Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (BSt): Þau boð liggja fyrir frá hæstv. fjmrh., að hann geti ekki mætt, en hann hefur sent skýrslu viðvíkjandi Skálholti og biður fyrir hana til frsm. fjhn.



Mér þykir leitt, ef hæstv. forseti sér sér ekki fært að fresta þessari umr. um 5. dagskrármálið, þar til hæstv. fjmrh. er við, sumpart vegna þess, að hæstv. ráðh. óskaði mjög eftir því sjálfur að vera við þessa umr., og sumpart vegna þess, að hér vildi ég ræða um sérstakt mál, sem ég sé ekki annað en að sé sjálfsagt að hæstv. ráðh. sé við. Það er ákaflega leiðinlegt að vera neyddur til að ræða svona mál án þess að viðkomandi ráðh. sé til að svara fyrirspurnum og öðru í sambandi við málið. En úr því hæstv. forseti vill flýta málinu, þá á ég ekki annars kost en að ræða það við hann sem frsm., ef hann vill taka að sér að flytja þær aths., sem ég geri, til ráðh. Ég vil þó enn gera þá fyrirspurn til hæstv. forseta, hvort hann telur ekki sjálfsagt að fresta málinu, þar til hæstv. ráðh. verður við. Hér er um að ræða fleiri hundruð þúsund kr. greiðslur án nokkurrar heimildar, og það er ákaflega leitt, ef ekki er hægt að fá að ræða það mál opinberlega við viðkomandi ráðh. Hér hefur 245 þús. kr. verið eytt og aldrei verið gerð tilraun til að leita samþykkis Alþ. fyrir þeirri greiðslu, og ég geri það ekki nema ég sé neyddur til að tala yfir tómum ráðherrastólum, þegar svo stendur á. Ég vil því eindregið beina því til hæstv. forseta, að hann fresti þessu máli, þar til hæstv. ráðh. verður við til að svara fyrir þessi mál.

Forseti (BSt): Ég vil taka það fram eins og hv. þm. veit, að það er ekki sérstaklega þægilegt fyrir forseta að ábyrgjast, á hvaða tíma hæstv. ráðh. geti verið við. En ég get orðið við því í þetta sinn að taka málið af dagskrá, því að það er nógur tími til að afgr. það enn, en ég tek ekki að mér neina ábyrgð á því að geta dregið hæstv. ráðh. hingað nauðugan.



Ég vil þakka hæstv. forseta og biðja hann að flytja hæstv. ráðh. þau boð, að ég muni ræða um þetta atriði hér, að teknar hafa verið úr ríkissjóði 245 þús. kr. án heimildar, og ég mun gera hæstv. ráðh. og þáv. ríkisstj. ábyrg fyrir slíkri ráðstöfun og tel, að það eigi að ræða undir afgreiðslu ríkisreiknings.



Herra forseti. Þetta mál, sem hér liggur fyrir, er 6. mál þessarar hv. d. og er um staðfestingu á brbl., sem gefin voru út á s.l. sumri vegna aflabrests á síldveiðunum, svo að tryggt væri, að flotinn gæti haldið áfram til vertíðarloka. Frv. var útbýtt hér 11. okt. s.l. og vísað til 2. umr. og fjhn. 17. okt., en hefur síðan legið hjá n., eða til 24. þ. m., að nál. er gefið út. Mér þykir hlýða að skýra í fáum orðum, hvernig á drætti þessum stendur, sem orðinn er á afgreiðslu þessa frv. Hinn 11. okt. s.l. var einnig útbýtt hér frv. um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, en þar var líka um að ræða staðfestingu á brbl., sem gefin voru út 19. ágúst s.l., og efni frv. var það að heimila ríkisstj. að skerða stofnfé sjóðsins, að fengnu samþykki ráðh. Þetta frv. hefur síðan legíð fyrir hv. Nd. og verið mikill ágreiningur um það, hvort leyft skyldi að skerða hlutatryggingasjóð, án þess að honum yrði aflað tekna í staðinn. Hefur verið lögð fram í Nd. brtt. á þskj. 445, þar sem lagt er til að afla sjóðnum tekna á móti. Fjhn. þessarar d. vildi ekki afgreiða það frv., sem hér er á dagskrá, fyrr en séð væri, hvaða afgreiðslu umrætt frv. fengi í hv. Nd. Eftir þeirri afgreiðslu varð að taka afstöðu til þessa máls, og því hefur n. ekki skilað því frá sér fyrr en nú. En það er nú ljóst orðið, hvernig Nd. mun afgreiða þingmál nr. 2., það hefur verið sent til hv. sjútvn. Nd., og býst hún við, að það fái afgreiðslu óbreytt. Það er því í fullu samræmi við þá afgreiðslu, að fjhn. þessarar d. leggur til, að þetta mál verði samþ. óbreytt. Lögin um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins frá 1948 voru sett til þess að verja bátaútveginn áföllum, sem alltaf geta átt sér stað, og þegar rætt var um setningu þessara l., urðu sterk átök um það, hvort síðasta málsgr. 10. gr. skyldi samþykkt, en hún fjallaði um, að aldrei mætti skerða stofnfé sjóðsins. Þeir, sem bjuggu þau lög til, lögðu til, að stofnféð mætti skerða að vissu lágmarki. Alþingi var hins vegar yfirleitt mótfallið því. Og það var hugsað þannig, að með því væru sjóðnum tryggðir vextir af stofnfé, og gæti hann þannig eflzt svo, að vextir hans yrðu drjúgar árlegar tekjur. Þetta var meginhugsun þeirra, sem ekki vildu skerða stofnfé sjóðsins. Ég skal ekki fara út í, hvort það hefur verið rétt eða rangt að gefa út þessi brbl. um að taka nú meginhlutann af stofnfé sjóðsins; það er umliðið og þeirri ráðstöfun verður ekki breytt. Hitt er augljóst, að það er jafnnauðsynlegt nú og setning brbl. var í sumar að gera tilraun í þá átt að fá þetta fé aftur í sjóðinn. Mér er sagt, að hæstv. sjútvmrh. hafi sagt við umr. um málið, að hann treysti sér ekki til að leggja þær byrðar á þjóðina að afla þessa fjár með öðru móti en að skerða sjóðinn. En því er samt treyst, að hæstv. ríkisstj. athugi, hvernig sjóðurinn geti fengið þetta endurgreitt, og það er í trausti þess, sem n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Hún telur nauðsyn, að þessi sjóður sé sem sterkastur og að það beri að tryggja á einn eða annan hátt, að þessa fjár sé aflað. Á þessum forsendum legg ég til fyrir hönd n., að frv. þetta sé samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að mæla því í gegn, að frv. nái fram að ganga. Ég vil aðeins benda á, að orðalagið „á þessu sumri“ í 1. gr. á ekki lengur við, og því þarf að breyta, áður en frv. verður að l.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 4. þm. Reykv., að þessu þarf að breyta, en ég held það þurfi ekki að tefja málið neitt og megi breyta þessu á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Frv. þetta er komið til Ed. frá Nd. og var flutt þar af heilbr.- og félmn. eftir ósk félmrn. Efni frv. er að breyta fyrirmælum, er gilda um laun oddvita, en oddviti skal hafa í laun 1 kr. á hvern mann í hreppnum eftir manntali. Með vísitölu komst þetta upp í kr. 3,90 á hvern mann, en nú er gert ráð fyrir, að það verði orðnar 5 kr. Nefndin mælir eindregið með því, að frv. verði samþ. óbreytt eins og það er á þskj. 645.



Herra forseti. Í lok fundar á föstudag var því beint til allshn., hvort hægt væri að fá umsögn lögreglustjóra og sakadómara um það, sem dómsmrh. sagði, að sama væri, hvort orðalagið væri haft, það sem nú stendur, eða það, sem ætlazt er til með brtt. Í lok fundarins lét ég skilja á mér, að hægt væri að fá umsögn þessara manna. Ég hafði tal af þessum embættismönnum, en þeir óskuðu eftir bréfi. Á laugardaginn var ekki hægt að afgreiða bréfið, og þar sem líða tekur að þinglausnum, taldi ég málinu stefnt í óvissu með að bíða eftir svari. Ég sendi því ekki bréfið, af því að mér virtist ekki vera hægt að fá svar nógu fljótt. Ég legg til, að d. taki orð hæstv. dómsmrh. trúanleg, að það mundi gilda sama, hvort orðalagið yrði látið gilda. Málinu er stefnt í voða með því að gera á því breyt. á þessu stigi málsins. Og nú er orðið svo áliðið þings, að enginn, sem ekki vill í raun og veru stemma stigu fyrir framgangi málsins, getur samþ. þá brtt., sem fyrir liggur.



Herra forseti. Mér þykir viðeigandi, að ég geri grein fyrir afstöðu minni til málsins. Ég á hlut í brtt. á þskj. 713 og vil taka fram, að ég hef enga samúð með þeim mönnum, sem selja vín á svörtum markaði. Ég vil enn fremur taka fram, að engin ástæða er til að ætla, að ég þurfi á því að halda að flytja vín sem farþegi í bifreið. Samt lít ég svo á, að fjarstæða sé að leiða í lög þann stóradóm, sem frv. felur í sér, eða ákvæðið um sönnunarskylduna. Ríkið selur áfengið, og það getur ekki talizt æruleysi að kaupa það. Nú er bifreiðin orðin helzta farartækið, og er því ekkert undarlegt, þó að viðskiptavinir áfengisverzlunarinnar flytji vínið í bíl. Ég sé ekki betur, ef frv. verður samþ. eins og það er nú, en sá, sem áfengi finnst í bíl hjá, skoðist sekur, nema hann geti fært sönnur á, að hann ætli ekki að nota það á ólöglegan hátt. Þó að þeim hafi aldrei dottið slíkt í hug, eru engin skilyrði til að sanna, að þeir hafi ekki ætlað sér þetta í framtíðinni. Það eru engin radartæki til til að lýsa inn í framtíðina og sanna þetta. Hæstv. dómsmrh. sagði um daginn, að í raun og veru væri aðeins um að ræða mismun á orðalagi í frv. og brtt. á þskj. 713. Hann útskýrði það líka, að ef sönnunarskyldan yrði leidd í lög, mundi enginn dómari komast lengra í rannsókn en að fá sterkar líkur og aldrei krefjast sönnunar. M.ö.o., það á að lögleiða orðalag, sem ekki er hægt að nota og dómarinn verður að leiðrétta og sniðganga. Með því álít ég of mikið treyst á það, að vitur og sanngjarn dómari hafi með þessi mál að gera hverju sinni. Í öðru lagi tel ég mikla fjarstæðu af löggjafarsamkomunni að setja þau ákvæði í lög, sem ekki má og ekki er hægt að dæma eftir. þegar svo auðvelt er að finna önnur form. Ég álít, að með því móti sé löggjafarsamkoman að vinna skemmdarverk á tungunni. Ég álít, að löggjafarsamkoman væri í raun og veru að stofna til þess, að þjóðin fengi á sig skrælingjabrag, ef tekið væri upp í löggjöfina það orðalag, sem þarna er notað í frv. Það er þess vegna fjarstæða að líta svo á, að hér sé ekki nema um orðalagsmun að ræða. Hér er um mikinn efnismun að ræða, í raun og veru þann mikla mun, sem í almennu tali má kalla muninn á viti og vitleysu. Ég hlustaði með athygli á það, þegar hæstv. viðskmrh., sem flutti upphaflega það frv., sem hér liggur fyrir, vakti athygli á því, að frv. mundi vera hætta búin, ef það yrði ekki samþ. óbreytt hér í þessari hv. d. En ég sé ekki, að hér þurfi að vera um slíka hættu að ræða, enda álít ég frv. svo gallað eins og það er, að ég get alls ekki undir neinum kringumstæðum tekið jákvæða afstöðu til þess í því formi, sem það er. Ég lít svo á, að þeir, sem nú þykjast fylgja frv. fastast, séu ekki sannir fylgismenn þess, ef þeir í Sþ. vilja ekki samþ. það með þeirri breyt., sem greinir á þskj. 713. Ég tel tvímælalaust skylt að leiðrétta frv., skyldu gagnvart þeim, sem eiga að dæma eftir l., gagnvart þeim, sem eiga að dæmast eftir l., og skyldu við íslenzkt mál og löggjafarmál. Sem sagt, ég mun ekki sjá mér fært að greiða frv. atkv., nema það sé leiðrétt, þótt ég sé því hlynntur. Ég álít, að hæstv. viðskmrh. þurfi ekkert að undra það, þótt þessi afstaða til frv. komi fram, eins og það er orðið nú, því að sönnunarskyldan, sem þar kemur fram, beinist gegn bílstjórunum, sem ekki hafa sjálfs sín vegna þörf fyrir að vera með áfengi. Ég held, satt að segja, að með þeirri brtt., sem ég á þátt í að flytja, sé töluvert langt gengið, að ætla bílstjóra að færa sterkar líkur til þess, en ég treysti því, að dómarar kunni að meta réttilega líkur, - en ég treysti því alls ekki, að dómari, sem þarf að dæma eftir l., sem segja, að manni skuli refsað, - ef hann kannske hefur engar sannanir fyrir því, að hann ætli að nota vín á löglegan hátt, - ég treysti alls ekki dómara til þess að dæma á þann hátt, sem hæstv. ráðh. gerði ráð fyrir. Og ef slík sönnunarskylda væri leidd í lög og sönnunarbyrðin lögð yfirleitt á herðar þess ákærða, þá væru menn orðnir heldur illa settir í þjóðfélaginu, ef þetta frv. með sinni sönnunarskyldu yrði vísir að því, að í framtíðinni yrði það leitt í lög, að sönnunarbyrðin hvíldi á þeim ákærðu. Þá væri illa komið, þá gæti hver óvinveittur maður, sem vildi gera þeim óleik, sem hann ætti í einhverjum útistöðum við, farið illa með þá, sem l. ættu í raun og veru að vernda, - ef í hverju tilfelli þyrfti ekki annað en kæra mann til þess að hann yrði sakfelldur, svo framarlega sem hann gæti ekki fært sönnur fyrir sakleysi sínu, sem oft er ómögulegt, eins og fyrirsjáanlegt er með þá, sem flytja með sér áfengi.



Herra forseti. Ég skal ekki fara frekar út í þá hlið málsins, sem ég gerði á síðasta fundi, um það, hvers vegna réttmætt er, að þessi ákvæði séu eins og þau standa nú í frv. En ég vil bara í þessu sambandi benda hv. þm. S-Þ. á það, að sá, sem kaupir áfengi hjá áfengisverzluninni og flytur það í bíl, hann hefur sitt öryggi í fyrri mgr. 1. gr., þar sem stendur: „enda liggi fyrir rökstuddur grunur um, að .. “ Ég geri ekki ráð fyrir. að hv. þm. eða aðrir heiðarlegir borgarar. sem ekki eru yfirleitt vændir um slíkt, mundu verða fyrir neinum ágangi frá hálfu lögreglunnar í þessu sambandi. Dómsmrh. sagði á síðasta fundi, að hann teldi, að það væri á því mjög lítill munur, hvort orðalagið væri haft í frv., og það mundi koma í einn stað niður, þegar til þess kæmi að dæma eftir því. Margir þm. lýstu og yfir við þá umr., að ef þeir hefðu vissu fyrir því, að frv. yrði vísað til Sþ. og ekki ná samþykki, mundi það geta ráðið miklu um afstöðu þeirra. Ég vil því benda hv. þdm. á, að ég álít, að það sé mikil hætta á því, að frv. nái ekki samþykki, ef það tekur breytingum í þessari d. og fer til Sþ. M.a. hæstv. dómsmrh. telur, að þessi breyt. sé engin brýn nauðsyn fyrir framgang efnis málsins, en ef þessi breyt. yrði samþ:, væri mjög teflt í tvísýnu um, að frv. næði fram að ganga.



Mér þykir ákaflega einkennileg meðferðin á þessu máli hjá form. allshn. þessarar hv. d. Ég treysti form. allshn. til að leita þessara upplýsinga, áður en endanlega yrði gengið frá málinu. Síðan er liðinn heill virkur dagur, laugardagurinn, og hefði verið nægur tími til þess að koma bréfi til viðkomandi aðila á laugardagseftirmiðdaginn, því að eftir minningarguðsþjónustuna voru meðal annars gefin út þingskjöl hér á Alþ. og unnið í öðrum málum, og þá hlutu að geta legið hér fyrir þessum fundi alveg ákveðin svör þessara manna. Mér finnst þetta mjög einkennileg vinnubrögð, að ef form. einnar n. er á móti einu máli, þá taki hann sér það vald að vanrækja að leita upplýsinga um málið, sem hv. Ed. frestar að taka afstöðu til, þar til umsagnirnar liggja fyrir. Þetta er svo mikil fjarstæða, að það kemur ekki til mála, að hæstv. forseti liði svona vinnubrögð, og leyfi ég mér að mælast til þess, að umr. um málið verði frestað, til þess að form. n. geti aflað sér þeirra umsagna, sem vantar, og vil ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki ekki málið á dagskrá, fyrr en þær umsagnir liggja fyrir. Um hitt vil ég aðeins segja, að það eru einkennileg rök að halda því fram, að málinu sé stefnt í hættu með því að breyta því í sæmilegt horf. Það eru einkennilegir menn í Nd., ef þeir ganga á móti frv., eftir að búið er að færa það í það horf, sem Alþ. er sómi að. Það er því fjarstæða að vera að lokka menn til fylgis við málið nú í þeim búningi, að Alþ. væri til vansæmdar að samþ. það.

Forseti (BSt): Mér virðist nú, að ef það er hætta fyrir málið, að brtt. sé samþ., þá mundi einnig vera hættulegt að taka það af dagskrá nú og bíða eftir þessum upplýsingum. Að minnsta kosti verður umr. haldið áfram enn um sinn, hvað sem svo verður.



Ég mun greiða atkv. gegn brtt. á þskj. 713, því að ég er henni andvígur. Ég skal að vísu játa, að hæstv. dómsmrh. hefur nokkuð fyrir sér í því, þegar hann segir, að dómsniðurstaðan muni í ýmsum tilfellum verða svipuð, hvort heldur orðalagið væri eins og það nú er í frv., 2. mgr. 1. gr., eða orðalag brtt. yrði tekið upp. Þó er fjarri því, að ég sé sannfærður um, að niðurstaðan yrði í öllum tilfellum sú hin sama. Ég held, að þar hafi reynslan sýnt, að jafnvel ýmsir dómarar þurfi að hafa nokkurt aðhald í löggjöfinni sjálfri í starfi sínu varðandi þessi mál, og ég tel vafalaust, að orðalag frv. mundi skapa þeim meira aðhald í þessu efni en orðalag brtt. Hv. þm. S-Þ. (KK) sagðist helzt hallast að því, að ef frv. væri samþ. eins og það er, væri byrjað á því að gera þær breyt. á löggjöf okkar, að sönnunarskyldan ætti yfirleitt að hvíla á sakborningi. Ég held, að þetta sé gersamlega ástæðulaust hjá hv. þm. Það er að vísu réttast og eðlilegast, að meginreglan í löggjöfinni sé sú, að sá, sem kærir, þurfi að færa sönnur á sekt þess, sem kærður er. En hv. þm. kannast þó við það gamla spakmæli, að engin regla er án undantekninga, og svo er einnig um þetta. Því er einnig af ýmsum haldið fram, að undantekningarnar hafi nú staðfest regluna. Ég held því, að því fari fjarri, að þetta sé í fyrsta skipti, sem horfið er frá þessari reglu hér. Ég held, að í þó nokkrum tilfellum hvíli í raun og veru sú skylda á sakborningi að sanna sakleysi sitt, þó að hitt sé meginreglan. Mér er sagt, að það sé þannig að því er laxveiðilöggjöfina snertir, að ef maður er með veiðistöng og allar „græjur“ við laxá, sem hann hefur ekki rétt til að veiða í, þá megi dæma hann eins og hann hefði unnið órétt, nema hann færi sönnur á, að svo sé ekki. - Finnist smygl geymt í skipi og enginn finnst eigandinn, má refsa skipstjóranum. - Þá minnist ég þess einnig úr landhelgisl., að ólögleg meðferð veiðarfæra innan landhelgi sé sama og landhelgisbrot. Það er nefnilega þannig, að lífið og tilfellin eru svo margháttuð, og það er einmitt meginatriðið í þessu efni hér, að þessum brotum er svo háttað, að beint sönnuð sök getur ekki legið fyrir nema í örfáum tilfellum. Einmitt þess vegna er frv. með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, og í því sambandi skiptir ekki höfuðmáli, hvort orðalagið er „sterkar líkur“ eða „sannað sé“, eins og þessi tvö tilfelli sýna. Ég mun því, eins og ég áður sagði, greiða atkv. gegn þessari brtt., því að ég tel, að hún sé ástæðulaus og mundi þó heldur verða til þess að spilla frv., ef hún yrði samþ., því að þar með væri dregið úr því aðhaldi, sem löggjöfin ætlast til. Hitt verður svo ekki um deilt, að málinu væri náttúrlega stefnt í hættu, ef þessi brtt. yrði samþ. í þessari hv. d., og sterkar líkur til, að það yrði þess valdandi, að málið næði ekki fram að ganga, svo að það út af fyrir sig, þó að ekki væri annað, mælir á móti samþykkt þessarar brtt.



Ég verð að l,ýsa undrun minni yfir því, að hv. Nd. skuli aftur hafa breytt frv. frá því að það var afgr. hér í d., og ég vona það, að Ed. sýni þann manndóm að standa fast við sínar fyrri skoðanir í þessum efnum, vegna þess að það er enginn minnsti vafi á því, að hér hefur hún þann góða málstað, en Nd. þann slæma. Þetta segi ég því frekar nú, að það er nýbúið að samþ. á þessu Alþ. lög, sem ganga miklu lengra en áður gildandi lög í því að tryggja rétt sakbornings gagnvart ákæranda. Ég á hér auðvitað við lög um réttarfar í opinberum málum. Áður var hægt að pína menn, svo að segja, til sagna eftir „inquisitívu“ prinsípi, en nú er það útilokað, og það væri þá að minnsta kosti mjög hart og óviðkunnanlegt í alla staði, að einmitt sama þingið, sem samþykkti þessa stórkostlegu réttarbót, færi að samþykkja nokkrum dögum seinna í mjög ómerkilegum málaflökki lög, sönnunarreglur, sem gengju alveg í gagnstæða átt. - Það hefur verið bent á, að það séu til svona sönnunargögn. Ég þekki aðeins eitt dæmi, og það er 88. gr. l. nr. 112 frá 1941, um lax- og silungsveiði. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Nú hittist maður með veiðarfæri við veiðivatn annars manns fyrir utan venjulega vegi, og skal þá sekta hann sem væri hann sekur um ólöglega veiði, nema sannað sé, að hann hafi þar lögmætt erindi“. Þetta er eina tilfellið, sem ég þekki, þar sem sönnunarreglunum hefur verið snúið við, því að þau atriði, sem hv. 4. þm. Reykv. (HG) benti á, þau eru allt annars eðlis, því að skipstjórinn ber ábyrgð á tollskránni, þ.e.a.s., hvað er innanborðs af tollvörum, en þetta sannar hins vegar hvorki sekt hans né sakleysi, þar eð þetta er lagaákvæði sérstaks eðlis. - Hitt, sem hann nefndi, um landhelgislögin, er líka annars eðlis, því að ólögleg meðferð veiðarfæra innan landhelgi er gerð að sérstöku lagabroti. Sönnunarreglan er hér höfuðatriði. Og ég vil biðja hv. þm. að gæta þess, að það er ekki sama, hvaða viðurlög eru við brotum. Í laxveiðilögunum, sem ég las úr áðan, er hæsta sekt þannig 1000 kr., og má segja, að þar sé ekki hundrað í hættu. Hér á hins vegar sektin að vera fimm- til tíföld við verðmæti þess, sem um er að ræða, og getur hún þannig skipt mjög háum upphæðum. Því vil ég benda á annað atriði, sem ekki hefur verið sérstaklega rætt hér í d., a.m.k. ekki þegar ég hef hlustað á umræður, en það er þetta, hvernig á að láta þá menn, sem réttilega eru dæmdir, afplána sekt sína. Við vorum hér fyrir skömmu að samþykkja breyt. á bifreiðalögunum, þar sem dómurum var veitt leyfi til að dæma menn í sektir meira en verið hefur, af því fangelsisrúm skorti til þess að láta menn afplána refsingu. En nú skulum við segja, að bifreiðarstjóri fari máske í annað sinn með einar 100 flöskur til sölu upp í sveit. Hver flaska kostar víst einar 85 kr., svo að verð þeirra verður 8500 kr. Og í þessu tilfelli verður þá sektin allt að 85 þús. kr. Hvað mundi þá hlutaðeigandi sökudólgur þurfa langan tíma til að afplána þá sekt? Líklega eina 850 daga, eða á 3. ár. Það eru féleg lög annað eins og þetta! Maðurinn á að sitja í tugthúsi á þriðja ár fyrir það að gerast sjálfboðaliði ríkisins við dreifingu áfengis fyrir lítinn pening, og ríkið verður svo máske að sjá fyrir fjölskyldu hans á meðan. Þetta sýnir nú, hvílík dæmalaus heimska þessi löggjöf er, enda er það svo, að jafnvel ærlegustu og beztu bindindismenn hafa viðbjóð á þessum aðförum.



Herra forseti. Frá því ég talaði hér áðan, hafa lögreglustjóri og sakadómari ræðzt við um málið, en ég óskaði eftir svari viðvíkjandi ágreiningnum milli deildanna og því áliti. sem kom fram í ræðu hæstv. dómsmrh. Þessir aðílar voru sammála um það, að orðalagið „sterkar líkur“ væri heppilegra, en vildu hins vegar ekki segja neitt um það, sem kom fram í ræðu dómsmrh. - Þessar upplýsingar vildi ég gefa, og verða svo hv. þingmenn að gera afstöðu sína upp við sig.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða svo þetta mál efnislega bæði við 2. og 3. umr. og svo nú, að ég sé ekki ástæðu til að fara að bæta þar við. En mér varð á að detta í hug við ræðu hv. þm. Barð., að það sé eitthvað líkt með hann eins og stendur í einni góðri bók, að hvern sem hann elskar, þann agar hann; og er ég þá ekki að segja, að hann beri ást í brjósti, heldur náungans kærleika til hv. 8. þm. Reykv. En nú eru komnar rækilegar upplýsingar í málinu, og getur ekki talizt ástæða til að draga það lengur. Menn voru við hina fyrri afgreiðslu nokkuð samhuga um, eftir að búið var að rökræða það, að hafa það orðalag, sem brtt. þremenninganna gerir ráð fyrir. Og ég trúi því ekki, ef alvara er á bak við hjá fylgjendum málsins, að þeir fari að stöðva það, þó þessi breyting verði gerð. En hitt vildi ég segja, að þessi d. var yfirleitt á þeirri skoðun, að þetta væri réttasta úrlausnin, og ég veit ekki, hvaðan sú hugsun er eiginlega komin, að hv. Nd. eigi hér endilega að segja fyrir verkum. Ég vil svo enn mótmæla því, að það geti komið til mála, að frv. sé í hættu, þótt það komi fyrir Sþ.. og ég tel bezt, að þar verði úr málinu skorið. Ég veit, að þó að hv. þm. Barð. hafi komið fram með þessa brtt., þá er óþarfi að væna hann um, að hann sé ekki einlægur í því að vilja koma þessu máli í betra horf en verið hefur.



Herra forseti. Úr því verið er að bíða eftir ráðh., þá vildi ég mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki 7. mál á dagskrá til umr. Málið er nú búið að vera lengi á dagskrá, en hefur ekki komizt að, og nú fer að verða hver síðastur. Verði málið ekki afgr. af þinginu, þá er augljóst, að það er vegna þess, að það er ákveðið, að þingviljinn skuli ekki koma fram, þannig að ég vil eindregið mælast til þess, að nú verði notað tækifærið og 7. málið tekið fyrir.



Herra forseti. Ég sé mér ekki annað fært en að styðja þá málaleitun, sem hv. 1. landsk. ber fram við hæstv. forseta varðandi 7. dagskrármálið, úr því sem komið er. Það er að vísu svo, að það hefur verið mælzt til þess fyrir nokkuð löngu af hæstv. ríkisstj., að þetta mál yrði ekki afgr. - það eru liðnar 2 vikur síðan, og það var ákveðinn tími, sem til var tekinn, og ég sé ekki, að við séum að eilífu bundnir við þá ósk, heyrandi ekkert og sjáandi ekkert, hvað ríkisstj. hyggst fyrir í þessu máli. Þess vegna vil ég styðja málaleitun hv. þm. og benda á það, að hér er nú ekki lengra komið en það, að málið er til frh. 2. umr., og er þá ekki svo sem það sé krafa að gera það að lögum í dag, og er því óhætt að láta það halda áfram til 3. umr. og prófa þann vilja, sem fyrir er í d., og hvort hún er sama sinnis til að greiða fyrir þessum byggingum og hv. Nd. var. Ég held, að það sé óverjandi, að ekki sé sýnt fram á, hver vilji þessarar hv. d. er í þessu máli.

Forseti (BSt) : Þetta frv. er á dagskrá hér í dag, og skil ég ekki vel þær umleitanir, sem hér hafa komið fram. Annars er það eins og kunnugt er um þetta 7. mál, að hæstv. ríkisstj. hefur tjáð mér hvað eftir annað, að það sé að vænta till. frá henni um það. En það var boðað í dag, að út af þeim ráðstöfunum, sem gerðar verða vegna bátaflotans, mundi þurfa að setja einhverja löggjöf og að því er mér skilst á þessu þingi. Þar af leiðandi má búast við, að ríkisstj. leggi fram alveg nýtt þingmál, sem þarf að ganga í gegnum báðar deildir hér eftir, og þar af leiðandi get ég ekki séð, ef þingvilji er fyrir þessu máli, að það þurfi að vera í hættu. Annars er það hér á dagskrá, og meining mín var að halda henni áfram.



Herra forseti. Það er langt síðan byrjun þessara umr. fór fram hér í hv. d., og ég hef nú gleymt því, sem þá var sagt. En annars koma aðalatriðin fram í nál. á þskj. 505, að því er snertir afgreiðslu fjhn., sem um málið fjallaði hér. Þó var við þá umr. ekki sérstaklega lýst brtt. 525, sem við 2 nm. úr fjhn. leyfum okkur að flytja. Þótt við lýstum stuðningi við málsatriði, þótti okkur ástæða til að leggja til, að frv. yrði breytt. Það er nú svo um fjárhagsráð og aðrar n., sem settar hafa verið til að hafa hömlur á viðskiptum landsmanna, að þær eru ekki vinsælar af öllum. En þegar að því kemur, að draga eigi úr valdi þessara n., verður mönnum á að segja: „Æ, haltu mér, slepptu mér!“ Það er nú svo, að með starfsemi fjárhagsráðs hefur verið lagður fjötur á ýmsar framkvæmdir, eftir því sem þótti æskilegt, en þó má sennilega segja, að stofnunin sem heild hafi fremur verið til hins betra en til hins verra. Ég er sannfærður um, að það, sem fjárhagsráð hefur gert til að ákveða fjárfestinguna, sú takmörkun, sem þar hefur verið höfð á, þótt oft hafi hún verið nokkuð misheppnuð, hefur þó orðið til þess, að í heild hefur þjóðinni notazt betur sú takmörkun á erlendum vörum, sem hægt var að flytja inn, en ella hefði orðið. Ég er sannfærður um það, hvað snertir húsabyggingar, að þá hefur dreifing efnisins verið hagfelldari fyrir áhrif fjárhagsráðs en annars hefði orðið. Ég er einnig viss um, að ýmsir smærri staðir og afskekktir staðir á landinu hafa fengið meira af efni til húsabygginga en þeir hefðu annars fengið. Nú, þegar um það er rætt að leggja niður þessa starfsemi fjárhagsráðs að meira eða minna leyti, er rétt að athuga, að tryggja verður aðstöðu þeirra, sem eru lakast settir. Frv., eins og það liggur fyrir, gerir ráð fyrir, að leyft verði að byggja hagkvæmar smáíbúðir án fjárfestingarleyfa. Ef þetta yrði heimilað, hygg ég fyrir mitt leyti, að sá galli mundi fylgja, að þeir, sem bezt eru settir í verzlun, sætu fyrir um að byggja hagkvæmar íbúðir. Nú má segja, að ekki væri það óhóf, þótt allir fengju tækifæri til að byggja sér smáíbúðir. En spurningin er: Er nægilegt efni til þess? Ég dreg það í efa. Ég tel ekki hyggilegt að treysta á það, því að ég tel rétt að ákveða nánar, hverjir það eru, sem eiga að fá leyfi til að byggja smáíbúðir. Það þarf að gera öryggisráðstafanir varðandi þetta. Till. á þskj. 525 felur í sér slíkar fyrirsagnir. Ef það er frjálst að byggja hagkvæmar smáíbúðir samkvæmt þessu frv. og um það er ekkert annað ákvæði, mætti búast við, að þeir staðir, sem bezt eru settir, mundu sitja fyrir um þetta hagræði, og er hætt við, að ýmsir staðir, sem vantar íbúðir, yrðu út undan. Mætti þá búast við, að fleiri aðilar en þeir, sem hafa þörf fyrir íbúðir, færu að byggja til að selja íbúðirnar. Þessar byggingar yrðu aðallega þar, sem verzlað er með byggingarvörur, og þess vegna yrði mest byggt þar. Ef ekki yrði höfð sjálfsögð og eðlileg dreifing á byggingarvörum, getur farið svo, að ekki verði hægt fyrir þá, sem eru í sárustu þörf fyrir íbúðir, að byggja. Til að bæta úr þessu höfum við flm. þessarar till. lagt til, að einstaklingar, sem enga íbúð eiga, sitji fyrir um þetta efni. Ef takmarkaður verður innflutningurinn, þá mundu þeir, sem hafa versta aðstöðu, njóta hans. Þessa aðstöðu sína eiga þeir að sanna með vottorði skattanefndar eða læknis, vottorði skattanefndar um, að þeir eigi ekki íbúð, og læknis, ef þeir eiga íbúð, um, að hún sé ónothæf. Slík vottorð er ekki fyrirhafnarmikið að fá, og er ekki erfitt að framkvæma þetta. Þetta er aðalatriði brtt., og ég vonast eftir, að deildin geti fallizt á þetta, því að þetta er fullkomin sanngirni og tekur ekki neitt frá neinum, nema þá frá þeim, sem bezt eru settir, ef skortur yrði á efni. Þykist ég nú hafa gert nægilega grein fyrir, hvað vakir fyrir okkur flm. brtt., og hygg ég, að það yrði til stórra bóta, ef það kæmist til framkvæmda. Ég óttast, að það fari að öðrum kosti þannig um byggingarefnið, að Þorsteinn matgoggur, það er þeir, sem eru við dyrnar, eru næstir, þeir taki óeðlilega mikinn og stóran skerf, þegar diskurinn verður borinn fram hjá. Ef fallizt verður á brtt. okkar, þá er komið í veg fyrir þetta.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð út af ræðu hv. þm. S-Þ. Vildi ég gera grein fyrir, að ég er andvígur fyrri brtt. á þskj. 525 og svo er einnig um meiri hl. fjhn. Hvað snertir seinni brtt., um að þyngja refsiákvæði og að brot geti jafnvel varðað fangelsi, þá tel ég hana orka tvímælis. Það kemur til greina, hvaða skoðun menn hafa á fjárhagsráði. Hv. þm. S-Þ. sagði, að þrátt fyrir allt hefði fjárhagsráð gert gagn. Ég er þeirrar skoðunar, að það hafi valdið ómetanlegu tjóni. Samkvæmt lögum er aðalverkefni fjárhagsráðs að vinna að því, að næg atvinna sé í landinu. Í reyndinni hefur starf þess gengið markvisst í þá átt að skipuleggja atvinnuleysi. En aðalatriðið er, að brtt. eins og þessi mun áreiðanlega koma í veg fyrir, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, og er ég því á móti öllum brtt. Ég lít svo á, að þegar komið er með brtt. svona seinustu daga þingsins, sé ekki hægt að skilja það öðruvísi en sem beina tilraun til að koma málinu fyrir kattarnef. Eftir þessari brtt. á að takmarka þessa heimild við þá, sem enga íbúð eiga eftir vottorði skattanefndar eða þá ónothæfa íbúð að dómi læknis. Ég er þessu andvígur. Ég hef hér bréf frá borgarstjóra, sem ég hygg að allir þm. hafi fengið, og ætla ég að lesa það, með leyfi hæstv. forseta. Það hljóðar þannig: „Á fundi bæjarstjórnar Reykjavíkur í gær var svo hljóðandi ályktun samþykkt: Bæjarstjórn Reykjavíkur skorar á Alþingi að létta af hvers konar hömlum á byggingu hóflegra íbúða, og skorar bæjarstjórn sérstaklega á þingmenn Reykjavíkur að fylgja þessu máli fast eftir. Gunnar Thoroddsen.“ Þetta bréf er dagsett 16. febr. - Sem fulltrúi Reykvíkinga er ég sammála um, að það beri að stuðla að því eftir mætti, að hvers konar hömlur á byggingarefni verði afnumdar. Ef takmarka ætti þessa rýmkun eftir því, sem flm. brtt. á þskj. 525 vilja, er ég hræddur um, að hún verði gagnslítil. T. d. geta bæjarfélögin þá ekki byggt slíkar íbúðir, aðeins einstaklingar. Ég álít það ekki óhóf, þótt hverjum sem er sé leyft að byggja hagkvæmar smáíbúðir. Er ég hræddur um, að þá kæmi til önnur takmörkun, þ. e. getan til að byggja. Af þessum ástæðum legg ég eindregið á móti brtt. efnislega, og í öðru lagi vegna þess, að hún kæmi í veg fyrir, að frv. næði fram að ganga, og hlýtur að skoðast sem tilraun til, að það nái ekki fram að ganga.



Herra forseti. Ég vildi óska, að þetta mál næði fram að ganga og kæmi til framkvæmda. Ég er ekki einn um að álíta, að fjöldi hinna smæstu hefur verið mjög illa settur um að koma sér upp húsnæði, sem er þá miðað við, að hjón með einhverja fjölskyldu geti notazt við það. En sá ágalli er, að ákvæðum fjárfestingarlaganna hefur verið beitt alveg skefjalaust. Ég hygg, að fyllsta nauðsyn sé á að losa menn við að þurfa að eyða tíma og fjármunum í árangurslausa leit að leyfum til að fá að koma upp þaki yfir höfuðið. Í lögum um fjárhagsráð er ekki gert ráð fyrir, að þessu valdi sé þannig beitt, en ef fjárhagsráð sér fram á ótilllýðilega sóun, megi þó nota þessi ákvæði laganna. Í sambandi við annað mál hef ég í Sþ. reynt að rökstyðja, að nú á sama tíma hafa risið upp íburðarmiklar byggingar, skólar, kvikmyndahús, villur o. fl., og þá er hjákátlegt og fjarstæða að fullyrða, að það sé sóun, þó að landsmenn reyni að búa við hinn forna rétt, að hafa rétt til að eiga sitt eigið heimili. Ég hef ekki öðlazt þá sannfæringu, að það hafi verið nauðsynlegt fyrir fjárhagsráð að sigla inn á þetta svið, en ráðið hefur samt gert það. Eins og hv. 1. landsk. þm. tók fram, þá leiðir það af sjálfu sér, - það sér hver þingreyndur maður, jafnvel hv. þm. S-Þ. og hv. 1. þm. Eyf., - að þegar brtt. er borin fram svona á elleftu stundu, verður það til þess, að málið nær ekki fram að ganga. Af þeim ástæðum get ég ekki fallizt á nokkra brtt., þótt um það megi deila, hver þörfin er. - Allt frá upphafi Íslands byggðar hefur það verið frumréttur, að fólk geti komið upp þaki yfir höfuðið. Í þennan frumrétt vil ég halda, og vil ég stuðla að því. að menn geti eignazt sinn dvalarstað. Þarf enginn að segja mér það, að það atriði steypi þessu landi á höfuðið. - Skal ég ekki orðlengja þetta að sinni. Það er kunnugt, að þetta mál er það mál, sem einna mesta athygli vekur um allt land. Þetta liggur eins og mara á þjóðinni, og alls staðar mætir maður sams konar óskum. Ekki er meiri hætta á nú, að Þorsteinn matgoggur nái í allt byggingarefni, en hefur verið allt frá því, er þetta land byggðist. Frá því er landið byggðist hefur fólk fengið að viða að sér efni til að byggja yfir sig. Þorsteinn matgoggur er ekki fæddur í dag og ekki í gær, og er ekki meiri hætta, sem stafar af honum nú en endranær. Alla tíð hafa menn fastnað sér konu, byggt upp heimili og átt börn og buru, þangað til þessar einstrengingslegu ráðstafanir fjárhagsráðs komu til sögunnar. Nú vil ég að endingu heita á alla góða drengi í þessari deild, að þeir liti á málið frá því sjónarmiði, að þeir þyrftu allir að koma yfir sig þaki, en skorti fyrst og fremst leyfi til þess frá yfirvöldunum.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera ráð fyrir, að málinu verði vísað til n. - Í þessu frv. er farið inn á nýjar leiðir. Ég er sannfærður um nauðsyn þessa máls og tel, að frv. eigi fyllsta rétt á sér, og vona því, að það fái skjóta afgreiðslu. Þarna eru farnar nýjar leiðir. Ríkissjóður leggur fram 2½ millj. kr., en aðrir aðilar 3½ millj. kr. Ég vil beina því til n., hvort ekki væri hægt að færa þetta í annað form og tryggja ríkinu yfirráðin yfir bankanum. Ríkið á tvo bankana alveg og meiri hluta í Útvegsbankanum h/f. Til þess, að allir bankarnir séu undir opinberum yfirráðum, tel ég rétt, að sama gildi um þennan banka, þó að féð sé að nokkru leyti lagt fram af einstaklingum. Ég tel réttara, að þeir verði ekki látnir hafa yfirráðin.