmanns og þeim þjóðréttarlegu skuldbindingum sem Ísland hefur undirgengist í þessum efnum. Starfshópinn skipa: Sigurgeir Þorgeirsson, ráðuneytisstjóri í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneyti, Ágúst Geir Ágústsson, skrifstofustjóri í forsætisráðuneyti, Lilja Sturludóttir, lögfræðingur í fjármálaráðuneyti, Bergþór Magnússon, deildarstjóri í utanríkisráðuneyti og Kjartan Gunnarsson, skrifstofustjóri í efnahags- og viðskiptaráðuneyti. Lagt var fyrir hópinn að skila tillögum eigi síðar en 1. nóvember 2011 en eins og fram kemur hjá formanni starfshópsins hefur hópurinn fundað reglulega og aflað margvíslegra gagna og hefur formaður hópsins upplýst mig um stöðu vinnunnar. Viðfangsefni hópsins hefur meðal annars verið hvort miða skuli við verðtolla eða magntolla við úthlutun tollkvóta samkvæmt samningi við Alþjóðaviðskiptastofnunina, enn fremur að skilgreina nánar hvaða staða þurfi að vera fyrir hendi á innanlandsmarkaði til þess að tollkvótum sé úthlutað samkvæmt viðaukum IV A og B við tollalög en þeim kvótum er beitt í þeim tilgangi að koma í veg fyrir skort á markaði þegar innlend framleiðsla annar ekki eftirspurn. Einnig þurfi að skýra nánar hvernig tollur er ákveðinn við úthlutun tollkvóta og lögfesta hlutlæg skilyrði fyrir þeirri ákvörðun. Samkvæmt upplýsingum formannsins þurfti að fara fram allmikil vinna og gagnasöfnun en hópurinn hyggst skila tillögum sínum í formi frumvarps til breytinga á umræddum lögum. Eftir því sem mér er tjáð mun sú vinna vera á lokastigi og eins frumvarp þess efnis sem verður fyrst að leggja fyrir ríkisstjórn eins og hv. þingmaður þekkir úr veru sinni í ríkisstjórn. Síðan þarf ríkisstjórn að samþykkja að málið verði lagt fyrir Alþingi. Ég hef lagt áherslu á því verði hraðað eins og kostur er en málið hefur margs konar skírskotun, annars vegar í tollalög og hins vegar í alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Þess vegna er mjög mikilvægt að farið sé vandlega yfir það. Sá hópur sem ég tilgreindi áðan hefur unnið að þessum málum og eins og ég sagði vonast ég til að niðurstaða hans komi mjög fljótlega og gert er ráð fyrir að skila málinu í frumvarpsformi.

Frú forseti. Ég hafði nú ekki þá fantasíu að hæstv. ráðherra mundi taka undir með mér og segja: Já, það þarf að breyta og endurskoða alla tollalöggjöf, m.a. varðandi landbúnaðarvörur. Ég boða það hér með að ég mun koma með þingsályktunartillögu sem er í samræmi við ályktun okkar sjálfstæðismanna á landsfundi og felur í sér endurskoðun á tollalöggjöfinni á Íslandi. Nefndin átti að skila 1. nóvember en hefur ekki enn skilað niðurstöðu. Mér segir svo hugur um að henni liggi ekkert sérstaklega á enda ljóst hver vilji ráðherrans er. Það kemur mér mjög á óvart því að það tók ráðherra ekki mjög langan tíma að skipta á örskotsstundu úr magntollum yfir í verðtolla. Það markmið sem við undirgengumst á sínum tíma, að reyna að auka samkeppni á búvörum innan lands þótt ekki væri nema um 5% - við erum bara að ræða um 5% sem vel að merkja hafa ekki breyst á mjög löngum tíma þrátt fyrir að neysluvenjur landans hafi breyst. Við viljum reyna að auka örlítið samkeppni. En hvað gerðist við breytingarnar við að fara yfir í verðtolla? Núna er lagður 150% tollur á kjúkling og 185% tollur á egg, svo dæmi séu tekin. Það sér sér því enginn hag í því að flytja inn búvörur á þessum kjörum þannig að innflutningur á grundvelli tollkvóta Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar hefur að mestu lagst af. Ég hvet ráðherra til að sýna að hann er reiðubúinn til að hlusta á gagnrýni þegar nefndin skilar niðurstöðu sinni, hlusta á það sem neytendur kalla eftir, og vissulega að leggja mál og frumvörp fyrir ríkisstjórnina, en mér sýnist að þau séu oftar en ekki tekin af ráðherra.

Frú forseti. Hv. þingmaður ruglar saman tveimur hlutum, annars vegar lögum og reglum og hins vegar alþjóðasamningum sem við stöndum að og uppfyllum með innleiðingu í íslensk lög. Það er það sem umboðsmaður gerði athugasemdir við, þ.e. heimildir ráðherra til að veita afslátt frá settum tollum. Verið er að fara yfir málið því að að sjálfsögðu vill ráðherra fara að lögum. Þetta eru lög sem sett voru löngu áður en ég varð ráðherra og þeim hefur verið framfylgt af þeim ráðherrum sem verið hafa á undan mér í þeim stól. Nú er verið að fara yfir þau lög. Breytingar á innflutningi á landbúnaðarvörum, sem hv. þingmaður nefnir, eru svo aftur annað mál. Við verðum að minnast þess að staðan hefur gjörbreyst á síðustu tveimur, þremur árum frá því að hv. þingmaður var í ríkisstjórn og efnahagshrunið gekk yfir. Staða krónunnar gjörbreyttist. Innflutningur hefur þess vegna ekki verið eins fýsilegur og áður var. Auk þess er það stefna þessarar ríkisstjórnar að stuðla að sem mestri matvælaframleiðslu hér á landi og að við eyðum sem minnstum gjaldeyri í að kaupa mat til landsins sem við getum með góðu móti framleitt hér. Hins vegar eru líka lög og reglur sem kveða á um að séu líkur á skorti á tilteknum kjöttegundum á markaði innan lands hefur ávallt verið veitt heimild til að flytja þær vörur inn.

Virðulegi forseti. Það gæti út af fyrir sig verið freistandi að fara nokkrum orðum um strandveiðar sem voru lögfestar hér á árinu 2009 og reynsluna af þeim. Ég ætla að geyma mér þá umræðu þar til síðar. En það er auðvitað ýmislegt sem mætti um þessar veiðar segja, bæði jákvætt og neikvætt. Eins og allir muna þegar þessu máli var hrint úr vör var það undir þeim formerkjum að stuðla að svokallaðri nýliðun í sjávarútvegi. Hugsunin var sú að með því að opna þarna leiðir fyrir menn að fara til veiða án þess að þeir þyrftu að kaupa veiðirétt mætti auðvelda þeim sem stæðu utan við veiðarnar aðgengi að þeim. Reynslan varð hins vegar sú, eins og allir vita, að kostnaðurinn við að afla sér veiðiréttar færðist frá aflanum eða kvótanum yfir í það að verðmæti bátanna jókst. Andlag veiðiréttarins var því ekki lengur kvótinn heldur báturinn. Ef menn áttu bát sem uppfyllti þau almennu skilyrði sem gerð voru fyrir strandveiðum gátu þeir farið til veiða. Sögur fóru af stað, sem ég veit að voru sannar, um að verðmæti bátanna hefði margfaldast og verðmæti á handfærarúllum stóraukist, a.m.k. tímabundið meðan menn voru að framleiða meira upp í þá óvæntu eftirspurn sem skapaðist með þessari nýju löggjöf. Það má því segja að þrátt fyrir að ætlunin hafi verið að lækka þennan þröskuld hafi þröskuldurinn einnig hækkað við það að verðmæti bátanna jókst. Áhugavert er að velta því fyrir sér hvernig til hefur tekist með þetta mál, hvort það hafi leitt til aukinnar nýliðunar. Nú vitum við að fiskunum í sjónum fjölgar í sjálfu sér ekki við að innleiða ný veiðikerfi heldur taka menn úr tiltekinni gefinni stærð sem er útgefinn kvóti hverju sinni þannig að segja má að kostnaðurinn í heild við veiðarnar hafi aukist, enda hefur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra margoft sagt að það sé ekki hugsunin á bak við þetta fyrirkomulag að stunda almennan atvinnurekstur heldur hefur annað vakað fyrir hæstv. ráðherra. Þess vegna hefði ég viljað spyrja um það sem ég nefndi. Í öðru lagi hef ég áhuga á því að spyrja hæstv. ráðherra um hvort kannað hafi verið hversu margir þeirra sem stundað hafa strandveiðar frá því að þær hófust hafi áður selt frá sér kvóta. Sú umræða hefur verið mjög hávær að mjög margir þeirra sem stunda þessar veiðar hafi áður átt aflaheimildir, selt þær frá sér og komið núna inn með fullar hendur fjár og auðvitað þekkingu á veiðunum til að stunda þær. Nú ætla ég í sjálfu sér ekki að hafa stór orð um það, það er ekkert óeðlilegt að menn vilji koma aftur 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hans á strandveiðunum sem ég  En varðandi spurningar hv. þingmanns, sem spyr m.a.: Hefur verið lagt til tölulegt mat á hvort strandveiðar hafi stuðlað að raunverulegri nýliðun í sjávarútvegi eins og að var stefnt? - er erfitt að meta það. Í skýrslu um úttekt á framgangi og áhrifum strandveiða sumarið 2009, gerð af Gísla Halldóri Halldórssyni, sem kom út í janúar árið 2010, voru fulltrúar 100 báta af þeim 554 bátum sem tóku þátt í veiðunum spurðir. Af þeim sögðust 59% hafa aflað sér mikilvægrar reynslu, fimmtungur eða 20% hafði aldrei áður gert út bát. Voru því um 110 á þessum veiðum sem algerir nýliðar. Um það bil helmingur þeirra sem stunduðu veiðarnar hefðu gert það ef strandveiðar hefðu ekki komið til. Það má segja að veiðarnar hafi greitt leið fyrir 270 aðila til að stunda veiðar sem annars hefðu ekki átt aðgang að þeim. Auðvitað er erfitt að alhæfa út frá þessu en þetta eru þær tölulegar upplýsingar sem liggja fyrir. Í öðru lagi er spurt hvort kannað hafi verið hversu margir þeirra sem stundað hafa strandveiðar frá því að þær hófust hafi selt frá sér kvóta. Í þessari sömu skýrslu kemur fram að 24% útgerðarmanna sögðust einhvern tímann hafa selt allan sinn kvóta en 11% þátttakenda í könnuninni vildu ekki svara spurningunni. Yfir helmingur útgerðarmanna, eða 53%, sögðust einhvern tímann hafa átt bát sem fluttist yfir í kvótakerfi á árunum 1991, 1995 og 2004, en það voru helstu flutningsár smábáta yfir í aflamarkskerfið. Samkvæmt könnuninni fluttust 10% allra útgerðarmanna yfir í kvótakerfið í öll þrjú skiptin. Í 80% tilfella eru þessir aðilar enn handhafar kvóta. Eins og hv. þingmaður vék að hafa þeir sem selt hafa frá sér aflaheimildir á árum áður í sjálfu sér ekki brotið nein lög í þeim efnum. Þeir hafa starfað samkvæmt þeim lögum sem hafa gilt og þótt mörgum okkar hafi fundist dapurt þegar verið var að selja aflaheimildir, ég tala nú ekki um úr byggðarlögum, er ekki ólöglegt að þeir taki þátt í strandveiðum. Mikilvægt er að í gegnum þessa leið sé hægt að finna möguleika fyrir nýliða til að komast inn í greinina, vaxa í henni og kynnast fiskveiðum. Ég hef fundið á ferðum mínum um landið, um sjávarbyggðirnar, ekki síst í sumar þar sem ég heimsótti allmargar, hversu almenn ánægja er með það líf sem fylgt hefur strandveiðunum í sjávarbyggðunum. Það er ekki endilega tengt aflanum heldur lífinu þarna og aðilar sem ekki höfðu áður átt möguleika á að stunda sjó gátu gert það yfir sumarmánuðina. Ég vek líka athygli á því að strandveiðunum hefur fylgt jákvæð umræða í garð sjávarútvegsins á þessum stöðum, sem ég tel mikilvægt. Hvort sem það er þessi umræða eða strandveiðarnar þá voru það ánægjuleg tíðindi að nú í haust sóttu mun fleiri um nám í skipstjórnarfræðum en undanfarin ár. Það er afar mikilvægt fyrir endurnýjun í greininni að sem flestir stundi nám á þessu sviði. Ég tel að strandveiðarnar eigi tvímælalaust mikinn þátt í því að skapa 

Frú forseti. Það skiptir miklu máli fyrir okkur að sýna fram á fjölbreytni í sjávarútvegi, en fyrst og síðast að við rekum hér áfram sjálfbæran sjávarútveg sem er rekstrarlega bær. Það hefur tekist í megindráttum fram til þessa. En mér sýnist þessar tölur sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kynnti hér einmitt draga fram það sem við sjálfstæðismenn vöruðum við á sínum tíma, að draumórar um þessa miklu nýliðun í tengslum við strandveiðar urðu ekki að veruleika. Það er að koma á daginn sem við töluðum um, að þeir sem seldu sig út úr greininni komu aftur inn með þessum hætti. Þessu atriði vildu ríkisstjórnarflokkarnir ekki svara; þeir vildu ekki viðurkenna það. Það þótti kannski ekki smart að segja að þeir sem seldu sig nokkrum sinnum út úr greininni væru að koma með þessum hætti aftur inn. Ég tel að einmitt þær tölur sem hæstv. ráðherra kynnir hér sýni fram á að sú gagnrýni sem sett var fram á kerfið, með fullri virðingu fyrir kerfinu, vegna strandveiðanna hafi átt rétt á sér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og sömuleiðis fyrir þá umræðu sem hefur farið fram. Í fyrsta lagi kemur mér dálítið á óvart að þessi mál hafi ekki verið skoðuð frá árinu 2009 því að við vitum að mjög margt hefur breyst í umhverfi strandveiðanna. Ég hafði skilið það svo að hæstv. ráðherra ætlaði að láta skoða þetta eitthvað frekar, sérstaklega þessar umhugsunarverðu tvær spurningar. Í fyrsta lagi hvort þessi nýliðun hefði skilað sér. Ég les það ekki út úr tölum hæstv. ráðherra að það hafi orðið ýkja mikil nýliðun. Sérstaklega væri fróðlegt að skoða þetta í því ljósi sem ég var að nefna, að mjög fljótlega eftir að strandveiðarnar hófust hækkuðu bátarnir í verði og það varð æ erfiðara fyrir þá sem vildu taka þátt í þessum veiðum að gera það. Í öðru lagi las ég það út úr þeim tölum sem hæstv. ráðherra reiddi hér fram, það blasti við, að mjög margir þeirra sem stunduðu nú strandveiðar hefðu átt kvóta einhvern tímann og annaðhvort selt að hluta til eða allan og væru að nota þá fjármuni til að komast í veiðarnar að nýju. Þetta kom mér í sjálfu sér ekki á óvart. Auðvitað blasti það við að langlíklegast væri að þeir sem mundu fara inn í þessar veiðar væru menn sem hefðu einhverja þekkingu á veiðunum og þá var ekkert ólíklegt að það væru til dæmis menn sem hefðu átt báta og stundað útgerð og þekktu til þessara veiða því að menn geta auðvitað ekki farið til veiða án þess að þekkja nokkurn skapaðan hlut til. Það er alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir að auðvitað hefur þessu fylgt ákveðið líf í þeim byggðum sem fengið hafa strandveiðarnar, en ég vek athygli á því að um er að ræða sumarveiðar fyrst og fremst og á mörgum stöðum fá menn að veiða fjóra, fimm daga í mánuði þrátt fyrir aukningu afla sem farið hefur inn í þetta kerfi. Auðvitað fylgir því ákveðið líf og tekjur þegar úthlutað er meiri kvóta en áður hafði verið gert eins og gert var í þessu tilviki. Ég er ekkert viss um að þetta hafi verið skynsamlegast. Það er augljóst mál að þetta hefur aukið kostnað í sjávarútveginum, aukið skuldsetninguna, en það hefur ekki skapað viðbótarverðmæti miðað við það sem hefði gerst hefðu menn 

Frú forseti. Það má vel vera rétt hjá hv. þingmanni að það þurfi að grípa til fleiri aðgerða til að hvetja til nýliðunar í sjávarútvegi. Eitt af því sem ég legg áherslu á við endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða er að finna leiðir til þess að nýliðar komist inn í greinina eða geti spreytt sig þar án þess að þurfa að leggja mikið fjármagn til. Ég tek því alveg undir þær áherslur hv. þingmanns. Ég vil þó árétta og ítreka að ég tel að strandveiðarnar hafi verið gríðarlega mikilvægt skref fyrir margar sjávarbyggðir til að afla tekna og líka til að skapa fjölbreyttara líf og samfélag. Þó að þær séu aðeins yfir sumartímann eru þær samt mjög mikilvægar, ég tala nú ekki um fyrir ungt fólk sem kemur heim úr skólum og er heima yfir sumarmánuðina og fær þarna möguleika til að spreyta sig þótt í skamman tíma sé. Það er alveg ómetanlegt. Lengi má betur gera og ég vonast til að við getum stigið enn fleiri skref í þá veruna. Ég vil í lokin minnast á ágæta skýrslu sem tekin var saman í sumar um gæði strandveiðiafla 2011 þar sem gerð var nákvæm úttekt á gæðum strandveiðiaflans vítt og breitt um landið. Þar kom fram að gæði hans eru almennt fyllilega sambærileg við afla annarra báta. Auðvitað er meiri vandi að fara með fiskinn að sumri til en áhersla hefur verið lögð á kennslu, fræðslu og hvatningu, ekki síst af samtökum sjómanna sjálfra, til þess að gæðin verði sem best og það hefur skilað árangri. Gæði strandveiðiaflans hafa verið góð og fyllilega sambærileg við gæði annars afla. Á árinu 2011 veiddust 8.544 tonn á 

Virðulegi forseti. Þegar ég ber upp þessa fyrirspurn má kannski lýsa því þannig að ég sitji við minn keip, því að sannleikurinn er sá að ég hef verið gamall baráttumaður fyrir því að náttúrustofurnar í landinu fái að gegna meira hlutverki þegar kemur að undirbúningi náttúruverndaráætlana og framkvæmd þeirra. Lengi vel bar þetta ekki mikinn árangur að öðru leyti en að það tókst að fá aukna fjármuni í gegnum Alþingi til starfsemi náttúrustofanna. Hins vegar gerðist það við gerð síðustu náttúruverndaráætlunar að ég lagði fram breytingartillögu sem hljóðaði svo, með leyfi virðulegs forseta: „Náttúrustofur komi að undirbúningi og framkvæmd náttúruverndaráætlana í samræmi við margháttað hlutverk þeirra samkvæmt lögum.“ Tilgangur minn með því var sá að reyna að skjóta styrkari stoðum undir rekstur náttúrustofanna. Mér hafði lengi gramist að þær væru settar hjá þegar kom að undirbúningi náttúruverndaráætlana, ég tala nú ekki um framkvæmd þeirra sem ég taldi vera mjög órökrétt í ljósi þess að náttúrustofurnar voru starfandi úti um allt land þar sem náttúruverndaráætlanir skiptu miklu máli. Það var því mjög rökrétt verkefni að náttúrustofurnar fengju þar meira í sinn hlut þegar kæmi að undirbúningi og framkvæmd þessara áætlana. Þau gleðilegu tíðindi gerðust hins vegar við samþykkt síðustu áætlunar að þessi breytingartillaga var samþykkt. Í kjölfarið lagði ég fram aðra fyrirspurn í upphafi þessa árs þar sem ég spurðist fyrir um hvað þessu máli liði, hvernig að þessu hefði verið unnið. Þetta var auðvitað ekki komið mjög langt á leið, þ.e. þessi framkvæmd náttúruverndaráætlunarinnar. Hæstv. umhverfisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, svaraði því þannig að verið væri að vinna að friðlýsingu landsvæða við Skerjafjörð, þar hefði Náttúrufræðistofa Kópavogs komið að vinnunni. Í Vestmannaeyjum hefði Náttúrustofa Suðurlands komið að verkefni við friðlýsingarskilmála. Í Skagafirði hefði Náttúrustofa Norðurlands vestra komið að undirbúningi vinnu við friðlýsingu Austara-Eylendisins. Sömuleiðis hefði ráðuneytið í samráði við heimamenn unnið að undirbúningi að stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs. Skildi ég það sem svo að þar væri náttúrustofunum ætlað nokkurt hlutverk. Ég tel mjög mikilvægt að þessu máli sé haldið vakandi vegna þess að við vitum að kerfið malar sína leið. Oft er það þannig að þegar Alþingi hefur samþykkt einhverjar viljayfirlýsingar gerist eitthvað í framhaldinu sem við áttum okkur ekki á. Þess vegna er mikilvægt að halda mönnum við efnið og tryggja að staðið sé við þá samþykkt sem gerð var. Þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram þá fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra sem er svona: Með hvaða hætti hafa einstakar náttúrustofur komið að framkvæmd gildandi náttúruverndaráætlana og hvaða viðbótarfjármunum hefur verið varið til hverrar náttúrustofu í þessu skyni?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina og raunar fyrir það að halda þessu máli vakandi varðandi náttúrustofurnar í landinu. Ég deili með honum miklum áhuga á starfsemi þeirra og jafnframt því mati að þær skipta miklu máli að því er varðar framkvæmd náttúruverndar í landinu vegna nálægðar sinnar við sveitarfélögin. Því er til að svara að fjármögnun náttúruverndaráætlana er í samræmi við kostnaðarmat við þingsályktanir til að byrja með sem eru grunnur að þeim tveimur áætlunum sem hafa þegar verið samþykktar. Framkvæmdin er síðan samkvæmt lögunum í höndum Umhverfisstofnunar. Af þeim sökum rennur framkvæmdaféð til hennar, fé til að koma þeim í kring, þ.e. friðlýsingunum. Í því kostnaðarmati er ekki gert ráð fyrir sérstökum framlögum til náttúrustofa, enda er það, eins og kom fram í fyrirspurninni, tiltölulega nýtilkomið að þetta sé orðið hluti af samþykkt þingsins, aðkoma náttúrustofanna við framkvæmd og undirbúning náttúruverndaráætlana. Náttúrustofurnar hafa veitt ýmsa ráðgjöf og upplýsingar í tengslum við gerð og framkvæmd náttúruverndaráætlunar en þær hafa ekki fengið neina sérstaka viðbótarfjármuni né aðrir aðilar í sjálfu sér vegna verkefna sem tengjast beinlínis framkvæmd náttúruverndaráætlana. Þó er það svo, til viðbótar við þær framkvæmdir eða þær friðlýsingar sem hv. þingmaður nefndi í spurningu sinni því til að svara, að þær hafa sinnt ýmsum verkefnum á sviði náttúruverndarmála almennt. Þar má til dæmis nefna nýlegt dæmi um verndaráætlun fyrir Mývatn og Laxá sem var unnin fyrir Umhverfisstofnun af Náttúrustofu Norðausturlands á Húsavík. Umhverfisstofnun hefur nýlega gert samning við Náttúrustofu Norðausturlands varðandi vinnu við verkefnisstjórn og faglega ráðgjöf við gerð stefnumótunar og rammaverndaráætlunar fyrir friðlýst svæði í umsjón Umhverfisstofnunar. Þar er í raun og veru um að ræða framsetningu á grundvelli verndaráætlana almennt í stað þess að fara á byrjunarreit með verndaráætlanir hvers svæðis fyrir sig, að þarna verði um að ræða einhvers konar grunn eða ramma sem hægt er að nota til viðmiðunar fyrir verndaráætlanir víða um land, því að oft er það svo að um er að ræða sömu þætti sem þarf að taka fram í verndaráætlunum og ætti það að tryggja betri framkvæmd. Þarna skipar Náttúrustofa Norðausturlands lykilhlutverk og hefur þar tækifæri til að þróa sína sýn og starfsemi hvað þetta varðar. Samningurinn hljóðar upp á 2,5 milljónir fyrir yfirstandandi ár, gildir til ársloka 2011, og felur það í sér að Náttúrustofan veitir faglega ráðgjöf varðandi efnisatriði og áherslur stefnumótunar fyrir friðlýst svæði í landinu, verkstjórn þessa verkefnis, undirbýr og skipuleggur fundi í samráði við Umhverfisstofnun og vinnur úr niðurstöðum þeirra ásamt því að marka stefnumótun sem skilað verður í lokaskýrslu til Umhverfisstofnunar. Umhverfisstofnun leitar líka til náttúrustofa víða um land við vinnslu fræðsluefnis fyrir friðlýst svæði, en þar eru ekki sértækir samningar í gildi heldur er borgað fyrir þá þjónustu eftir reikningi. Þá má nefna til að mynda Náttúrustofu Austurlands sem vinnur nú að gerð fræðsluefnis á skilti fyrir Umhverfisstofnun og verður það greitt í fyllingu tímans eftir reikningi. Í umfjöllun hv. þingmanns í fyrirspurninni nefndi hann framkvæmd gildandi náttúruverndaráætlana en ekki síður undirbúning áætlana. Því er til að svara að nú höfum við afgreitt tvær náttúruverndaráætlanir í gegnum þingið og undirbúningur þeirrar þriðju mun væntanlega hefjast þegar á nýju ári. Og þá finnst mér einboðið í anda þess vilja sem kom fram í atkvæðagreiðslu í þinginu að frumkvæði hv. þingmanns að náttúrustofurnar komi að þeim undirbúningi. Það hefur verið heilmikið til umfjöllunar að undanförnu, ekki síst varðandi vinnslu hvítbókar um náttúruvernd, sú staðreynd hversu treglega okkur hefur gengið að koma í framkvæmd þeim svæðum sem liggja þó fyrir í náttúruverndaráætlun á hverjum tíma. Það er oft og einatt vegna viðnáms heimamanna, þ.e. að þrátt fyrir að fyrir liggi vísindaleg rök og samþykkt Alþingis og fjármagn til Umhverfisstofnunar hefur okkur ekki lánast að ljúka friðlýsingum, stundum vegna þess að fram kemur andóf annað hvort frá sveitarfélögum eða landeigendum. Ég bind vonir við að 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég hef fundið það í orðaskiptum okkar sem hafa verið nokkur um þessi mál að hæstv. ráðherra er mér sammála um að mikilvægt sé að setja almennilegar stoðir undir starfsemi náttúrustofanna. Ég held að þetta kristallist í því að náttúrustofurnar eru í eiginlegum skilningi í mjög mikilli nálægð við sjálft viðfangsefnið sem náttúruverndaráætlunin tekur til. Ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með að heyra að í raun og veru hafi ekki verið eyrnamerkt, ekki í gegnum fjárlög heldur í gegnum verkefnið sem verið er að vinna á vegum til dæmis Umhverfisstofnunar við eftirfylgni á þessari náttúruverndaráætlun, fjármunir sem færu þá til tiltekinna náttúrustofa á þeim landsvæðum sem við eiga í hverju tilviki. Það sem ég var í rauninni að reyna að fiska eftir var hvort það væri þá ekki þannig þegar kæmi að framkvæmdinni, sem sannarlega kostar peninga og við leggjum til fjármuni í fjárlögum, að tiltekin verkefni væru útvistuð eða send til náttúrustofanna af hálfu yfirvalda til að vinna úr með einhverjum hætti. Hæstv. ráðherra nefndi að vísu einstök dæmi eins og undirbúning að skiltagerð eða einhverju slíku. En ég hafði ímyndað mér að þegar farið yrði að framkvæma þennan vilja Alþingis væri gert ráð fyrir því að einhver tiltekin verkefni sem annars hefðu verið unnin héðan úr Reykjavík væru unnin í gegnum náttúrustofurnar og þær fengju þá hluta af þeim skerf sem við ætluðum til þeirrar vinnu í gegnum viðeigandi stofnanir á höfuðborgarsvæðinu. Það er eiginlega það sem ég vil árétta við hæstv. ráðherra að sé mjög mikilvægt að gert verði, þ.e. að að þessum málum verði unnið áfram og að á næsta ári verði til dæmis tryggt að tiltekin verkefni verði send til náttúrustofanna og fjármunir fylgi úr þeim fjárveitingum sem Alþingi hefur ákveðið. Ég vil síðan fagna þeirri yfirlýsingu hæstv. ráðherra þar sem hún sagði að einboðið væri að 

Frú forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við fyrra svar mitt að bæta. Hins vegar er það svo að framfylgd náttúruverndaráætlunar má kannski skipta í nokkra þætti. Í fyrsta lagi samskiptin við heimamenn og undirbúningur friðlýsinga. Síðan að setja saman friðlýsingarskilmála. Þá er um að ræða töluverða lögfræði og tæknivinnu sem Umhverfisstofnun hefur haft með höndum í samstarfi við ráðuneytið. Einnig er það gerð verndaráætlana fyrir viðkomandi svæði og loks rekstur og utanumhald svæðisins. Það er því alveg ljóst að þessa þætti má brjóta upp með enn betri og skýrari hætti og styrkja þar með aðkomu náttúrustofanna. Umhverfisstofnun er ljós vilji Alþingis og áherslur mínar í þessu efni. Ég geri ráð fyrir að styrkja megi þessar áherslur enn frekar en þegar hefur verið og mun beita mér í því efni og treysti þingmanninum til að halda mér við efnið í því.

Frú forseti. Núna er næstum ár liðið frá því að ábyrgð á framkvæmd sérstakrar félagsþjónustu við fatlað fólk var blessunarlega flutt frá ríki til sveitarfélaga, t.d. stuðningsfjölskyldurnar sem voru á ábyrgð ríkisins. Þjónusta sem samkvæmt lögum um málefni fatlaðra var eingöngu veitt vegna tiltölulega afmarkaðs hóps fatlaðs fólks var færð yfir til sveitarfélaganna. Ég tel að þetta hafi verið rétt skref á sínum tíma. Ég vona að við nálgumst þetta öll með jákvæðum hætti, það eru ákveðin viðfangsefni, vandamál mundu sumir segja, sem hægt er að leysa ef við öll gerum það. Ég vil gjarnan forvitnast um hvernig staðan á þessari yfirfærslu er, ég held þetta skipti miklu máli. Ég hef áður spurt að þessu, ég gerði það í vor. Þá svaraði hæstv. ráðherra með upplýsandi hætti, og að við þingmenn skyldum fylgjast gaumgæfilega með því hvernig yfirfærslunni á þessum málaflokki til sveitarfélaganna væri háttað. Viðfangsefnin eru auðvitað misjöfn og til að mynda eru sum sveitarfélögin betur stödd en önnur. Tryggjum við nægilega þá þjónustu sem þessir einstaklingar eiga rétt á hjá sveitarfélögunum? Þetta er hópur sem bindur miklar vonir við að yfirfærslan leiði til þess að þjónustan verði nær. Þjónustan hefur oft verið svolítið fjarri fólkinu en hún verður nálægari með því að það geti leitað til sveitarfélagsins með allar þær þarfir sem upp kunna að koma í tengslum við réttindi þess. Ég vildi því gjarnan fá að vita frá hæstv. velferðarráðherra hver staðan er á yfirfærslunni. Ég vil geta þess líka að samtök eins og Landssamtökin Þroskahjálp hafa nálgast þetta með þeim hætti að senda öllum kjörnum fulltrúum bækling með yfirskriftinni „Við eigum samleið“. Það eigum við svo sannarlega, samfélagið allt á samleið í þessu máli og vonandi fleirum um að auka og styrkja rétt fatlaðra. Ég verð þó að lýsa yfir áhyggjum mínum af einum hópi sem lendir í rauninni á milli skips og bryggju. Þetta er 11 manna hópur á gamla Kópavogshælinu, þetta eru íbúar LSH, þ.e. Landspítala – háskólasjúkrahúss. Staða þeirra er óljós. Eins og staðan er í dag eru þeir íbúar á Landspítalanum. Þeim er veitt heilbrigðisþjónusta á ábyrgð velferðarráðuneytisins en um leið er rétt að draga það fram að þessir 11 einstaklingar njóta ekki almennra borgaralegra réttinda eins og bóta almannatrygginga. Þeir njóta ekki örorkubóta. Ég tel að við getum ekki látið þennan hóp sitja eftir 

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Suðvesturkjördæmis spyr um stöðu yfirfærslu málefna fatlaðs fólks til sveitarfélaga og hvað ráðuneytið hafi gert til að tryggja réttindi þess fólks við flutninginn. Ég þakka þessa fyrirspurn og áhugann, og eins og ég sagði síðast þegar við ræddum þessi mál, þá umhyggju og natni sem hv. þingmaður hefur sýnt í sambandi við málefni fatlaðs fólks. Þegar ábyrgð á framkvæmd þjónustu við fatlaða fluttist frá ríki til sveitarfélaga 1. janúar síðastliðinn höfðu lög um málefni fatlaðra, nr. 59/1992, verið endurskoðuð og samþykkt á Alþingi. Í lögunum, sem nú heita lög um málefni fatlaðs fólks, nr. 59/1992, með síðari breytingum, kemur fram mjög skýr vilji Alþingis um metnað fyrir hönd málaflokksins og er það vel. Í lögunum voru nýju velferðarráðuneyti falin mörg og viðamikil verkefni samhliða því að flytja málaflokkinn til sveitarfélaga og er ljós sá vilji Alþingis að ganga bæði hratt og örugglega til verks. Í lögunum er meðal annars kveðið á um að minnsta kosti 15 verkefni, flest viðamikil, sem hrinda á í framkvæmd eða ljúka á árinu 2011. Starfandi er samráðsnefnd til ráðgjafar í málefnum fatlaðs fólks og til að hafa umsjón með yfirfærslu þjónustu við fatlað fólk til sveitarfélaga. Skipuð var átta manna samráðsnefnd í samræmi við VI. ákvæði til bráðabirgða í lögunum. Nefndin er skipuð fulltrúum frá Hagsmunasamtökum fatlaðs fólks, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, innanríkisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu og fulltrúa velferðarráðherra sem er formaður hópsins. Samráðsnefndin hefur starfað ötullega frá því að hún var skipuð 10. febrúar síðastliðinn og hefur fjallað um ýmis mál, svo sem skiptingu fjármuna og samræmds mats á þjónustu. Enn fremur hefur nefndin fengið á fund sinn ýmsa gesti til að fylgjast með stöðu mála, einkum varðandi verkefni sem er verið að hrinda í framkvæmd í málaflokknum. Allt bendir til þess að yfirfærslan hafi farið vel fram og engar kvartanir varðandi yfirfærsluna hafa borist ráðuneytinu eða samráðsnefndinni frá notendum þjónustunnar. Lokið hefur verið við gerð þriggja leiðbeinandi reglna fyrir sveitarfélögin sem ráðherra er heimilt að setja, þ.e. reglur um stuðningsfjölskyldur, reglur vegna náms og tækjakaupa og reglur um ferðaþjónustu. Reglurnar hafa verið sendar til umsagnar og munu svo berast mér til staðfestingar á næstu vikum. Áður en yfirfærslan kom til framkvæmda samdi félags- og tryggingamálaráðuneytið við Félagsvísindastofnun, Rannsóknarsetur í fötlunarfræðum og Stofnun stjórnsýslufræða og stjórnmála við Háskóla Íslands um að gera viðamikla rannsókn í því skyni að afla upplýsinga um stöðu málefna fatlaðs fólks svo unnt sé að meta faglega ávinninginn af flutningnum frá ríki til sveitarfélaga. Þann 26. október hélt velferðarráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga ráðstefnu í Hörpu þar sem kynntar voru niðurstöður rannsóknarinnar sem vissulega munu nýtast á margan hátt, m.a. við mat á faglegum ávinningi flutningsins. Strax í upphafi þessa árs var samin reglugerð um trúnaðarmenn í samræmi við 37. gr. laga um málefni fatlaðs fólks. Í kjölfar þeirrar reglugerðar voru skipaðir átta trúnaðarmenn um allt land og eru þeir allir að minnsta kosti í hálfu starfi, t.d. eru í Reykjavík og á Seltjarnarnesi tveir trúnaðarmenn í einu og hálfu starfi. Þá var lagt fram frumvarp til laga um réttindagæslu fyrir fatlað fólk og varð það að lögum á vorþingi, lög nr. 88/2011. Í kjölfar þess urðu breytingar á lögum um málefni fatlaðs fólks þannig að ákvæðið um trúnaðarmenn féll úr gildi og tóku réttindagæslumenn við hlutverki þeirra. Auk þess er í lögunum ákvæði um réttindavakt í ráðuneytinu og skipun persónulegra talsmanna fyrir fatlað fólk. Það er e.t.v. helsta nýmælið í þessum lögum og mun breyta miklu í réttindamálum fatlaðs fólks. Skipuð var nefnd til að undirbúa frumvarp um aðgerðir gegn beitingu nauðungar við fatlað fólk og er stefnt að því að leggja frumvarpið fram á næstu dögum. Nái frumvarpið fram að ganga er áætlað að það verði fellt inn í lög um réttindagæslu fyrir fatlað fólk. Loks ber að nefna að í ráðuneytinu er unnið að gerð tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðs fólks og er stefnt að því að leggja hana fyrir þingið 1. desember næstkomandi. Í áætluninni verða tilgreind markmið í atvinnumálum fatlaðs fólks, gæðaviðmið, árangursmælikvarðar og eftirlit með þjónustunni. Einnig verða tímasettar aðgerðir vegna lögfestingar samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, aðgengismál, biðlista eftir þjónustu og samræmds mats á þjónustu. Ég vil nota þetta tækifæri líka til að upplýsa að verkefnisstjórn um notendastýrða persónulega aðstoð hefur verið að störfum frá því í maí 2011. Verkefnastjórnin stefnir að því að leggja fram stöðuskýrslu núna í nóvember með leiðbeiningum til sveitarfélaga um hvernig fara skuli með umsóknir um þessa þjónustu. Þá er starfandi hópur um framtíðarskipulag atvinnumála fatlaðs fólks sem stefnir að því að ljúka störfum fyrir næstu áramót. Að lokum ætlaði ég að nefna hér samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Ég mun svo í síðara svarinu 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn og svör ráðherra. Ég ætlaði að fá að bæta við stuttri spurningu. Mér skilst að kostnaður vegna geðfatlaðs fólks hafi verið töluvert vanmetinn við yfirfærsluna. Eru þær upplýsingar sem ég hef fengið hvað það varðar réttar? Það væri áhugavert að heyra hvort svo sé.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir svörin. Það er mikilvægt að þingið fylgi eftir þeim breytingum sem það hefur sjálft staðið fyrir og ekki síst þeim breytingum sem mikill samhljómur hefur verið um hér innan húss. Ég vil því fagna því sem kom fram í máli ráðherra. Ég tel nefnilega - ég er nú ágæt í því að fylgjast með þessum málaflokki - að margt gott hafi verið gert í málaflokknum og gríðarlega mikið áunnist á síðustu árum í málefnum fatlaðra, ekki aðeins flutningurinn heldur ekki síður það sem hæstv. ráðherra kom inn á. Það á við um notendastýrða persónulega aðstoð, það á við um samning Sameinuðu þjóðanna og um það að réttindagæslumenn eru teknir til starfa og er skipt niður á landsvæði. Það er margt mjög gott sem vert er að vekja athygli á og það gleymist fljótt sem vel er gert þannig að rétt er að þakka það. En um leið erum við meðvituð um að við þurfum að halda áfram. Við þurfum að halda áfram til að gera betur og hlúa að öllum þeim einstaklingum sem eiga ekki síst við ákveðnar fatlanir að stríða. Ég ítreka spurningu mína varðandi áðurnefnda 11 einstaklinga. Þetta eru 11 einstaklingar sem eins og ég gat um áðan hafa lent á milli skips og bryggju við tilflutning verkefna til sveitarfélaganna. Ég tel brýnt að þeir njóti réttinda sem aðrir fatlaðir njóta í samfélaginu, eins og til að mynda þess sem ég gat um að þeir hafa ekki í dag rétt til örorkubóta eins og aðrir fatlaðir. Ég þakka ráðherra fyrir þessi svör. Ég mun halda áfram að spyrja hann spurninga í tengslum við þennan málaflokk og yfirfærsluna og margt, margt fleira. Ég tel að það sé eitt og annað sem þurfi að taka á í tengslum við yfirfærsluna, en við vitum líka og gerðum okkur grein fyrir því að þetta er verkefni sem við ætlum að vinna saman. Við ætlum að fara yfir þetta 

Hæstv. forseti. Við erum sammála um að hér hafi náðst verulega miklar framfarir í málefnum fatlaðs fólks. Það er ekki síst að þakka einmitt frumkvæði Alþingis, því að þegar við lögðum málið fram fyrr á þessu ári bætti Alþingi inn í málaflokkinn, gerði ýmsar kröfur og fylgdi málum afar vel eftir og það er vel. Varðandi þá fyrirspurn sem hv. þm. Eygló Harðardóttir kom með, um kostnað vegna geðfatlaðra, verð ég að viðurkenna að ég hef ekki svarið við því. Það hefur ekki komið sérstaklega inn til mín sem ráðherra. Það gæti hafa verið til umræðu í hópnum sem fylgist með framkvæmdinni eða í jöfnunarsjóðsumræðunni án þess að ég hafi fengið það mál sérstaklega inn á mitt borð. Hins vegar kannast ég afar vel við það mál sem nefnt var hér um þá 11 einstaklinga sem enn búa undir handarjaðri Landspítalans í Kópavogi. Það er mál sem við verðum að leysa þó að ekki hafi verið lögð nein sérstök plön hvað það varðar. Það snýst um að koma fólki í varanlega búsetu við eðlileg kjör og í sambærilegu umhverfi og við ætlum öllum öðrum fötluðum. Þetta er síðasti hlutinn í yfirfærslu á milli stofnana og yfir í sjálfstæða búsetu. Það mál lifir án þess að það hafi verið leyst enn þá. Ég ætla að nefna eitt mál sem við höfum aðeins verið í vandræðum með varðandi framkvæmdaáætlunina og er svolítið verið að togast á um núna. Það er einmitt um atvinnumál fatlaðs fólks, hvorum megin þau eigi að vera, hvort þau fari undir Vinnumálastofnun eða ekki. Ég vildi nefna það hér þannig að menn viti að verið er að glíma við það akkúrat þessa klukkutímana og dagana, þannig að við getum haft það í framkvæmdaáætluninni. Þetta var fært yfir til sveitarfélaganna en þar hefur verið spurning um að hve miklu leyti og hvort þau eigi að vera undir Vinnumálastofnun eða annars staðar. Við þurfum að finna lausn á því. Eitt af stóru verkefnunum fram undan, og það er auðvitað margt fram undan, er fullgilding og lögfesting á samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Við eigum líka eftir að koma á fót eftirlitsstofnun sem  Ég þakka hv. 5. þm. Suðvest., Þorgerði K. Gunnarsdóttur, fyrir fyrirspurnina og vona að þetta hafi lýst stöðunni eins og hún er.

Virðulegi forseti. Alþingi samþykkti í fyrra þingsályktunartillögu Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur sem ég var einnig meðflutningsmaður að um að hefja undirbúning að bólusetningu allra 12 ára stúlkna gegn HPV-smiti og leghálskrabbameini. Landlæknisembættið hóf svo bólusetninguna í haust með bóluefninu Cervarix. HPV eða human papilloma vírusinn er mjög algeng veira, einkum meðal ungs fólks, og smitast mjög auðveldlega við kynmök. Talið er að um 80% þeirra sem stunda kynlíf smitist af veirunni einhvern tímann á ævinni en veiran hefur margar undirtegundir sem geta valdið kynfærasjúkdómum. Í flestum tilfellum hverfur veiran úr líkamanum af sjálfu sér en sumar tegundir hennar geta valdið viðvarandi forstigsbreytingum sem geta orðið að vörtum eða krabbameini, m.a. í leghálsi og endaþarmi. Rannsóknir benda einnig til að HPV orsaki krabbamein í hálsi. Öflugt leitarstarf hefur skilað miklum árangri, sérstaklega í baráttunni gegn leghálskrabbameini. Gögn frá Bandaríkjunum staðfesta þetta líka, en benda jafnframt á að krabbamein í endaþarmi hafi þó aukist sem og krabbamein í höfði og hálsi sem rekja má að hluta til HPV-smits. Gildir það bæði um karla og konur. Nýlega mælti því ráðgjafahópur smitsjúkadómamiðstöðvar Bandaríkjanna með því að einnig yrði hafin bólusetning á drengjum á aldrinum 11–12 ára og að hefja mætti bólusetningar við 9 ára aldur. Hópurinn mælti einnig með því að drengir og karlar á aldrinum 13–21 árs yrðu bólusettir. Því spyr ég hæstv. ráðherra um hver sé afstaða hans til að hefja HPV-bólusetningu drengja. Mjög brýnt er að hefja bólusetningu áður en einstaklingar byrja að stunda kynlíf til að tryggja árangurinn af bólusetningunni. HPV-bólusetning í Bandaríkjunum hjá stúlkum hefur ekki náð þeirri útbreiðslu sem vonast var eftir. Hluti af skýringunni er talin vera tregða foreldra til að láta bólusetja dætur sínar gegn kynsjúkdómi og það sé einhvers konar viðurkenning eða hvatning til þess að þær fari að stunda kynlíf. Einnig hefur umræða verið um val á bóluefni og virkni þess gagnvart ólíkum HPV-tegundum. Hér á landi var valið að hefja bólusetningu með Cervarix sem er talið vera með betri ónæmisvaka, en einnig er á markaðnum bóluefnið Gardasil sem virkar einnig gegn vörtum. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvernig hefur undirbúningur og framkvæmd HPV-bólusetningar allra 12 ára stúlkna gengið hér á landi? Ein lausn sem hefur verið bent á er að hefja bólusetningu fyrr þannig að hugartengslin séu minni við væntanlega kynlífshegðun. Því spyr ég hæstv. ráðherra hver sé afstaða hans til þess að hefja HPV-bólusetningu við yngri aldur en 12 ára og yrði virknin þá sambærileg.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Eygló Harðardóttir beindi til mín þremur spurningum varðandi HPV-bólusetningar og fór ítarlega yfir þær. Svörin eru þau að undirbúningur og framkvæmd HPV-bólusetningar hefur gengið mjög vel. Öllum foreldrum stúlkna sem eru fæddar 1998 og 1999 var sent bréf um bólusetninguna síðsumars og bent á frekari fræðsluefni um sjúkdóma af völdum HPV og áhrif bólusetningarinnar sem nálgast má á heimasíðu embættis landlæknis. Bólusetningarnar hófust í september og nú hafa um 90% stúlkna sem fæddar eru árið 1998 og 1999 fengið eina bólusetningu en alls þarf þrjár sprautur til að fá fulla vörn. Önnur sprauta er gefin einum mánuði eftir að fyrsta var gefin og þriðja sprautan sex mánuðum síðar. Heilsugæslan sér um bólusetningarnar og eru þær í flestum tilvikum framkvæmdar af hjúkrunarfræðingum sem starfa við skólaheilsugæslu. Bólusetningin er einstaklingum að kostnaðarlausu. Nokkrar stúlkur hafa kvartað yfir almennri vanlíðan ásamt svima í tengslum við bólusetninguna en þessi einkenni sjást oft við bólusetningu unglinga og hafa ekkert með bóluefnið sjálft að gera að mati landlæknis og sóttvarnalæknis. Ein stúlka fékk svima og vanlíðan sem leiddi til frekari rannsókna á Barnaspítala Hringsins. Álit lækna var að þar hefði verið um að ræða ofnæmisviðbrögð sem ekki voru hættuleg. Engar þjóðir hafa hafið almenna bólusetningu á drengjum gegn HPV en Bandaríkjamenn eru með það í athugun. Rannsóknir á kostnaðarhagkvæmni hafa sýnt að bólusetning drengja gegn HPV er ekki hagkvæm nema þar sem þátttaka stúlkna í bólusetningunni er lítil. Þar sem þátttaka stúlkna hér á landi í bólusetningunni virðist ætla að verða góð eru ekki forsendur fyrir því að bólusetja drengi líka eins og sakir standa vegna mikils kostnaðar og tiltölulega lítils ávinnings. Þetta kann að breytast á komandi árum ef kostnaður tekur breytingum þannig að bólusetning drengja gegn HPV verði hagkvæm. Til þess að verndandi áhrif HPV-bólusetningar verði sem mest er nauðsynlegt að bólusetja stúlkur áður en þær hefja kynlíf en jafnframt eins nálægt þeim tíma og mögulegt er til að hámarka verndaráhrif bóluefnisins. Faglegar og hagkvæmniástæður eru fyrir því að hefja HPV-bólusetninguna við 12 ára aldur, en bólusett er við öðrum sjúkdómum á sama aldri, svo sem gegn rauðum hundum, mislingum og hettusótt. Þessi aldur er því talinn góður til bólusetningar gegn HPV. Rök mæla því ekki með því að bólusetja yngri stúlkur gegn HPV að mati þeirra sem um hafa fjallað. Ég vona að þetta svari fyrirspurn hv. þingmanns um þessa þörfu bólusetningu. Ef ekki þá getum við rætt það frekar í síðara svari.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir svörin. Það væri áhugavert að heyra aðeins nánar um það sem hæstv. ráðherra talar um varðandi kostnaðarhagkvæmnina vegna þess að samkvæmt því efni sem ég aflaði mér þegar ég var að undirbúa þessa fyrirspurn virðist tíðni krabbameina hjá karlmönnum, annars vegar í endaþarmi og hins vegar í hálsi, vera að aukast mjög mikið á meðan tíðni leghálskrabbameins hefur dregist mjög mikið saman. Það væri áhugavert að heyra hvort ráðherrann hefur einhverjar tölur um tíðni þessara krabbameina og hvort sambærileg þróun sé hér á landi varðandi einmitt þessa tegund af krabbameinum. Ég hef einhvers staðar séð eða heyrt talað um að þetta kostaði 22 til 25 þús. kr. og því er spurning hvort foreldrar gætu valið þessa bólusetningu fyrir drengina sína ef þeir hefðu áhuga á því. Ég vil líka aðeins koma almennt inn á heilbrigði ungs fólks. Nýlega var kynnt fyrir nefndarmönnum í velferðarnefnd áfangaskýrsla um heilbrigði ungs fólks. Þar var mjög sláandi, mundi ég segja, hvað við stóðum okkur áberandi verst hvað varðar kynhegðun og kynheilsu ungs fólks á meðan við stóðum okkur mjög vel í því að draga úr áfengis- og tóbaksneyslu og meira að segja offitu þó að slíkt hafi verið töluvert rætt. Notkun smokka er eitt af því sem skiptir miklu máli þegar kemur að HPV-smiti en hér á landi voru þeir síður notaðir, hér voru flestar þunganir meðal ungra stúlkna, flestir bólfélagar og líka flest smit af kynsjúkdómum í samanburði við Norðurlöndin en Norðurlöndin hafa nú almennt þótt vera frekar frjálslynd þegar kemur að kynlífshegðun. Miðað við þessa áfangaskýrslu tel ég brýnt, þó að hér sé sérstaklega verið að ræða um HPV-smit og bólusetningar því tengt, að við skoðum síðan 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki svör við spurningum hv. þingmanns varðandi aukningu á krabbameini hjá karlmönnum eða áhættuþætti hjá þeim. Þegar matið kom um að mestu skipti að ná til allra stúlkna var auðvitað verið að skoða það sem er verið að reyna að fyrirbyggja sem er smitið hjá stúlkunum. Það er auðvitað full ástæða til að fylgjast með hinu og skoða það í framhaldinu. Varðandi það hvort foreldrar geti valið bólusetningu fyrir drengina er það með svipuðum hætti að ég get ekki svarað því beint hvort til er bóluefni til að verða við því. Ef svo er ætti í sjálfu sér ekkert að vera því til fyrirstöðu að drengir fengju bólusetningu að ósk foreldranna með þeim kostnaði sem því fylgir. Varðandi aðra þætti sem hv. þingmaður nefnir sem er heilbrigði ungs fólks er auðvitað full ástæða til að veita því athygli. Það er nefnilega hárrétt sem hv. þingmaður sagði að náðst hefur verulegur árangur á ýmsum sviðum í sambandi við unglinga og yngri aldursflokka í framhaldsskólunum, sérstaklega þó á grunnskólastiginu, varðandi heilsusamlegt líferni. Þar hafa líka verið að koma inn bæði heilsueflandi grunnskólar og heilsueflandi framhaldsskólar sem eru ná nánast hringinn í kring um landið. Þar er kynheilbrigði einn af þáttunum og það skiptir mjög miklu máli að taka einmitt á þeim þáttum. Það hefur lengi verið ljóst að unglingar byrja kynlíf mjög snemma, hafa átt marga bólfélaga eins og hér kom fram, og enda þótt það hafi breyst mikið á undanförnum árum eignast stúlkur, margar, börn mjög ungar. Það hefur að vísu breyst mikið á Íslandi á undanförnum árum og fóstureyðingum hefur fækkað. En við þurfum að gera miklu betur, það er augljóst að þarna hafa ríkt viðhorf sem hafa ekki tekið á þessu máli. Við höfum kannski ekki verið nægilega vakandi yfir þessum þáttum og ég fagna því þeim ábendingum sem koma fram í fyrirspurninni. 

Virðulegi forseti. Nú skulum við ræða töluvert ólíkt málefni sem er líka hluti af hinu stóra ráðuneyti velferðarráðherra. Í tölvupósti sem barst þingmönnum rakti lántaki hjá Íbúðalánasjóði þrautagöngu sína í gegnum 110%-leið ríkisstjórnarinnar. Viðkomandi átti fasteign sem var metin á 12,9 millj. kr. Á henni hvíldi lán að andvirði tæplega 26 millj. kr. þann 1. janúar 2011. Ég dúndra hér nokkrum tölum á hæstv. ráðherra. Í maí 2011 sótti viðkomandi um 110%-leiðina og fékk svar í byrjun nóvember um að umsókn hans væri samþykkt. Grunnurinn sem miðað var við sem 110% var 14,2 milljónir. Lánið hélt hins vegar áfram að safna á sig kostnaði, þar með talið verðbótum í verðbólgunni og stóð í 28,2 millj. kr. þegar erindið var samþykkt nú í nóvember. Viðmiðið við lækkunina var þó staðan 1. janúar 2011. Frá niðurfærslunni voru svo dregnir þrír ónýtir bílar samkvæmt verðmati ríkisskattstjóra og tvö órekstrarhæf fyrirtæki. Eftir niðurfellinguna stóðu því í staðinn fyrir 14,2 milljónir, sem hefðu þá verið 110%, 17,7 millj. kr., eða eins og viðkomandi reiknaðist til 137% veðsetningarhlutfall í staðinn fyrir 110%. Almenna leiðin er sú að skuldari getur fengið niðurfærslu skulda sinna í 110% af verðmæti fasteignar án tillits til þess hvort hann er í greiðsluvandræðum eða ekki. Nokkur fjármálafyrirtæki gengu hins vegar skrefinu lengra og ákváðu að draga aðrar aðfararhæfar eignir ekki frá niðurfellingu sem var sérstaklega til hagsbóta fyrir eignameiri einstaklinga. Þeir sem hins vegar skulduðu Íbúðalánasjóði hafa ekki fengið nokkrar slíkar ívilnanir, auk þess sem aðrar aðfararhæfar eignir hafa oft verið hátt metnar að mati eftirlitsnefndar með sértækri skuldaaðlögun sem fór í gegnum málin m.a. hjá Íbúðalánasjóði. Það er ekki lagaheimild fyrir því að fara aftur í gegnum 110%-leiðina hjá Íbúðalánasjóði eins og bankarnir virðast hafa leyft sínum viðskiptavinum. Einnig er mjög skýrt ákvæði í lögum um Íbúðalánasjóð hvað þarf að draga frá við leiðréttinguna, þ.e. aðfararhæfar eignir svo sem eins og í þessu tilviki ónýtur bíll og órekstrarhæft fyrirtæki. Í skýrslu eftirlitsnefndarinnar sem ég nefndi var 110%-leiðin mjög mikið gagnrýnd, talað var um að úrræðið væri útfært of þröngt og með nokkrum breytingum hefði mátt gera það einfaldara og fljótlegra í framkvæmd. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra: 1. Hyggst hann veita Íbúðalánasjóði lagaheimild til að veita aftur 110% leiðréttingu í tilfellum þeirra lántaka sem eru enn með skuldsetningu á fasteignum yfir 110% eftir leiðréttingu? 2. Hyggst ráðherra endurskoða önnur ákvæði laga um Íbúðalánasjóð til að tryggja sambærilega leiðréttingu 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður spyr hvort ég hyggist veita Íbúðalánasjóði lagaheimild til að breyta útfærslum á 110%-leiðinni og hvort ég hyggist endurskoða ákvæðin varðandi Íbúðalánasjóð til að tryggja leiðréttingu fasteignalána miðað við það sem Landsbankinn gerði. Svarið er að ég hef ekki sett fram lagafrumvarp um þetta og ekki tekið ákvörðun um að gera tillögu um slíkt. Það er náttúrlega fyrst og fremst Alþingi Íslendinga sem ákveður og setur raunar rammann með lagafrumvarpi. Hv. þingmaður fór ágætlega í gegnum það. Hér varð samkomulag í desember síðastliðnum þar sem menn sammæltust um lágmarksaðgerðir varðandi þessa 110%-leið, en útfærslan varð síðan ólík og var það svo sem í samræmi við það sem menn gátu búist við vegna þess að hverri og einni lánastofnun var heimilt að gera þetta með sínum hætti. Það sem er athyglisvert og erfitt í þessu er spurningin hvort menn ætla að fara af stað aftur og rýmka reglurnar af því Alþingi tók þá afstöðu að leggja ætti til grundvallar matsverð eða fasteignamat eftir því hvort væri hærra. Það var annar hlutinn. Hins vegar átti að meta aðfararhæfar eignir. Þetta var hvort tveggja ákveðið í lögum. Það eru til nefndarálit sem skýra þetta út og fara mjög vel í gegnum þetta. Ef við mundum breyta þessum reglum og færa t.d. bara niður lán þeirra sem hafa sótt um og tækjum ekki nýja aðila inn værum við að tala um verulega háar upphæðir. Ef við tækjum líka út eignamörkin værum við að tala um 20 til 30 milljarða sem Íbúðalánasjóður þyrfti að greiða. Skattgreiðendur mundu greiða það beint vegna þess að Íbúðalánasjóður hefur ekkert annað að fella niður eins og hefur verið gert hjá Landsbankanum sem hefur notað niðurfærsluna til að færa niður yfirdrætti og bjarga lánasöfnum viðkomandi aðila. Það má segjast að samtals hafa 6,4 milljarðar verið afskrifaðir vegna 110%-leiðarinnar hjá 2.400 heimilum. Umsóknirnar voru 5.742. Að baki þeim eru 5.200 heimili. Að meðaltali hafa niðurfærslurnar sem sagt verið 1,7 milljónir. Að óbreyttri framkvæmd áætlar Íbúðalánasjóður að heildarafskriftirnar verði samkvæmt 110%-leiðinni um 7,7 milljarðar. Áætlað er að 110%-leiðin kosti sem sagt um 19,1 milljarð sé miðað við að fasteignamat ársins í staðinn fyrir að taka það mat sem hærra er. Þegar menn vanda vinnuna virðist matið vera svona almennt u.þ.b. 10% hærra en fasteignamat, sem kemur að vísu verulega á óvart, en þannig hefur það verið og líka í sölu á viðkomandi eignum þar sem reynt hefur á það. En ef við breyttum þessu og færðum lánin niður í fasteignamat og notuðum eingöngu hópinn sem sótti um yrði það 19,1 milljarður til viðbótar. Ef við færum út í það að taka líka út, eins og ég segi, það sem menn eiga í bílum og öðru slíku þar sem farið var eftir skattframtölum, að vísu gátu menn síðan gert athugasemdir við það og fengu þá leiðréttingar ef ástæða var til ef matið var of hátt, þá mundi það kosta 1,3 milljarða til viðbótar við þennan ramma. Það er sem sagt í höndum okkar að meta hvort rétt sé að fara í frekari leiðréttingu en þá held ég að óhjákvæmilegt sé, ef þetta fer af stað aftur, að bjóða fólki að sækja um upp á nýtt. Þá kemur sá vandi inn í dæmið sem er þekktur og hv. þingmaður vakti athygli á að miðað er við ákveðna dagsetningu í lögunum sem er 1. janúar, stöðu eigna á þeim tíma, og þá verðum við að finna út nýja stöðu. Nú hefur verð á markaði breyst mjög mikið, eða a.m.k. þessi 10% ef við förum í aðra umferð með 110%-leiðina. Þetta er því gríðarlega mikið álitamál. Ég ætla ekki að útiloka að það verði skoðað. Það hefur raunar verið skoðað ítrekað og við höfum fylgst með því en ég hef ekki treyst mér til þess að stinga upp á því að ráðstafa slíkum fjármunum. Við settum 33 milljarða inn í Íbúðalánasjóð í desember síðastliðnum í fjárlögum þá. Spurning er hvort við eigum að setja aftur inn einhverja tugi milljarða til þess að tryggja þessa leið vitandi það að til viðbótar koma svo niðurfærslur hjá lánasjóðnum sem eru til einstaklinga og áætlað er að séu allt að 5 milljarðar hjá þeim sem ekki hafa farið 110%-leiðina en eru í vanskilum af ýmsum öðrum ástæðum og í vandræðum í tengslum við það. Svarið er því að ég hef ekki tekið ákvörðun um að koma með lagabreytingar eða gera tillögu um þær. Ég hef rætt þetta við aðila, en það er í sjálfu sér opið. Það er þá fyrst og fremst spurning hvernig við sköffum þessa peninga 

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svör hans. Eitt vil ég taka sérstaklega fram. Það virðist vera mjög gjarnt hjá þingmönnum og ráðherrum stjórnarflokkanna að tala um að náðst hafi gífurleg samstaða um þessa 110%-leið á þingi og þann lagaramma sem Íbúðalánasjóði var settur. Ég held að almenna viðhorfið hjá okkur í stjórnarandstöðunni hafi verið að þetta væri skárra en ekki neitt og þess vegna vorum við tilbúin til að styðja þetta mál en ekki vegna þess að það væri nákvæmlega eins og við vildum hafa það, eins og hefur margoft komið fram hjá okkur. Það sem ég vil benda á er að í skýrslu eftirlitsnefndar með skuldaaðlögun er bent á nokkrar leiðir til að láta þessa aðferð ganga betur. Talað var um að miða við 110% af fasteignamati í stað markaðsvirðis á ódýrari eignum því að það munar ekki svo miklu þar á, láta aðrar aðfararhæfar eignir ekki dragast frá niðurfærslu að ákveðnu marki og taka upp fríeignamark með fastri upphæð í stað þess að miða við ráðstöfunartekjur. Það hefði mátt einfalda og flýta málum. Ég veit líka, samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið í velferðarnefnd, að verið er að skoða sérstaklega vanda þeirra sem eru með lánsveð. Ég er mjög spennt að sjá hvort það verði eitthvað sem ráðherrann hyggst koma með inn í þingið eða hvort menn þurfi að ná samkomulagi fyrir utan þingið hvað það varðar. Ég á svolítið erfitt með að skilja reikningsaðferðir Íbúðalánasjóðs. Eins og kom fram hjá ráðherranum voru settir í kringum 33 milljarðar inn í sjóðinn, m.a. á þeim forsendum að í kringum 10 þús. manns mundu sækja um 110%-leiðina, síðan sóttu helmingi færri um og held ég 1/4 eða 1/5 af þeim hafi verið hafnað á grundvelli þess að þeir uppfylltu ekki skilyrðin. Samkvæmt upplýsingum frá Íbúðalánasjóði er þegar búið að setja þessa 

Hæstv. forseti. Ég held að ég geti sagt það hér og veit að ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að 110%-leiðin hefði átt að fara í gegnum þingið með það klárt að miða ætti við fasteignamat og hefði átt að vera með fríeignamark upp á 2 eða 3 milljónir. Spurningin er hvað við gerum þar sem það var ekki gert og lögin voru samþykkt svona. Umsóknarfresturinn var miðaður við þessar gefnu forsendur. Hvernig komumst við annan hring án þess að halda áfram að umbuna þeim sem ekki hafa verið að borga, hafa safnað upp skuldum eða verið með frystingar o.s.frv.? Hvernig hjálpum við þeim sem þurfa helst á því að halda? Það er viðfangsefnið sem við erum að glíma við og er býsna erfitt í útfærslu og kostar. Það er rétt að þótt færðar séu í varúðarsjóð ákveðnar upphæðir að afskriftir hjá Íbúðalánasjóði koma m.a. út af lögaðilum og öðru slíku þá er reiknað með því að menn geti látið þessa 33 milljarða duga, en ef við ætlum að fara í auknar niðurfærslur á þessum lánum þurfa að koma til frekari fjármunir til að mynda eigið fé. Þetta er viðfangsefni sem við glímum almennt við. Hvar getum við gripið inn í á sanngjarnan og eðlilegan hátt þar sem úrræðið virkar? Það hefur verið gert með tvennum hætti. Í fyrsta lagi var það gert með 110%-leiðinni, það er ágætt að rifja það upp, sem átti á sínum tíma að vera 100% af verðmæti eignar vegna þess að 1. janúar lækkaði fasteignamatið um 10%. Nú hefur verið boðað að það muni hækka aftur um 10%. Í öðru lagi hefur það verið gert með vaxtabótum þar sem u.þ.b. 30% af vöxtum og verðtryggingu voru greidd til baka til þeirra sem fengu slíkt. Lánsveðin og ábyrgðarmennirnir snerta ekkert Íbúðalánasjóð. Ef svo er ætla ég að biðja menn að hafa samband við Íbúðalánasjóð því að Íbúðalánasjóður hefur ekki veitt lánsveð eða verið með ábyrgðarmenn á neinu. Þeir eru hvergi með slík veð. Hafi því verið beitt að menn hafi ekki fengið niðurfellt vegna ábyrgðarmanna lánsveða aftan við Íbúðalánasjóð eru það mistök hjá Íbúðalánasjóði sem  Kærar þakkir fyrir þessa umræðu. Þetta er allt of lítill tími til að fara yfir þessi mál, en þau þarf að ræðast þverpólitískt og finna lausnir á því hvernig við getum helst lokið þessu þannig að komist verði bærilega út úr