Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það var ekki að ástæðulausu að ég bað um á sínum tíma, fyrir nákvæmlega ári, beiðni um skýrslu og samanburð á lagaumhverfi hér og á Norðurlöndunum hvað varðar vændi, klám, fylgdarþjónustu, símavændi og klám á netinu. Sú skýrsla var gerð og hún var afar vönduð og skal það áréttað hér. Samhliða því, á sama degi fyrir ári, lagði ég einnig fram þáltill. um könnun á umfangi vændis hér á landi og að skipaður yrði vinnuhópur. Ég taldi nauðsynlegt að við skoðuðum hlutina í samhengi, kortlegðum ástandið hér heima, en slíkt hafði aldrei verið gert fyrir utan eina rannsókn frá 1985 sem gerð var af Hansínu B. Einarsdóttur afbrotafræðingi. Vinnuhópurinn sem gerði þá skýrslu sem nú er mikið rætt um fékk þáltill. svo hægt væri að bæta við vinnu hópsins atriðum sem varða t.d. drengjavændi, sem nú er fjallað um á Íslandi í fyrsta sinn og er merkur áfangi í sjálfu sér þar sem þetta er auðvitað til staðar hér eins og annars staðar í heiminum. Áfangaskýrslan er vel unnin að mínu mati og margs að vænta um framhaldið. Skýrslan og það sem þar kemur fram kom mér persónulega ekki á óvart, reynsla mín í starfi hafði því miður eða sem betur fer opnað þennan heim fyrir mér. En ég veit að hún hefur komið mörgum í opna skjöldu svo ekki sé sterklegar orðað og sumir hafa eflaust haldið að svona lagað þrifist ekki á Íslandi. Því miður hefur það oft einkennt umræðuna hér á landi um erfið mál eins og ofbeldi, sifjaspell, vændi o.s.frv. að við höldum alltaf að slíkt viðgangist ekki hjá okkur. Hvaðan koma slíkar hugmyndir að við séum með einhverja félagslega yfirburði og höfum engin sóðaleg vandamál eins og aðrar þjóðir? Það væri sjálfstætt rannsóknarefni út af fyrir sig. En nú höfum við möguleikana og tækifærin til þess að opna augun og gera eitthvað í málinu eða réttara sagt málunum því að það er ýmislegt sem hangir á þeirri spýtu þar sem vændið er annars vegar. Það er ekki bara af unga fólkinu sem þarf að hafa áhyggjur heldur einnig fátækum konum á öllum aldri, þess vegna fast að sjötugu, sem þurfa að selja sig vegna hreinnar og klárrar fátæktar. Gleymum ekki þeim hópi þó svo við viljum gera allt til þess að bjarga unga fólkinu frá slíkum örlögum og hættum sem af vændi stafa. Ég vil nefna tvennt sem er órjúfanlegur angi af þessum heimi og það sem við þurfum einnig að bregðast við með skjótvirkum hætti. Það er í fyrsta lagi mansalið eða það sem kallað er ,,trafficking``. Það er mál sem allar þjóðir eru nú að sameinast um og skera upp herör gegn. Þar eru Sameinuðu þjóðirnar í broddi fylkingar, Evrópuráðið, mannréttindasamtök og nefndir. Þetta er mál málanna í Evrópu og Bandaríkjunum. Margir eru búnir að setja lög til að mæta þessu vandamáli. Angi af þessu teygir sig að sjálfsögðu til Íslands og er talið að ákveðinn hópur af dönsurum nektarstaðanna sem er hingað kominn, sé í þeirri stöðu að vera seldur land úr landi. Ég veit meira að segja sjálf um slíkt og það er grafalvarlegt mál. Slík mál eiga ekki bara við um sjálfráða konur heldur líka barnungar stúlkur sem tældar hafa verið burt að heiman. Við eigum að skipa okkur með öðrum þjóðum í þessu máli. Við höfum möguleika á slíku og eigum alls ekki að sofa á verðinum. Í öðru lagi er klámið. Klámið er líka angi af þessu máli, þessum sama heimi. Ég held að venjulegt fólk hafi ekki einu sinni hugmyndaflug til þess að ímynda sér hvað fer fram í stórum hluta klámheimsins og kvikmyndagerðinni sem þar hefur orðið til. Ljósblátt sem særir suma er barnaleikur einn við hliðina á því sem ég er að reifa hér. Ég er að tala um harða klámið þar sem ofbeldi og niðurlæging er haft að leiðarljósi, þar sem öllum gildum er snúið á haus og hægt er að velja myndaflokka eins og barnaklám, flengingar, barsmíðar, ófrískar konur, feitar konur, ungar konur o.s.frv. Hér þarf auðvitað að taka til hendinni því að þetta þrífst hér sem aldrei fyrr og afar auðvelt er að verða sér úti um efni af þessum hrottafengna toga. Þetta geta ekki verið fyrirmyndir ungs fólks í kynlífi. Það býður þeirri hættu heim, því miður. Ég hef hug á því að sýna brot af þessum myndum fyrir allshn. og félmn. og kannski ætti þingheimur allur að skoða brot af því sem er í boði. Það er ekki fagurt en raunveruleiki engu að síður. En báðar þær skýrslur sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni leiða hugann að ýmsum spurningum. Á það að varða við hegningarlög að selja sig vegna félagslegrar neyðar? Ég segi nei og því þurfum við að breyta. Á að herða löggjöf vegna dólganna og milligöngumannanna sem hafa líf og neyð fjölda kvenna, ungra stúlkna, drengja og jafnvel barna í hendi sér? Ég segi já og við eigum að herða að þeim eins og hægt er fyrir hönd þessa hóps og samfélagsins alls. Nægir eru notendur. Eigum við að skoða sænsku leiðina? Ég segi já við því og við þurfum að kortleggja hverju hún hefur skilað og hvaða gallar hafa komið í ljós og meta út frá því. Á að koma á fót ráðgjöf fyrir þá sem stunda vændi og þær konur sem seldar eru milli landa? Ég segi já og tel það eitt af forgangsmálunum. Það er margt fleira sem ég hefði viljað segja hér en vonandi verða fleiri til þess, en eftirfarandi spurningar hef ég lagt fyrir hæstv. dómsmrh.: Hvaða tillögur að lagabreytingum ætlar hæstv. dómsmrh. að beita sér fyrir vegna þeirrar skýrslu sem gefin var út um samanburð á lagaumhverfinu? Er dómsmrh. með einhver áform um það hvernig eigi að bregðast við þeim vanda sem lýst er í nýútkominni skýrslu um vændi? Mun dómsmrh. stuðla að því og skoða hvernig hægt er að koma á samstarfi milli aðila eins og Rauða krossins, Stígamóta o.fl. um að koma upp ráðgjöf, með nafnleynd að sjálfsögðu, fyrir þá hópa sem stunda vændi, innlenda sem erlenda?

Herra forseti. Tvær skýrslur hafa verið unnar á vegum dómsmrn. um vændi að undanförnu, annars vegar um lagaumhverfi vændis, kláms o.fl. hér á landi og lagalegan samanburð við Norðurlöndin en hins vegar um félagslegt umhverfi vændis á Íslandi. Önnur skýrslan var unnin að beiðni þingsins en ég tók ákvörðun um að láta vinna rannsókn á vændi á Íslandi og félagslegu umhverfi þess og kynnti þá ákvörðun í fyrsta sinn á málþingi Samtaka um kvennaathvarf fyrir tæpu ári. Báðar þær skýrslur eru að mínum dómi vel unnar og leggja grundvöll að stefnumótun til framtíðar í þessum málaflokki. Hv. fyrirspyrjandi hefur beint til mín þremur spurningum um viðbrögð við niðurstöðum þeirra skýrslna, hvaða lagabreytingum ég hyggst beita mér fyrir og hvort ég hyggist stuðla að samstarfi um að koma upp ráðgjöf fyrir þá hópa sem stunda vændi. Ég hef áður upplýst að ég hef í samráði við ríkisstjórnina ákveðið að skipa nefnd sem hafi það hlutverk að gera tillögur um viðbrögð við þessum niðurstöðum. Nefndinni verði falið að meta þennan vanda af þverfaglegum sjónarhóli. M.a. verði farið yfir gildandi refsilög sem varða vændi og kynferðislega misnotkun, rannsókn og meðferð slíkra mála, þar meðtalið stuðning við þolendur og hvort unnt sé að veita börnum og unglingum ríkari refsivernd á þessu sviði. Einnig verði kannað hvort ástæða sé til að setja reglur um rekstur og starfsemi nektardansstaða til að sporna við vændi. Að öðru leyti hafa verkefni nefndarinnar ekki verið takmörkuð. Sigríður Ingvarsdóttir héraðsdómari mun leiða starf nefndarinnar og prófessor Þórólfur Þórlindsson, formaður áfengis- og vímuefnaráðs, hefur fallist á að taka sæti í nefndinni en einnig hefur verið óskað eftir tilnefningum frá félmrn., heilbr.- og trmrn., samgrn., lögreglunni og Reykjavíkurborg. Ég tel mikilvægt að málið fari í þennan farveg og fái vandaða umfjöllun. Viðfangsefnið er ekki einfalt og þarf að fá viðamikla skoðun. Margir hv. þm. þekkja án efa hve mikil tímamót fólust í starfi nauðgunarmálanefndar sem skilaði niðurstöðum sínum í lok 9. áratugarins. Fram að þeim tíma hafði kynferðislegt ofbeldi að ýmsu leyti ekki fengið viðhlítandi umfjöllun í stjórnkerfinu en nú hafa flestar tillögur þeirrar nefndar komist í framkvæmd og bætt mjög meðferð slíkra mála þótt enn sé verk fyrir höndum. Ég vonast til þess að sú nefnd sem ég hef ákveðið að skipa geti með sama hætti tekið á máli sem allt of lengi hefur legið í þagnargildi. Umræðan hefur þó aukist að undanförnu, sem á ekki síst rætur að rekja til þess að svonefndur kynlífsiðnaður hefur sprottið hratt upp hér á landi og dafnað vel að því er virðist. Sú þróun vekur auðvitað upp ýmsar áleitnar spurningar, m.a. um hvert við viljum að íslenskt samfélag stefni í þessum efnum. Eitt af því sem blasir við er að skoða þarf hvernig best er að koma upp ráðgjöf og félagslegri aðstoð fyrir þá einstaklinga sem stunda vændi. Í skýrslunni um félagslegt umhverfi vændis kemur fram að ekki sé til nein sérsniðin þjónusta fyrir einstaklinga í vændi á Íslandi. Slík þjónusta er til í nágrannalöndunum, bæði ráðgjöf svo sem opnar símalínur og félagsleg aðstoð. Nefndin verður að fjalla um hvernig megi auka aðstoð og stuðning við þá sem leiðast út í vændi og efla sérþekkingu á viðfangsefninu í félags- og heilbrigðiskerfinu og hjá lögreglu. Í þessu samhengi er mikilvægt að hafa samráð og samstarf við aðila utan stjórnkerfisins eins og Rauða krossinn og Stígamót sem fást við ráðgjöf og aðstoð við einstaklinga. Skýrsla um lagalegt umhverfi vændis o.fl. hér á landi sýnir að nágrannalönd okkar hafa að ýmsu leyti aðrar réttarreglur á þessu sviði en við. Nokkur atriði eru sérstaklega til þess fallin að vekja upp spurningar um þörf á lagabreytingum hér á landi. Í öðrum ríkjum Norðurlandanna hafa verið numin úr gildi ákvæði sem lögðu refsingu við því að veita vændisþjónustu. Slíkt ákvæði er enn að finna í íslenskum lögum þótt það sé aðeins bundið við þá sem hafa viðurværi sitt af vændi. Breytingarnar voru studdar þeim rökum að vændi væri fyrst og fremst félagslegt vandamál sem bregðast ætti við með félagslegum úrræðum en ekki því að refsa þeim ógæfusömu einstaklingum sem leiðast út á þá braut. Skýrsla um vændi á Íslandi og félagslegt umhverfi þess sýnir napran veruleika þeirra sem stunda vændi. Vændi tengist iðulega fíkniefnanotkun. Einstaklingar eiga oft að baki sögu um misnotkun eða bágar heimilisástæður og vændið sjálft skilur eftir sig djúp sár. Ýmislegt sem fram kemur í skýrslunni bendir jafnframt til þess að gildandi löggjöf vinni gegn því að þessir einstaklingar leiti sér aðstoðar vegna vanda síns jafnvel í heilbrigðiskerfinu. Sú spurning hlýtur því eðlilega að vakna hvort ekki sé rétt að færa íslenska löggjöf til samræmis við Norðurlöndin að þessu leyti. Ég mun víkja frekar að hugsanlegum lagabreytingum í seinni ræðu minni þar sem tíminn er að verða búinn.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að hefja máls á þessu máli utan dagskrár og þakka hæstv. dómsmrh. þá yfirlýsingu sem hún hefur gefið að nú skuli stofnun nefndar vera á næsta leiti. Ég sé ekki annað en verið sé að taka þannig á málum að vel megi fagna. Hæstv. ráðherra gat um það í utandagskrárumræðu í fyrra að um það væri sterkur orðrómur sem gengi fjöllunum hærra að í tengslum við skemmtistaði í borginni sem byðu upp á nektarsýningar væri stundað vændi. Nú hefur hæstv. ráðherra fengið staðfestingu á því að orðrómurinn sem hún kallaði svo í fyrra á við rök að styðjast og ekki einasta að tilviljanakennt vændi sé stundað á götum borgarinnar í samfélagi okkar heldur líka að skipulegt vændi sé stundað í tengslum við nektarstaðina. Þess vegna má kannski gera athugasemd við orð hæstv. ráðherra þegar hún sagði áðan að kanna þyrfti hvort ástæða sé til að setja reglur um starfsemi staðanna. Mér sýnist skýrslan leiða það í ljós að full þörf sé á því að strangar reglur séu settar og kafað verði verulega djúpt ofan í þessi mál. Einnig má spyrja, herra forseti, í þessu sambandi hvernig standi á því að lögreglunni hafi ekki tekist að koma fram með jafnafgerandi niðurstöður í gegnum starf sitt í undirheimum Reykjavíkurborgar og skýrsluhöfundum tekst í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir. Skýrslan lýsir ófögrum heimi en hún lýsir veruleika samborgara okkar og það er skylda okkar að bregðast við. Bæði þarf að koma böndum á þá starfsemi sem er farvegur fyrir vændi og ekki síður er mikilvægt að koma til hjálpar þeim ógæfusömu einstaklingum sem vegna aðstæðna sinna hafa gripið til þeirra örþrifaráða að selja sig. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur eins og þingheimi er kunnugt lagt fram frv. til laga um að farin sé hin sænska leið sem nefnd hefur verið. Ég treysti á hæstv. dómsmrh. og aðra hv. þm. að við látum ekki þetta þing líða án þess að við tökum um það róttækar ákvarðanir hver séu næstu skref. Ég fagna þeirri nefndarstofnun sem hæstv. ráðherra gat um áðan því að nú ríður á að sýna þann dug sem þarf til að styðja þá til sjálfshjálpar sem hingað til hafa verið fórnarlömb melludólga og ofbeldismanna.

Herra forseti. Ég vil í upphafi þakka hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur fyrir að hreyfa þessu mikilvæga máli sem og hæstv. dómsmrh. fyrir að hafa brugðist skelegglega við í þessu afskaplega viðkvæma máli. Hér er augljóslega þverpólitískt mál. Þetta er eitt af þeim málum sem er hafið yfir flokkadrætti enda mjög dökkur blettur á samfélaginu. Þetta er merki um félagslega niðurlægingu, þetta er merki um ákveðna félagslega neyð og niðurlægjandi fyrir samfélagið, smánarblettur á samfélaginu. Spurningin er hins vegar hvernig á að taka á slíkum vanda. Og það er eins og fram hefur komið langt frá því að vera létt með farið. Hér hefur verið rætt um fræðslu og ráðgjöf og tek ég mjög undir þau sjónarmið að fræðsla og ráðgjöf af hverjum toga, bæði almennt séð og ekki síður til þeirra sem leiðast í vændi, er afskaplega mikilvæg sem og allar styrkingaraðgerðir fyrir þá einstaklinga sem líklega fyrst og fremst af félagslegri neyð leiðast í vændi og samfélagið hefur vitaskuld ákveðnar siðferðilegar skyldur að bregðast við því. Síðan kemur að refsiþætti slíks máls og eins og hv. málshefjandi reifaði þá snertir það nokkra þætti, þ.e. í fyrsta lagi þá sem stunda söluna, þ.e. þá sem leiðast út í vændið og hvort herða eigi refsingar gagnvart þeim. Ég tek undir þau sjónarmið sem hv. málshefjandi gat um hér að það væri í rauninni ekki réttlætanlegt. Ég tek hins vegar undir þau sjónarmið að herða mjög refsingar þeirra einstaklinga sem stunda þann ljóta leik að hagnast af þessu sem einhvers konar milligöngumenn eða sölumenn. Ég vil jafnframt varpa því upp, alveg eins og þegar þeim sem selja fíkniefni er refsað, hvað með þá sem eru að notfæra sér eymdina með því að kaupa þjónustu, ef það má nota það orð? Mér finnst eðlilegt að velta því upp hvort refsiákvæði eigi að ná yfir slíka aðila. Ég vil hins vegar þakka hv. málshefjanda og vænti mikils af því nefndarstarfi sem hæstv. dómsmrh. hefur boðað.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrst þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þessa skýrslu um vændi sem hefur fært okkur sönnur á að á Íslandi viðgangist vændi í öllum sínum ömurlegustu birtingarmyndum. Ég held að hjá því verði ekki komist nú þegar niðurstöður liggja fyrir að þjóðfélagið bregðist við af myndarskap og gripið verði til ráðstafana sem takmarka þann sálarháska, þá mannlegu niðurlægingu sem þeir einstaklingar verða fyrir sem oftast af einhvers konar nauð fara út í vændi. Svo þarf að beina sjónum að þeim sem kaupa þjónustu vændiskarla og kvenna og fylgjast vel með því hvaða áhrif ný lagasetning í Svíþjóð, sem gerir refsivert að kaupa slíka þjónustu, hefur á þróunina. Síðast en ekki síst þurfum við, hæstv. forseti, að beina athyglinni að þeim atriðum í samfélagi okkar sem gera jarðveginn frjóan fyrir afbrigðilegar hugmyndir um kynlíf og æsa fólk til dáða á þeim refilstigum. Þar á ég við kynlífsiðnaðinn sem hefur náð að blómstra hér á landi svo með ólíkindum er á undanförnum árum. Hér er opinberlega auglýst símaklám og Landssíminn innheimtir fyrir þjónustuna sem er ekki síst notuð af óhörðnuðum unglingum í heimilissímanum. Hér geta unglingar fengið án mikillar fyrirhafnar aðgang að hörðu klámi á myndbandaleigum bæjarins, unglingar í framhaldsskólum leigja sér nektardansara til að koma fram á skemmtikvöldum, súludansstaðir hafa sprottið upp eins og gorkúlur á haug og hugtakaruglingur, eins og að slíkt beri vott um frelsi, veður uppi. Ég skora á hæstv. dómsmrh. að láta ekki deigan síga í baráttunni við klámiðnaðinn á Íslandi.

Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja þetta mál hér. En það liggur þannig fyrir að við höfum mörg varla viljað trúa því að svo væri sem raun leiðir í ljós. En þegar við hyggjum að er náttúrlega ekki við því að búast að við séum á margan hátt öðruvísi en aðrar þjóðir og það er það sem hér hefur verið dregið fram í vandaðri skýrslu. Það er hins vegar svo að umhverfi eða aðstæður þeirra sem hafa leiðst út á þessa braut eru ömurlegar og skýrslan dregur sannarlega fram þá niðurlægingu og niðurbrot á sjálfsmynd og sjálfsvirðingu, nauðung og ofbeldi sem ríkir í þessum undirheimi. En hún dregur einnig fram að félagslegt umhverfi þessa fólks þarf að bæta, við þurfum að bregðast við og koma til móts við fólkið með því í fyrsta lagi að viðurkenna þann vanda sem uppi er og bregðast við honum. Það er skoðun mín, herra forseti, að það verði að gerast á margháttaðan veg, m.a. með því að bæta lagaákvæði til að við getum tekið á því fólki sem er að misnota annað, dólgunum, en líka að verja þá sem geta ekki sjálfir borið hönd fyrir höfuð sér og er jafnvel verið að misbeita af fólki sem það hefði helst treyst og þar er um að ræða börn. Ég er þeirrar skoðunar að skýrsla dómsmrh. hafi dregið mjög skýrt fram að lagalegt umhverfi vændis þarf að bæta til þess að tryggja veg og rétt barna og ungmenna og nú síðast tel ég skipta miklu máli að ráðherra hyggst hefja starf til að bæta úr og vænti af því mikils. En það skiptir mestu, herra forseti, að við viðurkennum að hér er uppi vandi og að við honum þarf að bregðast.

Herra forseti. Það er af hinu góða, svo dapurlegt sem það þó er, að umræða um vændi og allt sem því tengist er að koma úr kafinu hér á landi og skýrslan sem er til umræðu er vissulega mikilsvert innlegg í það mál. Skýrslan staðfestir að vændi fyrirfinnst og skýrslan staðfestir að vændi, og það að nokkru leyti skipulagt, tengist kynlífsiðnaðinum sem hér hefur fengið að dafna við mikið andvaraleysi yfirvalda undanfarin ár. Rætur og orsakir þessa vandamáls eru að sjálfsögðu félagslegar og samfélagslegar. En lagaumhverfið skiptir líka máli og skýrslan dregur það fram að því er áfátt hér og því er öðruvísi farið en í nágrannalöndunum. Það að stunda vændi til framfærslu er refsivert á Íslandi einu Norðurlandanna, það er sem sagt fórnarlambið, þolandinn sem er látinn sæta refsingu en gerandinn er laus allra mála. Það fólk sem hefur neyðst út í þá ógæfu að selja líkama sinn og langoftast er um nauðung að ræða, er sett í hlutverk þess sem fremur refsivert athæfi en ekki öfugt. Hér fyrir þinginu liggur frv., herra forseti, og reyndar endurflutt þar sem lagt er til að þessu sé snúið við. Við flutningsmenn þess hljótum að ætlast til þess, þar sem málin eru nú komin á dagskrá með þeim hætti sem raun ber vitni, að þetta þingmál fái efnislega og faglega umfjöllun. Annað væri óeðlilegt og ég bind við það vonir, herra forseti, að frv. okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs um að fara hina svonefndu sænsku leið og færa ábyrgðina og refsinguna yfir á herðar geranda málsins en ekki fórnarlamba og þolenda fái efnislega afgreiðslu með einhverjum hætti á þessu þingi.

Virðulegi forseti. Ég vil líkt og fleiri þingmenn þakka hv. þm. Guðrúnu Ögmundsdóttur fyrir að hreyfa þessu máli í utandagskrárumræðu og þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þá skýrslu sem við ræðum einnig hér. Í máli hæstv. dómsmrh. kom fram að ákvörðun hefði verið tekin um að skipa nefnd sem mundi fjalla um þessi mál og skoða þau út frá þverfaglegum sjónarmiðum, eins og hæstv. ráðherra komst að orði. En ég held líka, virðulegi forseti, að við þurfum að átta okkur á því hvaða markmið við höfum með slíkri nefndarskipan og hvað við ætlum að fá út úr henni. Er hugmyndin hugsanlega sú að reyna að koma í veg fyrir að hér verði stundað vændi? Ég held að slík markmið séu óraunhæf og ég held að miklu eðlilegra sé að reyna að nálgast þetta, eins og hér hefur reyndar verið gert í umræðunni, á þeim grunni að um félagslegt vandamál sé að ræða en ekki á þeim grunni að hægt sé að leysa þau með einhvers konar ákvæðum í almennum hegningarlögum eða hertum refsingum. Ég hef sjálfur takmarkaða trú á því að sú leið sé fær og ég held jafnvel að það sé miklu eðlilegra að menn afkríminalíseri þessa hegðan í stað þess að reyna að beita harðari refsingum sem ég hef sáralitla trú á. Enda er það svo að vændi hefur verið stundað um langt skeið og oft og tíðum er talað um elstu atvinnugrein mannsins. Það er því mjög óeðlilegt að ímynda sér að hægt sé að koma í veg fyrir vændi hér á landi frekar en annars staðar. Hins vegar, virðulegi forseti, vil ég ítreka að einn alversti þátturinn í þessu öllu saman er mansalið. Kannski er eina leiðin okkar í þeim efnum frekara alþjóðasamstarf og kannski verður það þannig að Schengen-samstarfið muni hjálpa okkur mjög í þeim efnum.

Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þá skýrslu sem hér um ræðir, um vændi á Íslandi og félagslegt umhverfi þess. Þetta er mjög sláandi skýrsla og þá sérstaklega hvað snertir barnavændi að því er mér finnst. Í desember sl. kom einnig út skýrsla af hálfu hæstv. dómsmrh. sem fjallar um samanburð á lagaumhverfi á Norðurlöndum hvað varðar m.a. vændi. Hér hefur verið staðið mjög faglega að verki og skynsamlega tekið á málum því að ekki duga upphrópanir og fjaðrafok. Skýrslur þessar marka upphaf upplýstrar umræðu um málefnið og verða vonandi til þess að markviss meðhöndlun og sérþekking á viðfangsefninu aukist hér á landi. Herra forseti. Ég kýs að leggja áherslu á það sem mér finnst brýnast í umræðunni en það er tvennt. Annars vegar að vernda börnin okkar gegn vændinu og hins vegar að aðstoða einstaklinga til að komast út úr því. Tryggja þarf réttarvernd barna og ungmenna og fyrirbyggja að þau leiðist út í eða séu leidd út í vændi. Í dag mælir hæstv. félmrh. fyrir frv. til barnaverndarlaga og er það einn liður í að tryggja vernd barna og ungmenna. Á Íslandi er kynferðislegur lögaldur 14 ár, þ.e. fermingarbörnin. Er ekki annar liður í því að tryggja réttarvernd barna að hækka þessi aldursmörk upp í 16 ár? Ég spyr. Eins og kom fram í máli hæstv. dómsmrh. er ekki sérsniðin þjónusta hér á landi fyrir einstaklinga sem vilja komast út úr vændi. Þessir einstaklingar leita nú í stofnanir eins og félagsþjónustu, heilbrigðisþjónustu og meðferðarstofnanir. Umræðan um vændi hér á landi hefur til þessa einkennst af öfgakenndum viðhorfum í báðar áttir en nú er lag að taka faglega á málefninu, nýta sér þá þekkingu sem er nú þegar til staðar og fá einstaklinga og stofnanir í samvinnu um að aðstoða þá sem kjósa að skilja við vændið og taka upp aðra lífshætti. Herra forseti. Ekki er lengur um upphrópanir og fjaðrafok að ræða heldur markar þessi áfangaskýrsla upphaf upplýstra aðgerða um þetta viðkvæma mál, vændi.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka öllum sem hafa tekið þátt í umræðunni fyrir sérstaklega málefnalega umræðu. Þegar ég hef tekið þessi mál upp í þinginu hefur það alltaf gerst. Ég vil þakka fyrir það vegna þess að fyrir mér og mörgum öðrum hlýtur markmiðið alltaf að vera það að þora að horfa á þann raunveruleika sem er hérna fyrir utan og reyna að upplýsa hann og setja undir lekann, eins og sagt er á góðum stöðum. Ég vil fagna þeim hugmyndum sem hæstv. dómsmrh. kynnti varðandi nefndina sem á í rauninni að fara yfir þær skýrslur sem komnar eru og koma með tillögur, samanber nauðgunarskýrsluna sem var gerð um árið. Það er eiginlega alveg nauðsynlegt og líka það að um þetta mál er algjörlega þverpólitísk samstaða. Það skiptir líka meginmáli og að við förum að hafa hreinskiptin skoðanaskipti hér. Ég vil líka taka undir það sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson benti á varðandi Schengen. Það gerðist bara síðast í gær eða fyrradag að hingað til lands kom 14 ára stúlka á fölsku vegabréfi, frá einhverri barnastofnun annars staðar frá. Kannski á Schengen eftir að hjálpa mjög til í baráttunni gegn mansali. Ég legg á það mikla áherslu að Ísland --- og ég beini þeim orðum sérstaklega til dómsmrh. --- reyni að vera virkara í umræðunni um mansal en verið hefur. Við verðum að reyna að taka þátt í ráðstefnum og öðru sem við eigum möguleika á varðandi það mál. Það er napur heimur sem er líka hér. Þetta með börnin er sérmál sem við erum öll sammála um að taka á og höfum önnur og meiri tæki til þess. Þetta mál snýst um ljótan veruleika en stundum er sagt að sorgin og gleðin séu systur. Til þess að uppgötvað það verðum við líka að horfa á hið ljóta sem er hér fyrir utan.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram og hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á umræddum skýrslum í þinginu. Ég fór í fyrri ræðu minni yfir þau viðbrögð sem skýrslurnar kalla á og það sem fram undan er af minni hálfu. Hér hefur verið minnst á svokallaða sænska leið þar sem kaup á vændisþjónustu hafa verið gerð refsiverð í öllum tilvikum. Ég vil benda á að lítil reynsla er komin á þær breytingar. Þær hafa verið afar umdeildar þar í landi, m.a. hefur verið bent á að slíkar breytingar geti haft þveröfug áhrif en til er ætlast, gert vændið duldara og vændiskonurnar háðari milliliðum sem ráðskast með líf þeirra. Það þarf að skoða margt í nefndinni, m.a lagabreytingar. Ég vil sérstaklega nefna tvennt sem snertir börn og ungmenni. Í fyrsta lagi miðast svokallaður kynferðislegur lögaldur hér á Íslandi við 14 ár sem þýðir að refsivert er að hafa kynmök við einstakling sem er yngri en 14 ára. Þetta viðmið er hærra annars staðar á Norðurlöndum og ég tel að mikilvæg rök hnígi að því að hækka þetta aldurssviðmið hér á landi. Í öðru lagi er í öllum öðrum ríkjum Norðurlanda að finna sérstök ákvæði sem leggja refsingu við kaupum á vændisþjónustu barna og ungmenna. Engin ákvæði eru í íslenskum lögum sem gera það afdráttarlaust refsivert að kaupa vændisþjónustu af börnum eldri en 14 ára. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að lögð sé refsing við slíku þegar börn eiga í hlut. Ég tel að skýrslan um félagslegt umhverfi vændis bendi til þess að þörf sé á lagabreytingum í þá veru. Slík breyting fæli í sér að refsivert yrði að kaupa vændisþjónustu af einstaklingi yngri en 18 ára. Herra forseti. Ég tel mestu skipta að koma þessu viðfangsefni upp á yfirborðið og stuðla að upplýstri umræðu þannig að hægt sé að veita viðeigandi ráðgjöf og aðstoð og spyrna gegn þeirri misnotkun sem oftast fylgir vændinu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um aðild að sáttmála Sameinuðu þjóðanna um samninga um sölu á vöru milli ríkja. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að sáttmála Sameinuðu þjóðanna um samninga um sölu á vöru milli ríkja sem gerður var í Vínarborg 11. apríl 1980. Samningurinn mun í reynd koma í stað svonefndra Haag-samninga frá 1964 og er ætlað að verða eina réttarheimildin við úrlausn ágreiningsefna á sviði alþjóðlegra kaupa, enda geymir samningurinn skýrari og afmarkaðri reglur en nú gilda samkvæmt Haag-samningunum. Rétt er að geta þess að hv. þm. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Einar K. Guðfinnsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Jón Kristjánsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Árni R. Árnason, Steingrímur J. Sigfússon og Jónína Bjartmarz.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 88/2000, um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn, en sá viðauki fjallar um gagnkvæma viðurkenningu á starfsmenntun og hæfi. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn. Með samþykkt tilskipunar 1999/42/EB, sem lagt er til að verði felld inn í VII. viðauka EES-samningsins, eru margar eldri tilskipanir felldar úr gildi og ákvæði þeirra sameinuð í einni tilskipun sem mun einfalda kerfið verulega. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Jón Kristjánsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Einar K. Guðfinnsson og Katrín Fjeldsted.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í máli formanns nefndarinnar er samstaða um þetta mál. Ég hef litlu við það að bæta en vil geta þess að þær starfsgreinar sem fyrst og fremst falla undir þessa tilskipun eru iðngreinar. Við kölluðum eftir upplýsingum um hversu margar iðngreinar ættu þarna hlut að máli og mér sýnist að þær séu rúmlega 40. Um það er ekkert nema gott að segja, þ.e. að þar öðlist þessar greinar viðurkenningu. Að öðru leyti vil ég taka fram að það er mikilvægt að við séum vel á varðbergi varðandi gagnkvæma viðurkenningu á starfsréttindum. Það sýnir sig t.d. á Norðurlöndunum þar sem við höfum lagt mjög mikla áherslu á þessi mál. Ég taldi að við hefðum komið á gagnkvæmri viðurkenningu á öllum helstu starfsgreinum en það hefur sýnt sig, t.d. hvað kennaramenntunina varðar, að þegar leita á réttar síns, m.a. í Danmörku þar sem ég hef átt hlut að máli, þá er í raun betra að færa rök fyrir rétti út frá réttindum sem skapast með aðild að EES-samningnum fremur en að styðjast við norræna samninginn. Með norræna samningnum er vísað í mismunandi ár en í EES-samningnum er gengið út frá sambærilegri menntun. Þetta er mikilvægt að við séum meðvituð um vegna þess að það er ekki nóg að opna landamæri og gera alþjóðasamninga um frjálsar ferðir fólks og gagnkvæm réttindi ef menn rekast svo á glerveggi í hvert einasta skipti sem á að nýta þau réttindi. Það hefur borið nokkuð á því hvað starfsréttindi, starfsnám og nám varðar. Hér erum við að fjalla um þarft mál, 42 starfsgreinar öðlast frekari réttindi en áður og ég mæli með samþykkt þessarar tillögu.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 91/2000, um breytingu á XI. viðauka við EES-samninginn, en viðaukinn fjallar um fjarskiptaþjónustu. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingu á XI. viðauka. Með samþykkt tilskipunar 2000/31/EB um rafræn viðskipti sem lagt er til að verði felld inn í XI. viðauka EES-samningsins er stefnt að því að móta sameiginlegan lagaramma sem tryggi frjálst flæði þjónustu í upplýsingasamfélagi á Evrópska efnahagssvæðinu. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Jón Kristjánsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Einar K. Guðfinnsson og Katrín Fjeldsted.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 97/2000, um breytingar á XVIII. viðauka við EES-samninginn, en viðaukinn fjallar um öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum, vinnurétt og jafnrétti kynjanna. Með þáltill. er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar um breytingar á XVIII. viðauka. Með samþykkt tilskipunar 1999/63/EB, sem lagt er til að verði felld inn í XVIII. viðauka EES-samningsins, er stefnt að því að setja lágmarksreglur um skipulag vinnutíma á farskipum en hingað til hafa farmenn verið undanþegnir vinnutímaákvæðum ESB. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Jón Kristjánsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Árni R. Árnason, Steingrímur J. Sigfússon og Jónína Bjartmarz.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um aðild að samningi um öryggi starfsmanna Sameinuðu þjóðanna og tengdra starfsmanna. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að samningi um öryggi starfsmanna Sameinuðu þjóðanna og tengdra starfsmanna sem gerður var í New York 9. desember 1994. Undanfarin ár hefur Ísland tekið aukinn þátt í friðargæslu innan vébanda Sameinuðu þjóðanna og ljóst er að sú starfsemi mun aukast talsvert á næstu árum. Ráðstafanir til að tryggja öryggi og vernd starfsmanna Sameinuðu þjóðanna og tengdra starfsmanna hafa ekki verið taldar fullnægjandi til þessa og er samningnum ætlað að bæta úr því ástandi. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Jón Kristjánsson, Rannveig Guðmundsdóttir, Árni R. Árnason, Steingrímur J. Sigfússon og Jónína Bjartmarz.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. um till. til þál. um aðild að samningi um opinber innkaup. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til þess að Ísland gerist aðili að samningi um opinber innkaup sem gerður var í Marakess 15. apríl 1994. Samningurinn er einn af fjölhliða samningum þeim sem tilgreindir eru í 4. viðauka við samninginn um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Aðild að samningnum skuldbindur ríki til að veita fyrirtækjum í aðildarríkjunum aðgang að innkaupum opinberra aðila á jafnréttis- og gagnkvæmnisgrundvelli þegar verðmæti innkaupa fer yfir ákveðna fjárhæð, en viðmiðunarfjárhæðin er sú sama og gildir á Evrópska efnahagssvæðinu. Áhrif samningsins eru einkum þau að skylt verður að veita fyrirtækjum frá ríkjum utan EES-svæðisins aðgang að íslenskum innkaupamarkaði en á sama hátt opnar samningurinn íslenskum fyrirtækjum aðgang að mjög stórum markaði á jafnréttisgrundvelli. Rétt er að geta þess að við umfjöllun í nefndinni kallaði nefndin fyrir sig Jón Steindór Valdimarsson frá samtökum atvinnulífsins auk fulltrúa frá ráðuneytum. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita Tómas Ingi Olrich, Einar K. Guðfinnsson, Jónína Bjartmarz, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Rannveig Guðmundsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon með fyrirvara.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að hnykkja á tveimur atriðum sem fylgja þessu máli. Eins og fram kom í máli hv. frsm. styðja fulltrúar Samfylkingarinnar í utanrmn. þá afgreiðslu sem þar fór fram um þáltill. um aðild að samningi um opinber innkaup. Það sem ég tel mikilvægt að komi fram í þessu sambandi er tvennt eins og ég sagði áður. Það er að fólk geri sér grein fyrir því hversu víðtækur þessi samningur er og hversu margvísleg útboðin geta orðið sem honum fylgja, allt frá útboðum á sjúkragögnum til vörubifreiða og annað slíkt og reyndar fengum við fulltrúar í hv. utanrmn. lista yfir útboð, reyndar á EES-svæðinu, en hann gefur til kynna í hvað stefnir. Í annan stað held ég að hér þurfi að koma fram við umræðuna að samningurinn, sem undirritaður var í Marakess þann 15. apríl 1994 og tilgreindur er í IV. viðauka við samninginn um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar, opnar ekki bara leiðir Íslendinga til útlanda, ef þannig má að orði komast, heldur opnar hann einnig ákveðnar leiðir til samstarfs við önnur ríki og þar er sérstaklega tilgreint og í honum felst pólitísk viljayfirlýsing um að efna til samstarfs við fátæk ríki, samstarfs á sviði útboða og samstarfs sem lýtur að því að gera þeim auðveldara að taka þátt í slíkum útboðum, þ.e. að renna styrkari stoðum undir frjáls viðskipti og alþjóðleg viðskipti við fátæk ríki sem flest eru líklega í þriðja heiminum. Mig langaði til, herra forseti, að fram kæmi í umræðunni að þessi samningur eins og flestir alþjóðasamningar hafa á sér margar hliðar og í honum felist þessi pólitíska viljayfirlýsing. Mikilvægt er að það komi fram á hinu háa Alþingi og einnig er mjög mikilvægt að íslensk stjórnvöld geri eitthvað með þá pólitísku viljayfirlýsingu sem felst í samningnum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um birtingu laga og stjórnvaldaerinda. Með frv. eru lagðar til nauðsynlegar breytingar á lögunum til að tryggja að birting EES-gerða hér á landi fullnægi formskilyrðum laga um birtingarhætti og sé hafinn yfir allan vafa. Í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið hvílir sú þjóðréttarlega skuldbinding á Íslandi að taka upp í landsrétt þær gerðir sem falla undir EES-samninginn. Af eðli EES-samningsins sem þjóðréttarsamnings leiðir að þær gerðir verða ekki sjálfkrafa hluti íslensks réttar heldur verður að leiða þær í lög með þeim aðferðum sem íslensk stjórnskipan áskilur. Í þessu felst m.a. að þær reglur sem ætlað er að innleiða EES-gerðir verði birtar með fullnægjandi hætti í samræmi við 27. gr. stjórnarskrárinnar. Við mat á því hvort birting EES-gerðar sé fullnægjandi er nauðsynlegt að huga að þeim aðferðum sem koma til greina við að taka slíkar gerðir upp í landsrétt. Þessar aðferðir eru tvenns konar og hefur önnur þeirra verið nefnd umritun en hin aðferðin tilvísun eða upptaka. Með umritun er átt við að ákvæði viðkomandi gerðar eru tekin efnislega upp í lög eða stjórnvaldsfyrirmæli. Þegar þeirri aðferð er beitt þarf ekki að birta viðkomandi gerð sérstaklega, enda hafa þá verið birt þau lög eða stjórnvaldsfyrirmæli þar sem reglugerðirnar er að finna. Með tilvísunaraðferðinni er á hinn bóginn kveðið á um það í lögum eða stjórnvaldsfyrirmælum að tiltekin gerð skuli öðlast gildi án þess að ákvæði hennar séu efnislega tekin upp í lögin eða fyrirmælin. Þegar þeirri aðferð hefur verið beitt hefur framkvæmdin ýmist verið að birta viðkomandi gerð sem fylgiskjal með lögum eða fyrirmælum eða látið hefur verið nægja að vísa til birtingar þeirra í C-deild Stjórnartíðinda eða EES-viðbæti við stjórnartíðindi EB. Það afbrigði tilvísunaraðferðarinnar að vísa til C-deildar Stjórnartíðinda eða EES-viðbætis án þess að gerð sé birt í heild í B-deild Stjórnartíðinda hefur sætt ákveðinni gagnrýni úr fleiri en einni átt svo sem nánar er rakið í athugasemdum við frv. Í áliti er umboðsmaður Alþingis lét í té í ársbyrjun 1998 benti hann á að stjórnarskrárvarinn áskilnaður um birtingu laga væri byggður á því sjónarmiði að almenningur ætti að eiga þess kost að kynna sér efni og tilvist réttarreglna sem gilda eiga í skiptum manna sín á milli og um stjórnvöld. Á þeim grundvelli dró hann í efa að birting á þessu afbrigði tilvísunaraðferðarinnar fullnægði formskilyrðum laga um birtingarhætti og taldi a.m.k. sýnt að sá háttur sem þar væri hafður á teldist vart nægilega aðgengilegur til að fullnægja stjórnarskrárvörðum kröfum um efnislegt inntak birtingar. Undir þessar athugasemdir var tekið í skýrslu nefndar sem forsrh. skipaði til að fjalla um lögleiðingu EES-gerða og dómstólar hafa a.m.k. í einu tilviki metið annmarka þeirrar aðferðar svo að tilætluð réttaráhrif gerðar sem þannig var birt gengu ekki eftir. Þegar metið er til hvaða aðgerða verði gripið til að bregðast við athugasemdum af þessu tagi er til þess að líta að ör þróun á sviði upplýsingatækni og almennur aðgangur að nettengdum tölvum hafi á fáeinum árum gerbreytt þeim möguleikum sem áður voru á hvers kyns miðlun upplýsinga. Ríkisstjórnin markaði sér þegar á liðnum síðasta áratug framsækna stefnu um málefni upplýsingasamfélagsins undir því metnaðarfulla formerki að Íslendingar verði í fararbroddi þjóða heims við nýtingu upplýsingatækni í þágu bætts mannlífs og aukinnar hagsældar. Meðal þeirra markmiða sem stefnunni voru sett var að endurskoða löggjöf, reglur og vinnubrögð stjórnsýslunnar með tilliti til upplýsingatækni til að örva tæknilegar framfarir og til að vernda réttindi einstaklinga og gera upplýsingar aðgengilegar almenningi án tillits til efnahags og búsetu. Sérstaklega bæri að huga að nýtingu upplýsingatækninnar við miðlun opinberra upplýsinga og gera öll upplýsingakerfi ríkisstofnana þannig úr garði að hægt yrði að sækja þangað upplýsingar um lög, reglur, réttindi, skyldur og þess háttar um tölvunet og jafnframt yrði hægt að reka erindi sín, fylgjast með framgangi mikilvægra mála og fá alla þá þjónustu sem mögulegt væri að veita með þeim hætti. Í samræmi við þessi markmið hafa stjórnvöld unnið að því að koma sér upp heimasíðum eða vefsetrum á netinu til að miðla þar ýmsum þeim upplýsingum sem stjórnvöld miðla almenningi að eigin frumkvæði. Sérstök áhersla hefur verið lögð á að miðla hagnýtum upplýsingum á netinu og veita almenningi á þennan hátt aðgang að ýmsum gagnabönkum. Þannig hafa þjóðskrá, lagasafnið og Alþingistíðindi t.d. verið aðgengileg á netinu um nokkra hríð og innan skamms verður miðlægur gagnagrunnur fyrir réttarheimildir opnaður á netinu. Í því felst að almenningi verði gerð aðgengileg á einum stað á netinu öll lög, reglugerðir og önnur stjórnvaldsfyrirmæli, alþjóðasamningar, dómar og fullnaðarúrskurðir og álitsgerðir stjórnvalda sem hafa almennt gildi og eru fordæmisskapandi. Hluti þessara gagna er þegar aðgengilegur á netinu en unnið er að því að koma öðrum upp svo sem reglugerðarsafni. Samhliða þessu hafa upplýsingar um réttarheimildir á Evrópska efnahagssvæðinu orðið mun aðgengilegri en áður var. EES-viðbætir við stjórnartíðindi EB er nú gefinn út á netinu jafnhliða hinni prentuðu útgáfu hans. Jafnframt er EES-samningurinn birtur á heimasíðu utanrrn. í heild sinni að meðtöldum þeim gerðum sem vísað er til í viðaukum og bókunum við hann og uppfærður reglulega. Öll miðlun upplýsinga á netinu telst þó enn sem komið er til nokkurs konar aukaþjónustu af hálfu hins opinbera og engin sett ákvæði gera ráð fyrir að miðlun upplýsinga með rafrænum hætti teljist nægileg birting eða fullnaðarbirting settra reglna. Svo er heldur ekki ætlun þessa frv. Hagræði af rafrænni miðlun upplýsinga sem þessara er hins vegar augljóst og ekki er vafi á því að með tímanum ætti rafræn birting þeirra að geta komið í stað miðlunar með öðrum hætti. Niðurstöður kannana benda jafnframt til að þjóðin hafi ekki síður en stjórnvöld tileinkað sér framsækið hugarfar gagnvart hinni nýju tækni og fært sér hana í ríkum mæli í nyt. Tölvueign og internetnotkun landsmanna er með því mesta sem þekkist í heiminum og fer stöðugt vaxandi. Það bendir til að skilyrði séu að skapast til að upplýsingatæknin verði á markvissan hátt hagnýtt í þágu þeirra sjónarmiða sem áskilnaður um birtingu laga og annarra réttarreglna byggist á, enda þjónar hinn nýi miðill þeim e.t.v. betur en nokkur annar á okkar tímum. Þannig þykir birting EES-gerða á netinu og sá greiði aðgangur sem Íslendingar virðast almennt hafa að upplýsingum sem þar eru birtar skapa nauðsynlegar forsendur fyrir þeirri tilhögun sem hér er lögð til og felst í því að birting EES-gerða í EES-viðbæti við stjórnartíðindi EB og eftir atvikum með C-deild Stjórnartíðinda verði jafngild birtingu í B-deild Stjórnartíðinda. Þetta hvílir á því mati að aðgengi að EES-viðbætinum á rafrænu og prentuðu formi sé fullnægjandi og í öllum atriðum sambærilegt við aðgengi almennings að B-deild Stjórnartíðinda. Með þessari tilhögun frv. er komið til móts við athugasemdir um að fyrirkomulag við birtingu fullnægi tæpast formskilyrðum laga um birtingarstað um leið og upplýsingatæknin ryður úr vegi þeim hindrunum sem greiðum aðgangi að EES-gerðum þykja hafa verið settar. Herra forseti. Ég hef gert grein fyrir efni frv. Ég vil að lokum láta þess getið að nýlega hef ég skipað nefnd til að taka til heildarendurskoðunar lög um birtingu laga og stjórnvaldaerinda í ljósi þeirra möguleika sem tæknin býður upp á. Ég vænti þess að í tillögum þeirrar nefndar felist heildstæð lausn á birtingu laga og annarra settra réttarreglna, þar á meðal þeim sem þetta frv. tekur til. Fyrirsjáanlegt er að störf þeirrar nefndar taki þó lengri tíma en svo að unnt sé að una við þá óvissu sem skapast hefur um réttaráhrif þeirra EES-gerða sem birtar hafa verið með tilvísun án þess að viðkomandi gerð hafi birst sem fylgiskjal í Stjórnartíðindum. Herra forseti. Að svo búnu legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á Norðurlandasamningi um alþjóðleg einkamálaréttarákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð. Með frv. er lagt til að heimilt verði að fullgilda samkomulag sem gert var þann 6. febrúar sl. um breytingar á samningi milli Íslands, Danmerkur, Finnlands, Noregs og Svíþjóðar um alþjóðleg einkamálaréttarákvæði um hjúskap, ættleiðingu og lögráð sem undirritaður var í Stokkhólmi þann 6. febrúar 1931. Samkomulagið hefur að geyma reglur um lögsögu, lagaskil og viðurkenningu á ákvörðunum í málum er varða hjúskap, ættleiðingu og lögráð. Ástæður fyrir þeim breytingum á samningnum sem lagðar eru til með samkomulaginu eru tvíþættar. Annars vegar þykja nokkur ákvæði samningsins ekki í fullkomnu samræmi við gildandi norrænan sifjarétt og þarfnast því breytinga. Hins vegar öðlaðist svokölluð Brussel II reglugerð Evrópusambandsins frá því í maí 2000 gildi þann 1. mars 2001. Í reglugerðinni eru reglur um alþjóðlegar heimildir á sviði sifjaréttar. Samkvæmt ákvæði í reglugerðinni geta Finnland og Svíþjóð krafist þess að norræni samningurinn um hjúskap, ættleiðingu og lögráð skuli gilda milli hinna norrænu ríkja í stað reglugerðarinnar. Forsenda fyrir því er að norrænu reglurnar um alþjóðlegar heimildir séu í samræmi við reglugerðina. Í því skyni að viðhalda norrænni réttareiningu á þessu sviði ber því nauðsyn til að breyta norræna samningnum til samræmis við reglugerðina. Í samkomulaginu eru mótaðar nýjar reglur um það hvenær dómstólar og stjórnvöld hafa heimild til að fara með skilnaðarmál hjóna og mál sem þeim tengjast, svo sem um forsjá barna og umgengnisrétt, og í því eru einnig reglur um lagaskil, svokölluð ,,litispendens``-áhrif og viðurkenningu á ákvörðunum í öðrum ríkjum en því ríki þar sem ákvörðunin er tekin. Þá felast þær breytingar í samkomulaginu að ágreiningsmál foreldra um börn sem rís eftir skilnað foreldranna, t.d. um umgengnisrétt eða meðlag heyra ekki lengur undir samninginn heldur gilda lögsögureglur hvers ríkis um þau. Ég mun ekki fjalla hér sérstaklega um hverja breytingartillögu samkomulagsins fyrir sig enda er ekki þörf á því. Tillögurnar eru ítarlegar og skýrar og er nákvæm umfjöllun um þær í athugasemdum við frv. Ég vil að lokum láta þess getið að þrátt fyrir vaxandi fjölda alþjóðlegra samninga á sviði sifjaréttar tel ég ákaflega mikils virði að viðhalda norrænni samvinnu og einingu á þessu sviði. Vegna líkra sjónarmiða og löggjafar í hinum norrænu ríkjunum eiga þau auðvelt með að móta samninga sín á milli sem eru skýrir og tiltölulega einfaldir og án þess að bera einkenni fjölmargra málamiðlana eins og títt er um fjölþjóðasamninga ríkja með ólík viðhorf til samningsefnisins. Herra forseti. Ég hef í meginatriðum gert grein fyrir efni frv. og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.