Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Síðastliðinn föstudag bar hv. þm G.-K. fram fyrirspurn í sameinuðu þingi um það, hvar ríkisstjórnin væri á vegi stödd um öflun heimilda til að greiða niður framfærsluvísitöluna. Enn fremur sagði hann, að Sjálfstfl. vildi um sinn sætta sig við, að fé yrði lagt fram, að því tilskildu, að ríkisstjórnin aflaði sér tafarlaust heimildar til þess á Alþingi. Eins og ríkisstjórnin hefur skýrt þingflokkunum frá bréflega, telur hún sig hafa skýlausa heimild í 4. gr. laga nr. 42/1943 til að lækka verð landbúnaðarvara á innlendum markaði gegn framlagi úr ríkissjóði. Þessi heimild er svo skýr og ótvíræð, að ekki verður um villzt. Stjórnin telur sig því ekki þurfa að afla nýrra heimilda í þessum efnum. Ástæðan til þess, að stjórnin leitaði samþykkis flokkanna til að nota fé það, sem fengist af verðhækkun tóbaks, var sú, að ég gaf yfirlýsingu um það í efri deild, þegar lagabreytingin var þar til umræðu, að tekjurnar, sem af verðhækkuninni leiddi, skyldu ekki notaðar nema meiri hluti þingmanna væri því fylgjandi. Tveir stærstu flokkar þingsins gáfu til kynna, að þeir mundu ekki að svo stöddu hafa á móti, að þetta yrði gert. Skilyrði Sjálfstfl. var að vísu það, að ríkisstjórnin aflaði sér tafarlaust úrskurðar Alþ. um það, hversu lengi slíkar greiðslur séu inntar af hendi. Ástæðan til þess, að ríkisstjórnin hefur ekki leitað slíks úrskurðar Alþ., er fyrst og fremst sú, að tveir stærstu flokkarnir samþykktu, að fé yrði lagt fram um sinn, þ. e. a. s., meðan athugaðar eru aðrar leiðir til úrlausnar. En önnur meginástæðan er sú, að stjórnin hefur ekki að svo vöxnu máli viljað setja Alþ. í þann vanda að kveða upp úrskurð um, hversu lengi þessar greiðslur skuli standa, meðan engum háttv. þingmanna er enn fyllilega ljóst, hvernig og hvenær hægt er að leysa dýrtíðarmálin til frambúðar og án þess að greiðslur úr ríkissjóði komi til. Meðan svo stendur, er varla hægt að ætlast til þess, að afstaða sé tekin til svo örlagaríkra ráðstafana sem þeirra, hvort hætta skuli verðbótum þeim, er nú halda verðbólgunni í skefjum. Hins vegar eru greiðslurnar nú inntar af hendi án nokkurrar skuldbindingar af hendi ríkissjóðs, hversu lengi það sé gert. Af þeim sökum er ekkert því til fyrirstöðu, að ríkissjóður hætti greiðslunum á morgun, ef það þætti henta. Ríkissjóði hefur því ekki verið bundinn nokkur baggi í því efni, og Alþingi getur, hvaða dag sem því sýnist svo, ákveðið að greiðslunum skuli hætt. Einnig af þessum ástæðum þykir ríkisstj. ekki aðkallandi þörf að leita úrskurðar Alþingis um málefni, sem það hefur gersamlega í hendi sér, - um málefni, sem þing og stjórn er að leita úrlausnar til frambúðar á öðrum og tryggari grundvelli en það er nú. Því hefur verið haldið fram, að ekki geti komið til mála, að stjórnin noti áðurgreinda heimild um milljóna fjárgreiðslu meðan þingið situr, án þess að formlegt samþykki þess komi til á ný, að lagaheimildina megi nota. Ég verð að segja það, að ég er alveg á gagnstæðri skoðun. Ég álít, að einmitt vegna þess að þingið situr geti ríkisstjórnin notað sér slíka heimild til milljóna útgjalda, án þess að leita nýrrar heimildar, því að þá hefur þingið aðstöðu til að fylgjast nákvæmlega með málinu og taka í taumana, hvaða dag er það teldi sér henta. Búnaðarfélag Íslands og Alþýðusamband Íslands hafa nú að beiðni ríkisstjórnarinnar skipað sex manna nefnd til að athuga möguleikana á því að lækka dýrtíðina með frjálsu samkomulagi milli þessara aðila. Mér skilst, að almennt sé litið á þetta sem spor í rétta átt, jafnvel af andstæðingum ríkisstj., hversu sem fer um árangurinn. En meðan slíkar samræður fara fram og meðan verið er að þreifa sig áfram um varanlega og viðunandi lausn dýrtíðarmálanna, efast ég um, að til sé nokkur maður innan þessara veggja, sem vildi í fullri alvöru leggja til að gefa dýrtíðinni lausan tauminn. Meiri hl. Alþingis hefur tjáð sig því fylgjandi, að verðbólgunni sé haldið í skefjum fyrst um sinn á þann hátt, sem nú er gert, meðan leitað er annarra ráða. Það virðist því vera að öllu leyti eðlilegast, að notaðar séu þær heimildir, sem til eru, og þingið hafi það í hendi sér, hversu lengi þær séu notaðar. Ef þingið hins vegar væri á móti því, að dýrtíðinni sé haldið í skefjum með fjár framlögum úr ríkissjóði, eins og sakir standa, þá er því innan handar, eins og ég hef áður bent á, að stöðva fjárgreiðslurnar, hvaða dag sem vera skal, með því að gera um það formlega ályktun eða nema úr lögum þær heimildir, sem ríkisstjórnin byggir ráðstafanir sínar á. En ef þingið gerir slíkar ráðstafanir án þess að jafnframt séu gerðar aðrar, sem haldið geta dýrtíðinni í skefjum, þá er sýnilegt, að þingið og ríkisstjórnin eiga ekki samleið. Um það mun hafa verið rætt í öllum flokkum undanfarið, hvort bæta skuli bændum upp útflutningskjötið, svo að þeir fái fyrir það sama verð og gert er ráð fyrir af vísitölunefndinni. Hafa margir talið, að mikil sanngirni mæli með, að svo verði gert, að minnsta kosti innan ákveðinna marka. Ég veit ekki um afstöðu hv. þm. G.-K. í þessu efni, en ekki mundi ég vænta þess af honum að verða eftirbátur annarra í því að sýna bændum fulla sanngirni í þessu máli. Ef svo færi, að þingið hyrfi að því ráði að verðbæta allt útflutta kjötið, þá mundi að sjálfsögðu verða út flutt allt kjöt, sem selst ekki innanlands. Sé ekki kjötinu til neytenda hér haldið í hóflegu verði, - þ. e. a. s., sé það ekki lækkað í verði með fjárframlagi úr ríkissjóði, - er hætt við, að neyzlan mundi minnka stórkostlega. Árangurinn af því yrði sá, að meginhluti kjötsins væri seldur á erlendum markaði og verðbættur af ríkissjóði, svo að erlendir neytendur fengju það keypt fyrir allt að helmingi lægra verð en almenningur hér á landi verður að greiða. Landsmenn mundu verða án þessarar hollu fæðu vegna þess, hversu dýrt hún er seld innanlands, en um leið mundu þeir verða að greiða stórfé til, að útlendingar geti fengið hana ódýrt. Þetta er hin hliðin á málinu, og ég hygg, að fáa mundi fýsa að bera ábyrgð í þessu efni og standa fyrir svörum, ef málin tækju þá vendingu, sem ég hef nú drepið á. Ég skal fúslega viðurkenna, að það er hvorki varanleg né æskileg lausn að halda verðbólgunni í skefjum með fjárframlögum. En það getur verið lækning að því leyti, að það getur forðað frá hruni. Það er á sinn hátt líkt því að halda við viðnámsþrótti sjúklings með því að dæla í hann blóði, þangað til líkaminn getur sjálfur farið að veita sjúkdómnum mótstöðu. Eins og sakir standa, tel ég það þjóðinni fyllilega mögulegt og án þess að nærri henni sé gengið, að halda uppi margumræddum fjárframlögum. Þeir eru margir, sem látið hafa skína í það í ræðu og riti, að fjárframlög úr ríkissjóði til að halda verðbólgunni í skefjum sé hin mesta heimska, sem hvergi þekkist nema hér. Um það skal ég ekki deila, hvort hér sé um óviturlegar ráðstafanir að ræða, en hitt vildi ég segja, að slíkar ráðstafanir hafa verið gerðar víðar en hér og með svo góðum árangri, að furðu sætir. Bretar tóku það ráð þegar í byrjun stríðsins að sporna gegn verðbólgu. Reynsla þeirra og annarra frá fyrra ófriði var á þá leið, að engin fórn til að fyrirbyggja verðbólgu væri eins dýr og verðbólgan sjálf. Þess vegna byrjuðu þeir strax á því að halda verðlagi í skefjum með því að hafa hönd í bagga með dreifingu nauðsynjavara og leggja fram fé úr ríkissjóði, þegar það sýndist henta til þess að hindra verðhækkun. Samkv. heimildum, sem ég hef í höndum, hefur verið varið til dýrtíðarráðstafana á fjárhagsárinu, sem endaði 31. marz 1942 í Bretlandi, samtals 145 millj. sterlingspunda. Það jafngildir um 3800 millj. króna eða um 80 kr. á hvert mannsbarn í Bretlandi. - Þetta hefur skipzt þannig: Hveiti og haframjöl £ 35 millj. Kjöt – 23 - Kartöflur – 23 - Mjólk – 28 - Egg – 13 - Sykur – 16 - Ef tiltölulega hefði verið varið hér á landi til dýrtíðarráðstafana til þess að halda verðlaginu í skefjum, þá mundi það nema nálega 10 millj. króna á ári. Nú hefur verið varið á þessu ári til verðlækkunar á innlendum afurðum eins og hér segir: Kjöt, frá áramótum til 15. sept. 3982000 Mjólk á sama tíma 2200000 Áætl. verðbætur á þessum vörum frá 15/9 til 31/12, að meðalt. um 900 þús. kr. á mánuði í 3½ mánuð 3150000 Samtals 9332000 Á næsta ári mætti búast við að öllu óbreyttu, að verðbæturnar mundu nema 10–11 millj. kr. yfir árið. Niðurstaðan verður þá sú, að áætlun ríkisstj. um fjárframlag til að halda verðbólgunni í skefjum næstu 12 mánuði er að tiltölu við fólksfjölda alveg í sama mæli og Bretar hafa greitt úr ríkissjóði hjá sér síðasta fjárhagsár til að forðast verðbólgu. Hjá Bretum hefur þessi aðferð reynzt svo vel, að verðhækkun hjá þeim frá ófriðarbyrjun nemur aðeins 30 vísitölustigum, enda sést það glöggt á því, að þeir geta selt okkur kartöflur og flutt þær hingað fyrir 45–50 aura kíló, meðan heildsöluverð hér á staðnum á íslenzkum kartöflum er nú 1.12. Í Bretlandi ásakar enginn ríkisstj. þar fyrir að hafa gert þær ráðstafanir, sem ég nú hef lýst. Þetta mál hefur nú orðið nokkru lengra en ég hafði gert ráð fyrir í fyrstu. En ég taldi rétt að gera grein fyrir þessu nú á þessu stigi málsins. En með þessu tel ég mig hafa svarað fyrirspurn hv. þm. G.-K. og jafnframt gert grein fyrir viðhorfi ríkisstj. í þessu máli.



Herra forseti. Ég get þakkað hæstv. fjmrh. fyrir þau svör, sem hann hefur gefið. Hann hefur svarað fyrirspurn minni, þótt hins vegar meiri hlutinn af ræðu hans væri að því leyti óþarfur, að hann snerti ekki beinlínis það, sem um var spurt. En aðalatriðið er, að hæstv. ráðh. segir, að ríkisstj. telji sig hafa skýlausa heimild til þess að greiða fé úr ríkissjóði til þess að halda verðbólgunni í skefjum, án þess að nokkur ný heimild komi til. Ég leyfði mér að vitna í bréf, sem Sjálfstfl. skrifaði ríkisstj. 15. sept. s. l. í tilefni af bréfi, sem flokknum hafði borizt frá ríkisstj. varðandi greiðslur úr ríkissjóði til þess að halda niðri dýrtíðinni. En í því bréfi lýsir Sjálfstfl. þeirri skoðun sinni, að það sé a. m. k. umdeilt, hvort heimild í dýrtíðarl. frá fyrra þingi, nr. 42, takmarkaðist einvörðungu við tekjustofna, sem í 2. gr. þeirra laga getur, eða hvort hún sé víðtækari. Sjálfstfl. telur þetta orka tvímælis, en lýsir yfir, að enda þótt þessi heimild sé talin ótvíræð, þá nái engri átt eða komi ekki til mála - eins og ég held, að það sé orðað - að nota heimildina meðan Alþ. situr, án þess að leitað sé af nýju samþykktar þingsins í þeim efnum. Hæstv. fjmrh. segist vera á annarri skoðun um þetta og færir fram sín rök. Ég fyrir mitt leyti álít það ekki rétt og tel, að þegar stærsti flokkur þingsins hefur neitað að gefa sitt samþykki, beri stj. að taka tillit til þess, nema kunntugt sé, að meiri hl. þingsins líti öðruvísi á. Það er ekki hægt að láta það eins og vind um eyrun þjóta, þegar 20 manna flokkur segir, að ekki komi til mála að verja fénu í þetta án þess að leita samþykkis þingsins. En svo er annað atriði, sem ég vil leyfa mér að leiða athygli að: við sjálfstæðismenn hlutum að líta svo á, að stj. væri okkur sammála í þessu efni, því hvaða skynsamleg ástæða gat annars verið til þess fyrir stj. að leita álits allra flokka um það, hvort verja mætti ákveðnum tekjustofni til þess að borga niður dýrtíðina, ef hún hafði slíka heimild almennt? Þetta er einkennilegt, og ég veit, að hæstv. fjmrh. virðir okkur til vorkunnar, þó við litum svo á, að í þessu lægi umsögn hans um, að slík heimild væri ekki fyrir hendi, og ef hún væri til, þá bæri að endurnýja hana. Það dettur engum í hug, að ríkissjóðurinn sé eins og gömul dragkista með mörgum hólfum, og svo segi menn að vísu höfum við leyfi til að verja þessu fé, sem liggur í neðstu skúffunni til hægri, og viljum heldur verja því, þó við annars höfum heimild, sem gildir allan ríkissjóðinn, ef okkur bara þóknast. Ég finn ekki rökrétta hugsun í þessu, og ég skil ekki þá umönnun í garð þingsins að vilja ekki setja það í þann vanda að þurfa að skera úr. Ja, það er meiri vorkunnsemi en mér er sýnd. Þar að auki vil ég segja það, að stj. hefur ekkert leyfi til þess að segja um menn þá, sem skipa þingflokk Sjálfstfl., að þar sé enginn maður, sem veit hvað hann vill. Það er alveg rétt, að það gengur illa að ná samkomulagi, en það batnar ekki við það, að ekkert sé gert. Ég álít, að stj. eigi að setja okkur í þann vanda að ákveða, hvort það eigi að halda áfram að greiða úr ríkissjóði, en ég tel mig ekki þurfa að segja til þess nú fyrir sjálfan mig og því síður fyrir hönd Sjálfstfl., hvort flokkurinn muni samþ. það. Samlíkingin um það, að það megi líta á þetta eins og blóðgjafir til sjúklings, getur vel komið til mála. En það má líka líta öðrum augum á þetta. Það getur verið um sjúkling að ræða, sem þarf að gera aðgerð á, - og enginn veit það betur en stj., að þetta þarf að gera. Við getum alveg eins sagt, að það geti verið hættulegt að vera að smákrukka í þennan sjúkling, þangað til hann er orðinn svo máttvana, að þegar hann verður lagður á skurðarborðið, gefur hann upp öndina. Það vita allir, að það, sem verið er að gera, er það að mergsjúga skattþegnana í landinu, af því að ekki hefur náðst samkomulag um þá einu mögulegu leið, en það vita allir, að ef þessu fer fram, að haldið sé áfram að reita í ríkissjóðinn þá aura, sem fást, þá má svo fara, að á örlagastundinni reynist þjóðfélagið ekki - hvorki einstaklingar né hið opinbera - fært um að gera það, sem gera þarf. Það er um tvær leiðir að ræða. Það hefur í einu blaðanna í bænum verið talað um að klifa niður og hafa opin augun, en ég segi: Góði, lokaðu ekki augunum, því það kemur að því, að augun verða að vera opin fyrir því, sem er óhjákvæmilegt. Okkur er nokkur vorkunn að líta undan í þessu efni, en við megum ekki ganga þess dulin, að við verðum að horfast í augu við það, hvað framundan er, annaðhvort nú eða síðar. Ég hef aldrei efazt um það, að stj. vill fara þá leið, sem hún telur líklegasta til úrlausnar, ég hef aldrei efazt um það og held, að enginn geri það, en ég held ekki, að stj. geti í þessu efni fremur en öðrum gengið fram hjá skoðunum og vilja þingsins, og ég held, að það sé rétt að láta þingið taka á sig þann vanda að segja til um það, hve lengi á að halda áfram þessum greiðslum. Ég held, að fram hjá því verði ekki komizt, að stærsti flokkur þingsins og jafnvel fleiri hafa lýst því yfir, að ekki komi til mála, að heimildin frá 1942 verði framlengd nema þingið verði spurt á ný. Ráðh. benti á það, að nú sé verið að reyna að semja um kjarna málsins, hvort eigi að klifa niður, og segist vita, að enginn þm. mundi vilja sleppa dýrtíðinni lausri á meðan. Ég er ekkert fjarri því, að það mundi reynast svo, þó margt gæti komið til mála, þegar farið væri að ræða um það. Ef það er óyggjandi, því þá ekki að spyrja þetta þing? Hvaða vit er fyrir stj. að taka á sig allt illt fyrir að greiða úr ríkissjóði, þegar hún veit, að það er ekki svo mikið sem einn einasti þm., sem vill sleppa dýrtíðinni lausri, meðan verið er að rannsaka, hvort endanlegt samkomulag næst? Ég skal svo ekki gera einstök önnur ummæli úr ræðu hæstv. ráðh. að umræðuefni, að einu undanteknu. Ég vil, að það liggi skýrt fyrir hér í þinginu, að Alþingi gefur ekkert í skyn um það, að það hafi þá skoðun, að kjötið íslenzka seljist út úr landinu fyrir eitthvert smánarverð. Það er ástæðulaust fyrir stj. að endurtaka það, að Íslendingar eigi að borga margar milljónir í uppbætur á útflutt kjöt. Meðan þingið fær ekki að vita, að Bandaríkin og Bretland ætli að borga okkur lítið verð fyrir kjötið, tel ég það óheppilegt, að umr. fari fram um það hér á þingi, að útlendingar ætli að borga lítið fyrir það, þannig að það verði selt út úr landinu fyrir miklu minna verð en Íslendingar verða að kaupa það. Ég leyfi mér að segja það, að Alþingi á að setja fram þá skoðun sem hið eina íslenzka sjónarmið í bili - hvort sem annað reynist réttara síðar, - að með tilvísun til þeirra samninga, sem Bandaríkin og Ísland gerðu um viðskipti sín á milli, er það ósk Íslendinga eða krafa, að Bandaríkin greiði okkur fyrir kjötið það verð, sem hlutlaus n., skipuð af stj. undir forustu æðsta embættismanns landsins, telur, að framleiðendur þurfi að bera úr býtum fyrir vinnu sína, annaðhvort sem þurftarlaun eða til þess að þurfa ekki að vera ölmusumenn á öðrum atvinnuvegum landsins. Ég mundi treysta mér að bera höfuðið hátt við þá samninga, og ég mundi treysta mér að reisa höfuðið enn hærra, þegar ég færi fram á að bera það úr býtum fyrir bændur landsins, sem nægði til þess, að þeir fengju laun til jafns við aðrar lágt launaðar stéttir þjóðfélagsins. Innan skamms mun ekki duga sú mótbára, að aðrar stéttir þjóðfélagsins geti hlaupið undir bagga til þess að borga það, sem þarf til þess að þessi stétt beri ekki minna úr býtum en aðrir. Ég veit, að Bandaríkin borga þetta, því þau vita, að þeir atvinnuvegir landsmanna, sem bezt hafa borgað sig og hafa haft sæmilega afkomu, dragast nú óðum niður. Ég vil þess vegna, að Íslendingar beri fram þessa ósk og kröfu án þess að gera ráð fyrir því, að Bandaríkin borgi ekki nema nokkurn hluta. Það er nógur tími að tala um það, þegar að því kemur. Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um þetta, en vil segja það að lokum, að eftir að hafa heyrt svör við því, sem spurt er um, tel ég málið liggja fyrir Alþingi í þessu formi til athugunar bæði í mínum flokki og öðrum flokkum, og þingið verður að segja, hvað það vill gera. En ef umr. halda áfram og fleiri taka þátt í þeim en hæstv. ráðh. og ég, langar mig til að vita - og vildi beina þeirri fyrirspurn til flokkanna, hvort þeir telja, að stj. hafi heimild til þess að borga niður dýrtíðina ótakmarkað - t. d. nota til þess allan ríkissjóðinn - og enn fremur, ef heimildin er fyrir hendi, telja þá forsvarsmenn annarra flokka, að það komi til mála, að slík heimild sé notuð án þess að Alþingi sé að nýju spurt?



Í sambandi við þá fyrirspurn, sem fram hefur verið borin út af afstöðu annarra flokka til heimildar ríkisstj. til að greiða úr ríkissjóði, lýsi ég því yfir fyrir hönd Sósfl., að flokkurinn hefur svarað þeim bréfum, sem um þetta hafa borizt, á þann veg, að hann liti svo á, að stj. hefði ótvírætt enga heimild til þess, og til þess að fá úr því skorið, hefur 5. þm. Reykv. (BrB) lagt fram í Ed. frv. til breyt. á dýrtíðarl., þar sem beinlínis er tekið fram, að stj. hafi ekki slíka heimild án þess að leita til þingsins. Afstaða Sósfl. er ótvíræð, og við teljum, að í sambandi við lagafrv. þetta fáist úr því skorið, hver er afstaða þingsins.

Forseti (FJ): Fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs um þetta efni.



Herra forseti. Ég hef í grg. fyrir þessari þáltill. á þskj. 72 fært nokkur rök fyrir því, hver nauðsyn það væri, að Ísland reyndi að taka þátt í alþjóðlegu félagsmálastarfi. Þegar Þjóðabandalagið var stofnað, var vikið að því í forspjalli þess, sem sá, er átti hugmyndina að stofnun Þjóðabandalagsins, Wilson, forseti Bandaríkjanna, hafði og áður bent á, hve stórkostlegur þáttur í menningarlegum framförum það væri, ef hægt yrði að koma á hagnýtum úrbótum á alþjóðlegu félagsmálastarfi. Á það var einnig bent í sama forspjalli, að mikill meiri hluti hvers þjóðfélags fyndi rétt sinn fyrir borð borinn og mætti því búast við óánægju innan frá í hverju þjóðfélagi og eins milli þjóðfélaga og gæti það átt þátt í því, að stríð brytist út að nýju. En hvað sem því líður, hve stórt atriði það hefur verið, að alþjóðleg samtök í félagsmálum skyldu hafa komizt á og hvað áunnizt hefur á annan hátt, þá er það ekkert vafamál, að nú, þegar menn eru farnir að eygja það, að þessum ófriði ljúki, þá er fjöldinn farinn að líta til framtíðarinnar í þeirri trú, að hún beri í skauti sér meira öryggi fyrir borgarana en þeir áttu við að búa, áður en þetta stríð brauzt út. Þessi þrá manna er næsta eðlileg, og það er víst, að hvaða stjórnir, sem verða við völd að stríðinu loknu, þá verða þessar raddir ekki þaggaðar niður, því að kröfurnar um betra þjóðfélag og meira lífsöryggi eru orðnar svo háværar. En einmitt til þess að fullnægja þessari þörf er ekkert líklegra en skynsamlegar aðgerðir í félagsmálum. En eins og hvert land út af fyrir sig stendur einangrað, þá mun ekki nægilegt að gera slíkar framkvæmdir án tillits til annarra þjóða, og liggur því beinast við að hafa alþjóðleg samtök um þessar endurbætur og nýsköpun á félagsmálasviðinu. Einmitt af þessu var stofnað til Alþjóðlega vinnumálasambandsins eftir lok síðustu heimsstyrjaldar. Þetta samband hefur starfað frá 1919 og fram til þessa, því að öldur styrjaldarinnar hafa ekki megnað að brjóta niður þessa alþjóðlegu félagsmálastarfsemi, þótt þær hafi lagt í rústir aðra alþjóðlega starfsemi. Skrifstofa þessarar starfsemi var upphaflega í Sviss, en skömmu eftir, að stríðið brauzt út, þótti sýnt, að Sviss gæti dregizt inn í styrjöldina, og var því skrifstofan flutt vestur um haf, til Kanada, og þar hefur hún starfað síðan. Í grg. fyrir þessari þáltill. er í fáum dráttum skýrt frá því, hvernig þessari starfsemi sé hagað. Þar eru haldin þing öðru hverju, og þar mæta fulltrúar þjóða þeirra, sem eru þátttakendur í sambandinu, og þar mæta ekki einungis fulltrúar frá ríkisstjórnum þeirra þjóða, heldur og frá heildarsamtökum verkamanna og vinnuveitenda þeirra þjóða. Á þessum þingum ræddu sérfræðingar í félagsmálum um það, hvað hægt væri að gera til þess að hrinda áleiðis umbótum og nýsköpun í félagslegum málefnum. Þá voru og gerðar samþykktir, sem voru ekki bindandi fyrir neitt ríki, þótt fulltrúar þess stæðu að þeim, heldur var um það að ræða að leita samþykkis hlutaðeigandi þinga, til þess að þær gætu komizt í framkvæmd. Á þennan hátt voru gerðar miklar endurbætur á félagsmálalöggjöf víða um heim. Þing þetta stóð ekki lengi yfir í hvert sinn, en á milli þinga kom stjórn sambandsins saman, þegar þurfa þótti, og auk þess ýmsar nefndir, sem voru kosnar til þess að ræða um ýmis málefni. En auk þess setti þingið á stofn skrifstofu til þess að vinna að skýrslusöfnun, veita upplýsingar og annast um rannsóknir á félagsmálum yfirleitt. Þessi skrifstofa er mjög voldug og merkileg stofnun, sem látið hefur frá sér fara óteljandi rit og skýrslur um málefni, sem hana varðar, og veitt margvíslegar uppl. um félagsleg málefni. Það getur líka oft verið ómetanlegur styrkur að leita upplýsinga hjá þessari stofnun. Þessi skrifstofa starfar enn í dag og starfar nú í Kanada, og hefur hún nú til meðferðar þau mál, sem hljóta að verða efst á baugi að stríðinu loknu, en það er, hvað eigi að gera til þess að tryggja félagslegt öryggi þjóðanna eftir stríðið. Skrifstofan gefur enn út fjölmargar bækur og rit, veitir upplýsingar og leiðbeiningar og safnar skýrslum um öll lönd um sérstök tiltekin atriði, sem mest ástæða virðist til, að séu athuguð gaumgæfilega. Íslenzka ríkið hefur alltaf staðið utan við þessa alþjóðlegu starfsemi. Upphaflega kom það til af því, að við stóðum utan við Þjóðabandalagið, en Alþjóðlega vinnumálasambandið stóð í nánu sambandi við það. En eins og bent er á í grg., tóku síðar ýmis ríki, sem voru ekki meðlimir í Þjóðabandalaginu, þátt í starfsemi Alþjóðlega vinnumálasambandsins, og má þar á meðal nefna Bandaríki N.-Ameríku og einnig Sovétríkjasambandið, sem þá var ekki meðlimur í Þjóðabandalaginu. Eins og getið er um í grg., þá er hér ekki um það að ræða, að Ísland eigi að ganga í Þjóðabandalagið, eins og sakir standa, enda kemur það af sjálfu sér, þar sem ekkert þjóðabandalag er nú starfandi. En hitt er víst, að Alþjóðlega vinnumálaskrifstofan hefur alltaf haldið uppi starfsemi sinni frá byrjun og er enn starfandi, og gæti Ísland því tekið þátt í þeirri starfsemi, og ég býst líka við, að hugir margra hnígi í þá átt. Einangrun sú, sem landið átti við að búa, er nú horfin, og hún verður aldrei aftur neitt svipuð því sem áður var, og þótt þjóðin, sem byggir þetta land, sé lítil, þá er það engu minni ástæða til fyrir okkur að vera þátttakendur í alþjóðlegri félagsmálastarfsemi. Ég hef bent á það í grg., að nú eru svo mörg félagsleg mál á döfinni hjá íslenzka ríkinu og að gera má ráð fyrir, að þátttakan í Alþjóðlega vinnumálasambandinu verði ríkinu til mikils hagræðis við að fá góða lausn á þeim málum. Ég legg því til í þessari þáltill., að Alþ. feli ríkisstjórninni að láta gera athuganir á því, á hvern hátt Ísland geti orðið aðili að slíkum alþjóðlegum samtökum og hve mikið slíkt mundi koma til með að kosta. Það vill svo vel til, að hæstv. forsrh. er þessum málum kunnugur, vegna þess að hann dvaldi eitt sinn í Genf til þess að kynna sér starfsemi Þjóðabandalagsins yfirleitt og þá einnig starfsemi Alþjóðlega vinnumálasambandsins. Hann hefur því góð skilyrði til þess að meta, á hvern hátt þessu yrði bezt fyrir komið. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Það hefur verið ákveðin ein umr. um þessa þáltill., og ég sé ekki ástæðu til þess að gera till. um að fresta umr. og vísa þáltill. til n., en ég mun þó ekki vera á móti slíkri till., ef hún kemur fram. Annars held ég, að hv. þm. þurfi ekki að velta þessu lengi fyrir sér, þar sem hér er ekki verið að fara fram á, að Ísland gerist aðili í neinum alþjóðlegum samtökum, heldur er aðeins um það að ræða, að fela ríkisstjórninni að láta fara fram athugun á því, hvernig slíkri þátttöku yrði komið fyrir. Ég vil því vænta þess, að hið háa Alþ. sjái sér fært að afgreiða þessa þáltill. á þann veg, sem lagt er til, og að hún hljóti sem bezta og skjótasta meðferð. Þá kemur og líka síðar, að fengnum upplýsingum, til kasta Alþ. að ákveða það, hvort það kíp, að Ísland verði aðili í Alþjóðlega vinnumálasambandinu eða ekki.



Herra forseti. Ég hef í rauninni ósköp litlu við það að bæta, sem hv. flm. tók fram til viðbótar því, sem stendur í grg. Eins og hann tók fram, var ákveðin ein umr. um þessa þáltill., en það gæti komið til greina að fresta umr. og láta till. ganga til n. En með því að þáltill. gengur ekki lengra en það, að láta fram fara athugun á því, hvort Ísland geti tekið þátt í alþjóðlegu félagsmálastarfi og undirbúning þar að lútandi, þá get ég ekki séð, að það sé nokkur þörf á að vísa þáltill. til n. En ég fyrir mitt leyti tel, að athugun og undirbúningur á þessu sé svo mikils virði, að þingið ætti að samþ. þessa þáltill., og þá mundi ríkisstjórnin gera allt, sem í hennar valdi stæði, til þess að þessi rannsókn gæti farið fram hið allra fyrsta. Ég tel, að það atriði, hvort við ættum að beiðast upptöku í Alþjóðlega vinnumálasambandið, sé eitt af rannsóknaratriðunum og að beiðnin um upptöku mundi bíða, þangað til að séð verður, hvernig Alþjóðlega vinnumálaskrifstofan kemur til með að starfa eftir stríðið. Eins og hv. flm. tók fram, þá var Alþjóðlega vinnumálasambandið í fyrstu ein grein Þjóðabandalagsins og starfaði innan vébanda þess. En eftir því sem tímar liðu, varð það óháðara þjóðabandalaginu og gat því innt störf sín fyllilega af hendi með stuðningi allra þjóða, eftir að Þjóðabandalagið hafði misst mátt sinn við það, að sum stórveldin gengu úr því. Eins varð það vinnumálasambandinu ómetanlegur styrkur, að Bandaríkin gerðust aðili að því, og áður en stríðið brauzt út, varð Weynant forseti Alþjóðlegu vinnumálaskrifstofunnar, en það var mikil heppni fyrir skrifstofuna, því að einmitt fyrir ötula framgöngu hans var hún flutt vestur um haf skömmu eftir, að stríðið brauzt út, og hefur hún síðan verið starfrækt þar, þó ekki í Bandaríkjunum, heldur í Kanada. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þessa till. frekar, en ef Alþ. samþ. hana, þá mun ríkisstjórnin greiða fyrir henni eftir megni.



Ég vildi aðeins gera það að till. minni, að umr. verði frestað og þáltill. vísað til allshn. Það hafa fáir hlustað á þessar umr., og þeir vita því ekki, um hvað þeir eiga að greiða atkv., er þeir koma hér inn til atkvgr.



Herra forseti. Ég hef hér ásamt tveim öðrum þm. borið fram till. til þál. á þskj. 51 um rannsókn á skilyrðum til nýbýlamyndunar. Á síðasta þingi hafði ég flutt till., sem gekk nokkuð í svipaða átt. Sú till. varð ekki afgr. á því þingi, hún dagaði uppi, og það er meðfram vegna þess, sem þessi till. er nú flutt, en aðeins í víðtækara formi en sú till. var, sem ég flutti á síðasta þingi. Eins og kunnugt er, hafa verið byggð allmörg nýbýli í landinu síðan l. um nýbýlamyndun voru samþ., eða um 300 nýbýli víðsvegar um landið. Nú er það vitað, að þessar framkvæmdir eru nokkuð af handahófi og fara mikið eftir því, hvar umsækjendum um styrk hefur tekizt að útvega sér land til þess að reisa nýbýli á, en það er ekki sá undirbúningur, sem æskilegur er í sambandi við framtíðarskipulag í landinu í þessu efni. Nú er það vitað, að það eru margir örðugleikar, sem fylgja því jafnan að stofna nýbýli, og eitt af því, sem kannske hefur hvað mest aftrað ungum mönnum frá því að ráðast í slík fyrirtæki á undanförnum árum, hefur verið það, hve erfitt hefur verið að ná í hagkvæm lönd til þess að reisa nýbýli á. Þessi till. um rannsókn á skilyrðum til nýbýlamyndunar er hugsuð á þá leið, að reynt sé af því opinbera að bæta úr þeim ágöllum, sem staðið hafa í vegi fyrir stofnun nýbýla á undanförnum árum, og að fram fari rannsókn á því, hvar bezt skilyrði eru, bæði fyrir einstök býli og býlahverfi, sem margir álíta, að eigi að stefna að í nýbýlastarfi okkar, og rannsaka, hvernig hagar rétti á því landi, sem heppilegast er talið í þessu efni til framkvæmda. Við flm. höfum talið eðlilegt, að nýbýlastjórn verði falið að framkvæma skýrslusöfnun í þessu efni og rannsókn og að hún legði síðan skýrslur sínar og rannsóknir fyrir ríkisstj. ásamt till. um það, hvernig nýbýlastj. teldi heppilegast að hefja þetta starf á hverjum stað, þ. e. hvernig eignarrétti hagar og hvernig hægt væri að ná eignarhaldi á löndunum til þess að veita ungum mönnum aðgang að þeim til þess að stofna nýbýli í framtíðinni. Það er og vitað, að ríkið ræður yfir allmiklum jarðeignum, sem vel getur komið til mála að nota í þessu skyni, og stór hluti af landinu, sem liggur vel við samgöngum, er algerlega óræktaður og ónotaður, og þó það liggi vel fyrir til ræktunar, er það til fyrirstöðu því, að nýbýli séu reist, hvernig eignarréttinum er háttað á löndunum. Sem sagt, eins og ég hef tekið fram, er tilætlunin sú með þessari þáltill., að reynt sé að koma á betra skipulagi um framkvæmd þessara mála heldur en verið hefur fram til þessa, svo að auðvelt sé að halda áfram á þeirri braut, sem lögð var með nýbýlal. fyrir nokkrum árum, því að það er sjáanlegt, að það verður að gera, svo framarlega sem íslenzka þjóðin ætlar að reyna að halda áfram á þeirri braut að gera landið sér undirgefið og reyna að hagnýta sér það, sem landið ber í skauti sínu, og vera ræktunarþjóð meira en verið hefur. Ég vil óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn. og 2. umr.



Um þessa þáltill., sem liggur fyrir, má segja svipað eins og einn þm. komst að orði hér um daginn, að fljótt á litið lítur þetta mál sakleysislega út, og mætti segja, að fljótt á litið væri þetta gagnleg og góð till. En það er sérstaklega grg. með þessari þáltill., sem gefur manni tilefni til að hugsa, að raunverulega sé ekki allt sagt í till., sem meint er með flutningi hennar. Það er bersýnilega ætlazt til þess, að Alþingi geri ráðstafanir til að koma upp nýjum smábýlum, og það er ekki vafi á því, að eftir að þessi rannsókn hefur farið fram, sem stungið er upp á hér, munu koma, bæði frá flm. og öðrum hinum svokölluðu fulltrúum bænda, háværar kröfur um, að þessum býlum verði komið upp. Það er talað um býli og býlahverfi, en það er meiningin að koma ekki upp býlahverfum eða samyrkjubúum, heldur er hugmyndin smábýli. Ég verð að segja, að mér virðist það ekki vera mjög háreist mark, sem þessir bændaleiðtogar eygja úti í framtíðinni, ef það er þeirra draumur, að landbúnaðurinn verði rekinn í smákofum með nokkrum dagsláttum í kring, af einstaklingum, sem ekki hafa neina möguleika til þess að komast í samvinnu við aðra. Mér finnst það vera í litlu samræmi, að jafnframt því, sem verið er að tala um smábýli, sé verið að tala um nýtízku vélar í þágu landbúnaðarins, því að það er vitað, að á meðan landbúnaðurinn er rekinn á smábýlum, er ekki hægt að nota nýtízku vélar nema að litlu leyti. Það kemur fram í grg., hvað það er, sem mennirnir ætlast til, þar sem talað er um, að „nýbýli þau, sem reist hafa verið undanfarið, fullnægja hvergi nærri þeirri þörf, sem fyrir er. Á næstu árum þarf því að taka málið enn fastari tökum en verið hefur, rækta stór landsvæði og reisa að nýju miklu fleiri býli en þegar er búið“. Það er ekki hægt að fá greinilegar, hvað það er, sem fyrir flm. vakir, heldur en einmitt með því, sem þeir segja þarna. Það er sennilega mjög skynsamlegt og sjálfsagt að láta fara fram rannsókn á ræktunarskilyrðum, og ekkert á móti því, að Alþingi ýti jafnvel enn betur en áður undir það, en ég vil minna flm. á það, að það er ekki lengra síðan en 9. febr. s. l., að afgr. var frá Alþingi þál., þar sem farið er fram á, að Búnaðarfélag Íslands láti fram fara rannsókn viðvíkjandi landbúnaðinum, „hvar heppilegust eru skilyrði með tilliti til ræktunar, rafvirkjunar, samgangna o. s. frv. til landbúnaðarframleiðslu í ýmsum greinum, með aukið þéttbýli og stofnun byggðahverfa fyrir augum“. Það er bersýnilegt, að eftir þál. frá í fyrra eru möguleikar til þess að koma fram ræktun í stórum stíl, þannig að þeir, sem við ræktun fást, séu ekki dæmdir til þess að lifa eins og fátækir smábændur verða nú að gera og eins og smábændur hljóta að verða neyddir til, ef þeir setjast að á býlum, sem ríkið á, og byrja búskap efnalausir. Og það er auðvitað þetta, sem fyrir hv. flm. þessarar þáltill. hefur vakað, að þeir vilja ekki stór samyrkjubú, heldur smábýlin. Þess vegna nægir þeim ekki þál. frá í fyrra, sem samþ. var 9. sept. Þess vegna væri fróðlegt að vita, hvað Búnaðarfélag Íslands hefur gert í þessum efnum eftir þál., sem í fyrra var samþ. Og af því að þeir, sem eru í stjórn Búnaðarfélags Íslands, eiga hér sæti á þingi, þá ættu þeir undir umr. að geta gefið hér upplýsingar um, hvort Búnaðarfélag Íslands hefur algerlega hundsað þessa þál. frá í fyrra eða hvort það hefur eitthvað gert og þá hvað það er, sem gert hefur verið. Það er enn eitt, sem vert er að minnast á í þessu sambandi, þegar talað er um framtíð landbúnaðarins, að svo framarlega að það ætti að hverfa að því ráði í sambandi við aukna ræktun, að stuðlað yrði að því að koma á stórbúum, þá er augsýnilegt, að stórrekstur í landbúnaði er ekki hægt að stunda á okkar landi öðruvísi en með samyrkjubúskap. Því að það er ekki til neinn vinnukraftur í sveitum, sem menn geta hugsað sér, að hjá einstaklingum vildi vinna, en vildi þó vinna hjá búunum. Og mér finnst a. m. k. ekki ólíklegt, að þeim gömlu forkólfum samvinnustefnunnar í landinu, - þó að þeir tali yfirleitt lítið um það - hv. þm., sem barizt var fyrir af samvinnumönnum á fyrstu árum þeirrar stefnu hér, - mér finnst ekki ólíklegt, að þeim gæti dottið í hug, að framtíð landbúnaðarins væri undir því komin, að tekin væri upp samyrkja og samvinna í framleiðslunni í sveitum. Í grg. þessarar þáltill. er talað um landbúnað sem annan höfuðatvinnuveg þjóðarinnar, og er þar sagt svo, með leyfi hæstv. forseta, að landbúnaðurinn sé „sá atvinnuvegur, sem jafnan mun reynast traustastur á að byggja hér eftir sem hingað til“. Það er óneitanlega töluvert kaldrifjað, að menn skuli slá öðru eins og þessu fram, þegar eitthvert mesta vandamál þjóðarinnar er að halda uppi þessum atvinnuvegi til þess að hann hrynji ekki í rústir. Þó að maður skyggnist ekki lengra en til síðast liðins árs, þá hafa verið heimtaðar handa þessum atvinnuvegi beinir styrkir til þess að halda honum uppi, og þar að auki óbeinir styrkir, með því að afurðirnar frá landbúnaðinum hafa verið seldar með óeðlilega háu verði innanlands. Því að á normal tímum er ekki að tala um annað markaðsverð á landbúnaðarafurðum er það, sem varan selst fyrir á erlendum markaði. En almenningur hefur tekið á sig að borga miklu hærra verð heldur en eðlilegt verð má teljast fyrir landbúnaðarafurðirnar. - Og svo er talað um, að þetta sé atvinnuvegur, sem sé traustur á að byggja fyrir þjóðina! Ef um aðra atvinnuvegi hefði verið líkt ástatt og landbúnaðinn, hver hefði þá átt að greiða þessa styrki, sem landbúnaðurinn hefur fengið, sem ég skal ekki mótmæla, að landbúnaðurinn hafi þurft að fá? Það er vert að benda á það, að það virðist á umliðnum árum hafa verið ólán Íslendinga, að þeir hafa litið á landbúnaðinn sem þann atvinnuveg, sem traustastur væri á að byggja, og þeir hafa ekki skilið, að þeir búa í köldu landi, þar sem landbúnaður hefur slæm skilyrði, en fiskimið eru rétt við landsteinana. Þetta hefur verið ólán íslenzkra stjórnarvalda, sem stórbændur hafa getað viðhaldið með því að skapa það almenningsálit, að landbúnaðurinn sé traustasti atvinnuvegur þessa lands. Og það er líklega það álit og sú skoðun, sem orsakað hefur hungurdauðann hér á landi, er þúsundir og aftur þúsundir hafa farizt af hungri hér á landi fyrr á öldum. Þegar skyggnzt er um í atvinnulífi þjóðarinnar, þá er bersýnilegt, að það er mjög mikils virði, að hún geti notfært sér þá auðlegð, sem landið á, og geri sér ekki grillur með að leita þar helzt að auði, sem hann er ekki fyrir hendi. Það er sárt og næstum grátlegt að vita til þess í góðu veðri, þegar sjórinn er fullur af síld rétt við landsteinana, svo að hann er eins og krap á margra mílna svæði, þá skuli menn vera að hjakka með orfi og ljá til að skrapa saman nokkra hesta til þess að heyja fyrir kannske 30–40 rollum. Það væri heimska að segja, að allir ættu að hætta að búa. En þegar sjórinn kringum landið er fullur af góðum og verðmætum fiski, eins og mjög oft er hér, þá er sjávarútvegurinn sá atvinnuvegur, sem er traustastur á að byggja. Fiskimiðin eru okkar auðlegð, og þjóðin þarf að gera sér grein fyrir því fyrst og fremst, að hún þarf ný tæki til þess að hagnýta sér sem bezt fiskimiðin og verksmiðjur til þess að geta gert sér aflann enn þá verðmætari. Því að þannig er háttað atvinnuvegum landsmanna, að það er kannske hægt að framleiða 300 til 400 kg af góðri síld fyrir sama verð eins og 100 kg af saltkjöti. Og þá getur maður séð, að ef ætti að senda mann til þess að selja afurðir okkar á erlendum markaði, þá mundi hann telja sig færari um að selja góða síld heldur en kjöt til þess að fá sama andvirði, ef hann hefði þrefalt meira magn af síld á móts við kjötið. Það er því sýnilega réttara að kosta kapps um að auka síldarframleiðsluna fremur en kjötframleiðsluna, og þá ætti sízt að stuðla að kjötframleiðslunni með því að stuðla að því að koma upp fjölda smábýla út um hinar dreifðu byggðir landsins. Það er mikið talað um það hér, að það sé nauðsynlegt, að fólkið fari ekki úr sveitunum að sjávarsíðunni. En það eru litlar líkur til þess, jafnvel þó að það væri hyggilegt, að fólkið væri kyrrt í sveitunum, að þessi þáltill., þó samþ. væri, miðaði til þess, að fólkið yrði kyrrt í sveitunum. Flutningur unga fólksins úr sveitunum verður ekki stöðvaður með því að fjölga smábýlum í sveitinni. Unga fólkið vill ekki vera í sveitunum, nema byggðin sé færð saman í smáþorp, og það verður því aðeins hægt að framkvæma, að komið verði upp samyrkjubúum og það þar, sem líklegt er, að fólkið geti haft nokkuð upp úr sínu striti. Og það er leiðinlegt fyrir forkólfa framsóknarmanna, eftir að hafa ráðið öllu um landbúnaðarlöggjöfina og einnig yfir samtökum bænda í tvo áratugi, þá skuli það vera svo - ekki eins og hv. 2. þm. S.-M. (EystJ) sagði, að samtök bænda hefðu komið til vegar, að stéttin væri komin úr örbirgð til bjargálna -, heldur skuli fólkið flýja úr sveitunum eins og það getur og bændur skuli vera illa staddir þrátt fyrir það verð, sem er á landbúnaðarafurðunum nú. Allur fjöldi smábænda á ekki neitt til og vill fyrir alla muni komast burt úr sveitinni. Svona er ástandið eftir áratugastjórn framsóknarmanna á landbúnaðarmálefnum. Það er leiðinlegt fyrir þá að verða að viðurkenna, að þeirra stjórn á málefnum landbúnaðarins skuli hafa leitt af sér það ástand í þeirri atvinnugrein, sem raun er á í dag. Það er enginn efi á því, að það er þjóðhættulegt, að þessi stefna, sem Framsfl. er hér með, verði ofan á og almenningur fylki sér um hana, að mokað verði milljónum úr ríkissjóðnum til þess að koma upp smábýlum og að því verði slegið föstu, að traustasti atvinnuvegurinn fyrir landsmenn að byggja á sé sveitabúskapurinn. Og það verða þeir að vita, þessir góðu bændaleiðtogar, að hingað til hafa þeir notað sjávarútveginn eins og hænu til að verpa eggjum til hagnaðar landbúnaðinum. En það koma bara engin egg, ef hænan er skorin. Og ef sjávarútvegurinn verður lamaður með því að láta hann þjóna landbúnaðinum óhæfilega mikið, þá koma sveitunum engin gullegg lengur úr þeirri átt í framtíðinni. Það er nú komið svo, að þessi stefna Framsfl. er svo þjóðhættuleg, að það er nauðsynlegt, að menn annarra flokka staldri við og taki saman höndum og reyni að hindra það, að þessi stefna verði ofan á. Því að það er ekki einungis, að hún verði til þess að hefta framtak sjávarútvegsins, heldur verður hún líka bændum landsins til óhagnaðar. Þó mun þar vera ofurlítill hópur undan skilinn, sem ég skal leyfa mér að koma inn á með örfáum orðum. Hvernig stendur á því, að Framsfl. leyfir sér að koma fram með fullyrðingar eins og þær, að landbúnaðurinn muni nú og í framtíðinni verða traustasti atvinnuvegur þjóðarinnar á að byggja, og ætlar sér að byggja upp landbúnaðarlöggjöfina á þeim forsendum? Ég held, að fjöldamörgum framsóknarmönnum sé ljóst, að hverju stefnir. En hagsmunir bænda annars vegar reka sig á hagsmuni þeirra manna hins vegar, sem hafa sölsað undir sig öll gögn og tæki í samtökum bænda, sem eru fyrst og fremst forsvarsmenn Framsfl. og flokkurinn í heild. Því að það er vitanlegt, að það valdakerfi, sem Framsfl. og stjórn hans hefur byggt upp, er einmitt byggt á því, að sveitabúskapur sé rekinn á smábýlum, eins og hingað til hefur verið. Og það er sá eini hópur manna í landinu, sem getur haft hagsmuni af því, að haldið sé fram slíkum firrum eins og þeim, að landbúnaðurinn sé traustasti atvinnuvegur landsins. Það eru aðeins þeir pólitísku braskarar, sem að þessu standa, sem hag hafa af þessu. Þeir eru eini hópurinn, sem hefur hag af því, að þessu sé haldið fram. Því að allur fjöldinn af þessum smábændum getur ekki haft í sig og á nema með styrkjum. Og ef hægt er að halda þeim við smábúskapinn fátækum heima í dreifbýlinu, þá er hægt fyrir fulltrúa þeirra að koma með kröfur um, að kastað sé í þá ölmusum og styrkjum til þess að þeir geti lifað. Og menn, sem bundnir eru við þessar jarðir, verða að vera þar, hvort sem þeim líkar það vel eða illa. Hins vegar er líka möguleiki til þess með þessum aðferðum að gera stórbændurna enn ríkari, en þeir ráða öllu í flokknum. Framsfl. hefur svikið allar sínar æskuhugsjónir. Nú er það stefna hans að geta komið upp sem allra flestum smábýlum úti um landið. Þetta er í samræmi við það ábyrgðar leysi, sem þessi þjóðhættulegi flokkur hefur sýnt undanfarið. Því að hann hefur ekki hikað við það með samtökum bænda, sem hafa sölsað undir sig völdin, að nota þau ábyrgðarlaust sem dráttardýr fyrir sinni pólitísku kerru. Og þar er sama, hvort um er að ræða Búnaðarfélag Íslands eða Samband ísl. samvinnufélaga eða hvort það er samvinnuskólinn. Þessir menn láta tekjur af almannafé renna til þess að styrkja flokkspólitískan skóla fyrir Framsfl. Og eftir að Framsfl. er horfinn frá öllum sínum æskuhugsjónum, virðist það vera draumur, sem forráðamenn hans hefur dreymt, sem eigi að vera ráðandi í allri hans pólitík, að taka að sér að framkvæma ýmis verk fyrir stóratvinnurekendur, sem hann jafnvel sjálfan klígjar við, með því þá kannske að koma af stað illindum milli bænda og verkamanna. Þannig gætu þeir kannske komið sér í aðstöðu til að selja sig. Það eru dæmi til þess, að bændaflokkar hafa reynt þetta, svo sem t. d. í Finnlandi, en þar tókst það ekki. En það hneigist allt í þessa átt hjá Framsfl. Framsfl. hefur að ýmsu leyti góða aðstöðu, eins og t. d. hjá Sjálfstfl., vegna þess að hann hefur góða áróðursaðstöðu í sveitum með öllum sínum tækjum. Þess vegna hefur honum einmitt tekizt að hafa þá menn, sem Sjálfstfl. hefur komið að við alþingiskosningar í sveitunum, þannig, að þeir eru með annan fótinn í Framsfl. og sumir af hræðslu. Þeir eru svo óttaslegnir, ef þeir lenda í andstöðu við Framsfl., að þeir eru eins og sjúkir menn. En þessir blessaðir sjálfstæðismenn, sem Framsfl. á svo mikil ítök í, þeir mundu græða á því kjósendafylgi að þora að taka á móti Framsfl. En þeir hafa ekki þorað það af ótta við, að Framsfl. mundi taka frá þeim kjósendur. Það er að sjálfsögðu óþarfi að láta þessa þáltill. fara til n., en ef það verður gert, þá vil ég enn undirstrika það, að það mætti láta sér nægja þá þál., sem samþ. var um þetta sama efni á Alþ. í fyrra. Ef hún sýnist ekki ætla að koma að fullu gagni, þá er það, sem fyrst þarf að gera, að fá Búnaðarfélag Íslands til að vinna. Það er því óþarfi að samþ. þetta mál til síðari umr. En fái n. það til athugunar, vil ég skora á n. að gera sér það ljóst, hve gersamlega rangar þær forsendur eru, sem þetta mál er byggt á, og hve gersamlega sú stefna er röng, sem haldið er fram í grg. þáltill.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir þær undirtektir, sem hann hefur sýnt þessari þáltill., sem hér liggur fyrir. Því að ég skal játa það alveg skilyrðislaust, að ég get ekki hugsað mér betri meðmæli frá hans hendi með þessari þáltill., sem hér liggur fyrir, heldur en hann hefur gefið með þessum dæmalaust prúðu og myndarlegu ummælum, sem hann hefur haft um málið sjálft, en ekki um þáltill., eins og hún liggur fyrir. Því að um hana sérstaklega hefur ekkert orð frá honum komið. Ég hefði ekki verið eins sannfærður um, að þetta mál væri eins nauðsynlegt eins og það er og eins og það var, ef þessi hv. þm. hefði ekki spilað þessa gömlu plötu sína um sveitabúskapinn og bændur landsins með þeim góða skilningi og miklu þekkingu, sem hann hefur á þeim málum, þó að hann hafi ekki lagt krafta sína mjög fram til þess að reka íslenzkan landbúnað. Þess vegna er ég sannfærður um, að það er mjög svo gagnlegt mál fyrir þjóðarheildina, sem hér er um að ræða, og nauðsynlegt er, að það verði leyst á einhvern svipaðan hátt og í þáltill. er farið fram á - eftir að þessi hv. þm. hefur talið ástæðu til að láta slík orð falla um það og hann hefur gert. En hitt verð ég að segja, að það er næsta grátlegt að þurfa þess hér í sölum Alþ. að hlusta á málflutning og ádeilur á eina af stærstu og duglegustu stéttum þjóðfélagsins frá manni, sem vitað er, að hefur jafnlítinn skilning og jafnlitla þekkingu á þessum málum og þessi hv. þm. Og það sýnir ekkert annað en það, hver fjandskapur hreyfir sér gagnvart þessari stétt, sem þó er á tómum misskilningi byggður. Það sýnir, á hve traustum grundvelli lýðræðið er, að slíkur maður skuli geta komizt inn á þing og talað þannig, að það eru svo að segja engir kjósendur, sem hafa falið honum að tala svo hér á hæstv. Alþ. Ég held ekki, að nauðsynlegt sé að fara neitt sérstaklega út í þessa ræðu hans. Hann er búinn að flytja hana hér svo oft. Það var í raun og veru broslegt að hlusta á hann byrja með því að segja, að þetta mál væri fljótt á litið gagnlegt mál, en að hann væri samt á móti því, af því að það gæti falizt eitthvað allt annað á bak við þáltill. en skrifað stæði í henni. En þó að kunni að vera talin skynsamleg vinnubrögð í hans flokki að bera málin svo fram, að eitthvað allt annað felist í þeim en hægt sé að koma auga á, þekkjum við ekki slíka klæki. Það er hvergi í till. minnzt á, að aðalúrlausnin eigi að vera smábýli, og það stendur m. a. s. í henni, að það eigi að rannsaka skilyrði fyrir nýbýlahverfum. Það kemur málinu ekki við á þessu stigi, hvað heppilegast yrði talið um fyrirkomulag á rekstrinum, heldur verða rannsóknir á því atriði að leiða það í ljós, þegar til kemur. Ég get þá látið útrætt um þetta, og um það, að íslenzkur landbúnaður sé þjóðhættulegur, er ekki þörf að ræða. Ég hygg, að allar þjóðir, að Rússum ekki undanskildum, hafi komið auga á það, að ef landbúnaður getur ekki staðið með nokkrum blóma, þá sé öllum öðrum atvinnuvegum háski búinn, og sú þjóð, sem ekki leggur sig fram um að efla sinn landbúnað, er áreiðanlega ekki líkleg til að geta komið öðrum atvinnuvegum í sómasamlegt horf. Sú fullyrðing, að sjávarútvegurinn hljóti að vera sá atvinnuvegur, sem mest verður á að treysta, sýnir, hversu reynslulausir þeir menn eru, sem slá slíku fram. Það eru ekki mörg ár síðan sjávarútvegur okkar var kominn í þrot, m. a. vegna markaðstapa, svo að það varð að reka hann með þeim stærstu styrkjum, sem nokkurn tíma hafa verið veittir hér á landi, þegar krónan var verðfest svo að nam 20–30%. Við þessu er í sjálfu sér ekkert að segja. Atvinnuvegirnir verða að styðja hver annan. Hitt hygg ég, að sé þjóðhættulegur hugsunarháttur, að halda, að það eitt sé þjóðinni fyrir beztu, sem í svipinn getur gefið mestan peningagróða. Sá gróði getur orðið verðlaus þegar fram í sækir, en það á fyrst og fremst að halda uppi þeim atvinnuvegi, sem hefur getað staðið undir lífsnauðsynjum þjóðanna, þegar annað hefur brostið. Ræðukafli hv. þm. um síldina og hve grátlegt það væri, að menn væru að stunda slátt, þegar óendanlegar síldartorfur vaða upp að landsteinum, minnir mig mest á hugsunarhátt einnar stórþjóðar fyrir allmörgum árum, ég á við það, þegar gullæðið greip Vesturheimsmenn, þannig að þeir köstuðu frá sér nytsamlegum störfum í hundruðum þúsunda saman til að gefa sig á vald leitinni að hinu gula dufti. Hvernig er nú komið áliti þessara Vesturheimsmanna á þeirri starfsgrein? Það eru ekki nema fáir dagar síðan ég las í amerísku tímariti, að búið væri að fyrirskipa að loka gullnámunum og losa starfskrafta úr þeim til þess að vinna nytsamlega málma og til að stunda framleiðslu, sem haldið gæti lífinu í þjóðinni. Ég veit, að þessi þjóð er búin að sjá, að það hefur aldrei komið upp þjóðhættulegri hugsunarháttur en gullæðið. Maður er farinn að sjá, að það, sem stórþjóðirnar telja nú í fremstu röð, er jafnvel ekki framleiðsla vopna, heldur að þjóðin sjálf geti framleitt handa sér matvæli og séð sér fyrir þeim nauðsynjum, sem gera þegnana sem hæfasta til starfa. Í öllum amerískum blöðum er þetta ofarlega á oddi. Ég ætla ekki að fara nánar út í þennan gamla lestur hv. þm. Ég vænti, að í allshn. verði þetta athugað með þeim skilningi, sem horfir lengra en að stundargróða. Það er ekki rétt - og ég held, að ég þekki það eins vel og hv. síðasti ræðumaður -, að unga fólkið vilji ekki vera í sveitunum. Ég veit, að það er fjöldi, sem vill það, en hefur ekki aðstæður til þess. Það verður að skapa þær aðstæður. Hitt veit ég líka með vissu, að það vill ekki vera í sveit við þau ánauðarskilyrði að mega ekki vera frjálsir framleiðendur, heldur undir eftirliti og yfirstjórn vandalausra manna, því að það hefur verið ríkast í eðli okkar Íslendinga fram til þessa að fá að vera frjálsir okkar athafna. Það eru ekki margir, sem langar til að gerast ánauðugir þrælar kommúnista eða annarra slíkra manna.



Herra forseti. Ég hef oft áður hér á Alþ. látið í ljós mína skoðun um efni náskyld þessari þáltill. og mun því ekki verða langorður nú, en ég vildi þó ekki láta málið fara fram hjá mér við þessa umr. Það er margendurtekið mál, að það þurfi að rækta löndin, og það er sífellt komið með það hingað í þ. eins og deilumál, en ég fullyrði, að það sé álit allra þm., að það beri að leggja mikla áherzlu á ræktun landsins. Hins vegar hafa menn ólíkar skoðanir á því, hvernig þessu skuli hagað. Það er svo um landbúnað eins og annan atvinnurekstur, að menn líta fyrst á, á hvern hátt hann geti orðið arðvænlegur. Það eru engin rök hjá hv. þm. V.-Sk., að landbúnaðurinn hafi verið það, sem um aldir hafi haldið lífi í þjóðinni. Við vitum, að það var ekkert líf og að enginn vildi búa við það nú. Búskaparhættir Íslendinga hafa tekið þeim stakkaskiptum, að ekki er hægt að mæla með sama kvarða nú og fyrr á öldum. Lífsnauðsynjar eru nú framleiddar til útflutnings, því að kröfur fólksins og ríkisins eru slíkar, að þeim verður ekki fullnægt nema með innflutningi fjölbreyttra vara. En ef ætlunin er að skapa skilyrði fyrir sveitafólk til góðrar afkomu, er bezt að reyna að gera sér grein fyrir, hver þau skilyrði eru. Mér virðist þá í fyrsta lagi, að menn ættu að geta haft sæmilega stór bú. Það er alveg sama, hvað hátt afurðaverðið er, ef bóndinn hefur svo lítið bú, að það getur ekki framfleytt honum. En þá verða jarðarnytjarnar að vera nokkuð miklar. Annað skilyrðið fyrir sómasamlegum arði er, að markaður sé fyrir hendi fyrir afurðirnar, því að enginn ætlast til, að bóndinn lifi eingöngu á því, sem bú hans getur framleitt. Hann verður að geta selt talsverðan hluta og jafnvel meiri hluta afurðanna og keypt aðrar lífsnauðsynjar fyrir. Það hefur gengið mjög illa að selja þá landbúnaðarframleiðslu, sem nú er til í landinu, og hefur orðið að grípa til ýmissa óheilbrigðra ráða til þess að sjá bændum fyrir a. m. k. kostnaðarverði. Það lítur því svo út sem það ætti frekar að vera hagkvæmt fyrir landbúnað Íslands, að það væru færri menn, sem mættu sitja að framleiðslunni, en að þeim væri fjölgað. Ef þeir geta ekki selt afurðir sínar á haganlegum tímum, er það sýnilegt, enda kom það bezt í ljós fyrir stríðið um kjöt- og mjólkurframleiðslu, að það er til óhagræðis að vera að hvetja nýja menn til búrekstrar. Það á að leggja áherzlu á ræktun þeirra jarða, sem fyrir eru, en ekki búta jarðir niður í smábýli. Ég sé ekkert á móti því, að till. fari til n., en ég er mótfallinn þeirri stefnu, sem till. gefur tilefni til að halda, að fyrir flm. vaki, að tína þær jarðir út úr, sem helzt væri hægt að reka lífvænlegan búskap á, og búta þær niður. Þegar verið er að tala um, að það eigi að fylla sveitirnar af búandi mönnum, er ekki hægt að komast hjá að minnast á, hvernig komið er um beitilönd landsmanna. Landið er að verða uppurið, og margir bændur eru í vandræðum með beitilönd. Margir þm. hafa farið um Norðurlandsveginn og séð sömu hryggilegu sjónina og ég, hestana á Öxnadalsheiði. Sú sjón er skýr mynd af því, þegar skepnur standa í svelti um hásumarið, hvað þá þegar vetur sverfur að. Það er manni minnisstætt að sjá aumingja hrossin á þessu napurlega fjalllendi híma í stórhópum og hafa enga beit. Það er rétt, að menn athugi, þegar talað er enn um að fjölga búunum, hvað beitilöndin geta borið mikinn búpening. Ég held, að rétta stefnan sé að hjálpa til að rækta þær jarðir, sem fyrir eru, og það verður bezt gert með því að vinna að því að gera lendurnar véltækar og koma húskosti í sæmilegt horf, svo að allur búpeningur og hey geti verið undir sama þaki. Ég skal ekki fara út í neinn samanburð á landbúnaði og sjávarútvegi. Það er óþarfi að taka slíkan samanburð upp sem þrætumál í því formi, að þessir atvinnuvegir séu hvor öðrum fjandsamlegir keppinautar, en ég verð að mótmæla þeim orðum hv. þm. V.-Sk., að sjávarútvegurinn hafi orðið að fá stærsta styrkinn, sem veittur hafi verið, þegar ísl. krónan var verðfest. Það voru hans flokksmenn, sem það mál sóttu fastast, en sjávarútvegurinn hefur ekki mætt því ástríki úr þeirri átt, að mér detti í hug, að það hafi verið til hjálpar honum sem verðfestingin var gerð, enda hjálpaði hún sama og ekkert og var frekar til bölvunar. Á þessum erfiðu árum sjávarútvegsins brauðfæddi hann þó mikinn hluta þjóðarinnar beint eða óbeint. Hann gaf af sér mest af því, sem þjóðin keypti sér lífsnauðsynjar fyrir erlendis frá. Það er því einkennilegt að heyra alþm. líkja öflun sjávarafurða við gullæðið í Ameríku. Við byggjum að sönnu framtíð okkar að töluverðu leyti á landbúnaði og iðnaði, en vonir okkar um menningarlíf í landinu eru þó fyrst og fremst tengdar við það, að sjávarútvegurinn geti verið sú fjárhagslega stoð, sem menning okkar geti staðið á. Þetta er ekki sagt til miska öðrum atvinnuvegum, heldur er þetta eðli málsins, þar sem við búum við heimsins beztu fiskimið. Hins vegar eru náttúruskilyrði hér ekki hagkvæm fyrir ræktun og við á því sviði illa samkeppnisfærir á erlendum markaði.