Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hér er til umræðu frv. til l. um breytingu á lögum nr. 65/1985, um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Flm. leggja til breytingu á 12. gr. laganna í þá veru að í nefndum, stjórnum og ráðum, sem skipuð eru beint af ráðuneytum eða á vegum opinberra stofnana og fyrirtækja, skuli ekki vera færri en 40% af hvoru kyni. Gildi það bæði um aðalmenn og varamenn. Þegar ég tók til máls í fyrra skiptið um þessa tillögu taldi ég að sú leið sem hér er lögð til væri ekki sú heppilegasta þrátt fyrir að ég telji að nauðsynlegt sé að tryggja réttindi kvenna með lögum og nauðsynlegt sé með löggjöf að styrkja sókn kvenna og þá tel ég að sókn þeirra í nefndir, stjórnir og ráð sé hvað mikilvægust. Flm., hv. 2. þm. Austurl., taldi að í ræðu minni hefði ég lagt oftrú á framkvæmdarvaldið og teldi að breytingar á lögum væri ekki þörf og ég, teldi ekki nauðsyn á skýrari fyrirmælum í lögum. Ég tel að í máli mínu hafi ég gert grein fyrir afstöðu minni. Hún er sú í fyrsta lagi að ég tel að það eigi að láta á það reyna að 3. gr. jafnréttislaga, þar sem kveður á um heimild til tímabundinna aðgerða í þágu kvenna, verði útfærð frekar til að tryggja jafnan rétt karla og kvenna og í öðru lagi verði athugað að gerði verði breyting á 12. gr. jafnréttislaga í þá veru sem gert hefur verið í Danmörku og rætt var á sínum tíma þegar jafnréttislög voru hér til umræðu fyrir tveimur árum, þ.e. að sú leið yrði farin að þegar beðið sé um tilnefningu í stjórnir, nefndir og ráð á vegum ríkis og sveitarfélaga skuli nefna karl og konu. Sé það ekki gert skuli veita Jafnréttisráði skriflega, rökstudda grg. um ástæður þess. Þessi leið, eins og ég sagði, var farin í Danmörku fyrir tveimur árum og hefur skilað þar býsna góðum árangri. Þarna er ekki verið að þvinga fram einhvers konar kvóta með ákveðinni prósentu heldur gerð tilraun til að vekja athygli á frambærilegum konum í nefndir. Ég tel að þetta sé leið sem við ættum að íhuga hér. Það er verið að kanna möguleika á því að fara þessa leið í félmrn. þessar vikurnar.



Herra forseti. Hvert skref sem stigið er á hinu háa Alþingi í átt til aukins jafnréttis karla og kvenna er þýðingarmikið fyrir okkar litla þjóðfélag. Íslendingar eiga að sýna sem víðast í verki að þeir gangi á undan í jafnréttismálum. Þetta á að eiga við á öllum sviðum þjóðfélags okkar, ekki síst í atvinnulífinu og ekki síður við skipan nefnda og stjórna opinberra aðila. Leiðir að marki jafnréttis eru hins vegar margar og misgreiðfærar og menn eru ekki á eitt sáttir hvaða leiðir á að fara. Það frv. sem hér er á dagskrá ber vott um meira kapp en forsjá og jafnvel vantrú á þann málstað sem mælt er fyrir. Engu að síður undirstrikar það vaxandi kröfur um jafnrétti. Með breyttum þjóðfélagsháttum, aukinni þjónustu á sviði dagvistunar og skólamála hafa konur sótt meira á vinnumarkaðinn og þá ekki síst í þjónustu og opinbera stjórnsýslu þar sem vöxtur hefur orðið hvað mestur í atvinnulífinu. Frv. gerir ráð fyrir því að settur sé kvóti á kjör í nefndir, ráð og stjórnir. Kvótasetning í þessum efnum er óeðlileg og get ég ekki fallist á slíka lagasetningu. Ég tel hana ekki þjóna tilgangi jafnréttis og muni skapa meiri vanda en þann sem henni er ætlað að leysa. Kjör í nefndir og ráð á vegum sveitarfélaga, sem eiga að ná til verkefna ákveðinna svæða, valda oft vandkvæðum. Við kjör í slík ráð þarf að gæta margs konar jafnvægis sem ég tel ekki líklegt að Jafnréttisráð eigi hægt með að meta ef máli er skotið til þess svo sem frv. gerir ráð fyrir að gert sé. Engu að síður er það skoðun mín og það vil ég ítreka að í fulltrúavali sem öðru á að gilda jafnrétti svo sem fært er, en jafnrétti næst ekki með því einu að tryggja ákveðna skiptingu kynjanna sem hér er gert ráð fyrir. Það sem gildir er uppeldi á heimilum og í skólum, uppeldi sem virðir rétt beggja kynja og kveður niður fordóma og forneskju í verkaskiptingu kynjanna og starfsvali. Í því bæjarfélagi sem ég þekki best til í hefur ekki þurft kvóta til þess að konur næðu því að verða í meiri hluta í bæjarráði og í forustu í atvinnulífinu á staðnum. En í þessum málum sem öðrum vinnur tíminn með okkur og með virku og jákvæðu starfi Jafnréttisráðs má ná árangri við það að rétta hlut kvenna fremur en með lagasetningu svo sem frv. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Það er ljóst að ég hef misskilið hv. þm. Láru V. Júlíusdóttur, hennar orð við fyrri umræðu. Ég tók þannig eftir að hún væri ekki að mæla með breytingu á lögum, en það hefur komið enn skýrar fram í hennar máli að hún telur þörf á því til að styðja við breytingar til bóta varðandi stöðu kvenna í nefndum og ráðum. Ég held að það sé í öllu falli ekki okkar á milli neinn ágreiningur um markmið og eins og ég sagði í framsögu fyrir þessu máli er sjálfsagt að leita þeirra leiða sem vænlegastar þykja og ég sem annar flm. þessa máls er fyllilega reiðubúinn að hlusta á önnur sjónarmið. Aðalatriðið er að sem fyrst verði breyting til bóta í þessum efnum. Það má vera að sá árangur sem náðst hefur í Danmörku með þeirri reglu sem hv. þm. nefndi í sínu máli geti skilað sér. Ég tel hins vegar að við höfum ekki langan tíma til að tryggja þarna umtalsverðar breytingar og þess vegna er frv. sniðið með þeim hætti sem hér liggur fyrir. Ég vil líka vegna orða hv. þm. Láru V. Júlíusdóttur nefna að ég tel að það verði engin vandkvæði á að manna þær nefndir með þessu hlutfalli sem þarna um ræðir. Hæfar konur eru að sjálfsögðu jafnmargar og karlar til þess að skipa þar sæti. Um það getur varla verið ágreiningur.



Hæstv. forseti. Fagna ber því að umræða á borð við þá sem hér fer fram um jafnrétti kvenna og karla í íslensku samfélagi er í gangi og mun án efa vekja ýmsa hlutaðeigandi til umhugsunar um að hlutur kvenna, m.a. við ýmsar stöðuveitingar, virðist fyrir borð borinn. Nægir í því efni að minna á nýlega könnun Jafnréttisráðs sem leiddi í ljós hversu lítinn hlut konur áttu í stjórn þjóðfélagsins þrátt fyrir að þær eru helmingur þegnanna og hafa menntun og starfsreynslu í ríkum mæli á flestum sviðum atvinnulífsins. Ég verð þó að benda hv. flm. frv. á að varhugavert getur verið að binda með lögum tiltekið hlutfall kynja í stjórnum, nefndum og ráðum á vegum hins opinbera, enda þótt með því sé fyrirhugað að raungera þá hugsun sem býr að baki jafnréttislögunum svokölluðu, sbr. 1. gr. þeirra laga, en þessi lög voru samþykkt á hinu háa Alþingi 19. júní 1985 og hlutu staðfestingu þann 28. júní sama ár. Sú tiltekna lagagrein er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: "Tilgangur laga þessara er að koma á jafnrétti og jafnri stöðu kvenna og karla á öllum sviðum." Um leiðir til þess að ná þessu markmiði er kveðið á í 2. gr. sömu laga: "Konum og körlum skulu með stjórnvaldsaðgerðum tryggðir jafnir möguleikar til atvinnu og menntunar." Í 3. gr. laganna er tekið fram að hvers kyns mismunun eftir kynferði sé óheimil og jafnframt að sérstakar tímabundnar aðgerðir, sem miði að því að ná settu marki, gangi ekki gegn lögunum. Á það er vert að minna að jafnréttislögunum, sem nú hafa verið í gildi í rúm tvö ár, var ætlaður reynslutími til fimm ára því í 23. gr. laganna er tekið fram að þau skuli endurskoða að þeim tíma liðnum. Hefur þá væntanlega verið haft í huga að þá hafi verið leitað allra tiltækra leiða innan ramma laganna til að stuðla að jöfnum rétti kvenna og karla. Lögin hafa því aðeins verið í gildi í rúm tvö ár. Stjórnvöld hafa það í hendi sér við stöðuveitingar á þeirra vegum, ef bæði kynin sækja um stöðu og teljast jafnhæf, að veita konu frekar en karli stöðuna til að jafna metin á milli kynjanna og stuðla að því að markmið ofangreindra laga náist. Geta má hér um þá verklagsreglu sem vel hefur gefist til að ná árangri að þessu leyti hjá nágrannaþjóðum. Sú regla felst í því að þegar tilnefna skal í stjórn, nefnd eða ráð á vegum hins opinbera er tilnefnd tvöföld sú tala manna sem skipa á, jafnmargar konur og karlar, og síðan er valið úr þeim hópi. Þessi vinnuregla hefur notið vaxandi vinsælda þar sem hún hefur verið viðhöfð því jafnt og þétt eykst sá fjöldi kvenna sem fer til forustustarfa og kynin njóta þar jafnréttis á grundvelli hæfni og þekkingar. Það getur hins vegar verið varhugavert að lögbinda tiltekinn fjölda kvenna eða karla því að sú staða getur komið upp að ekki séu fyrir hendi hæfir einstaklingar af öðru hvoru kyni þegar tilnefning fer fram. Það gildir jafnt um karla sem konur og getur m.a. ráðist af því hversu kynin hafa raðað sér ólíkt á menntunar- og starfsbrautir. Í 2. mgr. frv. segir: "Í nefndum, stjórnum og ráðum, sem skipuð eru beint af ráðuneytum eða á vegum opinberra stofnana og fyrirtækja, skulu ekki vera færri en 40% af hvoru kyni." Það verður að skoðast lítillækkandi hvort sem karl eða kona á í hlut að öðlast stöðu eða annan frama á sviði þjóðfélagsins út á það eitt að vera af tilteknu kyni. En á sama hátt er það lítillækkandi að vera hafnað af þeirri ástæðu. Til að ná sem fyllstum jöfnuði kvenna og karla og veita kynjunum tækifæri til að endurnýja og umskapa samfélagið í krafti mismunandi reynslu og stuðla að því að forustusveit þjóðfélagsins endurspegli gerð þess er auðvitað fyrsta skilyrðið til þess að svo megi verða að veita þegnunum jöfn tækifæri til athafna á grundvelli hæfni og verðleika. Áður en gripið er til þvingunaraðgerða á borð við að lögbinda tiltekinn fjölda af hvoru kyni hlýtur að vera skynsamlegt að leita leiða sem geta skilað svipuðum árangri en hlíta betur lögmálum um persónufrelsi manna. Þetta tel ég ekki fullreynt. Á hinn bóginn má ekki gleyma því að ef ráðamenn þjóðarinnar sýna ekki vilja til að fullnusta markmið jafnréttislaganna og koma á raunverulegu jafnrétti kvenna og karla í íslensku þjóðfélagi nútímans er hugsanlegt að lagabreyting sem þessi verði talin réttlætanleg og þá sem tímabundin aðgerð til að jafna metin. Ég legg enn á það áherslu að fagna ber því tilefni sem hér hefur gefist til að ræða jafnrétti og jafna stöðu kvenna og karla og hvað líði framkvæmd laga um þau efni. Hér er stórt mál á ferðinni sem snertir kviku þjóðlífsins. Þróun á sviði stjórnmála hér á landi undanfarin ár færir Íslendingum heim sanninn um að við svo búið má ekki standa. Það getur varla talist heppileg né eðlileg þróun þegar fólk skipar sér í stjórnmálaflokk eftir kyni. Jafnréttisráð, sem starfar á grundvelli jafnréttislaganna, stendur að markverðum könnunum og athugasemdum í krafti þeirra laga. Því miður sýna þessar kannanir að of hægt hefur miðað í ýmsum jafnréttismálum þrátt fyrir að konur hafa sótt fram á ýmsum sviðum þjóðlífsins. M.a. hafa fleiri konur en karlar lokið stúdentsprófi á síðustu árum. Það er nú stjórnvöldum í sjálfsvald sett að þau sýni vilja til að fara að þeim lögum sem hið háa Alþingi hefur samþykkt og viljinn má ekki einungis felast í orðum heldur einnig í athöfnum. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum minna á það, sem sagan sýnir, að þegar saman fer jafnrétti manna og umbun til þeirra sem fá notið hæfileika sinna og atorku miðar þjóðfélaginu sem heild hraðast fram á veg.



Herra forseti. Þetta frv. er eitt mesta vantraust á íslenska þjóð sem ég hef séð. Það er vantraust á þjóð sem hefur kosið sér forseta sem er kona. Það er vantraust á sveitarstjórnir út um allt land. Það er vantraust á nefndir og ráð. Nema þá hugsunin sé þveröfug og að hv. 1. flm. hafi horft á það með slíkri skelfingu að konum fjölgaði í nefndum og ráðum að hann hafi hugsað sér sem hershöfðingi að verjast við 40%. Átta menn sig ekki á því hvílík forsjárhyggja liggur í þessu? Skilja menn ekki hvílíkur sjálfsrembingsháttur er á bak við þá hugsun að ætla að fara að segja öðrum fyrir verkum eða hafa menn ekkert áttað sig á því hvaða þróun er að eiga sér stað í íslensku samfélagi? Sem betur fer þróast hér allt í átt til jafnréttis milli kynja og aðalatriðið í þeim efnum er hvað gerist í íslenska skólakerfinu. Svo einfalt er það. Á þeim tíma þegar miklu færri konur fóru til mennta var hlutur þeirra miklu minni í valdakerfi landsins. Núna er svo að það stunda fleiri konur nám í menntaskólum en karlar. Á fyrsta ári í Háskólanum eru fleiri konur við nám en karlar. Ég fæ ekki betur séð en sú eðlilega þróun muni gerast að um leið og þeim fjölgar í ýmsum þeim stéttum sem hafa krafist mikillar menntunar muni allt útlit vera fyrir að án þess að á niðurlægjandi hátt geti einhver staðið hér upp, barið sér á brjóst og sagt: Það er mér að þakka að það eru konur komnar í svona margar nefndir og svona mörg ráð, þá gerist þetta af sjálfu sér. Ég verð að segja eins og er að mig undrar sú forsjárhyggja að ætla að hafa vit fyrir öllum öðrum í þessum efnum eins og hér birtist. Auðvitað hlýtur annaðhvort að vera frjáls kosningarréttur í þessu landi og frjáls ákvörðun þeirra sem kjöri ná til að stjórna eða að menn eru með þessu móti að leggja til að hann skuli bundinn eftir ákveðnum formúlum og það alvitlausasta sem mönnum gæti dottið í hug væri að binda hann eftir prósentum. Ég verð að segja eins og er að það er margt sem menn vilja vinna sér til frægðar til að geta auglýst sín afrek í blöðum og annars staðar og þetta er ágætt dæmi um sjálfbirgingshátt í þá áttina að vilja með einhverju móti gerast senuþjófur í þeirri þróun sem er að eiga sér stað, auglýsa sjálfa sig sem einhverja sérstaka postula í jafnréttismálum þrátt fyrir að enginn maður hafi orðið var við að svo sé í raun og veru. Ég er hissa á því að menn flytji svona frv. og lýsi með því vantrausti á Íslendinga eins og hér er verið að gera. E.t.v. er svo langt á milli þeirrar hugsunar sem ætlar mönnum, ef þeir eru kjörnir til einhverra starfa, að þeir eigi að starfa eftir eigin dómgreind og þeirrar hugsunar sem ætlar mönnum að hafa skriflegan leiðarvísi laga yfir sér til eftirlits í ákvarðanatöku. Kannski er svo langt á milli að ég get ekki skynjað hvað býr á bak við jafnfáránlegan tillöguflutning.



Virðulegur forseti. Ég hef ekki rétt nema til örstuttrar athugasemdar þar sem ég hef talað þrisvar við umræðuna, en ég þakka fyrir að fá orðið. Ég vil aðeins segja það vegna þeirrar ræðu sem hér var flutt áðan að það hlýtur að vera mjög verðmætt fyrir Alþingi og reyndar þjóðina að lýst sé inn í þann hugarheim sem birtist í orðum hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þinginu á 41. þskj. frv. til laga um breytingu á lögum nr. 10/1960, um söluskatt, með síðari breytingum. Þó að mál þetta láti ekki mikið yfir sér á þskj. er hér um að ræða nokkuð viðamikið og stórt mál. 1. mgr. 21. gr. laga nr. 10/1960 hljóðar svo: "Ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi getur fjármálaráðherra ákveðið að undanþiggja söluskatti tilteknar tegundir vörusölu, vinnu eða þjónustu umfram það sem undanþegið er í 6. og 7, gr." Það er ljóst að á undanförnum árum hafa fjármálaráðherrar mjög gripið til þessarar heimildargreinar og hæstv. núverandi fjmrh. gerði þetta atriði að umræðuefni fyrir nokkrum árum á Alþingi, reyndar undir öðrum formerkjum og úr annarri átt. Í svörum við fsp. sem hann lagði fram á Alþingi þá kom fram að á árunum 1974–1985 hefði þessi heimild verið notuð um 23 sinnum. Ég hygg að óhætt sé að segja að þessi heimild hafi verið notuð mörgum tugum skipta, ég hef flett því í gegn, ég hef ekki lagt það á mig að telja það saman eða rannsaka sérstaklega, enda er frv. ekki flutt hér til að höggva að einstökum ráðherrum eða embættisverkum þeirra heldur miklu fremur sem stefnumarkandi atriði. Ég held að það sé alveg ljóst í fyrsta lagi að það sem segir í lagagreininni, ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi, sé ákaflega erfitt matsatriði. Túlkun á þessum orðum getur orðið nokkuð persónubundin. Flm. telur að þessi heimild hafi verið notuð frjálslega á undanförnum árum og mikið. Með því er ég ekki að segja í rauninni að margar þær undanþágur sem gerðar hafa verið hafi ekki att rétt á sér. Það hafa þær átt margar hverjar þó að sumar orki nokkuð tvímælis. Það sem hér er um að ræða er ekki hvað síst það sem oft hefur verið í umræðunni áður, valdaframsal Alþingis til ráðherra eða ríkisstjórnar. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar segir alveg skýrt: "Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum." Mér virðist því að ljóst sé af túlkun stjórnarskrárinnar að þessi heimild laganna stangist á við stjórnarskrána. Það má í rauninni segja að eins og umræðan er nú ráðgerir ríkisstjórnin og hefur kynnt þær fyrirætlanir sínar að breyta lögum um söluskatt í upphafi næsta árs, þ.e. að undanþágur verði nánast afnumdar og sami söluskattur falli á alla vöru og þjónustu. Því hljóti einmitt þetta heimildarákvæði og framkvæmd laga við þá breytingu að koma til umræðu hér á Alþingi. Þess vegna er frv. sem hér er flutt að nokkru leyti eins konar forspil að þeirri breytingu sem þá verður gerð og af minni hálfu árétting þess, ef svo kann að reynast að þessi lög sem slík eigi ekki langa lífdaga vegna slíkra breytinga, að ég tel óeðlilegt að Alþingi framselji á þennan hátt rétt sem stjórnarskráin beinlínis uppáleggur Alþingi að fara með. Rétt er í þessu sambandi að benda á að sjálfsagt er það svo í mörgum lögum og mörgum lagagreinum að Alþingi hefur framselt valdsvið sitt til ríkisstjórnar og ráðherra þó að ekki sé ég viss um í hve mörgum tilvikum það má beinlínis túlka sem brot á ákvæðum stjórnarskrár. En ég bendi á sérstaklega í þessu sambandi að þessi heimild hefur verið skilin þannig og framkvæmd þannig að í þeim tilvikum sem ráðherra hefur fellt niður söluskatt hafi hann einnig heimild til að leggja á á ný. Þannig hefur ráðherra samkvæmt þessari lagagrein heimild til að breyta sköttum, taka þá af og leggja á. Frv. sem hér er flutt tekur á engan hatt til laganna um sérstakan söluskatt sem var lagður á með bráðabirgðalögum, 10% söluskattinn. Um hann fjalla sérstök lög. Hér er eingöngu um að ræða breytingu á lögum nr. 10/1960 um hinn almenna söluskatt. En í því sambandi vil ég sérstaklega vekja athygli á að þau bráðabirgðalög sem þá voru sett og fjalla um sérstakan söluskatt heimila fjmrh. að leggja þennan sérstaka 10% söluskatt á vöru og þjónustu með ýmsum hætti án þess að ég reki það sérstaklega hér, en í 12. gr. þeirra laga er málið síðan meðhöndlað á þann hátt að þar segir, með leyfi forseta: "Fjármálaráðherra er heimilt að fella niður sérstakan söluskatt af einstökum matvörum eða matvöruflokkum, drykkjarvörum eða drykkjarvöruflokkum" o.s.frv. Nú kann að vera að mönnum komi spánskt fyrir sjónir að ég gagnrýni hér að fjmrh. skuli heimilt að fella niður sérstakan söluskatt af þessum vörum, en hundurinn liggur grafinn þar að fjmrh. er heimilt að leggja söluskatt á það sem hann hefur fellt af. Því er það svo að samkvæmt þessum sérstaka söluskatti og reyndar samkvæmt söluskattslögunum sjálfum er fjmrh. heimilt að leggja söluskatt á matvæli án þess að það komi fyrir þingið. Ég tel að hér sé um að ræða allt of viðamikla heimild, allt of mikið inngrip í líf alþýðu manna, allt of áhrifamikla skattlagningu til þess að einn ráðherra geti farið með slíkt vald án þess að leggja það fyrir þingið. Því tel ég að í bráðabirgðalögunum um sérstakan söluskatt hefði verið eðlilegra, og þau eiga eftir að koma hér til umfjöllunar á þinginu, að þessar vörur væru beinlínis undanþegnar með lögum, talið upp hvar söluskatturinn kæmi ekki á þær matvörur sem þarna er um að ræða og ef ríkisstjórn eða ráðherra af einhverjum ástæðum vildi síðar leggja þennan söluskatt á yrði hann að sækja það til þingsins. En samkvæmt bráðabirgðalögunum eins og þau liggja fyrir virðist mér augljóst að fjmrh. geti lagt sérstakan söluskatt á matvæli án þess að hreyfa það í þinginu fari bráðabirgðalögin óbreytt í gegn eins og þau liggja fyrir vegna þess að þau eru í rauninni sérstakur söluskattur á allar þessar vörur með heimild til að fella hann af matvörum sem samkvæmt þeirri túlkun sem mér virðist vera fyrir hendi heimilar fjmrh. aftur að leggja söluskattinn á. Ég tel lagasetningu með þessu marki mjög umhendis. Ég skal fúslega fyrstur manna játa að til að gera stjórnsýslu ekki of þunga í vöfum verður framkvæmdarvaldið að hafa nokkurt vald og nokkur áhrif og nokkra möguleika til að stjórna landinu, en hér er um að ræða allt of víðtækar heimildir og ég vek athygli alþm. á því að lagasetning er um of farin að gerast á þann hátt að ráðherrar hafa í rauninni heimildir til að leggja á skatta eða taka af, kannski eftir eigin geðþótta, og enn ítreka ég að ég er ekki að höggva að einstökum ráðherrum í þessu sambandi heldur er ég sérstaklega að gera að umræðuefni vinnubrögð þingsins varðandi lagasetninguna almennt og í rauninni spurninguna um heimild þingsins til að framselja vald í þessum mæli jafnvel þvert á stjórnarskrána. Ég lít svo á að þær heimildir sem samþykktar hafa verið á hverju ári í 6. gr. fjárlaga séu nokkuð sérstaks eðlis. Venjulega eru það heimildir sem fjmrh. aflar sér með ákveðnum hætti og eiga við í ákveðnum málum og er þá þess vegna fjallað um í þinginu sjálfu og alþm. samþykkja að heimildir séu veittar í ákveðnum tilvikum eða ákveðnum málum. Slík heimild getur í mörgum tilvikum jafnast á við lagasetningu. Ég tel að ef frv. verður að lögum beri að líta svo á að þær undanþáguheimildir sem hingað til hafa verið veittar séu í gildi samkvæmt lögum. Þær eru veittar samkvæmt heimildum í lögum og eru því lögmæt aðgerð og eru þess vegna áfram í lögum og í gildi. Hins vegar yrðu breytingar sem menn vildu gera á söluskatti eftir að þetta frv. yrði að lögum að fara fyrir þingið. Ég vona, herra forseti, að mér hafi tekist í stuttu mali að gera grein fyrir aðalatriðum þessa máls. Ég ítreka það að þó að frv. sé ekki stórt í sniðum er málið glettilega viðamikið ef á það er litið úr hinum ýmsu áttum. Mér virðist að flutningur frv. sé mjög í samræmi við málflutning hæstv. fjmrh. á undanförnum missirum og árum. Kæmi mér því á óvart ef hann teldi ekki að einmitt breyting í þessa átt væri í anda þess sem hann hefur talað fyrir á undanförnum árum. Væri gott ef við gætum náð að verða sammála um þetta atriði.



Herra forseti. Með þessu frv. til laga er lagt til að 1. málsgr. 20. gr. söluskattslaganna falli brott. Það er meginmál frv. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að það er margyfirlýst og ítrekuð stefna núverandi ríkisstjórnar að beita sér fyrir breytingum á söluskattslögunum. Þær breytingar hníga allar í sömu átt, að fækka undanþágum frá söluskatti og breikka skattstofninn og breyta því næst söluskattsálagningarprósentum. Þetta kemur berlega fram í grg. með frv. til fjárlaga þar sem m.a. er lagt til að heimild til fjmrh. samkvæmt svokallaðri 6. gr., um að fella niður í ýmsum tilvikum söluskatt og reyndar einnig aðflutningsgjöld og tolla af hinum og þessum tilteknum verkefnum, verði felld niður, þannig að heimild til fjmrh. verði ekki í fjárlögum af þessu tilefni, heldur verði slíkar sérstakar undanþágur skilgreindar og færðar inn í lagatextann sjálfan. Ekki fer því milli mála að flm. þessa frv., hv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson, virðist vera á sömu skoðun og hafa sömu afstöðu og ríkisstjórnin hefur yfir lýst og stefnir að. Um það út af fyrir sig er ekki ágreiningur. Spurningin er hins vegar sú hvaða afleiðingar það hefði ef þetta frv., eins og það er hér lagt fram, næði fram að ganga sem lög. Það er ástæða til fróðleiks að rifja upp fyrir hv. þm. hvaða helstu undanþágur frá söluskatti eiga rætur sínar að rekja til nefndrar 20. gr. laga. Ég nefni hér nokkra vöruflokka og tek það fram að þeir eru alls ekki tæmandi: 1. Heitt vatn, 2. auglýsingatekjur blaða og tímarita, 3. fólksflutningar, 4. skóla- og námskeiðagjöld, 5. afnotagjöld útvarps og sjónvarps, 6. sala happdrættismiða, 7. heimtaugagjöld, 8. vélavinna við ræktunarframkvæmdir o.fl., 9. sala veitingahúsa á hráefni til matargerðar, 10. sala verðbréfa, 11. svartolía og gasolía, svo og kol og koks til iðnaðarframleiðslu, 12. vélar og tæki til notkunar í fiskvinnsluhúsum, 13. frystivélar og annar vélbúnaður fyrir frystihús, 14. allar helstu vélar og tæki til notkunar í hefðbundnum landbúnaði, 15. björgunar- og öryggisnet, 16. viðgerðir á veiðarfærum, 17. upp- og útskipunargjöld, 18. rafmagn til hitunar húsa og laugarvatns, 19. aðgangseyrir að íþróttasýningum, íþróttamótum, skíðalyftum, sundstöðum, gufubaðstofum, nuddstofum, ljósastofum, heilsuræktarstöðvum, kappreiðum og góðhestakeppni, 20. skipa- og loftfaraleiga, 21. prentun dagblaða og hliðstæðra blaða, 22. hafna-, vita- og lendingargjöld, 23. iðgjöld af seldum líftryggingum, farmtryggingum vegna millilandaflutninga, slysatryggingum og mörgum öðrum tryggingum, 24. vélbinding heys, 25. leiga skýrsluvéla, 26. aðgangseyrir að leiksýningum, tónleikum, upplestri og fyrirlestrum, 27. aðgangseyrir að íslenskum kvikmyndum og útisamkomum. Ég endurtek: Þessi listi er ekki tæmandi. En hér er um að ræða kannski veigamestu undanþágurnar sem eiga stoð í nefndri 20. gr. sem frv. gerir ráð fyrir að verði nú felld niður. Þá er spurningin sú: Hvaða afleiðingar hefði það ef þessi grein væri felld niður? Það er skoðun flm. að eftir sem áður stæðu þær undanþágur sem veittar höfðu verið með stoð í 20. gr. en um það eru menn engan veginn sammála. Það er t.d. mat lögfræðinga fjmrn. að um þetta geti orðið mikil óvissa verði umrædd heimild í 1. málsgr. 20. gr. felld niður. Þá skapist mikil óvissa um gildi þeirra undanþága sem sækja stoð sína til þessa ákvæðis. Reyndar er það mat lögfræðings fjmrn. að líklegast sé að umræddar undanþágur verði taldar úr gildi fallnar vegna skorts á lagastoð. Það er einnig mat þeirra lögfræðinga að hugleiðing í grg. í þá veru að þær skuli halda gildi sínu geti ekki talist næg í því efni. Það eitt að menn velkist í vafa um skattskylduna í þessum efnum, verði frv. að lögum, er þess eðlis að ég fyrir mitt leyti treysti mér ekki til þess að mæla með því að frv. nái fram að ganga, ekki vegna þess að ég sé ósammála röksemdum flm., um það virðumst við vera algjörlega sammála, heldur vegna mats á því hvað við tæki, tæknilega séð, ef reynt yrði að leysa málið með þeim hætti sem frv. gerir ráð fyrir. Að mati lögfræðinga fjmrn. verður umrætt heimildarákvæði ekki afnumið nema Alþingi taki um leið í formi eiginlegrar löggjafar afstöðu til þess hvað af þeim undanþágum, sem hér um ræðir, skuli halda gildi sínu. Þá er þess auðvitað að geta að eins og boðað hefur verið hefur frá því í ágústmánuði sl. verið lögð mikil vinna í það af hálfu fjmrn. að undirbúa ný söluskattslög. Og þar er þessum spurningum rækilega svarað. Það verða gerðar tillögur um það hvað af þessum upptöldu undanþágum skv. 20. gr. skuli vera áfram í lagatextanum með lagaheimildum til undanþága. En að því er stefnt að afnema með öllu allar heimildir fjmrh. til ákvörðunar um slíkt. Að vísu mun það vera svo að fjmrh. mun yfirleitt ekki hafa tekið slíkar ákvarðanir upp á eindæmi, heldur verður það að skoðast á ábyrgð ríkisstjórnar yfirleitt og þá gjarnan rætt í ríkisstjórn og þingflokkum viðkomandi stjórnarmeirihluta. Sérstök ástæða er til að taka það fram að matvælaundanþágan í 25%-söluskatti á ekki rætur að rekja til 20. gr. laganna. Hún sækir lagastoð sína í 6. gr. laga nr. 121 frá 1971, um kjaramál, sem kveður á um heimild fjmrh. til að fella niður söluskatt af einstökum matvörum eða matvöruflokkum, drykkjarvörum og drykkjarvöruflokkum. Sama er að segja, eins og fram kom í máli flm., um 10% sérstakan söluskatt. Þar er um að ræða sérstök lög sem eru óháð lögum nr. 10/1960 um söluskatt. Samkvæmt þeim eru öll matvæli sem undanþegin eru 25%-söluskattinum skattskyld. Ráðherra getur hins vegar á sama hátt og samkvæmt lögum um kjaramál, þ.e. gildandi lögum, undanþegið tilteknar matvörur skattinum ef hann telur þörf á, en afnám 1. mgr. 20. gr. söluskattslaga hefur engin áhrif til eða frá á skattskyldu eða skattfrelsi matvæla. Herra forseti. Það er ljóst að að því er varðar yfirlýst markmið gengur umrætt frv. mjög í sömu átt og stefna ríkisstjórnarinnar að því er varðar endurskoðun á söluskattslögum. Flm. og sá sem hér stendur eru einnig sammála um það að að því beri að stefna að afnema sérstakar heimildir til ráðherra til veitingar á undanþágum í þessum lögum, skattalögum, sem og virðast menn vera sammála um það að sú almenna regla eigi að gilda að ef Alþingi vill viðhalda einhverjum sérstökum undanþágum eigi að finna því stað í viðeigandi lögum. Að þessu er nú unnið. Það er ekki langt í það að þetta frv. verði lagt fyrir Alþingi sem stjfrv. Meginatriði þess hafa verið kynnt nú þegar í ríkisstjórn og þau koma til umfjöllunar í þingflokkum stjórnarflokkanna mjög fljótlega. Meðan sú óvissa ríkir sem ég hef nú lýst um hvað af mundi hljótast ef þessari aðferð yrði beitt, þ.e. það yrði einfaldlega samþykkt að fella niður 1. mgr. 20. gr. laganna án þess að í staðinn komi ný lög þar sem Alþingi lýsir vilja sínum í því efni hvað af undanþágunum eigi að vera áfram í lögum, treysti ég mér ekki að svo stöddu til þess að mæla með því að þessari aðferð verði beitt.



Herra forseti. Ég þakka fjmrh. fyrir hans jákvæðu undirtektir. Ég sé að við erum út af fyrir sig sammála í þessu máli. Það er alveg rétt sem hann segir og við skiljum það báðir þannig að stefna núverandi ríkisstjórnar sé að fækka undanþágum og þar af leiðandi stefnir þetta kannski að vissu leyti í sömu átt. Mér fannst af upptalningu fjmrh. á þeim málaflokkum þar sem þessari heimild hefði verið beitt að menn hlytu að sjá að þarna er um auðugan garð að gresja. Þessar heimildir hafa verið notaðar mjög víðtækt og það hlýtur enn á ný að vekja upp spurninguna um túlkunina, að þegar sérstakar aðstæður eru fyrir hendi geti ráðherra beitt þessari heimild. Ég held að upptalningin á því sem hann kallaði veigamestu undanþágurnar sýni að þessi lagagrein er of víðtæk til þess að Alþingi geti sætt sig við hana. Um þetta finnst mér kannski að við fjmrh. séum sammála. Hann flytur hins vegar þau boð inn í þingið að lögfræðilegir ráðunautar hans telji að nokkur vandkvæði séu á málinu vegna þess að ef heimildin sé felld úr lögum kunni svo að vera að söluskattur komi aftur á allar þær vörur og þjónustu sem heimildin hefur verið notuð til að fella söluskattinn af. Ég er í öllum grundvallaratriðum ósammála því. Ég held að það sé alveg ljóst í okkar landi að lög geta ekki orðið afturvirk á þann hátt. Það er alveg ljóst að Alþingi hefur samþykkt heimild til ráðherra á þennan hátt. Á því leikur enginn vafi. Sú lagaheimild hefur verið í lögum. Það er líka ljóst að ráðherrar ýmsir hafa notað þessa lagaheimild. Þeim hefur verið það fyllilega löglegt. Það hefur verið lögmæt stjórnarákvörðun sem þeir hafa tekið samkvæmt þessari heimild. Þess vegna hafa þær undanþágur sem hingað til hafa verið veittar verið lögmætar og hljóta að vera í gildi og í samræmi við þau lög sem voru í gildi þegar undanþágurnar voru veittar. Ég get þess vegna alls ekki - og er reyndar leikmaður í lagatúlkun - fallist á að unnt væri að skilja það svo að þessar undanþágur féllu úr gildi. Þá værum við að tala um afturvirk lög vegna þess að undanþágurnar eru samkvæmt lögum sem í gildi eru. Út af fyrir sig eru ekki nein vandkvæði á þessu máli vegna þess að eins og fjmrh. veit hefur hann lista yfir alla þessa hluti sem ekki er söluskattur á og undanþágan hefur verið notuð til. Það er langtum einfaldara fyrir okkur hér á þinginu að fá það einfaldlega inn í lagagrein, ef það væri tekið inn í nefndarvinnu, en að leita að því í ýmsum ritum til að finna út í reglugerðum hvar þetta er og hvar ekki. Einfaldur listi yfir þetta gæti hreinlega komið með, felldur inn í söluskattslögin, og þar með væri heimildin úr sögunni sem slík. Ég ítreka það að ég er ekki sammála þessum skilningi lögfræðinganna, alls ekki. Og ég tel að úr þessu, ef menn vildu taka af tvímæli, væri þarna ekki um nein vandkvæði að ræða. Enn á ný ítreka ég að það sem um er að ræða með flutningi frv. er út af fyrir sig ekki bara það sem frv. fjallar beint um, heldur tel ég alveg nauðsynlegt að sú skoðun mín komi hér fram á þinginu með flutningi þess að valdaframsal Alþingis til ríkisstjórnar og ráðherra hefur gengið of langt að undanförnu og ég tel alveg nauðsynlegt að Alþingi við lagasetningu í framtíðinni endurskoði þá afstöðu sína.



Hæstv. forseti. Hér er frv. sem ég er ekki alveg viss um að sé eins mikil hreinsun og hv. flm., 10. þm. Reykv., lætur skína í. Ég hef ekki langa reynslu sem ráðherra í störfum, en hún er þó nægjanleg til þess að ég vil nota hana til að vara hv. alþm. við því að embætti ráðherra verði ekki það trúnaðarembætti sem það hefur verið að mínu mati, að sníða ráðherrum ekki það þröngan stakk í störfum að þeir geti ekki verið ráðherrar, þeir hafi ekki svigrúm til þess að láta sína persónu endurspeglast í sínum embættisverkum, að lagabókstafurinn geri viðkomandi ráðherra, hversu hæfir sem þeir eru eða hversu vanhæfir sem þeir eru, að sama tréhestinum, að hann hafi ekki svigrúm til að hreyfa sig. Mitt mat á þeim sem ráðleggja ráðherrum er að ráðherrar hafa yfirleitt mjög hæft, gott og samviskusamt fólk til að ráðleggja sér. Ef upp koma einhverjar þær aðstæður sem ráðherra metur sérstakar og kalla á afbrigðilegar afgreiðslur frá kannski daglegum störfum hafa þeir ráðgjafa sem þeir fara eftir. Það er mitt mat á þeim ráðherrum og því starfi sem ég hef kynnst í ráðherradómi. Það eru margar þær aðstæður sem kalla á afbrigðilegar afgreiðslur hjá ráðherrum í öllum ráðuneytunum, það eru ekki bara í fjmrn. En það er kannski mest legið á fjmrn., ekki bara af fólki sem er í vanda og þarf að sækja til fjmrh., heldur frá öðrum ráðherrum líka sem hafa afbrigðilegar afgreiðslur að færa fram til þess að geta gegnt starfinu betur fyrir land og þjóð. Ég verð að segja alveg eins og er að ég treysti hæstv. núv. fjmrh. og ég treysti hæstv. fyrrv. fjmrh. fullkomlega til þess að taka vitrænar ákvarðanir undir þeim bókstaf sem hér stendur ef sérstakar ástæður eru fyrir hendi. Það er ekki þar með sagt að neinn af þessum hæstv. ráðherrum treysti mér til þess að gera það. Þetta er svo einstaklingsbundið. Mín skoðun var sú þegar ég var fjmrh. að ég væri þjónn fólksins og að embættið væri öllum opið, hvenær sem var. Það er ekki víst að allir séu þeirrar skoðunar. Það er persónan sem gegnir embætti hverju sinni sem verður að hafa svigrúm til þess að setja sinn svip á daglegar afgreiðslur. Mál eru að koma upp, eins og hjá fyrirtækjum, frá einum klukkutíma til annars, með þarfir fyrir mismunandi afgreiðslumáta. Það stendur svo mismunandi á hjá einstaklingum eða fyrirtækjum sem leita til opinberra aðila. Að ætla að setja ráðherra í hvaða embætti sem er í þá stöðu að geta bókstaflega ekki tekið ákvörðun - hann verður bara að segja: Ja, lagabókstafurinn gerir mér ekki kleift að starfa eins og ég álít að sé best og mín samviska býður mér. Ég skil ekki í því að neinn ráðherra, hvorki fjmrh. eða aðrir, hafi tekið ákvörðun sem hann ekki hefur lagalega heimild til að taka. Það tekur enginn ráðherra ákvörðun fyrr en hann hefur kynnt sér í gegnum ákaflega hæfa embættismenn hvort hann hefur heimild eða ekki heimild til að gera það sem hann vill gera til þess að afgreiða mál á þann hátt sem hann telur kannski ekki alltaf æskilegast heldur nauðsynlegast. Það fer ekki alltaf saman vegna þess að þarfirnar eru svo einstaklingsbundnar. Ég man t.d., þegar ég sat í borgarstjórn og við vorum að afgreiða skattamál einstaklinga þar, að borgarritarinn þáverandi - mig minnir, þó veit ég ekki hvort ég fer rétt með það, að hv. flm., 10. þm. Reykv., hafi verið í borgarráði eða í borgarstjórn á þeim tíma - sat og lagði saman hvað tillögur mínar höfðu kostað borgina frá einum fundi til annars í niðurfellingu á gjöldum á fólki, fátæku fólki sem réð ekki við skattana sína eða útsvörin vegna veikinda og af mörgum ástæðum. Það er oft sem fyrirvinnan fellur frá vegna veikinda og getur ekki skaffað sínu fólki nauðsynjar, hvað þá staðið í skilum með skatta eða útsvör af tekjum síðasta árs, árs sem hann var fullfrískur og vann mikla eftirvinnu. Þá verður að vera svigrúm fyrir embættismenn til að taka ákvörðun með tilliti til sérstakra aðstæðna og þetta er ekkert öðruvísi hjá ríkinu. Það er ekkert öðruvísi á svo mörgum sviðum. Ég hélt því fram þegar ég var fjmrh. að það væri allt of mikið af heimildum á mörgum sviðum til handa ráðherra, en það má passa sig á að fara ekki í hina áttina í öfgum, að gera ráðherra að einhverjum tréhesti eins og ég sagði áðan, þannig að hann hafi ekki svigrúm til þess að hans persóna endurspeglist í embættisverkum hans. Síðan verður hann, eins og ég og fleiri, að taka afleiðingum af sínum gjörðum, af sinni ákvarðanatöku, en ég fullyrði að ráðherra hafi aldrei tekið ákvörðun án þess að hafa heimild til þess.



Virðulegi forseti. Frv. það sem ég mæli hér fyrir var á þskj. 4 og var fjórða mál síðasta þings og er nú flutt öðru sinni. Er það var lagt fram í fyrra voru meðflm. mínir hæstv. núv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir, hv. fyrrv. þm. Kristín S. Kvaran og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson. Af ástæðum sem ekki þarf að kynna eru meðflm. mínir nú aðrir, en þeir eru hv. þm. Arni Gunnarsson og reyndar er hv. þm. Hjörleifur Guttormsson jafnframt flm. nú. Frv. þetta hlaut nokkra meðferð á síðasta Alþingi. Það var sent til umsagnar allvíða og umsagnir bárust og voru margar jákvæðar enda urðu hv. þm. varir við áhuga á þessu máli. Ég hef kosið að birta kafla úr umsögnum í þskj. svo að menn geti kynnt sér hvað hinir ýmsu aðilar höfðu um frv. að segja sem ég að sjálfsögðu gerði mér grein fyrir að menn kynnu að gera brtt. við. Eins og fram kom í ræðu minni á síðasta þingi er þetta frv. sniðið að nokkru eftir norsku lögunum um umboðsmann barna en sniðið að nokkru að staðháttum hér í okkar landi. Eins og fram kemur í umræddri ræðu frá síðasta þingi vil ég enn geta þess að hv. þáv. þm. Haraldur Ólafsson var mjög hjálplegur við samningu frv. og þakka ég enn framlag hans til þess. Vegna þess að hér eru allmargir nýir hv. þm. held ég að nauðsynlegt sé að renna aðeins augum yfir greinar frv. Ég skal þó mjög reyna að stytta mál mitt og vísa þá frekar til þeirrar ræðu sem ég flutti við framlagningu frv. á síðasta ári sem finna má á bls. 94 í 1. hefti Alþingistíðinda 1986. Meginefni frv. er að sett verði lög til að tryggja réttindi barna í samfélaginu og að tillit sé tekið til hagsmuna þeirra við löggjöf og aðrar stjórnvaldsákvarðanir. Í því skyni er gert ráð fyrir að sett verði á stofn embætti umboðsmanns barna og frv. gerir raunar ráð fyrir að sá embættismaður sitji í dómsmrn. Nokkur gagnrýni hefur komið fram á þá hugmynd, og vitaskuld erum við flm. fullkomlega fúsir til að hlusta á þá gagnrýni og samþykkja breytingar ef menn óska. Ástæðan til þess að við töldum rétt að embættið yrði þar staðsett var í raun og veru gömul og góð íslensk sparsemi. Við vorum hrædd við að leggja til nýtt sjálfstætt embætti sem krefðist eigin húsakynna, ritara, tækja og annars slíks. Það kynni að verða til þess að tefja og jafnvel fella frv. Ég er hins vegar efnislega sammála því sem ýmsir umsagnaraðilar hafa sagt, að æskilegast sé að þessi embættismaður sé algjörlega sjálfstæður. Menn hafa stungið upp á þeirri breytingu að hann eigi frekar heima á vegum barnaverndarráðs og ég skal aðeins víkja að athugasemdum mínum við það hér síðar. Þá gerir frv. ráð fyrir því að dómsmrh. skipi sjö manna ráð til fjögurra ára í senn sem skuli verða umboðsmanni til ráðgjafar eftir tilnefningu ákveðinna aðila sem voru eftir vandlega yfirferð valdir eins og segir í frv. En auðvitað gildir sama um það og hvar umboðsmanninum yrði valinn staður: Vitanlega erum við fús til þess að taka við brtt. um hvaða aðilar eigi að hafa þarna fulltrúa. Ýmsir hafa gert athugasemd við og óttast að frv., ef að lögum yrði, mundi skarast við lög um vernd barna og unglinga og yrði erfitt að sjá hvor aðilinn ætti að annast þau atriði sem hér er sérstaklega lögð áhersla á, þ.e. að hafa augun á stjórnvaldsaðgerðum og hver áhrif þær hafi á réttindi og aðstöðu barna í samfélaginu. Það er að vissu leyti rétt að til eru atriði sem er að finna í báðum lagabálkunum en ég held að hvert mannsbarn í þessu landi viti að Barnaverndarráð Íslands hefur um árabil svo til eingöngu fengist við að leysa úr flóknum og erfiðum einkamálum sem barnaverndarnefndir hafa orðið að vísa til ráðsins. Barnaverndarráðsmenn vita það mætavel sjálfir að þeir hafa haft lítið afl til að annast aðra þætti barnaverndarmála svo sem eins og einmitt þá sem hér er um getið. Nákvæmlega sama reynsla var fyrir hendi í Noregi og er raunar ástæðan fyrir því að frv. kom fram um sérstakan umboðsmann barna sem ætti fyrst og fremst að huga að stöðu barna í samfélaginu almennt. Vitanlega yrði slíkur embættismaður að taka við hvers kyns kvörtunum og erindum sem til hans bærust, frá einstaklingum jafnt sem sveitarfélögum, félagasamtökum og öðrum slíkum, en það er skýrt tekið fram í grg. með frv. að þessum umboðsmanni er ekki ætlað að vinna sjálfum faglega að lausn vandamála. Hann mundi hins vegar geta vísað þeim sem í einhverjum vandkvæðum eiga til réttra aðila og verið til styrktar því að sá fengi lausn sinna mála. Þess vegna er engin krafa gerð um það að fagfólk í barnaverndarmálum yrði ráðið í sambandi við þetta embætti ef að lögum yrði. Embætti umboðsmanns barna hefur áður verið nefnt hér á hinu háa Alþingi þó að ekki yrði úr því fyrr en á síðasta ári að lagt væri fram frv. um stofnun þess. Eins og segir í grg. fluttu þm. Alþfl. árið 1978 till. til þál. um umbætur í málefnum barna í tilefni barnaárs og í grg. með henni var m.a. lagt til að slíkt embætti sem hér er lagt til yrði stofnað. Fyrsti flm. þessarar till. var Árni Gunnarsson, hv. þm., en till. varð ekki útrædd. Hv. þm. hefur nú sýnt mér þessa gömlu till. og við fórum lauslega yfir hvað hefði verið gert varðandi þau atriði sem hann þar taldi upp, sem eru fjölmörg, og ég get ekki betur séð en sama ástæða sé í dag til að leggja þær till. fram. Sannleikurinn er nefnilega sá að það hefur verið ákaflega erfitt að fá hið háa Alþingi til að taka málefni barna alvarlega. Ég held þó að menn séu í æ meira mæli að opna augun fyrir því hvernig staða barna er í raun og veru í íslensku þjóðfélagi. Ég hika ekki við að segja að aðstaða barna sé verri núna, að börn hafi verri uppeldisskilyrði í þessu velferðarþjóðfélagi sem við nú lifum í en þau höfðu fyrir við skulum segja 20–30 árum. Ég held að það geti ekki verið æskileg aðstaða til þroskandi uppeldis að börn séu meira og minna alein heima daglangt meðan foreldrar vinna langt fram á kvöld báðir tveir, og helsta iðja þessara barna er e.t.v. að horfa á útlent myndbandaefni, oftlega ekki einu sinni með íslenskum texta. Þessi börn koma úr skólanum, 6–10 ára gömul, stuttu eftir hádegi og hafa engan við að tala fyrr en einhvern tíma seint á kvöldin. Þetta held ég að séu ekki æskileg uppeldisskilyrði. Vinnudagur foreldra er allt of langur, dagvistunarrými allt of fá, skóladagheimili og dagvistarstofnanir fullkomlega ófærar um að sinna þeim þörfum sem börnin eiga rétt á, skólakerfið hvergi nærri nógu gott og svona mætti lengi telja. Ástæðan fyrir þessu kann að vera sú að börn séu samkvæmt hinu harða gildismati þjóðfélagsins óarðbærir þegnar þess og sama gildir um gamla fólkið, og það skyldi nú aldrei vera þess vegna að einmitt þessir hópar hafa orðið úti í hinu nýja þjóðfélagi. Við skulum ekkert horfa fram hjá því að breytt staða kvenna í þjóðfélaginu hefur einnig haft gífurleg áhrif. Það er löngu kominn tími til að við konur horfumst ískalt í augu við að þegar gerð er grundvallarbreyting, ef við viljum ekki kalla það byltingu, á stöðu karla og kvenna í þjóðfélaginu, eigum við að þora að líta á þær hliðarverkanir sem það hefur haft. Margt hefur unnist vel í þeim efnum en ýmislegt hefur orðið eftir og aðrar breytingar hafa ekki orðið samferða hinum. Ég skal, herra forseti, reyna að stytta mál mitt. Ég get notað ræðutíma minn aftur ef þetta mál skyldi koma úr nefnd og koma til 2. umr. Sá tími kemur að þau börn sem nú eru að vaxa úr grasi á Íslandi verða arðbært atvinnuafl og svo kann að fara að þegar vinnuafl fer að vanta í þjóðfélaginu vakni menn til vitundar um að ekki hafi verið gætt sem skyldi uppvaxtarskilyrða þeirra barna sem nú eru að alast upp. Ég held að við hér á hinu háa Alþingi ættum að reyna að taka í taumana. Það er tómt mál að tala um þjóðfélag þekkingarinnar, ný atvinnutækifæri, eins og menn hafa kosið að kalla það, nýjar atvinnugreinar og allt hvað heiti hefur ef við sinnum ekki þeirri grundvallarskyldu okkar að rækja þá einu sönnu menntun sem hlýtur að vera undirstaða alls þess sem síðar kemur, sem er uppeldi fyrstu ára barnanna og þeirra viðkvæmustu. Ég held að það veiti ekkert af að einn embættismaður með kannski nokkrum öðrum starfsmönnum hafi það embætti eitt og sér að koma í veg fyrir að hver stjórnvaldsaðgerðin eftir aðra verði beinlínis börnum landsins til skaða og verra lífs. Í Noregi hefur reynslan af þessu embætti verið mjög góð. Þar hafa ekki komið upp þau vandamál sem ýmsir óttast, að embættismaður barna komi inn í störf barnaverndarnefnda og barnaverndarráða. Þvert á móti hefur sá embættismaður, sem er kona, einbeitt sér að því að líta á samfélagið í heild og aðstöðu barna almennt. Og það er það sem þessum embættismanni er ætlað að gera. Ég held að því fé væri vel varið sem lagt væri í að bæta hag barnanna í þessu samfélagi. Okkur hættir stundum til að horfa á einstaka þætti samfélagsins en hirðum minna um að líta á þróun mála í heild. Ég vil þess vegna eindregið skora á hv. þingheim að skoða vel hvað fyrir okkur flm. vakir með þessu frv. og veita því brautargengi á því þingi sem nú stendur yfir. Ég skal ljúka máli mínu að sinni, herra forseti.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá 1. flm. frv. var þetta frv. flutt á síðasta þingi og reyndar, eins og flm. gat einnig um, var sömu eða svipuðum hugmyndum hreyft árið 1978 í till. til þál. sem Árni Gunnarsson og fleiri þm. Alþfl. þá fluttu. Flm. benda réttilega á að börn og unglingar innan 15 ára aldurs séu rúmur fjórðungur landsmanna og þeir benda líka á þau vandamál sem þessum stóra hópi séu búin og það þarf vissulega að vinna ötullega að lausn þeirra vandamála. Ég heyrði að hv. 1. flm. fellst ekki á þá skoðun að börn séu arðlaus. Hún er sem betur fer ekki ein um þá skoðun. Það er t.d. frægt sem Winston Churchill sagði stuttu eftir stríðið, með leyfi hæstv. forseta: "Það er ekki til betri fjárfesting en að gefa börnum mjólk." Og þetta er enn satt, bæði í bókstaflegri og yfirfærðri merkingu, og umönnun hinnar uppvaxandi kynslóðar er svo sannarlega stærsta skylduverk hinna vöxnu. Spurningin er hins vegar hvort stofnun sérstaks embættis umboðsmanns barna muni koma að tilætluðu gagni. Mun hún ná þeim tilgangi sem flm. gera ráð fyrir? Það kom fram hjá hv. 1. flm. að hugmyndin um embætti umboðsmanns barna sé upprunnin í Noregi. Ég vil leyfa mér að benda á að þar eru aðstæður að mörgu leyti aðrar en hér, m.a., eftir því sem mér er sagt, að því leyti að þar er ekki starfandi barnaverndarráð sem tekur til alls landsins. Barnaverndarráð hér á landi hefur hins vegar lykilhlutverki að gegna í málefnum barna samkvæmt lögunum um vernd barna og ungmenna. Starfsaðstaða barnaverndarráðs hefur sem betur fer batnað á síðustu árum og það hefur komið fram í öflugra starfi þess, bæði við úrlausn einstakra mála og eins í fræðslustarfi sem ráðið hefur m.a. staðið fyrir í samstarfi við Samband ísl. sveitarfélaga. Ég heyrði að 1. flm. gerir sér ljóst að verkefni barnaverndarráðs og lögin sem ég nefndi um vernd barna og ungmenna skarast að nokkru leyti við efni frv. sem hér liggur fyrir. Ég heyrði líka röksemdir 1. flm., og hlýddi á þær af mikilli athygli, fyrir því að kannski væri betra að stofna sérstakt embætti. En ég verð að segja að ég er ekki fyllilega sannfærður um að það sé rétt. Ég er sammála flm. um að það sé vafalaust enn hægt að gera betur í starfi barnaverndarráðs og sinna betur því mikilvæga hlutverki að annast vel hina uppvaxandi kynslóð, og gildir þá einu hvort börn hafa lent í einstaklingsbundnum vandamálum, eins og einkum koma fyrir barnaverndarnefndirnar og barnaverndarráðin, eða almennt, eins og flm. vék réttilega að. En sú spurning vakir enn í mínum huga hvort ekki sé skynsamlegra að efla barnaverndarráð frekar en það ráðuneyti sem mér hefur verið falin forstaða fyrir, og þá einkum þannig að upplýsingastarf og áróðursstarf í þágu málefna barna og starf til þess að tryggja réttindi barna í samfélaginu og að tillit sé tekið til hagsmuna þeirra við löggjöf og aðrar stjórnvaldsákvarðanir, eins og segir í 1. gr. frv. sem við erum hér að ræða. Mér finnst að það kunni að vera heppilegri leið að efla barnaverndarráðið, fela því verkefni af þessu tagi, í stað þess að setja á fót sérstakt embætti eins og hér er lagt til og ég vænti þess að þingnefndin sem fær þetta mál til meðferðar taki þetta til athugunar.



Herra forseti. Það er ekki algengt að málefni barna komi til umræðu í þessari virðulegu stofnun og líklega er áhuginn á þessum málaflokki heldur takmarkaður ef t.d. marka má þann fjölda hv. þm. sem situr í þessari virðulegu deild undir þessari umræðu. Frv. sem hér er flutt er bæði gagnlegt og gott og umræðan sem mun fylgja frumvarpsflutningnum kemur að verulegum notum. Hugmyndin um umboðsmann barna hefur komið fram áður eins og 1. flm. gat réttilega um, kom m.a. fram í till. til þál. sem þm. Alþfl. fluttu á 100. löggjafarþingi 1978, þar sem var getið 16 atriða sem breyta mætti til batnaðar í málefnum barna hér á landi, og var flutt í tilefni af því að árið á eftir, 1979, var ár barnsins. Mig langar, með leyfi forseta, að fá að lesa hluta af grg. sem fylgdi þessari till. og ég hygg að sé í fullu gildi enn þann dag í dag. Þar segir m.a. á þessa leið: "Á þessu ári hafa átt sér stað talsverðar umræður um barnið og samfélag þess. Þetta er ekki síður mikilvægt á Íslandi en í öðrum löndum. Það er ekki fátækt né hungur er steðjar að íslenskum börnum. Það er miklu frekar umhyggjuleysi sem stafar af hinni gífurlegu vinnu er foreldrar og umráðamenn barna leggja af mörkum. Fyrir þetta líða mörg börn stórlega og má segja að nokkurt málmhljóð hafi mátt heyra í umræðu um lausn á uppeldismálum barna á undanförnum árum. Nútímaþjóðfélagið virðist í framfaravilja sínum hafa gleymt hinum mannlega þætti í uppbyggingu þjóðfélagsins. Það hefur verið andsnúið börnum að vissu leyti. Má t.d. benda á þá öfugþróun að í flestum tilvikum eiga fjölskyldur og foreldrar barna í mestum fjárhagsörðugleikum þegar börnin eru yngst og þurfa á mestri umhyggju að halda. Þetta á við um þá sem stofna heimili, standa í íbúðabyggingum eða íbúðakaupum. Á því tímabili er mest vinna lögð af mörkum og minnstur tími gefst til að sinna barnauppeldi. Þjóðfélagið hefur ekki reynt að létta byrði þessa samfélagshóps og er vert að gefa þessum þætti gaum á ári barnsins." Þessi till. var flutt 1978. Ég hygg að lítil breyting hafi orðið til batnaðar á þessu tímabili og eins og 1. flm. nefndi réttilega renndum við augum yfir þær 16 hugmyndir sem fram komu í tillögunni til þess að aðgæta, gaumgæfa, hvað af því sem þar er nefnt hefði komist til framkvæmda og urðum þess kyrfilega vör að fátt af því hefur gerst. Mín skoðun er sú að staðan í málefnum barna á þessu tímabili hafi ekki batnað, því er nú verr og miður. Ég held að hún hafi versnað. Í þessari till. sem lögð var fram 1978 og mætti vissulega flytja á nýjan leik, eins og hefur verið nefnt, er m.a. nefnd löggjöf um tíu daga leyfi á ári á fullum launum vegna veikinda barna. Það er talað um að banna framleiðslu, innflutning og sölu á stríðsleikföngum. Það er talað um embætti umboðsmanns barna og nefnd þar ýmis verkefni sem hann ætti að hafa á hendi. Það er talað um að tryggja eigi að allar konur njóti fæðingarorlofs. Það er talað um launalaust leyfi vegna fæðingar barna umfram það sem í lögum var þá í gildi, að endurskoða tollaálagningu á ungbarnafæðu, barnavögnum og öðrum varningi fyrir börn, setja löggjöf um foreldrafræðslu og fjölskylduráðgjöf. Það er talað sérstaklega um foreldralaus eða vanrækt börn og lausn á þeirra málum, fósturheimili undir eftirliti, dagvistunarstofnanir, stöðu þroskaheftra barna, almenna fræðslu um réttindi og skyldur hvers einstaklings í íslensku þjóðfélagi. Það er talað um að gera úttekt á almennri réttarstöðu barna í okkar samfélagi og einnig að endurskoða þágildandi lög um vernd barna og ungmenna. Allt var þetta flutt í nafni þeirrar setningar sem einhver sagði, orðaði það svo að fátt væri nútímabörnunum nauðsynlegra en að fá foreldra sína aftur. Ég held að það hljóti allir að vera mér sammála um það að þetta er jafnnauðsynlegt í dag og það var 1978. Herra forseti. Ég fagna þessari umræðu og ég get að vissu leyti tekið undir það sem hæstv. dómsmrh. sagði að það mætti huga að því með einhverjum ráðum að efla áhrif og völd og auka verksvið barnaverndarráðs þannig að það gæti komið meira og sterkar inn í þennan verkahring sem er býsna víðfeðmur og víða þarf að bera niður. Í umræðunni um þetta lagafrv. mætti því huga betur að þessari hugmynd, en öll þessi umræða er af þeim toga að vert er að gefa henni mjög umtalsverðan gaum. Ég lýk þessum orðum mínum, herra forseti, á því að segja, eins og ég sagði í upphafi, að umræður um málefni barna hér inni á hinu háa Alþingi eru allt of litlar, fara allt of sjaldan fram og málefni barna eru allt of lítt gaumgæfð í þessari virðulegu stofnun.



Herra forseti. Ég tek sannarlega undir síðustu orð hv. síðasta ræðumanns og ég þakka hv. flm. fyrir að flytja þetta mál og gefa þar með tilefni til umræðu um málefni barna sem svo sannarlega mætti vera oftar á dagskrá. Ég þakka einnig hv. 1. flm. fyrir framsögu hennar sem var fróðleg og áminnandi. Enn þá fróðlegri og enn þá meira vekjandi var hún reyndar á síðasta þingi þegar flm. mælti í fyrsta sinn fyrir þessu máli, en hana má lesa í þingtíðindum. Ég tek undir flest af því sem hún sagði. Það var eitt atriði sem snart mig á vissan hátt þar sem hún vék að því hvað foreldrar væru hart keyrðir af vinnu og teygðir út af heimilunum og hvatti okkur konur til að horfast með ísköldu augnaráði, ef ég man rétt, í augu við ýmsar þær hliðarverkanir sem aukin atvinnuþátttaka kvenna hefur. Það er vissulega ágætt og þarft að brýna konur. Það veitir kannski ekki af því. Ég vil þó meina það að flestar konur horfa með mjög ísköldu augnaráði á þessar staðreyndir og gera sér fyllilega grein fyrir afleiðingum þessa. Þær hafa sannarlega ekki látið sitt eftir liggja að reyna að vekja athygli á þessu ástandi og hvetja til þess að þjóðfélagið og ráðamenn taki á þeim vandamálum sem fylgja aukinni atvinnuþátttöku kvenna. Ég held að konur geri sér þetta almennt ljóst, það séu aðrir sem þurfi að skerpa sjónirnar frekar. Við megum ekki gleyma því að mjög margar konur hafa ekkert val um það hvort þær eru heima hjá ungum börnum eða eldri börnum. Þær einfaldlega verða. Og það er þessu þjóðfélagi til lítils sóma hvað það hefur lítið komið til móts við þarfir fjölskyldunnar vegna þessa. Ég sagði fáein orð um þetta mál sem er á dagskrá þegar það kom fyrir á síðasta þingi og hef raunar ekki miklu við það að bæta. Við kvennalistakonur höfðum velt þessum málum mjög mikið fyrir okkur og vorum raunar að leita leiða til þess að ná þeim sömu markmiðum og stefnt er að með þessu frv., en hugmyndir þess hóps, sem mest hefur fjallað um þessi mál, höfðu beinst í nokkuð annan farveg en ætlað er með því frv. sem hér er fram borið, raunar meira í þann farveg sem hæstv. dómsmrh. vék að í orðum sínum áðan. Ég gerði örlitlar athugasemdir við frv. á síðasta þingi um leið og ég tók heils hugar undir þau markmið og sjónarmið sem koma fram í því. Ég fagnaði framlagningu frv. þá og geri það enn. Í umsögnum, sem birtar eru í fylgiskjali með frv. og eru einmitt þarfar og upplýsandi, má lesa athugasemdir sem eru einmitt samhljóða mörgu af því sem við höfðum verið að velta fyrir okkur. Ég bendi sérstaklega á það, sem raunar hefur komið fram áður, að í umsögn barnaverndarráðs kemur fram það álit þess að það þurfi sérstaklega að huga að því hvernig hlutverk umboðsmannsins samræmist núgildandi lögum um barnavernd. Ég tek undir það og veit að sjálfsögðu að svo muni verða gert í nefnd. Það er hér framhaldsumsögn frá barnaverndarráði þar sem kemur fram hvaða breytingar ráðið telur þurfa að gera á frv. og þar er sérstaklega ítrekað að það þurfi að marka skýrt stöðu og verkefni umboðsmanns og athuga lög um vernd barna og ungmenna til samræmis við lög um embætti umboðsmanns barna. Það kemur einnig fram í umsögn Félags háskólamenntaðra uppeldisfræðinga að félagið vill leggja áherslu á sjálfstæði þessa embættis ef af verði og undir það vil ég einnig taka. Það er kannski ekki rétt álit og markast e.t.v. af einhverri tilfinningasemi eða áhyggjum út af stærð þessa máls, en það hvarflar að manni að þetta væri fullkomlega ofviða einni manneskju með þennan titil, þetta væri verkefni sem heilli deild bæri að starfa að, og enn fremur læðist að manni sú hugsun hvort með stofnun embættis af þessu tagi drægi e.t.v. úr því að hv. þm. t.d. veltu þessum málum fyrir sér. Þeir hefðu e.t.v. tilhneigingu til þess að treysta á þetta embætti og héldu ekki vöku sinni á sama hátt og þeim ber að gera. Þessar athugasemdir má ekki taka svo að ég sé að tala gegn frv. Ég endurtek það að við erum sammála markmiðum og tilgangi frv. og væntum þess að sú umfjöllun sem það fær í nefnd verði til góðs.



Herra forseti. Þetta er hið mætasta mál sem er á dagskrá og vel að Alþingi ræði um stöðu barna í samfélaginu. Það munu vera fordæmi fyrir því að umboðsmaður barna sé starfandi eins og hér er lagt til á landsvísu. Ég hygg að ég muni það rétt frá umræðum um þetta mál í fyrra að þannig er t.d. í Noregi. Engu að síður hefur það leitað mjög á minn hug hvort þetta verkefni sé ekki eitt af því sem eigi heima hjá sveitarstjórnunum í öllum aðalatriðum. Það er nálægð þeirra við börnin sem ýtir á þá skoðun. Ég hygg að það gæti t.d. orðið um lítil samskipti þeirra barna sem eru í mestri fjarlægð við umboðsmanninn. Segjum að þau séu austur á landi eða fyrir norðan. Hann ætti erfitt með að ná tökum á því viðfangsefni miðað við þá möguleika sem þau hefðu ef þetta væri á sveitarstjórnarstigi. Stundum hef ég hugleitt hvort þetta ætti eitthvert erindi í tengslum við fræðsluskrifstofurnar ef þetta yrði sett upp. Ég játa það að ég hef ekki fullmótaðar skoðanir í þessu efni, það er langt í land, en ég tel þeim tíma vel varið hjá þinginu sem við ræðum þetta. Það blasir nefnilega við, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, að þeim börnum fækkar stöðugt hlutfallslega sem eiga heima í skjóli fjölskyldu. Þeim fjölgar sem eru einstæð og það er stöðugt meira og meira rót á okkar samfélagi sem gerir þeim lífið erfiðara á margan hátt. Það fer t.d. ekki á milli mála að hið gífurlega tengslarof sem á sér stað hjá börnum vegna mikilla flutninga, frá einu hverfi til annars í Reykjavík, frá stöðum utan af landi og suður eða öfugt, gerir það að verkum að þó að foreldrar haldi sínum vinum og kunningjum er það oft þannig að börnin tapa sínum bestu vinum, eru alltaf að tapa þeim aftur og aftur, sem skapar þeim óöryggi, og þurfa að byggja upp ný tengsl. Ég tel þess vegna að sú hugsun sem er á bak við frv. sé af hinu góða en hef spurt sjálfan mig, eins og ég sagði hér áðan, hvort meginverkefni þessara laga sé ekki aftur á móti mjög gott dæmi um það sem ætti að vera á sveitarstjórnarstigi eða þá í verkahring fylkja verði þau stofnuð á Íslandi.



Virðulegi forseti. Ég sé að tími okkar hér er þrotinn svo að ég kem hér einungis upp til þess að þakka þeim hv. þm. sem hafa komið í ræðustól og stutt hugmyndina að frv. Vitanlega erum við flm. fullkomlega viljug til að hlusta á aðrar tillögur um embættisstofnun til að sinna þessu verkefni. Ég get alveg tekið undir það að e.t.v. væri það enn þá betri aðferð að til yrði deild t.d. í félmrn. sem hefði þetta verkefni. En frv. hefur verið vel tekið og á síðasta ári tók hæstv. þáv. félmrh. mjög vinsamlega undir það og eins og ég nefndi áðan var hæstv. núv. félmrh. þá meðflm. frv. Hv. 2. þm. Vestf. sagði að þetta ætti að vera heima hjá sveitarstjórnunum. Við höfum nærtækt dæmi fyrir okkur hvernig málum þar er sinnt. Ætli borgarstjórinn í Reykjavík hafi spurt litlu börnin í borginni hvort eigi að byggja ráðhús ofan í Tjörnina og þurrka helminginn af henni upp næstu árin? Ég held ekki. Ég held að flestar sveitarstjórnir og sveitarstjórar gleymi gjörsamlega að taka það atriði inn í ákvarðanir sínar. Það er einmitt það sem þessum embættismanni er ætlað að gera, að fylgjast með t.d. skipulagi. Það eru byggð og skipulögð heilu hverfin án þess að minnsta tillit sé tekið til skóla, útivistarsvæða, vegir eru ekki lagðir með þau sjónarmið í huga hvort þessi vegalagning sé hættuleg börnum eða ekki. Það er það síðasta sem litið er til þegar verið er að skipuleggja ný svæði. Vitanlega eru börnin ekki í stakk búin til að sjá um sín mál. Þess vegna vantar umboðsmann barna. Ég endurtek þær áhyggjur mínar, sem hv. þm. Árni Gunnarsson einnig lýsti, að ég tel að við séum komin á ystu nöf ef við ætlum ekki að snúa við þeirri þróun sem nú á sér stað í uppeldi barna. Fyrir nokkrum dögum var viðtal við ungan kennara hér í sjónvarpi sem hafði áhyggjur af málþroska sjö ára barna. Hún tók dæmi um það að þegar hún rétti börnunum eitthvað sem dytti í gólfið segðu þau: Thank you, og ef hún byði þeim eitthvað segðu þau: yes, please. Ensk tunga er orðin þessum börnum jafntöm og íslenska. Menn halda kannski að þetta séu ýkjur en ég vildi þá að þeir hefðu hlustað á dæmin sem hún tók úr samskiptum sínum við sjö ára börn í grunnskólum í Reykjavík. Og ég held að þetta verðum við að taka alvarlega og ég tek þar með undir ýmislegt af því sem hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan. Spurningin um að gera börn að þroskuðum einstaklingum er ekki bara að þau hafi svo og svo mörg prósent dagheimilisrýmis eða að grunnskólarnir séu sem bestir, sem vitanlega skiptir þó máli. Manneskjuleg nærvera skiptir börn miklu meira máli og málþroska öðlast börn hvorki í skólum eða á dagheimilum. Börn læra ekki íslenska tungu nema með því að hlusta á margt fólk á ýmsum aldri. Þess vegna lærðum við að tala að málið var fyrir okkur haft. Auðvitað er um að ræða viðamiklar breytingar á þjóðfélaginu sem gera þarf til þess að þessi mál komist í sæmilegt lag. En það er ýmislegt hægt að gera á meðan það verkefni stendur yfir því að það tekur langan tíma eins og nú er komið. Vitanlega þurfum við að vinna að öllum þeim atriðum sem hv. 3. þm. Norðurl. e. minntist á hér áðan. Á meðan hann las atriðin 16 sem hann lagði til á ári barnsins uppgötvaði ég þó mér til gleði að eitt atriðið hefur tekið breytingum. Það er staða þroskaheftra í þessu samfélagi og ber það auðvitað að þakka hæstv. þáv. heilbrmrh., hv. þm. Svavari Gestssyni, sem kom í gegnum þingið á sínum tíma lögum um málefni fatlaðra.  Ég vildi ég hefði vitað það áður en ég talaði fyrir þessu máli í dag vegna þess að þá hefði ég flutt miklu lengri og ítarlegri ræðu og það getur vel farið svo að ég geri það síðar vegna þess að ég held að hér sé mál á ferðinni, og á ég þá við málefni barna almennt, sem er kannski þýðingarmesta málið sem fjallað verður um á þessu þingi með virðingu fyrir öllum öðrum. Umræðu frestað.