Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ólafur Thors Ég vil utan dagskrár beina því til hæstv. forseta, hvort hann sér sér ekki fært að flýta fyrir síðasta máli á dagskránni (frv. um afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum) meira heldur en enn hefir getað orðið. Ég get um þetta mál vísað til rökstuðnings, sem kom fram hér í d. frá hv. 6. þm. Reykv., þar sem hann skýrði, hvenær málið var flutt á Alþ., og hver gangur þess hefði verið, og rökstuddi þá beiðni sína til forseta um að taka málið á dagskrá. Hæstv. forseti hefir nú tryggt, að málið hefir verið í dagskrá undanfarna daga, en það, hefir verið þar svo neðarlega og er ennþá, að ekki eru líkur til, að það komi fyrir í dag. Ég leyfi mér því að beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að málið verði ofar á dagskrá á morgun. Ég þarf ekki að leiða athygli forseta að því, að ofar á dagskrá eru önnur mál, Sem síðar eru fram komin og ekki eins áríðandi og þetta.

Sigurður Kristjánsson Ég vil leyfa mér að lýsa eftir öðru máli til hæstv. forseta, frv. til l. um breyt. á l. til að greiða fyrir viðskiptum með sláturfjárafurðir. Ég lýsti eftir því fyrir alllöngu síðan, og þá gat ég þess, að málinu hefði verið útbýtt 5. nóv. og vísað til n. 16. nóv. Þetta hafði þann árangur, að hæstv. forseti flýtti fyrir afgreiðslu málsins, og var það afgr. frá n. 6. þ. m. N. er ekki sammála um það, en mér þykir réttmætt, að það komi til atkv. að minnsta kosti. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki málið á dagskrá, helzt einhvern næstu daga, svo að það geti farið til 2. umr.

Forseti (JörB): Viðvíkjandi síðasta dagskrármálinu, þá hefi ég lofað hv. 6. þm. Reykv., að áður en þingi lýkur skyldi ég reyna að sjá svo um, að það fái þinglega afgreiðslu. Ég mun gera það sem ég get til þess, að það geti orðið. Viðvíkjandi því máli, sem hv. 6. þm. Reykv. lýsti nú eftir, þá vil ég gjarnan verða við tilmælum hans, ef kostur er fyrir þeim málum, sem eðlilega er ákveðið, að eigi að ganga fyrir á þessu þingi. En ég vona þá, að hv.þm. greiði fyrir afgreiðslu mála og geri ekkert til að tefja þau, svo að sem flest þeirra geti fengið þinglega meðferð. Það er svo með flest málin, sem stjórnin stendur að, að það er eðlilegt, að þau gangi fyrir. Það hefir alltaf verið svo.

Pétur Halldórsson Ég vil spyrja, hvort það er ríkisstj., sem ákveður, að nokkur þeirra mála, sem eru í dagskrá í dag, nái fram að ganga, en önnur ekki.

Forseti (JörB): Það er ekki svo, en það er eðlilegt, að mál, sem stjórnin álítur nauðsynlegt, að fái afgreiðslu, nái fram að ganga, svo sem þýðingarmikil skattalöggjöf og annað.

Gísli Guðmundsson Fyrst farið er að lýsa eftir málum, sem ekki eru komin á dagskrá, þá vil ég minna á, að ég hefi ásamt tveim öðrum þm. flutt frv. til laga um útgerðarsamvinnufélög. Frv. var vísað til sjútvn. og hefir verið afgr. frá þeirri n., svo að það ætti að vera hægt að taka það fyrir nú. Ég vildi minna á þetta, því að ég heyri, að þm. eru að lýsa eftir málum, sem skemmra eru komin. Ég vil beina því til hæstv. forseta að taka þetta mál á dagskrá á undan yngri málum.

Hannes Jónsson Fyrst menn úr stjórnarflokkunum eru farnir að lýsa ettir málum, sem hafa þó góða aðstöðu, eftir því sem hæstv. forseti hefir lýst, til að sjá málum sínum borgið í þinginu, þá endurtek ég þá kröfu, sem ég hefi mörgum sinnum gert, að frv. um gjaldeyrisskráningu verði tekið fyrir áður en þingi er lokið. Ég vil heyra hjá hæstv. forseta, hvort ekki eru líkur til, að málið fái að koma til umr., þó ég geri ekki ráð fyrir, að það fái endanlega afgreiðslu, ef þingi verður lokið á laugardag. En þetta mál er svo brennandi spursmál, að það er vandi fyrir þingið, ef það fær ekki afgreiðslu, einkum þegar mál, sem borin eru fram síðar, eiga að sitja fyrir afgreiðslu. Því ég vil minna á, að málið var borið fram á fyrri hluta þingsins og strax í byrjun þessa þings; og er því frekar ástæða til að taka það fyrir en mörg önnur mál, því að það er meira brennandi spursmál fyrir atvinnuvegi og afkomu þjóðarinnar.

Pétur Ottesen Ég vil taka undir það, sem fram hefir komið hjá hv.þm.N.-Þ. og hv.þm. Húnv., að það er rétt, að mál, sem snemma hafa komið fram, sérstaklega á fyrri hluta þingsins, séu ekki sett til hliðar nú, þegar kreppir að um afgreiðslu mála. Mér finnst, að hæstv. forseti ætti að fylgja þeirri reglu að taka tillit til þess, hvað snemma málin koma fram. Ég kvartaði fyrir löngu síðan um, að n. hefði ekki afgr. mál, sem ég hefi haft huga á. Ég hafði það upp úr, að n. hefir afgr. málið. En það er ekki enn komið á dagskrá. Þetta mál er frv. um sauðfjárbaðanir. Ég vil benda á, að það er stór þáttur til að herða á afgreiðslu þessa máls, að það myndi spara 25 þús. kr. útgjöld í fjárl. eða gera óþarfar till. um svona mikil útgjöld í þessu skyni. Þetta er atriði, sem taka verður til greina, sérstaklega með hliðsjón af því, hvað mikil þörf er að spara öll útgjöld úr ríkissjóði, sem hægt er að komast hjá eða setja til hliðar nú. En þessir möguleikar eru til, ef þetta frv. nær fram að ganga.

Héðinn Valdimarsson Ég ætla eins og aðrir þm. að minnast á nokkur mál, sem ég hefi haft hug á, að kæmust á dagskrá bráðlega. Ég nefni fyrst frv. um ríkisframfærslu sjúkra og örkumla manna, sem hæstv. forseti hefir enn ekki látið koma til umr. Þá vil ég minna á annað mál, frv. um ritgerð ríkis og bæjarfélaga, sem ég legg mikla áherzlu á. Þessi tvö stórmál eru flutt af okkur Alþfl.mönnum hér í þessari deild, og vil ég leggja sterka áherzlu á, að þau nái fram að ganga. Þá vil ég minna á mál, sem nú var, útbýtt nál. um. Það er frv. til l. um ríkisútgáfu námsbóka, og svo mætti halda áfram að telja ýms mál, sem þörf væri á, að gengju áfram. Í þessu sambandi vil ég benda á, að vel gæti verið heppilegast, að þingið héldi áfram störfum fram yfir jól.

Forseti (JörB): Ég hefi ekki á móti því, þó þm. kalli eftir málum. En þeir hafa ekki kvartað yfir því, að ekki væri nóg á dagskrá, og heldur hefir mér þótt sem þm. væru ókyrrir í sætum sínum. Það er guðvelkomið að taka fleiri mál á dagskrá, en hvort þau fá afgreiðslu, er á valdi þm. sjálfra, en ekki nema að litlu leyti á valdi forseta. Ýms af þessum málum eru stórmál og nauðsynjamál, sem varða þjóðina miklu, og svo er um þau, sem verið er að afgreiða og taka upp fundartímann. Sum hafa fallið út af dagskrá nú um stund, eins og t. d. mál það, sem hv.þm.N.Þ. var að kalla eftir. Önnur hafa alls ekki verið tekin á dagskrá, sökum þess að meira kapp hefir verið lagt á afgreiðslu annara mála. En sé hv.þm. hugarhaldið og vilji þeir þreyta næturfundi, skal ekki standa í mér; en ég geri þá kröfu til þeirra, að þeir séu stöðugri í deildinni og komi ekki hér rétt eins og þegar kría sezt á stein.

Frsm. (Jón Pálmason) Við fyrri hl. þessarar umr. urðu þó nokkrar deilur um þetta mál í heild sinni og þær brtt., sem fram hafa komið við það, og höfðu þeir hv. 2. landsk. og hv. 11. landsk. farið nokkrum orðum um það. Hv. 2. landsk. virtist algerlega mótfallinn þessu frv., en hinn, hv. 11. landsk., virtist mjög hörundssár út af því, að ég f. h. landbn. talaði gegn brtt. hans og mælti með því, að þær væru felldar. - Ég sé nú ekki ástæðu til, úr því svo langt er um liðið, að fara út í ræður þessara hv.þm., en ég skal þó með örfáum orðum víkja að því, sem mér virtist aðallega vaka fyrir hv. 11. landsk. í sambandi við hans till. En úr því hv. 2. landsk. er ekki viðstaddur, sé ég ekki ástæðu til að fara neitt út í hans ræðu, þó að þar væru ýms atriði mjög athugunarverð. - Þessar till.hv. 11. landsk. gera í fyrsta lagi ráð fyrir því, að skaðabætur fyrir missi laxveiði séu ekki aðeins greiddar til þeirra, sem misst hafa hana að fullu, heldur og til þeirra, sem hún hefir rýrnað hjá vegna setningar þessara l., sem hér er farið fram á að gera breyt. á. Ég veit ekki, hvort menn hafa gert sér grein fyrir því, út á hvað hálan ís væri farið, ef slík till. sem þessi væri samþ., því það má án efa lengi um það deila, þegar veiði hefir rýrnað á einhverri jörð, hvort það sé þessari lagasetningu að kenna eða ekki. Um það mundi verða endalaus þræta sitt á hvað, og við í landbn. höfum ekki viljað mæla með því, að út í það væri farið, heldur höfum við viljað láta það nægja að hafa skaðabótakröfu einungis fyrir þá, sem hafa tapað allri veiði sinni vegna þess að þeim er bönnuð sú veiðiaðferð, sem þeir áður máttu einni við koma. Snertandi hitt atriðið hjá hv. 11. landsk., að skaðabætur greiðist að 3/4 úr ríkissjóði og að 1/4 úr sýslusjóði, í staðinn fyrir að þær greiðist að 1/2 úr ríkissjóði og 1/2 úr sýslusjóði, er það að segja, að þessi lagasetning var vitanlega sett með það fyrir augum að tryggja veiðina, og þá kemur það eðlilega viðkomandi héraði og einstaklingum þess til góða, ef veiðin batnar fyrir það, að þessi l. hafa verið sett. Þess vegna lít ég svo á, þrátt fyrir það, að ég hafi sterka tilhneigingu til þess að gæta hagsmuna sýslusjóðanna, að það mætti vel við það una, að ríkissjóður greiddi í þessu tilfelli helming þeirra skaðabóta, sem hér er um að ræða. Út í þetta skal ég ekki fara frekar, nema sérstakt tilefni gefist til. - En snertandi þær brtt., sem hér eru fram lagðar upp á nýtt við þetta frv., þá skal ég lítið út í þær fara, enda hefir ekkert verið fyrir þeim mælt, en í fljótu bragði virðist mér þær vera þannig vaxnar, að það muni ekki verða mikill ágreiningur út af þeim. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri, einkum vegna þess, að sá maður, sem hefði verið frekast ástæða til að minnast á í þessu sambandi. er ekki viðstaddur, og því ekki eins ríkt tilefni til þess að fara út í hans ræðu.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér ásamt hv.þm. Borgf. og hv.þm. Mýr. að bera fram brtt. við þetta frv., á þskj. 869. - Hvað viðvíkur brtt. landbn. á þskj. 793, seinni liðnum, þá held ég, að það gæti orðið óheppilegt upp á framkvæmd þessara l., ef sú brtt. yrði samþ., þar sem svo er að orði komizt, að aldrei megi girða yfir straumlínu. Ár falla svo mismunandi, að ef það ætti að skilja þetta bókstaflega, þá býst ég við, að sumstaðar yrði lítt mögulegt að stunda veiði. En í öllum ám er einhver aðalstraumlína, og það er betur skilgreint þannig eins og við leggjum til í brtt. okkar, þremenningarnir. Þá er önnur brtt., sem við leggjum til, að gerð verði á 1. gr. frv., sem er nokkuð öðruvísi heldur en ákvæði l. Heimildin til veiðiskapar er færð til eftir þessu ákvæði, þannig að l. segja, að ekki megi girða yfir meira en 1/4 hluta af breidd óss eða leiru, en samkv. frvgr. má girða yfir 1/3 hluta. En það er óheppilegt að breyta frá ákvæðum l. í þessu efni, og mér þótti vænt um að heyra, að hv.frsm.n. getur fallizt á þessa brtt. okkar, þannig að ákvæði l. fái að halda sér. Þá er næsta brtt. okkar við 3. gr. frv., og lýtur hún að því, að ráðh. hafi heimild til þess að veita undanþágu og leyfa, ef sérstaklega stendur á, að ekki séu fullir 100 m. milli fastra veiðivéla. Þetta rekur sig á í framkvæmdinni. Það mun gera það í Hvítá í Borgarfirði og Ölfusá eystra. Þar munar á sumum lögnum nokkuð frá ákvæðum l. Einkum eystra hagar svo til, að ef þessar lagnir eru lagðar niður, þá er ekki hægt að koma þeim fyrir annarsstaðar, svo það er ekki um annað að tala en algerða rýrnun á veiðinni frá því, sem áður var. Ég held þess vegna, að eins og um það er búið í okkar brtt., að ráðh. hafi heimild til þess að veita undanþágu frá þessu ákvæði, sé fyrir því séð, að ekki hljótist veiðispjöll af, umfram það, sem eðlilegt er. Slík undanþáguheimild sem þessi mundi líka draga nokkuð úr því, að mjög miklum fjárupphæðum þurfi að verja til skaðabóta. Og það getur haft sitt að segja upp á afgreiðslu málsins, því hv.Ed. hefir á undanförnum 2 þingum, að ég held, svæft þetta mál og sett einmitt þetta ákvæði um skaðabæturnar fyrir sig. En eins og ég segi, þá mun slík undanþáguheimild draga mikið úr því, að til þeirra þurfi að koma, nema þar, sem óumflýjanlegt er. Þetta álít ég mikils virði, af því að ég vona, að þar sem þetta kemur til framkvæmda, geti það ekki orðið laxveiðinni á neinn hátt til skemmdar, og svo er þetta líka að vissu leyti - þegar þær ástæður eru fyrir hendi, sem ég hefi greint, - sanngirnismál fyrir þá, sem hlut eiga að máli. - Ég vil þá vona, að þessi litlu atriði í brtt. okkar hafi komið það greinilega fram hjá mér, að ég þurfi ekki að fjölyrða frekar um þau. Af fyrri brtt. í tölul. 2. leiðir svo aftur breyt. á upphafi 8. gr. frv. Það er eðlileg afleiðing, og þarf ég því ekki að fara frekar út í það. Og held ég þá, að ég þurfi ekki fleira um okkar brtt. að segja. Ég vona, að hv. d. fallist ekki á brtt. landbn. um að breyta til um veiðitímann og færa hann fram frá 15. sept. til 5. sept. Hv. dm. samþ.brtt. frá mér um þetta efni við 2. umr., og ég vona, að þeir hafi ekki breytt um afstöðu til þessa atriðis síðan. Sá tími, sem ég tiltók, er einmitt sá gamli veiðitími, sem settur hefir verið af sýslunefndum. Þær sem sé ráða þessu og haga því hver hjá sér eftir því, sem fiskurinn hagar göngu sinni. Þetta styðst við margra áratuga reynslu, ef ekki aldarreynslu. Þá vildi ég beina því til hv. 11. landsk., hvort hann geti ekki búizt við því, ef deildin fellst á brtt. hans og frv. kemur í því formi til hv.Ed., að hún geti ekki fallizt á það. Ég veit, að honum gengur gott eitt til með sínum brtt., en það er spursmál, hvort ekki er verr af stað farið heldur en heima setið, ef það skyldi verða til þess, að málið næði ekki fram að ganga. - Að endingu vil ég svo vænta þess, að umr. þurfi ekki að verða mjög langar úr þessu.

Eiríkur Einarsson Ég skal, eftir því sem mér er unnt. verða við tilmælum hæstv. forseta og reyna að vera ekki langorður. Ég skal ekki endurtaka neitt af því, sem ég hefi áður talað um, heldur aðeins svara að gefnu tilefni því, sem hv.frsm., þm. A.-Húnv., sagði nú enn á ný og tók í sama strenginn og hérna um daginn. - Mér þykir leitt, að hér skuli vera svo ástatt í dag, að sá maður úr landbn., sem lögfróður er, skuli ekki vera viðstaddur. Ég hefði sérstaka löngun til þess að beina orðum mínum til hans, því hann er svo sanngjarn og ber það skyn á þau mál, sem koma til greina í mínum brtt., að hann gæti ekki að athuguðu máli annað en fallizt á þær. Hv. þm. A.-Húnv. sagði, að farið væri út á hálan ís með því að ganga lengra heldur en frvgr. gerir viðvíkjandi skaðabótunum. En ég endurtek það, sem ég sagði um daginn, hvílík vitleysa það er að halda því fram, að sá maður, sem fyrir skaða verður í þessu efni, skuli ekki eiga skaðabótarétt án tillits til þess, hvort það er öll veiðin, sem hann missir, eða partur af henni. Við skulum t. d. segja, að það sé veiðieigandi, sem missi veiði sína með öllu, og það kæmi fram við mat, að þessi réttur hans væri ekki talinn meira en 1000 kr. virði. Þá ætti þessi maður samkv. frv. að fá fullar réttarbætur. En svo er annar maður, sem við skulum segja, að sé eigandi að veiði, sem er 9000 kr. virði. Nú skerðist þessi veiði og þeir vísu matsmenn komast að þeirri niðurstöðu, að eigandinn hafi misst hana að hálfu, en samkv. frv. fær þessi maður engar bætur, af því að hann hefir ekki misst alla veiðina. Þarna hefir annar maðurinn orðið fyrir skaða á eignargæðum sínum, sem nemur 4500 kr., en fær engar bætur; hinn maðurinn fyrir 1000 kr. skaða og fær fullar bætur. Sér ekki hv.þm., hvað hann er staddur á hálum ís, og þó hann sé kannske ágætur skautahlaupamaður, þá stendur hann ekki á þessu svelli, því það er svo hált og hrufótt. - Við skulum segja sem svo, að hv. d. sýnist svo að fella þessar brtt. mínar og gangi inn á það annarsvegar, að menn skuli ekki eiga skaðabótakröfu, nema fyrir algerðan missi á eignagæðum sínum, og hinsvegar það, að ekki skuli koma fullar bætur fyrir. En það væri nærri því broslegt, því vitanlega á að miða við fullar bætur, enda skein það í gegn hjá hv.þm. A.-Húnv., að það væri í raun og veru átt við það, að bætur skyldu vera fullar. Og því má þá ekki orða það svo í þessari lagagr.? Hæstv. forseti sagði, að ef brtt. mínar væru samþ. hér, þá væri hætt við því, að það yrði málinu að falli, þegar til Ed. kæmi. En ég ætla, að hv.þm.Ed. beri það skyn á þetta mál, að það verði því miklu fremur að falli, ef það er samþ. hér með ákvæðum, sem beinlínis brjóta í bág við ákvæði stjskr. sjálfrar um helgi eignarréttarins. Svo ef það ætti að ganga fram í Ed., þá er nauðsynlegt að fá þessar brtt.samþ., en ekki felldar. Þá skal ég aðeins minnast á síðustu brtt. mína á þskj. 791, sem er um það, í hvaða hlutföllum ríkissjóður og sýslusjóðir skuli greiða þessar skaðabætur. Það getur vitanlega verið álitamál og er ekkert um það að segja, þó hv.þm. A.-Húnv. geti ekki fallizt á þá till. mína. Ég álít, eins og ég tók fram um daginn, að með tilliti til fátæktar sýslufélaganna og þess, að lagasetningin er komin án þess að þau hafi verið til spurð, þá mæli öll sanngirni með þessari brtt. minni, og vænti ég því, að hv. dm. geti séð sér fært að samþ. hana.

Páll Zóphóníasson Ég kann ekki við að leggjast á náinn, og þess vegna skal ég ekki segja neitt við hv. 11. landsk., annað en það, að ég mun ekki greiða atkv. með hans till. Tilefnið til þess, að ég stóð upp, voru orð hv. 1. þm. Árn. viðvíkjandi brtt. þeirra þremenninganna á þskj. 869. Ég get að vísu fylgt þeim till. og mun greiða þeim atkv. mitt. En hv.þm. lét þau orð falla, að það gæti orðið óheppilegt upp á framkvæmd l. að samþ. þá brtt. landbn., þar sem svo væri að orði komizt, að aldrei mætti girða yfir straumlínu ár, og vildi halda því fram, að betri skilgreining væri að nota orðið aðalstraumlína. Þessu vil ég mótmæla. Í laxalögunum, sem samin eru af þessum hv.þm., er aðeins ein útskýring til á straumlínu, en það er engin útskýring til á aðalstraumlínu. Þess vegna orkar þetta ekki tvímælis. Það er ekki til nema ein straumlína, - aðalstraumlína er ekki til. - En sem sagt, þetta skiptir svo litlu máli, að ég mun greiða þessum brtt.atkv. mitt.

Frsm. (Jón Pálmason) Síðasti ræðumaður hefir tekið af mér ómakið að því er snertir þetta atriði með straumlínuna. Það er í sjálfu sér engin bót að þessari brtt. frá því, sem er í frv. sjálfu. Hvað snertir hina brtt., sem segir, að ekki megi girða nema 1/4 út í laxárós eða leiru, þá verð ég að segja, að ég tel ófært að hafa það eins og landbn. gekk frá því. Annars verð ég að geta þess í þessu sambandi, að það komu ljóst fram hjá hv. 2. landsk., sem talaði hér við fyrri hluta þessarar umr., upplýsingar, sem gáfu það til kynna, að í því héraði, sem báðir þessir menn eru úr, hafa þessi l. verið þverbrotin, og það er af þeim orsökum frekar en öðrum, að veiðin hefir rýrnað eins og raun ber vitni um. - Um 2. brtt., við 8. gr., er það að segja, að ég tel það ekki svo mikilsvert atriði, að ég geti ekki fallizt á það. Þá verð ég að svara hv. 11. landsk. nokkru. Hann hefir talað af undarlega miklum æsingi bæði í þetta skipti og um daginn, og margt af því, sem hann sagði, var blátt áfram helber vitleysa. Ég álít það t. d. fjarstæðu, ef það ætti að fara að ganga inn á þá braut, að borga öllum þeim skaðabætur, sem verða fyrir óhagnaði af l. þessum. Við göngum að sjálfsögðu eins langt í þessu efni og sanngjarnt er, en að fara að setja skaðabótaákvæði fyrir alla þá, sem neðar búa við árnar, nær ekki nokkurri átt. Slíkt myndi leiða til svo mikils málaþras og umstangs, að það myndi verða óendanlegt.

Þessi málafærsla dæmir sig sjálf. Ég á við, að menn fái sinn rétt

. Og að hér sé aðeins um orðalagfæringu að ræða, eins og hv.þm. vill vera láta, nær ekki nokkurri átt. Menn skilja vel, sem þekkja til þessara mála, að afstaða n. er sjálfsögð og að það sé eðlilegt að fara ekki lengra á þessu sviði en framkvæmanlegt er. En það verður illa framkvæmanlegt að gera þarna nokkra eðlilega lagfæringu. Hvað því viðvíkur, að þetta sé brot á stjskr., eins og hv.þm. vék að, get ég sagt það, að þá held ég, að stjskr. sé viða brotin, ef tekin væri sú afstaða, að ef öll ný l., sem brytu þann rétt, sem menn áður hafa haft, þá væri skylt að borga það, ella væri það brot á stjskr. Út í þetta sé ég ekki ástæðu til að fara lengra, en það mun koma fram við atkvgr., hvort mönnum finnst ekki sú krafa eðlileg, sem hér er farið fram á.

Jörundur Brynjólfsson [óyfirl.]: Það er ósköp smávægilegt atriði, sem eiginlega skiptir ekki neinu máli. Það hefir komið fram ofurlítill misskilningur hjá hv. 2. þm.N.-M. út af orðinu „straumlína“. Þetta orð er sett sem nafn í orðaskýringum, og skýrt þannig, að það sé strengur eða lína eftir endilöngu straumvatni, þar sem straumurinn er mestur. Síðar í þessum l. er skilgreining á því, hvað sé aðalstraumlína, það er þar, sem dýpið er mest. Þetta ákvæði var sett til að koma í veg fyrir, að nokkurntíma verði girt yfir aðalstraumlínu, því að slíkt er hættulegt fiskigöngum, og því hefir nú verið bjargað. Mér þykir vænt um, að landbn. hefir fallizt á þessar till. Það er aðalatriði, en ekki þetta, sem mönnum ber nú á milli. Ég vona, að mönnum sé það ljóst, að það er ekki alveg sama, þótt straumlína sé, hvaða straumlína það er; það getur verið sama, ef áin fellur í einum ál. En ef áin fellur í mörgum álum, þá eru straumlínurnar margar, en einhversstaðar er aðalstraumlínan. Ég vil aðeins út af ummælum hv.þm. A.-Húnv., þegar hann var að svara hv. 11. landsk., votta, að það er alveg hárrétt, sem hv.þm. hélt þar fram. Þegar löggjöf er sett, sem að einhverju leyti kann að skerða hagsmuni manna frá því, sem áður var, aðeins ef það er gert með hagsmuni almennings fyrir augum, þá ber mönnum ekki bætur fyrir slíkt. Og hér er um það að ræða. Ég vil benda hv. 11. landsk. á, að þessi lagfæring er nauðsynleg, og er illa farið, ef hún verður til þess að fella frv.

Eiríkur Einarsson Ég vil bara slá því föstu, og vekja eftirtekt á því, að hv.þm. A.-Húnv. svaraði því í rauninni engu, sem ég lagði aðaláherzluna á, ákvæðin í 11. gr. frv., og mótmælti, að þeim beri aðeins bætur, sem hafa orðið fyrir skaða eða misst eign sína með öllu, en útiloka þá, sem hafa misst að nokkru leyti eign sína, og dæminu, sem ég tók til skýringar, vék hann alls ekki að. Ég skil alveg, hvers vegna - því að það er hentugast fyrir hann að gera það ekki. Það, sem bæði hv.þm. A.-Húnv. og hæstv. forseti tóku fram og átti víst að ganga í augu dm., var það, að þegar hagsmunir almennings og einstaklinga rækjust á, þá ættu einstaklingshagsmunirnir að víkja. Í 11. gr. segir svo m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Nú hefir einhver veiðieigandi, sá er veiði átti áður en lög þessi komu til framkvæmda, misst hana með öllu fyrir þá sök, að ákvæði laganna fyrirmuna honum að nota þá veiðiaðferð, er hann áður mátti einni við koma, og skal hann þá eiga kröfu til skaðabóta“. Eftir ákvæðum þessarar gr. frv. getur sá misst meira, sem rýrnar hjá heldur en sá, sem missir réttinn með öllu. Í 63. gr.stjskr. segir, að ekki megi taka af mönnum eign, nema almenningsþörf krefjist þess, og þá eigi að bæta mönnum það fullkomlega. Ég veit ekki, hvernig þeir, sem hér eru til andmæla, vilja skýra þetta ákvæði öðruvísi en svo, að laxveiðirétturinn heyri fullkomlega undir ákvæði stjskr. um eignarnám, er um ákveðna, verulega skerðingu þessara eignargæða er að ræða. Þetta vil ég endurtaka, því að það er meginatriði, þeim til athugunar. er móti mæla.

Páll Zóphóníasson Hv. 1. þm. Árn. vék að því, að ég hefði misskilið orðið „straumlína“. Hann sagði það að vísu, sem ég sagði, að ekki væri til í laxveiðil. nema ein straumlína. Raunar talaði hann um aðalstraumlínu, en það hugtak er hvergi útskýrt í l., og straumlína er samkv. l. aðalstraumlína. 

Frsm. (Jón Pálmason) Ég skal ekki verða langorður. En það var um þessa deilu um straumlínuna, sem ég vildi segja nokkur orð. Það hefir gengið svo um þessi l., að orðið straumlína hefir verið ásteytingarsteinn víðsvegar um land, og mun verða svo framvegis. Þess vegna vildum við hv.þm. Mýr. nema þetta orð úr lögunum. Það var eitt atriði, sem ekki kom fram í ræðu hæstv. forseta, en er talsvert mikilsvert atriði, sem sé um deilingu veiðitímans. N. þykir nokkuð langt gengið að færa veiðitímann fram til 15. sept., og vill þess vegna gera þá miðlunartill., að hann verði til 5. sept. Það virðist hættulegast að láta veiðina ganga langt fram á haustið, enda fiskurinn þá verðminni en ella. Þá verð ég enn að segja nokkur orð til að svara hv. 11. landsk. Hann er ákaflega espur, enda sýna allar hans ræður, að hann skilur ekki það, sem hér er fyrst og fremst um að ræða. Í gr. þeirri, sem ræðir um skaðabæturnar í þessum l., er ákveðið, að þeir einir skuli fá skaðabætur, sem missa eða misst hafa veiðina að öllu vegna hinna vondu veiðiaðferða, sem þeir máttu áður nota. Í hinu tilfellinu, og það er almennast, hafa l. þau áhrif, að veiðin sé takmörkuð þannig, að menn megi leggja styttra út í vötn og ósa en áður, og að friðunartíminn verður að vera lengri en áður. Í öllum þessum tilfellum er það svo, að veiðin rýrnar mikið hjá þeim mönnum, sem neðar búa við árnar. Ég þekki þetta vel, því að ég er einn af þeim mönnum, sem verð fyrir persónulegu tjóni af l., og ef ég ætti að fara að mæla fyrir mínum eigin hag, þá myndi ég fylgja till.hv. 11. landsk., en ég sé, að það er ómögulegt að framkvæma þær. Ef sýslusjóðir ættu að fara að greiða skaðabætur öllum þeim mönnum, sem veiði væri takmörkuð hjá, þá myndi, eins og ég hefi áður sagt, verða út úr því óendanlegt málaþras. - Ég vænti, að þetta nægi til þess, að hv. fim. þessara till. skilji, hvað hér er um að ræða. Það ætti hverjum þeim, sem nokkur kynni hefir af veiði, að vera augljóst mál.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Ég ætla ekki að blanda mér í deilu þeirra hv.þm. G.-K. og fulltrúa Alþfl. hér í d. En ég kvaddi mér hljóðs út af brtt.hv.þm. Vestm., um að stj. fái heimild til að láta allskonar ávexti vera undanþegna þessu viðskiptagjaldi. Við 2. umr. lá fyrir till. frá hv.þm. um að ávextir og grænmeti skyldi fellt úr þessu frv. Mælti ég þá gegn till. og læt mér að mestu leyti nægja að vísa til þeirra raka. Ég benti þá á, að þó allhár innflutningstollur væri á ávöxtum, þá mætti fá hér vörur í þeirra stað innanlands, svo sem mjólk og ýmiskonar grænmeti. Þá benti ég líka á það, sem reynslan hefir sýnt, að þegar um regluleg gjaldeyrisvandræði hefir verið að ræða, þá hefir talsvert dregið úr innflutningi ávaxta, og sezt á því, að þeir þykja ekki eins nauðsynlegir og venjulegar neyzluvörur. En að innflutningur þeirra hefir ekki takmarkazt meira síðustu missirin, stafar af því, að það hefir þurft að beina viðskiptum þjóðarinnar meira til Miðjarðarhafslandanna en áður, vegna viðskiptasamninganna við þau. En þaðan eru ávextir fluttir inn. Ég geri því alls ekki ráð fyrir, að tollhækkunin hafi þau áhrif, að hætt verði við að flytja inn þessar vörutegundir, en hinsvegar getur ríkissjóður haft talsverðar tekjur af þeim. Hv. þm. Vestm. vísaði til umsagnar Læknafélagsins um nauðsyn og hollustu ávaxta og taldi, að samkv. því ætti að gefa innflutning á þeim alveg frjálsan. Það hefir nú í raun og veru mátt heita svo, að sá innflutningur hafi verið frjáls, vegna viðskiptasamninganna við Suðurlönd. En það hefir alltaf verið álit þeirra, sem fara með innflutningsmálin, að það ætti að draga úr innkaupum á þessum vörum, og þó að gjaldeyrisnefnd hafi verið treg til að veita innflutningsleyfi fyrir þeim, þá hefir samt ekki tekizt að minnka þann innflutning verulega, vegna samninganna við Suðurlönd. Nú er ekki farið fram á það, að bannaður verði innflutningur á þessum vörum, heldur einungis að nokkur hluti af verði þeirra gangi til ríkissjóðs. Ég vil annars benda hv.þm. Vestm. á, að ef hann hefir svo mikinn áhuga fyrir því að fá verðlækkun á ávöxtum og grænmeti, þá ætti hann að beina gagnrýni sinni í því efni gegn þeim, sem verzla með þessar vörur og leggja mikið á þær. Náttúrlega þarf álagningin að vera talsvert mikil vegna áhættu og rýrnunar á vörunni. En það vita líka allir, að álagningin er of mikil hjá þeim, sem verzla með ávexti, og meðfram af því, að þeir eru ein af þeim vörutegundum, sent ekki teljast með nauðsynjavörum. Ég hefi því fulla ástæðu til að ætla, að tollurinn á ávöxtum komi ekki allur niður á neytendum, heldur býst ég við hinu, að dregið verði úr álagningunni, eða að nokkur hluti hennar renni í ríkissjóð. En hygg, að ávaxtasalarnir vilja halda við innflutningnum og útsölunni á vörunni, enda þótt þeir verði að vinna það til að leggja minna á hana. Í umsögn þeirri, sem hér liggur fyrir frá Læknafélaginu, er aðeins talað um, að ávextirnir séu nauðsynleg vara, en ekkert farið inn á að benda á aðrar vörutegundir, sem gætu komið í þeirra stað. En ég vil benda á það, sem að vísu er öllum kunnugt, að í ýmsum landshlutum, og jafnvel mörgum héruðum, er engin aðstaða til þess að neyta ávaxta, af því að þeir flytjast ekki þangað. Og ég er í miklum vafa um, að fólkið í þessum héruðum sé nokkuð heilsutæpara en hitt, sem getur keypt sér ávexti í kaupstöðunum. Og það er vafalaust því að þakka, að fólkið í þessum héruðum neytir annara fæðutegunda, sem fullkomlega geta komið í staðinn fyrir ávexti. Ég vil því eindregið mæla á móti þessari brtt., því að þó að í henni felist aðeins heimild fyrir ríkisstj. til þess að veita undanþágu frá þessari tollálagningu á ávexti og grænmeti, þá verður sífelld ánauð um, að slík undanþága verði veitt, og beinlínis ætlazt til þess, að heimildin verði notuð. Samkv. því, sem ég nú hefi sagt, get ég lýst því hér yfir, að ég mun ekki sjá mér fært að nota slíka undanþáguheimild, þó að Alþingi veiti hana.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Ég neyðist til þess að taka til máls aftur vegna ummæla hv.þm. Hafnf. Ég kann illa við það, af því að ég gaf ekki tilefni til þess, að tekið yrði mjög óvinsamlega undir mína ræðu, að hv.þm. Hafnf. hafði eftir mér ummæli, sem ég alls ekki viðhafði. En þetta er mönnum náttúrlega viðkvæmt mál og þeim tekur sárt til þess, enda skal ég gjarnan taka tillit til þess. En hv.þm. Hafnf. verður að venja sig á að segja satt. Það er auðvelt, ef menn vilja leggja sig niður við bað, að skýra frá því, að annar maður hafi sagt allt annað en hann sagði. En það er ekki góðra manna háttur að haga sér þannig. Úr því að svona fór, að ég stóð upp aftur, þá skal ég byrja á að leiðrétta það mikla hneykslismál, sem mér virtist hv.þm. álíta að væri, að ég að ég hafði sagt, að það ætti að knýja þetta mál fram með svigurmælum. Nú vildi hv.þm. Hafnf. snúa því þannig við, að ég hefði verið að ávíta andstæðinga mína fyrir ósæmilegt orðbragð, og vildi álíta, að meiri þörf hefði verið á, að snúa slíkum aðfinnslum til minna samherja. Ég sagði ekkert orð um það, hvernig umr. féllu, en ég taldi það óviðeigandi og enga þörf að knýja mál fram með slíku offorsi, sem hér er gert. Hér stóð upp þm. í gærkveldi, sem er ekki viðstaddur nú, og vildi krefjast þess af hæstv. forseta, að hann léti okkur sjálfstæðismenn ekki hafa venjulegan fundartíma til þess að halda flokksfund, sem okkur var nauðsynlegur til þess að undirbúa brtt. við fjárl. Þessi hv.þm. sem er hv. 2. þm. Reykv., vildi knýja hæstv. forseta til þess að taka af okkur þennan fundartíma til þess að knýja þetta mál fram á næturfundi, en að öðrum kosti, að við lofuðum að veita afbrigði frá þingsköpum til þess að þetta mál gæti náð fram að ganga. Ég kallaði þetta að knýja mál fram með svigurmælum og tek það ekki aftur. En um það, hvernig ræður hata fallið um þetta mál, hefi ég ekkert sagt, fyrr en nú, að ég við segja, að framkoma hv.þm. Hafnf. hafi verið ósæmileg, því að hann gerði mér upp ummæli, sem ég aldrei viðhafði. En annað, sem ég sagði um undirbúning þessa máls, var það, að ekki hefði verið leitað til þeirra manna, sem helzt höfðu praktíska reynslu í þessum efnum. Þetta er rétt, enda hefir hv.þm. Hafnf. ekki reynt að afsanna það. Ég sagði um grg. frv., að hún væri löng og leiðinleg, og ég held, að enginn geti annað sagt. En hv.þm. Hafnf. vildi ekki við annað kannast en að málið væri mjög vel undirbúið, og sagði, að það hefði verið flutt á þinginu í fyrra. En nú hafa flm. þess komizt að þeirri niðurstöðu, að það hafi ekki verið flutt á réttum grundvelli í fyrra. Það er einkennilegt, að hér hefir verið sett á stofn nefnd, sem kostar tugi þúsunda og er kölluðu skipulagsnefnd atvinnumála. En flest, sem hún gerir, er alveg óviðkomandi atvinnumálunum. Hún hefir samið mörg frv., en fæst hafa orðið að lögum. N. er nú upp á síðkastið ekki orðin annað en einkafyrirtæki hjá sósíalistum til þess að unga út frv., allskonar óskapnaði, og þetta er eitt af því, sem hún hefir ungað út, sem algerlega er óskylt skipulagningu á atvinnumálum.  Síðan þetta mál kom á dagskrá hefi ég spurt menn, sem aðstöðu hafa til þess að vita það, hvernig útlendingar, sem hér hafa ferðazt, beri Íslendingum söguna. Ég hefi að vísu ekkert í höndum um þetta, en ég trúi því, að þessir menn segi satt. En mér hafa verið hermd fjölda mörg lofsamleg ummæli um það, hvernig með þá sé farið. Og það mun vera mjög sjaldgæft, þegar þessir menn segja frá heima, að þeir kvarti undan illri meðferð, að þeir séu snuðaðir í viðskiptum eða farið illa með þá á annan hátt eða að þeir fái ekki að skoða þá staði, sem þeim er hugleikið að sjá, og fái ekki sæmileg farartæki og kurteisa menn til fylgdar. Yfirleitt munu þeir fara lofsamlegum orðum um viðtökur og allar fyrirgreiðslur hér á landi. Ég veit, að erlendir ferðamann njóta ekki verri aðbúðar heldur en innlendir ferðamenn, og ég hefi ferðazt mikið með bifreiðum hér innanlands, og ég get ekki borið bifreiðastjórunum annað en það, að þeir hafa bæði verið áreiðanlegir og sérstaklega kurteisir. Ég skil því ekki, að menn hafi undan neinu að kvarta. En það er að vísu aldrei hægt að girða fyrir, að í einstökum tilfellum sé misbrestur á þessu, en það hefir ekki gildi almennt. Hv. þm. Hafnf. minntist á Eimskipafélagið og sagði, að það hefði mælzt undan því að laða menn til landsins, en við verðum að gæta að því, að þið er ekki búið þannig flutningatækjum, að það eigi þægilegt með það, og við megum þess vegna ekki gera allt of háar kröfur til þess um þá hluti. En hvernig er það með Eimskipafélagið? Mundi sitja vel á þeim sömu mönnum, sem telja, að þið standi ekki sómasamlega í stöðu sinni, að vera að narta í þann styrk, sem félagið á að fá. Ég veit ekki betur en að það sé búið að klípa 50 þús. kr. af þeim styrk, sem félagið átti að fá. Ég vil vona, að þeir, sem bera umhyggju fyrir fólksflutningunum, sýni þá mannlund að hækka styrkinn til Eimskipafélagsins upp í það, sem hann áður var. Hefi ég fullan hug á að koma með brtt. þess efnis við fjárlögin, og geta þá þessir menn sem, hversu mikil alvara þeim er með þessa hluti. Ég held, að það sé ekki öllu fleira, sem er ástæða til að fara út í við þessa umr. Ég vil aðeins ennþá leggja áherzlu á, að það er ákaflega tortryggilegt, svo ég leyfi mér að viðhafa það orð, hversu mikill ákafi er lagður í að koma þessu máli í gegnum þingið. Ég held, að enginn maður geti með sanni sagt, að velferð landsins velti á nokkurn hátt á því, hvort þetta verður að lögum ári fyrr eða síðar. Þessi áhugi hlýtur því að eiga rætur sínar að rekja til einhvers annars en umhyggju fyrir ferðamönnum. það hlýtur að vera einhver nauðsyn, sem er nákomin flm. sjálfum, en ég held, að við verðum að leyfa okkur að láta þá nauðsyn sitja á hakanum fyrir heill almennings, og það hafa legið mörg mál fyrir þessu þingi, sem almenningsheill er meir bundin við en þetta mál.

Sigfús Jónsson [óyfirl.]: Meiri hl. fjhn. á hér 2 brtt. við frv. þetta. Af því að frsm., hv. 1. landsk., er forfallaður sökum veikinda, hefir það fallið í minn hlut að hafa framsögu. Brtt. á þskj. 824 eru fram komnar eftir ósk hæstv.ríkisstj. Aðalbreyt. er sú, að innheimta skuli 8 aura gjald af hverjum benzínlítra, sem innfluttur er á árinu, og sömuleiðis af þessa árs birgðum, að frádregnum eða undanþegnum 300 lítrum. Þessum tekjuauka skal öllum varið til lagningar og malbikunar þjóðvega, og er svo ákveðið, að í Suðurlandsbraut skuli verja 70 þús. kr., til malbikunar vegarins inn að Elliðaám 50 þús. kr., til Hafnarfjarðarvegar 50 þús. kr., til vegar á Holtavörðuheiði 40 þús. kr., til Austurlandsvegar og Geysisvegar allt að 20 þús. kr. til hvors, eða samtals 250 þús. kr., eins og áætlað er, að skatturinn muni nema. Þá er tekið fram, að endurgreiða skuli innflutningsgjald af benzíni því, sem notað er til virkjunar Sogsins. Að öðru leyti gilda ákvæði l. nr. 84 frá 6. júlí 1932, um innflutningsgjald af benzíni. Heyrt hefir maður ávæning af, að ekki séu allir ánægðir með þessa hækkun, og er það ekki nema eins og við má búast, því enginn þarf að ætla sér að geta gert svo öllum líki. Til að sýna, hvernig skattur þessi er í öðrum löndum, þrír sem hann er alstaðar hærri, skal ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp úr skýrslu vegamálastjóra: Benzínverð með og á skatts Skattur skatti og tolli. og tolls. og tollur. Ítalía ... 77,62 28,34 49,28 Frakkland ... 65,05 17,85 47,28 Þýzkaland ... 62,69 27,26 35,43 Sviss ... 52,18 27,00 25,18 Belgía ... 45,07 15,56 29,51 Engl. og Wales 34,91 18,48 16,43 Noregur ... 30,43 19,16 11,27 Danmörk ... 30,00 17,00 13,00 Svíþjóð ... 28,91 17,23 11.68 Ef maður tekur Norðurlönd, kemur í ljós, að skatturinn er alstaðar hærri en hér; í Svíþjóð er hann 28,9 aur., en þar er innflutningsverð á benzíni lægst, eða 17,23 aur. Danmörk ein er lægri með innflutningsverð, en þar er skatturinn hærri. eða 13 aur. móti 11,68 aur. í Svíþjóð. Eins og er í l. frá 1932, skal endurgreiða toll af benzíni, sem notað er til annars en rekstrar bifreiða. Þá er hér önnur brtt. frá meiri hl. fjhn. við 2. gr., að í stað sveitarsjóða komi sýslusjóða. Er hún flutt vegna þess, að í sveitum landsins er lítið um menn, sem lenda í hátekjuskatti, og mundi líið um þann tekjuauka muna fyrir hvern hrepp, en þó kannske fremur, ef hann rynni í þennan sameiginlega sjóð, að hann kæmi að einhverju gagni. Ég skal svo til að byrja með ekki fara lengra út í þetta, en aðeins geta þess, að það liggja hér fyrir fleiri brtt. T. d. er brtt. á þskj. 829 um heimild til fjmrh. að gefa undanþágu um vélar o. fl., og getur meiri hl. gengið inn á þá till., þar sem aðeins er um heimild að ræða. Þá er viðaukatill. á þskj. 824, frá hv.þm. Vestm., þar sem talað er um að undanskilja viðskiptagjaldi nýtt og þurrkað grænmeti og ávexti. Svipuð till. var felld við 2. umr. í hv.Ed. og meiri hl. fjhn. getur ekki fallizt á hana. Á þskj. 843 er brtt. frá hv. 2. þm. Reykv., er mælir svo fyrir, að ef tekjur af benzínskatti fari fram úr 250 þús. kr., skuli það lagt í sérstakan sjóð, er gangi síðan til Suðurlandsbrautar árið 1937. Hvað þessa till. snertir, get ég vel samþ. hana. Skal ég svo ekki orðlengja þetta frekar, nema ef tilefni gæfist til síðar.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Ég þarf aðeins að svara hv.frsm. meiri hl. með fáeinum orðum. - Það bar svo undarlega við, að hv.þm. sneri sér aðallega til hv. 10. landsk., sem er eiginlega samherji hans í þessu máli, en til mín sagði hann lítið. Mér finnst það heldur ósanngjarnt af hv.frsm. meiri hl., en hann um það. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að hér væri í raun og veru ekki um nein ný útgjöld að ræða. En þá vil ég spyrja: Hvers vegna á að leggja á skatta til þess að mæta þessum útgjöldum? Hvers vegna hefir hv.þm. og hans flokkur verið hálfan þingtímann að semja um, hvaða skattalöggjöf ætti að setja til þess að koma á móti þessum útgjöldum? Ef þetta eru ekki ný útgjöld, þá veit ég ekki, hvað það er.

Ekki á einstaklingana

. Jú, einmitt á einstaklingana, en auðvitað ríki og bæi líka. Ég sé ekki annað en að það séu ný gjöld á einstaklingana, þegar þeir eiga að leggja fram fé til þess að leggja í sjóði fyrir framtíðina, eins og t. d. með örorkutryggingarnar. Það er viðurkennt, að fyrst eftir tugi ára eigi að borga verulegan ellistyrk, og svo kemur hv.frsm. meiri hl. með miklum belgingi og segir, að ekki sé verið að leggja ný gjöld á, þetta sé það sama og verið hefir áður. Hvernig getur hv.þm. haldið þessu fram? Það er bert, að hér er verið að bæta við nýjum gjöldum, og það er einmitt gert á hinum óheppilegasta tíma, þegar bæði atvinnuvegirnir og einstaklingarnir eru í hinum mestu þrengingum. Ég segi, að þetta sé óheppilega valinn tími til þess að safna sjóðum til síðari ára, sjóðum, sem fyrst koma að gagni eftir tugi ára. Það er óheppilegt að gera það á hinum verstu tímum, bæði fyrir framleiðslu landsins og landsmenn alla. Hv. frsm. meiri hl. sagði, að það væri bara verið að flytja til á milli manna í þjóðfélaginu. Það getur verið, að það sé aðeins það, en það er nú einu sinni svo, að það eru sumir menn í þjóðfélaginu, sem standa undir meiri byrðum heldur en aðrir, og ef alltaf er verið að þyngja á þeim, sem standa undir byrðunum, þá fer svo að lokum, að þeir geta það ekki lengur. Hverjir eiga þá að standa undir byrðunum? Hvar á þá að taka þetta fé, ef enginn stendur uppi? - Það vantar svar við því, og það er sannarlega ekki undarlegt, þó að manni detti þetta í hug nú, þegar það er viðurkennt, að aðalatvinnuvegir landsins eru reknir með tapi ár eftir ár og verða að ganga á þá tiltölulega litlu sjóði, sem hafa verið sparaðir á undanförnum árum. Er þá undarlegt, þó að maður leiði hugann í átt til þess tíma, þegar þessir sjóðir eru uppétnir og ekkert er til til þess að leggja fram til hjálpar öðrum? Hv. frsm. meiri hl. viðurkennir, að ýmislegt megi betur fara í frv. og sjálfsagt sé að bæta úr því mjög bráðlega. Það er einhver sú ömurlegasta játning, sem komið getur fram frá einum þm., sem er að því kominn að samþ. frv., að viðurkenna, að á því séu verulegir gallar, en vilja þó ekki bæta úr þeim. Sérstaklega er þetta heimskulegt nú, þegar komið er undir áramót og það er á almanna vitorði, að þing kemur saman aftur um miðjan febrúar næsta ár, en lögin, sem hér á að samþ., ganga ekki í gildi fyrr en 1. apríl. Hvað er það þá, sem rekur á eftir? Það er ekki annað en þessir samningar milli stjórnarfl., sem reka á eftir. Það er ekki umhyggja fyrir velferð fólksins, sem rekur á eftir á nokkurn hátt. Það er enginn velgerningur við gamla fólkið að firra það öllum möguleikum til þess að fá bætur úr ellistyrktarsjóði. Það hefir enginn gott af þessari löggjöf fyrr en ettir að næsta þing er tekið til starfa og kannske langt komið með störf sín. Það mundi því auðvelt á þessum tíma að lagfæra þá galla, sem á frv. eru. Ég veit, að það er ekki til neins að vera að tala um þetta, en þegar maður fær svona hreinskilnislega játningu um, að gallar séu á frv., þá er ekki hægt annað en að benda á þessa einkennilegu aðferð, að semja um framgang máls, sem ekki er búið að setja svo í letur, að víst sé, að það muni verða frambærilegt sem lög. Annars er ólíklegt, að samningar stjórnarflokkanna hafi verið þannig, að ekki mætti breyta neinu í þessu frv. Ég er samþykkur hv.frsm. meiri hl. um það, að hér sé verið að stíga stórt spor. Ég held, að það sé rétt, að það sé verið að stiga mjög stórt útgjaldaspor. Ég viðurkenni, að ýmislegt í þessu frv. hefir mikinn rétt á sér, en ég viðurkenni ekki, að það eigi einmitt nú að framkvæma þetta, þegar allra verst stendur á. Ég held það eina rétta hefði verið að draga þetta, en hafa undirbúna löggjöf þegar skánaði í ári og þyngja ekki byrðarnar, sem nú hvíla á. Þær eru þegar of þungar, þó ekki sé bætt á þær.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Ég sé ekki annað en annaðhvort verði að fresta fundi eða geyma frekari umr. til 3. umr., og það ætla ég, að sé heppilegra. Út af framkomnum ummælum frá hv. 4. landsk. vil ég leyfa mér að taka fram, að landbn. leggur ekki höfuðáherzluna á samvinnubyggðir, og ég get heldur ekki séð, að frv. sjálft geri þeim neitt hærra undir höfði en nýbýlunum. Í því sambandi vil ég leyfa mér að benda á 13. gr. frv., þar sem talað er um þrennskonar nýbýli, er hafi rétt til styrks. Í fyrsta lagi nýbýli reist af ábúanda sjálfum. Í öðru lagi nýbýli, sem reist kunna að verða á opinberri eign, þjóðjörðum eða jörðum í eign sveitar- eða bæjarfélaga, og í þriðja lagi samvinnubyggðir. Vitanlega er allt jafnrétthátt samkv. frv. Ég get tekið undir það með hv. síðasta ræðumanni, að mjög er undir því komið um mál þetta, hvernig framkvæmdin verður. Og við erum sammála um það, að velja beri heppilega staði, með það fyrir augum, að búskapur á býlum þessum verði sem álitlegastur. En það þarf ekki endilega að vera þannig, og á ekki alstaðar bezt við, að mörg býli séu reist saman. Mér fannst nauðsynlegt, að það kæmi þegar fram, að þetta er ekki sá skilningur, sem nefndin í heild eða hv. deild leggur í frv., heldur fari það eftir rannsókn og því, hvað reynslan leiðir í ljós, að heppilegast sé.

Ólafur Thors Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að mér finnst óviðfelldið, að þetta mál verði rekið fram svo síðla kvölds að hv.frsm. fjarverandi. Eins og hæstv. forseti sér, vantar mikið á, að hv. d. sé fullskipuð. Ég vildi því mælast til þess, að málið fengi að bíða þangað til hv.frsm. og hv.þm. Snæf. eru viðstaddir, og finnst mér það meiri sanngirni.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Þessi nýi benzínskattur, sem nú á að fara að leggja á, mun eiga að ganga í sérstakan sjóð, og hann á svo að ganga til ákveðinna framkvæmda. Það er búið að lýsa yfir, ég held af öllum, sem hafa talað úr stjórnarliðinu, að þessum peningum eigi að halda sér, og að þeim eigi að verja til vegalagninga víðsvegar um land og til malbikunar á veginum frá Reykjavík að Elliðaám. Ég hirði ekki að telja upp, hvað mikið á að ganga til hvers vegar, en brtt. á þskj. 824 hér það með sér. Ég ætla ekki heldur að fara til í þær deilur, sem hér hafa staðið um það, hvort menn hafi verið með eða móti benzínskattinum áður. Ég skal lýsa því yfir, að ég er yfirleitt á móti því að hækka þennan skatt. En ég þykist skilja af þeim bægslagangi, sem sérstaklega hv. 2. þm. Reykv. hefir gengið hér, að þetta sé alveg ráðið og verði ekki um þokað, að þessi skattauki eigi að ganga fram. Og þegar það er svo, að það er ákveðið af stjórnarliðinu, að þessi skattur skuli lagður á, hvað sem andstæðingar þeirra segja, og ennfremur þegar það er ákveðið og margyfirlýst, að þessir peningar eigi að ganga til ákveðinna framkvæmda á meginlandinu, Þá vil ég benda á þá sérstöðu, sem mitt kjördæmi hefir í þessu efni. Ég get ekki gengið framhjá því að minna á, að vegabætur og annað slíkt, sem unnið er hér á meginlandinu fyrir þetta fé, það kemur okkur Vestmannaeyingum og bílaeigendum þar að engu gagni. Hinsvegar er þar fjöldi bíla, og eftir því sem benzínsalan hefir verið þar síðasta ár, þá mun þessi viðauki á benzínskattinum, nema 5-6 þús. kr. Ég álít þess vegna, að ég fari með fulla sanngirniskröfu á hendur þeim stjórnarvöldum, sem að þessari skattaukningu standa, þegar ég fer fram á, að bílaeigendur í Vestmannaeyjum fái að njóta þeirrar skattaukningar, sem þeir greiða, alveg eins og bílaeigendur á meginlandinu. Ég mun fara fram á það við hæstv. forseta að fá að koma með skrifl. brtt. í þessa átt; sést þá, hvað réttlætið gengur langt hjá stjórnarliðinu í garð Vestmannaeyja. Ég hefi sýnt fram á, að þessi aukning á benzínskattinum í Vestmannaeyjum nemi um 5-6 þús. kr. Sé svo, að þessu eigi að verja til þess að bæta vegina hér og gera bílunum léttara fyrir, finnst mér ómögulegt móti því að mæla, að þetta sé gert líka í því kjördæmi, sem hefir sérstöðu í málinu. Ég vil spyrja hv.frsm. meiri hl. að því, hvort honum finnist ekki sanngjarnt, að þessi skattauki komi að notum á þeim stað, sem hann er greiddur. Ég skal svo víkja að brtt., sem ég á hér, viðvíkjandi ávöxtum og grænmeti. Ég vil í því sambandi minna á, að við 2. umr. þessa máls bar ég fram brtt. þess efnis, að ávextir og grænmeti yrði ekki skattlagt með þessum nýja 25% skatti. Þessi brtt. var felld og út úr henni spunnust nokkrar umr. milli mín og hæstv. fjmrh. Hann hélt því fram, að þeir væru ekki svo nauðsynlegir, að nokkuð væri gerandi til þess að undanþiggja þá þessum nýja tolli. Hæstv. ráðh. hélt því fram, að vel mætti komast af án þessara hluta. Síðan þessar umr. fóru fram hafa hinu háa Alþingi borizt áskoranir frá Læknafélagi Reykjavíkur, sem snertir einmitt þessa deilu, sem ég lýsti milli mín og hæstv. ráðh. Ég skal þó taka fram, að ég á engan beinan þátt í því, að þessi áskorun hefir borizt þinginu. Hitt má vera, að þessar umr. um þessa framkomnu till. mína hafi vakið athygli læknanna. Ég skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp þessa áskorun, sem hljóðar svo: „Á fundi Læknafélags Reykjavíkur 9. des. 1935 var eftirfarandi till. samþykkt: Fundurinn mótmælir eindregið, að lagðir verði nýir skattar á grænmetistegundir og ávexti, en skorar hinsvegar á þing og stj. að sjá um, að tollum verði létt af þeim og innflutningur gefinn sem frjálsastur, svo að öllum almenningi verði kleift að njóta þessara fjörefnaríku og heilnæmu fæðutegunda“. Nú er af þessu sýnt, hvað læknarnir leggja til í þessu efni. Ég get bætt því við, að ég átti tal við einn lækni hér í bænum í gær, og hann lagði ríka áherzlu á að reyna að bægja sem mest öllum innflutningshömlum og tollaálögum frá þessari vörutegund. Ég ætla ekki að fara að metast við hæstv. fjmrh. eða deila á hann fyrir það, sem hann hélt hér fram við 2. umr. En ég vil benda hæstv. ráðh. á, að þegar Læknafélag Reykjavíkur finnur ástæðu til að senda Alþingi erindi eins og það, sem hér liggur fyrir, út af einni fæðutegund, þar sem lögð er áherzla á, að nauðsynlegt sé, að innflutningur þessarar vörutegundar sé sem frjálsastur og að hún sé sem minnst tolluð, sökum þess, hvað hún er fjörefnarík og heilnæm, þá er ástæða til að taka það til greina. Ég veit, að hæstv. ráðh. og hv. dm. munu vera sammála um það, að læknastéttin hér í bænum sé að menntun til atgervileg og standi fyllilega jafnfætis stéttarbræðrum þeirra í öðrum löndum. Og er engin ástæða til að ganga framhjá því, þegar þeir skipta sér af svona málum. Ég þykist vita, að hv.þm. séu sammála um, að full ástæða sé fyrir okkur leikmenn í þessum efnum að gefa því gætur, þegar læknafélag þessa bæjar mælist til og leggur til, að svo sé farið með þetta mat eins og segir í skjalinu. Nú fer ég ekki fram á það, að fullnægt sé kröfum Læknafélags Reykjavíkur, vegna þess að ekki er hægt að koma því við að öllu leyti. En sú till. var flutt fyrir skömmu að bægja 25% tollinum frá þessari vörutegund. Sú till. var felld, og er ekki hægt að bera hana fram aftur, en á hinn bóginn hefi ég hér flutt brtt. um það, að. ráðh. sé heimilt að undanþiggja grænmeti og ávexti - nýja og þurrkaða - þessu nýja viðskiptagjaldi. Ég geri þetta í þeirri trú, að hæstv. ráðh. muni eins og aðrir sansast á, að læknarnir muni hafa rétt fyrir sér. Ég tók eftir því hjá hv.frsm., að hann sagði eitthvað á þá leið, að n. væri ekki sammála þessari till.

Ég sagði ég persónulega

. Það er náttúrlega ekki hægt fyrir mig að gefa þessum hv.þm. neina nýja sannfæringu en ég skýt því til hans, eins og ég beindi til hv.þm. yfirleitt áðan, hvort hann muni telja sig betur dómbæran í þessu efni heldur en alla lækna bæjarins. Sé svo, þá getur hann með góðri samvizku lagzt á móti þessari till. En ég vil benda honum á, að hún fer miklu skemmra en Læknafélag Reykjavíkur leggur til. Og að endingu, af því að ég er að tala við hv.frsm., vil ég ítreka tilmæli mín um, að hann láti í ljós skoðun sína um það, hvort hann er mér ekki sammála um, að hinn aukni benzínskattur í Vestmannaeyjum fari til sérstakra endurbóta á vegunum þar. Ég vil að endingu mælast til, á hv.þm. greiði þessum 2 till. mínum atkv. sín.

Héðinn Valdimarsson Ég vildi heldur, að málið gengi til 3. umr. Það er flutt af þremur mönnum úr hv.fjvn., þeim hv.þm. Dal., hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. S.-Þ., og lítur því ekki út fyrir, að málið sé flokksmál.

Jakob Möller Ég hafði kvatt mér hljóðs í gær í þessu máli, en eftir þessa ýtarlegu og ágætu ræðu hv.þm. Vestm. hefi ég ekki fleiri rök að færa fram í málinu heldur en hann hefir tekið fram, og sé því ekki ástæðu til þess að endurtaka þau, en fell frá orðinu.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hv. frsm.fjhn. var, að því er mér virtist, að mæla gegn till. minni um að heimila ráðh. að fella niður tollviðauka af grænmeti og ávöxtum, sömuleiðis hinni mjög svo sanngjörnu till. minni um benzínskattinn, um að það, sem tilfellur í Vestmannaeyjum, verði notað þar. Ég ætla mér ekki að eltast við hann, þó ég vildi fá hann til að segja það, sem honum er sagt að segja - enda er ekki anzandi þvílíkum barnaskap ólærðra manna, er þeir fara að tala um „vitamin“ eða fjörefni, og bera á móti því, sem læknar og vísindamenn segja í þessu efni, enda er líka vitað mál, að þessi þm. segir ekki annað en það, sem hann er ráðinn til og honum er sagt. Hæstv. fjmrh. vildi ennþá halda því fram, að þetta væri óþarfavarningur. Þetta er sá mikli misskilningur, sem kemur fram hjá honum og fleirum, að þetta sé einhver lúxusvara. Það má náttúrlega segja, að aðrar vörur eru nauðsynlegri, en þetta er sorglegur vottur um það menningarstig, sem við Íslendingar stöndum á, að menn skuli leyfa sér að segja slíkt, að grænmeti og ávextir séu lúxusvara. Ég held það sé leit að æðstu samkundu nokkurrar þjóðar, þar sem fulltrúar þjóðarinnar leyfðu sér að halda slíku fram, nema bara hér. Eins og sýnir sig í frv. þá eru þessar vörur settar við hliðina á gullstássi og glingri. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði alltaf verið álitið af þeim mönnum, sem veita innflutningsleyfi, að þessar vörur tilheyrðu lúxusvarningi. Þetta getur vel verið, en það er jafnórétt fyrir því, og ef ætti að meta vörurnar eftir því, hvaða álit gjaldeyris- og innflutningsnefnd hefir, þá gæti ég hugsað, að fleiri vörur lentu í þessum flokki, sem ekki þætti alveg einhlítt, að ættu þar heima. Hæstv. ráðh. talaði eins og grænmeti og ávextir væru tollfrjáls vara, en því er nú ekki að heilsa. Eins og ég sýndi fram á við 2. umr. þessa máls, þá er hér á landi sannarlega tollur á þessum vörum. T. d. er verðtollur á appelsínum allt að 25%, sem er ekkert annað en beinn vörutollur, og hér stendur til að leggja annan 25% verðtoll ofan á, og verður þá tollurinn 50%. Þá sagði ráðh., að hann hefði fyllstu ástæðu til að ætla, að kaupmenn legðu meira á þessar vörur en tollinum næmi, og þetta segir hann í sömu andrá og hann heldur því fram, að þessi nýi verðtollur eigi ekki að koma niður á kaupendum, heldur á verzluninni. Mér finnst þetta stangast dálítið á hjá honum við þau ummæli, hvað kaupmenn leggi mikið á ávexti. Vitanlega var allt, sem hæstv. ráðh. taldi sök í þessu máli, lokleysa ein og endileysa, þar sem allt stangaðist á, og það er ekkert undarlegt, þegar hann er að verja þann málstað sem ekki er hægt að verja. Hann streitist á móti því, að sú heimild verði samþ., sem ég fer fram á, um að hann megi veita undanþágu frá tollgreiðslu, og var því borið við, að þá myndi ráðh. fá svo margar beiðnir og kvabb út af þessu. Það væri nú leiðinlegt, ef það skyldi koma fyrir, að menn töluðu við hæstv. ráðh. En ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki gætt þess, að mörgum mönnum, ef ekki öllum sem eru veikir, er ráðlagt af læknum að borða ávexti og grænmeti, og þeir verða að neyta þessarar fæðu, hvað sem hún kostar. Sjúkrahúsin verða að kaupa - og hafa keypt - þessar vörur, hvert sem verðið er. Þannig hefir gengið til undanfarin ár, að þó innflytjendur hafi ekki fengið leyfi, þá hefir sjúkrahúsunum verið veitt það. Það sýnir og sannar bezt nauðsynina, að jafnvel gjaldeyris- og innflutningsnefnd veitir þó innflutningsleyfi á þessum vörum. Og ef þetta er ekki sönnun þess, að hér er ekki um neinn lúxus að ræða, þá get ég ekki vitað, hvað eru sannanir. Hæstv. ráðh. trúir ekki Læknafél. Reykjavíkur, og sjálfur þykist hann ekki vita neitt og lokar augunum fyrir því, að sjúkrahús verða að nota þessar vörur. M. ö. o., hann stangast við staðreyndirnar. Hv. þm. Mýr. var með eftirmála út af till. minni vegna benzíntolls í Vestmannaeyjum, þar sem ég legg til, að tilfallandi benzínskattauki í Eyjum renni til ræktunarvegar þar, og rökstyð með því, að vegna landfræðilegrar legu geti eyjarskeggjar ekki notið þess, sem gengur til vega annarsstaðar á landinu. Hann var að reyna að sanna, að af því að á undanförnum árum hefði verið veitt fé til þessa ræktunarvegar, þá væri þetta ekki réttlátt. Hv. þm. hefir e. t. v. fundið, eins og raunar fleiri, að hann var að verja rangt mál, en honum þýðir ekkert að halda því fram, að þó að þingið hafi veitt þetta fé á undanförnum árum og ætli nú að veita 5-6 þús. kr. - sem er alltof lítið -, þá sé mín till. óréttmæt. Enda er þetta ekki eingöngu gert fyrir Vestmannaeyinga, heldur til að gera ræktanlegt og arðmeira ríkissjóðs eigið land. Það hefir heldur aldrei verið vanþakkað, sem í þessu skyni hefir verið látið af hendi rakna, en þar fyrir finnst mér ekki ástæða til fyrir hv.þm. Mýr. að draga úr þessum fjárveitingum. Það er búið að lýsa því af hv.þm. Mýr. og hv. 2. þm. Reykv., ef þeir þora að samþ. það, sem þeir segja, og heykjast ekki, að fé þetta eigi að ganga til nýrra framkvæmda, ákveðinna vega, sem tilgreindir eru í frv. Það geta því allir séð, að Vestmannaeyjar eiga að fá þetta til nýrra vegaframkvæmda, en ekki vega, sem ríkið hefir stutt. Hv. þm. Mýr. var alltaf að vitna í Holtavörðuheiðarveginn. Hann segir, að því er mér skilst, að af því hann hefir áður verið á fjárl., þá nýtur hann góðs af þessum tekjuauka, en svo hefir hann bersýnilega snúið þessari sömu röksemd við, þegar ræða skyldi um veginn í Vestmannaeyjum. En hvernig stendur á, að í frv. til fjárl. eru taldar upp 46 vegagerðir, og þar á meðal Holtavörðuheiðarvegur? Þetta dæmi sýnir, að þeir vegir, sem benzínskatturinn á að renna til, hafa enga sérstöðu um að vera ekki í fjárl., og að nefna þennan veg er því engin sönnun fyrir því, að vegur í Vestmannaeyjum megi ekki njóta sömu fríðinda. Ræktunarvegurinn í Vestmannaeyjum gleymdist í fjvn., en hefir nú að nýju verið tekinn þar upp, en ef hann hefði nú átt að falla út úr fjárl., þar sem hann hefir verið síðan 1926, og láta hann aðeins verða aðnjótandi benzínskattsins, þá hefði hann átt að fylgja þar með í upptalningunni á því þskj., en þar er hann alls ekki nefndur. Hv. þm. Mýr. hefir séð sinn kost vænstan að hlusta ekki á þau rök, sem ég færði fram til þess að sýna fram á, að hann er að brjála rétt mál og halda fram því, sem rangt er, þegar hann vill bendla ræktunarveginn í Vestmannaeyjum við þennan nýja benzínskatt. Ef þeir, sem standa að benzínskattinum, ætlazt til, að Vestmannaeyingar verji benzínskattinum til ræktunarvegarins, þá hefðu þeir talið hann upp í sambandi við þá 6-7 mismunandi liði til vegagerðar, en þar er hann alls ekki nefndur. Það er náttúrlega ákaflega hægt fyrir hæstv. stj.meirihl. á þingi að beita misrétti í þessu máli og láta bílaeigendur í Vestmannaeyjum borga sínar 6000 kr. í aukalegan skatt án þess að sýna þeim neina tilslökun á móti á nokkurn hátt, og það er vitanlega ekki nema lítið brot af öðrum hermdarverkum, sem þetta þing fremur. En þeir, sem að þessu standa og mæla slíku óréttlæti bót, geta ekki vænzt þess, að fulltrúi þess kjördæmis, sem hér á hlut að máli, taki þegjandi við slíkri meðferð. Ef hv.þm. Mýr. verður lengi frammi ennþá, þá getur þessi ræða dregizt, því að ég ætla að halda áfram að tala þangað til hv.þm. kemur aftur, eða að öðrum kosti fram að fundarhléi. Sá siður er orðinn algengur hér á þingi, að ef deilt er á suma hv. stj.liða, þá hlaupa þeir út og loka hurðum sem fastast á eftir sér, til þess að heyra ekki ræður andstæðinganna.  Ég hefi ekki farið út í þær deilur, sem átt hafa sér stað í þessu máli, út af skattinum sjálfum og réttmæti hans. Mér finnst hv.þm. G.-K. hafa gert hv. 2. þm. Reykv. og hæstv.atvmrh. svo glögg og góð skil með því að sýna þeim og öllum þingheimi þeirra fyrri afstöðu til þessarar skattaálagningar, sem var þó áður aðeins lítið brot af því, sem nú er farið fram á, að við það geti ég engu bætt. En ég vil bara segja það, að mér þykir það merkilegt, ef þeir menn, sem styðja núv. hæstv. stj., eru allir svo afarblindir, að þeir geti ekki séð, hversu óskaplega langt hv. stj.flokkur, og þá sérstaklega jafnaðarmenn, eru komnir frá sínum fyrri fullyrðingum í skattamálum. Þeir hafa frá upphafi vega haldið því fram, að þeirra stefna í þessum málum væri alls ekki sú, að leggja á beina skatta, og þennan benzínskatt hafa þeir talið afskaplegan þyrni í augum sínum; en nú ganga þessir menn fram fyrir skjöldu beinlínis til þess að hlaða ofan á neyzluskatta þjóðarinnar. En það er ekki nóg með það, að þeir stuðli að því að auka neyzluskattana, heldur hafa þeir nú tvöfaldað benzínskattinn. Þessir menn segjast svo sem vera á móti beinum sköttum! Ég held, að það sé ómögulegt að fara þvert ofan í sjálfan sig í opinberum málum, ef jafnaðarmenn hafa ekki gert það greinilega á þessu þingi. Ég veit ekki, hvort hv.þm. Mýr. er svo nálægt að hann megi heyra mál mitt; hann kom með dálítið nýmæli í sinni ræðu, sem mér finnst rétt að athuga lítið eitt. Eins og allir vita, sem fylgzt hafa með blaðaskrifum um þennan nýja verðtoll, þá var hann fyrst, þegar hann leit ljós þessa heims, skírður viðskiptagjald af jafnaðarmönnum og framsóknarmönnum í sameiningu. Það mátti ekki kalla hann skatt eða toll, heldur var hann nefndur miklu mýkra nafni, viðskiptagjald, og hefir það verið gert af ásettu ráði, til þess að almenningur geti síður áttað sig á, að hér er ekki um neitt annað að ræða en beina verðtollsaukningu eða raunverulega nýjan verðtoll. Og á þennan hátt hafa jafnaðarmenn og tímamenn hér í Reykjavík huggað suma flokksmenn sína. En nú kemur hv.þm. Mýr. og spyr, hver hafi kallað þetta viðskiptagjald, vegna þess að í brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. 2. þm. Reykv., er vitnað í þetta skakka heiti á frv., og hv.þm. Mýr. gerir svo þessum samherja sínum þann grikk að lýsa yfir því hér í hv. deild, að hér sé alls ekki um viðskiptagjald að ræða, heldur hækkun á verðtolli, eins og hann orðaði það. Og þetta er rétt.

Jón Baldvinsson [óyfirl.]: Ég ætla engan veginn að bæta við framsögu hv. form. n. En ég vil ekki skiljast svo við þessa umr., að ég láti ekki fylgja örfá orð frá mínu sjónarmiði. Við teljum þetta allir eitt af mestu nauðsynjamálum vorum, sem kemur hér fram nú vonum seinna. Með þessu er reynt að beina fólksstraumnum frá sveitunum til bæjanna í gagnstæða átt. Mér hefir alltaf skilizt, að þetta væri eina leiðin, að ríkissjóður legði fram fé í býli og ræktun. Í framkvæmd málsins teldi ég mestu varða, hvar nýbýlunum verður valinn staður. Þau eiga náttúrlega að vera þar, sem skilyrði til ræktunar eru bezt og nærtækur og góður markaður við hendina fyrir afurðir búanna. Ef marka á stefnubreyt. um að beina fólksstraumnum í sveitina, þá tel ég hyggilegast, að sem flest býli standi saman, samvinnubyggðir á sameiginlegu ræktunarlandi. Þar tel ég mestar líkur til, að fólkið tylldi betur, því það er sjálfsagt dálítið vegna fámennis og einangrunar, að fólkið hefir farið úr sveitinni. Það var svo áður hér á landi, að í kringum stórbýlin voru smábýli nokkuð mörg; þar var fólk, sem lifði í þurrabúð og sótti til sjávarfanga og lifði ódýru lífi, og það er svo enn, að ódýrara er að lifa í sveit en í kaupstöðum, og er óþarfi að rekja það her. - Ég vildi aðeins láta þetta koma fram. Ég hefi dálítið ýtt á eftir þessu máli. m. a. með flutningi frv., þó ekki væri eins vel undirbúið og þetta frv. - það skal játað - þá var það byggt á sömu hugsun, að ríkið ætti að styrkja nýbýli og nýbýlahverfi í því skyni að halda fólkinu í sveitinni.

Garðar Þorsteinsson [óyfirl.]: Ég var að vona, að hv.þm. Hafnf. risi hér upp til þess að verja þetta mál, því að honum mun ekki vera það með öllu óviðkomandi. Hv. þm. Vestm. hefir nú hrakið lið fyrir lið allt, sem þessi hv.þm. kom fram með áður. Og í sambandi við þær tölur, sem hann kom fram með viðvíkjandi þeim kostnaði, sem kæmi fram í þessari bók frá ferðaskrifstofu Cook's, er það að segja, að þessar tölur eru, eins og hv.þm. tók fram, frá árinu 1931, og þess vegna ekki að öllu sambærilegar við það verð, sem nú er. Og í öðru lagi er í þessum kostnaði falið allt, sem viðkomandi ferðamaður á að greiða, frá því, að hann stígur á skipsfjöl og þar til hann stígur aftur af skipsfjöl á þeim stað, sem hann ætlar á, hvort sem um er að ræða Hull, Leith eða Hamborg.  Hvers vegna kostar jafn mikið að ferðast til Danmerkur og Íslands? Hvers vegna er jafn dýrt að ferðast til Bergen og Harðangurs eins og til Íslands? Er það af því, að Cook vilji okra á ferðum til Íslands? Þessum hv.þm. er oft hælt fyrir sanngirni í umræðum. Ég held, að sú sanngirni hafi orðið sér til skammar í þetta sinn, og þykir mér það leiðinlegt. Þessi hv.þm. má ekki gleyma því atriði, að ferðamenn, sem hingað koma, hafa greitt allan kostnaðinn úti á ferðaskrifstofunum þar, áður en þeir lögðu af stað hingað; þannig eru þeir farþegar,sem hingað koma með stóru skemmtiferðaskipunum, búnir að greiða allan kostnað, þegar þeir koma hingað. Svo er það samningsatriði milli ferðaskrifstofanna úti og umboðsmanna þeirra hér, að hve miklu leyti sá kostnaður, sem farþegarnir borga, skiptist niður á ferðakostnaðinn hér innanlands. Eins og hv.þm. Vestm. benti á, þá er það vitanlega hagsmunamál fyrir bifreiðastjórana, að ferðamannastraumur aukist hingað til lands, en hvort Ferðamannaskrifstofa ríkisins verður sett á stofn, er þeim vitanlega ekkert kappsmál. Á móti því hefir vitanlega enginn, að sú atvinna, sem af ferðamannastraumnum skapast, skiptist sem réttlátlegast niður. Að bílstjórum hafi verið neitað um að flytja erlenda ferðamenn, eins og hv.þm. Hafnf. gaf í skyn og sagði jafnvel berum orðum, er vitanlega ekki nema hálfur sannleikur. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. getur hugsað sér það, að einstakir bílstjórar geti fengið tilboð um að flytja erlent ferðafólk, sem venjulega kemur hingað í stórum hópum. Það eru vitanlega bifreiðarstöðvarnar, sem mörgum bílum hafa á að skipa, sem koma til greina í því efni. Það er leitað tilboða um flutning fólksins til forstjóra stöðvanna, þeir beðnir um tilboð fyrir hönd stöðvanna, og það alveg án tillits til þess, hvort stöðin er einkaeign eða eign einstakra bílstjóra í félagi. Það er því hrein og bein hugsunararvilla hjá hv.þm. að halda það, að einstakir bílstjórar sem slíkir geti komið til greina með tilboð í flutning ferðamanna, þegar nota þarf fjölda bifreið. Þetta hlýtur hv.þm. að skilja, ef hann athugar það. - Vill ekki hæstv. forseti biðja hv.þm. Ísaf. að flytja sig héðan og hætta þessu gaspri við sessunaut minn, því ég heyri vart til sjálfs mín fyrir málæði hans. Hann hefir að vísu ekki tekið þátt í umr. um þetta mál, og er það sízt að saka, því að hann mun þegar vera búinn að gera sér nógu oft til skammar.  Þá var hv.þm. að reyna að læða því inn hjá hv.þdm., að einstakir menn væru útilokaðir frá því að fá atvinnu við fylgdir og flutning hinna erlendu ferðamanna. Eins og ég tók fram í fyrri ræðu minni um þetta mál, þá sé ég ekkert á móti því, að sett væri löggjöf, sem útilokaði allt slíkt, og sömuleiðis, að settur yrði taxti fyrir gistihúsin. En þetta má hvorttveggja gera, án þess að ríkið taki einkarekstur á öllu því, sem lýtur að ferðalögum erlendra manna hér á landi. Undir umr. í Ed. mun það hafa verið upplýst, að bílferð til Þingvalla, sem sérstaklega þótti dýr og tekin var sem dæmi um okur á erlendum ferðamönnum hér, var ekki aðeins til Þingvalla, heldur og til Geysis, Gullfoss og Grýlu. Það má vel vera, að sú upphæð, sem fyrir þetta var tekin hafi verið nokkuð há, samanborið við það, sem bifreiðar eru venjulega leigðar hér, en þá ber þess að gæta, að þegar mikið er að gera, þá verður venjulega að greiðast nokkuð hærra gjald en ella, og nægir í því efni að vísa til þess, að við Íslendingar verðum sjálfir að greiða hærra gjald fyrir bifreiðar á sunnudögum, þegar mikið er að gera, en á virkum dögum, þegar lítil eftirspurn er eftir bílum. Þetta er eðlilegt, því á mikil eftirspurn leiðir jafnan af sér hækkandi vert. Þegar rætt var um það í fyrra hér á Alþingi að skipuleggja fólksflutninga á landi, var það ein af höfuðröksemdum stjórnarsinna, að fargjöld öll myndu lækka, sakir þess að bílstjórarnir, sem sérleyfin fengju, þyrftu ekki að óttast samkeppni frá öðrum. Þeir sætu einir að öllum flutningum. En nú hefir þetta skipazt á þann veg, að hið gagnstæða hefir komið í ljós. Fargjöld hafa hreint og beint hækkað sums staðar um allt að 30%. Það þarf því tæplega að vænta þess, að fargjöld fyrir erlenda ferðamenn myndu lækka mikið, þó að flutningur þeirra komist í hendur ríkisins. Þá sagði hv.þm. Hafnf., að ég hefði sagt um daginn, að búið væri jafnvel að ráða mann til þess að veita ferðaskrifstofu ríkisins forstöðu. Þetta er ekki rétt hjá hv.þm. Orð mín fellu aðeins á þá leið, að ég hefði heyrt hver ætti að fá þessa stöðu, og hafði ég þar ekki ómerkari mann fyrir men en hæstv.forsrh., sem sagði við mig, að jafnvel hefði komið til orða að fá sænskan mann í þessa umræddu stöðu. Ég vil því leyfa mér að halda því fram, að ummæli mín hafi verið á fullum rökum byggð, þar sem ég hafði forsrh. fyrir mér. Þá hafa þeir hv.þm., sem að frv. þessu standa, talað um það, að gestir hafi oft haft slæma aðbúð við að búa hjá okkur. Um þetta skal ég ekkert segja með vissu, en ég hélt þó, að bat væri ekki hægt að bera íslenzkri alþýðu það á brýn, að hún væri ógestrisin. Þá fæ ég heldur ekki séð, að ekki sé hægt að setja ákvæði um það, hvernig menn geti öðlazt rétt til þess að vera túlkar erlendra ferðamanna. Löggjöfin hlýtur að geta sett skilyrði um það, alveg eins og hún setur t. d. skilyrði um það, hvernig menn geti öðlazt rétt til þess á vera kennarar, skjalþýðendur o. s. frv. Um þetta má setja ákvæði, alveg án tillits til þess, hvort ferðaskrifstofa ríkisins er sett á stofn eða ekki. Alveg hið sama er að segja um auglýsingastarfsemina, hún er vitanlega mjög þýðingarmikil, en hana getur ríkið annazt alveg eins án tillits til þess, hvort ríkið rekur ferðaskrifstofu eða ekki, og ég sé ekkert á móti því, að þetta 5% gjald, sem talað er um í 7. gr. frv., gangi til auglýsingarstarfseminnar. Árangurinn af auglýsingarstarfseminni og kynningarstarfseminni verður áreiðanlega alveg hinn sami, hvort sem þessi umrædda ferðaskrifstofa verður sett á stofn eða ekki. - Út af þeim ummælum hv.þm. Hafnf., að okrað sé á erlendum ferðamönnum, vil ég benda honum á, eins og ég í raun og veru hefi gert áður, að það ætti ekkert að vera auðveldara fyrir löggjöfina en koma í veg fyrir slíkt. Og ég segi fyrir mitt leyti, að ég er fús til þess að styðja skynsamlega löggjöf til þess að koma í veg fyrir slíkt, því að það er fjarri mér, að mæla því bót, að okrað sé á þeim, sem hingað koma til þess að kynnast landi og þjóð. Hinsvegar sé ég ekkert á móti því, þó að útlendingar séu látnir greiði eitthvað lítið hærra fyrir flutninga og uppihald en innlendir menn, því að það viðgengst víða erlendis, að erlendir ferðamenn verða að greiða eitthvað hærra fyrir sig en innlendir eru látnir borga. Að sjálfsögðu yrði slíkt að vera innan takmarka alls velsæmis. Að hér sé sérstaklega dýrt að ferðast með bílum, held ég, að ekki sé rétt, samanborið við það, sem víða er erlendis. Ég vil t. d. spyrja hv.þm. Hafnf.. hafi hann komið til London, hvort hann hafi ekki orðið að greiða þar meira fyrir bíla en hann er vanur að þurfa að borga hér fyrir svipaða keyrslu. Þannig er það almennt í enskum borgum, að maður verður að greiða meira fyrir bíla en maður á að venjast hér. Þetta sannar, að taxti bifreiðanna hér, er alls ekki of hár. Það þýðir því ekkert fyrir þennan hv.þm. að koma með slíkar dylgjur sem þessar, að hér sé okrað á erlendum ferðamönnum af bifreiðaeigendum, á minnsta kosti ekki á meðan að hægt er að sanna það, að það sé beinlínis ódýrara að ferðast með bifreiðum hér en víða erlendis. Geti hann afsannað það og sannað hið gagnstæða, þá getur hann kannske talað um okur, en fyrr ekki. Fargjöld með bifreiðum hafa tekið mjög miklum breytingum hér á landi nú hin síðustu ár. Þau hafa lækkað að miklum mun. Þannig minnist ég þess t. d., að fyrst þegar ég kom hingað til Reykjavíkur, kostaði fyrir manninn milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur 2 kr., en nú kostar það aðeins 50 au. Þá er ekki langt síðan, að bifreið til Þingvalla kostað 150-200 kr., sem nú kostar 30-10 kr., og þannig mætti lengi telja. Það er hin heilbrigða samkeppni, sem komið hefir fargjöldunum svona niður. Að taxti íslenzku bifreiðanna sé yfirleitt hár, er því alls ekki rétt. Það út af fyrir sig getur því ekki réttlætt það, að ríkið taki þessi mál í sínar hendur. Mér þykir það óneitanlega leiðinlegt, að það skuli hafa upplýstst undir þessum umr., að það sem vakir fyrir hv.þm. Hafnf. og fylgismönnum hans, er ekki það að vinna á því, að sem bezt geti farið um hina erlendu ferðamenn, sem hingað koma, heldur allt annað, eins og bent hefir verið á. Eins og ég þegar hefi tekið fram, er ég reiðubúinn að semja við hv.þm. Hafnf. um að fylgja frv., sem miðar að því að bæta sem bezt fyrir hinum erlendu ferðamönnum, en ég mun vinna á móti öllu því, sem gengur í einokunaráttina, hvort sem það er í þessu efni eða öðru. Hvað snertir hinar þekktu ferðamannaskrifstofur Bennet's og Cook's, þá er ég ekki viss um, á þær taki sömu afstöðu til ferðamannastraumsins hingað til lands eins og þær hafa gert hingað til, ef frv. þetta verður að lögum. Hvort hér starfar ferðamannaskrifstofa eða ekki, er vitanlega ekkert atriði í því sambandi, hvort ferðamannastraumurinn beinist hingað eða ekki. Það eru hinar stóru ferðamannaskrifstofur, sem hafa samband um allan heim, sem ráða mestu bar um. Getur það því verið stórt atriði í þessu sambandi, hvernig þær snúast í málinu.

Magnús Torfason Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr., því að ég hefi áður gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls. En nú hefir mínu nafni verið blandað inn í þessar umr. út af sérstakri till. Á Alþingi árið 1927 var ég því mótfallinn, að flutningum væri íþyngt með benzínskatti. Ég leit þá svo á, og lít svo á enn, á æskilegt væri, að hvað skattinn snertir yrði gert upp á milli mannflutninga- og vörubíla, þannig, að skatturinn kæmi síður niður á vöruflutningabílum. Ég býst við, að flestir séu mér sammála um, að þetta væri æskileg leið. En þó hefir viðhorfið breytzt það mikið síðan 1927, að mannflutningabílar eiga nú meiri rétt á sér en áður; þá voru þeir að mestu notaðir til skemmtiferða, en nú á síðari tímum eru þeir orðnir að einum liðnum í samgöngukerfi landsins, og koma mannflutningabifreiðirnar í stað járnbrautanna erlendis. Ég þarf því engan kinnroða að bera út af því, sem ég sagði þá á þingi. Auk þess er núna dálítið annað viðhorf en þá að öðru leyti, og þó ég sé orðinn gamall, þá er ég samt ekki ennþá svo gamalær, að ég geti ekki breytt skoðun minni eftir hví, sem viðhorfið breytist, - svo mikill afturhaldsjálkur vona ég, að ég verði aldrei. Að því er þetta mál snertir, hefir viðhorfið breytzt einmitt með tilliti til þeirra manna, sem ég ætti sérstaklega að bera fyrir brjósti, en það eru íbúar Suðurlandsundirlendisins. Árið 1927 mátti heita, að allar aðalþungavörur, sem á Suðurlandsundirlendið komu, væru fluttar með bílum frá Reykjavík, en nú eru allar aðalþungavörurnar fluttar upp á Eyrarbakka. Hinsvegar hefir viðhorfið einnig breytzt þannig síðan 1927, að okkur íbúum Suðurlandsundirlendisins verður æ meiri og meiri nauðsyn á sæmilegum vegi hingað til Reykjavíkur. Þetta tvennt tel ég tvímælalaust næga ástæðu til viðhorfsbreytingar hjá mér í þessu máli. Og ef við lítum á frv. eins og það liggur fyrir, þá sjáum við, að meira en 1/3, eða 90 þús. kr. af þessum skatti, sem áætlaður er 250 þús. króna, á að fara til vegagerðar í Árnessýslu, svo að það er ekki hægt að neita því, að Árnesingar fá nokkuð fyrir snúð sinn. Af þessum 90 þús. er ætlazt til, að 70 þús. fari til Suðurlandsbrautar, sem nú er byrjað að leggja niður Ölfusið, og það er einmitt þetta mál, sem ég hefi borið fyrir brjósti í mörg ár, einnig 1927, og það er einmitt þetta tekjuöflunarfrv., sem komið hefir skriði á þetta mál og gerir það að verkum, að hægt er að hrinda þessu nauðsynjamáli í framkvæmd. Ég get ekki annað séð en að ég hafi fullan rétt til að vera þessu frv. fylgjandi núna, þótt ég væri á móti auknum skatti á flutningabílum 1927; og því skal ég blátt áfram lýsa yfir, að ég fyrir mitt leyti er miklu ánægðari með þetta frv. eftir að þessi viðauki kom inn í það, og ég er þakklátur hæstv. fjmrh. einmitt fyrir þessa viðbót.

Jón Pálmason [óyfirl.]: Ég hefi ekki blandað mér inn í þær umr., sem farið hafa fram á fyrra stigi þess stórmáls, sem hér er um að ræða, en áður en það fer út úr þessari hv. d. vildi ég segja um það nokkur orð, vegna þess að mér er ljóst, að það grípur inn í þá stefnu, sem er einkennandi fyrir þetta þing, ekki síður en það næsta á undan. Það er ráðgert að leggja á með þessu frv. nýja skatta, sem nema á aðra millj. kr. og er farið eftir þremur leiðum: Hækkun tekjuskatts, aðflutningsgjöld og benzínskattur. Ég get sagt það um allar þessar leiðir, að þar eru ekki óeðlilegar frá mínu sjónarmiði, ef á annað borð á að hverfa að því ráði að hækka skatta; þá eru þessar leitir betri en margar aðrar. Ég teldi ekki óeðlilegt, þótt hár benzínskattur, sem tekinn er af umferðinni á vegunum, væri ekki eingöngu látinn ganga til að byggja nýja vegi, heldur til að halda við gömlu vegunum. Í fjárl. eru áætlaðar um 650 þús. kr. til viðhalds á vegum. Þegar svo er komið sem hér er, að þeirri stefnu hefir verið haldið áfram að hlaða nýjum sköttum á þjóðina, og atvinnureksturinn er að sligast undir þunga þeirra, sem fyrir eru, þá finnst mér það útilokað, frá sjónarmiði þeirra manna, sem hafa opin augu og sjá, hvert stefnir, að bæta við nýjum sköttum án þess að lækka aðra í staðinn. Mér finnst, að það hefði getað komið til mála á því þingi, sem nú situr, að lagðir hefðu verið skattar í þeirri mynd, sem hér er um að ræða, en í þess stað hefðu verið afnumdir aðrir skattar, sem teknir eru beint af framleiðslunni, eins og t. d. útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem hvílir beint á þeirri framleiðslu, sem nú er að sligast undir skattþunganum. En þegar það er upplýst, að stjórnarliðið ætlar ekki að lækka skattana, þótt það sé vitað, að atvinnurekstur landsmanna er kominn í hinar mestu kröggur og rekinn með halla, bæði í bæjum og sveitum, þá er það óverjandi að bæta á nýjum sköttum. Eftir því sem gert er ráð fyrir í því frv., sem hér liggur fyrir, á með benzínskattinum að auka það fé, sem lagt verður til vegagerða á næsta ári, um 250 þús. kr. Í fjárl. fyrir árið 1936 eru áætlaðar 317 þús. kr. til vegalagninga, og eru þá þarna komnar samtals 567 þús. kr. til nýrra vega á árinu 1936. Það væri að ýmsu leyti æskilegt, ef hægt væri að framkvæma allar þessar umbætur á vegakerfi landsins með eðlilegum hætti, en því fer fjarri, að nokkrar líkur séu fyrir því, að það sé hægt, en með eðlilegum hætti tel ég, að það sé því aðeins hægt, að atvinnulíf hér á landi sé með svo miklum blóma, að það þoli vel þau útgjöld, sem slíkar framkvæmdir hafa í för með sér. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að þótt vegagerðir séu bæði æskilegar og nauðsynlegar, þá eru þar ekki beinlínis undirstöðuatriði fyrir framleiðsluna. Það þykir kannske undarlegt að heyra mig segja það, að vegagerðir séu ekki undirstöðuatriði fyrir framleiðsluna. Frá mínu sjónarmiði er það undirstöðuatriði, að framleiðslan sé rekin á þann hátt, bæði við sjó og í sveitum, að hún geti borið sig og orðið arðgefandi fyrir það fólk, sem að henni starfar. Það kom glöggt fram hjá hv. 2. þm. Reykv., hvað það er, sem fyrir honum vakir, og það er að halda áfram þeirri stefnu, sem hér ríkir nú og ríkt hefir á undanförnum árum, ekki aðeins í þessu máli, heldur í allri fjármálastjórn ríkisstj. og stjórnarflokkanna, og það er sú stefna, að hækka skatta bæði til ríkis og sveitar- og bæjarfélaga og halda uppi opinberri atvinnu og ganga enn lengra en orðið er í þá att að koma í veg fyrir, að arðvænlegur atvinnurekstur geti átt sér stað fyrir einstaklinga. Hann skilur, að með þessu hlýtur að berast lengra inn á þá braut, að sú framleiðsla, sem einstaklingar reka, dragist saman. Hann sagði, að það væri víst, að á næsta ári dragist saman atvinna hjá þeim framleiðendum, sem rækju einkafyrirtæki. Þetta er auðsær hlutur, að það hlýtur að ganga lengra og lengra í þá átt, að sú framleiðsla, sem er undirstaðan undir heilbrigðu atvinnulífi þjóðarinnar, dragist meira og meira saman, þegar alltaf eru auknar þessar opinberu framkvæmdir, sem halda uppi atvinnu fyrir fólk, sem í ráðleysi hefir safnazt saman í bæjunum án þess að tilsvarandi heilbrigt atvinnulíf væri þar fyrir hendi. En þetta er stefna, sem sýnilega leiðir til glötunar. Það er auðsætt, að ekki getur gengið til lengdar að halda áfram í þá átt að sliga niður grundvöllinn undir heilbrigðu atvinnulífi og hrúga nýjum sköttum ofan á skattabyrðina, sem fyrir er, til þess að halda uppi atvinnu fyrir það fólk, sem verður í vandræðum, þegar framleiðslan getur ekki skapað þá atvinnu, sem krafizt er, með eðlilegum hætti. Mér þykir það undarlegt, ef þeir menn, sem eru í meiri hl. hér á hinu háa Alþ., eru svo staurblindir á staðreyndir, að þeir sjá ekki, að allt það, sem hér er um að ræða, stefni í þveröfuga átt við það, sem rétt er. Ef rétt væri að farið, ætti að lækka bæti tolla og skatta og lækka gjöld ríkissjóðs og stefna að því að halda uppi heilbrigðu frjálsu atvinnulífi, ekki eingöngu við sjó, heldur einnig í sveitum, svo að fólk gæti við unað. En þessu er algerlega snúið við, og ein af höfuðsyndum þeirrar ríkjandi stj. er sú, að í sveitum vill fólk ekki vera, vegna þess að með ríkjandi fjármálastefnu er búið að skapa vantraust á framtíð sveitanna og vegna hallarekstrar hefir sú stefna fengið vaxandi byr, að menn krefjast vinnu af hinu opinbera - ríki, sveitum og bæjum - og reyna að komast af á annan hátt en þann, að bera sjálfir ábyrgð á sinni eigin afkomu. Út frá þessu sjónarmiði er ég líka mótfallinn því að þessir nýju skattar verði lagðir á, því þeir koma niður á framleiðslunni, ef ekki beinlínis, þá óbeinlínis, þar sem þeir eru beinlínis teknir frá bæjar- og sveitarfélögum, með því að gera þeim ennþá ómögulegra en áður var að knýja inn þau þungu gjöld, sem þau þurfa að leggja á almenning í landinu til þess að þau geti risið undir þeim kröfum, sem til þeirra eru gerðar. Nú er það orðið upplýst betur en áður, að bæjar- og sveitarfélög eru komin í þrot og að þrotum komin, vegna þess hvernig fjárhag einstaklinganna er komið, og það er viðtal, að alltaf eru vaxandi kröfur frá þessum aðilum (bæjar- og sveitarfélögum) um að fá að leggja toll á aðfluttar vörur og afla sér á þann hátt nýrra tekna. Það ætti að vera öllum ljóst, þeim sem annars fylgjast nokkuð með, að eftir því sem þessir tollar eru hækkaðir, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., eftir því er ómögulegra fyrir bæjar- og sveitarfélög að fá þessa nýju tekjustofna. Af þessum sökum fer svo, að þótt mögulegt verði að knýja á þennan hátt nokkurt fé inn í ríkissjóð, þá verður það til þess, að bæjarsjóðir og sveitarsjóðir geta því síður heimt inn þær tekjur, sem þeir þurfa, og lenda í enn meira strandi en áður um þau gjöld, sem þeir þurfa að inna af höndum. Þetta verða menn að gera sér ljóst, þótt framkvæmdir væru æskilegar svo miklar í vegagerð, þá eru þær til lítilla bóta, ef þær verða til þess að gera það enn ómögulegra, að heilbrigð framleiðsla geti borið sig og tekið á móti fleira fólki en nú er og skapað því lífsviðurværi. Ég skal svo ekki fara um þetta mikið fleiri orðum. Það er búið að ræða málið frá ýmsum hliðum. En það voru nokkur atriði í ræðu hv. 2. þm. Reykv., sem ég vildi víkja að. Hann hélt því fram, að allar þær till., sem hér hefðu komið fram og miðað hefðu að því að lækka gjöld ríkissjóðs og hefðu verið óheppilegar, hefðu verið samþ. með atkv. sjálfstæðismanna og á móti atkv. alþýðuflokksmanna. Ég hefi ekki fylgzt með þessu til hlítar og skal því ekki segja um, á hve miklum rökum þetta er byggt, en þetta sýnir, hve langt er gengið út í öfgarnar af alþýðuflokksmönnum, að þeir vilja ekki heyra nefnt, að dregið sé úr gjöldunum. Að öðru leyti er svo sagt um okkur sjálfstæðismenn, að við þykjumst vera með framförum, en séum í raun og veru á móti þeim, af því við viljum ekki láta leggja á okkur neina nýja skatta. En þetta er illa útfært og er sagt til þess að gefa ranga mynd af þeirri afstöðu, sem við höfum til þeirra mála, sem koma fram á þessu þingi - að við viljum, að þeim framförum, sem hér er um að ræða, fylgi jafnframt sú regla, að láta sitja fyrir öllu, eftir því sem unnt er, að sjá hag ríkisins og atvinnuvegunum borgið, með því að hlaða ekki á svo miklum byrðum, að framleiðslan sligist undir þeim. En það er það, sem stjórnarflokkarnir hafa verið að gera á undanförnum árum, og það hafa sjálfstæðismenn séð og þess vegna hafa þeir neyðzt til að vera andvígir ýmsum þeim málum, sem gætu talizt nytsemdarmál. Ég skal svo ekki ræða meira um þessi atriði, sem hv. 2. þm. Reykv. vék að, en ég vildi láta þetta koma ljóst fram, að hér er verið að snúa við þeirri afstöðu, sem Sjálfstfl. hefir til þeirra mála, sem fram koma hér á hinn háa Alþ., og er slíkt ekki óvanalegt af þeim flokki, sem þessi hv.þm. er forustumaður fyrir.

Emil Jónsson Hv. þm. Vestm. hefir nú flutt hér langt mál og að sögn hv. 3. þm. Reykv. ýtarlegt og gott. Það er því e. t. v. ekki þörf að bæta þar miklu við, en þar sem hv.þm. skoraði á formælendur frv. að bera fram sínar skoðanir og rök til stuðnings málinu, get ég ekki látið hjá líta að segja nokkur orð. Það er öllum ljóst, og áreiðanlega bezt þeim, sem mestar hafa haft af því tekjurnar, hve feikna mikla peninga mikill ferðamannastraumur gæti flutt inn í landið. Aðrar þjóðir hafa opin augun fyrir þessu. Noregur, Danmörk og Svíþjóð, og margar aðrar þjóðir, reka sérstaka útbreiðslustarfsemi til þess að kynna lönd sín. Er nú svo komið, að Norðmenn hafa 30-40 millj. kr. tekjur af ferðamönnum í þjóðarbúið. Er það nú orðinn 4. stærsti aðvinnuvegur þjóðarinnar eða fyllilega eins og allur fiskiðnaðurinn, sem gefur um 37-38 millj. kr. tekjur. Þetta hefir að vísu orðið án ríkisreksturs fyrir ötula útbreiðslustarfsemi, sem ríkið hefir þó tekið stórfeldan og margvíslegan þátt í, sem ég get ekki farið út í að skýra hér. Eins og hv.þm. hlýtur að vera kunnugt, ef hann hefir nokkurt við á að tala um þessi mál, þá halda flest lönd uppi stórfeldri auglýsingastarfsemi til þess að kynna land sitt, náttúrufegurð þess, samgöngur, menningu o. fl. T. d. eyða járnbrautarfélögin í Danmörku og Noregi tugum og hundruðum þús. kr. í þessu skyni, svo þeir telja það ekki lítils virði. Ég skal aðeins nefna eitt dæmi, sem alls ekki er gripið úr lausu lofti, eins og hv.þm. virðist halda um þetta mál allt, um það, hve höndulega íslendingum hefir tekizt sín auglýsingastarfsemi. Fyrst þegar leitað var eftir því, hvort Eimskipafélag Íslands hefði ekki interessur fyrir að auka ferðamannstrauminn var svarið á þann hált, að ég verð að segja, að mér kom það alveg á óvart. Nú hafa skipin svipaða þýðingu fyrir okkur og járnbrautirnar í öðrum löndum. Og maður skyldi því ætla, að félagið væri álíka íhugasamt um auglýsingastarfsemina og járnbrautirnar eru þar. - En svarið var: „Blessaðir verið ekki að auglýsa landið, við höfum ekki skipakost til þess að flytja fleiri menn en nú ferðast“. Þetta lýsir svo megnri kyrrstöðu og íhaldi, að það má ekki lítast. það er ekki hægt að takmarka ferðamannastrauminn á hverjum tíma við skipakost eins félags. Ef félagið vill ekki styðja jafn þarft mál og meta þar, sem vert er, hag landsins, verður í annan hátt að útvega aukinn og nýjan skipakost. Það má vel vera, að ég sé fáfróður um þessi mál, en hv.þm. Vestm. sitji þar inni með alla vizku. Og ég vil því benda honum í eitt fyrirbrigði í viðbót, sem ég skora í hann að skýra. Á síðastliðnu sumri voru 150 piltar í Ameríku, sem ætluðu að komast til Íslands, búnir að semja um ferð til Englands, en þá var enginn skipakostur til þess að flytja þá hingað. Nú vil ég skora í hv.þm. Vestm. að skýra það, ef hann getur, hvernig þessi tvö fyrirbrigði, sem ég hefi nefnt, geta orðið til þess, að hróður okkar vaxi í öðrum löndum, eða til þess að auka ferðamannastrauminn til Íslands. Í nágrannalöndum okkar, þar sem ég þekki bezt til, Danmörku og Noregi, kosta ríkin að miklu leyti auglýsingastarfsemi til þess að auka ferðamannastrauminn. Í Danmörku hefir ríkisvaldið tekið í sína arma forstöðu ferðaskrifstofu, sem organiserar túristalífið. Einkaleyfi (monopolvirksomhed), sem nál. talar um, eru starfrækt í öllum þeim 5 löndum, sem þar eru nefnd. Ég veit ekki til, að annað sé tekið upp í nál. en það, sem haft er eftir prentuðum heimildum, og hægt er að sanna frekar, ef óskað er. Norðmenn hafa t. d. leyft sér að kalla þetta „monopol“ í nýútkomnu norsku nál. um ferðamannamálið. Ég vil því skora í þennan hv.þm., sem þykist sitja hér inni með alla vizku, að sanna, að þar sé nokkuð sagt ósatt. T. d. um, hvað Danir leggja mikið upp úr auglýsingastarfseminni í þessu efni nú nefna, að þar hefir verið rætt um að ríkið starfrækti kvikmyndahús í bezta stað í Kaupmannahöfn, og yrti tekjunum af því eingöngu varið til auglýsingastarfsemi og annars, sem örvað gæti ferðamannastrauminn til landsins. Ef þetta eru ósannindi, þá afsannar hv.þm. Vestm. það, ef hann veit betur. Hér verður að koma til íhlutun ríkisvaldsins til þess að koma á þessi mál föstu skipulagi, eins og hv.frsm. málsins í Ed. tók fram. Það hefir sýnt sig, að þeir menn, sem standa að Eimskipafélaginu og ferðaskrifstofunni, hafa ekki íhuga í því að auka ferðamannastrauminn hingað, heldur hafa óskað eftir, að landið væri ekki auglýst, svo þeir ekki lendi í vandræðum með að flytja fólkið til landsins. Þá má minna hv.þm. á, að ein ástæðan fyrir frv. er sú, að sú valúta, sem inn hefir komið með ferðamönnunum, hefir ekki komið til skila nema að litlu leyti. Hingað kemur margt manna, sem dvelur hér um lengri tíma, auk þeirra, sem hér koma með hinum stóru „fljótandi hótelum“, sem lítið skilja hér eftir annað en fargjöld með bílum. Í sumar var af gjaldeyrisnefndinni farið fram á það við bankana, að þeir hefðu sérstaka móttöku fyrir ferðamenn, til þess að skipta erlendum gjaldeyri. Þetta gerði landsbankinn, en þar komu inn aðeins 8 þús. kr. í allt, að því er mér hefir verið sagt, þó einn 7 mannabíll sé leigður fyrir 100 kr. til Þingvalla, og ættu því stundum að koma inn meira en 8 þús. kr. á einum degi. En hvað verður af þeim peningum, á hv.þm. eftir að upplýsa, úr því að þeir hafa ekki komið til Landsbankans.

Auðvitað er þetta lýgi með 7 manna bílinn, og í hv.þm. eftir að sanna þau ummæli

. Ég hefi nú gefið hv.þm. nóg úrlausnarefni í bráðina, og er bezt fyrir hann að leysa fyrst úr þeim. Þá hefir verið vikið að því, að það væri ekki alltaf sem ákjósanlegast hvernig túlkar færu með ferðamenn um landið. Ég þekki nokkur dæmi þess, hvernig þeir fara með ferðamenn. legar þeir koma með þá til Hafnarfjarðar, sýna þeir þeim einna helzt það, sem gamaldags er og úr sér gengið. Þeir fara og með þá ofan í bryggjur og sýna þeim fiskhúsin. En aldrei er farið með ferðamennina á þá staði þar, sem útsýnið er fegurst. Maður nokkur hefir sagt mér af því, er hann eitt sinn kom gangandi niður Almannagjá, þegar verið var að sýna hóp af útlendingum gjána og Þingvöll. Þessi maður sagði mér, að hann hefti hugsað sér að taka nú eftir, hvernig þessu fólki væri sýndur þessi fagri sögustaður. Fylgdarmaðurinn fór með ferðamennina upp í Lögberg og hélt þar um 10 mínútna ræðu. Svo var strax farið til Rvíkur aftur. Ég skal færa sannanir fyrir þessu, ef óskað er. Hv. þm. Vestm. talaði um skýrslu Björns Ólafssonar. En ég hefi hér aðra skýrslu, þar sem líka er frá því skýrt, sem hv.þm. gerði að umtalsefni. Þessi skýrsla er frá ferðamannaskrifstofu Cook's, sem gefur út í hverju ári slíka skýrslu um kostnað við ferðir útlendra ferðamanna hingað til lands. Skýrsla þessi er frá 1931, og má vera, að fargjöld hafi eitthvað lækkað síðan. Þar stendur, að ferð til Íslands frá Leith kosti kringum 475 kr. Ef fargjaldið með skipi fram og til baka er dregið frá, sem er um 270 kr., verða eftir 200 kr., sem er kostnaður við ferðir hér í landi í 4 daga. 50 kr. koma þá í hvern dag. Næst kemur ferð frá Hamborg eða Hull, sem kostar £54.15 sh., sem er um 1210 kr. Sú ferð er áætluð með 10 daga viðdvöl hér í landi. Þegar búið er að draga fargjald með skipi frá, verða eftir 940 kr., sem er kostnaður við veru og ferðir hér í landi, meðaltalskostnaður í dag 94 kr. Ég gæti nú hugsað mér, að hægt væri að hafa fararbeina og annan greiða ódýrari en þetta fyrir útlenda ferðamenn. Síðast í þessari skýrslu eru ferðir frá Leith, þar sem gert er ráð fyrir 15 daga viðdvöl hér í landi. Þær ferðir kosta £72.5 sh., sem er kringum 1600 kr. Að frádregnu fargjaldi með skipi um 1330 kr., eða sem næst 89 kr. fyrir hvern dag, sem dvalið er hér í landi. Þetta er nú tekið fyrir að fara með útlenda gesti um næsta nágrenni Rvíkur og Borgarfjörð árið 1931. Í þessum bækling, sem ferðaskrifstofa Cook's hefir gefið út, eru myndir með skýringum frá Danmörku, Noregi og Svíþjóð, en engar frá Íslandi. Ég álít, að helzt ættu að vera myndir frá Íslandi líka og lýsingar um landið í svona bæklingum, sem ferðaskrifstofur gefa út. Ég gæti tínt margt fleira til, ef ég vildi. En ég þykist hafa gert það, sem hv.þm. Vestm. skoraði á mig að gera, ef ég gæti, að sanna, að ferðir hér á landi og allur greiði í heild sé gerður útlendum ferðamönnum dýrari en þörf er á. Sé ég svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, nema að svara því, sem hv.þm. Vestm. sagði síðast, svara orðum, sem honum einum eru samboðin og hann hér ábyrgð á. Hann sagð, að frv. þetta væri mest byggt á öfund og rógi. Ég hefi svolítið verið við samningu þessa frv. riðinn. En ég hefi aldrei orðið var við öfund eða róg sem hvatir til þess að koma fram með þetta frv. Mér er sama, hvort hv.þm. Vestm. trúir þessu eða ekki. það er líka rangt, að frv. sé komið fram af miður hreinum hvötum. Ég skora á þennan hv.þm. að sanna, ef hann getur, að frv. þetta sé fram komið af óhreinum hvötum af minni hálfu, og segja til, hvaða óhreinu hvatir hafi mér þar gengið til. Þá sagði þessi hv.þm., að hér væri verið að undirbúa heimskulega og illgjarna lagasetningu, að haft væri fé af þjóðinni með þessu móti og að hér mundi eiga að setja l. til þess, að hægt væri að troða vildarmönnum stjórnarflokkanna í embætti. Hann sagði og, að engin áhugi væri fyrir þessari löggjöf hjá þjóðinni. það er þó a. m. k. ein stétt manna, sem hefir íhuga fyrir þessu máli, og það eru bílstjórarnir. Þeir hafa mikinn áhuga fyrir því, að þeir fái a. m. k. að gera tilboð í að flytja útlenda farþega. Það er sagt, að bílstjórum hafi verið neitað um að gera tilboð í að flytja útlenda ferðamenn - ekki einasta að flytja, heldur að gera tilboð um að flytja þá. Af hverju skyldi það hafa verið? Hv. þm. Vestm. getur líklega útskýrt það af vísdómi sínum. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara frekar út í að rekja einstök atriði í ræðu þessa hv.þm. Gæti ég þó gefið ýmsar fleiri upplýsingar, ef ástæða reyndist til þess síðar. En höfuðatriði þessa máls eru þessi. Það þarf að vera einhver sterk central organisation, til þess að auglýsa landið út á við og koma því til vegar, að þeir menn, sem sjá þær auglýsingar, geti átt kost á að komast til landsins til að ferðast um það. Síðan, að þeim sé veitt sú fyrirgreiðsla í landinu, sem vitunandi sé og á þann hátt, að þeir þurfi ekki að borga hana yfir vitunandi verði. Í þriðja lagi til þess, að banki hérlendis fái þá valútu, sem inn kemur fyrir þessi ferðalög. Og í fjórða lagi til þess að farið sé með ferðamenn á þá stað hér á landi, sem fagrir eru og yfirleitt hafa það til að bera, sem vert er að sýna ferðamönnum. Vænti ég nú, að hv.þm. Vestm. reyni að finna betur orðum sínum stað í síðari ræðu sinni en þeirri löngu ræðu, sem hann hélt hér í kvöld, þar sem hann sló fram svo mörgum einskisverðum fullyrðingum, sem ég nú hefi hrakið.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Þeir hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. reyndu að gera ofurlitla en gagnslausa tilraun til þess að losna úr þeirri gildru, sem þeir eru komnir í, en það fór að vonum þannig, að allir þeir, sem á hlýddu, sín, að þetta var einungis tilraun til kattarþvottar, sem auðvitað mislukkaðist algerlega. Rök þeirra frá árinn 1930 í þessu máli, sem ég las upp í minni fyrri ræðu, standa alveg óbreytt, og frá þeim rökum komast þeir ekki. Núv. hæstv.atvmrh. sagði þá líka sjálfur, að það, sem hann þá hafði sagt, væri allt rétt, eða m. ö. o., að þessi skattur, sem hann nú berst fyrir, væri þess eðlis, að fyrir hann væri enga frambærilega ástæðu hægt fram að færa aðra en þá, að nú væri „skriðið upp í til íhaldsins“, eins og hann orðaði það 1930, þ. e. a. s. hann er sjálfur farinn að berjast fyrir þeirri stefnu í skattamálum, sem hann taldi algerlega andvíga öllu réttlæti, þegar hann ræddi um þetta mál 1930. Ef orð hæstv.atvmrh. standa óhögguð, þá er hitt víst, að gerðir hans hafa breytzt, þar sem hann barðist kröftuglega gegn 5 aura gjaldi á lítra, en berst nú jafngunnreifur fyrir 8 aura gjaldi. Hæstv. ráðh. reyndi að færa fram þau rök fyrir sinni afstöðu, að þá hefði ekki verið neinn vandi að afla fjár, en nú væri engin leið að ná peningum í ríkissjóð nema með því að leggja þennan þungbæra skatt á almenning. Ég segi það sama og hv. 7. landsk. sagði í sinni ræðu, að þetta eru óframbærileg rök hjá hæstv.atvmrh. Áður en þessi skattur verður lagður á, á að taka í ríkissjóð á 16. millj. króna. Hvaða boðorð er fyrir því, að þessar framkvæmdir, sem inna á af hendi með því fé, sem fæst fyrir benzínskattinn, megi ekki framkvæma með þessum 15-16 millj. króna, svo framarlega sem allir skattstofnar ríkissjóðs bregðast ekki? Slík rök eru alls ekki frambærileg af hálfu hæstv. stj. og fylgismanna hennar, og það er eftirtektarvert að hlusta á þessi rök, sem færð eru fram fyrir þessum nýja, þungbæra skatti. Þegar lagður var á kaffi- og sykurtollur, þá var sagt: Þið getið ekki fengið alþýðutryggingar og nýbýli, nema með auknum kaffi- og sykurtolli. Þegar talað var um veg yfir Hellisheiði, var sagt: Þið getið ekki fengið þennan veg nema með nýjum benzíntolli. Ég veit ekki, eftir hvaða vísindaaðferðum farið er í þessu efni. Mér er það óskiljanlegt. Annars eru þessi rök hæstv. ráðh. þau sömu og alltaf eru tilfærð í þessu efni. Á Alþingi áið 1930, þegar þáv. hæstv. fjmrh. var að mæla bót 5 aura benzínskatti, og núv. hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Reykv. börðust jafnkröftuglega á móti því og þeir berjast nú fyrir 8 aura skatti, þá voru fram færð alveg sömu rök fyrir þessum 5 aura skatti og nú eru færð fram fyrir þessum 8 aura tolli. Þá sagði þáv. ráðh., Einar Árnason, með leyfi hæstv. forseta: „Hér hefir nýlega verið samþ. að bæta allmiklu við það vegakerfi, sem ákveðið er í vegal., að hvíli á öllu á ríkissjóði. Sú viðbót mun óhjákvæmilega kosta allmikið aukið fé til viðhalds vegum ...“ Þannig voru rökin þá, og þannig eru þau nú. En reyndin er sú, eins og ég hefi oft tekið fram áður, að fyrst er þessi skattur lagður á í þessu augnamiði, og svo er hann látinn haldast, en framkvæmdirnar, sem lofað var, eru látnar falla niður. Hæstv. atvmrh. var að grínast í sinni ræðu og talaði um, að forsetinn hefði skánað frá því, sem hann var 1930, og að stj. væri ekki eins ámælisverð eins og hún hefði verið þá. Ég vil minna hv.þdm. á þau ádeiluorð sem hæstv. núv. atvmrh. lét sér þá um munn fara. Hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Það lítur út fyrir, að hæstv. stj. standi í þeirri meiningu, á það sé eiginlega hún, sem eigi að ráða því, hvaða mál ljúkast á þinginu. Hæstv. stj. ætti að vera nóg að vera hæstráðandi milli þinga, þótt mín fari ekki að taka fram fyrir hendur þingsins á síðustu dögum þess. En það lítur út fyrir, að hún ætli sér það, þegar hún dembir inn í þinglok mjög vanhugsuðu frv., sem hún ætlast svo til, að verði lokið í báðum deildum, og öðrum gagnlegri og betur undirbúnum málum verði hægt frá afgreiðslu.“ Það er að vísu ekki mitt hlutskipti að taka upp hanzkann fyrir þá stj., sem þá sat við völd, en þó vil ég taka það fram, að ég hygg, að sú stj. hafi ekki átt nein ámæli skilið í þessu efni, samanborið við núv. hæstv. stj. En það situr ekki á þeim manni, sem árið 1930 deildi á þáv. stj. fyrir lélega framkomu í þessu efni, að hegða sér eins og hann gerir nú. Þar sem ég hefi aðeins leyfi til þess að gera aths., þá mun ég láta niður falla að svara frekar hæstv. ráðh., enda gaf hann lítið tilefni til þess, því að ræða hans var vissulega næsta veigalítil. Hv. 2. þm. Reykv. fann, að hann þurfti að bera í bætifláka fyrir sína fyrri framkomu í þessu máli. En svör hans voru veigalítil, eins og von var til. Hv. þm. reyndi að færa fram þær afsakanir, að þótt benzínskatturinn hækkaði, þá þyrftu flutningsgjöldin ekki að hækka. Hinsvegar sagði hann, að benzínið myndi hækka, ef skatturinn hækkaði, og ekki aðeins um það, sem skatturinn hækkaði, heldur einnig meira. En svo getur hv.þm. ekki skilið, að bílaeigendur, sem kaupa benzín, þurfi að hækka flutningsgjöldin, ef benzínið hækkar í verði. Hv. þm. verzlar með benzín, þegar skatturinn hækkar; þess vegna þarf hann að hækka verðið á þeirri verzlunarvöru sinni, en aftur á móti á hann ómögulegt með að koma því í höfuðið, að þeir, sem lifa á fólks- og vöruflutningum með bílum, þurfi að hækka fólksflutninga og vöruflutningagjöldin, ef benzínskatturinn hækkar. Þetta eru undarleg rök. Ef hv.þm. vill rökstyðja þetta með því, að hann sjálfur og aðrir þeir, sem ráða í þessum málum, hafi áður ákveðið, aðflutningsgjaldið væri, samkv. þessu valdi, sem þeir fengu með skipulagningu á fólksflutningum frá síðasta þingi, of hátt, þá er það engin afsökun, vegna þess að af því leiðir, að flutningsgjöldin hefðu þá átt að vera lægri og því að hækka núna. Hv. 2. þm. Reykv. vildi hallmæla mér fyrir það, að ég hefði sleppt úr ræðu sinni, er ég las upp úr henni. Það var satt, að ég las hana ekki alla, heldur aðeins perlurnar, og króaði þannig hv.þm. alveg inni í hans eigin fortíð. En það, sem hann sjálfur las upp, sannaði ekki síður, hve hann hefir gersnúizt í málinu. Ein af þeim ásökunum, sem hann reyndi að færa fyrir snúningi sínum, var sú, að nú ætti að verja skattinum til að malbika vegi, en til þess hefði ekki verið ætlazt áður. En sú afsökun er fremur haldlítil, því að langmestum hluta á að verja fénu á þann hátt, sem hv.þm. gat enga afsökun fundið fyrir áður, þegar hann kallaði þennan skatt „blóðpeninga“. Þó að verja eigi einum 50 þús. krónum af skattinum til malbikunar á Elliðaárveginum, getur það enginn skjólgarður orðið fyrir hann í þessu máli. Þá fór hv.þm. að afsaka snúning sinn með því, að nú ætti á byggja nothæfa vegi fyrir þetta fé. En 1930 sagði hann, að nothæfir vegir væru ekki lagðir hér og yrðu ekki lagðir, meðan núv. vegamálastjóri væri við stýrið Eftir þessu að dæma gat hv.þm. ekki hugsað sér þá, að nothæfir vegir yrðu lagðir hér, í náinni framtíð a. m. k. Allt, sem ég las upp úr fyrri ummælum hv.þm. um þetta mál, sýnir það, að hann er nú í slíkri aðstöðu, að honum er bezt að vera ekki að reyna að verja sig. Þegar ég flutti frv. um þá breyt. á bifreiðaskattinum, að hann yrði lagður á benzíneyðslu, en ekki hestöfl, olli það aðeins 25 þús. kr. hækkun. Þegar þáv. fjmrh. hækkaði skattinn 1930, hækkaði hann úr 70 þús. kr. upp í 200 þús. Þá komst hv. 2. þm. Reykv. svo að orði, að með minni hækkun hefði landslýðnum verið refsað með svipum, en með hinni miklu hækkun fjmrh. væri honum refsað með gaddasvipum. Hann gæti því sagt nú: Afi minn, Ólafur Thors, refsaði yður með svipum, faðir minn, Einar Árnason, með gaddasvipum, en ég mun refsa með stólfótum.

Er ekki búið að slíta þeim upp?

. Ætli það sé ekki eitthvað eftir frá 9. nóv.?

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Það er rétt hjá hv.þm., að það var samkomulag um það milli stjórnarflokkanna, að hámarkið væri hér 75000 kr. Það var ekki hærri upphæð í fjárl., sem varið skyldi til atvinnuleysissjóðsins yfirleitt. Og að því er til framkvæmda kemur, verður farið eftir þessu. Ég hjó eftir einu atriði í ræðu hv. 1. þm. Skagf., sem ég svaraði ekki í fyrri ræðu minni. Ég ætla nú að drepa á það. Hv. þm. taldi það rangnefni að nefna það ellitryggingar, sem menn eru látnir greiða, sem hafa yfir visst tekjuhámark og ekki hafa rétt til lífeyris, eftir að tekjur þeirra eru komnar yfir það. Ég get ekki verið hv.þm. sammála um það. Ég svara því sama og með slysatryggingarnar, að rétturinn er til handa öllum jafnt, sem tryggja sig, ef þeir búa við sömu kjör. Það veit enginn, þegar hann greiðir í sjóðinn, hvort efnahagur hans verður þannig eftir 50 ár, að hann fái þetta endurgreitt með lífeyri eða ekki. Þó að hann sé tekjumikill eitt árið, getur hann orðið tekjulítill síðar og fær þá að njóta greiðslunnar, eða eitthvað getur komið fyrir, að hann eigi rétt til hennar. Það er alstaðar svo, að tekið er tillit til efnahags manna og tekjumunar. Þá fann hv.þm. frv. til foráttu, að með stofnun ellistyrktarsjóðsins væru menn frá 60-67 ára sviptir rétti til að fá ellistyrk. Þetta er að nokkru leyti rétt. En að því er snertir meðferð á ellistyrktarsjóðnum fæ ég ekki séð, að leiki nokkur vafi, því þar um eru glögg ákvæði, m. a. í 76. og 77. gr. frv., og gilda þau ákvæði þar til lífeyrissjóður greiðir 50% eða helming af fullum ellilaunum. Þá renna ellistyrktarsjóðirnir inn í lífeyrissjóðinn, og er þetta mjög skýrt tekið fram. Hitt er rætt, sem hv.þm. sagði, að menn á aldrinum 60-67 ára fá ekki ellistyrk samkv. frv. þessu, nema þeir hafi tapað helming starfsorku sinnar og fái örorkubætur, og hygg ég, að þeir séu fáir, sem nú fá greiddan ellistyrk, og halda meira en helmingi starfsgetu sinnar. Auk þess vil ég benda á, að þessar greiðslur hafa verið svo lágar, að engan hefir munað neitt um sem nemur, þar sem ellistyrkurinn hefir verið frá 30-60 kr. á ári, eða jafnað sig upp með 45 kr. einu sinni á ári. Það kann að vera, að hv.þm. hafi innt eftir einhverju fleiru, en því miður varð ég að víkja frá og heyrði því ekki alla ræðu hans, svo það hefir þá farið framhjá mér.

Thor Thors Ég skal ekki lengja umr. mikið, en áður en málið fer út úr d., langar mig til þess að ná í taglið á því. Hér er enn við síðari umr. málsins lagt til að auka skatta á þjóðinni um 250-300 þús. kr., ofan á 1 millj. og 200 þús. kr., sem fyrir voru í þessu frv. Þetta gera þeir sömu flokkar, sem á sínu fyrsta þingi hækkuðu skatta og tolla um 2 millj. kr. Á þessum tveim þingum hafa skattaálögur og aðallega þó tollar hækkað samtals um 31/2 millj. kr. Þegar þinginu var frestað í apríl síðastl., þá var það gert vegna þess, að það þótti fyrirsjáanlegt, að svo slæmar horfur væru framundan fyrir sölu afurðanna, að fjárl. voru allt of há eins og þau þá voru. Þetta var hin raunverulega ástæða fyrir þingfrestuninni. Nú er komið að þingslitum, og hvað hefir gerzt síðan? Það, að útgjöldin hafa verið hækkuð á þjóðinni um 11/2 millj. kr., - og á hvaða forsendum og með hvaða viti? Hefir það mikið rofað til um sölu afurðanna, að það sé þess vegna hægt að leggja þessar nýju álögur á þjóðina? Það er öllum kunnugt, að allar álögur hvíla á atvinnulífi þjóðarinnar. Ég get ekki séð, að viðhorfið hafi neitt breytzt í þessu efni frá því á fyrri hluta þessa þings, og mér þætti mjög vænt um að fá þá gleðifregn frá hæstv. stj., sem gæti réttlætt þetta. Mér er ekki kunnugt um annað en að einmitt síðustu daga hafi sölumöguleikarnir versnað stórkostlega erlendis, og að eitt af okkar aðalviðskiptalöndum, Ítalía, geti á næsta ári engar vörur af okkur keypt, nema með því móti, að við tökum vörur af þeim í staðinn, og ég veit ekki betur en að Spánverjar séu mjög tregir til þess að kaupa mikið af okkur og að það megi jafnvel búast við, að þeir setji sömu skilyrði og Ítalir. Þegar þessar fregnir berast hingað, þá hlýtur hæstv. stj. að hafa fengið einhverjar aðrar fregnir, sem þingheimur veit ekkert um, fregnir, sem geta réttlætt þessa þungu álagaaukningu á þjóðinni og atvinnulífinu. En meðan þessar gleðifregnir koma ekki, þá verð ég að staðhæfa, að ekkert vit sé í þessari meðferð fjármálanna hér á hv. þingi undir stjórn þeirra flokka, sem nú fara með völdin í landinu.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Mér datt í hug, að hv.þm. G.-K. myndi vilja minnast á „litla og ljóta“ frv. um benzínskatt við þetta tækifæri, en ég verð að segja, að það er ekki mikill samjöfnuður á milli þessara tveggja frv. Eins og málið lá fyrir, var í rauninni ekki um annað að ræða en það, að hv.þm. G.-K. vildi koma skattinum af einkabifreiðum og yfir á vöru- og fólksflutningabifreiðir. Annað vakti ekki fyrir hv.þm. Hann segir, að hann hafi ekki hugsað sér neina tekjuöflun með þessu. Alþfl. barðist á móti þessum skatti þá, og eins seinna, þegar átti að leggja á 4-aura gjaldið, sem varð að l. 1932, og sögðum við þá eins og nú, að það væri öðru máli að gegna í þessu efni, ef benzínskatturinn væri að svo og svo miklu leyti notaður til þess að gera þeim, sem stunda bílflutninga, auðveldara að stunda atvinnugrein sína. Nú í ár er öðru máli að gegna um þennan skatt heldur en undanfarin ár, og koma þar tvær ástæður til greina; í fyrsta lagi er fjárþröng ríkissjóðs mikil, og í öðru lagi eru horfur á miklu atvinnuleysi hjá landsmönnum. Af þessum horfum leiðir, frá sjónarmiði Alþfl., aukin hætta á því, að hinu opinbera takist ekki að halda uppi afkomu landsbúa á viðunandi hátt. Til þess að koma í veg fyrir þessa hættu, verður vitanlega að fara einhverja fjáröflunarleið, og fyrir utan þær, sem eru þegar farnar, hefir verið ráðizt í - til þess að auka atvinnu í landinu - að leggja á þennan sérstaka skatt, sem skýrt er tekið fram, í hvaða vegi á að ganga. Hv. þm. G.-K. ætti að lesa listann yfir þá vegi, sem skattaukinn rennur til, en hann á t. d. að ganga til Suðurlandsbrautar og Hafnarfjarðarvegar, Holtavörðuheiðarinnar, sem mestum óþægindum veldur fyrir ferðir milli landsfjórðunga, til vegar frá Reykjavík og inn að Elliðaám, til Geysisvegar frá Múla og loks til Austfjarðavega. Þetta eru allt vegakaflar, sem mjög mikils er um vert, að fáist gerðir betri. Það er áreiðanlegt, að hvað sem benzínskattinum líður, þá er það án efa til mikilla hagsbóta fyrir þá sem stunda fólksflutninga, að þessar vegabætur og vegagerðir verða framkvæmdar, og þá er þetta ekki síður mikill hagnaður fyrir verkamennina, sem við vegagerðina vinna. Nú segir hv.þm. G.-K., að þessu sé aðeins lofað á meðan verið sé að koma þessum skatti á, en svo verði allt svikið á eftir. Hv. þm. getur spáð hverju sem honum þóknast í því efni; það gerir hvorki til né frá. En ég veit ekki, hvernig þessi hv.þm. og hans flokkur greiðir atkv. í framtíðinni; það getur vel verið, að þeir verði á móti því að leggja kostnað í vegi til mikilla hagsbóta fyrir flutninga. Við Alþfl.-menn höfum gert það að skilyrði, að þessi nýi skattur gangi til veganna og að hann nái aðeins til eins árs í senn, þannig að ef við fáum að ráða, þá verði það komið undir okkar samþykki, hvernig skattinum verður varið, ef halda á áfram á þessari braut. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að þær leiðir til bráðabirgðatekjuöflunar fyrir ríkissjóð, sem hv.þm. G.-K. hefir verið að fjargviðrast út af á þessu þingi, eru yfirleitt þær sömu, sem gerðar hafa verið af hans flokksmönnum. En Alþfl. vill nota þessa aukningu til þess að fullkomna vegina og til þess að auka jafnhliða atvinnu í landinu, en ekki til þess að hafa skattinn fyrir tekjustofn handa ríkissjóði.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. hefir víst ekki haft eyrun opin, eða eitthvað í þeim, þegar ég var áðan að tala. Hann virðist ekki hafa tekið eftir og ekki heldur lesið umr. um benzínskattinn, sem hann vildi leggja á 1927. En það er óhætt að segja það, að þessi forfaðir benzínskattsins er eins ólíkur þeim benzínskatti, sem nú er verið að leggja á, eins og forfeður mannkynsins, aparnir, eru ólíkir þeim, sem nú lifa á jörðinni.

Ekki svo mjög ólíkir þeim öllum

. Það, sem hér er um að ræða, er: Á að gera þessar framkvæmdir eða ekki? Menn eiga milli þess að velja, að hafa benzínskattinn og fá bætta vegina og þess, að losna við að borga skattinn og hafa sömu vondu vegina. Ég hygg nú, að þegar menn hafa milli þessa að velja og svo hins, að verkafólkið fái atvinnubætur, þá vilji menn, þegar þeir hugsa sig um, taka þann kostinn, sem hér er farið fram á. þessi skattur, sem hv.þm. G.-K. vildi leggja á, var alls ekki svo lágur. Hann munaði ákaflega litlu fyrir einkabíla, en var til mjög mikilla þyngsla fyrir aðra. Þó að upphæð skattsins sé nefnd, segir það ekki svo mikið, heldur hitt, hvað hækkunin nam fyrir hvern bílstjóra. Hækkunin var 5 aurar, minnir mig, en þessi hækkun nemur 4 aurum. Er það ekki rétt?

Nei, það held ég ekki

. - Þá talaði hv.þm. um, að ekki væri hægt að gefa tryggingu fyrir því, að þetta yrði ekki framhaldsskattur. Auðvitað er ekki hægt að gefa tryggingu fyrir því, hvaða l. verða samþ. í framtíðinni, en það er hægt að gefa þá tryggingu hér, að það er ekki hægt að halda þessum skatti áfram eftir árið 1936. nema að fá ný l., sem framlengja þessi l., og til þess þarf þingmeirihluta. Og ég gef þá yfirlýsingu, ekki aðeins fyrir sjálfan mig, heldur Alþfl. yfirleitt, að hann mun ekki vilja leyfa framlengingu þessara l., nema skatturinn renni til þeirra sérstöku framkvæmda, sem hér er um að ræða. - Ég held svo, að ég þurfi ekki að svara hv.þm. G.-K. fleiru. Ég hefi borið fram brtt. á þskj. 813. Eftir brtt. um benzínskattinn er ætlazt til, að 250000 kr. renni til ýmissa vega, en þar sem það getur verið, að skatturinn verði meiri, þá legg ég til, að því, sem umfram þessa upphæð verður, verði varið til Suðurlandsbrautar á árinu 1937, því að ekki verður hægt að sjá fyrir áramót, hve miklu benzínskatturinn muni nema.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Það var ýmislegt, sem hæstv. ráðh. svaraði ekki af því, er ég spurði um, t. d. aths. minni við 49. gr. frv. Ég get vorkennt hæstv. ráðh., þó að hann sé ófús að viðurkenna gallana. Hann sagði, að frv. væri nýmæli og viðurkenndi, að það yrði að endurskoða. En ég hygg, að hægt hefði verið að fyrirbyggja ýmsa þessa galla, með því að leggja meiri rækt við samningu frv. Það er náttúrlega alltaf hægt að segja, að endurbæta megi samþykkt l. á næsta þingi. En ég sé hinsvegar ekkert vit í því að samþ. frv., sem viðurkenndir gallar eru á. Um þetta tjáir þó ekki að fást, því að það liggur hvorki meira né minna við en líf stj., að frv. þetta nái fram að ganga á yfirstandandi þingi. Hæstv. ráðh. fullyrti, að þeir tímar, sem nú stæðu yfir, væru allra tíma bezt fallnir til að setja svona löggjöf, sem hefir í for með sér milljónaútgjöld. Ég þykist þess nú fullviss, að eftir fá ár er þessi löggjöf orðin einn af tilfinnanlegustu útgjaldaliðum ríkisins. Hefir sumstaðar verið gengið svo langt í þessum efnum, að taka hefir orðið í taumana. Þegar Snowden var fjmrh. í Englandi, sagði hann: Annaðhvort verður að takmarka tryggingarnar, eða ríkið fer á hausinn. Og hann tók það ráð að draga úr tryggingunum. Ég veit, að hér sækir í sama horfið, þegar fram líða stundir, þessi útgjöld vaxa, þangað til tekið verður í taumana.

Hvað gerir stj. í Englandi nú?

. Hún greiðir til þessara hluta minna en áður.

Þeir lofa þó nú hækkuðum alþýðutryggingum

. Þeir lofa a. m. k. ekki hærri tryggingum en áttu sér stað, þegar Snowden og Mac Donald fóru úr jafnaðarmannaflokknum vegna tryggingarmálanna ensku. Ég hefi alltaf heyrt, að þegar lítið er um fé, þá eigi að reyna að eyða minnu en þegar nóg er af því. En hæstv. ráðh. kennir, að þegar lítið er um fé, þá eigi einmitt að nota mikið fé. Ég skil ekki þessa kenningu og get a. m. k. ekki álitið hana rétta. Hæstv. ráðh. segir, að það sé mjög ýkt, hvað frv. muni kosta. Þar stendur orð á móti orði. Sjálf stj. er ósammála um þetta. Hæstv. fjmrh. vill fá 300 þús. kr. vegna aukinna útgjalda af þessum ástæðum, en hæstv.atvmrh. álítur það of hátt áætlað. Ég held, að það sé rétt hjá hæstv.atvmrh., að útgjöldin á næsta ári verði ekki eins há og hæstv. fjmrh. álítur, þar sem l. koma ekki til framkvæmda fyrr en 1. apríl. Ríkið greiðir því ekkert til þessara hluta fyrr en 1. júlí, en 2. greiðsla fer fram 1. okt. og 3. greiðsla svo aftur 1. jan. 1937. Þá greiðslu ber því ekki að færa á árið 1936. En þó eru fleiri atriði en þetta, sem til greina koma. Allar þessar tryggingagreinar taka mikinn tíma, áður en þær eru að fullu komnar á stofn, svo að útgjöld af þessu verða á næsta ári að vísu ekki eins mikil og hæstv. fjmrh. gerir ráð fyrir. En í framtíðinni nægir ekki þessi 300 þús. kr. upphæð; það er ég viss um. Hún tvöfaldast og þrefaldast eða jafnvel margfaldast. Þegar berklavarnal. voru sett, staðhæfðu t. d. flm. frv., að þau gætu ekki valdið meiru en 100 þús. kr. útgjöldum. En nú, nokkrum árum síðar, eru þau útgjöld komin yfir eina millj. kr., sem er meira en tíföld sú upphæð, sem þeir gerðu ráð fyrir. Það er rétt, sem hæstv. ráðh. sagði, að það er grundvöllur þessa frv., að þeir eigi að borga, sem geta. Auðvitað borgar enginn, nema hann geti. En það er þó alltaf varlegra að sýna þeim, sem undir byrðunum standa, nokkra miskunnsemi, svo að þeir örmagnist ekki, eins og hestar lestamannsins, sem bætti alltaf meiru og meiru á klyfjarnar. Og hvað verður þegar enginn stendur lengur upp úr og enginn getur greitt neitt? Að því hlýtur að draga að lokum. Ég hjó eftir í fyrirlestri, sem ég hlustaði á hjá sænskum hagfræðingi, sem dvalið hefir hér til þess að leiðbeina stj. í fjármálum, að hann taldi það okkar mesta mein, hvað við hefðum lítið kapítal. En hér á þingi er það skoðað sem versti djöfull og þjóðinni til niðurdreps, ef einhver reynir að leggja eitthvað til hliðar sér til tryggingar í ellinni. Þegar menn eru orðnir 67 ára, fá þeir ekki frá ellitryggingunni fullar bætur, eigi þeir einhverjar eignir. Er þá dregið frá það, sem þeir hafa upp úr þeim. Þeir eiga því ekki að fá nokkra viðurkenningu fyrir að spara til elliáranna, heldur þvert á móti refsingu. Og svo er verið að kalla þetta tryggingu, þar sem tekið er af mönnum svo eða svo hátt gjald, en engin fríðindi veitt á móti, nema undir vissum kringumstæðum. Þetta er skattur og ekkert annað, og væri réttara að kalla það sínu rétta nafni en vera að uppnefna það og kalla það tryggingu, vegna þess að það þykir fallegra nafn.

Það veit enginn, hvernig efnahagur hans verður þegar hann er 67 ára

. Veit enginn! Þeir vita það þó nokkuð, sem hafa tryggt sig hjá öruggum stofnunum, eða embættismenn, sem sitja í föstum stöðum til æfiloka - en þessir menn eiga samt að borga. Mun hér um einstaka aðferð að ræða, sem að sumu leyti er byggð á misskilningi hjá hæstv. ráðh., en er e. t. v. að nokkru leyti rétt. Gallar frv. hafa verið viðurkenndir með þeirri játningu, að ýms atriði frv. þurfi endurskoðunar við svo fljótt sem unnt er. Ég mun því að mestu ganga framhjá einstökum atriðum frv., en víkja með nokkrum orðum að málinu almennt. Ég sný ekki aftur með það, að ákvæðið um endurskoðun reikninganna er villandi, þó ég efist ekki um, að hæstv. ráðh. ætlist til, að hún sé framkvæmd eins og hann segir. En annars er það algengt, að reikningar, sem eiga að vera endurskoðaðir af yfirskoðunarmönnum landsreikninganna, eru sumir aldrei til þeirra sendir og því aldrei endurskoðaðir. Mér þykir leitt, að hæstv. ráðh. skilur frv. svo, að þeir, sem nú eru öryrkjar, eigi ekkert að fá. Þeir eiga þá ekki að hafa neitt gagn af þessu frv., og hækkar það ekki álit mitt á frv. Ég vildi því spyrja hæstv. ráðh., hvort hann líti ekki svo á, að l. um ellistyrktarsjóðina falli úr gildi 1. apríl 1936. Ef svo er, verður margt af fólki, sem nú er 60 ára og notið hefir styrks úr sjóðunum, svipt öllum styrk eftir frv. og fær ekkert fyrr en það er orðið 67 ára. Hvernig verður þá um það fólk, sem nú er á árunum frá 60-67 ára, ef tekinn er af því rétturinn til þess að njóta styrks úr ellistyrktarsjóðnum? En mér þykir óeðlilegt og ekki líklegt, að til þessa sé ætlazt, þó í frv. hafi þetta orðið uppi á teningnum. En væri svo, kæmi mér ekki á óvart, þó frv. yrði tekið til lagfæringar strax á næsta þingi. Að vísu lætur frv. skína í, að ellistyrktarsjóðirnir eigi að starfa áfram. En eftir hvaða reglum eiga þeir að starfa, þegar búið er að nema l. úr gildi?

76. og 77. gr. kveða á um það

. 76. gr. kveður aðeins á um, hvaðan það fé komi, sem árlega skuli varið til örorkubóta og ellilauna, og 77. gr., að ríkissjóður skuli leggja fram í þessu skyni 130 þús. kr. á ári í 50 ár. En hvar er heimild til þess að reiða af þessu fé fólki á aldrinum 60-67 ára? Úr því leysa þessar gr. ekki. Ég skil ekki, að athuguðu máli, annað en það sé útilokað, að fólk á þessum aldri fái nokkurn styrk samkv. frv. Vil ég skoða þetta sem óvandvirkni við samningu frv., en ekki ásetningssynd. Það kemur illa heim hjá hæstv. ráðh., sem í vondu árunum vill hjálpa vel og myndarlega, og meira að segja safna í sjóði, ef jafnframt á að kippa hjálpinni af gamla fólkinu og setja það hjá, sem notið hefir styrks á undanfornum árum. Það er með öllu óskiljanlegt. Þá sagði hæstv. ráðh., að ég hefði verið harðorður um 62. gr. Þetta getur verið. En ég sagði ekki nema það, sem réttmætt var, enda er það viðurkennt af hæstv. ráðh., sem hefir lofað að breyta þessu ákvæði á næsta þingi. Það er sagt, að lífeyrissjóðir embættismanna og barnakennara eigi ekki að lifa lengur en þangað til hlutverki þeirra er lokið. Þetta er vitanlega alveg rétt. En hvenær er ætlunarverki þeirra lokið? Ekki þó þeir séu allir dauðir, sem nú greiða í sjóðina. Nei, það er ekki fyrr en enginn kennari eða embættismaður er lengur til hér á þessu landi. Þessir sjóðir eru storkostleg trygging fyrir ríkissjóð, sem alltaf verður fyrir miklum kröfum um ellistyrk frá þeim, sem hann hefir haft í sinni þjónustu, embættismönnum og barnakennurum. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði auðvitað misskilið 79. gr. En ég hvorki skildi hana né misskildi, því ég skildi hana alls ekki, vegna þess að þar vantaði allan grundvöll til þess að byggja á við að finna þá upphæð, sem ætti að úthluta. Enda hefir nú verið upplýst, að þetta muni eiga að ákveðast í lögum síðar. En ég hjó eftir, að tryggingin muni eiga að byrja að starfa eftir 10 ár. Um 83. gr. vil ég halda fast við það, sem ég hefi áður sagt, og endurtaka, að það er ekki sæmilegt að breyta með l. erfðaskrám manna. Það hefir allt af verið talið óheimilt nema annað væri ómögulegt, en sjálfsagt að fara eftir erfða- eða skipulagsskrá. Það er enginn kominn til að segja, hvort féð hefði verið gefið, ef gefandi hefði vitað, að það mundi renna í opinberan sjóð. Það er lítil hvöt fyrir menn að gefa í sérstöku augnamiði, ef þeir geta búizt við, að löggjafarvaldið breyti skipulagsskrá fyrir gjöfinni á næstu árum. Það þarf enginn að ætla, að það fé, sem í sjóðunum liggur, komi engum að gagni. Það starfar með fullum krafti í atvinnuvegum þjóðarinnar, jafnvel þó sjóðirnir sjálfir sýnst starfa lítið.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég vildi fyrst mega segja það í sambandi við þetta frv., að þar sem hér er um algerða nýsköpun að ræða, þá liggur það í augum uppi, að það er engan veginn hægt að ganga svo frá lagasetningunni nú, að það komi ekki ýmsir annmarkar í ljós, þegar til framkvæmdanna kemur, og að þá verði óhjákvæmilega að gera ýmsar breyt. á l. Svo hefir það alstaðar gengið og svo hlýtur það að ganga hér. Það er ekki hægt að sjá svo fyrir þau mörgu atvik, sem reynslan mun leiða í ljós, að hljóta að koma fyrir og benda til, að ýmsu verði að haga á annan veg heldur en frv. gerir ráð fyrir, þar sem engin starfsemi er til fyrir, sem hægt er að miða við. Á Norðurlöndum hafa þessi mál verið lengi á döfinni og allaf tekið stöðugum breyt., eftir því sem reynslan hefir sýnt, að betur mætti fara. Þess vegna má enginn láta sér detta í hug, að hægt sé að ganga svo frá þessari lagasetningu, að ekki þurfi að gera á henni ýmsar breyt., en einhverntíma verður að leggja grundvöllinn. Og þá kem ég að því, sem mér skilst vera aðalatriðið hjá hv. andmælendum þessa máls, sem sé því, hvort nú séu þeir tímar, að vert sé að ráðast í þessa löggjöf og taka þann kostnað, sem henni er samfara. Hv. 1. þm. Skagf. hélt því fram, að einmitt vegna þess, hversu tímarnir væru erfiðir, þá væri ekkert vit í að samþykkja slíka löggjöf. En ég er alveg á gagnstæðri skoðun. Ég tel, að einmitt vegna þess, hversu tímarnir eru erfiðir, sé nauðsynlegt að fá þessa löggjöf samþ., og miklu meiri nauðsyn nú heldur en á meðan tímarnir voru betri. Það segir sig sjálft, að einmitt á erfiðleikatímum, þegar atvinnuleysið steðjar að og hagur alþýðunnar er bágborinn, er erfiðast fyrir hana að mæta sjúkdómum, atvinnuleysi, slysum og öðru slíku. Því verra sem ástandið er, því meiri nauðsyn á slíkri löggjöf sem þessari. Ég vil ekki segja, að það sé tilbúningur einn, að nokkur gjöld séu lögð á með þessu frv., en það er ákaflega mikið ýkt, vegna þess, að við erum þó ekki svo langt komnir niður, að ekki sé líknað sjúkum manni eða haldið lífinu í gömlum manni, eða reynt á einhvern hátt að bæta þeim, sem verða fyrir atvinnuleysinu. Allt kostar þetta fé. Og það er meiningin, að sjúkraútgjöldin verði minni, þegar tryggingarnar eru komnar á. Það, sem gert er með þessu, er það, að settar eru ákveðnar reglur um, hvernig þeim óhjákvæmilega kostnaði, sem leiðir af umönnun og hjálp sjúkra og gamalla og þeirra, sem verða fyrir atvinnuleysi eða slysum, skuli hagað. Það á að færa byrðarnar til, létta af þeim, sem verst eru úti, á kostnað hinna, sem betur mega, og jafnframt tryggja öllum að fá lágmark nauðsynlegrar hjálpar í þeim tilfellum, sem frv. ræðir um. Og ég verð að líta svo á, að einmitt vegna þess, hversu tímarnir eru erfiðir, sé ennþá brýnni ástæða til að fá þessa löggjöf samþ. nú. Það er líka í fullu samræmi við það, sem þingið hefir gert að undanförnu viðvíkjandi öðrum stéttum þjóðfélagsins. Hv. 1. þm. Skagf. minntist réttilega á það, að gripið hefði verið til stórvægilegra og mjög fjárfrekra ráðstafana til þess að hjálpa landbúnaðinum með kreppulöggjöfinni og því, sem henni fylgdi. Það hefir líka talsvert verið gert til þess með l. um skuldaskilasjóð og öðru svipuðu að létta af þeim hluta sjávarútvegsins, sem flestir menn eiga atvinnu sína undir. Á sama hátt liggur fyrir þessu þingi að hjálpa sveitar- og bæjarfélögum til þess að koma sínum fjárhag á sæmilegan grundvöll. Allt þetta hefir verið gert að undangenginni nokkurri rannsókn. Sérstakri mþn. var falið að rannsaka hag landbúnaðarins, og niðurstaðan varð kreppulöggjöfin. Önnur mþn. rannsakaði hag sjávarútvegsins, og niðurstaðan varð sú löggjöf, sem þar um fjallar. Ennfremur hefir mþn. verið sett til þess að athuga kjör þess fólks, sem almennt er kallað verkafólk. Niðurstaða þeirrar rannsóknar sýndi, að þar væri engu síður þörf aðgerða heldur en hjá þeim stéttum, sem stunduðu atvinnurekstur, landbúnað eða sjávarútveg, en það þótti sýnt, að þar kæmu hliðstæðar aðgerðir ekki að notum. Að stofna til skuldaskilasjóðs væri þýðingarlaust, því eignir og skuldir væru í þessum tilfellum svo litlar. En sú hjálp, sem þess vegna þyrfti að veita þessari stétt manna og kæmi henni að beztu haldi, var að áliti þessarar n. að fá lögfestar alþýðutryggingar. Þá vek hv. 1. þm. Skagf. að því, að ýmsum atriðum í smíði frv. væri mjög ábótavant og sumt byggt á misskilningi. Sumt af þessu kann að hafa eitthvað til síns máls, en um það atriði skal ég vísa til þess, sem ég sagði hér áðan, að slík löggjöf sem þessi verður aldrei samin svo, að ekki verði óhjákvæmilegt að gera á henni breyt. innan skamms. Það er ekki hægt að sjá svo allt fyrir. Hv. þm. sagði, að þessi löggjöf væri með þeim einkennilega hætti, að í frv. stæði það, sem venjulega er sett í reglugerð, en það, sem venjulega stæði í frv., ætti að standa í reglugerð. Ég hygg, að þessi ummæli hv.þm. byggist á fullkomnum misskilningi, þannig, að hann gangi út frá því, að í raun og veru sé hér um að ræða, að tryggingastofnun ríkisins annist um þessi mál samkv. frv. En það er fjarri réttu. Það er gert ráð fyrir því, að meginframkvæmdirnar í þessu efni, einkum hvað snertir sjúkratryggingar og atvinnuleysistryggingar, liggi hjá þeim félögum, sem mynduð verða á hverjum stað, sumpart með frjálsum samþykktum og sumpart með lagaboði. Meginframkvæmdirnar eiga að liggja hjá þessum félögum, sem eiga að hafa frjálsræði til þess að gera hjá sér samþykktir innan þeirra takmarka, sem ákveðið er í þessum l. Þess vegna er það eðlilegt, að ákvæði eins og um iðgjöld og annað slíkt eigi ekki að koma inn í þessi l. Þar tekur til frjálsræði sjúkrasamlaganna sjálfra. En það verður aðeins að vera tryggt, að lágmarksfríðindin séu þau, sem frv. ákveður, og að styrkur sá, sem ríkissjóður veitir, fari ekki upp fyrir það, sem hámarkið er sett í frv. Innan þessara tveggja takmarka eiga sjúkrasamlögin og atvinnuleysissjóðirnir að hafa rétt til að ákveða, hvernig hjálpinni skuli varið; hvað iðgjöldin skuli vera há og annað slíkt. Það er því alger misskilningur hjá hv.þm., að þetta sé nokkur missmíð á lagasetningunni; það stafar einungis af því, að gert er ráð fyrir, að meginframkvæmdirnar og ákvörðunarrétturinn liggi hjá félögunum sjálfum. Ég held, að þetta nægi nú frá minni hálfu um það almennt, sem hv. andmælendur fundu frv. og framgangi þess til foráttu. - En það eru nokkur atriði, sem hv. 1. þm. Skagf. nefndi, sem ég get ekki alveg gengið framhjá. Hann taldi það ágalla á frv., að ekki skyldu vera ákveðin laun starfsmannanna. Það var með ráðnum hug gert, því það er ekki fullséð, hvernig störfum verður háttað þarna, hvort þörf sé á að taka alla deildarstjórana eða hvort hægt sé að sameina þá. Reynslan verður nokkuð að sýna í þessu efni, hversu mikið starfslið þarna þarf að hafa. Það má náttúrlega segja, að ákveða mætti laun forstjórans, en þó sé ég ekki neitt aðkallandi í því efni. Það fer eftir því, hvernig ræðst til um mannval og annað slíkt, en í þessu tilfelli er nauðsynlegt að fá mann, sem hefir alveg sérstaka „kvalifikation“ til að bera, og það væri slæmt, ef þau launakjör, sem sett væru í frv., yrðu því til fyrirstöðu, að hægt væri að fá þann mann, sem sérstaklega þætti leggjandi upp úr að fá, a. m. k. í byrjun, meðan verið væri að koma þessu í fast form. Um endurskoðunina sagði hv. 1. þm. Skagf. það réttilega, að það væri sitt hvað að endurskoða ríkisstofnanir og reikninga ríkissjóðs. En það þarf ekki að rekast á ákvæði frv., því þar er gert ráð fyrir því, að reikningar hinna einstöku deilda verði endurskoðaðir á sama hátt og ríkisstofnanirnar, en framlög ríkissjóðs til trygginga og annað slíkt eigi að leggjast í heildarreikning, sem á að endurskoða ásamt landsreikningunum. Þá taldi hv.þm. það galla á frv., að ekki skuli allir, sem iðgjöld gjalda til trygginga njóta styrks. Ég tel þvert á móti, að þetta sé kostur. Ég tel ekki ástæðu til, að menn, sem hafa yfir 4500 kr. skattskyldar tekjur, séu sérstaklega styrktir. Hv. þm. mun svara, að þeir eigi þá ekki heldur að greiða iðgjöld til trygginganna, en því er ég ekki sammála. Þó að einhver hafi 4500 kr. tekjur í ár, er ekki víst, að hann hafi þær að ári. Enginn veit, hvaða tekjur hann kann að hafa í framtíðinni, og ég get ekki hugsað mér, að nokkur maður tryggi sig aðeins fyrir eitt ár. Iðgjöldin dreifast á mörg ár. Eitt ár fara menn ef til vill yfir hámarkið, annað árið eru þeir undir því. Með þessu er hægt að létta nokkuð undir með þeim, sem eru neðan við hámarkið. Þeir, sem eru betur megandi, hjálpa þannig þeim, sem verr eru settir, og sá, sem ekki er í mikilli áhættu nú, tryggir sig fyrir áhættu, sem síðar kann að koma. Sumir munu ef til vill segja, að ástæðulaust sé fyrir þá, sem hafa háar tekjur, að vera að tryggja sig, enda er ákveðið, að menn fái ekki ellistyrk, ef þeir hafa tekjur yfir hámarki. Getur þá vel verið, að sumir greiði í mörg ár ellistyrksiðgjöld án þess að njóta neinna fríðinda. Mér er kunnugt um, að í sumum löndum hefir þessu verið breytt í það horf, að allir ættu kost á fríðindunum. En síðan hefir víðast hvar verið horfið frá þessu. Tel ég þetta kost, en ekki galla á frv. Þá taldi hv.þm. vanta í frv. ákvæði um það, hvernig innheimta beri tillög til sjúkrasamlaganna. Ég býst við, að hér í Reykjavík og í öðrum kaupstöðum yrði þessu hagað svo, að höfð yrðu mánaðarleg iðgjöld. En í sveitum held ég, að það væri ekki heppilegt fyrirkomulag. Held ég því, að réttast væri að ákveða þetta með samþykkt í hvert sinn, en ekki með l. í eitt skipti fyrir öll. Þá andmælti hv.þm. ákvæðinu um jöfnunarsjóð og taldi það harðneskjulegt gagnvart vinnukaupendum. Satt er það, að ekki er gott að þurfa að leggja nýja skatta á einstaklinga eða fyrirtæki. En ef þessi l. eiga að verða að gagni, er nauðsyn á sameiginlegum varasjóði. Ef óvenjuleg veikindi steðja að á einhverjum stað, er gott að hafa slíkan varasjóð. Hv. þm. spurði, hver ætlunin væri um elli- og örorkutryggingar, hvort öll gamalmenni kæmu undir þær nú þegar, eða smám saman. Ég lít svo á, að þær hljóti að eiga við þá eina, sem ná aldrinum hér eftir. Hv. þm. spurði ennfremur að því, hvort skrá sú, sem sveitar- og bæjarstjórnir eiga að semja fyrir 1. febr. ár hvert, skuli samin fyrir rann tíma 1936, þar sem l. ganga ekki í gildi fyrr en 1. apríl. Þar er því til að svara, að ég álít, að örðugleikar verði á því að fá hana samda að þessu sinni. Enn spurði hv.þm., hve miklu elli- og örorkutryggingarnar muni nema að lokum. Þessu get ég ekki svarað með vissu. Eftir útreikningi, sem miðaður er við skatttekjur 1933, þá nemur fullur elli- og örorkulífeyrir í Reykjavík 750 kr. fyrir einhleypa og 1125 kr. fyrir hjón. Í öðrum kaupstöðum greiðist til hjóna 750 kr. og 500 kr. til einhleypinga, en í sveitum 450 kr. til hjóna og 300 kr. til einhleypinga, að ég ætla. Annars sest þetta allt í upphaflega frv. Tölur þessar byggjast á þeim grundvelli, að hlutfallið milli sveita og kaupstaða haldist óbreytt frá því sem nú er. Í Nd. kom það fram, að ekki sé heppilegt að miða við þennan grundvöll, þar sem hann geti breytzt á þeim 50 árum, sem eftir eru, þar til fullar tryggingar eru gengnar í gildi. því var ákveðið að bíða í 10-12 ár, þar til hinir tryggðu hafa öðlazt rétt til 121/2% af fullum lífeyri, og hefja ekki almennarlífeyrisgreiðslur fyrr en að þeim tíma liðnum. Þá taldi hv. 1. þm. Skagf. í alla staði fordæmanlegt ákvæðið um lífeyri í 62. gr. og notaði um það mörg stór orð. Ég tel ástæðu til að taka það til athugunar, hvort ekki sé hægt að breyta þessum ákvæðum á næsta þingi og setja ný ákvæði til framhalds þeim, sem gilt hafa um embættismenn. Þá drap hv.þm. á 79. gr. og kvaðst ekki sjá, eftir henni, annað en að ellilaun ættu að vera kr. 52.50 á mann. Þetta er misskilningur. Eftir upplýsingum, sem aflað hefir verið, mun tala gamalmenna á landinu nema ca. 7000. Nú á sjóðurinn að leggja fram á ári kr. 52.50 fyrir hvert gamalmenni, og nemur það sennilega um 350 þús. kr., sem lífeyrissjóður leggur þannig fram. Skilyrði fyrir þessu framlagi er það, að jafnmikið sé lagt fram af sveitar- og bæjarfélögum. verða þá til styrktar ca. 750 þús. kr. á ári. Nú hefir nokkuð verið rannsakaður efnahagur gamals fólks hér á landi, þó að sú rannsókn sé enn ófullnægjandi, en hún hefir leitt til þess, að n. gizkaði á, að einungis um 3500-4000 manns kæmu undir ákvæði þessarar gr., eða um helmingur allra gamalmenna. Ef nú 750 þús. kr. er úthlutað, en aðeins 3500 manns, sem þessi laun taka, þá koma rúmar 200 kr. á hvern að meðaltali. En það svarar til 50% af fullum lífeyri. Hvort þetta næst, fer eftir því, hvernig efnahag þessa fólks verður háttað, og svo hinu, hve mikið bæirnir leggja fram á móti. Þá var hv. 1.þm. Skagf. á móti efni 84. gr. í því efni er ég á andstæðri skoðun. Það er vitað, að mestur hluti af skipulagsskrám þeirra sjóða, sem nú eru til, er úreltur, af því að þær eru miðaðar við ástand, sem ekki er sambærilegt við það, sem nú er. Það segir sig t. d. sjálft, að það er þýðingarlítið að hafa í einstökum héruðum sjúkrasjóði, sem eru að píra út 50-100 kr., eftir að hinar almennu sjúkratryggingar eru komnar á og alþýðutryggingarnar taka við því hlutverki meðal annars, sem sjúkrasjóðum er nú ætlað. Hitt er rétt, að það er óeðlilegt að láta menn borga til sjúkra- og ellitrygginga án þess að þeir hljóti sjálfir neinn styrk. - Hve miklu sú upphæð nemur, sem í gr. er nefnd, þori ég ekki að segja. Ég held svo, að ekki hafi verið fleira, sem ég þarf að svara, og læt ég því þetta nægja.

Páll Hermannsson Ég ætla ekki að taka þátt í almennum umr. um málið. En mér finnst eðlilegt, að þær fari fram við þessa umr., fyrst þær fóru ekki fram við 1. umr., en ég vil ekki tefja tímann. Ég kvaddi mér hljóðs út af einu atriði í 72. gr. frv. Ég ætla það hafi verið hv. 10. landsk., sem benti á, að hámarksákvæðið, sem þar er 75000 kr., eigi við tillag til atvinnuleysissjóða ófaglærðra manna, sem sé, að þeir atvinnuleysissjóðir, sem talað er um á eftir, heyri ekki undir þetta. Ég get tekið undir með hv.þm., að þetta muni vera rétt skilið. Það lítur út fyrir, að þessar 75000 kr. hámarkstryggingar eigi við atvinnuleysissjóði sjómanna og ófaglærðra verkamanna, en ekki atvinnuleysissjóði hjá faglærðum mönnum. Nú hafa menn tekið eftir því, að alstaðar er gengið út frá að setja hámark fyrir greiðslu úr ríkissjóði; svo er um sjúkratryggingarnar og ellitryggingarnar, og þetta var líka meining stjórnarflokkanna um allar alþýðutryggingarnar. Ég geri ráð fyrir, að upphæðin hafi hér lent óviljandi á skakkan stað. Ég vil láta þess getið, að ég er óánægður með, að þetta sé látið standa eins og það er, nema fram komi yfirlýsing frá hæstv. ráðh., sem gengur í þá átt, sem ég hefi lýst viðvíkjandi skilningi á þessu atriði. - Það var ekki annað, sem ég vildi benda á.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifleg brtt. frá hv.þm. Vestm. og þarf hún tvennskonar afbrigði, þar sem hún bæði er skrifl. og fram komin nú á fundinum.

Jakob Möller [óyfirl.]: Það hefir nú þegar verið sent fram á, að flutningur þessa máls væri óvenjulegur og óviðkunnanlegur. En ég verð að taka dýpra í árinni, því að ég verð hreint og beint að telja hann alveg ósamrýmanlegan stjórnarskránni. Ég veit nú að vísu, á ekki líður yfir stjórnarsinna, þótt ymprað sé á þessu, því að í þeim herbúðum reiknast það ekki til neinna dauðasynda, þótt þingið verði nærgöngult við stjórnarskrá landsins, ef það er í þágu stj. og flokka hennar. En mér þykir þó rétt að taka þetta skýrt fram og láta því ekki ómótmælt, að grundvallarlög landsins séu brotin svo augljóslega sem hér er stefnt að. Í 35. gr.stjskr. er svo ákveðið, að engan skatt megi leggja á, breyta né af taka, nema með lögum. En í 39. gr. er hinsvegar skýrt ákveðið um það, hversu með lagafrv. skuli fara, svo að þau geti orðið að lögum. Þau skal ræða þrisvar í hvorri deild, og að lokum í Sþ., ef ekki næst samkomulag. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ásamt brtt. í rauninni þrjú lagafrv. Eitt er um breyt. á tekju- og eignarskatti, annað um breyt. á verðtolli, og hið þriðja um breyt. á benzínskattinum. Um tvö hin fyrstu er ekkert að segja að því leyti, að þau hafa farið lögskipaða boðleið gegnum báðar deildir. En þriðja frv., um benzínskattinn, á að sæta þeirri meðferð, að vera rætt aðeins einu sinni í hvorri deild, sem samkv. stjskr. er alveg ólögmætt. Það liggja líka fyrir forsetaúrskurðir um, að lögum verði ekki breytt með fjárlagaákvæðum, vegna þess að þá sæti lagabreytingar allt annari meðferð en stjskr. ákveður. Forsetar hafa margsinnis lýst yfir því, bæði í tíð hæstv. núv. forseta þessarar deildar og áður, að ástæðan til þess, að þeir vísuðu frá slíkum till., væri sú, að á þennan hátt fái lagabreytingar ekki þá löglegu meðferð, að ganga gegnum þrjár umr. í hvorri deild. Nú er frv. að vísu oft breytt á þann hátt, að brtt. komast inn í þau. En þar verður þess fyrst og fremst að gæta, hvort breytingin er viðvíkjandi einhverju ákveðnu málsatriði eða málinu alveg óviðkomandi. Hér er hvað benzínskattinn snertir ekki um neina brtt. að ræða, sem komi efni hins upphaflega frv. við, heldur alveg nýja lagasetningu. Því er hér stofnað til alveg óleyfilegrar meðferðar á málinu og ólöglegrar afgreiðslu þess. Hér eru brotin tvö ákvæði stjskr., bæði ákvæðið um almenna meðferð á löggjafarmálum og hið sérstaka ákvæði um það, hvernig megi leggja á skatta. Ég hefði vænzt þess, að forseti hefði þegar vísað till. þessari frá af sjálfsdáðum. Ég er þó ekki að áfellast hann fyrir það, að hafa ekki þegar gert þetta, en ég vænti þess fastlega, að hann kveði upp úrskurð þess efnis, eftir að á þetta hefir verið bent. Til áréttingar vil ég benda á þann þingsið, að afgreiða hverja lagasetningu, sem talið er liggja mjög á, með þeim hætti, að afgreiða hana á skyndifundum með afbrigðum frá þingsköpum. En ef það vari ekki talin skylda samkv. stjskr., að málin gangi gegnum þrjár umr. í hvorri deild, þyrfti engra afbrigða við, því að þá gæti stj., eins og nú er stefnt að, borið fram brtt. við eitthvert alveg óskylt lagafrv. um það, sem hún vill fá fram, við síðustu umr. í síðari deild, fella þannig niður hverja einstaka grein þess frv. og setja inn nýja grein um allt annað efni, breyta síðan fyrirsögn frv. og senda síðan til hinnar deildarinnar til einnar umr. En þetta er bara ekki gert, heldur fengin skyndiafgreiðsla með afbrigðum frá þingsköpum, af því að hin aðferðin er talin óheimil, eins og hún líka er. Afgreiðsla sú sem hér er áformuð, er því ólögleg og ógild, þótt hún næði fram að ganga. Ég tel slíkt ósæmilegt og vanti þess því, að hæstv. forseti úrskurði þessa till. frá atkvgr., til þess að firra þingið því hneyksli. Ég hefi ekki miklu við það að bæta, sem sagt hefir verið um sjálft málið. En þó er alveg sérstök ástæða fyrir mig að tala um benzín- eða bifreiðaskattinn, því ég hefi verið á móti honum frá upphafi og átt því láni að fagna fram á síðustu tíma, að eiga öfluga liðsmenn hér á þingi, sem af miklum áhuga hafa beitt áhrifum sínum til að hindra þennan skatt. Þessir bandamenn hafa, þangað til nú, verið þm. Alþfl. Mér fellur því illa að sjá þá nú hlaupa undan merkjum og ganga í óvinahópinn. Það hafa ávallt verið rök okkar, að þetta væri ranglátasti og tilfinnanlegasti neyzluskattur, sem til er í þessu strjálbyggða landi. Við höfum talið það ranglátt og skaðlegt, að hömlur væru lagðar á það með löggjöf, að menn geti aflað sér bjargar og komið frá sér afurðum. Og við höfum líka bent á, að það er fullkominn misskilningur, að benzínskatturinn sé ekki ranglátari og hættulegri hér en erlendis. Hv. 11. landsk. hefir enn sýnt fram á þetta nú, og hefi ég þar litlu við að bæta. Þetta land er svo miklu strjálbyggðara en öll önnur nálæg lönd, að þar er ekki hægt að gera neinn samanburð. Er óhætt að segja, að hér séu allar vegalengdir tífaldar vegna strjálbýlis. Auk þess eru í öllum þessum löndum annarskonar samgöngur, járnbrautir, sem hið opinbera annaðhvort rekur eða telur sér skylt að styrkja. Þessar samgöngur vill hið opinbera eðlilega vernda gegn samkeppni frá bifreiðum. Flutningsgjöld í þessum löndum eru ákveðin af þeim, sem ráða yfir járnbrautunum. Bifreiðaflutningar eru ódýrari, en nægja ekki einir. Því er talið nauðsynlegt að halda járnbrautunum og leggja hömlur á samkeppni bifreiðanna. Benzínskatturinn hefir því engin áhrif á flutningsgjöld járnbrautanna, því að benzínverðið er ákveðið af öðrum aðilja en þau. Bifreiðarnar verða að hætta, ef þær þola ekki samkeppnina við járnbrautirnar. En hér kemur hver eyrir í benzínskatt fram í hækkuðum flutningagjöldum, sem leggst á framleiðendur og ferðamenn. Því er ekki hægt að gera neinn samanburð við Ítalíu eða önnur lönd að þessu leyti. Hér verkar skatturinn sem bein íþynging fyrir alla flutninga og framleiðslu. Og sú íþynging verður ekki aðeins eyrir fyrir eyri, heldur eins og hv.þm. G.-K. hafði eftir hv. 2. þm. Reykv., tveir aurar fyrir eyri. Það má leiða töluverð rök að því, að þetta hefir verið svo. Því hvernig sem á því stendur, þá er verð á benzíni hér allt að því helmingi hærra en í nágrannalöndunum. Vitanlega er það ekki af því, að benzínið sé hér í sjálfu sér dýrara, en það verður svona miklu dýrara í meðförunum. Þar af leiðir, að það, sem á benzínið er lagt, eykur verðið líka að sama skapi. Mér er sagt, að þessi mikla viðbót við innkaupsverðið standi í sambandi við þá áhættu, sem fylgir verzlun með þessa vöru, og er auðséð, að sú áhætta hlýtur að aukast við þennan nýja toll og verðhækkunin að verða tvöföld miðað við tollinn. Ef þarf að tvöfalda verð á benzíni af þeim ástæðum, sem ég hefi nú drepið á, er auðsætt, að tollurinn kemur einnig tvöfaldur fram í söluverðinn. Af þessu geta menn séð, að ummæli hv. 2. þm. Reykv. á þingi 1930 um, að 200000 kr. benzíntollur í ríkissjóðinn þýddi 400000 kr. úr vasa almennings í landinu, sem nota þessa vöru. Þetta er það raunverulega og sanna í málinu, og þó það þyki alls ekki sjálfsagt, að það, sem þessi hv.þm. hefir sagt í þessu og öðrum tilfellum, sé allt sem áreiðanlegast, þá má þó geta þess, að vegna stöðu sinnar hefir hann aðstöðu til að vita hið sanna í þessu efni. Það er þessi skattur, sem ég hefi jafnan barizt gegn hér á þingi, og Alþfl.þm. hafa allt að þessu barizt gegn honum líka. Því veit ég, að þeir hljóta að skilja það, hve sárt mér er að sjá á bak þessum samherjum mínum í þessu máli, sjá þá leggja á flótta og bregðast svo mjög því trausti, sem þeir hafa notið vegna baráttu sinnar í þessu máli. Því það er alveg víst, að sá mikli vöxtur í þingmannaliði Alþfl. nú á síðustu tímum stafar m. a. af því, hve þeir hafa hér barizt einbeittir gegn þessum skatti, fyrir hagsmunum almennings, og að þess hefir verið vænzt, að þeir heldu þeirri baráttu áfram. Nú hefir reynslan sýnt, að þetta traust hefir verið oftraust, þar sem þeir hafa nú svikizt svo geipilega frá sinni stefnu í málinu, sem brtt. um benzínskattinn hér vitni um, eins og þeir yfirleitt hafa svikið stefnu sína í tollamálum. Hæstv. atvmrh. sagði eftirtektarverð orð í svari sínu til hv.þm. G.-K. Þó hv.þm. G.-K. hafi að vísu svarað þeim, þá vil ég leyfa mér að vekja á ný athygli hv.þm. á þessum orðum hæstv. ráðh. Hann sagði, að það hefði verið allt öðru máli að gegna með aðstöðu Alþfl. til benzínskattsins 1930 heldur en nú. Þá hefðu verið nóg önnur ráð fyrir hendi til að afla fjár handa ríkissjóði, þá hefði legið fyrir frv. Alþfl. um hækkun á tekju- og eignarskatti, en þingið hefði ekki viljað samþ. það Þess vegna hefði Alþfl. algerlega beitt sér gegn benzíntollnum, eins og öðrum tollum yfirleitt. Það er nú að vísu svo þegar athuguð er farin braut Alþfl. í tollamálum, þá er hún nú nokkuð hlykkjótt. Það er sannast sagna, að í þeim efnum hefir flokkurinn aðallega hagað sér eftir því, hvernig vindur blés í hvert skipti. Eitt árið hefir hann verið með, en annað árið móti tollinum, allt eftir því, hvaða afstöðu flokkurinn hefir haft til stj. En hæstv. ráðh. sagði meira en þetta. Hann sagði, að raunverulega hefði nú Alþfl. ekki viljað fallast á tollinn að þessu sinni heldur, en hefði bent á aðra leið til tekjuöflunar, sem sé þá, að ríkið tæki alla innflutningsverzlunina í sínar hendur. Ég fæ nú ekki betur séð af þessu en að nákvæmlega eins sé ástatt nú og 1930. Framsfl. vildi ekki þá samþ. frv. Alþfl. um hækkun tekju- og eignarskattsins, en nákvæmlega eins er ástatt nú. Alþfl. hefir að vísu bent á aðra leið en 1930, þegar hann neitaði að samþ. benzínskattinn, en það skiptir engu máli. Og hvers vegna neitar þá Alþfl. ekki nú eins og þá, að fallast á þessa gersamlega óforsvaranlegu tekjuöflunarleið? Alþfl. hefir nákvæmlega sömu afstöðu til málsins og 1930. Flokkurinn er í bandalagi við sama flokkinn og þá. Hvers vegna hefir Alþfl. ekki sömu aðferð og þá? Hitt er svo allt annað mál, að það er náttúrlega enginn munur á leiðum til tekjuöflunar, að leggja toll á nauðsynjavörur eða hinu, að láta ríkið taka alla verzlun með innfluttar vörur og taka gróða af þeirri verzlun, því það eru fengin óyggjandi rök fyrir því, að vörur þær, sem ríkið fer að verzla með, hækka í verði sem hagnaðinum nemur a. m. k., og vafalaust meira. Þetta er ekki lengur teoretisk staðhæfing, heldur reynsluvísindi, að allar vörur verði dýrari í ríkisverzlun en þær voru áður. Nú hefir Alþfl. haldið því fram, að hann gæti yfirleitt ekki fallizt á tollaleiðina og teldi ríkisverzlun réttari leið, en þá bar honum skylda til að halda þeirri leið til streitu eins og kröfunum um hækkun tekju- og eignarskattsins 1930. Það má líka líta á þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh. frá öðru sjónarmiði. Hann sagði, að 1930 hefðu verið nógar leiðir til að afla tekna til allra mögulegra hluta, sent Alþfl. þá vildi framkvæma, en nú væri þetta gerbreytt, nú væru allar leiðir lokaðar, nú hefir verið, að sögn hæstv. ráðh., svo hlaðið sköttum og tollum á alla gjaldendur, bæði einstaklinga og fyrirtæki, að stj. hefir ekki lengur séð neina smugu til þess að komast í vasa borgaranna og ná þaðan síðustu aurunum, aðra en þá, sem Alþfl. sér, að koma á allsherjar ríkiseinkasölu, eða þá að leggja nýjan toll á brýnustu lífsþarfir og neyzluvörur almennings, og ekki aðeins vörurnar sjálfar, heldur á möguleikana á því að nálgast þær, flytja þær að sér. Hæstv. ríkisstj. veit, að það er visst „minimum“ af vörum, sem fólk kemst af með að afla sér, og hún lætur sér ekki nægja að leggja aðeins skatt á þetta „minimum“ af vörunni sjálfri, heldur skattleggur hún líka þá framkvæmd að draga þessar vörur að sér. Það verður ekki annað sagt en að stj. og flokkar þeir, er hana styðja, hafi sýnt fyllstu viðleitni í því að afla ríkissjóði tekna, því eins og kunnugt er; þá hefir hún nú með varlegustu áætlun á tekjunum ráð á hátt á 16. millj. kr., og með þeirri viðbót, sem benzínskatturinn gefur, hefir stj. a. m. k. fullar 16 millj. kr., og sennilega á 17. millj. kr. Þetta eru, eins og margsinnis hefir verið tekið fram, miklu hærri tekjur heldur en nokkru sinni áður hafa verið áætlaðar til ríkisþarfa, og líklega upp undir það, sem mest hefir aflazt, og þetta er í því árferði, þegar öll atvinnufyrirtæki í landinu eru að meira eða minna leyti stöðvuð, og ekki annað sjáanlegt en að margir séu í þann veginn að flýja frá sínum atvinnurekstri, bæði til sjávar og sveita, og allar framkvæmdir mega heita liggja í dái. Það eru allir sammála um þetta, að ekki horfi vænlega fyrir atvinnuvegunum. En verða horfurnar vænlegri fyrir það, að svo harkalega er að því gengið að reyta síðustu aura borgaranna í ríkissjóðinn? Jú, stj. og hennar stuðningsflokkar segja, að eitthvað verði að gera til þess að draga úr atvinnuleysinu, það verði að stöðva straum fólksins í hóp atvinnuleysingjanna, og það á að gera þetta með því móti að reka smiðshöggið á það, að allur atvinnurekstur stöðvist. En það er ákaflega einkennileg hugsun að halda, að þetta sé sú eina lífsbjörg fyrir fólkið, halda, að nýir og nýir skattar á atvinnuvegina, sem neyða þá til að hætta, sé rétta leiðin til þess að afla fjár handa þeim, sem þá verða atvinnulausir. Það er bersýnilegt, að þetta er hið mesta Lokaráð. - Og þó stjórnarflokkarnir haldi, að þeir geti fleytt sér á því að telja þjóðinni trú um, að með þessu séu þeir að bjarga henni, þá missýnist þeim, því fólk er yfirleitt ekki svo skyni skroppið, að það geri sér ekki fullkomlega ljósar þær afleiðingar, sem hljóta að verða af slíkri fjármálastefnu. Þegar frv. um bráðabirgðatekjuöflun ríkissjóðs var fyrst lagt fram, voru talsmenn stj. og stjórnarflokkanna mjög málreifir og gerðu mönnum miklar gyllingar. Þeir sögðu, að þó nærri væri gengið með álögur í þessu frv., þá væri þó eitt víst, að með því væri ekki verið að íþyngja framleiðendum. Yfirleitt væri ekki seilzt til annara en þeirra, sem annaðhvort hefðu fyllilega efni á að borga, eða þá þeirra, er ekki horfðu í skildinginn til þess að kaupa fyrir hann meira eða minna óþarfar vörur, því allar vörur, sem telja mætti til nauðsynja, væru undanþegnar. Vafalaust hafa margir menn verið svo barnalegir að trúa því, að þetta væri sagt í fullri einlægni. Margir hafa vafalaust þótzt vissir um það, að þessir málsvarar lítilmagnans, þessir bjargvættir fátæklinganna mundu ekki viljandi koma með þær álögur, sem íþyngja fátæklingunum eða lömuðu framleiðsluna fram yfir það, sem orðið er, eða gerðu dýrara að lifa í landinu en áður var. En þeir, sem lifðu í þessari sælu trú og trúnaðartrausti til núv. valdhafa, að þeir mundu ekkert vilja gera, sem lamað gæti framleiðsluna, þeir hljóta nú að vakna við vondan draum, þegar fram kemur þessi nýja till. um að tvöfalda benzínskattinn. Og það hlýtur að fara að vakna efi hjá þeim um það, að stjórnarflokkarnir hefðu tekið sér það svo nærri sem þeir létu, þó nýr skattur yrði lagður á framleiðsluna, jafnvel svo þungur, að hún lamaðist. Það var svo sem reynt að sýna fram á það, að því fari fjarri, að hið svokallaða viðskiptagjald legðist á framleiðsluna. Því heldur enginn maður fram lengur, því að öllum er ljóst, að allar þær vörur, sem undir þann toll falla, eru að meira eða minna leyti notaðar til framleiðslunnar í sambandi við hana. Og svo er bitið höfuðið af skömminni, eftir að flett hefir verið ofan af blekkingunum, með því að bæta við þessari tvöföldun benzínskattsins, sem öllum er ljóst, að er tilfinnanlegur skattur á framleiðendur baði til sjávar og sveita. Við þetta er þó a. m. k. eitt unnið. Hv. stjórnarflokkar hafa sjálfir svipt af sér grímunni. Þeir reyna nú ekki lengur að dyljast. Þeir hafa nú orðið að meðganga það opinberlega, að þeir hugsi nú um það eitt að afla fjár, og að þeim sé alveg sama, á hvern hátt þeir gera það.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl.]: Ég skal reyna að ljúka máli mínu á tímanum fyrir kl. 7.

Það geta verið fleiri, sem vilja tala

. Frsm. minni hl. vildi meina, að ég hafi aðallega deilt á hv. 10. landsk. En það var reyndar ekki ádeila, heldur nokkrar aths. við frv., sem hann gerði. Að öðru leyti virtist mér hv. 1. þm. Skagf. ekki skilja, hvað ég átti við. Ég átti við Pétur og Pál, alla, sem háðir eru sjúkdómum, greiða til sjúkrahúsa, lyfja og lækna, en eiga að fá þetta ókeypis hér eftir fyrir greiðsluna. Ég átti ekki við, þó að ríkið leggi nokkuð fram, því að þátttaka þess í að styrkja bæjarfélög og einstaklinga er í samræmi við það, sem gildir með flestum þjóðum. Ég vona, að hv.þm. skilji þetta. Í ellistyrktarsjóð verðum við nú að greiða gjald, sem hefir hækkað fyrir skömmu. Meiri hluti landsmanna nýtur ekki styrks úr honum, en við, sem ekki þurfum á honum að halda, greiðum fyrir hina. Og þetta er svo lítil upphæð, að það getur ekki heitið trygging, og hefir líka verið kallað jólaglaðning, nemur til einstaklinga oft 75 eða 100 kr., en er almennt um 35-40 kr. Þetta er aðeins jólaglaðning, sem reyndar mörgum kemur vel. En með hinu nýja skipulagi ætlumst við til, að myndaðir séu tryggingarsjóðir, sem geti orðið lífeyrir fyrir þessa menn, og ég efast ekki um, að þessi breyt. verði til að hækka framlagið; í framtíðinni verður þessi kafli um tryggingarnar til að hækka stórlega þennan lífeyri. Þá spurði hv.þm., hverjir ættu að standa undir þessum byrðum. Þær koma auðvitað niður á hverjum einstaklingi. En ég sé ekki, að hér sé um neinar nýjar byrðar að ræða, heldur aðeins um tilfærslu greiðslunnar. Viðvíkjandi því, að atvinnureksturinn standi undir byrðum þessum, þá hefi ég skýrt það, að hann ofhleðst ekki af þeim. Menn hafa hingað til orðið að standa straum af sinni greiðslu í sjúkra- og fátækrasjóði, meðan menn hafa nokkuð haft. Svo að þetta er ekki annað en hártogun. Hv. þm. sagði, að horfði til uggs og ótta, þegar allir sjóðir eru étnir upp. En það er ekki meiningin, að hinir opinberu sjóðir verði étnir upp, heldur eru myndaðir varasjóðir. Ég veit ekki, hvaða aðra sjóði hann á við. Það er óskylt mál, ef hann á við skattabyrðarnar, sem þingið er með nú. En það er enginn vafi, að þessar tryggingar safnast í sjóði, sem verða síðar notaðir að nokkru leyti til að standa undir framleiðslu landsmanna. Sjóðirnir aukast og þar safnast fé, sem hægt verður að setja í rekstur eða fasteignir, sem þjóðin hefir gagn af. Ég sé svo ekki ástæðu til að elta meira ólar við hv.þm. Þá vil ég víkja fáum orðum að hv. 10. landsk. við erum ekki alveg sammála, sízt um kaflann um atvinnuleysistryggingarnar. Hann sagðist viss um, að hlutdrægni gæti orðið í veitingum styrksins. En ég er þar á annari skoðun. Ég óttast ekki, að félagsmenn njóti þar ekki fulls réttar. Eins og ég drap á áðan, er það annarsstaðar svo, að þetta er falið verklýðsfélögunum án íhlutunar hins opinbera. Enda er þetta eðlilegt, því að það hefir verið svo í öðrum löndum, að félögin sjálf hafa myndað sjóðina, en hafa síðan notið styrks frá því opinbera. Þá talaði hv.þm. um mismunandi kaupgjald. Hann túlkaði það svo, að menn, sem kæmu utan af landi, gætu ekki notið styrksins hér, og ef þeir fengju ekki vinnu, yrðu þeir að lifa á hráætinu, eins og kallað er. Tölurnar, sem hann nefndi í þessu sambandi, eru ekki annað en tilfærsla hjá bæjunum. Kaupgjaldið er kr. 1.36. Ef maður á kost á vinnu annarsstaðar, þá verður hann að velja, hvernig farið er með þetta kaupgjald, eða lúta því, sem hér gildir. Ég ætla ekki að lengja mikið umr. með því að fara út í mismun á kaupgjaldi í sveitum og bæjum. En ég vil benda á, að það er ekki að ástæðulausu, þó að þeir, sem hafa fyrir nokkrum að sjá, séu tregir að leita til manna í sveitum, sem geta ekki borgað sæmilega, því að menn geta ekki framfleytt fjölskyldu fyrir það kaupgjald, sem er í sveitunum. En það þykist ég vita, að það er ekkert jafnmikil kvöl en heita að vera að vinna og vita heimili sitt svelta á meðan. Ég fer svo ekki ýtarlegar út í þetta. Þá minntist hv.þm. á, að atvinnurekendum væri ekki gert að skyldu að tryggja sig. Í 8. gr. frv. er þetta ótvírætt um sjómenn. Ég hefi ekki leitað svo í frv., að ég viti, hvort sama gildir um menn, sem vinna í landi, t. d. við iðnað, eða menn, sem eiga fyrirtæki, en vinna með verkamönnum. En verði þeir skoðaðir sem verkamenn, þá verða þeir skyldir til að tryggja sig. Nú sé ég ekki ástæðu til að fara lengra út í þær aths., sem hér hafa verið gerðar. Það er ekki svo, að stj. sé hætt við falli, þó að frv. komist ekki fram. Hinsvegar er betra að fá þessa löggjöf nú heldur en að draga hana til næsta þings eða lengur. Menn vita ekki, hvernig þá yrði gengið frá henni. Það er alltaf hægara að koma fram með endurbætur. Og ég vil miklu heldur vera með í því að lagfæra þessa löggjöf síðar heldur en láta málið stranda nú á þinginu. En hver breyt., sem á því yrði gerð hér, verður sennilega til þess, að málið dagar uppi. En þetta er allt of mikið stórmál til þess að bíða hér. (PM): Þetta er fallegt fyrirkomulag!). Já, en hv.þm. ætti að vita að þingið er orðið nógu langt og að margir vilja fara að ljúka því.

En öll stærstu málin hefðu ekki þurft að koma í sömu vikunni

.

Sigfús Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. G.-K. og hv. 7. landsk. hafa nokkuð vikið að því, að þessari brtt. skuli hafa verið hnýtt aftan við frv. á síðustu stund, og töldu það dæmalaust. Hæstv. fjmrh. hefir nú sent fram á að þetta er ekki einsdæmi, heldur hafi það oft verið praktiserað hér á þingi, og það í talsvert mikilvægum málum. Hv. 7. landsk. sagðist vera á móti þessu frv., og hann sagði, sem ég býst við, að hafi verið mismæli hjá honum, að benzínkostnaðurinn mundi vaxa um helming. Þetta getur ekki staðizt; hækkunin getur orðið 10-12% í mesta lagi. Hv. þm. Vestm. vildi láta benzínskattinn koma til góða þar, sem hann væri greiddur. Ef ætti að búta hann þannig niður, þá mundi hann verða að minna gagni en ella. Ef t. d. Skagafjörður fengi ekki meira til vega en þennan viðauka, 4 aura á lítra, þá yrðu menn þar ekki ánægðir með viðhald og nýbyggingar á vegum. Það er sýnilegt, að ef á að vera hægt að halda við og bæta við vegi í jafnvíðlendu og strjálbyggðu landi og hér, þá verðum við að hafa yfir miklu fé að ráða, miklu meiru en við getum staðið undir, ef ekki verður létt undir með þessum benzínskatti, því að það eru einmitt bílarnir, sem skemma vegina mest, og þess vegna er kostnaður við vegina miklu dýrari en ella. En eftir því sem vegirnir verða betri, verður benzínkostnaður bílanna minni, svo að ég hygg, að sá kostnaður muni ekki, þegar frá líður, stórum vaxa þrátt fyrir þessa hækkun á skattinum. Skýrslan frá vegamálastjóra sýnir, að benzínskatturinn t. d. í Ítalíu er 50 aurar. Hvers vegna er hann svo hár? Vegna þess að það er lagt kapp á að bæta bar vegina sem mest, og ég efast um, að rekstrarkostnaður bílanna hafi vaxið að sama skapi og hann sé ef til vill ekkert meiri en áður en vegirnir bötnuðu og þegar benzínskatturinn var lítill eða enginn. Býst ég við, að svo muni fara einnig hér. Ég sé, að hv.þm. G.-K. er kominn í d. Hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykv. hafa nú reyndar svarað honum, en það var þó eitt, sem ég skildi ekki vel, en það var samanburðurinn á benzínskattinum nú eða eins og hann átti að vera samkv. þessu svonefnda „litla og ljóta“ frv., og hvað hann væri margfalt meiri nú. Hann gerði ráð fyrir, að hann væri 20-25-falt hærri nú en þá. En þegar farið er að bera þetta saman, þá verður að taka tillit til þess, hvað margir bílar voru þá og eru nú og hve mikil benzíneyðsla, því að það er það, sem kemur málinu við Þó að t. d. heildarupphæð benzíntollsins tífaldist, þá er skatturinn ekkert hærri, ef benzínsalan hefir tífaldast. Þetta vildi ég benda á, því að allt veldur á því, hvernig hlutfallið er að þessu leyti. Hv. þm. Vestm. er ekki viðstaddur, og þykir mér það slæmt, því að ég vildi svara þeirri spurningu, sem hann lagði fyrir mig, hvort ég teldi mig dómbærari en lækna um hollustu ávaxta og grænmetis. Það er síður en svo, að ég telji mig dómbærari en lækna í þeim sérstöku læknavísindum. En ég vil þó segja það, að þessi fæða er ekki eins nauðsynleg og margir halda, og það byggi ég á reynslunni. Til sveita er mjög lítils neytt af þessari vöru, og ég held, að fólkið í sveitum sé þar engu síður heilsuhraust. Það er reynsla, sem ég byggi eins mikið á og því, sem læknisfróðir menn segja um þetta. Þá er það um þessi vítamín. Það má vera, að það sé fávizku minni að kenna, en mér er kunnugt, að þessar vitamínkenningar eru hálfgert „humbug“ að miklu leyti. Ég get ekkert fullyrt um það, en ég býst við, að reynslan leiði það í ljós. Þá spurði hv.þm. mig um það, hvort ég teldi ekki rétt, að benzínskatturinn tilfelli þeim stöðum, þar sem hann væri greiddur. Ég fyrir mitt leyti get ekki fallizt á það og mun því ekki greiða því atkv. Ég get ekki fallizt á, að hver fari þar að toga í sinn skækil hvað þetta snertir. Ég býst við, að þá sæist lítið eftir af því gagni, sem af þessu átti að hafa. Ef t. d. Ísafjörður, Akureyri og öll kauptún vildu fá sinn hluta af skattinum, þá efast ég um, að mikil stórvirki sæust. Það er heppilegra að láta þetta fé fara til færri staða, og þá sérstaklega þeirra, þar sem þörfin er mest, en hinsvegar sé hægt að veita af öðrum tekjum ríkissjós fé til þess að halda við vegum úti um land, því að ef þessi benzínskattur ætti á falla niður, þá er ég hræddur um, að lítið yrði um viðhald á vegum úti um land.

Þið eruð ekki á þeirri leið að fella benzínskattinn niður

. Eftir því sem vegirnir vaxa, þá er meira viðhald, og sá kostnaður vex ár frá ári. Ég hugsa, að t. d. vegamálastjóri haldi því fram, að viðhaldskostnaðurinn fari hraðvaxandi og meiri þörf sé á fé til viðhalds nú en nokkru sinni áður. Hv. þm. Vestm. álítur ávexti nauðsynjavöru, en ég tel þá mest lúxusvöru og get því ekki lagt til að ívilna henni meira en öðrum vörum. Þess vegna er ég andvígur þessari brtt. hans.

Emil Jónsson Ég get að því leyti tekið undir með hv. 6. þm. Reykv., að af því nú er orðið svo áliðið nætur, þá sé sjálfsagt að reyna að vera sem fáorðastur. Þetta er líka nálega það eina, sem ég er honum sammála um. Hann talaði mikið um þann ofsahraða, sem væri á þessu máli í gegnum þingið, og að sósíalistar vildu keyra það fram með miklu offorsi. Svona voru rök hv.þm. - Ég get nú upplýst það, að á þingi 1934 var lagt fram frv. um þetta efni, að vísu í dálítið annari mynd. Það frv. var afgreitt hér í Nd., en tími vannst eigi til afgreiðslu þess í Ed. Málið var þá mikið rætt í Nd., og komu fram brtt. við frv. í þá átt að beina því í það horf, sem það nú er í. Þá sagði hv. 6. þm. Reykv., að þetta mál hefði ekki fengið þann undirbúning, sem því hæfði, og ég hefði enga þekkingu á þessu máli.

Þetta eru ósannindi

. Það lá í orðum hv.þm. Hann sagði, að það hefð ekki verið leitað til þeirra manna um undirbúning málsins, sem hefðu þekkingu og kunnáttu í þessum efnum og sett hefðu sig inn í þau.

Þetta eru hrein ósannindi

. Ummæli hv.þm. gátu ekki skilizt öðruvísi. Annars er hv.þm. svo espur, að ég hygg, að hv.þm. Vestm. þurfi að taka hann til uppfræðslu og tyftunar. - það er ekki satt, að ég haft talið mig aðalhöfund þessa frv., eins og hv.þm. Vestm. sagði, það er samið af öðrum mönnum, sem eru mér færari í þessum málum, en ég hefi aðeins átt lítinn hlut að því og unnið með öðrum að undirbúningi þess. - Þá sagði hv. 6. þm. Reykv., að sósíalistar hefðu unnið með svigurmælum að því að hespa þetta mál gegnum þingið. Þetta er auðvitað tilhæfulaust. En hverjir eru það, sem hafa verið með svigurmæli í þessum umr.? Engir aðrir en hv.þm. Vestm. og 6. þm. Reykv.

Þetta er ósatt

. Ég skal sanna það á hv.þm., með því að hafa upp eftir honum það, sem hann sagði í ræðu sinni. Hann sagði, metal annars, að sókn þessa máls væri mest byggt á rógi og öfund til þeirra, sem hefðu gert sér aðatvinnu að taka á móti erlendum ferðamönnum. Frv. væri borið fram af miður hreinum hvötum og undirbúið af mönnum, sem væru ókunnugir öllu, sem þessu máli tilheyrir. Þá sagði hann líka, að þetta væri heimskuleg og illgjörn lagasetning, sem hefði af þjóðinni stórfé. Og ennfremur að aðstandendur þessa frv. væru að troða sér og sínum að embættum, en að enginn áhugi væri meðal þjótarinnar fyrir slíkri skaðræðislöggjöf. Þessi svigurmæli og aðdróttanir endurtók hv.þm. Vestm. í ræðu sinni og klykkti út með því, að hann hefti ekkert sagt annað en það, sem hann vissi um. Svo kemur hv. 6. þm. Reykv. á eftir þm. Vestm. og segir að við Alþýðuflokksmenn séum með svigurmæli í garð annara út af þessu máli. Ég hygg, að sá hv.þm. hefði heldur átt að skjóta þeim ásökunum í aðra átt og snúa þeim til annara en okkar, að minnsta kosti ef hann vill vera óhlutdrægur. Að því, er snertir kostnaðinn af rekstri ferðamannaskrifstofunnar, sem hv. 6. þm. Reykv. var að tala um, að ætti að taka með refsiskatti á saklausan almenning í landinu, þá er þar nú ekki um annað að ræða en það, að ætlazt er til, að nokkur hluti kostnaðarins verði greiddur af þeim bílaeigendum í landinu, sent njóta tekna af ferðamannastraumnum. Þetta gjald á að greiðast af ferðalögum á landi, þannig að 5% falli á farseðla með áætlunarferðum. Það er í raun og veru ómögulegt annað, en að taka að einhverju leyti skatt í þágu skrifstofunnar af þeim aðilum, sem njóta hagnaðar af ferðalögum útlendinga. Það kom til álita, að taka einnig gjald af hótelum í því skyni, en það var þó ekki gert í þetta sinn. Annars hefir mér verið sérstök ánægja að því að hlusta á ýmislegt í þessum umr., t. d. þegar hv. 8. landsk., og hinir andmælendur frv. að nokkru leyti líka, viðurkenndu ýms grundvallaratriði frv. og höfuðástæðurnar fyrir því, að það er fram komið. Þeir hafa viðurkennt nauðsyn þess, að ferðamannaskrifstofa væri starfrækt hér á landi og að hafin yrði öflug auglýsingastarfsemi til þess að kynna landið út á við og laða hingað erlenda ferðamenn. Hv. 8. landsk. viðurkenndi ennfremur nauðsyn þess, að eftirlit væri haft með gistihúsum og að túlkar erlendra ferðamanna yrðu að ganga undir próf o. s. frv. Hann sagðist vera reiðubúinn til samkomulags um að haft væri eftirlit með ferðamannabifreiðum og farþegatöxtum þeirra.

Nei, það er ekki rétt

. - Þetta sagði hann líka. Ég skrifaði þetta upp eftir hv.þm. Allt þetta staðfestir það, sem ég hefi haldið fram, hversu mikil nauðsyn er á því að stofna ferðamannaskrifstofuna nú þegar. Síðast í ræðu sinni varpaði hv. 8. landsk. fram þeirri staðhæfingu, að það væri fyrir fram búið að ráða menn í þær stöður, sem ákveðnar væru í sambandi við ferðamannaskrifstofuna. Þessir menn mundu nú vera atvinnulausir, og þess vegna væri málinu hraðað svo mjög. Nú er þessi atvinnulausi maður, sem hv.þm. segir, að eigi að verða forstjóri ferðaskrifstofunnar, allt í einu orðinn sænskur! Ég kannast ekki við, að þeir, sent stóðu að samningu þessa frv., hafi haft nokkurn sérstakan mann í huga til þess að vera forstjóri ferðaskrifstofu ríkisins, og að hann sé sænskur, það hygg ég að engum hafi komið til hugar.

Hvar er hæstv. forsrh? Mér skildist þetta á honum nýlega

. Ég veit ekki, hvað þeim kann að hafa farið á milli, hæstv.forsrh. og 8. landsk. En höfundum frv. hefir aldrei dottið í hug neinn sérstakur maður í þessa stöðu, og allra sízt útlendur maður. Enda hygg ég að þetta sé slúður úr hv.þm. Þá kem ég að því, sem hv. 8. landsk. lagði mesta áherzlu á í ræðu sinni, en það var um fargjöld erlendra ferðamanna til Íslands og Noregs. Hv. þm. fór þar með svo miklar fjarstæður og hagaði sér svo ósæmilega, að hæstv. forseti fann ástæðu til að vita hann.

Það var ekki af því

. Máske hv.þm. vilji neita þessu.

Vill ræðumaður spyrja hæstv. forseta? - Forseti Ekki samtal!

. Hv. þm. vill máske aftur fá víti. Hv. þm. sagði, að ég hefði farið með andstyggilegustu blekkingar um fargjöldin. Ég tók þær tölur, sem ég nefndi, upp úr pésa, sem ég hefi hér í höndum, frá erlendum ferðaskrifstofum. Það er rangt hjá hv.þm., að ég hafi neitað honum um að sjá hann. Hv. þm. gat bara ekki lesið rétt; hann fór rangt með þær tölur, sem hann tilgreindi úr pesanum. Það er ekki allur fararkostnaður innifalinn í því fargjaldi til Íslands, sem getið er upp í pésanum, fæðiskostnaður á leiðinni til landsins er þar ekki talinn með. Hv. þm. getur sennilega reiknað, hvað sá mismunur nemur miklu. Fæðispeningar á skipinu eru 8 kr. á dag í 10 daga, eru það samtals 80 kr. Það eru líka peningar eins og fargjaldið sjálft. Svo þegar þessi ráðvandi maður(!) ætlar að fara að bera saman hvað kosti jafnlangar ferðir til Noregs og Íslands, þá telur hann ferðina til Íslands £ 22, en til Noregs £ 24. Nú vill hann með þessu gefa það til kynna, að ferðirnar séu ódýrari til Íslands. En ég vil biðja hv.þdm. að taka eftir því, að hv.þm. hefir enga hugmynd um, hvað fólgið er í þessari ferðakostnaðarupphæð £ 24 til Noregs. Hvað það er, sem verið er að selja ferðamönnum fyrir þetta fé. Fæðiskostnaðurinn er innfalinn í þessari upphæð til Noregs, en aftur á móti er hann ekki talinn með fargjaldinu til Íslands. Það stafar af þessu, að ferðirnar eru talsvert mikið dýrari hingað en til Noregs. Hv. 8. landsk. getur ekki neitað því að ferðakostnaður til Íslands er reiknaður 84 kr. á dag, en 60-70 kr. á dag, ef fleiri eru saman.

Þetta er alrangur útreikningur

. Ég get sannað þetta. Ég get lesið það, sem um þetta stendur í bókinni, en hv.þm. virðist ekki geta lesið það. Ferðin kostar £ 54 og 15 sh. hingað til lands. Ef reiknað er, hvað það nemur miklu í íslenzkum krónum, þá eru það sent næst 1210 kr. Sé frá þeirri upphæð dregið fargjaldið frá Englandi til Íslands og aftur frá Íslandi til Englands, það eru 270 kr. báðar leiðir, þá verða eftir um 910 fyrir þessa 10 daga dvöl í landinu. - Ég bið hv.þdm. að taka eftir því, að fyrir £ 54 og 15 sh. fá ferðamenn 10 daga viðdvöl hér á landi, að frádregnu fargjaldinu.

Ef ég má taka fram í, þá lýsi ég þetta alrangt

. Mér er alveg óskiljanlegt, hvernig hægt er skýra þetta á annan hátt en ég geri. Upphæðin er alls 1210 kr., og þar af 940 kr. til ferða- og dvalarkostnaðar innanlands. Ég sagði, að dvölin hér væri 10 dagar og að hún kostaði ferðamennina 90-100 kr. á dag. Ég veit ekki, hvernig hv.þm. fer að því að reikna þetta á þann hátt, sent hann gerir. Ég best við, að það sé rétt, sem hv.þm. Ísaf. segir um hv. 8. landsk., að hann beri aldrei við að reikna, heldur slumpar hann til. Mér hefir ekki verið kennt að reikna þannig, og ég hélt, að ég kynni betur reikning en hv.þm. - Vill hv.þm. ekki láta blöðin afskiptalaus á borðinu, meðan ég er að tala! Við hv.þm. Vestm. hefi ég ekki annað að segja en það sama, sem ég nú hefi vikið að í stórum dráttum í svari mínu til hv. 6. þm. Reykv. og hv. 8. landsk. Um ræðu hans er það eitt að segja, að hann gat ekki hrakið með rökum neitt af því, sent ég hafði sagt. - Hefir hv.þm. Vestm. brakið það, að Eimskipafélag Íslands hafi ekki getað flutt með skipum sínum erlenda ferðamenn, en frekar orðið að biðjast undan því? Hefir hann afsannað það, að 150 manna hópur erlendra ferðamanna hafi orðið að hverfa frá för til Íslands, af því að þá vantaði skip til fararinnar? Hefir hann afsannað það, að hin útlenda valúta frá erlendum ferðamönnum hafi ekki komið til skila hér í bönkunum? Hefir hann afsannað, að það hafi verið beitt okri í viðskiptum við erlenda ferðamenn hér á landi? Ekkert af þessu hefir hv.þm. Vestm. afsannað. En það var eitt annað hálmstrá, sem þessi hv.þm. hélt í, að ferðaskrifstofum væri hvergi í heiminum veittur einkaréttur til þess að taka á móti ferðamönnum. Og hann tók til dæmis og til sönnunar sínu máli ferðaskrifstofu í Berlín og víðar þar, sem hann sagðist vera kunnugur. En ég greip fram í og spurði, hvort þær seldu farmiða innanlands, en hv.þm. sneri út úr og sagði, að hver maður gæti fengið farmiða hvert, sem hann vildi. Þetta er að vísu rétt. En ef um fyrirgreiðslu innanlands er að ræða, er hún þá ekki veitt á þessari ferðaskrifstofu og fær hún ekki greiðslu fyrir? Það er alls ekki ómögulegt, að útlendur ferðamaður, sem kemur til Íslands, geti farið hvert á land, sem er, án þess að ferðaskrifstofan skipti sér af honum. En sú fyrirgreiðsla erlendra ferðamanna, sem fer fram gegnum þessa central-organisation, er samskonar og er í nágrannalöndum vorum. En ég kann illa við, þegar hv. 6. þm. Reykv. er að tala um, að við séum með svigurmæli um að koma þessu máli áfram, en hann minnist ekki á ofstopafull orð þeirra sjálfra og staðlausar blekkingar hv. 8. landsk., þegar hann var að bera saman ferðakostnaðinn frá Englandi til Noregs og frá Englandi til Íslands. Hv. 8. landsk. reyndi ekki að tiltaka, hvað menn fengju fyrir sína peninga. Ég býst ekki við að taka frekar til máls við þessa umr., en vil að lokum undirstrika það, að höfuðatriði í þessu máli er, að við fáum einhverja sterka stofnun til þess að taka þetta mál að sér, annast auglýsingastarfsemi erlendis, sjá um fyrirgreiðslu og leiðbeiningar innanlands og ennfremur að sjá um að bjóða út fargjöld innanlands, þannig að bifreiðastjórum sé gefinn kostur á að koma með tilboð um þau. Hv. þm. Vestm. vildi fara háðulegum orðum um að ekki væri hægt að taka mark á bifreiðastjórunum í þessu efni. En það er misskilningur hjá hv.þm. Bifreiðastjórarnir hafa viljað gera tilboð. En það eru ekki þeir, sem hafa fengið að aka með þessa erlendu ferðamenn. Það eru fyrirfram ákveðnir menn, sem fá það, án þess að nokkuð sé leitað tilboða annarsstaðar frá. Hv. 8. landsk. vildi halda því fram, að úr því að fargjöld væru dýr í London, þá þyrftu þau að vera það líka hér. En ég sé ekki ástæðu til þess. Hv. þm. sér það kannske. Yfirleitt finnst mér, að ekkert hafi komið fram, sem geti hrakið réttmæti þess að mál þetta er fram komið. Hér er ekki nein central-organisation til þess að taka að sér þessa auglýsingastarfsemi. Þess vegna þurfum við að setja á stofn sérstaka skrifstofu í þessum tilgangi, í svipuðu formi og hér er gert ráð fyrir. En að með þessu sé verið að fara inn á einkaleyfisbrautina, því mótmæli ég alveg. Það er ekki rétt, að menn séu teknir og skilyrðislaust neyddir til að fara um landið, en vilji þeir fá fyrirgreiðslu og leiðbeiningar verða þeir að snúa sér til skrifstofunnar. Það ætti að verða einhver munur fyrir erlenda ferðamenn að snúa sér til þessarar skrifstofu, sem hefir alla þessa starfsemi með höndum. Það ætti ekki að verða til þess að fæla útlendinga frá því að koma hingað til landsins. Ég skal svo ekki vera að skattyrðast frekar við hv.þm. út af þessu máli. Þeir mega þjóna sinni lund og tala um það eins og þeim þóknast, eins og t. d. hv.þm. Vestm., sem viðhafði sérstök stóryrði um málið, sem hans er líka vandi um öll svipuð mál þessu. En ég set það ekki fyrir mig. Ég veit, að það sem kemur fram í þessu máli, verður tekið aðallega til greina málefnislega, en ekki stóryrðin.

Sigurður Kristjánsson [óyfirl.]: Þegar ég kvaddi mér hljóðs, var ætlunin að gera að umtalsefni ýms atriði úr ræðu hv.þm. Hafnf., en bar sem að nú er komið langt fram á nótt, mun ég mjög takmarka mál mitt. Það er eitt atriði, sem ég vil benda á, áður en málið fer til n., og það er, hvort ekki sé óráðlegt að knýja fram á þessu þingi slíkt mál sem þetta. Málið er í raun og veru ekki mikilsvert. Það er skammt til næsta þings, og ég sé ekki, að það ætti að stafa neinn háski af því, þó á það dragist um fáa mánuði að afgreiða þetta frv. Mér dettur það næstum því í hug, og meira en næstum, enda mun fleirum hafa komið það til hugar, að það sé einhver önnur frekari nauðsyn heldur en almennir þjóðarhagsmunir, sem liggja til grundvallar fyrir því mikla kappi, sem á það er lagt að ljúka þessu máli. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að það er ákaflega algengt, að mál, sem eru mikilsvarðandi fyrir þjóðfélagið, þurfi langan tíma til að mótast, áður en þau verða að l. Og ég hygg, að það sé almennt álitið nauðsynlegt um þau, sem mikla þýðingu hafa, að þau séu lengi á leiðinni. Hinsvegar skiptir það sjálfsagt minna um ómerkileg dægurmál. Í þeirri löngu og daufu grg., sem fylgir frv., er sagt, að á síðasta þingi hafi þetta mál ekki verið flutt á réttum grundvelli og ekki stefnt að réttu marki. Þetta mál hefir sáralítið verið gert að umtalsefni, og ég veit ekki betur en að það hafi algerlega verið gengið fram hjá þeim mönnum við undirbúning þessa frv., sem hafa unnið að þeim málum af nokkrum krafti og sett sig inn í þau. En að undirbúningi málsins hafa unnið menn, sem hafa enga praktíska þekkingu á því. Ég verð því að telja mjög misráðið, að ýta aftur fyrir þetta mál miklum nauðsynjamálum, sem varða þjóðina mikils, en þetta frv. er keyrt fram hálfkarað, sem engin nauðsyn er á, að verði afgr., og skiptir engu, hvort það verður að lögum nú eða á næsta ári. Samt sem áður er verið að knýja það hér fram á næturfundum með ofstopa og svigurmælum þeirra þdm., er að því standa, en stórmál, sem varða atvinnuvegi landsins, sitja á hakanum. Af því að nú er næturfundur, og þetta mál kemur væntanlega hér aftur til umr., þá ætla ég að ganga framhjá ýmsum atriðum, sem ég hefi skrifað hjá mer. En þó er það eitt atriði, sem ég vil drepa á, en það er viðvíkjandi því, hvernig á að afla skrifstofunni fjár. Ég held, að það geti ekki orðið neinn ágreiningur um það, að þeir, sem eiga að njóta þeirra þæginda, sem ferðamannaskrifstofan kemur til með að velta, verð jafnframt að borga fullkomlega fyrir þat. Það er næsta einkennilegt, ef ferðamannastraumur útlendinga á að verða einhverskonar plága á Íslendingum, þegar það er alstaðar annarsstaðar talinn fjárhagslegur fengur að ferðalögum útlendinga. En hér virðist eiga að refsa saklausum almenningi í landinu, með því að leggja á hann skatta til þess að standa straum af ferðamannaskrifstofunni, sem eingöngu verður rekin fyrir útlenda ferðamenn. Vitanlega er það eðlilegast, að skrifstofunni sé aflað fjár á þann hátt, að þeir, sem eiga að njóta þægindanna, borgi fyllilega fyrir þau. Annars get ég nú þegar lýst því yfir, að mér finnst það mjög eðlilegt, að ríkið ætli að því á einhvern hátt að laða erlenda ferðamenn til landsins, t. d. með því að kynna það erlendis. Af því hefir þjóðin bæti beinan og óbeinan hag. En ég er sannfærður um, að atstoð ríkisins kemur að beztum notum þannig, að einstakir menn, sem gera það að atvinnu sinni að leiðbeina ferðamönnum, séu styrktir til þess. Vitanlega ætti ríkið jafnframt að hafa eftirlit með starfsemi þeirra manna, sem hafa atvinnu af því að taka á móti ferðamönnum. Það er áreiðanlegt, að ágreiningurinn í þessu máli, er ekki um það, sem hv.þm. Hafnf. vildi láta á sér skilja, að annars vegar séu þeir menn, sem vilja útiloka erlenda ferðamenn frá landinu, en hinsvegar framsýnir sósíalistar, sem vilja laða þá hingað. Mér hefir fundizt, að menn vildu yfirleitt, þeir sem á málið hafa minnzt, utan þings og innan, að ferðamannastraumurinn ykist; bæði vegna þess að þá mundi meira fé streyma inn í landið, og eins vegna hins, að það er heppilegasta aðferðin til að kynna landið út á við. Ég hefi sem sagt ekki orðið var við ágreining um þetta. En ágreiningurinn er um allt annað. Sá ágreiningur er á milli allra frjálslyndra manna í landinu annars vegar og hins vegar kommúnistanna, það er að segja íslenzkra sósíalista, sem eru róttækustu kommúnistar í heimi. Þeir vilja þröngva öllu undir ríkisvaldið, drepa niður alla frjálsa þróun og kyrkja framtak einstaklingsins, en keyra allt í greipar ríkisins. - Frjálslyndu mennirnir trúa því aftur á móti og vita það raunar, að Ísland verður því aðeins ferðamannaland, að héðan berist þær fréttir út um löndin, að hér sé farið með útlendu gestina á frjálsan máta. Það er þetta, sem skilur, en ekki hitt, að aðrir vilji útiloka ferðamannastrauminn frá landinu, en hinir greiða fyrir honum. Ég hefi skrifað hjá mér margar aths., en af því nú er langt liðið á nótt, þá mun ég geyma til 2. umr. að minnast á það. Ég endurtek það, að þetta mál á engan rétt til þess á því stigi, sem það nú er, að vera rekið í gegnum þingið með ofsahraða. Og verð það gert, þá verður frágangurinn hið mesta flaustursverk. Þess eru að vísu ekki fá dæmi um afgreiðslu mála á Alþingi, en venjulega hefir það gefizt illa, svo að þeim hefir verið breytt eftir lítinn tíma. Ég vænti því, að hv.þdm. sporni við því á sæmilegan hátt, að þetta mál verði hér útkljáð með ofsahraða.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Ræða mín í kvöld hefir komið illilega við kaun þessa hv.nm. úr skipulagsn., sem hér talaði síðast, og ég verð að biðja hann afsökunar á því, þó að ég komist ekki upp í þriðja veldi reiðinnar, þegar ég svara honum, eins og hann virtist jafnvel vera kominn fast að að sleppa sér í, af ósköpum yfir ræðu minni. - Ég ætla þá að byrja á að svara því, sem hv.þm. sagði núna síðast í sambandi við það, hvaða áhugi væri fyrir þessu máli hjá þjóðinni. Hann sagðist vita af einni stétt manna, sem hefti sérstakan áhuga fyrir því, að ferðaskrifstofa kæmi hér ekki bílstjórar, sem stýrt hafa bílunum, sem útlendir ferðamenn hafa verið fluttir í um landið? Þegar þess vegna hv.þm. talar um, að bílstjórar hafi áhuga fyrir því, að þetta mál komist í gegn á þinginu, þá lætur hann undan falla að bæta við, að þetta séu einhverjir sérstakir bílstjórar. það getur verið veigamikil ástæða fyrir því, að áliti hv.þm. Hafnf., að setja þessa löggjöf, að einhverjir sérstakir bílstjórar vilji fá þessari breyt. komið á, og þeir vilji fá að aka þessum bílum, sem flytja á ferðamennina í. En ég fullyrti, að engin ástæða er fyrir þessu frá almennu sjónarmiði. Vitaskuld hefir fjöldi bílstjóra haft atvinnu af því undanfarin ár að flytja útlenda ferðamenn um landið. En þó að einhver sérstakur hópur bílstjóra krefjist þess, að hv.þm. Hafnf. komi á fót skrifstofu þeirra vegna, þá er slíkt ekki alþjóðarnauðsyn, heldur er það óframbærilegt. En ef svo hefði staðið á, að átt hefði að taka til þess að flytja útlenda ferðamenn aðra menn en venjulega bílstjóra, að öðrum kosti, ef þessari skrifstofu ekki væri komið upp, þá hefti verið eðlilegt, að bílstjórar hefðu risið upp og heimtað breytingu þar á. En nú er engu slíku til að dreifa. Það kemur ekki spor við mig, þó hv.þm. Hafnf. sendi mér svívirðingar persónulega. Það snertir mig ekkert fremur nú en fyrr. Og þrátt fyrir þessa framkomu hans, mun ég alveg eins hér eftir sem hingað til segja honum álit mitt um mál nokkurn veginn umbúðalaust. Nú játaði þessi hv.þm., að hann væri höfundur að þessu frv. Ég vissi það ekki vel áður. En hafi hv.þm. Hafnf. ætlað að slá sig til riddara með einhverju móti, þá hefti hann ekki átt að velja til þess þetta mál. Mér dettur ekki í hug að rengja, að hv.þm. hafi lesið rétt upp úr bæklingnum frá ferðaskrifstofu Cook's, sem hann var með. En þetta var frá 1931. Og í öðru lagi er þess að gæta, að það er alls ekki taxti bílstjóra í Rvík, sem hv.þm. vitnaði í, heldur var hann að tala um heildarupphæðir, sem fertaskrifstofa Cook's í London setur upp fyrir mismunandi ferðir til Íslands meðenskum skipum, þar sem enginn Íslendingur á hlut að máli, nema að vinna fyrir þessa menn, þegar þeir koma hingað. Ég hygg því, að þessar tölur, sem hv.þm. les hér upp, séu ekki sérlega vel til þess fallnar að undirhyggja það, sem haldið er fram í grg. frv., að Íslendingar reki eitthvert sérstakt okur í sambandi við fyrirgreiðslu þessara ferðamanna. En hv.þm. Hafnf. kemst ekki fram hjá því, að þessu frv. er raunverulega stefnt gegn þeim mönnum, sem atvinnu hafa haft af því að taka á móti útlendum ferðamönnum og leiðbeina þeim um landið. Ég býst ekki við, að þessi hv.þm. hugsi sér að stefna þessu frv. gegn ferðaskrifstofu Cook's. Heldur ekki er því stefnt að Sameinaða gufuskipafél.  Þá sagði hv.þm. í sambandi við valútuna, að þessi nýstofnað kontór í Landsbankanum hefði fengið aðeins 8 þús. kr., fyrir 6-8 ferðir skemmtiskipa hingað til lands, af erlendum gjaldeyri. Í þessu sambandi taldi svo hv.þm., á útlendir ferðamenn hafi þurft að borga 100 kr. fyrir ferð í bíl austur á Þingvöll. Nú vil ég spyrja hv.þm., hvort hann hafi nokkurn reikning í höndum frá mönnum, sem borgað hafa 100 kr. fyrir bíl austur á Þingvöll. Hv. þm. hefir svona sína eigin trú um þetta atriði. Þessi taxti ferðaskrifstofu Cook's sannar alls ekki, að Íslendingar hafi fengið ofborgað það, sem þeir hafa gert fyrir útlenda ferðamenn. Í þeim töxtum, sem ferðamannaskrifstofur gefa svona upp, er tiltekið, fyrir hvað þær selja t. d. 12-14 daga ferðalög eða hvað marga daga svo sem þau taka. Og þetta gjald er greitt í einu lagi fyrir ferðina, þar sem allt er innifalið í. Þessi tölulestur hv.þm. er því ákaflega veik sönnun fyrir því okri, sem hann heldur fram í grg., að hér hafi verið haft í frammi. Viðvíkjandi einokuninni í sambandi við frv. var hv.þm. að vitna í eitthvað, sem ætti sér stag í Þýzkalandi og hann kallabi monopolvirksomhed. Hann vildi láta þetta vera sönnun þess, að svipað eða sama fyrirkomulag ætti sér stað þar eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég hefi haldið því fram, á það sé rangt, að sama fyrirkomulag og gert er ráð fyrir í þessu frv., sé á þessum hlutum í nokkru öðru landi. Ég skora á hv.þm. Hafnf. að sanna, að þá sé beitt einokun við túrista í nokkru þessara landa, sem hann hefir verið að ræða um eða í nokkru landi yfirleitt. Ef einokun er á þessu í Þýzkalandi, hvernig stendur þá á því, að fjöldi ferðamannaskrifstofa starfar þar í hverri einustu borg, norskar, sænskar, amerískar og rússneskar og frá fleiri löndum? Ef einokun væri á þessum hlutum í Þýzkalandi, þá væru þessar ferðaskrifstofur þar ekki allar opnar. Í engu þessara landa, sem nefnd hafa verið í sambandi við þetta mál nú við þessa umr., hefir ríkið sett á stofn ferðaskrifstofu nema í Rússlandi, með því þó að útiloka ekki aðrar ferðaskrifstofur. En hér vill hv.þm. Hafnf. setja á stofn algerða einokunarstarfsemi á þessu sviði, sem algerlega á að útiloka aðrar ferðaskrifstofur. Ég get náttúrlega ekki sannað þetta um erlendar ferðaskrifstofur hér sem ég stend. Ég get ekki draslað Cook's eða Bennett's ferðaskrifstofum hingað inn, fram fyrir nefið á hv.þm. Hafnf. En það vita menn, að t. d. Unter den Linden í Berlín eru þessar ferðaskrifstofur og ýmsar fleiri. Hv. þm. Hafnf. talaði um bureau í Þýzkalandi. Þessi bureau í Þýzkalandi selja farmiða í allar heimsins álfur.  Þá var hv.þm. að tala um þetta mikla afturhald hjá Eimskipafélagi ísl. Já, það er náttúrlega mikið afturhald, að Eimskipafélagið segir eins og satt er, að það hafi ekki skip til að flytja mikinn túristastraum. En er hv.þm. svo mikið barn að halda, að Ferðaskrifstofa ríkisins - þessi fyrirhugaða - bæti nokkuð skipakost Eimskipafélags Íslands? - Hv. þm. talaði um það sorglega fyrirbrigði, að þegar amerískir „túristar“ hefðu fengið löngun til þess að koma til Íslands, eftir að þeir voru komnir til Skotlands, þá hefði Eimskipafélag Íslands ekki vilja skaffa skip handa þeim. Það er spursmál, hvort það borgar sig að leigja heilt skip fyrir „túrista“-hóp, sem kemur til landsins einu sinni á ári. En hitt er annað mál, að það væri æskilegt, að skip Eimskipafélagsins hefðu meira farþegarúm, en þá yrðu þau líka að vera stærri eða að hafa minna lestarpláss. Það kostar allt peninga, og eins kostar það fé að halda skipunum í gangi, til þess að flytja ferðamenn, sem hingað koma, og þó að það sé mjög gagnlegt og arðberandi að auka heimsóknir erlendra skemmtiferðamanna hingað, þá er ekki sama, hverju til þess er kostað. Það, sem hv.þm. tók fram, að forstjóri Eimskipafélagsins hafi sagt, að það hefði enga þýðingu að vera að senda okkur fleiri erlenda ferðamenn en gert hefir verið, það getur forstjórinn jafnt hafa sagt í gamni sem alvöru, enda þótt hv.þm. tæki þetta í alvöru. En þessi orð forstjórans sanna það sem ég hefi áður sagt og allir vita, að á sumrin er svo mikið um ferðalög til útlanda af hálfu íslendinga, að þau farþegaskip, sem hér um ræðir, ekki einungis þau innlendu, heldur jafnvel einnig þau erlendu, fullnægja oft varla íslenzkum ferðamannastraum, hvað þá heldur erlendum. Hv. þm. talaði af mjög miklum fjálgleik um þær tekjur, sem Norðmenn hefðu af ferðamannastraumnum, og taldi hann, að þessar tekjur gætu skipt millj. króna. Einnig minntist hann á Danmörku og fleiri nálæg lönd, sem gerðu ýmsar opinberar ráðstafanir og veittu opinbert fé til þess að auka ferðamannastrauminn til þessara landa. Ég vil minna hv.þm. á það, að ég hefi aldrei verið mótfallinn slíkum ráðstöfunum hér hjá okkur í sjálfu sér. Ég tók það þvert á móti fram í minni fyrri ræðu, að þau ákvæði þessa frv., sem hér liggur fyrir, er miða að því að hæna hingað erlenda ferðamenn með upplýsingastarfsemi, væru mjög gagnleg. En það þarf bara ekki að vera ríkiseinokun á þessari starfsemi. Það er einmitt höfuðgallinn á þessu frv., að það gerir ráð fyrir slíkri ríkiseinokun, sem víð sjálfstæðismenn erum algerlega mótfallnir. Þessu höfuðatriði gleymir hv.þm., þegar hann er að gera samanburð á okkur og Norðmönnum í þessu efni, því að þeir gera það, sem rétt er og skynsamlegt í þessu efni, en láta hitt aftur á móti ógert, sem er aðalatriðið hjá hv.þm. Hafnf., sem sé ríkiseinokunina á þessari starfsemi. Ég fyrir mitt leyti skyldi vera því mjög fylgjandi, að varið væri opinberu fé og miklum kröftum til þess að auglýsa landið út á við og auka ferðamannastrauminn til landsins, en ég sé ekki, að við höfum ráð á því að skylda Eimskipafélag Íslands til þess að leigja farþegaskip í þessu skyni, því að þessi ferðamannastraumur nær aðeins yfir kringum tveggja mánaða skeið, eins og kunnugt er; hinn tíma ársins leggst ferðamannastraumurinn hingað niður. Það má vera, að sú „centralorganisation“, sem hv.þm. var að tala um, gæti komið að gagni, og hún getur það sennilega bezt með því að styðja að þeirri starfsemi, sem smátt og smátt hefir þróazt hér á landi, með því að styðja að þeim litla vísi, sem hér er fyrir í þessu efni og taka sem bezt á móti og leiðbeina erlendum ferðamönnum, en ekki með því að fæla ferðamannastrauminn frá landinu, en það er vitanlega það, sem hv.þm. Hafnf. berst fyrir með oddi og egg að koma á kné, eins og yfirleitt öllum öðrum fyrirtækjum, sem komið hefir verið á fót af framtaki einstaklingsins í þessu landi, því að áhugamál hans og skoðanabræðra hans er, eins og öllum er kunnugt, að kippa fótunum undan slíkum fyrirtækjum og koma þeim undir ríkið. Dæmi hv.þm. um illa meðferð á erlendum ferðamönnum, sem hingað koma, áttu víst að vera til þess að sýna fram á, hversu lítilfjörlegir menn hafi verið valdir sem leiðsögumenn fyrir erlenda ferðamenn. En þessi dæmi hv.þm. benda alls ekki til þess, að ferðamenn, sem hingað koma, sæti vitund verri viðtökum eða meðferð en tíðkast hefir í erlendum ferðamannalöndum. Ég geri ráð fyrir, að hv.þm. hafi orðið þess var, þegar hann hefir dvalið erlendis, að sú tegund ferðafólks, sem er þannig hugsandi, að það vill sjá þetta og hitt, vill geta sagt, að það hafi t. d. séð pýramídana í Egyptalandi, Niagarafossinn og Geysi o. s. frv., sætir alveg samskonar meðferð hér eins og annars stabar. Ég fyrir mitt leyti hefi oft verið sjónarvottur að því, að leiðsögumaður ferðamanna erlendis hefir haldið stuttan fyrirlestur fyrir heilan hóp ferðamanna, ekki í 10 mínútur, heldur 2-3 mínútur um hitt eða þetta minnismerki, og svo rökið með allan hópinn í burtu að þessu loknu. Mér hefir dottið í hug, þegar ég hefi séð þetta, að menn væru litlu bættari eftir slíka fyrirlestra, og þar sem sú tegund, sem hér um ræðir, leggur mesta áherzlu á að hafa séð nafntogaða merkisstaði, eins og t. d. Þingvelli, Geysi og Gullfoss, þá get ég ekki skilið, að það sé neitt afskaplegt, þótt haldnar séu stuttar ræður á Þingvöllum fyrir ferðafólk. En svo er auðvitað til önnur tegund af þessum ferðamönnum, sem láta sér ekki slíka leiðsögu lynda, en ferðast á allt annan hátt og hafa sérstaka leiðsögumenn, sem eru verulega valdir menn, er geta gefið ýtarlegar og nákvæmar upplýsingar um ýmsa merkilega sögustaði og minnismerki. Þessi tegund ferðamanna er aðallega listamenn og menntamenn, sem heimsækja landið í allt öðrum tilgangi heldur en hin tegundin. Þá held ég, að ég hafi svarað flestu af því, sem hv.þm. Hafnf. minntist sérstaklega á í sinni ræðu. Mér fannst ræða hans vera greinileg staðfesting á gagnrýni þeirri, sem fram kemur í grg. frv. á starfsemi þeirra manna, sem nú standa fyrir móttöku ferðamanna hér á landi, og á þessi gagnrýni að vera grundvöllur fyrir því að kasta þessum mönnum frá atvinnu sinni og láta ríkið taka við starfsemi þeirra. - Hv. þm. tók eitt dæmi í sambandi við Hafnarfjörð. Sagði hann, að þegar erlendur ferðamannahópur kæmi þangað, þá væri þessu fólki sýndir fiskreitirnir, bryggjurnar, fiskhúsin og annað þess háttar. Ég verð að segja, að það sé ekki illa til fallið að sýna erlendum ferðamönnum bryggjurnar í Hafnarfirði, þar sem þær eru vel gerðar og Hafnarfjörður er gamall fiskibær. Svo ber að gæta þess, að tíminn er allt of takmarkaður, sem menn hafa til þess að sýna þessum ferðamönnum hitt og annað, og það getur vitanlega verið mikið álitamál, hvað helzt beri að sýna þessum erlendu gestum okkar. - Hv. þm. bar mér það á brýn, að ég þættist allt vita í þessu efni og flestum öðrum betur. Ég veit ekki, hvað gefur hv.þm. ástæðu til þess að vera með slíka sleggjudóma annað en þessi meðfædda óvild, sem hann hér í minn garð og brýzt fram í næstum hverri einustu ræðu hv.þm., ef nokkurt tækifæri er til þess að minnast á mig þar. Ég hefi ekki sagt neitt annað í þessu sambandi en það, sem ég veit, að er satt og rétt, og sem ég get fullkomlega staðið við. Ég kæri mig að vísu ekki um að endurtaka það, en samt sem áður vil ég taka það fram, að eftir athugun á grg. frv. og sérstaklega eftir að hafa hlustað á ræðu hv.þm. Hafnf., þá sé ég, að ég veit fullt eins mikið um þetta efni eins og hv.þm. eða sá, sem hefir samið þessa grg., því að ég hygg, að það þurfi ekki neinn úrvalsmann til þess að hafa þekkingu í þessu efni á borð við þann, sem hefir samið grg. frv. Ef hv.þm. Hafnf. hefir samið þessa grg., þá getur það hafa sært hégómagirnd hans, að ég skuli hafa orðið til þess að benda á, að þetta, sem á að vera rök hjá hv.þm., er í rauninni alls ekki rök. Það kann að hafa verið það, sem olli þessum geðofsa í hv.þm., þegar hann var að tala. Það sem hv.þm. getur ekki hrakið, þrátt fyrir allt sitt hjal um það, hvað gert sé í Noregi, Danmörku og Þýzkalandi í þessu efni, er það, að hv.þm. vill koma hér einokunarskipulagi á móttöku og meðferð á erlendum ferðamönnum, sem hingað koma. Hann vill láta loka öllum þeim skrifstofum, sem hafa haft móttöku erlendra ferðamanna með höndum; hann vill láta banna öllum þeim, sem hafa verið túlkar eða á annan hátt leiðbeinendur ferðamanna að hafa það starf á hendi; samkvæmt skoðun hv.þm. má enginn fást við þessa starfsemi nema starfsmenn þessarar tilvonandi Ferðamannaskrifstofu ríkisins. Slík einokunaraferð er þvílík fásinna, að hv.þm. má ekki vænta þess, að ekkert sé að þessu frv. fundið og enginn bendi á, hvílíkur kjánaskapur er hér á ferðinni, því að það má hv.þm. vita, að jafnskjótt og það kemst inn í meðvitund þeirra útlendu ferðamanna, sem hingað koma, að þeir séu eins og ófrjálsir menn undireins og þeir hafa stigið á land og séu hafðir undir umsjón ríkisvaldsins, þá mun áhuginn fyrir því að sjá landið áreiðanlega ekki vaxa a. m. k.

Ólafur Thors Það er nú upplýst, að hv.frsm. er fjarverandi. í allshn. er einn maður, sem hefir sérstöðu, hv.þm. Snæf., og eins og hæstv. forseta er kunnugt, þá hefir hann verið á fundi í dag, þó hann sé ekki heill heilsu, en hefir ekki komið núna í kvöld. En núna í þessu er ég að heyra það, að hv.þm. Snæf. sé á leiðinni hingað, og ef svo er, að hann kemur, þá óska ég eftir því, að hv.frsm. verði líka viðstaddur, svo við getum heyrt eitthvað um málið frá báðum hliðum. Það er sagt málinu til framdráttar, að það sé flutt af hv. 1. þm. Skagf., hv.þm. Dal. og hv.þm. S.-Þ. Það er alkunnugt um börn, að þau geta verið hið versta úrhrak, þó annað foreldrið sé mannvænlegt, ef hitt er illt. Og ég treysti því aldrei, að frv. séu góð, sem komin eru frá hv.þm. S.-Þ., enda þótt ágætir menn, eins og hv. 1. þm. Skagf. og hv.þm. Dal., standi að þeim með honum. Ég vil a. m. k. heyra einhverja aðra, sem ég met eins mikils, færra rök fyrir þessu máli.

Forseti (JörB): Þetta er nú óviðkomandi meðferð þessa máls. - Ég get frestað málinu um stundarsakir, og sér maður þá síðar, hvernig skipast um frh. umr.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.]: Ég skal ekki lengja mikið þessar umr., en vil aðeins víkja nokkrum orðum til hv.þm. G.-K. Ég mun ekki á nokkurn hátt draga úr hinum lofsamlegu ummælum hv.þm. um hina mjög svo snjöllu og skörulegu ræðu, er hv.þm. las hér upp úr Þingtíðindunum eftir mig. Það er allt réttmætt, sem þar er sagt, og er það miklu meira en hægt er að segja um ræður hv.þm. G.-K. venjulega. Ástæðan til þess, að ég flutti þessa ræðu á sínum tíma, er í stuttu máli sú, sem nú skal greina. Þegar ég flutti þessa ræðu hér í þessari hv. d., þá voru engir örðugleikar á því að fá fé til viðhalds þjóðvegum og til vegagerða án þess að hækka benzínskattinn. Þá var þannig ástatt í þinginu, að fyrir því lágu tillögur frá okkur í þm. Alþfl. um hækkun á tekju- og eignarskattinum, og mátti samkv. þeim fá miklu meira fé í ríkissjóð til þessara framkvæmda. En þessu frv. okkar var þá hafnað af meiri hl. Alþingis. - Síðan þetta gerðist hefir tekju- og eignarskatturinn verið hækkaður til muna. Á síðasta þingi var tekjuskatturinn hækkaður um 40%, og nú liggur fyrir þessu þingi frv. um allverulega hækkun á tekjuskatti af hátekjum, sem ég tel víst, að verði samþ. 13.08 er því ekki hægt að halda lengra áfram á þeirri braut nú, enda hefir verið farið svo langt sem gerlegt þótti. Auk þess hefir einnig verið aflað tekna til ríkissjóðs með einkasölum á nokkrum vörutegundum. Ástandið er þannig, að um tvennt var að velja. Annaðhvort að láta ógerðar framkvæmdir, sem ætlazt er til, að verði unnar, eða afla fjár á þennan hátt. Ég játa það hispurslaust, að mér er ekki ljúft að afla tekna á þennan hátt. En af því að ég tel mikilsvert fyrir bílaeigendur og fólkið í landinu að fá þær framkvæmdir, sem fé þetta á að renna til, hefi ég verið með því að þessu sinni, að lög þessi yrðu sett í eitt ár. Eins og hv.þm. munu sjá, er þannig gengið frá í frv., að ákveðið er, til hverra framkvæmda fé þetta renni, og er með því sköpuð atvinna við vissar framkvæmdir í landinu, sem kemur öllum til góða, og þar á meðal bílaeigendum. Eins og vitað er, þá hafa orðið stórkostlegar breyt. á flutningum á landi þessi síðustu ár, þegar vegakerfi landsins hefir þanizt svo mjög út, enda eru vegirnir orðnir aðalundirstaða samgangna í landinu og greiða mjög fyrir örari viðskiptum sveita og sjávarplássa. Vegaviðhaldið hefir því skiljanlega aukizt til stórra muna, og var þar um tvennt að velja, annaðhvort að leggja ekki fram fé, sem meiru næmi en nauðsynlegt þætti til að vegirnir héldust slarkfærir, eða afla aukins fjár og bæta þær leiðir, sem nú eru mest farnar. Síðari leiðin var valin. Áætlað er til nýrra akvega og viðhalds í fjárl. fyrir næsta ár 1200000 kr. En auk þess skal svo verja tekjum af hækkun benzínskattsins til byggingar nýrra vega, og verður það umfram þá fjárveitingu, sem venja er til í fjárl. hvers árs að áætla í þessu skyni. Þetta er því til aukningar framkvæmdum, til sköpunar nýrrar atvinnu í landinu. Það er alveg rétt sem hv.þm. var að tala um að í fyrstu kemur þessi skattgreiðsla niður í bílaeigendum. En við verðum að gera ráð fyrir því, að þeir nái því aftur með hækkun á fargjöldum og flutningsgjöldum, að svo miklu leyti, sem þessi skatthækkun vinnst ekki upp með bættum vegum. Þess vegna er hyllzt til, að tekjur þessar renni til vissra vega, þar sem umferðin er mest, svo að hinn óbeini vinningur komi sem fyrst aftur. Við ummæli mín um fors. hefi ég engu að bæta. Hæstv. fors. hefir heldur skánað síðan, og ég vona, að það haldi áfram. Gagnvart stjórnarflokkunum hefir hann komið „loyalt“ fram og forðast að misnota vald sitt, heldur ber jafnan undir þá um afgreiðslu mála, svo að þar um verði ákveðið af meiri hluta þingsins, eins og á að vera og verður að vera.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Maður er nú orðinn hálflúinn af setum og verður að fara hægt að öllu, til þess að ofreyna sig ekki. - Þetta mál mun hafa legið fyrir síðasta þingi, ef ég man rétt, en komst þá ekki svo langt, að það fengi fullnaðarafgreiðslu. En þá þegar komu fram gegn því ýms þau rök, sem liggja í augum uppi. Þetta frv. er „produkt“ frá þessari skipulagsn., er sett var á stofn í hitt eð fyrra og í daglegu tali er kölluð Rauðka. Það verða víst margir fallegir smiðisgripir, sem þjóðin eignast frá þeirri stofnun, og er þetta frv. ekki hvað sízt. Í 1. gr. frv. þessa er hvorki meira né minna en slegið föstu, að ríkisstj. eigi að setja á stofn skrifstofu, sem nefnist Ferðaskrifstofa ríkisins. Verkefni hennar á að vera að kynna landið út á við og hafa á hendi leiðbeiningar og fyrirgreiðslur erlendum og innlendum ferðamönnum. Svo er því bætt við, að þessi ferðaskrifstofa skuli ein hafa rétt til að starfa sem ferðaskrifstofa fyrir erlenda menn. Þó að maður geti í sjálfu sér ekki sagt, að nauðsyn beri til þess, að hið opinbera fari að kosta til skrifstofuhalds í Reykjavík til þess að kynna landið, þá er ekkert nema gott við því að segja út af fyrir sig, að ríkisvaldið stuðli að því að kynna landið, og má náttúrlega gera það með mörgu móti. En svo bráðnauðsyn er nú ekki á því, að ferðamannastraumurinn aukist fram úr því, sem verið hefir, að það eru mörg verkefni, sem mér finnst, að ríkisvaldið gæti eins vel tekið sér fyrir hendur og þetta. Annars er það einkennilegt og sérkennandi fyrir það stjórnarfar, sem nú ríkir í landinu, að annaðhvort eru hlutirnir látnir algerlega afskiptalausir og ekkert gert til að beina þeim í réttara farveg eða þá að ríkið einokar hreint og beint það, sem um ræðir. Hér er það spor stigið með þessu frv., og það tekið fram þegar í 1. gr. þess, að afskipti ríkisins af þessum málum eigi að vera því skilyrði bundin, að enginn maður megi lengur skipta sér af ferðamönnum til þess að leiðbeina þeim annar en ferðaskrifstofan ein. Ég segi, að það er dálítið einkennandi fyrir þann lítt þroskaða hugsunarhátt, sem hér ríkir í ýmsum efnum, þetta, að í stað þess að ríkið láti sér nægja að styrkja þá starfsemi, sem þegar er komin á fót, þá sé hún að öllu leyti lögð undir ríkisvaldið. En þessi nefnd og þeir, sem að flutningi þessa frv. standa, geta ekki hugsað sér nein önnur afskipti af þessu máli en þau að taka rekstur ferðamannaskrifstofanna algerlega í ríkisins hendur, m. ö. o. að þjóðnýta þessa starfsemi. Nú veit maður ekki til, að þeir menn, sem haft hafa með höndum að taka á móti ferðamönnum hér og leiðbeina þeim og fylgja þeim um landið, hafi leyst verk sitt illa af hendi. Ég hefi aldrei haft þessi störf með höndum, en ég hefi oft talað við ferðamenn, sem stundum hafa komið hingað ár eftir ár, og hefi ég þá oft orðið þess vísari, að þeir hafa tekið tryggð við leiðbeinendur sína og leitað til þeirra hvað eftir annað Þetta bendir ekki til þess, að þessir menn séu illa til starfsins fallnir eða hafi gert nokkuð fyrir sér. Það verður því að teljast hörkuleg aðferð að taka af þeim þessa starfsemi og leggja hana undir ríkið. Í 2. gr. frv. er talað um, að ferðaskrifstofan skuli veita fræðslu um landið með fræðsluritum, útvarpserindum, fyrirlestrum, kvikmyndum, auglýsingum og öðru. Við þessu er auðvitað ekki nema gott að segja, sé þetta gert með hóflegum tilkostnaði. Hingað til hefir ríkið látið sig þessi mái engu skipta. En að það opinbera gangist fyrir fræðslustarfsemi um landið á þennan hátt er annað en að ríkið fari á einoka hvern erlendan túrista, sem til landsins kemur. Annars var í frv., þegar það var fram borið í upphafi, það einkennilega ákvæði, að innlendir ferðamenn áttu á ganga úr rúmum, ef erlenda gesti bar að garði. Þetta verður að teljast alveg einstakt ákvæði, að menn, sem fengið hafa rúm í gistihúsi, þó að innlendir séu, skuli eiga að víkja úr bólinu, ef einhver útlendingur hér að dyrum. Ég get þessa aðallega mönnum til skemmtunar, því að nú er búið að koma viti fyrir stjórnarliðið, og þessu ákvæði hefir verið kippt burt. Allt kostar nokkuð í þessum heimi. Það hefir líka Rauðku verið ljóst, á þetta myndi ekki verða tilkostnaðarlaust, því að í 8. gr. er þess getið, hvernig Ferðaskrifstofa ríkisins skuli afla sér tekna. Það á nú að taka með nýjum skatti. Það má segja, að ekki muni um einn blóðmörskeppinn enn í sláturtíðinni, að ekki muni miklu, eftir allt annað, þó að settur sé á 5 aura skattur af hverri krónu, sem menn greiða fyrir flutninga með bifreiðum. Þjóðina munar ef til vill ekki svo mikið um þetta, samanborið við ýmislegt annað. Eins og nú er, eru bílar svo á segja einu farartækin, sem menn kaupa farseðla með (áætlunarferðir). Ég hefi ekki tölur um það, hve mikið fé fer á ári hverju hjá þjóðinni í þessi fargjöld, en það hlýtur að vera orðin allstór upphæð, og 5% af þeirri upphæð er sjálfsagt sæmilega rífleg fúlga til að uppihalda ferðaskrifstofu þessari, og eru allar líkur til, að stj. gæti komið þar að jötunni þó nokkuð mörgum mönnum. Ég ætla þó, að enda þótt bílafargjöldin séu hér ódýr, þá muni fáir óska eftir að þurfa að greiða aura af hverri krónu í viðbót, jafnvel þó að þessi viðbót eigi að ganga til skrifstofu þeirrar, sem hér um ræðir. Ég skal játa, að ég hefi frá upphafi litið á þetta sem hégómamál, en á hinn bóginn er undarlega mikið kapp lagt á að keyra málið í gegn, sbr. kast það, sem hv. 2. þm. Reykv. fékk hér í gær, er ég og einhverjir fleiri kvöddu sér hljóðs til að tala um málið Og það getur orðið skiljanlegt af ákvæðum 4. gr., þar sem ætla má, á hann og ef til vill fleiri honum nákomnir ætli sér hag af þeim ákvæðum, en þar segir svo: „Ferðaskrifstofan gerir samninga við skipafélög, bifreiðafélög eða eigendur bifreiða og umráðamenn annara farartækja um flutning á ferðamönnum og um fargjöld“. Í þessu sambandi kemur mér í hug löggjöf, sem sett var á síðasta þingi, þar sem áætlunarferðir bíla voru skipulagðar. Það var eitt af aðaláhugamálum hv. 2. þm. Reykv. - Í 4. gr. þessa frv. er sagt, að ferðaskrifstofan eigi að gera samninga við skipafélögin o. s. frv. Nú er það vitað, að flestir ferðamannahóparnir koma hingað á erlendum skipum. Ég geri nú ekki ráð fyrir, að ferðaskrifstofan hafi ástæður til að semja um fargjöld á skemmtiferðaskipunum, sem hingað koma á sumrum. Þá má segja, að henni sé ætlað að semja við áætlunarskipin, er hingað ganga, en það væru þá helzt þau íslenzku, því á skrifstofan mun varla hafa tök á að gera slíka samninga við Sameinaða eða Bergenska. Hún getur ekki boðið þeim neitt í móti, nema ef vera kynni styrk úr ríkissjóði. Aftur er það svo um Eimskipafélagið, að það er svo háð ríkinu og Alþingi, að hugsanlegt er, að ríkisstofnun eins og ferðaskrifstofan gæti haft áhrif um fargjöld með skipum þess. En ég held þó naumast, á það gæti haft stórvægilega þýðingu, því að á þeim tíma, er erlendir ferðamenn koma með þessum skipum, er sízt hörgull á farþegum. Verða þau jafnvel oft að neita mönnum um far á sumrum, ef þeir hafa þá ekki pantað farmiða löngu fyrir fram. Svo á mér virðist þetta ákvæði um samninga við skipafélögin sett í gr. meira sem punt eða öllu heldur sem réttlæting þess, að skrifstofunni sé gefinn kostur á að semja við viss bifreiðafélög hér innanlands. Frv. felur þá í sér þetta þrennt í stuttu máli, auk heimildar fyrir ferðaskrifstofuna til á auglýsa landið: Ríkið einokar alla starfsemi við leiðbeiningu ferðamanna hér á landi, ferðaskrifstofan einokar bifreiðaferðir þessara manna um landið og allur landslýður er skattlagður til ágóða fyrir þessa starfsemi. Frv. fylgir grg. talsvert löng og ýtarleg. Ýmislegt af því, sem þar er tekið fram, getur vel staðizt. Það er ekki allt fjarstæða. Þar er meðal annars áferðarfallega sagt frá nauðsyninni á því á koma upp ferðaskrifstofu. Það er t.d. satt, sem stendur hér í grg. (með leyfi hæstv. forseta) „Nú er það á almanna vitorði, að naumast er nokkur þjóð til, sem á allt sitt eins afdráttarlaust undir því komið, að hin erlendu viðskipti gangi sem greiðlegast. Hitt er og ekki síður kunnugt, að aldrei hefir verið bráðari þörf á því að neyta allrar orku í þessu sambandi en nú“. Þetta er, almennt skoðað, mikið rétt. En ég hefði haldið, að þessar athuganir ættu að leiða til annars en þess að koma á fót ríkiseinokun á þeim erlendu ferðamönnum, er hingað vilja koma. Þá er minnzt á það í grg., að með nágrannaþjóðunum tíðkist það, að við utanríkisráðuneytin starfi blaðaskrifstofa, sem hér er kölluð „Udenrigsdepartementets Pressekontor“ í þessu plaggi. Mér er nú ekki ljóst, þó að vitað sé, að við utanríkisráðuneytin og sendisveitirnar starfi slíkir pressukontórar, hvað það kemur því við, að íslenzka stj. eigi að einoka ferðamannastrauminn til landsins. Að svo miklu leyti sem ég þekki til slíkra „pressuafdelinga“ í útlöndum, er það ekki fyrst og fremst tilgangur þeirra að starfa sem „reklamebureau“. Svo er í grg. skýrt frá því, hvernig þeir hugsa sér að þessari kynningarstarfsemi eigi að vera háttað í einstökum atriðum. Er þar talið upp: 1) Útgáfa rita, 2) fyrirlestrar, 3) kvikmyndir, 4) útvarp, 5) auglýsingar um afurðir. Hér ber að sama brunni og áður. Allt getur þetta verið gott og blessað, ef það veldur ekki of miklum kostnaði. En ekkert af þeim er neitt framkvæmanlegra eða aðgengilegra eða frambærilegra, þó að þessi skrifstofa hafi einokun á útlendum ferðamönnum. Allt þetta má framkvæma án þessarar fimmliðuðu einokunar á ferðamönnum, sem hingað koma. Um það má deila, hvað af þessu sé nauðsynlegast. Sumt af því er t. d. varlega meðfarandi. T. d. þarf mjög vel að vanda til kvikmynda, sem kynna eiga landið, því að annars geta þær haft öfug áhrif við það, sem til var ætlazt. Nokkrar kvikmyndir, sem hér hafa verið teknar og sýndar erlendis, hafa engan veginn verið heppileg auglýsing fyrir landið. Ég sá í fyrra nokkrar slíkar kvikmyndir, sem áttu að vera af vandaðra tæginu, og fannst mér þar niðurröðun efnisins ekki þann veg, að það gæfi útlendingum glögga hugmynd um Ísland og atvinnuhætti þess. Í sjálfu sér er það leitt, að ekki skuli meira hafa verið gert að því að auglýsa landið út á við en orðið er. Ég geri t. d. ráð fyrir, að ríkissjóður gæti látið nokkuð af hendi rakna til að hafa einhverskonar auglýsingastarfsemi í helztu borgum erlendis til leiðbeiningar ferðamönnum. Mætti gera það án allrar einokunar á mönnum þessum. Svo er það að athuga, að ef halda á uppi fullkominni auglýsingastarfsemi til að auka ferðamannastrauminn, þá myndi það kosta allmikið fé. Í nokkrum borgum eru ferðamannaskrifstofur, t. d. norsk, sænsk, dönsk, hver við hliðina á annarri, og þarna er fast starfsfólk, þar liggja frammi kort, teikningar og aðlaðandi myndir, sem eiga að gefa ferðamönnum sem gleggsta hugmynd um land það, sem þeir ætla að heimsækja. En slíkt yrði okkur Íslendingum ofvaxið sakir kostnaðar, því að slík starfsemi myndi naumast geta borgað sig, enda er sá ferðamannastraumur, sem við getum tekið á móti, ekki svo mikill, að leggjandi sé út í svo kostnaðarsöm fyrirtæki. Má þar margt á milli vera, að landsins sé að engu getið og að lagt sé út í slíkan tilkostnað. Þar mætti með minni tilkostnaði auglýsa í útlendum blöðum og tímaritum, sem almennt eru mest lesin erlendis, og hafa þar myndir af þeim stoðum, sem beztir þætti, og myndi það ekki kosta líkt því að hafa skrifstofu í öllum helztu stórborgum, og hvað snertir Ísland sem ferðamannaland, er heppilegast í byrjun að hugsa sér ekki að stiga mjög stór spor í að beina ferðamannastraumnum hingað, því það mundi valda vonbrigðum og ekki svara kostnaði. Hitt er annað mál, að það er rétt að greiða fyrir því, að ferðamannastraumurinn hingað til landsins aukist, og það er skýrt, að minni hl. hv.allshn. í hv.Ed. hefir lagt fram hóflegar till. í þessu efni. T. d. hefir verið, og er ennþá gistihúsaskorturinn, sem mest stendur því í vegi, að hægt sé hér á landi að ferðast fyrir þá menn, sem vanir eru þeim nauðsynlegu þægindum, sem ferðamenn þurfa að hafa, en úr þessu hefir talsvert verið bætt á síðari árum, eins og vitað er, og vel hægt að bjóða bæði innlendum og erlendum ferðamönnum þann aðbúnað, sem þan gistihús, sem ég hefi séð, hafa að bjóða. Vitanlega eru þau ekki eins útbúin eins og dýr gistihús í stórborgum, en það ætlast heldur enginn til þess, að þau séu það, en öll þau gistihús, sem ég hefi séð hér til sveita, hafa það, sem snertir nauðsynleg tæki til þrifnaðar og hreinlætis, fyrir hendi; sæmileg rúm og þrifaleg herbergi o. s. frv. hafa þau gistihús, sem ég hefi séð hér á landi á síðari árum. Það er tæpt á því í þessari grg., að hér sé farið illa með erlenda ferðamenn, þ. e. a. s. að það sé okrað á þeim. Það er ekki nema tæpt á þessu í grg, en ég verð að segja, að það komi þó svo bert fram í grg„ að þeir menn, sem hana hafa samið, séu þar að bera sakir á þá menn, sem hafa haft það með höndum, að leiðbeina erlendum ferðamönnum og flytja þá, að það hefði verið sæmilegra og réttlátlegra að leiða að þessu önnur og sterkari rök heldur en þau að segja eins og hér er gert og ég vil með leyfi hæstv. fors. leyfa mér að lesa hér upp. Þar segir svo: „Orð leikur á, að ferðamenn greiði stundum yfir 100 krónur fyrir 7 manna bíl í 50 kílómetra ferð með skammri viðdvöl og þaðan af meira fyrir lengri ferðir. Þetta gjald er 3-4 sinnum meira en innlendir menn greiða. Að vísu má segja, að fyrir þær sakir óski menn eftir útlendum ferðamönnum, að eftir þá liggi eitthvert fé í landinu, en hér er um hófleysu að ræða, sem miklum skaða getur valdið“. Fyrst slær höfundur grg. því fram, að leiki orð á þessu, og svo dregur hann þá ályktun, að hér sé um hófleysu að ræða, alveg eins og hann hafi hér komið fram með einhverjar óhrekjanlegar sannanir. Þetta er illa tilfallinn málsflutningur, og ég hefi ekki orðið þess var, að við umr. í hv.Ed. hafi tekizt að leiða nokkur minnstu rök að því, að þessi gróusaga væri sönn, og þó er hún framflutt sem einskonar rök fyrir því, að nauðsyn sé á, að ríkið taki þetta í sínar hendur. Þegar einhver stétt er rekin frá atvinnu sinni, hvort sem hún er stór eða lítil, þá má sannarlega ekki minna vera en að þau rök, sem til þess liggja, séu ekki óréttmæt og ástæðurnar ekki tilbúningur einn, en mér liggur við, eftir orðalagi grg. að dæma og eftir því, að engin staðfesting á þessum ummælum kom fram í umr. í hv.Ed., að ætla, að hér sé aðeins um ósannan orðróm að ræða. Og sé svo, sem ég að öðru ósönnuðu verð að álíta, þá er hér farið með rangan málflutning til þess að taka af vissum mönnum atvinnu, sem þeir hafa nú og hafa með löglegu móti komizt yfir. Þá segir ennfremur hér í grg. þessa frv., með leyfi hæstv. forseta: „Önnur hlið, sem snýr að ferðalögum útlendinga um landið, við kemur þeim fararstjórum og túlkum, er til þeirra veljast. Sem stendur er allt undir hælinn lagt, hvernig um þetta tekst“. Ég verð að játa, að ég þekki ekki alla þá menn hér á landi, sem hafa haft það með höndum að vera túlkar og fararstjórar fyrir útlenda ferðamenn, en ég þekki þó suma þeirra og hefi fyllilega orðið var þess, að þeir njóta vinsælda hjá viðskiptamönnum sínum, sem eru hinir erlendu ferðamenn. Það verður að teljast algerlega ósannað, að það sé að nokkru frekar undir hælinn lagt, hvernig um þetta tekst, þótt þeir útlendu ferðamenn séu sjálfráðir um, hverja þeir velja sér fyrir túlka og leiðbeinendur, heldur en þó þessi „Rauðku“-stofnun, sem hér er verið að tefla fram, eigi að taka að sér að leiðbeina ferðamönnunum. Hér hafa verið leiðbeinendur ferðamanna, sem hafa unnið starf sitt með mestu prýði. Í útlendum ferðabókum hér oft við, að ferðamennirnir minnast með sérstakri viðurkenningu á þá, sem hafa leiðbeint þeim hér á landi. Ég minnist þess að hafa oft séð nöfn íslenzkra stúdenta og annara, sem hafa verið leiðbeinendur ferðamanna og hlotið bezta orðstír frá þeim. Þessi önnur hlið, sem nefnd er í grg. frv., um fararstjórana og túlkana, er álíka vel undirbyggð eins og orðrómurinn um okrið á ferðamönnunum. Það getur vel komið fyrir, og það vita flestir, sem eitthvað hafa ferðast til útlanda, að það getur oft komið fyrir, að mönnum sé selt of dýrt það, sem þeir þurfa á kaupa, og það hefir viljað bera við t. d. í Sviss, að betra þætti að hafa gát á því, hve mikið þyrfti að borga fyrir þá hluti, sem ferðamenn þurfi að fá. Svo þó þetta kæmi fyrir hér, þá eru það engin eins dæmi. En ég vil endurtaka það, að þeir erlendir ferðamenn, sem ég hefi kynnzt, og ég hefi oft átt tal við þá, þegar þeir hafa verið á heimleið héðan, því þar sem ég bý í Vestmannaeyjum, ganga þeir oft um hlaðið, þegar þeir eru á heimleið. Það hefir þá oft borizt í tal um ferðalag þeirra hér á landi, og ég man ekki eftir einum einasta manni, sem hafa haft orð á því, að hann hafi orðið að borga hér of mikið fyrir nokkurn hlut eða á honum hafi verið okrað á einn eða annan hátt. - Það er talið hér í grg., að það séu um 200 þúsund kr., sem landinu berast árlega frá útlendum ferðamönnum fyrir allskonar viðskipti. Því er haldið fram í sambandi við þetta og flaggað með það af hálfu hv.flm. frv., að sá útlendi gjaldeyrir, sem berst hingað til landsins, hafi ekki skilað sér til bankanna, og þess vegna á að hafa hendur í hári þessa gjaldeyris með þessari einokun. Ég hefi fyrir satt, að því hafi verið hrundið í hv.Ed., og ég staðhæfi, að það hafi verið gert, og ég vil skora á hv.frsm. hér í þessari hv. d. að gera þetta meira sannanlegt heldur en gert er í grg. Þar er ekki meira en lausar fullyrðingar, eins og um okrið, og sleggjudómur, eins og um túlkana og fararstjórana, sem hvorttveggja virðist vera slúður. Í grg. er því meðal annars haldið fram, að samskonar ríkiseinokun og hér er verið að undirbúa eigi sé stað í 5 ríkjum í álfunni, þ. e. a. s. í Ítalíu, Rússlandi, Tékkóslovakíu, Þýzkalandi og Austurríki, og er komizt svo að orði, að þau hafi komið á hjá sér einkarétti um þessi efni í mismunandi myndum, en þeir fara svo ekki lengra út í það að skýra þessar mismunandi myndir. Nú er þetta villa, og var sýnt fram á það af hv. andmælendum frv. í hv.Ed., að það er ekki í fimm ríkjum, eins og hér er sagt, og ekki heldur í einu ríki, ekki einu sinni í Rússlandi, og því til sönnunar nægir að benda á, að samkv. ákvæðum 1. gr. á ríkisstjórnin ein að hafa rétt til þess að starfrækja skrifstofu fyrir erlenda ferðamenn. Engar aðrar ferðamannaskrifstofur fá að vera til við hliðina á þessu ríkisfyrirtæki. En í því landi, sem lengst gengur í þessu efni og mun vera fyrirmynd flm. frv., bar hefir ferðaskrifstofa ríkisins, Inturist, ekki einkarétt, og aðrar ferðaskrifstofur mega starfa þar, þótt Inturist hafi viss forréttindi. Um hin löndin, sem nefnd eru í grg. er ekki komið nálægt því að sýna fram á, á hvern hátt þessi einkaréttur er framkvæmdur - í Tékkóslovakiu, Þýskalandi, Ítalíu og Austurríki. Ég vil nú beina því til hv. formælenda frv., að þeir segi hv. d. frá því, hvernig hún er þessi einokun í þeim löndum, sem ég nú nefndi. Ég hygg, að það muni vefjast fyrir þeim að sýna fram á, að það sé einokun á þessu starfi í Þýzkalandi, í Ítalíu o. s. frv. Það er talsvert erfitt að sjá, að með þessari einokun, sem hér er farið fram á, verði eiginlega nokkur framför í því að gera Ísland aðgengilegt sem ferðamannaland, og það er nokkurn veginn áreiðanlegt, að ferðamennirnir sjálfir verða ekki neitt himinfallnir yfir því, þótt þeim sé sagt, að íslenzka ríkið ætli að einoka allan ferðamannastraum til landsins. Ég held þvert á móti, að ef um slíkt vitnaðist, þá mundi það fæla marga ferðamenn frá að koma hingað, sem annars hefðu komið, svo megn andúð er gegn allri ríkiseinokun í nærliggjandi löndum, og það meira að segja þar, sem sósíalistar ráða lögum og lofum í ríkisstjórn. Ég gat þess áðan, að ferðamannaskipin, sem hingað koma, flytja langsamlega stærstu og mestu ferðamannahópana, sem til Íslands koma, og þessi skip eða þau félög, sem að þeim standa, hafa í mörg ár haft sína föstu umboðsmenn, og það er ekki sérlega líklegt, að þessi félög myndu hafa sömu umboðsmennina ár eftir ár, ef þeir okruðu á viðskiptamönnunum. Ef þau væru ekki ánægð með umboðsmenn sína, þá mundu þau skipta um og fá sér aðra, en það hér ekki oft við, og ég held, að ekki séu dæmi til þessa, að erlend ferðamannaskip hafi skipt um umboðsmenn hér, og ég þori að fullyrða, að það hafi aldrei komið fyrir. Það að erlendu félögin skipta ekki um umboðsmenn sína og halda samböndunum við þá, ber vott um, að viðskiptin hafi ekki verið þeim á móti skapi, og þegar þessa er gætt í sambandi við annað, þá finnst mér það nokkuð hart af hinu háa Alþingi að gera löggjöf, sem bannar skipununi að skipta áfram við þessa viðskiptamenn sína. Annars hafa sumir þeirra, sem talað hafa fyrir frv., haft mjög skrítna hugmynd um, hve víðtækt valdsvið þessarar stofnunar ætti að vera. T. d. sagði hv.frsm. frv. í hv.Ed., að ferðaskrifstofan ætti að regulera ferðamannastrauminn til landsins!! Hún átti að segja þessum stóru gufuskipa félögum fyrir verkum. Eftir hugmynd þessa hv.frsm. átti ferðaskrifstofa íslenzka ríkisins að segja þessum amerísku, frönsku, þýzku, hollenzku og ensku gufuskipafélögum til um það, hvenær þeir mættu senda ferðamannaskipin hingað til Íslands!! Það er ekkert óeðlilegt og sæmir vel öðru eins frv. að hafa þann frsm., sem heldur fram jafnmikilli vitleysu og það er, að ferðamannaskrifstofan geti haft áhrif á og „regulerað“ ferðir gufuskipanna frá þeim sérstöku „línum“, sem fara með skemmtiferðafólkið, ekki eingöngu til Íslands, heldur stóra hringferð, frá Íslandi til Spitsbergen og Noregs og síðan suður til Danmerkur og Mið-Evrópu. Annars er ég ekki frá því, eins og ég sagði áðan, að það gæti verið full hætta á því, að ríkiseinokun hefði fælandi áhrif á ferðamannastrauminn hingað til landsins. Það er aðgætandi, að ekki eru allir útlendingar eins ginkeyptir fyrir þjóðnýtingu eins og hið íslenzka framsóknar- og jafnaðarmannalið. Við höfum á undanförnum árum fengið ýmsa löggjöf um þjóðnýtingu í ýmsum myndum innanlands, og náttúrlega er það á valdi þingmeirihluta að einoka ýmsar verzlunargreinar og starfsgreinar fyrir landsmenn sjálfa. Ríkið á þegnana og þeir, sem fara með valdið, geta misbeitt því á ýmsan hátt og kúgað þegnana, eins og hv. þingmeirihluti gerir nú, án þess að þegnarnir fái rönd við reist í bili. Við eigum það við sjálfa okkur, hve mikið við viljum leggja á okkur af fjötrum í þessum efnum. En þessi aðferð horfir öðruvísi við mönnum, sem búsettir eru í öðrum löndum. Þingmeirihlutinn hefir ekki eins mikil tök á að keyra þá menn í einokunardróma mótmælalaust og möglunarlaust. A. m. k. getum við ekki komizt hjá þeirri gagnrýni, sem óhjákvæmilega hlýtur að verða víðsvegar um lönd hjá þeim mönnum, sem annars vita nokkuð um Ísland og taka eftir því, sem hér er að gerast. Þeir munn áreiðanlega veita því eftirtekt, þegar búið er að innleiða hér ríkiseinokun á ferðamönnum þeim, sem til landsins koma. Þess vegna er full ástæða til þess að vara við að beita einokunaraðferð gagnvart útlendum ferðamönnum, sem til landsins koma, ef við viljum græða á þeim peninga, þó ekki tjái að vara við þeirri einokunarherferð, sem þingmeirihlutinn hefir hafið á hendur landsmönnum sjálfum. Ég sá fyrir skömmu grein í Morgunblaðinu, sem rituð er af manni, sem í fleiri ár hefir staðið að því að taka á móti ferðamönnum, og er þetta mál tekið þar til gagnrýni. Þessi maður, sem er hr. Björn Ólafsson, sýnir fram á, hve rangar þær ásakanir eru í garð ferðaskrifstofu þeirrar, sem hér hefir starfað, sem koma fram í grg. fyrir frv. því, sem hér um ræðir. Í sambandi við þessa ritgerð hr. Björns Ólafssonar vil ég taka fram áður en ég vitna þar í einstök atriði eftir honum, að hann hefir staðið með mikilli prýði fyrir móttöku erlendra ferðamanna, og hefir hún verið í alla staði ólastandi. Hefir Björn staðið fyrir ferðaskrifstofum Heklu, og hefir því langa reynslu af því að taka á móti og leiðbeina ferðamönnum. Hann segir, eins og ég hefi bent á, að fyrir þessu frv. séu færðar fjórar veigamiklar ástæður. Fyrst minnist hann á það, sem flm. frv. telja, að geri það nauðsynlegt, að ríkisvaldið beiti sér fyrir því að hæna ferðamennina að. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í grg. frv. er líka leitast við að draga fram ástæður fyrir þessu, og þær eru í aðaldráttum þessar: 1. Ríkisrekstur er hið eina fyrirkomulag, sem tryggir það, „að unnt verði að einbeita sér í málinu, sem þörf er á. Þessi einkaréttur skrifstofunnar til slíks starfs er á engan hátt eins dæmi“. Er bent á, að sama skipulag sé í Rússlandi, Tjekkóslóvakiu, Austurríki, Þýzkalandi og Ítalíu. 2. Menn láta undir höfuð leggjast að skila gjaldeyrinum inn til bankanna. 3. „Orð leikur á“, að erlendum ferðamönnum sé seldur greiði og farartæki hóflausu verði. „Úr þessu verður naumast bætt, eins og háttar til hér á landi, nema með því að sérstök ríkisstofnun taki málið í sínar hendur“. 4. Ferðamannastraumurinn til landsins þarf að aukast. Til þess þarf margskonar auglýsingar- og kynningarstarfsemi, sem einstaklingar hafa ekki bolmagn til að kosta. Þess vegna þarf ríkið að taka verkefni þetta í sínar hendur. Eins og sjá má af þessu, eru rökin fyrir nauðsyn þessa skipulags ekki eins þung á metunum og ætla mætti. Ekkert af ofangreindum atriðum bendir á nokkra höfuðnauðsyn. Og það, sem meira er um vert, sum af rökunum hafa við enga stoð að styðjast. Þau eru byggð á misskilningi og ókunnleika. Um fyrsta atriðið er það að segja, að slíkt skipulag á ferðamannastarfsemi á hvergi sinn líka í nokkru landi í heiminum. Rússland er eina landið, sem hefir ríkisrekstur á þessari starfsemi. En þó er frjálsræðið svo mikið meira í þessum efnum í Rússlandi en það verður á Íslandi eftir að frv. er orðið að lögum, að í Sovjetríkjunum geta ferðaskrifstofur starfað í sambandi við ríkisskrifstofuna „Intourist“, en á Íslandi verður slíkt bannað. Margir hafa trúað því til þessa, að ekki væri hægt að ganga lengra í ríkisrekstri en gert er í Rússlandi. Mikil börn eru þeir, sem slíku hafa trúað. En til á þessa braut hefir jafnvel Rússland ekki þorað að leggja. Ekkert hinna landanna, sem nefnd eru til fyrirmyndar, hafa ríkisrekstur í nokkurri mynd á ferðamannastarfsemi. Sú staðhæfing í grg. er röng og stafar vafalaust af ókunnleika, eins og auðvelt er að sanna. Um annað atriðið, þar sem mönnum er borið á brýn, að þeir hafi ekki skilað gjaldeyrinum, þarf Ég ekki að vera langorður. Hefir áður verið sent fram á og sannað, að slík aðdróttun er með öllu ómakleg og á sér ekki stoð í veruleikanum. Um þriðja atriðið, „okrið“ á erlendu ferðamönnunum, hefir svo lengi og oft verið ritað í stjórnarblöðunum, að gengið hefir ofsóknum næst. Hafa blöð þessi verið með fullyrðingar um, að verðlag á því, sem útlendingum er selt hér, sé svo hátt, að þjóðinni væri það bæði til vansæmdar og skaða. Þeir menn, sem sakaðir hafa verið um þetta, hafa sjaldan reynt að bera hönd fyrir höfuð sér og látið sig litlu skipta gífuryrðin, róginn og svívirðingarnar. Þögn þeirra hefir verið skilin svo af mörgum, að allt sé rétt, sem á þá er borið. Þetta atriði um okrið, er ein aðaluppistaðan fyrir skipulagningunni. En einnig þetta hefir við engin rök að styðjast. Allir þeir erlendu ferðamenn, sem hingað koma með millilandaskipunum, hafa tækifæri til að ferðast hér í fjóra daga fyrir £l:15:0 eða kr. 38.75 á mann. Verð þetta er prentað í ritlingum, sem ferðamönnum eru gefnir og verður því ekki rengt. Það, sem ferðamennirnir fá fyrir nefnda fjárhæð, er þetta. Fyrsta daginn er þeim sýnt allt hið markverðasta í borginni. Annan daginn er farið með þá til Grýtu og Gullfoss og gist um nóttina að Laugarvatni. Þriðja daginn er farið til Þingvalla og komið til Rvíkur um kvöldið. Fjórða daginn er farið til Hafnarfjarðar. Annan og þriðja daginn er þeim séð fyrir fæði og gisting. Leiðsögumaður er með þeim alla dagana. Ef reynt er að gera sér grein fyrir, hvort hér er verið að féfletta ferðamennina með hóflausu verði, virtist liggja beint við að athuga, hvað slíkt ferðalag mundi kosta Íslendinga sjálfa með því að ferðast á ódýrasta hátt, en það er með áætlunarbílum. Þá verður útkoman þannig: Geysir, 1 sæti fram og aftur ........ kr. 16.00 Þingvellir, 1 sæti fram og aftur ....... - 6.00 Laugarvatn (frá aðalveginum) ........ - 2.00 Hafnarfjörður .................................. - 1.00 Gisting og matur að Laugarvatni .. - 10.00 Matur á Þingvöllum ........................ - 3.50 Matur á leitinni ............................... - 2.00 Kr. 40.50 Þetta er útlendingum selt hér á kr. 38.75, og auk þess fá þeir leiðsugu ókeypis í fjóra daga, að ógleymdri fyrirhöfn þeirra manna, sem sjá um þessa framkvæmd. Eftir þessu, sem að ofan greinir og ekki verður hrakið, geta útlendingar ferðast á umræddri leit ódýrar en landsmenn sjálfir. Þetta er sorgleg staðreynd fyrir þá, sem heimta ríkisrekstur á ferðastarfsemi til þess að vernda útlendinga gegn okri“. Ég hefi talið nauðsynlegt að láta þessi rök koma fram, til þess að staðfesta það, sem ég hefi áður sagt, því þar sem er Björn Ólafsson, talar maður, sem hefir fulla þekkingu á þessum málum. - Það er annars eftirtektarverð og sorgleg staðreynd, að fullyrðingar og staðleysur eins og í þessari grg. skuli vera bornar fram opinberlega aðeins sem rógur vegna öfundar til þeirra manna, sem aðallega hafa haft með höndum að taka á móti ferðamönnum undanfarandi ár. Ég hefi nú ef til vill að sumra dómi notað nægilegan tíma í þessa fyrstu ræðu, en mér hefir þótt rétt að benda á, eins vel og unnt er, þær stóru veilur, sem eru á því að einoka ferðamannastrauminn til landsins. En ég hefi gert það fyrst og fremst vegna þess, að ég er sannfærður um, að það er komið fram af óheiðarlegum hvötum með aðdróttunum til þeirra manna, sem farið hafa með þessi mál, eins og grg. frv. öll ber vitni um, en náði þó hámarki hjá frsm. málsins í Ed. Þó ekki sé um stóra upphæð að ræða, ca. 200 þús. kr. í erlendri mynt, sem talið er, að ferðamennirnir skilji eftir í landinu, er ekki gerandi leikur að því með heimskulegum og illgjörnum lagasetningum að fæla meiri eða minni hluta þeirra frá að koma til landsins og hafa þannig af þjóðinni þær tekjur, sem hún annars mundi hafa af útlendum ferðamönnum. Það er ábyggilegt, að þetta mál er ekki meðal þeirra mála, sem þjóðin telur nú mestu skipta. Það kann að vera, að það sé áhugamál einhverrar klíku hér í Rvík, sem vill troða sér eða sínum nánustu inn í eitthvert starf í skjóli þess, en það er áreiðanlega þjóðinni ekkert áhugamál. Fulltrúum þjóðarinnar ber skylda til. jafnvel þó þetta sé í upphafi skoðaður hégómi, að forða þjóðinni frá því, að svona skaðræðislöggjöf sé sett, sem bæði verður til þess að skaða álit landsins út á við og bægja ferðamannastraumnum frá landinu.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Ég tel mig hafa fengið staðfestingu frá hæstv. ráðh. um það, sem ég hélt, að menn á aldrinum 60-67 ára verði eftir frv. verr settir en þeir eru nú, þar sem þeir verða útilokaðir frá styrk úr ellistyrktarsjóði, nema þeir séu öryrkjar. Ég spurði hæstv. ráðh. áðan, hvort svo bæri að skilja frv., að þeir, sem hefðu orðið öryrkjar áður en lögin koma í gildi, yrðu styrks aðnjótandi, og svaraði hann því neitandi, eða m. ö. o.: þeir einir fá styrk, sem verða öryrkjar eftir að lög þessi öðlast gildi, hinir fá ekki neitt. Þeir verða þess vegna algerlega útundan, og er þetta spor aftur á bak. Það er ekki um svo litla fjárhæð að ræða, sem ellistyrktarsjóðirnir hafa úthlutað. Þeir nema á 2. millj. kr. og gefa árlega í vexti um 60 þús. kr. Það eru hundruð manna á landinu á aldrinum 60-67 ára, sem hafa notið styrks úr þeim, en verða nú útilokaðir. Þetta er ófært með öllu og algerlega óviðunandi, enda er ég viss um, að þessu verður breytt á næsta þingi, hvað sem nú er sagt.

Bjarni Ásgeirsson Það var ekki meining mín að ræða um þær brtt., sem hér liggja fyrir um benzínskattinn, heldur um brtt., sem mig langar til að bera fram ásamt hv.þm. Hafnf. En þó vil ég segja aðeins nokkur orð út af till.hv.þm. Vestm., sem vill láta benzínskattinn í Eyjum renna til ræktunarvegar þar. Ég veit ekki betur en það sé á leiðinni fjárveitingartill. til þessa vegar, og veit ekki um, að nokkurt samband sé þar á milli og benzínskattsins. Undanfarin ár hefir verið veitt fé til þessa vegar í Vestmannaeyjum.

En til Holtavörðuheiðar?

. Ég veit líka, að áður hefir verið veitt fé til vegar á Holtavörðuheiði, og samt er, þó tekið sé upp fé í fjárl. til Holtavörðuheiðar, ætlazt til, að bætt verði við af þessum tekjum, og það er af þeirri einföldu ástæðu, að fjvn. sá sér ekki fært að veita fé til Holtavörðuheiðar svo verulegu næmi, nema fá nýja skatta. Alveg er eins með ræktunarveg í Vestmannaeyjum. Ég tel vafasamt, að til hans hefði verið veitt fé, ef ekki hefði verið aflað nýrra tekna, en nú verður hægt að veita þann styrk alveg eins og gert hefir verið með Holtavörðuheiðarveginn -, þannig að 5-6 þús. kr. vegafé geti komið í kjördæmi þessa hv.þm. Þá vil ég aðeins leiðrétta það, sem kom fram hjá hv. 7. landsk., að þessi skattur yrði þungbærari á bændur fyrir norðan en annarsstaðar; þeir eyddu nú 200 kr. í bíla á ári, og mundi þetta hækka um 40-50 kr. Þessi hækkun er fjarstæða ein eins og við sjáum, ef við reiknum þetta út. Við skulum segja, að benzínskatturinn sé 5% hækkun á kostnað við rekstur bifreiða, og þó ég hafi ekki glögga reikninga, hvað þetta nemur miklu, tel ég vafalaust, að ekki muni meiru, þegar allt er tekið með. Þó maður reikni svo með, að öll þessi hækkun lendi á þeim, sem nota bílana, þá getur það ekki orðið meira en 5% hækkun á þessum útgjöldum. Eftir þessu verður sá bóndi, sem greiðir 40-50 kr. meira fyrir flutninga fólks og þungavöru með bílum - án þess að sá flutningur hafi aukizt -, að hafa áður, t. d. í ár, haft 1000 kr. útgjöld af þessum flutningi. En þetta var nú útúrdúr. Ég vil leyfa mér ásamt hv.þm. frá hv. 2. þm. Reykv., um það, að fella niður úr tolli sjóklæði og verkamannafatnað. Þetta hefir verið tollfrítt, og er það heilbrigð stefna, að brýnustu lífsnauðsynjar þeirra vinnumanna, sem tekjuminnstir eru, séu undanþegnar, eins og t. d. þessi fatnaður. Svo er aðeins leiðrétting á orðinu viðskiptagjald, sem hvergi er talað um í frv. M. ö. o., ráðherra er heimila að fella niður eða gefa eftir toll af þessum vörum, og leyfi ég mér að afhenda forseta þessa tillögu.

Jóhann Jósefsson [óyfirl.]: Hv. þm. Hafnf. er ákaflega hróðugur yfir því, að við andmælendur frv. skulum hafa játað það, að ýmislegt í því gæti komið til mála að framkvæma. Ég sagði t. d., að skrifstofa, sem annaðist upplýsingar og auglýsingarstarfsemi, gæti vel komið til mála, ef hún yrði ekki allt of dýr. En ég hafði þann fyrirvara, að það yrði að leggja hæfilega mikið í kostnað, því að ekki væru ótakmarkaðir möguleikar til þess að auka ferðamannastrauminn hingað til landsins. Þá spurði hv.þm. Hafnf. um það, hvort ég gæti hrakið, að Eimskipafélagsskipin væru of lítil til þess að taka farþega frá útlöndum á sumrin. Ég hefi ekki hrakið það, það vita allir, að þau hafa ekki getað tekið alla þá farþega, sem þeim hafa boðizt. - Í öðru lagi spurði hv.þm., hvort ég gæti hrakið, að þessi 150 manna hópur, sem ætlaði að koma frá Skotlandi til Íslands, hefði ekki getað fengið far. Þetta getur vel verið satt. En ég vil spyrja þennan hv.þm., hvort hann haldi, að þessir menn hefðu siglt á ferðaskrifunni hingað til landsins, ef hún hefði verið komin á stofn. Ég sé ekki, að það hefði verið neitt auðveldara að flytja þá yfir hafið, þó að ferðaskrifstofan hefði verið komin upp. - Hv. þm. Hafnf. var að spyrja mig um, hvort ég heldi ekki, að í Þýzkalandi væru einhverjar ríkisskrifstofur, sem seldu farmiða á staði innanlands. Ég get svarað því, að ég veit ekki til, að í Þýzkalandi sé neinn slíkur central. Menn geta keypt farmiða og kaupa á járnbrautastöðunum á þá staði, sem þeir ætla að fara. Ég get hugsað mér, að höfuð-„kontór“ járnbrautanna selji eitthvað af farmiðum innanlands, en að það sé einhver einokunarstofnun, sem geri það, er fjarri öllum sanni. Það er satt, eins og ég hefi sýnt fram á og hv.þm. Hafnf. ekki reynt til að hrekja, að í öllum nærliggjandi löndum eru starfandi ferðaskrifstofur hver við aðra, án þess að ríkið hindri þær á nokkurn hátt í starfi sínu. Hv. þm. sagðist vera ágætur að reikna og að hann tæki sessunaut sínum mikið fram í því að eigin áliti. Ég skal ekki rengja það, að þessi hv.þm. sé góður í reikningi, en ég tók eftir því, að hann er slarkfær í fleira. Ég heyri t. d., að hann er ágætur að skálda öðrum upp orð, sem aldrei hafa verið sögð. Hann „brilljeraði“ í því í síðustu ræðu sinni, gekk á röðina og rangfærði orð okkar allra, sem andmælt höfum honum í kvöld. Ég veitti þessu sérstaka athygli af því ég hlustað á allar ræturnar, sem fluttar hafa verið. Um mig sagði hann, að ég hefði farið háðulegum orðum um bílstjóra hér í bænum. Ég fór aðeins kímnum orðum um þennan hv.þm., af því hann kom því upp um sig, að hann var að bera fyrir brjósti aðra bílstjóra en þá, sem venjulega aka ferðamönnunum. Ég fór raunar ekki háðulegum orðum um hann, en það vakti kímni hjá mér, að hv.þm. skyldi gera sig beran að því að bera einhverja sérstaka bílstjóra fyrir brjósti í þessum efnum. Það, sem hann sagði í áframhaldi af þessu, sannaði það, sem ég benti á, að þetta mál mundi ekki öfundarlaust til komið. Hann sagði, að það vari ekki mikið um skiptingu á keyrslunni milli manna; það hefði viðgengizt, að samið væri við sérstaka stöð um flutning hinna erlendu ferðamanna, og svo væri hann ekki boðinn upp. Hvar heldur hv.þm., að það fyrirkomulag sé haft, þar sem erlendir ferðamannahópar stíga á land, að það sé haldið uppboð á keyrslu þeirra. Ein undirrót þessa frv. er sú, að það er lögð öfund á þá menn, sem hafa nú með höndum móttöku og keyrslu ferðamanna. Hvort hv.þm. Hafnf. vill kalla það róg, eins og ég gerði, þegar sagt er í grg., að orð liggi á, að óhæfilegt verð sé tekið fyrir það sem gert sé fyrir ferðamenn af sérstökum mönnum hér í bænum, án þess nokkrar sannanir séu færðar fram, skiptir ekki máli. Það vita allir, hvaða aðferð það er, þegar viðhöfð eru svona orðatiltæki til þess að vekja grun um ósæmilegt athæfi, hvaða nafn, sem því er valið. Það á dálítið skylt við það, þegar Gróa á Leiti sagði, að ólýginn maður hefði sagt sér. Að síðustu mótmælti hv.þm., að með þessu frv. væri farið út á það, sem hann kallaði einokunarbraut í þessu máli. Það tjáir ekki fyrir hv.þm. að mótmæla því, að með þessu frv. sé farið inn á einokunarbraut í þeirri starfsemi, sem hér er um að ræða, og að slíka einokunarbraut hefir hvergi verið gengið inn á annarsstaðar, ekki einu sinni í Rússlandi, sem er sjálfsagt stærsta fyrirmynd, sem hv.þm. Hafnf. getur hugsað sér. Það þýðir ekki að standa hér í stóryrðum við þm. Vestm. eða setja upp fermingardrengssvip og segja, að frv. innihaldi ekki það, sem það inniheldur. Það er, eins og ég hefi bent á, ágreiningsatriði í þessu máli að við, sem andmælt höfum því, erum mótfallnir, burt séð frá þeim miður hreinu forsendum, sem fylgismenn þess hafa sjálfir sannað, að fyrir því eru, að ráðizt sé á atvinnu manna í landinu, sem þeir hafa byggt upp á löglegan hátt, og sett í staðinn ríkiseinokun. Við álítum það bæði til skaða fyrir þá menn, sem hér er stefnt að, og fyrir landið og þjóðina í heild.

Frsm. meiri hl. (Sigurjón Á. Ólafsson) [óyfirl]: Herra forseti! Ég sé nú, að hvorugur þeirra manna, sem ég þurfti að svara, er hér mættur. Tel ég samt rétt, þar sem ég veit, að umræðupartur þingtíðindanna verður prentaður, að láta fram koma nokkrar aths. Ætla ég þá að svara hv. 10. landsk. nokkrum orðum. Sá hv.þm. byrjaði með því að segja, að bezta vörnin gegn atvinnuleysinu væri sú, að styðja sjálfa atvinnuvegina. Vitanlega verður ekki um það deilt, að atvinnuvegirnir eru undirstaða undir öllu lífi fjöldans. Ég hefi ekki dregið úr því, að þeim væri veittur stuðningur á þann hátt sem hægt er. En aðstaðan er nú hér sú, að hve vel sem reynt er að styðja þá, þá verður ekki hér fremur en í öðrum löndum hægt með öllu að útrýma atvinnuleysinu. Sá atvinnuvegur, sem er og hefir verið undirstaðan undir mörgum hinna, sjávarútvegurinn, hefir nú ekki möguleika til að auka sig, og getur því ekki tekið á móti fleira fólki en nú vinnur við hann. En þrátt fyrir það, þó að þessi atvinnuvegur hafi haldið öllu gangandi, þá hefir gætt hér, a. m. k. í Reykjavík, atvinnuleysis í stórum stíl. Möguleikarnir til þess að auka þennan atvinnuveg eru nú ekki ýkjamiklir, þar sem við vitum, að miklir erfiðleikar eru nú á því að selja okkur sjávarafurðir. Svo að það er sýnilegt, að á meðan svo stendur, þá verður eitthvað að gera fyrir það fólk, sem ekki getur komizt að þessum atvinnuvegi, og á meðan vinna við hann er mjög stopul. Ég mótmæli því, sem hv. 10. landsk. leyfði sér að halda fram, að gerðir þessa þings hefðu ekki miðað til þess að styðja atvinnuvegina. Á það var bent af hæstv.atvmrh., hvað hér hefir verið lagt í sölurnar í þeim efnum, og þarf ég þar litlu við að bæta. Hygg ég, að atvinnuvegunum hafi á þessu þingi verið sýnd fyllsta sanngirni, eftir getu ríkisins. Annars var þessi ræða hv. 10. landsk. að mestu um atvinnuleysistryggingarnar. Hann minntist á berklavarnalögin, sem við höfum nú átt við að búa um langt skeið, og sagði, að sú leið hefði verið farin um berklavarnir, að menn hafi verið styrktir í sjúkdómum þeirra. Sagði hv.þm., að hér ætti að sínu leyti að fara eins að með atvinnuleysistryggingunum, og að eins mundi fara í því efni og farið hefir viðvíkjandi berklavarnakostnaðinum, að á þennan styrk mundi hlaðast mikill þungi með þeim fjölda manna, sem kæmi til með að nota hann. Sagði hv.þm., að betra hefði verið að fyrirbyggja berklahættuna heldur en að taka við öllum berklasjúklingunum á hæli. Í sambandi við þessi orð hv.þm. vil ég benda á, hvaða flokkur það er, sem á undanförnum árum hefir í raun og veru barizt fyrir því, sem gæti verið til þess að draga úr berklahættunni, sem eru holl húsakynni og nokkurn veginn sæmilegt líf fyrir alla landsbúa. Ég hygg, að hann fari þar fremur eftir sögusögnum manna heldur en hann hafi haft nokkuð fyrir sér í því, að slíku misrétti hafi verið beitt af verkalýðsfélögunum. Ég sé ekki ástæðu til þess að segja margt við hv. 1. þm. Skagf. Flestar aths. hans voru út af byggingu frv., vegna ýmissa galla, er hann taldi sig finna þar af lögfræðingsreynslu sinni. Hæstv. atvmrh. hefir svarað honum, og hefi ég þar engu við að bæta. En heldur fannst mér anda kalt frá honum til frv., enda er slík andstaða engin nýjung í þeim flokki, er hann fylgir. Hv. þm. varð einna tíðræddast um sjúkratryggingarnar. Eins og ég sýndi fram á í fyrri ræðu minni, byggjast þær á því, að hinir heilbrigðu greiði fyrir þá, sem fyrir því böli verða að verða veikir, alveg eins og það er viðurkennd regla í fjármálum siðaðra þjóðfélaga, að þeir, sem betur eru stæðir, greiði fyrir þá, sem eru fátækir. - Hv. þm. sagði, að kostnaðurinn við tryggingarnar ætti að greiðast af framleiðslunni. En hvað kostnaðarhlið trygginganna snertir, þá er þar aðeins um tilfærslu að ræða frá núv. fyrirkomulagi, tilfærslu, sem með tímanum verður áreiðanlega til stórsparnaðar. Útgjöld sveitar- og bæjarfélaga vegna sjúkra manna minnka stórum eða hverfa jafnvel að mestu, og því verður hægt að lækka útsvarsbyrðarnar að mun, bæði á framleiðendum og öðrum, og mun þess sízt vanþörf, því að það er víðar en hér í Reykjavík, sem menn stynja undir fátækraframfærslunni. Þá vil ég víkja nokkuð að hv. 10. landsk. Hann talaði einkum gegn atvinnuleysistryggingunum á þeim grundvelli, að líkja þeim við berklavarnastyrkinn, sem hefði farið sívaxandi ár frá ári, án þess að stemma á að ósi og koma í veg fyrir útbreiðslu veikinnar. Hann hefði að vísu orðið til þess, að aðbúð hinna sjúku hefði batnað, en sú hlið málsins hefði verið vanrækt, að búa svo að hinum heilbrigðu, að þeir þyrftu ekki sjúkrastyrks með. Allir, bæði ærðir og leikir, viðurkenna, að langsterkasta vopnið í baráttunni gegn berklaveikinni er bætt húsakynni. Og öllum hv.þm. er kunnugt, hvaða barátta hefir verið háð fyrir batnandi húsakynnum til sjávar og sveita hér á þingi og hvernig flokkarnir hafa skipzt í þeirri baráttu. Það eru jafnaðarmenn, sem í þessu efni sem öðrum hafa fyrst og fremst barizt fyrir því, að skapa fólki heilbrigt líf. Og þótt ekki hafi tekizt betur en raun hefir orðið á um útrýmingu veikinnar, m. a. vegna andstöðu íhaldsins gegn bættum húsakynnum fátæka fólksins og öðrum hollustu- og menningarmálum, þá er auðvitað jafnmikil nauðsyn til að sjá hinum sjúku fyrir sjúkravist og allri umönnun. Annað gengi glæpi næst. Og sama er að segja um þá, sem orðið hafa fyrir því boli að verða atvinnulausir. Hv. 10. landsk. játaði, að atvinnuleysið væri orðið sjúkdómur. Þetta er því miður rétt. Allar þjóðir heimsins eru nú að reyna að lækna þennan sjúkdóm. Harðasta baráttan í heimi stendur um það, að skapa þjóðfélag, þar sem atvinnuleysi sé ekki lengur til. Þetta er einmitt aðalatriðið og undirstaðan í kenningum jafnaðarmanna, og að þessu þykjast allir aðrir flokkar vilja vinna. - En á að láta „sjúklingana“, hina atvinnulausu, deyja drottni sínum á meðan á lækningatilraunum stendur? Ég mun nú drepa á aths. hv. 10. landsk. við ýmsar einstakar greinar. - Fyrsta aths. hans var við 65. gr. Hann taldi ekki rétt, að ríkissjóðsstyrkurinn væri bundinn við einn sjóð í hverjum stað. Hann gaf í skyn, að notuð myndi óbilgirni gegn mönnum annarar skoðunar en þeirrar, sem ræðandi væri í verkalýðsfélagi því, sem færi með stjórn sjóðsins. Ég þekki þess engin dæmi úr öðrum löndum, að öðrum en verkalýðsfélögunum hafi verið falin slík úthlutun. Og til þess að forðast of marga sjóði og þann glundroða, sem af slíku kynni að leiða, er jafnan einu verkalýðsfélagi á hverjum stað falin úthlutunin. Annars gætu myndazt ótal smásjóðir með mismunandi háum tillögum o. s. frv. Aldrei hefi ég heyrt þess getið, hvorki erlendis ná hérlendis, að verkalýðsfélögin hafi beitt pólitískri hlutdrægni við úthlutun úr sjóðum, né þekki þess nein dæmi hér, að nokkur maður hafi verið sviptur réttindum í verkalýðsfélögunum, þótt ekki hefði hann þá ríkjandi skoðun. Ég hefi sjálfur verið í stjórn sjóðs, sem er eign verkalýðsfélaganna innan Alþýðusambandsins og úthlutað hefir um 15 þús. kr. ári., og hefi aldrei vitað til, að þar hafi verið hlutdrægni beitt, né að aðrir. t. d. endurskoðendur, hafi haft yfir slíku að kvarta. Verkalýðsfélögin geta átt menn af ýmsum flokkum í stjórnum sínum, enda vita allir, að þau eru opin fyrir fleirum en jafnaðarmönnum. Hætta á hlutdrægni er því engin, og það er ósæmileg aðdróttun til verkalýðsfélaganna, að þau muni níðast á atvinnulausum mönnum vegna pólitískra skoðana. Margir sjóðir valda aðeins glundroða og auka kostnað. Þá vildi hv. 10. landsk. vita það ákvæði laganna, að hjón, sem ættu 10 þús. kr. eign, og einhleypur maður, sem ætti 5 þús. kr. eign, gætu fengið atvinnuleysisstyrk. Oftast nær er þessi eign í húsi, sem svo þungar byrðar hvíla á, að eigandanum veitist erfitt að standa undir þeim. Oft getur hér átt í hlut maður með barnahóp, sem er að basla við að hafa þak yfir höfuðið, og sýnist engin sanngirni í því að neita slíkum mönnum um styrk. Í löggjöf Dana gilda alveg sömu ákvæði. Hv. þm. var að tala um ósamræmi á milli 69. og 71. gr. Í 69. gr. er gert ráð fyrir, að styrkurinn nemi ekki meiru en 3/5 af því, sem greitt er í starfsgreininni á sama tíma. En í 71. gr. segir, að fara skuli eftir taxta, sem viðurkenndur er af verkalýðsfélagi. Það er auðvitað kaupgjald eftir þeim taxta, sem átt er við í 69. gr. Ef ekki er unnið eftir taxta, verður verkfall, og í verkfalli fær enginn styrk. Atvinnuleysisstyrkurinn má ekki nema meiru en 3/5 af viðurkenndum taxta á hverjum stað. Þetta er svo ljóst sem verða má. Maður, sem kemur frá Ísafirði til Rvíkur, getur ekki fengið styrk þar, af því að hann er í atvinnuleysissjóði á Ísafirði. Hv. 10. landsk. harmaði það, að ekki væri hægt að neyða fjölskyldumenn til að fara upp í sveit, ef þeir gætu fengið þar lífsframfæri, eins og hægt væri að neita einhleypingum um styrk, ef þeir gætu fengið slíka atvinnu í sveit, samkv. ákvæði, sem sett var inn í lögin í Nd. Ég tel það ákvæði næsta óviðkunnanlegt, og veit, að það á eftir að vekja mikla andúð. Hv. þm. kveið fyrir því, að tillag ríkissjóðs gæti með tímanum farið langt fram úr 75 þús. kr. Hvað sem því líður, er þó vist. eins og hv. 1. þm. Skagf. sagði, að árið 1936 nær framlagið ekki nærri því þessari upphæð. Nú eru til aðeins tveir atvinnuleysissjóðir, en það hlýtur jafnan að taka nokkurn tíma að koma slíkum sjóðum á fót. Auk þess eru félögin frjáls að því, hvort þau stofna slíka sjóði eða ekki. - Hv. þm. sagði, að þessar 75 þús. kr. væru miðaðar við verkamenn og sjómenn eina. Ég skil lögin svo, að þær séu miðaðar við alla, sem kunna að mynda atvinnuleysissjóði. Þá sagði hv. 10. landsk., að ákvæði 74. gr. hefðu átt að eiga við allir tryggingarnar. Ég held, að þessi ákvæði séu í hinum dönsku tryggingalögum, sem þó þykja góð, ekki látin ná nema til atvinnuleysissjóðanna, eins og hér. Ákvæðið er til þess að leggja víti við því, að menn leyni vinnu, er þeir hafa, og taki fé úr sjóðnum. Sá, sem slíkt gerir, á að greiða sekt og missa réttindi um skeið. En fyrir hvað á að sekta í sjúkratryggingunum? Þar gilda læknisvottorð, og ekki er hægt að sekta fyrir þau. Hann talaði loks um slysatryggingarnar og taldi, að þar þyrfti að bæta inn í nýjum ákvæðum t. d. um fuglaveiði í björgum, þótt ekki væri sigið. Ég held, að með orðinu „bjargsig“ sé átt við bjargferðir yfirleitt, þótt menn t. d. fari í bjarg af sjó, eins og ég man, að tíðkaðist fyrir vestan. Ég veit, að Slysatryggingin túlkar þetta með skilningi. Hann minntist einnig á tryggingu við innanhúsmálningu. Fyrir skömmu varð slys við þá iðn hér í Rvík, og virðist sjálfsagt, að menn við þann starfa séu tryggðir. Þá sagði hann, að menn, sem vinna að björgunarstörfum, væru ekki tryggingarskyldir. Þetta er rétt. En mér lízt, að ekki sé gott að koma slíkri tryggingu við. Auðvitað á að greiða þeim drenglyndu mönnum, sem leggja sig í lífsháska fyrir aðra, bætur, ef illa fer, eða aðstandendum þeirra. En fyrir slíka menn er ómögulegt að finna ákveðinn tryggingatíma. Ég álít það því rétta stefnu í þessu máli, að greiða bætur fyrir slys í slíkum tilfellum, þótt menn séu ekki tryggingaskyldir. Þetta frv. miðar sannarlega að því að draga úr þessum byrðum og léttir þess vegna nokkuð á hinum „breiðu bökum“. Út af síðustu gr. ætla ég ekki að svara hv.þm.; það hefir verið gert. Ég gat þess í minni fyrri ræðu, að e. t. v. mætti ýmislegt betur fara í frv. heldur en er, og því er hægt að breyta og því verður sjálfsagt breytt á næstu þingum, því að reynslan sker úr því, hvort það er ekki fleira, sem þarf að breyta, en það, sem hv. 1. þm. Skagf. hefir komið auga á, sem ég efast ekki um, að hafi að ýmsu leyti við rök að styðjast. En eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, er svo mikils um vert að fá þessa löggjöf, að þótt benda megi á, að eitthvað mætti öðruvísi fara, þá álít ég það ekki þröskuld fyrir því, að hægt sé að láta hana ná fram að ganga á þessu þingi. Ég tel, að með þessari löggjöf sé verið í þjóðfélagslegum efnum að stiga ef til vill eitthvert stærsta sporið, sem stigið hefir verið, a. m. k. á okkar æfi, sem nú lifum. Með þessari löggjöf er verið að forða hinum veiku og smáu frá því að vera byrði á þjóðfélaginu. Við erum sannarlega ekki of snemma á ferðinni með þessa löggjöf. Ég minnist þess, þegar slysatryggingarnar komust á árið 1921, ef ég man rétt, þá varð ég samferða frá þinghúsdyrunum einum virðulegum sjálfstæðismanni, sem nú er látinn. Það fyrsta, sem hann sagði við mig, var þetta: „Sigurjón, nú er næsta stigið að koma á sjúkratryggingu. Hún þarf að komast á.“ Svona hugsaði hann, þessi maður, og svona hafa menn hugsað um þetta og svona hefir verið skrifað af alþýðu manna öll þessi ár, a. m. k. síðan hafin var baráttan fyrir þessum málum árið 1915. Nú fyrst eftir 20 ár virðist sem þingið ætli að bera giftu til þess að leiða í höfn löggjöf, sem aðeins er byrjun á því, sem síðar á að verða, og í nokkurn veginn samræmi við það, sem aðrar menningarþjóðir hafa komið á hjá sér.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég neita því ekki, að hækkun á benzínskattinum komi að jafnaði niður í hærra verði, eins og lesið hefir verið upp úr ræðu eftir mig, en í þessu tilfelli geri ég ráð fyrir, að þetta muni ekki þurfa að koma fyrir, nema að nokkru leyti, og eru ástæðurnar þessar: Önnur er sú, að þau lög, sem samþ. voru á síðasta þingi um fólksflutninga og áætlunarferðir, leiða það af sér, að þar er hagt að krefjast þess um sumar flutningaleiðirnar, að svo verði hagað til, að gjöldin þurfi ekki að hækka, þar sem það hefir sýnt sig, að þau eru nægilega há; hin ástæðan er sú, að nýlega átti sér stað lækkun á benzíni, og hún ætti að geta vegið upp á móti þessari hækkun. Annars ætla ég að nota þennan stutta tíma, sem mér er ætlaður til aths., til þess að geta þess, að hv.þm. G.-K. sannaði einmitt með upplestri sínum, að sú skoðun, sem ég hefi á þessu máli, er sú sama og ég áður hafði. En hv.þm. sleppti nokkrum köflum úr ræðunni, til þess að villa hv.þm. sýnir í þessu efni. á bls. 998 í C-deild þingtíðindanna frá 1930 tala ég um mismuninn á benzínskattinum eins og hann var þá borinn fram og eins og hann var í útlöndum, ég tek fram tvær ástæður fyrir því, að ekki er hægt að bera þennan skatt saman við samsvarandi skatt erlendis. Önnur er sú, að vegirnir erlendis eru malbikaðir, en það er kunnugt, að sú vegagerð er mjög dýr, og þess vegna er frekar ástæða til þess að skattleggja bíla í þessu skyni í þeim löndum. Ég sé, að í brtt. sem felur í sér skattaukninguna, er gert ráð fyrir, að nokkrum hluta upphæðarinnar, 50 þús. kr., sé varið í byrjun Suðurlandsbrautar inn að Elliðaám. Í því tilfelli er sama ástaða fyrir hendi hér hjá okkur eins og erlendis. Hin ástæðan fyrir því, að þessi skattur er ósambærilegur við svipaða skatta erlendis, er sú, að hér er það ekki lagt á vald ríkisstj., hvort þessum aukna benzínskatti skuli verða varið til þeirra hluta, sem upphaflega var ætlazt til, heldur er alveg fast ákveðið, í hvaða vegi honum verður varið, en erlendis er allt öðru máli að gegna í þessu sambandi, eins og kunnugt er. Eins og kunnugt er, gengur mestur hluti þessa nýja benzínskatts til þeirra landshluta, sem mest umferð er um; það er því tekið tillit til þess sama hér og erlendis, þegar benzínskattur er lagður á þar. Allar upplýsingar hv.þm. G-K. sýna því einmitt, að ég hefi það sama fyrir augum og ég áður hafði, þegar þessi skattur var borin fram, enda mun standa nánar um það annarsstaðar í þingtíðindunum, í umr. um tekjuskatt.

Eiríkur Einarsson Ég vil taka það fram, að fyrst frv. um aukinn benzínskatt er á annað borð komið fram, þá tel ég það frv. til gildis, að þeim tekjuauka, sem ríkissjóði er aflað með þessum hætti, er varið á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, sem sé til ýmsra aðkallandi vegagerða, því að væri það ekki gert, þá álít ég, að frv. um aukinn benzínskatt væri með öllu óforsvaranlegt. En þó ég láti þessa getið tekjuöflun frv. til málsbóta, þá fylgja því svo miklar skuggahliðar frá mínu sjónarmiði, að ég tel mjög varúðarvert að ætla því framgang á þinginu. Þessir vegir, sem hækkun benzínskattsins á að fara til, eru allir nauðsynjavegir, enda er hér æðimikið fé, sem til þeirra er ætlað. Auðvitað er hér ekki um annað að ræða en ýmsar þurftarfrekustu framkvæmdirnar í vegakerfi landsins, og það þær sem hvort sem var stóð næst að gera. En það er svo að sjá á fjárl., að ekki sé til fé til þessara vega nema fundnir séu nýir tekjuliðir fyrir ríkissjóð til þess að mæta kostnaðinum. Það vill nú svo vel til, að hæsti liðurinn af þessum nýja benzínskatti á að fara til Suðurlandsbrautarinnar, að upphæð 70000 kr. Náttúrlega er þetta mikil tálbeita fyrir málsvara þess vegar, er vilja mikið í sölurnar leggja. En ég ætla nú fyrst um sinn að hinkra við og gefa enga yfirlýsingu um það, hvort ég með meira að fá þetta fé til vegagerðanna eða annmarkana við að auka benzínskattinn, en þó virðist mér strax að gallarnir megi sín meira. Auðvitað finnst mér þessar 70000 kr. til Suðurlandsvegar í raun og veru ekki neitt há upphæð, samanborið við sumar aðrar fjárveitingar, sem þessi nýji skattur á að fara upp í, þar sem verja á til malbikunar á veginum frá Reykjavík inn að Elliðaám 50000 kr. og til vegarins milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar jafnhárri upphæð, sem sagt 100000 kr. í stutta vegarspotta hér umhverfis bæinn. Ég segi það eins og mér finnst, að þessar 70000 kr. er ekkert rífleg upphæð, þegar litið er á hina miklu þörf á bættum vegi yfir Hellisheiði. Ég segi þetta ekki af því, að ég álíti ekki nauðsynlegt að malbika þessa vegi, eða að höfuðstaðarbúar séu ekki vel að þessari upphæð komnir, þar sem þeir nota svo mikið bíla, sem raun er á og greiða svo mikið í ríkissjóð sem kunnugt er. Þar sem því hefir verið haldið fram, að framlagið til Geysisvegar sé í þarfir Árnessýslu, þá er þess að geta, að því fé er ekki aðallega varið til framkvæmda í þágu Árnesinga, heldur er það, eins og allir vita, fyrst og fremst veitt vegna hins endurvakta Geysis, vegna ferðamanna. Þær 20000 kr., sem til þessa eru ætlaðar, eru því ekki veittar til héraðsins, heldur í sportveg vegna þeirra, er heimsækja Geysi og héraðið. Þegar benzínskattinum er fært það til málsbóta, að hann sé þrátt fyrir hækkunina miklu lægri en í nálægum löndum, þá álít ég, að sá samanburður sé mjög villandi, enda þótt hann sé hér ekki nema 8 aurar á lítra, en í Noregi og Danmörku 11 aurar á lítra, því það er hvergi nærri sambærilegt með benzíneyðslu og bílslit hér og þar, eða þá með áhættu og öryggi við bifreiðanotkun á óvegunum hér eða hinum rennsléttu vegum í þessum löndum, þar sem hvergi steytir á ósléttu og ferðaáætlanir í tryggu horfi. Slíkt er ekki hægt að bera saman. Og þótt skýrsla okkar ágæta vegamalastjóra sé teoretískt rétt, þá er þessi samanburður á skattinum samt sem áður algerlega villandi, þegar litið er alhliða á málið. ég þekki ekkert hérað á þessu landi, sem hefir eins aðkallandi þörf fyrir bætt vegasamband og Suðurlandsundirlendið hvað snertir leið til markaðsstaðar, og sú þörf er ekki einasta fyrir Suðurlandsundirlendið, heldur einnig fyrir Rvík og Hafnarfjörð, því eins og menn vita, er Suðurlandsundirlendið uppland Rvíkur. En ef á að kaupa þessar vegabætur með mikið dýrara benzíni, þá er það fyrst og fremst tilfinnanlegur skattur fyrir hinar fjarlægari sveitir eystra, því eins og allir vita, eru flutningar þangað ákaflega kostnaðarsamir. Í Grímsnesið, Biskupstungurnar, Hreppa og fleiri sveitir er vegalengdin frá kaupstað 100 km. og yfir það til höfuðstaðarins. Og hvað fer tveggja tonna bíll með af benzíni á 100 km. akstri fram og aftur. Hann fer með 80-100 lítra. Benzínskatturinn í eina slíka ferð yrði þá með 8 aur. á lítra sama sem a. m. k. 8 kr. Má segja um það, að lítið dregur snauðan. Þetta er sísitrandi gjald á fátækan almenning, og glaður getur maður aldrei gengið inn á svo tilfinnanlegt gjald. Ég og mínir líkar verðum því að hugsa okkur vel um, gera það upp, hvort þetta sé ekki allt of þungur skattur fyrir þessa vegabót og fjárins verði að leita á annan hátt. Því hefir hér verið haldið fram af hv. 2. landsk., að mikið af flutningi til þessara sveita kæmi frá Eyrarbakka. Þetta er nú rétt og ekki rétt, því mikil flutningasambönd eru enn við höfuðstaðinn, eins og raun hér vitni um, þar sem verið er að streitast við að halda uppi daglegum ferðum til höfuðstaðarins, sem er óhjákvæmilegt nú eftir stofnun mjólkurbúanna, og sést einnig, þegar á það er litið, hve benzínskatturinn er tilfinnanlegur. En samkv. því, er ég hefi tekið fram, álít ég, að það hefði verið mjög miklu betra, að sú upphæð hefði fengizt til Hellisheiðar án þess að benzínskatturinn væri hækkaður, með því að fá féð annarsstaðar frá, og ég álít, að það hefði verið hægt, og vil ég í því sambandi vísa til brtt., sem ég og hv.þm. Rang. fluttum við aths. um atvinnubótaféð fyrir árið 1936, þar sem gert var ráð fyrir, að varið væri af því fé 150000 kr. til Hellisheiðarvegar. Ég hefði haft gaman af að heyra gildar ástæður færðar fram gegn þeirri till. Ég sýndi fram á í því sambandi, að meiri ráðdeild væri í því að verja því fé þannig heldur en til þeirra framkvæmda, sem það er fyrirhugað til. Og í þessu sambandi vil ég segja það, að ég tel líka meiri ráðdeild í að verja atvinnubótafénu til vegalagningar á Hellisheiði heldur en fara að leggja á nýjan þungan benzínskatt í sama augnamiði. Ég mun því geyma mér að ákveða nánar atkv. mitt um þessa tálbeitu, þar til ég sé, hver afdrif fær brtt. mín og hv.þm. Rang. við fjárl. um að verja atvinnubótafé til vegagerðar á Hellisheiði.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Hv. 2. þm. Reykv. var að reyna að verja sínar gerðir, eftir því sem honum þóttu föng til. Hann var að reyna að blekkja menn með því að segja, að þegar ég flutti frv. mitt 1927, þá hefði tilgangurinn verið sá, og sá einn, á velta þunganum af lúxusbílunum, sem hann kallaði, yfir á fólksflutningabíla og vörubíla. Hann færði þau rök fyrir því, að samkv. þeim l., sem giltu þá, hefði skatturinn verið á hestorku, en eftir mínu frv. hefði hann átt að leggjast á benzínið. En sé þetta rétt að því er snertir minn málflutning þá, þá getur hann séð, svo að ég svari með hans eigin orðum, að þetta frv. hnígur auðvitað að því að leggja þennan þunga, sem hann var að stynja undir, þegar hann var 23000, en nú á milli 500 og 600 þús. kr., á þá flutninga, sem hann taldi sig vilja líkna, fólksflutninga annarsvegar og vöruflutninga hinsvegar. Hann segir, að bifreiðastjórar og bifreiðaeigendur muni, áður en langt um líður, fagna þessum skatti. Ég skal ekkert um það dæma; hann þekkir það víst vel, en það eru þær sárabætur, sem hann réttir þeim, að þeir megi vera fegnir þessum skatti. Þykir mér hann færast nokkuð fjær sinni fortíð, þegar hann þóttist vilja verja þá með því að vera á móti 23000 kr. skatti, að vilja nú leggja á 300000 kr. skatt ofan á þær 300000, sem fyrir eru. Hv. þm. fór rangt með þær tölur, sem hann nefndi í sambandi við frv. mitt 1927. Eftir þeim upplýsingum, sem hann gaf við þær umr., þá vildi ég leggja 2 aura á lítrann. Ég ætlaðist til, á það yrði 31/2 eyrir á lítra, eða 5 aurar á kg. En eftir að hann hafði upplýst, að benzíninnflutningurinn var meiri en Hagstofan hafði gefið upp, þá miðaði hv.þm. við, að skatturinn væri 25000, en Hagstofan hafði miðað við 24000. Þá tók ég það fram, að ég ætlaðist til, að skatturinn færðist að sama skapi niður, því að heildarupphæðin ætti að vera sú sama. Þá var skatturinn 2 aurar, nú á hann að vera 8 aurar, eða 4 sinnum hærri. Hann segir, að hann mundi aldrei ganga inn á endurnýjun þessa skatts, nema það væri tekið fram í l., að skatturinn færi til aukinnar vegagerðar. En eins og ég hefi margbent á, þá hefir það hvað eftir annað verið tekið fram um svona mál, að skatturinn skyldi fara til greiðslu á vissum notaþörfum almennings, en þegar l. hafa staðið eitt ár, þá hefir verið haldið áfram að innheimta skattinn án tillits til þess, sem upphaflega var ætlazt til með l. Og þegar búið er að leggja þennan skatt á, þá get ég enga tryggingu gefið um það, hvernig ég muni greiða atkv., ef ríkissjóður er í fjárþröng, um það, til hvers þessum skatti verði varið. Sama veit ég, að yrði uppi á teningnum hjá þessum hv.þm. Þegar ríkissjóður væri í greiðsluþröng, mundi hann aldrei halda því fram, að það nauðsynlegasta af öllu væri að halda uppi vegagerð, þá getur verið, að það yrði eitthvað annað en vegagerð, sem í hans huga væri það nauðsynlegasta fyrir alþýðu manna. Annars hefi ég nú í þessu máli gert það, sem ég hefi stundum gert áður og mér hefir þótt ástæða til að gera við þá þm., sem erfitt er að deila við, að ég hefi ekki látið í frumræðu koma fram öll rök, sem ég hefi haft, m. a. til þess á þeir töluðu djarfara um málið en þeir hefðu gert, ef þeir hefðu vita, hver gögn ég hafði í höndum. Þessi hv.þm. hefir hér, eins og hæstv. fjmrh. í eldhúsumr., verið heldur óvarfærinn í sínum rökum. Ég vil minna á það, að á þingi 1930 - vill hv. 2. þm. Reykv. ekki hlusta á þetta? Ég held, að hv. form. Alþfl. ætti ekki á trufla hann frá því. - Það var á þingi 1930, að þáv. fjmrh., Einar Árnason, bar fram eða lét bera fram frv. um að leggja gjald á benzín, 7 aura á kg. Gegn þessu frv. reis hv. 2. þm. Reykv., og mér þykir gaman að minna á, hvað hann sagði, með leyfi hæstv. forseta: „Á þingi 1927 kom fram frv., sem var kallað „litla og ljóta frv.“  Á þinginu 1927 kom fram frv., sem kallað var „litla og ljóta frv.“ Það var flutt af hv. 2. þm. G.-K. og mætti svo miklum fjandskap, bæði í blöðum og í þessari deild, á hann varð því fegnastur, þegar hann fékk því vísað frá. Enginn skyldi halda, eftir því sem heyra mátti á þeim viðtökum, að nokkur framsóknarmaður mundi nokkurntíma ljá því máli fylgi sitt. En hvað skeður á því herrans ári 1930, annað en á fjmrh. flokksins lætur bera það fram að nýju, og hv. 2. þm. G.-K. fær þá ánægju, eins og hann sjálfur segir, að gerast frsm.hæstv. stj. í málinu. Ég get ekki hugsað mér meiri endaskipti en þetta. Mismunurinn er ekki annar en sá, að frv., sem hv. 2. þm. G.-K. flutti um árið, var þó aldrei kallað annað en „litla, ljóta frv.“, en þetta mætti heita „stóra, ljóta frv.“ Þetta var nú þó ekki annað og meira heldur en rúml. 5 aurar á lítra af benzíni í benzínskatt. En nú lætur þessi sami hv.þm., sem þannig talaði 1930, flytja frv. um 8 aura skatt á hvern benzínlítra. Ég vil leyfa mér að viðhafa hans eigin orð hér um: „Ég get ekki hugsað mér meiri endaskipti en þetta“. Er þá búið að hafa endaskipti á hv.þm.? Um þennan 5 aura skatt fjmrh. Framsfl. á hvern benzínlítra segir svo hv.þm. í sömu ræðu 1930, með leyfi hæstv. forseta: „Allir sjá, að þetta verður margfaldur skattur fyrir flutningabifreiðir, sem nú bera um 60 kr. skatt árlega. Það er ekkert smáræði, sem taka á í ríkissjóðinn af þessum atvinnuvegi. En þessi skattur kemur til með að leggjast á alla flutninga með bifreiðum, mann- og vöruflutninga, og bætir enn einni hindruninni við hinar erfiðu samgöngur hér á landi. Það er einkennilegt að á sama tíma, sem ríkið gerir allt til að styrkja strandferðir, kaupir ný strandferðaskip og styrkir flóabata, allt með ærnum framlögum og álögum, þá kemur fram till. um sérstakan skatt á flutninga á landi“. Það vantar ekki, að hann kenni í brjósti um þá, sem þurfa að sæta þessum flutningum á landi. Ennfremur segir hv.þm.: „Hér á Suðurlandi er langmestur hluti bifreiða og mest ekið, en eigendur bifreiða hafa enga sönnun fyrir 130, að skattinum verði varið mest til vega hér Sunnanlands“. Nú ætla ég að taka það fram, að í 2. gr. frv. frá 1930 stendur alveg það sama og nú í þessu frv. Það átti að verja innflutningsgjaldinu af benzíninu til þess að greiða kostnað af viðhaldi þjóðvega og malbikun akvegakafla. M. ö. o.: Málsvörn hv. 2. þm. Reykv. er á þessa leið: Þegar samkv. frv. fjmrh. Framsfl. á að leggja 5 aura skatt á hvern benzínlítra og verja því til viðhalds þjóðvegum, umfram það sem áætlað er í fjárl., þá rís þessi hv.þm. upp, með svæsinni árás á fjmrh. Framsfl. og brigzlum til flokksmanna hans um endaskipti og snarsnúning þeirra í málinu. En ég get ekki hugsað mér meiri endaskipti en á framkomu þessa hv.þm. sjálfs í málinu. Hann byrjar með því að rísa gegn frv. mínu um 2-3 aura skatt á benzínlítra og kallar það „litla, ljóta frv.“, því næst hamast hann með brigzlum að frv. fjmrh. Framsfl. um 5 aura skatt af benzínlítra og nefndi það „stóra, ljóta frv.“, en er nú orðið „litla frv.“ og blátt áfram smámunir í samanburði við „stærsta, ljóta frv.“, sem nú er hér til umr. og hv. 2. þm. Reykv. mælir fyrir í d. Ennfremur segir hv.þm. í ræðu sinni 1930: „Mér er ekki ljóst, hvernig feður þessa frv. hafa hugsað sér að greina í sundur þá benzín, sem notað er til báta og bifreiða“. Svo fer hann að tala um þá ógurlegu verðhækkun, sem verði á benzíninu vegna 5 aura tollsins á lítra, og segir: „Það er alveg áreiðanlegt, að verðið hækkar ekki um þessa sömu upphæð, heldur eitthvað meira. Þeir, sem vöruna selja, verða auðvitað að leggja eitthvað á tollinn, samsvarandi álagningunni á vöruna“. ... „En bifreiðeigendur verða einnig að leggja meira á flutninginn en tollinum nemur. Það má ganga út frá því sem vísu, að verði frv. samþ. og tollurinn samkvæmt því nemur 200 þús. kr., þá mun það kosta almenning tvöfalt eða meira“. - M. ö. o., þegar gert var ráð fyrir því 1930 að hækka benzíntollinn um 200 þús. kr., þá segir hv.þm., að það kosti almenning 400 þús. kr. Nú á samkv. þessu frv. að hækka skattinn um 100 þús. kr. meira en þá var áætlað, þannig að hann gefur um 300 þús. kr. í tekjur, en sú álagning verður í raun og veru helmingi hærri, segir hv. 2. þm. Reykv., því að „benzínskatturinn kostar almenning tvöfalt eða meira“. Svo víkur hv.þm. í ræðunni að framsóknarmönnum, sem nú eru uppi í sænginni hjá honum, og segir: „Það er sagt, að hér sé bændastjórn: Það verður ekki séð af þessu frv. Samkv. því eiga þeir að gjalda mest, sem þurfa lengstan flutning, búa fjærst kauptúnum. Það mun koma í ljós, að þetta „stóra, ljóta frv.“, sem hér er á ferðinni, mun ekki verða eins vinsælt meðal bænda og hæstv. stj. og meiri hl. fjhn. virðist ætla. Yfirleitt verði ég að segja það, að sú stefna, sem liggur á bak við þetta frv., að menn eigi að gjalda til ríkissjós eftir því, hve mikil not þeir hafa af þeim hlutum, sem ríkissjóður kostar, er alröng“. Það er m. ö. o. endalaus vitleysa, segir hv.þm., að þeir, sem hafa not af vegunum, eigi að borga þá. „Sú stefna er alröng“, segir hann. Svo kem ég að gríninu í ræðulokum hv.þm., þá beindi hann því að framsóknarstj., en nú gengur það út yfir hann sjálfan. Ræðan endar á þessum orðum: „Ég veit, að hv.þdm. eru svo biblíufróðir, að þeir kannast við þessi orð: Faðir minn refsaði yður með svipum, en ég mun refsa yður með gaddasvipum. - Það er þetta, sem hæstv. stj. hefir sagt við þjóðina í. þessu „stóra, ljóta frv.“. - Það er út af fyrir sig skrítin reikningsfærsla hjá hv.þm., að tákna mismuninn á benzínskattinum með „svipum og gaddasvipum“! En látum það gott heita. Hann segir m. ö. o.: Ólafur Thors ætlaði að refsa yður með svipum 1927, þegar hann vildi hækka benzínskattinn um 25%. En fjmrh. Framsfl. ætlaði að refsa yður með gaddasvipum 1930 með því að hækka benzínskattinn um 50%. Og nú, á þessu herrans ári, kemur hv. 2. þm. Reykv. með þetta frv. og hyggst að refsa yður, já, ég veit ekki með hverjum ósköpum - líklega „skorpionum“, þar sem hann ætlast til á útgjöldin af benzíni verði aukin um 600 þús. kr., en það er samkv. hans eigin orðum tvöfölduð sú upphæð, sem ríkið leggur á benzínið samkv. þessu frv. Hv. 2. þm. Reykv. verður sjálfur að þola sínar eigin ályktanir! Þetta er sá mjúki faðmur sósíalistanna í skattamálum! Nú ætti hv. 2. þm. Reykv. að ganga um göturnar með skilti á bakinu, þar sem á væri letrað „Faðir minn refsaði yður með svipum, en ég mun refsa yður með gaddasvipum“. Þessi ræða hv.þm. hefir mörg sannleikskorn að geyma. Hún leiðir það í ljós, að fyrir það sem æfi hv.þm. hefir treinzt síðan ræðan var flutt, þá er það komið á daginn, að hann er alveg jafnsnúningshraður og hv. 1. þingkjörinn þm., Magnús Torfason. Ég sé að hæstv.atvmrh. er að koma þarna inn í d. Hann á líka góða ræðu hér í þingtíðindunum frá 1930, og vil ég með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkur spakmæli eftir honum. Hann segir: „Hv. dm. er kunnugt, hverjum brögðum þm. eru beittir af hæstv.ríkisstj. og hæstv. forsetum á stundum. Það lítur út fyrir, að stj. standi í þeirri meiningu, að það sé eiginlega hún, sem eigi að ráða því, hvaða mál ljúkast á þinginu. Hæstv. stj. ætti að vera nóg að vera hæstráðandi milli þinga, þótt hún fari ekki að taka fram fyrir hendur þingsins á síðustu dögum þess. En það lítur út fyrir, að hún ætli sér það, þegar hún dembir inn í þinglok mjög vanhugsuðum frv., sem hún ætlast svo til, að verði lokið í báðum deildum, og öðrum gagnlegri og betur undirbúnum málum verði bægt frá afgreiðslu. Að ég ekki tali um, þegar slíku offorsi er beitt, að dagskrá er brjálað hvað eftir annað og hver fundurinn haldinn ofan í annan fyrirvaralaust“. Það er nú ekkert að glíma við drauga, en að glíma við sjálfan sig, það er erfitt. Svo heldur hv.þm. áfram, eftir að hann er búinn sem siðameistari þingsins að skamma forseta og stj., þá kemur fjármálaspekingurinn, og hann segir: „Það má segja um þetta frv., að það markar stefnu í tveimur meginatriðum. Ég skal fyrst athuga hið stærra. Hið fyrra er, hvort vegir eigi hér eftir sem hingað til að vera vegfarendum frjálsir til afnota, eða að leggja eigi sérstakan skatt á vegfarendur. Hingað til hafa vegir verið öllum frjálsir til afnota, hvort sem menn hafa farið þá akandi, gangandi eða ríðandi. Sá siður þekktist að vísu áður í ýmsum löndum, að ferðamenn voru skattlagðir með brúar- eða vegargjaldi. ... En slíkt er nú alstaðar fyrir löngu síðan lagt niður í öllum siðmenningarlöndum. Og þróunin hnígur yfirleitt að því að afnema sérgjöld einstaklinga, en framkvæma almennar vegabætur fyrir fé úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Þessi stefna er þverbrotin í þessu frv. Það er einmitt gert ráð fyrir, að beztu farartækin séu skattlögð og þeir, sem á þeim fara, því engum dylst það, að þótt skattur þessi greiðist fyrst af eigendum bílanna, þá færist harm frá þeim yfir á notendurna. Og bæði benzínsalarnir og bifreiðaeigendurnir leggja á þennan toll álagningarupphæð fyrir áhættu og vanhöldum, sem almenningur svo verður að borga auk sjálfs tollsins. Hitt meginatriðið, sem hér kemur til greina, er það, hvernig afla beri ríkissjóði tekna, hvernig það verður gert á heppilegastan hátt. Á að gera það með tilliti til gjaldþols manna, eða ekki? - Ég veit ekki, hverju hv.þm. svara því. En eitt er víst, og það er, að þetta frv. brýtur ekki í bág við þá meginstefnu, sem Íhaldsfl. hefir fylgt í skattamálum, heldur þvert á móti. Lítur því út fyrir, að Framsókn sé nú ráðin í því að taka upp stefnu Íhaldsins í skattamálum.“ - Það koma fleiri hásetar á bátinn en framsóknarkarlarnir! Ég verð nú að segja, að það er að vísu hálfleiðinlegt að sjá þá skríða upp í bátinn hjá mér, því að sumir þeirra hafa hálfflekkað mannorð. En ég býð þá nú samt velkomna! - Svo segir hæstv. núv. atvmrh. í ræðu sinni: „Bílaskatturinn var 1928 70 þús. kr., en frv. Þetta gerir ráð fyrir 210-215 þús. kr. Er hann því hækkaður um 200%.“ Nú á hann að vera 600 þús. kr.! „En“ - heldur hann áfram -, „sagan er ekki öll sögð með þessu. Hækkun þessi kemur svo sem ekki jafnt niður á alla bíla. Hún lendir langmest á þá, sem nota þurfa bíla til vöruflutninga.“ ... „Ég verð að segja það, að ég öfunda ekki ríkisstj. af því að láta bera þetta frv. fram.“ - Þetta segir hæstv. núv. atvmrh. í ræðu sinni 1930. Ég geri það ekki heldur nú. Svo segir hann ennfremur: „það er leiðinlegt að þurfa að segja þann sannleika, að eftir því, sem árin færast yfir stj., hneigist hún mjög í hina verri átt. Stóra og litla íhaldið dregst nær og nær hvort öðru. Í skattamálunum eru íhöldin nú orðin alveg sammála. Flaustrað hefir verið gegnum þingið með afbrigðum framlenging á verðtolli, sem upphaflega var settur 1924, og átti þá aðeins að vera til bráðabirgða - ekki lengur en á meðan sterlingspundið færi ekki niður úr 26 kr. Þar voru Framsókn og Íhald sammála. Samkomulag varð og um það með Íhaldi og Framsókn að breyta ekki tekju- og eignarskattslögunum. Bæði íhöldin eru andvíg lækkun á kaffi- og sykurtollinum.“ Það eru þessi tvö íhöld, Framsókn og sósíalistar, sem nú hafa verið að hækka tollinn til stórra muna, bæði á kaffi og sykri! Loks er fróðlegt að upplýsa, hvað þessi hæstv. ráðh. sagði 1930, þegar benzíntollurinn átti að gefa 200 þús. kr., og gaman fyrir þá, er flytja þetta frv. nú, sem á, að dæmi hv. 2. þm. Reykv., að valda bifreiða- og benzínnotendum 600 þús. kr. viðbótarútgjöldum. „Ég sagði í upphafi máls míns, að vítavert væri að bera fram svo síðla þings jafnvanhugsað frv. og þetta er. Það hefir enginn tekið fyrir einstakar greinar þess, og ég ætla ekki að gera það heldur. En ég get ekki stillt mig um að fara nokkrum orðum um grg. frv. og þá skatta, sem fyrir voru á bifreiðum. Auk þess benzíntolls, sem á skal leggjast og er 7 aurar á lítra samkv. frv., eða 20-25% af núv. benzínverði, þá haldist líka þeir innflutningstollar, sem nú eru á bifreiðum og einstökum hlutum til þeirra. Vörutollur er nú á bifreiðum, sem inn eru fluttar. 20 kr. 5 tonn. Á bifhjólum, bifreiðahlutum, hjólbörðum og gúmmíslöngum er vörutollurinn 60 kr. á tonn. Auk þess er 15% verðtollur á bifreiðum, bifhjólum og að nokkru á bifreiðahlutum. Þetta allt eru skattar, sem leggjast á bifreiðarnar og varahluti þeirra, þegar inn er flutt.“ - Nú hafa þessir skattar margir stórhækkað síðan þessi ræða var flutt 1930. Og nú á að bæta 250-300 þús. kr. benzínskatti ofan á þessi útgjöld, sem hv. 2. þm. Reykv. segir, að verði raunverulega 500-600 þús. kr. á bifreiða- og benzínnotendur í landinu. - Ráðh. endar svo þessa eftirminnilegu ræðu sína þannig: „Ég mun svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv. að sinni. Ég greiði hiklaust atkv. gegn því, ef til atkv. kemur. Mér þykir leitt, að ríkisstj. skyldi verða til þess að flytja þetta frv., og enn leiðara, hvað mikið kapp hún leggur á að berja það fram.“ - Þetta álít ég, að ætti að vera kjörorð sósíalista nú að þessu sinni, að greiða hiklaust atkv. gegn því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hefi kosið að tefla sósíalistum fram fyrir mig í þessu máli. Ég tel það ekki nærri því eins hættulegt og þeir álíta að svo sé, þó það íþyngi gífurlega þeim, sem fyrir því verða. Mín andmæli gegn þessum skatti stafa af því, að hann er viðbótarskattur við þá skattpíningu, sem núv. stjórnarflokkar hafa innleitt. Ég hefi viljað sýna hér forsögu sósíalista í þessu máli, til þess að vita, hvað þeir eru fimir að snúast í kringum sjálfa sig. Ég get búizt við, að hæstv.atvmrh. takist að láta minna á því bera, en ég er hræddur um, að hv. 2. þm. Reykv. verði stirt um að gera grein fyrir hringsnúningi sínum hér í d.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég heyrði því miður ekki síðasta hlutann af ræðu hv.frsm. meiri hl., en það, sem ég heyrði af henni, gaf mér tilefni til að segja nokkur orð. Hv. frsm. meiri hl. var að vanda um við mig út af því, að ég hefði sagt eða fundið eitthvað að því, að svo væri ætlazt til ettir 5. kafla þessara laga, að öll stjórn á sjóðum, sem þar getur, væri í höndum félaga, sem gætu í allflestum tilfellum talizt pólitísk félög. Hann fullvissaði mig hátíðlega um það, að engri hlutdrægni yrði þar beitt og að hann mundi aldrei beita neinni hlutdrægni í því efni. Ég hefi ekki borið neinar slíkar getsakir á hv.frsm. meiri hl., og það er fjarri hug mínum að væna hann persónulega um slíkt. Hann sagði, hv.frsm. meiri hl., að ekki væri sæmilegt að láta sér þau orð um munn fara, sem ég hafði viðhaft. En hvað hafði ég sagt? Ég hafði tekið það fram, að það gæti verið æskilegt fyrir félögin sjálf að firra sig tortryggni um pólitíska hlutdrægni með því að hafa ákvæði um, að fleiri aðilar hefðu með að fara stjórn þessara sjóða og úthlutun úr þeim. Ég hygg, að í þessum orðum geti ekki falizt nein ásökun og því síður aðdróttun, en hinsvegar verður því ekki neitað, að með þessu er opnuð leið fyrir allmikla tortryggni í þessu efni. En ég er náttúrlega ekki svo kunnugur öllum hálfpólitískum og alpólítískum félagsskap hér, að ég geti fullyrt um, að þar ríki svo mikill hreinleiki eins og hv.frsm. meiri hl. vildi vera láta, að hlutdrægni væri alstaðar útilokuð. A. m. k. þykjast menn ekki vissir í þeim sökum í öðrum greinum, hvað sem þessu líður. Hv. frsm. meiri hl. átaldi mig fyrir það, að ég hefði gert aths. við ákvæðin í 67. gr. frv., þar sem svo er ákveðið, að enginn geti orðið sjóðfélagi og haldið áfram að vera það, sem eigi eignir, sem nemi meiru en 5 þús. kr. fyrir einhleypa en 10 þús. kr. fyrir hjón. Hann vildi telja, að þetta væri ekki svo mikil upphæð. En ég hafði aðeins bent á það ósamræmi, að mönnum, sem lítið eiga, hefði verið og er enn gert þyngra fyrir um alla tolla og álögur. En í þessum orðum eru þeir taldir svo illa stæðir, sem eiga allt að þessari upphæð, að það þurfi að veita þeim opinberan styrk. En hv.þm. vildi telja, að slíkir aðilar sem þessir væru undanþegnir eignarskatti. En svo er a. m. k. ekki um hjón, sem eiga 10 þús. kr. eign. Hjón, sem eiga 10 þús. kr. eign, voru beitt því bragði með þeim skattalögum, sem nú gilda og samþ. voru á síðasta þingi, að skatturinn var, að mig minnir, sexfaldaður. Sá, sem átti 6 þús. kr. eignir, borgaði áður eignarskatt af einu þúsundi, því, sem var fram yfir 5 þús., en eftir þeim lögum, sem nú gilda, þá borgar hann, ef hann á 6 þús., skatt af á þúsundunum líka, svo skatturinn er sexfaldaður. Ég hygg því, að það hafi ekki verið að ástæðulausu mælt, að þarna skyti nokkuð skökku við, þar sem núv. stjórnarfl. hefði ætlað að leggja skatt á þessa menn, en ætla nú með þessum lögum að gera ráðstafanir til þess að veita þeim opinberan styrk. Það var þetta ósamræmi, sem ég benti á. En sér til varnar talaði hv.frsm. meiri hl. um, að þetta ákvæði væri tekið upp úr dönskum lögum. En ég hygg það ekki sambærilegt. Ég hygg, að almenningur í Danmörku eigi að meðaltali hærri eignir heldur en almenningur hér á Íslandi, svo að sá, sem á 10 þús. kr. þar, sé almennt álitinn fátækari en sá, sem á 10 þús. kr. hér. Þá taldi hv.frsm. meiri hl., að ekkert ósamræmi væri milli ákvæða 69. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að menn fái 3/5 af launum greidd úr atvinnuleysissjóði, og svo aftur ákvæði í 71. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að menn geti neitað að fara í atvinnu, sem býðst í öðru plássi, þar sem kaupgjald er lægra yfirleitt heldur en á þeim stað, sem þeir eiga heima. Ég hafði bent á það, að kauptaxtar væru mjög mismunandi. á hinum ýmsu stöðum, þar sem fastir kauptaxtar eru, svo að það getur munað allt að 2/5. Það getur verið, að það eigi að koma skýringar á þessu eins og fleiru, eða það eigi annað að liggja í þessum orðum en þar stendur. En mér skilst samkv. þessu orðalagi, að maður, sem á heima hér í Reykjavík og fær í nettókaup kr. 1.57 um tímann, geti neitað að fara í vinnu í því plássi, þar sem ekki er borgað nema 80-90 aurar á tímann. virðist mér þetta vera alleinkennilegt ákvæði, ef það á að skiljast svo, sem mér finnst liggja í orðalagi þessarar greinar. Það getur vel verið, að menn sjái sér hag í því að vera hér og gera ekki neitt, eða fá kannske einhverja hlaupavinnu, sem þeir þurfa kannske ekki að gefa upp, og fá fulla 80 aura í atvinnuleysisstyrk. Það skilst mér að menn muni fá, ef þeir eru búsettir hér í Reykjavík. Það virðist ekki vera heppileg leið að gera mönnum mögulegt að geta bjargað sér á opinberu fé með því að neita að taka vinnu, þó að hún sé borguð eftir almennu kaupgjaldi á einhverjum öðrum stað á landinu, hvort heldur það er til sveita eða við sjó. Hér eru að vísu þau ákvæði, að einhleypir menn eigi ekki að fá atvinnuleysisstyrk, ef þeir eiga kost á að fá venjulegt sveitakaupgjald, en kvæntur maður, þó að hann eigi ekkert barn og hafi engan ómaga að sjá fyrir, getur neitað að vinna, fái hann ekki fullan taxta, t. d. hér í Reykjavík. Ég er hræddur um, að mörgum sveitabóndanum blæði í augum, ef menn geta neitað að taka þeirri vinnu, sem almennt er boðin í sveitunum, aðeins af því, að þar er ekki goldinn verkalýðstaxti hér í höfuðstaðnum. Hv. frsm. meiri hl. talaði líka um það og harmaði mjög, að það væri kannske hægt eftir þessum lögum að þvinga einhvern einhleypan til þess að fara upp í sveit, og hann ætti þá engan styrk að fá, ef hann vildi ekki þiggja góða aðbúð í sveit með þeim kauptaxta, sem þar gilti. Honum fannst ráð mikill galli, ef menn yrðu að þiggja þá vinnu. En, ég verð að líta öðruvísi á, ég get ekki beint vorkennt einhleypum mönnum, þó að þeir verði að þiggja sæmilega vinnu við góða aðstöðu uppi í sveit og fái ekki atvinnuleysisstyrk hér fyrir að gera ekki neitt. Hv. frsm. meiri hl. var að tala um það, sem ég hafði sagt um 72. gr. frv. Ég hafði skilið þá grein svo, að þessi 75 þús., sem þar er gert ráð fyrir sem hámarki á framlagi til atvinnuleysissjóða, náðu aðeins til ófaglærðra daglaunamanna og sjómanna. Það stendur svo í greininni, en hann vildi skilgreina það svo, að þetta ætti að skýrast allt öðruvísi en orðin segja. En ég fæ ekki skilið greinina, ef hún á ekki að skiljast eins og ég sagði. Sé það ekki, þá er ekkert hámark sett um það, hvað greiða skuli til annara atvinnuleysissjóða en þeirra, sem nefndir eru í 1. málsgr. 72. gr., þar sem átt er við ófaglærða daglaunamenn og sjómenn. Ég geri ráð fyrir, að aðrir flokkar manna stofni einnig atvinnuleysissjóði, og ég hygg jafnvel, að einn flokkur þessara manna, faglærðra iðnaðarmanna, hafi orðið fyrstur allra til þess að stofna atvinnuleysissjóð. Og það veit enginn, hversu mikil þau útgjöld gætu orðið úr ríkissjóði til slíkra sjóða, því að mér virðist ekkert hámarkstakmark sett fyrir því í 72. gr., því að hinu geri ég ekki ráð fyrir, að hv.frsm. meiri hl. haldi fram, eftir að hann hefir athugað orðalag gr. betur, að þetta 75 þús. kr. hámark eigi við aðra sjóði en þá, sem nefndir eru í 1. málsgr. En hitt er allt annað mál og kemur ekki við því, sem ég sagði, að það geti vel verið, að sá spádómur rætist - og þykir mér líklegt, að hann geri meira en rætast -, að þetta fari ekki fram úr 73 þús. kr. á næsta ári, því að það kemur líklega ekki til framkvæmda nema fyrir hálft árið. En það er allt annað mál. Ég átti við framtíðarskipulagið. Hv. frsm. meiri hl. vildi halda því fram, að það væri engin ástæða til þess að setja nein viðurlög við svikum og undanbrögðum hvað snerti aðra kafla en kaflann um atvinnuleysistryggingarnar. En það er engin fjöður dregin yfir það í ritgerðum erlendra fræðimanna um tryggingalöggjöf, að það sé einmitt gallinn á þeirri löggjöf, svo góð sem hún annars er, að menn noti sér af því, að það megi knýja út ýmiskonar styrk án þess að bein ástæða sé til, jafnvel ganga lengra en löggjöfin ætlast til. Því, sem hann sagði um orð mín víðvíkjandi II. kafla frv., get ég að mestu leyti leitt hjá mér að svara. Það má fá allt mögulegt út úr frv., ef lagður er sá skilningur í orðalag þess, eins og hv.þm. vill vera láta. Hann sagði, að bjargsig væri sama og bjargganga eða bjargferð. Ég skal ekki deila um þessa hluti, en ég hygg þó, að fáir mæli þá tungu. Og lög eru þó skýrð eftir málvenju, en tæplega eftir því, sem kann að vera hægt að leggja í orðin, en taka fram annað og meira en lagagreinin segir. Þá fann hv.þm. að því, er ég sagði, að innanhússmálning væri ekki eins hættuleg og bjargsig. Ég er ekki á móti ákvæðinu um tryggingarskyldu þeirra, sem við þessi störf fást. En ég held mönnum verði ekki talin trú um, að innanhússmálning sé yfirleitt talin hættumeiri en bjargsig. Þá talaði hv.þm. um, að það eigi að tryggja menn skipulagsbundið. En þetta er ekki svo í frv. Að vísu er ákvæði í 8. gr. frv., að maður, sem slasast eða bíður líftjón við björgun, eða tilraun til björgunar manns í lífsháska, skuli eiga rétt til slysabóta eftir sömu reglum sem slysatryggðir menn. Það er að vísu svo, að ég benti á, að í sumum slíkum tilfellum ætti ríkið að hlaupa undir bagga. En það er ekki tekið fram, hvernig eigi að greiða þessar bætur. Ég býst við, að gert sé ráð fyrir, að þeir, sem borga í sjóðinn, greiði. En ég veit ekki, hversu sanngjarnt er, að leggja á atvinnurekendur slysabætur handa mönnum, sem leggja sig fram af frjálsum vilja til þess að bjarga öðrum, t. d. þegar um íþróttamenn er að ræða. Ég sé ekki ástæðu til að leggja þetta gjald á atvinnurekendur eina saman, heldur hefði ég talið heppilegra, að ríkið hlypi hér undir bagga og þetta væri greitt af öllum, en ekki þessari stétt einni. En það er hvergi sjálfsagðara, að bætur komi til aðstandenda fyrir slys en þegar menn af fúsum vilja leggja fram líf sitt til að bjarga mannslífum annara. Hv. þm. mun hafa talað um, eða gert aths. við orð mín, að ég teldi margt annað þyrfti fremur tryggingarákvæði um en það, að tryggja menn, þegar þeir fara að og frá vinnu sinni. Ég held, að það megi benda á fordæmi í dönskum lögum, að þar séu ekki ákvæði í þá átt. Svo sé ég ekki í þessum kafla nein ákvæði um tryggingarskyldu atvinnurekenda, sem standa sjálfir í sjósóknum með hásetum sínum. Ég geri ráð fyrir, að þeir séu oft efnalega ekki betur staddir en hásetarnir sjálfir, og finnst mér ætti að vera ákvæði um slíkt. Jafnvel gæti komið til mála um atvinnurekendur við ýmsa landvinnu, að gera þeim að skyldu að tryggja sjálfa sig, því að margir þeirra eru ekki betur staddir en þeir, sem hjá þeim þiggja laun. Ég efast ekki um, að hv.frsm. myndi hafa verið fús til samkomulags um breytingar í þessa átt í mörgum atriðum, ef ekki þyrfti að hraða málinu, svo að hvorki má gera aths. við það né lagfæra það. Það er kannske afsakanlegt, þó slíkt megi ekki, því að líf stj. liggur við.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég skal reyna að lengja ekki umr. mikið, en af því að nokkuð hefir verið vikið að því, sem ég sagði hér í dag, vil ég segja nokkur orð. Viðvíkjandi útreikningum hv.þm. Mýr. vil ég taka það fram, að það er eins ástatt fyrir mér og honum, að ég hefi ekki fyrir framan mig útreikninga um það, hvernig skatturinn kemur niður á framleiðendunum, en ég held, að ég geti látið mér nægja að vísa til ummæla hv. 2. þm. Reykv., sem lesin voru hér upp í dag. Hann er, eins og kunnugt er, benzínsali, og hann staðhæfir, að þessi skattur komi ekki aðeins niður á framleiðendum, heldur muni benzínsalar og bílaeigendur einnig leggja ofan á, svo að skatturinn tvöfaldist. Þetta er skýrt tekið fram, og ég best við, að hann hafi haft nokkuð rétt fyrir sér í þessu efni. Við vitum vel, að það fylgir margt misjafnt í kjölfar nýrra tolla og skatta, t. d. nota verzlanir sér oft tækifærið til þess að leggja meira á vöruna en sem svarar tollinum. Ég hygg því, að ég hafi ekki farið með neina fjarstæðu í þessu efni. Þá vil ég drepa á eitt atriði, sem mikið hefir verið vikið að í sambandi við þetta mál, og það er það, að þetta gjald sé alveg óumflýjanleg nauðsyn vegna vegaviðhaldsins. Þetta er áreiðanlega herfilegasta blekking. Það er ekkert annað en blekking að halda því fram, að af 14-15 millj. kr., sem innheimtar eru í ríkissjóð, sé ekkert fé fyrir hendi til þess að verja 600-650 þús. kr. af því til veganna. Þetta er aðeins blekking, því að af jafnháum tekjum og hér er um að ræða eru engin vandkvæði á því að fá nægilegt fé til viðhalds og nýbygginga vega á svipaða lund og verið hefir, ef aðeins er hyggilega farið að, og þessum 14-15 millj. kr. tekjum ríkissjóðs er ekki varið til margvíslegra hluta, sem eiga ekkert skylt við að styðja að framleiðslunni í landinu. En því miður er högum svo háttað hér hjá okkur í þessu efni, að þessu mikla fé er oft fyrst og fremst fleygt í óarðbæra hluti, og er illt til þess að vita á þessum erfiðu tímum. - Skal ég svo ekki hafa þessi orð fleiri.

Fjmrh. (Eysteinn Jónsson) [óyfirl.]: Hv. frsm. málsins hefir gert grein fyrir ástæðunni til þess, að brtt. þessi kom fram við frv. á þskj. 841, og ætla ég ekki að fara frekar út í það. En út af því, að hv.þm. G.-K. sagði áðan, að það væri óviðkunnanleg aðferð að koma með stórar till. í sambandi við frv., sem komin eru langt áleiðis í þinginu, ætla ég að segja nokkur orð. Hv. þm. kannast að sjálfsögðu við það, að þetta á ekki að koma þingheimi eins á óvart og hv.þm. vill láta í veðri vaka, því að hv.fjvn. hefir byggt sínar till. við fjárl. á því, að samþ. yrði á þessu þingi einhver viðbót við benzínskattinn, og í nál. er sagt á einum stað, að n. búist við, að benzínskatturinn verði hækkaður. Ég skal játa, að æskilegt væri, að stórar og umfangsmiklar till. gætu gengið á venjulegan hátt í gegnum allar umr., en við vitum það vel, að meðferð mála hér á þinginu er og hefir alltaf verið þannig, að það hefir borið á því meira og minna, að brtt. hafa komið fram við mál á ýmsum stigum málsmeðferðarinnar. Til þess að sýna fram á, að það, sem hér hefir verið gert, er ekkert einsdæmi, skal ég taka eitt dæmi, sem er svipað þessu. Árið 1933 var flutt af hálfu ríkisstj. frv. um framlengingu á gengisviðauka á ýmsum tollum. Þegar málið var búið að ganga gegnum Ed. og komið til 3. umr. í Nd., þá var fyrir tilmæli þáv. fjmrh. flutt brtt. við frv., og hafði hún í sér fólgna tekjuöflun til ríkissjóðs, sem nam milli 600 og 700 þús. króna, sem sumpart var falið í viðauka á kaffi- og sykurtolli og sumpart í 40% viðauka á tekju- og eignarskatti. Af þessu sést, að það sem hér er verið að gera, er ekkert sérstakt í sinni röð, enda þótt það væri vitanlega æskilegt, að allar till. gætu komið fram sem fyrst á þinginu og fengið venjulega meðferð. Um málið sjálft vil ég segja það, eins og hv.frsm.n. sýndi greinilega fram á, að benzínskatturinn er miklu lægri hér en í nokkru öðru landi, sem vegamálastjóri hefir fengið upplýsingar um, og munar þetta svo miklu, að það mun láta nærri, að hann sé aðeins rúmlega 1/3 hér á landi af því, sem hann er lægstur annarsstaðar. Og það sjá allir, að hér á landi er sennilega meiri kostnaður við vegi en í mörgum þessara landa, vegna fámennis þjóðarinnar. Þegar á þetta er litið, þá sé ég ekki ástæðu til þess að rjúka upp á nef sér, þótt farið sé fram á hækkun á þessum tolli, þegar því er slegið föstu, að allur viðaukinn gangi til þess að gera betri vegi. Eins og fjárhag ríkissjós nú er háttað, er ómögulegt að búast við, að unnt sé að sinna miklum vegabótum, eins og nauðsyn rekur til, nema með því móti að afla ríkissjóði tekna á þann hátt, sem hér er farið fram á. Og þó menn mæli á móti þessu, sem ég er ekki hissa á, að hv. stj.andstæðingar geri, þá álít ég, að ef menn líta á alla málavexti, þá ættu þeir að geta sannfærzt um, að þessi hækkun á skattinum er ekkert óeðlileg, og ég verð að segja, að mér finnst það sæta undrun, hversu lengi þessum skatti hefir verið haldið eins lágum og hann er nú lögum samkvæmt, með tilliti til þeirra örðugleika, sem á steðja.

Frsm. minni hl. (Magnús Guðmundsson) Hv. frsm. meiri hl. hefir verið svo skorinorður um þetta með, að það mun lítið þýða að ræða það mikið. Hann hefir lýst því yfir, að það væri ekki ætlunin að taka neinar brtt. til greina; jafnvel þó að ýmislegt mætti betur fara, þá yrðu þær brtt. ekki samþ., því að annars gæti frv. dagað uppi, enda sagði hann, að frv. væri ekki annað en lítilfjörleg byrjun á kröfum þeim, sem hann og hans flokkur gerði í þeim efnum, sem um er að ræða. Þetta er það sama og fram kom í n., því þar var það sagt af þeim, sem í stj.flokkunum eru, að það væri ekki til neins að koma með brtt., því að þær yrðu ekki samþ. Undir þessum kringumstæðum hefi ég tekið þann kostinn að bera ekki fram brtt., heldur leggja til, að málinu verði vísað til stj. þó að ég hefði heldur viljað bera fram brtt., þá hefi ég talið tilgangslaust að draga þær fram, þar sem vitað er, að frv. á að ganga fram óbreytt. Auk þess er það kunnugt, að það er búið að semja um þetta mál milli stj.flokkanna, og því hæpið af þeirri ástæðu einni, að gengið yrði inn á að samþ.brtt. Það er leiðinlegt, að stj.flokkarnir skyldu ekki vera fljótari að því að koma sér saman um málið, svo að þingið hefði meiri tíma til þess að athuga það. Sú athugun, sem fram fór í allshn., er lítils virði. Frv. er 90 greinar, og til þess að athuga það var haldinn einn sunnudagsfundur. Hann var reyndar lengri en venja er til, en það getur hver sagt sér sjálfur, að það sé ónóg athugun á frv., sem er 90 greinar og inniheldur mörg nýmæli, að halda um það einn fund. Þetta þýðir í rauninni, að bægt er frá allri athugun á frv. hér í d. Ég fyrir mitt leyti get sagt það, að ég hefi haft svo mörgum þingmálum að sinna þá fáu daga, sem frv. hefir verið hér í d., að ég hefi ekki haft tíma til að athuga málið eins og ég hefði viljað. En ég álít, að frv. eins og þetta eigi ekki að ganga fram á því sama þingi, sem það er fyrst borið fram. Eins og kunnugt er, þá hófst þetta þing í febrúar og stóð þá fram í apríl, en ekki kom frv. fram þá. Það var fyrst borið fram nokkru eftir að þing kom saman í seinna skiptið, í okt. síðastl. Mér virðast tímar þeir, sem nú standa yfir, mjög óheppilegir til þess að leggja á gjöld eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er hvergi reiknað út, hvað þau nema miklu, en ég held, að eftir okkar mælikvarða muni þau nema stórfé. Það getur enginn sagt fyrir, hvað kostnaðurinn muni verða mikill. Ég veit, að á næsta ári verður hann ekki eins mikill og næstu árin á eftir, að óbreyttri löggjöfinni. Ef litið er á, hvernig ástandið er í landinu, þá er það svo, að hæstv.atvmrh. hefir nýlega látið flytja frv. til hjálpar öllum bæjar- og sveitarfélögum, að einu undanskildu. En á hverju lifa bæjar- og sveitarfélögin? Þau lifa ekki á öðru en því skattgjaldi, sem þau fá hjá skattþegnum sínum. Og hvað þýðir það þá að hlaupa undir bagga með bæjar- og sveitarfélögum? Það þýðir, að hlaupa verður undir bagga með skattgreiðendunum, af því að gerðar eru of háar kröfur til þeirra. Ef þetta frv. til hjálpar bæjar- og sveitarfélögum á rétt á sér og ég álít, að það eigi fullan rétt á sér - og það er athugað, að þar er flutt frv., sem hlýtur að byggjast á því, að bæjar- og sveitarfélögin geta ekki af skattgreiðendum sínum fengið nægilegar tekjur til þess að standa undir útgjöldum sínum, og þegar þess jafnframt er gætt, að með frv. því, sem nú liggur hér fyrir, eru lögð stórkostlega þung gjöld á þessa sömu gjaldendur, sem verið er að hjálpa til þess að standa í skilum við bæjar- og sveitarfélögin, þá get ég ekki skilið, að það sé réttmætt að koma með frv. eins og þetta. Á sama þinginu á þannig að leggja mikil gjöld á þá sömu menn, sem þingið er að reyna að hjálpa með löggjöf, sem nú er byrjað að vinna að. Þetta er sama og að reisa fallinn mann og hrinda honum síðan, svo að hann detti aftur. Mér finnst því, að þó að segja megi um þetta tryggingarfrv., að það sé æskilegt, að það sé gert að l., þá sé það eitt af þeim mörgu nauðsynjamálum, sem verða að bíða. Það er heimska að ætla sér að keyra í gegn nú mál, sem kosta stórfé, þegar svo er ástatt, að það þarf að hjálpa nálega öllum gjaldendum landsins. Það er búið að hlaupa undir bagga með landbúnaði og sjávarútvegi, og nú á að hlaupa undir bagga með nálega öllum gjaldendum landsins. Þegar þetta er athugað, þá sýnist það vera næsta undarlegt að ætla nú að demba á löggjöf, þar sem verður að greiða eins há gjöld og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég hefði álitið fært að gera þetta, ef Þannig væri ástatt, að framleiðendur landsins væru vel stæðir, eða að framleiðslan gengi vel. En er það svo? Það er viðurkennt af öllum, að bæði landbúnaður og sjávarútvegur bíða halla af framleiðslunni frá ári til árs. Ég sé, að það stefnir í ófæru, ef nú á að leggja nýjar álögur á þá sömu, sem nú verða að standa undir öllum gjöldum landsins. Annarsstaðar en frá framleiðslunni getur fé ekki komið, nema meðan verið er að eta upp það litla, sem safnað hefir verið fyrir frá fyrri árum. Ef menn líta til ríkissjóðs, þá sest, að ástandið þar er þannig, að fjvn. hefir setið með sveittan skallann síðan í september og verið að reyna að færa niður útgjöldin, og hafði fært þau niður um eina millj., þegar boð komu frá stjórnarflokkunum um, að þeir hefðu gert sáttmála sín á milli um að éta upp aftur þessa einu millj., sem sparazt hafði. Ég er að hugsa um við 3. umr. fjárl. að lofa hv.þm. að heyra ágrip af ræðu, sem hv. form. fjvn. hélt 30-40 sinnum á fundum fjvn. Þetta ræðuágrip á ekki eins vel við hér, en þar á það sannarlega heima.

Hver skrifaði þessa ræðu?

. Ég get lært það utan að, sem ég heyri 30-10 sinnum, og þarf ekki að hafa það skrifað. - Ég álít, að þetta mál hefði átt að bíða, eins og svo mörg nauðsynjamál verða að gera, þegar fé vantar til að hrinda þeim í framkvæmd. Ég skal svo láta þessi ummæli nægja að því er snertir grundvallarafstöðu mína til málsins, en get ekki látið hjá líða að fara nokkuð í gegnum frv., sumpart til þess að gera nokkrar fyrirspurnir, af því ég hefi ekki haft mikinn tíma til að athuga það, og líka til þess að benda á ýmsa galla, sem mér virðast auðsæir á frv. Ég tel það til eins af göllum frv., að ekkert er ákveðið um laun þeirra manna, sem hér eiga að starfa. hér eru sett á stofn mörg embætti og sýslanir og ekkert ákveðið um laun þeirra manna, sem þeim eiga að þjóna, heldur er aðeins sagt, eins og nú tíðkast hjá ríkisstofnunum, að launin skuli ákveðin í launalögum, en þangað til skulu þau ákveðin af ráðh. Nú veit enginn, hve há þessi laun verða sett, og þegar meta skal laun manna eftir störfum þeirra, þá getur það sannarlega orðið álitamál hve há þau eiga að vera, en hér er viðkomandi ráðh. af engu bundinn, svo hann getur hæglega sett launin of há í hlutfalli við laun annara embættismanna ríkisins, og þess vegna er það óviðkunnanlegt að láta ekki sjást strax, hvaða laun mennirnir eiga að fá. Og þótt launahæðin væri tekin upp í þessi lög, er jafnhægt að taka hana upp í launalögin, þegar þau koma, en það getur dregizt í mörg ár enn. Svo er hér gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði 1/4 hluta kostnaðar af þessu nýja embættabákni. Mér finnst þetta undarlegt og skil ekki, hvers vegna tryggingardeildirnar geta ekki borgað þennan kostnað að öllu leyti.  Þá er það látið vera reglugerðaratriði, hve iðgjöldin séu há. Í stuttu máli sagt er það sérstaklega einkennandi fyrir þetta frv., að upp í það eru tekin fjöldamörg atriði, sem venja er að hafa í reglugerð, en aftur á móti sleppt mörgum atriðum, sem venja er að hafa í lögum, og ætlazt til, að um þau verði sett reglugerðarákvæði. Þetta gengur eins og rauður þráður í gegnum allt frv. Í 7. gr. frv. er sagt, að reikningar tryggingarstofnunarinnar skuli endurskoðaðir á sama hátt og reikningar ríkisins og ríkisstofnana. Ég veit ekki, hvað þetta þýðir. Þetta er að vísu ekki stórt atriði, en ég nefni það vegna þess, að það ætti að ganga þannig frá lögunum, að þau væru skiljanleg. Það er sem sé kunnugt, að reikningar ríkisstofnana og reikningar ríkissjóðs eru ekki endurskoðaðir á sama hátt. Reikningar ríkisstofnana eru endurskoðaðir af ákveðnum mönnum úr ráðuneytinu, en reikningar ríkisins eru endurskoðaðir af mönnum, sem kostir eru til þess af Alþ. En hver er þá meiningin með þessum ákvæðum 7. gr.? Um 2. kafla frv., sem er 1. tryggingarkaflinn, er það að segja, að hann er lítið breyttur frá því, sem nú er í lögum, og mundi ekki hafa valdið miklum ágreiningi að taka hann upp með þeim breytingum, sem á honum eru gerðar. En það er næsti kaflinn, 3. kafli frv., sem fjallar um sjúkratryggingar, sem ég vil víkja að nokkrum orðum. Það er gert ráð fyrir, að allir menn á vissu aldursskeiði (að örfáum undanteknum) séu tryggingarskyldir, en það er ekki nema nokkur hluti þessara manna, sem getur öðlazt nokkur réttindi í þessu tryggingarfélagi. Þeir, sem hafa yfir 4500 kr. í skattskyldar tekjur, fá aðeins þá ánægju að greiða iðgjöldin, en engin réttindi í staðinn. Það er þess vegna alveg rangt, að taka svo til orða sem gert er í 23. gr. frv. Þar er sagt, að sérhver maður, karl eða kona, eldri en 16 ára, sem búsettur sé á samlagssvæðinu, hafi rétt og skyldu til að tryggja sig í samlaginu. Ég veit ekki, hver þessi réttur er hjá þeim, sem hafa yfir 4500 kr. skattskyldar tekjur. Það er réttur til þess eins að borga, og ekkert annað, en slíkt er vant að nefna skyldu, en ekki réttindi. Það er þess vegna í meira lagi undarlegt að tala hér bæði um rétt og skyldu. Þá er hér eitt atriði, sem ég veit ekki, hvort getur staðizt, ef lögin eiga að öðlast gildi og koma til framkvæmda 1936. Það stendur í 26. gr. frv., að stjórn samlagsins skuli kosin af bæjarstjórn á sama hátt, samtímis og til jafnlangs tíma og fastanefndir bæjarins eru kosnar. Ég held, að fastanefndir séu venjulega kosnar fyrir allt kjörtímabilið, og nú stendur hér, að stjórn samlagsins skuli kosin samtímis fastanefndum, og það yrði þá sennilega að bíða til ársins 1938, því engar líkur eru til þess, að fyrr verði kosið. Þetta dæmi sýnir það vel, að það er ekki viðhöfð nein vandvirkni þegar frv. er samið, og það hefði sannarlega haft gott af að fara í gegnum slípandi hreinsunareld til að fá á sig betri áferð en það hefir nú að ýmsu leyti. Maður skyldi halda, að í frv. eins og þessu væri eitthvað ákveðið um það, hve há iðgjöldin ættu að vera; en það er ekki. Um þetta á að setja reglugerðarákvæði, og þetta sýnir, að það er rétt, sem ég sagði, að yfirleitt hefir verið skotizt fram hjá því að taka meginatriðin upp í frv., en aukaatriðin hafa verið tekin í stað þeirra. Í 36. gr. er málvilla, en ég hleyp yfir hana, því að hún fæst ekki leiðrétt. Eitt atriði, sem kemur við efni frv., get ég ekki stillt mig um að nefna. Þegar menn eru í vinnu hjá öðrum, er ætlazt til, að þeir fái full laun í 14 daga eftir að þeir veikjast, en svo stendur sbr. 41. gr.: „Hafi tryggður aðaltekjur sínar af eigin atvinnurekstri eða eignum, skal hann ávallt talinn á launum hjá sjálfum sér fyrstu 14 dagana eftir að veikindi eða slys ber að höndum.“ Þetta þýðir, að þótt vitað sé, að atvinnan sé rekin með stórtapi, þá á sá, sem stundar eigin atvinnurekstur, að reiknast á launum hjá sjálfum sér, en hinn, sem vinnur hjá öðrum, á að fá full laun í 14 daga, þótt hann vinni ekki neitt. Mér finnst, að nokkuð sé misskipt sól og vindi í þessu efni. Þá finn ég ekkert ákvæði í frv. um það, hver hafi innheimtu iðgjaldanna á hendi, en líklega á það að vera sú stj., sem bæjarstj. kýs fyrir þetta samlag. En það hefði verið skemmtilegra, að þetta hefði verið tekið fram. Í 42. gr. stendur, að vangoldin iðgjöld innheimtist af bæjar- og sveitarstjórnum. Ég skil ekkert í því, hvers vegna stjórnum samlaganna er ekki ætlað að annast þessa innheimtu að öllu leyti, því svo lítur út, að þær eigi þó að nokkru leyti að hafa hana með höndum. En um þetta vantar öll skýr ákvæði. Ég ætla líka, að ekkert sé tekið fram um það, hvenær gjalddagi þessara iðgjalda sé, en það verður líklega ákveðið með reglugerð um leið og gjöldin verða ákveðin. Þá er enn ein grein, sem er full ástæða til að gera aths. við, og það er 45. gr., sem heimilar að leggja á alla vinnukaupendur nýjan skatt, sem nemur 1% af vinnulaunum, til að stofna jöfnunarsjóð til tryggingar fyrir sjúkrasamlögin. Reyndar er þetta ekki nema heimild, og ég geri ráð fyrir, að hún verði ekki notuð fyrr en það sýnir sig, að hennar þurfi með. En mér finnst það satt að segja næsta harðdrægt að gera ráð fyrir eilífum sköttum ofan á fyrrverandi skatta, sem framleiðendur eru að sligast undir, aðallega fyrir það, hve illt er að selja framleiðsluna. Á fyrirtæki, sem borga 1 millj. kr. í vinnulaun, er þetta skattur, sem nemur 10 þús. krónum. Þá vil ég nefna 47. gr., um myndun lífeyrissjóðs, aðallega til að gera fyrirspurn um hana. Þar stendur svo: „Af sjóðum þeim, sem ræðir um í 62. gr. hér á eftir, þegar hlutverki þeirra samkv. þeirri grein er lokið, svo og af ellistyrktarsjóðum, þegar hlutverki þeirra er lokið samkv. VI. kafla þessara laga.“ Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh. eða hv.frsm., hvenær hlutverki ellistyrktarsjóðanna sé lokið samkv. VI. kafla. Ég hefi lesið kaflann, en ekki fundið þetta út, og óska eftir að fá skýringu á því, hvenær talið er, að þeir hafi lokið hlutverki sínu. Ég skil ekki, ettir hverju þeir eiga að starfa framvegis, því í síðustu greininni eru lög um þessa sjóði numin úr gildi, og ég veit ekki, eftir hverjum skollanum þeir eiga að starfa þar á eftir. Þetta er í kaflanum um elli- og örorkutrygginguna. Þá vil ég næst minnast á 49. gr. frv. þar er ákveðinn 7 kr. nýr nefskattur á hvern mann í kaupstöðum, 6 kr. í kauptúnum og 5 kr. í sveitum, og svo 1% á skattskyldar tekjur. Þeir fara að verða æðimargir hundraðshlutarnir, sem þarf að greiða af skattskyldum tekjum, en það þykir lítið, þó 1% bætist við, og ég skal viðurkenna það, að 1% virðist ekki vera drepandi, en svo oft er hægt að bæta 1% ofan á, að þau verði að lokum orðin svo mörg, að það verði banvænt. Og minnir þetta á söguna um lestamanninn, sem lagði svo þungt á hestana sína, að þeir þróttminnstu drápust undir klyfjunum, en þá tók hann baggana af þeim og bætti ofan á klyfjar þeirra, sem eftir stöðu, og þyngdi á þeim unz allir hestarnir voru þrotnir að kröftum. Svipað þessu finnst mér aðferð hæstv.ríkisstj. vera. Smátt og smátt eru gjaldendurnir að heltast úr lestinni og geta þeirra fer minnkandi og þeir örmagnast á þessari erfiðu göngu, og svo er aðferð hv. stjórnarflokka sú, að bæta því, sem þeir báru, ofan á þá, sem ennþá rísa undir böggunum, og þar að auki er hlaðið á nýjum sköttum.

Bætti ekki lestamaðurinn húðunum af hestunum, sem drápust, við baggana?

. Jú, hann mun hafa gert það, og þá er líkingin líka orðin rétt, því nýju skattarnir geta vel svarað til þess, að húð og hömsum af hestunum sem drápust, hafi verið bætt við klyfjarnar. En svo er þetta 7 kr. gjald. Það er búið vendilega um tekjuskattshlutann - hann á að innheimtast eins og hver annar tekjuskattur. En þessar 7 kr. - hvenær eiga þær að innheimtast? Hvað segir hæstv. ráðh. um það? Það stendur ekkert um það hér, og mun vera eitt af því, sem hefir gleymzt. Svo er ennfremur fyrirspurn til hæstv. ráðh. út af 52. gr., um það, hvort þeir menn, sem nú eru öryrkjar, fái ekki styrk eftir þeim reglum, sem settar eru í 51. og 52. gr. Ég er ekki viss um þetta, en held samt, að það hljóti að eiga að skiljast þannig, þótt sum ákvæði séu, sem benda til þess, að eingöngu þeir, sem hér eftir verða öryrkjar, eigi kröfu til styrksins. Ég vona, að það sé ekki meiningin, heldur sé svo til stofnað, að þeir, sem þegar eru orðnir öryrkjar, hafi fullan rétt til styrks. Svo er athugavert við 60. gr., að þar stendur, að lögreglustjóri annist innheimtu iðgjaldanna og af persónuiðgjöldum skuli innheimtumenn fá 2% fyrir innheimtuna. Ég tel ekki, að borgun fyrir þennan starfa sé áætluð of há hjá þeim, sem ekki fá skrifstofukostnað endurgreiddan eftir reikningi, en þegar starfið er unnið af þeim embættismanni, sem fær greiddan allan skrifstofukostnað, þá tel ég þetta ekki sanngjarnt. Laun lögreglustjóra, t. d. hér í Reykjavík, hafa verið ákveðin með það fyrir augum, að þau væru hæfileg og að þeir hafi ekki aukatekjur, en fái svo greiddan skrifstofukostnað eftir reikningi; en svo er þeim ætlað hér á ofan sæmileg upphæð, og það þótt þeir fái allan skrifstofukostnað greiddan. Undarlegt er og að fela þetta starf lögreglustjóranum í Rvík en ekki tollstjóranum. Þá er 61. gr. Ég vil spyrja hv.frsm., hvort fyrir 1. febr. næstk. eigi að gera skrá yfir alla þá, sem heimilisfastir eru í hverju sveitar- og bæjarfélagi. Ég veit ekki, hvenær þessi lög verða staðfest, en í 90. gr. stendur, að þau skuli öðlast gildi 1. apríl 1936. En svo stendur hér í 61. gr., að þessa skrá skuli gera fyrir 1. febr. ár hvert. Á þá að gera þessa skrá nú fyrir 1. febr. 1936, eða á það að bíða til ársins 1937? Ég skil ekki í, að það sé hugmyndin. En þetta er eitt af því, sem sýnir, að ekki hefði verið vanþörf á að athuga frv. betur en raun ber vitni um, að gert hefir verið. Þá er ég kominn að 62. gr. frv., og er sú gr. einna ósanngjörnust af öllum gr. frv. Þar er svo ákveðið, eftir því sem ég fæ bezt seð, að sá hluti af lífeyrissjóði embættismanna, sem eftir verður, þegar allir þeir, sem nú eru tryggðir þar, eru dauðir, falli til lífeyrissjóðs Íslands. Nú er enginn sá spámaður til, sem getur sagt það með vissu, hve miklu þessi upphæð muni nema, en ég gæti trúað, efir því sem horfur eru nú, að það mundi ekki verða minna en 1-2 millj. kr., og þetta er sjóður embættismannanna sjálfra, skapaður með þeirra eigin fé, og samt á að taka hann af stéttinni og gera þannig þessa tryggingarráðstöfun þeirra að engu. Ég hefi minnzt á þetta við hæstv.atvmrh., og mér virtist hann vera mér sammála um, að þessu þyrfti að breyta, og hafði hann góð orð um, að það yrði gert á næsta þingi, en þessa breyt. mátti ekki gera nú fremur en aðrar breyt. En hér er bein hætta á ferðum, því það er annað atriði í 62. gr. en það, sem ég nefndi áðan, og það er um, að þeir embættismenn, sem eru undir 40 ára aldri, geti fengið útborgað allt það, sem þeir eiga inni í lífeyrissjóði embættismanna, með því að fara inn í þessa nýju tryggingu. Þetta er frá tryggingarlegu sjónarmiði séð alveg fráleitt og vinnur beint á móti tryggingarhugmyndinni, auk þess sem þetta ákvæði er lífeyrissjóði embættismanna fjárhagslega stórhættulegt. Þetta ákvæði er auðsjáanlega sett inn til þess að veikja lífeyrissjóð embættismanna sem fyrst. Það er auðvitað, að margur maður, sem þvingaður hefir verið með lögum til þess að leggja 7% af launum sínum í sjóðinn árlega, vill gjarnan fá 2000-3000 kr. útborgaðar í einu. Ég vil því taka hæstv.atvmrh. á orðinu um það, að þetta verði lagfært þegar á næsta þingi. Ég get skilið andstöðu hæstv. ráðh. gegn breytingum á frv. nú, þar sem um það mun hafa verið samið milli flokkanna, að það gangi í gegn. En hitt er vitavert, að hafa frv. ekki betur undirbúið en raun ber vitni um, eða að ætla ekki lengri tíma til meðferðar þess hér í deildinni. Lífeyrissjóður embættismanna, sem byrjaði 1. jan. 1920, mun nú vera orðinn um 11/2 millj. króna. verður ekki annað séð en að sjóðurinn geti vaxið stórkostlega í framtíðinni, aðeins af vöxtunum einum, og létt miklum byrðum af ríkissjóði á þann hátt að hjálpa þeim embættismönnum, sem ríkissjóður yrði annars að styrkja. Það er því alveg ósæmilegt að taka nú þenna sjóð, sem embættismenn hafa stofnað með eigin fé sér til tryggingar, og láta hann ganga til annara, sem embættismönnum hefir ekki dottið í hug að fara að tryggja. En hvað er nú ellitryggingin há í frv.? Í aths. er einhversstaðar talað um 420 kr. á ári. Þetta þykir mér nú satt að segja nokkuð lágt. Þegar ferjumenn eða póstar fá eftirlaun í fjárlögum, er það næstum aldrei minna en 500-600 kr. Ég hefi ekki reynt að setja mig inn í þá flóknu útreikninga í frv., sem að þessu lúta, en ég vil spyrja þá, sem þetta eiga að vita, hversu há ellitryggingin sé. Í frv. er talað um fullan lífeyri, en hver hann er, sést hvergi. Ég get ekki skilið, að betra verði að ákveða þetta síðar. Ég mun ekki dvelja lengi við atvinnuleysistryggingarnar. Árstillögin eru ekki ákveðin þar fremur en annarsstaðar, heldur eiga þau að vera reglugerðaratriði. Samt sem áður mega þau heita aðalatriðið í tryggingunum og það, sem allt byggist á. Þá er skrítið að sjá það ákvæði í 69. gr., að styrkurinn megi ekki fara yfir 3/5 kaups, því að í 71. gr. stendur, að viðurkennt verkalýðsfélag skuli ákveða kaupgjaldið. Það er því alveg sama, hvort stendur, að greiða skuli 3/5 eða 1/1 af launum starfsgreinarinnar, því að alltaf er hægt að hækka kauptaxtann.

Ekki gengur það nú alltaf orðalaust

. Ég þarf ekki að ræða hér um atvinnuleysisstyrkinn sjálfan, enda mun það vera þýðingarlítið. Eins og frsm. sagði, á aðeins að koma inn litla fingrinum í þetta skipti og síðan að hækka þá og hækka á næstu þingum.

Já, ef nauðsyn krefur

. Nauðsynin vex eftir því, sem atvinnuvegirnir eru dregnir niður, og að því er nú unnið. Þá verð ég að játa, að ég skil mjög lítið í 79. gr. Eftir henni lítur helzt úr fyrir, að ellilaunin eigi að verða kr. 52.50 á ári. Ég botna ekki almennilega í þessu, en trúi ekki stj. í neinni blindni og vona því, að hæstv. ráðh. gefi góð og gild svör.

Hví er hv.þm. að spyrja stj., sem hann ekki trúir?

. Ég sagðist ekki trúa henni í blindni og heimta því skýr svör. Þá er 84. gr. um sjóði, sem myndaðir eru af dánargjöfum. Þar er svo ákveðið, að allir slíkir sjóðir skuli renna inn í tryggingarstofnunina, þegar hið opinbera hefir tekið að sér hlutverk þeirra að öllu leyti. Ég ætla nú, að það geti verið álitamál, hvenær slíkt verður, en hvað sem því líður, tel ég ósæmilegt og óheimilt, að hið opinbera taki þessa sjóði í sínar hendur, þvert ofan í fyrirmæli gefendanna. Ég teldi réttara að draga styrki úr slíkum sjóðum frá opinberum styrkjum, því að á þann hátt yrði þó komizt hjá því, að vilji gefendanna yrði lítilsvirtur. Ég hefi sýnt fram á það, að ekki er vanþörf á, að þetta frv. verði athugað betur, og vona, að stjórnarliðið taki þau atriði, sem ég hefi bent á, til athugunar þegar á næsta þingi.

Þetta frv. á oft eftir að koma til athugunar

.

Frsm. minni hl. (Ólafur Thors) [óyfirl.]: Það er nú komið á daginn, sem ýmsa hefir grunað, að ríkisstj. mundi enn flytja frv. til skattauka. Hefir undanfarið gengið orðrómur um, að þetta mundi í vændum, en margir hafa haldið, að stj. hefði ekki þrek til að bera slíkt fram. Enda er sýnilega uggur í stjórnarliðinu að koma fram með slíka till., því þeir hafa dregið það þar til á síðustu stundu. Auk þess, sem till. þessi sætir efnislegri mótstöðu minni hl. fjhn., verð ég eins og hv. 3. þm. Reykv. að víta mjög þá aðferð að bera fram brtt. við mál við síðustu umr. í síðari d. Er sú aðferð nú mjög farin að tíðkast til að knýja í gegn meiri háttar mál með tveimur umr., sem að réttu lagi á að ganga gegnum 6 umr. Ég játa, að til er fordæmi fyrir þessari aðferð, en ég hygg, að ekki finnist dæmi neitt í líkingu við það, sem nú er, og ekkert þing hefir gengið neitt svipað eins langt og þetta. Eitthvert gleggsta dæmið er nú úr Ed. Þar er notað lítið frv. til að hnýta aftan við það 17 eða 18 brtt. um mjög veigamikil atriði. Þetta er mjög óviðfelldin aðferð, svo ekki séu notuð sterkari orð. Hvað viðvíkur efnislegri meðferð er sjálfstfl. þessu algerlega andvígur. Við hv. 3. þm. Reykv. lítum e. t. v. misjöfnum augum á bensínskatt yfirleitt, en við erum sammála um, að eins og nú horfir sé ekkert vit í að hækka þennan skatt, sem er ákaflega þungbær fyrir gjaldendurna. Ég á erfitt með að trúa því, að hv. 2. þm. Reykv. geti gengið inn á þennan skatt. Ég man það hér á árunum, þegar við vorum báðir nýkomnir inn á þing, að ég flutti frv. um að breyta þáv. bifreiðaskatti, sem hafði verið hestorkuskattur, í benzínskatt. Skatturinn var þá 8 kr. á hestafl í fólksflutningsbifreiðum, en 2 kr. á hestafl í vöruflutningabílum. Það var játað af löggjafanum, að bifreiðaeigendur ættu að greiða skatt sem skaðabætur fyrir vegaslit. Ég flutti þetta frv. samkv. tilmælum 187 bifreiðaeigenda. Mér þótti þá, eins og mér þykir enn, rétt að taka tillit til, hve vegirnir slitnuðu mikið við umferð bifreiða, og m. a. af því - eins og líka var upplýst þá í umr. -, að ég vissi, að þungi bifreiðanna stendur ekki í hlutfalli við hestorku vélanna, þá flutti ég þetta frv. Þá reis hv. 2. þm. Reykv. og margir aðrir - m. a. hv. 1. þingkjörinn, Magnús Torfason - upp á móti þessu frv. Ég vil leiða athygli að því, að þá var þessi skattur áætlaður 25 þús. kr., og ég vil leggja áherzlu á það, að ég ætlaðist aldrei til, að benzínskatturinn samkv. frv. mínu næmi meiru en sem svaraði þessari upphæð og miðaði við þær hagskýrslur, sem ég hafði í höndum. Síðan varð það upplýst eftir nýrri skýrslum að skýrsla frá hagstofunni fyrir árið 1924 var ekki nákvæm, því að innflutningur á benzíni hafði aukizt, eða var 1925 880 tonn brútto, og flutti ég þá brtt. við frv. mitt, að skatturinn yrði 31/2 eyrir á lítra, eða 5 au. á kg., og nam hann þá 25 þús., eða 23600 kr., miðað við að innflutningur væri 508 smál. Eftir upplýsingum hv. 2. þm. Reykv., sem var nákunnugur þessu, þar sem hann var sjálfur benzínsali og vissi því betur en ég og hagstofan, þá hafði innflutningurinn vaxið svo mikið, að hann var kominn á 9. hundr. þús. kg. Eftir þessum upplýsingum reiknaði hann, að skatturinn mundi verða 40-50 þús. kr. Ég tók strax afleiðingunum af þessu, og meðan málið var í meðferð lagði ég til, að skatturinn yrði lækkaður úr á aur. pr. kg. í 3 au. pr. kg., eða um hluta. Því eins og ég sagði áðan, var tilgangur minn ekki að hækka bifreiðaskattinn, heldur að ná sömu upphæð á annan hátt. Það, sem fyrir lá var ekkert annað en að breyta skattinum úr hestorkuskatti í benzínskatt. Gegn þessu rísa hv. 2. þm. Reykv. og fleiri hv.þm., og fyrir utan persónulegar ádeilur á mig, sem þessi hv.þm. viðhefir alltaf, þá kvaðst hann berjast gegn þessu frv. og greiða atkv. móti því vegna þess, eins og hann orðaði það, „að þetta væri gífurlegur skattur“. Og svo heldur hann áfram með leyfi forseta: „Það er nú stríði út af fyrir sig, hvort eigi að hækka skatt á bifreiðum eða ekki, og finnst mér reyndar sízt vera ástæða til þess að íþyngja þessum samgöngum með auknum Skatti.“ En svo fer hann út í, hvað benzínskatturinn sé algerlega röng aðferð, og hann sé gerður til að hlífa lúxusbílum, en leggja á ranglátan skatt. - Þegar verið er að ræða þetta mál, þá snýst hann öndverður gegn því, segir, að þetta sé gífurlegur skattur og gerður til að hlífa lúxusbílum. Hann hefir víst ekki átt neinn lúxusbíl þá.  Nú er af stjórnarliðum flutt till. um benzínskatt. Ástandið er breytt, skattþunginn hvílir á flutningunum á landi. Nú er skatturinn ekki 26300 kr., heldur 300 þús. kr. Nú er ekki verið að breyta skatti, heldur hækka skatt, tífalda benzínskattinn frá því, sem þá var, við síðustu árs sölu var tollurinn tekinn mánaðarlega jafnóðum og selt var, líklega samkv. l.; ég veit ekki hvernig á því stendur, venjulega er tollur tekinn af vörum um leið og þær koma í land. Ef við segjum, að síðastl. ár hafi verið seldir af benzíni 500 þús. lítrar og greitt í toll 4 aur. pr. lítra, þá nemur það 200 þús. kr. Nú er aðstaðan breytt; nú nemur benzínskatturinn 1/4 úr milljón á ári og nú á að bæta við öðru eins, öðrum fjórðungi úr milljón. Ég vil nú spyrja þá menn, sem voru á móti þessum skatti 1926 og töldu þetta gífurlegan skatt, óbærilega háan o. s. frv., hvernig þeir ætla að verja gerðir sínar, að leggja nú ofan á þennan skatt. Ég vil fá þessu svarað með skynsamlegum rökum, sérstaklega af hv. 2. þm. Reykv. og 1. þingkjörnum. En ég hygg, að þeim verði stirt um rök.

O-jæja!

. Ég er nú raunar ekki hissa á þessum hv.þm., þó honum finnist ekki vanta rök, því hann kemur aldrei auga á, hvað rök eru. Ég hefi sérstaklega beint máli mínu til hv. 2. þm. Reykv., bæði fyrir það, að hann er áhrifamaður í sínum flokki, og eins vegna þess, hvað hann beitti sér fast á móti frv. mínu, sem ekki fól í sér minnstu breyt. til hækkunar á þessum skatti, heldur var aðeins flutt til að breyta til um skattstofn, ef svo mætti orða. Ég vona, að ég fái að heyra, hvaða rök hann færir fyrir sínu máli, en ef þau verða þau, að bílaeigendur eigi að fá endurgjald fyrir þennan aukna skatt í bættum vegum, þá vil ég leggja ríka áherzlu á, að það er a. m. k. engin bein sönnun til fyrir því, að þessari hækkun á skattinum verði nokkurn tíma létt af, ef hún verður einu sinni lög leidd, og það er alls engin trygging fyrir hendi um það, að það eigi að verja þessum skatti í framtíðinni til ákveðinna vega, þótt það eigi að gera það á fyrsta ári eftir hækkunina. Í núgildandi lögum eru fyrimæli um það, að vissum hluta af skatti skuli verja á ákveðinn hátt. Við vitum vel, að þegar slíkur skattur er kominn á, þá er ekkert frekar spurt um, hvernig verja skuli þeim peningum heldur en öðrum. Það er lýðum ljóst, að hér hafa verið í lögum fyrirmæli um það, að vissum hluta af ágóða tóbakseinkasölunnar sé varið á vissan hátt, t. d. til verkamannabústaða og til byggingar- og landnámssjóðs; þannig þekkjum við þess mörg dæmi, að meðan verið er að koma óvinsælum skatti á, þá er ákveðið, að svo og svo mikill hluti hans eða hann allur skuli renna til einhvers þess, sem þeir, er vilja koma skattinum á, hyggja, að sefi óánægjuna þar, sem skatturinn kemur þyngst niður. Þessu er lofað á meðan verið er að leggja skattinn á, en varla er skatturinn í lög leiddur fyrr en þessu er breytt. Þess vegna skortir rök til að afsaka það, að þessum skatti eigi að verja til vegagerðar á fyrsta ári, því að ég er viss um, að þessu skattafyrirmæli verður haldið áfram, og ég er jafnviss um, að það er hrein hending, hvort ákvörðun um ráðstöfun þess fjár, sem ætlað er með þessum skatti, verður bundin við 1, 2 eða 3 ár, því að mér þykir næsta trúlegt, að ekkert verði framkvæmt fyrsta árið í þessu efni. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um aðrar till. Minni hl. n.samþ.till. á þskj. 844. Við getum líka samþ.till. frá meiri hl. hv.fjhn. á þskj. 823, og ég geri líka ráð fyrir, að við munum geta samþ.till. á þskj. 843; hv. meðnm. minn er líka samþ. því. Það er ef til vill trygging fyrir því, að 1937 verði a. m. k. einhverju varið. Minni hl. n. mun greiða atkv. á móti þessum nýja okurskatti á samgöngunum í landinu, þar sem þessi benzínskattur er orðinn tuttugu og fimm sinnum hærri en ég hefði átt von á sem heildarupphæð - ekki sem prósentuupphæð - og sem heildarupphæð er skatturinn um tólf sinnum hærri en hann var, þegar hv. 2. þm. Reykv. taldi hann gífurlegan skatt; ég vil taka það fram, til þess að forðast útúrsnúninga, að ég á ekki við prósentuupphæð heldur heildarupphæð.

Þorsteinn Briem [óyfirl.]: Ég vil gera grein fyrir því, hvers vegna ég skrifaði undir nál. með fyrirvara, þótt ég hafi að vísu látið þess getið, að ég væri andvígur V. kafla frv., um atvinnuleysistryggingar. Afstaða mín til þeirra trygginga byggist á þeirri skoðun minni, að ég tel það beztu vörn gegn atvinnuleysinu, að styðja sjálfa atvinnuvegina. Ef þeir bera sig, er ekki um neitt atvinnuleysi að ræða, og með því að stuðla að því, að svo megi verða, er stemmd á að ósi hvað atvinnuleysi snertir. En þeirrar stefnu, að styðja sjálfa framleiðsluna, hefir einmitt gætt allt of lítið í athöfnum þings og stjórnar undanfarið. Hér er því, í þessu frv., farið öfugt að til þess að útrýma atvinnuleysinu, og kemur hér hið sama fram og gætt hefir um of í annari styrktarstarfsemi ríkisins, og á ég þá sérstaklega við berklavarnirnar. Þar hefir verið lögð aðaláherzlan á það, að gera vel við þá menn, sem berklaveikir eru orðnir, en miklu síður á hitt, að fyrirbyggja það, að menn verði veikir, og stemma þannig á að ósi. Þrátt fyrir það, að lofsvert sé að hlynna sem bezt að sjúklingunum, ætla ég, að flestum, bæði læknum og öðrum, sé nú orðið það ljóst, að heppilegra hefði verið að leggja aðaláherzluna á það, að byrgja brunninn, áður en barnið hefir dottið í hann. Sömu aðferð þarf að hafa í þessu máli. Atvinnuleysið er þegar orðið opið sár og sjúkdómur, sem aldrei læknast nema séð verði um það, að framleiðslan geti haldið uppi atvinnu. Atvinnuleysisstyrkirnir geta að vísu bætt úr brýnustu nauðsynjum þeirra, sem komnir eru út á hinn kalda klaka, en varnir gegn atvinnuleysinu felast vitanlega engar í þeim. Þvert á móti tákna þeir auknar álögur á hina þrautpíndu atvinnuvegi. Af þessum ástæðum hefi ég ekki getað fylgt meiri hl. n. um afgreiðslu v. kaflans. Og auk þess verður að líta á fjárhagshlið málsins, sem að ríkissjóði snýr. Þó að hér sé fremur hógværlega af stað farið, má samt búast við því, að hér sé um byrjun að ræða, sem framvegis leiði af sér mjög aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, alveg eins og rann hefir orðið á um hinn svokallaða berklavarnastyrk, sem bæði læknar og aðrir eru sammála um, að ekki hafi komið að tilætluðum notum. Auk þess hefði ég ástæðu til að gera aths. við ýmsar einstakar greinar frv. Þannig þykja mér þau ákvæði 65. gr., að lögbjóða, að ekki megi stofna nema einn atvinnuleysissjóð í hverju kauptúni, mjög varhugaverð. Það hefir sýnt sig um löggjöfina um byggingarsjóði, að háværar óskir hafa komið fram um það, að mega stofna sérsjóði, og virðist engin ástæða til þess að meina mönnum slíkt. Um 67. gr. er það að segja, að mér finnst, að ákvæðin um eign þá, er menn mega eiga án þess að missa réttindi til atvinnuleysisstyrks, vera í litlu samræmi við skattalögin. Þannig getur einhleypur maður fengið atvinnuleysisstyrk, þótt hann eigi 5000 kr. skuldlausa eign. Maður, sem á slíka eign, ætti þó að geta bjargazt nokkurn tíma án styrks, og sama er að segja um hjón, sem eiga 10 þús. kr. í góðri og gildri eign. Það skýtur nokkuð skökku við skattgreiðslu af eignum, að þeir, sem þó eru þessum efnum búnir. skuli fá opinberan styrk. Það hefir verið bent á áður, að ósamræmi sé á milli þess ákvæðis í 69. gr., að atvinnuleysisstyrkur skuli ekki nema meiru en 3/5 af venjulegu kaupi, og hins, að menn geti neitað vinnu, ef þeir fái ekki kaup í samræmi við kauptaxta verkalýðsfélags síns. Nú er þess að gæta, að kauptaxti er allmisjafn hér á landi, frá 80 aurum á klst. til kr. 1.36 netto og 1.51 brútto. Maður úr Reykjavík hefði því rétt til að neita atvinnu í sjóþorpi úti á landi, en heimta atvinnuleysisstyrk. Að vísu var því þó bætt inn í frv. í Nd., að einhleypingar, sem eiga kost á því að vinna sér fyrir lífsframfæri í sveit, skuli ekki fá atvinnuleysisstyrk. En kvæntur maður í Reykjavík getur neitað vinnu úti á landi, ef kaupið er undir taxta verklýðsfélaganna í Reykjavík. Ég vona, að hv.frsm. upplýsi, ef ég skil þetta ekki rétt. Að vísu er í frv. ákveðin heildarupphæð sú úr ríkissjóði, sem verja má til trygginga ófaglærðum daglaunamönnum, 75 þús. kr. En hinsvegar eru engin hámarksákvæði um það, hvað greiða má úr ríkissjóði til annara atvinnuleysissjóða fyrir faglærða menn. Hinsvegar er hér í þessum kafla ákvæði, sem ég tel svo þarft, að ástæða hefði verið að hafa slík ákvæði algerlega almenn, því það gæti einnig átt við hina kafla þessa frv. Þetta ákvæði er um það, ef einhver gerist sekur um svik gagnvart sjóðunum. Það hefði þurft að hafa almenn ákvæði í frv. um slíkt, því það mun vera reynslan erlendis, að slíkt eigi sér oft stað, og því hefði þurft að hafa hér einhver viðurlög, ef gerðar eru tilraunir til þess að koma fram svikum, ekki sízt ef þau eru framkvæmd og mikil brögð eru að þeim. - En svo er hvað þennan kafla snertir gert ráð fyrir því, að mér skilst, að öll stjórn á úthlutun atvinnuleysisstyrks sé í höndum þeirra félaga, sem þar um ræðir og í flestum tilfellum a. m. k. eru pólitísk. Ég verð að telja þetta nokkuð athugavert, jafnvel frá sjónarmiði þeirra félaga, sem hér eiga hlut að máli, því ætla má, að það skapi nokkra tortryggni, að félög, sem a. m. k. í aðra röndina eru pólitísk, hafi úthlutunina með höndum. Það mætti því teljast æskilegt, einnig frí þeirra sjónarmiði, að þar komi aðrir aðilar til. Um hina kaflana vil ég taka það fram, að ég er alveg á því, að hugsunin, sem á bak við þá liggur, sé réttmæt. Ég álít, að það sé rétt að auka slysatryggingar og setja löggjöf um sjúkratryggingar, og þá ekki síður um ellilaun og örorkubætur. Hitt er annað mál, að á þeim köflum eru ýms vansmíði, sem ég þykist vita, að jafnvel meiri hl. í n. hefði verið fáanlegur til samkomulags um, ef ekki hefði staðið svo á, að jafnlangt er liðið á þingtímann sem raun er á. Það hefir verið gerð grein fyrir því um alla kaflana nema annan kaflann, hversu áberandi missmíði eru á þeim, og skal ég ekki fara frekar út í það mál. En jafnvel um þann kaflann, sem hv. minni hl. ræddi nú ekki um, kaflann um slysatryggingarnar, sem að vísu er ekki mikið breyttur frá núgildandi l., verð ég að segja það, að þar eru ýms ákvæði, sem ég ætla, að hefði farið betur á að lagfæra. Ég get svona af handahófi nefnt nokkur dæmi, sem sum eru að vísu ekki stórvægileg, en munu þó í framkvæmdinni geta sýnt nokkur göt á l. Í 8. gr. 2. b. er talað um það, að skylt sé að tryggja menn, sem vinna við bjargsig, en það er ekkert talað um, að mönnum, sem vinna að annari bjargfuglaveiði, sé skylt að tryggja sig. Nú hugsa ég, þó að ég sé ekki kunnugur þessum atvinnuvegi, að það sé engu minni hætta að klifra í björg heldur en síga; ég hugsa jafnvel, að það sé hættulegra heldur en bjargsigið sjálft. En nú eru aftur á móti tekin upp ákvæði um skyldutryggingu manna, sem virðist vera miklu minni ástæða til að tryggja, svo sem eins og um tryggingu þeirra manna, sem fara til og frá vinnu. ég veit ekki, hvort það er nokkuð meiri lífshætta eða slysahætta fyrir þá menn, sem fara frá og til þessarar vinnu, sem hér um getur, heldur en fyrir þá, sem fara frá og til vinnu sinnar almennt, því ég ætla, að slysahætta, t. d. hér á götunum í Reykjavík, sé ekki meiri fyrir eina stétt heldur en aðra. Mér virðist því hér vera um nokkurt handahófsverk að ræða. Sama gildir um innanhússmálningu, að menn, sem hana stunda, skuli vera slysatryggðir. Ég ætla þó, að það sé nokkuð minni hætta að mála stofu heldur en t. d. klifra í björg. - En ég hefi aftur á móti ekki getað komið auga á, að þeir menn skuli skyldutryggðir, sem vinna í þágu skipulagsbundinnar björgunarstarfsemi, og mætti þó ætla, að það starf væri a. m. k. eins hættulegt og algeng stofumálning og eins og algeng ganga hér um göturnar. Einnig virðist mér, að í slíku frv. sem þessu hefði ekki verið ástæðulaust að setja einhver ákvæði um tryggingu þeirra manna, sem bjóða sig fram til björgunar, jafnvel þó að það sé ekki í þágu skipulagsbundinnar björgunarstarfsemi. Mér virðist, að í þeim tilfellum, þegar menn af fúsum og frjálsum vilja leggja líf sitt í hættu til þess að bjarga öðrum mannslífum, þá eigi það opinbera vissulega að leggja þar fram til tryggingarbóta fyrir slíka menn. ég hefði talið miklu meiri ástæðu til þess að hafa ákvæði um þetta heldur en um tryggingarskyldu þeirra manna, sem fara frá og til vinnu sinnar eða mála stofu innanhúss. En það má kannske vera, að mér hafi sezt yfir þetta. Það eru ýms fleiri atriði, sem hefði mátt taka til athugunar í sambandi eið þennan kafla, sem ekki hefir verið minnzt á sérstaklega, en þetta sýnir, að það hefir ekki verið lögð nægileg vinna í undirbúning frv. Þó náttúrlega segja megi, að tækifæri sé til þess síðar að bæta hér um, þá verður það að teljast allmikið mein, að ekki hefir verið svo frá gengið í fyrstu sem gera hefði mátt kröfu til um slíkt frv. sem þetta, þar sem það er undirbúið af sérstakri n. og hefir verið mjög lengi í undirbúningi. - hafði hugsað mér að bera fram ýmsar brtt. við þá kafla frv., sem ég er fylgjandi, en eftir þeirri vitneskju, sem maður hefir fengið um það, hvernig haga eigi afgreiðslu frv., og nú síðast eftir þeirri yfirlýsingu, sem fram hefir komið frá frsm. frv., þá mun ekki vera um það að ræða, að það beri nokkurn árangur, og hefi ég því látið það vera, en aðeins gert grein fyrir mínum fyrirvara.

Jón Sigurðsson [óyfirl.]: Ég vil taka undir það, að það sé ósæmileg aðferð sem höfð er um þetta mál. Ég tel ósæmilegt að flytja jafnstórt mál og þetta, sem felur í sér svo mikla breyt. eins og það, fyrst við 6. umr. annars máls, svo að það er útilokað, að það geti fengið nema 2 umr. Þetta er því vítaverðara, sem vitanlegt er, að stjórnarflokkarnir höfðu þetta tilbúið fyrir löngu. Fjvn. var látin vita, að þetta frv. væri á ferðinni, nokkuð löngu fyrir eldhúsdagsumr. En hvers vegna var það ekki þá flutt? Ég skal ekki segja það, en þm hefir mörgum dottið í hug, að það stafaði af því, að stjórnarmeirihlutinn hafi ekki kært sig um að fá opinberar umr. um þetta mál. Mér virðist hér sé verið að fara inn á þá braut, sem alls ekki ætti að eiga sér stað, þegar um jafnstór fjármál er á ræða eins og hér. Það er verið að leggja nýjan skatt á þjóðina ofan á þá 1 millj., sem fyrir er. Og þar af leiðandi er verið að seilast ofan í vasa almennings. Það eru engin smáræðis gjöld, sem hér er verið að leggja á almenning eða þá, sem nota bíla og þurfa þess, bæði til flutninga og sem atvinnurekendur. Mér er kunnugt um, að ýmsir bændur, sem aðstöðu sinnar vegna nota talsvert af bílum, hafa á undanförnum árum orðið að borga hátt á annað hundrað kr. fyrir flutninga með bílum. Í mínu héraði, og reyndar víðar, fer þessi notkun vaxandi. Það er af því, að mjólkurbúunum fjölgar og afurðirnar verða að ná til fleiri manna, en að sama skapi eykst bílanotkunin. Það er því óhjákvæmilegt, að slík gjöld hljóta að stórhækka. Um flutning á þessum nauðsynjum hefir verið samið fyrir ákveðið verð, og vitanlega dettur mönnum ekki í hug að taka að sér flutningana áfram fyrir sama verð, þegar benzínskatturinn hefir verið hækkaður. Vitanlega verður þetta að koma niður á framleiðslunni. Ég get hugsað mér, að á meðalbónda, sem þannig er settur, að hann þurfi að nota bifreiðar, þá verði þetta um 40-50 kr. skattur á ári. Fyrir þá menn, sem velta tugum þúsunda, er þetta ekki mikil upphæð, en fyrir þá menn, sem berjast í bökkum með að hanga við bú, er þetta tilfinnanlegur skattur ofan á allt annað, og sannast að segja sýnist mér það ekki sæmilegt af hinu háa Alþ. að gera sitt til að gera þessum framleiðendum baráttuna örðugri en þörf er á. Framleiðendur eiga í nægilega örðugri baráttu, þótt ekkert sé gert til þess að íþyngja þeim á þann hátt, sem hér er gert. Þá er á það að líta, og á það hefir verið minnzt í þessum umr., hvað það er, sem framleiðendur fá í staðinn. Ég fæ ekki séð, eftir þeim till., sem fyrir liggja, að hugsað hafi verið fyrir öðrum en bændum á Suðurlandsundirlendi. Á till. er sýnilegt, að það á að stinga upp í þá dúsu, en ég geri ráð fyrir, að sú dúsa verði eitt af þessum nýmóðins „snuðum“, sem börnum eru fengin til að friða þau, þegar mjólkina vantar í pelann. Ég dreg þetta af því, að oft áður hafa verið sett í lög ákvæði svipuð þessu, og þá gert ráð fyrir, að tekjunum yrði varið til ákveðinna framkvæmda. Ég man eftir því þegar bifreiðaskatturinn var settur, þá fylgdi því ákvæði sú heimild að láta tekjurnar ganga til þess að malbika veginn hér á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Þetta hefir nú verið í lögum í fjöldamörg ár, og mér er ekki kunnugt um, að nokkru fé sé farið að verja til þeirra framkvæmda, þótt ríkissjóður hafi fengið inn stórfé með þessum skatti síðan lögin voru sett. Þetta er eitt dæmi um loforð um að koma fram ákveðnu máli, sem svo hefir aldrei verið unnið að, en loforðið var notað sem ,snuð“ til að stinga upp í hv. kjósendur, og þeim ætlað að totta það. Mér dettur í hug í þessu sambandi, að ég talaði í morgun við einn góðan Alþfl.mann um framkvæmd þessa máls, og hann sagði að það væri verst, að bifreiðastjórarnir vildu ekki taka „snuðið“. Ég get hugsað mér, að það fari eins um bændur, að þeir verði ekki ginnkeyptir fyrir þessu, þegar þeir sjá, hvar fiskur liggur undir steini. Hv. 2. þm. Reykv. lýsti því yfir hér, að þessu væri aðeins ætlað að standa í eitt ár. Þetta sýnir, hve traustlega er hér um búið, að strax á næsta þingi liggur fyrir að taka málið til nýrrar yfirvegunar. Hv. 2. þm. Reykv. lýsti því líka yfir, að hann væri þess albúinn að fylgja fram þessu ákvæði, þar sem öllum tekjunum væri ráðstafað til ákveðinna framkvæmda. Hefði ég átt sæti í n., þar sem þetta mál hefði verið tekið fyrir, þá hefði ég beitt mínum áhrifum til þess, að þessum tekjum yrði varið á allt annan veg. Ég sé ekkert réttlæti í því, að þeim sé öllum varið til vegabóta hér í kringum Reykjavík. Ýmsir landshlutar leggja hér fram sinn skerf og eiga allt eins mikinn rétt á að koma til greina, ef þessu fé á að úthluta til vegalagninga, eins og að það sé látið ganga til vega hér í kringum Reykjavík. Mer sýnist yfirleitt, að framleiðendur beri lítið úr býtum fyrir þennan skatt. Það helzta er vegurinn austur yfir Hellisheiði, ef úr þeim framkvæmdum verður. En ég get hugsað mér, ef þröngt verður í búi hjá ríkisstj. á næsta þingi, þegar að því kemur að taka endanlega ákvörðun um þetta efni, að þá kjósi hún þann kost að taka upp þennan skatt sem almennan tekjustofn fyrir ríkissjóð og úthluta þeim tekjum, sem hann gefur, á sama hátt og öðrum tekjum. Ég skoða þetta samskonar agn og önnur þau, sem beitt er með í því frv., sem þetta mál er skeytt við, þar er talin upp heil runa af gjöldum, hátekjuskattur, nýir verðtollar o. fl. o. fl„ sem á að nota til þess að gera ýmsar nýjar framkvæmdir, og þetta eru allt bráðabirgðaákvæði. Til þess svo að gylla þetta sem bezt í augum kjósendanna, þá er það fært fram sem ástæða, að þetta sé til að auka atvinnuna í landinu. Það er sama sagan endurtekin og sögð hefir verið áður, að það eigi að leggja þunga skatta á framleiðendur til þess að auka með því atvinnuna í landinu. Ég get varla hugsað mér, að hægt sé að fara öfugar að. Ég hefði hugsað, að bezta leiðin til að auka atvinnuna væri ekki sú, að gera framleiðendum ókleift að halda fólk, heldur væri beinasta og bezta leiðin sú, að styrkja framleiðendur og gera hag þeirra svo góðan, að þeir gætu bætt við sig mönnum og létt þannig atvinnuleysisbyrðina. Með því að leggja þunga skatta á framleiðendur vinnst ekki annað en það, að kippa fótunum undan almennum atvinnuvegum og koma fjöldamörgum mönnum á opinbert framfæri. Þetta er svo öfug stefna, að hún er tæplega þess verð, að á hana sé minnzt. Ég hefi nú í stuttu máli gert grein fyrir minni afstöðu og fyrir því hvernig ég lít á málið sem bóndi og væntanlegur skattgreiðandi. Ég tel það illa að farið, að skella á þessum nýja skatti á sama tíma og öll önnur útgjöld, sem koma niður á almenningi, eru aukin að verulegum mun, eins og hér er gert með þessari bráðabirgðartekjuöflun. Ég mun þess vegna greiða atkv. á móti þessari nýju viðbót, eins og ég mun greiða atkv. á móti frv. í heild.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það hafa ekki komið fram mikil andmæli gegn þeirri ræðu, sem ég flutti áðan. Ég mun því ekki verða langorður um málið að þessu sinni. Ég skil vel afstöðu hv. 11. landsk. Hann sagði eins og er, að með þessari till. er verið að beita fyrir þá menn, sem bera hag Suðurlandsundirlendisins fyrir brjósti, og hann kallaði þessa beitu tálbeitu. Ég álít, að það sé rétt. Það er auðvitað ákaflega mikil freisting að taka fegins hendi hverri þeirri till., sem tryggir Suðurlandsundirlendinu öruggari samgöngur, sérstaklega yfir veturinn, heldur en nú er kostur á. En það er sannast að segja um þessa till., að hún tryggir ekki þetta, en hún tryggir annað, - hún tryggir tekjur fyrir ríkissjóð um langan aldur. Við vitum, að skattar þeir, sem á eru lagðir, eru aldrei afnumdir, og við vitum það, að fólkið á þessu hafnleysissvæði fær að borga mest af þessum skatti allra landsmanna. Um ófyrirsjánlega framtíð fær það að standa undir þessum skatti, en hefir ekki nokkra minnstu tryggingu fyrir því, að fyrir það fáist leyst úr samgönguleysisvandræðum Suðurlandsundirlendisins, af því margföld reynsla sýnir það, að sköttum hefir verið viðhaldið án þess að fullnægt væri því tilefni, sem notað var til að koma þeim á. Slík dæmi eru kunn hér á þingi, og mér er ekki kunnugt um, að komið hafi hér fram sú krafa, að önnur héruð standi að sama skapi undir þessari samgönguþörf. Ég skil vel aðstöðu hv. 11. landsk. Hann sér, að hér er verið að hampa tálbeitu, og ég skil, að hann vill ekki gefa neina yfirlýsingu um fylgi við þessa till. Ég hygg, að hann hafi valið hið rétta og hafnað því, sem hafna bar. Hæstv. fjmrh. sagði hér nokkur orð, sem ég tel ekki þörf á að svara. Ég vil aðeins geta þess, að fulltrúar Sjálfstfl. í fjvn. tjáðu sig frá öndverðu andvíga þessum skatti. Ég gat þess í fyrri ræðu minni, að dæmi væru fyrir slíkum skatti sem þessum á Alþingi, en að slík misbeiting á valdi þingsins og aðferðin við að samþ. þennan skatt ætti sér engin dæmi í þingsögunni, þar sem nú á að samþ. skattinn til fulls við aðeins tvær umr., sína í hvorri deild. Annað eins hefir aldrei komið fyrir áður.

Eins og í þessu máli?

. Eins og á þessu þingi. Ég hygg, að hæstv. fjmrh. viti það, að form. flokks hans flutti í hv.Ed. ekki færri en 17 brtt. um breytingar á ýmsum lögum í sambandi við alveg óskylt mál, þegar eftir voru aðeins tvær umr. um málið. Hv. 2. þm. Reykv. átti erfitt um mál hér áðan, enda er það svo, að fortíð hans sæmir bezt þögnin. Hann ætlaði að skjótast út áðan meðan ég var að tala, en ég náði í hann og skoraði á hann að vera kyrr í d. og reyna að verja sig. Það gat orkað tvímælis, hvort réttara væri fyrir hann að sitja undir ádeilunni eða að renna. Hann tók þann vonda kost að sitja. Það var að vísu mannalegra, en óhyggilegra, úr því hann fór að reyna að tala. Það er auðvitað erfitt fyrir hann að verja það, eftir að hann var búinn að vera á móti benzínskatti, þegar skatturinn var 10 sinnum lægri en hann er nú, að hann skuli nú berjast fyrir því að tvöfalda skattinn, svo hann verð 20 sinnum hærri en hann var meðan hv.þm. barðist harðast móti honum. Hv. þm. ætlaði að reyna að leita sér skjóls í því, að einhver annar Alþfl.maður en hann hefði barizt á móti benzínskattinum áður, en væri nú með skattinum. Ég man ekki eftir því. 2. landsk. Magnús Torfason, var ekki sósíalisti þá. Ég skil, að hv.þm. vilji gjarnan finna einhvern sósíalista, sem skipt hefir um skoðun eins og hann, en ég held, að hann finni engan. Hv. þm. bar það í bætifláka fyrir sig, að skatturinn ætti allur að fara í vegi. Ég sagði, að engin sönnun væri fyrir því, að svo færi, enda gat hann ekki komið með neina sönnun fyrir því, að skatturinn færi eingöngu til vegagerða í framtíðinni. Hann sagði: Ég veit ekki, hvað þm. G.-K. vill í því efni, en ég ætlast til þess, að skatturinn fari til vegagerða“. En hvað er að marka orð þessa hv.þm., sem 1927 barðist svo hart á móti þessum skatti, meðan hann var 20 sinnum lægri en þessi hv.þm. vill hafa hann nú? Hver treystir því, að þessi hv.þm. geti ekki orðið 20 sinnum verri á næsta þingi? Hver treystir því, að hann skipti ekki um skoðun eins og Magnús Torfason? Ég efast ekki um, ef stjórnin á erfitt með að hanga á næsta þingi, og þá svíkur þessi hv.þm. öll sín loforð og afsakar sig með því, að ríkissjóður sé tómur og hann megi ekki verða gjaldþrota. Þetta er honum vorkunn, en það dugir ekki fyrir reynda þm. eins og hv. 2. þm. Reykv. að telja mönnum trú um það, að þessum skatti verði alltaf varið í einum og sama tilgangi. Það er eins og einn af hv.þm. Reykv. greip fram áðan, að þetta er ekkert annað en gamall hrekkur, þegar verið er að leggja á nýja skatta, að þá eru loforð gefin um það, að verja þeim aðeins til nauðsynlegra framkvæmda, en það er aldrei nein trygging fyrir slíkum loforðum. Þó hér sé atvinnuleysi, sem kannske á eftir að aukast, þá er það ekki ráð að auka svo þennan skatt á þjóðinni, að hann verði 20 sinnum hærri en hann var þegar hv. 2. þm. Reykv. kallaði hann gífurlegan skatt. Ég held ég hafi þá svarað þeim málefnalegu gagnrökum, sem fram hafa verið borin móti mínum rökum. Mér þykir engin ástæða til þess að deila. við hv. 1. þingkjörinn, Magnús Torfason. Hann var hér að segja fréttir af sjálfum sér, að hann skammaðist sín ekkert fyrir að snúast í þessu máli síðan 1927. Ég best við, að hann skammist sín frekar, ef hann er ekki alltaf að snúast, og það veit ég, að hann verður aldrei svo gamall, að hann geti ekki breytt um skoðun, ef hann sér, að það borgar sig, eins og hann sjálfur sagði. Ég hygg, að það sé rétt hjá honum, að Suðurlandsundirlendið muni vera eina héraðið hér á landi, sem sjálft þarf að borga sínar eigin vegabætur, en mér finnst hann undarlega lítilþægur að vera að þakka fyrir það. Annars þega leika lausum hala. Hann veit, að hann hefir ekki ástæðu til að vera oftar í kjöri í sinni sýslu og má þykjast góður að geta hangið þetta þing og það næsta.