Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Það er sérlega ánægjulegt að fá á þessum fallega laugardegi að fjalla um það nefndarálit sem hér liggur fyrir um aðildarumsókn að Evrópusambandinu því að fyrir okkur í Samfylkingunni er þetta nefndarálit auðvitað með sínum hætti Óðurinn til gleðinnar. Hefur verið sérlega ánægjulegt að fá að taka þátt í umfjöllun utanríkismálanefndar um málið undanfarnar vikur og ég vil byrja á því að þakka samnefndarmönnum fyrir málefnalega umfjöllun og gestum fyrir innlegg þeirra í þessa umræðu og formanni og varaformanni nefndarinnar fyrir ítarlega og góða vinnu að því nefndaráliti sem nú liggur fyrir Alþingi að taka afstöðu til. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að í stórum álitaefnum eins og hér eru á ferðinni, álitaefnum sem hafa verið til umræðu í íslensku samfélagi um langt árabil og eru auðvitað skoðanir skiptar á, að í þeirri endurskoðun á íslensku samfélagi og skipan þess og þeirri stefnu sem bæði við sem þjóð og sem einstaklingar þurfum að marka okkur til framtíðar eftir það hrun sem hér hefur orðið, þá er gríðarlega mikilvægt að við náum niðurstöðu, náum að marka leiðina í jafnmikilvægum lykilákvörðunum og þeim sem hér eru á ferðinni. Evrópusambandið hefur auðvitað verið mjög umdeilt á Íslandi og í stjórnmálaumræðu á Íslandi og það hefur kannski vakið nokkra furðu hversu rólegt hefur verið í kringum framlagningu þessa máls og umfjöllun alla, í raun og veru hversu litlar deilur hafa risið í samfélaginu, hér á þinginu og í nefndarstarfinu um málið allt þegar til þess er litið hversu umfangsmikið það er og hversu mikil áhrif þess munu verða eða geta orðið á öllum sviðum samfélagsins, og þegar tillit er tekið til þess hversu harðvítugar deilur hafa oft og tíðum skapast um aðild að alþjóðasamstarfi eins og hér um ræðir og tekist á heitar tilfinningar og harðar rökræður. Ég held að ein helsta ástæðan fyrir því hversu friðsælt hefur verið í kringum umfjöllun þessa máls sé sú að í raun og veru séu bæði fylgjendur og andstæðingar aðildar að Evrópusambandinu því fegnir að málið sé að komast í farveg, að það sé verið að setja af stað leiðangur sem mun enda með því að tekin verði ákvörðun um annaðhvort að sækja um aðild að Evrópusambandinu og haga þá málefnum okkar í samfélaginu með hliðsjón af því eða að niðurstaðan verður sú að þjóðin vill ekki aðild að Evrópusambandinu og þá getum við skipað okkar málum út frá því. Ég held að það sé þess vegna umtalsverður stuðningur við málið, bæði í röðum fylgismanna og andstæðinga Evrópusambandsaðildar. Það er full ástæða til að undirstrika það að það mál sem hér liggur fyrir snýst auðvitað ekki um það að ganga í Evrópusambandið eins og út af fyrir sig ýmsir af þingmönnum stjórnarflokkanna hafa undirstrikað. Hér er auðvitað á ferðinni mál um að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Auðvitað hlýtur í flestum tilfellum að felast í því að menn hafi þá afstöðu að ef við náum verulega góðum samningi og þeim skilyrðum sem hver og einn fyrir sjálfum sér setur um það hvað þarf að felast í aðildinni til að hann geti fellt sig við hana, þá viljum við ganga inn. Svo verður auðvitað að reyna á það í aðildarviðræðunum hversu gengur að ná samningunum og ýmsum þeim skilyrðum sem menn hafa áhuga á. En auðvitað er það líka til í þeim hópi sem hér er einfaldlega lýðræðisáhuginn á málinu, þ.e. áhugi á því að setja af stað ferli sem lyktar einfaldlega með því að þjóðin fær að taka afstöðu til þess álitaefnis sem hér er og þingið eigi ekki að hafa forræði fyrir þjóðinni í þessu stóra máli heldur eigi hún sjálf að fá að hafa það forræði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Fyrir þeim sem hér stendur er aðild að Evrópusambandinu gríðarlega mikilvæg fyrir Ísland. Að því gefnu að við fáum varðveitt forræði og eignarhald á auðlindum okkar og viðurkenningu á ýmissi sérstöðu þá eru í því fólgnir miklir kostir að gerast aðili að Evrópusambandinu. Sambandið sjálft hefur ýmsa kosti og býsna merkilega sögu sem líka er vert að líta til. Ein af ástæðunum fyrir því að sá sem hér stendur er svo mikill stuðningsmaður Evrópusambandsins og aðildar að því er sú að Evrópusambandið er auðvitað í grunninn og í upphafi hugsjónin um frið í okkar heimshluta. Það var myndað til að skapa grundvöll fyrir frið í okkar heimshluta eftir að sá heimshluti var illa leikinn í átökum æ ofan í æ með þeim hörmulegu afleiðingum sem það hafði fyrir fólk ekki bara á meginlandinu heldur líka hér uppi í Norðurhöfum. Sá leiðangur hefur til þessa heppnast býsna vel. Með því að skapa gagnkvæm hagsmunatengsl, með því að fella burt viðskiptahöft, með því að auka og skapa gagnkvæma viðskiptahagsmuni, með því að stuðla að menningarsamskiptum, menntasamstarfi, vísindasamstarfi, samstarfi yfir landamæri á öllum sviðum samfélagsins þá leggja menn auðvitað grunninn að varanlegum friði vegna þess að með samskiptunum styrkja þeir hina gagnkvæmu hagsmuni og þörfina fyrir að allir standi vörð um friðinn í álfunni. Það eru auðvitað miklir hagsmunir okkar Íslendinga alveg eins og það eru miklir hagsmunir fólksins á meginlandinu. Sjálfstæðisbarátta okkar hefur líka í raun alltaf byggst að verulegu leyti á því hversu mikið við höfum sótt í það þegar við höfum haft kjark, þrek og þor til að fella niður viðskiptahindranir við útlönd, til að auka viðskiptafrelsi í viðskiptum okkar við okkar helstu markaði. Það sýnir sagan okkur að voru mikilvæg skilaboð þeirra sem hér fóru fyrir í sjálfstæðisbaráttunni. Og þeir áfangar í Íslandssögunni frá því að við fengum fullveldi þar sem við höfum borið gæfu til að fella burt viðskiptahindranir og viðskiptahömlur hvers konar við okkar helstu viðskiptamarkaði eru skref sem hafa orðið til þess að efla hér efnahagslegar framfarir og með því að styrkja sjálfstæði okkar sem þjóðar. Sjálfstæði er auðvitað nokkuð annars konar hugmynd í samfélagi 21. aldarinnar en hún var í upphafi síðustu aldar því að í dag felst sjálfstæðið í því að vera virkur þátttakandi í alþjóðastofnunum og jafnvel á tímum að framselja hluta fullveldisins til slíkra stofnana en einmitt þannig standa menn vörð um sjálfstæði, enda dettur auðvitað engum í hug að halda því fram að nokkurt þeirra 27 ríkja sem eru aðilar að Evrópusambandinu t.d. sé ósjálfstætt ríki þar með. Þvert á móti eru auðvitað norrænu ríkin, Danmörk, Svíþjóð og Finnland ekkert síður sjálfstæð ríki eftir inngöngu sína í Evrópusambandið en fyrir. Það er líka ástæða fyrir okkur til að líta til þess, Íslendinga, að tvö þeirra ríkja, bæði Svíþjóð og Finnland, tóku sína miklu stefnumarkandi ákvörðun í kjölfar viðburða þar sem líkjast að ýmsu leyti þeim atburðum sem hér urðu í vetur, þ.e. fjármálakreppunni í Svíþjóð og kreppunni í Finnlandi á sinni tíð. Þó er það auðvitað svo að það efnahagsáfall sem hér reið yfir í vetur er langtum, langtum stærra en þær þjóðir þurftu að glíma við og efnahagur okkar, gjaldmiðill okkar og staða í alþjóðasamfélaginu miklu veikari en þeirra ríkja var nokkru sinni. Við munum það auðvitað, þó að við viljum kannski ógjarnan rifja það upp, að í vetur reyndum við það nokkuð hvert einangrunarstefnan leiðir ríki og hvert hroki leiðir ríki, og framganga okkar hafði auðvitað verið með þeim hætti að hún hlýtur að kalla á nokkuð gagnrýna endurskoðun okkar, bæði menningarlega, pólitískt og auðvitað ekki síst í viðskiptalífinu þar sem menn höfðu sumpart gengið fram gagnvart veröldinni eins og hér væri einhver sjóræningjaklettur úti í hafi þaðan sem víkingar gerðu út til að gera strandhögg í öðrum löndum í útrásinni og hertækju hvern kastalann á fætur öðrum hvort sem þeir hétu Magasin eða eitthvað annað. Í október horfðumst við í augu við það að fjármálakerfi okkar hrundi og satt að segja var ekki mikinn stuðning að hafa. Satt að segja var hér allt í býsna mikilli tvísýnu um lágmarksaðdrætti að landinu og um lágmarksöryggi í samfélaginu. Þeir sem voru á vaktinni þá hljóta auðvitað alltaf að vera sér meðvitaðir um það að slíkt getur gerst, vonandi sem allra sjaldnast, vonandi á margra áratuga fresti en ef og þegar slíkt gerist þá skiptir ekki síst gríðarlegu máli að eiga í öflugu og nánu samstarfi og samvinnu við aðrar þjóðir. Það er fullvissa mín að sá leiðangur sem við erum að leggja af stað í sé alvarleg tilraun til þess að styrkja og efla slíkt samstarf til að við eigum betri og sterkari bandamenn ef slíkar aðstæður skapast hér einhvern tíma aftur, en auðvitað líka vegna þess að í honum er að sækja tæki til að forðast það að lenda aftur í slíkri aðstöðu eins og við höfum lent í. Eitt af þeim tækjum, og það er kannski eitt af því jákvæðasta sem við höfum séð við að hefja aðildarferlið, er gjaldmiðillinn. Það er sú staðreynd sem við upplifðum á eigin skinni á liðnu ári að í nútíma alþjóðlegu hagkerfi er einfaldlega ekki hægt að reka íslensku krónuna. Það hefur sýnt sig, og það í sjálfu sér getur hver maður séð í hendi sér, að þjóð, þótt hún sé sterk og öflug og búi að glæsilegri sögu og menningu, fallegri náttúru og miklum auðlindum, sem telur aðeins 0,3 milljónir manna getur einfaldlega ekki ein og sér varið gjaldmiðil á höfum heimsins ef svo má segja af því að einn einasti gjaldeyriskaupmaður á gengisborðunum í kauphöllunum getur velt og vaggað þeirri mynt. Íslenskur almenningur er auðvitað nú að súpa seyðið af því að verulegu leyti því að hér voru spákaupmenn, ekki erlendir gjaldeyriskaupmenn sérstaklega heldur allt eins innlendir, sem tóku stöðu ýmist með eða á móti þessum veika gjaldmiðli og hirtu milljarða og milljarðatugi í hagnað af hverjum viðskiptunum á fætur öðrum og tóku út úr efnahagnum og skildu eftir sem skuldir á almenningi á Íslandi. Þegar menn líta yfir sögu íslensku krónunnar og skoða sveiflur hennar þá felst auðvitað þar í ákveðin aðlögunarhæfni að sveiflum í efnahagsástandi því að sannarlega sveiflast krónan mjög upp og niður, en það gerir auðvitað líka að verkum að heimili og fyrirtæki í landinu hafa um langt, langt skeið, ég leyfi mér að segja áratugaskeið, ekki búið við eðlilegt umhverfi til að gera áætlanir um framtíð sína, skipuleggja og byggja upp. Það er sannfæring mín að það hafi haft neikvæð áhrif á menningu okkar á öllum sviðum. Sá efnahagslegi veruleiki sem hefur gert það að verkum að öll áætlanagerð og öll festa í framkvæmd áætlana, allur agi í því að fylgja áætlunum og starfa að sígandi lukku sinni, skref fyrir skref og ár eftir ár, að það að hinar efnahagslegu aðstæður hafa ekki boðið upp á það, hafi því miður haft neikvæð áhrif fyrir menningu okkar. Þess vegna er ákaflega mikilvægt að við verðum á þessu sviði, í gjaldeyrismálunum, hluti af stærri heild, hluti af agaðri markaði, hluti af sterkum gjaldmiðli þar sem eru líka lágir vextir eins og er á evrusvæðinu, þeir lágu vextir sem íslenskt atvinnulíf þarf á að halda til vaxtar og viðgangs, því að það vaxtastig sem íslenska krónan býður þeim upp á í dag er auðvitað gríðarlega hátt. Þegar við horfum til þess að það eru fyrirtækin og fólkið í fyrirtækjunum sem eiga að standa undir vaxandi verðmætasköpun á næstu árum og áratugum vitum við auðvitað öll hve miklu máli skiptir að skapa þeim þessar aðstæður. En það er ekki aðeins af fjárhagslegum eða efnahagslegum ástæðum og ekki heldur bara fyrir hugsjónina frið sem það er sannfæring mín að þessi leiðangur sé hinn rétti, það er einfaldlega sú afstaða okkar jafnaðarmanna að við erum félagshyggjufólk. Við á Íslandi höfum tekið ákvörðun um að vera hluti af hinum evrópska markaði. Nauðsynlegt skref í framhaldi af því er að verða hluti af hinu félagslega skipulagi sem er sett yfir þann markað vegna þess að eins og við höfum fengið að reyna svo beisklega þá er það þannig að markaðir bresta og sá markaður sem við vorum á brast og hér varð verulegt áfall í atvinnulífinu. Það félagslega skipulag sem menn hafa yfir mörkuðum er annars vegar til að hafa eftirlit með þeirri starfsemi sem þar er til að leitast við að varna því að markaðsbrestir verði. Það kalla menn stundum með nokkurri fyrirlitningu eftirlitsiðnað eða skrifræði, og oft er þannig talað um Brussel í þessum sal m.a., en hvað hefðum við þurft annað en meira eftirlit og skrifræði til að koma í veg fyrir að þau fráleitu glappaskot sem menn gerðu í aðdraganda bankahrunsins ættu sér stað? Auðvitað er þetta einfaldlega nauðsynlegt fyrir okkur. Þegar við erum orðin hluti af hundraða milljóna markaði þá gerist það að hér geta starfað fyrirtæki sem starfa á tug og hundraða milljóna mörkuðum. Hér getur það gerst að starfi kaupsýslumenn sem hafi fleira fólk í vinnu en býr á Íslandi og til að geta haft eftirlit með og veitt aðhald slíkum risafyrirtækjum þá er okkur einfaldlega mjög mikilvægt að vera líka hluti af stærri heild, að vera líka hluti af þessum eftirlitsiðnaði og skrifræði, sem menn tala stundum um með svo mikilli fyrirlitningu, að vera líka hluti af stóru myntbandalagi, að vera líka aðili að Evrópska seðlabankanum og njóta stuðnings af slíkum sterkum aðila og líka, eins og kannski hefði verið gott í Icesave-málinu, að geta skotið málum sínum til Evrópudómstólsins ef á þarf að halda eða tekið mál upp við samstarfsþjóðir sínar innan sambandsins. Það er líka gríðarlega mikilvægt að þróa í tengslum við markað og skrifræði yfir einum markaði lýðræðisskipulag og það skipulag hefur sannarlega verið að þróast í Evrópusambandinu en þar má auðvitað enn stíga mörg skref og stærri til að efla og styrkja lýðræðisstarfið innan bandalagsins og ég held að við getum orðið mikilvægur hluti af því. Það er líka - vegna þess að það er mikilvægt fyrir okkur að eiga aðild að sambandinu - mikilvægt fyrir okkur að geta beitt okkur til að hafa áhrif á stefnu sambandsins í mikilsverðum málum fyrir okkur vegna þess að þar er að finna það afl og þann kraft í alþjóðasamskiptum og samningum og samstarfi sem mikla þyngd hefur og miklu skiptir. Er skemmst að minnast þess mikla brautryðjendastarfs sem sambandið hefur unnið í mesta og stærsta verkefni okkar samtíma sem varðar íslenskt samfélag auðvitað gríðarlega miklu og langtímahagsmuni kynslóðanna sem á eftir okkur koma, en það eru loftslagsmálin þar sem róttæk og sterk stefnumörkun Evrópusambandsins hefur leitt alla vinnu á alþjóðavettvangi í þeim málum og er nú að skila fleiri áföngum eins og sést af fundi iðnríkjanna átta nú í vikunni. Ég vona, virðulegur forseti, að við berum gæfu til að afgreiða þessa tillögu á næstu dögum í þinginu svo hún megi komast til þess forusturíkis sem nú er í Evrópusambandinu, Svíþjóðar, og það megi takast að haga þannig málum að áætlun um aðildarviðræður geti legið fyrir í desembermánuði næstkomandi og við getum síðan í framhaldi af því hafið viðræður og lokið þeim svo fljótt sem verða má. Ég held að við þær aðstæður sem nú eru skipti það einfaldlega gríðarlega miklu máli að fá niðurstöðu í þennan leiðangur og ekki síst að kanna til þrautar hvort okkur meðan á inngöngu stendur og á fyrstu árunum þar á eftir geti boðist eitthvert það skipulag utan um myntkerfi okkar sem geti stutt okkur út úr þeim erfiðleikum sem við erum í. Gjaldeyrishöftin sem við nú búum við eru náttúrlega algerlega óþolandi umhverfi fyrir samfélagið allt og ekki síst fyrir atvinnulífið og munu hamla vexti og viðgangi þess á næstu árum ef við sköpum ekki einhverja aðra úrlausn í þeim efnum. Það er auðvitað eitt af þeim stóru hagsmunamálum sem til umræðu verða í aðildarviðræðum. Ég treysti því sömuleiðis að tillögur um að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu sem kallað er - þ.e. þjóðaratkvæðagreiðslu um það hvort menn eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning, sem er algerlega séríslensk hugmynd og ég hygg að hafi hvergi komið til framkvæmda neins staðar - muni ekki eiga hér fylgi að fagna. Ég undrast það nokkuð að hún sé flutt fram af fulltrúum Sjálfstæðisflokksins á Alþingi, ekki síst eftir að hafa í nóvembermánuði síðastliðnum lesið ágæta grein eftir bæði formann þess flokks og þingflokksformann, hv. þingmenn Bjarna Benediktsson og Illuga Gunnarsson, sem töldu ekki að landsforustan þyrfti neitt umboð frá þjóðinni í slíkri atkvæðagreiðslu til að hefja samningaviðræður um þessa mikilsverðu hagsmuni heldur væri það einfaldlega verkefni stjórnmálaforustunnar í landinu að fara í þær viðræður og fá niðurstöður úr þeim um það hvernig hagsmunum Íslands gæti verið skipað innan Evrópusambandsins og síðan gæti þjóðin tekið afstöðu til þess. Það er öllum ljóst sem fylgjast með stjórnmálum á Íslandi hvað þar gerðist. Þar var auðvitað haldinn landsfundur og forustunni því miður settar nokkrar skorður í því hvernig halda mætti á málinu og stefna um tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu samþykkt þvert gegn vilja a.m.k. ýmissa í henni án þess að ég vilji fullyrða um þá tvo sem hér fyrr voru nefndir. Það er líka leiðinlegt að sjá hinn nýja Framsóknarflokk eða hluta hans ætla að fylkja sér um þá leið eftir að hafa, eins og mér skildist, hafnað henni og tekið upp stefnu um það að fara eigi í aðildarviðræður svo seint sem í febrúar á þessu ári. En auðvitað virðist þessi leiðangur meira og minna markast af því að stjórnarandstaðan fellur í þá gryfju í þessu mikilsverða hagsmunamáli íslensku þjóðarinnar að taka ekki efnislega afstöðu til þess heldur reyna að finna leið til að sækja að stjórnarmeirihlutanum vegna þess að hún veit sem er að þar eru skiptar skoðanir um þetta mál eins og víðast í samfélaginu. Í stað þess að taka þátt í því og skapa breiða samstöðu um það að leiða þetta mál til lykta með málefnalegum hætti í aðildarviðræðum og þjóðaratkvæðagreiðslu, kýs hún að nota það í pólitískri refskák og klækjabrögðum eins og svo mjög reyndust okkur til ófarnaðar hér áður fyrr. En það er út af fyrir sig bara lýðræði og ég vona að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þeirri viðleitni heldur megi þessi leiðangur verða settur af stað sem allra fyrst.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Hún var athyglisverð. Hún fjallaði kannski minnst um tillöguna sem hér liggur fyrir heldur var hún auðvitað fyrst og fremst trúarjátning hv. þingmanns um Evrópusambandið og er vandséð að samningaviðræður geti leitt til nokkurrar þeirra niðurstöðu sem hv. þm. Helgi Hjörvar gæti ekki fallist á vegna þess að meginniðurstaðan og meginþemað í ræðu hans var það að ESB leysti allan vanda. Ég ætla ekki að fjalla nánar um það, heldur ekki þó að ég reyndar verði að taka undir þann óð til gleðinnar sem varðaði viðskiptafrelsi sem kom fram í ræðu hv. þingmanns og ég skil svo að hafi verið sérstök skilaboð til samstarfsflokks hans í ríkisstjórn. Ég get tekið undir mjög margt sem hann sagði í því sambandi. En ef við bara veltum fyrir okkur því máli sem hér liggur fyrir og geymum okkur skylmingar um Evrópusambandsaðildina sem slíka, sem er umræða sem við fáum áreiðanlega tækifæri til þess að fara yfir síðar, þá velti ég fyrir mér af því að hv. þingmaður hefur komið mjög að þessu máli hvort hann geti hugsanlega frætt mig um atriði sem mér fannst nokkuð óljóst eftir umræðu hér í gær. Það er spurningin um hvaða stöðu meiri hluti utanríkismálanefndar sér fyrir sér ef svo virðist í samningaviðræðum að þær leiði ekki til ásættanlegrar niðurstöðu miðað við þá forskrift sem gefin er í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Öðrum þræði er talað um að þetta mál verði að leiða til lykta endanlega með þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Víst er það rétt að ég fjallaði nokkuð um Evrópusambandið sem þá hugsjón sem það er og held að það sé sannarlega sjónarhorn sem eigi að halda til haga hér í umræðunni. En auðvitað er það ekki þannig að það leysi allan vanda. Enn þá er á Ítalíu til að mynda, sem er aðili að Evrópusambandinu, starfandi mafía, skipulögð glæpasamtök þrátt fyrir aðild þeirra að Evrópusambandinu. Ýmis önnur óáran er bæði þar og í öðrum ríkjum Evrópusambandsins. Ég er engu að síður viss um að þeim tekst betur að fást við viðfangsefni sín með evrunni í dag en þeim gekk áður með lírunni og sögufrægt varð svipað og með íslensku krónuna nú. Hvað varðar það ef ekki næst að mati samninganefndarinnar ásættanleg niðurstaða miðað við það sem hér er lagt upp með þá er það auðvitað eins og oft er um „hvað ef“-spurningar, nokkuð sem stjórnmálaforustan þarf að taka afstöðu til ef og þegar þar að kemur, enda er það auðvitað þannig að þó að viðræður geti gengið hratt fyrir sig kannski á næstu tveimur til þremur árum þá geta þær líka dregist í lengri tíma. Ef þær skila ekki þeim árangri sem ætlast er til þá gera menn væntanlega hlé á þeim og ræða það aftur í sínum ranni hvernig á því skuli haldið. Af hálfu Íslendinga, mín og annarra, er kannski mikilvægast grundvallaratriði forræðið yfir auðlindunum og eignarhaldið á auðlindunum og það er ekki bara vegna aðildar að Evrópusambandinu heldur líka vegna þess að við höfum svo beisklega uppgötvað að við höfum tapað auðlindunum í hafinu. Þær voru einkavæddar af Sjálfstæðis- og 

Hæstv. forseti. Það er alveg rétt að spurningin sem ég spurði er nokkurs konar „hvað ef“-spurning og segja má að allt þetta mál sé s „hvað ef“-mál vegna þess að við erum að fjalla um framtíðina og við erum að fjalla um óvissa framtíð. Áður en við leggjum af stað í leiðangurinn, svo ég noti nú orðalag hv. þingmanns, sem var á þann veg að hér væri um leiðangur að ræða, þá er rétt að menn átti sig á því og hugi að því hvernig brugðist verði við undir þeim kringumstæðum sem ég nefndi. Meiri hluti utanríkismálanefndar telur mjög mikilvægt við afgreiðslu málsins frá nefndinni að setja fram, við getum kallað það skilyrði, við getum kallað það markmið - við getum valið hvaða orð sem við viljum - en það er auðvitað meginþemað í áliti utanríkismálanefndar, þ.e. meginniðurstaða utanríkismálanefndar er að breyta tillögu utanríkisráðherra þannig að ekki sé um að ræða fullkomlega opna heimild heldur að setja henni nokkrar skorður. Þá er eðlilegt að menn velti því fyrir sér hvað gerist. Hvað ef menn átta sig á því á miðri leið að þessi markmið náist ekki? Ætla þeir engu að síður að klára samningagerð og undirrita samninga til þess að geta fullnægt því háleita markmiði að láta þjóðina eiga endanlegt val í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég spurði hv. utanríkisráðherra að þessu í gær og mér heyrðist hv. utanríkisráðherra bara ekki hafa hugsað þennan möguleika. 

Forseti vill minna hv. þingmann á að ávarpa eða nefna ráðherra sem hæstv. ráðherra.

Virðulegur forseti. Það er rétt að í nefndaráliti okkar í meiri hluta utanríkismálanefndar er farið býsna ítarlega yfir ýmis samningsmarkmið, samningsmarkmið, auðvitað ekki skilyrði. Enda er það ástæðan fyrir því að hv. formaður Framsóknarflokksins, að sögn, treysti sér ekki til þess að vera með á álitinu því að það er auðvitað sett fram sem samningsmarkmið en ekki sem skilyrði. Það er ástæða þess að gert er ráð fyrir svo nánu samráði við Alþingi í ferlinu sem raun ber vitni í álitinu og þeim tillögum sem hæstv. utanríkisráðherra lagði upp með, að í þeim viðræðum geta komið upp ýmis álitamál. Þar getur skapast vandi í viðræðunum eins og alla jafna þegar um jafngríðarlega umfangsmikla hagsmuni er að ræða. Þess vegna höfum við ekki svarað slíkum „hvað ef“-spurningum fyrir fram enda kann það ekki góðri lukku að stýra í utanríkismálum frekar en einkamálum. Þess vegna er einfaldlega sett upp fyrirkomulag til þess að tryggja að þingið, einkum í gegnum utanríkismálanefnd, hafi býsna góð tæki til þess að fylgjast með framgangi viðræðnanna og bregðast við þeim álitaefnum sem upp kunna að koma í þeim.

Frú forseti. Ræða hv. þingmanns var stöðluð ræða hv. samfylkingarmanns. Hún byrjaði á að fjalla um kostina við evruna. Hún byrjaði svo að ræða um áhrifin sem 300 þúsund manna þjóð hefði á þetta mikla batterí og svo voru útmáluð þau ósköp sem gerðust ef við gengjum ekki þarna inn. Það var sem sagt verið að lofa og hóta. Þetta var stöðluð ræða og þannig eru þær allar. Ég skil ekkert í hv. formanni efnahags- og skattanefndar að tala um evruna þegar hann veit að við tökum hana í fyrsta lagi upp eftir fjögur ár. Fjármálaráðuneytið segir 30 ár. Ég segi sjö, átta ár. Það er engin lausn að ganga í Evrópusambandið varðandi það sem hv. þingmaður segir með lága vexti og svo framvegis. Vextir eru ekkert annað en það sem menn borga fyrir fjármagn. Einn fær vexti og annar borgar vexti. Ef of fáir spara eins og er á Íslandi þá eru vextir háir nema þá að menn fari að flytja inn evrur í stórum stíl og mynda skuldsetningu hjá þjóðinni. Þannig mundu lágir vextir virka á Íslandi. Ég bara frábið mér það að menn séu að tala um það sem einhverja lausn á vanda Íslendinga núna, sem stendur kannski yfir í tvö, þrjú ár, að ræða um þetta. Svo um áhrifin. Ég minni á það að fallið í haust var vegna gallaðra reglna Evrópusambandsins og vegna hótana þessa sama sambands og vegna hótana þess inni í Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hv. þingmaður er virkilega að leggja til að Íslendingar gangi inn í þann klúbb sem er búinn að meðhöndla þjóðina þannig af skilningsleysi og áhugaleysi og bara hreinlega af græðgi - að láta okkur borga eitthvað sem við eigum ekki að borga. Mikið af þessum vanda er vegna þess að ráðherra Samfylkingarinnar, hæstv. þáverandi viðskiptaráðherra þá 

Virðulegur forseti. Nú kemur hv. þingmaður mér á óvart og er í algerri mótsögn við alla sína orðræðu í þessum umræðum, en ég hef fylgst ágætlega vel með innleggi hv. þingmanns í hana. Hann hefur hér aftur og aftur komið og kallað eftir því að menn ættu að fjalla um þetta mál til margra alda, um þær hugsjónir sem hér væru undir, en að þessi umræða snerist bara um einhverja skammtímahagsmuni og núið. Ég reyndi einmitt að verða við þeim óskum um að fjalla um þær hugsjónir sem að baki byggju og langtímahagsmuni. En þá kemur hv. þingmaður hér upp og kallar um það að við verðum ekki búin að taka upp evruna að hans áliti fyrr en eftir sjö til átta ár og þess vegna tjói ekkert að tala um evruna í þessum samningi. En við, hv. þingmaður, erum hér að tala um langtímahagsmuni þjóðarinnar til áratuga og alda og gjaldmiðillinn skiptir máli í því samhengi. Ég ætla ekki að rengja þingmanninn um að það geti tekið sjö til átta ár að taka upp evruna. Við værum þá búin að taka hana upp ef það hefði verið hafinn sá leiðangur þegar við í Samfylkingunni lögðum hann til og við hefðum haft hana hér síðasta haust í okkar erfiðleikum og styrkinn af Evrópska seðlabankanum. Það er auðvitað vont að það skyldi ekki vera gert strax þegar við lögðum það til. En það er skárra en ekkert að gera það núna því að það hefur áhrif á langtímahagsmuni okkar um áratugaskeið. Þingmaðurinn veit að í millibilsástandinu, þessi sjö, átta ár, þá getur Evrópusambandið hjálpað okkur við að halda utan um íslensku krónuna í einhvers konar EMR I eða III eða hvað við viljum kalla það og stutt einhver vikmörk á krónunni sem gæti gert það að verkum að við gætum fallið frá þeim gjaldeyrishöftum sem ég veit að eru eitur í beinum hv. þingmanns rétt eins og mínum, enda veit hann eins og ég að þau skaða 

Frú forseti. Hvernig stendur á því að við erum hér á laugardegi, sumardegi að ræða þetta mál? Hvernig stendur á því ef það er svo mikið langtímamál? Af hverju getum við ekki rætt það í haust eða í vetur eða þegar við erum búin að leysa vanda heimilanna og fjölskyldnanna sem brýnt er að leysa en ekki er gert? Hvernig stendur á því? Það er vegna þess að einhver Svíi, einhver persóna, veitir einhverju forstöðu. Það liggja sem sagt einhver reiðinnar ósköp á af því að menn ætla að nýta sér einhverja persónulega klíku. Það þýðir að Evrópusambandið er ekkert lýðræðislegt. Það er ekki sama hver er formaður þar. Menn keyra þetta áfram núna til að nota núverandi stöðu, til þess að nota það að þjóðin er að leita að skammtímalausn. Það er ekkert annað á bak við þetta. Ef ekki væri þessi vandi sem Evrópusambandið skapaði á Íslandi með röngum reglum og með offorsi og með því að ráðast á Íslendinga út af Icesave-málinu og vegna linkindar íslenskra ráðamanna á þeim tíma - maður spurði sig stöðugt: Í hvaða liði var hæstv. viðskiptaráðherra á þeim tíma, sérstaklega hvað varðar yfirlýsingar hans í Morgunblaðinu 13. október? Þetta allt saman gerir það að verkum að menn nota sér það núna á laugardegi að keyra málið í gegn til þess að nýta sér það að mikil vandræði eru á Íslandi. Eftir þrjú, fjögur ár þegar þjóðin er komin út úr þeim dal sem hún er í hafa menn ekki lengur áhuga á að ræða þetta. Ég fullyrði það. Þá hafa menn ekki lengur áhuga á að ræða þetta þegar við erum búin að bjarga efnahagnum upp úr þessum öldudal. Þess vegna er Samfylkingin núna að keyra á þetta mál á laugardegi, þ.e. til þess að nýta sér stöðuna, kreppuna, og lofa og lofa annars vegar og hóta og hóta hins vegar ef menn skyldu nú ekki fallast á tillögu þeirra.

Virðulegur forseti. Þetta er nú býsna ósanngjörn lýsing hjá hv. þingmanni. Þingmaðurinn veit sem er að við erum hér komnir, alþingismenn Íslands, á sumarþing til þess að hlaða þær vörður sem þarf að hlaða í landi þar sem efnahagurinn hefur hrunið, sem fela í sér trúverðuga efnahagsstefnu, áætlun um endurreisn landsins og langtímastefnu sem skapað getur tiltrú í alþjóðasamfélaginu. Það gerum við með því að taka af festu á ríkisfjármálunum. Það gerum við með því að endurreisa bankakerfið í landinu og það gerum við með því að leggja af stað í þennan leiðangur  Það sem skiptir máli er ekki hvernig hægt sé að redda þessu núna á tveimur til þremur árum því að það er mikið óraunsæi hjá hv. þingmanni að halda að við getum reddað efnahagsvandanum 

Frú forseti. Eins og fram hefur komið ítrekað í máli hv. þingmanna er hér um að ræða eitt af þeim stærstu málum sem hafa komið fyrir Alþingi til ákvörðunar og ekki óeðlilegt að það muni taka nokkurn tíma að fara í gegnum öll þau sjónarmið sem þarf að líta til. Ég vil í upphafi máls míns taka undir þakkir til hv. formanns utanríkismálanefndar fyrir hans vinnu. Vinnan í nefndinni hefur gengið vel. Sjálfur sat ég nokkra fundi nefndarinnar og varð ekki var við neitt annað en að þar væri vel haldið á málum og allt gert til að vinna þetta mál þannig að Alþingi gæti síðan tekið nokkuð góða afstöðu til þess máls á þeim gögnum sem þar hafa verið unnin. Ég hef verið þeirrar skoðunar og hef skýrt frá þeirri skoðun opinberlega að fyrr eða síðar hlyti svo að fara að Ísland sækti um aðild að ESB. Ég hef byggt þá skoðun mína á tvennu. Annars vegar er það svo að okkur hefur gengið alveg frámunalega illa að stjórna peningamálum þjóðarinnar. Ég hef um langa hríð verið afskaplega ósáttur við það hvernig Seðlabanki Íslands rak sína peningamálastefnu og á sama tíma tel ég að hið opinbera, ríkið og sveitarfélögin, hafi ekki stutt þó þá viðleitni sem kannski var innan Seðlabankans til að ná þeim árangri sem stefnt var að. Þetta segi ég svona vegna þess að stundum efaðist maður um að Seðlabankanum væri sjálfrátt með þessa hluti af því að í grunninn var jú stefna Seðlabankans sú að Ísland tæki lán í útlöndum til að styrkja gengi krónunnar til að halda niðri verðbólgu. Með öðrum orðum, að taka lán í útlöndum til að halda niðri verðbólgu. Mér og mörgum öðrum þótti það algjörlega einsýnt að slík peningamálastjórn gæti aldrei staðist. En hið opinbera hjálpaði ekki heldur til. Útgjöld hins opinbera jukust alveg gríðarlega á síðustu árum til margra þeirra málaflokka sem okkur eru afskaplega kærir, velferðarmála, heilbrigðismála, samgöngumála, menntamála og allra þessara hluta sem við erum svo sammála um að þurfi að gera. En samanlögð áhrif þessa, samanlögð útgjaldaáhrifin voru til þess að auka allt spennustig. Með þessu var grafið undan íslensku krónunni og síðan þegar hið skelfilega hrun varð hér í haust tók steininn úr. Uppi geta menn haft rökstuddar efasemdir um það hvort möguleiki sé að koma íslensku krónunni aftur á koppinn. Ég reyndar er þeirrar skoðunar að hægt sé að sjá fyrir sér sambland hagstjórnar og peningamálastjórnar þannig að menn geti náð krónunni eðlilegri. Það er mjög erfitt og ég hef ekki enn þá séð neina greiningu frá Seðlabanka, ríkisstjórn eða neinum öðrum slíkum aðila um það hvernig ný peningamálastefna og samspil hennar við opinber fjármál ættu að virka til að hægt væri að gera það. Með hverjum deginum sem líður flækjumst við lengra og dýpra inn í haftakerfið með íslensku krónuna og það verður alltaf lengra til lands, til baka. Þetta sjónarmið hefur aðallega ráðið því að ég hef velt fyrir mér hvaða leiðir standi okkur Íslendingum opnar og séu mögulegar hvað varðar okkar myntmál. Ein leið er sú að taka upp einhliða gjaldmiðil. Ég er þeirrar skoðunar og hef lýst henni að ég tel að það sé mjög torsótt að taka evru upp einhliða í ósátt við ESB. Pólitískar afleiðingar þess gætu orðið afskaplega slæmar. Þær mundu hafa áhrif á samstarf okkar innan EES og þar með raunverulega loka þeirri leið. Hin leiðin væri sú að taka upp dollar og í sjálfu sér er alveg ástæða fyrir okkur til að íhuga það mjög vel og mjög vandlega. Ég mun síðar í ræðu minni koma aftur að því sem snýr að evrunni. Hitt atriðið sem hefur fengið mig til að komast að þeirri niðurstöðu að fyrr eða síðar yrði að sækja um aðild að ESB er það að við þurfum að ná einhvers konar botni í þetta mál. Það þarf að gerast að þjóðin taki afstöðu til málsins, að við sjáum nákvæmlega hvað slíkur aðildarsamningur hefur í för með sér og síðan væri hægt að taka afstöðu til þess samnings. Ég hef á hinn bóginn lengi vel verið í hópi þeirra sem hafa miklar efasemdir um að hægt sé að ná samningi við ESB sem sé þannig vaxinn að nokkrar minnstu líkur væru á því að íslenska þjóðin mundi segja já við slíkum samningi. Ég hef miklar efasemdir um það vegna þess að þeir hagsmunir sem undir liggja hjá okkur, sérstaklega í sjávarútvegsmálum, líka í landbúnaðarmálum og á ýmsum öðrum sviðum, eru bara þannig vaxnir að það er mjög erfitt að sjá fyrir sér að menn samþykki þær breytingar sem óumflýjanlegar eru og sem mundu fylgja því að við gengjum í ESB. Stundum er þannig talað að af því að við Íslendingar séum svo klókir samningamenn, við séum svo fylgin okkur og svo framvegis þá hljótum við einhvern veginn að geta samið okkur í gegnum þetta allt saman. En það er mikill munur á til dæmis EES-samningnum og því samningaferli sem lá þar að baki og síðan því að sækja um aðild að ESB. Þar er nefnilega allur munurinn á. Annars vegar var samningur og hins vegar er umsókn um aðild. Aðildarumsókn snýst einmitt um að fá að ganga í klúbbinn. Það er ekki umsókn um að fá að breyta öllum reglum klúbbsins. Ég vara því við því að stjórnmálamenn tali héðan úr þessum ræðustól og annars staðar þannig að íslenska þjóðin geti vænst þess að það verði einhverjar stórfelldar breytingar gerðar á löggjöf og lagaramma ESB til þess að auðvelda okkur inngöngu. Ég vara við því að búa til slíkar falsvæntingar. Þá kemur að þeirri tillögu sem hér liggur fyrir. Ég er þeirrar skoðunar að sá aðdragandi og sá málatilbúnaður sem hér er hafður vegna mögulegrar aðildarumsóknar sé ekki þannig vaxinn að hægt sé að segja já við þessari tillögu eða styðja hana. Hvers vegna er það? Í fyrsta lagi er augljóst að ríkisstjórnin er klofin í þessu máli. Enginn reynir einu sinni að draga dul á það. Stjórnarliðar sjálfir játa það og viðurkenna, reyna auðvitað að fegra eins og þeir geta.  Það hefur líka komið fram í umræðunni, og verið mjög athyglisvert, meðal annars í svari hæstv. fjármálaráðherra við andsvari mínu við ræðu hans í gær þar sem hæstv. ráðherra sagði aðspurður að ef í það stefndi að þeir samningar sem unnið væri með væru einfaldlega ekki nógu góðir fyrir þjóðina, að þeir fullnægðu ekki hagsmunum íslensku þjóðarinnar, þá væri sjálfhætt, menn kæmu ekki heim með samning sem væri þannig að hann væri að mati þá væntanlega hæstv. fjármálaráðherra ekki nægilega góður. Hinum megin við það sama borð og þeir sitja sem eiga að taka ákvörðun um það hvort halda eigi áfram samningaviðræðunum mun - haldi þessi ríkisstjórn áfram að sitja - situr hæstv. utanríkisráðherra sem virðist hafa allt aðrar skoðanir á því hvaða svigrúm og við hvað hægt sé að lifa þegar kemur að regluverki ESB. Sérstaklega rekur mig minni til ágætra ummæla hæstv. utanríkisráðherra um sjávarútvegsmál og möguleika Íslendinga til að búa við það kerfi. Ríkisstjórnin ætlar því að fara í þessa vegferð klofin niður í rót, hafandi lýst því yfir meðal annars hæstv. fjármálaráðherra að samningaviðræðum verði hætt ef þannig horfir fram að það sé ekki hægt að ná fram markmiðunum og það er fullkominn klofningur í ríkisstjórninni um það hvernig muni á það eiga að horfa. Í öðru lagi er það þannig að þegar þessir flokkar sem nú mynda ríkisstjórnina gengu til kosninga þá var annar flokkurinn mjög ákveðinn í því að það ætti að sækja um aðild að ESB og er þá vægt til orða tekið en hinn flokkurinn var mjög ákveðinn í því að það ætti ekki að sækja um aðild að ESB og er þá aftur nokkuð vægt til orða tekið. Ekki er hægt að halda því fram að niðurstaða þessara kosninga hafi með nokkru móti gefið til kynna að það ætti að sækja um aðild þegar menn líta á samsetningu ríkisstjórnarinnar. Á móti kemur að Framsóknarflokkurinn og Borgarahreyfingin höfðu léð máls á slíku, Framsóknarflokkurinn reyndar með gífurlega ströngum skilyrðum sem má líkja við það að hugmyndin gengi út á það að Evrópusambandið gengi í Ísland en ekki öfugt. En gott og vel, menn voru þó skýrir í sinni afstöðu. En þeir tveir flokkar sem mynduðu ríkisstjórnina geta ekki haldið því fram að þeir hafi haft umboð kjósenda sinna til að fara af stað í þessa vegferð. Það veikir enn frekar málatilbúnað ríkisstjórnarinnar og um leið þá möguleika sem ríkisstjórnin hefur til að fara í þessa erfiðu og flóknu samninga. Í þriðja lagi verður það að segjast eins og er að tímasetningin er afskaplega óheppileg svo ekki sé meira sagt. Hér stöndum við í miðjum Icesave-deilunum þar sem Evrópusambandið er einn aðili máls augljóslega og hefur beitt okkur Íslendinga mikilli hörku í samningaviðræðunum. Ég held að það sé ekki óeðlileg krafa að þjóðin fái að segja sína skoðun á því hvort hún vilji við þessar aðstæður sækja um aðild eða hvort hún vilji þá í það minnsta klára þá samninga - ef þeir samningar verða gerðir á annað borð - að það mál verði frágengið áður en menn senda inn umsóknina. Það væri alveg eðlileg krafa. En það er mikill flýtir í málinu og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að það sé vilji Samfylkingarinnar að umsóknin fari út í næstu viku. Gott og vel, það er staðan. Ég tel að þau atriði sem ég hef nefnt hér skýri það mjög vel hvers vegna við sjálfstæðismenn höfum lagt á það áherslu að það verði þjóðaratkvæðagreiðsla um það hvort við viljum sækja um. Síðan snýr alveg sérstök umræða að hinni stjórnskipulegu meðferð mála þegar samningur liggur fyrir. Við það gerum við sjálfstæðismenn miklar athugasemdir. Við teljum að það verði að búa mál þannig að þjóðin eigi síðasta orðið, að þannig sé um hnúta bundið að enginn vafi geti leikið á því að síðasta orðið um það hvort Ísland gerist aðili að ESB eða ekki verði þjóðarinnar. Sú aðferð og sá málatilbúnaður sem glittir í í greinargerðinni frá meiri hluta utanríkismálanefndar bendir til þess að menn ætli sér að fara aðra leið. Þar eru reyndar alveg furðulegar vangaveltur um það sem kallað er móralsskylda þingmanna að fara eftir niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu og er áhugavert að velta því öllu saman fyrir sér svolítið. Í fyrsta lagi hefur það komið fram í þingsölum að minnsta kosti í einu tilviki þar sem hv. þingmaður hefur verið spurður sérstaklega um þetta mál, hvort að hann hyggist fara eftir slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu gangi hún gegn samvisku hans og sannfæringu. Svar þess þingmanns var afdráttarlaust nei, enda er það svo, hv. þingmenn, að stjórnarskrá lýðveldisins er einu sinni þannig að menn eru bundnir sannfæringu sinni, ekki kjósendum heldur sannfæringu sinni. Og það er alveg furðulegt að sjá það bara á prenti frá meiri hluta utanríkismálanefndar að menn telja að það sé einhvers konar mórölsk binding í því hvernig slík þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram eða hver niðurstaða hennar yrði. Menn geta líka skoðað hvaða mögulegu aðstæður geta myndast. Hér gæti til dæmis farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla á grunni þeirrar aðferðar sem ríkisstjórnin virðist leggja upp með, þ.e. ekki bindandi heldur ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Segjum sem svo að hún fari mjög tæpt, það sé ekki jafnvel mikil þátttaka, hún rétt uppfylli einhver lágmarksskilyrði og jafnvel að það séu engin lágmarksskilyrði. Segjum að atkvæðagreiðslan fari þannig að 50,1% segi nei og 49,9% segi já. Gefum okkur það nú að þingmeirihlutinn sé þannig saman settur að meiri hluti þingmanna hafi sannfæringu fyrir því samt sem áður, þrátt fyrir þessa naumu niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslunni, fyrir neiinu, að það sé samt sem áður rétt að segja já við samningnum. Þá getur sú staða komið upp að Alþingi ákveði að Ísland gangi í ESB þrátt fyrir að þjóðaratkvæðagreiðsla sem var jú bara leiðbeinandi hafi sagt annað. Svo getur auðvitað hin niðurstaðan orðið að þjóðaratkvæðagreiðslan segi já og Alþingi segi nei. Einhverjar yfirlýsingar forustumanna ríkisstjórnarinnar um að þetta hljóti að verða bindandi niðurstaða fyrir alla stjórnmálamenn og stjórnmálaflokka eru alveg út í hött eins og hefur komið svo skýrt fram nú þegar í þingsalnum þegar einn stjórnarliða var spurður nákvæmlega þessarar spurningar, enda væri bara slíkt brot á stjórnarskránni. Þetta atriði og þau atriði sem ég hef reifað áður gera það því að verkum að þrátt fyrir að ég telji að það hljóti að koma að því að við Íslendingar sækjum um aðild að ESB þá skiptir máli hvernig það er gert, hvernig það er undirbúið og undirbyggt og sú leið sem ríkisstjórnin hefur verið að fara er óásættanleg. Þá vil ég víkja máli mínu að ESB og hvað skipti máli fyrir okkur þegar við vegum og metum hvort við viljum ganga inn í þetta samband. Þá er fyrst til að taka það sem margrætt hefur verið í þessum sal, þ.e. spurningin um evruna. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það sé það einasta sem gæti skipt máli fyrir okkur og verið hagkvæmt fyrir okkur að ná í með því að ganga inn. Það er engin launung á því að íslenska krónan hefur reynst okkur erfið. Það væri heilmikið unnið með því að hafa stöðugri gjaldmiðil eins og til dæmis evruna. En mikilvægt er að menn geri sér grein fyrir því að það er ekki heldur gallalaus lausn. Sú lausn að taka upp evruna leggur engu minni byrðar á hið opinbera hvað varðar hagstjórn og hvernig hagstjórn er háttað. Við sjáum það bara í mörgum þeirra landa sem nú þegar hafa tekið upp evruna og eru innan ESB að þar geta menn heldur betur runnið til á svellinu og jafnvel dottið niður með miklum dynk. Er nærtækt dæmi Írland þar sem írska hagkerfið á í miklum erfiðleikum núna vegna þess að þróun evrunnar miðað við pund og dollar er írskum útflutningi afar óhagstæð. Það þýðir að útflutningur hefur verið að dragast saman, atvinnuleysi að aukast, að efnahagsörðugleikar írsku þjóðarinnar hafa verið að magnast. Samdrátturinn hefur orðið meiri og meiri og það er mjög erfitt fyrir írsk stjórnvöld að grípa til nokkurra þeirra efnahagsaðgerða sem snúa þessari þróun við af því að vandinn felst í þróun evrunnar sem Írland hefur afskaplega lítil áhrif á. Rétt er að taka það fram úr því að ég nefni hér stöðu Íra að evran gat ekki bjargað írska bankakerfinu vegna þess að til þess að koma í veg fyrir hrun írska bankakerfisins þurfti írska ríkið að ábyrgjast allar skuldir írsku bankanna. Þrátt fyrir það að evran væri lögeyrir írsku þjóðarinnar þurfti slíka aðgerð til til þess að bjarga bankakerfinu. Þannig var staða Íra. Staða Spánverja er jafnvel verri. Þar er nú um 20% atvinnuleysi. Spánverjar þekkja auðvitað á eigin skinni atvinnuleysi en höfðu náð heilmiklum árangri sem nú virðist vera fokinn út í veður og vind og atvinnuleysið fer stigvaxandi og efnahagsörðugleikar Spánverja gætu orðið umtalsvert miklu verri. Enn á ný er erfitt fyrir Spánverja að bregðast við stöðu mála og gæti jafnvel orðið enn erfiðara þegar fram líða stundir þegar vextir munu hækka í Evrópu sem ég tel algerlega fyrirsjáanlegt í ljósi þess hversu miklu fjármagni hefur verið pumpað inn í hagkerfið af seðlabönkum bæði Evrópu og Bandaríkjanna. Fram undan eru augljóslega vaxtahækkanir sem munu reynast því ríki mjög erfiðar. Það felast því bæði kostir og gallar í því fyrir Ísland að taka upp evruna. Gallarnir fyrir okkur eru einmitt þeir að þar með fer ákveðinn sveigjanleiki úr kerfinu. Menn geta bara velt því fyrir sér hver staða okkar væri núna hvað það varðar að til dæmis hefur orðið mikið verðfall á mikilvægum afurðum okkar, útflutningsafurðum eins og saltfiski. Verð á saltfiski hefur fallið um tugi prósenta og sama gildir reyndar um aðrar sjávarvörur sem við höfum selt á erlenda markaði að það hefur orðið mikið verðfall á undanförnum mánuðum og missirum. Ef við byggjum við evruna sem hefur verið að styrkjast þá sjá menn í hendi sér hvaða afleiðingar það hefði haft fyrir þá grein. En á móti kemur - ég viðurkenni það fúslega - að við stöndum frammi fyrir því að íslenska myntin, af þeim orsökum sem ég ræddi áðan, er svo stödd að það þarf gjaldeyrishöft utan um hana og það er ekkert við það búandi. Þess vegna, enn og aftur, hef ég verið tilbúinn til að fallast á að rétt sé að skoða þá leið sem felst í ESB-aðild til að menn geti þá lagt mat á það og tekið þá hana af borðinu ef þeir segja að ekki sé hægt að fara hana vegna þess að hagsmunum Íslands sé bara einfaldlega ekki borgið innan ESB. Ég vil líka taka það fram varðandi evruna að þegar menn segja, margir hv. þingmenn og aðrir álitsgjafar úti í þjóðfélaginu, að kosturinn við að sækja um aðild sé sá að um leið og við eru komin inn þá grípi Evrópski seðlabankinn utan um okkur, tekur okkur í sinn náðarfaðm og að það muni hjálpa okkur svo hratt að losna við höftin. Þá verða menn að muna að þegar þeir fara í ERM II kerfið þá hafa þeir vissulega aðgang að Evrópska seðlabankanum þannig að þeir geti tekið þá lán. En það eru lán sem þarf að borga til baka. Þannig er að íslenska þjóðin þarf að halda gengi krónunnar innan ákveðinna vikmarka 15% upp og annarra 15% niður á við. Innan þeirra marka þarf að halda krónunni til þess að við byrjum að fullnægja Maastricht-skilyrðunum, fyrir utan auðvitað skuldastöðu og annað slíkt. En það mun kosta mikla peninga. Það getur kostað reyndar alveg gríðarlega fjármuni sem alla þarf að greiða til baka þannig að það eina sem gerist með því að fara inn í ERM II er að við höfum aðgang að lánsfé. Gott og vel, það er kostur en það er ekki það stórkostlega bjargráð sem sumir ímynda sér. Vil ég þá nefna reynslu Letta sem áttu von á því að geta tekið upp evruna árið 2008. Reynsla þeirra er - hver? Hún er ekki svo ósvipuð okkar. Þeirra staða er sú að það var gríðarleg hækkun á húsnæðisverði. Það var gríðarlegur vöxtur í fjármálastarfsemi. Það varð hrun hjá þeim þannig að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn varð að koma þeim til hjálpar. Ríkisstjórnin féll í kjölfar óeirða í janúar síðastliðinn. Vandamál þeirra eru jafnvel umtalsvert verri en okkar af því að við eigum þó miklar auðlindir til að nota til að vinna okkur út úr þeim vanda sem við búum við. En því er ekki til að dreifa í jafnríkum mæli í Lettlandi. Þar eru menn í ERM II. Þar eru menn í forsal evrunnar. Samt sem áður ganga þau áföll yfir sem ég lýsti. Enn og aftur brýni ég hv. þingmenn að vekja ekki hjá íslensku þjóðinni falsvonir um að það sé leikur út úr þeirri stöðu sem við nú erum í að sækja um aðild. Það kann að hjálpa. En vera kann líka að það hjálpi lítið og jafnvel ekki neitt. Menn verða að hafa augun opin í þessu. Síðan vil ég segja um evruna að það er líka rétt að hafa í huga að við erum að horfa til langs tíma. Ég heyri á ræðum margra hv. þingmanna sem vilja ganga í ESB að þeir gera sér vel grein fyrir því að hér er fyrst og síðast um langtímamál að ræða. Þá þurfum við líka að horfa aðeins til langtímahorfa vaðandi framtíð ESB og hvert það stefnir. Til dæmis er rétt að velta því aðeins fyrir sér hvernig evrunni mun reiða af í þeim hildarleik sem nú stendur yfir og þar er rétt að horfa til þess að langflest ríki ESB eru komin út fyrir Maastricht-skilyrðin. Maastricht-skilyrðin voru sett vegna þess að menn sögðu: Grundvallarforsenda fyrir því að evran gangi upp er að menn geti ekki leikið þann leik að taka ekki ábyrgð á sínum ríkisfjármálum, þ.e. leyfa sér að reka sinn eigin ríkissjóð með miklum halla en njóta stöðugs gengis evrunnar vegna þess að aðrir í myntsamstarfinu sýni aga í sínum ríkisfjármálum. Til þess að koma í veg fyrir þetta voru Maastricht-skilyrðin sett, þ.e. til að tryggja að allir færu eftir þessum reglum til þess að undirbyggja þannig stöðu evrunnar. Allt þetta kerfi er nú undir brot og slit og það skiptir miklu máli hvernig Evrópuþjóðunum tekst að vinna akkúrat úr þessari stöðu. Rétt er því að hafa þetta í huga þegar við veltum fyrir okkur evrunni og mikilvægi hennar fyrir okkur. Síðan, frú forseti, tel ég rétt að víkja nokkrum orðum að meginhagsmunamálum okkar Íslendinga. Hlýt ég þá að staðnæmast fyrst við sjávarútvegsmálin. Augljóst er að mikil samstaða er um það hér í þingsalnum að þeir mikilvægu hagsmunir sem Ísland á og sú mikla auðlind sem við búum að er þannig þjóðinni mikilvæg að ekki er hægt að sjá fyrir sér að við afsölum okkur forræði yfir auðlindinni til annars ríkis eða ríkjasambands. Þetta er grundvallaratriði. Jafnvel má halda því fram að sú kynslóð Íslendinga sem nú lifir í landinu hafi einfaldlega ekki rétt til þess og leyfi að afsala sér yfirráðunum yfir þessari auðlind fyrir hönd komandi kynslóða. Það er í það minnsta mikið umhugsunarefni. Enn á ný minni ég á að forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, virðast hafa mjög ólíkar skoðanir á því við hvað hægt sé að búa þegar kemur að regluverki ESB í þessum málum. Hugmyndin er sú virðist vera að ef samningurinn virðist ekki fullnægja þörfum okkar Íslendinga þá sé engin ástæða til að halda samningaviðræðum áfram og menn hætti leik. Enn á ný kemur fram um leið og maður byrjar að skoða það sem snýr að sjávarútvegsmálunum að það er svo augljóst að strax mun reyna akkúrat á þennan ágreining, því miður. Hæstv. fjármálaráðherra lagði reyndar áherslu á það í sinni ræðu hér í gær að menn ættu að byrja á þeim kaflanum vegna þess að ef menn sæju þar fram á að komast hvorki lönd né strönd þá væri þessu öllu saman sjálfhætt. Enn á ný vil ég vara við því að menn gefi þjóðinni falskar væntingar um að það sé hægt að fá Evrópusambandið til að gjörbreyta sjávarútvegsstefnu sinni eða veita varanlegar undanþágur. Ég tók eftir því í ferð sem ég fór með Evrópunefnd Alþingis hér fyrir nokkrum mánuðum til Brussel til að ræða þar við forráðamenn sambandsins að ítrekað kom þar fram, bæði á opinberum fundum og í persónulegum samtölum að menn gætu beðið um alls konar undanþágur en þeir gætu bara ekki beðið um varanlega undanþágu, það væri lykilatriði. Síðan hjó ég eftir því í áliti meiri hlutans að þar var það nefnt að í því væri nokkur vörn fyrir Íslendinga hvernig skipað væri málum í hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, þar væru ákveðin réttindi tryggð. Ég held að þetta sé mýrarljós vegna þess að hvað svo sem þeim sáttmála líður þá er það þannig að við erum að sækja um aðgang að ákveðnum klúbbi og við munum ekki ryðjast þangað inn með lagarökum. Við munum ekki koma og segja: Við viljum ganga inn í ESB og hér eru nú ýmis alþjóðleg lög og í krafti þeirra skuluð þið veita okkur þetta og veita okkur hitt. Augljóslega gengur það ekki þannig vegna þess að þá værum við auðvitað ekkert að sækja um aðild að þessum klúbbi og þessi klúbbur mun ekkert veita okkur aðild á slíkum forsendum. Mér finnst þetta vera dæmi um það hversu langt menn telja sig geta teygt sig og vilja teygja sig til þess að leysa það sem mér sýnist nú vera hið óleysanlega. En gott og vel, við munum láta á þetta reyna og það verður svo þjóðin sem tekur sína endanlegu ákvörðun. Sama gildir reyndar um ákvarðanir um samninga um veiðar úr deili- og flökkustofnum. Slíkar veiðar eru orðnar mjög mikilvægar fyrir okkur Íslendinga og ætli það sé ekki þannig að um það bil einn þriðji af tekjum sjávarútvegsins kemur vegna veiða úr slíkum stofnum. Engum vafa er undirorpið að gerist Ísland aðili að ESB fer samningsforræðið yfir þeim veiðum frá okkur Íslendingum og til ESB. Um það þarf enginn að efast. Mikilvægt er að menn geri sér grein fyrir þessu frá því að þeir fara af stað í þessa vegferð og mun að sjálfsögðu verða eitt af þeim málum sem þjóðin þarf síðan að skera úr um, þ.e. hvort hún sætti sig við þá niðurstöðu sem kemur. Sama gildir um landbúnaðinn. Forustumenn landbúnaðarins sem mættu á fundi hjá utanríkismálanefnd höfðu miklar áhyggjur af þróun mála og sögðu í raun að þeir gætu vart hugsað sér það að leggja upp nein sérstök samningsmarkmið fyrir ríkisstjórnina í málinu, þeir væru bara á móti því að sótt væri um aðild vegna þess að þeir gátu ekki séð neitt annað en að það mundi reynast landbúnaðinum mjög þungt að ganga inn. Vissulega hafa ríki eins og Finnland og fleiri fengið ákveðnar undanþágur sem byggja á hinum svokallaða heimskautabúskap en meira að segja að því virtu mátti skilja á forustumönnum landbúnaðarins að það mundi reynast Íslendingum erfitt. Að lokum vil ég nefna eitt sem mér er nokkuð hugleikið hvað varðar Evrópumálin og Evrópuþróunina að það einmitt skiptir máli hvert þetta samband stefnir, þ.e. munum við horfa á samband þar sem samvinnan mun aukast og dýpka eftir því sem fram líða stundir eða mun núverandi ástand verða leiðandi fyrir sambandið næstu áratugina eða mun það draga úr samvinnu sinni og færast kannski meira í áttina að því fyrirkomulagi sem er um Evrópska efnahagssvæðið á grundvelli EES-samningsins? Um þetta er erfitt að spá. En þetta skiptir miklu máli fyrir þjóð sem vill ganga inn í ESB. Erum við að ganga í ríkjabandalag sem stefnir að því að þróast í áttina að því sem við sjáum til dæmis í Bandaríkjunum þar sem alríkið er ráðandi og ríkin raunverulega bara hluti, stjórnsýslueiningar innan þess en ekki sjálfstæð ríki eða erum við að horfa á einhverja aðra þróun sem sennilega væri okkur flestum Íslendingum meira að skapi? Þá er rétt að horfa til þess að þegar ESB tók upp eina mynt, evruna, þá var þar með stigið mjög stórt skref í áttina að auknu og dýpra samstarfi á milli ríkjanna í efnahagsmálum sérstaklega, í ríkisfjármálum. Mín spá er sú að það muni líka ýta undir aukið samstarf í skattamálum. Allt mun þetta leiða til aukins samruna bæði á breiddina og á dýptina. Þá kemur upp mjög áhugaverð spurning um hvernig mönnum takist að tengja saman aukið vald í Brussel, efnahagslegt, pólitískt vald, við lýðræðið og svo er það aðkoma almennings í löndunum að því valdi. Það er erfitt mál því að til þess að menn geti kosið saman þá þurfa þeir að eiga sameiginleg málefni til þess að það sé einhver merkingarbundin kosning. Það getur reynst erfitt til dæmis fyrir kjósendur í Finnlandi að finna hinn sameiginlega grunn með kjósendum í Grikklandi, Frakklandi, eða hvar sem það er, þannig að þeir skynji sig sem hluta af heild. Þess vegna hefur Evrópusambandið brugðist við með til dæmis Lissabon-samningnum og var það hugsað í fyrirrennara þess samnings sem var einhvers konar vísir að stjórnarskrá að það skiptir einmitt máli að búa til ýmsar þær stofnanir innan ESB sem leggja grunn að sameiginlegum viðmiðum og að sameiginlegri hugmynd um hvað það sé að vera Evrópubúi. Það væru þá hlutir eins og auðvitað fáninn, þjóðsöngur, sameiginleg utanríkisstefna, sameiginleg mynt, sameiginlegur forseti, sameiginleg ríkisstjórn og svo framvegis. Þetta er ekkert ósvipað því sem við sjáum í Bandaríkjunum. Einmitt á grundvelli þessa hljóta menn að velta fyrir sér hver þróunin verði. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að með því stóra skrefi að evran var tekin upp þá hljóti sambandið að þróast í átt til aukinnar samvinnu bæði á breiddina og dýptina, að það sé það afl sem muni reka sambandið áfram í þá áttina. Þetta þurfum við að hafa í huga þegar við sendum inn umsókn um aðild að ESB. Að lokum, frú forseti, þar sem tími minn er nú við það að renna út þá vil ég ítreka þakkir mínar til utanríkismálanefndar og nefndarmanna þar fyrir það góða starf sem þar var unnið. Ég ítreka einnig að það mun valda mér miklum vonbrigðum ef þær breytingartillögur sem við sjálfstæðismenn höfum lagt hér fram verða ekki samþykktar af því að ég tel að með því að samþykkja þær - bæði að þjóðin fái að segja skoðun sína á því hvort við eigum að sækja um og að tryggt verði að þjóðin eigi síðasta orðið þegar kemur að því að ákveða hvort ganga eigi í ESB eða ekki - að verði þær samþykktar þá sé hægt að sjá fyrir sér breiða pólitíska samstöðu um þetta mál. Þannig væri hægt að ná þeirri samstöðu. Ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafa enn þá tækifæri til þess ná þeirri samstöðu, taka tillit til þessara breytingartillagna og fara af stað í þessa vegferð með ríka pólitíska samstöðu að baki sér. Á því yrði mikill munur miðað við það sem því miður er lagt hér upp með.

Nokkur atriði, frú forseti, vildi ég gera hér að umræðuefni. Í fyrsta lagi tel ég að þingmaðurinn hafi tekið heldur ónákvæmt til orða um afstöðu mína til ESB og sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna og tengsl Íslands við það hugsanlega í framtíðinni. Í öðru lagi er ég honum algjörlega sammála um að menn eigi að gæta að því að búa ekki til óraunhæfar væntingar til dæmis um afleiðingar evrunnar. Í þriðja lagi finnst mér sem innan í hjarta þingmannsins ómi nú ákveðinn óður til gleðinnar. Ég kemst ekki að annarri niðurstöðu eftir að hafa hlustað á hann. Mig langar aðeins að fara yfir það sem hv. þingmaður hefur sagt um evruna núna og áður. Hann hefur lengi verið þeirrar skoðunar að við þurfum að skipta um gjaldmiðil. Hann sagði hér í ræðu sinni í upphafi að hann teldi að í stöðunni væri það kannski besti kosturinn ef hægt væri að taka upp evruna. Hann sagði hins vegar að það væri alls ekki hægt að taka hana upp einhliða, meðal annars vegna afstöðu og andstöðu Evrópska seðlabankans. Hann komst að þeirri niðurstöðu undir miðbik sinnar ræðu að það sem þyrfti að gerast væri að það yrði látið reyna á aðild að ESB og síðan þyrfti þjóðin að taka afstöðu til þess, hugsanlega með þeim umbúnaði sem kemur fram í breytingartillögum þeirra. En svo sagði hann að hann hefði mjög miklar efasemdir um að þjóðin samþykkti samninginn. Hann taldi sem sagt að hann yrði felldur og þá þyrfti að skoða aðra kosti eins og til dæmis dollarann, sagði hann. Ef þetta er svona, ef hann telur nú þegar, jafnvel þrátt fyrir þær breytingartillögur sem hann hefur sett fram, að þjóðin muni ekki samþykkja samning að Evrópusambandinu þá spyr ég hv. þingmann, af því að hann er lógískur og greindur ungur maður á uppleið: Af hverju leggur hann þá bara ekki til að Íslendingar taki upp dollarann? Það er hin eina lógíska niðurstaða af ræðu hv. þingmanns. Ég spyr hann: Af hverju sveipaði hann þá niðurstöðu öllum þessum umbúnaði? En þetta var kjarninn í því sem hann var að segja ef ég reyni bara að greina það svona út frá þeirri sömu rökræðu og hann beitti í sinni ræðu.

Frú forseti. Hvað varðar ummæli hæstv. utanríkisráðherra um sjávarútvegsmálin held ég að minni mitt bresti ekki, en að fyrir nokkrum árum hafi komið fram að hann væri sammála þeim sjónarmiðum að erfitt væri að fá varanlegar undanþágur en að hægt væri að sníða mál þannig að við gætum búið við regluverkið sem Evrópusambandið byggi við í sameiginlegri fiskveiðistjórnarstefnu sinni. Nú kann að vera að mig misminni en ég man ekki betur en að svo hafi komið fram hjá ráðherranum, en þá var hann reyndar hv. þingmaður. Varðandi evruna, þá er það alveg rétt sem hæstv. ráðherra segir að það sem hefur valdið því að ég hef ljáð máls á að eðlilegt sé að við sækjum um aðild að ESB snýr einmitt að þessum vandamálum sem við eigum í hvað varðar myntina. Ég tók það fram í ræðu minni að ég væri þeirrar skoðunar að menn gætu séð fyrir sér eitthvert fyrirkomulag í hagstjórn sem gerði það að verkum að hægt væri að búa við íslensku krónuna. Slíkt fyrirkomulag kallar á mikinn aga, mikla festu, og ég hef enn þá ekki séð, hvorki hjá Seðlabankanum né frá ríkisstjórninni, nein þau plön eða þá aðferðafræði sem menn geta byrjað að ræða til þess að skoða þann valkost. Ég vil sjá hvernig slíkur samningur liti út sem við gætum gert við Evrópusambandið. Hvort menn væru tilbúnir til þess að færa þær fórnir sem í honum fælust - að mínu mati alveg örugglega - sem snúa að sjávarútvegsmálum sérstaklega og hins vegar þá kosti sem gætu fylgt því að taka upp evruna. Á sama tíma segi ég reyndar að það er ekki gallalaust fyrirkomulag. Reynist það ekki ganga eftir, sem ég tel mjög líklegt eins og hæstv. ráðherra benti réttilega á, stöndum við frammi fyrir ákveðnum valmöguleikum. Einhliða upptaka evru í andstöðu við ESB, sem ég tel að sé allt að því útilokuð, upptaka dollars sem þá væri einn kosturinn eða þá að menn haldi áfram að vinna með íslensku krónuna, en geri það ekki eins og gert var hér áður fyrr, það er þó ljóst í mínum huga.

Frú forseti. Það sem hv. þingmaður hefur eftir mér um sjávarútveginn er ekki ónákvæmt. Það er alveg rétt hjá honum að ég hef orðað þetta með þeim hætti að jafnan þegar ég hef sagt að við þurfum ekki á varanlegum undanþágum að halda hef ég bætt við að í ljósi reynslunnar telji ég að hægt verði að fá sérlausnir sem byggjast á núverandi reglum og líka eins og þær eru að þróast í grænbókinni. Komum þá aftur að evrunni. Það hefur enginn Íslendingur, nema hugsanlega formaður Sjálfstæðisflokksins, talað jafnsterklega fyrir þeim ávinningi sem væri hægt að fá af upptöku evrunnar eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson. Þegar hann talar um að menn eigi að gæta þess að skapa ekki óraunhæfar væntingar minni ég hann á þær greinar og þau viðtöl sem tekin voru og skrifuð af honum og hv. þm. Bjarna Benediktssyni fyrir landsfund Sjálfstæðisflokksins. Þar voru það þeir sem bjuggu til töluvert sterkar væntingar um hverju væri hægt að ná fram með upptöku evrunnar. Ég vísa síðan til þess að - reyndar spyr ég hv. þingmann: Var það þá svo að hann hafi talað um þetta í aðdraganda landsfundar Sjálfstæðisflokksins, en verið á þeirri skoðun sem hann lýsir hér, að það sé ekki nokkur vegur að fá þetta samþykkt hér á Íslandi? Þá mundi maður nú segja að hv. þingmaður hafi verið að tala í plati en ég veit að hann gerir það ekki. Ég vek hins vegar líka eftirtekt á þeim væntingum sem koma fram í tillögunni sem hann stóð að varðandi Evrópusambandið, þ.e. þar er bara í gadda slegið að menn ættu að láta á það reyna í aðdraganda og upphafi slíkra samningaviðræðna að ná samkomulagi við Evrópska seðlabankann um stuðning við núverandi stöðu okkar og íslensku krónunnar. Hv. þingmaður virðist því hafa verið þeirrar skoðunar fyrir sex vikum að eftir nokkru væri að slægjast í þeim efnum.

Frú forseti. Fyrst hvað varðar þá fullyrðingu hæstv. utanríkisráðherra að hann hafi ekki heyrt aðra Íslendinga tala fastar fyrir evru og kostum hennar en þann sem hér stendur  Hvað varðar evruna endurtek ég þetta: Það eru augljóslega kostir við upptöku evru og líka gallar. Evra verður ekki tekin hér upp á Íslandi nema við göngum inn í ESB, að ég tel og hef fengið fyrir því sannfæringu. Að ganga í ESB þýðir að við þurfum að öllum líkindum, og ég tel það langlíklegast, að fórna yfirráðum okkar yfir fiskveiðiauðlindinni. Ég tel, og það er þess vegna sem ég var þeirrar skoðunar að það ætti að sækja um, að við þurfum að sjá nákvæmlega hvernig slíkur samningur lítur út þannig að þjóðin að endingu geti fellt sinn dóm. Það er lykilatriði. Verði niðurstaðan sú að þjóðin segi: Við viljum ekki gefa frá okkur þessi fullu yfirráð, við teljum okkur ekki geta búið við þær tímabundnu undanþágur sem verða veittar þá er það niðurstaðan og menn verða að vera tilbúnir til þess að leita annarra leiða. Þá eru tvær leiðir í boði, alla vega þegar horft er til næstu ára, þ.e. að búa áfram við íslensku krónuna og þá með allt öðruvísi framkvæmd peningamálastefnunnar og samspili hennar við ríkisfjármálin en verið hefur - eða einhvers konar einhliða upptaka á annarri mynt, dollara eða hvað það nú er. Aðalatriðið er að þetta hef ég og margir aðrir sett fram í ljósi þeirra aðstæðna sem hafa þróast hér á undanförnum mánuðum og missirum. Það er engin þversögn fólgin í þessari afstöðu þegar menn síðan segja: Sá málatilbúnaður sem ríkisstjórnin hefur um það hvernig á að sækja um aðild að ESB er ófullnægjandi 

Frú forseti. Það hafa margir slegið í og úr í Evrópumálum á síðustu mánuðum og kannski ekki skrýtið af því að hér er um að ræða nokkuð umfangsmikið og flókið mál. Þingmaðurinn flutti áðan ágæta málsvörn þeirra sem hafa efasemdir um flest sem að þessum málum lýtur. Eitt mikilvægt nefndi hann sérstaklega, þ.e. að ná breiðri samstöðu, pólitískri og úti í samfélaginu, um að sækja um aðild. Það er nákvæmlega það sem gerðist í vetur og hefur gerst á liðnum árum í umræðunni um Evrópumálin. Æ fleiri hafa komist að þeirri niðurstöðu að sækja beri um aðild að Evrópusambandinu, leiða það til lykta í samningaviðræðum og ganga síðan með samninginn til þjóðaratkvæðis. Síðan geta menn deilt hér um formið á þessu öllu saman og um ýmis tæknileg atriði, dregið upp svartar myndir af auðlindaafsali og bandaríkjum Evrópusambandsins, en ekkert bendir til þess að þau séu að myndast heldur þvert á móti að bandalagið sé að þróast í hina áttina, en miklu skiptir hin breiða samstaða sem þingmaðurinn talaði um áðan. Þess vegna var mikið ánægjuefni hvernig hann og félagar hans gengu fram í vetur þegar þeir sögðu að tími væri kominn til þess að taka þetta mál út fyrir flokkafarveginn, svo ég vitni beint í þingmanninn úr fréttum Ríkisútvarpsins 13. desember. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Flokkarnir geta haft sína afstöðu í þessu máli, Sjálfstæðisflokkur og aðrir. Aðrar þjóðir eins og Norðmenn hafa í tvígang tekið þetta út úr flokkafarvegi og farið með þetta í lýðræðislegan farveg sem er skynsamlegur og málið einfaldlega það stórt að flokkarnir eiga ekki að sitja á því.“ Ég er honum hjartanlega sammála, hef talað fyrir sama sjónarmiði í mörg, mörg ár. Þess vegna undrar mig hvað þingmaðurinn telur úr Alþingi Íslendinga að fara þessa leið, að sækja um aðild, ná samningi og fara með hann fyrir þjóðina, þegar ekkert hefur í sjálfu sér breyst annað en að rökin og samstaðan um að sækja um aðild virðist hafa aukist í samfélaginu og vísa ég þar aftur í 

Frú forseti. Þetta sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson tæpti á er mergur málsins. Við sjálfstæðismenn höfum leitað mjög eftir því hér í þinginu að ná þverpólitískri samstöðu um þetta mál. Við höfum nefnilega sagt: Það er ekki sama hvernig þetta er gert. Ég fór í ræðu minni yfir hvers vegna við flytjum þær breytingartillögur við tillögu ríkisstjórnarmeirihlutans sem við höfum gert, þ.e. að í fyrsta lagi fái þjóðin að segja skoðun sína á málinu, að við tökum þetta upp úr flokkafarveginum, úr þessum erfiðu aðstæðum sem augljóslega hafa myndast á Alþingi, eins og kom fram í umræðunni í gær, færum þetta til þjóðarinnar og segjum: Takið þið ákvörðun óháð flokkum, óháð flokksböndum, um hvort við eigum að sækja um aðild að ESB eða ekki. Síðan þegar samningurinn liggur fyrir segjum við við þjóðina: Það eruð þið sem eigið síðasta orðið, ekki stjórnmálaflokkarnir, ekki stjórnmálamennirnir heldur þjóðin. Þannig er sáttagjörðin sem við bjóðum hér ríkisstjórninni, þær tillögur sem við setjum fram. Ég skora á hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson og aðra þingmenn stjórnarliðsins að veita brautargengi breytingunum sem við sjálfstæðismenn höfum lagt upp með, því bara þannig er hægt að ná fram sátt í samfélaginu um þetta mál. Sátt hér í sölum Alþingis og á meðal þjóðarinnar. Það skiptir máli og enn er tækifæri til þess, allt þar til við komum að þeim punkti að hér verða greidd atkvæði. Eftir það, fari svo að okkar tillögur verði felldar, er augljóst að ríkisstjórnin hefur valið leiðina sem ég vara við, að festa málið í flokkapólitík og ráðast fram með offorsi. Það er ekki heillavænlegt.

Virðulegi forseti. Það er einmitt ekki það að tefla málinu með þessum hætti fram sem þingmaðurinn hv. varaði við fyrr á þessu ári. Þá talaði þingmaðurinn um að sótt væri um aðild og segir orðrétt í einhverjum greinanna og viðtalanna að í kjölfarið skuli fara með samninginn til þjóðaratkvæðis. Það er ekki í andstöðu við tillöguna sem hér liggur fyrir heldur felur boðuð breytingartillaga sjálfstæðismanna um tvöfalt þjóðaratkvæði kúvendingu frá fyrri afstöðu þeirra félaga sem núna fara svo prýðilega fyrir sínum flokki. Þeir töluðu um að sækja um aðild, semja og fara með samninginn fyrir þjóðina. Um það sjónarmið þeirra, mitt og svo margra hér á þingi og utan þings hefur skapast býsna breið pólitísk samstaða og þarf svo sem ekki að vitna í einstaklinga eða samtök sem hafa talað fyrir því, hvort sem er úr sammala.is eða innan Samtaka atvinnulífsins, ASÍ eða svo margra annarra úti um allt samfélagið sem vilja fara þessa leið. Þeir hafa margir hverjir efasemdir eins og þingmaðurinn um hvað við fáum fram í samningi sem lýtur að auðlindayfirráðum, stöðu landbúnaðarins og mörgum hinum viðkvæmari þáttum þjóðlífsins sem við teljum að verði að vernda sérstaklega í samningaviðræðum en við náum ekki að draga fram fyrr en eftir samningsumræðurnar. Þess vegna undrar mig þessi breytta afstaða forustumanna sjálfstæðismanna frá nokkurra mánaða gömlum ummælum þeirra um að við ættum að taka þetta upp úr flokkafarveginum með því að sækja um aðild og ganga síðan til þjóðaratkvæðis, t.d. eins og þeir sögðu sjálfir í janúar: Burt séð frá því hvað landsfundur sjálfstæðismanna ákveður að gera eigum við samt að sækja um aðild, ganga síðan til þjóðaratkvæðis. Þess vegna er það kúvending frá fyrri afstöðu að vilja fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu og flækja þjóðina inn í atkvæðagreiðslu - um hvað? Um efnisatriði 

Frú forseti. Það verður að segjast eins og er að hvorki ég né hv. þm. Bjarni Benediktsson höfðum ímyndunarafl til þess að sjá fyrir að hér í landinu yrði ríkisstjórn sem einsetti sér að sækja um aðild að ESB en væri klofin gjörsamlega niður í rót í málinu og að hana mynduðu þeir tveir sem í kosningabaráttunni höfðu lengst hvor frá öðrum um þetta mál. Annar flokkurinn sagði: við verðum að sækja um ESB nú þegar, og hinn flokkurinn sagði: við skulum aldrei sækja um ESB. Þeir flokkar mynduðu síðan ríkisstjórn og þegar fyrir liggur að þessi ríkisstjórn er jafnklofin og fram hefur komið hér í þinginu á síðustu sólarhringum er sérstök ástæða til þess að horfast í augu við og játa að sú staða er uppi. Að menn segi, til þess að ná fram breiðri pólitískri sátt og einmitt til þess að losa okkur upp úr flokkaförunum: Úr því að svona er í pottinn búið, úr því að þessi staða myndaðist í kjölfar þess að þessi ríkisstjórn komst til valda, þá förum við með þetta mál til þjóðarinnar og biðjum um hennar skoðun. Á sama tíma bætast við þau rök að við erum í Icesave-deilunni miðri og ég held að það væri algjörlega eðlilegt að þjóðin fengi að segja sína skoðun líka á því hvort hún vilji sækja um aðild að þessu bandalagi, m.a. í ljósi þessarar deilu, hvort hún vilji ekki jafnvel að sótt verði um síðar, þegar deilan hefur verið til lykta leidd. Það hafa því, hv. þingmaður, ýmsir þeir atburðir átt sér stað á þeim mánuðum sem liðið hafa frá því að ég og hv. þm. Bjarni Benediktsson skrifuðum okkar greinar sem hafa gert það að verkum að við teljum nú lykilatriði til að ná fram sátt í málinu að sú leið verði farin sem birtist í breytingartillögunum sem við höfum lagt fram hér á þingi.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að endurtaka þakkir mínar til hv. utanríkismálanefndar fyrir hennar yfirferð yfir málið. Ég sat sem varamaður í nefndinni einn eða tvo fundi og fylgdist með því hve vel var á málum haldið frá upphafi til enda. Það hefur gengið sem rauður þráður í gegnum umræðurnar í dag og í gær að þingheimur almennt er mjög sáttur við þá vinnu sem fór fram í nefndinni um þetta umfangsmikla, flókna og erfiða mál. Það er ekkert sjálfgefið að það takist að halda jafnvel utan um málið í þingnefnd þegar málið er jafnumdeilt og umfangsmikið og þetta mál svo sannarlega er og eiga formaður og varaformaður nefndarinnar að sjálfsögðu sérstakar þakkir skildar fyrir það. Þingmenn hafa í ræðutíma sínum að sjálfsögðu fjallað um ýmis atriði máls allt frá formi og tæknilegum atriðum til efnisinnihalds málsins. Ég ætla að staldra við einn þátt sem mér er sérstaklega hugleikinn og snýr að landbúnaðar- og byggðamálum af því að þó að kostirnir við hugsanlega aðild séu augljóslega ýmsir þá þarf að sjálfsögðu að gæta að mörgu og felast í ákveðnar ógnanir við stöðu núverandi mála. Þar á ég sérstaklega við landbúnaðarmálin. Forusta Bændasamtakanna og, held ég megi segja, þorri starfandi bænda í landinu, alla vega mjög margir - og þekki ég þá marga og er í ágætum reglulegum samskiptum við mikinn fjölda bænda þar sem ég bý að hluta til í dreifbýlinu, í sveitinni - þar eru miklar efasemdir um aðild þó því fari svo fjarri að allir bændur séu á móti aðildarumsókn eða hugsanlegri aðild heldur hafa þeir efasemdir út af stöðu sinnar greinar. Þær efasemdir eru fullkomlega réttmætar. Því var það ánægjuefni að í því nefndaráliti sem við ræðum í dag er sérstaklega vel tekið utan um og fjallað um landbúnaðarmálin annars vegar og byggðamálin hins vegar. Í mörgum úttektum sem fram hafa farið á kostum og göllum aðildar og aðildarumsóknar að Evrópusambandinu hafa menn oft farið býsna hratt yfir þessa þætti og ekki farið ígrundað eða djúpt í þá. En hér er það gert með miklum ágætum og segir í álitinu að af þeim umsögnum sem bárust nefndinni megi ráða augljóslega að það eru verulegar áhyggjur meðal forsvarsmanna í landbúnaðinum um áhrif aðildar ESB á íslenskan landbúnað. Þess vegna þurfum við að taka heiðarlega og vandaða umræðu um það hvaða kostir annars vegar og hvaða gallar hins vegar felist í aðild að Evrópusambandinu fyrir íslenskan landbúnað. Auðvitað má nefna einn höfuðkost hugsanlega fyrir þá grein eins og alla aðra atvinnustarfsemi í landinu, þ.e. stöðugur gjaldmiðill, lægra vaxtastig og stöðugleiki í efnahagslegu umhverfi. Það má að sjálfsögðu draga það strax fram sem kost fyrir landbúnað rétt eins og alla aðra atvinnustarfsemi af því að auðvitað er landbúnaðurinn fyrst og fremst öflug atvinnugrein í okkar landi þó hún sé um leið alveg gífurlega mikilvæg atvinnugrein. Þetta er sú atvinnugrein sem stendur undir byggðum landsins. Án öflugs landbúnaðar væru sveitir landsins meira og minna mannlausar. Þetta er sú grein sem tryggir okkur að stærstum hluta fæðu og fæðuöryggi Íslendinga. Stuðningur minn við inngöngu í Evrópusambandið hefur alltaf verið skilyrtur við það að staða landbúnaðarins yrði varin til hins ýtrasta í samningaviðræðum og staða landbúnaðar og byggðanna mundi batna í heild sinni en ekki versna. Auðvitað mun umgjörð landbúnaðar og stuðningsins breytast við inngöngu í ESB. Þess vegna þótti mér sérstaklega athyglisvert að lesa álitið og ætla ég að fjalla aðeins um þennan kafla og, eins og ég sagði, nota tíma minn í þetta skiptið, í fyrstu ræðu minni við þessa 2. umræðu um tillöguna til að fjalla um landbúnaðar- og byggðamálin. Við höfum haft tilhneigingu til þess á liðnum árum, og það er ekkert undarlegt við það, að fjalla mest um gjaldmiðilsmálin Hv. þm. Illugi Gunnarsson fór alveg prýðilega yfir það. Auðvitað hafa umræðurnar um það áreiðanlega kveikt hjá einhverjum óraunhæfar væntingar en öðrum ekki. En hið augljósa blasir við að þorri Íslendinga vill leita leiða til að efla stöðugleika í samfélaginu. Meðan við búum við lítinn gjaldmiðil sem er auðvelt fyrir einstaka spákaupmenn innlenda og erlenda að taka niður með stöðutöku þá er það að sjálfsögðu tilræði við fullveldi Íslendinga þegar því er svo fyrir komið. Það sem nú er áætlað að leita þessara leiða, að sækja um aðild að Evrópusambandinu, ganga til viðræðnanna og leggja samninginn fyrir þjóðina, er að sjálfsögðu fyrst og fremst viðleitni, pólitísk vegferð til að efla, varðveita og að mörgu leyti endurheimta efnahagslegt fullveldi þjóðarinnar sem við höfum lent í miklum erfiðleikum með í þeim fjármálahamförum sem núna ríða yfir heiminn og sérstaklega yfir okkur meðal annars út af því að við erum fámenn þjóð, 300 þúsund manns sem reynist að sjálfsögðu erfitt að verja lítinn sjálfstæðan fljótandi, sem var þá, gjaldmiðil þegar slík ósköp ganga yfir og þegar óprúttnir aðilar taka stöðu gagnvart gjaldmiðlinum og leika sér þannig með hann og gera hann að leiksoppi óforsvaranlegrar framkomu og hegðunar. Þetta er einn angi málsins og um hann hefur verið fjallað mikið, reyndar mest. Þetta er drifkraftur umræðunnar, þ.e. það sem menn kölluðu hlutfallsvanda á milli atvinnulífs, fjármálakerfis annars vegar alþjóðlegs og hins vegar gjaldmiðils og myntsvæðis. Það að komast í skjól á stóru myntsvæði með ýmsum kostum eins og lægri vöxtum, afnámi verðtryggingar og stöðugleika er að sjálfsögðu nokkuð sem þorri landsmanna vill skoða. En hitt er alveg rétt að í því felast líka ágallar eins og þingmaðurinn nefndi áðan, formaður þingflokks sjálfstæðismanna, að það geti verið kostur fyrir útflutninginn að gengi sé á tímabilum lágt og þar með innkoman meiri og svo framvegis. Það eru kostir og gallar við þetta allt saman. Ég ætla að fjalla um byggðamálin og landbúnaðinn að meginhluta. Eins og ég nefndi áðan hafa ýmsir forustumenn í landbúnaði verulegar áhyggjur af hugsanlegri aðild að Evrópusambandinu. Þau sjónarmið ná að sjálfsögðu langt út fyrir þá sem starfa við landbúnað af því að stuðningur við íslenskan landbúnað nær langt út fyrir þá sem byggja sveitirnar eða starfa í greininni. Stuðningur við íslenskan landbúnað og hina dreifðu byggð Íslendinga er mjög almennur á Íslandi sem betur fer og verður vonandi lengi áfram. Við eigum að gera allt sem við getum til að efla stöðu byggðanna, standa vörð um íslenskan landbúnað, efla stöðu hans og styrkja. Þess vegna tel ég að með aðild geti falist ýmisleg sóknarfæri fyrir byggðirnar dreifðu og landbúnaðinn, nýsköpun í dreifbýli, möguleikar sem gætu verið miklu fleiri en hafa komið fram í umræðunni. En um leið verðum við að sjálfsögðu að átta okkur á því hvaða ágjafir gengju yfir með lægri tollum og minni framleiðslutengdum stuðningi. Öflugur íslenskur landbúnaður skiptir okkur gífurlega miklu máli og er snar þáttur í mótun byggðar í landinu, eins og segir í álitinu, og hefur ekki bara hlutverki heldur mjög ríku hlutverki að gegna til framtíðar þegar kemur að veigamiklum þáttum í umhverfismálum, skógrækt, landgræðslu, endurheimt votlendis, landbúnaðarlandslagi, menningu og ferðaþjónustu fyrir landið allt. Landbúnaðurinn gegnir að sjálfsögðu því meginhlutverki fyrir dreifðar byggðir Íslands að auk þess að vera hluti af menningu og lífsafkomu þjóðarinnar þá tengist að sjálfsögðu fjöldi afleiddra starfa landbúnaði beint og óbeint og heilu þorpin, bæirnir úti um allt Ísland byggja tilveru sína á þjónustu við landbúnaðinn beint eða óbeint. Þess vegna þurfum við að taka þennan þátt í umræðunni sérstaklega fyrir, þ.e. hvernig ætlum við, kæmi til aðildar, að verja stöðu byggða og landbúnaðar? Meiri hlutinn í nefndinni leggur í nefndaráliti sínu áherslu á að skýr stuðningur við mjólkurframleiðslu og annan hefðbundinn búskap verði eitt af meginsamningsmarkmiðum Íslands. Það er algert grundvallaratriði að það verði eitt af skilyrðunum og samningsmarkmiðunum að tryggja grunnstuðninginn áfram. Það á til dæmis við um afnám tolla eins og segir í álitinu þar sem tollverndin hefur verið ein af stoðum íslensks landbúnaðar ekki síst hefðbundins landbúnaðar og þess vegna er mikilvægt að leita leiða til að búa svo um að stuðningi við landbúnaðinn verði sem allra minnst raskað af því að við gerum okkur að sjálfsögðu grein fyrir því að það kemur til breytinga á stuðningnum. Samningsmarkmiðin og samningsferlið felst í því að semja um það hvernig stuðningnum verði háttað og hvernig raskið verði sem minnst fyrir greinina, með hvaða hætti við getum eflt hana við þessar breytingar af því að ég held að í þessum breytingum og þessu breytingaferli felist gífurleg tækifæri fyrir íslenska landsbyggð í nýsköpun og uppbyggingu nýrra atvinnutækifæra og nýrra atvinnuhátta. Þróun landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins hefur verið með þeim hætti að eiginleg framleiðslustýring hefur verið lögð af í formi kvótasetningar og mjólkurkvóti verður, segir í álitinu, afnuminn frá 2013. Því er ekki lengur um að ræða, eins og ég nefndi áðan, framleiðslutengda styrki til bænda eins og við þekkjum í hluta af okkar landbúnaðarumhverfi þegar kemur að framleiðslu á sauðfé og mjólk þar sem styrkirnir eru framleiðslutengdir. Þess í stað er bændum tryggð ákveðin lágmarksafkoma í formi beingreiðslna sem er byggð á sögulegri framleiðslu. Það er að mörgu leyti mjög skynsamleg þróun í stuðningi að styðja við afkomu bænda með þeim hætti þar sem bændur geta ráðstafað fjármagninu meira eftir hentugleikum en framleiðslutengingunni einni saman. Síðan er gefið ákveðið svigrúm fyrir framleiðslutengda styrki norðan 62. breiddargráðu eins og komið er að í álitinu sérstaklega og vísað er í sem fordæmis Finna. Það er mjög mikilvægt fordæmi og gefur landbúnaðinum okkar íslenska ekki bara svigrúm til aðlögunar heldur bendir til hvaða sérstöðu Íslendingar gætu notið við aðildarumsókn og inngöngu í Evrópusambandið. Fordæmi þau sem sköpuð hafa verið í aðildarsamningum ríkja eins og Finnlands munu án efa verða mikill styrkur fyrir Ísland þar sem ástæða er til að ætla að meðal annars verði unnt að skilgreina allt landið sem norðurslóðalandbúnað. Það er gífurlega mikilvægt atriði. Þar erum við ekki að tala um einhverjar óraunhæfar væntingar um varanlegar undanþágur eða neitt slíkt heldur skilgreiningu á landinu öllu sem harðbýlu svæði, norðurslóðalandbúnaði sem gæti skapað grundvöll til að styrkja íslenskan landbúnað til dæmis með framleiðslutengdum styrkjum umfram það sem almennar reglur Evrópusambandsins kveða á að það geri alla jafnan. Þetta er mjög mikilvægt atriði. Þetta eigum við að leggja mikla áherslu á ef Alþingi samþykkir það að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu, þ.e. að standa þannig með öllum hugsanlegum ráðum vörð um stöðu íslensks landbúnaðar og það hvernig við getum skapað okkur stöðu til að styrkja okkar landbúnað áfram með framleiðslutengdum hætti umfram það sem almennt tíðkast innan Evrópusambandsins og það mundum við gera með þessum hætti, með skilgreiningu á norðurslóðalandbúnaði og landinu sem harðbýlu svæði. Þetta eru fordæmi sem Finnarnir og innganga Finna í sambandið á tíunda áratugnum gefa okkur til kynna að Íslendingar geti fengið. Þess vegna er það eitt af samningsmarkmiðum okkar sérstaklega að fara þessa leið. Ýmislegt annað má nefna sem skiptir miklu máli fyrir íslenskan landbúnað. Við þurfum að taka sérstaklega utan um landbúnaðinn og það er skilyrði fyrir stuðningi margra hér við inngöngu - þó við styðjum það að sótt verði um aðild núna - það er að landbúnaðurinn verði varinn og hann komi sterkari út úr ferlinu sem grein í heild sinni og byggðir landsins almennt komi sterkari út úr þessu. Ég tel að það felist mikil sóknarfæri fyrir byggðirnar í aðild að Evrópusambandinu. Það kemur að sjálfsögðu í ljós þegar samningurinn liggur fyrir og við þurfum að gæta sérstaklega að því. Í umfjöllun utanríkismálanefndar kom skýrt fram eins og kemur fram í álitinu hversu tengd byggðamálin eru við landbúnað innan ESB. Þeir nátengja málin, eins og ég gat um áðan, með því að leggja af framleiðslutengda styrki og taka upp byggðatengda styrki í staðinn sem eru vissulega byggðir á sögulegri framleiðslu. Innan ESB hefur verið dregið mjög úr beinum stuðningi og stuðningur hefur þess í stað verið aukinn hvað varðar byggðaþróun, umhverfisverkefni og aðra nýsköpun í dreifbýli sem er alveg sérstaklega jákvætt og reynsla margra þjóða af aðild að sambandinu, Íra, Finna og margra annarra, hefur verið sú að aðildin hefur gert þessum stóru og oft dreifbýlu löndum það kleift að byggja upp öflugt net fjarskipta, samgangna og ýmissa annarra innviða og grunnstoða sem gera þjóðinni kleift að efla byggðirnar allar mjög verulega. Þessi breyting getur fallið mjög vel að þróun íslenskrar byggðastefnu enda hafa margir sveitarstjórnarmenn og þeir sem fara með byggðamálin í okkar samfélagi, ekki síst sveitarstjórnendur úti um allt land, litið með jákvæðum hætti til inngöngu í Evrópusambandið út af byggðastefnu sambandsins sem um margt er til mikillar fyrirmyndar. Aðkoma hagsmunaaðila að styrkjakerfi ESB er að sjálfsögðu mikilvæg í byggðamálum eins og í landbúnaðarmálum og kemur það fram í mati meiri hlutans og líkast til er umfjöllun um landbúnaðarmál ekki síst tengd þessari nýsköpunarstefnu sambandsins í byggðamálum. Að sjálfsögðu er einboðið að sveitarfélögin munu gegna lykilhlutverki í viðræðum um byggðamál, enda verði hagsmunir sveitarfélaga og byggða aldrei aðgreindir og að mati meiri hlutans kemur hérna fram að það þurfi að tryggja byggða-, umhverfis-, atvinnu-, og nýsköpunarstuðning til dreifðra byggða. Allt frá því að stækkunarferli sambandsins hófst í byrjun sjöunda áratugarins þegar Írar og margar aðrar þjóðir, Bretar, gengu inn hefur Evrópusambandið haft í forgrunni efnahagslega uppbyggingu á þeim svæðum aðildarríkjanna sem lakast standa efnahagslega enda er meginmarkmið sambandsins að tryggja annars vegar frið í álfunni og hins vegar hagsæld og velferð allra aðildarríkjanna. Þetta eru þau tvö meginmarkmið - af því að formaður Sjálfstæðisflokksins nefndi það í gær að menn verðu ekki nægjanlega miklum tíma í að ræða grundvallarhugsjónirnar á bak við Evrópusambandið þá þarf að draga það sérstaklega fram að kjarni sambandsins er, eins og frægt er, annars vegar að tryggja frið í álfunni á meðal hinna stóru þjóða og hins vegar að auka, varðveita og byggja upp hagsæld allra ríkja álfunnar, að hver þjóð hjálpi annarri til hagsældar og velferðar og þess vegna hefur byggðastefna sambandsins skipt svona miklu máli. Það er augljóst að sveitarfélögin munu gegna lykilhlutverki í viðræðunum um byggðamál, enda verða hagsmunir sveitarfélaganna og byggðanna mjög samofnir að þessu leyti. Nú er gert ráð fyrir að á tímabilinu 2007–2013 verði varið alls 350 milljörðum evra til byggðamála. Stærsti hluti þess fjár rennur til nýrra ríkja í Austur-Evrópu sem komu nýlega inn í sambandið og lakast standa efnahagslega af þeim 27 löndum sem núna eru aðilar auk Spánar, Portúgals, Grikklands og Möltu sem fá talsvert ríkulega af þessum styrkjum. Auk þess eru verulegir fjármunir til ráðstöfunar í öðrum ríkjum ESB, segir í álitinu, á tilteknum forsendum sem meðal annars mundu ná til Íslands að óbreyttum reglum. En þrátt fyrir augljósa áherslu á dreifbýli vegna tenginga við landbúnað og sjávarútveg þá kemur fram í umfjölluninni um landbúnað í álitinu að full ástæða sé til að ætla - og það er fullyrt hér - að unnt verði að skilgreina landið sem harðbýlt svæði og landbúnaðinn sem norðurslóðalandbúnað. Þetta skiptir gríðarlega miklu máli í þessu sambandi öllu og er algert grundvallaratriði í því meginmarkmiði okkar að verja og helst bæta stöðu íslensks landbúnaðar og byggðanna allra í heild sinni. Þess vegna leggur meiri hlutinn í áliti sínu áherslu á að byggðamál, styrkjakerfi og skilgreiningar landsvæða verði skoðuð heildstætt og skoðunin nái til landsins alls þar sem áhersla verði lögð á landfræðilega sérstöðu Íslands og breytta efnahagslega stöðu þjóðarinnar. Fram undan er að sjálfsögðu hjá okkur endurmat á landbúnaðarstefnunni og hefur staðið yfir í mörg ár hvort sem okkur líkar það betur eða verr út af alþjóðlegum samningum. Skiptir þá hugsanleg aðild að Evrópusambandinu ekki máli í því sambandi. Landbúnaðarstefna Evrópusambandsins hefur verið löguð að fyrirhuguðum breytingum á hinu alþjóðlega viðskiptaumhverfi sem margir þingmenn sem hér eru í salnum nauðþekkja af starfi undanfarinna ára. Þar er stuðningurinn, eins og ég nefndi áðan, ekki lengur tengdur framleiðslu heldur er það sem kallast í þeirri vinnu grænir styrkir. Ég hef persónulega verið fylgismaður þess að við fetum okkur í átt frá framleiðslutengdum styrkjum í mörgum greinum til grænna styrkja sem næðu til fleiri greina. En hitt er ljóst að það er nauðsynlegt og jafnvel áríðandi að halda úti framleiðslutengdum styrkjum til tiltekinna greina landbúnaðarins til að breyta ekki þannig grundvelli þessara greina eftir áralangt og áratugalangt fyrirkomulag á þeim málum þannig að greinarnar lendi í miklum vanda. Innan þessa ramma gætu fallið auk hefðbundins landbúnaðar sem felast innan stefnu Evrópusambandsins ótal verkefni sem mundu skapa fjölmörg ný störf í sveitunum, umhverfisverkefni eins og ég nefndi áðan, endurheimt á votlendi, matvælaframleiðsla sem nýtir staðbundin hráefni svo dæmi séu nefnd þannig að í byggðastefnu/landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins geta falist mjög fjölbreytt og margvísleg ný atvinnutækifæri fyrir íslenskan landbúnað og þá sem byggja dreifbýlið sem breikka þannig mjög atvinnulíf og atvinnuhætti sveitanna sem að vissu leyti hafa verið nokkuð einhæfir og að sumu leyti verið að þróast í háskalegar áttir á undanförnum árum. Kúabúum hefur til dæmis fækkað gríðarlega og við stefnum í að vera með örfá mjög stór kúabú sem eru að framleiða 500 þúsund til milljón lítra af mjólk á ári. Gömlu 100–200 þúsund lítra fjölskyldubúin heyra sögunni til að mestu leyti. Þetta er þróun til stórra verksmiðjubúa sem við þurfum að líta sérstaklega til inni í þessu ferli öllu saman. Aðildarumsóknin að Evrópusambandinu gefur okkur tilefni til þess að endurskoða þetta. Sem betur fer er mjög almenn og breið samstaða um það á Íslandi að standa vörð um landbúnaðinn og styrkja mannlíf og atvinnulíf í sveitum þannig að það fái staðist og geti að sjálfsögðu orðið sjálfbært og öflugt og þurfi ekki á styrkjum og stuðningi að halda. En við þekkjum það eins og staðan er núna og hefur verið að þessar greinar eru byggðar á ákveðnum undirstöðum og hluti þeirra eru framleiðslutengdir styrkir og það er ekki hægt að svipta þær greinar þeim stuðningi fyrirvaralítið þannig að þær féllu á hliðina um leið. Landbúnaðarstefna okkar er í dag að mörgu leyti einhæf og misskilvirk. Hún styður ekki þann fjölbreytta landbúnað sem er í landinu heldur einblínir á dilkakjöts- og mjólkurframleiðslu. Mér finnst svo mikið fagnaðarefni við byggðastefnu Evrópusambandsins hvað þar er einblínt á fjölbreytni og fólkinu sjálfu látið það eftir að velja sér með hvaða hætti það vill byggja sveitirnar og byggja þar upp dreifbýli og atvinnuhætti en er ekki stýrt inn í það að framleiða tilteknar vörur. En um leið er mikilvægt að standa vörð um framleiðslu á kjöti og mjólk af því að þar erum við líka að tala ekki bara um atvinnulíf í sveitum heldur einnig fæðuöryggi okkar Íslendinga. Kvótakerfið í mjólk hefur verið mörgum bændum hér óhagfellt líka og óbreytt stefna leiðir til áframhaldandi þróunar, eins og ég nefndi áðan, sem felur í sér marga ókostir. Það kallar á færri íbúa, fleiri svæði auð í sveitunum þannig að dýrara verður að halda þar úti þjónustu og þar með verður dreifbýlið veikara. Gegn þessu þurfum við einmitt að vinna. Við þurfum að efla dreifbýlið með öllum tiltækum ráðum. Þess vegna ver ég ræðutíma mínum í dag í að tala um að við verðum að verja stöðuna eins og hún er í dag og sækja fram. Ég tel að í aðild geti falist mikil sóknarfæri fyrir byggðirnar. Það sjáum við þegar samningurinn kemur heim og þess vegna er svo mikilvægt að í þessu nefndaráliti er það gert eitt af okkar aðalsamningsmarkmiðum, eitt af okkar meginmálum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið að verja og efla íslenskan landbúnað. Þeir sem til þessara hluta líta og lýsa yfir þungum áhyggjum, eins og bændaforustan gerir, af mögulegri aðild Íslands að Evrópusambandinu og þeirri stefnumörkun stjórnvalda að sótt verði um ef þingið samþykkir - við þurfum að tala til þessa fólks. Við þurfum að sannfæra það um að við svo sannarlega hlustum á raddir þeirra, tökum áhyggjur þeirra mjög alvarlega og munum ekki láta þau sjónarmið, hagsmuni landsbyggðar, dreifbýlis og landbúnaðar verða afskipt í aðildarviðræðum við Evrópusambandið. Það er eitt af okkar meginmarkmiðum að ná því fram að landbúnaðurinn standi betur en ekki verr og þar með dreifbýlið allt. Það er ekki lögmál að landbúnaðurinn þurfi að gefa eftir við inngöngu í Evrópusambandið. En það er hins vegar hætta á því ef við gætum ekki að því í samningsviðræðunum öllum. Þess vegna þurfum við að leggja á það áherslu sérstaklega þannig að það verði klappað í grjót að staða hans verði varin eins og efni standa til. Valkosturinn er að sjálfsögðu að þróa okkar kerfi í aðrar áttir og það verður alltaf nokkuð brött brekka af því að eins og ég nefndi áðan eru fyrirsjáanlegar breytingar á fyrirkomulagi okkar algjörlega óháð aðild að Evrópusambandinu og það veit forusta Bændasamtakanna mætavel og auðvitað eru menn þar að reyna að búa sig undir breytta tíma. En ný og framsækin landbúnaðarstefna gefur okkur færi á að styðja betur við vaxtarsprotana í atvinnulífi á landsbyggðinni og þeir eru fjölmargir. Það veit enginn betur en fyrrverandi ráðherra ferðamála sem hérna situr núna sem hæstv. utanríkisráðherra að þar eru vaxtarsprotarnir gífurlega margir og mikið af góðum og glæsilegum hlutum að gerast á landsbyggðinni. Það er auðvelt að rækta sprotana þannig að þeir fái rótum skotið og dafni vel. En það þarf hins vegar að gera með pólitískum hætti. Það er verið að gera það og það þarf að gera það miklu betur af því að það eru ekki bara hagsmunir núverandi bænda að skilgreina þessa hluti upp á nýtt heldur hagsmunir okkar allra. Sannarlega eru það hagsmunir ferðaþjónustubænda, hrossabænda og margra annarra búgreina sem njóta einskis stuðnings frá hinu opinbera, hvorki með beinum né óbeinum hætti, alls ekki. Þetta eru búgreinar sem standa algjörlega á eigin fótum. Það þekkjum við sem stundum hrossaræktina í frístundum að þar eru engir styrkirnir. Þar eru menn að byggja upp viðskiptasambönd innan lands og utan, vanda sig við að rækta glæsilega og góða gripi og ná þannig markaðshlutdeild og athygli erlendis og innan lands á þessari ræktun og framleiðslu. Þetta eru greinar sem svo sannarlega þarf að halda utan um líka eins og alla hina vaxtarsprotana. Ferðaþjónustan hefur verið vaxandi búgrein. Hún líður að sjálfsögðu líka fyrir erfiða stöðu sem skapast af ýmsum öðrum vandkvæðum og getur tekið miklum stakkaskiptum til hins betra við aðild að Evrópusambandinu. Helsti kosturinn við landbúnaðarstefnu ESB að mínu mati er að hún styður sérstaklega við staðbundna búvöruframleiðslu og tengingu hennar við ferðaþjónustu í nágrenni framleiðslunnar. Í því til dæmis eru mikil sóknarfæri fyrir ferðaþjónustuna sem búgrein innan Evrópusambandsins. Þegar þessar breytingar sem nokkuð fyrirsjáanlegar eru á umhverfi landbúnaðarins ganga yfir eru flestir af þeim bændum sem ég hef rætt málið við á þeirri skoðun að staða landbúnaðarins yrði þá miklu betri innan ESB heldur en einir og óstuddir utan þess fyrirkomulags þegar höggið ríður og þessar breytingar þurfa að ganga í gegn út af alþjóðaviðskiptasamningum. Ég held því að það sé ekki bara mikilvægt heldur mjög áríðandi fyrir íslenskan landbúnað og íslenskt dreifbýli að þessi mál verði leidd til lykta, að gengið verði til viðræðna, að við sjáum hvað við fáum út úr því og síðan kjósum við Íslendingar allir um það hvort við göngum þarna inn eða ekki. Ísland getur svo sannarlega tryggt þessa hagsmuni ef vel gengur í samningaviðræðum. Það er ekki mikill bragur að því, eins og sumir hafa talað hér í umræðunum bæði í andsvörum og ræðum, að tapa samningaviðræðunum fyrir fram. Það er sjálfsögð krafa okkar að látið sé reyna á þessa hluti hvort sem við beinum sjónum okkar að gjaldmiðilsmálum, vaxtastigi, verðtryggingu og almennu fyrirkomulagi peningamála eða lítum til búgreinanna, byggðanna og allra hinna þáttanna. Það sem skiptir mestu máli í þeim viðræðum sem mögulega eru fram undan ef Alþingi samþykkir það að sótt sé um aðild að Evrópusambandinu er, eins og ég nefndi áðan og hef fjallað um í ræðu minni í dag, að verja stöðu landbúnaðarins, tryggja að hann komi sterkari og öflugri út úr aðild heldur en hann stendur núna, að við sækjum fram fyrir byggðirnar allar í heild sinni, mótum nýja og öfluga og kraftmikla byggðastefnu sem færir okkur öflugt fjölbreytt atvinnulíf á landsbyggðinni, annars vegar þetta og hins vegar það að yfirráðin yfir auðlindunum séu varin fullkomlega. Áhyggjur efasemdarmanna um aðild snúa að sjálfsögðu að auðlindayfirráðum, fullveldinu og stöðu landbúnaðarins. Ég tel sjálfur að með því að deila fullveldi okkar með öðrum 27, eða hvað þau verða mörg, fullvalda ríkjum muni fullveldi okkar að sjálfsögðu með einhverjum hætti breytast. En að það muni eflast. Við afsöluðum okkur fullveldið að einhverju leyti með EES-samningnum. Það er mikill lýðræðishalli á þessu fyrirkomulagi eins og það er í dag. Þetta er mjög óheppilegt fyrirkomulag að því leytinu ef litið er til lýðræðismálanna. Eins og hv. formaður Sjálfstæðisflokksins nefndi hérna í gær þá væri það einn af kostunum við inngöngu að við fengjum nokkra þingmenn á þingið, hefðum aðgang að viðræðunum og lagasetningaferlinu. Þetta taldi formaður Sjálfstæðisflokksins í gær sem einn af höfuðkostum þess sem möguleg innganga gæti fært okkur. Ég tek undir það. Nefndarálitið fjallar ágætlega um öll þessi mál, orku- og auðlindamálin, fullveldismálin. Skora ég á sem allra flesta að kynna sér þetta vandaða yfirgripsmikla og góða álit sem tekur hispurslaust á mögulegum kostum og göllum aðildar, hættunum og sóknarfærunum og dregur þar ekkert undan. Hérna segir í álitinu á einum stað, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur áherslu á að við þessa ítarlegu skoðun kom ekkert fram“ - ekkert fram - „sem gefur ástæðu til að ætla að aðild að ESB hefði áhrif á íslenska hagsmuni á ...“ - sviði orku- og auðlindamála - „og bendir í því sambandi einnig á að fyrirkomulag eignarhalds náttúruauðlinda er ekki viðfangsefni ESB heldur alfarið á hendi aðildarríkjanna þar sem innri markaðslöggjöfin tekur ekki á eignarhaldi.“ Allt bendir til þess að við munum ná ágætri stöðu þegar kemur að því. Við þurfum að tryggja forræði okkar yfir auðlindunum. Við verðum að tryggja stöðu byggðanna og taka umræðu um það hvernig fullveldismálum er fyrir komið með aðild. Það mál breyttist verulega þegar við gerðum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið fyrir fimmtán árum síðan þó það hafi fengið allt of litla athygli í rauninni í umræðunni með hvaða hætti var verið að koma þeim hlutum fyrir þá, með þeirri aukaaðild sem reyndist okkur að mörgu leyti mjög vel en að öðru leyti illa. Það þýðir ekki að tala um það núna að það hefði verið miklu heppilegra að ganga alla leið þá og sækja um aðild og kjósa um hana. En nú stöndum við á tímamótum. Hérna er eitt stærsta og mikilvægasta mál síðari tíma í meðförum Alþingis og núna við 2. umr. Umræðan hefur verið hófstillt og yfirveguð og hún hefur endurspeglað, finnst mér, þá breiðu samstöðu sem þrátt fyrir allt, þrátt fyrir opinbera stefnu einstakra stjórnmálaflokka í þessum málum, þá breiðu samstöðu sem hefur skapast úti í íslensku samfélagi til að sækja um aðild, láta reyna á það með þeim hætti og ganga síðan til þjóðaratkvæðis um samninginn. Mér finnst umræðan hér, sú málefnalega að mestu leyti, hófstillta og ágæta umræða sem hefur staðið núna á annan þingdag endurspegla þessa staðreynd alveg prýðilega. Við höfum farið býsna langt í þessari umræðu á síðustu árum. Það hefur farið fram umræða um Evrópumál úti um allt samfélag í mörg ár. Nú erum við á Alþingi í rauninni að safna þessari umræðu saman, safna rökunum saman og þekkingunni sem hefur byggst upp á þessum málum hjá fjölda sérfræðinga, hjá fjölda áhugamanna um þessi mál á mörgum umliðnum árum. Nú erum við að safna þessum rökum saman um leið og við göngum til atkvæða um það eftir einhverja daga hvort Alþingi álykti að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu. Það er vissulega ein stærsta ákvörðun sem Alþingi hefur tekið í mörg ár, ein af þeim stærstu. Þær hafa verið margar stórar á síðustu mánuðum og eru fleiri stórar og afdrifaríkar fram undan. En þetta er örugglega ein af stærstu og mikilvægustu ákvörðunum Alþingis. Þess vegna er ánægjulegt að á bak við þá ákvörðun - hvort sem menn segja já eða nei - liggur sú vandaða og djúpa og yfirgripsmikla vinna sem utanríkismálanefnd lagði í málið á síðustu vikum. Það er Alþingi Íslendinga til sóma að vel hefur verið staðið að þessu máli alveg frá upphafi til þessa dags. Þess vegna göngum við til atkvæðagreiðslunnar eftir nokkra daga með þá fullvissu í huga að vel hafi verið unnið að þessu máli, að vel hafi verið staðið að þessari miklu vinnu og þar á nefndin, eins og hefur komið fram hér sem rauður þráður í gegnum umræðuna eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar, almennt miklar þakkir skildar og fólk og þingmenn úr bæði stjórn og stjórnarandstöðu hafa ítrekað það. Hér er um að ræða sögulegt stórmál. Við ræðum það af vandvirkni og yfirvegun. Það hefur verið gert í dag og í gær og við munum gera það áfram svo lengi sem þingmenn telja að umræða hér þurfi að standa um þetta mál.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir mjög gott yfirlit hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar um möguleg áhrif á landbúnað og byggðamál kæmi til þess að Íslendingar samþykktu aðild að ESB. Ég verð að segja eins og er að ég er mjög sammála hv. þingmanninum um marga hluti hvað varðar einmitt mikilvægi þessa málaflokks og fagna því reyndar að heyra að í þeim ranni sem hv. þingmaður kemur úr, þ.e. úr Samfylkingunni, eru í það minnsta uppi raddir, m.a. hv. þingmanns, um mikilvægi þessara mála. Löngum hefur borið á því að okkur hefur þótt skorta nokkuð upp á skilning á einmitt stöðu landbúnaðarins og mikilvægi hans, sérstaklega í byggðaþróuninni, frá þeim annars ágæta stjórnmálaflokki. Þess vegna er þetta ánægjuefni. Ég tel þó reyndar, þar sem hv. þingmaður talaði ítrekað um stöðu byggðanna, að aldrei verði hægt að ræða þetta mál nema einmitt í samhengi við sjávarútveginn og mögulega stöðu hans innan ESB vegna þess að hann er jú lykilbreytan í þessu, hryggjarstykkið í byggðum landsins, þorpin, sjávarþorpin, kauptúnin og kaupstaðirnir, allt er þetta auðvitað hið mikilvægasta og svo samblandið og samþættingin við landbúnaðinn. Ég vil byrja á því að spyrja hv. þingmann: Ef hann sér á upphafsstigum samningsins eða þegar menn hafa fjallað um landbúnaðarþáttinn að ekki sé að myndast sú staða eða sá samningur sem hann telur boðlegan fyrir íslenskan landbúnað, mun hann þá beita sér innan síns flokks og við sína ráðherra til þess að ekki verði þá lengra haldið í samningsgerðinni og samningurinn 

Frú forseti. Ég vil fyrir það fyrsta taka undir það sem þingmaðurinn sagði, þessum málum hefur almennt verið gefinn allt of lítill gaumur í íslenskri stjórnmálaumræðu á liðnum árum. Mjög sjaldan á þeim tíma sem ég hef starfað hérna hafa verið einhverjar yfirgripsmiklar umræður um byggðamál almennt eða landbúnaðarmál. Þess vegna finnst mér það sem miklum stuðningsmanni landbúnaðar og dreifbýlis á Íslandi kærkomið tækifæri að ræða þau mál af því að byggða- og landbúnaðarmál snerta svo sannarlega mögulega aðild að Evrópusambandinu. Menn hafa yfirleitt fjallað um þau út frá því að raskið fyrir landbúnaðinn og greinina verði svo mikið að það verði aldrei ásættanlegt fyrir landbúnaðinn. Ég er persónulega algjörlega á öndverðri skoðun, ég held að í þessu felist svo mikil sóknarfæri fyrir byggðirnar. Þingmaðurinn spurði hvort ég mundi beita mér fyrir því að samningsviðræðum yrði þá hætt. Ég held að vinnan verði þannig að við munum fylgjast með og ef við teljum ekki fullnægjandi stöðu í einhverjum málaflokki munum við beita afli okkar til að fá menn til að taka betur á þar og sjá hvort við náum ekki árangri í því. Ég átta mig ekki alveg á því nákvæmlega hvernig ferlið fer fram. Ég mundi aldrei styðja aðild að Evrópusambandinu ef ekki hefði tekist að ná viðunandi og góðum árangri fyrir landbúnaðinn og byggðirnar 

Frú forseti. Ástæða þess að ég spurði hv. þingmann þessarar spurningar var ummæli hæstv. fjármálaráðherra hér í gær þar sem hann lýsti því yfir að nauðsynlegt væri að byrja einmitt á landbúnaðarmálunum og sjávarútvegsmálunum því að ef það sýndi sig að það stefndi í að ekki væri hægt að ná ásættanlegum samningi væri engin ástæða til að halda áfram og menn mundu ekki bera samninginn til þjóðarinnar. Ástæðan fyrir því að ég hnykki á þessu er akkúrat sá vandi sem upp er kominn í ríkisstjórninni, hún er klofin í málinu. Annar flokkurinn vill alls ekki ganga í ESB og hefur haft það á stefnuskrá sinni alla tíð að það sé gjörsamlega ósamrýmanlegt íslenskum hagsmunum að ganga inn. Hinum megin er ríkisstjórnarflokkur sem hefur lagt alla áherslu á að ganga inn í ESB. Þess vegna mun óhjákvæmilega myndast sú staða þá þegar samningaferlið verður komið af stað að annar flokkurinn - rétt eins og hæstv. fjármálaráðherra sagði hér í gær - mun þá mjög auðveldlega komast að þeirri niðurstöðu að ekki verði lengra haldið, ekki sé hægt að semja lengur vegna þess að það sé augljóst að ekki sé hægt að fullnægja þeim kröfum sem sá flokkur gerir um íslenska hagsmuni. Þær kröfur liggja allar fyrir í stefnu Vinstri grænna, það er alveg augljóst mál. Og það er alveg augljóst mál að stefna þess flokks er sú að það eigi alls ekkert að ganga inn í ESB vegna þess að þær kröfur sem sambandið gerir eru einfaldlega óásættanlegar fyrir Ísland. Hinum megin er síðan Samfylkingin. Þess vegna, hv. þingmaður, höfum við sjálfstæðismenn sagt: Þessi málatilbúnaður, þessi staða, þessi klofningur inni í ríkisstjórninni gerir það að verkum að menn geta ekki farið af stað með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlar sér. Þess vegna gerum við þær breytingartillögur sem við höfum gert varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu í upphafi máls og síðan það að tryggja að þjóðin fái sagt síðasta orðið. Vill nú hv. þingmaður ekki lýsa því bara hér yfir að í nafni einmitt þess að það sé nauðsynlegt að búa til breiðari sátt, 

Frú forseti. Nei, ég mun ekki styðja þær breytingartillögur. Þingmaðurinn hefur gert talsvert úr því að flokkarnir hafi hvor sína afstöðuna til aðildar en við getum tekið mýmörg dæmi, t.d. þegar Norðmenn sóttu um, þá var norski verkamannaflokkurinn sem þá var við völd í Noregi klofinn í málinu, ef svo má segja, ungliðahreyfingin fór hamförum á móti aðild meðan flestir hinna voru með. Hinu sama hefði verið til að dreifa ef sótt hefði verið um fyrr á þessu ári. Þingmaðurinn lagði það sjálfur til í janúar að sótt yrði um aðild að Evrópusambandinu burt séð frá afstöðu ríkisstjórnarflokkanna, burt séð frá því hvaða afstöðu landsfundur sjálfstæðismanna, sem átti að halda í janúar, hefði tekið, það yrði samt sótt strax um aðild til að ná málinu upp úr flokkahjólförunum og síðan yrði farið með samninginn fyrir þjóðaratkvæði. Þetta er nákvæmlega í rauninni sú sama skoðun og ég hef, burt séð frá því hvaða afstöðu einstakir þingmenn og ráðherrar hafa til málsins af því að þetta mál mun alltaf, kannski sem betur fer og eðlilega, verða þverpólitískt. Við þekkjum öll fólk úr öllum flokkum sem er bæði með og á móti þessu máli, fullt af sjálfstæðismönnum styður það mjög einbeitt að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu. Við þurfum ekki einu sinni að telja upp nöfnin hér, fyrrverandi þingmenn og þekktir og öflugir forustumenn í Sjálfstæðisflokki eru einbeittustu talsmenn þess að sótt verði um aðild að Evrópusambandinu strax í dag. Þetta vita sjálfstæðismenn sjálfir þannig að málið er fyrir löngu komið upp úr hjólförum flokkanna og það er miklu breiðari samstaða úti í þjóðfélaginu á bak við aðildarumsókn en speglast nákvæmlega í afstöðu þingflokkanna. Það er miklu þrengri prófíll á málið. Sjálfstæðisflokkurinn á þingi endurspeglar ekki 

Frú forseti. Ég get ekki tekið undir þau ummæli hv. þingmanns að umræðan sé Alþingi til sóma. Hún hófst með því að einn þingmaður lýsti því yfir að honum hefði borist til eyrna að það yrðu stjórnarslit ef hann stæði við sannfæringu sína og stæði að breytingartillögu. Hann hefur ekki sést við umræðuna síðan hann lýsti því yfir. Ræða hv. þingmanns var góð varðandi landbúnaðinn. Í henni var fullt af loforðum. Hann ætlar að breyta öllum bændum í styrkjafræðinga. Það er reyndar farið að kenna það við háskóla á Íslandi hvernig maður sækir um styrki í Evrópusambandinu og það getur vel verið að það sé nokkuð sem lokkar menn til fylgis. En hann sagði að margir væru búnir að tapa samningunum fyrir fram. Þessi umræða fer fram í skugga Icesave. Síðastliðið haust var hv. þingmaður hæstv. viðskiptaráðherra, stóð vaktina - og tapaði fyrir fram. Hann stóð vaktina ásamt Jóni Sigurðssyni sem var þá formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins. Í tímariti Landsbankans birtist við upphaf Icesave-reikninganna í Hollandi viðtal við eftirlitsmanninn Jón Sigurðsson þar sem hann segir að fjármál íslensku bankanna séu í grundvellinum heilbrigð. Þetta var eftirlitsaðili sem vissi miklu betur. Hv. þingmaður stóð vaktina ásamt Jóni Sigurðssyni sem var bæði formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins og í bankastjórn Seðlabankans í þessu máli og þáverandi viðskiptaráðherra var með yfirlýsingu í Morgunblaðinu 13. október. Þar segir, með leyfi forseta: „Björgvin G. Sigurðsson viðskiptaráðherra segir þessa lausn óumflýjanlega. Um sé að ræða þjóðréttarlegar skuldbindingar sem Íslendingar hafi þurft að semja um.“ Hann gafst upp fyrir fram. Hvernig ætlar hann að semja um Evrópusambandið, sá maður sem gefst upp fyrir fram og lýsti því yfir viku eftir hrun að Íslendingar bæru ábyrgð á 600 millj. kr. Icesave-reikningum sem við erum núna að glíma við 

Frú forseti. Vesæll hefur málflutningur hv. þingmanns oft verið, ekki síst þegar hann stóð hér fyrir aðförinni að sparisjóðunum sem að lokum kostaði þá lífið. Maðurinn gekk hér fram af þvílíkri hörku, allt í nafni frjálshyggjunnar og fjárins án hirðisins til að rústa heilt sparisjóðakerfi, kemur hér svo upp og lætur eins og hann beri þar enga sök á málum. Ef hann ætlar að fara að vitna í einhverja fleiri sem að hans mati töpuðu fyrir fram skaltu bara líta þér nær, kæri hv. þingmaður, og vitna í þína eigin flokksbræður áður en þú gerir þig að enn þá minni karli en þú raunverulega ert. Við skulum hins vegar ræða byggðamálin áfram af því að spurningin beindist að þeim. Ég ræddi hér aldrei um að bændur breyttust í styrkjabændur. Ég dró upp mynd af því kerfi sem sambandið hvíldi á sem væri ekki framleiðslutengt heldur byggðatengt og gerði þar með kerfinu kleift að styrkja nýsköpun og atvinnuhætti í sveitum óháð framleiðslu á einni eða tveimur tegundum greina. Svo máttu, kæri félagi, hv. þingmaður, snúa út úr þeim orðum mínum eins lengi og þú vilt og fara í andsvör við alla 63 þingmennina, eða 62 að þér undanskildum, nema þú viljir spyrja sjálfan þig líka, og spyrja hvernig sambandið líti út eftir 60 ár og 100 ár. Það er orðið aðhlátursefni úti um allt samfélag hvernig þingmaðurinn gengur fram í andsvörum.

Forseti minnir þingmenn á að nota viðeigandi ávarpsorð þegar þeir ávarpa hver annan, ekki nota 2. persónu.

Frú forseti. Við erum að fjalla um þetta mál á laugardegi sem er afskaplega óvenjulegt og það er vegna þess að það liggur svo mikið á að koma málinu fram. Ég vildi beina athyglinni að því að við gerum þetta vegna þeirra vandræða sem reglur Evrópusambandsins hafa komið okkur í og ofbeldisins sem það beitti okkur í haust, þetta sama bandalag, í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn til aðstoðar Bretum og Hollendingum með gjaldeyrishöftum á Ísland sem hv. þingmanni er kunnugt um, í skugga þessara atburða þar sem hv. þingmaður stóð vörð og vaktina og gafst upp fyrir fram. Í skugga þess ætlar hann að sækja um aðild að þessum sama klúbbi. Hvernig gengur það upp? Hvernig gengur það upp þegar hæstv. utanríkisráðherra fer þar fyrir? Flestir eða allir vita hvaða afstöðu hann hefur til Evrópusambandsins, hann ætlar að fara inn - og Samfylkingin ætlar að fara inn, þetta eru trúarbrögð. Það er ekkert rætt um kosti og galla, það er bara rætt um kosti. Í skugga þessa sækja menn um aðild að þessum klúbbi á hnjánum eftir að hafa orðið fyrir þvílíku áfalli, að hluta til vegna aðgerða og galla í regluverki Evrópusambandsins. Þá ætla menn að sækja um og svo er því lofað að breyta eigi íslenskum landbúnaði í styrkþega, skilgreina íslenskan landbúnað sem harðbýlt svæði o.s.frv., gera íslenska bændur að bótaþegum frá Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég skil vel að hv. þingmaður fari um víðan völl og sé vanstilltur venju fremur daginn eftir að Alþingi Íslendinga samþykkti neyðaraðstoð til sparisjóðanna sem hann gekk gegn af þvílíkri hörku ásamt félögum sínum að kostaði sparisjóðakeðjuna alla lífið. Ég skil vel að hv. þingmaður sé vanstilltur, 

Frú forseti. Enn á ný er forgangsröðun íslenskra ráðamanna á villigötum. Sumarþingið er á villigötum. Við þingmenn erum á villigötum. Þjóðin er ráðvillt og á meðan hrynja fyrirtækin og innviðir samfélags okkar eins og spilaborgir. Forgangsröðun sumarþings ætti að vera eftirfarandi: Endurreisn fjármálakerfisins, lækka stýrivexti, lækka raforkuverð til landbúnaðar, tryggja að björgunarnetin sem sett voru út til að aðstoða fjölskyldur landsins í þeirri neyð sem þær eru að kljást við séu ekki full af götum, frysta eigur auðmanna, yfirheyrslur og gæsluvarðhald á þeim sem vitað er að stunduðu ólöglega fjármálastarfsemi og tóku virkan þátt í mesta hrunadansi sögunnar, rjúfa hagsmunatengsl milli þingheims og viðskiptaheims, styrkja forvarnastarf og virkja þá sem nú þegar eru á atvinnuleysisskrá, búa til atvinnuskapandi umhverfi og tryggja að meiri hluti íslenskra fyrirtækja fari ekki á hausinn. Er hæstv. ríkisstjórn fyrirmunað að skilja að almenningur er að gefast upp? Það skiptir fólk sem er að berjast við að eiga fyrir mat ekki neinu máli hvort við förum í aðildarviðræður í dag eða eftir eitt ár. Það mun ekki gera neitt til að hjálpa þeim sem þurfa aðstoð núna. Það hafa komið fram góðar lausnir frá öllum flokkunum sem vel ætti að vera hægt að nota til að vinna að sameiginlegum lausnapakka sem allir flokkarnir kæmu að og bæru sameiginlega ábyrgð á. Það ætti að leggja eins þunga áherslu á það og lagt hefur verið á að finna samhljóm um þingsályktunartillögu til að ganga til aðildarviðræðna við ESB. Því miður var sá samhljómur innantómt hjóm því að það er einfaldlega þannig, frú forseti, að ríkisstjórnin vill hreinlega ekki hlusta á áköll þjóðarinnar um aðgerðir sem gefa fólki tilefni til að leggja á sig erfiðleika til endurreisnar. Aðildarviðræður við ESB, sem munu kosta þjóðarbúið gríðarlega mikla fjármuni á meðan niðurskurðar er krafist af slíkum þunga að fólk flýr landið unnvörpum og er skaðleg aðför að velferðarkerfinu, er ekki rétt forgangsröðun. Af hverju er farið af stað í þetta ferli með slíkum ofsa? Sumarþing var kallað saman til þess eins að vinna að ESB-málinu og það er bara ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á slíkar áherslur. Það hefði verið afsakanlegt að leggja ofuráherslu á þetta mál ef við byggjum við eðlilegar kringumstæður en við vitum öll að þannig er það einfaldlega ekki. Hér er allt hrunið og fólk er ráðvillt og hrætt um hvað framtíðin beri í skauti sér. Það er fullkomlega óábyrgt að tala um aðildarviðræður sem einhverja allsherjarlausn og í fullkominni mótsögn við það sem sagt er um eðli þessara aðildarviðræðna. Ég skildi þetta ferli á eftirfarandi hátt og veit um fjöldann allan af fólki sem skildi þetta á sama hátt fyrir kosningar. Við sækjum um aðild að ESB en þetta eru í raun og veru eins konar könnunarviðræður þar sem við fáum að sjá hvað er í boði en við erum samt eiginlega ekki að sækja um aðild að ESB heldur kanna hvort kröfum okkar verði mætt. Ef okkur líkar illa við þann samning sem okkur verður boðinn getum við alltaf afþakkað og haldið áfram þar sem frá var horfið. Við erum sem sagt að fara í könnunarviðræður því að það er ekki víðtækur meiri hluti, hvorki á Alþingi né meðal þjóðarinnar, um stuðning við að ganga í Evrópusambandið. Mér þóttu þetta ágæt rök en síðan hafa runnið á mig tvær grímur. Því meira sem ég hef hugleitt þetta ferli því sannfærðari er ég um að það er algerlega ábyrgðarlaust og sýnir umheiminum enn og aftur að hér býr þjóð sem er ekki fær um að axla ábyrgð eða taka afdráttarlausar ákvarðanir. Við erum sem sagt að fara að ganga til aðildarviðræðna án þess að vilja ganga í ESB. Hvaða rugl er það? Annaðhvort sækir maður um aðild og er á leiðinni í ESB eða maður sækir ekki um aðild. Þegar hæstv. forsætisráðherra kynnir samþykkt þingsins um að ganga til aðildarviðræðna er ég alveg sannfærð um að hún muni ekki segja við Evrópusambandið að við ætlum að sækja um aðild en bara til að athuga hvort þau fallist á allar okkar kröfur og án þess í raun og vera að hafa fullt umboð frá þinginu um vilja til að ganga í Evrópusambandið. Forsætisráðherra ætti einmitt að segja sannleikann. Hæstv. forsætisráðherra ætti einmitt að segja að okkur sé engin alvara með þetta, við séum bara að sjá hvort við fáum ekki sérmeðferð eins og við erum svo vön að fá af því að við erum svo spes. Mér finnst það fullkomlega óábyrgt að halda því fram að það að sækja um aðild muni hjálpa okkur ef við ætlum svo bara að hafna þessu því það er alveg ljóst að við munum ekki fá neina sérmeðferð. Það hefur aldrei verið gerður neinn sérdíll um sjávarútvegsmál hjá ESB og það yrði með sanni alveg stórmerkilegt ef svo yrði og alveg örugglega eitthvað annað sem þá héngi á spýtunni. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra hvort það sé skynsamlegt að sækja um aðild núna ef það er næsta ljóst hvað við munum fá og ekki fá út úr því. Það er ekkert flókið að finna út hvað það er sem við fáum út úr svona ferli og nánast eins nákvæmt og skoðanakannanir og því óafsakanlegt að eyða a.m.k. þúsund milljónum í slíkt og eyða dýrmætum tíma þingmanna í nefndarsetur, svo ég tali ekki um starfsfólk stofnana á vegum ríkisins sem koma að umsóknarferlinu. Áætlað er að setja á laggirnar fjöldann allan af nefndum og ég get eiginlega ekki ímyndað mér hvað þetta kostar allt saman í raun og veru. Ég hefði frekar haldið að skynsamlegt væri að kynna með sanni fyrir þjóðinni hvað það er sem við ætlum okkur að gera og segja má að sú vinna sem nú þegar hefur farið fram sé fullkomið verkfæri til að styðja við ef kosið verði um það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort þjóðin vilji leggja höfuðáherslu núna á að sækja um aðild og fræða almenning um hvað slíkt felur í sér. Að sækja um aðild hlýtur að þýða að við viljum ganga í ESB. Þar eð ég hef ekki umboð frá kjósendum mínum til að taka slíka ákvörðun mun ég styðja tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu sem hægt væri að stefna saman eigi síðar en í kringum upphaf haustþings. Þau rök að við verðum að sækja um á meðan Svíar eru í forsæti, eru ekki nægilega góð rök í mínum huga. Þó að ég sé meðvituð um að gott sé að hafa rétt fólk á réttum stað á réttum tíma sem okkur er vinveitt og skilur hinn séríslenska hugsunarhátt ætla ég rétt að vona að Svíar séu ekki eina þjóðin sem er okkur vinveitt í Evrópusambandinu og gæti aðstoðað okkur við að ganga í ESB ef þjóðin mundi kjósa að gera það. Frú forseti. Í utanríkismálanefnd var setið á fundum nánast daglega undanfarnar vikur til að taka á móti umsögnum og tillögum um úrbætur á þeirri þingsályktunartillögu sem lögð var fram í 1. umr. um þetta mál. Ég má til með að hrósa formanni nefndarinnar fyrir vönduð vinnubrögð við að viða að upplýsingum um það sem gestum fannst mikilvægt að væri tekið tillit til í vegvísinum sem samninganefndir eiga að fara eftir. Þá var ánægjulegt að sjá að tillögur Borgarahreyfingarinnar um að lýðræðisumbætur séu hluti af álitinu, eins og t.d. stofnun Lýðræðisstofu sem mun hafa það hlutverk að miðla óhlutdrægum upplýsingum til almennings um fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB-samninginn. Lýðræðisstofan verður vonandi hornsteinn lýðræðislegs og hlutlauss upplýsingaflæðis fyrir almenning er varðar mál sem tekin verða fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslum framtíðarinnar. Það er margt að athuga við þær hefðir sem hér hafa verið viðhafðar um nefndarstörf og fannst mér það sérstaklega áberandi í þessu málefni því að upplagið var að komast að niðurstöðu sem allir í nefndinni gætu sætt sig við. Það var því ömurlegt að upplifa það að við nefndarmenn fengum lítil tök á að ræða saman ólíka þætti álitsins og fara yfir það saman í eins og eina dagstund. Þess í stað var lokaniðurstaða álitsins unnin á hundavaði og rýrði alla þá góðu vinnu sem hafði þegar átt sér stað. Gleymum því ekki að þær ákvarðanir sem hér eru teknar varða alla þjóðina og þetta mál er ein stærsta ákvörðun sem þjóðin mun taka saman og mun hafa mikil áhrif á líf okkar allra. Hvort heldur það er til góðs eða ills er ekki mitt að meta enda er nokkur ágreiningur um hvaða gagn eða ógagn Evrópusambandsaðild muni hafa fyrir þjóðarhagsmuni. Það er ótækt að ég hafi ekki fengið tíma til að skoða álitið í þaula áður en mér var gert að svara því hvort ég vildi vera með á meirihlutaálitinu, því setti ég fyrirvara á minn stuðning við það. Æruverðugi forseti. Nú hef ég lesið nefndarálitið í þaula og er ánægð með flesta þætti þess og ég sé að tekið hefur verið tillit til þeirrar viðbótar sem við í Borgarahreyfingunni óskuðum eftir. Það sem ég er ekki ánægð með er ef til vill ekki endilega innihaldið heldur það sem vantar inn í álitið. Það er nefnilega svo að í álitinu er hvergi fjallað um hvað við höfum fram að bjóða sem viðbótarstjarna í Evrópusambandsflaggið. Það er eingöngu fjallað um það sem við viljum en ekki hvað við höfum að gefa. Það finnast mér alröng skilaboð að senda út í alþjóðasamfélagið. Höfum við eitthvað að bjóða Evrópusambandinu sem þeir hafa ekki nú þegar? Eigum við eitthvað sem aðrar þjóðir vildu hafa með í sínum sameiginlega evrópska ranni? Mér detta nokkrir hlutir í hug þegar ég leiddi hugann að þessu, t.d. sú staðreynd að við höfum aðgang að einstakri og ósnortinni náttúru og erum enn nokkuð laus við mengun þó að við séum fjarri lagi eins ómenguð og ímyndarfræðingar þjóðarinnar vilja halda fram. Við eigum gott vatn og meira en nóg af því og enn er mikill fiskur í sjónum. Við erum vel staðsett, miðja vegu milli Evrópu og Bandaríkjanna og hér höfum við komið upp víðtækri þekkingu á hvernig má nýta orkuauðlindir okkar, sér í lagi það sem við köllum sjálfbæra orku. Þá höfum við þekkingu og reynslu af því að stýra viðamiklum sjávarútvegi. Til okkar hefur verið leitað varðandi rannsóknir á jarðvísindum og við höfum nokkra sérstöðu varðandi þá þekkingu. En okkar allra verðmætasta eign, ef eign mætti kalla, er hið óbeislaða hugarflug og sköpunarkraftur sem hefur með sanni sett þjóðina á hið alþjóðlega kort. Nú þegar eru fjölmargir einstaklingar sem hafa skapað þjóðinni mikil verðmæti með því að virkja þessa þætti þjóðarsálarinnar. Frú forseti. Um langa hríð hefur verið hart barist um ESB hérlendis á meðal hagsmunaaðila á meðan meginþorri þjóðarinnar veit lítið sem ekkert um hvað það þýðir í eiginlegri merkingu að vera með eða ekki. Lítið hefur farið fyrir því að útskýra fyrir þjóðinni á hvaða forsendum við sækjum um aðild. Fyrir kosningar voru aðildarviðræður kynntar sem könnunarviðræður þar sem við gætum enn og aftur sýnt algjört ábyrgðarleysi með því að vilja bæði halda og sleppa á sama tíma - bara svona til að skoða hvað er í boði, sem þó allir vita hvað er. Þetta „haltu mér, slepptu mér-viðhorf“ er ekki það sem þjóðin þarf að sýna umheiminum í dag. Við höfum verið gagnrýnd fyrir ábyrgðarleysi á alþjóðavettvangi og ættum því ef við ætlum að sækja um aðild að ESB að vilja með sanni ganga í bandalagið. Það er skortur á skýrum vilja stjórnvalda, það er skortur á skýrum vilja þjóðarinnar sem mun gera þessar aðildarviðræður að enn einum smánarbletti á þjóðinni sem þarf á því meira en nokkru öðru að halda að sýna að hún er ekki samansafn tækifærissinna. Ég get ekki stutt umsókn um aðildarviðræður án þess að kanna vilja þjóðarinnar til þess. Sumum finnst ég vera að stuðla að sóun á fjármunum og vera hrædd við að styggja einhvern með því að fara fram á þessa leið en ég get með sanni sagt að ég er aðeins að hugsa um hag þjóðarinnar. Mitt hlutverk hér er að tryggja að stórar ákvarðanir fari ekki í gegnum þingið án þess að það sé alveg ljóst að bak við þær sé einarður og skýr vilji þjóðarinnar til þess. Ég held að við séum enn á villigötum um ESB-málin. Ég held að við þurfum fyrst að taka upplýsa ákvörðun um hvort við viljum fara í ESB eða ekki. Það þarf að skoða betur á hlutlausan hátt hvað það þýðir, kosti og galla þess án þeirrar heittrúarstefnu sem hefur einkennt þetta mál hjá bæði nei- og já-fólkinu. Ég er enn nokkuð klofin innra með mér varðandi ESB. En ég get sagt heils hugar að fenginni reynslu að við leysum ekki vandamál okkar með því að takast ekki á við þau sjálf. Við verðum fyrst að takast á við þá víðtæku spillingu sem hér þrífst. Við þurfum að horfast í augu við siðrofið og þá firringu sem leiddi okkur inn í hrunið. Við verðum að taka til í okkar garði áður en við viljum fá að sameina hann annarra manna görðum því að það er ekki sanngjarnt að flytja með okkur illgresi og arfa og hafa ekkert annað að gefa en einmitt það. Tökum okkur þann tíma sem til þarf. Sinnum samfélaginu, sem hreinlega brennur af reiði og vonleysi, gefum þjóðinni von. Vinnum saman að ásættanlegum lausnum heima fyrir og prófum að þiggja aðstoð frá erlendum sérfræðingum áður en við ætlum að setja fullveldi okkar undir þing margra þjóða og munum hafa lítið um okkar mál að segja þó að við séum „stórasta land í heimi“. Ef við kunnum ekki að vinna saman hér heima hvernig í ósköpunum eigum við að geta unnið með - hvað eru þetta margar þjóðir, 27 þjóðir? - að jafnmikilvægum hlutum og þeim er snerta fullveldi þjóðarinnar. Síðasti samningur sem ritað var undir fyrir hönd þjóðarinnar í alþjóðasamhengi var ekki beint til að auka tiltrú mína á getu ráðamanna til að passa upp á þjóðarhagsmuni í návígi við gamla nýlenduherra. Frú forseti. Ég virði þá vinnu sem lögð hefur verið í þá ályktun sem hér er fjallað um. Ég mun bera enn meiri virðingu fyrir þessu þingi ef hæstv. ríkisstjórn gefur þingmönnum sínum hið sama frelsi til að kjósa eftir eigin samvisku og hún krefst af okkur í minni hlutanum varðandi þetta mál.

Frú forseti. Ég virði fullkomlega skoðanir hv. þingmanns og henni ber að fara að samvisku sinni. En ég dreg í efa að hún geti haldið því fram að hún verði að taka þessa tilteknu afstöðu sem hún sagði vegna þess að hún hafi ekki sagt kjósendum sínum frá því fyrir kosningar vegna þess að Borgarahreyfingin sagði með mjög skýrum orðum hvaða leið hún vildi fara varðandi Evrópu fyrir kosningarnar.  „Stefna Borgarahreyfingarinnar í Evrópumálum er að ekki sé hægt að taka afstöðu til málsins nema að undangengnum aðildarviðræðum. Að þeim loknum mun aðildarsamningurinn verða kynntur öllum landsmönnum með beinum kynningum um allt land og með víðtækri umræðu og fjölmiðlaumfjöllun í allt að sex til tólf mánuði ef með þarf. Að þeirri kynningu lokinni yrði svo samningurinn borinn undir þjóðaratkvæði. Þetta er skynsöm leið og í raun eina færa leiðin ef menn yfirhöfuð hafa áhuga á að velta fyrir sér framtíðarkostum Íslands og taka raunhæfa afstöðu til þeirra.“ Þetta er birt á heimasíðu Borgarahreyfingarinnar daginn fyrir kosningar. Þetta er nánast sú leið sem mörg okkar hér erum sammála. Og til að klykkja út þá birtir Þór Saari eftirfarandi tilvitnun í Herbert Spencer, með leyfi forseta: „Til er sú afstaða sem virðir allan fróðleik að vettugi, hunsar öll rök og festir manninn ætíð í kviksyndi fáviskunnar ævina á enda. Þetta er sú afstaða að vera á móti einhverju án þess að hafa kynnt sér það.“

Frú forseti. Það væri verulega ánægjulegt ef við værum einmitt með svona foringja sem réði öllu. Þetta er afstaða Þórs Saaris. Þetta er ekki í stefnu Borgarahreyfingarinnar. Hann má fyllilega vera frjáls að hafa þessa afstöðu. Það er bara þannig að innan Borgarahreyfingarinnar er bæði mikið af Evrópusinnum og mikið af fólki sem er ekki Evrópusinnar og ég áskil mér þann rétt að hafa ekki nákvæmlega sömu skoðun og Þór Saari í þessu máli og þó ég væri sammála honum þá er þetta ekki í stefnu Borgarahreyfingarinnar og er hvergi í því plaggi sem við köllum stefnuskrá okkar.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir einlæga ræðu og ágæta. Mig langar til að koma inn á kostnaðinn sem hv. þingmaður nefndi lauslega. Hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir fjallaði um það í gærkvöldi að kostnaðurinn við þessa aðildarumsókn væri áætlaður tæplega milljarður. Hún gat þess hins vegar að sú umsögn væri mjög veikburða og mundi örugglega tvöfaldast þegar fram liðu stundir þannig að við erum að tala um 2.000 millj. kr. á sama tíma og verið er að skera velferðarkerfið niður og hækka skatta. Nú spyr ég: Finnst hv. þm. það skynsamleg afstaða að fara út í könnunarviðræður þegar meira að segja sjálfur hæstv. fjármálaráðherra hefur lýst því yfir, síðast í gær, að hann ætli ekki að ganga inn? Hann ætlar sem sagt að setja peninga, 2.000 millj. kr. í því mikla peningahallæri sem við búum við í dag í þetta og svo ætlar hann ekki að ganga inn. Er þetta ekki röng fjárfesting? Svo er það spurningin um það sem við getum gefið. Það er mjög góð spurning. Hvað getum við gefið Evrópusambandinu? Ég hugsa að þeir sjái að við getum gefið þeim orku, auðlindir, fiskveiðar og mannauð. Ég held nefnilega að til framtíðar verði orkan okkar mjög verðmæt fyrir Evrópusambandið í orkuþjáðum heimi og þeir mundu miklu frekar vilja kaupa eða taka orku frá Íslandi með einhverjum neyðarlögum eftir 20 ár heldur en fá einhverja orku frá Rússlandi sem er miklu leiðinlegra. Þeir mundu líka vilja senda togara hingað frá Spáni til að veiða þorsk því það vantar mat í Evrópu. Svo er vatnið okkar náttúrlega alveg óborganlegt fyrir Evrópu því það er ekki mjög hreint vatn þar víða. Svo vil ég spyrja hv. þingmann: Vill hún sjálf að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu eftir tíu ár?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir spurningarnar. Varðandi kostnaðinn þá finnst mér það ekki vera aðalatriðið þó svo mér finnist það ansi dýr könnunarleiðangur og spurning er hvort maður geti kannað þessi mál á annan hátt. Mér finnst tímasetningin mikilvægust. Er þetta rétti tíminn á meðan allt brennur hér? Væri ekki nær að nota alla þá orku, tíma og peninga í að endurreisa til dæmis bankakerfið? Varðandi það hvort ég mundi vilja ganga í Evrópusambandið þá er mér orðið ljóst eftir allar þessar nefndasetur um Evrópusambandið og allar þær upplýsingar sem ég hef viðað að mér að ég vil alls ekki fara í Evrópusambandið.

Frú forseti. Við erum þá tvö sem ekki viljum ganga í Evrópusambandið og það er ágæt byrjun. Þeir verða eflaust fleiri Íslendingar. En það sem hv. þingmaður kom ekki inn á - ég fellst alveg á þetta með kostnaðinn og orkuna aðallega, þ.e. þann mannauð sem við setjum í þessar viðræður á þessum tíma þegar svo mikið liggur við að koma bönkunum og atvinnulífinu og þar með heimilunum í gang, að þá séu menn að gæla við svona verkefni því alveg eins má sækja um eftir fimm ár eða þrjú ár eða hvenær sem er. Núna eru menn að setja ráðuneytin og allt saman á fullt við að sækja um. Það er þetta sem ég óttast kannski mest og tek undir það með hv. þingmanni. Hún svaraði ekki einni spurningunni. Hún hefur kannski gleymt því. En það var um það sem við getum gefið. Það er ekki bara ósnortin náttúra því að ef miklu fleiri túristar koma til Íslands þá er hún ekki lengur ósnortin og hún er nú eiginlega hætt að vera það, því miður. Hún líður mjög mikið fyrir túrismann. Það bara er þannig. Ég held að túrisminn mengi hvað mest af öllum atvinnugreinum. Af honum er bæði sjónmengun og svo ekki síður bara hreinlega mengun, vegir, götur og fólk. En það sem ég held að Evrópusambandið sjái við Ísland sé orkan til framtíðar, raforkan og varmaorkan og síðan matur, fiskurinn sem við höfum hérna og er síminnkandi í Evrópu vegna stefnu þeirra í sjávarútvegsmálum. Þeir hafa stundað rányrkju varðandi fiskinn en við ekki. Og svo er það alveg sérstaklega vatnið sem þeir munu örugglega sækja í svo ég nefni nú ekki mannauðinn sem er að ég held mjög góður á Íslandi miðað við víða annars staðar.

Frú forseti. Ég bið hv. þingmann afsökunar á að hafa gleymt að svara einni af spurningunum. Ég er sammála því að orkan okkar er án efa nokkuð sem gæti komið öðrum Evrópubúum að notum. Þá er annað, held ég, sem hefur eiginlega verið lítið í umræðunni. Stoltenberg kom á fund utanríkismálanefndar þegar við vorum nýbúin að setja þingið. Þá kom fram að norðurleiðin muni opnast í ár. Ég held að sú staða muni gjörbreyta okkar samningastöðu og það væri mjög gott að vera kannski búin að fá eins og eins árs reynslu á hvað það þýði í alþjóðlegu samhengi áður en við hefjum þessar viðræður.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að vekja athygli á tveimur grundvallarþáttum í þessu sambandi, annars vegar spurningunni um það hvort rétt sé að hefja aðildarviðræður þegar ekki er sannfæring á bak við og hins vegar hvort tímasetningin sé rétt. Nú vitum við að það er rík sannfæring á bak við aðildarumsókn af hálfu Samfylkingarinnar, af hálfu tæplega þriðjungs þingsins. Það er djúp sannfæring fyrir því. Annars örlar ekki mikið á mikilli sannfæringu hjá öðrum á hinu háa Alþingi og það er alveg hárrétt sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir bendir á að það er ekki trúverðugt að hefja mikilvægar samningaviðræður með hálfum huga. Það er ekki mjög trúverðugt. Það er einfaldlega um það að ræða að þegar menn ganga til samningaviðræðna þá gera þeir það af alvöru og þess vegna undrast ég mjög afstöðu ýmissa úr ýmsum flokkum sem vilja ganga til samningaviðræðna til að sjá hvað sé í pakkanum án þess að hafa nokkra sannfæringu fyrir því að þeir vilji gerast aðilar að Evrópusambandinu. Það er þannig eins og hefur komið fram í þessari umræðu að Evrópusambandið er okkur ekki að öllu ókunnugt. Við þekkjum til regluverks Evrópusambandsins. Við þekkjum til starfshátta þess. Það eru mjög margir þættir sem við vitum um sem við þekkjum og getum áttað okkur á án þess að fara í aðildarumræður. Þeir sem eru þeirrar skoðunar að ekki eigi að ganga í þetta samband eins og það er hljóta að setja fyrirvara og hafa miklar efasemdir um að rétt sé að hefja viðræður við slíkt samband. Ég ætla ekki að nefna einstaka menn eða einstaka flokka í því sambandi. Ég ætla ekki að gera eins og hæstv. utanríkisráðherra sem nú hefur gengið úr salnum en hefur verið duglegur í dag við að nudda mönnum upp úr gömlum ummælum. Mér finnst það kannski ekki skipta máli. Mér finnst hins vegar að það hljóti að vera umhugsunarefni að minnsta kosti fyrir þá fjölmörgu hv. þingmenn sem hafa enga sannfæringu fyrir því að við eigum að ganga í Evrópusambandið að fara af stað í aðildarviðræður. Það er kjarnaatriði og ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir að benda á þennan mikilvæga þátt sem hefur svolítið orðið útundan hér í umræðunni af því að menn hafa svolítið fest í að ræða jafnvel einstök tæknileg atriði. Hitt atriðið snýr að tímasetningunni. Hafa má ýmis orð um það. En ég tek undir með þeim sem hér hafa talað og telja tímasetninguna hugsanlega ekki góða. Þetta er háð miklu mati en hlýtur að ráðast af því hverju menn ætla að ná fram með aðildarumsókn og aðild. En ég held miðað við stöðu okkar í dag og þau verkefni sem liggja fyrir íslensku stjórnkerfi og íslenskum stjórnmálamönnum að þetta sé ekki endilega réttur tími. Eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir benti á er um það að ræða að við erum með fangið fullt af verkefnum sem við þurfum að leysa, bæði við sem sitjum á þingi og eins íslenska stjórnkerfið, ráðuneytin og stofnanir á þeirra vegum. Við erum að tala um að fara í nýtt risavaxið verkefni. Ég held að allir geti verið sammála um það þó við getum deilt um einstakar kostnaðartölur. Þetta er risavaxið verkefni og spurningin er sú hvort við erum akkúrat tilbúin til þess núna. Þetta eru tvö atriði sem hv. þm. Birgitta Jónsdóttir benti réttilega á og er mikilvægt að halda til haga í þessari umræðu. Til að halda áfram að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað í dag þá vil ég taka undir orð sem komu fram í ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar fyrr í morgun um að hér væri um að ræða eitthvert stærsta mál sem við höfum fengið til meðferðar á Alþingi. Ég held að við getum verið sammála um það hvaða skoðun sem við höfum á Evrópusambandsaðild að þetta sé mjög stórt og mikilvægt mál, hvaða skoðun sem við höfum á því og hvernig sem það leggst. Það sem við erum að leggja upp með er skref í átt að afar afdrifaríkri aðgerð. Auðvitað er ekki um það að ræða að aðildarumsókn feli í sér aðild, öðru nær. Allir hafa ítrekað þá fyrirvara sem enginn ágreiningur hefur verið um, að sú ákvörðun að fara í aðildarviðræður þýðir ekki aðild, að sjálfsögðu ekki. Það eru mörg önnur skref eftir á leiðinni eða á þeirri vegferð eða í þeim leiðangri, svo maður noti vinsælt orðalag í þinginu. Engu að síður er um að ræða stóra ákvörðun. Það er ákvörðun um að ganga til samkomulags um aðild að ríkjasambandi sem er umfangsmikið ferli og ágætlega rakið í ýmsum gögnum frá utanríkisnefnd hversu umfangsmikið það er og hversu erfitt sé að átta sig á einstökum atriðum og einstökum staðreyndum í því sambandi þannig að þetta er stór ákvörðun og þess vegna þarf að taka hana að afar vel yfirlögðu ráði. Þess vegna þarf að fara vel yfir alla þætti málsins áður en ákvörðun er tekin af því að það verður að vera alvara í umsókn ef af henni verður og þegar menn fara af stað í viðræður þá verða þeir að gera sér einhverja grein fyrir því hvernig þeir sjá fyrir sér að viðræðurnar gangi og hvernig einstakar ákvarðanir verði teknar í sambandi við ferlið. Af því að ræðutími okkar er takmarkaður, þó forseti hafi af mildi sinni rýmkað hann nokkuð frá því sem ella hefði verið þá verð ég að takmarka mig við nokkra þætti þessa máls og mun þess vegna ekki ræða hér við þetta tækifæri kosti og galla aðildar að Evrópusambandinu. Ég vil bara segja að auðvitað þekkja það allir sem hafa fjallað um þessi mál að Evrópusambandsaðild fylgja kostir og gallar. Síðan er það mat hvort kostirnir vegi þyngra eða gallarnir. Án þess að fara út í þetta vil ég geta þess að ég er þeirrar skoðunar að gallarnir vegi þyngra. Það er niðurstaða sem ég hef komist að eftir að hafa velt þessum málum fyrir mér lengi vegna þess að ég viðurkenni að það eru kostir og gallar, heimurinn er ekki fullkomlega svart/hvítur. Það er töluvert af gráum litbrigðum í þessu máli. En það er mitt mat að það sé ekki Íslandi til hagsældar til lengri tíma litið og raunar ekki til skemmri tíma litið heldur að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Nóg um það. Ég ætla að fjalla um þá spurningu sem við stöndum hér frammi fyrir. Meginspurningin er: Eigum við að veita ríkisstjórninni heimild til að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið og ætlum við að setja ríkisstjórninni einhvern ramma, einhver skilyrði í sambandi við þessa aðildarumsókn? Við getum orðað það þannig: Ætlum við að binda hendur ríkisstjórnarinnar með einhverjum hætti þegar hún hefur forgöngu um viðræður verði tillagan samþykkt? Í þessu sambandi er fyrst kannski nauðsynlegt að átta sig á því hvernig menn sjái ferlið fyrir sér. Ég eins og aðrir hv. þingmenn þakka hv. utanríkismálanefnd og formanni hennar fyrir góða gagnaöflun og áreiðanlega vandaða málsmeðferð. Ég verð þó að segja, bara til að gera það á þessum punkti í ræðu minni, að ég tel að nefndin hafi ekki alveg lokið því starfi og að enn sé ýmsum spurningum í því sambandi ósvarað. Ég kem nánar að því á eftir. Er við reynum að átta okkur á því hvert ferlið eigi að vera í þessu sambandi þá eru nokkrir þættir sem þarf að átta sig á. Í fyrsta lagi er það spurningin um hvernig ákvörðun eigi að vera tekin, hvernig eigi að taka ákvörðunina um aðildarumsókn. Í öðru lagi þarf að taka afstöðu til þess hvernig fyrirkomulag viðræðna eigi að vera og þá er fyrst og fremst spurningin um aðkomu þingsins. Í þriðja lagi þarf að átta sig á samningsmarkmiðum eða eftir atvikum skilyrðum sem þingið setur framkvæmdarvaldinu varðandi samningaviðræðurnar. Í fjórða lagi þarf að huga að stjórnarskrárbreytingum sem eru nauðsynlegar í þessu ferli og í fimmta og síðasta lagi þarf að huga að þjóðaratkvæðagreiðslu, hvenær þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að fara fram og hvort þjóðaratkvæðagreiðsla eigi að vera ráðgefandi eða bindandi. Auðvitað hanga þessar spurningar að mörgu leyti saman. En það má brjóta viðfangsefnið sem við stöndum frammi fyrir upp í þessa fimm þætti. Varðandi fyrstu spurninguna, ákvörðun um aðildarumsókn, þá getum við sagt hér í þinginu að nú stöndum við frammi fyrir tveimur valkostum. Annar valkosturinn er sá sem ríkisstjórnin leggur upp með, að þingið veiti ríkisstjórninni þessa heimild. Hins vegar er sú leið sem fram kemur í breytingartillögu minni hluta utanríkismálanefndar, breytingartillögu hv. þingmanna Bjarna Benediktssonar og Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur að Alþingi taki ekki þessa ákvörðun nema að undangenginni þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem spurt verði hvort kjósendur séu tilbúnir til að samþykkja að farið verði í aðildarviðræður við Evrópusambandið. Í þessari spurningu kristallast sá ágreiningur eða þeir valkostir, getum við sagt, sem við stöndum frammi fyrir núna og rökin sem færð hafa verið fyrir því að fara þessa leið, að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort fara eigi í aðildarumsókn, eru skýr og koma fram í áliti minni hluta utanríkismálanefndar og ég hef litlu við það að bæta. Ég vil þó minna á það sem fram kom í ræðu hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur í gær að varðandi svona stóra ákvörðun er eðlilegt að þjóðin eigi bæði fyrsta og síðasta orðið. Ég held að með þeim orðum hafi hv. þingmaður náð utan um hugsunina á bak við þetta. Frekari rökstuðningur er sá að málið er mjög umdeilt í þinginu, verulega umdeilt eins og hefur birst í þessari umræðu. Það liggur alveg ljóst fyrir að með niðurstöðu í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta atriði þá yrði niðurstaðan sterkari, síður til þess fallin að vekja deilur eða umræður heldur en ef niðurstaðan yrði ákveðin einvörðungu með naumum meiri hluta í þinginu. Það mundi með öðrum orðum styrkja niðurstöðuna hvort sem við förum í aðildarviðræður eða höfnum þeim ef niðurstaðan yrði í samræmi við niðurstöðu almennrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Þessi hugmynd er ekki ný af nálinni. Af því að hæstv. utanríkisráðherra gengur í salinn kemst ég ekki hjá því að minnast á að einhvern tíma á sínum ferli hefur hæstv. utanríkisráðherra lýst því yfir að hann gæti vel hugsað sér að fara leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég minnist viðbragða hans við tillögu Björns Bjarnasonar vorið 2008 í þessum efnum þar sem hæstv. utanríkisráðherra sagði að vísu, svo öllu sé haldið til haga, að hann teldi tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu ekki nauðsynlega en gæti vel fallist þá leið ef hún væri til þess fallin að stuðla að meiri sátt um framgang málsins. Þetta sagði hæstv. utanríkisráðherra að minnsta kosti í einni ef ekki tveimur bloggfærslum á heimasíðu sinni í mars og apríl 2008 og vísaði jafnframt til þess að einhvern tíma hefði nú Samfylkingin haft þessa stefnu. En það sem hins vegar breyttist var að í stað þessa viðhorfs sem kalla má varfærnislegt viðhorf þá jókst trúarhitinn og sannfæringin mjög í Samfylkingunni þannig að þegar Samfylkingin var komin að niðurstöðu fyrir sig og forustumenn hennar þá hvarf áhuginn eða stuðningurinn við að fara leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu. Nú er ekkert að því að menn skipti um skoðun. Ég hef oft skipt um skoðun í ýmsum málum, reyndar ekki Evrópumálunum. Hins vegar er ekkert að því að menn skipti um skoðun. En þeir verða hins vegar að átta sig á því að í hugum ýmissa annarra þá geta þau rök sem bjuggu að baki stuðningi við tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu hjá mönnum úr Samfylkingunni á árum áður alveg átt við í dag. Það eru rök í málinu. Ég minnist þess að hæstv. utanríkisráðherra vísaði einmitt til þess í skrifum sínum að það hefði verið afstaða Samfylkingarinnar að hægt væri að fara leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu einmitt til að tryggja að sem víðtækust sátt væri um það að fara í aðildarviðræður. Ég met það svo að það sé akkúrat sú staða sem er uppi í dag að til að tryggja að það sé sem víðtækust sátt um að fara í aðildarviðræður eða eftir atvikum hafna þeirri ákvörðun, þ.e. það mundi styrkja þá ákvörðun að leita álits þjóðarinnar í þeim efnum. Ég satt að segja undrast áhugaleysi samfylkingarmanna í dag á því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þessa mikilvægu ákvörðun sem er mikilvæg ákvörðun eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson vísaði til áðan. Þetta er mjög mikilvægt mál, ákvörðun um að fara í aðildarviðræður. Það er mikilvæg ákvörðun. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson kom ítrekað inn á það í sínu máli. Ég undrast að hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem í ræðustól Alþingis og á öðrum vettvangi hafa á undanförnum árum verið miklir stuðningsmenn þess að fara með mikilvæg mál í þjóðaratkvæðagreiðslu skuli ekki styðja þá hugmynd nú. Ég undrast það. Það er alveg ljóst að stórar ákvarðanir í Evrópumálum eru með stærstu ákvörðunum sem þjóðir taka. Þess vegna er mjög algengt, þó það hafi ekki farið fram þjóðaratkvæðagreiðsla um aðildarumsókn í nokkru Evrópulandi svo ég viti til, þá er mjög algengt að þjóðaratkvæðagreiðslur fari fram um einstaka þætti í Evrópusamstarfinu. Það er ekkert óþekkt. Ef menn eru þeirrar skoðunar, ef þeir eru raunverulega þeirrar skoðunar að það eigi að bera stórar ákvarðanir undir þjóðina þá er þetta kjörið tækifæri til að gera það af því, eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson benti á áðan, að þetta er mjög stór ákvörðun „eitthvert stærsta mál sem hefur komið fyrir þingið í mörg ár,“ sagði hv. þingmaður. Kjörið mál til að fara með í þjóðaratkvæðagreiðslu. Rökin gegn því að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál hafa komið fram. Þau eru á þá leið að það sé svo flókið að taka afstöðu til þessa máls í atkvæðagreiðslu, þjóðin muni taka afstöðu á grundvelli tröllasagna og fagurra rósrauðra draumsýna, þess vegna verði ákvörðunin ekki yfirveguð, þess vegna verði ákvörðunin ekki byggð á nægilega traustum upplýsingum. Það er það sem sagt hefur verið í þessum ræðustól gegn því að fara í tvöfalda þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég verð að minna hv. þingmenn Samfylkingarinnar á að með þessum rökum er hægt að hafna flestum þjóðaratkvæðagreiðslum. Stórmál hafa yfirleitt á sér magar hliðar. Stórmál eru yfirleitt þannig að í þeim felst einhver óvissa. Það er alltaf einhver óvissa í sambandi við ákvarðanir sem teknar eru þannig að með þeim rökum sem hafa verið notuð gegn því að fara leið tvöfaldrar þjóðaratkvæðagreiðslu er hægt að hafna öllum eða flestum þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég velti því fyrir mér hvort þeir þingmenn og sá flokkur sem hefur hvað oftast, nema ef vera skyldi Vinstri hreyfingin – grænt framboð, talað um mikilvægi þjóðaratkvæðagreiðslna, að það eigi að taka ákvarðanir á einhvers konar agóru að forngrískri fyrirmynd eins og hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson skrifaði lærðar greinar um fyrir nokkrum árum, þá undrast ég að þeir skuli alfarið hafna þeirri leið að veita þjóðinni tækifæri til að láta í ljós sitt álit um þessa mikilvægu spurningu, hvort við eigum að fara í aðildarviðræður eða ekki. Ég undrast það. Ég hef persónulega, og það þekkir hæstv. utanríkisráðherra þar sem við ræddum þessi mál töluvert í stjórnarskrárnefnd á sínum tíma, verið í hópi þeirra sem hafa verið íhaldssamir gagnvart þjóðaratkvæðagreiðslum. Ég hef verið íhaldssamur. Ég hef alltaf sagt að ég teldi að þjóðaratkvæðagreiðslur ættu við í stórum málum en að það yrði að hafa þannig umbúnað að það væri ekki farið í þjóðaratkvæðagreiðslu nema um raunverulegt stórmál væri að ræða.

Hver eru þau?

Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé stórmál. Ég er sammála hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni um að þetta sé stórmál af því tagi að það eigi heima í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég er sammála því. Svo ég haldi aðeins áfram þá er þetta það sem lýtur að ákvörðuninni um aðild, þ.e. annars vegar sjónarmiðið um að leita eigi álits þjóðarinnar á því hvort þessi stóra ákvörðun er tekin eða hvort þjóðin eigi að sætta sig við að meiri hluti þingsins hafi áhyggjur af því að hún hafi ekki forsendur til að taka þessa ákvörðun. Samfylkingin hefur komist að niðurstöðu í Evrópumálum. Samfylkingin komst að niðurstöðu fyrir mörgum árum í Evrópumálum. Samfylkingin hefur talið sig hafa forsendur til að komast að niðurstöðu. En Samfylkingin telur ekki að þjóðin hafi forsendur til að komast að niðurstöðu. Það er mjög athyglisvert. Í annan stað ætla ég að nefna fyrirkomulag viðræðna og aðkomu Alþingis. Þar vil ég hrósa hv. utanríkismálanefnd. Ég tel að þar sé um að ræða jákvæðar tillögur og leiðsögn varðandi aðkomu Alþingis. Ég held að mikilvægt sé að aðkoman sé tryggð, að verði farið út í aðildarviðræður þá sé málið ekki á höndum utanríkisráðherra eins, hversu ágætur sem hann kann að vera, heldur komi þar fleiri að og þingið og fulltrúar þeirra ólíku sjónarmiða sem þar eiga sæti hafi aðkomu að ferlinu. Ég tel að þetta sé mikilvægt og mun kannski víkja örlítið að því síðar. Í þriðja lagi ætlaði ég að nefna samningsmarkmiðin og skilyrðin og þar tel ég að hv. utanríkismálanefnd hafi líka unnið ágætt starf, safnað saman upplýsingum og vikið að þeim spurningum sem upp kunna að koma, nefnt í meginatriðum þá hagsmuni sem standa þurfi vörð um í aðildarviðræðum og allt er það ágætt og gott. Ég get hins vegar ekki annað en tekið undir með hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem sagði hér í gær að í ákveðnum köflum liti út fyrir að þeir sem skrifuðu nefndarálitið ætluðu sér að sækja um aðild að einhverju öðru Evrópusambandi heldur en því sem er til húsa í miðborg Brussel. Skilyrðin eða markmiðin eru í mörgum tilvikum töluvert langt frá veruleikanum. Menn verða að hafa í huga, eins og nefnt hefur verið, að tökum við þessa ákvörðun á annað borð þá erum við að taka ákvörðun um að sækja um aðild að sambandi sem hefur sínar reglur, sem hefur sínar aðferðir, hefur sína stefnu og eins og aðrar þjóðir sem sækja um aðild að Evrópusambandinu þá eru menn að sækja um aðild að Evrópusambandinu eins og það er, ekki eins og það kynni að verða vonandi einhvern tíma í framtíðinni ef allir í Evrópusambandinu færu að óskum Íslendinga  Það tengist spurningu sem ég hef spurt áður í þessari umræðu. Hvernig verður með farið ef menn sjá ekki fram á að geta uppfyllt þessi skilyrði eða ná ekki þessum markmiðum? Hver á að meta það? Hver á að taka ákvörðun um að hætta samningaviðræðum, svo ég vísi í orð hæstv. fjármálaráðherra frá því í gær? Hver á að taka ákvörðun um það? Hver á að taka ákvörðun? Hver á að taka af skarið ef til dæmis utanríkisráðherra er þeirrar skoðunar að viðræðurnar séu á góðri siglingu og við séum að ná öllu fram sem við viljum meðan fjármálaráðherra er þeirrar skoðunar að það sé ekkert að nást fram? Hvernig á með að fara? Þetta er atriði sem ég held að þyrfti að huga töluvert að. Það þarf að huga dálítið að þessu. Það er líka ljóst að ef ákvörðun yrði tekin um að hætta viðræðum þá yrði ekki um að ræða neina aðkomu þjóðarinnar, ekki nema - eins og ég nefndi í morgun - ekki nema þá menn, til þess að gefa þjóðinni kost á að eiga síðasta orðið, ákveði bara að klára samninga þó þeir séu hundóánægðir með þá og sjái ekki fram á að ná neinum af þeim markmiðum sem þeir hafa sett sér, menn bara klára samninginn, mæta á fund og undirrita án þess að meina nokkuð með því, koma síðan heim og segja: „Heyrðu, ég skrifaði undir samning sem ég er mjög ósáttur við. Ég meinti ekkert með því að skrifa undir. Ég ætla bara að hætta við þetta allt saman og vinsamlegast fellið þetta í þjóðaratkvæðagreiðslu.“ Þetta er mjög skrýtin nálgun og ég bið þá sem standa að nefndarálitinu og hæstv. ráðherra sem hér heyra til mín  Ég ætla að víkja örfáum orðum að stjórnarskrárbreytingum í tengslum við hugsanlega aðild að Evrópusambandinu. Í fyrsta lagi eru allir eða allflestir sem um þessi mál hafa fjallað, allir helstu fræðimenn landsins á þessu sviði, sammála um að aðild að Evrópusambandinu sé óheimil nema stjórnarskránni verði breytt þannig að heimilt verði að framselja ríkisvald til alþjóðastofnana. Um þetta er ekki teljandi ágreiningur og ég hef ekki heyrt að um það sé ágreiningur um það í þessari umræðu. Sem sagt, áður en aðild verður að veruleika þá þarf að breyta stjórnarskránni. Margir eru reyndar þeirrar skoðunar og þar á meðal einn helsti stjórnskipunarfræðingur Samfylkingarinnar á síðari árum, hv. fyrrverandi varaþingmaður Kristrún Heimisdóttir, að staðan í dag, aðild okkar að EES-samningnum geri það einfaldlega að verkum að við verðum að breyta stjórnarskránni til að heimila framsal til alþjóðastofnana burt séð frá hugsanlegri ESB-aðild. Margir hafa haldið þessu fram. Ég hef ekki verið sannfærður um þetta. En þessu hafa margir haldið fram og hafa bæði vísað til EES-samningsins og raunar einnig til aðildar okkar að mannréttindasáttmála Evrópu. En þetta liggur fyrir. Það er athyglisvert að þessu sjónarmiði er hafnað í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar. Þar er einfaldlega sagt að ef við ætlum ekki að ganga í Evrópusambandið þá sé ekki nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni. Ég get tekið undir það. Engu að síður liggur fyrir að einhvern tíma í þessu ferli verðum við að breyta stjórnarskránni. Þá er spurning: Eigum við að gera það eftir að allar aðrar ákvarðanir hafa verið teknar í þessum málum eða eigum við að gera það áður en lokaákvarðanir eru teknar? Ég sé að þeir lögfræðingar sem komu fyrir nefndina hafa talið að þetta væri í rauninni pólitískt mat, að það væri út af fyrir sig hægt að láta fara fram ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild að Evrópusambandinu og breyta síðan stjórnarskránni þannig að Alþingi geti fullgilt samninginn endanlega. Ég ætla ekki að gera athugasemdir við það mat. Ég vil hins vegar lýsa því sem minni pólitísku skoðun að það sé eðlilegra að stjórnarskrárbreyting, ef hún á að koma til, verði ákveðin fyrr í ferlinu þannig að það sé alveg klárt að stjórnarskráin heimili framsal ríkisvalds til alþjóðastofnana þegar aðildarsamningur er undirritaður. Ég held að þetta sé miklu betri og áferðarfallegri leið. Það er mín pólitíska skoðun og ég vil varpa því hér í þessa umræðu. Ég er ekki frá því að margir stuðningsmenn þessarar tillögu séu í hjarta sínu sammála mér um að stjórnarskrárbreyting ætti að eiga sér stað miklu fyrr í þessu ferli. Ég vildi gjarnan ef kostur er síðar í þessari umræðu kalla eftir rökum fyrir því að stjórnarskrárbreyting eigi sér ekki stað fyrr en allt sé klappað og klárt, allt sé um garð gengið þannig að stjórnarskrárbreyting verði bara svona einhvers konar formsatriði. Ég vildi gjarnan heyra það ef menn hafa velt þessum þætti fyrir sér. Þetta tengist síðustu spurningunni sem ég nefndi um þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. hvenær hún eigi að fara fram og hvort hún eigi að vera ráðgefandi eða bindandi. Ég tek undir það sem fram kemur í áliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar að eðlilegt sé að ganga þannig frá málum að niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild og aðildarsamning að Evrópusambandinu verði síðasta orðið ef svo má segja, að þjóðin hafi síðasta orðið, að þjóðin taki endanlega afstöðu til þess. Á það hefur verið bent að upp geti komið kostuleg staða, skrýtin staða, erfið staða ef þjóðin kemst að einhverri tiltekinni niðurstöðu, hugsanlega með naumum meiri hluta í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, síðan verði farið í stjórnarskrárbreytingu, efnt til kosninga, nýtt Alþingi verði kjörið, þar verði hugsanlega naumur meiri hluti gegn aðild að Evrópusambandinu og Alþingi ákveði að virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslu þar af leiðandi að vettugi. Undir þeim kringumstæðum væri alveg ljóst að þjóðin hefði ekki síðasta orðið. Þess vegna finnst mér betra að ganga þannig frá þessu að þjóðaratkvæðagreiðslan verði bindandi og það þarf að gerast með stjórnarskrárbreytingu. Þess vegna vísa ég til þess sem ég sagði áðan um að ég tel að stjórnarskrárbreytingar eigi að eiga sér stað fyrr í ferlinu en niðurstaða meiri hluta utanríkismálanefndar gerir ráð fyrir. Ég ætla í lok ræðu minnar örlítið að víkja að kostnaðinum við aðildarumsókn. Ég tek undir það sem hefur komið fram hér í umræðunni að sé mönnum á annað borð alvara með að fara í aðildarumsókn þá er kostnaður auðvitað nokkuð sem menn geta ekkert verið að horfa í. Þó að um háar upphæðir sé að ræða eru þær ekki af þeirri stærðargráðu að þær eigi að ráða úrslitum. Ég er raunar þeirrar skoðunar að ef tekin verði ákvörðun um að fara í aðildarviðræður að Evrópusambandinu þá eigi ekkert að spara til að ná sem bestum niðurstöðum og vanda eins vel til verka og hægt er. Utanríkisráðuneytið hefur lagt hér fram kostnaðarmat sem fjármálaráðuneytið hefur aðeins farið yfir. Segja má að niðurstaðan úr því sé sú að kostnaðurinn verði 590 milljónir í þýðingarkostnað, 300 milljónir í beinan kostnað utanríkisráðuneytisins og 100 milljónir í kostnað hjá öðrum ráðuneytum, 990 milljónir. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í hádegisfréttum útvarps að hann ætti ekki von á því að kostnaðurinn yrði meiri og gerði sér jafnvel vonir um að hann yrði minni. Ég hef ekki hugmynd um á hverju hæstv. utanríkisráðherra byggir þá bjartsýnu spá. Ég bara tek undir sjónarmið sem komu fram hér í umræðum í gær hjá hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur og Einari K. Guðfinnssyni sem röktu ýmsa þætti sem þau töldu vanmetna eða væru afskaplega óljósir í þessu sambandi. Ég vil spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hver var heildarkostnaður við framboð okkar til öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, kostnaður við lobbíisma út af því?  Það er auðvitað umhugsunarefni sem fjármálaráðuneytið setur fram í lok kostnaðarmats síns svo ég vitni beint í það, með leyfi hæstv. forseta: „Einn helsti óvissuþátturinn er hvernig eigi að skipuleggja og nálgast aðildarviðræður. Ódýrasta nálgunin væri einföld umsókn þar sem ekki væri lögð mikil áhersla á samningsmarkmið og samningsviðræður.“ Það er ódýrasta leiðin. Vill einhver fara þá leið? Það held ég ekki. Svo segir, með leyfi forseta: „Hinn póllinn væri að farið væri í aðildarviðræður með mjög víðtæk samningsmarkmið þar sem fátt væri undanskilið og að þau væru undirbyggð með mjög mikilli sérfræðilegri greiningu, erlendri ráðgjöf og virku baklandi.“ Þetta held ég að sé sú leið sem flestir vildu fara. Þetta er miklu dýrari leið. Þess vegna deili ég á engan hátt því áliti sem kom fram í viðtali útvarpsins við hæstv. utanríkisráðherra áðan að það sé einhver von til þess að aðildarviðræðurnar verði undir því kostnaðarmati sem þegar hefur verið lagt fram. Ég hef áhyggjur af því að það verði þvert á móti miklu meira. Það leiðir mig aftur að upphafi máls míns, þ.e. 

Frú forseti. Svarið við síðustu spurningu hv. þingmanns er já. Mér er fullkomin alvara með því að sækja um aðild að Evrópusambandinu og ég hef árum saman verið þeirrar skoðunar. Reyndar nýt ég þess heiðurs, sem ég er viss um að hv. þingmaður telur vafasaman, að vera sá þingmaður sem nú á sæti á Alþingi sem lengst hefur barist fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að vera kann svo að kostnaðurinn við umsóknina verði meiri en kemur fram. Eins og ég sagði að minnsta kosti í viðtalinu - ég veit ekki hvort það var birt vegna þess að ég hlusta ekki á sjálfan mig, ég hef enga sérstaka ánægju af því - í útvarpinu áðan þá sagði ég að ef viðræðurnar drægjust væri líklegt að kostnaðurinn yrði meiri. Ég gat þess jafnframt að í nokkuð umræddri kynnisför minni til Möltu var okkur bent á ákveðnar leiðir sem gera það hugsanlegt að við getum fengið þátttöku Evrópusambandsins í að mæta kostnaði við þýðingarnar. Það er langþyngsti pósturinn svo það eru rök sem hníga að því að hugsanlega, við vissar aðstæður, væri hægt að hafa þennan kostnað minni. Hann mundi örugglega verða minni ef hv. þingmaður mundi slást í för 

Hæstv. forseti. Ég hef ekkert efast um afstöðu og einlægan vilja hæstv. utanríkisráðherra til þess að Ísland verði aðili að Evrópusambandinu. Ég hins vegar velti því fyrir mér hvort allir þeir þingmenn sem styðja tillögu hæstv. utanríkisráðherra séu jafneinlægir í sinni afstöðu. Ég hef heyrt hér ráðherra og þingmenn tala eins og þeir ætli að styðja þessa tillögu en lýsa sig jafnframt andvíga því að við náum endapunktinum. Það finnst mér sérkennilegt að vilja leggja af stað í leiðangur án þess að hafa áhuga á því að ná áfangastaðnum. Mér finnst það sérkennilegt. Þess vegna áréttaði ég það sem ég sagði að það er mikilvægt að fullur hugur sé á bak við aðildarumsókn ef menn á annað borð taka ákvörðun um að sækja um.

Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það þarf að vera sem mestur þungi á bak við slíka umsókn. Þess vegna tel ég nú að Sjálfstæðisflokkurinn ætti þrátt fyrir allt að slást í för jafnvel þó að hann sé þeirrar skoðunar að það eigi að fara aðra leið en við. Þeir þingmenn sjálfstæðismanna sem hér hafa talað hafa ekki komið fram með efnisleg rök sem mæla gegn því að við förum í þennan leiðangur. Hv. þingmaður, sem hélt hér snjalla ræðu áðan, var fyrst og fremst að gera athugasemdir við form, þ.e. hvernig þessi för ætti að verða. Hann gerði athugasemdir við þjóðaratkvæðagreiðslu og sömuleiðis hvenær stjórnarskrárbreytingar ættu að verða. Ég held að þegar við höfum gengið úr skugga um hvort þingmeirihluti sé fyrir tvöfaldri atkvæðagreiðslu eða ekki, og þegar þau úrslit liggja fyrir, og ef það verður svo að það nýtur ekki brautargengis hér þá held ég að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ættu að skoða hvort það væri ekki í þágu þjóðarinnar sem heildar að reyna að koma með í þennan leiðangur og hafa áhrif á hann. Til er sá utanríkisráðherra sem hér stendur.

Hæstv. forseti. Þarna kemur hæstv. utanríkisráðherra akkúrat að kjarna málsins. Vegna þess að hér 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson er mjög vel að sér um stjórnlög. Mig langar til að spyrja hann hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að út af fyrir sig er þjóðaratkvæðagreiðsla um samning um Evrópusambandið óþörf. Á hinn bóginn er nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni til þess að ganga í Evrópusambandið. Er það ekki líka rétt skilið hjá mér - og ég held að það sé samkomulag allra sem talað hafa um þessi mál í mörg ár - að allir stjórnmálaflokkar segja: „Við ætlum með þennan samning í þjóðaratkvæðagreiðslu?“ Þess vegna finnst mér hv. þingmaður gera lítið úr því með því að segja núna að kannski muni sú þjóðaratkvæðagreiðsla ekkert hafa að segja og ég vil fá rök hans fyrir því.

Hæstv. forseti. Þó að mönnum finnist það ekki spennandi umræðuefni þá skiptir formið akkúrat aðalmáli. Ef þjóðaratkvæðagreiðsla um fullgerðan aðildarsamning fer fram áður en stjórnarskránni er breytt verður niðurstaðan aldrei nema ráðgefandi. Nýtt þing sem kosið yrði í sömu kosningum og stjórnarskrárbreyting á sér stað gæti tekið þveröfuga ákvörðun. Þingmenn verða þá auðvitað að gera upp við sjálfa sig hver fyrir sig hvaða afstöðu þeir taka á grundvelli sannfæringar sinnar, með eða móti aðild að Evrópusambandinu en þeir yrðu ekki með neinum formlegum hætti bundnir af niðurstöðunni. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði. Allir flokkar hafa lýst því yfir árum saman, trúlega allt frá gerð EES-samningsins, að aðild að Evrópusambandinu væri svo stór ákvörðun að hana þyrfti að bera undir þjóðina ef til þess kæmi. En það hefur enginn flokkur, nema kannski Samfylkingin, skuldbundið sig til að knýja fram þjóðaratkvæðagreiðslu með því að fara í aðildarsamninga.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að lýsa furðu minni á því að maður, og flokkur, sem er svo bundinn við formið og hefur ekki treyst sér til að skrifa undir mikið nefndarálit þar sem gengið var mjög eftir því að fá alla flokka til að samþykkja þá meginhagsmuni sem ætti að gæta í aðildarviðræðum við Evrópusambandið, skuli nú í þessari mikilsverðu umræðu binda sig við að halda atkvæðagreiðslu sem hann segir sjálfur að hafi ekkert að segja vegna þess að þingmenn og fulltrúar þjóðarinnar á þingi geti gert það sem þeim sýnist og farið að sannfæringu sinni. Mér finnst þetta algerlega hræðilega óskiljanlegt.

Hæstv. forseti. Ég get útskýrt þetta fyrir hv. þingmanni en ég veit ekki hvort hún verður sammála mér. Við sjálfstæðismenn leggjum þetta upp í tillögu okkar sem tvær þjóðaratkvæðagreiðslur um tvær mismunandi ákvarðanir: Annars vegar er ákvörðun að fara í aðildarviðræður og við leggjum upp með að það verði gert með ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Hins vegar er ákvörðunin um að gerast aðili að Evrópusambandinu. Það segjum við að verði að gerast með bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu, enda er það miklu stærri ákvörðun heldur en hin. Þar er um að ræða formlegt framsal fullveldis. Aðild að ríkjasambandi sem hefur allt aðrar afleiðingar heldur en sú fyrri. Ég held að þetta hljóti að vera fullnægjandi rökstuðningur af minni hálfu þó að hv. þingmaður Valgerður Bjarnadóttir kunni að vera mér ósammála í þessu efni.

Frú forseti. Eins og aðrir sem hér hafa talað er ég nokkuð hugsi yfir röksemdafærslu og málflutningi sjálfstæðismanna í þessu stóra máli. Ég hygg að einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Pétur H. Blöndal, hafi talað sig til hita í andstöðu sinni við inngöngu í Evrópusambandið á þessum síðasta sólarhring. Aðrir eru í forminu og þar er líka hv. þm. Birgir Ármannsson. Ég hef aldrei á mínum 10 ára þingferli heyrt nokkurn sjálfstæðismann tala fyrir þjóðaratkvæðagreiðslum. Ef eitthvað er hafa sjálfstæðismenn talað gegn þeim, alltaf þegar hingað hafa komið inn tillögur um slíkt. Nú er sagt að málið sé svo stórt að það verði að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu til að ákveða hvort sækja eigi um og mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað hefur breyst? Hvers vegna hefur grundvallarafstaða Sjálfstæðisflokksins breyst til þess að halda þjóðaratkvæðagreiðslu?

Hæstv. forseti. Ég óskaði eftir því að hæstv. utanríkisráðherra svaraði þessari spurningu síðar í þessari umræðu vegna þess að hæstv. utanríkisráðherra skrifaði fjölmargar greinar og flutti fjölmargar ræður um það í þinginu í vor hversu fylgjandi Sjálfstæðisflokkurinn væri þjóðaratkvæðagreiðslum.

Þetta svar, frú forseti, er verðugt lögfræðingi frá lagadeild Háskóla Íslands. Ég get ekki sagt annað. Algert bull og þvaður. Fyrirgefðu, frú forseti.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að gæta hófs í orðavali í ræðustól.

Ég mun gera það, frú forseti. Hér hafa menn rætt í gegnum árin stórkostleg mál, stærstu framkvæmdir Íslandssögunnar, Kárahnjúkavirkjun t.d., sem með góðum rökum má segja að hafi kynt hér þenslubálið þannig að allt hafi lagst á hliðina í íslensku samfélagi. Hefði kannski ekki verið ágætt, í ljósi þeirrar afstöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur nú komið sér upp, að leggja fyrir þjóðina hvort við ættum að fara í þá stóru framkvæmd áður en við stigum þau skref? Ég man ekki til að það hafi hvarflað að nokkrum manni. En líklega var hv. þm. Birgir Ármannsson ekki á þingi þá til að tala fyrir því en þá hefði hann gert það ef hann er samkvæmur sjálfum sér.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara hnútukasti frá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur sem áreiðanlega voru sögð í miklum tilfinningahita vegna þess að ég hef trúlega komið við kaunin á Samfylkingunni þegar ég talaði um að undarlega horfði við mér að sá flokkur sem hefur hvað mest talað um þjóðaratkvæðagreiðslur á undanförnum árum, miklu meira heldur en ég og Sjálfstæðisflokkurinn það er alveg rétt, skuli ekki styðja tillögu okkar um að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál. Ég verð hins vegar að verja mig, ef svo má segja, með þeim orðum að hæstv. utanríkisráðherra, og hv. þingmaður má kalla það útúrsnúning eða bull eða hvaða orð sem hún velur í því sambandi, hélt langar og lærðar ræður um það í vetur 

Hljóð í salnum.

… því hæstv. utanríkisráðherra sparaði ekki stóru orðin í þeirri umræðu og væri nær fyrir hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur að hlusta á leiðtoga sinn í þessu máli.

Frú forseti. Hv. þingmaður ræddi um að skoðanir væru skiptar og jafnvel klofningur innan ríkisstjórnarinnar um málið sem hér er til umfjöllunar. Alla tíð hefur legið fyrir með hvaða hætti flokkarnir sem mynda núverandi ríkisstjórn hugsa sér að leiða þetta mál til lykta og kemur það ágætlega fram í samstarfsyfirlýsingu þeirra. En auðvitað eru skiptar skoðanir um þetta mál í öllum flokkum, þar á meðal í flokki hv. þm. Birgis Ármannssonar. Meira að segja eru þar skiptar skoðanir um þessa leið tvöfaldrar atkvæðagreiðslu, eins og má t.d. marka á því sem fyrrverandi formaður flokksins, Þorsteinn Pálsson, skrifar í Fréttablaðið í dag þar sem hann segir að engin rök standi til þess að hafa þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarumsókn. Mig langar að heyra viðhorf hv. þm. Birgis Ármannssonar til þessa og hvort hann sé ekki sammála mér um að skoðanir séu líka skiptar um þessa leið í hans eigin flokki þannig að það þurfi ekki að koma honum neitt á óvart að skiptar skoðanir kunni sömuleiðis að vera um nákvæmlega þetta atriði í öðrum flokkum. Eða er það kannski þannig að Sjálfstæðisflokkurinn einn hafi sérstakan rétt á því að skoðanir séu skiptar eða ólík sjónarmið í einstökum atriðum?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson má ekki misskilja mig sem svo að ég telji að það sé einhver skylda að menn hafi sömu skoðun í mismunandi flokkum. Ég held að innan flokka geti verið mjög skiptar skoðanir um þessi mál og það liggur fyrir að svo er. Það eru skiptar skoðanir í ríkisstjórninni og ég lýsi þessu sem staðreynd en er ekki að nota þetta til að stinga þyrnum í flokka eða ríkisstjórnina, það eru bara skiptar skoðanir. Við teljum að einmitt þess vegna sé mjög gott að fá niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu um þetta mál.

Frú forseti. Það var einnig annað atriði sem kom fram í máli hv. þingmanns Hann talaði um sannfæringuna, hvernig menn gætu haft sannfæringu fyrir því að fara ekki inn í Evrópusambandið en stutt viðræður og sagðist ekki skilja það með öllu. Ég get sagt fyrir mína parta, og hef lýst í umræðunum, hver mín afstaða er til aðildar að Evrópusambandinu. Ég hef sannfærst um það á undanförnum missirum, eftir því sem umræðan í samfélaginu um Evrópusambandsmálið hefur orðið meiri, að skynsamlegt sé að koma málinu í lýðræðislegan farveg og ráða því til lykta í þjóðaratkvæðagreiðslu á grundvelli haldbærra upplýsinga um hvað felst raunverulega í aðild. Ég tel mig vita býsna mikið um Evrópusambandið og hvað því fylgir en ég tel jafnframt mikilvægt lýðræðisins vegna að allir fletir þess séu reiddir fram og þjóðin hafi eitthvað í höndum til að kjósa um, sem sagt aðildarsamning, niðurstöður aðildarviðræðna. Svo taka menn auðvitað afstöðu til þeirra þegar þangað er komið og á það ekki líka við í Sjálfstæðisflokknum? Þar eru margir sem vilja aðild að Evrópusambandinu. Munu þeir ekki styðja það jafnvel þó að breytingartillaga þeirra nái hugsanlega ekki brautargengi í þingsal?

Hæstv. forseti. Auðvitað eru allir sammála um að ef farið verður í aðild að Evrópusambandinu verður það gert á grundvelli þjóðaratkvæðagreiðslu. Við höfum deilt um hvort rétt væri að hafa hana ráðgefandi eða bindandi og um ýmsa þætti í þessu sambandi sem skipta verulegu máli. Þess vegna held ég að ýmsir sem gætu hugsað sér að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið - ég get ekki talað fyrir alla, ég hef ekki spurt alla í mínum flokki um þetta, enda geri ég ráð fyrir að allir muni kjósa eftir sinni sannfæringu í öllum flokkum. Þess vegna get ég ekki svarað spurningu hv. þingmanns: „Hvað ef?“ … sem er vinsælt að nota hér í dag. En það sem ég velti fyrir mér og velti upp hér, er að þeir sem hafa komist að þeirri niðurstöðu að það sé ekki æskilegt að fara í Evrópusambandið - ég undrast nokkuð að þeir skuli leggja upp með aðildarumsókn sem þeir hafa ekki sannfæringu fyrir að muni leiða til góðrar niðurstöðu.