Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er borið fram af hv. allshn. Ed. samkv. beiðni hæstv. forsrh. og er um heimild fyrir ríkisstj. til að taka eignarnámi nokkrar jarðar í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Allshn. þessarar deildar hefur rætt frv. og er sammála um að mæla með samþykkt þess, Það er talið af raforkumálaskrifstofunni, að nauðsynlegt sé vegna þeirra framkvæmda, sem verið er að gera á þessum slóðum, að ríkisstj. hafi þessa heimild. Er það vegna þess, að miklar framkvæmdir fara þarna fram, og þarna er um að ræða efnistöku á þessu landssvæði og fleira, svo að þessir aðilar telja, að þeir þurfi að hafa öll ráð landssvæðisins í hendi sér. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð.



Herra forseti. Landbn. hefur haft til athugunar frv. á þskj. 50 um breytingu á lögum um sandgræðslu og heftingu sandfoks, og eins og sjá má á áliti n. á þskj. 347, leggur hún til, að frv. verði samþykkt. Eins og ljóst er á frv., gerir það ráð fyrir þeirri breytingu á sandgræðslulögunum, að einstakir menn. sem eru eigendur sand- eða foksvæða, geti fengið fyrirgreiðslu Búnaðarfélags Íslands og sandgræðslustjóra, ef þeir hafa hug á eða vilja ráðast í uppgræðslu slíkra svæða á landareign sinni, bæði er tekur til sérfræðilegra leiðbeininga og fjárstuðnings af hálfu þess opinbera. Á hinum síðari árum hafa gerzt merkilegir hlutir í sambandi við uppgræðslu sand- og foksvæða hér á landi. Má telja öruggt, að hægt sé með þeim aðferðum, sem hér hefur verið beitt á þessu sviði, að endurheimta stórar auðnir, sem til engra nytja hafa verið, og gera þær að frjósömum nytjalöndum. Í bréfi frá sandgræðslustjóra um þetta mál, sem hann ritaði landbn., segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „En auk þess, sem á seinustu árum, eða síðan 1947, hefur aðalkapp verið lagt á að græða sárin með það fyrir augum að hefta uppblásturinn, hafa verið gerðar athuganir á sendnum jarðvegi með tilliti til ræktunar. Kostir jarðvegsins eru: hann er auðunninn, hlýr og það sem mest er um vert, að hann heldur mjög vel i sér raka jarðvegsins.“ Þetta var umsögn sandgræðslustjóra m.a. Þó að land okkar sé stórt í samanburði við fólksfjölda, þá er þó fyrirsjáanlegt, að landrými skortir á ýmsum stöðum fyrir fjölgandi búpening. Er því þegar af þeim ástæðum nauðsynlegt að ýta undir uppgræðslu landsins, og þá er hitt ekki síður mikils virði, að koma í veg fyrir frekari skemmdir af völdum uppblásturs en orðnar eru. Virðist okkur öllum, sem í landbn. erum, að frv. þetta, ef að lögum verður, geti hraðað uppgræðslu og heftingu nýrra skemmda af völdum uppblásturs. Hitt er okkur jafnframt ljóst, að til þess að það, sem hér er lagt til nái tilgangi sínum, er nauðsynlegt, að á næstu árum verði hægt að verja meira til þessara mála af hálfu þess opinbera en hingað til hefur verið gert.



Herra forseti. Þetta frv., sem um skeið hefur verið til athugunar og afgreiðslu hjá sjútvn. þessarar d., er að efni til um það, að framlag ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs Íslands verði árlega 12 millj. kr. í staðinn fyrir 2 millj. kr., eins og nú er í lögum. Nefndin hefur athugað frv. og kynnt sér nokkuð rekstur fiskveiðasjóðs, og að lokum gat n. ekki orðið sammála við endanlega afgreiðslu málsins. Fiskveiðasjóður er, svo sem kunnugt er, sá sjóðurinn, sem veitir stofnlán til fiskibáta og ýmiss konar fiskiðjuvera, og það leikur ekki á tveim tungum, að fjárhagur sjóðsins er með þeim hætti, að hann þarfnast rýmkaðs fjárhags. Um það munu allir nm. í sjútvn. sammála. Hitt er annað mál, að frá því að frv. kom fram, það frv., sem gerir ráð fyrir 10 millj. kr. auknu framlagi ríkisins árlega til sjóðsins, hefur tvennt gerzt að þessu sinni. Nokkrum dögum fyrir áramót mun ríkisstj. hafa fengið Fiskveiðasjóði Íslands í hendur 10 millj. kr. að láni, og með samþykkt fjárl. síðast í febrúarmánuði var ákveðin 10 millj. kr. lánseftirgjöf af hálfu ríkissjóðs til handa Fiskveiðasjóði Íslands, en það er það lán, sem fiskveiðasjóði var veitt af tekjuafgangi ríkisins árið 1955. Það má þess vegna segja, að að því er snertir eitt ár, hefur verið gengið til móts við það, sem lagt er til í þessu frv. Hitt er rétt, að frv. gerir ráð fyrir því að lögfesta árlega 10 millj. kr. framlagshækkun til sjóðsins, en um framtíðina er engu slegið föstu með þeim afgreiðslum, sem ég hef nú nefnt, og þeim samskiptum, sem ríkissjóður hefur átt við fiskveiðasjóð á þessu tímabili. Fiskveiðasjóður gerði áætlun um það í janúarmánuði s.l., að á þessu yfirstandandi ári þyrfti hann á að halda 55 millj. kr. til útlána, en hann taldi, að möguleikarnir væru fyrir hendi sem svaraði 42.5 millj. kr. Við sjáum því, að það er fullkomlega rétt, að sjóðurinn þarfnast rýmkaðs fjárhags. Eins og öllum er kunnugt, er það eitt atriði í stjórnarsáttmála þeirrar ríkisstj., sem nú situr, að auka verulega fiskiskipastól landsmanna. Það er óhjákvæmilegt, að með þeirri nýsmíði fiskiskipa, sem ýmist þegar er komin af stað og búið að semja um eða fyrir dyrum stendur, verður að athuga betur, með hverjum hætti þeirri lánsfjárþörf, sem þar skapast, verður mætt. Og okkur í sjútvn. er kunnugt um það, að ríkisstj. hefur nú málefni fiskveiðasjóðs til athugunar, og vænti ég þess, að áður en langt um líður, verði lagt hér fyrir Alþ. frv. um þau mál. Okkur, sem meiri hl. skipum og stöndum að því nál., sem birt er á þskj. 338, þykir ekki sem óhjákvæmilegt sé, að ríkið leggi þessum sjóði árlega til það fé, sem hér er fram á farið. Það er vel hugsanlegt að greiða úr vandamálum hans eftir öðrum leiðum, t.d. með lánsfé. Það má á það benda, að eigið fé sjóðsins er nokkuð á annað hundrað millj. kr., og verður að líta svo á, að vel geti komið til mála, að sjóðurinn geti haldið áfram að eflast á næstu árum, þótt hann þurfi í bili að fá nokkurt lánsfé. Það orkar nokkurs tvímælis, hvað mikið á að gera að því að taka upp bein framlög, jafnvel til sjóða, sem eru óumdeilanlega nauðsynlegir, eins og þessi sjóður er. Það er ekki alveg víst, að það þurfi endilega að leysa hans mál með beinu ríkisframlagi. Lánsfé getur allt eins komið til greina, a.m.k. eins og nú standa sakir. Að öllu þessu athuguðu hefur meiri hl. n. lagt til, að þessu frv. verði vísað til ríkisstj. og að það mál, sem frv. fjallar um, sem sagt aukið fjármagn til handa Fiskveiðasjóði Íslands, komi þar til athugunar, um leið og aðrar hliðar á rekstri þessa sjóðs eru athugaðar, en sú athugun stendur nú yfir, eins og ég hef áður sagt.



Herra forseti. Með löggjöfinni um Fiskveiðasjóð Íslands frá 16. maí 1955 var stigið gagnmerkt spor til að knýja fram auknar aðgerðir af sjóðsins hálfu til að koma til móts við útgerðarmenn og útgerðarfyrirtæki um lánveitingar til kaupa eða til byggingar fiskiskipa. Einnig má sjóðurinn veita lán til byggingar vinnslustöðva fyrir sjávarafurðir og til annarra mannvirkja, sem bæta aðstöðu til útgerðar og hagnýtingar sjávarafla, eins og segir í b-lið 4. gr. laganna. Í 3. gr. l. er sjóðnum leyfð lántaka, þegar þörf krefur að áliti sjútvmrh., og ríkissjóði heimilað að ábyrgjast lán fyrir sjóðinn allt að 50 millj. kr. Í athugasemdum með frv. hæstv. ríkisstj. um fiskveiðasjóð frá 1955 fylgdi ýtarleg grg. og áætlun um væntanleg útlán sjóðsins á árunum 1955–59 svo og áætlun um tekjur hans yfir sama tímabil. Þar var gert ráð fyrir, að fiskveiðasjóður þyrfti til útlána 28 millj. kr. á árinu 1956, en raunin varð allt önnur. Fiskveiðasjóður veitti lán að fjárhæð 34 millj. og 400 þús. kr. á fyrra missiri ársins 1956, eins og grg. með frv. á þskj. 18 ber með sér. Á hálfu árinu 1956 var sem sé veitt nær 35 millj. kr., í staðinn fyrir að gerð var áætlun um, að á öllu árinu mundi aðeins þurfa 28 millj. kr. með. Þessi útlán skiptast þannig, með leyfi hæstv. forseta: Til opinna vélbáta 19 lán, samtals 608 þús. kr., til þilfarsbáta undir 12 rúmlestum 2 lán, 239 þús. kr., til vélskipa yfir 12 rúmlestir 10 lán, samtals 8 millj. 350 þús. kr., til innfluttra eikarskipa nýrra 12 lán, samtals 8 millj. 555 þús. kr., innflutt eldri eikarskip 3 lán, samtals 948400 kr., og til innfluttra nýrra stálskipa 7 lán, samtals 5 millj. 820 þús. kr. Samtals eru þannig veitt 53 lán til nýsmíði skipa, og er lánsfjárupphæðin samtals 24520400 kr. Auk þess hefur sjóðurinn veitt á þessum sex mánuðum 33 lán til vélakaupa, samtals að upphæð 5150400 kr., og til viðgerða á skipum 16 lán, samtals 952900 kr. Þá hefur sjóðurinn einnig veitt lán til vinnslustöðva og verbúða, samtals að upphæð 3734 þús. kr. Eins og áður er sagt, hefur sjóðurinn lánað á fyrri árshelmingi ársins 1956 samtals 34360700 kr. Það er eftirtektarvert í þessu yfirliti, að aðeins 3 millj. 737 þús. kr. af lánveitingum sjóðsins á fyrri missiri ársins 1956 gengu til vinnslustöðva og verbúða. Hér er aðeins um að ræða rúman 1/10 hluta af heildarlánveitingu sjóðsins og hlýtur að vera stórum mun minna en óskað hefur verið eftir. Mér er kunnugt um mikil vandkvæði á þessu sviði í mínu kjördæmi. Í fjórum sjávarþorpum, þar sem töluverð útgerð er rekin, sem efnahagsleg afkoma flestra íbúanna byggist á, hefur á undanförnum tveimur árum verið unnið að því að byggja verbúðir, veiðarfærageymslur, fiskgeymsluhús, salthús, aðgerðarhús fyrir útgerðina. Til allra þessara framkvæmda á fiskveiðasjóður að veita lán, og er honum heimilað að lána allt að 3/5 hlutum kostnaðarverðs, þó ekki yfir 600 þús. kr. á hverja eign, til vinnslustöðva og annarra fasteigna útvegsins. Vegna fjárskorts hefur fiskveiðasjóður ekki séð sér unnt að veita nema smálán til nefndra framkvæmda, eða 1/10 –1/5 af kostnaðarverði. Mér er ljóst, að stjórn fiskveiðasjóðs hefur ekki séð sér fært að ganga lengra í þessum efnum, þar sem hún telur, að samkvæmt löggjöfinni um fiskveiðasjóð eigi fiskiskip fyrst og fremst að sitja fyrir lánum úr sjóðnum. Eftirspurn eftir lánum til bátakaupa og til endurnýjunar á vélum hefur tekið að mestu það fjármagn, sem sjóðurinn hefur haft til umráða, og þar af leiðandi ekki unnt fyrir sjóðsstjórnina að sinna nema að litlu leyti öðrum verkefnum fiskveiðasjóðs um útlán. Það er og fyrirsjáanlegt, að úr þessu rætist ekki, nema hið háa Alþingi viðurkenni þörfina á því, að gerðar verði jákvæðar aðgerðir til að sjá sjóðnum fyrir auknu fjármagni. Hv. meiri hl. sjútvn. sá sér ekki fært að fylgja okkur minni hl. með jákvæða afgreiðslu á frv., en gerir hins vegar till. um að vísa því til hæstv. ríkisstj. á þeim forsendum, að hún undirbúi nú frv. um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands. Hv. meiri hl. veit, að fiskveiðasjóður er í fjárþröng og getur af þeirri ástæðu engan veginn aðstaðið á þessu og næsta ári með lánveitingar til þeirra framkvæmda, sem löggjöf hans frá 1955 kveður á um að hann eigi að sinna. Raunar á sjóðurinn í árslok 1956 samkv. efnahagsreikningi, sem birtur er með nál. hv. meiri hl. á þskj. 338, bankainnstæðu, sem nemur rúmum 22 millj. kr., en skuldar hins vegar um 15 millj. kr., sem eru innstæður lántakenda, sem sjóðurinn á að greiða að fullu á þessu og næsta ári. Eftir verða þá rúmar 7 millj. kr., auk þeirra tekna, sem falla til sjóðsins á þessu ári og áætlað er að muni nema um 18 millj. kr., þar með talið framlag ríkissjóðs, 2 millj. kr. Alls mun þá fiskveiðasjóður hafa til umráða um 25 millj. kr. á yfirstandandi ári, en vitað er, að hann þarf að hafa með höndum allt að 44 millj. kr. til að geta sinnt lánastarfsemi sinni eða þeim beiðnum um lán, sem vitað er að sjóðnum hafa þegar borizt og munu berast honum á þessu ári. Hér horfir því til mikilla vandræða, ef ekki fæst úr bætt. Að sjálfsögðu verður sjútvn. að gera ráð fyrir, að hæstv. ríkisstj. uppfylli þær skyldur sínar við fiskveiðasjóð, ekki síður en við aðrar hliðstæðar stofnanir, að gera gangskör að því að sjá honum fyrir nægilegu fjármagni, svo að hann geti starfað með eðlilegum hætti. Efnahagsleg velferð þjóðarinnar mun enn um langan aldur verða háð því, að við Íslendingar kunnum að hagnýta okkur þau miklu og ómetanlegu auðæfi, sem fiskimiðin við strendur landsins hafa verið og eiga enn eftir að vera um langan aldur, ef rétt er að farið. Það má ef til vill með sanni segja, að við Íslendingar höfum ekki notfært okkur þau enn nema að litlu leyti, en aðrar fiskveiðaþjóðir hafa með miklum árangri stundað fiskimið okkar í hundruð ára og gera enn. Engu af framfaramálum þjóðarinnar á sviði efnahagsmálanna er því jafnnauðsynlegt að vinna að með festu og einhug sem að aukinni útgerð vélbátaflotans og botnvörpunga. Jafnframt þessu stóra verkefni er áríðandi og mjög aðkallandi, að hægt sé að tryggja húsakost í landi fyrir útgerðina til hagnýtingar sjávarafla, geymslu veiðarfæra o.fl. Til alls þessa þarf mikið fjármagn, og ætti fiskveiðasjóður, ef allt gengi með eðlilegum hætti, að hafa forustu um lánveitingar til þessara framkvæmda. Þegar þess er gætt, hvað sjávarútvegurinn aflar þjóðarbúinu mikilla gjaldeyristekna, virðist mikil sanngirni mæla með því, að hv. alþm. samþykki frv. það á þskj. 18, sem hér er til umræðu, en þó með þeirri breyt., sem hv. þm. Borgf. (PO) og ég höfum flutt í nál. okkar um frv., á þskj. 342, að hækkun á framlagi ríkissjóðs til fiskveiðasjóðs taki fyrst gildi á árinu 1958.



Herra forseti. Mál það, sem hér liggur fyrir, var flutt í þingbyrjun, eitt af fyrri málum þingsins, 18. mál, og hefur nú nýverið verið skilað um það nál. Það hefur þess vegna tekið furðulangan tíma athugun málsins í nefnd. En við því væri í sjálfu sér ekkert að segja, ef árangurinn væri í hlutfalli við þann langa tíma, sem n. hefur haft til meðferðar til þess að fjalla um málið. En ég verð því miður að segja, að það eru hljóðir og hógværir menn í meiri hl. sjútvn., miðað við þær till., sem þeir gera nú í sínu nál., og með vísun til ræðu frsm. n., og það er dálítið broslegt, að það eru einmitt kommúnistar, sem nú eru notaðir til þess að hafa framsögu fyrir því, að það megi nú vissulega hugsa sér að greiða úr lánsþörf fiskveiðasjóðs og annarra atvinnugreina öðruvísi en að taka fé úr ríkissjóði, því að sannarlega geti hitt komið til greina, eins og frsm. meiri hl. sagði, að úr öllu þessu mætti nú bæta eins vel með lánsfé. Öðruvísi mér áður brá, og hef ég stundum séð bæði þennan hv. þm. og aðra fulltrúa kommúnista skeleggari hér í kröfum sínum fyrir nauðsyn þess, að ríkissjóður legði fé af mörkum, og einmitt þegar vei hefur árað. eins og undanfarið hefur verið, til þess að leggja nokkuð til aðalundirstöðuatvinnuvega landsmanna. Ég minni nú á það, að við afgreiðslu fjárlaga - og hér talar frsm. meiri hl. Sjútvn., sem er einnig formaður fjvn. - voru hækkuð framlög til landbúnaðarins um 18 millj. kr. Þá voru hækkuð framlög til raforkuframkvæmda um 11 millj. kr., og þá voru hækkuð framlög til atvinnuaukningar eða jafnvægis í byggð landsins um 10 millj. kr. En það þykir ofrausn nú, þegar allir viðurkenna og sjá, - og um það er enginn ágreiningur á milli fulltrúa minni og meiri hlutans hér á þingi, - þegar allir sjá, hver nauðsynin er, þá þykir ofrausn að verja nokkru meira fé úr ríkissjóði en verið hefur til fiskveiðasjóðs. Nú er það svo, að framlagið til fiskveiðasjóðs var með l. frá 1954 eða 1955 ákveðið 2 millj. kr. á ári, og mér er kunnugt um það, að margir þm. höfðu hug á því þá, þó að ég hafi nú ekki gáð að því, hvort um það hafi verið fluttar till., að hækka þetta framlag og töldu við afgreiðslu málsins, að það væri allt of skammt gengið. Á það er bent í grg. fyrir frv. okkar, því sem hér liggur fyrir, að þegar þessi sjóður er orðinn hálfrar aldar gamall, þá er það svo, að af rúmlega 100 millj. kr., sem sjóðurinn hefur haft i tekjur á þessari hálfu öld, hafa aðeins rúmar 11 millj. kr. runnið beint frá ríkissjóði, en hins vegar sjóðurinn byggt sig algerlega upp af framlögum frá sjávarútveginum sjálfum, sem hann hefur það höfuðverkefni að styrkja. Ég held þess vegna, að það verði ekki talin ofrausn, þó að hækkað væri ríkisframlagið til þessa sjóðs. En um hitt, eins og ég sagði, eru engar deilur, nauðsynina á því, að tekjur sjóðsins aukist. Ég vil benda á, að hv. meiri hl. segir í sínu nál., að tvennt hafi gerzt síðan frv. var flutt: annað, að gefin hafi verið eftir 10 millj. kr. lán til fiskveiðasjóðs af tekjuafgangi 1955, og hitt er svo það, að ríkisstj. muni hafa látið sjóðnum í té 10 millj. kr. lán nú um áramótin. Ja, það eru nú ekki mikil tíðindi eða stór, sem í því felast, að fiskveiðasjóði hafi verið gefnar eftir þessar 10 millj. kr., sem lagðar voru fram af tekjuafgangi 1955, og mig langar til þess að minna á, að þegar þetta mál var til meðferðar hér á þinginu í fyrra, lagði ég til í ræðu, að allt yrði veitt sem óafturkræf framlög, bæði framlagið til fiskveiðasjóðs, ræktunarsjóðs og annarra sjóða, sem þá var um að ræða, og boðaði tillöguflutning í því efni. En hæstv. þáverandi forsrh., sem hafði eins og allir góðir forsrh. hug á því að halda sinni stjórn saman, hringdi til mín í þinghléi og taldi, að það væri mjög orðið valt fylgi stj., með vísun til þess, sem hæstv. fjmrh. hefði sagt, er hann frétti um þennan tillöguflutning, ef það kæmi fram, að nú ætti að fara að gefa eftir þessi lán og veita þau sem óafturkræf framlög, og sem góður og traustur stuðningsmaður þáverandi hæstv. ríkisstj. varð ég við mjög ákveðinni beiðni um að bera ekki fram till. um, að þessi lán til sjóðanna skyldu verða óafturkræf framlög. Það var fyrst og fremst fyrir tilmæli hæstv. fjmrh. En það kom svo í ljós, þegar fjárl. voru lögð fram hér í haust, að hann hafði ætlað öðrum það hlutverk að leggja til, að þessi lán yrðu óafturkræf framlög, því að þá bar hæstv. fjmrh. það fram sjálfur, að þessar fjárfúlgur, sem áður höfðu verið veittar sem lán, yrðu óafturkræf framlög. Það hefur þess vegna ekki mikið gerzt í þessu máli, frá því að þetta frv. var flutt í byrjun þingsins. Það var sýnt fram á það með rökum strax í öndverðu á síðastliðnu þingi, að það væri eðlilegt og sjálfsagt, að þessar fjárveitingar væru óafturkræf framlög, og á það var svo fallizt með þeim hætti, sem ég hef greint frá. Um hitt, að síðan þetta frv. var flutt, hafi ríkisstj. látið fiskveiðasjóði í té 10 millj. kr., þá er það rétt. En um það vil ég segja, að þegar frv. þetta var flutt, segir í grg., að enda þótt framlagið úr ríkissjóði verði samþykkt, þá muni það ekki nægja, nema jafnframt sé notuð lánsheimild fiskveiðasjóðslaganna, lánsheimild, sem nemur 50 millj. kr., svo að það er engin breyting á því, að þegar frv. er flutt, er gert ráð fyrir nauðsyn þess að fá þetta framlag úr ríkissjóði og jafnframt, að mögulegt verði að nota lánsheimild fiskveiðasjóðslaganna, allt að 50 millj. kr. Þessi 10 millj. kr. lánsheimild eða lánveiting, ef svo má kalla það, eða boðaða lánveiting - og sjóðnum hefur verið látið þetta fé óbeint í té þegar - er því í raun og veru alveg í samræmi við það og ekki nema hluti af því, sem flm. frv. telja að nauðsynlegt sé og ég held allir viðurkenna að sjóðnum verði aflað af lánsfé. En hvernig eru svo horfur þessa sjóðs og annarra um að fá lánsfé? Og þá vil ég vekja athygli á því, að allt frá 1954 að hausti til hafa stjórnarvöldin í þessu landi verið að leita eftir erlendu lánsfé, fyrst og fremst fyrir fjórar greinar, þ.e. fiskveiðasjóðinn, ræktunarsjóðinn, frystihúsabyggingar og hafnargerðir. Hefur einkum verið leitað hófanna hjá Alþjóðabankanum um lánsfé til þessara framkvæmda, og allan þennan tíma hefur fiskveiðasjóður byggt vonir sínar á því, að takast mætti að afla þessa lánsfjár. Og þar sem sú staðreynd liggur fyrir, að það hefur ekki enn tekizt, eru það vissulega framlögin á undanförnum árum af tekjuafgangi 1954–55, sem hafa orðið þess valdandi, að ekki hefur átt sér stað beinlínis greiðsluskortur hjá sjóðnum. Nú er upplýst hér, að sjóðnum sé látinn í té möguleiki á 10 millj. kr. láni, en þá verða menn að gera sér grein fyrir því, að þetta mun eiga að verða hluti, eftir því sem mér skilst, þó að enn sé ekki frá því gengið, af 4 millj. dollara láni, sem hæstv. ríkisstj. tók um áramótin í Bandaríkjunum fyrir milligöngu bandarískra stjórnarvalda. Og menn hafa verið undanfarna mánuði á höttunum eftir meira fé frá sömu slóðum. Þá verður spurningin: Er þá eftir nokkur möguleiki til þess, að fiskveiðasjóður og aðrir sjóðir geti fengið lánsfé á þeim slóðum, sem leitað hefur verið eftir, í Alþjóðabankanum til dæmis eða annars staðar, þegar þessar lánveitingar hafa átt sér stað? Ég held, að við verðum því miður að gera okkur grein fyrir því, að þeir lánsmöguleikar eru með lántökunni, þessari 4 millj. dollara lántöku um áramótin, og væntanlegri lántöku í Sogsvirkjunina, algerlega útilokaðir, eftir því sem ég bezt veit. Ég þekki að vísu ekki vel til á austurslóðum, og maður les það í Þjóðviljanum undanfarna daga, að látið er i það skina, að það sé að vísu til nægjanlegt lánsfé, eins og ég sagði. Ég er því ekki kunnugur, hvað þar er við átt, og það mundi þá væntanlega upplýsast í þessum umræðum, og væri vel, ef rétt væri frá greint og við byggjum ekki raunverulega við þann lánsfjárskort, sem ég vék að. Þetta er nú almennt um þetta mál. Um nauðsyn málsins virðist ekki vera neinn ágreiningur. Hins vegar telja hv. stjórnarsinnar, að það sé ekki ástæða til, eins og nú standa sakir, að leggja þær byrðar á ríkissjóðinn að efla þennan stofnlánasjóð sjávarútvegsins og bátaútvegsins, og þeir þá um það. Ég sé, að þeir segja frá því í sínu nál., að það sé kunnugt, að ríkisstj. undirbúi frv. til breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands. Ekki hefur komið neitt fram hér í umr. um það, hvað hér er um að ræða. Mér er kunnugt um það sem einn af stjórnendum fiskveiðasjóðs, að hæstv. sjútvmrh. hefur haft áhuga fyrir því að efla sjóðinn og átt viðræður við sjóðsstjórnina um möguleika til þess, og hefur í því sambandi komið upp ákveðin hugmynd um að auka tekjur sjóðsins af útflutningsgjaldinu. Það, sem þar var rætt um, var saltfiskurinn, sem fram að þessu hefur verið undanþeginn útflutningsgjaldi, að á hann yrði lagt eins og aðrar útflutningsgreinar útflutningsgjald, sem rynni til fiskveiðasjóðs og gæti numið 2–3 millj. kr. með sömu aflabrögðum og verið hefur. Verði þessi hugmynd gerð að veruleika eða þessar hugleiðingar, á sjóðurinn þar von í 2–3 millj. kr. En það ber þá enn að sama brunni, að tekið er af sjálfri útflutningsframleiðslunni, sem sjóðurinn á að efla, og hlutfallslega minnkar þá enn framlag ríkissjóðsins sjálfs til þessa mjög svo þýðingarmikla stofnsjóðs útgerðarinnar. Ef aðstaða saltfisksframleiðenda er talin vera það miklu hagstæðari nú en hún var, þegar þeir voru undanþegnir þessu útflutningsgjaldi, - og ég vildi vona, að svo mætti reynast, þá ætti að mega vænta, skilst mér, þarna nokkurrar frekari tekjuöflunar fyrir sjóðinn. En að öðru leyti hefur þetta, eins og ég segi, ekki verið upplýst í umræðunum. En það er einnig á það, að benda, sem fram kom hjá hv. þm. Snæf. (SÁ), að miðað við alla tekjuöflun og þörf sjóðsins er í raun og veru í því, sem fram kemur og fram hefur komið í máli manna hér og í grg., sem fylgir frv., gengið fram hjá verulegum atriðum, að sjóðurinn hefur ekki getað sinnt mjög veigamiklum þáttum verkefnis síns. Hann nefndi verbúðabyggingarnar, og ég vildi bæta við síldarsöltunarstöðvunum. Það er kunnugt, að þær eru að verulegu leyti úr sér að ganga og eiga ekki í nein hús að venda með lánsfé. Hins vegar hlýtur mönnum að vera það ljóst, að miðað við þá stórkostlegu uppbyggingu bátaflotans á undanförnum árum vaxa stöðugt kröfurnar til meiri framkvæmda í landi og ekki sízt verbúða. Ég var fyrir nokkrum dögum suður með sjó í verstöðvunum hér, og þar eru nú að rísa upp á einstaka stað verbúðir, sem bera vitni hins nýja tíma og þeirrar velmegunar, sem við Íslendingar höfum átt við að búa að undanförnu. En að langmestu leyti býr það fólk, sem vinnur að þessum undirstöðuatvinnuvegi þjóðarbúsins, bátaútveginum, við hörmuleg kjör og aðstöðu, sem ekki má lengur vera óbreytt, og ekki er hægt að búast við að fáist fólk til þess bæði að vinna á bátunum og við bátana, ef ekki verður úr bætt. Menn sjá á þeim skýrslum, sem hér liggja fyrir, að það er ekki nema örlítið fjármagn, sem fiskveiðasjóður hefur verið fær um að leggja til þessara framkvæmda að undanförnu. Það var okkur í stjórn fiskveiðasjóðs til mikillar ánægju að hafa þó að litlu leyti getað stuðlað að því, að upp hafa komizt, eins og ég sagði, á stöku stöðum myndarlegar og mannsæmandi verbúðir. En það standa á sjóðnum spjót í þessum efnum úr öllum áttum, og horfir til stórkostlegra vandræða, ef ekki tekst úr að bæta. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að hafa um þetta fleiri orð. Ég geri ráð fyrir því, að það verði ekki við ráðið vald meiri hlutans hér á þingi í þessu máli fremur en öðrum og málinu verði þess vegna að till. meiri hl. vísað til ríkisstj. Þess er þá aðeins að vænta, að bæði þessi málflutningur og annar og barátta minni hl. sjútvn. fyrir þessu máli verði til þess, að hæstv. ríkisstj., áður en þingi lýkur, láti þá í einhverri annarri mynd til sín taka um efling fiskveiðasjóðsins, eins og gefið er undir fótinn um í nál. meiri hlutans.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 5. þm. Reykv., hafði nú yfir ýmsu að hneykslast í málflutningi meiri hl. n. og mínum málflutningi sem frsm. þess meiri hl., að hér væri farið vægt í sakirnar og tekið linlega á af nm., sem hann vildi ætla að bæru ekki slæman hug til þessa sjóðs. Ég er honum sammála um, að það er alveg ástæðulaust að efast um velvild meiri hl. í garð þessa sjóðs, þótt hann leggi ekki til, að frv. verði samþ. eins og það liggur nú fyrir. Í þessu sambandi vil ég enn árétta það, sem ég sagði hér í framsöguræðu minni, að ríkisstj. hefur mál fiskveiðasjóðs til sérstakrar athugunar. Eins og allir vita, var það stofnlánadeild sjávarútvegsins, sem veitti lánin fyrir þeim stóru fiskiskipum, sem hér voru keypt á umliðnum árum, fyrir togurunum. Sú deild er nú niður lögð að því leyti, að hún lánar ekki út meira. Hún krefur eingöngu inn sitt fé og er þess vegna óvirk sem lánastofnun. Hvíla því í rauninni eingöngu á fiskveiðasjóði þau lán, sem veitt eru til fiskiskipakaupa, og er ekkert líklegra en svo hljóti að verða einnig þó að keypt verði stór skip eins og togarar, eða þegar að því kemur. Það er þess vegna alveg greinilegt, að lögin um fiskveiðasjóð þarf að endurskoða. Þau eru að ýmsu bundin og takmarkaðri en hægt er að hafa þau í framkvæmd, þegar um það er að ræða að gera veruleg innkaup á fiskiskipum. Og að því er varðar lánveitingar til vinnslustöðvanna, þá eru þær bundnar í lögum við upphæðir, sem á sínum tíma voru nokkru meira virði en þær eru nú. Það er sem sagt alveg greinilegt, að það verður að hækka hámörk fjárveitinga til þeirra, ef fiskveiðasjóður á að standa undir svipuðum hluta af lánsfjárþörf slíkra fyrirtækja og honum var ætlað að gera, þegar lög um hann voru ákveðin. Þegar svo stendur á, að sérstök athugun fer fram á þessum málum á vegum ríkisstj., og þegar það liggur svo fyrir, að til bráðabirgða hefur verið fullnægt því, sem frv. fer fram á, þ.e.a.s., að þessum sjóði hefur verið fengið 10 millj. kr. aukið lánsfé, frá því að frv. var lagt fram, og sömuleiðis hefur ríkissjóður gefið eftir eða breytt úr láni í óafturkræft framlag 10 millj. kr., sem sjóðnum voru veittar af tekjuafgangi ríkissjóðs fyrir 1955, þá sýnist mér sem ærin ástæða sé til, að ríkisstj. fái um þetta frv. að fjalla, fái að brjóta heilann um það, hvernig eigi að leysa þessi mál í sambandi við önnur vandamál þessa sjóðs. Og þegar sá hv. þm., sem lýsir því hér yfir, að hann hafi fyrir bænakvak úr einum flokksbróður sínum látið niður falla að gera till., sem honum fundust nauðsynlegar um þennan sjóð, - þegar sá sami þm. og í þeirri sömu ræðu sem hann lýsir þessu yfir talar um það, að aðrir menn séu smáir í sniðum í baráttu sinni fyrir þessum sjóði, þá held ég, að hann ætti að líta í eigin barm og hugsa málið út frá því, hvort hans barátta fyrir þessu máli hafi á sinni tíð verið ýkja hetjuleg, þegar hann féll frá að flytja þá till., sem hann hafði boðað, út af því, að flokksbróðir hans í ríkisstj. hafði sagt honum, að nú kurraði í Eysteini eða eitthvað þess háttar. Ég skal lýsa því hér enn yfir, að af minni hálfu og væntanlega okkar allra, sem að nál. meiri hl. stöndum, er full ástæða til þess að líta á málefni fiskveiðasjóðs með mikilli velvild af ríkisins hálfu. Ég vil undirstrika það, að í okkar till. um að vísa þessu til ríkisstj. felst á engan hátt, að við viljum tefja fyrir góðri lausn málsins, heldur hitt, að okkur þykir eðlilegt, að þetta lánamál eða þessi fjárþörf fiskveiðasjóðs sé skoðuð í sambandi við aðra hluti, sem ríkisstj. einmitt hefur á döfinni, og í fullu trausti þess, að vel verði fyrir málunum séð, er okkar till. sú, að ríkisstj. verði látin fjalla um málið.



Herra forseti. Það er nú aðeins eitt atriði, sem ég vil árétta í sambandi við síðustu ræðu, þar sem hv. frsm. meiri hl. taldi, að ég hefði sýnt litla hetjudáð að hætta við að flytja till. um, að lán til fiskveiðasjóðs yrði gert að óafturkræfu framlagi, af því að það hefði farið að kurra í Eysteini, eins og hann orðaði það, í fyrra. Sannleikurinn var sá, að mér var ljóst, að ég var búinn að gera nóg til þess að tryggja framgang þessa máls. Ég er farinn að þekkja það mikið afgreiðslu þessara mála hér á þingi, að það þarf ekki nema að minna stundum á mál eins og þessi, til þess að aðilar, sem um það hafa fjallað, vilji láta þau ná fram að ganga efnislega, en þó þannig, að það séu aðrir flm. að því, t.d. í þessu tilfelli úr Framsfl. Hv. þm. man víst ósköp vel eftir því, að það komu hérna tvö frv., held ég, nokkurn veginn samtímis fram í þinginu fyrir nokkrum árum, þ.e.a.s. frv. frá kommúnistum, - það var nú lægra númer á því, því var útbýtt fyrr en frá öðrum, - um, að eftir skyldi gefið eða veitt sem óafturkræf framlög lán til ræktunarsjóðs og annarra stofnana. En ég held, að það hafi verið nokkuð sama á ferðinni þá, að það hafi í raun og veru verið nokkuð ljóst frá upphafi, að þessi mál voru þannig vaxin og þess eðlis, að það væri engin ástæða til annars en að þau yrðu sem óafturkræf framlög. Þó held ég, að það hafi enn sérstakar staðið á í sambandi við þessi fjármál, sem ég var að tala um, á s.l. þingi, því að ég hygg, að nokkuð af hinum framlögunum hafi verið lán, sem tekin voru erlendis og með ákveðnum vaxtakjörum og vissum kostnaði, en hér var um að ræða að úthluta eða veita af tekjuafgangi ríkissjóðs sem lán til fiskveiðasjóðs, ræktunarsjóðs og annarra álíka framkvæmda. Það var auðvitað augljóst mál frá upphafi, að það eðlilega í þessu máli var, úr því að menn féllust á og voru allir sammála um að verja tekjuafganginum til þessara framkvæmda, að honum yrði varið í eitt skipti fyrir öll og til þess að bæta hlut þeirra manna, sem áttu að njóta þessa fjár, og aðalatvinnuveganna, bæði landbúnaðar og sjávarútvegs, enda hefur sú raunin orðið á. Þess vegna var það fjarri því, að ég væri í raun og veru efnislega að falla frá nokkru í þessu sambandi, hvorki fyrir hönd fiskveiðasjóðs né ræktunarsjóðs. Ég tel mér heiður að því að hafa átt hér á þingi fyrstu till. um, að þessir sjóðir fengju þetta fjármagn sem óafturkræft framlag, og ég ann ósköp vel hæstv. fjmrh. að hafa fengið að bera það fram fyrstur á þskj. í fjárlagafrv. yfirstandandi árs.