arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þá mælti forseti (G. B.) Síðan vjer mættumst hjer á þingi síðast, hefir þjóðin mist einn af sínum mætustu mönnum. Er skylt að efri deild Alþingis minnist hans. Þessi maður er Stefán Stefánsson, skólameistari. Hann var fæddur 1. ágúst 1863 á Heiði í Gönguskörðum, en andaðist að heimili sínu á Akureyri 20 jan. 1921. Hann var þingmaður Skagfirðinga árin 1901–1907, konungkjörinn þingmaður 1909–1915, en forseti efri deildar 1913–1915. Hjer sitja enn menn, sem unnu með honum á þingi, og um alt land saknar þjóðin þessa mæta manns. Jeg þakka yður, góðir þingbræður, að þjer hafið ótilkvaddir staðið upp til þess að heiðra minningu þessa merka látna þingbróður.

atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg legg hjer fram fyrir hönd dómsmálaráðherra sex frumvörp. 1. Frv. til laga um afnám laga nr. 12, frá 18. sept. 1891, um að íslensk lög verði eftirleiðis að eins gefin á íslensku. 2. - til laga um breyting á lögum nr. 36, 26. okt. 1917, um stofnun alþýðuskóla á Eiðum og afhending Eiðaeignar til landssjóðs. 3. - til laga um afstöðu foreldra til skilgetinna barna. 4. - til laga um stofnun og slit hjúskapar. 5. - til laga um afstöðu foreldra til óskilgetinna barna. 6. - til laga um einkasölu á lyfjum. Enn fremur legg jeg hjer fram önnur sex frumvörp fyrir hönd atvinnumáladeildarinnar, þau sem jeg nú tel: 1. Frv. til laga um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að taka einkasölu á kornvörum. 2. - til laga um skipulag kauptúna og sjávarþorpa. 3. Frv. til laga um breyting á 77. og 78. gr. fátækralaga 10. nóv. 1905. 4. - til laga um breyting á lögum nr. 54, 30. júlí 1909, um stofnun vátryggingarfjelags fyrir fiskiskip. 5. - til laga um hlutafjelög, og 6. - til laga um verslun með tilbúinn áburð og fóðurbæti. Í þriðja lagi legg jeg fram fyrir hönd fjármáladeildar þrjú frumvörp. Þau eru þessi: 1. Frv. til laga um lífeyrissjóð embættismanna og ekkna þeirra. 2. - til laga um lífeyrissjóð barnakennara og ekkna þeirra. 3. - til laga um breyting á lögum nr. 71, 28. nóv. 1919, um laun embættmanna. Jeg hefi ekki neinu við þessa tilkynningu að bæta að þessu sinni. Á 4. fundi í Ed., laugardaginn 19. febr., mælti
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (B.Sv.): Það hefir verið venja í háttv.Ed., að hluta ekki um sæti, nema þess sje óskað. Nú eru að eins þrír nýir þingmenn, og vona jeg, að þeir fái sæti með góðu móti, án þess að um sje hlutað.

Pjetur Ottesen Jeg óska, að hlutað verði um sæti.

Bjarni Jónsson Jeg vil biðja hæstv. forseta. (B. Sv.) að bera undir deildina þau afbrigði frá þingsköpum, að ekki verði um sæti hlutað.

Forseti (B.Sv.): Þar sem þingsköp mæla svo fyrir, að um sæti skuli hlutað, og þess er óskað af þingmönnum, tel jeg rjett, að svo verði gert. Var síðan hlutað um sæti deildarmanna, annara en forseta og skrifara.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Guðmundur Ólafsson) Jeg býst við, að hv. deild sje sammála flm. í því, að nauðsynlegt sje að skipa sjerstaka nefnd til að íhuga fossamálið og að hún sje kosin nú þegar, til þess að hún geti haft samvinnu við fossanefnd Ed. Sú nefnd er skipuð 7 mönnum, og er því sjálfsagt, að þessi hv. deild kjósi 5 manna nefnd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Í lögum þeim, sem hjer er farið fram á að nema úr gildi, er svo ákveðið í 1. gr., að íslensk lög, sem Alþingi hefir samþykt og konungur staðfest, skuli að eins gefin út á íslensku, en í 2. gr. er svo fyrir mælt, að þýðing ísl. laga á dönsku, sem stjórnarráðið hefir annast, skuli gilda fyrir dönskum dómstólum og stjórnarvöldum. Með sambandslögunurn frá 1918 og flutningi hæstarjettar inn í landið virðist nauðsynin á því, að þýðing ísl. laga á dönsku fái lagagildi, alveg fallin niður. Og jafnframt er það líka orðið svo sjálfsagt, að ísl. lög sjeu gefin út að eins á íslensku, að um það virðist engin lög þurfa. Nefndin leggur því til, að frv. sje samþ. af háttv. deild.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Björn Kristjánsson) Jeg hefi leyft mjer að bera þetta frv. fram aftur í þessari hv. deild. Á síðasta þingi bar jeg það og fram í Ed„ og var því þá vísað til fjárhagsnefndar og breytt nokkuð þar. Frv. var svo samþ. hjer í deildinni við 3 umræður, en af því þingið var svo stutt, vanst ekki tími til að taka það á dagskrá í Nd. Jeg hefi borið frv. fram með þeim breytingum, sem fjárhagsnefnd gerði á því í fyrra. Sje jeg því ekki ástæðu til að stinga upp á því að vísa málinu aftur til fjárhagsnefndar, úr því að það var athugað þar í fyrra.  (S. E.: En því ekki vísa því til landbúnaðarnefndar?)  . Jeg hefi ekkert á móti því, að frv. verði vísað til landbúnaðarnefndar. Á 21. fundi í Ed., laugardaginn 12. mars, var frv. tekið til 2. umr. (A. 60, n. 117).
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Jónsson) Meðferð landbúnaðarnefndarinnar á þessu máli sjest á þskj. 71. Nefndin leggur til, að hv. deild samþ. frv. með breytingartill. nefndarinnar. Allar breytingarnar, nema sú síðasta, eru orðabreytingar til betra máls. Það vill verða hjer, sem oftar, þegar þýtt er úr erlendu máli, að íslenskan er ekki eins góð og ætti að vera. Þar með er jeg ekki að segja, að nefndinni hafi tekist að laga málið á frv. sem þurft hefði. Hún tók helst þau orð og setningar, sem merktu sig úr að einhverju leyti í þessu atriði. Jeg þarf ekki að taka hjer til meðferðar hvert einstakt atriði; málið liggur svo ljóst fyrir. Síðasta breytingin er efnisbreyting, sem sje við 9. gr. Sektarákvæðið virtist nefndinni alt of lágt. 10 kr. sekt aftrar engum frá að hafa brögð í tafli. Kaupandinn á að vísu rjett á að fá uppbót, eftir mati, ef varan reynist öðruvísi en tilskilið er, en þá er eftir að ákveða sektirnar fyrir samningsbrot, og önnur brot gegn fyrirmælum laganna. Nefndin leggur því til, að sektarákvæðið hækki, þannig, að lágmarkið tífaldist, en hámarkið tvöfaldist. Jeg álít ekki þörf á að tala um þetta neitt nánar, nema þá ef umræðurnar gefa sjerstaka ástæðu til þess.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg er þakklátur nefndinni fyrir meðferð hennar á frv. Breytingarnar eru ekki stórvægilegar, helst málsbætur, og er jeg þakklátur fyrir þær. Uppkastið, sem stjórnin fjekk, þurfti mikið að laga að orðalagi. Breytingin við 9. gr., um að sektarákvæðið hækki, hefir við rök að styðjast, því sekt kemur varla fyrir, nema fyrir svik, og er þá sennilega rjettmætt að hafa 100 kr. lágmarkið. Viðvíkjandi 3. og 4. brtt. er jeg ekki sammála nefndinni. Jeg lít svo á, að rjettara sje að hafa „getur“ en „skal“, því að það sje heppilegra að hafa ekki skipun, heldur heimild til að gefa út eyðublöð og reglur um hvað eina. Ef prentuð væru eyðublöð fyrir fram, gæti sumt af þeim reynst alveg óþarft. Þá væri það óþarfa kostnaður. Það er best að hafa þetta eftir því, sem reynslan bendir til að þurfi. Að öðru leyti gerir lítið til, hvort ákvæðið er haft, en stjórnin hagaði þessu þannig til, með sparnaðinn fyrir augum.

Frsm. (Sigurður Jónsson) Nefndinni er ánægja að heyra, að hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) er ánægður með störf nefndarinnar í þessu máli. Hvort vera skal „getur“ eða „skal“ í brtt. við 4. og 6. gr., er ekki mikið áhugamál fyrir honum, en nefndin verður að halda fast við þessi atriði.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Jónsson) Jeg lýsi hjer með yfir því, að brtt. á þskj. 102 er, af alveg sjerstökum ástæðum, tekin aftur. Aðrar brtt. hafa ekki komið fram, og sje jeg því ekki ástæðu til að tala frekar um málið, en vænti þess, að hv. deild samþykki það og leyfi því að ganga til háttv. neðri deildar. Frv. samþ. með 10 shlj.atkv. og afgr. til Nd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (M.G.): Frumvarp þetta hefir gengið í gegnum háttv.Nd. breytingalítið. Að eins hefir fundist í því einnar krónu reikningsvilla, sem hefir verið leiðrjett. Geri jeg því ráð fyrir, að ekki sje fleira við það að athuga. Jeg vona því, að það gangi breytingalaust gegnum þessa háttv. deild. Jeg skal geta þess, að enginn ágreiningur hefir orðið á milli stjórnarinnar og endurskoðenda landsreikninganna, og því ólíklegt, að miklar uniræður verði um fjáraukalagafrv., eins og stundum hefir áður átt sjer stað. Óska jeg svo, að málinu verði vísað til fjárhagsnefndar, þegar umr. er lokið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Út af umræðum, sem urðu hjer í deildinni við 2. umr. málsins, hefir landbúnaðarnefnd leyft sjer að koma fram með brtt. á þskj. 111, við fyrirsögn frv. Ef sú brtt. verður samþ., verður bert, að þetta frv. er breyting á lögum um friðun fugla og eggja, nr. 59, frá 10. nóv. 1913. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta, en vona að brtt. verði samþ.

Forseti (G. B.) Frv. þetta gekk nefndarlaust og breytingalaust gegnum háttv.Nd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jóhannes Jóhannesson) Þótt nafn mitt standi á frv. þessu sem flutningsmanns, er það ekki samið af mjer. Jeg flyt það eftir tilmælum hæstv. dómsmálaráðherra, og mjer virðist stjórnin eiga skildar þakkir fyrir, að hafa hrundið málinu á stað. Frv. er ítarlegt og vel úr garði gert, að undanskilinni 12. gr., þar sem stendur, að Háskólinn hafi einkarjett á útgáfu almanaks fyrir árið 1922. Með því er vitanlega átt við, að einkarjetturinn byrji með útgáfu almanaks fyrir árið 1922. En þetta orðalag er mjer að kenna, og vona jeg, að væntanleg nefnd orði þessa gr. betur. Málið er þannig vaxið, að það mun varla mæta neinni mótspyrnu. Greinargerð frv. er rækileg, og tel jeg því eigi þörf að bæta miklu við. Þar er skýrt frá því, að Háskólinn óskaði eftir þessum einkarjetti, og ennfremur því, að nokkur arður muni af verða, og er ákveðið í 10. gr., hvernig þeim arði skuli varið. Jeg legg til, að málinu verði vísað til mentamálanefndar, að lokinni þessari umræðu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Þó að frv. þetta hafi farið nefndarlaust í gegnum háttv.Nd., þá er ekki sjálfsagt að gera því hjer að öllu leyti sömu skil. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg vilji bregða fæti fyrir það, nje til þess að varna því, að sú grundvallarhugsun nái fram að ganga, sem í því felst. En til mála gæti komið að breyta frv. í heimildarlög, sem gætu náð til fleiri kaupstaða en Akureyrar. Það munu víða í kaupstöðum vera tekin gjöld af lóðum. En mörg bæjarfjelög finna til þarfarinnar á því að auka föstu tekjumar, og því væri vert að athuga, hvort eigi væri rjett að gera þetta frv. að heimildarlögum. Sama er að segja um kauptún, sem eru hreppsfjelag út af fyrir sig. Það rekur hvort sem er bráðlega að því, að eitthvað verður að gera, til þess að afla sveitarsjóðum fastra tekna. Hjer er að ræða um eina slíka tilraun, en hún nær ekki til nema eins bæjarfjelags. Það hefir farist fyrir, að stjórnin legði fram slíkt frv., jafnhliða skattafrv., og þó hefði verið ástæða til þess, því að sveitargjöldin eru þyngstu skattarnir á þeim, sem nokkurs verulegs eru umkomnir. Eins og menn muna, samdi skattamálanefndin, sem skipuð var 1907, frv. til laga um tekjur sveitarsjóða. Var þar gert ráð fyrir föstum tekjum sveitarsjóðanna, og að aðalskatturinn væri fasteignaskattur, og svo hundraðsgjöld af föstum tekju- og eignarskatti. Það er ef til vill ekki rjett að fara langt út í þetta mál að svo stöddu, þar sem þetta frv. er svo takmarkað. En jeg vildi aðeins vekja athygli háttv. deildar á þeirri nauðsyn, sem hjer er um að ræða, og sem helst þyrfti að bæta úr á þessu þingi. Jeg legg því til, að þessu frv. verði vísað til nefndar, og þá helst til háttv.fjhn., að umr. lokinni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Jónsson) Jeg ætla ekki að eyða löngum tíma í að tala um þetta mál. Bæði er það, að ýmsir óska eftir að fundur verði sem fyrst búinn, og svo er hitt, að málið liggur ljóst fyrir. Málið kom frá landbn. Nd., og fylgir því ítarlegt nefndarálit. Landbúnaðarnefnd Ed. hefir fallist á frv. og leggur til, að það verði samþ. breytingarlaust. Jeg verð þó að minnast á 2 atriði. Eins og nú er ástatt, þá vil jeg ekki gefa yfirlýsingu um, að jeg greiði atkvæði með einkasölufrv. yfirleitt, sem fram kunna að koma. Þykir mjer varlegra að taka þetta fram strax. Í öðru lagi, að það hefir legið orð á því, að of mikill kostnaður hafi fallið á þessa verslun innanlands. En ef til vill verður tækifæri til að minnast á það síðar. Óska jeg svo, að frv. gangi hröðum fetum gegn um deildina.

Frsm. (Jóhannes Jóhannesson) Jeg hefi, fyrir hönd allsherjarnefndar, engu að bæta við aths. stjórnarinnar við frv. og nefndarálit á þskj. 155, en óska að málið nái fram að ganga, fyrst gegnum þessa deild og svo gegnum Nd.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsætisráðherra (J. M.) Það er í rauninni, eftir því sem jeg lít á þetta mál, aðeins formsatriði, er gerir það, að þurft hefir að fara með mál þetta til Alþingis. Að minni vitund er ekkert því til fyrirstöðu, að jörðin sje seld, því þótt jeg sje móti þjóðjarðasölu yfirleitt, þá hefi jeg ávalt álitið rjett að selja jarðir landsins, ef kaupstaðir eða þorp hafa þurft á þeim að halda til sinna nytja. Þess vegna vona jeg, að háttv. deild lofi frv. þessu að ganga fram. Að því er mig minnir, var þessu máli eigi vísað til nefndar í háttv.Nd., og tel jeg ekki þörf á því hjer heldur, þar eð málið er svo einfalt og óbrotið.

Halldór Steinsson Jeg býst ekki við, að neitt sje athugavert við þetta mál, en álít þó rjettara, vegna þess að það hefir ávalt verið venja, að vísa svipuðum málum til nefndar, og legg til, að því verði vísað til landbúnaðarnefndar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg er svo sem ekkert á móti því, að máli þessu verði vísað til nefndar, en nefndin gerir sjálfsagt ekki annað í málinu en að leggja til í tveim línum að það verði samþ. Hygg að annað samskonar mál hafi verið sett í nefnd í Nd., en þetta frv. þótti eigi eiga neitt erindi þangað.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg hefi ekki annað að segja um þetta frv. fyrir hönd fjárhagsnefndar en að hún ræður til að það verði samþ. óbreytt. En viðvíkjandi eignaskýrslu ríkisins, sem fylgir landsreikningi, vil jeg benda á, að skip þess eru færð með sama verði ár eftir ár, en það álítur nefndin ekki rjett. Það er að minsta kosti mjög ólíklegt, að skipin svari nú til þess verðs, sem bókfært er, og virðist því rjettara að afskrifa eitthvað af því og telja til árlegra útgjalda. Þá álítur nefndin líka, að þar sem ríkissjóði er talið til eignar mikið fje í landsversluninni - sem í sjálfu sjer er rjett - þá ætti að fylgja landsreikningi (þ.e. eignaskýrslunni) greinargerð fyrir þessu fje, - eins og t. d. grein er gerð sjerstaklega fyrir viðlagasjóði - að minsta kosti ágrip af eignaskrá landsverslunarinnar, og helst aðalársreikningi hennar líka, Þetta er tekið fram til bendingar fyrir stjórnina.

Fjármálaráðherra (M.G.): Jeg á dálítið erfitt með að skilja, að fylgja þurfi greinargerð sú, er háttv.frsm. (S. F.) talar um, því að vitanlega fer hjer fram endurskoðun, sem við aðra slíka reikningsfærslu. Sje jeg ekki betur en að hjer standi líkt á og um marga aðra sjóði, svo sem Ræktunarsjóð og kirkjujarðasjóð, en þar er slíkrar greinargerðar ekki krafist. Býst jeg ekki við, að við þetta ynnist annað en fyrirhöfnin, og gæti auk þess auðveldlega orðið til að valda ruglingi. Hvað snertir færslu skipanna, þá er þar að eins beitt reglu, sem altaf hefir verið fylgt. Jeg get annars fallist á, að rjettara væri að færa skipin niður, en þó vildi jeg gjarna fá að vita, hvaða reglu háttv. nefnd hefir hugsað sjer að fylgt yrði í því efni. Að vísu eru skipin nú bókfærð með lægra verði en þau voru keypt fyrir, en þó býst jeg ekki við, að hægt væri nú að selja þau fyrir bókfært verð, enda er þess ekki að vænta, eins og nú er ástatt. Jeg skal því að síðustu endurtaka það, að jeg hefi ekkert á móti því, að skipin verði færð niður, en þætti að eins gott að fá vitneskju um, eftir hvaða reglu menn hafa hugsað sjer það.

Sigurður Eggerz Jeg vil að eins leyfa mjer að taka það fram, að því er sjerstaklega snertir athugasemd háttv.frsm. (S. F.) um landsverslunina, þá var hún ekki borin undir atkvæði í nefndinni.

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Það, sem jeg sagði viðvíkjandi því, að fært yrði niður verðið á skipunum, þá var það að eins til athugunar fyrir hæstv. stjórn eftirleiðis. En hvað greinargerð viðvíkur fyrir landsversluninni, þá var það ekki meiningin, að hún kæmi fram sem trygging fyrir rjettri reikningsfærslu, til viðbótar við sjálfsagða endurskoðun, heldur til hægðarauka fyrir þingmenn, sem vilja gera sjer ástand hennar ljóst. Að því er kemur til athugasemdar hv. 2. landsk.þm. (S. E.), þá skal jeg kannast við það, að það voru ekki nein samtök eða atkvæðagreiðslur um þetta í nefndinni, en bæði jeg og fleiri í nefndinni litu svo á, að heppilegra væri að hafa það eins og jeg hefi nú þegar bent á.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hv. Nd. hefir gert þá breytingu á frv., að hún hefir lengt friðunartíma rjúpnanna til 1. okt. 1924, eða um 1% ár. Landbúnaðarnefnd hefir athugað þessa breytingu og getur fallist á, að þessi lenging friðunartímans geti verið nauðsynleg, vegna þess, hve mjög rjúpum hefir fækkað, bæði af völdum manna og náttúrunnar, síðastl. ár. Nefndin ræður því hv. deild til að samþ. frv. óbreytt.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (G. B.) Þetta mál er komið frá Nd. og gekk nefndarlaust og breytingalaust gegnum þá deild.

Frsm. (Sigurður Jónsson) Þetta smámál gekk nefndarlaust gegnum Nd. Hjer var því vísað til landbúnaðarnefndar. Eins og sjest á nefndarálitinu leggur nefndin til, að frv. nái fram að ganga, nema 2. gr. Þar er tekið fram, að jörðin skuli metin af óvilhöllum mönnum. En óþarft virðistað taka þetta fram, þar sem stjórnin að sjálfsögðu sjer um, að það verði gert. Óska jeg svo, að málinu verði vísað til 3. umræðu.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (G. B.) Frv. þetta var í landbúnaðarnefnd í hv.Nd., og legg jeg til, að því verði vísað til sömu nefndar einnig í þessari deild.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (G. B.) Í samráði við háttv.frsm. (B. K.) þessa máls, leyfi jeg mjer að taka málið af dagskrá og fresta því, þar til sjeð er, hvernig fer um tvö skyld mál, sem háttv. deild hefir til meðferðar, sem sje: frv. til laga um einkasölu á tóbaki og frv. til laga um einkasölu á áfengi.

Frsm, (Sigurður Hjörleifsson Kvaran) Jeg hefi engu verulegu við að bæta það, sem tekið er fram í nefndarálitinu. Við höfum átt tal við verkfræðing þann, sem slík mál hefir til meðferðar, og telur hann þetta framkvæmanlegt á komandi sumri. Kostnaðurinn mun ekki verða mikill, ekki fara fram úr 2000 krónum. Nefndin leggur því til, að deildin samþykki till. Mjer þykir ekki ástæða til að fara fleiri orðum um mál þetta, þar eð þetta eru lítil fjárútlát, en nauðsynjamál.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Jónsson) Þetta mál hefir verið rætt í landbúnaðarnefndum beggja deilda. Var það fyrst rætt í landbúnaðarnefnd þessarar háttvirtu deildar, og síðan í landbúnaðarnefnd neðri deildar. Þar voru gerðar á því smávegis breytingar; sumar þeirra voru til skýringar, aðrar gera hvorki til nje frá, en svo eru líka nokkrar, sem beinlínis eru til hins lakara. Þannig er t. d. fyrirsögn frv. breytt, þar sem orðið „kjarnfóður“ er sett í staðinn fyrir orðið „fóðurbæti“, Slík breyting getur ekki talist til bóta, því að margt getur verið fóðurbætir, þótt ekki sje beinlínis hægt að kalla það kjarnfóður. En þessar breytingar eru svo litlar, að ekki er hægt að telja þær beinlínis efnisbreytingar. Landbúnaðarnefnd efri deildar leggur því til, að frumvarp þetta verði samþykt, eins og það liggur nú hjer fyrir.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Í frv. þessu eru litlar breytingar gerðar á gildandi lögum um erfðafjárskatt. Skatthækkun er aðallega á niðjaarfi. Aftur er dregið úr skattinum með því að fjölga þeim, sem skatt greiða eftir þeim flokki, sem lægstur verður, þrátt fyrir skatthækkunina. Undir þann flokk eru talin kjörbörn, fósturbörn, og þeir, sem fá fjórðungsgjöf. Orðið fósturbarn hefir ekki fengið neinn fastan skilning í lögum, og veldur því nokkrum örðugleikum að ákveða, hvað felst í hugtakinu fósturbarn. Þar undir mundu börn talin, sem arf eða gjöf taka samkv. arfleiðsluskrá. En nokkuð erfitt er að ákveða, hver börn sjeu fósturbörn af þeim börnum, sem taka arf samkv. skyldleika. Í því efni er ekki hægt að ákveða, að barn sje fósturbarn, þótt það hafi verið tíma hjá viðkomandi arfleiðanda, en að líkindum verður að leggja aðaláhersluna á, hvaða vilji hafi komið fram hjá arfleiðandanum, til þess að taka barnið að sjer til uppeldis og fósturs, hvort sem það hefir verið hjá honum skemri eða lengri tíma.

Flm. (Guðmundur Guðfinnsson) Jeg hefi talað við aðalhöfund brjefsins frá þingmálafundi Eyrarbakka og Stokkseyrar, og þótti honum tillagan ekki vera nógu skýr, sjerstaklega um rannsókn á þeim atriðum, er áhersla er lögð á í brjefinu. Annars skal jeg ekki fara frekar út í það en í greinargerðinni er gert, af því jeg er, því miður, ekki nógu vel að mjer í þeim atriðum, að jeg þori að skýra það nánar.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg var, því miður, ekki viðstaddur fyrri umr., svo jeg veit ekki gerla, hvað hv.flm. (G. Guðf.) hefir sagt um þetta. En ef til vill hefir hæstv. atvinnumálaráðherra (P. J.) verið hjer við og látið eitthvað uppi um undirtektir frá stjórnarinnar hálfu. Þetta mál hefir verið mikið rannsakað og athugað á síðari árum. Fátækralaganefndin, sem starfaði rjett eftir aldamótin, athugaði þetta talsvert. Það er óhætt að segja, að bæði þing og stjórn hefir haft áhuga á þessu máli. Nokkuð hefir verið gert að lagasetningu í þessa átt, en auðvitað er sú lagasetning ein eigi fullnægjandi hjá oss. Á málinu eru margvíslegir örðugleikar, svo að stjórnin hefir ekki sjeð sjer fært að leggja út í gagngerða og víðtæka breytingu á löggjöfinni. Jeg hygg, að málið sje að mestu svo rannsakað, sem kostur er á hjá oss, svo að ekki þurfi mikið til rannsóknar þess að kosta enn. Við fáum ekki betri mann en þann, sem hefir fengist við þetta, og hefir hann rannsakað þetta mjög ítarlega. Erlendis hefir verið farið ýmsa vegu til þess að ná því marki, sem hv.flm. (G. Guðf.) hefir fyrir augum. Í Þýskalandi voru fyrir ófriðinn lög lík því, sem till. hafði fyrir augum. Hvernig þetta er nú veit jeg ekki. í Noregi var fyrir skömmu komið langt á veg með lagasetning í svipaða átt, en jeg hefi ekki orðið var við, að lög hafi enn verið sett um þetta efni. Jeg er viss um, að stjórnin verður fús á að rannsaka þetta nánar, og jeg ímynda mjer, að það hafi lítinn kostnað í för með sjer. Það getur vel verið, að stjórnin finni annan tryggari veg en nú er farinn. En sem sagt, mjer er óhætt að lýsa því yfir, fyrir stjórnarinnar hönd, að henni er ljúft að taka þetta til nýrrar athugunar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þórarinn Jónsson) Fjárhagsnefnd flytur frv. þetta eftir tilmælum stjórnarinnar. Það er fram komið vegna þess, að lausafjártíund fellur niður við fasteignaskattinn, en hún hefir verið grundvöllur niðurjöfnunar. Það er auðsætt, að eitthvað verður að koma í staðinn, og gefur frv. grundvöll til niðurjöfnunar, og verður hann svipaður því, sem nú er, eins og sjá má í ástæðum fyrir frv. Jeg sje ekki ástæðu til að rekja það hjer, vona, að menn hafi áttað sig á því og taki frv. vel.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurjón Friðjónsson) Jeg skal gera lítillega grein fyrir brtt. á þskj. 351. Hún er fram komin vegna þess, að nefndin álítur, að nauðsyn geti verið á því, að sum þau lagaákvæði, sem falla úr gildi gagnvart samvinnufjel. með þessum lögum, haldi þó áfram að gilda gagnvart öðrum, t. d. ákvæði um útsvarsskyldu. Viðvíkjandi fyrri brtt, á þskj. 355 vil jeg geta þess, að nefndin hefir ekkert við hana að athuga, og telur hana til bóta. Jeg álít það kost á skattinum, að einungis sje kveðið á um hámark hans, en sveitar- eða bæjarstjórnum sje í sjálfsvald sett, hvort þær nota sjer hámarkið eða ekki. Um síðari brtt. á sama þskj. get jeg sagt það sama, að nefndin getur fallist á hana, og býst jeg ekki við, að neitt þyki við hana að athuga.

Forseti (G. B.) Frv. þetta er flutt af peningamálanefnd Nd., og legg jeg til, að því verði vísað til þeirrar sömu nefndar í þessari deild, að umr. lokinni.