Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs utan dagskrár til þess að beina fsp. til hæstv. forsrh. vegna svonefnds Þórshafnarmáls. Eins og kunnugt er tók þetta mál allmiklar kúvendingar í gær og vissulega ástæða til þess að almenningur fái skýringar á því, hvað hafi verið að gerast í þessu máli. Það heyrir að vísu til sögunnar, að við höfum ýmsir talið þessi kaup röng, bæði vegna þess að regla var brotin um útflutning á skipi í stað innflutts og eins vegna þess að við töldum fyrirsjáanlegt að það yrðu miklir erfiðleikar í rekstri, mikið tap. Við töldum því, að hér væri um bjarnargreiða að ræða við þau pláss sem hér um teflir, og vildum leysa atvinnuvandkvæði á annan hátt. Engu að síður tók ríkisstj. og Framkvæmdastofnun ákvörðun um kaupin á sínum tíma, en svo kom í ljós að kaupverðið hafði heldur betur hækkað. Það mun vera svo í þessu máli, að undirskrift þingmanna með áskorun á sínum tíma byggðist á samningsdrögum um kaup á skipi frá Frakklandi sem hljóðar upp á því sem næst 1.1 milljarð gkr., og það liggur líka fyrir, að þessir útgerðaraðilar hafa fengið boð um skip frá norskum aðila upp á 1.5 milljarða kr., enda hafa margir fullyrt að gott skip mætti fá fyrir upphæð sem væri nálægt hálfum öðrum milljarði gkr. Það hefur komið fram hjá ýmsum þm. sem að þessu stóðu á sínum tíma, að vitaskuld hafi þeim ekki dottið í hug að hér ætti að kaupa skip upp á 3.5 milljarða, og við þennan vonda draum virðist stjórn Framkvæmdastofnunar líka hafa vaknað, - vaknað til vitundar um það, að þetta væri ekki nægilega gott mál. Ég held ég verði að segja að ýmsum hafi þótt mjög eðlilegt þegar stjórn Framkvæmdastofnunar tók ákvörðun um að reiða ekki meira fé af hendi heldur en upphaflegt kaupverð gerði ráð fyrir og var þó nógu hátt. En síðan gerist það í gær á stjórnarfundi, að stjórn Framkvæmdastofnunar kúvendir gjörsamlega í málinu. Þó var það svo, að a.m.k. einn stjórnarmaður úr Framkvæmdastofnun og framkvæmdastjóri stofnunarinnar höfðu tekið nokkuð stórt upp í sig fyrir fáeinum dögum um það, að þetta væri alls ekki gott mál og þyrfti jafnvel að leysa niður um ýmsa - svo notað sé það orðfæri sem framkvæmdastjóri stofnunarinnar viðhafði - til þess að sýna hvernig mál þetta væri í raun og sannleika vaxið. Manni kom þess vegna nokkuð á óvart þegar þessi kúvending átti sér stað í Framkvæmdastofnuninni í gær, og allar þær stóryrtu yfirlýsingar um að upplýsa þyrfti málið og sýna fram á sekt og svik hjöðnuðu og urðu að engu. Ég verð að segja að mig hefur furðað það mjög hvaða vendu þetta mál hefur tekið. Nú er það upplýst af blaðafréttum í dag, að stjórn Framkvæmdastofnunar hafi tekið þessa ákvörðun eftir að inn á fund hjá henni bárust tilmæli frá hæstv. sjútvrh. í gegnum framkvæmdastjóra stofnunarinnar. Eggert Haukdal lagði á fundinum fram bókun, eftir því sem segir í Morgunblaðinu, með leyfi hæstv. forseta, og tillögu um að fyrri samþykkt stjórnarinnar um lán á 20% af 21 millj. norskra kr. yrði felld úr gildi. Þetta fékk ekki hljómgrunn, en þá segir: „Sverrir Hermannsson framkvæmdastjóri flutti þá inn á stjórnarfundinn tilmæli frá Steingrími Hermannssyni sjútvrh. um að það kaupverð, sem nú sé talað um, sé 28 millj. norskra kr. og miði Byggðasjóður lán sitt við þá upphæð, láni 10% beint, en 10% verði tekin af sérstöku framtagi sem ríkisstj. hefur ákveðið að fá Byggðasjóði til ráðstöfunar.“ Að þessum tilmælum fengnum tekur meiri hluti stjórnar Framkvæmdastofnunar þá afstöðu að samþykkja þessi tilmæti Steingríms Hermannssonar. Eggert Haukdal bókar að vísu og segir: „Ljóst er að þetta togarakaupamál hefur þróast þannig, að kaupverð ásamt breytingarkostnaði hefur vaxið svo frá því sem upphaflega var talað um að um gjörbreyttar forsendur fyrir fjármagnskostnaði í rekstri er að ræða. Þá má telja mjög vafasamt að kaup á þessum togara verði á nokkurn hátt til að leysa atvinnumál Þórshafnar og Raufarhafnar til frambúðar. Þvert á móti gætu þau sett atvinnulíf á þessum stöðum í strand þegar hallarekstur þessa togara fer að íþyngja í vaxandi mæli.“ Í þessari bókun sinni tekur stjórnarformaðurinn, Eggert Haukdal, undir þau sjónarmið sem ég og ýmsir aðrir hafa látið í ljós varðandi þetta mál. Karl Steinar Guðnason ítrekar andstöðu sína við málið með sérstakri bókun. En svo gerist það í dag, að blöð flytja fréttir af því að það sé nú síður en svo að nokkur samþykkt hafi verið gerð um þetta mál í ríkisstj., og hæstv. iðnrh. lætur hafa eftir sér í Morgunblaðinu: „Þetta er alveg yfirgengilegt. Og jafnfjarstæðukennt er það að mínu mati að ætla að sækja fé til þessara kaupa í fjárveitingu sem ríkisstj. hugsar sem stuðning við innlenda skipasmíði. Hér er greinilega tvísýnt mál á ferðinni.“ Enn fremur segir hæstv. iðnrh.: „Það er rangt, að ríkisstj. hafi samþykkt einhver tilmæli til stjórnar Framkvæmdastofnunar varðandi lán í sambandi við kaup á togara til Raufarhafnar og Þórshafnar. Þvert á móti varð það niðurstaðan eftir allnokkrar umræður um málið, að ríkisstj. hvorki ályktaði um það né beindi einum eða neinum tilmælum til einhvers.“ - Afdráttarlausari getur þessi yfirlýsing ekki verið, eins og hún birtist í Morgunblaðinu, og það má segja að samhljóða yfirlýsingu sé að finna í Þjóðviljanum í dag líka. Nú hefur það loks gerst, að í dagblaðinu Vísi í dag neitar hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson því, að hann hafi nokkur boð borið inn á þennan fund, og segir, með leyfi forseta: „Það er alrangt, að ég hafi flutt nokkur tilmæli. Ég tilkynnti Sverri að það væri ekki von á neinni samþykkt til viðbótar frá ríkisstj. Málið væri í þeirra höndum og við teldum eðlilegast að þeir leystu það eins og þeir sæju réttast.“ En á hinn bóginn lætur ráðh. hafa það eftir sér, að hann sé ánægður með þessa ákvörðun Framkvæmdastofnunar engu að síður. Þetta gefur vissulega tilefni til spurninga. Maður hlýtur að spyrja: Var gerð samþykkt í ríkisstj. eða var hún ekki gerð? Ef hún var gerð hafði þá sjútvrh. umboð ríkisstj. til að flytja þessi tilmæli eða hafði hann það ekki? Flutti sjútvrh. þessi tilmæli eða flutti hann þau ekki? Og ef þetta var samþykkt hvað kemur þá til að ríkisstj. ákveður að hafa sjónarmið stjórnarformannsins, Eggerts Haukdals, að engu og traðka þannig á hans sjónarmiðum? Og ég spyr reyndar: Ef ekki liggur ríkisstjórnarsamþykkt að baki þessu, hvernig má það þá vera að aðrir stuðningsmenn ríkisstj. gangi þannig gjörsamlega þvert á sjónarmið stjórnarformannsins? Ég vil líka spyrja hvernig það sé hugsað af hálfu ríkisstj., að það teljist stuðningur við íslenska skipasmíði að taka fé af peningum sem ætlaðir eru til innlendrar skipasmíði, eins og fram kemur í lánsfjáráætlun sem liggur hér fyrir, og nota þá til þess að kaupa togara til landsins. Er kannske gert ráð fyrir því, að þessi togari bili svo mikið að hann verði stöðugt í slipp? Ég verð að segja það fyrir mína parta, að ég fæ alls ekki séð hvernig það gengur upp að ætla að styrkja innlenda skipasmíði með því að kaupa skip til landsins, nota það fé, sem ætlað er til þess að styrkja innlenda skipasmíði, til þess að kaupa togara til landsins. Það er enn til þessa máls að leggja, að í Þjóðviljanum í dag er það haft eftir hv. þm. Stefáni Jónssyni, að þetta niðurlausnarmál snúi öðruvísi við heldur en Sverrir Hermannsson hefði ætlað, og hv. þm. Stefán Jónsson telji sig hafa önnur verkefni fyrir höndum á því sviði. Og hann tekur fram og segir að ríkisstj. hafi ætlað Framkvæmdastofnuninni lausn þessa máls, ekki aðeins að reiða af höndum peningagreiðslur, heldur að aðstoða við kaupin, bæði um val og kaup og veita sérfræðilega aðstoð. Ég vil því spyrja: Var það tiltekið í upphaflegu bréfi ríkisstj. til Framkvæmdastofnunar, að hún skyldi inna af hendi þau verkefni sem hv. þm. Stefán Jónsson tekur fram í yfirlýsingu í dag að Framkvæmdastofnuninni hafi verið ætlað að gera, eða var það ekki tiltekið í bréfi ríkisstj.? Eða tiltók ríkisstjórnarsamþykktin og bréfið til Framkvæmdastofnunarinnar ekkert um þetta efni? Og ég vil spyrja: Hvernig var það með upphaflega samþykkt ríkisstj. um ríkisábyrgð, var hún ekki bundin við neina upphæð? Var ríkisábyrgðin ekki bundin við neina upphæð? spyr ég, vegna þess að á undanförnum dögum hefur málið snúist um það, hvort stjórn Framkvæmdastofnunar hafi átt að vera bundin við einhverja upphæð. En þá liggur fyrst fyrir að spyrja: Var ríkisábyrgðin bundin við einhverja tiltekna upphæð? Ég vil að lokum spyrja hæstv. forsrh. að því, hvernig hugmynd ríkisstj. sé að standa undir rekstri þessa skips, sem er talið eiga að kosta 3.5 milljarða kr. Upplýst er að það vanti a.m.k. 660 millj. gkr. upp á það að tekjur hrökkvi fyrir útgjöldum. Fyrir einum og hálfum mánuði hafði ég áætlað þessa upphæð 500 millj. kr., svo það var þá ekki fjarri lagi og ekki ofætlað af minni hálfu. En er þá hugmyndin að greiða þetta fé, þennan taprekstur líka úr almannasjóðum, eða er hugmynd ríkisstj. sú, að það að leggja svo miklar skuldbindingar á þessi byggðarlög geti orðið til að styrkja atvinnulífið á þessum stöðum? Maður, sem ég hitti á götu, sagði um þetta mál: Nú veit ég í hvað skattarnir mínir fara. Ég vissi það að vísu, að þeir fóru mikið í Kröflu um tíma, en hér sýnist mér vera stefnt í sama farveginn. - Og ég verð nú að segja það, að mér sýnist að hér sé einmitt farið inn á þá braut að ætla sér mikið án þess að sjást fyrir um það, hvernig eigi að standa undir greiðslum, og hætt við að nokkuð mikið muni renna af almannafé til þess að standa undir þessum rekstri, ef svo fer sem horfir. En ég ítreka fyrri spurningar: Hvernig var upphafleg samþykkt ríkisstj. um ríkisábyrgð? Var hún ekki bundin við einhverja tiltekna upphæð? Hvernig má það vera, að fé, sem renna á til skipasmíða til að styrkja innlendan skipaiðnað, verði varið til að kaupa skip til landsins í staðinn? Og hvers konar framferði er það í rauninni að afhenda fyrst 1.5 milljarða kr. til sérstakra verkefna og taka síðan þá fjármuni til baka með þessum hætti? Og hvernig var svo samþykkt ríkisstj. í gær? Er það rétt, að engin samþykkt hafi verið gerð? Hvernig má það vera, ef engin samþykkt var gerð, að þessi boð fóru inn á fund Framkvæmdastofnunar? Og hvernig líta þm., sem sitja í stjórn Framkvæmdastofnunar, á það ef hér er í rauninni um falsboð ein að ræða? Í heild verð ég að segja að þetta mál er allt hið einkennilegasta, og almenningur hlýtur að eiga kröfu á að fá skýringar á því, hvernig mál geta þróast með þessum hætti. Í þeim efnum tek ég í rauninni undir sjónarmið sem forstjóri Framkvæmdastofnunar lét einmitt í ljós fyrir nokkrum dögum.



Herra forseti. Í þessum umr. utan dagskrár er auðvitað ekki ástæða til að flytja ítarlega greinargerð um gang þess máls sem hér var hreyft. En ég vil minnast á nokkur atriði. Það er í maímánuði sem sex þingmenn Norðurl. e. skrifa ríkisstj. bréf og fara þess á leit, að ríkisstj. geri ráðstafanir til að Þórshöfn og Raufarhöfn fái í sameiningu leyfi og fyrirgreiðslu til kaupa á skuttogara. Þegar ríkisstj. barst þetta bréf ræddi hún það og sendi síðan til Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem samkvæmt lögum er að sjálfsögðu umsagnaraðili um slík byggðamál. Í júlímánuði, eða nánar tiltekið 8. júlí, kom umsögn frá Framkvæmdastofnun, undirrituð af Sverri Hermannssyni, forstjóra stofnunarinnar. Þar segir hann m.a.: „Framkvæmdastofnun ríkisins hefur frá upphafi fylgst náið með þróun þessara staða og hefur stofnunin gert tillögur um og staðið fyrir ýmsum aðgerðum til eflingar byggðar þar og til að treysta atvinnulíf.“ Síðan er rakin umsögn stjórnar Framkvæmdastofnunar um málið, og segir þar: „Stjórnin telur að líkleg leið til að ná þessu markmiði sé að fenginn verði togari, nægilega stór til að sækja til fiskimiða allt frá Vestfjörðum til Suðausturlands. Miðað við ríkjandi aðstæður má reyndar segja að engin leið sé til önnur að ná þessu marki,“ - sem sagt að leysa úr atvinnuvandamálum þessara staða. Forstjóri stofnunarinnar, Sverrir Hermannsson, lýkur svo þessari umsögn með þessum orðum: „Með hliðsjón af framansögðu mæli ég undirritaður með því, að gerðar verði ráðstafanir til að útvega Raufarhöfn og Þórshöfn sameiginlega togara. Eru starfsmenn Framkvæmdastofnunar tilbúnir til þess að vinna að undirbúningi þess máls.“ Eftir að ríkisstj. hafði fengið þessa umsögn frá forstjóra og stjórn Framkvæmdastofnunarinnar og rætt hana varð sú niðurstaða, eins og fram kemur í ákvörðun ríkisstj. 1. ágúst: „ Ríkisstj. fellst á tillögur Framkvæmdastofnunar ríkisins um lausn á því atvinnuleysi, sem verið hefur á Þórshöfn, og þeim byggðavanda sem skapast hefur á svæðinu. Því samþykkir ríkisstj. að heimiluð verði kaup erlendis á notuðum togara, sem rekinn verði sameiginlega af útgerðaraðilum á Þórshöfn og Raufarhöfn. Með tilliti til þess, að hér er um að ræða undantekningu frá gildandi reglum um innflutning fiskiskipa og sérstakt byggðamál, telur ríkisstj. rétt að fjármögnun verði tryggð með sérstakri fjáröflun til Framkvæmdastofnunar ríkisins á lánsfjáráætlun fyrir 1981.“ Þessi var ályktun ríkisstj. 1. ágúst. Í þessu máli hafa orðið alvarleg mistök. Að einhverju leyti eiga stjórnvöld hér sök á með skorti á eftirliti. Hvaða þáttum stjórnvaldsins hér hefur verið áfátt get ég ekki dæmt um nú, en það mál verður nánar kannað til þess að koma í veg fyrir slík mistök framvegis. Um skilaboð þau, sem forstjóri Framkvæmdastofnunar flutti stjórn stofnunarinnar frá hæstv. sjútvrh. í gær, vil ég ekki ræða hér. Hæstv. sjútvrh. mun gera grein fyrir því eða vera í þann mund að gera grein fyrir því í hv. Nd. vegna fsp. þar, og er eðlilegra að hann geri sjálfur grein fyrir því sem þeim hefur farið á milli. Að öðru leyti vil ég svo taka það fram út af fsp. hv. þm., að á fundi ríkisstj. í gær var engin ályktun gerð um þetta mál.



Herra forseti. Það er sannarlega að bera í bakkafullan lækinn að tala um það mál sem hér er til umr. utan dagskrár, en satt best að segja hefur þetta mál þróast með þeim hætti frá byrjun, að það er ekki hægt að furða sig á því að um það hafi orðið allmikil umræða í þjóðfélaginu. Ég vil út af því, sem kom fram hjá hæstv. forsrh. um afskipti þm. Norðurl. e. af þessu máli, taka skýrt fram að þegar því bréfi sleppti, er hæstv. ráðh. gat hér um, sem skrifað var 12. maí 1980 og ég mun nú lesa til þess að hv. dm. geti gert sér grein fyrir efni þess, - frá því að þetta bréf var skrifað, 12. maí 1980 kom þetta mál aldrei formlega fyrir fundi þingmannahóps Norðurl. e. fyrr en uppi í Framkvæmdastofnun 28. jan. s.l. og síðar á fundi 13. febr. s.l. Ég mun nú gera grein fyrir því sem stendur í þessu margumrædda bréfi. Það er stílað til hæstv. forsrh., Gunnars Thoroddsens, forsætisráðuneytinu, og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þingmenn Norðurlandskjördæmis eystra fara eindregið þess á leit við ríkisstj., að hún geri sem allra fyrst ráðstafanir til að Þórshöfn og Raufarhöfn fái í sameiningu leyfi og fyrirgreiðslu til kaupa á einum skuttogara. Eins og meðfylgjandi afrit af símskeyti sýnir sem er undirritað af sveitarstjóranum á Þórshöfn, Ólafi R. Jónssyni, og er til formanns Framkvæmdastofnunar ríkisins, Eggerts Haukdals, óskar hann eftir að gerðar verði ráðstafanir til að fyrrnefndir aðilar fái aðstöðu til að kaupa b/v Guðbjörgu ÍS 46, sem á að seljast úr landi fyrir annan skuttogara. Ef ekki reynist mögulegt að greiða fyrir því, að Guðbjörg verði seld til Þórshafnar, þá leggjum við á það ríka áherslu, að leyfi verði veitt fyrir kaupum á skuttogara erlendis frá og gerðar verði viðhlítandi ráðstafanir af hendi ríkisstj. að gera það mögulegt. Við teljum ekki þörf á að láta fylgja grg. með þessari beiðni okkar, þar sem ríkisstj. er kunnugt um aðstæður allar á þessum stöðum. Hins vegar látum við fylgja þessu bréfi afrit af ýmsum gögnum sem við teljum að rökstyðji þessa beiðni okkar. Þó við séum þeirrar skoðunar, að nægur fjöldi sé orðinn af skuttogurum í landinu ef dreifing þeirra væri með öðrum hætti, þá hafa mál þróast á Þórshöfn síðustu árin þannig, að við teljum að ekki verði undan því vikist að gera nú þegar ráðstafanir til að fá keyptan skuttogara fyrir byggðarlagið. Við erum reiðubúnir til að gefa frekari upplýsingar um þetta málefni, ef óskað er, og væntum þess, að beiðni okkar verði tekin til jákvæðrar afgreiðslu og það sem fyrst.“ Undir þetta bréf rita þm. Norðurl. e. að undanskildum hv. þm. Halldóri Blöndal sem var ekki viðlátinn. Eins og ég segi hefur þetta mál ekki komið formlega til kasta þm. Norðurl. e. fyrr en í endaðan janúar núna í ár. Þetta kom mjög skýrt og ákveðið fram á þessum fundi í Framkvæmdastofnuninni, og var harðlega gagnrýnt af nokkrum þm. að svona skyldi á þessu máli haldið og jafnframt að umræða í þjóðfélaginu væri um að þeir bæru á einhvern hátt ábyrgð á því, hvernig þetta mál hefði þróast. Hæstv. forsrh. rakti hér bréfaskriftir ríkisstj. og Framkvæmdastofnunar. Í bréfi, sem ég hef hér ljósrit af, frá hæstv. fjmrh. frá 6. okt., er alveg skýrt tekið fram að ríkisábyrgð er veitt fyrir lánum til kaupa á skuttogara er Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga hf. hefur samið um kaup á í Noregi. Af þessu bréfi er alveg ljóst að þá er málið búið að taka þá stefnu, að það er búið að ákveða að kaupa þetta skip í Noregi, og ríkisstj. hefur fyrir sitt leyti með þessu bréfi - ég lít svo á - samþykkt þau kaup og þann samning.  Ég vil upplýsa hér að þegar þm. Norðurl. e. skrifuðu undir umrætt bréf var verið að tala um kaup á Guðbjörgu eða skipi erlendis frá sem mundi kosta 1– 1.5 milljarða kr. Í framhaldi af þessu bréfi gerir Framkvæmdastofnunin bókun um þetta mál og gefur auk heldur út yfirlýsingu til seljenda skipsins um að hún muni reiða fram 10% af kaupverði skipsins þegar það verði afhent. Þessi yfirlýsing er dagsett 17. okt. Þá er verið að tala um kaupverð skipsins 21 millj. norskra kr. Það verður að líta svo á, enda kom það fram á fundi þm. Norðurl. e. með aðilum frá Framkvæmdastofnun, að Framkvæmdastofnun ríkisins- eða a.m.k. einhverjum aðilum þar hafi verið kunnugt um að það yrði að breyta skipinu og það yrði einhver viðbótarkostnaður fram yfir 21 millj. norskra kr. En nú er þetta skip komið í rúmar 30 millj. norskar og þá er gert ráð fyrir verulegum breytingum á því. Gert er ráð fyrir að skipta um spil í skipinu, lagfæra þilfar og setja í skipið plötufrystitæki o.s.frv., sem er hugmynd skipstjórans, Ólafs Aðalbjörnssonar, að verði til þess að létta mjög rekstur skipsins að því leyti til, að hægt sé að beita því betur á svokallaða skrapdaga, sem verða sennilega 150 á þessu ári og ekki ljóst að fari fækkandi, a.m.k. ekki í bráð. En með þessum breytingum, fiskkössum, lántökukostnaði og óvissum kostnaði er skipið komið upp í þetta. Skipið er sem sagt komið í 30.4 millj. norskra kr., en kaupverðið er 21 millj., eins og ég sagði áðan. Ég held að það sé hvorki á mínu færi né annarra að leggja á það mat, hvort þessar hugmyndir skipstjórans - sem væntanlega fær þetta skip ef það verður keypt - eru raunhæfar, að þessar breytingar geti gert skipið þeim mun meira virði og aflaverðmæti þess þeim mun meira virði á aðrar veiðar en þorsk, en mér sýnist sem leikmanni að þetta séu athyglisverðar hugmyndir. Hitt er svo annað mál, að það er alveg hárrétt, sem hér hefur komið fram í þessari umr., að skipið er orðið feiknarlega dýrt og það verður þessum aðilum erfitt í rekstri. Það er alveg ljóst. Það væri þó kannske ástæða til að velta því fyrir sér, hvort þetta er ekki almennt vandamál í íslenskum sjávarútvegi í dag, að ný skip - þetta er eins árs gamalt skip - sé í rauninni ekki hægt að gera út á Íslandi. Við vitum hvernig ástandið hefur verið í Fiskveiðasjóði og hvernig ný skip velta þar upp á sig vanskilum svo hundruðum milljóna og milljörðum skiptir. Ég skal ekki leggja á það mat, en ég hef þungar áhyggjur af því, að þarna sé um að ræða skip sem verður erfitt fyrir þessi byggðarlög. Margir aðilar í þessu þjóðfélagi eru sem betur fer betur í stakk búnir til að taka á sig einhvern taprekstur heldur en þessi byggðarlög. Og ég hef þungar áhyggjur af því. En ég verð að segja alveg eins og er, að hafi orðið alvarleg mistök í þessu máli, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh., þá lít ég svo til að þar sé um að ræða mistök af hálfu stjórnvalda. Þegar tekin er ákvörðun um það að fjármagna þetta skip að fullu, þá er náttúrlega um svo óvenjulega ákvörðun að ræða að það hlýtur að þurfa að fylgja því eftir með einhverjum sérstökum hætti. Þetta hefur verið gert. Það er ekki fordæmalaust að skip hafi verið keypt til Íslands þannig að ríkissjóður hafi lagt fram allar fjárhæðir -  Ég held að menn hljóti að sjá það eftir á að auðvitað hefði verið æskilegt að fylgst hefði verið með þessu máli frá byrjun, eftir að stjórnvöld og Framkvæmdastofnun ríkisins voru búin að taka ákvörðun að fjármagna þetta með svona sérstökum hætti. En þó að ég hafi miklar áhyggjur af þessu máli öllu eins og það hefur þróast, þá vil ég leggja alveg sérstaka áherslu á það, að ætli stjórnvöld að ganga á bak þeim skriflegum yfirlýsingum sem fyrir liggja til seljenda skipsins og til kaupenda, þá tel ég það nokkurn veginn það sama að ég færi til bankastjóra og segði: Heyrðu, vinur. Ég skrifaði upp á víxil fyrir mann fyrir tveimur mánuðum. Nú hef ég frétt að þessi maður standi illa fjárhagslega. Strikaðu nafnið mitt út. Ef stjórnvöld ætluðu að bregðast þeim samþykktum, sem þau hafa gert skriflega í þessu máli, er það nákvæmlega eins og maður færi og segði: Ég dreg ábyrgð mína til baka á einhverju fjárskuldbindingarplaggi. Ég tel að þannig sé ekki hægt að haga sér, ekki fyrir einstaklinga og þaðan af síður fyrir stjórnvöld, þess vegna verði menn að kyngja því ef í þessu máli hafa orðið mistök, en vera menn til þess að standa við það sem þeir hafa skuldbundið sig til að gera. Ég held að ég láti svo staðar numið um þetta mál að sinni. En ég vil ítreka það, að af hálfu þm. Norðurl. e. er megn óánægja með það - ég held að ég tali fyrir þá allflesta - hversu lítil samráð hafa verið höfð við þá um málið frá því að þetta bréf var skrifað. Ég held að við séum allir þeirrar skoðunar, að það þurfi að gera sérstakt átak til að efla þessi byggðarlög, Raufarhöfn og Þórshöfn. Og þegar komin var samstaða á milli þessara aðila um útgerðarfélag og það lá ljóst fyrir, að ekki yrði um verulega aukningu á bátaútgerð að ræða, en hráefnisskortur allverulegur, þá þótti okkur sjálfsagt að óska eftir því, að með sérstökum hætti yrði stutt við bakið á þessum byggðarlögum. En því miður urðu þau mistök a.m.k., að við okkur var ekki um þetta mál talað allan þennan tíma frá því að við skrifuðum þetta bréf í maí og þangað til fundir voru núna, þegar málið var raunverulega að klúðrast, 28. jan. og 13. febrúar.



Herra forseti. Það undrar mig ekki stórlega þótt togaramát þetta beri hér á góma utan dagskrár, þótt hv. þm. Kjartan Jóhannsson veki máls á ýmsum þeim atriðum í sambandi við kaup togarans sem óljós hafa verið. Ég hygg að ekki verði gerð öllu betri grein fyrir þeim aðdraganda að þessum togarakaupum, sem að þm. kjördæmisins lúta, en sú sem hv. þm. Lárus Jónsson gerði hér áðan. Þar var í hvívetna rétt frá skýrt. En ég vil leyfa mér að fara örlítið lengra til baka en til dagsetningar þess bréfs, til skýringar á þeirri sérstöku ábyrgð sem þm. kjördæmisins töldu sig bera á hráefnisöflun til hraðfrystihússins á Þórshöfn. Sú saga hefur verið sögð nokkrum sinnum hér í þinginu með hvaða hætti svo bar til, að þeir Þórshafnarbúar luku við smíði á vönduðu, dýru og myndarlegu hraðfrystihúsi rétt í þann mund sem tekin var sú ákvörðun af hálfu ríkisstj. á sínum tíma að hætta innflutningi á togurum til landsins og að drepa við fæti í togarasmíð. Einnig bar þetta upp á þann tíma þegar fiskiþurrð varð á bátamiðum fyrir Norðausturlandi, að því er menn þá töldu og sennilega með réttu, fyrst og fremst sökum sérstaks ágangs af hálfu breskra togara á þeirri fiskislóð einmitt í þann mund. Friðun þessara miða kom aftur til seinna, að loknum þeim átökum, en bættist þá ofan á. Það kom til kasta þm. kjördæmisins að stuðla að því, að leitað yrði einhverra ráða til þess að útvega þeim Þórshafnarbúum skuttogara, skip sem gæti sótt fisk á fjarlægari mið til vinnslu í þessu frystihúsi. Svo sem ég áður gat hafði þá fyrir skemmstu verið skotið loku rétt við nef þeirra Þórshafnarbúa fyrir útvegun á nýju skipi, góðu skipi til þess að annast slík aðföng. Það varð svo ofan á, að þeim var boðið skip fornt - svo að ég noti nú ekki alla ljóðlínu Stephans G. Stephanssonar um búnað Hergilseyjarbónda - af Suðurnesjum sem þá var til sölu vegna vanskila við banka. Þetta skip átti að vera nýkomið úr átta ára klössun, en þó var ljóst ýmsum, sem til þekktu, að það væri ekki vel búið til sjósóknar eða fisköflunar. Það skal tekið fram, að þeim Þórshafnarmönnum var gerð grein fyrir því að ekki væri þessi skeið hin ákjósanlegasta í því standi sem hún var seld þeim. En þeir áttu ekki annarra kosta völ en að kaupa þetta skip og gerðu það, og það reyndist þeim vægast sagt mjög illa. Og til þeirra kaupa og útgerðar á þessu óhæfilega skipi, sem þeim var sent úr þrotabúi á Suðurnesjum, getum við rakið að verulegu leyti hina gildustu og hina verstu þætti í efnahagsmálavanda þessa byggðarlags við Þistilfjörð. Þegar við þm. kjördæmisins, svo sem hv. þm. Lárus Jónsson gerði grein fyrir í glöggu yfirliti sínu áðan, skrifuðum undir bréf til hæstv. forsrh. með þeirri ósk, að þeim á Þórshöfn yrði séð fyrir hæfilegu togskipi, þá var það - svo sem ráða má af skipinu sem við nafngreindum í þessu bréfi - ætlun okkar að útvega þeim duglegt skip til þessarar útgerðar, annaðhvort þetta nafngreinda skip af Vestfjörðum, sem okkur var kunnugt um að væri í mjög góðu standi, ellegar samsvarandi skip erlendis frá, ekki verra. Ég tel nauðsynlegt að taka að tarna fram við þessar umræður vegna þess að mér er kunnugt um það, að við umræður um skipakaup til handa þeim Þistilfirðingum bar enn á góma þann möguleika að skaffa þeim togara hér af Faxaflóasvæðinu, nánar tiltekið frá Hafnarfirði. Fyrsta hugmyndin var sú, að þetta yrði togarinn Rán sem kominn var, eins og það er orðað á alþýðumáli, í hönk til útgerðar, eigandi var í vandræðum með. En að fengnum þeim svörum að sennilega væri Rán ekki glæsilegri kostur en togarinn Suðurnes á sínum tíma, sem kallaður var Fonturinn, var boðið annað skip, einnig í eigu þessa sama manns, togarinn Ýmir. Ég vil ekki leiða neinum getum að því, hverjir það hafi verið sem hafi staðið á bak við þessi kauptilboð sunnan úr Hafnarfirði, til þess hef ég enga heimild. Og grunsemdir mínar er best að láta bíða þess tíma að við fáum gleggri upplýsingar um mál þetta allt. En gjarnan vildi ég að hæstv. forsrh. - ef hann lætur athuga lítils háttar þetta mál fyrir okkur - upplýsti hvaða aðili það var sem kom inn til Framkvæmdastofnunar með tilboð um að nú yrði Þórshafnarbúum skaffaður enn einn togari sunnan af Nesjum, togarinn Ýmir. Ég vil til viðbótar því, sem hv. þm. Lárus Jónsson sagði um tilorðningu þessa bréfs okkar þm. og þann brest sem á því var að okkur væri séð fyrir upplýsingum varðandi þróun málsins, geta þess, að ég gerði tilraun til að afla mér upplýsinga um það á miðju sumri er leið, hvernig þetta mál stæði, og fékk þá heldur óljós svör um ástæðuna fyrir því að nú væri hætt athugun á að kaupa skip sem okkur var kunnugt um að boðin höfðu verið, þ. á m. franskur togari, systurskip Hólmatinds sem hingað var keyptur. Og ég vil leyfa mér, þar sem hv. þm. Árni Gunnarsson er nú sennilega tepptur við umræður um sams konar mál í Nd., að geta þess, að mér er persónulega kunnugt um og ég get vottað það, að einnig hann reyndi að afla sér upplýsinga, gerði tilraun til að fá að fylgjast með þessu máli á miðju sumri og koma þar að tómum kofunum eða a.m.k. ekki að auðfengnum upplýsingum varðandi þetta mál. Af sömu ástæðum og hv. þm. Lárus Jónsson er ég mjög eindregið þeirrar skoðunar, að nú um áramótin, þegar þessi mál bar upp á að nýju, eða öllu heldur í janúarbyrjun, þá hafi verið orðið og seint að snúa frá kaupunum á skipi því sem hér um ræðir, að við höfum ekki átt annarra kosta völ núna á þessum dögum en að sjá til þess að skipið yrði keypt. Ég vil m.a. geta þess, að mjög sterkar líkur benda til að opinberir aðilar á Íslandi - hvaða nöfnum sem við viljum nú nefna þá - hafi verið bundnir í 300 millj. gkr. ábyrgð í sambandi við samninga sem þegar höfðu verið gerðir. Og ef þessum kaupum hefði verið rift, þá hefði líklega ríkisstj. - það er nú sennilegasta tilgáta mín - setið uppi með 300 millj. kr. fjárútlát vegna skaðabóta, verið sökuð um riftun á kaupsamningi, og þetta byggðartag okkar við Þistilfjörð setið eftir með sitt sára enni og ekkert skip fremur enn fyrri daginn. Það var í umræðum hér á þingi fyrir jólin í vetur, og hefur verið gert síðan, frjálslega farið með undirskrift okkar þm. Norðurl. e., flestra okkar a.m.k., sem höfum ekki staðfest neinar breytingar á því sem á bréfinu stóð, - það var frjálslega með þetta bréf farið þegar verið var að túlka það sem afstöðu okkar til kaupa á hvaða skipi sem væri. Ég sá mig tilneyddan að andmæla því sem þá kom fram opinberlega hér í þingsölum og í dagblöðum. Merking bréfsins er augljós. Hún verður ekki túlkuð á annan veg en þar stendur svart á hvítu. Af því að hv. þm. Kjartan Jóhannsson vék að ummælum, sem eftir mér voru höfð í Þjóðviljanum í dag varðandi meðferð þessa máls, vil ég geta þess, að einnig þar, í þessari Þjóðviljafrásögn, er dálítið frjálslega farið með orð mín og ég skal segja hv. þm. með hvaða hætti. Þetta viðtal var tekið við mig daginn sem stjórn Framkvæmdastofnunar gerði hina fyrri samþykkt sína, sem upp á það hljóðaði að axla þetta mál - eða gera tilraun til þess að axla þetta mál fram af sér og sjá ekki fyrir þeirri fjármögnun sem nauðsynleg var til að ná skipinu. Það var fyrst og fremst það sem ég átti við þegar ég svaraði þeirri spurningu blaðamanns, hvort ég væri einn af þeim sem Sverrir Hermannsson vildi leysa ofan um. Við þá afgreiðslu átti ég þar. Þegar stjórn Framkvæmdastofnunar undir forstjórn Sverris Hermannssonar hefur breytt þessari afgreiðslu, þá vil ég láta það koma ljóst fram, að nú er ég einn af þeim sem vilja hneppa upp um Sverri Hermannsson aftur. Ef hv. þm. Kjartan Jóhannsson ímyndar sér það, að hag þessarar þjóðar sé stefnt í voða með því að sjá þessum tveimur sjávarplássum á Norðausturlandi fyrir góðu togskipi upp á 3,5 milljarða kr. í hæsta lagi, fullbúnu til veiða, þá bið ég hann að huga vendilega að því í anda fræðilegrar sjálfsgagnrýni, hvaða stoð efnahag landsins hafi verið að kaupunum á togurunum þremur, sem ég hef nafngreint af Suðurnesjum í þessu sambandi, Suðurnesjum, sem skírður var Fonturinn á sínum tíma, síðan Rán og Ými. Og af því að hann minntist lítillega á 700 millj., sem merktar hefðu verið íslenskri skipasmíði í þessu sambandi - ég læt bíða síðari tíma og heppilegri salarkynna að ræða þetta mál við hæstv. iðnrh., Hjörleif Guttormsson, - en af því að hann drap á þessar 700 millj., sem teknar væru frá íslenskri skipasmíði til þess arna, þá vil ég vekja athygli hans á því, að það er sennilegt að u.þ.b. 500 af þessum 700 millj. renni til íslenska skipasmíðaiðnaðarins, þar sem upp á þá summu hljóðar tilboðið frá Slippstöðinni á Akureyri um nauðsynlegar breytingar á vinnudekki þessa togara. Það eru mörg atriði í sambandi við síðara skeið þessara togarakaupamála, verðmyndun togarans, sem við getum deilt ákaflega lengi og sennilega verða í munni manna á komandi mánuðum meira og minna. Ég vitna enn til bréfs okkar þm. varðandi það sem sagt hefur verið um meðferð málsins utan okkar vitundar. Ég vitna til þess, þegar ég set hér fram efasemdir mínar um það, hvort haldið hafi verið á öllu á hinn allra heppilegasta hátt. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. muni nú sjá til þess, að við þurfum ekki að fara í grafgötur um það, hvaða opinber aðili það var sem lét hjá líða að fylgjast með framgangi málsins, með skipakaupunum, - hvaða aðili það var, hvort það var ríkisstj. eða Framkvæmdastofnun sem falið var að sjá um þetta mál - hvaða aðili það var, sem kom sér hjá því að setja sérfræðing sinn og umboðsmann í það að fylgjast með framgangi málsins. Þetta þyrftum við endilega að fá að vita. Og svo væri náttúrlega síðast, en ekki síst forvitnilegt, ákaflega forvitnilegt, en skiptir þó ekki sköpum, að fá úr því skorið, hvaða maður það var sem kom inn á fund Framkvæmdastofnunar með þau skilaboð sem hæstv. sjútvrh. Steingrímur Hermannsson segir að hafi ekki verið frá sér, - skilaboð um að ríkisstj. mæltist til þess að Framkvæmdastofnun gengi frá málinu. Allt þetta vekur fremur forvitni á þessu stigi en að það skipti meginmáli. Þessi ákvörðun hefur verið tekin, að togarinn skuli verða keyptur með þessum hætti, og feginn er ég.



Herra forseti. Það hafa orðið hér allmiklar umræður utan dagskrár um kaup á togara til Þórshafnar. Hv. 2. þm. Reykn. hóf þessar umræður, og það var ekki óeðlilegt að það væri gert og málið væri hér tekið fyrir utan dagskrár. Hins vegar er þetta mál þannig vaxið, að því verða ekki gerð nein fullnaðarskil í umræðum utan dagskrár. Það gera allt sér ljóst. Og m.a. kom það fram í ræðu hæstv. forsrh., að hann sagðist ekki ætla að fara hér út í nema einstaka þætti þessa máls, en margt væri auk þess óljóst og þyrfti rannsóknar við. Með tilliti til þessa höfum við nokkrir þm. talið eðlilegt að taka þannig á málinu, að óskað yrði sérstakrar skýrslu frá forsrh. um það samkv. ákvæðum 31. gr. þingskapa. Þar er gert ráð fyrir slíkri meðferð þegar sérstaklega stendur á, og vissulega stendur sérstaklega á í þessu máli. Ég ætla ekki að fara að ræða málið hér efnislega, en vildi sérstaklega vekja athygli á þessu og beiðni um skýrslu frá forsrh. um kaup á togara fyrir Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga á Þórshöfn sem lögð hefur verið fram og útbýtt á þskj. 434. Þessi beiðni er flutt af 1. þm. Reykn., Matthíasi Á. Mathiesen, ásamt níu öðrum þm. Þar er tekið fram, að með tilvísan til 31. gr. laga um þingsköp Alþingis sé þess óskað, að forsrh. flytji Alþingi skýrslu vegna kaupa á togara fyrir Útgerðarfélag Norður-Þingeyinga á Þórshöfn. Þessari beiðni fylgir stutt grg., þar sem tekið er fram að það sé ljóst öllum þeim, sem fylgst hafa með kaupum á togara fyrir útgerðarfélag Norður-Þingeyinga, að skiptar skoðanir séu á forsendum, upphafi og meðferð þess máls. Fram hafi komið að ráherrar segja sitt hver um samþykktir ríkisstj. og ekki sé með öllu sami skilningur á samskiptum ríkisstj. og stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins. Með tilliti til þessa er þess óskað, að forsrh. gefi Alþingi skýrslu um þetta mál hið fyrsta, þar sem birtar verði samþykktir ríkisstj., stjórnar Framkvæmdastofnunar, bréfi sem rituð hafa verið af þessum aðilum, svo og gerð grein fyrir munnlegum skilaboðum sem farið hafa á milli þessara aðila. Þetta er það sem liggur á bak við beiðni okkar þm. um skýrslu frá forsrh. um togarakaupin til Þórshafnar. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, ég hef ekki ætlað mér í þessum umræðum, eins og ég hef þegar tekið fram, að ræða málið efnislega.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. þau svör sem hann gaf, svo langt sem þau náðu, en jafnframt ítreka nokkrar spurningar sem ég tel að þjóðin eigi kröfu á að fá svör við, en ekki voru í svörum forsrh. Það er auðvitað stór yfirlýsing af hálfu forsrh. þegar hann segir að ríkisstj. sinni hafi orðið á mjög alvarleg mistök. Það eru fleiri sem koma til greina sem sökuaðilar, ég skil það svo hjá hæstv. forsrh. En þá vaknar auðvitað spurningin: Svo framarlega sem hér hafa orðið mjög alvarlega mistök, sem ég er alveg sammála forsrh. um, þá vil ég spyrja hvort ekki sé hugmyndin að leiða neinn til ábyrgðar fyrir þau mistök sem hér hafa átt sér stað. Eiga menn bara að standa upp og segja: Ja, við gerðum hér mistök upp á nokkra milljarða kr., yppta síðan öxlum og láta eins og ekkert hefi gerst? Ég held að það sé ekki til fyrirmyndar í stjórnarfari. Ég tel að Alþingi setji niður og stjórnsýslukerfið allt ef það kinokar sér við að leiða menn til ábyrgðar um svona hluti. Ég spurði hvort í upphaflegri samþykkt ríkisstj. um ríkisábyrgð hefði ekki verið miðað við einhverja tiltekna upphæð, hvort ríkisábyrgðin hefði ekki verið miðuð við einhverja tiltekna fjárhæð. Ég túlka svör forsrh. og það bréf sem hann las varðandi þetta efni, þannig að ríkisstj. hafi einmitt ekki tiltekið neina sérstaka fjárhæð. Og það voru þá væntanlega fyrstu mistökin í þessu máli og gerð af hálfu ríkisstj. Hún sjálf tiltekur ekki neina upphæð, hún skilur málið eftir galopið, ávísunin er óútfyllt. Það eru fyrstu og sjálfsagt alvarlegustu mistökin í þessu máli, ef svo er. Og ég verð að segja það, að af svörum hæstv. forsrh. get ég ekki ráðið annað en svo sé. Ég gat ekki heldur ráðið annað af svörum hæstv. forsrh. en að ekkert hefði verið tiltekið í upphaflegu bréfi ríkisstj. um það, að „Framkvæmdastofnunin ætti að aðstoða við val og kaup og veita sérfræðilega aðstoð“, eins og haft var eftir einum hv. þm. í blaðaviðtali, Stefáni Jónssyni, og ég rakti hér áður. Þegar menn koma svo eftir á og segja Framkvæmdastofnunina hafa átt að gera þetta eða hitt, þá sýnist mér að sökin geti ekki síður legið hjá ríkisstj. sjálfri, sem ekki hafi tiltekið það í boðum sínum, í bréfi sínu til Framkvæmdastofnunar. Forsrh. leiðréttir það þá væntanlega, ef þetta er röng túlkun á því bréfi sem ríkisstj. sendi frá sér, en það kom ekkert fram í því, sem hæstv. forsrh. las upp um það, að þetta hefði verið bundið við tiltekna fjárhæð né heldur að Framkvæmdastofnuninni væri ætlað að aðstoða við val og kaup. Ég vildi líka gjarnan fá skýringar á því - og bað um svör við því - hvernig það mætti vera, að það fé, sem ætlað væri til skipasmíða, væri nú látið renna til togarakaupa erlendis frá, og með hvaða hætti það styrkti skipasmíðina í landinu. Við þessu fengust engin svör frá hæstv. forsrh., og ég ítreka þá fsp. Hæstv. forsrh. vildi ekki veita nein svör um það, hvernig samtal þeirra Sverris Hermannssonar framkvæmdastjóra og hæstv. sjútvrh., Steingríms Hermannssonar, hefði verið. Ég trúi því tæpast, að hæstv. forsrh. viti ekki, hvernig þetta samtal hafi gengið fyrir sig, eða hafi eftir því innt. Mér þykir einsýnt að það skipti miklu máli fyrir forsrh. hvernig þetta samtal hafi verið, svo afdrifaríkar ákvarðanir sem teknar voru. Og ég hefði talið einsýnt að forsrh. hefði nú haft samband við þessa menn til að ganga úr skugga um hvernig orð hefðu farið þeirra á milli. Ég vil hér með beina því mjög eindregið til hæstv. forsrh., að hann varpi nú ljósi á þessa miklu og stóru gátu, þannig að við fáum skilið hér í deild og þjóðinni verði ljóst hver hulduboð gengu þarna á milli þessara tveggja aðila, þar sem annar segist hafa tekið við skilaboðum, en hinn ekki nokkurn tíma hafa látið þau sér um munn fara - og verður að teljast heldur einkennilegt. En kannske er vert að vekja athygli á því í þessu sambandi, að jafnóðum og hæstv. sjútvrh. vill ekki kannast við neitt í þessu efni, þá er hann í sjöunda himni yfir því, að samtal hans við Sverri Hermannsson skuli hafa verið skilið á þennan hátt og að Framkvæmdastofnunin hafi tekið þá ákvörðun sem hún tók í gær, sem ég skildi hæstv. forsrh. svo að hann í raun og sannleika harmaði, því að hér væri verið að innsigla þau alvarlegu mistök sem hefðu átt sér stað. Því vil ég eindregið beina því til hæstv. forsrh., að hann svari þessari spurningu. Ég vil líka ítreka þá spurningu, sem ég bar fram um það, hver það sé að áliti ríkisstj. sem standa eigi undir rekstri þessa skips. Eða er hæstv. forsrh. tilbúinn að gefa yfirlýsingu um það, að svo framarlega sem af þessu verði öllu saman megi Þórshafnarbúar og meðútgerðaraðilar þeirra á Raufarhöfn búast við því, að ríkisstj. hlaupi undir bagga um þær 660 millj., sem þarna vantar upp á, strax á næsta ári? Ég vil aðeins segja það að lokum, að mér er það ljóst, sem kom fram í ræðu hv. þm. Stefáns Jónssonar, að hann og hv. þm. Árni Gunnarsson gerðu ítrekaðar tilraunir til að fá að fylgjast með gangi þessa máls. En ég veit ekki hvort það var rétt til orða tekið hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni, að þeir hefðu komið að tómum kofunum. Mér skildist að þeir hefðu komið að læstum dyrunum og engar upplýsingar fengið. Ég verð líka að segja það í framhaldi af þeim upplýsingum, sem komu fram í ræðu hv. þm. Lárusar Jónssonar, að ríkisstj. samþykkti kaup á dýrara skipi 8. okt heldur en þm. höfðu gert ráð fyrir. Þá var skipið orðið 1–11/2 milljarði dýrara en þm. höfðu gert ráð fyrir, og þó vitað að gera þyrfti á því einhverjar endurbætur. Þessari samþykkt kyngdi svo Framkvæmdastofnunin hinn 17. okt., eftir því sem mér skilst, en þá eftir að ríkisstj. hafði samþykkt kaupin upp á 21 millj. n. kr. Ríkisstj. hafði þannig forgöngu í þessu máli. Að lokum einungis þetta: Hv. þm. Stefán Jónsson rakti efnahagsmálavanda við Þistilfjörð til útgerðar á togaranum Fonti. Mér er tjáð að útgerð á togaranum Fonti hafi gengið allvel síðan hann fór til Siglufjarðar. Ég hef haft áhyggjur af því, að erfitt væri að gera út togara frá þessum stað. Mér er ljóst að nýir togarar geta líka bilað. Ég hef mjög sterkar taugar til Þórshafnar. Ég var fóstraður þar sumarlangt ungur maður. En ég hef aldrei getað séð að það væri annað en bjarnargreiði víð þetta pláss að ætla að leysa atvinnuástand þar með þeim hætti að reka þaðan rándýran togara, sem ekki er hægt að annast viðhald á í heimahöfn né heldur í raun og sannleika að manna með eðlilegum hætti. Það er því ekki vegna þess að ég hafi ekki viljað hjálpa til við að styrkja atvinnulífið á Þórshöfn sem ég hef ekki séð vit í togarakaupum af þessu lagi. Það er þvert á móti einmitt vegna þess að ég hef litið svo til að hér væri verið að gera þessu plássi bjarnargreiða og það yrði að leita annarra leiða sem betur hentuðu til að treysta atvinnulífið þar.



Herra forseti. Undanfarna daga og vikur hefur mikið verið ritað og rætt um þau togarakaup sem hér eru nú rædd utan dagskrár í hv. deild, þ.e. kaup á togskipi til Þórshafnar eða Raufarhafnar eða sameiginlegs útgerðarfélags þessara aðila, Útgerðarfélags Norður-Þingeyinga. Það er vissulega ánægjulegt við þessar umræður hvað margir bera hag þeirra norðanmanna fyrir brjósti. Menn tala með hjartnæmum orðum um að atvinnuvandamál þeirra þurfi að leysa. Menn tala líka um að þarna sé verið að útvega þeim eða láta þá kaupa skip, sem sé allt of dýrt og verði þess vegna erfitt í rekstri, að þeir muni reisa sér hurðarás um öxl og að byggðarlögin, sem um ræðir, séu ekki fær um að standa undir þessum rekstri. Af þessum ummælum finnst mér mega ráða að fyrirhyggja ákveðinna aðila, sem hafa tekið þátt í þessum umræðum, felist fyrst og fremst í því, að veita eigi úrlausn með því að þessum byggðarlögum verði útveguð atvinnutæki, helst togskip sem séu orðin gömul, sem séu ódýr, sem séu annars flokks. Og þá hlýtur líka að felast í því, að þetta fólk sé annars flokks. Dýr skip og dýra togara, sem kosta ekki bara 3.5 milljarða gkr., heldur kannske 5 milljarða eiga einhverjir aðrir að fá, sem eru þá trúleg fyrsta flokks og eiga að fá fyrsta flokks tæki. Þeim aðilum, sem þarna ætla að fara að gera út og efla atvinnulífið, er ekki trúað fyrir slíkum tækjum. Það er eins og þetta sé eina skipið sem kosti mikla peninga og verði dýrt að reka. Í þessum umræðum hefur líka komið fram, að þessi togari taki svo og svo mikið af þeim þorskveiðikvóta, sem öðrum togurum sé ætlaður, og rýri þar með afkomumöguleika þeirra. Það er ekki rætt um önnur skip í þessu sambandi. Rýra ekki önnur skip þetta líka? Og er ekki erfitt að gera út önnur skip? Ég held því miður að svo sé, og þar sem ekki hefur tekist að skipuleggja bátakaup og veiðar og vinnslu eða löndun á þann hátt sem kannske hefði verið æskilegast, þá er nú horfið að þessu ráði á Þórshöfn eins og víða annars staðar, að reyna að verða sér úti um togskip og gera út þar á svipaðan hátt og gengur og gerist víða annars staðar í sjávarplássum um allt land. Í bréfi okkar þm. kjördæmisins, sem hér hefur verið vitnað til, reyndar lesið upp, og við rituðum í maí 1980, nefnum við einmitt þetta, að við teljum að það sé til nægur fjöldi af skuttogurum í landinu, ef dreifing þeirra væri með öðrum hætti en raun ber vitni og ef hægt væri að skipuleggja löndun öðruvísi. En málin á Þórshöfn hafa hins vegar þróast þannig síðustu árin, að við teljum að ekki verði undan því vikist að gera ráðstafanir til að kaupa skuttogara fyrir þetta byggðarlag. Hv. 3. þm. og hv. 4. þm. kjördæmisins, sem talað hafa í þessum umræðum á undan mér hafa gert svo ítarlega grein fyrir því, sem á undan er gengið - hv. 4. þm. Stefán Jónsson ræddi um Fontsmálið eða togarakaupin sem áttu sér stað hér um árið - að ég ætla ekki að rekja þá sögu frekar, enda var ég minna kunnugur málum á þeim tíma. Og hv. 3. þm. kjördæmisins, Lárus Jónsson, gerði grein fyrir því, hvernig að þessu hefur verið staðið af okkar hálfu, hver okkar þátttaka hefur verið í þessum málum, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar út í það. En mér finnst þó ástæða til að nefna hér örfá atriði sem fram hafa komið í umræðunum undanfarið, ekki bara hér í hv. deild, heldur líka úti í þjóðfélaginu. Við fórum á fund í Framkvæmdastofnun, þm. kjördæmisins ásamt fulltrúum frá Útgerðarfélagi Norður-Þingeyinga, hinn 28. jan. Þar voru þessi mál rædd og rakin. Þar var að því spurt af framkvæmdastjóra stofnunarinnar, Sverri Hermannssyni, hvort hér væri um að ræða verksmiðjuskip og hvort stefnt væri að kaupum á slíku skipi og útgerð. Það kom í ljós í þeim umræðum og svörum, að slíkt er alls ekki. Allt tal um verksmiðjuskip er út í hött. Hins vegar er þarna um að ræða skip sem er með frystilest, og þess vegna hefur verið talið eðlilegt að í þessu skipi væru frystitæki til að þessa lest mætti nýta - til þess að ekki væri keyptur búnaður í skipinu, sem væri auðvitað dýr, en mundi ekki nýtast neinum ef ekki væru frystitæki í skipinu. Um annað, sem tilheyrir verksmiðjuskipi, eins og flökunarvélar o.fl., er ekki að ræða í þessu skipi. Umræður um slíkt eru því ekki réttar. Mikið hefur verið talað um hækkunina á skipsverðinu úr u.þ.b. 1.5 milljörðum gkr. upp í 3 eða 3.5 milljarða, og menn hafa verið undrandi á því, hvernig slíkt hafi gerst. Á þessum fundi, sem ég gat um í Framkvæmdastofnuninni, var upplýst að þessi ákveðnu skipakaup og verð á þessu skipi hefðu verið kynnt fyrir stjórnarmönnum á tveim fundum, 29. sept. og 14 okt. s.l. Þá lá fyrir að verð þessa skips væri rúmlega 2 milljarðar gkr. ísl. og auk þess þyrfti að breyta skipinu fyrir 300–400 millj. gkr. Ef tekið er tillit til gengisbreytinga síðan sjáum við að þetta verð er komið í um 3 milljarða gkr., svo að mönnun ætti í sjálfu sér ekki að ógna tölurnar eða koma þær á óvart. Ég tel að þá hafi verið skrifað upp á þann víxil sem hv. þm. Lárus Jónsson nefndi hér áðan. Þá lá þetta ákveðna skip fyrir og verðið á því. Þá var skrifað upp á víxilinn og hann gefinn út og verður auðvitað að standa við það. Þá áttu fulltrúar í stjórn Framkvæmdastofnunar og í ríkisstj. auðvitað kost á að segja: Þetta skip er of dýrt. Við samþykkjum ekki þessi kaup. Við skrifum ekki upp á þennan víxil. Þið verðið að leita ykkur að öðru skipi. Það var ekki gert. Og þess vegna tel ég óhjákvæmilegt og eðlilegt að við þetta mál verði staðið til enda. Þá mátti líka þeim mönnum, sem um þetta mál fjölluðu og sumir hverjir eru fróðir um útgerðarhætti og skipakaup, vera ljóst að það þurfti að skoða þetta dæmi e.t.v. nokkru betur en þá var gert. Inn í þetta verð vantaði þá t.d. lántökukostnað, kostnað við kaup á fiskkössum, kostnað sem hefur nú verið settur á blað og kallast „ófyrirséð“ og er sjálfsagt og eðlilegt að taka með í dæmið, en aldrei verður fyrir fram vitað með vissu hversu hár sá kostnaður endanlega verður. Ég tel að eins og málum er nú komið sé fráleitt að hlaupa frá því og skilja vandann eftir eins og hann var raunverulega fyrir ári og er búinn að vera lengur og fara að byrja á einhverju nýju máli, taka það allt upp að nýju með þeirri fyrirhöfn allri og þeim tíma sem í það yrði eytt. Það hefur verið nefnt að hér sé ráðstafað fé sem á að fara til innlendrar skipasmíði, a.m.k. hluta af fjármagninu. Það hefur líka verið bent á það hér í umræðunum, og ég vil aðeins ítreka það, að breytingar þær, sem fyrirhugað er að fari fram á skipinu, eiga að vinnast í Slippstöðinni á Akureyri. Fellur það að sjálfsögðu undir innlendan skipasmíðaiðnað. Ég fæ a.m.k. ekki annað skilið. Þá langar mig aðeins að nefna að þeir tveir hv. þm. kjördæmisins, sem hér hafa talað á undan, hafa getið um, að þeir hafi lítið fengið að fylgjast með þessu máli, og telja að þeir hafi ekki fengið upplýsingar og vitneskju um hvað var að gerast hverju sinni. Ég vil nú segja það fyrir mitt leyti, að ég hef haft gott samband við þá menn sem hafa staðið að þessum kaupum, forsvarsmenn útgerðarfélagsins fyrir norðan, svo að ég vissi af því þegar sú hugmynd kom upp að kaupa ársgamalt skip frá Noregi. Og þá var mér sagt að það skip gæti kostnað um eða rúmlega 2 milljarða gkr., eins og síðar var staðfest á fundum í Framkvæmdastofnun og ég sagði frá áðan. Ég sagði þá við þessa menn, sem að skipakaupunum standa, að ég teldi að þar væru komnar miklu hærri tölur en við þm. kjördæmisins hefðum rætt um þegar við skrifuðum bréfið. Ég gerði þeim grein fyrir því. Hins vegar var mér bent á að það væri nokkuð annað skip sem þarna væri á ferðinni, það væri ársgamalt norskt skip. Hitt verðið ætti fjögurra, sex kannske átta ára gamlan franskan togara, og við vitum auðvitað að nýtt skip eða svo til er nokkuð annað í útgerð og rekstri heldur en gamalt skip. Við vitum líka að slíkt skip hlýtur að vera dýrara. En mér sýndist, eins og reyndar fleirum sem um þetta mál hafa fjallað, að þarna væri kostnaðarmunur ekki svo mikill að það væri ekki skynsamlegt að ráðast í kaupin einmitt á þessu umrædda norska skipi. Síðan kom það í ljós, sem menn vita nú, að þá var eftir að gera breytingar á skipinu. Svo hefur ýmiss annar aukakostnaður lagst á þetta eins og ég nefndi áðan. Ég vil aðeins leggja á það áherslu að lokum, að ég vona að þetta mál sé nú í höfn, við séum búnir að finna lausn á þessu vandamáli. Auðvitað er þetta dýr lausn, ég er því algjörlega sammála. En ég sé ekki að við getum forsvarað það að þessir aðilar, íbúar Þórshafnar og Raufarhafnar, eigi að reka gamalt skip, miklu ódýrara og þá auðvitað annars flokks skip, á sama tíma og öðrum er gert kleift og þeir fá fyrirgreiðslu til kaupa og reka nýrri skip og fyrsta flokks skip. Ég vona að við séum nú með þetta mál í höfn og eftir allar umræðurnar, sem átt hafa sér stað í þjóðfélaginu um þessi togarakaup, sé þessum stormi að linna og málið fái farsælan endi.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla hv. síðasta ræðumanns, 5. þm. Norðurl. e., að hann vonaði að þessum stormi færi að linna, þá get ég ekki tekið undir það. Ég held að þessi stormur verði að fá að blása þangað til þetta mál er upplýst, vegna þess að það vantar mikið á að það sé enn fyllilega upplýst.  Menn hafa rætt um það hér og haft í flimtingum hver þurfi að hysja upp um hvern í þessu máli. Mér sýnist nú einhvern veginn að velflestir - ég segi ekki allir - velflestir þeirra, sem hafa komið nálægt þessu máli, hafi ástæðu til að huga að því, hvernig þeir séu girtir. Mér sýnist það. Hv. þm. Lárus Jónsson sagði hér áðan að það væri að bera í bakkafullan lækinn að ræða þetta mál. Ég held að það sé ekki. Ég held að það þurfi að ræða þetta mál, eins og ég sagði áðan, miklu, miklu betur og miklu, miklu ítarlegar. Ég er sömuleiðis ósammála því sem hann sagði hér áðan, að við ættum bara að kyngja þessum mistökum. Það er ekki leiðin. Það á að skoða þetta mál niður í kjölinn, það á að komast að því, hverjir bera ábyrgð á þessum alvarlegu mistökum, og auðvitað verður að fylgja því máli eftir til loka. Hér er um mjög alvarlegt mál að ræða, jaðrar við að kalla mætti hneyksli, og kann vel að vera að þegar öll kurl verða komin til grafar í þeirri athugun, sem forsrh. sagði að fram mundi fara á þessu máli, verði það kallað hneyksli. Ég er ekki að gera það hér og nú. Sömuleiðis er auðvitað rétt að vísa á bug sem ástæðulausum, tilhæfulausum, órökstuddum og röngum þeim fullyrðingum sem hv. þm. Guðmundur Bjarnason hafði við hér áðan, að þeir, sem gagnrýndu þetta mál, teldu að þarna væri um einhvers konar annars flokks borgara landsins að ræða. Ég held að enginn maður, sem hefur látið í ljós gagnrýni á þessu, hafi það í huga, og hygg raunar að það hafi komið skýrt fram í þessum umræðum. Hins vegar hafa menn látið að því liggja og leitt að því rök, að e.t.v. mætti leysa þann vanda, sem við er að etja í þessum byggðarlögum, með ódýrari hætti en þarna á nú að gera. Og hefur raunar komið í ljós, að það var ætlun þeirra sem upphaflega beittu sér í þessu máli, að það yrði gert með ódýrari hætti. Það hygg ég að hafi m.a. komið fram hjá þingmönnum á sínum tíma. Ég sé að hv. þm. Stefán Jónsson kinkar kolli. Hann er þm. þessa kjördæmis, en hv. þm. Stefán Guðmundsson aftur þm. annars kjördæmis. Og ég hygg að hv. þm. Stefáni Jónssyni sé þetta mál næsta kunnugt. Það hefur komið fram hér hverjar fjárhæðir er um að tefla. Ég vil minna hv. þdm. á að fyrr á þessu þingi var hér til umræðu ríkisábyrgð til handa Flugleiðum. Mér sýnist að þetta mál fjalli um helming þeirrar upphæðar e.t.v. Þá var farið þinglega að. Málið var látið fara hér í gegnum þingið, enda var þar ekki um neina smáupphæð að ræða í ríkisábyrgð. Þetta mál ber að með allt öðrum hætti. Hér standa menn andspænis gerðum hlut, það er talað um að kyngja mistökunum og helst að gleyma málinu. Það hefur komið mjög skýrt fram í þessum umræðum, að rekstrargrundvöllur þessa togara er enginn. Hann getur aðeins sótt á ein mið. Þau mið eru í vösum skattborgara. Það á að gera þetta skip út á hag íslenskra skattborgara, það held ég sé alveg ljóst.  Stundum hefur maður það á tilfinningunni, að hér í þjóðfélaginu og ráðandi í stjórnkerfinu séu öfl sem hafi það eitt markmið með þátttöku í stjórnmálum að kreista fé út úr hinu opinbera til hagsmuna fyrir þá sem þeir telja sig umboðsmenn fyrir. Það fer ekki hjá því, að stundum fái maður þetta á tilfinninguna. Hæstv. forsrh. viðhafði þau orð áðan, að hér hefðu orðið alvarleg mistök. Ég hygg næstum því að það muni einsdæmi á Alþingi, á hæstv. forsrh. standi í ræðustóli og viðurkenni að alvarleg mistök hafi átt sér stað. Ég er ekki að segja að hæstv. forsrh. beri ábyrgð á þessum mistökum, en að mjög alvarleg mistök hafi átt sér stað í kerfinu. Og málið verður kannað, sagði hann. Eins og fram hefur komið hér hafa nokkrir þm. lagt fram beiðni um skýrslu. En ég hygg að íhugunarefni sé, þegar sú skýrsla hefur verið flutt Alþingi, hvort ekki sé rétt að notfæra sér þann rétt, sem þm. hafa samkv. 39. gr. stjórnarskrár, að skipa sérstaka nefnd til að rannsaka málið. Ég hygg að það hljóti að koma til athugunar þegar skýrsla hæstv. forsrh. liggur fyrir. En í 39. gr. stjórnarskrár segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hvor þingdeild getur skipað nefndir innandeildarþingmönnum til að rannsaka mikilvæg mál sem almenning varða. Þingdeildin getur veitt nefndum þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum.“ Hér er vissulega um að ræða mál sem almenning varðar. Og því held ég að sé rík ástæða til að íhuga þennan möguleika. Það hefur komið fram í þessum umræðum í dag, að það fer töluvert á milli mála hvaða skilaboð hafa farið milli manna í gærdag á tveimur býsna mikilvægum fundum. Hæstv. forsrh. viðhafði þau orð áðan, að hann vildi ekki fara með þau skilaboð sem þar hefðu farið. Ég held að það sé rík ástæða til þess, herra forseti, að óskað verði eftir því við hæstv. sjútvrh., að hann greini deildinni frá því hér, hvað það var sem milli manna fór í gær. Um það fer vissulega tvennum sögum. Ég held að öll meðferð þessa máls hljóti frá sjónarmiði almennings að vera smánarblettur á íslensku stjórnkerfi, hvernig slíkt gerist, hvernig slíkt getur gerst. Og ég held að þann smánarblett verði að hreinsa. Alþingi á áreiðanlega einhvern hluta af honum, því miður, en þar koma margir fleiri við sögu. Og það gerum við ekki með því að kyngja þessum mistökum þegjandi eða vona að þennan svokallaða storm lægi sem allra fyrst svo menn geti farið í friði að hyggja að einhverjum öðrum málum.



Ég vil láta þess getið varðandi ósk hv. síðasta ræðumanns um að hæstv. sjútvrh. kæmi hér á fundinn, að það er ómögulegt um sinn því að hann er í ræðustól í hv. Nd.



Herra forseti. Í þessari deild fara nú fram allfróðlegar umræður. Hér er margt sagt en ég held að margt af því sé lítið hugsað. Vegna ummæla hv. þm. Eiðs Guðnasonar áðan vil ég lýsa undrun minni á því orðalagi sem hann notaði hér í þessum ræðustól. Ég sé ekki hvaða ósköp hafi skeð í þessu máli. Hins vegar mæli ég ekki gegn því, að hið sanna og rétta komi í ljós. Það er eðlilegt að menn geri kröfu til þess. Og það er líka málinu fyrir bestu. Hv. þm. taldi - og það hefur heyrst margsinnis áður í umræðum um þetta mál - að það hefðu verið þessir vondu menn, sem skipa stjórn Framkvæmdastofnunar ríkisins, sem hefðu ráðið því, að það var þetta ákveðna skip sem var keypt. Hér er búið að lesa bréfið sem þm. kjördæmisins skrifuðu forsrh. En vegna þess hvernig menn tala um þessi mál - og ég verð nú að segja: fara frjálslega með sannleikann - þá finnst mér ástæða til að lesa kafla úr því enn og aftur. „Ef ekki reynist mögulegt að greiða fyrir því,“ segir í þessu bréfi þingmannanna, „að Guðbjörg verði seld til Þórshafnar, þá leggjum við á það ríka áherslu, að leyfi verði veitt fyrir kaupum á skuttogara erlendis frá og gerðar verði viðhlítandi ráðstafanir af hendi ríkisstj. að gera það mögulegt.“ Svo segir síðar í þessu bréfi: „Þó við séum þeirrar skoðunar, að nægur fjöldi sé orðinn af skuttogurum í landinu, ef dreifing þeirra væri með öðrum hætti, þá hafa mál þróast á Þórshöfn síðustu árin þannig, að við teljum að ekki verði undan því vikist að gera nú þegar ráðstafanir til að fá keyptan skuttogara fyrir byggðarlagið.“ Eins og hér hefur komið fram áður rita allir þm. kjördæmisins undir þetta bréf nema Halldór Blöndal. Ég býst við að hann hafi verið fjarverandi.

Hann er landskjörinn.

Hann er landskjörinn, segir hv. þm. Stefán Jónsson. Ég held að það hafi nú ekki verið ástæðan fyrir því, að hann skrifaði ekki undir. En nóg um það, þeir skrifuðu undir, allir þm. kjördæmisins að Halldóri Blöndal undanteknum. En hv. þm. Eiður Guðnason sagði fleira. Hann sagði að rekstrargrundvöllur fyrir þessu skipi væri enginn, alls enginn. Um þetta má vissulega deila. En er rekstrargrundvöllur fyrir því skipi sem verið er að smíða og á að fara á einn lítinn stað í hans kjördæmi? Hvað ætli það skip kosti? Þá erum við komnir að því atriði sem hv. þm. Lárus Jónsson, held ég, vék að áðan og er vitaskuld kjarni málsins: Er grundvöllur almennt fyrir rekstri þessara skipa? Það er kjarni málsins, en ekki að vera að draga þennan togara einan sér út. Menn leita líka svara við því, vegna hvers hafi verið út í það farið að kaupa togara til Þórshafnar. Ég gæti ímyndað mér að það hafi verið gert m.a. vegna þess, að á Þórshöfn er gott frystihús, vel rekið hús. Það er annað frystihús á Raufarhöfn. Og þessi frystihús skortir hráefni. Vinnslugeta þessara frystihúsa mun vera svona um 10 000 tonn á ári. Og það má taka með, þegar menn eru að gæla við þessa útreikninga, hvort þetta eða hitt borgi sig, að það er hagkvæmt fyrir frystihúsin að fá aukið hráefni til vinnslu. Það að fá þennan togara á eftir að bæta verulega rekstrarafkomu þessara fyrirtækja. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson sagði hér áðan að það hefði margt breyst frá því að hann var fóstraður á Þórshöfn eitt sumar. Jú, það er satt. Þingmaðurinn hefur breyst og plássið hefur einnig breyst. Það, sem kannske skiptir hvað mestu fyrir byggðarlagið, er að með þeim friðunaraðgerðum sem gripið hefur verið til fyrir Norðausturlandi, er ekki ofsagt að lífsbjörgin hafi verið tekin frá því fólki sem þarna vill búa. Og það er m.a. þess vegna sem heimamenn telja nauðsynlegt að fá stærra og betur búið skip heldur en voru á Þórshöfn þegar hv. þm. Kjartan Jóhannsson var þar. Hann minntist einnig á það í sinni ræðu, og ég hef heyrt það æ ofan í æ, að menn veifi alls konar pappírum, það komi sölumenn og veifi samningum og segi: Við getum boðið skip fyrir þetta og hitt verðið. - Ég held að menn láti ekki fara svona með sig og geti ekki talað svona í fullri alvöru, þeir sem vilja skoða þessi mál raunverulega ofan í kjölinn. Það er ólíkt hvort verið er að bjóða 5 eða 6 ára gamalt skip eða árs gamalt skip, eins og hér um ræðir. Og menn verða líka að huga að búnaði þessara skipa og gera samanburð á honum ef þeir eru að bera saman verð á annað borð. Hv. þm. Kjartan Jóhannsson fann einnig að því, að það væri tekið af þeim peningum sem ætlaðir hafi verið til þess að efla íslenskan skipaiðnað. Ég vil bara taka undir og undirstrika það sem menn hafa hér sagt, að þær breytingar, sem gerðar verða á þessu skipi, er ákveðið að framkvæma hjá Slippstöðinni á Akureyri. Ég vil líka benda á að þetta mun vera fyrsti togarinn sem kemur til með að kaupa fiskkassa frá nýrri verksmiðju á Akureyri sem framleiðir fiskkassa fyrir íslensk fiskiskip? Ég held því að það komi nokkuð af þessu fjármagni hingað heim. En vitaskuld má velta þessu máli lengi fyrir sér. Og ég skil vel umhyggju manna fyrir íslenskum skipaiðnaði. En hvað skyldu mörg skip hafa verið keypt, byggð eða breytt erlendis þegar hv. þm., sem hér talaði um þessi mál, var sjútvrh.? Hvað ætli það hafi verið mörg skip sem voru keypt, byggð eða breytt erlendis í hans stjórnartíð? Hv. þm. Lárus Jónsson vék áðan í sinni ræðu aðeins að því, hvaða skip hefði orðið fyrir valinu. Menn geta velt því lengi fyrir sér og ekki óeðlilegt að athuga það. En er þetta ekki sá háttur sem verið hefur ef menn hafa viljað kaupa skip? Hafá menn ekki fengið leyfi til þess? Þeir hafa farið og ýmist látið teikna fyrir sig skip eða valið skip og komið og lagt þau gögn fram. Ég held að í þessu máli hafi ekkert skeð annað en það sem hefur viðgengist undanfarin ár. Ég veit satt að segja ekki hverjir ættu að koma til og skera úr. Í þessu tilviki veit ég ekki betur en að kunnugur og góður skipstjóri hafi farið og skoðað þetta skip og gengið úr skugga um að hér væri verið að kaupa gott fley. Ég hef spurt þennan mann út í það, og hann hefur sagt svo vera. Ég tel hann miklu dómbærari um það, hvort valið hefur verið heppilegt skip, heldur en ýmsa sem hér hafa talað í dag og undanfarið um þessi mál. Ég ber miklu meira traust til hans í þeim efnum heldur en flestra þeirra. Menn hafa viljað varpa ábyrgðinni á Framkvæmdastofnun ríkisins, að hún hefði átt að hafa hér fingur á og stýra málinu eitthvað frekar. Byggðadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins hefur boðið fram aðstoð sína til að vinna að hagræðingu og aukinni samvinnu þessara aðila heima fyrir. Ég held að það sé æskilegt. Ég vona að góð samvinna takist á milli þessara staða um rekstur þessa skips ásamt Rauðanúp. Fyrirgreiðsla Framkvæmdastofnunar er bundin því skilyrði, að þessi skip verði rekin hlið við hlið. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð nú. Það væri margt hægt að segja um þessi mál, en ég veit ekki hvort það er nokkuð til að bæta. Mér skilst að málið sé ekki úr sögunni hér í þingsölum, það muni halda áfram að verða hér á dagskrá. Ég tek undir það með hv. þm. Guðmundi Bjarnasyni, að ég fagna því að málið skuli vera komið á lygnari sjó, það sé farið að hilla undir að skipið komi og verði hægt að fara að gera það út til þess að bæta úr því slæma ástandi sem ríkir í atvinnumálum þarna norðaustur frá. Það er einkennilegt hvað gert er mikið veður út af þessu máli einu sér. Það er eins og þetta sé eini togarinn sem sé að koma til landsins. Ýmislegt hefur verið gert í byggðamátum til þess að reyna að halda atvinnulífi gangandi á hinum ýmsu stöðum. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur komið þar víða við. Ég stóð að því í vetur að rétta upp höndina með vissum aðgerðum í kjördæmi hv. þm. Kjartans Jóhannssonar. 

Bjarga fyrirtæki Framkvæmdastofnunar?

Bjarga fyrirtæki Framkvæmdastofnunar, segir einn af þm. kjördæmisins og stjórnarmaður í Framkvæmdastofnun ríkisins. Það er vissulega að hluta til rétt. Það var m.a. verið að bæta rekstur Norðurstjörnunnar. En þarna var stofnað hlutafélag um rekstur Framtíðarinnar KE. 



Herra forseti. Það er að vonum að þetta mál veki athygli, enda er þetta hið versta mál. Það hefur verið fjallað nokkuð hér um atvinnuleysi á Þórshöfn, og til þess að leiðrétta misskilning vil ég koma því á framfæri, að við, sem höfum verið andvígir þessum togarakaupum, höfum ætíð verið því mjög fylgjandi að reynt verði að gera úrbætur fyrir það fólk sem þarna býr. Ég vil upplýsa það, að á tímabilinu frá des. 1978 til mánaðamóta nú í ár voru að meðaltali 17 – 18 manns atvinnulausir á Þórshöfn. Atvinnuleysi er ætíð slæmt. Atvinnuleysisvofan er sú versta vofa sem hugsast getur. Og ríkisvaldinu ber að hjálpa til þegar hún er á ferðinni. En það, sem við erum að tala um er hvernig megi betur leysa það heldur en með því að moka fjármunum, 3.5 milljörðum, til þessa verkefnis, - milljörðum sem við sjáum ekki að komi að gagni, - milljörðum sem við teljum bjarnargreiða við þá íbúa sem þarna búa. Það vill svo til, að á þessu svæði var rekið skip, togarinn Fontur, - skip sem keypt var frá Suðurnesjum. Og það tókst ekki betur til með útgerð þess skips en svo, að það þurfti að selja það í burtu þrátt fyrir margháttaða fyrirgreiðslu, ótrúlega fyrirgreiðslu. Og það var ekki betur að útgerðinni staðið en svo, að á ellefu mánaða tímabili voru t.d. 12 vélstjórar á því skipi. Það segir sína sögu um reksturinn. Margt mætti fleira tína til, en það vita allir að útgerð þessa sama skips gengur vel í dag í höndum annarra manna. Kjarni málsins er sá, að við teljum þessa lausn allt of dýra. Og við teljum til vansæmdar af ríkisvaldinu að krefjast þess að þessi leið verði farin. Ég er sá eini stjórnarmanna sem ætíð hef varað við þessum kaupum, alveg frá upphafi, og talið að leita þyrfti annarra leiða til að leysa vanda íbúa á Norðausturlandi, en jafnframt sagt að vanda þeirra yrði að leysa. Og það er ýmislegt sem þar mætti til nefna. En ríkisvaldið, ríkisstj. var iðin við kolann, sendi frá sér samþykkt á eftir samþykkt og gerði Framkvæmdastofnun skylt að fjármagna þessi kaup. Þegar eitt slíkt bréf barst lét ég bóka eftirfarandi á stjórnarfundi: „Ég vek athygli á að hver nýr skuttogari hefur í för með sér fleiri skrapdaga fyrir þá togara sem fyrir eru. Jafnframt rýrna tekjur sjómanna og útgerðar og þjóðarbúið bíður tjón af. Ég tel engan veginn ljóst, að nýr togari leysi vandamál atvinnulífsins á Þórshöfn og Raufarhöfn, og greiði því atkvæði gegn þessari bókun“ - þ.e. bókun er fjallaði um hvernig Framkvæmdastofnun færi með málið. Þetta mál hefur verið hið mesta vandræðamál innan Framkvæmdastofnunar, og það er greinilegt á öðrum stjórnarmönnum að mönnum hefur fundist ríkisstj. gerast offari í þessu máli. Það er ekki nokkur vafi á því, að samþykkt þessara togarakaupa er mjög alvarleg mistök, eins og hæstv. forsrh. mun hafa orðað það áðan. Þau eru rakin til bréfs sex þingmanna kjördæmisins sem af velvilja skrifa bréf og vilja leysa atvinnuvanda byggðarlagsins og eru þá með það í huga að leysa hann á miklu ódýrari hátt en raun varð á. Það hafa staðfest þeir ágætu þm. Árni Gunnarsson og Stefán Jónsson, sem einnig hafa kvartað yfir því að hafa ekki fengið að fylgjast með málinu sem skyldi, þeir hafi komið að læstum dyrum. Og ekki efast ég um velvilja þeirra í þeim efnum að vilja fylgjast með málinu og hafa góð áhrif á það. Best er að víkja að þeim fundi sem síðast var í Framkvæmdastofnun og stóð mestallan daginn með hléum, þar sem hver kúvendingin var tekin á fætur annarri. Þar skeður það, að mönnum er ljóst að það verður að afgreiða þetta mál, hvernig sem það verður afgreitt. Þeir er samþykkt höfðu þessi kaup sáu að Framkvæmdastofnun yrði sótt til saka eða féð yrði sótt til hennar, hvort sem hún samþykkti þetta eða ekki. Það skeður einnig, að sjútvrh. hringir, þegar fundur stendur yfir, til forstjóra stofnunarinnar og þaðan koma þau skilaboð, að það sé vilji ríkisstj. að gengið verði frá þessu máli á þann hátt sem síðar var gert. Ég spurði að því sérstaklega, hvort hefði verið samþykkt í ríkisstj. að fara þannig að. Ég fékk það svar frá forstjóra að það væri óformleg samþykkt. Síðan er því haldið fram í fjölmiðlum í dag, að þarna hafi menn skrökvað til. Það verður að fást upplýst hvernig þetta er til komið. Hver skrökvar, hver segir satt.

Það er nú erfið spurning.

Það er erfið spurning, já, en henni ber að svara.

Það er þá eins gott að sá sem svarar þeirri spurningu segi satt.

Já, það er eins gott. Ég tek undir það með hv. þm., að það er eins gott að sá er svarar segi satt. Þegar ljóst var að fara átti eftir tilmælum ríkisstj., þegar ljóst var að stjórn Framkvæmdastofnunar var nokkurs konar leiksoppur í þessu máli, þá gerði ég eftirfarandi bókun: „Núverandi ríkisstj. samþykkti skilyrðislaust kaup á togara til Þórshafnar/Raufarhafnar. Byggðasjóði var falin fjárútvegun. Ljóst er að bæta þarf atvinnuástand á Þórshöfn, en þessi aðferð er mjög umdeilanleg, m.a. vegna þess að kostnaður er meira en helmingi hærri en upphaflega var áætlað. Einnig sýnir fyrirliggjandi rekstraráætlun að íbúum Þórshafnar/Raufarhafnar verður ókleift að standa undir rekstri togarans. Niðurstaða áætlunarinnar er sú, að rekstur togarans 1981 skili 90 millj. gkr. til greiðslu á vöxtum og afborgunum, og vantar þá um 662 millj. gkr. til að greiða afborganir og vexti fyrra árs. Ég tel ríkisstj. bera alfarið ábyrgð á þessu máli, en jafnframt vísa ég til fyrri bókana minna sem sýna andstöðu mína við það glæfraspil sem hér er á ferðinni.“ Ég tók í framhaldi af þessu þá ákvörðun að taka ekki þátt í afgreiðslu málsins, enda óþefur af því. En ég spyr: Hver á að greiða þau hundruð millj. gkr. sem vantar í afborganir og vexti af skipinu þegar til kemur? Hver á að sjá um rekstur togarans? Hræddur er ég um að með þessari ráðagerð sé íbúum Þórshafnar sérstaklega gerður mikill bjarnargreiði og það eigi dæmin eftir að sýna þegar líður á árið. Og annað er það sem við þurfum að velta fyrir okkur. Það liggur fyrir að á þessu tímabili, sem ég tilgreindi áðan, hafa 17 – 18 manns verið atvinnulausir. Togari af þeirri stærð sem hér er um að ræða krefst mun meira vinnuafls en þar er um að ræða. Hvaðan á það að fást? Á kannske að sækja slíkt vinnuafl til útlanda? Það mætti margt til tína og það hefur reyndar verið gert hér. En eitt er það sem mann furðar á varðandi breytingar á þessu skipi, og það eru frystitækin. Það er látið að því liggja, að með þeim eigi að frysta aflann og þíða hann síðan upp og vinna hann. En mönnum er kannske ekki ljóst að á þessum ferli minnkar vatnsmagn fisksins um 12% og verður gersamlega óarðbært að vinna hann. Eða skyldu þessi frystitæki vera einungis til þess ætluð að sigla með aflann til útlanda? Og hvar er þá hugsun þeirra manna sem vilja bjarga atvinnuástandinu á Þórshöfn? Ég vona að við fáum skýr svör um það hvernig skuli standa að rekstri þessa togara, og ég fordæmi þær aðferðir sem hafðar hafa verið í frammi við kaup á honum. Þá skulum við hafa það í huga, að ljóst er að boðist hafa margfalt ódýrari skip en um er að ræða, allt niður í 12 millj. norskra kr., en nú er verið að kaupa skip sem kostar 28 millj. norskra kr.  Ég endurtek það að mér finnst furðu sæta, hvernig að þessu hefur verið staðið, og ítreka enn andstöðu mína við þessar aðferðir.