Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hafa tvö bréf um frestun á því að skrifleg svör berist frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu: Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 223, um raunvexti á innlánum í bankakerfinu, frá Pétri H. Blöndal. Tafir hafa orðið á öflun gagna en ráðuneytið mun svara fyrirspurninni eins fljótt og auðið er. Skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 234, um hagtölur og aðildarviðræður við Evrópusambandið, frá Ragnheiði E. Árnadóttur. Tafir hafa orðið á öflun gagna en ráðuneytið mun svara fyrirspurninni eins fljótt og auðið er.

Til svara eru: Fjármálaráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, iðnaðarráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra er vonandi kunnugt um það ástand sem nú ríkir innan Evrópusambandsins. Merkel, kanslari Þýskalands, lýsir því sem mestu krísu sem Evrópa hafi gengið í gegnum frá seinni heimsstyrjöld. Nú eru menn ekki aðeins sammála um þurfi að gerbreyta eðli Evrópusambandsins heldur eru þeir byrjaðir að vinna þá vinnu að breyta Evrópusambandinu í eitthvað allt annað en það var. Engu að síður eru menn ekki vissir um að það dugi til að bjarga evrunni. Sjávarútvegs- og landbúnaðarmál eru að sjálfsögðu í endurskoðun og Evrópusambandið mun ekki geta rætt þau mál eða leitt til lykta við Íslendinga fyrr en 2013 eða 2014 í fyrsta lagi. Við þessar aðstæður lagði ég fram nokkurs konar sáttatillögu, einu skynsömu miðjuleiðina við þessar aðstæður, að fresta aðildarferlinu sem Ísland er nú í við Evrópusambandið. Þetta er reyndar í samræmi við það sem fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hafði áður bent á. Síðan þá hefur Sjálfstæðisflokkurinn gert þetta að sáttatillögu hjá sér og náð að sameina fylkingar Evrópusambandssinna og -andstæðinga um þessa tillögu sem nýtur líka töluverðs fylgis hjá Vinstri grænum. Hvernig stendur þá á því að hæstv. fjármálaráðherra boðar áfram og vill ekki hvika frá harðlínustefnu í þessum aðildarmálum og er á margan hátt orðinn kaþólskari en páfinn í Evrópusambandsmálum, og þegar ég segi páfi á ég við hæstv. utanríkisráðherra. Er ekki ljóst að við núverandi aðstæður þarf að endurskoða þetta ferli? Getur verið að ástæðan fyrir því að hæstv. fjármálaráðherra vill í engu breyta ferlinu sé sú að hann líti á það sem límið sem haldi ríkisstjórninni saman? Hann sé farinn að halda Samfylkingunni við efnið vegna þess að hann gerir sér grein fyrir því að ef menn sættist á að gera dálítið hlé á ferlinu mundu opnast möguleikar á annars konar ríkisstjórn og jafnvel kosningum. Er það þess vegna sem hæstv. fjármálaráðherra heldur nú Samfylkingunni við efnið í Evrópusambandsmálum?

Frú forseti. Varðandi fyrstu spurningu hv. þingmanns um þróun mála úti í Evrópu þá fylgjumst við að sjálfsögðu öll með því, geri ég ráð fyrir. Ég geri líka ráð fyrir að við vonum öll hið besta í þeim efnum og að evruríkjunum og Evrópusambandinu takist að leysa úr þeim mikla vanda sem þar er uppi án verulegra stóráfalla vegna þess að það verða litlar gleðifréttir fyrir Ísland ef þar fer allt á hinn verri veg. Þess vegna kann ég ekki vel umræðu sem nærist á því að þarna sé við mikla erfiðleika að stríða. Það er stutt í að á bak við liggi ósk manna um að þetta fari allt til fjandans þarna úti þannig að menn hafi góða afsökun til að koma ekki nálægt Evrópu á meðan. En svo einfaldur er nú heimurinn ekki því þarna liggja um 70% af okkar útflutningsmörkuðum og það hvernig málin þróast í efnahagslegu tilliti á þessu svæði mun hafa mikil áhrif á möguleika okkar á komandi missirum og árum til að hífa okkur sjálf enn betur upp úr kreppunni. Ef við tækjum einhverja skyndiákvörðun um að hætta viðræðunum værum við ákaflega litlu nær. Málið hyrfi ekki þrátt fyrir það. Ég held að nær sé að fylgjast vel með því hverju þarna vindur fram og hver verða viðbrögð evruríkjanna og Evrópusambandsins við þessum vanda því að við áskiljum okkur að sjálfsögðu, það geri ég að minnsta kosti, allan rétt til að skoða það. Verði meiri háttar breytingar á eðli og inntaki samstarfs Evrópuríkjanna sem spretti upp úr þessum hremmingum er það nýtt og sjálfstætt mál sem við skoðum eðlilega. En fram til þessa er maður litlu nær um hver niðurstaðan verður. Nú er enn einn hringurinn í gangi með stórum leiðtogafundi í vikunni o.s.frv. þannig að ég hygg að það sé hyggilegra að halda sér fast og sjá hverju þarna fram vindur. Þessir hlutir breyta því ekki að við þurfum að skýra það hvernig framtíðartengslum okkar við Evrópusambandið verður háttað 

Virðulegi forseti. Hér er ekki verið að tala um skyndiákvarðanir eða taugaveiklun heldur ferli sem hefur verið í gangi í tvö ár og löngu orðið tímabært að Íslendingar fari að búa sig undir að bregðast við stöðu mála. Það er mjög undarlegt að heyra hæstv. fjármálaráðherra tala á þeim nótum að það megi ekki ræða vandann og hugsanleg viðbrögð við honum, menn eigi bara að vona hið besta, sérstaklega í ljósi þess að nú erum við að horfa upp á Evrópusambandið ganga í gegnum ferli sem líkist um mjög margt því sem Ísland gekk í gegnum í aðdraganda efnahagshrunsins 2007 og 2008. Var þá rétt á þeim tíma að bíða bara og sjá til? Það mátti ekki tala um vandann af því að niðurstaðan gat orðið svo slæm að það var á einhvern hátt óviðeigandi að búa sig undir hana. Hér er ekki verið að tala um neinar skyndiákvarðanir heldur einfaldlega að bregðast við aðstæðum sem eru orðnar mjög ljósar. Því spyr ég aftur hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna dregur hann Samfylkinguna áfram í Evrópusambandsvegferðinni þar sem engu má breyta og ekkert endurskoða, og er jafnvel tilbúinn til að losa sig við sinn eigin ráðherra, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, svo hann trufli ekki þá vegferð?

Frú forseti. Það væri fróðlegt að spyrja hv. þingmann og aðra sem leggja til frestun á þessu í nokkra mánuði, missiri, tvö ár: Hver er hugsunin á bak við það? Hvernig sjá menn svo framhaldið fyrir sér, t.d. í Framsóknarflokknum? Er skynsamlegra að henda þessu máli, algerlega óútkljáðu, án þess að við séum nokkru nær, eitt tvö ár inn í framtíðina og byrja svo upp á nýtt? 

Forseti hvetur hv. þingmenn til að gefa ræðumanni hljóð hverju sinni og að ræðumenn virði tímamörk.

Hæstv. forseti. Ég vildi beina einni spurningu til hæstv. fjármálaráðherra sem jafnframt er annar tveggja oddvita ríkisstjórnarinnar. Hún varðar breytingar á ríkisstjórn og þá er ég ekki að spyrja um einstaka menn eða örlög þeirra. Á hinn bóginn hefur að undanförnu verið nokkuð um það rætt í fjölmiðlum að til greina geti komið af hálfu ríkisstjórnarinnar að leggja niður efnahags- og viðskiptaráðuneytið í núverandi mynd og/eða sameina það fjármálaráðuneyti. Þessar fregnir vöktu nokkra athygli um helgina og urðu m.a. hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra tilefni til að bregðast til varnar fyrir tilvist ráðuneytisins. Mér þætti gott ef hæstv. fjármálaráðherra gæti upplýst þingið um hvort áform í þessa átt eru á borðum þessarar ríkisstjórnar.

Frú forseti. Ég met hv. þm. Birgi Ármannsson mikils en ekki er svo komið enn að ég hafi gert hann að sérstökum ráðgjafa mínum í þessum málum, og jafnvel þó svo væri mundi ég haga samráðinu við hann með öðrum hætti en að ræða það úr ræðustóli á Alþingi. Satt best að segja hefur umræðan um þessi mál undanfarna daga farið alveg í lægstu lægðir að mér finnst, þegar á grundvelli getgátna og orðróms er rætt um viðkvæm og vandasöm mál, hvort sem það snýr að nafngreindum einstaklingum eða því hvernig menn sjá fyrir sér breytingar á Stjórnarráði Íslands til framtíðar litið. Hvorugt á erindi í málefnalegar alvöruumræður á þeim nótum sem það hefur verið rætt undanfarið. Mér finnst það líka lítilsvirðandi fyrir aðra stuðningsmenn stjórnarflokka þegar umræðan er öll lögð upp þannig að það séu eingöngu ráðherrar sem skipti máli í þeim efnum. Það er lítilsvirðing við þingið allt þar sem menn í þingnefndum og annars staðar gegna mikilvægum trúnaðarstörfum sem eru jafnmikilvæg í pólitík í sjálfu sér. Það skiptir ekki sköpum í mínum huga hverjir veljast til ráðherrastarfa, hverjir í formennsku þingnefnda, í formennsku þingflokka, í forsætisnefnd eða annars staðar. Mér finnst að við stjórnmálamenn ættum frekar að sameinast um að reyna að hafa umræðuna þannig að einhver smámannsbragur sé að því og hún sé málefnaleg en ekki rekin í skotgrafagetgátuorðrómsstíl. Varðandi spurningu hv. þingmanns um fyrirkomulag efnahagsmála þá var engin deila um að mikil þörf væri á því að endurskipuleggja og styrkja okkur á því sviði. Það stendur ekkert annað til og engin áform eru um neitt annað en að þeim málum, eins og öðrum, verði skipulega og vel fyrir komið innan Stjórnarráðsins þannig að brugðist sé meðal annars við þeim veikleikum sem hrunið leiddi í ljós 

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði ýmsu í ræðu sinni en eiginlega ekki þeirri spurningu sem ég spurði hann. Mér finnst spurning mín hvorki óeðlileg né ómálefnaleg í ljósi þess að fram hafa farið á opinberum vettvangi umræður um hvort efnahags- og viðskiptaráðuneyti verði til áfram, hvort verkefni þess verði færð til annarra ráðuneyta, ekki síst ráðuneytis hæstv. fjármálaráðherra. Það er ekki óeðlilegt, ómálefnalegt eða lítilfjörlegt að þingmenn vilji spyrja annan af oddvitum ríkisstjórnarflokkanna, hæstv. fjármálaráðherra hvort eitthvað sé til í því eða hvort þetta sé allt saman einhver misskilningur. Ef þetta er allt saman einhver misskilningur þá getur hæstv. fjármálaráðherra væntanlega leiðrétt það með einu til tveimur orðum í ræðustól þingsins, þá þarf ekkert að ræða það frekar. En ég hafna því hins vegar að það sé með einhverjum hætti ómálefnalegt, ódrengilegt 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Það er alls ekki ómálefnalegt að spyrja eins og hann gerði um þetta. Mér varð það kannski á, eins og stundum er sagt að komi fyrir prestana, að skamma þá fyrir lélega kirkjusókn sem þó mæta í messuna. Ég beindi orðum mínum ekkert sérstaklega til hv. þm. Birgis Ármannssonar þegar ég lét það eftir mér að fá smáútrás fyrir gremju mína yfir því hvernig þessi umræða hefur á köflum verið rekin og einstaklingar nafngreindir og dregnir inn í hana á grundvelli hreinna getgátna. Það sem gert var var að efnahagsmálin voru sameinuð á einn stað en þau höfðu áður legið hjá þremur ráðuneytum og það hafði fengið áfellisdóm í þeim skýrslum sem við fengum og hjá ráðgjöfum sem hér störfuðu og ég er sammála því mati. Eitt af því sem fór úrskeiðis hér var að dreifa efnahagsmálum á þrjú ráðuneyti, forsætisráðuneyti sem fór með Seðlabankann, viðskiptaráðuneytið með sína hluti og síðan fjármálaráðuneytið með sumt. En hvernig sem þessu verður fundinn staður innan Stjórnarráðsins til frambúðar á yfirstjórn efnahagsmála að vera samræmd á einum stað. Svo mikið vil ég segja.

Virðulegi forseti. Um helgina birtist mjög ítarleg og greinargóð fréttaskýring í Morgunblaðinu. Fréttaskýringin bar heitið „Heilagt stríð Vantrúar“ þar sem rakin voru samskipti Vantrúarmanna og Háskóla Íslands í kjölfar kæru sem þeir lögðu fram í febrúar 2010. Í greininni kemur fram að svo virðist sem átt hafi sér stað ótrúlegt einelti í garð eins kennara í Háskóla Íslands. Þetta hefur gert að verkum að ýmsir hafa komið fram á ritvöllinn, þar á meðal Guðmundur Andri Thorsson, rithöfundur, og gagnrýnt framferði Vantrúarmanna harðlega. En það er fleira sem virðist vera að í þessu máli og það snýr að Háskóla Íslands og hvernig tekið hefur verið á málinu þar. Svo virðist sem siðanefndin hafi brugðist algerlega í umfjöllun sinni. Ég tel að það sé gríðarlega alvarlegt mál vegna þess að innan háskólanna á einmitt að fara fram málefnaleg umræða. Mig langar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra hvort hann sé reiðubúinn að hefja rannsókn eða skipa nefnd til að fara ofan í þetta. Þarna er vegið að heiðri og æru eins starfsmanns og því athæfi lýst á mjög skilmerkilegan hátt. Er hæstv. innanríkisráðherra 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður auglýsir eftir málefnalegri umræðu um viðkvæmt mál. Sú umræða getur ekki farið fram á tæpum tveimur mínútum í Alþingissal og er ég ekki tilbúinn til að gefa neinar afgerandi yfirlýsingar eða skuldbindandi yfirlýsingar fyrir hönd ráðuneytisins í þessu efni.

Virðulegi forseti. Þetta er sá vettvangur sem við þingmenn höfum til að spyrja ráðherra út í einstök mál. Ef svörin sem við fáum frá ráðherrum úr þessum stóli eru svona getum við einfaldlega sleppt þessum fyrirspurnalið. Vegið hefur verið að íslensku þjóðkirkjunni á skipulegan hátt í langan tíma. Það er grafalvarlegt og hefur kannski gert að verkum að núna þora forsvarsmenn grunnskóla höfuðborgarinnar ekki að senda börnin í jólamessur. Ég held að svo sé, því miður. Ég legg til að hæstv. innanríkisráðherra kynni sér málið gaumgæfilega og fjalli um það því ég tel að skoða verði það nánar og sérstaklega aðkomu Háskóla Íslands sem virðist hafa algerlega brugðist  Ég vona að ráðherrann gefi mér ögn ítarlegra svar en áðan og að málið verði að minnsta kosti tekið til umfjöllunar innan ríkisstjórnarinnar.

Hæstv. forseti. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að þetta sé eini vettvangurinn sem alþingismenn og ráðherrar hafa til að skiptast á skoðunum eða upplýsingum eða taka málefnalega umræðu á vettvangi þingsins. Það er t.d. hægt í fagnefndum þingsins. Mér finnst ekki óeðlilegt að þetta mál sé tekið upp þar fyrst þingmaðurinn óskar eftir því.

Hæstv. forseti. Í ljósi þeirra viðmiða sem hæstv. fjármálaráðherra setti fram áðan skal ég reyna að vera málefnaleg, með manndómsbrag, og forðast skotgrafagetgátuorðrómsstíl í málflutningi mínum. Það liggur fyrir að ríkisstjórnin gaf út viljayfirlýsingu í vor sem var forsenda undirritunar kjararsamninga á almennum vinnumarkaði. Þar var gert ráð fyrir því að bætur úr almannatryggingum mundu hækka í takt við lægstu laun á vinnumarkaði. Það hefur verið í fréttum, þó sérstaklega í dag, að forsvarsmenn bæði VR og ASÍ hafa áhyggjur af því að ríkisstjórnin ætli ekki að virða þessa viljayfirlýsingu. Fundir hafa verið í þinginu, meðal annars í morgun í velferðarnefnd þar sem fulltrúar þessarar samtaka mættu. Það kom fram í máli formanns VR, og kemur fram í frétt á vísi.is, að þar líta menn svo á að það sé alvarlegt mál ef ríkisstjórnin ætlar ekki að standa við þessa viljayfirlýsingu og menn verði að meta það 20. janúar hvort taka eigi samninginn upp aftur með einhverju móti eða hreinlega segja honum upp. Af þessu hef ég verulegar áhyggjur og þingheimur allur geri ég ráð fyrir. Þess vegna vil ég beina eftirfarandi fyrirspurnum til hæstv. fjármálaráðherra: 1. Var þessi viljayfirlýsing ekki gefin? 2. Stóð ekki til af hálfu ríkisstjórnarinnar að virða þessa viljayfirlýsingu og standa við hana? 3. Ef ekki, hvers vegna var þá viljayfirlýsingin gefin ef aldrei stóð til að virða hana? Mig langar jafnframt að heyra frá hæstv. fjármálaráðherra hver afstaða hans er til yfirlýsingar formanns VR og þeirrar yfirlýsingar sem ASÍ gaf út í morgun vegna sama máls.

Frú forseti. Í yfirlýsingunni er talað um að þessi mál verði meðhöndluð með hliðstæðum hætti og kjarasamningar kveða á um. Sú leið var valin síðastliðið vor að fara í ríkulegustu mögulegu útfærslu á því að skila kjarabótum til atvinnulausra og þeirra sem reiða sig á almannatryggingakerfið umfram það sem hægt er að segja að séu nokkra samningsskuldbindingar um. Þær hækkanir ganga að sjálfsögðu allar inn í grunn fjárlaga fyrir árið 2012 og munu leiða til þess að þær bætur hafi hækkað um tæplega 12%, með þeim hækkunum sem verða á þeim nú um áramótin. Sú leið var valin í framsetningu fjárlagafrumvarpsins að hækka allmarga liði um almennu launahækkunina á næsta ári, þ.e. 3,5%, og þess sér stað víðar en í þessu tilviki svo sem í tekjuskattsmörkum o.fl. Það verður líka að hafa í huga að það er heildarútkoman sem skiptir máli að lokum. Þegar full verðtrygging persónufrádráttar og breytt framsetning tekjumarka í tekjuskattskerfinu bætast við tel ég að fyllilega sé hægt að segja að þessum hópum sé skilað kjarabótum sem kallast geti hliðstæðar við almenna kjarasamninga. Það eru fleiri markmið sem aðilum vinnumarkaðarins voru líka vel ljós þegar þessi mál voru rædd á vordögum, eins og þau að ná fram tilsettum markmiðum í afkomu ríkissjóðs og missa ekki fyrir borð það mikilvæga verkefni að skila ríkissjóði hallalausum innan ásættanlegs tíma. Það verður því að hafa heildarsamhengið í huga. Þegar heildarmyndin er skoðuð af sanngirni held ég að ekki sé hægt að herma nein svik í þessum efnum upp á ríkisstjórnina. Þvert á móti má benda á ýmsa liði sem eru langt umfram nokkrar samningsskuldbindingar eins og full desemberuppbót á atvinnuleysisbætur, bæði í fyrra og aftur í ár, og í forsendum fjárlagafrumvarps fyrir næsta ár 

Hæstv. forseti. Nú deili ég ekki við hæstv. fjármálaráðherra um að einhverjar bætur séu í fjárlagafrumvarpinu. Hins vegar er ljóst að mikill munur er á því og hvort staðið sé við þá viljayfirlýsingu sem var gefin og um það er deilt. Til hvers er þá verið, frú forseti, að gefa viljayfirlýsingar sem ekki er ætlunin að standa við? Það er ekki hægt að verja það með því að verið sé að gera eitthvað annað í staðinn, eitthvað annað komi á móti. Í íslenskum rétti og í samningaréttinum er meginreglan sú að orð skuli standa og viljayfirlýsing felur í sér skuldbindingu af hálfu ríkisvaldsins. Þess vegna er mér spurn: Er ekkert að marka þegar ríkisstjórnin gefur út viljayfirlýsingar? Er hægt að skilja það þannig að viljayfirlýsing sé bara eitthvert plagg sem undirritað er en síðan sé það alfarið í höndum ríkisstjórnarinnar að túlka það út og suður og gera bara eitthvað allt annað í staðinn ef ríkisstjórnin telur að það sé sambærilegt? Hvert er svarið?

Frú forseti. Það er auðvitað engin einhlít regla til sem hægt er að segja að sé rétt eða röng í þessu þegar hið flókna kerfi allt saman og einstakir bótaflokkar í því eru skoðaðir. Það er heildarmyndin og heildarútkoman sem skiptir máli og hvernig lífskjör hverra hópa um sig eru að þróast. Ef menn líta yfir það af einhverri sanngirni þá sjá menn að allar rannsóknir sýna, allur samanburður úr grunni álagningar ríkisskattstjóra, og rannsóknir fræðimanna í Háskóla Íslands, að kjör hinna tekjulægstu hafa hlutfallslega varist best  Það skiptir líka máli fyrir þessa hópa að verið er að nota allt svigrúm og reyndar meira en það, svigrúm sem ekki er til, til að draga enn úr niðurskurði í velferðarkerfinu, einkum heilbrigðismálum. Það skiptir líka máli. Það verður að gera þá kröfu til hv. þingmanna sem og aðila vinnumarkaðarins að þeir horfi á heildarmyndina, heildarútkomuna og hvort hún sé 

Forseti. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að lítill jóla- og sáttahugur er við ríkisstjórnarborðið þessa dagana. Nú síðast um helgina fengu landsmenn fréttir af enn einum ágreiningsþættinum en hann lýtur að áformum Kínverja um fjárfestingar í ferðaþjónustu á Íslandi. Hæstv. innanríkisráðherra varaði við þeim áformum sem upplýst var um um helgina, að ætlunin væri að leiðbeina þeim kínverska í gegnum íslenska reglugerðafarganið og lagaskóginn á leið sinni til að fjárfesta í ferðaþjónustu hér á landi. Hann vitnaði til fyrri fordæma og nefndi sérstaklega hið svokallaða Magma-mál þar sem menn hefðu leiðbeint fjárfestum fram hjá þessu regluverki. Viðbrögðin létu ekki á sér standa hjá hæstv. iðnaðarráðherra við því viðtali sem hér er vitnað til við hæstv. innanríkisráðherra. Ég vil inna hæstv. innanríkisráðherra eftir viðbrögðum hans við fréttum um málflutning hans og hverju hann svari þeim áburði að hann sé að dylgja um það verk sem kunni að eiga sér stað. Ég tel nauðsynlegt fyrir umræðuna og þá upplýsingu sem gefa þarf og halda í heiðri varðandi þetta mál að hæstv. innanríkisráðherra upplýsi almenning í landinu um hvort hann ætli að sitja undir ásökun um að hann sé að dylgja um hvernig ríkisstjórnin ætli að vinna að framgangi þessa máls.

Hæstv. forseti. Ég hef gert grein fyrir sjónarmiðum mínum. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur gert grein fyrir sjónarmiðum sínum. Þar er ekkert óuppgert. Það er staðreynd að mér hefur verið legið á hálsi fyrir að hafa ekki sem skyldi leiðbeint kínversku fasteignafyrirtæki sem kennt hefur verið við aðaleigandann Huang Nubo nægilega vel í gegnum frumskóg íslenskra laga og reglugerða svo að hann mætti ná fram markmiðum sínum. Ég hef lagt áherslu á að í innanríkisráðuneytinu tökum við lögum samkvæmt við umsóknum frá þessum aðila sem öðrum um undanþágu frá íslenskum lögum sem kveða á um bann við fasteignasölu og fasteignakaupum til aðila utan evrópska efnahagssvæðisins. Það er okkar hlutverk, ekki samningaviðræður við þá sem hafa áhuga á að fjárfesta hér í ferðamannaiðnaði, hótelrekstri eða öðru slíku.

Forseti. Af svari hæstv. ráðherra mætti ætla að hann hefði fengið leiðbeiningar um hvernig hann gæti skotið sér fram hjá þeim viðkvæmu vörðum sem í spurningu minni fólust, þannig að ég geri aðra tilraun og skal reyna að vera heiðarlegur í þeim efnum líka. Það liggur fyrir að þingflokkur Samfylkingarinnar hefur skipað starfshóp, einn af ótal mörgum, meðal annars til þess að fara í gegnum þetta mál. Samkvæmt mínum bestu heimildum liggur fyrir að sá starfshópur mun hafa veg og vanda af því að leiðbeina hinum kínversku fjárfestum í gegnum reglugerðaskóginn. Þar sem ég veit til þess að fyrrverandi samgönguráðherra er einn af þeim leiðbeinendum vænti ég þess að hæstv. innanríkisráðherra geti svarað mér þeirri spurningu hvort innanríkisráðuneytið muni koma að því verki með þessum ágæta starfshópi sem ku hafa hafið störf.

Hæstv. forseti. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn sem stjórnmálamaður að koma að umræðu um fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi og ég tel mjög mikilvægt að við tökum þá umræðu. Það er mikilvægt að við endurskoðum lög sem snúa að einkaeignarrétti á landi og á auðlindum vegna þess að þjóð í þrengingum stendur frammi fyrir þeirri hættu að missa þær úr hendi sér. Það skall hurð nærri hælum hér fyrr á tíð. Við skulum ekki gleyma því að árið 1894 var eignarhald á Geysi og Strokki selt úr landi. Það kom ekki aftur inn fyrir landsteinana fyrr en 1935. Núna stöndum við frammi fyrir þeirri hættu að erlendir aðilar, hvort sem þeir heita Magma eða annað - ég hafði á orði að þeim aðila hefði verið leiðbeint niður í sænska  
            

Virðulegi forseti. Samkvæmt þingsköpum hef ég heimild til að ræða um fundarstjórn forseta. Það hvarflar ekki að mér að taka aftur upp þá efnislegu umræðu sem átti sér stað hér fyrr vegna þess að hún var því miður ekki mjög efnisleg. Það sem ég vildi hins vegar ræða við hæstv. forseta er hvort við þurfum ekki að fara að endurskoða þennan lið. Það er sök sér þó að ráðherrar víki sér undan spurningum eftir bestu getu en það er annað þegar þeir svara ekki þeim spurningum sem til þeirra er beint. Kannski er það eðlilegt en þá spyr ég: Er eðlilegt að hafa á dagskrá lið sem ber heitið Óundirbúnar fyrirspurnir? Ég hef rætt þetta áður við hæstv. forseta. Ég geri það enn á ný og bið hana að endurskoða þennan lið sérstaklega vegna þess að þetta er eini opinberi vettvangur okkar alþingismanna, nefndirnar eru það ekki, til að fjalla um mál sem eru í brennidepli á hverjum tíma.

Frú forseti. Það gera sér allir grein fyrir því að mikið aðhald þarf í ríkisfjármálum þó að ákveðin lausatök séu hjá ríkisstjórninni nú um stundir. En ég er ekki komin hingað til að fara í skotgrafir út af framhaldsskólanum, ég held að hann sé okkur öllum sem munum taka þátt í þessari umræðu mjög kær og það er líka metnaðarmál fyrir okkur öll að hann sé sem sterkastur. Ég vonaðist til þess, þegar við stóðum frammi fyrir hruninu, að forgangsraðað yrði í þágu menntunar. Það hefur að vissu leyti verið reynt en að mínu mati ekki nóg. Ég held að réttast væri fyrir ráðherra að reyna miklu frekar að nýta þann samstöðuvilja sem er meðal allra flokka til að halda uppi öflugu mennta- og velferðarkerfi. Ég segi þetta m.a. í ljósi þess að ég er að rýna í tillögur sem tengjast 3. umr. fjárlaga þar sem ekki er forgangsraðað í þágu menntunar. Ég hef talað við marga sem stýra skólunum, skólameistara sem og kennara, að undanförnu og þeir hafa allir verulegar áhyggjur af starfi og fjárhagsstöðu framhaldsskólanna miðað við núverandi aðstæður. Þeir hafa lengi mátt þola niðurskurð og það má líka draga fram að alveg frá árinu 2000 hefur átt sér stað mikil hagræðing innan framhaldsskólanna. Ég held að allir skólar síðan þá hafi hagrætt gríðarlega mikið á nær öllum sviðum í rekstrinum og það á ekki síst við um stóru tölurnar, þ.e. launin. Það fólst m.a. í því að námshópar voru stækkaðir, litlir og smærri hópar felldir niður og val nemenda þrengt. Jafnframt hafa framhaldsskólarnir tekið á móti sífellt stærri hluta grunnskólaárganganna og það er fagnaðarefni. Það er ekki skólaskylda í framhaldsskóla en allt að 96% þeirra sem klára grunnskólann fara í framhaldsskóla. Þetta eru því erfiðir tímar og erfið skref fyrir framhaldsskólana að mæta fjárhagsrammanum sem þeim hefur verið settur af því að þeir hafa nú þegar farið í gegnum mikla hagræðingu. Innan OECD hefur verið bent á að framhaldsskólastigið hér á Íslandi er hagkvæmt og vel rekið og það er næstódýrast að mig minnir meðal Norðurlandanna, aðeins Finnar reka ódýrara framhaldsskólastig. Að mínu mati erum við komin inn í merg í framhaldsskólunum og meira að segja, eins og sumir hafa sagt, alveg inn í merginn. Það er rétt að draga fram að sumir skólar eru enn reknir með halla og ég fullyrði að ef rekstrarumhverfið breytist ekki geta þeir ekki greitt þær skuldir niður. Síðan eru líka til skólar sem ekki voru í halla og áttu hagnað til að fleyta sér yfir erfiðasta hjallann en þeir eru annaðhvort búnir með þann uppsafnaða hagnað eða hann mun ekki duga til að ná fram hallalausu rekstrarári árið 2012. Rétt er að hafa líka í huga að þegar nemendaígildum fækkar, vegna þess að skorið er niður í kennslu og felld niður einstök fög eða heilar greinar, eru menn í raun komnir í vítahring sem mun vinda upp á sig. Færri nemendaígildi 2012 þýðir að skila þarf fjárheimildum sem því nemur í lok ársins og það þýðir að niðurskurðurinn vinnur gegn sér og ýtir enn frekar undir hallamyndun fyrir árin 2012, 2013 o.s.frv. Einnig er vert að hafa áhyggjur af innleiðingu nýrra laga um framhaldsskóla frá árinu 2008. Ég tel því miður að stór mistök hafi verið gerð þegar ekki var farið strax í það árið 2009 að innleiða lögin því að þau hefðu svo sannarlega komið til móts við iðn- og starfsnám meðal annars. Ég hef áhyggjur af innleiðingu laganna og innleiðingu nýrrar námskrár. Það kostar að hafa kennara í vinnu við þetta verkefni og við verðum að horfast í augu við það. Það er líka ástæða til að hafa áhyggjur af starfi innan framhaldsskólanna, ekki bara hinu faglega starfi sem tengist menntuninni sem slíkri heldur einnig öðru faglegu starfi eins og námsráðgjöf, félagslegri ráðgjöf og ekki síst stuðningi við nemendur og einstaklinga með sérþarfir. Það er mikið áhyggjuefni hvernig á að standa undir þessu. Rétt er að draga fram einn lið sem hefur vaxið mjög meðal framhaldsskólanna og það er að kennarahópur innan framhaldsskólanna er að verða eldri. Það þýðir að þá geta þeir kennarar farið fram á svokallaðan kennsluskylduafslátt samkvæmt samningum. Ég veit til að mynda um skóla þar sem um fjórðungur starfandi kennara er á 60 ára afslætti. Þetta eykur allt saman á hallann hjá framhaldsskólunum á næstu árum. Ég vil því spyrja ráðherra hvernig hún hyggst koma í veg fyrir að þrengri rammi framhaldsskólanna dragi ekki úr þjónustu þeirra og auki ekki brottfall úr námi. Hvernig ætlar hún að koma til móts við einstaklinga með sérþarfir innan framhaldsskólanna? Hvernig ætlar ráðherra að mæta hærri aldri framhaldsskólakennara og auknum kennsluafslætti sem þýðir aukinn halla í rekstri skólanna? Og hvernig 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir að taka upp þetta mikilvæga mál hér í þingsal. Það liggur fyrir að staða framhaldsskólanna er þröng. Þó að forgangsraðað hafi verið í fjárveitingum með þeim hætti að þeir hafa orðið fyrir minni niðurskurði en aðrar stofnanir, og fylgt þar í raun og veru velferðarstofnunum og heilbrigðisstofnunum, hefur að sjálfsögðu verið skorið þar niður. Eins og hv. þingmaður nefndi réttilega hafði líka þegar verið hagrætt mjög í starfi framhaldsskólanna þegar hrunið varð og efnahagsástandið versnaði og það hefur gert stöðuna enn þyngri. Ég vil þó benda á það sem hefur vel gengið. Ég minni á að við fórum á þessu ári af stað með átakið Nám er vinnandi vegur, sem var unnið í mikilli samvinnu við hagsmunaaðila, skólafólk og við alla flokka, enda er þetta að ég held einmitt einn af þeim málaflokkum sem við getum sameinast um. Unnið hefur verið að því að fjölga námstækifærum í framhaldsskólum og styðja við aðgerðir gegn brotthvarfi. Og af því að hv. þingmaður spyr um stuðningsnetið þá hafa, í tengslum við átakið, verið veittar um 60 millj. kr. til að efla náms- og starfsráðgjöf í framhaldsskólum. Sú fjárveiting heldur áfram til ársins 2014. Við höfum ráðið sérstakan náms- og starfsráðgjafa til að hafa umsjón með eflingu þessa verkefnis í framhaldsskólum og koma á fót samstarfsneti milli þeirra. Við erum líka með sérstaka vöktun á því hvernig þeim vegnar sem innrituðust nú í haust. Enn fremur hefur töluvert fjármagn verið veitt í vinnustaðanámssjóð eða 150 millj. kr. á ári, og í eflingu starfsmenntunar sem mun gera kleift að styðja við nám á vinnustöðum og auka framboð á starfsnámi. Heildaráætlunin gerir ráð fyrir um 7 milljörðum í menntakerfið á næstu þremur árum. Samhliða þessu höfum við hafið samstarf við OECD um mótun aðgerða til að draga úr brottfalli í framhaldsskólum. Rétt er að benda á að við höfum ákveðnar vísbendingar um að dregið hafi úr brottfalli undanfarin ár. Líklega tengist það einfaldlega verra atvinnuástandi, þ.e. það er erfiðara að ganga í störf á vinnumarkaðinum og nemendur sækja því skólann. Það þýðir samt ekki að við þurfum ekki að vinna í þessum málum því að hið mikla brottfall úr framhaldsskólum er eitt af því sem við stöndum verr í en aðrar Norðurlandaþjóðir. Við héldum málþing um þetta efni í nóvember og ætlum núna að vinna að stefnumótun á þessu sviði í samráði við hagsmunaaðila. Ég held að þetta sé eitt brýnasta verkefnið í framhaldsskólunum. Við þurfum að horfa heildstætt á málið og skoða hvað gerist á unglingastigi því að árangur nemenda á unglingastigi hefur ákveðið forspárgildi um hvað mun gerast í framhaldsskólum. Þess vegna skiptir máli að sveitarfélögin og kennarasamtökin komi að þeirri vinnu með okkur. Hins vegar liggur líka fyrir að aðstæður í framhaldsskólum hafa verið þröngar. Við höfum forgangsraðað, við höfum tryggt öllum nemendum yngri en 18 ára pláss í skólunum eins og lög gera ráð fyrir, og ég vísa þar í lög um fræðsluskylduna, og við höfum líka forgangsraðað í þágu fatlaðra nemenda til að tryggja þeim nám við hæfi. Með átakinu Nám er vinnandi vegur sem ég nefndi áðan, hefur fengist fjármagn til að veita öllum nemendum yngri en 25 ára aðgang að framhaldsskólum. Við getum hins vegar velt því fyrir okkur hvaða áhrif þetta hefur á skólana. Þar er mikið álag, fjárveitingar hafa almennt dregist saman og við sjáum hugsanlega líka að átakið hefur mismunandi áhrif á ólíka framhaldsskóla, þ.e. þeir koma ekki allir eins út úr átakinu. Að því þurfum við að huga núna. Hv. þingmaður nefndi að skólar á suðvesturhorninu væru í raun og veru sprungnir vegna nemendafjölda og við þurfum að meta það núna. Verið er að fara yfir fjárhagsáætlanir allra skólanna og staða þeirra er mismunandi. Það snýr ekki bara að því hverjir áttu afgang frá fyrri árum heldur líka hverjir fá mesta innspýtingu í gegnum þetta átak. Þetta þarf því að meta. Hvað varðar þróunarstarf og innleiðingu er hárrétt að við lengdum innleiðingartímann. Ég stend við það að ég tel að það hafi verið það eina sem hægt var að gera í stöðunni í ljósi þess að innleiðingunni áttu að fylgja 2 milljarðar kr., á sama tíma og við vorum að taka 2 milljarða út úr kerfinu. Mér fannst því ekki vegur að halda innleiðingunni áfram af fullum krafti. Við lengdum því innleiðingartímann til 2015 og skólarnir hafa meira svigrúm. Ég vil hins vegar segja það að skólarnir vinna gríðarlega gott starf við innleiðingu nýrrar námskrár. Til að mynda var farið af stað með nýja námsbraut í haust í samstarfi Myndlistaskólans í Reykjavík og Kvennaskólans sem miðar að þriggja ára stúdentsprófi og kallast sjónlistabraut. Þetta voru einmitt þau tækifæri sem fólk vildi sjá í nýju lögunum, þ.e. fjölbreyttara námsframboð. Víða sjáum við fjölbreyttari námsbrautir í hönnun hjá skólunum og þeir eru því svo sannarlega að nýta sér þetta umhverfi. Samhliða þessu hefur verið skipuð nefnd sem á að skila tillögum um starf og vinnutíma framhaldsskólakennara og  Ég gæti haldið áfram lengi enn en þakka fyrir umræðuna og fæ að koma fleiru að hér á eftir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir að hefja þessa umræðu og sömuleiðis hæstv. menntamálaráðherra fyrir svörin. Ég held að við getum alveg viðurkennt að þrátt fyrir mjög slæma stöðu ríkissjóðs hefur verið reynt að standa vörð um framhaldsskólana. En vegna þess hve þröng staðan hefur verið hefur þurft að fresta ýmissi nýsköpun í skólastarfi þó að hæstv. menntamálaráðherra hafi bent á að menn hafi gert það sem þeir gátu innan þess ramma sem var til staðar. Það sem ég hef sérstaklega haft áhyggjur af og hef rætt um við ráðherrann er sá mikli niðurskurður sem varð í fjar- og dreifnámi. Ég ítrekaði að mér hefði fundist mjög miður að þar skyldi hafa verið skorið niður og samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef síðan fengið hefur ráðuneytið reynt að bregðast við því að einhverju leyti. Ég tek líka fram að mér fannst mjög mikilvægt að það skyldi vera sett gólf hjá minni framhaldsskólunum. Það er mikilvægt að hafa í huga að það er grunnkostnaður við að vera með skóla. Þegar við horfum á þá erfiðleika sem minni framhaldsskólarnir hafa verið í og síðan að dregið hafi verið úr nýsköpun í fjar- og dreifnámi - minn draumur tengist því sem hæstv. menntamálaráðherra hefur undirritað um samstarf skólanna, að það verði til einhvers konar sýndarframhaldsskóli og minni framhaldsskólarnir geti tekið sig saman um á að bjóða upp á áfanga. Síðan væri líka mjög áhugavert fyrir okkur sem höfum áhuga á þessum málaflokki að ræða það með hvaða hætti sveitarfélögin gætu í auknum mæli tekið að sér menntun barnanna okkar upp að 18 ára aldri þannig að við þau gætu tekið að sér það verkefni að mennta börnin og fjármagnað það samhliða. Reynsla 

Virðulegi forseti. Þegar rætt er um stöðu framhaldsskólans þarf að fara yfir stöðu hans og getu bæði fjárhagslega og faglega til að sinna lögbundnu hlutverki sínu til að framfylgja stefnumörkun um menntamál á framhaldsskólastigi. Þá þarf einnig, og ekki síður, að ræða stöðu íslenskra framhaldsskóla í samanburði við framhaldsskóla í Evrópu og samkeppnisstöðu íslenskra ungmenna gagnvart jafnöldrum sínum á Evrópska efnahagssvæðinu. Ef litið er til annarra landa í Evrópu skera íslenskir framhaldsskólar sig úr vegna meira brottfalls, einnig vegna þess að færri útskrifast hér með starfsmenntun og síðast en ekki síst er námið í framhaldsskólum hér á landi lengra en í öðrum Evrópulöndum. Íslenskir framhaldsskólanemendur eru að meðaltali rúmu ári lengur að ljúka stúdentsprófi en önnur ungmenni á Evrópska efnahagssvæðinu og við það eitt skekkist samkeppnisstaða þeirra gagnvart jafnöldrum sínum. Helsti kostur íslenska framhaldsskólakerfisins er hversu sveigjanlegt það er. Það er skoðun þeirrar sem hér stendur að mikilvægt sé að halda þeim sveigjanleika til framtíðar, en stytta þurfi námstímann þannig að meginviðmiðið sé að flestir nemendur klári nám í framhaldsskóla á þremur árum líkt og í þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við. Ágætar breytingar voru gerðar með lögum um framhaldsskóla árið 2008 og möguleikar opnaðir fyrir námskrárgerð í framhaldsskólunum sem styttir námið frá því sem nú er. En jafnvel þó að allir framhaldsskólarnir nýttu sér þá heimild næðist ekki það markmið að meðalnámstími til stúdentsprófs hér á landi styttist um eitt ár vegna viðmiða um lágmarkseiningafjölda fyrir stúdentspróf. Gæta þarf að stöðu íslenskra framhaldsskóla samanborið við framhaldsskóla annarra landa með hagsmuni íslenskra ungmenna í huga, hvort sem um er að ræða bóknám eða starfsnám.

Forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu, það er gott að hún fari fram. Staða framhaldsskólanna er heitið á henni og ég held að staða framhaldsskólanna sé að einhverju leyti sú að þeir eru stútfullir af nemendum og að í mörgum þeirra séu fleiri nemendur en gert var ráð fyrir við hönnun bygginganna og við fjárveitingar. Það er mjög gott að ungt fólk sæki sér menntun, það er mjög gott mál að við menntum fleiri. Við verðum sem samfélag ríkari í kjölfarið. Það er hins vegar verra ef öllum þessum nemendum fylgir ekki það fé sem til þarf. Sá niðurskurður sem hefur verið krafist af framhaldsskólanum er að mínu mati óraunhæfur, a.m.k. til lengri tíma, þótt hugsanlega geti einhverjir skólar hert sultarólina í einhvern tíma. Skólarnir voru fyrir orðnir nokkuð hagkvæmar einingar þannig að þetta gengur ekki til lengdar.

Virðulegi forseti. Ég þakka sömuleiðis hv. málshefjanda Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur fyrir þessa umræðu sem og hæstv. ráðherra. Mig langar aðeins að minnast á það að þrátt fyrir lögin frá 2008, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, hefur innleiðingin ekki átt sér stað og henni hefur verið frestað til 2015. Þetta hefur að mínu mati sérstaklega bitnað á verklegu námi sem er kannski ekki akkúrat það nám, þó að það sé dýrara, sem við ættum að herða sultarólina hjá. Það stangast örlítið á í mínum huga að samhliða því að draga úr því að styrkja verklegt nám í framhaldsskólum förum við af stað með verkefni sem heitir Nám er vinnandi vegur innan framhaldsskólanna og ætlum að veita til þess á næstu árum hátt í 7 milljarða kr. Við leggjum af stað með vinnustaðanámssjóð í tengslum við Nám er vinnandi vegur og mér er spurn: Ef við þurfum að fresta við innleiðingu laganna frá 2008, stórum þætti er tengist verklegu námi almennt, setjum síðan þetta verkefni á laggirnar, stangast það ekki á við nálgun okkar til framhaldsskólanna þegar að þessu er komið? Ekki svo að skilja að ég fagni ekki Nám er vinnandi vegur fyrir 16–25 ára gamalt fólk sem er atvinnulaust. Ég geri það svo sannarlega, en það hefði sjálfsagt verið hægt að beina því inn í framhaldsskólann án þess að gera þessa tilraun ef við hefðum farið í innleiðingu laganna frá 2008. Virðulegi forseti. Tíminn er stuttur. Hæstv. menntamálaráðherra nefndi að skólarnir ynnu engu að síður að 

Hæstv. forseti. Það er af mörgu að taka þegar við ræðum stöðu framhaldsskólanna. Í fyrsta lagi, eins og hér hefur verið minnst á, er fjárhagsstaða framhaldsskólanna mjög erfið og þó að hún sé misjafnlega erfið milli skóla er ljóst að yfir línuna er hún erfið. Sérstaklega eiga skólarnir sem voru í skuldasöfnun fyrir hrun erfiðan rekstur fyrir höndum í vetur. Ýmsar ráðstafanir hafa verið gerðar til að koma í veg fyrir brottfall nemenda í framhaldsskólum og sérstaklega við núverandi aðstæður að halda nemendum þó í skóla í því atvinnuleysi sem skapaðist eftir hrunið. Þau úrræði sem hefur verið gripið til virðast virka sem betur fer. Nýjar áherslur og nýjar aðstæður sem skólarnir þurfa að vinda sér í eru að halda áfram að innleiða nýja námskrá. Þeir hafa margir gert það við þröngan kost og erfiðar aðstæður og ber að virða það, en það sem mér finnst líka skipta máli er að huga áfram að fjarnáminu, að samtengingu skóla þannig að minni skólarnir geti samnýtt ákveðnar greinar til að auka framboð hjá sér. Þetta á þá við um hinar skapandi greinar en ekki síður viðmót kennaranna sjálfra til skólastarfsins, viðhorf foreldranna til skólans þannig að skólinn sé ekki talaður niður, þannig að það sé talað til skólans á uppbyggilegan hátt og með virðingu eins og ég veit að Finnar hafa tamið sér og ber skólinn þess líka merki.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir það frumkvæði sem hér er sýnt við að taka upp málefni framhaldsskólanna. Við höfum ályktað um þau hjá Framsóknarflokknum og þar höfum við sérstaklega lýst áhyggjum af því hve mikið brottfallið er úr framhaldsskólunum, sérstaklega meðal drengja. Mig langar að nýta tækifærið hér og spyrja hæstv. menntamálaráðherra aðeins út í reiknilíkanið sem framhaldsskólar fá greitt eftir. Það er svolítið sérkennilegt af því að það kemur illa út fyrir þá skóla sem bjóða upp á fjölbreytt nám og sinna þeim sem standa verst. Ég vil nefna þessa skóla hér af því að mér skilst að framhaldsskólarnir fái úthlutað eftir því reiknilíkani hversu margir fara í próf sem er mjög misjafnt. Næstum því allir nemendurnir í MR, MA, Versló, MH, MS og Kvennaskólanum fara í próf en lægra hlutfall í skólum eins og FÁ, FB og Borgarholtsskóla. Þar er nemendasamsetningin þannig að fleiri hætta og fara þá ekki í prófin. Mér skilst að í einum þessara skóla hafi fyrstu mánuðina eftir að skólinn hófst einn hætt á hverjum degi þannig að yfir 70 manns voru hættir á mjög stuttum tíma í upphafi þegar mér var kynnt þessi staða. Ég spyr hæstv. menntamálaráðherra: Stendur til að skoða eitthvað þetta reiknilíkan þannig að skólum verði ekki refsað þegar lægra hlutfall nemenda fer í próf? Þetta er ekki skólunum að kenna, nemendasamsetningin er svona. Þessir skólar bjóða upp á nokkuð fjölbreytt nám þannig að þetta er óheppilegt. Svo vil ég líka spyrja hvort hæstv. ráðherra íhugi að láta fara fram einhvers konar stöðumat á Nám er vinnandi vegur. Mér skilst að það vanti svolítið upp á að atvinnulífið taki þátt í verkefninu, en það væri betra að það tæki þátt í því þannig að það væri blanda af námi og vinnu 

Frú forseti. Þegar sú stefna var mörkuð fyrir um það bil 30 árum að byggja upp framhaldsskóla í öllum landshlutum var lagður grunnur að mikilsverðu jafnréttis- og framfaramáli. Enginn efast lengur um gildi þessa fyrir framtíðarmöguleika ungs fólks um allt land til atvinnu og frekara náms og þar með aukinna lífsgæða og -kjara. Ekki aðeins braut þetta niður átthagafjötra til náms, heldur hleyptu framhaldsskólarnir lífi í þau byggðarlög þar sem þeirra naut við. Hið sama hefur gerst og mun gerast vegna háskólastarfsemi víða um land, en það væri tilefni í aðra umræðu. Á síðustu árum hefur orðið mikil þróun í starfi framhaldsskólanna. Með tilkomu fjölbrautaskólakerfisins varð verknám að viðurkenndu framhaldsskólanámi, og uppbyggingu þess hefur fleygt fram innan skólakerfisins þó að enn skorti nokkuð á heildstæða og markvissa eftirfylgni við verknám í landinu. Þá hefur á síðustu árum orðið mikil framför í þá átt að opna framhaldsskólann og gefa sem flestum kost á að sækja þangað menntun við hæfi. Ég nefni starfsbrautirnar og svokallaðar almennar brautir sem koma til móts við einstaklinga með sérþarfir. Ég nefni fjarkennsluna og dreifnámið sem stórauka námsmöguleika ungs fólks óháð búsetu og einnig verkefnið Nám er vinnandi vegur sem þegar hefur verið nefnt. Allt miðar þetta að því að opna framhaldsskólann, gera hann sveigjanlegri og minnka þar með brottfall nemenda sem er afar mikilvægt. Menntamálaráðuneytið hefur á síðustu árum rennt styrkari stoðum undir rekstur framhaldsskóla á landsbyggðinni með því að setja svokallað nemendagólf fyrir fjárveitingar til fámennari skóla og er það til mikilla bóta þó að einhverjum skólum hafi reynst örðugt að fóta sig þrátt fyrir þetta. Þau tilvik þarf líklega að skoða því að fleira getur skipt máli í því efni en fjárveitingarnar einar. 

Frú forseti. Ég held að það viti á nokkuð gott að það voru eingöngu konur sem tóku þátt í þessari umræðu. Ég held að það verði til þess að efla enn frekar framhaldsskólastigið og ég vona að hæstv. ráðherra hlusti á þær raddir sem hljómuðu hér því að mér fannst vera samhljómur í því sem við sögðum. Ég ætla ekki að tala um hvað sú ákvörðun sem ráðherrann tók um frestun á innleiðingu laganna frá 2008 þýðir að mínu mat, frestun á því að efla enn frekar iðn- og starfsnám, frestun á því að auka samfellu í skólum, frestun á því að taka almennilega á brottfalli. Ég er búin að taka þá umræðu oft og mörgum sinnum. Ég hef hins vegar verulegar áhyggjur af því sem maður heyrir hjá forustufólki fólksins okkar innan skólakerfisins, hvort sem er innan framhaldsskólanna, úti á landsbyggðinni eða á suðvesturhorninu. Eins og ég gat um í ræðu minni hefur átt sér stað alveg frá aldamótum - við skulum draga það fram, ég er ekkert að miða við hægri eða vinstri, fyrir eða eftir hrun - mikil hagræðing innan framhaldsskólanna sem forustufólk og skólameistarar sem og aðrir hafa haft mikinn sóma af. Þeir hafa sýnt útsjónarsemi við það að mæta hagræðingarkröfu af hálfu ráðuneytisins um leið og þeir reyndu líka að efla starfsbrautir, efla námsframboð, efla fagkennslu o.fl. innan skólakerfisins. Ég hef hins vegar aldrei heyrt hljóðið jafnþungt í skólameisturum og núna. Það er ekki lengur borð fyrir báru innan skólakerfisins, innan framhaldsskólans. Það skiptir öllu máli að ráðherra viti að hún hefur þennan stuðning af hálfu allra, stjórnar sem stjórnarandstöðu, í því að standa vörð um framhaldsskólann, standa vörð um það að við getum boðið upp á öflugt skólakerfi sem undirstrikar þá meginreglu sem hefur alltaf verið í íslensku skólakerfi, að hér gildi jafnrétti til náms. Því er ógnað með þeirri aðferð sem nú er boðuð í fjárlögum. Ef hæstv. ráðherra þarf einhvern kór með sér til að kalla enn hærra, því að mér finnst stundum sá ráðherra sem ber bumbur hæst í 

Virðulegi forseti. Ég þakka umræðuna og fagna líka þeim samhljómi sem heyrðist. Ég held að það sé alveg ljóst að þingið mun þurfa að taka afstöðu til þess að við þurfum að horfa til uppbyggingar í framhaldsskólakerfinu. Það er ekki skrýtið að hljóðið sé þungt í skólameisturum framhaldsskóla því að þeir hafa auðvitað tekið á sig talsverðan niðurskurð á undanförnum þremur árum eftir hagræðingartímabil. Þeir hafa staðið mjög vel undir þeim erfiðu kröfum sem til þeirra hafa verið gerðar á sama tíma og við höfum ætlast til þess að þeir tækju við fleira fólki, stuðluðu áfram að þróunarstarfi, nýsköpun o.fl. þannig að von mín er að við getum horft núna til uppbyggingar. Það er mjög gott að heyra að fólk er sammála um það. Aðeins vegna þeirra mála sem voru nefnd hérna vil ég minna á það sem kom fram áðan, af því að hv. þingmenn gerðu sérstaklega að umtalsefni verklegt nám, að þar skiptir vinnustaðanámssjóðurinn gríðarlegu máli og þróunarsjóður sem er sérstaklega ætlaður fyrir starfsnám með 300 millj. kr. framlagi til þróunar og nýsköpunar á þessum vettvangi. Við skulum ekki vanmeta það framtak sem er hluti af Nám er vinnandi vegur. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi reiknilíkanið sem við höfum áður rætt á þessum vettvangi og má auðvitað alltaf deila um hvaða nákvæmu breytur eru hafðar þar til hliðsjónar. Bent hefur verið á að það þurfi að horfa til fámennari skóla, sem hefur verið gert með gólfi eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi, og það hefur verið bent á að launastiku reiknilíkansins þurfi að endurskoða svo dæmi sé tekið. Það tengist því sem hv. málshefjandi nefndi um aldur kennara sem fer hækkandi sem auðvitað skapar vandamál í skólum sem eru komnir með eldra kennaralið og er þar af leiðandi með minni kennsluskyldu. Þetta er nokkuð sem við þurfum að hafa í stöðugri endurskoðun. Hv. málshefjandi nefndi einstaklinga með sérþarfir og ég gat ekki svarað því í fyrra innleggi mínu. Ég minni á að reglugerð um nemendur með sérþarfir í framhaldsskólum er núna í umsagnaferli. Hún verður væntanlega samþykkt fyrir áramót og ég held að við sjáum fram á miklar framfarir í þeirri þjónustu eins og hafa orðið á leik- og grunnskólastigi, þ.e. hvað varðar þjónustu við nemendur með sérþarfir. Þar hefur verið unnið 

Virðulegi forseti. Fjármálalæsi er getan til þess að lesa, greina, stjórna og fjalla um fjárhagslega þætti sem hafa áhrif á efnahagslega velferð einstaklinga. Það felur í sér getuna til að greina valkosti í fjármálum, fjalla um peninga án vandkvæða, gera áætlanir til framtíðar og bregðast skynsamlega við breyttum forsendum. OECD og Evrópusambandið hafa lýst yfir miklum áhyggjum af of litlu fjármálalæsi meðal neytenda og vakið máls á mikilvægi þess að bæta það, ekki síst hjá börnum og unglingum. Ástæðan er sú að fjármálaþjónusta er mun flóknari en áður og almenningur hefur takmarkaðri getu til að fylgjast með og taka upplýstar ákvarðanir um fjárfestingar og sparnað í dag en áður. Það er mikilvægt fyrir Íslendinga, ekki síst í því umhverfi sem við lifum í núna, að átta sig vel á þeirri áhættu sem fylgir mismunandi lántökum og sparnaði og þekkja hvaða sparnaðarleiðir og lánaform eru hagstæðust með hliðsjón af framtíðartekjum og greiðslugetu. Árið 2009 fór fram rannsókn á fjármálalæsi Íslendinga. Meðaleinkunn þátttakenda í þekkingarhluta könnunarinnar var 4,28 á skalanum 1–10, sem sagt fall. Til dæmis gerði einungis tíundi hver einstaklingur sér grein fyrir rekstrarkostnaði bifreiðar heimilisins og í könnuninni kom í ljós að menntun, tekjur, kyn og hjúskaparstaða höfðu marktæk áhrif á fjármálalæsi þátttakenda. Sérstaklega var fjármálalæsi ábótavant meðal tekjulægstu hópanna og þeirra sem höfðu litla menntun. Hinn 13. ágúst 2008 skipaði viðskiptaráðherra nefnd til að kanna stöðu fjármálalæsis á Íslandi og skilaði nefndin af sér skýrslu í febrúar 2009. Ein niðurstaða skýrslunnar var sú að lítil sem engin fræðsla væri í boði og fá námskeið skipulögð á vegum hlutlausra aðila fyrir almenna neytendur á sviði fjármálalæsis. Nefndin taldi brýna þörf á aðgerðum til úrbóta því að að mati nefndarinnar hefði almenningur ekki nægilega góða þekkingu á fjármálahugtökum og fjármálaþjónustu. Nefndarmenn voru sammála um að ekki skorti upplýsingaefni um þá þjónustu sem fjármálafyrirtæki bjóða í gegnum heimasíður sínar og bæklinga en óljóst er þó hversu hlutlaust efnið er, hversu mikið af efninu skilar sér til neytenda og hversu mikinn skilning neytendur hafa á því. Í niðurstöðum nefndarinnar komu fram fjölmargar hugmyndir um það sem betur mætti fara og hvernig opinberir aðilar, stjórnvöld, gætu beitt sér til að bæta fjármálalæsi. Í þessu sambandi langar mig að beina spurningum til efnahags- og viðskiptaráðherra sem snerta neytendur. Í skýrslunni var eftirfarandi lagt til: Að viðskiptaráðuneytið skilgreini og kanni hvaða hópar þurfi mest á fjármálalæsi að halda, að viðskiptaráðuneytið tryggi að upplýsingar séu aðgengilegar og hlutlausar, að stjórnvöld veiti fjármálafyrirtækjum meira aðhald um upplýsingagjöf og ráðgjöf, að stjórnvöld styðji við bakið á samtökum og stofnunum til þess að halda úti heimasíðu þar sem veittar yrðu upplýsingar um stöðu neytenda hvað varðar fjármál heimila og að stjórnvöld í samvinnu við fjölmiðla og stofnanir efni til átaks eða opinberrar umræðu. Ég vil því spyrja ráðuneytið og ráðherra: 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn. Eins og fram kom í máli hv. þingmanns skipaði þáverandi viðskiptaráðherra Björgvin G. Sigurðsson nefnd á árinu 2008 til að kanna stöðu fjármálalæsis hér á landi og hún skilaði skýrslu í febrúar 2009. Í úrvinnslu þeirra tillagna á vettvangi ráðuneytisins hefur verið lögð áhersla á eftirfarandi: Í fyrsta lagi, í samræmi við tillögu nefndarinnar um að stjórnvöld tryggi neytendum hlutlausar og aðgengilegar upplýsingar um lánveitingar, hefur verið lagður grunnur að lagabreytingum ákvæða í lögum um neytendalán. Í sumar skipaði ég nefnd um innleiðingu á tilskipun nr. 48/2008/EB um neytendalán og henni er ætlað að skila drögum að frumvarpi fyrir næstu áramót og á þingmálaskrá ráðuneytisins er nýtt frumvarp til laga um neytendalán sem gert er ráð fyrir að verði flutt á vorþingi. Í tilskipun þeirri sem ætlunin er að innleiða með frumvarpinu er kveðið á um aukna upplýsingaskyldu lánveitenda við lántökur og skýrari reglur um upplýsingar í auglýsingum. Þá er kveðið á um það nýmæli að lánveitandi skuli með eðlilegum fyrirvara veita neytanda nauðsynlegar upplýsingar til að hann geti borið saman ólík tilboð og tekið upplýsta ákvörðun áður en hann er bundinn af lánasamningi eða tilboði. Í annan stað var í skýrslu nefndarinnar lögð fram sú tillaga að fjármálafyrirtækin hvetji starfsmenn til endurmenntunar á þessu sviði. Ráðuneytið undirritaði 8. september síðastliðinn samning um vottun fjármálaráðgjafa í samstarfi við Háskólann á Bifröst, viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, Háskólann í Reykjavík, Samtök starfsmanna fjármálafyrirtækja og Samtök fjármálafyrirtækja. Markmiðið með vottuninni er að samræma þær kröfur sem gerðar eru til þeirra þjónustufulltrúa viðskiptabanka og sparisjóða sem eiga aðild að Samtökum fjármálafyrirtækja og sinna fjármálaráðgjöf til einstaklinga. Í lok september hófst síðan nám til undirbúnings vottunar fjármálaráðgjafa sem fer fram í Opna háskólanum í Reykjavík og er áætlað umfang námsins 160–180 kennslustundir. Í þriðja lagi lagði nefndin til að stjórnvöld mundu boða til átaks eða opinberrar umræðu í samvinnu við fjölmiðla, samtök og stofnanir um nauðsyn þess að auka færni einstaklinga á öllum aldri í að lesa í fjármál og nálgast hlutlausar upplýsingar. Ráðuneytið hefur með ýmsu móti hvatt stofnanir og samtök til að bæta læsi almennings á fjármál. Ber þar helst að nefna aðkomu ráðuneytisins að velheppnaðri ráðstefnu sem haldin var í Þjóðmenningarhúsinu 9. september síðastliðinn á vegum Stofnunar um fjármálalæsi en ráðuneytið kom þar að undirbúningi og veitti styrk til þeirrar ráðstefnu. Meginmarkmið hennar var að vekja máls á fjármálalæsi og hvetja stofnanir og samtök til að stuðla að bættri þekkingu á fjármálum svo að neytendur geti tekið upplýstari ákvarðanir um fjármál sín. Í þessu sambandi er mikilvægt að hafa í huga að efnahags- og viðskiptaráðuneytið fer með neytendalán samkvæmt lögum nr. 121/1994, en öryggi og réttindi neytenda í viðskiptum heyra nú undir innanríkisráðuneytið. Sumar af þeim tillögum sem lagðar eru fram í skýrslunni heyra því undir það ráðuneyti. Frekari umfjöllun um verkaskiptingu á sviði neytendamála í Stjórnarráðinu held ég að sé óhjákvæmileg og ég tel að margt mæli með því að neytendamálin séu öll á einum stað. Í annan stað er spurt hvort ráðuneytið hafi markað stefnu um hvernig vinna beri að bættu fjármálalæsi meðal almennings. Ráðuneytið hefur ekki markað sérstaka stefnu um það en, eins og hér hefur verið greint, vakið með beinum og óbeinum hætti máls á því við þá sem vinna með fjármál heimilanna að huga rækilega að þessum þætti. Miklar breytingar hafa orðið á regluumhverfi fjármálamarkaða á undanförnum missirum og svo miklar að það er óhjákvæmilegt að bíða eftir að rykið setjist eftir allar þær breytingar áður en stefna er mörkuð fram í tímann. Sett hefur verið á fót embætti umboðsmanns skuldara sem veitir fólki ráðgjöf í greiðsluvanda og búin hafa verið til fjölmörg úrræði sem öll hafa það að markmiði að auka mjög verulega tapsáhættu fjármálafyrirtækja í rekstri. Af því leiðir að óhjákvæmilega verða miklar breytingar á umgjörð fjármálamarkaðarins og starfsumhverfi fjármálafyrirtækja í framtíðinni og þau standa frammi fyrir því að mun auðveldara verður fyrir fólk að komast undan skuldbindingum sem það ræður ekki við en verið hefur hingað til. Ég er þeirrar skoðunar að tengja megi hið litla fjármálalæsi á Íslandi við þá staðreynd að mjög erfitt hefur verið fyrir fólk að komast undan skuldbindingum þannig að enginn hefur þurft á því að halda að uppfræða fólk sérstaklega mikið um umfang þeirra skuldbindinga sem fólk hefur tekist á hendur vegna þess að auðvelt hefur verið fyrir kröfuhafa að innheimta kröfur og fólk hefur átt mjög erfitt með að komast undan þeim. Núna, þegar þeirri umgjörð hefur verið breytt, er óhjákvæmilegt að fjármálafyrirtækin finni hjá sér meiri hvata til að fræða fólk um fjármál og þurfi að standa fyrir 

Frú forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn um fjármálalæsi, tel hana mjög brýna. Hins vegar er erfitt að ráðleggja fólki að leggja fyrir þegar vextir eru neikvæðir og skattlagning mikil og vaxandi og sér ekki fyrir endann á því. Það er líka slæmt að ráðleggja fólki að leggja fyrir þegar innlánstryggingarsjóðir eru ónýtir, ekki ríkisábyrgð á innstæðum o.s.frv. Ég veit ekki hvað ég á að ráðleggja manni sem hringir í mig og segist vera með tíu milljónir í bankahólfi og eiga ekkert annað af því að hann tapaði öllu hinu. Ég hef ekki getað ráðlagt honum. Það er dálítið erfitt að fræða almenning um fjármálalæsi þegar stöðugt er verið að ráðast á sparnað á hinu háa Alþingi af hv. stjórnarliðum. Þetta er því dálítið mótsagnakennt. Ætti kannski að byrja á því að kenna hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliðum fjármálalæsi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmanni fyrir innlegg þeirra í þessa umræðu. Mér heyrist að við séum sammála um mikilvægi þess að bæta fjármálalæsi meðal almennings. Það snýr að neytendum en ekki síður að skólakerfinu og beini ég fyrirspurn sama efnis til hæstv. menntamálaráðherra síðar í dag. Við erum sammála um að góðar ákvarðanatökur í fjármálum eru grundvallarfærni sem hægt er að læra. Það er áríðandi að fólk skilji fjármál sín til hlítar, taki upplýstar ákvarðanir, sníði sér stakk eftir vexti og öðlist þannig áhyggjuminna líf. Mér finnst því mikilvægt að á hinu stjórnmálalega sviði taki menn ákvörðun um að leggja meira upp úr fjármálalæsi almennings en gert hefur verið hingað til. Ég tek undir með ráðherra að með þeim breytingum sem hafa verið gerðar á sambandi skuldara og lánveitenda má ætla að einkaaðilar muni taka þessi mál frekar upp á sína arma og gera meira úr þeim, en mér finnst mikilvægt að ráðuneytið fylgi því vel eftir og þá í gegnum þær stofnanir sem hafa með neytendamál að gera. Mig langar að bera seinni punktinn upp við hæstv. ráðherra, þ.e. að skipulag neytendamála í Stjórnarráðinu er náttúrlega með eindæmum. Þessi mál eru í svo mörgum ráðuneytum og í raun er engin yfirsýn yfir hvað ber að gera og hvernig. Það veldur því að allt of lítið hefur verið lagt upp úr stöðu neytenda í íslensku samfélagi í sögulegu samhengi. Kannski bítur hver í annars skott hér, og ég veit ekki hvort kemur á undan í þessu, eggið eða hænan, ég veit ekki hvað veldur, en það er alveg ljóst að mínu mati að ráðherra sem situr í ríkisstjórn ætti að beita sér fyrir því að skipulagi neytendamála verði breytt, hvort sem er með sameiningu stofnana eða skýrari verkaskiptingu á þessu sviði. Ég heyri að hæstv. ráðherra er áfram um að fjármálalæsi fái meira og betra vægi í framtíðinni og mér þætti vænt um að heyra hvaða hugmyndir ráðherrann hefur um hvernig við getum bætt fjármálalæsi meðal neytenda hér á landi til frambúðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu og fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu. Varðandi skipulag á sviði Stjórnarráðsins að þessu leyti þá held ég að ekki hafi skilað miklum árangri í sjálfu sér að flytja neytendamálin á sínum tíma frá viðskiptaráðuneytinu yfir til dómsmálaráðuneytisins þannig að þau eru núna í innanríkisráðuneytinu. Ég held að í ljósi þess að ábyrgð á djúpum og virkum mörkuðum er á höndum efnahags- og viðskiptaráðuneytisins ættu neytendamálin vel heima þar. Þetta er auðvitað hlutur sem við höfum rætt í ríkisstjórninni og er eitt af þeim atriðum sem skiptir máli að taka á núna. Nýsamþykkt lög um Stjórnarráð Íslands skapa svigrúm til að flytja málaflokka á milli ráðuneyta með einfaldari hætti en áður var. Það sem skiptir síðan máli í þessu samhengi er að horfa á heildarumgjörðina sem við munum standa frammi fyrir. Við höfum t.d. úrskurðarnefnd um viðskipti við fjármálafyrirtæki sem er mikilvæg stoð fyrir réttargæslu almennings gagnvart fjármálafyrirtækjum. Hana þarf að styrkja og efla. Ég held líka að aukin áhersla á betra greiðslumat og mat á greiðsluþoli einstaklinga hjá fjármálafyrirtækjum sé óhjákvæmileg afleiðing af breyttu regluumhverfi og það þarf að styðja við það. Það getur líka verið leið til að styðja við fjármálalæsið, þ.e. að hvetja fólk með þeim hætti til að takast á hendur ábyrgð á eigin fjármálum og þekkingu á þeim. En ég held að mikilvægasta hvatann hafi alltaf vantað þangað til með löggjafarbreytingunum núna, sem er sá að fjármálafyrirtækin sjái fram á að fólk sem ekki hefur haft forsendur til að takast á hendur skuldbindingar, geti losnað undan þeim auðveldar en áður. Að mínu viti mun það verða núna lykilhvati þess 

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að ræða málefni svokallaðra sjúkraflugvalla hér á landi. Umræða um heilbrigðismál og heilbrigðisstofnanir og því miður nauðsynlegan niðurskurð á þeim hefur verið áberandi í þjóðmálaumræðunni og hinni pólitísku umræðu á undanliðnum vikum og mánuðum og er það fullkomlega eðlilegt. Í þessari umræðu hefur iðulega gleymst að ræða málefni sjúkraflugvalla sem eru afskaplega mikilvægir þegar horft er til heildarmyndarinnar í heilbrigðisþjónustu hér á landi. Nú er sjúkraflug mjög mikið á Íslandi enda einungis tvö sjúkrahús sem geta sinnt hátækniaðgerðum, Landspítalinn í Reykjavík og Sjúkrahúsið á Akureyri. Þeir spítalar eru sem kunnugt er einmitt skilgreindir sem slíkir í heilbrigðisþjónustunni og lúta öðrum lögmálum en aðrar heilbrigðisstofnanir hér á landi hvað þetta atriði varðar. Sjúkraflug fer fram við margvíslegar aðstæður. Um 430 sjúkraflug eru að jafnaði á hverju ári hér á landi og þar af er að sögn þeirra sem gerst þekkja til málaflokksins um helmingur með sjúklinga í lífshættu. Því má segja að á tíu árum sé verið að fljúga með um tvö þúsund Íslendinga í lífshættu í sjúkraflugi. Frú forseti. Ég vil eiga orðastað við hæstv. innanríkisráðherra um þetta efni vegna þess að ástand margra flugvalla hér á landi sem eru skilgreindir sem sjúkraflugvellir er tiltölulega bágborið og hafa þeir orðið út undan í uppbyggingu af margvíslegum ástæðum. Þeir eru víða lélegir malarvellir sem erfitt er að halda við og jafnvel leikur vafi á því hver eigi að halda þeim við. Sveitarfélög víða um land hafa gripið inn í það ferli til þess að hafa vellina boðlega en ég tel að huga þurfi að sjálfsögðum öryggiskröfum þegar við horfum til þess mikla fjölda Íslendinga sem þarf á þessari þjónustu að halda á hverju ári. Því beini ég þeirri spurningu, frú forseti, til hæstv. innanríkisráðherra hvernig þessum málum er fyrir komið í hans ágæta ráðuneyti. Er sérstaklega horft til þessa málaflokks þegar kemur að eðlilegu viðhaldi og þeirri þjónustu sem þessir vellir þurfa á að halda?

Hæstv. forseti. Þetta er mjög þörf umræða og ég þakka hv. þm. Sigmundi Erni Rúnarssyni fyrir að taka þetta málefni upp. Ég vil sérstaklega segja að ég er sammála því meginsjónarmiði sem fram kom í máli hans, að horfa þurfi á þessi mál heildstætt með tilliti til samgangna og með tilliti til heilbrigðisþjónustunnar. Þannig kom það upp á mitt borð í umræðu um stuðning við flugið innan lands, þ.e. áhyggjur manna annars vegar vegna þess að það kynni að draga úr heilbrigðisþjónustu á Sauðárkróki með tilliti til endurhæfingar og að dregið hefði úr stuðningi við flugið hins vegar. Þetta er samhengi hlutanna á þessum stöðum. Ég tek því undir það meginsjónarmið að máli skipti að horfa heildrænt á málin. Spurt er hversu margir skilgreindir sjúkraflugvellir séu á Íslandi. Nær væri hugsanlega að ræða um flugvelli og lendingarstaði sem hægt er að nota fyrir sjúkraflug en tiltekna skilgreinda sjúkraflugvelli. Slíkir lendingarstaðir og flugvellir eru 21 á landinu. Hver er skilgreining ráðuneytisins á sjúkraflugvelli? Tiltekin skilgreining er ekki notuð í þessu sambandi eins og ég gat um í svarinu við fyrstu spurningunni. Í þriðja lagi er spurt: Hversu margir þessara valla eru með bundnu slitlagi og hversu margir án þess? Svarið er á þessa leið: Fjórtán þessara flugvalla eru með bundnu slitlagi, þar af þrír með malbiki en ellefu með klæðningu, sjö eru malarflugvellir. Í fjórða lagi er spurt um viðhald þessara valla, hvernig því sé sinnt. Vinnuhópur heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins, sem áður var, Tryggingastofnunar ríkisins og Flugmálastjórnar Íslands, sem skilaði niðurstöðum í janúar 2006, lagði til að flugvellirnir sem um ræðir yrðu til reiðu fyrir sjúkraflug og þá er ég að vísa í þennan 21 flugvöll sem fullnægði þeim skilyrðum að geta sinnt sjúkraflugi. Taka verður fram að vænta má að einhverjir flugvallanna hafi með tímanum misst vægi sitt sem sjúkraflugvellir vegna bættra vegasamgangna, t.d. Siglufjörður vegna Héðinsfjarðarganga og Kópasker og Raufarhöfn vegna Hófaskarðsleiðar. Hópurinn lagði til á sínum tíma umfangsmeiri þjónustu en síðar varð vegna þess að fé skorti til að gera þær að raunveruleika. Við val á flugvöllum og lendingarstöðum til sjúkraflugs höfðu fulltrúar heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og Tryggingastofnunar ríkisins m.a. til hliðsjónar vegasamband og reynslu liðinna ára. Haft var samráð við héraðslækna og stjórnendur sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva á landsbyggðinni. Fé til viðhalds flugvallanna er ákveðið í samgönguáætlun eins og hún er á hverjum tíma og verkefnum forgangsraðað miðað við það. Þetta er hið almenna svar. Síðan er ég með lista yfir þessa flugvelli, 21 talsins, þar sem ítarlega er getið um á hvaða tímum þeir eru opnir og hvort um er að ræða sumar- og vetrarþjónustu og mun ég að lokinni þessari umræðu afhenda hv. þingmanni þennan lista í stað þess að lesa hann upp lið fyrir lið.

Virðulegi forseti. Í ljósi þess að ég hef gagnrýnt hæstv. innanríkisráðherra út af allt öðru máli en þessu undanliðinn dag þykir mér ástæða til þess að hrósa honum sérstaklega fyrir það svar sem hann fór með hér í pontu Alþingis og lagði greinilega vinnu í og það er af hinu góða. Ég þakka fyrir þessi svör, þau eru greinargóð, og hlakka til að lesa umrætt skjal sem ráðherra benti á. Í starfi mínu hefur oft komið fram í samtölum við sveitarstjórnarmenn víða um land, ekki bara í því kjördæmi sem ég tilheyri heldur víðast hvar um landið, að íbúar leggja traust sitt á sjúkraflug af augljósum og eðlilegum ástæðum. Sakir samgangna en ekki síst vegna vályndra veðra sem geta skollið á hvenær sem er þá er þessi þjónusta ein af meginstoðum heilbrigðisþjónustu á Íslandi og þess vegna er áríðandi að þessum sjö malarvöllum sem ráðherra gat um sé vel við haldið og þeir séu ekki byrði á hverju sveitarfélagi fyrir sig sem vill vitaskuld sýna metnað í þá veru. Ég vil nota þetta tækifæri, frú forseti, vegna þess að mér finnst umræðan brýn, til þess að hrósa sjúkraflutningamönnum og sjúkraflugmönnum Íslands fyrir mikilvæg störf þeirra við erfiðar aðstæður oft og tíðum. Þeir vinna þrekvirki á hverjum degi því að eins og ég gat um eru 430 flug að jafnaði á ári, meira en eitt flug á dag. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni hlý orð í garð ráðherra og ráðuneytis og tek undir hrós hans til þeirra sem sinna sjúkrafluginu oft við erfiðar aðstæður. Þetta svar er gagnlegt, ég tek undir það með hv. þingmanni, og vel unnið af hálfu ráðuneytisins. Ég mun eins og ég gat um áðan afhenda hv. þingmanni yfirlitið um viðhald á flugvöllum. Ég er honum sammála um að hér er um að ræða brýnt hagsmunamál fyrir landsbyggðina og okkur öll sem samfélag að hafa sjúkraflugið í eins góðu horfi og nokkur kostur er.

Virðulegi forseti. Nú er komið að seinni hluta fyrirspurnar minnar en fyrri hlutanum var beint að efnahags- og viðskiptaráðherra og snerti einkum fjármálalæsi neytenda. En nú langar mig að beina spurningu til hæstv. menntamálaráðherra og spyrja um stöðu fjármálalæsis í skólakerfinu. Ég byrja á að vitna í könnun sem gerð var árið 2005 þar sem rannsakað var fjármálalæsi íslenskra framhaldsskólanema. Niðurstöður rannsóknarinnar bentu sterklega til þess að á þeim tíma hafi framhaldsskólanemendur ekki verið sérstaklega vel að sér í fjármálum, en þrátt fyrir slaka frammistöðu hafði tæpur helmingur aðspurðra frekar mikinn eða mjög mikinn áhuga á frekari fræðslu. Þeir sem unnu mest með námi voru betur að sér í fjármálum en þeir sem unnu minna eða ekki neitt með skóla og þá reyndust karlmenn yfirleitt vera betur læsir á fjármál en konur. Marktækur munur var á þekkingu nemenda á einstökum þáttum fjármála eftir því hver aðalviðskiptabanki þeirra var og einnig var marktæk jákvæð fylgni milli menntunar föður og fjármálalæsis ungmennis. Markviss fjármálalæsiskennsla var á þessum tíma og er enn sem komið ekki hluti af námsefni nemenda á Íslandi þannig að þegar kemur að áhrifum vaxta, verðbólgu og verðtryggingar á líf okkar fá Íslendingar falleinkunn, eins og sú könnun sem ég vitnaði til í fyrri fyrirspurn minni bar merki um. Undanfarið hefur íslenska þjóðin öðlast ígildi meistaraprófs eða meira prófs í hruntengdri þjóðhagfræði, svo að ég vitni í blaðagrein Breka Karlssonar hjá Stofnun um fjármálalæsi, almenningur er nú sjóaður í hugtökum eins og vergri landsframleiðslu, heildarskuldum og skuldatryggingarálagi en skortir samt sem áður grunninn og skilning á hugtökum sem mikilvæg eru til dæmis hvað snertir lántöku og sparnað. Staðreyndin er sú að börn og unglingar fá takmarkaða fræðslu um fjármál í skólum. Í ágúst 2008 skipaði viðskiptaráðherra nefnd til að kanna stöðu fjármálalæsis og skoðaði sú nefnd skólakerfið sérstaklega í því sambandi. Athugun nefndarinnar leiddi í ljós að fræðsla um fjármál er almennt af mjög skornum skammti í grunn- og framhaldsskólum. Fjármálalæsi er einungis hluti af fræðslu í lífsleiknitímum ef kennari hefur tök eða áhuga á að kenna það námsefni og hafði nefndin áhyggjur af því að kennarar hafi ekki nægilega hæfni til þess að sinna kennslu á því sviði. Í framhaldsskólunum kom fram að fræðsluefnið er fábrotið, aðstaða er mjög bágborin og kennara skortir þekkingu til að geta eflt fjármálalæsi nemenda. Nefndin kemst að þeirri niðurstöðu að börn og unglingar fái mjög takmarkaða fræðslu um fjármál en hana þurfi að bæta enda sé viðfangsefnið mikilvægt. Nefndin lagði fram sjö tillögur um hvað betur mætti fara í menntunarmálum og þess vegna langar mig að beina þeirri fyrirspurn til ráðherra hvað ráðuneytið hefur gert með þær tillögur sem fram komu í niðurstöðukafla nefndarinnar, hún skilaði af sér í febrúar 2009. Eins vil ég spyrja um hvort ráðuneytið hafi markað stefnu um hvernig vinna eigi að fjármálalæsi í skólakerfinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Magnúsi Orra Schram fyrir að vekja máls á þessu mikilvæga málefni. Ég vil byrja á að segja frá því að ég staðfesti í vor nýjar aðalnámskrár fyrir leik-, grunn- og framhaldsskóla sem tóku gildi 1. ágúst síðastliðinn og er ætlunin að innleiða þessar námskrár á næstu þremur árum. Aðalnámskrá er nokkurs konar rammi um allt skólastarf á þessum þremur skólastigum, leiðsögn um tilgang þess, markmið og er nánari útfærsla á lögum um viðkomandi skólastig. Í aðalnámskránum eru skilgreindir sex grunnþættir í menntun allt frá leikskóla upp í framhaldsskóla. Þeir eru læsi í víðum skilningi, sjálfbærni, heilbrigði og velferð, lýðræði og mannréttindi, jafnrétti og sköpun. Fjármálalæsi er hluti af þeirri skilgreiningu á læsi í víðum skilningi, þ.e. að vera læs almennt, ekki bara á tölur heldur líka fjármál, efnahagsmál, peningamál. Þetta er fyrst og fremst þekkt í námskrám, sem skiptir máli, en hvað hefur verið gert síðan til þess að vinna að þessu sérstaklega? Í júní síðastliðnum skipaði ég stýrihóp til þriggja ára til að efla fjármálafræðslu og neytendavernd í grunn- og framhaldsskólum. Fulltrúi minn í hópnum er Sölvi Sveinsson, skólastjóri í Landakotsskóla og fyrrverandi skólastjóri Verslunarskóla Íslands, og er hann formaður stýrihópsins. Auk hans eru í hópnum fulltrúar frá Samtökum fjármálafyrirtækja, Landssamtökum lífeyrissjóða, Kennarasambandi Íslands, Heimili og skóla, Neytendasamtökunum, Námsgagnastofnun og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Eins og heyra má er ætlunin að draga þá alla að borðinu sem koma að þessum málum með einhverjum hætti, sveitarfélögin sem reka skólana, kennarana sem kenna í skólunum, Neytendasamtökin, sem eru hin hliðin á peningnum, Samtök fjármálafyrirtækja, Landssamtök lífeyrissjóða og Námsgagnastofnun til þess að skoða hvernig við getum eflt námsefnið. Stýrihópurinn hefur það hlutverk að gera tillögur um hvernig efla megi fjármálafræðslu í skólakerfinu með hliðsjón af gildandi lögum og aðalnámskrám í samráði við ýmsa aðila, beita sér fyrir þróunarverkefnum í skólum á sviði fjármálafræðslu og neytendaverndar. Ég vænti mikils af starfi þessa hóps. Hann er dyggilega studdur af Samtökum fjármálafyrirtækja og Landssamtökum lífeyrissjóða og ég vona að sá stuðningur nýtist sem best til að efla fjármálafræðslu. Það er mjög mikilsvert, og ég tek undir með hv. þingmanni, að ungt fólk fái markvissa fjármálafræðslu í skólakerfinu til þess að fólk geti orðið virkir, sjálfstæðir og gagnrýnir neytendur í þjóðfélaginu. Það allt bætist ofan á þá fræðslu sem einstök fjármálafyrirtæki hafa staðið fyrir og ég ætla ekki að tíunda hér, enda er það ekki á vegum ráðuneytisins, en þar hafa einstök fjármálafyrirtæki átt ágætisfrumkvæði. Þegar kemur að fjármálalæsi meðal almennings byrjum við á að skoða fjármálafræðslu í skólakerfinu en hins vegar má ætla að tillögur nefndarinnar muni nýtast við fræðslu almennings þannig að við munum koma þeim á framfæri við viðeigandi aðila, til að mynda efnahags- og viðskiptaráðuneytið, og ég veit að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra svaraði áðan fyrirspurn frá hv. þingmanni, þannig að ég lít svo á að þar verðum við að horfa til samstarfs fleiri aðila um það hvernig við getum eflt fjármálafræðslu meðal almennings, en ég er handviss um að við getum líka nýtt niðurstöður þessa hóps í það verkefni.

Frú forseti. Ég tel afar brýnt að kenna ungu fólki fjármálalæsi, að það þekki gildi þess að leggja fyrir og spara og sýna aðgát í fjármálum. Hins vegar er hér við ramman reip að draga þar sem þetta unga fólk horfir á ættingja sína og vini þeirra, fullorðna fólkið, krefjast þess að skuldir þeirra séu felldar niður. Unga fólkið sér að því fólki sem sýnir aðgát er ekki hjálpað, það hlustar á það í fréttum að við það að spara breytist menn í fjármagnseigendur sem séu skattlagðir aftur og aftur og enn og betur, að það er ekki trygging fyrir því að sparifé sé greitt, það er engin innstæðutrygging og engin ríkisábyrgð. Hér er því við ramman reip að draga í ljósi þess hvaða stjórnmálaflokkar eru nú við stjórnvölinn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmanni fyrir ræður þeirra. Við erum sammála um mikilvægi fjármálalæsis og ég tek undir með ráðherra, ég vænti mikils af starfi þess stýrihóps sem hún hefur skipað og við sjáum vonandi afrakstur þeirrar vinnu fyrr en síðar. Það er ljóst að í skólum víða um heim horfa menn á fjármálalæsi og reyna að miðla upplýsingum til nemenda með fjölbreyttari hætti en gert hefur verið, til dæmis með tölvuleikjum, myndefni og handbókum sem samdar eru í samvinnu við stjórnvöld og af fjármálafyrirtækjum, hagsmunasamtökum eða opinberum stofnunum. Kannski munum við sjá slíkan afrakstur af vinnu stýrihópsins. Ég er hér með bók sem einkaaðili, Fjármálaskólinn.is, hefur tekið saman. Bókin heitir Hvað kosta ég? og fjallar um fjármál fyrir ungt fólk og ég veit að farið er að kenna þessa bók víða í barna- og grunnskólum landsins. Það er því mikil þróun á þessu sviði og þess vegna vænti ég mikils af því að við munum á næstu missirum bæta til mikilla muna fjármálalæsi hér á landi. Ég held að mikilvægi eflingar fjármálalæsis hafi aldrei verið meira en einmitt nú. Við getum spurt okkur hversu stóran þátt skortur á fjármálalæsi hafi átt í því efnahagshruni sem hér varð en ég held að við getum verið sammála um að bæta verður fjármálalæsi með þeirri uppbyggingarvinnu sem fram undan er á öllum sviðum og þar á meðal á sviði menntunar ungs fólks.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum fyrir umræðuna og ég ítreka að það er mikilvægt að við byggjum fræðsluna ekki síst á forsendum fagfólksins í skólunum en með góðu samstarfi við þá sem best til þekkja. Ég held líka að það séu mörg önnur áhugaverð verkefni í þessum geira sem vert væri að skoða og þá sérstaklega það sem fram kom í fyrirspurn hv. þingmanns um rannsóknina sem gerð var árið 2008. Þar kom fram að fjármálalæsi virðist vera karllægara en ýmislegt annað læsi og væri mjög áhugavert að greina þær niðurstöður betur. Það kæmi mér því ekki á óvart ef við ættum eftir að ræða þessi mál á hinum hagnýta vettvangi, hvernig við sjáum þetta útfært í skólum, en líka að rannsaka miklu betur hvernig kennslan nýtist best báðum kynjum. Það er mjög áhugaverður munur sem hv. þingmaður nefndi áðan.

Virðulegur forseti. Það eru tvö ár síðan sú er hér stendur var með fyrirspurn af sama tagi, nánast nákvæmlega eins. Þó er einn liður sem bættist við eftir að hæstv. menntamálaráðherra hafði svarað fyrir tveimur árum og gaf mér tilefni til að spyrja á annan hátt núna. Spurningarnar sem ég vil, hæstv. forseti, leggja fyrir hæstv. menntamálaráðherra eru eftirfarandi: 1. Eru gripir Náttúruminjasafns Íslands, eins þriggja höfuðsafna landsins, aðgengilegir og til sýnis eins og lög gera ráð fyrir? 2. Kemur til greina að finna safninu samastað í húsnæði sem fyrir er, svo sem í Þjóðmenningarhúsinu? 3. Hefur starfshópur skipaður fulltrúum ráðuneytisins og Reykjavíkurborgar, sem kallaður var saman að nýju árið 2009 til að fara yfir mögulegan húsakost fyrir Náttúruminjasafnið, skilað af sér niðurstöðum? Ef svo er ekki, hvenær er þess að vænta? Virðulegur forseti. Þannig er að við erum með þrjú höfuðsöfn á Íslandi, þ.e. Þjóðminjasafn Íslands, Listasafn Íslands og Náttúruminjasafn Íslands. Það er ágætlega búið að Þjóðminjasafninu, það er ágætlega búið að Listasafni Íslands en það er hörmulega búið að Náttúruminjasafni Íslands, það er bara ekkert búið að því. Þetta safn hefur verið á hrakhólum í yfir 100 ár, hvorki meira né minna. Í lögum Hins íslenska náttúrufræðifélags, sem var stofnað í Reykjavík 16. júlí 1889, var minnst á Náttúrugripasafn Íslands. Safnið fór af stað á sínum tíma, fluttist á milli húsa og er núna í kössum þannig að það er hvergi. Við gumum okkur af því að hér sé náttúran mjög sérstök og hún er það, við erum stolt af henni, nánast allir ferðamenn sem hingað koma, um 90% þeirra, koma hingað vegna náttúrunnar þannig að við höfum ýmislegt að sýna á þessu sviði og við viljum að börn okkar og ungmenni læri um náttúruna, en á sama tíma höfum við ekki möguleika á að sýna safngripi okkar. Fyrir fjórum árum voru samþykkt lög um Náttúruminjasafn Íslands og þar er ákvæði til bráðabirgða sem segir að gripir, sem við gildistöku laga þessara tilheyri Náttúrufræðistofnun Íslands og hafa fyrst og fremst sýningargildi, skuli eftir gildistöku laga þessarar vera á forræði Náttúruminjasafns Íslands samkvæmt samkomulagi stofnananna samanber 3. gr. Þrátt fyrir þetta virðist vera eitthvert óskaplegt tog í gangi enn þá, sem ég hélt að væri hægt að greiða úr, milli Náttúrufræðistofnunar Íslands og Náttúruminjasafnsins. Það væri ágætt að heyra hvað hæstv. menntamálaráðherra hefur að segja um það og bara um þetta mál yfirleitt. Hvað er þessi endurvakti starfshópur að gera sem hæstv. ráðherra vísaði í fyrir tveimur árum? Þá sagði ráðherrann að bráðlega væri að vænta frétta af þeim hópi. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur, sem hefur einmitt verið mjög ötull talsmaður Náttúruminjasafnsins á undanförnum árum. Hv. þingmaður spyr hvort gripirnir séu aðgengilegir og til sýnis eins og lög gera ráð fyrir. Ef ég vitna í lögin frá árinu 2007, sem raunar voru sett fyrir minn tíma hér á þingi, og vitna aðeins í forsöguna eins og mér hefur skilist að hún hafi verið þá voru að sjálfsögðu sett ný lög um nýtt höfuðsafn á sviði náttúruminja sem eiga að varpa ljósi á náttúru Íslands, náttúrusögu landsins, nýtingu náttúruauðlinda og náttúruvernd auk samspils manns og náttúru og náttúru landsins í alþjóðlegu samhengi. Þá segir einnig í þessum lögum að safnið skuli afla upplýsinga sem veita yfirlit yfir náttúru Íslands og nýtingu náttúruauðlinda innan lands og utan og annast kynningu með sýningum og annarri fræðslustarfsemi með það að markmiði að veita sem víðtækasta sýn á íslenska náttúru, safnið skuli jafnframt miðla fræðslu um íslenska náttúru til skóla, fjölmiðla og almennings. Markmiðin voru því sett. Það var hins vegar ljóst strax og lögin voru samþykkt, má segja, að ekki yrði hægt að ráðast í viðunandi safnbyggingu fyrir Náttúruminjasafn Íslands fyrr en að nokkrum árum liðnum. Ég tek það fram að þetta er sagan eins og ég hef lært hana, þ.e. að málið hefði ekki eingöngu snúist um efnahagshrunið heldur hefði legið fyrir að þessi bygging mundi ekki rísa strax, nauðsynlegt væri að vinna að stefnumótun fyrir starfsemi safnsins, þarfagreiningu vegna rýmis, bæði vegna sýninga og innra starfs, þar með talið geymslumála, taka ákvarðanir um miðlunartækni og nálgun við þau verkefni sem felast í ofangreindum lagaákvæðum. Hrunið sem varð síðan hér 2008 hefur auðvitað ekki bætt þessa stöðu, svo að ég haldi því til haga. Á þessum tíma hefur Náttúruminjasafn Íslands unnið að stefnumótun fyrir starfsemi sína sem enn hefur ekki verið staðfest endanlega og hafið söfnun gripa í nokkrum flokkum náttúruminja. Þeir safnkostir munu auðvitað nýtast safninu til sýninga. Eins og hv. þingmaður benti á er kveðið á um það í 2. gr. laganna að vísindastofnun Náttúrufræðistofnunar skuli vera undirstaða fræðslu- og sýningarstarfsemi safnsins. Hins vegar liggur fyrir að allir þessir gripir munu að sjálfsögðu aldrei verða aðgengilegir, það þekkjum við frá öðrum höfuðsöfnum að þar er aðeins lítið hlutfall gripa aðgengilegt, hvort sem við lítum til Listasafnsins eða Þjóðminjasafnsins, og staða Náttúruminjasafnsins er sú að það er í bráðabirgðahúsnæði þar sem það hefur aðgang að litlu sýningarrými en getur að sjálfsögðu miðlað efni með öðrum hætti, til að mynda með því að nýta heimasíðu sína til kynningar efnis. Við sjáum það ef við horfum til þróunar safnamála um allan heim að svokölluð sýndarsöfn eru orðin æ meira áberandi í starfsemi safna sem eru þá aðgengileg óháð landfræðilegum takmörkunum, þ.e. aðgengileg á netinu. Ég veit til þess að nú er í undirbúningi af hálfu safnsins sýning í núverandi húsnæði þess sem verður einkum ætluð yngra skólafólki til að kynna ýmsa grunnþætti náttúruvísindanna og má kannski segja að mjór sé mikils vísir og þar verði upphaf að sýningarhaldi í raunheiminum hjá Náttúruminjasafninu. Hv. þingmaður nefndi svo húsnæðismálin og spurði sérstaklega um starfshópinn. Starfshópurinn sem skipaður var í september 2008 fékk fyrst og fremst það verkefni að skoða fýsileika þess að staðsetja safnið í Laugardal. Einungis var einn fundur haldinn í byrjun október 2008. Eftir að ég fjallaði um málefnin hér á þingi og talaði um að við mundum endurvekja þennan starfshóp ræddi ég við fulltrúa í þessum starfshópi og mat þeirra var að það væri ekki rétt að taka neinar framtíðarákvarðanir að svo stöddu, betra væri að finna bráðabirgðalausn. Það stafaði í raun og veru af því að meðan við hefðum ekkert fé fast í hendi til þess að ráðast í framtíðaruppbyggingu væri betra að horfa til bráðabirgðalausnar. Sú vinna leiddi til þess að safninu var sem sagt fundið húsnæði til bráðabirgða í loftskeytastöðinni svokölluðu skömmu eftir að við hv. þingmaður áttum þetta samtal á þingi. Hins vegar lít ég ekki svo á að vinnu við að finna framtíðarhúsnæði fyrir safnið sé lokið. Ég vil taka það fram að síðan hef ég tekið á móti ýmsum fulltrúum þeirra sem hafa hugmyndir um hvar safnið ætti að vera staðsett. Þeir sem til að mynda kynntu upphaflega hugmyndir um að safnið yrði sett í Laugardal hafa líka rætt þá hugmynd við mig að byggja það nálægt höfninni. Urriðaholtsmenn, sem hafa staðið fyrir byggingu Nattúrufræðistofnunar í Garðabæ, hafa líka kynnt hugmyndir um viðbyggingu fyrir Náttúruminjasafn á þeim slóðum. Það eru því ýmsar umræður í gangi um þetta, en það var sem sagt mat þeirra sem höfðu verið í þessum málum fram að þessum tíma að það væri réttara að finna safninu bráðabirgðahúsnæði til næstu fimm ára og hefja vinnu þegar við hefðum aukið fjármagn í hendi. Hv. þingmaður spyr einnig um samastað í húsnæði sem fyrir er og ég ætla að fá að ræða það á eftir í seinna svari mínu.

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að heyra þann tón sem kemur frá hæstv. menntamálaráðherra. Ég lít svo á að hún ætli að halda áfram því skipulagi og þeirri stefnu að koma hér upp náttúruminjasafni. Það lá alveg ljóst fyrir þegar lögin voru samþykkt 2007, minnir mig að það hafi verið, að það tæki langan tíma að koma upp náttúruminjasafni. Það kostar mikinn pening en fyrst og fremst þarf að liggja fyrir skýr stefnumörkun um hvernig safni við ætlum að koma upp, og það er fínt að unnið sé að því. Það verður líka að segjast eins og er að það er ákveðin togstreita innan kerfisins um að koma upp náttúruminjasafni. Það er ekkert endilega á ábyrgð ráðherra heldur miklu frekar innan kerfisins, ráðuneyta og stofnana, sem leiðir til þess að menn hafa ekki jafnskýra sýn varðandi málefni Náttúruminjasafnsins og væri ákjósanlegt. Ég fagna því sérstaklega að við ætlum okkur vonandi innan skamms að koma upp náttúruminjasafni. Hvar það verður 

Virðulegur forseti. Það svar sem hæstv. ráðherra hefur gefið er ekki hægt að túlka öðruvísi en svo að mjög lítið sé að ske í þessum málum, gríðarlega lítið. Það eru vonbrigði. Það kom hér fram að þegar við tókum þessi mál sérstaklega til umræðu árið 2009 og spurningarnar voru nánast þær sömu og núna þá greip hópurinn, sem ráðherra batt miklar vonir við að mundi bráðlega koma með einhverja niðurstöðu, til þess ráðs að fá bráðabirgðahúsnæði sem ég vil varla kalla svo. Það gengur ekkert upp að hafa safnið í loftskeytastöðinni, húsnæðið er svo óheppilegt og óaðgengilegt að ég vil ekki kalla þetta lausn. Ég tel heldur ekki hægt að vísa í að það eigi að koma upp einhverri heimasíðu. Við erum ekki að tala um neitt af því tagi, við erum að tala um höfuðsafn Íslands. Það verður að finna húsnæði fyrir safnið, annaðhvort gott húsnæði, sem fyrir er og búið er að byggja og er hægt að endurnýta fyrir þetta safn, eða byggja nýtt til framtíðar. Af því að við höfum litla peninga umleikis og ætlum að fara í aðrar byggingar eins og byggingu fangelsis, ég nefni það sérstaklega, ég er mikill stuðningsmaður þess, þykir mér rétt að skoða hvort við getum fundið húsnæði sem risið er fyrir þetta safn. Ég vil bara brýna fyrir hæstv. ráðherra að höggva á þennan hnút, koma safninu fyrir í húsnæði þar sem hægt er að sýna þessa gripi og skólabörn, Íslendingar og ferðamenn geta komið þangað og við getum stolt sýnt gripi okkar og hvernig náttúran hefur þróast hér í gegnum árhundruðin og árþúsundin. Þessi mál eru okkur til skammar eins og þau eru í dag. Ég vil bara brýna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmönnum. Ég vil fyrst taka fram að þegar ég ræði um sýndarsafn á ég að sjálfsögðu ekki bara við einhverja heimasíðu. Ég held að við megum ekki vanmeta tæknina við það hvernig við miðlum safngripum okkar og efni. Ég held stundum að við séum of bundin af því að horfa eingöngu á húsnæði, það eru líka aðrar leiðir til miðlunar þannig að ég haldi því til haga hér. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni og ég get tekið undir það með henni að þessi mál eru ekki í nægilega góðum farvegi. Niðurstaðan varð hins vegar sú í tengslum við umræðuna þegar við ræddum þessi mál síðast, sem hefur væntanlega verið fyrir rétt um tveimur árum, að við horfðum til þess hvort eitthvert fýsilegt húsnæði væri til fyrir. Þjóðmenningarhúsið var nefnt og það var skoðað. Þjóðmenningarhúsið er hins vegar friðað og við töldum ekki að það væri fýsilegur kostur fyrir náttúruminjasafn sem gæti verið nútímalegt og komið til móts við þarfir skólabarna, almennings og ferðamanna. Við töldum að það væri heppilegra fyrir hefðbundnari sýningar. Núna hefur til að mynda Listasafnið opnað þar áfanga af sýningu á eldri myndverkum sem við töldum henta betur fyrir það húsnæði. Aðrir möguleikar voru einnig skoðaðir. Við völdum að fara í bráðabirgðahúsnæði til fimm ára af því að við litum á það sem lokafrest, getum við sagt, á því að koma með einhverja framtíðarlausn. Nú liggur auðvitað fyrir að margar byggingar hafa ekki enn verið byggðar, ég get nefnt hús Íslenskra fræða og fleiri byggingar sem bíða. En mitt mat á þessum tímapunkti er alla vega, eftir að hafa farið yfir það húsnæði sem við skoðuðum og var á í boði sem framtíðarhúsnæði, að það yrði hugsanlega ekkert síður kostnaðarsamt að breyta og bæta slíkt húsnæði en að byggja viðunandi húsnæði fyrir safnið sem væri þá nýtt og sérsniðið að þörfum slíks safns. Ég þakka hv. þingmanni fyrir brýninguna. Við þurfum að sjálfsögðu að fara að nýju í gang með að horfa hvert við ætlum að stefna til framtíðar og þegar jafnvægi kemst á í ríkisfjármálum verða forsendur betri fyrir áætlanagerð fyrir nýbyggingar en verið hefur.

Frú forseti. Á sínum tíma eftir nokkra umræðu voru samþykkt æskulýðslög, fóru í gegn á tveimur þingum, minnir mig, eftir þó nokkra umræðu því að menn eru auðvitað meðvitaðir um þá ábyrgð sem fylgir því að halda uppi og úti æskulýðsstarfi í landinu. Einna helst var til umræðu 10. gr. laganna frá 2007, um starfsskilyrði þeirra sem starfa og hafa umsjón með börnum í æskulýðsstarfi. Ég legg fram eftirfarandi spurningu: Hvernig hefur ráðuneytið fylgt eftir ákvæðum IV. kafla gildandi æskulýðslaga, nr. 70/ 2007, um starfsskilyrði þeirra sem starfa með eða hafa umsjón með börnum og ungmennum í æskulýðsstarfi? Nú er komin fjögurra ára reynsla á þau lög og því væri fróðlegt að vita hvernig ráðuneytið hefur fylgt eftir því ákvæði, þ.e. um starfsskilyrði þeirra sem starfa með börnum og ungmennum, og þá sérstaklega undir 18 ára aldri, því að svolítið var tekist á um það hvort ætti að leyfa þeim sem hafa fengið refsidóm vegna ávana- og fíkniefna að starfa með börnum og ungmennum undir 18 ára aldri. Tekið var fyrir það og sama gildir um þá sem hafa brotið af sér vegna ákvæða XXII. kafla almennra hegningarlaga. Ég vil gjarnan fyrir forvitnissakir vita hvernig ráðuneytið hefur fylgt þessum ákvæðum æskulýðslaga eftir og hvernig æskulýðsfélög og samtök hafa staðið undir því ákvæði. Markmiðið með þessu var fyrst og fremst að reyna að vernda börnin þannig að þau gætu með sínum kostum og göllum fengið að njóta þeirra hæfileika sem þau hafa yfir að ráða innan æskulýðsstarfsins. Það skiptir miklu máli að þau geti notið sín og á eigin forsendum, en ekki að eitthvað annað og þá sérstaklega eitthvað sem gæti verið alvarlegt sé að trufla þau.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa fyrirspurn. Ráðuneytið hefur allt frá samþykkt laganna um æskulýðsmál frá 2007 unnið að innleiðingu þeirra. Þau voru sérprentuð og send þannig til félaga, samtaka, stofnana og sveitarfélaga um land allt og fulltrúar ráðuneytisins hafa kynnt lögin á fundum með félögum, samtökum og hjá sveitarfélögum og ýmsum þeim aðilum sem vinna með börnum og unglingum. Ráðuneytið fékk síðan dr. Ragnhildi Helgadóttur prófessor til að taka saman rit sem kallast Ábyrgð aðila sem standa fyrir félags- og tómstundastarfi fyrir börn og unglinga. Það kom út í september 2010. Hefur það verið sent til félaga og samtaka sem vinna með börnum og unglingum. Þá hefur verið fundað með félögum og samtökum í tengslum við útgáfu þessa rits og höfundurinn verið fenginn til að mæta á stærri fundi og hjá stjórnum félaga til að fara yfir efnið. Upplag ritsins er á þrotum en dr. Ragnhildur Helgadóttir hefur verið fengin til að yfirfara textann og við stefnum á að gefa út endurskoðað rit í janúar á næsta ári. Snemma í haust sendi ráðuneytið félögum og samtökum sem við erum í samskiptum við erindi þar sem leitað var eftir upplýsingum um hvort viðbragðs- og aðgerðaáætlun væri til staðar innan starfseminnar ef upp koma mál sem tengjast slysum, veikindum, ofbeldi - líkamlegu, kynferðislegu, andlegu - eða vanrækslu af einhverju tagi og auk þess var óskað eftir upplýsingum um fræðslumál, ráðningarferli starfsmanna og sjálfboðaliða og um stjórn félaga eða samtaka. Fjöldi félaga og samtaka hefur svarað erindi ráðuneytisins og við erum nú að vinna úr innsendum svörum. Við fyrstu sýn lítur út fyrir að hjá flestum samtökum séu þessi mál í nokkuð góðum farvegi. Hjá mörgum félögum eru upplýsingar aðgengilegar í rituðu formi og eins á heimasíðum félaganna. Æskulýðsvettvangurinn hefur komið á fót fagráði sem málum af þessum toga er vísað til og þar situr fagfólk sem hefur þekkingu á því hvernig bregðast skuli við þeim málum sem upp koma hjá aðildarfélögum. Innan þessa æskulýðsvettvangs standa til að mynda skátarnir, KFUM og KFUK, UMFÍ og Slysavarnafélagið Landsbjörg, svo dæmi séu tekin. Við höfum líka lagt mikla áherslu á verkefnið Verndum þau sem er handbók um það hvernig bregðast eigi við grun um vanrækslu eða ofbeldi gegn börnum og unglingum. Félag fagfólks í frítímaþjónustu og æskulýðsvettvangurinn hafa aðstoðað ráðuneytið við að koma bókinni á framfæri og þau hafa séð um að kynna efnið, skipuleggja verkefnið og staðið fyrir námskeiðum vítt og breitt um landið í samstarfi við bæði félög og sveitarfélög á viðkomandi stöðum. Höfundar bókarinnar eru þær Ólöf Ásta Farestveit, forstöðumaður Barnahúss, og Þorbjörg Sveinsdóttir, starfsmaður Barnahúss. Þær hafa leiðbeint á námskeiðunum og unnið mjög gott starf að þessum málum. Um það bil 2.600 manns hafa sótt námskeið um efni bókarinnar. Þau hafa mælst vel fyrir og við höfum lagt umtalsverða fjármuni í þetta verkefni. Upplag bókarinnar Verndum þau er á þrotum en hún er í rauninni ætluð öllum þeim sem starfa með börnum og unglingum, bæði launuðu starfsfólki og sjálfboðaliðum sem og stofnunum, félögum og samtökum svo og þeim sem starfa við félags- og tómstundastörf í grunn- og framhaldsskólum. Ég tel það alveg ljóst að lögin hafa stuðlað að því að þeir sem starfa með börnum, hvort sem það eru launaðir starfsmenn eða sjálfboðaliðar, eru betur meðvitaðir um ábyrgð sína og skyldur ekki síst út af því sem kemur fram í 10. gr. laganna og má ljóst vera að félög og samtök sem vinna með börnum og unglingum eru almennt meðvituð um mikilvægi þess að farið sé eftir lögum og reglum hvað viðvíkur starfi þeirra. Fræðslustarf og þjálfun bæði starfsfólks og sjálfboðaliða hefur verið efld mjög á undanförnum árum og hert hefur verið á reglum um ráðningar starfsfólks og hvernig í raun sjálfboðaliðar eru fengnir til starfa. Við sjáum það bæði hjá æskulýðsfélögum og sveitarfélögum sem eru þeir aðilar sem eiga að vinna helst með börnum og ungmennum. Við munum að sjálfsögðu vinna áfram að innleiðingu æskulýðslaganna í samstarfi við æskulýðsfélög, samtök og sveitarfélög og fylgja þeim eins vel eftir og tök eru á.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargott svar. Ég sé að það sem hefur bæst við flóruna frá því á árum áður er meðal annars það að Ragnhildur Helgadóttir hefur samið rit um ábyrgð þeirra sem starfa hjá æskulýðsfélögum. Það er gott að þetta allt saman er kynnt mjög vel. Það sem skiptir mestu máli er fræðsla og uppbygging sem verður að eiga sér stað innan æskulýðsfélaga og samtaka varðandi það að þau séu meðvituð um hversu mikil ábyrgð fylgir því að vera með starf sem tengist börnum. Ég heyrði og greindi það að hæstv. ráðherra talaði um að þetta væri í nokkuð góðum farvegi. En þá er það eins og alltaf að ef eitthvert eitt tilvik sem kemur upp er það einu tilviki of mikið, sérstaklega þegar það beinist gegn börnum og ungmennum. Ég vil spyrja ráðherra hvort starfsfólki sem starfar innan æskulýðsfélaganna hafi - eftir að lögin tóku gildi - verið vísað úr starfi á grundvelli þeirrar greinar sem um ræðir, þ.e. 10. gr. Ég vil einnig spyrja hvort markviss vinna sé í samvinnu við íþróttahreyfinguna, því það er oft sem menn aðskilja æskulýðsfélögin við íþróttahreyfinguna. Íþróttahreyfingin starfar líka mikið í samvinnu við sveitarfélögin. Ég spyr hvort menn hafi farið í svipað starf tengt íþróttahreyfingunni. Að öðru leyti vil ég þakka þetta. Ég sé að það er mikil eftirfylgni og vil sérstaklega taka undir það rit sem hæstv. ráðherra benti á, Verndum þau, sem var samið fyrir nokkrum árum. Ég held að það sé gríðarlega gott efni fyrir þá sem starfa að þessum málum, að þeim verði gefinn kostur á að kynna sér það rit sem best.

Virðulegi forseti. Já, ég get tekið undir með hv. þingmanni að þó að málin líti út fyrir að vera almennt í nokkuð góðu lagi þá viljum við auðvitað helst ekki sjá nein tilvik koma upp þar sem ekki er fylgt þessum lögum og reglum og ekki er brugðist við með viðeigandi hætti. Þetta er að sjálfsögðu mjög mikilvægt mál. Ekki síst er hugsunin á bak við það að kalla eftir upplýsingum um viðbragðsáætlanir, það er í raun og veru eftirfylgni á fræðsluna, þ.e. kanna hvort brugðist hafi verið við fræðslunni með því að félögin setji sér sínar eigin áætlanir. Ég veit til þess að íþróttafélög hafa tekið þátt í fræðslustarfinu. En hvort einhverjum hafi verið vísað úr starfi á grundvelli 10. gr. þekki ég ekki, en ég get að sjálfsögðu aflað mér upplýsinga um það og mun gera það í framhaldi af þessu. Ég get tekið undir með hv. þingmanni. Frítímastarf, hvort sem er á vettvangi skólanna, í gegnum frístundaheimili, í gegnum æskulýðsfélög eða íþróttafélög, við eigum að sjálfsögðu að hafa sömu viðmið og reglur í þeim efnum og þessi fræðsla hefur átt við alla þessa hópa, þeir hafa allir komið að henni. En það liggur fyrir núna að við eigum eftir að vinna úr þeim upplýsingum sem við erum að fá um viðbragðsáætlanir og þá verður að sjálfsögðu brugðist við því með viðeigandi hætti.