Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað till. á þskj. 39 og leggur til, að hún verði samþ. Nefndin sendi Búnaðarbankanum till. til umsagnar, en ekkert svar barst frá bankanum. Eins og fram kemur í grg. fyrir till., má gera ráð fyrir því, að öflug og vel starfrækt veðdeild við Búnaðarbankann mundi í flestum tilfellum leysa lánsfjárþörf bænda fram yfir það, sem þeir hafa getað fengið úr ræktunar- og byggingarsjóði til nýrra framkvæmda. Þegar deildin var stofnuð, mun og hafa verið til þess ætlazt. Í reyndinni hefur því miður verið þannig að deildinni búið með fjármagn, að hún hefur sáralítið getað lánað að undanförnu miðað við þörfina. Hefur þetta getuleysi að sjálfsögðu komið bændastéttinni mjög illa og án efa í mörgum tilfellum hindrað það, að dugandi menn réðust í búskap, þar sem þeir hafa hvergi getað fengið hagstæð lán til jarða- og bústofnskaupa. Allir munu vera á einu máli um, að úr þessu þurfi að bæta. Með till. þessari, sem fjvn. hefur nú fjallað um, er lagt til, að ríkisstj. láti rannsaka fjárþörf veðdeildarinnar og undirbúi að þeirri athugun lokinni till. um það, hvernig tryggja megi deildinni starfsgrundvöll. Má ætla, að ríkisstj. og þeir aðilar, sem hún kemur til með að kveðja til, hafi bezta aðstöðu til þess að finna raunhæfar leiðir til úrlausnar. Á síðasta búnaðarþingi var samþ. ályktun um eflingu veðdeildar Búnaðarbankans á þá leið, að skorað var á ríkisstj. og Alþ. að stuðla að því, að tekið yrði á þessu ári allt að 50 millj. kr. erlent lán handa veðdeildinni, sem tryggt yrði með ríkisábyrgð. Með þessari till. búnaðarþings er bent á ákveðna leið til fjáröflunar fyrir veðdeildina, sem án efa verður rækilega athuguð, ef hv. Alþ. samþykkir þá till., sem nú er til afgreiðslu.



Herra forseti. Það mun hafa verið 24. febr. í vetur, sem umræða hófst hér í þingi um þessa till. Ég benti á það þá við upphaf umræðunnar, að það væri mjög aðkallandi að gera einhverjar ráðstafanir til þess nú þegar, að veðdeildin fái nokkra fjárupphæð til þess að geta bætt úr brýnustu þörfum fyrir lán, en vitað er, að nú þegar liggja fyrir allmargar umsóknir um veðdeildarlán frá mönnum víðs vegar um land, en veðdeildin hefur ekki vegna fjárskorts getað veitt lán nú um alllangan tíma. Ég óskaði þess. að bæði fim. till. og einnig þn., sem um málið fjallaði, tæki þetta til athugunar. Nú liggur fyrir nál. frá hv. fjvn., þar sem mælt er með till., eins og hún liggur fyrir. Um till. er vitanlega gott eitt að segja að því leyti, að það er þörf að athuga, með hverjum hætti bætt verður úr fjárþörf veðdeildarinnar í framtíðinni, en þetta leysir ekki þann vanda, sem við er að fást nú í augnablikinu. Það var rætt um stofnlánasjóði Búnaðarbankans á þessum fundi fyrir skammri stundu í tilefni af fsp. sem fram komu, og þar var m.a. minnzt á veðdeild Búnaðarbankans. Það kom fram í svari hæstv. landbrh., að enn hefur deildinni ekki verið útvegað fé. Hins vegar lét ráðherra það uppi, að ríkisstj. hefði hug á að bæta úr fjárþörf veðdeildarinnar. Ég vil einmitt vegna þessa ástands, sem nú er hjá veðdeildinni og brýn þörf er á að bæta úr, leyfa mér að leggja hér fram skriflega brtt. við þá till., sem fyrir liggur, sem ég - með leyfi hæstv. forseta - vil gera grein fyrir. Till. mín er um það, að við tillgr. bætist ný málsgrein, þannig orðuð: Enn fremur ályktar þingið að skora á ríkisstj. að útvega veðdeildinni nú þegar nokkra fjárupphæð, til þess að unnt sé að bæta úr brýnustu þörfum. Ég nefni ekki þarna ákveðna upphæð, því að ég er að sjálfsögðu ekki svo kunnugur því, hvað mikið er um umsóknir hjá veðdeildinni. Ég veit, að þær munu vera allmargar. Og þó að ekki væri unnt að útvega í bili nema tiltölulega litla upphæð, fáar milljónir króna, þá gæti það gert mikið gagn til að bæta úr brýnustu þörfum. Mér þykir líklegt vegna ummæla ráðh., sem ég vitnaði til áðan, að hann vilji gera sitt til að bæta úr þessari aðkallandi þörf, og væri þá gott fyrir hæstv. stjórn að hafa viljayfirlýsingu frá Alþ. um, að þetta væri gert. Vænti ég þess því, að þessari brtt. minni verði vel tekið.



Herra forseti. Ég hygg, að það sé ekki þörf á að staðfesta þingvilja með því að samþykkja fram komna till. frá hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG), og ég hygg, að þótt þessi till. verði samþ., breyti það ekki á neinn hátt afstöðu ríkisstj., því að mér er kunnugt um. að þar er vilji fyrir hendi til þess að útvega veðdeildinni fé, svo fljótt sem mögulegt er, og samþykkt þessarar till. út af fyrir sig skapar ekki neina peninga. Ég er sannfærður um vilja hv. Alþ. í þessu efni. Ég tel ekki þörf á að fá hann staðfestan með þessari till. Ég tel að ef ríkisstj. útvegar veðdeildinni fé, þá geri hún það með vilja meiri hluta Alþingis. ef ekki alls Alþingis, vegna þess að mér dettur ekki í hug að ætla það, að nokkur hv. þm., nokkur maður, sem situr hér á hv. Alþ. hafi ekki gert sér grein fyrir því, hversu fjárþörfin er brýn hjá veðdeildinni. Og eins og ég sagði hér í dag, hefur ríkisstj. hug á því að leysa mál deildarinnar að einhverju leyti á þessu ári. Ég tel hins vegar, að eins og aðaltillagan er, þá sé hún málefnum veðdeildarinnar til styrktar, vegna þess að hún á að leiða til rannsóknar í þessum efnum, á hvern hátt eigi að skapa veðdeildinni starfsaðstöðu, ekki aðeins nú, heldur til frambúðar. Það er þess vegna nægjanlegt að samþykkja till. eins og hún kemur frá hv. fjvn. Hitt er svo annað mál, að ef Alþ. út af fyrir sig lítur svo á, að þetta sé málinu til styrktar, að fá hina skriflegu brtt. samþykkta, er ekkert við því að segja. En ég tel vegna fram kominnar till. ástæðu til að taka það fram að stjórnin hefur fullan hug á að bæta úr ástandi veðdeildarinnar og reyna að útvega henni fé á þessu ári, og ég tel, að sú aðstaða batni ekki á neinn hátt, þótt hin skriflega till. verði samþ., vegna þess að það er fyrir fram vitað, hver vilji hv. Alþingis er.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ummælum hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Ég held, að hv. þdm. sé kunnugt um það, að fjárhagserfiðleikar veðdeildarinnar séu síður en svo nýlega tilkomnir. Á undanförnum árum hefur veðdeildin því miður ekki verið þess umkomin að leysa vandræði þeirra manna, sem til hennar hafa leitað, en stjórnarvöldin hafa leitazt við að greiða fram úr þessum vandræðum með eins konar bráðabirgðalausnum. Það, sem fyrir okkur flm. vakir með þessari till., er það eitt út af fyrir sig, að reynt verði nú þegar að finna einhverja frambúðarlausn á þessum málum. Þarna er um svo víðtækt mál að ræða, að fram úr því verður ekki ráðið á örskömmum tíma og því full ástæða til þess að skipa sérstaka nefnd, sem mundi þá rannsaka málið á breiðum grundvelli. Ég hef fátt eitt að segja um till. hv. þm. um það, að ríkisstj. útvegi þegar í stað nokkurt fé til deildarinnar, en ég held þó, að það muni hafa litla þýðingu að samþykkja till. Ég held, að það sé aðalatriðið að fá þessa athugun sem allra fyrst og vona, að eftir þá athugun finnist leiðir til þess að tryggja starfsgrundvöll veðdeildarinnar til frambúðar.



Herra forseti. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. (TR) sagði, að stjórnarvöldin hafa að undanförnu stundum leitazt við að greiða úr fyrir veðdeildinni með bráðabirgðaúrlausnum. Þetta hefur verið gert oftar en einu sinni, t.d. með þeim hætti, að veðdeildinni hefur verið lánað af tekjuafgangi ríkisins, þegar um hann hefur verið að ræða. Og það er einmitt þetta, sem brtt. mín fjallar um, að það verði nú til bráðabirgða fundin einhver leið til þess að útvega veðdeildinni nokkra fjárupphæð til að bæta úr allra brýnustu þörfinni. Hæstv. ráðh. segir, að stjórnin hafi góðan vilja í þessu efni, og þess vegna geri ég mér vonir um. að ef Alþ. sýni vilja sinn með því að samþykkja till. mína um áskorun á ríkisstj., þá verði hún við þessu og veðdeildin fái innan skamms nokkra upphæð til þess að sinna þeim lánbeiðnum, sem nú liggja fyrir, a.m.k. þeim lánbeiðnum, sem eru frá mönnum, sem hafa ákaflega aðkallandi þörf fyrir einhverja úrlausn nú í bili. Það er svo mikil peningaumferðin hér í okkar landi, að ég þykist vita, að það sé hægt fyrir hæstv. stjórn að gera þetta, annaðhvort með því að hafa áhrif á seðlabankann þannig, að hann veiti nokkurt lán í bili, eða með einhverjum öðrum ráðum. Ég efast ekki um það, og ég tel, að það sé stuðningur alveg tvímælalaus fyrir ríkisstj. við þessar aðgerðir að hafa yfirlýsingu frá Alþingi um, að það ætlist til þess, að þetta verði gert.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. til þál. á þskj. 363 um flugsamgöngur, sem hér er til umr. Till. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að leitast við að fá fullnægjandi upplýsingar um það þegar á þessu ári, hvort De Havilland-Caribou-flugvélar, sem framleiddar hafa verið í Kanada á undanförnum árum, henti Íslendingum til innanlandsflugs betur en aðrar flugvélar, m.a. hvort þær geti orðið til almennari nota og sparað fjármagn í byggingu flugvalla.“ Það eru ekki nema rúm 20 ár, síðan flugsamgöngur hófust hér á landi. Að sjálfsögðu voru þá ekki til flugvellir né önnur tæknileg aðstaða, sem flugið þarf með. En sú uppbygging kom smátt og smátt og þó mun fyrr en búast mátti við. Á skömmum tíma komust á skipulegir fólksflutningar með flugvélum milli nokkurra þéttbýlustu héraða landsins. Á fyrstu árum flugsins voru sjóflugvélar mikið notaðar, enda þurftu þær ekki aðra flugvelli en sjóinn. Íslendingar almennt voru ekki lengi að venjast hinni nýju tækni, bæði flugmenn og farþegar. Ungir sem gamlir, sjúkir sem heilbrigðir ferðuðust ekki síður flugleiðis en á annan hátt, og mér er nær að halda, að mikill meiri hluti ferðafólks taki að öðru jöfnu loftið fram yfir land og sjó í langferðum. En skortur flugvalla setti flugsamgöngum tilfinnanleg takmörk. Flugvellir eru oftast mikil og dýr mannvirki og það hlaut því svo að fara, að ýmis héruð yrðu að bíða þess lengi, að flugsamgöngur yrðu þeim til almennra nota. Við þetta bættist svo það, að sú þróun varð í framleiðslu farþegaflugvéla, að hætt var framleiðslu sjóflugvéla. Er nú svo komið, að Íslendingar eiga aðeins eftir eina farþegaflugvél af þessari gerð, og hún mun einnig brátt falla úr sögunni fyrir aldurs sakir. Þetta mun valda mikilli afturför í flugsamgöngum fyrir héruð, sem eingöngu höfðu sjóinn fyrir flugvelli, nema annað komi til, sem bætir þetta upp. Stórir og dýrir flugvellir eru fleiri þjóðum umhugsunarefni en Íslendingum, Þess vegna hafa sérfræðingar í flugvélasmíði brotið um það heilann, hvernig leysa megi þennan vanda. Sjálfsagt er þyrilvængjan einn árangurinn af þessum tilraunum og hann ekki ómerkur. En sú lausn var mönnum samt ekki fullnægjandi, þótt mikill og góður árangur hafi orðið af þeirri nýjung. Fyrir allmörgum árum hófust tilraunir með nýjar gerðir flugvéla fyrir stuttar flugbrautir. Þær tókust misjafnlega. En fyrir rúmum þremur árum tóku verksmiðjur í Kanada ákvörðun um smíði slíkrar flugvélar eftir tveggja ára undirbúning og rannsóknir sérfræðinga um gerð hennar. Síðan hafa þessar De Havilland-Caribou-flugvélar verið framleiddar og reyndar á margvíslegan hátt. Flugvélar þessar eru ætlaðar til herflutninga, sjúkraflutninga, farþegaflutninga og vöruflutninga. Þær flytja milli 20 og 30 farþega í ferð. En meginkostur þessarar flugvélar og sá, sem mestu máli skiptir fyrir Íslendinga, er, að flugvélin er gerð fyrir mjög stuttar flugbrautir. Samkv. grg. verksmiðjunnar um flughæfni þessarar vélar á jafnvel 150 m löng flugbraut að nægja henni við beztu skilyrði, en 396537 m löng braut á að vera fullnægjandi við mjög erfið eða jafnvel allra erfiðustu skilyrði. Til samanburðar má geta þess, að þær flugvélar, sem nú eru notaðar hér í innanlandsflugi, þurfa allt að 1200 m langar flugbrautir. Þegar þáltill. um flugsamgöngur var til umr. hér í hv. Alþ. í fyrra, las ég upp bréf flugmálastjóra um hæfileika þessara flugvéla fyrir stuttar flugbrautir. Í þessu bréfi skýrði hann ýtarlega frá, að tvenns konar aðferðir væru viðhafðar með þessum vélum við flugtak og lendingu. Er þar greint frá því, að með annarri aðferðinni þurfi í hæsta lagi 537 m langa flugbraut, en með hinni 396 m langa braut. Fyrir skömmu leitaði ég enn upplýsinga hjá flugráði um þá reynslu, sem fengizt hefur síðan í fyrra af þessari tegund flugvélar. Í svarbréfi flugmálastjóra, dags. 26. apríl s.l., segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Allmikil reynsla hefur þegar fengizt af De Havilland-flugvélinni, og virðist þessi flugvél yfirleitt gera heldur betur en lofað var af verksmiðjunni. “ Í umr. um þessi mál á tveimur undanförnum þingum hef ég forðazt allar fullyrðingar um kosti þessarar flugvélar fyrir innanlandsflug hér á landi. En ég hef hins vegar hvatt mjög til þess, að Íslendingar kynntu sér þá nýjung, sem hér er á ferðinni, og að þeir hagnýttu sér þessa nýjung í tæka tíð, ef hún getur orðið að gagni. Allar þær upplýsingar, sem flugráð og flugmálastjóri hafa aflað sér um þessa flugvél, hníga í þá átt, að kostir hennar séu ekki minni en vonir stóðu til 5 upphafi. Þess vegna tel ég tíma til þess kominn að fá úr því skorið þegar á yfirstandandi sumri, hvort hér er um nýjung að ræða, sem getur orðið þýðingarmikil fyrir innanlandsflug hér á landi. Mér sýnist þá helzt koma til, að íslenzkum flugmönnum gefist kostur á að fljúga þessari vél og m.a. að reyna hana í flugtaki og lendingu á stuttum flugbrautum. Dómur íslenzkra flugmanna um þessa vél að fenginni eigin reynslu ætti að vera þyngstur á metunum um kosti hennar eða galla. Verði reynslan sú, að þessi flugvél sé öðrum flugvélum hagkvæmari til innanlandsflugs hér, er óneitanlega fenginn nýr grundvöllur til skipulagningar í þessum samgöngumálum þjóðarinnar. Og þá verður það engin óeðlileg bjartsýni að vænta þess, að áður en langir tímar líði verði komin flugbraut í hverri einustu sveit og hverjum einasta bæ hér á landi, flugbraut fyrir flugvél, sem flytur 20–30 farþega, flugvél, sem gæti flutt auk þess vörur og hvað eina. Í stað þess að verja mörgum milljónum ég vil nærri segja milljónatugum til byggingar á einum flugvelli, mætti nota þá sömu fjárhæð til þess að gera flugbrautir á mörgum stöðum og veita þannig fjölmörgum byggðarlögum samgöngubætur, er lítið eða ekkert hafa haft af flugsamgöngum að segja hingað til. Fyrir örstuttu fór flugmálastjóri til Finnlands. Ég ætla, að nokkrir hv. þm. hafi verið með í þeirri för og jafnvel einn eða tveir ráðh. Þegar flugmálastjóri kom heim, skýrði hann mér frá því, að hann hefði séð Caribou-flugvél á flugvelli í Noregi. Hann taldi, að þessi flugvél hefði verið þar í reynsluför. Ég hafði orð á því við flugmálastjóra, hvort mögulegt væri að fá slíka flugvél hingað til lands til reynslu. Hann kvaðst fyrir þó nokkru hafa ákveðið að reyna þetta, þegar hann færi til Ameríku innan skamms, en það hafði hann fyrirhugað. En til þess að hraða málinu, kvaðst hann skyldu leita eftir þessu með símskeyti til flugvélaverksmiðjunnar ytra og gera það þá þegar. Þetta var í fyrradag, á mánudag. Í gærkvöld barst svo flugmálastjóra svarskeyti, þar sem lofað var að láta Caribou-flugvél koma hingað innan nokkurra daga og hafa hér sólarhrings viðdvöl. Væntanlega fer flugmálastjóri til Ameríku í kvöld. Hann tjáði mér í gærkvöld, að hann mundi leitast við í þessari ferð að fá dvöl þessarar flugvélar hér framlengda, svo að íslenzkum flugmönnum gæfist kostur á að reyna hana sem rækilegast, þ. á m. fljúga henni og reyna hana í flugtaki og lendingu á stuttum flugbrautum hér innanlands. Það má því segja, að þetta mál hafi skyndilega komizt á æskilegan rekspöl. En það má fyrst og fremst þakka lofsverðum áhuga og dugnaði flugmálastjóra. Eftir að þessar upplýsingar liggja nú fyrir, kann svo að fara, að viðhorf hv. þm. til þessarar till. breytist nokkuð frá því, sem var, þegar hún var flutt, og ég vil segja, að það er ánægjulegt fyrir alla þá, sem hafa áhuga á framförum í flugsamgöngum okkar hér innanlands. Samt sem áður tel ég rétt, að till. fái athugun í þingnefnd. Þann 20.23. maí n.k., eða eftir 9–12 daga, er þessi Caribou-flugvél væntanleg hingað til landsins. Þingnefnd, sem fær þessa till. til meðferðar, gefst þá alveg óvenjulegt tækifæri til þess að kynna sér mál, sem fyrir hana er lagt, kynna sér af eigin sjón og jafnvel af eigin raun nýjung í flugtækni, sem getur orðið þýðingarmikil fyrir Íslendinga. Enn þá ætla ég engu að spá um það, hver árangur verður í þessu máli. Flugmenn okkar og sérfræðingar eru að mínum dómi þar hæstiréttur. Eftir þeim dómi hljótum við að bíða, og sem betur fer þarf nú sennilega ekki lengi að bíða, e.t.v. geta mikilsverðar upplýsingar í þessu máli legið hér fyrir í nál. innan skamms. Herra forseti. Ég legg til, að umr. verði nú frestað og málinu vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Það er eðlilegt, að menn velti því fyrir sér, hvernig hægt er að bæta úr samgöngum landsfjórðunga og landshluta í milli, eins og samgöngum hefur verið háttað hér og eins og strjálbýlið er mikið í þessu landi. Það er rétt, sem hv. flm. sagði hér áðan, að flugmálastjóri hefur fengið skeyti, sem gefur vonir um, að sú flugvél, sem hér um ræðir, komi hingað 20.–25. þ. m., og hefur verið gefið í skyn, að hún gæti staðið hér við einn sólarhring. Það er vitanlega alls ekki nægilegur tími, til þess að íslenzkir flugmenn og sérfræðingar geti kynnt sér vélina. Hefur flugmálastjóri því talað um, að það þyrfti viku til hálfan mánuð a.m.k. svo að íslenzkir flugmenn gætu reynt þessa vél og flogið á hina ýmsu staði, reynt vélina til fullnustu við íslenzka staðhætti. Það má fullyrða, að þessi flugvél gefur miklar vonir, og það væri áreiðanlega mikils virði fyrir Íslendinga, ef ekki þyrfti lengur að byggja lengri flugbrautir en 300–500 m í staðinn fyrir 1000–1500 m. Flugvallagerð hér á landi er dýr, og nú er varið allverulegum fjárhæðum í þessu skyni. Ef við gætum tekið þessa flugvélategund í þjónustu okkar í stað hinna eldri gerða, mundu sparast stórar fjárhæðir í flugvallagerð. En sérfræðingar segja um þessa flugvél: Það er ekki nægilegt, að hún geti tekið sig upp og hún geti lent á stuttri flugbraut. Þar þarf vitanlega fleira að koma til. Vél þessi er dýr, m.a. vegna þess, að enn hefur hún ekki verið framleidd nema tiltölulega stuttan tíma og enn er ekki fengin sú langa og sú nauðsynleg reynsla af þessari vél, sem þarf að vera, áður en fátæk og fámenn þjóð ákveður að kaupa hana, vegna þess að hér er ekki um milljónafyrirtæki að ræða, heldur tugmilljónafyrirtæki. Eigi að síður er ákaflega mikils virði, að flugvélin komi og verði hér nokkra daga til reynslu, og sú reynsla, sem þegar er fengin af vélinni, gefur mikilsverð loforð, og eftir kannske fáa mánuði eða svo væri hugsanlegt, að vandaðir og sérfróðir menn mundu mæla með vélinni og telja, að hún væri eins traust og eins góð og hinar eldri gerðir, sem við höfum notað að undanförnu. Það er eðlilegt, að menn hafi áhuga fyrir þessu. Ég get tekið undir það með hv. flm. þessarar till., að flugmálastjóri hefur mikinn áhuga á þessu máli eins og flugmálum yfirleitt, og það, að hann sá þessa flugvél á flugvellinum í Osló, hefur nú flýtt fyrir því, að honum datt í hug að fá vélina hingað heim. Nú er það rétt, að flugmálastjóri mun fara vestur og athuga málið nánar, hvort ekki er unnt að fá vélina hér staðsetta í viku, hálfan mánuð eða jafnvel þrjár vikur, án þess að leiði til of mikilla útgjalda fyrir okkur. Ég er því að sjálfsögðu samþykkur, að þessi till. fari til nefndar. Ég tel málið mjög athyglisvert, og ef vélin reynist eins og vonir standa til, þá vitanlega verður farið að hugsa um það, hvernig við eigum að fá fjármagn til þess að eignast slíka vél eða vélar.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. um þetta mál. Það er, eins og sagt hefur verið, mjög athyglisvert og getur haft mjög mikla þýðingu fyrir flugsamgöngur á Íslandi. Það er hins vegar rétt, sem hæstv. flugmrh. benti hér á áðan, að af þessum flugvélum er ekki komin fullkomin reynsla sem skyldi til þess að ákveða nú kaup á þeim. En það er eitt atriði í þessu sambandi, sem ég vildi vekja athygli á og gæti komið til athugunar í þeirri n., sem málið fær til meðferðar, í sambandi við hugsanlega aðstöðu til þess að fá flugvél af þessari gerð til nægilega langrar dvalar hérlendis. Það er alveg ljóst, að það er mjög hæpið, að nægilegt sé að fá slíka flugvél til að vera hér í nokkra daga. Það þarf að reyna hana við margvísleg veðurskilyrði og því líklegt, að það væri jafnvel nauðsynlegt, að hún væri hér nokkrar vikur, og vel kann að vera, að það væri auðið að fá beinlínis vél til þeirrar dvalar hér. En það kynni þó að vera hugsanleg einnig önnur leið í því efni, ef það reynist ekki fært að fá þessa vél til að vera hér nægilega lengi. Þannig er mál með vexti, að þessar flugvélar hafa verið keyptar sérstaklega af bandaríska flughernum og hafa verið þar töluvert í notkun. En mér fyndist það ekki fráleitt að leita eftir því við bandaríska flugherinn, sem hefur hér jafnan flugvélar og flugsveitir, að slík flugvél yrði staðsett hér um einhvern tíma. Það gæti þá orðið um mun lengri tíma en auðið væri að fá slíka vél til reynslu. Mér sýnist, að þetta a.m.k. sé vel þess virði að athuga það, hvort ekki væri hægt að semja um það við bandaríska varnarliðið hér, að ein flugvél af slíkri gerð yrði staðsett hér, a.m.k. um nokkurra mánaða skeið, til þess að tryggt væri, að það væri hægt að reyna flugvélina við allar aðstæður hér, sem þarf að athuga, þegar um það er að ræða að velja hæfar flugvélar til nota hér. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða málið. Þess gerist ekki þörf. Ég veit, að allir eru sammála um nauðsyn þess að tryggja það með bættum flugvélakosti, að víða sé hægt að lenda á landinu, og flugvallamálin eru ákaflega stórt fjárhagslegt atriði fyrir okkar þjóð og vitanlega algerlega óhugsandi, að í náinni framtíð verði hægt að gera flugvelli á öllum þeim stöðum, sem nauðsynlegt er að hægt sé að fljúga til, flugvelli af þeirri gerð, sem óumflýjanlegir eru til þess að fullnægja þörfum þeirra flugvéla, sem helzt eru í notkun nú.



Herra forseti. Till. sú, sem hér um ræðir, er í rauninni samsteypa af till., sem flutt var á þskj. 55, og annarri till., sem flutt var á þskj. 208. Fyrri till., sem er frumtill. í málinu, á þskj. 55, er um að fela ríkisstj. að athuga möguleika á öflun allt að 12 millj. kr. lánsfjár til lagningar Siglufjarðarvegar ytri eða svokallaðs Strákavegar, og hin till., sem var brtt. við þá till., er um, að jafnframt verði ríkisstj. falið að athuga um möguleika á öflun lánsfjár, allt að 4 millj. kr., til þess að ljúka lagningu Múlavegar. Fjvn. hefur athugað þessar till. allýtarlega og fengið um þær álitsgerð frá vegamálastjóra, þar sem hann ræðir mjög glöggt og skilmerkilega kjarna þessa máls, og á grundvelli þeirrar álitsgerðar hefur orðið samkomulag um það í fjvn, að leggja til, að till. verði afgr. í því formi, sem segir á þskj. 354. Sú breyting er þar á gerð, að í stað þess að fela ríkisstj. að athuga með lánsfjáröflun er ríkisstj. falið að láta gera framkvæmdaáætlun um lagningu þessara tveggja vega. Með þessu er við það átt, að gerð sé gangskör að því að gera sér grein fyrir, hvernig unnið yrði að þessum vegaframkvæmdum báðum, sem eru mjög hliðstæðar. Það er augljós nauðsyn þess, að þetta verði gert. Ekki hvað sízt á þetta við um Siglufjarðarveg, þar sem svo er ástatt, að það þarf að vinna þar vissa áfanga með samfelldu átaki, og það er af öllum ástæðum ljóst, þar sem um svo dýra vegagerð er að ræða eins og báða þessa vegi, að það er mjög mikilvægt, að nú þegar verði gerð áætlun um, hvernig megi ljúka vegunum. Lántökuheimildir þær, sem gert var ráð fyrir í umræddum till. nægja ekki til þess að ljúka umræddum vegum. Það er gert ráð fyrir því eftir þær breytingar, sem nú hafa orðið á verðlagi, að til þess að ljúka Siglufjarðarvegi muni þurfa um 16 millj. kr. og til þess að ljúka Múlavegi muni þurfa um 7 millj. kr. Það er því af þeirri ástæðu ljóst, að till. gera ekki ráð fyrir nægilegri lánsfjáröflun til þess að ljúka vegunum. Það kemur að sjálfsögðu mjög til álita, hvort ekki verði nauðsynlegt að taka að einhverju leyti lán til þessara vega. En það er vert að vekja athygli á því, að slík lántaka er mjög varasöm, ef hún nægir ekki til þess að ljúka verkinu, vegna þess að án efa yrði að semja um lánið á þann hátt, að fjárveitingar gengju smám saman til greiðslu á láninu, og ef ófullnægjandi lán er tekið of snemma, mundi það ekki valda öðru en því, að stöðnun yrði síðar á verkinu um nokkurra ára bil. Það þarf því nánari athugunar við og kemur að sjálfsögðu til álita í sambandi við framkvæmdaáætlun um verkið, hvað fært þykir að taka af lánum í þessu skyni og á hvaða stigi framkvæmdanna slík lán skuli vera tekin. Það hefur verið um það talað, þegar þessu máli hefur áður verið hreyft hér á Alþ., og það fram borið af viðkomandi sveitarfélögum, að þau stæðu straum af vaxtagreiðslum af slíkum lántökum. Þegar þau tilboð lágu fyrir, var það hvort tveggja, að gert var ráð fyrir miklu lægri fjárupphæðum og enn fremur að vextir hafa síðan mjög hækkað, og það er því mjög óvíst, að viðkomandi aðilar telji sér fært eða séu raunverulega færir um að standa straum af slíkum vaxtagreiðslum, sem nema mundu nú mjög háum fjárhæðum, ef ætti að taka lán til þess að ljúka þessum framkvæmdum nú. Það hefur hins vegar verið föst venja, að ríkissjóður tæki ekki á sig að greiða vexti af lánum, sem tekin eru til þess að hraða lagningu þjóðvega. Öll þessi atriði valda því, að það er nauðsynlegt að taka þetta mál í heild til athugunar og gera sér grein fyrir, hvernig unnið verði að lokamarkinu. Það er hins vegar jafnljóst, og um það er fjvn. sammála, að það er hin mesta nauðsyn að hraða þessum vegagerðum. Þær hafa báðar mjög mikilvægt þjóðhagslegt gildi og eru sérstaklega þýðingarmiklar að sjálfsögðu fyrir þau byggðarlög, sem hér eiga hlut að máli. En hvort tveggja er, eins og ég áðan sagði, að málið liggur nú ekki þannig fyrir, að það sé hægt að gera sér heildarmynd af því án nánari athugunar, miðað við það breytta verðlag, sem nú er, og breyttar aðstæður að ýmsu leyti, og enn fremur er einnig hér um það að ræða, sem að sjálfsögðu verður að gera sér grein fyrir, hvort fært þyki almennt að fara út í lántökur til vegagerða af hálfu ríkisins. Hingað til hefur ríkið ekki tekið slík lán, heldur hafa það verið hin einstöku byggðarlög, sem um er að ræða. sem þau hafa tekið. Það liggja fyrir Alþ. nú bæði frv. um sérstakt lán til vegagerða í ákveðnum landshlutum og auk þess liggur enn fremur fyrir önnur þáltill., sem hefur ekki verið afgr. enn, um lántöku til eins tiltekins vegar. Um þetta þarf að sjálfsögðu að taka heildarákvörðun, hvort inn á slíka braut þykir fært að fara eða ekki. En það breytir ekki því, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, er þess eðlis, að því þarf sérstaklega að sinna, og það er skoðun fjvn., að með þeirri afgreiðslu, sem hún leggur til að verði á málinu, verði að því stuðlað, að heildarathugun fáist á því, hvernig hægt verður að leysa það bæði framkvæmdalega og fjárhagslega á þann veg, að þessum mikilvægu framkvæmdum geti orðið lokið sem fyrst.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. fyrir fyrirgreiðslu hennar við afgreiðslu þessarar þáltill. Ég játa það að vísu hreinskilnislega, að ég hefði eindregið óskað þess, að orðalag það, sem n. vill hafa á till., hefði verið meira í samræmi við efni hennar, eins og það upprunalega var, þ.e.a.s., að ríkisstj. yrði falið að athuga möguleika á öflun lánsfjár til þessarar nauðsynlegu framkvæmdar, þ.e.a.s. Siglufjarðarvegar ytri eða svokallaðs Strákavegar. Hitt játa ég einnig, að ég tel nauðsynlegt, að framkvæmdaáætlun verði gerð um vegarlagningu fyrir Stráka og Ólafsfjarðarmúla þá einnig með það fyrir augum að ljúka vegargerðum þessum svo fljótt sem auðið er, eins og segir í till. hv. n. Og í trausti þess, að hæstv. ríkisstj. veiti liðsinni sitt til þess, að suðið verði að ljúka þessum vegaframkvæmdum sem fyrst, get ég fyrir mitt leyti samþykkt þessa afgreiðslu hv. n., þótt ekki sé ég alls kostar ánægður með hana, eins og ég áður tók fram. Frá mínu sjónarmiði er það aðalatriði, að framkvæmdir við þessar vegargerðir stöðvist ekki, og víst er um það, að þeim mun ekki verða lokið á eðlilegum tíma nema með lántökum, og ég sé ekki, að slíkar lántökur geti orðið framkvæmanlegar nema a.m.k. að einhverju leyti fyrir atbeina og fyrir tilstilli hæstv. ríkisstjórnar.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að láta í ljós nokkur vonbrigði með afgreiðslu hv. fjvn. á þeirri frumtill., sem liggur til grundvallar í þessu máli. En eins og fram hefur komið, var í þeirri frumtill. farið fram á, að athugaðir væru lánsmöguleikar til Siglufjarðarvegar ytri eða svokallaðs Strákavegar. Ég lít svo á, að það hefði verið nokkurn veginn útlátalaust að samþykkja þessa aðaltill. eftir efni sínu, því að það var ekki farið fram á annað í henni en athuga möguleika til lánsfjárútvegunar til lagningar þessa vegar. Og hvað því viðvíkur, að sú upphæð, sem nefnd er í till., mundi ekki nægja, þá er þess að geta, að þessi till. var flutt á öndverðu þessu þingi og áður en þær verðlagsbreytingar urðu, sem stafa af þeim efnahagsaðgerðum, sem síðar hafa átt sér stað, en það hefði vitaskuld verið mjög auðvelt verk að breyta upphæð þessari í till. Án þess að ég ætli að fara langt út í forsögu þessa máls hér, vil ég aðeins minna á, að á síðasta reglulega Alþingi ver flutt hér frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna Siglufjarðarvegar ytri. Meðferð á því frv. lauk þannig, að því var vísað til ríkisstj. til athugunar, og ríkisstj. brást þannig við, að hún mun hafa sent vegamálastjóra það til athugunar, og þeirri fsp., sem ríkisstj. sendi til vegamálastjóra, hefur vegamálastjóri í raun og veru þegar svarað með því að láta frá sér fara allýtarlega grg. um þetta efni, þar sem hann m.a. gerir grein fyrir því, hvernig hann álítur skynsamlegt eða í hvaða tímaröð hann álítur skynsamlegt að haga framkvæmdum á þessum stað, þ.e. að því er varðar Siglufjarðarveginn ytri. Það má þess vegna segja, að það liggi nú þegar fyrir að nokkru leyti, að það sé að nokkru leyti raunar þegar búið að framkvæma það, sem tillgr. í sinni núverandi mynd fer fram á, a.m.k. að því er varðar Siglufjarðarveg hinn ytri. Það fer því ekki hjá því, að þessi afgreiðsla málsins, sem hér er fyrirhuguð, muni valda Siglfirðingum sérstaklega og raunar Skagfirðingum allverulegum vonbrigðum. Það þarf ekki að rekja það fyrir hv. þingmönnum, hversu mikil samgönguvandræði Siglufjörður hefur átt við að búa og á enn við að búa. Þau eru að mínu viti algerlega sérstök, þegar í hlut á jafnstór bær og byggðarlag, sem leggur í raun og veru jafnmikið af mörkum til þjóðarbúsins og Siglufjarðarbær gerir. En það þarf ekki að rekja það hér, að Siglufjörður er ein aðalsíldveiðistöð landsins. Þar er mikið athafnalíf á vissum árstíma, þar er aflað gjaldeyris í þjóðarbúið, sennilega með því mesta, sem er á nokkrum stað. Það er þess vegna ofur eðlilegt, að Siglfirðingar telji sanngjarnt, að þjóðarbúið líti til þeirra og leggi af mörkum eitthvað í þeirra hlut og líti á þeirra þörf. Það má vel vera, að það sé álitamál almennt séð, hvort ríkið eigi að fara út í lántökur vegna vegalagningar, en ég vil benda á það, að samgönguvandræði Siglufjarðar eru í þessu efni alveg sérstök, þar sem byggðarlagið, svo fjölmennt sem það er, er algerlega einangrað mikinn hluta af árinu og þær flugsamgöngur, sem um nokkurt skeið hafa leyst vanda byggðarlagsins, hafa legið niðri um skeið, og er víst mjög vafasamt um framtíð þeirra. Og í raun og veru er það ekkert meira, þegar svona sérstaklega stendur á, að leysa vandræði slíks byggðarlags með lántöku til vegarlagningar en t.d. gert er að leysa samgönguvandræði eins og annars byggðarlags með því t.d. að láta smíða skip á kostnað ríkissjóðs, sem kostar alls ekkert minna fé máske en þarf til slíkrar vegarlagningar sem þessarar, þannig að rök má vissulega finna fyrir því, að það sé litið á þá sérstöku þörf, sem hér er óvefengjanlega fyrir hendi. Ég skal annars ekki fara að þreyta hv. þm. á því að fara að rekja mál þetta nánar. En ég hef talið rétt að undirstrika það alveg sérstaklega, að þarna er um sérstök samgönguvandræði að ræða, sem þarf að leysa, og það er öllum ljóst, eins og hér hefur verið tekið fram, að þau samgönguvandræði verða ekki leyst nema með alveg sérstökum aðgerðum, því að það kemur ekki til greina, að þau verði leyst með venjulegum framlögum á fjárlögum, og hitt er líka augljóst, að það er ofvaxið byggðarlaginu að leggja í þessa samgöngubót, sem er þó alveg nauðsynleg. En af því tilefni sem er gefið hér í nál. og kom að nokkru leyti fram hjá hv. frsm., að það er látið að því liggja í nál., þar sem segir, að það verði að telja mjög vafasamt, þótt lánsfé vært fáanlegt, að viðkomandi sveitarfélög gætu risið undir vaxtagreiðslum af slíkum lánum, enda liggur ekkert fyrir um það, að þau séu tilbúin að taka á sig slíkar kvaðir, miðað við þessar fjárhæðir og núverandi vaxtakjör, - þó að þetta sé vafalaust rétt, svo langt sem það nær, sem þarna segir, þá vil ég af því tilefni - með leyfi forseta - leyfa mér að lesa upp hér ályktun frá bæjarstjórn Siglufjarðar, sem hún gerði á fundi sínum 11. febr. s.l., en sú ályktun hygg ég að hafi verið send öllum þingflokkunum og muni því í sjálfu sér vera þm. öllum kunn, en mér þykir þó rétt að skjalfesta hana hér. En hún hljóðar þannig: „Bæjarstjórn Siglufjarðar skorar á þingmenn kjördæmisins að fá samþykkta á þessu þingi svo ríflega fjárveitingu til Siglufjarðarvegar ytri, að hægt verði að fullgera veginn frá Heljartröð út að fyrirhuguðum jarðgöngum að vestan á næstu tveimur sumrum, 1960 og 1961. Jafnframt flytji þeir frv. á Alþingi um lántöku fyrir Siglufjarðarveg ytri, svo að tryggt verði, að jarðgöngin gegnum Stráka, sem þegar er byrjað á, verði fullgerð eigi síðar en haustið 1961 og verði þá á komið vegasambandi við Siglufjarðarveg ytri. Lánið greiðist af ríkissjóði en heimilað verði að leggja á vegarskatt til að afla fjár, sem gæti staðið undir vaxtagreiðslum af láninu a.m.k. að einhverju leyti.“ Þessi ályktun var samþykkt af öllum bæjarstjórnarmönnum. Ég álít því, að það liggi í raun og veru enn fyrir, að Siglfirðingar a.m.k. eru sama sinnis í þessu máli og áður og þeir séu reiðubúnir að reyna að standa undir þessu láni að sínum hluta eða með þeim hætti, sem áður hefur verið um talað. Ég kemst svo ekki heldur hjá því að lokum að láta það koma í ljós, að mér þykir miður, að blandað skuli saman þeim tveimur vegum, sem hér er um að ræða, Siglufjarðarvegi ytri og Múlavegi. Ekki svo að skilja, að ég vilji á neinn hátt telja eftir samgöngubót Ólafsfirðingum til handa. En ég hygg, að það geti engum kunnugum mönnum blandazt hugur um það, að þarna er tvennu ólíku saman að jafna, og ég fæ ekki skilið það, þegar hv. frsm. var að tala um, að það væri nauðsynlegt, að athuganir á þessum vegum báðum væru gerðar nokkuð jafnhliða. Ég held, að það sé allt annars konar vegargerð, sem er þarna um að ræða, hvor á sínum stað, og jarðgöngin fyrir Stráka og Siglufjarðarveg algerlega sérstaks eðlis, og því fæ ég ekki skilið annað en það, að með því að vera að blanda þessum tveimur málum þannig saman og vera að binda þau saman, þá sé verið að drepa á dreif till., sem flutt var hér á öndverðu þingi um Siglufjarðarveg hinn ytri. Og það vita það allir, sem staðháttum eru kunnugir, að staðhættir eru aðrir varðandi samgöngur við Ólafsfjörð og Siglufjörð. Ég er enginn sérfræðingur í þessum efnum, en ég hygg þó, að mörgum mundi hafa þótt það liggja beinna við að leysa samgöngumál Ólafsfirðinga með góðum og fullkomnum vegi um Lágheiði og tengja hann þannig við Fljót og Skagafjörð. En möguleiki á slíku er alls ekki fyrir hendi að því er til Siglufjarðarvegar kemur. Ég hef hér látið í ljós nokkur vonbrigði með afgreiðslu þessa máls. Ég mun samt sem áður greiða þessari þáltill., - till., eins og hún liggur fyrir, - atkv., og það geri ég sérstaklega með skírskotun til þess, sem kemur fram í nál., þar sem það kemur fram, að n. er sammála um nauðsyn þess að taka til sérstakrar athugunar, hvernig suðið sé að haga framkvæmdum og fjáröflun til veganna á þann hátt og með þeim skilningi, að þarna sé því í raun og veru jafnframt stefnt til ríkisstj., þó að það komi ekki glöggt fram í tillgr. sjálfri, að það sé um fjáröflunina líka, sem á að fjalla í þessari athugun, enn fremur af þeirri ástæðu, að mér er það ljóst, að hér er um svo stórfellt mál að ræða og hér er um svo mikið átak að ræða, að það verður ekki leyst nema með góðri samstöðu allra stjórnmálaflokka, og það veit ég, að allir Siglfirðingar skilja og vilja, að að málinu verði unnið á þann hátt.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að það hafi ekki verið löng framsöguræða í sambandi við þessar fsp. og aðeins árétting á því, sem spurt er um, og get ég þess vegna svarað fsp. án þess að hafa heyrt framsöguræðuna. Ég vil þá byrja á því að svara 2. fsp.: Hvenær verða afgreidd lán úr sjóðunum“, þ.e. byggingarsjóði og ræktunarsjóði, „út á íbúðarhús þeirra bænda, sem samkvæmt reglum bankans gátu fengið fyrstu útborgun lána á árinu 1959, en hafa ekki fengið hana enn þá?“ Það er aðeins eitt stutt svar við þessu, og það er, að þessi lán hafa verið veitt. Þetta mál hefur verið afgreitt. Þá vil ég svara 4. spurningunni: „Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að ræktunarsjóður geti veitt lán út á þær framkvæmdir ársins 1959, sem enn hafa ekki verið veitt lán út á, og út á framkvæmdir ársins 1960?“ Ég vil þá fyrst svara fyrri liðnum, og það er stutt svar, að það hefur verið lánað út á þær beiðnir, sem liggja fyrir vegna framkvæmda ársins 1959. En um seinni hluta spurningarinnar er það að segja, að ekki hefur enn verið útvegað fé til framkvæmda á þessu ári, enda koma ekki til greina lánveitingar út á þær framkvæmdir fyrr en í haust eða væntanlega í desembermánuði n. k. Og í sambandi við það er fróðlegt að gera sér grein fyrir því, hver fjárþörf ræktunarsjóðs er á þessu ári, og hefur það verið gert í lausum dráttum. Það er vitanlega aldrei hægt að áætla það alveg nákvæmlega, en fjárþörfin virðist vera eitthvað á þessa leið: Það þarf að greiða skuld við seðlabankann, bráðabirgðalán, sem reyndar er orðið nú næstum þriggja ára gamalt. Það eru 5 millj. kr. Það eru framkvæmdalán gjaldfallin fyrir 1. júlí þ. á., sem nú hafa verið veitt, 11 millj. kr. Það er í Framkvæmdabanka Íslands, afborgun og vextir af lánum, sem gjaldfalla fyrir 1. júlí, 12.4 millj. Það eru önnur lán, sem gjaldfalla 1. júlí til 31. des., 8 millj. Og rekstrarkostnaður er 3–4 millj. Útlán haustið 1960 45 millj., sem er vitanlega áætlun. Með þessu virðist fjárþörf ræktunarsjóðs vera á þessu ári 85.4 millj. Tekjuáætlun: Tillag ríkissjóðs 1.6 millj. Árgjöld af útlánum 19.2 millj. Lán frá Framkvæmdabanka 25 millj., sem gæti eins orðið allt að 30 millj., en hér er áætlað 25 millj. Þetta eru samtals 45.8 millj., sem virðast vera nokkuð öruggar tekjur. En til þess að ná jöfnuði vantar 39.6 millj., sem þarf að útvega fyrir haustið, Og nú er eðlilegt, að spurt sé: Verður þetta lán útvegað? Reyndar er sú spurning ekki eðlileg, vegna þess að þetta lán hlýtur að verða útvegað nú eins og áður, því að engum hefur komið til hugar, að ræktunarsjóður hætti starfsemi sinni. Það, sem ég vil þess vegna segja, er það, að fyrir haustið mun ræktunarsjóði verða útveguð þessi upphæð eða sem næst því. Tel ég þá, að 2. og 4. spurningunni sé svarað. Ég vil þá svara 1. spurningunni: „Hefur byggingarsjóði sveitabæja verið útvegað fjármagn til útlána á þessu ári, og ef svo er, hve mikið?“ Það er fljótt að svara því, að byggingarsjóði sveitabæja hefur ekki enn verið útvegað fjármagn til að lána út á framkvæmdir þessa árs. Það hefur ekki verið gert. Það hefur verið útvegað fé til þess að ljúka við að lána út á það, sem var gjaldfallið frá fyrra ári. En vitanlega þarf að útvega byggingarsjóðnum fjármagn, til þess að hann geti starfað á svipaðan hátt og áður, og það er enn nauðsynlegra en nokkru sinni fyrr, ef möguleiki væri á því að hækka lánin úr 75 þús. kr. Eins og kunnugt er, er heimild í lögum að lána allt að 75% af byggingarkostnaði sveitabæja, en lánin hafa verið bundin við 75 þús. kr. á hús, enda þótt húsið hafi kostað 300–400 þús. kr. Þegar byggingarkostnaðurinn hækkaði verulega á árinu 1958, var lán byggingarsjóðsins ekki hækkað, enda þótt þörfin væri þá brýn. Ég segi nú: Það er brýn nauðsyn á að hækka þessi lán úr 75 þús. kr., og verði það gert, vex vitanlega þörf byggingarsjóðsins. Hér hefur verið gerð lausleg áætlun um fjárþörf byggingarsjóðs á þessu ári en þá er miðað við 75 þús. kr. lán. Þá er gert ráð fyrir að greiða skuld við seðlabankann, sem nú er að verða þriggja ára gömul, 7.5 millj. kr., skuld við sparisjóðsdeild Búnaðarbankans 1 millj. kr., lánsumsóknir fyrir 1959 5.3 millj., sem búið er að lána, og til viðbótar 5 millj., sem gjaldfalla hinn 31. des., það eru hús, sem eru þegar í smíðum. Þetta er samtals 10.3 millj. Svo eru vextir og afborganir lána 7 millj., rekstrarkostnaður 1½–2 millj. og áætluð lán haustið 1960 10 millj. Fjárþörfin er því, ef á að gera skil á skuldum við seðlabankann, sparisjóðsdeild Búnaðarbankans og standa í skilum við Framkvæmdabankann, 37.8 millj. Og þá er eðlilegt að gera sér grein fyrir því, hvernig á að afla þessa fjár. Tillag ríkissjóðs er ekki mikið, það er 2.5 millj., og árgjöld eldri lána aðeins 4.5 millj., eða 7 millj. Það, sem vantar á, til þess að byggingarsjóðurinn geti þá fullnægt því, sem óskað er eftir, eru 30.8 millj. Þessa fjár hefur ekki enn verið aflað, en mun verða aflað fyrir haustið, svo að sjóðurinn geti starfað á líkan hátt og áður. Ég ætla ekki að þessu sinni að segja meira um það, hvernig að því verður farið. Ég hygg, að hv. alþm. sé nægjanlegt að vita, að ríkisstj. ætlar sér að skaffa þetta fé. Þá er það 3. spurningin: „Verður veðdeild Búnaðarbankans útvegað fjármagn til útlána á þessu ári, og ef svo er, hve mikið?“ Ég mundi segja, að það væri ákaflega mikil þörf á því að útvega veðdeild Búnaðarbankans fé til útlána á þessu ári, en sú raunasaga er, sem flestir þekkja, að veðdeild Búnaðarbankans hefur haft ákaflega lítið fjármagn til útlána á undanförnum árum. Vissulega væri æskilegt að bæta úr því. Búnaðarþing samþykkti í vetur ályktun í þessu efni og benti á nauðsynina, og hér í Alþingi er till. til umr. og athugunar, sem sjálfstæðismenn hafa flutt varðandi veðdeildina. Ég verð að segja, að enn hefur ekki verið útvegað fé handa veðdeildinni, en ég vil bæta því við, að ríkisstj. hefur fullan hug á því að bæta úr fjárþörf veðdeildarinnar.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Það, sem fram hefur komið, frá því er þessi fsp. var lögð fram í þinginu, er það, að samkvæmt 2. fsp.-liðnum hafa verið veitt lán úr byggingarsjóði. Hitt var vitað, að það hafði verið lánað út á framkvæmdir úr ræktunarsjóði fyrir árið 1959, þau lán, sem tilbúin voru fyrir áramót. Hins vegar vissi ég ekki fyrr en nú, ef það reynist rétt, sem ráðh. sagði, að það sé einnig búið að lána út á framkvæmdir fyrir árið 1959 samkvæmt þeim skjölum og gögnum, sem lögð voru inn í bankann, eftir að efnahagsmálalöggjöfin var samþykkt. Það var mér ekki kunnugt um, en vonandi er það svar rétt hjá hæstv. ráðh. Þá er aðalatriðið í þessum fsp., og það er það, hvernig komið verður á móts við þá bændur í landinu, sem nú hugsa sér að hefja framkvæmdir á þessu vori og voru með óloknar framkvæmdir á árinu, sem leið, því að þótt segja megi, að einstaka sinnum hafi verið uggur í bændastétt landsins út í framtíðina, þá hygg ég, að það hafi aldrei nokkurn tíma verið jafnmikið og nú og það er hreint ekki að ástæðulausu, enda eru engar fsp., sem frá bændum koma, sem ekki eru á þann veg: Er óhætt fyrir mig að ráðast í nokkra framkvæmd nú með tilliti til þess, að mér verði séð fyrir hliðstæðum lánum og á undanförnum árum? Og ég verð að játa það, að út frá svari hæstv. ráðh. er þetta hreint ekki svo jákvætt, að bændastéttin sé örugg með að leggja út í þær framkvæmdir, sem hún hugsar sér, samkv. þeim svörum, því að eina svarið um útvegun fjármagns eftirleiðis er það, að nauðsynlegt sé að útvega fjármagn. Það vita vitanlega allir. En hins vegar liggur ekkert fyrir um það, hvað gert er í því, og það upplýsti ráðh. ekki heldur, en sagði, að stjórnin hefði þetta í hyggju allt saman, og það má vel vera. En ég segi bara, að þessi hæstv. ríkisstj. má hafa hraðari hendur um þessa hluti eftirleiðis en hún hefur haft um þessi mál frá því á Þorláksmessu 1958. Sama máli gegnir vitanlega um veðdeild Búnaðarbankans. Það var satt hjá hæstv. ráðh., að búnaðarþing samþykkti till. í þessum efnum. En þar sem ráðh. nefndi það, vildi ég leyfa mér að spyrja hann að því, hvort ríkisstj. væri eitthvað farin að vinna í þeim málum samkvæmt þeirri till., sem þar var samþ.



Herra forseti. Það er ósköp lítið, sem ég þarf að segja til viðbótar því, sem ég áðan sagði. Ég sagði, að ríkisstj. mundi útvega ræktunarsjóði og byggingarsjóði fé, og það er ekki mín sök, þótt hv. 1. þm. Vesturl. (ÁB) láti sér ekki nægja það. Hann talaði um, að ríkisstj. þyrfti að hafa hraðari hendur með útvegun lána en hún hefði gert undanfarið, - og það er ástæða til þess að óska þessum hv. þm. til hamingju með það, hve hann er ánægður með sjálfan sig og sinn flokk og þá stjórn, sem hann hefur stutt, í sambandi við landbúnaðarmálin, því að það er eins og það hafi aldrei komið fyrir, að það hafi verið fjárskortur í Búnaðarbankanum, fyrr en nú, Hann minnist þess ekki, að veðdeildin hefur verið févana undanfarin ár. Nei, nei, það er bara þörf á því núna að útvega veðdeildinni fé. Núv. stjórnarflokkar hafa áreiðanlega hug á að bæta úr því, og ég segi: Það er ekki stórt spor að stiga að jafnast á við það, sem gert hefur verið í því efni. Ég segi: Það er þörf á að gera meira, og ríkisstj. hefur hug á því. Í sambandi við till., sem búnaðarþing samþ., get ég alveg sagt það hreinskilnislega, að ríkisstj. hefur ekki enn tekið afstöðu til hennar og er ekki enn farin að vinna að framkvæmd hennar. Það er í samræmi við það, sem ég áður sagði, að veðdeildinni hefur ekki enn verið útvegað fjármagn, enda þótt ég hygg allir hv. alþm. viðurkenni nauðsynina á því. Um það, að bændur séu svartsýnir á framtíðina, þá er nú misjafnt með það. Hitt er rétt, að bændur eiga í ýmiss konar fjárhagserfiðleikum. Það er mér kunnugt um eins og hv. 1. þm. Vesturl. Mér er vel kunnugt um þá erfiðleika, sem margir bændur áttu í um síðustu áramót að gera upp reikninga sína. Ég gæti bezt trúað því, að hv. 1. þm. Vesturl. kæmi hér upp í ræðustólinn og segði: Ja, það er núv. ríkisstj, að kenna. Það er sök núv. ríkisstj., hversu fjárhagur bænda var aumur á s.l. ári, allt henni að kenna. Nei, ekki framsóknarmönnum, ekki fyrrv. stjórn, sem framsóknarmenn stóðu að, þeir eiga enga sök á því. - Og þannig eru þessir sjálfsánægðu menn, sem eru alveg krítiklausir á sjálfa sig og sina flokka. Það fyrsta, sem þeir gera, er að reyna að velta sökinni á aðra, og þeir fara fyrst að gera kröfur fyrir sína umbjóðendur, þegar þeir sjálfir eru komnir úr ábyrgðarstöðunum og valdastöðunum. Þá fyrst fara þeir að gera kröfur til annarra og gera meiri kröfur til annarra en sjálfs sín. Það hefur ekki fram að þessu þótt gæfulegt. En það hefur komið fram hjá hv. framsóknarmönnum, m.a. hv. 1. þm. Vesturl., að það er fyrst nú, þegar hann er kominn í stjórnarandstöðu, að hann gerir kröfu til stjórnarvaldanna og lokar algerlega augunum fyrir því, sem vel hefur verið gert.



Herra forseti. Það var aðeins í tilefni af því, að það ætlar að verða erfitt að kenna hæstv, landbrh. að svara fsp. kurteislega og skætingslaust. Samt er það spá mín, að það muni takast að lokum, þótt það sé ekki enn þá orðið. - Hann var í sambandi við þessa fsp. að kasta nokkrum kekkjum að fyrirspyrjanda, eftir að hann hafði lokið máli sínu og gat ekki tekið til máls aftur. Einn kökkurinn var sá, að það hefði ekki bólað á áhuga hjá hv. fyrirspyrjanda fyrir málefnum landbúnaðarins, fyrr en hann hafi verið kominn í stjórnarandstöðu. Það vita allir, sem til þekkja, að þetta er mælt algerlega út í hött hjá hæstv. ráðh., því að hv. fyrirspyrjandi hefur verið, frá því að hann fyrst kom hér á þing, mestur áhugamanna á þingi fyrir öllum málefnum landbúnaðarins og manna ötulastur við að minna á þau mál og ýta á eftir þeim, hver sem í hlut hefur átt eða setið í stjórn. Hæstv. landbrh. veit vel, að þannig er þessu háttað. Annars skal ég ekki fara að taka hér þátt í umr. um þessa fsp. að öðru leyti en í sambandi við þennan leiðinlega derring, sem kom fram hjá hæstv. ráðh. Voru þetta þó raunar ekki nema leifar af því, sem við höfum áður þekkt, en leifar þó. Ég vil taka fram, að það er engin ástæða til þess fyrir hæstv. ráðh, að vera með slíkt í sambandi við þessa fsp. af þeirri einföldu ástæðu, að það mun aldrei hafa komið fyrir fyrr - á síðari áratugum a.m.k. - að það hafi ekki verið hægt að fá byggingarsjóðslán fyrir áramót. En nú hefur þetta gengið þannig, að menn fengu ekki lánin fyrir áramót, vegna. þess að hæstv. ráðh. og hans félagar höfðu ekki getað leyst fjármál byggingarsjóðs sveitanna. Ekki var því hægt fyrir áramót að fá lán nema handa þeim, sem voru að ljúka við byggingu, en allir þeir, sem höfðu hafið byggingar, og þótt þær væru fokheldar og þeir ættu rétt á lánum, gátu ekki fengið afgreiðslu fyrir áramót og hafa beðið alveg fram á þennan dag, og það er fyrst núna þessa dagana, sem verið er að leysa úr þessu. Hæstv. ráðh. þarf þess vegna ekkert að undrast, þó að það sé nokkuð gengið eftir þessum málum og mönnum þyki eðlilegt að spyrja, hvers þeir megi vænta um framtíðina í þessu sambandi, þegar reynslan er þessi. Og um þetta þarf því ekkert að vera að kýta. Þess vegna þarf hæstv. ráðh. ekki að vera með nein ólíkindalæti í sambandi við þetta eða telja það einhverja sérstaka goðgá, þótt um þetta sé spurt. Það er alveg eðlilegt og ætti að vera hægt að svara því án þess að hreyta nokkru að mönnum.



Herra forseti. Það er aðeins í tilefni af einu, sem hv. 1. þm. Austf. (EystJ) tók fram. Hann sagði, að það væri í fyrsta sinn núna, sem ekki hefði verið unnt að ljúka lánum fyrir áramót. Það vill svo til, að ég hef hér bréf í höndunum frá bankastjóra Búnaðarbankans, þar sem stendur, að á tímabilinu 1. jan. til 30. apríl í fyrra var lánað 6.4 millj. kr. úr ræktunarsjóði vegna lánsbeiðna, sem höfðu borizt í desember, en ekki var hægt að ljúka. Og ég veit, að hv. fyrirspyrjandi og hv. 1. þm. Austf. vita, að það hefur alltaf verið venjan að lána í mara út á það, sem var óafgreitt frá fyrra ári. Það hafa alltaf verið nokkrar milljónir. Það getur verið, að það hafi dregizt fram í apríl núna og meira að segja kannske fyrstu dagana í maí, og það er þá höfuðsyndin, sem um er að ræða. Úr byggingarsjóði hefur alltaf verið lánað einnig í marzmánuði út á leifarnar frá fyrra ári. Höfuðsynd núv. stjórnar er sú, að það hefur sennilega dregizt fram í apríl. Nú eru komin mánaðamót, - ég veit ekki, hvort það er búið. Þetta er stóra syndin þeirrar ríkisstj., sem tók við skuldabagganum, óreiðuskuldunum í seðlabankanum, sem hún verður að sjá um greiðslu á nú á þessu ári.



Herra forseti. Þetta var út í hött hjá hæstv. ráðh., vegna þess að ég var að ræða hér um byggingarsjóðinn. Það er alveg rétt, sem ráðh. tók fram, að það hefur oftast nær veríð eitthvað óafgreitt af lánum frá ræktunarsjóði frá árinu áður, sem hefur dregizt yfir á næsta ár að veita. En meginreglan hefur verið sú um byggingarsjóðinn, að það hefur verið fyrir áramót lánað út á byggingar þær, sem framkvæmdar hafa verið. Það veit hæstv. ráðh. vel, að það hefur verið meginreglan. En nú var allt öðru til að dreifa, því að meginhluti lánanna hefur beðið fram á þennan dag. Það er ástæðulaust að vera að þræta um þetta, því að það vita allir, að það hefur orðið nú sérstakur dráttur á byggingarsjóðslánunum. Það á eingöngu við þau. Hitt er ekki óalgengt, að það hafi verið nokkuð óafgreitt af ræktunarsjóðslánunum.



Herra forseti. Ég skal ekki leggja mikið til þeirra mála, sem rædd hafa verið í sambandi við fsp., en mér skildist, að hæstv. ráðh. svaraði 4. tölul. fsp. á þá leið, að þau lán, sem þar er spurt um, hafi þegar verið veitt. Þessi tölul. fsp. hljóðar svo: „Hafa verið gerðar ráðstafanir til þess, að ræktunarsjóður geti veitt lán út á þær framkvæmdir ársins 1959, sem enn hafa ekki verið veitt lán út á, og út á framkvæmdir ársins 1960?“ Hæstv. ráðh. segist hafa svarað fyrra atriðinu játandi, þannig að hann segir, að lán hafi þegar verið veitt út á þær framkvæmdir, sem unnar voru á árinu 1959. Ég vildi aðeins vita vissu mína um þetta, að ráðh. hefði svarað þessu á þessa leið, að lán hafi þegar verið veitt út á þær framkvæmdir, sem unnar voru á árinu 1959, því að auðvitað getur verið, að lánin hafi verið veitt, þó að ekki sé búið að afgreiða þau. En mér er kunnugt um lán, sem svona stendur á um, þar sem sótt hefur verið um lán út á framkvæmdir, sem unnar voru á árinu 1959. Þau lán er ekki búíð að afgreiða, en auðvitað getur það verið, og ég vil ganga út frá því, að það sé svo, eins og ráðh. segir, að það sé búið að veita þessi lán, að ekki þurfi annað en ganga eftir þeim. En þannig hefur það verið undanfarin ár um lánveitingar úr ræktunarsjóði, að ég hygg, eftir þeim kynnum, sem ég hef haft af þessu sem umboðsmaður fyrir ýmsa lántakendur, að ræktunarsjóðurinn hefur afgreitt lán út á framkvæmdir, sem búið er að skila skjölum um, fyrir 1. des. En hins vegar hefur það dregizt fram yfir áramót að afgreiða lán út á framkvæmdir, sem að vísu voru unnar á árinu, en það seint, að ekki var búið að skila skjölum um þau fyrir 1. des. Við því er ekkert að segja. Það hefur þá verið vegna anna í bankanum rétt fyrir áramótin. Núna var það einnig að sjálfsögðu svo, að það var nokkuð af slíkum lánum, sem sótt var um út á framkvæmdir, sem búið var að vinna, en skjölum hafði ekki verið skilað um 1. des. Framkvæmdirnar voru unnar á árinu 1959, og ég vænti, að ég hafi fengið glöggt svar um það, að búið sé að veita lán út á þessar framkvæmdir, þó að ekki væri búið að skila skjölunum fyrir 1. des. Það var aðeins þetta, sem ég vildi fá upplýst, svo að ekki verði um villzt.



Herra forseti. Skv. bréfi, sem ég hef hér frá stjórn Búnaðarbankans, hefur mér skilizt, að þetta væri fullgert, og hv. þingmönnum til upplýsingar vil ég upplýsa það, að skv. þessu bréfi er sagt, að frá 1. jan. til 30. apríl þessa árs hafi ræktunarsjóður lánað 11725399 kr., tilbúið til útborgunar, en ekki afgreitt, 1343000 kr. Ég hef skilið það svo, að þetta væru lánbeiðnir út á framkvæmdir í Búnaðarbankanum árið 1959, og skv. viðtali, sem ég átti við einn mann úr bankanum, sem ég ætla að þekki þetta, hafði ég ástæðu til að ætla það. Ég get ekki ábyrgzt, hvort eitt og eitt lán er eftir, en þetta virðist vera alveg tæmandi skýrsla, sem ég tel gilda.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. á þskj. 342 um framkvæmd l. um sjúkrahús, en þann 4. apríl 1956 var samþ. á Alþ. svofelld breyt. á l. um sjúkrahús, sem eru nr. 93 frá 31. des. 1953, að aftan við 10. gr. l. bætist ný málsgr., sem hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar byggingarstyrkur ríkissjóðs til sjúkrahúsa er ákveðinn, skal miða styrkinn við eðlilegan kostnað af að reisa sjálfa bygginguna með öllu múr- og naglföstu og við lagfæringu á lóð. Með múr- og naglföstu skal telja öll meiri háttar eldunartæki og matreiðsluvélar, sem notast eiga til frambúðar í eldhúsi, meiri háttar þvottavélar í þvottahúsi, svo og þegar um er að ræða 20 rúma sjúkrahús og stærri, aðalröntgentæki, enda sé búnaður þess við hæfi sjúkrahússins. Styrkur ríkissjóðs til kaupa á tækjum skv. þessari málsgr. skal þó ekki nema meiru en 2/5 hlutum af kostnaðarverði tækjanna.“ 2. gr. í þessum breyt. á l. um sjúkrahús er þannig: „Lög þessi öðlast þegar gildi, og skulu ákvæðin einnig ná til sjúkrahúsa, sem tekin hafa verið í notkun síðan 1. jan. 1952.“ Enda þótt 4 ár séu liðin frá samþykkt framannefndra laga, virðist enn engin hreyfing í þá átt að framkvæma lög þessi. Það geta vissulega verið skiptar skoðanir um lagasetningar og ekki sízt um það, hve langt ríkið á að ganga í stuðningi sínum við ein og önnur þjóðþrifamál, - það má segja að það sé matsatriði á hverjum tíma, - en um hitt held ég að ekki þurfi að deila, að l., sem Alþ. hefur sett, ber að framkvæma. Um sjúkrahúsamálin er svo það að segja, að stofnkostnaður þeirra er mjög mikill, eigi þau að uppfylla hinar margþættu kröfur, sem gera verður til nýtízku sjúkrahúsa. Rekstur þeirra á einnig í vök að verjast. Fjárl. sýna bezt, hversu rekstur sjúkrahúsa er alvarlegt fjárhagsmál, þar sem t.d. hallarekstur landsspítalans er áætlaður á þessu ári í fjárl. ársins 1960 13 millj. kr. Allir, sem eitthvað þekkja til rekstrar sjúkrahúsa, vita, að nauðsynlegt er að búa þau vel að hvers konar tækjum og áhöldum, langt umfram það, sem lagagr. þessi kveður á um, enda ná sjúkrahúsin ekki tilgangi sínum, nema það sé gert. Húsið sjálft nægir ekki. Hversu stórt og glæsilegt sem það er, kemur það að litlu haldi, ef fjölbreytt lækningatæki og áhöld eru ekki jafnframt keypt í húsið og allur búnaður þess þannig, að það geti á hverjum tíma leyst þann vanda, sem kallar að. Það er enn fremur mjög nauðsynlegt, að sjúkrahúsin úti á landi geti verið þess umkomin að veita svipaða þjónustu og Reykjavík, svo að ekki þurfi sí og æ að leita þangað með sjúklinga með ærinni fyrirhöfn og stundum um torfærar leiðir að ræða. Í ýmsum öðrum efnum, t.d. skólum, nær styrkur einnig til alls innbús og þykir jafnsjálfsagt og að styrkja sjálfa bygginguna. Svo langt ná lögin um sjúkrahús ekki enn, og ætti því að vera auðveldara um vik með framkvæmdina.



Herra forseti. Það er eðlilegt, að spurt sé um það, hvernig á því stendur, að l. nr. 36 frá 1956, um breyt. á sjúkrahúsalögunum, hafa ekki verið framkvæmd. En ég hygg þó, að hv. fyrirspyrjandi sé þessum málum nokkuð kunnugur, enda kom það fram í hans ræðu, að honum er ljóst, hversu þarfirnar eru miklar, ekki aðeins á Akranesi, heldur um land allt. Ástæðan til þess, að þessi lög hafa ekki verið framkvæmd, hlýtur að vera aðeins sú ein, að fjárveitingar hafa verið of litlar til sjúkrahúsa á undanförnum árum. Fjárveitingar til byggingar sjúkrahúsa og læknisbústaða hafa verið þessar á tímabilinu frá 1952: þá var aðeina 1 millj. á fjárl., 1953 1½ millj., 1954 1½ millj., 1955 2 millj., 1956 2 millj. og 300 þús., 1957 3 millj., 1958 3 millj., 1959 2 millj. 850 þús. og 1960 2 millj. 850 þús. Ég hygg, að segja megi, að ráðh. heilbrigðismála á þessum árum hafi allir haft hug á því að fá þessa fjárveitingu hækkaða miklu meira en raun ber vitni til þess að geta mætt þörfinni, en þörfin hefur verið miklu meiri en svo, að fyrrv. landlækni og fyrrv. heilbrmrh. hafi fundizt mögulegt að bæta þarna á, enda er það svo, að sjúkrahúsin úti um land bíða eftir framlagi ríkisins. Þessi lög voru samþykkt að tilstuðlan þáv. þm. Ak., Jónasar Rafnars, 1956, og hefði því átt að byrja að framkvæma þau á árinu 1957. Hér er ekki um heimildarlög að ræða, og þess vegna má segja, að úr því að l. fyrirskipa beinlínis, að þetta skuli gert, þá sé óeðlilegt, að þau hafi ekki verið framkvæmd. Ég hef í rauninni ekkert um þetta að segja meira en það, að ástæðan fyrir því, að þetta hefur ekki verið gert, er einfaldlega sú, að fjárveitingarnar hafa ekki verið nægilega miklar til þess að verða við þessum óskum, og enn hafa í rauninni ekki verið dregnar hreinar línur um, hvað það er, sem á að styrkja og ekki styrkja. Og mér er kunnugt um það af plöggum, sem ég hef í mínum höndum, að bæjarstjórinn á Akranesi hefur leitað eftir þessu hjá heilbrigðisyfirvöldunum undanfarin ár án árangurs, og er þess vegna ekki ástæða til þess, að ég eyði fleiri orðum um það sem svar við þessari fsp. hans. En ég vil aðeins segja það, að það er vitanlega nauðsynlegt, að fjárveitingarnar hverju sinni séu sem mest í samræmi við framkvæmdirnar. En framkvæmdaviljinn hefur ávallt verið mikill hjá þjóðinni, sjúkrahúsaskorturinn hefur verið mikill um land allt og framkvæmdirnar hafa þess vegna ekki verið í hlutfalli við fjárveitingarnar. Sjúkrahúsunum hefur eigi að síður verið komið upp með fjármagni úr héruðum og lánsfé annars staðar frá, og má segja, að það sé gott, það sem komið er, og verjandi að vissu leyti, þótt ríkissjóður sé í talsverðri skuld vegna þessara framkvæmda.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. svör hans við þessari fsp. minni. en jafnframt vil ég vænta þess, að hæstv. ríkisstj. taki þessi mál til athugunar í sambandi við fjárveitingar til sjúkrahúsa. Og ég vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, að mér finnst ekki viðkunnanlegt, að rn. geti á hverjum tíma sagt: Við styrkjum byggingarframkvæmdirnar skv. þessari lagagrein, en við styrkjum ekki þann tiltekna hluta af tækjum og áhöldum, sem á að styrkja skv. hinni lagagreininni. Það, sem hér gerist, er það, að framkvæmdavaldið framkvæmir þá lagagrein, sem það telur eðlilegast að framkvæma, en skilur svo aðra lagagrein eftir og segist ekki sjá ástæðu til þess að framkvæma hana. Það er vissulega rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að fjárveitingin þyrfti á hverjum tíma að vera í samræmi við framkvæmdirnar, og fjárþörf til þessara framkvæmda er vissulega mjög mikil. En hitt vil ég segja, að lög þau, sem ég vitnaði í, eru það afmörkuð og upphæðirnar ekki svo stórar, að það ætti að vera fullkomlega framkvæmanlegt fyrir fjárveitingavaldið að koma hér nokkuð til móts við þá lagagrein, sem hér hefur verið gerð að umræðuefni. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. beiti sér fyrir því, að þessi lagagrein verði framkvæmd jafnt og aðrar greinar sjúkrahúsalaganna og þar verði enginn mismunur gerður á.



Herra forseti. Á þskj. 382, í fyrsta tölulið, hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. um, hvað líði framkvæmd þál. um þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk. Hér á hv. Alþ. var hinn 11. marz 1959 samþ. svo hljóðandi þál.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að koma á fót starfsemi, sem miði að því, að jafnan séu tiltækar sem gleggstar og nýjastar upplýsingar um þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk.“ Mig langar sem flm. þessarar þáltill. að fá vitneskju um, hvernig þessu er nú farið. Á þessu máli má segja að séu tvær hliðar: annars vegar sú, sem veit að unga fólkinu, sem er við nám hverju sinni og býr sig undir lífsstarf, og hins vegar sú, sem veit að þörf þjóðfélagsins fyrir starfskrafta þessa fólks. Árlega útskrifast þúsundir æskufólks úr hinum almennu skólum þessa lands, og fer þá stór hópur beint út í atvinnulífið, en annar stór hópur hyggur á ýmiss konar sérnám. Er þá ekki lítils virði að geta með hægu móti fengið upplýsingar um, í hvaða starfsgreinum væri þörf á fólki með þá sérfræðimenntun, er til greina kæmi. Þá hefðu menn hugboð um, á hvaða sviði atvinnumöguleikar væru mestir og þá að öðru jöfnu afkomumöguleikar beztir. Sérnámið er oft langt, erfitt og kostnaðarsamt. Upplýsingastarfsemin gæti því gefið námsfólkinu nokkra leiðbeiningu um, út í hvað væri verið að fara og hvað biði þess að námi loknu. Ef vikið er að hinni hliðinni, er á að líta, að hjá þjóð, sem á atvinnulíf sitt í uppbyggingu og þar sem svo margt stendur til bóta sem í okkar landi, er þörf á hinum færustu og fróðustu mönnum hverrar greinar til atvinnuveganna, ef þeir eiga að geta skilað þeim arði, sem á þarf að halda. Veltur þar ekki á minnstu að hafa á að skipa fólki, sem getur kynnt og fært sér í nyt hagnýtar nýjungar, sem gerast svo örar nú á þessum tímum framfara og tækni. Ég hygg, að ekki þurfi að leiða frekari rök að þessu máli, svo ljóst er, að um er að ræða hagsmunamál bæði unga fólksins og atvinnulífsins. Nú er mér kunnugt, að skipuð var nefnd s.l. vor til að gera till. til menntmrn. um, með hvaða hætti skuli aflað upplýsinga um og hvernig fylgzt verði með þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk. Nefnd þessi skilaði áliti í nóvemberlok í vetur og gerði eftirfarandi tillögur, sem ég ætla að leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „1) Menntamálaráði Íslands sé falið að hafa með höndum söfnun upplýsinga um þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk. 2) Ríkið veiti til þeirra framkvæmda nauðsynlegt fé, sem áætlað er allt að 20 þús. kr. í fyrsta sinn. “ Ég vil skjóta því hér inn í lesturinn, að þessi fjárveiting var aðeins áætluð til að byrja með, en gert ráð fyrir, að hún gæti fallið niður síðar eða a.m.k. yrði þarna um hverfandi lítinn kostnað að ræða. Ég vil svo leyfa mér að halda áfram lestri tillagnanna, með leyfi hæstv. forseta: „3) Upplýsingasöfnun þessi sé í fyrstu einkum miðuð við þarfir atvinnuveganna, en þyrfti smám saman að verða víðtækari, svo að hún geti orðið grundvöllur að áætlun um þörf þjóðarinnar fyrir sérmenntað fólk í sem flestum starfsgreinum, og nái sú áætlun jafnan nokkur ár fram í tímann. 4) Áætlun sú, sem um ræðir í 3. tölulið, verði endurskoðuð á tveggja ára fresti.“ Nú vildi ég leyfa mér að spyrja, hvort till. nefndar þessarar hefðu verið teknar til greina, og ef svo er ekki, hvort hæstv. ráðh. hefði í hyggju að gera það eða hafa annan hátt á. M.ö.o., eins og segir á þskj., hvað líður framkvæmd þál. um þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk?



Herra forseti. Í framhaldi af þeirri þál., sem hv. fyrirspyrjandi lýsti og samþ. var 11. marz 1959, skipaði menntmrn. 13. apríl f. á. þá Finnboga R. Þorvaldsson prófessor, Gils Guðmundsson framkvæmdastjóra menntamálaráðs, Svein Björnsson framkvæmdastjóra Iðnaðarmálastofnunar Íslands, Steingrím Hermannsson framkvæmdastjóra rannsóknaráðs ríkisins og Hrólf Ásvaldsson fulltrúa í hagstofunni til þess að gera till. til rn. um, með hvaða hætti skuli aflað upplýsinga um og hvernig fylgzt verði með þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk. Þessir menn skiluðu áliti til rn. í nóvemberlok 1959, og gat hv. fyrirspyrjandi um það í ræðu sinni, hverjar hefðu verið tillögur þessara manna. Rn. taldi þær skynsamlegar og féllst algerlega á þær fyrir sitt leyti að lokinni athugun á málinu. Í sambandi við afgreiðslu síðustu fjárlaga fór menntmrn. þess vegna hinn 14. jan. s.l. fram á 20 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni, en sú till. náði ekki fram að ganga. Var litið svo á af fjárveitingavaldinu, að menntamálaráði væri unnt að sinna þessu verkefni án sérstakrar greiðslu eða án sérstakrar þóknunar. Ráðuneytinu hefur hins vegar ekki enn tekizt að fá menntamálaráð til þess að taka þetta starf að sér án endurgjalds, Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða, og mun rn. halda áfram tilraunum sínum til þess að hrinda því í framkvæmd á þeim grundvelli, sem lagður var með till. fyrrgreindra manna og lýst hefur verið. Það mun halda áfram tilraunum sínum til þess að hrinda málinu áfram, annaðhvort á þann hátt, að menntamálaráð taki að sér að vinna verkið án sérstaks endurgjalds, eða ef það reynist ekki unnt, þá að næsta þing veiti 20 þús. kr. fjárveitingu í þessu skyni.



Herra forseti. Ég vil aðeins leyfa mér að þakka hæstv. ráðh. skýr og greinargóð svör við þessari fsp. Eins og hv. þm. heyra, mun hann hafa góðan skilning og áhuga á þessu máli og virðist hafa fullan hug á að gera reka að því, að úr framkvæmd þessa máls geti orðið. Aðrar þjóðir hafa séð sér hag í upplýsingagerð sem þessari, og hygg ég, að það væri ekki síður nytsamlegt fyrir okkur Íslendinga, að sem fyrst hefjist starfsemi, er miði að því, að jafnan séu tiltækar sem gleggstar og nýjastar upplýsingar um þörf atvinnuveganna fyrir sérmenntað fólk. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en vona, að sem fyrst geti orðið af framkvæmdum, og vil endurtaka þakkir mínar til hæstv. ráðh. fyrir svörin.



Herra forseti. Fsp. er þannig: „Hvað er búið að nota mikið af heimildum þeim til gjaldeyrislántöku, sem ríkisstj. aflaði sér með efnahagslöggjöfinni í vetur?“ Ég vona, að fyrirspurnin sé svo skýr, að það þurfi ekki neinn formála með henni, og mun því ekki flytja neinn slíkan.



Herra forseti. Í samræmi við kvóta sinn hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og þá samninga, sem gerðir voru við sjóðinn á s.l. vetri, getur Ísland keypt af sjóðnum fyrir samtals 8.4 millj. Bandaríkjadollara. Af þessari heimild hafa nú verið notaðar 2.8 millj. dollara, en það samsvarar gullinnborgun Íslands í sjóðinn. Yfirdráttarlánið hjá Evrópusjóðnum er 12 millj. dollarar. Af þeirri upphæð hafa nú verið notaðar 5 millj. dollara, Samtals hafa því verið notaðar 7.8 millj. dollara af þeim 20 millj., sem til ráðstöfunar eru hjá þessum tveimur stofnunum. Þetta fé hefur eingöngu verið notað til þess að greiða yfirdráttarskuldir íslenzkra banka við erlenda banka, sem voru mjög háar, þegar gengisbreytingin var framkvæmd.



Ég vil þakka hæstv. ráðh. fyrir svarið. Ég sé ekki ástæðu til þess að hefja neinar umræður í framhaldi af því, vil aðeins enn þá einu sinni í framhaldi af því, sem ég og fleiri höfum sagt í sambandi við umr. um efnahagsmálin, vara hæstv. ríkisstj. við gjaldeyrislántökum, einnig gjaldeyrislántökum af þessu tagi, og það geri ég vegna þess m.a., að ég tel augljóst mál, að af þeim ráðstöfunum, sem nú hafa verið gerðar, þó að þær séu hugsaðar til jafnvægis, muni, áður en mjög langir tímar líða, leiða mikið ójafnvægi og nýja verðbólguöldu. Og þá getur auðveldlega farið svo, að þau gjaldeyrislán, sem tekin hafa verið, frjósi og verði að varanlegum skuldum, sem verði landinu fjötur um fót. Þetta er nákvæmlega sama skoðun og kom fram af minni hálfu við efnahagsmálaumr. Ég vil láta hana í ljós með þessum örfáu orðum enn á ný, en þakka hæstv. ráðh. fyrir upplýsingarnar.



Herra forseti. Á Alþ. 1956 var borin fram till. til þál. um aukna fræðslu fyrir almenning í þjóðfélags- og þjóðhagsfræðum og var hún samþ. þann 22. marz þ.á. Flutningsmenn þeirrar till. voru þeir Bernharð Stefánsson fyrrv. alþingisforseti og núverandi hv. 3. þm. Norðurl. e., Gísli Guðmundsson. Skömmu síðar voru nokkrir menn skipaðir í nefnd til athugunar á þessum málum, og hefur sú nefnd setið að störfum síðan. Tilgangur minn með því að bera fram fsp. þessa er í fyrsta lagi sá, að ég tel nauðsynlegt, að Alþ. fylgist með störfum þeirra nefnda, sem skipaðar eru samkvæmt ályktunum þess, en því miður hefur oft viljað vera svo, að Alþ. verður alls ekki vart við annað viðvíkjandi störfum slíkra nefnda en að samþ. er á ríkisreikningi þóknun til þeirra allmörgum árum eftir, að þær hafa verið skipaðar. Til að fyrirbyggja misskilning skal það þó tekið fram, að mér er vel kunnugt um, að þannig er því ekki varið með þessa nefnd. Hún hefur starfað og mun þegar hafa skilað einhverri álitsgerð til stjórnarráðsins, þó að mér sé hins vegar ekki kunnugt um, hvort störfum hennar sé þar með lokið, Í öðru lagi er hér um að ræða merkilegt málefni, sem talsverður áhugi hefur verið fyrir hér á hv. Alþ. Ég átti að vísu ekki sæti á þingi, þegar umrædd till. var borin fram og samþ., en hún mun hafa verið samþ. ágreiningslítið eða ágreiningslaust. Á næstu þingum voru einnig bornar fram till., er hnigu í svipaða átt, þó þannig, að þar var markað nokkru þrengra svið, svo sem með till., sem ég man að hv. núverandi 10. þm. Reykv. flutti á þingi 1957 eða 1958 um fræðslustofnun fyrir launþega. Það ætti varla að vera álitamál, að aukin fræðsla almennings um þessi efni er æskileg. Í lýðræðislegu þjóðfélagi, þar sem úrslitavald í þjóðmálum er í höndum hins almenna kjósanda, hlýtur stjórnarfarið ætíð, þegar til lengdar lætur, að verða spegilmynd af þroska og þekkingu hins almenna kjósanda, þannig að hinu gamla orðtaki, að eftir höfðinu dansi limirnir, má hvað þetta snertir að vissu leyti snúa við, að höfuðið verður að dansa eftir limunum, ef það á þá ekki að detta af. Á hinn bóginn má ekki loka augunum fyrir því, að framkvæmdarörðugleikar á því að stofna til slíkrar fræðslu fyrir almenning eru miklir, og kemur þar margt til greina, m.a. það, að markalínurnar milli hlutlægrar fræðslu, er skírskotar til skynsemi manna, og áróðurs, sem skírskotar til tilfinninga manna og hvata, æðri sem lægri, eru ógleggri í þjóðfélagsfræðum en á öðrum sviðum mannlegrar þekkingar. En auðvitað er það aðeins hið fyrrnefnda, hin hlutlæga fræðsla, sem fellur undir verksvið hins opinbera. Áróðurinn hlýtur hins vegar að verða verkefni frjálsra samtaka, stjórnmálasamtaka og þess háttar. En eitt af hlutverkum n. þeirrar, er hér er um að ræða, hlýtur einmitt að hafa verið að athuga þessa hlið málsins, og er mér því nokkur forvitni á því, hvaða niðurstöðu hún kann að hafa komizt að. Að öðru leyti var það ekki tilgangur minn með fsp. þessari að kynna hv. þingheimi mínar skoðanir á því, hvernig slíkri starfsemi ætti að haga, heldur aðeins að leita upplýsinga. En hvað persónulegt álit mitt snertir á þessum efnum vil ég aðeins taka eitt fram og það er þetta: Það er allra góðra gjalda vert, að stofnað sé til fræðslu fyrir almenning um þessi efni í einhverri mynd. Ég tel þó, að annað, sem þessi mál snertir, sé meira aðkallandi, og það er, að hægt sé að fá áreiðanlegri tölulegar upplýsingar um grundvallaratriði þjóðarbúskaparins og þróun hans en nú er kostur á. Meðan slíkar upplýsingar eru ekki fyrir hendi, er hætt við því, að allur málflutningur í þessum efnum verði háður meira með almennum vígorðum en tölulegum staðreyndum. Það er ekki svo að skilja, að menn vilji ekki hér á hv. Alþ. rökstyðja mál sitt með tilvísun til staðreynda, ef slíks er kostur, og í umr. þeim um efnahagsmál, sem farið hafa fram á þessu þingi, hafa menn, bæði ég og aðrir, reynt að vitna í tölulegar upplýsingar um þróun þjóðarbúskaparins í heild og einstakra þátta hans, svo sem um aukningu þjóðartekna, um framleiðslu, fjárfestingu, kaupmátt launa o.fl. En því miður eru þessar upplýsingar ekki áreiðanlegri en svo, að auðvelt er að vefengja þær. Af því leiðir, að ókleift verður að færa fyrir því óvefengjanlegar sannanir, að ein skipan mála sé hagkvæmari en önnur, þannig að vígorð koma í stað raka, svo að erfitt verður fyrir hinn óháða kjósanda að dæma um, hvort einn málstaðurinn sé öðrum betri. Er þetta auðvitað ekki þannig að skilja, að umræddar upplýsingar, hversu fullkomnar sem væru, mundu geta skorið úr öllum deilum á sviði þjóðmála, en þær mundu þrengja það svið, sem ágreiningur gæti verið um, og lít ég svo á, að slíkt gæti verið mikill vinningur. Ég tel þetta fyrsta verkefnið á umræddu sviði, sem leysa þarf, en fjölyrði annars ekki meira um það að svo stöddu.



Herra forseti. Hinn 22. marz 1956 var samþ. á Alþ. till. um skipun nefndar, sem gera skyldi till. um aukna fræðslu fyrir almenning í þjóðfélags- og þjóðhagsfræðum. Áttu ýmsir aðilar að tilnefna menn í þessa nefnd. Hinn 15. júní 1956 óskaði menntmrn. eftir tilnefningu í n, frá þeim aðilum sem nefndir voru í sjálfri till. Tók nokkurn tíma að fá tilnefningu frá öllum aðilunum, en þær voru komnar allar 26. marz 1957, og hinn 9. apríl sama árs skipaði rn. þannig nefndina, að í henni áttu sæti þessir menn: Hannibal Valdimarsson þáverandi félmrh., tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, Finnbogi Guðmundsson útgerðarmaður, tilnefndur af Landssambandi ísl. útvegsmanna, Þorgils Guðmundsson fulltrúi, tilnefndur af Stéttarsambandi bænda, Páll S. Pálsson héraðsdómslögmaður, tilnefndur af Iðnaðarmálastofnun Íslands, og Theódór B. Líndal prófessor, tilnefndur af Háskóla Íslands, og var hann jafnframt kjörinn formaður nefndarinnar. Nefndin skilaði álitsgerð til rn. 11. des. 1959. Till. nefndarinnar eru þessar: „1) A. Fella ber inn í skyldunámið á seinasta ári þess kennslu í þjóðfélagsfræðum, helzt eigi minna en 75 stundir samtals á vetri. Leggja ber höfuðáherzlu á meginatriðin í byggingu þjóðfélagsins og rétt og skyldur íslenzkra þjóðfélagsþegna. B. Rækilegri fræðslu í þjóðfélags- og þjóðhagsfræðum ber að veita í framhaldsskólum, sem hið opinbera starfrækir eða styrkir. Æskilegt er, að slík fræðsla sé eigi veitt skemur en 60 stundir á síðari hluta námstímans. 2) Fræðslumálastjórn beiti sér fyrir: A. Að einkaskólar, hvort heldur einstakra manna, félaga eða stofnana, samtök eða hópar áhugamanna um fræðslu fyrir almenning eða aðrir aðilar, er áhuga hafa á fræðslu fyrir almenning að skyldunámi loknu, hafi samvinnu sín á milli um leiðbeiningarstarf og fyrirlestra á sviði þjóðfélags- og þjóðhagsmála, enda sé leitað samvinnu við ríkisútvarpið. B. Að ríkið og eftir atvikum aðrir opinberir aðilar styrki þá starfsemi, sem rætt er um í A-lið, með fjárframlögum og á annan hátt, t.d. útvegun hæfra leiðbeinenda og fyrirlesara, útvegun námsbóka og tækja, fyrirgreiðslu um húsnæði og því um líkt. 3) Leitað sé samvinnu við háskólann og stofnanir honum tengdar til þess að koma á fræðslu og leiðbeiningastarfi um tiltekna þætti þjóðfélags- og þjóðhagsmála: A. Fyrir opinbera starfsmenn. B. Fyrir hópa áhugamanna, sem vilja búa sig undir stjórnsýslustörf, enda fái þeir skírteini um, að þeir hafi fengið slíka fræðslu og stundað hana af kostgæfni, ef því er til að dreifa. C. Fyrir hópa áhugamanna, sem óska aukinnar fræðslu á nánar tilteknum sérsviðum þjóðfélags- og þjóðhagsmála. “ Þetta voru till. nefndarinnar, sem, eins og ég sagði áðan, bárust rn. 11. des, s.l. Undanfarin ár hefur verið unnið að samningu nýrrar námsskrár fyrir skyldunámið allt. Er því verki nú nýlokið, og vona ég, að það verði talið hið merkasta. Menntmrn. mun nú í sumar gefa þessa nýju námsskrá út, og byrjað mun verða að starfa eftir henni í öllum skólum landsins næsta haust. Verður þá um margar endurbætur og ýmsar nýjungar að ræða í námsefni og starfi skólanna. Ein nýjungin verður einmitt sú, að kennsla í þjóðfélagsfræði verður aukin og endurbætt. Fyrsta atriðinu í till. n. hefur því þegar verið fullnægt. Um hin atriðin er það að segja, að nú í sumar munu fara fram viðræður við forstöðumenn framhaldsskóla landsins og háskólans um hugsanlega fræðslu um þjóðfélagsmál í þeim skólum.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir þær greinargóðu upplýsingar, sem hann hefur gefið, og ég tel, að í þeim felist fullnægjandi svar við því, sem um hefur verið spurt. Um efnishlið þessa máls, sem hér liggur fyrir, sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða, þó að ástæða gæti verið til þess á einhverjum öðrum vettvangi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. félmrh. á þskj. 382, sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstj. að gera til hjálpar þeim mörgu húseigendum í kaupstöðum og kauptúnum víðs vegar um land, sem eiga föst húsnæðislán í sparisjóðum og verða nú að greiða af þeim 11% vexti.“ Það er af flestum viðurkennt, að vextir af íbúðarhúsnæði þurfa að vera lægri en venjulegir bankavextir. Þetta kemur m.a. fram í vaxtabreytingum þeim, sem gerðar voru í vetur sem einn liður í efnahagsráðstöfunum þeim, sem hæstv. ríkisstj. beitti sér fyrir. Þrátt fyrir 11–12% vexti af víxlum og hlaupareikningslánum eru lán veðdeildar Landabankans, sem veitt eru samkvæmt ákvörðun húsnæðismálastjórnarinnar, með 9% vöxtum, og eldri lán halda óbreyttum vöxtum, sem eru 7%. Á undanförnum árum hefur mjög skort á það, að veðdeildin hafi fullnægt eftirspurn eftir lánum, a.m.k. í kaupstöðunum við Faxaflóa. Mér er kunnugt um það, að t.d. á Akranesi hafa fjöldamargir menn tekið húsnæðislán í sparisjóðnum á staðnum, því að afgreiðsla þeirra hefur gengið miklu fyrr en frá veðdeildinni, og hefur það eðlilega komið mönnum ákaflega vel. Þetta hefur orðið til þess, að miklu fleiri hafa þar á undanförnum árum fengið lán út á 1. veðrétt í húsum sínum í sparisjóðnum en veðdeildinni, enda munu fáir hafa óttazt nokkuð í því sambandi, þótt sparisjóðurinn tryggði sig fyrir breytingu á vöxtum, því að annað gat hann ekki, þar sem veltufé hans er nær eingöngu sparifjárinnlög. Eftir vaxtabreytinguna varð mönnum hverft við. Þá er þeim, sem eiga lán í sparisjóðnum, gert að greiða 11% vexti, en þeir, sem eiga lán sín í veðdeildinni, greiða áfram 7% vexti. Á nýjum lánum að upphæð 70–100 þús. kr. verður vaxtamismunurinn einn 2800–4000 kr. á ári. Hér er aukaskattur á manninn, sem í góðri trú valdi heldur þá leið að taka sparisjóðslánið en bíða árum saman eftir láni í veðdeildinni. Ég hygg, að þessi dæmi séu algeng í kauptúnum og kaupstöðum víðs vegar um land, og þau eru hættuleg einmitt fyrir framkvæmd efnahagsmála hæstv. ríkisstj. Allt misræmi er varhugavert, og þeir, sem verða þarna sérstaklega illa úti vegna hækkunar á vöxtum, komast ekki hjá því margir hverjir að gera einhvern mótleik, því að fjárhagur þeirra, sem nýlega hafa byggt, má oft ekki tæpara standa. Hann þolir engan árlegan skatt til viðbótar, hvorki í vöxtum né öðru. Mér er ekki kunnugt um það, hversu háar þessar lánsupphæðir í sparisjóðnum eru til íbúðarhúsa, en ég hygg, að þær séu þó hærri en svo, að veðdeildin geti nú veitt ný lán með 7% vöxtum til að greiða þau upp, þar sem stöðugur fjárskortur hefur ríkt í henni og eftirspurn er mikil, jafnvel þótt byggingarframkvæmdir dragist nú stórlega saman. Þess vegna væri nauðsynlegt, að hæstv. ríkisstj. gerði einhverjar ráðstafanir til að draga úr því hættulega misræmi, sem hér hefur verið gert að umtalsefni og sýnt fram á.



Herra forseti. Það er spurt: „Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstj. að gera til hjálpar þeim mörgu húseigendum í kaupstöðum og kauptúnum víðs vegar um land, sem eiga húsnæðislán í sparisjóðum og verða nú að greiða af þeim 11% vexti?“ Ég ætla, að það sé nokkuð mismunandi, hvernig þessi sparisjóðslán hafa verið veitt. Sum munu hafa verið veitt þannig, að þau eru með föstum vöxtum, sem ekki breytast við vaxtahækkunina, en önnur eru með breytilegum vöxtum. Mitt svar við þessari fsp. er það, að ríkisstj, hafði ekki í upphafi ætlazt til, að í þessu efni væri neitt aðhafzt, og hún hefur ekki heldur uppi neinar ráðagerðir í því sambandi, enda ekki ætlazt til, að þessir háu vextir standi nema tiltölulega stuttan tíma.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir svör hans. Mér þykir miður, að þarna er ekki von um neinar úrbætur, vegna þess að ég tel, að þetta mál sé miklu alvarlegra en hæstv. ríkisstj. hefur gert ráð fyrir. Það kann að vísu að vera rétt, sem hæstv. ráðherra sagði, að sparísjóðslán til fasteigna séu nokkuð mismunandi, ýmist með lausum vöxtum eða föstum. En yfirleitt mun reglan vera sú, að sparisjóðsíbúðarlán eru með lausum vöxtum, og það kemur til af þeirri einföldu ástæðu, að fé sparisjóðanna er yfirleitt bundið þeim vöxtum, sem sparifjárinnstæðueigendur á hverjum tíma geta krafizt. Hæstv. ráðherra sagði að lokum, að þessir háu vextir ættu að standa stuttan tíma. Ég vildi nú leyfa mér að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er það, sem hann meinar, þegar hann talar um stuttan tíma, og hvað er það, sem hæstv. ríkisstj. meinar, þegar hún talar um, að fólk verði að sætta sig við þessar efnahagsráðstafanir í bili? Hvað táknar stuttur tími hjá hæstv. ríkisstj., og hvað táknar „í bili“, þegar talað er almennt um efnahagsráðstafanirnar og árangur og afleiðingar þeirra?



Herra forseti. Þessari síðustu spurningu hv. þm. er vitaskuld ekki hægt að svara nákvæmlega, því að þetta getur enginn sagt fyrir með neinni vissu. Þessar efnahagsaðgerðir, sem gerðar hafa nú verið, miða að því að ná vissu ástandi í efnahagskerfi þjóðarinnar, og þegar því ástandi er náð, er ætlað að aflétta sumum þeim ráðstöfunum, sem erfiðast er að sætta sig við fyrir almenning í landinu, eins og t.d. hinum háu vöxtum. Þeir, sem bjartsýnir eru, hafa t.d. vonazt eftir því, að þessar vaxtahækkanir þyrftu ekki að vera í gildi meira en 1, 2 eða 3 ár eða eitthvað þess háttar, og þá væri hægt að afnema þær eða lækka. Hvað verður í þessu efni, er vitaskuld erfitt eða ómögulegt að segja. En sem sagt, þær miðast við það, að viss árangur náist og vextirnir verði aðlagaðir því ástandi. sem stefnt er að því að ná.