Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Flm. (Ólafur Thors): Eins og hv. þdm. er kunnugt, hafa landsmenn til skamms tíma getað látið sér nægja saltfisksframleiðsluna sem höfuðgrein sjávarútvegsins, vegna þess að sú grein var það arðvænlegri en aðrar framleiðslugreinar, að saltfisksframleiðslan ein varð veigamesti þátturinn í atvinnulífinu við sjávarsíðuna og jafnframt allrar þjóðarinnar. En nú á síðustu árum hefir á þessu orðið mikil breyting, sem sumpart stafar af því, að eldri markaðir fyrir saltfisk hafa lokazt vegna viðskiptahamla í viðkomandi ríkjum, og sumpart fyrir það, að viðskiptalöndin hafa lokazt vegna styrjalda. Gildir þetta um Spán og að nokkru leyti Ítalíu meðan Abessiníuófriðurinn geisaði. Er nú svo komið, að saltfisksframleiðslan hefir hraðminnkað. svo sem bezt má sjá á útflutningsskýrslunum, er sýna, að útflutningurinn hefir minnkað um helming á örfáum árum. Þessi minnkun á útflutningnum hefði þó orðið enn meir áberandi og tilfinnanlegri fyrir þjóðina, ef ekki hefði það farið saman, að tvö síðustu árin, 1936 og 1937, hefir orðið óvenjulegur aflabrestur í þorskveiðinni, þannig að veiðin er ekki helmingur þau ár miðað við árin þar á undan. Ef aflinn, sem áður var, hefði haldizt þessi tvö síðustu ár, mundu hafa safnazt fyrir miklar birgðir af óseljanlegri vöru, sem stórlega erfiðleika hefði haft í för með sér fyrir þá, sem með völdin fara, og alla, sem við útgerð fást. Við sjálfstæðismenn höfum jafnan haldið því fram, að hið opinhera eigi að hafa gætur á því, hver ráð eru á hverjum tíma til að mæta hinum aðsteðjandi örðugleikum, og gagnvart hinum brestandi saltfisksmarkaði höfum við aðallega bent á þrennt, sem ætti og þyrfti að gera. Í fyrsta lagi er það aukning síldarbræðsluverksmiðja. Ég held, að á síðasta valdatímabili Sjálfstfl. hafi þeim verksmiðjum verið fjölgað úr 5 í 12 og afköst verksmiðjanna á sama tíma hafi aukizt úr 6 til 7 þús. mál á sólarhring í 17 þús. mál, og síðan hafa afköstin aukizt í um 27 þús. mál, aðallega fyrir tilverknað tveggja einkafyrirtækja, sem sjálfstæðismenn hafa átt og rekið. En það þarf hér sem annarsstaðar að gæta þess, að vöxturinn verði eðlilegur og ekki of hraður, því snöggar verðsveiflur geta haft alvarleg áhrif á markaðsverð á síldarafurðunum, sem geta haft alvarlegar afleiðingar fyrir framleiðsluna jafnt á þessu sviði sem öðrum, og því voveiflegri geta þær afleiðingar orðið, sem vöxtur framleiðslunnar er örari. Sjálfstfl. fylgir þeirri stefnu, að einstaklingsframtakið eigi að leysa þetta mál, eftir því sem það hefir getu til þess, en er andvígur þeirri stefnu stjórnarflokkanna að meina einstaklingsframtakinu að hefja úrlausnarstarfsemi á þessu sviði nema með sérstökum leyfum, er það á meira eða minna undir högg að sækja. Hinsvegar erum við engan veginn á móti því, að hið opinbera skerist í leikinn þar, sem einkaframtakið er þess ekki umkomið að leysa málin, og vil ég í því sambandi nefna frv., sem fulltrúar Sjálfstfl. í hv. Ed. bera nú fram um byggingu síldarverksmiðju á Raufarhöfn. Þetta frv. er borið fram vegna þess, að okkur er ljóst, að þörfin fyrir þessa verksmiðju er mjög aðkallandi, sérstaklega fyrir minni báta og línuveiðara, sem bera nú mjög skarðan hlut frá borði vegna hinnar löngu siglingar með aflann alla leið frá Langanesi til Siglufjarðar, vegna þess að afköst verksmiðjunnar á Raufarhöfn eru svo lítil, en aðalveiðin hinsvegar á þessum slóðum. Við teljum þannig nauðsynlegt að örva síldveiðina á þennan hátt með byggingu nýrra síldarverksmiðja á vissum stöðum og aukningu hinna eldri. Við sjálfstæðismenn teljum einnig nauðsynlegt, að hið opinbera, eftir því sem geta þess leyfir, örvi menn til þess að flytja út frystan fisk undir vissum kringumstæðum. Við bárum fram á síðasta þingi frv. í þessa átt og ennfremur á þinginu 1934, þar sem með ákvæðum 5. gr. þess frv. voru sköpuð ný skilyrði, með lánum úr fiskveiðasjóði, fyrir byggingu frystihúsa til þess að frysta fisk, en eins og kunnugt er, voru frv. þessi felld, eða náðu ekki fram að ganga. Ég viðurkenni það fullkomlega, að varfærni mikla þarf að hafa um útflutning á hraðfrystum fiski. Ég veit, að markaðsmöguleikar okkar á þessu sviði eru miklir, en þeir hagnýtast ekki fyrir atgerðir Íslendinga einna saman. Þeir hagnýtast ekki fyrir það eitt, þó komið væri frystihúsakerfi kringum allt landið. Þessir möguleikar fara ennfremur eftir því, hvað aðrar þjóðir aðhafast á þessu sviði. Það þurfa að koma upp frystiklefar í hafnarborgunum erlendis, sem tekið geta við þessum fiski, og sömuleiðis í flutningatækjum þeim, er flytja vöruna áleiðis þaðan til ákvörðunarstaðar, og ennfremur þurfa slíkir geymsluklefar að koma upp í sambandi við útsölu vörunnar í stórborgunum. Þegar þetta er komið í lag, en því miðar nú nokkuð áleiðis, er enginn efi á, að útlitið með freðfisksmarkaðinn verður glæsilegt fyrir okkur Íslendinga. En jafnhliða þessum tveimur útflutningsgreinum viljum við sjálfstæðismenn stofna til niðursuðu á fiski. Frændur okkar Norðmenn hafa á þessu sviði unnið sér allálitlegan markað, því hjá þeim hefir andvirði fyrir útfluttan, niðursoðinn fisk sum árin orðið hærra að krónutölu en fyrir saltfisk og harðfisk til samans. Norðmenn hafa kannske á sumum sviðum betri skilyrði en við til niðursuðu á fiski, en hitt er þá einnig víst, að á öðrum sviðum eru skilyrðin ágæt hér hjá okkur. Hér er nóg til af þeim fiskitegundum, sem álitlegar eru til niðursuðu, svo sem lúða, ýsa, þorskur og ufsi. Ég hefi oft hugleitt það, hvernig farið hefir öll þau ár, sem við höfum haft heimild til að selja frystan fisk til Þýzkalands, að frystur ufsi, sem þangað hefir verið seldur, þessi fiskur, sem annars er því nær óseljanleg vara, hefir nær alltaf selzt þar í landi fyrir það hámarksverð, sem stjórnarvöldin þar í landi hafa leyft á þeirri vöru. Á síðasta ári voru seldar þar í einu um 100 smálestir af þessum fiski fyrir um 24000 ríkismörk, eða 42–43 þús. kr., sem ekki mundi hafa tekizt að selja í Englandi fyrir meira en 5–10 þús. kr. Alls mun hafa selzt í Þýzkalandi af þessari vöru héðan fyrir 70–80 þús. kr. Ég hefi verið að gera mér það í hugarlund, að ástæðan fyrir þessari góðu sölu væri sú, að Þjóðverjar nota þennan fisk til niðursuðu og kalla hann sjólax, og þykir ágætisvara og er dýr. Ef þeir geta notað ufsann frá okkur til niðursuðu þannig eftir að búið er að hraðfrysta hann, sem ég held, að þeir geri, þá er hér um að ræða einstaka aðstöðu fyrir okkur Íslendinga. Ég skal taka það fram, að mig skortir sérþekkingu til þess að tala um niðursuðu á fiski, en mig skortir ekki þekkingu til þess að sjá, eins og aðrir hv. þm. hér í d., að aðrar þjóðir, sérstaklega Norðmenn, hafa hér stofnað til þýðingarmikils iðnaðar til útflutnings, sem hefir gefið þeim meira í aðra hönd en saltfiskurinn og harðfiskurinn til samans. Ég ætla svo ekki að fara mörgum fleiri orðum um þetta mál. Við sjálfstæðismenn hér í hv. d. berum fram frv. á þskj. 25 um það, að ríkið styrki þá, sem kynnu að vilja byggja niðursuðuverksmiðju fyrir fisk, með allt að ¼ af byggingarkostnaði verksmiðjanna. Við höfum jafnframt í 4. gr. viljað opna samskonar aðgang bændum, sem vilja stofna til niðursuðu á landbúnaðarafurðum. Ég hygg, að þetta hafi verið reynt hér nokkuð bæði hvað snertir landbúnaðar- og sjávarafurðir, og hvorttveggja rekið af sama aðilja, sláturfélaginu, og gefizt vel. Sýnishorn af fiski, sem send voru til útlanda, þóttu góð. Ég vil leiða athygli að því, að fyrir utan bein fríðindi til félaga bænda í þessu frv. er niðursuða sjávarafurða einnig hagsmunamál fyrir bændur að því er snertir t. d. fiskibollurnar, sem í er mikil mjólk. Um leið og sú framleiðsla eykst, er og um betri aðstöðu hænda að ræða að koma frá sér mjólkinni. Ég held, að við sjálfstæðismenn getum rólegir treyst því, að allur þorri þm. sé að því leyti fylgjandi frv., a ð það er almennt viðurkennt, að það hnígi í rétta átt. Ég hefi orðið var við - og það er ekkert óeðlilegt -, að menn finna að því, að hér er um að ræða kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, og það þykir fara illa á því, að sjálfstæðismenn, sem stöðugt berja lóminn út af háum og hækkandi fjárlögum, skuli nú flytja frv., sem hefir í för með sér svipting tekna fyrir ríkissjóð. Nú er það engin goðgá, þó að flokkur, sem gæta vill sparnaðar, beri samt fram till., sem hafa í för með sér útgjöld. En þessi rök, sem er deilt á okkur með, nefnilega, að ríkissjóður hafi enga peninga, eru sömu rökin og andstæðingar okkar halda fram, að séu erfðagripir frá aldagömlu íhaldi. Nú beita þeir þeim gegn okkur. En ég get svarað þessu með spurningu til hv. þdm.: Hvað á að gera? Hver er framtíðin? Ég veit ekki, hvort margir hv. þdm. hafa gert sér grein fyrir því. En ég hugsa, að við, sem á sjávarútveginum lifum, vitum, að ef ekki steðja að óvænt höpp, er ekkert nema hrun framundan, nema við leggjum inn á nýjar leiðir. Hvaða horfur eru á því, að að óbreyttum athöfnum megi þessi atvinnurekstur breytast svo, að nú komi gróði þar, sem áður var tap? Svo bágt sem ástandið er, eru þó horfurnar enn verri. Olían, sem kostaði í fyrra 15 aura, kostar nú 20 aura. Beitan, sem kostaði 25 kr., á að kosta 35 kr. í ár. Línur, sem kostuðu þá 80 kr. dúsinið, kosta nú 100. Saltið kostaði þá 52 kr., nú 65 kr., og svona mætti lengi telja. Og verkafólkið ætlar að heimta kr. 2.50. Sjá nú ekki allir menn, að þar, sem áður var vonlítið, er nú vonlaust? Hér er því um það að ræða, að Íslendingar verði að hætta að róa á sjó eða leggja inn á nýjar brautir. Ég var ekki svo hvetjandi til breytinga á meðan við gátum selt allt á hæsta markaði, af því að við vorum ekki svo efnum búnir, að við hefðum ráð á slíkri tilraunastarfsemi, á meðan hún var ekki beinlínis nauðsynleg. Samt hafa sjálfstæðismenn ætið verið þess hvetjandi, að við hefðum opin augun fyrir nýjum möguleikum. En hér breyttust allar aðstæður jafnóðum og markaðsmöguleikar fyrir saltfiskinn urðu minni. Auk þess, sem ég hefi nú sagt um gagnrýni til okkar fyrir að bera fram útgjaldatill., vil ég halda því fram, að það er engum vafa undirorpið, að það getur vel farið saman að krefjast skattalækkunar, en bera þó fram till., sem auka útgjöld ríkissjóðs. Að þetta eigi við rök að styðjast, vil ég sanna þeim, sem vilja renna huganum aftur í tímann, með því að benda þeim á verzlunarskýrslurnar, sem bera það með sér, að á árunum fyrir 1930, og hæst 1924, var verzlunarveltan rúmar 130 millj. kr. á ári, en nú er hún 80–90 millj. Með 90 millj. kr. verzlunarveltu getur ríkissjóður auðvitað ekki haft svipaðar tekjur og áður. Við sjálfstæðismenn viljum í senn bæta hag almennings í landinu með nýjum og bættum atvinnuskilyrðum og bæta hag ríkissjóðs með því að velta ósanngjörnum sköttum af framleiðslunni. Ef tekst að örva framtak einstaklingsins með því að ríkið leggi fram beinan styrk til framleiðslunnar, þá fullyrði ég það öruggur, að almenningi skapast ný og bætt skilyrði og ríkissjóður fær endurgoldið ríkulega það, sem hann leggur fram. Það er kunnugt, að í þessu efni er mikill ágreiningur á milli okkar og stjórnarliðsins. Við deilum á ríkisstj. fyrir það, að þegar skattstofnar bregðast, þá er ýmist hert á sköttum til framleiðslunnar eða lagðir á nýir skattar, í stað þess að ríkissjóður reyni að örva framtakið til þess að afla sér nýrra tekna. Ég veit, að hæstv. fjmrh. viðurkennir það nú, að það er ekki skylda okkar að benda á leiðir til niðurskurðar, þegar hann sjálfur hamrar á því, að það þurfi að spara, alveg án nánari skýringa. Þá hefi ég gert grein fyrir stefnu ykkar sjálfstæðismanna í þessu máli. Ég veit, að gagnrýni muni koma fram, og ég hefi þegar svarað henni fyrirfram að nokkru leyti. Ég legg svo til, að málinu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Héðinn Valdimarsson: Ég hygg, að fleirum en mér hafi þótt vera nokkuð mikið fjaðrafokið hjá hv. þm. G.-K. um þetta litla frv. og hann hafa komið nokkuð víða við. En ég vil reyna að halda mér að málinu sjálfu. Það er nú nokkuð síðan byrjað var á að gera tilraunir um niðursuðu á fiski af fiskimálan., sem hvergi sést minnzt á í frv. Síðan hafa komið fram frv. frá Alþfl. um viðreisn sjávarútvegsins, m. a. með niðursuðu afurðanna. Það leit ekki út fyrir, að Sjálfstfl. vildi styðja þá viðleitni, en kemur nú með frv. í sömu átt, en þó þannig, að hann hefir vitanlega sett sinn sérstaka svip á það. Það er gleðilegt, að Sjálfstfl. vill sjá að sér og sér, að nauðsynlegt er að gera eitthvað fyrir sjávarútveginn. En ég verð að segja, að ég efast um, að þetta frv. geri nokkurt gagn. Við verðum að athuga, að það er ekki nóg að reisa verksmiðjur. Fyrst og fremst verður að ákveða, hvað eigi að sjóða niður og hvar eigi að fá markað fyrir vörurnar. Það undirbúningsstarf hefir fiskimálan. m. a. verið að vinna. Við skulum taka t. d. rækjuiðnaðinn. Fiskimálan. kom á fót rækjuverksmiðju á Ísafirði, sem nú á að geta unnið fyrir sér. En það hefir þó komið í ljós, að til þess að þessi iðnaður geti verið góður atvinnuvegur, þarf fleiri vörutegundir, og það mál hefir fiskimálan. verið að rannsaka. Í Noregi er niðursuðuiðnaðurinn gamall og reyndur, svo að ekki er að búast við, að við getum staðið jafnfætis Norðmönnum þar. - Það, sem hv. þm. G.-K. virtist aðallega eiga við, fiskibollurnar, er einmitt sá þáttur niðursuðuiðnaðarins, sem erfiðast er að byrja á hér, vegna þess að hann krefst ódýrrar mjólkur, en hana höfum við ekki. Þá er síldin, og svo ýmislegt smærra, sem við höfum snúið okkur að. En þó að þetta væri allt hægt, eru þessi mál ekki komin á þann rekspöl, að menn þori að leggja fé í þau. Þess vegna er bezt að gera tilraunir og halda áfram að reyna að undirbúa, þetta. Það er enginn vafi á því, að niðursoðinn ufsi er mikil markaðsvara í nágrannalöndum okkar, og hann er stundum seldur fyrir nokkuð hátt verð. En það hefir ekki verið rannsakað, hversu mikill markaður fengist fyrir sjólax. Þar koma til greina tollmúrar erlendis og aðrir örðugleikar. - Ég álít, að það, að gera ráð fyrir, að hér rísi upp hver niðursuðuverksmiðjan á fætur annari af hálfu einstaklinga, sé bara vitleysa. Ég mun ekki leggja á móti því, að frv. gangi til 2. umr., en ég vil beina því til sjútvn., að betra væri að kynna sér rækilega óskir manna í þessu efni, áður en farið er að samþ. ákvæðin.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég heyrði því miður ekki alla ræðu hv. þm. G.-K., en það af henni, sem ég heyrði, gaf mér tiletni til þess að segja nokkur orð, og eins 1. málsgr. grg., en þar stendur: „Atvinnuleysi og óhagstæð verzlun eru nú sem stendur almennasta böl þjóðfélagsins og það, sem þyngstum búsifjum veldur. Löggjafarvaldið og stjórnarvöldin hafa reynt að lækna þessar meinsemdir með atvinnubótastyrkjum og innflutningshöftum, en með þeim árangri, að báðar aukast án afláts“. Mér skildist á ræðu hv. þm. G.-K., að þetta frv. og fleiri frv. frá sjálfstæðismönnum ættu að marka einhverja stefnubreyt. Það, sem í grg. stendur, er rangt, og ég býst við, að flm. sé það ljóst, að það er rangt, því að nú á að reyna að efla atvinnulífið með fyrirgreiðslum þess opinbera. Við skulum bera saman fjárlögin 1934 og 1935 og svo nú. Þá kemur í ljós, að það hefir einmitt verið reynt að efla atvinnulífið með styrk frá því opinbera. Þess vegna er það svo þveröfugt við það, sem hv. þm. G.-K. vill vera láta, að þetta frv. er einmitt viðurkenning flm. fyrir því, að stefna stj. í atvinnumálum undanfarin ár er rétt. Öllum þingheimi er kunnugt um það hróp, sem gert var að ríkisstj. fyrir hin hækkandi fjárlög, og það hefir einkum verið sá hv. þm., sem stendur að þessu frv., og flokkur hans, sem það gerðu. Þessi hækkuðu útgjöld hafa einmitt gengið í sömu átt og þetta frv., til þess að styrkja og efla atvinnuvegina. Hvenær var fyrst farið að styrkja nýmæli í sjávarútvegsmálum? Ég hygg, að það hafi verið 1935, fyrsta ár núv. ríkisstj., og það var gert með fé fiskimálasjóðs, sem er fengið beint úr ríkissjóði og hv. flm. þessa frv. hefir skammað ríkisstj. fyrir að greiða. Þetta er sannleikurinn í þessu máli. En það er engin ástæða til að vera með vonzku út af þessu, enda hefi ég ekki ætlað mér það, heldur vil ég lýsa ánægju minni yfir þeirri viðurkenningu, sem felst í þessu frv. þeirra sjálfstæðismanna. En ég vil minnast á annað atriði. Við l. umr. fjárlfrv. söng enn við sama tón hjá hv. 1. flm. þessa frv., að skattar séu of háir og að það verði að lækka fjárlögin. Nú skyldu menn ætla, eftir að þessi „prógram“-ræða var haldin, að stefna Sjálfstfl. mundi verða sú, að flytja till. til að lækka útgjöld ríkissjóðs og jafna þann halla, sem er á fjárl., ekki sízt þar sem flm. þessa frv. heldur því fram, að hækkaðar greiðslur fjárl. stefni í þjóðnýtingarátt. En hvað skeður svo? Á fyrstu 12 dögum þingsins flytja sjálfstæðismenn frv., sem, ef þau næðu fram að ganga, mundu hækka fjárl. um hálfa fjórðu millj. kr. Hvernig á nú að skilja þetta? Ætlast flokkurinn til þess, að ekkert mark sé tekið á þessum frv., eða eru sjálfstæðismenn reiðubúnir til þess að skera niður hálfa fjórðu millj. af núgildandi fjárlögum? Og af hvaða liðum ætti að strika þessa upphæð? Það er bezt að telja upp þessi frv. Í Ed. er borið fram frv. um tekjur bæjar- og sveitarfélaga, sem mundi kosta um 2150 þús., þá kemur frv. um afnám útflutningsgjalds af sjávarafurðum, sem mun nema um 600 þús. Þá er frv. um hraðfrystihúsin, sem ekki mundi kosta undir 100 þús. árlega, og niðursuðuverksmiðjurnar mundu ekki heldur kosta undir 50–100 þús. á ári. Þá er till. til þál. um að byggja stórt gæzluskip til landhelgisgæzlu og reka í stað bátanna, sem mundi kosta um 100 þús., frv. um landhelgissjóð, flutt af Thor Thors og Sigurði Kristjánssyni, sem ekki verður undir 150 þús., till. um fiskveiðasjóð Íslands, um 200 þús., till. til þál. um dýpkun Vestmannaeyjahafnar. sem mundi kosta um 30 þús., frv. til l. um byggingarsjóð sveitanna, 100 þús., og till. til þál. um að gera Bolungavíkurhöfn að öruggu skipalægi, um 150 þús. Ég sé, að hv. þm., sem að frv. standa, koma þessar tölur á óvart, en þess mátti vænta, að minnzt yrði á þær. Þetta leyfi ég mér að kalla skrípaleik. Ég veit, að Sjálfstfl. er ekki reiðubúinn að fella þessa upphæð niður úr fjárl. eða hækka skatta, sem þessu nemur. Það er víst, að litið yrði eftir til að hlaupa undir bagga með atvinnuvegunum, ef taka ætti öll þessi lög til framkvæmdar. Ég endurtek þau orð mín, að ég tel það skrípaleik að bera fram svo gáleysisleg frv. án þess að hafa gert sér grein fyrir, hvernig eigi að taka afleiðingunum.

*Einar Olgeirsson: Hv. þm. G.-K. gaf tilefni til þess, að farið væri út í nokkuð almennar umr. viðvíkjandi þeirri stefnu, sem kemur fram í þessum og sumum öðrum frv. Sjálfstfl. Það er enginn efi á því, að þetta eru allt ágæt mál, og Sjálfstfl. gerir vel að flytja þau, jafnvel þótt aðrir hafi flutt þau áður, og ég álít rétt að styðja slík mál, hvaðan sem þau koma. En nú rekum við okkur á það, fulltrúar hinna flokkanna, að ef við samþ. þessi frv., mundum við koma ríkinu á hausinn, ef ekki á þessu þingi, þá áreiðanlega á því næsta. Það er enginn vafi á því, að við þurfum að fá okkar niðursuðuverksmiðjur, sementsverksmiðjur, hitaveitur, skip og aftur skip, og það ætti ekki að hindra okkur kommúnista og jafnaðarmenn í að fylgja þessum málum, þótt Sjálfstfl. beri þau fram. Jafnvel ekki þótt hann kæmi með till. um ríkisrekstur. Við ættum ekki að verða sérstaklega hræddir við það. En hversu mikla velvild og sanngirni, sem við viljum sýna, verðum við að fara fram á, að þessi flokkur bendi á einhverjar tekjuöflunarleiðir í þessu sambandi. Hv. þm. G.-K. komst svo að orði, að alltaf yrði daprara og daprara framundan fyrir atvinnuvegunum, einkum sjávarútveginum. Mun það batna með því að rýra tekjur ríkissj. og auka útgjöld hans? Við vitum líka, hvernig útlitið er í heiminum. Það er nú komið á það stig, að við vitum, að það er kreppa í aðsigi, og hún verður mun ömurlegri en sú, sem hefir staðið frá 1932. Það tímabil, sem samsvarar blómatímabilinu fram til 1929–1930, er liðið; það hefir bara verið jafnömurlegt hinum árunum. Hvernig getur því nokkrum dottið í hug, að ríkið geri nokkuð, sem minnkar tekjur þess, en eykur útgjöld og dregur úr tolltekjum þess? Þetta getur enginn látið sér detta í hug, sem fylgist með þróuninni. Og þegar sá hv. þm., sem réttilega segir, að mjög sé dapurt framundan, lætur sér detta í hug að bera fram þessi frv., sem hér eru komin, þá held ég, að sé kominn tími til að athuga „principið“ í þessu, hvort rétt sé að bera fram frv., sem auka útgjöldin, án þess að benda á leiðir til þess að framkvæma þau. Ég veit, að það er algeng kosningabeita að bera fram slík frv. hér og segja svo á framboðsfundum: „Við sjálfstæðismenn börðumst fyrir þessu“. Og svo er sagt: „Það er íhaldið í þinginu, sem alltaf er með þessi rök, að tekjur og gjöld þurfi að standast á, og vill aldrei samþ. það, sem við róttæku sjálfstæðismennirnir berum fram“. Þetta virðist yfirleitt vera farið að snúast allmikið við í höfðinu á hv. flm. Það er enginn vafi á því, að frv. um að afnema alla skatta og tolla og hækka svo útgjöld ríkissjóðs mundu verða afskaplega vinsæl, en hversu viturlegt það væri og hvort fólkið mundi trúa því, er vafasamt. Það er alltaf óvinsælt að bera fram frv. um nýja skatta, jafnvel þótt þeir séu á þá ríku. Nú er kominn tími til þess að athuga, hvaða breyting það er, sem er að verða á stærsta stjórnmálaflokki landsins, Sjálfstfl., sem hefir 40% kjósenda að baki sér. Yfirleitt er þeirri reglu fylgt, að bera fram einhverja till. til tekjuöflunar um leið og bornar eru fram till. til útgjalda. Ég er að vísu hér og óreyndur hér, en mig langar til þess að spyrja þá, sem kunnugri eru, hvort það sé vanalegt, að þm. beri fram frv., sem auka útgjöld, án þess að benda á tekjuöflunarleiðir jafnframt. Eftir því, sem mér er kunnugt um sögu þingmála, þá var það ekki vanalegt áður fyrr. Og mér er kunnugt um það, þar sem ég hefi starfað með sjálfstæðismönnum áður, eins og í bæjarstj. Rvíkur, að þar koma þeir ekki fram með till. til aukinna útgjalda án þess að sýna fram á, hvaðan tekjurnar eiga að koma, og andstöðuflokkarnir í bæjarstj. Rvíkur koma ekki heldur fram með slíkar till. Þegar síðasta fjárhagsáætlun Rvíkur kom út, mun enginn andstöðuflokkurinn hafa komið þar með slíkar till. án þess að sýna fram á tekjuöflunarleiðir um leið. Hver einasti andstöðuflokkur í bæjarstj. Rvíkur leit svo á, að tekjur og útgjöld yrðu að standast á, en þessari aðferð lætur Sjálfstfl. sér sæma að breyta. Ég lít svo á, að þessi frv. séu tákn þess, að Sjálfstfl. sé að breytast úr borgaralegum íhaldsflokki í fasistaflokk. Það er einmitt einkenni fasistaflokkanna að segja: þessi og þessi mál viljum við framkvæma, og gera svo ekkert. M. ö. o.: Það er lýðskrum. Það er það, sem Sjálfstfl. er að gera. Það er brask í því fólki, sem er huglausast og ábyrgðarlausast í þessum efnum. Það er enginn vafi á því, að fyrir þá flokka hér á Alþingi. sem vilja vernda lýðræðið, er full ástæða til að gera sínar ráðstafanir út af þessum tilraunum. Þetta þýðir, að það er verið að reyna að spilla okkar þjóðlífi. Þessi flokkur reynir að fleyta sér á ábyrgðarlausu lýðskrumi, í stað þess að koma með skynsamlegar till., og er það skýr bending um. hvert hann stefnir. Það er ekki von, að þessi flokkur kæri sig um að koma með till. um að taka tekjurnar af þeim ríku, því innan hans eru helztu fulltrúar íslenzku auðmannastéttarinnar, og ekki vilja þeir taka þær með tollum, sem koma harðast niður á þeim fátæku, því þeir þykjast einmitt vera fulltrúar þeirra. Ég álít ekki, að Sjálfstfl. standi sem heild að slíkum till., heldur álít ég, að það sé greinilegur tvískiptingur þar um þetta mál. Það er sá armur hans, sem hallast meir og meir að fasistískum aðferðum og tekur lýðskrumið meir og meir í sína þjónustu, sem stendur að þeim. Ég veit, að það er fjöldi manna innan Sjálfstfl., sem eru á móti þessum aðferðum og álíta þær hættulegar. Því er nauðsynlegt og rétt fyrir þá, sem vilja styðja lýðræðið, að hafa samvinnu við þá innan flokksins, sem sjá hættuna, á móti þeim, sem gera leik að því að spilla þjóðlífinu. Það verður að stöðva hér í tíma þetta fasistíska lýðskrum hjá vissum hluta Sjálfstfl., en framkvæma það, sem nýtilegt er í till. þeirra. Til viðreisnar sjávarútveginum er aðeins ein leið. Hún er að fá meira auðmagn til hans. Þetta auðmagn er til í landinu. Það er í verzluninni. Samkv. síðustu skýrslum eru 108 millj. kr. velta í verslun landsins, en aðeins 22 millj. kr. í sjávarútveginum. Með því að takmarka gróðamöguleika í verzluninni er enginn efi á, að knýja má auðmagníð til sjávarútvegsins. Og aðferðin til þess er m. a. að tryggja útvegsmönnum sjálfum yfirráð yfir þeim gjaldeyri, sem þeir þurfa til rekstrar síns, fyrir kolum, salti og olíu o. s. frv. Og ríkið á ekki einungis að hjálpa samvinnufélögum útvegsmanna, heldur líka að berjast með þeim á móti valdi hringanna, sem hafa verzlað með þessar vörur. Þetta álit ég, að verði sá sparnaður fyrir sjávarútveginn, sem getur bætt kjör útvegsmanna og sjómanna, en til þess að hann náist verður að brjóta á bak aftur vald verzlunarauðvaldsins á Íslandi, vald hringanna. Það er enginn vafi á, að það þarf aðstoð ríkisins til þess að bæta hag sjávarútvegsins, og jafnvel gæti komið þar til greina ríkisrekstur. Spursmálið er aðeins, að honum sé bjargað úr höndum hringavaldsins og séð fyrir fjármagni, en það er vafasamt, að það mundi takast með því að gera kröfur um, að ríkissjóður leggi sjávarútveginum 3–4 millj. án þess að nokkur viðleitni sé á að sýna, hvaðan eigi að taka þær. Það er raunar auðséð, hvar á að taka þær, þegar einstaklingar innan verzlunarstéttarinnar græða um 4 millj. kr. Þar er auðmagnið, sem á að fara til sjávarútvegsins.



Þegar ég kvaddi mér hljóðs, var það aðeins vegna ummæla, sem féllu um atriði í grg. þessa frv., sem ég er meðflm. að. En mér þykir rétt að minnast á það, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, af því að hann talaði áður en orð þau féllu, er urðu til þess, að ég kvaddi mér hljóðs. Það var hlutur, sem ég vænti mjög, að hann mundi rísa á móti þessu máli. Það er sem sé hlutverk hans og fleiri manna af hans flokki hér á Alþ. að rísa á móti hverju einasta máli, sem hann flytur ekki sjálfur eða hefir gert hrossakaup um fyrirfram. Þetta er andlegur sjúkleiki á þessum mönnum, og verður að umgangast þá sem aðra sjúklinga og ekki að búast við, að þeir geti haft sómasamlega fótavist með þann sótthita, er slíku fylgir. En það eru einstök atriði í ræðu hans, sem rétt væri að athuga áður en málið gengur til n. Hann minntist á, að það væri gengið framhjá fiskimálanefnd í þessu frv. Ég veit ekki, hversu mikill ábati það væri fyrir þennan hv. þm., að minnzt væri á þá nefnd, en það get ég sagt honum, að á hana mun minnzt verða síðar í þinginu, og er ekki vist, að honum sé neinn ávinningur að því að kalla eftir þeim umr. Hv. þm. minntist á, að þessi nefnd hefði byrjað með tilraunir með niðursuðu. Það er ekki rétt. Hún hefir ekki átt þar neitt frumkvæði að, en lítils háttar þátt, sem vitnar m. a. um það, hvernig hún skilur hlutverk sitt. Hann mun hafa átt við rækjuverksmiðjuna á Ísafirði og nefndi hana. Þannig var mál vaxið, að fiskimálanefnd hafði ekki neina forgöngu. Félag manna var stofnað til að reisa rækjuverksmiðju og hafði kynnt sér málið og gert undirbúningsráðstafanir. En þessi félagsskapur vildi fá styrk til framkvæmdanna úr fiskimálasjóði, af því að málið er á tilraunastigi. Og einnig þurfti innflutningsleyfi á tækjum til verksmiðjunnar. Þáttur fiskimálanefndar er sá einn, að neita þessum félagsskap um styrk, en veita hann aftur bæjarstj. Ísafjarðar, sem ekkert hafði undirbúið málið, en aðeins hlaupið til, eða réttara sagt einn maður úr bæjarstj., þegar hann spurði, að stofnaður væri félagsskapur til þessarar starfrækslu. Og svo mun fiskimálanefnd - þetta veit ég ekki með sannindum, en hefi heyrt það og þykir sennilegt - þegar þessi félagsskapur ætlaði að halda styrklaust áfram, hafa komið því til leiðar, að honum var neitað um innflutning á tækjum. Út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. um það, hverskonar hús ætti að nota til niðursuðuverksmiðju, vil ég segja það, að það er rekstrinum ákaflega hættulegur hlutur að nota gömul hús. Að sönnu má lækka stofnkostnað nokkuð með því að taka gömul hús, sem ekki eru lengur nothæf til þeirra hluta, sem þau voru byggð fyrir, og setja niður verksmiðjuvélar og tæki í þau. Þetta hefir verið gert bæði hér og annarsstaðar, og ég hefi ekki heyrt einn einasta mann halda öðru fram en því, að þetta hafi alltaf verið fyrirtækinu til tjóns, orðið fyrirtækinu haft um fót um langt árabil, þangað til ráðizt var í að byggja hús með fullu tilliti til þess, sem þar á að framkvæma. Ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt, þegar ráðizt verður í niðursuðu sjávarafurða, að til þess séu byggð hús, sem séu algerlega sniðin eftir sínum tilgangi, þó að stofnkostnaður verði vitanlega við það nokkru meiri. Mér skildist bæði á þessum hv. þm. og líka á hæstv. fjmrh., að þeir væru dálitið undrandi yfir því, að sjálfstæðismönnum skyldi detta í hug einhver nýmæli á sviði sjávarútvegsins eða yfir höfuð í atvinnurekstri. Ég spyr þessa háu herra um þetta: Hverjir eru það, sem hafa rutt brautirnar? Hverjir hafa hafizt handa um framkvæmdir á sviði sjávarútvegsins og atvinnusviðum yfirleitt? Eru það ekki fyrst og fremst sjálfstæðismenn? Það hefir stundum heyrzt, a. m. k. í blöðum stjórnarflokkanna, að flokkurinn sé eiginlega flokkur sjávarútvegsmanna. Stundum er sagt, að hann sé flokkur heildsala, og stundum flokkur stórbænda. En það mun vera alveg rétt, að flestir þeir menn, sem hafa stundað sjávarútveg, og allir a. m. k., sem hafa rutt einhverjar brautir á því sviði, þeir eru í Sjálfstfl. En hvað hafa þeir menn afrekað í sjávarútvegsmálum, sem eru að býsnast yfir því, að við sjálfstæðismenn skulum vera svo djarfir að koma með nýmæli á sviði sjávarútvegsins? Hvað hafa þeir afrekað og þeirra nánustu? Ekkert annað en að vera eins og hálfgerðar lýs á þessum atvinnurekstri. Í sambandi við þetta vil ég vekja athygli á því, að sama árið og núv. ríkisstj. settist á laggirnar báru sjálfstæðismenn fram á þingi frv. einmitt um þetta sama efni, þó nokkuð væri í öðru formi. Það var frv. um fiskveiðasjóð. Þar er einmitt tekið fram, að fiskveiðasjóður eigi að koma fótum undir niðursuðu sjávarafurða. Og þar eru leidd gild rök, og mörg hin sömu og í þessu frv., að því, að það geti orðið til geysilega mikils léttis í gjaldeyrisvandræðum okkar, ef sjávarútvegsmönnum yrði gert unnt að breyta afla sínum á þennan hátt í verðmætari vöru en verið hefir. Þetta er þess vegna ekkert nýmæli frá okkar hendi; við höfum hafið máls á því fyrir mörgum árum. Ég skal þá koma að þeim ummælum, sem urðu þess valdandi, að ég kvaddi mér hljóðs, þar sem hæstv. fjmrh. sagði það alrangt í grg. frv., að stj. hefði reynt að bæta úr atvinnuleysinu með atvinnuleysisstyrkjum og úr verzlunarörðugleikunum með innflutningshöftum. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh.: Til hvers er verið að veita þessa hálfu millj. kr. til atvinnubóta í landinu, ef ekki til að bæta úr atvinnuleysinu? Er það gert til þess, að hægt sé að setja þar á laun einhverja stjórnarsinna sem verkstjóra, eða einhverskonar launataka? Ég hélt, að það væri gert til að bæta úr atvinnuleysinu, a. m. k. eru atkv. sjálfstæðismanna gefin með þessu í þeim tilgangi.

Telur þm. þetta rangt?

. Ég teldi miklu skynsamlegra að útrýma atvinnuleysinu með þeim ráðum, sem við sjálfstæðismenn viljum. nefnilega að koma meiri krafti í atvinnulífið í landinu. Þar er hinn mikli stefnumunur á milli okkar og stjórnarflokkanna, að við viljum skapa traustan grundvöll undir atvinnulífið í landinu með því að hlynna að atvinnurekstri, en stjórnarflokkarnir hafa hingað til haft miklu meiri viðleitni til að leggja höft á atvinnureksturinn, en hinsvegar reynt að bæta úr bölinu, sem af þessu leiddi, með atvinnubótastyrkjum. Og innflutningshöftin eru sjálfsagt sett til þess að bæta verzlunarjöfnuðinn. Þar er annar þáttur stefnumunarins. Við sjálfstæðismenn viljum bæta úr verzlunarvandræðunum með því að auka útflutninginn, og álítum það bezt gert með því að gera framleiðsluvörur okkar að verðmætari vörum en hingað til. En stjórnarflokkarnir virðast ekki sjá annað höfuðráð en að takmarka innflutninginn til landsins. Það er ráð út af fyrir sig, en ekki til langframa, því að fjölmargt er það, sem menn kaupa frá öðrum löndum, sem þeir geta ekki án verið. Ég vil þess vegna slá alveg föstu, að þetta atriði í grg. er alveg rétt; en hitt er alveg sjálfsagður hlutur, að það er margt fleira, sem reynt er til að bæta úr þessu tvennu böli, sem ekki er nefnt í grg. En þessi ráð hafa verið í hendi stjórnarvaldanna í landinu aðallæknislyfið. Þá vil ég leiðrétta það, sem hæstv. ráðh. sagði, að tekjur fiskveiðasjóðs væru styrkur úr ríkissjóði. En það, sem fiskimálanefnd hefir til umráða, er að nokkru leyti tekið alveg beint af fiskútgerðinni, með hundraðsgjaldi af andvirði útflutts fiskjar. Þá kem ég að þessari upptalningu, sem hæstv. ráðh. gerði nú fyrir mín orð á því, sem hann kallaði aukin útgjöld ríkissjóðs. Það er náttúrlega rangt orð.

Ég sagði það ekki, heldur tekjurýrnun

. Já, tekjurýrnun. En ég verð að segja það, að ég hefi séð þennan sama són í blöðum stjórnarflokkanna lengi, en aldrei dottið í hug, að hæstv. fjmrh. mundi gera sig, ég vil segja, nærri því að flóni að tyggja þetta upp á Alþingi, því að það er alls ekki hæfandi hans háu stöðu. Ég hefi litið svo á, að þessi sónn ætti að glymja í eyrum ófróðra manna úti um landið. Það er svo, að stjórnarflokkarnir hafa mjög valið að blöðum sínum þá menn, sem temja sér þann rithátt og málflutning, að fyrir þá, sem er annt um sóma sinn, er naumast gerlegt að deila við þá. Þeir geta því lítt áreittir látið margt glymja í eyru illa gefinna manna. En að þetta skuli gerast hér inni á Alþingi, og það gegnum munn hæstv. fjmrh., það eru undur.

Hvað er hneykslið í þessu?

. Ég kem að því, hæstv. ráðh. Í fyrsta lagi er það, að hæstv. ráðh. er búinn að reikna það undir eins út, að þessi tekjurýrnun muni verða 3½ millj. En flest af því, sem hann taldi, eru alveg óákveðnar fjárhæðir. Og þar að auki er það byggt á algerðum misskilningi. T. d. kallaði hann það gróða í öðru orðinu, en tekjurýrnun í hinu orðinu, að taka lán til verksmiðju á Raufarhöfn.

Ég nefndi þetta ekki á nafn

. Það er dálítið einkennilegt, - en vera má, að það hafi verið annar ræðumaður, og bið ég þá afsökunar. En hæstv. ráðh. nefndi tekjur bæjar- og sveitarfélaga, og skal ég þá taka það, sem ég skrifaði áreiðanlega eftir honum. Hæstv. ráðh. er kunnugt, að það verður að bæta úr þessari tekjuþörf bæjanna. Og frv., sem sjálfstæðismenn í Ed. flytja, er ekki um neitt annað en það, hvernig skuli skipta tekjustofnum milli ríkis og bæjar- og sveitarfélaga. Það er ekki talað þar um neinar sérstakar nýjar álögur á þjóðina, - það er fjarri því. Nú er það víst, að stj. er að undirbúa nýjar tollaálögur. Það er líka vitað, að bæjarfélögin og talsmenn þeirra hafa verið með á prjónunum undanfarin ár og nú sérstök frv. um auknar tekjur bæjanna með tollum, innflutningsgjöldum, vörugjöldum og gjöldum á það, sem út er flutt frá hverjum stað. Ég get nú ekki séð, að það sé nein tekjurýrnun fyrir ríkissjóð, þó að bæjar- og sveitarfélög falli frá því að vera hluttakar í tollaálagningu, gegn því að fá eitthvað meira af þeim sköttum, sem heimtir eru inn beint á hverjum stað. Hæstv. ráðh. hefir sýnilega misskilið frv. Hann skilur það svo, að það fari fram á nýjar álögur. Þá nefndi hæstv. ráðh. hraðfrystihús. Eftir frv. á að styrkja hraðfrystihús með einum fjórða af byggingarkostnaði. Það liggur ekki fyrir neitt um það, hvað mikið byggt verður af hraðfrystihúsum. En þau eru nú þegar á mjög mörgum stöðum, flestum stærstu kaupstöðum og þorpum á landinu. Þess vegna er óhugsandi, að þessi hús verði sett upp nema í nokkrum verstöðvum. Og vitanlega er það alltaf á valdi fjármálastj. að hafa hóf á því, hvað mörg frystihús njóta styrks árlega. En útreikning á þeirri fjárhæð er ekki hægt að gera nú, og þegar hæstv. ráðh. nefnir ákveðna tölu, þá er það ekkert annað en slagorð. Alveg sama er að segja um það, sem hæstv. ráðh. sagði um niðursuðuverksmiðjuna; það er engin leið að segja um, hvað mikið fé þar er um að ræða. En ég skal játa, að það er galli á þessu frv., að það er ekki hægt að gera þessa áætlun, sem þó er alveg nauðsynlegt að hafa. En því verður að bjarga á þann hátt, að fjárveitingavaldið verður sjálft að sjá sér farborða með því að veita ekki þessa styrki nema til hæfilega margra og hæfilega stórra verksmiðja á hverju ári. Hinsvegar býst ég við því, að þar sem þessi iðnaður er á tilraunastigi, þá myndu þeir, sem byggja verksmiðjurnar, fara ákaflega varlega. Það er ekki líklegt annað en að flestir vildu biða eftir að sjá gerðar tilraunir og hversu arðvænlegar þær reyndust. Og það er eingöngu af þessu, að farið er fram á styrk, að þessi rekstur hlýtur um stund að verða á tilraunastigi. En vitanlega hverfur styrkurinn úr sögunni undir eins og það er sýnt, að þetta er annaðhvort vitleysa sem menn geta ekki haldið lengra út i, eða þá svo arðvænlegur atvinnurekstur, að ekki þarf styrks með. Ég held þess vegna, að það sé ekki rétt að mikla fyrir sér svo mjög, hvað þetta yrðu óskapleg útgjöld fyrir ríkissjóð. Mér þykir líklegt, að svo fari eftir örstuttan tíma, þegar risnar eru 2–3 verksmiðjur, þá sýni þessi atvinnurekstur sig að vera svo arðvænlegur, að engin ástæða verði til að styrkja hann með beinum fjárframlögum. En ef til vill þá með öðrum atbeina, svo sem þeim, að hjálpi honum til að fá lánsfé. Þá eru þau almennu ummæli sem hæstv. ráðh. hafði um útgjaldatillögur Sjálfstfl., sem mér þótti alveg óviðeigandi, að maður í hans stöðu skyldi flytja í Alþingi, þó að margir hinna lélegri manna flokksins hefðu ekki haft neina smán af því. Það er undarlegt, ef hæstv. fjmrh. landsins veit ekki, til hvers Alþingi er fyrst og fremst haldið og kallað saman. Það er fyrst og fremst kallað saman til þess að sjá farborða fjármálum ríkisins. Og það er ákaflega undarlegt, að maður í þessari stöðu skuli vera svo blindur af þeirri flokksfávísi, sem einkennir Framsfl., að halda, að Sjálfstfl. eigi ekki að eiga neina till. um það, hvernig því fé er varið, sem ríkissjóður sér sér fært að innheimta. Till. sjálfstæðismanna, eins og allra þm. yfirleitt, ber fyrst og fremst að skoða sem þeirra till. um það, hvernig fé ríkissjóðs skuli varið. Og það er merkilegt, ef fulltrúar nærfellt helmings þjóðarinnar hefðu engar till. að gera um það mál. Það er allt of heimskulegt til þess, að ég ætli ráðh. að halda slíku fram, að allar till. um, hvernig ríkisfé sé varið, séu till. um ný útgjöld. Það er ekkert annað en smitun frá lakar gefnum mönnum í flokknum, að hann slær svona firna heimsku fram hér á þingi. Sjálfstæðismenn hafa lagt mikið til þeirra mála, hvað yfir höfuð þingið ætti að sjá sér fært að innheimta mikið af skattborgurunum. Og þeir hafa verið ósamþykkir framsóknarmönnum og hinum sósíalistunum í Alþfl., hvað fært er að leggja miklar álögur á þjóðina. En þegar búið er að leggja þessar álögur á og áætla féð, þá telja þeir sér skylt og rétt að eiga sinn hlut í tillögum um það, hvernig þessu fé skuli varið. Það er nú eðlilegur hlutur, að hver þingfulltrúi hafi fyrst og fremst í huga þörf þess héraðs, sem hann er fulltrúi fyrir. Ég fyrir mitt leyti hefi aldrei hneyklazt, þó að menn úr andstöðuflokkum okkar sjálfstæðismanna beri fram talsverðar útgjaldatillögur fyrir sín kjördæmi. Þegar ekki gengur mjög fram úr hófi, þá þykir mér eðlilegt, að þeir óski eftir, að fyrst sé sinnt þörfum síns kjördæmis. Þetta finnst mér jafneðlilegt um okkur sjálfstæðismenn, að við viljum ekki láta okkar kjördæmi alveg gleymast. Ég tek það fram, að stundum keyrir mjög fram úr hófi hlutdrægni stjórnarflokkanna í þessari úthlutun. En mér finnst sú hlutdrægni dálítið afsakanleg, af því að menn eru að draga taum þess sérstaka kjördæmis, sem hefir kosið þá, þar sem þeir þekkja máske þörfina bezt. En hitt eru undur, eins og ég sagði áðan, að nokkur þm. skuli láta sér geta dottið í hug að telja allar slíkar till. vera till. um aukin útgjöld ríkissjóðs. Slíkt er heimskra manna háttur, að leggja málið þannig út. Þegar verið að ræða till. um útgjöld ríkissjóðs, þá er ætið miðað við, að ríkissjóður geti risið undir þeim. Að vísu eru sumar þessar till. þannig vaxnar, að vegna þeirra getur orðið að láta eitthvað bíða að sinna þörfum annara svo sem 1–2 ár. En það er engan veginn meint þannig, að menn ætlist til nýrra álagna á þjóðina vegna þessara till. Hæstv. ráðh. kallaði það skrípaleik hjá sjálfstæðismönnum að bera fram frv., sem hefði í för með sér útgjöld. Það út af fyrir sig er enginn skrípaleikur. En hitt held ég, að nálgist mjög skrípaleik, þessi málflutningur stjórnarsinna, sem ég var að lýsa og hæstv. ráðh. lét sér sæma að taka upp, - þegar því er haldið fram, að Sjálfstfl., sem styðst við mest kjósendafylgi allra flokka í landinu, hafi ekki siðferðislegan rétt til að gera neinar till. um, hvernig því fé er varið, sem heimtað er af þjóðinni og að nokkru leyti má kalla blóðpeninga.

* Flm. (Ólafur Thors): Ég þarf ekki að tala langt mál, því að sumpart eru þau ummæli veigalítil, sem hafa komið fram gegn frv., og sumpart hefir 6. þm. Reykv. tekið nokkuð fram af því, sem ég hefði ástæðu til að geta um. Út af ræðu hv. 3. þm. Reykv. mun ég bæta nokkru við það, sem hv. 6. þm. Reykv. sagði. Það er eftirtektarvert, að í upphafl máls sins lagði þessi hv. þm. áherzlu á það að láta skina í, hvað um lík frv. væri að ræða. Það var eiginlega meginatriðið fyrir honum að mála það út, að þetta frv. væri lítið og ómerkilegt. Við, sem kunnugir erum þessum málum, vitum vel, til hvers þetta er sagt. Það er ekki af því, að þessi maður viti ekki betur, - þó að hann sé nú leiðinlega ókunnugur sjávarútvegsmálunum. Ég sagði leiðinlega ókunnugur, vegna þess að það er leitt, að maður, sem er kallaður formaður fiskimálanefndar, skuli hafa þekkingu af jafnskornum skammti eins og raun ber vitni. Hitt er eðlilegt, að hann hafi ekki meiri þekkingu, því að hans menntun - sem ég ætla ekki að gera lifið úr - liggur á allt öðru sviði. Ég segi, að þetta er engan veginn af því, að þessi maður, jafntakmarkaða þekkingu sem hann hefir á sjávarútvegsmálum, viti ekki vel, að þetta frv. getur leitt mikla blessun af sér fyrir sjávarútveginn, og raunar fleiri, heldur af hinu, að hann hefir ríkt í huga að gera sem minnst úr öllum málum, sem við sjálfstæðismenn berum fram. Því að eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði, þá fer fylgi við málin of mikið eftir því, hver er upphafsmaður málsins. Það er meira en broslegt þegar þessi hv. þm. er að reyna að láta það líta þannig út að við sjálfstæðismenn séum að tína spörðin frá Alþfl. með því að flytja á Alþingi frv. um viðreisn sjávarútvegsins. Sósíalistar gerðu sig að athlægi á öllum þingmálafundum í sumar með skrafi um frumvörp þau, er þeir hrúguðu niður í lok síðasta þings um alhliða viðreisn sjávarútvegsins. Þeir tuggðu þar upp frv., sem við sjálfstæðismenn höfðum borið fram, en þeir greitt atkv. á móti. Þegar við svo höldum áfram baráttu okkar fyrir viðreisn sjáv.útvegsins, þá vill hv. þm. láta lita svo út, að við séum að taka upp frv. þeirra. Þetta er ekki hægt að gera með góðum árangri hér á Alþingi, og kosningarnar í sumar sýndu, að það er ekki heldur hyggilegt á þingmálafundum. Skrípaleikur sósíalista í lok síðasta þings hafði engin áhrif. Þeir fengu makleg málagjöld í kosningunum, og þá einkum í Reykjavík og nágrenni. - Einn hv. þm. fann frv. það til foráttu, að ekki væri tekið fram í því, hvað það væri, sem sjóða ætti niður. Það stendur í frv., að það eru sjávarafurðir, sem sjóða á niður; á því þarf ekki að vera neinn vafi. Það eru meira að segja taldar upp í grg. frv. ákveðnar fisktegundir, er bezt væru fallnar til niðursuðu. Hv. þm. sagði, að fiskimálanefnd væri að rannsaka þetta mál, og væri ekki von, að hún væri komin lengra á veg með það en raun ber vitni. Ég get tekið undir það, að ekki sé von til þess, að hún sé komin lengra á veg með málið, enda þótt hún hafi nú starfað í þrjú ár, og afrek hennar á öðrum sviðum ættu ekki að hafa tafið hana frá þessu starfi. En fiskimálanefnd er ekki sá rétti aðili til að hafa þetta mál með höndum, né önnur vandasöm stórmál sjávarútvegsins. Það var hlálegt, þegar þessi hv. þm. var að vara við þeim miklu fjárútlátum, sem frv. hefði í för með sér, en taldi jafnframt, að enginn mundi fara að leggja út í þær framkvæmdir, sem frv. fjallar um, vegna þess hve rannsókn sé stutt á veg komin. Ef það væri víst, að enginn þyrði að leggja út í framkvæmdirnar, þá sé ég ekki, að ástæða sé til að óttast fjárútgjöld þess vegna. Ber þetta vott um, að gagnrýnin á frv. er meira gerð af vilja en mætti. Hv. þm. vildi fá meira fé veitt til fiskimálasjóðs. Ég held, að vissara væri að fá fyrst upplýsingar um það, hve vel því fé hefir verið varið, sem sjóðnum hefir nú þegar verið lagt, áður en lengra er farið. Ég ætla þá að víkja að hæstv. fjmrh. Hann hélt því fram, að núv. stjórn hefði gert meira fyrir sjávarútveginn en nokkur önnur stjórn, og þannig gengið þá braut, sem við sjálfstæðismenn bentum á. Ég veit, að hæstv. fjmrh. er það töluglöggur maður, að honum er ljóst, að núv. stjórn hefir síður en svo hlúð að sjávarútveginum; hún hefir þvert á móti rifið niður þennan atvinnuveg og gert þar meira ógagn en á öðrum sviðum. Allt, sem til útvegs þarf, er nú margfalt dýrara en áður. Nokkuð af þessari verðhækkun kemur af almennri hækkun á erlendum markaði, en langmest er hækkunin þó til komin fyrir tvennar ráðstafanir, er núv. stjórn hefir gert, en það er almenn tollahækkun. er komið hefir niður á þessum vörum, og innflutningshöftin. Það er ekki heldur fyrir að synja, að ýmsar ráðstafanir til verndunar innlendum iðnaði hafa orðið til þess að hækka verðið á ýmsum notaþörfum sjávarútvegsins; t. d. á þetta við um verðlag á línum. En þyngstu rök hæstv. ráðh. gegn frv. og stefnu Sjálfstfl. í þessum efnum eru þau, að það sé óforsjált að bera fram till., er hafa í för með sér aukin útgjöld úr ríkissjóði, án þess að látnar séu fylgja tillögur um samandrátt á öðrum gjöldum ríkissjóðs eða bent á nýja tekjustofna. Ég gerði rækilega grein fyrir stefnu okkar í þessum málum í fyrri ræðu minni, en ég veit ekki, hvort hæstv. ráðh. hefir heyrt hana. Ég mun þó ekki endurtaka hana hér, til að þreyta ekki þingheim, aðeins benda hæstv. ráðh. á það, að miklir möguleikar eru á því að gera allt í senn, að fella niður vissar tekjur ríkissjóðs og auka viss útgjöld, og hafa þó tekjuhallalausan búskap vegna þess aukna framtaks í landinu, sem slíkar ráðstafanir hefðu í för með sér. - Hæstv. ráðh. veit það, að í sæmilegu verzlunarárferði fara tekjur ríkissjóðs margar millj. fram úr því, sem nú er. Sannanirnar fyrir þessari skoðun hefir hæstv. ráðh. sjálfur lagt fram hér í þessum sal fyrir nokkrum dögum, er hann við 1. umr. fjárl. lagði fram skýrslu yfir það, hversu einstakir tekjustofnar ríkissjóðs, og þá einkum verðtollurinn og vörutollurinn, hefðu rýrnað fyrir samandrátt á viðskiptaveltu þjóðarinnar. Ef leið Sjálfstfl. í þessum málum yrði farin. að létta þyngstu sköttunum af framleiðslunni og hjálpa henni inn á ný svið, þegar þau gömlu lokast, mundi það þýða stórum auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Ég skal taka einfalt dæmi til að sýna fram á þetta, - ég þekki það vei, af því að ég er sjálfur við það riðinn. Þetta dæmi sýnir glögglega, hvernig aukið framtak gefur ríkissjóði óbeinar tekjur. Það var byggð ný verksmiðja á Hjalteyri í vor. Beinir tollar í ríkissjóð af efnivörum til verksmiðjunnar munu hafa numið 60–70 þús. kr. Þetta eru beinar tekjur, sem ríkissjóður fær strax. Með starfrækslu verksmiðjunnar koma einnig miklar tekjur í ríkissjóð. Tollar af því mjöli, sem verksmiðjan framleiddi, voru 40–50 þús. krónur á þessu ári, og tollur af olíu verksmiðjunnar 12–15 þús. krónur. Kolatollur í ríkissjóð frá verksmiðjunni var um 10 þús. krónur á mánuði, eða í þá 70–75 daga, sem verksmiðjan starfaði í sumar, um 25 þús. krónur. Rekstrartollar af þessari einu verksmiðju hafa því numið yfir 80 þús. kr. strax á fyrsta ári. Þetta er gott dæmi um það, að réttlætanlegt getur verið að biðja ríkissjóð um styrk til þeirra atvinnufyrirtækja, sem miða að því að auka framleiðslu landsins. Hæstv. ráðh. má ekki gera sig sekan um það oftar að bregða okkur sjálfstæðismönnum um ábyrgðarleysi í þessum efnum. Ég hefi fært fram fyrir stefnu okkar mörg rök, sem sýna, að till. okkar eru byggðar á fyllsta viti og varfærni. Eins og hv. 6. þm. Reykv. tók réttilega fram eru þetta till. okkar flokks um það, hvernig verja beri fé ríkissjóðs, en þær eru auðvitað miðaðar við það, að takast megi að afgr. tekjuhallalaus fjárlög, þó að þær verði samþ. Þegar þetta frv. kom fyrst hér til umr. í d. í ráðherratíð hæstv. fjmrh., bauð ég honum fyrir hönd Sjálfstfl. samvinnu um að leggja á nýja skatta, eða sparnaðartillögur til að mæta þeim útgjöldum og þeirri tekjurýrnun, er frv. okkar til viðreisnar sjávarútvegsins hefðu í för með sér. Sjálfstfl. hefir síðan staðið með útrétta hönd og boðizt til að taka þátt í þeim örðugleikum og óvinsældum, sem alltaf fylgja sparnaði, taka á sig hluta af þeirri ábyrgð, sem stjórnarflokkar verða venjulega að bera einir. - Hæstv. ráðh. má ekki láta það henda sig framar að spyrja, hvort sjálfstæðisflokksmenn séu hér að leika skrípaleik; það er svo langt frá því sem mest má verða. Hér er til meðferðar eitt mesta vandamál ísl. þjóðarinnar, á einum hinum mestu erfiðleikatímum, sem yfir land vort hafa komið. Og hæstv. ráðh. ætti að athuga það, að sízt situr á honum að ráðast á okkur sjálfstæðismenn fyrir það, að við berum fram útgjaldatill. án þess að koma jafnframt með tekjuöflunar- eða sparnaðartillögur. Hann leggur sjálfur fyrir þetta þing fjárlagafrv., sem er með 900 þús. kr. tekjuhalla. Jafnframt játar hann, að í þetta frv. vanti útgjöld til viðreisnar sjávarútveginum, sem þó hljóti að verða að samþ. 2 þessu þingi, - það sé ekki gert ráð fyrir till. einstakra þm., sem þó auðvitað muni hækka útgjöldin og þar með auka á tekjuhallann. Það er ennfremur staðreynd, að hæstv. ráðh. hefir ekki gert þær breyt. á sjálfu frv., sem hann veit, að fjvn. verður að gera, til að mæta aukinni dýrtíð í landinu, sem vitanlega bitnar einnig á stofnunum ríkisins, og hafa því í för með sér aukin útgjöld á fjárl. Hæstv. ráðh. skilar Alþingi fjárlagafrv., sem gera má ráð fyrir, að sé raunverulega með yfir tveggja millj. tekjuhalla, án þess að gera jafnframt nokkra grein fyrir því, hvar hann hugsar sér að taka það fé, sem vantar. Er það þá óvitahjal hjá hæstv. ráðh., er hann talar um að hann ætli að eiga þátt í því að gera till. til úrbóta? En á sama hátt ætla sjálfstæðismenn að semja við valdhafana um það, að finna ráð til að afgr. tekjuhallalaus fjárlög, þó að þær till. um aukin útgjöld og rýrnun á tekjum ríkissjóðs, er við berum fram, nái fram að ganga. Ég hirði þá ekki um að gera ræðu hæstv. ráðh. að frekara umræðuefni að sinni, en sný mér að ræðu hv. 5. þm. Reykv. Ef miða ætti við skemmtunina hér á hinu háa Alþingi, þá ber sízt að harma hingaðkomu þessa hv. þm. Hann er áreiðanlega sá mesti fimleikamaður, sem á þingi hefir setið. Fyrir nokkrum dögum var hér til umr. till. um, að Ísland gengi í Þjóðabandalagið. Hv. 5. þm. Reykv. talaði fyrir þeirri till. af slíkum krafti, að engu var líkara en að hann teldi inngöngu Íslands í Þjóðabandalagið hið eina nauðsynlega. Fyrrv. samherji hans í A1þfl., hæstv. atvmrh., gerði þingheimi þá skemmtun að lesa upp grein eftir hv. 5. þm. Reykv., er hann hafði skrifað fyrir nokkrum árum, og var mjög á annan veg en till. hans nú. Hv. þm. afsakaði sig með því, að svo langur tími væri liðinn síðan hann ritaði umrædda grein, að von væri, að vindurinn hefði snúizt frá norðri til suðurs á öllum þeim tíma. En við þessar umr. kom í ljós, að hv. þm. þurfti ekki svona langan tíma til þess að snúast. Fyrri daginn, sem till. hans var til umr., lýsti hann því yfir, að hann væri samþykkur því að vísa henni til stj., en daginn eftir aftók hann með öllu, að þá aðferð mætti nota við afgreiðslu till. Þessum hv. þm. tókst þarna í þessari einu umr. að brúa bilið milli vindhanans, sem snýst frá norðri til suðurs á nokkrum árum, og hins, sem fer sama snúning á einni nóttu. Ræðan, sem hv. 5. þm. Reykv. hélt áðan, var merkileg að því leyti, að hefði ég lesið hana í „Speglinum“, og hún hefði átt að vera ræða, sem ég hefði haldið yfir kommúnistum, þá hefði mér þótt hún góð. Aðaládeilan í ræðunni var í því fólgin, að ekki mætti bera fram frv., er bökuðu ríkissjóði útgjöld, án þess að benda á um leið, hvar ætti að taka féð, er til þeirra þyrfti. Ef hv. þm. vill ganga inn í hv. Ed., eða leita í þingskjölunum sínum að frv., sem form. Kommfl. ber fram í hv. Ed., frv. um breyt. á l. um alþýðutryggingar, þá getur hann séð frv., sem felur í sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð, án þess að nokkursstaðar í frv. sé sýnt fram á, hvar eigi að afla þeirra tekna, sem þarf til að mæta þessum útgjöldum. Mér þótti það ánægjulegt, að hv. þm. skyldi ekki geta annað en viðurkennt, að hér væri um þarfamál að ræða. En það væri bara svo sorglegt, að landið mundi lenda á hausinn, ef frv. okkar yrði samþ. Ég hefi þegar sýnt fram á það, að bak við frv. okkar sjálfstæðismanna stendur fullt vit og varfærni í þessum efnum. En ég man ekki betur en að hv. 5. þm. Reykv. þættist ekki vera í neinum vandræðum með það við 1. umr. fjárl. að afla ríkissjóði tveggja til þriggja millj. kr. tekna í viðbót við það, sem fyrir væri. Ég verð að segja það, að snúningsliprari mann hefi ég aldrei rekið mig á hér á Alþingi, á þeim 10–12 þingum, sem ég hefi setið. Það verður ekki leiðinlegt hér í vetur, ef hann heldur svona áfram. En líklegt þætti mér, að hann yrði illa úr holdum genginn eftir fyrsta þingið, pólitískt talað, ef áframhaldið verður eftir byrjuninni. Aftur á móti var það mjög fróðlegt fyrir okkur kjánana í deildinni að fá að vita það svona afdráttarlaust, að ný kreppa væri að byrja. Það hlýtur að vera mjög þægilegt að fá að vita slíkt fyrirfram, en ég efast um, að hægt sé að reikna það nákvæmlega út. Ég veit ekki, hvort hv. þm. tók eftir því, að það lék bros um varir hv. dm., er hann fór að deila á sjálfstæðismenn fyrir lýðskrum, að þeir bæru fram kröfur án þess að ætlast til, að þær gangi fram, til þess eins að afla sér fylgis. Nú er enginn sá kommúnisti til á Íslandi, að hann sé ekki stöðugt að bera fram kröfur einmitt í þessu augnamiði. Það er því von, að menn brosi, þegar hv. 5. þm. Reykv. fer að deila á sjálfstæðismenn fyrir þetta atriði. En það var eitt atriði í ræðu hv. 5. þm. Reykv., sem ástæða er til að ætla, að hann hafi meint alvarlega. Hv. þm. taldi það öruggt ráð til viðreisnar sjávarútveginum að þrengja kosti þeirra manna, sem reka verzlun hér á landi. Óeðlilega mikið fjármagn væri komið í verzlunina, borið saman við það, sem stæði í útveginum. Ráðið væri því að þrengja að verzluninni og knýja svo fjármagnið yfir í sjávarútveginn. Ég veit ekki, hve ábyggilegar þær tölur eru, sem hv. þm. fór með, en ég held, að þær séu gamlar og ekki alveg réttar. En við skulum ganga út frá því, að þær væru réttar, ganga út frá því, að of mikið af fjármagni landsmanna standi hlutfallslega í verzluninni. En lengra get ég ekki gengið með hv. 5. þm. Reykv. Það eru engin úrræði fyrir sjávarútveginn, að þrengt sé að öðrum aðilja á öðru sviði atvinnulífsins, til þess að draga úr því fjármagni, sem þar er. Með því er engin bót ráðin á því aðalvandamáli útvegsins, að það fé, sem í þá atvinnugrein er látið, geti borið arð. Viðfangsefnið er fyrst og fremst þetta, að finna þær ráðstafanir, er geti orðið til þess, að það fjármagn, sem nú þegar er í sjávarútveginum, geti borið arð. Aðalviðfangsefnið er að skapa möguleika fyrir fjármagni, sem starfar í sjávarútveginum, og getur starfað þar með sæmilegum árangri. Aðeins á þann hátt er hægt að bæta úr örðugleikum þeirra manna, bæði á sjó og landi, sem eiga afkomu sína þar. Hitt er aðeins spor á leiðinni niður á við, og ekki. spor, sem mér finnst, að þeim flokki, sem hv. þm. tilheyrir, sé ætlandi, þó sá flokkur hafi oft tekið spor, sem miða niður á við, að halda, að það, að rétta hluta eins, verði eingöngu gert með því að minnka hluta annars. Barátta okkar í þjóðmálunum á að vera barátta fyrir því að bæta hag þess verr stæða, í hvaða stétt þjóðfélagsins, sem hann er, og lyfta honum á hærra stig, en ekki barátta í þá átt að lækka hluta einhvers frá því, sem hann er, og niður að þeim næsta. Þarna er hinn veigamikli stefnumunur milli flokks hv. þm. og þess flokks, sem ég tilheyri. Ég get að öðru leyti verið honum sammála um það, sem hann sagði um gjaldeyrismálin, og látið í ljós ánægju mína yfir því, að hann hefir tekið undir till., sem við sjálfstæðismenn höfum borið fram á undanförnum þingum og munum bera fram nú, þó hann telji, að það sé vandkvæðum bundið í framkvæmdinni að aðhyllast þær till., en þau eru ekki það mikil, að ekki sé teflandi á það, m. a. vegna þess, að ekki verður komizt hjá að gera slíkar ráðstafanir, nema þá að stærri og meiri gjaldeyrisráðstafanir verði gerðar. Ég hygg, að ég hafi nú nokkurn veginn svarað þeim andmælum, sem fram hafa komið gegn þessu frv., því út í einstök smáatriði vil ég ekki fara, þó það geti orkað tvímælis, hvort þau eru þess eðlis, að nauðsynlegt sé að svara þeim. En ég kýs heldur að greiða götu frv. heldur en að eiga á hættu að tefja framgang málsins með löngum umr. Ég mun því ekki ræða þau atriði nánar, þó auðvitað mætti hrekja þau gersamlega.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég ætla fyrst að víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 6. þm. Reykv. Hann sagði - og eyddi hann til þess mörgum orðum -, að sú aðferð, sem ég viðhafði, er ég gagnrýndi frv. sjálfstæðismanna í heild, væri ósæmandi. Hann kom aldrei inn á, í hverju það væri fólgið. Það skyldi þá helzt vera, að það væri ósæmandi að taka þessi frv. alvarlega í heild, eins og þau liggja fyrir. Ég verð að biðja hv. 6. þm. Reykv. afsökunar á því að hafa gert mig sekan í slíku. Ég taldi ekki með í þeim aðaltölum, sem ég nefndi, stofnkostnað Raufarhafnarverksmiðjunnar samkv. till. sjálfstæðismanna, af því það er ekki rétt að telja hann með á því ári, sem hún er byggð, því stofnkostnaður slíkrar verksmiðju fylgir ekki fjárl. næsta árs, þó bygging hennar verði samþ. Hv. þm. sagði, að frv. um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga færi ekki fram á nýjar álögur, en það er þó á þriðju millj. kr., sem á að renna til bæjarsjóðanna, en fór áður í ríkissjóð. Hv. þm. hefir ekki reynt að skýra, hvernig mæta eigi þessari skerðingu ríkissjóðsins, nema leggja á nýjar álögur í staðinn. Mér skilst, að annaðhvort verði að skera niður á fjárl. móti þessu frv. á 3. millj. kr., eða nýjar álögur yrðu að koma í staðinn. Það var merkilegt, að þessi hv. þm. komst í slíka varnar-aðstöðu í sinni ræðu út af frv. sjálfstæðismanna, að hann fór að telja frv. um niðursuðuverksmiðju og hraðfrystihús það til gildis, að styrkurinn myndi ekki verða notaður, sem til þeirra er ætlaður. Mér fannst nokkuð langt seilzt til raka þar, þegar hv. 1. flm. frv. um niðursuðuverksmiðjur var búinn að lýsa því sem höfuðnauðsynjamáli sjávarútvegsins, sem mér skildist, að myndi snúa óáran upp í góðæri. Svo aðþrengdur um rök var hv. 6. þm. Reykv., að hann reyndi að gera að engu það, sem hv. 1. flm. hafði talið frv. til gildis. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að það væri einkennilegt, að ég skyldi ekki vita, að Alþ. væri fyrst og fremst kallað saman til þess að sjá fjármálum ríkisins borgið. Já, það er einkennilegt, en finnst þessum hv. þm., að till. Sjálfstfl. hér á þingi beri vott um það, að Sjálfstfl. sé það ljóst, að þingið er kallað saman ekki sízt til þess að sjá fjármálum þjóðarinnar borgið? Ég ætla ekki að fara út í fleiri einstök atriði í ræðu hv. þm., sem væri þó hægt að hrekja, en snúa mér að tveim aðalatriðum, sem annars komu fram í ræðum beggja þeirra hv. þm., sem töluðu gegn ræðu minni. Þeir halda dauðahaldi í þá fullyrðingu, sem minnzt er á í grg. frv., að núv. stjórnarflokkar og núv. ríkisstj. hafi reynt að lækna meinin í fjármálunum og atvinnulífi þjóðarinnar með atvinnubótavinnu og innflutningshöftum. Ég mótmælti því í fyrri ræði minni, og ég mótmæli því enn. Það er athugandi, að hvorugur þessara hv. þm. reyndi að færa rök fyrir þessari fullyrðingu. En þau rök, sem ég færi fyrir því, að þessi fullyrðing sé röng, eru þessi: Í frv. því til fjárl. fyrir árið 1938, sem liggur nú fyrir Alþ., og fjárl. á árinu, sem nú stendur yfir, og eins 1936 og 1935, er meira fé veitt til styrktar atvinnuvegunum, bæði til lands og sjávar, ekki sízt sjávarins, heldur en nokkru sinni fyrr á síðari árum, að undanskildum árunum 1929 og 1930 og ef til vill 1934. Til sjávarútvegsins hefir meira fé verið veitt beint á þessum árum heldur en nokkru sinni fyrr. Stefna stj.flokkanna er m. ó. o. sú, að fyrsta úrræðið sé að styðja atvinnuvegina, en meðan verið sé að framkvæma þann stuðning og verið er að rétta þá við, þá verði ekki hjá því komizt að hafa innflutningshöft og veita fé til atvinnubóta. Það kemur úr hörðustu átt, að það skuli koma frá fulltrúa kaupstaðar, eins og hv. 6. þm. Reykv. er, að talið sé eftir, að atvinnubótaféð hækki um 200 þús. kr. á tímabili, sem sá atvinnuvegur, sem framfærsla fólksins í kaupstöðunum byggist aðallega á, en það er sjávarútvegur, hefir orðið fyrir slíkum hnekki, að útflutningurinn hefir lækkað um 9 millj. kr. á árinu. Þegar þessa er gætt, þá má það teljast undarlegt af fulltrúa kaupstaðar að telja eftir 200 þús. kr. hækkun á atvinnubótafé og segja, að aðalúrræði stjórnarflokkanna felist í því, þó það sé vitað, að meira fé hefir verið veitt til að styrkja atvinnuvegina heldur en áður var. Það var auðheyrt á hv. þm. G.-K., að hann treysti ekki meira en svo á þær röksemdir, sem hann hefir áður komið fram með. Hann fór að minnast á til viðbótar því, að ekki væri nægilega stutt að atvinnuvegunum af ríkissjóði, að þeim hefði verið íþyngt óbeint með ráðstöfunum framkvæmdarvaldsins á þessu tímabili, þar sem hver einstakur hlutur, sem þyrfti að kaupa til sjávarútvegsins, væri dýrari en áður var. Nú veit hv. þm. G.-K. það mjög vel, að flestar vörur hafa hækkað, ekki fyrir aðgerðir löggjafans, heldur vegna þess, að verðlagið hefir hækkað á erlendum markaði. Hv. þm, veit, að við tollaálagningar hefir verið reynt að sneiða hjá því að tolla vörur, sem færu beint til þess að halda uppi atvinnuvegunum, jafnframt því sem þeir hafa verið studdir með auknu framlagi af hálfu þess opinbera. Þetta miðar ef til vill að því, að smærri vörutegundir, sem tollur fellur á, hafa hækkað í verði, en hinar stærri vörutegundir til þessa atvinnuvegar hafa gersamlega sloppið við tollahækkanir og útflutningsgjaldið af síldarafurðum hefir verið lækkað á þessu tímabili. Hvað það snertir, að vörur til útgerðar hafa hækkað vegna gjaldeyrishaftanna, þá er það fyrst að segja, að gjaldeyrishömlurnar hafa verið viðurkennd nauðsyn af öllum, þó það sé vond nauðsyn. Það hefir heldur ekki verið borið á móti því, að gjaldeyrishömlurnar hafi verið framkvæmdar þannig, að vörur til útgerðarinnar hafi verið látnar sitja fyrir þeim gjaldeyri, sem fyrir hendi hefir verið. Það er engin ástæða til að rengja skýrslur, sem bankarnir hafa gefið í þessu efni. Það er sama, hvernig þessir hv. þm. reyna að klóra í bakkann. Það stendur sem staðreynd, að þessi frv., sem þeir flytja, eru viðurkenning á því, að sú pólitík, sem rekin hefir verið af núv. stjórnarflokkum um hækkun ríkisútgjalda vegna aukins stuðnings við atvinnuvegina, er rétt. Þessi frv. Sjálfstfl. eru viðurkenning á því, að sú stefna hafi verið rétt, hvernig svo sem þeir reyna að draga úr því, sem liggur augljóst fyrir. Þá kem ég að hinu aðalatriðinu, eða því ábyrgðarleysi, sem lýsir sér í þeim till., sem Sjálfstfl. hefir borið fram á Alþ., þegar þær eru teknar sem heild, og ég álít, að ég hafi heimild til þess að gera, hvað svo sem hv. 6. þm. Reykv. telur sæmilegt af mér eða öðrum. Hver flokkur verður að standa ábyrgur sem heild gagnvart þeim till., sem hann gerir. Það er ekki hægt að slíta eitt atriði út úr samhengi. Hver flokkur hlýtur að leggja fram till., sem í heild verða að skoðast sem stefna flokksins, Ef þessar till. verða samþ., sem nú hafa komið fram - og vitanlega er von á mörgum fleirum -, þá myndi fjárl.frv. hækka um 3½ millj. kr., þó hv. 6. þm. Reykv. segi, að þessar tölur séu gripnar úr lausu lofti. Mér er kunnugt um, að langt frá þessari upphæð verður það ekki, sem fjárl.frv. hækkar um, ef till. sjálfstæðismanna verða samþ. Ég hefi hlýtt á andsvör þessara tveggja hv. þm. úr Sjálfstfl., og ég verð að segja, að ég er nákvæmlega jafnnær, eða þó öllu heldur fjær því að skilja, hvernig þeir ætla að vega upp þennan halla eða koma með till. sem gera þessi frv. frambærileg eins og þau liggja nú fyrir. Ég ætla að fara um þetta nokkrum orðum. Hv. þm. G.-K. sagði, að ekki mætti gleyma því, að miklir möguleikar væru til þess að gera þrennt, að hækka greiðslur fjárl. til nauðsynlegra mála, t. d. þeirra mála, sem Sjálfstfl. vill hækka útgjöldin til, að lækka skatta, eða a. m. k. hækka þá ekki, og að skila hallalausum fjárl. Ég verð að segja, að ef hv. þm. tækist að sanna þetta eða gera þetta líklegt, þá er hér um mjög merkilega uppgötvun að ræða. Röksemdir þær, sem hann færði fyrir þessu, voru þær, að þótt hér væri um að ræða útgjaldaupphæðir fyrir ríkissjóðinn, þá væru þær þannig, að þær fjörguðu atvinnulífið, svo að tekjur ríkissjóðs af þeim sköttum og tollum, sem nú þegar eru í 1., hlytu að aukast við það, að þessir styrkir væru veittir. Þessi er hugsanagangurinn hjá hv. þm. í þessu máli. Nú veit hv. þm., að langmest af þeim greiðslum, sem færu í þessar 3½ millj. kr., eru ekki þannig vaxnar, að þær auki atvinnureksturinn á næstu árum, svo að þær auki tekjur ríkissjóðs. Hvernig ætti það t. d. að auka tekjur ríkissjóðs af eldri sköttum og tollum, þó kaupstaðirnir og bæjarfélögin fengju rúmar 2 millj. kr. af því fé, sem ríkissjóður fær nú? Það er ekkert, sem bendir til þess, að atvinnulífið myndi fjörgast svo við það, að vænta mætti aukinna tolltekna á næstu árum. Og þó nauðsynlegt sé að verja landhelgina, þá myndu þær 100 þús. kr., sem samkv. frv. sjálfstæðismanna á að verja til aukinnar landhelgisgæzlu, ekki skapa aukna tolla eða skatta á næsta ári, þó það yrði ef til vill óbeint á næstu árum. Jafnvel þó við tökum frv. um hraðfrystihús og niðursuðuverksmiðjur, þá eru þau svo smáfelld og seinvirk, að það eru engar líkur til, að í skjóli þeirra sé óhætt að hækka tekjuáætlanir fjárl. af eldri tollum. Hv. þm. hlýtur að skilja, að þessi útgjöld eru ekki þannig vaxin, að þegar á næsta ári sé hægt að vænta stórkostlegra tekna af þeim sköttum og tollum, sem nú eru í l. Við vitum það vel, að það er ekkert vit í þeirri afgreiðslu fjárl., að hækka útgjöldin á þennan hátt, eða hækka tekjuáætlanir fjárl. að óbreyttum sköttum og tollum, og gera ráð fyrir, að það verði bætt upp í auknum sköttum og tollum af eldri l. þegar á næsta ári. Við vitum vel, að sú aðferð, að hækka útgjöldin til styrktar atvinnuvegunum, hefir verið farin hér, en hún hefir verið farin með því að leggja á tolla á móti, til þess að jöfnuður haldist. Sumstaðar hefir verið farin sú leið, að auka greiðslur án þess að hækka tolla eða skatta á móti. Það hefir alstaðar haft í för með sér, að ríkisbúskapurinn hefir verið rekinn með halla í nokkur ár. Bein afleiðing af röksemdum hv. þm. er sú, að ef við ætlum að láta gömlu skattana halda sér, en auka útgjöldin til stuðnings atvinnuvegunum, þá verðum við að vera búnir við því, að ríkissjóður verði rekinn með verulegum halla fyrstu árin, eða þangað til stuðningurinn við atvinnuvegina er farinn að koma fram í auknum tollum og sköttum. Ef hv. þm. vill hugsa þetta til enda, þá hlýtur hann að komast að þeirri niðurstöðu, að afgr. eigi tekjuhallafjárl. í þeirri von, að síðar verði hægt að jafna hallann. Þá kem ég að því atriði, að hér er ekki hægt að fara þessa leið, þó það sé hægt í einstökum löndum, þar sem hægt er að fá innlend lán. Fyrir okkur er ekki hægt að fara þá leið, að hafa nokkur ár tekjuhalla á fjárl., vegna þess, að það er ekki möguleiki á því að drífa upp það lánsfé innanlands, sem til þess þarf. Ef við ætlum að reka þessa pólitík í skjóli þess að fara til útlanda og fá þar lán til að greiða tekjuhalla á fjárl., þá mun það verða erfitt, nema við sækjum um leið um lán til nýrra framkvæmda. Það er þess vegna ekki hægt að reikna með því, að hægt sé að reka ríkisbúskapinn hér um verulegan tíma án þess að skapa jöfnuð á tekjum og gjöldum. Það er fyrirsjáanlegt, að ef við hækkum útgjöldin, þá verðum við að horfast í augu við þá köldu staðreynd, að við verðum að hækka tollana og skattana. Að lækka áætlanir á tekjulið fjárl. í því trausti, að útgjöldin myndu síðar skapa auknar tekjur, myndi hafa í för með sér áframhaldandi tekjuhallarekstur um ófyrirsjáanlegan tíma, a. m. k. þau ár, sem verið væri að koma hinum nýja atvinnurekstri af stað. Auk þessa ber að benda á það, sem hv. þm. G.-K. hlýtur að vita, að jafnvel þó við gætum aukið útflutninginn með niðursoðnum fiski og frystum fiski, þá eru meiri en nóg not fyrir það til þess að greiða þann vöruinnflutning, sem nú er, og þær greiðslur, sem við verðum að borga, því það eru engar líkur til, að við gætum lækkað á vöruinnflutningnum á næstu árum, þó það tækist að skapa útflutning með slíkum styrkjum. Mér virtist hv. þm. G.-K. vera mér sammála um það, að við þyrftum að afgr. greiðsluhallalaus fjárl. Það, sem okkur greinir á um, er, að hann vill treysta á auknar tolltekjur vegna aukinna framkvæmda, og án þess að hækka tollana og skattana. En ég segi, að það sé ekki hægt, jafnvel þó niðursuðuverksmiðja og frystihús væru styrkt, og við yrðum því að hækka tollana og skattana til þess að vega upp á móti nýjum greiðslum, sem samþ. væru á þessu þingi. Það á sér að mínum dómi enga stoð í veruleikanum, að kasta trausti sínu á slíka tolla- og skattaaukningu í náinni framtíð, jafnvel þó þessar till. sjálfstæðismanna, sem hafa í för með sér 3½ millj. kr. aukinn halla á fjárl., væru samþ. Ég skal svo ekki tefja þessa umr. miklu meira. Ég ætla að segja það að lokum, að mér finnst hv. 1. flm. málsins ekki enn hafa svarað þeim fyrirspurnum til neinnar hlítar, sem ég beindi til hans í fyrri ræðu minni, og ég ætla þess vegna að minnast á þær að nýju. Það, sem ég þarf að fá úr skorið, er það, hvort beri að líta á þau frv., sem hér eru flutt af einstökum sjálfstæðismönnum, sem markleysu, sem í raun og veru er ekki gert ráð fyrir, að verði samþ., eða hvort Sjálfstfl. ætlar sér að vera með nýjum tekjum til handa ríkissjóði til þess að mæta útgjöldum af þessum frv., ef þau yrðu samþ., eða hvort Sjálfstfl. ætlar aðeins að treysta á, að auka megi áætlanir fjárl. í von um, að þessi útgjöld gefi af sér auknar tekjur í ríkissjóð í framtíðinni, og afgreiða þá fjárl. með tekjuhalla. Eða ætlar Sjálfstfl. sér að leggja til, að skorið verði niður á fjárl. til þess að mæta útgjöldum, sem nú þegar nema um 3½ millj. kr.? Af því að hv. þm. G.-K. byrjaði undir umr. þessa máls að tala almennt um stefnu Sjálfstfl. í atvinnu- og fjármálum, þá taldi ég rétt að taka þátt í þessum umr. á þennan hátt, þó það megi segja, að efni þessa frv. gefi ekki tilefni til að fara svo almennt út í málið. En þar sem hv. þm. hélt hér yfirlitsræðu um stefnu Sjálfstfl. í þessum efnum, þá taldi ég sjálfsagt að koma inn á þessi mál, til þess að fá fram vilja Sjálfstfl. í þessum efnum. Hv. þm. G.-K. sagði, að það sæti ekki á mér að lýsa eftir skoðun sjálfstæðismanna um það, hvernig þeir ætli að mæta þessum 3½ millj. kr., sem halli fjárl. eykst, ef þessi frv. yrðu samþ., þar sem ég hefði ekki enn lagt fram neinar till. um það, hvernig ég ætli að jafna þann halla, sem nú er á fjárl. Ég svara hv. þm. G.-K. því, að eins og hann veit, þá standa yfir samningaumleitanir milli Framsfl. og Alþfl., svo þess vegna er ekki við því að búast, að einstakir menn úr þeim flokkum sjái ástæðu til að leggja fram slíkar till., sem myndu marka stefnu, fyrr en þær samningaumleitanir eru til lykta leiddar eða strandaðar. Mér finnst ekki gegna sama máli um afstöðu Sjálfstfl. í þessum efnum, þar sem mér er ekki kunnugt um, að hann standi í slíkum samningum, og þar sem hann skilar hiklaust sínum till. um aukin útgjöld og skerðingu ríkissjóðsteknanna. En Framsóknarfl. og Alþfl., sem eru að reyna samninga, hafa enn ekki lagt fram sínar till. um hækkun ríkisútgjalda. Á sínum tíma munu verða gerðar till. um þetta af þeim, sem að fjárlagafrv. standa, sameiginlega af flokkunum, ef. samkomulag næst, en annars sérstakar till. frá hvorum flokki fyrir sig. Ég get fallizt á það, að hv. þm. G.-K. eigi sjáifur rétt á að fá einhvern frest til að svara þessum beinu spurningum, en þess verður að krefjast, að hann svari þeim, áður en þessu þingi lýkur.

Ég er nú búinn að svara þessu tvisvar í dag

. Það eru engin svör, og er ómögulegt að fá neinn botn í það, hvað hv. þm. meinar.