Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfi, dagsettu 1. mars sl., hefur hún óskað eftir því við félags- og tryggingamálanefnd að nefndin fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um þjónustusamninga Barnaverndarstofu og lok þeirra. Það er í samræmi við þinglega meðferð skýrslna Ríkisendurskoðunar sem forsætisnefnd samþykkti 12. febrúar 2008.

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur fara fram í dag að lokinni síðari utandagskrárumræðu.

Kl. 11 fer fram umræða utan dagskrár um framkvæmdir í Þingeyjarsýslu í ljósi sameiginlegs umhverfismats. Málshefjandi er hv. þm. Mörður Árnason. Iðnaðarráðherra Katrín Júlíusdóttir verður til andsvara. Kl. hálftvö fer fram síðari umræða utan dagskrár um ástandið í arabalöndum og ábyrgð vestrænna ríkja. Málshefjandi er hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson verður til andsvara. Umræðurnar fara fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Frú forseti. Í síðustu viku var hér utandagskrárumræða um eldsneytisverð á Íslandi. Hæstv. fjármálaráðherra tók þátt í þeirri umræðu og skildi ekki eftir mikla von hjá þingheimi eða almenningi í þessu landi um að hann mundi grípa til aðgerða til að létta þær byrðar sem leggjast nú á almenning vegna síhækkandi olíuverðs í heiminum. Hann ætlaði að skipa nefnd. Mig langar að bera málið undir forsætisráðherra sem hefur oft látið til sín taka í þeim málum sem þingmaður. Þannig var það t.d. á árinu 2006 þegar eldsneytisverð var mun lægra en í dag  Ég vil því bera það undir hæstv. forsætisráðherra hvort hún telji ekki ástæðu til að ganga mun lengra en fjármálaráðherra nefndi í síðustu viku og skipa nefnd til að skoða hvað gerist í framtíðinni. Það er dagurinn í dag sem skiptir máli. Á hverjum einasta degi fer fólk og fyllir á tankinn hjá sér, það finnur fyrir áhrifunum. Á hverjum einasta degi fara flutningabílar um landið með hærri kostnaði. Flutningskostnaðurinn leggst á þá sem búa á 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að bera saman árið í ár og árið 2006  Engu að síður er full ástæða til að taka þetta mál upp og ég hef af því verulegar áhyggjur vegna þess að það vegur sannarlega þungt í framfærslukostnaði heimila. Eins og hv. þingmaður nefndi var málið rætt utan dagskrár um daginn og fór fjármálaráðherra þá yfir það sem hann taldi rétt að gera í málinu. Hann nefndi hvert hlutfall skatta af bensínverði væri í öðrum löndum, að það væri t.d. hærra á hinum Norðurlöndunum. Hér er verð á lítrann lægst á Íslandi af flestum Evrópulöndunum, aðeins Pólland er lægra. Að vísu verður að taka kaupmátt inn í dæmið og þá breytist útkoman auðvitað. Fjármálaráðherra nefndi tvennt sem hann vildi gera: Hann vildi setja nefnd í málið til að skoða hvort ekki væri hægt að lækka flutningskostnað á bensíni. Ég er sammála honum um það. Hann nefndi líka almannasamgöngur sem ég tel að við ættum að skoða. 

Frú forseti. Hér er ekki verið að ræða hvort ríkið sé tilbúið til að gefa eftir af álögum sínum í fallandi skattstofni. Hér er verið að ræða hvort ríkið sé ekki tilbúið til að endurskoða opinberar álögur á eldsneyti á meðan það hækkar í sífellu. Ætlar hæstv. forsætisráðherra að haga því þannig að hærra heimsmarkaðsverð á olíu og hærra útsöluverð á Íslandi verði sérstakur tekjuauki fyrir ríkið? Er það það sem ríkisstjórnin stefnir að, að nota þær breytingar sem verða á eldsneytisverðinu sem einhvers konar matarholu fyrir ríkisstjórnina? Það gengur augljóslega ekki upp. Ég vil biðja hæstv. forsætisráðherra að athuga hversu mikil áhrif verðþróunin er farin að hafa á magnið. Hafi forsætisráðherra áhuga á að viðhalda þeim tekjustofni 

Virðulegi forseti. Í þeirri endurskoðun sem fara mun fram á vegum hæstv. fjármálaráðherra er alveg full ástæða til að skoða heildarmyndina og sjá hvaða áhrif hækkanirnar hafa haft á magnið, eins og hv. þingmaður nefnir, hvort fólk er farið að draga verulega úr akstri út af háu bensínverði. Það má vel vera og menn verða að skoða málið í heildarsamhengi. Ég hvet til þess að það verði gert og það verður örugglega gert í þeirri nefnd sem skoða mun málið. En það er ekki hægt að lifa með því að gjaldið sveiflist fram og til baka, að láta krónutölur og annað miðast við heimsmarkaðsverð og sveiflur í því með einhverri tímabundinni lækkun.  En ég tek undir að við skulum skoða heildarmyndina. Og af því að þingmaðurinn grípur fram í „2006“ hvet ég hann til að bera saman  
            

Frú forseti. Ég ætla að ræða sambærileg mál og hv. þm. Bjarni Benediktsson og hæstv. forsætisráðherra ræddu áðan en þó með áherslu á hliðaráhrifin af þeim málum sem eru gífurlega mikil, áhrifin á skuldir heimilanna. Í Morgunblaðinu í morgun kom nefnilega fram að á síðustu tveimur vikum hefðu skuldir íslenskra heimila hækkað um 6 milljarða kr. eingöngu vegna hækkana á eldsneytisverði. 6 milljarðar kr. eru kunnugleg tala. Það er akkúrat það sem ríkisstjórnin hafði til málanna að leggja eftir tveggja mánaða setu svokallaðra reiknimeistara uppi í Þjóðmenningarhúsi eftir að lá við byltingu utan við húsið. Þá settust menn niður við að reikna út hvað gera mætti fyrir heimilin, hvernig leysa mætti vanda þeirra. Niðurstaðan varð sú að gera það sem bankarnir höfðu þegar boðað og margir voru byrjaðir á, reyndar höfðu sumir gengið lengra, að leggja til viðbótar 6 milljarða kr., sem menn höfðu reyndar ekki fundið þá og hafa kannski ekki enn. Á tveimur vikum hafa þessir 6 milljarðar væntanlega farið fyrir lítið eingöngu vegna hækkandi eldsneytisverðs. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er ekki orðið tímabært að ríkisstjórnin fari að huga að því hvaða áhrif allar þessar skattahækkanir og verðlagsþróun hafa á stöðu heimilanna, bæði í beinum útgjöldum en líka á skuldastöðu þeirra? Ríkisstjórnin hefur nú hækkað álögur á eldsneyti fjórum sinnum á rúmlega tveimur árum. Er ekki mál að linni og tími til kominn að snúa þeirri þróun við, ekki bara til að fólk hafi betur efni á því að komast á milli staða heldur líka til þess að reyna að vinna á skuldum heimilanna sem eru meginvandamál samfélagsins í dag í stað þess að ríkisstjórnin haldi stöðugt áfram að hækka skatta á nánast allar neysluvörur og hækka þar með kröfurnar á heimilin um leið?

Virðulegi forseti. Það er spurning af svipuðum meiði og spurning hv. þm. Bjarna Ben. Auðvitað kemur sú kreppa sem við höfum verið að ganga í gegnum og þeir erfiðleikar og það aðhald sem við höfum þurft að glíma við í ríkissjóði óhjákvæmilega niður á heimilunum. En eins og hv. þingmaður veit hefur ríkisstjórnin þó unnið mjög að því í fjárlagagerð sinni, bæði að því er varðar útgjöld og skatta, að hlífa lægst launuðu hópunum, fólki með lágar og meðaltekjur. Það hefur sýnt sig í lækkandi skattbyrði hjá fólki með lágar tekjur og meðaltekjur. Skyldi þá hv. þingmaður bera saman skattbyrðina eins og hún var þegar sjálfstæðismenn og framsóknarmenn stjórnuðu á árum áður? Þá bitnuðu skattarnir einkum á fólki með lágar tekjur þar sem hálaunahópunum var hlíft. Um það eru til lærðar greinargerðir  Hv. þingmaður sér það líka ef hann skoðar málið af sanngirni að reynt hefur verið að hlífa velferðarkerfinu eins og kostur er bæði að því er varðar menntakerfið og félagslega kerfið. Ekki er þó tími til að fara í gegnum það hér. Farið hefur verið miklu vægar í niðurskurð þar. Af því að þingmaðurinn talar um miklar skattahækkanir spyr ég hann hvort hann vilji frekar fara í frekari niðurskurð á ríkisútgjöldum og lækka þar með skattana - við höfum farið í ýmsar aðhaldsaðgerðir eins og þingmaðurinn veit - og skilja þá eftir meiri halla á ríkissjóði. Hvað mundi það þýða fyrir efnahagsmálin? Ég bið þingmanninn að hafa í huga hvaða árangur hefur náðst í efnahagsmálum að því er varðar lækkun á vöxtum og ekki síst á verðbólgu sem skilar sér sannarlega fyrir heimilin og fyrirtækin í landinu.

Forseti vill minna hv. þingmenn og ráðherra á að nefna ber þingmenn fullu nafni. Hv. 2. þm. Suðvesturkjördæmis heitir fullu nafni Bjarni Benediktsson.

Frú forseti. Ég ætla að láta vera að fara í miklar umræður um hinar endalausu fullyrðingar hæstv. forsætisráðherra um að skattar hafi í raun verið miklu hærri áður fyrr þrátt fyrir að sami ráðherra tali sífellt um að of lág skattlagning hafi ýtt undir þensluna. Líklega eru allar þær upplýsingar komnar úr sömu átt. En ég ætla að biðja hæstv. forsætisráðherra að svara spurningunni til tilbreytingar, að svara því sem ég spurði um, þ.e. áhrifin á skuldastöðu heimilanna. Áhrifin á skuldastöðuna eru jöfn eftir því hvort heimilin eiga mikið fjármagn eða ekki.  Hvað ætlar hæstv. forsætisráðherra að gera til að ná niður skuldum heimilanna?

Ekki dettur mér í hug að neita því, virðulegi forseti, að skuldastaða heimila hafi versnað verulega. 

Hæstv. forseti. Sú niðurstaða hæstv. umhverfisráðherra að synja staðfestingar á skipulagi vegna Urriðafossvirkjunar hefur vakið miklar umræður hér og verið umdeild, ekki síst í kjölfar þess að Hæstiréttur dæmdi þá ákvörðun ólögmæta. Nú hafa komið fram upplýsingar á vegum umhverfisráðuneytisins sem benda til þess að embætti ríkislögmanns, sem er það embætti sem fer með lögfræðilega ráðgjöf til ríkisins vegna málaferla fyrir dómstólum, lagðist gegn því að hæstv. umhverfisráðherra áfrýjaði dómi héraðsdóms í því máli. Ekki verður önnur ályktun dregin af þeim gögnum sem nú hafa verið birt en að hæstv. umhverfisráðherra hafi beinlínis og meðvitað ákveðið að ganga gegn ráðgjöf þess embættis sem sérstaklega hefur það hlutverk að vera ráðuneytum, ráðherrum og öðrum aðilum ríkisins til ráðgjafar um það hvernig beri að halda á málum fyrir dómstólum. Ég spyr því hæstv. umhverfisráðherra: Hvaða forsendur lágu að baki því að hæstv. ráðherra komst að annarri niðurstöðu um þetta en ríkislögmaður? Kann að vera að þar hafi búið að baki sá pólitíski vilji hæstv. umhverfisráðherra sem oft hefur komið fram að setja steina í götu þeirra framkvæmda sem þarna var verið að fjalla um?

Virðulegur forseti. Hér er þingmaðurinn að vísa til þeirra gagna sem voru birt á vef umhverfisráðuneytisins í gær þar sem ég óskaði eftir því að öll gögn varðandi þetta mál yrðu birt og það umfram lagaskyldu, þannig að það liggi fyrir. Það er rétt sem þarna kemur fram að ríkislögmaður taldi minni líkur en meiri fyrir því að mál ynnist fyrir Hæstarétti, það mál sem þarna var um að ræða. Hins vegar var það svo að dómur héraðsdóms gaf ekki skýra línu um það í hvaða tilvikum sveitarfélögum væri heimilt að fá greiddan kostnað vegna gerðar skipulags í sveitarfélaginu og sveitarfélögin stóðu frammi fyrir því eftir sem áður að þurfa að leggja mat á það í hvert skipti hvort með slíkri greiðsluþátttöku væri réttaröryggi íbúa stefnt í hættu. Það var því að mínu mati fullkomlega eðlilegt að láta reyna á túlkunaratriði fyrir báðum dómstigum til að fá endanlega niðurstöðu í þessu álitamáli um túlkun lagaákvæða til að eyða óvissu. Trausti Fannar Valsson, lektor í stjórnsýslurétti, segir í Fréttablaðinu 21. febrúar sl., með leyfi forseta: „Að láta reyna á slíkt fyrir dómstólum er á engan hátt ómálefnalegt af hendi stjórnvalda. Í flestum tilfellum er hins vegar mjög fjarlægt að ráðherra beri lagalega ábyrgð á slíku nema talið er að ráðherra hafi misbeitti valdi sínu með því að knýja á um einhverja meðferð máls fyrir dómstólum.“ Það var ekki um það að ræða þarna heldur að fá lagalegri óvissu eytt.

Hæstv. forseti. Mér finnst gæta ákveðinnar ósamkvæmni í þeim svörum sem hæstv. umhverfisráðherra hefur gefið í þessum málum, sérstaklega þegar horft er til þess að þegar málið kom fyrir Hæstarétt krafðist ráðherra frávísunar, en frávísun felur það í sér að ekki fellur efnislegur dómur í málinu. Það er ákveðin brotalöm í þessari röksemdafærslu. Hvaða lögfræðilegu sjónarmið lágu þarna að baki? Efnisleg niðurstaða lá fyrir úr héraðsdómi og samkvæmt ráðleggingum ríkislögmanns var ekki um það að ræða að möguleiki væri að koma nýjum lagasjónarmiðum eða nýjum rökum fram fyrir Hæstarétti, heldur var um að ræða áfrýjun á því máli eins og það kom fyrir í undirrétti. Ég spyr því: 

Virðulegur forseti. Ég tel að ég hafi rökstutt það nægilega í fyrra svari mínu, en ég vil einnig geta þess að ég fékk minnisblað frá Hjalta Steinþórssyni hæstaréttarlögmanni sem mælti með áfrýjun á þeim grunni að rök héraðsdóms væru mjög einföld, aðeins þau að af því að ekki væri sérstaklega bannað að framkvæmdaraðili greiddi kostnað við gerð aðalskipulags yrði að telja það heimilt. Hann sagðist telja þessa túlkun héraðsdóms ótæka og ráðlagði mér að áfrýja. Það gerðu líka fleiri lögmenn án þess að gera það á pappír þannig að ég taldi að vegna þeirra miklu deilna sem hafa staðið um þetta mál væri ómögulegt annað en að reka það til enda.

Virðulegi forseti. Við sáum annaðhvort í gær eða fyrradag sérstaka sýningu, sem ég vil kalla svo, í fjármálaráðuneytinu þegar samninganefndin í Icesave-samningunum tók að sér að kynna nýtt mat á eignasafni Landsbankans. Ég man ekki til þess að sá er hér stendur hafi veitt samninganefndinni eitthvert umboð til að vera um leið PR-nefnd eða kynningarnefnd fyrir ríkisstjórnina eða þá sem vilja styðja þetta samkomulag. Þetta var mjög athyglisvert. Á þessum kynningarfundi kom fram hjá samninganefndinni, eða þessari nýju auglýsinganefnd ríkisstjórnarinnar, að mat á eignasafninu hefði batnað mjög mikið. Nú má vissulega færa fyrir því rök að það hafi batnað, en þannig er að í mars 2010 var þetta eignasafn metið á 1.172 milljarða kr. Í desember 2010 var matið komið niður í 1.132 milljarða kr. Það lækkaði sem sagt í millitíðinni. Síðan kemur núna nýtt mat, sem við hljótum að sjálfsögðu að fagna, upp á 1.175 milljarða eða svo. Hækkunin á matinu frá því í mars 2010 og til þessa nýja mats er ekki mjög mikil þegar að er gáð. En hvað segir þetta okkur? Þetta segir okkur að sveiflurnar í þessu máli og óvissan eru alveg gríðarlegar, 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir að umtalsefni kynningu samninganefndarinnar á tölum um betri endurheimtur úr þrotabúi Landsbankans. Ég held að það hljóti að skipta máli fyrir þjóðina að fá að heyra fréttir um raunsætt mat á því hvað fáist upp í þessar kröfur. Ég held að það hafi efnisleg áhrif á afstöðu fólks til þess samnings sem nú liggur fyrir að þjóðin mun greiða atkvæði um. Mér finnst ekkert óeðlilegt við að samninganefndin kynni útreikninga sína, enda lágu útreikningar samninganefndarinnar til grundvallar í greinargerð sem fylgdi frumvarpinu inn í þingið. Samninganefndin hafði forræði á útreikningunum sem lagðir voru fram í þinginu og því mjög eðlilegt að samninganefndin endurmeti núna horfurnar í ljósi nýrra upplýsinga um endurheimtur. Auðvitað eru endurheimturnar alltaf einhverri óvissu undirorpnar. Það fer eftir mati á eignaverði. Blessunarlega eru núna bjartari horfur fram undan og góður líkur á að kostnaður þjóðarinnar vegna Icesave-samninganna verði hverfandi. Í grunninn stöndum við alltaf frammi fyrir því mati hvort við viljum ljúka þessu máli nú með samningum eða taka áhættu af frekari dómsmálum, tefja úrlausn málsins með ærnum tilkostnaði fyrir íslenskt þjóðlíf. Það eru vogarskálarnar sem við verðum öll að meta þetta mál á. Varðandi spurningar um bein áhrif frestunarinnar á greiðsluferilinn eru það atriði 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að sjá hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra fá ráðgjöf hjá þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, enda eru þeir nátengdir í þessu máli. Hins vegar svaraði hæstv. ráðherra ekki þeirri spurningu sem ég spurði hann en til að upplýsa hann hef ég þær upplýsingar að það geti verið 3–3,5 milljarðar sem vaxtakostnaðurinn mun aukast, þ.e. vextirnir munu hækka. Í ljósi þess að hæstv. ráðherra sagði að kynningarfundurinn hefði m.a. verið mikilvægur til að fólk gæti myndað sér skoðanir á málinu, það styður sem sagt að hugmyndin með fundinum var væntanlega að reyna að koma að ákveðnum skoðunum hjá fólki, og þá spyr ég: Er ráðherrann tilbúinn til að styðja þingsályktunartillögu sem ég mun vonandi mæla fyrir á næstu dögum, er í vinnslu í þinginu, um að fram fari sjálfstætt mat á eignasafni 

Virðulegi forseti. Það er hægt að staðhæfa það að óvissa um endurheimtur úr eignasafninu hefur farið minnkandi með tímanum. Bilið milli skuldbindinganna og þess sem líklegt er að fáist upp í þær hefur minnkað. Þetta vitum við. Menn geta haft áhyggjur af vaxtareikningi af einstökum afborgunum vegna þessa en það eru þó ekki rök fyrir því að fresta úrlausn málsins frekar og hætta á vaxtagreiðslur á síðari stigum ef dómur gengur okkur í óhag. Í grunninn snýst þetta mál um það hvort við viljum meta hagsmunina með þeim hætti að það skipti okkur máli að komast úr þeirri kyrrstöðu sem hv. þingmaður, formaður Framsóknarflokksins, lýsti áðan  
            

Forseti. Sú spurning er mjög ofarlega í hugum almennings í þessu landi nú um stundir fyrir hverja þjóðgarður sé, hverjir eigi að hafa afnot af honum.  Nú háttar svo til að velflestir þeirra fulltrúa félagasamtaka og ótal aðila í þjóðfélaginu sem hafa nýtt þetta svæði til útivistar, afþreyingar, eru meira og minna allir kolvitlausir, svo vægt sé til orða tekið, sárir, svekktir og reiðir. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort það sé tilviljun að svo hátti til, með hvaða hætti samráð við þessa aðila hafi verið háttað og vildi gjarnan heyra skoðanir hæstv. ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir fyrirspurnina. Þetta er náttúrlega það umfangsmikið mál að það væri gott að hafa til þess lengri tíma að fara í gegnum samráðsferilinn eins og hann var. Það er rétt sem þingmaðurinn kemur að, það hafa verið nokkrir hvellir eftir að ég staðfesti þessa verndaráætlun, en það er svo samkvæmt lögunum um Vatnajökulsþjóðgarð að umhverfisráðherra er ekki gert eða ætlað að gera á verndaráætluninni, þ.e. tillögu stjórnar, efnislegar breytingar. Mitt verkefni er sem sé að fara yfir tillöguna út frá því að öllum lögformlegum skilyrðum hafi verið sinnt og niðurstaða mín, eftir að hafa verið með áætlunina undir höndum frá því í september, var sú að svo hefði verið. Hins vegar hafði ég af því nokkrar áhyggjur að ég fékk töluvert af athugasemdum meðan á þessari skoðun minni stóð og þær vörðuðu fyrst og fremst þrennt. Í fyrsta lagi það sem þingmaðurinn nefnir hér, samráðsferlið í ferlinu sem stjórnin hafði með höndum. Í öðru lagi tvö efnisleg atriði, annars vegar vegna veiðinnar og hins vegar varðandi samgöngurnar. Ég hitti þó nokkuð marga aðila á þessu tímabili til að fara yfir þessar athugasemdir og af þeim sökum, til viðbótar við það að staðfesta tillögu stjórnarinnar, gerði ég um það tillögu til hennar við staðfestinguna að sett yrði á stofn sérstakt ráð sem fjallaði sérstaklega um samgöngurnar vegna þess að þetta er náttúrlega tillaga í sjálfu sér sem er til tíu ára en stjórnin getur gert tillögur um breytingar á þessari verndaráætlun. Mér þykir mikilvægt vegna þess að þarna er um að ræða yfir 600 kílómetra samgöngukerfi inni í þjóðgarðinum að yfir það sé farið með reglulegum hætti og 

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil þó nefna hér að þau þrjú atriði sem ráðherra nefnir í svari sínu, samráðsferlið, veiðarnar og samgöngurnar, eru réttilega eins og hún getur um þau atriði sem virðist á brjóta. Mér finnst með ólíkindum hvernig málið getur unnist með þeim hætti í öllu þessu langa ferli að þegar kemur að staðfestingu og hún er fullnustuð verði viðbrögðin með þeim hætti. Það hlýtur að vera gerð krafa til þess að ferlið við þetta, staðfesting slíkrar áætlunar, verði endurskoðað. Ég tek undir að það þarf ítarlegri og betri tíma til að ræða þetta og það tækifæri gefst á morgun, á opnum fundi með hæstv. ráðherra, en ég spyr engu að síður um sýn hennar til þeirra möguleika sem fyrir eru til þess að 

Ég hlakka til þess að vera á opnum fundi með umhverfisnefnd á morgun um þessi mál og þá gefst meiri tími til að fara yfir það í smáatriðum. Ég vil sérstaklega geta þess sem varðar veiðarnar að í átta síðna greinargerð sem ég lét fylgja minni staðfestingu, einmitt vegna þessara atriða, lét ég þess sérstaklega getið að það sé sjálfsagt að fylgjast vel með þróun mála á þessu svæði sem um ræðir þegar veiðin er annars vegar, þ.e. veiðisvæðið í kringum Snæfell og Eyjabakka, því að þar þarf að fylgjast með þróun gönguferða, hvort hún verði með þeim hætti sem búist er við á næstu árum, og hvort það sé ástæða til að endurskoða þetta bann, en slík ákvörðun væri ákvörðun þjóðgarðsins. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að stjórn þjóðgarðsins hefji nú þegar öflugt samráð við þá aðila sem hafa af þessu hvað mestar áhyggjur, en það er ekki svo eins og þingmaðurinn tekur hér fram, hann orðar það svo að það séu meira og minna allir kolvitlausir, 

Forseti. Á tímum eins og þeim sem við nú lifum eftir efnahagshrunið með 14 þúsund manns á atvinnuleysisskrá, menn sem enn eru í roti á efstu hæðinni í fyrirtækjunum og víða ósátt í byggðum með þróunina, en ungt fólk horfir á framtíðina með spurn í augunum, þá er ekkert skrýtið að stjórnmálamenn og forustumenn í héraði leiti að einhverri stórri og snöggri lausn, einhverjum þeim hókus-pókus sem útvegi atvinnu og færi kjark og bjargi byggðum allt í einu. Gallinn er sá, forseti, að slíkar lausnir eru aðallega ekki til og á tímum eins og okkar skiptir umfram allt máli að menn haldi jafnvægi og hugsi út fyrir kjörtímabilið og stefni að þeim kostum sem reynast best í bráð og í lengd. Forseti. Það var á sínum tíma deilt um þá ákvörðun Þórunnar Sveinbjarnardóttur, hv. þingmanns og þáverandi umhverfisráðherra, að setja áformaðar framkvæmdir í Þingeyjarsýslu í sameiginlegt umhverfismat. Nú, þegar matið er komið, hafa þær raddir hljóðnað. Matið sýnir að  Forseti. Mér skilst að þingmenn fái tækifæri hér á eftir til að taka þátt í umræðunni og það væri gott að þeir  
             Matið sýnir að þessar hugmyndir voru óraunhæfar og hefðu spillt mjög landkostum og framtíðarmöguleikum í héraðinu. En í staðinn heyrast aðrar raddir, sameiginlega matið skiptir engu máli og það er úrelt, nú séu uppi allt önnur áform og ég held að það sé í dag, eða í gær, sem var fundað vestan hafs um álver upp á 250 þús. tonn í stað 360 þús. tonna og látið eins og þar sé fjármunur en ekki bita. Sameiginlega matið var í fernu lagi, það voru athuguð virkjunarsvæðin við Kröflu og Þeistareyki, álversrekstur á Bakka við Skjálfanda og umfangsmiklar línulagnir þarna á milli. Í símskeytastíl eru niðurstöðurnar þær að ekkert mat liggur fyrir, engar rannsóknir um sjálfbærni svæðanna og miklar efasemdir koma fram um vinnsluhraðann. Það er talið verulegt umhverfistjón að línulögninni en álverið sjálft er eiginlega minnsta málið í þessu þótt koltvísýringslosun aukist um 14% við þá framkvæmd. Framkvæmdirnar hefðu, með leyfi forseta, úr 1. kafla álitsins „veruleg áhrif á stóru svæði og miðað við markmið framkvæmdanna er mannvirkjum þeirra ætlað að standa til langs tíma og verða áhrif þeirra því varanleg og að stórum hluta óafturkræf. Framkvæmdirnar munu skerða 17.000 ha af ósnortnum víðernum, sem eru mikilvægt aðdráttarafl í ferðaþjónustu og útivist. Í heildina munu framkvæmdirnar valda röskun á 438 ha lands, skerða 130 ha eldhrauna sem njóta verndar samkvæmt náttúruverndarlögum, skerða 370 ha af grónu landi og þar af rúmlega 38 ha af votlendi sem nýtur verndar samkvæmt náttúruverndarlögum auk þess sem hátt í 100 fornminjar verða í mikilli hættu vegna framkvæmdanna og stór hluti þeirra raskast varanlega.“ Þá er að spyrja sig: Leiða niðurstöður matsins til þess að ekkert verði hægt að vinna úr þessari orku úr Þingeyjarþingi og að menn eigi að gleyma öllum framkvæmdahugleiðingum? Nei, það tel ég ekki vera. Við eigum að geta nýtt hluta af þessum mikla krafti Þingeyjarþings, héraðsmönnum og Íslendingum öllum til hagsbóta, með sjálfbærri nýtingu og af fyllstu varúð gagnvart auðlindinni, með virðingu fyrir náttúruverðmætum og þeim atvinnuvegum sem á henni byggja og með skynsamlegu viti í markaðsmálum og samningum við orkunotendur. Við eigum að gleyma stóru álversdraumunum og leggja áherslu á verksmiðjur og starfseiningar sem nýta minni orku, stefna eins og sumir segja á litlu, sætu stóriðjuna og við eigum að reyna allt sem hægt er til að koma hinum orkufreka iðnaði sem næst orkuuppsprettunni til að losna við umhverfisspjöll á þingeyskum víðernum.  Það er óábyrg pólitík, forseti, að halda áfram í þessa átt eftir þróun síðustu ára og þegar nú liggur fyrir það álit Skipulagsstofnunar sem raun ber um vitni að loknu sameiginlegu mati á umhverfisáhrifum. Og ég vænti þess að hæstv. iðnaðarráðherra hafi skoðað málin í þessu ljósi 

Virðulegi forseti. Það er merkilegur órói í salnum út af þessu máli en ég vona að við getum átt hér yfirvegað samtal um þetta mikilvæga mál vegna þess að það skiptir máli að við ráðumst í myndarlega uppbyggingu á þessu svæði og það sem allra fyrst. Það skiptir líka mjög miklu máli, eins og ég hef áður lýst í þessum stól, að við fáum sem mest verðmæti fyrir þær auðlindir sem þarna er ætlunin að nýta í framtíðinni, fyrir norðan, og það hef ég stutt. Virðulegi forseti. Haustið 2009 var horfið frá þeirri stefnu fyrrverandi ríkisstjórnar að einblína á eingöngu á einn kaupanda og gera viljayfirlýsingar við einn mögulegan kaupanda að orkunni þarna fyrir norðan. Því var skipuð verkefnisstjórn sem ætlað var að skoða fleiri kosti, og líka auðvitað til að vekja athygli á svæðinu. Það eru góðar fréttir sem hafa komið út úr þeirri vinnu en áhugi á svæðinu hefur svo aldeilis verið að glæðast. Núna er Landsvirkjun í virkum viðræðum við sex til átta mögulega kaupendur, t.d. metanólverksmiðju í nágrenni Kröflu, þarna er um að ræða fyrirtæki í málmframleiðslu, efnavöruiðnaði og eldsneytisframleiðslu, utan álfyrirtækja.  Meginniðurstaðan er því sú að öll umgjörð sem nauðsynleg er fyrir uppbyggingu orkufreks iðnaðar á Norðausturlandi er til staðar ef frá er talin uppbygging ákveðinna innviða, svo sem hafnargerð, vegaframkvæmdir og raforkudreifikerfi, að því undanskildu er annað fyrir hendi. Því er komið að því núna að láta reyna á orkusölusamninga við þá aðila sem Landsvirkjun er í viðræðum við og við þá sem hafa lýst áhuga. Það er mjög mikilvægt að náin samvinna sé höfð á milli allra þeirra aðila sem að málinu þurfa að koma. Orkusamningar eru viðskiptasamningar og þess vegna er mikilvægt að Landsvirkjun og önnur orkufyrirtæki fái sem hæst orkuverð til hagsbóta fyrir eigendur sína sem eru auðvitað þjóðin sjálf. Þetta sameiginlega umhverfismat fjallaði um 346 þús. tonna álver sem lýsti áhuga eða áformum framkvæmdaraðila um stærð á verksmiðju. Viljayfirlýsing sem forveri minn í starfi, framsóknarmaðurinn Valgerður Sverrisdóttir, skrifaði undir fjallaði um 250 þús. tonna álver þannig að þarna hefur verið töluvert misræmi. Ég tel að stjórnvöld hafi aldrei séð fyrir sér 350 þús. tonna álver að þessu leyti, en ég held að það skipti máli að við horfum raunsætt á málin og miðað við þetta umhverfismat og þær upplýsingar sem liggja fyrir um getu svæðisins er hægt að segja að ef samningar nást á morgun um sölu á þessari orku getur tekið upp undir heil tíu ár að skala upp þessa framleiðslu. Menn geta verið nokkuð vissir um að innan fimm ára sé hægt að ná þarna í um 200 megavött en það er erfitt að segja til um framtíðina. Það er ekki stjórnmálamanna að standa og ákveða magn orkunnar í jörðu, sérstaklega jarðvarmans, heldur eru það sérfræðingar sem leggja á það mat en svo verður það náttúran sem svarar okkur því á endanum. Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að tryggja hagstætt orkuverð, að verkefnið standist allar þær kröfur sem settar eru, skapi verðmæt störf og að sú uppbygging sem verður fyrir valinu verði í sátt við umhverfið og samfélagið allt. Það er ekki stjórnmálamanna að halda með einstaka fyrirtækjum í þessari umræðu, heldur eigum við að fagna því að það sé komin virk samkeppni á svæðinu um að fá að nýta þessa orku af mismunandi fyrirtækjum og ég held að það hljóti að vera góðar fréttir. Ég hef fulla trú á því að orkan í Þingeyjarsýslum muni nýtast skynsamlega til atvinnuuppbyggingar á svæðinu og það verður að hafa í huga að þetta er langtímaverkefni. Virðulegi forseti. Enn og aftur ítreka ég að það skiptir öllu máli að við stjórnmálamenn séum með báða fætur á jörðunni í þessum efnum og förum ekki að fylkja hér liði  
            

Forseti. Ég þakka hv. málshefjanda frumkvæðið að þessari umræðu og lýsi yfir sérstakri ánægju með orð hæstv. iðnaðarráðherra um að hún telji mjög brýnt að ráðast í myndarlega uppbyggingu á því svæði sem hér um ræðir. Sérstaklega fagna ég þeirri viðleitni sem birtist í orðum hennar um að það væri útlit fyrir að á morgun næðust samningar um það verkefni sem um er rætt þannig að ég tel fulla ástæðu til þess  Ég vil þó á sama tíma hryggja hv. málshefjanda með því að lítið og sætt eða eitthvað annað dugar ekki til uppbyggingar á Húsavík. Þessi orð hv. málshefjanda benda til þess að hann hafi ekki snefil af þekkingu á innviðum þessa svæðis,  Á sameiginlegum fundi íbúa og þáverandi umhverfisráðherra, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, í ágúst, þar var líka þáverandi formaður iðnaðarnefndar Alþingis, Katrín Júlíusdóttir, núverandi hæstv. iðnaðarráðherra, lýstu báðar, þessir fulltrúar ríkisvaldsins, því yfir að þetta þýddi einnar viku töf á verkefninu. Hver er raunin? Við erum ekki farin að sjá framan í það 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé gott og gagnlegt að ræða þessi mál hér. Við búum í gjöfulu landi með miklum auðlindum og þá er auðvitað mikilvægast af öllu að fara vel með. Ef við göngum á auðlindirnar eru þær okkar bara í skamma stund. Sjálfbærni snýst nefnilega um heildarsýn og raunverulega framtíðarsýn. Þá skiptir máli að hafa heildina undir eins og forveri minn, hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, hlutaðist til um þegar hún tók ákvörðun um sameiginlegt umhverfismat á þessu svæði, þökk sé henni fyrir það. Mig langar sérstaklega í þessu efni að tala um þann hluta sameiginlega matsins sem varðar áhrif á jarðhita og orkuforða. Það er sá hluti sem við verðum að vera hvað best meðvituð um vegna þess að þegar allt kemur til alls snýst þetta kannski fyrst og fremst um raunveruleikann, en ekki svo mikið um pólitískar keilur. Þetta snýst um raunsæi og um það einfaldlega hvernig veruleikinn er þegar við ætlum að breyta jarðhita í rafmagn. Skipulagsstofnun telur í sínu sameiginlega mati verulega óvissu um áhrif af fyrirhuguðum virkjunum á jarðhitaauðlindina og að það séu auknar líkur á því að orkunýtingin verði ágeng í stað þess að vera sjálfbær þegar magnið er svo mikið sem hér er talað um. Ágeng vinnsla gerir ráð fyrir það mikilli orkuvinnslu að það verði að gera hlé í mörg ár eða áratugi eftir tiltekinn tíma til þess að ná upp sama rafmagni. Þetta verðum við að hafa í huga þegar talað er um atvinnuuppbyggingu því að ekki sjáum við fyrir okkur að stórir orkukaupendur fari annað eftir þessa áratugi til að sækja þessa orku. Þess vegna verðum við í þessum efnum, við sem hér erum vanari að hugsa í kjörtímabilum en öðrum 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir þessa umræðu sem er mikilvæg og nauðsynleg. Það er dálítið sérstakt hér í orðræðunni að heyra nú að það sameiginlega umhverfismat sem Samfylkingin stóð fyrir á sínum tíma sé orðið að einhverju sérstöku afreki í sögunni.

Það var flott hjá okkur.

Það var flott hjá okkur, segir hæstv. utanríkisráðherra og roðnar ekki einu sinni í kinnum. Það hefur komið í ljós að þetta hefur tafið framkvæmdir á svæðinu um tvö ár, tvö mikilvæg ár, þrátt fyrir orð þáverandi hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur og þáverandi hæstv. ráðherra Þórunnar Sveinbjarnardóttur. Svo brosir þetta lið yfir afrekum sínum í gegnum tíðina þegar kemur að þessari mikilvægu uppbyggingu. 
             Ég hélt að við værum sammála um eitt hér þvert á flokka, að þær auðlindir sem er að finna í Þingeyjarsýslu ættu að renna til atvinnuuppbyggingar þar. Gott og vel, ef við erum sammála um það þarf að byggja upp línur, það þarf að byggja upp vegi og byggja upp innviðina. Það eru ákveðnar fórnir sem við þurfum að færa í þeim efnum, en við höfum verið sammála um það á vettvangi Alþingis að við þurfum að færa slíkar fórnir til að skapa hundruð starfa á þessu svæði. Svo kemur hv. þm. Mörður Árnason fram og mér þykir það ekki þingmanninum sæmandi að hann fari allt í einu að ræða hér um að við séum að tala um 700 þús. tonna álver, að það sé það sem menn eigi nú að fara að miða við. Menn eru markvisst að reyna að afvegaleiða umræðuna. Ég hvet hæstv. ráðherra til að styðja við þá uppbyggingu og þá vönduðu meðferð sem heimamenn hafa staðið í í áraraðir. Hér er ekki um neinar hókus-pókus aðgerðir að ræða. Þingeyingar hafa í gegnum mörg ár unnið markvisst að þessari uppbyggingu 

Frú forseti. Við ræðum hér umhverfi sameiginlegs umhverfismats. Eðli málsins samkvæmt er alveg sjálfsagt mál að öll áhrif af svona stórum framkvæmdum sem fyrirhugaðar eru séu metin sameiginlega. Það er ekkert einkamál einstakra sveitarfélaga eða landshluta þegar kemur að svona gríðarlegum framkvæmdum. Það þarf að skoða þessi mál í stóra samhenginu og sjá hvaða áhrif þetta hefur til langframa. Á Íslandi vantar tilfinnanlega að þætta saman langtímanáttúruverndaráætlun til áratuga, 30, 40, 50 ára, sem getur verið til hliðsjónar við afgreiðslu t.d. rammaáætlunar og annarra ætlaðra framkvæmda á auðlindasvæðum. Þeistareykir eru ekki einkamál Húsvíkinga eða annarra Þingeyinga, ekki frekar en önnur landsvæði. Virkjun á þessu svæði er mál allra Íslendinga. Virkjun jarðhita til raforkuframleiðslu er ávísun á gríðarlega sóun.  Jarðvarmavirkjanir hafa gríðarleg áhrif á umhverfið eins og sést vel á Hellisheiði þar sem geysilega fögur víðerni, fjöll og náttúra eru horfin bak við rör, virkjanahús og gufumökk. Fyrirtækið sem stóð fyrir því öllu saman er farið á hausinn. Er þetta sú framtíð sem menn sjá fyrir sér, að æða áfram á Þeistareykjum í þessum sama farvegi og gert var á Hellisheiðinni? Það er einfaldlega ekkert einkamál heimamanna, en það er hins vegar eðlilegt og sjálfsagt að orkan sem verður virkjuð þarna 

Virðulegi forseti. Þetta er afar sérstök umræða. Hér tala menn um hvernig eigi að virkja jarðhita og hvernig eigi að vera með iðnaðarstefnu og annað slíkt. Það kemur mér mjög á óvart að heyra að hv. frummælandi vilji að farið verði að drita niður verksmiðjum uppi í Gjástykki og Bjarnarflagi og upp við Mývatn, í þessum náttúruperlum. Við þingmenn verðum náttúrlega að taka okkur saman um það að stöðva svona hugmyndir. Svona umhverfissóðaskapur gengur ekki, það er ótækt að menn gæli við þetta.

Hneyksli.

Þetta er algjört hneyksli, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson segir utan úr sal. 
             Síðan bætir hæstv. umhverfisráðherra um betur og fer að tala um hvernig eigi að nýta orkuna í iðrum jarðar  Því miður er tími minn búinn, en ég hefði viljað segja svo margt fleira um þá umræðu sem hér er í gangi. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Merði Árnasyni, fyrir að hefja þessa umræðu. Það er nefnilega mikilvægt að sjá hana í dálítið víðara samhengi. Eins og ég sé það erum við í rauninni að tala um atvinnusköpun í sátt við umhverfið. Við erum að tala um það hvernig við ætlum að nýta auðlindir þessa lands til frambúðar. Þá verðum við að horfa á stóru myndina, þá getum við ekki bara horft á tilteknar verksmiðjur, t.d. tiltekna grænmetisframleiðendur eða tiltekna bændur. Við verðum að horfa á alla stóru myndina, alla þá atvinnustarfsemi sem er eða mun fyrirsjáanlega verða á viðkomandi svæði. Við verðum líka að átta okkur á því að nýjar rannsóknir á nýtingu á háhitasvæðinu sýna að það er alls ekki sjálfgefið að stórfelld orkuöflun á þessum svæðum sé sjálfbær til lengri tíma litið. Við getum ekki leyft okkur að fara af stað með stórfellda röskun á svæðum án þess að hafa a.m.k. einhverja haldbæra og góða hugmynd um það hvað er í gangi.  
             Ég bendi á árangurinn sem hefur t.d. náðst af uppbyggingu kringum jarðböðin við Mývatn, þá uppbyggingu sem hefur orðið af margs konar annarri ferðaþjónustu á Norðausturlandi sem meðal annarra fjölmiðlamaðurinn Simon Calder flutti erindi um fyrir norðan núna um helgina. Þessa þætti verðum við alla að skoða og við verðum að komast upp úr þessum hjólförum 

Frú forseti. Hér á sér stað mjög sérstök umræða. Menn tala um hókus-pókus og að menn megi ekki fara fram af einhverju hugsunarleysi eins og menn hefðu fengið einhverjar hugmyndir bara í gær um atvinnuuppbyggingu á norðausturhorni landsins. Það er búið að vinna að þessu máli um áraraðir og Þingeyingar hafa staðið mjög framarlega og eru til fyrirmyndar þegar kemur að undirbúningi að þessum framkvæmdum. Það er búið að verja mörgum milljörðum í rannsóknir á þessum svæðum. Svo koma menn hér upp og segja að þetta sé eitthvert hugsunarleysi, að menn séu að flana að einhverju. Menn verða náttúrlega að kynna sér hvað hefur átt sér stað í rannsóknum á þessu svæði til atvinnuuppbyggingar á undangengnum árum. Síðan tala menn um ferðaþjónustuna og það er mjög gott og ég er alveg einlægur stuðningsmaður þess að við höldum áfram að styðja við og efla hana. En það hlýtur eitthvað meira að mega koma á svæði eins og norðausturhorn landsins. Eins og ég hef sagt áður er búið að vinna gríðarlega mikla vinnu við það að skapa nokkur hundruð störf á þessu svæði. Menn tala um að 14 þúsund Íslendingar séu án atvinnu, og þurfum við þá ekki að fara að blása lífi í efnahagslíf þjóðarinnar að nýju? Þurfum við ekki að hafa þor til að taka ákvarðanir? Ég fordæmi það enn og aftur að menn komi upp og hæli sér af því að það hafi verið farið í sameiginlegt mat vegna þess verkefnis sem hefur tafið framgang þess um tvö ár, tvö mjög dýrmæt ár. Ég hvet þá hv. þingmenn sem koma hér upp og tala um hugsunarleysi og hókus-pókus að fara á þetta svæði, kynna sér innviðina og kannski síðast en ekki síst kynna sér allt það góða og vandaða undirbúningsstarf sem þarna hefur verið unnið. Sá sem hér stendur hefur gert það og margir aðrir, m.a. þingmenn kjördæmisins, og ég hvet hæstv. iðnaðarráðherra  
            

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Merði Árnasyni, málshefjanda að þessari umræðu, fyrir umræðuna og taka undir mál hans sem mér finnst flutt af skynsemi og sannfæringu. Ég er hlynnt skynsamlegri nýtingu á jarðvarma, en við verðum að hafa í huga að nýting jarðhitaauðlindarinnar getur verið sveiflukenndari en nýting vatnsafls og ég tel miklu skynsamlegra að fara í smærri verkefni sem eru þó jafnvel stundum mannaflsfrekari en álver. Ég hef ekkert á móti álverum en mér finnst ekki skynsamlegt að geyma öll eggin í sömu körfunni. Mitt mat er að nú þegar séu þau orðin nægilega mörg. Möguleikarnir í því sem málshefjandi kallaði litlu, sætu stóriðjuna eru ótal margir en stundum finnst mér eins og menn vilji síður skoða þá af fullri alvöru því að þeir geti tekið orkuna frá enn einu álverinu og að álverin eigi alltaf að hafa allan forgang á orku. Hér verðum við að leggja áherslu á sjálfbæra nýtingu, eins og hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir benti á, og halda áfram að hafa augun opin fyrir öllum möguleikum.

Forseti. Ég þakka þátttakendum þessarar umræðu fyrir að mörgu leyti ágæta punkta, einkum hæstv. iðnaðarráðherra sem leggur eins og ég áherslu á það að í Þingeyjarsýslu eigi uppbyggingin að vera hæg. Þetta eru langtímaverkefni sem um er að ræða og ég fagna því að Landsvirkjun er að ræða við sex til átta aðila og ekki bara þennan eina, vegna þess að viðræður við þennan eina, forseti, öfugt við það sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson heldur, eru þær sem hafa tafið uppbygginguna í Þingeyjarsýslu.  Svo er annað mál að menn ættu kannski að róa sig áður en þeir koma í stólinn og segja að aðrir hafi ekki snefil af þekkingu á einhverju eins og hv. þingmaður, hinn hægláti, hógværi og lítilláti, Kristján Þór Júlíusson, segir 

Virðulegi forseti. Ég held að það væri lag að hafa umræðuna um þetta mál lengri næst þegar hún verður vegna þess að mönnum liggur fjölmargt á hjarta og margt áhugavert hefur komið fram. Ég er virkilega ánægð með þessa umræðu vegna þess að það er augljóst að þingmenn eru vel inni í þessu máli og það er líka samstaða hér inni um atvinnuuppbyggingu fyrir norðan. Það er samstaða hér inni um að nýta fyrir norðan orkuna sem finnst fyrir norðan. Það eru verulega góðar fréttir fyrir Húsvíkinga og nærsveitarmenn vegna þess að Landsvirkjun beinir nú sjónum sínum skýrt að þessu svæði. Næsta sumar verða rannsóknarframkvæmdir og verkefni fyrir tæpa 2 milljarða ofan á þá tæpu 12 sem þegar hafa verið lagðir í verkefnið. Þeir hafa jafnframt lýst skýrum vilja sínum til að selja orkuna inn á svæðið og eiga núna í viðræðum við sex til átta aðila um möguleg kaup á þessari orku. Það hljóta að vera góðar fréttir og ég held að það gagnist ekki nokkrum manni að fara í djúpa umræðu um það hvað hefur valdið töfum. Það er líka hægt að fara yfir það, virðulegi forseti, hvað fulltrúar Alcoa sögðu í iðnaðarráðuneytinu haustið 2008, að ákvörðun yrði ekki tekin fyrr en eftir fjögur, fimm ár. Þau fjögur, fimm ár eru ekki einu sinni liðin.

Það á eftir að …

Það má fara fram og til baka í því en við skulum hafa það á hreinu, hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson, að við hér, sú sem hér stendur og ég veit að allir sem töluðu hér í dag, erum á því máli að við ætlum að skila þessu verkefni í höfn. Við ætlum að gera það með skynsamlegum hætti 

Virðulegur forseti. Með tillögu um stjórnlagaráð freistar einfaldur meiri hluti Alþingis þess að löggilda óbeinlínis það sem dómarar Hæstaréttar hafa ógilt. Það er vont fordæmi vegna þess að við höfum sett dómara Hæstaréttar til að gæta að mannréttindum, lögum og reglu, og það væri ófært ef Alþingi legði það í vana sinn að löggilda jafnharðan það sem dómararnir ógilda. Þá væri með því horfið frá hinni glæsilegu hugmynd um kjörið stjórnlagaþing þjóðarinnar sem setji Alþingi og þjóðinni tillögu að nýrri stjórnarskrá til að skipa enn eina undirnefnd Alþingis, um stjórnarskrármálefni, mjög í skötulíki. Þess vegna get ég ekki stutt þá tillögu sem hér er fram sett. Ég hef verið þeirrar skoðunar að einu réttu viðbrögðin við úrskurði hæstaréttardómaranna hefðu verið að endurtaka kosninguna og gera þetta, eins og upphaflega var ætlunin, að þjóðkjörnu stjórnlagaþingi með fullri reisn og fullu umboði til þeirra mikilvægu verka sem við höfum sett það til. Ég taldi raunar að um þá leið gæti orðið best samstaða hér í þinginu og hélt það eftir samræður mínar við marga þingmenn, en niðurstaðan úr þeim samráðshópi sem settur var til verksins er önnur. Þar höfðu menn vissulega úr vöndu að ráða og ég held því ekki fram að sú leið sem hér er lögð til sé óheimil. Auðvitað hefur Alþingi vald til að ákveða þetta. Það að þingið hafi vald til þess þýðir þó ekki að það sé rétt að gera það. Og ég hef rakið hvers vegna ég telji það vont fordæmi. Þetta er auðvitað sárgrætilegt vegna þess að sá leiðangur sem hér var hafinn var gríðarlega merkilegur. Við getum enn þá bundið vonir við það að hann muni skila okkur nýrri og betri stjórnarskrá, nýjum og betri grundvallarreglum í samfélaginu. Það fór fram glæsileg kosning. Ég hafna því að þátttakan í þeirri kosningu hafi ekki verið þannig að sómi hafi verið að. Af aukakosningum að vera var gríðarlega mikil þátttaka og tugir þúsunda tóku þátt í því starfi að velja góðan hóp manna til að fara í þetta verk. Það var þess vegna afar hryggilegt að úrskurður hæstaréttardómaranna skyldi falla. Ég er í hópi þeirra sem eru ákaflega ósammála niðurstöðu dómsins. Ég fæ ekki skilið að þau rök sem þar voru færð fram dugi til þess að grípa til jafnalvarlegrar aðgerðar og að ógilda kosningu. En þó að ég sé fyllilega ósammála niðurstöðunni getur maður ekki hagað sér þannig að það fari eftir því hvort manni líki niðurstaða dómara Hæstaréttar hvernig maður bregst við. Hæstiréttur hefur verið gagnrýndur að gamalkunnum íslenskum sið með því sem kallað eru ad hominem-rök, þ.e. það hefur verið farið í manninn en ekki í boltann. Dómurum Hæstaréttar hafa verið gerðir upp ýmsir hlutir og þeir ásakaðir um ýmiss konar pólitísk viðhorf og afturhaldssemi. Ég held að öll sú umræða sé langt því frá að vera sæmandi. Hæstiréttur er æðsti dómstóll okkar og við treystum honum svo vel að við fólum honum m.a. að skipa forustuna fyrir rannsóknarnefnd Alþingis til að vinna fyrir okkur og þjóðina alla greinargóða skýrslu um það hvað hafði verið gert rétt og hvað rangt í stjórnsýslu á Íslandi. Það var vegna þess að við treystum Hæstarétti betur en nokkrum öðrum til þeirra verka. Hæstiréttur hefur raunar sýnt sig að því að vera róttækur í dómum sínum. Margsinnis höfum við fagnað því, þegar dómarar Hæstaréttar hafa kveðið upp dóma til þess að verja lífskjör öryrkja, til að hlutast til um atvinnufrelsi manna, verja rétt fólks til náms og úrskurðað ólögmæt gengistryggð lán. Þegar við leggjum upp í þann leiðangur að setja íslensku samfélagi grundvallarreglur verðum við að gæta að grundvallarreglum og grundvallarsjónarmiðum og því að við eigum að fylgja því sem við teljum vera rétt í viðbrögðum við dómum Hæstaréttar hverju sinni en ekki bara taka næstbesta kostinn af því að það voru kannski flestir til í að vera kannski sammála um hann. Við þurfum líka að vanda til verka eins og hér hefur komið fram við umræðuna og það skötulíki sem stjórnlagaþinginu er skapað með þessari umgjörð er ekki hægt að kalla að vanda til verka. Við ætlum að reyna að ná fram breytingum á grundvallarsamþykktum samfélagsins, stjórnarskránni sjálfri, og við verðum einfaldlega að vanda betur til þess og gera það betur. Við þurfum líka að gæta að því að enn eitt af því sem við þurfum að læra af óförum okkar, fyrir utan að gæta betur að grundvallarreglum og prinsippum en við höfum gert, fyrir utan það að vanda okkur betur en við höfum gert og sannarlega í þessu máli, þurfum við líka að endurskoða hugmyndir okkar um meirihlutaræði. Ég held að við hljótum öll að spyrja okkur hvort það sé farsælt að einfaldur meiri hluti, þrjátíu og eitthvað þingmenn, knýi fram niðurstöðu um umgjörðina um það starf sem á að endurskoða stjórnarskrá Íslands. Væntum við þess að það séu miklar líkur á því að út úr því komi niðurstaða sem góð samstaða verði um? Munu allir þeir þrjátíu og eitthvað þingmenn styðja þær tillögur sem úr slíkri nefnd koma? Er það reynsla okkar af því þegar Alþingi hefur skipað nefndir? Ég held að það sé full ástæða til að hvetja allsherjarnefnd til að fara vandlega yfir þessar tillögur og ræða í þinginu hvort ekki sé hægt að finna betri og réttari leið og ná meiri samstöðu um það með hvaða hætti eigi að vinna að þessu grundvallarmálefni. Ég hvet líka allsherjarnefnd og flutningsmenn tillögunnar, ef það er eindreginn ásetningur meiri hlutans í þinginu að fara hana, til að huga þá að því að breyta a.m.k. því sem í tillögunni segir um þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef menn ætla að setja það góða fólk sem hér um ræðir til þeirra verka að gera tillögu að nýrri stjórnarskrá með þessu óheppilega og takmarkaða umboði finnst mér lágmark að því sé sá sómi sýndur að það fái umboð til að leggja tillögu sína fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu áður en málið kemur aftur inn til þingsins. Ég held að þetta sé ekki óskaniðurstaða fyrir neinn. En næstskásti kosturinn er ekki viðunandi umgjörð um það starf sem hér á að fara fram. Við á Alþingi eigum að gera og getum gert betur. Stjórnlagaþingið á það skilið og stjórnarskráin á það skilið.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ákaflega málefnalega ræðu, og sérstaklega það sem hann sagði um Hæstarétt. Ég held að það hafi sömuleiðis verið ákaflega þýðingarmikið. Ég er sammála hv. þingmanni um að frá sjónarhóli þeirra sem vildu fara þessa stjórnlagaþingsleið í upphafi hefði að sjálfsögðu verið miklu rökréttara og eðlilegra að ganga til verka eins og hv. þingmaður lagði til, að málið yrði undirbúið að nýju frá byrjunarreit og ákveðið að hefja þá almenna kosningu til stjórnlagaþings þar sem menn gætu gefið kost á sér að nýju. Ég tel hins vegar að við getum lært ýmislegt af þessari kosningu. Það er enginn vafi í mínum huga að þetta var mjög eitruð blanda. Persónubundið kjör þar sem kosið var á grundvelli þess að landið væri eitt kjördæmi leiddi m.a. til þess að það varð mjög mikið misvægi. Við sáum að landsbyggðin átti tæplega fulltrúa á stjórnlagaþinginu og ég held að við getum öll verið sammála um að það sé ekki mjög skynsamlegt. Ég spyr þess vegna hv. þingmann: Yrði sú leið farin sem hann leggur til, teldi hann ekki nauðsynlegt þá að gera 

Virðulegur forseti. Það sem var ógilt var kosningin sjálf. Þess vegna tel ég að út af fyrir sig sé nægilegt að endurtaka kosninguna sjálfa með þeirri umgjörð sem þingið setti um hana. Ég er heldur ekki viss um að kjördæmaskipunin í kosningunni hafi ráðið því að ekki voru fleiri fulltrúar af landsbyggðinni. Kannski endurspeglar það bara að varðandi stjórnarskrána eru ekki sérstakar átakalínur milli landsbyggðarinnar og þéttbýlisins eða að einstakir landshlutar hafi ekki séð að þeir ættu einhverja sérhagsmuni sem þeir þyrftu sérstaklega að tryggja sinn fulltrúa fyrir í þessu vali. Ég útiloka auðvitað ekki, ef það mætti verða til samkomulags, að gerðar yrðu einhverjar breytingar á fyrirkomulaginu. Ég held að í öllum aðalatriðum hafi stjórnlagaþingsumgjörðin verið góð og falið í sér það mikilvæga að þessi hópur hefði fengið - og á að fá - beint umboð frá kjósendum í almennri atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Aðalatriðið er að við hv. þingmaður erum sammála um að sú niðurstaða sem hefur fengist í þeirri tillögu sem hér liggur fyrir Alþingi er ekki nægilega góð. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það lofar ekki góðu um framhaldið þegar lagt er af stað í svona miklum ágreiningi um sjálfa umgjörðina eins og hv. þingmaður komst að orði hérna áðan. Það sem ég vakti einfaldlega athygli á var það að ef menn færu þá leið sem hv. þingmaður nefnir tel ég að við eigum ekki bara að líta til niðurstöðu Hæstaréttar. Við eigum líka að reyna að læra af því sem gerðist í þessari kosningu. Ég var á móti stjórnlagaþingskosningunni, ég tók samt þátt í henni, ég kaus, en ég var á móti þessari aðferðafræði og ég tel að það sem við höfum séð hafi verið alls konar hlutir sem við ættum þá að læra af, verði niðurstaðan að fara þá leið sem hv. þingmaður mælti með, m.a. þetta sem ég nefndi og ýmislegt annað. Ég teldi t.d. eðlilegt að gera kröfur um lágmarksþátttöku, ég teldi t.d. eðlilegt að gera þá kröfu að menn fengju ekki kosningu nema þeir fengju tiltekinn hluta af greiddum atkvæðum 

Virðulegur forseti. Ég fagna því sem fram kemur hjá hv. þingmanni, að þingmaður Sjálfstæðisflokksins væri tilbúinn til að styðja það að kosningin væri endurtekin. Ég hafði skilið það svo að Sjálfstæðisflokkurinn væri að meira eða minna leyti á móti því. Því hefur m.a. verið haldið fram í opinberri umræðu að það sé vegna þess að flokkurinn sé bara alfarið á móti því að einhverjir aðrir en Alþingi breyti stjórnarskránni. Ég tel að sá málflutningur tilheyri og eigi að tilheyra átakastjórnmálum liðins tíma. Ég tel að menn hafi m.a. hér í vetur sýnt að í þinginu getur búið þroski til þess að hefja sig upp yfir víggirðingar stjórnar og stjórnarandstöðu og ég tel að meiri hluti þingflokks Sjálfstæðisflokksins hafi í stóru og erfiðu máli áður í vetur sýnt að hann sé til þess fær að ræða sig til niðurstöðu við stjórnarmeirihlutann um það hvernig farsællega megi leiða mál til lykta. Ég trúi því og treysti að menn í allsherjarnefnd geti gert það í þessu máli líka.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni ágæta og skýra ræðu. Ég tek undir viðhorf hans til Hæstaréttar og virðingu fyrir þeim dómi sem hefur bjargað og á að bjarga borgurum gegn ofurvaldi bæði framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Ég tek líka undir það að stjórnarskrá semur maður ekki í flaustri. Maður vinnur rólega að henni og það á að vera mikil samstaða um það verk. Í núverandi 79. gr. stjórnarskrárinnar er gert ráð fyrir því að þegar tillaga kemur fram um breytingu á stjórnarskrá skuli rjúfa þing og boða til almennra þingkosninga. Þegar þessi tillaga kemur fram verður aldrei kosið um hana beint og ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki sé óeðlilegt að þjóðin greiði aldrei atkvæði um sína eigin stjórnarskrá. Er ekki eðlilegra að breyta 79. gr. fyrst, rjúfa þing, koma með nýtt þing og leggja þá tillöguna um nýju stjórnarskrána 

Virðulegur forseti. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er algerlega meingallað fyrirkomulag. Það hefur orðið til þess að hér eru nær því á hverju þingi skipaðar sérnefndir um stjórnarskrármálefni vegna þess að það er skylt að forminu til, en þær nefndir hafa sjaldnast komið saman. Ég held hins vegar að við getum endurskoðað stjórnarskrána, eða stjórnlagaþing geti endurskoðað stjórnarskrána og þjóðin geti greitt um það atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef hún færi fram beint og milliliðalaust frá stjórnlagaþinginu til þjóðarinnar, þó að stjórnlagaþingið yrði að vísu aðeins ráðgefandi, væri Alþingi að meira eða minna leyti bundið af þeirri niðurstöðu. Ég fæ illa séð að menn hér mundu ganga gegn henni. Hinu má svo velta fyrir sér hvort slík atkvæðagreiðsla eigi að vera um stjórnarskrá sem heild eða hvort almenningur eigi þar að fá tækifæri til að taka afstöðu til hvers einstaks efnisatriðis í þeim breytingum 

Frú forseti. Ég tel brýna nauðsyn á því að breyta stjórnarskránni, bara svo það komi fram, og ég held að flestir þingmenn séu sammála því, minn þingflokkur er líka sammála því. En það sem mér finnst slæmt er að 79. gr. skuli vera þannig að þjóðin greiði í rauninni aldrei sérstaklega atkvæði um stjórnarskrárbreytingarnar. Þegar tillaga að breytingu á stjórnarskrá kemur frá stjórnlagaþingi eða hvaða aðila sem er eru þingmenn bundnir af sannfæringu sinni. Þeir mega ekki taka við skilaboðum frá kjósendum sínum eða öðrum aðilum. Þeir verða að gera breytingar á þessari stjórnarskrá ef þeir telja það nauðsynlegt og hunsa þar með vilja kjósenda vegna þess að sannfæringin er sterkari og þeir verða að fara að henni.  Ég tel mjög mikilvægt að menn fylgi sannfæringu sinni og þessi tvö ákvæði í stjórnarskránni, ákvæði um að þingmenn fylgi sannfæringu sinni og 79. gr., gera það að verkum að þjóðin mun aldrei greiða atkvæði um stjórnarskrá. Þess vegna tel ég mikilvægt að fyrst verði 79. gr. breytt, við næstu alþingiskosningar taki breytingin gildi og viku seinna geti þjóðin farið í þjóðaratkvæðagreiðslu, eða mánuði seinna, um þá allsherjarbreytingu sem menn ættu að gera. Ég tel mjög mikilvægt að þjóðin hafi tækifæri til að greiða endanlega atkvæði um stjórnarskrána.

Virðulegur forseti. Með engum hætti er það ósamræmanlegt að fara að sannfæringu sinni og þjóðaratkvæðagreiðslu. Það getur einfaldlega verið sannfæring stórs hluta þingheims að um tiltekið málefni eins og stjórnarskrá lýðveldisins sé rétt að afsala sér ákvörðunarvaldinu til þjóðarinnar, láta fara fram þjóðaratkvæðagreiðslu og staðfesta síðan niðurstöðu hennar í þinginu. Ég held ekki að við þurfum að breyta stjórnarskránni fyrst til að ná þessu fram. En ég fagna því að frá öðrum þingmanni Sjálfstæðisflokksins komi skýrt og greinilega fram eindreginn vilji til þess að það sé þjóðin sjálf sem með beinum hætti fái að ráða þessu máli til lykta. Ef það er sannfæring manna í öllum þingflokkum á Alþingi er vel hægt að leysa þetta mál betur en hér er gert ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Mér þykir leiðinlegt að þurfa aðeins að gera athugasemdir við orð hv. þm. Helga Hjörvars því að ég tel að hann hafi bæði í sinni síðustu ræðu og eins fyrr haft tilhneigingu til að oftúlka ákveðin ummæli félaga minna, hv. þm. Péturs H. Blöndals og Einars K. Guðfinnssonar. En nóg um það. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Mér fannst hún málefnaleg og skýr að mörgu leyti. Við hv. þm. Helgi Hjörvar erum ekki sammála um það grundvallaratriði hvort endurskoðun stjórnarskrárinnar eigi fyrst og fremst að vera á forræði Alþingis eða hvort þar eigi að koma að einhver önnur kjörin samkoma. Í ljósi fyrri afstöðu hv. þm. Helga Hjörvars er sú afstaða hans sem fram kemur gagnvart þessari tillögu  En ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hann teldi að gera þyrfti róttækar breytingar á löggjöfinni um stjórnlagaþing ef kosið yrði að nýju.

Virðulegur forseti. Það er einfalt að svara því. Nei, ég tel ekki að gera þurfi róttækar breytingar. Einhverjar breytingar þarf að gera, eðli málsins samkvæmt, vegna þess úrskurðar sem féll og til að tryggja að framkvæmdin geti orðið þannig að fullur og alger sómi sé að, en ég tel að sá rammi sem hér var settur af þinginu hafi að mörgu leyti verið mjög veglegur. Þó að sjálfstæðismenn hafi verið ósammála leiðinni var ágreiningur um grundvöllinn sjálfan ekki meiri en svo að það var aðeins einn varaþingmaður sem greiddi atkvæði gegn þeirri tilhögun. Mér sýnist hins vegar að því miður stefni í miklum mun meiri ágreining um þessa leið og ég held að það sé ekki góð byrjun á þessum leiðangri.

Hæstv. forseti. Bara til að taka það fram var það auðvitað svo, eins og hv. þm. Helgi Hjörvar veit og man, að þingmenn Sjálfstæðisflokksins lýstu því yfir við allar umræður um stjórnlagaþingslöggjöfina á síðasta ári að þeir felldu sig ekki við þá hugmynd og það meginfyrirkomulag stjórnlagaþings sem þar var gert ráð fyrir þótt menn greiddu hins vegar ekki atkvæði gegn hinni endanlegu útgáfu á þeirri forsendu að fram hefðu náðst ákveðnar breytingar, sérstaklega hvað varðar þjóðfund og starf stjórnlaganefndar, sem mönnum fannst til framfara. Ég vil að það liggi fyrir. Hitt er annað mál sem við getum rætt, og þurfum sjálfsagt að ræða betur síðar, að ef farið yrði í nýjar kosningar sem er ekki það sem hér er lagt til en er þó alltaf hugsanlegt er ég þeirrar skoðunar að ráðast þyrfti í víðtækari breytingar á lögunum vegna þess að ég held að 

Forseti vekur athygli á að bilun virðist vera í klukkunni í borði, en forseti mun gera hv. þingmönnum viðvart þegar tíminn er liðinn.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég skil að menn hafi ýmis sjónarmið um það sem breyta mætti ef gengið yrði á ný til kosninga. Ég ætla út af fyrir sig ekki að gera það að neinu aðalatriði umræðunnar hér. Meginatriðið er einfaldlega að hugsjónin um stjórnlagaþing er hugsjónin um rétt kjörið, þjóðkjörið, þing sem geri þingi og þjóð tillögu um nýja stjórnarskrá sem við, og þjóðin auðvitað öll, eigum að starfa eftir og vinna á hverrar grundvelli.

Frú forseti. Það kemur mér nokkuð á óvart að hv. þm. Helgi Hjörvar undrist og virðist jafnvel óttast að uppi sé og verði ágreiningur um breytingar á stjórnarskránni og aðferðina til að gera þær. Það hefur þetta þing mátt búa við um marga áratugi og sér ekki fyrir endann á því, því miður. Ég kem hingað upp til að gera athugasemdir við þau orð hans að við sem flytjum þessa tillögu séum að leggja eitthvað á borð sem í okkar huga sé næstbesti kosturinn og það sé ekki nógu gott. Í okkar huga sem flytjum þetta mál, í huga okkar fjögurra fulltrúa fjögurra þingflokka í samráðshópnum, er þetta besti kosturinn. Ég tek það fram svo það fari ekkert á milli mála. Við segjum í greinargerðinni að eftir að hafa vegið og metið kosti og galla allra mögulegra og ómögulegra leiða til að bregðast við úrskurði Hæstaréttar, sem menn eru sammála um að þoli ekki miklu lengri bið, hvorki fyrir stjórnvöld né Alþingi, sé það okkar niðurstaða 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að eiga í orðaskaki við flutningsmenn tillögunnar um það hver hugur þeirra var með tillöguflutningnum. Hann hefur auðvitað verið sá sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir lýsir. Ástæða þess að ég vék með þessum hætti að því var að þegar ég sat í salnum og fylgdist með umræðunni í gær leyndist mér ekki að þingmenn fjölluðu hver á fætur öðrum um þetta sem skásta kostinn, skástu reddinguna, ef við notum hefðbundið íslenskt orðfæri. Ég er bara þeirrar skoðunar að það sé ekki fullnægjandi umbúnaður um stjórnlagaþing og það mikilvæga verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Það er miður að þetta sé ekki á traustari grunni byggt heldur sé svo umdeilt sem raun ber vitni og ég treysti því að 

Frú forseti. Ég lít ekki svo á að hér sé um einhverja reddingu að ræða, svo það sé alveg ljóst, og heldur ekki að sú tillaga sem hér er flutt byggi á ótraustum grunni. Ég geri mér hins vegar fyllilega grein fyrir því að um hana er ekki full samstaða. Það er uppi ágreiningur um það hvernig brugðist skuli við þeirri stöðu sem við erum í eftir ógildingu Hæstaréttar. Við sem flytjum þessa tillögu teljum mikilvægt að það verði ekki rof á þeirri vinnu sem þingið hafði sett af stað í allgóðri samstöðu við endurskoðun á stjórnarskránni. Ég óttast að einhver af þeim leiðum sem hér hafa helst verið til umræðu og byggjast á því að fara í að endurskoða lögin um stjórnlagaþing og kjósa eftir nýjum lögum muni tefja og jafnvel eyðileggja það ferli. Kannski er það það sem sumir hér vilja.

Virðulegur forseti. Þó að það eigi ekki við hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur er svo um marga stuðningsmenn þessarar leiðar, ef við orðum það á íslenskan hátt, að þetta sé skásta leiðin til að redda klúðrinu. En þannig nálgast maður ekki það verkefni að setja samfélagi grundvallarreglur, sérstaklega ekki samfélagi sem hefur gert býsna mikið af því að redda klúðrinu með því að gera býsna lítið af því að gæta að grundvallarreglum og grundvallarsjónarmiðum. Það er afstaða mín í þessu máli. Ég hvet flutningsmenn eins og ég gerði áðan, úr því að þeir vilja hafa umboðið svona ótraust og umdeilt, til að sýna því góða fólki sem þeir vilja setja til þessara verka a.m.k. þá virðingu að veita því fullt umboð til að leggja tillögur sínar beint fyrir þjóðina í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér stórt og að mörgu leyti umdeilt mál. Það náðist þó nokkuð góð samstaða um að fara þá leið sem í rauninni mistókst og Hæstiréttur úrskurðaði að væri ógild, hefði ekki verið nógu vel undirbúin eða hvernig sem menn leggja það út. Niðurstaða Hæstaréttar, æðsta dómstóls landsins, varð að þetta gengi ekki með þessum hætti. Ég hef alltaf haft ákveðnar efasemdir um að sú leið að boða til stjórnlagaþings sé sú rétta. Ég hef hins vegar hlustað á rök þeirra sem hafa viljað fara hana og studdi það hér í þinginu að kosið yrði til stjórnlagaþings. Ég hefði því stutt þá tillögu að byrjað yrði upp á nýtt, þ.e. að undirbúningurinn yrði með öðrum hætti, lagaramminn gerður betri og óumdeildari og síðan mundum við gera þetta eins og til var ætlast í upphafi. Stjórnarskrá Íslands hefur staðist tímans tönn en hins vegar er mjög eðlilegt að hún verði endurskoðuð. Okkur greinir á um hvaða leiðir eigi að fara í til endurskoðunar. Mín skoðun er sú að ekkert í stjórnarskránni hafi t.d. orsakað fjármálahrunið sem hér varð, það voru aðrir hlutir. Það er hins vegar ýmislegt sem þarf að koma inn í stjórnarskrána. Ég vil taka sérstaklega fram að það þarf t.d. að skýra það að auðlindir eru eign þjóðarinnar, eign ríkisins, eign fólksins. Þeir sem nýta þær hafa hins vegar afnotarétt. Ég vildi gjarnan sjá betur gert grein fyrir þessu í stjórnarskránni. Ég ber fulla virðingu fyrir skoðun þeirra sem vilja fara þá leið sem hér er til umræðu, þ.e. að skipa 25 manna nefnd. Ég er hins vegar algjörlega ósammála því að fara hana, fyrst og fremst vegna þess að ég tel að það sé verið að fara á svig við dóm Hæstaréttar með þeirri hugmynd að skipa 25 einstaklinga hverra kjörbréf voru afturkölluð eða dæmd ógild. Ég fæ ekki séð að þessir ágætu einstaklingar séu eitthvað betur til þess fallnir að vera valdir með þessum hætti, með jafnvel takmarkaðra umboði en þeir höfðu út úr kosningunum á sínum tíma. Það verður að segjast eins og er að þátttakan í kosningunum var mjög lítil, ríflega 36%, sem er áhyggjuefni. Svo höfum við hvert okkar alls konar skoðanir á kosningakerfinu og hvernig það virkar. Ég tel að það hafi á engan hátt virkað. Þá horfi ég m.a. til skiptingar milli höfuðborgar og landsbyggðar, það er kannski samt tæknilegt atriði. Trúverðugleiki þeirrar vinnu sem á sér stað við endurskoðun stjórnarskrárinnar þarf að vera eins lítið vefengjanlegur og hægt er. Ég get ekki séð að sú tillaga sem hér er lögð fram verði til þess að skapa sátt eða trúverðugleika gagnvart þeirri niðurstöðu sem kynni að koma út úr vinnu nefndarinnar. Þess vegna kemst ég alltaf að þeirri niðurstöðu aftur og aftur að ef það á að skipa aðila utan Alþingis í að endurskoða stjórnarskrána sé betra að byrja upp á nýtt og fara þá leið sem við ætluðum í upphafi, en gera það mjög vel og skynsamlega. Ég er ekki sammála því að það sé til þess að tefja og eyðileggja. Ég er búinn að lýsa því yfir að ég mundi styðja slíkt. Það þarf hins vegar undirbúning, hvort hann á að standa í hálft ár eða eitt ár veit ég ekki. Ég verð bara að viðurkenna að ég geri mér ekki alveg grein fyrir því. Við megum ekki flýta okkur um of. Það á ekki að vinna breytingar á stjórnarskrá undir tímapressu eða flýta sér að því. Það er hins vegar alveg rétt sem kom fram að það er áhyggjuefni að ekki hafi gengið betur á Alþingi að koma breytingum í gegnum stjórnarskrá, ég tek undir það. Ég skynja hins vegar mikinn vilja hér inni til að gera breytingar. Menn velta fyrir sér umboði. Nú erum við 63 þingmenn með umboð u.þ.b. 90% þjóðarinnar til að starfa hér, þar á meðal að breyta stjórnarskrá. Ég fæ ekki séð að nefnd sem hefur umboð þrjátíu og tveggja, þriggja, fjögurra, hvað það verður, þingmanna, og hafði í raun mjög veikt umboð frá þjóðinni áður, hafi meira umboð til þess en þingmennirnir. Það var hins vegar margt forvitnilegt og mjög gott sem kom út úr vinnunni í aðdraganda stjórnlagaþings, eins og þjóðfundurinn. Ég dreg ekki dul á það. Mér finnst líka, virðulegi forseti, að við þurfum að læra af sögunni og reynslunni. Vinnubrögð voru gagnrýnd í rannsóknarskýrslunni og af þingmannanefndinni og lagðar fram tillögur um að breyta þeim. Mér finnst við ekki koma með ný vinnubrögð þegar við erum að fara, eins og hæstv. innanríkisráðherra orðaði það, fjallabaksleið fram hjá því sem Hæstiréttur kvað upp úr um. Það eru margar hliðar á þessu máli sem við verðum að horfa á. Nú eru eitthvað um 15 þingmenn á mælendaskrá í þessu máli. Það segir okkur að skoðanir um það eru mjög skiptar og við munum væntanlega taka daginn í dag að miklu leyti í að ræða þetta mál. Það er ekki gott að fara út af þingi með mál sem lýtur að svo veigamiklu hlutverki. Ég vona að allir séu sammála mér um að það er gríðarlega mikilvægt að endurskoða stjórnarskrána og að stjórnarskráin sé okkur mjög mikilvæg og því vafasamt að mjög tæpur meiri hluti samþykki þessa leið. Það segir okkur um leið að þeir sem ekki munu samþykkja hana telji sig væntanlega óbundna af því sem kemur út úr nefndinni. Ég er ekki að segja að með því að gera það sem ég ræddi í upphafi, að byrja upp á nýtt, hefði náðst alger samstaða en við vitum þó að mun breiðari hópur studdi þá leið sem farin var en gekk því miður ekki upp. Eins og kom fram í máli mínu áðan er það að breyta stjórnarskrá ekkert grín, eða gustukaverk ef ég má orða það þannig. Í ljósi þess að í þeirri stjórnarskrá sem við búum við í dag er kveðið á um hlutverk Alþingis og dómstóla veltir maður því óneitanlega fyrir sér hvort það sé við hæfi að leita leiða til að komast fram hjá dómi Hæstaréttar. Mér finnst pressan vera svo mikil eða ákafinn að komast í þessa vinnu að það sé í lagi að fara fram hjá Hæstarétti. Í greinargerð með tillögunni stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Með ákvörðun hinn 25. janúar 2011 ógilti Hæstiréttur Íslands kosningu þá til stjórnlagaþings sem fram hafði farið. Sú ákvörðun er bindandi og endanleg. Ekki kom því til þess að stjórnlagaþing yrði sett af hálfu forseta Alþingis 15. febrúar sl. eins og til stóð.“ Ákvörðunin er bindandi og endanleg. Það er það sem við þurfum að sætta okkur við, eins og í þessu tilviki með dóm Hæstaréttar. Það er einfaldlega þannig og ég get ekki, svo ég tali bara fyrir sjálfan mig, tekið þátt í að hunsa þá niðurstöðu. Mér finnst ég vera að taka þátt í ferli sem við sjáum í einhverjum ríkjum sem við viljum kannski ekki endilega bendla okkur við. Þá hafa lagaprófessorar bent á að það sé óheppilegt að fara þessa leið, m.a. Ragnhildur Helgadóttir og Róbert Spanó. Hann segir m.a. að stjórnmálamenn verði að byggja það á öðrum og málefnalegum forsendum en niðurstöðu ógildra kosninga að velja þessa 25. Við erum komin að þeim tímapunkti að um þetta er ósætti víða, ekki bara á Alþingi. Ég tel að varðandi þessa tillögu sé betra að 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni fyrir ágætt innlegg. Hann ræddi mjög margt og mig langar til að spyrja hvort hann telji nauðsyn á að breyta stjórnarskránni. Ég heyrði það reyndar á orðræðu hans. Vill hann breyta henni þá í heild sinni eða einstökum greinum? Um það snýst málið. Telur hann að það eigi að leggja fram frumvarp að heilli einu stykki stjórnarskrá eða á að greiða atkvæði um einstakar greinar sem gætu hugsanlega leitt til þess að það yrði mjög undarlegt plagg þegar upp er staðið? Hv. þingmaður ræddi nokkuð um auðlindir og ég vil gjarnan fá meiri umræðu um þær, í fyrsta lagi: Hvað er auðlind? Við sjáum að það vex gras á túnum, reyndar þarf áburð til. Grasið er þurrkað og notað sem hey og á því lifir ýmiss konar búfénaður. Má ekki líta á það sem auðlind af því að þar sprettur upp auður úr nánast engu? Það þarf reyndar vinnu til og hyggjuvit. Orka úr ánum sem við köllum í dag auðlindir var algjörlega óþekkt fyrir 150 árum og árnar voru til bölvunar. Þær skiptu sveitum í tvennt því að þá voru ekki til brýr eða hyggjuvit til að búa þær til. Sjávarútvegurinn var heldur ekki auðlind lengi framan af þótt hann hafi verið stundaður. Hann kostaði óhemju mörg mannslíf og ég hef bent á að það var í fyrsta skipti árið 2008 sem enginn maður fórst á sjó í allri Íslandssögunni. Sjávarútvegurinn var ekki auðlind, enda var þjóðin sárafátæk. Spurningin er: Hvað felst í þessu orði, auðlind? Er það tíðnisvið eða hvað er eiginlega auðlind? Af því að hv. þingmaður vill setja þetta inn í stjórnarskrá verður hann að vita hvað hann er að tala um. Ég tel reyndar ágætt að setja inn ákvæði um 65 ára nýtingarrétt á auðlindum, en það þarf að ræða það.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kemur einmitt inn á mjög merkilega punkta í þessu andsvari sínu. Í fyrsta lagi spyr hann um einstakar greinar eða heild. Ég vildi sjá einstakar greinar, ég ætla reyndar ekki að telja þær upp hér, en það er meginstefið hjá mér. Hvort það er framkvæmanlegt eða ekki er nokkuð sem við þurfum þá að ræða. Ég tel ekki að stjórnarskráin eins og hún lítur út í heild sinni sé ónýtt plagg, alls ekki. Hvað er auðlind? Þegar ég tala um auðlind í þessu tilviki er ég að tala um fiskinn í sjónum, orkuna í jörðinni og þess háttar. Þetta er nefnilega samt mjög mikilvægur punktur. Við þurfum vitanlega að skilgreina hjá okkur hvað auðlind er. Núna hefur komið í ljós í svari við fyrirspurn hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur að það er ekki ljóst hvað er skilgreint sem auðlind. Í viðræðum núna við Evrópusambandið, þegar farið er að ræða um sjávarútvegsauðlindina, landbúnað og ýmislegt annað, kemur upp þessi spurning: Eru ekki fleiri auðlindir sem við þurfum að skilgreina í þessum viðræðum? Er það grasið sem hv. þingmaður benti hér á? Er það vindurinn á Íslandi?  Það kann að vera og er líklega þannig að eftir því sem landið og þjóðin þroskast og þróast geta orðið til nýjar auðlindir, eins og hv. þingmaður benti réttilega á. Þá hljótum við að sjálfsögðu að þurfa að horfa til þess að ef hér koma upp nýjar auðlindir, segjum t.d. gull eða eitthvað slíkt sem menn vilja gjarnan meina að sé hérna á Íslandi, gætum við þurft að horfast í augu við það að taka það þá upp og setja inn í stjórnarskrá Íslands, 

Frú forseti. Þetta er ágætisumræða. Sjávarútvegurinn varð auðlind þegar hann varð takmarkaður. Það er takmörkunin sem bjó til verðmætið en ekki fiskurinn sjálfur. Ef hér hefði verið veitt og allir mátt veiða hefði fiskurinn líklega klárast og þá hefði þetta ekki verið nein auðlind. Það var takmörkunin sem bjó til auðlindina og hið sama á við um tíðnisviðið. Ég veit ekki hvort menn telja tíðnisvið náttúruauðlind. Það byggir náttúrlega algjörlega á hugviti mannsins því að fyrir 100 árum vissi enginn hvað þetta fyrirbæri var, tíðnisvið á rafsegulbylgjum. Nú er orðin heilmikil auðlind að fá úthlutað tíðnisviðum á rafsegulbylgjum fyrir alls konar samskipti. Þetta verður væntanlega auðlind og sennilega ekki sú minnsta þegar fram líða stundir. Þetta finnst mér að þurfi að ræða áður en menn fara að tala um að setja ákvæði um auðlindir inn í stjórnarskrá. Þar með er ég ekki að segja að ekki eigi að vera ákvæði um auðlindir í stjórnarskránni. Ég lít hins vegar á stjórnarskrána fyrst og fremst sem mannréttindapakka sem á að vera varanlegur. Þetta er ekki nokkuð sem menn eru að gera eða breyta frá degi til dags. Ég minni t.d. á boðorðin tíu sem hafa staðist tímans tönn, a.m.k. sum þeirra nokkuð vel. Mér finnst að stjórnarskráin eigi að vera svipuð. Þetta eru mannréttindi fyrst og fremst, síðan  Mér finnst þessi umræða um stjórnarskrána mjög brýn. Ég tel mjög brýnt að breyta stjórnarskránni. Ég geri ráð fyrir að þegar allt kemur til alls munum við sjá eitt stykki stjórnarskrá sem menn greiða atkvæði með eða á móti.

Virðulegi forseti. Ég held að við hv. þm. Pétur H. Blöndal séum ekki langt hvor frá öðrum þegar við erum að ræða um breytingar á stjórnarskránni og hvernig þær eigi að vera. Ég er sammála hv. þingmanni um að stjórnarskráin sé gríðarlega mikilvægt mannréttindaplagg, eins og hv. þingmaður orðaði það. Þegar við tölum um stjórnarskrána sem mannréttindaplagg má færa rök fyrir því, eins og hv. þingmaður gerði, að auðlindir okkar sem eru takmarkaðar að vissu leyti séu auðlindir af því að þær eru takmarkaðar. Eru þá ekki mannréttindi að við skýrum í stjórnarskrá hverjir eiga þessa takmörkuðu auðlind þannig að aðgengi að henni sé skilgreint með þeim hætti að eignarhaldið sé í höndum þjóðarinnar, ríkisins, og síðan uppfylli einhverjir aðilar, hvort sem það er í sjávarútvegi, orkuauðlindum eða hvað það er, skilyrði til að fá leyfi, leigja sér, til að nýta auðlindina? Ég held að þetta fari saman þegar við tölum um mannréttindahugmyndirnar í stjórnarskránni, mannréttindaplaggið, og auðlindina. Ég held að í sjálfu sér sé ekki miklu við þetta að bæta. Mín skoðun er sú að stjórnarskránni eigi ekki að breyta í upphafi hvers þings eða eitthvað slíkt, það á ekki að fara með þetta plagg út og suður, fram og til baka, eftir pólitískum hugmyndum eða dægursveiflunni. Þetta er grundvallarplagg í íslensku samfélagi. Það þarf að ríkja sem mest sátt um þær breytingar sem á því eru gerðar. Út af þeirri umræðu sem við erum í hér óttast ég að það verði ekki nein sátt um þá tilhögun sem hér er lögð til og það sem kemur út úr þeirri vinnu.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um stjórnlagaráð í framhaldi af lögum sem voru sett um stjórnlagaþing en kosningin var ógilt. Hér er um ákveðna millilendingu að ræða með erfitt og flókið mál. Ég styð þá leið sem farin er í þessu frumvarpi. Ég tel að hún sé fyllilega ásættanleg, ég tel að hún sé fyllilega lögmæt og ég tel að hún sé í eðli sínu góð leið að fara. Það fólk sem verið er að tala hér um, þeir 25 væntanlega sem voru kosnir á stjórnlagaþingið í stjórnlagaþingskosningu, hafa verið valdir til þessa verks af yfir 80 þúsund Íslendingum og umboð þeirra hefur í engu skaðast, það hefur ekkert komið fram sem segir að talning atkvæða eftir kosninguna hafi leitt til óeðlilegrar niðurstöðu. Hér er því einfaldlega verið að þoka máli áfram og fyrir löngu orðið brýnt að ná í höfn með það. Það hefur einfaldlega tekið tíma og verið erfitt að lenda því og hér er ásættanleg lending. Stjórnlagaþing sem slíkt hefur verið á stefnuskrá Hreyfingarinnar frá upphafi og að landsmenn semji sína eigin stjórnarskrá, eins og segir þar. Það er viðhorf sem við höfum haldið á lofti á öllum stigum málsins. Við höfum bent á, eftir mikla yfirlegu, að ásættanlegasta niðurstaðan um það hverjir eigi að sitja á stjórnlagaþingi - því að það er alltaf erfiðasta viðfangsefnið - hefði verið slembiúrtak úr þjóðskrá vegna þeirra vandkvæða sem alltaf verða við val fólks á stjórnlagaþing. Þar koma inn í atriði eins og peningar, frægð o.fl. Engu að síður tókst með lögunum um stjórnlagaþingið að leysa með mjög ásættanlegum hætti úr þeim vandkvæðum. Það var mjög margt gallað við upphaflegt frumvarp ríkisstjórnarinnar um stjórnlagaþing og ég tók þátt í vinnu við það alveg frá fyrsta degi á vordögum árið 2009. Það frumvarp tók miklum breytingum til batnaðar, sérstaklega vegna þess að menn gerðu sér fljótt grein fyrir að ákveðin vandkvæði væru fylgjandi því að kjósa fólk á stjórnlagaþing. Þetta varð að þríþættu ferli í meðferð þingsins og allsherjarnefndar. Fyrst varð til stjórnlaganefnd sem tók saman atriði varðandi nýja stjórnarskrá. Síðan var haldinn þúsund manna þjóðfundur sem valið var á með slembiúrtaki sem lagði sitt innlegg inn. Síðan var hugmyndin að stjórnlagaþingið tæki sig til og ynni úr þessum hugmyndum. Þetta var þríþætt ferli og í eðli sínu mjög gott. Hreyfingin studdi það mál að lokum enda voru í því nokkuð skýr ákvæði um ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu um niðurstöðu þess stjórnlagaþings áður en kæmi til kasta Alþingis. Það er atriði sem við leggjum enn áherslu á að verði haft til hliðsjónar, ekki síst vegna þess að umboð stjórnlagaráðsins er að einhverju leyti dregið í efa af mjög mörgum og þess vegna er miklu æskilegra að niðurstöður þess stjórnlagaráðs fái afgerandi álit frá þjóðinni allri áður en Alþingi fer að véla um þær niðurstöður. Síðan kveður Hæstiréttur upp úrskurð sinn og ég er einn af þeim sem telja að niðurstöðu Hæstaréttar beri að fylgja. Í þessu máli þykir mér úrskurður hans reyndar allsérkennilegur og ég hef gagnrýnt hann opinberlega áður. Það er hins vegar ekkert í þessu frumvarpi um stjórnlagaráð sem dregur í efa aðkomu Hæstaréttar að þessu máli, eða fer á einhvern hátt fram hjá því. Mér finnst sú afstaða Hæstaréttar að neita stjórnlagaþingsmanninum Gísla Tryggvasyni um skoðun á því hvort ekki væri í lagi að telja atkvæðin aftur til að tryggja niðurstöðuna - það hefði tekið á þessum tveimur álitamálum sem Hæstiréttur taldi að væru á kosningunni - vera endurtekning á afstöðu sem var ekki rétt. Menn hafa svo fundið leið til að þoka þessu máli áfram án þess að endilega þurfi að koma til kosninga að nýju, enda er það að mínu mati óþarft. Hér er ný aðferð viðhöfð, stjórnlagaráð, og ég legg áherslu á að sjálfstæði þess sé mikilvægt, og er gert ráð fyrir því í frumvarpinu. Vinnuaðferðir þessa stjórnlagaráðs eru til mikilla muna betri en áður. Það er ekki eins miðstýrt og hinu fyrra stjórnlagaþingi var falið að vera og það eru fleiri sem koma að ákvarðanatöku. Ég leyfi mér, með leyfi forseta, að vitna í það sem kemur fram í framhaldsnefndaráliti allsherjarnefndar á sínum tíma við lög um stjórnlagaþing því að það tel ég mjög mikilvæg atriði. Í framhaldsnefndarálitinu segir meðal annars um þjóðaratkvæðagreiðslu, með leyfi forseta: „Nefndin telur mikilvægt að almenningur fái tækifæri til að segja álit sitt á fyrirhuguðum stjórnarskrárbreytingum áður en þær öðlast gildi. Að mati nefndarinnar koma fjórar leiðir til álita í þeim efnum. Í fyrsta lagi að fram fari ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla um niðurstöður stjórnlagaþings og er þá hugsanlegt að kjósendur fái tækifæri til að greiða atkvæði um einstök ákvæði nýrrar stjórnarskrár eða eftir atvikum einstaka kafla hennar. Niðurstöður slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu yrðu þá ráðgefandi fyrir Alþingi við umfjöllun um frumvarp til stjórnarskipunarlaga. Nefndin telur að kostir slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu séu helst þeir að þá fái þjóðin tækifæri til að lýsa afstöðu sinni til einstakra atriða strax á undirbúningsstigi breytinganna og geti þannig hugsanlega haft meiri áhrif en ella á endanlega niðurstöðu um einstök atriði.“ Síðan eru talin upp þrjú önnur atriði varðandi hugsanlega útfærslu á þjóðaratkvæðagreiðslum en það fyrsta er að mínu mati það mikilvægasta. Í niðurlagi framhaldsnefndarálitsins segir líka, með leyfi forseta: „Nefndin telur að skoða þurfi betur kosti og galla þeirra leiða sem hér hafa verið raktar enda ekkert sem knýr á um að tekin sé afstaða til þeirra við afgreiðslu þessa frumvarps. Nefndin telur mikilvægt að á stjórnlagaþingi verði fjallað um hvaða leið verði farin og tekin afstaða til þess hvaða leið skuli farin og hefur því lagt til breytingu sem hefur verið samþykkt, þ.e. að við upptalningu viðfangsefna stjórnlagaþings í 3. gr., þ.e. 6. töluliður, þar sem mælt er fyrir um lýðræðislega þátttöku almennings, bætist: m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnarskipunarlaga.“ Þessi grein er enn þá inni sem viðfangsefni stjórnlagaþingsins í þessu frumvarpi um stjórnlagaráð og ég fagna því. Hér er enn 6. liður „… um lýðræðislega þátttöku almennings, bætist: m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal um frumvarp til stjórnskipunarlaga“. Þetta er því góð niðurstaða. Í ræðu hv. formanns allsherjarnefndar þegar hann fjallaði um þetta framhaldsnefndarálit á sínum tíma - og ég tek fram að það álit var stutt af öllum í allsherjarnefnd - segir orðrétt, með leyfi forseta: „Nokkuð var fjallað um aukna aðkomu almennings að ferlinu öllu, þ.e. þegar frumvarpsdrögin lægju fyrir. Það var niðurstaða okkar í allsherjarnefnd að best færi á því að stjórnlagaþingið sjálft mundi kveða upp úr um hvenær atkvæðagreiðsla ætti að fara fram um stjórnarskrárdrögin.“ Það hefur komið fram í lagasetningu um stjórnlagaþingið hve skýr vilji allsherjarnefndar var í því máli og ég tel að honum séu að mörgu leyti gerð góð skil í því frumvarpi sem nú liggur fyrir. Ég hefði sjálfur persónulega kosið að sjá pósitíft ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslu í tillögunni sjálfri frekar en umfjöllun um hana í greinargerðinni, en þetta varð niðurstaða þessa starfshóps um málið. Ég hef hins vegar heyrt talað um það hér í umræðunni, og vek athygli á því, og skora á þingmenn að fara með þá umræðu inn í sína þingflokka, hvort hægt sé að beina því til allsherjarnefndar - sú orðræða sem fram hefur farið hér lýtur mjög mikið að því að sjálfstæði þessa stjórnlagaráðs yrði aukið ef inn kæmi pósitíft ákvæði um að niðurstöður þess færu fyrst í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu áður en þær færu til Alþingis. Ég mundi eindregið fagna því ef það næðist að gera þá viðbót við tillöguna þó að ég styðji hana eins og hún er sem slíka. Sjálfstæði og sjálfdæmi stjórnlagaráðsins er mjög mikilvægt. Það skiptir miklu máli út á við fyrir almenning í landinu að því séu gerð góð skil í 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta ræðu. Hann tjáði virðingu sína fyrir Hæstarétti og að menn ættu að hlíta úrskurði hans. En jafnframt sagðist hann hafa gagnrýnt úrskurðinn og forsendur hans. Svo hefur hann svo mikinn áhuga á því að koma á stjórnlagaþingi, sem kunnugt er, að stjórnarskránni sé breytt af aðilum utan Alþingis. Það vill nú svo til að hann situr á stjórnlagaþingi nú þegar en hann ætlar ekki að nota þann vettvang. Hann styður sem sagt og flytur hér tillögu um stjórnlagaráð sem í rauninni setur upp nákvæmlega sömu stöðu og ef Hæstiréttur hefði ekki kveðið upp úrskurð sinn. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er ekki verið að sniðganga úrskurð Hæstaréttar? Er ekki verið að ganga fram hjá honum með því að búa til nákvæmlega sömu stöðu og hann dæmdi ógilda? Þetta er fyrsta atriðið. Kosningaþátttaka var 36% og 500 manns voru í framboði sem gerði mér það alla vega erfitt að kjósa. Þegar ég var kominn yfir hundrað manns fór dálítið að sjóða á heilanum á mér. Þetta var eiginlega happa- og glappaaðferð við val á þessum 25 sem ég þurfti að velja úr 500. Ég spyr hann: Er það ekki enn meiri veiking á umboði stjórnlagaráðs 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það er rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að Hæstiréttur kvað upp ákveðinn úrskurð og eins og við á um það sem kemur frá Hæstarétti ber að fara eftir því þó að menn séu ósammála forsendunum. Það kemur mjög skýrt fram í allri þeirri umfjöllun sem hér er, um frumvarpið um stjórnlagaráðið, að ekki er verið að fara fram hjá Hæstarétti, ekki er verið að brjóta lög, þetta er engin skemmri skírn. Þetta er fyllilega lögmæt og að mínu mati eðlileg aðferð vegna þess að umræddir einstaklingar voru valdir af yfir 80 þúsund Íslendingum. Menn hafa sagt að of fáir hafi greitt atkvæði en það er nú einfaldlega þannig í kosningum. Það er óeðlilegt að þeir sem sitja heima í sófa og nenna ekki á kjörstað hafi áhrif á niðurstöðu atkvæðagreiðslunnar, það er í fyllsta máta óeðlilegt. Þó að eingöngu 36% hafi haft áhuga á því að greiða þessu atkvæði ógildir það ekki að neinu leyti lögmæti stjórnlagaþingsins sem kosið var. Ógilding Hæstaréttar var á mjög einkennilegum og tæknilegum nótum að mínu mati og það hefur skýrt komið fram að það er ekkert við talningu atkvæða sem hefur leitt í ljós að niðurstaðan yrði með nokkru móti önnur en við sitjum uppi með í dag. Þess vegna er þessi leið fær og eðlileg út úr því. Það er einfaldlega óþarfi að fara af stað með annaðhvort aðra kosningu frá upphafi eða uppkosningu. Hv. þingmaður talaði aðeins um að erfitt hafi verið að velja á milli yfir 500 manns og ég er sammála því. Það var svolítil vinna fólgin í því. En ég hef aldrei kosið með glaðara hjarta en þá því að ég hafði úr nógu mörgum hæfum frambjóðendum að velja. Það hef ég aldrei nokkurn tíma haft í kosningum fyrr á Íslandi.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þarna var um marga mjög hæfa einstaklinga að ræða en það gerðist bara hjá mér að ég missti alla yfirsýn yfir þessa hæfileika. Ég er ekki viss um að ég hafi valið þá einstaklinga sem ég hefði hugsanlega valið ef ég hefði haft meiri upplýsingar um þá. Eftir að hafa rætt við þá og annað slíkt, fengið skoðanir þeirra á stjórnarskránni og hvað þeir vildu gera hugsa ég að ég hefði valið allt, allt annan hóp. Þetta er vandinn við svona mikinn og stóran hóp sem auk þess hafði ekki neina stefnu, það var ekki kynnt nein stefna. Sumir vilja ekki breyta stjórnarskránni, ekki neitt, sumir vilja setja inn auðlindaákvæði, aðrir vilja breyta mannréttindakaflanum o.s.frv. Þetta kom ekkert fram, hver var stefna viðkomandi einstaklinga sem voru svona hæfir í þessum málum. Svo er það með Hæstarétt. Nú skulum við segja að einhver einstaklingur eigi í deilum við annan einstakling eða ríkið um ákveðið mál sem er ágreiningur um og það eru ekki nein bein lagarök fyrir því eða neitt og Hæstiréttur dæmir svona eða svona. Svo komum við hv. þm. Þór Saari og setjum lög á Alþingi um að annar aðilinn skuli halda sínum rétti sem Hæstiréttur dæmdi af honum. Það er ekki bannað. Það er ekki bannað að setja lög um það sem var ekki lagagrunnur fyrir, það er ekki bannað að setja lög um að þessi eða hinn haldi rétti sínum gagnvart ríkinu og valdi fjárútlátum eins og þetta gerir ráð fyrir. En ég er hræddur um það að Hæstiréttur setji ansi mikið niður við svoleiðis aðgerðir.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að kynning á frambjóðendum fyrir kosninguna til stjórnlagaþingsins hefði mátt vera betri og meiri og yfirvegaðri. Hún lenti að miklu leyti í einhverjum tilviljanakenndum aðferðum einstakra fjölmiðla þar sem menn voru spurðir ákveðinna spurninga og það svöruðu þeim ekki allir. Það hefði þurft lengri undirbúningstíma, meiri og betri kynningu og víðtækari kynningu á skoðunum þeirra allra. Vissulega hefði það mátt fara betur. En ég átti ekki í neinum vandræðum með að velja þá, það tók einfaldlega tíma. Ég var með ákveðnar hugmyndir um hvaða breytingar mér fannst mikilvægastar á stjórnarskránni og ég valdi frambjóðendur mína eftir því. Ég raðaði þeim svo að loknum kosningunum, þessum 25, á skala þar sem ég gaf þeim einkunn frá 1–10 hvað varðar viðhorf mitt til nýrrar stjórnarskrár. Meðaleinkunnin var 7,2 og ég má því vel við una við niðurstöðu kosninganna. Þannig fór ég að þessu. Hvað varðar dóma Hæstaréttar þá var þetta náttúrlega ekki dómur, þetta var úrskurður, einhvers konar stjórnsýsluúrskurður um tæknilega annmarka á kosningu sem Hæstiréttur notaði til að ógilda kosninguna, um kjörseðla, kjörklefa og þess háttar. Ef menn eru ósáttir við dóma Hæstaréttar og telja að dómar Hæstaréttar hafi byggt á lögum sem þurfi að breyta, fara menn yfirleitt af stað og breyta þeim lögum í kjölfarið. Það er einfaldlega þannig sem löggjafarvald virkar þegar um þrískiptingu valds er að ræða. Menn geta verið sammála eða ósammála því en þannig er það bara gert.  En hér, eins og kemur skýrt fram í öllu þessu máli, er ekkert verið að fara fram hjá úrskurði Hæstaréttar eða lítilsvirða hann með neinum hætti. Þetta er bara eðlilegt framhald á málinu og þeirri stöðu sem það var komið í.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þór Saari fyrir þá stuðningsyfirlýsingu sem kom fram við þá þingsályktunartillögu sem við hér ræðum. Ég hef eins og hv. þingmaður tekið eftir því að jafnvel þeir sem mæla gegn þeirri leið sem við leggjum til, sem er skipan stjórnlagaráðs, jafnvel þó að menn séu því ekki sammála vilja menn þyngja pundið í stjórnlagaráðinu með því að það fái beinar heimildir eða að þannig sé frá málum gengið að tillögur þess fari beint í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir Alþingi áður en frumvarpið sjálft kemur fyrir þingið. Ég ræddi þetta aðeins í framsögu minni og það er tekið á þessu í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Það var niðurstaða okkar sem flytjum þetta mál og fjórmenninganna í samráðshópnum að hrófla ekki við því orðalagi sem samkomulag náðist um í allsherjarnefnd í fyrra. En málið mun væntanlega fara til allsherjarnefndar þegar hinn langi mælendalisti sem við nú horfum fram á hefur verið tæmdur. Ég fagna reyndar þeim mikla áhuga sem er á þessu máli og vænti þess að það verði góð og efnisleg umræða um málið hér og áfram í allsherjarnefnd því að það var allsherjarnefnd sem lagði upp mjög vel hvaða leiðir koma til álita í þjóðaratkvæðagreiðslu um frumvarp til stjórnarskrár innan marka stjórnarskrárinnar sem við nú búum við. Ég var sátt við þá niðurstöðu sem þar var fengin, að það væri stjórnlagaþingið þá sem ætti að ákveða það eða koma með tillögu þar um, en við sjáum hvað hv. allsherjarnefnd gerir í þessari stöðu núna.

Frú forseti. Ég fagna því að hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og flutningsmaður þessarar tillögu er á svipuðum nótum og ég hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég held að það mundi auka vægi stjórnlagaráðsins og auka vægi málsins til mikilla muna ef það færi fyrst til þjóðarinnar í atkvæðagreiðslu. Þegar farið var yfir verklagsreglur stjórnlagaþingsins á sínum tíma kom skýrt fram í þeim verklagsreglum að stjórnlagaþingið sem þá var átti að senda tillöguna beint til Alþingis, og þegar gerðar voru athugasemdir við þær verklagsreglur var okkur svarað á þeim nótum að þetta væri í greinargerð og að á Alþingi stunduðu menn ekki neina greinargerðarlögfræði. Ég hafna svoleiðis málflutningi að sjálfsögðu. Það er mjög skýrt í framhaldsáliti allsherjarnefndar og ræðu formanns á sínum tíma hvaða álit allsherjarnefnd hafði á þessu máli og ég vona einfaldlega að því verði haldið til haga. Það er svo spurning hvort gera þurfi ráð fyrir fjárveitingu ef fram kemur sterkari krafa um þjóðaratkvæðagreiðslu í meðferð allsherjarnefndar. Eitt af þeim svörum sem við fengum var að stjórnlagaþingið hefði ekkert fjárveitingavald og þess vegna mundi þetta ekki fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það eru svona mál sem væri ágætt að fá frekari umræðu og hugmyndir um áður en málið er endanlega klárað í sölum þingsins. En það er í ágætisfarvegi, finnst mér, og ég fagna þeirri miklu umræðu sem er um málið. Það sýnir bara að menn hafa mikinn áhuga á því hvernig ný stjórnarskrá verður búin til.

Forseti. Krafa um lýðfrelsi og endalok kúgunar og ánauðar berst nú á ógnarhraða í bylgju um arabaheiminn, einkum í norðanverðri Afríku. Einræðisherrar til áratuga falla af stalli hver af öðrum og heimsbyggðin fylgist með byltingarástandi sem vonandi mun leiða af sér þjóðfélagsbreytingar á næstunni. Í Egyptalandi og Túnis hrökkluðust stjórnarherrar frá völdum, í Alsír, Jemen, Jórdaníu og Barein eru háværar kröfur um lýðræðisumbætur sem stjórnvöld taka að einhverju marki svo alvarlega að koma verði til móts við þær. Grundvöllur réttlátrar reiði hinna arabísk-múslimsku þjóða er ekki af trúarlegum rótum, heldur virðist hann einkum vera eins konar arabísk bylting af veraldlegum toga og þessir atburðir koma alþjóðasamfélaginu í opna skjöldu. Lýðræðisbylgjan á ekki síst rætur í hinni ungu kynslóð sem getur illa sætt sig við þá tjáningar- og skoðanakúgun sem viðgengist hefur en eini gluggi þeirra út í heiminn hefur verið tölvuskjárinn. Þannig hefur veraldarvefurinn sem í sumum tilvikum hefur verið lokað á tengt saman fólk sem þráir tjáningarfrelsi og sem er staðráðið í að láta drauma sína rætast. En um leið og við horfum með aðdáun á þrautseigju og baráttuþrek almennings í Egyptalandi fyllumst við skelfingu og viðbjóði yfir viðbrögðum Líbíustjórnar og Gaddafís sem sveifst einskis til að halda illa fengnum völdum og auði og notar hersveitir sínar til að strádrepa almenna borgara, notar til þess vopn sem vesturveldin hafa selt honum. Á sama tíma og uppreisn almennra borgara er í algleymingi voru nú alveg nýverið, þ.e. í síðustu viku, undirritaðir vopnasölusamningar fyrir milljarða dollara á stærstu svokölluðu varnar- og vopnasýningu í Miðausturlöndum í Abú Dabí. Á tímum niðurskurðar og kreppu er ekkert lát á vopnaviðskiptum, á árabilinu 2005–2009 jukust viðskipti með vopn um 22% miðað við næsta fjögurra ára tímabil á undan, þar af var aukningin milli 2008 og 2009 um 8%. Bandaríkin, Frakkland, Kína, Þýskaland, Bretland, Ítalía, Holland og Rússland eru stærstu vopnasöluríkin til Miðausturlanda og Norður-Afríku. Ef skoðuð eru vopnaviðskipti Evrópusambandsríkja til Líbíu sérstaklega, eftir að vopnasölubanni var aflétt árið 2004, nema heildarvopnaviðskiptin árin 2005–2009 rúmlega 830 milljónum evra til Líbíu einnar og var aukningin milli áranna 2005 og 2009 nær fimmföld. Í mörgum tilvikum veita vesturveldin þróunaraðstoð til þessara ríkja sem síðan er einkum nýtt til vopnakaupa frá þeim sömu ríkjum og þróunaraðstoðina veita. Vestrænir þjóðarleiðtogar hafa ekki hikað við að faðma þá Mubarak og Gaddafí þegar vel hefur staðið á og nýtt sér vinfengi við þá til að tryggja pólitíska, hernaðarlega og efnahagslega hagsmuni sína í þessum heimshluta. Verður ekki hjá því komist að nefna olíuna sérstaklega í því samhengi. Þrátt fyrir að eins konar samtrygging þagnarinnar hafi einkennt afstöðu innan þeirra ríkja sem stórtækust eru í vopnasölu blasir tvískinnungurinn og hræsnin við og er raunar orðið að umræðuefni í gagnrýnum fjölmiðlum austan hafs og vestan. Þar er nú kviknuð grundvallarumræða varðandi sölu vopna til Líbíu sérstaklega og eins siðferðið í því að hagnast á sölu skriðdreka, flugskeyta og orrustuþotna til Gaddafís sem svo beitir þeim gegn borgurum sínum. Og þá er eðlilega spurt hver sé ábyrgð vestrænna ríkja gagnvart almennum borgurum sem nú eru fórnarlömb ofbeldisverka og vígtóla einræðisherrans Gaddafís og annarra þvílíkra. Hvernig gerir alþjóðasamfélagið mest gagn? Er líklegt að hernaðaríhlutun, t.d. loftárásir, þjóni hagsmunum almennings? Væri þá rétt að hafa hugfast mislukkaðan og dýrkeyptan lofthernað í Írak og á Balkanskaga.  Hvert er viðhorf utanríkisráðherra til stórfelldrar vopnasölu vestrænna ríkja til einræðisherra, m.a. í arabalöndum undanfarna áratugi? Hvernig samrýmist boðskapur vesturveldanna nú þeirri stöðu þeirra að hagnast pólitískt, hernaðarlega og efnahagslega á vopnaviðskiptum við einræðisríki sem hafa svo einmitt notað þau viðskipti til að beita almenning ofbeldi og kúgun? Telur utanríkisráðherra koma til álita að styðja hugsanlega hernaðaríhlutun ríkja Atlantshafsbandalagsins í Líbíu? Hver er að mati ráðherra ábyrgð vestrænna ríkja við að tryggja öryggi íbúa Líbíu og við að byggja samfélögin í arabaheiminum upp eftir áratuga langa kúgun og einræði? Hver er aðkoma íslenskra stjórnvalda að vinnu við gerð alþjóðlegs vopnaviðskiptasamnings á vettvangi Sameinuðu þjóðanna? Hafa íslensk stjórnvöld haldið fram því sjónarmiði að tryggt verði að samningurinn endurspegli alþjóðlega viðurkennd mannréttinda- og mannúðarlög? Ég vonast, frú forseti, til þess að jafnvel þótt þessar spurningar séu viðamiklar, umfangsmiklar, myrkvist málið nú ekki í huga hins vaska utanríkisráðherra og vænti greinargóðra svara.

Frú forseti. Ég tek hjartanlega undir með hv. þingmanni varðandi fordæmingu hans á framferði fyrrverandi einræðisherra sem nú hafa verið að hrökklast frá völdum í Norður-Afríku og fyrir botni Miðjarðarhafsins. Hv. þingmaður reisir mjög móralska spurningu þegar hann segir sjálfur að við höfum horft upp á það í gegnum fregnir fjölmiðlanna að einræðisherrann Gaddafí í Líbíu og herir hans, málaliðar marineraðir úr stríðum Afríku, hafi með vestrænum vopnum stráfellt uppreisnarmenn. Og hann spyr: Er hugsanlegt að til greina komi að vesturveldin hlutist til um þessa atburðarás? Þegar hv. þingmaður segir að hann sjálfur gjaldi varhuga við því með vísan til fortíðarinnar, og nefndi þar ákveðin dæmi, kalla þingmenn fram í: Heyr, heyr. Þetta vekur þá mórölsku spurningu hvað vesturveldin eigi að gera þegar þau standa andspænis því að fólk sem brýst undan áratuga langri kúgun, er að brjótast fram gegn einræðisherrum sem beita málaliðum, sem beita flugvélum og þyrlum. Hvað eiga vesturveldin þá að gera? Ég get ekki annað, þrátt fyrir að vera friðarsinni og andvígur hernaði, en sagt: Svar mitt er já, það hlýtur að koma til álita að við komum fólki til hjálpar sem verið er með orðum hv. þingmanns að stráfella. Hv. þingmaður spurði mig sömuleiðis um afstöðu Íslendinga. Ég vil að það komi algjörlega skýrt fram að á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og í hinu alþjóðlega samfélagi starfar þessi ríkisstjórn og örugglega hinar fyrri líka jafnan á grundvelli mannúðarlaga og mannréttinda. Það hefur verið rauði þráðurinn í öllu því sem við höfum gert. Og þessi ríkisstjórn sem nú situr hefur staðið í framlínu þeirra þjóða sem hafa ráðist harkalega gegn framferði þessara einræðisherra og ég efa að nokkur utanríkisráðherra, a.m.k. hef ég ekki séð slík ummæli, hafi tekið jafnsterkt til orða og ég þegar ég kallaði þetta, fyrir hönd íslensku ríkisstjórnarinnar, stríðsglæpi. Þetta eru ekkert annað en stríðsglæpir. Og ég tók hjartanlega undir með málflutningi hv. þingmanna Hreyfingarinnar sem komu hér í tvö skipti upp og lýstu því yfir að stefna okkar væri afdráttarlaus um þetta. Við höfum tekið undir harðorðar ályktanir öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna, við höfum t.d. stutt það að vopnasölubann verði sett á landið og við höfum sömuleiðis stutt frystingu eigna Gaddafís og fjölskyldna hans hvar sem er í heiminum. Það sem kannski mestu skiptir er að við stóðum að tillögu sem leiddi til þess að Líbía hefur verið rekin úr mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna. Grundvöllurinn undir því sem alþjóðasamfélagið er að gera núna er hugsanlega það, við stóðum að því líka, að það yrði falið sakadómstóli Sameinuðu þjóðanna að rannsaka árásir öryggissveita Gaddafís á íbúana og sækja þær til saka. Það þýðir það, þetta síðasttalda, að í þeim átökum sem nú standa yfir vita þeir það, sem annaðhvort taka þátt í slíkum hryðjuverkum eða gefa um þær fyrirskipanir, að þeir verða eltir uppi hvenær sem færi gefst og dregnir fyrir dómstóla þar sem meintir glæpir þeirra verða rannsakaðir. Það skiptir mjög miklu máli. Ég vil líka að það komi skýrt fram að þótt Ísland sé lítið land sem hefur lítil samskipti við þennan part heimsins, og Líbíu sérstaklega, höfum við samt látið hendur standa fram úr ermum og erum við það að ljúka innleiðingu ályktunar öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna varðandi refsiaðferðir gagnvart Líbíu. Hv. þingmaður varpaði til mín ýmiss konar spurningum sem eru tiltölulega flóknar en ég vil að það sé algjörlega skýrt að einræðisherrar sem, eins og orðið geislar af sér, leita aldrei eftir lýðræðislegum vilja þjóðar sinnar og ástunda ekki opnar og lýðræðislegar kosningar undir óháðu eftirliti - það á ekki að selja þeim vopn. Það er óheilbrigt viðskiptasamband á milli þessara þjóða og vestrænna ríkja sem grundvallast á því að þeir fá þróunaraðstoð og þeir fá vopn og í staðinn fá vesturveldin olíu og þann stöðugleika á orkumarkaði sem því fylgir. Það er það sem menn hafa verið að sækjast eftir. Og hvarvetna þegar rof verður á þessum viðskiptasamböndum eins og er núna um þessar mundir rís almenningur í þessum löndum upp og kvartar undan of háu olíuverði. Við þurfum líka að spyrja okkur sjálf spurninga um það. 
             Hv. þingmaður spyr mig líka hvernig boðskapur vesturveldanna gagnvart stjórnvöldum í Líbíu samrýmist nú þessari stefnu. Auðvitað eru mjög áberandi og augljósar þverstæður í þessu, þær liggja í því að vopnin sem Gaddafí t.d. hefur fengið í þessum viðskiptum eru núna notuð til þess að framkvæma þá kúgun gagnvart saklausu frelsisunnandi fólki sem við öll erum að átelja harðlega þessa dagana. Ég hef þegar svarað hv. þingmanni varðandi afstöðu mína til hugsanlegrar hernaðaríhlutunar, ég tel síðan varðandi síðustu spurningu hans um ábyrgð okkar að auðvitað berum við ábyrgð á því að reyna að styðja þessar þjóðir til þess að ná fram vilja almennings og líka til þess að byggja upp í kjölfar átaka. Það er ekki bara siðferðisleg skylda okkar, heldur eru það líka 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu, þakka hv. málshefjanda fyrir hana en vil þó þakka hæstv. utanríkisráðherra sérstaklega fyrir ræðu hans sem mér þótti góð. Ég verð að segja að ég er í flestum atriðum sammála hæstv. utanríkisráðherra og fagna því að hann talar svo afdráttarlaust um þetta mikilvæga mál. Ég vil ekki gera lítið úr ábyrgð vestrænna ríkja og það er sjálfsagt að draga hana fram sem innlegg í umræðuna vegna þess að ábyrgð þeirra er mikil, ábyrgð þeirra ríkja Evrópusambandsins og Rússlands sem eru helstu vopnasöluaðilar til ríkja eins og Líbíu er sannarlega mjög mikil. Þessi vopn, eins og bent hefur verið á, eru notuð gegn eigin fólki í þessum löndum. Við megum bara ekki í þeirri umræðu færa okkur frá kjarna málsins, þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í dag, í einmitt þessu landi. Og ég ætla að einskorða mál mitt við Líbíu vegna þess að ástandið þar er skelfilegt og ástandið þar er frábrugðið því sem er að gerast annars staðar á þessu svæði. Lykilatriði í mínum huga, og þess vegna fagna ég yfirlýsingu hæstv. utanríkisráðherra, er einmitt að svara þeirri spurningu sem íslensk stjórnvöld gætu staðið frammi fyrir með mjög skömmum fyrirvara, t.d. á vettvangi Atlantshafsbandalagsins: Hvernig á að bregðast við? Hvernig á að koma því fólki til hjálpar sem er að berjast fyrir friði og gegn einræði og gegn einokun, gegn kúgun í sínu landi? Þetta kann að vera stór spurning innan Atlantshafsbandalagsins en mér heyrist á málflutningi málshefjanda og svari hæstv. utanríkisráðherra að þetta gæti líka verið stór spurning sem þarf að svara innan ríkisstjórnarinnar mjög fljótlega. Hvernig mun ríkisstjórnin sem heild bregðast við þessu? Þetta er ekki mál sem hægt er að skipa starfshóp um. Mun hv. málshefjandi 

Ég bið hv. þingmenn um að gæta að tímanum.

Frú forseti. Ég þakka einnig ágæta umræðu. Nú fordæma menn fallna eða fallandi einræðisherra í Norður-Afríku og Miðausturlöndum og það réttilega. Hins vegar finnst mér mikilvægt að hafa í huga, eins og hv. málshefjandi Árni Þór Sigurðsson benti á, hvernig umræðan hefur verið fram að þessu, hvernig Vesturlönd lögðu sig eftir því að eiga sem mest samskipti og viðskipti við þessa sömu einræðisherra. Evrópusambandið hélt ráðstefnu í Líbíu fyrir ekki svo löngu til þess að auka á samband og viðskipti við það land. Þangað streymdu þjóðarleiðtogar frá Ameríku, Evrópu og Asíu. Þeir flokkar sem misstu völd í Túnis og í Egyptalandi voru systurflokkar Samfylkingarinnar í virku samstarfi á alþjóðavettvangi en var vikið úr alþjóðasamtökum sósíaldemókrata eftir að þeir urðu óvinsælir heimafyrir. Fram að því höfðu menn stungið saman nefjum og rætt málin á alþjóðavettvangi. Við sjáum nefnilega að hvað sem menn kunna að halda um alþjóðasamfélagið þá ræður hagnaðarvonin, að eiga viðskipti, þar för fyrst og fremst. Það virðast nánast engin takmörk vera fyrir því hvað stjórnvöld geta leyft sér að gera. Ef einhver hagnaðarvon er til staðar horfir alþjóðasamfélagið gegnum fingur sér. Ég held að menn þurfi að reyna að læra af reynslunni hvað það varðar, þó sérstaklega varðandi viðskipti með vopn, eins og hv. málshefjandi benti á. Þar ættu Íslendingar að beita sér eins og þeir mögulega geta. Auðvitað er þar við ramman reip að draga, þar er um gífurlega hagsmuni að ræða. En ef það er ekki áminning um að vestrænar lýðræðisþjóðir þurfi að beita sér gegn vopnasölu, sérstaklega til einræðisherra í vanþróuðum ríkjum, veit ég ekki hvað mun vekja okkur til umhugsunar um það.

Forseti. Ég fagna þessum umræðum og þakka hv. þingmanni fyrir að hefja hana. Mér finnst gott að heyra hversu afdráttarlaus hæstv. utanríkisráðherra er og mig langar að fá algjörlega skýr svör við því sem komið hefur fram, að hugsanlegt sé að Ísland taki þátt sem aðili að NATO í hernaðaraðgerðum gegn Líbíu. Mig langar að koma inn á nokkuð mikilvægt mál. Um leið og hin merkilega lýðræðisbylgja hófst í Túnis sem fór síðan yfir í önnur lönd, þar á meðal Egyptaland, fannst mér bera mjög á áhugaleysi og vanta afgerandi stuðningsyfirlýsingar frá vestrænum löndum við það fólk sem kallar eftir lýðræðisumbótum og frelsi. Það var ekki fyrr en það kom við pyngjuna hjá okkur að vestrænar þjóðir fóru að taka við sér. Það finnst mér óhugnanlegt og óþægilegt. Ég verð að hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa tekið mjög sterkt til orða varðandi Egyptaland. Það eru mjög fáir þjóðarleiðtogar í hinum vestræna heimi gera það. Hann á hrós skilið fyrir það. Mig langar til að vekja athygli á öðru einræðisríki, Kína. Við eigum í miklum viðskiptum við það ríki en þar eru stunduð mannréttindabrot og morð á borgurum þeirra af ríkisstjórn, almennum borgurum sem berjast fyrir mannréttindum. Mig langar til að heyra, ef svo ber undir að það verði byltingarástand þar hvernig við ætlum að bregðast við því? Mig langar til þess að minna á mikilvægi upplýsingafrelsis og upphaf þess  Svo vil ég hvetja til þess að við höldum áfram að vera afdráttarlaus 

Frú forseti. Staðalímynd flestra okkar Vesturlandabúa af araba er kuflklæddur, siðblindur náungi með kvennabúr sem hugsar ekki um neitt annað en dýrar bifreiðar og helst að eignast knattspyrnufélag í Bretlandi eins og tíðkaðist á mesta siðspillingarskeiði þjóðar okkar. Veruleikinn er mjög fjarlægur því. Ég hef notið þeirrar blessunar að búa í arabalöndum um nokkurt skeið. Arabar eru upp til hópa yndislegt fólk rétt eins og við sem búum á Íslandi. Hins vegar hafa arabar lent í þeirri ógæfu að eignast viðskiptafélaga á Vesturlöndum sem komið hafa til valda alls konar lýð í þessum heimshluta og sem vekja viðbjóð hvar sem þeir fara. Ég bendi á að Gaddafí, sem er vonandi í dauðateygjunum, gekk ekki af vitinu í síðustu viku. Allur heimurinn hefur vitað það síðustu 40 ár að sá maður er lífshættulegur, geðveikur og hvergi í húsum hæfur. Engu að síður hafa Vesturlönd átt viðskipti við alla einræðisherra í arabaheiminum af góðri lyst. Þau vopn sem Gaddafí mun nota til að úthella blóði sinnar eigin þjóðar eru ekki búin til af honum eða fólki hans. Þau eru búin til á Vesturlöndum.  
            

Enn og aftur vill forseti minna hv. þingmenn á að gæta að tímanum.

Frú forseti. Það er fyllsta ástæða til að þakka málshefjanda og hæstv. utanríkisráðherra fyrir þá ágætu umræðu sem nú fer fram um það mjög svo viðkvæma ástand sem er í Norðaustur-Afríku og fyrir botni Miðjarðarhafs. Endalok einræðis og upphaf lýðræðis í arabísku löndunum marka auðvitað heimssöguleg þáttaskil um leið og einráðurinn í Líbíu og dauðastríð hans ógnar stöðugleika á öllu svæðinu og í sjálfu sér veröldinni allri, um leið og fjöldi saklausra borgara í Líbíu fellur í valinn fyrir vopnum málaliða Gaddafís. Stóra spurningin er: Hver eiga viðbrögð Vesturvelda að vera? Gaddafí er eins og aðrir einræðisherrar á þessu svæði sem sitja þar og hafa setið áratugum saman í skjóli Vesturlanda, vopnaðir af Vesturlöndum, byggðir upp af Vesturlöndum. En nú riðar sem betur fer allt til falls þótt það beri nokkuð óvænt að að mörgu leyti. Hættan við hernaðaríhlutun Vesturvelda er að mörgu leyti líkleg til að eitra enn ástandið og andrúmsloftið og verða til þess að hefta eða mögulega stöðva lýðræðisþróunina á því svæði öllu saman. Samt sem áður blasir alltaf spurningin við rétt eins og í Kosovo þegar þjóðarmorðin stóðu yfir, loftárásir NATO hófust og ákveðið var að grípa inn í þá atburðarás: Hver eiga viðbrögð okkar að vera við þjóðarmorði og stríðsglæpum, eins og hæstv. ráðherra nefndi réttilega? Hin stóra siðferðislega og erfiða spurning er: Hvort eigum við að taka þátt og styðja hernaðaríhlutun gegn þjóðarmorði og borgarastyrjöld eða koma að því með einhverjum öðrum hætti? Auðvelda svarið við þeirri spurningu er að lýsa sig fyrir fram afdráttarlaust á móti allri slíkri íhlutun. 

Frú forseti. Á Íslandi fylgjumst við með andakt með því hvernig lýðræðis- og frelsisbylgjan fer yfir Norður-Afríku. Ég held að það sé samhljómur í þessum sal hvað það varðar, að við fögnum því að menn losni loksins undan oki og kúgun þeirra einræðisherra sem þar hafa verið. Við fordæmum öll, að ég held, sérstaklega þau verk sem bandítinn Gaddafí hefur framið á þegnum sínum síðustu daga. Við á Vesturlöndum þurfum engu að síður að sýna varkárni gagnvart því að skipta okkur af deilum öðruvísi en að segja: Við stöndum með frelsinu, við stöndum með lýðræðinu. Við þurfum líka að hugsa um hvert það leiðir okkur. Hvert fer Jemen? Hvert fer Barein? Hvað gerist í Íran? Hvað verður um Jasmín-byltinguna í Kína? Hvert leiðir það okkur? Ef við höfum það í huga verðum við líka að vera tilbúin til að spá í hvort valdbeiting sé nauðsynleg. Því miður segir sagan okkur að við höfum stundum verið allt of sein. Ég get nefnt Rúanda, ég get líka nefnt það þegar alþjóðasamfélagið brást allt of seint og allt of lítið við þegar það fór inn í Júgóslavíu til að vinna gegn voðaverkum Serba. Það er nokkuð sem við eigum að læra af. Þess vegna tek ég undir með Anders Fogh Rasmussen, framkvæmdastjóra NATO, sem sagt hefur að þeir fylgist með og séu reiðubúnir ef þörf er á að grípa inn í til að verja frelsi, lýðræði og réttindi borgaranna á svæðinu. Þá skiptir mjög miklu máli að íslenska ríkisstjórnin sé líka tilbúin, vinstri stjórnin sem er í landinu, og að vinstri grænir sitji ekki eftir einangraðir í afstöðu sinni gagnvart því hvernig bregðast eigi við. Þess vegna fagna ég sérstaklega orðum hæstv. utanríkisráðherra áðan og þeirri ræðu sem hann flutti þar sem hann lýsti yfir stuðningi við frelsi og lýðræðisréttindi þegnanna og fordæmdi um leið það ofbeldi sem á sér stað í norðanverðri Afríku.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er mjög mikilvægt að við stöndum saman í því að verja það fólk sem verið er að níðast á með hervaldi og öðrum hætti. Við hljótum líka að spyrja okkur hvenær réttlætanlegt er að grípa inn í með hervaldi? Við höfum séð það áður og megum passa okkur á því að nota ekki örbirgð fólksins, vandamál fólksins, þær hörmungar sem nú eru yfir t.d. íbúum Líbíu til þess að ráðast inn í landið og beita hervaldi, til þess eins að gæta viðskiptahagsmuna, þá tala ég um þjóðir heimsins. Ef við ætlum að beita slíku valdi verður það klárlega að vera í þágu fólksins. Það er væntanlega ekki gert nema undir hatti Sameinuðu þjóðanna eða einhverju slíku. Ég get ekki séð að hægt sé að réttlæta það að NATO eða einstök ríki fari þarna inn - nú tala ég fyrir mig persónulega - ef það er ekki gert undir merki Sameinuðu þjóðanna því að það er of mikið um það. Við sjáum bara viðskiptatengsl út af olíu, vopnasölu og slíku, það er það sem ræður för hjá mörgum vestrænum þjóðum. Við hljótum líka að spyrja okkur: Eigum við Íslendingar að beita okkur fyrir því að stöðva vopnasölu til annarra ríkja þar sem einræðisherrar ríkja, þar sem vopnaframleiðsluríki innan Evrópusambandsins og annars staðar selja þeim vopn sem níðast á þjóðum sínum? Ég segi já. Við eigum að beita okkur fyrir því á vettvangi alþjóðasamfélagsins að grípa þar inn í áður en við verðum vitni að frekari blóðsúthellingum í Afríku, í arabaheiminum og annars staðar. Sumir Íslendingar hafa gjarnan þegar vel hefur gengið látið taka mynd af sér með arabahöfðingjum og öðrum slíkum. Ætlum við að halda því áfram án þess að gera athugasemdir  
            

Forseti. Við lifum mjög merkilega tíma. Heimurinn er að minnka með almennum aðgangi almennings að netinu, rafrænum þýðingum, tengslasíðum og því sem við getum hreinlega kallað upplýsingabyltingu. Hún hefur gefið fólki aukið tækifæri til að mynda samstöðu og skapa gífurlegan þrýsting á stjórnvöld með tiltölulega friðsömum hætti þar sem best hefur gengið og jafnvel komið stjórnvöldum frá, en svo höfum við hörmulegri dæmi eins og Líbíu þar sem einræðisherra ræðst gegn eigin þjóð. Peningar, vopn og olía eru banvæn blanda. Þegar saga þess heimshluta á 20. öld sem hér um ræðir er skoðuð má sjá að hin svokölluðu vestrænu lýðræðisríki hafa séð sér hag í því að halda ástandinu í þessum löndum óstöðugu, sér í lagi í olíuríkjunum. CIA hefur meira að segja sviðsett byltingar til að koma þjóðarleiðtogum frá sem þeim hugnast ekki lengur og meira að segja leigt til þess sirkusleikara. Hagsmunum þeirra sem höndla með vopn og olíu fara aldrei saman með hagsmunum almennings í þessum ríkjum. Því megum við ekki gleyma. Við verðum í öllum þessum málum að hafa hagsmuni almennra borgara að leiðarljósi.

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir skýr svör við þeim vangaveltum sem ég bar fram og ýmsum öðrum sem hafa komið fram í umræðunni. Það er mjög eðlilegt að menn velti sérstaklega fyrir sér spurningunni: Hvað eiga vesturveldin að gera ef ástandið heldur áfram með þeim hætti sem við höfum horft upp á allra síðustu dagana? Ég held að um það sé enginn ágreiningur hér að við hljótum alltaf að standa með baráttunni fyrir lýðfrelsi, mannréttindum, jafnrétti og friði eins og ég talaði um áðan. Við eigum að standa með almenningi í þessum löndum, Líbíu núna sérstaklega, og það vakna að sjálfsögðu spurningar eins og hér hafa komið fram í umræðunni: Hafa vesturveldin stundum verið of sein á sér? Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi í því sambandi t.d. Rúanda. Kann að vera að ástæðan fyrir því að vesturveldin tóku seint við sér þar hafi einmitt verið sú að þar voru ekki sömu viðskiptahagsmunir og á ýmsum öðrum stöðum? Írak er dæmi. Kann að vera að slík sjónarmið ráði för þegar vesturveldin taka ákvörðun um það í sínum ranni hvort þau ætla að grípa inn í ástand eins og það sem er að skapast í Líbíu og annars staðar í nágrannaríkjunum? Ég er þeirrar skoðunar að allar slíkar ráðstafanir verði að gerast undir hatti Sameinuðu þjóðanna og á grundvelli stofnsáttmála þeirra þar um. Það er mín grundvallarafstaða í þessu máli. Annað vil ég ekki segja um það sérstaklega. Ég vek máls á þessu vegna þess að í stóra samhenginu er það þannig að hernaðarhyggjan hefur reynst ónothæf nema í þágu vígvæðingar og kapítalískrar hnattvæðingar og valdið skaða og þjáningum víða um heim. Það er þetta sem mér finnst mikilvægt að koma á framfæri, að það séu ríkir almannahagsmunir að hernaðarhyggjan víki og að við taki stefna sem teflir fram félagslegri hnattvæðingu 

Frú forseti. Einn hv. þingmaður gat þess að þeir félagar sem verið er að steypa af stóli í Norður-Afríku væru félagar í Samfylkingunni. Það skiptir mig engu máli hvort einræðisherrar eru sósíaldemókratar eða ekki, þeir eiga að víkja og þeir eiga að fara. Utanríkisstefna okkar á að byggjast á grundvallarsjónarmiðum sem eiga fyrst og fremst að varðast af afstöðu okkar til mannréttinda. Þessi ríkisstjórn hefur ekki hikað við að taka einarða afstöðu í þeim efnum, ekki bara gagnvart Norður-Afríku, heldur gagnvart ríkjum eins og Ísrael. Eins og ég hef trúað hv. utanríkismálanefnd fyrir hefur það ekki orðið til þess að við höfum aflað okkur aukinna vinsælda hjá sumum af þeim stórveldum sem við vildum þó heldur að væru vinir okkar. Varðandi þá spurningu sem hér hefur aðallega legið undir í þessari umræðu, þ.e. hvort það sé verjanlegt að beita hervaldi, hef ég a.m.k. upplýst þingið um það hvert hugur minn hallast við vissar aðstæður í því efni. Ef maður setur sig í spor einhvers sem horfir á það að ungt fólk, óbreyttir borgarar, fólk sem er að berjast fyrir því að fá réttindi sem við sjálf teljum óhjákvæmileg og brýn sé stráfellt, jafnvel með flugárásum eða stórfelldum þungavopnum, er mjög erfitt að standa andspænis slíkri ákvörðun og segja nei þegar spurt er: Á að koma því fólki til hjálpar? Þá veit a.m.k. hv. Alþingi hvað ég er að hugsa í þeim efnum og þar er um meiri háttar ákvörðun í utanríkispólitískum efnum að ræða og þingið hefur sínar leiðir til að hafa áhrif á slíka ákvörðun ríkisstjórnar. Ég vil líka segja, frú forseti, að ég er sammála því sem mér sýnist vera meginafstaða hér í þessari umræðu, að við eigum að gera allt sem við getum til að styðja baráttu þessa fólks í þeim löndum sem núna eru að reyna að brjóta af sér hlekki einræðis og kúgunar. Það finnst mér vera það sem liggur eftir þessa umræðu og fyrir það er ég mjög þakklátur.

Virðulegi forseti. Ég geri athugasemd við að það eigi að fara með þetta mál um svokallað stjórnlagaráð á harðaspretti í gegnum þingið. Við erum að tala um breytingar á stjórnarskrá Íslands og nú liggur stjórnarmeirihlutanum og einhverjum fleirum kannski svo mikið á að koma því í gegnum þingið að það þarf að lengja fundinn til þess í stað þess að hér fari fram, ef það má orða það þannig, heilbrigð og eðlileg umræða og málið fái að þroskast hér í umræðu og slíkt. 
             Annað mál þessu tengt, frú forseti, er að það á ekki að breyta stjórnarskránni í flýti, það á ekki að hraða sér við það og kasta til þess höndunum 

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér allt í lagi mín vegna að við verðum hér eitthvað fram eftir kvöldi og því mun ég ekki greiða atkvæði gegn þessari ósk frú forseta. Ég vil þó að það komi hér skýrt fram að ég skil þessa tillögu þannig að við séum að tala um að hafa fund hér eitthvað fram eftir kvöldi en ekki inn í nóttina. Þar á er mikill munur og til að vera alveg skýr legg ég til að það verði skýrt algjörlega úr forsetastól að við séum að miða við einhvers staðar á bilinu átta til tíu, 

Frú forseti. Á dagskrá þessa fundar, sem er 85. þingfundur þessa vetrar, eru 13 mál. Við erum að ræða 4. málið á þeirri dagskrá og ég tel nokkuð brýnt að við reynum að ljúka þessari dagskrá eins og fyrir okkur hefur verið lagt í dag. Að það taki fram á kvöld er í sjálfu sér bara eðlilegt miðað við aðstæður og miðað við það að þingmenn vilja og þurfa að tala mikið í málum. Það er bara hið besta mál. Svo ber líka að hafa í huga að öll næsta vika fer samkvæmt starfsáætlun í nefndastörf þannig að ég held að það væri bara ráð að við hæfum sem fyrst umræðu aftur hér um 4. dagskrármálið og yrðum hér eins lengi og þörf krefur, frú forseti. 
            

Virðulegi forseti. Ég minni á það að þegar forseti Alþingis, sú sem nú situr, tók við störfum á Alþingi var það markmið hennar að hafa þetta fjölskylduvænan vinnustað. Nú er klukkan orðin korter yfir tvö og við þingmenn erum að frétta að við eigum að ræða hér málin fram á nótt. Frú forseti. Þetta er algjörlega óásættanlegt þar sem þingmenn hafa skipulagt daginn og gert ráðstafanir með kvöldið en þetta er akkúrat ofríki þess að við búum hér við meirihlutastjórn og að forseti kemur úr stjórnarliðinu. Þetta kristallast í þessu máli. Það er verið að breiða yfir mistök á mistök ofan hjá þessari ríkisstjórn með því að hunsa hér dóm Hæstaréttar í því máli sem nú liggur fyrir og það á bara að ræða það á nóttunni eins og önnur óþægileg mál sem þessari ríkisstjórn tekst að klúðra. Ég mótmæli framlengingu á þessum fundi. 
            

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur. Við erum með nokkuð langa dagskrá í dag, vitum að það eru nefndastörf í næstu viku og það er kallað eftir því að mörg af þeim málum sem hér eru til umræðu komist einmitt til umfjöllunar í nefnd. Þannig hafa málin verið lögð upp. Hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, sem er nú horfinn úr þingsal, kallaði eftir því að einkum og sér í lagi um 4. dagskrármálið gæti farið fram heilbrigð umræða. Nú veit auðvitað hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, og ýmsir aðrir í Framsóknarflokknum ekki síst, að það getur oft orðið mjög heilbrigð umræða á kvöldin og inn í nóttina þegar þeir leggja sig fram  
            

Virðulegi forseti. Það er í anda skipulagningarinnar hjá hæstv. ríkisstjórn að koma nú fram og segja að það eigi að ræða þetta inn í nóttina. Ég hef verið að fylgjast svolítið með stjórnarliðum, hvað menn eru hér að tala nákvæmlega um. Hið eina sem er hægt að fá út úr stjórnarliðum er að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson ætlar að ræða með heilbrigðum hætti út nóttina um skipun stjórnlagaráðs, en annað vitum við ekki. Það eru hérna 13 mál á dagskránni, mörg ágæt. 13. málið er göngubrú yfir Ölfusá sem ég held að sé hið besta mál. En ég held að það væri ágætt, virðulegi forseti, að menn mundu bara segja hvað þeir ætluðu sér. Eru einhver mál þarna sérstaklega sem mönnum liggur alveg gríðarlega mikið á og ætla að vera hér fram eftir öllu til að ræða um? Ef menn geta ekki sagt frá því hver ætlun þeirra er, því að þetta kemur flatt upp á alla þá sem hafa áhuga á að taka þátt í þessum málum - þetta er 

Virðulegi forseti. Nú er mér nokkur vandi á höndum. Skilningur minn og skilningur þingflokksformanns Samfylkingarinnar, hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, er ekki alveg sá sami á því hvað við erum að fara að greiða hér atkvæði um. Ég stóð í þeirri meiningu eftir samtal við forseta þingsins að við værum einmitt að tala um það sem ég lýsti hér áðan, að fara eitthvað fram í kvöldið og það var ekkert minnst á að það væri brýn nauðsyn að klára þessa dagskrá. Nú finnst mér aðeins breyttur tónn. Ég skil vel að menn vilji nýta komandi nefndadaga en ég vek þó athygli á því að t.d. 7. málið á dagskrá, þjóðfáni Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið, hefur verið hér á dagskrá nokkrum sinnum áður án þess að það hafi verið tekið til umræðu. Nefndadagar hafa komið og farið án þess að þetta eflaust merka mál hafi komist til umfjöllunar þannig að mér þykir ekki alveg liggja á. Og nú er mér sá vandi á höndum að ég hallast helst að því 

Frú forseti. Menn hafa nokkrum sinnum, sérstaklega forsetar Alþingis, lagt á það áherslu að þeir ætli að breyta Alþingi í fjölskylduvænan vinnustað. Nú gerist það klukkan hálfþrjú að þeir sem eiga börn heima þurfa að fara að hringja og redda pössun, og jafnvel ekki vitað hversu lengi  Ég skorast ekkert undan því að vinna hérna á Alþingi, það er ekki vandamálið, en ef ég væri með börn eða ef ég hefði tekið að mér að passa barnabörnin í kvöld 

Virðulegi forseti. Við erum nú í þeirri skrýtnu stöðu - 
            

Forseti biður um hljóð í salnum, bara einn fund í þingsalnum. Gefið ræðumanni hljóð.

Fæ ég ekki leiðréttan tímann líka?

Þingmaður hefur orðið.

Virðulegi forseti. Nú erum við í þeirri skrýtnu stöðu að hér er komin til Alþingis tillaga til þingsályktunar um að fela Alþingi og forseta Íslands að tilnefna þá 25 aðila sem hlutu gervikosningu, má kalla það, til stjórnlagaþings. Eins og alþjóð veit úrskurðuðu sex dómarar Hæstaréttar kosninguna ógilda og þar með var sú kosning fallin um sjálfa sig. Það má segja að lýðræðisumbótavinstristjórnin hafi kolfellt þá góðu hugmynd sem stjórnlagaþingið annars var. Það var tekin ákvörðun um að fara út fyrir þessa veggi með stjórnskipunarvald það sem Alþingi hefur, efna til stjórnlagaþings sem Framsóknarflokkurinn studdi hér dyggilega enda var stjórnlagaþing á stefnuskrá Framsóknarflokksins. Ríkisstjórninni, framkvæmdarvaldinu, mistókst herfilega í þessari kosningu og hefur gert landið að athlægi á alþjóðavísu þar sem við erum gamalt lýðræðisríki, en framkvæmdarvaldið gat ekki einu sinni séð til þess að hér færi fram lögleg kosning. Þetta er nokkuð sem kemur til með að sitja bæði í ungum og eldri Íslendingum, hvaða ofbeldi þessi ríkisstjórn beitir hér til að koma málum í gegnum þingið. Raunverulega nánast hvert einasta lagafrumvarp sem kemur fyrir þingið frá framkvæmdarvaldinu er meingallað og mjög gölluð lög fara í gegnum Alþingi, því miður, vegna þess að það er ekki til staðar heildaryfirsýn, ekki sú yfirgripsmikla þekking sem þarf að beita við túlkun þessara laga og annarra frumvarpa sem fara hér í gegn. Ég nefni sem dæmi það mál sem er tekið nú með afbrigðum inn á þennan fund, frumvarp til laga um breytingu á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Hér voru sett lög um þjóðaratkvæðagreiðslur fyrir ári, í fyrrasumar, en þegar á að beita þeim í fyrsta sinn kemur í ljós að þau eru svo meingölluð að það þarf að gera meiri háttar breytingar á þeim. Þetta er alvarlegt, sérstaklega í ljósi þess að hæstv. forsætisráðherra brást við tillögu minni um lagaskrifstofu Alþingis á þann hátt að ekki væri hægt að fela Alþingi að hýsa þessa stofnun. Það var stofnuð lagaskrifstofa í forsætisráðuneytinu en ég veit ekki til að nokkurt frumvarp hafi farið þar í gegnum lögfræðilegan yfirlestur. Svo virðist a.m.k. ekki vera miðað við það hvernig málin koma búin til þingsins. Eins og ég sagði áðan vorum við framsóknarmenn með það á kosningastefnuskrá okkar að ný og nútímaleg stjórnarskrá yrði samin af stjórnlagaþingi þar sem þjóðkjörnir fulltrúar eiga sæti. Þessari tillögu fylgdum við þingmenn Framsóknarflokksins alveg þangað til að nú er búið að ógilda stjórnlagaþingið með eftirminnilegum hætti. Þá erum við komin í nýja stöðu og verðum að bregðast við hlutunum upp á nýtt því að þrátt fyrir að kosningastefnuskrár flokkanna hafi verið samdar gerast atburðirnir svo hratt hér á landi að það verður alltaf að bregðast við á hverjum degi fyrir sig. Varðandi það sem liggur hér fyrir er þetta komið svo óralangt í burtu frá því að vera nokkurt stjórnlagaþing. Meginmarkmiðið með stjórnlagaþingshugmyndinni var einmitt að færa valdið frá þessum hópi sem þjóðin kallar þingmenn og nefnir oft illum nöfnum, að okkur væri ekki treystandi til að semja hér nýja stjórnarskrá. Það var hugmyndin. Hvað leggur ríkisstjórnin núna til? Jú, ríkisstjórnin leggur til með þingsályktunartillögu þessari að við alþingismenn veljum að tillögu hennar þetta fólk sem var kosið inn á stjórnlagaþingið, og hvað er þá annað um að vera en að þingmenn blanda sér með afgerandi hætti í þetta svokallaða stjórnlagaþing sem átti að vera alveg hlutlaust? Ég hef komið með tillögu í mínum þingflokki um þá leið að úr því að það á að - má ég fá hljóð, frú forseti? - notast við þessa 25 aðila sem gáfu kost á sér og hlutu þetta kjör - samúð mín er öll hjá þeim því að þeir hafa náttúrlega verið í miklum rússíbana - eigi bara hreinlega að setja alla þá 522 frambjóðendur sem tóku þátt í kosningunni í einn pott og draga af handahófi 25 nöfn. Það væri langtum eðlilegri niðurstaða úr því að það á að notast við þessa einstaklinga. Þjóðin veit að ég var með efasemdir um sætishlutinn. Það þurfti að ná ákveðnum sætishlut og 11 aðilar náðu honum. Það voru 25 aðilar sem fengu kjörbréf, það þurfti ekki að beita jöfnunarákvæðinu um kynjahlutföllin eftir kosninguna, en ég minni á að til þess að fá niðurstöðu á stjórnlagaþinginu þurfti að færa atkvæðin 509 sinnum. Nú hefur það gerst að einhverjir aðilar ætla að hafna því að taka sæti eftir þessum leiðum sem lagt er til í þingsályktunartillögunni og ætla sér ekki að sitja þetta þing, þetta gerviþing verð ég að kalla það. Þá vaknar spurningin: Hvernig á að finna út þá næstu á eftir? Það var búið að færa atkvæðin og nýta þau 509 sinnum. Þetta er byggt á afar veikum grunni, þetta er svo mikið yfirklór og kattarþvottur, þetta er einungis gert til að ríkisstjórnin þurfi ekki að afskrifa þær 650 milljónir sem nú þegar er búið að leggja í þingið. 650 milljónir hafa nú þegar farið í misheppnað stjórnlagaþing. Ég spyr þá um leið hæstv. forsætisráðherra fyrst hún er hér í salnum: Hvað gerir starfsfólkið sem er búið að ráða á stjórnlagaþingið? Hvað er starfsfólkið að gera? Það var búið að leigja húsnæði, það var búið að ráða framkvæmdastjóra, búið að ráða þingverði og ræðuritara. Hvaða rugl er þetta eiginlega? Þetta gerði ríkisstjórnin allan tímann á meðan vitað var að kærur lágu fyrir hjá Hæstarétti. Ríkisstjórn sýnir fullkomið ábyrgðarleysi í þessu máli, en svona á að redda þessu fyrir horn 

Hver skipaði …?

Ég hef komið með þá tillögu og ætla að leggja hana fram sem breytingartillögu við þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir að sú sjö manna stjórnlaganefnd sem var tilnefnd af Alþingi á sínum tíma skili drögum að frumvarpi til Alþingis sjálfs. Hún hafði það hlutverk að halda þúsund manna þjóðfund sem heppnaðist einstaklega vel og átti að safna saman öllum gögnum, öllum skrifuðum pappírum um stjórnarskrárbreytingar, búa til nokkurs konar stjórnlagaþingspott, upplýsingapott, og skila af sér til stjórnlagaþingsins. Ég ætla sem sagt að gera það að tillögu minni að þessi sjö manna nefnd skili drögum að frumvarpi til Alþingis. Það vill nefnilega þannig til, frú forseti, að stjórnskipunarvaldið liggur hjá Alþingi. Hefðu verið stjórnarskrárbreytingar í síðustu alþingiskosningum hefðu 63 þingmenn sem voru kosnir 2007 kosið um frumvarp til stjórnskipunarlaga við alþingiskosningarnar 2009 og svo hefðu 27 nýir þingmenn sem komu inn í kosningunum 2009 greitt þeim atkvæði sitt, samtals 90 lýðræðislega kjörnir fulltrúar. Hvað gætum við haft það betra? Til að útskýra einmitt þetta með þjóðaratkvæðagreiðslurnar er það þannig að þegar það eru stjórnskipunarbreytingar er það þjóðaratkvæðagreiðslan, alþingiskosningarnar sjálfar, sem er um stjórnarskrárbreytingar. Mér finnst eins og það sé búið að tapa grunninum í þessu máli enda er þetta yfirklór ríkisstjórnarinnar eins og ég sagði áðan. Ég held að þetta sé fyrst og fremst gert á þeim grunni að reyna að breiða yfir það að svo mikið fjármagn er farið í súginn. Ef þessi þingsályktunartillaga nær fram að ganga fer þetta að nálgast 1 þús. milljónir, 1 milljarð, og það er ekkert sem kemur út úr þessu annað en drög að tillögum. Gleymum því ekki, þingmenn og ágætur forseti, að Alþingi hefur alltaf lokaorðið.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það hefur ýmislegt verið sagt í þessu máli en eitt er þó ljóst að sú tillaga sem hér liggur frammi og mælt hefur verið fyrir gengur óumdeilanlega út á það að niðurstaða Hæstaréttar um kosningu til stjórnlagaþings verði að engu höfð eða í það minnsta að farið verði á svig við hana. Það er ekki bara mín skoðun, það er líka skoðun tveggja prófessora við lagadeild Háskóla Íslands og Háskólans í Reykjavík. Það blasir líka við öllum mönnum að úr því að hæstv. innanríkisráðherra lýsir því fyrst yfir að hlíta beri niðurstöðu Hæstaréttar, burt séð frá því hvort þeir eru sammála eða ekki, þá treystir hann sér ekki til að styðja þessa tillögu af þeim ástæðum sem ég hef rakið. Það blasir við. Í ljósi þess langar mig til að spyrja hv. þingmann hvernig hún telur að þeir alþingismenn sem að tillögunni standa eða ætla að styðja hana geti ætlast til þess að almenningur í landinu hlíti niðurstöðum æðsta dómstóls landsins í öðrum málum ef þeir sjálfir ætla ekki að gera það í þessu. Á hvaða vegferð er þingið og hvert mun þetta leiða? Ég hef miklar áhyggjur af því að verði þessi tillaga samþykkt sé verið að skapa mjög óheppilegt fordæmi sem rýfur þann sameiginlega skilning og sáttmála sem ríkt hefur um áratugi eða aldir að almenningur í landinu og stjórnvöld hlíti niðurstöðum æðsta dómstóls.

Virðulegur forseti. Við hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson deilum svo sannarlega sömu skoðun í þessu máli. Þetta er niðurstaða Hæstaréttar og það var ekki bara einfaldur dómstóll sem þarna talaði, ekki fullskipaður, það voru sex hæstaréttardómarar sem komust að sömu niðurstöðu. Við þingmennirnir sem hér tölum deilum ekki bara þessari skoðun heldur er þetta almenn skoðun í samfélaginu og háskólasamfélagið er á þessari skoðun. Það vita það náttúrlega allir að fara verður að lögum en þá bendi ég í leiðinni á það að þessi ríkisstjórn fer fram með þeim hætti að hún er lögum æðri. Ekki fór hæstv. umhverfisráðherra eftir dómi Hæstaréttar og ekki dettur henni í hug að segja af sér þrátt fyrir að úrskurður hennar hafi verið dæmdur ógildur og meira að segja þáði hún ráðgjöf frá ríkislögmanni sem hvatti ráðherrann til að áfrýja ekki til Hæstaréttar, hún gerði það samt. Tapaði málinu í Hæstarétti, hún situr enn. Ríkisstjórnin fer fram með málið eða fulltrúar þeirra afla sem nú ráða. Ekki ætla þeir sér að fara að lögum. Ríkisstjórnin ber ábyrgð á málinu. Hér er löggjafarsamkoman og hér er verið að setja lög. Lög eru til að fara eftir, lögreglan og dómstólar eru til þess að benda á afglöp og dæma í málum. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að ég veit ekki hvernig ríkisstjórnin ætlast til þess að borgarar landsins fari að lögum þegar það gerist margoft, nánast í sömu vikunni, á sama árinu - nú er þó bara byrjun mars - að sjálf ríkisstjórnin hunsar lög, hunsar niðurstöður æðsta dómstóls landsins. Þessi ríkisstjórn á að fara frá.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni. Það blasir við að þeir alþingismenn sem leggja til að farið verði á svig við niðurstöðu Hæstaréttar og hún að engu höfð geta ekki ætlast til þess að almenningur í landinu hlíti niðurstöðum Hæstaréttar í öðrum málum fyrst þeir ætla ekki að gera það sjálfir í þessu máli. Hvað ætli yrði sagt ef Hæstiréttur Íslands ógilti kosningar til Alþingis, ef hópur manna mundi ákveða það að engu að síður skyldu þeir sem bestum árangri náðu í ógildri kosningu taka sæti á Alþingi sem starfaði út það kjörtímabil undir nýju nafni? Ég efast um að þeir hv. þingmenn sem standa að þessari tillögu hafi velt því fyrir sér hvaða fordæmi þeir eru að gefa til framtíðar. Það blasir við, virðulegi forseti, að þessi tillaga, 

Virðulegi forseti. Sammála hv. þingmanni á ný, að sjálfsögðu fellum við þessa tillögu því að löggjafinn getur ekki farið fram með það að samþykkt verði tillaga sem fer í bága við úrskurð Hæstaréttar. Raunverulega andstaðan í þessu máli er að hugmyndin með stjórnlagaþinginu var sú að slíta stjórnarskrárvaldið frá þessari svokölluðu stjórnmálaelítu, sem eru þingmenn, slíta það frá fjórflokknum, slíta það frá því fólki sem á að vera svo spillt sem situr á Alþingi, þetta er umræðan í samfélaginu. En, frú forseti, með þessari tillögu er verið að færa það vald að skipa þetta fólk undir okkar ákvörðun og þar með er þetta fólk orðið bundið stjórnmálaflokkunum. Ég er að rifja upp rök sem voru fyrir því að skipa þetta stjórnlagaþing. Það er líka rétt að minna hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson á að tveir 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp vegna þess að hv. þingmaður sem talaði áðan er sérstök áhugamanneskja um stjórnskipunina í landinu og ég vil benda henni á að tillagan er flutt af þrem þingmönnum. Ég vona samt að ríkisstjórnin styðji hana, en hún er flutt af þrem þingmönnum. Hv. þingmaður situr í allsherjarnefnd og mig minnir að við höfum setið þar saman í fyrravetur, það getur verið að minnið svíki mig eitthvað í því. En þá var frumvarpinu um stjórnlagaþing einmitt breytt í allsherjarnefnd í þá átt að færa alla framkvæmdina á því að stjórnlagaþingið skyldi starfa undir Alþingi. Þess vegna þykir mér eðlilegt að þingið haldið áfram með þetta mál. Ég vil benda hv. þingmanni á að það hefur enginn sagt að þessi tillaga stríði gegn lögum, enginn. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að hún er almennt á móti stjórnlagaþingi.

Virðulegi forseti. Þetta var nokkuð einkennileg ræða, hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur bregst ekki minni með það að ég sit í allsherjarnefnd og við sátum þar í fyrrasumar. Auðvitað á Alþingi að vera með málið. Ég var að lýsa hér áðan kröfum utan úr samfélaginu, að slíta þyrfti öll tengsl við þessa stofnun vegna þess að þingmönnum væri ekki treystandi til að breyta stjórnarskrá. Ég tók að sjálfsögðu þátt í því að stjórnlagaþing mundi heyra undir Alþingi, skárra væri það nú, enda hefur Alþingi lokaorðið í málinu. Alþingi fer með stjórnskipunarvaldið samkvæmt stjórnarskrá sama hvort fólki líkar það betur eða verr. Það hefði verið sama hvað hefði komið út úr stjórnlagaþingsvinnu, frumvarpið kæmi alltaf aftur til þingsins og hefði þá fengið þinglega meðferð, fengið þrjár umferðir með viðkomu í allsherjarnefnd, með ráðgjöf frá færum stjórnskipunarfræðingum. Það er búið að þyrla upp svo miklu ryki í þessu máli að fólk hefur týnt áttum. Ég er því að kynna þessa breytingartillögu sem ég talaði um áðan - að þessi sjö manna stjórnlaganefnd sem kosin var af þinginu skili þeim gögnum sem nú þegar eru til í tímasparnaði, í peningasparnaði til að stjórnlagaþingið þurfi ekki að fara upp í 1 milljarð, það er nóg að búið sé að henda 650 milljónum í það þó að ekki sé verið að bæta við 350 milljónum - vegna þess að við erum með stjórnskipunarvaldið. Ríkisstjórnin getur fallið á morgun og ég vildi raunverulega óska þess að hún mundi gera það. Þá þurfum við þingmenn að vera reiðubúnir með frumvarp til laga að breyttri stjórnarskrá því að henni verður ekki breytt nema með samþykki eins þings, alþingiskosningum og samþykki nýs þings. Svo einfalt er það, þarna er málið og vinnum eftir því 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hafði orð á því að ræða mín hefði verið einkennileg. Það má vel vera, en hún staðfesti það hins vegar sem mig minnti, að við hefðum setið saman í allsherjarnefnd í fyrra. Mér fannst ræða hennar ekki einkennileg en ég skildi ekkert í henni. Mig langar hins vegar til að spyrja hana vegna þess að hún svaraði ekki spurningu minni: Er það ekki rétt munað hjá mér - ég mundi það rétt að við sátum saman í allsherjarnefnd, og er það þá ekki líka rétt munað hjá mér að hv. þingmaður hefur almennt verið á móti því að setja á fót stjórnlagaþing þó að hún hafi samþykkt það í því breiða ferli, ef svo má kalla það, sem samkomulag varð um í allsherjarnefnd í fyrra og hér í þinginu?

Virðulegi forseti. Það er ekki nema von að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir sé flutningsmaður þessarar tillögu þar sem hún skildi ekki ræðu mína áðan vegna þess að ég fór yfir grunnþekkingu í stjórnskipun landsins, hvernig breyta á stjórnarskrá og hvað þarf til til að stjórnarskrá verði breytt. Nú skal ég svara því sem þingmaðurinn spurði mig, hvort ég væri ekki almennt á móti því að stjórnlagaþing mundi starfa. Svarið er jú. Ég er svo mikil prinsippmanneskja, ég hef lært lögfræði og ég veit það svo mætavel að stjórnskipunarvaldið liggur hjá Alþingi. Ég var á móti því að úthýsa því valdi út fyrir þessa veggi af prinsippástæðum, enda hefur það komið í ljós að það á skipa 25 aðila sem hlutu kjör í ógildri stjórnlagaþingskosningu til að fara með þetta vald og það er látið eins og þessir aðilar komist að einhverri frekari niðurstöðu 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Mér fannst það hins vegar ekki koma nægilega vel fram hjá henni hvort hún teldi yfirleitt ástæðu til að breyta stjórnarskránni. Ég ætla að spyrja hana að því fyrst hvort hún telji ástæðu til að breyta stjórnarskránni. Það er rétt hjá henni að Alþingi er löggjafarvald, löggjafarþing, og getur eitt breytt stjórnarskrá landsins. Þá er það spurningin: Hvers vegna telur hv. þingmaður að Alþingi hafi aldrei tekist það almennilega? Reyndar hafa verið gerðar nokkrar breytingar á stjórnarskránni en þær hafa verið mjög hægfara og nefndir sem settar hafa verið á laggirnar af hálfu Alþingis hafa ekki náð árangri og ekki lagt fram tillögur. Hefur hv. þingmaður einhverja skýringu á því hvernig á því stendur? Svo er það það sem hv. þingmaður sagði um ábyrgð; það er dálítið merkilegt að hér fellur hæstaréttarúrskurður - rétt að kalla það réttu nafni - og sá úrskurður segir að ákveðin framkvæmd sé klúður. Samt gerist ekki neitt, það er enginn sem ber ábyrgð neins staðar. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefði hún ekki talið eðlilegt að einhver bæri ábyrgð á þessu vegna þess að það er mikið kallað eftir því að menn beri ábyrgð í þjóðfélaginu? Hv. þingmaður kom reyndar inn á það í ræðu sinni að hér falla hæstaréttardómar í málum ráðherra vegna stjórnsýslu þeirra og í kjölfarið gerist ekki neitt. En það var aðallega þetta atriði með það hvort breyta þurfi stjórnarskránni og eins af hverju Alþingi hafi ekki tekist það verkefni.

Virðulegi forseti. Í upphafi ætla ég að segja þetta: Bankahrunið varð ekki vegna þess að stjórnarskráin væri orðin úrelt. Bankahrunið varð vegna þess að hinir svokölluðu bankagangsterar fóru ekki að lögum. Það er það sem ég er að tala um. Ráðherrar, ríkisstjórnir, þegnarnir, það verða allir að fara að lögum. Það er málið. Svo er alltaf látið eins og það sé stjórnarskránni að kenna að heilt land hafi fallið. Þessi umræða er komin á svo miklar villigötur að það tekur ekki tali. Auðvitað er ástæða til að yfirfara stjórnarskrána okkar og jafnvel breyta henni. Hv. þm. Pétur Blöndal spyr: Hvers vegna hefur það ekki tekist hingað til með afgerandi hætti? Mannréttindakaflinn kom inn 1995 og svo hafa þetta verið smávægilegar breytingar. Ég tel að helsti ásteytingarsteinninn í því hafi verið neitunarvald forseta Íslands, að ekki tókst samkomulag milli stjórnmálaflokkanna um að breyta 26. gr. varðandi það. Nú liggur fyrir að allir eru ólmir í að breyta þeirri grein í stjórnarskránni, kannski allir nema fulltrúar Framsóknarflokksins. Ég vil ekki að sá öryggisventill sem felst í 26. gr. stjórnarskrárinnar, að forsetinn geti hafnað því að skrifa undir lög, fari þaðan út nema á einhvern annan hátt sé hægt að knýja á um þjóðaratkvæðagreiðslur, ákveðið hlutfall af þjóðinni eða hvernig það er. Fyrr vil ég ekki að öryggisventillinn fari út. Það verður að vera einhver öryggisventill á þann hátt að hægt sé að stoppa mál sem er troðið í gegnum þingið með ofbeldi og hótunum í krafti meiri hluta. Það er óásættanlegt að þessi grein fari út annars. Þetta var kannski aðalsvarið við spurningunni, að ég tel að það hafi verið 26. gr. Hver það var sem bar ábyrgð? Jú, það voru fjórir einstaklingar sem báru ábyrgð. 

Hv. þingmenn eru beðnir um að hefja ekki nýja málsgrein, ekki nýja setningu, fara ekki inn í nýtt mál þegar tíminn er útrunninn.

Frú forseti. Af hverju hef ég eina mínútu?

Seinna andsvar.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er ekki alveg sammála því að Alþingi hafi ekki getað breytt stjórnarskránni hingað til, að það sé út af 26. gr. Ég held að það sé reyndar bara vegna þess að þeir sem hafa verið skipaðir í það hafa haft það sem aukastarf. Þeir hafa verið að gera eitthvað allt annað alla daga hér á þinginu og ekki getað sinnt því eingöngu, sem þyrfti að vera. Það getum við að sjálfsögðu gert, við getum skipað sérnefnd sem gerir ekkert annað en að sinna þessu. Ég held að það sé málið. Það sem hv. þingmaður kom inn á er eiginlega breyting á 79. gr. Ég held að þingheimur allur ætti að taka sig saman og breyta þeirri grein á þann veg að hægt sé að breyta stjórnarskránni og að þjóðin kjósi um það með afgerandi hætti því eins og fyrirkomulagið er núna kýs þjóðin aldrei um stjórnarskrárbreytingar.

Virðulegi forseti. Ég verð að vera ósammála hv. þm. Pétri Blöndal því að þjóðin kýs í alþingiskosningum um breytingar á stjórnarskránni. Þá fer málið í þjóðaratkvæðagreiðslu. Alþingi gerir það að sínu síðasta verki að samþykkja stjórnarskrárbreytingar, þinginu er slitið tafarlaust, boðað til kosninga, kosningar fara fram og þá er það lagt fyrir þjóðina, breytingarnar sem liggja á stjórnarskipunarlögunum. 

Virðulegi forseti. Það er nú svo að það er þekktur búningur skæruliða í heiminum, svokallaður felubúningur. Þetta er því miður sá búningur sem hluti ríkisstjórnar Íslands, með hæstv. forsætisráðherra í fararbroddi, hefur klæðst til að slá glýju í augu landsmanna með falsvonum um að stjórnlagaþing sé eitt fært um að leysa úr ákveðnum deiluatriðum sem varða endurskoðun á stjórnarskrá Íslands. Hún er með ólíkindum þessi sýndarmennska af hálfu forsætisráðherra, að stilla dæminu þannig upp og vekja falsvonir, gera úlfalda úr mýflugu, vegna þess að það er allt annað mál að endurskoða stjórnarskrá Íslands en setja lög sem þarf að framfylgja í landi okkar. Hæstiréttur hefur úrskurðarvald og það vald þurfum við að meta hvort sem okkur líkar betur eða verr. Mörg dæmi eru um það, virðulegi forseti, að Hæstarétti Íslands hafi orðið skreipt á skötunni og ugglaust gert mistök eins og fylgir mannanna verkum. Ekki ætla ég að tíunda það en mörg eru dæmin. Eftir sem áður hefur Hæstiréttur Íslands úrslitaorðið. Orð dómarans verða að standa hvort sem þau eru sanngjörn eða ekki. Þess vegna er það til skammar fyrir hæstv. ríkisstjórn að ætla að sigla gegn úrskurði Hæstaréttar í máli sem á að auka virðingu Íslands en ekki veikja hana. Það er búið að halda þjóðfund, sem tókst vel. Stjórnlaganefnd hefur skilað merkilegri skýrslu. Það hefur ekki verið kallaður til í þetta dæmi, eins og vera ber, númer eitt, tvö og þrjú, hópur þingmanna. Hópur þingmanna á að hafa frumkvæðið að því að hnýta upp þær breytingar sem þarf að gera með aðstoð stjórnsýslufræðinga, styðjast við almenn sjónarmið í þjóðfélaginu og ganga þannig frá að vel megi við una. Nú er það svo að stjórnarskrá er miklu frekar predikun eða hugvekja en lög. Hún er viðmiðun sem má túlka til margra átta, byggist á ákveðnum siðferðisgrunni, reynslu, hjartslætti þjóðar og vilja til góðra verka hvar sem staðið er í þjóðfélaginu. Það er stjórnarskrá. Það hefur líka sýnt sig í sögunni allri að stjórnarskrár og einstakar greinar þeirra eru oft áhrifalausar, þær sem ganga jafnvel lengst í því að tryggja almenn mannréttindi. Þrælahald í Bandaríkjunum blómstraði í skjóli stjórnarskrár þar sem lögð var grundvallaráhersla á að allir menn væru jafnir. Í stjórnarskrá Stalíns, annars mesta fjöldamorðingja sögunnar, var mannréttindakaflinn sá lengsti í heimi. Þetta segir, virðulegi forseti, mikið um gildi stjórnarskrárinnar. Samt viljum við hafa hana og hún þarf að vera, hún á að tryggja ákveðna línu, ákveðið verklag en ekki hvernig gengið er til verka í öllum þáttum. Svo koma atriði sem þarf að slá í gadda, svo sem eins og það, og er löngu tímabært, að setja fast og ákveðið í stjórnarskrá að íslenska þjóðin eigi auðlindir landsins. En það er ekki sama hvernig það er orðað. Ef það er orðað eins og ég nefndi hér er það ekki haldtækt gagnvart alþjóðalögum og rétti. Við þurfum að vanda mjög til verka þannig að stjórnarskrárbundinn eignarréttur Íslendinga á auðlindum landsins, hvort sem er til lands eða sjávar, standist tímans tönn út yfir líf og dauða. Þetta þarf að vinna á faglegan hátt og vanda til þess. Þegar litið er á afrakstur þjóðfundar og þeirra sem hafa vélað um breytingar á stjórnarskrá eru það tiltölulega fá atriði en auðvitað mikilvæg sem komu út úr því - í hnotskurn: heiðarleiki, réttlæti, jafnrétti o.s.frv., allt hlutir sem við viljum tryggja og byggja á. Þess vegna getum við ekki leyft okkur að vaða gegn Hæstarétti Íslands. Í merkilegri grein í Morgunblaðinu mánudaginn 28. febrúar, eftir Þráin Eggertsson háskólakennara, segir m.a., með leyfi forseta: „Og nú flýgur sú saga um hugarheima að gömul og slitin stjórnarskrá lýðveldisins hafi átt mikla sök á fjármálahruni og spillingu á nýrri öld. Hugmyndasmiðir segja ábúðarfullir: án nýrrar stjórnarskrár muni sagan endurtaka sig; vönduð ný stjórnarskrá mun gerbreyta framferði stjórnmálamanna, auðmanna og almennings.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Öll vitum við að Hæstiréttur Íslands hefur nýlega ógilt kosningu til stjórnlagaþings og stjórnvöld og almenningur glíma við vandann sem upp er kominn. Gamall ritstjóri segir í bloggi sínu, að besta lausnin sé að gefa Hæstarétti kjaftshögg. Hins vegar er haft eftir gömlum lagaprófessor að fyrsta skref okkar eigi að vera að fylgja núgildandi lögum. Kjaftshögg á Hæstarétt er argentínska leiðin. Í Argentínu í marga áratugi hafa allar ríkisstjórnir nema ein vanvirt hæstarétt landsins: hunsað dómsniðurstöður, fangelsað dómara, fjölgað dómurum til að fá hagstæðar niðurstöður eða beinlínis lokað dómnum. Því má bæta við að stjórnarskrá Argentínu er eftirmynd þeirrar bandarísku. Fjölmiðlar flytja þá frétt að á Alþingi Íslendinga sé sennilega meiri hluti fyrir frumvarpi um að hunsa dóm Hæstaréttar og fela þeim sem kjörnir voru ólöglega til stjórnlagaþings að skrifa nýja stjórnarskrá. Það er einnig haft eftir flestum þeirra sem upphaflega náðu kjöri að þeir muni sætta sig við þennan gjörning. Hjá norrænni þjóð eru þetta ótrúleg tíðindi. Hvað er á seyði? Sjá menn ekki að böðulgangur af þessu tagi við gerð nýrrar stjórnarskrár er sömu ættar og böðulgangur fjármálafurstanna fyrir og eftir hrun? Rætur hrunsins voru einmitt í vinnubrögðum af þessu tagi. Ef fram fer sem horfir verður ný stjórnarskrá áttaviti sem í vantar nálina og vísar samtímis til allra átta. Ég leyfi mér að vona að þeir sem nú syngja laglaust finni hinn rétta tón áður en skaðinn er skeður.“ Virðulegur forseti. Þetta er mergurinn málsins. Kosningarnar voru því miður ólöglegar og þá verður svo að vera. Maður færir ekki skemmdan fisk frá bakborðshlið á dekki yfir á stjórnborðshlið, fiskurinn lagast ekkert, hann er jafnónýtur. Það mætti til að mynda, til að landið allt nyti sannmælis, velja sjö borgara úr hverju kjördæmi, sjö almenna borgara, venjulega Íslendinga, og láta þá leggja á ráðin með þeim sem eiga að véla um endurskoðun stjórnarskrárinnar í samstarfi við 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir kröftuga ræðu eins og hans er von og vísa. Hann kom með athyglisverða tillögu rétt í lokin, um að fengnir yrðu sjö borgarar úr hverju kjördæmi til að koma með drög að stjórnarskrá. Í upphafi vil ég þó spyrja þingmanninn: Finnst honum ekki vera komið nokkurt tímahrak í þessa vinnu þar sem hér situr ríkisstjórn sem riðar til falls? Væri ekki skynsamlegt að sjö manna stjórnlaganefndin skilaði þeim gögnum, sem hún hefur nú þegar safnað til sín, t.d. niðurstöðum þjóðfundarins og öðru sem henni var falið að safna, beint til Alþingis og þau yrðu þá sett í frumvarpsdrög svo við þingmenn yrðum tilbúnir með frumvarp að stjórnskipunarlögum og breytingu á stjórnarskránni þegar kosningar yrðu? Tíminn er að renna út, ríkisstjórnin getur fallið á morgun og það væri óskandi. Í öðru lagi, verði þessi leið ekki farin og ekki leið þingmannsins sem hann kynnti, fyndist honum ekki sanngjarnara gagnvart þeim 522 einstaklingum sem gáfu kost á sér til stjórnlagaþings, eyddu í það vinnu, fjármagni, tóku sér jafnvel frí úr vinnu, tóku út sumarfrí og annað, að hreinlega öll þessi nöfn yrðu sett í pott og dregin af handahófi nöfn 25 einstaklinga, 25 kennitölur, úr þeim potti í stað þess að fara þá leið sem er nú hér í þessari þingsályktunartillögu, að aðilar sem voru kosnir ólöglega fái að fara fram fyrir þá sem voru með þeim í framboði? Með þessu vísa ég m.a. til jafnræðisreglu.

Virðulegi forseti. Það var talað um jafnræðisregluna í þessu sambandi og þá held ég að miklu nær sé að viðurkenna þá staðreynd málsins að samkvæmt úrskurði Hæstaréttar er stjórnlagaþing ógilt og ónýtt og það er búið að leggja það niður, það er úr sögunni. Þá þýðir ekkert að púkka upp á einhver ný leikklæði fram hjá úrskurði Hæstaréttar. Í þeirri kosningu sem fór fram og var dæmd ógild var sorglegt að horfa á þá staðreynd að enginn landsbyggðarmaður, enginn maður utan höfuðborgarsvæðisins, fékk brautargengi inn á stjórnlagaþing.  Auðvitað er þetta allt tómt tímahrak. Þetta er skjól fyrir ríkisstjórnina að fela sig á bak við, aðgerðaleysi að halda svona málum á lofti. Auðvitað á sjö manna nefndin, sem hefur verið í stjórnlaganefndarvinnunni, að skila þessu til Alþingis og það á að komast á flot og komast í umræðu en umfram allt á Alþingi að stýra þessu verki með hópi þingmannanefndar, með stjórnsýslufræðingum 

Virðulegi forseti. Það gleður mig mjög að heyra að hv. þm. Árni Johnsen tekur undir hugmyndir mínar með sjö manna nefndina því að ég ætla að leggja fram við þessa þingsályktunartillögu breytingartillögu sem gengur út á það. Eins og ég fór yfir í ræðu minni áðan er stjórnskipunarvaldið hjá Alþingi. Um það erum við þingmaðurinn mjög sammála. Við þurfum að flýta þeirri vinnu og stjórnlaganefndin á að skila þeirri vinnu sem nú liggur fyrir hér til Alþingis. Þar erum við alveg sammála. Það sem þingmaðurinn minnti mig hins vegar á, ég datt akkúrat ofan í smámeðvirkni með ríkisstjórninni í fyrirspurn minni þegar ég spurði hvernig ætti að plástra þau mistök sem ríkisstjórnin stendur fyrir, er að vitaskuld eigum við að fara að úrskurði Hæstaréttar. Ég vorkenni samt pínu þessu fólki sem var platað til að taka þátt í þessari stjórnlagaþingskosningu því að jafnvel var vitað fyrir fram - eins og ég varaði við áður en kærur komu til Hæstaréttar - að það væri eitthvað mjög bogið við framkvæmd kosningarinnar. Vísa ég þar í morgunblaðsgrein sem ég skrifaði nokkru áður en kærur komu fram. Úrslitin voru þessi, kosningin var dæmd ólögleg. Það sem hv. þingmaður fór hér líka yfir í andsvari við mig er akkúrat sú staðreynd að einungis þrír landsbyggðarmenn náðu kjöri inn á þetta stjórnlagaþing sem er búið að dæma ógilt, það er ávísun á þann kratisma sem ræður nú ríkjum í ríkisstjórninni, það að Samfylkingin hefur alltaf talað um að landið sé eitt kjördæmi. Þarna var þetta prófað í stjórnlagaþingskosningu, einn maður sama og eitt atkvæði, landið eitt kjördæmi, öll atkvæði skyldu talin á einum stað. Þetta er það sem ég kalla kratisma og er sótt til sósíaldemókrata á Norðurlöndunum og annars staðar í Evrópu, að breyta öllu fyrirkomulagi þannig að allt er einhvern veginn undir í einu og svo 

Virðulegi forseti. Auðvitað á endurskoðun stjórnarskrárinnar með þátttöku almennings á Íslandi að byggjast á því sem kemur frá hjartans rótum, frá hugskoti venjulegs fólks þar sem brjóstvitið og skynsemin ræður. Við skulum ekki gleyma því, virðulegi forseti, að þar sem skynsemin hættir tekur lögfræðin við. Við skulum ekki vaða í þá villu að flækja það um of sem á að vera einfalt, sem á að vera guðs gjöf fyrir Ísland, að við veljum okkur sjálf stjórnarskrá sem er markviss og metnaðarfull. Þetta þurfum við að rækta. Hluti af sýndarmennskunni í þessari kosningu var hvernig valið var. Hverjir hlutu kosningu? Það voru þeir sem voru þekktir úr fjölmiðlum fyrir ýmiss konar þátttöku á ýmsum forsendum, ýmist sem dekurbörn Ríkisútvarpsins eða útrásarvíkinga, varðhundar útrásarvíkinga í mörg ár - fyrst og fremst þekktir. Þetta er nokkuð sem við eigum ekki að byggja stjórnarskrá Íslands á. Hér eru þingmennirnir sem brostu áðan þegar ég talaði um að það ætti að velja marga fulltrúa af landsbyggðinni úr kjördæmunum öllum. Ég vara menn við því að brosa að svona. Venjulegir Íslendingar láta ekkert setja sig upp að vegg. Þeir standa keikir, þeir segja ekki mikið 

Forseti biður hv. þingmann að gæta orða sinna.

Ég tala mjög varlega.

Virðulegi forseti. Ég held að mikilvægt sé í þessari umræðu eins og öllum að kalla hlutina réttum nöfnum. Þingmálið sem við ræðum hér, tillaga til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs, er eins og við blasir hverjum einasta manni, redding og ekkert annað. Ég ætla að hlífa sjálfum mér við því að nota alþekkt forskeyti sem stundum er skeytt fyrir framan þetta orð enda geri ég ekki ráð fyrir að ég hefði heimild í þessum ræðustól til að nota það og læt það því liggja milli hluta. Auðvitað blasir við hverjum einasta manni sem fylgst hefur með forsögu málsins og því sem gerst hefur frá því að Hæstiréttur felldi úrskurð sinn, að menn hafa verið í fullkomnum vandræðum með það hvernig bregðast ætti við. Staðreyndin er þessi: Hæstiréttur úrskurðaði að kosningar til stjórnlagaþings væru ógildar. Ef áhugamenn um stjórnlagaþing hefðu viljað halda þeirri vinnu áfram hefði auðvitað aðeins eitt komið til greina, að hefja vinnuna að nýju frá grunni, huga að löggjöf um stjórnlagaþing vegna þess að við blasir að mörgu er mjög ábótavant í henni, vinna síðan að undirbúningnum, opna á framboðsfrest og gefa mönnum kost á að halda áfram. Áður hefði að sjálfsögðu þurft að taka afstöðu til hluta eins og hvort byggja ætti á persónukjöri þar sem landið væri eitt kjördæmi. Ég sagði í andsvari áðan að það sem við sáum í kosningunum, persónukjör og landið eitt kjördæmi, væri baneitruð blanda og það kom líka á daginn. 524 frambjóðendur sem höfðu enga möguleika til að kynna sig og þýddi auðvitað að það var meira og minna, svo að ég einfaldi dálítið, fræga fólkið úr Reykjavík sem náði kjöri. Frambjóðendur um allt land sem höfðu margir heilmikið fram að færa komu málstað sínum ekki á framfæri og áttu þess vegna ekki sjens í kosningunum. Hér er verið að búa til skrípaleik í kjölfar niðurstöðu Hæstaréttar. Hæstiréttur úrskurðaði að kosningin hefði verið ógild. Engir stjórnlagaþingsfulltrúar eru til í landinu einfaldlega vegna þess að kosningin til stjórnlagaþings, var ógild. Það er eins og menn vilji ekki sætta sig við þetta og hefji því leikinn aftur með þessum sérkennilega hætti. Sá orðvari hagfræðingur Þráinn Eggertsson skrifaði mjög athyglisverða stutta grein í Morgunblaðið í gær og líkti aðferðinni sem nú er borin á borð fyrir okkur, við tiltekna aðferð í hagfræði sem kallast hrakval. Þessi ágæti prófessor segir, með leyfi virðulegs forseta: „Hrakval lýsir því þegar menn óafvitandi velja bjagað safn einstaklinga með eiginleika sem ganga þvert á markmiðið sem stefnt er að. Í þessu tilviki“ - og nú undirstrika ég - „veljast þeir einir í stjórnlagaráð sem taka ekki mark á dómi Hæstaréttar um ógildingu kosningar til stjórnlagaþings. Með öðrum orðum: Þeir einir eru valdir til að semja nýja stjórnarskrá sem taka ekki mark á stjórnarskrá lýðveldisins.“ Ekki er hægt að orða þetta betur en prófessorinn gerir þarna. Hann gerir það með varkárum en lýsandi hætti eins og hans er von og vísa og ekki þarf miklu við þetta að bæta. Við vitum að stundum hefur verið ágreiningur um efnisinntak stjórnarskrárinnar. Við höfum gert atrennur að ýmsum breytingum, stundum hefur okkur miðað ágætlega eins og t.d. varðandi mannréttindakaflann á sínum tíma. Stundum höfum við komist býsna nærri því að ná árangri eins og t.d. varðandi stjórnarskrárákvæði um auðlindirnar. Þar vantaði herslumun upp á og ég fullyrði að þar er ekki mikill ágreiningur um efnisatriðin. Síðan hefur gengið miður með annað. Ágreiningurinn hefur þá verið um efnisinntakið. Hér er hins vegar mér vitanlega í fyrsta skipti lagt upp með að hefja endurskoðun á stjórnarskránni þar sem líka er ágreiningur um sjálft formið, ekki bara mögulegur ágreiningur um efnisinntakið. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Þetta verða vond fyrstu skref því að þegar búið er að efna til ófriðar um formið sjálft, hvernig standa á að því að endurskoða stjórnarskrána, er ekki við því að búast að víðtæk sátt verði um niðurstöðuna. Það gengur gegn grundvallaratriðinu í hugmyndunum sem menn settu fram um stjórnlagaþing. Þá átti einmitt að reyna að setja niður deilurnar og opna þetta gagnvart almenningi svo deilurnar yrðu minni. Hér er lagt af stað í vegferð sem mun skapa úlfúð og ágreining, algjörlega að þarflausu. Ég nefndi það áðan að við höfum stundum verið komin býsna nálægt því að ná mikilvægum árangri, t.d. varðandi endurskoðun á 26. gr. sem lýtur að málskotsrétti eða öllu heldur synjunarvaldi forseta Íslands. Hvað gerðist í þeim efnum? Reynt var til þrautar fyrir kosningarnar 2007 að ná niðurstöðu um það. Samfylkingin lagðist þversum, kom í veg fyrir að þetta næði fram að ganga vegna þess að hún var þá lituð af pólitískum átökum sem orðið höfðu um fjölmiðlafrumvarpið og eftirköst þeirra sem allir þekkja og ljáði því ekki máls á því að hróflað yrði við synjunarvaldi forseta Íslands. Nú sjá auðvitað allir að þetta getur ekki gengið svona. Ég var á fundi í Háskóla Íslands í gær þar sem lagaprófessorar sögðu: Það er auðvitað afkáralegt að valdi fylgi ekki ábyrgð. Í stjórnarskránni er kveðið á um ábyrgðarleysi forsetans á stjórnarathöfnum en hann hefur tekið sér vald með beitingu 26. gr. stjórnarskrárinnar og að þessu þarf auðvitað að hyggja. Sagt hefur verið að vandi sé að finna lausn á þessu máli sem hægt er að sætta sig við. Í fyrsta lagi skulum við hafa í huga að Alþingi þarf að leggja blessun sína yfir stjórnarskrá. Hér er eingöngu verið að leggja til skipan nefndarfólks sem hefur ekkert með stjórnlagaþing að gera. Stjórnlagaráð er einhvers konar orðskrípi sem er búið til í framhaldi af því að þetta fólk hlaut kosningu í ólöglegu kjöri og hafði í raun og veru ekkert með það að gera, það varð bara fyrir þeim örlögum að hæstv. ríkisstjórn, sem ber auðvitað ábyrgð á þessu, stóð svo illa að kosningunum að kjörið varð ólöglegt. Þá á að búa til stjórnlagaráð sem er náttúrlega afkáralegt eins og allir sjá. Við höfum í fyrsta lagi nú þegar stjórnlaganefnd sem búin er að vinna að endurskoðun stjórnarskrárinnar á grundvelli gagna sem fyrir lágu. Eðlilegt gæti t.d. verið að stækka þá nefnd eða skipta henni niður og fela henni afmörkuð verkefni. Það mætti auðvelda aðkomu almennings að málinu með margvíslegum hætti. Það verður ekki gert með stjórnlagaráði, það er bara nefnd sem Alþingi skipar. Maður spyr sig: Af hverju er þetta mál lagt fyrir Alþingi? Af hverju skipar hæstv. forsætisráðherra ekki sjálfur þessa nefnd? Þetta er alveg fráleitt. Ef menn vilja opna aðgengi almennings að endurskoðun stjórnarskrárinnar eru ótal leiðir til. Hægt er að gera það eftir þeim leiðum sem ég nefndi. Einnig mætti hugsa sér að hafa gagnvirkt samband í gegnum netið þannig að menn gætu komið ábendingum á framfæri. Þannig var t.d. byrjað að reyna að vinna á árunum 2007, 2008 og 2009. Halda mætti opna fundi með fólki í kringum landið þar sem stjórnlaganefndin skýrði mál sitt og ræddi málið og þannig væri opnað aðgengi almennings að mótun stjórnarskrárinnar. Þetta er ekki leiðin til þess, þetta er hin lokaða leið. Þess vegna vekur óneitanlega mikla undrun að þegar fjallið tók loksins jóðsótt fæddist þessa litla mús sem þingsályktunartillagan er, lítil mús sem er redding án forskeytis, redding á máli sem hæstv. ríkisstjórn var komin í fullkominn vanda með. Það undrar mig satt að segja þegar farið er af stað með þetta mál að þeir sem bera ábyrgð á málinu eins og það er statt í dag, hv. þingmenn sem eru flutningsmenn og hæstv. ráðherrar, þeir sem á annað borð treystu sér til að standa að málinu og liggur fyrir að það er örugglega ekki öll ríkisstjórnin og svo sem óljóst hversu mikill stuðningur er við málið í þinginu eins og komið hefur m.a. fram í morgun, skuli ekki hafa hlustað á viðvörunarorð hinna fróðustu manna sem hafa tjáð sig um málið upp á síðkastið. Þar má nefna t.d. forseta lagadeildar Háskóla Íslands, Róbert Spanó sem orðar þetta svo í viðtali við Morgunblaðið 25. febrúar sl., með leyfi virðulegs forseta: „Það er ekki hægt að ganga út frá því með réttu að vera þeirra 25 á lista yfir þá sem urðu hlutskarpastir í stjórnlagaþingskosningunum sé byggð á traustum forsendum.“ Þetta er mjög alvarlegur áfellisdómur og makalaust að mál af þessu tagi skuli vera komið fram. Efasemdir voru um að það væri raunverulega þingtækt. Hæstv. forseti hefur þó úrskurðað að svo sé en að minnsta kosti er efnisinntak þess slíkt að útilokað er að samþykkja það og til eru færari leiðir og betri.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson talaði um að þingsályktunartillagan bæri keim af reddingu, eins og hann orðaði það. Ég vil spyrja hann á hvern hátt hún er redding. Ég gluggaði í frumvarpið til laga um stjórnlagaþing. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytis áætlaði að stjórnlagaþingið mundi kosta 500 milljónir, ég gat ekki reiknað mig hærra. Nú liggur fyrir að stjórnlagaþingið kostar nú þegar 650 milljónir. Fullbúnar skrifstofur bíða, starfsfólk bíður og framkvæmdastjóri fyrir stjórnlagaþinginu, búið er að ráða í allar stöður. Þrátt fyrir að kærur væru komnar til Hæstaréttar hélt ríkisstjórnin ótrauð áfram, sem er náttúrlega mjög athyglisvert, ríkisstjórnin virðist halda að hún ráði yfir Hæstarétti. Það liggur fyrir að endanlegur kostnaður, verði þingsályktunartillagan samþykkt, fari upp í 1.000 milljónir, 1 milljarð. Er ríkisstjórnin, með því að keyra málið áfram með þessum hætti, að redda sér frá því að þurfa að afskrifa áfallinn kostnað upp á 650 milljónir í ríkisreikningi? Hvert er mat þingmannsins á því? Annað sem mig langar að spyrja þingmanninn um, hann lýsir því yfir að hægt sé að opna nefndarstarfið. Er ekki nægjanlegt, að mati hv. þingmanns, að fela málið í hendur þeirri sjö manna stjórnlaganefnd sem hefur raunverulega lokið störfum og átti að skila öllu því efni sem hún var búin að safna til stjórnlagaþings? Er ekki rétt að þeir sjö aðilar skili efninu til Alþingis í frumvarpsformi, málið fari til allsherjarnefndar og þá getur allsherjarnefnd kallað eftir álitsgjöfum og fengið umsagnir frá bærum aðilum sem hafa fullkomna yfirsýn og þekkingu á stjórnskipunarmálum? Ég minni þingmanninn líka á að almenningur getur alltaf skilað inn álitum til nefnda. 

Virðulegi forseti. Málið er auðvitað redding í þeim skilningi að ríkisstjórnin var komin með mál í fangið sem hún réð ekki við. Hún kallaði til liðs við sig þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum en engin niðurstaða kom úr því, aðeins niðurstaða þriggja þingmanna sem treystu sér til að leggja þetta mál fram. Sá fjórði sem daðraði við málið treysti sér ekki til að ganga alla leið. Þetta er þess vegna niðurstaðan, þetta er reddingin, vegna þess að menn komust einfaldlega ekki að neinni sameiginlegri niðurstöðu. Þá var reynt að fara stuttu leiðina, búa til einhvers konar eftirmynd af stjórnlagaþingi sem er síðan kölluð stjórnlagaráð og er sérkennileg eftirlíking þar sem tilnefna á þá 25 sem ekki fengu kosningu. Ef þeir vilja það ekki eru einhverjir aðrir tíndir til og er alveg óljóst hvernig á að standa að því eftir því sem ég hef heyrt í umræðunni. Hv. þingmaður bað mig að lesa í hug ríkisstjórnarinnar. Ég ætla bara að segja að ég treysti mér ekki til þess. Það er torráðin gáta sem ég ræð alveg örugglega ekki við. Hv. þingmaður spurði líka hvort ég teldi ekki nægjanlegt að stjórnlaganefndin, sem hefur verið að störfum og mér skilst að sé að ljúka störfum, skilaði þessu til Alþingis. Kannski má segja að það sé nægjanlegt. Ég tel hins vegar, vegna þess að við viljum gjarnan treysta aðkomu almennings að stjórnarskrárendurskoðuninni, að skynsamlegt væri að gera það með þeim hætti sem ég var að tala um, halda opna fundi á vegum stjórnlaganefndarinnar, hafa gagnvirk samskipti við almenning o.s.frv. en síðan mundi sú niðurstaða, sú afurð, vera lögð fyrir Alþingi sem tæki afstöðu til málsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson talar um að aðkomu almennings þurfi að gerð stjórnarskrárinnar. Ég tek undir hvert einasta orð þingmannsins en minni á að stjórnskipunarvaldið liggur hjá Alþingi, hér inni með tveimur þingum og þingkosningum á milli. Þar er aðkoma almennings að málinu, hér sitja 63 lýðræðislega kjörnir fulltrúar sem fara með það vald núna. Tekin var ákvörðun um að fara með málið út fyrir veggi þessa húss og við sjáum hvernig það endaði hjá þessari vonlausu, verklausu ríkisstjórn. Jú, í fyrsta sinn í lýðræðissögunni voru dæmdar ógildar kosningar. Það er mikill álitshnekkir fyrir ríkisstjórnina en samt situr hún enn. Þingmaðurinn spyr: Af hverju er þetta mál lagt fyrir Alþingi? Af hverju sá hæstv. forsætisráðherra ekki um að skipa í ráðið? Það er góð spurning 

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að átta mig á þeim blæbrigðamun sem kann að vera í afstöðu okkar hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur. Við erum út af fyrir sig sammála um að fara ekki þá reddingarleið sem lögð er til með þingsályktunartillögu þremenninganna. Ég held líka að flestir geri sér grein fyrir að leið af þessu taginu er eins konar tilraun til að gera grín að almenningi  Mér sýnist hugsanlega geta verið blæbrigðamunur á afstöðu okkar í því að ég hef sagt að ég teldi ekki óskynsamlegt að opna betri leiðir fyrir almenning til að segja hug sinn um þær hugmyndir að stjórnarskrá sem stjórnlaganefndin hefur kynnt. Hægt væri að gera það með þeim hætti sem ég nefndi áðan eða með öðrum aðferðum sem menn gætu komið sér saman um. Aðalatriðið er þetta: Hér er lögð til leið þar sem búinn er til ágreiningur, ekki um inntak stjórnarskrárinnar 

Virðulegi forseti. Ég nota þetta tækifæri til að lýsa skoðun minni á því álitaefni sem rætt er. Mikil krafa var í aðdraganda síðustu alþingiskosninga um að það þing sem kosið var mundi ráðast í breytingar á stjórnarskrá. Það var því mikið áfall fyrir okkur sem hófum það ferli þegar Hæstiréttur komst að niðurstöðu sinni og samráðshópnum var viss vandi á höndum. Hann kannaði fjórar leiðir til að koma málinu áfram: Uppkosningu, að lög um stjórnlagaþing yrðu tekin til endurskoðunar, að stjórnlagaþing yrði skipað af Alþingi og að farið yrði í endurtalningu atkvæða. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þá ákvörðun sem meiri hluti samráðshópsins komst að. Ég tel að það sé mjög pragmatísk leið til að koma málinu áfram svo við getum uppfyllt eina af þeim óskum sem almenningur hafði fyrir síðustu alþingiskosningar og við heyrum að jarðvegur er fyrir meðal almennings. Við höfum líka séð það af könnunum að almenningi hugnast helst sú leið af þeim möguleikum sem til staðar eru til að koma málinu áfram og endurskoða stjórnarskrá okkar. Í nefndaráliti hópsins segir, með leyfi frú forseta: „Eftir að hafa vegið og metið kosti ólíkra leiða var það niðurstaða meiri hluta samráðshópsins að vænlegast sé með hliðsjón af öllum aðstæðum að Alþingi komi með ákveðnari hætti inn í endurskoðunarferlið þegar á þessu stigi með skipun stjórnlagaráðs og leysi þannig þann hnút sem endurskoðunarferlið er komið í. Með því nýtist jafnframt sá undirbúningur allur sem lagt hefur verið í og tafir á endurskoðunarferlinu verða litlar sem engar.“ Ég tek undir síðustu setninguna, að við reynum að minnka tafirnar. Ég tel að þeir sem gagnrýnt hafa þá lausn hafi ekki komið með aðra betri. Mér finnst hún praktísk og ég held að hún sé farsæl. Ég skora á þingheim að styðja hana.

Virðulegi forseti. Ég sagði í ræðu minni áðan að það þingmál sem við ræddum núna væri redding án þekkts forskeytis og það blasir við hverjum einasta manni. En ræða hv. þm. Magnúsar Orra Schrams var líka aðferð til að redda sér inn í umræðuna því að í raun og veru var ekki um að ræða eiginlegt andsvar við því sem ég sagði. Hann var fyrst og fremst að koma kjarnanum í afstöðu sinni til málsins á framfæri á einni, tveimur mínútum. Þar erum við hins vegar algerlega ósammála. Ég færði fyrir því rök að til væru aðrar leiðir sem væru mun eðlilegri, lýðræðislegri og skjótvirkari til að fara í endurskoðun á stjórnarskránni. Það hefur a.m.k. ekki strandað á Sjálfstæðisflokknum að ganga til verka og endurskoða stjórnarskrána. Það höfum við sýnt og því höfum við margoft lýst yfir. Að mínu mati er mun minni ágreiningur um ýmis efni en menn hafa látið í veðri vaka og sumum stjórnmálaflokkum virðist henta það núna að magna upp ágreining í málum sem ekki er ágreiningur um. Af því að hv. þingmaður talaði um að með þeirri leið, reddingarleiðinni, sem lagt er til að farin verði væru tafirnar minnkaðar. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur t.d. lýst því yfir að við séum tilbúin að hefja tafarlausa vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Fyrir liggja veigamikil gögn frá stjórnlaganefnd sem samstaða var um á Alþingi að skipuð yrði til að undirbúa endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hægt væri að fara með þá vinnu og kynna almenningi, gefa honum kost á að koma að vinnunni með einhverjum hætti og leggja síðan málið endurskoðað fyrir Alþingi. Það væri bæði skjót og lýðræðisleg leið við að endurskoða stjórnarskrána. Sú leið sem lagt er til að farin verði hefur ekkert með lýðræðið að gera. Það er bara 

Virðulegi forseti. Mér leiðist þegar menn skipa sér í flokka, ríkisstjórn – ekki ríkisstjórn, í umræðu um þetta mál. Ég held að það sé miklu stærra en svo og þess vegna var það vel gert hjá samráðshópnum að reyna að ná sem mestri samstöðu innan nefndarinnar um í hvaða farveg málið ætti að fara. Ég vek á því athygli að í tillögu til þingsályktunar frá þessum meiri hluta er sérstaklega óskað eftir því að stjórnlagaráð taki til umfjöllunar lýðræðislega þátttöku almennings, m.a. um tímasetningu og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu, þar á meðal frumvarp til stjórnskipunarlaga. Þá er sérstaklega vísað til þeirra breytinga sem nefndin eða stjórnlagaþingsráðið getur lagt til um breytingar á stjórnarskránni, þ.e. opnað er fyrir þann möguleika að hægt sé að vísa málum stjórnlagaráðs beint til þjóðaratkvæðagreiðslu. Er það vel vegna þess að ég tel að Alþingi hafi sýnt það á undanförnum árum að það á mjög erfitt með að endurskoða stjórnarskrá. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt og farsælt að koma þeim málum til stjórnlagaráðs.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvaða merkingu hv. þingmaður leggur í hugtakið farsælt. Nú gerist það í fyrsta skipti að ekki er lengur mögulegur ágreiningur um inntak stjórnarskrárinnar heldur er verið að efna til ágreinings um sjálft formið, þá aðferð sem menn vilja hafa við að undirbúa tillögur að endurskoðaðri stjórnarskrá sem síðan á að leggja fyrir Alþingi. Það eru nýmæli. Það er hið nýja. Hingað til hafa menn alla daga leitast við að ná sem víðtækastri pólitískri sátt við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Að vísu hefur komið fyrir að menn hafi brugðið fæti fyrir góðan vilja í þessum efnum eins og þegar Samfylkingin lagðist þversum þegar reynt var að ræða um 26. gr. stjórnarskrárinnar af því að samfylkingarmenn voru brenndir af umræðum um fjölmiðlafrumvarpið, fjölmiðlalöggjöfina og synjunarvald forseta Íslands á þeim tíma. Ég vona að slíkt endurtaki sig ekki, menn hafi lært af þeim mistökum sem þeir gerðu á þeim tíma. En aðalatriðið er þó að verið er að efna til ófriðar 

Virðulegi forseti. Ég segi það enn einu sinni í þessari umræðu að það hefur enginn, hvorki fræðimaður né nokkur annar, sagt að tillagan stríði gegn lögum. Það er hins vegar rétt að sumir telja að heppilegra hefði verið að fara aðra leið. Það er allt annað mál. Tillagan er þannig að hún stríðir ekki gegn lögum, það er alveg kýrskýrt.

Löglegt en siðlaust.

Þá spyr ég hv. þingmann í fyrsta lagi: Var hann óánægður með úrslit kosninganna? Fannst honum að þau hefðu átt að vera öðruvísi eða kosningin sem fram fór og 80 þúsund manns tóku þátt í? Í öðru lagi: Hefur það ekki alltaf verið skoðun þingmannsins að ekki eigi að halda stjórnlagaþing?

Virðulegi forseti. Ég hef ekki haldið því fram og ég hygg að það séu svo sem ekki margir sem halda því fram að þingsályktunartillagan stefni beinlínis að lögbrotum, enda ætla ég ekki neinum hv. þingmanni það sem undirritað hefur stjórnarskrána. En málið snýst ekki um það. Málið snýst um hvort þetta sé skynsamleg aðferð við undirbúning að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég vitnaði í ræðu minni áðan til orða forseta lagadeildar Háskóla Íslands sem gagnrýndi málið mjög harkalega. Ég hafði ekki tíma til að vitna til annars prófessors við Háskólann í Reykjavík, Ragnhildar Helgadóttur, sem gagnrýnir málið sömuleiðis. Ég hefði t.d. talið það ómaksins vert fyrir tillöguflytjendur að þeir færu yfir það með lögvísum mönnum hvort þetta væri skynsamleg aðferð við undirbúning að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Hv. þingmaður spyr mig hvort ég sé óánægður með úrslit kosninganna. Ef hv. þingmaður spyr hvort ég hafi kosið alla þá 25 sem hlutu kosningu er það ekki svo. Ég kaus suma þeirra sem hlutu kosningu, aðra ekki. Þetta snýst ekki um það. Ég tel stjórnlagaþingsleiðina reyndar óskynsamlega í sjálfu sér. Ég er á móti henni, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni, ég tel að aðrar leiðir séu bæði betri og skynsamlegri, ekki síst við þessar aðstæður, og fyrir því færði ég rök í ræðu minni áðan. 

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. Flutningsmenn eru hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, Birgitta Jónsdóttir og Valgerður Bjarnadóttir. Ástæða þess að tillagan er flutt er sú að Hæstiréttur felldi úrskurð um að kosningar væru ógildar. Í mínum huga er Hæstiréttur hæsti réttur, hann er sá sem úrskurðar endanlega. Mér er það innprentað að bera mikla virðingu fyrir dómum yfirleitt og alveg sérstaklega fyrir dómum Hæstaréttar sem eru endanlegir og öllum ber að hlíta til að binda enda á deilur og annað slíkt sem leiða mál inn í þann dóm.

Þetta var ekki dómur.

Ég hef áréttað að þetta sé úrskurður en Hæstiréttur fellir líka dóma, þess vegna ber ég virðingu fyrir honum, það vill nefnilega svo til - vegna þessa frammíkalls. Ríkisvaldinu er samkvæmt hugmyndafræði franskra heimspekinga og fleiri skipt í þrennt til að verja borgarann fyrir ofurvaldi ríkisins, í dómsvald, löggjafarvald og framkvæmdarvald. Því miður höfum við ekki borið gæfu til að hafa þá skiptingu skýra og það er kannski eitthvað sem þyrfti að skoða við breytingu stjórnarskránni. Það er einmitt það sem ég vildi koma inn á. Ég er mjög ákveðinn í því að það þurfi að breyta stjórnarskránni, ekki vegna hrunsins, ég sé ekkert samhengi þar á milli, heldur vegna þess að stjórnarskráin er ekki nægilega rökrétt.  Úrskurður Hæstaréttar sýndi fram á ótrúlegt klúður við framkvæmd kosninganna og það dapurlega er að það bar enginn ábyrgð. Menn hunsa dóma Hæstaréttar í vaxandi mæli. Hæstiréttur felldi dóm um ákvarðanir hæstv. umhverfisráðherra og það gerðist ekki neitt, það bar enginn ábyrgð. Það sagði enginn af sér, enginn hætti. Eins var þegar Hæstiréttur felldi þennan úrskurð, þá bar heldur enginn ábyrgð. Það var ekki þannig að innanríkisráðherra bæðist lausnar eða eitthvað slíkt, það gerðist ekki neitt. Það er það sem varað er við í kjölfar hruns, að mannréttindi kunni að líða fyrir það að framkvæmdaraðilar, ríkisvaldið, vaði fram með alls konar mál vegna þess að það þurfi nauðsynlega að breyta hratt og vel vegna hrunsins. Jafnvel er vaðið yfir einstaklinga í þeim látum. Það er einmitt það sem menn hafa sérstaklega verið beðnir um að skoða þegar þeir lenda í svona hruni, að gæta mannréttinda. Það sem við ræðum hér, um Hæstarétt, hann segir að hér sé eitthvert klúður á ferðinni, hann fellir þann úrskurð og þá eiga menn að hlíta honum. Til að leysa málið var stofnaður samráðshópur allra þingflokka og var ég tilnefndur í þann hóp til að byrja með meðan ég gat. Ég þurfi síðan að fara til útlanda og missti þá af síðustu tveimur fundunum eða svo þar sem ákvarðanir voru teknar. Haldnir voru fundir daglega nánast, stundum tvisvar á dag, og var unnið mjög hratt vegna þess að mjög mikið lá á að finna einhverja lausn á vandanum. Rætt var um fjórar leiðir: Í fyrsta lagi að kjósa alveg frá byrjun, að taka allt dæmið upp og fá ný framboð, jafnvel að hafa öðruvísi skiptingu kjördæma, ekki allt landið. Rætt var um að hverfa frá hinni flóknu kosningareglu sem nánast enginn skilur o.s.frv. Í öðru lagi var rætt um uppkosningu, þ.e. að kosið yrði upp á nýtt með sömu frambjóðendum frá og með einhverjum ákveðnum tíma, það yrði bara bakkað í tíma. Okkur í nefndinni var sagt að þetta væri lagalega lausnin á klúðrinu. Í þriðja lagi var rætt um skipun 25-menninganna í nefnd eða ráð sem er efni þingsályktunartillögunnar sem þessir þrír hv. þingmenn flytja. Í fjórða lagi var svo endurtalning, sem mér fannst vera alveg fráleit hugmynd því að Hæstiréttur gagnrýndi ekki talninguna, hann sagði ekki að það ætti telja aftur. Endurtalning mundi ekki breyta neinu, kannski einu eða tveimur atkvæðum. En fimmta leiðin var ekki rædd, sem var sú að Alþingi skipaði nefnd þingmanna sem eru á löggjafarsamkundunni. Nefndarmenn, segjum níu þingmenn, tækju sér hlé frá vinnu við alls konar lagafrumvörp í nefndum og gerðu ekkert annað en breyta stjórnarskránni. Þeir ynnu þá með þinginu í heild og öðru góðu fólki. Sú tillaga var ekki rædd. Menn voru ekki mjög sammála um þessar leiðir. Eitt af ágreiningsmálunum var mjög mikill kostnaður við uppkosningu, svo maður tali ekki um ef farið væri í kosningu frá byrjun. Sumir vildu hlýða úrskurði Hæstaréttar og þar á meðal var ég. Svo var það löngunin til að stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð tæki til starfa sem allra fyrst og sú löngun var mjög rík. Í því fólst von sem varð til í búsáhaldabyltingunni þegar fólk var fullt örvæntingar og reiði yfir því sem gerst hafði og menn töldu að eitthvað þyrfti að gera til að breyta, það þyrfti að breyta miklu. Einhverjum datt í hug að breyta þyrfti stjórnarskránni til að laga afleiðingar hrunsins svo slíkt gerðist ekki aftur.  Margir lifa í þeirri trú að ef við breytum stjórnarskránni verði allt í einu allt gott.  Ég gat þess í nefndinni að ég mundi alls ekki samþykkja fjórðu leiðina, um endurtalningu. Ég sagði að ég ætti mjög erfitt með að samþykkja þriðju leiðina vegna þess að þá væri eins og Hæstiréttur hefði ekki fellt neinn úrskurð, eins og hann hefði ekki gert neitt. Ef það yrði samþykkt mundi ég jafnvel óttast að Hæstiréttur segði af sér. Það er mikil niðurlæging fyrir Hæstarétt. Það sem ég held að hafi ráðið ákvörðun meiri hlutans, þó að ég hafi ekki heyrt af hverju menn völdu þá leið en ekki t.d. uppkosningu, er ótti við leiðir eitt og tvö, ótti við að þátttakan yrði sáralítil í uppkosningu eða að stjórnmálaflokkarnir færu að beita sér  Við þetta minnkar umboð stjórnlagaþings stöðugt. Það var ekki nema 37% þátttaka, flókin kosning, allt of margir frambjóðendur, óskiljanlegar reglur um talningar og nú ræðum við við mikinn andbyr og mótbárur þingsályktunartillögu þar sem forseti Alþingis er settur í það hlutverk að framfylgja því að sniðganga einn þátt ríkisvaldsins, þ.e. Hæstarétt. Hann ræður þetta fólk í vinnu, það er allt í einu komið í vinnu hjá forseta Alþingis. Ég verð að segja eins og er að það er ekki mjög djúphugsað og mér finnast þetta mjög flaustursleg vinnubrögð og ekki til eftirbreytni.

Virðulegi forseti. Mikið er ég sammála hv. þm. Pétri Blöndal um það að það var ekki stjórnarskráin okkar sem leiddi til hrunsins. Það sem leiddi til hrunsins, eins og ég sagði hér áðan, var það að hinir svokölluðu bankagangsterar fóru ekki að lögum og jafnvel aðilar í stjórnsýslunni líka. Það á eftir að koma í ljós þegar vinnu við rannsókn á hruninu verður lokið, og ætla ég ekki að fella áfellisdóma. En einhvern veginn spratt hún upp úr jörðinni þessi krafa um að við þyrftum að breyta stjórnarskránni út af hruninu og að allt verði blómum skrýtt um leið og það er búið. Þetta er svipuð þráhyggja og ríkisstjórnarmeirihlutinn elur nú á um að allt verði grænt og fagurt á ný, og gamlir ljósastaurar fari að hlæja á ný, ef við samþykkjum Icesave. Við skulum átta okkur á því að verið var að beita landsmenn alla, og þingmenn, nokkurs konar andlegri kúgun, þar til í ljós kom að við gætum greitt atkvæði um Icesave-málið. Mig langar að minna þingmanninn á að fyrir þinginu liggur frumvarp um lagaskrifstofu Alþingis, ekki veitir af. Hér koma fram frumvörp frá forsætisráðuneytinu og Stjórnarráðinu sem standast enga skoðun og við gerum ekki annað, við þingmenn, en að stunda lagabætur. Á dagskrá í dag er t.d. frumvarp um breytingar á lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu því að komið hefur í ljós að það var afgreitt með svo miklum flýti að breyta þarf því áður en við fáum að greiða atkvæði um Icesave. Þá kem ég að spurningunum. 1. Úr því að staðan er orðin eins og hún er var þá ekki hreinlegra að forsætisráðherra sjálfur hefði skipað þess 25 aðila til setu í þessari nefnd í stað þess að vera að blanda þinginu inn í þetta? 2. Úr því að farið var fram með þingsályktunartillögu til að blanda fólki hér inn í þessa vinnu, hefði ekki verið betra að taka nöfn þessara 

Frú forseti. Ég fellst ekki alveg á það að einhverjir gangsterar hafi ekki farið að lögum. Ég held nefnilega að það muni því miður koma í ljós að í hlutabréfaforminu er veila sem varð til þess að menn fóru að lögum en gerðu samt þessa undarlegu hluti. Þetta held ég að sérstakur saksóknari eigi í sérstökum vandræðum með. Það er veila í hlutabréfaforminu um allan heim sem myndast þegar hlutafélög mynda keðjur af hlutafélögum, þegar einstaklingar mynda keðjur af hlutafélögum sem bíta í endann á sér, þ.e. þegar peningar fara í hring og eignarhaldið er falið á Tortola eða einhvers staðar annars staðar. Þetta held ég að sé aðalvandinn. Sérstakur saksóknari mun geta dæmt menn fyrir markaðsmisnotkun svona síðustu dagana en það var löngu áður sem þetta var komið í ljós. Varðandi það að forsætisráðherra skipi þessa 25 - við erum í ákveðnum vanda með það hvernig við eigum að fara að þessu. Stjórnlagaþingið átti að heyra undir Alþingi og forseti Alþingis átti að stýra því þannig að við lentum í þeim vanda. Það er ekki betra að setja þetta undir framkvæmdarvaldið, að fara þá leiðina að forsætisráðherra skipi fulltrúana. Auðvitað hefði mátt tilgreina þá með nafni í þingsályktunartillögunni og segja að þetta fólk eigi að vera í stjórnlagaráði og búið. Það þarf enginn að skipa þá eða tilnefna neitt slíkt. Svo varðandi það að draga tilviljanakennt úr þessum 522 nöfnum þá er mjög skemmtileg hugsun að láta tilviljunina ráða því hverjir komast að. Það er ljóst að þessir 525 höfðu allir áhuga á því að breyta stjórnarskrá, annars hefðu þeir ekki boðið sig fram. Sumir höfðu lagt mjög hart að sér og eflaust eru mjög margir færir þar. Kannski er þetta færasti hópurinn í landinu en auðvitað eru einhverjir inni á milli sem eru ekki eins færir og þeir gætu hugsanlega komist að þannig að þetta er dálítið tvíbent.

Virðulegi forseti. Gleymum samt ekki grunninum: Hæstiréttur úrskurðaði stjórnlagaþingið ógilt. Það er grunnurinn í þessu máli og Alþingi ber að virða niðurstöðu Hæstaréttar. Sex hæstaréttardómarar dæmdu þessar kosningar ógildar, það er grunnurinn í þessu. Við stöndum frammi fyrir því, með þessari þingsályktunartillögu, að búið er að taka þá ákvörðun, þrjár ágætar þingkonur gera það, að leggja þetta fram í formi þingsályktunartillögu. Það hefur komið í ljós í umræðum í dag að þær vonast til þess að ríkisstjórnin styðji þá tillögu. En það væri kannski í stíl við ríkisstjórnina að hún mundi hlaupa frá þessum ágætu þingkonum og skilja þær eftir með málið. Við þekkjum vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, allt þetta boðaða samráð og gervisamráð. Vísa ég þar meðal annars í afsögn landskjörstjórnar. Auðvitað átti landskjörstjórn kannski ekki að segja af sér af því að kosningarnar voru á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. En það voru þarna fjórir aðilar sem sögðu af sér en einn er genginn í endurnýjun lífdaga og hefur tekið sæti í landskjörstjórn á ný - alveg dæmalaust - og hann kemur frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Varðandi það sem ég var að tala um, og hv. þingmaður kom inn á, að hrunið hafi kannski orðið út af veilu í hlutafélagaforminu þá minni ég enn á ný á lagaskrifstofu Alþingis. Það væri fróðlegt að vita hvort þessi þingsályktunartillaga hefði komið inn í þingið ef hér starfaði lagaskrifstofa Alþingis með okkar færustu prófessorum og lögfræðingum. Það eru allir lagaspekúlantar landsins sammála um að sú leið sem lögð er til sé ófær. En ég vísa jafnframt í að hér situr á hátíðarstundum hæstv. umhverfisráðherra í salnum og dettur ekki í hug að segja af sér þó að hinn sami Hæstiréttur hafi dæmt gerðir hennar ólöglegar. Setið sem fastast. 

Frú forseti. Eftir því sem fleiri lög koma frá hæstv. ríkisstjórn sannfærist ég meira og meira um það að þessi hugmynd frá hv. þingmanni, um lagaskrifstofu Alþingis, gæti átt rétt á sér. Ég er ekki þar með að segja að ég sé endilega sammála henni en það er of mikið af klúðri sem er að koma í ljós núna, það eru of mörg mál sem við þurfum að fara að ræða aftur. Þessi þingsályktunartillaga er dæmi um það að fela á forseta Alþingis að fara fram hjá ákvörðun Hæstaréttar eða skapa stöðu sem orðið hefði ef Hæstiréttur hefði ekki fellt þennan úrskurð. Forseti Alþingis, sem er einn af þremur handhöfum ríkisvaldsins, fulltrúi okkar alþingismanna og löggjafarsamkundunnar, á að ráða fólk og búa til aðstæður, skapa umgjörð, eins og Hæstiréttur hefði ekki fellt neinn úrskurð. Ég veit ekki hvernig menn líta á það þegar einn aðili af þessum þremur grípur fram fyrir hendurnar á hinum. Ég veit ekki hvað mundi gerast ef Hæstiréttur mundi fella þann úrskurð að þingmenn ættu að fara heim eða að framkvæmdarvaldið fái engar fjárveitingar. Þessar þrjár stoðir ríkisvaldsins þurfa að gæta sín mjög vel þegar þær grípa hver inn á annars verksvið og það erum við að gera með þessari þingsályktunartillögu ef hún verður samþykkt.

Forseti. Mig langar að leggja tvær spurningar fyrir hv. þm. Pétur H. Blöndal. Önnur varðar almenna afstöðu hans til hugmyndarinnar um stjórnlagaþing. Það hefur verið í a.m.k. hálfan annan áratug flutt nokkuð reglulega tillaga um stofnun slíks þings eða að setja slíkt þing á fót til að endurskoða stjórnarskrána en hún hefur alltaf strandað í þinginu. Í þennan hálfa annan áratug sem ég nefndi og lengur var Sjálfstæðisflokkurinn helsti valdaflokkur hér og hafði yfirleitt forsætisráðuneytið og meiri hluta í þinginu, einkum með Framsóknarflokknum, og stöðvaði alltaf þessa tillögu. Að lokum, sem sé eftir hrunið og þá uppreisn sem þá varð og við köllum búsáhaldabyltingu, komst þetta fyrir alvöru á dagskrá. Mig langar að vita, af því að þingmaðurinn er þingreyndur, hver afstaða hans hefur verið til þessarar hugmyndar frá upphafi og hvaða afstöðu hann tók til málsins í upphafi þess ferlis sem við kynnum nú að vera að binda endahnút á. Í öðru lagi langar mig að vita í þessu ferli hvernig fór með þátttöku hv. þingmanns í nefnd allra þingflokka um aðgerðir í framhaldi af dómi Hæstaréttar. Það er eins og mig minni að hv. þingmaður hafi verið fulltrúi í þeirri nefnd en síðan hætt þar störfum. Var það af eigin völdum, var þingmaðurinn upptekinn við annað eða tók þingflokkur þingmannsins hann úr nefndinni og setti annan í hana og hvernig stóð þá á því?

Frú forseti. Almenn afstaða mín til stjórnlagaþings er neikvæð, ég hef verið á móti því og hef ekki farið dult með það. Ég tel að ég sé hérna á stjórnlagaþingi og ég tel enga ástæðu til að hafa tvö stjórnlagaþing í ekki stærra landi. Hins vegar hefur það valdið mér miklum vonbrigðum hve erfiðlega hefur gengið að breyta stjórnarskránni. Það leiði ég af því að þingmenn eru of önnum kafnir við daglegan rekstur í þingnefndum og öðru og hafa ekki haft tíma til að sinna því. Lausnin fælist í því að ráða eða skipa níu þingmenn í sérnefnd sem gerðu ekkert annað og fengju frí frá öðru nefndarstarfi. Þá gæti hugsanlega komist eitthvert lag eða skriður á þessar stjórnarskrárbreytingar, sem ég held að flestir séu sammála um að séu mjög nauðsynlegar. Um starf mitt í þessari nefnd er ég glaður að segja að ég tók þátt í því af miklum krafti til að byrja með en svo þurfti ég að fara í læknisaðgerð á mánudaginn, ég gat því ekki verið þann daginn í nefndinni. Síðan fór ég til útlanda á vegum ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, sem ég er fulltrúi í og ég varð að fara. Þess vegna fékk ég fyrir mig varamann sem ég held að hafi staðið sig ágætlega og ég fellst alveg á sjónarmið hans. Mér fannst að fyrsta og önnur leiðin, þ.e. alveg ný kosning eða uppkosning, hefði að mínu mati verið lausn þó að hún hafi verið dýr. Lýðræðið kostar en ég hefði getað fallist á hana. En ég lýsti því yfir í nefndinni að ég ætti mjög erfitt með að fallast á þá leið sem hér hefur verið valin, vegna þess að Hæstiréttur felldi úrskurð og ég ber mikla virðingu fyrir Hæstarétti. Hann fellir úrskurð og svo búa menn til stöðu með þessari þingsályktunartillögu eins og ekkert hafi gerst, eins og hann hafi ekki fellt neinn úrskurð.

Forseti. Nú langar mig að vita hvort hv. þingmaður hefur fleiri ástæður en þessa einu fyrir því að hafa greitt atkvæði, tafið fyrir eða staðið gegn hugmyndum um stjórnlagaþing, að eina ástæða hans fyrir því sé sú að Alþingi sé stjórnlagaþing samkvæmt stjórnarskránni. Sem slíkt getur það náttúrlega falið öðru þingi eða öðrum aðilum að gera tillögur og það er þannig sem þetta stjórnlagaþing sem við erum að tala um er sett á fót. Mig langar líka að spyrja hann hvernig honum hafi fundist reynslan af fyrri tilraunum Alþingis til að skipa nefndir til að gera tillögur um endurskoðun á stjórnarskránni. Í þriðja lagi vegna svars hans, og ég þakka honum fyrir þessar skýringar á fulltrúaskiptum Sjálfstæðisflokksins í nefndinni sem eru greinilega algerlega eðlilegar, langar mig að spyrja hvaða afstöðu hann hafi tekið til þeirrar hugmyndar að hafa þessa uppkosningu samhliða Icesave-kosningunum. Um það er eðlilegt að uppi séu álitamál. En það var sérkennilegt í þeirri umræðu að það virtist svo sem að allir 16 þingmenn Sjálfstæðisflokksins og allur flokkurinn hefði eina afstöðu í því máli meðan í samfélaginu almennt og í hinum flokkunum voru menn að velta því fyrir sér. Mig langar að spyrja um afstöðu hans í því vegna þess að hann minnti sérstaklega á það að honum hefði þótt uppkosning einn af vænlegustu kostunum í þessu. En það er augljóst að við höfum ákveðið þol fyrir kosningum í landinu og það hefði ekki verið hægt að hafa kosningarnar með mjög stuttu millibili fyrir utan það að það hefði kostað mikið fé sem ég veit að ég og hv. þingmaður erum sammála um að ekki sé of mikið af í landinu um þessar mundir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar ágætu spurningar. Í fyrsta lagi hvort það sé eina ástæðan fyrir því að ég er á móti stjórnlagaþingi að Alþingi er stjórnlagaþing samkvæmt stjórnarskrá, sem við báðir hv. þingmenn höfum svarið eið að, þá er svarið já. Ég tel að okkur beri að sinna breytingum á stjórnarskrá. Ég hef margoft í ræðum í þessum stól sagt að stórir gallar séu á stjórnarskránni. Ég hef meira að segja lesið upp nánast uppskrift að nýrri stjórnarskrá. Ég hef því mjög mikinn áhuga á að breyta stjórnarskránni og ég vil gjarnan að menn ræði mjög almennt um breytingar á stjórnarskránni. Það er ástæðan fyrir því að ég tel að við eigum ekki að víkja okkur undan þeirri skyldu. Um það hvernig fyrri tilraunir hafa tekist til þá hef ég horft á það með sorg hversu erfiðlega hefur til tekist og ekki tekist að ná fram breytingum á stjórnarskránni. Kannski er það vegna þess að menn voru að deila um keisarans skegg, atriði sem mér finnst ekki vera stór, eins og auðlindir hér eða auðlindir þar, eða 26. gr. Ég hef lagt fram frumvarp um að við leggjum niður embætti forseta lýðveldisins, það er þekkt. Ég tel að við Íslendingar þurfum ekkert slíkt. Við höfum ekki haft kóng nema í óþökk þjóðarinnar. Varðandi kosningar um Icesave, þá eru það gerólíkar kosningar. Annars vegar eru menn að greiða atkvæði, já eða nei, um mikla efnahagslega hagsmuni. Hins vegar erum við að greiða atkvæði í persónukjöri, kjósa um 500 manns til stjórnlagaþings til að breyta stjórnarskránni. Fyrir mér eru þessi tvö mál svo gjörólík að varla er hægt að mæta á sama kjördegi og á sama kjörstað til að greiða atkvæði um þau.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs sem er flutt af þremur hv. þingmönnum, þeim Álfheiði Ingadóttur, Birgittu Jónsdóttur og Valgerði Bjarnadóttur. Ástæðan fyrir því að þessi þingsályktunartillaga er flutt er að sjálfsögðu sú að Hæstiréttur ógilti kosningu til stjórnlagaþings. Það sem verið er að gera með þessari þingsályktunartillögu er að mínu viti eingöngu það að verið er að breyta um nafn á stjórnlagaþingi í stjórnlagaráð, skipa síðan sömu 25 einstaklingana sem hlutu kosningu til stjórnlagaþings í svokallað stjórnlagaráð. Mín skoðun er sú, virðulegi forseti, að í raun og veru sé verið að fara fram hjá eða hunsa réttara sagt niðurstöðu Hæstaréttar. Það sem kemur skýrt fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni er að sú ákvörðun Hæstaréttar Íslands að ógilda kosningu til stjórnlagaþings sé bæði bindandi og endanleg. Ég er dálítið hugsi yfir þessum tveimur síðustu orðum, bindandi og endanleg, vegna þess að mér finnst þingsályktunartillagan ganga út á það að breyta eingöngu nafninu úr stjórnlagaþingi í stjórnlagaráð. Hvað sem okkur finnst um skipun stjórnlagaráðs þá verður það samt að koma fram að í meðförum þingsins á þeim tíma í hv. allsherjarnefnd reyndu bæði stjórnarliðar og stjórnarandstæðingar að nálgast sjónarmið hvor annars í þeirri vinnu. Þær hugmyndir sem voru fyrst uppi af hálfu hæstv. forsætisráðherra um stjórnlagaþingið voru allt öðruvísi en niðurstaðan varð, sem síðan var afgreidd á þinginu endanlega með skipun stjórnlagaráðsins. Í fyrsta lagi var tekið á það ráð, sem var mjög mikilvægt og skynsamlegt, að skipa svokallaða stjórnlaganefnd á undan sem mundi vinna ákveðna vinnu og síðan var þingið stytt og kostnaðurinn minnkaður. Ég held, virðulegi forseti, að mun skynsamlegra hefði verið fyrir alla að draga örlítið andann, sérstaklega í ljósi þess hver áköll almennings og þjóðfélagsins voru um að fara í breytingar á stjórnarskránni og skipa stjórnlagaþing. Ég minni á að þegar kosið var til stjórnlagaþings á sínum tíma var það minnsta kosningaþátttaka í almennum kosningum hér á landi í sögu lýðveldisins, þrátt fyrir að hæstv. forsætisráðherra hefði hvatt alla til að taka þátt í kosningunni. Það segir kannski allt um hvaða ákall þjóðin er að gera til þessa máls. Síðan var gerð könnun á eyjunni.is í desember sl. og hver var niðurstaðan þar? Hún var sú að 1,9% svarenda töldu það mikilvægt að stjórnlagaþingið tæki til starfa. Það segir okkur líka og staðfestir í hversu litlum tengslum forustumenn þessarar ríkisstjórnar og landsins eru í raun og veru við fólkið í landinu. Það segir allt sem segja þarf. Hv. þm. Magnús Orri Schram sagði í andsvörum við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson áðan: Hér getum við þó hugsanlega uppfyllt eina af þeim óskum og kröfu sem almenningur gerði til okkar í kjölfar efnahagshrunsins. Ég er algerlega ósammála hv. þm. Magnúsi Orra Schram um þetta vegna þess að ekki er ákall eftir þessu í þjóðfélaginu. Þessi könnun staðfestir það og þátttakan í kosningunum. Ég held að nær væri fyrir hv. stjórnarþingmenn og Alþingi að gera sér grein fyrir því að mesta krafan hjá fólkinu í landinu er að bregðast við skuldavanda heimilanna en ekki að skipa eitthvert stjórnlagaþing. Að mínu viti hefði verið skynsamlegra að bíða með þetta og síðan hefði mátt gera það með öðrum hætti. Bara kostnaðurinn við þetta stjórnlagaþing, eða stjórnlagaráð núna, þýðir að hægt væri að ráða 500 manns í vinnu á fínum launum í heilt ár. Ekki veitir af því í atvinnuleysinu og ekki veitir af því t.d. á heilbrigðisstofnunum landsins eða í löggæslumálunum á Íslandi, þar sem núna er t.d. verið að leggja niður eina lögregluembættið í Búðardal og þarf að keyra úr Borgarnesi til að sinna því stóra svæði. Hefði ekki verið skynsamlegra að nýta þessa peninga til að skapa atvinnu í stað þess að láta þá í svona bruðl og vitleysu? Ég bara spyr. Það er a.m.k. mín skoðun að það hefði verið skynsamlegra til að tryggja t.d. störf á heilbrigðisstofnunum, í löggæslunni og í grunnstoðum samfélagsins. Nei, það er ekki gert. Það er frekar hægt að bruðla með peninga annars staðar. Það er mjög dapurlegt, virðulegi forseti, að bruðlað skuli vera með fullt af peningum í dag. Við ræðum mál á eftir, sameiningu Lýðheilsustöðvar og landlæknis. Þar er verið að bruðla með 25 millj. kr. í húsnæðiskostnað. Hvað þýðir það mörg störf? Það þýðir væntanlega um 6–7 störf í heilbrigðisþjónustunni eða hjá þessu embætti sem þýðir ekkert annað en að leggja verður þau störf niður á móti því að setja það í einhverja leigupeninga. Er það virkilega þetta sem við þurfum? Nei, virðulegi forseti, þetta er ekki það sem við þurfum. Það hefur komið fram að ekki hafa allir staðfest þátttöku sína í stjórnlagaþinginu, og eðlilegt að fólk svari því ekki fyrir fram, ef það verður endanleg afgreitt frá Alþingi að skipa svokallað stjórnlagaráð og hunsa þannig niðurstöðu Hæstaréttar. Ekki er víst að allir þeir sem voru kosnir til stjórnlagaþingsins - eða voru ekki kosnir, þetta var ógild kosning - muni taka sæti sitt. Væri hugsanlegt að það fólk teldi sig þá ekki hafa nægilegt umboð til að taka þátt í því? Það gæti vel verið að það þýddi það. Ég kom inn á það þegar við ræddum þetta á fyrri stigum málsins, þ.e. um persónukjör og landið eitt kjördæmi, að sannast hefur í þessum kosningum að það er algerlega ófær leið. 522 gáfu kost á sér og höfðu engin tækifæri til að kynna sig, alla vega ekki nægilega mikil, og niðurstaðan er eins og við þekkjum með fullri virðingu fyrir því ágæta fólki sem var hlutskarpast í þeirri kosningu. En eigi að síður er þetta staðfesting á því að það er algert brjálæði að fara fram með landið sem eitt kjördæmi í persónukjöri. Það sem ég vitnaði í og sagði í fyrri umræðu um þetta mál á haustþinginu var sú hugmynd sem kom upp hjá sumum þingmönnum Vinstri grænna að hafa þetta hugsanlega með þeim hætti að menn mundu gefa kost á sér og svo yrði dregið úr pottinum, hugmyndin var í fyrstu að draga úr þjóðskránni. Ég er dálítið hugsi yfir því og hefði viljað skoða það og ræða ef menn vilja fara svona hliðarleiðir. Af hverju er verið að útiloka hina tæplega 500 sem hlutu ekki kosningu? Ég hefði alveg verið tilbúinn til að ræða það og skoða hvort skynsamlegra væri að draga þá úr þeim 522 sem gáfu kost á sér, vegna þess að kosningarnar voru dæmdar ógildar. Ég held að það hefði mátt skoða og ræða þá hluti hvort hægt hefði verið að gera það með þeim hætti. En eigi að síður er það alveg skýrt í mínum huga að verið er að fara svona hliðarleið til að ganga á svig við og reyna að hunsa niðurstöðu Hæstaréttar með því að skipa sömu einstaklingana en skipta eingöngu um nafn, þ.e. breyta stjórnlagaþingi í stjórnlagaráð. Mér finnst þetta algerlega vonlaus vinnubrögð, frú forseti, og er ekki gott upphaf að þeirri vinnu sem mikilvægt er að fari fram í endurskoðun á stjórnarskránni.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er tvennt sem mig langar að spyrja hann um. Fyrra atriðið snýr að þinginu og varðar það hvernig hv. þingmaður sjái fyrir sér að breyta eigi stjórnarskrá þegar þörf er talin á því eða ástæða er til að það sé gert. Það hefur gjarnan verið gagnrýnt að Alþingi hafi ekki getað klárað slíka vinnu þegar á hefur reynt og kann að vera að eitthvað sé til í því. Ég velti því þá fyrir mér hvort hv. þingmaður sjái einhverja aðra leið eða hvort Alþingi sé ekki örugglega fært um að gera þær breytingar sem þarf að gera ef vandað er til verka. Þá á ég við að reynt verði að ná sátt meðal þingmanna um hvernig staðið skuli að slíkum breytingum. Ég held að við hljótum að geta verið sammála um að það er eðlilegt að stjórnarskrá sé endurskoðuð annað slagið en það þarf hins vegar að gera af mikilli yfirvegun en ekki á þann veg að kastað sé til þess höndunum. Það er vitanlega óásættanlegt að vera í miklum flýti í slíkri vinnu. Hitt atriðið snýr að Hæstarétti. Ég hef reyndar ekki náð að heyra allar ræður í dag en ég velti því fyrir mér hvort menn hafa rætt, og hefur hv. þingmaður einhverja skoðun á því, hvort þetta getur skapað fordæmi gagnvart úrskurðum sem Hæstiréttur kveður upp. Þetta lítur óneitanlega þannig út að þegar Hæstiréttur er búinn að dæma eitthvað ógilt þá eigi að bjarga málunum fyrir horn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvörin. Hv. þingmaður spyr hvort ég sjái einhverjar aðrar leiðir til að breyta stjórnarskránni, hverjar séu hugmyndar mínar í þá veru. Eins og við vitum var skipuð 7 manna stjórnlaganefnd sem undirbjó stjórnlagaþingið sem átti að verða áður en kosningin var dæmd ólögleg. Þessi nefnd hefur lagt í mikla vinnu og afurð hennar er nánast tilbúin. Ég teldi t.d. hægt að láta þá stjórnlaganefnd starfa áfram, hugsanlega með því, eins og kom fram í máli hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar áðan, að skipta henni í undirhópa, jafnvel fjölga örlítið í henni, láta hópana fjalla um afmörkuð mál og skila síðan inn til þingsins. Þannig að við höfum margar aðrar leiðir. Mér hugnast sú leið sem verið er að fara núna allra síst, mér finnst þetta bera keim af því að verið sé að sniðganga niðurstöðu Hæstaréttar. Það er eingöngu verið að breyta nafninu stjórnlagaþing í stjórnlagaráð. Þingið á heldur ekki að skorast undan þeirri vinnu að endurskoða stjórnarskrána. Þó að það hafi ekki gengið vel á undanförnum árum, og margar ástæður fyrir því sem aðrir þekkja betur en ég, megum við ekki festast í þeirri hugsun að útilokað sé að það gangi betur núna. Ég útiloka heldur ekki, og ég vil að það komi fram, að í meðförum þingsins og allsherjarnefndar geti málið tekið þeim breytingum að hugsanlega náist meiri sátt um það. Ég bind vonir við það. Í ljósi þess sem gerðist á fyrri stigum verð ég að binda vonir við að náðst geti breiðari samstaða og sátt um málið í meðförum allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Seinni spurningin sem ég velti upp var varðandi fordæmið sem felst í því að fara á svig við úrskurð Hæstaréttar. Nú er það þannig að það eru stjórnvöld, reyndar Alþingi í þessu tilviki en ekki framkvæmdarvaldið, sem fjalla um þessa tillögu, þ.e. þetta verður ákvörðun Alþingis. Alþingi er löggjafinn í þessu landi, framkvæmdarvaldið framkvæmir og svo er það dómsvaldið. Ég hef áhyggjur af því að þetta kunni að skapa fordæmi. Ég hef áhyggjur af því og mig langar að heyra hvort fleiri eru sama sinnis. Hitt atriðið varðar aðrar leiðir í boði. Ég hefði talið, út frá þeim kostum sem voru í boði, að heppilegast hefði verið að endurtaka allt frá grunni, gefa sér tíma í að undirbúa þetta. Það liggur ekkert á, við erum ekki í kapphlaupi við að breyta stjórnarskránni. Við eigum hins vegar heldur ekki að líta þannig á málið að við eigum að tefja þá vinnu sem þarf að vinna heldur gefa okkur sex mánuði eða ár til að gera þetta almennilega. Ég vil líka nota tækifærið og breyta því kerfi sem notað var við kosningarnar. Í ljós kom að það virkaði alls ekki að hafa eitt kjördæmi og persónukosningu. Ég hef langmestar áhyggjur af Hæstarétti og því fordæmi sem við gætum hugsanlega skapað. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmanni hugnast það betur að endurtaka leikinn frá grunni, vanda til undirbúnings og breyta kosningareglum á þann veg að við stæðum uppi með svipaða afurð eða ferli og ætlunin var í upphafi.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr mig um fordæmið. Hann hefur áhyggjur af því að þetta geti gefið ákveðið fordæmi, þ.e. að löggjafarvaldið, Alþingi, eins og ég hef haldið fram og margir aðrir, sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar með því að gera þetta á þennan veg. Ég hef af því áhyggjur eins og hv. þingmaður. Það kom fram í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals sem talaði á undan mér. Hann velti upp þeirri spurningu hvort hugsanlegt væri að Hæstiréttur mundi segja af sér. Ég get ekki lagt mat á það. Það er líka sanngjarnt og mikilvægt að halda því til haga að það kom fram í andsvörum hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni í gær að hann sem lögfræðingur teldi að það stæðist lög að gera þetta með þessum hætti. Ég er ekki lögfræðimenntaður maður, eins og hv. þingmanni er vel kunnugt um, en ég held hins vegar að þetta séu ótvírætt ákveðin skilaboð, ég deili þeim áhyggjum með hv. þingmanni. Það er ekki gott að gera þetta með þessum hætti. Ég tek hins vegar algerlega undir það sem hv. þingmaður sagði áðan í andsvari sínu, og ég kom inn á það í ræðu minni, að við hefðum betur gefið okkur meiri tíma til að draga aðeins andann. Við munum bara, það er hægt að rifja það upp, að þegar niðurstaða Hæstaréttar var kynnt og við ræddum hana hér í þingsal sama dag þá voru mjög margir ekki í andlegu jafnvægi. Fólk var ekki undir þetta búið og brást við með mjög óeðlilegum hætti, fannst mér. Fólk stóð hér argandi og gargandi í ræðustól. Mér finnst að við hefðum átt að gefa okkur meiri tíma og vanda vinnubrögðin meira til að reyna að komast að niðurstöðu sem breið samstaða gæti orðið um. Sú samstaða er mikilvæg þegar við förum í þá vinnu að endurskoða stjórnarskrána.

Frú forseti. Ég er ein af þeim sem vil breyta stjórnarskránni. Það var skýr krafa frá fólkinu í landinu eftir hrunið og það var skýr krafa þess stjórnmálaafls sem fleytti mér hingað inn á þing, þess afls sem ég starfa fyrir. Ég held að þetta sé kjörinn tími til að breyta stjórnarskránni því að eftir svona hrun eigum við að endurskoða þjóðfélag okkar. Ástæðan er ekki sú að stjórnarskráin sé endilega ómöguleg - en hún er ekki okkar. Við Íslendingar vorum nýlenduþjóð og við fengum stjórnarskrána í afmælisgjöf frá kónginum okkar sem þá var. Við áttum bara að segja takk og amen án þess að hafa miklar skoðanir á málunum. Nú loksins neyðumst við til að líta í spegilinn og ákveða hvernig þjóð við ætlum að vera og á hverju við ætlum að byggja samfélag okkar. Það er fullkomlega eðlilegt og skiljanlegt að um það standi barátta því að sumir vilja ekki breyta neinu. Ég held að Alþingi sé ekki vel til þess fallið að breyta stjórnarskránni vegna þess að það hefur sjálft hagsmuna að gæta og mér finnst sagan og fyrri tilraunir sem gerðar hafa verið sanna það. Það er enginn á móti mannréttindum alla vega ekki opinberlega, enda var það kannski minnsta málið að setja mannréttindakafla inn í þessa stjórnarskrá. En þegar kemur að öðrum umdeilanlegri atriðum þá vandast málið. Þegar Hæstiréttur ákvað að ógilda kosningar til stjórnlagaþings þá vildi ég strax kjósa aftur og ég vildi taka Icesave með í pakkann og kjósa um það í leiðinni. Uppkosning hefði verið minn fyrsti kostur. Mér hefði fundist tilvalið að nota ferðina fyrst við þurftum hvort sem er að kjósa um Icesave og gera þetta tvennt í einu lagi. En sá tími sem var til stefnu var naumur vegna þess að ákveðin pressa var komin á Icesave-kosninguna og í því árferði sem nú er þá er eiginlega ekki réttlætanlegt að verja fé í kosningar með tveggja vikna millibili, það hefði varla verið réttlætanlegt að gera það. Það er kannski þess vegna sem við erum að ræða um stjórnlagaráð. Mitt leiðarljós í þessari vinnu, hvað sem verður ofan á, er það að ég vil breyta stjórnarskránni. Ég trúi því að við þurfum að gera það. Ég vil halda stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð. Mér finnst ekki skipta öllu hvað það er kallað, það er hlutverk þess sem skiptir mestu máli. Því miður býður stjórnarskráin okkar ekki upp á það að stjórnlagaþing geti verið bindandi og því var hið fyrirhugaða stjórnlagaþing bara ráðgefandi. Það sama á við um stjórnlagaráðið og það hefur ekkert breyst. En ég er ánægð með að tekið hafi verið á ýmsum ágöllum í lögunum um stjórnlagaþing. Til dæmis var valddreifingin þar mjög undarleg, þar var mikil miðstýring með svokallaðri forsætisnefnd sem var mjög valdamikil og t.d. voru ekki allir stjórnlagaþingmenn í nefndum. Þetta hefur allt verið lagað og mér finnst það til bóta. En mér finnst mikilvægast að við reynum að treysta sjálfstæði stjórnlagaráðsins og ég held að það skipti öllu máli að þjóðaratkvæðagreiðsla um tillögur þess fari fram. Helst þannig að hægt verði að velja á milli ákveðinna valkosta ef stjórnlagaráðið er ekki sammála um leiðir, að þjóðin fái þá að velja á milli ákveðinna greina og kosið verði sérstaklega um hverja grein fyrir sig. Þetta finnst mér að þurfi að gerast áður en Alþingi fær frumvarpið til meðferðar. Ég styð skipun Alþingis í stjórnlagaráð vegna þess að úr því sem komið er held ég að það sé besta leiðin. Sterkustu rökin finnst mér vera þau að allir þeir ágallar sem bent var á í ákvörðun Hæstaréttar höfðu ekki áhrif á það sem kom upp úr hinum gölluðu kjörkössum. Það hefur enginn sýnt fram á að niðurstaðan hefði átt að vera á annan veg. Ég vil líka benda á að Alþingi hefur fullt umboð til að skipa hvaða íslenska ríkisborgara sem er í stjórnlagaráð. Hér erum við með 25 manns sem buðu sig fram til verksins og 80 þúsund Íslendingar völdu. Það væri algerlega fáránlegt að sniðganga þau við skipun í stjórnlagaráð.

Sá sem fékk flest atkvæði fékk 8.000.

Það voru 80 þúsund manns sem tóku þátt í þessari kosningu og hvað sem lengd blýanta, hæð skilrúma eða hvernig kjörkassar voru innsiglaðir líður voru það þessi 25 sem kjósendur völdu og mér fyndist algerlega fáránlegt að sniðganga þau þegar við skipum í stjórnlagaráðið. Það væri beinlínis ranglátt og ólýðræðislegt að skipa einhverja aðra ef Alþingi dytti það í hug. Forseti. Baráttan um Ísland stendur núna og það er alveg ljóst að ýmis öfl í samfélaginu vilja ekki breyta stjórnarskránni. Ég ætla ekki að leggja lóð á vogarskálar þeirra og því styð ég tillögu um stjórnlagaráð.

Frú forseti. Búsáhaldabyltingin fleytti Hreyfingunni inn á Alþingi  Ég vil spyrja hv. þingmann: Hvað er það í stjórnarskránni sem olli hruninu? Er tenging á milli hrunsins og stjórnarskrárinnar? Verður allt gott ef stjórnarskránni verður breytt og verður þá aldrei hrun aftur? Ég vil líka spyrja hv. þingmann um hrunið og mannréttindi. Nú er sagt að þegar hrun verði þá séu mannréttindi eitt af því sem menn þurfi að passa best og mest. Nú fellir Hæstiréttur úrskurð,  Svo er það spurningin um baráttuna um Ísland. Hv. þingmaður talar eins og allir hv. þingmenn séu í einhverri baráttu um Ísland. Hvernig er ég staddur í þeirri baráttu, bara svo að ég viti það?

Frú forseti. Ég hlýt að þakka þingmanninum traustið. En ef hann hefði lesið stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar og Hreyfingarinnar þá vissi hann að stjórnlagaþing er eitt af því sem var okkar aðalstefnumál. Að vísu ekki í þeirri mynd sem hér um ræðir en maður fær ekki alltaf allt í lífinu sem maður biður um. Ég hefði gert þetta öðruvísi. Sameinuðu þjóðirnar eru t.d. með tveggja ára prógramm sem ég held að hefði verið mjög spennandi - mér finnst stundum eins og aðrir hafi fundið upp hjólið en við séum að reyna að velta einhverjum þríhyrningi. Þingmaðurinn spyr hvað það sé í stjórnarskránni sem hafi valdið hruninu. Það er ekkert í stjórnarskránni sem olli hruninu, það er frekar eitthvað í þjóðarsjálfinu, einhver minnimáttarkennd, það að okkur skortir fótfestu. Við vitum ekki hver við erum. Við höfum verið í hlutverki barns sem fyrrverandi nýlenduþjóð, við höfum fengið ákveðna hluti upp í hendurnar, t.d. stjórnarskrá. Við fengum herinn, við fengum Marshall-aðstoðina, við höfum fengið álver og við köllum alltaf eftir einhverjum töfralausnum sem eiga að bjarga öllu. Þetta finnst mér ákaflega vafasamur grunnur til að standa á og ég veit að þingmaðurinn er mér sammála um það. Eitt af því sem við þyrftum að skoða er það hve við hugsum lítið til framtíðar. Ég veit að þingmaðurinn hefur mikinn áhuga á sparnaði. Ég held að það tengist sjálfsmynd okkar að hugsa alltaf fyrir daginn í dag og velta því ekki fyrir okkur hvað framtíðin beri í skauti sér og búa okkur ekki undir hana. Ég verð að fá að svara öðrum spurningum þingmannsins í seinna andsvari.

Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi að aðalmálið í stefnuskrá Borgarahreyfingarinnar, og þá væntanlega Hreyfingarinnar líka, væri stjórnlagaþing. Er það ekki einmitt töfralausn? Er það ekki einmitt töfralausnin sem átti að leysa allan vanda, skuldavanda heimilanna, fólksins sem var komið í algert öngþveiti í kjölfar hrunsins, var orðið atvinnulaust o.s.frv.? Var þetta ekki töfralausnin sem átti að leysa allt þetta -„Wunderwaffen“ eins og Þjóðverjar kölluðu það, undravopnið sem átti að snúa gangi mála við á síðustu dögum stríðsins? Ég kalla þetta töfralausn vegna þess að ég sé ekkert samhengi á milli hrunsins og stjórnarskrár sem er langtímasáttmáli þjóðar við sjálfa sig og mikil samstaða á að vera um. Það að leysa vandamál sem koma upp í kreppu með breytingum á henni, ég sé ekkert samhengi þar á milli. Ég sé ekki samhengið eða að stjórnarskráin hafi valdið hruninu. Ég vil aftur spyrja að því hvar ég standi í þessari baráttu um Ísland: Í hvaða liði er ég og hvers lags hermaður er ég?

Forseti. Þegar eitthvað fer úrskeiðis verður maður að líta í eigin barm og horfa fast í spegilinn og hugsa: Hvað get ég gert betur? Það er þannig sem mér finnst ferlið að nýrri stjórnarskrá þurfa að vera og ég er sammála þingmanninum um að byggja þarf á langtímasátt og þetta á að vera langtímaferli. Ég get tekið undir það að við séum kannski að flýta okkur of mikið. En það er erfitt að gera þetta í sátt þegar sumir eru algerlega ákveðnir í að vera á móti þessu.

Hver er á móti því að breyta stjórnarskrá?

Það eru ýmsir á móti því. Hvað það varðar hvers konar hermaður þingmaðurinn Pétur H. Blöndal er í baráttunni um Ísland þá verður hann að horfa sjálfur í þann spegil og svara þeirri spurningu. En mér hefur fundist þingmaðurinn Pétur H. Blöndal ágætur liðsmaður í ýmsum málum.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hætta mér út í þá hernaðarumræðu sem hér á sér stað. Ég var svolítið hugsi yfir annars ágætri ræðu hv. þingmanns, og ég þakka henni fyrir hana. Auðvitað er þetta þannig mál að við höfum ákveðna sannfæringu fyrir þeim tillögum sem voru uppi að lausnum og að sjálfsögðu metur það hver og einn og við verðum að virða það. Undir það síðasta kom fram að við ættum að horfa í eigin barm, líta í spegilinn og sjá hvað við þurfum að laga. Ég er algerlega sammála því. Mér finnst hins vegar að þessi leið sé ekki góður liður í því. Það á að fara fram skemmri skírn í þessu, eins og ég kalla þetta mjög kurteislega, og það minnir á það sem við höfum verið að gagnrýna og það sem gagnrýnt er í skýrslunni um hrunið mikla. Þetta minnir mig á það sem þingmannanefndin varaði við, eins og þingmaðurinn nefndi. Þess vegna held ég, þó ekki væri nema út af því, að betra hefði verið að setjast niður, vanda til verka, gefa sér örlítið meiri tíma og ganga í það að fara yfir þær breytingar á stjórnlagaþingi, væntanlega nýkjörnu, sem þarf að gera. Ég hefði getað sætt mig við það. Ég held reyndar að ég hafi verið kosinn á Alþingi til þess m.a. að fjalla um stjórnarskrá svo að við höldum því til haga. Hæstiréttur gerði ýmsar athugasemdir við þessa framkvæmd, það er alveg ljóst. Hvort sem það kallast úrskurður eða ákvörðun sem Hæstiréttur felldi eða kvað upp úr um þá var það nú samt þannig að Hæstiréttur sagði að þessi kosning hefði verið ógild og þar af leiðandi var allt við hana ógilt. Ég vil því í þessu fyrra andsvari spyrja hv. þingmann hvort hún telji að við séum að fara rétta leið út frá þeirri reynslu sem við höfum, ef við lítum nú í spegilinn.

Frú forseti. Mér hefur fundist skorta í umræðuna um þetta allt útskýringar stjórnvalda og sleggjudómalausa umræðu. Það er iðulega talað um þetta sem hæstaréttardóm. Þetta er ekki hæstaréttardómur, þetta er stjórnvaldsákvörðun. Á því tvennu er mjög mikill munur. Það er gríðarlegur munur á hæstaréttardómi og stjórnvaldsákvörðun og við getum ekki látið eins og þetta sé hæstaréttardómur. Mitt fyrsta val hefði verið að kjósa aftur en miðað við aðstæður tel ég að stjórnlagaráð sé besta lausnin. Ég vil einnig benda á að ef fara ætti aftur í kosningar er það gífurlega ósanngjarnt gagnvart þeim 25 sem náðu kjöri og líka gagnvart öðrum sem buðu sig fram, lögðu í þetta mikla vinnu og kostnað og þyrftu þá að taka ákvörðun um hvort þau fara aftur í slaginn eða draga framboð sitt til baka. Það er erfið spurning. Við erum í mjög þröngri stöðu. Eins og þetta blasti við mér var enginn kostur í stöðunni frábær en miðað við aðstæður fannst mér þetta vera besti kosturinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður sagði áðan: „Hún er ekki okkar“ - þ.e. að stjórnarskráin sé ekki okkar. Það er alveg rétt, hún var ekki samin af íslenskum þingmönnum. Það er nú einu sinni þannig að það er ýmislegt sem við fáum upp í hendurnar sem er ekki okkar, reglur í EES-samningnum til dæmis. Ef menn álpast inn í Evrópusambandið, sem ég vona vitanlega að verði aldrei, verður „það sem er okkar“ smápunktur á blaði í öllu því kraðaki sem þar er. En þetta er stjórnarskráin og hún skiptir miklu máli. Það þarf að vanda vel til verka þegar verið er að breyta henni. Hv. þingmaður sagði áðan að ýmis öfl vildu ekki breyta stjórnarskránni. Ég tel að breyta þurfi stjórnarskránni og ég vil benda hv. þingmanni á að í þeirri nefnd sem fjallaði um sjávarútveginn, svokallaðri sáttanefnd, voru allir sammála um að setja þyrfti ákvæði í stjórnarskrá um eignarhald á auðlindinni. Það er risaskref.

Forseti. Ég þakka þingmanninum ábendinguna. Þessi stjórnarskrá hefur sjálfsagt á einhverjum punkti í tilveru okkar þjónað okkur ágætlega. Ég held að ef bakgrunnur okkar hefði verið annar þá gæti það alveg verið svo - ef við hefðum tekið hana upp og það hefði verið hluti af einhverri lýðræðisbyltingu einhvers staðar annars staðar, en það var ekki svoleiðis. Stjórnarskráin er ólík annarri löggjöf því þetta eru grunnlögin okkar og undirstaðan verður að vera okkar til að við getum byggt á henni eitthvað annað. Þá skiptir ekki svo miklu máli þó að við fáum EES-reglugerðir og annað inn í löggjöf okkar ef við tryggjum að grunnurinn sé okkar og í takt við það samfélag sem við viljum skapa.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Tryggvadóttir sagði áðan eitthvað á þá leið að búsáhaldabyltingin hefði fleytt henni og félögum hennar í Borgarahreyfingunni, síðar Hreyfingunni, inn á þing. Sé svo vil ég segja að mér sýnist byltingin vera farin að éta börnin sín af góðri lyst því að það sem lagt er til og það sem hv. þingmaður blessar með orðum sínum er óralangt frá þeirri hugmyndafræði sem ég hygg að hv. þingmaður hafi boðað a.m.k. í upphafi þingmannsferils síns. Ef við skoðum hugmyndafræðina á bak við stjórnlagaþingið byggist hún á því að kjósa fólk sem sækir umboð sitt með beinum hætti til þjóðarinnar til að vinna að endurskoðun á stjórnarskránni. Hér er það ekki gert. Hér eru handvaldir 25 einstaklingar sem hafa í raun ekki þá stöðu. Kosið var til stjórnlagaþings. Þær kosningar eru ógildar. Hv. þingmaður eyddi að vísu nokkrum tíma af ræðu sinni og andsvörum áðan í að tala niður niðurstöðu Hæstaréttar, að mér fannst, með því að tala um að það væri úrskurður. Þá var gripið fram í og sagt að dómararnir hefðu ekki verið í skikkju, það allt saman gerði það að verkum að þetta væri kannski ekki svo merkileg niðurstaða. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Er hún þá að segja að kosningarnar hafi ekki verið ógildar, að þær séu bara gildar eftir sem áður? Ég er ósammála því. Ég vísa m.a. í orð Eiríks Tómassonar prófessors sem sagði að það væri í raun og veru enginn munur þarna á. Það er enginn ágreiningur um hvort menn vilja endurskoða stjórnarskrána. Ágreiningurinn kann að felast að einhverju leyti í inntakinu en það er enginn ágreiningur um hitt. Formaður Sjálfstæðisflokksins hefur lýst því yfir að það sé fullur vilji af hálfu okkar sjálfstæðismanna að fara í endurskoðun á stjórnarskránni. Það sem er alvarlegt núna er að vinnan við það hefst í miklum ágreiningi. Það er ekki ágreiningur um inntakið í stjórnarskránni, það er ágreiningur um formið. Það er í fyrsta skipti sem það gerist og það lofar ekki góðu um framhaldið.

Frú forseti. Ég er alls ekki að gera lítið úr Hæstarétti sem slíkum. Það sem ég reyndi að benda á, eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa einnig verið mjög duglegir við að gera, er að það er hlutverk Alþingis að breyta stjórnarskránni. Alþingi getur ákveðið að gera það á ýmsa vegu og var búið að ákveða að gera það með því að halda stjórnlagaþing. Nú er Alþingi að reyna að ákveða að skipa í stjórnlagaráð. Hverjir eru betur til þess fallnir að sitja í því ráði en þeir 25 sem buðu sig fram til stjórnlagaþings og 80 þúsund kjósendur mátu hæfasta til þess? Ég sé ekki að í því sé nein vanvirðing við Hæstarétt og stjórnvaldsákvörðun hans, en við verðum að læra af þessu. Ég hef fulla trú á því að framkvæmdarvaldið geri það, að næst þegar við höldum kosningar gerum við það almennilega, höfum há skilrúm og helst lokaða klefa og kosningakassa úr þykkum viði, jafnvel skothelda.

Virðulegi forseti. Ágreiningurinn stendur nú um formið og hvort sú aðgerð sem lögð er til sé skynsamleg. Ég hefði talið að það hefði átt að reyna auðvitað til þrautar að ná meiri samstöðu um það fyrirkomulag en hér er lagt til. Það er alls ekki lýðræðislegasta fyrirkomulagið og mér finnst menn alltaf horfa fram hjá þeirri einföldu staðreynd að með ógildingu á kosningunni hafa þeir 25 ágætu einstaklingar, sem eru margir hverjir örugglega hið mætasta fólk, ekki aðra stöðu en restin af þjóðinni í þessum skilningi. Þess vegna er alveg fráleitt og afkáralegt að leggja það til grundvallar þegar valið er í stjórnlagaráð rétt eins og Róbert Spanó og fleiri lagaprófessorar hafa bent á. Menn þurfa miklu ríkari efnislegar ástæður til að velja þá einstaklinga en hér eru lagðar til grundvallar og nú er lagt upp í mikla feigðarför sem er óðs manns æði þegar við fjöllum um grundvallarlög íslenska lýðveldisins. Gleymum því ekki að þó að íslenska stjórnarskráin hafi átt uppruna sinn í Danmörku var það Ísland 

Frú forseti. Ég heyri að við þingmaðurinn verðum seint sammála um málið en mér finnst fráleitt að velja eitthvert annað fólk í stjórnlagaráð. Ef Alþingi er að mestu leyti sammála um að skipa í stjórnlagaráð finnst mér algerlega fráleitt að velja annað fólk í það. Upprunaleg hugmynd okkar í Borgarahreyfingunni, síðar Hreyfingunni, var að velja úrtak úr þjóðskrá og reyna að fá sem breiðastan hóp af venjulegum íslenskum borgurum. Sú hugmynd varð að hluta til að veruleika á þeim þjóðfundi sem haldinn var og stjórnlagaráð mun vinna úr tillögum hans. Mér fyndist við fyrst vera farin að sniðganga réttlætið ef við ætluðum að ganga fram hjá þessu fólki.

Virðulegi forseti. Ein af mögnuðustu uppfinningum upplýsingarinnar er þrískipting valdsins. Fram eftir 18. öldinni var sú uppfinning einungis fræðileg, henni hafði ekki verið hrint í framkvæmd neins staðar. Síðan fyrir gráglettni örlaganna - nú notast ég við söguskýringu sem margir eru farnir að taka upp - varð mikið eldgos á Íslandi sem leiddi til uppskerubrests í Evrópu sem hratt frönsku byltingunni af stað. Með frönsku byltingunni var það „theorem“ sem upplýsingin gaf okkur, þ.e. þrískipting valdsins, prófað í raun. Ástæðuna fyrir því að þrískipting valdsins er afkvæmi frönsku byltingarinnar má kannski rekja til smásögu sem sögð hefur verið um aðdragandann að henni: Eftir að uppskerubrestur varð og ljóst var að fólkið hafði ekki lengur korn til að baka brauð úr sem það lifði á var farið til Marie Antoinette og henni sagt að nú hefði fólkið ekki lengur brauð að borða. Þá á hún að hafa sagt: Af hverju borðar það ekki köku? Víkur þá sögunni aftur til Íslands og þess sem við ræðum um. Að mörgu leyti finnst mér sú meðferð sem málið allt hlýtur vera vanvirðing við þá miklu uppfinningu sem þrískipting valdsins er. Hér sniðgengur framkvæmdarvaldið dómsvaldið með aðstoð löggjafarvaldsins, einfalds meiri hluta í löggjafarvaldinu, þ.e. hér er verið að rugla hlutverkum þessara stofnana í þeirri merku uppfinningu sem ég talaði um áðan. Það kemur því kannski ekki á óvart að lesa það í Morgunblaðinu í morgun að hæstv. forsætisráðherra hafi orðið að orði: Af hverju borðar það ekki köku? þegar henni var bent á hversu hátt olíuverð væri orðið í landinu og að það þrengdi að fólki hvað nauðþurftir varðaði. Af því að ég er búinn að vera með sögulegar tilvísanir, þá er e.t.v. við hæfi að hugsa um það sem Karl Marx sagði: Sagan endurtekur sig fyrst sem harmleikur og síðan sem gamanleikur. Þetta er að verða að gamanleik. Í gærmorgun birtist mjög merkileg grein í Morgunblaðinu eftir einn af færustu stofnanahagfræðingum heims. Iðja þeirra er að stúdera hvernig stofnanir eins og eignarréttur, réttarkerfi og annað slíkt móta þróun samfélaga. Þessi stofnanahagfræðingur, Þráinn Eggertsson, skrifaði litla grein sem var mjög merkileg og bar yfirskriftina Hrakval. Hrakval er hugtak úr hagfræðinni sem fjallar í þessu tilfelli um að þeir sem taka sæti í stjórnlagaráði, eða -óráði eins og ég hef kosið að kalla það, sem við fjöllum um séu síst til þess fallnir að fjalla um stjórnarskrána og breyta henni vegna þess að það séu þeir sem síst virði stjórnarskrána. Hvernig er hægt að komast að þeirri niðurstöðu? Jú, í þingsályktunartillögunni birtist sú óvirðing við þrískiptingu valdsins sem allt þetta hefur leitt af sér. Þeir sem bera virðingu fyrir stjórnarskránni og þrískiptingu valdsins ættu því að hafna svona málsmeðferð og þar af leiðandi einnig því að taka sæti í ráðinu. Þeir aftur á móti sem ekki bera næga virðingu fyrir stjórnarskránni og fyrir þrískiptingu valdsins veljast þá sjálfkrafa inn og eru þeir sem síst ættu að fjalla um þrískiptingu valdsins. Það er megininntak í grein prófessorsins sem birtist í gærmorgun í Morgunblaðinu. Borið hefur verið á okkur sjálfstæðismenn að ástæðan fyrir því að við séum á móti stjórnlagaþingi og stjórnlagaóráði og hvað það heitir nú allt saman, sé vegna þess að við viljum ekki breyta stjórnarskránni. Síðasti ræðumaður, hv. þm. Margrét Tryggvadóttir, gekk jafnvel svo langt að segja að við værum einungis hermenn einhverra afla í stríðinu um Ísland og það þjónaði ekki einhverjum öflum að við mundum breyta stjórnarskránni. Það er alrangt eins og hver önnur firra. Það er margt gott í stjórnarskránni en það eru líka einhverjir hlutir sem þarf að laga þar. Við höfum mjög gott dæmi um það núna að það þarf augljóslega að fara yfir hvernig stjórnskipuninni er háttað, synjunarvaldi forsetans og slíku. Síðan eru hlutir eins og auðlindaákvæði og ýmislegt annað sem þarf að endurskoða í stjórnarskránni. Við sjálfstæðismenn erum alls ekki á móti því og reyndar hlynntir því að það verði gert. En það þarf að gera í sátt sem flestra og helst allra vegna þess að stjórnarskráin er það grunnplagg sem við höfum í þessu landi. Það þýðir ekki að gera það með einföldum meiri hluta í Alþingi og í þeim flumbrugangi eins og nú er. En sumum virðist liggja meira á en öðrum og sumir virðast vera tilbúnir að stytta sér leið, enda sést það á þeim málum sem verið hafa innan veggja Alþingis að það er alltaf verið að reka mál til baka, að dæma hæstv. ráðherra sem lögbrjóta og annað slíkt. Það er þá kannski samkvæmt stílnum að fara fram með breytingar á stjórnarskrá í algerum flumbrugangi.

Forseti. Margt og mikið hefur verið rætt um þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir bæði út frá lögfræði og öðrum þáttum og í sjálfu sér ætla ég ekki að fara að blanda mér mikið inn í það. Það eru til muna miklu færari einstaklingar í þeim efnum á þingi en sá sem hér stendur og svo höfum við yfirmann dómsmála sem við treystum til að leggja mat á þau atriði sem hér eru undir. Breyting á stjórnarskrá hefur ærið lengi verið til umræðu en lítið gengið, hvorki gengið né rekið í því að koma fram þeim grundvallarbreytingum sem mér heyrist í máli þingmanna vera allríkur vilji til að ná fram. Núna háttar þannig til að við virðumst vera að festast í einhverju formi við það hvernig eigi að koma þessu verki áleiðis, en ágætissamstaða hafði náðst um þá niðurstöðu sem áður hafði verið utan stjórnlagaþingsins. Að öðru leyti get ég dregið þá ályktun að það hafi verið þokkaleg samstaða um aðra þætti málsins, m.a. var kosin stjórnlaganefnd sem átti að undirbúa þá vinnu sem stjórnlagaþingið átti að ganga til. Í því karpi sem hefur orðið um framhaldið í kjölfar úrskurðar Hæstaréttar hef ég undrast það mjög af hverju menn fóru ekki þá leið að víkka út umboð þeirrar nefndar, stjórnlaganefndarinnar, eða að endurtaka leikinn alveg frá grunni með svokallaðri uppkosningu, sem mér hefði þótt eðlilegri háttur ef vilji væri til að halda þessu til streitu. Hvað um það. Mér virðist sem þetta mál sé í rauninni ekkert annað en viðbót við þann endalausa lista þar sem töluverður ágreiningur er á milli allra flokka á Alþingi jafnt innan stjórnarmeirihlutans sem milli stjórnarandstöðu og stjórnarmeirihluta. Það er engin þverpólitísk samstaða um þetta, langur vegur frá, og það er mjög illt þegar við erum að fást við grundvallaratriði sem er stjórnskipun landsins. Ég gat um það áðan að innanríkisráðherra, yfirmaður dómsmála, er ekki fylgjandi þessu máli og ég ætla að leyfa mér að vitna til orða hans. Með leyfi forseta er færsla frá hæstv. innanríkisráðherra á heimasíðu hans svohljóðandi: „Þegar Hæstiréttur kvað upp úrskurð sinn sem ógilti kosningar til stjórnlagaþings, þá gagnrýndi ég réttinn harðlega. En ég tók fram að úrskurði hans bæri að hlíta til hins ýtrasta. Það þýðir á mannamáli að engar fjallabaksleiðir megi fara til að komast fram hjá niðurstöðu Hæstaréttar. Að mínu mati er skipan stjórnlagaráðs með sömu einstaklingum og kosnir voru til stjórnlagaþings tilraun til einmitt þessa. Verði þetta niðurstaða Alþingis þá næst hún fram án míns stuðnings. Í dag lýsti ég yfir andstöðu við þetta ráðslag og að ég myndi ekki greiða þessari tillögu atkvæði mitt. Enda er það svo að orð skulu standa og grundvallarreglur skal virða!“ Draga má margar ályktanir af þessum orðum. Innanríkisráðherrann virðist gera sér grein fyrir stöðu sinni. Hann áttar sig á því að stjórnsýslan er gríðarlega flókin og þess vegna getur hann a.m.k. ekki í ljósi stöðu sinnar gengið gegn úrskurði Hæstaréttar vegna kosninganna til stjórnlagaþings. Það væri einfaldlega pólitískt sjálfsmorð hjá hæstv. ráðherra. Hann neitar að samþykkja að fara á svig við Hæstarétt eins og hinir ráðherrarnir ætla að gera og tekur ekki þátt í þessum leik. Í mínum huga er þetta ekkert smámál, þetta er spurning um grundvallaratriði. En afstaða innanríkisráðherra er í mínum huga engin syndaaflausn, hvorki fyrir ríkisstjórnina né hann sjálfan. Ef hann tekur ekki þátt í þessum leik á hann skilyrðislaust að fordæma hann. Ég vil gera að umtalsefni það sem ég nefndi við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. Þegar hún lagði fram og mælti fyrir þingsályktunartillögunni spurði ég hvernig samráði milli forsætisnefndar Alþingis og forseta Alþingis sem kveðið er á um í þingsályktunartillögunni ætti að vera háttað, hvernig taka ætti á ágreiningi ef hann kæmi upp, hvert væri hlutverk forsetans og forsætisnefndar ekki síður þegar búið er að greina frá því með hvaða hætti ganga eigi til þess verks að skipa stjórnlagaráð. Ég spurði enn fremur út í kostnaðarþætti sem fylgja þessari tillögu. Raunar verð ég að segja alveg eins og er að mér finnst mjög einkennilegt með hvaða hætti þetta mál ber að í ljósi þess hvernig það er hugsað. Það segi ég einfaldlega vegna þess að ég hef tiltölulega litlar upplýsingar frá flytjendum eða forsvarsmönnum þessarar þingsályktunartillögu um hver sá kostnaður er sem áætlaður er við þetta nefndarstarf. Í greinargerð með þingsályktuninni segir að gert sé ráð fyrir því að áður samþykktar fjárheimildir vegna stjórnlagaþings verði færðar með fjáraukalögum til að mæta kostnaði vegna stjórnlagaráðs. Ég verð að spyrja, forseti, hvort það samræmist öllum þeim áherslum sem fjölmargir þingmenn hafa rætt mörg undanfarin ár og ekki síst á síðustu tveimur árum um að okkur beri að fara að þeim reglum sem um fjármál ríkisins gilda. Er eðlilegt að þingsályktunartillaga sem þessi feli í sér einhverja skuldbindingu um ótilgreindan kostnað? Ég spyr: Hvers vegna í ósköpunum er þetta ekki í formi lagafrumvarps? Hér er ætlunin að skuldbinda ríkissjóð með óskilgreindri fjárhæð. Þetta ákvæði þýðir, eins og þingsályktunartillagan er lögð fram, að menn ætla forseta Alþingis að fara á yfirdrátt. Það er engin fjárheimild fyrir þeim útgjöldum sem kunna að stafa af þessari gjörð, ekki nema ætlunin sé að forseti Alþingis skipi þetta fólk ekki til verka fyrr en fjárheimild er fengin, en að venju er fjárheimild veitt á fjáraukalögum ekki fyrr en á haustmánuðum, í nóvember í síðasta lagi samkvæmt venju. Mér þykir þetta ráðslag við að leggja fram mál alveg með ólíkindum. Ég vil þó hafa fullan fyrirvara á þeirri tölu sem hér um ræðir en að öllu óbreyttu, ef meining manna stendur til þess að hafa þetta eins og hér stendur, mætti ætla, án þess að ég hafi fengið við því svör, að kostnaðurinn verði upp á 230 millj. kr. Þó vil ég hafa þann fyrirvara á að nákvæm útlistun á því liggur ekki fyrir. En að ætla forseta Alþingis að heimila útgreiðsluna án þess að fyrir liggi lagaheimild um þá greiðslu er í mínum huga alveg með eindæmum og gengur þvert á allar þær áherslur sem hefur verið þokkalega góð pólitísk samstaða um í þingsölum á síðustu tveimur árum. Mér þykir mjög miður að horfa til þess að svona ætli menn Alþingi að vinna. Ég legg áherslu á að ef það er vilji manna að fara fram með þessum hætti hefði ég sjálfur kosið að fyrir lægi tillaga til fjáraukalaga sem væri jafnframt afgreidd með þessu máli og kæmi til Alþingis jafnhliða samþykkt þessarar tillögu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði að honum hefði þótt eðlilegt að fara þá leið sem kölluð er uppkosning. Það var samdóma álit þeirra sem voru í samráðshópnum að það þyrfti að gera ákveðnar, og sem ég kalla mjög tæknilegar, breytingar á frumvarpinu til stjórnlagaþings um kosninguna til að lenda ekki aftur í því nálarauga sem það er að Hæstiréttur metur kosninguna. En við skulum öll hafa það alveg á hreinu að Hæstiréttur segir hvergi að þessi framkvæmd, sem fór miður, hafi hugsanlega haft áhrif á úrslit kosninganna. Ég ætla bara að skjóta því að en annars ætla ég ekki að ræða ákvörðun Hæstaréttar. Mig langar þá til að spyrja þingmanninn: Væri hann og flokksmenn hans tilbúnir til að gera þær nauðsynlegu breytingar sem gera þarf á þessum lögum til að uppkosning geti farið fram um leið og þjóðaratkvæðagreiðsla 9. apríl?

Forseti. Ég svara því fyrir mig - ég hef ekkert umboð til að tala fyrir þingflokkinn, afstaða okkar hefur legið fyrir í þessu máli hingað til - að ég er ekki þeirrar skoðunar að við eigum að fara þá leið. Ég hefði talið eðlilegt ef menn vilja fara hana að kjósa úr sama hópnum. Ég mælti fyrir því og gerði grein fyrir því í ræðu minni. Ég hefði talið farsælla í ljósi þess hvernig fyrir þessu máli fór við úrskurð Hæstaréttar að menn hefðu frekar sameinast um að víkka út umboð þeirrar stjórnlagaþingsnefndar sem átti að vinna grunninn undir stjórnlagaþingið. Það nefndi ég í ræðu minni, hv. þingmaður. En ef vilji stjórnarmeirihlutans stendur til þess að halda því til streitu að það fólk sem á að fara þarna inn og ganga þessa götu til enda, og sniðganga með þeim hætti niðurstöðu Hæstaréttar að mati hæstv. innanríkisráðherra, hefði ég talið eðlilegra að stjórnarmeirihlutinn færi þá leið að velja hina svokölluðu uppkosningu. Sjálfur mæltist ég til þess og taldi eðlilegra að sú leið væri farin til að ná meiri samstöðu en raun ber vitni um í þessu máli að stjórnmálaflokkarnir reyndu frekar að sammælast um að víkka út umboð stjórnlagaþingsnefndar.

Virðulegi forseti. Það hefur verið alveg ljóst frá upphafi þessa máls að Sjálfstæðisflokkurinn og hv. þingmenn hans vilja ekki fara stjórnlagaráðsleiðina. Þeir vilja sitja hér og velja eitthvert fólk sem við hér, 63, teljum valinkunnugt eða ég veit ekki hvaða orð menn nota yfir vini sína og vandamenn þegar þeir velja þá í nefndir. Það hefur alltaf verið ljóst.

Innmúraðir.

Ég skil það þá þannig að hv. þingmaður sé ekki tilbúinn að fara uppkosningarleiðina. Hann vill að stjórnlaganefndin, sem er skipuð góðu og fínu fólki og ekki ætla ég að gera lítið úr því, vinni áfram og þetta sé allt með gamla laginu. Þá sannast það bara enn einu sinni í huga mér síðan ég kom inn á þing, sem eru bráðum tvö ár, að í huga sjálfstæðismanna þýði samráð: Ég ræð.

Forseti. Ég veit ekki á grunni hvaða reynslu hv þingmaður leggur mér þennan skilning á samráði í munn. Ég leyfi mér að mótmæla þeim skilningi. Ég tel sjálfan mig ekki bera þann skilning á samráði að það feli í sér að ég ráði. Ég mótmæli þessum orðum harðlega. Ég lít ekki svo á að það sé einhver önnur leið í boði hér. Það liggur fyrir þingsályktunartillaga sem menn þurfa að taka afstöðu til. Eru aðrar leiðir í boði? Er hv. þingmaður að bjóða það, flutningsmaður tillögunnar, að hún vilji taka einhverjar aðrar leiðir til skoðunar? Það væri ágætt að fá það fram ef svo er, ef það er eitthvað fleira undir. Hér liggur fyrir þingsályktunartillaga sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir er flutningsmaður að. Í andsvari við mig, forseti, er hún að bjóða upp á einhverjar aðrar leiðir. Það væri ágætt að fá fram hvort það er bara þessi uppkosning eða eitthvað fleira.

Forseti. Ég ætlaði bara að spyrja einnar spurningar en þær verða kannski tvær vegna samtals sem hér fór fram áðan milli hv. þingmanna. Það sem við erum að reyna að komast að, sem hlýddum á ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, er: Hvað vill hann? Hvað er það sem hann vill? Í þingsályktunartillögunni er rakin greinargerð sem fjórir af fimm nefndarmönnum í sérstakri nefnd komust niður á. Þar eru nefndir fjórir kostir. Þeir breyttust auðvitað eftir að Icesave-kosningin var ákveðin. Við spyrjum ósköp einfaldlega, að minnsta kosti ég: Hver af þessum kostum þykir þingmanninum bestur fyrst hann er á móti þeim sem þingsályktunartillagan gerir sérstaklega ráð fyrir? Hvað vill hv. þingmaður annað en að þvælast fyrir meiri hluta þingsins og ríkisstjórninni og þeim vilja í samfélaginu að koma á stjórnlagaþingi? Í öðru lagi spyr ég, af því að hv. þingmaður vitnar í hæstv. innanríkisráðherra og tekur afstöðu með honum: Hvaða rök eru fyrir því að þessi tillaga til þingsályktunar brjóti úrskurð Hæstaréttar eða vanvirði úrskurð Hæstaréttar með einhverjum hætti? Getur þingmaðurinn nefnt þau rök? Hann hlýtur að geta það fyrst hann kemur hér í stólinn og mælir gegn þingsályktunartillögunni. Getur hann nefnt þau rök hér í fljótheitum, hver þau eru? Heldur hv. þingmaður að þau atriði sem Hæstiréttur nefndi og ógiltu kosninguna hefðu breytt úrslitum kosninganna? Heldur hv. þingmaður það? Getur hann fært fyrir því rök? Var svindlað í kosningunum? Hefðu úrslitin orðið öðruvísi ef einhver af þeim atriðum hefðu verið í lagi, þeim tæknilegu atriðum sem Hæstiréttur fann að? Er það svo? Ég bið þingmanninn að svara þessari spurningu.

Forseti. Þvert ofan í það sem hv. þm. Mörður Árnason heldur er ég ekki sérfræðingur á öllum sviðum. Eins og ég gat um í ræðu minni eru aðrir sem eru mér miklu fróðari um lögfræðilega þætti þessa máls. Ég gerði það að sérstöku umtalsefni. Ef hv. þingmaður hefur ekki heyrt það þá nefndi ég það sérstaklega. Þeir þættir sem ég var sérstaklega að ræða lutu að kostnaðarþætti þessa máls númer eitt, tvö og þrjú. Það vekur athygli mína að hvorugt þeirra sem hér hefur komið upp í andsvör við þann sem hér stendur hefur vikið einu einasta orði að því máli, ekki með nokkrum hætti, í hvaða stöðu er verið að setja forseta Alþingis. Það er í mínum huga töluvert alvarlegt mál vegna þess að það eru engar fjárheimildir fyrir þessu. Hv. þingmaður spyr: Hvað vill hv. þingmaður? Ég sagði það hér áðan. Ég hefði frekar kosið að stjórnmálaflokkarnir kæmu sér saman um að víkka út umboð stjórnlaganefndarinnar. Ég veit ekki hvort ég get mælt þetta eitthvað mikið skýrar, ég hefði álitið að þetta skildist þokkalega vel. Spurningar hv. þingmanns - ég man þær nú ekki allar, þær voru ærið margar eins og hans var von og vísa, hann ber mikið traust til þess að ég geti svarað öllum sköpuðum hlutum í ljósi þeirrar yfirgripsmiklu þekkingar sem hann telur mig hafa. Ég er ekki í neinum færum til þess, fremur en hv. þingmaður sjálfur, að leggja eitthvert mat á það hvort einhver atriði í kosningunni sjálfri hafi leitt til þess að niðurstöðurnar urðu ekki réttar. Það eina sem ég hef handfast er úrskurður Hæstaréttar. Ég hef heyrt menn deila um þetta hér út og suður, fram og til baka og ég er engu nær, ég hef bara þennan úrskurð.

Forseti. Hin yfirgripsmikla þekking hv. þingmanns nær sum sé ekki til þess hvaða rök standi fyrir þeirri staðhæfingu að þessi þingsályktunartillaga sé ekki þingtæk, eins og flokkssystir  Hv. þingmaður viðurkennir það líka, og það þykir mér vænt um að heyra, að hann sjái engin þau rök sem bendi til þess að aðfinnsluatriði Hæstaréttar hefðu breytt úrslitum kosninganna þar sem 84 þúsund Íslendingar, 84 þúsund kjósendur á Íslandi, völdu þá 25 sem hlutu kjör. Og við ætlum núna að treysta því fólki fyrir því að koma sér saman um tillögur til Alþingis, því að það er með sama hætti og áður. Um kostnaðinn er það að segja að ég skil vel áhyggjur hv. þingmanns af því og ég held að við ættum að taka okkur saman um að koma þeim málum í betra horf og vonast ég til þess að hann hjálpi til við það. Hér er ósköp einfaldlega það að gerast að lagt er til að liður sem áður var ætlaður í stjórnlagaþing verði í fjáraukalögum færður yfir á stjórnlagaráðið. Ef það er í fyrsta sinn sem slíkar tilfæringar eru viðhafðar í þessum sal og þeim herbergjum sem hér eru í kring væri fróðlegt að heyra það frá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni. Hann hefur mjög djúpa og yfirgripsmikla þekkingu á málefnum fjárlaganefndar og miklu meiri en ég nokkurn tíma.

Forseti. Málið verður ekkert betra þó að hægt sé að tiltaka einhver önnur dæmi fyrir því að menn hafi ekki farið rétt með. Ég þekki ekki fordæmin í sögunni en ég skora á menn að upplýsa það ef það hefur áður þekkst að þingið hafi falið forseta sínum, að Alþingi Íslendinga hafi falið forseta Alþingis, að fara á yfirdrátt vegna samþykkta sinna. 
             Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir segir að þetta sé bull. Það er engin fjárheimild fyrir útgjöldum sem þessum, engin. Ég hef lesið tillöguna og ég hef lesið greinargerðina og ef hv. þingmaður hefði verið hér í salnum þegar ég flutti ræðu mína þá vitnaði ég til hennar. Það breytir ekkert þeirri staðreynd að það er hvergi neitt í lögum sem Alþingi hefur samþykkt sem heimilar forseta Alþingis að greiða kostnað vegna þessarar þingsályktunartillögu, það er hvergi og það stenst engin lög og ég dreg í efa að það standist stjórnarskrá. Þess vegna segi ég enn og aftur - menn hlæja hér, hv. þingmenn, 

Forseti. Hér eru langar umræður um mikið efni ef litið er á það í heild sinni, en umræðurnar eru kannski lengri en efni standa til. Hér virðast nefnilega orðin þau tíðindi að pólitískir eldar eru kveiktir í kringum mál sem hefði betur verið full samstaða um eða að minnsta kosti slík samstaða um að menn gætu veitt þessu tiltölulega hefðbundna og venjulega meðferð þó að þeir hafi á þessu ýmsar skoðanir. Ég get líka haft ýmsar skoðanir á þessu máli sem ekki er það sem við hefðum helst viljað, enda hafa þau tíðindi gerst í millitíðinni sem torvelda það. Það er eðlilegt að menn hafi skoðanir á því hvað eigi að gera í því tilviki að Hæstiréttur dæmir kosningu ógilda þótt um sé að ræða kosningu til ráðgefandi þings, til ráðgefandi stofnunar. Það er rakið hér í þingsályktunartillögunni að að því loknu voru fjórir kostir fyrir hendi sem menn vita hverjir voru: Í fyrsta lagi uppkosning, þ.e. kosning endurtekin með sömu frambjóðendum. Í öðru lagi að taka stjórnlagaþingslögin til heildarendurskoðunar og kjósa þá til nýs stjórnlagaþings samkvæmt nýjum reglum sem hefði engan enda tekið hér í þinginu og í samfélaginu. Í þriðja lagi sú leið sem nú er lögð til. Og í fjórða lagi endurtalning atkvæða sem nefndin segir réttilega að ekki hafi komið til greina eftir að Hæstiréttur hafnaði slíkri beiðni frá einum stjórnlagaþingmanninum, einum af þeim sem kosinn var hygg ég að það hafi verið. Síðan getur maður haft skoðanir á því hvað hefði átt að gera þarna. Ég tel sjálfur eða taldi að uppkosning hefði verið eðlilegasta leiðin í þessu þegar ég fékk fréttir af nefndarstarfinu og hafði fyrir því ýmis rök að það væri eðlilegt. Síðan gerðist það að efnt var til annarrar kosningar, nefnilega Icesave-kosningarinnar, sem fram hlaut að fara eftir mjög skamman tíma, og þegar það var ljóst varð uppkosningaleiðin enn sjálfsagðari. Þá blasti við að eðlilegt væri að hafa þessar kosningar á sama deginum, það væri reyndar ekki bara eðlilegt heldur væri það eini kosturinn þar sem við höfum ekki efni á að ganga mjög oft að kjörborði nákvæmlega eins og efnahagsmálin standa á okkar tímum. Það sem gerðist við þá tillögu var það að hvaða skoðanir sem menn höfðu á henni varð hún ekki rædd vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn reis strax upp á móti henni þannig að ljóst var að hún væri sjálffelld hér á þinginu; sjálfstæðismenn hótuðu satt að segja öllu illu ef sú tillaga yrði borin upp. Í því ljósi er mjög ankannalegt að heyra fulltrúa þess flokks koma hingað upp í stólinn og lofa uppkosninguna sem sérstaklega æskilega leið í þessu efni. Þeir vildu ekki uppkosningu. Það var tekin um það flokksleg ákvörðun hér í þingflokksherberginu eða í Valhöll eða í Hádegismóum, eða hvaðan sem Sjálfstæðisflokknum er stjórnað þessa stundina, að vera á móti því máli og síðan gætu menn tekið ýmsa kosti þar á eftir. Það hafa heyrst mjög skrautlegar yfirlýsingar hér frá sjálfstæðismönnum um hvern kostinn eftir annan. Hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði að hann vildi kjósa níu menn á þinginu í sérstaka stjórnlaganefnd, menn sem ættu ekki að gera neitt annað, og hún ætti að endurskoða stjórnarskrána. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er ekki sammála Pétri H. Blöndal um þetta og lýsti því yfir að endurtaka ætti kosninguna með 25 einmenningskjördæmum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur alltaf verið hrifinn af þeirri leið, einmenningskjördæmum, af því að hann vonast til þess að þá fái hann hreinan meiri hluta.  Staðan er einfaldlega sú að þessi umræða er svona löng og þetta mál er svona flókið vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefur tekið þann kost að vera á móti þessu máli frá A til Ö, vera á móti því frá Íslandi til Albaníu, vera á móti því frá Höfn í Hornafirði til Trékyllisvíkur. En af hverju er Sjálfstæðisflokkurinn á móti þessu máli, hvort sem það heitir stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð eða stjórnlaganefnd - eitthvað sem heitir stjórnlaga- ef það er gert annars staðar en í þeim valdamiðstöðvum sem Sjálfstæðisflokkurinn sjálfur telur sig geta haft eftirlit með og kontrólerað? Ja, það eru nokkrar ástæður til þess. Ég held að þær séu fjórar, ég ætla að telja fram fjórar hér, setja í sarpinn fyrir fræðimenn síðari tíma og áhugamenn um pólitík samtímans. Sú fyrsta er auðvitað sú að Sjálfstæðisflokkurinn er íhaldsflokkur. Það er sterkur straumur í Sjálfstæðisflokknum, þó að hann sé ekki sá eini vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn er nokkrir flokkar, sem er ósköp einfaldlega íhaldsstefna sem til varð upp úr einveldi og aðli á 19. öld. Það eru ákveðin viðhorf sem ég get borið fulla virðingu fyrir sem stjórnmálastefnu. Þeim fylgir meðal annars þröng lagahyggja og ég get alveg tekið mark á því og diskúterað það, verið í kappræðu um það fram og aftur að hve miklu leyti hún á rétt á sér og að hve miklu leyti ekki. Í öðru lagi er það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ör í sálinni eftir að hafa hrapað hér eftir 18 ár, eyðilagt Ísland, sparkað Íslandi fram af barmi hyldýpisins, komið því í þá stöðu sem raun ber vitni, og það er sérstaklega sárt fyrir Sjálfstæðisflokkinn að sjá málefni komast í gegnum þingið og verða að veruleika sem uppreisnarfylkingin hér bar fram þegar Sjálfstæðisflokkurinn var felldur. Stjórnlagaþingið er að sjálfsögðu eitt af þeim málum. Þetta er erfitt tilfinningalega fyrir sjálfstæðismenn sem hér sitja og þá sem hér sátu og erfitt fyrir valdamiðstöð Sjálfstæðisflokksins, hvort sem hún er í Hádegismóum eða Valhöll á hverjum tíma. Í þriðja lagi er það þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ævinlega verið á móti þátttöku almennings, eða fulltrúa hans annarra en þingmanna, í því að fjalla um alvörumál sem hann lítur svo á að hann hafi sérstakan rétt til að fjalla um og þurfi að hafa allt vald á. Sjálfstæðisflokkurinn er auðvitað valdaflokkur, hann ber með sér pólitískar kenningar og pólitíska tryggingu embættismannastéttarinnar fornu og hinnar vaxandi borgarastéttar á öndverðri 19. öld. Hann er auðvaldsflokkur, hann stóð fyrir uppbyggingu kapítalismans á Íslandi og það þurfti verkalýðshreyfingu og sósíalisma til að þrýsta þeim kapítalisma Sjálfstæðisflokksins yfir í eitthvað sem gæti að minnsta kosti minnt á norrænt velferðarkerfi og það samfélag mannúðar og mildi sem við stefnum að á Íslandi. Sem valdaflokkur af þessu tagi hefur Sjálfstæðisflokkurinn þau sjónarmið að hann þurfi að kontrólera allt sem kontrólerað verður, hann þurfi að geta stöðvað mál í Alþingi með málþófi ef ekki vill betur og hann geti spillt úrslitum mála í nefndum með ýmsum hætti ef þau þóknast honum ekki. Sjálfstæðisflokkurinn þarf, fyrir sína hönd og vina sinna og vandamanna, að hafa yfir þessu valdi að ráða og líður illa einmitt núna þegar hann er fjær því en nokkru sinni að hafa þetta vald. Hann kemur sér þess vegna upp hugmyndafræðilegum kenningum í samræmi við það, eins og Marx gamli sýndi ágætlega að ætti sér stað í yfirbyggingu samfélagsins og flokks eins og Sjálfstæðisflokksins þegar menn verja hina hráu hagsmuni sína með hinum fínu kenningum.

Virðulegi forseti. Ég hefði talið eðlilegra að hv. þm. Mörður Árnason notaði ræðutíma sinn í að útskýra stefnu Samfylkingarinnar í þessu máli frekar en að rangtúlka sjónarmið Sjálfstæðisflokksins vegna þess að stefna Samfylkingarinnar er, eins og komið hefur fram, ekki mjög skýr í málinu, ekki frekar en ráðherranna í ríkisstjórninni. Ég bendi á það að hæstv. innanríkisráðherra hefur lýst því yfir að hann muni ekki styðja þessa tillögu af þeirri ástæðu að með henni er ekki verið að hlíta dómi Hæstaréttar. Ég spyr hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála því sjónarmiði að með þessari tillögu, eftir að Hæstiréttur ógilti kosninguna til stjórnlagaþings, sé verið að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar Íslands eða eftir atvikum að hafa hana að engu. Það er ekki að ástæðulausu sem ég nefni þetta vegna þess að þetta er sú niðurstaða sem bæði lagaprófessorinn Róbert Spanó við Háskóla Íslands hefur lýst og sömuleiðis Ragnhildur Helgadóttir, lagaprófessor við Háskólann í Reykjavík. Mig langar síðan í framhaldi af þessari spurningu að spyrja hv. þingmann - af því að mér finnst svarið við fyrri spurningunni svo augljóst, við þurfum í rauninni ekki að vera að rífast um það hvort verið sé að hafa niðurstöðu Hæstaréttar að engu eða verið að fara á svig við niðurstöðu hans - hvernig hann telur að alþingismenn, sem leggja þessa tillögu fram eða styðja hana, geta ætlast til þess að almenningur í landinu hlíti niðurstöðum æðsta dómstóls landsins ef þeir sjálfir ætla ekki að gera það í þessu máli. Hvaða staða er þá komin upp og telur hv. þingmaður að hún sé mjög æskileg?

Forseti. Ég tel að sú virðing sem við berum fyrir fræðimönnum á borð við Róbert Spanó og Ragnhildi Helgadóttur eigi að vera þannig að þeir fái að túlka orð sín sjálfir og við séum ekki að leggja þeim orð í munn. Um afstöðu hæstv. innanríkisráðherra, Ögmundar Jónassonar, og nokkurra í mínum flokki, a.m.k. hv. þm. Helga Hjörvars sem hér hefur talað, er það að segja að ég ber fullkomna virðingu fyrir henni. Ég hef ekki haldið því fram að þetta sé einfalt mál. Ég hef ekki haldið því fram að þetta sé besti kosturinn í skólabókinni en þetta er besti kosturinn í stöðunni að mínu áliti og þar er ég ósköp einfaldlega ekki sammála þeim hv. þm. Helga Hjörvar og Ögmundi Jónassyni sem ég nefndi áðan. Það sem er kannski undarlegt miðað við skoðanamun í þessum tveimur flokkum og fleirum er að allir 16 þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa eftir ítarlega rannsókn og athugun málsins, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson er besta dæmið um, lagt sig í framkróka og líma við að skoða úrskurð Hæstaréttar og finna þau rök sem þar komu fram fyrir því að þessi tillaga sé vond, allir 16 hafa komist að sömu niðurstöðu. Það er ekki mjög sennilegt að það sé vegna þess að menn hafi hugsað málið sjálfir heldur er það auðvitað þannig, forseti, að þessir menn hafa fengið þá skipun frá flokksforustunni að núna eigi að vera á móti ríkisstjórninni, núna eigi að spilla árangri búsáhaldabyltingarinnar,  
            

Virðulegi forseti. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ástæðan fyrir því að allir 16 þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru sammála í þessu máli er sú að við viljum standa vörð um réttarkerfið í landinu. Við viljum hlíta niðurstöðum Hæstaréttar rétt eins og æðsti yfirmaður dómsmála á Íslandi, hæstv. innanríkisráðherra. Það er ástæðan fyrir því að við styðjum ekki þetta mál. Við sættum okkur ekki við að því þjóðskipulagi sem við höfum búið við verði breytt á þann veg að stjórnmálamenn komist upp með að hlíta ekki niðurstöðum æðsta dómstóls landsins og hafi hann að engu þegar það hentar þeim. Það er það sem hefur komið fram í máli þeirra sem hafa mælt þessari tillögu bót, að ástæðan er sú, og því lýsti hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir í gær, að þeir vilja ekki láta Hæstarétt Íslands eyðileggja kosninguna til stjórnlagaþingsins. 

Forseti. Ég var í gærkvöldi viðstaddur ræðukeppni Kvennaskólans í Reykjavík og Verslunarskóla Íslands og það var satt að segja svolítil upplifun. Ég man eftir svona ræðukeppnum þegar ég var sjálfur í menntaskóla en þær hafa breyst dálítið síðan. Þegar ég kom til þingsins í dag verð ég að viðurkenna að þessi ræðukeppni vakti svolítið í mér. Það er þannig að brögð þessarar ræðukeppni, Morfís-keppninnar í framhaldsskólum Íslands, eru sviplík þeirri uppfræðslu sem þingmenn Sjálfstæðisflokksins og forustumenn hans hafa fengið frá hinum mikla leiðtoga sínum á síðari helmingi 20. aldar og yfir á þá 21., Davíð Oddssyni, sem sagði  Það er það sem sjálfstæðismenn eru að gera, þeir eru að reyna að setja út þá beitu að almenningur fái efasemdir um það stjórnlagaþing sem setja á á fót 

Hæstv. forseti. Það hefði farið öllu betur á því að sá þingmaður sem talaði síðast og virtist hafa einhverjar áhyggjur af því að umræður í þinginu minntu á ræðukeppni hefði notað ræðutíma sinn til að lýsa skoðun sinni á því máli sem hér liggur fyrir og rökstyðja afstöðu sína í stað þess að fara mörgum orðum um afstöðu annarra án þess að það væri byggt á öðru en hans eigin hugarórum. Um ræðuna að öðru leyti vil ég segja að hún hefði sómt sér ágætlega sem leiðaraskrif í Þjóðviljanum á sokkabandsárum hv. þingmanns fyrir 20, 30 árum, en hún átti voða lítið erindi í þessa umræðu og var ekki til þess fallin að styrkja þann málefnalega grundvöll sem tillagan sem er hér til umræðu byggir á. Ég vil spyrja hv. þm. Mörð Árnason, sem er greinilega stuðningsmaður þessarar tillögu þó að ekki hafi kannski verið hægt að greina heita sannfæringu fyrir þeirri afstöðu í máli hans, hvort það veki honum ekki einhverjar áhyggjur að tillagan gengur eftir því sem hún verður best skilin út á það að láta eins og ákvörðun Hæstaréttar í ógildingarmálinu hafi aldrei átt sér stað. Allt yfirbragð málsins, allt innihald þess er með þeim hætti að gert er ráð fyrir að fyrirkomulag stjórnlagaráðs verði það sama og stjórnlagaþings átti að vera. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi engar áhyggjur af því að verið sé 

Forseti. Hv. þingmaður hefur ekki heyrt ræðu mína því að ég fór yfir það í fyrri hluta hennar hvaða álit ég hef á málinu, hvaða afstöðu ég hefði tekið áður en Icesave-málið kom til, hvað ég hefði talið heppilegast í þessum efnum. Icesave-málið breytti þessari niðurstöðu og ekki síst sú afstaða Sjálfstæðisflokksins, hvar sem hún varð til, í Hádegismóum, Valhöll eða í þingflokksherberginu, að standa sérstaklega á móti því að fara þá leið sem ég hefði þá talið eðlilegasta þó að hún hafi að sjálfsögðu ekki verið heppileg með öllum hætti. Að þessu loknu, að þessu slepptu, þegar í ljós kom að Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að þjóna hagsmunum sínum og nota þetta mál, endurskoðun stjórnarskrárinnar, til að klekkja á ríkisstjórninni með einhverjum hætti og bæta sér upp það sálræna áfall sem hrunið eftir 18 ára stjórnleysi og frjálshyggjuvitleysisgang Sjálfstæðisflokksins hafði haft, varð þessi niðurstaða sú eina rökrétta. Ég ber hins vegar virðingu fyrir því að menn hafi aðra skoðun í þessu efni og ég get útvíkkað þá virðingu á Birgi Ármannsson, hv. þingmann, hér með af því að ég veit að sá þingmaður, þvert á ýmsa aðra þingmenn í Sjálfstæðisflokknum, hefur haft fyrir því að koma sér upp sjálfstæðri skoðun á málinu og byggir hana á reynslu sinni og lögfræðiþekkingu. Ég vil hins vegar segja við Birgi Ármannsson að þessi upprifjun á ræðukeppninni í gær var þannig að …

Forseti biður hv. þingmann um að gæta að þeirri hefð sem hér ríkir varðandi ávörp þingmanna.

Forseti. Ég var búinn að nefna þingmanninn með hinu virðulega heiti og þarf þess vegna ekki að endurtaka það, en ég skal gæta að því. En það er þannig með ræðukeppnina að þeir sem dæma, það er sérstök sveit úti í sal, dæma ekki hver annan. Kvennaskólinn kom ekki upp og dæmdi Versló heldur voru það sérstakir dómarar og við skulum bara halda 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður rifjaði þetta upp vegna þess að ræðu hans mátti ekki skilja öðruvísi en sem einhvers konar dóm eða palladóm um málflutning margra samþingmanna minna í Sjálfstæðisflokknum svo því sé til haga haldið. Ég ætla að ítreka þá spurningu sem ég endaði fyrra andsvar mitt á. Það var spurning sem hljóðaði einhvern veginn á þá leið hvort hv. þingmaður hefði ekki áhyggjur af því að verið væri að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar í kærumálum sem beint var til hans vegna stjórnlagaþingskosninganna. Ég vildi jafnframt rifja það upp með hv. þingmanni að það var ákvörðun Alþingis að fela Hæstarétti ákvörðunarvald í málum af þessu tagi. Um þá niðurstöðu var samstaða hér í þinginu, þ.e. að fela Hæstarétti þetta verkefni, kom reyndar til vegna tillögu frá allsherjarnefnd á sínum tíma. 

Forseti. Ég harma að það hafi ekki komið nógu skýrt fram í máli mínu að ég tel í fyrsta lagi að dómar og úrskurðir og í öðru lagi ákvarðanir Hæstaréttar séu í þessum sal nauðsynlega réttir. Hafi menn eitthvað við þá að athuga eða gagnrýna geta þeir gert það en þeir eru nauðsynlega réttir. Þessi er það líka, hann er nauðsynlega réttur. Þegar kosningin var ógilt varð ljóst að það þing sem þar var kosið mundi ekki koma saman og þau lög sem um það fjalla verða væntanlega numin úr gildi ef flutningsmenn þingsályktunartillögunnar hafa fram vilja sinn. Það sem þingið gerir síðan er að skipa í ráðgjafarnefnd, sem hefur því miður ekki sama umboð og þingið, þá 25 sem enginn hefur fært rök fyrir öðru en að hafi verið réttkjörnir þrátt fyrir þau tæknilegu atriði sem Hæstiréttur fjallaði um.

Frú forseti. Það gleður mig hvað hv. þm. Mörður Árnason hefur mikinn áhuga á sögu Sjálfstæðisflokksins og hvernig hann sér hana. Það er reyndar allt annað en ég sé dagsdaglega.  Ég kannast ekkert við þessa sögu en mér fannst vera dálítið beiskur tónn í ræðu hv. þingmanns og það er leiðinlegt vegna þess að þetta er ungur maður og hann á ekki að vera svona beiskur. Það er kannski vegna þess að hann styður ríkisstjórn sem bregst honum í öllum málum aftur og aftur og hann verður líka vitni að því að hæstv. ráðherrar sem hann styður eru með hæstaréttardóm á bakinu. Það er ekkert sérstaklega skemmtilegt og ég átta mig alveg á því að hv. þingmaður geti orðið beiskur út af því öllu saman. En mig langaði til að spyrja hv. þingmann af því að það kom ekki skýrt fram í ræðu hans sem fjallaði aðallega um Sjálfstæðisflokkinn: Vill hann breyta stjórnarskránni? Telur hann nauðsyn að breyta stjórnarskránni, sem ég tel að flestir þingmenn Sjálfstæðisflokksins vilji? Vill hann slást í þann hóp? Í öðru lagi: Vill hann stjórnlagaþing? Vill hann fara þessa leið til að kjósa stjórnlagaþingið? Hann talaði reyndar um að það væri betra að hafa uppkosningu en svo skilst mér að Sjálfstæðisflokkurinn hafi breytt skoðun hans vegna þess að ef Sjálfstæðisflokkurinn er á móti einhverju verður hann að vera hlynntur því. Svo segir hv. þingmaður, sem ég er mjög hrifinn af, að úrskurður Hæstaréttar sé nauðsynlega réttur. Finnst honum þá rétt láta eins og Hæstiréttur hefði ekki fellt úrskurð sinn? Með þessari þingsályktunartillögu, sem mér skilst að hv. þingmaður styðji þó að ég hafi ekki alveg náð því vegna aðdáunar hans á Sjálfstæðisflokknum eða sögu hans, er verið að búa til aðstæður sem eru nákvæmlega eins og ef Hæstiréttur hefði ekki fellt neinn dóm. Hvað þýðir það? Að úrskurður Hæstaréttar sé nauðsynlega réttur?

Forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir spurningarnar en þó einkum þann sérstaka úrskurð sem ég tel að hljóti líka að vera nauðsynlega réttur, að hér í stólnum standi ungur maður, því að það er auðvitað rétt. Það er ekki spurning um ár heldur andlegt atgervi og sókn til fræða og aukins þroska í lífinu. Hér stendur ungur maður og þessi ungi maður getur svarað eftirfarandi: Já, hann styður þingsályktunartillöguna. Já, hann vill láta breyta stjórnarskránni og telur mikla þörf á því. Ég er þó ekki viss um að það séu sömu breytingarnar og hv. þm. Pétur Blöndal stendur fyrir og kannski ekki í sömu köflunum, en það hljótum við að ræða síðar, t.d. þegar við fáum inn tillögur stjórnlagaráðsins sem ég vona að verði sett á fót. Ég tel að úrskurður Hæstaréttar hafi verið fullnustaður, ef svo má til orða taka, með því að stjórnlagaþingið sem gert var ráð fyrir að lögin framleiddu kemur ekki saman. Lögin verða felld úr gildi og í framtíðinni verður kosningum hagað með hliðsjón af ábendingum Hæstaréttar. En ég tel líka að Alþingi sé í sínum fulla rétti gagnvart Hæstarétti, gagnvart lögunum og stjórnarskránni að skipa sér til ráðuneytis þá 25 sem enginn hefur efast um að hefðu hlotið kjör ef þau atriði sem Hæstiréttur benti á hefðu verið í lagi. Ég get hætt hér enda erum við ungir menn ekki eins málugir og þeir hinir eldri sem meiri þroska hafa og lengri reynslu af þingstörfunum og breytingum á stjórnarskrá.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ekki sennilega hlustað á allar ræður mínar. Í einni ræðunni fór ég nákvæmlega í gegnum það hvernig ég sé fyrir mér stjórnarskrá. Ég vil nefnilega gera miklar breytingar á henni og væri ánægjulegt ef hv. þingmaður mundi kynna sér það. Svo segir hv. þingmaður að ég hafi fengið skipun einhvers staðar frá um að vera á einhverri ákveðinni skoðun. Væntanlega er ég þá í hópi þeirra sem mynda sér ekki sjálfstæðar skoðanir á þessum málum. Ég vil biðja hv. þingmann um að rökstyðja það. Ég er ekki vanur að taka skipunum og ef sjálfstæðismenn hafa tekið skipunum er það sennilega frá mér. Ég býst þó ekki við því að ég hafi það vald í Sjálfstæðisflokknum. Það er því eitthvað að þeirri fullyrðingu að sjálfstæðismenn hafi fengið skipun. Sennilega leiðir það af þeirri beiskju sem hv. þingmaður er haldinn gagnvart sinni hæstv. ríkisstjórn sem hann á í vandræðum með vegna þess að hún er alltaf að klúðra öllum málum, þar á meðal því sem við ræðum, og svo ber enginn ábyrgð. Hæstv. innanríkisráðherra ber ekki ábyrgð og hæstv. umhverfisráðherra ber ekki ábyrgð. 
            

Forseti. Ég skal ekki segja um hver skipar öðrum fyrir í Sjálfstæðisflokknum. Það vekur einfaldlega athygli mína að í erfiðum málum af þessu tagi hafa 16 þingmenn Sjálfstæðisflokksins  Ég rakti aðrar ástæður sem mér þóttu sennilegri fyrir þessu í ræðu minni. Að öðru ósönnuðu tel ég að þær ástæður séu kannski réttari, nefnilega þær að Sjálfstæðisflokkurinn vilji umfram allt varðveita vald sitt í þágu þeirra hagsmuna sem hann reynir að gæta og telur að því valdi sé allra síst fyrir komið hjá 

Virðulegur forseti. Við fjöllum hér um tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs. Segja má að allt þetta mál, þ.e. að breyta stjórnarskránni, hafi verið svakalega þungt í vöfum, þetta er svakalega erfið fæðing og eiginlega með ólíkindum hvað þetta er þungt í vöfum. Ferlið allt minnir mig svolítið á karlmann sem var á sínum tíma mjög vinsæll hjá kvenþjóðinni og margir spurðu hvernig stæði á því að hann félli ekki í freistni með allar þessa konur í kringum sig. Hann sagðist alltaf vera að velta þessu fyrir sér en kæmist alltaf að sömu niðurstöðu, þ.e. að konan hans væri nú illskást, eins og hann orðaði það. Það var merkilega til orða tekið og ég held að aðferðin sem hér er lögð á borðið og við fjöllum núna um, tillaga um skipun stjórnlagaráðs, sé illskásta aðferðin í stöðunni. Hún er alls ekki fullkomin en hinar aðferðirnar sem uppi eru í þessari stöðu eru það ekki heldur þannig að líklega er hún illskást, virðulegur forseti. Varðandi forsöguna fór Framsóknarflokkurinn á sínum tíma, árið 2008, í mikið nefndarstarf og setti á fót nefnd til að skoða íbúalýðræði. Formaður hennar var Jón Kristjánsson, fyrrverandi ráðherra og þingmaður. Sú nefnd skilaði tillögu til flokksþings 2009 sem flokksþingið samþykkti. Hún gekk út á að við ættum að setja á stofn stjórnlagaþing sem kæmi fram með nýja stjórnarskrá og síðan kysi þjóðin um þessa nýju stjórnarskrá, í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta var því svokallað bindandi stjórnlagaþing. Þetta varð ekki svona, virðulegur forseti. Við settum þetta hins vegar á oddinn í aðdraganda kosninga 2009 og þegar við studdum minnihlutastjórnina á þeim tíma var þetta eitt af skilyrðunum fyrir stuðningnum. Við vorum því mjög einbeitt í þessum vilja okkar. Miklar umræður urðu í þinginu og fljótlega kom í ljós að einn flokkur var mjög andsnúinn þessari hugmyndafræði og það var Sjálfstæðisflokkurinn. Hann hefur frá upphafi verið andsnúinn bindandi stjórnlagaþingi og verið alveg heill í því, má segja, og líka ráðgefandi stjórnlagaþingi. Niðurstaðan varð sú, í kjölfar þess að beitt var mjög miklu málþófi og það var Sjálfstæðisflokkurinn sem stóð í því málþófi, að samþykkja ráðgefandi stjórnlagaþing. Sjálfstæðisflokkurinn vildi þá fara aðra leið, þingið ætti að skipa níu manns í nefnd til að fara í það verkefni að undirbúa stjórnarskrárbreytingar. Það er svolítið gamla lagið má segja og sú sem hér stendur telur að það hafi ekki gefist sérstaklega vel hingað til. Sjálfstæðismenn sátu hjá í atkvæðagreiðslunni, nema hv. varaþingmaður Óli Björn Kárason, að mig minnir, sem greiddi atkvæði gegn. Þegar við stóðum í þessu öllu vann Sjálfstæðisflokkurinn samt ágætlega að því að breyta málinu í nefndarstarfinu og hv. þm. Birgir Ármannsson og Bjarni Benediktsson fóru í atkvæðaskýringar þar sem þeir komu því á framfæri að Sjálfstæðisflokkurinn hefði komið með tillögur um að bæta málið. Menn voru því allir að reyna sitt í þessari vinnu. Síðan var kosið til stjórnlagaþings. Það var auðvitað allt með sérstökum hætti, það kom í ljós að meira en 500 manns buðu sig fram enda þurfti ekki nema 30 til 50 meðmælendur, ef ég man rétt, á bak við hvern frambjóðanda til að hann gæti talist gildur. Frambjóðendurnir urðu því mjög margir. Það voru í kringum 84 þúsund manns sem kusu, sumir segja að það sé lítið, aðrir mikið. Kjósendurnir voru alla vega 84 þúsund og úr varð 25 manna listi eða 25 manna þing. Ég held að ekki hafi margir átt von á því að Hæstiréttur úrskurðaði á þá leið að kosningin væri ógild. Ég hef, virðulegur forseti, lesið úrskurð Hæstaréttar og hann bendir á ýmsa galla og það er alveg réttmætt sem þar kemur fram, gallar voru á kosningunni. En sú er hér stendur getur með engu móti séð að þeir gallar hafi valdið því að einhvers konar svindl hafi verið í kosningunni. Þetta get ég ekki sannað og mun aldrei geta sannað en miðað við úrskurðinn sé ég samt ekki að hægt sé að færa rök fyrir því að það hafi verið svindlað og einhverjir aðrir hefðu átt að ná kjöri ef kosningarnar hefðu farið með réttum hætti fram. Mér finnst þetta skipta alveg gríðarlega miklu máli. Þess vegna tel ég að sú aðferð sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir, þ.e. að skipa þessa 25 í stjórnlagaráð, geti gengið upp. Það tóku 84 þúsund manns þátt í kjörinu, það er mun meiri breidd en einhverjir 63 þingmenn þó að við séum þetta svokallaða fulltrúalýðræði og við munum fá þetta á endanum hvort eð er til okkar frá stjórnlagaráðinu. En það má segja að nokkur breidd sé á bak við þá 25 sem voru kjörnir í kosningunni sem var reyndar úrskurðuð ógild. Núna eru kannski fimm lausnir í stöðunni. Í fyrsta lagi er hægt að gera það sem er lagt upp með í þingsályktunartillögunni, skipa þessa 25. Það eru kostir við þá aðferð en líka gallar. Auðvitað er þetta ekki í samræmi við úrskurð Hæstaréttar en það er þó hægt að færa full rök fyrir því að þetta sé skást í stöðunni. Margir, 84 þúsund manns, kusu þó þessa fulltrúa og það er ekkert sem bendir til þess að aðrir hefðu verið kosnir þó að atkvæðagreiðslan hefði farið öðruvísi fram. Einnig er hægt að fara í uppkosningu og það er leið sem ég útilokaði alls ekki á sínum tíma. Ég tel reyndar að sú aðferð væri óheppileg miðað við hvernig málin eru í dag, ég held að færri tækju þátt en tóku þó þátt í fyrri kosningu og óttast líka að landsbyggðarfólk mundi ekki mæta til kjörstaða nema í litlum mæli vegna þess hve fáir komust að frá landsbyggðinni í fyrri kosningu, því miður. Við gætum líka ákveðið að fara í þetta allt upp á nýtt, breyta lögunum í grundvallaratriðum og hafa kosninguna í kjördæmum eða með öðrum hætti. Ég tel að það mundi valda talsvert miklum töfum á málinu og er ekki viss um að við mundum sameinast um algjörlega nýtt kerfi. Við gætum skipað stjórnlaganefndina sem nú þegar hefur verið að störfum og látið hana vinna verkið, þá sjö manns sem við höfum nú þegar skipað. Í fimmta lagi gætum við kosið að gera ekki neitt því eftir á að hyggja teljum við bara að þetta sé vond hugmynd. Ég er ekki til í neitt af þessu í dag nema helst að samþykkja þingsályktunartillöguna sem hér liggur á borðinu, þ.e. að skipa þessa 25, fá afurð þeirra hér inn og vinna úr henni í þinginu. Það er líka grundvallaratriði að frá hópnum mun koma ráðgefandi skjal, ekki bindandi. Því tel ég að þessi leið sé fær. Það væri hins vegar miklu verra ef aðferðin væri bindandi en ég hef rakið af hverju svo er ekki. Ég velti þessum leiðum fyrir mér og forgangsraðaði þeim og setti í fyrsta sæti að skipa þessa 25 manns og uppkosningu í annað sæti. Þetta er því staðan, virðulegur forseti. Þetta er ekki góð staða. Ég tel hins vegar að við eigum ekki að hætta við verkefnið, ég tel að við eigum að treysta á þá sem náðu kjöri í kosningunum. Þó að Hæstiréttur hafi úrskurðað þær ógildar getur þingið tekið sér það vald að segja: Af því að mjög ólíklegt er að svindlað hafi verið treystum við okkur til að skipa þessa 25, þeir hafa þó þetta mikið fylgi á bak við sig, mikinn stuðning frá þjóðinni. Ég tel að þetta sé stór hópur, 84 þúsund manns, sem tók þátt í valinu og af því að þetta er ráðgefandi getum við notað þessa aðferðafræði. Ég mun því styðja þingsályktunartillöguna sem hér liggur fyrir. Reyndar var fulltrúi Framsóknarflokksins í nefndinni, hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson einnig á þessari aðferð þó 

Virðulegi forseti. Ég var ekki sammála mörgu sem fram kom í ræðu hv. þingmanns Sivjar Friðleifsdóttur en þó get ég tekið undir að verulegar líkur eru á því að kosningaþátttakan í uppkosningu hefði jafnvel orðið dræmari en hún var í stjórnlagaþingskosningunum og var hún þó dræm í þeim. Ef ég man rétt var kosningaþátttakan einungis í kringum 35% sem sýnir að þjóðin, af því að oft er talað um þjóðina í tengslum við stjórnlagaþing, virðist ekki hafa jafnmikinn áhuga á því fyrirbæri og einstakir þingmenn ýmissa stjórnmálaflokka sem hafa talað fyrir þeirri hugmynd. Ég er algjörlega ósammála því sem fram kom í máli hv. þingmanns um að í tillögunni felist besti kosturinn sem uppi er eftir ógildingu kosninganna. Ég held að sá kostur sem meiri hluti nefndarinnar valdi hafi einmitt verið sá versti sem í boði var. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi ekki áhyggjur af því, m.a. í ljósi yfirlýsinga sem fram hafa komið, að með því að samþykkja tillöguna sé Alþingi Íslendinga að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar í málinu. Hæstiréttur ógilti kosninguna, kjörbréf þessara 25 einstaklinga voru ógilt sömuleiðis. 

Virðulegur forseti. Eins og ég færði rök fyrir áðan finnst mér tvennt skipta miklu máli. Í úrskurði Hæstaréttar eru færð, að mér finnst, ákveðin fræðileg rök, það hefði verið fræðilega hægt að rekja kjörseðlana til einstaklinga af því að þeir voru merktir á baksíðunni með númerum. Í reynd hefði þurft víðtækt samsæri ef menn hefðu ætlað að finna út hver kaus hvernig. Miðað við hvað stendur í úrskurðinum þá get ég ekki séð að svindlað hafi verið í kosningunum. Þetta er allt á einhverju fræðilegu plani. Ég skil hins vegar alveg að Hæstiréttur geri athugasemd við ýmislegt, að sjálfsögðu gerir Hæstiréttur athugasemdir við númerin, við kjörklefana og að seðillinn var ekki brotinn saman og hitt og þetta, engir umboðsmenn o.s.frv. Ég skil það. En úr því sem komið er tel ég að ekki hafi verið svindlað í kosningunum þó að ég geti ekki sannað það. 84 þúsund manns tóku þátt sem mér finnst ekkert svo lítið í frekar flókinni kosningu og búið var að hræða fólk með því að að það yrðu langar biðraðir o.s.frv. Ég tel að unnt sé að gera þetta og við förum ekki gegn Hæstarétti. Þá verður maður auðvitað að útskýra af hverju maður telur að svo sé ekki og af hverju þetta sé leiðin. Ég tel líka mjög mikilvægt að þetta er ráðgefandi, ekki bindandi. Þetta er ekki endanlegt. Ég segi því miður er þetta ekki endanlegt, ég hefði viljað hafa það bindandi. Tillögurnar koma hingað inn 

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei haldið því fram og ég held að enginn hafi í rauninni haldið því fram að í kosningunum til stjórnlagaþings sem ógiltar voru af Hæstarétti hafi verið svindlað. Ég held að flestir sem um þetta hafa rætt hafi ekki litið svo á. En ég held að hv. þingmaður geti ekki fullyrt að þeir annmarkar sem voru á framkvæmd kosninganna hafi ekki haft áhrif á niðurstöðu þeirra, ekki frekar en ég get fullyrt að annmarkarnir hafi haft áhrif á niðurstöðuna, við bara vitum það ekki. Aðalatriðið er að niðurstaða kosninganna var ógilt af Hæstarétti Íslands, það er kjarni málsins. Við getum haft okkar skoðanir á því hvort Hæstiréttur hafi haft rétt fyrir sér eða ekki. Ég hef oft verið andsnúinn dómum Hæstaréttar í ýmsum málum sem þar hafa verið til meðferðar. En maður hefur alltaf sætt sig við, hvort sem maður er ósáttur við niðurstöðurnar eða ekki, að þurfa að hlíta niðurstöðum æðsta dómstóls landsins. Ég tel að með þessari tillögu sé verið að leggja til að gera það ekki. Þá skiptir engu máli í mínum huga hvort tillögur stjórnlagaráðsins eigi að vera bindandi eða ekki. Kosningin átti að vera bindandi. Hún fór fram samkvæmt almennum lögum sem sett voru á Alþingi, þetta voru almennar kosningar. Þær voru ógiltar. Með því að ganga fram með þeim hætti sem hér er lagt til tel ég að menn leggi það til að hafa niðurstöður Hæstaréttar að engu. Mig langar til að spyrja hv. þingmann 

Virðulegur forseti. Ég er sammála hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að almennt hefur umræðan í samfélaginu eftir að úrskurðurinn var birtur verið á þann veg að ekkert bendi til að svindlað hafi verið í kosningunum. Það finnst mér mikið grundvallaratriði. Ég get ekki sannað þetta en ég heyri að hv. þingmaður deilir þeirri skoðun að svo hafi ekki verið, að öllum líkindum. Fólkið sem þarna var kjörið hefur þó þessa niðurstöðu á bak við sig. En Hæstiréttur gerir athugasemdir við ákveðna annmarka og flokkar þá í annmarka og alvarlega annmarka. Ég skil Hæstarétt að vissu leyti því Hæstiréttur hugsar að sjálfsögðu til framtíðar og vill setja mjög skýrar leikreglur. Það er því kannski ekkert skrýtið að hann komist að þessari niðurstöðu. En af því að ekki var svindlað, að öllum líkindum ekki, og af því að tillögurnar eru ráðgefandi og koma hingað inn hvort eð er og þetta er orðin nefnd út í bæ, ef svo má segja sem þó 84 þúsund manns tóku þátt í að velja, þá tel ég að okkur sé stætt á því að skipa þetta ráð. Ég velti því hins vegar fyrir mér við þetta tækifæri hvort einhverju breytti ef þessir 25 væru skipaðir í þetta ráð og við bættum við sjö manns. Þá væri þetta ekki alveg sama fyrirbærið. Færum við þá eitthvað minna á skjön við Hæstarétt að mati t.d. hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar?

Hæstv. forseti. Ég ætla að spyrja hv. þm. Siv Friðleifsdóttur hvort hún telji að það stjórnlagaráð sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir að taki til starfa verði með einhverjum hætti öðruvísi en stjórnlagaþingið sem lögin kveða á um, hvort einhver munur verði á þessum tveimur fyrirbærum, ef við getum kallað það svo, hvort sem við köllum það nefnd, ráð, þing, samkomu, eða hvaða nafn sem við veljum. Er ekki um að ræða nákvæmlega sama fyrirbærið, sömu samkomuna? Eina breytingin sem þingsályktunartillagan gerir ráð fyrir, eins og ég les hana, er að nafnið breytist og að fulltrúarnir fá skipunarbréf úr hendi forseta Alþingis en ekki kjörbréf frá landskjörstjórn. Deilir hv. þm. Siv Friðleifsdóttir þeim skilningi með mér?

Virðulegur forseti. Nei, þetta verður auðvitað ekki nákvæmlega eins því að við þurfum að grípa til þessarar lagasetningar. Það verður þá þingið eftir umræður - við erum í fyrri umr. núna og þetta fer svo til nefndar og síðan til síðari umr. - sem gengur frá þessu. Það er auðvitað allt annað en stjórnlagaþingskosningin sjálf. Við kjósum hins vegar í þinginu væntanlega, ef það er meiri hluti fyrir málinu, að velja þessa 25 en ekki einhverja aðra, færri eða fleiri. Það er okkar val þannig að þetta er ekki alveg sama fyrirbærið Ég held reyndar líka að vegna þessarar uppákomu, þessa úrskurðar, og þess að okkur tókst ekki að gera þetta kórrétt, sé minni sátt um stjórnlagaráðið en ella hefði orðið. Það verður minni sátt um afurðina, ég óttast það, vegna þess að við þurfum að fara í gegnum alla þessa umræðu hérna. Það verður því minni sátt um afurðina held ég, því miður, þegar hún kemur hingað inn til meðferðar í þinginu, þ.e. drögin að nýrri stjórnarskrá, tillagan frá stjórnlagaráðinu, að jafnvel þeir sem hafa verið andsnúnir þessu ferli tali gegn tillögunum sem koma. Ég vona auðvitað að svo verði ekki en ósamstaða ríkir um málið, ég finn það, og hún er alveg þvert á flokka. Ég stend hér sem framsóknarþingmaður, við erum ekki öll sammála þar, því miður, og svo er í öðrum flokkum líka, ekki öllum. Þessi niðurstaða 

Hæstv. forseti. Fyrst um það að ákveðinn munur er annars vegar á málsmeðferðinni, forminu og hins vegar afurðinni. Ég nefni sem dæmi að við sjálfstæðismenn í allsherjarnefnd tókum þátt í því að sett var á fót svokölluð stjórnlaganefnd sem hefur verið að störfum frá því síðasta sumar. Mér skilst að nú sé tilbúin skýrsla, eða skýrslur, frá þeirri nefnd sem ætluð er stjórnlagaþinginu og kemur hugsanlega fyrir almenningssjónir innan skamms, við vitum það ekki. Við studdum það ferli. Við studdum þá málsmeðferð að sá hópur fengi það verkefni m.a. að setja fram tillögur um stjórnarskrá. Í því felst hins vegar enginn áskilnaður eða loforð af okkar hálfu eða annarra um að styðja þær tillögur sem þar koma fram. Við vorum sátt við ferlið en við áskiljum okkur fullan rétt til að hafa okkar eigin skoðanir á tillögum sem þaðan koma. Sama á við um aðrar leiðir sem valdar eru þannig að mér finnst það ekki skipta höfuðmáli í þessu. Það sem ég er að reyna að átta mig á með hv. þingmanni og öðrum sem hér tala er hvort þingsályktunartillagan gangi ekki einfaldlega út á það að setja á fót sömu samkomu og ætlunin var að kjósa til með kosningunni í nóvember, bara með nýju nafni og breyttu skipunarbréfi, skipunarbréfi frá forseta þingsins en ekki kjörbréfi frá landskjörstjórn. Þetta finnst mér skipta máli þegar við erum einmitt að ræða það hvort verið sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar eða ekki. Hæstiréttur ógilti kosninguna og í ógildingu kosningar felst einfaldlega það að kosningin er ekki gild. Niðurstaða kosningarinnar er ekki gild.

Virðulegur forseti. Mér finnst þetta ekki alveg vera nákvæmlega það sama, eins og ég sagði í fyrra andsvari, vegna þess að nýja ráðið þiggur vald sitt frá þinginu. Það er þingið sem afgreiðir nöfnin inn í þetta ráð. En þingið kýs, löggjafinn kýs líklega, ef meiri hluti verður á bak við þetta mál, að velja þá sem hlutu kosningu hjá þjóðinni á sínum tíma þegar kosið var til stjórnlagaþings. Mér finnst þetta ekki vera nákvæmlega sama fyrirbærið, ef svo má að orði komast, af því að það fær ekki vald sitt frá sömu uppsprettunni. Núna er þingið sem sagt að veita þetta vald. Er þetta mikið vald? Jú, þetta er eitthvert vald. Þetta er þó einungis ráðgefandi vald. Mér finnst vera gríðarlegur munur á því. Ég heyri að hv. þm. Birgir Ármannsson segir að þó að Sjálfstæðisflokkurinn hafi stutt sjömannanefnd sem er að undirbúa gögn fyrir okkur í áframhaldandi vinnu þá felist ekki í því nein loforð um að fylgja þeirri ráðgjöf sem kemur. Það er alveg rétt, það hefur enginn flokkur sagt að hann muni styðja það sem kemur frá stjórnlagaráðinu né stjórnlagaþinginu fyrir fram, það hefur enginn sagt það, en ég held að flokkar séu misjafnlega tilbúnir til þess að fylgja því sem kemur. Það var megingrunnurinn á bak við það að Framsóknarflokkurinn vildi að stjórnlagaþingið yrði bindandi, að farið væri fram hjá þinginu en þjóðin ætti að greiða þjóðaratkvæði um niðurstöðu stjórnlagaþings. Þannig var hugmyndafræði okkar frá upphafi. En við misstum það frá okkur og það var aðallega af því að Sjálfstæðisflokkurinn lagðist í málþóf og niðurstaðan varð málamiðlun, sem var ráðgefandi þing. Svo lendum við í því að úrskurður Hæstaréttar segir kosninguna ógilda 

Virðulegur forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðum um þetta mál, þingsályktunartillögu þriggja þingmanna um skipun svokallaðs stjórnlagaráðs, og kannski voru síðustu orðaskipti hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Sivjar Friðleifsdóttur lýsandi dæmi um það en þau voru ekki alveg sammála um hvernig líta skyldi á þetta mál. Rök hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur voru á þann veg að þetta væri ekki fullkomið en þetta væri skásta leiðin. Ég get ekki að því gert að mér finnst það ekki alveg nógu gott að þegar við erum að tala um að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sem eru þau grunnlög sem við byggjum alla aðra lagasetningu á, séum við að velja skásta kostinn. Við eigum að sjálfsögðu að velja besta kostinn, þann kost sem við getum náð saman um, og við eigum að gefa okkur tíma til að klára það verk og vanda til verka en ekki að setja málin í þann farveg að það þurfi að klára þetta í ósamlyndi og með einhverjum handarbakavinnubrögðum sem ekki eru til fyrirmyndar. Það sem gerðist hér er tiltölulega einfalt. Stjórnvöld ákváðu að kosið yrði til stjórnlagaþings - og ég get alveg viðurkennt það hér, og það kemur víst fæstum á óvart, að ég er ekki helsti stuðningsmaður stjórnlagaþings, en það var ákvörðun meiri hluta Alþingis að svo skyldi gert. Sett voru um það lög, kosningin fór fram og við getum rætt mikið um það hvernig sú kosning var, þátttaka og áhugi almennings í sögulegu lágmarki, 36% þjóðarinnar tóku þátt í kosningunum, og ég get játað það hér að ég var ein af þeim. Þrátt fyrir að vera ekki stuðningsmaður stjórnlagaþings er ég það mikið fylgjandi lýðræði að ég tek þátt í lýðræðislegum kosningum og nýti minn lýðræðislega kosningarrétt. En það er önnur saga. Þarna voru 25 einstaklingar kosnir og það má alveg velta fyrir sér umboði þeirra, þetta eru allt ágætir einstaklingar, hver á sinn hátt, og ég vil ekki með neinum hætti kasta rýrð á þá. Svo kemur í ljós þegar ákveðnir annmarkar eru kærðir til Hæstaréttar - til þess sama Hæstaréttar og Alþingi, með þessari sömu lagasetningu um stjórnlagaþingið, ákvað að skyldi úrskurða um kæruatriði - að svo fór að kosningarnar voru ógiltar. Sama hvað mönnum finnst um stjórnlagaþing þá er það einfaldlega niðurstaðan og henni ber að hlíta. Ég get ekki séð að annar möguleiki hafi verið í stöðunni ef menn hafa viljað gera þetta og vanda vinnubrögð - ef stjórnlagaþing væri það eina sem menn tryðu á að gæti orðið til að breyta stjórnarskránni - en sá að breyta lögum um stjórnlagaþing, setja ný lög, endurtaka kosningarnar frá upphafi til enda og gera hlutina rétt í það skiptið. Það hefði verið eina leiðin til að klára þetta mál svo að einhver sómi væri að. Það var ekki gert, heldur fóru menn í að skoða og henda á milli sín tillögum um hinar og þessar leiðir sem voru að sjálfsögðu misgáfulegar. Og ég verð að taka undir með hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni þegar hann segir að sú leið sem á endanum hafi verið valin hafi sennilega verið sú allra versta. Ég ætla líka að fá að vitna í annan samflokksmann minn, sem ég er sammála í þessu máli, en hann skrifar ágæta grein í Morgunblaðið þann 1. mars, það er hv. þm. Birgir Ármannsson. Hann segir, með leyfi forseta: „Samþykki Alþingi tillöguna“ - og þá er verið að vísa í þá þingsályktunartillögu sem hér liggur fyrir - „gæti það alveg eins afgreitt frá sér ályktun sem hljóðaði svo: „Alþingi ályktar að hafa beri að engu ákvörðun Hæstaréttar frá 25. janúar 2011.““ Ég spyr eins og þingmaðurinn spyr í þessari blaðagrein: „Myndu margir alþingismenn treysta sér til að styðja tillögu með slíku orðalagi?“ Sjálfsagt ekki, ég ætla engum það, en það er náttúrlega ekki verið að gera neitt annað en að sniðganga úrskurð Hæstaréttar. Margir lögfróðir einstaklingar hafa tjáð sig um málið og jú, jú, þetta er væntanlega löglegt. En eins og Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í lögum við Háskólann í Reykjavík, segir: „Þetta er löglegt en óheppilegt.“ Ég veit ekki hvort er verra að réttlæta stuðning við þingsályktunartillöguna með því að segja að hún sé skásta leiðin, eða að leggja til leið sem er lögleg en óheppileg að mati lögspekinga. Ég velti því fyrir mér, og hef velt því fyrir mér í gegnum allt þetta mál, hvað við mundum hugsa ef við heyrðum slíkar fregnir frá útlöndum, frá fjarlægu ríki þar sem lýðræðishefðir væru ekki sterkar - að kosningar hafi farið fram í því landi, hafi síðan verið dæmdar ógildar og þá hafi þingið ákveðið að skipta um nafn á fyrirbærinu og fara á svig á við dóm réttarins sem dæmdi kosningarnar ógildar.  Okkur sjálfstæðismönnum hefur verið legið á hálsi fyrir að vilja ekki endurskoða stjórnarskrána og það er einfaldlega rangt. Það hefur verið málflutningur okkar í því máli að við viljum vanda til verka og við viljum gera það á þann veg að við náum um það samstöðu. Ég skil ekki þennan asa á málinu. Ég skil ekki af hverju menn setjast ekki niður og reyna að láta á það reyna hvort við hér á Alþingi, sem erum sannarlega stjórnlagaþing, erum stjórnarskrárgjafinn, getum náð saman. Höfum við einhvern tíma gert það nú í seinni tíð? Ég held ekki. Það hefur verið farið djúpt niður í skotgrafirnar og mönnum hafa verið gerðar upp skoðanir í ýmsum ágreiningsmálum í stað þess að reyna að ná saman. Ég tek undir þá bókun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í samráðsnefnd um viðbrögð við ákvörðun Hæstaréttar, um ógildingu kosninganna til stjórnlagaþings, að við gerum einmitt þetta, að við nýtum þá miklu vinnu sem þegar hefur verið unnin hér á þinginu á síðasta kjörtímabili, sem náðist ekki að klára, með þjóðfundinum, í stjórnlaganefnd. Tökum þetta verkefni hingað til okkar. Þó að sú leið sem hér er rædd sé að einhverra mati skásta leiðin er ekki nokkur maður í hjarta sínu sannfærður um að hún sé besta leiðin. Meðan við getum ekki komið okkur saman um leið sem við höfum einhverja sannfæringu fyrir held ég að tíma okkar væri betur varið í að ræða okkur í gegnum þau atriði sem þarf að endurskoða og athuga hvort við gætum ekki komið sjálfum okkur á óvart og reynt að ná saman um að gera þetta hér á þinginu.

Forseti. Ég vil í fyrsta lagi og í fullri vinsemd leiðrétta hv. þingmann þegar hann segir að við séum stjórnarskrárgjafinn, „við“ í merkingunni Alþingi Íslendinga saman, því að Alþingi Íslendinga er ekki stjórnarskrárgjafinn á Íslandi, það er ekki þannig. Stjórnarskrárgjafinn er þjóðin sem tekur þátt í breytingum á stjórnarskránni í almennum kosningum eftir að þingið hefur samþykkt tillögu um þær breytingar og staðfest þær eftir nýjar kosningar. Það er mér vitanlega talið jafngilda því í lögspeki að það sé þjóðin sem er stjórnarskrárgjafinn og ekki þingið og það er mjög mikilvægt, það er mjög mikilvægur þáttur í stjórnkerfi okkar. Ég fagna því að þingmaðurinn, þrátt fyrir andstöðu hans við þessa þingsályktunartillögu, segir hér í ræðustólnum, að það sem flutningsmenn leggja til sé löglegt. Það er löglegt, forseti, það er löglegt. Og ég endurtek: Það er löglegt. Þetta stendur gegn því sem aðrir talsmenn Sjálfstæðisflokksins í umræðunum í dag og fyrri daga hafa sagt. Það þarf ekki annað en að rifja upp ræðu hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, ágæts þingmanns, utan dagskrár í fyrradag þar sem hún mótmælti því sérstaklega að málið væri tekið á dagskrá þingsins þar sem það væri óþingtækt. Óþingtækt, hvað þýðir það? Það þýðir að það sé kolólöglegt. Sjálfstæðisflokkurinn hefur því skipt um skoðun ef marka má ummæli formanns þingflokksins áðan og það er ánægjulegt. Nema hér sé uppi ein af mörgum skoðunum í Sjálfstæðisflokknum sem ekki virðist vera sammála um neitt annað en að vera á móti þingsályktunartillögunni því að í skammri áheyrn minni hér í dag kom Ragnheiður Elín Árnadóttir með fjórðu eða fimmtu tillöguna um það hvað ætti að gera í stöðunni í staðinn fyrir þá þingsályktunartillögu sem hér var rædd. 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka kennsluna í lögfræði frá íslenskufræðingnum, það er ágætt að honum finnist hann þess bær að vera með lagakennslu hér í pontu, það er ágætt. Ég sagði að þetta væri vafalaust löglegt en ég hafði það eftir prófessor í lögfræði sem þekkir lögfræði væntanlega betur en ég og þingmaðurinn bæði til samans. Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í lögfræði, sagði að þetta væri löglegt en óheppilegt. Ég margítrekaði að verið væri að ganga á svig við dóm Hæstaréttar, mér þætti þetta vond leið, mér þætti þetta versta leiðin af þeim sem væru í boði. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki skipt um skoðun í þessu máli og það er athyglisvert að í öllum andsvörum, og reyndar í heilli ræðu hér áðan, hefur þingmaðurinn óskapast yfir því að Sjálfstæðisflokkurinn standi einhuga á móti þessari tillögu. Það finnst honum merki um að við séum kúguð til að hafa ákveðna skoðun í þessu máli. En í hina röndina er hann að reyna að pikka í þetta allt saman til þess að finna einhvern meintan ágreining. Ég skal gleðja hv. þingmann með því að segja honum frá því að innan þingflokks Sjálfstæðisflokksins ríkir sannarlega einhugur um þetta mál. Okkur þykir þetta vont mál, við erum á móti þessu máli. Spurninguna um hvort þetta er þingtækt eða ekki eftirlæt ég hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur, ég blandaði mér ekki í þá umræðu á sínum tíma og ætla ekki að gera það hér. En þingmanninum til upplýsingar, og vonandi til mikillar gleði og ánægju, get ég fullyrt að ég ásamt öðrum þingmönnum í þingflokki Sjálfstæðisflokksins tel þetta vera vont mál.

Forseti. Já, ég tek fullt mark á því að hv. þingmanni þyki þetta vera vont mál. Til þess höfum við öll leyfi hér að þykja mál vera vond og góð eftir atvikum og af margvíslegum ástæðum. En það er munur á því annars vegar og hins vegar því að segja að málið brjóti í bága við stjórnarskrána, þ.e. að það sé ólöglegt. Ég fagna því, og beini því til formanns þingflokks sjálfstæðismanna að láta aðra sjálfstæðismenn vita af þessari skoðun sinni, að hún hafi haft uppi þennan úrskurð hér í ræðustólnum: Þetta er löglegt. Ég vona að hún hafi jafnmikla lagaþekkingu og hún virðist hafa í þessu efni. Það vill til að íslenskufræðingur sá sem hér stendur, og er ekki vel að sér í almennum lögum, hefur kynnt sér nokkuð stjórnarskrárleg málefni nánast af nauðungarástæðum vegna þess að þess þurfti með í stjórnarandstöðu hér við stjórnir sem flokkur hv. þingmanns hafði forustu fyrir hér á árum áður. Ég get þess vegna fullyrt þetta eins og langt og mitt nef nær. Sjálfstæðisflokkurinn virðist hafa komið sér upp einni skoðun í málinu, þ.e. að vera á móti því. Þegar kemur síðan að því hvað eigi að gera í því, fyrir utan þá almennu afstöðu Sjálfstæðisflokksins að vera á móti stjórnlagaþingi, er hver höndin upp á móti annarri og hver talar með sínu nefi og flokknum virðist ekki hafa gefist tími eða haft nennu til að ræða það mál. Hv. þingmaður sem hér talaði áðan vill endurtaka kosninguna með nýjum lögum sem þyrfti þá að setja hérna. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vildi láta stjórnarskrárnefnd Guðrúnar Pétursdóttur hafa öll völd í þessu efni. Sigurður Kári Kristjánsson vildi hafa 25 einmenningskjördæmi. Pétur H. Blöndal vildi hins vegar kjósa níu manna sérstaka stjórnarskrárnefnd á þinginu sem ekkert gerði annað. 

Virðulegur forseti. Ég ætla að byrja á því að leiðrétta hv. þingmann. Ég sagði aldrei að ég styddi það að endurtaka kosninguna til stjórnlagaþings. Ég sagði að ef menn væru þeirrar skoðunar að stjórnlagaþing væri eini kosturinn, og væri sá kostur sem þeir vildu, til þess að endurskoða stjórnarskrána væri það að endurtaka kosninguna frá upphafi til enda og breyta lögum eina leiðin til þess. Ég sagði hins vegar - og hv. þingmaður hefur ekki verið að hlusta - að til þess að breyta stjórnarskránni ættum við hér á þinginu að sameinast um að taka þá vinnu sem búið er að framkvæma hér á Alþingi, í kjölfar þjóðfundarins, af stjórnlaganefndinni - við ættum að taka þá vinnu, nýta hana, koma okkur saman um það hér á Alþingi að endurskoða stjórnarskrána vegna þess að ég tel að við þingmenn eigum að gera það. Ég vona að ég hafi talað nógu skýrt fyrir hv. þingmann vegna þess að þetta er nákvæmlega það sem ég hef talað fyrir, þetta er nákvæmlega það sem formaður Sjálfstæðisflokksins hefur talað fyrir, þetta er nákvæmlega það sem bókun fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í stjórnlaganefndinni snýst um, þetta er nákvæmlega það sem við höfum öll verið að tala fyrir. Ef hv. þingmaður vill leika sér að því að búa til einhvern ágreining í þingflokki Sjálfstæðisflokksins 

Virðulegi forseti. Það er eiginlega óþarfi fyrir mig að koma hingað upp vegna þess að hv. þingmaður vakti mjög greinilega athygli á því sem ég ætlaði að vekja athygli á sem er þetta: Sjálfstæðisflokkurinn er á móti stjórnlagaþingi, Sjálfstæðisflokkurinn er fullur vandlætingar, Sjálfstæðisflokkurinn er algjörlega steinhissa á því að við skulum ekki koma okkur saman um að fara þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn vill. Það er það sem alltaf stendur upp úr. Þess vegna er ekki hægt að tala saman í þessum þingsal vegna þess að eina skoðunin sem á að gilda er skoðun Sjálfstæðisflokksins.

Virðulegur forseti. Mér þykir leitt að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að við náum ekki saman vegna skoðana Sjálfstæðisflokksins. Það er mikið talað um þjóðina, að þjóðin vilji þetta. Það má ekki taka stjórnlagaþingið af þjóðinni, sagði hæstv. forsætisráðherra hér eftir að hún var búin að berja, á svipaðan hátt og hv. þingmaður gerði hér, á íhaldinu sem átti að koma í veg fyrir allar framfarir. 
             Í nýlegum skoðanakönnunum 

Ég notaði það ekki.

Nei, ég var að vísa til hæstv. forsætisráðherra.  Ég skal bjóða mig heils hugar fram til að ræða við hv. þingmann, og alla aðra þingmenn, setjast niður og ræða það hvernig við eigum að breyta stjórnarskránni vegna þess að ég tel að við getum náð saman um það. Ég tel að ef menn láta af þessari þráhyggju um þetta stjórnlagaþing, sem er gjörsamlega farin að villa mönnum sýn - þetta er svo mikil tímapressa sem er heimatilbúin - í staðinn fyrir að vanda sig, í staðinn fyrir að gefa þessu tíma. Það á ekki að vera einfalt að breyta stjórnarskránni. Það er settur í stjórnarskrána þessi ferill einmitt vegna þess að það krefst þess að fólk leiti samstöðu, að það nái saman um hlutina. Gefum okkur tíma í það 

Virðulegi forseti. Það er einmitt það sem við höfum gert, við höfum gefið okkur tíma. Við sátum í átta mánuði í fyrra og ræddum í allsherjarnefnd frumvarp til stjórnlagaþings. Því var gjörbreytt í nefndinni, það var reynt eins og hægt var að koma til móts við hin ýmsu sjónarmið. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður hafi talað við samflokksmenn sína sem sátu í allsherjarnefnd og átti sig á því hve langt fólk var tilbúið til að ganga til móts við hinar ólíku skoðanir. Svo núna, þegar svona horfir, er Sjálfstæðisflokkurinn eins og lítill óþekkur, óuppalinn krakki og segir: Ég ræð og þið skuluð annaðhvort gera þetta eins og ég vil eða ég er ekki með.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði nákvæmlega frá verkefninu eins og það var. Það var setið í átta mánuði að ræða stjórnlagaþing. Það sem ég er að tala um er að við setjumst niður og ræðum breytingar á stjórnarskránni, hvernig okkur beri að breyta henni.

… útúrsnúningur …

Nei, þetta er ekki útúrsnúningur, hæstv. forseti, vegna þess að við erum að tala um verkefnið stjórnarskrárbreyting sem allir flokkar á Alþingi eru sammála um að þurfi að klára. Það er ósamkomulag um stjórnlagaþingið sem aðferð við það, ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni. En að segja að við séum hér, sjálfstæðismenn, eins og óþekkur krakki - við erum á móti þessari leið og við hljótum að mega tala fyrir okkar skoðun. Óþekki krakkinn, 16 manna minni hluti hér í þinginu, fær ekki sitt fram. Ef þið viljið breyta þessu með stjórnlagaþingi gerið þið það að sjálfsögðu, en ekki reyna að láta líta þannig út að við þurfum endilega að gefa ykkur vottorð upp á það. Það er það sem pirrar fólk hérna. Það pirrar hv. þm. Mörð Árnason og það pirrar hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur óendanlega mikið að við sjálfstæðismenn ætlum að standa í lappirnar, láta ekki teyma okkur út í eitthvert rugl, að sniðganga úrskurð Hæstaréttar og fara einhverja fjallabaksleið að máli sem enginn hefur sannfæringu fyrir vegna þess að þetta er orðið svo útvatnað og útþynnt og er skásta leiðin af mörgum vondum. Við ætlum ekki að taka þátt í því með meiri hluta Alþingis og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir verður þá bara að taka ábyrgð á þeirri breytingu sjálf, og hennar þingflokkur og hennar meiri hluti, við munum ekki taka þátt í því. Og þá er það þannig að minni hlutinn verður undir en það 

Virðulegi forseti. Ég var á fundi framsóknarmanna í borginni rétt áðan og var kölluð inn í þingið til að fara í ræðustól því að það var komið að mér. Þá fékk ég þessa spurningu: Af hverju eru framsóknarmenn hættir við hugmyndina um stjórnlagaþing? Hvað er um að vera? Því er til að svara, frú forseti, og það er best að ég svari því úr þessari pontu fyrir þingmenn og þá sem á hlusta, að við framsóknarmenn erum hættir við þá hugmynd sem heitir stjórnlagaþing. Í fyrsta lagi vegna þess að ríkisstjórninni tókst að klúðra kosningu stjórnlagaþingsins sem kosið var til. Í öðru lagi ógilti Hæstiréttur kosninguna. Í þriðja lagi hefur ríkisstjórnin með þessari þingsályktunartillögu um skipun stjórnlagaráðs tekið út af borðinu allar hugmyndir um stjórnlagaþing. Ríkisstjórnin sópaði því út af borðinu. Við framsóknarmenn vildum að kosið yrði upp á nýtt, byrjað frá upphafi með nýjum lögum, og sögðum jafnframt: Þetta er ekki brýnasta verkefnið sem bíður núna. Ýmis önnur verkefni í þjóðfélaginu eru brýnni en stjórnlagaþingið. Vöndum okkur við að semja ný lög, ógildum gömlu lögin um kosninguna sem Hæstiréttur dæmdi ógilda og byrjum upp á nýtt. Það er eitthvað sem hastar hjá ríkisstjórninni, það er augljóst fyrst þessi leið er farin. Meira að segja stendur ríkisstjórnin ekki að þessu máli, það stendur ekki nein þingnefnd að málinu, þrír þingmenn standa að því, tveir þeirra eru úr ríkisstjórnarflokkunum og einn er fulltrúi Hreyfingarinnar. Fulltrúi Framsóknarflokks er ekki á þessu máli og ekki heldur fulltrúi sjálfstæðismanna því að við gerum okkur grein fyrir því að Alþingi má ekki undir neinum kringumstæðum fara á móti Hæstarétti. Ég sagði í ræðu minni í dag að það hefðu meira að segja sex hæstaréttardómarar úrskurðað um að stjórnlagaþingið væri ógilt. Þetta er alvarlegt mál. Það er grafalvarlegt ef ríkisstjórnarflokkarnir ætla að fara fram með þessa tillögu og reyna að fá hana samþykkta í þinginu, tillögu sem beinlínis er gerð til höfuðs Hæstarétti Íslands. Við tölum um þrískiptingu ríkisvaldsins, við tölum um að með þessu eigi að fara að endurskoða stjórnarskrána, skapa skarpari skil á milli þrígreiningarinnar, löggjafans, framkvæmdarvaldsins og dómsvaldsins, og þá leyfir ríkisstjórnin sér að ryðjast inn í löggjafarvaldið og hunsa niðurstöðu Hæstaréttar. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir vill nefnilega fá sitt stjórnlagaþing. En því miður er ekki lengur neitt stjórnlagaþing í boði því að ríkisstjórnin henti því sjálf út af borðinu. Stjórnlagaráð skipað þeim 25 fulltrúum sem voru kosnir á stjórnlagaþing er eitthvað sem flestir mundu segja að væru algjörlega marklaust. Ég ber fulla virðingu fyrir þeim aðilum sem voru kosnir á stjórnlagaþingið, ég vorkenni þeim heil ósköp því að líf þeirra hefur verið eins og í rússíbana síðan þetta gerðist, margir þeirra höfðu tjáð sig, margir höfðu barist fyrir sætum sínum. En því miður er þetta niðurstaða Hæstaréttar og eins og ef Hæstiréttur mundi ógilda kosningar til Alþingis eða eins og gerst hefur að Hæstiréttur eða dómstólar ógilda niðurstöður í sveitarstjórnarkosningum þá skal kosið upp á nýtt og það hefur verið gert þegar niðurstaða kosninga til sveitarstjórna hefur verið ógilt. Það sem láðist nefnilega hjá þeim stórsnillingum sem sömdu frumvarpið um stjórnlagaþing var að hafa ákvæði í lögunum um stjórnlagaþing um að það mætti kjósa upp á nýtt og þess vegna var hið svokallaða eyðuákvæði í því, það var ekkert í lögunum sem heimilaði að kjósa upp á nýtt og það var ekki hægt að lögjafna frá lögum til sveitarstjórna. Svona er þetta í pottinn búið. Ég vil benda fólki á vefinn stjornlagathing.is sem er mikill og góður vefur. Ég prentaði þaðan út því að það var búið að setja allt í startholurnar, starfsfólk hafði verið ráðið hvað þá heldur þrátt fyrir að ríkisstjórnin vissi að kæra lægi inni í Hæstarétti, ekki ein kæra heldur þrjár. En þetta var hunsað eins og allt annað og ekki hlustað á það. Mig langar til að lesa upp nöfn þeirra aðila sem skipa stjórnlaganefnd og sem ég vil að leggi fram hugmyndir um breytingar á stjórnarskrá fyrir Alþingi. Það eru Guðrún Pétursdóttir formaður, Aðalheiður Ámundadóttir lögfræðingur, Ágúst Þór Árnason, lektor við Háskólann á Akureyri, Björg Thorarensen, hvorki meira né minna en prófessor í lögum, Ellý K. Guðmundsdóttir, Njörður P. Njarðvík og Skúli Magnússon dómari. Þessu fólki treysti ég til að skila drögum að nýrri stjórnarskrá 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur mikla trú á Hæstarétti og hún, Vigdís Hauksdóttir, trúir því að það eigi að fara algjörlega eftir því sem Hæstiréttur segir. Þetta er það sem ég fæ skilið af ræðu hennar. Finnst hv. þingmanni það eðlilegt og tekur hún eftir því eins og ég að við erum í síauknum mæli að sniðganga dóma og úrskurði Hæstaréttar og hvaða áhrif telur hv. þingmaður að það hafi á þróun mannréttinda í landinu til næstu mánaða og ára? Hér situr hæstv. umhverfisráðherra með dóm frá Hæstarétti á bakinu um að hún hafi beitt ofbeldi já, eða hún hafi sniðgengið lög í samskiptum við borgara og hæstv. ráðherra segir að þetta séu nú bara stjórnmál. Hér klúðrast kosning til stjórnlagaþings og hæstv. innanríkisráðherra segir: Ja, ég er nú ekki sammála því sem Hæstiréttur leggur til grundvallar. Hann vill að sjálfsögðu hlíta úrskurðinum engu að síður, en að einhver beri ábyrgð á þessu - enginn. Nú er það svo að hinn venjulegi maður á mikið undir því að geta treyst því að dómsvaldið skeri úr um ef framkvæmdarvaldið eða löggjafarvaldið fer offari gegn honum. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hún ekki að það sé hættuleg þróun gagnvart stöðu mannréttinda í landinu að í auknum mæli sé verið að taka þessu svona? Og er það ekki rétt skilið að í kjölfar hruna og kreppna í heiminum þurfi að gæta sérstaklega að stöðu mannréttinda?

Virðulegi forseti. Ég tek undir hvert einasta orð og áhyggjur hv. þm. Péturs H. Blöndals. Það sem ég hef undrast mest eftir að ég hóf störf á Alþingi er hið mikla kæruleysi gagnvart lögum og reglum sem verið er að setja hér og eru í gildi í samfélaginu en þeir aðilar sem hér sitja, sérstaklega í aftari sætunum hér, fara ekki eftir og hunsa. Þetta er meginstefið í frumvarpi sem ég ásamt öðrum þingmönnum hef lagt fyrir þingið um lagaskrifstofu Alþingis. Í greinargerð með því frumvarpi er farið nákvæmlega yfir það hvernig stjórnvöld hunsa úrskurði og dóma Hæstaréttar, hvernig álit umboðsmanns Alþingis eru hunsuð og ekki einu sinni virt viðlits. Það eru að minnir mig u.þ.b. 100 mál sem umboðsmaður Alþingis tekur fyrir á ári sem snúa að meinbugum á lögum. Mig misminnir kannski, talan gæti verið örlítið lægri, ég er ekki með frumvarpið fyrir framan mig, en þetta er alvarlegt mál. Lagasetning hér á landi hefur verið með þeim hætti að stjórnarskrá er nánast brotin einu sinni, tvisvar á ári. Það hefur einu sinni gerst í Danmörku að löggjafinn þar fór fram með frumvarp sem varð að lögum sem brutu stjórnarskrána. Það var landshneyksli og hafði ekki gerst áður. En þar brást löggjafinn líka við með þeim hætti að stofnuð var lagaskrifstofa og lagaráð sem les hvert einasta frumvarp og tillögur sem koma fyrir þingið, samles það við stjórnarskrá og önnur lög og þá gerast svona slys ekki. Hér er þetta daglegt brauð. Ég hef þungar áhyggjur af þessu. Þetta er eitthvað sem ríkisstjórnin hefur tamið sér. Á eftir ætlum við einmitt að fara að gera lagabætur á lögum sem voru samþykkt í fyrra um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég kem til með að tala um þetta vandamál þar.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði í upphafi ræðu sinnar að hún hefði verið á fundi með framsóknarmönnum hér í borginni og þurft að koma í þingið til að halda ræðu. Hún hafi verið spurð að því, ef ég skildi rétt, hvort og af hverju framsóknarmenn væri horfnir frá því að hafa stjórnlagaþing. Af því tilefni vil ég spyrja hv. þingmann af því að ég veit að framsóknarmenn voru mjög áfram um það að haldið yrði stjórnlagaþing: Lítur hún svo á að þetta klúður geri það að verkum að það stjórnlagaþing sem nú á að gera að stjórnlagaráði til að komast fram hjá dómi Hæstaréttar, hafi svo lítið vægi og svo lítið traust að það sem kemur frá því, verði þetta samþykkt, hafi bara ekkert vægi í huga fólks eða huga Alþingis þannig að Alþingi geti í rauninni breytt því og gert allt sem því dettur í hug við þá framleiðslu? Þetta fólk er í rauninni ráðið af forseta Alþingis, ekki af þjóðinni. Áður átti kjörstjórn að gefa út kjörbréfin en nú er það forseti Alþingis sem gefur út kjörbréfin eða ráðningarsamninginn eða tilskipunina. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er ekki orðið dálítið varasamt gagnvart því ágæta fólki sem var kjörið á stjórnlagaþing að fara þessa leið, að setja alltaf minna og minna vægi á gildi þess við þetta starf sem verður örugglega mjög mikilvægt, ef tillagan verður samþykkt, og mikil vinna? Það er hálfdapurlegt að hugsa til þess að menn skuli hafa valið einmitt þessa leið til að ná þessu fram en það er einmitt sú leið sem ég taldi vera aðra verstu leiðina.

Virðulegi forseti. Þessir 25-menningar eiga samúð mína alla. Ég verð að viðurkenna það. Fyrst þær væntingar að gefa kost á sér til stjórnlagaþings og taka þátt í þeirri kosningabaráttu af alvöru og fullum mætti og með stefnumið og sóa fé og fjármunum í framboðið. Síðan er ákveðinn hópur kosinn og það koma fram kærur og skyndilega er kjörbréfið tekið af fólkinu því að umboðið var dregið til baka. Auðvitað má segja að þetta fólk eigi um sárt að binda en það má líka skrifa það alfarið á reikning þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. En talandi um það, stjórnlagaþingið er farið út af borðinu, það er alveg augljóst með því að þetta mál er komið fram. Stjórnlagaþingið kom og það fór. Það kom eðlilega með samþykkt allra þingflokka á Alþingi en það fór með úrskurði Hæstaréttar. Þessi tilraun er of dýr til að verða endurtekin. Nú þegar liggja þar 650 milljónir að baki. Við skulum átta okkur á því. Það er örugglega m.a. ástæðan fyrir því að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir gerir ekki aðra tilraun að stjórnlagaþingi nú vegna þess að íslenska ríkið hefur einfaldlega ekki efni á að leggja aðrar 650 milljónir í undirbúninginn sem þarf til að kjósa upp á nýtt og semja ný lög. Þetta er staðan. Þingmaðurinn spurði mig um hvort þetta yrði ekki máttlaust sem kæmi frá stjórnlagaráðinu. Auðvitað veikist og veikist sú niðurstaða sem stjórnlagaráð kemst að, þ.e. ef allir vilja taka sæti þar og það er ekki útséð með hvort allir vilja það. Í fyrsta lagi er það þannig að fólk verður kannski ekki sammála eins og gerist með þingmenn. Í öðru lagi er þetta orðið svo útþynnt og umboðið svo lítið, það er búið að dæma í Hæstarétti að það sé ógilt og það er komið með umboð sitt frá Alþingi 

Hæstv. forseti. Það hallar undir lok umræðunnar, fyrri umræðu um þessa þingsályktunartillögu. Að sumu leyti hefur umræðan verið upplýsandi en enn er allmörgum spurningum ósvarað. Hugsanlega verður möguleiki á að fjalla um það innan allsherjarnefndar, m.a. atriði sem varða fjármögnun og fjárveitingar og slík atriði sem farið er fremur fáum orðum um í tillögunni sjálfri en athygli hefur verið vakin á í umræðunni og er rétt að verði skoðuð. Ég varpa fram spurningu í því sambandi, ég ætlast ekki til að fá svör við henni í þessari umræðu en vil þó halda henni til haga: Hver tekur ákvörðun um útgjöld eða fjárveitingar, nái tillagan fram að ganga? Verður það forseti Alþingis? Verður það stjórnlagaráðið sjálft, eða hver mun hafa ákvörðunarvald í þeim efnum? Ég velti líka fyrir mér hvernig starfseminni verði háttað að öðru leyti. Ég hef spurt fleiri en einn og fleiri en tvo stuðningsmenn frumvarpsins um að hvaða leyti stjórnlagaráðið verði frábrugðið stjórnlagaþinginu sem lögin frá því í fyrra gerðu ráð fyrir. Mér hefur heyrst, og bið um að verða leiðréttur ef það er misskilningur hjá mér, að tillöguflytjendur og þeir sem standa með þeim í þessu máli geri ráð fyrir því að stjórnlagaráðið verði með sama sniði og stjórnlagaþingið hefði orðið. Ég endurtek: Ef það er misskilningur hjá mér bið ég um að hann verði leiðréttur. Ég ítreka einnig spurningu sem ég varpaði fram í umræðunni: Hver er efnislegi munurinn á stjórnlagaráðinu og stjórnlagaþinginu? Það er augljóst að nafninu er breytt. Það heitir ekki lengur stjórnlagaþing heldur stjórnlagaráð og fulltrúarnir sem þar sitja, sömu einstaklingar og kosnir voru á stjórnlagaþing að því er tillagan gerir ráð fyrir, fái skipunarbréf frá forseta Alþingis en ekki kjörbréf frá landskjörstjórn. Athygli mín var vakin á annarri breytingu, að stað þess að forsætisnefnd Alþingis setti stjórnlagaþinginu starfsreglur væri kominn texti um að stjórnlagaráð setti sér starfsreglur sjálft. Þar með eru upptaldar þær breytingar sem orðið hafa á þeirri samkomu sem málið snýst um. Ég spyr jafnframt, og ég held að sé lykilspurning í þessu sambandi: Er ekki eingöngu um að ræða minni háttar breytingu, eins litla útlitsbreytingu og hægt er, nafnbreytingu og smávægilega formbreytingu? Er ekki kjarninn í rauninni sá að sú samkoma sem taka á til starfa, nái þingsályktunartillagan fram að ganga, á að vera skipuð sömu einstaklingum og sinna sömu verkefnum í sama starfsumhverfi og stjórnlagaþingið átti að gera? Ef það er misskilningur hjá mér bið ég um að vera leiðréttur. Það finnst mér skipta höfuðmáli vegna þess að ástæðan fyrir því að ég hef lagst mjög eindregið gegn því að þessi leið verði farin er sú að ég tel að með henni sé verið að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar. Ef staðan er sú að aðeins verði skipt um nafn og aðila sem gefa á að út skipunarbréf get ég ekki skilið það öðruvísi en svo að verið sé að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar því að kosningin sem á að byggja á við val á þessum einstaklingum var úrskurðuð ógild. Hvað getur falist í slíkri ógildingu kosningar ef kosningaúrslitin eiga að gilda? Mér er alveg fyrirmunað að átta mig á því. Misskilji ég 

Virðulegi forseti. Ég get nánast tekið undir hvert orð sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði í ræðu sinni. Það eru skrýtin rök sem borin eru á borð fyrir okkur þingmenn og þjóðina í þessu máli. Sumir kalla þau kennitöluflakk. Það er kannski ágætisútskýring á því sem liggur fyrir. Þjóðin skilur nú eftir hrunið hvað kennitöluflakk er, það er nýr rekstur á nýrri kennitölu og skuldirnar skildar eftir. Í þessu tilfelli er úrskurður Hæstaréttar um ógildingu skilinn eftir en restin tekin yfir á nýtt nafn, nýja kennitölu. Nú heitir það stjórnlagaráð. Það er náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Ég hef farið ítarlega yfir málið í dag en mig langar aðeins að vísa í greinargerð á bls. 2 í þingsályktunartillögunni. Þar stendur, með leyfi forseta: „Með ákvörðun hinn 25. janúar 2011 ógilti Hæstiréttur Íslands kosningu þá til stjórnlagaþings sem fram hafði farið. Sú ákvörðun er bindandi og endanleg.“ Það stendur í tillögunni. Því spyr ég: Hvers vegna er þessi hugmynd þá komin fram undir nýju nafni fyrst flutningsmenn þingsályktunartillögunnar líta svo á að úrskurður Hæstaréttar hafi verið bindandi og endanlegur? Ég er með spurningu fyrir hv. þm. Birgi Ármannsson. Það var ákveðinn sætishlutur í kosningunum sem var reiknaður 3.167 atkvæði. 11 einstaklingar hlutu þann sætishlut en frambjóðendur sem lentu í sætum 12–25 höfðu reiknaðan sætishlut á bilinu 3.144–1.996 atkvæði. Nú er ljóst að nokkrir af þessum 25 sem kjörnir voru ætla sér ekki að taka sæti í stjórnlagaráði. 

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. Vigdís Hauksdóttir spurði mig um í lok ræðu sinnar er atriði sem þarf að fara yfir í allsherjarnefnd þegar málið kemur þangað. Það er rétt að hafa í huga að kosningaúrslitin í stjórnlagaþingskosningunni í nóvember áttu að ákvarðast af sérstökum úthlutunarreglum sem byggðu í meginatriðum á „single transferable vote“-kerfinu, ég man ekki íslensku þýðinguna á því. Þegar einhverjir einstaklingar kjósa að taka ekki sæti verði ákveðin röskun á jafnvægi kosningaúrslitanna miðað við það sem ella hefði orðið. Ef t.d. einstaklingar í hópi 25-menninganna í nóvember hefðu ekki náð sæti, ef svo má segja, hefðu atkvæðin gengið til þeirra sem neðar voru á atkvæðaseðlinum og það hefði getað leitt til annarrar niðurstöðu. Ef ætlunin væri að fylgja hugmyndafræði „single transferable vote“-kerfisins til enda þyrfti, að mér sýnist, að setja allar tölvurnar aftur í gang og telja og reikna allt upp á nýtt - alla vega að reikna allt upp á nýtt. Ég kann ekki tæknilegu atriðin í þessu en mér finnst hins vegar mjög eðlilegt að um það atriði verði spurt í allsherjarnefnd þegar málið kemur þangað. Ég hugsa að það geti skipt talsverðu máli þegar upp er staðið. Það sýnir kannski að það er ákveðinn galli við þá hugmynd 

Virðulegi forseti. Það er augljós innbyggður galli í þessa leið vegna þess að ef einhver einstaklingur sem er einn af 11 efstu í hópunum hættir við eða þiggur ekki sætið er talningarkerfið komið í uppnám. Kosningakerfið gengur út á það að þeir hljóta fyrsta sætið sem fá flest atkvæði í það og svo koll af kolli. Þeir 11 einstaklingar sem náðu sætishlut skipta máli við röðunina á listunum og atkvæðamagnið þar fyrir neðan. Segjum sem svo að maðurinn sem hlaut flest atkvæði í hinni ógildu kosningu hætti við, þá er öll röðin í uppnámi því að öll talningin miðast við hvaða einstaklingur fékk flest atkvæði í fyrsta sæti og hvernig kjósendur hans nýttu atkvæði sitt fyrir önnur sæti. Af því að báðir flutningsmenn ríkisstjórnarflokkanna að þingsályktunartillögunni sitja í salnum vil ég biðja hv. þingmenn um að íhuga í hvaða fúapytt tillagan verður komin þegar ljóst verður hverjir taka sæti og hverjir ekki. Þá langar mig að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, vegna þess að hann er ekki hrifinn af þeirri tillögu sem fyrir liggur og mun ekki fylgja henni eða greiða henni atkvæði sitt: Telur hann koma til greina að hann muni styðja 

Hæstv. forseti. Ég hef ekki lesið tillögu hv. þm. Vigdísar Hauksdóttur þannig að ég ætla ekki að lýsa yfir stuðningi við hana í þessum ræðustól, hvorki fyrir mína hönd né vina og vandamanna. Miðað við þá stuttu lýsingu á henni sem ég heyrði í andsvari hv. þingmanns er ég tilbúinn að skoða hana með jákvæðu hugarfari en í ljósi reynslunnar verð ég að segja að ég fer varlega í að lýsa yfir stuðningi við tillögur sem ég á eftir að lesa. Ég veit að hv. þingmaður virðir þá skoðun mína. Varðandi spurninguna um varamennina og útreikningana og annað sem fjallað hefur verið um í blaðaskrifum sem ég hef séð síðustu daga - ég hef ekki alveg náð utan um það - segi ég að það er mikilvægt 

Frú forseti. Hv. þingmaður beindi spurningum til okkar flutningsmanna þingsályktunartillögunnar sem við ræðum sem ég vil reyna að svara, þó ekki þeim sem hafa verið bornar upp við okkur áður. Hér hefur umræðan staðið alllengi og komið hefur verið inn á mörg af þeim atriðum sem hv. þingmaður fjallaði um oftar en einu sinni. Ég vil leitast við að svara þeirri spurningu hv. þingmanns hver það verður sem tekur ákvörðun um fjárútlát og um starfsemi að öðru leyti ef tillagan verður samþykkt. Um það vil ég segja, frú forseti, að í ákvæði í tillögugreininni segir: „Forseti Alþingis sjái stjórnlagaráði fyrir starfsaðstöðu, starfsliði og nauðsynlegri sérfræðiaðstoð. Kostnaður vegna stjórnlagaráðs greiðist úr ríkissjóði samkvæmt nánari ákvörðun Alþingis.“ Ef þessi tillögugrein verður samþykkt er það ljóst í mínum huga að ákvæðið yrði að sjálfsögðu túlkað sem viljayfirlýsing þingsins um að fjárveitingar til þessara þátta verði samþykktar. Væntanlega yrðu þær fjárveitingar sem fyrir liggja og eru í fjárlögum til þess verkefnis að endurskoða stjórnarskrána með aðkomu 25 einstaklinga utan þings, sá fjárlagaliður yrði væntanlega fluttur yfir á annað nafn, enda um svipað verkefni að ræða, lið í þessu langa ferli sem við höfum rætt. Það er rík stjórnskipunarvenja fyrir því að samþykkja fjárveitingar með fjáraukalögum eftir á. Ég átta mig ekki á því að það er eins og sumir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafi aldrei heyrt á það minnst.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir veit hefur löng venja verið fyrir því að fjárveitingar væru samþykktar eftir á með fjáraukalögum. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir veit líka jafn vel og ég að á það fyrirkomulag hefur verið mjög mikil gagnrýni á undanförnum árum. Það hefur verið sívaxandi krafa, bæði innan þings og utan, um að reynt sé á skýran hátt að afmarka betur fyrir fram útgjöld ríkissjóðs í stað þess að stórar fjárhæðir séu afgreiddar eftir á. Það er rétt að vísað er með almennum orðum til þess að til séu fjárveitingar á fjárlögum til starfsemi stjórnlagaþings. Nú skilst mér að það sé ætlan flutningsmannanna að þær fjárveitingar gangi til stjórnlagaráðsins. Er þá komið enn eitt atriðið, eins og það hljómar, sem bendir til þess að um sé að ræða sama fyrirbærið, sömu samkomuna og áður, aðeins með breyttu nafni. Ég velti fyrir mér, ef við tökum þessa tillöguna bókstaflega, hvort ákvörðunarvaldið um fjármál eigi þá ekki að liggja þá hjá forseta Alþingis, hvort forseti Alþingis eigi þá að hafa yfirumsjón með fjárreiðum stjórnlagaráðsins, segja já, við getum farið í þessi útgjöld, nei, við getum ekki farið í þessi útgjöld o.s.frv. 

Frú forseti. Ég hlýt að vísa til greinargerðar með þingsályktunartillögunni. Ég vísa aftur til þess að hér er verið að fara sömu leið og alsiða er, þó þannig að ef þessi þingsályktunartillaga yrði samþykkt, hv. þingmaður, sem ég vona svo sannarlega að verði, þá yrði það kannski ein fyrsta þingsályktunartillaga um útgjöld af þessu tagi sem væri með þeim hætti að útgjöldin eru samþykkt um leið. Hér er ekki um ný útgjöld að því leyti að ræða að á fjárlögum hefur Alþingi sett til hliðar fé til endurskoðunar stjórnarskrárinnar. Hér er verið að leggja til að það fé verði nýtt með tilteknum hætti. Það er alsiða. 
            

Hæstv. forseti. Þá dreg ég þá ályktun af orðum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur að það sé ætlan flutningsmanna að sömu fjármunir fari til stjórnlagaráðsins og áttu að fara til stjórnlagaþingsins samkvæmt fjárlögum, ég get ekki túlkað það öðruvísi, og að ekki verði um að ræða neinar sjálfstæðar ákvarðanir forseta Alþingis sem gangi í neina aðra átt. 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir sína góðu ræðu sem var snarplega flutt, ágætlega hugsuð og studdist við reynslu þingmannsins og þroska í lögspeki og þingstörfum. En ég vil spyrja hann - vegna þess að ekki hefur verið fullljóst um aðra afstöðu Sjálfstæðisflokksins en þá að vera á móti stjórnlagaþingi og á móti því að stjórnarskráin kynni að endurskoðast með nokkrum öðrum hætti en þeim að fulltrúar Sjálfstæðisflokksins hafi þar nánast öll völd - út í ummæli tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins um málið, annars vegar hv. formanns þingflokks Sjálfstæðisflokksins, Ragnheiðar Elínar Árnadóttur, að þingsályktunartillagan og sú leið sem þar er lögð til væri lögleg, og hins vegar þau ummæli hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur í umræðum um fundarstjórn forseta í fyrradag, að þingsályktunartillaga sú sem við erum hér að ræða væri óþingtæk. Það sem mig langar til að bera undir þingmanninn, og geri hér með, er hvorum þingmanninum hann fylgi, hvorri afstöðunni hann fylgi í þessu, eða hvort hann telji að þessi ummæli um þingsályktunartillöguna og þá leið sem þar er lögð til í átt til stjórnlagaráðs sem úrslitaáfanga að nýrri stjórnarskrá, geti samrýmst og þá með hvaða hætti.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að gera ummæli annarra þingmanna Sjálfstæðisflokksins að mínum. Ég mundi ekki ætla að þessi þingsályktunartillaga, þó að hún sé stórgölluð og byggi á leið sem ég tel ranga, yrði dæmd ólögmæt ef hún færi til dómstóla. Það er afstaða sem ég lýsti í umræðum um kvöldmatarleytið í gær, að sennilega mundi þetta standast ef reynt yrði að hnekkja þessari ályktun eða ákvörðunum teknum á grundvelli hennar fyrir dómstólum. En það breytir ekki þeirri afstöðu minni að ég tel að þetta sé afar slæm leið að því leyti að verið er að fara á svig við niðurstöðu Hæstaréttar með mjög augljósum hætti. Það er lítið gert til að fela þann verknað. Sá bragur finnst mér alveg afleitur. Varðandi það hvaða mál eru þingtæk eða ekki þingtæk held ég að það hafi verið hárrétt hjá hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að vekja athygli á því að hún hefði efasemdir um það. Sama gerðu einhverjir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins við upphaf umræðu í gær. Það var úrskurður forseta að tillagan væri þingtæk og við það höfum við þingmenn Sjálfstæðisflokksins unað, eðlilega, ekki um annað að ræða, og höfum þess vegna tekið þátt í efnislegri umræðu um hana þó að við viljum gagnrýna þar marga þætti harðlega.

Forseti. Það er með nokkuð blendnum tilfinningum sem ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar, ég skildi það ekki að fullu og verður að forláta mér því að ég er ekki jafnvanur í lögum og hv. þingmaður og ekki jafnútfarinn í krókaleiðum þingstarfanna og þingmaðurinn er. Ég skildi það ekki að hann gat ekki fullyrt að tillagan væri þingtæk en taldi þó að hún væri lögleg, að leiðin væri sem sé lögleg þótt þingsályktunartillagan sjálf kynni að vera óþingtæk. Ég verð að viðurkenna að þetta skil ég ekki alveg. En það sem skiptir máli í þessu er það að nú hefur hv. þm. Birgir Ármannsson tekið undir með flokkssystur sinni, hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, um að þingsályktunartillagan, réttara sagt sú leið sem þar er farin, er lögleg og þar með er hér um skoðanamun að ræða, um pólitískan ágreining og smekksmun. Það skiptir öllu máli því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins  
            

Hæstv. forseti. Ég hef aldrei, og ekki þeir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem ég hef hlustað á í þessari umræðu, haldið því fram að um væri að ræða lögbrot eða stjórnarskrárbrot. Ég tel mig hafa fylgst vel með allri umræðunni og ég hef ekki heyrt þau ummæli.

Kristján Þór taldi þetta stjórnarskrárbrot.

Já, það varðar reyndar annan þátt. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vakti athygli á mjög óljósri fjárveitingaheimild sem felst í tillögunni. Það er atriði sem ég og hv. þingmaður eigum ábyggilega eftir að skoða í hv. allsherjarnefnd, hvort því sé með haganlegum og eðlilegum hætti komið fyrir hvernig taka á ákvarðanir um útgjöld vegna stjórnlagaráðsins. Um meginhugmyndina, að stofna þetta stjórnlagaráð og velja 

Ég vil biðja hv. þingmenn um að byrja ekki á nýjum efnisatriðum.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hafa menn farið ágætlega yfir efnisatriðin og ýmis sjónarmið komið fram. Margir vinklar eru á málinu. Stærsti einstaki þátturinn er samt sem áður sá að þetta er til komið vegna þess að við erum í þeirri ömurlegu stöðu að vera eina vestræna lýðræðisríkið og ekki bara vestræna, við getum bara sagt að við séum ein í hópi þeirra lýðræðisríkja sem við berum okkur saman við, þar sem Hæstiréttur hefur neyðst til að ógilda kosningu á landsvísu. Þess vegna ræðum við þetta mál. Það er auðvitað miklu alvarlegra en menn hafa kannski áttað sig á að vera í slíkri stöðu, fyrir allar þjóðir en þó sérstaklega fyrir okkur Íslendinga sem höfum stært okkur af langri lýðræðishefð með góðum rökum. Aðrar þjóðir hafa trúað því og treyst að ef það er eitthvað sem við Íslendingar kunnum þá eru það lýðræðislegar leikreglur. Það er auðvitað ótrúlegt klúður, virðulegi forseti, að ríkisstjórninni hafi ekki tekist að halda lýðræðislegar kosningar með réttum hætti. Af mörgum alvarlegum klúðrum er að taka hjá ríkisstjórninni en þetta er án nokkurs vafa á toppnum á þeim lista. Ég tel að við Íslendingar munum öll lenda í vandræðum með að útskýra fyrir fólki sem hefur áhuga á Íslandi hvernig í ósköpunum þetta gat gerst. Það gerist stundum í heiminum að kosningar fara ekki rétt fram en það gerist í þeim löndum sem við viljum ekki bera okkur saman við af því við teljum að við höfum náð lengra á réttri braut en þær þjóðir. Við ræðum nú viðbrögð stjórnarmeirihlutans við þessari stöðu. Hún er eðli málsins samkvæmt gagnrýnd. Ég ætla, með leyfi forseta, að lesa upp úr grein Þráins Eggertssonar háskólakennara en hann segir í Morgunblaðinu 28. febrúar: „Fjölmiðlar flytja þá frétt að á Alþingi íslendinga sé sennilega meiri hluti fyrir frumvarpi um að hunsa dóm Hæstaréttar og fela þeim sem kjörnir voru ólöglega til stjórnlagaþings að skrifa nýja stjórnarskrá. Það er einnig haft eftir flestum þeirra sem upphaflega náðu kjöri að þeir muni sætta sig við þennan gjörning. Hjá norrænni þjóð eru þetta ótrúleg tíðindi. Hvað er á seyði? Sjá menn ekki að böðulgangur af þessu tagi við gerð nýrrar stjórnarskrár er sömu ættar og böðulgangur fjármálafurstanna fyrir og eftir hrun? Rætur hrunsins voru einmitt í vinnubrögðum af þessu tagi. Ef fram fer sem horfir verður ný stjórnarskrá áttaviti sem í vantar nálina og vísar samtímis til allra átta. Ég leyfi mér að vona að þeir sem nú syngja laglaust finni hinn rétta tón áður en skaðinn er skeður.“ Virðulegi forseti. Það eru litlar líkur á að af því verði því ef maður þekkir vinnubrögðin á þessum stað rétt verður þetta keyrt hratt og vel í gegn. Þeir aðilar sem eru í forustu fyrir lagadeildum háskólanna hafa sagt skoðun sína. Hér vitna ég, virðulegi forseti, í Róbert Spanó, forseta lagadeildar Háskóla Íslands. Hann segir svo, með leyfi forseta: „Það er ekki hægt að ganga út frá því með réttu að vera þeirra 25 á lista yfir þá sem urðu hlutskarpastir í stjórnlagaþingskosningum sé byggð á traustum forsendum. Velji stjórnmálamenn á Alþingi að þessir 25 skipi einhverja slíka nefnd eða ráð verður það að vera byggt á öðrum málefnalegum forsendum en þeim að þeir hafi hlotið kosningu í þessum tilteknu kosningum, sem voru metnar ógildar. Sú niðurstaða að þeir 25 sem voru í upphaflega hópnum skuli sitja í þessu ráði er ekki traust.“ Ragnhildur Helgadóttir, prófessor í lögfræði í Háskólanum í Reykjavík, segir: „Það er í sjálfu sér heimilt að breyta lögunum um stjórnlagaþing og ákveða að það verði skipað með einhverjum öðrum hætti en með kosningu. Mér finnst þetta hins vegar óheppilegt. Hæstiréttur tók, hvort sem menn eru sammála því eða ósammála, ákvörðun um að ógilda þessar kosningar, enda væru ágallarnir það alvarlegir að hann ætti ekki annarra kosta völ. Mér finnst þessi tillaga óheppileg, vegna þess að hún felur í sér að Alþingi setur sitt mat á því hvort það átti að ógilda kosninguna á grundvelli þessara annmarka í stað mats Hæstaréttar.“ Það er kannski við hæfi að annar stjórnarflokkurinn skyldi síðan setja þann mann aftur í landskjörstjórn sem sagði af sér vegna kosninganna eins og gerðist og vakti mikla athygli. Þá hugsar maður: Hvaðan kemur þessi hugmynd, hvernig verður þetta til? Það vakti athygli mína að hæstv. forsætisráðherra nefndi í þingræðu sama dag og dómur féll, svo ég vitni í ræðuna, með leyfi forseta: „Hugsanlega mætti líka veita Alþingi heimild með lögum til að kjósa 25 fulltrúa á stjórnlagaþingið, mögulega þá sömu og þjóðin hefur þegar kosið, meti Alþingi lýðræðislegt umboð þeirra fullnægjandi.“ Hún veltir upp hugmyndinni sama dag. Athyglisvert er að daginn eftir kom Gunnar Helgi Kristinsson stjórnmálafræðingur einhverra hluta vegna í fréttir Ríkisútvarpsins. Hann er með sömu hugmynd og rök hans eru þessi, með leyfi forseta: „Það er svolítið flókið að kjósa aftur vegna þess að ef þú kýst aftur geturðu náttúrlega lent í því að kosningaþátttakan fari enn þá neðar, niður í hver veit hvað, kannski 20%, 15%. Þú gætir fengið einhver allt önnur úrslit með enn þá færri atkvæðum á bak við sig og það er að mörgu leyti flókin óæskileg staða, held ég. Þannig að sennilega er skásta leiðin í þessari stöðu sú að Alþingi setji lög um stjórnlagaþing þar sem það skipar þá sem kosnir voru í kosningunni í einhvers konar nefnd sem má alveg kalla stjórnlagaþing sem hefur eins og stjórnlagaþingið ráðgefandi hlutverk gagnvart Alþingi því það verður að hafa í huga að stjórnlagaþingið hafði ekkert formlegt vald.“ Í kjölfar dr. Gunnars Helga kemur Stefán Ólafsson háskólaprófessor og hann mælir sérstaklega með því að farin verði leið sem hann kallar Gunnars Helga. Auðvitað getur þetta allt saman verið tilviljun, fyrst komi forsætisráðherra og svo í kjölfarið dr. Gunnar Helgi Kristinsson og Stefán Ólafsson sem reyna að gefa þessari hugmynd fræðilegan blæ. Vel má vera að það sé allt saman tilviljun en maður hefur séð of marga spuna hjá ríkisstjórninni og Samfylkingunni til að trúa því að öllu óbreyttu. Nú skyldi einhver segja: Er ekki allt í lagi að spinna? Það er ekki nokkur vafi á því að eitt af því sem hefur komið íslenskri þjóð í vanda og mörgum öðrum er þegar menn gleyma innihaldinu og hugsa bara um umbúðirnar, líta svo á að aðalatriðið sé að vinna umræðuna hverju sinni í stað þess að taka á innihaldi og kjarna málsins. Einhver kynni að halda að þetta sé eitthvað nýtt. Þetta er ekki nýtt - þetta er nákvæmlega það sama og Sókrates átti við að etja á sínum tíma. Þetta er mörg þúsund ára gömul deila um hvort menn skuli ræða um innihaldið, kjarnann eða hvort menn skuli nálgast hlutina þannig að aðalatriðið sé að vinna umræðuna í hvert skipti. Það getur vel verið að einhverjum hafi fundist þessi redding hafa trúverðuglegan blæ en innihaldið er einfaldlega þetta: Við lentum í því að íslenska ríkisstjórnin gat ekki haldið löglegar landskosningar og við erum eina vestræna ríkið, sem hefur lent í því. Núna ætlar stjórnarmeirihlutinn að reyna að smokra sér fram hjá vilja Hæstaréttar með reddingu. Virðulegi forseti, það segir manni bara það að þeir sem eru við stjórnvölinn 

Frú forseti. Þetta er búin að vera mikil og góð umræða og að mestu leyti málefnaleg. Ég verð reyndar að gera undantekningu sem er hv. þm. Mörður Árnason, mér fannst hann ekki vera sérstaklega málefnalegur þegar hann gaf þingmönnum Sjálfstæðisflokksins alls konar einkunnir sem mér fannst mjög ósanngjarnar og sagði að við tækjum við skipunum frá einhverjum Hádegismóum eða hvað hann kallaði það. Það er algerlega út í hött. Það vill bara svo til að við í Sjálfstæðisflokknum höfum sambærilega lífssýn og sambærilega lífsskoðun og við erum öll held ég mjög hlynnt því að fara að dómi Hæstaréttar. Þetta er hæsti réttur. Það á að hlýða honum í einu og öllu. Ég held að það hafi sameinað hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í þessari afstöðu fyrir utan að menn telja sig vera kosna á stjórnlagaþing þar sem Alþingi er. Alþingi samþykkir breytingar á stjórnarskrá. Strax að því loknu er boðað til kosninga. Þá kýs þjóðin nýtt Alþingi til fjögurra ára, því miður, vegna þess að þá er þjóðin ekkert að hugsa um stjórnarskrárbreytinguna sem slíka heldur væntanlega hvaða stjórnmálamenn fylgja góðri stefnu varðandi efnahagsmál, atvinnumál og mannréttindamál o.s.frv. Þjóðin kýs ekki eða greiðir ekki atkvæði um stjórnarskrána. Þetta finnst mér einn stærsti ljóðurinn á öllu þessu ferli sem menn eru að fara út í. Menn áttu og eiga að sjálfsögðu að breyta 79. gr. fyrst þannig að hún kveði á um að breytingar á stjórnarskrá skuli fara í þjóðaratkvæðagreiðslu sem er bindandi og mjög stóran meiri hluta þjóðarinnar þurfi til að samþykkja það vegna þess að stjórnarskrá á að vera samþykkt í sátt. Ég ætla rétt aðeins að koma inn á að ég sat í nefndinni sem reyndi að taka á því hvernig Alþingi ætti að bregðast við því allsherjarklúðri sem varð eftir að Hæstiréttur dæmdi kosninguna ógilda. Ég leitaði virkilega að einhverri lausn í þeirri nefnd. Það kom reyndar ekkert voðalega margt til greina. Fjórar leiðir voru skoðaðar eins og ég kom inn á fyrr í dag. Ég sakna þess að í þingskjalinu sem við ræðum hér, tillögu til þingsályktunar um skipun stjórnlagaráðs, er getið um álit meiri hluta nefndarinnar en ekki álit minni hlutans sem skilaði þó nokkuð löngu áliti með ákveðnum sjónarmiðum sem mér finnst vanta í umræðuna núna. Nú er það hvergi birt. Hv. þm. Birgir Ármannsson las það reyndar í ræðu sinni fyrr í dag en það finnst mér ekki nógu sniðugt. Mér finnst ljóður á öllu saman að nefndarálitið skuli ekki hafa verið birt og gert lítið úr því starfi sem ég og hv. þm. Birgir Ármannsson sinntum í nefndinni. Töluverð vinna var lögð í álitið svo það komi fram, þar var ekkert kastað til höndum og þar koma fram sjónarmið Sjálfstæðisflokksins eða að minnsta kosti okkar tveggja, við vorum sammála um þetta. Mig langaði til að nota tímann til að fara í gegnum kosninguna, bara til að menn læri af því. Nú hef ég ekki langan tíma, því miður, en ég gæti haldið langa ræðu um það að hafa svo stærðfræðilega úrlausn á niðurstöðum sem nánast enginn skilur og leiðir til furðulegra niðurstaðna. Hvað gerist ef þessi tillaga verður samþykkt en einhver segist ekki bjóða sig fram aftur? Ef sá maður er framarlega í röðinni, segjum bara að maðurinn sem fékk flest atkvæði byði sig ekki fram aftur, þá má í rauninni líta þannig á að hann hafi bara ekkert boðið sig fram. Þá skuli telja allt upp á nýtt og upp getur komið allt annar hópur - allt, allt annar því þeir 25 sem voru kosnir nutu þess sem hann nýtti ekki af atkvæðum sínum í 1. sæti. Þannig að ef einn dettur út riðlast öll röðin. Ég veit ekki hvort menn hafi hugsað til enda hvaða niðurstöðu þetta gæti gefið. Ég lít svo á að ekki sé hægt að segja að við tökum bara þann næsta ef einn hættir við vegna þess að kerfið er þannig uppbyggt að þau atkvæði sem einn frambjóðandi nýtti ekki nýttust öðrum. Við það að einn hætti við að gefa kost á sér riðlast öll röðin.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, nr. 91/2010. Flutningsmenn auk mín eru hv. þingmenn Mörður Árnason, Birgir Ármannsson, Valgerður Bjarnadóttir, Álfheiður Ingadóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir og Árni Þór Sigurðsson. Með frumvarpi þessu eru lagðar til nauðsynlegar lagfæringar, fyrst og síðast tæknilegar, á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna, nr. 91/2010, sem tengjast auknu hlutverki landskjörstjórnar við framkvæmd þeirra, samanborið við hlutverk hennar við alþingiskosningar. Samkvæmt lögunum er gert ráð fyrir að talning atkvæða fari fram á einum stað og hefur landskjörstjórn það hlutverk með höndum. Hlutverk yfirkjörstjórna eins og það er við alþingiskosningar færist því að mestu leyti yfir til landskjörstjórnar samkvæmt lögunum. Í 1. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 3. mgr. 4. gr. laganna um að ekki verði unnt að halda þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða kosningum til sveitarstjórna. Er þessi breyting lögð til þar sem kjörskrárgerð er ekki með sama hætti við sveitarstjórnarkosningar og alþingis- og forsetakosningar. Ákvæði laga um kosningarrétt við þjóðaratkvæðagreiðslur eru hliðstæð ákvæðum laga um kosningar til Alþingis og kjör forseta Íslands, en ólík ákvæðum laga um kosningarrétt til sveitarstjórna. Í 2. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 9. gr. laganna til að kveða með skýrari hætti á um verksvið landskjörstjórnar og yfirkjörstjórnar við atkvæðagreiðsluna. Ákvæði laganna gera ráð fyrir að landskjörstjórn skipi umboðsmenn andstæðra fylkinga sem skulu gæta öndverðra sjónarmiða við atkvæðagreiðsluna og talninguna og að landskjörstjórn úrskurði um gildi atkvæða sem haldin eru einhverjum annmörkum. Því þykir rétt að taka af öll tvímæli um að það sé hlutverk landskjörstjórnar að úrskurða um ágreining er orðið getur um tiltekin atvik er varða utankjörfundaratkvæði, sbr. e–h-lið 1. mgr. 91. gr. laga um kosningar til Alþingis. Í 9. gr. laganna er kveðið á um hlutverk landskjörstjórnar við talningu atkvæða, meðferð atkvæða og úrskurðarvald um gildi ágreiningsseðla en einnig að nokkru leyti í 10. gr. laganna. Nauðsynlegt er því að leggja til í 3. gr. frumvarpsins nýtt orðalag á 1. mgr. 10. gr. og fella þannig út tvítekningar. Í 4. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 11. gr. laganna um að skýrt verði kveðið á um að til þess að þjóðaratkvæðagreiðsla teljist samþykkt þurfi meiri hluti af gildum atkvæða þeirra sem taka þátt í atkvæðagreiðslunni að fylgja tillögunni. Nefndin telur nauðsynlegt að taka þetta skýrt fram þar sem annars er unnt að líta svo á að auðir seðlar og ógildir geti verið túlkaðir sem andvígir tillögunni að þessu leyti. Það kann að vera nauðsynlegt við meðferð málsins í allsherjarnefnd að skoða þetta ákvæði betur og ég mun beita mér fyrir því. Í 5. gr. eru lagðar til lagfæringar á orðalagi síðari málsliðar 3. mgr. 13. gr. laganna sem tengist þeirri tilhögun að talning atkvæða fer fram á einum stað og því er ekki unnt að láta atkvæðagreiðsluna fara aftur fram í einstöku kjördæmi, eins og segir í lögunum. Telji Hæstiréttur að slíkir verulegir ágallar séu á framkvæmd atkvæðagreiðslunnar sem ætla megi að hafi haft áhrif á niðurstöður hennar getur hann ákveðið að þjóðaratkvæðagreiðslan fari aftur fram á landinu í heild. Lagt er til að lögin öðlist þegar gildi enda nauðsynlegt þar sem stuttur tími er til þjóðaratkvæðagreiðslu um gildi laga nr. 13/2011 sem forseti synjaði undirritunar og varða heimild til handa fjármálaráðherra til að staðfesta samninga, sem áritaðir voru í London 8. desember 2010, um ábyrgð á endurgreiðslu Tryggingarsjóðs innstæðueigenda og fjárfesta til breska og hollenska ríkisins á kostnaði af greiðslu lágmarkstryggingar til innstæðueigenda í útibúum Landsbanka Íslands í Bretlandi og Hollandi og greiðslu eftirstöðva og vaxta af þeim skuldbindingum. Ég legg til að frumvarpinu verði vísað til allsherjarnefndar að lokinni 1. umr. Ég ítreka að lokum að frumvarpið snýr að lagatæknilegum úrbótum á lögum um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Er með því leitast við að sníða af framkvæmdarlega ágalla.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir ágæta lýsingu á þessu frumvarpi. Hún er reyndar dálítið döpur, því að um er að ræða ákveðinn galla í lögum sem tiltölulega nýlega voru sett. Það er mjög slæmt að Alþingi skuli þurfa - því miður allt of oft - að leiðrétta lög sem hafa verið samþykkt. Það beinir sjónum að því hvort menn þurfi ekki að fara að vinna örlítið hægar, ekki vera að skutla málum hér í gegn með hraði, taka mál út úr nefnd í ágreiningi o.s.frv. Þetta er allt of algengt og ég legg til að menn fari sér eitthvað hægar í framtíðinni. Ég hef ekki frekari spurningar um þetta en það er rétt skilið hjá mér að þetta er leiðrétting á því sem hafði miður farið áður í lagasetningu.

Frú forseti. Já, þetta eru lagatæknilegar leiðréttingar. Ég get alveg tekið undir gagnrýni þingmannsins á að sú staða sé uppi að við séum að laga til lagasetningu sem er ekki eldri en þessi lög eru. Ég held að Alþingi þurfi að skoða þau mál nánar. Frá því ég settist á þing árið 2007 hefur þetta komið of oft fyrir. Ég minnist þess að minnsta kosti í eitt skipti að hafa reynt að hægja á löggjöf sem ég taldi brot á stjórnarskránni sem tókst ekki, en síðan fór sú leiðrétting fram. En það er ágætisábending sem hv. þm. Pétur H. Blöndal setti fram og ég tek undir hana.

Hæstv. forseti. Ég er einn af flutningsmönnum frumvarpsins og tek undir þau sjónarmið sem komu fram í ræðu hv. 1. flutningsmanns, Atla Gíslasonar. Ég held að hann hafi gert ágæta grein fyrir því að frumvarpið er flutt til að lagfæra lagatæknilega galla á löggjöf um þjóðaratkvæðagreiðslur. Ég held að mikilvægt sé, fyrst ábendingar eru komnar fram um þætti af þessu tagi, að Alþingi bregðist við og geri þær lagfæringar sem nauðsynlegar eru. Ég ætlaði við þessa umræðu eingöngu að árétta það sem fram kom þegar málið var rætt á vettvangi allsherjarnefndar, áður en það kom hér inn sem þingskjal, að við þurfum að skoða það betur og láta lesa það betur - þegar verið er að gera breytingar þá getur það leitt til annarra breytinga og fyrst við höfum nokkra daga til að vinna það verk er sjálfsagt að láta lesa það yfir af hálfu lögfræðinga og eins manna sem reynslu hafa af framkvæmd kosninga. Ég vildi líka taka fram að það kann að vera að í allsherjarnefnd komi fram tillögur um fleiri breytingar í þessu efni, ég vildi bara nefna það hér. Slíkar tillögur eru ekki á borðinu eins og er en það kann að vera að ástæða verði til að gera tillögur um ívið fleiri breytingar, en þá einvörðungu út frá þessum lagatæknilegu sjónarmiðum en ekki út frá neinum efnisþáttum sem máli skipta.

Forseti. Ég er einn af flutningsmönnum þessa máls og það kemur ekki á óvart að ég styð það. Ég kom ekki hér til að ræða um það efnislega heldur að segja frá því, eins og ég hygg að hafi komið fram í ræðu framsögumanns, að upphaflega stóð til að allsherjarnefnd flytti þetta sem slík, en úr varð að það gera átta þingmenn í allsherjarnefnd. Ég tek þátt í þeim flutningi vegna þess að þær lagfæringar sem um er að ræða eru til komnar vegna mistaka í vinnslu þingsins og allsherjarnefndar, þess vegna sjálfsagt að nefndin, eða að minnsta kosti þorri nefndarmanna, flytji málið. Hér er ekki um það að ræða að framkvæmdarvaldið hafi falið nefndinni með einhverjum hætti að flytja málið sem ég tel ótæka aðferð nema í algjörum undantekningar- og nauðungartilvikum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um húsnæðismál. Frumvarpið er liður í aðgerðum stjórnvalda vegna skulda- og greiðsluvanda heimilanna í landinu og varðar uppfyllingu samkomulags ríkisstjórnarinnar frá í desember síðastliðnum um víðtækar aðgerðir til að mæta þessum vanda. Á grunni samkomulagsins voru þann 15. júní síðastliðinn settar verklagsreglur fyrir lánveitendur á íbúðalánamarkaði um hvernig skyldi staðið að því að mæta vanda yfirveðsettra heimila. Íbúðalánasjóður er aðili að samkomulaginu og þarf vegna þess heimild til að færa niður veðkröfur sjóðsins á hendur einstaklingum. Frumvarpið fjallar um þetta og er gert ráð fyrir slíkri heimild fyrir Íbúðalánasjóð að því gefnu að uppreiknuð staða krafnanna miðað við 1. janúar 2011 sé umfram 110% af verðmæti fasteignar í eigu lántaka eða maka hans, auk nánari skilyrða sem fram koma í frumvarpinu. Heimild þessi er sett fram sem bráðabirgðaákvæði og gert er ráð fyrir að Íbúðalánasjóður geti tekið við umsóknum á grundvelli þess til 30. júní næstkomandi. Niðurfærslur á veðkröfum munu einungis koma til greina vegna skulda sem stofnað var til vegna kaupa eða byggingar fasteigna fyrir 1. janúar 2009. Ekki verður heimilt að færa niður veðkröfur sem stofnað var til vegna lána til endurbóta á fasteignum, þ.e. lána sem voru umfram verðmæti hinnar veðsettu eignar við lánveitinguna. Samkvæmt frumvarpinu getur niðurfærsla veðkrafna í eigu Íbúðalánasjóðs numið að hámarki 4 millj. kr. fyrir einstakling og allt að 7 millj. kr. fyrir hjón, sambýlisfólk og einstæða foreldra. Skilyrði fyrir þessu er að lántaki eða maki hans eigi ekki aðrar aðfararhæfar eignir eða veðrými sem svarar að hluta eða öllu leyti til fyrirhugaðrar niðurfærslu á veðkröfum. Séu slíkar eignir fyrir hendi er fyrirhuguð niðurfærsla lækkuð sem því nemur. Við afgreiðslu niðurfærslu um 4 eða 7 milljónir samkvæmt framanskráðu er búið að afnema ákvæði um að skoða greiðslubyrði af skuldum en það er hins vegar gert ef upphæðir niðurfærslu verða hærri. Ef veðsetning eignar eftir niðurfærslu miðað við þessi hámörk er enn yfir 110% af verðmati og greiðslubyrði lántakenda yfir 20% af heildartekjum þeirra er lagt til að Íbúðalánasjóði verði heimilt að færa kröfur enn frekar niður og þá að hámarki um 15 millj. kr. hjá einstaklingi og 30 millj. kr. hjá hjónum, sambýlisfólki og einstæðum foreldrum. Ég vek athygli á því að í frumvarpinu eru sett skilyrði um að afskriftir skulda geti ekki leitt til þess að veðsetning fari niður fyrir 110% af verðmæti fasteignar eða að greiðslubyrði af skuldum verði lægri en 18% af tekjum, þ.e. ef farið er í hærri tölur en þessar 4 og 7 milljónir. Í frumvarpinu er sérstaklega fjallað um hvernig staðið skuli að verðmati fasteigna við þessar aðstæður og skal miða við fasteignamat eða markaðsverð þeirra, hvort sem er hærra. Telji Íbúðalánasjóður að skráð fasteignamat gefi ekki rétta mynd af verðmæti eignar skal hann á eigin kostnað afla verðmats löggilts fasteignasala, þ.e. Íbúðalánasjóður skal kosta það. Sé fasteign ekki fullbyggð skal Íbúðalánasjóður ávallt afla verðmats löggilts fasteignasala á eigin kostnað. Lántakendur sem óska eftir niðurfærslu veðkrafna skulu sækja um til Íbúðalánasjóðs ef kröfur sjóðsins eru aftast í veðröð íbúðalána sem hvíla á fasteigninni en annars til viðkomandi kröfuhafa sem beinir þá umsókninni til sjóðsins ef þörf er fyrir aðkomu hans að niðurfærslunni. Umsókn skulu fylgja öll gögn sem áskilin eru af hálfu Íbúðalánasjóðs og skal umsækjandi staðfesta að allar upplýsingar séu veittar samkvæmt bestu vitund. Íbúðalánasjóður er reiðubúinn að taka á móti umsóknum um afskriftir og hefur raunar þegar fengið nokkur hundruð umsóknir sem þar eru til skoðunar með fyrirvara um samþykki frumvarpsins. Ég hef rakið helstu efnisatriði frumvarpsins en vík nú að þeim kostnaði sem áætlað er að fylgi þessum aðgerðum. Það er mat Íbúðalánasjóðs að hjá viðskiptavinum hans séu um 11.400 fasteignir yfirveðsettar og þar af muni eigendur um 9.160 íbúða njóta góðs af afskriftum lána samkvæmt frumvarpinu. Sjóðurinn áætlar að afskriftaþörf vegna frumvarpsins geti að hámarki orðið um 27,1 milljarður kr. og telur raunar það mat sitt vera í hærri kantinum. Þetta er í hærri kantinum er vegna þess að það á eftir að taka tillit til annarra aðfararhæfra eigna. Þannig er reiknað með að allir sem á því eiga rétt muni sækja um niðurfellingu skulda en sjóðurinn telur óvíst að svo verði, þ.e. margt bendir til þess að ekki muni allir sækja þarna um. Ég ætla ekki að rekja í smáatriðum þá þætti sem áhrif geta haft á heildarniðurstöðu kostnaðar vegna afskrifta samkvæmt þessu frumvarpi en ýmislegt getur komið til. Eins og ég gat um áðan hefur Íbúðalánasjóður þegar fengið hátt á fjórða hundrað umsóknir eða raunar nokkur hundruð umsóknir, þær eru ríflega 400, um afskriftir samkvæmt ákvæðum þessa frumvarps. Skoðun á þeim hefur leitt í ljós að afskriftaþörf verður í reynd um 20% lægri að meðaltali en nemur hámarksheimild til afskrifta. Þá má einnig nefna að þegar sjóðurinn keypti fasteignaveðlán af viðskiptabönkunum voru 20% af kaupverðinu sett í varasjóð til að mæta hluta afskrifta af lánunum þegar þar að kæmi. Gert er ráð fyrir að 110%-leiðin falli undir þetta samkomulag og verði það niðurstaða lækkar heildarfjárhæð áætlaðra afskrifta um tæpa 1,5 milljarða kr. Ef ekki kæmi til það úrræði sem lagt er til með þessu frumvarpi var engu að síður áætlað að Íbúðalánasjóður þyrfti að afskrifa um 7 milljarða kr. hjá einstaklingum á næstu þremur árum. Fjármálaráðuneytið áætlar því að þegar upp er staðið aukist afskriftaþörf sjóðsins um 14,8 milljarða kr., nettó. Það er mat fjármálaráðuneytisins að afskriftir á lánum einstaklinga vegna 110% úrræðisins verði samtals 21,8 milljarða kr. í ársreikningi 2010. Heildarafskriftaþörf sjóðsins árið 2010 er hins vegar áætluð um 35,6 milljarðar kr. vegna einstaklinga, vegna lögaðila og vegna lánasamninga við fjármálastofnanir og inni í því eru þessir 21,8 milljarðar. Í fjáraukalögum ársins 2010 var veitt heimild til að efla eiginfjárstöðu Íbúðalánasjóðs um allt að 33 milljarða kr. þannig að hún gæti orðið allt að 5% af áhættugrunni sjóðsins og að sjóðnum væri þar með gert kleift að mæta afskriftaþörf vegna útistandandi lánveitinga og áhrifum af ráðstöfunum vegna skuldavanda heimilanna. Samkvæmt nýjustu áætlunum er nú gert ráð fyrir að eigið fé sjóðsins aukist lítið eða ekkert í tengslum við þessar ráðstafanir og miðað við 33 milljarða kr. framlag úr ríkissjóði má ætla að gjaldfæra þurfi í ríkisreikningi fyrir árið 2010 afskrift sem svarar til nánast alls framlags ríkisins sem þegar hefur verið heimilað að veita til sjóðsins. Gangi þetta eftir kemur það fram sem aukin útgjöld og rekstrarhalli á ríkissjóði sem því nemur á árinu 2010. Verði þörf fyrir aukin eiginfjárframlög á komandi árum mun það á sama hátt leiða til afskrifta á rekstrarreikningi ríkissjóðs. Gera verður ráð fyrir því að fjármagna þurfi eiginfjárframlög með lántökum og því verður að gera ráð fyrir vaxtakostnaði af slíkum framlögum sem gæti numið 1,1 milljarði kr. á ári. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi er þessi lagabreyting lögð til vegna þeirra aðgerða sem stjórnvöld ákváðu að grípa til í þágu heimila í landinu sem telja má yfirskuldsett vegna húsnæðislána. Aðgerðirnar byggjast á umfangsmikilli greiningu sem gerð var á vanda heimilanna og samkomulagi við helstu hagsmunaaðila, lánastofnanir og lífeyrissjóði. Í heild er áætlað að lækkun íbúðaskulda vegna þessara aðgerða geti numið allt að 100 milljörðum kr. og þær snerti með beinum hætti fjárhag um 60 þúsund heimila. Með þessu mun draga úr vanskilum heimila við lánastofnanir. Heimilin fá aukið borð fyrir báru og því líklegt að eftirspurn í hagkerfinu muni aukast. Við vissum alltaf að aðgerðir í þágu skuldsettra heimila væru kostnaðarsamar en við vissum líka að ef ekkert yrði að gert mundi það reynast samfélaginu dýrkeypt og kippa stoðunum undan fjölda heimila og fjölskyldna í landinu með ófyrirsjáanlegum afleiðingum. Það er orðið afar brýnt að sjá fyrir endann á þeim aðgerðum sem eru svo mörgum heimilum nauðsynlegar til að rétta úr kútnum þannig að fólk geti á ný öðlast trú á framtíðina og sett sér markmið í lífinu sem snúast um annað og meira en næstu skuldaskil. Frumvarpið sem ég mæli hér fyrir er að mínu mati vandað og vel ígrundað enda miklir hagsmunir í húfi þó að það verði að viðurkennast að slíkar aðgerðir eru alltaf viðkvæmar, hvernig þær hitta á einstaklinga, hvernig menn falla undir þær reglur sem settar eru á hverjum tíma og það er auðvitað erfiðleikarnir við það að setja svona lög. Ég vonast til að frumvarpið hljóti góða umfjöllun í þinginu og sömuleiðis hjá hv. félags- og tryggingamálanefnd.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta frumvarp og fyrir ræðuna. Maður er dálítið - hvað á ég að segja, þau tíðindi sem hér koma fram um gífurlegan kostnað ríkissjóðs vegna þessara niðurfærslna eru dálítið sláandi. Það er bara þannig. Það er sem sagt verið að greiða fyrir það að hér varð verðfall á fasteignum umtalsvert og ríkið ákveður að skera kúfinn af. Það var mikil verðhækkun áður og þeir sem keyptu eftir mitt ár 2004 hafa tapað stórlega á því, þ.e. íbúðirnar hafa lækkað töluvert meira en lánin sem menn tóku sem eru verðtryggð, og á sama hátt eru þeir sem keyptu áður enn þá í gróða. Það sem ég er hugsi yfir er það að hér er verið að gefa fordæmi fyrir því að þegar svona verðfall verður eða þegar menn missa mikið af eignum af ýmsum ástæðum þá komi ríkið og skeri ofan af skuldunum. Það sem maður sér og það sem ég hef helst í huga er að í áratugi gerðist það úti á landi að fólk sem byggði hús þar fór yfirleitt úr segjum 5 millj. kr. eiginfjárstöðu niður í mínus 5 millj. kr. eiginfjárstöðu á þeim tíma. Það datt engum í hug að bæta fólki það upp á þeim tíma. Svo vil ég líka nefna að um allan heim eða víða um Evrópu og í Bandaríkjunum er gífurlega mikið verðfall á fasteignum og þar eru lán ekki verðtryggð en þar lenda menn líka í neikvæðri eiginfjárstöðu. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra hvort stjórnvöld í þeim ríkjum hafi gripið til sambærilegra aðgerða til að leiðrétta skuldastöðu. Í seinna andsvari á eftir ætla ég svo að spyrja um stöðu atvinnulausra.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að vekja athygli einmitt á máli sem ég hef mjög oft komið inn á og hefur stundum vakið furðu mína í sambandi við umræðuna um skuldavanda heimilanna. Það er einmitt það að slík áföll eins og hér hafa dunið yfir á síðustu árum hafa dunið yfir ákveðin svæði landsins áður og jafnvel í miklu meira mæli, þar sem eignir hafa jafnvel fallið niður í hálfvirði á til þess að gera skömmum tíma á stórum svæðum eins og á Vestfjörðum. Við höfum búið við það sem erum utan höfuðborgarsvæðisins eða Stór-Reykjavíkursvæðisins kannski frekar að láti maður byggja fyrir sig íbúð má maður reikna með að hún falli bara á fyrsta ári, ef maður þarf að fara í endursölu, um 20%. Þannig hefur þetta verið í fjöldamörg ár. En það breytir ekki því að þarna er verið að reyna að hreinsa til í bankakerfinu og reyna að hraða þeirri hreinsun. Ég held að það sé afar mikilvægt að í staðinn fyrir að bíða með að þetta lendi endalaust í vandræðum sé aðeins reynt að skerpa á því. Það sem gert var með þessum samningi allra aðila í desember og í verklagsreglunum núna í janúar var að reyna að ná utan um og hraða öllum aðgerðum þannig að menn geti einmitt farið að stoppa og segja: Nú er þetta komið eins og við ætlum að reyna að búa um þetta og menn verða svo að bjarga sér þaðan í frá. Auðvitað verður það ekki auðvelt en það þarf engu að síður einhvern tímann að stoppa vegna þess að menn geta ekki reiknað með því eða endalaust verið að búast við betri úrlausnum. Ég þakka einnig hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á því að það er nákvæmlega þannig, miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið hjá þeim sem hafa skoðað það, að það virðist ekkert land í heiminum hafa gripið til jafnvíðtækra aðgerða í þágu heimilanna og Ísland, þ.e. að hér er verið að grípa til víðtækari aðgerða til að endurreisa hlutina. Auðvitað er það bundið við að við höfum verið með verðtryggingu sem hefur farið býsna illa með fólk og krónan okkar hefur verið erfið í þessu samhengi. 

Frú forseti. Samkvæmt upplýsingum mínum hafa fasteignir fallið mikið í verði víða um Evrópu og mjög mörg heimili þar, og jafnvel stærra hlutfall en á Íslandi, hafa lent í þeirri stöðu að skuldir eru hærri en eignir. Það er vegna þess að eignir hafa lækkað í verði og þar er þó engri verðtryggingu um að kenna. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra út í eftirfarandi. Hann talar um að þetta muni örva eftirspurn. Það mun gerast mjög hægt því að þegar skuldir eru lækkaðar lækka afborganir á hverju ári um alla framtíð um sama hlutfall. Segjum að skuldirnar lækki um 30% þá lækka greiðslur um 30% um alla framtíð en ekki strax. Það væri miklu áhrifaríkara og hefði miklu meiri áhrif ef menn notuðu þá gífurlegu fjármuni, sem hér er verið að nota af fé skattgreiðenda, til þess að hækka eða bæta atvinnuleysisbætur. Eitt mesta áfall heimilanna í kjölfar hrunsins var atvinnuleysið en ekki endilega eignahrunið eða hækkun á verðtryggingu og jafnvel ekki hækkun á gengistryggðum lánum sem búið er að laga með aðstoð Hæstaréttar. Ég tel að atvinnuleysið, sá forsendubrestur hjá fólki að verða skyndilega atvinnulaust án þess að eiga von á því og eiga enga sök á því, hafandi komið upp fjölskyldu, eignast börn og keypt bíla, húsnæði og annað slíkt og verða svo allt í einu atvinnulaus og geta ekki borgað af lánum eða neitt, sé mesti forsendubresturinn. Mér finnst menn ekki hafa sinnt því nægilega mikið. Ætti ekki að setja þessa gífurlegu fjármuni í að bæta og hækka atvinnuleysisbætur? Það mundi fara beint í æð, það færi beint út í efnahagslífið vegna þess að þeir peningar væru notaðir til neyslu á hverjum tíma. Þeir peningar sem hér eru notaðir af skattpeningum fara í að lækka skuldir og koma einhvern tímann í framtíðinni til góða sem innspýting inn í efnahagslífið. Þetta er eiginlega versta leiðin til að örva atvinnulífið núna með miklum fjármunum.

Hæstv. forseti. Ég held að þetta sé rétt sem kom fram varðandi Evrópu. Ég hef kannski sagt þetta eitthvað óskýrt en það er alveg rétt, það hefur orðið verðfall um allan heim raunar á eignum og menn hafa í sumum tilfellum verið í neikvæðri eignastöðu. Afleiðingarnar af því að vera með eins og við mjög margar yfirveðsettar eignir eru að markaðurinn deyr út líka í sambandi við íbúðalán. Menn geta ekkert hreyft sig, menn geta ekki gripið til aðgerða til að bjarga sér út úr erfiðri stöðu með því að fara úr stórum eignum og minnka þær. Það má kannski segja að það séu jákvæðustu áhrifin af þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Það er rétt sem fram kom að mánaðarlegar afborganir lækka ekkert endilega mjög mikið þó að höfuðstóllinn lækki vegna þess að þetta dreifist á mjög langan tíma og aðrar aðferðir hefðu hugsanlega, eins og innspýting á peningum, haft meiri áhrif. Ég held að sá sem hér stendur og hv. þm. Pétur H. Blöndal deilum þeirri skoðun að eitt brýnasta velferðarmálið væri auðvitað að auka atvinnu og reyna að losa fólk út úr því atvinnuleysi sem hér er. Það er gríðarlega mikilvægt vegna þess að það áfall þegar fólk dettur úr kannski þokkalegum tekjum yfir í algjörar lágmarkstekjur og verður að búa við það í langan tíma raskar öllu heimilishaldi og öllum ráðstöfunartekjum. Ég treysti á að þetta mál fari nú til félags- og tryggingamálanefndar og þar geta menn rætt og metið áhrifin af þessu og skoðað stöðuna. Það er alveg rétt sem hér var sagt, það eru gríðarlega miklir peningar hér undir en ef maður skoðar það í því samhengi að Íbúðalánasjóður er með 700 milljarða í íbúðarhúsnæði og hvað þeir hafa tapað akkúrat í þessum áföllum eru það sem betur fer ekki háar prósentur.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir ítarlega yfirferð yfir frumvarpið. Eins og fram kom í máli hans er það mikilvægur þáttur í því að ríkið geti staðið við sinn þátt af samkomulaginu við Samtök fjármálafyrirtækja og Landssamtök lífeyrissjóða um að afskrifa hluta af húsnæðisskuldum landsmanna sem eru með yfir 110% veðsetningu í húsnæði. Félags- og tryggingamálanefnd mun fjalla um málið strax í næstu viku enda vitum við að það er brýnt að koma því úrræði á laggirnar. Ýmsir óvissuþættir koma nú fram í kostnaðarumsögn frá fjármálaráðuneytinu varðandi fjárhagsstöðu sjóðsins og byggir það á nýrri fjárhagsáætlun Íbúðalánasjóðs. Töluverð óvissa ríkir um fjárhag sjóðsins og við munum sjá betur hvaða áhrif það mun hafa þegar búið verður að fara í afskriftir í öllu lánakerfinu. Þess er nú að vænta og við vonum að það muni hafa þau áhrif að það auðveldi fólki að greiða af lánum sínum og þá muni draga úr þeirri afskriftaþörf sem annars hefði orðið ef ekkert hefði verið gert. Það er því með engu móti hægt að meta nettóáhrifin af því núna en í yfirferð nefndarinnar munum við reyna að fá eins glögga mynd af stöðu sjóðsins og hægt er, enda er það á ábyrgð okkar á Alþingi að átta okkur á mögulegum fjárútlátum ríkissjóðs vegna Íbúðalánasjóðs sem og annarra sjóða, stofnana og útgjaldaliða ríkisins. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir gott frumvarp og góða yfirferð yfir málið.

Frú forseti. Ég vil einnig þakka hæstv. velferðarráðherra fyrir yfirferðina í málinu sem var ítarleg og greinargóð. Félags- og tryggingamálanefnd mun fara yfir málið og ræða það á nefndadögum í næstu viku. Komið hafa fram nokkur atriði í umræðunni sem nefndin mun sannarlega þurfa að velta upp. Eitt af því sem þó hefur ekki komið upp er til að mynda hvort það muni þurfa að hnika til dagsetningum í síðustu málsgrein frumvarpsins þar sem talað er um 30. júní 2011. Það er ekki víst að frumvarpið verði orðið að lögum fyrr en í fyrsta lagi um miðjan þennan mánuð og það getur verið dálítið knappur tími fyrir Íbúðalánasjóð, sérstaklega með hátíðum og öðru sem kemur þarna inn á milli, að klára að vinna úr þeim umsóknum sem koma. Nefndin mun fara yfir það m.a. með starfsfólki Íbúðalánasjóðs og velferðarráðuneytisins hvort þörf muni verða á því. Það er rétt að kostnaður vegna þessa úrræðis er óviss og er nánast útilokað að gera sér fullkomlega grein fyrir honum fyrir fram. Við munum samt reyna það eftir megni í nefndinni og væntanlega ræða við fulltrúa í fjárlaganefnd og/eða nefndina sjálfa með hvaða hætti það muni hafa áhrif og jafnframt hvernig gera þurfi ráð fyrir því annaðhvort á fjáraukalögum eða við fjárlög næsta árs. Afskriftaþörf Íbúðalánasjóðs vegna þessa máls er óviss eins og komið hefur fram. Það kann vel að vera að með því að greiðslustaða almennings batni almennt með þessu samkomulagi, muni það minnka nettóafskriftaþörfina í heild. Það verður kannski mikilvægasta afleiðingin af því að ljúka þessu máli og um leið aðstoða heimilin í landinu við að komast í það ástand sem hæstv. ráðherra orðaði svo vel áðan, að geta hugsað lengra fram í tímann en fram að næstu afborgun. Nefndin mun fara ítarlega yfir málið á nefndadögum. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að flytja það.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta efnahags- og skattanefndar sem finna má á þskj. 911 og varðar það mál sem snýr að kyrrsetningu eigna. Sambærilegt mál var á síðasta löggjafarþingi og fest í lögum um tekjuskatt síðasta þingdag fyrir páska á síðastliðnu ári, 2010. Nú er það komið aftur á vettvang þingsins vegna þess að þegar farið var að starfa eftir lögunum var það niðurstaða dómstóla að ekki hefði verið fullnægjandi að setja heimildir til kyrrsetningar eigna einvörðungu inn í tekjuskattslögin eins og gert var, og vísa síðan í önnur lög og láta heimildina ná til þeirra, heldur væri nauðsynlegt að heimildin væri sett inn í lög um hvern einn skatt, t.d. virðisaukaskatt. Af þeim formástæðum er nauðsynlegt að gera breytingar á fleiri lögum en þá var gert ef ætlunin er að hafa heimildir í lögum til að kyrrsetja eignir vegna skattrannsókna sem þingið ætlaði að leiða í lög á síðasta þingi. Ástæða þess að í þennan leiðangur var ráðist upphaflega var skýrsla Ríkisendurskoðunar sem sýndi okkur glögglega, því miður, að í flestum tilfellum er niðurstaðan sú þegar skattrannsóknir fara fram, upp kemst um skattsvik og sótt er eftir því fé sem skotið var undan og lagðar á fésektir, innheimtast fésektirnar ekki. Í langflestum tilfellum, þá loksins að það margra ára ferli er að baki, er engar eignir lengur að finna hjá hlutaðeigandi skattgreiðanda, hvort sem það er fólk eða fyrirtæki. Því er talið nauðsynlegt að styrkja og efla heimildir til að kyrrsetja eignir miklu fyrr í ferlinu þannig að menn geti ekki skotið þeim undan eða varið þeim til annarra hluta á meðan málin eru í rannsókn og vinnslu, en rannsókn og vinnsla á skattrannsóknarmálum eru eðli málsins samkvæmt alltaf tímafrekar. Þess vegna var það sett í lög í fyrra og sá skilningur sem það mætti í þinginu þá er auðvitað enn fyrir hendi. Það er vilji til að setja þær heimildir inn í fleiri lög með formlegum hætti til að bregðast við og uppfylla þær ábendingar sem Hæstiréttur hafði í því efni. Mikið hefur verið rætt á vettvangi efnahags- og skattanefndar, bæði á síðasta löggjafarþingi og yfirstandandi þingi, hvort hér sé of langt gengið. Nefndin hefur fengið til sín fjölda gesta til að fjalla um það. Niðurstaða okkar í meiri hlutanum eftir þá umfjöllun er að sú heimild sem veitt er skattrannsóknarstjóra sé algerlega sambærileg við þá heimild sem lögreglan hefur til kyrrsetningar eigna. Það sé því löng hefð fyrir slíku úrræði í íslenskum lögum og reynsla af notkun þess. Hér er fleiri aðilum en lögreglunni, í þessu tilfelli skattrannsóknarstjóra, falin sú heimild af þeim efnislegu ástæðum sem ég áður rakti. Því miður er það reyndin að fésektir innheimtast nær aldrei því að eignir eru engar hjá þeim sem í hlut eiga þegar rannsóknum og ferlinu öllu er loks lokið. Við umfjöllun málsins á síðasta löggjafarþingi taldi meiri hlutinn þó rétt, til þess að gæta meðalhófs og að réttindum þeirra sem í hlut eiga, að gera breytingar á frumvarpinu í þá veru að tryggja þeim sem fyrir þessu verða heimild til að skjóta málum sínum fyrir dóm og fá úrskurð þar um. Við umfjöllun að þessu sinni telur meiri hlutinn rétt að taka sérstaklega fram að heimildin sé bundin við skattrannsóknir er varða brot á 262. gr. almennra hegningarlaga, þ.e. hún nær aðeins til alvarlegra brota. Það er alveg skýrt að úrræðið er til þess að kyrrsetja eignir þar sem umtalsverðar fjárhæðir eða alvarleg brot eru annars vegar en ekki til að nota í öllum málum, smáum og stórum, léttvægum og alvarlegum. Við í meiri hlutanum teljum að með þeim ráðstöfunum, því sem í frumvarpinu felast og með þeirri löngu reynslu sem er af notkun sambærilegrar kyrrsetningarheimildar í lögunum sé með fullnægjandi hætti tryggt að þeir sem fyrir þessu verða geti treyst því að það sé aðeins gert í alvarlegum málum og að þeir geti leitað með mál sín til dómstóla. Með þessum breytingum mælum við í meiri hlutanum með því að málið verði gert að lögum. Að áliti meiri hlutans standa fulltrúar fjögurra af fimm stjórnmálaflokkum í nefndinni, stjórnarflokkanna, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, Hreyfingarinnar og Framsóknarflokks, þó með fyrirvara. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Magnús Orri Schram, Álfheiður Ingadóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Þór Saari og Birkir Jón Jónsson, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágæta ræðu. Hann fór nokkuð í gegnum þetta. Hann sagði í ræðu sinni að engar eignir fyndust lengur í búinu. Þá vil ég spyrja hvort hann hafi einhverja vísbendingu eða einhverjar upplýsingar um að við rannsókn hafi komið í ljós að eignum hafi verið skotið undan áður? Það er nefnilega þannig, frú forseti, eins og ég hef margoft bent á, að það er veila í hlutabréfaforminu og við það geta myndast gífurlegir peningar sem ekki eru til. Menn láta peninga fara hring eftir hring, mynda keðju af fyrirtækjum sem bítur í skottið á sér, jafnvel með eignarhaldi í Tortóla eða Lúxemborg, þannig að það sé ekki vitað. Og peningarnir fara hring eftir hring og sýna mikið eigið fé sem ekki er til. Þetta hefur orðið til þess að hér varð hrun og þegar öll sú mikla auðlegð hrundi var ekkert eftir. Þeir peningar fóru ekki neitt, þeir voru aldrei til. Þeir voru sýndir í bókunum og ég hef ansi sterkan grun um að það sem menn töldu vera eignir hafi ekki verið neinar eignir. Menn voru að lána til kaupa á hlutabréfum. Þá töldust lánin sem eign, en hlutabréfin ekki sem skuld. Þetta er einfaldasta formið af því að búa til peninga sem ekki eru til, þeir fara í hring. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi eitthvað fyrir sér í því að fullyrða að engar eignir hafi lengur verið í búunum sem voru gjaldþrota.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og fyrir að gefa mér tækifæri til að skýra betur þennan þátt. Það er hárrétt athugað hjá hv. þingmanni að auðvitað er það ekki þannig um alla þá aðila sem lagðar eru fésektir á og ekki innheimtast að hjá þeim hafi öllum verið eignir sem hafi verið skotið undan. Það er auðvitað þannig, eins og kom fram í máli hv. þingmanns, að stundum geta þetta hafa verið eignabólur eins og hann lýsti ágætlega. Stundum geta skattsvikin auðvitað átt rót sína að rekja til fjárhagserfiðleika og menn hafa freistast til þess að brjóta lögin til að grípa til ráðstafana í erfiðleikum og þar af leiðandi hafa ekki verið neinir fjármunir til að greiða sektir. En það er full ástæða til að ætla, meðal annars vegna þess að við höfum ekki haft nægilegan aga í utanumhaldinu um hlutafélög, að allnokkur dæmi séu um að það hafi verið eignir í félögum þar sem rannsóknir hófust sem ekki voru lengur til staðar þegar ferlinu var lokið. Þetta mál veitir skattrannsóknarstjóra auðvitað bara heimildir til að kyrrsetja eignir sem eru til. Því ef engar eignir eru til hjá viðkomandi aðilum er náttúrlega ekkert til að kyrrsetja.

Frú forseti. Hv. þingmaður veit náttúrlega að í nefndinni var rætt um fyrirbæri sem heitir árangurslaus kyrrsetning. Hún getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir þann sem reynt er að kyrrsetja hjá. Þetta er náttúrlega alveg furðulegt fyrirbæri og ég mun koma inn á það á eftir í ræðu minni hvort ekki sé ástæða til að skoða það nákvæmar en gert hefur verið. Ég hef grun um að í flestum tilfellum hafi aldrei verið neitt í þessum fyrirtækjum, þau hafi verið tóm. Þau sýndu eitthvert gífurlegt eigið fé, bankarnir sýndu meira að segja gífurlegt eigið fé. Ég veit ekki hvað varð af því, það bara hvarf, enda var það ekki til. Það var falið í alls konar hringjum, peningarnir fóru í hring, sami peningurinn notaður aftur og aftur og látinn sýna í hvert skipti aukið eigið fé. Ég held að menn ættu frekar að snúa sér að því að laga þessa veilu í hlutabréfaforminu en því miður er hún ekki einskorðuð við Ísland, heldur er hún um allan heim. Sennilega er efnahagur heimsins oftalinn um þó nokkuð háar prósentur, kannski 10, 15 eða 20% vegna þess arna. Krosseignarhald, raðeignarhald, lánveitingar þvers og kruss til kaupa á hlutabréfum þvers og kruss og samfléttun hlutafélaga er þvílíkt útbreidd, sérstaklega í Japan, Kóreu og í Þýskalandi, að örugglega er um mikla oftalningu að ræða. Það er því ekkert víst að til staðar hafi verið einhver eign þó að fyrirtæki hafi sýnt glimrandi góða eiginfjárstöðu.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það er mikilvægt að leiðrétta ýmsa markaðsbresti sem stuðla að fjármálakreppum á hinum alþjóðlega vettvangi. Það breytir því hins vegar ekki að full ástæða er til þess að fá skattrannsóknarstjóra heimildir til að kyrrsetja eignir þegar rökstuddur grunur er um alvarleg skattalagabrot. Það hefði fyrir löngu átt að vera búið að færa honum þær heimildir því við verðum að auka aðhald og aga í skattamálum eins og á svo mörgum öðrum sviðum í samfélaginu. Hvað varðar árangurslausa kyrrsetningu er það rétt hjá hv. þingmanni að við ræddum hana talsvert. Það er fyrirbæri sem hefur lengi verið í lögum og er eðlilegt að menn velti því fyrir sér því að á grundvelli þess er hægt að knýja fram gjaldþrotaskipti hjá einstaklingum og lögaðilum og það er gríðarlega alvarleg aðgerð. Það heyrir hins vegar til algerra undantekninga að því úrræði hafi verið beitt, en það getur verið ástæða til að beita því. Telji menn til að mynda að sá sem í hlut á hafi gripið til óeðlilegra ráðstafana áður en að kyrrsetningaraðgerðunum kom þá kunna að vera ástæður til að knýja fram gjaldþrot svo að virk verði þau lagaúrræði sem við höfum hér sett, og ég fékk raunar lengt hér á síðasta þingi, fyrir skiptastjóra til þess að rifta aftur í tímann þeim óeðlilegu gjörningum sem þeir telja sig komast að við rannsókn á búinu. Í slíkum tilfellum getur verið nauðsynlegt að beita þessu úrræði, en ég er sammála hv. þingmanni um að það er sérstakt og á að heyra til algerra undantekninga.

Frú forseti. Nú er langt liðið á kvöld og ég er búinn að vera að síðan hálfníu í morgun, byrjaði á nefndarfundi og annað slíkt, þannig að það getur vel verið að minni mínu sé farið að hraka pínulítið. Til að byrja með ætla ég að leggja til að þetta frumvarp fari til nefndar á milli 2. og 3. umr. svo að ég gleymi því nú ekki í ákafa leiksins. Hér með hef ég komið því á framfæri. Þetta er sambærilegt frumvarp og við ræddum fyrir ári. Menn reyna alltaf að hughreysta mig með því að í stjórnsýslunni séu góðir og gegnir menn sem fari ekki offari. En hér er verið að ræða um afskaplega opna heimild. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Til tryggingar greiðslu væntanlegrar kröfu“ - væntanlegrar kröfu, frú forseti - „um staðgreiðslu opinberra gjalda, fésektar og sakarkostnaðar í málum er sæta rannsókn hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins er heimilt að krefjast kyrrsetningar hjá gjaldanda og öðrum þeim sem rökstuddur grunur um refsiverða háttsemi skv. 30. gr. beinist að ef hætta þykir á að eignum verði ella skotið undan eða þær glatist eða rýrni að mun.“ Hér er verið að opna á mjög mikla heimild. Nú er það þannig að oft og tíðum eru menn í deilum um túlkun laga, sérstaklega skattalaga, hvað megi draga frá o.s.frv. Ég hef talað við lítil fyrirtæki, bifreiðaverkstæði, trillukarl sem ég hef rætt við. Eigandi bifreiðaverkstæðisins var með fjóra til fimm starfsmenn. Hann sagði að hann samþykkti yfirleitt allt sem skatturinn segði, hann bara gæfist upp fyrir fram vegna þess að hann vildi ekki lenda í útistöðum við hann því þá yrði skatturinn leiðinlegur. Ég hef heyrt það dálítið oft á atvinnurekendum að skatturinn sé með skap. Hann er ekki málefnalegur heldur er hann skapstór. Sumir hafa sagt mér að ef þeir ekki hlíta öllum reglum sem fyrir eru lagðar í sambandi við tolla og annað slíkt þá lendi þeir neðst í skúffunni. Þetta er dálítið ótrúlegt, maður trúir þessu varla. Lítum aðeins til útlanda. Í Bretlandi voru sett hryðjuverkalög og væntanlega var ætlunin að beita þeim á hryðjuverkamenn eins og al Kaída o.s.frv. Nei, þá datt einhverjum embættismanninum í Bretlandi í hug að beita þeim á Landsbanka Íslands af öllum fyrirtækjum í heiminum - Landsbanka Íslands. Það segir okkur að löggjafinn þarf að vera á varðbergi gagnvart slíkum eiginleikum. Því þegar menn hafa vald eru sumir þannig gerðir, sem betur fer ekki allir, afskaplega fáir, að þeir fyllast valdhroka og fara að beita valdi sínu gagnvart fólki sem er háð því að þeir vinni skipulega og samkvæmt lögum. Hér er verið að gefa fólki með valdhroka tæki til að beita honum. Hugsum okkur mann sem situr í stjórn einhvers fyrirtækis og það er verið að deila um ákveðna hluti, skattalegan ágreining. Endurskoðandinn segir að ákveðinn kostnaður falli greinilega undir lögin, að það megi draga hann frá. Embættismaðurinn segir að ekki megi draga hann frá. Þarna er deila. Þá fær stjórnarformaðurinn, eða stjórnarmaðurinn sem um þetta fjallar, að vita að ef hann ekki hlíti þessu verði eignir hans kyrrsettar, ekki fyrirtækisins heldur hans persónulega af því að heimilt er að krefjast kyrrsetningar hjá gjaldanda og öðrum þeim sem rökstuddur grunur um refsiverða háttsemi samkvæmt 30. gr. beinist að. Hann getur lent í því að allar eignir hans verði kyrrsettar og hann geti ekki einu sinni keypt brauð og mjólk fyrir fjölskyldu sína. Það er mjög alvarlegur hlutur að sæta kyrrsetningu. Ég veit ekki hvort menn átta sig almennt á því, hv. þingmenn - þeir eru reyndar ekki margir í salnum, það mætir mér ekki neinn fjölraddaður skilningur á þessu. En ég er ekki viss um að menn átti sig á því hvað það þýðir að vera kyrrsettur. Ég mundi vilja í þessu dæmi að menn settu alla vega lágmark á þetta, að menn geti ekki verið að þvæla einhverju bílaverkstæði í þetta vegna þess að verið er að elta milljarða undanskot. Svo er spurning hvort hægt sé að skerpa á þessu. Ég tilkynni hér með að ég ætla að reyna - ef tími vinnst til í öllum þessum önnum, maður er hér langt fram á kvöld frá morgni - að flytja um þetta breytingartillögu svipaða og síðast, að þetta eigi að gilda um kröfur sem væntanlega fara yfir 50 milljónir, ég man ekki við hvað ég miðaði síðast, en þannig að menn séu ekki að hóta þessu vegna einhverra smáupphæða. Þetta getur nefnilega orðið hótun, þetta getur verið notað sem hótun. Því er aldrei beitt í reynd, en í deilumálum er þessu beitt sem hótun og fólk vill ekki sæta því. Ég hef líka verið dálítið hugsi yfir kyrrsetningunni. Það eru engin ákvæði um það hversu lengi hún getur varað, hvort hún geti varað í fimm til tíu ár. Og hvaða afleiðingar hefur það fyrir einstakling sem getur ekki gengið að eignum sínum allan þann tíma? Það eru engin ákvæði um það neins staðar. Ég hefði viljað að þetta yrði meðhöndlað svipað og gæsluvarðhald, að kyrrsetningarbeiðni verði meðhöndluð á svipaðan hátt og gæsluvarðhald, enda sé ég ekki stóran mun á þessu tvennu. Ef búið er að kyrrsetja eignir manns er hann gjörsamlega varnarlaus. Hann er eins og fiskur á þurru landi, svipað og maður sem er í gæsluvarðhaldi. Nema sá sem er á þurru landi fær ekki mat hjá ríkinu eins og sá sem er í gæsluvarðhaldi og ekki húsnæði heldur. Hann gæti t.d. verið að leigja sér húsnæði og hann þarf að kaupa sér mat. Að því leytinu er sá sem situr í gæsluvarðhaldi betur settur en hinn. Og sá sem er í gæsluvarðhaldi þarf heldur ekki að mæta fólki úti um allan bæ sem hann þarf að segja við: Heyrðu, ég get ekki borgað í dag af því ég á ekki pening. Maður sem er kannski vel stæður. Þetta getur verið mjög niðurlægjandi og alveg sérstaklega þegar eingöngu er um að ræða rökstuddan grun um eitthvað og jafnvel eitthvert deilumál á ferð. Ég mundi því vilja að menn færu mjög varlega í þetta. Nú nýverið vorum við að samþykkja sem lög frá Alþingi heimildir til Samkeppnisstofnunar til að kljúfa upp fyrirtæki. Það voru allir þingmenn, held ég, meira og minna með óbragð í munninum af því að færð voru rök fyrir því að þetta gæti gerst án þess að menn gerðu nokkurn skapaðan hlut af sér. Segjum að ég stofni lítið fyrirtæki, í fiskverkun eða litla búð eða hvað það nú er, og veiti óskaplega góða þjónustu og skipuleggi hlutina mjög vel. Reksturinn er skipulagður og stjórnunin góð og ég get lækkað verðið og allir vilja versla við mig af því að ég veiti svo góða þjónustu og er með svo lágt verð, lægsta verð í bænum. Þá vex fyrirtækið mitt óvart bara sisvona - ég ætlaðist ekki til þess, ég ætlaði bara að hafa þetta huggulegt - og yfirtekur einhvern markað. Segjum að það væri komið upp í 80%, þá kemur Samkeppnisstofnun og segir: Heyrðu, þið ógnið markaðnum, við ætlum að kljúfa ykkur í tvennt. Sú uppskipting tekur mörg ár, frú forseti. Á þessu tímabili segja bestu starfsmennirnir upp, þeir hætta því að þeir vita ekki hvað framtíðin ber í skauti sínu, þeir vita að það stefnir í vandræði. Það er mjög dýrt ferli að kljúfa fyrirtæki á þennan hátt. Þetta getur Samkeppnisstofnun gert með einu pennastriki án þess að maður hafi nokkuð gert af sér, án þess að nokkur sök sé til staðar eða nokkur skapaður hlutur. Mér finnst að Alþingi sé í auknum mæli að fá eftirlitsaðilum og framkvæmdaraðilum fleiri vopn í hendur til að taka matskenndar ákvarðanir og mér hugnast það ekki. Ég er dálítið hræddur við það, hreinlega hræddur, því að þó flestir menn séu góðir, 80% fólks er gott, eru sumir valdagírugir og hrokafullir, aðrir hreinlega óheiðarlegir o.s.frv. Ef óheiðarlegur eða hrokafullur maður er embættismaður er hann slæmur embættismaður þó að allir hinir embættismennirnir séu góðir. Við eigum ekki að bjóða slíku fólki upp á það að beita hroka sínum og óheiðarleika í skjóli vafasamra lagaákvæða.