Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nú mæli ég fyrir frumvarpi til laga um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Frumvarp þetta er liður í hinni heildstæðu aðgerðaáætlun um losun fjármagnshafta sem stjórnvöld kynntu í júní á síðasta ári. Fyrsta skrefið í þeirri áætlun var að leysa þann vanda sem slitabú fallinna fjármálafyrirtækja höfðu skapað og hefur sá þáttur verið til lykta leiddur að fullu eins og kunnugt er. Í aðgerðaáætlun stjórnvalda var jafnframt boðað að næsta skrefið á eftir slitabúunum yrði að leysa þann vanda sem hinar svokölluðu aflandskrónur skapa og er nú komið að þeim þætti. Eins og áður eru það ríkir almannahagsmunir sem krefjast þess að losun fjármagnshafta nái fram að ganga án þess að efnahagslegum og fjármálalegum stöðugleika verði ógnað. Með það að leiðarljósi er losað um höftin í áföngum og hvert skref í þá átt er ekki tekið nema að undangenginni ítarlegri upplýsingaöflun og greiningu á aðstæðum. Í frumvarpinu sem ég mæli fyrir nú er að finna skilgreiningu á hinum svonefndu aflandskrónueignum. Þær hafa ekki áður verið skilgreindar í íslenskum lögum og er skilgreiningin á þeim nákvæmlega útfærð í átta liðum í 2. gr. frumvarpsins. Undir skilgreininguna falla t.d. innstæður, fjármunir á fjárvörsluinnlánsreikningi, skuldabréf og víxlar sem m.a. eru í eigu erlendra lögaðila sem hafa starfsleyfi eða sinna lögbundinni starfsemi á fjármálamörkuðum. Aflandskrónueignir eru í eigu eða vörslu erlendra aðila og eru þær taldar líklegar til að leita útgöngu við losun fjármagnshafta með neikvæðum áhrifum á gengi íslensku krónunnar. Gjarnan hefur verið vísað til þessara krónueigna sem aflandskrónueigna þar sem þær eru í vörslu erlendra aðila og þær verða ekki löglega seldar fyrir gjaldeyri nema í viðskiptum við aðra erlenda aðila, auk þess sem gengi í þeim viðskiptum er annað en á við um vöru- og þjónustuviðskipti innlendra aðila sem þá fara fram á innlendum gjaldeyrismarkaði, svokölluðum álandsmarkaði. Þessar krónueignir eru hins vegar varðveittar hjá innlánsstofnunum og verðbréfafyrirtækjum hér á landi og raunverulegir eigendur þeirra eru bæði erlendir og innlendir einstaklingar og lögaðilar. Í frumvarpinu er einnig að finna upptalningu á þeim aflandskrónueignum sem af ólíkum ástæðum er talið nauðsynlegt að undanskilja ákvæðum frumvarpsins. Þessar undanþágur eru raktar í 3. gr. frumvarpsins í níu liðum. Megintilgangur frumvarpsins er að aðgreina aflandskrónueignir enn frekar en nú er og með tryggilegum hætti. Af þeim sökum er lagt til í II. kafla frumvarpsins að aflandskrónueignir í formi innstæðna muni flytjast á innlánsreikninga háða sérstökum takmörkunum hjá innlendum innlánsstofnunum eða Seðlabanka Íslands í tilviki erlendra verðbréfamiðstöðva ef þær óska þess. Þá munu aflandskrónueignir í formi rafrænt skráðra verðbréfa í vörslu innlendra og erlendra fjármálastofnana flytjast á umsýslureikninga hjá Seðlabanka Íslands á nafni viðkomandi vörsluaðila. Skyldan til að framkvæma ofangreinda tilfærslu verður lögð á fjármálafyrirtæki og verðbréfamiðstöðvar og verður þeim gert að framkvæma hana eigi síðar en 1. september 2016. Þá er lögð sú skylda á innlánsstofnanir að ráðstafa sömu fjárhæð og nemur heildarinnstæðum á reikningum háðum sérstökum takmörkunum hjá þeim til fjárfestinga í svonefndum innstæðubréfum Seðlabanka Íslands. Innstæðubréfin munu bera 0,5% vexti sem verða endurskoðaðir á 12 mánaða fresti af Seðlabanka Íslands. Úttektir af reikningum sem háðir eru sérstökum takmörkunum verða almennt óheimilar en þó eru mikilvæg frávik frá því. Þannig verða tímabundnar heimildir til úttektar vegna gjaldeyrisviðskipta við Seðlabanka Íslands á viðmiðunargengi til 1. nóvember 2016. Þá mun eigendum aflandskrónueigna sem teljast illseljanlegar standa til boða heimild til að greiða til Seðlabankans þann mun á verðmæti eignarinnar reiknað í evrum sem fólst í viðmiðunargengi annars vegar og hins vegar opinberu miðgengi krónu á móti evru þann 20. maí 2016. Sú heimild gildir einnig til 1. nóvember 2016. Þá gilda ótímabundnar heimildir til úttektar í eftirfarandi tilvikum: 1. Vegna kaupa á sérstökum innstæðubréfum útgefnum af Seðlabanka Íslands. 2. Vegna millifærslna milli reikninga sem eru háðir sérstökum takmörkunum. 3. Vegna úttektar á fjárhæð að hámarki 6 millj. kr. á almanaksári sé sýnt fram á að innstæður séu í raunverulegri eigu og samfelldu eignarhaldi einstaklings. 4. Vegna áfallinna vaxta, verðbóta vaxta og arðgreiðslna. Seðlabanka Íslands er í frumvarpinu falið eftirlit með framkvæmd laganna, bankanum eru veittar heimildir til upplýsingaöflunar, heimildir til að ljúka máli með sátt og úrræði í formi dagsekta og stjórnvaldssekta. Loks eru í frumvarpinu lagðar til afleiddar breytingar á lögum um gjaldeyrismál og lögum um rafræna eignarskráningu verðbréfa sem hafa bein tengsl við efni frumvarpsins. Lagt er til að lögfestar verði undanþágur frá takmörkunum laga um gjaldeyrismál fyrir þær fjármagnshreyfingar og gjaldeyrisviðskipti með aflandskrónueignir sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þá eru lagðar til breytingar sem miða að því að takmarka möguleika aðila til að sniðganga fjármagnshöftin. Að lokum eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á lögum um rafræna eignarskráningu verðbréfa sem ætlað er að tryggja að Seðlabanki Íslands hafi einn heimild til milligöngu um eignarskráningu verðbréfa sem teljast til aflandskrónueigna. Virðulegi forseti. Verði þetta frumvarp að lögum er áformað að Seðlabanki Íslands haldi gjaldeyrisútboð þar sem öllum aflandskrónueigendum verður gefinn kostur á að skipta aflandskrónueignum sínum fyrir evrur. Frumvarpið felur þannig í sér þá skyldu á vörsluaðila aflandskrónueigna að aðgreina sérstaklega þær aflandskrónueignir sem ekki verða nýttar í fyrirhuguðu gjaldeyrisútboði Seðlabankans. Eigendur aflandskrónueigna sem ekki taka þátt í útboðinu munu áfram hafa umráða- og ráðstöfunarrétt yfir eign sinni. Þeir munu geta tekið út og skipt á gjaldeyrismarkaði öllum vaxtagreiðslum og stundað viðskipti með krónurnar á aflandsmarkaði. Þegar þessum lið í áætlun stjórnvalda um losun fjármagnshafta er lokið munu næstu skref snúa að heimilum og fyrirtækjum á Íslandi. Áformað er að frelsi einstaklinga til fjármagnshreyfinga verði aukið sem og fjárfestingarheimildir fyrirtækja og lífeyrissjóða. Í tæp átta ár hafa fjármagnshöftin takmarkað áhættudreifingu í eignasöfnum innlendra aðila og heft möguleika innlendra fyrirtækja til að nýta ábatasöm samstarfsverkefni við erlenda aðila. Efnahagslegt óhagræði sem af þessu hlýst fer vaxandi með tímanum og þörf fyrir áhættudreifingu í innlendum eignasöfnum hleðst upp. Aflandskrónueignir eru nú um 319 milljarðar kr. og eru þær taldar mjög kvikar, þ.e. líklegar til að leita útgöngu. Undir gildissvið frumvarpsins falla m.a. kauphallarskráð verðbréf og gætu eigendur þeirra séð sér þann kost vænstan að selja sín bréf í flýti. Þá eru einnig taldir nokkrir möguleikar á sniðgöngu á aðgerðinni að óbreyttum lögum. Af þessum sökum er talið nauðsynlegt að frumvarpið verði að lögum fyrir næstu opnun fjármálamarkaða. Fái frumvarpið ekki flýtimeðferð skapast veruleg hætta á því að aflandskrónueigendur geti komið sér undan þeim takmörkunum sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nái frumvarpið fram að ganga er stigið mikilvægt skref í átt að losun fjármagnshafta. Með því aukast verulega líkur á að hægt verði að losa fjármagnshöft að fullu af einstaklingum og fyrirtækjum í landinu sem gætu þá á ný notið þess ábata sem getur fylgt frjálsum fjármagnsflutningum. Þegar betra jafnvægi kemst á eignasöfn innlendra aðila verður sjónum aftur beint að losun fjármagnshafta á aflandskrónueignir í áföngum. Hvenær það gerist ræðst m.a. af erlendri fjárfestingarþörf innlendra aðila, beinni langtímafjárfestingu erlendra aðila, stærð gjaldeyrisforða á hverjum tíma, þróun viðskiptajafnaðar og ytri stöðu þjóðarbúsins. Virðulegi forseti. Afnám fjármagnshafta er mikilvægasta efnahagsaðgerð sem stjórnvöld standa frammi fyrir um þessar mundir og með því frumvarpi sem ég mæli hér fyrir er farið að sjá vel til lands og tími fjármagnshafta á fólk og fyrirtæki er senn á enda. Þegar höftin voru lögfest í upphafi var stefnt að því að afnema þau svo fljótt sem auðið yrði. Annað kom því miður á daginn. Markmið ríkisstjórnarinnar á vordögum 2013 var að ráðast í að leysa vandann. Vinnan snerist í byrjun að verulegu leyti að því að reyna að nálgast sannleikann um það hvert umfang þessa vanda var og er í raun. Það var ekki einfalt verkefni og margir þurftu að koma að því. Markmiðið hefur alltaf verið skýrt, að Ísland verði sem allra fyrst fullgildur þátttakandi á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og að við skerum burt meinið sem höft á þjóðarbúið er án þess að raska efnahagslegum stöðugleika í samfélaginu. Á þeim grunni getum við svo haldið ótrauð áfram á braut uppbyggingar í mun heilbrigðara efnahagsumhverfi og sett verulegan kraft í áframhaldandi lífskjarasókn fyrir alla landsmenn. Á þessum vordögum þegar sumarið er farið að láta á sér kræla og bjart er yfir og lundin léttist er ánægjulegt að geta mælt fyrir frumvarpi sem hefur þetta mikla þýðingu og sýnir að okkur er að verða ágengt í þessum mikilvægu verkefnum. Það er þannig líka bjart yfir þjóðarbúskapnum nú þegar skuggi haftanna hopar. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði að aflokinni þessari umræðu vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Þetta er risavaxið mál sem við ræðum hér á föstudagseftirmiðdegi og lýtur að því hvernig eigi að fara með aflandskrónurnar svokölluðu. Hér er lögð til ákveðin leið, þ.e. að undirbúið verði útboð á aflandskrónum, og að þeir sem ekki nýti sér þá leið verði að sæta sérstökum takmörkunum eins og hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir í ræðu sinni áðan og ég ætla svo sem ekki að endurtaka. Það þarf ekki að rifja upp þau höft sem við höfum búið við hér í samfélaginu allt frá hruninu 2008 sem voru nauðsynleg aðgerð á sínum tíma. Yfir það er líka ágætlega farið, ekki síst í ágætisyfirliti á síðu 14 í greinargerðinni. Höftin veittu íslensku efnahagslífi mikilvægt skjól á mjög erfiðum tímum. Því ber ekki að gleyma, eins og hér er nefnt, að frá því að slitabú föllnu bankanna fóru undir höftin var það gríðarlega mikilvæg aðgerð á þeirri vegferð að losa höft. Það er líka ágætlega farið yfir það sem við höfum sammælst um í þingsal, að höft til lengri tíma eru ekki æskilegt ástand og skipta sérstaklega máli fyrir fjárfestingarmöguleika, ekki síst innlendra fyrirtækja, innlendra lífeyrissjóða og annarra aðila, og svo að sjálfsögðu að hafa áhrif á þátttöku okkar í alþjóðlegu samstarfi. Gott og vel, markmiðin liggja fyrir. Ég ætla hins vegar að segja í upphafi að ég hefði að sjálfsögðu kosið allt frá byrjun þessa kjörtímabils, og hef margoft rætt það hér, að stjórnvöld hefðu haft miklu meira samráð en haft hefur verið um alla pósta á þessari vegferð. Það sagði ég þegar hér voru lögð fram frumvörp um stöðugleikaskatt og stöðugleikaframlög á sínum tíma. Ég endurtek hér að þetta mál kemur okkur fyrir sjónir í samráðsnefnd um losun hafta þar sem fundur var haldinn í gær og að sjálfsögðu hefði ég kosið að haft hefði verið aukið þverpólitískt samráð um þessi mál því að þetta er risavaxið hagsmunamál fyrir okkur öll, allt samfélagið. Það liggur því algjörlega fyrir að hv. efnahags- og viðskiptanefnd mun þurfa að fara mjög vel yfir málið því að hér eru mjög miklir hagsmunir undir. Hér kemur fram að um er að ræða af því sem afmarka má sem aflandskrónur 319 milljarða. Þetta er lægra hlutfall af landsframleiðslunni en var, fór hæst að mig minnir í 40%, hefur farið niður með batnandi efnahag en eigi að síður er það núna í u.þ.b. 15%. Það hefur gríðarleg áhrif hvernig til tekst. Spurningin sem við sem sæti eigum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hljótum að spyrja okkur er: Er þessi umbúnaður skotheldur til þess að markmiðið náist? Mun markmiðið nást með þeirri aðferðafræði sem hér er lögð til? Hverjar geta afleiðingarnar orðið ef þeir aðilar sem eiga þessar krónur munu ekki nýta sér þær leiðir sem hér eru lagðar til? Gætum við verið að horfa framan í þann veruleika að Ísland verði áfram haftaríki þrátt fyrir að við samþykkjum þennan umbúnað? Hvaða áhrif mun það hafa á stöðu mála hér á landi fram í tímann? Þetta eru stóru spurningarnar sem við þurfum að spyrja okkur, hvort við teljum að umbúnaðurinn standist þannig að á honum finnist í raun og veru engar misfellur, hvort umbúnaðurinn muni skila þeim markmiðum sem til er ætlast og hvað það þýðir ef þessir aðilar munu ekki nýta sér þá leið að fara út í gegnum gjaldeyrisuppboð? Hvað þarf til að kallast haftaríki, hversu háar fjárhæðir þurfa þá að vera eftir? Og hvaða áhrif mun það hafa á íslenskt atvinnulíf og þátttöku okkar í alþjóðlegu samstarfi? Þetta eru spurningar sem við munum setjast yfir. Af því að ég nefndi að ég hefði kosið meira samráð um þessi mál liggur fyrir að verkefni nefndarinnar verður að fara yfir allar þessar spurningar núna um helgina. Það er líka mikilvægt að í þessu frumvarpi er talsvert rætt um raunverulega eigendur aflandskrónanna. Ég hef gert það að umtalsefni í þinginu að það sé mikilvægt að raunverulegt eignarhald liggi fyrir áður en til gjaldeyrisútboðs kemur. Mér finnst mjög mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir það hvort raunverulegt eignarhald liggi fyrir og hvort Seðlabankinn hafi upplýsingar um það í ljósi þeirrar umræðu sem hefur gengið í gegnum undanfarnar vikur á Alþingi um allar þær fléttur sem við höfum séð í eignarhaldi á fyrirtækjum þar sem erfitt hefur reynst að rekja eignarhald. Hér er rætt talsvert um raunverulega eigendur, en þá er mikilvægt að átta sig á því að við viljum vita hverjir eiga þessar aflandskrónur, hverjir eru raunverulegir eigendur þeirra. Við viljum hafa fullvissu fyrir því að Seðlabankinn hafi það yfirlit og geti farið yfir það með efnahags- og viðskiptanefnd. Þegar um svona stóra hagsmuni er að ræða er það skylda okkar, lýðræðislega kjörinna fulltrúa, að sem mest gagnsæi ríki um aðgerðina. Þó að hún varði eðli máls samkvæmt mikla viðskiptahagsmuni alls kyns einstaklinga varðar hún fyrst og fremst hagsmuni þjóðarbúsins. Það skiptir miklu máli að við sem hér erum, kjörnir fulltrúar almennings, úr ólíkum flokkum, ólíkum áttum, getum með sanni sagt að upplýsingar liggi fyrir þannig að við getum treyst því að þarna sé vel búið um málin og að almenningur í landinu geti treyst því að þarna sé eins vel að verki staðið og hugsast getur. Í þriðja sinn kem ég þá aftur að því að ég hefði talið betra að meira samráð hefði verið haft í aðdraganda þessa ferlis. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að halda hér mjög langa ræðu um málið. Nú kemur að því að við fáum að fara yfir þetta mál með aðilum. Efnahags- og viðskiptanefnd hyggst funda strax að loknum þessum þingfundi. Það skiptir máli að vanda til verka. Þegar undir eru 319 milljarðar, 15% af landsframleiðslunni ef ég man réttar tölur, skiptir miklu máli að okkur takist vel til og að almenningur geti treyst því að við höfum skoðað allar upplýsingar þannig að við höfum traust á þessari aðgerð. Ég vona að það verði niðurstaðan af þessu ferli.

Forseti. Eins og fram hefur komið í ræðum á undan er þetta risavaxið mál. Þó að efnahags- og viðskiptanefnd hafi fengið lauslega kynningu á því í morgun er ógjörningur að fjalla núna um það af nokkru viti efnislega. Frumvarp það sem hérna liggur fyrir sýnist mér á mannamáli fjalla um hvernig á að fara með þær aflandskrónur sem eftir verða þegar gjaldeyrisútboði er lokið og það á að fara fram um miðjan júní. Frumvarpið fjallar sem sagt um það. Það má vel taka undir að betra hefði verið að hafa meira samráð þannig að við værum betur undirbúin til að tala um þetta og takast á við það núna. Auðvitað höfum við fullan skilning á því að hér þarf flýtimeðferð. Við munum ekki bregðast í því á einn eða neinn hátt. Ég legg hins vegar mikla áherslu á að við þurfum auðvitað að fá sérfræðinga og gesti og fara ítarlega yfir öll þessi atriði. Nokkur þeirra hafa verið nefnd hér á undan og óþarfi að endurtaka þau. Þetta er risastórt verkefni. Því miður hefur það verið þannig og var þannig um stóra skrefið sem var tekið hér á undan, um stöðugleikaskattinn sem breyttist svo í stöðugleikanauðasamninga og stöðugleikaframlög, að eftir því sem á málsmeðferð þess máls leið treystum við í stjórnarandstöðunni okkur því miður ekki til að greiða atkvæði með þeim ráðstöfunum. Við hefðum samt verið mjög tilbúin að takast sameiginlega á við það allt saman, a.m.k. get ég talað fyrir mig og minn flokk. Ég vona að ekkert slíkt komi upp í meðferð þessa máls, ég vona að við getum öll staðið saman að því að afgreiða það. Um það treysti ég mér ekki til að segja núna því að þetta eigum við allt saman eftir að skoða og taka síðan ákvörðun fyrir opnun markaða á mánudag um hvernig við stöndum að málinu. Málið er risavaxið og yfir helgina eigum við mikla vinnu fyrir höndum við að skoða þetta allt saman. Ég sé ekki ástæðu til að tefja þingheim lengur yfir því og lýk því máli mínu hér.

Forseti. Þegar maður er að fjalla um svona stóra fjármálagjörninga á maður að vera með ónot í maganum. Maður á að vera óöruggur og þannig líður mér. Ég hef fengið kynningu á stóru myndinni á þessu frumvarpi og þessari leið og mér sýnist á öllu eftir þá fundi sem ég hef verið á til kynningar á málinu - hún er að sjálfsögðu frekar yfirborðsleg og mun verða mjög yfirborðsleg þó að við liggjum yfir þessu allan sólarhringinn þangað til á sunnudag. Þetta er 40 blaðsíðna frumvarp um mjög flókna fjármálagjörninga, 27 greinar. Ég hef ekki séð reglugerðina sem vísað er í sem á að koma frá fjármálaráðuneytinu þannig að ég verð bara að segja að ég er óörugg. Ég verð líka að segja að mér hefði þótt skynsamlegra að bíða þangað til nýtt þing væri komið til að fara í þessa aðgerð til að fullkomið traust og trúnaður ríkti gagnvart þessari framkvæmd. Þetta er það stórt mál. Ég upplifi stundum að við séum svolítið bernsk og það er litið þannig á okkur úti í hinum stóra heimi. Við getum ekki horft fram hjá því hvernig svo sem skýringarnar eru hjá hæstv. fjármálaráðherra að skattamálaráðherra okkar var með aflandsfélag. Við getum ekki horft fram hjá því. Í mörgum öðrum löndum væri ráðherrann, þó að hann væri ekki ráðherra fjármála, búinn að segja af sér eða a.m.k. stíga til hliðar. Nú erum við að fjalla um einn stærsta fjárflutningagjörning í sögu landsins og hann er í umboði ráðherra sem nýtur ekki mikils trausts meðal þjóðarinnar. Ég er hugsi yfir því. Þið verðið að fyrirgefa, ég ætla bara ekkert að skafa utan af hlutunum hér. Ekki ætla ég að standa í vegi fyrir þessu af því að ég hef enga burði til þess en þess vegna er enn mikilvægara að við gefum okkur allan þann tíma sem við mögulega getum fengið, hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, að við skoðum mjög vandlega ábendingar. Við skulum ekki gleyma því, og það truflar mig mest við þetta allt saman, að fjórir aðilar, sjóðir eða félög, eiga 50% af þessum krónum, eignum. Sex aðilar eiga 65%. Ég hef ekki getað fengið nein svör við því hverjir þetta eru í raun og veru. Mér finnst mjög alvarlegt að við séum að fara í gjörning sem er ómögulegt að segja hvort sé brunaútsala eða ekki. Við getum ekki verið fullviss um neitt í þessu. Við rennum hér blint í sjóinn með aðilum sem ég verð að segja að er ekki mikið traust gagnvart. Nú stendur upp á þingið að tryggja að þessi gjörningur verði til þess að auka traust á fjármálakerfi okkar og á Alþingi.

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að fagna því að þetta frumvarp sé loksins komið fram, frumvarp um meðferð krónueigna sem háðar eru sérstökum takmörkunum. Aðdragandi málsins hefur verið alllangur og um það hefur verið rætt í samráðsnefndinni um afnám hafta sem ég sit í ásamt nokkrum öðrum þingmönnum úr öllum flokkum. Í töluvert langan tíma hefur verið búist við þessu, nánast í heilt ár. Það er mjög mikilvægt að þetta sé fyrst og fremst verulega vandað. Mig grunar að það sé það sem hefur tafið það að frumvarpið væri lagt fram. Vissulega hefur þetta verið lengi í umræðunni og kemur kannski ekki óvænt fram en nú er það loksins komið. Við í efnahags- og viðskiptanefnd fengum ágæta kynningu á málinu fyrir hádegi, mjög vandaða þar sem komu fulltrúar frá ráðuneytinu og Seðlabanka. Málið er unnið í samstarfi Seðlabankans, forsætisráðuneytisins og fjármála- og efnahagsráðuneytisins að fenginni ráðgjöf frá ýmsum sérfræðingum um einstaka þætti. Núna er heildarmyndin að koma í ljós. Auðvitað eigum við eftir að skoða málið mjög vel í efnahags- og viðskiptanefnd næstu tvo sólarhringa og strax að loknum þessum fundi verður haldinn fundur í nefndinni til að vísa málinu til umsagnaraðila, til að gefa hagaðilum, sérfræðingum og stofnunum tækifæri á að tjá sig um það við nefndina. Strax á morgun munum við taka á móti gestum, fara yfir allar þessar umsagnir og fá aftur til okkar ráðuneytið og sérfræðinga til að bregðast við því sem þar kemur fram. Nefndin hyggst vinna þetta eins vandað og mögulegt er á þeim skamma tíma sem gefst, tveim sólarhringum, með það í huga að reyna að vinna vandað nefndarálit og hafa það tilbúið hér á sunnudagskvöld fyrir þingið til að skoða nánar. Síðan verðum við vonandi búin að komast til botns í þessu máli og gera frumvarpið að lögum fyrir opnun markaða á mánudagsmorgun. Það sem mér finnst vera aðalatriðið í þessu og kannski engin hætta í því fólgin, eingöngu tækifæri, held ég, er að afmarka með skýrum hætti hvað aflandskrónur eru. Hérna kemur afskaplega vönduð skilgreining á því þar sem greinilega hefur verið vandað mjög til verks, a.m.k. við fyrstu sýn. Auðvitað munum við kanna mjög vel í nefndinni hvort eitthvað sé óljóst í þessu. Það er mjög mikilvægt að þessar aflandskrónur séu vel skilgreindar. Síðan er mælt fyrir því að þær verði bundnar með ákveðnum hætti, þær eru það í dag, og að um þetta verði miklu vandaðri umgjörð en verið hefur. Það gefur Seðlabankanum tækifæri og svigrúm til að halda uppboð á þessum aflandskrónum fyrir þá sem eiga þær til að koma þeim þá úr landi. Það er ekki verið að þrengja að umfram það sem nú er eða takmarka kosti, það er bara unnið að lausn málsins og mikilvægt atriði í starfi nefndarinnar er að kanna hvort hér sé nokkuð gengið á eignarrétt, jafnræði eða einhver önnur stjórnarskrárvarin réttindi. Það munum við að sjálfsögðu kynna okkur mjög vel en ég veit að það hefur verið gert í vinnu ráðuneytanna og þeirra sérfræðinga sem hér hafa komið að verki. Ekki er vitað hvort það verður áhugi hjá þessum aflandskrónueigendum til að taka þátt í útboðinu. Það er í sjálfu sér ekki aðalatriði. Aðalatriði í mínum huga er að um þær verði mjög trygg umgjörð. Áfram geta verið viðskipti milli aðila um þessar aflandskrónur á aflandsmörkuðum. Eins og kunnugt er hafa verið viðskipti með þessar aflandskrónur í snjóhengjunni á allt öðru gengi en því gengi sem hér er á evrunni. Núna er gengi evrunnar í kringum 140 en á þessum mörkuðum hefur gengi krónu verið miklu lægra, í þessum aflandskrónum, af ákveðnum ástæðum af því að um þær hafa verið ákveðnar takmarkanir. Þeim hefur ekki verið hægt að ráðstafa með sama hætti og þeim krónum sem hér eru notaðar í hagkerfinu. Annað mjög mikilvægt kemur líka fram í skýringum með þessu máli, allt sem varðar tilefni og nauðsyn lagasetningarinnar, og líka er látið að því liggja að það geti tekið töluvert mörg ár að hagkerfið komist í þá stöðu að hægt sé að losa um þá bundnu reikninga sem þessar aflandskrónur lenda inn á eða þau innstæðubréf sem þarna verða bundin á lágum vöxtum. Það getur tekið ansi langan tíma og hér eru færð rök fyrir því að það sé æskilegt að innlendir aðilar og íslensk fyrirtæki, heimili, fyrirtæki og lífeyrissjóðir, þurfi að fá tækifæri til að aðlaga sína áhættudreifingu áður en hægt er að losa um þessa reikninga. Ég held að það sé mikilvægt tækifæri fyrir þá sem eiga þessar aflandskrónur í dag að nýta tækifærið og taka þátt í væntanlegu útboði Seðlabankans til að eyða sinni óvissu. Hér er ekki verið að sauma að einum eða neinum með óeðlilegum hætti. Nú þegar eru ákveðin höft og það er verið að bjóða upp á fleiri valkosti til að eyða óstöðugleika sem er í kerfinu. Ég lít á þetta sem tækifæri. Við fyrstu sýn líst okkur vel á þetta, a.m.k. mér fyrir mitt leyti. Nefndin mun að sjálfsögðu vinna þetta ötullega eins og hægt er og taka málið á dagskrá að loknum þessum fundi.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þann tón sem er sleginn hér, að í þinginu og í viðkomandi nefnd verði allt gert til þess að kalla eftir sjónarmiðum um þá leið sem hér er boðuð og flýta fyrir meðferð málsins sem ég hef fært rök fyrir að skipti miklu máli. Þetta mál hefur verið í undirbúningi svo árum skiptir í raun og veru. Síðasta ár hefur mjög mikil vinna farið í þennan undirbúning og ég tel að við höfum í þessu frumvarpi náð að setja saman leið fyrir þennan þátt haftamálsins sem er líkleg til að skila okkur þeim árangri sem eftir er sóst. Hér skiptir mestu að við erum að búa í haginn fyrir frekara afnám hafta fyrir fólk og fyrirtæki í landinu. Þrátt fyrir að nokkur árangur hafi náðst á undanförnum árum við að minnka þennan þátt vandans, þessa snjóhengju, sitja enn eftir um 320 milljarðar. Í fyrri útboðum sem haldin hafa verið hafa rétt tæplega 160 milljarðar leitað út í 21 útboði. Þær aðgerðir hafa svo sem skilað árangri en vandinn er samt sem áður enn þessi. Í umræðunni hefur komið fram hversu hátt hlutfall þetta er af landsframleiðslu. Það er öllum ljóst að það er ekki boðlegt gagnvart almenningi í landinu og ekki verjandi efnahagslega að taka áhættuna af því að svona stór vandi valdi mikilli röskun í efnahagsmálum með því hreinlega að hleypa honum út um gjaldeyrismarkaðinn yfir nótt. Ég ítreka það sem áður hefur komið fram, þetta skref er liður í heildstæðri áætlun sem við höfum áður kynnt. Hér er verið að afmarka þennan þátt málsins til að búa í haginn fyrir næstu skref sem verða stigin síðar á þessu ári. Þetta og fyrri útboð eru aðgerðir sem er beint að þessum þætti vandans. Við getum auðvitað aldrei tryggt fyrir fram að vandinn verði að fullu leystur með fyrirhuguðu gjaldeyrisútboði enda er þátttaka í útboðinu alveg valfrjáls. Eins og áður segir er hins vegar brýnt fyrir frekari losun fjármagnshafta að stíga þetta skref og við viljum ekki að þau skref tefjist lengur en orðið er. Við vonumst að sjálfsögðu til þess að í framhaldinu verði hægt að stíga þau skref hratt og örugglega. Í greinargerð með frumvarpinu er farið inn á fjölmörg atriði sem snúa að efnahagslegu mikilvægi þessara mála. Talsverð vinna hefur verið lögð í greinargerðina og þetta eru atriði sem menn þekkja, mikilvægi þess að lífeyrissjóðir komist að nýju til útlanda til að dreifa betur eignasafni sínu en síðast en ekki síst að við komumst aftur í það sem við mundum kalla eðlilegar, heilbrigðar aðstæður hvað varðar fjármagnshreyfingar almennt. Ég vil aftur þakka fyrir góðar undirtektir í þingsal og óska nefndinni allra heilla í störfum sem nú taka við í nefnd og áfram stendur öll möguleg aðstoð úr stjórnkerfinu til boða til að skýra einstaka efnisþætti frekar.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra sagði að hér væri komið að mikilvægum áfanga á langri leið sem hefði hafist fyrir mörgum árum. Það er alveg hárrétt. Fyrsta skrefið var tekið í tíð fyrri ríkisstjórnar þegar við tókum ákvörðun um það á þeim tíma, eins og núna, eftir að mörkuðum hafði verið lokað og læstum inni eignir hinna erlendu kröfuhafa. Nú erum við einnig að stíga mjög mikilvægt skref og ég óska hæstv. fjármálaráðherra allra heilla á því vandasama ferðalagi sem nú er fyrir höndum. Eins og hæstv. ráðherra sagði hafa menn í fjölmörgum útboðum nuddað niður snjóhengjunni, ég held niður um helming í á annan tug útboða. Við erum núna með 320 milljarða sem þarf með einhverjum hætti að koma fyrir. Mér sýnist að það sé tryggilega gert. Eins og ég skil málið þarf meira að segja ekkert að vera rosalega mikil þátttaka í útboði vegna þess að lausnin í þessu frumvarpi felst í því að afmarka aflandskrónurnar og hlutleysa um töluvert langa framtíð. Það er það sem skiptir máli. Þá er hægt að taka skrefið sem við bíðum eftir sem er að leysa reikninga almennings og lífeyrissjóða. Það skiptir mjög miklu máli. En vantar ekki eitt í þessa jöfnu? Á sama tíma og við erum að þessu streymir fé til Íslands í krafti vaxtamunar. Ég hygg að því megi slá föstu að það stappi nærri því að 100 milljarðar hafi bæst við vegna þeirra. Með öðrum orðum erum við að eyða hér 300 milljörðum en á sama tíma bætast við aðrir 100 milljarðar. Sú viðbót getur aukist mjög hratt. Þess vegna tel ég að það sem vanti í þetta sé að samhliða hafi hæstv. fjármálaráðherra kynnt hér stjórntæki fyrir Seðlabankann og framkvæmdarvaldið til að hafa hemil á þessu innstreymi ef þörf þykir. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra eins og ég gerði hér um daginn: Hvenær 

Herra forseti. Þau tæki sem hér eru nefnd til sögunnar hafa verið skoðuð í Seðlabankanum og við í fjármála- og efnahagsráðuneytinu höfum átt samstarf við Seðlabankann til að ræða þá kosti sem hér koma til skoðunar. Mér finnst mikilvægt eins og ég hef áður sagt í þinginu að halda því til haga að einhver slík tæki munu ekki ein og sér valda straumhvörfum. Aðrir þættir hafa mun meiri áhrif á þess háttar hreyfingar og þar skiptir máli að vel sé haldið utan um opinber fjármál, að hér séu ekki skapaðar aðstæður sem kalla á of hátt vaxtastig. Slíkir þættir einir og sér geta haft mun meiri áhrif en einhver möguleg tæki stjórnvalda og þar með Seðlabankans til að stemma stigu við kviku fjármagni sem leitar skammtímaávöxtunar. Að þessu sögðu ítreka ég það sem ég hef sagt, þessi tæki hafa verið til skoðunar og það er unnið að þessu máli í samstarfi fjármála- og efnahagsráðuneytisins og Seðlabankans. Ég vænti þess að innan tíðar verði hægt að boða þær leiðir sem við viljum hafa opnar í þessum efnum. Þær sem einkum hafa verið nefndar eru annars vegar einhvers konar skattlagning og hins vegar bindiskylda. Mér þykir líklegra að síðarnefnda leiðin verði frekar valin en skattlagningarleiðin, en heilt yfir er ekki hægt að segja að það standi í vegi fyrir því að við stígum þau skref sem við erum að stíga hér 

Herra forseti. Stjórnarandstaðan vinnur með ríkisstjórninni að því að greiða för þessa máls í gegnum þingið. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra að því marki að það að ekki er enn búið að leggja fram frumvarp sem færir Seðlabankanum stýritæki til að sporna gegn óhóflegum vaxtamunarviðskiptum kemur ekki í veg fyrir að við samþykkjum þetta, síður en svo. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það hefði verið æskilegt að slíkt vopn hefði fylgt með í það vopnasafn sem við þurfum til að vera reiðubúin að takast á við vanda sem gæti stafað af mjög öru innstreymi til Íslands. Ég leyfi mér að efast um að það sé rétt hjá hæstv. fjármálaráðherra að slík tæki skipti ekki svo miklu máli. Ég lít á þau sem heimildir til Seðlabankans ef upp kæmi sérstök staða sem lýsti sér í því að hér yrði tiltölulega skjótt innstreymi. Það getur gerst mjög hratt þó að við höfum kannski ekki séð það áður. Aðstæðurnar núna eru allt öðruvísi en þær voru þegar núverandi stabbi leitaði inn í landið. Vaxtamunurinn er meiri. Í dag búum við t.d. við það að í einu nágrannaríkjanna eru neikvæðir vextir hjá seðlabanka um mínus fjórðung úr prósenti. Seðlabanki Japans kynnti fyrir skömmu vaxtabreytingar sem eru þannig að þar eru stýrivextir líka mínus 0,25. Með öðrum orðum er vaxtamunurinn að aukast og sogkrafturinn á pening inn í íslenskt samfélag þar með líka. Ég lít svo á að heimildir af þessu tagi séu eins konar neyðarhemill sem verður að vera til staðar fyrir Seðlabankann ef hann telur að í óefni stefni, ekki til daglegs brúks. Þannig er mitt viðhorf. Ég hef spurt hæstv. fjármálaráðherra 

Virðulegi forseti. Ég vil bara að það sé alveg skýrt að ég tel mikilvægt að þessari vinnu verði lokið með því að við veitum slíkar heimildir í hvaða formi sem við á endanum ákveðum að leggja þær til. Ég er ekki að gera lítið úr þörfinni fyrir það en bendi hins vegar á að slík tæki eru ekki töfralausn og ekki eina lausnin við þeim vanda. Þau geta eingöngu verkað sem hækja eða stuðningstæki ásamt með öðrum aðgerðum sem ég hef hér farið yfir.