Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þann 30. júní 1939 varð samkomulag í Genf milli allmargra þjóða, sem þangað höfðu sent fulltrúa, um mælingu á skipum. Þann 10. júní 1947 var þetta samkomulag endurnýjað í Osló og ákveðið, að skip skyldu mæld upp eftir Genfarsamþykktinni. Þar sem við Íslendingar höfum gerzt aðilar að þessari samþykkt, þá liggur fyrir að breyta l. um skipamælingar til samræmis við það, enda er sú löggjöf okkar orðin harla gömul og úrelt, eða frá 1869. Það var samþ. hér í þessari hv. deild frv. um þetta efni á síðasta Alþingi, en það náði ekki samþykki hv. Nd., og var þá ágreiningur í sambandi við brtt., sem sjútvn. þessarar d. hafði gert og flutt var á þskj. 474 frá því ári. Nú liggur frv. um þetta mál hér fyrir og er flutt sem stjfrv., og hefur náðst samkomulag um áðurgreind ágreiningsatriði. Og þar sem svo er, leggur n. elndregið til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta nánar, en vænti, að málið fái skjóta afgreiðslu, svo að það geti orðið að lögum á þessu þingi.



Herra forseti. Því miður hefur ekki náðst til allra, sem sæti eiga í landbn., í sambandi við afgreiðslu þessa máls, og vil ég biðja þá, sem ekki hefur náðst í, fyrirgefningar. Hins vegar hygg ég, að n. sé öll sammála um þá niðurstöðu, sem hér liggur fyrir á þskj. 411, og til þess að árétta þá gerð, skal ég geta þess, að með henni er nokkuð komið til móts við flm., sem hins vegar mun vera óánægður yfir matinu í sambandi við Fagranes. Fyrri brtt. n. er, að orðin „og sé við söluna tekið tillit til kröfu þeirrar, er jarðeigandi á, á hendur Brunabótafélagi Íslands, ef aftur verður byggt upp á jörðinni“ í 2. tölulið falli niður. Þess munu vera dæmi, að Brunabótafélagið hefur borgað kröfur vegna brunatjóns á sveitabæjum, enda þótt ekki hafi verið byggt upp á sama stað, eða að minnsta kosti nokkurn hluta brunamatsverðs. Það vakir auðvitað fyrir n., að gengið verði úr skugga um þetta atriði, áður en sala fer fram. Það má auðvitað segja, að þetta sé að því leyti verra, ef einhver maður kæmi og vildi kaupa jörðina með þeim skilyrðum að byggja á sama stað og mundi þá fyrirgera rétti bóndans á Engimýri til kaupanna. Mér skilst þó, að flm. geti vel sætt sig við þessa lausn málsins. Hins vegar mun flm. vera óánægður með, að salan skuli ekki vera ákveðin til bóndans á Engimýri, enda flytur hann brtt. um það á þskj. 410. En þetta atriði var ekki ákveðið í n., af ásettu ráði, í fyrsta lagi vegna þess, að vilji einhver byggja á sjálfri jörðinni, þá töldum við, að hann ætti að eiga forkaupsrétt. Í öðru lagi töldum við, að til greina gæti komið, að hreppurinn, það er að segja Öxnadalshreppur, óskaði eftir þessu landi fyrir afrétt. Það munu að vísu liggja fyrir yfirlýsingar frá hreppsnefndinni um, að svo sé ekki, en slík afstaða gæti breytzt. Af þessum ástæðum töldum við eðlilegt að binda söluna ekki nánar á þessu stigi málsins. Þá vil ég aðeins minnast á brtt. mína á þskj. 412, sem barst í tal við síðustu umr. Ég þarf að vísu ekki að segja mikið um þá till. út af fyrir sig, en hins vegar held ég, að nauðsynlegt sé, að Alþingi taki til nánari athugunar hinar svo nefndu kristfjárjarðir, því að þær eru illa settar, eins og löggjöfinni nú er háttað. Það verður nú víst að segja, að þær séu í opinberri eigu, hins vegar leikur allmikill vafi á, hver eigi að hafa umráð yfir þeim. Sumir telja þær sjálfseignarstofnanir, og má það til sanns vegar færa, og hafa sveitarstjórnir víða haft ráðstöfunarréttinn á þessum jörðum, hver í sinni sveit, að svo miklu leyti sem hann er ekki bundinn. Hin síðari ár hefur svo ríkisstj. verið að seilast til umráða yfir jörðunum, og má í því sambandi nefna Geitagerði. Áður heyrði þessi jörð undir prestinn á Valþjófsstað, og átti hann að sjá um byggingu jarðarinnar og sömuleiðis, að þyngsti ómagi héraðsins hefði þar framfæri. Um þetta var fjallað í gjafabréfi, sem fylgdi Geitagerði, en mun nú vera glatað. Eins og 1. þm. Eyf. sagði, þá munu margar þessar gjafajarðir nú nytjaðar öðruvísi, en ætlazt var til í gjafabréfunum og víða þverbrotin þau fyrirmæli, sem um afnotin voru gerð. Þetta er í sumum tilfellum eðlilegt vegna breyttra aðstæðna, og má í því sambandi nefna kristfjárjörð á Mýrum, sem ætlað var að bjarga fátækasta bóndanum frá sveit. Afgjaldið af þessari jörð mun hafa verið 4 gemlingar, og sést af því, hver fjarstæða er, að slíkt geti bjargað frá sveit, eins og nú er, enda er þetta afgjald nú látið renna í viðkomandi hreppssjóð. Það eru mörg hliðstæð dæmi til um meðferðina á afgjöldum þessara jarða og því vandséð, hvernig fer um þær í framtíðinni, ef ekkert verður að gert. Mér þykir rétt að minnast á eina jörð sérstaklega í þessu sambandi, en það er kristfjárjörðin Reynir hjá Akranesi. Hún er gefin af Brynjólfi Sveinssyni biskupi og var tekið fram í gjafabréfinu, að afgjaldið ætti að ganga til fátækustu prestsekkjunnar í Borgarfjarðarsýslu, en sé engin fátæk prestsekkja þar, þá átti að færa afgjaldið til Mýrasýslu og með sömu skilyrðum, en væri engin þar heldur, átti að halda í Húnaþing og ég man ekki, hvort lengra átti að fara norður. Þessi jörð hefur verið undir umsjón prófastsins í Mýrasýslu, en ríkissjóður hefur ekkert skipt sér af jörðinni. Fyrir alllöngu síðan fluttust þangað ung hjón, en nú býr ekkjan þar með börnum bróður síns, að ég held frekar, en börnum mágs síns. Það er búið að gerbreyta þessari jörð, meðal annars byggja þar milli 20 og 30 kúa fjós, og má fullyrða, að lagt hafi verið þar á annað hundrað þúsund kr. í byggingar. Eftir ábúðarl. ætti jarðareigandinn að kaupa þessar byggingar, ef ekkjan hætti að búa, en nú er jarðareigandinn jörðin sjálf í þessu tilfelli og ekkert fjármagn til þess að greiða með. Hvað verður þá um þessa jörð? Það getur auðvitað hugsazt, að einhver fengist til að taka hana með því skilyrði að kaupa öll mannvirki, og fengi sá auðvitað ábúðarrétt, en það er alls ekki víst, að neinn væri tilkippilegur til þess að kaupa svo miklar eignir á jörð, sem hann fengi ekki nema ábúðarrétt á. Það gætu því orðið hrein vandræði út úr slíku, og það þarf að fyrirbyggja. Ég tel sjálfsagt að heimila sölu á þessum jörðum og sé alls ekki aðra leið heppilegri, en auðvitað ætti að gera þær að ættaróðulum um leið. Nú hef ég lagt til hér á þskj. 412, að heimiluð verði sala á einni slíkri jörð. Ég hef helzt hallazt að því, að hreppsnefndin hafi heimildina til að selja, enda þótt ég væri í vafa um það, en hef samt orðað till. þannig. Til þess svo að fara sem minnst frá ákvæðum gjafabréfs, legg ég til, að andvirði jarðarinnar verði lagt í sérstakan sjóð, er ávaxta skuli í ríkistryggðum skuldabréfum, eftir því sem við verður komið. Vaxtanna á hreppurinn að njóta, og nota þá til sinna þarfa, enda sjái hann um ómagana að svo miklu leyti sem tryggingarnar gera það ekki. Þetta er nánast prófmál fyrir mér, til að heyra álit manna um þessar jarðir.

Gísli Jónsson [Hér vantar í handrit innanþingsskrifara, ræðu 11. landsk. þm. (ÞÞ) og meginhluta ræðu GJ]: . . En mér er kunnugt um, að þeir, sem í mörg ár hafa komizt í þá aðstöðu að vera á margföldum launum án verulegrar vinnu, geta komið slíku fram, en siðferði er það ekki.

Forseti (BSt): Út af þessari áskorun hv. þm. skal ég taka það fram, að ég tel þetta vafalaust, ef hægt er að líta svo á, að hreppurinn eigi jörðina. Heimilt er það líka, þótt ríkið ætti jörðina, því að þá væri þetta eins konar gjöf. En hættan liggur í því, að þriðji aðili eigi jörðina, og áður en ég kveð upp úrskurð í því máli, verð ég að taka mér frest.

Frsm., (Páll Zóphóníasson): Herra forseti. Ég skal ekki vera langorður og ekki mun ég svara hnútum hv. þm. Barð., því að það þýðir ekkert. Þær eru ætíð marklaust hjal. Ég skal nú strax lýsa yfir viðvíkjandi því, sem hv. 11. landsk. var að tala um, að ég mun ekki taka aftur brtt. mína, og er það af ýmsum ástæðum, en höfuðástæðan er þessi: Árið 1944 var skipuð n. til að gera till. um skipun læknishéraða. Hún hefur enn ekki skilað áliti. Fyrir þrem árum var skipuð n., sem samræma átti byggingar opinberra starfsmanna, en hún hefur enn ekki skilað áliti. Og nú eru eitthvað yfir tíu n., sem skipaðar hafa verið í ýmsum málum og aldrei hafa skilað álitum. Það er og yfirleitt svo, að ef eitthvert mál á að fá hægt andlát, þá er í það skipuð nefnd.

Ég vil aðeins benda hv. þm, á, að ég var ekki að tala um að skipa n. í málið.

Nei, ekki núna, en ég mun koma að því seinna. Hins vegar hefur verið talað mikið um það, að hæpið væri, að þessi till. stæðist, og byggt á því, að vafamál væri, hver hefði umráð yfir kristfjárjörðunum. Hver fer með valdið? Hver fer með valdið yfir Reyni annar en sá, sem tilnefndur er í gjafabréfinu? Og ef við á sama hátt viljum binda okkur við gjafabréf í sambandi við þessa jörð, þá hafa umráð yfir jörðinni vafalaust verið ætluð prestinum eða prófastinum á Valþjófsstað, þótt bréfið finnist ekki. En í þessu tilfelli hefur ríkið tekið valdið yfir jörðinni í sínar hendur og er því áreiðanlega æðsti umboðsmaður jarðarinnar. En vextirnir af jörðinni eiga að renna til hreppsins, en af því að ríkið er búið að taka í sínar hendur æðstu stjórn yfir jörðinni, þá hefur það einnig eignað sér vexti hreppsn. Það er þess vegna alveg laukrétt með þessa jörð, að ríkið á að heimila hreppnum að selja hana. En ef nú hins vegar hæstv. forseti úrskurðaði, að ekki væri hægt að bera þessa till. hér upp, þá þætti mér einnig vænt um það, því að það er úrskurður um, að Alþingi hafi ekki æðsta vald yfir jörðinni, og hafi Alþingi ekki yfirumsjón með jörðinni, þá hefur ekki hæstv. ríkisstj. leyfi til þess að heimta afgjald bæði af þeirri jörð og fleirum slíkum. Þótt ég nú telji það alveg ljóst, að Alþingi sé búið að taka valdið yfir þessari jörð í sínar hendur, þá er það ekki jafnljóst með allar aðrar kristfjárjarðir, t. d. Vallholt og margar aðrar víða um landið. En um þetta er hv. 11. landsk. miklu kunnara en mér, því að hann er í n. þeirri, sem hefur eftirlit með opinberum sjóðum. Og ég hygg, að ekki væri vanþörf á að setja n. í að athuga um, hver eða hverjir það væru, sem hefðu æðstu umráð yfir kristfjárjörðunum, þ. e. a. s., ef í þá n. fengjust góðir, nýtir og starfsamir menn. Þeirri n. bæri þó sérstaklega að athuga um þær jarðir, sem vafi leikur á um, hver það sé, sem umráðin hafi. Má t. d. selja Reyni? Má safnaðarfundur í Skagafirði selja Vallholt, án þess að spyrja nokkurn leyfis? Þetta hefur verið gert með Hrafntóftir í Djúpárhreppi. Hreppurinn seldi jörðina og afgjaldið, sem átti eftir gjafabréfinu að renna til fátæklinga, rann í hreppssjóð. En ég held fast við það með Geitagerði, að ríkið sé búið að taka æðstu umráð yfir jörðinni í sínar hendur, en hreppurinn sé hinn raunverulegi eigandi, og þess vegna eigi ríkið að gefa hreppnum heimild til þess að selja jörðina. En það, sem er vafamál með kristfjárjarðirnar og þarf að rannsaka, er það, hver eigi þær. Eiga þær sig bara sjálfar, eða hver á þær? Ég veit, að sumir líta svo á, t. d. Friðgeir Björnsson, að enginn hafi leyfi til að selja þær. En hver á þær þá? Ég mun nú ekki taka till. mína til baka nú, en skal lofa hv. 11. landsk. því að vinna með honum, hvenær og hvar sem hann vill, að tilbúningi till. um n., sem athugi og rannsaki þetta vandamál með kristfjárjarðirnar yfirleitt.

Forseti (BSt) : Það hefur verið óskað úrskurðar forseta um tiltekið atriði í þessu máli. Þess vegna er umr. frestað og málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Ég verð að biðja hv. d. afsökunar á því, hve lengi það hefur dregizt að afgreiða málið á ný úr heilbr.- og félmn., og þar við bætist svo, að síðan n. afgreiddi málið, hafa störf hv. d. verið með þeim hætti, að ekki hefur unnizt tími til þess að taka það fyrir. Áður en ég vík nú að till. hv. n., vildi ég segja það frá eigin brjósti, að augljóst er, ef frv. verður samþ., að ætla má, að útgjöld trygginganna vaxi um sem svarar 5½ millj. kr. á ári frá því, sem verið hefur, þegar tillit er tekið til uppbótargreiðslnanna. Síðan málið var afgreitt frá n., hefur verið lagt fyrir Alþingi frv. um gengislækkun, sem hefur í för með sér hækkun á verðlagi og þar með hækkun á dýrtíð í landinu. Mér þótti þó ekki rétt að taka málið aftur fyrir í heilbr.- og félmn. til þess að gera till. um sérstaka tekjuöflun handa tryggingunum til að mæta hinum auknu útgjöldum, sem samþykkt áðurnefnds frv. hefði í för með sér, bæði vegna þess, að tryggingarnar hafa safnað nokkrum sjóðum, og í öðru lagi vegna þess, að ekki er hægt að gera sér fyllilega grein fyrir hinum aukna kostnaði af gengisbreytingunni fyrr en líklega næsta haust. - Þetta vildi ég taka fram, áður en ég fer að ræða um brtt. n. N. hefur ekki tekið upp aðrar till. en þær, sem allir nm. eru sammála um, en þær till. er að finna á þskj. 395,1–4. Fyrsta till. er um það, að ráðh. geti ákveðið, að útgerðarmönnum skuli skylt að tryggja gegn aukaiðgjaldi áhættu þá vegna bótaskyldra slysa, sem þeir bera samkv. 32. gr. l. nr. 41 1930, þannig, að Tryggingastofnunin greiði hinum slasaða, auk dagpeninga skv. 53. gr. laganna, fullt kaup eða aflahlut í eina viku frá afskráningardegi að telja. Ákvæði hliðstætt þessu var í tryggingal., þar til 1946, en var þá ekki tekið í almannatryggingalögin. Nú hefur aftur á móti komið um þetta eindregin ósk frá L. Í. Ú. í gegnum n. frá þeim aðila. Sú n. fór að vísu fram á fleira, en heilbr.- og félmn. gat ekki gengið inn á nema þetta. Er þetta ákvæði mjög til bóta. Gert er ráð fyrir í till. n., að ráðh. ákveði, hvort og hvenær þessi skylda er lögð á útgerðarmenn, og hygg ég, að það verði ekki fyrr en í júní. Hins vegar get ég ekki á þessu stigi sagt um, hve mikla hækkun þetta hefur í för með sér, en ljóst er, að kostnaður verður einhver af þessu fyrir útgerðarmenn. Þá er það 2. brtt. á sama þskj. Sú till. er nýmæli. Efni hennar er það, að erfðafjárskattur samkv. l. þar um og útarfur samkv. erfðalögum skuli hér eftir ekki renna í ríkissjóð, heldur í varasjóð trygginganna. Hugsunin á bak við þetta er sú, að miðað er við hina fornu réttarvenju, þegar erfðaréttur og framfærsluskylda voru látin fara saman. En nú hefur Alþingi með erfðalögunum nýju fellt niður rétt hinna yztu útarfa til arftöku. Nú hefur það verið svo, að þetta fé hefur runnið í ríkissjóðinn, en hér er lagt til, að það renni í varasjóð trygginganna, sem hafa a. m. k. að mestu leyti tekið að sér framfærsluskylduna. Hér er að vísu um litla upphæð að ræða. Ég held, að ég muni það rétt, að tekjur af þessu séu áætlaðar á frv. til fjárlaga fyrir 1950 um 350 þús. kr., hvort sem það verður nú eitthvað meira síðar. N. er á einu máli um þessa brtt., og vænti ég, að hv. d. geti á þetta fallizt. Þriðja brtt. n. er við 23. gr., og er efni hennar í stuttu máli sem hér segir: Samkv. frv. er gert ráð fyrir, að sveitarstjórn geti leitað álits undirskattanefndar utan kaupstaða, en yfirskattan. í kaupstöðum um það, hvort henni beri að greiða iðgjald fyrir aðila, sem fellur undir 109. gr., eða honum sé samt sem áður talið fært að greiða það sjálfum. Eftir frv. er því gert ráð fyrir, að nægilegt sé að leita til undirskattan. utan kaupstaða, en hér er gert ráð fyrir, að sveitarstjórn leiti til yfirskattan. bæði utan kaupstaða og í og álit hennar skeri úr um það, hvort manni ber að greiða iðgjaldið eða ekki. Ástæðan til þessarar brtt. er sú, að undirskattan. hefur í raun og veru sagt sitt álit, þegar hún semur skattskrá, og því ekki þörf á að leita til hennar á ný, heldur réttast að leita þá álits yfirskattanefndar. N. leggur einróma til, að þessi till. verði samþ. Fjórða brtt. fjallar um frjálsar tryggingar fyrir íþróttamenn. Ég hygg, að á hverju þingi hafi verið borin fram frumvörp um slysatryggingu íþróttamanna, sem þá hafa verið miðuð við, að þær tryggingar féllu undir almennu tryggingaákvæðin, þar sem atvinnurekendur bera kostnaðinn af slysatryggingunum. Tryggingaráð hefur litið svo á, að óeðlilegt væri að feila slysatryggingu íþróttamanna undir þessi ákvæði, en vill mæta óskum þeirra á þann hátt, sem sagt er í fjórðu brtt. Gert er ráð fyrir að tryggja í hóptryggingu þannig, að félagssamtök geti tryggt meðlimi sína, „þegar þeir taka þátt í opinberri íþróttakeppni eða æfingum og námskeiðum undir stjórn viðurkenndra íþróttakennara.“ Lengra hefur n. ekki þótt fært að ganga, því að ef íþróttamennirnir hefðu verið tryggðir á öllum æfingum, en þyrftu ekki að vera undir eftirliti valdra manna, þá mundi ekki vera hægt að fylgjast með því, hvort og hvenær slys hefðu orðið. Enn fremur hefur ekki þótt annað ráðlegt en að endurtryggja a. m. k. 75% af áhættunni, til þess að koma í veg fyrir, að sjóðir slysatrygginganna almennt biðu tjón af þessu. Ég hef svo ekki meira að segja um brtt. n., en vænti þess, að hv. d. samþykki þær. Aðrar brtt. mun ég geyma að ræða, þar til flm. þeirra hafa gert grein fyrir þeim.