Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég ætla ekki að gera afgreiðslu fjárlaganna eða nál. hv. meiri hl. fjvn. að umtalsefni, enda hefur það þegar verið gert allrækilega af hálfu míns flokks í ræðu hv. 5. landsk., heldur ætla ég að mæla fyrir þremur brtt., sem ég er fyrsti flm. að. Þó eru nú í raun og veru tvær þeirra um sama efni, þ.e.a.s. brtt. á þskj. 633, XV og XX, sem fjalla um útrýmingu á heilsuspillandi húsnæði samkv. III. kafla l. nr. 44 7. maí 1946. Sú fyrri er um, að leggja skuli nú fram 750 þús. kr. í þessu skyni, og sú síðari um að heimila ríkisstj. að taka fé að láni til þess að lána bæjar- og sveitarfélögunum samkv. III. kafla fyrrgreindra l., þeim, sem þess þurfa, til útrýmingar hinu heilsuspillandi húsnæði og byggingar nýrna íbúða. Ég hygg, að það sé alveg óþarfi að hafa mörg orð um þetta mál, svo kunnugt sem það er öllum hv. þm., en ég vil þó mínna á, að með sérstökum l. var III. kafla l. um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og aðstoð við bæjar- og sveitarfélög til byggingar góðra og hentugra íbúða raunverulega frestað þannig, að hann kæmi ekki til framkvæmda nema að því leyti, sem til þessa væri veitt fé á fjárlögum. Nú liggur að vísu fyrir Alþingi frv. um, að þessi kafli komi að nokkru leyti til framkvæmda. Um þetta frv. var í dag útbýtt nál. En nú er mjög liðið á þingtímann, svo að telja má mjög litlar líkur á, að þetta frv. nái fram að ganga nú á þessu þingi. Af þessum ástæðum höfum við flm. fyrrnefnds frv. leyft okkur að flytja þessar brtt. Í þessum till. er gert ráð fyrir, að ríkið leggi fram 750 þús. kr. til bæjar- og sveitarfélaganna í þessu. skyni, en hins vegar er einnig gert ráð fyrir, að ríkið taki að láni fé, sem næmi 75% af kostnaðinum við þessar framkvæmdir, og lánaði það bæjar- og sveitarfélögunum. Þetta er að vísu í samræmi við það, sem við sósíalistar höfum flutt áður og ekki náð fram að ganga, en kringumstæðurnar eru nú allt aðrar og verri í þessum efnum, en þær hafa áður verið, og hefur það verið viðurkennt jafnvel af stjórnarflokkunum, ekki sízt fyrir síðustu kosningar. Einnig er að verða mjög alvarlegt atvinnuástand í landinu, þar sem upprennandi er og að vísu þegar byrjað mjög tilfinnanlegt atvinnuleysi, og væri því mjög eðlileg leið að bæta samtímis úr atvinnuleysinu og húsnæðisvandræðunum. Læt ég svo þetta nægja um þessar till. Svo flyt ég hér einnig ásamt þrem öðrum þm., hv. þm. Mýr., þm. V-Ísf. og þm. N-Ísf., litla brtt. á þskj. 633, XVIII, um að greiða Sigurjóni Ólafssyni myndhöggvara 15 þús. kr. byggingarstyrk. Eins og hv. þm. eflaust vita, horfa málin allt annan veg fyrir myndhöggvara, en aðra listamenn. Það hefur verið svo undanfarið, að allflestir rithöfundar hafa getað selt bækur sínar og haft af andvirði þeirra a.m.k. nóg fyrir sig og sína. Fyrir málara hefur aðstaðan verið svipuð, þar sem þó nokkur markaður hefur undanfarin ár verið fyrir málverk. Hins vegar hefur öðru máli verið að gegna um myndhöggvara. Fyrir þeirra vöru hefur ekki verið eins mikill markaður. Þeir hafa og löngum verið studdir af hinu opinbera. Á miðöldum var það aðallega kirkjan, sem keypti listaverk þeirra og studdi þá þannig, en þar átti ríkið einnig sinn þátt. En nú á seinni tímum hefur það aðallega verið ríkið, sem haldið hefur þeim uppi, og í því sambandi minnist ég þess, er hæstv. menntmrh. sagði í ágætri ræðu við setningu listamannaþingsins um daginn, að það væri sjálfsögð regla, þegar opinberar byggingar væru reistar, að þá skyldi allt að 1/4 byggingarkostnaðar varið til skreytingar með höggmyndum. Og það mikið er víst, að hvar sem maður kemur til annarra landa, verður manni starsýnt á hinar glæsilegu höggmyndir, sem skreyta þar hverja veglega byggingu. Nú höfum við hins vegar byggt allmikið á síðustu árum af stórhýsum undir ýmiss konar opinbera starfsemi, en í sambandi við slíkar byggingar hefur þess ekki verið gætt að prýða þær með veglegum höggmyndum, og hafa kannske verið nokkrar ástæður fyrir því. Hins vegar höfum við eignazt listamenn á sviði myndhöggvaralistarinnar jafnt og á sviði málaralistarinnar, sem fyllilega standa á sporði listamönnum á Norðurlöndum og þola samanburð við þá bæði á sviði hins forna og hins umdeilda nútímastíls. Sigurjón Ólafsson er einn í tölu þessara listamanna, og býst ég við, að allir hv. þm. þekki ýmislegt eftir hann, a.m.k. myndina „Móðirin“, sem öll listasöfn á Norðurlöndum eiga nú. Hann hefur einnig gert ýmisleg fleiri listaverk, eins og myndina af Krabbe, sem sýna, að hann er fær um að skapa listaverk í hinum forna klassíska stíl, sem seint munu gleymast þeim, sem séð hefur. Einnig hefur Sigurjón skapað listaverk í nýtízku stíl, sem auðvitað eru umdeild eftir smekk manna. En eins og ég sagði áðan, þá hefur Sigurjón sýnt, að hann er fær um að skapa sönn listaverk, um það erum við allir vissulega sammála. Aðbúnaður þessa listamanns hefur verið þannig, eftir að hann kom heim að stríðinu loknu, að þau hjónin, en kona hans er líka listamaður, hafa búið í hermannabragga og hafa þar skapað sín listaverk. En ég kann ekki við að öðru leyti að hafa mörg orð um persónuleg kjör þeirra. En á sama tíma sem við tölum með söknuði um kjör og allan aðbúnað listamanna okkar á 19. öld, þá býst ég ekki við, að við viljum eiga þátt í því, að aðbúnaður listamanna okkar á 20. öldinni sé svipaður. Alþingi hefur líka skilizt þetta, eins og það hefur sýnt með aðbúnaðinum að Einari Jónssyni myndhöggvara. En við megum ekki hætta á þeirri braut, sem við höfum þegar byrjað að ganga í þessu efni. Ég vona því, að hv. Alþingi samþ. þessa litlu, brtt. um að veita Sigurjóni Ólafssyni 15 þús. kr. byggingarstyrk. Ég veit ekki heldur, hvort aðrir listamenn eiga frá fagurfræðilegu sjónarmiði og miðað við þann aðbúnað, sem hann hefur, meiri rétt á styrkveitingum frá Alþingi eða hafa meiri þörf fyrir styrk, en hann.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér nokkrar brtt. á þskj. 633, sem útbýtt var í fundarbyrjun. Í fyrsta lagi er það fyrsta till. á þskj. 633, sem er brtt. við brtt. fjvn. varðandi framlag til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Meiri hl. fjvn. hefur að vísu lagt til, að þetta framlag hækki um 50 þús. kr. frá því, sem er í frv., og er þá framlagið komið upp í 350 þús. kr. eftir till. meiri hl. fjvn., en ég hef leyft mér að leggja til, að það verði hækkað í 500 þús. kr. Ég geri nú ráð fyrir, að öllum hv. þm. sé kunn þörfin á þessari sjúkrahúsbyggingu, enda hefur hún áður verið viðurkennd af Alþingi, í fyrsta lagi með lagasetningu um fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri og síðan með fjárframlagi til þess. En vegna þess, hve þörfin er brýn fyrir sjúkrahúsið, þá tel ég þegar vera orðinn of mikinn drátt á byggingu þess og nauðsynlegt nú að leggja allt kapp á að ljúka byggingu þess og fullgera, svo að það geti tekið til starfa, a.m.k. er nauðsynlegt að leggja svo mikið fé til þess nú, að það þurfi ekki að dragast í mörg ár enn, að það geti tekið til starfa. Byggingu þess er nú það langt komið, að húsið sjálft er að mestu leyti tilbúið. Að vísu er enn eftir að ganga frá ýmsu innanhúss, t.d. gólfum, og enn er eftir að dúkleggja og mála þó nokkuð og dálítið fleira, en það má þó segja, að húsið sjálft sé tilbúið. Það er nú búið að verja tæpum 4 millj. kr., eða nánar 3.8 millj. kr., til byggingarinnar. Eins og kunnugt er, á ríkissjóður að greiða 3/4 byggingarkostnaðar, en þó hefur ríkið ekki enn greitt nema um 1.7 millj. kr. til byggingarinnar, og það þýðir, að ríkið er nú þegar farið að skulda vegna byggingarinnar á milli 1.1 og 1.2 millj. kr., eftir því sem ég hef komizt næst, en þessar upplýsingar mínar hef ég eftir upplýsingum, sem framkvæmdastjóri byggingarinnar hefur gefið bæjarstjórninni á Akureyri. Nú er það svo, þótt byggingin sé komin svona langt, að þá er enn eftir mikill kostnaður, sem liggur að mestu leyti í hinum dýru tækjum, sem nauðsynleg eru, til þess að stofnunin geti tekið til starfa. Þessi tæki eru nú öll í pöntun, og er fjárþörf sjúkrahússins á þessu ári, m.a. til þess að leysa út þessi tæki, ekki áætluð minni en 1.3 millj. kr. Það liggur því í augum uppi, bæði vegna þess, hve ríkið er orðið á eftir með sínar greiðslur, og einnig vegna þess, hve fjárþörfin er mikil, að þá er alveg ófullnægjandi að veita ekki meira en 300 eða 360 þús. kr. til þessarar byggingar á yfirstandandi ári. Og ef ríkið sér sér ekki fært að hraða meira greiðslum sínum, jafnvel með lántöku ef ekki öðru, þá mundi það dragast um árabil, svo að ég segi ekki meira, að ljúka byggingu sjúkrahússins og búa það þeim tækjum, sem nauðsynleg eru til þess að það geti tekið til starfa. Vildi ég segja, að slíkt væri illa farið. Nú hef ég þó ekki séð mér fært að flytja till. um meira en 500 þús. kr. framlag á þessu ári, sem þó er alveg lágmark, en það mundi samt taka ríkissjóð, samkv. áður gefnum upplýsingum, 3–4 ár að ljúka að fullu sínum lögboðnu greiðslum til sjúkrahússins. Ég vildi þó vona, að þótt það dragist í ein fjögur ár enn, að ríkið lyki við að greiða allt sitt framlag, þá gæti Akureyrarbær útvegað það mikið fé til stofnunarinnar, að hún gæti tekið til starfa innan langs tíma, en ef fjárveitingin fer niður úr 500 þús. kr. nú, þá býst ég við, að það mundi tefja allar framkvæmdir mjög. Ég vil því leyfa mér að vona, að hv. þm. líti með sanngirni á þetta nauðsynjamál, svo að það þurfi ekki að dragast meira en orðið er að fullgera þessa byggingu, og vona ég einnig, að hv. þm. viðurkenni, að till. minni er mjög í hóf stillt, miðað við allar aðstæður, sem fyrir hendi eru. Ég vil einnig taka fram, að Akureyrarbær hefur getað útvegað og lagt fram svo mikið fé til byggingarinnar, að hlutföllin eru nú þannig á milli framlags ríkisins og bæjarins, að Akureyrarbær hefur greitt meira til þessarar byggingar en ríkið, þótt hann eftir lögunum eigi ekki að greiða nema 1/4 af kostnaðinum á móti 3/4 frá ríkinu. Þá flyt ég einnig aðra till. á sama þskj. undir 2. lið, sem er um framlag til Öxnadalsheiðarvegar. Það hefur nú borið svo undarlega við, að eftir að árum saman hafa verið veittar allháar upphæðir, allt að 3/4 millj. kr., til ýmissa hluta aðalleiðarinnar frá Reykjavík til Norðurlandsins, þ. á m. til Siglufjarðarskarðsvegar, vegarins til Ólafsfjarðar og svo til Öxnadalsheiðarvegar, og allir þessir vegahlutar fengið tiltölulega stórar upphæðir, þá á nú, eftir að þessum vegahlutum er lokið öllum nema Öxnadalsheiðarveginum, að draga verulega úr framlaginu til Öxnadalsheiðarvegarins, í stað þess að leggja alla áherzlu á að ljúka lagningu þessa vegar, en um hann er aðalleiðin til Norðurlandsins. Á síðustu fjárlögum var farið með þetta framlag niður í 400 þús. kr., og nú er ráðgert, að það verði aðeins 200 þús. kr. Þetta þýðir það, að enn á að draga að ljúka þessum vegi. Ef haldið verður áfram að minnka framlag til hans eftirleiðis, þá getur það dregizt enn í 2–3 ár að ljúka þessum hluta af aðalleiðinni milli Akureyrar og Reykjavíkur, þeirri mjög svo fjölförnu leið. Ég tel þetta mjög misráðið; í fyrsta lagi vegna þess, að það getur ekki heitið nokkur sparnaður fyrir ríkissjóð að draga þessa framkvæmd á langinn, og að hinu leytinu vegna þess, að það er mjög bagalegt hvað samgöngur snertir, að það skuli taka svo langan tíma að ljúka þessum vegarkafla. Það er ekki nema herzlumunurinn eftir til þess að ljúka þessum vegi. Ef farið hefði verið eftir till. vegamálastjóra undanfarin ár og þeim till. öðrum, sem um það hafa verið fluttar og rökstuddar með því, að frá öllum sjónarmiðum hefði verið happasælla að vinna þetta á skemmri tíma og geta svo snúið sér að öðrum vegum, - ef farið hefði verið eftir þessum till., þá hefði þessum vegi verið lokið nú, og þá væri ekki kallað frekar eftir fé til þeirrar framkvæmdar. Það felst þess vegna ekki í þessu sparnaður fyrir ríkissjóð, en það verður aðeins til óhagræðis, hvað snertir samgöngur og fyrir það fólk, sem á þessum leiðum þarf að fara, auk þess sem það hefur valdið póststjórninni, sem hefur séð um áætlunarferðir á þessari leið, ekki aðeins miklum erfiðleikum, heldur líka tilfinnanlegum kostnaði við að reyna áð halda uppi vetrarferðum á þessari leið undanfarin ár, erfiðleikum, sem stafa af því, að vegurinn hefur ekki verið fullgerður. Ég vil þess vegna vonast til þess, að menn geti nú loksins komið auga á það, að það er þess vegna ekki aðeins nauðsynlegt, hvað samgöngur snertir á þessari leið, heldur er það beinlínis hagkvæmara fyrir ríkissjóð að draga ekki lengur að ljúka þessum vegarkafla, og þótt mér sé það ekki fyllilega kunnugt, þá tel ég líklegt, að með því framlagi, sem ég hér legg til, 500 þús. kr., megi komast langt með að ljúka veginum á þessu ári. Þá á ég hér á sama þskj. brtt. undir tölulið IV. Sú till. stendur í sambandi við framlag til hafnarbótasjóðs. Í fjárlfrv. er að vísu ekki gert ráð fyrir nema 300 þús. kr. framlagi til hafnarbótasjóðs, þ.e.a.s. lágmarki þess, sem ákveðið er í l. um fast framlag til sjóðsins. En fjvn. hefur lagt til, að þessi liður yrði hækkaður upp í 1,5 millj. kr. Nú hef ég leyft mér að flytja hér till. um, að við pennan lið verði bætt athugasemd eins og á þskj. segir, þ.e.a.s., að fjárhæðinni skuli allri varið til þess að greiða hafnargerðum og lendingarbótum inneignir þeirra hjá ríkissjóði vegna unninna hafnarframkvæmda, í réttu hlutfalli við inneign hverrar hafnargerðar fyrir sig. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé nokkuð kunnugt um það, hvernig varið hefur verið fé hafnarbótasjóðs undanfarið, vegna þess að á síðasta þingi gerði ég fyrirspurn um það, og þáverandi samgmrh. gaf þinginu skýrslu um það, hvernig hafnarbótasjóði hefði verið varið fram að þeim tíma. Sú skýrsla bar það með sér, að fé hafnarbótasjóðs hefði að mjög verulegu leyti eða að meiri hluta verið varið til hafnargerða hér á Suðvesturlandi. Nú skal ég ekki neita því, að mikil þörf sé fyrir hafnir hér á Suðvesturlandi, og því fé hefur að sjálfsögðu ekki verið illa varið, sem til þeirra hefur verið veitt. En það má ekki líta fram hjá hinu, að viðar á landinu eru, miklar þarfir fyrir hafnargerðir og gerðar hafa verið slíkar framkvæmdir, sem kosta mikið fé, og ríkið hefur ekki síður skyldu við þær hafnargerðir, en þær nauðsynlegu hafnargerðir, sem framkvæmdar hafa verið hér á Suðvesturlandi. Það, að ríkið hefur ekki haft fjárráð til þess að veita eins og þurft hefur til hafnargerða á landinu yfirleitt, hefur svo leitt til þess, að ýmsar hafnargerðir eru farnar að eiga svo að segja stórfé inni hjá ríkissjóði. Þar á meðal er höfnin á Akureyri og það svo, að samkvæmt skýrslu, sem hv. fjvn. hefur fengið um þetta og ég hef fengið að sjá, á Akureyrarhöfn nú orðið inni hjá ríkinu vegna hafnarframkvæmda meira fé, en nokkur önnur höfn á landinu, eða kr. 741.478,95. Ég geri líka ráð fyrir, að hv. alþm. reki minni til þess, að við afgreiðslu fjárl. hér á síðasta þingi urðu nokkrar deilur um framlag til hafnargerðar á Akureyri. Ég taldi, að Akureyrarhöfn hefði þá orðið mjög afskipt í framlögum til hafnargerða, og taldi mig færa fyrir því óyggjandi töluleg rök, sem ekki var mótmælt hér. En hv. frsm. fjvn. færði þær ástæður fram fyrir því við umr. þá, að ekki væri hægt að leggja meira fé til hennar en fjvn. þá hafði ákveðið, að ekki væri hægt að hækka heildarfjárhæðina og ekki hægt að taka frá öðrum höfnum það, sem þeim hefði verið áætlað. Hv. frsm. fjvn. benti á það, að hægt væri að rétta hlut Akureyrarhafnar nokkuð með því að veita henni til viðbótar verulega upphæð úr hafnarbótasjóði. Ég leitaði þá eftir því, undir umr. um þetta mál, við hæstv. samgmrh., hvort hann vildi gefa um það fyrirheit að rétta hlut Akureyrarhafnar með þessu. Um það vildi hann ekki gefa neitt loforð, og niðurstaðan varð líka sú, að þrátt fyrir það, hversu Akureyrarhöfn varð afskipt við setningu fjárl. á síðasta þingi, þá fékk hún ekki neitt framlag úr hafnarbátasjóði á s.l. ári. Þetta allt hefur leitt til þess, að hún er farin að eiga inni hjá ríkissjóði stórfé og meira fé, en nokkur önnur höfn á landinu. Nú hefur hv. fjvn. að vísu við skipti sín á fé til hafnargerða sett Akureyrarhöfn í hæsta flokk með 280 þús. kr., sem ætlað er tiltölulega fáum höfnum á landinu í fjárl. þessa árs. En þó að svo sé þá leiðir þetta ástand, sem ég var áðan að lýsa, til þess, að hafnargerðin á Akureyri verður í miklum vanda með að útvega það fé, sem hún þarf til nauðsynlegra framkvæmda á yfirstandandi ári, og þetta framlag ríkissjóðs, 280 þús. kr., verður þess vegna alveg ófullnægjandi. Nú hef ég samt ekki séð neina möguleika á því, að Akureyrarhöfn sé tekin alveg út úr, hvað það snertir, og veittur nú hærri styrkur, en nokkurri annarri höfn. Ég geri ekki ráð fyrir, að það fengist samþ., og hef þess vegna ekki flutt till. um það, en ég tel hins vegar alveg sjálfsagt, að það fé. sem hafnarbótasjóði er ætlað til umráða á þessu ári, sé fyrst og fremst notað til þess, enda eru ákvæði um það í l. um hafnarbótasjóð - að greiða þeim höfnum, sem mest eiga inni hjá ríkissjóði vegna unninna hafnarframkvæmda, að minnsta kosti að greiða í hlutfalli við inneign þeirra það fé, sem þarna er fyrir hendi. Till. mín er þess vegna um það, að setja við þennan lið þá athugasemd, sem ég nefndi áðan, sem mælir fyrir um það, að þessar hafnir skuli fá úr hafnarbótasjóði það fé, sem ætlazt er til að verði handbært, í réttu hlutfalli við það, sem þær eiga inni hjá ríkissjóði. Ég held, að ekki sé hægt að neita því, að þetta sé mjög sanngjarnt, og þegar svo er, að ríkissjóður er mjög á eftir með sin lögboðnu framlög til hafnargerðanna, þá hygg ég, að þetta sé það minnsta, sem hægt er að krefjast í þessum efnum. Þá á ég hér einnig brtt. á sama þskj., undir rómverskir XIII, sem einnig er brtt. við till. fjvn. um framlag til Sambands íslenzkra berklasjúklinga, þ.e.a.s. byggingarstyrkur vegna byggingarframkvæmda í Reykjalundi. Það hefur nú verið svo undanfarin ár, að Alþ. hefur viðurkennt það lofsverða framtak, sem átt hefur sér stað hjá berklasjúklingum, og hefur leitazt við að létta þeim nokkuð það mikla átak, sem þeir hafa gert til þess að koma upp þeim myndarlegu byggingum, sem reistar hafa verið í Reykjalundi, og með öðru því merkilega starfi, sem þar hefur verið framkvæmt. Og á fjárl. undanfarinna ára, tveggja eða þriggja, hafa verið veittar 400 þús. kr. í þessu skyni. Nú held ég, að ég muni það rétt, að á fjárlfrv. því, sem nú liggur fyrir, hafi þessi upphæð verið færð niður í 200 þús. kr. En fjvn. hefur þó viljað gera á því nokkra leiðréttingu og lagt til, að veittar yrðu 300 þús. kr. í þessu skyni. Ég leyfi mér að leggja það til, að haldið verði sömu upphæð og veitt hefur verið undanfarin ár í þessu skyni, og legg því til, að þessi upphæð verði 400 þús. kr. Ég verð að vænta þess, að sá skilningur, sem ríkt hefur á þessum málum á undanförnum þingum, sé enn fyrir hendi og að þrátt fyrir það þótt menn tali meira um fjárþröng ríkisins en áður, þá meti þeir svo mikils þörfina fyrir starfsemina í Reykjalundi, að þeir sjái sér fært að halda við þeirri sömu fjárveitingu sem undanfarin ár hefur verið veitt í þessu skyni og fallist á þá till., sem ég flyt um þetta efni. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta atriði fleiri orðum. Þetta er ekki aðeins hv. alþm., heldur allri alþjóð kunnugt og hefur til þessa verið mikils metið, og ég vil sem sagt vænta þess, að svo verði einnig áfram. Þá flyt ég loks till., tölul. XVI á þskj. 633, varðandi framlag til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana. Í frv. er gert ráð fyrir 1 millj. kr. til viðbótarhúsnæðis við ríkisspítalana, og er það að vísu ekkert sundurliðað fremur en venja er á fjárl. undanfarandi ára, og mér er að vísu ekki kunnugt um, hvernig ríkisstj. og heilbrmrh. hugsa sér að verja þessu fé, en samkv. reynslu undanfarandi ára virðist mér ástæða til að ætla, að kannske sé ekki hugsað neitt sérstaklega í þessu sambandi fyrir fjárframlögum til byggingar hjúkrunarkvennaskóla, sem þó hafa verið sett l. um að reisa skuli. Ég vil þess vegna leyfa mér að flytja brtt. við þetta, að í staðinn fyrir 1 millj. kr. komi 2 millj., og ég hef gert þá aths. við þennan lið, að af þessu verði 1 millj. varið til byggingar hjúkrunarkvennaskóla. Það urðu nokkrar umr. um þetta mál fyrr í vetur hér á Alþ. í sambandi við þáltill., sem ég flutti um viðbótarhúsnæði fyrir hjúkrunarkvennaskóla, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé kunnugt um það, að húsnæðisleysi hjúkrunarkvennaskólans veldur því, að ekki er hægt að veita menntun þeim fjölda hjúkrunarkvenna, sem nauðsynlegt er að hafa hér, til þess að hægt sé að starfrækja eins og vera ber, í fyrsta lagi sjúkrahúsin, sem nú þegar eru starfandi í landinu, og til viðbótar þau sjúkrahús og þær heilbrigðisstofnanir, sem verið er að reisa og ákveðið er að reisa alveg nú á næstunni. Það er þess vegna alveg óhjákvæmileg nauðsyn og mjög aðkallandi í okkar heilbrigðismálum að skapa skilyrði til þess, að hægt sé að mennta fleiri hjúkrunarkonur, en nú eru skilyrði til að mennta. En í því efni er það grundvallaratriði, að reistur sé nýr hjúkrunarkvennaskóli. Í því húsnæði, sem hann hefur nú til umráða, er ekki með neinu móti hægt að sinna þeirri nauðsyn, sem fyrir hendi er í þessum efnum. Ég álít þess vegna alveg óhjákvæmilegt, að ríkið fari að veita fjárframlag sérstaklega í þessu skyni, og ég vil vænta þess, að hv. þm. skilji þá þörf, sem þarna er fyrir hendi, og sýni þann skilning í verki með því að styðja þessa till., sem ég hér hef flutt, eða þá a.m.k. með því, ef þeir vilja ekki fallast á að veita þessa upphæð, að ákveða einhverja upphæð sérstaklega til byggingar hjúkrunarkvennaskóla. - Ég skal þá ekki fjölyrða frekar um þessar till. og ekki ræða fjárl. í heild, en vænti þess, að þessum till. mínum verði tekið með sanngirni, því að ég þykist hafa alveg fullgild rök fyrir því, að þær byggist allar á fullkominni nauðsyn og um leið á fullkominni sanngirni í garð ríkissjóðs.



Herra forseti. Mig langar með örfáum orðum að mæla fyrir brtt., sem ég er 1. flm. að og flyt ásamt þremur öðrum hv. þm. Ég afhenti skrifstofunni till. fyrir kl. 8 í gærkvöld, en henni hefur því miður ekki verið útbýtt enn. Þetta er brtt. við brtt. XVIII á þskj. 633. Till. er um það, að bæta Snorra Arinbjarnar listmálara við á brtt., þ.e.a.s. að heimila ríkisstj. að greiða Sigurjóni Ólafssyni og Snorra Arinbjarnar 15 þús. kr. í byggingarstyrk hvorum. Snorri Arinbjarnar er í hópi viðurkenndustu listamanna þjóðarinnar. Eftir hann liggur mikið verk, og hann hefur hlotið viðurkenningu, bæði hér og erlendis. Ég hygg því, að óhætt sé að segja, að hann sé mjög vel að því kominn að fá byggingarstyrk, eins og margir aðrir stéttarbræður hans hafa fengið. Vona ég, að hv. Alþ. sjái sér fært að styðja till. um það, að þeir báðir, Sigurjón og Snorri, fái þennan litla byggingarstyrk, 15 þús. kr. Mig langar og til að minnast á brtt., sem ég er meðflm. að ásamt þremur öðrum þm. Það er VIII. brtt. á þskj. 633, sem er um það að veita Hallgrími Helgasyni tónskáldi 12.500 kr. styrk til að safna íslenzkum þjóðlögum og gefa út. Hallgrímur Helgason hefur haft þessa fjárhæð á fjárl. allmörg undanfarin ár, og það er óhætt að fullyrða, að því fé er ekki á glæ kastað. Eftir þetta unga tónskáld liggur þegar geysimikið verk. Það er hægt að telja hann meðal hinna starfsömustu og jafnframt menntuðustu og hæfileikamestu tónskálda, sem þjóðin nú á, og hann hefur þegar unnið geysimikið starf á sviði tónbókmennta, og ekki hvað sízt á því sviði, sem hann hefur hér undanfarið verið styrktur til að rækja, að safna íslenzkum þjóðlögum og gefa út. Einmitt nú nýlega hefur bætzt við frá hans hendi merkilegt verk á þessu sviði. Ég vil þess vegna leyfa mér að treysta því, að hv. Alþ. sjái sér fært að halda áfram að styrkja þessa merkilegu og nauðsynlegu starfsemi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að taka undir það, sem hv. 4. landsk. þm. sagði hér, að það er brýn nauðsyn að fá sem hæsta fjárveitingu til að fullgera fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, og sérstaklega með hliðsjón af því, að það vantar aðeins herzlumuninn, til þess að hægt sé að taka húsið í notkun. Ég vildi í þessu sambandi leyfa mér að minna á það atriði, að þetta er ekki einungis hagsmunamál fyrir Akureyringa, að fjórðungssjúkrahúsið sé klárað, heldur einnig fyrir svo að segja allt Norðurland. Þegar búið er að ganga frá húsinu, munu sækja þangað sjúklingar úr öllum nærliggjandi sýslum. Til fróðleiks og til að sýna, hvað þörfin er brýn að ljúka við sjúkrahúsið, vil ég geta þess, að sjúkrasamlag Akureyrar hefur greitt á árinu 1949 fyrir 1.876 legudaga í Reykjavík. Akureyrarbær hefur sem sé þurft að senda mikinn fjölda af sjúklingum í bænum hingað til Reykjavíkur, til þess að þeir gætu fengið sómasamlega læknishjálp. Samkvæmt l. frá 1945 um fjórðungssjúkrahús ber ríkinu að greiða 3/5 byggingarkostnaðar þeirra. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, mun allur byggingarkostnaður við fjórðungssjúkrahúsið nema 3.800.000,00 kr. Þar af hefur ríkissjóður þegar greitt 1.610.000,00 kr. Mér skilst því, að ríkið muni nú þegar skulda af framlagi sínu til sjúkrahússins um 670 þús. kr. Við afgreiðslu fjvn. á fjárlfrv. kom ég með þá brtt., að fjárveitingin yrði hækkuð upp í 350 þús. kr., en á fjárlfrv. var gert ráð fyrir 300 þús. kr. til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Ég taldi mér ekki fært að fara fram á frekari hækkun, með hliðsjón af því, hve miklu er varið til heilbrigðismála í Landinu. Jafnframt lágu fyrir beiðnir frá Blönduósi og Sauðárkróki um, að Alþ. veitti verulegt fé til byggingar sjúkrahúsa á þessum stöðum, og þess vegna fannst mér ekki fært að fara fram á frekari fjárveitingu, en að ríkið greiddi 350 þús. kr. á þessu ári til fjórðungssjúkrahússins á Akureyri.



Herra forseti. Ég hefði helzt viljað komast hjá því að flytja nokkrar verulegar brtt. til hækkunar við frv. eða í tilefni af því. En mér finnst ég tæplega geta setið hjá út af einu atriði, sem hv. fjvn. hefur, að mínum dómi, ekki tekið réttilega á. Ég á þar við það framlag, sem er á 20. gr. og er ætlað til flugvallargerða og viðgerða á flugvöllum. Þá upphæð hefur n. skorið svo mikið niður frá því, sem í frv. stóð, að ég held, að það geti á engan hátt talizt forsvaranlegt. Og það, að ég hefst hér upp úr eins manns hljóði með svona grófa hækkun frá till. fjvn., er aðallega vegna þess, að ég tók á móti á sínum tíma áætlun flugráðs og ákvað þá að setja inn í frv. þá upphæð, 21/2 millj. kr., sem þar er, en nú er lagt til að verði lækkuð niður í 1 millj. kr. Nú er ekki þann veg að skilja, að fjmrn. hafi á sínum tíma, þegar fjárlfrv. var undirbúið, tekið óathugað við till. flugráðs, heldur þvert á móti, því að þar voru samtals kr. 3.650.000, og skal ég þó ekki segja, að niðurskurður sá, sem átti sér stað í fjmrn., hafi verið að því leyti til réttmætur, að hér hafi verið um óskir frá flugráði að ræða, sem ekki gátu réttlætzt, heldur var niðurskurðurinn vegna þess að fjmrn. í þann tíð treystist ekki til þess að gera að sínum till., að lengra væri gengið í fjárl. en að áætla 21/2 millj. kr. Þessar till. eða kostnaðaráætlun flugráðs, eins og hún var lögð fram á s.l. hausti, nemur, eins og ég tók fram, kr. 3.650.000. Þegar ég tala um flugráð í þessu sambandi, þá á ég við báðar yfirstjórnirnar yfir flugmálunum. Þessi áætlun flugráðs er þannig: Ný flugstöðvarbygging á Reykjavíkurflugvelli 750000 kr. Brautarlýsing Reykjavíkurflugvallar, lokagr. 175000 - Girðing um Reykjavíkurflugvöll. 250000- Stefnuviti á Suðurnesjum 175000 - Stefnuviti á Austurlandi 125000 - Akureyrarflugvöllur ( nýr flugv.) 1000000 - Egilsstaðflugvöllur ( nýr flugv. ) 500000 - Fagurhólsmýri 100000 - Vestmannaeyjaflugvöllur. 250000- Skagafjarðarflugvöllur 100000- Blönduósflugvöllur, lokagr. 75000 - Flugvöllur við Hólmavík (endurb.) 50000- Hornafjörður (endurbætur) 100000 - Samtals 3650000 kr. Svona lagði flugráð fram sínar hugmyndir fyrir rn. á sínum tíma, og var mér þá þegar ljóst, að ýmislegt af því, sem þarna var nefnt, hlaut að verða að bíða, þ. á m. ný flugstöð á Reykjavíkurflugvelli, og jafnvel girðing um völlinn, sem samtals nemur 1 millj. kr. En stefnuvitarnir eru ákaflega mikið nauðsynjamál fyrir flugmálin, og eins er ekki hægt með neinni sanngirni að benda á, að annað liggi fyrir, en brýn nauðsyn að því er snertir alla þá flugvelli, sem taldir eru upp, þar sem ýmist er um lokagreiðslur að ræða, eins og t.d. í Vestmannaeyjum, eða þá byrjunargreiðslur eins og t.d. stóð til á Akureyri. Niðurstaðan varð sú, að þessi upphæð var, eins og áður segir, sett kr. 2.500.000, en nú er ætlazt til, að hún fari niður í 1 millj. kr., og það þykir mér svo langt gengið, að ég treysti mér ekki til að gera annað en að leggja til svo mikla hækkun sem greinir á þskj. 633. Ég legg til, að sú upphæð verði 2 millj. kr. í stað 1 millj. kr. Mér finnst líka, að það skjóti ákaflega mikið skökku við, að því er snertir framlög til annarra samgöngumála, þar sem eru t.d. framlög til veganna, sem fjmrn. á sínum tíma lagði til að yrðu 7 millj. kr., það er engan veginn skert, heldur aukið um 300 þús. kr. að mér skilst. Til samgangna á sjó er nú lagt til að verja miklu meira, en fjárlfrv. gerði ráð fyrir. Þegar þess er gætt, að í hvoru tveggja tilfellinu, til nýrra vega og til viðhalds og til samgangna á sjó, er ætlazt til að verja hærri fjárhæðum, en gert var ráð fyrir í haust, þá verð ég að segja, að misræmið í till. n., að mínum dómi, er allt of mikið þegar tillag til nýrra flugvalla og viðhalds á þeim flugvöllum, sem fyrir eru, er lækkað úr 21/2 millj. niður í 1 millj. kr. Flugsamgöngurnar hafa vaxið hröðum skrefum hér á landi, og þar eru orðnar það mikilvægur þáttur í samgöngukerfi landsins, að á hverju sviði fyrir sig verður hið opinbera. að gera sitt ýtrasta til að þær geti dafnað og þar skapast sem mest öryggi. En slíkt öryggi er því aðeins fyrir hendi, að á þeim stöðum, sem flogið er til, séu skilyrði til löndunar og til uppflugs viðunandi. En það hefur skort mikið á það víða hér á landi, að þessi skilyrði væru fyrir hendi, sem von er, því að þetta er allt í byrjun og erfitt að koma því í lag, svo að gott megi heita, nema á löngum tíma. Þó hefur Alþ. fram að þessu sýnt fullan skilning, að því er mér virðist eftir megni, á þörf flugsamgangnanna, að því leyti sem það snertir að byggja flugvelli og lagfæra þá og halda þeim við. En hér yrði með þessari brtt. fjvn., verði hún samþ., stigið stórkostlegt spor aftur á bak, sem mundi hafa örlagaríkar afleiðingar, ekki einasta fyrir þróun flugsamgangnanna í landinu, heldur gæti slíkt haft óheppilegar eða jafnvel örlagaríkar afleiðingar á sjálft flugið, þannig að vellir, sem ekki er haldið við, geti orðið að tjóni fyrir þá, sem þá þurfa að nota. Mér þótti það ótrúleg tala, þegar ég fór að spyrja eftir því, hvað margir farþegar væru fluttir hér í íslenzku flugvélunum, þegar ég fékk þær upplýsingar frá réttum aðilum, að á árinu 1949 hefðu um Reykjavíkurflugvöll - í innanlands- og utanlandsflugi - farið og komið 47.681 maður, þ.e.a.s. sumir þessara manna hafa komið mörgum sinnum eða farið mörgum sinnum, en þetta margir menn hafa flogið að eða frá. Þetta sýnir náttúrlega, hversu þessar samgöngur eru geipilega mikið notaðar og samgöngutækin geysilega mikið notuð. Ég gæti trúað því, að svo færi fyrir fleirum en mér, þegar þeir sjá þessar tölur, að þeim þætti þetta nærri því ótrúlega mikið. Svo hefur í seinni tíð þróunin gengið í þá átt, og verður án efa meira í framtíðinni, að flytja vörur með flugvélum. Flutningur er talinn yfir 300 þús. kg á árinu 1949, og póstflutningur er talinn yfir 140 þús. kg á sama tímabili. Ég hef talað hér um meðferð eða afskipti fjvn. af þessum málum og beint gagnrýni að liðum í sambandi við hana. Að vísu er það vitanlegt, að fjvn. fer eftir óskum og vilja ríkisstj. í þessu sem öðrum stórum atriðum, er snerta fjárl., og ég verð að segja, að mér þykir furðulegt, að flugmálaráðh. skuli láta sér þetta lynda, að til þessara hafnarbóta loftfaranna sé ætlað 1 króna á móti hverjum kr. 2.50, sem því þó var ætlað í rn., eftir að búið var að skera niður til stórra muna till. flugráðs. Ég tel enga þörf á því að rökstyðja þetta frekar eða með flein orðum. Ef flugmrh. hefði verið hér viðstaddur, þá hefði ég ef til vill haft þetta mál lengra, en ég vildi vona, að endanleg afgreiðsla á þessum lið yrði ekki þann veg, sem nú liggur fyrir í till., heldur réði meira sanngirni í garð flugsamgangnanna, en þar liggur fyrir. - Ég vildi samt að endingu drepa á eitt atriði varðandi flugsamgöngurnar, sem samkvæmt þeim till., sem hér liggja fyrir, er ákaflega áberandi, og það er hvað snertir flugsamgöngur við mitt eigið kjördæmi. Það er komið svo, að farþegaflutningur til Vestmannaeyja fer mikið fram með flugvélum, svo fremi að þær ekki fari fram með mótorbátum, því að ferðum Ríkisskips hagar þannig, að þær verða til lítils gagns fyrir Vestmannaeyjar, hvað mörg farþegaskip sem Ríkisskip hefur til ferða, og má vísa til þess, að slysavarnadeildin Eykyndill hefur, bæði sérstaklega og eins á nýafstöðnu slysavarnaþingi óskað eftir breytingu á því ófremdarástandi, sem Eyjarnar búa við af hálfu Ríkisskips. Fólkið verður því yfir höfuð að ferðast með flugvélum, nema þegar þoka bannar eða stormur. Nú var flugvöllur byggður þar, og var gengið mjög rösklega að því verki af Erling Ellingsen, sem á sínum tíma hafði upphaflega forgöngu í því. En flugvöllurinn er bara ein braut, ein stefna hér um bil frá austri til vesturs milli fjalla, og kastvindar frá þessum fjöllum geta verið hættulegir, og var því í það ráðizt á s.l. ári og árinu þar áður að sprengja niður fjallsöxl, svokallað Snæfell, til þess að gera aðflugið austan frá hættuminna. Þessu verki miðaði ákaflega vel áfram undir stjórn þeirra manna, sem hafa haft þessar framkvæmdir með höndum. Það er erfitt verk að sprengja niður fjallsöxl, en þeir hafa notað sprengiduflaskot, og þau hafa verið notuð með góðum árangri til þessa verks. Nú er þessu verki svo langt komið, að ef unnið yrði í sumar það, sem stóð til að vinna, sem mundi kosta 250 þús. kr., þá væri að miklu leyti numin burt sú sérstaka hætta, sem flugvélum stafar frá Snæfellinu. Ég vil geta þess, að búið er að afla þessara sprengidufla, sem á að nota í þessu skyni, en mér er sagt, að ef fjárveitingin verður miðuð við það, sem nú liggur fyrir í till. fjvn., þá sé ekki fært að ráðast í neinar framkvæmdir á þessum stað á þessu sumri, og ég tel það mjög illa farið, því að það á að vera til öryggis því fólki, sem annaðhvort kemur eða fer þá leið. Einnig þetta knýr mig til þess að fara fram á breyt. á þessu fjárframlagi, og ég sem sagt mælist til þess við hv. n. og hæstv. ríkisstj., að þessi sérstaka fjárveiting verði tekin til gaumgæfilegrar athugunar, áður en endanlega verður gengið frá fjárlfrv., því að verði það gert, þá efast ég ekki um, að hæstv. ríkisstj. muni vilja gera hér á einhverjar úrbætur, því að það liggja svo sterk rök til þess að hafa þessa fjárhæð eitthvað hærri, en nú er lagt til. En ég er hræddur um, að ekki hafi verið haft neitt samráð við flugráð þegar ákveðið var að leggja til þessa lækkun. Ég vildi því mælast til þess, að samráð væri haft við flugráð og þá menn aðra, sem gleggst finna til þarfarinnar, að því er bætt lendingarskilyrði fyrir flugvélar snertir bæði á einum og öðrum stað á landi hér, og þannig eflt öryggi þessara samgangna, og sé það gert, þá vona ég, að niðurstaðan verði sú, að hæstv. ríkisstj. ákveði að láta hér verða einhverja úrbót á.



Herra forseti. Ég á brtt. á þskj. 633 ásamt hv. 2. þm. S-M., sem fer í þá átt að hækka áætlað framlag til íþróttasjóðs úr 500 þús. kr. í 700 þús. kr. Ég veit, að þessi till. á fylgi hjá mörgum þm., og þyrfti ég því ekki að mæla mörg orð fyrir henni, en hins vegar veit ég einnig, að það eru sumir, sem segja sem svo, að vegna hinna almennu fjárhagsvandræða nú verði að sitja við það, sem þegar eru gerðar till. um, að íþróttasjóður fái ekki nema 500 þús. kr. á þessu ári. Ef hv. alþm. hugleiða þetta, þá er ég sannfærður um, að þeir komast að þeirri niðurstöðu„ að slíkt eru hvatvíslegar ástæður fyrir afstöðu til þessa máls, og sannleikurinn er sá, að þeir tímar, sem æska landsins ver á íþróttaleikvöngum, bera ríkulegan ávöxt í lífi einstaklinganna með þeim afleiðingum að gefa þjóðfélaginu glaða og hrausta borgara, og hvaða þm. vildi ekki leggja lið til þess að svo mætti verða, að hér vaxi upp stæltari og hraustari æska en áður og þegar líður á lífdagana einnig mun betri og lífsglaðari borgarar? Þetta veit ég að hv. þm. viðurkenna og ekki sízt nm. fjvn., og þeim hefur verið þetta ljóst, þó að þeir hafi ekki gert till. um hækkun, enda þótt því hafi verið hreyft, og stendur það líklega í sambandi við það, að menn hafa ekki séð fram úr því, að það mætti hækka fremur eitt en annað. En ég vil vekja athygli á því, að frá íþróttan. liggur fyrir skýrsla, sem fjvn. fékk til meðferðar, þar sem hún gerir ráð fyrir, að þörfin til íþróttaframkvæmda í landinu á þessu ári verði 1.857.000 kr., og gerir till. til vara um 970 þús. kr. Þó að till. okkar væri samþ., þá er ekki gert meira en fara bil beggja frá því, sem nú er í till. fjvn., og því lágmarki, sem fyrir liggur frá íþróttan. Ég held, að það þurfi ekki að ræða frekar rökin fyrir því, að það væri sjálfsagt og rétt að gera þetta, ef ríkissjóður hefur möguleika til þess. Spurningin er þá, hvort þetta, miðað við aðrar fjárveitingar, mætti hækka, og þá vil ég biðja hv. þm. og ekki sízt fjvnm. að veita einu atriði athygli í sambandi við íþróttaleikvangana í landinu, að eins og nú horfir, þá er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að yfirvofandi er hætta á stöðvun ýmissa atvinnugreina vegna skorts á efnivörum. Það er t.d. þannig í dag, að það vofir yfir mikil hætta á því, að stöðva þurfi ýmsar framkvæmdir bæjarfélags Reykjavíkur vegna slíks efnisskorts, það er ekki til efni í götugerð og holræsagerð, og pípugerð bæjarins er lokuð af þessum ástæðum. Rafmagnsstjóri var á fundi bæjarráðs í morgun og gerði ráð fyrir því, að vegna skorts á efni til lagna hér í bænum til viðhalds væri hætta á því, að þar þyrfti að koma til stöðvunar, ef ekki verður úr bætt. Þegar þetta er haft í huga, þá er ómögulegt að komast hjá því að hugsa sérstaklega um þær framkvæmdir í landinu, sem taka til sin töluvert vinnuafl, en lítinn gjaldeyri þarf til, svo sem t.d. íþróttavellina. Í því sambandi vil ég leyfa mér að vekja athygli hv. form. fjvn. á því að, að vísu er það svo, að til sumra framkvæmda, sem íþróttan. áætlar, svo sem sundlaugabygginga, þarf sement og annað erlent efni, en þegar skorið er niður til íþróttaframkvæmda, þá mætti haga þessum framkvæmdum þannig, að unnið væri að þeim mannvirkjum, sem ekki þarf erlendan gjaldeyri til. Ég vona, að þetta atriði verði tekið til athugunar og hv. fjvn. vilji líta með skilningi á þessa till. á síðara stigi málsins út frá þessum forsendum sérstaklega. Á það er einnig að líta, að hv. fjvn. sýnist með sínum tillögum hafa opin augun fyrir þeim óskum, sem fram hafa komið frá íþróttamönnum, bæði með því að velta frjálsíþróttasambandi Íslands vegna þátttöku í Evrópumeistaramóti 25 þús. kr. og til glímufélagsins Ármanns vegna fimleikafarar 10 þús. kr. En um leið og þetta er athugað, þá berst hugur að því, hvort ekki er rétt að tryggja, að íþróttamenn hafi sem bezta aðstöðu til íþróttaiðkana í landinu, áður en þeir eru sendir á erlendan vettvang, þegar fyrir liggur sá skilningur hv. n. um nauðsyn þess, að íslenzkir íþróttamenn kynni land sitt á erlendum vettvangi. Ég vil vekja athygli á því, að um leið og það er viðurkennt, verður að meta þá miklu þörf á því, að okkar íþróttamenn eigi kost á þeim undirbúningi heima fyrir, að þeir geti orðið til sem mests sóma fyrir land sitt, þegar þeir koma á erlendan vettvang. Ég vona því, að á þessa till. verði litið með skilningi í meðferð hv. fjvn., sem kynni að fara fram á síðara stigi málsins.



Herra forseti. Ég vildi gera nokkra grein fyrir brtt., sem ég á, á þskj. 633, og skal ég gera það í stuttu máli, því að till. eru skýrar og einfaldar. Fyrst er tillaga undir rómv. V um námsstyrki til Íslendinga erlendis. Samkv. upplýsingum fjárhagsráðs voru 504 Íslendingar við nám erlendis, og áætlaði ráðið fjárþörf þeirra 6.7 millj. kr. á árinu, en eftir gengislækkunina hefur þetta hækkað í 11.7 millj. kr., og mun enginn hópur manna hafa fengið svo snöggan skell af gengislækkuninni. Var á þetta minnzt, er gengislækkunarfrv. var til umr., og voru þá felldar till. til úrbáta fyrir námsfólk erlendis, en gefin vilyrði fyrir því að bæta þetta upp síðar. Nú mun það vera svo, að þessir 504 menn séu ekki allir í námi, sem ástæða er til að styrkja, og má segja, að fjárhagsráð hefur verið furðulega örlátt við að veita námsstyrki, sérstaklega í Bandaríkjunum og Sviss, þar sem námskostnaður er svo óheyrilega mikill, að hann kemst jafnvel upp í 40 þús. kr. á ári, og er stórundarlegt, að nokkrir námsmenn þoli slíkt. Menn, sem eru í löngu og erfiðu námi, senda flestir umsóknir um styrk til menntamálaráðs. Fyrir þetta ár bárust umsóknir frá 250 mönnum, sem nær allir eru í námi, sem ástæða er til að styrkja. Þessir menn fengu yfirfærðar 3.2 millj. kr. fyrir gengislækkunina, en verður eftir hana 5.6 millj. kr., svo að hækkunin nemur 2.4 millj. kr. Menntamálaráð athugaði þetta mál og lagði fyrst til að hækka styrki um 2.5 millj. kr., en það fékk ekki undirtektir, svo að menntamálaráð áætlaði annað lágmark. Þeim löndum, sem íslenzkir námsmenn helzt sækja, er skipt í þrjá aðalflokka. Í 1. flokki eru Noregur og Danmörk, þar sem ódýrast er að nema, 3 2. flokki eru Svíþjóð, Bretland og Frakkland, þar sem námskostnaður er allmikill, og loks í 3. flokki eru svo Bandaríkin, Kanada og Sviss, þar sem námskostnaðurinn er gífurlegur. Gert er ráð fyrir, að námskostnaður í Noregi og Danmörku sé sami og hér, eftir að búið er að veita styrkinn, og eru till. ráðsins miðaðar við það, og niðurstöður þess eru þær, sem ég flyt sem brtt. á þskj. 633. Þessar till. hafa ekki hlotið náð fyrir augum hæstv. ríkisstj. eða hæstv. fjvn., en menntamálaráð er þó sá aðili, sem kunnugastur er högum og þörfum námsmanna, og þótti mér því rétt að láta álit þess koma fyrir Alþingi, og er raunar varla hægt að ganga fram hjá þessum algeru lágmarkskröfum þess. Þá er IX. liður á þskj. 633 um það, að framlag til skálda og listamanna hækki um 80 þús. kr. Þetta framlag hefur staðið í stað, á sama tíma og fjárlögin hafa stórhækkað, og er eðlilegt, að þessi upphæð hækki með fjárlögunum og aukinni dýrtíð. Till. mín gengur þó ekki svo langt, en ég vildi stilla hér í hóf, ef frekar væri þá von um að afla till. fylgis. Þá legg ég til, að ákvæðunum um skiptingu framlagsins verði breytt. Ég hef á þessu þingi flutt um þetta sérstakt frv., og rakti ég þá sögu úthlutunarinnar, sem er næsta óskemmtileg, og skal ég ekki endurtaka það hér, en þar sem ég býst ekki við, að frv. fái afgreiðslu á þessu þingi, þá tek ég hér upp aðalefni þess sem athugasemd við þennan lið. Þá er II. liður á sama þskj. um framlag til hafnarinnar í Hafnarfirði, en lagt er til í fjvn., að það verði 200 þús. kr., en nokkrir aðrir staðir eru með hærra framlag í þessu skyni. Það eru uppi miklar hafnarframkvæmdir í Hafnarfirði, og skuldar ríkissjóður Hafnarfirði hærri upphæð, en lögð er til í till. fjvn., og ég fæ ekki séð, að Hafnarfjörður eigi ekki rétt á að vera eins hár og t.d. Akranes og fleiri staðir. Að lokum eru svo þrjár litlar brtt. Undanfarið hefur það verið svo, að Alþingi hefur veitt ýmsum listamönnum byggingarstyrk. S.l. ár var sótt um styrk fyrir Svavar Guðnason, en sú till. var felld, en ég tek hana nú upp í þeirri von, að hún verði samþ. Ég veit, að verk hans eru mjög umdeild, en í hópi yngri abstraktmálara er hann í einna mestum metum á Norðurlöndum. Hann er sem sagt mjög kunnur og duglegur listamaður, og væri það sómi fyrir Alþingi að veita honum þennan styrk. Þá er örlítið framlag til Félags íslenzkra myndlistarmanna til þess að standa straum af þátttöku í erlendum listsýningum. Þetta framlag var á fjárlögum áranna 1947 og 1948, en var af einhverjum ástæðum fellt niður s.l. ár, en félagið hefur undanfarið tekið þátt í sýningum og kostað það af eigin fé og er nú alveg komið í þrot fjárhagslega. - Loksins er till. um framlag til Hellisgerðis í Hafnarfirði. Þar hefur verið unnið mikið og gott starf, og ætti Alþingi að veita því viðurkenningu. Hafnarfjarðarbær leggur Hellisgerði 20 þús. kr., og væri skemmtilegt, að Alþingi gerðist ekki minna en hálfdrættingur við bæinn.



Herra forseti. Ég er á þessu stigi ekki alls kostar vel undirbúinn að tala, þar sem ekki hefur verið útbýtt einni brtt. minni. Skal ég og ekki fara út í almennar umræður um fjárlögin, íþótt ef til vill. væri nokkur ástæða til þess. Ég get þó ekki stillt mig um að taka undir ummæli hv. form. fjvn. um það, hversu óheppilegt það er og algerlega á móti öllum reglum, að fjárlög skuli ekki vera afgreidd fyrr en langt er liðið á árið, sem þau eiga að gilda fyrir. Það hefur nú verið gerð allmikil breyting á efnahagsmálunum með gengislækkuninni, og má búast við, að það leiði til meiri stöðvunar á verðlagi, og væri þá tími nú til að reyna að ráða bót á þessu vandræðaástandi. Þetta hefur gengið svona ár eftir ár og má ekki oftar koma fyrir, og þyrfti að taka upp fast skipulag um það, hvenær Alþingi á að sitja, því að óþægilegt er fyrir þm., sérstaklega þá, sem úti á landi búa, að vita ekki fyrir víst um samkomudag þingsins. Ég vildi vona, að á næsta ári gæti Alþingi komið saman samkv. stjórnarskránni, eða þann 15. febr., og stæði þá hæfilegan tíma. - En hér er nú fjárlagafrv. og brtt. til 2. umr., og er venja að ræða aðallega brtt. við þessa umr. Við athugun á brtt. hv. fjvn. kemur í ljós, að ekki er um róttækar breytingar að ræða, sem þó mundi þörf. Skal þó hv. n. ekki ásökuð um það, því að ef koma á fram verulegum breytingum á fjármálastjórninni, þá verður frumkvæðið og undirbúningurinn að koma frá hæstv. ríkisstj. Þm. geta ekki gert breytingar á efnahagskerfinu á skömmum tíma. Það, sem helzt mun umtalsefni, er skiptingin á fjárframlögum til verklegra framkvæmda milli hinna einstöku héraða, og get ég búizt við, að ýmsir þm. séu óánægðir með þá skiptingu, og mun svo jafnan vera, því að enginn gerir svo öllum líki. Ég geri þó ráð fyrir, að það fari ekki fram hjá hv. þm., að nú sem áður - sjálfsagt af tilviljun - er það svo, að þau kjördæmi, sem hafa fjvnm. fyrir þm, eða þá einstaka hæstv. ráðh., bera mest úr býtum. Ég geri ráð fyrir, að í þeim kjördæmum sé þörfin mest, en þetta er dálitið einkennileg tilviljun, að menn úr verst settu sýslunum veljist ævinlega í fjvn. eða þá ráðherrastöður. Ég verð að segja um vegaframlög, að það leikur ekki vafi á því, að mitt kjördæmi hefur orðið fyrir misrétti, að minnsta kosti er minnsta upphæð þangað veitt ásamt V.-Húnavatnssýslu. Þetta á kannske að byggjast á því, að Eyjafjarðarsýsla sé bezt veguð, en ekki hefur nú verið gengið úr skugga um það, að svo sé, og svarið getur nokkuð farið eftir því, sem miðað er við. Ég hef heyrt, að hv. n. hafi miðað við vegi, sem teknir hafa verið í þjóðvegatölu. Fleira kemur hér til greina, og þá fyrst hin almenna vegaþörf, og hún fer ekki eftir einni saman lengd veganna, heldur verður að taka til greina atvinnuvegi héraðsbúa. Það er t.d. annað, þegar um er að ræða hérað eins og Eyjafjarðarsýslu, þar sem þarf að flytja mjólk frá svo að segja hverju býli daglega, heldur en ef um er að ræða sauðfjárræktarhéruð, og þá má benda á það, að í Eyjafirði og austanverðum Skagafirði hefur farið fram niðurskurður fjár s.l. haust, og í fyrra var að minnsta kosti talað um það, að bændur á þessu svæði þyrftu að komast í vegasamband, svo að þeir gætu komið mjólk á markaðinn, og einnig var rætt um einhverjar atvinnubætur. Þá er ekki úr vegi að líta á íbúatöluna og það, hve mikið kemur á hvern íbúa, því að það, sem héraðið greiðir af gjöldum í ríkissjóð, fer mikið eftir því, hve fjölmennt það er. Ég var nú að blaða í manntalinu frá 2. des. 1940. Einhverjar breytingar kunna að hafa orðið síðan, en það má gera ráð fyrir, að hlutfallið hafi ekki mjög raskazt. Ég blaðaði í þessu af því, að ég hafði ekkert nýrra. Í Eyjafjarðarsýslu eru íbúar taldir 5.400, og þeir fá 17 þús. til vega. Vestur-Húnavatnssýsla, þar sem eru þrisvar sinnum færri íbúar, fær jafnmikið. Ég hygg, að svipað sé um aðra staði, að þeir fái þrefalt á við Eyjafjarðarsýslu. Rangárvallasýsla er 1/3 fámennari en Eyjafjarðarsýsla, en fær þrátt fyrir það 1/2 millj. kr. - eða upp undir 1/2 millj. Að vísu eru þar engar hafnir, og þess vegna ekkert fé veitt til hafnarbóta, en þó að tillit sé tekið til þess, eins og rétt er, er samanburður óhagstæður fyrir Eyjafjarðarsýslu. Barðastrandarsýsla, en þar er íbúafjöldi tæplega 3.000, fær yfir 1/2 millj. kr. til vega og miklu meira framlag til hafna en Eyjafjarðarsýsla. Þetta eru almennar athugasemdir, sem ég geri. Mér þykir sem Eyjafjarðarsýsla njóti ekki sömu hlunninda og ýmis önnur héruð. Þm. Eyf. hafa þó, eins og flestir aðrir þm., er styðja stj., gengið inn á að sætta sig við þessa skiptingu, enda ekki að vænta brtt. frá okkur, ef ekki verður bætt við önnur héruð. En það er eitt smáatriði, sem ég vildi minnast á, sem aldrei var talað um við okkur og ég spurði fjvnm. um, en fékk ekki upplýst. Það varðar svokallaða ræktunarvegi í eyjum. Ég tel mig ekki bundinn við þá skiptingu eða þann flokk, sem ég tilheyri. Mér þykir einkennilegt, hvernig skipt hefur verið. Flatey á Breiðafirði fær 10 þús. kr., en Hrísey 4 þús. kr. Í Flatey voru 276 íbúar árið 1940, en í Hrísey 377, svo að ekki er petta miðað við íbúatölu. Ég hef ekki komið í Flatey, það kann svo að vera, að ræktunarland sé þar langt frá byggð, hitt er vitað, að í Hrísey verður ræktunarland ekki notað, nema lagður sé vegur að því. Ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess, að Hrísey fær lægra framlag, og mér hefði fundizt réttmætt, að þessar tvær eyjar fylgdust að. Það mun því verða útbýtt brtt. frá okkur þm. Eyf. um að hækka framlagið til ræktunarvega í Hrísey. Er það eina brtt., sem við berum fram fyrir kjördæmið, og hún er borin fram vegna þess, að ekki var kostur að ræða málið við n., nema í bréfi, eða svokölluðum óskalista, þar sem farið var fram á 12 þús. kr. Ég skal svo ekki orðlengja frekar um þetta. En svo er lítil brtt. á þskj. 633, sem ekki kemur þessu máli við. Hún er við 15. gr. A. XVIII, og á þá leið, að þar verði bætt við nýjum lið: Til Þorfinns Kristjánssonar prentara í Kaupmannahöfn, til að greiða fyrir heimsóknum aldraðra Íslendinga í Danmörku heim til Íslands, kr. 1.500. Í fjárl., og brtt. hv. n., er gert ráð fyrir allverulegum fjárhæðum til að greiða fyrir og styðja ýmsa starfsemi í Ameríku, og er ég ekki að hafa á móti því, að svo sé gert. Það er auðvitað mál, að þjóðarbrotið þar á sinn siðferðilega rétt á því, að við gleymum því ekki alveg. En mér finnst, að á hitt megi líka líta, að margir Íslendingar eru í Danmörku og hafa verið þar áratugum saman, og þó að margt sé vel um landa okkar í Vesturheimi, hafa þeir þó ekki komizt fram úr Hafnar-Íslendingum, ef litið er á söguna frá því fyrsta. Um Þorfinn Kristjánsson er það að segja, að hann fær ekki eyri af þessu sjálfur, heldur fer það til gamalla Íslendinga í Danmörku til þess að kosta heimsóknir þeirra til Íslands, og er það fordæmi, að Vestur-Íslendingum hefur verið veittur slíkur styrkur. Þorfinnur hóf þessa starfsemi fyrir tveimur árum og leitaði samskota í Höfn til þess að hrinda þessu í framkvæmd. Auk þess hefur hann unnið að því að fá menn hér heima til þess að styrkja þessa starfsemi, og hafa þeir Valtýr Stefánsson ritstjóri og Guðbrandur Magnússon forstjóri eitthvað beitt sér fyrir málinu. Ég veit, að Þorfinnur sendi heim s.l. ár gamlan Íslending, sem búinn var að dvelja 40 ár í Danmörku, og hafði hann mikla ánægju af að sjá föðurland sitt. Þetta er lítið fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð, en það skiptir miklu fyrir þá, sem um er að ræða, og þess vegna vænti ég þess, að hv. þm. samþ. þessa brtt. mína. Þó er ég fús að taka hana aftur til 3. umr., ef fjvn. vildi taka hana til vinsamlegrar athugunar. Ég hygg, að fjvn. hafi haft þetta mál til athugunar. Ef það er ekki rétt, er ég fús að gefa frekari upplýsingar, og hef ég afrit af bréfi varðandi málið. Ég vil loks geta þess um brtt. okkar þm. Eyf., að við erum fúsir að taka hana aftur til 3. umr. í þeirri von, að n. taki hana til athugunar og taki aftur til 3. umr. sína till.



Herra forseti. Ég mun ekki ræða hér mál kjördæmis míns, og hvorki vitna í höfðatölureglu né flatarmálsfræði til þess að sanna ágæti þeirrar till., er ég ber fram. Ég stend upp í tilefni af till. á þskj. 633, VIII, þar sem ég ásamt fleiri þm. hef lagt til að veita Hallgrími Helgasyni tónskáldi 12.500 kr. styrk til að safna íslenzkum þjóðlögum og gefa þau út. Svipuð upphæð hefur verið á fjárl. undanfarið, en hefur ekki verið tekin með nú, svo að við höfum talið okkur tilknúna að bera fram till. um þetta. Þessi maður er einn af efnilegustu og gáfuðustu tónlistarmönnum þjóðarinnar. Allan tímann síðan hann var í menntaskólanum hefur hann stundað þessa listgrein, en fór, er hann hafði lokið menntaskólaprófi, utan til háskólanáms. Hann hafði að mestu lokið háskólanámi, þegar heimsstyrjöldin skall á, en hefur síðan notað tímann til þess að vinna að hugðarefnum sínum: safna gömlum lögum og raddsetja þau, svo að þau mættu koma fyrir almenningssjónir. Hér fyrir framan mig liggur sönglagahefti með sex gömlum lögum, sem hann hefur gefið út. Hallgrímur Helgason er ekki hér á landi nú. Fyrir tveimur árum fór hann til Sviss til þess að ljúka þar framhaldsnámi. En hann hefur ekki verið áhugalaus um þessi mál, þó að hann hafi verið við nám erlendis. Þar hefur hann, samtímis náminu, unnið að útgáfu allra þessara sönglaga. Allir, sem kynnt hafa sér starf Hallgríms Helgasonar, telja það merkilegt. Ég hef hér í höndum sex umsagnir merkra erlendra tónlistarfræðinga, sem kynnzt hafa honum sjálfir. Ég skal ekki þreyta hv. þm. með því að lesa allar þessar umsagnir, en skal taka hér eitt dæmi: Prófessor Ole Mörk, sem er tónlistarfræðingur norska útvarpsins, segir: „Mér virðast tónverk Hallgríms Helgasonar ákaflega athyglisverð. Hér er á ferðinni tónskáld, sem kann sitt verk og getur byggt listaverk úr hrynjandi og hljómum á þann hátt, að persónuleg sérkenni hans njóta sín. Ekki virðist mér hann líkjast neinu öðru norrænu tónskáldi.“ Hann segir enn fremur: „Ég mæli með honum við norska útvarpið sem ágætum fulltrúa íslenzkrar tónlistar og fer þess á leit, að fallizt verði á þá tillögu, sem ég hef gert um flutning á fleiri verkum frá hans hendi.“ Þetta er skrifað til norska útvarpsins. Umsagnir, sem ganga í sömu átt, liggja fyrir frá svissneskum og þýzkum tónlistarmönnum, þeir ljúka allir lofsorði á verk hans. Ég veit, að þetta verk, sem Hallgrímur Helgason vinnur að, verður ekki í askana látið. En það hefur verið sagt, að maðurinn lifi ekki á einu saman brauði, og ég held, að við Íslendingar verðum að athuga það, að hróður okkar er aðallega á andlega sviðinu. Þess er vert að minnast, og okkur ber að styðja alla viðleitni af fremsta megni, sem orðið getur til þess að auka þann hróður. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, að hv. alþm. láti Hallgrím Helgason njóta sama styrks og áður.



Herra forseti. Ég flyt brtt. við fjárlfrv. - ég held henni hafi ekki verið útbýtt enn - um að hækka framlagið til hafnargerðar á Ísafirði úr 100 þús. kr. í 280 þús. kr. Ísafjarðarhöfn er ein af beztu höfnum landsins utan Reykjavíkur, þaðan hefur lengi verið rekinn sjávarútvegur og höfnin er ágætlega gerð af náttúrunnar hálfu. Þegar litið er á till. fjvn., sést, að Ísafjörður er neðarlega á blaði. Hefur n. lagt til, að aðeins 100 þús. kr. verði veittar til hafnarmannvirkja þar. Mér er tjáð, að ástæðan til þess, að upphæðin er svona lág, sé sú, að innstæða Ísafjarðar sé ekki nema 40 þús. kr. Að vísu mun þessi upphæð eiga að vera mun hærri, ekki vegna þess að fjvn. eða vitamálastjóri hafi faríð rangt með, heldur vegna þess, að fullnægjandi reikningar munu ekki hafa verið fyrir hendi nægilega snemma. Á Ísafirði er nú verið að vinna að allmiklum hafnarbátum. Rammað hefur verið niður járnþil, en það nefur ekki verið gengið frá því til fulls, þar sem eftir er að fylla á bak við það. Það er því hætta á því, að þilið leggist niður, ef ís ber að því. Ef ekki verður unnið fyrir meira fé en 100 þús. kr., eins og fjvn. leggur til, er ekki hægt að ljúka þessu verki. Það kann svo að vera, að Ísafjörður eigi ekki nema 40 þús. ógreiddar hjá ríkissjóði, en eins og ég hef skýrt frá er þetta mannvirki í hættu, ef ekki verður endanlega frá því gengið. Ég hef þess vegna leyft mér að leggja fram brtt. mína í þeirri von, að hún verði tekin til greina af þeim ástæðum, sem ég hef greint frá. Það verður erfitt fyrir kaupstaðinn, ef þetta mannvirki eyðileggst, og auðvitað hefur það í för með sér tap fyrir ríkissjóð líka. Nú stendur svo á fyrir Ísfirðingum, að auk fimm hallærissumra fyrir síldveiðarnar hefur verið hallærisástand hvað þorskveiðarnar snertir í þrjú ár. Síðasta vertiðin var sú versta, sem ég man eftir s.l. 20 ár. Fjárhagur kaupstaðarins er því bágborinn, og ég held, að hann geti ekki af eigin rammleik verndað þetta mannvirki. Ég vænti því þess, að þetta verði tekið til velviljaðrar athugunar.



Herra forseti. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að till. okkar hv. 1. landsk. á þskj. 633. Hún er borin fram í samræmi við samþykkt bæjarstjórnar Vestmannaeyja 17. marz s.l. Sú samþ. var svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Bæjarstjórn Vestmannaeyja skorar á Alþingi og ríkisstjórn að veita ríflegan styrk til hafnarframkvæmda í Vestmannaeyjum á þessu ári og bendir í því sambandi sérstaklega á nauðsyn þess að dýpka innsiglingu hafnarinnar, þar eð dýpið er þar að verða minna en innar í höfninni sjálfri.“ Dýpkun innsiglingarinnar í Vestmannaeyjahöfn er aðkallandi nauðsyn. Veldur því m.a., að nokkuð hefur grynnkað þarna síðan seinast var grafið, en þó fyrst og fremst hitt, að stærri skip, eins og hin nýju skip Eimskipafélagsins, eru farin að koma inn á höfnina til að taka útflutningsvörur. Hingað til hefur þetta gengið slysalaust. En það er ekki víst, að svo reynist framvegis, því að þarna er teflt á tæpasta vað. Kunnugir fullyrða, að málum þessum verði ekki komið í það horf, sem þolanlegt má kallast, nema styrkur á þessum fjárlögum til hafnarframkvæmdanna af opinberri hálfu nemi um 300 þús. kr. Þessar 280 þús. kr., sem farið er fram á til endurbóta á höfninni í þessari till., eru því aðeins lágmarksupphæð. Hv. alþm. er vafalaust ljóst, að hér er um að ræða eina allra þýðingarmestu höfn landsins, og nauðsyn ber til, að skip af öllum stærðum eigi þar greiða leið um, án þess að þeim sé stofnað í hættu. Leyfi ég mér því að vænta þess, að þeir veiti þessu máli stuðning.



Herra forseti. Ég hef borið hér fram brtt. ásamt hv. 9. landsk. á þskj. 633, og er það 14. liður - um það, að styrkur til Kvenréttindafélags Íslands verði hækkaður úr 15 í 25 þús. kr. Kvenréttindafélag Íslands hefur nú starfað í rúmlega 40 ár og á merkilega sögu að baki. Fram til síðustu tveggja–þriggja ára hefur félagið að mestu miðað starf sitt við Reykjavík, án þess að um skipulagða starfsemi hafi verið að tala annars staðar á landinu; en frá því um 1946 hefur starfið náð meira út til ýmissa kvenfélaga víðs vegar um land. Þessi aukna starfsemi hefur í för með sér mikla vinnu og ferðalög fyrir forstöðukonuna, sem heldur sambandi við félögin m.a. með því að ferðast á milli þeirra og flytja þar erindi um ýmis efni. Önnur ástæðan fyrir því, að félagið þarfnast nú aukins styrks, er sú, að það er nú farið að hafa samband við sams konar félög erlendis og rekur þannig mikla og merkilega landkynningarstarfsemi, sem langt er frá að metin hafi verið að verðleikum til þessa. Allir, sem eitthvað þekkja til slíkra samtaka þjóða á milli, vita, að það fylgir því mikið starf að viðhalda slíku sambandi. Hin erlendu félög hafa miklu meira fé úr að spila, en félag okkar þarf engu að síður að svara fjölda bréfa og gefa margs konar skýrslur, og til þess að geta haldið uppi þessu starfi er brýn nauðsyn fyrir Kvenréttindafélag Íslands að fá aukinn fjárstyrk. Fjórða hvert ár er haldinn í Rvík landsfundur kvenna. Alþingi hefur sýnt því starfi skilning með því að styðja þá samtökin með auknum fjárstyrk. En hagkvæmara mundi vera, að styrkurinn væri jafn frá ári til árs. Félögin munu ekki hafa ráð á að halda næsta landsfund nema fá fjárstyrk sem áður, en hagkvæmara yrði, að hann yrði veittur í þessu formi. Vil ég leyfa mér að vona, að hv. alþm. sýni þessu máli velvilja og sjái sér fært að styðja umrædda till.



Herra forseti. Ég flyt nokkrar brtt. við fjárl. Sumum er að vísu ekki búið að útbýta, en það verður væntanlega gert alveg á næstunni, svo að óhætt er að fara um þær nokkrum orðum nú. Till. eru þær, sem nú skal greina. Samkvæmt tillögum fjvn. eru lagðar til hafnarinnar á Siglufirði 130 þús. kr. Það er allmiklu lægra en það, sem vitamálastjóri gerði till. um; hann gerði a.m.k. ráð fyrir 150 þús. kr. framlagi. Og yrðu veittar 6 milljónir í heild til þessara hluta, þá gerði hann till. um, að Siglufjörður fengi 250 þús. Fjvn. hefur aftur lækkað framlagið niður í 130 þús., og á ég erfitt með að skilja, hvernig sú lækkun er rökstudd. Innri höfnin á Siglufirði hefur undanfarið grynnzt svo, að horfir til vandræða; sumar söltunarbryggjurnar þar eru ekki orðnar nema fyrir smærri báta. Í síldarleysisárum er það þó framar öllu nauðsynlegt að auka söltunina, og eitt af skilyrðunum fyrir því, að svo geti orðið, er að halda áfram hafnarframkvæmdum og dýpkun innri hafnarinnar. Ég legg því til, að veittar verði til hafnarinnar 250 þús. kr., en til vara 200 þús. kr. Það má ekki minna vera. Þrátt fyrir það að miklar hafnarframkvæmdir hafi staðið yfir á Siglufirði, þá fékk bærinn þó aðeins 100 þús. kr. til þeirra í fyrra; ríkið er komið í skuld við bæinn, og er þetta mjög tilfinnanlegt. Þá legg ég til í annan stað, að 150 þús. kr. verði veittar til að reisa sjúkrahús á Siglufirði, og miða ég við það framlag, sem ákveðið var í fyrra til sjúkrahúss á Ísafirði. Þar var þó til sjúkrahús, sem hægt var að nefna því nafni, en á Siglufirði er það hús, sem orðið hefur að notast við, svo lítið, að það er langt frá því að vera viðunandi á stað eins og þeim, þar sem íslenzkir og erlendir sjómenn af hundruðum skipa þurfa að leita læknishjálpar, svo að oft verður að koma fyrir allt að 50 sjúklingum í húsi, sem aðeins hefur 17 sjúkrarúm. - Nú er búið að ákveða hinu nýja sjúkrahúsi stað og grafa grunn að því. Og til þess að veita bænum nauðsynlega aðstoð við að koma þessu í framkvæmd er hér lagt til að veita 150 þús. kr. til þessa húss. Þá flyt ég enn brtt. við 22. gr., þess efnis, að ríkisstj. sé heimilað að greiða styrk til vatnsveitu á Siglufirði eins og lög mæla fyrir um. Í fyrra var vatnsveitan stækkuð og lögð ný æð úr Skarðsá fyrir um 300 þús. kr., og er ríkisvaldið þar aðili að. En þessa framkvæmd var óhjákvæmilegt að ráðast í, svo að ekki yrði verksmiðjustöðvun; og samkvæmt lögum frá 1947 ber ríkinu að styrkja þessar framkvæmdir. Þá hef ég lagt til, að Tónlistarfélagi Siglufjarðar, sem er nýtt félag, en hefur þó verið mjög athafnasamt og haft ráðinn tónlistarkennara, verði veittar 5 þús. kr. til styrktar starfsemi sinni. Ber ég það t.d. saman við Akureyri, þar sem slíkt félag er styrkt með 20 þús. kr., og Ísafjörð, sem fær í sama skyni 10 þús. kr. Virðist því ekki ósanngjarnt, að 5 þús. kr. væru veittar þessum félagsskap til styrktar. Loks flyt ég viðaukatill. við 22. gr., þar sem lagt er til, að ríkisstj. sé heimilað að ábyrgjast allt að 500 þús. kr. lán til Siglufjarðarkaupstaðar vegna þess, hve aðalatvinnuvegur bæjarbúa, síldveiðarnar, hefur brugðizt undanfarið, og þeirra fjárhagsörðugleika, sem bærinn á við að stríða af þeim sökum og eru mjög tilfinnanlegir. í bæjarstjórn á Siglufirði eiga sæti fulltrúar allra flokka, sem telja það óhjákvæmilegt fyrir kaupstaðinn að fá lán, til þess að bærinn geti staðið við skuldbindingar sínar. Hefur bæjarstjórnin eindregið mælzt til þess, að ríkið gengi í ábyrgð fyrir slíku láni, sem bæjaryfirvöldin mundu þá sjálf annast um að útvega, ef ríkisábyrgð fæst.



Herra forseti. Ég flyt hér eina brtt. við fjárlögin og kveð mér þess vegna hljóðs. Ég sé ekki ástæðu til þess, eins og sakir standa, að fara út í almennar umræður um afgreiðslu fjárlaganna, enda þótt til þess séu að sumu leyti ríkar ástæður. Eitt atriði er það þó, sem hér hefur verið gert að umræðuefni af hv. 1. þm. Eyf. og fleirum, sem mér þykir ástæða til að minnast á, en það er það vandræðaástand, sem við okkur öllum þm. blasir, að í maí skuli vera að fara fram 2. umr. fjárlaganna. Þessi staðreynd hvílir eins og dökkur skuggi yfir þessari stofnun og er okkur til vansæmdar. En þeir, sem á þetta hafa minnzt, hafa ekki vikið að hinni raunverulegu orsök. Þetta er ekki sök fjvn. né ríkisstj., né heldur Alþingis sem stofnunar. Þetta er bein afleiðing af þeim ráðstöfunum, sem gerðar voru á s.l. sumri, að rjúfa þing og efna til kosninga í haust. Og sannleikurinn er sá, að þetta þing, sem nú stendur, er einstakt að því leyti allra þinga síðan Alþingi var endurreist, að ekki færri en þrjár ríkisstj. hafa setið við völd á þessu þingi. Afgreiðsludráttur fjárlaganna er þannig bein afleiðing af hinu pólitíska ástandi í landinu, sem kemur í ljós í því, að enginn samstæður meiri hluti er fyrir hendi í þinginu. - Mér finnst við alþm., hvar í flokki sem við stöndum, verðum að vera samtaka um að skýra rétt þær orsakir, sem liggja til grundvallar þeim drætti, sem nú hefur orðið á afgreiðslu fjárl. Ég skal ekki hafa þessi almennu inngangsorð fleiri, en víkja nú að brtt. minni, sem er nr. 12 á þskj. 633 og er um það að verja úr ríkissjóði 25 þús. kr. til fyrirhleðslu og varnar túninu á ríkisjörðinni Saurbæ í Vatnsdal framanverðum, sem liggur undir ágangi frá Vatnsdalsá. Þetta er vel setin og hýst ríkisjörð, og væri mikið tjón að því, ef áin legði hana í eyði. Hún hefur undanfarið brotið engjarnar og er nú byrjuð á túninu. Það hefur verið gerð áætlun um kostnað við fyrirhleðslu af Guðmundi Jósafatssyni í Austurhlíð, og reiknaði hann með 26 þús. kr. Nú hefur fjvn. enn fremur beðið vegamálastjóra að áætla kostnaðinn, og samkvæmt rannsókn, er hann lét framkvæma, er kostnaðurinn áætlaður um 50 þús. kr. - Hér er um það að ræða, hvort það á að láta það viðgangast, að þessi jörð eyðileggist af ágangi vatna, eða gerðar verði varnarráðstafanir með þeim fullkomnu verkfærum, sem nú eru fyrir hendi til þess. - Ég skil vel, að hv. fjvn. sá sér ekki fært að leggja fram ákveðnar till., áður en fengið var álit vegarnálastjóra. Og ég er fús að taka till aftur til 3. umr., ef n. óskar. En ég vænti þess, að hv. alþm. taki henni með góðum skilningi, og skal ekki fjölyrða meira um þetta nú.



Herra forseti. Ég sé, að tveir þm. Kommúnistaflokksins flytja hér brtt. um að hækka framlag til Vestmannaeyjahafnar. Sú brtt. er að vísu ekki flutt í samráði við mig. En ég vil geta þess, að hún er ekki að ófyrirsynju fram komin. Þessi höfn er frekar lágt sett, þegar tekið er tillit til þeirrar afar miklu þýðingar, sem hún hefur fyrir framleiðslu landsmanna á útflutningsverðmætum. Ég hef á sínum tíma ritað bréf til hv. fjvn. og sent henni áætlun um fyrirhugaðar framkvæmdir, sem bæjarstjórn Vestmannaeyja lét mér í té. Þar var gert ráð fyrir því, að höfnin þyrfti ekki 300 þús., heldur 400 þús. kr. En í till. fjvn. er gert ráð fyrir 200 þús. kr. í þessu bréfi mæltist ég til þess, að áður en n. tæki ákvörðun endanlega í málinu, fengi ég tækifæri til að skýra það betur fyrir henni. Ég flutti því ekki brtt. við þessa umræðu, af því að ég vildi bíða ákvarðana um endurskoðun á skiptingu hafnafjárins. Ég ætla, að það sé öllum ljóst, að þótt margir staðir þurfi að fá aðstoð við hafnarbótaframkvæmdir, þá eigi þó hafnir, sem leggja jafnmikið í þjóðarbúið og Vestmannaeyjahöfn, að vera þar í fyrstu röð um styrk til framkvæmda og endurbóta. Þetta og margt fleira hefði ég viljað segja nm., ef mér hefði gefizt færi á. Ég er þess vegna engan veginn vanþakklátur þeim hv. þm., sem hér hafa vakið máls á þessu, og þykir vænt um, að Eyjarnar eignist sem flesta og bezta forsvarsmenn. Þótt ég sé ekki meðflytjandi brtt., mæli ég með samþykkt hennar, um leið og ég vænti þess, að hv. fjvn. gangi eigi þegjandi fram hjá því, er þm. biðja skriflega um viðtal við hana varðandi hagsmunamál umbjóðenda sinna.



Herra forseti. Fjvn. má vera ánægð yfir viðtökum þeim, sem till. hennar hafa fengið á þ. í sambandi við afgreiðslu fjárl., og þeim andmælum, er farið hefur verið um verk hennar. Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir, að n. hefði sýnt samstarfsvilja og fullan skilning á þessum vandamálum, að mæta erfiðleikunum, sem á þessu voru. En þar á eigi aðeins meiri hl. fjvn. hlut að máli, heldur líka stjórnarandstaðan í n. Það hafa ekki orðið neinir erfiðleikar á afgreiðslu fjárl. af hennar hálfu, enda hefur hún ekki borið fram neinar brtt. við fjárlagafrv. Hefur ríkt samstarfsvilji að ná því takmarki, sem n. setti sér. Mér þykir vænt um, hversu margir hv. þm. hafa tekið undir þær ábendingar fjvn. að bætt sé úr þeim ágöllum, er verið hafa á afgreiðslu fjárl. undanfarin ár. Þegar ég hef heyrt raddir forustumanna hér á Alþ., t.d. hæstv. forseta, vænti ég þess, að allir taki saman höndum til að kippa þessu í lag, því að ljóður er það á Alþ., ef slík venja á að festast sem ríkt hefur. Ég minni líka á, að fjárveitinganefndarmönnum hefur eigi verið ljúft að skera niður og fleygja í körfuna ýmsum af þeim erindum, sem henni hafa borizt. Á ég þar einkum og sér í lagi við þau, sem snerta menningarmál þjóðarinnar, t.d. heilbrigðismál, jafnvel fræðslumál, mannúðarmálin öll og allt, sem aflað gæti þjóðinni betri lífskjara og komið henni á hærra menningarstig. Hefðu engir haft eins mikla ánægju af því og nm. sjálfir, ef nægilegt fé hefði verið til að sinna nýjum hugsjónum og nýjum verkefnum, sem að nokkru leyti hafa komið frá nm. sjálfum, að öðru birzt í erindum þeim, sem komið hafa fram. En vegna þess, að eigi er til nægilegt fé, hefur orðið að bregða hnífnum á margt, sem löngun var til að láta lifa. Vænti ég þess, að þessir menn gefist ekki upp, þótt svona hafi farið í þetta skipti, og hamri á dyrnar áfram í þeirri von, að lokið verði upp fyrir þeim að lokum. - Þessu vildi ég svara til, áður en ég kem að einstökum brtt. Ég vildi þá segja nokkur orð í sambandi við ræðu hv. 6. landsk., því að hann minntist nokkuð á atriði, sem varðar ekki afgreiðslu. fjárl. af hendi fjvn. Benti hann á, hversu augsýnilegt það væri, að gengislækkunin hefði orðið til óþurftar og valdið erfiðleikum, og skildist mér á honum, að hann teldi betra, að það spor hefði aldrei verið stigið. Hann benti líka á það atriði, að fjvn. hefði ekki hugsað um lækkanir, heldur hækkanir. Þetta er misskilningur, og vildi ég leiðrétta það með nokkrum orðum. Hann minntist á þau áhrif, sem gengislækkunin mundi hafa á ríkisreikninginn. Hæstv. fjmrh. benti á, að hann hefði þó aðeins litið á aðra hliðina, því að ríkissjóður fær miklu meira inn en nemur útgjöldunum að krónutölu, auk þess sem útflutningurinn gefur meira í krónutölu en verðhækkuninni nemur, svo fremi að hann minnki ekki við gengislækkunina, og er hæstv. fjmrh. miklu bærari um að dæma um þetta en hv. þm. Hann minntist á hækkanir á kostnaði vegna gengislækkunarinnar við sendiráðin í Washington, Moskva og víðar. En honum mun vera ljóst, að gengisfall íslenzku krónunnar á hér eigi alla sök á. Það var búið að hækka dollaragengið miðað við pund og rúblu við dollar, og mikið af þessum hækkunum stafar frá því og ekki síður, og því er mismunurinn meiri þar en annars staðar. Það er því ekki hægt að taka rök hans fullgild í þessu efni. -Hann minntist líka á fiskmatið, en þetta atriði hefur verið rætt í fjvn. Þegar sameinað var fiskmatið á Íslandi undir eitt embætti, núverandi fiskmatsstjóra, þá var það gert í trausti þess, að af því yrði sparnaður. En hann hefur enginn orðið, nema siður sé. Það stafar ekki af því, að embættin hafi verið sameinuð. Það stafar af því, að embættismaður sá, sem nú er, er ekki nægilega hagsýnn og hygginn. Þetta fer ævinlega eftir því, hver stjórnar málunum. En matið á s.l. ári varð meira, en undanfarin ár. Það hefur orðið að verja meiri vinnu en áður til að meta saltfisk, sem var lítill fyrir, og framleiðslan á freðfiski og harðfiski hefur verið meiri, en undanfarin ár. Þá hefur það líka haft áhrif, að eigi hefur verið unandi við ástandið á framkvæmd matsins. Þess vegna treystir fjvn. sér ekki til að ráðast á þessi útgjöld. Málið er einnig þannig, að framleiðslunni er hætta búin á erlendum markaði. Ég var staddur í Sviss í sumar, og hið fyrsta, sem mér var tjáð af þarlendum mönnum, var, að þangað hefði komið freðfiskur, sem ormar hefðu verið í. En Svisslendingar eru fjallaþjóð og skilja þetta ekki. Við, sem þekkjum þetta á Íslandi, vitum, að t.d. kjöt er ekki óétandi, þótt ormar séu í því. En það er ekki söluhæf vara hjá þeirri þjóð, sem þekkir þetta ekki. Ég veit, að orðið hefur að kosta miklu fé til að gera þessa vöruflokka söluhæfa, því að matið hefur verið lélegt. Þorðum við því ekki að leggja til, að þessir liðir yrðu lækkaðir. Þá minntist hv. þm. á eitt atriði, sem ég vildi verja tíma til að skýra, því að hann sýnist lítið hafa kynnt sér það, en það er kostnaðurinn við eftirlit á verðlagi og verðlagsmálin. Bar hann þar fram ásakanir á hæstv. ríkisstj. Í fyrsta lagi komu engar till. um lækkun frá hv. þingmönnum í n. Ég gat þess, að málið væri enn óútkljáð í n., því að - hún hafði hugsað sér að ræða það við 3. umr. Ég vil benda á, að skv. þskj. 54 frá síðasta þ. var lagt til, að allur kostnaðurinn við eftirlitið yrði kr. 3.286.500. Það var flokksmaður hans, hv. þm. Hafnf., sem gerði þá þessa till. Fjvn. lagði þá til í till. sínum, að þetta yrði fært niður í 2,1 millj. kr., og var það samþ. á Alþ. En hvað kostaði það? Það kostaði nærri stjórnarrof frá Alþfl. Það stóð nærri, að þáverandi hæstv. viðskmrh. segði af sér. Svo mikið þótti við liggja. Ég held, að þessi hv. þm. hefði átt að ganga í skóla til hæstv. þáverandi viðskmrh., áður en hann tók að ásaka núv. hæstv. ríkisstj.

Kostnaðurinn er kominn í 21/2 millj. kr.

Já, eins og hann var búinn að skipuleggja málin, til að borga því fólki, sem ráðið hafði verið. Hann hafði skipulagt málin, eins og þau eru nú. - Mér finnst ekki óeðlilegt, þótt minnzt væri á veiðimálastjóra. Það mál var rætt í fjvn., og eftir upplýsingum frá búnaðarfélögunum var búið að gera samning um að ráðstafa þessu á þessu ári. Treystum við okkur ekki til að gera till. um þetta, og nú hefur orðið afleiðingin, að það má ekki draga þetta fram yfir áramót. Ég var á móti, að lög yrðu sett um þetta. En ég hélt, að ég hefði ekki verið svo mikill spámaður, en þeir, sem þá höfðu áhuga á þessu og sóttu það fast í sambandi við landbúnaðarmálin, töldu það ágengni á hagsmuni bænda, ef embættið væri ekki stofnað. Ég vildi, að þetta yrði tekið til athugunar, að leggja embættið niður, og ætti að gera till. um það. Embættið er óþarft.

Gagnslaust.

Já, gagnslaust. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta að öðru leyti, en vildi láta þetta koma fram. Þá skal ég ræða einstakar till., sem fram hafa komið, og býst við að verða stuttorður. Það er slæmt, að sumir hv. þm. skuli ekki vera við. Hefði ég t.d. viljað spyrja hv. 2. þm. Reykv., en e.t.v. geta flokksmenn hans flutt það til hans. Mundi hann vilja semja um það, að eini byggingarstyrkurinn, sem veittur sé á þessu ári, yrði til Sigurjóns Ólafssonar? Hann á mesta kröfu til að fá hann á þessu ári. En sá böggull fylgir því skammrifi, að aðrir sækja líka, og aðrir hv. þm. rísa upp og segja, að þessi og þessi eigi eins mikinn rétt á að fá styrk, hann sé eins mikill listamaður o.s.frv. Ég væri til í það að ræða þetta við fjvn., ef hægt væri að tryggja það í þ., að allar aðrar kröfur um byggingarstyrki yrðu teknar aftur. En ég vil eigi ræða það, meðan hópur af till. um byggingarstyrki liggur fyrir, því að þá ætla menn ekki, að Sigurjón Ólafsson sé fremri öðrum. Ég vil benda á, að ég tel, þegar úthlutað er listamannastyrkjum, að þá verði litið meira til myndhöggvara en annarra, sem hafa hærri tekjur, og er eigi ástæða til fyrir fjvn. að styðja sérstaklega einn eða annan, þegar búið er að setja ákvæði um styrki til listamanna. Er varla sæmandi að biðja um einn fram hjá þeirri fjárhæð, sem á að vera heildarfjárhæð yfirleitt. Þetta hafði ég viljað taka fram í sambandi við till. hv. 2. þm. Reykv. Hv. 4. landsk. þm. minntist á sjúkrahúsið á Akureyri. Okkur er ljóst, að við vildum hafa getað lagt meira fé til þess, einnig til sjúkrahúss á Blönduósi. Það kom beiðni um 800 þús. kr. framlag, en þeir fengu ekki einn eyri. Það er siður en svo, að við viljum hafa á móti sjúklingum á Akureyri sérstaklega, en við álitum þó, að líf þeirra sé eigi dýrmætara en líf Húnvetninga. En meðan eigi er unnt að sinna öllu, þá verður einhvers staðar að draga merkjalínuna. Hv. þm. Ak. reyndi að fá hækkað framlag til Akureyrarspítala. Ég var á móti því og hika ekki við að viðurkenna það, því að aðrir aðilar áttu eins mikinn rétt á að fá þetta og Akureyri, m.a. Blönduós. Það var vel gert á sínum tíma, af hverjum sem það var, að fá sérstakt framlag handa Akureyri, þó að eigi sé nú farið fram á hækkun þess. Ég get ekki fylgt því, að farið sé að hækka það. Þá minntist hv. þm. á Öxnadalsheiði. Það er rétt, að fjvn. hefur dregið úr því framlagi af m.a. tveim ástæðum: Í fyrsta lagi er n. ljóst, að það er síður en svo, að Akureyri sé slitin úr neinu vegasambandi, hvorki vetur né sumar, þótt eigi sé veitt nema 200 þús. kr. til þess vegar. Öllum er ljóst, að vegamálastjóri og ráðuneytið hafa haft ráð á því að taka árlega án þess að spyrja Alþ. eða fjvn. töluvert stórar fjárhæðir í þetta, svo stórar, að fjvn. hefði aldrei samþykkt þær. Óhjákvæmilegt er, þegar dregið er í slíka vegi af einhverju valdi, að þá verki það á fjvn., og þess vegna olli það n. engum sársauka að skera framlögin niður. Ég benti t.d. á Selvogsveg eða Krýsuvíkurveg o.fl. vegi á landinu. Hve mörg hundruð þúsunda króna hafa farið til þeirra? Ég held, að nefna mætti líka. Lágheiði og Siglufjarðarskarð. Það er sjálfsagt þörf á þessu. En þetta hlýtur að hafa áhrif á skiptingu fjárins hjá fjvn.

Nema fyrir kosningar.

Hvort sem kosningar eru fyrir dyrum eða ekki. Ég held, að þessi möguleiki hverfi ekki heldur allt í einu og menn muni hafa einhver ráð með að bjarga því, sem er mest aðkallandi á Öxnadalsheiði. Vegna hafnarbótasjóðs og tillagna um hafnir almennt vildi ég segja nokkur orð. Í sambandi við það sé ég, að hv. þm. Vestm. er hér inni, og vildi ég þá segja, að ég hef eigi litið svo á, að ég hafi viljað útiloka hann frá fundum fjvn. Hann hefur rætt við mig aftur og aftur, en haldi hann, að það geti haft áhrif á fjárveitinguna til Vestmannaeyja, þá er honum guðvelkomið að koma á fund til n. kl. 91/2 í fyrramálið, og verður vitamálastjóri viðstaddur. Þó hafa eigi verið erfiðleikar út af því við hv. þm. Vestm., hve fjárhæðin er mikil, heldur við vitamálastjóra. Ég álít ekki, að hann kveði upp neinn Salómonsdóm í þessu máli, en úr því að hann segir, að við höfum ekki tekið tillit til till. hans, mæli ég það, að fjárveitingin til Vestmannaeyja hefði þá orðið miklu lægri. Sannleikurinn er sá, að fjvn. gerði sér ljóst í fyrsta lagi, hvaða hafnir ættu mest ógreitt af framlögum úr ríkissjóði. Fimm hafnir áttu yfir 500 þús. kr. Var ákveðið fyrst, að þær fengju 300 þús. kr. Það var byggt á því, að fullt framlag kæmi úr hafnarbótasjóði skv. l. til hafna, sem inni ættu hjá ríkissjóði. En komizt var að raun um, að ómögulegt var að ná saman endunum. Urðum við því að fórna 100 þús. kr. til að ná þeim saman, þ.e. 20 þús. kr. af hverri höfn. Það má þykja rangt að dreifa fénu svo. En hafa hv. alþm. skilið, hve óskaplega mikill kostur það hefur verið fyrir minni staðina að fá svo miklar lendingarbætur, að smæstu strandferðaskipin gætu komið þar við og landað vörum og olíu, án þess að nota þyrfti báta til þess? Með því að haga skiptingunni þannig til þeirra, að þeir gætu haldið framlögunum árlega, hafa margir staðir getað framkvæmt þær lendingarbætur, að flóabátar þessir kæmust þar að landi. En hinir mörgu staðir hlutu að taka töluvert stóra upphæð af þessari fjárveitingu, og finnst mér því eigi vera hægt að taka mikið með af hinum stærri höfnum, og það er ástæðan fyrir því, að skiptingin var gerð svona. En nú vil ég láta það koma í ljós, að fari svo, að ekki náist samkomulag um að samþ. brtt. fjvn. um fullt framlag í hafnarbótasjóð, þá er nauðsynlegt að hækka framlag til stærri hafna, því að það er engin sanngirni í því, að hafnir, sem eiga mikið fé hjá ríkissjóði, fáí ekki meira en ráð er fyrir gert. En við höfum ekki eingöngu getað farið eftir því við skiptingu framlagsins, hve stórar skuldir ríkissjóðs við viðkomandi hafnir væru. Við reyndum að fara eftir því í fyrsta lagi, hvað mikið hafnirnar áttu inni hjá ríkissjóði, í öðru lagi hvað viðkomandi hafnarstjórn hefði hugsað sér að láta vinna á þessu ári eða hvað búið væri að vinna nú þegar, og í þriðja lagi, hvaða möguleika viðkomandi hafnir hafi til þess að framkvæma það á eigin spýtur. Mér þykir rétt að geta þess í þessu sambandi, að af öllum þeim erindum, sem fjvn. bárust varðandi þetta, þá var ekkert þeirra eins ýtarlegt og erindið frá Vestmannaeyjum, og það var meðal annars af þeirri ástæðu, að ekki var talin ástæða til þess að kalla hv. þm. á fund fjvn., það var kannske eina erindið, þar sem farið var algerlega eftir lögunum og fullkomin rekstraráætlun sýnd, bæði um gjöld og tekjur. En það vantaði víða yfirlit með umsóknunum, svo að erfitt var að sjá, hvort hafnirnar voru reknar eftir lögunum, því að ég vil benda á það, að það er ekki heimilt að fara út fyrir það, sem tekjur hafnarinnar þola. Má sjá það af áætlun Vestmannaeyjahafnar, að þar er gert ráð fyrir því, að hafnarsjóður standi sjálfur undir miklum hluta kostnaðar við framkvæmdirnar og hyggst í því sambandi taka lán að upphæð 200 þús. kr., en gerir ráð fyrir 400 þús. kr. úr ríkissjóði til þess að ná saman endum. Sáum við það af því, hvernig þeir byggðu upp þessa áætlun sina, að það gat ekki orðið neitt stórkostlegt tjón, þó að þeir fengju ekki nema 200 þús. kr. í stað þeirra 400 þús., sem farið er fram á. Þetta var ástæðan fyrir því, að ekki var lagt til, að meira færi til Vestmannaeyjahafnar. Og nefndin mun reyna að standa á móti öllum slíkum till., ef samkomulag verður um það að hækka framlagið til hafnarbótasjóðs, eins og hún leggur til að gert verði. Hins vegar get ég ekki fallizt á till. um skiptingu á þessu frá 4. landsk. Hafnarbótasjóður skiptist skv. ákvæðum laga þar um, svo að það þarf ekki að skipta honum á fjárlögum. Það er heldur ekki ástæða til þess að skipta eingöngu eftir innstæðu hafnarinnar hjá ríkissjóði, heldur er ekki síður að taka tillit til þess, hvaða þýðingu hafnirnar hafa og hvaða verkefni þær leysa af hendi. Varðandi till. hv. 4. landsk. um hækkun á byggingarstyrk fyrir Reykjalund, þá vil ég taka undir það með hv. þm., að hér er um að ræða mikið nauðsynja- og mannúðarmál, sem þeir aðilar, sem hlut eiga að máli, eiga miklar þakkir skildar fyrir. En ég vil geta þess, að ég ræddi um þetta við hæstv. ríkisstj. og stjórn Reykjalundar, og ég leyfi mér hér með að þakka bæði hæstv. ríkisstj. og fjvn. fyrir þann skilning, sem þær hafa sýnt þessu máli með því að hækka framlagið um 100 þús. kr., og ég get jafnframt fullvissað hv. þm. um það, að stjórn Reykjalundar skilur aðstæður ríkissjóðs vel og er ekki óánægð með þessi úrslit. En ég treysti mér ekki til þess að bera fram till. um frekari hækkun í fjvn., þótt fullur skilningur sé á því þrekvirki, sem þar í Reykjalundi er unnið. Um till. um framlagið til byggingar hjúkrunarkvennaskóla vil ég aðeins geta þess, að það liggur alveg undir landlækni og stjórn landsspítalans að kveða á um þá skiptingu. Fjvn. hefur aldrei skipt því fé, sem í slíku augnamiði er veitt, og það er engin ástæða til þess að taka það upp núna, og mun ég því ekki styðja þessa till. Ég þarf ekki að svara hv. þm. vegna till. hans um hækkun til byggingar fjórðungssjúkrahúss núna, og hef ég gert það í sambandi við annað mál. Út af till. hv. þm. Vestm. um hækkun til flugmálanna, held ég, að ég hafi áður tekið það fram, að ríkisstj. hafi borið fram till. um það. En síðan hef ég fengið um það upplýsingar frá hæstv. fjmrh., að fjárhæð sú, sem upphaflega var tekin inn á 20. gr., sé meiri en sú upphæð, sem fjárhagsráð hefur veitt fjárfestingarleyfi fyrir. Það er því nauðsynlegt að fá um þetta alveg skýrar upplýsingar, því að ef þetta er tekið inn bara til þess að vera síðar stoppað af annarri stofnun, fjárhagsráði, þá sé ég ekki neina þörf á því að vera að taka þessa breytingu inn á fjárlögin. En ef það er ekki meiningin að nota petta fé til bygginga eða annars í sambandi við flugveili, til dæmis til þess að koma upp stefnuvitum eða öðru, sem stuðlar að auknu öryggi í flugi, þá finnst mér það eðlilegt og tel þörf á því, að samkomulag náist um það milli hv. flm. og ríkisstj. og till. verði tekin aftur til 3. umr. Mér er ljúft að lýsa því yfir, að ég persónulega er sammála hv. flm. og vil taka undir það með honum, að það er nauðsynlegt fyrir flugið, að nægilegt fé sé fyrir hendi til þess að tryggja, að það verði rekið með fullkomnu öryggi, að svo miklu leyti sem það er hægt. Það væri því gott, ef hv. flm. vildi taka þessa till. aftur til 3. umr., og skal ég þá athuga það gaumgæfilega milli umr. Hv. 5. þm. Reykv. er nú ekki við, en hv. 2. þm. S-M. situr hér og getur ef til vill flutt honum það, sem ég hef að segja um hans till. Hann flytur hér till. um að hækka íþróttasjóðinn og minntist eitthvað á það, að hann hefði skýrslur, sem fjvn. hefði haft, sem sýna að sjóðurinn þyrfti 1700 þús. kr. til þess, er framkvæma þyrfti. Já, ég verð nú að segja það, að ef málið væri nú svo einfalt og fjvn. þyrfti ekki að gera annað en að líta í skýrslur, sem henni eru sendar, til þess að sjá, hvað mikið hver og einn þyrfti, þá væri nú ekki mikill vandi að vera í fjvn. eða í sæti fjmrh. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að við höfum fengið skýrslur frá fræðslumálastjóra, sem sýna, að það vantar jafnvel milljónatugi, til þess að hægt sé að framkvæma skólalöggjöfina, sem verið hefur að breyta undanfarið. Ef það þyrfti ekki annað en skýrslur og línurit, þá væri harla auðvelt að stjórna, en það þarf annað og meira til. Ég vildi því spyrja hv. þm., hvort hann sæi ekki ástæðu til þess að taka till. sína aftur, og ef hann gerir það ekki, þá að hann svari mér, hvaða liði fjárl. hann vill láta lækka, til þess að hægt sé að hækka þennan lið. Vill hann láta taka það frá húsmæðraskólunum, eða vill hann láta taka það frá barnaskólunum, eða gagnfræðaskólunum? Vill hann kannske láta taka þetta frá hafnargerðum eða vegagerðum, eða vill hann láta taka þetta frá sjúkrahúsunum? Á kannske að taka þetta frá heilbrigðisstofnuninni í Reykjavík? Það er enginn vandi að setja inn svona till., ef ekkert annað er gert, en nú er það bara svo, að það er enginn vegur að setja inn svona till., án þess að benda þá um leið á einhverja liði, sem verða að lækka. Sannleikurinn er sá, að hér verður annað að víkja, og ef annað á að víkja, sjúkrahús eða leikvellir, þá vil ég láta leikvellina víkja, jafnvel þó að þeir kunni að bæta menn eitthvað og gera menn hraustari, svo að menn þurfi síður að fara á sjúkrahús. Hv. þm. spurði, hvort við hefðum athugað það nægilega, að yfirvofandi hætta væri vegna efnisskorts, og hvort þá væri ekki ástæða til þess að ráðast einmitt í þær framkvæmdir, sem minnst þyrfti til af erlendum gjaldeyri. Ég vil í þessu sambandi geta þess, að í sambandi við sjúkrahús og skóla skuldar ríkissjóður þessum stofnunum miklu meira fé en veitt er til þeirra á þessum fjárlögum, svo þó að ekkert efni væri til og ekkert byggt, þá væri það fé ekki nú til að greiða þær skuldir. En ég vil líka benda hv. þm. á það, að því meira vinnuafl sem við tökum frá framleiðslunni eða framkvæmdum, sem miða að framleiðslunni, því minni verður útflutningurinn, og ef við tökum alla menn frá vinnu og setjum þá í aðra vinnu, sem ekki er í beinu sambandi við framleiðsluna, þá verður ekkert fé til þess að greiða með. Fjvn. var því alveg á því hreina með þetta og hafði fulla ástæðu til þess að gera eins og hún gerði, og var það ekki alveg sársaukalaust fyrir suma nm., þó að það eigi ekki við um mig, því að ég áleit það miklu meira virði að leggja þetta fé til annarra framkvæmda. Hv. þm. minntist líka eitthvað á það, hvaða samræmi væri í því að kosta upp á utanlandsferðir íþróttamanna, ef ekki væri kostað neinu til þess að skapa þeim skilyrði til þess að þjálfa síg. Ég er honum líka sammála um þetta atriði og tel, að það ætti að veita allt það framlag, sem verja á til íþrótta, til íþróttasjóðs, og láta hann þá ráða því, hvernig þessu er skipt, en ekki að því sé skipt af fjvn. Hv. þm. ætti heldur að bera fram till. um það. Þetta er ekki sagt af neinni andúð við íþróttirnar, nema síður sé. Ég vildi aðeins sýna honum fram á, að það á ekki að nota svona rök. Hv. 2. landsk. þm. minntist hér á námsstyrki. Þetta mál hefur verið rætt í fjvn., og hún hefur rætt um það við ríkisstj., og sé ég mér ekki fært að lofa honum neinni hækkun á þeim fyrir tilstilli fjvn., en hann getur náttúrlega, ef hann vill, tekið till. aftur til 3. umr. Í sambandi við till. hans um listamannastyrkina vil ég benda á það, að nú eru kjör listamanna orðin allt önnur, en áður var og listamenn nú yfirleitt vel launaðir. Það var t.d. hjá mér í dag einn mesti listamaður þjóðarinnar, og hann lét það í ljós og viðurkenndi það, að nú vildi eiginlega enginn listamaður vinna nema fyrir fullum launum, á hvaða sviði sem er. Við höfðum hljómlistarmenn áður, þeir iðkuðu list sína og fengu engin laun, en þeir höfðu áhuga á list sinni. Nú höfum við hljómsveitir og lúðrasveitir, sem hafa áhuga á laununum, en ekkert meiri áhuga á listinni, en áður. Sama er um leikendur við þjóðleikhúsið, ég tel, að þeir hafi meiri áhuga á að halda launum sínum, en efla listina. Þetta er orðið nokkurs konar stéttarfélag eða stéttarfélög, og sumir af þessum mönnum eru hæst launuðu menn í landinu. Ég get hlaupið yfir Hafnarfjarðarhöfnina núna, enda hef ég rætt um hafnarmálin á öðrum stað. Um framlag til framkvæmda í Hellisgerði lá ekkert erindi fyrir nefndinni, og get ég því ekki sagt um það, hvernig því verður tekið af henni. Hv. 1. þm. Eyf. minntist hér á tvö mál. Það var í fyrsta lagi skipting fjár til verklegra framkvæmda til héraða, og fullyrti hv. þm. í því sambandi, að þær sveitir eða héruð, sem fulltrúa ættu í fjvn., fengju alltaf mest fjárframlag til verklegra framkvæmda.

Ég sagði, að það væri skrýtið fyrirbrigði, eða einkennileg tilviljun. - Forseti: Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm. Barð., hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni, þar sem liðið er nokkuð á matartíma.

Já, ég á þó nokkuð eftir, en get hins vegar vel fallizt á að fresta máli mínu núna. - Fundarhlé. Herra forseti. Ég var hér áðan að minnast á aths. frá hv. 1. þm. Eyf. í sambandi við skiptingu á vegafé. Honum fannst sitt kjördæmi vera afskipt í sambandi við úthlutun vegafjár á þessu ári, og taldi, að ekki hefði verið ástæða til að skammta því svo smátt, m.a. vegna þess, að héraðið væri fjölmennt og það þyrfti að flytja mjólk daglega svo að segja frá hverju heimili þar. - Nú vildi ég biðja þennan hv. þm. að athuga þær aðstæður, sem eru einnig í öðrum héruðum í þessu sambandi. Ég geri ráð fyrir, að þegar hann minntist á, að skiptingin á þessu fé færi nokkuð eftir því, hverjir væru í fjvn., þá sé því skeyti ekki hvað sízt beint að mér, þar sem Barðastrandarsýsla hefur verið nú, bæði á fjárlagafrv. í ár og á fjárl. í fyrra og á nokkrum undanförnum árum með hæstu sýslum á landinu í úthlutun vegafjár. En nú vildi ég biðja þennan hv. þm. og aðra að bera saman vegakerfið í Barðastrandarsýslu annars vegar og vegakerfið í Eyjafjarðarsýslu hins vegar, og svo fjárframlögin, sem veitt hafa verið til þessara héraða til vega- og brúargerða á undanförnum árum. Hv. 1. þm. Eyf. á þá sök, sem ég á ekki, að hafa í mörg undanfarin ár setið hér á Alþ. og verið þess valdandi að Barðastrandarsýsla, ásamt vesturkjálkanum yfirleitt, hefur orðið afskipt í úthlutun vegafjár, meðan Eyjafjarðarsýsla hefur haft tækifæri til þess að byggja upp sína vegi og brýr. Hv. þm. sagði, að hann hefði heyrt, að n. hefði miðað við í sambandi við úthlutun vegafjárins, hvað ólagt væri af þjóðvegum á landinu. Þetta er ekki rétt. Fjvn. hefur ekki haft það til hliðsjónar, þegar hún skipti vegafénu. Hins vegar skýrði vegamálastjóri fjvn. frá því, að hann hefði gert áætlun yfir kostnað við að fullgera vegi í öllum sýslum landsins, þ.e.a.s. þá vegi, sem teknir væru þegar inn í þjóðvegatölu. Og þá kom upp, eftir þeim útreikningi, að Barðastrandarsýsla mundi þurfa langmest fjárframlag, eða 71/2 millj. kr. Hins vegar gerði ég fyrirspurn um Barðastrandarsýslu, af því að ég vissi um, að það lá fyrir áætlun um, að þetta mundi kosta yfir 10 millj. kr. Þá upplýsti vegamálastjóri, að þetta væri ekki nema 71/2 millj. kr. eða um það. En þá var ekki í þeirri áætlun hugsað að tengja saman Austur- og Vestur-Barðastrandarsýslu með neinum vegi. Hvað mundi hv. þm. Eyf. segja, ef slíkri meðferð væri beitt ár eftir ár við hans kjördæmi? - Sannleikurinn er sá, að engin sýsla á landinu hefur verið beitt slíku ranglæti í þessu efni eins og Barðastrandarsýsla. Tvö stærstu þorp sýslunnar eru ekki tengd saman með vegi. Annað þeirra, sem er stærsta þorpið þar, Patreksfjörður, þar sem búa um 900 manns, getur engan dropa af mjólk flutt til sín, nema annaðhvort á hestum eða þá á trillubátum. Þessu þorpi hefur bókstaflega verið haldið í mjólkurhungri í mörg undanfarin ár - m.a. fyrir atbeina hv. 1. þm. Eyf., þar sem hann með sínu atkv. hefur tekið meira til vega í sínu kjördæmi en bar, ef réttlæti hefði átt að ríkja í þessum málum. - Nú var upplýst hér fyrir nokkru af mér, að það væru þrjár ástæður fyrir því, að Barðastrandarsýsla ætti að fá miklu hærra vegafé, en hún hefur fengið. Í fyrsta lagi af því, að sú sýsla væri langhæsta sýslan sem sveitakjördæmi, þegar um er að ræða gjöld í ríkissjóðinn. Í öðru lagi af því, að hún væri hæsta sýslan, þegar litið er á útflutninginn. Og í þriðja lagi er hún ein af þeim sýslum, sem var orðin uppeldisstöð fyrir ósýkt fé, til þess að bændur - m.a. í Eyjafirði - gætu skorið niður sinn fjárstofn á kostnað ríkisins og á kostnað eða með aðstoð Barðstrendinga, til þess að geta haldið uppi sínum búskap, - á sama tíma sem séð hefur verið ofsjónum yfir því, að Barðastrandarsýsla fái eitthvert brot af því, sem Eyjafjarðarsýsla hefur fyrir löngu fengið í sambandi við vegasamgöngur. Mér er ekki kunnugt um, að það sé í mörgum sýslum á landinu, sem svo hagar til eins og í Eyjafirði, að þjóðvegur liggur fram dalinn annars vegar og niður dalinn hinum megin við ána. Og það liggja a.m.k. tvær brýr yfir þessa á, til þess að tengja þessa þjóðvegi saman. Hvað mættu hinir segja, sem hafa engan veg inn í sýsluna og engan vegarspotta til þess að tengja byggðir sínar við aðalvegi landsins? - Ég veit ekki annað, en að fullur skilningur hafi verið hjá fjvn. á undanförnum árum á vegaþörf viðkomandi manna, þegar verið var að fullkomna það stóra verk að koma Siglufirði í samband við vegakerfi landsins. Siglufjörður er að vísu nú orðinn annað kjördæmi en Eyjafjarðarsýsla, þó að hann væri sama kjördæmi áður. Og ég veit ekki betur en að full sanngirni hafi verið sýnd í framlögum til vegaframkvæmda, þegar Ólafsfjörður var settur í samband við vegakerfi landsins. Og ég veit ekki betur, en að sama sanngirni hafi verið sýnd í sambandi við vegarlagningu yfir Öxnadalsheiði. Og þegar búið er að gera öll þessi verk, er þá nokkuð að undra, þó að dregið sé úr framlagi til þessa kjördæmis í þessu efni, þegar búið er að gera fyrir það allt það í þessu efni, sem gert hefur verið, eins og ég hef tekið fram? Hv. 6. landsk. þm. gagnrýndi nokkuð skiptingu á vegafé til Norður-Ísafjarðarsýslu. En það þurfti að ljúka verki í sambandi við að koma Bolungavík í samband við Ísafjörð og að koma Súðavík í samband við Ísafjörð. Fjvn. skildi þessa þörf Norður-Ísfirðinga, sem hv. þm. talaði um, og gerði það, sem hægt var til þess að gera þetta. Og hann hefur sætt sig við það í fjvn. nú að fá ekki meira fé til þessa en í fyrra, þó að þarna séu fleiri verk óunnin en í Eyjafjarðarsýslu í sambandi við vegakerfið. Og sannleikurinn er sá, að það, sem valdið hefur þessum miklu erfiðleikum í skiptingu vegafjár er, að þróunin hefur orðið sú í mörg ár, að þau héruð, sem fengu fyrst vegasambönd, tóku stórkostlegan skerf áframhaldandi af vegafénu, vegna þess að þau hafa heimtað, að endurbyggðir yrðu vegirnir hjá þeim og endurbyggðar brýrnar, vegna stækkandi ökutækja á vegunum. Og fyrir þetta hafa svo önnur héruð verið vanrækt viðkomandi vegalagningum þar um mörg undanfarin ár. Og þetta eru þeir erfiðleikar, sem við eigum nú við að glíma í sambandi við skiptingu vegafjárins. Það liggur m.a. fyrir beiðni um 270 þús. kr. framlag til þess að endurbyggja brúna á Haffjarðará, sem er orðin of veik og of mjó fyrir umferðina, eins og kröfur eru nú orðið gerðar um stærð ökutækjanna. Gamla Þjórsárbrúin gat vel dugað fyrir tveggja eða þriggja tonna bíla, en ekki fyrir 10 tonna bíla. En Norður-Ísafjarðarsýsla getur ekki einu sinni komið eins tonns bíl eða jeppa yfir sína vegi, af þeirri ástæðu, að vegirnir eru ekki til. Og ef sanngirni ætti að ráða, þá ætti þessi sýsla ásamt Barðastrandarsýslu að fá eina eða tvær millj. kr. hvor á ári, þangað til þær eru komnar í vegakerfi sambærilegt við það, sem er í öðrum sýslum landsins. Úr Rangárvallasýslu sitja tveir hv. þm. í fjvn., sem ég, að gefnu tilefni, lýsi hér með yfir, að ég hef aldrei orðið var við, að hafi notað aðstöðu sína til þess að fá meiri skerf til sins héraðs til vega eða brúa en aðrir, sem hér eiga sæti á Alþ. En mér finnst ekki ósanngjarnt, þó að þeir hv. þm. hefðu gert kröfu um það, að sérstök fjárveiting færi í Suðurlandsveginn, sem liggur gegnum þeirra kjördæmi, svo að hægt væri að fara hann vetur og sumar. Menn, sem þar búa, eiga allt undir því, að hægt sé að halda uppi mjólkurframleiðslu. Og það er sanngjarnt að leggja fé í vegi í þessari sýslu, ekki síður en í Öxnadalsheiðarveg og Holtavörðuheiðarveg. Og vegalagningar í Rangárvallasýslu eru ekki aðeins fyrir það hérað, heldur og fyrir héruðin fyrir austan sýsluna. En hv. þm. Rang. hafa orðið að sætta sig við það, sem reiknað hefur verið í þeirra hlut af fjvn. í heild. Nákvæmlega það sama er að segja um Dalasýslu. Mikið af veginum, sem liggur um Svínadalinn, er sannarlega ekki siður lagður fyrir Ísafjarðarsýslu og Austur-Barðastrandarsýslu, heldur en Dalasýslu. En sá hlutur, sem fara á til þessa vegar, er reiknaður með í úthlutun fyrir Dalasýslu. Og ef talað væri um Eyjafjarðarsýslu hliðstætt því og reiknað væri á sama hátt fé til vega í sambandi við þá sýslu. þá ætti að reikna allt það fé, sem farið hefur til Öxnadalsheiðarvegar, Eyjafjarðarsýslu megin. Og skánar þá hagur Eyjafjarðarsýslu, ef reiknað er með þeim tölum. Þetta segi ég vegna þeirrar gagnrýni, sem komið hefur fram út af skiptingu vegafjárins, sem var ástæðulaus af hendi þessa hv. þm., 1. þm. Eyf. Þessi sami hv. þm. benti á skiptingu á fé til ræktunarvega. Þetta fé var ákveðið í fjárlagafrv. 30 þús. kr. og óskipt þar. En því var skipt í n. nákvæmlega á sama hátt eins og því hafði verið skipt ég held síðustu tvö ár. Ég veit, að það er enginn Salómonsdómur, sem felldur hefur verið um þetta atriði. En ég fullyrði, að það er engin sanngirni að halda því fram, að Hrísey þurfi endilega að fá sömu upphæð af þessu fé eins og Flatey á Breiðafirði, af því að í Hrísey séu fleiri búandi menn. Ég veit ekki, hvort Hríseyingar vildu, fyrir 10 eða 12 þús. kr. í ræktunarveg, taka á sig allar byrðar, sem þessir fáu og fátæku menn, íbúar Flateyjar, hafa gert á undanförnum árum. Þeir hafa fórnað stærstu fórnum, sem fórnað hefur verið í nokkrum hreppi á undanförnum árum. Og ef Hríseyingar vildu fórna einhverju, þá er það miklu minni fórn að taka á sig mismuninn á milli þess, sem úthlutað er í vegafénu til ræktunarveganna á þessum stöðum. - Hins vegar er þetta fé til ræktunarvega þannig komið til, - það hefur eiginlega ekki verið veitt nema í Vestmannaeyjar - að Vestmannaeyingar hafa aldrei neitt samband við akvegakerfi landsins, og því hefur þótt rétt að láta smáupphæðir til þessara manna, til þess að þeir fengju þó eitthvað í vegafé eins og aðrir landsmenn. - Ég skal viðurkenna, að það kom óskalisti frá hv. 1. þm. Eyf. í sambandi við þetta fé upp á 12 þús. kr. En fjvn. sá sér ekki fært að hækka þetta framlag nú, nema því aðeins að hækkað væri framlagið í heild til ræktunarvega. Og að skiptingu þess fjár var reynt að vinna samkv. ósk þess hæstv. fjmrh., sem hv. 1. þm. Eyf. styður eins vel og ég eða miklu betur. Og þess vegna var þessi upphæð, sem hv. 1. þm. Eyf. gat um, ekki hækkuð. Hins vegar sagðist þessi hv. þm. hafa reynt að ná tali af þeim mönnum í fjvn., sem hann ætti beztan aðgang að, til þess að fá þetta mál leiðrétt, eins og hann orðaði það. Ég vil segja þessum hv. þm. það, að hann á beztan aðgang að mér af mönnum í fjvn., meðan ég er form. þar, því að ekki aðeins hann og allir aðrir hv. þm. hafa átt fullan aðgang að mér sem fjvn.-manni, heldur á hver einasti þegn þjóðfélagsins aðgang að mér í fjvn., hvort sem hann er lágt eða hátt settur. Ég hef notað mína matmálstíma í vetur til þess að tala við menn, sem óskað hafa að tala við mig sem fjvn.-mann. Ég hef að vísu rekið suma út, sem mér hefur fundizt vera með óþarfa mælgi hjá n.

Það er ekki gaman að því að heimsækja nefndina. ef maður verður rekinn strax út.

En mér hefði aldrei komið til hugar að reka hv. 1. þm. Eyf. út. En hv. 1. þm. Eyf. á sannarlega ekki betri aðgang að neinum öðrum en mér í fjvn., og mér er ljúft að ræða við hann um hvaða mál sem er og hvenær sem er. Þess vegna hefði hann getað fengið fullt svar frá mér um ræktunarvegaféð, ef hann hefði snúið sér til mín með það mál. - Út af þeirri till, hv. þm., sem hann hefur borið hér fram í sambandi við Þorfinn Kristjánsson, skal ég upplýsa, að þetta erindi var fyrir fjvn., og okkur fjvn.- mönnum var líka fullljóst, að ekki einn einasti eyrir af þessu fé mundi fara til Þorfinns. Og það var ekki fyrir vanmat á þessum störfum, sem þarna var um að ræða, að þetta var ekki samþ. í n. Það er því ekki ástæða fyrir þennan hv. þm. að lesa erindið hér fyrir okkur eða senda okkur það, því að það hefur verið lesið og rætt í n. Hér er um nýtt fjárframlag að ræða. Og þó að það sé ekki stórt, sem farið er fram á þar, þá mundi það marka nýja stefnu, ef farið væri að þessari ósk. Og að gera það er ekki hægt, nema með því að hafa opin augu fyrir því, að ef óskir koma um hliðstæðar greiðslur við þetta frá öðrum, um að koma Íslendingum heim frá öðrum löndum, svo sem Noregi, Svíþjóð, Englandi, Færeyjum, þá væri ekki vel hægt að standa á móti slíkum beiðnum, ef farið væri inn á þessa braut. Ég vil því beina því til hv. þm., hvort það sé ekki mögulegt að fá slíkt sem þetta greitt af sáttmálasjóði. Er hann ekki myndaður af fé, sem samið var um, að væri að hálfu eign Íslendinga og að hálfu eign Dana? Hann er kannske notaður til menningarstarfsemi. En ég teldi ekki óeðlilegt, að sá sjóður stæði að einhverju leyti undir þessari starfsemi. En ég vil taka það fram, að þó að fjvn. hafi ekki samþ., að þetta fé færi til Þorfinns, þá er það ekki af því, að hún hafi á nokkurn hátt vanmetið hans starf eða hafi nokkra andúð á málinu sjálfu, heldur vildi n. ekki skapa það fordæmi, sem skapað væri með því að taka þetta hér upp. Út af brtt. frá hv. þm. Mýr. í sambandi við Hallgrím Helgason, þá lá erindi þetta, sem fram kom í sambandi við hann, fyrir fjvn. Það er ekki rétt hjá hv. þm., að hann hafi verið mörg undanfarin ár á fjárl. á þennan hátt, sem hér er gert ráð fyrir. Hann var í nokkuð mörg ár á fjárl. í sambandi við allt önnur störf, þ.e. að kenna hljómlist við barnaskóla. Og framlagið var bundið við það. En þegar við fengum skýrslu frá fræðslumálastjóra um, að hann óskaði eftir, að sá kaleikur væri tekinn frá honum að hafa slíkan mann til að líta eftir þeim málum eins og Hallgrímur Helgason væri, þá þótti ekki ástæða til að taka hann til þess, ekki af því að hann væri ekki hæfur til þess, heldur af því frekar, að hann væri of hæfur til þess, af því að hann gæti ekki lagt sig niður við að kenna þessi mál, af því að hugur hans stefndi til annars hærra og meira starfs. Nú segi ég ekkert um Hallgrím Helgason annað en það, að honum hafi fundizt þetta of lítið starf fyrir sig, því að hann hafi ekki þar notið sinna hæfileika. Og þá var hann tekinn inn á fjárl. og styrktur til þess að safna þessum fræðum, sem hann hefur verið að safna. Fjvn. hefur lesið öll þessi vottorð, sem snerta þennan mann og borizt hafa, en hefur ekki fallizt á að taka þetta inn á fjárlög, m.a. vegna þess, að við álítum, að þegar búið er að taka til ákveðna upphæð á fjárl., sem skipta eigi á milli listamanna, þá eigi ekki að vera að stinga inn hingað og þangað einum og einum listamanni á fjárl. utan við heildarframlagið til þessara manna.

Fjvn. leggur slíkt til. Hvers vegna leggur fjvn. þetta til á brtt. 611,49?

. Ég skal segja hv. þm. það, að þetta eru námsstyrkir. Getur ekki hv. prófessorinn séð, að þetta eru ekki listamannastyrkir? Og það er sannarlega eðlilegt, að þetta hafi verið veitt á undanförnum árum, og það er þess vegna, sem þessir menn byggja á að fá þetta áfram. Og það er ekki ástæða fyrir neinn hv. þm. að blanda þessu saman við listamannastyrki. Þarna eru teknir upp námsstyrkir manna, sem eru sumir myndhöggvarar og einn stundar málfræðinám. Hins vegar væri rétt að taka alla námsstyrki í einu lagi og vera ekki með suma af þeim hér. En þetta eru gamlir námsstyrkir eða framhaldsnámsstyrkir til þeirra, sem áður hafa fengið slíka styrki, og ekki neinum nýjum bætt þarna við. En það gegnir allt öðru máli með Hallgrím Helgason, en þetta námsfólk, sem um er að ræða í 49. brtt. fjvn. á þskj. 611. Og myndhöggvarar eru vel að því komnir að fá styrki, miðað við aðra listamenn, því að það er búið að bæta miklu betur hlut annarra listamanna, heldur en þeirra, svo sem rithöfunda og tónlistarmanna, með því að Ísland hefur gengið í Bernarsambandið og með því að greiða þeim svo og svo mikið fyrir hvert verk, sem flutt er í útvarpi eftir þá, svo að þessir menn þurfa ekkert að kvarta, móts við það, sem áður var, nema síður sé. Og ég vil gjarnan spyrja í sambandi við Jóhann Tryggvason. Það var erindi hér fyrir Alþ. um að styrkja hann. Hvað fékk hann? Hann hefur barizt áfram á sinni menntabraut, án þess að fá nokkurn tíma styrk til þess. Að vísu hefur hann fengið nokkurn styrk til þess að halda dóttur sinni við nám. Og að vísu hefur hún fengið styrk nú, en minni heldur en hún hefur fengið áður. En fjvn. sá sér ekki fært að taka upp styrk til Jóhanns, og álít ég þó, að hann ætti ekki síður að teljast þurfandi og verðugur fyrir slíkan styrk heldur en Hallgrímur Helgason - án þess að ég geri á nokkurn hátt lítið úr þeim manni. Hv. þm. Ísaf. minntist á, að hann hefði orðið afskiptur við úthlutun á fé til hafnarmála á Ísafirði. Ég hef nokkuð lýst því áður, en vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að Ísafjörður átti þó ekki inni hjá ríkissjóði nema 47 þús. kr. Ég tel, að það sé ekki verið að beita ranglæti, þó að sé lagt til, að hann fái ekki meira en gert er ráð fyrir í till. eða meira en t.d. Skagaströnd, sem á inni á sjötta hundrað þúsund og Þorlákshöfn, sem á inni nærri því 700 þúsund, auk þess sem á Ísafirði er gömul höfn, gerð af náttúrunnar hendi. Og þó að þörf sé að gera þetta mannvirki, þá á það þó að fara eftir þeim reglum, sem ég hef minnzt á. Og einnig á að gera þetta fyrir þær tekjur, sem höfnin hefur á hverjum tíma, eða taka lán, eins og heimilað er í l. Ég álít síður en svo mesta þörf að hækka þennan stað. Ég skal ekki segja um þær framkvæmdir, sem hann segir, að liggi undir skemmdum, en ef það er, þá er það ekki fjvn. sök, heldur er það skipulaginu að kenna, að vinna verkið þannig, að til skemmda þyrfti að koma, því að það eru sannarlega erfiðari náttúruöflin annars staðar, en á Ísafirði, sem er einhver bezta höfn landsins að undantekinni Akureyri. Ég þarf ekki að svara hv. 10. landsk. Ég hef gert það í sambandi við það, sem ég sagði um Vestmannaeyjahöfn áður, og skal ég því hlaupa yfir það. Þá vil ég segja nokkur orð við hv. 8. þm. Reykv. út af Kvenréttindafélagi Íslands. Hv. þm. bar fram tvær ástæður ferðakostnað innanlands og landkynningu utanlands. Í sambandi við fyrri ástæðuna vil ég benda hv. fim. á, að ég hef margrætt þetta atriði við formann Kvenréttindafélags Íslands, að heppilegra væri að sameina þetta starfi Kvenfélagasambands Íslands, sem hefur fulltrúa úti um allt land. Ég sé ekki, hvers vegna það getur ekki farið saman. Ég skil ekki, hvað það er betra, að hvor aðilinn fyrir sig sendi fulltrúa út um land, kannske til að deila þar um mál. En ég veit, hvers vegna þetta er ekki gert. Það er af því, að þá er ekki hægt að hafa tvo formenn. Það er meginástæðan til þess, að ekki tekst að sameina félagsskapinn. Ég tel Kvenfélagasambandið vera svo merkilegan félagsskap, að það beri að styrkja þá starfsemi um allt land. Ég hef ekkert á móti kvenréttindafélaginu heldur, en ég sé enga nauðsyn fyrir Alþingi að styrka þann félagsskap á borð við Kvenfélagasamband Íslands. Um síðari ástæðuna vil ég segja það, að ef um landkynningu er að ræða, þá vil ég þar vísa á Ferðaskrifstofu ríkisins og sjá, hvort ekki er hægt að fá þar framlag, því að hún stendur fyrir slíkri starfsemi, hefur til þess ákveðinn tekjustofn, og ég skal ekki vera móti því, að kona fengi þar eitthvað, ekki síður en karlmaður. Ég met mikils þau störf, sem kvenþjóðin hefur gert í landinu, en ég sé ekki ástæðu til að ætla sérstakt framlag til Kvenréttindafélagsins, sérstaklega eins og farið er fram á af hv. flm., og er því á móti till. Hv. þm. Siglf. minntist á það, að hann ætti erfitt með að skilja, að n. lækkaði till. vitamálastjóra til Siglufjarðar. Það er af því, að hann hefur ekki sett sig inn í þær aðstæður, sem þar er um að ræða. Inneign Siglufjarðar er 300 þúsund. Till. fjvn. er, að Siglufjörður fái 130 þúsund. Akureyri á inni 740 þúsund og ætlar sér að gera stórvirki. Þó á hún ekki að fá nema 280 þúsund. Hér er því ekki gengið á rétt Siglufjarðar, nema síður sé. Ég vil benda hv. þm. á, að meðan hann hafði áhrifaaðstöðu sem bæjarstjóri á Siglufirði, vanrækti hann að láta höfnina hafa nógar tekjur til framkvæmda. Það er ekki fyrr en aðrir eru komnir, að það er gert. Þó hefur þessi höfn mesta tekjumöguleika af öllum höfnum landsins, að Reykjavík einni undantekinni. Það er fyrst nú fyrir 2–3 árum, að farið er að kippa þessum málum i almennilegt horf. Sannleikurinn er sá, að nauðsynlegt er að hafa miklu strangara eftirlit með því, hvort uppfyllt eru fyrirmæli l. um álagningu og innköllun hafnargjalda, svo sem l. mæla fyrir. Það er eðlilegt fyrir þá hv. þm., sem bera fram kveinstafi sína, að athuga þau mál vel hver heima hjá sér og láta niðurstöður slíkrar rannsóknar koma fyrir fjvn., áður en fénu er skipt. Hv. þm. Siglf. ber einnig fram till. um byggingarstyrk til sjúkrahúss. Um þetta er ekkert erindi til fjvn. Ég minnist þess a.m.k. ekki að hafa séð erindi frá Siglufirði um styrk til byggingar sjúkrahúss i ár. En ég, eins og ég tók fram áðan, vil ekki, að fjvn. fari inn á það að skipta því fé, sem veitt er til sjúkrahúsa. Það var að vísu samþ. hér till. í fyrra um Ísafjörð, en það var ekki til byggingar sjúkrahúss, heldur til að halda við sjúkrahúsi, vegna þess að ekki var hægt að veita það af því fé, sem ætlað var til byggingar sjúkrahúsa. En mér skilst, að hér sé um að ræða nýtt sjúkrahús, og á því að fá hluta af því fé, sem veitt er til byggingar sjúkrahúsa á hverjum tíma. Nú liggja þessi mál þannig fyrir, að nú er stórkostlega aðkallandi að veita miklu meira fé vegna rekstrar spítalanna, m.a. vegna þvottahúss Landsspítalans. Það lágu fyrir fjvn. fullkomnar sannanir, að ef ekki er hægt að stækka þvottahús Landsspítalans, þarf að borga 5–6-falt fyrir þvottinn. Fjvn. hefur ekki tekið að sér að skipta þessu fé og mun ekki gera það að svo stöddu. Hins vegar hefur hún annars vegar farið eftir till. landlæknis og hins vegar till. ríkisstj., hversu mikið fé þyrfti á hverjum tíma. Landlæknir hefur haldið fram, að þyrfti meira fé en hann hefur fengið, m.a. vegna óska, sem komið hafa fram um sjúkrahúsbyggingu á Blönduósi, en það mál er mjög aðkallandi. og ef til vill líka á Siglufirði, en hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir, að það verði ekki tekið í fjárl. nú. Ég veit ekki heldur, hvað mikið það mál er undirbúið, ég skal ekki um það dæma, en ég held, að það sé rétt, að erindi hefur ekki legið fyrir fjvn., og hún hefur ekki heldur tekið að sér að skipta fénu, eins og ég tók fram. Ég hygg, að ef um það verður að ræða, að fjvn. færi að skipta þessu, þá mundi það ekki valda minni ágreiningi, en þótt því væri skipt áfram eins og það hefur verið, en það hefur ekki verið venja í fjvn., og ég vil ekki taka þá venju upp í þetta skipti. Ég held, að það hafi ekki verið gerðar fleiri aths. frá hv. þm. en ég hef minnzt á. Ég þykist hafa gert grein fyrir því, hvers vegna við höfum ekki séð okkur fært að taka þennan og þennan lið upp. Ég vænti þess, að hv. þm. sætti sig við það og styðji fjvn. í að koma frv. í gegn á þann hátt, sem n. leggur til. Ég veit, að það eru fjölda mörg verkefni, sem þarf að sinna, en hv. þm. er kunnugt eins og okkur, að ekki er nægilegt fé til að sinna þeim öllum. Ég læt svo máli mínu lokið að þessu sinni.



Herra forseti. Hv. form. fjvn. vék að því áðan í ræðu sinni, að fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn. hefðu ekki valdið neinum erfiðleikum í störfum n., og vil ég þakka honum fyrir það þakkarávarp í okkar garð og undirstrika aðeins það, sem ég sagði í gær, að það hefði ekki staðið á mér eða hinum fulltrúa stjórnarandstöðunnar í fjvn. að taka undir till. í sparnaðaráttina, ef á þeim hefði örlað, en ekki varð vart við þær frá hendi hæstv. stj. Hv. frsm. vék nokkuð að mér út af vissum atriðum í ræðu minni í gærkvöld. Hann var eins og hæstv. fjmrh. ákaflega lukkulegur yfir gengislækkuninni. Hann hélt fram, að þau spor, sem gengislækkunin markaði, væru frekar til hækkunar á tekjubálkinum en gjaldabálkinum. Nú er öllum hv. þm. kunnugt, að þau gullnu spor, sem gengislækkunin kann að marka í tekjubálkinn, hafa ekki fengið að sjá dagsins ljós enn þá, því að hæstv. fjmrh. hefur ekki enn lagt fram till. til fjvn. viðvíkjandi tekjuhliðinni. Ég veit, að það má hækka ýmsa liði þar vegna gengislækkunarinnar. Ég minntist á það í ræðu minni í gær, að t.d. mundi mega hækka verðtollinn um 58 millj. kr., eða a.m.k. 50–55%, en dró þó ekki dul á það, að það hefur ekki enn verið gert af hæstv. fjmrh. Hins vegar sýndi ég fram á, að margir gjaldaliðir fjárlagafrv. hefðu stórhækkað af völdum gengislækkunarinnar, tilfærði tölur og sannaði mál mitt með mörgum dæmum. Hv. frsm. fjvn. viðurkenndi, að fiskmatið væri einn af þeim liðum í gjaldabálkinum, sem hefðu hækkað í frv. fjmrh., miðað við fjárl. síðasta árs, m.ö.o. að embættið verði í ár dýrara, en í fyrra og eitt af þeim embættum, sem væru í þessu frv. fjárfrekari, en á síðasta árs fjárl. Þetta sýnir áframhaldandi vöxt ríkisbáknsins eins og svo margt annað. Jafnframt lýsti hv. frsm. yfir, að þótt þessi starfsemi væri fjárfrekari en áður, þá væru stórgallar á henni, svo að íslenzk framleiðsla væri í nokkurri hættu, vegna þess að fiskmatið væri ekki nógu strangt eða nógu samvizkusamlega af hendi leyst, og er það því verra sem þessi starfsemi gerist fjárfrekari ár frá ári. Út af því, að ég hafði í gær lýst yfir í ræðu minni, að eftirlit með verðlagsmálum og kostnaður við skömmtunarskrifstofu hefði hækkað úr 2,1 millj. kr. upp í 3.496 þús. í frv., sagði hv. frsm., að ég hefði helzt, áður en ég gerði þetta að umtalsefni, átt að kynna mér afstöðu hæstv. fyrrv. ríkisstj. og flokksbróður míns, þáverandi viðskmrh., sem hefði ætlað af göflunum að ganga við afgreiðslu fjárl. síðast, út af því að fjvn. hefði þá ekki viljað fallast á hærri upphæð vegna þessa eftirlits en 2,1 millj. kr. Ég verð að segja hv. frsm. það, að ég tel enga ástæðu til að rannsaka afstöðu fyrrv. hæstv. ríkisstj. til þessa máls. Ég er aðeins að sýna fram á, að þarna hefur á einum lið orðið 1,4 millj. kr. hækkun frá því, sem fjárl. síðast gerðu ráð fyrir, þar til næsti fjmrh. lagði fram frv. um næsta árs fjárl. Til þess þurfti ég enga sögulega rannsókn, en ef ég hefði farið út í þá sálma, þá hefði það leitt til þeirrar niðurstöðu. að reynslan virðist hafa orðið nokkuð á líka leið og hæstv. fyrrv. viðskmrh. lét í ljós, að kostnaðurinn mundi verða, að til eftirlits með viðskiptum og verðlagi mundi þurfa 31/2 millj. kr., sem hv. fjvn. vildi ekki trúa fyrir ári síðan, en verður nú að horfast í augu við sem staðreynd. Ég tók þetta sem eitt gleggsta sönnunargagnið gegn því, að hæstv. stj. hefði nokkuð reynt að draga úr útþenslu ríkisbáknsins, og tók þetta sem tilvalið dæmi. Það held ég verði ekki hrakið. Og svona dæmi hefði sannarlega ekki átt að finnast í fjárlögum eftir allt hjalið hjá stjórnarflokkunum báðum um viljann til að draga úr útþenslu ríkisbáknsins. Hæstv. fjmrh. er hér nú ekki viðstaddur, en hann vék nokkuð að máli mínu í gær, og vildi ég svara honum nokkru. Í ræðu minni voru tekin fram tvö meginatriði. Í fyrsta lagi, að það er um að ræða stórfellda hækkun á mörgum liðum fjárlaganna, sem er bein afleiðing af gengislækkuninni. Í öðru lagi lagði ég áherzlu á það, að fjölda margir liðir fjárlaganna sýndu enn frekari útþenslu ríkisbáknsins. Hæstv. ráðh. reyndi að verja gengislækkunina, eftir því sem hann hafði fremst föng til, og benti fyrst og fremst á, að felldir hefðu verið niður stórir liðir, sem annars hefði orðið að taka upp á fjárl. - Það er rétt, að ríkissjóður hefur með þessari löggjöf losnað við stóran útgjaldalið, þar sem fiskábyrgðin var; en þrátt fyrir niðurfellingu þessara laga, og þó að allir skattar, sem notaðir voru til að standa undir þeim útgjöldum, renni eftir sem áður í ríkissjóð, þá er eftir sem áður 13 millj. kr. greiðsluhalli á fjárlögum, og þó eru enn eftir útgjaldaliðir, sem nema mörgum milljónum, ef ekki milljónatugum. Ég hef því ekki annað að segja við hæstv. ráðh. en það, að ég óska honum og stuðningsflokkum hæstv. ríkisstjórnar til hamingju með áhrif gengislækkunarinnar. Annars hefur mér nú heyrzt, að lukkan væri ekki alls staðar jafnmikil og að það væri nú ekki miklu auðveldara að koma saman fjárlögum nú, en á síðastl. ári. Og meginatriðið í þessu máli er þetta, að þegar það er komið í ljós, að gengislækkunin hefur ekki létt á ríkissjóði, þá er sýnilega að henni lítill fengur, þar sem vitað er á hinn bóginn, að 120 millj. kr. byrðar eru lagðar með henni á landslýðinn. Hafi slíkar álögur ekkert að segja fyrir bættan hag ríkissjóðs, þá er sýnilegt, út í hvaða ófæru hefur verið stefnt með slíkum ráðstöfunum. Og svo mikið er víst, að það eru engar 120 milljónir, sem vinnast í skattalétti vegna gengislækkunarinnar, en svo ætti að vera, ef jöfnuður væri á metunum. Ég benti á það í gær sem sönnun fyrir því, að sparnaðarvilji ríkisstj. hefði ekki komið í ljós við afgreiðslu þessara fjárlaga, að dýr embættismaður fengi enn þá laun úr ríkissjóði, enda þótt hann væri nú búsettur í öðru landi. Hæstv. ráðh. lét sem sér væri ókunnugt um þetta, en formaður fjvn. viðurkenndi, að sér væri þetta kunnugt, en ríkisstj. mundi vera búin að semja við viðkomandi embættismann um þessa tilhögun. Ég tel þannig engan efa á því leika, að þetta hneykslismál sé byggt á fullum staðreyndum. Nú kynnu menn að segja, að maðurinn verði að fá greidd sín laun, þar sem ekki sé samkvæmt lögum hægt að svipta menn slíkum greiðslum nema með 6 mánaða fyrirvara. En þetta er mergur málsins, að verði ekki embættið lagt niður nú strax, þá verður það ekki gert fyrr en einhvern tíma á næsta ári. Sé það svo, að ríkisstj. sé full af sparnaðaranda, þá á hún að leggja strax niður embætti þessa manns, sem orðinn er of ríkur til þess að geta lifað lengur hér á Íslandi. Hæstv. ráðh. spurði, hvernig á því stæði, að við tveir fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjvn. skyldum ekki hafa komið fram með okkar till. til sparnaðar. Ég benti hins vegar á, að réttara væri, að hæstv. ríkisstj. hefði forustuna um nýja stefnu í fjármálum, heldur en stjórnarandstaðan. Og enda þótt það væri okkur sæmd að fá þessa „doríu“ aftan í okkur, þá held ég við verðum að afbiðja okkur þann sóma, úr því að þeir eiga að heita að hafa forustuna. Þó vil ég leyfa mér að segja hæstv. fjmrh. það, að svo framarlega sem ég yrði var við ákveðinn vilja ríkisstj. sjálfrar til niðurskurðar og sparnaðar, þá skyldi ég þegar leggja fram till. um 10 embætti, sem vel mætti leggja niður, án þess að ríkisreksturinn biði við það hið minnsta afhroð. - Hins vegar væri rangt að gera slíkar till. sérstaklega, ef ekki væri um neinn allsherjar sparnað að ræða. Slíkan sparnað mætti framkvæma á fjölda mörgum sviðum og skera niður margt fleira, en þessi 10 embætti, ef að því væri gengið af fullum vilja; og það tel ég að væri nú skylda Alþingis og ríkisstj., eftir að lagðar hafa verið á herðar alls almennings þær byrðar, sem gert hefur verið með gengislækkuninni.



Herra forseti. Ég mun ekki tala langt mál; ég hef aðeins kvatt mér hljóðs vegna orða hæstv. fjmrh. í gær, en þar sem hann er ekki viðstaddur, sé ég ekki ástæðu til orðlenginga. Hann mótmælti því ekki, sem ég hélt fram, að málið væri með afbrigðum illa undirbúið. Hins vegar spurði hann, hvers vegna ég hefði ekki flutt brtt. til bóta. - Hv. 3. þm. Reykv. virtist hafa allt aðra skoðun um þá skyldu en hæstv. ráðh. Hann tók fram, sem rétt er, að ef nokkur niðurskurður á fjárlögum á að eiga sér stað, þá verður ríkisstj. að undirbúa það, en ekki þingmenn eða einstakir meðlimir þingnefnda. Þeir geta aðeins bent á ýmsa hluti, enda er það auðvelt, og má vera, að það verði gert á sínum tíma, ef ekki bólar á neinum till. í sparnaðarátt frá hæstv. ríkisstjórn. En það var þessi spurning hæstv. fjmrh., hvers vegna við kæmum ekki með till. um sparnað. Henni hefur líka látlaust verið dengt yfir okkur í blöðum Framsfl., og það er vert að athuga, hvers eðlis hún er. Hvers konar frammistaða er það eiginlega hjá mönnunum, sem rufu stjórnarsamstarfið á s.l. sumri, að því er þeir töldu vegna þess, að þeir fengju ekki framgengt úrræðum sínum í dýrtíðarmálunum, unnu kosningar á þeim forsendum og hafa nú myndað stjórn og farið með hana um skeið - en í stað þess að koma fram með úrræði sín, auglýsa þeir eftir úrræðum stjórnarandstöðunnar? Sannleikurinn er sá, að slíkt hefur enginn ráðherra leyfi til að gera, sem sjálfur hefur tekizt þá ábyrgð á hendur. Hæstv. ráðh. taldi sig hafa orðið eins konar píslarvott í sambandi við framlengingu á III. kafla dýrtíðarlaganna, og hafði um það píslarvætti þau orð, að ég og mínir flokksbræður hefðu notað um hann verstu ókvæðisorð tungunnar af því tilefni. Þetta er nú ofmælt. Hins vegar var hann minntur á það, að þá var með lögum verið að afnema skatt á efnaðri borgara - eignaraukaskattinn frá 1947. Og vegna þess að sá skattur var afnuminn, eru nú hátt á þriðju millj. kr. hærri útgjöld á þessum fjárlögum en ella hefði þurft að vera. Það var þetta, sem hæstv. ráðh. var minntur á. Hv. frsm. meiri hl. n. tók hér skýrt fram, að sumir þeir gjaldaliðir, sem hér hafa verið gagnrýndir, t.d. í sambandi við viðskipta- og verðlagsmál, væru enn óafgreiddir í n., og af þeim sökum hef ég ekki komið fram með brtt. um þá liði. Svo er um eitt stærsta atriðið tekjuliði á 2. gr., að það er óafgreitt í n., og það er ekki mögulegt fyrir minni hl. n. að koma fram með sérálit, áður en n. hefur komið með sínar till. Ég þykist hafa svarað hæstv. ráðh. nægilega og mun ekki orðlengja þetta frekar, einkum þar sem hann er hér ekki viðstaddur.



Herra forseti. Hv. formaður fjvn. hélt hér allmikinn reiðilestur bæði yfir mér og öðrum, sem gerðu athugasemdir hér, og undraði mig sá lestur hans því meira, þar sem niðurstaðan var sú hjá okkur þm. Eyfirðinga, að við mundum sætta okkur við gerðir n. Við töldum, að þeim yrði að hlíta, þar sem svo margt mundi fara úr skorðum, ef farið yrði að berjast fyrir brtt. Mig undraði því mjög hans afstaða; og ekki fann ég heldur, að hann hrekti það, sem ég sagði, enda er illt að stangast við tölur. Ég hafði borið saman nokkrar tölur úr till. fjvn., og ég tel, að það standi óhrakið, að Eyjafjörður sé þar neðarlega á blaði. Ég hefði nú ekki farið að svara hv. þm., ef ekki hefði svo staðið á, að hann bar mig ákveðnum sökum, og eftir orðanna hljóðan voru það þungar sakir. Hann taldi, að ég bæri ábyrgð á því, að lengi fram eftir hefði lítið fé verið veitt til Barðastrandarsýslu úr ríkissjóði. Ég kannast nú alls ekki við, að ég beri sérstaka ábyrgð á þessu. Ég hef lengi haft þann sið, og að ég held síðan ég kom fyrst á þing, að styðja frekar að því en hitt, að till. fjvn. væru samþykktar, sökum þess, að sé þetta ekki gert, þá fer allt á ringulreið með afgreiðslu fjárlaga. Og viðvíkjandi Barðastrandarsýslu hygg ég, að ég hafi oftast greitt atkvæði með því, sem fjvn. lagði til hverju sinni. Ég leyfi mér því að vona, að hv. þm. taki þetta aftur, að ég hafi verið einhver sérstakur böðull Barðastrandarsýslu. Hv. þm. bar saman nokkur héruð, ekki tölulega þó, og taldi ástandið svo gott í Eyjafirði, að hann ætti að sitja á hakanum um fjárveitingar í samanburði við önnur héruð. Eitt af því, sem hann taldi fram til stuðnings því, að Barðastrandarsýsla ætti heimtingu á miklu fé til vega og hafna, var það, að lömb væru seld þaðan til Eyjafjarðar og fleiri héraða á fæti. Ég hef nú haldið, að Barðstrendingar fengju fullt verð fyrir líflömb og engu minna en lömb til slátrunar, og sem bóndi mundi ég heldur kjósa að geta selt lömb mín til lífs. Það þarf heldur ekki sérstaklega vandaða akvegi til þess að reka eftir lömb, og gömlu göturnar munu jafnvel vera betri rekstrarleið. Ég er þó ekkert að telja það sérstaklega eftir, þótt Barðastrandarsýslu sé ætlað mikið fé til vega úr ríkissjóði; þörfin er mikil ekki síður en annars staðar, og framan af var sýslan afskipt í því efni. En það var ekki mér að kenna, heldur fyrst og fremst legu sýslunnar. Af þeim ástæðum varð hún kannske nokkuð á eftir héruðum eins og Eyjafirði. En annars er nú ekki ýkja langt síðan þar var ekki mikið um vegarspotta, sem akfærir væru bifreiðum. Þá talaði hv. þm. um það, sem hann hefur nú vikið að stundum fyrr, að í Eyjafirði lægi þjóðvegur fram dal öðrum megin ár og aftur niður hinum megin. Ég held nú, að þetta sé reyndar ekkert einsdæmi. T.d. er Skagafjörður engu miður vegaður en Eyjafjörður, og liggur þar þjóðvegur beggja vegna Héraðsvatna, og er veitt til hans meira fé en Eyjafirði er ætlað. Á Suðurlandsundirlendi liggja vegirnir þannig ekki einasta báðum megin við árnar, heldur er þar hægt að aka hring innan í hring, og þarf ekki annað en líta á vegakortið til þess að sjá þetta. Til Barðastrandarsýslu hef ég ekki komið, svo að ég hafi séð með eigin augum, hvernig þessu er þar háttað. En hitt er víst, að síðan hv. form. fjvn. tók við þeirri stöðu, þá hefur sú sýsla langt frá því verið afskipt um framlög til vegalagninga. Þá vildi hv. þm. telja Öxnadalsheiði til Eyjafjarðar. Ég fullyrði nú, að það eru a.m.k. fleiri reykvískir bílar, sem fara um Öxnadalsheiði, heldur en bílar frá Akureyri. Vegalagning þar er alþjóðarmál, en ekki sérmál Eyjafjarðar. En eigi sá vegur að teljast til Eyjafjarðar, þá sýnir það aðeins hug hv. form. fjvn. til þess héraðs, að framlagið til Öxnadalsheiðar vegar mun hafa verið lækkað frá því, sem upphaflega var ætlað. Og ekkert hef ég raunar við það að athuga. Ég læt svo útrætt um þetta, enda engin þörf að ræða það frekar, þar sem engin krafa liggur fyrir í þessum efnum. - En ég get ekki stillt mig um að koma lítillega að ræktunarvegunum. Hv. form. fjvn. gerði enga tilraun til að sanna, að rétt væri, að Hrísey væri miklu lægri en Flatey, en rökin fyrir því, að svo væri, sagði hann að væru þau, að svona hefði þetta verið í fyrra. Ef því væri fylgt í mannsaldra, að svona hefði það verið í fyrra, hvernig væri þá statt með vegina í Barðastrandarsýslu? Ég held, að það yrði skrýtin útkoma úr því, ef haga ætti afgreiðslu fjárlaga á þann hátt. Þá sagði hv. form., að ekki hefði verið hægt að hækka fjárveitinguna til Hríseyjar, nema hækka fjárveitinguna í heild. Ég vil neita þessu. Það er engin ástæða til þess, að Vestmannaeyjar fái endilega 30 þús. kr. og Flatey 10 þús. kr., og hefði aðeins þurft að taka lítið af þeim hvorri fyrir sig, til þess að Hrísey hefði fengið örlitið meira. Hv. form. fjvn. sagði að Flateyingar hefðu tekið á sig stórar fórnir í öðrum efnum, en ég vil þá taka það fram, að Hríseyingar hafa nú í hyggju að koma upp hjá sér höfn, og það geta þeir ekki gert án þess að leggja mikið á sig. Þá hefur hv. form. misskilið það, sem ég sagði, að mér hefði ekki verið gefinn kostur á að ræða þetta við n. og mundi ekki sætta mig við till. n. í þessum efnum. Ég gekk inn á að sætta mig við vegina og þeir nm.. sem ég átti kost á að ræða við, þ.e. fulltrúar Framsfl., sögðu, að ekki væri búið að ganga frá fjárveitingum til ræktunarveganna. - Ég vil svo þakka hv. form., að hann hefur boðið mér að ræða við sig um þau mál, sem ég vilji, en þar sem þetta hefur ve;ið rætt á flokksfundi í Framsfl. og sennilega einnig í Sjálfstfl., þá er eðlilegast að afgreiða það þar. Ég vil hærri fjárveitingu til ræktunarvegar í Hrísey, og það liggur fyrir ósk um það í fjvn., að upphæð sú, sem til þess er varið, verði þrisvar sinnum hærri, en nú er. Ég vil þá þakka hv. form. fjvn., að hann tók vel í brtt. mína um styrk til Þorfinns Kristjánssonar í Kaupmannahöfn og viðurkenningarorð um þann mann. Starf hans hefur verið unnið í óeigingjörnum tilgangi, en ég er ekki sammála hv. þm. um það, að verði till. þessi samþ., sé verið að marka nýja stefnu í þessum efnum, því að ég veit ekki betur en oftar en einu sinni hafi Íslendingum í Ameríku verið boðið heim á kostnað ríkisins. Og það, sem Þjóðræknisfélagið í Vesturheimi fær, er ekki óskylt þessu, svo að ég fæ ekki séð, að hér sé verið að marka neina nýja stefnu. Ég hef ekkert manntal yfir það, hve margir íslendingar séu í hverju landi, en ég held, að fyrir utan Bandaríkin og Kanada séu þeir flestir í Danmörku, og við höfum haft meiri skipti við þá og meira gagn af Íslendingum búsettum þar, en nokkrum öðrum, og það held ég að allir muni vera sammála um. Ég væri fús til að taka till. mína aftur, ef ég sæi einhverja aðra leið til þess, að Þorfinnur fengi þennan styrk. Hv. form. benti á sáttmálasjóð, en ég held, að hann muni varla veita styrk í þessu skyni. Hann er undir stjórn háskólans, og ég held eingöngu varið fé úr honum í vísindaskyni. Það mætti athuga þetta milli umr., og ef ég sæi, að líklegt væri, að hægt væri að ná þessu takmarki með öðru móti, þá mundi ég taka till. aftur að fullu, en nú er hún aðeins tekin aftur til 3. umr.



Herra forseti. Ræða hv. frsm. gaf mér tilefni til að segja nokkur orð, en á meðan ég beið eftir því, að röðin kæmi að mér, hef ég hlustað á ræður manna, m.a. hv. 6. landsk., sem var mjög hneykslaður yfir þenslu á kostnaði við fiskmat. Ég held, að hægt hefði verið að finna annað heppilegra dæmi um þenslu á opinberum rekstri, en fiskmatið. Ég greip ekki summuna, sem hv. þm. nefndi, en mér fundust tölur þær, sem hann hafði tanna á milli, svo háar, að ég held, að hann hafi slengt öllu mati saman, ullarmati, kjötmati o.fl. Ef fiskmatið er allt tekið, þá hefur ekki orðið ægileg þensla á því, og hægt að sýna af hverju hún stafar. Ég vil benda á það, að í fjárl. fyrir 1948 er kostnaður við mat á freðfiski, ísfiski og saltfiski áætlaður 363.900 kr. og auk þess á fiskmatið þátt í lið, sem nefndur er „Ferðakostnaður matsmanna“ og er 89.300 kr. 1948 var svo flutt á Alþ. frv. að minni tilhlutan um að samræma mat á salt- og freðfiski í sparnaðarskyni. En þær vonir hafa ekki að fullu rætzt, en að því liggja augljós rök. En af þessari sameiningu var gert ráð fyrir að leiddi lítils háttar sparnað, og gerði rn. 1949 ráð fyrir 332 þús. kr. fyrir þetta sama mat, og ef þetta tvennt: álit Alþ. 1948 og álit rn. 1949 - er borið saman, þá er nú gert ráð fyrir lægri upphæð í fiskmatið en var. Ég sagði áðan, að vonir þær, sem staðið höfðu til að lækka fiskmatið, hefðu ekki rætzt eins og gert hafði verið ráð fyrir, en það hefur sínar ástæður. Frá 1948 hefur þeim stöðum og hraðfrystihúsum, sem matsmenn þurfa að hafa eftirlit með, stórfjölgað, þannig að mannaflinn frá 1948 reyndist of litill, svo að taka varð aukamenn nokkurn tíma ársins. Um matið að öðru leyti, þá er það sízt hægara, en var fyrir stríð. Landsmenn nutu ávaxtanna af starfi hins fræga föður fiskmatsins hér á landi og samstarfsmanna hans fram að stríði, en á stríðsárunum spilltist þetta allt og meðferðin varð lakari. Menn urðu hirðulausari í þessum efnum, þegar ekki þurfti annað að gera en róta fiskinum upp úr bátunum og út í ísskipin. Það hefur því mikið týnzt niður í saltfiskverkun á stríðsárunum og stórum verra að fá meðal sjómanna og verkamanna góða verkunarmenn á saltfisk, en áður var. Þetta eykur á erfiðleika matsins, og síðan matið herti aftur á kröfunum, hafa sífelldar kvartanir verið að koma til rn. frá fiskeigendum um of strangt mat. Ég vildi geta þessa til að sýna, að ekki er réttmætt að leggja harða dóma á matsmennina, sem nú eru að stríða við að koma á hollari og betri verkun á fiskinum, svo að fiskverkun komist hér aftur á sama svið og var fyrir stríð, því að það er höfuðnauðsyn að koma sama orði á íslenzka fiskinn og var fyrir stríð, að hann væri betri vara, en keppinautar okkar bjóða. Að þessu stefnir nú fiskmatið og mun rn. styðja þá viðleitni. Þetta var því ekki heppilega valið dæmi, og hafi þjóðin ekki efni á að verja nokkru fé í þessu skyni, þá hefur hún ekki efni á að verja ýmsum þeim upphæðum, sem nú eru á fjárl. og eru látnar óátaldar. Út af ummælum hv. form. varðandi brtt. mína um flugvelli vil ég segja það, að ég skal fúslega draga till. mína aftur til 3. umr., þar eð hann hét því fyrir hönd fjvn. að draga til baka í bili brtt. á þskj. 611, því að mín brtt. er við þá brtt. Hv. frsm. drap á það, að hæstv. ráðh. hefði átt að segja það, að upphæð sú, sem fjárlfrv. ætlaði til þessa, væri hærri en svo, að fjárhagsráð vildi samþ. hana, og mér skildist, að hann vildi með því segja, að ekki þýddi að deila við dómarann, en ég vil þá spyrja: Ræður fjárhagsráð því, hvað fer til nýrra vega, þar sem ekkert útlent efni er notað ? - Ég held það tæplega, og sé svo ekki, þá hefur það varla heldur afskipti af flugvallaendurbótum og byggingu, þar sem minnst er notað erlent efni og aðalvinnan er fólgin í því að slétta land fyrir fluglendingar. Og þótt vitnað sé til fjárhagsráðs, þá finnst mér, að Alþ. verði að ráða um það, hvort flugvöllum er haldið við og aðrir nýir byggðir. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta, en vonast eftir því, þegar till. verða teknar fyrir til 3. umr. og viðræður hafa farið fram milli n. og réttra aðila, að heppilegri lausn fáist í flugvallarmálunum en blasir nú við á þskj. 611.



Herra forseti. Þegar ég lauk máli mínu áðan, þá gleymdi ég að minnast á brtt. á þskj. 632 frá meri hl. fjvn., en þær eru flestar leiðréttingar við aðaltill., svo að ég ræði þær ekki frekar, en þær eru nauðsynlegar áður, en til atkvgr. kemur. Þó er einn nýr liður við 18. gr., en það er til Árna Bjarnasonar fyrrv. varðar í Alþ., sem af vangá hafði fallið niður í aðaltill. Út af því, sem hv. 6. landsk. lauk máli sínu með, vil ég benda á það, að ég vil ekki ræða nú hið stórpólitíska mál, gengislækkunina, en ég vil benda á það, að á síðasta ári urðu nokkrar umr. milli okkar hv. þm. Hafnf., þar sem hann sagði, að hann mundi aldrei samþ. gengislækkun fyrr, en allar aðrar leiðir væru lokaðar, en hann fann þá enga aðra leið. En það sorglega er ekki það, að gengið var fellt, heldur það, að vegna Alþfl. var það ekki gert nógu snemma, svo að nú er byrði verkamanna af þeim sökum meiri, en þurft hefði að vera. Í stað fiskábyrgðarinnar hefði strax átt að skrá gengið rétt, en Alþfl. stóð alltaf á móti því og heimtaði skatta og ábyrgðir og þar af leiðandi meiri byrðar á þjóðina í stað gengislækkunar, þó að gengið væri fyrir löngu fallið. En það versta var þó, þegar þessi hv. þm. lét skrá tvöfalt gengi í landinu. Hv. 6. landsk. ásakaði ríkisstj. fyrir að fara ekki inn á sparnaðarleiðina, en ég tek undir með hæstv. fjmrh., að ekki hafi gefizt mikill tími til slíks, því að hver barðist fastast á móti sparnaði á s.l. ári? Það var Alþfl., og þá urðum við að nota kommúnista til að reyna að spara marga liði, sem Alþfl. var á móti. Vegna þessarar andstöðu Alþfl. varð að fresta atkvgr. um fjárl. í 14 daga, en auðvitað hafði Alþfl. ekki annan tilgang en drepa till. fjvn. Hins vegar hljóta allir að sjá, að fjvn. getur ekki kippt öllu í lag á einum degi, og þess vegna hefur sumt af athugunum hennar ekki verið annað, en undirbúningur að frekari sparnaðaraðgerðum. Hún hefur meðal annars gert tilraun til að leysa eitt stórhneyksli í opinberum rekstri, en það er bifreiðarekstur ríkisins. Á þeim rekstri hefur ríkið tapað hundruðum þúsunda undanfarin ár, en þrátt fyrir það hefur ekki mátt við honum hrófla, enda um að ræða brjóstmylking þm. Hafnf., sem hann hefur fóðrað á orlofssjóði, þegar annað fé hefur ekki verið í handraðanum til að standa undir tapinu. Það hefur líka mætt harðri mótspyrnu, ef lagt hefur verið til að leggja niður óþörf embætti, og má í því sambandi minna á húsaleigunefndina, sem Alþfl. gerði að launuðum starfsmönnum hins opinbera, enda þótt lítið gott hafi af henni leitt. Var það ekki líka Alþfl., sem ákvað að skipa sérstaka nefnd til að úthluta „Renaultbílunum“, sem frægt er orðið, enda hefur heyrzt, að form., sem auðvitað var einn af gæðingum Alþfl., hafi úthlutað sér fyrstu 4 bílunum? En sú nefnd kostaði nú ekki minna en 36 þús. kr. Og það mætti halda áfram að telja upp ráðstafanir hv. Alþfl., sem ekki eru betri en þær, sem ég hef lýst hér. Hv. 5. landsk. var að tala um eignaraukaskattinn og átelja, að hann skyldi ekki vera innheimtur. Sannleikurinn í því máli er sá, að það var ekki búið að reikna hann út og þar af leiðandi ekki hægt að innheimta hann, nema hann hefði verið lagður á af handahófi. Annars verð ég að segja, að það er heldur lítið til að tala um, ef ekki er hægt að finna aðra gagnrýni. Ég ætla þá að svara hv. þm. Eyf. nokkrum orðum. Hann virðist hafa tekið eitthvað rangt eftir, ef hann hefur heyrt mig tala um sig sem böðul Barðastrandarsýslu. Hitt er staðreynd, að á árunum 1931–42 fór Framsfl. með umboð fyrir þessa sýslu og vanrækti þá að sinna nauðsynlegum framkvæmdum í sýslunni, svo að hún hefur dregizt aftur úr bæði í hafnargerð og vegabótum. Þess vegna sagði ég og stend við, að Framsfl. hafi verið böðull á þessari sýslu, meðan hann fór þar með umboð. 1yessi hv. þm. var að kvarta um, að lítið væri lagt til samgöngubóta í Eyjafjarðarsýslu, og miðaði í því sambandi við ýmis önnur héruð, eins og t.d. Barðastrandarsýslu. Ég vil leyfa mér að benda þessum hv. þm. á, hvað áður er búið að leggja bæði í vegi og hafnarbætur í Eyjafirði, og sömuleiðis biðja hann að gera samanburð á samgöngum í Eyjafirði og Barðastrandarsýslu. Annars kom hinn rétti hugsunarháttur Framsfl. fram í þeim orðum áðan, að Barðstrendingar þyrftu ekki akvegi til að reka lömbin eftir til Eyjafjarðar. Sannleikurinn er sá, að Barðastrandarsýsla hefur veri$ afskipt bæði í sambandi við samgöngur og hafnarbætur, og það er engin leið að ætlast til, að bændur í Barðastrandarsýslu sætti sig við að flytja allar sínar afurðir og aðdrætti á klökkum, eins og víða er enn, og verði ekki úr þessu bætt, þá geta Eyfirðingar ekki vænzt þess að fá lömb úr Barðastrandarsýslu. Þetta er kjarni málsins, og það er alveg víst, að fólkið hættir að búa á þessum stöðum, sem engar samgöngur hafa, nema úr verði bætt. - Hv. þm. vildi ekki fallast á, að Öxnadalsheiðarvegur væri fyrir Eyjafjörð, en vill hann þá halda því fram, að vegurinn yfir Þorskafjarðarheiði sé fyrir Barðastrandarsýslu? Annars er alveg skakkt að halda því fram, að sérstakir vegir séu fyrir ákveðin héruð. Þessir vegir eru til að tengja saman landshluta og eru þar af leiðandi fyrir þjóðina í heild. - Hv. þm. Eyf. var eitthvað að kvarta yfir, að fjvn. hefði ekki tekið til greina sem skyldi beiðni um ræktunarveg í Hrísey. Ég man bara alls ekki, að á þennan veg væri minnzt í skýrslu vegamálastjóra, en hins vegar hefði það verið athugað, ef það hefði legið fyrir, og í sambandi við ofsjónir þessa hv. þm. út af framlagi til ræktunarvegar í Vestmannaeyjum, vil ég benda á þær erfiðu aðstæður, sem Vestmannaeyjar eiga við að glíma varðandi mjólkurkaup og mjólkurframleiðslu. - Ég vil svo leyfa mér að þakka hv. þm. fyrir að taka till. sína varðandi Þorfinn Kristjánsson aftur og mun ræða hana nánar í nefndinni og freista að ná samkomulagi um það mál. Í sambandi við till. þm. Vestm. varðandi vitabyggingu, þá get ég fallizt á nauðsyn þess að byggja vita, en það er bara svo víða þörf og vandasamt að meta, hvar hún er mest, og auk þess komið undir fjárhagsráði, hversu mikil leyfi verða veitt í því skyni. Út af till. þm. Siglf. við 22. gr. um styrk til vatnsveitna, þá vil ég benda á, að það er til heimild í lögum um það atriði og því þýðingarlaust að samþ. það í þessu sambandi. Hins vegar hefur ekki enn verið tekin ákvörðun um, hvað mikil lán verði veitt til vatnsveitna, en um það liggja nú beiðnir bæði frá Ísafirði og Kópavogshreppi. Þetta atriði mun verða athugað fyrir 3. umr., en frekari samþykktir um heimild tel ég þýðingarlausar, og vildi ég því óska eftir, að till. yrði tekin aftur og n. gefinn kostur á að athuga málið. Að síðustu vil ég minnast á till. þm. A-Húnv. um fyrirhleðslu á jörðum, sem hann hefur gert grein fyrir. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um það mál, en hins vegar hefur það verið sent til umsagnar vegamálastjóra. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða fram komnar brtt. frekar á þessu stigi málsins. Hannibal Valdimarsson: Herra forseti. Ég tel mig eiga rétt samkv. þingsköpum til að svara svigurmælum form. fjvn., þó að ég hafi talað tvísvar. Ég hef verið að velta því fyrir mér undir þessum umr., hvað form. fjvn. hefur verið prúður og spaklátur, og eiginlega hef ég nú sett það í samband við það, að hann er lasinn. En nú þegar hann tók að nota illyrði og gífuryrði, þá heyrði ég, að hann er farinn að rakna við, og fagna ég því, að hv. form. fjvn. er að verða heilbrigður, enda þótt því fylgi þessi ljóður á ráði hans. Þessi hv. þm. segir, að það sé sök Alþfl., að ekki hafi verið horfið að gengislækkun 1946. Ég lýsi þetta sem bein ósannindi, vegna þess að tilmæli um slíkt komu aldrei fram. Hins vegar játa ég, að ef slík till. hefði komið fram, þá teldi ég það Alþfl. til sæmdar að koma í veg fyrir, að hún næði fram að ganga. Það vita allir, að gengislækkunin var undirbúin 1949 og þá fenginn íslenzk-amerískur sérfræðingur til að gera þessa lækningu. Þegar svo stj. sá þetta pródúkt, þá varð Framsfl. heillaður, en Sjálfstfl. þorði ekki að viðurkenna hrifningu sína strax. Hins vegar mótmælti Alþfl. þessari leið þegar fyrir kosningar og heldur enn við þá sömu skoðun sína. Í sambandi við þessi lög hefur Alþfl., eftir að hafa varað við þessari leið, ekki getað gert annað en óskað, að þessum gengislækkunarpostulum verði að trú sinni, enda þótt hann hafi séð fyrir, að hún yrði þeim til skammar. Þetta er líka nú þegar að koma á daginn, og er það haft eftir einum þm. Framsfl., að hann hafi sagt á fundi austur á Selfossi, að ef hann hefði vitað, hvaða afleiðingar gengislækkunin hefði fyrir bændur, þá hefði hann aldrei fylgt henni. Svo er hv. þm. Barð. að ásaka Alþfl., eða er það kannske Alþfl. eð kenna, að sjómönnum og útgerðarmönnum var lofað 93 aura verði fyrir fiskinn eftir gengislækkunina, sem svo hefur algerlega verið svikið, og lítur út fyrir að leiða til algerrar stöðvunar á útveginum, nema nýtt ábyrgðarverð komi til? Nei, hv. þm. Barð., Alþfl. á þar engan hlut að máli. Þegar hv. form. fjvn. kom til heilsu, fór hann að ræða hneykslismál, sem hann kallaði, og kenndi Alþfl. um. Hann nefndi í því sambandi rekstur á sérleyfisleiðinni til Hafnarfjarðar og talaði um, að nú ætti að létta því hneyksli af. Sannleikurinn í þessu máli er sá, að ríkið tók þennan rekstur að sér, þegar einstaklingar vildu hann ekki, því að þeir töldu sig ekki geta grætt nægilega á honum, og hefur hann síðan verið rekinn með miklu betri tækjum, en ef til vill nokkrum halla, sem stafar af byrjunarörðugleikum fyrst og fremst. Það er því ekkert annað en löngun til að vera með gífuryrði að kalla þann rekstur hneyksli. Þá vildi form. fjvn. kenna Alþfl., að húsaleigunefndin var sett. Ég verð nú að segja, að ég hef ekki hitt þann mann, sem ekki viðurkennir, að húsaleigunefndin hafi gert margt vel, og þó að sú skipan eigi nú ekki öll við lengur, er ekki um að sakast. Og ég segi fyrir mig, að ég harma ekki, þó að nokkrir húsaleiguokrarar hafi verið stöðvaðir í braski sínu, en það hefur húsaleigunefndin vissulega gert. Þá ræddi þm. Barð. um, að Alþfl. hefði átt form. í nefnd, sem úthlutaði bilum. Ég geri ráð fyrir, að hann eigi hér við Renaultbílana, sem hv. flokksbróðir hans flutti inn í leyfisleysi. Ég fullyrði, að þessi maður úthlutaði sér ekki neinum 4 bílum, og satt að segja undrast ég, að hv. form. fjvn. skuli láta út úr sér slík ósannindi og dylgjur um fjarstadda menn, enda vænti ég, að hann taki þessi ummæli sín aftur. Hv. þm. Vestm. sagði, að auðvelt væri að gera grein fyrir, hvers vegna upphæðin vegna fiskmatsins hefði hækkað. Ég geri ráð fyrir, að það sé rétt, enda værum við illa settir, ef það væri ekki hægt. Hins vegar breytir það ekki þeim tölfræðilegu staðreyndum, að þessi útgjöld hafa hækkað úr 237 þús. kr. í 332 þús. kr. Þá játaði þm., að ófærður hefði verið ferðakostnaður matsmanna, og hækkar hann gjöldin um 30 þús. kr., svo að samtals er upphæðin 362 þús. kr. Þetta tel ég nú allverulega hækkun, þar sem um er að ræða á annað hundrað þús. kr. enda þótt þm. Vestm. sé ánægður með útkomuna.



Herra forseti. Hv. 6. landsk. sagði, að ég hefði verið að bera sakir á sig. Þetta er algerlega rangt, og ég get fullvissað hann um það, að það er hann, sem er að versna. Þessi hv. þm. var hér með tilraunir til að verja sinn flokk, þó að heldur tækist það erfiðlega, sem eðlilegt var. Hv. þm. er svo reiður af því, að ég upplýsti, hvernig flokkur hans hefði notað sína aðstöðu, þegar hann var í ríkisstj., og ekki hugsað um það, þótt fjárlög hækkuðu þá. - Það er hneykslanlegt, hvernig ríkið hefur rekið sérleyfisferðirnar norður. Þar eru vegir beztir og sérleyfishafar græddu mikla peninga. Ráðherrann hélt, að hægt væri að græða á þessu, og lagði sérleyfisferðirnar undir ríkið, en það fór á annan veg, því að minna varð um gróðann. Það var hneyksli að leggja þessar sérleyfisferðir undir ríkið og láta það borga með þeim. - Þá hefur hv. 6. landsk. blandað saman húsaleigunefnd og húsaleigulögunum. Ég hef ekki ásakað hæstv. fyrrv. ráðh. Alþfl. fyrir húsaleigulögin, heldur fyrir það að hækka grunnlaun þeirra manna, sem voru í húsaleigunefnd. Það kemur berlega í ljós, að hv. þm. veit ekki, um hvað hann er að tala. Hann ætti ekki að vera að belgja sig upp með alls konar vitleysu. - Þá var hv. þm. að segja, að ég ætti að taka það aftur, að ég hefði heyrt, að maður nokkur hefði úthlutað sjálfum sér 4 bilum, og ég veit, að hv. þm. hefur heyrt þetta líka.

Hvað heitir þessi maður?

Það kemur ekki málinu við, en þetta er staðreynd.

Hv. þm. þorir ekki að nefna manninn, af því að hann veit, að hann er að ljúga.

Hví er hv. 6. landsk. að segja þetta? Hann veit, að þetta stendur í þingskjölum. Hv. þm. ætti ekki að vera svona æstur. Ég hef aðeins borið hér fram staðreyndir, að Alþfl. hafi ekki notað sína aðstöðu til að spara, heldur þveröfugt, og væri hægt að nefna mýmörg dæmi um þetta. -Varðandi ummæli hv. þm. um áhrif gengislækkunarinnar á fjárlögin, gæti ég rekið það allt ofan í hann aftur, en gengislækkun er hér ekki á dagskrá, og læt ég hér staðar numið.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð fyrir þessari till. Hún skýrir sig að mestu leyti sjálf, og nánari upplýsingar er að finna í fskj., sem prentuð eru á þskj. 531. Ekki verður um það deilt, að læknum er mjög nauðsynlegt að hafa sæmilegar bifreiðar til umráða til þess að geta sinnt læknisstörfum innan héraðs síns, hvort heldur sem er í bæ eða sveit. En þannig er ástatt í þessu efni á því svæði, sem Læknafélag Reykjavíkur tekur til, að af þeim bifreiðum, sem starfandi læknar hafa til umráða, er nokkuð yfir 20 meira en 8 ára og allt upp í 16–17 ára. Það liggur í augum uppi, að slíkum farartækjum er ekki að treysta. Slíkar bifreiðar eru oft í lamasessi, auk þess sem kostar stórfé að halda þeim við. Auk þessara 20 lækna, sem hafa bifreiðar yfir 8 ára, eru 14 læknar, sem enga bifreið hafa. Það er því alveg ljóst, að þetta skapar mikla erfiðleika fyrir lækna í starfi þeirra og mikla erfiðleika fyrir sjúkrasamlög, sem við þá þurfa að semja. Við slíka samninga reyna læknar að sjálfsögðu að koma ár sinni svo fyrir borð, að þeir fái upp borinn þennan mikla bifreiðakostnað. Hlýtur þetta því óhjákvæmilega að hafa í för með sér hækkandi gjöld. Ég skal með leyfi hæstv. forseta lesa upp nokkur orð um þetta mál úr bréfi frá Sjúkrasamlagi Reykjavíkur. Þar segir svo: „Vér þurfum litlu að bæta við þau rök, sem fram koma í greinargerðinni, en viljum lýsa því yfir sem skoðun vorri, að bílakostur lækna sem heild sé gersamlega óviðunandi og hafi verið það lengi. Hafa mál þessi oft verið til umræðu hjá samlagsstjórninni síðustu árin, og hefur samlagið, ásamt Tryggingastofnuninni, reynt að styðja tilraunir lækna til að fá bætt úr því vandræðaástandi, sem hér er um að ræða. Er það ljóst, að hér fara saman hagsmunir samlagsins og læknanna, því að auk þess, sem bílavandræðin gera hið erfiða starf læknanna enn þá erfiðara, þá gera þau það einnig miklum mun dýrara en vera þyrfti, ef vel væri fyrir þessum málum séð. Hefur þetta valdið miklum erfiðleikum síðustu árin í samningum vorum við lækna, enda leit svo út um s. l. áramót, að samningar mundu beinlínis stranda af þessum sökum. En þó að betur tækist til en á horfðist, meðal annars af því, að þér léðuð máls á því á fundi, sem þér sátuð með samninganefndum Sjúkrasamlags Reykjavíkur og Læknafélags Reykjavíkur, að flytja málið á þingi, þá er það víst, að vér urðum að sæta mun verri kjörum vegna ástandsins í bílamálunum, og eins hitt, að samningsaðstaða vor næst þegar semja þarf verður margfalt verri, ef ekki fást verulegar úrbætur.“ Ég þori ekki að fullyrða, hvað miklu það munar í krónum, hversu samningar við lækna hafa orðið fjárfrekari af þessum sökum, en það er áreiðanlega mjög há upphæð. Ég hef síðan ásamt heilsugæzlustjóra og forstöðumanni sjúkrasamlagsins rætt við fjárhagsráð, sem taldi sig hafa skilning á þessu efni og vilja gera það, sem fært er, einkum ef hæstv. ríkisstj. sæi sér fært að láta sinn vilja koma í ljós og styðja till. á þann hátt, að mætt verði þessum eðlilegu óskum. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þessa till. Ég skal aðeins geta þess, að ég hef lista yfir þá lækna, sem eru bifreiðarlausir eða eiga eldri bifreið en 8 ára, sem ég get afhent n., sem fengi málið til meðferðar. Ég vil svo leyfa mér að leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn. til athugunar.



Herra forseti. Ég hef komið með brtt. við þáltill. hv. þm. - Ég skil vel, að læknar hafa mikla þörf fyrir bifreiðar, en þó að þeir hafi mikla þörf fyrir að fá fluttar inn bifreiðar, þá er þó ekki síður þörf að flytja inn sjúkrabifreiðar. Það er kunnugt, að Reykjavík á aðeins tvær sjúkrabifreiðar, sem eru í gangi og eru þó svo miklir garmar, að ekki er hægt að senda þær út á land. Þær hafa annazt svo að segja alla sjúkraflutninga sunnan- og vestanlands. Nú eru þær svo úr sér gengnar, að ekki er hægt að senda þær út á land, hvað sem við liggur. Það eru að vísu til sjúkrabifreiðar á Selfossi og í Hafnarfirði, en þær geta bilað líka, og þá er í óefni komið. Það hefur verið sótt um leyfi fyrir sjúkrabifreiðum fyrir Rauða krossinn, en það hefur ekki fengizt. Þess vegna kom ég nú með till. um, að svo framarlega sem hægt er að veita leyfi fyrir læknabifreiðum, þá verði veitt leyfi fyrir sjúkrabifreiðum, því að allir sjá, hvílík nauðsyn það er.