Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og við var að búast varð nefndin ekki sammála um afgreiðslu á þessu máli. Meiri hl. n., sem í eru auk mín hv. 3. þm. Vestf., hv. 1. þm. Reykn. og hv. 3. þm. Reykv., skilaði séráliti þar sem við lýsum afstöðu okkar til þessa frv. Þetta frv. er flutt á hv. Alþingi til staðfestingar á brbl. sem gefin voru út 28. ágúst s. l. í kjölfar gengisfellingar sem átti sér stað tveimur dögum áður. Á meðan þetta frv. var til afgreiðslu í hv. Ed. átti sér stað önnur gengisbreyting og því varð að gera nokkrar breytingar á frv. í Ed. í samræmi við þá gengisbreytingu. Þó að þetta mál sé ekki endanlega afgreitt hér á þingi eru einstakir ráðh. þegar farnir fyrir nokkru að boða eina gengislækkunina enn þá, sem er afleiðing af verðbólgunni, en það er auðvitað það sem allir reikna með, að í þeirri miklu verðbólgu, sem við búum við, verði ekki hægt að halda útflutningsatvinnuvegunum gangandi nema færa gengið til samræmis við stöðu útflutningsatvinnuveganna. Þetta frv. felur í sér þrjú meginatriði: Í fyrsta lagi er hér um að ræða ráðstöfun á hluta gengismunar útfluttra sjávarafurða sem framleiddar voru fyrir 1. sept., og ríkisstj. hefur sjálfdæmi um hvort gengismunur á einstökum afurðum sé gerður upptækur eða ekki. Í öðru lagi er hér um að ræða eignaupptöku á endurgreiðslu Seðlabanka Íslands af gengisuppfærslu endurkeyptra afurða- og rekstrarlána. Meginhluti þessarar endurgreiðslu, sem mun vera um 36.2 millj. kr., á ekki að renna til þeirra deilda Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem eiga þessar endurgreiðslur, heldur eru bein fyrirmæli í þessu frv. um að allt að 29 millj. kr. skuli greiddar til freðfiskdeildar sjóðsins. Hér nefni ég hærri upphæð en kom fram í umr. og nál. í Ed. vegna þess að við endurskoðun hefur komið í ljós að þessi upphæð er nú 28.5 millj. kr., en heimildin í frv. er upp á 29 millj. Með þessu er gengið þvert á þá stefnu sem lá til grundvallar setningu laganna um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Það hefur verið ófrávíkjanleg skoðun, bæði stjórnar sjóðsins og stjórnvalda á hverjum tíma, að hver deild þessa sjóðs sé sjálfstæð og að fjármuni eigi ekki að færa á milli deilda, eins og ákveðið er að gera með þessu frv. Í 2. gr. þessa frv. er fjmrh. heimilað að ábyrgjast lán að fjárhæð 42 millj. kr. handa Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Verður ekki séð annað en að ríkissjóður verði að greiða þetta lán þegar metnir eru þeir skilmálar sem settir eru fyrir ábyrgð ríkissjóðs. Með slíkri lántöku sem þessari er verið að taka upp hreint uppbótakerfi eða millifærslukerfi sem almenningi er svo ætlað að greiða. Hæstv. viðskrh. fylgdi þessu frv. úr hlaði í þessari deild við 1. umr., en hæstv. forsrh. fylgdi því úr hlaði við 1. umr. í Ed. Hvorugur þessara ágætu manna er við þessar umr, og því síður sjútvrh., sem er víðs vegar fjarri. Aðeins einn ráðh. situr nú inni í deildinni, hæstv. landbrh. Ég held, með allri virðingu fyrir honum, að hann sé ekki mjög mikið inni í þessu máli, og jafnvel þó að annar bætist við, hæstv. iðnrh., muni þeir vera sennilega minnst undir það búnir að ræða þetta mál. Ég lýsi furðu minni á því, að þeir ráðh., sem flytja mál og flytja framsögu fyrir málum, skuli ekki vera viðstaddir umr. í þingdeildinni. Ég ætlast því til þess, að hæstv. forseti láti hefja leit að öðrum hvorum framsögumanna málsins. Mér liggur ekkert á. Ég get beðið á meðan.

Ég mun gera ráðstafanir til að finna viðkomandi ráðh.

Það nægir alveg að finna annan. Ef ríkisstj. ætlast til þess, að mál séu afgreidd og þau gangi fram hér á þeim knappa tíma sem eftir er til jóla, er það minnsta að viðkomandi ráðh. geti verið viðstaddir umr. um þau mál sem þeir hafa flutt. Það er lágmarkskurteisi við Alþingi og þingræðið. - Var fjmrh. eitthvað að spyrja?  Í fyrsta lagi er verið að taka hér lán fyrir deild úr Verðjöfnunarsjóði sem er nú upp urin sem deild fyrir afurðir síldar- og fiskimjölsafurða eða nánar tiltekið fyrir loðnumjöl og lýsi. Um það bil sem núv. hæstv. ríkisstj. tók við var innistæða í þessari deild 22 millj. 992 þús. kr., en 1. jan. 1981 er hún komin í 1492 þús. og 1. okt. 1981 er hún mínus 1474 þús. hvað snertir þessar afurðir, loðnumjöl og lýsi, þannig að sveiflan hefur orðið 24 millj. 466 þús. Nú leyfi ég mér að spyrja: Er nauðsynlegt að láta slíkt gerast í sambandi víð þessar afurðir, eins og átti sér stað á s. l. ári? Þá var ákveðið of lágt viðmiðunarverð til Verðjöfnunarsjóðsins, svo lágt að lítið kom inn í sjóðinn, en svo rúmur var fjárhagur Verksmiðjanna þá, að þær fóru í kapp að yfirbjóða hver fyrir annarri þessar afurðir. Á sama tíma gerðist það, að lítið sem ekkert var greitt í Verðjöfnunarsjóðinn og hann var tæmdur vegna þessa. Það, sem gerist á þessu ári, er ekki verðfall á þessum afurðum. Það er verðfall á gjaldmiðli þeirra þjóða sem kaupa þessar afurðir vegna þess að gengi íslensku krónunnar er rangt. Þó að þessar þjóðir, sem kaupa af okkur, kaupi í dollurum kaupa þær og miða sitt verðlag við eigin mynt, miða við eigin gjaldeyri, og í þjóðfélagi þar sem verðbólgan er 5–6–7 sinnum meiri en í þessum löndum, eins og hjá okkur, verður þetta auðvitað til þess, að hér verður um verulega lækkun á verðlagi að ræða. Í staðinn fyrir að leiðrétta gengi krónunnar er gripið til þess ráðs að taka lán fyrir þessar afurðir, 42 millj. kr., eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, því að í raun og veru er búið að lofa atvinnurekstrinum þessu og verður ekki aftur snúið með það. Það er mjög ljóst úr þessu. En undarlegt er að láta Verðjöfnunarsjóð taka þetta lán, að ekki sé meira sagt, vegna þess að ríkisstj. hefur ákveðið að ábyrgjast þetta lán með þeim skilyrðum að Verðjöfnunarsjóðurinn endurgreiði það. ef hækkun á þessum afurðum verður 30% eða meiri innan tveggja ára, í þeim gjaldeyri sem notaður er þegar þessar þjóðir kaupa af okkur. Það vita allir menn, hver einasti maður, að það eru 999 líkur af 1000 á því, að þessi ábyrgð falli á ríkissjóð og ríkissjóður verði að taka þetta lán á sig. Þetta lán er því tekið út á framtíðina eins og fleira. Ef við lítum aftur á stærstu deildina í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, deild fyrir frystar afurðir, var innistæða í þeirri deild 35 millj. 155 þús. l. jan. 1980, 1. jan. 1981 er hún komin niður í 28 millj. 280 þús., en 1. okt. á þessu ári er hún komin í 1 millj. 114 þús. kr. Breytingin frá 1. jan. 1980 til 1. okt. á þessu ári er því hvorki meira né minna en mínus 34 millj. 41 þús. kr. Má því segja að það hafi heldur betur tekist til með stærstu greinar Verðjöfnunarsjóðsins. Þetta er langstærsta atvinnugrein okkar Íslendinga, frystiiðnaðurinn, og fram undan eru svo hrikalegir erfiðleikar sem ég mun koma að síðar. Ég ætla ekki að ræða svo um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins að geta þess ekki í leiðinni, að ein deild einkum, skreiðardeildin, hefur aukið innistæðu sína verulega eða úr 11.3 millj. í 43.7 millj., enda er þar um einstakt verðlag að ræða sem engum dettur í hug að haldi áfram með sama hætti og verið hefur síðustu 2–3 árin. Hitt er svo annað mál, sem er alvarlegt, að í deild fyrir saltfiskafurðir var 1. jan. 1980 innistæða 28 millj. 982 þús., en hún er nú 1. okt. komin niður í 28 millj. 264 þús. Á sama tíma og hagstæðir markaðir hafa verið fyrir saltfisk er það látið gerast á þessu ári, að alla vertíðina er ekkert greitt í Verðjöfnunarsjóð af saltfisksframleiðslu og saltfiskssölu. Með þessu ráðslagi er verið að kippa grundvellinum undan Verðjöfnunarsjóði. Mér er alveg ljóst, og ég ætla ekki að vera ósanngjarn við hæstv. ríkisstj. að það hafa verið og eru erfiðleikar á að byggja upp deildina fyrir frystar afurðir vegna þeirra aðgerða sem gerðar voru á árinu 1973, verðfallsins sem varð í aðalviðskiptalandi okkar með þessar afurðir. Á árunum 1974, 1975 og fram eftir ári 1976 varð að grípa til ábyrgða hvað eftir annað, og við því er í raun og veru ekkert að segja. Það eru fordæmi fyrir því að grípa til slíkra ábyrgða, en hitt er algjört ráðleysi, hvernig hefur verið farið bæði með deild fyrir saltfisksafurðir og deild fyrir afurðir síldar og fiskimjöls. Það er stórvítavert hvernig ríkisstj. hefur staðið þar að verki. Þegar hæstv. viðskrh. flutti þetta mál í fjarveru forsrh. við 1. umr. hér í hv. deild sagði hann að það mætti líta á forsendur í fyrri gengisbreytingum og m. a. í aðgerðum sem áttu sér stað á árunum 1974–1978, þegar ég gegndi starfi sjútvrh. Þá var um allt annað að ræða. Þá var staðið að ráðstöfun gengishagnaðar með allt öðrum hætti en nú er gert. Í fyrsta lagi var það viðurkennt af öllum, bæði stjórn og stjórnarandstöðu, að það bæri að skipta gengishagnaði ekki eingöngu til þeirra, sem ættu vöruna á síðasta stigi, heldur líka til þeirra sem hefðu aflað hennar. Þá var gengið það langt, - ég vil til að hressa upp á minni manna nefna það, - við gengisbreytinguna 1975, með samþykkt laga frá 14. maí það ár, var ætlað að tekjur af gengishagnaði, eftir að búið er að draga frá þeim skyldugjöld, eins og kallað er, yrðu 75 millj. kr. til lífeyrissjóða sjómanna til að verðbæta örorku- og lífeyrisgreiðslur þeirra og aðrar tryggingarbætur. Þannig var komið til móts við sjómenn og þeim sýndur skilningur og viðurkennt að þeir ættu rétt á hluta af gengishagnaði sem myndaðist við gengisbreytingu. Í öðru lagi var ákveðið að leggja fram hvorki meira né minna en 950 millj. kr. til að létta stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa sem orðið hafa fyrir gengistapi vegna erlendra og gengistryggðra skulda, með þeim skilyrðum sem sett voru. Þá var heimilt að ráðstafa 400 millj. kr. af heildarfjármagni samkv. þessum lið til lánveitinga í sjávarútvegi til 2–3 ára til að bæta lausafjárstöðu eigenda fiskiskipa og vinnslustöðva. Þá voru einnig látnar af þessum gengishagnaði 300 millj. til Fiskveiðasjóðs til að greiða fyrir lánveitingum sjóðsins til tækjakaupa og endurbóta á eldri fiskibátum og 50 millj. kr. til að bæta eigendum fiskiskipa það tjón sem þeir verða fyrir er skip eru dæmd ónýt eða úrelt. Það var fyrsti vísirinn að aldurslaga- eða úreldingarsjóði, sem þá var tekinn upp með þessum hætti, þó að formlegur sjóður hafi ekki verið stofnaður. Síðan var ákveðið að greiða til Tryggingasjóðs og Olíusjóðs fiskiskipa 180 millj., en þá voru einnig teknar 50 millj. af gengishagnaði til að greiða fyrir afurðir síldar- og fiskimjölsverksmiðja. Þær voru þá óseldar og tekið af gengishagnaði þessarar vöru til að verðbæta og ákvæði þá til bráðabirgða í því sambandi. Um þetta var fullt samkomulag í sambandi við ráðstöfun gengishagnaðar. Þá stóð þessi vinnsla með þeim hætti að skipin hefðu ekki annars látið úr höfn á vertíð og því var gripið til þessa ráðs. Jafnframt voru þá veittar nokkrar millj. kr. m. a. til orlofshúsa sjómannasamtakanna, til styrkveitinga við að breyta vélbúnaði skipa til þess að geta nýtt svartolíu í stað gasolíu o. fl. Síðan voru aftur teknar greiðslur til Olíusjóðs og Verðjöfnunarsjóðs af þessu, en núna er um það að ræða að láta gengishagnaðinn eingöngu renna í Verðjöfnunarsjóð, og þá er brugðið út af þeirri venju og brugðið út af því markmiði sem var fyrir setningu laganna um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, því að það er í raun og veru fært milli deilda. Það er alveg tvímælalaust eignaupptaka því að þeir aðilar, sem hafa greitt til sinna deilda, saltfisksframleiðendur til sinnar deildar o. s. frv., eiga það fjármagn og þeir eiga þessa hlutdeild í birgðunum og þess vegna hefur þessu verið mótmælt ekki eingöngu af fiskverkendum, heldur einnig af sjómönnum, sem hafa alfarið mótmælt því að fara inn á þessar brautir. Það er þetta sem ég gagnrýni þetta frv. langmest fyrir - auk þess að hafa komið Verðjöfnunarsjóðnum í þá stöðu að verða að taka til loðnudeildarinnar 42 millj. kr. að láni. Allir þessir erfiðleikar eru afleiðing af ranglega skráðu gengi krónunnar allt þetta ár, eru afleiðing af því, að það er verið að fela verðbólguna með því að skrá krónuna röngu verði, eyða eigin fjármagni atvinnuveganna, fyrirtækjanna í landinu. Það er látið brenna upp. Útflutningsverðmætið hefur ekki hækkað nema að litlum hluta miðað við þann tilkostnað sem er við að afla þessa verðmætis og vinna það. Hér er því um ranga gengisstefnu að ræða. Hér er engin krafa um að lækka gengi krónunnar. Hér er aðeins krafa um að krónan sé skráð á því verði sem hún er í á hverjum tíma, en ekki sé verið að blekkja fólkið, því það kemur síðar að því að holskeflan skellur yfir og þá er verra að fá hana með þeim ógnarþunga, sem þá verður, en að mæta vandanum augliti til auglitis strax. Þessi ríkisstj. virðist ekki hafa kjark eða þrek til að viðurkenna erfiðleika, viðurkenna það sem þarf og er óhjákvæmilegt að gera. Til að halda stöðugu gengi verðum við auðvitað að halda verðbólgunni niðri og það miklu meira en nú er gert. Í þeirri verðbólgu, sem nú er, fer ekki hjá því að gengið er rangt skráð. Síðan er gripið til þess seint og síðar meir að leiðrétta gengið, en alltaf of seint, alltaf á eftir, þannig að það er ekki hægt að rétta úr kútnum. Atvinnulífið er núna víðast hvar stöðvað. Hvað er þá gert? Það er gripið til þess í fjölmörgum tilfellum og á eftir að grípa til þess í enn fleirum að taka lán hjá Seðlabankanum. Það eru prentaðir seðlar og Seðlabankinn keyrir hlössin út. Þessir seðlar eru svo lánaðir til atvinnufyrirtækja sem eru komin í algjört greiðsluþrot. Byggðasjóður hefur verið gerður að afgreiðslustofnun nú að undanförnu fyrir þessar kreppuráðstafanir ríkisstj. Það eru tekin lán, sem eru sögð eiga að vera til 15 ára, til að greiða hallarekstur fyrirtækjanna á þessu ári. Svo koma menn og setja upp sakleysislegt andlit og segja að verðbólgan sé 40–42% á Íslandi í ár þegar hún er falin með þessum hætti! Hvernig er með atvinnufyrirtæki á vegum ríkisins? Það vantar ekki gorgeirinn í hæstv. fjmrh. þegar hann er að lýsa afkomu ríkissjóðs, en hann tekur aldrei með í það dæmi nema A-hluta fjárlaga. Hann tekur aldrei með allt dæmið, B-hlutann og lánsfjáráætlunina. Ætli það sé eins góð útkoma og hann vill vera láta ef það er tekið með í dæmið? Hvernig er með stórfyrirtæki á vegum ríkisins? Þau taka meira að segja núna erlend lán til að standa undir hallarekstri. Hér er verið að taka lán fyrir framtíðina sem er svo annarra að taka við. Það er dæmigerð sýndarstjórn, sem er við völd í þessu landi, hvað efnahagsmálin snertir. Og nú kem ég að því, sem er skylt þessu máli, og það er hvað ríkisstj. ætti nú að gera. Sjómannasamtökin hafa lýst yfir stöðvun alls flotans núna fyrir áramót, og útgerðin segist ekki geta haldið áfram og verði að stöðvast, sé sjálfstöðvað. Sjútvrh. sagði, áður en hann yfirgaf fósturjörðina, að hann sæi ekki fram á annað en það yrði að gera ráðstafanir, því það væri vitað mál að kaupendur gætu ekki greitt hærra fyrir fiskinn og seljendur þyrftu líka að fá hærra fyrir fiskinn, þess vegna yrði að gera ráðstafanir til að bæta stöðu útgerðar og sjávarútvegs. Það er um meira að ræða en sjávarútveg. Það þarf ekki síður að hressa upp á útflutningsiðnaðinn. Hann stendur ekkert betur að vígi en sjávarútvegurinn. Hvað var fyrsta svarið sem kom í þessum ummælum sjútvrh.? Jú, hæstv. félmrh. þurfti að svara sálufélaga sínum í ríkisstj. Hann fann strax ráð. Hann viðurkenndi strax að það þyrfti að bæta sjómönnum upp. Hann viðurkenndi að þeir hefðu orðið fyrir skerðingu að undanförnu og hann fann ráðið: að afnema olíugjaldið til fiskiskipanna og stofnfjársjóðinn. M. ö. o.: til þess að fá meira fjármagn til að skipta fyrir sjómenn ætlum við að taka af útgerðinni þannig að hún fari slétt út, þannig að staða hennar verði nákvæmlega sú sama eða jafnvel verri. Þetta er úrræði í lagi! Þegar þeir leggja saman þessir tveir afbragðshagfræðingar, félmrh. og sjútvrh., er von að fólk spyrji: Getur þetta gengið lengur? Nú er lögð á það áhersla að halda þessu áfram, halda þessu til streitu. Alþingi á að fara í jólafrí og það er ekki vitað að það séu neinar aðgerðir í burðarliðnum. Fiskverðinu var fyrir nokkru vísað til yfirnefndar Verðlagsráðsins og yfirnefndin hefur verið sammála um eitt, bæði kaupendur og seljendur: Kaupendur eru sammála um, að seljendur þurfa að fá hærra fiskverð til þess að það sé hægt að koma til móts við óskir sjómanna og til þess að útgerðin geti haldið áfram starfrækslu, og seljendur eru sammála um, að kaupendur geti ekki greitt hærra fiskverð nema fá traustari grundvöll undir sinn atvinnurekstur, og þar við situr. Ef ég þekki hæstv. forsrh. rétt og sjónvarpið kallar hann til sín og spyr: Hvað er nú að frétta af fiskverðsmálum? - þá mun hann svara eitthvað á þessa leið: Fiskverðið er í höndum Verðlagsráðs sjávarútvegsins. Það hefur algjörlega með fiskverð að gera lögum samkv. Þar með er samtalinu lokið og fréttamaðurinn segir: Þetta er gott og blessað. Þá er bara að snúa sér að Verðlagsráði sjávarútvegsins. - Þannig hafa málin verið afgreidd. En þetta er ekki lausn á afgreiðslu mála. Það er alveg rétt, sem hæstv. forsrh. hefur sagt og það oftar en einu sinni, að Verðlagsráð á að fjalla um verðlagningu sjávarafurða lögum samkv., en þegar Verðlagsráð er ekki sammála um verðlagningu er málinu vísað til yfirnefndar og þá kemur inn í yfirnefndina fulltrúi ríkisvaldsins, þjóðhagsstjóri, og hann kemur ekki inn í þetta á eigin vegum eða sem yfirmaður sinnar stofnunar. Hann kemur inn í þetta sem trúnaðarmaður ríkisstj. á hverjum tíma. Og það, sem hann gerir, gerir hann alltaf í samráði við aðgerðir og stefnu þeirrar ríkisstj. sem situr í það og það skiptið. Ég þekki þetta mjög vel og því er ekki hægt að blekkja mig í þessum efnum. Um leið og máli er vísað til yfirnefndar er það fyrst og fremst í höndum sjútvrh. fyrir hönd ríkisstj., og þegar hann þarf að taka ákvarðanir, sem snerta ríkisstj. í heild, ber hann þau mál upp við ríkisstj. Því hefði ég haldið að eins og ástand og horfur eru núna hefði ekki veitt af því, að öll ríkisstj. væri heima á Fróni og legði vel höfuðið í bleyti og velti fyrir sér hvað væri nauðsynlegt að gera og hvernig mætti taka á gífurlegum vanda, sem er alltaf að verða erfiðari og erfiðari, og sérstaklega hefði verið þörf á að sjútvrh. sæti nú og ræddi við alla þessa aðila um hugsanlega lausn á þessu mikla vandamáli. Við vitum að sjómannasamtökin hafa mjög sterk rök að mæla þegar þau segja: Það hefur verið gengið á rétt okkar sjómanna við undanfarnar verðákvarðanir og hvað eftir annað. - Við vitum mætavel að það koma fyrir verðákvarðanir sem annar hvor aðilinn verður mjög óánægður með. En það spáir ekki vel fyrir málum frekar en forðum að höggva tvisvar í sama knérunn eða jafnvel oftar, og því er nú komið sem komið er, að sjómenn hafa reitt hátt til höggs. Ég skal játa það fúslega að á þessu ári er hluti útgerðarinnar nokkuð vel settur þar sem er bátaflotinn, sérstaklega eldri flotinn. Mér dettur ekki í hug annað en að viðurkenna jafnaugljósa staðreynd og þá. En allur dýrari flotinn, sem er með hærri lánin, með meiri skuldir á herðunum, er í kröggum. Þar er skuldaaukningin og vaxtabyrðin svo mikil að þessir aðilar standa engan veginn við sínar skuldbindingar. Þess vegna fer þessi vandi vaxandi með hverri vikunni sem liður. Ég spyr hæstv. forsrh. að því, hvort hann teldi nú ekki eðlilegt að eitthvað komi fram frá hæstv. ríkisstj. um hvað hún sé að gera og hvernig hún hugsi sér í stórum dráttum að leysa þessi mál. Ég fer alls ekki fram á það við hæstv. forsrh., að hann fari að lýsa því yfir hver hann telji að fiskverðshækkunin eigi að vera. Ég tel það mikið glapræði þegar ráðh. fara að nefna einhverja ákveðna prósentu. Hitt er annað mál, að það má gjarnan lýsa því yfir, hvort það sé ekki ákveðið að tefja ekki ákvörðun fiskverðs og ganga til þeirra aðgerða sem gera það að verkum að flotinn þurfi ekki að stöðvast. Við vitum í raun og veru að hér ræður ein höfuðákvörðun mest. Það eina, sem er hægt að gera til að koma í veg fyrir langa stöðvun, er í fyrsta lagi að viðurkenna þann mikla vanda sem við er að glíma. Sá, sem viðurkennir ekki að hér sé um vanda að ræða og erfiðleika, getur aldrei læknað neitt. Það er fyrsta skilyrðið að sjáandi sjái menn og heyrandi heyri þeir. Það er fyrsta skilyrði að viðurkenna að kostnaður við öflun og vinnslu á okkar útflutningsvörum hefur farið langt fram úr því sem söluverð á erlendum mörkuðum gerir okkur mögulegt að selja fyrir. Þess vegna verðum við að ganga djarflega til verks í þessum efnum. Ég er sannfærður um að ef það verður löng bið á ákvörðun fiskverðs stöðvast atvinnurekstur víðast hvar úti um allt land. Fiskvinnsla er í raun og veru eini atvinnureksturinn á velflestum stöðum í landinu. Það er kannske helst hér í Reykjavík sem einna minnst ber á því, þó að þar sé auðvitað grundvöllur alls þess, sem gert er á öðrum sviðum, að þessi atvinnurekstur haldi áfram. Mér finnst ég heyra á mönnum í atvinnurekstrinum, í sjávarútvegi og þá ekki síður í iðnaði, mikinn ótta og kvíða yfir því, hve lítið heyrist frá hæstv ríkisstj. og hvað lítið er gert til að ræða við menn um hugsanlegar leiðir til að ná sáttum og vinna að því að menn reyni að stilla öllum sínum kröfum í hóf. Þar vil ég standa með hæstv. ríkisstj. Menn verða allir að stilla kröfum sínum í hóf, því að við erum annars aðeins að minnka enn þá meir en þegar er orðið kaupmátt launa, og það kemur alltaf verst við þá sem lægstu launin hafa og verst eru settir.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. hefur að mestu leyti gert grein fyrir störfum nefndarinnar. Ég mun því mjög stytta mál mitt þó að ég sé ekki sammála öllu sem fram kom í ræðu hans. Ég vil aðeins leggja áherslu á að ég veit að menn eru að sjálfsögðu ekki sammála um þetta mál, en það er afskaplega brýnt, að það hljóti afgreiðslu hið fyrsta, af þeirri einföldu ástæðu að ekki er hægt að ganga frá fjárhagslegri hlið þessa máls fyrr en frv. þetta hefur öðlast gildi sem lög frá Alþingi. Ég veit að allir eru sammála um að það sé rétt að greiða fyrir að það geti orðið. Hér er um það að ræða, að seðlabanki Íslands ákvað að falla frá gengisuppfærslu afurðalána, og jafnframt var ljóst að verulegur vandi væri fyrir hendi, eins og kom fram í ræðu hv. 1. þm. Vestf., í Verðjöfnunarsjóði, þ. e. freðfisksdeild, deild fyrir frystar fiskafurðir. Var því ákveðið að tæpar 29 millj., nákvæmlega munu það vera 28 millj. 509 þús., skyldu renna inn í þessa deild. Það eru samtals 36.7 millj. sem koma í hlut sjávarútvegsins vegna þess að Seðlabankinn ákvað að falla frá gengisuppfærslunni, og þar af taka 28.5 millj. til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Það, sem eftir stendur, skiptist hlutfallslega milli þeirra aðila sem skulda þessi afurðalán. Um það má að sjálfsögðu endalaust deila, hvort rétt sé að ganga frá málum með þessum hætti. Því hefur verið haldið fram, að það sé nýlega upp tekið í sjávarútvegi að framkvæma slíkar aðgerðir sem þessar. Það er ekki rétt, því að jafnvel þótt það hafi verið annars eðlis þegar svokallaður gengishagnaður af birgðum var látinn renna í sérstakan sjóð og honum var skipt á milli ýmissa aðila, eins og fram kom í máli hv. þm. Matthíasar Bjarnasonar, þá var það svipaðs eðlis. Það var verið að skipta þeim upphæðum í öðrum hlutföllum, en þær hefðu runnið til manna sem áttu viðkomandi vörur. Þannig hefur þetta lengi tíðkast í sjávarútvegi með einum og öðrum hætti og þarf ekki að rekja það frekar hér. Inn í þetta frv. kemur alls ekki neitt varðandi ákvörðun fiskverðs. Ég held að það sé mikilvægt að þær umræður fari fram í yfirnefnd þeirri sem hefur með þau mál að gera, en þær viðræður fari ekki fram hér á Alþingi, hvað þá í þeim fjölmiðlum sem starfa hér í landinu. Þetta eru viðkvæm mál sem erfitt er að halda á, og það spillir mjög fyrir úrlausn þeirra mála, eins og ég veit að hv. þm. Matthías Bjarnason er mér sammála um. Hann hefur tekist á við slík vandamál. Það hlýtur að spilla mjög fyrir úrlausn þeirra mála þegar menn eru með alls konar yfirlýsingar í því sambandi. Ég vil því fara þess á leit, að slíkar umræður verði mjög takmarkaðar varðandi þetta mál. Ég vil aðeins að lokum ítreka það, að við, sem skipum minni hl. þessarar nefndar, stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., skipum að vísu minni hl. í nefndinni, en við leggjum eindregið til að frv. þetta verði samþykkt og allt verði gert sem unnt er til að flýta afgreiðslu málsins héðan frá deildinni. Væri mjög æskilegt að endanleg afgreiðsla gæti átt sér stað í dag.



Herra forseti. Það hefur orðið að samkomulagi flokka þingsins að greiða fyrir því, að þetta frv. geti hlotið afgreiðslu fyrir jólaleyfi, og munum við að sjálfsögðu standa við það og haga okkar málflutningi hér á þingi þannig að við greiðum frekar fyrir því en hitt að málið hljóti afgreiðslu. Hv. frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, hefur þegar gert ítarlega grein fyrir efni þessa frv. svo og afstöðu okkar sem meiri hl. skipum og leggjum til að frv. verði fellt. Hann hefur einnig gert mjög ítarlega grein fyrir því ákvæði frv., sem er nýmæli, að færa fjármuni á milli deilda Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Ég aðeins ítreka þau orð hans, að þar er ríkisstj. að gefa mjög varhugavert fordæmi. Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins var stofnaður með lögum nr. 72 frá 28. maí 1969 að tilhlutan þáv. ríkisstj., sem var samstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. Hlutverk Verðjöfnunarsjóðsins er, eins og segir í 1. gr. laganna, að draga úr áhrifum verðsveiflna er verða kunna á útflutningsafurðum fiskiðnaðarins. Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins var þannig hugsaður sem eitt þýðingarmesta hagstjórnartæki í voru landi til að jafna þær miklu hagsveiflur sem hljótast af því í íslenskum þjóðarbúskap hve atvinnulíf Íslendinga er einhæft og útflutningsframleiðsla landsins einhæf. Hins vegar var þessu hlutverki sjóðsins ekki sinnt lengur en fram á árið 1971, þegar tveir flokkar, sem nú mynda einnig ríkisstj., komu til valda. Eitt fyrsta hlutverk þeirrar ríkisstj., sem kom til valda árið 1971, var að ganga með öllu fram hjá því hlutverki sem Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins var stofnaður til þess að gegna. Innistæður sjóðsins voru orðnar talsverðar þegar sú ríkisstj. tók við völdum. Hennar fyrsta verkefni var að eyða öllum þeim innistæðum þrátt fyrir einmuna góðæri, bæði til sjávarins hvað aflabrögð varðar og hvað verðlag varðar á erlendum mörkuðum á íslenskum útflutningsvörum, sem þá átti sér stað. Strax árið 1971 má því segja að kippt hafi verið fótunum undan Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins og því hlutverki sem hann átti að gegna. Því hefur síðan verið haldið áfram með nokkrum hléum þannig að Verðjöfnunarsjóðnum hefur nánast aldrei verið heimilað að gegna hlutverki sínu nema mjög skamma hríð í senn. Nú á að fara inn á enn nýjar brautir. Ég leyfi mér að efast um að lagalegar heimildir séu fyrir hendi. Það kemur mjög glögglega í ljós, ef menn lesa lögin um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, að þegar þau lög voru sett kom mönnum ekki einu sinni til hugar að slíkur sjóður gæti tekið lán til að greiða verðuppbætur á fisk eða fiskafurðir. I 4. gr. og 5. gr. laganna er rætt um eignir Verðjöfnunarsjóðsins og tekjur hans. Ég vek athygli manna á því, að hvergi í lögunum um Verðjöfnunarsjóð er gert ráð fyrir að sá sjóður geti tekið fé að láni, enda væri slíki og hlýtur að vera gjörsamlega að sniðganga hlutverk Verðjöfnunarsjóðsins. Sjóður eins og Verðjöfnunarsjóðurinn á að sjálfsögðu ekki að geta tekið fé að láni. Hann á eingöngu að ráðstafa þeim tekjum, sem hann hefur, til að jafna tímabundnar sveiflur í afurðaverði. Slíkur sjóður á ekki að geta tekið fjármuni að láni. Nú er hins vegar gert ráð fyrir því í 3. gr. frv., eins og það kemur frá Ed., að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins taki fjármuni að láni erlendis frá til að greiða verðuppbætur á fisk til að halda uppi fiskverði sem ekki er grundvöllur fyrir að öðrum kosti. Auðvitað gefur auga leið að það er mjög hæpið, að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins geti tekið erlend lán eða yfirleitt nokkur lán, og mjög hæpið, að það geti gerst nema um mjög skamman tíma, þegar ljóst er talið að til dæmis verðfall á fiskafurðum erlendis sé mjög tímabundið og fyrirsjáanlegt að miklar verðhækkanir verði aftur á þeim tilteknu afurðum. Þær aðstæður eru þær einu sem gætu hugsanlega réttlætt að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins tæki lán. Nú eru engar slíkar aðstæður fyrir hendi. Það er ekkert, sem bendir til þess, að ástandið á fiskmörkuðum okkar nú sé mjög tímabundið, og ekkert, sem bendir til þess, að verðlag t. d. á loðnuafurðum fari mjög hækkandi innan mjög skamms tíma. Jafnvel sú röksemd fyrir erlendri lántöku til handa Verðjöfnunarsjóði á því ekki við rök að styðjast. Þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. gripið til þess ráðs að veita ríkisábyrgð fyrir lánum þessum til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, og hygg ég að einnig það sé nýmæli. Nú hefur komið fram í fjh.- og viðskn. á fundum hennar með starfsmönnum Verðjöfnunarsjóðsins, að þeir telja harla ótrúlegt og raunar útilokað að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins geti greitt það lán sem sjóðnum er ætlað að taka. Þeir telja nær fullvíst að lánið muni falla á ríkissjóð. M. ö. o.: það, sem hér er að gerast, er að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins er á pappírnum skráður lántakandi að erlendu láni til að halda uppi fiskverði sem ekki væri hægt að halda upp að öðrum kosti, en í rauninni er það ríkissjóður sem er lántakandi og er ætlað að greiða lánið. Fyrir liggur að Verðjöfnunarsjóðurinn lýsir yfir að það sé nánast útilokað að hann muni geta greitt þetta lán. Það er aðeins eitt fordæmi fyrir slíkri afgreiðslu og það fordæmi hefur einnig núv. hæstv. ríkisstj. gefið. Það var þegar ríkisstj. heimilaði þriðja aðila, Framleiðsluráði landbúnaðarins, sem ég held að ég fari nærri um að hefur nær engar eigin tekjur, að taka erlent lán til að greiða viðbótarútflutningsbætur með útfluttum landbúnaðarafurðum umfram það hámark sem íslensk lög heimila ríkissjóði að greiða. Ríkissjóður gerðist síðan ábyrgðaraðili fyrir þessu láni sem fyrirsjáanlegt var að falla mundi á ríkissjóð, enda hefur það nú gerst og í fjárlagafrv. yfirstandandi árs er gert ráð fyrir tilteknum fjárhæðum, að mig minnir 2 milljörðum gamalla króna, í útgjöld úr ríkissjóði til að greiða vexti og afborganir af því láni. M. ö. o.: það er farið út á þá braut í fjármálalegri stjórnun að ríkissjóður gerist formlega ábyrgðaraðili fyrir lántöku þriðja aðila úti í bæ, sem liggur fyrir að ekki muni geta greitt svo mikið sem eina krónu af fjármagnskostnaði, afborgunum og vöxtum umrædds láns, sem óhjákvæmilega hlýtur að falla á ríkissjóð, og sama leikinn er nú verið að endurtaka hér gagnvart Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Þessi leikur er aðeins leikinn til að fela þá staðreynd, að í fyrsta lagi er verið að greiða úr ríkissjóði meiri útflutningsuppbætur með landbúnaðarafurðum en lög leyfa og í öðru lagi er ríkissjóður einnig að taka að sér að greiða uppbætur á fiskverð í landinu. Ríkissjóður er þannig orðinn beinn aðili að niðurgreiðslum og uppbótargreiðslum á ýmsar helstu afurðir sem landsmenn framleiða. Þetta er algjört nýmæli, sem hæstv. ríkisstj. er farin að taka upp, og boðar satt að segja ekki gott og er mjög varhugavert og hættulegt fordæmi. Í lokin er rétt að geta þess, svona aðeins til að sýna fram á hversu varhugavert þetta er og hversu fráleitt að til þess sé ætlast að ríkissjóður sé hér aðeins ábyrgðaraðili, en ekki raunverulegur greiðsluaðili, að ríkissjóður biður ekki einu sinni stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins að gera greiðsluáætlun, að gera áætlun um hvernig sjóðurinn ætli að greiða það lán sem verið er að heimila honum að taka. Það er ekki einu sinni að ríkisstj. óski eftir því við stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, þegar hún veitir honum ríkisábyrgð fyrir lántöku, að hún geri nokkra grein fyrir hvernig hún hugsi sér að endurgreiða það lán sem er verið að veita ríkisábyrgð fyrir, né heldur spyrst ríkisstj. fyrir um hvaða tryggingar Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins geti sett ríkissjóði fyrir að geta staðið í skilum með þetta lán. Auðvitað er svarið við þeirri spurningu mjög einfalt. Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins getur enga tryggingu sett frekar en Framleiðsluráð landbúnaðarins. Hér er aðeins um að ræða sams konar talnaleikfimi og varðandi Framleiðsluráð landbúnaðarins. Það er verið að fela þá staðreynd, að einnig á þessu sviði er verið að leggja til að ríkissjóður taki að sér að greiða uppbætur á fiskverð með sama hætti og ríkissjóður tekur að sér að greiða útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir fram yfir það sem íslensk lög heimila. Þetta er fóðrað þannig í báðum tilvikum um að þriðji aðili úti í bæ, í öðru tilvikinu Framleiðsluráð landbúnaðarins og í hinu tilvikinu Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins, er að formi látinn taka erlent lán fyrir þessum uppbótar- og niðurgreiðslum, sem ríkissjóður er síðan látinn ábyrgjast. Þessir aðilar úti í bæ eru ekki einu sinni spurðir um hvernig þeir hyggist endurgreiða þau lán, sem ríkissjóður gerist ábyrgur fyrir, né heldur hvaða tryggingar þeir geti veitt til þess að hægt sé að ætla að þeir geti endurgreitt lánið, enda er þeim aldrei ætlað að endurgreiða þetta lán, þetta er allt saman ætlað að færist á ríkissjóð. Þetta eru dæmigerð vinnubrögð hæstv. fjmrh. til að láta líta svo út á pappírnum að afkoma ríkissjóðs og lántökur ríkissjóðs séu allt aðrar en þær í rauninni eru.



Herra forseti. Það hefur komið í minn hlut að mæla fyrir þessu máli hér í hv. Nd., og ég vil gjarnan segja örfá orð, þau skulu ekki vera mörg. Ég vil flytja hv. fjh.- og viðskn. þakkir fyrir, hve greiðlega hún hefur unnið að þessu máli og skilað nái. og skilað málinu attur hingað inn í Nd., og einnig fyrir þær yfirlýsingar sem hafa komið fram um að stjórnarandstæðingar muni fyrir sitt leyti greiða fyrir að þetta mál geti fengið afgreiðslu hér í deildinni hið fyrsta. Við 1. umr. málsins fóru fram nokkuð almennar umr. um þessi málefni og við skiptumst þar á skoðunum og vorum ekki alveg sammála, ég og hv. þm. Matthías Bjarnason. Við spjölluðum dálítið saman um þetta mál og ég geri ekki ráð fyrir að það hafi orðið á því í sjálfu sér nein breyting frá því að sú umr. fór fram. Ég hef áður - a. m. k. tvívegis eða oftar - sagt hér í umr. á hv. Alþingi að það væru tveir þættir okkar efnahagsmála sem væru langveikastir um þessar mundir. Annars vegar er staða útflutningsatvinnuveganna og hins vegar er aðstaða hagkerfis okkar til að veita svigrúm fyrir fjármögnun á uppbyggingu og framförum í landinu sjálfu. Við höfum þurft að leita meira - ég vil segja: en góðu hófi gegnir til útlanda, á erlenda lánamarkaði, til að afla lánsfjár til nauðsynlegrar uppbyggingar og framfara. Hins vegar eru ýmsar ástæður fyrir því, sem ég gerði grein fyrir við 1. umr. og skal ekki endurtaka við þetta tækifæri. Það er einkum tvennt, sem veldur þeim vanda sem sjávarútvegurinn er í um þessar mundir, og þó raunar fleira. Það er í fyrsta lagi það, að olíukreppan, sú fyrri, sem skall á í árslok 1973, og ekki síður sú síðari, sem skall á árið 1978 og fór að hafa verulega mikil áhrif í hagkerfi okkar á árinu 1979, hefur valdið vissum þáttaskilum sérstaklega hjá hluta útgerðarinnar. Nú er það staðreynd, að um 25–30% af útgerðarkostnaði skuttogara fara í olíuútgjöld og líklega 7–10%, að því er mig minnir, hjá bátaflotanum. Þetta kemur ákaflega misjafnt niður eftir því, hvar skip eru staðsett á landinu og hvað menn þurfa að sækja sjó langt. Þetta hefur valdið miklum erfiðleikum í sambandi við útgerð, og við höfum alls ekki séð fram úr þessu máli sem ekki er von. Þetta er ein af ástæðunum fyrir mjög miklum erfiðleikum. Nú er það svo í sambandi við ákvörðun á gengi, að þar er tilhögun þannig, eins og kunnugt er, að Seðlabankinn gerir tillögur til ríkisstj. um gengisákvarðanir. Þó að ég vilji ekki á neinn hátt draga fjöður yfir að vitanlega á ríkisstj. þátt í þessum málum er það samt svo, að Seðlabankinn hefur þetta verkefni og ríkisstj. hefur staðfest tillögur Seðlabankans í þessum efnum. En ég get endurtekið það, sem ég hef sagt áður einnig, að ég tel að víð höfum teflt á tæpasta vað í þessum málum á þessu ári. Það stafar vitanlega fyrst og fremst af því, að ríkisstj. hefur lagt mikla áherslu á að reyna að halda genginu sem stöðugustu til að veita viðnám gegn verðbólgunni. Nú er það auðvitað svo, að þegar þetta sérstaka mál, sem hér er til umr., er metið, þá verður að hafa í huga að nú er verið að vinna að ákvörðun um fiskverð og það er í raun og veru verið að fjalla um að leggja heilbrigðan grundvöll fyrir rekstri sjávarútvegsins. Auðvitað verður að taka tillit til þess þegar menn meta hvernig líkur séu á að þetta lán Verðjöfnunarsjóðsins, sem hér er til umr., verði greitt til baka eða ekki. Nú lá auðvitað ekkert fyrir um það t. d. 1978 að það yrði örugglega greitt til baka. Það lá ekkert fyrir um það fyrr en búið var að gera þessi mál öll upp. En það var greitt til baka og þurfti ekki þá að grípa til ríkisábyrgðar. Það er auðvitað staðreynd. Varðandi horfurnar í sjávarútveginum sérstaklega og í útflutningsatvinnuvegum okkar er auðvitað eðlilegt að menn reyni að meta hvernig mál standi varðandi markaðsmál okkar. Eins og sakir standa og verið hefur á þessu ári má segja að staðan í þeim málum hafi verið tiltölulega góð þegar á heildina er lítið og við höfum notið hagstæðs verðs í sambandi við okkar útflutningsafurðir. Nú hef ég ekki aðstöðu til á þessari stundu að meta hvernig staðan verður í þessum efnum á næstunni. Hún er þegar á heildina er litið nokkuð sterk. Hvort hún versnar eða hvort hún batnar skal ég ekkert um segja. Það er ekki því að leyna, að umhverfis okkur, í þeim löndum, sem við skiptum mest við, og yfir höfuð í heiminum er auðvitað verulegur samdráttur og það hefur þau áhrif að ástæða er til að fara varlega í þessum efnum og gera frekar ráð fyrir hinu verra en hinu betra. Ég skal þó ekkert um það fullyrða hvað verður í þessum efnum á næstu mánuðum. En eins og sakir standa er staðan í þessum efnum sæmilega góð. Við ákvörðun fiskverðs er auðvitað aðallega þrennt sem þarf að gæta: Það er í fyrsta lagi, að útgerðin, sem er e. t. v. númer eitt í þessu öllu, verði rekin með eðlilegum hætti, í öðru lagi, að sjómenn beri úr býtum það sem sanngjarnt er og eðlilegt miðað við sjávarútveginn og aðra landsmenn, og í þriðja lagi, að fiskvinnslan geti borið sig. Þetta eru auðvitað þau þrjú meginsjónarmið sem koma til greina við ákvörðun á fiskverði og ráðstöfunum í sambandi við það. Er að sjálfsögðu unnið að þessum málum með svipuðum hætti og gert hefur verið á undanförnum árum. Ég hef í nokkurra daga fjarveru hæstv. sjútvrh. fylgst náið með þessum störfum og ríkisstjórninni í heild. Ég skal ekki spá um hvernig mönnum gengur að ráða við þau vandamál sem við er að fást. Þau eru veruleg. Það er ástæða til að viðurkenna það. En ég ætla að vona að það verði hægt að fá lausn á þeim sem verður viðunandi. Auðvitað er það svo, að þetta er ekki í fyrsta skipti og ekki annað og ekki þriðja sem við Íslendingar eigum í erfiðleikum með ákvörðun á fiskverði og í sambandi við ákvarðanir sem varða það að sjávarútvegurinn í heild verði rekinn með eðlilegum hætti. Það er síður en svo. Þetta er ekki aðeins árlegur viðburður, þetta er viðburður sem hefur átt sér stað öðru hvoru á hverju ári um langa hríð. Það stafar auðvitað m. a. af því, hvað mikil hreyfing er á þessum málum, hvað mikil hreyfing er t. d. á markaðsmálunum og hvað miklar sveiflur á þeim vettvangi. Ég skal ekki hafa þessi orð fleiri, en vil endurtaka að ég er þakklátur nefndinni fyrir, hve greiðlega hún hefur unnið að þessu máli, og fyrir þær yfirlýsingar, sem hafa komið fram af hennar hálfu um að hún vilji greiða fyrir því, að þetta mál fái afgreiðslu hér í hv. þd. sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég hef verið að sinna ýmsum erindum utan þingsalar í sambandi við fjárlagagerðina og hef því ekki fylgst nákvæmlega með þessum umr., en ég hjó eftir því, þegar ég kom hingað inn undir lok ræðu hv. þm. Sighvats Björgvinssonar, að hann lýsti yfir að lán, sem tekið yrði samkv. heimild í 3. gr. frv., ætti að greiðast af ríkissjóði og hér væri enn ein tilraunin gerð til að falsa fjárlög með því að utanaðkomandi aðili væri að taka lán sem ætti á síðara stigi að greiðast af ríkissjóði. Ég vil lýsa því yfir hér, að þetta er alrangt og ég kannast ekki við að á nokkurn hátt hafi verið samþykkt af ríkisstj. eða mér að þessi útgjöld yrðu færð á ríkissjóð á nokkru stigi þessa máls. Það segir í greininni, með leyfi forseta: „Fjmrh. f. h. ríkissjóðs er heimilt að veita ríkisábyrgð fyrir lánum til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Liggi ríkisábyrgð fyrir, er sjóðsstjórn Verðjöfnunarsjóðs heimilt að taka lán í því skyni að gera einstökum deildum sjóðsins kleift að standa við skuldbindingar sínar. Lán þessi mega þó aldrei nema samtals meira en 70% af heildarinnistæðu í Verðjöfnunarsjóði hverju sinni.“ Hér er sem sagt einfaldlega opnuð leið til þess, að Verðjöfnunarsjóður geti á hverjum tíma tekið lán með ríkisábyrgð, en um er að ræða einfalda ríkisábyrgð, ekki sjálfskuldarábyrgð heldur einfalda ábyrgð, sem felur það í sér að þá fyrst er upphæðin kræf á hendur ábyrgðaraðila að skuldari sé gjaldþrota. Ég geri ráð fyrir að einhverjar aðrar ráðstafanir mundu koma til áður en Verðjöfnunarsjóður yrði gerður gjaldþrota. Það er alveg ljóst, að hér er eingöngu um að ræða ríkisábyrgðarheimild, en ekki að ríkissjóður sé að taka á sig þennan kostnað eða gefa neina skuldbindingu í þá átt. Þetta vildi ég að kæmi hér alveg skýrt fram vegna þess að ef þessu væri látið ómótmælt kynnu menn að draga þá ályktun að sú fullyrðing, sem hv. þm. kom hér með, væri rétt.



Herra forseti. Ég lýsi því að sjálfsögðu yfir, að ég er sammála hæstv. fjmrh. um að það er algjörlega út í hött og fráleitt að standa þannig að málum að láta Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, taka erlent lán, sem hann lýsir yfir að hann geti ekki greitt, og síðan sé ætlunin að ríkissjóður greiði þetta lán, en Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins sé aðeins lántökuaðili formlega séð. Ég vil lýsa því yfir, að það hefur komið fram alveg ótvírætt á fundum fjh.- og viðskn. Nd. Alþingis af hálfu þeirra, sem þar hafa mætt frá Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, að það er skilningur þeirra að svona eigi að halda á málinu. Mér er ekki kunnugt um annað en það hafi verið skilningurinn í meðferð málsins allar götur sem það hefur verið í hv. Ed. Nú lýsir hæstv. fjmrh. því yfir, að þetta sé ekki tilgangurinn, og jafnframt, að ríkissjóður muni ekki greiða afborganir og vexti af þessu láni nema heildarinnistæður Verðjöfnunarsjóðsins dugi ekki fyrir því. M. ö. o.: það, sem kann að vera til af fjármagni í öðrum deildum Verðjöfnunarsjóðs en hér um ræðir, á þá að nota til að greiða fjármagnskostnað við þetta lán. Hér er komin upp algjörlega ný staða í málinu. Ég hlýt að óska eftir því við hæstv. forseta, að enda þótt við föllumst á að afgreiða málið frá 2. umr. verði 3. umr. ekki hafin, málið ekki afgreitt endanlega fyrr en okkur hefur gefist tækifæri til að ræða málið við hæstv. sjútvrh., sem ég veit ekki betur en komi til landsins í dag. M. ö. o.: við þessar aðstæður tel ég alls ekki vera unnt að afgreiða málið endanlega þar sem algjörlega ný túlkun er komin fram hjá hæstv. fjmrh. Ég vil þó ítreka að ég styð hann í þeim skilningi sem hann lét frá sér fara úr ræðustól áðan.



Herra forseti. Ég bjóst við að að lokinni þessari umr. yrði þetta mál jafnvel afgreitt út úr deildinni í dag og 3. umr. hefði þá getað farið fram á skömmum tíma, en eftir ræðu hæstv. fjmrh. held ég að það sé borin von. Ég sé ekki annað en að frv., eins og það liggur fyrir, sé komið í harðasta hnút. Eftir því sem mér hefur verið sagt - hæstv. viðskrh. leiðréttir það þá ef það er ekki rétt - liggur fyrir loforð frá sjútvrh. þess efnis, að ríkisábyrgð verði veitt fyrir láni að upphæð 42 millj. til Verðjöfnunarsjóðsins, jafnframt að skilyrði fyrir þessu hafi verið þau, að verði á því tímabili, sem lánið á að standa, þ. e. tvö ár, hækkun á afurðum í þeim gjaldeyri sem þær eru seldar við, um 30% endurgreiði Verðjöfnunarsjóður lánið, ef ekki, þá falli ábyrgðin á ríkissjóð. Nú lýsir hæstv. fjmrh. yfir að hér sé um einfalda ábyrgð að ræða, en í lagagr., eins og hún liggur núna fyrir, segir að lán þessi megi þó aldrei nema samtals meira en 70% af heildarinnistæðu í Verðjöfnunarsjóði hverju sinni. Með þessu orðalagi er verið að fara yfir á heildarinnistæðu Verðjöfnunarsjóðsins, m. ö. o. inn á allar deildir. Auðvitað rúmast þetta innan þeirra marka og þó um hærri upphæð væri að ræða. En er þá litið svo á að það eigi að taka úr öðrum deildum til að greiða þetta lán ef þessi deild, loðnudeildin eða síldarafurðadeildin, er gjaldþrota? Er þá ætlun ríkisvaldsins að grípa inn í aðrar deildir? Þá finnst mér vera komið alveg nýtt viðhorf í þessu máli og það ekki lítið alvarlegt. Í fjh.- og viðskn. var sá skilningur lagður í þetta, að hér væri um lán að ræða til þessarar ákveðnu deildar við Verðjöfnunarsjóðinn. Þegar við tölum um að það séu litlar sem engar líkur til að þetta lán verði endurgreitt miðum við auðvitað við stöðu þessarar deildar eins og hún er nú og líkur á að hún verði á næstu tveimur árum. Ég sé ekki annað en að fjh.- og viðskn. verði að fá tækifæri til að boða til fundar að yfirlýsingu fjmrh. fenginni. Ég vil á engan hátt standa í vegi fyrir að þetta mál nái fram að ganga. Það má enginn taka mál mitt á þann veg. Eins og ég sagði í upphafi máls míns er ég reiðubúinn að afgreiða frv. og gera það að lögum þegar í dag. En eftir yfirlýsingu fjmrh. er algjörlega útilokað að málið komi til 3. umr. Þetta verður að liggja alveg ljóst fyrir. Mér finnst undarlegt í alla staði, að við lokaafgreiðslu máls sé svona yfirlýsing flutt þvert ofan í skilning sem nefndir hafa lagt í málið og alveg örugglega hæstv. sjútvrh. og þá væntanlega líka hæstv. viðskrh. Ég ætla svo aðeins með örfáum orðum að fjalla um þá hóflegu ræðu sem hæstv. viðskrh. hélt. Í efnahagsaðgerðum eða efnahagsáætlun ríkisstj., sem dagsett er á síðasta gamlársdag, segir að „Verðjöfnunarsjóði sjávarútvegsins skal útvegað fjármagn til þess að tryggja eðlilega afkomu fiskvinnslunnar, ef þörf krefur vegna stöðvunar gengissigs.“ Mér finnst þetta ekki vera að útvega fjármagn, þessi yfirlýsing hæstv. fjmrh., heldur þvert á móti. Ég vil líka minna á að hæstv. sjútvrh. sagði í þessari hv. deild 27. apríl, að mönnum væri að sjálfsögðu ljóst að staðan að þessu leyti væri óvenju erfið við fiskverðsákvörðun nú. Það væri meiri munur á afkomu frystingar annars vegar og hins vegar skreiðar fyrst og fremst og reyndar saltfisks einnig, sérstaklega eftir að meiri verðhækkun fékkst en menn höfðu gert ráð fyrir og verið hefði áður. Þarna væri hreinlega um það að ræða að lagfæra nokkuð fyrir frystinguna með öðrum leiðum en að fella gengið. „Ég held að menn verði hreinlega að horfast í augu við það,“ sagði hæstv. sjútvrh. „ Ríkisstj. taldi sér ekki fært að fella gengið eins og nauðsynlegt hefði verið til þess að veita frystingunni lágmarksafkomugrundvöll.“ - Það var viðurkennt í lok aprílmánaðar að frystingin hafði ekki lágmarksafkomugrundvöll. Hann viðurkennir það hreinlega - og er virðingarvert af hæstv. ráðh. að gera það - að ríkisstj. hafi ekki tekið rétta ákvörðun. Hæstv. forsrh. sagði í stefnuræðunni í fyrra, 23. okt. 1980, að ríkisstj. hefði gert ráðstafanir til að bæta frystihúsunum upp á einn eða annan hátt, einkum með aðlögun gengis, útgjaldahækkanir og tekjutap sem orðið hefðu síðan stjórnin var mynduð. Þetta er auðvitað ekki annað en að viðurkenna staðreyndir um verðbólguna sem ríkisstj. gerði á árinu 1980. Þegar vinstri stjórn var mynduð 1978 var dollarinn 260.40 kr., í febr. 1980, þegar þessi ríkisstj. tók við, fór hann í 400.70 kr. miðað við gamlar krónur, en um áramótin síðustu, eftir 11 mánaða valdatíma þessarar stjórnar, er verð á dollaranum komið í 614.70 kr. Þetta hefði einhvern tíma þótt í frásögur færandi eða á meðan kommúnistar voru í stjórnarandstöðu. Síðan er tekin sú stefna að standa á bremsunni, eins og það er kallað, m. ö. o. - eða ég vil kalla það svo: að hætta að viðurkenna staðreyndir. - Og það segir í stefnuræðunni í haust: Gengi íslensku krónunnar hefur ekki verið jafnstöðugt um langt áragil. - Hugsið ykkur! Það er nú stöðugleiki eða hitt þó heldur! Gengið er stórlega falsað, það vita allir menn. Og hvað segir svo sjútvrh. á margumtöluðum kaupfélagsfundi: Hins vegar kvaðst hann sannfærður um að fiskverðshækkun, sem nú er fram undan, yrði ekki undir 13–14%, sem væri hækkun sem atvinnuvegirnir gætu augljóslega ekki tekið á sig án aðstoðar. - Þar játar hann alveg skilyrðislaust að hér verður eitthvað að koma til. Hvað kemur annað til, hvaða önnur aðstoð kemur til en að skrá gengi krónunnar rétt? Hv. formaður fjh.- og viðskn. mælti að þessu sinni fyrir minnihlutaáliti. En þó að hann hafi orðið í þessu máli í minni hl. skeður það aldrei í fjh.- og viðskn. að ekki sé reynt að afgreiða mál með góðu samkomulagi þó að skiptar séu skoðanir um afstöðu til mála, enda held ég að það eigi aldrei að leggjast á það, að minni hl., ef hann vill, fái mál afgreidd, að hann geti fengið það ef málið hefur fengið sómasamlega meðferð í nefnd. Hann reyndi af veikum mætti að bera nokkuð í bætifláka fyrir þá ríkisstj. sem hann sennilega styður enn þá. Það er auðvitað háttur góðra manna, sem eru trygglyndir að eðlisfari, að reyna það og við því er ekkert að segja. Þetta er ungur maður og þrekmikill og því hefur hann e. t. v. að mörgu leyti meira úthald en þeir sem eru orðnir þreyttir og lasburða. - En hann talaði um að við hér hefðum oft gert svipað áður, og það gerði líka flokksbróðir hans, hæstv. viðskrh. Það er alveg rétt, að þær ábyrgðir, sem ákveðnar voru, voru ákveðnar þá í ljósi þeirra staðreynda að það mundi vera nokkurn veginn - svona 90% - öruggt að þær féllu ekki. Eina er að það var vitað og lofað fyrir fram 1975 hvernig yrði farið með loðnu- og fiskimjölsverð næst þegar gengi yrði breytt, sem allir sáu þá fram á að yrði gert, en aldrei var farið í að hreyfa á milli deilda og því síður í eignaupptöku deilda því að það er að mínum dómi algjörlega ólöglegt. Það er sjáanlegt að Seðlabankinn, en formaður fjh.- og viðskn. er formaður bankaráðs Seðlabankans, notar núna fjármagnið í formi lána til að jafna tap í atvinnurekstri. Og það er það sem er verið að gera: Það er verið að framfleyta þessu eitthvað um sinn í formi aukinnar seðlaprentunar. Ef þessi stefna á að halda áfram væri sennilega ein mesta þörf að flytja seðlaprentun inn í landið, en ekki láta þessa framleiðslu alla fara fram erlendis. Nú rembast menn, bæði innan ríkisstj. og utan, við að ávísa á endurmatsreikninga Seðlabankans sem þessum hv. þm. er nú mjög óljúft, eins og skiljanlegt er. Það er ekkert eftir annað en að Flugleiðir noti sér gengisbreytingar og borgi vinnulaun með hækkuðu verði á flugvélum sínum í ísl. kr. Þá finnst mér að Seðlabankinn ætti að geta sent þeim nokkur bílhlöss af seðlum alveg eins og öðrum. Þetta er sú efnahagsstefna sem maður sér þarna í hnotskurn. En hvað snertir sjávarútveginn var hann með nokkuð öðrum hætti hjá Alþb. fyrir kosningarnar. Þegar barist var fyrir að fá samningana í gildi sagði ég að það þyrfti að gera áætlun um þróun sjávarútvegs og fiskiðnaðar á næstu 5–10 árum og stefna að því, að útflutningsverðmæti sjávarafurða, ykist verulega á þessu tímabili með öflugum stuðningi opinberra aðila. Efla bæri markaðsleit og sölustarfsemi á framleiðslu lagmetisiðnaðarins og stuðla að því, að verðmætustu hráefni sjávarafurð, svo sem grásleppuhrogn og síld, yrðu í vaxandi mæli seld úr landi sem fullunnin vara. Einnig yrði sérstaklega unnið að stórauknum útflutningi á niðursoðinni þorsklifur. - Hvað hefur gerst í þessu öllu? Aldrei hafa verið birgðir af grásleppuhrognum fyrr en núna, eftir að Alþb. er búið að vera í ríkisstjórn í þrjú ár. Aldrei hefur stuðningur til eflingar framleiðsluatvinnuvegunum - og þá síst sjávarútvegi - verið minni en einmitt núna. Það er verið að afgreiða fjárlög þar sem ekkert er gert til þess að auka eða efla útflutningsverðmæti, hvorki sjávarafurða né útfluttra iðnaðarvara.



Herra forseti. Ég get vel tekið undir það með hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni, að ástæða sé til að koma á meiri fjölbreytni í atvinnulífi landsmanna með því að færa seðlaprentunina alfarið inn í landið. En varðandi málið að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að endurtaka það sem ég hef áður sagt, enda ástæðulaust. Við hófum lýst skoðunum okkar í þessum efnum og skoðunum á því sem gerst hefur áður og samanburði á þessu tvennu og er engin ástæða til að ræða það í sjálfu sér frekar. Mér finnst eðlilegt varðandi meðferð málsins, að málið verði afgreitt við 2. umr. og síðan fái það meðferð á milli 2. og 3. umr. og hv. stjórnarandstæðingar fái þá tækifæri til að ræða við sjútvrh. um málið. Mér finnst það eðlileg ósk og get fyrir mitt leyti vel á hana fallist.



Herra forseti. Það hafa kannske ekki allir gert sér ljóst hversu góður stuðningsmaður hv. 1. þm. Vestf. væri atvinnulífinu í heild og ekki síst iðnaðinum. Hann hefur verið mikið tengdur sjávarútvegi, sýnt þar brennandi áhuga, en hann undirstrikaði nú í ræðu sinni hvað iðnaðurinn er honum ofarlega í huga, því að í ræðu sinni hér í dag hefur hann flutt í rauninni tvær tillögur. Önnur er sú, að gegni íslensku krónunnar verði stórlega lækkað, sem þýðir náttúrlega mjög aukna seðlaprentun, og í öðru lagi, að um leið verði seðlaprentunin flutt inn í landið. Hv. þm. beindi til mín fsp. um hvernig við hugsuðum okkur að leysa vandamálin um áramót, þ. e. vandamál fiskverðs, vandamál útgerðar og fiskvinnslu. Hann tók fram sjálfur réttilega, að hann ætlaðist auðvitað ekki til þess að fá svör varðandi prósentur um fiskverð það sem helst væri í hugum manna eða helst til lausnar, né heldur skildist mér að hann ætlaðist beinlínis til svara um sjálfa gengisskráninguna. Ég held að þegar menn ræða um þetta mál sé nauðsynlegt að gera sér nokkru nánari grein og gleggri en oft kemur fram í umræðum um málið af hálfu stjórnarandstæðinga og málgagna þeirra. Okkur er auðvitað öllum ljóst að við stöndum frammi fyrir miklum vanda í ýmsum mikilvægum greinum atvinnulífsins. Ef við tökum sjávarútveginn er það þannig, að útgerðin stendur í heild samkv. áætlunum Þjóðhagsstofnunar og hefur staðið á þessu árin heldur skár en undanfarin 10 ár, þ. e. þegar afkoma hennar í heild er metin. Þess vegna eru það auðvitað órökstuddar staðhæfingar þegar talað er á þann veg, eins og stundum er gert, að útgerðin sé á heljarþröm. M. a. kemur sú fáviska fram í hæðnishlátri ritara þessarar deildar. Það var t. d. tekið skýrt fram og réttilega af hv. 1. þm. Vestf., að hluti útgerðarinnar væri vel settur, þ. e. bátaflotinn yfirleitt. Það er alveg rétt, að bátaflotinn hefur í heild haft allgóða afkomu. Hins vegar er ljóst að togararnir og náttúrlega sumir nýrri bátarnir, sem hafa mikinn fjármagnskostnað, en fyrst og fremst togararnir, hinir nýrri, sem þurfa að greiða miklar fúlgur í vexti og afborganir og stynja þannig undir þungum fjármagnskostnaði, eiga við ákaflega mikla erfiðleika að etja. Þá kemur strax upp sú spurning í sambandi við fiskverðið: Þarf útgerðin í heild á mjög hækkuðu fiskverði að halda? Eftir þeim staðreyndum, sem fyrir liggja, og upplýsingum hv. 1. þm. Vestf., sem er mjög kunnugur þessum málum, ætti a. m. k. verulegur hluti bátaflotans ekki að þurfa á að halda verulegri fiskverðshækkun. Hins vegar er spurning með aðrar greinar útvegsins, þ. e. fyrst og fremst togarana, þó ekki alla, sem vafalaust mundu þurfa til þess að bera sig á mjög mikilli fiskverðshækkun að halda. En þá er spurningin: Eru hugsanlegar einhverjar aðrar leiðir til að greiða úr erfiðleikum togaranna, a. m. k. að einhverju leyti, þannig að fiskverðshækkun þyrfti þeirra vegna ekki að verða eins mikil? Þetta er mikið vandamál sem hefur verið kannað rækilega að undanförnu. Ef við snúum okkur að fiskvinnslunni, þá er hún eins og kunnugt er þrjár greinar: frysting, skreiðarframleiðsla og saltfiskur. Það er vitað að saltfisksframleiðsla og skreiðarframleiðsla hafa á þessu ári gengið yfirleitt vel og skilað og skila enn hagnaði, báðar þessar greinar. Hins vegar er vitað um frystinguna að hún stendur mjög höllum fæti og þarf verulegra aðgerða við á næstunni til að rétta sem best hennar hlut. Hins vegar er það þannig, að það er vafamál, hvort á jafnan við jafnþýðingarmiklar ákvarðanir og fiskverðsákvörðun að taka hverja grein um sig og krefjast þess, að grundvöllur rekstrar hverrar einstakrar greinar sé þannig að fyllilega beri sig, eða hvort á að meta greinarnar í heild. Nú er ljóst að allmörg fyrirtæki í landinu hafa fyrst og fremst frystingu, en lítið og sum ekkert af hinum tveim greinunum sem skilað hafa hagnaði. Þess vegna eiga þessi fyrirtæki auðvitað við mjög mikla erfiðleika að etja. Hins vegar er vitað að miklu fleiri fyrirtæki hér á landi og yfirleitt þau stærstu stunda allar þessar þrjár greinar. Þau hafa því haft hagnað af skreiðarframleiðslu og saltfisksframleiðslu og spurning hvort það er þá eðlilegt og sanngjarnt gagnvart þessum fyrirtækjum að krefjast þess, að ráðstafanir séu gerðar með verulegum gengislækkunum eða á annan veg til þess, að frystingin beri sig, og um leið að stórauka hagnaðinn bæði af skreið og saltfiski. Vitanlega þýðir ekki að afgreiða svona mál með einhverjum fullyrðingum, eins og oft hafa heyrst að undanförnu. Þessi mál verður auðvitað að meta málefnalega. Það, sem gerir þennan vanda mjög erfiðan viðfangs, er einmitt að mörg fyrirtæki í landinu hafa allar þessar þrjár greinar, græða á tveim en tapa á einni, en aftur á móti stunda önnur aðallega eða svo að segja eingöngu frystingu sem víðast hvar stendur sig illa. Þriðja atriðið í þessu, sem er auðvitað ákaflega mikilvægt eru tekjur og afkoma sjómanna. Sjómenn telja að þeir eigi rétt á kjarabótum til jafns við launamenn í landi og í samanburði við þá, eigi þeir rétt á verulegum bótum nú. Þá kemur upp spurningin: Er eina leiðin til að rétta hlut sjómanna sú að hækka fiskverðið þannig að kjarabæturnar fáist eingöngu með hækkun þess, eða eru hugsanlegar aðrar leiðir til að rétta hlut sjómanna án þess að fiskverðið í heild og þá til útgerðarinnar í heild sé um leið hækkað mjög verulega? Öll þessi atriði hafa verið til rækilegrar athugunar hjá ríkisstj. Vegna ummæla um hæstv. sjútvrh. og þeirra orða, að kvartað hafi verið yfir því, að lítið hafi verið talað við aðila sjávarútvegsins, þá er mér kunnugt um að áður en hæstv. sjútvrh. fór af landi brott, sem mun hafa verið 3. des., hafði hann vikum saman varið afar miklum tíma einmitt í samtöl við fulltrúa allra þeirra aðila, sem hér eiga hlut að máli, til að kynna sér viðhorf þeirra og reyna að finna hagkvæmustu leiðir til að leysa úr þessum mikla vanda. Nú hafa samtök þessara aðila: sjómanna, útvegsmanna, fiskvinnslufyrirtækja, a. m. k. ýmis þeirra, boðað stöðvun útgerðarinnar um áramót ef nýtt fiskverð verði ekki komið. Það vill nú svo til að þetta eru einmitt sömu aðilar sem velja fulltrúa í Verðlagsráð sem á samkv. lögum að ákveða fiskverð. Það er auðvitað ágætt að reka þannig á eftir sjálfum sér. Það er gott að slá í hjá sjálfum sér og getur vafalaust verið gagnlegt. Vitanlega verður ríkisvaldið hér, eins og hv. 1. þm. Vestf. tók réttilega fram, að koma inn í þessi mál til að greiða úr. En það má ekki velta öllum vandanum yfir á ríkisvald og ríkisstj. Það gengur ekki að þeir aðilar, sem samkv. lögum skipa Verðlagsráð og eiga samkv. þeim að ákveða fiskverðið, semja um það sín á milli, velti vandanum af sér og segi: Það er ríkisstj. og Alþingi eitt sem eiga að leysa hann. Hér verður auðvitað að vera samstarf og samvinna og allir að leggjast á eitt.



Herra forseti. Eins og öllum er kunnugt er nýlokið samningagerð ríkisins við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja og fer nú fram atkvgr. í BSRB-félögunum. Í viðtali við Morgunblaðið í dag kvartar forseti Alþýðusambands Íslands yfir þessu samkomulagi og lætur í það skína, að við hæstv. ríkisstj. sé að sakast að hún hafi gert hagkvæmari samning við BSRB en gert hafi verið við ASI-félögin og að þannig sé frá málum gengið, að félögin innan Alþýðusambands Íslands geti enga leiðréttingu fengið á kjörum sínum á samningstímanum þó að þorri annarra launþega fái mun meiri kjarabætur. Að sjálfsögðu er ekki við hæstv. ríkisstj. að sakast þó svo hafi verið samið hjá ASÍ, því að samkv. yfirlýsingu forseta Alþýðusambandsins kom hún þar hvergi nálægt. Sé við einhvern að sakast þar um er það að sjálfsögðu við forustu Alþýðusambands Íslands sjálfs sem þannig hefur gengið frá samningunum. Ég held að eftir þessa yfirlýsingu forseta ASÍ sé óhjákvæmilegt að hæstv. fjmrh. geri Alþingi nokkra grein fyrir samningunum sem hann hefur gert við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja. Mér skilst að auk 3.25% grunnkaupshækkunar hjá BSRB og lágmarkslaunatryggingar, eins og samið var um við Alþýðusamband Íslands, hafi samningarnir við BSRB falið í sér eftirtalin atriði sem ekki eru sambærileg samningum við Alþýðusamband Íslands: Í fyrsta lagi, að fólk í BSRB, sem starfað hefur þrjú ár eða lengur hjá ríkinu, fær nú í desember sérstaka desemberlaunauppbót sem nemur 1760 kr. á hvern og einn. Fyrr fengu menn þessa uppbót eftir átta ára starf, en nú hefur verið samið um að menn fái þetta eftir þriggja ára starf. Þýðir þetta að um það bil fjórði hver opinber starfsmaður fær nú í desember 1760 kr. greiddar, sem hann hafði ekki átt rétt til áður. Í öðru lagi skilst mér að einnig hafi verið um það samið, að í staðinn fyrir að menn þurftu áður að starfa í 15 ár í þjónustu ríkisins til þess að hækka um einn launaflokk þurfi menn eftir þessa samninga aðeins að starfa í 13 ár. Í þriðja lagi skilst mér svo að í febrúarmánuði n. k. eigi að falla úrskurður kjaranefndar um sérkjarasamninga einstakra félaga innan BSRB og þar eigi að taka til meðferðar og úrskurðar allar sérkröfur hinna einstöku félaga. Þessum sérkröfum var, eins og menn muna, ýtt út af borði aðila vinnumarkaðarins í þeim samningum, sem gerðir voru við ASÍ fyrir skemmstu, og verða ekki teknar upp aftur fyrr en að þeim samningstíma loknum. Af þeim gögnum, sem ég hef fengið, virðist vera ljóst að ríkisstarfsmenn hafi þegar fengið mjög verulegar hækkanir umfram aðra aðila vinnumarkaðarins og fyrirheit um að í febrúarmánuði n. k. falli úrskurður um sérkröfur einstakra félaga innan BSRB og þá bætist enn við þann kjaramismun. Á sama tíma hefur forusta Alþýðusambands Íslands gert kjarasamning til vors, þar sem öllum sérkröfum var í fyrsta lagi ýtt úr af borðinu og í öðru lagi var þannig frá samningum gengið að Alþýðusamband Íslands getur engar kröfur gert um kjarabætur á tímabilinu þó að samið sé við aðra fjölmenna launþegahópa um mun meiri launahækkanir en félögin innan Alþýðusambands Íslands hafa fengið. Ég bið hæstv. fjmrh. að gera grein fyrir samningunum, ég spurði um þá.



Herra forseti. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hefur spurst fyrir um samning BSRB og fjmrh., sem undirritaður var nú fyrir skemmstu, og óskaði eftir að nánari grein yrði gerð fyrir samningnum hér á hv. Alþingi. Mér finnst satt að segja að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sé nokkuð seinn að spyrja þar sem nú eru fimm dagar liðnir síðan samningur þessi var undirritaður. Hann er ekki vanur að vera svona seinn á sér svo að ég átta mig ekki á því, hvers vegna dregst svo mjög hjá honum að spyrja tíðinda af þessum samningum. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda og flestum landsmönnum mun kunnugt, að hinn 11. des. s. l. var undirritaður nýr aðalkjarasamningur milli fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs og BSRB. Samningur þessi er að meginuppistöðu sambærilegur við samninga þá sem aðildarfélög Alþýðusambands Íslands gerðu við vinnuveitendur í fyrra mánuði. Kjarni samningsins er sá, að samið er um 3.25% grunnkaupshækkun frá 1. nóv. og að lágmarkstekjutrygging þeirra, sem laun höfðu undir 5213 kr., miðað við 1. nóv. s. l., er hækkuð til samræmis við þá hækkun sem varð á lágmarkstekjutryggingu hjá félagsmönnum í aðildarfélögum Alþýðusambands Íslands. Til viðbótar kemur svo hitt, sem hv. þm. nefndi réttilega, að gert er ráð fyrir sérkjarasamningum aðildarfélaga BSRB. Vegna þess að hv. þm. gerði mjög mikið úr því atriði í máli sínu áðan neyðist ég til að gera frekari grein fyrir því, hvers vegna gerðir eru sérstakir sérkjarasamningar á næstu mánuðum við BSRB. Það er ósköp einfaldlega vegna þess að lagaskylda knýr okkur til þess. Í 2. gr. laga um kjarasamninga BSRB segir: „Kjarasamningur greinist í tvo þætti, aðalkjarasamning og sérkjarasamning.“ Og í 7. gr. laganna segir: „Í sérkjarasamningi skal kveðið á um röðun manna og starfsheita í launaflokka svo og þau kjaraatriði sem aðalkjarasamningur tekur ekki til og eigi eru lögbundin“. Í 9. gr. segir: „Uppsögn aðalkjarasamnings felur í sér uppsögn sérkjarasamninga. Sérkjarasamningum verður ekki sagt upp sérstaklega.“ Og í 16. gr. segir: „Unnið skal að gerð sérkjarasamninga jafnhliða því sem unnið er að gerð aðalkjarasamnings.“ Það er því alveg ljóst af þessum tilvitnunum, að aðalkjarasamningur verður ekki gerður milli ríkisins annars vegar og BSRB hins vegar að óbreyttum lögum nema sérkjarasamningur fylgi. Um þetta hefur að sjálfsögðu enginn ágreiningur verið. Lögin eru skýr og ótvíræð og því hlýtur að verða unnið að sérkjarasamningum í kjölfar þessa aðalkjarasamnings. Hitt er rétt að benda á, að aðildarfélög Alþýðusambands Íslands hafa ekki verkfallsrétt um sérkjarasamning, en verði ágreiningur milli ríkisins og aðildarfélaga BSRB skal kjaranefnd taka málið til úrskurðar. Hún er eins konar gerðardómur í slíkum ágreiningsmálum. En af þessu leiðir að ekkert verður um það fullyrt á þessu stigi hvað út úr sérkjarasamningum kemur. Ég vil bæta því við, að þessi samningur við BSRB er vissulega ekki að öllu leyti nákvæmlega eins og samningurinn sem gerður var við Alþýðusambandið. Ég held að ég megi fullyrða að samningur við BSRB hafi aldrei verið nákvæmlega eins og samningur við Alþýðusambandið. Árið 1977 voru gerðir samningar við báða þessa aðila, annars vegar af vinnuveitendum og hins vegar af ríkinu, og þá var talið að BSRB hefði fengið jafnvel heldur meira út úr þeim samningum en Alþýðusambandið. Aftur á móti er enginn vafi á því, að í þeim kjarasamningum, sem áttu sér stað á árinu 1980, kom allverulega miklu meira í hlut félagsmanna í aðildarfélögum Alþýðusambandsins heldur en í aðildarfélögum BSRB, enda voru samningar þeirra síðarnefndu gerðir þremur mánuðum áður en samningar hinna fyrrnefndu. Talið var að niðurstaða úr samningum við BSRB hefði gefið beina kauphækkun um 2–3% að jafnaði, í einstaka tilviki upp í 41/2%, en eins og kunnugt er varð niðurstaðan sú í hinum almennu samningum ASÍ-félaganna síðar þetta haust, að samið var hækkun sem var á bilinu frá 7 og upp í 12%. Eins og áður segir er það rétt, að samningur BSRB við fjmrh. er ekki nákvæmlega eins og samningur sem ASÍ-félögin hafa gert. Skiptir þar mestu máli og ber hæst að samningurinn gildir til nokkru lengri tíma. Hann gildir til 31. júlí n. k. sem er 21/2 mánaðar lengri samningstími. Aftur á móti eru tvö atriði sem BSRB-menn gætu talið sér sérstaklega til tekna. Það er í fyrsta lagi sú persónuuppbót sem greidd hefur verið mörg undanfarin ár í desembermánuði og hefur verið einskorðuð við að viðkomandi hafi átta ára starf að baki sér. Þetta starfsaldursmark er nú lækkað í þrjú ár. Það er vissulega aðeins lítill hluti félagsmanna BSRB sem nýtur þessa samningsákvæðis. Mikill meiri hluti þeirra naut þessarar persónuuppbótar áður en þessir samningar höfðu verið gerðir. En það þótti eðlilegt og sanngjarnt að rýmka þennan rétt þannig að hann næði til fleiri félagsmanna en áður var. Kostnaður ríkisins af þessu mun vera um 4 millj. kr. eða sem svarar 0.36% miðað við árslaun félagsmanna BSRB. Í öðru lagi var um það að ræða að 15 ára starfsaldurshækkun lækkaði í 13 ár, þ. e. að sú starfsaldurshækkun, sem átti að koma við 15 ára starfsaldur, er nú miðuð við 13 ára starfsaldur. Þetta gildir þó ekki fyrr en frá 1. maí 1982. Talið er að kostnaður fyrir ríkið af völdum þessa sé um 2 millj. eða sem svarar um 0.19% gjaldaauka miðað við þau laun sem greidd eru félagsmönnum BSRB. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða miklu frekar um þetta mál. Þó er kannske rétt að láta þess getið, að samkv. útreikningum fjmrn. mun aðalkjarasamningur þessi kosta 3.85% launaaukningu miðað við þau laun sem greidd hafa verið félagsmönnum BSRB á ári. Einnig vil ég nota þetta tækifæri til að árétta það - vegna þess að til þess hefur verið vitnað m. a. hér á Alþingi, að ég hafi sagt ekki alls fyrir löngu að nógir peningar væru til til þess að greiða opinberum starfsmönnum hærra kaup, og þessi tilvitnun hefur heyrst hjá stjórnarandstæðingum næstum að segja daglega - að ég hef nú þegar leiðrétt þetta og andmælt því að ég hafi orðað þetta nokkurn tíma á þennan veg. Hins vegar komu þessi mál til umræðu á samningafundi. Þessi orð eru ekki höfð eftir mér. Ég hef ekki sagt þetta við fjölmiðla. Hins vegar mun einhver samninganefndarmaður í BSRB hafa orðað þetta við fjölmiðla og síðan hefur það verið afflutt í hvert sinn sem það hefur borist manna á milli og er nú orðið víðs fjarri því sem það var þegar ég lét það frá mér fara. Það, sem ég sagði, var að kjör félagsmanna BSRB réðust ekki af því, hvort fjárhagur ríkisins væri bágborinn eða stæði vel á hverjum tíma. Ef rekstrarhalli er á ríkissjóði er ekki líklegt að fjmrh. segi við þær aðstæður: Nú geta félagsmenn BSRB ekki fengið neina breytingu á sínum launakjörum þótt aðrir hafi fengið slíkt, því að það eru ekki peningar í ríkissjóði til að greiða það. Ég er viss um að enginn fjmrh. mundi segja slíkt. Eins er hitt, að þó að einhver afgangur kunni að vera í ríkissjóði annað árið, þá ræður það engu um hvaða laun BSRB-menn fá. Það, sem ég var því að segja, var ósköp einfaldlega að kjör BSRB-manna réðust af öðrum lögmálum. Þessi lögmál eru þær breytingar og hreyfingar sem verða á hinum almenna vinnumarkaði. Sem sagt, ef hreyfing verður á launum sem nemur milli 3 og 4%, þá er eðlilegt að samningar séu gerðir í þeim dúr. Hins vegar er ljóst að með tíð og tíma vill skapast nokkurt ósamræmi milli launakjara, sem starfsmenn ríkisins hjá BSRB njóta, og þeirra launakjara, sem í gildi eru á hinum almenna vinnumarkaði, og þá ber að reyna að samræma þessi kjör og minnka þetta bil. Ef einhverjar breytingar eiga sér stað við gerð sérkjarasamninga, þá mun það fyrst og fremst stafa af því, að menn komast að þeirri niðurstöðu, að einhver munur sé á þeim kjörum, sem BSRB-menn njóta, annars vegar og hins vegar þeim sem boðin eru á hinum almenna vinnumarkaði. Sú hreyfing, sem hugsanlega gæti orðið í sérkjarasamningum BSRB, er þá fyrst og fremst leiðrétting og samræming miðað við aðra. Ég býst við að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson sé sammála mér um það, enda fyrrv. fjmrh. sjálfur, að ekki sé gæfulegt fyrir ríkið að bjóða starfsmönnum sínum lakari kjör en gengur og gerist á hinum almenna vinnumarkaði og ef í ljós kemur, að um mismunun sé að ræða, þá sé eðlilegt og sjálfsagt að leiðrétta það. Ég er sannfærður um að við erum innilega sammála um það. Eins erum við áreiðanlega innilega sammála um að lög á ekki að brjóta. Ef það stendur í lögum, að sérkjarasamningar skuli fara fram í tengslum við gerð aðalkjarasamnings, þá hljótum við að framfylgja þeim lögum. Þar duga engin undanbrögð. Að lokum við ég bera fram eina spurningu. Vegna þess að ég átta mig ekki alveg á tilefni þessara umr. og vegna þess að ég hygg að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl., hljóti að fylgjast það vel með fréttum að hann viti um allt efni samninga ríkisins við BSRB - ég held að honum hljóti að vera fullljóst hvað þar var um samið - þá vil ég leggja fyrir hann þessa spurningu - og ég veit að fjölmiðlar munu fylgjast mjög grannt með svörum hans: Er hann með því að vekja máls hér á Alþingi á samningum BSRB að koma á framfæri þeirri skoðun Alþfl., að of vel hafi verið gert við opinbera starfsmenn? Ég er sannfærður um að það eru fleiri en ég og það eru fleiri en fjölmiðlamenn hér sem hafa áhuga á svari formanns þingflokks Alþfl. við þessari spurningu. Það kynni vel að vera að þeir félagsmenn BSRB, sem eru að greiða atkvæði nú þessa dagana um samning þann sem þeir hafa gert við ríkið, hefðu áhuga á að heyra svar hv. þm. Sighvats Björgvinssonar við þessari spurningu.



Eins og þingdeildarmönnum er kunnugt er liðið fram yfir þann tíma sem við höfum til umráða hér. Það eru þegar nokkrir á mælendaskrá og ég sé ekki annað ráð en að fresta þessum umr. - [Fundarhlé.)



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur skilað nál. á þskj. 205 um frv. til laga um breytingu á lyfjalögum, nr. 49/1978. Þetta mál er ekki eitt af meiri háttar málum þingsins. Þó ber að útskýra það lítillega. Hér er um að ræða í 1. gr. breytingu á lyfjalögum í þá veru, að ráðh. skipi, eins og áður hefur verið, þrjá menn í stjórn sjóðsins, þ. e. Lyfsölusjóðs, til fjögurra ára í senn, en það er nýmæli. Áður hafa menn getað setið í stjórninni um allan aldur. Eru allir sammála um að þessi breyting sé til bóta. Sú orðalagsbreyting, sem gert var ráð fyrir í 2. gr. frv., hlaut ekki stuðning í hv. heilbr.- og trn. Ed., enda teljum við í Nd.-nefndinni ekki heldur ástæðu til breytinga þar. Meginbreytinguna er að finna í 3. gr. frv. Þar er sú breyting lögð til, að í stað þess að framlag til Lyfsölusjóðs sé 1% af áætluðu cif-verði innfluttra lyfja og lyfjaefna verði um að ræða beint framlag úr ríkissjóði sem samsvari áætlaðri þessari upphæð. Ástæðan fyrir þessu mun vera sú, að framkvæmd þessa ákvæðis hefur gengið ákaflega illa og það er talið dýrara að reikna þetta 1% af cif-verði út og innheimta það heldur en að veita þetta beint úr ríkissjóði. Þetta mál hefur hlotið umfjöllum í hv. heilbr.- og trn. Nd. Þar eru menn einhuga um að það verði samþykkt með þeim breytingum sem gerðar voru í Ed. Herra forseti. Ég vil taka það fram, að á nál., sem lagt var hér fram á þskj. 205, varð það slys að nafn hv. þm. Péturs Sigurðssonar var ekki undir nál. Það hefur verið leiðrétt og skjalið verður prentað upp. Hann var sannarlega viðstaddur afgreiðslu málsins. Þetta er mér að kenna, ég mun hafa gleymt að biðja hann að skrifa undir nál.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til að vekja athygli á þessu, það er langt frá því. Ég get vel skilið það, að þegar annir eru miklar hjá þm. og hraði mikill í öllum stórfum geti eitt lítið nafn fallið niður. Það, sem ég vildi vekja athygli á við afgreiðslu þessa máls, er að ekki eru margar klst. síðan hæstv. forsrh. lýsti því hér yfir fyrir hönd sinnar ríkisstj. - og stjórnarliðsins væntanlega - að ríkisstj. hefði ekki óskir um að önnur mál gengju fram fyrir jól en tvö, fjárlögin og lánsfjárlögin. Undir það var tekið af þm., að reynt yrði að verða við þessu, þótt hins vegar sé komið í ljós síðan að einn af stuðningsflokkum ríkisstj. kæri sig lítið um að lánsfjárlögin gangi fram fyrir jól. Ég vil hins vegar taka það fram, að þetta er eitt af þeim málum sem við höfum setið á fundum utan venjulegs fundartíma til þess að ná fram að ósk ráðh. Mikinn fjölda drífur nú að af málum sem óskað er eftir að nái fram. Við höfum verið boðnir og búnir til að reyna að leysa þetta, en höfum hins vegar fengið ákúrur fyrir að afgreiða ekki frá nefndum mál þegar stöðugir fundir eru í deildum og nefndum. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum var þetta alls ekki leyft. Bæði þingflokksformenn og forsetar sögðu: Ef næturfundir eru tvo daga í röð, þá verða ekki næturfundir þann þriðja. Sá maður, sem barðist hvað harðast fyrir þessu, var fyrrv. formaður Alþb., Lúðvík Jósepsson. Ég veit að ef hann sæti á þingi nú væri hann búinn að kalla í Eyjólf Sæmundsson til þess að láta kanna málið. Og væntanlega mun núv. formaður Alþb. gera honum viðvart. Það er ekki vegna þess að ég sé að telja eftir mér að koma hér og vinna, heldur verða nefndarformenn og ráðherrar að ætla þm. tíma til að afgreiða málin. Við getum ekki bæði tekið þátt í umræðum í deild og setið á nefndarfundum við að ræða mál og reyna að ná samkomulagi um ágreining þar. Það er útilokað. Ég stóð upp að gefnu tilefni. Þetta er eitt af þeim málum sem hæstv. forsrh. bað ekki um og taldi ekki þurfa að afgreiða, en við afgreiðum núna sérstaklega fyrir hæstv. heilbrmrh.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu á valdi forseta hvernig hann hagar fundarstörfum. Hins vegar hefur það ekki þótt kurteisi, allra síst þegar einstakir ráðherrar eru mjög ertandi í málflutningi og fara svona frjálslega með sannleikann - svo ekki sé meira sagt, að taka mál þá umsvifalaust út af dagskrá áður en þingflokksfundir eru haldnir og setja annað mál á dagskrá öllum að óvörum, fresta síðan fundi til hálfsex, svo að ekki gefst einu sinni sá tími sem er venjulegur fundartími þingflokka, og byrja þá umr. um enn annað mál. Ég vil vekja athygli á því, að ég er hér að tala um mál sem frsm minni hl. fjh.- og viðskn., hv. 3. þm. Austurl., óskaði sérstaklega eftir að yrði hraðað hér í deild, - mál sem samkomulag var um, að menn héldu, að greiða heldur fyrir. En eftir ræðu tveggja ráðherra hér í deildinni í dag er óhjákvæmilegt að taka þetta mál allt til nýrrar umræðu og athugunar og algerlega óþolandi að stjórnarandstöðunni sé með þessum hætti sýnd lítilsvirðing. Við vitum að það er greiður aðgangur að fréttamönnum hér fram að þingflokksfundum, fram til kl. fjögur, og auðvitað átti að gefa stjórnarandstöðunni kost á að svara þeim ummælum sem fram komu í ræðu hæstv. forsrh. áðan. Auðvitað veit ég það ósköp vel eins og ég sagði áðan, að einstakir þm. eiga erfitt um vik ef fundum er þannig stjórnað. En ég vil vænta þess, að annað tveggja verði þetta mál tekið af dagskrá og bíði næsta fundar eða það verði þegar í stað tekið á dagskrá, svo að halda megi áfram að ræða málið, og gerðar séu ráðstafanir til að hæstv. forsrh. sé við. Ég vil vekja athygli á því jafnframt, að það komi hér upp ágreiningur á milli tveggja hæstv. ráðh., hæstv. fjmrh. Ragnar Arnalds og hæstv. viðskrh. Tómasar Árnasonar, um hvernig bæri að skilja þær skuldbindingar sem ríkissjóður hefði í sambandi við lántökuheimild. Eðlilegt hefði verið að hæstv. forsrh. hefði skorið úr þeim ágreiningi í stað þess að koma með fimm aura brandara um seðlaprentun í Seðlabankanum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera eilitla hönd fyrir höfuð hæstv. forseta í þessu máli. Hæstv. forseti átti ekki von á öðru, þegar þingfundur hófst, en að samkomulag væri um afgreiðslu mála á þessum deildarfundi og hafði fallist á þá beiðni mína, sem ég hafði rætt við fjmrh. eins og vandi er, að ég fengi að leggja tilteknar spurningar fyrir hæstv. fjmrh. kl. hálffjögur. Hins vegar gerðist það á fundinum, að hæstv. forsrh. hóf ræðuflutning sem var þess eðlis að hann hlýtur að vekja mjög harkaleg viðbrögð stjórnarandstæðinga. Sá ræðuflutningur hæstv. forsrh. var gjörsamlega að tilefnislausu og mun hafa komið hæstv. forseta þessarar deildar jafnmikið á óvart og öðrum hv. þm. M. a. af þeim sökum frestaðist það þangað til klukkuna vantaði rúmlega 9 mínútur í fjögur að ég gæti beint tiltekinni fyrirspurn til hæstv. fjmrh. Hef ég ekkert um það að sakast við hæstv. forseta. Ég vil aðeins láta það koma fram, að þeir atburðir, sem gerst hafa hér í dag og urðu til þess að tefja málsmeðferð í þessari hv. deild, voru ekki af völdum hæstv. forseta, síður en svo, heldur vegna furðulegrar framkomu hæstv. forsrh. sem flutti gjörsamlega að ástæðulausu þá ræðu sem segja má að hafi hleypt öllu þessu máli í strand.



Áður en ég gef næsta manni orðið vil ég aðeins segja það, að það er komið að 42. máli aftur. Hins vegar vil ég undirstrika þær skýringar sem hér hafa komið fram. Ég hef gert ráðstafanir til þess, að forsrh. verði viðstaddur umræður um 42. mál, vegna þess að ég geri ráð fyrir að framhald umræðnanna beinist að honum. Ég vænti þess, að hann verði mættur innan fárra mínútna.



Herra forseti. Það er enn önnur aðfinnsla við þingstörfin sem ég vildi gera hér. Hún er sú, að stjórnarandstöðunni gefst ekki færi á að tjá sig í málum sem hér eru tekin á dagskrá. Það gerðist í gær, að tekið var fyrir það mál sem er núna nr. 2 á dagskrá, 150. mál, um tollskrá o. fl. Hæstv. fjmrh. fékk tækifæri til þess að flytja sína framsöguræðu en enginn úr stjórnarandstöðunni fékk tækifæri til þess að tala. Umr. var slitið, enda þá komið að fundum þingflokka. Síðan ekki meir. Nú er liðið langt á þennan þingdag og þetta mál hefur enn ekki komist á dagskrá. Enginn úr stjórnarandstöðunni hefur enn fengið tækifæri til að tjá sig um þetta mikilvæga mál. Það er að sjálfsögðu alveg ófært, að grautað sé á þennan hátt í dagskrá, að hæstv. ráðherrar fái hér hver um annan þveran að flytja framsöguræður í stórum málum, en síðan sé skrúfað fyrir stjórnarandstöðuna svo að hún fái ekki tækifæri til að tjá sig.



Örfá orð út af ummælum hv. 6. þm. Reykv. Það má vel vera að það flokkist undir mistök að hafa látið taka þetta mál fyrir, 2. dagskrármálið í dag, á síðasta fundi. En til þess lágu ýmsar orsakir. Ég get vel tekið það á mig, að það hafi verið mistök. En oft hefur það gerst hér á Alþingi, að framsaga hefur verið flutt en máli síðan frestað. Og hér var um það að ræða að taka málið aftur upp á þessum fundi.



Herra forseti. Ég get að sjálfsögðu hafið þessa ræðu mína á sama veg og með sömu orðum og ég viðhafði í því máli sem við höfum nýlega lokið umr. um, en ég sé ekki ástæðu til að tefja tímann vegna slíkrar endurtekningar. Ég vil hins vegar vitna til orða hæstv. forseta deildarinnar nú fyrir skömmu er hann bendir réttilega á það, að orð forsrh. hér í umr., áður en við gengum til þingflokksfunda, hafi verið þannig að hann hafi séð sig til neyddan að óska eftir að hann væri viðstaddur þessa umr. til þess að gera nokkru nánari grein fyrir þeim orðum sem hann lét falla. Reyndar má segja hið sama um yfirlýsingu hæstv. fjmrh. sem er einnig á þann veg, að ég fæ ekki séð annað en að til aðila, sem þessi mál varða, hagsmunaaðila sem þegar hefur verið leitað til, þurfi að leita aftur og bera málið undir þá með hliðsjón af yfirlýsingum þessara hæstv. ráðh. sem virðast nota tækifærið til þess að slá undir belti hæstv. sjútvrh., sem fjarstaddur er, og tala þvert ofan í það sem hann hefur jafnvel gefið yfirlýsingar um. Ég hafði satt að segja ákveðið, þegar ég kvaddi mér hljóðs við umr, áðan, að vekja aðeins athygli á tveimur atriðum, öðru frekar smávægilegu en hinu miklu þyngra. Það fyrra var að í Ed. var hv. þm. og formanni þingflokks Alþb., Ólafi Ragnari Grímssyni, bent á ákveðna staðreynd. Sú staðreynd er fólgin í því, að hann hefur hvað eftir annað talið sig vera hér hinn eina sanna umboðsmann og talsmann fátæku þjóðanna í þriðja heiminum, og ekki aðeins hér í þingsölum, heldur líka í fjölmiðlum og nú fyrir stuttu í sjónvarpinu. Þegar málið, sem við erum nú að ræða, er skoðað niður í kjölinn kemur í ljós að það, sem verið er að gera, er að láta skreiðarneytendur í þriðja heiminum - í hinum fátækustu þjóðum sem í heiminum búa í dag - borga niður frosna fiskinn sem fer til ríkustu þjóðar heimsins, til Bandaríkjanna. Um þetta flytur hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson till. og mælir fyrir og greiðir atkv. með - og reyndar stjórnarflokkarnir allir saman. Hitt atriðið, sem ég ætlaði að benda á - og þótt á það hafi verið bent af hv. 1. þm. Vestf. þótti mér ekki alveg nóg að saumað - er sú umsögn sem barst frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands til Ed. og er prentuð sem fskj. með nál. fulltrúa sjálfstæðismanna í fjh.- og viðskn. þar, þeirra hv. þm. Lárusar Jónssonar og Eyjólfs Konráðs Jónssonar. Þar sem mér er kunnugt um að nákvæmleg sömu skoðanir ráða í hugum þeirra sem eiga heima innan Sjómannasambands Íslands, þá tel ég rétt að nú þegar fái hv. deild að heyra hvað þessir aðilar segja. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa þetta bréf. Það hljóðar svo: „Á fundi stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands 16. nóv. 1981 var tekið fyrir bréf fjh.- og viðskn., dags. 4. nóv. s. l., þar sem leitað er umsagnar sambandsins um frv. til l. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingar á gengi íslenskrar krónu hinn 26. ágúst 1981 0. fl., ásamt brtt. við frv. Um frv. þetta vill sambandsstjórn taka eftirfarandi fram: Þar sem gengi er ein af meginforsendum fiskverðsákvarðana og þar með ráðandi þáttur um tekjuskiptingar í sjávarútvegi og þá ekki síst um tekjur sjómanna telur sambandsstjórn nú eins og fyrr að við ráðstöfun gengismunar, sem um getur í 1. gr. frv., beri sjómönnum fullur réttur til hlutdeildar í honum. Samkv. ákvæðum 2. gr. er veitt heimild til sérstakrar lántöku Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Sambandsstjórn telur að með lántökuheimild þessari sé farið inn á braut, sem ekki einasta gengur þvert á efni og markmið laga um sjóðinn, heldur sé jafnframt verið að halda uppi fölsku gengi með því að skuldbinda sjávarútveginn og þar með sjómenn inn í óvissu framtíðarinnar. Um „millifærslu“ fjár af uppfærðum gengismun afurðarlána milli deilda sjóðsins vill sambandsstjórn ekki segja annað en það, að allar slíkar millifærslur hljóta mjög að orka tvímælis og ber því að varast þær í lengstu lög.“ Þetta er bréf stjórnar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands. Nú skal það viðurkennt af mér, að það hafa verið skiptar skoðanir um fyrri mgr. þessa bréfs, hvort það sé algerlega rétt hugsun sem þar liggi að baki eða ekki, og skal ég ekki fara út í það. Hins vegar hlýtur það að leiða hugann að orðum hv. 1. þm. Vestf. og síðan þeim orðum sem komu fram í ræðu hæstv. forsrh. Hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, margundirstrikaði að það þyrfti að skrá krónuna rétt. En rétt á eftir leyfði hæstv. forsrh. sér að halda því fram, að Matthías Bjarnason hefði gert hér háværa kröfu um gengisfellingu. Ég hef að vísu orðið þess var, eftir að hafa flett nokkuð söluhæstu bókum jólamarkaðarins og þar á meðal bók hæstv. forsrh., að sagnfræði og sannfræði hans er ekki með því allra besta sem við þekkjum. En að leyfa sér að koma hér fram fyrir okkur á sama fundi í þessari deild, nokkrum mínútum eftir að við hlustuðum á orð Matthíasar Bjarnasonar, það vissulega færir okkur þá trú, - ekki trú, við skulum segja skoðun, að ekki sé allt með felldu sem þar hafi verið sagt, vegna ágreinings sem hafi komið upp um sannmæli í þeirri ágætu bók. En það, sem auðvitað kallár á frekari umr., eru þau orð sem féllu hjá hæstv. forsrh. Við skulum láta vera það sem hæstv. viðskrh. sagði þegar hann þakkaði þingnefnd fyrir hennar störf. En vissulega hefði hann mátt þakka þm. líka fyrir að koma hér og sitja yfir vitleysunni í hæstv. ráðherrum nótt eftir nótt og dag eftir dag, þegar þeir sjálfir létu ekki svo lítið að geta verið hér við þær umr. sem fjalla um þeirra eigin mál, þarf reyndar að koma með þá helst í böndum hingað niður í þing til þess að halda þeim í stólum sínum meðan verið er að ræða þessi mál þeirra. En látum það vera. Rétt eftir að hæstv. fjmrh. gaf sína yfirlýsingu þess efnis, að það væri nú aldeilis ekki ríkissjóður sem mundi taka á sig greiðslu þess láns sem ákveðið er að taka vegna Verðjöfnunarsjóðsins, og það fólst í máli hans að allar aðrar deildir sjóðsins mundu verða gerðar gjaldþrota áður - þá er náttúrlega ekki annað en ganga næst að aðilum hans, sem eru útgerðin og sjómennirnir, það er væntanlega hugur hans sem fylgir þessum orðum hans, - þá stendur hæstv. forsrh. upp og flytur furðulegustu ræðu sem hefur verið haldin um langan tíma hér á Alþingi. Vegna þess að þessi orð hans og reyndar málið í heild beinist mikið að því sem fram undan er á vinnumarkaðinum - þar á ég að sjálfsögðu við samningana við sjómannastéttina, bæði yfir - og undirmenn - þá komumst við ekki hjá því að nota þetta tækifæri nú til þess að ræða það sem ég álít vera væntanlega áramótaaðgerð ríkisstj. sem forsrh. er hér að boða að sjútvrh. fjarstöddum. Og þar sem það stendur líka fyrir dyrum, þrátt fyrir mótmæli okkar sjálfstæðismanna, að þingið verði sent heim þó að við höfum boðist til að koma hér til fundar milli jóla og nýárs og strax í byrjun janúar, þá er náttúrlega enn þá meiri ástæða til að ræða þessi mál nú. Ég held að það sé full ástæða til að fjölmiðlar taki orðrétt upp ræðu forsrh. til þess að láta íslenska sjómannastétt vita hvaða hugur býr að baki hjá honum og um leið sjálfsagt hæstv. ríkisstj. Það mætti jafnvel taka um leið og birta í heild þann furðulega kafla sem hefur verið unninn fyrir hæstv. forsrh. í þeirri bráðabirgðaskýrslu sem var lögð á borð okkar í gær og kallast skýrsla starfsskilyrðanefndar. Sú nefnd er skipuð fimm eða sex forstjórum undir stjórn seðlabankastjórans Jóhannesar Nordals, sem forsrh. hefur væntanlega skipað til þess að finna einhverjar leiðir til að ná af sjómönnum því sem kallast hefur skattfríðindi sjómanna. Þá, sem lesa þetta, hlýtur auðvitað að reka í rogastans ef þetta á að verða annað tveggja: björgunarleið ríkisstj. í fjármálum eða þá útgöngudyr til þess að hamra á og beita sem vopni í samningum við íslenska sjómannastétt, sem ég trúi miklu frekar að eigi að vera. Ég vil láta það koma fram hér strax af þessu gefna tilefni, - og reyndar öðrum tilefnum sem hafa verið gefin hér á Alþingi á liðnum árum, - að það er auðvitað rétt sem fram kemur, að það hefur oft og tíðum verið samið um þennan skattafrádrátt sem enn er í gildi. Það hefur líka verið samið um annan og meir skattafrádrátt sem hefur verið svikinn. Hann hefur verið svikinn t. d. af þeirri vinstri stjórn sem tók við eftir að viðreisnarstjórnin fór frá. Þá byrjuðu fyrstu svikin þegar tekið var af mönnum sem höfðu áunnið sér með samningum ákveðinn skattafrádrátt. Hæstv. þáv. ráðherra, Lúðvík Jósepsson, beitti sér fyrir því, að sá hluti skattsins væri tekinn af. Þar á ég við hluta af skattfríðindum farmanna. En ég bendi á það, að ef ríkisstj. tekur þetta af standa menn auðvitað frammi fyrir því, að það þarf að meta stöðu sjómanna hjá útgerðarfyrirtækjunum að nýju vegna þess sem liggur að baki þessu hjá sjómönnum, alveg sama hvað skattafrádráttarliðurinn er kallaður í sjálfu sér. Það verður aldrei hægt fyrir útgerðina sem slíka og yrði mjög slæmt fordæmi vegna annarra vinnustétta, sem vinna í landi, ef ætti að taka inn í sjálft launakerfið það sem þarna liggur að baki. Þar á ég að sjálfsögðu við vinnuaðstöðuna og hættuna. Ég hef aldrei heyrt þess getið, að margir seðlabankastjórar eða bankastjórar almennt eða forstjórar létu lífið í sínu starfi. Hins vegar hef ég margoft bent á það hér, að það er ákveðin prósenta af starfandi sjómönnum á hverju ári sem kemur ekki til hafnar aftur. Það er nýbúið að ræða þetta í framsöguræðu fyrir þáltill. sem einn skynsamasti þm., sem fram hefur komið á vegum Framsfl. frá því að Björn Pálsson sat hér, hélt fyrir nokkrum dögum og fjallaði m. a. um slys í höfnum. Ég bendi á að þessir tveir þættir hafa verið látnir liggja í láginni í samningum sjómanna þótt þeir séu alls staðar teknir undir mat þegar metin eru störf nú á dögum í þjóðfélögum um allan heim. Þar er tekin inn starfsaðstaðan og hættan sem fylgir starfinu. Sjómannastéttin hefur hins vegar látið þetta liggja á milli hluta fram til þessa, vegna þess að sjómenn hafa notið nokkurra skattfríðinda á móti, sem hafa kannske frekar verið huggun þeim, sem heima eru, en þeim sjálfum. Það er kannske ofsagt hjá mér, en það er nú svona samt. Hins vegar hefur aldrei verið viðurkennt af sjómönnum að þessi skattafrádráttur kæmi á móti þeirri miklu fjarveru sem þeir búa við fram yfir allar aðrar stéttir þjóðfélagsins. Þegar allar aðrar stéttir eru að fara hér út fyrir borgarmörk, sama hvort það er iðnaðarmaður eða embættismaður, þá kemur sérgreiðsla fyrir það. Það skyldi þó aldrei vera að í sérkjarasamningum, sem hæstv. fjmrh. hefur gert við opinbera embættismenn, séu einhver ákvæði um það, ef embættismennirnir eru fjarverandi? Og það skyldi þó aldrei vera, að það sé orðinn einhver samningur á milli ráðh. um það - vegna þeirrar áherslu sem hæstv. fjmrh. lagði á sérkröfur og sérkjarasamning opinberra starfsmanna - að þeir séu búnir að finna þarna leið til þess að ná samkomulagi í sambandi við sjómannasamningana um næstu áramót? Kannske verða gerðir sérsamningar um trosið og sjómenn fari þá að hirða trosið eins og í gamla daga og það verði þeirra búbót á móti því sem opinberir starfsmenn fá. En við skulum láta það gott heita, enda var það undir öðrum dagskrárlið. En það, sem auðvitað verður að ræða hér miklu frekar, er furðuleg ræða hæstv. forsrh. Hann leyfði sér að halda því fram hér enn einu sinni; að það væri í raun allt í lagi með atvinnumál landsmanna. Það væru nokkrir erfiðleikar hjá nýju togurunum og nýrri skipum vegna mikils fjármagnskostnaðar, en yfirleitt væri allt annað í lagi nema það væru einhverjir smáerfiðleikar í frystingunni. Þetta fáum við að heyra á sama tíma og við heyrum frá stjórnarmönnum í Framkvæmdastofnun ríkisins og Byggðasjóði að það hafi aldrei í sögu stofnunarinnar fylgst að jafnmargar neyðarbeiðnir um björgun frá verkum þessarar hæstv. ríkisstj. og í raun liggi nú fyrir til úrlausnar neyðarbeiðnir sem nemi að fjármagni miklu hærri upphæð en allt það fjármagn sem Byggðasjóður hefur yfir að ráða á einu ári. Síðan kemur hæstv. forsrh. hér og segir: Þetta er allt í lagi. - Hver er nú lausn hæstv. forsrh. á þessum vanda? Jú, hann ætlar að koma á mismunandi fiskverði, hann ætlar að koma á svona 120–130 fiskverðum. Ég fæ ekki séð annað og skilið af orðum hans. Það á að borga fiskverð eftir því í hvaða vinnslu fiskurinn fer, það á að borga fiskverð eftir því af hvaða bátum fiskurinn kemur, hvaða togurum og reyndar líka eftir því á hvaða stöðum honum er landað. Ég er hræddur um að þeir verði orðnir rasssíðir einhverjir sem fást við þetta fiskverð um áramótin áður en þeir verða búnir að ná lausn. Og kem ég þá auðvitað að þeim orðum sem ég lýsi megnustu vanþóknun á hjá hæstv. forsrh., þegar hann talar um að þeir séu að reka á eftir sjálfum sér, fulltrúar sjómannasamtakanna sem eru í Verðlagsráði sjávarútvegsins. Þessi hæstv. ráðh. veit mætavel að þessir menn eru valdir til fjögurra ára. Og þótt þeir sitji þar sem einstaklingar og hafi eitthvert samband við sína félaga á sjónum og við sína flokksbræður í ráðherrastólunum, þá er málið ekki lengur í þeirra höndum. Málið er komið í hendur sjómannafélaganna sjálfra og hvers einstaks félagsmanns sem í þeim er. Það er komið þangað núna og það verður í þeirra höndum eftir 25. des. þegar allsherjarverkfall fiskiskipaflotans skellur á. Og það verkfall er hvorki komið til af óskum þeirra, sem sitja í stjórn Verðjöfnunarsjóð, né annarra forustumanna sem vel vilja þessum útvegi og sínum umbjóðendum, heldur eru þeir reknir út í þetta af hæstv. ríkisstj. Ætli þeirra lausnir eigi ekki að verða eitthvað í líkingu við það sem t. d. kemur fram í reglugerð hæstv. félmrh., sem ég var að fá í hendur í dag, þar sem verið er að betrumbæta lögin um rétt sjómanna til ellilífeyris, sem er ein bótin á loforðasvikaferil ríkisstj. í þeim loforðum sem gefin voru sjómönnum þegar þeir voru - án þess að fá tækifæri til þess að semja um sína félagsmálapakka - látnir byrja á að borga þá að fullu allt frá haustinu 1978. Þegar verið er að reyna að bæta nokkuð þar úr og skila hluta þeirra milljarða, sem hafa verið teknir af þeim á þessu tímabili, þá neyðist hæstv. félmrh. til að gefa út reglugerð sem m. a. hefur þetta inni að halda, með leyfi forseta: „Nú er skriflegri sönnun um starfstíma sjómanns ekki til að dreifa og er þá heimilt að meta til slíkrar sönnunar vitnisburð tveggja valinkunnra manna eða fleiri um starfstíma sjómanns. Slíkur vitnisburður verður að bera með sér hvar, hvenær og hve lengi sjómennska sú er stunduð, sem sönnunin nær til.“ Ég bið til guðs að þeir séu ekki allir dauðir, þeir valinkunnu menn sem störfuðu með þessum gömlu sjómönnum sem eiga að njóta þessa. Og ég segi fyrir sjálfan mig - og ég veit að ég mæli þar fyrir nær alla starfandi sjómenn - ég bið til guðs þeirra vegna að jafnvalinkunnir menn og hæstv. forsrh. og fjmrh. verði ekki til þess kvaddir að dæma um og úrskurða kaup og kjör sjómanna eftir að næstu áramót eru liðin. Hæstv. forsrh. - ég veit að nú verður allt sett á fulla ferð í Þjóðhagsstofnun og öðrum þjónustustofnunum ríkisstj. - talaði um góðar tekjur og afkomu sjómanna. Nú vil ég bara vegna hæstv. ráðherra - og þá á ég líka við hæstv. viðskrh. - þegar þeir fara að koma með þann samanburð vara þá við þessari endurteknu vitleysu sem þeir alltaf eru að gera þegar þeir tala um góðar tekjur sjómanna. Það var hæstv. viðskrh. sem sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Sjómenn eiga að bera úr býtum það sem sanngjarnt er og eðlilegt miðað við hag útgerðar og launamál í landi.“ En má ég þá biðja hæstv. viðskrh. - af því að þetta voru hans orð en ekki forsrh., nógu mikið var af vitleysunni hjá forsrh., - má ég þá ekki biðja hann um að taka sjálfsagðar staðreyndir inn í þetta mat, eins og ég er búinn að biðja um á undanförnum árum og hæstv. sjútvrh. hefur lofað að láta gera, vegna þess að hann er loksins farinn að skilja að það verður að liggja til grundvallar hver vinnutímafórnin er við launin sem mennirnir fá. Hver er vinnutímafórnin? Hver er fjarvistin að heiman? Hver er fjarvistin frá heimilinu? Þetta eru atriði sem verða að koma þarna inn. Það hefur verið viðurkennt af sjútvrh. Að sjálfsögðu situr hæstv. dómsmrh. enn þá og gerir ekki neitt í því þótt hann viti að lögbrot séu framin á hverjum einasta degi, og á ég þá að sjálfsögðu enn einu sinni við vökulögin.

Hann er upptekinn við kirkjumálin.

Ég veit ekki hvort hann er upptekinn við kirkjumálin eða í samkór lögreglukóra á Norðurlöndum eða hvar það er, en hann á auðvitað að vita þetta og veit það, hæstv. dómsmrh. Það er reyndar ein spurning enn þá sem ég hefði viljað varpa fram til hæstv. fjmrh. í sambandi við yfirlýsingu hans um lánið sem Verðjöfnunarsjóður á að taka með einfaldri ábyrgð ríkissjóðs: Ef ekki verður hægt að greiða þetta lán, á þá að vera hægt að ganga að öðrum deildum sjóðsins til þess að borga það? Þetta er auðvitað meginspurning. Eiga aðrar deildir sjóðsins að borga fyrir þá deild sem verður gjaldþrota, - áður en rætist hugsjón þeirra ráðherranna sem stefna að því að koma öllum þessum rekstri undir ríkið eins og sjálfstæðismennirnir í ríkisstj. og framsóknarmenn stefna drjúgum að með kommúnistum, - eiga aðrar deildir að borga þetta, taka þátt í þessari greiðslu áður en gengið verður að útgerðinni og sjómönnum, sem er auðvitað næsta stig? Ég hef drepið hér á nokkur þeirra atriða sem urðu mér tilefni til að taka til máls nú. Hér var alger friður um það í deildinni að láta þetta mál ganga fram. Við héldum allir í stjórnarandstöðunni að samkomulag væri um að málið gengi fram á skaplegum tíma í dag. En þá taka þessir tveir hæstv. ráðh., forsrh. og fjmrh., að núa okkur því enn um nasir, að við í stjórnarandstöðunni höfum verið opnir fyrir því að flýta þinghaldi og greiða fyrir þingmálum og það með þessum hætti. Þeir kalla á það með sínum yfirlýsingum og gefa í skyn að hverju sé stefnt núna í ráðuneytunum, að hverju sé unnið og hvernig eigi að kaffæra þær kröfur sjómannastéttarinnar sem eru ekki aðeins réttlátar og sanngjarnar og hafa verið viðurkenndar af sjútvrh., m. a. með yfirlýsingum hans um nýja gengisfellingu. Það er fyrsta yfirlýsingin sem kemur fram opinberlega eftir síðustu gengisfellingu. Hún kemur frá hæstv. sjútvrh. á fundi kaupfélagsstjóranna. Og hann viðurkennir það og bendir meira að segja á ákveðna upphæð gengisfellingar sem verður aldrei snúið upp á hvorki hv. þm. Eyjólf Konráð eða Lárus Jónsson í Ed. né á hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, þó að hann hafi bent á að gengið þyrfti að vera skráð rétt. En það getur svo sem verið að þeir séu ákveðnir í að gera þetta. Það er mjög undarlegt hvað það stendur orðið mikið hér fyrir framan af splunkunýjum ráðherrabílum. Þeir eru kannske að undirbúa þetta strax. Ég held að fjölmiðlafræðingar, sem hér sitja inni, ættu að fara út fyrir dyrnar og telja hvað nýju bílarnir eru margir og hverjir eiga þá. Nei, það er auðvitað enginn ráðherrabíll hér nú, það er rétt, nema kannske þeirra sem koma á hjólunum. Þeir eru farnir að fela nýjustu reiðskjótana í næstu húsasundum. Ég vil að lokum, herra forseti, enn endurtaka það, að sú umr., sem nú verður, skrifast auðvitað á reikning þessara tveggja hæstv. ráðherra. Og ég tek undir það sem hér var sagt af þm. áðan utan dagskrár, að það er hart að fá slíkar yfirlýsingar og umr. frá ráðherrum í lok fundartíma og svo hlaupa þeir burt og láta ekki sjá sig fyrr en eftir dúk og disk. Svo er komið til okkar og sagt við okkur: Þið skuluð standa hér og vinna, vera bæði á tveimur nefndarfundum í einu og á fundi í ykkar þingdeild. Mönnum er boðið upp á slíkt. Ég minnist þess hér í fyrri tíð, að hæstv. forsrh. tókst miklu betur hreinlega að segja ekki neitt þegar mikið lá við og kappræður voru í þinginu. Hann lét þá vera svo ótímabærar og vitleysislegar fullyrðingar sem hann viðhafði hér áðan.



Herra forseti. Umræður um þetta dagskrármál hafa tekið óvænta stefnu nú eftir hádegið. Ráðherrar rása út og suður og kemur þá smátt og smátt í 1jós að það er ekki öll sagan sögð við stjórnarandstöðuna þó að stjórnarsinnar séu spurðir um eitthvað viðvíkjandi þeim málum sem á að afgreiða, eins og glöggt kom fram í ummælum hæstv. fjmrh. áðan. Skal ég ekki að sinni gera það að umtalsefni, en vil fyrst ræða nokkuð ýmislegt af því sem fram kom í ræðu hæstv. viðskrh. í dag. Það var eftirtektarvert að svo virtist sem hæstv. viðskrh. hefði tekið að sér að vera talsmaður ríkisstj. í þessu máli nú við 2. umr. þess, sem er óvenjulegt þar sem þau brbl., sem hér eru til umfjöllunar, voru gefin út af hæstv. forsrh. Það hefði þess vegna verið miklu eðlilegra að hæstv. forsrh. hefði svarað þeim atriðum, sem spurt var um varðandi túlkun frv. og önnur efnisatriði, hefði ekki skorast undan því. En ég hygg að hann hafi verið upptekinn við annað. Ég man nú eftir að það hafi komið fyrir áður að einstakir ráðh. hafi flutt framsögu, en ég vænti þess, að sá maður, sem gaf lögin út, hafi eitthvað um þau að segja. Þegar hann er lagaprófessor ofan í kaupið og doktor í þriðja lagi, þá ætti hann a. m. k. að hafa víðsýni til að vita hvað hann hefur sjálfur gefið út í samráði við ríkisstj. Var þetta ekki í endaðan ágúst? Ég held að hann sé búinn að flytja eina brtt. síðan í Ed. og gott ef hún var ekki tekin til baka, svo að hann er orðinn allkunnugur þessu. Mér finnst allt í lagi að hann fái einu sinni aðeins að kannast við eigin króga, alger óþarfi sé að vera alltaf að taka af honum ómakið að svara fyrir eigin gerðir. Þó kann ég náttúrlega vel að meta þá miklu umhyggju sem þessi ráðh. Framsfl. ber fyrir hæstv. forsrh., sem er sennilega til komin af því að hæstv. viðskrh. hefur orðið var við að forsrh. dregur yfirleitt taum Framsfl. í ríkisstj., ef á þarf að halda, og eins aðstoðarforsrh., Jón Ormur, því að við vitum náttúrlega að ekki mundu þessir menn mjög hallast á sveif með erkifjandanum Alþb., án þess að ég fari fremur út í það. Ég vil í fyrsta lagi gera athugasemd við það orðalag ráðh. - ekki aðeins í dag, heldur oft endranær - þegar þeir eru að tala um að Seðlabankinn ákveði gengisbreytingar. Við vitum það allir sem hér erum inni, að Seðlabankinn kemur ekki með tillögur um að breyta genginu án þess að hafa fyrst kannað hvaða hljómgrunn slíkar tillögur hefðu hjá ríkisstj. Ef Seðlabankinn þykist hafa reynt það til þrautar, að ríkisstj. sé ekki til viðtals um breytingar á gengi krónunnar, gefur Seðlabankinn náttúrlega ekki út auglýsingu þess efnis, að hann telji nauðsynlegt að breyta gengi krónunnar. Þetta veit hæstv. viðskrh. Það er þess vegna verið að skorast undan ábyrgð þegar ríkisstj. er að kenna Seðlabankanum um að gengið fellur, auk þess að ríkisstj. ber hina þinglegu ábyrgð. Það getur vel verið að hægt sé að vera með svona undanbrögð á kaupfélagsstjórafundum hjá Sambandinu, en það er alveg þýðingarlaust að vera að halda því fram hér á Alþingi, að hin pólitíska ábyrgð á gjaldeyrispólitíkinni hvíli á herðum seðlabankastjóranna.  Auðvitað ber ríkisstj. fulla ábyrgð á gjaldeyrispólitíkinni.  Ástandið er þannig í dag, að það getur enginn ungur, duglegur, efnilegur skipstjóri ráðist í skipakaup, eins og áður hefur verið, vegna þess að fjármagnskostnaðurinn er of mikill. Eigum við að nálgast það öðruvísi? Mér skildist á hæstv. forsrh., sem hefur mikið víðsýni og langa reynslu í stjórnmálum og er fljótur að átta sig á hlutunum, - mér skildist á honum áðan að stór og mikil útgerðarfyrirtæki, sem rækju allt í senn: hraðfrystingu, skreiðarframleiðslu og saltfisksverkun, væru mjög vel stödd. Nú skulum við hugsa okkur slíkt fyrirtæki sem rekið væri með fyrirmyndarbrag, það væri viðurkennt af öllum, og væri búið að greiða sín skip vel niður. Stendur þessi rekstur með eðlilegum hætti ef þetta fyrirtæki leggur ekki í að endurnýja sinn togaraflota, leggur ekki í að láta gamlan togara í skiptum fyrir nýjan af því að reksturinn ber það ekki, þrátt fyrir það að eigið fé sé langt yfir þau mörk sem talin eru góð? Auðvitað telst þetta ekki að útgerðin sé rekin með eðlilegum hætti. Telst það að útgerð sé rekin með eðlilegum hætti þegar maður rekst hér í Reykjavík á menn sem fyrir nokkrum misserum komu hér sjaldan, en eru nú orðnir algengir farþegar í flugvélum og eru að ganga hér á milli stofnana, búnir að fá „konverteringu“ á lánum og fara upp í sjútvrn. og spyrja: Hvað meintuð þið með því sem þið voruð að segja við okkur í vor eða í haust? Áttum við að fá eitthvað meira? Áttum við t. d. að fá rekstrargrundvöll? - Hvað er svo sagt við þá uppi í sjútvrn.? Það er sagt við þá: Farið í sjóðina og semjið um það, hvernig þið getið bjargað lambsskinnunum. Þið fáið ekki meira. Ef þið hefðuð skuldað olíu en ekki sjóðunum, þá fengjuð þið kannske „konverteringu“. En úr því að þú skuldar ekki olíu færð þú enga „konverteringu“. Er þetta að hafa eðlileg rekstrarskilyrði, að það sé ekki sama hver rekstrarkostnaðurinn sé sem skuldaður er? Telst útgerð í landinu vera rekin með eðlilegum hætti þegar það liggur fyrir að einstakir ráðherrar hafa komið að máli við innheimtumenn opinberra gjalda og farið fram á það við sýslumenn að innheimta ekki með eðlilegum hætti opinber gjöld til þess að hlífa útgerðarfyrirtækjum, þegar farið hefur verið fram á það af stjórnarráðinu við Póstgíróstofu að láta ekki standa í skilum með orlof, þegar talað er um það af löggiltum endurskoðanda, að viðstöddum fulltrúum ríkisstj., að fyrirtæki séu kannske með mjög góða eiginfjárstöðu en útilokað sé að komast yfir rekstrarörðugleika? Hvernig skyldi standa á því, að öll þessi mörgu grónu fyrirtæki, sem risið hafa upp á s. l. árum, eiga nú í erfiðleikum? Af hverju skyldi ganga á eignirnar? Hæstv. forsrh., sem hefur óvenjumikla yfirsýn og hefur kynnt sér málin vel, sagði áðan að tapið á bátaflotanum væri minna í ár en það hefði verið í 10 ár, - ég man ekki hvað það var, ég held að það hafi ekki verið í öldum reiknað, stæði heldur skár en undanfarin 10 ár, - afkoma sjávarútgerðarinnar í heild. Ef þetta er rétt, hvenær urðu þá þær miklu eignir til sem eru í útgerðinni? Ég get nefnt fjölmörg útgerðarfyrirtæki sem skiluðu ágætum hagnaði, ég tala nú ekki um fyrstu árin eftir að viðreisnin hætti og aftur þegar 1. þm. Vestf. var sjútvrh. og hv. 1. þm. Reykv. var forsrh. Þá var töluvert um eignamyndun í sjávarútveginum. En nú er alltaf verið að ganga á eignirnar. Þannig hefur þetta breyst. Ég kann ekki að reikna, kann ekki á neinar reikningskúnstir, en ég á bók heima sem ég kíki annað slagið í þegar ég er að átta mig á Þjóðviljanum. Hún heitir: „Hvernig lýgur þú með statistik.“ Það skyldi nú ekki fara svo, að maður yrði að rifja þessa bók upp líka til þess að skilja ræður hæstv. forsrh.? Auðvitað vitum við það öll, sem hér erum inni, að þær miklu eignir, sem til allrar hamingju eru til í sjávarútveginum, sýna að raunverulegt tap hefur ekki verið öll þessi ár í sjávarútvegi. Hvers vegna skyldu allir þessir menn leggja leið sína núna upp í Framkvæmdastofnun sem jafnvel hafa aldrei komið þangað áður, - duglegir menn, gætnir menn, sem reka sín fyrirtæki vel, eru vaknir og sofnir yfir rekstrinum, leggja sig fram um nýtni, leggja sig fram um að framleiða þær réttu tegundir sem best verð fæst fyrir? Samt sem áður þurfa þeir að fara og biðja um einhver hungurlán inni í Framkvæmdastofnun. Svo er sagt við okkur hér að afkoman sé betri núna, heldur skárri en hún hafi verið undanfarin 10 ár. Þetta er einhver flatur reikningur. Ætli þetta sé ekki álíka reikningur og þegar hæstv. forsrh. gaf út eftirfarandi fréttatilkynningu fyrir ári, þegar hann var að tala um hvað verðbólgan hefði lækkað mikið? Verðbólgan hefur þannig hjaðnað úr rúmlega 60% í 51% á starfstíma ríkisstjórnarinnar, segir þar, reiknuð á ársgrundvelli. Ríkisstjórnin mun vinna að áframhaldandi hjöðnun verðbólgu á næstu misserum og stuðla að því að tryggja sem best kaupmátt launafólks. Ég biðst afsökunar, herra forseti, ég gleymdi að biðja leyfis að fá að lesa upp drottins orðið. En hvert var framhaldið af þessu? Stóð ríkisstj. við að vernda þann kaupmátt sem var 12. nóv. 1980? Fjallaði ræða hæstv. forsrh. um að vernda þann kaupmátt? Ætli þetta sé ekki viðlíka reikningur og reikningurinn um það að eignamyndunin í sjávarútveginum hafi öll orðið á þessu ári? Eða hvernig bar að skilja þetta? Auðvitað vitum við að sjávarútvegurinn er ekki, hvorki togaraflotinn né bátaflotinn, rekinn með hagnaði eins og nú standa sakir. Það væri fróðlegt að sjá þær tölur sem hæstv. forsrh. hefur um október-grundvöllinn í sambandi við bátaflotann, ef hann framreiknaði þann grundvöll í samræmi við lægra gengi og kauphækkanir. Hvað skyldi koma út úr því? Það mætti segja mér að út úr því kæmi að hallinn á bátaflotanum væri í kringum 5–6% ef rétt væri reiknað. Væri fróðlegt að heyra hvað hann fengi út úr því, t. d. ef hann hefði fyrir því að hringja upp í Þjóðhagsstofnun eða tala við alla efnahagssérfræðinga sína sem eru komnir á laun í forsrn. Annars sagði hæstv. forsrh. fyrir tæpu ári, á gamlársdag, og þóttist góður, þegar hann fullyrti við þjóð sína að hann væri að segja satt, með leyfi hæstv. forseta: „Að undanförnu hefur ríkisstj. reynt að búa þannig um hnúta, að útflutningsatvinnuvegir geti lifað og dafnað við stöðugt gengi. Nú í árslok hefur það gerst í fyrsta sinn um alllangt skeið, að allar greinar fiskvinnslunnar hafa jákvæða afkomu. Frystiiðnaðurinn, sem átt hefur á þessu ári í alvarlegum erfiðleikum, hefur nú að mati Þjóðhagsstofnunar um 3.5% í afgang.“ Ef þessi orð voru sögð til þess að upplýsa almenning í landinu en ekki til að vekja rangar hugmyndir, væri þá staða fiskvinnslunnar í dag eins og hún er? Er hægt að útskýra stöðu fiskvinnslunnar þannig? Hefur eitthvað óvænt gerst, síðan þessi orð voru sögð, sem veldur því, að staða fiskvinnslunnar ætti að vera verri? Ég man ekki betur en hæstv. viðskrh. hafi einmitt talað um það á næstu vikum eftir að hæstv. forsrh. sagði þetta, að staða fiskvinnslunnar væri betri en vænta mætti vegna hagstæðrar stöðu dollarans. Sá mikli viðskiptabati, sem varð á þessu ári, ætti þess vegna einmitt að hafa valdið því, að það væru alls ekki erfiðleikar núna hjá fiskvinnslunni, ef þessi ummæli hefðu við rök að styðjast, ef þau hefðu staðist og haft merkingu deginum lengur. En hvernig stóð þá á því, að hæstv. forsrh. treysti sér til að segja þetta? Það stóð þannig á því, að hann notaði jólaleyfið - það er annasamur tími oft hjá hæstv. forsrh. - til þess að láta gengið síga jafnt og þétt. Hann lét lækka gengið jafnt og þétt. Síðan átti ný fiskverðsákvörðun að taka gildi 1. jan. Ummælin áttu m. ö. o. við allan þann fisk sem frystur var á gamlársdag. Er það forsvaranlegt að tala með þessum hætti? Hvernig eiga menn að trúa orðum valdhafanna ef þeir tala með þessum hætti, ef hver einasti maður í landinu, sem ætlar að hlusta á hæstv. forsrh. sinn sem honum þykir vænt um og langar að vita hvað hann meinar, þarf alltaf að vera að spekúlera í hvað hann skyldi nú meina annað en það sem hann segir? Til langframa er áreiðanlega heppilegra að menn reyni nokkurn veginn að segja það sem þeir hugsa, noti merkustu ræður sínar til að segja satt og gefa rétta mynd af ástandinu eins og það er. Það er enginn vafi á því. Það væri hins vegar skemmtilegt að fá upplýsingar um það hjá hæstv. viðskrh. hvaða breytingar hann telur nauðsynlegt að gera á rekstrargrundvelli útgerðarinnar til þess að hægt sé að reka bátana með eðlilegum hætti. Telur hann t. d. að þetta skipti svo miklu máli að hann sé reiðubúinn að fórna sínum stól fyrir það? Hefur hann nokkrar meiningar í atvinnumálum og Framsfl. yfirleitt? Ég nenni ekki að tala um þá hina sem sitja í ríkisstj. En hafa þeir framsóknarmenn yfirleitt nokkrar meiningar um það, að atvinnureksturinn þurfi að bera sig, þurfi að ganga, að það sé óskynsamlegt að slátra mjólkurkúnni? Ekki gerir Stefán í Auðbrekku það við sínar kýr. Ekki slátrar hann þeim. Hann er einn stærsti bóndi landsins síðan Björn á Löngumýri. Nei, það er ekki háttur framsóknarbænda í Eyjafirði að byrja á því að slátra mjólkurkúnum. Og ég hef orðið var við það fyrir norðan, að mörgum þar þykir undarlegt hvernig þrengt er að atvinnurekstrinum hér fyrir sunnan. Þeim finnst sínir fulltrúar ekki nógu kokhraustir hér fyrir sunnan, að þeir tali ekki nógu vel upp í ráðamennina um það, hvernig eigi að standa að atvinnurekstrinum. Vegna þess að ég veit að hæstv. forsrh. vill gjarnan líkjast þeim mönnum öðrum úr Sjálfstfl. sem hafa gegnt hans stöðu, þá langar mig til að rifja það upp, að einn slíkur maður talaði um að það væri höfuðskylda stjórnvalda að sjá um að undirstöðuatvinnuvegirnir hefðu vaxtarskilyrði og rekstrargrundvöll. Þessi forveri hæstv. forsrh. sagði líka að ríkisstjórn, sem ekki gæti gert þetta, væri ekki vanda sínum vaxin og ætti að segja af sér. En það er náttúrlega varla við því að búast, að hæstv. ráðh. vilji fara að tala við okkur af hreinskilni um rekstrarvanda útgerðarinnar. Ætli verði ekki haldið áfram að fara með fimmaurabrandarana um seðlaprentunina og Matthías Bjarnason? Sama daginn eða sömu vikuna og iðnaðurinn snýr sér til Alþingis vegna þess, hversu bág staða hans er, er hæstv. forsrh. að gera grín að þeim erfiðleikum hér í þingsölum til þess að reyna að hitta Matthías Bjarnason, en það var nú „búmerang“ og hitti þann mann fyrir sem tók upp á því gráa gríni, því að auðvitað er það ekkert spaug hvernig búið hefur verið að iðnaðinum í þessu landi. Skal ég ekki fara út í það nú. Hæstv. viðskrh. talaði um að sjómenn ættu að fá eðlileg kjör, og skal ég taka undir það, og að fiskvinnslan ætti að geta borið sig, og skal ég líka taka undir það. Auðvitað hangir þetta allt þrennt saman. Og það er náttúrlega munurinn á þessum tveim mönnum, að hæstv. viðskrh. gerir sér grein fyrir að það er erfitt um vik að ákveða fiskverð þegar fiskvinnslan getur ekki tekið á sig meiri byrðar, útgerðin er rekin með tapi og sjómenn hafa dregist aftur úr. Hvernig á að skipta engu? Það er enginn afgangur. Þá er auðvitað erfitt fyrir fiskvinnsluna að samþykkja hærra fiskverð. En það sýnir náttúrlega hversu hringavitlaust þetta kerfi okkar er, að hlutirnir hækka á víxl, alveg burt séð frá því, hvort nokkur afgangur er í þjóðarbúinu. Og það er einmitt sú skekkja þessarar ríkisstj. sem verst var, að hún hefur aldrei gert minnstu tilraun til að stilla útgjöldum þjóðarbúsins í heild svo í hóf að það væri í samræmi við afrakstur þess. Það er þess vegna sem sígur á ógæfuhliðina. Á sama tíma og öll teikn benda til að afraksturinn verði minni hrósar hæstv. fjmrh. sér af því að hafa seilst enn dýpra ofan í vasa skattborgaranna. Ég gat ekki að mér gert að fara að hlæja undir ræðu hæstv. forsrh. þegar hann var að tala um að útgerðin stæði betur núna en hún hefði staðið s. l. 10 ár - eða skár, svo rétt sé haft eftir. Hæstv. forsrh. sagði að bátaflotinn í heild hefði allgóða afkomu, en tók sig þó á. Hann sá að þetta gat ekki alveg staðist svo hann tók sig eitthvað á og fór að tala um að sumir nýrri bátarnir hefðu kannske einhvern fjármagnskostnað. En hvað þýðir það ef nýju bátarnir hafa svo mikinn fjármagnskostnað að þeir geta ekki borið sig? Það þýðir auðvitað að það getur engin endurnýjun orðið í flotanum. Það er sá alvarlegi hlutur. Það er ekki hægt að endurnýja bátana eins og ráðherrabílana. Hvaða skoðanir skyldi hæstv. viðskrh. hafa á því eða hæstv. sjútvrh., sem ég veit nú ekki hvar er, hann er a. m. k. ekki hér á landi frekar en vant er um þetta leyti árs? Hvernig skyldu þeir telja eðlilegt að ráðast gegn þessum vanda, hvernig eigi að endurnýja bátana? Um allt land eru ungir og duglegir skipstjórar og útgerðarmenn sem gjarnan vilja fá nýja báta. Og á það hefur verið bent, að ógjörningur sé að endurnýja þá nema með því að annaðhvort verði af opinberri hálfu efnt til sérstakrar raðsmíði á bátum hér innanlands, sem yrði styrkt af opinberu fé eða nyti sérstakrar fjármagnsfyrirgreiðslu, eða með því að heimila kaup á nýlegum bátum erlendis frá. Auðvitað má ekki blanda því saman, að togaraflotinn er of stór, og hinu, að nauðsynlegt er að endurnýja bátaflotann. Hvernig standa nú þessir menn að vígi sem þurfa að fá leyfi fyrir nýjum bát? Hefur sá maður mesta möguleika til að fá nýja bátinn sem hefur best staðið sig? Eru það meðmæli í augum þessarar hæstv. ríkisstj. með manni sem vill fá nýjan bát, að hann hafi rekið sinn bát með góðum hagnaði, aflað mikið með litlum tilkostnaði? Eða er vænlegra í þessum efnum að vera með einhverja hallærisútgerð, kaupfélagsútgerð? Þegar allt er undir leyfum og pólitískum hrossakaupum komið má auðvitað litli skipstjórinn sín lítils. Þó hann kunni að ganga um sinn bát úti á sjó, þó hann viti hvar eigi að leggja netin, þó að fiskurinn sé fyrsta flokks, þá veit hann ekki hvernig hann á að ganga hér um stjórnarráðið til þess að fá heimild fyrir nýjum bát, af því hann er ekki í klíku, af því hann hefur ekki selt sál sína, af því hann kann ekki að fóta sig í þessu vonda þjóðfélagi pots og sérréttinda sem við erum að búa til. Þess eru jafnvel dæmi að frekjast hafi verið til að kaupa togara á staðina og það látið bitna á þeim duglegu útgerðarmönnum sem búa á viðkomandi stöðum. Nú var það auðvitað eftirtektarvert í ræðu hæstv. forsrh., sem hefur brugðið sér frá, að hann talaði um að öll skip þyrftu ekki á jafnháu fiskverði að halda, sum skip væru nýrri en önnur, eins og nýju togararnir. Þau þyrftu að greiða miklar fúlgur í vexti og afborganir. Og hann varpaði fram þeirri spurningu, hvort öll skip þyrftu jafnhátt fiskverð. Þetta er náttúrlega afskaplega merkileg yfirlýsing. Ég geri mér ekki alveg grein fyrir því, hvernig hæstv. forsrh. hugsar sér það. Hann getur náttúrlega hugsað sér að ríkið greiði háar fjárfúlgur upp í fjármagnskostnað nýjustu togaranna. Það má vel vera að það sé í athugun og verði gert nú um áramótin. En við erum að afgreiða fjárlög þessa dagana sem eiga að taka gildi 1. jan. Ef til stendur að greiða úr ríkissjóði háar fjárfúlgur vegna fjármagnskostnaðar togaraflotans, af hverju er þá ekki farið að ræða um það í fjvn.? Svo er annað. Vera má að það hafi verið rætt um það á fundi fjh.- og viðskn. Ed. áðan að setja inn í lánsfjáráætlun ríkisstj. að það ætti að taka einhver sérstök erlend lán eða lán í Seðlabankanum eða lán hjá lífeyrissjóðunum eða lán hjá litlu börnunum, að ríkissjóður taki á sig fjármagnskostnaðinn með lántökum. Hæstv. forsrh. leggur mikla áherslu á það núna að afgreiða lánsfjáráætlunina. Ég vænti þess þá, ef það stendur til, að sá möguleiki hafi verið ræddur á sameiginlegum fundum fjh.- og viðskn. Ég á ekki sæti þar. Ég á hins vegar sæti í sjútvn. og ég veit að það mál hefur ekki borið á góma þar. Og þegar ég hef farið upp í ráðuneyti og annað til að fá einhverjar upplýsingar, þá hefur ekki verið talað um neinar upphæðir í þessu sambandi sem máli skipta. Það var eitthvert lítilræði í sambandi við framlag ríkissjóðs í Fiskveiðasjóð sem talað var um, annað ekki, ekkert sem máli skiptir í sambandi við þann gífurlega halla sem er á togararekstrinum. Það er miklu, miklu meiri halli en svo að menn geti leyft sér að tala bara um það í framhjáhlaupi án þess að gera grein fyrir sínu máli. Ef könnuð er fjárvöntun í rekstri meðalskips, og tekin þau 19 úrtaksskip sem könnuð voru nú í október, - það er síður en svo að talan 19 sé endanleg tala um þau skip sem eiga í mestum erfiðleikum, þetta er einungis sá fjöldi togara sem sendir fullnægjandi gögn til þess að hægt sé að gera sómasamlegt yfirlit um þeirra rekstur, - þá kemur í ljós að fjárvöntunin í rekstri meðalskips er 2 531 017 kr. á ári eða um 16% af heildartekjunum. Í þessari skýrslu segir enn fremur að til þess að meðalskip í úrtakinu væri rekið hallalaust þyrfti fiskverð að hækka um 33.3% miðað við aðalforsendur rekstraráætlunar. Á sama hátt þyrfti aflamagn að aukast í 5 500 tonn á ári í 4 162 tonnum til þess að hallalausum rekstri yrði náð, hvorki meira né minna. Svo talar hæstv. viðskrh. um það í forföllum sjútvrh., að markmiðið hjá ríkisstj. sé að koma útgerðinni á eðlilegan grundvöll. Það er út af fyrir sig gott að opna viðræður um það. En við hvað er átt með því? Er þetta bara til að láta prenta hjá Þjóðviljanum og Tímanum að markmiðið sé að fá einhvern eðlilegan grundvöll? Eða stendur til hjá hæstv. ríkisstj. að gera eitthvað til þess að sá eðlilegi grundvöllur náist? Það skyldi þá ekki fara svo eftir nokkur misseri, að sá Herakles fyndist sem gæti hreinsað fjósið? Það er auðvitað alveg rétt hjá hæstv. forsrh. sem hann sagði í dag, að það hefur enginn hagnaður verið af hraðfrystiiðnaðinum á þessu ári, nema síður sé. Það er vitaskuld alveg hárrétt. Ég hafði pínulítið gaman af því, þegar hann var með vangaveltur um stóru fyrirtækin sem rækju allar greinarnar, skreiðarframleiðslu, saltfisksframleiðslu og frystingu. En ég skildi ekki þegar hæstv. forsrh. varpaði fram þeirri spurningu, hvort eðlilegt og sanngjarnt væri gagnvart þessum fyrirtækjum að krefjast þess, að ráðstafanir væru gerðar með verulegum gengislækkunum eða á annan veg til að frystingin bæri sig og þar með um leið að stórauka hagnaðinn bæði af skreið og saltfiski. Ég skildi ekki alveg við hvað hann átti. Nú vitum við náttúrlega um skreiðina, að verðið á henni hefur alls ekki verið jafnhátt á þessu hausti og reiknað hafði verið með á s. l. vetri. Nígeríumenn hafa látið standa á því að opna ábyrgðir, með þeim afleiðingum að fjármagnskostnaðurinn hefur aukist og birgðakostnaðurinn hefur aukist. Enn fremur hefur verðið lækkað og þar að auki hafa orðið innbyrðis breytingar á skreiðinni sem valda því, að við höfum borið minna úr býtum en ella. Þannig hefur langan fallið í verðflokki og er núna með ýsunni í staðinn fyrir að hún var áður með þorskinum. Svo er mér ekki kunnugt um annað en að t. d. hausaverkunin standi mjög illa. Það eru miklar birgðir víða í landinu af hausum. Hins vegar hefur ekki opnast ábyrgð fyrir hana. Þarna festa menn sitt fé og mér er ekki alveg ljóst hver niðurstaðan verður þegar upp er staðið.  Nú geri ég ráð fyrir að hæstv. forsrh. viti á þessari stundu allt um það hvernig skreiðarverðið verður á næsta ári í Nígeríu. En ýmsir aðrir menn vita minna um það. Ég geri t. d. ráð fyrir að hæstv. viðskrh. sé ekki reiðubúinn að tala um það á þessari stundu, hvaða verð hann muni fá á Nígeríumarkaðnum á næsta ári. Ég veit ekki betur en þaðan sé komin sendinefnd nú nýverið sem hafi ekki komist langt áleiðis í sínum þreifingum, enda voru Norðmenn nýbúnir að vera þar á ferðinni og það hefur aldrei verið neitt heillamerki að eiga í harðri samkeppni við þá á fiskmörkuðunum. Ég held því að það séu allt ágiskanir út í loftið og raunar úr tómri tunnu talað þegar verið er að halda því fram, að skreiðarframleiðslan standi um þessar mundir sérstaklega vel. Þetta minnir mig hálfpartinn á skemmtilegar umræður sem fóru fram í Ed. vorið 1974 þegar þáv. hæstv. forsrh. var að tala um að hengja upp fyrir fluguna. Þegar hæstv. forsrh. talar um það í dag, að það sé bjart fram undan á saltfiskmörkuðum og að saltfisksverkunin geti greitt svo og svo hátt fiskverð eftir áramótin og jafnvel greitt upp tapið á frystingunni, þá miðar hann kannske við það, að meðalverðið á dollar verði svipað á næsta ári og það hefur verið á þessu. Vel má vera líka að hæstv. forsrh. reikni með sama dollaraverði t. d. í Portúgal. En ég er ekki viss um að það náist heldur. Þarna er talað af allt of mikilli óskhyggju og ábyrgðarleysi. Auðvitað liggur ekkert fyrir á þessari stundu um hvernig næsti vetur muni koma út. Hitt er auðvitað rétt, að það bætir stöðuna og gefur svigrúm að allar greinar sjávarútvegsins skuli þó ekki vera á hausnum. Það er nú talsvert undrunarefni og það er ekki vafi á því, að ef stjórnin lifir til haustsins verður ekki einu sinni hægt að benda á þorskhausana. Hér vék hv. 1. landsk. þm. áður að því, hvernig tónninn hefur verið frá þessari hæstv. ríkisstj. til sjómannanna. Skal ég ekki fara inn á það. En ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að ræða hæstv. forsrh. bar það með sér að nú er í athugun hjá ríkisstj. - hann verður ekki öðruvísi skilinn - að færa á milli fyrirtækja í landinu. Ef hæstv. ríkisstj. telur að eitt fyrirtæki sé aflögufært á að taka peninga frá því og setja í annað fyrirtæki sem er ekki eins aflögufært. Ef skreiðarframleiðandinn er samkv. tölum Þjóðhagsstofnunar talinn græða eitthvað á skreiðinni, þá á að klípa af því ögn og setja í Sambandsfrystihúsin o. s. frv. Auðvitað er ekki hægt að reka þjóðfélag með þessum hætti. Auðvitað verðum við að byggja útflutningsframleiðsluna þannig upp að hún standi undir sér. Og auðvitað voru þeir menn, sem kosnir voru á þing fyrir Sjálfstfl. í síðustu kosningum, ekki til þess kjörnir og hafa ekki til þess umboð að koma aftur á uppbótakerfi hér á landi, fölskum gjaldmiðli og mismunandi gengi krónunnar eftir því hvaða framleiðsla eða hvaða menn eiga hlut að máli, síður en svo. Ég sé að tíminn hefur hlaupið frá mér, herra forseti. Það hefði vissulega verið ástæða til að ræða þessi mál miklu ítarlegar, ræða hæstv. forsrh. gaf tilefni til þess. Á hinn bóginn er ég ekki óánægður yfir þeirri ræðu. Það kom bara á daginn að í athugun eru hjá ríkisstj. ýmsar ráðstafanir sem átti að halda leyndum á meðan þingið situr. Síðan á að fara fram á það fyrir jólin að Alþingi afsali sér löggjafarvaldinu, það á að senda menn heim. Síðan á að takast á við sjómenn. Síðan á að gera eitt og annað. Ég veit ekki hvort eða hvar það verður gert.