Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Jeg hafði búist við, að einhver annar háttv.þdm. vildi fá orðið á undan mjer. - Jeg hefi mjög fáu að svara af því er fram hefir komið hingað til í umr., og hefi þegar tekið fram það, sem mjer þykir þurfa að svo stöddu, og get því farið fljótt yfir sögu. Jeg ætla fyrst að nota tækifærið til að minnast á brtt. á þskj. 401. Þær hefi jeg borið fram vegna þess, að mjer þykir líklegt, eftir því sem jeg hefi komist næst, að einmitt nú megi takast að fá skip keypt fyrir tiltölulega gott verð. Kunnugir menn hafa sagt mjer, að skip af svipaðri stærð og hjer um ræðir, nýleg og tiltölulega hraðskreið, megi nú fá í Englandi og Noregi fyrir 200–250 þús. kr. Ef horfið yrði að því ráði að kaupa slíkt skip, mundi að vísu verða að gera á því einhverjar breytingar, vegna farþegarúms, og setja í það kæliútbúnað. Samt hygg jeg geti farið svo, að slík kaup reyndust hagfeldari en skipsbygging. Brtt. á þskj. 401 lúta að því, að gera þessa lausn málsins mögulega, ef ríkisstjórnin áliti eða yrði þess vísari, að hægt væri að komast að góðum kjörum á þennan hátt. Að öðru leyti ætla jeg ekki að fara fleiri orðum um brtt.; þær skýra sig sjálfar. Það væri ef til vill ástæða til að fara frekar út í ummæli hæstv. ráðh. (MG) um þetta mál og annara, er móti frv. mæltu í gær. En jeg álít ekki nauðsynlegt að gera mikið að því. Mótbárur þeirra voru í rauninni þær sömu og altaf eru látnar við klingja, að ríkið sje þess ekki megnugt, að ráðast í kaup og rekstur skipsins. En því er áður svarað. Það var þó eitt í ræðu hæstv. ráðh. (MG), sem mjer finst ástæða til að minnast á. Hann vildi sem sje líta svo á, að jeg hefði lýst einskonar vantrausti á Landsbankanum með því að benda á, að ráðherra og fylgismenn hans hefðu ekki hikað við að samþykkja ríkisábyrgð fyrir stóru láni bankanum til handa í fjárhættufyrirtæki, en teldu frágangssök að taka smálán vegna skipskaupanna. Væri sem jeg vantreysti bankanum um ráðstöfun lánsins. Mjer tínst harla langsótt tilraunin að skýra álit mitt og ummæli á þennan veg. Lá nær að taka þau sem vantraust á hæstv. ríkisstjórn um að segja fyrir um meðferð fjárins og ráðstöfun, svo að örugg vissa væri fyrir því, að ekki færi það í botnlausu hítina, sem bankinn er látinn halda við. Að gefnu tilefni læt jeg þess því getið, að fjarri fer því, að jeg hafi nokkurt vantraust á bankanum eða bankastjórunum sjálfum. En þar fyrir er jeg ekki fyllilega viss um, að fjenu verði öllu vel varið. Því að svo er til ætlast í landsbankafrv. því, sem nú er í Ed., að bankanum verði lögð á herðar því nær ótakmörkuð endurkaupaskyld á víxlum annars banka. Og þá liggur í hlutarins eðli, að hann hefir ekki óbundnar hendur um meðferð lánsfjárins og verður að láta ef til vill mikið af því fyrir endurkeypta víxla og vafasama. Þetta þótti mjer rjett að benda á, úr því að hæstv. ráðh. (MG) ljet sjer sama að snúa út úr orðum mínum. Annað atriði var það í ræðu hæstv. ráðh., sem jeg vildi minnast á, sem sje sú fullyrðing hans, að ekki mundi vera auðveldara að fá skip nú með vægu verði heldur en fyrir ári. Þessi fullyrðing hlýtur að stafa af ókunnugleika á þessum efnum. Mjer hafa tjáð menn, kunnugir siglingum og skipakaupum, og fullyrt, að miklum mun auðveldara væri að fá keypt skip nú en undanfarin ár. Úr þessu verður vitanlega ekki skorið, nema með eftirgrenslun, og engu er týnt, þótt hún verði gerð. Háttv. 3. þm. Reykv. las langan lestur. En jeg skrifaði hjá mjer aðeins fátt eitt af því, er hann sagði, því að mjer fanst meginið af því langt utan við efnið. Hann mintist á samgöngurnar áður fyr á róðrarbátum með ströndum fram, eins og jeg hefði hælt þeim. Stundum var hann að fitla við lestaferðir eða var á hestbaki uppi um sveitir. Jeg minnist ekki að hafa neitt á slíkar samgöngur minst. - Hv. þm. ljest stundum vera á gandreið um loftið í flugvjel eða sjá alt frá einhverri andlegri sjónarhæð, og yfirleitt fór hann svo vítt og breitt, að jeg gafst upp við að fylgja honum eftir og hlusta á hann, enda var flest hjá honum eins og upp úr svefni sagt. Það litla, sem málið snerti í ræðu hans, var margtekið fram áður, og hefi jeg svarað því öllu áður. Hjer er eins ástatt og í gær, að háttv.þm. Barð. er ekki viðstaddur. Annars ætlaði jeg að víkja að honum fáeinum orðum. En með því að hann er ekki við, mun jeg sleppa því í bili. Hinsvegar geri jeg ráð fyrir því, að háttv.þm. Barð. muni búinn að kynna sjer líkurnar fyrir því, hvort frv. geti fengið afgreiðslu á þessu þingi eða ekki. Hann ljet á sjer skilja, að ákveðið mundi að stemma stigu fyrir framgangi þess að sinni. Það má vel vera. En mjer finst þá rjett, að þeir, er granda vilja þessu máli, sýni karlmensku sína á því að fella það nú þegar. - Úr því að háttv.þm. (HK) er nú kominn í deildina, ætla jeg lítillega að drepa á ummæli hans í gær um kosningabeituna. Mjer fanst á háttv.þm., að hann væri með sjálfum sjer ekki allskostar viss um, að sjer væri óhætt að standa öndverður frv. Það var eins og hann væri hálfpartinn hræddur um, að það mundi á sjer bitna síðar. Því er einmitt svo varið, að jafnvel Barðstrendingar hafa ágæt skilyrði til að njóta góðs af þeirri samgangnaaukningu, sem nýtt skip mundi veita.

Það veit jeg best um!

. Jeg leit svo á, að það væri hreystiyrði hv.þm., að sparnaðinn styddi hann fyrst og fremst, og vildi hann með því hughreysta sjálfan sig, þótt samviskan segði honum, að þetta væri í óþökk kjördæmis hans. - En um „kosningabeituna“ get jeg látið háttv.þm. Barð. vita, að í mínu kjördæmi getur hún ekki notast eða verður notuð, því að það er svo sett, vegna legu og hafnanna góðu og mörgu, að það mun njóta sæmilegra samgangna á sjó, miðað við strandferðir yfirleitt.

Það er alveg nýtt í þessu máli, að heyra af munni hv.þm., að samgöngur sjeu góðar í kjördæmi hans!

. Jeg vænti einskis þakklætis heima í mínu kjördæmi fyrir fylgi við þetta mál, en þykist jafnframt viss um, að það baki mjer ekki vantraust, þótt meira sje það í þágu annara kjördæma. En af því að jeg þykist vita, að skamt muni þar til yfir lúki og ekkert muni græðast á lengri umræðum, mun jeg nú láta staðar numið. Jeg vænti þess, að hv.þm. Barð. muni gera tilraun til að rjettlæta framkomu sína í málinu, og mun jeg hlýða á hann með ánægju og gera mínar athugasemdir á eftir.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. frsm. meiri hl. (SvÓ) fór svo lítið út í mína ræðu, að jeg þarf ekki að svara nema örfáum atriðum. - Hann kvað mig hafa sagt, að ríkið væri ekki fært um að leggja út í þessi kaup. Það er ekki rjett, en jeg benti á hitt, að rekstrarhallann af þessu skipi - 150 -200 þús. kr. á ári - verður að taka frá öðrum nauðsynlegum framkvæmdum. Það vita allir, sem hafa komið nærri því að útbúa fjárlög, að slík ný, föst útgjöld hljóta að ganga út yfir 13. gr. fjárlaganna. Hjer er alt öðru máli að gegna en um ábyrgðina til Landsbankans, sem samþ. var á þessu þingi. Hjer er um bein útgjöld að ræða, en hitt er aðeins ábyrgð, sem allar líkur, eða jafnvel full vissa er fyrir að aldrei þurfi að greiða. Um endurkaupaskyldu Landsbankans á víxlum Íslandsbanka er ekki þörf að ræða að þessu sinni. Eflaust verða nógu mörg tækifæri til þess síðar á þinginu. - Um kaup á skipi hefi jeg fengið alveg þveröfugar upplýsingar við hv.frsm. meiri hl. (SvÓ). í þskj. 60 í fyrra - grg. samgmn. fyrir till. til þál. um leigu á skipi til strandferða - er sagt, að það sje mjög hæpið, að annað geti borgað sig en að kaupa nýtt skip. Þessu get jeg verið alveg sammála. - Fleiri atriði en þessi í ræðu minni held jeg að hv.frsm. (SvÓ) hafi ekki minst á, svo að jeg hefi ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð.

Hákon Kristófersson Jeg þakka vini mínum, hv. 1. þm. S.-M., fyrir þá umhyggju, er hann sýndi mjer í ræðu sinni. Hann hjelt, að einhver uggur væri í mjer um það, að jeg mundi fá mótstöðu í hjeraði mínu út af þessu máli. Og á röddinni var að heyra, að hann tæki þetta ákaflega sárt. Þótt jeg efist að vísu um, að umhyggjan sje rjett nema á yfirborðinu, verð jeg víst að þakka hana. En það verða vonir, sem svíkja, að þetta mál verði mjer að falli. Jeg býst ekki við, að jeg komi heim í hjerað með andstöðu meiri hluta kjósenda minna út af þessu. Hitt er vitanlega alt annað mál, að þeir, sem undir róa, geta magnað einhver versleg eða geistleg smámenni til mótstöðu gagnvart mjer, bæði hvað þetta og önnur mál snertir. En jeg er nú orðinn veraldarvanari en svo, að jeg verði uppnæmur fyrir slíkum smápjesum. Annars þótti mjer gaman að heyra hjá hv.þm. (SvÓ) - að alt í einu eru komnar svo ágætar samgöngur í Suður-Múlasýslu.  Mjer skildist á hv.þm., að mjer bæri skylda til að vera með þessu máli, vegna einhverra sjerstakra landshluta. En svo sem áður er tekið fram, er skoðun mín sú, að þótt einhver aukin þægindi mætti af þessu hljóta, þá sje fjárhagsmáttur ríkissjóðs ekki til þess fær áð takast þetta á hendur, nema því aðeins, að hann sníði af einhverjum öðrum framkvæmdum í staðinn. Og í því eru litlar samgöngubætur, ef komið er í veg fyrir að brýr verði bygðar á foráttuvatnsföll, sem oft verða að tjóni á lífi og limum bæði manna og dýra. - Hv. frsm. (SvÓ) þótti óviðurkvæmilegt, að jeg kallaði þetta mál kosningabeitu, og e. t. v. hefði jeg líka getað komist öðruvísi að orði. En sú er spá mín - og ef hún rætist ekki, skyldi engin maður trúa mínum spádómum framar - að sumir Framsóknarmenn munu segja í blöðum sínum við næstu kosningar eitthvað á þessa leið: Kæru kjósendur! Við vildum útvega ykkur strandferðaskip, en ólukkans Íhaldsskarfarnir voru á móti því. Blessaðir, fellið þið nú nú alt Íhaldið! - Menn mega reiða sig á, að þessi klausa kemur, kanske ögn betur orðuð, en efnið verður áreiðanlega hið sama. Þessu máli mínu til stuðnings skal jeg geta þess, að tiltölulega merkur Framsóknarflokksmaður, sem jeg ber nokkra virðingu fyrir, nema þegar hann skrifar um Íhaldsflokkinn, sagði við mig í gærkveldi: „Þetta mál skal verða þjer að falli, Hákon, reiddu þig á það!“ Jeg var því ekki með fullyrðingar út í bláinn, frekar en mín er venja.

Spá er spaks geta!

Ja - var það nú svo spakur maður, sem sagði þetta við mig? Mjer finst hann hafa fengið orð fyrir eitthvað annað fremur. - Jeg vil enda mál mitt með því að þakka hv.frsm. (SvÓ) enn á ný umhyggjuna fyrir mjer - og yfirlýsinguna um hinar góðu samgöngur í hans kjördæmi!

Jakob Möller Um langan aldur, meðan siglingar hjer við land voru allar í höndum útlendinga, var jafnan talið nauðsynlegt að hafa tvö strandferðaskip í hringferðum um landið. Það er þá óhugsandi, að menn sætti sig við það til lengdar, eftir að landsmenn sjálfir hafa tekið að sjer þessar samgöngur, að hafa þær ljelegri. Því er það fyrir mjer aðeins tímaspursmál, hvenær við fáum okkur annað strandferðaskip. - Menn tala um stórfeldan kostnaðarauka af þessu, en athuga það ekki, að Eimskipafjelag Íslands hefir verið styrkt stórkostlega til strandferða á síðari árum. En ef annað strandferðaskip kæmi, fjelli þessi styrkur að sjálfsögðu niður eða minkaði til muna. Það var alveg eins, meðan „Sameinaða“ hafði styrk úr ríkissjóði. Hann var eingöngu miðaður við strandferðir þess. Því finst mjer kostnaðarhliðin hljóta að leysast þannig, að eftir því sem ríkið eykur sínar eigin strandferðir, verði styrkur til Eimskipafjelagsins að fara minkandi. En mjer virðist málið alt reist á skökkum grundvelli eins og nú er. Þegar Eimskipafjelag Íslands var stofnað, var gert ráð fyrir því, að það tæki við strandferðunum og hefði til þeirra tvö skip. Var ætlast til, að ríkissjóður legði fram hlutafje, sem svaraði kaupverði þeirra. Af þessu hefir þó ekki orðið enn, en mjer finst eiga að róa að því öllum árum, að Eimskipafjelagið taki strandferðirnar sem fyrst að öllu leyti í sínar hendur. Þótt nokkur tregða hafi verið á undanfarið, að fá þessu framgengt, ætti það þó fljótlega að fást, ef Alþingi hefir eindreginn vilja til þess. Eftir því sambandi, sem að undanförnu hefir verið milli Eimskipafjel. og ríkissjóðs um strandferðirnar og reynslunni af því, liggur mjög nærri að ætla, að það sje ekki hagkvæmt fyrir ríkissjóð. Hinsvegar ætti það tvímælalaust að vera fjelaginu hagur, að eiga sjálft strandferðaskipin og haga ferðum hinna stærri skipa sinna eftir því. Mætti spara þau mikið, með því að láta strandferðaskipin flytja vörur til smáhafnanna og safna þar flutningi, en láta stærri skipin sigla aðeins til þeirra hafna, sem meira er um að vera. Af þessu leiðir, að jeg get ekki óskorað verið með þessu frv., því að það verður til að festa strandferðirnar enn meir í höndum ríkissjóðs, ef það nær fram að ganga. Hinsvegar vil jeg undirstrika það, að tvö skip eigi að vera í strandferðum við landið, og með því að telja má fullvíst, að málið verði eigi afgreitt á þessu þingi hvort sem er, auk þess sem aðeins er um heimild fyrir ríkisstjórnina að ræða, geri jeg ráð fyrir að greiða frv. atkv. frá þessari hv. deild.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg held, að varla sje hægt að gera ráð fyrir því, að styrkurinn til Eimskipafjelagsins minkaði mikið, þótt nýtt strandferðaskip kæmi. Það er sakir þess, að nauðsynlegt er að sjá um, að skip fjelagsins komi á smáhafnirnar, þegar þau koma frá útlöndum, vegna þeirra hagsmuna, sem þær hafnir hafa af því að fá vörur beint frá útlöndum. Af þessu skapast líka ferðir, sem gera alveg sama gagn og strandferðir, en eru að sumu leyti gagnlegri. - Hitt atriðið, sem hv. 1. þm. Reykv. (JakM) talaði um, að Eimskipafjelagið ætti að taka strandferðirnar alveg í sínar hendur, get jeg fúslega undirskrifað. Það væri að mínu viti æskilegasta fyrirkomulagið. En jeg er hræddur um, að eins og nú er ástatt, muni Eimskipafjelagið tregt til að gera þetta. Að þessu ættum við samt að stefna. Jeg teldi meira að segja borga sig að gefa Eimskipafjelaginu Esju og allháan árlegan styrk að auki, fyrir að taka að sjer strandferðirnar. En jeg vil fastlega vara hv. 3. þm. Reykv. við að greiða frv. atkv. til Ed. í þeirri trú, að það verði felt þar. Fyrir því er engin vissa. Jeg er ekki heldur viss um að það sje rjett, sem hv.þm. sagði, að hjer sje aðeins um heimild að ræða. Jeg hefi frv. ekki við hendina og get því ekki gætt að þessu, en minnir fastlega, að um beina skipun sje að ræða.

Frsm. minni hl. (Jón Ólafsson) Jeg get verið stuttorður að þessu sinni, því að jeg þarf litlu að svara hv.frsm. meiri hl., því að þrátt fyrir forsvaranlega mikla kappgirni hans, hefir þó samviskusemi og greind hamlað honum frá því að fara mikið út í rök mín. Jeg get að mestu leyti látið honum ósvarað, því að hann gerði enga tilraun til að hrekja aðalröksemd mína: að samgöngur eru tiltölulega miklu betri hjer á sjó en landi. - Hv. frsm. mintist á, að mikla karlmensku þyrfti til þess að fella þetta frv. Það er altaf gott að vera kendur við karlmensku, en jeg held, að mesta karlmensku þurfi til að samþykkja það, a. m. k. fyrir þm. þeirra kjördæma, sem engar samgöngur hafa á sjó og litlar á landi. Jeg er fyllilega sammála hv. 1. þm. Reykv. um, að með þessari skipsbyggingu sje verið að fara út af rjettri braut. Því að fari landið að reka tvö strandferðaskip, er hætt við, að enn lengri bið verði á, að það komist í framkvæmd, sem fyrir okkur báðum vakir, að Eimskipafjelagið taki að sjer strandferðirnar á sínum tíma. Einnig má minna á, að eins og nú er, tekur fjelagið fullan þátt í strandferðunum. Á ferðum sínum til útlanda koma skip þess í báðum leiðum við á fjölda hafna kringum land, t. d. oftast á flestum höfnum á Austfjörðum. Jeg hefi ekki áætlun við hendina, en jeg hygg að viðkomur Eimskipafjelagsskipanna sjeu frá 10–20 á ári á flestum höfnum austan lands og norðan. Þó geri jeg ráð fyrir, að á sínum tíma megi koma þessum ferðum miklu betur fyrir. - Meira hefi jeg ekki um málið að segja, og vænti þess, að það fái nú þann dóm, er því er ætlaður. Jeg legg vitanlega mjög mikla áherslu á, að málið verði felt. En ef þjóðinni vex svo fiskur um hrygg á næstu árum, að hún geti veitt sjer þetta, án þess að draga úr nauðsynlegri framkvæmdum, mun jeg fús að taka málið til yfirvegunar á ný.

Jakob Möller Hæstv. atvrh. taldi það mjög mikilsvert fyrir smáhafnirnar, að fá vörur sínar „beint“ frá útlöndum. Jeg fæ ekki sjeð, hvað unnið er við það út af fyrir sig, að vörurnar komi beint, ef það kostar ekki meira og tekur ekki verulega lengri tíma að flytja þær öðruvísi. Ef Eimskipafjelagið hefir strandferðirnar á hendi, mundi það að sjálfsögðu hafa svonefnd „gegnumgangandi“ farmgjöld á vörum til smáhafnanna frá útlöndum. Þótt þannig fengist mjög lítið í bein farmgjöld á strandferðaskipunum, gæti rekstur þeirra borgað sig, með því að hann sparaði stærri skipunum að sleikja upp allar smáhafnir. - Jeg er sammála hv.frsm. minni hl. (JÓl) um það, að nú er fyrirkomulag á strandferðum hjer við land mjög óhentugt að ýmsu leyti. Það þyrfti að verða bæði hentugra fyrir landsmenn og ódýrara. En til þess að svo geti orðið, þarf að stefna að því, að millilandaskipin komi aðeins á hinar stærri hafnir, en smáskipin sjeu notuð til að dreifa þaðan varningnum á smærri hafnir. Eigi þetta hinsvegar að geta komið til framkvæmda, þurfa bæði strandferðir og millilandaferðir að vera í höndum sama aðila - Eimskipafjelagsins. En hverjar eru líkurnar fyrir því, að fjelagið taki þetta að sjer? Jeg skal játa, að þær eru ekki miklar, meðan ekki er gengið eftir því með alvöru, af hálfu Alþingis. En ef það er ráðlegt, undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, að ríkissjóður annist strandferðirnar og geri það á þann hátt, sem landsmönnum er nauðsynlegt, þ. e. a. s. að minsta kosti með tveimur skipum, og þá er um leið álitið sennilegt eða ráðgert, að hann taki styrkinn af Eimskipafjelagi Íslands, þá kemur það til athugunar, hvort heppilegra er fyrir okkur, því jeg verð að halda því fram, að þegar strandferðirnar eru komnar í það horf, sem óskað er eftir, t. d. reknar með tveimur góðum skipum, að þá sje meiningarlaust að halda áfram að styrkja Eimskipafjelagið. En það er nauðsynlegt að láta það velja um, hvort það vill hafa styrkinn og strandferðirnar, eða missa hann og ríkissjóður taki að sjer strandferðirnar. Og þess vegna held jeg, að það sje rjett að sýna það, að við teljum fulla ástæðu til, að strandferðunum sje komið í þetta horf, og sem mönnum kemur saman um að fyr eða síðar muni reka að. Mjer þykir það dálítið furðulegt, þegar einmitt þeir sömu hv.þm., sem mæla mest með járnbrautinni til Suðurlandsundirlendisins, með þeim rökum, að járnbrautin sjálf muni skapa flutningsþörfina, að þeir ekki geta litið á þetta mál á sama hátt, að auknar samgöngur muni skapa meiri flutningsþörf, þ. e. a. s. verði lyftistöng undir alla framleiðslu í landinu. Jeg sje við nánari athugun, að jeg hefi litið skakt á, að þetta frv. sje aðeins heimildarlög. Það er að vísu svo fyrir mælt í frv., að það skuli byggja þetta skip fyrir tiltekinn tíma, og breytir það að vísu málinu nokkuð, eins og nú stendur á, en þar sem hæstv. stjórn hefir lagst allfast á móti þessu máli, þá geri jeg ráð fyrir, að hún geti fengið sínum vilja framfylgt í hv.Ed., þar sem hún er í meiri hluta. En jeg álít, að það eigi, til þess að fá góða lausn á málinu, að sýna fullkomlega, hvað þingið vill, að gert sje í þessu efni, og ef hv.þdm. eru þeirrar skoðunar, að það eigi að stefna að því, að hafa tvö strandferðaskip, eins og áður var, þá held jeg, að þeir geti illa sett sig á móti þessu frv.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vildi aðeins út af orðum hv. 1. þm. Reykv. (JakM) segja það, að jeg vil vara við því, að líta svo á, að við getum sett Eimskipafjelagi Íslands þá kosti, að annaðhvort verði það að taka að sjer strandferðirnar, eða þá við fellum niður strandferðastyrkinn til þess. Við getum þetta sem sje ekki, vegna smáhafnanna, því að við verðum á einhvern hátt að sjá fyrir því, að þær hafi beinar samgöngur við útlönd. Ef Eimskipafjelagið sinnir ekki smáhöfnunum, þá kemur á allar vörur til þeirra stórkostlegur aukakostnaður, vegna umhleðslu í önnur skip, svo að það verður óforsvaranlegt að leggja þær byrðar á smáhafnirnar. Vegna smáhafnanna getum við því ekki afnumið styrkinn til Eimskipafjelagsins. Hv. þm. nefndi í þessu sambandi járnbrautina og sagði, að það væri undarlegt, að þeir, sem vildu hafa járnbraut, vildu ekki hafa tvö skip til strandferða. En þetta er ekki rjett orðað. Við neitum því ekki, að betra sje að hafa tvö strandferðaskip, en við teljum, að skipskaupin verði að bíða, af því að við álítum, að samgöngurnar á landi sjeu styttra á veg komnar heldur en samgöngurnar á sjóðnum, og að þess vegna sje rjettara að snúa sjer að vegagerðum, símalagningum og brúagerðum, til þess að bæta samgöngurnar á milli þeirra, sem búa uppi í sveitum landsins og við sjávarsíðuna. Þetta er það, sem gerir, að við getum ekki lagt út í að fá okkur skip, en alls ekki það, að við viðurkennum ekki, að samgöngurnar eigi að vera betri en nú er og þurfi að vera það. - Hv. þm. sagði, að stjórnin hefði lagst á móti þessu máli með talsverðum krafti og fengi sjálfsagt sína menn til að vera á móti því í Ed. Jeg skal ekkert um afstöðu þeirra segja, því að það hefir ekki verið neitt við þá talað um þetta mál. En mjer skilst þá, að hv.þm. (JakM) greiði þessu frv. atkv. sitt í þeirri von, að hv.Ed. muni fella það. En ef það nær fram að ganga, þá hefir hv.þm. orðið þess valdandi, en að því er virðist gegn vilja sínum.

Björn Líndal Jeg get að mörgu leyti tekið undir það, sem hv. 1. þm. Reykv. hefir sagt í þessu máli, þótt jeg sje honum ekki að öllu leyti sammála. Jeg er hv.þm. sammála í því, að það væri miklu æskilegra, að Eimskipafjelagið tæki að sjer reksturinn, heldur en að ríkið kostaði hann, og sjerstaklega þar sem það fjelag fær talsverðan styrk fyrir að annast vissar ferðir hjer við land. En jeg vil ekki láta fara neina hótunarleið að Eimskipafjelaginu, því að slíkt á það ekki skilið, og mjer er óhætt að fullyrða, að Eimskipafjelagið hefir, síðan það byrjaði, miklu fremur siglt fyrir þjóðina en fyrir hluthafana, og jeg álít, að þessi styrkur sje ekki meiri en svo, að það væri jafnvel mikla betra að vera laus við hann og geta siglt eftir sínum eigin geðþótta. En aðalástæðan til þess, að jeg vil halda mig að því fjelagi, er þó það, að það verður miklu eðlilegra, að sama fjelagið hafi flutningana til landsins og frá því, og strandferðirnar í sambandi við þær, heldur en tvö fjelög hafi það. Og þó að svo kynni að verða, að samningar um þessar strandferðir tækist með hæstv. stjórn og Eimskipafjelaginu, þá er ekki þar með sagt, að þeir haldist altaf. Það gæti viljað svo til, að samvinnan færi út um þúfur, hvorttveggja til stórtjóns. Háttv. deild afgreiddi þetta mál í fyrra með rökstuddri dagskrá, sem fór í þá átt, að leita hófanna hjá Eimskipafjelaginu um að það tæki þessar ferðir að sjer, og eins og kunnugt er, þá er heimild til um það, að ríkissjóður megi kaupa hluti í Eimskipafjelaginu fyrir 400 þús. kr., en hingað til hefir ekki verið keypt nema fyrir 100 þús. kr. Jeg vildi þess vegna heldur leggja það til, að ríkið hjálpaði Eimskipafjelaginu með því að kaupa þessa hluti, heldur en að ríkið færi að kaupa sjer skip, og jeg get vel tekið undir það með hæstv. ráðh. (MG), að það væri hreint og beint gróði fyrir landið að gefa fjelaginu Esju, til þess að losna við strandferðirnar. Jeg ætla að vísu ekki að fara að hrósa þeirri stjórn, sem verið hefir á Eimskipafjelaginu, en jeg held þó, að hún verði betri en sú, sem yrði á skipunum, ef ríkið færi að annast þetta. Mjer virðist fara best á því fyrir þessa hv. deild, að afgreiða þetta mál á sama hátt og í fyrra, með rökstuddri dagskrá, því að jeg sje ekki, að neitt hafi komið fram, sem rjettlæti það, að hv. deild hafi skift um skoðun í þessu efni. Jeg vil því leyfa mjer að bera fram rökstudda dagskrá, í þessa átt, og lesa hana upp með leyfi hæstv. forseta. Dagskráin er þannig: „Í trausti þess, að stjórninni takist hagkvæmir samningar við Eimskipafjelag Íslands um það, að það taki að sjer strandferðirnar og noti til þeirra að minsta kosti tvö hentug skip, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (BSv): Hjer er komin fram rökstudd dagskrá, svo hljóðandi, sem upp hefir verið lesið. Er þessi dagskrá þá einnig til umræðu.

Tryggvi Þórhallsson Jeg verð að láta í ljós mjög mikla undrun yfir því, hvað það er sótt af miklu kappi að koma þessu máli fyrir kattarnef. Það er lagst á móti því með óvenjumiklum þunga af hv. minni hl. samgmn. og hæstv. atvrh., og þegar hv.frsm. meiri hl. (SvÓ) hefir talað það, sem hann hefir heimild til að tala, þá er borin fram þessi rökstudda dagskrá, til þess að koma málinu fyrir. Jeg ætla ekki að fara út í það, hver nauðsyn sje til að eignast slíkt skip. Hv. frsm. meiri hl. hefir skýrt það mál vel. En jeg vil koma að því atriði, hversu vel fer á því, að hæstv. stjórn og hv.frsm. minni hl. hafa lagst á móti því, aðallega frá fjárhagslegu sjónarmiði. Er þess þá að minnast í fyrsta lagi, að hinu nýja strandferðaskipi er ætlað það fyrst og fremst að ljetta fyrir framleiðendunum í hinum dreifðu bygðum, því að það er kunnugt, að ófullkomnar samgöngur eru mjög til hindrunar atvinnurekstrinum. En slíks aukins stuðnings þurfa atvinnuvegirnir alveg sjerstaklega nú, því að einmitt fjármálastefna núverandi stjórnar og stjórnarflokks, gengishækkunin hefir komið þeim á knje. Þá er hitt atriðið: Ef gert er yfirlit yfir fjármálastjórn núverandi stjórnar, þá sjest það, að fjárlagafrv., sem hún ber fram, hafa að meðaltali milj. kr. hærri útgjöld en frv. næstu ár áður. Og gjöldin, sem lögð hafa verið á landsfólkið í tíð núverandi stjórnar, eru að meðaltali 1 milj. kr. hærri á ári. Jeg verð að segja, að út frá þessu er það hart að heyra stjórn og stjórnarflokk leggjast gegn þessu þýðingarmikla máli af fjárhagsástæðum. Öðrum fórst!

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Hv. þm. Str. sagði, að mótstaðan gegn þessu frv. væri aðallega af fjárhagsástæðum. En þetta er ekki alveg rjett haft eftir. Það, sem jeg sagði, var það, að það væri að sönnu talsvert tilfinnanlegt að leggja fram kaupverð skipsins, en það, sem verst væri, væri það, að binda sjer þann bagga, að verða að greiða frá 200–250 þús. kr. í rekstrarhalla af skipinu á ári, og þá upphæð yrðum við að taka af þeim framkvæmdum, sem áformað er að gera fyrir sveitir landsins, þ. e. a. s. með því að minka vegabætur, brúargerðir og símalagningar. Þetta hefi jeg sagt svo oft, að hv.þm. (TrÞ) ætti að hafa heyrt það og skilið. En hann segir altaf, að ástæðurnar sjeu aðrar en þær eru. Hv. þm. segir, að skipið eigi að vera til þess að hjálpa framleiðslunni til sveita. Já, jeg hefði haldið, að það hjálpaði bændum mikið til þess að vinna að jarðabótum og framleiðslu á heimilum sínum, þó að þetta skip væri á sveimi meðfram ströndum landsins. En vegirnir svo, að þeir geta ekki flutt afurðir sínar til kauptúnanna og frá þeim; það yrði víst eitthvert gagn að því fyrir þá, þó að skipið kæmi einu sinni í viku á höfnina, þar sem þeir versla! - Ástæðan til þess, að barist er á móti þessu frv. er sú, að strandferðirnar eru komnar lengra áleiðis en vegagerðir og aðrar samgöngur til sveita. Þá fór hv.þm. að tala um það, að tekjuáætlun og álagning væri miklu hærri hjá þessari stjórn en verið hefði hjá fyrverandi stjórn. Þetta er eflaust rjett. En hvenær hefir líka verið framkvæmt eins mikið eins og síðastliðið ár? Heldur hv.þm. Str., að það þurfi ekki fje til að leysa slíkar framkvæmdir af hendi, og heldur hann ekki, að það þurfi skatta til þess að geta borgað margar miljónir króna af skuldum á ári. Það hefir eins og kunnugt er, verið gert svo margfalt meira að verklegum framkvæmdum en áður, svo að þó að hv.þm. hafi getað uppgötvað þetta, þá er það enginn galdur, því að þetta vita allir. En það er hægt að benda á, í hvað peningarnir hafa farið. Þeir hafa farið í verklegar framkvæmdir og til greiðslu skulda.

Halldór Stefánsson Það er nú svo mikið búið að ræða þetta mál, að það er varla vert að fara að rifja upp verulega þau andmæli, sem borin hafa verið fram á móti því. Jeg stóð upp aðallega til þess að gera fyrirspurn til hæstv. atvrh. (MG) út af því, sem hann hefir sagt við umr. og telur nú vera aðalástæðurnar til andstöðu sinnar við frv., sem sje það, að það verði að láta samgöngubætur á sjó bíða eftir því, að það komist á viðunandi samgöngubætur á landi. En nú vitum við það um samgöngur okkar, bæði á sjó og landi, að þær eru ekki sambærilegar við þær samgöngur, sem aðrar þjóðir eiga við að búa. Þetta stafar að ýmsu leyti af eðlilegum ástæðum; bæði er það, að skamt er síðan farið var að vinna að þeim, og svo er land okkar stórt og erfitt yfirferðar; þegar á það er litið, hversu margt og mikið er ógert til samgöngubóta á landi, til þess að það geti heitið með nokkrum rjetti, að þær sjeu komnar í viðunandi horf, þá verðum við að gera okkur það ljóst, að það hlýtur að líða langur tími áður en það verði gert, og eigum við þá að bíða þess svo lengi, að bættar verði samgöngur á sjó? Einmitt vegna þess, að okkur eru nauðsynlegar samgöngur bæði á sjó og landi, vegna þess að það er miklu auðveldara að koma í framkvæmd viðunandi samgöngum á sjó, af því að þar er vegurinn til, strendur landsins umflotnar af sjó, og að með einni hyggilegri ráðstöfun er hægt að gera þær umbætur, sem menn mundu vel við una um langan tíma, þá eigum við einmitt að byrja á því. Og það á alls ekki að þurfa að tefja fyrir því, að við getum gert samgöngubætur á landi í þeim mæli, að sæmilegt sje, þó að þetta hafi verið gert áður, því að bættar samgöngur örva atvinnulífið og greiðslumáttinn, og mundu styðja svo efnalegar framfarir, að atvinnuvegirnir mundu ekki eiga erfiðara með að leggja það fram, sem þyrfti til samgöngubóta á landi, þó að þetta væri gert. Það skilja allar þjóðir, nema ef til vill Íslendingar, að viðunandi samgöngur eru lífæðar atvinnuveganna, og ef neitað er um fje til þeirra, þá er það sama og að halda niðri atvinnulífinu. Þess vegna er það, að öll þau andmæli, sem komið hafa fram gegn þessu frv., það eru andmæli skilningsleysis á því, hvað er það fyrsta nauðsynlega. Það er náttúrlega erfitt við það að etja, á meðan menn eru af því haldnir, en það er ekki ásökunarvert, þótt reynt sje að brinda því af. Það hefir verið rætt hjer um annað fyrirkomulag á strandferðum, heldur en nú er. Nú er það svo, að ríkið rekur strandferðirnar með Esju og greiðir auk þess Eimskipafjelagi Íslands styrk til þess að annast þær að nokkru leyti. Það hefir verið lýst þeirri hugsun, að það mundi æskilegt, að Eimskipafjelagið tæki að sjer strandferðirnar, og þess vegna ekki rjett, að ríkið færi nú að efna til annars skips. Jeg skal ekkert um það segja, nema það geti verið gott að fá fjelag eins og Eimskipafjelag Íslands til þess að reka strandferðirnar. En mjer finst, að það þurfi ekkert að hamla því, að það yrði gert, þó að ríkið efndi nú til annars strandferðaskips, því að það mundu þá verða gerðir þeir samningar, að fjelaginu yrðu fengin þau tvö skip, og svo samið um árlegan styrk til fjelagsins. Og fjelagið mundi ekki ófúsara á að taka við tveimur skipum en einu, því að hver sem vildi leysa þær viðunanlega af hendi, gerði það ekki með minna en tveimur skipum. Þá er annað atriði, sem borið hefir verið fram á móti frv., þótt hæstv. atvrh. vildi ekki kannast við það sem sína höfuðástæðu, og það er kostnaðarástæðan. Það er auðvitað nokkuð erfitt að tala um hana, því að slíkt er ekki nema áætlun. En jeg verð að láta í ljós það álit mitt, að það mundi alls ekki víst, að tiltölulega meiri rekstrarhalli yrði, þótt tvö skip væru notuð heldur en eitt. Athugum, hvernig nú er. Til strandferða höfum við eitt skip, tiltölulega stórt og dýrt, sem er aðallega fólksflutningaskip, og þessu skipi er ætlað að hafa marga viðkomustaði og sigla oft þangað, sem lítið er að gera, bæði vegna fólksflutninga og vöruflutninga. Vegna þess, hvað skipið kemur víða við, er það svo lengi á leiðinni, að menn nota það ekki til ferðalaga, ef nokkur kostur er betri ferða, og af því leiðir náttúrlega, að það getur ekki kept um fólksflutninginn við önnur skip, sem koma á miklu færri hafnir. En ef við hinsvegar höfum tvö skip, þá ætti minna skipið að sigla á smærri hafnirnar, þar sem verkefnin eru minni, en stærra skipið ætti að fara fleiri ferðir kringum land, og mundi þá geta kept við hin skipin, sem oft sigla með fullfermi af fólki. Af þessu álít jeg, að rekstrarhalli stóra skipsins minkaði, ef hægt væri að láta annað lítið skip annast smáflutninga, og þar að auki má benda á það, að ef tvö skip væru höfð til strandferða, þá er líklegt, að það gæti fallið niður eða að minsta kosti minkað mikið sá styrkur, sem veittur er til Eimskipafjelags Íslands, og um flutningsgjaldið vildi jeg hugsa mjer það, að komist gæti á það, sem kallað er „gegnumgangandi fragtir“, og þá væru smáu hafnirnar tiltölulega vel settar, eftir því sem hægt er. En það er eins og jeg hefi sagt áður, að það er ekki til neins að vera að ræða um þetta, á meðan menn hvorki vilja eða geta skilið þörf þá og ástæður, sem eru fyrir þessu máli. Viðvíkjandi dagskrá þeirri, sem fram er komin, vil jeg taka það fram, að þó að hún sje svo að efni til, að það megi sætta sig við hana, ef hvort sem er á að skjóta málinu á frest, þá getum við, sem ekki viljum fresta þessu þýðingarmikla máli, alls ekki verið með dagskránni, og greiði jeg því atkvæði á móti henni.

Hjeðinn Valdimarsson Það var aðallega tvent, sem hæstv. atvrh. hafði fram að færa móti þessu frv., sem hjer liggur fyrir. Annað var það, að betra væri að haga samgöngunum þannig, að skipið kæmi frá útlöndum á smærri hafnirnar, heldur en að umskipa á stærri höfnum, vegna þess að umskipunin hefði svo mikinn kostnað í för með sjer á aðalhöfnunum. En jeg er alveg gagnstæðrar skoðunar. Það er hægt að haga því svo til, að flutningsgjaldið verði ódýrara, ef umskipað er, heldur en ef stóru skipin eru látin flækjast inn á hverja smáhöfn. Það sýnir sig frá fjelögum þeim, sem stunda gufuskipaferðir hjer við land, hvernig þetta tekur sig út. Ástæðan til þess, að farmgjaldstaxtar á íslensku hafnirnar eru hærri en þeir þyrftu að vera, og að útlendu fjelögin græða, er sú, að þau taka aðeins stærri hafnirnar, en Eimskipafjelagið verður líka að hafa þær minni. En ef það tæki nú upp sama ráð og hin fjelögin, að sigla aðallega á stóru hafnirnar, þá væri hægt að lækka farmgjöldin stórum, en hafa umskipun á stærstu höfnunum, svo sem Reykjavík, Akureyri, Seyðisfirði og jafnvel Ísafirði, ódýrari en hún er nú. Allir vita, að umskipun er mjög dýr hjer í Reykjavík, vegna þess að ekki er nóg hugsað um að hlynna að slíkum flutningi. T. d. eru ekki varningshúsin alveg niður við höfn, vörugjald óþarflega hátt, engin tollgeymsla fyrir slíkar vörur, sem þó er ráð gert fyrir í lögum o. s. frv. Það sýnir sig, að það væri betra fyrir Eimskipafjelagið að taka vörur fyrir „gegnumgangandi“ flutningsgjald, heldur en að flytja þær á smærri hafnirnar. Þá var það annað atriði, sem hæstv. atvrh. mintist á. Hann sagði, að það væri meiri nauðsyn að flýta fyrir vegabótum en bæta og auka umferðina á sjónum. Það er viðurkent alstaðar, þar sem rætt er um samgöngumálin, að sjóleiðin sje hentugri fyrir þungavöruflutninga, og mun þetta ekki hvað síst gilda um land vort, sem er sævi girt, þar sem ekki eru hafnleysur. Það mundi kosta mikið fje og langan tíma, þangað til samanhangandi vegakferfi væri komið um landið alt, þannig, að flytja mætti landleiðina sömu þungavöru og nú er flutt á sjó. Jeg býst við, að næstu 10 ár kæmist þetta ekki svo í kring, að fullnægjandi þætti. Það er því augljóst, að sjóleiðin er hentugust fyrir okkur um alt Vesturland, Norðurland og Austurland. Það er hægt að koma við samgöngubótum á sjó með minni tilkostnaði og á skemri tíma en þeim, sem það mundi taka að koma á gagngerðum umbótum á vegunum, því að ósamanhangandi vegaspottar, dreifðir um allar sýslur, koma að tiltölulega litlu gagni. Þá vil jeg minnast á þau orð hæstv. ráðh. (MG), að gefa Eimskipafjelaginu Esju og svo þar að auki allháan styrk, til þess að losna við strandferðirnar. Jeg varð nú alveg forviða á að heyra þessi orð hjá hæstv. atvrh., sem á að gæta hagsmuna þjóðarinnar og ríkissjóðs. Og hvað vinst við þetta? Sama fjelag mundi reka skipið, og jeg hygg, að því mundi ekki verða neitt betur stjórnað en nú er, af þessum sömu mönnum. En Eimskipafjelagið mundi þá varla taka að sjer þessar strandferðir, nema það yrði því alveg að skaðlausu. Ef fjelaginu væri gefið eitt eða fleiri skip, þá lækkaði kostnaður þess við strandferðirnar frá því, sem ríkissjóður hefir nú, eingöngu um árlega fyrningu skipsins. Það er bersýnilegt, að þótt fjelagið fengi Esju, mundi það samt heimta styrk eftir þörfum, til þess að verða ekki fyrir tapi. Því að eins gæti staðið á sama um slíka gjöf, að engin von væri til þess, að ríkissjóður hefði nokkurntíma annað en tap af þessum strandferðum, og fjelagið skuldbindi sig til að haga rekstrinum ávalt eftir fyrirskipun ríkisstjórnarinnar. En eftir því sem viðskiftin vaxa, má fastlega búast við því, að tapið minki. Það er næsta einkennilegt hatur, sem hæstv. ráðh. (MG) hefir á opinberum fyrirtækjum, er hann vill kasta stórfje úr ríkissjóði til þess að landið eigi ekki neitt.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Út af orðum hv. 1. þm.N.-M. áðan vil jeg segja það, að það er auðvitað rjett, að langt er enn þangað til samgöngurnar á landi komast í fullkomið horf. En það er nú svo, að ef við leggjum áfram jafnmikið af mörkum til samgöngubóta og síðastliðin ár, þá mun miða vel áfram. Það er t. d. gert ráð fyrir því, að 1932 verði kominn bílfær vegur milli Norður- og Suðurlands, ef hægt er að halda áfram með sama hraða og síðustu árin. Auk þess eru allir vegir, sem nú eru lagðir, gerðir með það fyrir augum, að þeir sameinist síðar í eitt kerfi. Þessu miðar því vel áfram, þó að auðvitað sje langt þangað til það er komið í hið besta horf. Jeg get líka viðurkent, að strandferðirnar eru ekki eins góðar og þær ættu að vera, en þær eru þó komnar mun lengra áleiðis en samgöngubæturnar á landi. Það er rjett hjá hv.þm. (HStef), að það þarf ekki að leggja veg á sjónum, en það eru ekki allir landsmenn, sem búa við sjóinn. Við verðum líka að hugsa um þá, sem búa inni í landinu, sumir í 1–3 dagleiða fjarlægð frá næstu höfn og hafa margir ljelegar samgöngur. Samgöngurnar á sjó eru dýrar, þó að ekki þurfi að leggja þar vegi. Jeg hefi bent á, að það fari alt að ½ milj. kr. til þess að halda uppi samgöngum á þessum sjálfgerða vegi, sjónum. En til viðhalds allra þeirra vega, sem nú eru, eru ekki ætlaðar meira en 200 þús. kr. á fjárlögum. Það er viðurkent af öllum, að góðar samgöngur eru lífæð atvinnuveganna, en samgöngubæturnar á landi eru líka lífæð landbúnaðarins. Á mörgum stöðum koma menn ekki afurðum sínum til hafna vegna ónógra samgangna á landi. Þá var vikið að því, hvort skipið mundi tefja fyrir, að samningar tækjust við Eimskipafjelagið. Jeg veit það auðvitað ekki. En út af dagskránni vil jeg taka það fram, að jeg hefi litla von um, að hægt verði að ná samningum við Eimskipafjelagið um strandferðirnar. Að því leyti get jeg ekki mælt með dagskránni, og tel hana þýðingarlitla. Háttv. 1. þm.N.-M. bjóst við minni halla af tveim skipum en einu. Það undrar mig að heyra þetta af munni manna, sem lítið þekkja til útgerðar, heyra þá staðhæfa þetta, þvert ofan í yfirlýsingu manna, sem kunnugir eru þessum efnum. Jeg staðhæfi ekki, að þeir álíti þetta ekki sjálfir, en jeg staðhæfi, að áætlun þeirra er ekki á rökum bygð. Honum þótti Esja koma of víða við og þyrfti því að fækka viðkomustöðunum. En það er eins og menn gleymi smáhöfnunum, og þetta skip er einmitt til orðið vegna þeirra, því að stóru hafnirnar hafa altaf nægar viðkomur. Það, sem aðallega þarf, er, að smáhafnirnar hafi samband við stóru hafnirnar. Það hafa verið reyndar hraðferðir með Esju, en svo fór, að einmitt þær borguðu sig verst. Háttv. 4 þm. Reykv. áleit, að það væri best að flýja sem mest af vörum til aðalhafnanna. Þar væru vörurnar fluttar milli skipa í smærri skip og síðan fluttar í þeim til smáhafnanna. Hann hjelt, að vörurnar yrðu ódýrari á þennan hátt. Jeg skil vel, að hann, sem er þm. Reykv., vilji þetta, því að þetta er hagur fyrir Rvík. En fyrir þá, sem álíta, að hugsa beri um hag allra landsmanna, er þetta aðeins Lokaráð. Það verður ekki hægt að setja flutningsgjöldin svo niður, að það svaraði umskipunarkostnaði og auk þess flutningsgjaldinu. Umskipunin er hjer ekki svo ódýr, og þó að hv.þm. haldi, að hún muni verða sett niður, þá hefi jeg enga tryggingu fyrir því, að það verði gert. En hvers vegna beitir hann sjer ekki fyrir því sjálfur, að gjöldin verði lækkuð? Jeg hefi ekki orðið var við, að hann hafi gert neitt í þessum efnum. - Þá sagði hv.þm., að sjóleiðin væri hentugri en landleiðin. Það fer nú eftir því, hvert á að flytja vöruna. Hv. þm. gleymir þeim mönnum, sem búa langt frá höfnum. En það er eins nauðsynlegt fyrir þá að fá vörur fluttar að sjer og frá, eins og fyrir menn að senda smápinkla milli hafna. Það er ekki svo, að ekki sje fyllilega viðurkent, að þörf sje á samgöngum á sjó. En þær eru hlutfallslega lengra komnar en samgöngur á landi. Og sá munur yrði gerður enn meiri, ef hætt væri nú við nýju skipi. Hv. þm. undraðist það, að jeg vildi gefa Eimskipafjelaginu Esju og veita því þar að auki styrk, ef fjelagið tæki að sjer strandferðirnar. Jeg sagði nú það ekki beinlínis. En jeg sagði, að það borgaði sig, og jeg held fast við það. Og jeg get sagt hv.þm. það, að þótt jeg ætti að semja um það, að fjelagið tæki að sjer strandferðirnar og ríkissjóður ætti að gefa því Esju, þá vildi jeg gera það, að því tilskildu auðvitað, að strandferðirnar yrðu eins góðar og þær nú eru. Jeg geri mjer ekki von um, eins og hann, að hagur verði af strandferðunum. Frá upphafi hefir verið halli á þeim, og sjaldan meiri en síðan Esja tók við þeim. Annars get jeg vel skilið, að hv.þm. vilji ekki láta Esju af hendi, því að hann heldur fram ríkisrekstri á öllum sviðum og vill því eðlilega ekki, að gengið sje aftur á bak á þessari braut. En jeg skil ekki, hvaða keppikefli þetta í rauninni er. Það skiftir mestu máli, að strandferðirnar sjeu í góðu lagi. Jeg skil ekki, hvað háttv. 4. þm. Reykv. átti við, er hann talaði um að „afskrifa“ af skipinu og setja þannig niður kostnaðinn, nema hann gangi út frá, að nokkuð af hinum árlega strandferðakostnaði sje fólgið í því að færa niður verð skipsins. En svo er ekki. Beinn halli af rekstri skipsins var 1926 207 þús. kr., án nokkurrar verðlækkunar á skipinu.

Jón Auðunn Jónsson Jeg verð að segja það, og þá líklega fyrir munn margra háttv.þdm., að jeg er hissa á þeim umræðum og þeim rökum, sem færð hafa verið fyrir þessu máli. Það er vitanlegt, að rökin og ástæðurnar fyrir þessu máli eru svo litlar, að þótt þær sjeu skoðaðar í smásjá, þá sjást þar ekki. Menn hrópa hátt um meiri strandferðir. Og auðvitað væri það þægilegra og hentugra, ef hægt væri að koma því við með litlum tilkostnaði. En það er stórkostlegur fjárhagslegur baggi, sem bundinn er þjóðinni í heild sinni, ef ráðist verður í kaup á nýju skipi. Þó eru útgjöldin til skipakaupanna smáræði í samanburði við hinn árlega rekstrarkostnað. En hvaða hjeruð eru það nú, sem þurfa nauðsynlega auknar strandferðir? Við skulum fara kringum landið og athuga það. Ekki er það Gullbringu- og Kjósarsýsla, ekki Árnessýsla, ekki Rangárvallasýsla, ekki Vestmannaeyjar, ekki Vestur-Skaftafellssýsla, ekki Suður-Múlasýsla, eftir því sem hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir nú loks viðurkent, er hann sá alvöruna í málinu, aðeins sáralítill hluti Suður-Þingeyjarsýslu, ekki Eyjafjarðarsýsla, ekki Skagafjarðarsýsla, nokkur hluti Húnavatnssýslu, ekki Norður- og Vestur-Ísafjarðarsýsla, sáralítill hluti Barðastrandarsýslu, og þó ef til vill ekki, Dalasýsla og Snæfellsnessýsla að litlu leyti, ekki Borgarfjarðarsýsla og ekki Mýrasýsla. Reynslan sýnir, að skip, sem annast flutninga á mesta annatímanum, haustmánuðunum, fær í flutningsgjöld aðeins 20 þús. kr. um þriggja mánaða tíma. Gerum nú ráð fyrir, að skipið gangi í 10 mánuði, og þá er jeg sannfærður um, að flutningsgjöldin verða ekki mun meiri en tvöföld við það, sem var á þessum 3 mánuðum. Það fer því ekki fram úr 50–60 þús. kr., sem skipið fær í tekjur. Jeg hygg, að jeg hafi eins mikla þekkingu á þessu eins og aðrir háttv.þdm., enda hefi jeg kynt mjer málið mjög ítarlega. Menn tala um, að þetta verði atvinnuvegunum til mikillar farsældar. En það, sem mestu varðar fyrir atvinnuvegina, er að hafa greiðar samgöngur til útflutningshafnanna og sæmilegar samgöngur um hjeruðin, til þess að komið verði við vöruskiftum og hægt sje að nota sem mest innlendar vörur í þjóðarbúinu. Í þessu tilliti koma flóabátarnir atvinnuvegunum að margföldu gagni á við stóru skipin. Eyfirðingar segjast t. d. ekkert kæra sig um viðkomur Esju, en vilja fá flóabát. Enda er það svo, að það er um að gera fyrir bændur og sjómenn, að hafa greiðar samgöngur í hjeraði. Það lyftir atvinnuvegunum mest, bæði til lands og sjávar. Við, sem lifum í kaupstöðum og sjávarþorpum, þurfum að fá landvörur með sem skemstu millibili, og bændurnir aftur að fá sjávarvörur sem tíðast. En það verður ekki gert með nýju skipi, sem fer kanske á þriggja vikna til mánaðarfresti í kringum land. En skemri tíma tekur það ekki, ef það á að koma á hverja smáhöfn, þar sem einhver þörf er viðkomu. Jeg er hissa á því, að háttv. aðalflm. (SvÓ), sem hefir þó kynt sjer þetta mál eitthvað, skuli leyfa sjer að halda því fram, þvert ofan í það, sem reynslan segir, að aukinn strandferðakostnaður við þetta nýja skip mundi ekki fara fram úr 50–60 þús. kr. árl.

Það hefi jeg ekki sagt.

Háttv. þm. neitar því, og er það gott. Hann skal fá að renna frá fleiri staðleysum í málsvörn sinni. Hvað segir hann um þá röksemdafærslu, að útgerð þessara tveggja skipa kæmi ekki til að kosta ríkissjóð nema 200–250 þús. kr. árlega, vitandi það, að útgerð Esju einnar kostar nú yfir 200 þús. kr.? Jeg kann þá ekki algengan reikning, ef ekki koma samkvæmt þessu um 50 þús. kr. á nýja skipið. Þar við bætist, að rekstrarhalli Esju er nú mun meiri en tilfært er á reikningnum. Þá er að athuga, hvort Esja fær á annan hátt auknar tekjur, í stað þess sem hún tapar í farmgjöldum. Flm. fullyrða, að Esja fái þær tekjur, sem hún þannig missir, í auknum fargjöldum. Það er þó vitanlegt, að slíkt strandferðaskip sem Esja, þó að hún færi hraðferðir á einar 16 hafnir, þá fær hún ekki nema örlítið brot af aðalfólksflutningnum, en hann er einmitt frá Reykjavík til Ísafjarðar og Akureyrar og frá Reykjavík til Austfjarða. Þau skip, sem fara beint, fá því nær alla fólksflutninga. Hafa menn athugað hjá Eimskipafjelaginu, hve mikil flutningsgjöld það fær af skipum sínum, er þau fara á þetta 5–6 hafnir frá Reykjavík til Akureyrar, á móts við útlendu skipin, sem fara beint: Rvík, Ísafj., Akureyri. Útlendu skipin fá einmitt aðalfólksflutninginn, og honum verður aldrei beint yfir á strandferðaskipin. Hv. 1. þm. S.-M. hefir haldið því hjer fram í 2 ár, að ef Esja færi hraðferðir með fáum viðkomum, þá mundi útgerðin borga sig. Og hann heldur þessu enn fram, eftir að reynslan hefir sýnt það gagnstæða. Því að reynslan er sú, að það er mest tap á hraðferðunum. Þetta veit hv.þm. S.-M. Því er hann að reyna að blekkja sjálfan sig og aðra? Auðvitað af því, að hann hefir engin rök. Nú er það svo, að Esja fær meira en helming af tekjum sínum af flutningum. Og hvað kostar það, að láta Esju taka flutning, þar sem hún annars kemur við? Það kostar svo sem ekki neitt.

En hver bannar henni að taka flutning?

. Þeir, sem vilja láta Esju fara hraðferðir og koma ekki við nema á aðalhöfnunum, og þá þar aðeins til þess að taka farþega og póst. Annars er dálítið erfitt að rökræða við meðhaldsmenn frv., því ýmist hlaupa þeir af og til frá öllum staðhæfingum í fyrri ræðum sínum, þegar þeim er bent á, hversu fúnar þær eru, eða þeir eru svo vanhaldnir að þekkingu á málinu, að ekki er hægt að rökræða við þá. Hv. 1. þm. S.-M. fullyrti, að Eimskipafjelagið mundi eins vel vilja taka við útgerð tveggja skipa eins og eins, eða jafnvel taka við þessari útgerð allri. Jeg kann illa við svona rakalausar fullyrðingar. Hv. þm. ætti fyrst að tala við forstjóra Eimskipafjelagsins og fá að heyra hans álit. Jeg hefi nokkrum sinnum átt tal við hann um þessi efni og fengið alveg gagnstæð svör. Það væri broslegt, ef það væri ekki um leið alvarlegt, að heyra þennan hv.þm., sem enga hugmynd hefir um útgerðarkostnað skipa, fullyrða að svona og svona verði þetta. Það þýðir ekkert að kaldhamra svona skoðanir, án nokkurs tillits til þess, sem rök og reynsla segir. Af því umræðan er orðin löng, skal jeg ekki segja fleira í þetta sinn. En við 3. umr. skal jeg leggja fram ítarleg plögg í þessu máli, svo að hv.þm. geti ekki eftir á sagt, að þeim hafi verið þau gögn ókunnug.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Jeg hefi ekki margt um þetta mál að segja af hálfu landbn. Hún leggur það til, að till. verði samþ., og sömuleiðis leggur meiri hl. nefndarinnar til, að brtt. á þskj. 214 verði samþ. En um brtt. á þskj. 238 er það að segja, að um fyrri brtt. hefir nefndin óbundnar hendur, en um síðari till. leggur nefndin til, að hún verði feld. Ástæðan til þess, að meiri hl. nefndarinnar er mótfallinn fyrri brtt. á þskj. 238 er sú, að hún lítur svo á, að þar sem rekstrarfje Ræktunarsjóðs er svo takmarkað, þá beri að láta þær framkvæmdir sitja fyrir um lán, sem taldar eru upp í reglugerð sjóðsins. - En viðvíkjandi staflið 2 á sama þskj. skal jeg geta þess, að þar er felt niður atriði, sem er í þáltill. sjálfri, um það, að þessi breyttu lánskjör nái einnig til þeirra lána, sem þegar eru veitt. Nefndinni þykir sjálfsagt, að þessi lánskjör - ef samþ. verða - megi ná einnig til lána, sem þegar er búið að veita. Að öðru leyti þykir nefndinni tillöguviðbótin ekki falla vel við form till., þar sem till. er stíluð til landsstjórnarinnar, en viðbótin er stíluð til lántaka. Hinsvegar telur nefndin viðbótarákvæðið óþarft vegna þess, að öllum má vera það hugleikið að gera framkvæmdirnar á þann hátt, sem hagfeldast er. Fleira hefi jeg ekki að segja af hálfu nefndarinnar og sje ekki ástæðu til þess að ganga alment inn á málið.

Jón Auðunn Jónsson Jeg hefi ekki margt um brtt. mína á þskj. 214 að segja. Jeg skýrði tilgang minn með henni við umr. um daginn. Jeg tók það þá fram, að hættulaust væri að lána til rafmagnsstöðva. Vænti jeg, að hv. nefnd geti fallist á það, því jeg er sannfærður um, að þegar rafmagnsstöðvar eru einu sinni komnar upp, þá verða þær ekki lagðar niður, þar eð viðhaldskostnaður við þær er svo hverfandi lítill í samanburði við hin miklu þægindi, sem að þeim er. En hinsvegar eru það mikil þægindi fyrir lántaka að geta fengið lán út á þær til langs tíma.

Sveinn Ólafsson Hv. frsm. landbn. (HStef) hefir lagt á móti brtt. minni á þskj. 238. Fyrri liður hennar lýtur að því, að lán veitist til þess að forðast landskemdir og vatnagang, með sömu kjörum og jarðræktarlán alment. Finst hv.frsm. (HStef), að ekki sje sjerstaklega aðkallandi þörf slíkra lána. Jeg hefi, eins og jeg tók fram við fyrri umr. þessa máls, borið þetta undir framkvæmdarstjóra Ræktunarsjóðsins, og kannaðist hann við, að ákvæði um þetta vantaði í reglugerð Ræktunarsjóðs. Þó kvað hann stjórn sjóðsins hafa álitið sjer heimilt að verða við óskum manna um slík lán í stöku tilfellum, en mjög takmarkað og um stutt árabil. Eðlilega er ekki leggjandi fje í jarðabætur þar, sem landspjöll vofa yfir, og á slíkum stöðum er fyrsta og sjálfsagðasta jarðabótin einmitt landvörnin og þess vegna nauðsynlegt að taka upp í reglugerð sjóðsins ákvæði um lánsheimild til slíkra hluta. Það er alkunna, að skriður og lækir skemma víða slægjulönd svo mjög, að ekki þykir tilvinnandi að bæta eða rækta landið. En víða er þó hægt að afstýra slíkum hættum með því að girða fyrir læki, sem bera fram aur, og mynda varnir gegn skriðum, en til þess brestur marga efni. Álít jeg, að viðleitni manna til þess að verjast þannig landspjöllum hafi eins mikinn rjett á sjer eins og ræktunarstarfið sjálft. Um 2. lið brtt. minnar skal jeg geta þess, að með honum vildi jeg gefa frekari áherslu því, sem vakað hefir fyrir mörgum, sem til rafstöðva þekkja, að nauðsynlegt er við byggingu ljósastöðvar að haga virkjun svo, að sem allra flestir geti orðið aðnjótandi rafmagnsins frá sömu aflstöð. Við fyrri umr. gat jeg þess, að víða hagaði svo til, þar sem bygt er t. d. fyrir eitt heimili, að hægt væri að sameina fyrir eina virkjun nokkur býli. Hefi jeg borið þetta undir sjerfróða menn, og er álit þeirra yfirleitt skoðun minni samstætt. Að setja smáljósastöðvar fyrir hvert einstakt býli er fjáreyðsla, sem sjálfsagt er að forðast. Eftir upplýsingum, sem jeg hefi fengið frá sjerfróðum manni, má að öllum jafnaði ætla, að vel sje tilvinnandi að tengja saman fleiri en eitt býli um eina virkjun, þegar ekki þarf lengri leiðslur en 1–2 km. Mjer er ekki grunlaust um, að á nokkrum stöðum hafi verið settar upp stöðvar fyrir eitt býli, þar sem með hægu móti hefði mátt sameina fleiri býli um notkunina. Sjálfur veit jeg um tvær slíkar stöðvar, sem reistar voru þó fyrir eitt heimili. Eins og menn sjá, er þessi bending um samvirkjun enginn hemill á, að lán verði veitt samkv. aðaltillögunni, heldur aðeins hvöt um, að athugað sje í hvert sinn, hvort ekki geti verið fleiri býli en eitt um hverja stöð, sem með lánsfje úr sjóðnum er reist. Brtt. á þskj. 214 get jeg ekki fallist á. Mjer finst ekki rjett að gera þessum rafveitufyrirtækjum hærra undir höfði um lengd lánstímans en ræktunarstarfinu sjálfu. Það verður að vera höfuðatriðið; a. m. k. má rafveitulánið ekki hafa meira en hliðstæðan rjett við ræktunina.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Eins og jeg hefi tekið fram áður, hefir nefndin óbundin atkv. um fyrri lið brtt. á þskj. 238. Nefndin telur það ekki miklu máli skifta, hvort þetta er samþ. eða ekki, en vill ekki leggja beinlínis með því, þar sem hún lítur svo á, að á öðru sé brýnni þörf, en fjármagn Ræktunarsjóðsins takmarkað. Síðari lið brtt. getur nefndin ekki fallist á, af því að þar er felt niður ákvæðið um, að þessi hugsuðu lánskjör megi ná til stöðva, sem búið er að reisa með láni úr Ræktunarsjóði. Ef hv.flm. hefði ekki felt þetta niður, má vel vera, að nefndin hefði fallist á brtt. hans. Það er víst enginn ágreiningur um, að rjett sje að athuga, hvort sameina megi fleiri býli um eina stöð, en það virðist ekki fara vel saman, þar sem till. er stíluð til stjórnarinnar, að ræða jafnframt um, hvað einstakir menn, sem lán ætla að taka, eigi að gera. En þetta er aðeins formsatriði. Eins og jeg hefi tekið fram, er það aðallega vegna þess, sem felt hefir verið niður úr till., að nefndin er á móti brtt. Ef viðbótin væri hinsvegar skeytt aftan við till. sjálfa án nokkurrar niðurfellingar, sje jeg ekkert verulegt á móti því, að hún væri samþykt.

Sveinn Ólafsson Mjer láðist að minnast á athugasemd hv.frsm. viðvíkjandi niðurfellingu á heimild til að flytja þessa lánsheimild yfir á þau lán, sem þegar eru veitt. Jeg feldi þetta niður af ásettu ráði; ekki af því að jeg teldi slík lán óeðlileg eða ónauðsynleg, heldur með hliðsjón af því, hve sjóðurinn hefir yfir litlu fje að ráða. Það er engin hætta á, að þær stöðvar verði feldar niður, sem þegar eru komnar á fót, en því fleirum er hægt að bæta við, sem meira fje er fyrir hendi. Þótt fram kæmi skrifleg brtt. um að setja þetta ákvæði inn aftur í till. mína, mundi jeg greiða atkv. móti því.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Jeg hefi sáralitlu við það að bæta, sem stendur í nál. á þskj. 368. Nefndin hefir orðið sammála um að mæla með þessari till., þó með lítilsháttar breytingu. Ástæðurnar fyrir því, að till. þessi er fram borin, eru greinilega teknar fram í greinargerð þeirri, sem till. fylgir. Ennfremur gerði hv. aðalflm. hennar allítarlega grein fyrir almennum ástæðum í þessu máli, þegar till. var hjer til fyrri umr. Hefir nefndin fallist á þær ástæður, og nægir að vísa til þess, sem þá var sagt, að því er snertir málið alment. Nefndinni er ljóst, að af skipun þessarar milliþinganefndar hlýtur að leiða ofurlítinn kostnað. En hún lítur svo á, að í það sje ekki horfandi, ef ske kynni, að starf hennar yrði til hagsbóta fyrir þennan atvinnuveg, sem fjöldi manna í landinu á svo mikið undir. Nefndin hefir orðið ásátt um að bera fram 2 brtt. við þessa till. Sú fyrri fer fram á, að í stað 5 manna verði aðeins 3 skipaðir í nefndina. Þetta er eingöngu fram borið af sparnaðarástæðum, en hinsvegar lítum við svo á, að ef þessir 3 menn eru vel vaxnir starfi sínu, þá sje þessi tala nefndarmanna nægileg. Þegar finna skal heppilegar lausnir vandamála, er lítið komið undir höfðatölu þeirra, sem þau ráð leggja til. Hjer ætti því starf þriggja manna að bera eins góðan árangur, en sparnaðurinn við fækkunina auðsær. Seinni brtt. er aðeins orðabreyting og þarf ekki frekari skýringar. Jeg skal taka það fram, að einn nefndarmanna (HjV) hefir sjerstöðu að því leyti, að hann vill hafa verksvið milliþinganefndarinnar víðtækara en till. gerir ráð fyrir, og vill hann láta það ná til sjávarútvegsins í heild. Hann flytur brtt. í þessa átt og mun sjálfur gera grein fyrir henni. En um brtt. nefndarinnar er hann samferða og mælir með að þáltill. verði samþ., þó að hans brtt. verði feld.

Hjeðinn Valdimarsson Brtt. mín á þskj. 122 er á þá leið, að þessi rannsókn verði látin ná til sjávarútvegsins yfirleitt, og er það í samræmi við áskorun Fiskifjelagsins til Alþingis. Mjer finst það leiða af starfi því, sem nefndinni er ætlað, að ekki sje hægt að gera greinarmun á bátaútgerð og stórútgerð í rannsókn hennar. Það er talað um að rannsaka sölumöguleika, breyttar og bættar veiðiaðferðir og ýmislegt fleira, sem er sameiginlegt fyrir bátaútveg og stórskipaútgerð, svo að varla sýnist mögulegt að takmarka rannsóknina við bátaútgerð eingöngu. Það kom nú raunar fram í nefndinni, að togaraeigendur hjer í Reykjavík mundu ekki óska eftir slíkri rannsókn sem þessari á togaraútgerðinni. En það virðist ekki næg ástæða. Ekki hefir útgerðin gengið það vel, að ekki sje æskilegt, að hún gangi betur, og það virðist full ástæða til að rannsaka, hvað veldur því, að hún ber sig ekki nema í allra bestu árum. Það varðar ekki aðeins togaraeigendur, hvernig sú útgerð gengur, heldur alt fólk, sem við hana vinnur á sjó og landi, og alla landsmenn. Það á að vera þeirra hagur, að útgerðinni sje sem haganlegast fyrir komið, notuð bestu tæki og aðferðir til þess að draga úr rekstrarkostnaði. Alt mælir með því, að brtt. mín verði samþykt. En eins og hv.frsm. (BSt) gat um, mun jeg fylgja till. að öðru leyti.

Jón Ólafsson Jeg sje, að hv. sjútvn. hefir ekki viljað fallast á þá skoðun mína í þessu máli, sem jeg setti fram við fyrri umr., að heppilegast væri, að stjórn Fiskifjelagsins væri falið að rannsaka þetta mál í samráði við lögfræðilega aðstoð frá ríkisstjórninni. Það einkennir annars þetta þing, að menn vilja setja hverja milliþinganefndina eftir aðra. Það er nú búið að fella eina slíka tillögu. Svo á að setja milliþinganefnd til að rannsaka landbúnaðarlöggjöfina, og það tel jeg að vísu rjett, því að þar er um að ræða víðtækt mál og margþætt, sem þurfa mun sjerþekkingu til, að góð lausn fáist á. En það er alt öðru máli að gegna um það, sem hjer liggur fyrir. Jeg veit annars ekki, hvernig þessari nefnd er ætlað að starfa. Eftir nál. að dæma er henni ætlaður stuttur tími, en eftir till. sjálfri allvíðtækt starfssvið. Ef hún á að grafa fyrir ræturnar í þessu efni og koma með ráð, sem duga mega til að bæta hag útgerðarinnar, held jeg, að starf hennar yrði mikið og ekki á færi fárra manna að ljúka því á stuttum tíma, enda um sum atriði svo háttað, að ekki er á neinna manna færi að koma þar með ráð, sem duga. Það er spurning, hvort við höfum nokkuð með það að gera að fá skrifaða raunasögu ísl. útgerðarinnar, og ef til vill einhverjar tilgangslausar tillögur, ef þær yrðu þá nokkrar. Í fyrsta lið till. er mikið lagt upp úr því, að finna þurfi ráð til þess að draga úr áhættunni við útgerðina og gera hana kostnaðarminni. Hv. þm. Ísaf. (SigurjJ) ætti að vita eins vel og jeg, að hver einasti maður, sem fæst við útgerð, er altaf á verði um þetta, reynir að draga úr útgerðarkostnaðinum með því að lækka kaup manna. reynir að komast að hagkvæmum innkaupum á því, sem til útgerðarinnar þarf o. s. frv. Jeg býst ekki við, að hv. 4. þm. Reykv. (HjV) vilji samþykkja, að settur sje lágur taxti um kaupgreiðslu á þessum bátum, en það er það eina, sem hægt er að spara á. Við getum ekki ráðið því, hvaða verð er á veiðarfærum og öðrum útlendum vörum, sem til útgerðarinnar þarf. Að því er snertir breyttar og bættar veiðiaðferðir, býst jeg ekki við, að orðið geti nein bylting. Fiskifjelagið hefir verið á verði í þeim efnum og reynt að greiða fyrir útgerðarmönnum með því að benda á, hvað best mætti fara Annað mál er það, hvort eftir þeim bendingum hefir verið farið. Því getur valdið bæði efnaskortur og svo vantrú útgerðarmanna á þau ráð, sem gefin kunna að hafa verið. Eins mundi fara um tillögur og ráðgjafir frá þessari milliþinganefnd. Útgerðarmenn mundu skoða í sinn eigin barm og leggja niður fyrir sjer, hvort það mundi borga sig að fara eftir skriffinsku þessarar nýju nefndar. Nýjum tilraunum fylgir altaf nokkur áhætta. Þær veiðiaðferðir munu nú yfirleitt notaðar hjer, sem bestar eru taldar á Norðurlöndum. Jeg geri ráð fyrir því, að þótt þessi nefnd settist á rökstóla, hefði hún ekki annað að bjóða en orð, orð, innantóm, eins og hv. sjútvn. þessa þings. Þriðja atriðið, hvernig hagnýta megi fiskúrgang, hefir verið athugað á fiskiþinginu og af erindreka fjelagsins, en það mál strandar á því, að við höfum ekki hjer svo stórar fiskstöðvar, að það borgi sig að setja upp verksmiðju til þeirra hluta, nema ef það væri í Vestmannaeyjum og Sandgerði. Þetta hefir verið reynt á Vestfjörðum, en fallið niður, líklega af því að það hefir ekki borgað sig. Það má líka leita upplýsinga um þetta og gera áætlanir, sem byggja megi á, án þess að skipa milliþinganefnd til þess. Það mætti t. d., blátt áfram sagt, fela Fiskifjelagi Íslands alla þessa rannsókn og að það leggi till. sínar fyrir næsta þing. Jeg skal t. d. nefna 4. lið till., þar sem rannsaka á, hvernig hægt sje að útvega bátaútveginum rekstrarfje, jafnhliða því að gera bátana veðhæfa. Þetta er vitanlega aðalatriðið í till. En það er alveg eins hægt að segja það strax eins og síðar, að eins og stendur, eru bátamir óveðhæfir og hafa verið það síðan 1914, að lögin um sjóveð voru sett. Því það gengur fyrir öllu, svo sem kunnugt er. Jeg býst ekki við, að það vaki fyrir hv. 4. þm. Reykv. (HjV) að taka þetta af bátaútveginum. En eftir minni hyggju ætti að ljetta þessu af honum, svo að þessi útvegur geti blómgast sem best. En nú er svo komið, að fiskiveiðasjóður getur engin lán veitt, enda ekki hægt að veita lán, nema gegn tryggingu. Það hefir líka komið á daginn, að óhlutvandir útgerðarmenn hafa látið allan útgerðarkostnaðinn lenda á þeim, sem lánuðu fje til skipsins. Og á meðan svo stendur, eru lítil líkindi til, að þessi útvegur blómgist eða beri sig. En það þarf enga milliþinganefnd til þess að skipa fyrir um þetta atriði. Það er Alþingis sjálfs að gera það, eftir till.hæstv. stjórnar og Fiskifjelags Íslands. Annars er mjer óskiljanlegt, að þessi leið skuli farin, þegar alt er gert til þess að spara ríkissjóði óþarfa útgjöld. Það er líka skoðun ýmsra, að sumir starfsmenn ríkisins sjeu ekki það störfum hlaðnir, að þeir geti ekki bætt þessari rannsókn á sig. En burtsjeð frá því, höfum við stofnun, sem hefir sjerþekkingu á þessum hlutum, og það er Fiskifjelag Íslands, og hvers vegna þá ekki að nota þá krafta? Jeg hefi rekið útgerð alt frá róðrar bát og upp í togara, og jeg get ekki sjeð, að neinar ástæður mæli með því, að skipið sje sjerstök milliþinganefnd á ríkislaunum til þess að rannsaka þetta efni. Á meðan reykurinn stendur upp í loftið og alt gengur sinn vanagang, þarf ekkert að gera. En þegar menn lenda í vandræðum og bátaútvegurinn lendir á glapstigum, þá á að grípa tækifærið og skipa milliþinganefnd til þess að bjarga úr vandræðunum. Það er alt annað að vekja svona öldu eða slá á hana, og það hjá mönnum, sem ekkert þekkja til málsins. Um 5. liðinn, hverjar söluleiðir fyrir afurðirnar mundu álitlegastar, þá held jeg, að nægi að vísa til styrks þess, sem samþ. var hjer við 3. umr. fjárlaganna að veita í þessu skyni, og hv.þdm. ætti að vera í fersku minni. Þó að jeg geti í raun og veru bent á margt fleira, sem mælir móti því, að þessi till. nái fram að ganga, þá ætla jeg þó ekki að telja fleira að sinni. En rök mín benda þó á, hvað mál þetta er lítið hugsað og illa undirbúið. Og jeg get ekki orða bundist að telja það mjög leiðinlegt að þurfa hvað eftir annað að fá mál frá þessari hv. nefnd, sjútvn., jafnvanhugsuð og illa undirbúin og þetta.

Ásgeir Ásgeirsson Sem flm. vil jeg þakka nefndinni fyrir það, hve vel hún hefir tekið undir þessa till. Þó mun jeg ekki greiða atkvæði með þeim brtt., sem hún flytur. Það veitir ekki af að hafa 5 menn í nefndinni, svo að allir landshlutar fái hver sinn fulltrúa. Og fimm menn hafa betri skilyrði til þess að rannsaka það, sem með þarf, heldur en þrír. En sjerstaklega vil jeg áfellast það í áliti nefndarinnar, að 3 menn geti komist af með 3 mánuði til að ljúka störfum. Starfstíma nefndarinnar á ekki að ákveða í nál. Verkefnin eiga að ráða því, hve lengi nefndin situr. Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) hefir mælst til þess, að málinu verði vísað til Fiskifjelagsins, er geri tillögur hjer að lútandi í samráði við einhvern lögfræðing. En sjálft Fiskifjelagið óskar eftir því, að sú nefnd verði skipuð, sem við hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) förum fram á. Fiskiþingið tók ákvörðun um þetta, og sú nefnd, sem þingið setti í málið, er ekki líkleg til þess að gera neitt verulegt. Hana vantar fje til daglauna, ferðakostnaðar o. fl. Þetta hefi jeg eftir mönnum úr stjórn Fiskifjelagsins, og ennfremur það, að þar eð nefnd sú, sem fjelagið kaus, hefði ekki tök á því að annast þessi störf, þá óskaði fje lagið eftir því, að milliþinganefnd verði sett á Alþingi til að greiða vandræði bátaútvegsins. Verkefnið er ærið. Og þótt jeg sje ekki sjerfræðingur á þessu sviði, leyfi jeg mjer að hafa aðra skoðun en hinn ágæti útgerðarmaður, hv. 3. þm. Reykv. (JÓl). Jeg vil taka það fram, að verkefnið er þess eðlis, að útlit er fyrir, að þörf sje íhlutunar og aðstoðar ríkisvaldsins til þess að leysa það. Þetta á einkum við bátaútveginn, því að þar eiga hlut að máli margir en smáir útvegsmenn, sem ekki hafa getu til þess nje samtök að koma af stað þeim umbótum, sem kæmi þeim að mestu gagni. Það eru meiri líkur til þess, að stórútgerðin geti bjargað málum sínum. En þótt hún hafi tök á því, hvað snertir fjármagn, þá hafa stórútgerðarmennirnir ekki verið svo framtakssamir um útgerð sína nje samvinnuþýðir sín á milli sem ástæða hefði verið til. Það eru engin smáhlunnindi að búa fast við bestu fiskimið heimsins og svo nálægt því landi, Englandi, sem hefir mesta þörf fyrir innflutning á matvælum. Ef ekki ætti að vera hægt að búa vel í slíku landi á þessari öld, þá veit jeg ekki, hvernig aðrar þjóðir, sem hafa verri aðstöðu, eiga að bjargast. Örðugleikarnir, sem vinna þarf bug á, eru fyrst og fremst vegalengdin milli framleiðslunnar og neyslunnar. Það þarf að gera með fleiru en saltinu einu. Aðrar þjóðir viðhafa fleiri aðferðir, sem við ættum að notfæra okkur. Við höfum ekki enn „moderniserað“ okkar útveg, þótt við höfum fengið togara. Það hafa aðrar þjóðir sýnt, að fleira má vinna á þessum sviðum en að eignast góð fiskiskip. Mjer er ekki fullkunnugt um hinn mikla verksmiðjurekstur Þjóðverja, sem lýtur að því að gera framleiðsluna verðmætari, án þess að þurfa að salta hana. En kunnugir menn eru þegar farnir að vekja máls á þeirri nauðsyn að feta í þeirra fótspor. Fyrir þingnefnd hefir legið málaleitun, sem byggir á líkum grundvelli og tillagan, en er þó þannig varið, að engin líkindi eru til, að þingið taki undir hana. Og nú hefir forseti Fiskifjelagsins skrifað í eitt blaðanna um framtíðarfyrirkomulag fiskiveiðanna, þar sem hann vill, að smáútvegurinn sje dreginn saman á fáar hafnir, til þess að gera hann hæfari til iðnrekstrar. Á vesturkjálkanum eru margir, sem telja vonlítið um útgerðina þar, meðan hinn svonefndi ruslfiskur og fiskúrgangur er ekki gerður markaðshæfur og verðmætur, en það er undir því komið, að iðnrekstur verði settur í samband við útveginn og skipulegur útflutningur ísfisks, sem aflað er á bátum, hefjist. En þetta er of stórfenglegt og nýstárlegt til þess að einstakir smáútgerðarmenn geti hrint því af stað einir síns liðs. En þá á ríkisvaldið að koma til hjálpar, til þess að rannsaka, að hve miklu leyti þess hjálpar og aðstoðar þarf til að koma smáútgerðinni í það horf, sem tímarnir krefjast. Það má líta á þessa till. sem fyrstu tilraun af Alþingis hálfu til þess að fara út á þessa braut. En ef nefndarálitið eitt ætti að verða eini árangurinn af starfi nefndarinnar, þá væri lítið unnið. En mín trú er það, að starf nefndarinnar yrði til þess að hrinda af stað ýmsu, sem lengi hefir verið vanrækt að gera af þingsins hálfu, sjávarútveginum til eflingar. Engum má vaxa í augum kostnaðurinn. Þetta þing hefir samþykt það, sem meira kostaði, í þeim tilgangi að víkka markaðinn fyrir saltfisk og salta síld. Það hefir verið mikið um það talað, að auka þyrfti þennan markað, og þá má alveg eins verja nokkrum krónum til þess að rannsaka, hvernig breyta eigi vörunum, svo að markaðurinn geti stækkað af sjálfu sjer og verðmæti vörunnar aukist. Jeg legg höfuðáhersluna á það, sem lýtur að því að rannsaka, með hvaða hætti megi gera afurðir okkar verðmætari og útvega markað fyrir tegundir, sem eru í lágu verði og þess vegna lítið veiddar, og meiri stund væri lögð á að afla, ef verðið hækkaði, og hitt, að sjá betur fyrir lánsþörf bátaútvegsins en nú er gert. Það, sem nefndin á að rannsaka og gera till. um, er nú komið á það stig í blöðum og umræðum manna á milli, að ekki er úr vegi, að þingið tæki nú að sinna þessu máli. Viðfangsefnið leitar á. En þingið er ekki vant því að taka stór skref í málum sem þessum, án þess að þau hafi verið athuguð af milliþinganefndum. Við flm. viljum því byrja á milliþinganefnd, í von um, að Alþingi láti sig málið meir skifta eftir en áður. Jeg vil svo að lokum þakka nefndinni fyrir, að hún hefir tekið sæmilega í þessa till., og byggi á undirtektum hennar þá von, að Alþingi sinni málinu.

Sveinn Ólafsson Það hafa komið fram mótmæli gegn þessari þáltill. á þskj. 74 frá hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), og jeg verð að segja, að mjer kom það næsta mjög á óvart. Að vísu hreyfði þessi sami hv.þm. nokkrum athugasemdum við þetta mál hjer við fyrri umræðu þess, en jeg skildi þær þá svo, að með þeim vildi hann gefa leiðbeiningar fyrir sjútvn. til frekari meðferðar málsins. Nú skilst mjer á honum, að hann leggi eindregið á móti skipun milliþinganefndar þeirrar, sem hjer er lagt til að skipuð verði. Hann hjelt því sem sje fram, að þetta verkefni, sem í till. er ætlað milliþinganefnd, væri hægt að leysa eins vel af hendi af Fiskifjelagi Íslands. Hv. meðflm. minn (ÁÁ) hefir svarað þessu og sýnt ljóslega fram á, að þess verður ekki vænst, að Fiskifjelag Íslands geti unnið að þessu verki svo vel sje. En hinsvegar ætti nefndin með fulltingi fjelagsins að standa vel að vígi að geta komið einhverju gagnlegu til leiðar og hafa góð skilyrði til þess að undirbúa þetta mál sem best fyrir næsta þing. Af því að engin önnur rödd hefir látið til sín heyra gegn till., ætla jeg, að hún hafi mikil og almenn ítök í hugum hv.þdm. Fyrir þá skuld þarf jeg ekki að gera einstakar aðfinslur hv. 3. þm. Reykv. að umtalsefni. Hjá honum kendi og nokkurs misskilnings. Aðeins 1 töluliður af 5 í till. virtist honum eiga rjett á sjer, sem sje 4. liður: að leitað verði ráða til þess að útvega bátaútveginum ódýrt rekstrarfje með hagkvæmara móti en nú er. Þó mundi vera hægt að leysa það vandamál án nefndar, hjelt hann. Í því sambandi benti hann á það, sem mig furðaði mjög á, að ýmsir opinberir starfsmenn hefðu svo lítið að gera, að þeim væri ekki ofætlun að geta gert tillögur um þetta. Af því virtist mega ráða, að hann teldi hvern opinberan starfsmann til verksins fallinn og fróðan um alt, sem að útvegi lýtur, eða stjórnina sjerfróða um þau mál. Líklega hefir hún þó verið valin með hliðsjón af öðrum eiginleikum. Og því fanst mjer þetta hjá hv. 3. þm. Reykv. algerlega utan við efnið. Yfirleitt þótti mjer lítið koma til athugasemda hans, og flaug mjer í hug, að hann hefði misskilið hlutverk sitt hjer sem útgerðarmaður, og með því að hann væri íhaldsmaður, teldi hann sjer skylt að toga aftan í hvert framfaramál, að sama skapi sem hann hefir togað aftan í annað mál, sem hjer var rætt á undan, bygging strandferðaskips. Eitt var það, sem benti átakanlega á, að hann væri ekki fyllilega með á nótunum, sem sje það, að hann átaldi sjútvn. fyrir að hafa knúið fram till. um 8 þús. kr. fjárveitingu til markaðsleitar á Spáni. Jeg hlýt að minna hann á það, að þessi till. fjell og er alls ekki í fjárlagafrv. nú. Till. var heldur ekki bundin við markaðsleit á Spáni, eins og hann sagði, heldur var hún til komin vegna þarfar á markaðsleit yfirleitt, hvar sem tiltækilegt þætti og vegna hvers kyns afurðasölu. Hv. meðflm. minn (ÁÁ) átaldi það hjá sjútvn., að hún hefir fækkað mönnum í milliþinganefndinni úr 5 niður í 3. Jeg kannast fyllilega við, að það sje rjett, að 5 manna nefnd hafi betri skilyrði til þess að leysa af hendi þetta verkefni með góðum árangri, og að æskilegt væri, að þeir væru jafnvel fleiri. En með tilliti til þess, að vænta má góðrar samvinnu við Fiskifjelag Íslands, og í öðru lagi af því, að meðnefndarmenn mínir lögðu talsverða áherslu á að færa tölu nefndarmanna niður og draga þannig úr væntanlegum kostnaði, vildi jeg ekki etja kappi um þetta, með því líka að jeg get fallist á, að hægt sje að ná fyrirhuguðu takmarki, ef vel tekst um skipun nefndarinnar, þótt talan hafi verið færð niður. Þá fann hann einnig að því, að sjútvn. hefði bent á vinnutíma fyrir milliþinganefndina og einskorðað hann mjög mikið. Það er rjett, að á þetta er drepið á nál. sjútvn., en ekki er kveðið ríkara að orði en svo, að nefndin búist við, að milliþinganefndin muni geta lokið störfum á 2–3 mánuðum. Slíkt bindur ekki, en má skoðast sem bending til væntanlegrar nefndar að hraða störfum sínum. Einnig þetta var samningsatriði í sjútvn. Varð til samkomulags að vinna nokkuð. Eftir öllu, sem fram er komið í sjútvn. og hv. deild, þykist jeg mega vænta þess, að málið fái góða afgreiðslu hjeðan úr deildinni og jafnframt góðar undirtektir í hv.Ed. Mjer finst, en það er nú ef til vill af því að jeg er flm., að hjer sje um svo þarft og sjálfsagt mál að ræða, að það væri átakanlegt glapræði, ef ekki yrði frekar að gert í því en komið er. Og að lokum vil jeg taka undir það, sem hv. meðflm. minn sagði, að við verðum að feta, þótt hægt fari, fram á þær nýju leiðir, sem eru að opnast til þess að gera sjávarútveginn arðvænlegri en hann var og er, þær nýju brautir, sem við höfum enn ekki lokið upp augunum fyrir, en framundan liggja og benda til fjölbreyttari hagnýtingar sjávarafurða en tíðkast hefir.

Jón Ólafsson Það kemur ljóst fram í ræðu hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að hann hefir tröllatrú á milliþinganefndum, enda verður ekki annað sagt en hann hafi reynsluna í þeim efnum. En annað er að vinna verk og fá það metið. Jeg held, að litlar yrðu nytjar af starfi slíkrar nefndar, eins og útkoman hefir orðið um allar þær milliþinganefndir, sem jeg veit til að hafa setið á rökstólum, þótt ekki vanti, að þær safni sögulegum fróðleik. Hv. flm. (ÁÁ) vildi halda við upphaflegu till., að láta hvern landsfjórðung hafa sinn fulltrúa í þessari nefnd. Það er náttúrlega hrósverð hugulsemi við fjórðungana. En það er nú svo, að yfirleitt þekkir hver útgerðarmaður hag hvers landsfjórðungs hvað útveg snertir, og Fiskifjelagið veit, hvar skórinn kreppir að í hverju einstöku tilfelli, og getur því best að þessu unnið með sínum starfskröftum. Það má segja, að stjórn Fiskifjelagsins hafi ekki fje til slíkrar rannsóknar. En jeg verð að segja það, að fjelaginu er lagt til svo mikið fje, að jeg geri ekki ráð fyrir, að nein skotaskuld yrði úr að leggja fram fje til viðbótar við þá krafta, sem fyrir eru. Ekki hefir það vakað fyrir hv. 2. flm. (ÁÁ) að spara, því að hann hefir lýst því yfir, að þetta ætti ekki að vera partur af starfi þessara manna, sem hafa þó öll skilyrði til þess að leysa það af hendi. En þar skilur okkar leiðir, og þykist jeg þó hafa þekking í þessum efnum fram yfir hv.þm. V.-Ísf. Fiskiþingið hefir ekki skipað neina nefnd í þessu máli, heldur var það aðalfundur Fiskifjelagsins, sem haldinn var hjer í Reykjavík. Það er rjett, að þessi nefnd hefir ekki fje samkvæmt fjárlögum. En jeg geri ráð fyrir, að ef sú nefnd vildi starfa eitthvað, þá geti hún sótt sinn vísdóm, sem mjer skilst helst á hv.flm. (ÁÁ) að þurfi að sigla eftir, til forseta Fiskifjelagsins, sem hefir bæði áhuga og þekking á þessum málum og skrifaði nú nýlega um framkvæmdir til hagsbóta smábátaútveginum.En þar fylgir sá böggull skammrifi, eftir því sem ætlast er til og aðrar þjóðir hafa, að byggja verður hafnir, þar sem þær eru ekki til, og í landi stór „plön“, þar sem fiskurinn verði aðskilinn, ísaður og geymdur. Það þarf fje til, að þessi aðstaða fáist, að jeg ekki tali um „ísverk“, þar sem hægt sje að fá ís til frystingar á hvaða tíma árs sem er. Þetta felst í tillögum forseta Fiskifjelags Íslands, sem hann hefir sett fram „prívat“ og mun enn gera í gegnum þessa væntanlegu nefnd, sem skipa á samkvæmt till. Því að jeg veit fyrir víst, að væntanleg nefnd muni sækja upplýsingar um þetta atriði til þess manns, er hefir athugað það og er samkvæmt stöðu sinni skyldur til að athuga það. Þótt segja megi, eins og hv.þm. V.-Ísf. hjelt fram, að ekki sje búið að „modernisera“ stórútgerðina svo sem vera ætti, þá verður þó ekki annað sagt, og það veit hv.þm. líka, en sú útgerð, sem kend er til togara, sje fullkomlega eins „moderne“ og t. d. hjá Englendingum, hvað snertir ísfisksölu og það að búa til útgengilega vöru úr stórfiski þeim, sem aflast. Ef meiningin er að vinna að hjálpsemi við smáútgerðina, þá er fyrsta skrefið, eins og forseti Fiskifjelagsins hefir upplýst, að byggja hafnir, ef þær skortir. Og þó að þær sjeu til, eins og t. d. á Vestfjörðum, þá vantar byggingar yfir væntanlega umhleðslu, „rögun“ og innpökkun, og það vantar líka bryggjur, „ísverk“ allvíða og stærri skip til þess að flytja fiskvarninginn á erlendan markað. Þó að skrifuð væri heil bók, sem færi með rjettar athugasemdir um alt, sem gera þyrfti í þessu máli, þá er, að jeg held, um svo stóra fjárfúlgu að ræða í sambandi við þetta mál, að það kynni að koma annar svipur á þá, er hlut eiga að máli, og er til kæmi, yrði kannske ekki annað eftir en bókin ein. Þetta er eðlilega og sýnilega nýtt í huga hv.þm. V.-Ísf., enda kennir hjá honum mjög ókunnugleika, því að mjer skildist á honum, að nýútkomin bók hafi borist honum í hendur, og þar hafi hann hitt á ýmsan nýjan fróðleik. Nú er kunnugt, hver þessi bók er, að það er bók Matthíasar Þórðarsonar, og hafi hann af þeirri bók fengið eitthvað nýtt, virðist það benda á, að lítil hafi þekkingin verið fyrir. Í þessari bók er ekkert, sem við eldri fiskikarlarnir höfum ekki vitað fyrir löngu. Þar kann að vera ýmislegt nýtt fyrir þeim, sem lítið þekkja til okkar fiskimiða, eins og t. d. Dönum, og eðlilegt, að þeir taki fegins hendi upplýsingum þeim, sem þar er að fá. Og sama er að segja um hv.þm. V.-Ísf. Það er ekki nema eðlilegt, að hann taki slíkri bók með hrifningu og haldi hana fjársjóð fyrir okkur Íslendinga meiri en hún nokkurn tíma er. Það er rjett, að ríkisvaldið komi til, ef ekki fást einstakir menn til að gera tilraun með þetta, svo sem eins og með því að koma upp því, sem tilheyrir slíkri útgerð, og það er frá mínu sjónarmiði það eina, sem hægt er að gera til hjálpar. En spurningin er, hvernig það borgar sig; þar rennir maður blint í sjóinn. Nú er það vitanlegt, að fiskurinn er á vissum stöðum og ekki ávalt þeim sömu, svo að eiginlega þyrfti að flytja slíka útgerð til, og því er það, að forseti Fiskifjelagsins talar um fiskihafnir sem víðast, til þess að geta flutt flotann, eftir því sem afli er á vissum tímum árs. En það finst mjer, þegar alt kemur til alls, vera okkur ofurefli enn sem komið er. Jeg tel rjett, að upplýsingar um sjerhvað, er þetta snertir, felist forseta og stjórn Fiskifjelags Íslands, með þeim starfskröftum, er þessir aðilar hafa á að skipa. Það lítur út fyrir, að hv. sjútvn., að því er sjeð verður af nál., telji ekki svo mikinn kostnað leiða af þessari milliþinganefndarskipun, að í hann sje horfandi. En það eru þó þær krónur, sem mætti spara, og jeg álít að eigi að spara, þar sem ekki er von um neinn árangur fram yfir það, sem stjórn Fiskifjelagsins getur veitt. Hv. flm., 1. þm. S.-M. (SvÓ), þótti mínar athugasemdir koma úr öfugri átt og kynlega fyrir. En jeg benti aðeins á þessa leið við fyrri umr., að Fiskifjelagið væri sá besti og sjálfsagðasti aðili til þess að koma með upplýsingar og bendingar í málinu, sem að gagni mættu koma, eða viðkomandi stjórnarvöld sæju sjer fært að vinna að því með fjárframlögum, ef á þyrfti að halda. Sami hv.þm. hjelt því fram, að meiri árangurs mundi mega vænta með þessari nefnd og fulltingi stjórnar Fiskifjelagsins. Það getur aðeins legið í því, að hv.þm. (SvÓ) hafi þá trú, að milliþinganefnd sje hið eina rjetta form fyrir meðferð slíkra mála. Það er aðeins yfirsvipur, sem mjer finst að hv.þm. V.-Ísf. vilji fá á þetta. En mjer finst sá svipur, sem málið á að hafa, geta orðið eins góður frá hendi „fag“-manna, sem starfandi eru nú þegar, og hjá væntanlegum „fag“-mönnum, sem gera má ráð fyrir, að skipaðir yrðu í nefndina af Alþingi. Hv. þm. S.-M. (SvÓ) tók það heldur illa upp fyrir mjer, sem jeg sagði, að sumir starfsmenn þess opinbera hefðu ekki of mikið starf með höndum. Jeg er yfirleitt þeirrar skoðunar, að það megi gera meira en gert er að því að láta starfsmenn ríkisins hafa fult verkefni og borga þeim þá heldur ríflegar, svo að þeir geti lifað sómasamlegu lífi, en ekki iðjuleysi við sultarlaun. Það er nú reyndar ekki stórt atriði þetta - aðeins innskot, sem ekki kemur málinu við. Þá hjelt hv.þm. (SvÓ), að landsstjórnin hefði ekki þekking á sjávarútvegsmálum. Hún þarf aðeins að vita, hvort hún á að hjálpa útveginum með fjárframlögum, eins og segir í 4. lið till., að gera bátana veðhæfari og afla ódýrara rekstrarfjár. Jeg geri ekki ráð fyrir, að hv. Alþingi sje tilbúið til nýrrar sjóðsstofnunar. En nú er þessi sjóður til, fiskiveiðasjóðurinn, þótt sama sem ekkert hafi verið notaður nú um nærfelt 12 ára skeið. Þá þótti hv.þm.(SvÓ) jeg hafa sveigt um of að hv. sjútvn., og þótti það óþarft, þar sem hv. deild hefði felt till. hennar um sendimann í Portúgal. Það lítur þá út fyrir, að jeg hafi haft rjett fyrir mjer, úr því að hv. deild feldi till. sjútvn. í þessu máli. Annars geri jeg þetta ekki að kappsmáli, en jeg vildi aðeins gefa þær bendingar, sem jeg hefi best vit á, og jeg hefi nú sagt, hvernig jeg áliti að fara muni. Það eru ekki nema tvær leiðir í þessu máli. Önnur er sú, að einstakir menn taki sig saman og ráðist í þetta, en hin er sú, að Alþingi veiti til þess ríflega fjárfúlgu. Er jeg fyrir mitt leyti hlyntur því. Jeg mun svo ekki hafa meiri afskifti af málinu að sinni, en læt hv. nefndarmenn og tillögumenn um það, sem eftir er.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Af því að hv. 4. þm. Reykv. (HjV) hefir nú gert grein fyrir brtt. sínum á þskj. 122, þá þykir mjer rjett, fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar, að geta þess, að meiri hl. getur ekki fallist á brtt. af tveimur ástæðum. Í fyrsta lagi hefir ekki, eins og hv.þm. (HjV) hefir minst á, orðið þess vart, að stórútgerðarmenn hafi óskað eftir því, að milliþinganefndin gerði till. um atvinnurekstur þeirra, og er því þess minni ástæða til að leggja áherslu á það atriði. Þess ætti heldur ekki að vera mjög mikil þörf, því eins og menn vita, hafa þeir menn, sem togaraútgerð stunda, með sjer fjelagsskap, sem ætti að hafa besta aðstöðu til þess að rannsaka leiðir til umbóta á þeim atvinnurekstri. En smábátaútvegsmenn eiga verri aðstöðu til sameiginlegra aðgerða, vegna þess að þeir eru dreifðir um land alt. Er því full ástæða til fyrir Alþingi að gera sjerstakar ráðstafanir til, að athugaðar verði leiðir til umbóta í því efni. Í öðru lagi mundi starf milliþinganefndarinnar, ef starf hennar ætti að ná til alls útvegarins, verða yfirgripsmeira og dýrara en ella, og er það önnur ástæða meiri hl. til að leggja á móti brtt.hv. 4. þm. Reykv. (HjV). Hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), sem sjerstaklega hefir lagst á móti þáltill., þarf jeg ekki að svara, þar eð hv.flm. (SvÓ og ÁÁ) hafa þegar gert það. Hann hefir nú talað aftur í þessu máli, en þær ræður, sem hann hefir haldið í dag, eru ekki annað en endurtekning á því, sem hann sagði við fyrri umr. Færi jeg að svara honum, mundi það aðeins leiða til þess, að það kæmi 4. eða 5. útgáfa af ræðu hans þá. Hv. þm. (JÓl) hjelt því fram, að Fiskifjelagið ætti að inna starf það af hendi, sem milliþinganefndinni er ætlað að gera, en í nál. er það tekið fram, að ætlast sje til, að milliþinganefndin starfi í samráði við Fiskifjelagið. Það hefir haft þetta mál til meðferðar og skipað í það nefnd, en sú nefnd hefir ekkert fje til umráða og getur því ekki starfað að málinu sem skyldi. Það yrði því betur trygt, að vel væri að því unnið, ef Alþingi skipaði milliþinganefnd í málið. Mætti þá búast við því, að í þá nefnd yrðu skipaðir menn úr nefnd Fiskifjelagsins. En samþ. þessarar till. væri samt nauðsynleg, til þess að gefa þessum mönnum tækifæri til að starfa. Út af 5. lið þáltill. hjelt hv. 3. þm. Reykv. því fram, að þegar væri búið að gera ráðstafanir í þá átt með fjárveitingu í fjárlagafrv. til markaðsleitar. En þetta er ekki rjett, því enda þótt veitt hafi verið fje til markaðsleitar, þá er það í raun og veru alt annað mál en farið er fram á í 5. lið till. Hv. 3. þm. Reykv. hefir hvað eftir annað í vetur talað um þekkingarleysi sjútvn. á þeim málum, er undir hana falla, og sagt, að hún hafi flutt margar ómögulegar till. Jeg skal fúslega játa það, að einn af nefndarmönnum sjútvn. hafi minni þekkingu en hv.þm. (JÓl) á útvegsmálum, og þessi maður er jeg. En hvað hv. samnefndarmenn mína snertir, þá er það ekki sannað mál, að þeir beri ekki eins gott skyn á þessi mál og hv.þm. (JÓl). Þar á t. d. sæti einn af stærstu útgerðarmönnum þessa lands, og hinir nefndarmennirnir allir hafa fengist við þau mál, er að útgerð lúta. Þetta er ekki annað en sleggjudómur hv.þm. (JÓl), sem engan rjett hefir á sjer. Hv. þm. (JÓl) hjelt því fram, að allar milliþinganefndir væru gagnslausar. En reynslan sýnir hið gagnstæða. Skal jeg þar til nefna nýjasta dæmið, um „Brúarfoss“. Jeg efast um, að það skip væri komið hingað enn, ef ekki hefði starfað að því milliþinganefnd. Og frá fyrri tímum eru til miklir lagabálkar, sem enn þá eru í gildi og undirbúnir hafa verið í milliþinganefndum. - Sje jeg svo ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta, en óska þess, að atkvgr. fari fram.