Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Ottesen) : Eftir að þessari þáltill. hafði verið vísað til fjvn., tók hún málið til athugunar mjög fljótlega og kynnti sér eftir beztu föngum allan aðdraganda og gang málsins. Til þess að fá fyllstu upplýsingar um þetta, þá sneri n. sér til þess manns, sem ríkisstj. frá öndverðu fól að hafa á hendi eftirlit og framkvæmdir á eyðingu tundurduflanna, en það er forstjóri Skipaútgerðar ríkisins, Pálmi Loftsson. Lét hann n. í té þær upplýsingar í þessu máli, sem getið er um í því áliti, er n. hefur gefið út og liggur nú hér fyrir á Alþ. Þessar upplýsingar sýna það, að þegar í stað, er hætta fór að stafa af hinum miklu tundurduflalagningum á vissum svæðum við strendur landsins, var hafizt handa um að draga úr hættunni eftir því, sem frekast var kostur á. Þessi hætta virðist hafa farið ört vaxandi, þannig að þau tundurdufl, sem lögð voru fyrir Austurlandi, hafa slitnað upp og rekur um siglingaleiðir umhverfis strendur landsins. Eins og upplýsingarnar bera vott um, er þegar búið að setja í 5 af þeim skipum, sem ríkið á og rekin eru til strandgæzlu, - og auk þess í björgunarskipið Sæbjörgu, - áhöld til þess að slæða og eyðileggja tundurdufl. Hafa skipin unnið að þessu starfi, - en þó eigi að staðaldri, sökum annarra aðkallandi verkefna. Annar þáttur þessa máls, sem einnig er fjallað um í þessari till. til þál., og er þangað kominn samkv. brtt. frá hv. þm. V.-Sk., er flutt var hér á fyrra stigi þessa máls, er sá; að eyðileggja þau tundurdufl, sem rekur á land. Það er vitanlega mikil þörf á því að eyðileggja þessi dufl eða gera þau óvirk, eins og það er kallað, því að af þeim getur stafað mikil hætta. En þetta mál hefur nokkru lengri aðdraganda en eyðing tundurdufla á sæ úti, sem stafar af því, að Íslendingar kunna ekki til þeirra starfa að gera duflin óvirk, og hefur því þurft að sækja fræðslu í þessu efni til útlendra manna. Fjvn. var tjáð, að nú væri lausn fengin á þessu atriði, og að þegar væri hafizt handa um eyðilegging þeirra dufla, er á land hefðu borizt. Nú kemur það fram í þessari till. til þál., að þrátt fyrir þessar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið og nú er lýst, þá þykir sá skipakostur, sem eyðir tundurduflum við strendur landsins, engan veginn fullnægjandi. Þess vegna er þessi þáltill. flutt, að ætlazt er til, að bót verði ráðin á þessu og að á hverjum tíma sé fyrir hendi nægilegur skipastóll til þess að bægja hættunni frá sjófarendum. N. fellst að sjálfsögðu alveg á þá nauðsyn, sem er fyrir hendi í þessum málum, og mælir þess vegna mjög eindregið með því, að orðið sé við þessum till. eftir því, sem frekast eru föng á á hverjum tíma. - Fjvn. hefur einnig rætt málið við ríkisstj., - eða þá ráðh., sem það heyrir einkum undir, og hafa þeir tekið mjög vel í málið og heitið fullum stuðningi sínum til frekari aðgerða. Mér þykir svo ekki ástæða til að hafa fleiri orð um þetta, en vil fyrir hönd fjvn. mæla hið bezta með því, að þessi till. til þál. verði samþ. og að unnið verði að framkvæmd þessa máls í anda þeirrar samþykktar, sem till. væntanlega fær hér á Alþ. N. hefur gert lítils háttar orðabreyt. á till. Fannst n. fara eins vel á því að orða svo sem hér er gert, en í þessu felst engin efnisbreyt.



Herra forseti! Ég vil fyrir hönd okkar flm. þessarar till. til þál. votta fjvn. þakkir fyrir góð skil þessa máls. Ég sé, að rannsókn n. á málinu hefur leitt í 1jós þörf þess, er okkur flm. grunaði, að fleiri skip ynnu að eyðingu tundurduflanna en verið hefur að undanförnu. Um orðabreyt. n. þarf ég ekki að fjölyrða. Þær raska í engu meiningu okkar flm., og felli ég mig þess vegna við þær, ekki sízt þegar þeim fylgir jafneindregin áskorun til hæstv. ríkisstj. og fram kom í ræðu hv. frsm. fjvn. Hæstv. forsrh. minntist á það við fyrri umr. þessa máls, að það væri út af fyrir sig gott, að till. kæmi fram, þar sem með samþykkt hennar á Alþ. væru staðfestar aðgerðir ríkisstj. í málinu. En ég vil leyfa mér að vona, að samþ. Alþ. og það, hvernig fjvn. hefur snúizt við málinu, megi einnig verða til þess, að ríkisstj. auki frekar en hitt starfsemina til þess að eyða tundurduflum á siglingaleiðum og til að eyðileggja þau dufl, sem á land berast. Ég þarf svo ekki að fjölyrða um þetta mál, en vona, að það fái rétta afgreiðslu hér á hv. Alþ.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Fyrir síðasta þing gaf ríkisstj. út brbl. um heimild til þess að taka 5 millj. kr. lán fyrir ríkissjóð til þess að greiða ríkislán. L. þessi voru staðfest af Alþ., með þeirri breyt. þó, að lánsheimildin var hækkuð upp í 10 millj. kr. - Þetta var gert með það fyrir augum, að greitt yrði upp í Englandi það ríkislán, sem gjaldfallið var, og jafnvel fleiri. Var um það rætt, og m. a. gert ráð fyrir því í nál. fjhn. Nd., að æskilegt væri að fá að greiða upp öll þau ríkislán okkar í Bretlandi, sem fáanlegt væri að greiða. Það hefur ekki, svo ég viti, komið neitt fram um það af hálfu ríkisstj. opinberlega, hvað gert hafi verið í þessum málum og hvort leitað hafi verið samninga við þá aðila, sem eiga skuldabréfin, um að fá að greiða þau, eða leitað samkomulags við sjálfa brezku ríkisstj. um að taka að sér þessi lán, sem við fengjum að greiða með innstæðum okkar í bönkum. - Það liggur í augum uppi, hvert hagræði er að því fyrir Íslendinga að geta greitt vaxtaháar skuldir með innstæðum, sem eru ýmist vaxtalausar eða á mjög lágum vöxtum erlendis. Við lítum því svo á, sem flytjum þessa till. til þál. - og það er gert með vilja og vitund Framsfl., - að það beri að gera allt, sem unnt er, til þess að ná samkomulagi við brezk stjórnarvöld um þetta atriði, og að taka beri innanríkislán til greiðslu skuldanna, ef þess þarf með. Það má líka benda á það, að með því að taka innanríkislán í þessu augnamiði er verulega dregið úr peningaveltunni í landinu og þannig á óbeinan hátt spornað við aukinni dýrtíð. Þessi ríkislán, sem við eigum ógreidd í Englandi, munu nema um 22–23 millj. ísl. kr., þegar búið er að greiða lánið, sem brbl. voru upphaflega gefin út vegna. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum. Grg. till. lýsir því rækilega, hvað fyrir okkur flm. vakir í þessu efni, enda er þetta svo einfalt og auðskilið mál, , að langar umr. eru óþarfar.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég get skýrt frá því, að af hálfu ríkisstj. hefur verið gert allt, sem unnt hefur verið, til þess að koma því í kring, að ríkisskuldirnar yrðu greiddar að fullu nú þegar. Í gegnum viðskiptan. hefur verið leitað eftir því, og síðan hefur sendifulltrúanum í London verði falið að fylgjast með málinu. En af þessu hefur enginn árangur fengizt. Ég get einnig skýrt frá því, að þetta mál hefur verið tekið til athugunar í sambandi við samninga milli Bandaríkjanna, Englands og Íslands, en ekkert er endanlega útkljáð um það. Ég tel engan vafa á því, að haldið verði áfram þessum tilraunum eins hér eftir sem hingað til, því að Það væri vissulega mjög hagkvæmt að breyta þessum lánum í innlend lán, enda þótt vextir af þeim séu ekki eins háir eins og hv. þm. tiltók.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Það eru nú nokkrir dagar liðnir síðan þetta mál var til umr. og hv. þm. Ísaf. hafði haldið ræðu, sem gaf nokkurt tilefni til andsvara, sérstaklega varðandi hans flokk. Ég hef nú ekki hér hjá mér þau gögn, sem ég hafði handa á milli meðan þær umr. stóðu. Mér er nú liðið úr minni flest af því, sem ég hafði hugsað mér að svara honum, og hirði ég, satt að segja, ekki um að ganga heim til mín og sækja það, sem ég skrifaði þá viðvíkjandi hans ræðu. Ég hafði hugsað mér að biðja hann um upplýsingar, áður en umr. um þetta mál væri lokið, um það, hvaðan Alþýðublaðinu hefði borizt vitneskjan viðvíkjandi norsku samningunum 1932, meðan þeir voru algert trúnaðarmál og leyndarmál utanrmn. og ríkisstj. Og ég skal, ef óskað er, tilfæra fleiri dæmi, þó að mér sé engin sérstök skylda á höndum um það, um samskonar trúnaðarbrot eins og þetta, sem hér er um að ræða, ef þar er um trúnaðarbrot að ræða. Og má mikið vera, ef böndin berast ekki að þeim, sem situr mér hærra á þessari samkundu, áður en þessari umr. er lokið.



Ég vil aðeins taka það fram, að ég sat ekki á þingi árið 1932, og er þess vegna gefið, að mér er algerlega ókunnugt um, hvaðan slíkt hefur borizt, sem hæstv. atvmrh. var að tala um. Ég get því ekki að neinu leyti leyst úr spurningu hæstv. atvmrh.

Frekar þó en ég úr spurningu hv. þm. Ísaf. um það, hvaðan Morgunblaðið fékk sínar upplýsingar.

Það skyldi nú vera.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Það er nú svipað fyrir mér eins og hæstv. atvmrh., að hann hafði nú gleymt ýmsu úr þeim umr. um Þetta mál, sem síðast fóru hér fram. Og það er því meiri ástæða fyrir mig að hafa gleymt því, því að það var ekki allt svo merkilegt eða þess vert að setja á minnið, sem hæstv. atvmrh. sagði þá í sinni ræðu. Þar af leiðandi hefur nokkuð fyrnzt yfir það. Þó voru þar viss atriði, sem mér þótti vænt um að fá yfirlýsingu hans um, sem að mínum dómi er nokkur vísbending um það, hvar ber að leita upptakanna að þessu trúnaðarbroti, sem hér er um að ræða. Ég sagði í síðustu ræðu minni hér m. a., að ekki væri til nema einn maður, að ég héldi, í landinu, sem ég héldi, að gæti skrifað þá grein, sem um er að ræða í Morgunblaðinu, sem hefði slíkan rithátt, og mig minnir, að ég tæki þannig til orða: svo glamurskenndan og ruddalegan. Og hæstv. atvmrh. lýsti yfir því síðar í umr., að þessi grein hefði verið alveg að sínum smekk, hefði verið ljómandi góð og prýðileg. Segir þetta nokkuð til um upptök greinarinnar. Ég vissi áður, að greinin var að hans smekk, og sennilega framleidd úr hans eigin hugskoti. Það gefur ekki litla bendingu um það, hvar upptakanna og rakanna til þessarar greinar er að leita, hver ummæli hæstv. atvmrh. er búinn að hafa um hana, - alveg eins og hann hefur gerzt sá eini málsvari þess hér á hæstv. Alþ., að þetta trúnaðarbrot var framið. Það berast því hér á hæstv. Alþ. nokkuð fast böndin að ákveðnum aðila í þessu efni. Ég hirði ekki að fara inn á einstök atriði nánar. Ég hygg, að ég hafi tekið það nægilega fram í fyrstu ræðu minni um þetta mál, hve alvarlegt mál er hér á ferð og hversu það er þinginu alveg lífsnauðsyn fyrir þess framtíðarstarfsemi, að það sé tekið föstum tökum á þessu og komið í veg fyrir, að sá ósómi, sem hér hefur átt sér stað, geti komið fyrir oftar, sem er ekki aðeins þinginu, heldur líka þjóðinni stórháskalegur undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, að það sé ekki hægt að ræða utanríkismál sín á milli án þess að farið sé með það, sem í þeim málum á að vera leynt, beint til þjóðarinnar, og þyrlað upp fullyrðingum, sem verða mega þeim í hag, sem gera slíkt, gagnvart sínum andstæðingum. Þetta sýnir mikið ábyrgðarleysi og gáleysi á svo alvarlegum tímum sem nú. eru, að þetta mál er ekkert glens eða hégómamál, heldur mjög alvarlegt mál. Og það alvarlegasta í því er það, að það skuli sitja í ráðherrasæti sá maður, sem álitur þetta mál eitthvert hégómamál, sem þm. séu að leika sér að. Það sýnir, hversu þessi atvmrh. er gersneyddur tilfinningu fyrir því, hvað hér er um að ræða. Svo er annað í sambandi við það, sem fram hefur komið, sem vert er að benda á. Það er, að það blað, sem komið hefur með fréttir af lokuðum fundi á Alþ., sem áttu að vera leyndar, það segir frá öðru broti heldur en því, sem það er beðið að gefa upplýsingar um. Blaðið er beðið að gefa upplýsingar um það, hvaðan það hafi fréttina, sem það birtir af lokaða fundinum á Alþ. En það gefur upplýsingar um það, að það er búið að fremja annað trúnaðarbrot gagnvart þinginu. Í bréfi frá Morgunblaðinu standa þessi athyglisverðu orð : „Fregnir höfðu einnig borizt um það, að Bretar hefðu lagt það einhliða á vald okkar Íslendinga að losna við samninginn. Þetta var á vitorði margra utan þings og vitað var, að Alþingi átti að ákveða, hvort halda skyldi samningnum eða segja honum upp.“ Hér er því lýst yfir, að áður en hv. alþm. fá að vita um, hvað á að leggja fyrir lokaða þingfundinn, þá veit Morgunblaðið um það, sem þá er leyndarmál, sem kemur frá ríkisstj. og brezku samninganefndinni. Er þetta rétt meðferð á utanríkismálum? Er sá ráðh., sem hér er að verki og sannað er upp á, að hefur brotið trúnað við hæstv. Alþ., fær um að fara með þessi mál framvegis? Nei. Það rekur hver skömmin aðra hjá honum, þegar farið er að rannsaka þetta mál. Þetta skeyti hafði komið daginn áður en það var lagt fyrir hæstv. Alþ. Og það getur því ekki hafa komið frá neinum nema atvmrh., hvað átti að ræða á lokaða fundinum. Það er eins og hér séu börn að verki, sem ekkert vita, hvað þau eru að gera, og það á jafnháskalegum tímum eins og nú eru. Og svo leyfa þessir aðilar sér, sem búnir eru að gefa það bæði skriflegt og munnlegt hér á hæstv. Alþ., að þeir hafi staðið að þessu trúnaðarbroti og séu margsekir í því, að láta sér um munn fara, að hér sé bara um grín að ræða. Það er kominn tími til þess fyrir hæstv. Alþ. að fara að setja þessa menn frá stjórnarstörfum og þá menn að, sem álíta, að með alvöru eigi að ganga að þessum málum. Og mér væri forvitni að sjá framan í þann þm., sem áliti, að hér sé um hégómamál að ræða, þó að eitt af stærstu blöðum landsins haldi því fram, þegar ljóstað er upp hverju leyndarmálinu á fætur öðru, sem á að vera leynt meðan farið er með það af þinginu. Það voru ýmis atriði, sem athyglisverð voru í ræðu hæstv. atvmrh., en öll voru á sömu bókina lærð og sýndu hið framúrskarandi skilningsleysi á því, hvaða alvörumál hér er um að ræða Hann spurði mig, hvað það væri í meðferð þessa máls, sem gæti orkað því, að menn snerust móti samningnum. Þetta tvöfalda trúnaðarbrot, sem framið hefur verið, að skýra fyrst blaði frá því, að málið eigi að leggja fyrir Alþ., koma síðan og biðja um lokaðan fund um málið og í viðbót að skýra síðan Morgunblaðinu frá því, sem gerðist á þessum lokaða fundi, og reyna, í skjóli drengskaparheita annarra hv. þm., að vega í þann knérunn, sem gæti orðið málstað viss aðila til framdráttar. Það er gefinn hlutur, að eins og atvmrh. er að leitast við að eigna sér samninginn, sem hann á ekkert í fremur en aðrir, en gerir það sínum flokki til framdráttar, þá er hann að veikja aðstöðu sinnar eigin þjóðar til þess að fá samninginn endurbættan. Svo er hver silkihúfan upp af annarri, þannig að það er búið að fara með þennan samning þannig, að það er búið að skapa megna andúð gegn honum, bæði á Íslandi og í Bretlandi. Og það hefur komið fram orðsending erlendis frá, að það geti orðið háskalegt fyrir frelsi landsins, ef þessi meðferð heldur áfram á málum sem þessu. Og ef um er að ræða að velja um, annars vegar nokkurra milljóna króna hagnað af samningum, en hins vegar frelsi landsins, þá segi ég : Látum heldur milljónirnar fara, en höldum frelsinu.



Ég vildi segja fáein orð um þetta mál, af því að mér finnst, að það geti orðið til nokkurs gagns fyrir landið og þjóðina, að umr. um þetta séu hafðar, þó að það þurfi að taka tillit til fleira heldur en þess, sem hér hefur verið minnzt á. Við erum ákaflega ung þjóð með tilliti til meðferðar utanríkismála, og sú meðferð hefur gengið vel og illa. Eitt af því, sem mig furðar á, er það, að ekki skuli hafa verið talað meira um þá óhæfilegu meðferð, sem höfð var á þessu fisksölumáli af mörgum hv. þm., og þeim skrifum, sem um það hafa verið birt í blöðunum. Það verðum við að gera okkur ljóst, að sú aðferð að níða samninginn niður svo mikið eins og gert var varð til þess, að Englendingar bjóða okkur að sleppa samningnum. Og það er náttúrlega sá snoppungur á þjóðina sem það er, að hinir krítíklausu menn, sem eggja á að sleppa samningnum, vilja svo ekki sleppa honum. Og síðan ég skrifaði um þetta mál, hef ég ekki séð einn einasta mann skrifa um málið, því að þessi úlfaþytur var sleginn niður, þegar menn vissu, að annaðhvort urðu Þeir að halda samningnum eða sleppa honum. Ég álít, að það hefði átt að vera opinber atkvgr. um þetta mál, þó að það væri rætt á lokuðum fundi. Því að úr því að deilur urðu út af samningnum, þá var rétt, að þjóðin fengi að sjá, hvar hún stóð. Það þarf þjóðin að muna hér eftir, að það er ekki til neins annað en að gangast við sínum gerðum. En út af því máli, sem hér liggur fyrir, sem gæti orðið okkur til upplæringar á ýmsan hátt (ef ég mætti nota það orð), að við þm. höfum ekki verið nógu varkárir með að geyma sumt af því, sem átti að vera geymt, þá vil ég minna á það, að það vildi svo til, að sá maður, sem átti heiðurinn af því, að utanrmn. var komið á, Héðinn Valdimarsson, og sem lenti - sem líka vel fór á - í n., hann átti í ákaflega mikilli deilu, sem var milli hans sem nefndarmanns og annarra í n., út af samningi, sem Jón Árnason og núverandi hæstv. atvmrh., Ólafur Thors, stóðu að. Hann (HV) var ákaflega mikið á móti þessum samningi og taldi það skyldu sína gagnvart föðurlandinu að birta samninginn, og hann sagði strax, að hann mundi gera það, og gerði það. Hvort sem það nú var rétt af honum að gera þetta eða ekki, urðu um þetta harðar deilur, að hann birti þennan samning. En í því máli var það klippt og skorið, að þessi hv. þm. fór þarna leið, sem var að vísu vítt af mörgum mönnum og maður getur fullyrt nú, að hann hefði ekki átt að fara. En hann bæði hélt því fram þá og mun halda því fram enn, að hann hafi haft á réttu að standa. Nú í vetur kom einnig fyrir okkur marga þm. mjög leiðinlegt tilfelli, og það eina tilfelli af þessu tagi, sem okkur hefur verulega stafað hætta af, að einhverjir menn opinberuðu það mál, sem átti að vera leyndarmál. Það var þannig, að það komu vissar umleitanir frá merkum mönnum í Bandaríkjunum hingað til ríkisstj., sem síðar kom fram að voru um, að þeir álitu nauðsynlegt, að Bandaríkin hefðu hér einhverja bækistöð. Um þetta var rætt á mjög stórum fundi, þar sem voru margir þm. og nokkrir utanþingsmenn, og þar var valið lið. Og ef við lítum yfir þann mannalista, munum við sannarlega viðurkenna, að enginn þeirra manna vilji skaða sitt land. En það barst ýtarleg vitneskja af þessum fundi, sem kom svo í einu blaðinu nokkuð mikið afbökuð. Þetta varð til þess, að ég sem formaður utanrmn., án þess að ég hafi haft ástæðu til þess að áfellast nokkurn síðan, hef síðan ekki kallað eins marga menn á fund, þegar við höfum haft fund í n., aðeins til þess að minnka nefndina. Nú álít ég, að þetta, sem komið hefur fyrir og hér er rætt um, eigum við kannske ekki að taka á eins heitum grundvelli og sumir vilja ræða þetta mál, að eitt blað í bænum hefur fengið upplýsingar um það, sem ekki átti að birta. En ég fullyrði, að þessu máli á að ljúka þannig, að við þm. allir viðurkennum, að við eigum að vera gætnari hér eftir en áður, svo að við birtum ekki þau mál, sem eiga að vera leynd. Því að það hefur vitanlega fleira slíkt vitnazt út frá þinginu heldur en það, sem þessi þrjú dæmi taka til. Þess vegna er það heppilegt, að hv. 1. þm. Rang. hefur tekið tilefni af þessu síðasta tilfelli, sem komið hefur fyrir þess konar, til að ræða þetta. Það má segja, að það hafi verið vítavert af mér að hafa ekki tekið þetta. upp í vetur, þegar birt var það, sem gerðist á þeim fundi í utanrmn., sem ég gat um. En ég hef litið svo á, að það væri ákaflega erfitt að lækna þessa lausu meðferð Alþ. á málum. Ég hefði tekið þetta upp í vetur, hefði ég ekki verið þessarar skoðunar, af því að það var ákaflega óheppilegt og óþægilegt, sem þá kom fyrir. En þessar umr. eiga að ná miklu víðar heldur en hér er tilfellið, þó að ég sé fús til þess að taka þátt í umr. um þessa atkvgr. Og ég álít, að það hafi verið til stórskaða fyrir landið, að hún var ekki látin fara fram á opnum fundi.

Forsrh. (Hermann Jónasson) : Það orkar ekki tvímælis, að það er nauðsyn fyrir afgreiðslu ýmissa stórmála að geta haft um þau fullkominn trúnað og leynd, og á þetta er lögð rík áherzla í öllum þjóðfélögum, sem tilheyra því, er nefnt er réttarríki. - Það er vitanlega jafnnauðsynlegt fyrir okkur og aðra að viðhafa slíka leynd, og oft geta úrslit hinna mikilvægustu mála oltið á því, að þetta megi takast, því að á vissu tímabili getur staðið þannig á, að afgreiðsla máls sé undir þessu komin. Hvert einasta þjóðfélag hefur sett um þetta löggjöf, og það höfum vér einnig gert, þ. e. í nýju hegningarlögunum, og lagt við því að ljóstra upp því, sem skylt er að þegja yfir á leynilegum fundum, allstranga refsingu. Nú er þessa sérstök nauðsyn fyrir okkur síðan við tókum við okkar utanríkismálum, og þau eru stærri í meðförum og alvarlegri en áður var. Hins vegar er ekki að undra um jafnungt ríki og íslenzka ríkið, - sem ekki hefur farið með utanríkismálin að fullu fyrr en nú fyrir skömmu, þótt við höfum ráðið þeim að mestu síðan 1918 -- þótt jafnmikils þroska hvað þessu viðvíkur gæti ekki hjá okkur og öðrum þjóðum, sem vita, hve slík þagmælska er nauðsynleg og mikils virði. Má ef til vill á þann hátt afsaka, að meiri óvarfærni gætir hjá okkur, enda hefur svo óneitanlega viljað við brenna. Þetta er ágalli, sem við verðum að leiðrétta, og það er hættulegt, ef sú leiðrétting tekst ekki. Hins vegar verð ég að telja það vafamál, hvort á að afgr. þetta mál á þann hátt, sem till. fer fram á, því að um fleiri leiðir er að ræða, sem eru jafneðlilegar, einkum þegar þess er gætt, hvernig við höfum almennt hagað okkur í þessum málum. Ég álít því rétt, að till. verði vísað til n. en ég ætlast til, að af hinum fáu ummælum mínum um mál þetta sé ljóst, að ég æski þess ekki, að henni verði vísað til n. til þess að verða svæfð þar, eins og oft vill verða. Ég álít, að með því að vísa málum til n. skapist hið rétta svigrúm fyrir Alþ. til þess að afgr. málið með þeirri yfirvegun, sem það á skilið. Það ætti öllum að vera ljóst, að hér er ekki verulegur vandi á höndum, en verði till. samþ. eins og hún liggur fyrir, hefur Alþ. lagt fyrir sína dómstóla að hefja sakamálsrannsókn. Það kann að vera, að það sé vilji Alþ., en hins vegar ber að taka fullt tillit til þess, sem áður hefur verið gert. Verði till. felld, sem ekki er líklegt, hefur Alþ. kastað frá sér leynd þeirra mála, sem þagmælsku er þörf um, og er slíkt tvímælalaust hættulegt fordæmi. Það eru möguleikar til þess að afgreiða málið á þann veg frá þinginu, að fullt aðhald skapist í framtíðinni, en þó sé það afgr. með fullri gætni og þannig, að heiðri þingsins sé samboðið. Ég legg því til, að umr. sé frestað og till. vísað til nefndar.

Forseti (HG) : Áður en næsti maður tekur til máls, vil ég leyfa mér að taka hér upp ummæli hæstv. atvmrh., er hann lét falla áðan. Ég ætla, að hann hafi sagt á þessa leið: „Það má mikið vera, ef böndin berast ekki að þeim, sem hærra situr en ég á þessar í samkundu, áður en umr. lýkur.“ - Á þessari samkundu sit ég hærra en hæstv. ráðh., og óska ég, að hæstv. ráðh. gefi skýringu á þessum orðum sínum.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég hygg, að ummælin séu ekki alls kostar rétt eftir mér höfð, en þetta var hugsun mín: Ef þessi skrípaleikur, sem hér er leikinn, á að halda áfram, þá má mikið vera, ef böndin berast ekki að þeim, er situr mér hærra á þessari samkundu. Á ég hér við hæstv. forseta Sþ. Ég vil spyrja hæstv. forseta: Með hvaða rétti hefur hann gefið vottorð um leynilega atkvgr. í Sþ.? Hér hefur verið leikinn skrípaleikur af öðrum en hv. 1. þm. Rang., en honum er slík framkoma alveg samboðin. Hér var einnig leikinn skrípaleikur á einhverju hátíðlegasta augnabliki í sögu Alþ. - þegar ríkisstjóri var kjörinn. Við þá kosningu fékk formaður Framsfl. eitt atkvæði. Allir vita, að ef formaður Framsfl. hefði lagt kapp á það að verða ríkisstjóri, þá hlaut hann að fá miklu fleiri atkvæði en eitt, hve mörg skal ég ekkert um segja, en það er á allra vitorði, að hann hlaut að fá nokkuð mörg atkv. um þetta atvik var töluvert rætt í blöðunum, og í blaði forseta Sþ. var þetta atvik nefnt götustráksháttur. Hinir og aðrir hafa verið bendlaðir við að hafa greitt formanni Framsfl. þetta eina atkv. við ríkisstjórakjörið, og ætlunin mun hafa verið sú að láta líta svo út, að hann hefði einskis manns atkv. fengið til starfsins annars en sjálfs sín. Síðan gefur forseti Sþ. út yfirlýsingu um það, að rithönd formanns Framsfl. hafi ekki verið á umræddum atkv.seðli. Nú vil ég spyrja hæstv. forseta, hvernig stendur á því, að hann leyfir sér að gefa út yfirlýsingu um það, hvernig atkv. hafi verið greidd við leynilega kosningu hér á Alþ.?

Hver bað um það?

Hver bað um það?

Já, var það einhver, sem greiddi atkv.?

Ég held, að þessi hv. þm., sem sjálfur er forseti, ætti að geta fengið þetta upplýst hjá starfsbróður sínum, - mér finnst satt að segja ærið nóg að eiga í höggi við einn forseta í einu. Ég tel það, sem hér fer fram, hreinan skrípaleik. Á ég þar ekki við ræður þeirra tveggja þm., er síðast töluðu, þeir vilja sjálfsagt, úr því sem komið er, gera sitt bezta til þess að bjarga sóma Alþ. En maðurinn, sem flytur till., og ræður hans í þessu máli sýna ljóslega, að hér er um skrípaleik að ræða. Mér finnst tæplega þess vert að fara langt út í að rifja upp sögu þessa máls, en í fáum dráttum hefur þetta gerzt : Ríkisstjórn og viðskiptanefnd gera samning við Breta, og höfðu flokkar Alþ. fengið tækifæri til þess að fjalla um samninginn og samþykkja hann í meginatriðum, og eftir það er engin breyt. á honum gerð. Þegar samningurinn hefur verið undirritaður og ríkisstj. lýst yfir því, með því að ganga að honum, að hún teldi hann góðan, þá kemur það fyrir, að sá ráðherra, sem útflutningsverzlunin heyrir undir, segir, eftir að samningurinn var undirskrifaður, álit sitt á málinu. Og hvernig? Hann segir, að samningurinn sé eftir atvikum góður, svo langt sem hann nái. Forsrh. er raunverulega búinn að segja þetta sama, því hvernig hefði hann annars átt að vilja bera ábyrgð sem stjórnarforseti á samningsgerðinni. - Ég bætti því við um samninginn, að ef hann væri tekinn einn út af fyrir sig, án þess að hliðsjón væri höfð af ýmsu öðru, sem taka yrði til greina, þá lægi hann flatur fyrir gagnrýni. Hann væri gerður í trausti þess, að Bretar stæðu við loforð sín gagnvart Íslendingum. Þegar svo nokkrir heiðursmenn, sem hér eiga sæti, og einstaka ærlegir Íslendingar utan þings, sjá það, að ég hef látið þessa umsögn falla, þá gleyma þeir því, að hér er verið að selja afurðir landsmanna fyrir um 100 millj. króna, og einnig því, að með því að samþ. samninginn hér á Alþ. hafa þm. raunverulega látið sama álit í ljós og ég á samningnum, - en sjá það eitt, að hér gefist e. t. v: tækifæri til að rægja þann ráðh., sem samningurinn embættislega heyrir undir. Þannig er þessi svívirðingarsaga. Hve mikinn þátt hv. 1. þm. Rang. á í þessum gangi málsins, er ekki vitað, en eðli hans allt og innræti bendir til þess, að hans hlutur sé ekki lítill í þessu máli, a. m. k. hefur hann gengið fram fyrir skjöldu hér á Alþ. í því efni. - Það er alveg rétt hjá formanni Framsfl., að það eru einmitt þeir, sem mest hafa vítt samninginn, sem í mestan vanda hafa sett Íslendinga. Þeir, sem eitthvað þekkja eðli Breta, vita, að það er ekki hnefi smárra Íslendinga, sem ræður úrslitum um það, hvort samningsgerð reynist hagkvæm við þá eða ekki. Það er ekkert, sem þjónar betur hagsmunum Íslendinga í slíkum samningagerðum en varfærni og lipurð. Þeir eiginleikar reynast giftudrýgri en illgirni og dómgreindarlaus gagnrýni, svo sem mætt hefur þessum stærsta verzlunarsamningi, sem Íslendingar hafa nokkru sinni gert. Svo kemur að þeim ólukkudegi fyrir þá, sem rægja þennan samning, að brezka stjórnin segir: Ég er orðin leið á að hlusta á þennan sífellda són utan af Íslandi, og ef Íslendingar hafa engar þyngri raunir á þessum örlagaríku tímum en fisksölusamninginn, þá býður brezka stjórnin þeim að losna við hann. Þegar svo er komið og farið er að ræða samninginn fyrir luktum dyrum hér á Alþ., þá sýndu þm. þó svo mikla ábyrgðartilfinningu, það skal játað, að þeir vildu ekki leggja þann bagga á herðar Íslendinga, að þeir færu á mis við fríðindi samningsins, þrátt fyrir ágalla hans. Hvað svo? Þegar Alþ. Íslendinga hefur fyrirskipað íslenzku ríkisstj. að skýra brezku ríkisstj. frá því, að Alþ. vilji ekki hagnýta sér riftunarréttinn, en haldi gerðan samning, þá kemur það dæmalausa óhapp fyrir, að Morgunblaðið skýrir íslenzkum blaðlesendum frá því, sem Alþ. hefur fyrirskipað ríkisstj. að tilkynna Bretum. - Þetta er kjarni málsins. Eins og hæstv. forsrh. sagði, þá er það ekki nein nýjung, að skýrt sé frá því annars staðar, sem gerist á lokuðum fundum í Alþ. Það er þess vegna, að ég tel þetta mál skrípaleik. Ef hér væri í fyrsta skipti um slíkt að ræða, þá horfði málið öðruvísi við, en eins og bæði hv. 4. þm. Reykv. og hæstv. forsrh. hafa lýst yfir, þá er um mjög algengan hlut að ræða. Hv. 4. þm. Reykv. skýrði frá því, að löngu áður en hann og hans flokkur áttu sæti á Alþ., vissi hann sem ritstjóri hér í bænum, hverju fram fór á lokuðum þingfundum. Auk þess má vekja athygli á því, að þær fregnir, sem Mbl. birti, gátu engan skaðað, og Íslendingar áttu kröfu á að fá þetta upplýst. En þeir menn, sem höfðu þjónað lund sinni með því að ófrægja samninginn, sáu nú allar stoðir bresta undan málflutningi sínum, þegar Alþ. hafði álitið samninginn þannig, að ekki væri unnt að komast af án hans. - Þessi fregn í Mbl.; þessi dæmalausa slysni, að Íslendingar sjálfir skyldu fá að vita það, sem ríkisstj. var fyrir skipað að skýra brezku stjórninni frá, hafði í för með sér þann skrípaleik, sem hér er leikinn. Þetta gæti ef til vill verið til góðs, ef menn vildu taka upp þá venju, þá nýju venju, að það, sem fram fer á lokuðum fundum Alþ., skuli aldrei berast út fyrir þinghúsveggina, en ég vil aðeins benda á, að hér er í meira ráðizt en menn gera sér ljóst, eins og ég hef áður lýst. Það er gersamlega ómögulegt að ætlast til, þótt hv. 1. þm. Rang. hafi látið einhver ummæli falla á lokuðum þingfundi, að hann sjái einhverja annmarka á fisksölusamningnum, þá láti hann þau hvergi koma fram utan þings. Nei, ég sé, hvaða hvatir liggja til grundvallar árásum hv. 1. þm. Rang. Mér urðu þær bezt ljósar, þegar ég sá í grg. hans, að ekki sé um neitt að villast, að það hljóti að vera ég, sem sagt hefði Mbl. fregnir af þingfundinum. - Það veit hann fyrirfram. - Og þegar í blaðinu stendur: „Fregnir hafa einnig borizt um ....,“ þá veit þessi þm., að þessu muni ég einnig hafa ljóstrað upp. Ekki fékk ég þetta skeyti, það kom til utanríkismrh.

Hver flutti fregnina fyrstur hér á Alþ.?

Ætli það hafi ekki verið ég? Ég býst við því, og það var vegna þess, að hæstv. utanríkismrh. var ekki viðstaddur. Ég spurði hæstv. viðskmrh., hvort ekki væri viðkunnanlegra að ná í utanríkismrh. til þess að hann skýrði frá þessu. En ef það, að ég skýrði fyrstur frá þessu á þingi, á að vera sönnun þess, að ég hafi einnig skýrt Mbl. frá því, verð ég að segja, að slik röksemdafærsla á ekki að heyrast á þessum stað. hetta er of líkt hugsunarhætti allra lélegustu kjósenda hv. 1. þm. Rang. Hvatirnar, sem liggja á bak við þessa till., eru auðfundnar, og einmitt þess vegna er mál þetta skrípaleikur. Um leið og hv. 1. þm. Rang. talar af miklum fjálgleik - rétt eins og hann væri að tala um guð í Tímanum í sinni nýju hempu, sem hann er nú farinn að nota, - leikur hann þennan skrípaleik hér, að draga utanríkismálin inn í persónulegar ádeilur á andstæðing sinn. Slík framkoma er fyrir neðan virðingu Alþ. Ef þm. hefði borið málið fram í alvöru og það væri ásetningur þm. að útiloka Það framvegis, að fregnir bærust af lokuðum fundum, þá hefði nafn ákveðins þm. ekki verið bendlað við þessa fregn. Nei, þetta er til þess að draga utanríkismálin niður í skítinn, eins og flm. till. kemst sjálfur að orði. Það sýnir líka alvöruleysi þessa hv. þm. í þessu máli og þjóðmálum yfirleitt, að hann er hér að margendurtaka það, að vegna meðferðarinnar á þessu máli, fisksölusamningnum, þá sé hann í miklum vafa um, hvort hann eigi ekki að snúast gegn því. Þm., sem lýsir yfir því, að hann álíti málefni í sjálfu sér gott, en vegna meðferðarinnar á því sé efst í huga hans að snúast gegn því, á ekki skilið virðingu nokkurs manns. Þm. ætti að standa upp og biðjast fyrirgefningar á þessari framkomu sinni. Ég fyrir mitt leyti hef ekkert á móti því, að þessu máli verði vísað til allshn., eins og hæstv. forsrh. stakk upp á, en þá væntanlega í því skyni, að rakin verði bæði saga þess og annarra hliðstæðra mála. Ég vil vænta þess, að allshn. kalli á sinn fund hæstv. forsrh. og óski eftir, að hann skýri frá því, við hvað hann átti, er hann sagði, að slíkar frásagnir af lokuðum fundum Alþ. væru ekki sjaldgæfar. Ég vil einnig vænta þess, að hv. 4. þm. Reykv. verði kallaður á fund nefndarinnar og látinn skýra frá, á hvern hátt hann sem ritstjóri fékk vitneskju um það, sem fram fór á lokuðum fundum Alþ., áður en nokkur hans flokksmanna átti sæti á Alþ. Ég vænti þess einnig, að hv. 1. þm. Rang. verði kvaddur á fund nefndarinnar, - ef það þykir þá þess virði, - til þess að gera grein fyrir því, hvernig hann viti, að ég hafi skýrt Mbl. frá umræddri fregn. Þegar svo búið er að yfirheyra okkur alla, - ef við þá sleppum við steininn, - þá skal ég, fyrir mitt leyti, vera með því, að leitazt sé við að finna lausn á þessu máli, sem gæti orðið alvara, í staðinn fyrir þessar gamanleiksumræður.

Forseti (HG) : Ég skal ekki lengja þessar umr. En út af þeirri skýringu, sem hæstv. atvmrh. gaf áðan, vildi ég segja það eitt, að þar er um tvennt mjög ólíkt að ræða. Það mál, sem hér er til umr., er um það, að brotinn hefur verið trúnaður við Alþ. með því að bera út fregnir af lokuðum fundi þess. Það er því með öllu óskylt máli því, sem hæstv. ráðh. talaði um og vildi bera það saman við. Þar var um að ræða skriflega kosningu á opnum fundi í sameinuðu þingi. Ég skal í þessu sambandi taka það fram, að slik vottorðagjöf, sem þar átti sér stað, er mjög óeðlileg. Það kann að orka tvímælis, hvort ástæða var til að gefa slíkt vottorð, af því að þar var um að ræða leynilega kosningu. Ég taldi þó rétt að gera það, en ætla samt ekki að gera grein fyrir þeim ástæðum núna, sem til þess lágu. En þess vil ég geta, að ég álít óheppilegt og óeðlilegt að blanda þessu inn í þessar umr., því að hér er um mjög ólík mál að ræða.

Atvmrh. (Ólafur Thors) Ég skal ekki fara að deila við hæstv. forseta sameinaðs þings um. hvað er heppilegt og óheppilegt. En það er fullkomlega eðlilegt, að maður, sem er borinn lognum sökum, beri sig saman við hæstv. forseta, sem hefur gefið yfirlýsingu um atkvgr., sem var leynileg. Hver var meiningin með því að hafa atkvgr. leynilega? Hún hlýtur að hafa verið sú, að um hana hefur enginn átt að fá að vita. Og ef hæstv. forseti hefur rétt til að gefa einum þm. slíkt vottorð, sem þar átti sér stað, þá skilst mér, að honum beri skylda til að bjóða öllum hv. þm. vottorð um það, að þeir hafi ekki kosið svona. Og mundi það ekki verða til þess, að allir fengju þetta vottorð nema sá seki? Ef þannig væri farið að, mundi það leiða til þess, að upp kæmist, hver hefði greitt þetta eina atkv. í leynilegri atkvgr. Og hér á Alþ. eru menn, sem bornir hafa verið þeim sökum að hafa gert þetta, sem kallað hefur verið götustráksháttur. Ég hef enga tilhneigingu til að deila við hæstv. forseta sameinaðs þings, en ég hef gaman af að draga ýmsar myndir fram um leyndina hér á Alþ., og þær geta orðið fleiri áður en lýkur.

Forseti (HG) : Ég vil bara taka það fram, varðandi vottorðið, að sá er . munur á í þessu efni, að þar er ekki um neinn vafa að ræða, að ég hef gefið þær upplýsingar, og ég verð að sjálfsögðu að taka þeim afleiðingum, er af því kann að leiða. Það þarf enginn að bera sök á því nema ég. Sá er reginmunurinn á þessu tvennu. En varðandi það, sem hæstv. ráðh,. minntist á, hvernig því mundi tekið, ef fleiri hv. þm. bæðu um slík vottorð, þá munu að sjálfsögðu verða teknar ákvarðanir um, hvernig slíkum beiðnum skuli svarað.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Það er nú svo ómerkilegt, sem hæstv. atvmrh. lætur sér um munn fara, að það þarf vitanlega ekki langan tíma til að tala um það. Hann talaði mest um innræti og eðli manna, sem að þessu stæðu, og það ætti helzt að rannsaka þetta mál eftir því. Hann sagði, að það væri mér einum samboðið að halda uppi þeim málstað, sem haldið er uppi með þessari till. Ég ætla uppréttur og öruggur fyrir Alþ. að velja honum það hlutskipti, er hann hefur valið mér. Annars skal ég ekki fara út í leit að eðli manna. En þegar hann talar um innræti manna og uppruna, vaknar ósjálfrátt í huga manns, hvað honum viðvíkur, það sem Þorsteinn Erlingsson sagði, að „fátt er frá Dönum, sem gæfan oss gaf.“ Ef út í þá hluti væri farið, þá er ég reiðubúinn að fara í mannjöfnuð við hæstv. atvmrh., og við getum svo rætt um það eftir á, hvort hlutskiptið við kjósum okkur heldur. Þá vildi hæstv. atvmrh. afsaka sig og sinn málstað með því, að þetta væri ekki í fyrsta sinn, sem þetta væri gert. Þetta er nú oft vani heldur óþekkra stráka, sem eru komnir í klípu, að reyna að afsaka sig með slíku sem þessu. En ég álít það ósamboðið ráðh. að verja sinn málstað með því, að aðrir séu ekki betri. Og ég sé ekki, hvað hann er betur settur með það. Að öðru leyti skipar hann sér greinilega á þann bekk, er enginn ráðherra skyldi kjósa sér að sitja á. Hæstv. ráðh. talaði um það, að ef Alþ. færi að ráðast í það, sem um ræðir í þessari þáltill., - að byggja fyrir þann leka, sem hér hefur átt sér stað -, þá væri í meira ráðizt en menn gerðu sér almennt grein fyrir. Ég efast ekki um, að mjög erfitt er að fyrirbyggja í framtíðinni það, sem hér átti sér stað, á meðan menn með sömu skoðanir á þessum hlutum og hæstv. atvmrh. eiga sæti hér á þingi. Það er ákaflega erfitt. Enda virðist hann hafa í hótunum með, að það skuli ekki verða neinn leikur. Þá er eitt atriði í þessu enn, sem í raun og veru er það lúalegasta í þessu og sýnir bezt innræti hæstv. atvmrh. Hann er stöðugt að tala um það, að ef ég í afstöðu minni hefði haft eitthvað við þennan samning að athuga, þá væri ég ekki skyldugur til að þegja yfir því alla ævi. Nú veit hæstv. atvmrh. það, og ég hef tekið það fram, að í þessum samningi eru atriði, sem eru þess eðlis, að enginn hv. þm. lætur sér sæma að birta opinberlega, en bæði ég og aðrir hv. þm. töldum ástæðu til að gefa vissa yfirlýsingu út af. Við höfum farið fram á að fá að birta það, en okkur hefur verið neitað, og í skjóli þess skákar hann, því að hann veit, að við erum líka það drenglyndir að segja ekki frá því, sem okkur er trúað fyrir. Ef við segðum frá þessu, mætti, eftir skoðun hæstv. atvmrh., segja, að það væri okkar málstað til góðs. En þetta, að einn hv. þm, hlaupi með þetta í blöðin og flytji þar sitt sjónarmið í skjóli þess að hinir þegi, er svo „líðilegt“, að ekki er nema einstöku mönnum og blöðum til þess trúandi. Hæstv. atvmrh. talaði um það, að með þessari málsmeðferð, sem stungið er upp á með þessari till., væri ég að reyna að draga utanríkismálin ofan í skítinn. Ég ætla að leggja það undir dóm Alþ., hvor okkar er líklegri til þess að draga þau ofan í skítinn, - maður, sem kjaftar frá því, sem gerist á lokuðum fundi Alþ., eða maður, sem reynir að stemma stigu fyrir því, að það berist út. Hvað viðvíkur einni athugasemd, sem hann stagast mest á og er um það, að honum hafi verið opin leið að birta þetta á opnum fundi, þá er því til að svara, að fyrir því er engin afsökun að birta þetta nú. Ég held, að það hafi verið við síðustu umr., sem ég líkti þessu við atburð, sem kom fyrir hér í bænum fyrir skömmu, þegar maður nokkur missti útidyrahurðina frá húsi sínu að næturþeli. En ef við höldum nú þessari samlíkingu áfram og gerum ráð fyrir, að maðurinn, sem stal hurðinni, verði handsamaður, og hann fyndi sér það til afsökunar, að hann hefði átt peninga, sem hann hefði alveg eins getað keypt sér hurð fyrir, þá væri það alveg sambærilegt við þá afsökun hæstv. atvmrh., að honum hefði legið opið fyrir að láta fara fram atkvgr . um þetta á opnum fundi. Ég get ekki skilið, að nokkur sæmilega viti borinn maður geti tekið þetta fyrir góða og gilda vöru. Og ég er sannfærður um, að enginn dómstóll skoðaði það annað en óvitahjal. Hvað viðvíkur því, sem hæstv., forsrh. stakk upp á um meðferð málsins, að senda það til hv. allshn., þá vil ég lýsa því yfir, að þó að ég álíti, að málið liggi nægilega ljóst fyrir, get ég á það fallizt vegna þess, hvað ég álít málið mikilvægt. En ég vil taka það skýrt fram, að ég geri ákveðna kröfu til þess, að það verði afgr. eins tafarlítið í hv. allshn. og hægt er, því að ég veit, að mikill hluti þingsins álítur, að hér sé ekki um hégómamál að ræða.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Það er nú ekki mikið, sem ég þarf að segja út af þessari síðustu ræðu hv. flm. Það hefur nú farið fyrir honum eins og fyrri daginn, að það dregur heldur úr honum eftir því, sem á líður umr. Og það er sagt honum meira til lofs heldur en margt annað; sem ég hef um hann sagt. Ég veit ekki, hvers kyns þagmælska og drenglyndi hefur gripið þennan hv. þm. Ég veit ekki, hvað hann á mikið af þagmælsku, en drenglyndið er ekki meira en svo, að hann ætti ekki að eyða því að óþörfu. Ég skil ekki, hvaðan honum kemur þetta óskaplega bann. Hann er eins og krakki.

Þá á að svíkja það.

Hver getur bannað honum að segja, hvað það er, sem olli því, að hann vildi endilega hafa brezka samninginn, þó hann fyndi eitthvað að honum? Hver er mamman, sem bannar honum það? Hvað er hann að brigzla mér um ódrenglyndi í þessu efni? Ég vil bara segja það, að þó það sé rétt, að komið hafi fram, að Bretar væru þreyttir á gagnrýni, þá getur ekki nokkur maður ætlazt til þess, að alþm. séu sviptir þeim rétti að segja frá því, hvaða annmarkar þeim finnist vera á þeim samningi, sem þeir samt álitu svo góðan, að þeir vildu ekki missa hann. Ríkisstj. skýrði frá því, að hún hefði ekkert vald til að fyrirbyggja gagnrýni á honum. Og þetta hjal, sem þessi hv. þm. er að margendurtaka hér, að hann sé of drenglyndur og þagmælskur til þess að skýra frá þeim annmörkum, sem honum fannst á samningnum vera, er satt að segja barnalegt. Hann þegir af því að hann veit, að rök hans eru svo léleg, að betra er að segja sem svo : Ég sá ýmislegt athugavert við þennan samning, en ég má ekki skýra frá því, hvað það var. Ég álít, að þessi hv. þm. eigi að koma með það, hvað það var, og tel, að hann hafi fulla heimild til þess. En hann hefur það eins og skáldið sagði: „Viljirðu svívirða saklausan mann, þá segðu engar ákveðnar skammir um hann, en láttu það svona í veðrinu vaka, að þú vitir, að hann hafi unnið til saka.“ Það er þetta, sem hv. þm. kallar drenglyndi og þagmælsku. Mér getur ekki hugsazt að bera á þennan hv. þm., að það sé hann, sem hefur komið þessu í Morgunblaðið. En er nú hægt að fullyrða, að hann hefi ekki gert það? Gæti ekki þessi hv. þm., eins og hann er mikill hrekkjalómur, hafa hugsað sem svo : Nú skal ég senda einhvern inn á „Mogga“ og láta hann segja þessa frétt, þá verður Ólafi kennt um það. En svona er það með hlutina, að þeir hlutir, sem eiga að fara með leynd, komast upp, en aðrir hlutir, sem ekkert leyndarmál eru, fást ekki upplýstir. Ég hef t. d. verið að rembast eins og rjúpa við staur til þess að fá einhverja skýringu á því, að mjólkin skuli kosta milli 80 og 90 aura hér í Rvík, en bændurnir hér uppi í Mosfellssveit fá ekki nema 30–40 aura fyrir hana. Þetta fæst ekki upplýst, og þó er ég búinn að gera margar tilraunir til þess. Ég hef beðið 2 menn að reyna að rannsaka þetta hjá þeirri n., sem hefur með þetta að gera og hv. fyrri þm. Rang. er form. í, en allt hefur komið fyrir ekki. Hv. þm. var með svigurmæli í minn garð út af því, að ég væri af dönsku bergi brotinn. Það þykir nú aldrei drengilegt að bregða mönnum um foreldri þeirra. En í þessu tilfelli get ég sagt þessum hv. þm., að mér er það sannur heiður, þegar minnzt er á mína foreldra, því að ég er svo gæfusamur að eiga hina ágætustu foreldra, sem eru mér langtum fremri og ég get ævinlega verið hreykinn af. Það er annars einkennilegt með þennan hv. þm., hvað hann er strákslega ómerkilegur. Það hef ég heyrt sagt af manni, sem allir meta mikils, að ef hann mætti velja á milli þess að segja satt eða logið, þá kjósi hann heldur það logna.

Forseti (HG) : Það hefur komið fram till. um að fresta málinu. En á mælendaskrá eru enn þá nokkrir hv. þm., og mun ég ekki fresta umr. gegn vilja þeirra, en vil grennslast eftir því, hvort þeir vilja ljúka máli sínu nú. - Ég heyri, að hv. þm. vilja halda umr. áfram, og verður það þá gert, en æskilegt væri, að menn gætu stytt mál sitt.



Herra forseti! Það má segja um álit mitt á atvmrh., sem ég verð víst enn að kalla hæstv., „að lítið var, en lokið er.“ Og þetta er af þremur eða fjórum meginástæðum, auk margra, sem minna er um vert. Sú er fyrst, að ráðh. hefur sýnt það hér við þessar umr., að hann þekkir ekkert til þeirra kafla siðfræðinnar, er ræða um trúnað og drenglyndi. Annaðhvort hafa honum aldrei verið kenndir þeir, hann ekki móttækilegur fyrir þau fræði, eða áhyggjur yfir „fjölskyldusjónarmiðum“ hafa með árunum þurrkað áhrif uppeldisins burt. Sú er önnur, að hann viðhefur hér í þessum umr. siði og orðbragð götustráka. Þegar talað er um trúnaðarbrot við Alþ., þá fer hann að ræða um ágæti enska fisksölusamningsins, sem er allt annað mál. Þetta sæmir ekki ráðherra. Sú er hin þriðja, að þegar böndin berast að honum, og það má heita sannað, að það sé hann, sem er sögumaður Morgunblaðsins, þá fer hann að eins og götustrákur og fer að reyna að leiða athyglina frá sér og benda á, að aðrir í öðrum dæmum hafi líka brotið trúnað Alþ. Þetta gera lítilmenni oft í rökþrotum og vandræðum. Og loks er svo sú fjórða, og það er það dæmafáa alvöruleysi, sem þessi maður ávallt sýnir í öllum málum, sem ekki snerta Kveldúlf sérstaklega. Ég í þessu máli er þetta svo áberandi, að hann heldur það einhvern gamanleik, þótt vitað sé, að sá níðhöggur er meðal þm., sem lepur í Morgunblaðið það, sem hann hefur sjálfur samþykkt, að skyldi einungis vitnast innan veggja Alþingis. Ég vil nú aðeins skýra frá staðreyndum í þessu máli, eins og þær liggja fyrir frá mínu sjónarmiði. Á hinum lokaða þingfundi las hæstv. atvmrh. upp símskeyti frá Pétri Benediktssyni í London, þar sem frá því er skýrt, að við megum rifta fisksölusamningnum, þ. e. segja honum strax upp. Hann segir okkur frá, að þetta skeyti hafi hann fengið sama morguninn og að ekki sé farið að ræða það við viðskiptanefnd. Eftir því má fullyrða, að ráðherrarnir, eitthvað af skrifstofufólki í stjórnarráðinu og einhverjir starfsmenn á landssímanum hafi þá verið búnir að sjá skeytið og þeir vitað, að við máttum rifta samningnum. Í svari Valtýs Stefánssonar til forseta, vegna fyrirspurnar hans til Morgunblaðsins um, hvaðan það hafi fengið upplýsingar af lokaða fundinum, segir Valtýr, að margir menn úti um bæinn hafi vitað um innihald skeytisins. Það má því öllum vera ljóst, að þessir mörgu menn úti um bæinn hafa hlotið að fá vitneskju sína um innihald skeytisins frá einhverjum, er þekktu það, en það voru, eftir upplýsingum hæstv. atvmrh., ráðherrarnir einir og svo eitthvað af skrifstofufólki. Þessir eða einhverjir þeirra hafa því hlotið að vera sögumenn þessara mörgu bæjarmanna. En svo skeður annað. Á lokaða fundinum ber hæstv. atvmrh.. fram till. um það, hvort segja skuli samningnum upp frá okkar hálfu eða ekki. Og þetta segir Valtýr líka, að margir menn úti í bæ hafi vitað að átti að gera. Hver gat sagt mörgum mönnum úti í bæ, hvað hæstv. atvmrh, ætlaði sér að gera, með því að leggja fram till. á lokaða fundinum, annar en hæstv. atvmrh. sjálfur? Höfum við nokkurn mann, sem getur lesið í hug hæstv. atvmrh. og sagt mörgum mönnum, hvað hann ætli að bera fram á lokaða fundinum og láta ganga til atkv. um, annan en hann sjálfan? Sjá nú ekki allir, hver strákurinn er, sem lapið hefur í Morgunblaðið? Ég held það liggi ljóst fyrir. Og sá maður hefur fyrirgert virðingu minni, sem raunar var lítil áður, en er nú með öllu horfin.



Ég held ég verði að óska hæstv. atvmrh. til hamingju með nýja hjálparkokkinn, bæði í þessu máli og öðrum. Það væri hins vegar skemmtilegra, að þeir bæru sig betur saman, svo að þeim beri ekki eins mikið á milli. Hæstv. atvmrh. lýsti því yfir, að þjóðstjórnin hefði sett hnefann í borðið, og þá hafi sjálft heimsveldið guggnað. En hv. þm. S.-Þ. sagði : „eftir að ég skrifaði um málið, þá þorði enginn að vera á móti samningnum.“ Það þurfti ekki meira til. Hins vegar virðist þessum hv. þm. ekki bera mikið á milli í því, hvernig rétt sé að fara með leyndarmál Alþ. Hv. þm. S.-Þ. þykir rétt, að þjóðin fái að vita, hvar hún stendur. Hæstv. atvmrh. hafði áður tekið skarið af og sagt, að Morgunblaðið ætti þakkir skilið fyrir það að bæta úr yfirsjón Alþ. Annars vil ég segja það í sambandi við það, sem hér er rætt, og þá sérstaklega til hæstv. atvmrh., úr því að hann æskir eftir uppljóstrunum: Hver ljóstraði upp tveim leyndarmálum síðasta fundar í Sþ.? Ég hygg, að það hafi verið hæstv. atvmrh. sjálfur, þannig að allt þingið heyrði. Annað málið var um það, hvort það ætti að greiða fiskinn í dollurum, hitt málið kom fram í skeyti, sem hann las upp hér í hv. d. Hvers vegna lætur hæstv. atvmrh. Morgunbl. ekki gera þetta um dollarana að opinberu máli? Hvernig stendur á því, að Morgunbl. þegir um þetta mál? Því lætur það ekki fólkið fá eitthvað að vita um þetta? Mig langar að spyrja hæstv. forsrh.: Hvernig stendur á því, að hann sér sér ekki fært að láta sitt blað, „Tímann“, birta eitthvað um þetta mál, dollarana? Þessi hæstv. ráðh., mun ekki hafa talið rétt að skýra sínu blaði frá þessu, því að „Tíminn“ kemur með fyrirspurn um það, hvort það muni vera einhver krafa frá Bretlandi að banna gagnrýni á ákveðnum málum. Má ég nú spyrja: Er það, sem hæstv. atvmrh. sagði um skeytið, leyndarmál? Ef það er ekki leyndarmál, hvaða ástæða var þá fyrir ráðh. Framsfl, að neita sínu blaði um upplýsingar? En hins vegar, svo framarlega sem atvmrh. telur þetta leyndarmál, þá er hér um trúnaðarbrot að ræða við ríkisstj. En fyrst menn eru hér að ræða um það, hvað Morgunblaðið sagði, væri ekki fjarri lagi að þm. fengju að vita, hvað það var, sem „Tíminn“ gat ekki fengið upplýsingar um hjá sínum ráðh, í ríkisstj., og hvað það er, sem Morgunbl., þessi forsjón Alþ., ekki sér ástæðu til að skýra sínum lesendum frá. Hvernig stendur á því, að það er þagað um það, hvort greiða eigi fiskinn í dollurum? Hvað þurfum við framar vitnanna við? - Svo langar mig til þess að minnast á hinn uppljóstrunarmanninn, hv. þm. S.-Þ., form. utanrmn. Hann fór að minnast á þessi mál hér áðan og lýsti yfir því, að miklir menn í Bandaríkjunum hefðu farið þess á leit, að Bandaríkin fengju hér einhverjar bækistöðvar, og í tilefni af þessu hefði verið kallaður saman fundur, ekki Alþ. Það þurfti ekki að kveðja það til fundar um þau mál, það voru kallaðir saman aðrir menn. Það voru kallaðir saman, efir upplýsingum form. utanrmn., allmargir þm. og nokkrir utanþingsmenn, og þessi form. utanrmn. upplýsti, að þetta hefði verið valið lið. Ég skal ekki um það segja, af hverjum þetta lið hefur verið valið, en þetta valda lið er ekki meira úrval en svo, að það, sem það sagði og gerði, fer út um borg og bý! Hvers konar aðfarir eru þarna á ferðinni? Ég er ekki reiðubúinn til þess að trúa þessu eins og það liggur fyrir hjá hv. þm. S.-Þ. - Ég vildi æskja þess, að hæstv. forsrh., sem ég held, að hafi gefið upplýsingar um þetta efni alveg þveröfugt við það, sem form. utanrmn. gerði, upplýsti, hvort þetta er satt, að hann hafi upplýst þetta.

Ég hef aldrei sagt neitt um það, hvorki til né frá.

Því miður má ég ekki segja frá samtali, sem fór fram milli okkar í samandi við umr. um þessi mál. En það, sem ég vildi segja, er þetta : Hvers konar meðferð er þetta á okkar utanríkismálum, að einn þm., form. utanrmn., ásamt einhverjum mönnum utan úr bæ taka svo stórkostlega þýðingarmikil mál til meðferðar, og að Alþ. Íslendinga er ekki látið vita af þessum málum? Hvers konar endileysa er það, sem slík meðferð á utanríkismálum er? Ég man ekki betur, en að ég heyrði það sagt fyrir skömmu, að enginn fundur hefði verið hjá utanrmn. um langt skeið. Ég verð að segja það, að ég held, að þeir hv. þm., sem sæti eiga í n., viti lítið um það, hvernig eigi að fara með utanríkismál, hvað þá heldur þýðingarmikil utanríkismál. A. m. k. held ég, að það væri betur komið þannig, að hv. þm. S.- Þ. kæmi ekki nærri þessum málum. - . Ég hef hér minnzt á nokkur mál, sem hæstv. atvmrh. gaf tilefni til, að minnzt væri á í sambandi við þetta mál, og fyndist mér eðlilegt, að þau væru athuguð í sambandi við þetta uppljóstrunarmál. Ég hef áður lýst fylgi mínu við þessa till., og álít ég rétt, að hún sé samþ. Það er engin afsökun í þessu máli að halda því fram, að slíkar uppljóstranir hafi komið fyrir áður. Sízt af öllu er það afsökun fyrir þá, sem ljóstra upp 1–2 stórkostlegum leyndarmálum í viðbót, þegar þeir sjálfir tala um það, að menn eigi að vera sjáandi í þessum málum.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) : Ég skal ekki vera langorður að þessu sinni. Í þessum umr. er það þó orðið bert, að hæstv. atvmrh., sem lengst hefur gengið í því að verja þetta mál, finnst nú jafnvel skömm til þess koma, og hann reynir að finna einhverja leið út úr ógöngunum, sem náttúrlega er alveg jafngáfuleg eins og annað fleira, sem hann hefur flutt í þessu efni. Þessi hæstv. ráðh. segir, að hann geti alveg eins vel trúað því, að ég hafi gert þetta, ég hafi farið til Morgunblaðsins til þess að fá tækifæri til að ráðast á hann fyrir að hafa gert þetta, og má af því sjá, að hæstv. ráðh. þykir ekki sómi að þessu máli og vill því gjarnan koma því yfir á mig. En ég get fullvissað hæstv. atvmrh. um það, að hann er orðinn ber að því, hver er hans afstaða í þessu máli, svo að það er tilgangslaust fyrir hann að reyna að koma skömminni af sér. Þá ferst hæstv. atvmrh. líkt og drengjum, sem eru að mana hvor annan, annar hefur hlaupið ofan í fjóshauginn og segir svo við hinn: Þú þorir ekki, þorir ekki. - En ég get fullvissað hæstv. atvmrh. um það, að hvað mikið sem hann manar mig, þá hef ég þó það mikla ábyrgðartilfinningu gagnvart Alþ., að ég mun aldrei hlaupa ofan í það hyldýpi, sem hann situr nú fastur í. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta, að það verði tekin til athugunar og lögð fram við næstu umr. rök hæstv. atvmrh. og gögnin frá brezku ríkisstj., svo að mér gefist tækifæri til að gefa upplýsingar gagnvart minni atkvgr. Ef þetta verður ekki gert, skoða ég mig bundinn mínu þagnarheiti. Mér er sama, hvað maður eins og atvmrh, manar mig til að brjóta mitt þagnarheiti, - ég geri það ekki. Þá vildi hæstv. atvmrh. koma því inn, að ég vildi frekar fara með ósatt mál, ef ég gæti, heldur en hitt. Ég skal nú aðeins benda á dæmi um það, að hæstv. atvmrh. fer heldur með ósatt mál en satt, ef hann getur. Þó að málið sé óskylt, skal ég taka það til dæmis, að hv. þm. segir, að útborgunarverð mjólkur sé 30–40 aurar samtímis því, sem útsöluverð sé 80 aurar. Í þessu tilfelli kýs hæstv. atvmrh. fremur að segja vísvitandi ósatt en satt.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég verð að játa það, að ég skil ekki, hvaða stig sauðfjársjúkdóma hefur grípið hv. 1. þm. N.-M. Ég verð að segja það, að ég skildi ekki hans hugsanagang rétt vel, en þó mátti af því, sem hann sagði, ráða það, að ég hefði átt að segja Morgunblaðinu frá þessari fregn áður en Alþ. hafði tekið afstöðu til málsins.

Hver kom með þá till. á fundinum?

Er sjúkdómurinn orðinn svona magnaður? Getur ekki maðurinn skilið það? Hverjum dettur annað í hug, ef sú fregn berst, að Íslendingar geti fengið einhliða riftunarrétt á stærsta verzlunarsamningi, sem gerður hefur verið, en að Alþ. eigi að taka ákvörðun um það, hvort honum skuli riftað eða ekki? Hvaða skrípalæti eru hér á ferðinni? Það er yfirganganlegt ólán, að maður skuli þurfa að hlusta á svona þvaður í alvarlegum málum. Varðandi þau ummæli hv. 1. þm. Rang., að ég hafi gripið til ósanninda vitandi vits, af því að ég hefði heldur viljað segja ósatt en satt, og að ég hafi sagt, að bændur fengju milli 30–40 aura fyrir mjólkurlítrann, vil ég taka þetta fram. Ég átti þátt í því nú fyrir 1–2 mánuðum - ég skal bæta því við, að heimildin er náttúrlega ekki merkileg, en er höfð eftir tveim merkum bændum, þeim Stefáni í Reykjahlíð og Einari bónda í Lækjarhvammi, - að spyrjast fyrir um það, hvert útborgunarverðið væri, og sögðu þessir menn mér, að hv. 1. þm. N.-M. hefði sagt, að mjólkurverðið mundi verða rúml. 38 aurar.

Ekki satt.

- Hér kom fram góð uppástunga frá hv. 1. þm. Rang. um, að þessi skjöl í málinu verði prentuð, og vil ég beina því til hæstv. utanrmrh., hvort það er ekki hægt. Svo þegar það er búið, skora ég á þennan hv. þm. að koma fram úr þessu skjóli og gera grein fyrir því, hvað það er, sem hann er að reyna að koma sér undan.



Ég vil í fyrsta lagi upplýsa það, að það hefur verið borið undir þm. til álits margt viðvíkjandi utanríkismálum án þess að gengið hafi verið til atkv. um það; umræðurnar og undirtektir þær, er málin í þeim fengu, hafa átt að vera leiðbeinandi fyrir ríkisstjórnina. Þetta er hið eina mál, sem gengið hefur verið til atkv. um á lokuðum fundi. Þess vegna er það, að þegar einn ráðh. kemur með munnlega till., sem enginn annar veit um en hann sjálfur, þá hefur enginn annar en hann sjálfur getað sagt frá því, að það eigi að bera fram till. á fundinum. Ég vænti þess, að það, sem ég segi nú, geti enginn úti í bæ sagt um, hvað er, nema því aðeins, að ég hafi áður sagt, hvað ég ætlaði að segja á þessari stundu. Ólafur Thors kom með munnlega tillögu á fundinum, og enginn gat vitað um hana nema hann og þeir, sem hann hefur sagt, að hann ætlaði að koma með hana. Morgunblaðið veit um tillöguna, og Ólafur Thors hefur því sjálfur orðið að segja því frá, hvað til stæði. Ég vænti þess að hæstv. ráðh. skilji þetta. Það er alveg rétt, sem ráðh. sagði, að Einar í Lækjarhvammi og Stefán í Reykjahlíð spurðu mig um það, hvert mundi verða útborgunarverð fyrir mjólk til bænda á þessu ári. Ég sagði þeim það, að að óbreyttum ástæðum mundi meðalverð til bænda verða í kringum 45 aur., en bætti því við, að það væru 3 fagfélög, sem ekki mætti binda kaup hjá, og væru þau búin að segja upp samningum, og mundi það hafa þau áhrif, að mjólkurverðið mundi lækka um dálítið á annan eyri til bænda, ef kaupið hjá þeim hækkaði eins og þau fara fram á nú. Og ráðherrann, sem ég neyðist til að kalla hæstvirtan, vill ekki binda kaupið, heldur láta mjólkina til bænda hækka í verði við kauphækkanirnar.

Atvmrh. (Ólafur Thors) : Það stendur hér fullyrðing móti fullyrðingu. En varðandi það mál, sem hér liggur fyrir, þá skal ég endurtaka það í fyrsta lagi, að það hlutu allir að vita, að það lá fyrir, að þm. skyldu greiða atkv. á fundinum um þetta mál. Hvernig átti líka að skera úr þessu máli nema með atkvgr.? Ég vil loks segja frá því, að á stjórnarfundi kl. 11–12 var borin upp till. um það, hvort það ætti að athuga þessa till. eða ekki. Fyrst var lesin upp aths. ríkisstj., síðan aths. viðskiptan., síðan var till. loks lesin hér upp. Það var því vitað, að till. átti að koma fram. Það er því ljóst, að það hlaut að berast út um bæinn, að þessi till. yrði tekin til meðferðar og atkvgr. mundi fram fara um hana. Það dettur engum í hug að halda því fram, að starfsmenn ríkisstj. hafi farið að hlaupa með þetta. Nei, það er óhætt að segja, að þetta mál er frá upphafi til enda ómerkilegt þvaður, sem hvergi á neina stoð, hvorki í sannleika né réttri hugsun.