Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér tvær breytingar á gildandi l. um vísindalega verndun fiskimiða landsgrunnsins frá árinu 1948. Fyrri breytingin er fólgin í því, að viðbót komi við 1. gr. 1., þar sem miðað er við það, að setja megi reglur um fiskveiðar og eftirlit með þeim, eins og þá segir, innan endimarka landsgrunnsins, að til viðbótar við það komi: „eða á hafsvæði allt að 200 sjómílum utan við grunnlínur.“ Hin breytingin, sem felst í þessu frv., varðar sektarákvæði, en það er sem sagt gert ráð fyrir því að heimila allmikla hækkun á sektum frá því, sem segir í gildandi lögum. Það er fyrri breytingin af þessum tveimur, sem hér skiptir aðalmáli. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt, höfum við Íslendingar stuðst við þessi lög, svonefnd landgrunnslög, frá árinu 1948 varðandi ráðstafanir okkar, sem snerta fiskveiðilögsögu eða stækkun okkar fiskveiðilandhelgi, og allar ákvarðanir í þeim efnum, sem teknar hafa verið á undanförnum árum, hafa verið byggðar á þessum grunnlögum okkar. Samkv. þeim hafa íslensk stjóravöld haft heimild til að gefa út reglugerðir um stækkun fiskveiðilögsögunnar við landið eða um aðrar ráðstafanir, sem réttmætt væri að gera varðandi fiskvernd og fiskveiðireglur á landsgrunnshafinu í kringum landið. Nú liggur það ljóst fyrir, að þessi viðmiðun, sem hér er gengið út frá í l. frá 1948, þar sem miðað er við landgrunnshafið, er óljóst. Að vísu er það svo, að þegar l. voru sett á sínum tíma, var talið, að landgrunnið væri nokkuð greinilega afmarkað við 100 faðma dýptarmörkin eða sem samsvarar 200 metra dýpi, og sú skilgreining kom fram, bæði í grg. og umr. um málið á sínum tíma, enda hefur það í alllangan tíma verið svo, að það hefur verið hin algengasta viðmiðun, þegar rætt hefur verið um landgrunn. En þessi skilgreining á landgrunni hefur verið að taka breytingum í seinni tíð, og það hafa komið fram margar mismunandi till. um það, við hvað landgrunn skuli í raun og veru vera miðað. Þegar alþjóðasamþykktin var sett um landgrunn og nýtingu landgrunnsins árið 1958 í kjölfar alþjóðahafréttarráðstefnunnar þá, var þar einnig miðað við 200 metra dýpi sem skilgreiningu á landgrunni, en þó tekið fram, að vaxandi hagnýtingu auðæfa á eða í landgrunninu eða landgrunnsbotninum, þá gæti slíkur hagnýtingarréttur náð lengra út, en að 200 metra dýptarlínunni, ef unnt væri að vinna verðmæti úr botninum, - ef það reyndist vera framkvæmanlegt. Árið 1969 voru síðan sett lög hér um rétt Íslendinga til hagnýtingar á landgrunninu við landið, og þá var tekin upp þessi víðari merking og þá miðað við svo langt út frá landi, sem hagnýtingarmöguleikar leyfðu. Eigi að síður hefur því verið haldið fram af ýmsum aðilum, að það væri vafasamt, að við gætum túlkað svo l. frá 1948, okkar gömlu landgrunnslög, sem veita okkur rétt til þess að setja fiskveiðitakmarkanir á þessu hafsvæði, að þau gæfu okkur rétt til þess að miða við frekara hafsvæði en það, sem væri innan endimarka þess landgrunns, sem miðaðist við 200 metra dýpi. Nú hefur það einnig komið fram hér á Alþ. nokkrum sinnum síðar, að það hefur verið talið rétt, að við færum að setja nánari lagareglur um skilgreiningu okkar á landgrunni. En af því að þessi mál hafa verið æði óljós og margar till. hafa verið uppi um það, við hvað landgrunnið skuli miðað, hefur ekki orðið úr því, að við fyrir okkar leyti teldum tímabært að skilgreina það með fastri lagasetningu, við hvað við vildum miða okkar landgrunn. Enda er nú komið svo, að á alþjóðavettvangi eru þegar komnar fram till. um það, að landgrunn geti jafnvel miðast við allt upp í 3000 metra dýpi. En mjög er algengt, að aðilar hafi viljað halda fram mörkum, sem væru allt upp í 1000 metra dýpi, sem skilgreiningu á landgrunni. Vegna þess og einnig vegna hins, að nú er augljóst, að þær þjóðir, sem vilja tryggja sér víðáttumikinn lögsögurétt yfir fiskimiðum út frá ströndum, miða ekki lengur orðið kröfur sínar við landgrunn, heldur gjarnan við mílulengd frá landi, og eins og hér hefur oftsinnis komið fram í umr, að undanförnu, þá er það nú orðið svo, að fjöldamargar þjóðir hafa tekið undir kröfuna um það, að strandríki skuli hafa rétt til fiskveiðilögsögu til fjarlægðar frá landi, sem nemur allt að 200 sjómílum. Með hliðsjón af þessum nýju sjónarmiðum, sem eru fram komin, og svo því, sem ég hef áður sagt varðandi skilgreininguna á landgrunni og við hvað við séum bundnir í þeim efnum, er þetta frv. flutt og til þess að undirstrika af hálfu okkar Íslendinga, að við styðjum af fullu afli þær till., sem fram eru komnar um rétt strandríkis til allt að 200 sjómílna fiskveiðilögsögu. Það er tvímælalaust hagstætt fyrir okkur að hafa lagaákvæði um þetta á svipaðan hátt og við höfum haft ákvæði í landgrunnsl. frá 1948, þ. e. a. s. með þeim hætti, að það sé þá á valdi stjórnvalda að gefa út reglugerðir varðandi allt það, sem snertir fiskveiðar á þessu tilgreinda hafsvæði, þannig að hægt sé þá að setja þær reglur, eftir því sem aðstæður leyfa, en miklu hæpnara að slá því föstu við núv. aðstæður, að þetta sé sú lögsaga, sem við viljum hafa í framkvæmd í öllum greinum frá þessari lagasetningu eða frá þessu tímatali. Það gefur auga leið, að með þessu erum við að slá því föstu, að við ætlum okkur að taka okkur 200 mílna fiskveiðilandhelgi. Við erum hér að slá því föstu, að þetta sé okkar réttur og þar séum við ekki takmarkaðir við eina eða aðra skilgreiningu á landgrunnsmörkum, heldur séu þetta hin ytri mörk, þar sem við teljum, að okkar réttur nái til, og með þessu erum við að lýsa því yfir, að við munum taka þennan rétt og gera hann gildandi hjá okkur, eftir því sem aðstæður leyfa. Það er að vísu alveg ljóst, að enn stendur yfir barátta okkar fyrir því að fá fulla viðurkenningu á 50 mílna fiskveiðilögsögu við landið. Þá viðurkenningu höfum við ekki fengið enn, þó að við höfum fengið nokkra viðurkenningu í þeim efnum, m. a. með samningi við þrjár þjóðir, sem raunverulega viðurkenna rétt okkar í þessum efnum með þeirri samningagerð, og segja megi einnig, að nokkur óbein viðurkenning liggi fyrir hendi af hálfu Breta með því samkomulagi, sem nú hefur verið gert við þá, en þar skortir allmikið á fulla viðurkenningu. Við höfum vissulega einnig fengið nokkra óbeina viðurkenningu frá ýmsum öðrum þjóðum, sem hér hafa stundað veiðar við landið með því að þær virða í reynd okkar lögsögurétt á þessu svæði. Barátta okkar fyrir viðurkenningu á fullum lögsögurétti á 50 mílna svæðinu mun auðvitað halda áfram, og þeirri viðurkenningu verðum við að ná til þess síðan að geta haldið áfram að auka okkar lögsögurétt yfir hafsvæðinu í kringum landið. Það væri vissulega þýðingarmikið fyrir okkur Íslendinga að geta gert gildandi lögsögurétt okkar yfir fiskimiðum einnig utan 50 mílna markanna. Það geta vissulega komið upp aðstæður, sem gerðu það mjög aðkallandi fyrir okkur að lýsa þar yfir sérstökum veiðireglum, t. d. varðandi síldveiðar, loðnuveiðar, kolmunnaveiðar, karfaveiðar og ýmsar aðrar veiðar, sem stundaðar e: u á því hafsvæði, misjafnlega mikið eftir aðstæðum, eins og menn þekkja. En verði landsgrunnsl. frá 1948 breytt á þann veg, sem hér er lagt til, hefðum við Íslendingar Rétt til þess að ákveða með reglugerðarútgáfu skipan veiða á þessu hafsvæði einnig utan 50 mílna markanna. Eins og orðalagið er á 1. gr. þessa frv., þá er gert ráð fyrir því, að ytri mörk þessa hafsvæðis miðist við 200 sjómílur frá grunnlínu. Nú er vitað, að svo langt verður þó ekki farið í reynd vegna legu landsins og afstöðu til annarra landa. Þannig má búast við því, að í reynd verði ekki farið lengra með lögsögurétt okkar en miðja vegu t. d. á milli Íslands og Grænlands og á milli Íslands og Færeyja, en slíkt yrði að sjálfsögðu ákveðið, þegar þar að kemur, með samkomulagi eða samningum við viðkomandi þjóðir. En það er almennt gert ráð fyrir því, þegar um jafnvíðáttumikinn lögsögurétt er að ræða og hér er um rætt, þá verði að koma til samkomulag á milli þjóða, þegar svo stendur á, að vegalengd á milli landa er minni en sem nemur 400 sjómílum, m. ö. o. að fara þá eftir svonefndri miðlínureglu. Vegna þess, sem þegar hefur komið fram í umr. um landhelgimálið á þessu þingi, vil ég vænta þess, að frv. þetta geti fengið stuðning allra flokka hér á hv. Alþ., og þó að vissulega hefði mátt ná því marki, sem hér er um að ræða, eftir öðrum leiðum en hér er lagt til, þá getur það ekki verið neitt höfuðatriði. Aðalatriðið er það, að lög séu sett um þennan rétt okkar og við höfum í okkar l. tvímælalausan rétt til að skipa okkar fiskveiðiréttarmálum samkv. þessu. Eins og ég hef sagt, tel ég, að það sé hagkvæmast fyrir okkur að hafa ákvæði um þetta efni í okkar landgrunnsl. og halda síðan á málinu á svipaðan hátt og við höfum gert áður varðandi stækkun á okkar fiskveiðilögsögu, - það verði sem sagt tekin ákvörðun um það, að hve miklu leyti og hvenær heimildir samkv. þessum 1. eru notaðar, þegar þetta kemur til framkvæmda. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að ræða frekar um málið að sinni. Þetta mál er tiltölulega einfalt og skýrt, og ég vona, að hér geti skapast samstaða um afgreiðslu málsins. Ég legg svo til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr, og hv. sjútvrn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Alþfl. hefur get nokkrar samþykktir þess efnis, að hann sé fylgjandi því, að Íslendingar stefni að 200 mílna auðlindalögsögu, og felst að sjálfsögðu í því, að flokkurinn fylgir þeirri skilgreiningu á landgrunninu, sem nemur ekki minna en 200 mílum. Eins og hæstv. sjútvrh. hefur þegar nefnt, stendur ekki í l. um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, hvað Íslendingar telja, að landgrunnið sé eða hversu langt það nái. Hins vegar kom fram í grg. með frv. á sínum tíma sú skýring, að þá væri algengast að miða við 200 mílur, en höfundar frv. og ríkisstj., sem flutti það, bættu við í grg., að það mál þyrfti að athuga frekar. Nú er vissulega tímabært að athuga þetta mál frekar, því að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna er það til meðferðar í hafsbotnsnefnd og á væntanlegri Hafréttarráðstefnu, og eru uppi um það margar mismunandi skoðanir. Ég get nefnt það sem dæmi, að Mexíkó, Kólumbía og Venezúela hafa gert till. um, að landgrunnið skuli ná út að neðri mörkum landgrunnshallans, þar sem botn hafdjúpsins byrjar. Það kann að reynast erfitt í raun að draga slíka línu, en ég hygg, að menn skilji, hver hugmyndin er, og mundi þetta verða allmerkileg landgrunnsskýring, ef 2. d. ætti að framfylgja henni hér við Ísland, vegna þess, hvernig grunni er háttað. Svo að ég nefni aðrar hugmyndir, þá hafa Sovétríkin flutt formlega till. um það, að landgrunn skuli miðast við 500 metra dýpi, en þó aldrei minna en 100 mílur frá strönd. Þessari till. hefur ekki verið vel tekið í hafbotnsnefnd Sameinuðu þjóðanna, því að hún þykir ganga styttra en aðrar till., en mér virðist fljótt á litið, að það sé alls ekki víst, að hún mundi verða mjög óhagstæð fyrir íslenskar aðstæður, og væri fróðlegt að fá það athugað, enda þótt litlar líkur séu á því, að þessi till. verði samþ. Enn eina till. get ég nefnt, sem fram kom í hafsbotnsnefndinni. Hún er frá Argentínu. Argentínumenn leggja til, að strandríki hafi yfirráð yfir landgrunni, sem nái 200 mílur út, eins og efnahagslögsagan, sem þeir vilja samþykkja, en þar fyrir utan öllum þeim hafsbotni, sem er á 200 metra dýpi eða minna. Úti fyrir Argentínu er eitthvert stærsta landgrunn jarðarinnar, og ég hygg, að þessi regla mundi þar ná mörg hundruð mílur út á stórum svæðum út af sunnanverðri Suður-Ameríku. Fleiri slíkar till. hafa komið fram og mætti telja upp, en ítarlegar umr., sem hafa orðið um málið í hafbotnsnefndinni, hafa þó þegar leitt í ljós, að langflestar þjóðir virðast telja, að það sé miklum erfiðleikum háð að miða skilgreiningu landgrunns við dýpi og því hyggilegra, raunhæfara og auðveldara í framkvæmd að miða landgrunnsyfirráð hvers strandríkis við ákveðna fjarlægð frá landi eða frá grunnlínum. Í því sambandi hafa langflest ríki, sem látið hafa í ljós skoðanir um þetta mál, nefnt 200 mílur. Mér þykir líklegt, að afgreiðsla á þessu máli muni fylgja afgreiðslu á hugmyndum manna um auðlindalögsögu og að niðurstaðan verði sú, sem lögð er til í þessu frv. ríkisstj., að landgrunn verði talið ná 204 mílur út, hvernig sem botninum háttar og hvað sem dýpi líður. Þó er rétt að geta þess, að á síðustu fundum hafsbotnsráðstefnunnar kom fram vaxandi hreyfing frá ýmsum þjóðum um það, að þetta væri þeim ekki nóg, og tilgreindu þær ástæður að þetta væri minna en gildandi lög, þ. e. a. s. sú regla, sem hæstv. ráðh. lýsti, að landgrunnið nái út að 200 metra dýpi og svo langt út fyrir sem hægt er að hagnýta botninn. Þetta þýðir með núverandi tækni: eins langt út og menn kæra sig um að fara, af því að það er vitað, að stórfyrirtæki í tveimur eða þremur ríkjum eru nú þegar tilbúin að senda út skip til þess að grafa málma upp af hafsbotni á mörg þúsund metra dýpi. Í trausti þessarar reglu, sem gilt hefur, hafa ýmis ríki selt eða veitt fyrirtækjum rétt til þess að leita málma og olíu á meira en 200 metra dýpi og lengra út en 200 mílur. Þessi ríki segja, að það sé ekki hægt að taka af þeim þennan rétt með einu pennastriki og þau muni þá verða fyrir miklum skaðabótakröfum frá þeim, sem þau hafa veitt leyfi til olíuborunar eða málmleitar utan 200 mílna. Í hópi þessara ríkja eru t. d. Kanada, Ástralía, Nýja-Sjáland og ýmis fleiri, og má vel vera, að þan komi einhverju fram á Hafréttarráðstefnunni. Þetta mun þó ekki hafa neina þýðingu fyrir okkur, því að ég tel víst, að verði að einhverju leyti farið út fyrir 200 mílur með yfirráð yfir hafsbotninum, þá verði yfirráð yfir hafinu ekki látin fylgja, heldur verði yfirráðin yfir sjálfu hafinu og lifandi endurnýjanlegum auðlindum þess takmarkað við 200 mílur. Ég vil benda á einn annmarka við það, að við lögleiðum 200 mílna skilgreiningu á landgrunninu. Ég minni menn á, að þetta eru lög, sem fyrirskipa, að allar veiðar skuli háðar íslenskum reglum og eftirliti. Það er hægt að setja slíkar reglur með reglugerð. Annmarkinn við þetta er sá, að 200 mílur frá Íslandi ná langt upp á landgrunn Grænlands og inn á land. Finnst okkur, að við getum sett íslensk lög, sem þýða, að íslensk ríkisstj. geti með reglugerð skipað fiskveiðum töluvert upp á landgrunn Grænlands? Hæstv. ráðh. minntist á þetta og er rétt hjá honum, að í þessum efnum, þar sem minna en 400 mílur eru á milli landa, verður að fara um þessi mál eftir samkomulagi. Ég óttast því ekki, að það muni verða árekstrar. En spurningin er, hvort við teljum það kurteislegt og viðeigandi að setja slík lög. Hið sama á við gagnvart Færeyingum. Við mundum með þessari breytingu á 1. gefa íslenskri ríkisstj. rétt til þess að gefa út reglugerðir um fiskveiðar miklu lengur heldur en hálfa leið til Færeyja. Þó hefur engum manni dottið í hug, að við teygðum yfirráð okkar svo langt. Ég varpa fram til umhugsunar fyrir viðkomandi n., hvort við teljum rétt að hafa einhverja fyrirvara í l. að þessu leyti, hvort það verður talið nægjanlegt, að þeir fyrirvarar komi fram í skýringum, þannig að til þeirra mætti vísa, þegar um þessi mál er rætt við Grænlendinga og Færeyinga. Í sambandi við þetta mál vil ég einnig benda á, að eyjar eru mikið vandamál á vettvangi Hafréttarráðstefnunnar, sem hefst á næsta ári. Spurningin er sú, ef ákveðin verður 200 mílna auðlindalögsaga, hvort óbyggðir klettar eða smáeyjar, þar sem engir íbúar eru, sem lifa á auðlindum eyjarinnar, fá 200 mílna belti umhverfis sig. Ef þetta er gert, fer verulegur hluti af heimshöfunum inn fyrir landamæri einstakra ríkja, með því að alls konar sker og hólmar fá þessi réttindi. Í hafsbotnsnefndinni hafa Afríkuríki fyrir tilstuðlan Túnis tekið upp þá stefnu, að þetta nái ekki nokkurri átt og réttindi 200 mílna lögsögunnar eigi ekki að ná til smáeyja, hólma og skerja, m. ö o. ekki til eyja, þar sem ekki er einhver hópur íbúa, sem lifir af gæðum lands og sjávar. Ástæðan til þess, að Túnismenn tóku þetta upp, er sú, að Ítalir eiga nokkrar smáeyjar alveg upp undir strönd Túnis. Grikkir risu til harðvítugrar mótspyrnu gegn þessari hugmynd og sögðu: Eyja eða sker er land, svo framarlega sem það stendur upp úr sjó á háflæði. Landið nýtur fullveldisréttinda þess ríkis, sem það heyrir undir, og það er ekki hægt að skilja fullveldið í sundur. Það er ekki hægt að segja, að sumar eyjar eigi að njóta þessara hlunninda, en aðrar ekki. Hvar á þá að draga línuna? Á þá að flokka ríki eftir stærð, og ef það verður gert í þessu efni, í hvaða efni verður það þá gert næst? Er algerlega óljóst, hvernig þetta mikla deilumál muni enda. Ég vil taka fram, að það dettur engum manni í hug að láta svona hugleiðingar ná til sjálfstæðra eyríkja, svo að hér er um að ræða miklu minni eyjar og fámennari en okkar land. Við þurfum því ekki að hafa áhyggjur. Ég vil minna á, að við eigum Kolbeinsey, sem er grunnlínupunktur í íslensku landhelginni, og hún kann að hafa einhver áhrif á það, hvaða afstöðu við tökum í málinu, þegar þar að kemur. Ég nefni þetta mál hér vegna þess, að verði niðurstaðan sú, að smáeyjar, sem ekki hafa íbúa, sem lifa af gæðum þeirra, fái 200 mílna lögsögu, þá rekast á 200 mílur Jan Mayen og 200 mílum Íslendinga, einmitt á því svæði, þar sem loðnugöngur eru hvað mestar, þegar loðnuvertíð er að byrja út af Norðausturlandi. Sjálfstfl. hefur skrifað mikið um 200 mílna málið og barist fyrir því í seinni tíð, og Morgunblaðið hefur í því sambandi birt kort. Á því korti slær Morgunblaðið því föstu, að Jan Mayen muni fá 200 mílna efnahagslögsögu. Ég gerði tilraun til þess að spyrja norska fulltrúa um þetta á síðasta fundi hafsbotnsnefndar, en þeir virtust lítið hafa um þetta hugsað og fannst í fyrstu, að það væri mjög vafasamt, að þessi klettur með einu eldfjalli og einni veðurathuganastöð, þar sem engir menn hafa fasta varanlega búsetu, geti fengið 200 mílna svæði til einkanota hvað botn og hafsauðæfi snertir. Þetta atriði þarf því líka að athuga, því að fái eyjan Jan Mayen 200 mílur, verður þar annar árekstur, sem útheimtir samninga af okkar hálfu við annað ríki. Herra forseti. Ég taldi rétt, að þessi sjónarmið kæmu fram á þessu stigi málsins, því að ég tel að hér sé um viðkvæm mál að ræða. Ég tel að við höfum slíka stöðu í landhelgismálinu og höfum barist þannig fyrir okkar eigin rétti og málstað, að okkur beri að sýna öðrum þjóðum fyllsta tillit og fyllsta réttlæti. Þess vegna vefst það dálítið fyrir mér að lögleiða að ríkisstj. Íslands geti með því að gefa út reglugerð teygt íslensk yfirráð upp á landgrunn Grænlands, töluvert meira en hálfa leið til Færeyja og e. t. v. meira en hálfa leið til Jan Mayen. Sannleikurinn er sá, að raunveruleg 200 mílna fiskveiðilögsaga verður ekki nema á tveim geirum út frá landinu. Yfirgnæfandi meiri hluti 200 mílna hringsins umhverfis landið snýr að öðrum löndum, þar sem minna en 400 mílur eru á milli. Ég ítreka það, að Alþfl. styður grundvallarhugmyndir þessa máls og mun leggja sitt fram til þess, að það fái greiða afgreiðslu. En ég vænti þess, að þau atriði sem ég hef bent á, verði íhuguð, áður en málið heldur áfram í gegnum deildina.



Herra forseti. Fyrir 4 vikum fluttu sjálfstæðismenn á Alþ. till. í SÞ. um útfærslu fiskveiðilandhelgi Íslands í 200 sjómílur. Till. hefur ekki komið enn til umr. á fundi Sþ. Í þessari till. segir, að Alþ. álykti, að fiskveiðilandhelgi Íslands verði stækkuð þannig, að hún verði 200 sjómílur frá grunnlínu allt í kringum landið og komi stækkunin til framkvæmda eigi síðar en 31. des. 1974. Enn fremur segir, að Alþ. fell ríkisstj. að leggja fyrir þingið frv. um þær breytingar á l., sem nauðsynlegar eru vegna útfærslu í 200 sjómílur. Að sjálfsögðu verður gerð ítarleg grein fyrir þessari till., þegar hún kemur til umr. í Sþ., en ég vil taka fram nú í sambandi við þetta stjfrv., að til þess liggja ákaflega sterk rök, ekki aðeins að Íslendingar marki þá stefnu að taka sér 200 sjómílna fiskveiðilandhelgi, heldur einnig að gera það mjög skjótlega. Rökin eru fyrst og fremst þau, að það er lífsnauðsyn íslensku þjóðarinnar að vernda þau fiskimið, sem tilvera hennar byggist á, og að utan 50 mílna, milli 50 og 200 mílna, eru mörg dýrmæt, mikilvæg fiskimið, sem hafa verið og eru í verulegri hættu fyrir ofveiði og rányrkju. Þess vegna teljum við ábyrgðarhluta að bíða mjög lengi enn með frekari útfærslu. Við teljum einnig, að kominn sé all traustur stjórnmálalegur og lagalegur grundvöllur undir slíka útfærslu á næsta ári. Má m. a. nefna þá viðurkenndu þjóðréttarreglu, að strandríki eigi allar auðlindir í hafsbotni á landgrunni sínu, og full rök liggja til þess, að hið sama skuli gilda um verðmæti í sjónum yfir hafsbotninum. Má henda á samþykkt Allsherjarþings Sameinuðu þjóðanna frá 18. des. 1972, að strandríki skuli eiga rétt til náttúruauðæfa einnig í hafinu yfir landgrunninu. Þá er einnig vitneskja um það, að meiri hluti þjóða heims muni á Hafréttarráðstefnunni styðja 200 mílna auðlinda- og efnahagslögsögu sem innifelur í sér fiskveiðilögsögu. Það er vafalaust nauðsynlegt, eins og getið er í till., að gera vissar lagabreytingar, til þess að útfærsla í 200 mílur verði að veruleika. Það stjfrv., sem hér liggur nú fyrir, stefnir í þessa átt. Við þetta stjfrv., sem að sjálfsögðu ber að athuga mjög vandlega í n., vil ég aðeins gera örfáar aths. á þessu stigi. Í fyrsta lagi eru til lög frá 1969 um yfirráðarétt íslenska ríkisins yfir landgrunninu umhverfis Ísland. Í þeim l. segir, að íslenska ríkið eigi fullan og óskoraðan yfirráðarétt yfir landgrunni Íslands að því er tekur til rannsókna á auðæfum landgrunnsins og vinnslu og nýtingar þeirra. Og í 3. gr. l. segir: „Íslenska landgrunnið telst í merkingu þessara laga ná svo langt út frá ströndum landsins sem unnt reynist að nýta auðæfi þess.“ Skýring þessara laga frá 1969 um yfirráðarétt Íslenska ríkisins yfir landgrunninu er því sú að miða við hagnýtingarmörkin. Nú má vera, að í sambandi við fiskveiðilögsöguna sé rétt að lögfesta það, eins og gert er ráð fyrir í stjfrv., að miða við 200 sjómílur. En mér finnst brýn nauðsyn að athuga þetta hvort tveggja í samhengi. Í annan stað er það atriði, sem hv. 8. landsk. þm. nefndi, þegar skemmra er milli landa en 400 sjómílur, hversu þá skuli með fara. Í þáltill. sjálfstæðismanna er þetta orðað svo, að þar sem skemmra er milli Íslands og annarra landa en 400 sjómílur, skal í samræmi við alþjóðlegar venjur miðað við miðlínu milli landa. Það er auðvitað atriði, sem þarf mjög að hafa í huga, að við göngum ekki lengra en eðlilegt er, t. d. ekki inn á strendur Grænlands eða mjög nærri Færeyjum, það eru að sjálfsögðu fyrst og fremst Færeyjar og Grænland, sem höfð eru í huga í þessu tilliti. Hv. 8. landsk. þm. nefndi Jan Mayen. Það þarf sérstakrar athugunar við, hvort að sjálfstæð 200 mílna landhelgi, þegar þar að kemur, eigi að fylgja þeirri eyju eða eyjum. Þegar hv. þm, vitnaði í kort, sem birt hafði verið í sambandi við till, sjálfstæðismanna, þar sem gert væri ráð fyrir miðlínu milli Íslands og Jan Mayen, þá er það kort gert af Sjómælingum Íslands til þess að sýna það, hvernig hugsanlegar miðlínur yrðu milli þessara landa. En ég vil taka það alveg skírt fram, að vitanlega er engu slegið föstu um það í till., hvort gagnvart Jan Mayen ætti að vera um slíka miðlínu að ræða. í till. okkar er aðeins gert ráð fyrir, að þetta yrði í samræmi við alþjóðlegar venjur, og má vel vera, að til þurfi að koma sérstakir samningar við þau lönd, sem hlut eiga að máli. Það er einnig athugandi í sambandi við þetta frv., hvort ákvæði ætti að setja inn í það samsvarandi því, sem er í þáltill okkar um miðlinur, þar sem skemmra er milli Íslands og annarra landa en 400 sjómílur. Ég skal ekki ræða á þessu stigi að öðru leyti um 200 mílna fiskveiðilögsögu. Til þess gefst tækifæri, þegar till. okkar sjálfstæðismanna kemur til umr. í Sþ. Ég vildi aðeins beina þessum aths. til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins segja hér nokkur orð í sambandi við þær aths., sem hafa komið fram, um leið og ég þakka fyrir góðar undirtektir undir frv., enda vil ég vænta, þess, að full samstaða geti orðið um afgreiðslu málsins. Hér hefur nokkuð verið minnst á það, hvort taka ætti fram í l., hvernig haga skuli ytri mörkum þessa lögsögusvæðis, þar sem um er að ræða minni fjarlægð á milli landa en sem nemur 400 mílum, þ. e. a. s. þegar þarf að koma við einhvers konar miðlínureglum. Þetta atriði var að sjálfsögðu talsvert athugað af þeim, sem sömdu frv., og ég get sagt það, að fram komu frá minni hálfu nokkuð svipaðar aths. við þetta og hafa komið fram hjá þeim hv. tveimur þm., sem hér hafa talað. En niðurstaða þeirra lögfræðinga, sem fjölluðu um gerð frv., eftir að þeir höfðu m. a. haft náið samráð við prófessora í lögum um þetta atriði, var sú, að þeir vildu mjög halda sig við það að hafa ákvæði eins og það er í frv., en sjálfsagt er að taka það til nánari athugunar. Hér er um það að ræða, að réttur okkar er miðaður við það að fara allt að 200 mílum, og síðan kemur skýrt fram í grg., að beinlínis er gert ráð fyrir því, að til samkomulags þurfi að koma við aðrar þjóðir í þeim tilvikum, þegar þessi regla verður að teljast óeðlileg í framkvæmd, að fara alveg út í 200 mílur, og vitnað til þess að fara þá samkv. þeim reglum, sem verða að teljast alþjóðlegar reglur í slíkum tilfellum. En eins og kom hér fram hjá hv. þm. Benedikt Gröndal, liggja nú fyrir athuganir á alþjóðavettvangi einmitt um það, hvernig með þessi mál skuli fara, hvaða reglur skuli um þetta gilda. Það getur verið varasamt að ákveða í lögum hjá okkur, að það skuli gilda miðlínuregla gagnvart öðrum löndum, því að ekki verður því neitað út af fyrir sig, að Jan Mayen er land, þó að mikill vafi sé á því, að til þess geti komið að miðlínuregla eigi að gilda á milli Íslands og Jan Mayen, þegar til þess þarf að taka að setja reglur um það. Niðurstaðan hefur því orðið sú, að rétt væri að hafa orðalagið eins og það er í frv. gr., miðað við rétt allt að þessari fjarlægð, en taka hins vegar skýrt fram, að það er gengið út frá því, að í þessum tilvikum hljótum við að fara samkv. þeim reglum, sem þá verða að teljast alþjóðlegar varðandi atriði eins og þetta, og að leitað verði samninga við viðkomandi þjóðir. En það er sjálfsagt að taka þetta til nánari athugunar í þeirri n., sem málið fer til. Það verður að vera alveg skýrt, að það er einnig samkv. okkar lögum um tvennt að ræða: Annars vegar eru landgrunnsréttindi okkar, þ. e. a. s. samkv. l. frá 1969, sem eingöngu varða rétt okkar til nýtingar á landgrunnsbotninum eftir hinum almennu skýringum á landgrunni og rétti strandríkja til nýtingar á botni. Þau takmörk, sem þar gilda samkv. okkar l. eru aðeins hagnýtingarmörkin. Við höfum samkv. þeim 1. rétt til landgrunnsbotnsins svo langt út sem hagnýtingarmöguleikar okkar leyfa. En ákvæði þeirra l.. snerta ekki á neinn hátt landgrunnsl., sem varða fiskveiðar, sem varða réttinn yfir hafinu, frá árinu 1948, okkar gömlu landgrunnslög, sem varða aðeins rétt okkar til lögsögu á hafsvæði því, sem markast af landgrunninu, eða eins og segir: innan endimarka landgrunnsins. Ég hygg, að allir geti verið sammála um, að það sé vægast sagt hæpið af okkur að ætla að gera ráðstafanir í fiskveiðiréttarmálum með tilvísun til landgrunnsl. frá 1948 og telja, að það, sem þar er talað um innan endimarka landgrunnsins, heimili okkur t. d. að setja fiskveiðireglur 100 mílur frá landi eða svo. Um þetta atriði hafa ýmsir aðilar fjallað áður, og það hefur verið niðurstaða þeirra, að það væri meira að segja mjög vafasamt, að íslenskir dómstólar litu svo á, að réttur okkar samkv. landgrunnsl. næði langt út fyrir 50 mílur. Í allítarlegri grg. um landgrunnið, sem samin var af sérstakri n. og einum íslenskum haffræðingi, sem í þeirri n. starfaði, var einmitt komist þannig að orði, að þar var talið, að samkv. þessari skilgreiningu ætti Íslendingum að vera stætt á því að færa landhelgismörk sín út í 50 mílur samkv. þessari gömlu skýringu, sem sú lagasetning hvíldi á. En hér er vikið út frá því að binda sig við landgrunnsmörk og því bætt við, að það geti einnig verið um að ræða rétt til þess að setja fiskveiðireglur á hafsvæðinu allt að 200 sjómílum frá landi. Ég vil svo aðeins taka undir það, sem hér hefur komið fram í þessum umr., að hv. sjútvn., sem fær málið til athugunar, athugi það, sem hér hefur verið bent á í þessum efnum, þannig að eins vel verði gengið frá öllu orðalagi varðandi málið og tök eru á. Og ég vænti þess, að þegar n. síðan hefur fjallað um málið á þeim grundvelli, þá geti hér orðið fullkomin samstaða um afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til að fagna því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hafði orð á því, þegar ég kom heim af fundi hafsbotnsnefndar í sumar, að það mundi vera orðið tímabært fyrir okkur að setja mjög fljótlega löggjöf um 200 mílna efnahagslögsögu, og færði þá sérstök rök fyrir því, sem ég sé ekki ástæðu til að endurtaka hér. Ég taldi, að það mundi veita okkur sterkari aðstöðu til þess að berjast fyrir málinu á alþjóðlegum vettvangi að hafa áhrif á aðra, ef við setjum slíka löggjöf. Nú er með því frv., sem hér liggur fyrir, stigið veigamikið spor í þá átt, þar sem heimilað er að koma hér á 200 mílna fiskveiðilögsögu, þó að það verði ekki gert í einum áfanga. Og það má vel vera, að það sé rétt og skynsamleg aðferð að fara þannig að, að breyta þeirri löggjöf, sem fyrir er um það efni, í þetta horf. Ég mundi hins vegar, a. m. k, fljótt á litið, hafa talið heppilegar, að þetta yrði gert í öðru formi eða það yrðu sett ný og sérstök lög um 200 mílna efnahagslögsögu. Það byggi ég á því, að á alþjóðlegum vettvangi hefur staðið mikil deila annars vegar um auðæfin, sem eru í hafsbotninum, og hins vegar auðæfin, sem eru yfir hafsbotninum, þ. e. hinar lifandi verur, fiskinn. Það er þegar komin viðurkenning fyrir því hjá mörgum þjóðum, að þær vilja ganga mjög langt hvað það snertir, að lögsagan yfir auðæfunum í hafsbotninum sé sem víðust. Þannig lýstu Bretar því yfir á síðasta hafsbotnsnefndarfundi, að þeir væru fylgjandi 200 mílna lögsögu hvað snertir auðæfin í hafsbotninum, og þar til viðbótar, ef það væri landgrunn fyrir utan 200 mílurnar, þá ættu auðæfin þar einnig að tilheyra strandríkinu hvað botninn snertir. Hins vegar vilja Bretar ekki viðurkenna nema 12 mílna fiskveiðilögsögu. Þetta hefur sem sagt verið stefna þeirra ríkja, sem eru okkur andstæðust i landhelgismálinu. Þau geta vel fallist á víða hafsbotnslögsögu, sem snertir auðæfin í hafsbotninum, en þrönga fiskveiðilögsögu. Barátta okkar Íslendinga á alþjóðlegum vettvangi hefur framar öðru verið fólgin í því að láta sömu reglu gilda um auðæfi yfir hafsbotni, þ. e. a. s. um fiskinn, og um auðæfin í hafsbotninum. Og t. d. þær till., sem við fluttum á þingi Sameinuðu þjóðanna á síðasta ári, beindust fyrst og fremst að því að tengja saman réttinn til auðæfanna i hafsbotninum og auðæfanna, sem eru yfir hafsbotninum. En eins og ég sagði áðan, hefur af hálfu andstæðinga okkar stefnan verið sú að aðskilja þessi auðæfi í sundur, þannig að það verði víðari lögsaga, sem snertir hafsbotninn, heldur en sú, sem snertir yfirráðin yfir auðæfunum yfir hafsbotninum. Þess vegna held ég, að það hefði verið hyggilegra að farið af okkur að setja um þetta sérstök lög, þar sem rétturinn yfir auðæfunum bæði í hafsbotninum og yfir honum væru tengd saman. Í framhaldi af því tek ég undir það, sem kom hér fram hjá hv. 5. þm. Reykv., að mér finnst það mjög athugandi, ef við afgreiðum þetta mál i því formi, sem það er nú, þ. e. sérstök lög um fiskveiðilögsöguna, að þá verði ákvæðunum um þau lög, sem gilda um auðæfin i hafsbotninum, breytt i sama form, þannig að við höfum sams konar ákvæði hvað snertir auðæfin í hafsbotninum og auðæfin yfir hafsbotninum. Ég held, að það sé sú stefna, sem við verðum að leggja megináherslu á á alþjóðlegum vettvangi, eins og við höfum gert hingað til, að rétturinn yfir þessu hvoru tveggja verði tengdur saman, en ekki aðskilinn, því að hættan er sú, ef hann verður aðskilinn, að það styrki þær þjóðir, sem berjast fyrir þrengri fiskveiðilögsögu. Ég vil þess vegna beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til athugunar, að gefa því verulegan gaum, hvort við eigum ekki að haga okkar löggjöf þannig og það sé sterkast fyrir okkar baráttu á alþjóðlegum vettvangi, að það gildi sömu ákvæði um auðæfin í hafsbotninum og auðæfin yfir honum, en þetta sé ekki aðskilið í íslenskum lögum, því að það verður áreiðanlega eins og hingað til eitt aðalmarkmið okkar eða aðalbaráttumál okkar á Hafréttarráðstefnunni, að þessi auðæfi séu ekki skilin sundur og það gildi það sama um þau hvor tveggja.



Herra forseti. Ég held, það sé fyllilega tímabært að breyta landgrunnsl. í þá átt, sem gert er í þessu frv., og ég felli mig vel við þá aðferð. Ég held, að það sé jafnvel réttara að hafa heimildir í þeim lögum varðandi allt það, sem snertir okkar rétt til fiskveiða. Nýtingarmörkin í 1. frá 1969 eiga hins vegar miklu betur við um það, sem sú löggjöf fjallar um, og ég held þess vegna, að það eigi að vera í sérstakri löggjöf. Mér fannst líka athyglisvert það, sem hv. 8. landsk, þm. upplýsti í ræðu sinni, og er á sama máli og hann um það, að viðfelldnara væri, að ákvæði okkar um skilgreiningu á landgrunnssvæðinu væru ekki fortaklaust á þann veg sett, að hægt væri að segja, að við gengjum á rétti annarra aðila, eins og Færeyinga og Grænlendinga, með okkar lagasetningu. Þó að hæstv. ráðh. segi, að þegar þar að kæmi, væri hægt að leysa slíka árekstra með samkomulagi, er það varla unnt með samkomulagi andstæðusettri löggjöf Íslands, nema með því að breyta henni, og mér fyndist óskemmtilegt að þurfa að þoka lagaákvæðum til baka, vegna þess að aðrar þjóðir segðu, að við hefðum gengið á rétt sinn með lagasetningunni, með of fortakslausri lagasetningu um landgrunnsskilgreiningu, sem alls staðar væri 200 sjómílur frá grunnlínum. Enda held ég, að auðvelt sé að komast hjá þessu strax með lagasetningunni nú, t. d. með svohljóðandi viðbót: „Þó telst landgrunn Íslands aðeins að jafnlengdarlínu milli Íslands og Grænlands og Íslands og Færeyja. Mörkin væru að öllu öðru leyti 200 sjómílur frá grunnlínum, með þessari undantekningu. Mér fyndist skemmtilegra að setja það strax, til þess að þurfa ekki að þoka neitt til baka með það síðar vegna réttar annarra aðila. Ég mun a. m. k. óska þess, að hv. n., sem málið fær til meðferðar, athugi, hvort við ættum ekki strax að setja þau takmörkunarákvæði, sem við getum búist við að þurfa að setja siðar vegna réttar annarra ríkja varðandi fiskveiðilögsögu. Að öðru leyti skal ég lýsa því yfir, að ég er fylgjandi þessu frv. og tel fyllilega tímabært, að lagaákvæðum sé breytt á þann veg, sem þetta frv. stefnir að.

Sjútvrh. (Lúðvík Jósepsson) : Herra forseti. Ég skal segja það, að ég fyrir mitt leyti mundi fella mig vel við, að það kæmi fram á alveg ótvíræðan hátt, að hér væri ekki um að ræða frekari heimild en sem næmi miðja vegu milli Íslands og Grænlands og Íslands og Færeyja. Um það er ábyggilega enginn ágreiningur og sjálfsagt að athuga það, hvort ekki sé rétt að taka það skýrt fram í l. sjálfum. En það þyrfti auðvitað ekki, þótt um samkomulag væri að ræða, að breyta l., því að hér er aðeins heimilt að fara allt að 200 mílum, það skyldar okkur enginn til þess að fara alls staðar út í 200 mílur samkv. þessum l., svo að við þyrftum auðvitað ekki að breyta þeim, þó að um samkomulag væri að ræða. En ef það væri á einhvern hátt hægt að túlka það þannig, að við værum að ganga á rétt annarra, er vitanlega sjálfsagt að forðast allt slíkt. En varðandi þá hugmynd, sem hér kom fram hjá hv. þm. Þórarni Þórarinssyni, vil ég segja það, að ég tel heldur hæpið, en sjálfsagt er að hugleiða, hvort rétt væri að fara inn á þá braut. Ég held, að það sé býsna hæpið af okkur að slengja hér saman í eina löggjöf ákvæðum varðandi auðlindalögsögu almennt á þessu stigi. Það er að vísu rétt, sem hann sagði, að helstu andstæðingar okkar í landhelgismálinu, í fiskveiðiréttarmálum, berjast mjög fyrir því að hafa sem allra víðáttumesta heimild til hagnýtingar á landgrunnsbotni, og það stendur ekki á þeim að samþykkja botnsákvæði út í 200 mílur eða jafnvel enn lengra frá landi, því að það eru þeir, sem hafa mesta möguleika. á því sviði. En það eru margir samherjar okkar, sem við verðum vissulega að styðjast við í okkar landhelgismálabaráttu, sem eru ekki jafnhrifnir af þessari reglu. Þar koma fjöldamargir aðilar, einkum fulltrúar frá hinum fátækari þjóðum, sem eiga mjög erfitt með að taka undir þá reglu, að eitt og hið sama eigi að gilda um réttinn varðandi hafsbotninn, til nýtingar hans, eins og rétt til auðæfanna í sjónum. Ég held, að það sé ekkert, sem kalli á það á þessu stigi málsins hjá okkur að fara að tvinna þetta tvennt saman og gæti aðeins orðið til þess að valda óánægju í hópi sumra þeirra, sem við viljum vissulega vinna með í okkar landhelgismálum. Ef við setjum hér lagaákvæði, sem ætla okkur á skýran hátt réttindi varðandi fiskveiðar allt út í 200 mílur, því að það er það, sem okkur varðar, þá hefur það náð tilgangi á því sviði, en svo höfum við aðra löggjöf, sem ætlar okkur í rauninni ótakmarkaðan rétt til nýtingar hafsbotnsins eða svo langt út sem botninn verður hagnýttur, þá sé ég ekki endilega nauðsyn á því, að við förum á þessu stigi að tvinna þetta saman og setja sérstök lög í þessu formi. Ég segi þó í þessu máli, eins og sagt hefur verið: ég áskil mér rétt til að snúast í málinu, ef ég fæ nýjar upplýsingar, og sjálfsagt er að skoða það, ef eitthvað annað kemur fram, sem upplýsir frekar í málinu. Um þetta hefur auðvitað verið hugsað talsvert, og niðurstaðan er sú, að það sé ekki hentugt að tvinna þetta saman að svo komnu máli. Við náum því, sem við stefnum að í þessum efnum, best á þennan hátt, sem hér er lagt til með þessu frv. Ég mæli sem sagt með því, að sjútvn. taki til athugunar þá hugmynd, sem kom fram hjá hv. þm. Þórarni Þórarinssyni um þetta atriði.



Herra forseti. Ég hallast að þeirri skoðun, sem hv. formaður utanrmn. hefur lýst í þessu máli. Ég held, að það sé mikilvægt okkur Íslendingum að halda okkur við það sjónarmið, að við teljum réttindi til hafsbotnsins og réttindi til auðæfa hafsins yfir hafsbotninum eiga að vera ein og hins sömu. Ég vil aðeins nefna það sem dæmi, að við höfum í baráttunni við Breta notað oft og mikið ábendingar um það, hvaða reglur þeir hafi um olíuvinnslu í Norðursjó. Við höfum reynslu af því, að þetta eru rök, sem hafa áhrif. Almennir skynsamir borgara sjá ekki, hvers vegna aðrar reglur eigi að gilda fyrir botninn heldur en hafið fyrir ofan. Það er ekki þar með sagt, að þetta þurfi allt að vera í einni löggjöf. Ég get fallist á það með hæstv. ráðh., að það séu ýmis rök fyrir því, að það sé sérstök löggjöf um botninn og önnur um auðæfi sjávarins. En það þarf að vera samræmi þarna á milli. Það er rétt, sem bent var á, að þjóðir hafa mjög mismunandi hagsmuna að gæta. Það er tiltölulega lítill hópur og yfirleitt smáar þjóðir, en sjaldan mikil stórveldi, sem hafa fiskveiðihagsmuna að gæta. Aftur á móti eru þau fleiri og miklu meiri auðæfi í veði, þar sem eru hagsmunir varðandi olíu og málma. Ekki man ég tölurnar, en veltan í fiski hjá Bretum, miðað við veltuna í olíu og gasi á botni Norðursjávar, er ekki nema nokkrir aurar í samanburði við margar krónur. Ég held, að samræmi í þessu efni af okkar hálfu muni ekki valda neinum vandræðum gagnvart samherjum okkar í þróunarlöndunum. Það er alveg rétt, að þeir hafa margir hverjir, að undanteknum ríkjunum á Kyrrahafsströnd Suður-Ameríku megináhuga á hafsbotninum. Og allt þetta mál, sem hefur sett Hafsbotnsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna af stað, byggist á þeirri hugsjón, að það eigi að gera hafsbotninn utan landhelgi að sameign mannkynsins og það eigi að vinna þau auðæfi, sem þar eru, og láta arðinn ganga til vanþróuðu ríkjanna. Þess vegna hafa þau mikinn áhuga á, að réttindi yfir hafsbotninum nái ekki of langt út. Því meira af hafsbotninum sem einstakar þjóðir fá, því minna verður eftir fyrir hina alþjóðlegu stofnun, sem á að vinna fyrir vanþróuðu ríkin. Hins vegar hafa Afríku- og Asíuríkin, að því er virðist, langflest fallist á 200 mílna hugtakið, og það verður því að minni hyggju enginn árekstur, þó að við höldum okkur við sömu reglu um hvort tveggja. Ég hafði að sjálfsögðu tekið eftir því, að í orðalaginu á breytingunni, sem frv. gerir ráð fyrir, er sagt „allt að“. Við gætum að sjálfssögðu hengt hatt okkar á þessi tvö litlu orð og sagt, að við ætlum ekki að móðga neinn. En engu að síður er heimildin allt að 200 mílum og þar með 200 mílur. Það er mikil hætta á, að alltaf sé litið á hámarkið. Ég vil því taka undir hugmyndir hv. 3. þm. Vestf. Mér kemur í hug að segja: „að 200 mílum eða samkv. samkomulagi, þegar minna en 400 mílur eru til næstu landa,“ eða eitthvað svoleiðis. Það eru þarna möguleikar á örlítilli viðbót, og ég tel æskilegt, að sú n., sem fær þetta mál, ræði það við lögfræðinga og aðra sérfræðinga ríkisstj., sem hafa veitt henni aðstoð við að semja þetta frv.



Herra forseti. Ég get verið miklu stuttorðari en ég hefði annars þurft að vera, vegna þess að hv. síðasti ræðumaður tók fram margt af því, sem ég hafði ætlað að vekja athygli á. Ég tek undir það með honum, sem ég var reyndar búinn að segja áður, að ég tel það mjög mikilsvert, að við leggjum alls staðar sem ríkasta áherslu á það, að rétturinn til auðæfanna í hafsbotninum og rétturinn til auðæfanna yfir hafsbotninum haldist í hendur, hvort sem við högum þessu þannig að hafa ein lög eða fleiri, og með tilliti til þess væru lögin um hafsbotninn frá 1969 endurskoðuð og samræmt orðalagið á þeim og því frv., sem hér liggur fyrir. Mér finnst rétt að láta það koma hér fram, vegna þess að það hefur verið rætt um það, hver er afstaða ríkra og fátækra þjóða í þessum efnum, að það hefur fyrst og fremst verið stefna þróunarríkjanna að binda þetta saman. Það eru Suður-Ameríkuríkin og Afríkuríkin, sem hafa forustu um að tengja saman réttinn til auðæfanna í hafsbotninum og auðæfanna í hafinu yfir hafsbotninum. Sú till., sem kom fram í hafsbotnsnefndinni og er að mínum dómi tvímælalaust hagstæðust fyrir okkur, er flutt af Afríkuríkjum eða studd af bandalagi Afríkuríkja, þar sem lögð er megináhersla á að tengja þetta tvennt saman, að ríkin hafi jafnan rétt til auðæfanna í hafsbotninum og auðæfanna, sem eru í sjónum yfir honum. Aftur á móti kom þar fram till. frá ríkjum, sem að vísu fylgja 200 mílum, en hafa betri efnahagsaðstöðu, eins og t. d. Kanada, um að hafa sérstök ákvæði um fiskveiðilögsögu og svo sérstök ákvæði um hafsbotnslögsöguna. Sú till. er í stuttu máli mjög varhugaverð að mínum dómi, vegna þess að þótt þar sé gert ráð fyrir 200 mílum í sambandi við fiskveiðarnar, þá er þar opnuð leið fyrir hinn svokallaða sögulega rétt. Þegar búið er að slíta fiskveiðilögsöguna frá hinni almennu efnahagslögsögu, er hægt að koma þar inn ýmsum ákvæðum, sem ekki gilda um hafsbotninn, vegna þess að þar er t. d. um sögulegan rétt að ræða. En í þessari tillögu, sem Kanadamenn og fleiri þjóðir fluttu, er opnaður möguleiki fyrir það, að þjóðir, sem hafa fiskað áður í tiltekinni landhelgi, geti eignast þar viss söguleg réttindi. Og þetta er eitthvað það hættulegasta, sem við getum átt eftir að glíma við á þingi Sameinuðu þjóðanna eða á Hafréttarráðstefnunni, að ríki eins og Bretar og jafnvel Rússar og Ameríkumenn segi þar: Við skulum fallast á 200 mílur, ef þið fylgið, að við fáum vissan sögulegan rétt innan þessa svæðis, kannske einhvern ákveðinn tíma, eins og átti sér stað á Hafréttarráðstefnunni 1958. - Þess vegna er það, sem við höfum lagt megináherslu á í hafsbotnsnefndinni, og verðum að gera á Hafréttarráðstefnunni, að tengja saman, hafa sama kafla um lögsöguna, sem snertir hafsbotninn og hafið yfir honum, en slíta þetta ekki í sundur, því að ef það verður slitið í sundur, þá verður reynt að koma inn í fiskveiðilögsöguna ýmsum undanþágum, sem ekki er hægt að koma inn í kaflann, sem fjallar um hafsbotninn, því að í sambandi við hafsbotninn er, eins og menn vita, ekki um neinn sögulegan rétt að ræða. Þar hefur engin slík nýting átt sér stað af hálfu þjóða í nágrenni annarra ríkja, vegna þess að hafsbotninn hefur ekki verið nýttur. Fleira kemur til athugunar í þessu sambandi. Svo er eitt atriði, sem við eigum eftir að taka afstöðu til og verðum að taka afstöðu til mjög fljótlega í sambandi við víðáttu lögsögunnar, og það snertir sérstaklega hafsbotninn. Það er, hvort við viljum 200 mílna hafsbotnslögsögu og svo rétt til landgrunnsins þar fyrir utan. Um þetta atriði kemur til með að standa mikil deila á milli þróunarríkjanna annars vegar og auðugu ríkjanna hins vegar. Þróunarríkin, eins og Afríkuríkin og Suður-Ameríkuríkin mörg, leggja áherslu á, að þessi lögsaga nái ekki nema 200 mílur vegna þess að þau vilja, að sú alþjóðastofnun, sem á að rísa upp, eigi auðæfin, sem eru þar fyrir utan. Aftur á móti þjóðir eins og Kanadamenn, Ástralíumenn og jafnvel Ný-Sjálendingar, sem fylgja okkur að vísu í öðrum efnum, vilja ekki aðeins 200 mílur í þessum efnum, heldur líka landgrunn, sem er þar fyrir utan, og það eru nokkrar þjóðir, sem eiga talsvert landgrunn fyrir utan 200 mílur. Ef tekst ekki að ná samkomulagi um þetta atriði, getur það orðið til þess að sigla þessum málum í strand. Það var af hálfu Íslands og fleiri ríkja reynt nú í sambandi við hafsbotnsnefndarfundinn að koma á samkomulagi á milli 200 mílna ríkjanna, að þau flyttu nokkuð mörg till. um 200 mílur. En það strandaði á þessu, það strandaði þar á Kanadamönnum og Ástralíumönnum, að þeir vildu ekki flytja till. um 200 mílur, nema þar kæmi til viðbótar réttur til landgrunnsins fyrir utan 200 mílur, a. m. k. í sambandi við hafsbotninn. Það liggur kannske ekki á því, að við gerum það upp, hvar við stöndum í þessum efnum, en fyrr eða síðar á Hafréttarráðstefnunni verðum við að gera upp um það, hvort við stöndum hér með þróunarríkjunum ellegar hinum auðugu ríkjum, sem vilja meira en 200 mílur hvað snertir hafsbotninn. Ég hygg, að við séum raunar allir sammála um, hvernig við eigum að halda á þessum málum, að það á að tengja saman réttinn til hafsbotnsins og auðæfanna, sem eru í sjónum yfir honum. Og það er eiginlega fræðileg eða formleg spurning, hvernig á að haga þessu í löggjöf. Persónulega held ég, að það komi mjög til athugunar að setja nýja löggjöf um auðlindalögsögu, en ég geri það ekki að neinu aðalatriði. Mér finnst hins vegar skipta verulegu máli, að við höfum samræmd ákvæði um þetta í þeim l., sem um þetta fjalla, þannig að það sjáist alveg svart á hvítu, að við teljum, að rétturinn yfir auðæfunum í hafsbotninum og rétturinn til auðæfanna í sjónum yfir hafsbotninum eigi að fara saman.