Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Karl Einarsson) Ástæðurnar fyrir þessu frumvarpi eru svo greinilegar, að engin þörf gerist að fara nú mörgum orðum um þær. Auk þess er frv. mjög vel undirbúið og hefir legið um hríð frammi, svo þm. hafa átt kost á að kynna sjer það. Jeg ætla þá aðeins að minnast lítið eitt á þær brtt. nefndarinnar, sem skifta mestu máli. Með fyrstu brtt. við 3. gr. er sú breyting ger, að helmingur þess kostnaðar, sem þar ræðir um, skuli greiðast úr ríkissjóði. Eins og tekið hefir verið fram, er mikil nauðsyn, að þetta starf sje leyst vel af hendi, og landsstjórnin á að ráða því, hvenær þessar mælingar fara fram. Það virðist því í fylsta máta sanngjarnt, að ríkissjóður leggi fram nokkuð af þessum kostnaði. Hvað snertir breytinguna á 4. gr. frv., þá sá nefndin sjer ekki fært að setja föst tímatakmörk um það, hvenær mælingum skuli vera lokið, en taldi rjettast að leggja það í vald stjórnarinnar. Geri jeg ráð fyrir, að stjórnin geti litið rjettum augum á svo einfalt mál sem þetta. Þriðja aðalbreytingin er 9. brtt., við 15. gr. frv. Þar er stungið upp á því, að í stað 5 manna nefndar komi 3 manna nefnd. Jeg tel það í alla staði rjett og hagkvæmt, að menn, sem hafa sjerþekkingu í þessum málum, skipi þessa nefnd. Það sem kynni að vanta í nefndina, eins og hún er skipuð, er lögfræðileg kunnátta. En þetta ætti ekki að gera mikið til, þar sem málið á að ganga gegnum stjórnarráðsskrifstofu, en þar er svo mikið af lögfræðingum, að hin lagalega hlið ætti að verða fulltryggilega athuguð. Um 12. og 13. brtt. nefndarinnar er hugsanlegt, að ágreiningur geti orðið. 12. brtt. er við 25 gr. frv. Hún er í því fólgin, að í staðinn fyrir „hús“ verði sett: geymsluhús, peningshús, hjalla og önnur hús. Nefndinni fanst óþarflega langt gengið, ef hægt væri að taka íbúðarhús eignarnámi. Við höfum orðið varir við talsverða óánægju út af þessari brtt. af hálfu þeirra, sem undirbúið hafa frv. En nefndinni fanst engin ástæða til að leyfa slíkt, því að flestir kaupstaðir eru þannig bygðir, að engin þörf getur verið á að taka þar hús eignarnámi. Svo er um Akureyri, Ísafjörð, Seyðisfjörð og Hafnarfjörð. Nokkru öðru máli gegnir um Vestmannaeyjar og Reykjavík; þar getur ef til vill orðið þörf á því. 26. gr. frv. vill nefndin að verði feld niður. Hún kann ekki við, að þessi grein standi. Því að ef einhver líður verulegan skaða við framkvæmd skipulagsins, þá verður að endurgjalda honum það, samkvæmt 27. gr. En þó einhver geti ekki bygt eins og hann hefir hugsað sjer, þá liggur vitanlega í hlutarins eðli, að hann getur ekki krafist skaðabóta, og þarf alls ekki að taka það fram í lögunum. Nefndin lítur því svo á, að greinin sje allsendis óþörf, eða öllu heldur til ills. Í brtt. nefndarinnar, við 11. gr., leggur hún til, að ríkissjóður borgi 2/3 hluta kostnaðar við skipulagsuppdrætti, í stað þess, að eftir frv. á hann aðeins að borga helming. Mikil ástæða væri til þess, að ríkissjóður borgaði allan kostnaðinn. En nefndin vildi ekki ganga lengra en hún gerir, til þess að menn litu með meiri sanngirni á fyrstu brtt. Svo held jeg, að jeg þurfi ekki að taka fleira fram. Óska aðeins, að deildin samþ. frv. með breytingum nefndarinnar.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg er samdóma nefndinni um flestar brtt. þær, sem hún hefir gert. Jeg vil ekki fjölyrða um þær af þeim, sem jeg tel til bóta. En tvær brtt. er jeg dálítið smeykur við, og þætti ástæða til, að betur væri íhugaðar. Teldi jeg því æskilegt, að þær væru teknar aftur til 3. umr. Jeg vil skjóta því til nefndarinnar, hvort hún sæi sjer ekki fært að taka aftur þessar brtt.; það eru brtt. við 25. og 26. gr. Sú breyting er gerð á 25. gr. af hálfu nefndarinnar, að íbúðarhús megi ekki taka eignarnámi. Mjer finst hjer of skamt farið. Þess verður að gæta, að hjer er eigi aðeins verið að ákveða skipulag á bæjum, eins og mjer virðist háttv.frsm. (K. E.) helst gera ráð fyrir, heldur einnig á sjávarþorpum. Nefndin vill ekki láta leyfa að taka íbúðarhús eignarnámi, en aftur geymsluhús, peningshús, hjalla og önnur úthýsi, En við, sem þekkjum til í sjávarþorpunum, vitum, að sum húsin þar mætti fremur kalla hjalla en íbúðarhús, þótt í þeim sje búið, og hví skyldi ekki mega taka slík hús eignarnámi? - Væri það bannað, gæti það orðið til þess, að erfitt væri að fá þeim rutt úr vegi, þótt skipulagið krefðist þess, eða gerði það svo dýrt, að ókleift mætti kallast. - Aftur er ekkert hættulegt að halda orðalagi frv., því að menn fara ekki að ryðja burtu húsum, nema þess sje afarmikil þörf. Jeg óska því, að brtt. nefndarinnar við 25. gr. verði tekin aftur. En verði það ekki gert, mun jeg greiða atkvæði gegn henni. 26. gr. frv. vill nefndin fella niður. En aðgætandi er, að bæði 27. og 28. gr. þrengja mjög, að hægt sje að taka nokkuð án fulls endurgjalds. Jeg er ekki viss um, að 26. gr. sje svo ljós, að ekki mætti orða hana betur, en mikið vafamál er, hvort það er rjett að fella hana alveg niður.

Frsm. (Karl Einarsson) Það eru aðeins fáein orð. Jeg vil fyrst þakka háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) fyrir orð hans í garð nefndarinnar. - En að því er snertir brtt. nefndarinnar við 25. og 26. gr. frv., þá hefir nefndin athugað þær svo, að ekki getur komið til mála að hún taki þær aftur. 26. gr. frv. tel jeg algerlega óþarfa. Hún er aðeins til óþæginda. Þótt jeg t. d. hafi athugað ranglega, hvernig bærinn yrði bygður og keypt lóð, sem yrði verðminni sökum þess, hvernig göturnar væru ákveðnar í skipulaginu, þá kemur ekki til mála að jeg fengi skaðabætur, þótt jeg segði, að jeg hefði haldið að þær mundu lagðar öðruvísi. Hitt, að heimila að taka íbúðarhús eignarnámi, kann jeg ekki við. Og háttv. 2. þm. S.-M. (S. H. K.) hefir ekki fært nægileg rök fyrir því, að þess sje þörf. - Flest hús hjer á landi eru þannig bygð, að þau hrörna fljótt. Sökum þess tel jeg rjett að láta hús standa, þótt lega þeirra riði í bága við hið ákveðna skipulag, enda þótt skipulagið komist auðvitað ekki eins fljótt á, sje þeirri reglu fylgt. Nefndin getur því ekki tekið aftur 12. brtt., og álítur þar farið nógu langt í bili. Ef reynslan skyldi sýna, að þörf væri á ákvæði, sem heimilaði að taka íbúðarhús eignarnámi, þá má altaf breyta svo að segja strax, þar sem þing kemur nú saman árlega.

Guðmundur Ólafsson Jeg hefi ekki margt að athuga við brtt. nefndarinnar; þær eru sjálfsagt flestar góðar. Á 7. brtt. nefndarinnar, við 11. gr. frv., get jeg þó ekki fallist. Samkvæmt frv. á ríkissjóður að borga helming kostnaðar við skipulagsuppdrætti, en nefndin vill láta ríkissjóð borga 2/3 hluta þess kostnaðar. Jeg álít, að það sje síður en svo, að þessi brtt. sje til bóta. Það hefir verið algild regla, að styrkur ríkissjóðs til fyrirtækja hreppa, bæja eða sýslufjelaga skuli aldrei fara fram úr helmingi kostnaðar, og oft minna. Til dæmis borgar ríkissjóður aðeins þá hluta kostnaðar við bryggjur í kauptúnum og fleiri nauðsynjastörf. Jeg get því alls ekki verið með því, að ríkissjóði sje heldur í þessu falli ætlað að borga meira en helminginn. Fremur get jeg felt mig við brtt. nefndarinnar við 3. gr. frv., því að það er varla rjett að láta bæjar- eða hreppsjóði borga allan kostnað við mælingar og uppdrætti. Það er sanngjarnt, að ríkissjóður ljetti eitthvað undir með þeim. Nefndin fer þó, ef til vill, fulllangt, þar sem hún vill láta ríkissjóð borga helming kostnaðar, en þó vil jeg ekki gera það að kappsmáli.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg get ekki fallist á þá röksemdaleiðslu háttv.frsm. (K. E.), að það megi bíða með að setja inn í lögin ákvæði um, að taka megi íbúðarhús eignarnámi, sökum þess að altaf sje hægt að breyta þessu síðar. Yfir höfuð er það mín skoðun, að við eigum að gera lögin svo úr garði, að hægt sje að nota þau en ekki að gera ráð fyrir, að svo að segja straks þurfi að endurbæta þau. Jeg vil herða á því, sem jeg sagði áðan, að þegar leyft er að taka geymsluhús eignarnámi, þá er ekkert samræmi í því að banna algerlega að taka íbúðarhús, því að útihús geta oft verið verðmeiri. Lítið, gamalt íbúðarhús getur t. d. verið mikið verðminna en nýtt, stórt geymsluhús. Fyrir nefndinni vakir kostnaðurinn við að taka húsin eignarnámi. En hann er ekkert nema grýla, því að sjálfsögðu yrðu ekki tekin eignarnámi nema lítil hús, nema þörfin væri því brýnni. Engin hætta er þess vegna á ferðum, þótt orðalag frv. haldist.