Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um meðferð opinberra mála og almennum hegningarlögum. Þetta er nokkurs konar bandormur. Ég geri ráð fyrir að breytingar verði á þessum tveimur lagabálkum. Frumvarpið varðar brottvísun og heimsóknarbann og meðflutningsmenn mínir eru allir hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þetta mál er endurflutt frá því á síðasta þingi. Það er að vísu lítillega breytt og mun ég í máli mínu fara aðeins yfir þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu. Þá var málinu, eins og eðli þess gefur til kynna, vísað til allsherjarnefndar og allsherjarnefnd sendi málið á sínum tíma út til nokkurs fjölda umsagnaraðila og er þess getið í greinargerðinni hverjir svöruðu umsagnarbeiðnum og gáfu umsagnir um málið. Í stuttu máli má segja að hér sé um að ræða mál þar sem lögreglu verði gefin heimild til þess að vísa manni brott af heimili sínu og úr nánasta umhverfi heimilisins og banna viðkomandi að koma þangað aftur í tiltekinn tíma ef lögregla hefur rökstudda ástæðu til þess að ætla að þessi einstaklingur beiti náinn aðstandanda ofbeldi, hóti ofbeldi eða sýni framferði sem spillir mjög líkamlegu heilbrigði, andlegu heilbrigði, heilsu eða friði þess manns eða barns sem í hlut á. Brottvísunin og þetta heimsóknarbann, sem ég er að vitna hér í samkvæmt 1. mgr. 2. gr., getur gilt í tíu sólarhringa og ber að skilgreina til hvaða svæðis viðkomandi bann nær. Lögreglunni ber samkvæmt þessu frumvarpi að vísa ákvörðuninni til héraðsdómara innan eins sólarhrings og héraðsdómara er síðan gert að kanna ástæður fyrir þessari ákvörðun og staðfesta ef rökstuðningur er fullnægjandi en fella niður eða breyta að öðrum kosti. Mestu breytingarnar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu frá fyrri flutningi þess á síðasta löggjafarþingi eru einmitt í þessari setningu þar sem styttur er frestur lögreglunnar um einn sólarhring, þ.e. úr tveimur í einn, til að vísa ákvörðuninni til héraðsdómara. Sömuleiðis er bætt við niðurlag málsgreinarinnar að héraðsdómara beri að staðfesta ákvörðunina ef rökstuðningur er fullnægjandi en fella hana niður eða breyta að öðrum kosti. Það er nýtt í þessu frumvarpi núna að héraðsdómara sé gefið tækifæri til að breyta ákvörðuninni ef hann telur ástæðu til þess. Báðar þessar breytingar eru komnar til vegna ábendinga frá umsagnaraðilum. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir því að hægt verði að framlengja þetta heimsóknar- og nálgunarbann ef fram kemur krafa frá brotaþola um það og slíkri kröfu skuli þá beina til héraðsdómara sem getur heimilað framlengingu til allt að þriggja mánaða ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Svo er gert ráð fyrir í frumvarpinu að almenn hegningarlög breytist með því að þar verði bætt inn nýrri málsgrein sem geri ráð fyrir því að brot gegn brottvísun og heimsóknarbanni samkvæmt lögunum um meðferð opinberra mála varði sektum. Síðan höfum við bætt inn í þessa frumvarpsgrein: „eða fangelsi allt að 2 árum nema þyngri refsing liggi við samkvæmt öðrum lögum.“ Er þessu ákvæði einnig breytt vegna ábendinga frá umsagnaraðilum. Það er nefnilega svo, hæstv. forseti, að - nú finn ég ekki þá grein í greinargerðinni sem ég ætlaði mér að vísa til - en það mun vera skýrt í greinargerðinni hvaðan þessi hugmynd er komin, að það þurfi að setja hér inn líka þessa kröfu um fangelsi allt að tveimur árum. Ástæður þess að frumvarp af þessu tagi er lagt fram á Alþingi Íslendinga, hæstv. forseti, má auðvitað rekja til þess að ofbeldi gegn konum er útbreiddasta mannréttindabrot okkar tíma. Það er sannarlega þörf á því að íslenska löggjafarsamkundan geri allt sem í hennar valdi stendur til þess að reyna að girða fyrir þá ofbeldisglæpi sem framdir eru. Nú höfum við í lögum ákvæði um nálgunarbann. Það er nokkuð athyglisvert þegar það er skoðað nánar að það ákvæði, sem er sannarlega spor í rétta átt, er í raun og veru takmarkað að því leytinu til að það nær eingöngu yfir þá ofbeldismenn sem beita ofbeldi utan síns eigin heimilis. En það er staðreynd að líkamlegt og andlegt ofbeldi gegn konum er langoftast framið af sambýlismönnum þeirra og oftar en ekki framið innan veggja heimilisins þar sem þessir ofbeldismenn hafa hingað til verið friðhelgir. Hvernig hefur samfélagið tekið á þessum málum? Jú, þegar ofbeldi inni á heimilunum er gert uppvíst eða opinskátt og lögregla kemst á snoðir um slíkt þá neyðist lögregla til að fjarlægja fórnarlömbin af heimilinu. Með öðrum orðum þurfa konur og börn sem þurfa að þola ofbeldi af hendi heimilisföður að gerast flóttamenn í eigin landi og lögregla þarf að koma þeim fyrir í skýlum eða athvörfum þar til gerðum á meðan ofbeldismaðurinn fær áfram að hreiðra um sig í stofunni heima, hækka í sjónvarpinu og fá sér annan bjór ef því væri að skipta. En fórnarlömb ofbeldisins þurfa að flýja. Hæstv. forseti. Við erum ekki fyrsta fólkið sem kemur auga á þessa mismunun heldur má rekja hugmynd þessa til Austurríkis, en þaðan er frumkvæðið tekið og fyrirmyndin frá Austurríki nýtt í þetta frumvarp. Sömuleiðis hafa nágrannar okkar á Norðurlöndunum breytt lögum sínum og er gerð grein fyrir því í greinargerðinni hvernig bæði Norðmenn og Svíar hafa breytt lögum sínum á svipaðan hátt og hér er lagt til að gert verði. Árið 1997 lögfesti Austurríki úrræði af þessu tagi til handa lögreglu og eru til skýrslur sem vitna um að reynslan af ákvæðinu hafi verið afar jákvæð. Vissulega urðu mjög miklar umræður í austurríska þinginu um þessi ákvæði áður en þau hlutu lagagildi. Þar var fjallað um þau rök að þetta bryti trúlega gegn friðhelgi heimilisins og rétti heimiliseigenda. Engu að síður var ákvæðið samþykkt í Austurríki á grundvelli þess að mannréttindasáttmáli Sameinuðu þjóðanna kvæði á um rétt einstaklinga til að njóta öryggis á eigin heimili. Í Austurríki voru tekin af öll tvímæli um að fórnarlömb ofbeldismanns ættu meiri rétt til friðhelgi á heimilinu en ofbeldismaðurinn. Á endanum náðist því mjög góð og breið pólitísk sátt í Austurríki um málið og eins og ég sagði áðan hefur reynslan af ákvæðinu verið mjög jákvæð og er það mál manna í Austurríki að þetta hafi þróast með þeim hætti að ofbeldi á heimilunum hafi minnkað. Ef það er ekki ánægjulegt þegar slíkt markmið næst þá er manni illa brugðið. Norðmenn og Svíar hafa, eins og ég sagði áðan, fylgt í fótspor Austurríkismanna og þingmenn frá ýmsum Evrópulöndum hafa einnig sýnt þessu máli mikinn áhuga. Ég á ekki von á öðru en að þessi hugmynd Austurríkismanna sé að breiðast núna út um álfuna alla og er það auðvitað vel. Það sem fylgir í þessum málum er auðvitað að með þessu úrræði lögreglu er vandinn að sjálfsögðu ekki leystur. Það verður að horfa víðar yfir sviðið og sjá til þess að bæði ofbeldismaðurinn og fórnarlömb ofbeldismannsins hljóti stuðning og aðstoð við að vinna sig út úr þeim vanda sem ofbeldið hefur skapað. Það hlýtur að vera hluti af markmiðinu að styrkja öll slík úrræði þar sem ofbeldismenn geta fengið meðferð við sínum vanda og auðvitað verður að koma til mjög öflug aðstoð til barna sem alast upp við fjölskylduofbeldi, ekki hvað síst þarf að styrkja og styðja sérstaklega þær konur sem beittar eru ofbeldi. Það hafa nágrannalöndin gert. Í Noregi hefur verið gert mikið átak og reyndar sett á fót áætlun sem gerir ráð fyrir að markmiðum af þessu tagi verði náð. Heilbrigðisráðuneytið, barna- og fjölskylduráðuneytið og dómsmálaráðuneytið í Noregi hafa unnið saman að þessu verkefni sem felur m.a. í sér að setja á fót sérstaka ofbeldis- og áfallamiðstöð til að vinna að heildarsamræmingu þessara mála um allt landið og vera ráðgefandi fyrir alla sem tengjast meðferð þessara mála. Ég tel það sem Norðmenn hafa gert í þessum málum vera til mikillar fyrirmyndar og tel alveg sýnt að hvernig svo sem afgreiðsla málsins fer á þessu þingi í vetur séu Norðmenn búnir að setja upp módel sem er þess eðlis að við ætlum að skoða gaumgæfilega og gera allt sem í okkar valdi stendur til að fylgja í fótspor þeirra. Lítum aðeins á íslensku stjórnarskrána. Í henni er getið um að allir skuli njóta friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu. Þó er í 2. mgr. 71. gr. gerðar undantekningar á þeirri meginreglu þannig að með sérstakri lagaheimild má takmarka friðhelgi einkalífs, heimilis eða fjölskyldu ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra. Í mannréttindasáttmála Evrópu, 8. gr., sem hefur haft lagagildi hér frá því í maí 1994 er sambærilegt ákvæði um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu. Þar er gert ráð fyrir að opinber stjórnvöld skuli ekki ganga á þann rétt nema samkvæmt ákvæðum laga og ef nauðsyn beri til í lýðræðislegu þjóðfélagi, m.a. til að vernda heilsu manna eða siðgæði. Þar með má segja að friðhelgi eins manns sé ekki ríkari en réttur annars til persónufrelsis og kannski styðja þessi öryggissjónarmið það. Hæstv. forseti. Á síðustu árum hefur verið reynt að bæta réttarstöðu þolenda afbrota á ýmsan hátt en ég held að betur megi ef duga skuli. Ég held að ákvæði af því tagi sem hér er lagt til að verði sett í lög sé þess eðlis að það mundi veita lögreglu heimild sem er virkileg þörf fyrir og þó svo það sé rétt í framsöguræðu með svona máli að brýna það að lögreglu beri að nota slíkt ákvæði með mikilli varúð tel ég alveg ljóst að kringumstæðurnar sem íslenska lögreglan kemur oft að inni á heimilum séu þess eðlis að lögreglan á að vera fullkomlega í stakk búin til þess að meta aðstæðurnar og sjá hvenær beita þyrfti ákvæðinu og hvenær ekki. Auðvitað þyrfti að fara fram ákveðið hagsmunamat lögreglunnar á því hversu alvarlegt ástandið er, en með því ákvæði sem hér er sett inn um að héraðsdómur þurfi að staðfesta ákvörðun lögreglunnar tel ég vera loku fyrir það skotið að einhver brögð af misnotkun verði uppi, enda hefur það sýnt sig í Austurríki að ákvæðinu hefur verið beitt af mikilli varfærni en skynsemi hjá austurrísku lögreglunni og hafa ekki borist neinar kvartanir sem heitið getur undan því að verið sé að misbeita ákvæðinu. Það er alveg ljóst og við sjáum það af þeim ákvæðum sem gilda í íslenskum lögum um nálgunarbann, að erfiðleikarnir samfara því eru þeir að brotaþoli á að taka ákvörðunina um nálgunarbannið. Í þessu tilfelli er ég að leggja til að það verði lögreglan sem taki ákvörðunina og óski eftir nálgunarbanninu. Þetta eru grundvallaratriði sem ber að hafa í huga þegar málið er skoðað því það er alveg ljóst að brotaþoli er í mjög veikri stöðu gagnvart ofbeldismanni sínum, sérstaklega ef um er að ræða eiginmann eða sambúðarmaka er eðlilegt að brotaþoli sé í veikri stöðu og veigri sér við að taka slíkar ákvarðanir. Kannski þurfum við að hugleiða hvort breyta eigi því ákvæði sem við búum við, nálgunarbannsákvæðinu, hvort það eigi að setja það líka í hendur lögreglu eða yfirvalda að taka ákvörðunina fyrir fórnarlömb ofbeldisins. Fram hefur komið í umræðum um ofbeldismál upp á síðkastið og ekki hvað síst í miklum umræðum sem urðu um heimilisofbeldi á haustmánuðum, í nóvember, þegar 16 daga átak gegn ofbeldi var sett á laggirnar af mörgum frjálsum félagasamtökum og stofnunum sem vinna á þessu sviði. Í umræðum um heimilisofbeldi hefur komið fram að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin telji að ofbeldi gegn konum sé eitt af alvarlegustu heilbrigðisvandamálum veraldarinnar. Það hefur verið upplýst af stofnuninni að fleiri konur missi heilsuna af völdum ofbeldis sem rekja megi til kynferðis þeirra en af völdum malaríu, umferðarslysa og hernaðarátaka samanlagt. Hæstv. forseti. Við vitum að þessum málum er ekkert öðruvísi farið í okkar landi en í nágrannalöndum okkar, því miður. Vandamálið er alþjóðlegt og það viðgengst jafnt í ríkum löndum sem fátækum. Fjöldi kannana hefur leitt í ljós að þeir sem ofbeldinu beita eru úr öllum stéttum og stigum þjóðfélagsins. Þær hafa einnig sýnt að algengasta mynd ofbeldisins er heimilisofbeldi þar sem gerandinn er yfirleitt kærasti, eiginmaður, ættingi eða góður kunningi konunnar sem fyrir ofbeldinu verður. Í greinargerð með frumvarpinu er getið frekari kannana og rannsókna sem gerðar hafa verið í þessum efnum og getið greina og upplýsinga sem leita má til til þess að fá frekari upplýsingar og ábendingar um áhrif heimilisofbeldis, t.d. áhrif heimilisofbeldis á börn og hættuna á því að drengir geti átt það til að feta í fótspor feðra sinna þegar þeir setja á stofn fjölskyldu, sem og að stúlkur eigi á hættu að verða fórnarlömb á sama hátt og mæður þeirra. Hæstv. forseti. Til þess að vinna gegn þessum vítahring er nauðsynlegt að grípa til úrræða af því tagi sem hér er lagt til. Ég tel því að samábyrgð okkar alþingismanna sé mikil og hvet einungis til þess að tekið sé í taumana og málið skoðað með ábyrgum hætti í allsherjarnefnd sem fær það aftur til meðferðar að lokinni þessari umræðu. Tölulegar upplýsingar sem við höfum um ofbeldi á Íslandi eru svo sem ekki miklar en við vitum þó að Kvennaathvarfið hefur tekið við miklum fjölda kvenna sem koma til athvarfsins vegna ofbeldismála. Nú liggur fyrir ársskýrsla Kvennaathvarfsins fyrir árið 2003. Þar kemur í ljós að konum sem komu til dvalar í athvarfinu hefur fjölgað talsvert mikið á milli ára. Dvalardögum hefur fjölgað og meðaldvalartími hefur lengst, þannig að við erum ekki að sjá neina bót á ástandinu af sjálfu sér. Við getum séð í tölunum sem Kvennaathvarfið gefur í skýrslu sinni að ástandið hér á landi er mjög alvarlegt . Ég verð að segja að skýrsla Kvennaathvarfsins hlýtur að vera hvatning til okkar og stjórnvalda almennt um að halda stöðugt úti markvissu starfi gegn heimilisofbeldi. Amnesty International og Reykjavíkurdeild Amnesty hefur beitt sér talsvert mikið gegn ofbeldi, kynbundnu ofbeldi, á síðustu missirum og m.a. skrifað um það greinar. Amnesty hefur t.d. bent á að Evrópuráðið hafi nýverið sent frá sér áskoranir til stjórnvalda um að grípa í taumana því ekki sé hægt að halda svona áfram. Heimilisofbeldi er helsta orsök dauða og örkumla kvenna á aldrinum 16–44 ára og veldur fleiri dauðsföllum og meira heilsuleysi en krabbamein og umferðarslys. Svo segir Evrópuráðið. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur líka skýrt frá því að allt að 70% kvenna sem myrtar hafi verið hafi látist af völdum maka sinna. Eins og ég sagði hefur Amnesty International hafið opinbera herferð gegn ofbeldi, kynbundnu ofbeldi. Hún hófst á síðasta ári og stendur enn. Ég get ekki annað gert en að taka undir hvatningarorð Amnesty sem birtast í skrifum þeirra, t.d. tímariti þeirra, þar sem stjórnvöld eru hvött til þess að sofa ekki á verðinum, því svo lengi sem ofbeldi gegn konum sé látið viðgangast eða litið fram hjá því af samfélaginu eða stjórnvöldum og svo lengi sem gerandanum sé ekki refsað muni ofbeldi í garð kvenna halda áfram. Það er á okkar valdi að stemma stigu við ofbeldinu. Mál af því tagi sem ég hef nú talað fyrir er liður í því og ég tel einsýnt að alþingismenn muni taka því vel að greiða leið þess í gegnum þingið. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu vísa ég málinu til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar til skoðunar.

Herra forseti. Ég fagna þessu máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Ég held að þetta sé afskaplega jákvætt frumvarp sem þingheimur ætti að taka til alvarlegrar íhugunar hvort ekki beri að samþykkja. Eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom að má finna fyrirmynd hugmyndafræðinnar sem birtist í þessu máli í Austurríki. Þessi nálgun hefur oft verið kölluð „austurríska leiðin“ sem í stuttu máli lýtur að því að fjarlægja ofbeldismann af heimilinu í stað þess að þolendur heimilisofbeldis þurfi að yfirgefa sitt eigið heimili. Ég held að við nánari skoðun sjái allir sanngirnina í því að gerandinn, afbrotamaðurinn, ofbeldismaðurinn eða hvað við köllum hann, þurfi að yfirgefa heimilið gerist hann sekur um heimilisofbeldi. Þetta er öfugsnúið eins og það er í dag og ég held að reynslan sýni það, bæði í Austurríki, Svíþjóð og Noregi þar sem þetta hefur verið gert, að þessi leið er góð og sannar að þetta er leið sem við ættum svo sannarlega að skoða og helst að samþykkja. Þetta er eitt af þeim grundvallaratriðum í mínum huga sem lúta að bæði hugmyndafræði og forgangsröðun. Það er leiðinlegt að sjá hversu fáir þingmenn eru hérna í salnum en fyrir utan framsögumann þessa frumvarps er enginn þingmaður í salnum - þar kom einn, gott. Ég vona svo sannarlega að fleiri hv. þingmenn - hann er reyndar farinn aftur - séu núna límdir við skjáinn því að þetta er eitt af þeim málum sem við eigum að taka alvarlega til íhugunar. Það er mikið í húfi. Heimilisofbeldi hér á landi tíðkast að sjálfsögðu og það tíðkast eflaust í mun meira mæli en fólk gerir sér grein fyrir. Þetta er málaflokkur sem margir eru sammála um að þurfi að gera eitthvað með en svo vantar herslumuninn. Þetta er málaflokkur sem stjórnarmeirihlutinn, meiri hluti þingheims, á að skoða alvarlega en ekki bara tala um á hátíðarstundum að þurfi að gera eitthvað í. Hér er tækifærið til að „gera eitthvað“ og ég vona svo sannarlega að hv. þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem hafa hér meiri hluta ranki aðeins við sér og hugi að þessu máli. Ég held að við þurfum líka að skoða þetta mál í stærra samhengi. Við þurfum að ræða málaflokkinn í heild sinni. Eins og fólk veit er uppistaða hegningarlaganna frá 1940, þ.e. rúmlega 60 ára gömul, og tímabært að þau lög verði tekin til endurskoðunar og sérstaklega þá ofbeldis- og kynferðisafbrotakaflinn. Ég hef lagt fram þingmál sem lýtur að því að setja í hegningarlögin ákvæði um heimilisofbeldi en eins og staðan er núna er hvorki minnst á heimilisofbeldi né er það skilgreint í íslenskri löggjöf. Hér var á ferðinni nefnd á vegum Sameinuðu þjóðanna sem einmitt hvatti íslensk stjórnvöld til að setja slíkt ákvæði í hegningarlögin og það hafa aðrar þjóðir gert, svo sem Norðmenn og Svíar. Að mínu mati er heimilisofbeldi því miður týndur brotaflokkur í kerfinu. Ég held að það sé nauðsynlegt að setja lagaákvæði sem skilgreini heimilisofbeldi í hegningarlögum þannig að það nái heildstætt og fullnægjandi yfir slík brot. Þannig held ég að íslenskt réttarkerfi verði betur í stakk búið til að taka á þessum brotum. Eins og staðan er núna er dæmt eftir mjög mörgum lagaákvæðum þegar kemur að heimilisofbeldi og ekkert þessara ákvæða nær almennilega utan um þann verknað sem hér er um að ræða. Þegar um er að ræða heimilisofbeldi geta ákvæði sem snerta líkamsárásir, hótanir, nauðung, nauðgun, frelsissviptingu, innbrot, kúgun, ærumeiðingar, kynferðisafbrot o.s.frv. verið til skoðunar, en ekkert þessara ákvæða nær almennilega yfir þann verknað sem hér er um að ræða. Heimilisofbeldi er í eðli sínu - við vitum það núna mun betur en við vissum kannski áður - sérstakt að mörgu leyti, hefur ákveðna sérstöðu. Það getur verið andlegt, líkamlegt og kynferðislegt, það getur verið langvarandi ofbeldi sem er án sýnilegra áverka, ofbeldi sem á sér stað innan veggja heimilisins og byggist á broti á friðhelgi þolandans. Eins og staðan er í dag henta t.d. líkamsárásarákvæði hegningarlaganna, sem er fyrst og fremst beitt í svona málum, ekki þessari sérstöðu heimilisofbeldisbrota. Núna miðast t.d. líkamsárásarákvæðin og dómaframkvæmdin fyrst og fremst við líkamlegu afleiðingarnar og aðferðina sem var beitt við brotið. Sem sagt, eftir því sem líkamlegu afleiðingarnar eru meiri eða hversu miklu hættulegri aðferðin sem var beitt við að framkvæma brotið er - var t.d. notað vopn, var sparkað í höfuð o.s.frv.? - því lengri dóm fær viðkomandi. En þegar kemur að heimilisofbeldi á ekki að skipta máli hvort beinbrot hafi átt sér stað eða marblettur myndast. Alvarleiki heimilisofbeldis getur falist í allt öðru. Það er þessi andlega, líkamlega kúgun sem tekur yfir langan tíma og þarf ekkert endilega að skilja eftir sig líkamlega áverka. Þess vegna henta árásarákvæðin í 217. gr. og 218. gr. hegningarlaganna ekki þessum brotum eins vel og þau ættu að gera. Í rauninni henta líkamsárásarákvæðin sem eru sett 1940 miklu betur því ofbeldi sem við karlar verðum fyrir, þ.e. mestu líkurnar eru á að við verðum fyrir ofbeldi af hálfu einhvers ókunnugs manns úti í bæ. Þetta á ekki við um það ofbeldi sem konur og börn verða helst fyrir en það er ofbeldi sem á sér stað innan veggja heimilisins og af hálfu einhvers sem þau þekkja. Oft er það maki eða sambýlismaður. Þetta sýnir kannski það að engar konur voru á þingi 1940 og þess vegna hugsuðu menn kannski á þessum nótum þá. Þá vantaði innsýn í málin. Ég held að það sé þá enn meiri ástæða til að við skoðum þennan kafla í heild sinni aftur. Það er annað sem mig langar líka til að koma aðeins inn á og það er hvernig dómarar taka á svona brotum. Það er ekki nóg með að líkamsárásarákvæðin í sjálfum lögunum henti ekki heimilisofbeldisáverkum, heldur eru refsingarnar mismunandi. Þær eru t.d. meiri eftir því sem líkamlegar meiðingar eru meiri og aðferðir eru hættulegri. Til dæmis má nefna að minni háttar líkamsárás samkvæmt 217. gr. almennra hegningarlaga er iðulega sú grein sem beitt er í heimilisofbeldismálum þrátt fyrir að um hafi verið að ræða alvarlegt heimilisofbeldi. Það er vegna þess að menn einblína, eins og ég segi, á þessar líkamlegu afleiðingar og aðferðina. Í þessu ákvæði er t.d. hámarksrefsingin eitt ár en ef við skoðum síðan meiri háttar líkamsárásarákvæði í 218. gr. er hámarksrefsingin 16 ár. Alvarlegt heimilisofbeldi getur að sjálfsögðu verið án líkamlegra afleiðinga og hættulegra aðferða en þá er hætta á minni refsingu en ella vegna þess hvernig ákvæðið er upp byggt og hvernig dómararnir hafa dæmt eftir því. Hér er því af mörgu að taka og það er mikilvægt að við fylgjum eftir einmitt þeirri þekkingu sem við höfum á þessum málum. Henni hefur fleygt fram og við höfum séð að nágrannaþjóðir okkar, sem við lítum iðulega til, hafa gert nauðsynlegar breytingar á sínum lögum. Það er engin ástæða fyrir okkur til að sitja eftir hvað þetta varðar því að hér er auðvitað á ferðinni gríðarlega alvarlegt mál. Það er búið að sýna fram á að heimilisofbeldi er eitt algengasta mannréttindabrot í heiminum og að sjálfsögðu er nauðsynlegt og eðlilegt að hafa ákvæði um það. Ég tel mikilvægt að við tökum þennan málaflokk föstum tökum og ég held að það frumvarp sem hér er um að ræða sé mikilvægur þáttur í því. Ég held að við eigum líka að skoða aðrar breytingar, t.d. hvort það eigi að vera opinber málsókn í heimilisofbeldismálum. Í dag er það á forræði þolandans hvort hann kærir eða ekki en margoft hefur komið fram á ráðstefnum og fundum að það er ekki besta leiðin. Lögreglumenn hafa sagt það opinberlega að þegar þeir hafa handtekið ofbeldismann á heimilinu og hann er að sofa úr sér í fangageymslu hafi það iðulega gerst, oftar en einu sinni og oftar en tvisvar, að fyrsta símtal sem þeir fá daginn eftir sé frá viðkomandi konu sem varð fyrir ofbeldinu kvöldið áður og hún grátbiður lögregluna um að sleppa manninum. Þetta sýnir auðvitað að líklega er búið að margbrjóta á þessari konu og búið að brjóta og grafa undan sjálfsmynd hennar. Þeir einstaklingar sem lenda í því helvíti sem heimilisofbeldið er eru kannski ekki í stakk búnir, vegna m.a. ótta við gerandann eða vegna brotinnar sjálfsmyndar, til að taka ákvörðun um hvort eigi að fara í málsókn eða ekki og halda málinu til streitu. Það geta verið veigamikil rök fyrir því að hið opinbera komi þar að og hafi opinbera saksókn gagnvart viðkomandi manni. Eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir reifaði svo vel áðan er svipuð hugmyndafræði í þessu þingmáli sem lýtur að því að ofbeldismaðurinn er fjarlægður af heimilinu og hann má ekki koma heim þrátt fyrir að konan óski eftir því. Að þessu leyti eru þá völdin tekin af þolandanum og af gefinni reynslu getur það verið skynsamlegt í ljósi þess ofbeldis sem viðkomandi hefur orðið fyrir og í þeim mæli sem oft er um að ræða. Hér má ýmislegt fara yfir betur og ég fagna enn og aftur þessu máli. Ég var að vona að fleiri tækju þátt í umræðunni. Ég hef ekki enn þá heyrt mótrök gegn þessu máli og ég vona svo sannarlega að þetta verði ekki eitt af þeim málum sem fari í allsherjarnefnd og sofni þar þegar við erum búin að ræða það hér, ég og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Ég vil a.m.k. heyra þá mótrökin gegn málinu og ég vona að það sofni ekki í allsherjarnefndinni án nokkurrar umræðu þar fyrst engin umræða er hér nema af hálfu okkar tveggja. Reyndar er annar þingmaður í salnum, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, og hugsanlega er hann að koma til að taka þátt í umræðunni. Ég hvet hann til að gera það. Að minnsta kosti vil ég enn og aftur lýsa ánægju með þetta mál og hvetja til umræðu um það á sama tíma og ég hvet til þess að þingheimur einbeiti sér að því að skoða þennan málaflokk í heild sinni. Af nógu er að taka í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir góða ræðu og stuðning við þetta mál. Hann hefur sýnt það í verki að hann er karlmaður sem tekur frumkvæði í þessum efnum. Hann hefur barist á opinberum vettvangi gegn heimilisofbeldi og gert sig mjög gildandi í þeirri umræðu og er auðvitað vel þegar karlmenn koma með í raðirnar. Auðvitað verður að segjast eins og er að hingað til hafa fyrst og fremst konur háð þessa baráttu. Það hefur skort liðsaukann frá karlmönnunum en hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson hefur, eins og ég segi, tekið gunnfánann og reist hann með okkur á mjög öflugan hátt og þar með gefur hann gott fordæmi fyrir kynbræður sína. Ég vona sannarlega að þeim eigi eftir að fjölga í röðunum og sé reyndar merki þess nú þegar. Hins vegar verður hv. þingmanni greinilega ekki að óskum sínum um að í ræðustól flykkist fleiri þingmenn til að ræða þetta mál með okkur. Er það auðvitað miður. Engu að síður er ljóst að málið á eftir að fá einhverja umfjöllun í allsherjarnefnd og þar sem við eigum nú bæði sæti þar treysti ég okkur alveg til að beita þeim þrýstingi að málið verði a.m.k. tekið til einhverrar umræðu. Mig langar bara í lok þessarar umræðu, hæstv. forseti, að fá að vitna hér stutt í umsögn Stígamóta sem barst allsherjarnefnd á síðasta þingi þegar málið var fyrst flutt. Þar er málið stutt og þingmenn hvattir til þess að samþykkja frumvarpið, hér sé um mikla réttarbót að ræða. Það er athyglisvert sem fram kemur í umsögninni að Guðrún Jónsdóttir, talskona Stígamóta sem ritar undir þessa umsögn, hefur átt þess kost að heimsækja Austurríki og skoða ráðgjafarstöð nokkra í Vín sem var stofnuð í kjölfar lagasetningarinnar en ráðgjafarstöðin er ætluð fyrir þær konur sem verða fyrir heimilisofbeldi þar í landi og er ein af mörgum slíkum sem settar hafa verið þar upp. Guðrún Jónsdóttir lýsir í umsögninni í nokkrum orðum hvað er að gerast í þessum ráðgjafarstöðvum. Mig langar að vitna í það, með leyfi forseta. Þar segir: „Í Austurríki gerist það sjálfkrafa að ráðgjafarstöðvar um heimilisofbeldi fá upplýsingar frá lögreglunni um brottvikninguna með faxi eða með tölvupósti og hafa snarlega samband við sambýliskonur ofbeldismannanna. Þær eru undantekningarlaust boðaðar í viðtal við löglærða ráðgjafa og boðin fagleg ráðgjöf um valmöguleika sína, lögfræðilega stöðu og félagsleg úrræði. Ráðgjafarstöðvarnar eru reknar af frjálsum félagasamtökum en vinna í nánu samstarfi við lögregluna og er um að ræða einstaka samvinnu opinberra aðila og kvennahreyfingarinnar. Samkvæmt austurrísku leiðinni er inngripið því meira en hér er gert ráð fyrir. Hvort Íslendingar ættu að ganga svo langt er umhugsunarefni. Það mundi hafa nokkurn kostnað í för með sér en ætti að sama skapi að vera árangursríkara.“ Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst, sérstaklega líka af því sem hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson nefndi í ræðu sinni, að fórnarlömb ofbeldismanna eru í mjög veikri stöðu gagnvart þeim. Það er ljóst að Austurríkismenn hafa með því að stofna svona ráðgjafarstöðvar tryggt það að fórnarlömbin fá strax verulegan stuðning. Þegar sá stuðningur er í höndum frjálsra félagasamtaka, t.d. á borð við Stígamót, er ljóst að reynsla þeirra sem starfa í félagasamtökunum nýtist afar vel þeim þolendum ofbeldis sem þurfa á leiðsögninni að halda. Í umsögn Stígamóta er einnig bent á að í Noregi þar sem lagaákvæði um nálgunarbann hefur verið í gildi frá því í janúar 1995 mun hafa farið fram rannsókn á gildi nálgunarbannsins eða þessara lagaákvæða og í ljós hefur komið að notkun þess er mjög mismikil eftir lögregluumdæmum. Hún mun vera mest á þéttbýlustu svæðunum og nær engin í öðrum. Í umsögn Stígamóta kemur fram að notagildi ákvæðisins ráðist að því er virðist fyrst og fremst af því að lögreglumenn og dómarar séu vel upplýstir um hvernig megi nota það og hvernig eigi að nota þetta ákvæði. Í lok umsagnar sinnar hvetja Stígamótakonur til þess að fræðsla til þeirra sem starfa eftir lögum af þessu tagi sé aukin, rétta þurfi lögreglu og dómurum hjálparhönd hvað þetta varðar og auka þurfi fræðsluna þeim til handa til að þeir aðilar séu sem best í stakk búnir til að sinna þáttum sínum í framkvæmd þessara laga. Undir þessa hvatningu tek ég heils hugar og get upplýst það að Stígamótakonur áttu frumkvæði að því að í haust var haldin vegleg ráðstefna fagstétta sem komu að ofbeldismálum þar sem byrjað var að ræða á mjög breiðum grunni á hvern hátt t.d. menntun er háttað í þessum efnum og hvernig fagstéttirnar hafa möguleika á að auka við fræðslu sína. Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ágústi Ólafi Ágústssyni fyrir undirtektirnar og treysti því að þeir séu fleiri þingmennirnir sem í hjarta sínu styðja þetta mál, því hér yrði um verulega réttarbót að ræða og þungt lóð á vogarskálarnar í því að minnka ofbeldi á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um úttekt á vegagerð og veggjöldum. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Halldór Blöndal, Drífa Hjartardóttir og Guðlaugur Þór Þórðarson. Þetta mál var flutt á 130. þingi, en varð þá ekki útrætt og er þess vegna flutt að nýju. Tillögugreinin hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra að vinna að úttekt á kostum í vegagerð sem unnt yrði að fjármagna með veggjöldum, í því skyni auka fjárfestingar í vegagerð og stuðla að uppbyggingu nýrra samgöngumannvirkja.“ Ljóst er að Íslendingar verja miklu fé til vegagerðar í landinu og fyrir því er auðvitað mjög brýn ástæða. Sennilega er það þannig að við verjum hærri hundraðshluta af landsframleiðslu okkar til vegamála og samgöngumála en flestar aðrar þjóðir og það eru augljósar ástæður fyrir því. Við höfum verið langt á eftir. Vegagerð í landinu, innviðir samfélagsins, var lengst af töluvert á eftir og bundið slitlag á vegum er tiltölulega nýlegt fyrirbæri hér á landi, a.m.k. úti um landsins byggðir. Við vitum að land okkar er dreifbýlt og fámennt og það gefur þess vegna augaleið að fjármunir sem við þurfum að leggja til þessa málaflokks eru meiri en víða annars staðar. Vegakerfi okkar er líka þannig oft á tíðum að það er mjög erfitt. Mikið er um fjalllendi og víða eru langir firðir og við þurfum stundum að fara jafnvel tvær leiðir inn á einstök landsvæði sem gerir það að verkum að við þurfum að verja heilmiklu fjármagni til þess arna. Einnig höfum við verið að verja auknu fjármagni af hálfu ríkisins til uppbyggingar á vegakerfi á höfuðborgarsvæðinu. Þó að menn kvarti nú mjög undan því að ekki sé nægilega gert í þeim efnum er það engu að síður svo að á síðustu árum hefur verið varið til þessa landshluta meiri fjármunum í vegamálum en jafnan áður. Hins vegar er vegagerð í þéttbýlinu mjög kostnaðarsöm. Vegagerð á hvern kílómetra getur kostað um milljarð á höfuðborgarsvæðinu sem þætti ekkert smávegis í vegagerð á landsbyggðinni. Þetta allt gerir það að verkum að þó að við séum að leggja heilmikið fé til vegamála í landinu finnst okkur oft miða hægt og nútímalífshættir kalla á það að mikið sé gert í þessum efnum. Við sættum okkur einfaldlega ekki við þær aðstæður sem menn bjuggu við árum saman. Þess vegna er svo mikilvægt að reyna að leita leiða til að létta undir í samgöngumálunum. Í því sambandi hefur þessari tillögu verið fleytt áfram. Hugmyndin á bak við hana er einfaldlega sú að kannaðar verði leiðir í þessum efnum. Við gerum okkur vissulega grein fyrir að þetta á alls ekki við alls staðar. Sums staðar fer vegagerðin fram á þeim stöðum þar sem umferð er lítil og bæri að sjálfsögðu enga vegtolla miðað við núverandi tækniþróun. Þó fleygir tækninni sífellt fram og möguleikar manna til að beita vegtollum við minni umferð er stöðugt að aukast. Enginn vafi er á því að þegar fram í sækir mun núverandi fjáröflun til vegagerðar verða öðruvísi. Við munum væntanlega nýta nútímatækni eða framtíðartækni til að innheimta gjöld af bílum eftir því sem þeir nýta vegina. Það hefur verið kannað mjög, m.a. innan Evrópu, að gera það með þeim hætti að hafa mismunandi vegtolla til að stýra umferðinni, draga úr henni á einhverjum tímum og á einhverjum svæðum og þar fram eftir götunum, allt í því skyni að reyna að tryggja að umferð verði minni til að geta síðan nýtt samgöngumannvirki. Við höfum eingöngu verið að nota vegtolla á einum stað á landinu, þ.e. við Hvalfjarðargöngin. Enginn vafi er á því að á þeim tíma var það algjör forsenda fyrir gerð Hvalfjarðarganganna að við fórum í þá vegtollainnheimtu. Við þekkjum það frá umræðum á þeim tíma að heilmikil andstaða var við þá vegagerð eða gangagerð undir Hvalfjörðinn. Við þekkjum það úr þessum sal að mjög var varað við því, m.a. af tæknilegum ástæðum, alls konar heimsendaspádómamenn héldu því fram að göngin mundu leka, við mundum ekki komast hálfa leiðina yfir eða undir Hvalfjörðinn, síðan mundi þetta allt saman hrynja í höndunum á okkur. Þetta reyndust sem betur fer algjörar hrakspár sem ekkert var að marka. Hvalfjarðargöngin hafa sannað gildi sitt og margsannað gildi sitt með vaxandi umferð og því að byggðin handan Hvalfjarðar hefur verið að eflast gríðarlega mikið. Og það hefur verið forsendan fyrir því sem við höfum verið að sjá gerast í Hvalfirðinum, það sem þar hefur átt sér stað. Það er enginn vafi á því að sú framkvæmd hefur sannað sig. Við þurfum ekkert að fara í neinar grafgötur um það, það er bara þannig. Hins vegar er það svo að þeir vegtollar eru núna farnir að hamla á margan hátt vextinum á svæðinu í kringum Akranes og Borgarfjörð vegna þess einfaldlega að þetta er eini staðurinn á landinu þar sem við beitum vegtollum og íbúar staða í nágrenni höfuðborgarsvæðisins búa betur, margir hverjir, þar sem þeir búa ekki við vegtolla. Auðvitað er þetta á vissan hátt mjög ósanngjarnt. Þess vegna er nauðsynlegt að unnið verði að því að lækka og leita allra leiða til að lækka vegtolla í Hvalfjarðargöngunum og ég veit að til þess er fullur vilji. Það er vissulega ekki einfalt mál, það skal ég fúslega viðurkenna, en þetta er hins vega eitt af því sem þarf að skoða og vinna að. Það er á margan hátt ósanngjarnt að eini staðurinn þar sem vegtollum hefur verið beitt sé núna í Hvalfirðinum. Þess vegna er ástæða til að skoða hvort ekki megi koma þessu fyrir annars staðar þar sem umferðin gefur fullt tilefni til þess. Ég árétta það að hugsunin á bak við þetta er sú að reyna að auka vegagerð, koma henni áfram þar sem hún er ekki til staðar í dag, m.a. að létta á, við getum sagt samkeppninni um hið takmarkaða fjármagn sem við leggjum til vegamála. Í því sambandi væri freistandi að nefna einhver dæmi en ég læt það ógert. Tilgangur þessarar tillögu er auðvitað sá að gera úttekt á þeim kostum sem hægt væri að fjármagna með vegtollum, þess vegna væri það kannski að fara aðeins fram úr sjálfum sér, fram úr tillögunni sem ég stend hér að, að fara í það að nefna þá kosti þó ég hafi ýmsar hugmyndir um það í sjálfu sér og gæti nefnt þá. Aðalatriðið finnst mér vera það að við skoðum þessa möguleika. Í þessu sambandi vil ég líka nefna að mjög vaxandi áhugi er á þessum málum úti um landið. Lítið fyrirtæki í eigu eins manns eða sem einn maður hefur fyrst og fremst knúið áfram, Leið ehf. í Bolungarvík, hefur verið að skoða þessi mál og beitt sér m.a. fyrir skoðanakönnunum þar sem spurt hefur verið eftir þessum málum meðal almennings. Það er mjög athyglisvert að fólk segist vera tilbúið til að leggja á sig einhver veggjöld ef það mætti verða til þess að flýta fyrir framkvæmdum. Fólk skynjar með öðrum orðum mikilvægi þess að fara í fjárfestingar í þessum efnum, frekari fjárfestingar, og er þess vegna tilbúið að leggja á sig ýmislegt í þeim efnum. Þetta á bæði við um skoðanakannanir sem hafa verið gerðar á Vestfjörðum og líka á Austfjörðum. Þetta er auðvitað athyglisvert að í ljósi þess að við erum að fara í og hyggjum á miklar framkvæmdir á báðum þessum stöðum í samgöngumannvirkjum. En aðalatriðið finnst mér vera það að með þessari tillögu er verið að reyna að kortleggja þá kosti sem kunna að vera til staðar til að örva þessar framkvæmdir. Við gerum okkur grein fyrir því og sjáum að miklar samgöngubætur, eins og Hvalfjarðargöngin, hafa mjög jákvæð áhrif á byggðaþróunina, það fer ekkert á milli mála, það er ómótmælanlegt. Þess vegna hlýtur það að vera mjög uppörvandi fyrir okkur að skoða aðra kosti í þessu sambandi. Það er auðvitað mjög ósanngjarnt eins og ég nefndi áðan að það skuli vera eini staðurinn á landinu þar sem við beitum vegtollum í því skyni að fara af stað með vegaframkvæmdir. Þess vegna eru það sanngirnisrök líka að við nýtum þetta annars staðar og það séu fleiri sem nýta umferðina sem borga fyrir hana með beinum hætti heldur en bara þeir sem nota Hvalfjarðargöngin. Ég vil í þessu sambandi einnig nefna að mál af þessu tagi hafa oft komið til umræðu á Alþingi. Ég nefni í greinargerðinni tvö dæmi, annars vegar tillögu sem hv. þm. og hæstv. núverandi sjávarútvegsráðherra, Árni M. Mathiesen, var 1. flutningsmaður að, sem gekk út á það að samgönguráðherra skipaði nefnd sem skyldi kanna kannski skylda hluti þeim sem hér er verið að fjalla um. Meðflutningsmenn ásamt honum voru hv. þingmenn Árni Ragnar Árnason, heitinn, og sá sem hér stendur. Síðan flutti sá sem hér stendur sem 1. flutningsmaður aðra tillögu um að skipa nefnd sem skyldi kanna hvort unnt væri að beita vegtollum til þess að draga úr þörf á gerð samgöngumannvirkja, stuðla að minni mengun og afla fjár til vegagerðar. Hún er í þeim anda sem ég nefndi hérna áðan fyrst í ræðu minni og menn hafa verið að gera, t.d. krataleiðtogi einn frá Lundúnum, Kenneth Livingstone, sem hefur verið að beita svona vegtollum til að draga úr umferð einkabíla inn til Lundúna og hefur tekist ágætlega í þeim efnum. Hann hefur safnað peningum í sjóði borgarinnar og dregið úr umferðinni og það hefur síðan orðið til þess að menn hafa ekki tafist jafnlengi í ferðum sínum til og frá Lundúnum eða innan Lundúna, sem er auðvitað þjóðhagslega mjög arðbært því það kostar vissulega heilmikið fyrir þjóðfélagið þegar menn standa fastir í umferð, geta hvorki komist lönd né strönd. Þess vegna, virðulegi forseti, er þetta þáttur sem þarf líka að skoða í þessu sambandi, hvort hægt sé að nota þetta t.d. til að stýra umferð. Við sjáum það á höfuðborgarsvæðinu að þessir meintu umferðarhnútar eru fyrirbrigði sem standa nokkrar mínútur að morgni og að kvöldi en kalla á miklar kröfur um auknar fjárfestingar í vegagerð á höfuðborgarsvæðinu sem ég ætla að væri á margan hátt hægt að leysa með hagrænum aðgerðum sem ég hygg að nútíma- og framtíðartækni muni auðvelda okkur mjög að gera. Virðulegi forseti. Ekki er ástæða til að fara löngum eða mörgum orðum um þetta. Hér er um að ræða mál sem er angi gríðarlegrar fjárfestingar í efnahagskerfi okkar, þ.e. fjárfestingum í vegagerð. Ég nefni það að samkvæmt samgönguáætlun sem nú gildir, langtímaáætlun, verður 72 milljörðum kr. varið til stofnframkvæmda í grunnnetinu. Þetta eru heilmiklar tölur og það skiptir miklu máli hvernig þeim er varið. En engu að síður kallar þörfin á alls staðar og okkur er öllum ljóst sem hér erum að mikil þörf er fyrir það að gera enn þá meira. Um það vitna óskir, kröfur og beiðnir víðs vegar að af landinu og við þingmenn erum svo sem ólatir við að taka undir þær og jafnvel stofna til þeirra. Okkur er því alveg ljóst að jafnvel 72 milljarðar á ekki lengri tíma til vegagerðar í landinu er of lág upphæð. Þess vegna er það mjög freistandi að nýta okkur þann vilja sem greinilega hefur komið fram hjá mörgum til að beita vegtollum þar sem það á við. Það er hins vegar ekki auðvelt mál og í því sambandi vil ég leggja áherslu á sanngirnisrökin sem mér finnst að hafi skýrlega komið fram, t.d. hjá íbúum Akraness og Borgarfjarðar og ýmsum öðrum sem nýta Hvalfjarðargöngin. Því er eðlilegt í þessu sambandi að skoðaðir séu kostir annars staðar og þessi mál séu skoðuð í heillegu samhengi til þess að örva framkvæmdir og gæta sanngirni við innheimtu vegtolla í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Ég held að hér sé um afar áhugavert mál að ræða og tek undir efni þess að það sem hér er ályktað um verði framkvæmt og gerð verði úttekt á kostum í vegagerð sem unnt yrði að fjármagna með vegtollum, í því skyni að auka fjárfestingar í vegagerð. Ekki er vanþörf á. Nógur er áhuginn hér á landi að laga vegakerfið og takast á við það að bæta samgöngur. Þar eru mikil verkefni fram undan. Það fer ekki á milli mála að það sem ég hef oft leyft mér í þessum ræðustól að kalla varanlegar samgöngulausnir eru einhverjar arðbærustu framkvæmdir sem hægt er að fara í hér á landi og hafa margs konar áhrif, m.a. til að efla búsetu og ferðamennsku og yfirleitt að gera það mögulegt að samgöngur í landinu geti gengið betur en stundum er þegar veður er með þeim hætti sem Íslendingar þekkja, sérstaklega að vetrarlagi. Það kemur fram í því þingmáli sem við erum að ræða að tvisvar áður hefur verið ályktað um sams konar mál og ályktanir verið samþykktar í þessa veru, árið 1993 og 1998, þ.e. annars vegar á 116. þingi og hins vegar á 123. þingi. Nú verð ég að upplýsa og það er kannski fáfræði mín að ég veit ekki nákvæmlega hver afraksturinn varð af þeim tillögum sem þá voru samþykktar og hv. framsögumaður Einar K. Guðfinnsson gat um, en þær voru eftir því sem ég sé í textanum báðar samþykktar. Ég hefði gjarnan viljað heyra það hjá hv. þingmanni hvort það sem þar var lagt til og samþykkt af Alþingi var framkvæmt, í hvaða veru þær upplýsingar eru ef hann hefur tiltækt í minni sínu stutt yfirlit yfir það. Ég ætla hins vegar ekki að lengja þetta mál mikið en ég tel að við Íslendingar séum almennt á nokkrum tímamótum og verðum að fara að gera okkur grein fyrir því og takast á við það að leysa samgöngumál varanlega hér á landi. Það eru margar ástæður til þess. Við höfum m.a. upplifað það að skipaflutningar hafa verið að leggjast af vítt og breitt um landið þó að við njótum þess enn þá, Vestfirðingar, að fá flutning inn á Vestfjarðasvæðið með einu skipi. Þá er alveg ljóst að álag á vegina er að aukast og einnig er ljóst að veðurfar hin síðari ár hefur nokkuð breyst. Ég held að mönnum beri saman um að svellalög t.d. á fjallvegum, sumum hverjum, eru í meira mæli en menn hafa séð og oft og tíðum afar erfitt að ferðast um bratta fjallvegi, ég tala nú ekki um þar sem vegurinn liggur í miklum beygjum, við þær aðstæður sem verið hafa og raunar nánast heppni að við skulum ekki hafa orðið fyrir meiri slysum í þeim illviðrakafla sem varað hefur undanfarið og á þeim svellalögum sem víða eru á þjóðvegum en þó hefur orðið raunin. Ég hef áður flutt hér mál um það sem ég hef kallað varanlegar lausnir í vegagerð, annars vegar með þverun fjarða sem ég hef horft á sem styttingu vegalengda og hins vegar það sem ég hef kallað að koma íslenska vegakerfinu, meginvegakerfinu á láglendisvegi með jarðgangagerð í staðinn fyrir fjallaklifur og hlíðaklifur. Ég er alltaf að sannfærast betur og betur um að það eru þær aðferðir sem við eigum að taka upp í miklu meira mæli og setja okkur áætlun um hvernig standa eigi að. Þess vegna er það mjög áhugavert sem fjallað er um í þessari tillögu og að spyrja um og velta upp þeim áföngum í vegagerð sem hugsanlega væri hægt að fjármagna með öðrum kostum en af beinu vegafé og þá kemur auðvitað upp að meta hvar það væri líklegt og eðlilegt og hvaða kröfur við gerum til þess að slík gjaldtaka megi eiga sér stað. Í fyrsta lagi held ég að menn mundu staldra við það þegar menn veltu því fyrir sér hvort önnur leið væri fær samhliða þeim áföngum, oft dýru áföngum sem að mínu viti verða mjög ódýrir þegar fram í sækir þegar búið er að koma þeim í notkun og nota þá í nokkra áratugi því við erum jú að tala um varanlegar lausnir, jarðgöng til kannski hundruða ára o.s.frv. Þá kemur auðvitað spurningin: Er til önnur leið eða yrði fjármögnunin með þeim hætti að ekki væri beinlínis verið að útvega nýtt fé heldur kannski verið að taka lán tímabundið sem borgaðist svo upp með öðrum fjárveitingum, eins og menn hafa t.d. verið að ræða í sambandi við hugsanleg Vestmannaeyjagöng og lagt þá að jöfnu það sem verið er að verja í samgöngur til Vestmannaeyja með Herjólfi, ferjusiglingar, og kostnaði þar að lútandi? Síðan hafa menn auðvitað nefnt jarðgöng undir Vaðlaheiði. Þar er jú ágætur vegur um Víkurskarð en hann er því marki brenndur að veðurfar á þeirri leið getur verið slæmt og þess vegna er eðlilega mikill áhugi hjá mönnum norðan lands að komast undir Vaðlaheiðina og ekki nema eðlilegt að það sé skoðað, en jafnframt stendur til boða önnur leið þó að hún geti verið ófær stöku sinnum líkt og ýmsir aðrir vegir á landi hér. Þetta eru mál sem menn þyrftu að skoða. Hins vegar er athyglisvert ef við skoðum það að frátöldum þeim göngum sem ég nefndi að sennilega þarf þá ekki að gera jarðgöng á Íslandi til að koma öllu vegakerfinu á láglendisveg nema á um svona 80 km sem er svipað og göngin fyrir vatn austur á landi. Ef við erum að tala um 80 km sinnum 700 millj. á kílómetrann geta allir reiknað hvað það kostar og þá þarf auðvitað að búa til áætlun í samræmi við það.

Hæstv. forseti. Eins og nokkrum sinnum áður mæli ég fyrir tiltölulega litlu máli. Ég hef stundum í gamni og reyndar alvöru, hæstv. forseti, kallað það „litla bruggmálið“ en í raun og veru snýst það ekki um slíkt. Að vísu er það um heimild til að mega framleiða léttvín á íslenskum heimilum, gera það löglegt sem fjöldi Íslendinga gerir í dag en er ólöglegt, að framleiða sín eigin matarvín. Málið snýst auðvitað einnig um þá þekkingu sem til er í landinu, einkum hjá mörgum húsmæðrum og ég tala nú ekki um fólkið sem býr í dreifbýli eða sveitum sem hefur gert það að áhugamáli sínu að leitast við að framleiða matarvín úr ýmsum íslenskum jurtum og berjum. Satt að segja, hæstv. forseti, og verð ég þá að upplýsa að ég hef náttúrlega smakkað á veigum sem hafa verið framleiddar ólöglega, hafa margar af þeim víntegundum sem bornar hafa verið á borð fyrir þann sem hér stendur með mat á íslenskum heimilum verið hrein snilld að mínu viti og hafa í rauninni smellpassað með íslenskri villibráð og íslenska lambakjötinu og svo sem fleiri matartegundum. En það er algjörlega ljóst, hæstv. forseti, eða við teljum það sem flytjum þetta mál, að með því að afnema það að fólk sé að brjóta lög þó að það framleiði vín með allt að 15% styrkleika þá værum við að opna fyrir eðlilega framleiðslu í heimilisiðnaði því hér er ekki verið að opna á það að slík vín séu seld, þá værum við komin í allt annan farveg og undir allt aðrar reglugerðir og lög, heldur að fólk megi framleiða sitt eigið vín og bera það á borð á heimilum sínum og bjóða það gestum og gangandi og það teljist ekki lögbrot. Ef það yrði gert held ég að opnaðist mikil þekking og í raun og veru kæmu upp á yfirborðið hæfileikar til að framleiða íslenskt matarvín sem núna er oft og tíðum falið þó að vissulega sé það svo að fjölskyldur vítt og breitt um landið starfi saman í klúbbum þar sem fólk framleiðir hin ýmsu vín og sum af þeim fara nú sennilega yfir 15% styrkleikann, en þá erum við frekar að tala um að fólk sé að gera tilraunir með að búa til líkjöra af ýmsum gerðum, m.a. líkjöra úr fíflum svo eitthvað sé nefnt. Ég tel að þarna sé því eftir þó nokkru að slægjast og ég held að ef mönnum væri leyft að vinna þetta eðlilega og þessi heimilisiðnaður teldist ekki lögbrot værum við að opna fyrir ákveðna þekkingu og það gæti vel verið að þegar sú þekking væri komin upp á yfirborðið sæju einhverjir sér hag í því að stofna til atvinnurekstrar um það að framleiða léttvín en þá yrðu menn auðvitað að fara í annan farveg og sækja um tilheyrandi leyfi og uppfylla hreinlætisaðstöðu og aðra starfsaðstöðu sem þarf til að menn geti framleitt vöru sem seld er hverjum sem hafa vill undir þeim lögum og reglum sem við nú höfum um áfengiskaupaaldur hér á landi. Með þessu aukna frelsi held ég að við værum aðeins að gera gott eitt því að staðreyndin er að í þessu máli er heimilt að selja tækin og tólin en mönnum er hins vegar bannað að nota þau. Þetta er náttúrlega algjör hráskinnaleikur og ég átta mig alls ekki á því hvers vegna mér hefur gengið svo ofur illa að fá einn einasta framsóknarmann til að vera á þessari tillögu með mér, en það hefur ekki tekist núna í ein þrjú eða fjögur ár. Flutningsmenn ásamt þeim sem hér stendur eru hv. þingmenn Drífa Hjartardóttir, Þuríður Backman og Guðrún Ögmundsdóttir, þ.e. flutningsmenn úr öllum flokkum nema Framsóknarflokknum og hélt ég sá flokkur hefði einu sinni staðið fyrir það að standa með íslenskum bændum og dreifbýlisfólki og heimilisiðnaði og íslensku framtaki. En það kann að vera að eitthvað annað þurfi til og því miður hefur hæstv. landbúnaðarráðherra ekki alltaf orðið vel gott af pylsunum og öðru sem hann hefur tekið sér fyrir hendur. Ég lít svo á, og við sem flytjum þetta mál, að hér sé verið að hreyfa ákaflega þörfu máli þó að það hafi stundum fengið gælunafnið litla bruggmálið eins og ég vék að í upphafi. Ég held að það sé bara til þess að varpa ljósi á það hve málið er í raun og veru smátt í sniðum vegna þess að við erum einfaldlega að leggja til að það verði viðurkennt sem framkvæmt er í landinu og heimiluð sú kunnátta sem felst í þekkingu fólks hér á landi til að framleiða íslenskt matarvín og teljist ekki lengur lögbrot, að sú þekking geti komist upp á yfirborðið, og vonandi sjá sér þá einhverjir færi á því að sækja um leyfi og stofna til atvinnurekstrar sem e.t.v. gæti gefið af sér þó nokkur verðmæti í þessa veru. Ég ætla að leyfa mér að upplýsa það, hæstv. forseti, án þess að nefna stað, stund eða nöfn fólks, að ég tók þátt í afmælisveislu í sumar þar sem borin voru á borð fyrir yfir 100 manns heimagerð vín sem húsmóðirin hafði séð um að framleiða, bæði rauðvín úr berjum, krækiberjum, og hvítvín úr rabbarbara. Ég held að ég geti sagt með sanni að þau vín voru ákaflega ljúffeng og pössuðu mjög vel með þeirri heimagerðu framleiðslu sem framleidd var á þeim bæ sem veislan var haldin frá. Ég fullyrði að það hefði hver Íslendingur haft fullan sóma af því að kaupa sér slíkt vín í vínbúð, hefði það verið til sölu, og ekki verið svikinn af þeirri vöru. En svona er það, þekkingin er víða til staðar en fólki er meinað að nýta sér náttúrugæðin til að gera þau að verðmætri vöru og koma þeirri framleiðslu í verð. Það er afar leitt, hæstv. forseti, að við skulum vera svo þröngsýn hér á landi, þar sem oft er talað um tækifæri fyrir þá sem hafa hugmyndaflug og frumkvæði, að loka svona litlu máli sem gæti þó orðið til góðs og að ég held engum til skaða þó að hann fengi nokkra víndropa framleidda úr íslenskum berjum og jurtum.