Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að með bréfum, dags. 15. og 16. febrúar sl., hefur forseti óskað eftir því við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um tvær skýrslur Ríkisendurskoðunar, þ.e. um skuldbindandi samninga 6, mennta- og menningarmálaráðuneyti, og skuldbindandi samninga 7, umhverfisráðuneyti. Þá hefur forseti með bréfi, dags. 16. febrúar, óskað eftir því við fjárlaganefnd, samanber ákvæði 3. mgr. 5. töluliðar 13. gr. þingskapa, að hún fjalli um skýrslu, ábendingu Ríkisendurskoðunar um skil, samþykktir og skráningu rekstraráætlana.

Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar um mannabreytingar í nefndum þingsins, samanber 16. gr. þingskapa: „Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur ákveðið að gera eftirfarandi breytingar á skipan í nefndir: Jónína Rós Guðmundsdóttir tekur sæti Oddnýjar Harðardóttur í allsherjar- og menntamálanefnd. Magnús Orri Schram tekur sæti Jónínu Rósar Guðmundsdóttur í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Sigmundur Ernir Rúnarsson tekur sæti Magnúsar Orra Schrams í atvinnuveganefnd. Árni Páll Árnason tekur sæti Sigmundar Ernis Rúnarssonar í utanríkismálanefnd. Magnús Orri Schram tekur sæti Oddnýjar Harðardóttur í þingskapanefnd. Magnús Orri Schram tekur sæti Oddnýjar Harðardóttur sem varamaður í atvinnuveganefnd. Árni Páll Árnason tekur sæti Oddnýjar Harðardóttur sem varamaður í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Sigmundur Ernir Rúnarsson tekur sæti Magnúsar Orra Schram í Íslandsdeild þingmannanefnda EFTA og EES. Árni Páll Árnason tekur sæti Oddnýjar Harðardóttur í Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins. Magnús Orri Schram tekur sæti Oddnýjar Harðardóttir sem varamaður í Íslandsdeild Evrópuráðsþingsins.“ Undir þetta ritar, fyrir hönd Samfylkingarinnar, Magnús Orri Schram.

Til svara eru: Utanríkisráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegi forseti. Enn og aftur koma skuldamál heimilanna til umræðu á þingi og nú í tilefni af nýlegum hæstaréttardómi sem túlkar fyrir okkur með hvaða hætti eigi að reikna vexti á ólögmætum gengistengdum lánum. Þegar dómur féll um ólögmæti gengistryggðu lánanna í júní 2010 lögðum við sjálfstæðismenn fram frumvarp í þinginu um að þau mál sem vörðuðu endurútreikning slíkra lána fengju sérstakan forgang fyrir dómstólunum. Ekki var orðið við því af stjórnarmeirihlutanum, þeirri hugmynd var ekki vel tekið. Málið endaði í einhverri nefnd og síðan kafnaði það í þinginu. Nú stöndum við uppi tæpum tveimur árum síðar og heyrum frá Samtökum fjármálafyrirtækja, við heyrum frá bönkunum sjálfum, við heyrum frá formanni efnahags- og viðskiptanefndar að það eigi eftir að fá fordæmi til að túlka niðurstöðu dómsins enn frekar til að við vitum hvernig meðhöndla eigi þessi mál í raun og veru, hvert fordæmisgildi dóms Hæstaréttar sé. Mig langar af þessari ástæðu til að bera það upp við hæstv. ráðherra hvort nú sé ekki kominn tími til að fallast á tæplega tveggja ára gamla hugmynd okkar sjálfstæðismanna - það liggur fyrir þinginu þingmál um þetta efni - og koma því þannig fyrir að mál sem varða endurútreikning gengislánanna fái forgang í dómskerfinu. Er það ekki lágmarkskrafa að fólki eigi nú rétt á því, þegar menn hafa dregið lappirnar í rúm tvö ár með að verða við þessari sjálfsögðu tillögu, að því máli sé komið í þann farveg?

Frú forseti. Þetta mál var auðvitað rætt á sínum tíma og var í höndum þingsins og ég þekki ekki frekar en kannski hv. fyrirspyrjandi nákvæmlega hver urðu afdrif þess í hinni þinglegu meðferð. Hitt man ég að á þeim tíma var upplýst að þessi mál væru almennt að fá fljóta afgreiðslu hjá dómstólum og í raun og veru flýtimeðferð. Eftir því sem ég best veit hafa dómstólar reynt að flokka mál með hliðsjón af mikilvægi þess fyrir úrlausn mála hér eftir hrunið og hafa sett ákveðna hluti í forgang. Við þekkjum þann forgang sem úrvinnsla grundvallarmála sem hafa tengst gildi neyðarlaganna hefur fengið, sömuleiðis að sjálfsögðu mál sem eru nauðsynleg til að flýta fyrir óvissu um kröfur í bú. Í þriðja lagi rekur mig að minnsta kosti minni til þess að hafa heyrt að grundvallarmálum sem vörðuðu lögmæti lánasamninga og mál tengd þeim hefði verið reynt að hraða eins og hægt væri í gegnum dómskerfið. Ég er því ekki viss um að frumvarpið hefði í sjálfu sér haft mikil áhrif á það að þessi mál hefðu fengið hraðari úrlausn, en reyndar hefur það verið svolítið tilviljanakennt á hvað hefur reynt í hverju tilviki og það er kannski hluti okkar vanda að það hafa ekki alltaf verið heppileg grundvallarmál sem hefðu eytt nægilega óvissunni sem hafa verið í höndum dómstóla hverju sinni. Hafandi sagt þetta ætla ég síður en svo að hafna því að ef það reynist vera staðan að hraða mætti nú úrvinnslu á þeim málum sem út af standa og eyða þeirri óvissu sem eftir stendur þá verði það skoðað, mér finnst það sjálfsagt mál. Eitt af mikilvægustu verkefnunum við þetta núna er að greina þennan dóm, að átta sig á eftir atvikum umfangi hans eða fordæmisgildi og gera síðan allt sem hægt er til að reyna að hraða úrvinnslunni í samræmi við það. Þar á meðal ef fleiri mál þurfa fyrir dómstóla eða flýta þarf þeim málum sem þar eru þá tel ég sjálfsagt að yfir það verði farið með til þess bærum aðilum hvort frekari atbeina þarf til um flýtimeðferð slíkra mála.

Frú forseti. Þetta er í grundvallaratriðum sama viðhorfið og hugmyndin mætti þegar hún kom fram fyrir tæplega tveimur árum, að þetta mætti svo sem skoða, þetta væri ágætistillaga en eflaust engin þörf á að flýta málinu eitthvað sérstaklega og hvort ekki væri hægt að ganga út frá því að dómstólarnir mundu flýta málum o.s.frv. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er sú að nú stöndum við frammi fyrir því tæplega tveimur árum síðar að okkur skortir fordæmin. Hugmyndin gengur út á að við tökum af skarið með að þessi mál skuli fá flýtimeðferð hjá öllum dómstólum í landinu, það verði ekki háð því viðhorfi sem málin mæta hjá viðkomandi dómstjóra eða dómara o.s.frv. heldur að við tökum af skarið með þetta. Ég held að það sé afar brýnt og ég trúi ekki öðru en að við getum náð góðri samstöðu á þinginu um að þessi mikilvægu mál fari í algeran forgang í dómskerfinu.

Frú forseti. Það er rétt að minna á að lögin í desember 2010 voru sett til að reyna að hraða úrvinnslu þessara mála og það gerðu þau sannarlega. Þau tóku af skarið um að meðhöndla skyldi öll heimilislán, gjaldeyristengd, með þeim hætti að litið skyldi á þau sem ólögleg og þau endurreiknuð á þann hátt sem menn töldu sig þá hafa bestar forsendur fyrir. Í aðalatriðum hefur Hæstiréttur síðan staðfest þá aðferð þó að hann hafi skilgreint þá undantekningu frá meginreglunni sem þetta nýjasta mál varðar. Nú eru málin fjölmörg og af mismunandi tagi sem sjálfsagt eru einhvers staðar á leiðinni eða í kerfinu þannig að án efa þyrfti þá að átta sig á hvers konar grundvallarforgangsmálum eigi að veita flýtimeðferð til að reyna að hraða úrlausn þessara mála að því marki sem það verður niðurstaðan á greiningu þessa dóms að það þurfi frekari atbeina dómstóla við til að hægt sé með einhverjum hætti að vinna úr málinu og það sem hraðast. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að mér finnst alveg rétt og skylt og sjálfsagt að fara yfir það: Þarf eitthvað frekara við af því tagi sem hv. þingmaður spyr um?

Virðulegi forseti. Mig langar að ræða aðeins við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra um í rauninni tvennt. Í fyrsta lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort verið sé að skoða í ráðuneyti hans einhverjar tillögur er varða almenna leiðréttingu á lánum heimila. Í öðru lagi er ég að velta fyrir mér hvort og þá hvaða afskipti hæstv. ráðherra eða ráðuneyti hans hefur haft af málefnum Fjármálaeftirlitsins. Í fréttum 19. febrúar á Stöð 2 var viðtal við hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra þar sem fram kom að ráðherrann hafi frétt af fyrirhugaðri uppsögn forstjóra eftirlitsins í fjölmiðlum föstudaginn 17. febrúar. Í hádeginu í dag var Ríkisútvarpið með frétt sem sagði að samkvæmt heimildum fréttastofu hefði Aðalsteinn Leifsson, formaður stjórnar FME, gengið á fund efnahags- og viðskiptaráðherra í síðustu viku og rætt þessi mál við ráðherrann. Við hljótum að spyrja okkur hvenær sá fundur hafi farið fram, hvað hafi verið rætt á honum og hvort ráðherrann hafi á þeim fundi verið upplýstur um fyrirhugaða uppsögn. Það sem vakir fyrir mér með þessari spurningu er að við þurfum að sjálfsögðu að standa við þau skil sem eru á milli Fjármálaeftirlitsins og ráðuneytisins. Ráðuneytið eða ráðherra á að sjálfsögðu ekki að vera með puttana í stjórnun stofnunarinnar. Ef svo er - ég er ekki að segja að svo hafi verið - en þær upplýsingar sem þarna komu fram stangast að einhverju leyti á eða ganga ekki alveg upp að mínu viti, þ.e. ef rétt er að ráðherra hafi frétt þetta í fjölmiðlum 17. febrúar hljóta heimildir Ríkisútvarpsins að vera rangar. Það er kannski grunnurinn að þeirri spurningu sem ég er að koma að: Eru heimildir Ríkisútvarpsins rangar um að formaður stjórnar Fjármálaeftirlitsins hafi gengið á fund ráðherra og rætt þessa stöðu við hann og þá væntanlega fyrir 17. febrúar þegar þetta kom í fréttum?

Frú forseti. Varðandi fyrri spurninguna, þetta eru tvö dálítið stór mál, þá er ýmislegt í skoðun í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu í samstarfi við velferðarráðuneytið, innanríkisráðuneytið og fleiri ráðuneyti sem varða úrvinnslu þessara skuldamála. Varðandi seinni spurninguna þá er hið rétta í þeim efnum að ráðuneytinu og þar á meðal mér hefur verið gerð grein fyrir því ferli sem stjórn Fjármálaeftirlitsins hafði sett þessi mál í. Það var meðal annars gert á fundi í síðustu viku, það er rétt, en það var eingöngu í upplýsingaskyni til að upplýsa ráðuneytið um það ferli sem stjórnin væri með þessi mál í og ekki til þess að ráðuneytið hefði af því afskipti eða íhlutun um það. Varðandi fréttaflutning af uppsögn þá sagðist ég ekki hafa vitað af því að uppsögn hefði farið fram fyrr en ég heyrði um slíkt fjallað í fjölmiðlum, enda kom á daginn að það var ekki rétt. Forstjóra Fjármálaeftirlitsins hefur ekki verið sagt upp heldur hefur stjórnin rætt við hann um möguleg starfslok. Í þessu sambandi er mikilvægt að hafa það á hreinu að Fjármálaeftirlitið er og á að vera sjálfstætt í störfum. Þannig er um það kveðið í lögum. Það er í öðru lagi þannig að fjármögnun Fjármálaeftirlitsins, eins og ég hygg að þingmenn þekki mætavel, er undirbyggð með mjög sérstökum hætti til að undirstrika þetta sama sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins. Það er í þriðja lagi þannig að ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins verður ekki skotið til ráðherra til æðra stjórnvalds og það eru aftur þessi sömu mörk að Fjármálaeftirlitið er sjálfstætt og fer endanlega með sín mál og því verður ekki skotið annað. Loks er það þannig að bæði evrópskar og alþjóðlegar reglur leggja okkur þær skyldur á herðar að hafa sjálfstætt fjármálaeftirlit. Þetta passar ráðuneytið mjög vel upp á og ég fullyrði að í þessum samskiptum hefur verið farið algerlega í samræmi við það. Þetta er verkefni og hlutverk stjórnar og hún fer með það og ber á því ábyrgð 

Virðulegi forseti. Það er rétt, hér eru bornar upp tvær viðamiklar spurningar. Svarið við þeirri fyrri var býsna snubbótt, svo ég noti það orð. Ég ítreka spurningu mína um hvort unnið sé að einhverjum sérstökum tillögum í ráðuneytinu varðandi almenna leiðréttingu á lánum. Varðandi hitt málið velti ég fyrir mér þegar stjórnarformaður Fjármálaeftirlitsins gengur á fund ráðherra og upplýsir um ferlið; var þá upplýst um uppsagnarferlið eða hvaða ferli var upplýst um á þeim fundi? Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra beint að því hvort rætt hafi verið í þeim viðræðum þegar gerð var grein fyrir ferlinu, að í lok þess yrði forstjóranum væntanlega sagt upp. Var uppsögnin rædd á þessum fundi? Það er rétt sem hæstv. ráðherra kemur hér á framfæri, stofnunin þarf að sjálfsögðu að vera sjálfstæð og taka sínar ákvarðanir en þá er mjög mikilvægt fyrir okkur að vita að það sé 

Frú forseti. Nú hef ég eina mínútu til að reyna að svara aftur þessum tveimur viðamiklu spurningum. Mér er vonandi nokkur vorkunn að ég get ekki gefið tæmandi svör um öll skuldamál heimilanna og mál Fjármálaeftirlitsins á svo knöppum tíma. Ég endurtek bara að ráðherranefnd og starfshópar eru að störfum og eru að fjalla um ýmsa þætti þessara skuldamála. Þar var sérstaklega í forgrunni það sem út af stendur til að hægt sé að ljúka þeim aðgerðum sem í gangi eru, til dæmis vandamálið með lánsféð og fleira í þeim dúr, en í raun er líka verið að fara yfir úrvinnslu þessara mála almennt, þar á meðal að efla upplýsingagjöf í samstarfi við Hagstofuna um það hvernig skuldaþróunin er, vanskilaþróunin og annað í þeim dúr. Varðandi Fjármálaeftirlitið var þetta svona, það var upplýsingagjöf um það ferli sem málið hafði verið sett í og búið að vera í um nokkurn tíma af hálfu stjórnar Fjármálaeftirlitsins með því að afla álitsgerða frá lögmönnum o.s.frv. 

Frú forseti. Ég er sammála þeim í atvinnulífinu sem segja að íslenska krónan sé fíllinn í herberginu sem enginn vill tala um og ég hef raunar sjálfur notað það orðalag um krónuna. Ég tel það gríðarlega brýnt hagsmunamál fyrir íslensku þjóðina, fyrir heimilin í landinu, fyrir atvinnulífið, að koma á stöðugum efnahagsgrundvelli með því að taka upp annan gjaldmiðil og ég hef talið það sigurstranglegast núna þegar við erum í aðildarviðræðum við Evrópusambandið að við göngum til evrusamstarfs.

Rétt.

En því er stundum haldið fram að það geti tekið það mörg ár að það hafi eiginlega enga þýðingu að tala um þessi mál núna þegar við erum í þessum vandræðum hér og nú. Mig langar til að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra til að skýra aðeins þetta ferli. Ég hef alltaf talið og hef líka spurst fyrir, og mér sýnist það til dæmis eiga sér stoð í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar, að kafli í aðildarviðræðunum muni beinlínis fjalla um efnahagsmál, um gjaldmiðilsmál, um stöðugleikamál á Íslandi. Mig langar að vita hvort það sé ekki rétt hjá mér. Eins og segir í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar, þegar lögð var fram tillaga um að sækja um, getur það orðið að veruleika nokkrum mánuðum eftir að aðild er samþykkt, ef hún verður samþykkt, af hálfu Íslendinga og Evrópuþjóðanna að Íslendingar gangi inn í ERM II sem er fordyrið að evrunni. Það mundi fela það í sér að Evrópski seðlabankinn mundi styðja við íslensku krónuna og sjá til þess að hér kæmist á hinn langþráði stöðugleiki sem er stærsta hagsmunamálið fyrir íslensk heimili og fyrirtæki. Það mundi meðal annars þýða að við gætum látið af verðtryggingu og þyrftum ekki að búa við hið óréttláta sveiflusamfélag  
            

Frú forseti. Það er ekki hægt að segja um íslensku krónuna eins og þó er sannarlega hægt að segja um hv. þingmann, að hún eigi sér bjarta framtíð.

Talaðu aðeins um krónuna …

Ég er alveg sammála því sem hv. þingmaður sagði, krónan hefur skapað okkur margvíslega erfiðleika. Það má að sönnu segja að hún dugi vel núna við að rífa okkur upp úr þeim vanda sem hún skapaði okkur. Við vitum alveg hvað henni fylgir, krónísk verðbólga, háir vextir, mikill óstöðugleiki. Færustu vísindamenn á sviði hagmála hafa komist að því með rannsóknum að hún sé í sjálfu sér uppspretta mikils óstöðugleika þannig að ég er sammála hv. þingmanni um að til framtíðar verður mjög erfitt fyrir okkur að halda samkeppnishæfni. Við getum ekki notað hana nema hún sé í verðtryggðu formi og þar að auki hefur hún þann djöful að draga sem eru gjaldeyrishöftin. Ég er þeirrar skoðunar að það verði ekki nokkur vegur um langa hríð að losa okkur við gjaldeyrishöftin, jafnvel þó að þau muni heita eitthvað annað. Hitt er svo alveg rétt skilið hjá hv. þingmanni að það er sérstakur kafli um myntsamstarfið sem við munum semja um við Evrópusambandið. Á næstu dögum, jafnvel í þessari viku, munu liggja fyrir drög að samningsafstöðu sem verður innan tíðar rædd í aðalsamninganefndinni. Hv. þingmaður hefur lesið meirihlutaálitið alveg rétt. Þar segir bókstaflega að stefnt sé að því að taka upp evru og ég geri ráð fyrir því að í samningsafstöðunni komi það fram að Íslendingar sæki eftir því að komast í ERM II eins fljótt og auðið er. Það er réttur skilningur hjá hv. þingmanni að þá kemst krónan í skjól. Eitt af því sem við munum þurfa að semja um við Evrópusambandið er samvinna og liðsinni og aðstoð við að aflétta gjaldeyrishöftum. Það er forsenda þess að við getum gengið í ERM II. Þá er krónan sem sagt komin í það skjól að búið er að aflétta gjaldeyrishöftum, búið að aflétta verðtryggingu, ekki verður þörf á henni, og þar heldur Seðlabanki Evrópu krónunni  
            

Mitt næsta kjörtímabil? Af hverju er verið að hafa gjaldeyrishöftin til 2015?

Frú forseti. Þetta var mjög athyglisvert og mikilvægt svar. Þetta þurfum við öll að vita. Stundum er talað eins og mögulegt evrusamstarf eða gjaldmiðilssamstarf við Evrópusambandið og Evrópska seðlabankann sé bara einhver framtíðarmúsík. Það er sem sagt bara handan við hornið. Eins og fram kemur í máli hæstv. utanríkisráðherra á sér stað stefnumörkun fyrir samningaviðræðurnar um þann kafla þessa dagana. Auðvitað bíð ég spenntur eftir því að heyra hvaða meginlínur verða lagðar af hálfu ríkisstjórnarinnar í umræðu um gjaldmiðilsmál og efnahagsmál í aðildarviðræðunum. Hæstv. utanríkisráðherra getur kannski gefið okkur nokkur stikkorð um það í svari sínu á eftir. Eins vil ég aðeins rifja upp stefnuna í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar. Hún er sem sagt sú að fara inn í ERM II skömmu eftir að aðildin verður samþykkt, ef hún verður samþykkt, en einnig er þarna ágætistillaga sem á meðal annars rætur sínar að rekja til ágætrar fyrrverandi stefnu Framsóknarflokksins í málaflokknum um að taka upp gjaldmiðilssamstarf 

Frú forseti. Gjaldmiðilssamstarf af því tagi sem hv. þingmaður nefndi áðan hefur verið rætt. Ég hef rætt það sjálfur við ýmsa forustumenn Evrópusambandsins og meðal annars núverandi efnahagsstjóra Evrópusambandsins. Allar kröfur og óskir af hálfu Íslendinga munu hins vegar miðast við það sem kemur úr samningahópnum. Hann samanstendur af okkar besta fólki á þessu sviði, þar eru fulltrúar vinnumarkaðarins, þar veitir forustu sjálfur seðlabankastjórinn sem við teljum að sé sá 

Nei.

Þeir munu móta fyrir okkar hönd þær kröfur sem við munum leggja fram og verða síðan teknar til skoðunar í samninganefndinni og síðan í ráðherranefnd og jafnvel í ríkisstjórninni. Ef ágreiningur er um það, sem ég á ekki von á, verður það væntanlega rætt í þinginu. Í öllu falli verður það kynnt þinginu. Ég þarf í sjálfu sér ekki að gefa hv. þingmanni nein sérstök stikkorð. Við fylgjum mjög nákvæmlega því sem segir í meirihlutaáliti utanríkismálanefndar og þar liggur það algjörlega ljóst fyrir að Íslendingar stefna að því ef af aðild verður að taka upp evruna. 

Forseti. Steingrímur J. Sigfússon, efnahags- og viðskiptaráðherra, flutti Alþingi munnlega skýrslu um dóm Hæstaréttar um gjaldeyrislánin á fimmtudaginn í síðustu viku. Þar sagði hann meðal annars, með leyfi forseta: „Lögin opnuðu í þriðja lagi rétt fólks til að sækja leiðréttingar þótt samningar væru fullefndir og kváðu á um að fyrningarfrestir giltu ekki þannig að unnt væri að taka upp gjaldþrot og fjárnám á grundvelli samninganna. Lögin fólu í sér verulegar réttarbætur til þeirra sem hér áttu í hlut, einfölduðu stórkostlega úrvinnslu þessara mála og færðu mönnum umtalsverð réttindi sem ekki var ljóst að þeir hefðu á þeim tíma.“ Hér er ráðherrann væntanlega að vísa til ákvæðis til bráðabirgða í lögum nr. 151/2010 þar sem segir að skuldara sé heimilt að óska eftir endurupptöku fullnustugerða, hafi slíkar gerðir farið fram á grundvelli lánasamninga sem höfðu að geyma ólögmæt ákvæði um gengistryggingu. Heimildir til endurupptökunnar samkvæmt þessu ákvæði falla niður að liðnum níu mánuðum frá gildistöku laganna. Lögin tóku gildi 29. desember 2010 og heimildin féll því niður 29. september 2011. Það fannst mér mjög athyglisvert. Ég hafði heyrt af einu dæmi þar sem reynt hafði á þetta og ég vissi að þar hafði endurupptaka ekki fengist heldur verið hafnað. Ég fór að skoða þetta betur og komst að því að reynt hefur á þetta að minnsta kosti þrisvar sinnum. Alltaf hafa dómstólar, í öll þessi þrjú skipti, hafnað því að ákvæðið eigi við um nauðungarsölur þrátt fyrir að nauðungarsölur séu ein tegund fullnustugerða. Mig langaði að benda á það og spyrja ráðherrann hvort hann sé ekki sammála mér um að framlengja þurfi þessa heimild þannig að hún sé í gildi og orða ákvæðið þannig að ekki sé hægt að sniðganga það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Svarið er mjög einfalt: Jú, þetta er einmitt eitt af því sem nú þarf að fara yfir með alveg sama hætti og menn gerðu á sínum tíma og reyndu að tryggja réttarstöðu manna eins og kostur var í samræmi við fallinn dóm um ólögmæti gjaldeyristryggingar lána. Lögin frá því í desember 2010 opnuðu þar ýmis úrræði, eða það var að minnsta kosti hugsun löggjafans. Það er dapurlegt að heyra, sem ég hef ekki heyrt áður, að þetta hafi ekki gagnast mönnum og að dómstólar hafi vísað þessu frá og þá kannski á grundvelli þess að þetta hafi ekki verið nægjanlega afdráttarlaust orðað, að það tæki þá til hvers konar fullnustugerða, þar með talið nauðungarsölu eða slíkra hluta, því að ég efast ekki um að það hafi verið hugsun löggjafans á sínum tíma. Það hefur þegar verið rætt á þeim samráðsvettvangi sem nú hefur verið myndaður til að greina niðurstöður dómsins og fara yfir næstu skref í málinu. Eitt af því sem kemur að sjálfsögðu aftur til skoðunar er aðgerðir af þessu tagi að einhverju leyti nú, eins og menn ætluðu sér að grípa til í hið fyrra sinn, til að auðvelda mönnum að ná að fullu fram rétti sínum á grundvelli þess sem Hæstiréttur hefur nú dæmt. Ég tek undir það með hv. þingmanni að að sjálfsögðu ber mönnum nú skylda til að fara algjörlega yfir það að gera þær ráðstafanir sem mögulegar eru að því marki sem þetta liggur þá skýrt fyrir, að menn njóti réttar síns eins og hann hefur nú verið dæmdur í samræmi við úrvinnslu þessara mála. Það kann vel að vera að opna þurfi þetta eða hliðstæð ákvæði upp aftur eða og síðan, eins og hér var reyndar rætt fyrr í þessum fyrirspurnatíma, hvort fara þurfi að yfir það að tryggja flýtimeðferð einhverra prófmála fyrir dómstólum.

Forseti. Ég get tekið undir það að flýta þurfi þessum málum í gegnum dómskerfið, fólki var beint þangað. Ég held að úr því sem komið er þurfi að klára þessi mál á þeim vettvangi. Mig langar að spyrja ráðherrann nánar út í þann samráðsvettvang sem hann nefndi í fyrra svari sínu. Hverjir eru aðilar að honum og hvernig er hann til kominn? Mig langar líka að vekja athygli á að gífurlega margir hafa misst eignir sínar vegna gengistryggðra lána. Í svari þáverandi dómsmála- og mannréttindaráðherra við fyrirspurn Þórs Saaris þingmanns á 138. löggjafarþingi stendur hreinlega að menn viti það ekki og það geti tekið marga mannsmánuði að finna út úr því hve margir hafa misst eignir sínar vegna ólögmætra gengistryggðra lána.

Frú forseti. Efnahags- og viðskiptaráðuneytið hefur ákveðna þætti þessa máls á sinni könnu og er í forustu fyrir skoðun á tilteknum þáttum þeirra mála. Það er gert í samráði við fleiri ráðuneyti eðli málsins samkvæmt, eins og innanríkisráðuneyti vegna þess hluta sem á þess verksviði er, og fjármálaráðuneytið og forsætisráðuneytið. Sömuleiðis er búið að byggja upp virkt samráð við eftirlitsstofnanirnar, Fjármálaeftirlitið og Samtök fjármálafyrirtækja. Samtök fjármálafyrirtækja hafa óskað eftir undanþágu frá Samkeppniseftirlitinu til að geta skoðað sameiginlega tiltekin viðbrögð í þessu máli og Fjármálaeftirlitið beinir nú erindi til allra fjármálastofnana um áhrif þessa dóms á þau þannig að reynt er að tryggja að þessir aðilar geti borið sig saman um úrvinnsluna. Hefur nú verið byggður upp virkur samráðsvettvangur til þess. Hann er undir forustu skrifstofustjóra í efnahags- og viðskiptaráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Á laugardaginn birtist grein í Morgunblaðinu þar sem Gísli Páll Pálsson, forstjóri og formaður Samtaka fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu, vekur athygli á því með hvaða hætti niðurskurður í heilbrigðisþjónustunni birtist í rekstri hjúkrunarheimila landsins. Þar kemur fram að þeir sem þar stjórna neyðist til þess, vegna niðurskurðar sem orðinn er á starfsemi heimilanna, að velja úr þeim sem sækja um að verða nýir heimilismenn á þessum heimilum þá einstaklinga sem eru ódýrastir, þ.e. hafna þeim sem nota dýrustu lyfin. Því er rétt að gefa hæstv. velferðarráðherra tækifæri hér til að svara því hvernig ráðuneytið og ráðherrann ætla að bregðast við vegna þessarar birtingarmyndar niðurskurðarins og hvaða lausnir eru í farvatninu og í undirbúningi í ráðuneytinu. Í umfjöllun sem átt hefur sér stað í kjölfar þessarar greinar kemur fram að þjónustusamningar sem kallað hefur verið eftir af hálfu hjúkrunarheimilanna hafa ekki enn komið til framkvæmda. Það er enn verið að vinna að gerð þessara þjónustusamninga og í áratug, að mér skilst, hafa hjúkrunarheimilin beðið eftir að slíkir samningar komist á. Því óska ég eftir að hæstv. ráðherra upplýsi okkur um hvenær einhverra frétta er að vænta af þeim samningum. Í öllu þessu máli kristallast að betra er að hafa einhverja heildarsýn á hlutina. Þeir einstaklingar sem ekki komast inn á hjúkrunarheimili af þessum sökum eru á spítala, flestallir eru á spítala og eru þar á kostnað ríkisins. Hér er í rauninni verið að kasta krónunni og spara aurinn og spurning hvort þetta sé gáfuleg aðferðafræði. Hér er að koma í ljós það sem við ræddum við fjárlagagerðina, að horfa þurfi betur á heildarmyndina þegar verið er að skoða niðurskurð í heilbrigðisþjónustunni og að mínu mati er þetta birtingarmynd þess að þar sé of langt gengið. Síðan langar mig að biðja hæstv. ráðherra, af því að ég sá í frétt í Morgunblaðinu 20. febrúar 

Forseti biðst velvirðingar á því að klukkan í ræðupúltinu virkar ekki sem skyldi en mæling fer fram í borði forseta.

Hæstv. forseti. Fullyrðingar komu fram í viðtali um að valið væri úr í hópi þriggja eftir því hversu kostnaðarsamt fólk væri þegar það kæmi inn á hjúkrunarheimili. Þetta er algjörlega nýtt í umfjölluninni og leiðir til þess að kalla þarf eftir því með hvaða hætti menn vinna þetta. Hingað til hefur þetta verið þannig og hefur verið svo í áratug eins og hér kom fram að borguð eru daggjöld vegna hjúkrunarheimila og ekki er reynt að flokka eftir því hvort mikið þarf að þrífa eftir fólk, hversu veikt það er, hvort það er með alzheimer eða ekki. Svokallað RAI-mat liggur til grundvallar því hversu mikið viðkomandi stofnun fær. Það er algjörlega siðlaust að mínu mati ef fara á að flokka einstaklinga eftir þessu því að þá er hægt að fara endalaust út í það að skilgreina nákvæmlega hvernig fólk menn vilja fá inn á hjúkrunarheimilin og hvernig fólk þeir vilja ekki fá. Það hafa líka komið fram mjög sterk viðbrögð frá öðrum heimilum sem hafa algjörlega afneitað þessu, m.a. á Suðurlandi þar sem menn segja að matsnefndirnar gefi ekki einu sinni upp hvort viðkomandi sé með þunga lyfjagjöf eða ekki. Eftir sem áður þurfum við að ræða þetta. Það hefur verið ákveðinn misskilningur varðandi S-merktu lyfin eða þessi sérstöku lyf sem geta verið mjög kostnaðarsöm, að þau séu greidd á spítölum en ekki á hjúkrunarheimilum sérstaklega. Einstaklingar eru aldrei látnir borga lyf svo það sé á hreinu, það er ekki verið að færa kostnaðinn yfir á þá. Þetta eru hjúkrunarheimili sem eru þá greinilega að nota sér aðstöðuna og reyna að komast hjá því að borga slíkan kostnað. Það er dapurlegt að heyra það frá heimilum sem eru með allt að 500 vistmenn að þau ætli að fara að láta það ráðast af einstökum aðilum, að tína út einstaklinga sem þeir telja þunga. Ég fordæmi þá aðferð og treysti á að við getum farið eftir þeim samþykktum sem þingið gerir um kostnaðinn, daggjöldin, hvort sem það eru hjúkrunarrými eða dvalarrými. Niðurskurðurinn hefur verið ákveðinn hér, við búum við 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar en spurningin er samt enn þessi: Er ráðuneytið að fara yfir þetta mál í kjölfar umræddrar greinar? Það þýðir ekki að skjóta sendiboðann. Það er verið að veita okkur upplýsingar í þessari grein um að þetta sé þróun sem sé í gangi. Er siðleysið ekki okkar í þinginu ef við skerum svo harkalega niður að þetta sé það eina sem forstöðumenn sjá fram á að geta gert? Er það ekki siðleysi hjá þinginu að taka slíkar ákvarðanir? Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða heimili eru með yfir 500 vistmenn? Ég hélt að Hrafnista væri stærst með 250 hjúkrunarrými. Það væri þá gott að leiðrétta þann misskilning minn ef svo er. Ég verð að lýsa mig algjörlega ósammála því sem kom fram í viðtali við hæstv. ráðherra í Morgunblaðinu í gær að það sé eitthvað betra að stofnun með tíu rými taki ákvörðun á þessum 

Hæstv. forseti. Varðandi fjöldann og þegar ég talaði um 500 þá var ég einmitt að tala um Hrafnistu sem er á mörgum stöðum en er eitt félag sem er rekið í Kópavogi, Hafnarfirði og Reykjavík. Ég er nýbúinn að vera í heimsókn hjá þeim þar sem við ræddum meðal annars þetta atriði. Afstaða mín var afar skýr, að einmitt þar sem fjöldinn er meiri þá jafnast út hvernig fólk kemur á hjúkrunarheimilin og menn eiga að geta mætt ólíkum verkefnum þar inni. Það er rétt sem hér hefur komið fram að við höfum verið að skoða viðbrögð við þessu almennt, m.a. í tengslum við lyfjafrumvarpið sem er einmitt núna til meðhöndlunar hjá velferðarnefnd þar sem við höfum verið að reyna að taka inn í það frumvarp S-merktu lyfin á hjúkrunarheimilunum. Vonandi er sú tillaga komin frá velferðarráðuneytinu til nefndarinnar þar sem við reynum að koma til móts við þetta með þeim hætti að jafna aðstöðuna. Það er auðvitað hugsanlegt að fara út í að kostnaðargreina og vega og meta alla einstaklinga þannig að maður viti nákvæmlega hvað hver og einn kostar. Eftir því hefur verið óskað varðandi þjónustusamningana. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að koma með þessa umræðu inn í þingið. Þegar við ræðum starfsumhverfi sjávarútvegsins erum við að ræða umhverfi okkar helstu atvinnugreinar, undirstöðuatvinnugreinar, og starfsumhverfi sjávarútvegsins hefur afleidd áhrif víða í samfélagið. Ef umhverfið er erfitt hefur það neikvæðar afleiðingar og öfugt ef það er jákvætt. Starfsumhverfið ræðst af mörgum þáttum, þar á meðal aðstæðum á mörkuðum og því umhverfi sem stjórnvöld skapa hverju sinni. Umræðan um sjávarútveginn er oft nokkuð einhæf og mikilvægt að heildarmyndin sé rædd og nokkrar staðreyndir hafðar í huga. Má þar nefna að íslenskur sjávarútvegur nýtur engra ríkisstyrkja en mörg samkeppnislönd okkar styrkja sinn sjávarútveg. Þá greiðir sjávarútvegurinn skatta og gjöld eins og allar aðrar atvinnugreinar en umræðan virðist oft vera þannig að greinin sé skattlaus. Á nýafstöðnu viðskiptaþingi tók Þorsteinn Már Baldvinsson dæmi af 10 þús. tonna veiðum og vinnslu á makríl um borð í skipinu Vilhelmi Þorsteinssyni EA. Aflaverðmæti var 2,1 milljarður, af því voru greiddir skattar og gjöld upp á 580 millj. kr. Við þetta bætist svo aðkeypt þjónusta o.fl. sem einnig skilar sköttum og gjöldum hjá þeim félögum sem verslað er við. Nýverið var kynnt skýrsla um sjávarklasann á Íslandi. Skýrslan dregur fram margt af því sem mörg okkar sem tengjumst sjávarbyggðunum óbeint eða beint þekkjum vel. Við höfum bent á að það sé hluti af verðmætasköpun í sjávarútvegi að vera sjómaður, flutningabílstjóri, fiskverkamaður, stálsmiður, eftirlitsaðili, rafvirki, verslunarmaður o.s.frv. Allir þessir aðilar geta verið á einhvern hátt hluti af sjávarklasanum. Þannig hefur starfsumhverfi sjávarklasans bein áhrif á þúsundir Íslendinga. Sé litið til afkomu greinarinnar hefur hún verið sérstaklega góð undanfarin tvö ár, því er ekki að neita. Ræðst það að mestu af lágu gengi og auknum verðmætum, m.a. af góðum makrílafla. Á móti hafa ýmsir kostnaðarliðir hækkað mjög og skiptir þar olíuverð mestu. Staðan hefur ekki alltaf verið góð eins og þegar gengi krónunnar var í hæstum hæðum en þá varð greinin öll af tekjum. Sjávarklasinn á Íslandi hefur alla burði til að vaxa og dafna og skapa enn meiri verðmæti fyrir þjóðina án þess að þurfa styrki frá ríkisvaldinu líkt og samkeppnisaðilarnir. En til þess þarf starfsumhverfi klasans alls að vera þannig að það hvetji til fjárfestingar og framþróunar. Við hljótum því að spyrja hvort stjórnvöld séu að stuðla að þannig starfsumhverfi. Skoðun mín og margra annarra er sú að svo sé ekki. Þar skiptir mestu algjör óvissa um hvernig staðið verði að grunninum að sjávarklasanum, þ.e. veiðunum. Ríkisstjórnin hefur nú í þrjú ár talað fyrir breytingum sem reynst hafa annaðhvort óframkvæmanlegar eða fengið falleinkunn hjá þeim sem best til þekkja. Ríkisstjórnin talar um sátt en slær svo á sáttarhöndina þegar hún er rétt fram. Ég fullyrði að sjaldan eða aldrei hefur verið annað eins tækifæri til að ná fram breytingum í sátt við sem flesta og nú. En í fyrsta lagi tala sumir ráðherrar ríkisstjórnarinnar um grunnatvinnugreinina líkt og hún sé nánast til óþurftar og þá má spyrja sig hvort slík ummæli mundu líðast annars staðar um höfuðatvinnugreinar. Það er líkt og ef forsætisráðherra Spánar mundi tala þannig um ferðaþjónustuna þar að í henni væru eingöngu svindlarar og svikarar. Í ár er verið að skattleggja sjávarútveginn í veiðigjaldinu um 4,5 milljarða kr. Þessir peningar hefðu að öllum líkindum að mestu runnið til fjárfestinga eða framþróunar í greininni. Þá er kolefnisskatturinn, svo minnst sé á hann, og síðast en ekki síst er hin mikla óvissa sem ríkir um framtíð veiða og vinnslu. Hvernig gengi aðilum í ferðaþjónustu ef ekki lægi fyrir hvaða flugfélög mundu fljúga til landsins eða fá að lenda? Hvernig væri umhverfi netþjónabúa ef það vofði alltaf yfir að skattleggja sérstaklega nettengingar til og frá landinu? Slíkt mundi ekki ganga þar sem útilokað væri að gera áætlanir um tekjur og gjöld. Sjávarklasinn þarf að takast á við óvissu í náttúrunni. Þar erum við með vísindamenn sem reyna að eyða þeirri óvissu en pólitísku óvissunni verða stjórnmálamenn að eyða. Nú stendur þessi klasi frammi fyrir því hvort hann muni standa jafnfætis keppinautum okkar á öllum þeim sviðum sem undir klasann heyra. Þar verðum við að eyða óvissu, það er ekkert annað í boði. Samkvæmt nýrri skýrslu um sjávarklasann er framlag hans til landsframleiðslu í kringum 26%, varlega áætlað. Þessi grunnatvinnugrein skapar því stærstan hluta útflutningstekna okkar. Það getur verið góð og björt framtíð í sjávarklasanum og þau framtíðarverkefni liggja ekki síst í afleiddum greinum tengdum veiðum og vinnslu, tengdum klasanum í jaðrinum þar sem hátæknin er. Og munið það, frú forseti, ef hægt er að koma því á framfæri, að íslenskur sjávarútvegur er vitanlega ekkert annað en hátækniiðnaður. En það verður að eyða þessari óvissu, óvissunni um hvernig sjávarútvegurinn verður í framtíðinni verður að eyða. Tækifærin hafa verið til staðar en þau hafa ekki verið nýtt. Virðulegi forseti. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þarf að hafa það verkefni með höndum að tala upp sjávarútvegsklasann og auka almennan skilning landsmanna á atvinnugreininni í heild.

Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um starfsumhverfi sjávarútvegsins. Það er gagnlegt að fara yfir það og ræða út frá því sem er marktækastur mælikvarði á stöðuna, þ.e. afkomu greinarinnar og hvernig hún hefur spjarað sig þessi árin. Auðvitað var sjávarútvegurinn eins og aðrar greinar stórskuldugur og verulega laskaður eftir hrunið en hann hefur síðan satt best að segja rétt ævintýralega hratt úr kútnum. Sem betur fer gildir það almennt um útflutnings- og samkeppnisgreinar okkar, þær hafa staðið sig vel. Þær eru mótorinn sem er í raun að draga hagkerfið upp úr efnahagslægðinni og núna er mikil verðmætasköpun, mikil framlegð og gerjun í þessum greinum; sjávarútvegi, ferðaþjónustu, ýmsum útflutningsgreinum á tæknisviði, skapandi greinum og landbúnaðinum og matvælaiðnaðinum, sem er vaxandi útflutningsatvinnugrein. Hafi menn efast eitthvað um að sjávarútvegurinn væri á siglingu þarf ekki annað en skoða endanlegar tölur fyrir árið 2010 sem komu frá Hagstofunni á dögunum og þjóðhagsspár Hagstofunnar þar sem sjávarútvegurinn kemur auðvitað mjög við sögu. Kraftmikil aukning í útflutningi þar er ein ástæða þess að Hagstofan hefur hækkað hagvaxtarspár sínar í nokkur skipti fyrir árið 2011 síðastliðið ár. Sama gildir um Seðlabankann. Það sem hefur aðallega leitt til að hann hefur hækkað spár sínar er meiri kraftur í útflutningsstarfseminni en menn sáu fyrir, sem gerir að verkum að jafnvel er reiknað með því að hagvöxturinn hafi orðið um 3,5% á síðasta ári eða upp undir prósentustigi meiri en spáð var lengi framan af. Samantekt Hagstofunnar um veiðar og vinnslu fyrir árið 2010 staðfestir að umsvif í greininni hafa vaxið verulega. Þannig hefur nýlega komið fram, miðað við bráðabirgðatölur Hagstofunnar, að útflutningsverðmæti sjávarafurða á árinu 2011 hafi aukist um 14,7% frá fyrra ári. Þar fór saman gott verð á mörkuðum, hagstætt gengi og góð veiði á nokkrum mikilvægum fiskstofnum, ekki síst makríl. Afkoma sjávarútvegsins í heild var mjög góð á árinu 2010. Það vitum við nú og flest bendir til að hún hafi sömuleiðis verið það á síðasta ári og þessu. Auðvitað er það mismunandi eftir greinum og milli fyrirtækja eins og gengur en í heildina tekið er afkoman afar góð í sögulegu samhengi, framlegð upp undir 30% af tekjum. Milliuppgjör sjávarútvegsfyrirtækja á miðju síðasta ári, þau sem þegar liggja fyrir, vísa til hins sama og ef eitthvað er má ætla að afkoman hafi verið enn betri á árinu 2011 en á árinu 2010. Framlegðin á árinu 2010 var um 60 milljarðar kr. Það má því ætla að hún hafi nálgast 70 milljarða á síðasta ári og með sama áframhaldi styrkir hvert slíkt ár stöðu greinarinnar gríðarlega. Þetta kemur auðvitað til af því að verð er hátt á mörkuðum. Almennt er staða fiskstofnanna nokkuð góð og að styrkjast. Við veiðum 17 þús. tonnum meira af þorski í ár en á fyrra fiskveiðiári og við höfum fengið mjög góða makrílvertíð og núna loðnuvertíð sem gæti orðið eitt mesta ævintýrið sem gerst hefur lengi. Ástæða er til að ætla að verðmæti loðnuvertíðarinnar nú ef vel gengur verði á milli tvöfalt og tvö- og hálffalt meira en það var fyrir tveimur árum. Rétt til að nefna eiginfjárstöðu sjávarútvegsins þá var höfuðstóll hans öfugur í lok ársins 2008 og neikvætt eigið fé nam um 60 milljörðum kr. Það var komið upp fyrir strikið og orðið jákvætt um 27 milljarða árið 2009 og tæpa 60 milljarða í árslok 2010. Með sama áframhaldi og einföldum framreikningi má reikna með að eigið fé hafi náð um 100 milljörðum í lok síðasta árs og stefni í um 140 milljarða í lok þessa árs ef vel gengur. Þá hefur hagur sjávarútvegsins að þessu leyti batnað um 200 milljarða, mælt í auknu eigin fé á milli áranna 2008 og 2012. Með öðrum orðum, sjávarútvegurinn hefur þá nokkurn veginn endurheimt fyrri fjárhagslegan styrk sinn eins og hann var fyrir kreppu. Ég er þar af leiðandi bjartsýnn fyrir hönd íslensks sjávarútvegs og hann á mikil sóknarfæri. Í honum hefur byggst upp mikil fjárfestingargeta og fjárfestingar eru teknar að aukast í íslenskum sjávarútvegi. Þess sjáum við til dæmis stað í kaupum á ÚA, í fjárfestingum HB Granda á Vopnafirði, í kaupum á nýju skipi til Norðfjarðar o.s.frv. Ég tel að það þurfi að fara yfir markaðsmál sjávarútvegsins í samráði við greinina og við þurfum að gæta okkar að sitja ekki eftir þar í samkeppni til dæmis við Norðmenn sem setja núna stóraukið fé í markaðsaðgerðir á sviði sjávarútvegsins með gjaldtöku á greinina 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir tölu hans og þær upplýsingar sem komu fram í máli hans. Augljóst má vera af þeim tölum sem hæstv. ráðherra fór yfir að stjórnkerfi fiskveiðanna, þó að það starfi nú í þeirri óvissu sem ríkisstjórnin hefur skapað, er þó að virka þannig, í samspili við aukna fiskveiði og um margt ágætt gengi á mörkuðum, að verið er að skapa verðmæti. Um margt var þessi ræða ágæt auglýsing fyrir núverandi fiskveiðistjórnarkerfi og þá kosti sem það býr yfir. Það er ekki þar með sagt að það sé fullkomið en þetta var ágætt dæmi um það hvernig kerfið getur virkað. Það er staðreynd, frú forseti, að núverandi ríkisstjórn hefur skapað óþolandi, pólitíska óvissu í kringum sjávarútveginn. Er skemmst að minnast þeirra tilrauna sem fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra Jón Bjarnason stóð fyrir þegar hann kom til þings með sjávarútvegsfrumvarp sitt, sem hæstv. utanríkisráðherra, þó að hann hafi ekki leitast eftir því að vera kallaður sérstakur sérfræðingur í málefnum sjávarútvegsins, líkti við bílslys. Það er ágætt að hafa það í huga. En það sem ég vil auðvitað vekja athygli á er að ekki er langt síðan hæstv. sjávarútvegsráðherra lýsti því yfir að það tæki hann ekki nema um það bil þrjár vikur að ganga svo frá málum að koma mætti með nýtt sjávarútvegsfrumvarp inn í þingið sem hægt væri að taka til afgreiðslu. 
             Menn vita að það er mikið álag á hæstv. ráðherra og mörgum þótti þetta nokkuð hraustlega mælt. En nú er svo komið að liðnir eru tveir mánuðir síðan hæstv. ráðherra tók við starfi sínu og ástæða er fyrir okkur að hafa áhyggjur af því hvers vegna ekki er komið frumvarp til þingsins sem við getum rætt innan eðlilegs tímaramma, vandað okkur og síðan breytt þeim lögum sem þarf að breyta ef þingvilji er til. Hættan er auðvitað sú að eina ferðina enn verði hlaupið upp til handa og fóta, ekki leitað samráðs við sjávarútveginn og að í stað þess að talað verði við sjávarútveginn verði talað til hans. 

Frú forseti. Almenn starfsskilyrði og framtíðarsýn í málefnum sjávarútvegsins velta ekki síst á því hvernig til tekst með að setja ásættanlegar leikreglur um úthlutun aflaheimilda sem tryggja atvinnufrelsi, nýliðun og jafnræði innan sjávarútvegsins. Á þetta hefur skort frá því að forréttindakerfi var komið á fyrir þremur áratugum sem skipti okkar dýrmætu fiskveiðiauðlind milli útvalinna aðila á grundvelli þriggja ára veiðireynslu, þ.e. þegar gjafakvótanum var skipt milli útgerða sem síðan hafa hagnast jafnvel betur á því að leigja hann frá sér en veiða. Þar með myndaðist aðalsveldi nokkurra sterkra aðila sem hafa ráð og rekstur annarra útgerða, jafnvel heilla byggðarlaga í hendi sinni. Slíkt forréttindaskipulag viðgekkst í bændasamfélagi fyrri alda og á lénsveldistímanum í Evrópu en það samræmist ekki nútímasjónarmiðum um frelsi og jöfnuð innan velferðarsamfélaga. Mikilvægt er því að breyta þessu óréttláta kerfi og afnema forgang hinna fáu að fiskveiðiauðlindinni, gefa kvótalausum og kvótalitlum útgerðum í dreifðum byggðum kost á að nýta sér gæði hafsins og byggja upp atvinnu í smærri byggðarlögum, þ.e. að einyrkinn og smábátaútgerðin eigi sinn rétt við hliðina á stórútgerðinni og samfélagslegar þarfir, atvinnusköpun, byggðasjónarmið og fjölbreytni atvinnulífs geti náð fram að ganga. Sjávarútvegur dagsins í dag sýnir betri afkomu en nokkru sinni. Við sjáum það á gríðarstórum fjárfestingum sem gerðar hafa verið í viðskiptum með sjávarútvegsfyrirtæki síðastliðið ár. Við sjáum það á nýjum og öflugum fiskiskipum sem keypt hafa verið undanfarin missiri og stórendurbættum vinnslubúnaði víða. Þessi atvinnugrein er ekki á vonarvöl og heimsendaspár þeirra sem ganga erinda hagsmunaaðila hér á þingi sem víðar, eiga því engan rétt á sér. Fyrirhugaðar breytingar á kerfinu munu vonandi verða til þess að bæta rekstrarafkomu  
            

Frú forseti. Við ræðum umhverfi sjávarútvegs og óvissuna sem er í því umhverfi og hefur alla tíð verið. Fiskveiðar á Íslandi hafa alla tíð verið óvissuatvinnugrein. Sú óvissa sem er hins vegar uppi í sjávarútvegi núna er ekki stjórnmálamönnum eða stjórnmálunum að kenna. Hún er sjávarútveginum að kenna. Það hefur aldrei verið sátt um þetta kerfi þar sem hópur manna fær gríðarlega verðmæta auðlind afhenta með óeðlilegum hætti og aldrei verður sátt um slíkt kerfi. Þannig að ef menn biðja um áframhald á því, eru þeir að biðja um áframhaldandi óvissu. Það er oft erfitt að útdeila aðgengi að náttúruauðlindum svo vel sé með svokölluðum markaðslausnum sem alla jafna leiða til hagkvæmustu niðurstöðu. Svo er hins vegar ekki um sjávarútveginn og það er hægðarleikur að ná sátt um kerfið með uppboðum aflaheimilda hvers árs þar sem fjárfestingar í skipum nytu sérmeðferðar og þar sem menn gætu gert framvirka samninga um kaup á aflaheimildum nokkur ár fram í tímann. Slíkt er alþekkt í viðskiptum og sjávarútvegur á Íslandi á ekki að vera utan við slíkt fyrirkomulag. Ekki er heldur nóg að ræða góða afkomu sjávarútvegsins í dag eins og menn hafa gert hér. Góð afkoma sjávarútvegsins í dag byggir fyrst og fremst á hruni krónunnar. Hún byggir ekki á meiri afla - fyrir utan auknar makrílveiðar er að öðru leyti um litla verðmætaaukningu að ræða þegar litið er fram hjá þeim gengismun sem kom til vegna falls krónunnar. Slíkt fyrirbæri er tímabundið og þess vegna er æskilegt að ræða málin út frá langtímasjónarmiðum þar sem næst langtímasátt um kerfið en ekki út frá tímabundnum gengisfellingum. Við höfum áratugareynslu af því að þær valda einfaldlega áframhaldandi óvissu.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að taka upp þráðinn frá fyrri ræðumanni, hv. þm. Þór Saari og vara einmitt við því að menn sjái ofsjónum yfir aukinni og betri framlegð í sjávarútvegi, vegna falls krónunnar. Það er að mörgu leyti mjög óheppilegt vegna þess að fall krónunnar kemur niður á almenningi og aukin framlegð í sjávarútvegi sem slíkum er ekki endilega besta leiðin til að takast á við vandann sem nú er fyrir hendi sem er mjög mikið atvinnuleysi vegna þess að sjávarútvegurinn er auðvitað bundinn takmörkunum. Ég vil í upphafi máls míns og á þessum tveimur mínútum sem ég hef, reyna að fá menn til að opna aðeins augum fyrir því að fara kannski ekki endilega með himinskautum þegar þeir tala um gríðarleg sóknarfæri í sjávarútvegi. Við veiðum takmarkaða stærð, uppgangur í sjávarútvegi er bundinn kvóta. Engu að síður er staðan ágæt í sjávarútvegi og mér finnst rétt eins og málshefjandi gerir að tala um sjávarútvegsklasann í heild sinni. Mér finnst mjög mikilvægt að til að sjávarútvegsklasinn fari að fjárfesta meira og auki þar með atvinnu í landinu og verði sá vaxtarsproti sem hann getur orðið, sé óvissu eytt. Ég held að óvissa hafi ríkt í sjávarútvegi en ég er líka sammála málshefjanda þegar hann segir að mjög ríkar forsendur séu fyrir sátt í sjávarútvegi. Ég held að það hafi til dæmis verið mikið framfaraskref þegar menn urðu sammála um að réttur til veiða ætti að vera tímabundinn vegna þess að það er svolítið erfitt að segja að þjóðin eigi auðlindina en rétturinn sé síðan ótímabundinn; þá er erfitt að útskýra hvað felst í eignarhaldi þjóðarinnar. Það skref hefur því náðst. Allir aðilar eru sammála um að rétturinn eigi að vera tímabundinn og þá er bara að ákveða hversu lengi hann eigi að gilda. Svo eru menn sammála um að arðurinn skuli renna til þjóðarinnar með réttmætum hætti. Síðan myndaðist líka merkileg sátt í þingsal þegar eiginlega allir voru á móti frumvarpi hæstv. fyrrverandi sjávarútvegsráðherra og ég held að hægt sé að byggja mikið á … 

Virðulegi forseti. Í upphafi vil ég þakka þessa umræðu því að aldrei er of oft kveðin sú vísa að ræða hér sjávarútvegsmál og hversu mikilvægur sjávarútvegur er íslensku þjóðinni. Það er undarlegt að hlusta á hæstv. sjávarútvegsráðherra segja úr ræðustól Alþingis í þessum umræðum að menn megi ekki týna sér í umræðunni um stjórn fiskveiða. Sjávarútvegsumræðan verður ekki rædd nema með því að tala akkúrat um stjórn fiskveiða. Sú ríkisstjórn sem nú situr kom á eftirminnilegan hátt með frumvarp inn í þingið á vordögum sem var rekið til baka. Þegar ríkisstjórnin var mynduð töluðu ríkisstjórnarflokkarnir svoleiðis að þeir ætluðu að breyta og kollvarpa fiskveiðistjórnarkerfinu nánast fyrir hádegi daginn eftir kosningar, svo auðvelt væri það. Þannig höfðu þessir popúlistar fengið til sín mikið fylgi í kosningum, svo mikið að þeir gátu myndað ríkisstjórn um til dæmis fyrningarleið Samfylkingarinnar. Af þessu hefur ekki orðið eins og allir vita og hefur sjávarútvegurinn aldrei verið okkur mikilvægari en nú, byggður á þeim grunni sem Framsóknarflokkur lagði meðal annarra upp með þegar hann sat í ríkisstjórn og er ég afar stolt af því. 
             Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði að nú væri margt hagfellt fyrir greinina, verð á mörkuðum væri hátt, stofnanir okkar væru öflugri, makríllinn spriklaði hér í landhelginni og loðnan væri komin hingað í stórum stíl. Það er ekki ríkisstjórninni að þakka, frú forseti. Hingað höfum við fengið óvænt inn í landhelgina nýja auðlind sem heitir makríll og við megum ekki gleyma að standa vörð um hana, sérstaklega vegna þess að við stöndum  
             Ég vil halda á lofti þessum sjónarmiðum, frú forseti, því að þetta er það sem máli skiptir  
            

Forseti biður hv. þingmann um að hafa einn fund í salnum og gefa þeim sem er í ræðustól og hefur tvær mínútur til að tala frið til þess.

Þakka þér fyrir.

Virðulegi forseti. Við ræðum starfsumhverfi sjávarútvegsins. Allir geta verið sammála um að við viljum búa greininni öruggt rekstrarumhverfi og lagaumgjörð, að gjaldtaka sé eðlileg og aðgengi að fiskimiðunum, menntun í greininni og að greinin geti boðið góð laun til sjós og lands. Það vekur óneitanlega athygli að síðustu 20 ár hafi ekki verið hægt eða ekki vilji til að samþætta rekstrarlega hagkvæmni, byggðasjónarmið, samfélagssjónarmið og nýliðun í greininni ásamt því að þjóðin fengi eðlilega rentu af. Það að greinin standi frammi fyrir gífurlegri skuldasöfnun og að mikið útflæði hafi verið úr greininni undanfarin ár segir manni að núverandi fiskveiðilöggjöf er ekki í lagi. Það þarf að tryggja öruggt starfsumhverfi og eðlilega nýliðun í greininni ásamt jafnræði. Það var engin framleiðniaukning í útgerð frá 1991 til 2007. Er það í lagi? Þrátt fyrir að veruleg samþjöppun veiðiheimilda væri á sama tíma og framleiðniaukning í fiskvinnslu. Skuldir sjávarútvegsins ruku upp í 400 milljarða frá 1997 til 2008 og var ekki hægt að skýra það af því að greinin hefði fjárfest í skipum og tækjum og búnaði, heldur skýrðist það fyrst og fremst af því að veiðiheimildir gengu kaupum og sölum innan greinarinnar. 

Virðulegi forseti. Það er skelfilegt að hlusta á hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur tala um sjávarútveg eins og erlendur skiptinemi á fyrsta degi á Íslandi. Nóg um það. Það er eftir því tekið þegar hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon fer rétt með. Hann fór alveg rétt með þegar hann sagði í ávarpi sínu áðan að aflið sem væri að draga íslenskt samfélag upp úr efnahagslægðinni væri sjávarútvegurinn. Þrátt fyrir óvissuástand af hálfu stjórnvalda, þrátt fyrir aðför að eðlilegum framgangi, uppbyggingu og endurnýjun skilar sjávarútvegurinn árangri sem heldur íslensku þjóðinni á floti umfram allar aðrar atvinnugreinar í landinu. Þetta er staðreynd og ber að þakka það og fagna. Óvissunni verður að linna. Talað er um að mikil endurnýjun sé í sjávarútvegi. Það er rangt. Það er mikið aðhald og mikil passasemi að fara ekki í framkvæmdir, hvorki í endurnýjun, uppbyggingu né nýliðun í skipaflota, vegna þessarar óvissu. Það veit hæstv. ráðherra manna best. Vonandi rætist úr því en þetta gengur ekki eins og það er. Það skiptir öllu að rekstrargrundvöllurinn sé tryggur fyrir afrakstur í sjávarútvegi og þjóðina alla og hafi styrka stöðu, ekki til að halda að sér höndum eins og gert er nú heldur til að halda áfram. Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda, hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni, fyrir að vekja máls á þessu. Það er engin spurning að það er lífsspursmál í stöðunni að spúla dekkið, losna við óværuna af dekkinu, ríkisstjórnina burtu.  
            

Virðulegur forseti. Starfsskilyrði sjávarútvegs á Íslandi eru með miklum ágætum eins og komið hefur fram við umræðuna. Það er fagnaðarefni að ár eftir ár er hreinn hagnaður í sjávarútvegi eftir árgreiðsluaðferð Hagstofunnar á fimmta tug milljarða króna, sem nemur nær hálfri milljón á hvert heimili í landinu. En það er líka tímabært að sjávarútvegurinn skili almenningi eðlilegri hlutdeild í þeim arði, ekki síst nú þegar róðurinn hefur þyngst í lífsbaráttunni hjá þorra almennings í landinu. Við erum svo gæfusamir, Íslendingar, að búa að ríkulegum auðlindum í sjávarútvegi og hér eru dregin að landi sem nemur 10 kílóum af fiski fyrir hvern íbúa í landinu á hverjum einasta degi allan ársins hring. Það er eðlilegt að þjóðin njóti nokkurs arðs af þeirri auðlind, a.m.k. meira en sem nemur 1 kr. á hvert kíló eins og hefur verið á köflum. Augljóslega á fólk tilkall til þess. Starfsskilyrði sjávarútvegsins eru almennt góð en innan hans eru þó þættir sem sannarlega þarf að taka á. Það er auðvitað hróplegt kerfi þar sem hluti útvegsbænda er leiguliðar hinna útvegsbændanna. Það er líka mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem hægt er að eyða í greininni og að Landssamband íslenskra útvegsmanna láti af því að hafna eðlilegri sátt um sanngjarna skiptingu arðsins af auðlindinni. Við verðum um leið að muna að sjávarútvegur á Íslandi mun eðli málsins samkvæmt alltaf búa við hina náttúrulegu óvissu sem fylgir því að byggja á veiðum 

Frú forseti. Það hefur verið athyglisvert að heyra hér að flestir ræðumenn telja að hægt sé að ná sátt um sjávarútveg svo lengi sem LÍÚ fái að ráða ferðinni. Þannig hefur það verið í áratugi  Það þarf að færa aflaheimildirnar frá fáum útvöldum til sveitarfélaga í samræmi við þá veiðireynslu sem var til staðar þegar kvótakerfinu var komið á. Það er eina réttláta skiptingin á aflaheimildunum. Þar má bjóða þær upp, þar hafa allir aðgang að þeim, þannig er hagkvæmnin best tryggð. Að allur afli fari á markað er næstmikilvægasta atriðið, að útgerðir landi öllum afla á markaði eða að hann fari inn í eigin fiskvinnslur á því markaðsverði sem fyrir er hverju sinn þannig að fullt gagnsæi sé um alla verðmyndun í greininni. Það tryggir líka bestu hagkvæmnina. Það þarf að tryggja áframhaldandi viðgang sjávarbyggða með slíkum breytingum á kvótakerfinu. Það færir þeim tekjur, það færir þeim atvinnu og það tryggir byggð um allt land. Söfn og Byggðastofnun munu ekki tryggja byggð og atvinnu um allt land. Við höfum einfaldlega reynslu af því og það er kominn tími til að snúa við af þeirri braut og færa sjávarbyggðunum þau atvinnutækifæri sem þau höfðu í aldir til að þau geti haldið áfram að lifa og dafna. Við þurfum byggð og atvinnu um allt land handa almenningi og fólkinu sem þar býr frekar en þyrlur fyrir einstaka menn sem setja arðinn af auðlind þjóðarinnar í eigin vasa.

Virðulegi forseti. Þessi sérstaka umræða hefur verið allsérstök en hún endurspeglar kannski akkúrat þann vanda sem umræðan um sjávarútveginn er í. Það eru þessi ótrúlegu orð sem eru látin falla hvað eftir annað um þessa grein: Forréttindahópur, gjafakvóti, útvaldir aðilar, aðall, menn hafi fengið kvótann með óeðlilegum hætti - og ég veit ekki hvað og hvað. 
             Á milli 85 og 90% þeirra sem starfa í greininni í dag hafa keypt þær heimildir sem þeir eru með. Á að taka þær af þeim og fólkinu, þessum þúsundum sem vinna í greininni, á einni nóttu? Það er það sem þeir þingmenn sem hafa talað tala um.  En ég þakka hæstv. ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála fyrir ræðu hans hér í dag. Sú ræða var skynsamleg og ég ber í raun mikla von núna til þess að umræðan og framtíð sjávarútvegsins muni fara á annað plan en hún hefur verið. Ráðherrann hefur svo sannarlega talað hér með þeim hætti í þessum ræðustól í dag. Frú forseti. Það sem við verðum að hafa í huga líka er að milli 25 og 35 þús. Íslendingar, samkvæmt nýrri skýrslu um sjávarklasann, hafa atvinnu af þessari grein. Um störf þessa fólks má ekki ríkja óvissa til langs tíma. Þeirri óvissu verður vitanlega best eytt með því að ná einhvers konar framtíðarsátt um þessa grein. Það þýðir að sjálfsögðu að allir þurfa að gefa eitthvað eftir. Við sem höfum starfað í sáttanefndinni, sem var hin svokallaða stóra sáttanefnd, sem erum nokkrir þingmenn hér inni, vitum og getum staðfest að þar gáfu aðilar eins og Landssamband íslenskra útvegsmanna, Landssamband smábátaeigenda og sjómannasamtök eftir og sögðu: Ef þetta verður til þess að ná sátt þá gerum við það svona. Síðan hafa stjórnmálamenn því miður ekki nýtt tækifærið og komið því á framfæri. 

Frú forseti. Oftast er það þannig að allir þurfa að leggja sitt af mörkum til sáttagerðar og það hlýtur þá að gilda líka um hv. málshefjanda þegar hann í umræðum um sjávarútvegsmál tjáir sig um viðhorf annarra í þessum efnum. Það er rétt sem hér hefur komið fram að sjávarútvegurinn á ekki og má ekki frekar en aðrar útflutnings- og samkeppnisgreinar ganga út frá því að núverandi lágt raungengisstig haldist. Mjög mikilvægt er að leggja áherslu á að við erum þar ekki að tala um frambúðarástand. Einnig er rétt að það bíður tiltekin uppsöfnuð fjárfestingarþörf í sjávarútveginum. Því er mikilvægt að hann styrkist, ekki síst í að endurnýja skipastólinn, en það er að sjálfsögðu ekki þannig að það sé bara gengisstigið sem hafi ráðið afkomu sjávarútvegsins undanfarin missiri. Þar hjálpar til góðæri á mörkuðum. Þar hjálpa til ágætisaflabrögð í mjög mörgum stofnum. Kostnaður á sóknareiningu hefur farið lækkandi. Þökk sé þeim fiskverndaraðgerðum sem gripið hefur verið til og síðast en ekki síst hefur orðið mikil verðmætisaukning úr óbreyttu magni, t.d. í þróaðri landvinnslu. Ég vil aftur nefna það sem ég hafði ekki tíma til að tala um áðan um markaðsmálin. Ég tel að mikilvægt sé að ræða þau og skoða í nýju samhengi. Aðstæður okkar þar eru breyttar. Við erum ekki lengur með þau stóru og öflugu sölusamtök sem mikið til sáu um þá hluti áður og ég tel það vera sameiginlegt viðfangsefni stjórnvalda og greinarinnar sem liti til dæmis til fordæmis þar sem stjórnvöld og ferðaþjónusta hafa með árangursríkum hætti unnið saman að undanförnu. Svo koma menn hingað og segja að ríkisstjórnin hafi skapað óvissu í málefnum sjávarútvegsins. Hvaða óvissu bjó núverandi ríkisstjórn til í þessum málaflokki sem ekki var til staðar áður? Voru engar deilur? Var enginn ágreiningur? Var engin óvissa? Jú. Þetta er óskaplega barnalegur málflutningur vegna þess að nærri 28 ára saga kvótakerfisins er mörkuð deilum og reglubundið á fjögurra ára fresti hafa málefni þeirrar greinar komið upp á spil. 

Hæstv. forseti. Það mál sem nú er að koma á dagskrá er með ólíkindum á margan hátt. Það eru - án þess að ég fari út í efnislega umræðu undir þessum lið - tvö atriði sem ég vil gera athugasemdir við frá formhlið séð og leita eftir afstöðu hæstv. forseta til. Annars vegar er um það að ræða að hér er á dagskrá tillaga frá hv. þm. Þór Saari og fleirum. Með breytingartillögu frá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, sem er í raun og veru svo mikil breyting að það verður að mínu mati að líta svo á að um nýja tillögu sé að ræða, ekki breytingartillögu. Textinn er algerlega skrifaður upp á nýtt og það ferli sem gert er ráð fyrir í breytingartillögunni er á margan hátt frábrugðið því sem gert var ráð fyrir í upphaflegu tillögunni. Hitt atriðið sem ég verð að vekja athygli hæstv. forseta á er að ekki fylgir kostnaðarmat með breytingartillögu í nefndaráliti meiri hlutans en þó er það svo samkvæmt þingsköpum, 2. mgr. 30. gr., að slíkt kostnaðarmat skal leggja fram við slíkar aðstæður.

Forseti vill í tilefni þessara orða taka fram að hann gerir ekki athugasemdir við breytingartillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Vissulega er það svo að mörk eru fyrir því hvernig lagafrumvörpum og ályktunartillögum er breytt í meðförum þingsins og að gerbreyting frumvarpa og þingsályktunartillagna er óheimil. Það veldur því ekki að umræða geti ekki farið fram heldur því hvort fullnægt er skilyrðum hvort um er að ræða tvær umræður eða þrjár. Um þetta hafa skapast venjur á Alþingi. Í samræmi við þær telur forseti ekki um gerbreytingu að ræða í skilningi þingskapa og bendir meðal annars á í því sambandi að heiti tillögunnar er óbreytt. Um mat á kostnaði, verði tillagan samþykkt, getur forseti ekki sagt að svo stöddu. Það er nefndarinnar að leggja mat á það. Hins vegar vill forseti benda á að ákvæði þingskapa um kostnaðarmat er gamalt og framkvæmd þess hefur ekki verið fyllilega í samræmi við orðanna hljóðan. Ekki hafa alltaf verið tök á að meta kostnað og erfiðlega gengið að fá aðstoð við það. Forseta er hins vegar kunnugt um að nefndin spurðist fyrir um mat á kostnaði hjá skrifstofunni og við væntanlegan fund stjórnlagaráðs og ég vænti þess að framsögumaður meiri hluta nefndarinnar skýri frá því í ræðu sinni á eftir.

Frú forseti. Ég tek undir þær alvarlegu athugasemdir um þessa miklu breytingu að hún skuli rædd bara einu sinni. Þetta er þingmannatillaga sem hv. þm. Þór Saari, Róbert Marshall, Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Þráinn Bertelsson, Guðmundur Steingrímsson og Davíð Stefánsson fluttu. Því vil ég spyrja hvort forseta sé kunnugt um að flutningsmenn hafi verið spurðir um það hvort mætti breyta tillögunni svona mikið. Þetta er allt önnur tillaga. Maður veltir fyrir sér: Getur það gerst að einhver þingmaður flytji þingmál á Alþingi í ákveðnum tilgangi og síðan taki nefndin sig til og geri eitthvað allt annað úr málinu sem hefði jafnvel þveröfug áhrif? Getur þingmaðurinn þá afsalað sér höfundarrétti að málinu eða því að hann hafi lagt það fram þegar slíkt gerist? Mér finnst það dálítið alvarlegt.

Frú forseti. Ég fagna einfaldlega úrskurði hæstv. forseta um þetta mál. Hann er alveg hárréttur. Það er rangt sem kemur fram í málflutningi hv. þm. Birgis Ármannssonar og Péturs Blöndals um að þessi þingsályktunartillaga sé gerbreytt. Hún er í öllum meginatriðum alveg nákvæmlega eins og upprunalega tillagan sem gekk út á það að málið færi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til skoðunar. Síðan yrði það sent til stjórnlagaráðs til endanlegrar umfjöllunar sem mundi svo sennilega aftur senda það til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og þar yrði tekin ákvörðun um þjóðaratkvæðagreiðslu. Dagsetningum hefur verið hnikað til vegna þess að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vandaði vinnu sína mjög í málinu og það tafðist þess vegna. En í öllum meginatriðum er um nákvæmlega sömu þingsályktunartillögu að ræða og hún hefur verið unnin í samráði við alla flutningsmenn málsins. Ég bið því menn að vera ekki að fara með rangt mál.

Virðulegi forseti. Það skal tekið fram í upphafi að ég sit í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og tek undir hvert einasta orð sem hv. þm. Birgir Ármannsson sagði áðan því að við höfum svo sannarlega reynt að koma vitinu fyrir meiri hlutann í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd á þessum forsendum. Ég vil einnig vísa til þeirra orða sem hv. þm. Þór Saari fór með áðan. Hér er um allt annað mál að ræða, allt annað mál. Samkvæmt tillögunni átti til dæmis að kalla til stjórnlaganefnd sem var skipuð sjö mönnum. Þeir aðilar hvítþvoðu hendur sínar og sögðu: Við höfum lokið störfum. Það kemur ekki til greina að kalla okkur til starfa á ný. Eins er með stjórnlagaráðið. Samkvæmt lögum hefur stjórnlagaráð lokið störfum. En það eru einhverjir einstaklingar þar inni sem vilja koma aftur til starfa við hlið alþingismanna í málinu. Auðvitað er fullt af fólki í samfélaginu sem vill koma og starfa við hlið þingmanna en svo er ekki í þessu máli. Og þeirri afsökun forseta, 

Virðulegi forseti. Það er tvennt sem við skulum hafa í huga. Við erum annars vegar að hefja umræðu sem lýtur að endurskoðun stjórnarskrárinnar, grundvallarlaganna okkar. Hins vegar er um að ræða tillögu sem ætlunin er að fjalla um sem kemur frá sjálfri stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis. Hvað er að gerast? Hér er það að gerast að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis þ.e. meiri hluti hennar, ákveður að fara af stað með einhverjar hundakúnstir með þingsköpin til að geta tekið málið á dagskrá sem snýr að stjórnarskrá Íslands. Það er auðvitað grafalvarlegur hlutur og er ekki mjög trúverðugt þegar við erum að ræða um stjórnarskrá Íslands. Fyrir liggur að verið er að gerbreyta þessari tillögu. Við erum komin á dökkgrátt svæði varðandi þingsköpin að því leytinu, og síðan hitt að greinilega er verið að þverbrjóta regluna um kostnaðarmatið. Nú hefði maður haldið að sjálf stjórnskipunarnefndin sem leggur fram tillögur sem lýtur að stjórnarskrá Íslands mundi einmitt gæta sín í þeim efnum, gæta sín á því og tryggja það að minnsta kosti að farið sé algerlega að þingskapalögum. Það er ekki verið að gera. Um málið má þess vegna segja: Ill verður þessi fyrsta ganga.

Hæstv. forseti. Ég hef hlýtt á úrskurð forseta og uni honum eins og óhjákvæmilegt er við þessar aðstæður en ég er ekki sáttur við þann úrskurð. Ég vísa annars vegar til þess að breytingartillagan sem fyrir liggur felur í sér miklu snöggsoðnara ferli en upphafleg tillaga hv. þm. Þórs Saaris. Allir sem lesa saman upphaflegu tillöguna og breytingartillöguna sjá í hendi sér að það er miklu snöggsoðnara ferli og ég leyfi mér að segja yfirborðslegra. Efnislega breytingin er því umtalsverð þó að ég viðurkenni að um grátt svæði getur verið að ræða, hvort sem það er dökkgrátt eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson segir eða ekki. Varðandi kostnaðarmatið er ákvæði þingskapa býsna skýrt og býsna frjálslega farið með það ákvæði ef það skiptir engu máli.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins greina frá tvennu út af þeim umræðum sem hér eru. Þegar ég tala fyrir þessu nefndaráliti og breytingartillögum mun ég gera ráð fyrir kostnaðarmati. Ég vil einnig taka fram að allir flutningsmenn þingsályktunartillögunnar sem Þór Saari var 1. flutningsmaður hafa verið spurðir og hafa samþykkt að þetta verði flutt svona. Ef einhver spurning er um það, þá stend ég við svarið.

Forseti. Ég tek undir þá gagnrýni sem hv. þm. Birgir Ármannsson hefur haft uppi og eins hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Ekki er góður bragur á því að hefja þurfi umræður um jafnmikilvægt mál með því að deila um hvort málið sé þannig úr garði gert að það sé boðlegt fyrir þingið að taka það til umræðu. Sérstaklega er það ámælisvert að kostnaðarmat skuli vanta. Því vil ég spyrja hæstv. forseta hvað varðar d-lið í tillögunni þar sem talað er um stjórnlagaráð. Er þetta stjórnlagaráð starfandi? Liggur skipunarbréf fyrir til þeirra einstaklinga? Mun það verða gefið út að nýju eða er það stjórnlagaráð sem hér er verið að vísa til sama stjórnlagaráðið og taldi sig hafa lokið störfum sínum? 

Virðulegi forseti. Það er reyndar sorglegt að við skulum vera í því ferli sem málið er komið í með breytingar á stjórnarskrá Íslands, að við skulum vera að upplifa þvílíkt klúður sem þetta mál er búið að vera í frá upphafi og að Alþingi skuli ekki bera gæfu til að staldra við og segja að við getum ekki vaðið áfram í þeirri blindni sem vaðið er. Frú forseti. Ég er sannfærður um að á endanum mun þetta ekki takast. Okkur mun ekki takast að breyta stjórnarskránni með þeirri aðferðafræði sem hér er verið að leggja upp með því að það er allt vont og allt ómögulegt við þessa aðferðafræði. Við hljótum að þurfa að segja, frú forseti, talandi um virðingu Alþingis, að Alþingi setji mikið niður við það hvernig við höfum haldið á þessu máli í þinginu og hvernig það virðist eiga að fara í gegnum þingið. Það mun að sjálfsögðu kalla á frekari ófrið um stjórnarskrána, það er alveg ljóst þegar unnið er með þessum hætti.

Virðulegur forseti. Í a-lið breytingartillögunnar segir að stjórnlagaráð verði, með leyfi forseta: „… kallað saman að nýju til sérstaks fjögurra daga fundar í byrjun mars til að fjalla um spurningar og tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að mögulegum breytingum á frumvarpinu, sem og um aðra þætti í frumvarpinu sem ráðinu þykir þurfa.“ Ég óska eftir því við virðulegan forseta að þessar spurningar sem og tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar liggi fyrir áður en umræða hefst.

Frú forseti. Ég var mjög hissa á ræðum framsóknarmanna áðan. Rétt til að rifja það upp fyrir þeim þá varð þetta mál til að þeirra frumkvæði. Þeir tóku sig til og mynduðu heila ríkisstjórn í kringum það  
             Það sem gildir er þetta: Þingforseti hefur úrskurðað að málið sé þingtækt. Fyrsti flutningsmaður málsins hafnar því algjörlega að hér sé um gjörbreytingu að ræða. Allir flutningsmenn hafa léð þessari breytingu stuðning sinn, og það hefur komið fram hjá þeirri konu sem flytur málið á eftir að hún mun svara þeirri einu spurningu sem þá liggur eftir um kostnaðinn. Framsóknarflokkurinn ætti því að geta gengið tiltölulega rólegur til hvílu í kvöld,  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð 

Virðulegi forseti. Ég verð í upphafi að nota fyrstu sekúndurnar til að þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir það hvað hann er alltaf einstaklega vel að sér í málefnum Framsóknarflokksins en Framsóknarflokkurinn virðist vera hans eina áhugamál. 
             Ég vil minna á í þessari umræðu að raunverulega er það bara fyrirsögn þingsályktunartillögunnar sem kemur óbreytt inn á milli fyrri og síðari umr. og það voru til dæmis ekki kallaðir fyrir umsagnaraðilar að þeirri breyttu tillögu sem liggur hér fyrir. Við erum með splunkunýja tillögu í höndunum sem hefði þurft að leita umsagna um hjá aðilum úti í samfélaginu, því að eins og ég sagði áðan hvítþvoði sjö manna nefndin hendur sínar og vildi ekki koma að þessari vinnu aftur því að hún hefði lokið störfum samkvæmt lögum, á sama hátt og stjórnlagaráðið sem nú á að vísa málinu til. Kostnaðarmatið er annað atriði og það er algjörlega óásættanlegt, eins og sagt var hér í þingræðu, að það komi ekki fram í 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þær upplýsingar sem hér hafa komið fram. Mér finnst raunar sjálfsagt að þegar málum er breytt svona mikið að flutningsmenn gefi skriflegt leyfi og það komi fram í nefndaráliti þeirrar nefndar sem flytur nýtt mál að þeir hafi fallist á það, en ef þeir eru á móti því séu þeir teknir út sem flutningsmenn málsins. Þetta finnst mér vera það fyrsta. Svo er ég mjög ánægður með að heyra hjá formanni nefndarinnar að kostnaðarmat muni koma fram þannig að menn haldi sig við það prinsipp að minnsta kosti í orði þó að það sé ekki á borði.

Virðulegi forseti. Ég fagna viðbrögðum hv. þm. Péturs Blöndals við þeirri umræðu sem hér hefur farið fram síðustu mínúturnar vegna þess að hann tekur þó mark á því sem hér er lagt inn í umræðuna, gagnstætt ýmsu því sem hefur verið sagt á undan og vekur í raun og veru enga furðu vegna þess að það sannaðist í máli hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar sem sagði: Þetta mun ekki takast. Það mun ekki takast að búa til nýja stjórnarskrá vegna þess að hér eru þingmenn í stórum hópum sem ætla að bregða fæti fyrir það með öllum ráðum. 
             Í þeirri tillögu sem hér er verið að flytja er gengið fram með þau lykilmarkmið sem komu fram í upphaflegri tillögu Þórs Saaris og félaga um að málið færi sem fyrst á dagskrá þingsins, því yrði vísað til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, haft yrði samráð við stjórnlagaráð um málið og síðan yrði það sett til þjóðaratkvæðis. Öll þessi atriði eru í þeirri tillögu sem hér er til afgreiðslu. 
            

Forseti minnir enn á hljóð í sal.

Virðulegi forseti. Mér finnst menn taka þessari umræðu af dálítið mikilli léttúð. Hér er verið að tala um sjálfa stjórnarskrána og ræða um afurð úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis og þá vil ég segja bara eins og er: Geta menn virkilega ekki gert betur en þetta? Er þetta það eina sem menn geta lagt fram með sér inn í þessa umræðu þegar við ræðum um sjálf grundvallarlög íslenska lýðveldisins og það er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis sem er að störfum? Það liggur fyrir að þessi tillaga er nánast ekki að neinu leyti í samræmi við þá tillögu sem upphaflega var lögð fram 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að sú vegferð sem hér er farin með þetta mál er Alþingi til vansa og þess vegna kem ég hér upp. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan og hv. þm. Lúðvík Geirsson nefndi, að ég tel að þetta mál muni stöðvast. Ég mun, þannig að það liggi fyrir, berjast mjög hart gegn því að þetta ferli og þetta mál fari fram og verði gert að breytingum á stjórnarskrá vegna þess að ferlið er ekki í lagi. En það mun ekki verða ég eða einhverjir þingmenn sem stöðva þetta mál, málið sjálft mun stöðvast vegna þess að undirbúningurinn, utanumhaldið er slíkt. Málið mun klúðrast, hv. þingmenn,  Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. forseti 

Frú forseti. Ég stíg hér upp til að taka undir þau sjónarmið að málið hafi breyst mjög í meðferð þingnefndar og gagnrýna skortinn á kostnaðarmati sem hlýtur að hafa áhrif á það hvernig þingið getur tekið á málum sem þessu. Efnislega umræðan um málið fer ekki fram undir þessum dagskrárlið heldur fer hún væntanlega fram á eftir, en ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á því hve hæstv. utanríkisráðherra er nú orðinn mikill talsmaður þess að málið fái framgang. Það rifjar upp fundi forkólfa ríkisstjórnarinnar með þingmönnum Hreyfingarinnar sem lögðu fram þetta mál og haldnir voru af því tilefni,  Nú er komið í ljós að ráðherrarnir berjast mjög fyrir því að Hreyfingin fái þetta mál í gegn,  
            

Forseti biður um hljóð í þingsal. Þögn.

Frú forseti. Ég vil beina því til yðar að hafa hugfast að það mál sem hér er fyrir okkur snýr að sjálfri stjórnarskránni. Það getur ekki verið boðlegt fyrir Alþingi Íslendinga að málatilbúnaðurinn skuli vera þannig að yfir höfuð skuli vera vafi á því og hér standi deilur um það hvort plaggið sem verið er að ræða sé tækt til umræðu.  Frú forseti. Við hefðum þurft að geta skoðað kostnaðarmat áður en til umræðu kæmi. Það dugar ekki að hér komi bara framsögumaður málsins og ræði það. Enn á ný, frú forseti, vil ég árétta: Hér er talað um stjórnlagaþing. Er það hið sama þing og Hæstiréttur dæmdi að 

Virðulegur forseti. Ég ætla mér ekki í þá umræðu að ein skoðun sé annarri æðri í þessu máli, en ég kalla eftir úrskurði forseta um það hvort spurningar og tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til ráðsins muni liggja fyrir hér fyrir okkur þingmenn áður en umræðan hefst. Að gefnu tilefni vegna orða hv. þm. Lúðvíks Geirssonar þá er ég ein af þeim þingmönnum sem vilja að stjórnarskráin sé skoðuð þó að ég sé ekki hlynnt því frumvarpi að öllu leyti sem liggur fyrir og er hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég bið því menn, áður en þeir draga fólk í dilka eftir því hvort það er með eða á móti, að virða það að skoðanir geta verið ólíkar í þessu máli, frú forseti, sem og öðrum. En ég óska eftir því að forseti kveði upp úrskurð um það hvort við fáum þessar spurningar og tillögur frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd áður en umræðan fer fram.

Forseti vísar þessum spurningum til framsögumanns málsins 

Virðulegi forseti. Mig langar fyrst að lýsa vonbrigðum mínum með að þingmenn geti ekki - það er fullkomlega eðlilegt að gagnrýna hvernig staðið er að málum og ekkert að því, en það veldur mér vonbrigðum að þá sé alltaf talað um hundavað, vandræði og klúður og annað þar fram eftir götunum. Mér finnst einhvern veginn 

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumanni hljóð.

Í annan stað segja menn og er mikið niðri fyrir að við séum að fjalla um grundvallarlögin, um stjórnarskrána sjálfa og þetta sé mjög mikilsvert. Það er vissulega rétt. En hvað er verið að leggja hér til? Verið er að leggja til að hafa samráð við fólkið í landinu um stjórnarskrána. Það er nú ekki flóknara en það. Er það það sem fólk hefur svo mikið á móti hér? Vægt til orða tekið. 
            

Forseti. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar leggur fram breytingar við tillögu til þingsályktunar um meðferð á tillögum stjórnlagaráðs um frumvarp til nýrra stjórnarskipunarlaga. Nefndarálit meiri hlutans er að finna á þskj. 830 og breytingartillögurnar á þskj. 831. Í upphaflegu tillögunni, sem er á þskj. 6, er lagt til að ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram um tillögur að nýrri stjórnarskrá samhliða forsetakosningum í júní 2012 og jafnframt lagt til hvernig vinna eigi að málinu fram að þeim tíma. Meðal annars var lagt til að leitað yrði til sjö manna sérfræðinganefndar, stjórnlaganefndar svokallaðrar, og einnig til stjórnlagaráðs. Stjórnlaganefnd var ætlað að leggja heildstætt mat á frumvarpið og einnig að annast kynningu á tillögunum og hugsanlegum breytingartillögum. Í starfi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kom snemma í ljós að stjórnlaganefndin taldi sig hafa skilað hlutverki sínu. Ekki voru því forsendur til að leita frekar til þeirrar nefndar þó að einstakir nefndarmenn hafi orðið við beiðni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og fundað með henni. Hvað varðar stjórnlagaráð stendur orðrétt í skilabréfi þess, dagsettu 29. júlí 2011, með leyfi forseta: „Komi fram hugmyndir um breytingar á frumvarpi stjórnlagaráðs lýsa fulltrúar í stjórnlagaráði sig reiðubúna til að koma aftur að málinu áður en þjóðaratkvæðagreiðsla fer fram.“ Þess vegna, virðulegi forseti, er eðlilegt að leggja fram þær breytingar á þingsályktunartillögunni sem hér eru til umræðu en þær ganga einmitt út á að stjórnlagaráðið verði kallað saman til fjögurra daga fundar þar sem tekin verði til meðferðar helstu álitamál sem við teljum ástæðu til að skoða nánar. Við mat á því hvaða málefni þetta eru verður stuðst við það sem fram hefur komið í máli gesta sem komið hafa á fund nefndarinnar vegna máls nr. 3, þ.e. skýrslu um tillögur stjórnlagaráðs, umsagnir sem borist hafa, en þær eru á áttunda tuginn, og loks þau málefni sem helst hafa verið til umfjöllunar í fjölmiðlum. Þetta er í fullu samræmi við samráð það sem lagt var til í upphaflegu þingsályktunartillögunni. Nú er tími til að stíga næsta skref á leiðinni að þjóðaratkvæðagreiðslu sem áætlað er að fari fram samhliða forsetakosningum hinn 30. júní, en tillögu þar um þarf að samþykkja hér á þinginu eigi síðar en 29. mars, samkvæmt lögum um þjóðaratkvæðagreiðslu. Þá er gert ráð fyrir að tillögur stjórnlagaráðs, með hugsanlegum breytingum, fari í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu samfara forsetakosningunum. Þar yrði spurt um viðhorf kjósenda til tillagna stjórnlagaráðsins og þar að auki lagðar fram nokkrar grundvallarspurningar sem fólk gæti sagt álit sitt á. Í breytingartillögunum er lagt til að fulltrúum í stjórnlagaráði verði greidd þóknun fyrir störf sín á fundum sem samsvari hlutfallslega þeim launum sem þeir nutu á starfstíma stjórnlagaráðs. Kostnaður við fundinn og þóknun til fulltrúa í ráðinu greiðist úr ríkissjóði. Undirbúningur og boðun fulltrúa stjórnlagaráðs til vinnufundarins verði í höndum skrifstofu Alþingis sem sjái ráðinu fyrir fundaraðstöðu og annarri nauðsynlegri aðstoð, þar á meðal starfsmönnum. Gert er ráð fyrir að þessi kostnaður verði á bilinu 7–10 milljónir. Er þá miðað við heildstætt mat. Þar er reiknað inn í launakostnaður fulltrúa, launakostnaður starfsmanna og húsaleiga á sal eða sölum og sérfræðikostnaður ef einhver verður. Þeir sem sáu um undirbúning stjórnlagaráðsins, þegar það sat, treysta sér ekki til að gefa nákvæmari kostnaðargreiningu á þessu stigi því að ekki er nákvæmlega vitað hverjar þarfir þessa fundar verða, en það mun liggja fyrir. Einnig er lagt til að skrifstofa Alþingis standi fyrir víðtækri kynningu á efni tillagnanna sem bornar verða upp í þjóðaratkvæðagreiðslunni þegar að því kemur, í samræmi við ákvæði 6. gr. laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna. Meiri hlutinn telur einnig eðlilegt að fjölmiðlar taki þátt í þeirri kynningu og þá sérstaklega Ríkisútvarpið, sem hefur þegar staðið fyrir fræðslu- og umræðuþáttum um þetta efni. Forseti. Inngangur minn að þessari umræðu þarf ekki að vera lengri. Tilgangur málsmeðferðarinnar sem lögð er til er einfaldlega að efla samráð, fyrst við stjórnlagaráðið, sem gerst þekkir tillögurnar sem liggja fyrir, og síðan við fólkið í landinu, sem boðið verður að segja skoðun sína á tillögunum í heild og einnig á nokkrum grundvallarspurningum sem kunna að ráða úrslitum fyrir hvern og einn um hvort hann eða hún felli sig við þær tillögur sem stjórnlagaráðið hefur lagt fram. Ég mun síðar í þessari umræðu setja fram þær spurningar sem lagðar verða fyrir stjórnlagaráð.

Virðulegi forseti. Þetta var endaslepp framsöguræða, sú snubbóttasta sem ég hef heyrt í nokkru máli. Ég hef það enda á tilfinningunni að formaður nefndarinnar hafi alls enga tilfinningu fyrir þessu máli og engan eldmóð, eins og þetta er uppsett. Málið er nefnilega komið alla leið út í skurð. Það er merkilegt að heyra að framsögumaður segi í framsöguræðu sinni: Ég kem með restina af ræðunni seinna í dag þegar unnið hefur verið úr því að hverju eigi að spyrja stjórnlagaráð og eftir hverju eigi að vinna. - Þetta eru forkastanleg vinnubrögð, frú forseti, og Alþingi ekki til sóma. Í framhaldi af þessu langar mig til að beina spurningu til framsögumannsins, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur: Hvers vegna var málið tekið úr því ferli að Lagastofnun Háskóla Íslands mundi samlesa þessa skýrslu við stjórnarskrá Íslands eins og öll stjórnskipunar- og eftirlitsnefndin var búin að samþykkja? Hvers vegna var málið tekið úr höndum Lagastofnunar? Var það vegna þess að Lagastofnun Háskóla Íslands taldi að það væri svo umfangsmikið og vandasamt verk að gera tillögu að breytingu á stjórnarskránni að það tæki að minnsta kosti eitt ár? Er það ástæðan fyrir því að keyra þarf málið svo ófaglega í staðinn? Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og á hendur ríkisstjórnarinnar á þessu máli, að vera að taka tillögu að breytingum á stjórnarskránni frá Lagastofnun Háskóla Íslands, þar sem við erum með alla okkar sérfræðinga, og setja það aftur inn í stjórnlagaráð, sem er umboðslaust og hefur lokið störfum samkvæmt lögum.

Mér þykir leitt ef hv. þingmanni fannst ræðan ekki nógu full af eldmóði. Hins vegar er ræðustíll okkar hv. þingmanns ólíkur, ég kýs að segja í fáum orðum það sem máli skiptir. Hún verður að taka tillit til þess alveg hreint eins og ég þarf að taka tillit til ræðustíls hennar og mælskulistar. Hvað varðar Lagastofnun var engu hafnað þaðan. Farið var fram á það við Lagastofnun að gera það sem kallað var álagspróf  Það er alveg ljóst að Lagastofnun hafði aðra skoðun á því hvernig á að gera þetta en við og þá verður bara svo að vera. En það er ekki þannig að Lagastofnun eða lögfræðingastéttin í landinu ráði öllu um gerð stjórnarskrárinnar. Það gerir Alþingi eins og hv. þingmaður veit manna best.

Forseti beinir þeim ágætu tilmælum til hv. þingmanna að þeir beini ræðu sinni og orðum til forseta en ekki til einstakra þingmanna í salnum.

Virðulegi forseti. Ræðumaðurinn komst að kjarna málsins í lok andsvarsins þegar hún sagði að Alþingi og þingmenn breyttu stjórnarskránni. Það er hárrétt. Það er þess vegna sem þessi útúrdúr hér, að færa skýrslu stjórnlagaráðs heim til stjórnlagaráðs á ný, er algjörlega út úr öllu korti. Það veit hv. þingmaður. Og þó að hún tali um að við höfum ólíkan ræðustíl verð ég að benda á það hér í upphafi að það vantar helminginn af ræðunni hjá framsögumanninum, það vantar þær tillögur sem á að beina til stjórnlagaráðs sem hefur lokið störfum. Þingmaðurinn kynnti það í ræðu sinni að það mundi koma fram seinna í dag hvaða atriðum ætti að beina til stjórnlagaráðs. Þessu með Lagastofnun Háskóla Íslands og því krataorði að gera ætti álagspróf á skýrslunni vísa ég einnig til föðurhúsanna. Lagastofnun Háskóla Íslands sér, eins og ég sem hef starfað í minni hlutanum, 

Virðulegi forseti. Ég hyggst klára ræðu mína, sem hv. þingmaður saknaði. Stjórnlagaráð verður beðið að endurskoða og fara yfir kaflann um það sem snýr að störfum forseta Íslands, enda ekki vanþörf á miðað við ræðu hans hér við þingsetningu. Það verður beðið um að athuga hvort nauðsynlegt sé að ítarlegt kosningakerfi verði í stjórnarskrá. Það þarf að athuga hvort stjórnlagaráðið sé tilbúið að hreyfa eitthvað til þá þröskulda um þjóðaratkvæðagreiðslur sem settir eru í stjórnlagatillögunum, hvort þingsköp eigi að vera í stjórnarskrá, hvernig fjölskipað stjórnvald eigi við það að ráðherrar geti sagt sig frá málum. Einnig eru tvö lítil atriði, í 97. gr. og 113. gr., sem þau verða einnig beðin um að segja álit sitt á, ég mun í síðara andsvari greina nákvæmlega hvað það er, ég komst ekki yfir það á þessari mínútu.

Frú forseti. Ég fagna endurkomu þessa máls hér inn í þingið aftur. Þessi umræða um fundarstjórn forseta áðan var með eindæmum. Ég er flutningsmaður þessarar tillögu og hef komið að öllum þeim breytingum sem gerðar hafa verið á henni. Ég hef stutt þær. Hún er í öllum meginatriðum nákvæmlega eins og upprunalega tillagan þó að dagsetningum hafi verið hnikað til þannig að allt það moldviðri sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa verið að þyrla hér upp um þetta mál er hið ómerkilegasta. Við skulum ekki gleyma því að það voru framsóknarmenn sjálfir, eins og hæstv. utanríkisráðherra benti á, sem lögðu til fyrstir allra að stjórnlagaráði yrði komið á og endurskipun stjórnarskrár Íslands. Þeir hafi þökk fyrir það þó að þeim hafi einhverra hluta vegna snúist hugur síðan og þeir útskýra það þá væntanlega hvers vegna það er. Mig langar að beina einni spurningu til hv. formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar varðandi þær tímasetningar sem nú eru inni, þær eru svolítið knappar, og hvort því hafi verið velt upp að færa þjóðaratkvæðagreiðsluna fram eftir sumrinu eða fram á haustið. Annars yrði hún hugsanlega samhliða forsetakosningum og það hefur verið umdeilt að hafa almennar þjóðaratkvæðagreiðslur samhliða kosningum sem í eðli sínu eru pólitískar.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt að ekki er mikill tími til stefnu. Það er hins vegar alveg nægur tími ef vilji þingsins stendur til þess að fara í þessa þjóðaratkvæðagreiðslu.  
             Svo að ég svari hinni spurningunni þá hefur því ekki verið velt upp, nei, að færa þetta til. En ég útiloka aldrei neitt og auðvitað er það í spilunum að velta því upp. En stutta svarið er: Nei, því hefur ekki verið velt upp.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að leiðrétta hv. þm. Þór Saari og hæstv. utanríkisráðherra sem fór fyrr í dag með ósannindi í ræðustól. Framsóknarflokkurinn lagði ekki til að stjórnlagaráð yrði sett á fót, hann lagði til að kosið yrði til stjórnlagaþings, þetta eru algjörlega óskyld fyrirbæri. Það að stjórnlagaráð hafi á endanum orðið til hefur ekkert að gera með það sem Framsóknarflokkurinn lagði af stað með til að það liggi algjörlega á tæru, það á ekkert skylt við stjórnlagaþing. Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann og formann nefndarinnar að því hvort það hlutverk sem RÚV á að hafa í þessum málum öllum, þetta kynningarhlutverk - hefur það verið rætt …

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni hljóð.

Hefur það verið rætt við Ríkisútvarpið og hefur Ríkisútvarpið samþykkt að standa að þeirri kynningu sem er nefnd í tillögunni? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort spurningar sem þingmaðurinn las hér upp áðan voru bornar upp og samþykktar í nefndinni. 
             Við hljótum að velta því fyrir okkur þegar við ræðum stjórnarskrána hvort farsælla sé að fara í breytingar á henni með þeim bægslagangi sem nú er í gangi eða, eins og ég hef nefnt hér áður í ræðum mínum, hvort taka eigi einstaka kafla og reyna að ná einhvers konar sátt um þá. Ég lýsi því til dæmis enn og aftur yfir fyrir mig persónulega að ég væri til í að sökkva okkur ofan í kaflann er lýtur að auðlindunum, taka hann og skýra enn frekar og reyna að koma þeim stóra og mikla áfanga í höfn með einhverjum hætti. En það að vera með alla stjórnarskrána undir eins og hér er lagt upp með mun ekki ganga upp. Það mun koma í hausinn á okkur, því miður. Ég vara við því. Ég hefði haldið að það væri betra að staldra við og gefa sér frekar betri tíma og taka út einstaka kafla og ná sátt um þá af því að þetta hefur klúðrast. Allt ferlið er tómt klúður. Það eru fyrst og fremst þessar spurningar sem mig langaði að fá svör við, þ.e. varðandi RÚV og hinar spurningarnar.

Virðulegi forseti. Nei, þetta hefur ekki verið rætt við RÚV enda kemur fram í tillögunni að það sé ósk meiri hluta nefndarinnar að þetta verði gert í samráði við RÚV. Ég vil benda þingmanninum á að tillagan hefur ekki verið samþykkt. Þess vegna hef ég ekki talað við neinn um að gera eitthvað í framhaldi af henni, það á eftir að samþykkja hana.  Já, þessar spurningar hafa verið bornar upp í nefndinni. Nefndarstarfið er hins vegar þegar kemur að þessu máli, svo að ég segi bara eins og er, ekki þannig að þar verði mikil samræða eða neitt í þá áttina um það. Þrír af níu í nefndinni eru ekki tilbúnir að ræða þetta á þeim nótum sem sex í nefndinni eru. Þess vegna hafa tillögurnar ekki verið samþykktar en þær hafa vissulega verið bornar upp þar eða að minnsta kosti sagt frá þeim, ég veit ekki hvernig ég á að orða það. Það þýðir ekkert að bera neitt upp í þessari nefnd.  
            

Forseti beinir þeim tilmælum til hv. þingmanna að virða að hér ræðast tveir þingmenn við í andsvörum og gefa þeim tækifæri til að ljúka því.

Virðulegi forseti. Það var undarleg yfirlýsing sem hv. formaður nefndarinnar kom með. Ég held að það sé alveg full ástæða til að endurskoða starf þessarar nefndar og hugsanlega hvort ekki þurfi hreinlega að kjósa í hana að nýju ef hún er óstarfhæf. Mér heyrðist hv. þingmaður lýsa því yfir að nefndin sé óstarfhæf. Ef ekki er hægt að bera upp mál í nefndinni og ræða þau heldur eru þau tekin úr nefnd og ákveðin og leyst einhvers staðar á bak við tjöldin, sem hv. þingmaður lýsti greinilega hér fyrir okkur, þá er það vitanlega alvarlegt mál og getur ekki gengið. Þessar tillögur hefði að sjálfsögðu átt að bera upp í nefndinni og fá þær þá samþykktar þar í krafti meiri hlutans ef einhverjir þrír voru ekki með. Það hlýtur að vera það ferli sem þarf að viðhafa ef það er með þeim hætti. Að öðru leyti ætla ég ekki í þessu andsvari að koma meira inn á það ferli, ég mun gera það síðar í ræðu hér í dag.

Virðulegi forseti. Ég verð að biðja forseta og þingheim afsökunar á því hvað ég kem hlutum illa frá mér hér. Þegar ég sagði að það þýddi ekki að ræða þetta efnislega í nefndinni er það vegna þess að hluti nefndarinnar segir alltaf: Ég er á móti þessu öllu, ég tala ekki um þetta og þar fram eftir götunum.  
            

Hæstv. forseti. Eins og umræðan í dag hefur að einhverju leyti borið með sér er þetta mál og ferill þess allur með ólíkindum. Ég ætla ekki að tala um fortíðina að þessu leyti heldur þá tillögu sem hér liggur fyrir en verð þó að geta þess að þær æfingar og sú tilraunastarfsemi sem staðið hefur yfir varðandi stjórnarskrárbreytingar nú í nærfellt þrjú ár verður að mínu mati einhvers konar undarleg neðanmálsgrein í stjórnskipunarsögu Íslands  Ég bið hv. þingmenn að bera saman tillögurnar og velta fyrir sér hvort sú málsmeðferð sem gert er ráð fyrir í þessari tillögu leiði til jafnítarlegrar og -vandaðrar skoðunar og tillaga hv. þm. Þórs Saaris gerði þó ráð fyrir. Þótt ég ítreki enn og aftur að ég hafi efasemdir um þá leið gaf tillaga hv. þm. Þórs Saaris þó miklu betri forsendur fyrir vandaðri skoðun á málinu en sú sem lagt er upp með hér. Ég vek athygli á þessu og hvet hv. þingmenn og aðra sem á mig hlýða til velta fyrir sér hvort sú málsmeðferð sem við ræðum í dag - nú er ég bara að tala um málsmeðferðina - sé vönduð og líkleg til að skila árangri. Í nefndaráliti okkar hv. þm. Péturs Blöndals lýsum við því að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa frá því að þessar umræður hófust, og raunar töluvert lengur, lýst sig reiðubúna til að taka þátt í breytingum á stjórnarskránni. Á því hefur ekki leikið neinn vafi. Við höfum ávallt á öllum stigum máls lýst því yfir að við værum tilbúnir að vinna að breytingum á stjórnarskránni, þ.e. þeim atriðum stjórnarskrárinnar sem sæmileg sátt væri um að þörf væri á að breyta. 

… talið upp… í nefndinni í gær.

Ja, þetta voru svipuð atriði en það var þó allt með 

… sama …

Við höfum engan pappír um það, hv. formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, en það rétt að vísað var til þess að meiri hlutinn hefði sérstakan áhuga á að skoða þarna nokkur atriði. Um þessi atriði á að greiða atkvæði samhliða heildarbreytingunum og enn á eftir að fara fram umræða í nefndinni um það, það á kannski eftir að koma fram, ég vona að það, hvort menn vilja beina fleiri atriðum til þessa nýendurvakta stjórnlagaráðs eða hvort menn vilja spyrja annarra spurninga í þjóðaratkvæðagreiðslunni í sumar. Það kemur væntanlega að því að við fáum einhverja tillögu um hvernig þessi þjóðaratkvæðagreiðsla á að vera, það er ekki í tillögunni nema bara í meginútlínum. Þetta er eiginlega þingsályktunartillaga um að flutt skuli þingsályktunartillaga þannig að vissulega á fleira eftir að gerast í málinu áður en efnt verður til þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég hef aldrei séð áður í ályktun Alþingis að nefnd skuli flytja tillögu. Það kann að vera misminni hjá mér en það er kannski í anda annars sem uppi hefur verið í þessu máli. Nóg um það. Áhersla okkar sjálfstæðismanna hefur verið sú að vinna að tilteknum breytingum á stjórnarskránni, afmörkuðum breytingum. Við höfum verið þeirrar skoðunar að stjórnarskráin í heild hafi reynst býsna vel en að hins vegar séu ákvæði þar sem þarfnist vissulega endurskoðunar. Við höfum verið tilbúnir að fara í þá vinnu. Við höfum hins vegar ekki verið ginnkeyptir fyrir hugmyndum um að skrifa stjórnarskrána frá A til Ö, upp á nýtt, breyta öllum greinunum, hverri einustu grein, og bæta við 26 nýjum greinum. Við höfum ekki verið þeirrar skoðunar, það skal viðurkennt. Það finnst mörgum íhaldssamt viðhorf og verður bara svo að vera. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að stjórnarskrá sé þess eðlis að hún eigi að breytast hægt og að vel yfirlögðu ráði og að óráðlegt sé að kollvarpa henni allri í einu vetfangi. Komið hefur fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að Norðmenn eru nú að endurskoða mannréttindakafla stjórnarskrár sinnar sem er að stofni til frá 1814  Við tökum fram í nefndarálitinu, og er rétt að árétta það hér, að að sjálfsögðu á þingið að hlusta á og taka við tillögum úr ýmsum áttum. Komnar eru tillögur frá þessu stjórnlagaráði. Allt í lagi. Skoðum, vegum tillögurnar og metum þær málefnalega þær burt séð frá því hvaða skoðun maður hefur á því hvernig að þeim var staðið og hvaða ákvarðanir voru teknar á þingi, sem ég reyndar tel að séu hneyksli en látum það liggja á milli hluta. Fáum einhverja greiningu á því hvað felst í þeim, fáum einhverja greiningu á því hvaða afleiðingar þær hafa. Fáum einhverja greiningu á því hvort þar eru árekstrar milli einstakra ákvæða. Reynum að átta okkur aðeins á því hvað einstakar breytingar þarna þýða. Ég veit að mörgum þykir ekkert skemmtilegt að hlýða á varnaðarorð af þessu tagi en staðreyndin er hins vegar sú að þegar gerðar eru breytingar á stjórnarskrá, jafnvel breytingar sem virðast lítils háttar, getur það haft töluvert mikil áhrif bæði á lagasetningu og dómaframkvæmd í framhaldinu. Höfum það í huga. Við erum ekki að tala um stjórnarskrá í sama andrúmslofti og með sömu vinnubrögðum og þegar menn samþykkja til dæmis ályktanir á landsfundum stjórnmálaflokka eða eitthvað þess háttar. Það er ekki þannig. Stjórnarskrá hefur lagagildi, stjórnarskrá hefur áhrif, bæði á eftirfarandi og afleidda lagasetningu og stjórnarskrá hefur grundvallaráhrif á dómaframkvæmd þannig að áður en menn samþykkja stjórnarskrárbreytingar þurfa menn að gera fleira en bara að finna orðalag sem hljómar vel. Menn þurfa að greina hvað í breytingunum felst og á þeim stað erum við ekki stödd núna með þetta mál. Við erum ekki komin svo langt. Þetta vildi ég leggja áherslu á. Auk þess vil ég nefna atriði sem við erum með í nefndaráliti okkar, við hv. þm. Pétur Blöndal, sem varða tillöguna sem slíka sem hér liggur fyrir. Við erum með nokkra tölusetta liði í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „1. Stjórnlagaráð, sem skipað var af Alþingi á grundvelli ályktunar frá 24. mars 2011, lauk störfum í júlílok 2011 í samræmi við þá þingsályktun og hefur ekki starfað síðan. Verulegur vafi hlýtur að leika á um það hvort breytingartillaga meiri hlutans dugi til að veita því umboð að nýju eða endurvekja það, hvað þá“ - eins og við nefnum hér - „að heimilt sé að stofna til fjárhagslegra skuldbindinga“ - fyrir ríkissjóð eða Alþingi - „á þeim grundvelli.“ Um það bið ég hv. þingmenn að hugsa. Í annan stað vekjum við athygli á því í nefndarálitinu, og það var vissulega skrifað áður en seinna andsvar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur kom fram í umræðum áðan, að ekki er ljóst af breytingartillögunni hvert verkefni stjórnlagaráðsins, verði það endurvakið, á að vera á fyrirhuguðum fjögurra daga fundi í byrjun mars. Það er 21. febrúar í dag. Rætt er um að bera undir stjórnlagaráðið einhver álitaefni og við segjum í nefndarálitinu samkvæmt okkar bestu vitund þegar nefndarálitinu var skilað að enn liggi ekki fyrir með tæmandi hætti hvaða álitaefni verði borin undir stjórnlagaráðið. Meiri hlutinn í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd gaf sér ekki tíma til að klára það eða hugmyndir eða tillögur um það áður en hann afgreiddi málið í síðustu viku. Í ljósi þess að það er svo óljóst hvað stjórnlagaráðið á að gera er líka óljóst hvort fjórir dagar dugi ráðinu til að takast á við einhver viðfangsefni. Ég hef ekki heyrt nein sérstök rök fyrir því að sú tímalengd hafi verið valin en það kann að vera að það skýrist eitthvað í umræðunum á eftir. Eins og við hv. þm. Pétur Blöndal nefnum í nefndarálitinu hlýtur það að teljast vanvirðing við verkefnið sem er auðvitað, eins og við vitum og hefur verið frá upphafi, að setja þjóðinni nýja stjórnarskrá eða breytta stjórnarskrá eða ný stjórnarskrárákvæði eða hvernig við orðum það. Í þriðja lagi vildi ég nefna eitt og það varðar málsmeðferðina. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur ekki tekið saman yfirlit um athugasemdir og gagnrýnisatriði sem komið hafa fram við tillögur stjórnlagaráðs frá því síðasta sumar. Við getum þess í nefndarálitinu að fjallað hefur verið um tillögur stjórnlagaráðs á fjölmörgum fundum í nefndinni og fjölmargar athugasemdir hafa komið fram og gagnrýnisatriði hafa verið sett fram við nefndina, bæði munnlega og skriflega. Eins og við getum um í nefndarálitinu er óhætt að segja að þeir sérfróðu einstaklingar sem hafa tjáð sig við nefndina séu sammála um að tillögur stjórnlagaráðsins þarfnist verulegrar yfirlegu og breytinga áður en unnt er að líta á þær sem fullbúnar tillögur. Við bendum á að útilokað sé að stjórnlagaráð geti á fjögurra daga fundi brugðist við öllum þeim athugasemdum sem fram hafa komið og endurbætt tillögurnar á fullnægjandi hátt. Í ljósi þess sjáum við ekki fram á annað en að það verði ófullgert skjal sem leggja eigi í dóm kjósenda í sumar með þeirri óvissu um framhald málsins sem því fylgir. Eins og fram kom í andsvörum áðan var á fyrri stigum vinnunnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd stefnt að því að fá faglega greiningarvinnu varðandi tillögur stjórnlagaráðsins og var rætt um það í nefndinni að fá Lagastofnun Háskóla Íslands til að halda utan um þá vinnu. Eins og einnig hefur komið fram taldi Lagastofnun sig þurfa mjög mikinn tíma og talsverða fjármuni til að vinna það verk svo sómasamlegt væri. Það var alveg skýrt af hálfu Lagastofnunar og eins og fram kom í máli hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur áðan var það viðhorf meiri hlutans að til þess væri ekki tími af því að meiri hlutinn var einhvern veginn búinn að binda sig við það fyrir fram að það yrði að vera þjóðaratkvæðagreiðsla í sumar samhliða forsetakosningum. Menn voru búnir að gefa sér það og þess vegna ræðst málsmeðferðin af þeim þáttum en ekki af einhverju sem tengist efni tillagnanna eða greiningu á þeim. Við bendum líka á að fyrir utan heimsóknir gesta á fundi nefndarinnar hefur ekki farið fram nein umræða þar um tillögurnar. Við höfum átt samtöl við gesti um þessar tillögur, komið hefur fram gagnrýni frá gestum. Ég held að mér sé óhætt að segja að af sérfróðum aðilum sem komið hafa fyrir nefndina hafi þeir sem eru jákvæðastir talað um að í plagginu, niðurstöðum stjórnlagaráðs, væru margar góðar hugmyndir, ýmsar góðar tillögur, en skjalið væri ekki fullklárað, fullbúið, og það ætti eftir að taka ýmsum breytingum. Miklu fleiri voru mun neikvæðari en þetta, bara þannig að því sé haldið til haga í þessari umræðu. Við höfum heyrt í fjölmörgum gestum en ég vildi nota tækifærið í þessari umræðu og segja að við höfum alls ekki tæmt þá gestalista sem hægt hefði verið að stilla upp varðandi þessi mál. En látum það liggja milli hluta. Það hefur engin vinna farið fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd til að vinna úr þeim athugasemdum og ábendingum eða ræða þær sem fram hafa komið. Við höfum fengið gesti sem komið hafa og setið hjá okkur í hálftíma, klukkutíma kannski, og farið yfir sjónarmið sín en nefndin sjálf hefur ekkert farið í gegnum þær. Þar af leiðandi hefur nefndin ekki unnið þá vinnu að greina hvaða atriði það eru sem er þörf á að fá athugasemdir stjórnlagaráðs um, telji menn að það sé rétt leið yfir höfuð. Meiri hlutinn kann að hafa gert það utan funda því að það er svo óþægilegt að ræða þessi mál á nefndarfundum. Það kann að vera, en það hefur ekki verið gert á vettvangi nefndarinnar. Ég held að af þeim sökum, vegna þess að það vantar þetta yfirlit, það vantar þetta álagspróf á tillögum stjórnlagaráðs, eins og hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir talaði um áðan, það er ekki búið að fara yfir það eða að lista hvar vandamál kunna að vera fyrir hendi, að vinnan í framhaldinu verði líka ómarkviss. Ég óttast að hún verði ómarkvissari en ella, bæði það sem stjórnlagaráðið á að gera á þessum fjórum dögum í mars og að þjóðaratkvæðagreiðslan í sumar verði ómarkvissari en hún þarf að vera vegna þess að það liggur alveg fyrir að breyta þarf plagginu töluvert áður en frumvarp verður lagt fram á þingi, sem áætlað er að gera næsta haust. Það sem borið verður undir atkvæði í sumar er ekki fullmótað plagg, ekki fullmótaðar tillögur, heldur eitthvað sem á eftir að breytast. Þá geta menn velt því heilmikið fyrir sér í þessari stofnun hvernig túlka eigi hin og þessi úrslit í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Þjóðaratkvæðagreiðslur, hvort sem þær eru ráðgefandi eða bindandi, fara yfirleitt fram um eitthvað sem er nokkurn veginn endanlegt, um einhverja tillögu. Ég veit ekki dæmi þess að menn fari með einhverja tillögu í þjóðaratkvæðagreiðslu og segi: Hér er tillagan, segið já eða nei, en ég áskil mér allan rétt til að breyta þessu hvernig sem er eftir á. Það er ekki þannig. Hvernig verða niðurstöður slíkrar þjóðaratkvæðagreiðslu túlkaðar? Er það kannski svo, eins og fram hefur komið í umræðum í nefndinni, að þetta eigi fyrst og fremst að vera einhvers konar viðhorfskönnun, að fá almenna tilfinningu fyrir því hvernig þjóðinni líkar við þessar tillögur? Það hefur hins vegar takmarkað forsagnargildi, hv. þingmenn, varðandi einstök álitaefni sem þarna kann að vera um að ræða. Talað er um að taka fimm atriði út. Ég þori að fullyrða að álitaefnin í stjórnarskrárdrögunum eru miklu fleiri. Eins og ég nefndi í upphafi ræðu minnar er verið að tala um 115 nýjar greinar. Verið er að breyta 79 greinum sem eru í núgildandi stjórnarskrá og bæta 26 nýjum við. Sum af þessum atriðum eru veigamikil, önnur veigaminni, en allt getur þetta skipt máli. Mér finnst það nokkuð djarft hjá meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að ætla að sortera út fimm atriði sem hann telur umdeild í þessu. Fullt af öðrum atriðum í þessum tillögum getur verið umdeilt í þjóðfélaginu, hjá einstökum hópum. Það kann vel að vera að einstaklingar eða hópar muni einfaldlega segja nei við tillögunum í heild þótt það sé bara eitt atriði eða einn kafli sem þeim líkar ekki við. Við höfum séð dæmi um það í þjóðaratkvæðagreiðslum um stjórnarskrár sem hafa þó verið fullbúnar tillögur. Stjórnarskrá Evrópusambandsins hefur verið felld í þjóðaratkvæðagreiðslum á Írlandi, Hollandi, Frakklandi, ekkert endilega vegna þess að menn væru óánægðir með allt plaggið heldur vegna þess að menn hafa verið óánægðir með tiltekna hluti. Að því leyti er þetta nokkuð áhættusöm leið fyrir þá sem eru mjög fylgjandi niðurstöðum stjórnlagaráðsins. Hvað sem öðru líður er stefnt að þjóðaratkvæðagreiðslu um skjal sem er í miðju vinnuferli. Ég velti því upp og við gerum það í nefndaráliti okkar, við hv. þm. Pétur H. Blöndal, hvort ekki sé þægilegra og kostnaðarminna að efna til skoðanakönnunar um álitaefnin frekar en að stefna þeim í þjóðaratkvæðagreiðslu þegar hvort sem er er ljóst að um er að ræða skjal sem er í miðju vinnuferli. Ég vil nefna það hér og við gerum það í nefndarálitinu að val spurninga, þ.e. þeirra spurninga sem settar eru fram í þjóðaratkvæðagreiðslunni, og síðan framsetning þeirra er mjög viðkvæmt pólitískt mál. Það er líka spurning um hvernig standa á faglega að þeirri vinnu, því orðalagi. Við vekjum athygli á því að valið á spurningunum og framsetningin er þeim mun vandasamari vegna þess að þetta er ekki fullmótað plagg, þetta er eitthvað sem allir eða að minnsta kosti flestir í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd viðurkenna að eigi eftir að breytast áður en það verður lagt fram sem frumvarp til stjórnarskipunarlaga á hausti komanda. Ég hef nú rakið meginefni nefndarálits okkar hv. þm. Péturs Blöndals og bætt að einhverju leyti við það. Varðandi formhliðina og í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér stað áðan læt ég mér nægja að árétta það sem ég sagði í umræðum um fundarstjórn forseta, að auðvitað uni ég úrskurði hæstv. forseta en ég er ekki sáttur við hann vegna þess að ég tel að hér sé um það umfangsmiklar breytingar að ræða á hinni upprunalegu tillögu að eðlilegra væri að líta á þetta sem nýja tillögu en breytingu á þeirri gömlu. Allt í lagi, það er kominn úrskurður um það. Ég geri líka athugasemd við úrskurðinn varðandi kostnaðarmatið. Það er að mínu mati ekki stóra atriðið í málunum en það er ekki áferðarfallegt að afgreiða málin með þeim hætti þegar um er að ræða skýrt ákvæði þingskapa í 2. mgr. 30. gr. þar sem gerð er krafa um að ef nefnd mælir með því að frumvarp eða þingsályktunartillaga sé samþykkt sé lagt fram kostnaðarmat með því. Það er alveg klárt í þingsköpunum. En allt í lagi, þetta er niðurstaða forseta. En hvort tveggja ber vitni um þann asa, ég leyfi mér að segja óðagot, sem var á því að ljúka þessu máli og afgreiða úr nefndinni, þessari tilteknu breytingartillögu og nefndaráliti. Ekki liggur fyrir í neinum gögnum málsins hvaða spurninga á að spyrja stjórnlagaráðið og ekki liggur fyrir hvaða spurninga á að spyrja í þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar, sem bendir til þess að farið sé fram með þetta nefndarálit og breytingartillögu án þess að búið sé að hugsa allt dæmið til enda. Að lokum, hæstv. forseti, legg ég til að breytingartillaga meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar verði felld, og verði hún samþykkt að þingsályktunartillagan verði líka felld.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans. Það er mitt mat að fyrir þá sem ætla sér yfir höfuð að taka efnislega afstöðu til þessa mikilvæga máls sé þessi ræða hans skyldulesning. Ég tek undir með honum. Það sama á við um mig og um hann, ég er íhaldsmaður þegar kemur að stjórnarskránni. En það blasir við að taka á ákveðnum málum. Vegna reynslu hv. þingmanns af því að sitja í nefnd um stjórnarskrárbreytingar til nokkurs tíma, en hann var einn af þremur fulltrúum Sjálfstæðisflokksins í þeirri nefnd, langar mig að spyrja hann: Ef Samfylkingin hefði ekki á þeim tíma verið pikkföst í því að engu mætti breyta varðandi forsetann, ef Samfylkingin hefði treyst sér í breytingar á ákvæðinu, hefði ekki verið unnt að vinna að þverpólitískri lausn að breytingum á stjórnarskránni í þeim anda að hægt væri að breyta ákvæðunum um forsetann og síðan hinu margnefnda auðlindaákvæði í stjórnarskrá? Telur þingmaður að hægt hefði verið að ná pólitískri sátt og samkomulagi um þær mikilvægu breytingar sem ég held að margir séu sammála um? Í öðru lagi langar mig að spyrja þennan reynda þingmann þegar kemur að stjórnarskránni hvort dómur Hæstaréttar í síðustu viku hafi sýnt fram á að stjórnarskráin sé algjörlega úr sér gengin og hvort dómur Hæstaréttar sé á þann veg að stjórnarskráin hafi ekki verið til hjálpar almenningi í landinu með þeim hætti sem verið er að ræða? Í þriðja lagi spyr ég, af því ég hef ekki komið að þessari nefnd sem skiptir okkur svo miklu máli: Skynjar hv. þingmaður mikla tímapressu af hálfu stjórnarflokkanna í þessu máli? Ef hann gerir það, af hverju?

Þetta voru margar og viðamiklar spurningar, en ég skal leitast við að svara þeim eins og ég get. Fyrst varðandi tímapressuna þá upplifi ég það á þann veg að fyrir stuttu hafi málið allt farið í mikla tímapressu. Það varð einhver breyting í nefndinni á því hvernig menn ætluðu að afgreiða málið, allt í einu var tímapressan orðin mjög mikil. Aðrir verða að skýra hvers vegna, ég veit það ekki. Varðandi dóm Hæstaréttar: Já, það er ljóst að Hæstiréttur, bæði meiri hluti og minni hluti, byggir á því að löggjafinn hafi farið út fyrir heimildir sínar í lögunum frá því í desember 2010. Það má því segja að í þessu tilviki veiti stjórnarskráin þeim vernd sem hagsmuna áttu að gæta í þessu máli. Í þriðja lagi vildi ég geta þess að vinnulagið í þessum efnum hefur verið á þann veg að lengst af hefur allgóð sátt ríkt um það hvernig tekið hefur verið á þessum málum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Fyrir skömmu fóru að birtast - og mér fannst það fyrst og fremst vera í fjölmiðlum - yfirlýsingar frá einstökum varaformönnum nefndarinnar um að fara ætti þá leið að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um tilteknar spurningar í sumar samhliða forsetakosningum. 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin, þau vekja mig mjög til umhugsunar. Þessi skyndilega breyting á vinnulagi og verklagi nefndarinnar eða viðhorfi nefndarinnar segir mér bara eitt, sem dregið hefur verið fram fyrr í dag: Að mínu mati virðist stjórnarskráin, ég hef reyndar sagt það áður í umfjöllun um stjórnarskrána, vera notuð sem skiptimynt í brölti ríkisstjórnarinnar til að halda í völdin valdanna vegna. Það vekur mig mjög til umhugsunar þetta vinnulag þó að ég ætli ekki að setja út á vinnulag einstakra þingmanna í stjórnskipunarnefnd. Ég skil hv. þingmann rétt eins og ég skil dóm Hæstaréttar í síðustu viku: Stjórnarskráin var ekki að bregðast okkur. Hv. þingmaður segir að stjórnarskráin hafi ekki brugðist okkur í því máli, þannig að því sé haldið til haga. Menn koma hér upp og segja aftur og aftur, tyggja það aftur og aftur, sérstaklega þeir sem vilja kollvarpa stjórnarskránni eins og hún er núna, að stjórnarskránni hafi ekki verið breytt. Það er eins og menn hafi gleymt því algjörlega að settar hafa verið fram og samþykktar mjög veigamiklar breytingar á henni í gegnum tíðina - breytingar sem Norðmenn, eins og hv. þingmaður kom réttilega inn á, eru að taka um þrjú, fjögur, jafnvel fimm ár í að breyta. Þar er um að ræða þessa stóru kafla er tengjast mannréttindum. Við breyttum mannréttindakafla stjórnarskrárinnar stórkostlega 1995. Við fórum líka í stórar og miklar breytingar á stjórnarskránni 1999 í tengslum við kjördæmaskipunina. Það var ekki létt verk ef menn halda það. Ég ítreka spurningu mína til hv. þingmanns vegna reynslu hans í stjórnarskrárnefndinni svokölluðu, sem var meðal annars undir forsæti Jóns Kristjánssonar, fyrrverandi þingmanns og framsóknarmanns. Ég hafði það lengi vel á tilfinningunni að hægt væri að ná mjög mikilvægri niðurstöðu, þverpólitískri niðurstöðu, ef menn hefðu farið í vinnu við ákveðna kafla sem tengjast forsetaembættinu og sem tengjast auðlindaákvæði í stjórnarskrá. Ég spyr hv. þingmann: Er það réttur skilningur hjá mér?

Hæstv. forseti. Ég náði ekki að svara þessari tilteknu spurningu hv. þingmanns hér rétt áðan. Sannast sagna var það svo að á þeim tveimur árum sem sú stjórnarskrárnefnd starfaði nálguðust menn niðurstöðu um flesta þætti. Það var tilfinning okkar sem vorum í því starfi að við værum alls ekki langt frá niðurstöðu um allmargar afmarkaðar breytingar á stjórnarskránni. Í upphafi var lagt upp með að endurskoða þrjá kafla. Það urðu síðan fleiri atriði sem komu inn í það starf. Um sátt var að ræða í því samhengi meðal annars um auðlindaákvæði, ákvæði um þjóðaratkvæðagreiðslur og fleira, ákvæði um breytingar á því hvernig eigi að breyta stjórnarskrá o.s.frv. - menn voru komnir býsna langt með marga þessa hluti. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir nefndi formann þeirrar nefndar, Jón Kristjánsson, á nafn. Hann lýsti því svo, á fundi í allsherjarnefnd Alþingis í fyrravetur, að ágreiningur um ákvæðið um synjunarvald eða málskotsrétt forseta í 26. gr. hefði verið stóra vandamálið. Ég deili því sjónarmiði. Það var stóra vandamálið. Það var alveg ljóst að þáverandi stjórnarandstaða, sérstaklega Samfylkingin, var mjög þversum gegn breytingum á því ákvæði. Það er alveg ljóst. Auðvitað var fleira óklárað í þessu verki þegar sú nefnd skilaði áfangaskýrslu í febrúar 2007. En mitt mat var þannig, og ég hygg flestra sem í nefndinni sátu, að við höfum nálgast mjög mikið um töluvert miklar og veigamiklar breytingar á stjórnarskránni í því starfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni, framsögumanni 1. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, fyrir ræðu hans. Hann kom víða við. Mig langar að spyrja hann aðeins út í það sem kom fram í ræðunni varðandi ummæli formanns nefndarinnar áðan, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur. Þar spurði ég um hvers vegna skýrsla stjórnlagaráðs var tekin úr höndum Lagastofnunar Háskóla Íslands þegar ljóst var að stofnunin taldi að heilt ár þyrfti til að vinna svokallað álagspróf, eins og formaður nefndarinnar kallaði það, en ég vil meina að það hafi raunverulega verið samlesning og samræming sem Lagastofnun var falið. Telur þingmaðurinn að einhver pressa hafi komið frá ríkisstjórninni um að taka þetta mál úr höndum Lagastofnunar, því að fallið hafa mörg miður falleg orð um lögfræðinga og lögmenn innan stjórnarmeirihlutans í nefndinni, svo sem að „lögfræðielítan“ eigi sko ekki að koma að því að semja þessa stjórnarskrá o.s.frv.? Það eru miklir fordómar innan meiri hluta nefndarinnar er snúa að þeim sérfræðingum sem hvað mest vit hafa á þessum málum. Þetta er spurningin sem mig langar til að beina til þingmannsins. Eins líka varðandi hugmyndir um hvaða atriði stjórnlagaráð á að fara að taka á aftur, kaflar eins og um forsetann, kosningafyrirkomulagið, þröskulda um þjóðaratkvæðagreiðslu. Er það ekki mat þingmannsins að stjórnlagaráð hafi nú þegar tjáð sig í skýrslunni sem það skilaði til Alþingis um hvaða álit það hafi á þessum köflum? Er ekki stjórnlagaráð með þessari tillögu raunverulega að fara að endurskoða sjálft sig? Hver er tilgangurinn með því þegar þingmenn vita hver er 

Hæstv. forseti. Í ljósi síðasta atriðisins sem hv. þingmaður nefndi þá tek ég undir að það er kannski ekki útlit fyrir að stjórnlagaráð mundi á fjórum dögum gera veigamiklar breytingar á einhverju sem það skilaði af sér eftir fjögurra mánaða vinnu í fyrra. Ég held að það sé nokkuð raunhæft mat. Ég ætla svo sem ekki að fjalla um aðra þætti í andsvari hv. þingmanns nema að það kom fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að Lagastofnun Háskólans hafi talið sig þurfa mikinn tíma, allt að eitt ár og þó nokkurt fjármagn, til að vinna að því verki sem hugmyndin var að fela Lagastofnun. Það var ljóst að meiri hlutinn taldi að svo mikið lægi á þessu að ekki væri forsenda til að fara fram með málið með þeim hætti sem upphaflega var gert ráð fyrir. Ég var þeirrar skoðunar að það væri mikið gagn að því að fá Lagastofnun til að gera eins og menn kölluðu í daglegu tali í nefndinni „álagspróf“ á tillögum stjórnlagaráðs. Ég er þeirrar skoðunar að ef ekki voru forsendur til að semja um það verk við Lagastofnun hefði engu að síður einhvers konar vinna í því sambandi átt að eiga sér stað. Ég tel nauðsynlegt að slík vinna fari fram og mér finnst mikilvægt að hún fari fram áður en menn fara í það til dæmis að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það sem ég hef verið að benda á varðandi þá breytingartillögu sem nú liggur fyrir þinginu er að það vanti einmitt þekkingarflæði á milli þeirra fræðimanna sem hafa komið fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og svo stjórnlagaráðs því að það eru upplýsingar sem við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd höfum. Við höfum fengið mjög færa stjórnskipunarfræðinga, sérfræðinga á sviði auðlindaréttar, sérfræðinga á sviði umhverfisréttar, til nefndarinnar. Ég stóð alltaf í þeirri meiningu að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd ætti að vinna með þessar upplýsingar og þá miklu gagnrýni sem þessir aðilar komu með fyrir nefndina. Þarna er verið að klippa á þá þekkingu sem nefndin býr yfir nú eftir að hafa verið með þetta mál á dagskrá frá 1. október, því að stjórnlagaráð hefur ekki þessar upplýsingar í höndunum til að fara að álykta á ný um það sem það er búið að skila til þingsins. Frú forseti. Mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna sú leið er farin að kalla stjórnlagaráð saman til fjögurra daga fundar, svokallaðrar langrar helgar eins og kom fram í nefndinni, til að fara að ræða tillögur sínar upp á nýtt þegar svo óljóst er hvað það á að ræða og helst það sem það hefur þegar rætt. Mig langar að spyrja þingmanninn í framhaldi af þessu, af því að skyndilega lá svo á þessari vinnu og skyndilega var svo mikil pressa á að þetta yrði klárað: Getur verið að ríkisstjórnin sé að blanda stjórnarskrármálinu saman við Evrópusambandsumsóknina? Í stjórnarskránni er ákvæði um fullveldisframsal þjóðarinnar, ekki er hægt að ganga í ESB nema búið sé að breyta því ákvæði í stjórnarskránni. Í skýrslunni er til dæmis kæruaðild samkvæmt Árósasamningnum sem er sótt til Evrópusambandsins 

Hæstv. forseti. Ég get í stuttu máli svarað hv. þingmanni þannig að auðvitað er ákveðið samhengi þarna á milli. Það er auðvitað þannig og það vitum við og fyrir því liggja mörg álit að Evrópusambandsaðild er óhugsandi að óbreyttri stjórnarskrá. Það er samdóma mat þeirra fræðimanna sem um það hafa fjallað. Hins vegar er málið kannski stærra, viðameira og flóknara en bara það, en ég er ekki í vafa um að Evrópusambandsaðildin er mjög ofarlega í huga sumra í þinginu. Ég tel samt að það geti verið alveg ágætar og vel meinandi ástæður á bak við vilja margra til að gera ýmsar aðrar breytingar en auðvitað er samhengið fyrir hendi hvað þetta tiltekna atriði varðar. Varðandi málið og málsmeðferðina í heild verð ég að segja, bara til að gera langa sögu stutta, að mér finnst að hér sé lagt upp með afar ómarkvisst og ruglingslegt ferli. Ég heyri á meiri hluta hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, og það hefur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir líka heyrt, að meiri hlutanum finnist þetta allt liggja mjög ljóst fyrir og eigi ekki að valda neinum ruglingi eða vafa. Ég deili ekki þeirri skoðun og vísa til þess sem ég sagði áðan í framsöguræðu minni um það efni.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið er hér til umræðu breytingartillaga við 6. mál á þskj. 6. Það eina sem stendur í raun eftir af fyrri tillögu er nafn hennar, þ.e. tillaga til þingsályktunar um meðferð frumvarps stjórnlagaráðs til stjórnarskipunarlaga. Það er það eina sem stendur eftir af því máli, svo mjög er búið að breyta tillögugreininni. Upphaflegir flutningsmenn tillögunnar voru hv. þingmenn Þór Saari, Róbert Marshall, Birgitta Jónsdóttir, Margrét Tryggvadóttir, Þráinn Bertelsson, Guðmundur Steingrímsson og Davíð Stefánsson. Það er eftirtektarvert að þessir aðilar sem láta sér svo annt um stjórnarskrána gefa sér ekki tíma til að sitja í þingsal og fylgjast með umræðum. Vel má vera að þeir séu staddir annars staðar í húsinu, en þeir gæfu að minnsta kosti gott fordæmi ef þeir sætu í þingsal til að hlusta á umræðuna, því þetta er jú grafalvarlegt mál. Hér er verið að leggja til breytingar á stjórnarskránni. Til að fara yfir það sem fram hefur komið fyrr í dag um breytingarnar á þessum tillögugreinum langar mig, með leyfi forseta, að fara aðeins yfir það í fjórum liðum hvernig þessir aðilar sáu fyrir sér það ferli sem ætti að taka við eftir að stjórnlagaráð afhenti Alþingi fullnaðarskýrslu þann 29. júlí 2011 og hafði þar með lokið störfum samkvæmt lögum. Í fyrsta lagi átti að taka frumvarpið, sem stjórnlagaráðið átti að skila eigi síðar en 1. nóvember 2011, á dagskrá og ræða það sem skýrslu, því að enginn hv. þingmaður treysti sér til að leggja það fram í frumvarpsformi eins og frumvörp verða að koma fyrir þingið. Ákveðið var því að breyta því í skýrslu og ræði ég því einungis um skýrslu héðan í frá. Síðan átti að vísa skýrslunni til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem mundi leita til sjö manna sérfræðinefndar sem hafði áður verið kosin af þinginu, svokallaðrar stjórnlaganefndar. Eins og menn muna sem fylgdust með því þegar stjórnlagaþing sjálft var til umræðu, var í kjölfarið skipuð stjórnlaganefnd til undirbúa og skipuleggja þjóðfund og jafnframt að gera tillögur til stjórnlagaþings um drög að því hvernig stjórnarskrá ætti að líta út. Skemmst er frá því að segja að aðilar úr stjórnlaganefnd komu fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eftir að málið var komið til þeirrar nefndar og bentu stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vinsamlegast á að þeir sjö aðilar sem voru í þessari nefnd litu svo á að þeir hefðu þegar skilað af sér sínu verki og búið væri að leggja nefndina niður samkvæmt lögum. Þeir vildu því ekki koma að frekari vinnu þessa máls, þetta væri túlkun þeirra. Ekki datt nokkrum manni í hug að leggja þá fram tillögu um að endurreisa nefndina, eins og nú er lagt til að gera með stjórnlagaráð, því Alþingi verður jú að vera samkvæmt sjálfu sér. Þá vík ég aftur að upphaflegu tillögunni sem var hér lögð fram til umræðu. Í henni kom fram að eftir að stjórnlaganefndin hefði lagt heildstætt mat á frumvarpið sem grunn að nýrri stjórnarskrá frá stjórnlagaráði, ætti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndin að leggja fram tillögur að breytingum fyrir stjórnlagaráð, því að samkvæmt tillögunni átti að endurreisa það. Svo átti nefndin að standa fyrir kynningu á frumvarpinu, sérstaklega í samvinnu við RÚV og aðra fjölmiðla. Síðan átti stjórnlaganefnd að afhenda stjórnlagaráði skýrslu um kynningarferlið og fara með málið í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta var afar flókið og langt ferli, en ég les hér upp úr þessari tillögu. Svo átti stjórnlagaráðið, eftir þá þjóðaratkvæðagreiðslu, að gera tillögu til Alþingis um frumvarpið, að fara aftur í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Svona var ferillinn, afar langur og allar stofnanir í raun endurreistar sem höfðu áður komið að þessari vinnu, eftir að Hæstiréttur úrskurðaði stjórnlagaþingskosninguna sjálfa ógilda. Það er grunnurinn sem þetta mál byggir allt saman á, það var ákveðið að kjósa einstaklinga á ráðgefandi stjórnlagaþing, ekki bindandi stjórnlagaþing eins og Framsóknarflokkurinn lagði til. Það kom í ljós þegar farið var að skoða betur þá tillögu og ósk Framsóknarflokksins um bindandi stjórnlagaþing, að það var ekki heimilt samkvæmt stjórnarskrá, það var einfaldlega ekki hægt. Þannig að úr varð að þetta átti að verða ráðgefandi stjórnlagaþing og allir muna þann dag þegar Hæstiréttur úrskurðaði með öllum greiddum atkvæðum allra dómara í fjölskipuðum rétti Hæstaréttar að kosningin væri ógild. Þá fór ríkisstjórnin af stað með þessar æfingar og við erum enn þá stödd í þeim æfingum, því engin niðurstaða virðist vera komin í sjónmál. Ríkisstjórnin og meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sér ekki til lands í málinu eins og kom bersýnilega fram í framsöguræðu formanns stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, því í andsvari við mig svaraði hún því hvaða efnisgreinum mætti hugsanlega beina til stjórnlagaráðsins. Hvers vegna kom það ekki fram í framsöguræðunni? Og hvers vegna kom ekki fram í þingsályktunartillögunni sjálfri og breytingartillögunum hver kostnaðurinn væri? Við erum að fá það inn í smáskömmtum hvernig þetta á hugsanlega að vera, en samt er gert ráð fyrir því, samkvæmt þingsályktunartillögunni, að stjórnlagaráð eigi að koma saman fyrstu helgina í mars; föstudag, laugardag, sunnudag og mánudag. Stjórnlagaráð á að fá langa helgi til að fara yfir þetta á ný. Talandi um að það hafi verið lítill tími fyrir stjórnlagaráðið að fá fjóra mánuði í sumar til að vinna að þessu, þá eru fjórir dagar náttúrlega enn þá hlægilegri tími því að það er rétt hægt að koma fólki saman og ræða létt um málin. Það sjá það náttúrlega allir sem vanir eru fundarvinnu að fjórir dagar eru ekki nokkur tími til að fara yfir svo umfangsmikið mál - svo umfangsmikið að Lagastofnun Háskóla Íslands taldi sig þurfa ár til að fara yfir tillögurnar. Hvað um það. Ég ætla nú að koma að þeirri breytingartillögu sem liggur fyrir þinginu og sýna fram á hvað þessar tillögur eru algjörlega óskyld mál og ekkert stendur eftir nema nafnið á þingsályktunartillögunni. Samkvæmt breytingartillögunni sem lögð er fram í nafni hv. þingmanna Valgerðar Bjarnadóttur, Róberts Marshalls, Lúðvíks Geirssonar, Margrétar Tryggvadóttur, Magnúsar Norðdahls og Davíðs Stefánssonar, skal tillögugreinin orðast á þann hátt, með leyfi forseta: „… verði stjórnlagaráð, sem skipað var af Alþingi 24. mars 2011, kallað saman að nýju til sérstaks fjögurra daga fundar í byrjun mars til að fjalla um spurningar og tillögur stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að mögulegum breytingum á frumvarpinu, sem og um aðra þætti í frumvarpinu sem ráðinu þykir þurfa. […] Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd geri tillögu til Alþingis um að tillögurnar í heild,“ - sem ráðið kemst að eftir þennan fjögurra daga fund - „með breytingartillögum stjórnlagaráðs ef við á, ásamt spurningum um helstu álitaefni verði bornar upp í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu …“ Frú forseti. Þarna er himinn og haf á milli, en samt hefur forseti Alþingis úrskurðað að um sömu tillögu sé að ræða og málið þingtækt að því leyti. Ef þetta er ekki að bera saman epli og appelsínur þá veit ég ekki hvað. Svona hefur, fyrirgefðu, frú forseti, sá forseti Alþingis sem nú situr haldið á málum í krafti ægivalds þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr. Ég minni enn og aftur á og leiðist það ekki að Alþingi á að vera sjálfstætt gagnvart framkvæmdarvaldinu og Alþingi á að vera óháð samkvæmt stjórnarskránni og á ekki að taka við skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Ég er orðin mjög óttaslegin um stöðu Alþingis, vegna þess að maður sér í máli eftir máli vaðið yfir löggjafann eins og ekkert sé vegna krafna frá framkvæmdarvaldinu. Hér hefur öllu verið snúið við. Ég minni enn og aftur á að þetta mun ekki breytast fyrr en stofnuð verður lagaskrifstofa við þingið og þingið gert sjálfstætt gagnvart framkvæmdarvaldinu, bæði faglega og ekki síst fjárhagslega, því að framkvæmdarvaldið tútnar út sem aldrei fyrr en sífellt er skorið niður við Alþingi. Þessu verður að breyta og ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að því verður breytt þegar Framsóknarflokkurinn kemst í ríkisstjórn, því við þetta má ekki una, sérstaklega í ljósi þess að við sitjum undir árás frá Evrópusambandinu sem er að reyna að komast að auðlindum okkar með þau markmið í huga sem við þekkjum. Í máli hæstv. utanríkisráðherra í dag kom alveg nákvæmlega fram hvert það mál er komið. Það er komið langtum lengra en nokkurn gat órað fyrir, enda liggja fyrir í þeirri skýrslu sem stjórnlagaráð sendi til Alþingis margar breytingar sem snúa beint að þeirri staðreynd að umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu liggur inni og fór ég yfir það áðan. Ég nefni til dæmis ákvæðið um fullveldisframsalið, því að við getum ekki gengið í ESB nema með því að breyta ákvæðinu um fullveldisframsal. Í umhverfisverndarkaflanum er ákvæði um kæruaðild samkvæmt Árósasamningnum sem leyfir öllum aðilum að sækja rétt sinn hér á landi í umhverfismálum Svo er það sú meginkrafa sem Evrópusambandið setur einnig að Ríkisendurskoðun skuli njóta sjálfstæðis í stjórnarskrá. Frú forseti. Í þessum skýrslum er einnig að finna ákvæði um dýr. Þegar ég lærði stjórnskipunarrétt lærði ég hann á þann hátt að stjórnarskrá hvers ríkis ætti að verja þegnana fyrir ofurríki framkvæmdarvaldsins og þeirra stjórnvalda sem ríktu í ríkinu hverju sinni. Sú skýrsla sem nú liggur fyrir þinginu er komin langt út fyrir það sem stjórnarskrá á að fjalla um og svo ég vitni í virtan lagaprófessor, Sigurð Líndal, þá er ég honum sammála þegar hann segir að stjórnarskrá eigi að vera á örfáum blöðum. Stjórnarskrá á ekki að vera á milli 100 og 150 lagagreinar. Stjórnarskrá á fyrst og fremst að vera skýr og skiljanleg þeim sem fara eftir henni. Mig langar að spyrja, úr því enginn hæstv. ráðherra situr í salnum, vegna þess að þessi breytingartillaga er víst gjaldið fyrir áframhaldandi setu þeirra, hvernig væri nú fyrir þá ráðherra að fara að núgildandi stjórnarskrá áður en farið er að umbylta þeirri gömlu. Ég minni á að daginn eftir að þetta mál var tekið út úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafði Hæstiréttur enn á ný dæmt þessa ríkisstjórn af verkum hennar fyrir brot á stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Er ekki nokkuð skýrt að ríkisstjórn sem getur ekki farið að stjórnarskrá sem telur tæplega 80 lagagreinar getur ekki farið að stjórnarskrá sem telur tæpar 120? Það er augljóst. Ríkisstjórnin verður að fara að gildandi stjórnarskrá áður en litið er við því að semja aðra. Í máli framsögumanns nefndarálitsins, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, kom fram hvert kostnaðarmatið væri. Ég hef kallað mjög eftir svörum við því í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hvað þetta kostar hugsanlega fyrir skattgreiðendur, í viðbót við þær þúsund milljónir sem þegar hafa verið lagðar í þetta verkefni, þetta stjórnarskrárferli eins og hæstv. forsætisráðherra segir á hátíðarstundum. Þúsund milljónir af skattfé landsmanna eru farnar í þetta og málið er enn þá úti í skurði og ríkisstjórnin í miklum vandræðum með hvernig eigi að ljúka því. Í máli þingmannsins kom fram að kostnaðurinn væri hugsanlega á milli 7 og 10 milljónir. Virðulegi forseti. Ég vísa þessu á bug. Kostnaðurinn er stórkostlega vanmetinn því það ferli sem er verið að setja af stað með þessari breytingartillögu kostar mun meira. Kostnaðurinn við það að kalla stjórnlagaráð saman á ný með launakostnaði, húsnæðiskostnaði, hótel-, fæðis- og starfsmannakostnaði og öllu sem til heyrir er kostnaði, fæðiskostnaði, starfsmannakostnaði, og öllu því sem til heyrir, er varlega áætlaðar 7–10 milljónir. Þeim tölum er slegið fram til að blekkja þingheim og landsmenn því að það á eftir að taka inn í þetta lokahnykkinn á ferlinu og kostnaðarmat á sjálfri þjóðaratkvæðagreiðslunni sem lögð er til í breytingartillögunni. Það er vitað að þjóðaratkvæðagreiðsla kostar á bilinu 250–300 milljónir. Hér er lagt til að þjóðaratkvæðagreiðslan fari fram samhliða forsetakosningum og eitthvað sparast þannig vegna samlegðaráhrifa. Ég vil minna á það að meiri hlutinn leggur til að fimm til sex atriði verði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sjöunda atriði verður jafnvel plaggið í heild sinni, það fer eftir því í hvaða skapi meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar verður þegar þetta verður ákveðið. Þetta kallar á stórkostlega aukinn mannafla í kjördeildir. Við munum hvernig þetta var þegar stjórnlagaþingskosningar fóru fram. Settir voru upp pappaveggir og fjölgað var til muna öllum þeim sem voru í kjördeildum og kjörstjórnir ræstar út, eðlilega, enda um kosningu að ræða. Þannig að það á eftir að telja mikinn kostnað, fyrir utan kostnaðinn við það ákvæði sem er í c-lið breytingartillögunnar, með leyfi forseta: „Alþingi skal standa fyrir víðtækri kynningu á efni þeirra tillagna og spurninga sem bornar verða upp í þjóðaratkvæðagreiðslu, sbr. 6. gr. laga um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslna.“ Virðulegi forseti. Hér er ekki búið að slá á þann kostnað sem fellur til vegna þjóðaratkvæðagreiðslunnar sjálfrar né þess kynningarefnis sem Alþingi er falið að senda út og auglýsingahernaðar sem það á að standa fyrir vegna þessa máls. Þess vegna er mjög óábyrgt að formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar skuli koma fram og slá upp tölunum 7–10 milljónir. Það sýnir enn frekar hversu illa málið er undirbúið að það hefur ekki farið til fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins til frekari útreikninga til að leggja mat á kostnaðinn. Þetta er bara enn einn óútfylltur tékkinn, en við erum svo sem vön því á þingi. Hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra hefur verið góður í því að gefa út óútfyllta tékka, t.d. varðandi ríkisábyrgð, þá er ég að vísa í Byr-málið og fleiri mál þar sem enn eru ekki öll kurl komin til grafar. Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram nefndarálit og tala fyrir hönd 2. minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég vil benda á fylgiskjal með nefndaráliti mínu, á bls. 3 og áfram. Það er sú umsögn sem Ágúst Þór Árnason, deildarformaður lagadeildar Háskólans á Akureyri, og Skúli Magnússon, dósent lagadeildar Háskóla Íslands, sendu til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég ákvað að hafa umsögnina sem fylgiskjal, því að í henni komast þeir alveg að kjarna málsins og um hvað það snýst. Ég er algjörlega sammála þeim, og það er langtum betra að hafa þetta sem fylgiskjal fremur en að ég endurskrifi skoðanir þeirra. Umsögnin varpar skýru ljósi á málið og til að sýna fram á vægi hennar þá sátu þessir aðilar í hinni sjö manna stjórnlaganefnd sem kosin var af Alþingi, þeir voru í hópi þeirra sjö fræðinga sem alþingismenn komust að samkomulagi um að væru til þess bærir að undirbúa þessi málefni og veita ráðgjöf um þau og tillögur. Meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar lætur eins og þetta álit sé ekki til og tekur ekki tillit til þess. Ég ætla að grípa niður í umsögnina. Á bls. 8 stendur, með leyfi forseta: „Svo að framangreindum kröfum réttarríkisins sé fullnægt verður almenningur að hafa aðgang að lögfræðilegri þekkingu. Þetta þýðir ekki aðeins að hvert ríki sem byggir á lögum verður að leggja ákveðna rækt við lögfræði og tryggja að til sé stétt lögfræðinga. Þetta þýðir einnig að aðgangur að lögfræðingum og lögmönnum verður að vera fyrir hendi án óhóflegrar fyrirhafnar eða kostnaðar. Í tillögum stjórnlagaráðs má sjá þess merki á nokkrum stöðum að leitast er við komast hjá „lögfræðilegu“ orðalagi og hugtökum. Við gerum fyrirvara við slíka nálgun og teljum að hún geti leitt til þess að ákvæði verði óljós og ómarkviss. Þá teljum við rétt að árétta þá almennu skoðun að nauðsynlegt sé að lögfræðingar aðstoði við framsetningu tillagna og texta nýrrar stjórnarskrár. Með því er hvorki dregið úr mikilvægi ýmissa annarra sérfræðinga við lagasmíð né lýðræðislegri ákvörðunartöku um efnisatriði.“ Frú forseti. Þarf að hafa um þetta fleiri orð? Fyrir nefndina komu aðilar úr stjórnlagaráði og fullyrtu við nefndarmenn að stjórnarskrá ætti sko alls ekki að byggjast á lögum eða lögfræðilegri túlkun. Meiri hluti nefndarinnar talar um að lögfræðielítan skuli ekki koma að því að semja stjórnarskrá. Á hvaða villigötum er ríkisstjórnin og sá meiri hluti sem starfandi er í þinginu? Ég lít þetta mjög alvarlegum augum, frú forseti, því að stjórnarskrá er ekki hægt að byggja upp á siðferðilegum grunni, því stjórnarskrá er æðsta lögfræðiplagg hvers sjálfstæðs og fullvalda ríkis. Sú skoðun endurspeglast í umsögn þessara fræðimanna, það má sjá í þeirri skýrslu sem stjórnlagaráð sendi frá sér að hún er ekki nógu lögfræðilegt plagg, af því að hún markast frekar af siðferðislegum og tilfinningalegum rökum en lagalegum. Stjórnarskrá má alls ekki byggjast á tilfinningalegum rökum, ekki frekar en lagasetning. Ég ætla ekki að lesa upp nefndarálit mitt, frú forseti, en vegna þess að þeirrar skoðunar stjórnarskrárnefndar að verki hennar sé lokið og hún hafi lagt niður störf samkvæmt lögum, þá langar mig að minnast á eitt sem kemur fram neðarlega á bls. 1 í nefndaráliti mínu til að rökstyðja mál mitt en ég lít svo á að stjórnlagaráð hafi einnig lokið störfum. Ég sæki náttúrlega heimild mína fyrir þessari skoðun í þingskjöl, því í 4. mgr. þingsályktunartillögunnar um stjórnlagaráð segir skýrum stöfum að ráðið skuli skila tillögum sínum til Alþingis í formi frumvarps til stjórnarskipunarlaga og á lokafundi stjórnlagaráðs þann 28. júlí 2011 var gengið frá aðfaraorðum frumvarpsins og skilabréfi ráðsins til forseta Alþingis. Því er ljóst að stjórnlagaráð hefur lokið störfum og er ekki til samkvæmt lögum. Þetta er augljóslega skilningur ráðsins sjálfs vegna þessarar skilagreinar til forseta Alþingis og það hefur skilað af sér þeirri skýrslu sem þegar hefur verið rædd hér á þingi. Þetta er skilningur ráðsins, þetta er skilningur minn, en þetta er ekki skilningur hæstv. ríkisstjórnar sem hefur hingað til ekki talið eftir sér að fara gegn Hæstarétti og móti úrskurðum Hæstaréttar, því miður. Þessi ríkisstjórn virðir ekki þrígreiningu ríkisvaldsins. Það er alvarlegt. Aðeins um það sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir kom að í andsvari við mig varðandi hvað verður hugsanlega lagt fyrir stjórnlagaráðið. Ég tek fram að þetta var lauslega rætt í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd vegna ítrekaðra fyrirspurna, meðal annars frá mér sem sit í minni hluta nefndarinnar, um hvað ætti að spyrja. Þetta var rætt á nefndarfundi en ekki gengið til atkvæða um hvað ætti að ræða, þannig að ég lít svo á að það sem stjórnlagaráð eigi að ræða um sé ekki komi í lögformlegt ferli eða ákvarðanatöku. Þannig að þeir stjórnlagaráðsmenn sem sitja hér uppi á pöllum eða heima eða í sinni vinnu og fylgjast með þessum umræðum, eru í raun engu nær, því að ákvörðun liggur ekki fyrir og málið hefur ekki verið formlega tekið fyrir í nefndinni. En það komu upp tillögur eins og hér hefur komið fram eins og til dæmis að það væri ágætt ef stjórnlagaráðið mundi ræða forsetakaflann. Hvers vegna? Jú, vegna þess að við þingsetningu 1. október síðastliðinn talaði forseti Íslands úr þessum ræðustól eins og venja er í þingsetningu og túlkun hans á skýrslu stjórnlagaráðs varðandi forsetakaflann var bara allt önnur en sú túlkun sem meiri hluti stjórnlagaráðs hafði komist að fyrr um sumarið. Þannig að ríkisstjórninni fannst að ekki væri hægt að búa við það og skoða yrði forsetakaflann upp á nýtt. Athuga á einnig kosningaákvæðin. Það er svo ítarlegur kosningakafli í tillögum stjórnlagaráði að ég tel að hann eigi heima í sérlögum og hvergi annars staðar, sér í lagi í ljósi þess að samkvæmt þessum tillögum er um miklar breytingar á kosningalöggjöfinni að ræða. Stjórnlagaráð á kannski að tala um þröskulda fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu og hvernig þeir eigi að vera og hvort málskotsréttur forsetans sé virkur varðandi þröskulda fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Það á jafnvel að ræða hvort hafa eigi þingsköp í stjórnarskránni. Ræða á hvort ríkisstjórn sé fjölskipað stjórnvald og svo á kannski líka að ræða hvernig breyta eigi stjórnarskránni. Svo minntist formaður nefndarinnar líka á nokkuð sem ég hafði ekki heyrt af áður. Það var um 97. gr., það kom fram andsvarinu, en hún fjallar um sjálfstæði ríkisstofnana. Það kemur náttúrlega inn á þetta sem ég var að tala um Ríkisendurskoðun og annað, því að samkvæmt tillögu ráðsins á að vera hægt að stofna til ríkisstofnunar, en hún verður ekki lögð niður eða henni breytt verulega nema 2/3 hlutar atkvæða á Alþingi segi svo til um. Það þýðir að hægt verður að stofna og stofna ríkisstofnanir, en varla verður hægt að leggja þær niður. Svo minntist formaðurinn líka á 113. gr. sem er um stjórnarskrárbreytingar. Þetta er því líklega það sem stjórnlagaráð á að ræða um. Þá segi ég líka og sagði á fundinum: Hvers vegna á stjórnlagaráð að endurskoða nákvæmlega þessa kafla sem það hefur þegar komist að samkomulagi um og eru í þessari skýrslu? Hvers lags eiginlega er þetta? Á ráðið að endurskoða sín fyrri verk? Þetta er svipað og nefndin sem lífeyrissjóðirnir stofnuðu til eftir hrunið til að endurskoða sjálfa sig. Þetta er að sjálfsögðu ekki sambærilegt, en vinnubrögðin eru sambærileg, ég er að benda á það. Af hverju á stjórnlagaráðið að taka upp þessa kafla og hvað á að ræða? Enginn fulltrúi úr stjórnlagaráði hefur setið fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þegar fræðingarnir hafa komið til okkar en þeir hafa verið mjög gagnrýnir á þessa skýrslu, þannig að þekkingin hefur ekki borist á milli manna. Þó að rituð hafi verið einhver fundargerð samkvæmt lögum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, stendur bara í henni hvaða gestir komu fyrir nefndina, ekki hver efnisleg skilaboð gestanna voru. Þarna verður spekileki. Þess vegna segi ég, frú forseti: Við erum á nákvæmlega sama stað og 1. október árið 2011. Málinu hefur ekki fleygt fram, það er verið að setja það í bakkgír. Það er verið að hindra málið. Þetta er tafarleikur hjá ríkisstjórninni og meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Þetta er tafarleikur til að við sem eigum að fjalla um breytingar á stjórnarskrá fáum ekki að gera það. Eins og flestir vita vonandi eru það fyrst og fremst alþingismenn sem geta breytt stjórnarskránni og lagt fram frumvörp þess efnis. Líklega er það ríkisstjórninni til hagsbóta að leika þessa tafarleiki, því eins og ég benti á í grein í Morgunblaðinu síðastliðinn laugardag er það ákveðið skilyrði Hreyfingarinnar fyrir því að styðja ríkisstjórnina að þetta mál fái framgöngu. Það er alveg ljóst. Svo ég flytji aðeins fleiri fréttir úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þá gagnrýndi ég þetta og kom fram með þessi rök: Hvers vegna á stjórnlagaráð að endurskoða fyrri afstöðu sína þegar ekki liggur fyrir efnislega hvað það eigi að ræða? Þá kom upp sú hugmynd að við gætum kannski farið með ákvæðið um það hvort hér ætti að vera þjóðkirkja í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sagði: Já, það er mjög snjallt. Við skulum fara með öll deilumálin sem hægt er að hugsa sér í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum. En einmitt svona vinnur þessi ríkisstjórn og hefur unnið, hún hefur þjóðina hrædda og í óvissu og í sem mestum deilum og fer fram með mál í ófriði en ekki friði. Virðulegi forseti. Ég býð ekki í þá stund ef farið verður til dæmis með það í þjóðaratkvæðagreiðslu hvort í stjórnarskrá eigi að vera ákvæði um það að hér eigi að vera þjóðkirkja eða ekki. Við vitum alveg að vinstri menn vilja ekki þjóðkirkju, en ef fara á með málið út í þann skurð, er orðið tímabært að ríkisstjórnin fari frá. Hún ræður ekki við þetta mál. Það er komið hingað fyrir þingið til að dreifa athyglinni. Hér féll hæstaréttardómur í síðustu viku sem gerbreytir stöðu þeirra lántakenda sem voru með gengistryggð lán. Sá dómur jók enn frekar bilið á milli þeirra lántakenda sem tóku verðtryggð lán og þeirra sem tóku gengistryggð lán. Þess vegna er hentugt fyrir ríkisstjórnina að hafa þetta mál nú á dagskrá þingsins og glymjandi í öllum fjölmiðlum til að þurfa ekki að takast á við vandamálið sem hún stendur frammi fyrir og á að vinna að. Framsóknarflokkurinn hefur alltaf lagt áherslu á að það eru heimilin og fyrirtækin í landinu sem skipta máli. Við verðum að hlúa að þeim. Fyrr náum við ekki viðspyrnu. Þetta stjórnarskrármál er algjörlega ótímabært. Nú er það sett á dagskrá og verður á dagskrá þingsins allan marsmánuð, bara til að ríkisstjórnin hafi frið til að gera ekki neitt í málefnum heimilanna, gera ekki neitt fyrir atvinnulífið, heldur einungis að hugsa um að hanga í ráðherrastólum sínum einn dag í viðbót eins og ákveðnir sjúklingar þurfa því miður gjarnan að lifa við. Að lifa einn dag í einu, 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir talar um að stjórnarskrárumræðan sé friðarspillandi í samfélaginu og má lesa það af nefndaráliti hennar, 2. minni hluta, þar sem hún eyðir lengstum tíma í að fjalla um að stjórnlagaráðið sé ómarktækt og hafi ekkert umboð og eigi ekki að koma nálægt því máli á einn eða neinn hátt. Það er kannski lýsandi dæmi um hvernig sá hv. þingmaður setur málið fram að í nefndarálitinu segir, með leyfi forseta: „Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd samþykkti að beina skýrslu stjórnlagaráðs til Lagastofnunar Háskóla Íslands til úrvinnslu, samlestrar og samræmingar. Tók stofnunin vel í erindi nefndarinnar og taldi að verkið væri svo vandasamt og umfangsmikið að vinnan við skýrsluna mundi taka a.m.k. eitt ár. Þessu undi meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ekki og tók málið úr höndum Lagastofnunar og flutti það aftur til nefndarinnar …“ Ég leyfi mér að spyrja: Hvenær og á hvaða fundi samþykkti stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að vísa málinu til Lagastofnunar og á hvaða fundi var samþykkt að taka málið til baka?

Virðulegi forseti. Ég verð því miður að vísa þessari spurningu til nefndarritara stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ákveðið var á nefndarfundi sem ég man ekki alveg hvenær var, mig minnir að það hafi verið fyrir jól, að fela Lagastofnun Háskóla Íslands að fara í það sem meiri hluti kallaði álagspróf á þeirri skýrslu sem lá fyrir nefndinni og þá var fyrirséð að nefndin mundi fá smáfrí frá þeirri vinnu, því að eins og ég hef bent á er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að drukkna í verkefnum. Ég held að það telji bráðum tæplega 30 skýrslur sem við eigum eftir að afgreiða. Við eigum eftir að afgreiða margar skýrslur frá Ríkisendurskoðun, við eigum eftir að afgreiða skýrslu frá umboðsmanni Alþingis fyrir árin 2009, 2010 og 2011. Og það kemst ekkert á dagskrá nefndarinnar nema þetta mál. Ég bið því þingmanninn að vísa spurningunni til ritara nefndarinnar því að ég hef dagsetningarnar ekki á takteinum. Þegar ljóst er að Lagastofnun Háskóla Íslands segir: Ja, þetta er svo vandasamt og þetta er tillaga að breytingum á stjórnarskrá sem verður að vanda mjög til verksins með og við verðum að fá í það bæði fjármagn og langan tíma, a.m.k. ár, þá var tekin sú ákvörðun af meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að taka málið til sín aftur. Það gerðist líklega á viku, hálfum mánuði, ég man ekki alveg nákvæmlega hvernig það var. Svoleiðis var það. Það er ágætt að hv. þingmaður rifji það upp, líklega var hann ekki orðinn þingmaður þá. Ég ætla að minna á í ljósi þessarar stjórnarskrárumræðu að stjórnarskrá Íslands felldi ekki íslenskt samfélag. Það voru fjármálareglur sem við þurftum að taka upp í gegnum Evrópusambandið eftir að við urðum aðilar að EES-samningnum. Það eru fyrst og fremst þær reglur sem felldu íslenskt samfélag, ekki stjórnarskrá Íslands, samanber dóminn sem féll í Hæstarétti í síðustu viku yfir ríkisstjórn Íslands en hún neitar að fara.

Virðulegi forseti. Þetta var afar fróðlegt, ég get ekki sagt annað. Ég valdi þetta dæmi sem spurningu til hv. þingmanns einungis til að kanna hvernig svarið kæmi vegna þess að ég upplifði það með nákvæmlega sama hætti sem óvandað og villandi eins og margt, því miður, af þeirri umfjöllun sem hér hefur farið fram. Fyrir það fyrsta samþykkti stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd aldrei og hefur aldrei samþykkt að fela Lagastofnun Háskólans eitt eða neitt. Hún sendi hins vegar fulltrúa sína, bæði frá stjórn og stjórnarandstöðu, á fund stofnunarinnar til að leita eftir möguleikum á því að hún tæki að sér ákveðið verkefni. Það var aldrei gengið frá því að stofnunin tæki að sér það verkefni enda kom í ljós að stofnunin taldi sig þurfa þannig tíma og fjármuni til að geta farið í verkið. Hins vegar bauðst stofnunin til að senda nefndinni ákveðna verkáætlun um hvernig hún sæi fyrir sér að fara í verkefnið, ég held að liðið sé a.m.k. á annan mánuð síðan, sú verkáætlun hefur aldrei birst, hún hefur því aldrei komið fram. Nefndin hefur hvorki samþykkt að fela Lagastofnun Háskólans þetta verkefni né hefur hún samþykkt að hafna því að hún tæki það að sér. Ég vil að þetta sé á hreinu þannig að menn átti sig á því að það er ekki allt sannleikanum samkvæmt sem fer fram í umræðunni eins og málin eru máluð hér í svartasta myrkur í þeirri umræðu sem farið hefur fram.

Virðulegi forseti. Ég segi nú eins og maðurinn: Þvílík smjörklípa. Ég geri mér alveg fulla grein fyrir því, virðulegi forseti, að það er ekki aðeins í þessu máli heldur í flestum málum sem hv. þingmenn eru að reyna að gera mig ótrúverðuga og ég verð bara að sitja undir því. Bið ég því þingmanninn - sem mig minnir að hafi ekki verið orðinn þingmaður þá, heldur einungis varaþingmaður og ekki kominn inn á þing, en ég skal ekki segja með dagsetningarnar - að lesa nefndarálit mitt aftur. Með leyfi forseta, stendur þar: „Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd samþykkti að beina skýrslu stjórnlagaráðs til Lagastofnunar Háskóla Íslands til úrvinnslu, samlestrar og samræmingar. Tók stofnunin vel í erindi nefndarinnar og taldi að verkið væri svo vandasamt og umfangsmikið …“ Þetta var kallað álagspróf, ég nota önnur orð um þetta, þetta var kallað álagspróf hjá meiri hlutanum, en þau skilaboð komu frá háskólanum að þetta tæki ár og það vantaði mikið fjármagn með þessu. Þar með var bakkað út úr þeirri ákvörðun. Þingmaðurinn má sprikla hér eins og hann vill, að reyna að gera mig ótrúverðuga í þessu máli, en því miður tekst þingmanninum það ekki vegna þess að svona var málið. Enda er, eins og sjá má, málið komið inn í þingið með slíkri breytingartillögu að um nýtt mál er nánast að ræða vegna þess að skilaboðin eru þau að vanda þurfi til þess. Ef Lagastofnun Háskóla Íslands telur að lesa þurfi þetta í heilt ár til að gæta samræmingarsjónarmiða á milli lagagreina og til að það skarist ekki við önnur lög ber að lúta því. En ríkisstjórnarflokkarnir ætla ekki að hlusta á lögfræðielítuna í málinu eins og oft hefur komið fram fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þingmaðurinn má halda áfram að efast um það að þetta hafi verið gert en þá fer hann líka villur vegar. Það stendur í nefndarálitinu hvernig þetta bar að.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir sýn hennar á það ferli sem þessi þingsályktunartillaga býr til. Hún nefndi, og það hefur reyndar komið fram, að það hefði verið á grundvelli stjórnarskrárbrots sem Hæstiréttur dæmdi um daginn vexti af lánum á annan veg en framkvæmt hafði verið. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, af því að ég hef það á tilfinningunni að hún viti þetta, ég hef ekki haldið tölur yfir það: Hefur hún haldið tölu um þau hugsanlegu stjórnarskrárbrot sem hafa verið framin undanfarið? Ég minnist þess að einu sinni þegar kvótadómur var kveðinn upp sem byggði á því að stjórnarskráin hefði verið brotin þá varð uppi fótur og fit og mikil læti og menn drifu í því að laga þetta stjórnarskrárbrot með því að flytja frumvarp í tengslum við það. Eins var þegar öryrkjadómurinn féll, þá var það mikið mál fyrir þáverandi hv. þing og meiri hluta og var fljótlega komið með frumvarp til að kippa því í liðinn. Ég hef það á tilfinningunni að í vaxandi mæli fari menn ekki að stjórnarskránni og það sem er öllu verra, frú forseti, öllum er sama. Það virðist ekki vera að neitt mál lengur að stjórnarskráin sé brotin. Það þykir mér sýnu alvarlegra og sérstaklega þar sem við erum að fjalla hér um nýja stjórnarskrá sem við vonumst væntanlega til og viljum að verði haldin ef hún verður samþykkt. Ég spyr hv. þingmann hvort hún hafi haldið eitthvað utan um stjórnarskrárbrot eða hvort það sé einhvers staðar gert og hvernig henni lítist á það að einmitt í umræðu um nýja stjórnarskrá og ferlið í kringum hana tali menn um stjórnarskrárbrot eins og ekkert sé.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa fyrirspurn. Já, ég er nýbúin að fara yfir stjórnarskrárbrot ríkisstjórnarinnar á þeim rúmu þremur árum sem hún hefur setið og skrifaði um það grein sem birtist í Morgunblaðinu síðustu helgi. Fyrstan skal telja þann dóm sem féll núna 15. febrúar varðandi gengistryggðu lánin. Í öðru lagi skal nefna hinn fyrri dóm sem féll varðandi Flóahrepp þegar hæstv. umhverfisráðherra fór þar fram með umhverfismat og Hæstiréttur dæmdi henni í óhag. Þá sagði hæstv. umhverfisráðherra: Ég er í pólitík. Þannig voru nú viðbrögðin við því. Stjórnlagaþingið var úrskurðað ógilt af Hæstarétti. Ríkisstjórnin tók ekki mark á tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum sem voru bindandi samkvæmt stjórnarskrá vegna þess að forsetinn ákvað að vísa lögum í þjóðaratkvæðagreiðslu sem urðu þar með bindandi vegna þess að þær voru byggðar á 26. gr. stjórnarskrárinnar. Hæstv. forsætisráðherra hefur hlotið dóm fyrir úrskurðarnefnd jafnréttismála þegar hún tók hæfan karlmann fram fyrir hæfa konu. Brotaferillinn er orðinn mjög langur. Hér erum við að tala um þrjá dómsúrskurði Hæstaréttar, við erum jafnvel með tvo stærstu dómana, tvær þjóðaratkvæðagreiðslur, sem ríkisstjórnin fer ekki eftir, og svo eitt jafnréttismál sem hæstv. forsætisráðherra fór ekki eftir. Þetta er mjög alvarlegur hlutur, en því miður kemst ríkisstjórnin upp með þessi brot án þess að gera neitt. Ráðherrar setja undir sig hausinn og halda bara áfram, drepa málunum á dreif og sitja sem fastast í stólunum. Þetta er alvarlegur hlutur í lýðræðisríki og lýsir ástandinu hér á landi þar sem öllum er haldið í óvissu og meira að segja ríkisstjórnin fer ekki að lögum en sjálf ætlast hún til þess að hér verði samþykkt lög sem landsmenn eigi að fara eftir.

Frú forseti. Ég þakka sérstaklega vel fyrir þessar upplýsingar og þessa upptalningu. Það er náttúrlega mjög mikilvægt þegar menn fjalla um stjórnarskrá og verður mjög mikilvægt fyrir þjóðina, þar sem margir hverjir vilja fá nýja stjórnarskrá, að vita það hvernig hún verður í framkvæmd vegna þess að fallegustu stjórnarskrárnar eru hjá ríkjum sem hugsa ekki mikið um framkvæmd stjórnarskránna, þá breytir engu að hafa fallega stjórnarskrá. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um ferlið sem þessi þingsályktunartillaga gerir ráð fyrir, að farið verði í þjóðaratkvæðagreiðslu með forsetakosningunum. Hv. þm. Þór Saari nefndi hér fyrr á fundinum að það væri ekki gott ef pólitísk kosning yrði um stjórnarskrána, málið væri í rauninni allt annars eðlis, en kjör forseta væri sem sagt pólitískt. Samt sem áður kemur fram í nefndaráliti frá meiri hlutanum að þetta eigi að fara fram með forsetakosningunum. Það vekur mér dálitla furðu að frumvarpi, sem hv. þingmaður flutti og var 1. flutningsmaður að, er breytt þannig að allt í einu eigi að gera eitthvað sem hann vildi ekki. Ég spyr hv. þingmann: Hvernig lýst henni á að menn séu að fara að kjósa forseta Íslands, það er eiginlega fullt verkefni, og í leiðinni, svona aukalega, greiði þeir atkvæði um stjórnarskrá fyrir lýðveldið eins og það sé eitthvert aukaverkefni?

Virðulegi forseti. Í lögum um þjóðaratkvæðagreiðslur er sérstaklega tiltekið að þjóðaratkvæðagreiðslur megi fara fram samhliða sveitarstjórnarkosningum, forsetakosningum og þingkosningum. Ég sé því ekkert athugavert við að blanda þessum kosningum saman. Hins vegar liggur fyrir þinginu tillaga frá mér og fleirum sem snýr að því að landsmenn fái að taka ákvörðun um það í þjóðaratkvæðagreiðslu samhliða forsetakosningum hvort halda eigi áfram með Evrópusambandsaðlögunina eða ekki. Það er þjóðaratkvæðagreiðslan sem við eigum að vera að ræða hér í dag en ekki þessar ófullburða tillögur sem nú liggja fyrir þingmönnum sem allir fræðimenn sem hafa komið fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eru sammála um að séu ófullburða - ég er ekkert að segja að þessar tillögur séu allar ómögulegar en megnið af þeim er ófullburða og stangast hver á við aðra. Það er þjóðaratkvæðagreiðslan sem á að fara fram samhliða forsetakosningum því að nú, eins og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra hér í dag, er verið að ræða við Evrópusambandið á þann hátt, samkvæmt því sem þingið veit, að málið er komið langtum lengra en svo að það snúist um aðildarviðræður. Hæstv. utanríkisráðherra lýsti því yfir að aðalmálið til að ganga í evrusamstarfið væri að við þyrftum að semja um að afnema gjaldeyrishöftin. Heyrðu, bíðið við, þetta er ríkisstjórnin sem ákvað eftir hrun að viðhalda gjaldeyrishöftunum til 2015. Við í stjórnarandstöðunni gátum stytt þann tíma til áramóta 2012/2013 vegna þess að það er ófært að hafa hér krónu í höftum. Það upplýstist hér í dag hvers vegna lögð væri svo mikil áhersla á árið 2015. Það er vegna þess að fyrst eru sett á okkur gjaldeyrishöft og síðan á að fara með málið til Evrópusambandsins og semja við það um að við fáum að taka upp evru til að afnema gjaldeyrishöftin. Við erum fullfær um að afnema gjaldeyrishöft okkar sjálf. Það hefur fyrir löngu verið bent á það, en því miður 

Frú forseti. Við ræðum nefndarálit og breytingartillögu stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar um meðferð Alþingis á drögum að nýrri stjórnarskrá sem stjórnlagaráð hefur sent Alþingi. Ég fagna því að þetta nefndarálit og breytingartillögurnar eru komnar hingað inn og framhaldi málsins. Það er í meginatriðum algjörlega í samræmi við þá tillögu sem lagt var upp með í upphafi. Það hefur verið frekar dapurlegt að hlusta á málflutning sjálfstæðis- og framsóknarmanna þar sem þeir hafa einfaldlega rangt við þegar þeir fjalla um málið. En þetta eru leiðir rökþrota fólks, það fer bara með ósannindi ef það getur ekki neitt annað og þannig verður það að vera. Upphaf þessa máls má, eins og ég sagði fyrr í dag, þakka sjálfum Framsóknarflokknum sem gerði það að kröfu sinni við stuðning ríkisstjórnar fyrir ekki löngu síðan að farið yrði í heildarendurskoðun og gerð nýrrar stjórnarskrár. Það endaði kannski með því að þeir fengu ekki að stjórna málinu öllu sjálfir og þess vegna er hluti þingflokks þeirra hundfúll yfir því hvernig komið er. Það sama má segja um Sjálfstæðisflokkinn, sjálfstæðismenn hafa staðið í vegi fyrir þeim stjórnarskrárbreytingum sem hefur þurft að gera í 60 ár og eru þar af leiðandi hundfúlir yfir því að aðrir skuli hafa tekið frá þeim þann kaleik og fari nú með hann í gegnum þingið. Hér var haldinn þjóðfundur með slembiúrtaki úr þjóðskrá. Slíkt úrtak þýðir að fullkomlega heill og eðlilegur þverskurður þjóðarinnar kemur saman, hvorki meira né minna en yfir þúsund manns. Þar voru lagðar fram hugmyndir um hvað ætti að vera í nýrri stjórnarskrá. Síðan vann Alþingi málið áfram og þáverandi allsherjarnefnd og þingið ákvað að kalla til svokallaða stjórnlaganefnd, nefnd sjö manna, sem átti að fjalla um það sem kom fram á þjóðfundinum og allar þær tillögur sem höfðu áður verið unnar á vegum þingsins hvað varðar breytingar á stjórnarskránni, þar á meðal þá miklu vinnu sem nefnd undir forustu Jóns Kristjánssonar hafði unnið, og birta allar þær hugmyndir í skýrslu, sem kom svo út í tveimur bindum þar sem voru meðal annars drög að tveimur nýjum stjórnarskrám, gríðarlega vönduð og mikilvæg vinna. Í framhaldi af því var ákveðið að þjóðin kysi sér stjórnlagaþing. Það voru hvorki meira né minna en 500 frambjóðendur fyrir það stjórnlagaþing og hvorki meira né minna en 84 þús. manns sem kusu úr þeim hópi 25 til að skrifa nýja stjórnarskrá byggða á allri þeirri vinnu sem hafði átt sér stað árið og áratugina á undan. Það er því alrangt sem sjálfstæðismenn og framsóknarmenn hafa haldið fram, að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og stjórnlagaráð séu að draga einhverja kanínu upp úr hatti með illa unnið mál gert í tímahraki, það er algjörlega rangt. Mig langar að hvetja það fólk til að fara með rétt mál í þingsal. Dómur Hæstaréttar um kosninguna var hneisa. Þetta voru bestu og flottustu kosningar í sögu lýðveldisins. Ég hef aldrei áður á ævinni farið á kjörstað og haft allt of mikið af hæfum frambjóðendum að velja úr, en þarna hafði maður það. Dómur Hæstaréttar í kjölfarið var hneisa, hann ógilti kosningarnar en hvergi var sýnt fram á að umfjöllunaratriðin sem Hæstiréttur fjallaði um hefðu haft áhrif á niðurstöðuna. Það var hvergi sýnt fram á að niðurstaðan hefði orðið öðruvísi ef þeir ágallar sem Hæstiréttur benti á hefðu ekki verið fyrir hendi. Slíkt er einsdæmi í lýðræðisríkjum. Menn finna að ýmsum atriðum í kosningum en menn dæma þær ekki ógildar nema hægt sé að sýna fram á að niðurstaðan hefði orðið önnur.  Í framhaldi af dómi Hæstaréttar stóð það upp á Alþingi að finna leið út úr þessu máli og Alþingi gerði það með eðlilegum hætti. Það var útbúið hér frumvarp um stjórnlagaráð í stað stjórnlagaþings. Það var fyllilega eðlilegt framhald á málinu. Þeir 25 sem höfðu verið kosnir á stjórnlagaþing voru með umboð 84 þús. Íslendinga til að skrifa nýja stjórnarskrá og stjórnlagaráð kom einfaldlega saman í kjölfar þess og vann málið áfram. Stjórnlagaráðið bjó ekki eitt og sér til þessa nýju stjórnarskrá. Stjórnlagaráðið byggði á tillögum stjórnlaganefndarinnar, það byggði á tillögum þjóðfundarins, það byggði að hluta á öllum þeim tillögum sem hafa verið unnar fyrir Alþingi og af Alþingi í áratugi. Þetta er því miklu meira verk en bara verk stjórnlagaráðs. Og stjórnlagaráð kallaði á sinn fund alla mögulega og ómögulega sérfræðinga í stjórnarskrárgerð sem hægt var að ná í til að ráðfæra sig við þá. Enn einu sinni er málflutningur þeirra sem eru andsnúnir þessu máli einfaldlega rangur. Stjórnlagaráð skilaði góðu verki eftir mikla yfirlegu og aðkomu fjölmargra sérfræðinga. Meðferð Alþingis á tillögum stjórnlagaráðs er einnig til fyrirmyndar. Það var farin mjög lýðræðisleg leið að tillögu sem ég var meðal annars flutningsmaður að ásamt fleiri þingmönnum og hefur vinna stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar við málið verið mjög vönduð. Tillagan gerði upprunalega ráð fyrir að málið tæki skemmri tíma í meðferð stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og færi svolítið fram og til baka en vegna þess að nefndarmenn töldu sig þurfa að vinna málið betur en reiknað var með þá breyttist einfaldlega sú aðferð örlítið, en dagsetningar og annað breyttist ekkert í því máli. Meðferð málsins hefur verið til framdráttar fyrir málið og verið til framdráttar fyrir stjórnarskrána og til framdráttar fyrir lýðræði í landinu. Þjóðin mun vonandi í framhaldinu, í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, segja Alþingi hug sinn til málsins. Hvað vilja menn hafa þetta betra ef menn eru að skrifa nýja stjórnarskrá fyrir þjóðina? Auðvitað vitum við að sjálfstæðismenn vilja skrifa hana einir og sér, en þjóðin vill það ekki. Þjóðin hefur hafnað Sjálfstæðisflokknum í stjórnarskrárgerð og sjálfstæðismenn verða einfaldlega að sætta sig við þann beiska kaleik og spyrja sig frekar af hverju það er en að gagnrýna þá sem vilja gera vel fyrir þjóðina. Alþingi fær málið aftur til meðferðar og ef þjóðin vill að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu fara með það samkvæmt núverandi stjórnarskrá mun það koma inn í þingið næsta haust og Alþingi hafa málið til meðferðar yfir heilt þing. Ef því býður svo við að horfa mun það skila af sér verkinu í lok þess þings, nákvæmlega eins og stjórnarskrá Íslands gerir ráð fyrir. Í því ferli geta þingmenn allir komið sjónarmiðum sínum á framfæri við allar greinar frumvarpsins og kallað enn einu sinni til alla þá sérfræðinga sem þeir vilja. Hvað vilja menn hafa þetta betra? Ég las yfir nefndarálit 1. minni hluta, hv. þingmanna Birgis Ármannssonar og Péturs Blöndals. Þar koma fram ýmsar athugasemdir og hef ég svarað þeim öllum í þessari ræðu minni. Þetta er ekki neitt til að hafa áhyggjur af. Ný stjórnarskrá fyrir Ísland mun fara í venjulegt hefðbundið ferli á vegum Alþingis þó að hún hafi farið í undirbúningsferli áður en að því kemur. Það er virðingarvert að þingið sýni þjóðinni þá virðingu að spyrja hana álits, ekki bara einu sinni heldur aftur og aftur.

Heyr, heyr!

Við eigum að fagna því. Varðandi þær samsæriskenningar sem formaður Sjálfstæðisflokksins fór með hér fyrr í dag þá vísa ég þeim til föðurhúsanna. Hér er um þingmál nr. 6 að ræða, það kom fram á þingi í byrjun október, það er unnið í samvinnu við þingmenn úr öðrum stjórnarflokknum, það var lagt fyrir í upphafi þings, löngu áður en forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar óskuðu eftir viðræðum við Hreyfinguna milli jóla og nýárs um einhvers konar aukið samstarf vegna þess að það hafði kvarnast úr meirihlutavaldi þeirra á þingi. Þar var stjórnarskráin aldrei neitt umdeilanlegt mál. Við höfum alla tíð, alveg frá upphafi, frá fyrsta degi þessa kjörtímabils, verið samstiga stjórnarmeirihlutanum í því að skrifa þurfi nýja stjórnarskrá. Það sem skildi á milli voru ýmis málefni er varða skuldamál heimilanna og aðrar brýnar lýðræðisumbætur sem við vildum koma að strax, eins og að hægt yrði að taka upp persónukjör í næstu kosningum og þess háttar. Það að formaður Sjálfstæðisflokksins, sjálfur vafninga-Bjarni eins og hann er almennt kallaður, skuli leyfa sér að kasta rýrð á þingmenn vegna þess að þeir styðja hér þingmál er náttúrlega hneisa, en er kannski ekkert óeðlilegt miðað við það umhverfi sem hann kemur úr og þá tugi ef ekki hundruð milljarða sem hafa tapast á aðkomu hans og samkrulli sem stjórnmálamanns við viðskiptalíf í landinu. Það er verðugt rannsóknarefni og það er gagnrýnivert. En það að þingmenn skuli hér styðja þingmál og halda áfram að styðja það þremur árum síðar er eðlilegt. En það er óeðlilegt í hugum þeirra sem geta ekki skilið samvinnu við annað fólk með öðrum hætti en að einhvers konar greiðsla þurfi að koma í milli. Það er dapurlegt að Sjálfstæðisflokkurinn skuli vera með formann sem er þannig þenkjandi. Frú forseti. Vonandi verða núverandi drög að tillögum stjórnlagaráðs samþykkt óbreytt í meginatriðum af þjóðinni og síðar af Alþingi því að þjóðin þarf nýja stjórnarskrá og hún hefur þurft nýja stjórnarskrá í 70 ár. Það eru allir sammála um það að núverandi stjórnarskrá var upprunalega bráðabirgðaplagg, meira að segja forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins viðurkenndu það á sínum tíma. Þessu ferli er enn ekki lokið en það færist áfram með fullri þátttöku allrar þjóðarinnar og það er betra en hægt er að hugsa sér að hafa það. Þó að nokkrir þingmenn í Framsóknarflokknum - ekki allir heldur nokkrir, örfáir - séu að þyrla hér upp moldviðri og hafi hátt um málið, og þó að þingmenn Sjálfstæðisflokksins séu á móti því þá er hér um mál þjóðarinnar að ræða og það mál þarf að fara í gegn. Hinir hafa damlað á móti nauðsynlegum breytingum nógu lengi. Frú forseti. Mig langar að ljúka máli mínu með því að vitna í aðfaraorð draga að nýrri stjórnarskrá sem eru að mínu mati falleg og segja allt um það hugarfar sem þarf í framhaldinu, með leyfi forseta: „Við sem byggjum Ísland viljum skapa réttlátt samfélag þar sem allir sitja við sama borð. Ólíkur uppruni okkar auðgar heildina og saman berum við ábyrgð á arfi kynslóðanna, landi og sögu, náttúru, tungu og menningu. Ísland er frjálst og fullvalda ríki með frelsi, jafnrétti, lýðræði og mannréttindi að hornsteinum. Stjórnvöld skulu vinna að velferð íbúa landsins, efla menningu þeirra og virða margbreytileika mannlífs, lands og lífríkis. Við viljum efla friðsæld, öryggi, heill og hamingju á meðal okkar og komandi kynslóða. Við einsetjum okkur að vinna með öðrum þjóðum að friði og virðingu fyrir jörðinni og öllu mannkyni. Í þessu ljósi setjum við okkur nýja stjórnarskrá, æðstu lög landsins, sem öllum ber að virða.“ Frú forseti. Þetta eru fögur og merkileg orð og við megum ekki láta örfáa þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins koma í veg fyrir að þau verði að veruleika.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það hefur komið mér á óvart í störfum mínum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd nú í vetur hvað hafa verið á köflum undarlegar umræður um það stóra mál sem við erum með inni á borði, þ.e. nýja stjórnarskrá fyrir lýðveldið Ísland. Ég hafði ímyndað mér að því yrði tekið fagnandi í þeirri nýju og merku nefnd sem hefur fengið stórt hlutverk, það verkefni að takast á við þetta mikla viðfangsefni - það væri fagnaðarefni fyrir alla þá sem þar sitja að fá tækifæri til að koma að þeirri umræðu og leggja sitt lóð á vogarskálina og móta sameiginlega það ferli og þá vinnu og þau atriði sem menn teldu rétt að fara frekar yfir og hvernig við ætluðum að vinna þetta mál áfram. Nei, þvert á móti hefur því miður sú staða verið uppi að sumir nefndarmenn, lítill hluti þó, hefur litið fyrst og fremst svo á hlutverk sitt að gera lítið úr þessari vinnu, gera lítið úr umræðu um stjórnarskrármálin yfir höfuð, gera lítið úr stjórnlagaráði og því að fyrir lægju drög að nýrri stjórnarskrá. Þessir pappírar væru nánast einskis virði, það væri ekkert gagn af þessu máli, það væru mjög skiptar skoðanir um það og hægt væri að draga fram yfirlýsingar og umsagnir frá fullt af aðilum úti í samfélaginu sem hefðu einhverjar aðrar skoðanir. Á sama máta finnur maður svo, jafnundarlegt og það hljómar, að þegar málið er komið hingað inn í þingsali þá virðist einhvern veginn umræðan vera með þeim hætti að málið sé varhugavert og það eigi engan veginn við að einhverjir aðrir en þingið sjálft tjái sig eða vinni í málinu. Þá er það orðið hið versta mál að aðilar utan þingsalarins, sem hafi eitthvert umboð, stöðu eða hafi fengið tækifæri, hafi verið fengnir til að koma að þessari vinnu. Þjóðin á í raun og veru ekkert að hafa um þetta að segja. Þetta á að vera lokað og læst í sölum og vinnuherbergjum þingsins og jafnvel þar eru menn ekki tilbúnir að ræða málin af fullri alvöru. Þó eru undantekningar þar á, heiðarlegir og góðir fulltrúar minni hluta hafa komið fram með ágætisinnlegg og lagt sig mjög fram um það að fara ígrundað yfir málið. Það mætti skilja það af umræðunni sem hér var fyrr í dag að það hefði allt verið í einhverju uppnámi í því ferli sem þetta mál hefur verið í í þinginu. Ég vil segja fyrir mína parta að sú vinna sem hefur farið fram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur verið markviss og góð. Hér er um stórt og viðamikið verkefni að ræða. Málið hefur verið í mjög skýrum farvegi. Það er alveg ljóst að þegar tillögur stjórnlagaráðs komu til nefndarinnar í fyrrahaust þá var gefið mál að það yrði að fara yfir þá vinnu og að fram mundu koma ólík sjónarmið og álitaefni um ákveðna þætti í þeim tillögum. Mér datt ekki í hug, sama hversu ágæt og ítarleg vinna hefði farið fram í stjórnlagaráði, að líta svo á að það væri ekkert í tillögunum sem þyrfti ekki frekari skoðunar við, enda hafði verið bent á það af fulltrúum í stjórnlagaráði að menn hefðu haft mjög knappan tíma, menn hefðu gjarnan kosið að hafa lengri vinnutíma og betra svigrúm til að fara í gegnum öll þau stóru álitaefni. Það var einmitt metnaðarfullt af hálfu stjórnlagaráðs að horfa ekki til einhverrar takmörkunar á því hvað ráðið ætlaði að fara í gegnum heldur vildu menn hafa stjórnarskrána og allt undir í þeirri umræðu og það er birtingarmynd þeirrar tillögu sem við höfum í höndum. Það mætti stundum halda af umræðunni að menn litu svo á að við værum komin á einhvern endapunkt og það væri ekkert annað eftir en að þingmenn réttu upp hendur í þingsalnum, með eða á móti. Ég held að það sé rétt að rifja það upp fyrir þingi og þjóð að við erum í miðju kafi, á miðri leið með þetta stóra verkefni. Við erum komin með drög að frumvarpi í hendur sem eru til yfirferðar og umsagnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Nefndin hefur umboð og alla möguleika til að leita eftir áliti og umsögnum á því máli og á sama tíma og því hefur verið tekið fagnandi og menn hafa vísað í það að ýmsir aðilar hafi komið fyrir nefndina í vetur, hafi skilað þar inn umsögnum og hafi álit frá vinstri til hægri þá lýsa sömu aðilar því úr ræðupúlti á þingi að það sé ómögulegt og alls ófært að stjórnlagaráðið sjálft fái að tjá sig um þau álitaefni sem hafa komið fram í umræðunni í vetur. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að ég skil ekki þessa umræðu. Auðvitað er það hluti af því ferli sem við erum að ganga í gegnum að stjórnlagaráðið komi að umræðunni á því stigi sem við erum stödd nú, enda kom það skýrt fram í skilagrein stjórnlagaráðs til þingsins að þeir óskuðu sérstaklega eftir því að fá að koma að málinu þegar það væri í þessum farvegi og það er vísað til þess sérstaklega í nefndaráliti meiri hluta nefndarinnar. Það er nákvæmlega það sem málið var lagt upp með strax í upphafi og við erum að vinna í því ferli. Ég vek athygli á því að þegar þingsályktunartillaga Þórs Saaris og annarra ágætra þingmanna kom til umræðu í byrjun þings í október sl. fór fram ítarleg umræða í þingsal um það mál. Ég lýsti þá þeirri skoðun minni að ég væri efnislega sammála þeirri tillögu í öllum höfuðdráttum. Fyrir það fyrsta yrði að liggja alveg skýrt fyrir af hálfu þingsins hvernig við ætluðum að fara með þetta mál í framhaldinu, að tryggja yrði aðkomu þings og þjóðar í málinu alla leið. Þingið væri ekki með málið í sínum höndum til að klára það á nokkrum mánuðum. Við ættum eftir að eiga samtal við þjóðina með ýmsum hætti. Málið yrði jafnframt að vera eitt af forgangsmálum þingsins á þessum vetri og þá væntanlega á næsta þingi og næsta vetri líka. Og það yrði að fara fram opin og gegnsæ umræða. Þetta var mitt álit þegar málið kom inn í þingsal í október, þ.e. sú þingsályktunartillaga sem við erum að ræða, breytt að vísu en í öllum efnisatriðum sama tillaga og sömu lykiláherslur og voru lagðar fram í upphaflegri tillögu Þórs Saaris. Við höfum þurft að hnika til dagsetningum og öðrum smávegis útfærslum en í öllum lykilatriðum er farið fram með málið eins og menn lögðu til strax í upphafi þings, enda hefur flutningsmaður tillögunnar lýst því ítrekað yfir í dag að þessi tillaga sé honum mjög að skapi og útfærð á sama grunni og hann lagði til ásamt öðrum þingmönnum í október sl. Ég tel mikilvægt að við höfum þetta á hreinu. Umræðan í þingnefndinni í vetur hefur verið ítarleg og er eins og ég nefndi áðan á ákveðnum byrjunarreit hvað það snertir að við höfum verið að safna að okkur athugasemdum, ábendingum og umsögnum, viðhorfum. Við höfum fengið formlegar umsagnir, heimsóknir og átt samtöl. Auðvitað liggur það ljóst fyrir að fulltrúar í stjórnlagaráði hafa fylgst vakandi með þeirri umræðu. Við höfum rætt við fulltrúa stjórnlagaráðs, bæði nefndin og einstakir fulltrúar í nefndinni, og ég varð ekki var við annað en að fulltrúar í stjórnlagaráði tækju því fagnandi. Ég hef ekki orðið var við nein önnur viðbrögð af hálfu þeirra fulltrúa eftir að sú útfærsla var lögð hér fyrir í tillöguformi að stjórnlagaráðið yrði kallað saman til fundar í mars til að fara yfir þessi mál. Það má alveg finna að því að sá tími sem stjórnlagaráði eru settir, fjórir virkir dagar, sé knappur. Ég bendi á að stjórnlagaráðsfulltrúar, og ég hef fulla vitneskju um það, eru löngu farnir að búa sig undir þá vinnudaga og skipuleggja sig og viða í raun að sér öllum þeim ábendingum og athugasemdum sem hafa komið fram. Hér hefur verið talað á þann máta í umræðunni í dag að það sé alveg út í hött að stjórnlagaráð fari aftur yfir þær tillögur sem það skilaði af sér í fyrrahaust, endanlegu plaggi, eins og það sé einhver heilög ritning sem enginn megi hreyfa við eða bæta um betur. Það er þvert á móti eðlilegur farvegur að ráðið fái tækifæri til að bregðast við þeim ábendingum og athugasemdum sem hafa komið fram vegna þess að vissulega er í þeim mörgu ábendingum atriði sem rétt er að fara yfir og fá mat allra þeirra sem best til þekkja í málinu og hafa unnið með þessi gögn í lengri tíma, hvernig þeir meta þau og hvort ástæða sé til að gera þar hugsanlegar breytingar. Ég segi það fyrir mína parta að það verður mjög fróðlegt að sjá hvaða niðurstöðu stjórnarráð kemst að varðandi ýmis þau atriði. Ég ætla ekki að gefa mér neitt í þeim efnum. Ég treysti stjórnlagaráði fyllilega til að fara á yfirvegaðan og markvissan hátt yfir allt það sem hefur komið fram í umræðunni á undanförnum mánuðum og missirum. Það er einn stærsti þátturinn í þeirri vinnu sem stendur yfir varðandi stjórnarskrármálið að við erum að kalla alla þjóðina til samræðu í þessu máli. Ég vek athygli á því, eins og ég gerði í ræðustól í síðustu viku, að í skýrslu um mannréttindamál á Íslandi er sérstaklega vakin athygli á því Íslandi til hróss af hálfu frænda okkar í Noregi að vinna við stjórnarskrána sé unnin í slíku samráði við þjóðina að eftir því er tekið. Það er nákvæmlega á þeim grunni, að það vekur eftirtekt, af því að það var nefnt fyrr í umræðunni í dag að Norðmenn hefðu eytt mörgum árum í að skoða tvo til þrjá kafla í stjórnarskrá sinni - það eru ágætisvinnubrögð líka - en þeir telja ástæðu til að vekja sérstaka athygli á því að við vinnum þetta í breiðu og góðu samstarfi við þjóðina. Síðan er gert stórmál úr því að það eigi að vísa til þjóðarinnar í kosningum einhverjum hlutum sem enginn viti hverjir séu. Öll gögn og allur texti liggur skýr fyrir í þessu máli. Þetta er vinnuplagg sem við erum að vinna úr. Við ætlum að fá enn frekari vitnisburð frá þjóðinni um álit hennar og afstöðu til þessara þátta. Það er hægt að gera það með ýmsum hætti og við höfum verið að ræða það fram og til baka í nefndinni vegna þess að við gerum okkur grein fyrir að það er ekki endilega nein ein aðferð í þeim efnum. Það eru margar leiðir. Og einmitt til að hafa fjölbreytni hefur það verið rætt og nefnt af hálfu framsögumanns, hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, að annars vegar verði frumvarpið eins og það liggur fyrir eða tillagan að frumvarpinu lögð fram til að fá álit þjóðarinnar á því hvort hún sé reiðubúin og sammála því að Alþingi vinni frumvarpið áfram á þeim grunni sem þar hefur verið lagður, já eða nei, almennt, og hins vegar verði valin úr sérstök atriði sem mest hafa verið uppi á borði hjá okkur í umræðunni nú í vetur sem álitaefni. Það er búið að nefna nokkur álitaefni í umræðunni í dag, eins og málefni og stöðu forseta Íslands. Á að vera sérstakur kafli í stjórnarskrá sem snýr að fyrirkomulagi á kosningareglum eða á það að vera í sérstökum lögum? Hver á staða kirkjunnar að vera samkvæmt stjórnarskrá? Hvernig skal líta stöðu ráðherraábyrgðar í fjölskipuðu stjórnvaldi? Þannig mætti tína til fleiri atriði. Ég hef ekki orðið var við annað í þeirri umræðu sem hefur farið fram í okkar ágætu nefnd en að þeir nefndarmenn sem hafa tjáð sig, og þeir hafa flestir gert það, um þessi mál hafa verið að ræða nákvæmlega sömu fimm til átta atriðin. Það er ekki eins og 120 atriði séu undir í þessari umræðu. Nei, það eru þarna fimm til átta lykilatriði sem allir eru sammála um að skipti mestu að fá mat á og svör þjóðarinnar við, hvort hún vilji hafa þessa hluti á þennan veg eða einhvern annan. Þetta eru þau lykilverkefni sem blasa við og nú er kjörið tækifæri, það kemur upp í fangið á okkur akkúrat í miðju ferli þegar við erum að vinna með þetta frumvarp, þjóðin gengur til forsetakosninga á miðju sumri. Hefðum við getað hugsað okkur betra tækifæri vitandi það að upp undir 80% þjóðarinnar sem hefur kosningarrétt mun mæta í slíkar kosningar og við fáum tækifæri til að fá svör og viðbrögð frá stærstum hluta þjóðarinnar við þessum lykilatriðum? Kostnaður samfara þessu er algert aukaatriði vegna þess að við fáum þessar kosningar upp í hendurnar. Auðvitað nýtum við okkur það. Ég ætla ekkert að útiloka það sem kom fram í ræðu hv. þm. Birgis Ármannssonar að skoða megi aðrar leiðir - hvort það er nefnt í nefndaráliti 1. minni hluta - að menn nýti sér hugsanlega skoðanakannanir til að fá þar svör við ýmsum atriðum sem munu væntanlega koma frekar upp eða hafa verið uppi á borði hjá okkur í umræðunni. Ég held að menn eigi að nýta öll tækifæri til að fá svör við þeim hlutum sem við teljum ástæðu til, ekki útiloka eitt eða neitt í þeim efnum. Mér finnst eins og verið sé að gefa þjóðinni svo villandi mynd af því í hvaða ferli og hvernig þetta verkefni eigi að ganga fyrir sig að full ástæða sé til að árétta það að við erum með frumvarpsdrög í höndum sem er efniviður í nýja stjórnarskrá. Við erum að leita eftir umsögn þjóðarinnar og allra þeirra sem vilja tjá sig um mat á þeim hlutum sem þar eru nefndir. Á grunni þeirrar yfirferðar mun verða lagt fram á hausti komanda, byrjun næsta þings, frumvarp að stjórnarskrá sem verður í umræðu og yfirferð hjá þinginu allan næsta vetur. Menn stefna að því og það hefur legið skýrt fyrir til að þingið nái að klára og afgreiða það frumvarp á vordögum 2013. Það er ferlið sem er fram undan, 14 heilir mánuðir. Við munum nota þann tíma vel og við höfum alla burði til þess og við höfum tíma til að leita álita og umsagna þjóðarinnar í því máli eins og við höfum verið að undirbúa. Ég segi það enn og aftur að það er alveg ástæðulaus sá ótti sem mér hefur fundist hljóma úr munni einstakra þingmanna, að hér séu menn að fara eitthvað fram úr sér, hér séu óvönduð vinnubrögð, hér viti menn ekki hvert þeir séu að fara. Vegurinn er alveg skýr og breiður og við vitum alveg hvert við erum að fara og við vitum líka hvenær við ætlum að ljúka þessu verki.

Frú forseti. Ræða hv. þingmanns var ágætislýsing á því í hve ótrúlegum ógöngum við erum með þessa endurskoðun stjórnarskrárinnar. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í stöðu stjórnlagaráðs sem var kosið á Alþingi með meirihlutaatkvæðagreiðslu. Hann talar um það sem einhvers konar stjórnarskrárgjafa sem virðist í hans huga vera æðra sett en Alþingi sjálft sem fer þó með stjórnarskrárvaldið, lagasetningarvaldið um stjórnskipunarmál. Hver er staða stjórnlagaráðs í huga hv. þingmanns? Í öðru lagi spyr ég: Ætli það geti ekki verið að Norðmenn geri sér ekki grein fyrir því að kosning ráðsins hafi farið fram eftir að kjör þess hafði verið ógilt í Hæstarétti? Ekki tel ég það vera til mikillar eftirbreytni annars staðar eða tilefni til fagnaðarláta í öðrum löndum. Í þriðja lagi vil ég mjög gjarnan bera það upp við hv. þingmann - sem á sínum tíma stóð fyrir íbúakosningu í Hafnarfirði um deiliskipulag þar í bæ, og kaus þar sem kjörinn fulltrúi að taka ekki afstöðu til þess með hvaða hætti réttast væri að íbúar í Hafnarfirði kysu - hvernig hann sjái þetta gerast í sumar, ef af því verður að fram fari þjóðaratkvæðagreiðsla um drög stjórnlagaráðs eða einstaka spurningar. Ætlar enginn að bera ábyrgð á tillögunum? Eru þær ekki bornar upp af neinum, ekki einu sinni af meiri hluta stjórnskipunarnefndar? Eða ætlar hv. þingmaður að gera það sama og hann gerði í Hafnarfirði á sínum tíma að stíga til baka og segja: Þetta er úr okkar höndum, þetta er ekki mín tillaga? Það er 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar fyrirspurnir. Mér finnst þær góðar, virkilega góðar, og lykilatriði í þessu máli. Staða stjórnlagaráðsins byggist á því hvernig Alþingi ákveður hverju sinni að fela ákveðnum aðila verkefni. Alþingi kaus til stjórnlagaráðs eftir að Hæstiréttur hafði ógilt atkvæðagreiðslu sem fór fram meðal þjóðarinnar út af tæknilegum atriðum. Niðurstöður eða álit stjórnlagaráðsins eru ekkert ómerkari fyrir það. Halda menn að tillögurnar hefðu litið öðruvísi út ef skýr niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar hefði verið látin standa í stað þess að Alþingi kæmi að málinu? Þingið kom stjórnlagaráði til starfa. Eina breytingin er sú að stjórnlagaráð starfaði þá í umboði þingsins en ekki þjóðarinnar. Það þýðir að þingið hefur enn umboð og stöðu gagnvart stjórnlagaráði og með þessari tillögu er það að fela stjórnlagaráði að vinna áfram úr þeim tillögum sem voru lagðar fyrir í haust nákvæmlega eins og stjórnlagaráð hafði boðist til að gera. Það liggur fyrir að við eigum aðgang að þessum fulltrúum. Þeir eru reiðubúnir til að koma frekar að málinu og munu gera það, verði þessi tillaga samþykkt. Í öðru lagi varðandi íbúakosningar: Nákvæmlega með þeim hætti sem þá var, að bæjaryfirvöld í Hafnarfirði lögðu málið fyrir íbúana, þá taldi ég og samstarfsmenn mínir ekki rétt að við værum að veita íbúum bæjarins einhverja leiðsögn í því hvernig menn ættu að kjósa. Á sama hátt mun ég líta á hlutverk mitt hér. Þær spurningar og þau álitaefni sem munu þá væntanlega fara fyrir landsmenn í þjóðaratkvæðagreiðslu verða ekki túlkaðar eða metnar af mér sem þingmanni gagnvart þjóðinni heldur munu aðrir væntanlega sjá um það. Ég reikna með að stjórnlagaráð, sem lagði fram þessar tillögur í upphafi, verði sá aðili sem tali fyrir þeim.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að stjórnlagaráðið starfar ekki í umboði þjóðarinnar vegna þess að kosningin var ógild. Ég tel það hafa verið afar misráðið að fara á svig við niðurstöðu sex hæstaréttardómara, sem voru allir sammála um að kosningin hafi verið ógild, og skipa ráðið engu að síður. En það sem þá gerðist var einmitt það sem hv. þingmaður nefndi, þar með var stjórnlagaráðið ekki að sinna verkefni í umboði þjóðarinnar heldur einungis í umboði stjórnarmeirihlutans sem greiddi því atkvæði á þinginu með stuðningi nokkurra viðbótarþingmanna. Ég tel að það að standa að endurskoðun stjórnarskrárinnar á þennan hátt sé í raun mikil lítilsvirðing við það hlutverk sem Alþingi er falið við endurskoðun stjórnarskrárinnar samkvæmt stjórnarskránni sjálfri. Ég tel jafnframt að það sé með mestu ólíkindum ef þingmenn geta ekki einu sinni risið undir því hlutverki sínu að taka afstöðu til tillagna sem hingað berast um breytingar á stjórnarskránni. Nú á þetta sem sagt að gerast þannig að fram á að fara þjóðaratkvæðagreiðsla í sumar, sem einungis getur orðið ráðgefandi, og þeir sem að henni standa og ætla að bera erindið upp - að minnsta kosti hv. þingmaður, sjáum til hvernig verður með aðra - ætla ekki að taka afstöðu til þess hvort í þessu eru einhver skynsemi, einhver góð leiðsögn eða ekki. Þeir fría sig allri ábyrgð þannig að enginn sigri eða tapi í þessari kosningu, enginn ætlar að bera ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut. Það er eins gott að þvo hendur sínar af þessu sem allra fyrst. Sjá menn virkilega ekki hvert stefnir þegar menn 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi varðandi umboð og ekki umboð þá liggur það ljóst fyrir að Alþingi hefur alla stöðu til að ákvarða um mál eins og þessi nákvæmlega eins og þingið setur lög. Þegar þingið setur lög skiptir ekki máli hvort 63 þingmenn eru sammála um að setja lögin eða meiri hluti þingsins ákveður það gegn atkvæðum minni hluta. Lögin gilda fyrir alla landsmenn og það er alveg það sama í þessu tilfelli. Meiri hluti þingsins hefur samþykkt að setja til starfa stjórnlagaráð og stjórnlagaráð hefur fullt umboð sem slíkt eftir að þingið hefur með meiri hluta sínum falið því þetta verkefni. Varðandi vinnuferlið þá finnst mér vera uppi ákveðinn misskilningur af hálfu hv. þingmanns. Við erum að fjalla um þær tillögur að frumvarpi að stjórnarskrá sem stjórnlagaráð hefur lagt fram. Þetta eru ekki þær tillögur sem Alþingi eða þingmenn hafa lagt fram. Við erum að vinna úr þeim gögnum og þeim frumvarpsdrögum til að móta það frumvarp sem Alþingi mun fá til umræðu á hausti komanda. Við erum að vinna úr þessu vinnuplaggi og við metum það á þann veg að rétt sé að eiga gott samtal og samræðu við þjóðina um þær tillögur allar, bæði einstakar greinar og í heild sinni, áður en endanlegt frumvarp verður lagt fram til umfjöllunar og afgreiðslu á þingi á komandi hausti.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lúðvíki Geirssyni fyrir ágæta ræðu. Setjum sem svo að nú fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla samhliða forsetakosningum um þetta frumvarp, kannski með einhverjum breytingum. Eins og hv. þingmaður sagði er þetta ekki endanlegt, þetta eru einhvers konar drög að stjórnarskrá. Gefum okkur að einhver hluti kjósenda sé ósáttur við eina eða tvær greinar, t.d. greinina sem heimilar ríkisstjórninni að ganga í Evrópusambandið fyrir hönd Íslands án þess að spyrja kóng eða prest, hvorki Alþingi né þjóðina, og menn séu almennt séð á móti þessari grein en sammála öllu hinu. Vegna þess arna greiða þeir ekki atkvæði með frumvarpinu. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann: Hvað gerist ef þessi drög verða felld í þjóðaratkvæðagreiðslu? Hvað verður um málið? Er það bara dautt og ekkert gerist frekar? Hann nefndi líka hugmyndina um skoðanakönnun. Það er áhugavert og ég spyr: Er ekki miklu skynsamlegra að fara með megingreinar í skoðanakönnun, jafnvel heilu kaflana? Þá getur maður fengið að vita hversu margir eru mjög hlynntir þeim, minna hlynntir og að meðaltali hverjir eru á móti því og hverjir mikið á móti. Gefur ekki skoðanakönnun miklu betri mynd af því sem fólkið vill í þessu efni og kannski leiðsögn fyrir Alþingi fyrir framhaldið og er auk þess miklu ódýrara? Þá er spurningin: Hvað gerist ef maður fer í kosningu og telur sig vera að greiða atkvæði um stjórnarskrá Íslands? Svo kemur í ljós, ef þetta verður samþykkt, að það kemur einhver allt annar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar fyrirspurnir. Mig minnir að ég hafi nefnt það í ræðu minni áðan að einmitt það að fara með svona spurningar til kjósenda er vandasamt verk. Það þarf að undirbúa og skipuleggja vel. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur þegar leitað ráða hjá Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands sem ráðgjafa í því verki og það er mikilvægt að menn hafi góðan tíma til að undirbúa það sem liggur fyrir í þessum efnum. Þegar settur er upp valkostur eins og heil stjórnarskrá frá A til Ö þurfa þeir sem vega það og meta að horfa til þess sem þeir hafa í höndunum annars vegar og þess sem er í boði hins vegar, burt séð frá tilgreindum ágöllum sem menn kunna að horfa til í nýrri tillögu. Þess vegna skipta líka máli nákvæmlega þau atriði sem við teljum að sé mestur ágreiningur um og ástæða til að taka út sérstaklega og spyrja út í til að fá mat þjóðar á þeim atriðum sérstaklega, burt séð frá heildarfrumvarpinu. Ég tek líka undir það sem ég las út úr spurningu hv. þingmanns, það þarf ekki að spyrja allra spurninga til að fá annaðhvort já eða nei. Það er alveg hægt að hafa mælikvarða eins og í skoðanakönnun í slíkum spurningum þannig að við fáum gildismat þeirra sem svara á einstök atriði. Það mætti líka hugsa sér, og það er bara það sem ég hef velt vöngum yfir, hvort það eigi að vera í boði auð lína 

Frú forseti. Mér sýnist á öllu að hv. þingmaður sé bara á móti því skjali sem við erum að ræða hérna.  Það sem hér er verið að tala um er að þingsályktunartillaga stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar verði komin í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu sem eitt stykki stjórnarskrá. Það er ekki í boði að menn geti greitt atkvæði mikið með eða lítið með. Þetta er bara já eða nei, ertu sammála þessu plaggi eða ekki? Það er ýmislegt gott í tillögum stjórnlagaráðs og þess vegna óttast ég hreinlega að þetta verði fellt. Tillögurnar eru enn þá mjög hráar og það er hægt að gagnrýna mjög mikið vissa hluti. Ég held að það sé verr af stað farið en heima setið í því að bera þetta undir þjóðina á þessu stigi. Það væri miklu betra að gera það seinna og langbest væri að fara í almenna skoðanakönnun, fá eitthvert fyrirtæki til að framkvæma skoðanakönnun hjá sæmilega stóru úrtaki og spyrja spurninga eins og: Hvernig líst þér á þetta ákvæði, t.d. um Lögréttu? Mér finnst það mjög skynsamlegt þótt reyndar þyrfti að víkka út gildissviðið. Önnur gæti verið: Hvernig líst þér á að hafa alls konar stofnanir í stjórnarskrá, umboðsmann Alþingis, ríkisendurskoðanda, af hverju ekki Fjármálaeftirlitið gagnvart bönkunum? Ég spyr: Af hverju er það ekki í stjórnarskránni líka? Það skiptir einstaklingana ekki síður máli en ýmiss konar mannréttindi.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mikilvægt að við hv. þm. Pétur Blöndal séum samstiga í því hvernig við horfum á þetta mál. Ég hef ekki séð fyrir mér að það sé einhver skali í kosningu um stjórnarskrárfrumvarpið í heild sinni. Það finnst mér ekki koma til greina. Ég er algjörlega sammála honum í því. Ég átti ekki við það í svari mínu áðan, heldur að ekki sé hægt að svara slíku nema já eða nei. Í þeim efnum verða menn að gera upp við sig heildarmyndina af því frumvarpi sem er á borðinu versus gildandi stjórnarskrá í dag. Um atriðin um einstaka þætti sem við vildum taka út úr eins og stöðu forseta, kirkju, kosningafyrirkomulag og önnur þau atriði sem við höfum margrætt hér í dag finnst mér alveg koma til greina að hafa víðari valkosti. Það getur verið spurning um útfærslu á því hvernig nákvæmlega þau atriði líta út, en eins og ég nefndi áðan finnst mér bara rétt að þeir aðilar sem eru færastir í þessum efnum gefi okkur ráð og vinni með okkur að útfærslu. Ég ítreka það sem ég sagði í ræðu minni áðan, ég ætla ekki að útiloka það að við nýtum okkur tækifærið til að fara fram með ákveðnar skoðanakannanir þar til viðbótar. Mér finnst ófært að nýta ekki tækifærið sem kemur upp í hendurnar á okkur núna á sumri komanda með atkvæðagreiðslu þar sem 80% þjóðarinnar munu mæta í forsetakjör og við höfum tækifæri til að fá mælingu og viðhorfsmat þjóðarinnar á þessu stóra máli. 

Ég spurði að því hvað …

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar sem flutt var eftir að stjórnlagaráð skilaði tillögum sínum um málsmeðferðina. Fyrir þá sem hlýtt hafa á umræðuna í dag hlýtur það að vekja athygli að þingið er nú, þremur árum eftir að ríkisstjórnin tók við völdum, í febrúar 2009, að ræða formið á stjórnarskránni, þ.e. verklagsformið. Verið er að ræða aðferðafræði. Það er líka eðlilegt vegna þess að á Alþingi hefur ekki í þau þrjú ár sem ríkisstjórnin hefur starfað, farið fram nein alvöru efnisleg umræða um þörfina fyrir breytingar á stjórnarskránni og þá hvaða breytingar væru þar brýnastar og hvers vegna. Það er bara rætt um formið. Það er bara rætt um aðferðafræði og hér ræðum við um hvort taka eigi tillögur stjórnlagaráðsins til frekari meðferðar, senda málið aftur til stjórnlagaráðs og síðan mögulega í framhaldinu að senda þær tillögur ásamt ákveðnum spurningum í þjóðaratkvæðagreiðslu. Enn fer ekki fram nein efnisleg umræða á þinginu um stjórnarskrána sjálfa og hvaða atriði sé brýnt að taka til endurskoðunar. Það sýnir betur en nokkuð annað að þeir sem ráða för í þessari vinnu hafa gefið frá sér hið stjórnarskrárbundna hlutverk þingsins, það hlutverk sitt að taka stjórnarskrána til endurskoðunar og bera ábyrgð á þeirri vinnu. Stjórnlagaráðinu var komið á fót með atkvæðagreiðslu í þinginu þar sem meiri hluti þingmanna ákvað að hunsa niðurstöðu Hæstaréttar og kjósa þennan hóp manna í stjórnlagaráð í stað þess sem áður átti að vera stjórnlagaþing. Ég hygg að það hafi aldrei áður gerst í þingsögunni að nokkurri nefnd eða nokkru ráði hafi verið komið á fót með atkvæðagreiðslu sem jafnað verður við það sem þarna gerðist. Þá er ég ekki bara að vísa til þess hversu mjög var horft fram hjá niðurstöðu Hæstaréttar og hún algerlega hunsuð efnislega, heldur horfi ég ekki síður til þess að þetta var hrein meirihlutakosning. Ég hygg að aldrei hafi eitt einasta ráð eða nefnd verið kosin á þinginu án þess að allir þingmenn ættu þess kost að velja fulltrúa sinn. Það hefur aldrei gerst. Það er einstakt á þinginu að þegar skipa á ráð eða nefnd að ekki eigi allir þingflokkar kost á því að tilnefna fulltrúa sína. Nei, það sem gerðist var einfaldlega það að meiri hluti þingsins tók sig saman og valdi hvern einasta fulltrúa og réttlætti það síðan með því að segja að Hæstiréttur hefði í raun og veru haft rangt fyrir sér. Sú umræða hefur farið fram áður. Það er grundvallaratriði fyrir stöðu tillagna í þinginu sem við ræðum um og eins fyrir þjóðina. Ég virði það við þingmenn þegar þeir segja hreint út að stjórnlagaráðið hafi ekki starfað í umboði þjóðarinnar. Það er rétt hjá hv. þm. Lúðvík Geirssyni þegar hann segir að stjórnlagaráðið hafi að sjálfsögðu ekki starfað í umboði þjóðarinnar. Við erum að sigla inn í vormánuði ársins 2012 og enn hefur ekki farið fram að nokkru marki efnisleg umræða um breytingar á stjórnarskránni í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd eða í þingsal, þ.e. skipuleg vinna við að endurskoða einstaka kafla stjórnarskrárinnar, heldur hefur því í raun verið stýrt þannig að stjórnlagaráðstillögurnar hafa ráðið för. Það er val þeirra sem stýra nefndinni og þess meiri hluta sem þar eru að hafa þann háttinn á og hefur það leitt til þeirrar niðurstöðu að nefndin hefur fengið sérfræðinga, hvern á fætur öðrum, sem tjá sig á þann veg að þær tillögur séu efnislega ótækar sem grundvöllur að nýrri stjórnarskrá Íslands. Þá er ég að vísa til þess sem margítrekað hefur komið fram hjá helstu fræðimönnum okkar á því sviði. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að umsagnir hafi borist frá yfir 200 einstaklingum sem lýstu yfir algerum stuðningi við frumvarp stjórnlagaráðs og kröfðust þess að þjóðin fengi að kjósa um málið óbreytt sem fyrst. Samkvæmt upplýsingum úr nefndinni er hér um að ræða það sem við köllum á daglegu máli fjölpóst, þ.e. tölvupóstssendingar sem látnar eru ganga manna á milli og menn vinsamlegast beðnir um að áframsenda þær á tiltekið netfang. Það hafa sem sagt borist fjölpóstsendingar til Alþingis frá stuðningsmönnum niðurstöðu stjórnlagaráðsins og samkvæmt því sem segir í nefndaráliti meiri hlutans lýstu eitthvað í kringum 200 manns sérstökum stuðningi við niðurstöðu stjórnlagaráðs. Ég veit ekki hvort það getur talist mikið eða lítið en við vitum að á sínum tíma sýndu einungis um 30% kosningarbærra manna kosningu til stjórnlagaþings áhuga. Þess er hins vegar ekki getið, tek ég eftir, í nefndaráliti meiri hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að helstu fræðimenn okkar hafa líka komið á fund nefndarinnar og tjáð skoðun sína. Skoðun þeirra hefur samkvæmt upplýsingum mínum verið sú almennt að þetta væri svo sem ágætisvinna en gæti ekki orðið annað en innlegg eða grunnur til að vinna áfram með. Það er ekkert talað um þá skoðun færustu fræðimanna okkar. Nei, hugmyndin um stjórnlagaráð er svo mikilvæg að hún verður að fá frekari framgang og tillögur hennar verða að fá frekari úrvinnslu og hér ræðum við með hvaða hætti meiri hluti nefndarinnar kýs að láta það raungerast á komandi mánuðum. Í þeirri umræðu verður að sjálfsögðu ekki hægt að líta fram hjá því sem gerðist rétt fyrir áramótin þegar ríkisstjórnin óttaðist að hún hefði ekki lengur meirihlutastuðning á þinginu og leitaði til Hreyfingarinnar um mögulegan stuðning. Þar vísa ég til ummæla sem þingmenn Hreyfingarinnar hafa látið hafa eftir sér um að það hafi beinlínis verið á þeim forsendum sem viðræður við Hreyfinguna hafi farið fram. Eftir að þeim viðræðum lauk virtist færast ró yfir hæstv. forustu ríkisstjórnarinnar, Steingrím J. Sigfússon og Jóhönnu Sigurðardóttur, að minnsta kosti treystu þau sér til að gera breytingar á ríkisstjórninni og fækka um tvo ráðherra án þess að hafa af því of miklar áhyggjur, væntanlega vegna þess að þau hafa þá haft í hendi sér loforð um stuðning frá þingmönnum Hreyfingarinnar, yfirlýsingu um að Hreyfingin mundi verja ríkisstjórnina vantrausti ef á reyndi. En gegn því hefur forusta ríkisstjórnarinnar lofað því að þetta mál fengi framgang vegna þess að 1. flutningsmaður málsins sem við ræðum nú var hv. þm. Þór Saari, það var borið uppi af hv. þingmönnum Hreyfingarinnar. Ég vil láta þess getið í þessari umræðu að Sjálfstæðisflokkurinn hefur kallað eftir því allt frá vormánuðum ársins 2009 að fullt samráð allra flokka færi fram um þörfina fyrir breytingar á stjórnarskránni og efnislega um einstakar breytingarhugmyndir. Við því hefur aldrei verið orðið. Það byrjaði á því að á vormánuðum 2009 tefldu stjórnarflokkarnir, sem þá nutu stuðnings Framsóknarflokksins, fram sínum eigin hugmyndum að breytingum á stjórnarskránni án að svo mikið sem ræða við Sjálfstæðisflokkinn. Það var þá í fyrsta skipti í lýðveldissögunni sem ríkisstjórn tefldi fram breytingartillögum á stjórnarskrána án þess að nokkurt einasta samráð eða samtal hefði átt sér stað við aðra flokka. Það var forsmekkurinn að því sem síðar kom. Þær hugmyndir sem ríkisstjórnarflokkarnir tefldu fram með stuðningi Framsóknarflokksins á vorþinginu 2009 náðu ekki fram að ganga, eftir langar umræður í þinginu dagaði þær tillögur uppi en síðan tók við hugmyndin um ráðgefandi stjórnlagaþing. Það endaði með hæstaréttardómi um ógildingu kosningarinnar. Þá var farið út í það að kjósa ráðið sérstaklega og í millitíðinni hafa liðið þrjú heil ár. Þrjú heil ár hafa farið forgörðum bara við að efna til samstöðu um að gera breytingar á stjórnarskránni. Þetta er allt með þvílíkum ólíkindum, frú forseti, verklagið og firringin sem virðist vera hér til staðar að maður stendur hálforðlaus frammi fyrir þessu rugli. Maður stendur hreinlega frammi fyrir því að meiri hluti þingsins virðist ætla að leggja fyrir þjóðina drög að nýrri stjórnarskrá sem koma frá nefnd sem meiri hlutinn einn kaus. Það á að fara með drög að nýrri stjórnarskrá fyrir þjóðina, drög sem færustu sérfræðingar okkar hafa sagt að séu algerlega ófullburða og ekki tæk í þjóðaratkvæðagreiðslu og það sem meira er, það ætlar enginn að taka ábyrgð á niðurstöðunni. Ef kosning fer þannig að lítill stuðningur er við hugmyndir stjórnlagaráðsins þá skiptir það engu máli. Ef mikill stuðningur er við niðurstöðu stjórnlagaráðsins liggur ekki heldur fyrir hvaða þýðingu það hefur. Jú, sagt er að það verði ráðgefandi og svo ætlar þessi sami meiri hluti að taka nokkrar vikur í kjölfar atkvæðagreiðslunnar og smella saman nýrri stjórnarskrá eða frumvarpi að nýrri stjórnarskrá á nokkrum vikum vegna þess að okkur er kynnt að nýtt frumvarp til stjórnarskrár komi fram á haustmánuðum. Lagastofnun Háskóla Íslands, sem fengin hefur verið til ráðgjafar í þessum málum, hefur tjáð stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis að ef vel ætti að vera þyrfti hún um það bil eitt ár til að undirbúa vandlega frumvarp að nýrri stjórnarskrá.  Ég verð að segja að allt þetta verklag, allur þessi aðdragandi að því að við ræðum þetta í dag er til skammar. Þetta er til skammar fyrir þá sem að þessu standa. Það er til skammar fyrir ríkisstjórnina og það er til skammar fyrir meiri hlutann á þinginu. Allt ferlið er fullkomin niðurlæging fyrir Alþingi, hvernig haldið er á þessu mikilvæga máli, stjórnarskránni sjálfri, grundvallarlögunum í landinu, hvernig niðurstaða Hæstaréttar hefur verið hunsuð. Það er til háborinnar skammar og þeir ættu að skammast sín sem tefla málinu fram með þessum hætti. Þess er ekki að vænta að tillögum sem spretta úr þeim jarðvegi, þeim glundroða sem við horfum upp á, verði vel tekið af þjóðinni þegar sjálf grundvallarlögin, stjórnarskráin, eru undir. Ég lét þau orð falla þegar atkvæði voru greidd um kosningu stjórnlagaráðs á sínum tíma að ég bæri þá von í brjósti að eitthvað jákvætt kæmi út úr því starfi þótt ég væri ósammála aðferðafræðinni og með því hugarfari tók ég við tillögum stjórnlagaráðs í þinginu. Ég tók tillögunum með jákvæðu hugarfari og hugsaði með mér: Gott og vel. Þetta er innlegg. Hér býr mikil vinna að baki. Þetta er mikilvægt innlegg inn í umræðuna um breytingar á stjórnarskránni og mörgu af því er ég mjög ósammála, en þetta er innlegg, það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Að baki liggur mikil vinna sem bera á virðingu fyrir. En í huga mínum var hins vegar alveg kristaltært að þetta væri ekki meira en innlegg í umræðuna. Nú hafa menn kosið að gera þetta að hinum heilaga sannleik, að hinni miklu leiðsögn um hvernig standa skuli að frekari breytingum á stjórnarskránni. Nú vill stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að tillögur stjórnlagaráðs verði leiðsögn um það hvernig stjórnarskránni skuli breytt. Góð ráð okkar færustu sérfræðinga eru algerlega hunsuð, ábendingar um að málið gangi ekki upp eru allar saman hunsaðar og enginn ætlar að taka ábyrgð á neinu. Ég vek athygli á því að enn hefur engin einasta umræða farið fram á þinginu um stjórnarskrána sjálfa og hinar efnislegu breytingar sem menn kalla eftir. Ekki hefur farið einn dagur í það á þeim þremur árum frá því að kosningar fóru fram árið 2009. En að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrána er alveg sjálfsagt, segja menn. Bara að skella sér í þjóðaratkvæðagreiðslu. Sleppum umræðunum um stjórnarskrána, fáum hana bara frá meirihlutanefnd Alþingis þar sem ekki allir flokkar eiga fulltrúa, fyrstu nefndinni í sögu Alþingis sem kosin er með þeim smánarlega hætti, og skellum þessu bara í þjóðaratkvæðagreiðslu og sjáum svo hvað verður. Það er til skammar.

Frú forseti. Það er naumast að það liggur illa á Sjálfstæðisflokknum í dag. Mér fannst það vart sæmandi af formanni flokks með svo glæsta sögu og svo sannarlega hefur komið að stjórnarskrármálum með jákvæðum hætti að taka til orða eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson gerði. Hann forsómaði allt sem gert var. Að vísu sá hann að sér undir lokin og sagði að það væri mikilvægt innlegg. Það er ekki svo að þessi stjórnarskrárdrög hafi dottið af himnum ofan. Byrjum á því að skoða upphaf þessa máls. Haldinn var þjóðfundur þar sem menn ræddu hugmyndir sem síðan ætti að vinna úr. Hver átti hugmyndina að þeim þjóðfundi? Ég man ekki betur en það hafi verið formaður Sjálfstæðisflokksins, Bjarni Benediktsson, sem átti hana. Þær hugmyndir voru síðan unnar betur af því sem hv. þm. Bjarni Benediktsson greinilega hefur vegið á sínum pundara og komist að að er léttvægt fólk. En það er samt sem áður fólk sem er prófessorar í stjórnarskrárfræðum, prófessorar við Háskóla Íslands, fólk sem hefur getið sér afburðaorð fyrir þekkingu sína og getu. Hv. þingmaður talar eins og afurðir þess og hugmyndir, sem hann þekkir mætavel eins og ég af vinnu minni og hans með sumum þessara manna, skipti engu máli. Í kjölfarið er síðan unnið af stórum hópi fólks, stjórnlagaráðinu, sem er fulltrúar ólíkra þjóðfélagsafla og þjóðfélagshópa og ólíkra svæða á landinu og út úr því kemur þessi vinna, þessi afurð sem hv. þingmaður, formaður stærsta stjórnmálaflokksins í landinu, vill bara kasta út í hafsauga, talar af óvirðingu og nánast fyrirlitningu um þetta fólk með þeim hætti sem sæmir ekki, hvorki þingmanni og alls ekki formanni stjórnmálaflokks hvað þá manni sem kallar til þess að verða leiðtogi þjóðarinnar. Svona tala menn einfaldlega ekki. 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra fer frekar létt með það að halla réttu máli og sérstaklega þegar hann á í vök að verjast málefnalega. Hann veit sem er að tillögum stjórnlaganefndar var snúið á hvolf af stjórnlagaráðinu. Hann veit sem er að stjórnlaganefndarmenn hafa ekki gert tillögur stjórnlagaráðsins að sínum. Hann veit sem er að ég tilgreindi engan úr stjórnlagaráðinu og nefndi að ég bæri ekki traust til hans, og ég talaði aldrei um að ég bæri ekki traust til stjórnlagaráðsins sem slíks. Það sem ég gerði athugasemdir við hér, og þetta hefði hæstv. ráðherra athugað ef hann hefði lagt við hlustir þegar ég flutti mál mitt áðan, var málsmeðferð Alþingis. Það er hún sem er til skammar og ég veit að hæstv. ráðherra er með slæma samvisku í þessu máli. Það getur bara ekki annað verið vegna þess að ég hef reynslu af því að vinna með hæstv. ráðherra að endurskoðun stjórnarskrárinnar þar sem faglega var staðið að málum í stjórnarskrárnefndinni, þar sem menn fóru af yfirvegun með okkar færasta fólki yfir hvern kaflann á fætur öðrum en vörpuðu ekki frá sér ábyrgðinni, vörpuðu ekki frá sér öllu verkefninu eins og hér er verið að gera. Finnst hæstv. ráðherra boðlegt að þingið sé nú að fara að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfa stjórnarskrána og leggja fyrir þjóðina drög að heilli stjórnarskrá án þess að hafi farið einn dagur í efnislega umræðu um málið í þinginu, um málið sjálft?  
            

Ég vil biðja hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð.

Frú forseti. Ég ætla að spara mér það að reiðast, en tóku menn eftir því að hv. þingmaður hóf mál sitt á því að segja að sá ráðherra sem hér stendur ætti létt með að halla réttu máli? Er það reynsla hv. þingmanns að ég gangi hér ljúgandi að honum dag hvern eða einhvern tíma?  Frú forseti. Við skulum bara segja hlutina eins og þeir eru. Það er einfaldlega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn má ekki til þess vita að þessari stjórnarskrá verði breytt með þeim hætti sem fyrir liggur vegna þess að þar er að finna atriði og ákvæði sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur allt sitt líf barist gegn. Það er einfaldlega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki þjóðaratkvæðagreiðslur. Hann er á móti þeim og hann vill ekki slík ákvæði inn í stjórnarskrána. Sjálfstæðisflokkurinn sem alltaf hefur barist fyrir sérhagsmunum, ekki síst þeirra sem er að finna innan sjávarútvegsins, er á móti því að í stjórnarskrána sé tekið upp auðlindaákvæði. Það er málið. Það er þess vegna sem hv. þingmaður og formaður Sjálfstæðisflokksins lítillækkar sjálfan sig með orðbragði af þessu tagi. Hann er að grípa til varna fyrir sérhagsmunina og ekki í fyrsta skipti. Við skulum bara horfast í augu við það. Það sem Sjálfstæðisflokkurinn er að búa sig undir hér er langvarandi málþóf í þágu sérhagsmuna. Það er það sem veldur því að formaður Sjálfstæðisflokksins talar með þessum hætti og leyfir sér að segja, þegar menn vilja eiga við hann orðastað, að þeir eigi létt með að halla réttu máli. Kann hv. þingmaður ekki að skammast sín?

Ég bið hv. þingmenn um að stilla orð sín.


            

Frú forseti. Hæstv. ráðherra verður bara að vera pirraður út í sjálfan sig vegna þess að fyrri ræða hans var ein samfelld buna af rangindum í minn garð, samfelld buna, og hann verður að þola að það sé leiðrétt. Ef hann ætlar að pirrast út í einhvern verður hann að pirrast út í sjálfan sig. Mér var gefið það að sök að lítilsvirða stjórnlagaráðið. Ræða mín snerist einfaldlega um það hver staða ráðsins er, kosið af meiri hluta þingmanna á Alþingi. Fyrsta ráðið, fyrsta nefndin í lýðveldissögunni sem komið er á fót með hreinni meirihlutakosningu á Alþingi. Það hefur aldrei gerst að nefnd eða ráð væri skipað af Alþingi án þess að allir flokkar ættu sína fulltrúa. Það hefur aldrei gerst, aldrei. Finnist mönnum það léttvæg ábending verða menn bara að eiga það við sig, en það segir þá meira um viðkomandi þingmenn og ráðherra en um þann sem á þetta bendir. Ég er þeirrar skoðunar að þingið hafi ríkum skyldum að gegna við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað kallað eftir þverpólitísku samráði um mikilvægustu þætti þess máls, um alla þá þætti sem hv. þingmaður nefndi og sagði að Sjálfstæðisflokkurinn vildi ekki ræða. Hæstv. ráðherra veit betur. Sjálfstæðisflokkurinn hefur til að mynda lagt fram sitt eigið frumvarp um auðlindaákvæði í stjórnarskránni og bara til að taka af allan vafa og ég hef gert það áður, það er enginn ágreiningur við Sjálfstæðisflokkinn um auðlindaákvæði í stjórnarskránni. Að sjálfsögðu þarf hins vegar að ræða hvernig það verður útfært. Þessi ræða er ekki til vitnis um annað en að það þjónar hagsmunum stjórnarflokkanna að efna til ágreinings í þessu máli. Þetta sýnir að þeir vilja halda málinu í ágreiningi en síðast 

Frú forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu sem á að skipuleggja það ferli hvernig unnið verður úr tillögum stjórnlagaráðs sem setti fram heilmiklar tillögur í langri skýrslu. Ótrúlega lítil umræða hefur farið fram um þetta. Það fór fram ein umræða um þingsályktunartillöguna. Þar höfðum við tvöfaldan tíma, ég fékk að tala í 30 mínútur um skjal sem var um 226 síður og er með ótal köflum og málsgreinum, um 380 málsgreinum. Þetta átti ég að ræða á 30 mínútum. Mér tókst reyndar að smygla mér inn í andsvör og bætti við 24 mínútum. En þetta er ekki nokkur einasta umræða um stjórnarskrá Íslands. Þetta er það sem hv. alþingismenn hafa fengið að ræða málið og leiddi til þess að ég sá mig knúinn til að skrifa umsögn til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem er að fjalla um málið til að koma sjónarmiðum mínum á framfæri. Ég held að það sé ekki mjög oft, frú forseti, að hv. þingmenn skrifa umsagnir um mál til nefnda. Það er vegna þess að það er bara ein umræða og þetta er allt sem við getum sagt um þetta, ég get bara talað í 54 mínútur. Allt ferlið er mjög vandræðalegt, eiginlega dapurlegt. Ég ber mikla virðingu fyrir stjórnarskránni. Þetta er grundvallarplagg og mér finnst að einungis eigi að breyta því að vel yfirveguðu máli, og breytingar eigi að vera mjög fátíðar. Ég ber mikla virðingu fyrir þessu og ég vil að þetta sé rætt alveg í hörgul, hvert einasta orð vegið og metið í stjórnarskrárdrögum. Það hefur ekki verið gert. Ég ætla ekki að fara í gegnum allan vandræðaganginn með kosningu stjórnlagaþingsins, sem var ógild. Hér kemur líka fram að þetta er í fyrsta skipti sem skipað er ráð á vegum Alþingis án þess að allir flokkar fái fulltrúa þannig að allur gangur málsins er vandræðalegur. Meira að segja nú þegar meiri hluti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar kemur með tillögu um hvernig ferlið eigi að vera - einhverjar þjóðaratkvæðagreiðslur og slíkt - breytir nefndin þingsályktunartillögu sem lá fyrir í staðinn fyrir að flytja þingsályktunartillögu sjálf. Þau gerbreyta henni, leggja fram allt aðra og nýja þingsályktunartillögu, þannig að ferlið er áfram jafndapurlegt. Þessi breytta þingsályktunartillaga, sem við ræðum núna, er á gráu svæði, eins og við ræddum fyrr í dag. Það er dapurlegt að verða vitni að þessum vandræðagangi við allt ferlið, alveg frá byrjun til enda. Ég ætla ekki að ræða það að þátttakan var mjög lítil í kosningum til stjórnlagaþings en einungis 34% kjósenda tóku þátt í þeim. Það er mjög lítið á íslenskan mælikvarða þar sem kosningaþátttaka er yfirleitt mjög mikil, 70–80%. Það ætti að gefa mönnum ákveðið merki um að eitthvað sé að. Fyrir utan það að kosningin var svo flókin að ég hugsa að það séu ekki margir Íslendingar sem gætu útskýrt fyrir mér af hverju þessi fékk kosningu en ekki einhver annar. Ég mætti á kjörstað en þegar maður þarf að kjósa á milli 500 manna er farið að sjóða á hausnum á manni. Ég reyndi að kynna mér 100 frambjóðendur en komst ekki yfir að fá mynd af skoðunum þeirra í stjórnarskrármálum. Ég náði ekki að afla mér upplýsinga um það þannig að ég kaus eiginlega alveg blint. Ég hefði allt eins getað kosið eftir úllen dúllen doff aðferðinni í þeirri kosningu. Ferlið er allt mjög dapurlegt. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að yfir 200 umsagnir hafi borist þar sem mælt hafi verið með frumvarpinu. Það er ekkert talað um annað. Ekkert er talað um alla þá gesti sem komu og voru ekki alveg eins hrifnir en sérstaklega tekið fram að umsagnir hafi meðal annars borist frá meira en 200 einstaklingum sem lýstu yfir algerum stuðningi við frumvarp stjórnlagaráðs og kröfðust þess að þjóðin fengi að kjósa um málið óbreytt sem allra fyrst. Mér þætti gaman að ræða við þetta fólk og ég skora á nefndina að kalla það fyrir, ekki kannski alla, það væri kannski fullmikið, en að kalla fyrir einhverja af þessum umsagnaraðilum og spyrja þá út í stjórnarskrána. Hvað finnst ykkur til dæmis um Lögréttu? Það þarf að vita hvort menn hafa yfirleitt lesið plaggið. Lögrétta er alveg ljómandi skemmtilegt fyrirbæri í þessum drögum - það er mjög margt í þessu skemmtilegt - nema það að Lögrétta á að vera sérstofnun og Alþingi á að kjósa þá menn sem þar sitja. Og hvað á Lögrétta að gera? Það eina sem hún á að gera er að tékka af frumvörp frá Alþingi, samkvæmt beiðni þingmanna. Búin er til heil stofnun til þess eins og Alþingi kýs þá sem þar starfa. Hvernig í ósköpunum getur slík stofnun farið í gegnum frumvörp frá Alþingi? Ég er búinn að senda umsögn til nefndarinnar sem ég vona að verði skoðuð þó að menn skoði yfirleitt ekkert efnislega. Þar lagði ég til að Lögrétta væri ekkert annað en fullskipaður Hæstiréttur, að fullskipaður Hæstiréttur myndaði Lögréttu. Ég lagði líka til að Lögrétta gerði sitthvað fleira. Þegar upp kæmi ágreiningur í dómsmáli, þ.e. ef eitthvert ákvæði í lögum rækist á við stjórnarskrá, yrði hægt að vísa því til Lögréttu, hún yrði þá stjórnlagadómstóll. Þetta finnst mér fín umræða, frú forseti, og þyrfti að skoða kosti þess og galla. Með þessum hætti yrði Lögrétta eins konar stjórnlagadómstóll þegar um væri að ræða ágreining milli laga og stjórnarskrár. Það gæti orðið mjög sniðug lausn og tiltölulega ódýr þar sem Hæstiréttur er þegar að störfum. Gaman væri að spyrja það fólk sem vill fá drögin óbreytt í gegn út í atriði af þessum toga, hvort ekki væri ráð að breyta drögunum pínulítið og gera Lögréttu að virkilega góðu tæki, stofnun sem gæti tekið á vandamálum sem snúa að einstaklingum sem varða það hvort ákveðin lög brjóta gegn stjórnarskrá, eins og hæstaréttardómurinn um daginn fjallaði til dæmis um. Þá hefði Lögrétta tekið þann enda af dæminu, það sem braut stjórnarskrána. Ef lög brjóta stjórnarskrá þá geri ég ráð fyrir að þau falli bara úr gildi eftir að Lögrétta hefur fjallað um þau, þá falli þau ákvæði bara úr gildi. Það hefði verið miklu hreinlegra og gáfulegra í sambandi við þá dóma sem fallið hafa. Hæstiréttur hefur nokkrum sinnum fellt þann dóm að framkvæmd laga eða lagaákvæði brjóti stjórnarskrá og í slíkum tilvikum gæti Lögrétta dæmt ákvæðið ógilt þannig að viðkomandi ákvæði féllu úr gildi. Umræða í þessa veru er mun skynsamlegri en að vera að tala um að 200 manns hafi sent umsögn í fjölpósti og sagst styðja drögin. Það er fráleitt að meiri hlutinn skuli nota þá staðreynd sem rök fyrir því að málið sé ljómandi gott og eigi að fara óbreytt í þjóðaratkvæðagreiðslu og helst eigi að samþykkja það óbreytt. Þar sem lítið hefur verið rætt efnislega um þessa tillögu stjórnlagaráðs að frumvarpi ætla ég að leyfa mér að gera það, frú forseti, þó að við séum hér að ræða ferlið. Ferlið er á þann veg að nú fer málið í þjóðaratkvæðagreiðslu og bæta á við einhverjum spurningum, einhvers konar skoðanakönnun. Enginn hefur rætt um það hvað gerist ef tillögunni verður hafnað. Er þá bara öll vinnan fyrir bí? Það þætti mér mjög miður, frú forseti, vegna þess að ég tel mjög margt í þessum tillögum stjórnlagaráðs gott, mjög margt sem þarf að skoða. Það er mjög neikvætt ef það er rétt sem sumir hafa ýjað að, að verið sé að kaupa Hreyfinguna til fylgis við ríkisstjórnina og þess vegna sé málið keyrt í gegn með þessu hraði. Ég ætla að vona að það leiði ekki til þess að þjóðin felli þetta í kosningu og öll vinnan verði þá til einskis. Það væri mjög neikvætt. Þetta er alveg stórhættulegt ferli sem við erum að fara út í, og sumir kunna að túlka það á þann veg. Það getur ýmislegt gerst í þjóðaratkvæðagreiðslu af þessum toga. Í fyrsta lagi getur verið að einungis 10% kjósenda nenni að greiða atkvæði um málið. Það getur vel verið að fólk mæti á staðinn til að kjósa forseta en það sé aðalatriðið og fólk láti sig þjóðaratkvæðagreiðsluna litlu varða. Hvað þýðir það ef 10% greiða atkvæði og 6% samþykkja? Hvaða skilaboð eru það? Hvað gerist ef lítill meiri hluti samþykkir þessi drög? Hvað þýðir það eiginlega? Og hvað á að gera við slíka niðurstöðu? Hvað skyldi hinn venjulegi Íslendingur, hinn venjulegi kjósandi, halda? Hann fer á kjörstað, greiðir atkvæði um stjórnarskrána sína og svo kemur Alþingi um haustið og gerbreytir henni, tekur ýmislegt út og setur annað inn o.s.frv. Það sem fólk greiddi atkvæði um er þá kannski hvergi til staðar. Það kemur allt annar ungi út úr egginu en kjósandinn átti von á. Það kemur risaeðla þegar von var á fallegum hænuunga eða erni, eftir atvikum, eftir því hvernig menn líta á þetta. Þetta er allt að því hættulegt ferli. Og fram að þessu hefur allt við þetta ferli verið vandræðalegt og slæmt. Hvert ætti að vera meginmarkmið þess sem tekur að sér að semja stjórnarskrá, frú forseti? Það er að þjóðin skilji stjórnarskrána sína, að ekki þurfi her af lögfræðingum til að túlka hana svo að þjóðin skilji. Hvað þýðir 26. gr.? Það á ekki að þurfa 10 eða 20 síðna skýrslur lögfræðinga um það hvað 26. gr. þýði. Stjórnarskrána á að skrifa á tungumáli sem 80% þjóðarinnar skilur hana án aðstoðar, geti bara lesið hana og skilið, að ekki þurfi að túlka það sem þar stendur á einn veg eða annan og enginn minnsti vafi sé um merkinguna. Þau drög sem við ræðum hér byggja ekki á þessu markmiði. Þar eru mjög flóknar tillögur, heilu kosningareglurnar eru settar inn í stjórnarskrá, alger útfærsluatriði í praxís - þetta á ekki að standa í stjórnarskrá, frú forseti, alls ekki. Það þarf líka að ræða það hvað gerist þegar menn breyta stjórnarskrá. Hvað gerist þegar einu orði í einu ákvæði í stjórnarskrá er breytt? Allir hæstaréttardómar sem hafa vísað í og fjallað um það umrædda ákvæði hafa þá ekkert gildi. Lagaóvissan verður mjög mikil þar til dómstólar og þá Hæstiréttur - og ef þetta verður samþykkt þá Lögrétta - er búinn að segja hvað þetta þýði í raun í mörgum mismunandi praktískum málum. Þetta er sérstaklega varasamt fyrir þá þjóðfélagshópa sem þurfa mest á stjórnarskránni að halda. Hverjir skyldu það nú vera? Það eru þeir veikari í þjóðfélaginu. Það eru öryrkjar, það eru aldraðir og það er alls konar fólk sem þarf á aðstoð að halda. Ef við breytum einu ákvæði fer allt á hreyfingu og mikil óvissa skapast. Auðvitað látum við það ekki stöðva okkur í því að búa til nýja stjórnarskrá, en menn þurfa að vera meðvitaðir um þetta. Þeim mun fleiri ákvæðum sem við breytum því meiri réttaróvissa myndast. Þá vita menn ekkert. Er úrskurðurinn um mál hæstv. umhverfisráðherra ekki lengur í gildi af því að búið er að breyta ákvæðinu? Hæstiréttur felldi þann dóm að það sem hæstv. umhverfisráðherra gerði hefði verið stjórnarskrárbrot, er það þá allt í einu ekki lengur í gildi? Allt það sem menn hafa vitað hingað til verður fallið úr gildi þegar menn breyta stjórnarskránni í heilu lagi. Þetta þarf náttúrlega að ræða ítarlega og veita Hæstarétti, og Lögréttu ef það yrði samþykkt, leiðsögn um hvað þessar breyttu greinar þýða. Svo er ein ónáttúra í þessum drögum öllum, og ég verð að kalla það ónáttúru. Það er til dæmis ákvæðið: „Öllum börnum skal tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst.“ Allt í lagi. Hver tryggir? Ekki stjórnarskráin. Hver tryggir? Alþingi þarf væntanlega að setja lög, maður ályktar sem svo að Alþingi þurfi að setja lög sem tryggja rétt barna til umönnunar og velferðar. Ég er búinn að fara í gegnum þetta allt saman og það eru 86 málsgreinar þar sem forsenda stjórnarskrárákvæðisins er lagasetning, þ.e. búið er að flytja vald stjórnarskrárinnar yfir til Alþingis, það er búið að fletja það út. Þetta er stórhættulegt. Í stjórnarskránni á bara að standa: Börn eiga rétt á umönnun og framfærslu. Þá geta allir vitað það. Þá geta dómstólar dæmt þó að Alþingi geri ekki neitt og þó að Alþingi geri eitthvað annað. En ef það þarf lagasetningu þá fara lögin allt í einu að móta stjórnarskrána. Þá er búið að flytja valdið frá stjórnarskránni yfir til þingsins og svo semur þingið lög og þar eru reglugerðarheimildir. Þá er búið að flytja valdið áfram til embættismanna. Þetta er mjög hættuleg þróun og það eru 86 greinar og ég er búinn að gera tillögur um að breyta hverri einustu í þá veru að aðstoðar löggjafans sé ekki þörf við það að túlka stjórnarskrána. En samtals eru 383 málsgreinar og fyrirsagnir í þessum texta frá stjórnlagaráði. Ég ætla ekki að fara í nein fínheit eins og þau hvernig maður ávarpar þann sem á að tryggja mannréttindi, hvort það er maður, manneskja, einstaklingur. Í þýsku er mjög gott orð sem er Mensch: Die Würde des Menschen ist unantastbar - ég held að það hljóði einhvern veginn þannig, þetta er eftir minni. Allir Þjóðverjar vita hvað Mensch er en manneskja er leiðinlegt orð, við gætum notað það, en þetta þarf nefndin að mínu mati að ræða. Hvernig ætlum við að ávarpa hópinn? Stjórnlagaráðið er með þetta á alla vegu. Það talar um íbúa, borgara - þeir segja líka við, sem er ágætt, mjög fínt - þá, engan, alla, menn, almenning. Þeir ávarpa hópinn sem stjórnarskráin gildir fyrir á mismunandi vegu. En það virðist vera, ef maður les texta stjórnlagaráðs nákvæmlega, að í raun eigi stjórnarskráin að gilda fyrir fólk með íslenskt vegabréf, ríkisfang. Það er líka atriði sem þyrfti að ræða. Þegar við förum til útlanda, held ég þá á mannréttindum mínum í vegabréfinu? Nýtur útlendingur sem kemur til Íslands ekki mannréttinda o.s.frv.? Þetta þarf að ræða og mér finnst tilvísanirnar í tillögum stjórnlagaráðs vera út og suður. Þetta er ekki sami hópurinn sem verið er að tala við. Svo er það forsetinn, ég vildi gjarnan að menn ræddu það hvort við viljum hafa forseta yfirleitt. Ég hef nokkrum sinnum lagt fram frumvarp um að afnema það embætti. Nú hef ég ekki meiri tíma, frú forseti, til að ræða þetta mikla mál. Ég þarf að ræða það efnislega þó að við séum í raun að ræða ferlið. Ég er að stelast til þess af því að það fer engin efnisleg umræða fram en þetta ferli er, í einu orði sagt, vandræðalegt.

Frú forseti. Ekki eru spöruð stóru orðin um þetta ferli til breytingar á stjórnarskrá. Það er til dæmis kallað vandræðalegt og varð lokaorð hv. þm. Péturs Blöndals í ræðu hans áðan. Það er kannski ekki stærsta orðið sem notað hefur verið, ferlið hefur verið kallað ótækt og þar fram eftir götunum, væri til vitnis um ótæk vinnubrögð og allt það. Mér finnst það alls ekki. Mér finnst allt þetta ferli vera til vitnis um mjög falleg, heiðarleg, nútímaleg og flott vinnubrögð. Mér fannst vera ákall um slík vinnubrögð í kjölfar hrunsins, ekki bara í kjölfar hrunsins heldur líka í raun og veru allan lýðveldistímann vegna þess að Íslendingar hafa aldrei sett sér eigin stjórnarskrá. Hún hefur ekki verið skrifuð beinlínis af íslensku þjóðinni og það hefur verið á margan hátt bagalegt. Það hefur meðal annars leitt til þess að allan lýðveldistímann höfum við haft mjög óskýra umgjörð í kringum auðlindanýtingu á Íslandi. Vaðið hefur verið áfram í íslensku samfélagi um áratugi með jafnvel einhverja sérhagsmuni að leiðarljósi þegar kemur að því að nýta auðlindir og ýmis nýting auðlinda á Íslandi fer fram í mjög óljósum ramma, meðal annars vegna þess að það hefur ekki verið skýrt í stjórnarskrá. Menn skulu ekki halda að raddir um að skýra þetta í stjórnarskrá hafi bara kviknað eftir að Ísland hrundi efnahagslega. Til dæmis var gríðarleg deila í þessum sal árið 2006 um auðlindaákvæðið í stjórnarskrá þar sem á tókust hefðbundin öfl í þessum efnum. Ákall um að stjórnarskráin skýri rammann um auðlindanýtingu á sér áratugalangar rætur í íslensku samfélagi. Lengi hefur verið ákall um að stjórnarskráin sé framsæknari í mannréttindamálum og gert var átak í því 1995–1996. En mjög athyglisvert er að stjórnlagaráð og þjóðfundur gerðu það líka að miklu umtalsefni að stíga þyrfti stór skref í mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Og þrátt fyrir að endurskoðun hafi farið fram á vegum Alþingis sýnir þessi vinna að þörf er á stórum skrefum. Það hefur líka verið þörf á því allan lýðveldistímann að skýra betur mörkin milli valdastofnana á Íslandi, milli þingsins og framkvæmdarvaldsins, milli framkvæmdarvalds og forseta. Það hefur alltaf verið óljóst. Og það var eitt sem menn töluðu um í eftirleik hrunsins að samfélagið hefði í aðdraganda hrunsins borið þess mjög merki að mörkin milli framkvæmdarvalds og þings væru ekki skýr. Eitt af því sem ég er ánægðastur með í tillögunni að nýrri stjórnarskrá er þessi skýrleiki sem mér finnst vera gegnumgangandi í skjalinu, að aukin áhersla er á þingræði, t.d. á kostnað valda forsetans. Þetta sjá menn kannski ekki strax, til dæmis hélt forseti Íslands öðru fram í þessum ræðustól og mér finnst hann einfaldlega hafa rangt fyrir sér. Mér finnst það vera rauður þráður og ágætlega útskýrt hjá stjórnlagaráði að mörkin verði skýrari. Meiri áhersla er lögð á þingræðið í þeirri stjórnarskrá sem gerð er tillaga um og eins eru valdmörkin milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds miklu skýrari. Það sem ég er að reyna að draga fram í þessu er - stundum er sagt í umræðunni að hrunið hafi ekki orðið út af stjórnarskránni og gefið er í skyn að við séum að breyta stjórnarskránni bara einhvern veginn út af efnahagshruninu, hruni þriggja banka og svoleiðis, en það er ekki þannig. Sú krafa um að skrifa okkur stjórnarskrá hefur verið mjög rík allan lýðveldistímann og þessari stofnun hér hefur ekki tekist það þrátt fyrir margar tilraunir. Stjórnlaganefndir hafa starfað í áratugi en litlu skilað þannig að við þurfum líka að setja þetta í það samhengi. Hugmyndin að stjórnlagaþingi sem kviknaði meðal þáverandi þingmanna Framsóknarflokksins var sett fram fyrir hrun og þar af leiðandi ekki í neinu samhengi við það heldur í samhengi við auðlindamál eins og ég nefndi áðan. Þetta er því langur aðdragandi. Við skulum sleppa því að halda því fram, þeir sem halda því fram, að verið sé að gera þetta í einhverri panik út af efnahagshruni. Annað sem er verið að reyna að halda fram, heyrist mér, í þessari umræðu er að þingið sé að afsala sér einhverjum völdum, að einhverjir aðrir en þingið séu að semja stjórnarskrána, eða fari sem sagt með valdið til að búa til stjórnarskrá. Það er ekki þannig. Því er oft haldið fram í tengslum við mörg mál í þinginu að mönnum er gert það upp að vera að afsala völdum frá þinginu. Við þurfum kannski að minna okkur á það á hverjum degi að löggjafarsamkoman á Íslandi, þingið, hefur öll völd og í þessu máli líka. Það er aðeins þingið sem getur breytt stjórnarskránni og þess vegna verður þjóðaratkvæðagreiðslan sem við ætlum að fara í að vera ráðgefandi. Við hefðum þurft að breyta stjórnarskránni fyrst og það hefði kannski verið skynsamlegt, ég veit það ekki, en alla vega hefðum við þurft að gera það til að fara í bindandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Þetta hefur alltaf legið fyrir. Við þurfum að minna okkur á hver völd þingsins eru. Við getum þess vegna ákveðið á morgun með þingsályktunartillögu að hætta þessu. Við getum líka sett lög um að Sigurður Líndal eigi að semja nýja stjórnarskrá. Við getum gert það annað kvöld þess vegna, ef meiri hluti væri fyrir því. Í slíku umhverfi þar sem þingið ræður vissulega öllu er mjög mikilvægt að þeir sem vilja gera þetta öðruvísi segi það þá hvernig þeir vilji gera það, komi þá fram með tillögu um það. Vilja þeir ekki breyta stjórnarskránni? Eða ef menn vilja breyta henni hægt og rólega á 50–100 árum, þeir komi þá með tillögu um það og við sæjum hana. Þingið ræður öllu í þessu. Nú ætla ég aðeins að rifja upp ferlið. Þó svo að þingið ráði öllu þessu í sjálfu sér, stjórnarskráin kveður á um það, var samt sem áður ákveðið að koma með tillögu vegna þess einmitt hve þinginu hefur gengið brösuglega að gera tillögu að nýrri stjórnarskrá þrátt fyrir að þörfin hafi verið æpandi allan lýðveldistímann. Sú tillaga byrjaði að formast í hugum þingmanna löngu fyrir hrun, þ.e. að fara í samtal við þjóðina um þetta mál og gera eins og margar aðrar þjóðir hafa gert, efna til stjórnlagaþings. Þá var fyrsta skrefið náttúrlega stigið í þessum þingsal vegna þess að þingið ræður öllu í þessu, og efnt var til þjóðfundar. Íslendingar voru kallaðir til fundar í Laugardalshöll og komu sér saman um, á mjög vel heppnuðum fundi, ákveðin grunngildi. Þau gildi, niðurstaða fundarins, voru tekin í mjög ítarlega vinnu í sjö manna stjórnlaganefnd sem var skipuð hér og hún skilaði niðurstöðu í tveimur bindum Svo var kosið til stjórnlagaþings, ríflega 80 þús. Íslendingar tóku þátt í því, og það varð að stjórnlagaráði eftir atburðarás sem við þekkjum. Hérna eru komin þrjú skref, allt ákveðið af þinginu. Fjórða skrefið fólst síðan í vinnu stjórnlagaráðs sem fór fram um nokkurra mánaða skeið. Kallaðir voru til fjölmargir umsagnaraðilar og almenningur fékk mjög ríka aðkomu að þeirri vinnu, eins og er ágætlega rakið í greinargerð tillögu stjórnlagaráðs. Fimmta skrefið. Þegar tillaga stjórnlagaráðs var tilbúin kom hún hingað til meðferðar þingsins vegna þess að þingið ræður þessu á endanum. Það var sem sagt ákveðið. Og ég er ánægður með að ekki er farið með málið aftur á byrjunarreit heldur er reynt að einbeita sér að því að halda þessu ferli til streitu, þessu samráðsferli við þjóðina. Ég er mjög ánægður með það. Mér virðist vera meiri hluti fyrir því í þinginu - sú tillaga sem við ræðum núna ber vitni um það og ég vona að hún verði samþykkt - að við ætlum að reyna að halda okkur við efnið í þessu. Því það er svo rosalega mikil freisting og greinilega mjög margir sem tala fyrir því og eru á þeim buxunum að fara með þetta allt á byrjunarreit og byrja að ræða aftur grundvallaratriðin í málinu. En nú liggur tillagan fyrir. Það er alveg rétt sem kom fram til dæmis í máli hv. þm. Péturs Blöndals áðan að það er ýmislegt í tillögunni sem þarf að skoða og ræða. En hvað ætlum við einmitt að gera núna samkvæmt þeirri tillögu sem hér er fyrirliggjandi og við ræðum í dag? Við ætlum að fara í samtal við stjórnlagaráð aftur. Við ætlum að kalla stjórnlagaráð saman aftur vegna þess að það vann tillögurnar. Alþingi fól stjórnlagaráði að vinna þessar tillögur og við ætlum að spyrja stjórnlagaráð afmarkaðra spurninga. Svo kemur eitthvað út úr því. - Ég er í sjötta skrefi af ellefu, bara rétt til að minna þingheim og þjóðina á að við erum í miðjum klíðum. Þetta er tekið skref fyrir skref. Það kemur síðan eitthvað út úr þessu sjötta skrefi, stjórnlagaráðið kemur saman. Það sér kannski að ýmislegt þarf að snurfusa, breyta eða bæta, skýra, stemma af og út úr því kemur vonandi enn betri tillaga. Hún kemur aftur fyrir þingið og við ákveðum hér hvernig við förum í þjóðaratkvæðagreiðsluna, hvaða spurningar verða lagðar fram o.s.frv. Það er umræða sem við munum þá taka hér, þ.e. um sérstakt frumvarp sem verður lagt fram um það. Mikilvægt er að halda því til haga að þetta er ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla, það hefur alltaf legið fyrir að hún yrði að vera það. Ég er mjög fylgjandi því að þjóðin verði einfaldlega spurð um afstöðu sína til stjórnarskrártillögunnar í heild sinni og síðan afmarkaðra spurninga um ýmsa mikilvæga þætti hennar. Það væri sjöunda skrefið, gríðarlega mikilvægt skref þar sem stjórnlagaráðsfulltrúar mundu kynna og rökstyðja tillögur sínar og samræða færi fram í þjóðfélaginu um stjórnarskrána og þjóðin mundi einfaldlega taka afstöðu til fyrirliggjandi tillögu. Síðan er áttunda skrefið sem gert er ráð fyrir að fari fram, það er áframhaldandi vinna Alþingis. Alþingi tekur þá tillöguna eftir að þjóðin hefur sagt afstöðu sína til hennar og ef þjóðin er mjög afgerandi í afstöðu sinni hlýtur það að hafa mikil áhrif á vinnu okkar hér vegna þess að við sitjum í umboði þjóðarinnar. En eftir sem áður - þetta er stjórnarskráin og við verðum einmitt að fara varlega og verðum að vanda okkur - er gert ráð fyrir að heilt þing fari í það að vinna úr þeim niðurstöðum. Hægt væri þá að efna til enn frekara samráðs við Lagastofnun og fleiri en samráðið við þjóðina mun þá hafa farið fram um sumarið. Síðan kemur níunda skrefið, þetta er ekki einu sinni búið þarna. Í níunda skrefinu - vonandi berum við gæfu til þess í áttunda skrefinu að bera virðingu fyrir niðurstöðu þjóðarinnar - greiðum við, þingið, atkvæði um breytta stjórnarskrá. Samkvæmt stjórnarskránni verður sú atkvæðagreiðsla að fara fram. Ef við ætlum að breyta stjórnarskránni verðum við að samþykkja það hér, og það verður rétt fyrir alþingiskosningar. Svo verða alþingiskosningar og þá mun þjóðin aftur hafa aðkomu af málinu. Ef stjórnarskráin verður felld í atkvæðagreiðslu þá getur þjóðin lýst andúð sinni á þeim þingmönnum sem greiddu atkvæði gegn henni eða öfugt. Þjóðin mun hafa aðkomu að málinu aftur í gegnum hefðbundnar alþingiskosningar. Svo kemur ellefta skrefið, þetta er ekki búið. Í ellefta skrefi kemur nýtt þing saman og samkvæmt núgildandi stjórnarskrá verður nýtt þing að samþykkja stjórnarskrána líka. Þá fer fram enn ein umræða með nýjum þingmönnum og að öllum líkindum nýjum flokkum. Af hverju er þessi æsingur núna? Af hverju höldum við okkur ekki bara við efnið? Af hverju tökum við þetta ekki skref fyrir skref, slökum aðeins á? Það er enginn æðibunugangur í þessu. Þetta er nokkuð vel hannað ferli og mjög yfirgripsmikið með það að leiðarljósi að leita álits þjóðarinnar. Það er grunnþemað í þessu ferli öllu saman að hafa sem ríkasta aðkomu þjóðarinnar að búa til þetta grundvallarplagg. Mér reiknast svo til að þetta séu um ellefu skref og við erum núna í miðjum klíðum. En það verður erfitt. Þau fimm skref sem við höfum tekið sýna að það er barátta í gangi og mér finnst ég greina mjög ríka viðleitni til að reyna að stoppa ferlið. Ég met það svo að það sé bara hefðbundin barátta sem hefur farið fram meira og minna allan lýðveldistímann. Mér finnst einhvern veginn eins og það hafi verið sumum í hag í þjóðfélaginu að hafa til dæmis frekar óskýr auðlindaákvæði, og það kunni að vera þeim sérhagsmunum mjög í óhag að við förum að skýra þau auðlindaákvæði sérstaklega í stjórnarskrá. Ég tek slíka baráttu sem dæmi um að andstaða er nú sem fyrr mjög ríkuleg við það að við förum að breyta stjórnarskránni. Ég vil aðeins fara yfir það líka hvað það er sem þjóðin í raun og veru er að taka afstöðu til. Ég sagði áðan að mér fyndist skynsamlegt að þjóðin tæki afstöðu, alla vega í einni spurningunni í þjóðaratkvæðagreiðslunni, til stjórnarskrárinnar í heild sinni. Þá finnst mér mikilvægt og eins í umræðunni hér að við tölum í þessum valkostum. Við erum með stjórnarskrá núna og spurningin sem þjóðin þarf að upplifa er: Er tillagan frá stjórnlagaráði betri? Við megum ekki nálgast þetta þannig að spyrja þjóðina: Er þessi tillaga fullkomin? Ég teldi að það væri óréttlátt gagnvart þeirri vinnu, vegna þess að ég held að það séu tómir draumórar að ætla sér að skrifa, jafnvel þó það yrði gert á nokkrum árum, fullkomna stjórnarskrá. Stjórnarskráin er ekki óbreytanlegt plagg. En spurningin sem þjóðin þarf að upplifa og við líka hér þegar við greiðum atkvæði um stjórnarskrána á endanum í skrefi níu er: Er sú stjórnarskrá sem við munum þá hafa í höndunum betri en sú sem við höfum núna? Það má líka orða spurninguna aðeins öðruvísi. Hvað ef við hefðum enga stjórnarskrá, værum stjórnarskrárlaus? Þá mætti spyrja: Hvor tillagan að nýrri stjórnarskrá væri þá betri, þessi sem er núna eða tillaga stjórnlagaráðs? Tillaga stjórnlagaráðs er komin fram, hún verður alltaf mæld til móts við þá sem við höfum. Ég held að mjög hollt væri í þeim skrefum sem eftir eru að minna sig á þetta. Ef menn telja eitthvað óskýrt um forsetann í tillögum stjórnlagaráðs þá verð ég að segja að núgildandi stjórnarskrá er vægast sagt ekki mjög skýr um forsetann. Við verðum að bera þetta saman. Og ef við teljum eitthvað um auðlindaákvæði nýju stjórnarskrárinnar eða stjórnarskrártillögunnar þá skulum við líka bera það saman við ekkert auðlindaákvæði í þeirri stjórnarskrá sem við búum við. Við verðum að bera þetta allt saman, með öðrum orðum, tillagan er komin fram, þjóðin verður einfaldlega að fá tækifæri til þess að bera saman, og það var alltaf hugsunin í þessu ferli að rík aðkoma þjóðarinnar mundi vera í þessu og hún hefði eiginlega allt um þetta að segja. Hún verður einfaldlega að fá að svara: Er þessi fyrirliggjandi tillaga betri en stjórnarskráin sem við höfum núna? Svo getur vel verið að breyta þurfi einhverju í framhaldinu á komandi árum og áratugum, alveg örugglega ef nýja stjórnarskráin verður samþykkt, en þá er líka lykilspurning: Þarf að breyta minna í henni en þeirri sem við höfum núna? Hvað er að því, hvað er svona vandræðalegt og hvað er svona alveg ótækt við það að þjóðin fái einfaldlega að svara þeirri spurningu næsta sumar?

Forseti. Áttum okkur á einu, baráttan um Ísland er núna. Þess vegna er svo athyglisvert hverjir það eru sem spretta upp í þessari umræðu og finna málinu allt til foráttu. Fulltrúar hverra eru það sem engu vilja breyta? Hverjum hentar að halda málinu í eilífu ferli, nefndum sem skila tillögu sem ekkert er gert með? Hverjir vilja ekki nýja Ísland? Hverjir vilja ekki að þjóðin sé spurð álits? Hverjir vilja óbreytt ástand? Málflutningurinn hefur verið með ólíkindum í dag hjá mörgum þingmönnum. Framsögumaður 2. minni hluta Vigdís Hauksdóttir kallar stjórnlagaráðið uppvakninga í nefndaráliti sínu. Hér er lágt lagst en vinnan í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hefur verið ánægjuleg og hún hefur verið fróðleg og okkur hafa borist margar góðar ábendingar, bæði frá gestum og umsagnaraðilum. Okkur bárust á þriðja hundrað umsagnir, langflestar þeirra voru afar jákvæðar. Mér finnst frábært að finna þann stuðning sem málið fær hjá stórum hluta þjóðarinnar. Margir sérfræðingar hafa einnig sent inn umsagnir og komið á fund nefndarinnar. Margar góðar ábendingar hafa borist. Og nú viljum við bera álitaefni undir það góða fólk, fólkið sem þjóðin valdi til að gefa tækifæri á að koma að málinu aftur, skýra eitthvað sem hugsanlega er óskýrt, taka tillit til þeirra umsagna og góðu ábendinga sem borist hafa. Það finnst mér fallegt. Ég ber traust til stjórnlagaráðs og ég ber traust til þjóðarinnar. Þess vegna styð ég þessa tillögu og það ferli sem málið er í.

Frú forseti. Baráttan um Ísland er núna, sagði hv. þingmaður, og allir sem eru á móti mér eru andstæðingar þjóðarinnar. Þannig var ræðan í stuttu máli, hún var stutt. Hv. þingmaður sagði líka að um 300 umsagnir hefðu borist, langflestar jákvæðar. Fram kemur að rúmlega 200 umsagnir voru dreifibréf þar sem skorað var eindregið á nefndina að samþykkja málið sem allra fyrst og bara keyra það í gegn. Ég spyr hv. þingmann: Hefur nefndin rætt við einhvern af þessum umsagnaraðilum og spurt hann út í til dæmis Lögréttuna, hvort hlutverk hennar sé nægilega vítt, hvort skynsamlegt sé að leggja í þennan kostnað? Hefur nefndin spurt þetta fólk um ýmislegt í stjórnarskránni? Þar finnst mér ýmislegt vera athugavert þó að ég vilji undirstrika að ég tel margt mjög jákvætt í stjórnarskránni? Svo vil ég spyrja hv. þingmann að því sem hér hefur komið fram, ég vil fá það á hreint: Hefur Hreyfingin fengið einhver loforð um að málið gangi hratt fyrir sig í þjóðaratkvæðagreiðslu o.s.frv. gegn því að styðja ríkisstjórnina? - Það má spyrja.

Forseti. Margur heldur mig sig. Þingmenn Hreyfingarinnar hafa ekki gert neinn samning um þetta mál. Það var lagt fram 1. eða 2. október og það vill svo til að það er ágætur samhljómur milli stjórnarflokkanna og Hreyfingarinnar í þessu máli og við höfum alltaf unnið þannig að við styðjum málin málanna vegna en stöndum ekki í hrossakaupum. Svo ég reyni að svara öðrum spurningum sem til mín var beint, fannst mér túlkun þingmannsins á ræðu minni fullfrjálsleg. Um 230 umsagnaraðilar sendu nokkurn veginn samhljóða umsögn. Ég hef kíkt yfir þann nafnalista og það vill svo til að nokkrir af þessum umsagnaraðilum hafa komið á fundi nefndarinnar, til dæmis nokkrir úr Stjórnarskrárfélaginu, og við höfum rætt við þá um efnismeðferðina, þ.e. hvers konar málsmeðferð málið ætti að fá. Ég kannaðist líka við nokkra þarna sem mætt hafa á opna fundi sem Hreyfingin hefur haldið. Einhverjir þeirra hafa verið í samstarfi við aðra þannig að ég hef haft ótal tækifæri til að ræða þessi mál við nokkra þeirra sem sendu inn umsagnir.

Frú forseti. Mér finnst lærdómsríkt að vita að margur heldur mig sig en ég átta mig ekki alveg á því hvað það hafði með það að gera sem ég spurði um. Ég vildi bara fá það fram hjá hv. þingmanni að ekki sé samband á milli þess að Hreyfingin styðji hugsanlega ríkisstjórnina og að þetta frumvarp fær skyndilega svona mikinn framgang, því að það var ekki í umræðunni áður. Nú stefnir í það, ef frumvarpið verður samþykkt, að haldin verði kosning um tillögur stjórnlagaráðs, nánast hráar eins og þær eru samþykktar eftir fjögurra vikna vinnu. Þarna er ýmislegt sem ég hef fundið athugavert við, ég tek fram að ég styð margt af því sem fram hefur komið í þessum hugmyndum en það þyrfti að ræða þær miklu betur efnislega. Það hefur eiginlega engin efnisleg umræða átt sér stað um frumvarpið á Alþingi. Segjum að málið eins og það er í dag fari í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þó að bent hafi verið á veikleika og annað slíkt í einstaka greinum verður málið bara lagt fyrir þjóðina. Þá er spurningin: Hvað gerist ef þjóðin hafnar því vegna þess að hún reki hornin í eitthvert eitt eða tvö ákvæði? Til dæmis gerir eitt ákvæðið ráð fyrir að mjög auðvelt sé að sækja um aðild að efnahags- og friðarsamböndum ríkja sem Evrópusambandið er. Það er fyrst og fremst stofnað um frið og í öðru lagi um efnahagssamvinnu. Þarna er komið ákvæði sem gerir það mjög auðvelt fyrir ríkisstjórnina, án atbeina Alþingis, án þjóðaratkvæðagreiðslu, að sækja um. Segjum að þjóðin uppgötvaði það ákvæði og yrði á móti allri þessari vinnu af þeirri ástæðu einni saman? Hvað gerist ef þessu verður hafnað? Er þá öll þessi vinna unnin til einskis, engin stjórnarskrá og ekki neitt?

Forseti. Ég bendi þingmanninum á að það er stjórnarskrá á Íslandi og hún mun gilda þar til annað verður ákveðið. Hún mun ekki gufa upp þótt við samþykkjum aðra eða ekki. Við ætlum að spyrja þjóðina, vonandi, í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er akkúrat það sem hún er, ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla. Við ætlum að spyrja þjóðina ráða. Eitt af því sem 

Hvað er þá … opið?

Ég sé ekki fram í tímann. Ég ætla ekki að vera hér í samtölum við þingmanninn. Hann nefndi sérstaklega framsal fullveldis og það er eitt af þeim ákvæðum sem ég tel að við ættum að spyrja sérstaklega út í. Við ættum að spyrja þjóðina sérstaklega: Hvað finnst þjóðinni um það ákvæði? Hvað varðar stuðning Hreyfingarinnar við ríkisstjórnina hef ég ekki tekið eftir að sá stuðningur sé fyrir hendi. Sumir halda að allt sé til sölu og þetta mál hefur verið á dagskrá stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í nokkurn tíma, ekki skyndilega, það er búið að vera á dagskrá síðan í október á flestum fundum þannig að það er ekkert skyndilegt við það þó að það rati inn í þingsal. 
            

Frú forseti. Ég ætla í upphafi máls míns að velta aðeins fyrir mér þeirri orðanotkun sem ég tek stundum eftir hjá hv. þingmönnum þegar þeir setja sig nokkuð léttilega í þær stellingar að tala fyrir hönd þjóðarinnar og setja málflutning sinn upp með þeim hætti að þeir séu einhvers konar handhafar þjóðarviljans og þeir sem mæla í mót séu auðvitað ekki fulltrúar kjósenda sinna,  Þetta er merkileg orðræða og ég vil benda þeim hv. þingmönnum sem tala með þessum hætti á að fletta upp í sögubókum og sjá hverjir beittu akkúrat þessum aðferðum í rökræðu um stjórnmál hér á árum áður. Það kynni að vera að hv. þingmönnum, sumum, brygði nokkuð í brún þegar þeir sæju hverjir það voru. Hvað varðar það mál sem hér er til umræðu er að mjög mörgu að hyggja, við erum auðvitað að ræða form málsins. Ég vil fyrst segja það, frú forseti, að stjórnarskrá er þess eðlis að hún er samfélagssáttmáli sem við höfum komið okkur saman um sem snýr að þeim grundvallargildum, grundvallarreglum sem þurfa að vera í samfélaginu til að við getum lifað saman í sátt og samlyndi. Þess vegna er orðalagið „orrustan um Ísland“ einkar óviðeigandi þegar um er að ræða stjórnarskrá, af því að það er einmitt þetta grundvallarplagg sem þarf að ríkja mikil og víðtæk sátt á meðal þjóðarinnar um hvað þar stendur til að stjórnarskrá nái tilgangi sínum. Ég er þeirrar skoðunar að sú vinna sem fara á fram til að breyta stjórnarskrá eigi að taka langan tíma, eigi að vera gerð af mikilli yfirvegun og taka eigi lítil skref í hvert sinn, afmarkaða þætti, afmarkaðar greinar sem eftir vandlega yfirlegu eigi síðan að leggja fyrir þjóðina og leita álits hennar á hvort hún sé sammála og hvort víðtækur stuðningur sé við það að breyta stjórnarskrá og þá hverju. Ég tel, frú forseti, og hef alla tíð talið að sú nálgun sem lagt var af stað með við breytingu á stjórnarskránni eins og raun ber vitni hafi verið röng og endurspeglist í flausturslegum vinnubrögðum sem því miður eru til þess fallin að grafa undan þeirri mikilvægu sátt sem þarf að vera um stjórnarskrána. Það má vel vera að ýmsum hv. þingmönnum hafi til dæmis þótt það fremur léttvægt og kallað það tæknilega niðurstöðu hjá Hæstarétti þegar Hæstiréttur úrskurðaði um kosningu til svokallaðs stjórnlagaþings og gjarnan í umræðu úr þessum ræðustól hef ég heyrt menn gera lítið með þá niðurstöðu og kalla það jafnvel pólitíska niðurstöðu Hæstaréttar. Ég ætla ekki að eyða orðum í hvað mér finnst um slíkan málflutning gagnvart Hæstarétti, en vil þó segja að annaðhvort eru kosningar löglegar eða ekki og ef þær eru ólöglegar er það val sem þannig fer fram ólöglegt. Menn geta svo velt því fyrir sér fram og til baka hvort niðurstaðan hefði orðið önnur í því vali en það sem öllu skiptir er sú niðurstaða Hæstaréttar að ekki var farið að settum reglum. Kosningarnar voru því ógildar. Það var síðan ákvörðun Alþingis, og getur nú hver maður velt því fyrir sér, frú forseti, hvort virðing þingsins hafi verið höfð þar í fyrirrúmi, að skipa þá einstaklinga sem Hæstiréttur hafði ákveðið með dómi sínum að hefðu verið ólöglega valdir í einhvers konar nefnd sem síðan átti að skila Alþingi tillögum. Gott og vel. Eins og hv. þm. Bjarni Benediktsson benti réttilega á hér er það fordæmalaust hvernig staðið var að skipun þessarar nefndar og það hlýtur auðvitað að vekja hjá öllum hugsandi mönnum nokkrar áhyggjur að með slíkum hætti hafi verið staðið að vinnu varðandi breytingu á stjórnarskrá. Frú forseti. Við erum nú komin á þann stað að við erum með þetta mál fyrir framan okkur og það eru nokkur atriði sem ég vil nefna sem snúa að málsmeðferðinni sem ég er að velta fyrir mér. Í fyrsta lagi varðandi stjórnlagaráðið. Nú á það að koma saman til fjögurra daga vinnu til að fara yfir þessar tillögur og senda aftur til þingsins. Í þeirri þingsályktun sem samþykkt var á Alþingi þann 24. mars árið 2011 um skipun stjórnlagaráðs stendur, með leyfi forseta: „Stjórnlagaráð skili tillögum sínum til Alþingis í formi frumvarps til stjórnarskipunarlaga fyrir lok júní 2011. Stjórnlagaráði er heimilt að óska eftir því við forseta Alþingis og forsætisnefnd að starfstími ráðsins verði framlengdur um allt að einn mánuð.“ Gott og vel. Ég skil þetta svo, frú forseti, að þar með hafi starfi þessarar nefndar verið lokið. Nú kann að vera að menn vilji að nefndin taki aftur til starfa, það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt en þá hefði ég talið eðlilegt að þingið skipaði nefndina aftur og það færi fram með formlegum hætti, að tekin yrði ákvörðun með formlegum hætti á Alþingi um að þessi hópur, þeir einstaklingar sem hafa allir lokið sínum störfum, nefndin hafði lokið sínu verkefni, væru kallaðir aftur saman til einhvers konar vinnu. Það hefði mátt gera með skipunarbréfi. En það kann að vera, frú forseti, að ein af þeim ástæðum sem eru fyrir því að slíkt er ekki gert sé að sumir þingmenn fái óbragð í munninn við að þurfa að endurtaka kosninguna frá því í mars 2011 þar sem gengið var með svo freklegum hætti gegn niðurstöðu Hæstaréttar. Það kann að vera. Að minnsta kosti hefði ég talið að betur færi á því að menn reyndu að undirbyggja allan þennan málatilbúnað af mikilli vandvirkni vegna þess að við erum að fjalla um stjórnarskrána. Þetta er eitt dæmi um þá tegund af málatilbúnaði sem ég tel ekki samboðið Alþingi að bjóða upp á þegar við erum að breyta stjórnarskránni. Það þarf að halda miklu fastar utan um þetta, það þarf að vera miklu meiri formfesta. Hvað hafa menn hugsað sér að stjórnlagaráðið, svokallaða, sem vitnað er til í því þingskjali sem hér er til umræðu, eigi að lifa lengi? Út þetta ár, út næsta ár, næstu tíu árin, alltaf þegar verið er að ræða um stjórnarskrárbreytingar? Hvaða fyrirkomulag er verið að búa hér til, hvaða fordæmi er verið að búa hér til, frú forseti? Hafa hv. þingmenn sem hafa mælt fyrir þessari málsmeðferð velt því aðeins fyrir sér? Þetta er ekki í síðasta sinn sem stjórnarskránni verður breytt. Hitt atriðið sem ég vildi vekja athygli á og ég tel að skipti nokkru máli eru tímasetningar og sá tími sem Alþingi hefur til að vinna málið eftir að stjórnlagaráð hefur skilað tillögum sínum og athugasemdum aftur til þingsins. Eins og ég hef skilið það eiga tillögurnar að berast þann 12. mars nk. Þá hefur Alþingi og nefndir þess tíma fram til 29. mars til að vinna sína vinnu. Af hverju 29. mars, af hverju nefni ég þá dagsetningu, frú forseti? Jú, það er vegna þess að í lögum nr. 91/2010 segir svo í 4. gr., með leyfi virðulegs forseta: „Þjóðaratkvæðagreiðsla skv. 1. mgr. 1. gr. skal fara fram í fyrsta lagi þremur mánuðum og í síðasta lagi einu ári eftir að þingsályktunartillaga hefur verið samþykkt á Alþingi.“ Ef kosningin á að fara fram þann 30. júní samhliða kosningu til forseta sjá menn hvaða dagsetningar hér er um að ræða. Hvert er þá verkefnið á milli 12. mars og 29. mars? Jú, það þarf að móta þingsályktunartillöguna, spurningarnar sem á að spyrja þjóðina, og það sem meira er, það þarf að eiga samráð við landskjörstjórn um þessa þætti. Það þarf að leggja fram þingsályktunartillöguna á þingi, hún þarf að hljóta umræðu. Málið þarf að fara í nefnd, kalla eftir umsögnum, það þarf koma aftur til þings í þingsalinn og ræða þarf málið í annað sinn. Til þessa verks alls höfum við tímann frá 12. mars til 29. mars. Nú hafa menn velt því fyrir sér, margir hv. þingmenn, að það sé skynsamlegt, auk þess að leggja fram drögin að nýrri stjórnarskrá í heild, að spyrja ýmissa spurninga efnislega sem eiga að geta veitt þinginu einhvers konar leiðsögn við þá vinnu sem tekur við þegar þjóðin hefur gefið álit sitt í þessari ráðgefandi atkvæðagreiðslu. Hvernig skyldu þær spurningar verða ákveðnar, frú forseti? Hvað ætli taki langan tíma að móta þær þannig að vel sé? Hvaða tíma skyldi það taka fyrir fræðimenn að veita umsögn til þingsins um slíkar spurningar þannig að þær hafi eitthvert gildi? Þetta vefst auðvitað ekki fyrir þeim sem telja að þeir séu sérstakir handhafar þjóðarviljans og að allir sem hafi efasemdir eða athugasemdir um þessi mál séu handbendi sérhagsmuna. Að sjálfsögðu ekki. Ég ætla að nefna dæmi - þó að ég hafi ekki mikla von til þess að þeir hlusti sem eru svo sannfærðir um eigin málstað að þeir telja í öðru hverju orði við hæfi að tala fyrir hönd þjóðarinnar - um hvert vandamálið sem getur verið um það hvernig eigi að spyrja. Hér hefur verið talað um, reyndar hefur það sérstaklega verið sagt að Sjálfstæðisflokknum sé svo ofboðslega illa við öll þessi mál vegna umræðu um auðlindir. Við höfum mismunandi skoðanir á þeim, á slíku ákvæði. Segjum sem svo að spurt verði hvort kjósendur séu þeirrar skoðunar að allar auðlindir eigi að vera í þjóðareign, já eða nei. Segjum að það sé spurningin og segjum að fólk svari þeirri spurningu eins og hún er orðuð. Hvaða leiðsögn skyldi þá vera komin í málið? Við skulum skoða til dæmis auðlind eins og orkuauðlindina, orkuna í iðrum jarðar, hitann, jarðhitann. Nú má ljóst vera að við sem búum í Reykjavík njótum þess mjög umfram marga aðra landsmenn að Hitaveita Reykjavíkur, fyrirtæki Reykvíkinga, hefur aðgang að miklum orkuauðlindum og hefur getað skilað Reykvíkingum ódýru heitu vatni og þar með lækkað húshitunarkostnað þeirra. Á köldum svæðum víðs vegar um landið kostar þetta meira, það er dýrara að hita. Ef niðurstaðan skyldi verða sú að allar orkuauðlindirnar séu þjóðareign, hvaða leiðsögn munum við lesa úr því? Munum við lesa þá leiðsögn að það sé óheimilt að einstök sveitarfélög eigi orkuauðlindir og íbúar einstakra sveitarfélaga hafi aðgengi og notkunarrétt umfram aðra íbúa landsins? Verður það talið samræmast þessari niðurstöðu að íbúar í litlum hreppi sem búa að stórri og mikilli hitavatnsauðlind njóti þess umfram þá íbúa landsins sem ekki búa við slíkar aðstæður? Með öðrum orðum, verður það réttlætanlegt, í ljósi þess ef niðurstaðan er sú að þjóðin segi að þessi auðlind sé þjóðareign, að gera greinarmun eftir búsetu manna? Eða verður það krafan í kjölfarið að sami húshitunarkostnaður verði alls staðar á landinu af því að við eigum orkuauðlindina, hitaauðlindina öll saman? Þetta er bara eitt dæmi, frú forseti, um það flækjustig sem við stöndum frammi fyrir í þessu máli.

Samfélagseign.

Samfélagseign, kallar hér hv. þm. Lúðvík Geirsson fram í, samfélagseign. Það er akkúrat heila málið, samfélagseign hvers? Er það samfélagseign okkar Reykvíkinga sem á að gilda eða er þetta samfélagseign allrar þjóðarinnar? Og ef svo fer, frú forseti, og hv. þm. Lúðvík Geirsson, að niðurstaðan yrði sú að þjóðin ætti þetta yrði það í hróplegu ósamræmi við það að íbúar einstakra hreppa, sveitarfélaga, eigi slíka eign umfram aðra íbúa landsins. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta, frú forseti, er sú að þetta er eitt af mörgum dæmum um það flækjustig sem við stöndum frammi fyrir þegar við ætlum að orða þessar spurningar. Af hverju nefni ég það? Vegna þess að nú er búið að koma málum svo fyrir að tíminn sem við höfum til að vinna þetta mál er frá 12. mars til 29. mars. Og þegar við sjálfstæðismenn vörum við þessari málsmeðferð og því flaustri öllu sem hefur verið á vinnubrögðum í kringum þetta mál eru það einmitt svona þættir sem við gerum athugasemdir við. Ég læt mér í léttu rúmi liggja yfirlýsingar þeirra sem hafa höndum tekið þjóðarviljann og þjóðarskoðunina og þau einkunnarorð sem slíkir þingmenn gefa okkur þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, ég læt mér það í léttu rúmi liggja, því að þegar farið verður að skoða allan þennan málatilbúnað, þegar ræður þingmanna verða skoðaðar og farið verður í gegnum það hverjir bera ábyrgð á þeim framgangsmáta sem verið hefur í þinginu, óttast ég ekki dóm sögunnar, ekki með nokkrum hætti. Frú forseti. Mörg önnur atriði má tína til varðandi þessa málsmeðferð. Ég ætla að spara mér það, ég á ekki það mikinn tíma eftir, en ég vil segja þetta: Við skulum hafa það hugfast enn og aftur að stjórnarskráin er samfélagssáttmáli og í orðunum sáttmáli felst leiðsögn um hvernig á að umgangast stjórnarskrána. Slagorð eins og „það stendur yfir stríð um Ísland“ eiga ekki að heyrast í umræðu um stjórnarskrána. Við eigum að komast að niðurstöðu í þessu máli. Allir flokkar hér á þingi hafa ítrekað sagt að það sé vilji til þess að gera ákveðnar breytingar á stjórnarskránni, hafa ítrekað lýst því yfir. Reyndar bendi ég á, frú forseti, að fjölmargar breytingar hafa verið gerðar á stjórnarskránni, sumar minni háttar, aðrar mjög viðamiklar. Sú söguskoðun að einstakir stjórnmálaflokkar hafi alla tíð staðið gegn öllum breytingum á stjórnarskránni er því röng með öllu, en breytingar á að gera á grundvelli samfélagssáttmála, ekki stríðsyfirlýsingar. Á það leggjum við sjálfstæðismenn höfuðáherslu í öllum málflutningi okkar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og innlegg í þessa umræðu og tek undir með honum, stjórnarskrá verður ekki breytt nema með stuðningi sem flestra og að sem mest sátt ríki um hana. Þess vegna finnst mér mjög einkennilegt að málið skuli vera komið í þennan ósættisfarveg en ríkisstjórnin hefur nú sem endranær kosið ósátt í stað þess að leita sátta í svo mikilvægu máli. Hér komu fram skemmtilegar hugleiðingar um þjóðareign. Hvað er þjóðareign? Hverjir eru það sem geta talið sig eiga eign hjá þjóðinni? Þetta er til dæmis eitt úrlausnarefnið sem stjórnlagaráð gat ekki komið sér saman um og er eitt stærsta úrlausnarefni stjórnskipunarvaldsins, sem eru 63 þingmenn með þingkosningum á milli og þá tekur nýtt þing til við að samþykkja nýja stjórnarskrá, að skilgreina hvað sé þjóðareign. Stjórnlagaráðið gat ekki fundið út úr því eða sett í skýrsluna hver skilningur þess væri á þjóðareign. Þetta var útúrdúr því að spurningar mínar snúast um þetta: Hvað telur þingmaðurinn að prósentutalan í þátttökunni um hugsanlega þjóðaratkvæðagreiðslu þurfi að vera há? Hefur 35% þátttaka meira gildi en 10% þátttaka? Við gætum hæglega staðið frammi fyrir því að gengið yrði til forsetakosninga þar sem væri jafnframt boðað til þjóðaratkvæðagreiðslu um stjórnarskrárdrög. Það yrði 80–85% þátttaka í forsetakjörinu en einungis 10% í þjóðaratkvæðagreiðslunni. Hvert er 

Frú forseti. Það má líta svo á að þar sem einungis yrði um að ræða ráðgefandi atkvæðagreiðslu skipti í sjálfu sér ekki öllu hver fjöldinn verður. Það mun ekki binda hendur þingmanna meira hvort þátttakan verður 50%, 70% eða 10%. Hver þingmaður er bundinn sinni samvisku samkvæmt stjórnarskrá og verður að greiða atkvæði í samræmi við það. En þessi ágæta spurning frá hv. þingmanni minnir mig á annað. Ef hið svokallaða stjórnlagaráð á að koma saman með þeim hætti sem lagt er til, vaknar upp spurningin: Liggur fyrir hversu margir sem eiga sæti í ráðinu hyggjast mæta á þessum tiltekna tíma, eiga heimangengt sökum vinnu, ferðalaga o.s.frv.? Ef ég man rétt eru engir varamenn til staðar. Er það nóg af hálfu Alþingis að 13 mæti? Ef færri mæta, hvað þá? Ég hef ekki séð neina umfjöllun um þetta. Ég hefði áhuga á að heyra það frá einhverjum af þeim ágætu hv. þingmönnum sem hafa mælt fyrir þessu máli, hvaða mörk þeir setja hvað þetta varðar. Enn á ný, það lá alveg skýrt fyrir í þeirri þingsályktunartillögu sem lagði grunninn að skipun ráðsins að það hafði takmarkaðan tíma til síns starfa eða fjóra mánuði með framlengingarmöguleika um einn mánuð. Þegar sá tími var liðinn var auðvitað skipunar- og starfstíminn liðinn. 

Virðulegi forseti. Það var ágætt að þessar hugleiðingar komu fram í máli þingmannsins vegna þess að ég hef lagt þessar spurningar fyrir stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hv. formann nefndarinnar, Valgerði Bjarnadóttur. Skemmst er frá því að segja að engin svör voru við því hvort stjórnlagaráðsmenn ættu heimangengt fyrstu helgina í mars. Það er einfaldlega ekki búið að hugsa það til enda hvernig tekið verður á því ef mikil forföll verða á ráðsmönnum, sem sýnir eina ferðina enn hversu illa málið er búið og reyndar ekki bara þetta mál heldur flest þau mál sem koma frá ríkisstjórninni. Það er því sagt úr þessum ræðustól og ágætt að koma því í þingtíðindi, að fyrir þessu er ekki búið að hugsa. Það er einmitt ágætur hugsunargangur hjá þingmanninum að velta því fyrir sér hvað sé fullnægjandi í þessu og hvað stjórnlagaráðsmenn þurfa að vera margir til að niðurstaða verði marktæk. Þetta er samkynja þeirri spurningu sem ég lagði fyrir þingmanninn um kosningaþátttökuna í þjóðaratkvæðagreiðslunni sjálfri. Það kom fram í máli formanns nefndarinnar í dag varðandi kostnaðarliðinn að áætlað væri að þetta mundi kosta á bilinu 7–10 milljónir. Ég hef hrakið þá fullyrðingu vegna þess að verði gengið til þjóðaratkvæðagreiðslu mun kostnaður við hana, samkvæmt þeirri breytingartillögu sem hér liggur fyrir, - það þarf að fjölga fólki í kjördeildum, fyrir utan allan kynningarkostnaðinn sem Alþingi er gert að fara í samkvæmt tillögu þessari - hlaupa á tugum milljóna. Og þá skulum við ekki gleyma því að kostnaðurinn er sá sami hvort sem það verða 10% sem taka þátt í þessari ráðgefandi skoðanakönnun sem lögð verður fyrir eða 45%. Fórnarkostnaðurinn er svo mikill ef ekki á að setja neinar girðingar inn í þetta. En ég tek undir með þingmanninum, eins og hefur komið fram, að þetta er einungis ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðsla og því má 

Frú forseti. Það þarf að beita sig nokkur átaki við að hlusta á þær upplýsingar sem hv. þingmaður veitti hér, að sérstaklega hafi verið spurt eftir þessu atriði sem ég vakti máls á og að ekkert hafi verið hugsað fyrir því af neinni alvöru hvort þeir sem sætu í ráðinu ættu heimangengt og hvaða lágmarksskilyrði væru sett fyrir því hversu margir þyrftu að vera þarna til að tryggja að eitthvert mark væri á þessu takandi. Þess vegna taldi ég, og tel, að eðlilegast hefði verið að ganga frá þessu með formlegum hætti. Gefið væri út einhvers konar skipunarbréf og ráðið endurvakið með formlegum hætti þannig að það hafi einhverja stöðu, þetta sé ekki gert þannig að menn sjái bara til hverjir verði í bænum þann daginn. En vegna þess að við erum að ræða þjóðaratkvæðagreiðsluna vil ég nota tækifærið og vekja athygli á einu. Ef ganga á til þjóðaratkvæðagreiðslu, ef það er vilji meiri hluta þingsins, þá væri alveg rakið að nota tækifærið og bæta við einum kassa á atkvæðaseðilinn og spyrja þjóðina, úr því að hún er komin til kjörstaðar, úr því að búið er að standa í þessu öllu saman, hvort hún vilji halda áfram með umsóknarferlið að ESB.

Það er tillaga fyrir þinginu …


             Ef við efnum til þessara kosninga er alveg eins gott að klára þetta í leiðinni og koma okkur þar með úr þeirri hörmungarstöðu sem við erum í núna. Það er engin pólitísk sátt og pólitískt umboð sem einhverju nemur bak við þessa umsókn og það liggur fyrir að ríkisstjórnin er algjörlega klofin í málinu. Það verði þá bara leitað til þjóðarinnar með þetta. Ég get ekki séð að nokkur þeirra sem hefur hér hæst talað 

Rétt.

Frú forseti. Það var ekki ætlan mín að lengja þessa umræðu en ástæða þess að ég tek til máls er aðeins sú að menn tala um að þjóðarsátt þurfi að vera um stjórnarskrá lýðveldisins. Ég er sammála því, og ekki ósammála því að svo geti vel verið í þessu máli, en mér finnst þetta svolítið kúnstugt í ljósi þess að gildandi stjórnarskrá íslenska lýðveldisins, svona í öllum aðalatriðum, var rétt okkur af konungi Danmerkur með fjarska litlu samráði við íslenska þjóð. Það sama á við um flestar stjórnarskrár nema helst ef við vísum til Bandaríkja Norður-Ameríku. Það er athygli vert að úr því að ekki var farið í þessa þjóðarsáttarumleitan sé kannski kominn tími til að við gerum það. Það er einmitt það sem kallað hefur verið eftir í umræðunni um stjórnarskrána ansi lengi, og nefnt að hún sé gömul, kom hér 1874, síðan hafi hún meira og minna verið þýdd, það hafi verið óheppilegt og nauðsynlegt sé að endurskoða hana. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann út í eitt atriði vegna þess að mér finnst að þingmenn eigi að tala mjög skýrt. Í upphafi ræðu sinnar sagði hv. þm. Illugi Gunnarsson að þeir sem tækju sér orðin þjóð og þjóðarvilji í munn væru að temja sér orðfæri manna sem hann helst ekki vildi nefna. Ég ætla þess vegna að spyrja hann beint hvort hann eigi með því við að þeir sem geri það séu að temja sér tungutak þjóðernisofstækismanna, fasista og nasista, eða spyrja hreinlega við hvað þingmaðurinn átti.

Frú forseti. Það þarf ekkert að stafa þetta ofan í hv. þingmann. Hann getur bara giskað á það sjálfur. Ég ætla að benda hv. þingmanni á að þeir sem tala þannig að þeir séu sérstakir handhafar þjóðarviljans og lýsa því yfir í krafti þess að andstæðingar þeirra, þeir sem hafa andstæð sjónarmið, séu þar með handbendi einhverra annarlegra afla þrátt fyrir að þeir hafi verið kosnir til setu á þjóðþingi - ég á ekkert eitt svar við þessu en ég sagði að það væri ráðlegt fyrir þá sem tala þannig að skoða sögu nýliðinnar aldar og sjá hvort þeir geti fundið samsvörun, annaðhvort á fyrri hluta þeirrar aldar, um miðja öldina eða síðari hluta aldarinnar, með slíkum málflutningi. Ég er viss um að ef menn leita gaumgæfilega finna þeir slíkt. Frú forseti. Hitt þótti mér miklu mikilvægara það sem hv. þingmaður sagði um eðli stjórnarskráa og hvaðan þær koma. Sú saga sem hv. þingmaður rakti um það hvernig stjórnarskráin kom til Íslands, er alveg hárrétt. Á það er þó að horfa að stjórnarskrár á Vesturlöndum urðu ekki til í einhvers konar tómarúmi. Þær urðu ekki til þannig að í hverju landi fyrir sig hafi orðið til alveg sérstök stjórnarskrá byggð á sérstökum gildum tengdum því landi. Að baki stjórnarskrám í ríkjum Vesturlanda og í Bandaríkjum Norður-Ameríku liggur ákveðin hugmyndafræði sem hefur þróast í langan tíma og endurspeglast í þeim stjórnarskrám. Þótt hún hafi síðan að forminu til komið frá konungi er ljóst að hún hefur ekki orðið til öðruvísi en með einmitt þeirri þróun sem ég lýsti hér, með hugmyndafræðilegri baráttu, stjórnmálabaráttu og jafnvel vopnaðri baráttu sem síðan leiddi til þeirra 

Frú forseti. Það þarf víst að stafa þetta ofan í mig vegna þess að mér finnst orðfæri og dylgjur af þeim toga sem hv. þingmaður hafði hér yfir áðan, þótt hann vilji ekki segja það beint, bæði ógeðfelldar og ósmekklegar og í rauninni þannig að hann ætti skilið að fá áminningu frá forseta fyrir það arna. Aðeins um tilurð stjórnarskránna, það er rétt að þær verða til við ýmsar aðstæður. Ég held að menn geti verið sammála um það þegar þeir lesa í gegnum sögu stjórnlaga að talsverður munur er á því hvernig stjórnarskrá Bandaríkjanna fæðist í díalóg milli manna og hvernig aðrar stjórnarskrár hafa fæðst. Það sama á við um frönsku stjórnarskrána að mörgu leyti og þá bandarísku. Í ræðum þingmanna í dag hefur verið mikið fjallað um að þetta sé svo erfitt og flókið ferli og andstætt öllum venjum o.s.frv. Ég sé það ekki. Ég ætla að koma því á framfæri að mér finnst þetta ferli sem verið er að fara í, í samráði við stjórnlagaráðið og eiga síðan svolítinn díalóg við þjóðina í gegnum atkvæðagreiðslu, bæði verðmæt og nauðsynleg leiðbeining fyrir Alþingi í framhaldsvinnu með stjórnarskrána. Þess vegna spyr ég hv. þingmann, vegna þess að mikið hefur verið spurt að því hvað Alþingi geri ef þjóðin segir bara nei: Hvað ætlar þingmaðurinn að gera ef þátttaka í kosningu um þetta mál verður rífandi mikil, svarið verður afgerandi já, endilega setjið þessa stjórnarskrá eða einhverja álíka? Hver verður þá afstaða þingmannsins?

Frú forseti. Fyrst varðandi ummæli hv. þingmanns um þá skoðun mína að þeir sem tala með þeim hætti að þeir séu handhafar þjóðarvilja og pólitískir andstæðingar þeirra séu þá handbendi hagsmunaafla, þá var það þingmaðurinn en ekki ég sem benti á ákveðnar stjórnmálahreyfingar. Ég benti einungis á það að skynsamlegt væri að velta fyrir sér hvort menn fyndu einhvers staðar samsvörun með slíku, þ.e. að tala þannig að þeir séu handhafar þjóðarviljans og andstæðingar þeirra bara handbendi hagsmunaaðila. Það var hv. þingmaður sem setti þetta í samhengi við ákveðnar stjórnmálahreyfingar, kann að vera vegna þess að honum hafi fundist einhvers konar samhengi þar á milli. Það voru ekki mín orð. Hvað varðar stjórnarskrárnar og stöðu þeirra og síðan þá spurningu sem hv. þingmaður beindi til mín um hver mín afstaða yrði að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu með, eins og hv. þingmaður orðaði það, með leyfi forseta, „rífandi“ þátttöku, er afstaða mín þessi: Núverandi stjórnarskrá sem ég og hv. þingmaður höfum skrifað undir eiðstaf að gerir þá kröfu til okkar að við í öllum málum fylgjum sannfæringu okkar og greiðum atkvæði í samræmi við hana. Það má því vera hv. þingmanni ljóst að fjöldi þeirra sem tekur þátt í slíkri ráðgefandi atkvæðagreiðslu mun aldrei hafa ríkari áhrif en krafa stjórnarskrárinnar. Ég verð að segja að mér kemur spurning hv. þingmanns nokkuð á óvart.

Forseti vill geta þess að hér er verið að fjalla um þjóðaratkvæðagreiðslu en ekki kosningar um þetta mál þannig að menn hafi orðfærið á hreinu.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um meðferð frumvarps stjórnlagaráðs til stjórnarskipunarlaga. Ég vil byrja á að segja að þetta er ákveðið prinsippmál. Hér takast á tveir hópar, annars vegar sá sem vill breyta stjórnarskránni og vill liðka fyrir því ferli og hins vegar sá sem vill helst ekki breyta stjórnarskránni, segist samt vilja það en það er holur hljómur í þeirri fullyrðingu og hann finnur ferlinu allt til foráttu og reynir að eyðileggja það. Þannig lít ég á málið. Þetta eru tveir hópar sem takast á og ég tilheyri þeim hópi sem vill breyta stjórnarskránni og þess vegna vil ég líka liðka fyrir því að málið fái framgang og fari alla leið þannig að við fáum nýja stjórnarskrá. Það eru líka uppi ákveðin sjónarmið um hvort breyta eigi stjórnarskránni í heild, þ.e. hvort fara skuli í heildarendurskoðun á stjórnarskránni, eða hvort taka eigi ákveðin afmörkuð atriði út. Til dæmis eins og ég skil málflutning Sjálfstæðisflokksins þá vill hann frekar taka út ákveðin atriði og færði rök fyrir því í fyrri málflutningi sínum. Ég tel eðlilegt að við förum í heildarendurskoðun á stjórnarskránni og að því höfum við unnið, þ.e. sá hópur sem vill virkilega breyta stjórnarskránni og liðka til fyrir því ferli. Varðandi forsöguna í þessu máli þá á Framsóknarflokkurinn sér nokkra forsögu og ég hef rifjað hana upp við þau tækifæri þar sem þessi mál hafa verið til umræðu. Á sínum tíma var heilmikið nefndarstarf í gangi í Framsóknarflokknum sem laut að íbúalýðræði og Jón Kristjánsson, þáverandi hv. þingmaður, leiddi það starf. Niðurstaðan í því starfi öllu var sú að við lögðum til bindandi stjórnlagaþing sem varð þó aldrei raunin. Sú er hér stendur var 1. flutningsmaður að slíku máli fyrir hönd flokksins á 136. löggjafarþingi. Þá lögðum við til að þetta yrði bindandi stjórnlagaþing, í því sætu 63 fulltrúar, að stjórnlagaþingið kæmi með tillögu að nýrri stjórnarskrá og sú tillaga færi í þjóðaratkvæðagreiðslu, þ.e. að Alþingi Íslendinga kæmi ekki að málinu, að þetta verkefni væri þá tekið með lögum og með breytingu á stjórnarskrá úr höndum Alþingis. Af hverju vildu framsóknarmenn þetta? Það var vegna þess að við höfðum ákveðna reynslu af erfiðleikum við að breyta stjórnarskrá. Það hefur verið ótrúlega þungt að breyta íslensku stjórnarskránni, hún er úrelt á mjög margan hátt. Hér hafa verið fluttar margar og að mínu mati mjög góðar tillögur um breytingar á stjórnarskránni en þær hafa ekki ratað í gegn. Sú er hér stendur hefur til dæmis flutt þá breytingu að aðskilja löggjafarvald og framkvæmdarvald, þ.e. að ráðherrar geti ekki verið þingmenn á sama tíma og þeir eru ráðherrar. Ég held að þjóðin almennt vilji það, alla vega sýna kannanir það, en Alþingi Íslendinga hefur samt ekki tekist að gera þessa breytingu. Þetta er dæmi um breytingar sem hefði verið hægt að gera en þetta ferli er allt mjög þungt. Við höfum líka ákveðna reynslu af því að semja við annað stjórnmálaafl við ríkisstjórnarmyndun um breytingar á stjórnarskrá. Við sömdum um það við Sjálfstæðisflokkinn á sínum tíma að breyta auðlindaákvæðinu varðandi sjávarauðlindina, breyta stjórnarskránni. Það var ekki gert, það tókst ekki að landa því. Við höfum því ákveðna bitra reynslu af því að reyna að breyta stjórnarskránni. Það var hvatinn að því að við lögðum til bindandi stjórnlagaþing, að taka valdið af Alþingi að þessu leyti, það væri of hagsmunatengt, menn væru kannski að horfa of mikið á önnur atriði en þau sem lutu að almannahag. Þess vegna vildum við taka þetta vald úr höndum Alþingis og færa það til stjórnlagaþings sem væri sérstaklega kjörið til þessa verkefnis. Þetta varð aldrei raunin. Það voru öfl sem voru mjög mikið á móti þessu og þar fór Sjálfstæðisflokkurinn fremstur í flokki. Við lögðum mikla áherslu á þetta, t.d. í aðdraganda kosninganna 2009 þegar við veittum þáverandi ríkisstjórn hlutleysi okkar. Þá var þetta mál drepið í þinginu í málþófi. Það er enn eitt dæmið um að við þurfum að breyta lögum að mínu mati, breyta þingsköpum, þannig að við hegðum okkur hér eins og þingmenn hegða sér á þjóðþingum í nágrannaríkjunum þar sem málþóf þekkist ekki. Þingmenn annarra Norðurlanda skilja ekki, átta sig ekki á hvað maður er að fara þegar reynt er að útskýra fyrir þeim hvað málþóf er. Það er bara fjarstæðukennt að þeirra mati að stunda slíkt. Þetta höfum við stundað, bæði stjórn og stjórnarandstaða, enginn flokkur er heilagur í þessu, allir hafa stundað þetta því að kerfið býður upp á það. Þessu þurfum við að breyta og sú er hér stendur er 1. flutningsmaður að einmitt slíku máli sem er ekki til umræðu hér. Í aðdraganda kosninganna 2009 var það drepið með málþófi að taka upp bindandi stjórnlagaþing. Því var svo breytt í stjórnlagaráð, sem sagt ráðgefandi ráð. Það var málamiðlunin þegar við gáfumst upp fyrir málþófinu, en það er hefð fyrir því að gefast upp í málþófi af því að menn verða einhvern tíma að ljúka þingstörfum. Síðan var kosið til ráðgefandi stjórnlagaþings og því hefur verið lýst hér í ágætum ræðum annarra ræðumanna hvernig það fór. Á það voru kjörnir karlar og konur, 84 þúsund manns mættu til leiks til að kjósa. Sú kosning var svo dæmd ógild í Hæstarétti. Þá voru góð ráð dýr. Ákveðið var í þinginu, og ég studdi þá vegferð, að sá hópur manna sem hafði þegar verið kosinn af 84 þúsund Íslendingum, fengi umboð frá þinginu til að fara í þetta verkefni, það væri illskásta leiðin miðað við stöðuna. Það var gert og stjórnlagaráð hefur skilað tillögum sem við erum að fjalla um hvernig halda eigi á í framhaldinu. Þetta er forsagan. Ég er enn sömu skoðunar og fyrr, ég tel að við eigum að breyta stjórnarskránni, við eigum að liðka til í því ferli og við eigum að leita til þjóðarinnar með það. Ég er því sammála þeirri tillögu sem hér er til umræðu að stjórnlagaráð verði kallað saman aftur til að skoða málið og í framhaldinu verði stefnt að því að fara með hluta af tillögunum frá stjórnlagaráði, um breytingar á stjórnarskrá, í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég tel að það væri mjög vel við hæfi að leita þannig til þjóðarinnar með ákveðin álitamál. Allt tal um að allir flokkar á Alþingi verði að vera algjörlega sammála um allt í sambandi við breytingar á stjórnarskrá er auðvitað algjör útópía. Við verðum aldrei sammála um allt í því máli. Þeir sem halda þessum málflutningi til streitu eru eiginlega bara að segja: Við breytum engu af því að við vitum að það eru alltaf einhverjir á móti. Það verða mjög litlar breytingar á stjórnarskrá ef það á að vera vegferðin. Ég tel að það sé kominn tími til að ganga alla leið, að leita til þjóðarinnar um helstu álitamálin og svo gerum við upp við okkur í þinginu hvað við viljum gera, hvernig við viljum að stjórnarskráin líti út og svo verði kosið um hana að lokum. Ég hef hins vegar miklar áhyggjur af einu og það er í hvaða stöðu málið er í dag. Komið er fram í seinni hluta febrúar og klukkan tifar á okkur. Við viljum að þjóðin komi að þessu máli og ég held að þjóðin hafi áhuga á því. - Núna situr hluti þjóðarinnar heima á sprengidagskvöldi og borðar saltkjöt og baunir, ég væri sjálfsagt að því líka ef ég væri ekki að tala hér á svona skrýtnum tíma, ég hljóp eiginlega frá matnum en mæti aftur í hann á eftir, vonandi. - Ég held að þjóðin hafi mikinn áhuga á þessu máli. Það er spurning hvernig hún getur komið að því vegna þess að það er langt liðið á þann tíma sem við höfum og ég hef ákveðnar áhyggjur af því að við séum of sein. Ég hefði viljað sjá þetta mál klárast fyrir jól. Þá hefðum við verið að undirbúa núna þær spurningar sem leggja á fyrir þjóðina og værum vonandi, ef það hefði verið takturinn, að klára þær núna og hefja kynningu á þeim og svo yrði þjóðaratkvæðagreiðslan samhliða forsetakjöri um mitt sumar. Ég hef virkilegar áhyggjur af því að við séum of sein vegna þess að það eru öfl í þinginu sem vilja ekki breyta stjórnarskránni, vilja alls ekki gera það svona, finna alls konar tæknilegar hindranir í því og mála þetta mál upp þannig að það sé svo flókið að það sé nánast óbærilega flókið að framkvæma þetta, sem er auðvitað algjörlega rangt. Það er ekkert mál að gera þetta, ef viljinn er fyrir hendi er ekkert mál að gera þetta. Ég óttast að þessi öfl geti tafið fyrir framgangi þessa máls. Við erum hér með þingsályktunartillögu, í henni er verið að boða aðra þingsályktunartillögu sem á að afgreiðast ekki síðar en 29. mars 2012 og það er vegna þess að þá getum við haft þjóðaratkvæðagreiðslu 30. júní, þjóðaratkvæðagreiðslan má ekki fara fram fyrr en a.m.k. þremur mánuðum eftir að slík þingsályktun er samþykkt, eins og lögin hljóma í dag. Ef við brennum á tíma, ef okkur tekst ekki klára seinni þingsályktunartillöguna 29. mars 2012 missum við af lestinni með þjóðaratkvæðagreiðsluna 30. júní þegar forsetakosningarnar fara fram. Það er léttasti hlutur í heimi að taka þetta mál í málþóf. Þótt þetta sé þingsályktunartillaga, og nú er ég ekki endilega að hugsa um þá sem við erum að fjalla um núna heldur þá sem boðuð er og við erum að reyna að klára 29. mars 2012. Þá fer fram fyrri umræða um hana og þar er ákveðið kerfi um hve lengi menn mega tala. Í fyrri umr. er ákveðinn kvóti á mínúturnar þannig að það mun tæmast. En í síðari umr. gilda sömu reglur og við 2. umr. lagafrumvarpa þannig að þar eru aðrar reglur. Hvernig eru þær reglur? Jú, í fyrstu umferð mega þingmenn tala í 20 mínútur, í annarri umferð 10 mínútur og í þriðju umferð fimm mínútur, og menn mega tala eins oft og þeir vilja í fimm mínútur. Það getur vel verið að einhver biðji um og eigi rétt á því að biðja um tvöfaldan ræðutíma og þá verða síðustu ræðurnar allar 10 mínútur og hver þekkir ekki það ferli? Menn hafa nú aldeilis kynnst því upp á síðkastið hvernig það fer fram. Þá fara þingmenn í 10 mínútna ræður endalaust, í andsvör við sjálfa sig og sína eigin menn o.s.frv. og bara í hefðbundið málþóf. Ég hef verulegar áhyggjur af því að þetta mál fari í það enn á ný með algjörlega sömu leikendum í því hlutverki. Að vissu leyti má hengja svolítið ábyrgðina á því á stjórnarflokkana, að koma ekki með þetta mál fyrr inn og af því að málið kemur svo seint inn er svo auðvelt að taka það í málþóf. Það er rosalega freistandi fyrir þá sem vilja ekki breyta stjórnarskránni að gera það. Ég hef verulegar áhyggjur af þessu, virðulegur forseti. Ég tel að þeir sem vilja klára þetta mál, og ég er í þeim hópi, þurfi að fara að hugsa strax um plan B í því hvaða leið sé fær, ef spá mín reynist rétt sem ég á alveg eins von á af því að maður hefur horft framan í slíkt áður. Þá er spurningin: Á að fresta þjóðaratkvæðagreiðslunni ef við náum þessu ekki fyrir 30. júní? Á að hafa hana síðar eða fara í skoðanakannanir, stórar massífar skoðanakannanir sem segja okkur eitthvað um þær spurningar sem við ætluðum að leggja fyrir í þjóðaratkvæðagreiðslu? Ég er svo sem alveg opin fyrir báðum leiðum þannig að ég velti upp þeim fleti hér, þótt ég sé öll af vilja gerð að klára þetta mál. Sú sem hér stendur mun gera sitt til þess af því að ég vil að við breytum stjórnarskránni. Ég hef verið þátttakandi í því í mínum flokki að vilja ganga miklu lengra en við göngum núna og ég mun beita mér í því máli. Ég óttast samt að verða í minni hluta í því af því að ég held að málþófi verði beitt. Þá er ágætt að fara að hugsa næstu leiki og vera, eins og einn góður hv. þingmaður sagði á sínum tíma, „real-pólitíkus“ og meta stöðuna eins og hún er og taka á henni þannig að maður sé undirbúinn undir það að þetta mál, seinni þingsálykunartillagan, falli á tíma, því miður, og nái ekki fram vegna andstöðu. Að lokum vil ég segja, virðulegur forseti, að ég er í megindráttum sátt við þá vinnu sem hefur verið unnin. Ég vildi að hún hefði tekið skemmri tíma og hefði óskað að þingið hefði staðið í þeim sporum sem það stendur í dag fyrir jól þar sem við hefðum þá haft meiri tök á að reyna að drífa þetta mál af. Ég óttast að við séum of sein og skrifa það að vissu leyti á ríkisstjórnarflokkana. Ég tel að þetta sé ekki eina málið sem svo er ástatt um, ég held að annað mál sé líka eiginlega fallið á tíma og það eru breytingar í sjávarútvegi. Ég verð að segja að ég er mjög hissa á að hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir skuli fara núna í viðtöl og segja mjög brött að hún vilji klára bæði breytingar á stjórnarskrá og breytingar í sjávarútvegsmálunum í sinni forsætisráðherratíð á þessu kjörtímabili. Ég held að það sé nánast útilokað að klára sjávarútvegsmálin, þau eru svo umdeild og það er svo langt liðið á kjörtímabilið að ég held að það náist ekki. Varðandi breytingar á stjórnarskrá óttast ég að við séum virkilega komin á eindaga og ég velti því hér upp til skoðunar í væntanlega stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hvort sú nefnd eigi ekki að fara að hugsa strax um plan B, þ.e. hvað eigi að gera ef þetta mál fer í málþóf, eins og mér finnst allt stefna í, og við gefumst upp gagnvart því málþófi. Væri þá ekki hægt að fara í stærri skoðanakannanir og ná fram vilja þjóðarinnar á þann hátt? Ef við náum fram nokkuð skýrri mynd af því gagnvart þessum stærstu grundvallarmálum, sem eru ekki mörg, mun það auka líkurnar á að þingmenn taki tillit til þess í þinginu og vonandi getum við þá klárað breytingartillögur að nýrri stjórnarskrá sem við getum þá kosið um í næstu almennu alþingiskosningum.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka þingmanninum fyrir fína ræðu. Ég verð að viðurkenna að ég deili áhyggjum hennar af tímaskortinum og viðbrögðum sumra þingmanna. Ég held að dagurinn í dag hafi verið ágætissýnishorn. Ég vil líka þakka fyrir þá söguskýringu sem kom fram í byrjun ræðunnar þar sem þingmaðurinn fór mjög vel yfir aðkomu Framsóknarflokksins að málinu, hvað Framsóknarflokkurinn á stóran part í því og ég held að við eigum að þakka fyrir það. Þess vegna vil ég líka spyrja þingmanninn af hverju þingflokkur Framsóknarflokksins velur fulltrúa í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem er algjörlega á móti málinu.

Virðulegur forseti. Ég lít ekki svo á að þegar þingflokkur Framsóknarflokksins velur í nefndir séu fulltrúar valdir út frá einstaka málum. Við getum einungis verið í einni nefnd, hvert okkar, við höfum ákveðin áhugasvið og þá er reynt að einhverju leyti að taka tillit til þeirra. Hins vegar höfum við öll auðvitað okkar skoðanir á umræddu máli, og eins og bersýnilega hefur komið í ljós í þessari umræðu er mjög langt á milli þeirra. Ég vil samþykkja málið, því fyrr því betra, og mun tala fyrir því en aðrir verða að útskýra sína afstöðu. Ég hef reynt að endurspegla forsögu Framsóknarflokksins og það sem ég þekki til í því máli og sú forsaga er algjörlega skýr. Við vildum bindandi stjórnlagaþing, féllumst að lokum á ráðgefandi stjórnlagaráð vegna þess að okkar mál var drepið hér í málþófi, því miður. Síðan hafa leiðir skilið svolítið í því og við höfum reynt að færa fram rök fyrir skoðunum okkar í okkar hópi. Ég vil klára þetta mál og ég tel að ákveðinn hluti Framsóknarflokksins vilji gera það með þeirri aðferðafræði sem ég hef fært rök fyrir og tel að það sé í anda þeirrar forsögu sem ég hef reynt að lýsa. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að ég er stolt af þeirri forsögu. Mér finnst að það hafi verið mjög flott og framsýnt hjá Framsóknarflokknum að taka á málinu og færa hingað inn tillögu um bindandi stjórnlagaþing, þó að það hafi ekki orðið reyndin.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég vil líka minna á að ég hef unnið með hv. þingmanni að frumvarpi sem hún hefur flutt um að ráðherrar geti ekki bæði verið þingmenn og ráðherrar. En mér finnst hv. þingmaður hafa smitast af ríkisstjórninni, að búa til ágreining þar sem hægt er, þ.e. ef val er um ágreining eða frið er ágreiningur valinn, og hv. þingmaður talaði hérna eins og þetta væri stríð. Það er alveg ótrúlegt að verða vitni að því aftur og aftur að sumir vita hvað þjóðin vill, þeir tala í umboði þjóðarinnar og allir aðrir sem eru á annarri skoðun en þeir eru andstæðingar þjóðarinnar, hvorki meira né minna. Þá er talað um hagsmuni, hagsmunaaðilar og aðrir slíkir séu á móti. Mér finnst því hv. þingmaður falla í gryfju, sem á ekki að eiga sér stað í umræðu um stjórnarskrá sem mér finnst að eigi að vera sáttmáli þjóðarinnar, eitthvað sem þjóðin er sammála um. Umræða síðustu ræðumanna er eiginlega meira um það að búa til mismun, ekki samráð, ekki sáttmála,  Svo sagði hún að þetta væri málþóf. Það er ágætt að fá svona leiðbeiningar, en menn eiga ekki að vera í málþófi sem eru á móti þessu. Ég sé eiginlega ekki ástæðu til þess, enda finnst mér málþóf ekki vera gott. Hins vegar er til önnur lausn, frú forseti. Það er nefnilega Alþingi sem setur lögin um kosningarnar og það getur því sett inn bráðabirgðaákvæði að þessar kosningar falli ekkert undir lögin, það styttir tímann. Það eru því til margar lausnir, frú forseti, ef menn vilja.

Virðulegur forseti. Ég er ekki sammála því að sú er hér stendur sé að tala fyrir ágreiningi. Ég er bara að leggja mitt kalda mat á málið. Fyrir mér lítur það þannig út að hægt sé að skipta þinginu í stórum dráttum í tvo hópa. Það er sá hópur sem vill breyta stjórnarskránni með ákveðinni aðferðafræði, fá þjóðina þar að og leita sem mest til hennar og gera síðan þær breytingar sem sá hópur telur að þjóðin vilji og sé að leiðbeina um. Svo er það hinn hópurinn sem vill gera litlar breytingar á stjórnarskránni og vill halda þessu hér sem mest í þinginu, leita kannski til sjö til níu manna nefndar og gera þetta með gamla laginu sem hefur sýnt sig að hefur ekkert virkað. Ég blæs á þau rök sem hafa komið margoft fram að allir eigi að vera svo óskaplega sammála um stjórnarskrána, að ekki sé hægt að breyta henni nema allir séu sammála fyrst. Ég tek sem dæmi málskotsrétt forseta Íslands. Halda menn að við verðum öll einn, tveir og þrír sammála í því máli? Ég held að svolítið langt sé í það. Það verða alltaf einhver sjónarmið hér í minni hluta. Þess vegna held ég að kominn sé tími til að klára breytingar á stjórnarskrá og leyfa svo þjóðinni að greiða atkvæði um þær, og að ekki eigi að fara jafnstutt og sá sem styst vill fara, af því að þá breytist ekki neitt. Ég hef viljað liðka til og tala frekar fyrir sáttum í málinu en hitt. Ég er ósammála því að ég sé að tala hérna fyrir einhverjum sérstökum ágreiningi.

Frú forseti. Ég vil byrja á að spyrja hv. þingmann: Í hvorum hópnum er ég, góðu gæjanna eða vondu gæjanna, þeirra sem eru góðir og vilja breyta stjórnarskránni, eins og hv. þingmaður vill, eða hinna sem eru á móti því? Hún er búin að flokka alla í þessa hópa. Svo segir hv. þingmaður að hún vilji breyta stjórnarskránni hratt og vel og fá þjóðina að. En það merkilega er, frú forseti, að þjóðin kemur ekkert að þessu ferli, ekki neitt. Hún má kjósa um eitthvað sem ekki er bindandi, en hún hefur ekkert um það að segja, hún lætur bara álit sitt í ljós og svo búið. Svo fer það nefnilega til þingsins og það verður þingið sem afgreiðir frumvarpið, ef það kemst svo langt. Það verður þingið sem ákveður stjórnarskrá fyrir þjóðina vegna þess að menn eru með rangt ferli. Ég hef lagt til ferli sem gerir það að verkum að þjóðin geti greitt atkvæði um stjórnarskrána sína sjálf. Það er ferli sem felst í því að breyta 79. gr. fyrst. Ég er búinn að leggja það fram, ég hef rætt um málið í hv. nefnd sem fékk það. Og þá mundi þjóðin virkilega fá að kjósa um sína eigin stjórnarskrá en ekki eitthvert þing sem hv. þingmaður vill. Það að fara svona hratt í málið þýðir að þjóðin kýs ekkert um málið. Svo er það spurningin um skoðanakannanir. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er ekki miklu skynsamlegra að fara í skoðanakannanir vegna þess að þegar menn kjósa um eitthvað halda þeir að þeir hafi áhrif og þeir segja annaðhvort já eða nei. En í skoðanakönnun getur maður sagt: Ertu hlynntur forsetaembættinu; mjög mikið, frekar mikið o.s.frv.? Hægt er að fá miklu, miklu meiri upplýsingar með því að fara í skoðanakönnun, það er miklu, miklu ódýrara og það er hægt að framkvæma hana aftur og aftur.

Virðulegur forseti. Það er rétt að Framsóknarflokkurinn og sú er hér stendur vildu á sínum tíma, og ég vil það enn, að þjóðin hefði komið meira að þessu. Það hefðum við getað gert ef við hefðum verið með bindandi stjórnlagaþing. Þá hefði þjóðin komið miklu sterkar að þessu. En við gerðum þó það sem var næstskásti kosturinn og það var að fara í þetta ráðgefandi stjórnlagaráð. Það voru 84 þús. manns sem kusu til þess,  Það er því verið að reyna að nálgast það eins og kostur er að hafa þjóðina með í ráðum, og hvað þá ef okkur tekst nú að setja málið í þjóðaratkvæðagreiðslu, sem ég tel vera betri kost en skoðanakönnun. Ég tel að þjóðaratkvæðagreiðsla vegi þyngra, þó að hún sé ráðgefandi vegur hún samt þyngra en skoðanakönnun. Skoðanakönnun er þá næstskásti kosturinn úr því sem komið er ef okkur tekst ekki að koma þessu í þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar. Miðað við stöðuna er þetta því það skásta sem hægt er að gera að mínu mati, þ.e. að fara með þessi álitamál í þjóðaratkvæðagreiðslu í sumar, klára svo málið hér  
             Af því að hv. þm. Pétur Blöndal spurði í hvorn hópinn ég flokkaði hv. þingmann, þá er það svolítið erfitt að vissu leyti af því að hv. þingmaður hefur ekki alltaf lotið svokölluðum flokksaga í eigin flokki. En hv. þingmaður er í flokki sem ég skilgreini þannig að hann hefur verið mjög hægfara 

Frú forseti. Við höfum til umfjöllunar málsmeðferð á einhverju mikilvægasta viðfangsefni stjórnmálanna í seinni tíð. Ég styð eindregið þessa málsmeðferð og tel að með henni sé stigið heilbrigt og eðlilegt skref í áttina til fullnustu vinnunnar við að fínpússa nýja stjórnarskrá Íslands. Undanfarin ár hefur ýmislegt verið gert til að koma í veg fyrir fæðingu nýrrar stjórnarskrár. Nauðsyn þess að ráðast í ritun hennar hefur ítrekað verið dregin í efa, vinnulagið sömuleiðis og ýmsir hafa séð ofsjónum yfir kostnaðinum og látið eins og verkefnið væri eins konar dekurverkefni. Alþingi Íslendinga fékk málið til meðferðar frá stjórnlagaráði í júlí 2011, enda er það Alþingi sem hefur samkvæmt núgildandi stjórnarskrá vald til að breyta henni. Síðan eru liðnir ansi margir mánuðir og ég hef fundið á mér og heyrt út undan mér að sumum finnist það langur tími. Óttinn er sá að Alþingi vilji svæfa málið. Sú er samt ekki raunin, að minnsta kosti ekki heilt yfir. Staðreyndin er sú að öll vinnan við nýja stjórnarskrá er falleg viðleitni til að vinna nær óvinnandi verk undir afar skökkum kringumstæðum. Hvað er átt við með því? Jú, að aðstæður í samfélagi okkar hafa undanfarin ár verið allt annað en eðlilegar. Vantraust er orðið að grunnafstöðu, ekki síst þegar kemur að stjórnmálunum, og er það ekki að ástæðulausu eins og kom fram í máli hv. þm. Sivjar Friðleifsdóttur áðan þegar hún lýsti erfiðleikum Alþingis við að breyta stjórnarskránni. Því hef ég sagt áður og segi hér að ef allt væri eðlilegt mundi þjóðin einfaldlega treysta kjörnum fulltrúum sínum til að vinna nýja stjórnarskrá og samþykkja hana því að það er hlutverk kjörinna fulltrúa. Þeir eru kosnir til að sjá um ákveðin mál og meginlínur í samfélaginu á meðan kjósendur halda áfram sínu lífi í vinnu, skóla eða með fjölskyldu. Kjósendur velja þá stjórnmálamenn og flokka sem þeim líst best á, þeir setja traust sitt á þá. Úr þessu trausti hefur lengi kvarnast en stóra rofið átti sér samt stað í október 2008 þegar íslenska ríkið riðaði til falls og ömurlegar staðreyndir um íslenskt efnahagslíf og stjórnvöld fóru smám saman að birtast okkur. Það var þá sem margir misstu alla trú á þeim manneskjum sem kjósa að starfa í stjórnmálum, sami rassinn undir þeim öllum var sagt og er sjálfsagt enn gert. Ef allt væri eðlilegt, það er falleg hugsun, önduðum við léttar og sæjum að þrátt fyrir allt er íslenskt samfélag ríkt af menningu, mannauði, fegurð og tækifærum. Ef allt væri eðlilegt mundu einstaklingar úr öllum flokkum skilja nauðsyn þess að rita nýja stjórnarskrá fyrir Ísland. Ef allt væri eðlilegt mundu allir leggjast á eitt við það að gera hana sem best úr garði - ef allt væri eðlilegt - því að ný stjórnarskrá er ekki bara eitthvað sem er gripið úr lausu lofti. Ný stjórnarskrá er ekki eins og að fá sér þriðja kaffibollann á kaffihlaðborði í hálfkæringi. Ný stjórnarskrá er meiri háttar ákvörðun sem Alþingi er þegar búið að taka, sem þjóðin er þegar búin að staðfesta með virkri þátttöku á þjóðfundi og í umræðum, ákvörðun sem þjóðin á að fá að staðfesta formlega í kosningum. Þetta er ákvörðun um nýja stefnu um okkar eigin samfélagsgrunn. Hér innan húss og utan gera margir lítið úr þörfinni á nýrri stjórnarskrá. Mitt mat er hins vegar það að það verði stór dagur og bjartur þegar landsmenn fá að kjósa og samþykkja nýja stjórnarskrá, dagur til að fara í sparifötin og horfa til himins, dagur til að fagna nýju upphafi sem við höfum skilgreint í sameiningu. Oft er talað um að þingmenn séu ekki í tengslum við þjóðina og sannarlega getur stundum verið til í því. Það er auðvelt að festast inni í takmarkaðri blöðru og sjá ekki út fyrir hana. En þegar kemur að málsmeðferð stjórnarskrárinnar hef ég almennt skynjað eindreginn vilja á Alþingi til að standa rétt að málinu, að vilja gera það sem best úr garði, að vilja vinna það faglega, að vilja vinna það í samtali við þjóðina. Frá því að stjórnlagaráðið skilaði af sér drögum að stjórnarskrá í júlí 2011 hefur mikið vatn runnið til sjávar og margir einstaklingar, bæði voldugir og valdalitlir, boðist til að túlka hana efnislega fyrir okkur hin. Það er rétt sem hér hefur verið bent á að ráðið hafi lokið störfum en það var yfirlýstur vilji stjórnlagaráðsins þegar það skilaði inn tillögunum síðasta sumar að vinna áfram að málinu. Hvert hefur þá hlutverk Alþingis verið í vetur þegar málið hefur verið hér til meðferðar? Að reyna að finna bestu leiðina til að ná sátt um þetta óvenjulega mál. Sú leið hefur verið vandfundin, ekki síst vegna þess að hér hefur ekki ríkt eðlilegt ástand. Stjórnarandstaðan og þingmenn hennar hafa talað um tilraunastarfsemi. Auðvitað er sannleikskorn í því að ferlið hafi verið ákveðin óvissuferð. En gleymum ekki ástæðunni fyrir því að þetta mál þarf að vinna eitt skref í einu í sérstöku og óvenjulegu samspili þings, sérfræðinga og þjóðar. Gleymum ekki að ástæðan fyrir því er hið títtnefnda og djúpa vantraust sem ríkir á milli þings og þjóðar, ekki síst þegar kemur að því að breyta stjórnarskránni. Ég hef setið sem varamaður á þingi síðustu vikur og fengið að sitja fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Formaður nefndarinnar á heiður skilinn fyrir að höndla þetta viðkvæma mál af festu og skýrleika undir erfiðum kringumstæðum. Hér fyrr í dag lýsti formaður því hvernig stemningin væri í nefndinni og ég vil taka undir þá lýsingu. Tilfinning mín er því miður sú að sjálf málsmeðferðin hefði aldrei skipt verulegu máli heldur hefði minni hlutinn lagst af nákvæmlega sama þunga á hvaða þá leið sem valin hefði verið. Að lokum langar mig að segja, frú forseti: Alþingi þarf að sýna ábyrgð í þessu máli eins og öðrum, en sú ábyrgð er margþætt og það er það sem gerir þetta mál svona flókið. Í fyrsta lagi felst þessi ábyrgð í því að taka tillögum stjórnlagaráðs alvarlega og taka mark á vandaðri vinnu þeirra. Í öðru lagi felst ábyrgðin í því að hlusta samt á gagnrýnisraddir, taka mark á þeim og þora að vinna með þær til umbóta. Í þriðja lagi felst ábyrgð Alþingis í því að hlusta á þjóðina og spyrja hana álits, fyrst í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu og að lokum í bindandi atkvæðagreiðslu sem festir nýjan samfélagsgrunn okkar formlega í sessi.

Virðulegi forseti. Þetta hefur að mörgu leyti verið áhugaverð umræða um þetta stóra mál. Það er vitanlega stórmál að ræða breytingar á stjórnarskrá landsins. Það er í raun risamál að breyta stjórnarskrá og þar af leiðandi ber okkur skylda til að vanda mjög til verka við þá vinnu alla. Hér hefur töluvert verið rætt um söguna og hvernig staðið hefur verið að umræðum um breytingar, eða hvernig breytingar hafa orðið eða ekki orðið. Eflaust má tína til ýmsar ástæður fyrir því að sumum finnst að illa hafi gengið að breyta stjórnarskránni en öðrum að það hafi gengið ágætlega. Eins og gengur eru skoðanir skiptar á þessu máli. Það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt að skoðanir séu skiptar um það ferli sem hér á sér stað. Það sem mörgum okkar finnst hins vegar slæmt við þetta ferli - eða mér, best að tala bara fyrir mína hönd ekki annarra - er að ekki er, eins og ég skil ferlið hvernig það var í nefndinni, vandað til verka. Ég tek fram að ég er ekki að setja út á einstaka nefndarmenn eða formann nefndarinnar eða slíkt. Ég geri mér grein fyrir því að það er pressa á að málið verði klárað á einhvern hátt. Það verðum við að taka inn í myndina þegar við horfum á þetta ferli allt saman. Eftir að hafa kíkt á umsagnir sem bárust nefndinni og lesið mjög ítarlega umsögn tveggja sérfróðra manna um þetta málefni sýnist mér hins vegar að ekki sé vandað nóg til verka. Í umsögnum er varað við ýmsum atriðum, til dæmis farið mjög ítarlega í einstakar greinar og einstaka kafla og gerðar athugasemdir. Ég fæ ekki séð að nefndin hafi efnislega tekið afstöðu til þeirra athugasemda, en sé í raun að vísa þeim til stjórnlagaráðs til umfjöllunar og efnislegrar meðferðar sem ég tel mjög óeðlilegt. Ég held að nefndin hefði átt að fara sjálf yfir þessar athugasemdir. Ég vil, frú forseti, óska eftir því að tekið verði saman minnisblað um athugasemdirnar, að þær verði listaðar upp miðað við einstakar greinar o.s.frv. Það hefur verið gert í nokkrum þingnefndum í einstökum viðamiklum málum. Í umræðum í iðnaðarnefnd hinni fornu um vatnalögin var það til dæmis gert. Ég held að það sé mjög gott að gera slíkt. Einnig hefur umræða um Framsóknarflokkinn og stjórnlagaþing eða stjórnlagaráð og það allt orðið nokkuð skemmtileg. Engum á að dyljast afstaða mín varðandi það allt saman. Ég hef áður sagt það úr þessum stól að ég studdi í fyrstu atrennu tillögu um að kosið yrði til stjórnlagaþings eða stjórnlagaráðs, eða hvað við köllum það. Ég kom jafnframt hingað upp þegar ljóst var að Hæstiréttur hefði úrskurðað þær kosningar ógildar og sagði að virða ætti úrskurð Hæstaréttar. Ég er og hef verið algjörlega mótfallinn því ferli sem þá fór af stað og tel að þar hafi þingið ekki gert góða hluti. Ég sagði einnig að ef menn ætluðu að halda þessu áfram ætti að kjósa upp á nýtt. Við það stend ég og hef stutt það frá þeim tíma. Það er hins vegar sérkennilegt að hlusta á þá umræðu, í ljósi þess að 37% landsmanna kusu til stjórnlagaráðsins á sínum tíma, að stjórnlagaráðið hafi betra eða meira umboð en við þingmenn sem höfum þá væntanlega 90% á bak við okkur. Um 90% kjósenda kusu okkur til þings og þá meðal annars til þess að fjalla um stjórnarskrána. Ég er því ekki sammála þeim rökum sem fram hafa komið í því atriði. Ég held að það umboð sem stjórnlagaráð hafði hafi ekki verið á réttum forsendum þar sem ákveðið var að sniðganga úrskurð Hæstaréttar, sem mér fannst mjög slæmt. Ég get ekki fallist á þau orð sem féllu fyrr í dag, um að hér væru stunduð falleg, heiðarleg og nútímaleg vinnubrögð, þegar fyrsta vers er að sniðganga það sem Hæstiréttur úrskurðar. Það á að vera erfitt að breyta stjórnarskránni, þetta er grundvallarplagg. Ég er ósammála þeim sem segja að í raun skipti ekki máli hver semji stjórnarskrá. Stjórnarskráin hlýtur að þurfa að uppfylla ákveðin lagaleg viðmið og skilyrði. Hún er okkar grunnplagg og þegar allt um þrýtur er leitað til stjórnarskrárbundins réttar til að kveða upp úr um álitamál. Þar af leiðandi er mjög mikilvægt að stjórnarskráin standist lagalega skoðun. Eftir að hafa kíkt á athugasemdir ýmissa aðila, og sér í lagi athugasemdir frá tveimur fulltrúum í stjórnlaganefndinni svokölluðu, sýnist mér að mikill vafi leiki á því að þessar tillögur standist með góðu móti þær lagalegu kröfur sem verður að gera til stjórnarskrár. Ég mun fara sérstaklega yfir það hér á eftir. Ég vil enn og aftur koma því á framfæri að ég er sammála þeim sem segja að það þurfi að skýra eða fara yfir ákveðna þætti í stjórnarskránni. Vil ég þar enn og aftur nefna auðlindakaflann. Ég er sammála þeim sem telja að skýra þurfi hann, skýra það hvað felist í þjóðareign, en þá má heldur ekki vera nokkur vafi um það hvað það þýðir. Orðalag í stjórnarskrá má ekki vera óljóst. Það á ekki að vera hægt að túlka það sem þar kemur fram á marga vegu. Mér sýnist hins vegar að margar af þeim tillögum sem stjórnlagaráð sendi frá sér kalli á viðamiklar pælingar, svo að ég noti það orð, frú forseti. Jafnvel þó að farið sé yfir textann í greinargerðinni sem fylgdi með er óljóst hvernig túlka á ýmis atriði. Rætt hefur verið um vantraust, vantraust á þingið og vantraust á stjórnmálamenn. Ég er ekki sammála því að það kalli sérstaklega á endurskoðun stjórnarskrárinnar að einhverjir tali um slíkt vantraust. Við verðum hins vegar að endurskoða stjórnarskrána þegar við teljum að hún uppfylli ekki þau skilyrði sem við viljum búa samfélagi okkar og þar nefni ég auðlindakaflann á ný. Ég hef líka nefnt atriði sem snerta dómstóla, skipan dómara og þess háttar, og tel að þau þurfi í það minnsta að skoða. Forsetakaflinn er býsna langur og ítarlegur í þessum tillögum og mikið hefur verið rætt um hann. Ég verð að viðurkenna að þær misvísandi túlkanir sem hafa komið fram í fjölmiðlum og í ræðum og riti um þann kafla eru vitanlega áskorun til allra um að hann verði skýrður nánar, tekinn af allur vafi um hvað þar er á ferðinni eins og á raunar við um aðra kafla í þessu plaggi. Nokkrar athugasemdir bárust nefndinni frá einstaklingum sem lýstu sig einfaldlega sammála þeim tillögum sem stjórnlagaráðið lagði fram. Það eru að sjálfsögðu jafnmikilvægar athugasemdir og aðrar. Hins vegar erum við að tala um margar efnislegar athugasemdir sem hlýtur að þurfa að fara mjög vandlega yfir og meta áður en farið verður með einstakar greinar eða plaggið í heild í einhvers konar atkvæðagreiðslu eða skoðanakönnun. Ein athyglisverðasta athugasemdin sem fram hefur komið, frú forseti, er frá tveimur ágætum mönnum, þeim Ágústi Þór Árnasyni, deildarforseta lagadeildar Háskólans á Akureyri, og Skúla Magnússyni, dósent við lagadeild Háskóla Íslands. Þeir sátu báðir í stjórnlaganefndinni sem svo var kölluð, ég vona að ég fari ekki með rangt mál þar. Athugasemdir þeirra eru mjög viðamiklar og taka á mjög mörgum eða nánast langflestum efnisatriðum og greinum í tillögum stjórnlagaráðsins. Ekki er hægt að líta fram hjá þeim athugasemdum. Þó að einhverjum kunni að liggja á að koma á breytingum á stjórnarskránni er ekki hægt að líta fram hjá efnislegum athugasemdum, heldur verður að fjalla um þær og þá hverja og eina, velta því upp hvort hún eigi rétt á sér. Það kemur meðal annars fram í d-lið athugasemda frá þessum ágætu mönnum að erfitt sé að leggja heildarmat á það efnislega til hvers konar stjórnskipunar tillögur stjórnlagaráðs leiða, þ.e. hvers konar heildarstjórnskipun við yrðum með ef tillögurnar næðu allar fram að ganga. Þar á meðal lýsa þeir efasemdum um það hvort fögur fyrirheit um styrkingu Alþingis séu raunhæf, eða þeim yrði náð. Í raun ganga þeir enn lengra og segja að þeir telji ekki ljóst að tillögurnar feli í sér raunverulega styrkingu Alþingis, hafi það verið verkefnið og ætlunin. Síðan er talað um að yfirsýn skorti og að ýmislegt rekist hvert á annað. Fjallað er um texta og síðan er farið í einstakar greinar. Það eru líka jákvæðir hlutir í þessari athugasemd eins og til dæmis að eðlilegt sé að stjórnarskrá sé fylgt úr hlaði með aðfaraorðum. Ég held að það sé í sjálfu sér ágæt hugmynd, tóninn er þá sleginn fyrir innihaldið, það sem á að koma í framhaldinu. Ég tek undir það með þeim félögum að það er býsna gott. Síðan eru hér greinar sem fleiri gera athugasemdir við, greinar er lúta til dæmis að eignarhaldi á jörðum, framsali, landakaupum og ýmsu þess háttar. Ég verð að segja að mér hrýs hugur við þeirri vegferð sem mér sýnist að lagt sé í í þessum tillögum þar sem verið er að slaka á þessum hlutum. Það er eins og tillögurnar séu á einhvern hátt gerðar til þess að auðvelda sölu á landi á Íslandi og eitthvað þess háttar. Ef það er rétt mat hjá mér, og þeim sem gert hafa athugasemdir við þann kafla, þá er það verulegt áhyggjuefni og má alls ekki gerast. Í þessum tillögum felst líka ákveðin alþjóðavæðing á stjórnskipuninni og á stjórnarskránni. Ég velti fyrir mér hvers vegna lagt er upp með það. Stjórnarskráin er opnuð og hún er útþynnt, það er verið að alþjóðavæða hana, ég ætla bara að nota það orð um einstakar greinar, og maður spyr sig til hvers það sé gert. Hér er líka kafli um kirkjuskipan. Ég er sammála þeim athugasemdum sem fram hafa komið, að ekki eigi að ákveða kirkjuskipan með þeim hætti sem gert er í tillögunum heldur eigi að fara fram um það sérstök umræða og atkvæðagreiðsla í framhaldi ef menn telja að meiri hluti sé fyrir því að breyta því. Þannig mætti áfram telja. Frú forseti. Ég held að við séum á rangri leið með að gera breytingar á stjórnarskrá sem einhverjum kunna að finnast nauðsynlegar. Ég held að þetta mál muni sigla í strand. Það mun ekki sigla í strand vegna þess að ég og einhverjir aðrir erum á móti málinu, það mun ekki sigla í strand vegna þess að mikið verður talað í málinu, heldur mun það sigla í strand vegna þess að það gengur einfaldlega ekki upp. Það mun koma á daginn að aðferðafræðin sem lagt er af stað með gengur ekki upp. Þar af leiðandi hef ég ekki miklar áhyggjur af því að þingið muni sitja undir mikilli umræðu um þetta mál, vegna þess að það er allt á sömu bókina. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt að mörg okkar viljum breyta ákveðnum hlutum í stjórnarskránni en við teljum þetta ranga aðferð. Um það snúast fyrst og fremst þessar deilur og líka það að verið sé að skrifa nýja heildarstjórnarskrá. Sú sem er í gildi er ekki alslæm. Frú forseti. Í tillögunum er talað um Lögréttu sem er að sjálfsögðu ágætisnafn á apparati sem á að hafa eftirlit með lögum og lagafrumvörpum. Í sjálfu sér er full ástæða til að horfa til þess að lagasetning sé bætt hér á landi. Hluti af því er að sjálfsögðu að styrkja Alþingi og tryggja að Alþingi geti unnið betur með frumvörp og mál sem eru til umræðu. En hugmyndir stjórnlagaráðs eru nokkuð aðrar en stjórnlaganefndar varðandi þessa síu eða gæðavottun sem átti að vera á lagafrumvörpunum og ég held að full ástæða sé til að skoða það sérstaklega. Að öðru leyti, frú forseti, vil ég segja að ég er jafnmikið á móti þessu máli nú og ég var þegar það fór af stað eftir að Hæstiréttur kvað upp úrskurð sinn. Ég held að gerð hafi verið mistök hér þinginu með því að setja málið í þennan farveg. Það er rétt, sem fram hefur komið, að ekki er hægt að ætlast til þess að fullkomin sátt verði um breytingar á stjórnarskrá, eða um stjórnarskrá almennt, en ég held að hinn mikli meiningarmunur sem er á milli þingmanna í dag hefði ekki komið til hefði málið verið unnið á annan veg í upphafi. Það er nú einu sinni þannig, hæstv. forseti, að það er hlutverk okkar hér í þinginu að ræða mál og rökræða það sem við erum ósammála um. Í því felst ekki rifrildi eða málþóf eða nokkuð annað. Það er eðlilegt að 63 þingmenn, fimm flokkar og nokkrir óháðir þingmenn, hafi ólíkar skoðanir á svo stóru máli sem þetta er. Ef allt væri eðlilegt, sagði einn hv. þingmaður hér í ræðu, og taldi upp mörg atriði - ef allt væri eðlilegt, segi ég, værum við búin að gera ýmislegt hér á þinginu: Við værum búin að leysa skuldavanda heimilanna, við værum búin að koma atvinnulífinu á fullt skrið, við værum ekki að rífast um Evrópusambandið. En hins vegar er ekki allt eðlilegt og ef allt væri eðlilegt væri ríkisstjórnin að sjálfsögðu farin frá. Þannig er heimurinn því miður ekki, hann er ekki svo einfaldur. En við munum reyna að gera það besta sem við getum úr þessu. Ég ítreka það sem ég sagði áðan, frú forseti, að ekki er við einstaka nefndarmenn að sakast í þessu máli, horfa þarf á myndina í heild.

Virðulegur forseti. Nú nýverið féll enn einn dómurinn í Hæstarétti sem sýndi fram á hversu vanhugsuð og klúðursleg vinnubrögð hafa verið viðhöfð af hálfu stjórnarmeirihlutans í þinginu við lagasetningu. Hvað eftir annað hafa menn á undanförnum árum sett lög í flýti eða fyrst og fremst verið með hugann við pólitísk markmið og verið svo staðnir að því að lögin standast ekki nánari skoðun. Undanfarin ár hefur hér verið ríkjandi fúsk við lagasetningu og því miður hefur ástandið hvað það varðar ekki farið batnandi, þvert á móti hefur það eiginlega versnað. Líklega er það vegna þess að nú styttist óðum kjörtímabil þessarar ríkisstjórnar, kapp verður meira en forsjá í lagasetningu og menn fara að gera enn fleiri mistök en áður. Það er algjörlega óásættanlegt í þinginu að lagasetning sé unnin með þeim hætti sem viðhafður hefur verið, að þingið sé hvað eftir annað staðið að því að setja lög sem ekki standast fyrir dómstólum. Nú síðast voru sett lög sem ekki stóðust stjórnarskrá. Menn voru gerðir afturreka með lög vegna þess að þau stóðust ekki stjórnarskrána. En nú virðast menn vilja viðhafa sams konar vinnubrögð við breytingar á stjórnarskránni sjálfri og ráðast í breytingar á henni í miklum flýti. Menn viðurkenna það raunar margir hverjir sem eru stuðningsmenn þessa máls að tíminn sé naumur, kannski of naumur, en samt á að keyra það áfram í flýti þrátt fyrir að á því séu margir gallar samkvæmt þeim mörgu álitum sem fram hafa komið í nefndinni við meðferð þessa máls. Ábendingar um galla eru svo margar að ekki hefur verið svigrúm til að fara yfir þær í þinginu og ráða bót á þeim. Samt á að keyra málið áfram, menn keyra það vísvitandi í gegn á allt of skömmum tíma. Þetta mál er stórgallað og ekki hvaða mál sem er, heldur mál sem varðar breytingar á sjálfri stjórnarskránni. Eðli málsins samkvæmt verða menn að fara varlega við breytingar á stjórnarskrá, hafa vaðið fyrir neðan sig og vita svona nokkurn veginn hverjar afleiðingarnar verða af þeim vinnubrögðum sem viðhöfð eru við breytingarnar. Það vantar mikið upp á það hér. Það sem er kannski enn þá stærra áhyggjuefni er það viðhorf sem birst hefur í umræðunni nú og raunar áður í umræðum um stjórnarskrána og er tiltölulega nýtt, held ég að mér sé óhætt að segja, að nú eigi að nota tækifærið og búa til stjórnarskrá sem hentar pólitískum sjónarmiðum einungis hluta landsmanna, hugsanlega minni hluta landsmanna. Það er mjög hættuleg hugsun. Stjórnarskrá hefur verið annars eðlis en almenn lagasetning að því leyti að hún útlistar það sem við Íslendingar erum almennt sammála um að eigi að vera grundvallargildi og reglur þjóðarinnar. Ef menn ætla nú að breyta því og fara að setja stjórnarskrá sem innleiðir til að mynda vinstri stefnu, því að áhersla á pólitíska vinstri stefnu hefur verið mjög áberandi í umræðunni, erum við komin inn á hættulegar brautir. Hvað gerist þá ef Sjálfstæðisflokkurinn nær aftur völdum? Segjum sem svo að Samfylkingin fari aftur í frjálshyggjuham þegar það kemst næst í tísku og styðji Sjálfstæðisflokkinn við myndum mikillar hægri stjórnar? Á sú ríkisstjórn þá að nota tækifærið og umpóla stjórnarskránni, gjörbreyta henni, gera hana að hægri sinnaðri frjálshyggjustjórnarskrá? Verið er að gefa þau skilaboð með umræðum sem hér fara fram að hver ríkisstjórn eigi að nota tækifærið og breyta stjórnarskránni í samræmi við pólitíska hugsjón sína. Sjálfstæðismenn hafa verið sakaðir um að vera sérstaklega mikið á móti breytingum á stjórnarskránni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur oft og tíðum fengið hátt í 40% fylgi og stundum meira en það. Það er alveg ótrúleg staðreynd og það jafnsvekkjandi áratug eftir áratug hvað Sjálfstæðisflokkurinn nær miklu fylgi. Vonandi verður breyting þar á með tíð og tíma, vonandi er það að færast í rétta átt. En engu að síður hefur mjög stór hluti þjóðarinnar, oft í kringum 40%, stutt þann flokk. Við sem erum andsnúin Sjálfstæðisflokknum og stefnu hans verðum að sætta okkur við það. Við getum ekki notað tækifærið og reynt að líta fram hjá þessum 30 eða 40%, eða hvað það nú er, sem styðja Sjálfstæðisflokkinn, reyna jafnvel að gera þann hluta þjóðarinnar réttlausan eða sýn hans á tilveruna ómerka. Stjórnarskrá má ekki vera pólitísk. Hún má ekki vera vinstri sinnuð eða hægri sinnuð, hún má kannski helst vera miðjusinnuð, en hún á ekki að eltast við tilteknar pólitískar stefnur til hægri eða vinstri. Hún á lýsa því sem við erum almennt sammála um. Svo setja menn lög sem verða að standast stjórnarskrána í samræmi við pólitíska stefnu hverrar ríkisstjórnar. Hins vegar þykir það til marks um réttarríkið og einn af kostum þess að það sé ákveðinn stöðugleiki í jafnvel hefðbundinni lagasetningu þannig að hefðbundnum lögum sé ekki umpólað þegar vinstri stjórn tekur við af hægri stjórn eða öfugt, sem sagt að það sé einhver samfella í lagasetningunni. Það á við jafnvel um venjuleg lög. Hvað stjórnarskrána varðar er það sérstaklega mikilvægt vegna þess að hún á að lýsa því sem almennt er samstaða um. Annars er hættan sú að við færumst út í það sem reyndar hefur gerst í mörgum öðrum löndum í gegnum tíðina að ákveðinn hópur noti það ástand, oft og tíðum efnahagslegt neyðarástand eða óvissu, til að verða allsráðandi og útiloka aðra. Það er mjög ólýðræðislegt og er ekki stundum heldur alltaf - alltaf - rökstutt með því að það sé gert til að gæta almannahagsmuna. Menn birtast sem talsmenn fólksins, lýsa sjálfum sér fjálglega sem hinum sönnu talsmönnum fólksins á meðan þeir sem eru ósammála séu fulltrúar einhverra sérhagsmuna og gangi illt eitt til. Þess vegna er, eins og komið var inn á í umræðunni fyrr í kvöld, mjög óþægilegt að heyra fólk tala þannig að það líti á sig sem hina einu talsmenn fólksins, en að þeim sem hafa aðrar skoðanir eða vilja jafnvel bara vinna hlutina aðeins betur og af meiri skynsemi í ljósi reynslunnar, gangi eitthvað annarlegt til. Í Ungverjalandi innleiddu menn undir forustu hins alræmda kommúnista Matthias Rakozi þar sem kallað var „salami-taktík“. Hún gekk út á það að eftir stríð er kommúnistar voru að ná völdum sögðu Rakozi og stuðningsmenn hans: Við hljótum nú öll að geta verið sammála um að við viljum ná þessari þjóð saman um almannahagsmuni og að hægri menn eru sérhagsmunaseggir, nokkurs konar fasistar, eins og allir aðrir en kommúnistar voru oft kallaðir í kommúnistaríkjunum, og að þeir eiga ekki að vera þátttakendur í að skipuleggja það þjóðfélag sem við viljum byggja upp í Ungverjalandi eftir stríð. Það hljóta allir að geta verið meira og minna sammála um að við getum ekki haft þá með sem eru lengst til hægri. Jú, meiri hlutinn gat fallist á þau rök. Þegar sú sneið hafi verið tekin af, sú sem var lengst til hægri, sögðu Matthias og félagar hans: Þeir sem eru núna lengst til hægri studdu þessa hægri menn á sínum tíma og eru svona hálf-fasískir. Getum við ekki verið sammála um að sú sneið þurfi að fara, að samfélagið verði betra ef það fólk er ekki að þvælast fyrir okkur? Jú, menn féllust á það. Svo kom að því að miðjumennirnir voru allt í einu orðnir lengst til hægri af þeim sem voru þátttakendur í stjórnmálum. Þá komu sömu rök: Eigum við ekki bara að losa okkur við þessa miðjumenn svo við getum haft hreina vinstri stefnu sem hugsar um hagsmuni almennings? Og miðjumennirnir fengu að fjúka. Ekkert var eftir nema hreinn kommúnismi, ein óhugnanlegasta kommúnistastjórn í öllum austantjaldsríkjunum. Þótt margir vilji gjarnan losna við áhrif þeirra sem eru lengst til hægri í stjórnmálunum er það hættuleg þróun. Það er hættuleg þróun ef menn ætla að reyna að útiloka hægri stefnuna frá lagasetningu eða úr stjórnarskránni, reyna að gera stjórnarskrána að einhvers konar byltingarplaggi. Stjórnarskráin má ekki vera pólitísk, svo ég ítreki það eina ferðina enn, hún má ekki vera hægri sinnuð eða vinstri sinnuð. Hún á að vera nokkurs konar akkeri sem kemur í veg fyrir að samfélagið sveiflist of langt til hægri eða of langt til vinstri. Því vekur það mér nokkurn ugg þegar menn sem tala eins og byltingarsinnar, vilja nota stjórnarskrána til að ná markmiðum fram sínum. Eins og ég kom inn á í byrjun er það ekki til að auka á trúverðugleika málsins hvernig það er fram sett hér, því að þó að við mörg, hugsanlega allir þingmenn, alla vega meiri hluti, treysti ég mér til að fullyrða, teljum rétt að lagfæra stjórnarskrána og gera á henni breytingar er mjög mikilvægt að vandað sé til þess verks. En hér er komin fram tillaga sem þegar er fallin á tíma. Hér er talað um að ákveðnir hlutir skuli gerast ekki seinna en 1. nóvember 2011 og annað á að klárast 1. desember 2011, enn annað 1. febrúar 2012, til þess að allt verði klárt væntanlega fyrir forsetakosningar, svo sé hægt að afgreiða breytingar eða atkvæðagreiðslu um tillögur að breytingum á stjórnarskrá samhliða forsetakosningum. Nú er náttúrlega augljóst að áætlanir ganga ekki eftir en samt ætla menn að halda sig við það að reyna að keyra þetta í gegn á einhverjum methraða þrátt fyrir að allar þær ábendingar sem ég nefndi hér í upphafi, sem borist hafa vegna þessara tillagna, hafi verið jafngagnrýnar og raun bar vitni. Í tillögunni segir m.a.: „Komi fram afgerandi ósk um breytingar á einstökum þáttum frumvarpsins í kynningarferlinu er stjórnlaganefnd heimilt að taka tillit til þeirra.“ Þetta er allt mjög óljóst. Ýmsar ábendingar koma í þessu ferli öllu saman og þá er stjórnlaganefnd heimilt að taka tillit til þeirra. Svo kemur skýrara ákvæði í d-lið, með leyfi forseta: „Stjórnlagaráð geri tillögu til Alþingis um að frumvarpið fari í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu, jafnvel grein fyrir grein þar sem því verður við komið en þó þannig að fyllsta heildarsamræmis sé gætt.“ Þetta er náttúrlega einhvers konar hringavitleysa. Hér er Alþingi að fela stjórnlagaráði að fela Alþingi einhvern tiltekinn hlut. Það er því miður til samræmis við það sem verið hefur of gegnumgangandi í þessu, skrautleg orðræða, að láta þetta allt hljóma mjög lýðræðislega þegar það er það í rauninni alls ekki. En þótt ég gagnrýni þessar tillögur og hvernig að þessu er staðið er ekki þar með sagt að ekki hafi komið fram margar góðar tillögur sem líta megi til við breytingar á stjórnarskrá í þeirri umræðu sem farið hefur fram um stjórnarskrána að undanförnu. Ég held einmitt að þingið ætti að líta til margs þess sem verið hefur til umræðu undanfarin missiri varðandi breytingar á stjórnarskrá og gera þá breytingar á stjórnarskránni í samræmi við það. Við ættum ekki að gera það á þeim forsendum að hér sé verið að innleiða byltingu eða að stjórnarskráin hafi orðið til þess að hér varð efnahagshrun. Maður heyrir líka í tengslum við þessa umræðu ýmiss konar bábylju um að þingið hafi sannað það áratugum saman það ráði ekki við að breyta stjórnarskrá eða að stjórnarskráin sé útlensk og að alltaf hafi staðið til að semja nýja. Í fyrsta lagi er það einfaldlega rangt. Það er margsinnis búið að breyta stjórnarskránni, flestum ákvæðum hennar, til mikilla muna og er lítið orðið eftir af stjórnarskránni frá 1874, væntanlega ekkert meira en segja má til að mynda um það sem eftir er af stjórnarskrá Belgíu í dönsku stjórnarskránni. Eins og ýmsir hafa bent á í umræðunni er sú hugsun sem liggur að baki setningu stjórnarskrár ekki fundin upp í hverju landi fyrir sig, heldur líta menn til góðra hugmynda, þess sem gefist hefur vel annars staðar, og reyna svo smátt og smátt að endurbæta það, laga það að breyttum aðstæðum og að hverju landi fyrir sig. Það hafa menn reynt að gera hér á Alþingi og þeir eiga að halda þeirri vinnu áfram, að endurbæta stjórnarskrána. Þeir eiga að líta til ábendinga sem fram hafa komið í þeim efnum á undanförnum missirum og umfram allt að gera það nú einu sinni almennilega í stað þess að vera að samþykkja hér enn ein lögin og breytingu á stjórnarskrá án tillits til athugasemda frá fræðimönnum og sérfræðingum, án þess að gefa sér nægan tíma í umræðuna og meta afleiðingarnar. Það er nóg komið af slíkri lagasetningu, slíkri tilraunastarfsemi sem ekki hefur gefist vel og er ástæðulaust að innleiða hana við breytingar á sjálfri stjórnarskránni. Við skulum fara yfir þær tillögur borist hafa og sérstaklega yfir þær ábendingar sem fram hafa komið um gallana og kostina á þeim tillögum og nýta það til að gera skynsamlegar og vel unnar breytingar á íslensku stjórnarskránni þannig að hún verði áfram plagg sem allir geta sætt sig við og virt, en ekki einhvers konar byltingarplagg sem breytt verði á fjögurra ára fresti og ýti undir þá miklu pólitísku óvissu sem verið hefur ríkjandi á Íslandi. Þvert á móti, stjórnarskráin þarf að skapa stöðugleika. Ef það er eitthvað sem hefur vantað á Íslandi undanfarin ár er það pólitískur stöðugleiki.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið ágæt umræða í dag. Ég ætla ekki að víkja orðum að ræðu hv. síðasta ræðumanns, ég er viss um að hann útskýrir einhvern tíma betur fyrir mér hvað hann átti við með þessu öllu saman. Mig langar að fara aðeins yfir nokkur atriði sem hafa komið fram í dag. Þetta hefur verið merkileg samræða á milli okkar og umræðan farið víða. Ég er þeirrar gerðar að mér finnst allt í lagi að fólk hafi mismunandi skoðanir og ég tel engan betri eða verri fyrir það. Við reynum hins vegar að halda okkar máli fram. Ég vil í byrjun nefna að það gæti hafa litið þannig út í umræðum í dag, og var kannski ekki síst sjálfri mér að kenna í upphafi umræðunnar, að samstarfið í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd væri eins og í ólátabekk í gagnfræðaskóla. Það er alls ekki rétt, samstarfið hefur verið mjög gott. Hins vegar er alveg ljóst að í þessu máli eru mjög skiptar skoðanir. Það var ljóst að einhvern tíma á ferli málsins mundu leiðir skilja, ef svo má að orði komast. Það var með ráði gert að starfið var skipulagt þannig að við fórum í sem mestum friði þangað til tíminn gaf ekki leyfi til annars. Ég hefði gjarnan viljað vera komin fram með þetta mál tveim vikum fyrr, en ákveðin mál sem komu til nefndarinnar ollu því að svo gat ekki orðið. Ég held samt að við eigum að geta náð því verkferli sem lýst er í tillögunni sem hér er lögð fram ef vilji er til, en það er náttúrlega ljóst líka að ef vilji er til er hægt að eyðileggja málið, það er klárt. Ég vil leggja áherslu á að leita á til fulltrúa í stjórnlagaráði til að fara yfir nokkrar spurningar sem ég las upp áðan og voru nefndar á fundi í stjórnskipunarnefnd í byrjun vikunnar. Þar var þess einnig getið að ætlunin væri að semja með þessu greinargerð, og þegar spurningar lægju fyrir og greinargerð til að leggja fyrir stjórnlagaráðið yrði það birt í nefndinni. Ég nefndi þetta ekki í inngangsræðu minni í dag vegna þess að ég taldi mig vera að ræða um málsmeðferðina en ekki þær spurningar sem verða auðvitað kynntar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Þetta er gert vegna þess að fulltrúar í stjórnlagaráði hafa lýst sig reiðubúna til að koma aftur að þessum tillögum áður en þær fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og taka á einhverjum álitamálum, og þá kemur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fram fyrir þingið í þeim samræðum. Meiri hlutinn kom fram með þessar tillögur en minni hlutinn kom ekki með neinar tillögur, en það hefði vissulega verið vel þegið. Kannski á það eftir að breytast. Mig langar líka að hafa orð á því að það er náttúrlega ljóst að þingið á eftir að fá til sín fullbúið frumvarp næsta haust, hvort sem það verður í október eða nóvember, og þá hefur þingið allan veturinn og alveg fram í mars til að ræða það, vegna þess að væntanlega verður það síðasta sem þetta þing gerir, vonandi, að samþykkja nýja stjórnarskrá. Þá hafa þingmenn alla þá möguleika sem þeir vilja til að koma með breytingartillögur og ræða þetta fram og til baka. Eins og um annað verða greidd um það atkvæði í þinginu, þannig að ég átta mig ekki nákvæmlega á því hvað menn meina þegar þeir segja að ekki eigi að skoða þetta í þinginu. Þingið hefur allan næsta vetur til þess. Það síðasta sem ég vil segja er að ég tel að eins og þessi dagskrá er sett upp og kemur fram í nefndarálitinu er mjög vel vinnandi vegur að ná henni, og ég þarf vart að segja þingmönnum að við höfum þegar hafið undirbúning að þeirri miklu vinnu sem hér hefur verið lýst, t.d. hvernig spurningar eiga að vera og annað slíkt. Við erum þegar byrjuð að vinna að því þannig að við verðum tilbúin að svara því þegar við leggjum fram þingsályktunartillögu um þjóðaratkvæðagreiðslu. Sem sagt, ef menn vilja verður hægt að gera þetta. Ef menn vilja það ekki er ég alveg hreint viss um og trúi því eftir umræðuna í dag að mönnum takist að koma í veg fyrir það ef þeir svo kjósa. Þá geta þeir talað hér í tíu daga um - ja, ég veit ekki hvað, ég veit ekki um hvað sumir hafa verið að tala hér, en svo veit ég hvað aðrir hafa verið að tala um.