Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það kemur fram í grg. fyrir frv. til l. um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands, að við afgreiðslu fjárl. fyrir árið 1969 og 1970 voru ekki teknar upp í fjárlög fjárveitingar til Fiskveiðasjóðs, svo sem l. nr. 75 13. maí frá 1966 kveða á um. Ástæðan fyrir því mun hafa verið sú, að með l. um ráðstafanir til lækkunar ríkisútgjalda, er Alþ. samþykkti á árinu 1968 fyrir árið 1969, var gert ráð fyrir, að beint framlag til sjóðsins fyrir það ár félli niður. Frv. til l. um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð Íslands, sem fól þessa breytingu í sér, var þá einnig borið fram á þinginu, en náði ekki fram að ganga. Svo sem ég hef greint frá, var við afgreiðslu fjárl. fyrir yfirstandandi ár einnig gert ráð fyrir niðurfellingu á framlagi úr ríkissjóði til sjóðsins. Forsenda fyrir þessum ákvörðunum, eins og segir í grg. fyrir frv., voru þær ráðstafanir, sem gerðar voru annars vegar með l. nr. 58 1968, þar sem ákveðið var að verja 124 millj. kr. sem stofnframlagi til Stofnfjársjóðs fiskiskipa, og í öðru lagi með l. nr. 79 1968 um ráðstafanir í sjávarútvegi vegna breytingar á gengi íslenzkrar krónu. Þessar og aðrar ráðstafanir, sem gerðar hafa verið til þess að treysta grundvöll sjávarútvegsins, var talið að réttlættu þá breytingu á lögum sjóðsins, sem hér var lagt til að gerð verði. Það er augljóst mál, svo sem reyndar kemur fram í grg. fyrir frv. þessu, að greiðslubyrði Fiskveiðasjóðs á yfirstandandi ári verður mikil vegna greiðslu erlendra lána sjóðsins, sem eru vegna skipasmíða undanfarinna ára, en þó einnig vegna fyrirhugaðra lánveitinga til skipasmíði, sem nú á sér stað hjá innlendum skipasmíðastöðvum. Við afgreiðslu fjárl. var þetta viðurkennt af hálfu hæstv. fjmrh., sem jafnframt gaf þá yfirlýsingu, að ríkisstj. mundi gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að afla Fiskveiðasjóði þess fjármagns, sem honum er nauðsynlegt. Þrátt fyrir það, að Fiskveiðasjóður Íslands er einn öflugasti stofnfjársjóður, sem Íslendingar eiga, er sjóðnum stöðugt þörf á auknu fjármagni. Fjármagnsþörfin í íslenzkum sjávarútvegi má segja að sé ótæmandi. Nýtízku fiskiskip kosta stórar fjárupphæðir, og í flestum tilfellum verða útvegsmenn að fá að láni mestan hluta þess fjármagns, sem fiskiskipin kosta. Þegar aflabrest hefur borið að höndum, sem því miður hefur oft átt sér stað, hefur það jafnan komið illa niður á Fiskveiðasjóði, þannig að viðskiptamenn sjóðsins hafa ekki getað staðið í skilum með greiðslu afborgana og vaxta af lánum sínum. Hefur þetta oft valdið sjóðnum miklum erfiðleikum vegna skuldbindinga hans. Ég fullyrði, að ein bezta ráðstöfun, sem gerð hefur verið íslenzkum sjávarútvegi til handa og hagsbóta, eru 1. um Stofnfjársjóðinn, þar sem ákveðið er, að ákveðna prósentu af brúttótekjum fiskiskipa skuli leggja í Stofnfjársjóð, er síðan greiði afborganir og vexti viðkomandi fiskiskips, eftir því sem tekjur hvers og eins ná til. Þessi ráðstöfun hefur einnig komið Fiskveiðasjóði mjög til góða, þar sem hún tryggir á öruggan hátt verulegan hluta þeirra tekna, sem sjóðurinn byggir rekstur sinn á. En þrátt fyrir þessar og aðrar þær ráðstafanir, sem gerðar hafa verið af hálfu hins opinbera til þess að tryggja rekstur og afkomu Fiskveiðasjóðs Íslands, er það álit meiri hl. sjútvn., að með tilliti til hinna miklu fjárhagslegu skuldbindinga, sem á sjóðnum hvíla, og til að mæta fyrirsjáanlega auknum kröfum um lánveitingar, verði ekki hjá því komizt, að ríkissjóður leggi sjóðnum til nokkurt fjármagn með föstu fjárframlagi árlega. Fyrir því hefur meiri hl. n. leyft sér að bera fram brtt. við frv., svo sem fram kemur á sérstöku þskj. Brtt. þessar fela það í sér, að árlegt framlag ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs Íslands verði 35 millj. kr. Hins vegar telur meiri hl. n., að ekki verði hjá því komizt að samþykkja niðurfellingu á framlagi fyrir árin 1969–1970, svo sem frv. kveður á um, enda er það í samræmi við afgreiðslu fjárl. fyrir umrædd ár. Kemur þá fjárveiting ríkisins til Fiskveiðasjóðs samkv. þessari brtt. fyrst til framkvæmda á árinu 1971. Um afgreiðslu málsins af hendi sjútvn. varð ekki samkomulag. Minni hl. hefur skilað séráliti um málið og flutt brtt. samkv. því á þskj. 576. Þær brtt., sem þar um ræðir, eru í fyrsta lagi varðandi greiðslur ríkissjóðs til sjóðsins. Þar er gerð till. um, að greiðsla verði í fyrsta lagi hin sama sem verið hefur í gildandi l., en þó er kveðið á, að upphæðin skuli aldrei vera lægri en 35 millj. kr. Nú er það svo, að tekjur sjóðsins hafa á undanförnum árum reynzt æði-sveiflukenndar með þessu lagaákvæði, sem gilt hefur. Þegar aflabrest hefur borið að höndum, hefur upphæðin lækkað verulega, en vitanlega, þegar betur hefur gengið og um meira framleiðslu- og útflutningsmagn hefur verið að ræða, hafa tekjur sjóðsins aukizt. Nú er ekki gott að ákveða þetta fyrirfram eða sjá það fyrir, þegar gengið er frá fjárl. árlega. Þess vegna telur meiri hl. n., að réttara sé að kveða á um, að einhver ákveðin upphæð verði lögð fram úr ríkissjóði árlega í þessu skyni, og hefur því leyft sér að bera fram þessa till. um 35 millj. kr. árlegt framlag. Hin till. n. felur í sér breytingu á skipun sjóðsstjórnarinnar. Það ákvæði var allmikið rætt innan n., og menn voru ekki alveg á einu máli um það. Það kom fleira til greina en það, sem kemur fram í till. minni hl., sem hér er borin fram, þ.e. að Sþ. kjósi eftir hverjar kosningar 5 manna stjórn hlutbundinni kosningu, en eins og nú er, skipa bankarnir sjóðsstjórnina, og ráðh. skipar formann. Fram kom einnig það sjónarmið í umr. n. um þetta atriði l. um Fiskveiðasjóð, hvort ekki kæmi til greina, að sjóðsstjórnin yrði þannig skipuð, að bankarnir þrír, þ.e. Seðlabankinn, Útvegsbankinn og Landsbankinn, skipuðu sinn manninn hver, en síðan kæmu tveir til viðbótar, annaðhvort væru þeir báðir frá útvegsmönnum ellegar annar frá útvegsmönnum og hinn frá sjómannasamtökunum. Það getur verið álitamál, hvort rétt sé að hafa þennan hátt á. Við í meiri hl. vildum ekki flytja till, að þessu sinni um breytingar á fiskveiðasjóðstögunum varðandi þetta atriði, þó að því sé ekki að leyna, að innan meiri hl. eru einnig skoðanir um, að breyta beri þessu ákvæði um stjórn sjóðsins. Ég hef því ekki um þetta atriði meira að segja. Herra forseti. Ég hef í stuttu máli gert grein fyrir áliti meiri hl. sjútvn. varðandi afgreiðslu þessa frv., og að svo mæltu sé ég ekki ástæðu til að orðlengja frekar um málið. Ég vil treysta því, að hv. þdm. geti fallizt á brtt. meiri hl. n. og frv. þannig breytt hljóti samþykki og verði síðan að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, um breyt. á l. um Fiskveiðasjóð, hefur legið um tíma fyrir sjútvn., en nm. ekki orðið á eitt sáttir um afgreiðslu þess. Meiri hl. sjútvn. vill samþykkja frv. þannig, að niður falli framlag til sjóðsins fyrir árin 1969 og 1970. Meginröksemdin fyrir niðurfellingu framlaga ríkissjóðs allt frá árinu 1968 koma fram í nál. meiri hl. og eru þær, að með l. frá 1968 um Stofnfjársjóð fiskiskipa hafi verið gerðar þær ráðstafanir, sem ættu að duga Fiskveiðasjóði til tekjuauka þannig, að sjóðurinn gæti staðið við skuldbindingar sínar. Þessi röksemdafærsla fær ekki staðizt þegar af þeirri ástæðu, að hér liggur fyrir í grg. fyrir þessu frv., að greiðslubyrði Fiskveiðasjóðs á næsta ári verður mjög mikil vegna erlendra lána vegna skipasmíða undanfarinna ára og einnig vegna fyrirhugaðra skipasmíða innanlands. Til þess að gera sjóðnum kleift að standa við eðlilegar skuldbindingar nú á þessu ári verður að afla sjóðnum fjármagns eftir öðrum leiðum. Það kemur einnig fram í framkvæmdaáætluninni, sem liggur fyrir þessari hv. d., að vanta muni um 141 millj. kr. til þess að útlánaáætlun Fiskveiðasjóðs fái staðizt, og verður að útvega nýtt fé sem því nemur. Ég á dálítið erfitt með að átta mig á því, hvað vinnst við svona tilfærslu. A.m.k. er mér lítt skiljanleg sú afstaða útgerðarmanna að leggja til, að fellt verði niður framlag ríkissjóðs, sem nemur ca. 90 millj. kr. fyrir tvö árin, en samþykkja síðan erlendar lántökur, sem svo yrði varið til framhaldslána. Skuldaviðskipti við Fiskveiðasjóð og gengistap undanfarinna ára hafa verið mikið rædd manna á milli, og ég hélt satt að segja, að flestir væru búnir að fá nóg af slíku og þeim kvöðum, sem á útvegsmenn hafa verið lagðar í því sambandi. Skal ég stuttlega drepa á það síðar. Úr því að minnzt er á hin erlendu lán Fiskveiðasjóðs vegna skipakaupa, má minna á það, að ef hann hefði þessar tekjur, sem meiri hl. sjútvn. leggur til að falli niður fyrir árin 1969 og 1970 og sennilega mundu nema um 80 millj. kr. a.m.k., þá gæti hann leyst úr brýnustu þörfum þeirra manna, sem eru nú að sligast undan erlendu skuldunum vegna síðustu gengisfellingar. Að vísu er heildardæmið nokkru stærra, því að það mun vanta um 144 millj., til þess að útvegsmenn fengju það, sem þeir hafa óskað eftir, eða 80% af gengistapi höfuðstólsins. Ég segi 90 millj. kr., vegna þess að ég hef að vísu ekki endanlegt uppgjör fyrir árið 1969, en eftir þeim upplýsingum, sem ég hef, hefur Fiskveiðasjóður fengið í tekjur af útflutningsgjaldi 32 millj. 488 þús. kr. á s.l. ári, auk þess skömmu eftir áramótin, sem tilheyrir gamla árinu, nær 11 millj., auk þess, sem Fiskveiðasjóðurinn hefur fengið yfir 3 millj. úr gengishagnaðarsjóði. Þess vegna þykir mér það varlega áætlað eða a.m.k. ekki ofáætlað, þó tekjurnar væru reiknaðar um 45 millj. kr. hvort árið, 1969 og 1970. En þetta er sú upphæð, sem meiri hl. sjútvn. leggur til, að verði tekin af Fiskveiðasjóði. Það virðist alls ekki ljóst nú í dag, hvernig sá vandi verður leystur, sem þarna er við að glíma, og þess vegna getum við, sem skipum minni hl. sjútvn., ekki fallizt á að fella niður framlag áranna 1969 og 1970. Það eru engin rök í þessu efni, þó að þetta hafi ekki verið tekið inn á fjárlög út af fyrir sig. Þó að ég sé ekki lögfræðingur, held ég, að fjárlög geti ekki breytt landslögum í þessu efni. En það eru fleiri en við, sem skipum minni hl. sjútvn., sem eru þeirrar skoðunar, að Fiskveiðasjóður eigi ekki að verða af þessum tekjum, sem hér er lagt til, að falli niður. Fyrir skömmu sat Fiskiþing á rökstólum hér í borg. Á sameiginlegum fundi sjútvn. beggja d. hins háa Alþ. mætti sendinefnd frá Fiskiþingi. Erindi n. frá Fiskiþingi var að bera fram mjög alvarlegar kvartanir yfir þeirri þröngsýni Alþ. að fella m.a. niður framlag til Fiskveiðasjóðs - og reyndar bættu þeir við: - og til Aflatryggingasjóðs. Það mætti ekki minna vera en lögboðin gjöld væru greidd sjóðnum. Orð fyrir nm. frá Fiskiþingi hafði hinn reyndi útvegsmaður, Einar Guðfinnsson í Bolungarvík. Á þessum fundi kom greinilega fram, að það var litið mjög alvarlegum augum á þetta hringl, að fella niður lögboðin gjöld hjá sjóði, sem vantaði tilfinnanlega fjármagn, svo að útlánaáætlun gæti staðizt. Landssamband ísl. útvegsmanna mun einnig hafa mótmælt niðurfellingu framlagsins og ýmsir aðrir. En það stoðar ekkert. Við teljum, að Fiskveiðasjóður þurfi á þessum tekjum að halda og hann eigi lagalegan rétt til þeirra. Þess vegna höfum við flutt þá brtt. á þskj. 576, sem hér hefur verið greint frá, og væntum þess, að hv. þdm. viðurkenni þetta sjónarmið og veiti brtt. stuðning sinn. Í sambandi við Stofnfjársjóðinn hefur það verið ein af röksemdunum, að I. um Stofnfjársjóð hafi orsakað það, að Fiskveiðasjóður væri mun betur stæður en ella. Þetta er alveg rétt. Ég hef áður á þessum stað lýst yfir því, að ég tel þá ráðstöfun hafa verið mjög happadrjúga, og get gjarnan endurtekið það. En það út af fyrir sig leysir ekki þennan vanda, og það hlýtur að hafa verið gert ráð fyrir þeim tekjum, sem Fiskveiðasjóður fær frá Stofnfjársjóði fiskiskipa, í greiðsluáætlun sjóðsins fyrir árin 1970. Annað er óhugsandi. En þrátt fyrir það vantar a.m.k. 141 millj., eftir því sem um getur í framkvæmdaáætluninni, ef leysa ætti úr vanda útvegsmanna, ég segi: ef, það er auðvitað engin hemja, að það skuli ekki vera gert. Í rauninni eru allir sammála um það, þó að það sé verið að rífast um, hver á að gera það. Það er engin hemja að láta skuldir hrúgast upp í viðskiptabönkunum vegna báta, sem keyptir hafa verið erlendis frá á undanförnum árum, og útvegsmenn liggja þar með frosnar skuldir sér til mikils kostnaðarauka og til baga í viðskiptum við bankana. Um hina brtt. á sama þskj. get ég verið fáorður. Það er rétt, að töluvert var rætt um breytingar á stjórn sjóðsins og menn voru sammála um, að breyting væri æskileg. En ekki varð neitt samkomulag um, á hvern hátt það yrði gert. Ég er ekki að segja, að þessi lausn, sem við höfum lagt hér fram, sé sú eina rétta, en þetta var mikið rætt í n., og sýndist sitt hverjum í þessu efni. Með þessu er ég ekki að lasta það, þó að bankastjórar séu í stjórn sjóðsins, síður en svo. Það getur eflaust verið ágætt í mörgum tilfellum. En það mættu gjarnan koma fram fleiri sjónarmið þar líka. Útvegsmenn hafa aldrei getað látið sín sjónarmið koma fram í stjórn sjóðsins, svo að mér sé kunnugt. Við höfum sem sagt lagt til á þskj. 576, að breytingar verði gerðar á stjórn sjóðsins. Viðvíkjandi fyrri brtt. vil ég aðeins að lokum geta þess, þar sem við höfum tekið fram, að upphæðin yrði aldrei lægri en 35 millj. kr., að þetta er sama upphæð, sem meiri hl. leggur til, að verði fast árlegt framlag. Okkar till. hefur aðeins það fram yfir, að ef vel árar, þá fær sjóðurinn meira, og ég tel það sanngjarnt, að í góðum árum safnist fyrir hjá Fiskveiðasjóði eða hann eignist meira en ef illa árar. Þá virðist meiri hl. og minni hl. sjútvn. vera sammála um upphæðina, svo að þar greinir ekki mikið á milli.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. og hef reyndar engu við það að bæta, sem hv. frsm. meiri hl. sjútvn. hafði hér að segja um þetta frv., öðru en því, sem liggur vitanlega í augum uppi og þarf ekki að vera að karpa hér um, að þær 90 millj., sem hv. frsm. minni hl. áætlaði hér, að mundu hafa bætzt við í ríkisframlögum til þessa sjóðs, ef þetta fé hefði verið í fjárl., er að sjálfsögðu engin leið til að greiða af þeirri einföldu ástæðu, að ekki er gert ráð fyrir þeim í fjárl. og Alþ. hefur þegar fyrir sitt leyti tekið ákvörðun um, að þetta framlag skuli niður fellt. Ég tek einnig undir það með hv. frsm. meiri hl. n., að það er ákaflega bagalegt og á ekki að fylgja þeirri reglu yfirleitt með ákvörðun fjárveitinga, að þær séu einhver hlutfallsleg upphæð af fjárhæðum, sem geta sveiflazt stórlega frá ári til árs. Hvort hér er um að ræða Fiskveiðasjóð eða aðra sjóði, þá gildir það sama. Þetta gerir að vísu minna til í þeim tilfellum, þar sem um er að ræða fjárveitingar, sem miðast við einhvern stofn, sem breytist lítið frá ári til árs og leikur ekki nema á litlum upphæðum, hvaða sveiflum hann tekur. En eins og réttilega var hér bent á og frsm. beggja nefndarhluta hafa hér í rauninni sagt og við vitum að er rétt, þá getur hér orðið um stórfelldar sveiflur að ræða, þannig að þennan útgjaldalið ríkissjóðs, sem ákvarðaður er með þessum hætti, er ómögulegt að áætla. Ég tel það því rétta stefnu, sem meiri hl. n. hefur markað hér, að ákveða fasta fjárhæð, sem getur að vísu í vissum tilfellum verið lægri en verið hefur og í öðrum tilfellum hærri, þannig að þá er hægt að vita fyrir ríkissjóð frá ári til árs, að hverju er að ganga í þessu efni. Ég er sammála meiri hl. n. og reyndar n. allri um það, að annars sé ekki lengur kostur, miðað við stórauknar kvaðir á Fiskveiðasjóði, en að gera ráðstafanir til að auka eigið fé sjóðsins, og þá eðlilegt, að sú bráðabirgðaráðstöfun, sem gerð var, meðan þrengst var hjá ríkissjóði á síðustu erfiðleikaárum, að fella niður framlög til sjóðsins, gildi ekki lengur og tekin verði upp sú fasta fjárveiting, sem lagt er til í brtt. n., að verði gert framvegis. Það, sem var eiginlega ástæðan til þess fyrst og fremst, að ég stóð hér upp, er ekki að ræða um þessi atriði, sem endalaust má karpa um, en ég skal ekki fara að gera að umtalsefni, staðreyndirnar liggja fyrir í því efni, heldur hitt, að ræða lítið eitt um þann vanda, sem Fiskveiðasjóður á nú við að glíma og hv. frsm. minni hl. n. réttilega gat um að mundi nema um 140 millj. kr., þ.e.a.s. sem skorti á ráðstöfunarfé sjóðsins til hinna venjulegu lánveitinga hér innanlands, og þá miðað við það, að allar skipasmíðastöðvar séu í fullum gangi. Þessi áætlun er við það miðuð. Ég vil láta það koma hér fram, að það hefur verið ákveðið og þegar verið gerðar ráðstafanir í þá átt að afla þessa fjár, þannig að Fiskveiðasjóður geti haldið uppi eðlilegum lánveitingum á þessu ári, enda þótt þetta vanti inn í tekjuáætlun sjóðsins. Reyndar mun ég hafa einnig tekið það fram í sambandi við framkvæmdaáætlunina, þegar ég vék að þessu vandamáli, að þetta mál væri í sérstakri athugun og mundi verða leyst. Til viðbótar vil ég geta þess, að ráðstafanir hafa verið gerðar til þess að afla 30 millj. kr. í viðbót til Fiskveiðasjóðs af innlendu fé til þess að létta þann vanda, sem skapazt hefur vegna vandkvæða stóru fiskibátanna eða síldarbátanna, sem keyptir hafa verið undanfarin ár. Hv. frsm. minni hl. gat um réttilega, að erfiðleikar þessara báta í rekstri að undanförnu hefðu valdið því, að þeir hefðu ekki getað staðið í skilum og mikil vanskil safnazt hjá viðskiptabönkunum, sem ég hygg nú vera í kringum 90 millj. kr. samtals hjá tveimur viðskiptabönkum útgerðarinnar. Ætlunin með þessum 30 millj. er fyrst og fremst að létta þennan vanda, og svo komi til á næsta ári sú fjárveiting, sem hér er talað um, 35 millj. kr. frá ríkissjóði. Þá skapast þar nýtt fjármagn, sem væri hægt að nota til þess að létta enn frekar á þessu vandamáli, sem verður nokkurra ára vandi, sem þarf að leysa þarna til að hjálpa eigendum þessara báta úr þessum vandkvæðum, sem eðlilegt er að hafi skapazt, þegar tekjumöguleikarnir hrynja. Þetta vildi ég aðeins að kæmi fram við þessa umr., til þess að hv. þdm. væri það ljóst, - hvað sem segja má um það, sem gert hefur verið og þegar hefur verið ákveðið og þýðir ekki um að tala og var gert af illri nauðsyn, að fella niður þessa fjárveitingu um þriggja ára bil, - að þá eru nú annars vegar gerðar ráðstafanir til þess, að þessi fjárveiting verði tekin upp aftur, og með batnandi hag ríkissjóðs skulum við vona, að verði auðveldara um vik að fást við það. Í annan stað hafa verið gerðar ráðstafanir, hvað sem líður niðurfellingu þessa framlags til þess að leysa með öðrum hætti þann vanda í ár, sem Fiskveiðasjóður stendur ella andspænis, þannig að hann mun geta sinnt þeim útlánum, sem nauðsynlegt verður að sinna.



Herra forseti. Mér þótti rétt að fjalla örlítið um þetta mál, en eins og frsm. tók fram, þá urðu nokkrar umr. eðlilega í sjútvn. um þetta, og það er í sjálfu sér ekkert óeðlilegt, þar sem samtök útvegsmanna og reyndar fleiri aðilar hafa gert ályktanir í því efni, að Fiskveiðasjóði væru tryggðar sem mestar tekjur og lánsmöguleikar í þeim tvíþætta tilgangi, að útvegsmenn fái hér eðlileg lán og einnig að eðlileg starfsemi geti haldizt í skipasmíðastöðvum landsins. Nú var það svo, að við afgreiðslu fjárl. var tekin upp sú stefna að fella niður framlagið núna 3 s.l. ár vegna minni möguleika ríkissjóðs. Um það má auðvitað alltaf deila, hversu skynsamleg sú ákvörðun var, en hún var nú einu sinni tekin og þess vegna er það nánast staðfesting á því, sem við leggjum til í meiri hl. n., að viðurkenna þá ákvörðun. Undir hitt vil ég taka, að fram hjá þeirri staðreynd verður ekki gengið, að Fiskveiðasjóði, sem er mjög öflugur sjóður og veitir mikil lán samkv. þeirri skýrslu, er lögð var fram af hæstv. sjútvmrh. við fsp. hér í Sþ., verður að tryggja nægilegt fjármagn, og einnig er nauðsynlegt að auka eigið fé sjóðsins. Þess vegna vildum við koma því í gegn, ef hægt væri, og á það hefur hæstv. fjmrh. fallizt, að fastar tekjur sjóðsins yrðu 35 millj. Það hefði verið æskilegt að geta haft þær sem mestar, en ég held, að við verðum að sætta okkur við það eftir atvikum, að þetta sé svo, og við getum átt von á því, að þessi tala haldist og verði ekki lækkuð síðar meir. Hitt er svo mjög mikilvægt atriði vegna skyndilegrar lánaþarfar innanlands, þar sem íslenzk skipasmíði hefur að mestu leyti flutzt inn í landið, að sjóðnum séu tryggðir auknir möguleikar til lánveitinga, og í því efni þarf að taka stórlán, sem annaðhvort gæti orðið innanlands eða erlendis, til þess að veita mjög aukinni eftirspurn fullnægingu. Þessi lánaþörf mun nema mikið á annað hundrað millj. Ef hlustað er á þá erfiðleika, sem útvegsmenn eiga í vegna gengisfellingarinnar 11. nóv. 1968, þá er lánaþörf bátanna, ef miðað er við, að lánað sé 80%, þegar dreginn er frá gengisstyrkur, um 224 millj. Nú munu ekki nást inn lánsloforð fyrir árið 1969, sem er liðið, en hæstv. fjmrh. drap á það, að útvegsmenn hafa fengið loforð um 30 millj. En ég vil undirstrika það eftir þeim fréttum, sem ég fékk í dag, að enn hafa engar reglur verið settar um þessar 30 millj., og vil ég koma því til hæstv. sjútvmrh. og fjmrh., ef þeir sameiginlega þurfa á það að ýta, að þegar í stað verði gengið frá lánareglum um þessar 30 millj., því að mér er kunnugt um, að viðskiptabankarnir innheimta nú af fullum krafti enn þá, án tillits til þessa möguleika, peninga upp í vanskil útvegsmanna, sem munu vera nálægt 90 millj. eða voru það fyrir nokkrum dögum. Hins vegar eru veðsetningar miklar á afurðum þessa dagana, og bankarnir seilast eðlilega í þá peninga, því að ábyrgðardeildir bankanna - það verða allir að viðurkenna - geta ekki starfað sem lánadeildir. Þær eru ekki í þannig formi, og er ósanngjarnt að ætlast til þess. En þessi mál þurfa að komast á hreint og í snarheitum. Annars vegar er rekstur stærri báta í miklum erfiðleikum, og útvegsmenn eru í leiðinlegum vanskilum út af þessum gengisskelli. 30 millj. eru aðeins fyrir árið í ár, og því verður að halda áfram að vinna að fjármögnun á því, sem eftir er, sem mun vera 80–90 millj. á hin 4 árin, og þá fæst sæmileg niðurstaða. Að öðrum kosti verða þessir bátaeigendur, sem áttu 125 báta alls, í mjög miklum vanskilum næstu árin vegna gengisfellingarskellsins, sem er nettó um 228 millj. Aðstaða einstakra útvegsmanna er auðvitað mjög misjöfn, vegna þess að sumir höfðu léttari fjármögnun á sínu skipi en aðrir, eins og gengur. En mér er kunnugt um, að allmargir, sem fengu skip sín núna glæný fyrir gengisfellingu, eiga í miklum vandræðum. Þessi skip eru víða um land, og eru hér sérstaklega 5 skip, sem eiga í miklum erfiðleikum. Það þyrfti að líta á þær aðstæður með velvilja. Hitt má Fiskveiðasjóður og bankakerfið vel við una, að það er komið í lög að greiða fasta greiðslu af brúttóverðmæti inn í Fiskveiðasjóð, þannig lagað, að Fiskveiðasjóður fær núna öruggar tekjur í vexti og afborganir. Auðvitað gengur þessi greiðsla mishratt eftir aflabrögðum, en hér er á mikil bót, þannig að Fiskveiðasjóður og bankakerfið ættu ekki að vera eins hrædd við það, að menn fengju góð lán, þar sem skil á þessum lánum eru nú tryggð. Það er mikil breyting frá því, sem áður var. En lánin verða að vera með þokkalegum kjörum og innt af hendi án mikilla tafa, því að þessi skip eru mörg dýr. Sama mun sennilega verða tekið upp við fyrirhuguð togarakaup, og er þetta til bóta, bæði fyrir útvegsmenn og lánasjóði. Ég vil taka undir þau sjónarmið, að nauðsynlegt er, að stjórn Fiskveiðasjóðs verði skipuð á annan veg en verið hefur. Ég fullyrði, að mismunurinn í lánakerfinu, sem átti sér stað 1970, mundi ekki hafa átt sér stað, ef fulltrúar sjómanna eða útvegsmanna hefðu setið í stjórninni, en ég tel það mjög miður farið, að á vissu tímabili skuli stjórn sjóðsins hafa lánað án gengisáhættu til manna 134 lán að upphæð um 405 millj. kr., þegar öðrum, sem tóku lán rétt á undan og rétt á eftir, vár gert að skyldu að taka fulla gengisáhættu í þessu efni. Slíkt tel ég mjög óeðlilegt. Mér finnst það mjög sanngjarnt, að fulltrúar útvegsmanna, sem fjármagna þennan sjóð að langmestu leyti, eigi möguleika á fulltrúum í stjórn hans. Það má deila um, með hvaða hætti slíkt yrði. Það skal ég taka undir, og enn hef ég ekki gert það upp við mig, með hvaða hætti það skal vera, en á þessu stigi mun ég því ekki geta fylgt brtt., sem minni hl. er með, að Alþ. kjósi þessa stjórn. Ég tel, að það væri réttara, að samtök útvegsmanna tilnefndu þessa menn, og mun því heldur hallast að þeirri lausn. Við þurfum, sem erum með þá lausn, að vinna henni fylgi hér á hv. Alþ., og eru vissar undirtektir í þá áttina, að slíkt geti tekizt innan skamms, þó ekki á yfirstandandi þingi. Að svo mæltu vil ég ekki tefja umr. lengi, en ég vænti þess, að hæstv. ráðh. muni skilja nauðsyn þess, að fjármögnun sjóðsins sé trygg, því að hún hefur mikið að segja bæði fyrir útvegsmenn og atvinnulífið við skipasmiðar í landinu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er ekki í verulegum atriðum frábrugðið samsvarandi frv., sem legið hafa fyrir hv. Alþ. á undanförnum árum, þannig að fjáröflun til framkvæmdaáætlunarinnar er í meginatriðum með sama sniði og áður hefur verið, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta mál, enda er fjhn. sammála um að mæla með frv. Þó hafa þrír nm. skrifað undir álitið með fyrirvara og flutt við það sérstakar brtt. á þskj. 582. Að þessum brtt. skal ég á eftir víkja örfáum orðum, en ég tel rétt, að það komi fram í sambandi við þá heimild, sem ákveðin er skv. 5. gr. frv., að verja þeim hluta lánsins, sem er andvirði fóðurvörukaupa, eða allt að 32 millj. kr., til Framkvæmdasjóðs Íslands til endurlána í þágu kornvörubyggingar í Reykjavik, að ég hef orðið var við ótta við það, eins og kom m.a. fram í umr. í n. um það mál, að með þessu væri sköpuð hætta á því, að þetta mundi hækka verð á fóðurvörum frá því, sem nú er, og byggist það m.a. á því, sem oft hefur verið, að verð á korni hefur verið hærra í Bandaríkjunum en í Evrópulöndum. Ég tel rétt í sambandi við það, að taka það fram í fyrsta lagi, að gert er ráð fyrir því, að þær vörur, sem keyptar eru í Bandaríkjunum fyrir þetta lánsfé, séu seldar á heimsmarkaðsverði, en í öðru lagi er rétt að vekja athygli á því, að þeir aðilar, sem að þessari kornvörubyggingu kæmu til að standa og flyttu þessar fóðurvörur inn, öðluðust auðvitað engan einkarétt á því að selja þessa vöru á innlendum markaði, þannig að innflutningur á þessari vöru mundi vera frjáls eftir sem áður, og ætti það að draga úr og raunar gera að engu hættu á því, að þetta leiddi til verðhækkana. Hins vegar hafa verið vissir örðugleikar á því að nýta PL- lánin að undanförnu, sem stendur í sambandi við það, að þau verða einvörðungu notuð til kaupa á landbúnaðarvörum í Bandaríkjunum, en þessi lán eru með hagkvæmum kjörum, þannig að æskilegt er að hagnýta þau í því skyni, sem hér er um að ræða, ef á því eru möguleikar. Ég taldi rétt, að þetta kæmi fram. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um þetta. En svo að ég víki með örfáum orðum að brtt. á þskj. 582, sem fluttar eru af 3 nm., þá er hvað fyrri till. snertir um að ræða till., sem gengið hefur aftur nú á undanförnum þingum, og mér skilst, að það, sem vakir fyrir flm., sé það, að ef um handhafaskuldabréf sé að ræða, sé hætta á því, að eign þessara bréfa eða útgáfa þeirra geti að einhverju leyti torveldað eftirlit með skattaframtölum. Ég álít, að þetta sé á misskilningi byggt. Svo virðist, að sú hugsun sé töluvert útbreidd, sem mér kemur að vísu fyrir sjónir sem alger meinloka, verð ég að segja, að ef menn svíki tekjur sínar undan skatti, þá geti þeir helzt ekkert annað gert við þessar tekjur en að kaupa ríkisskuldabréf, þannig að ef menn séu með því að skrá bréf á nafn hindraðir í því að kaupa handhafaskuldabréf, þá muni viðkomandi verða góðu börnin og telja þessar tekjur fram. En að mínu áliti er þetta á miklum misskilningi byggt. Það er hægt að koma skattsviknum tekjum alveg eins og öðrum tekjum í lóg með öðrum hætti en þeim að kaupa fyrir þær tekjur eða þá peninga, sem þarna er um að ræða, ríkisskuldabréf. Nú er það svo um allan almenning, skattsvikara jafnt sem aðra, að hann eyðir meginhlutanum af tekjum sínum. Lauslega áætlað er það varla meira en 5% eða svo, sem einstaklingar spara af tekjum sínum. Vissulega er sá möguleiki fyrir hendi að fara til Kanaríeyja í sumar- eða vetrarleyfi eða eyða þeim á einhvern annan hátt, og þá þurfa menn ekki að óttast skattayfirvöld. Jafnvel þótt menn væru svo sparsamir, þeir sem koma tekjum sínum á einn eða annan hátt undan skatti, sem vissulega eru allmargir, að þeir vildu nota þetta til eignaaukningar frekar en að eyða tekjunum, þá eru ótal margar leiðir aðrar til eignaaukningar, sem skattayfirvöld geta ekkert eftirlit haft með, en að kaupa ríkisskuldabréf. Menn geta keypt málverk, húsbúnað, heimilistæki og annað, sem menn samkv. gildandi l. eru alls ekki skyldir til að telja fram. Þó að þeir væru skyldir til þess að telja slíkt fram, virðist það enga þýðingu hafa, því að það er nokkuð, sem ekki er hægt að líta eftir. Tiltölulega auðvelt væri líka að fela eignaaukningu með fasteignakaupum og á annan hátt. Mér finnst þetta í rauninni á fullkomnum misskilningi byggt. Það eru engar líkur á því, að þó að hægt væri að hindra það, sem maður getur vel hugsað sér, að tekjur, sem væri varið til kaupa á ríkisskuldabréfum, yrðu faldar fyrir skatti, að menn mundu þá ekki fara aðrar leiðir í því efni. Má í því sambandi vekja athygli á því, að í löndum eins og Bretlandi og Bandaríkjunum, þar sem skattaeftirlit er talið strangara en nokkurs staðar annars staðar, eru ekki til neinir eignarskattar og engar eignir yfirleitt taldar fram. Þetta bendir til þess, að þessar enskumælandi þjóðir líti þannig á, að eignaeftirlit hafi yfirleitt enga þýðingu í þessu sambandi. En þrátt fyrir það gæti komið til mála að hafa þessi ákvæði, en þá ber á það að líta, að hætta er á því, og það er nú ein ástæðan til þess, að ég treysti mér ekki frekar en áður til þess að styðja þessa tillögu, að það mundi draga mjög verulega úr sölu bréfanna, því að þess ber að gæta, að þó að verðtryggingin sé vissulega mikil hlunnindi fyrir þá, sem kaupa þessi bréf, þá verða menn á hinn bóginn að fórna töluverðu til þess að njóta að fullu þeirra fríðinda, sem þarna er um að ræða. Þá þurfa þessir peningar að vera bundnir í 12 ár, og margir veigra sér af eðlilegum ástæðum við því að binda fé sitt í svo langan tíma, þótt ekki væri að öðrum ástæðum en þeirri, að enginn hefur tryggingu fyrir því, að hann verði á lifi eftir 12 ár og geti notið þeirra peninga, sem hann hefur lagt fyrir. Að vísu er hægt að losa þessa fjármuni fyrr, en þá njóta menn ekki að fullu þeirra vaxta og annarra fríðinda, sem þarna er um að ræða. Varðandi síðari brtt. um að hækka framlagið til rafvæðingar í sveitum, þá er það vissulega gott málefni. Spurningin er aðeins sú, hvort möguleikar eru á því að auka þá fjáröflun, sem lagt er til að heimiluð verði skv. þessu frv. Mér hefur nú skilizt, að fjármagnsskorturinn væri svo mikill, að það hefðu verið ærnir örðugleikar á því að afla þess fjár, sem frv. gerir ráð fyrir, þannig að óraunhæft sé að hækka það framlag, sem þarna er um að ræða, þó að til góðra málefna sé.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður minntist lítillega á brtt., sem minni hl. í fjhn. leggur fram, og taldi þetta vera gamlan húsgang hér frá liðnum árum. Sú till. er ekki lakari fyrir það, þótt hún hafi verið borin fram hér áður. En ég get ekki talið það nein rök í þessu sambandi, þó að það væru ýmsar leiðir til fyrir skattsvikara að koma undan fé, óteljandi að mati síðasta ræðumanns, þótt þeir keyptu ekki þessi bréf, en eyddu þeim tekjum, sem þeir teldu ekki fram. En hitt er svo aftur á móti rök okkar, að það sé óþarfi, að ríkisstj. opni leiðir fyrir þá, sem svíkja undan skatti, til þess ár eftir ár að kaupa svona bréf. Það er ábyggilega ein af þeim óteljandi leiðum, sem síðasti ræðumaður hafði í huga. Þau verkefni, sem framkvæmdaáætlun gerir ráð fyrir að unnið verði að fyrir það lánsfé, sem gert er ráð fyrir árið 1970, eru að sjálfsögðu hin þörfustu og nauðsynleg, og mun ég ekki hafa neinar sérstakar aðfinnslur uppi í því sambandi, enda tæplega haft aðstöðu til þess að kynna mér það nægilega. Um einstaka liði framkvæmdaáætlunarinnar, sem taldir eru upp í síðustu gr. frv., er það að segja, að þeir eru hinir þörfustu og sjálfsagt að hraða ýmsum þeim verkefnum, sem þar eru tilgreind sérstaklega, svo sem vegagerð, raforkuframkvæmdum, hafnarmannvirkjum og öðru. Ég hygg, að það sé sameiginlegt áhugamál allra, að vatnsorku- og jarðhitarannsóknir verði auknar, kannað verði, hvað nauðsynlegt og hagkvæmast verði að ráðast í nú á þessu ári, enn fremur að það sé kannað eftir föngum, hver jarðefni finnist hér á landi. Um byggingar skv. framkvæmdaáætluninni er lítið að segja. Hér er um að ræða byggingar, sem verið er að vinna að á ýmsum byggingarstigum. Það verður að útvega fé, svo að byggingarhraðinn geti verið eðlilegur. Þá er enn fremur gert ráð fyrir því, að byggt verði á vegum Háskólans fyrir um 30 millj. kr. af lánsfé. Ég hef skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, fyrst og fremst með það í huga að koma hér fram með 2 brtt., sem raunar er lítillega búið að minnast á af frsm. n. Ég get vel fallizt á það, að til þess að örva sölu þessara bréfa, þá verði þau skattfrjáls eins og annað sparifé, en ég sé enga nauðsyn á því að hafa þau einnig undanþegin framtalsskyldu. Bréfin verða að mínu viti alveg jafnt seljanleg, þó að þau verði framtalsskyld. Þau hafa að bjóða ýmislegt það, sem gerir sölumöguleika þeirra mikla. Hins vegar hlýtur framtalsskylda að auðvelda mjög eftirlit með skattgreiðslum. Ég vil skjóta því hér inn í, að ég man ekki betur en að í umr. um síðustu framkvæmdaáætlun hafi fjmrh. lýst yfir því, að gefnu tilefni, er hann var að því spurður, hvað ríkisskattstjóri segði um framtalsskyldu spariskírteina, ef ég man svarið rétt, að að sjálfsögðu væri ríkisskattstjóri hlynntur því, að þetta væri talið fram, þó að það væri skattfrjálst. Það hlýtur að vera af þeirri einföldu ástæðu, að hann teldi, að það væri frekar hægt að girða fyrir skattsvik, ef þessar eignir væru taldar fram á framtalsskýrslum. Það virðist beinlínis opnast leið fyrir þá, sem það vilja, að stinga undan fjármunum, og það er fáránlegt, að ríkið sjálft skuli gefa út spariskírteini, sem ekki þarf að telja fram. Yfirleitt held ég, að framtalsskyldufrelsið leiði til vandræða, hvort sem um er að ræða spariskírteini eða sparifé. Ég tel það mjög nauðsynlegt, að haldið sé uppi eðlilegu og réttmætu eftirliti varðandi skattframtöl, og því ætti ekki að vera heimilt að fella niður úr framtali eignir ár eftir ár, og það er því óeðlilegra sem mönnum er oftar gefið færi á í vaxandi mæli að fella niður eignir sínar af framtölum. Á þskj. 582 höfum við lagt fram brtt. um hækkun á fjárframlagi til rafvæðingar í sveitum. Í árslok 1968 voru um 447 býli án rafmagns á landinu. Þá höfðu verið tengd 3429 býli við samveitur, en 948 býli voru þá talin tengd við einkarafstöðvar. Dreifing raforkunnar hafði þá verið mest í þéttbýlustu héruðunum, en þegar út i dreifbýlið kom, varð annað uppi á teningnum. Þannig munu 70% býla í 2 sýslum landsins utan samveitusvæða hafa verið án rafmagns, þ.e. í Barðastrandarsýslu og í N.- Múlasýslu. Á árinu 1969 munu hafa verið tengd við samveitur 70–80 býli, en árið 1968 voru þau 130. Fyrir 1968 munu að meðaltali hafa verið tengd um 200 býli árlega. Þessi þróun, þessi fækkun á þeim sveitabýlum, sem fá rafmagn, er mjög ískyggileg og hefur valdið mönnum mjög miklum áhyggjum. Með þeirri upphæð, sem tekin er inn í framkvæmdaáætlun ársins 1970, er þó að nokkru komið til móts við óskir manna um hraðari framkvæmdir. Raforkan er undirstaða þæginda, bæði í þéttbýli og dreifbýli, og óhugsandi, að nokkur hluti þjóðarinnar geti til langframa unað því að búa við ófullnægjandi rafmagn. Fólkið, sem enn hefur ekki fengið rafmagn og enn ekki notið rafljósa, sjónvarps, útvarps eða annarra þæginda, sem rafmagnið hefur að bjóða, á kröfu til þess, að rafvæðingunni sé flýtt sem allra mest og að rafvæðingu allra landshluta sé lokið hið fyrsta. Það er skoðun okkar, sem að þessari brtt. stöndum, að með því að hækka framkvæmdaféð upp í 30 millj. megi ljúka rafvæðingu alls landsins á árinu 1973. Hjá Orkustofnun munu vera til yfirgripsmiklar upplýsingar í þessu efni, og skv. þeim ætti þessu takmarki að vera náð á árinu 1973. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þessi atriði, en vænti þess, að hv. þdm. ljái þessum brtt. lið, svo sanngjarnar sem þær eru.



Herra forseti. Sá fyrirvari, sem ég og aðrir 2 hv. þm. í fjhn. höfum gert við frv., hefur nú að verulegu leyti verið skýrður af hv. síðasta ræðumanni, sem hér talaði fyrir till. okkar, sem við flytjum á þskj. 582, en ég vildi þó í örfáum orðum skýra fyrirvara minn örlítið frekar. Hann er í fyrsta lagi sá sami og ég hef reyndar haft á undanförnum árum í sambandi við frv. af þessu tagi, þ.e.a.s. um framtalsskylduna. En ekki hefur verið fallizt á nein þau rök, sem færð hafa verið fram fyrir því, að réttast væri að undanþiggja ekki þessi gjöld framtalsskyldu, enda þótt þau væru skattfrjáls, og hefur hv. formaður fjhn. og frsm. hennar nú sýnt oft og tíðum mjög mikla leikni í því að finna rök gegn því, að þessi háttur væri á hafður. Það voru engin þrot á því frá ári til árs, að hann fyndi þessari till. allt til foráttu. Einu sinni var sú mótbára, sem hann hafði hér í frammi og byggði allan sinn málflutning á, sú, að það væri ekki hægt að setja framtalsskyldu um þetta inn í lög, vegna þess að í skattalögum væru engin viðurlög við því, að menn teldu ekki fram það, sem skattfrjálst væri, og dugði þar ekkert, þótt bent væri á, að það yrði auðvitað bætt úr því, ef slík till. yrði samþykkt. Nú eru aðrar röksemdir hafðar uppi. Þetta muni draga úr sölu, og þeir, sem kaupa þessi bréf, verði að leggja á sig hvorki meira né minna en það að binda þetta fé í 12 ár til þess að njóta þessara fríðinda. Þetta er vitanlega alls ekki rétt. Þessi bréf eru hér á almennum markaði og eru seld með tilliti til þeirra fríðinda, sem þau gefa. En hitt er alveg augljóst mál og hefur alltaf verið og því reyndar aldrei verið mótmælt, að þetta ákvæði torveldar skattaeftirlit og það í enn ríkara mæli en ákvæðin um það, að sparifé skuli ekki vera framtalsskylt, því að skattayfirvöldum er þó heimilt að fara í bankana og fá allar upplýsingar um viðskipti einstaklinga, sem þau þurfa að rannsaka, en hér er um ekkert slíkt að ræða. Að þessu sinni höfum við ekki gengið svo langt að gera till. um, að þessi bréf væru framtalsskyld, heldur eingöngu, að þau væru skráð á nafn, og virðist sú till. vera fullkomlega eðlileg með tilliti til þess, að þá væri í raun og veru komið jafnræði á um þessi bréf og um almennt sparifé. En með þeim hætti, sem hér er viðhafður, þá er gert enn meir, hvað þessi bréf áhrærir, en almennt sparifé. En ég ætla nú ekki að hafa um þetta mörg orð, því að þetta hefur svo oft verið rætt, að það er í raun og veru að bera í bakkafullan lækinn að fara að deila um þetta nú. Um aðra brtt. okkar á þskj. 582 hef ég engu við það að bæta, sem hér hefur þegar komið fram hjá 1. flm. till. Á hinn bóginn er það eitt atriði í sambandi við þetta frv., sem ég vil þó segja um, að ég hef í raun og veru færri aths. við að gera núna en oft áður, vegna þess að frv. fylgja ítarlegri upplýsingar en stundum hafa verið fyrir hendi um, til hvers t.d. féð á að fara. Það hefur ekki ævinlega verið fullkomlega ljóst í sambandi við framlagningu þessara frv., en fyrir því er nú gerð nákvæm grein. Hitt kynni ég svo betur við, að hæstv. fjmrh. gerði a.m.k. munnlega grein fyrir því, hver lánskjör ættu að verða, þó að það sé ekki ákveðið í lögunum. Það mundi sjálfsagt verða tekið gott og gilt. Í því sambandi vil ég segja það, sem ég hef oft sagt hér áður í sambandi við þessi mál, að ég tel, að lánskjörin hafi verið ríflegri en ástæða hafi verið til, enda gefur það auga leið, að svo er, þar sem þessi bréf renna út frekar á klukkustundum en dögum, þegar þau eru gefin út. Ég tel það skyldu bæði hæstv. fjmrh. og Alþ. að taka ekki dýrari lán en ástæða er til. Ég er sannast að segja viss um það, að þó að lánskjörin væru eitthvað þrengri, þá yrðu ekki erfiðleikar á því að selja þessi bréf. En það, sem mig langaði sérstaklega til þess að gera hér að umtalsefni og vildi gjarnan heyra frekari skýringar hæstv. fjmrh. á en ég hef áður fengið og mér tekizt að afla, og það er í sambandi við 5. gr. þessa frv., sem verður að teljast til nokkurs nýmælis. Ég skal nú ekki segja um það, hvort það hefur áður verið um aðrar framkvæmdir að ræða í sambandi við slík heimildarfrumvörp en þær, sem sneru að opinberum framkvæmdum. En hér er a.m.k. farið inn á þá braut með 5. gr. frv. að ákveða með l. alveg sérstaka og stórfellda fyrirgreiðslu til einkaaðila, ákveða stórfelld lán til eins einkaaðila, þ.e.a.s. svokallaðrar kornhlöðu í Reykjavík, sem þrír stórir fjármálaaðilar í landinu standa að. Ég skal ekki segja, hvort þetta er neitt einsdæmi, að slíkt sé sett inn í svona frv., en það er a.m.k. ekki algengt, og mér finnst í fljótu bragði a.m.k., að það þurfi talsverðra skýringa við af hendi hæstv. fjmrh. og talsverðs rökstuðnings, að hér sé alveg um sérstaka þjóðnytjaframkvæmd að ræða, þegar þessir aðilar eru með slíkum hætti settir skör hærra en yfirleitt allir aðrir, sem við viðskipti eða atvinnurekstur fást í landinu. Hér hljóta að liggja á lausu alveg óyggjandi rök fyrir því, að hér sé um þjóðþrifamál að ræða, sem sé þjóðhagslega hagkvæmt. Ríkissjóður er þarna að vísu ekki beinn lánveitandi, heldur er ákveðið, að annar milligönguaðili sé, þ.e.a.s. Framkvæmdasjóður, en það breytir auðvitað engu um eðli málsins. Nú kann vel að vera, þó að ekkert liggi fyrir um það, a.m.k. sem ég hef séð eða heyrt um, að þetta kunni að vera arðbært fyrirtæki fyrir þá, sem í það ætla að ráðast. Ég skal ekkert segja um það, hvorki rengja það né staðfesta, en það sem mér finnst aðalatriðið í sambandi við þetta - ja, ef fjmrh. er ekki alfarinn. Ég er nú ekki vanur að skipta mér mikið af veru hæstv. fjmrh. hér í d., en ég verð víst að halda ræðu minni áfram, því að hann vill sýnilega ekki hlusta á það, sem ég hef að segja um þetta. En það, sem ég vildi sagt hafa um þetta, er þá það, að menn hljóta að spyrja um það, hvaða áhrif þetta fyrirhugaða fyrirtæki hefur á verðlag fóðurvara og þar með á verðlag landbúnaðarvara í landinu, sem er auðvitað ákaflega mikilvægt í okkar efnahagskerfi. Er það hyggilegt að binda kaup frá ákveðnum aðila jafnvel í fjölda ára fram í tímann á þessari vöru? Er það líklegt, að af því muni stafa hagræði í fyrsta lagi fyrir bændastéttina og í öðru lagi fyrir neytendur? Er ekki hyggilegra fyrir okkur í þessu efni að vera óbundnir um kaupin og geta sætt hagstæðasta verði eins og það er á hverjum tíma? En hæstv. ráðh. upplýsti það í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv., að í sambandi við þetta lán, sem þarna á að veita, hefðu þessir aðilar, sem að kornhlöðubyggingunni standa, skuldbundið sig um það að kaupa korn frá Bandaríkjunum. En önnur rök en þau, að það greiddi fyrir nýtingu PL-480 lána hafði hann ekki þá um þetta mál. Þá kemur í þriðja lagi að mínu viti til álita, hvort það sé í þágu hagstæðs verðlags á þessari þýðingarmiklu vöru, sem nú í ár er flutt inn fyrir sennilega yfir 700 millj. kr., að sameina þrjá aðalsamkeppnisaðilana um sameiginleg innkaup á fóðurvörum. En þessir aðilar munu flytja inn allt að því 80% af öllum fóðurvörum, sem til landsins eru fluttar. Í fjórða lagi spyr ég og hef ekki fengið svör við því enn: Er hyggilegt frá verðlagssjónarmiðum á þessari mjög þýðingarmiklu vörutegund að stuðla að því, að meginhluti hennar sé fluttur inn hingað til Reykjavíkur og dreift héðan með einhverjum hætti út um landið? Í fimmta lagi spyr ég: Hver er afstaða hagsmunasamtaka bænda til þessa máls? Og ég spyr, og kannske svara því sjálfur að einhverju leyti játandi, hvort hér sé um að ræða myndun innflutnings- og söluhrings, sem hafi aðstöðu til þess að ná svipaðri einokunaraðstöðu og t.d. olíufélögin þrjú hafa nú myndað um sölu og dreifingu á olíu. Og þá vil ég aðeins spyrja í sambandi við þá fullyrðingu hv. frsm. fjhn., sem ég vildi gjarnan fá staðfesta af hæstv. fjmrh., af því að ég tel það gilda meira í þeim efnum: Verða aðrir samkeppnisaðilar við þennan hring, sem þarna er verið að mynda um fóðurvörukaupin til landsins, studdir með hliðstæðum hætti við framkvæmdir, sem þeim eru nauðsynlegar til þess að geta staðið í samkeppni við þennan hring, sem þarna er verið að mynda um innflutning, sem nemur hvorki meira eða minna en 700–800 millj. kr. á ári, þegar mest er? Mér hefur ekki tekizt að fá hæstv. fjmrh. til að hlusta á aths. mínar þrátt fyrir tvær tilraunir til þess, og mér hefur heldur ekki tekizt að fá svör við þessum spurningum, sem ég hef borið hér fram, og aths. frá öðrum aðilum. Og ekkert af því a.m.k., sem mér hefur tekizt að fá upplýst í sambandi við þetta mál, hefur sannfært mig um, að hér sé um neina þjóðhagslega hagkvæma framkvæmd að ræða, nema síður sé. En það er sagt, að fóðurvörukaup samkv. P L.-480 lánum séu á heimsmarkaðsverði. Það kann að vera rétt, að þetta sé á pappírnum, en þá er a.m.k. annað tveggja, að það er bara á pappírnum eða þá að oft er tækifæri til þess að kaupa fóðurvörur í stórum stíl frá Evrópu á verði, sem er langt undir heimsmarkaðsverði. Það er nefnilega margsannað á seinustu árum og með athyglisverðum hætti, að það hefur verið unnt að fá betri kjör frá Evrópu en hægt hefur verið samkv. þessum Bandaríkjakaupum, og það hefur t.d. tekizt hjá einu litlu fyrirtæki, sem hefur aðeins brot af innflutningnum, að hvorki meira né minna að standa fyrir því að lækka fóðurverðið úr 8000 kr. á tonnið niður í 5000 kr. með kaupum frá Evrópu, og á þessu eru vitanlega mjög eðlilegar skýringar. Framboð á fóðurvörum í Evrópu er geysilega mikið, og það er ekkert árvíst, hvar kaupin eru hagkvæmust. Í fyrra var það t.d. í Frakklandi, sem bauð þá fóðurvörur niður úr öllu valdi. Þar var þá hægt að gera hagstæðustu kaupin. Danir hafa borgað jafnvel árum saman niður verð á fóðurvörum, og þar hefur þess vegna verið hægt að gera afar góð kaup miðað við heimsmarkaðsverð. Aðrir aðilar í Evrópu hafa svo lagt ýmislegt á sig í sambandi við samkeppni um þetta, m.a. sekkjað fóðrið án nokkurs aukakostnaðar fyrir kaupendur hér á landi. En sú starfsemi, virðist manni nú, að eigi að fara hér fram í Reykjavík a.m.k. að því leyti sem bændur geta ekki tekið við þessari vöru ósekkjaðri. Ég held þess vegna, að það sé alveg nauðsynlegt fyrir okkur að vera sem allra mest óbundnir um kaup á fóðurvörum og að það geti tæpast verið hagstætt og jafnvel verið hættulegt að binda þessi kaup fram í tímann, hvað svo sem líður nýtingu á lítilfjörlegum lánum. Ég var að víkja að því aðeins, hvað ynnist við það að einskorða e.t.v. að mestu innflutninginn við Reykjavík eina. Mér er sagt, að verð á fóðurbæti sé nú í kringum 7500 kr. tonnið, og enn fremur, að eðlileg dreifing hér á Reykjavíkursvæðinu sé eitthvað nálægt fjórða parti af öllum innflutningi til landsins eða rösklega 5 þús. tonn af e.t.v. upp undir 20 þús. tonnum á ári. Mér er líka sagt, að í slíkri fóðurgeymslu sem þarna er um að ræða leggist á geymslugjald, sem muni nema allt að hálfu þúsundi króna á hvert tonn, og síðan verði flutningskostnaður hér á landi frá þessari fyrirhuguðu kornhlöðu 2–3 þús. kr. á tonnið út um landið. Mínir heimildarmenn, sem ég skal ekkert um segja að hafi allan sannleika uppi um þessi efni, telja það alveg hiklaust, að ef farið er að safna korni hingað í Reykjavík og dreifa því út um landið með ýmiss konar hætti, þá mundi það valda stórfelldri hækkun á verði fóðurbætis. Þar muni koma til, eins og ég sagði, geymslugjald, sekkjunarkostnaður, blöndun og loks flutningskostnaður. Þannig muni það verða miklu óhagstæðara að flytja það með skipum, þó með stærri skipum væri, sem tæplega kemur þó til greina, því að fraktir verða ekki miklu ódýrari í slíkum flutningi, nema um sé að ræða 15–20 þús. tonna skip, og það er frekar ólíklegt, að svo stór skip verði notuð til þessara flutninga. Því tel ég miklu hagkvæmara, um öll kaup úti á landsbyggðinni a.m.k., að flytja vöruna hingað frá V.-Evrópu með tiltölulega smáum skipum, sem dreifa vörunum sjálfum um landið á aðalhöfnunum. Ég skal ekki hafa um þetta allt of miklar fullyrðingar, því til slíks skortir mig þekkingu og upplýsingar, sem ekki hafa hingað til legið á lausu. En ég hef hins vegar talið mér skylt að benda á, að hér kunni að vera farið inn á varhugaverða braut og það sé ekkert augljóst mál, að það sé hentugt, að þessir þrír stóru í fóðurvöruinnflutningnum myndi eins konar einokunarhring til þess að dreifa þessari vöru, og sé ég ekki ástæðu til þess að styðja slíkt með milljónatuga fyrirgreiðslu af opinberu fé, allra sízt þar sem hér er ekki um neitt atvinnumál að ræða af neinu tagi. Sumum fyndist kannske, að þessu fé væri betur varið til einhvers fyrirtækis, sem einhverja atvinnu skapaði, en hér er ekki um það að ræða. En vegna þess, að ég verð að játa, að þrátt fyrir grunsemdir mínar um þessi mál vil ég bíða og sjá, hvort það koma fram, áður en ég fer að flytja brtt. varðandi þetta, upplýsingar fyrir 3. umr. málsins, sem sanna, að hér sé um eitthvert sérstakt þjóðþrifamál að ræða, sem ástæða sé til þess að taka inn í heimildarlög, sem aðallega hafa átt að vera miðuð við opinberar framkvæmdir, að setja þessa framkvæmd skör hærra en allar aðrar framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru af einkaaðilum í þessu landi.



Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. fjhn. fyrir fljóta og greiða afgreiðslu á þessu máli og fyrir undirtektir hennar í meginefnum við frv. Það er vitanlega ekkert að undra, þótt fram komi einhver sérsjónarmið. En mér er það gleðiefni, að það hefur ekki verið farið inn á þá braut að flytja till. um margvíslegar nýjar framkvæmdir, sem ég sé, að allir hv. nm. hafa gert sér grein fyrir, enda væri það óraunhæft, þar sem þegar stendur nokkuð út af, eins og ég gerði grein fyrir í framsögu minni, þ.e. ekki er til hlítar búið að afla þess fjár, sem gert er ráð fyrir að þurfi til þess að standa undir þessari framkvæmdaáætlun. Því fer þar af leiðandi víðs fjarri, að það sé möguleiki til þess að leggja út í meiri framkvæmdir en þar er lagt til, nema eitthvað sé fellt brott. Hér er að vísu gerð ein brtt., sem hnígur í þessa átt, og það er um hækkun á fjárframlögum til rafvæðingar í sveitum. Þessi brtt. er að mínu mati ástæðulaus og kemur raunar ekki að neinu gagni. Það stafar af því, að það liggur alveg ljóst fyrir, að það verður ekki framkvæmt meira í sveitarafvæðingunni á þessu ári en þegar er búið að afla fjár til. Það er gert ráð fyrir því, að eftir ýmsum leiðum, að meðtöldum þeim 15 millj., sem hér er ætlunin að afla, verði unnið að sveitarafvæðingu fyrir 66 millj. kr. á þessu ári. Þá eru meðtalin þau lán, sem boðin hafa verið af ýmsum aðilum til að hraða lagningu lína. Hér er um að ræða margfalt meira fé en áður hefur verið til ráðstöfunar í þessu sambandi. Til framkvæmdanna sjálfra munu fara um 62 millj. því að 4 millj. ganga til endurgreiðslu lána, og Rafmagnsveitur ríkisins hafa tjáð mér, að það væru sáralitlar líkur til þess, þótt meira fé væri til ráðstöfunar, að það yrði hægt að hagnýta það á þessu ári. Ég skýrði frá því í framsöguræðu minni með frv., að það væri ætlunin að ljúka á næsta ári lagningu allra lína innan við 1.5 km og það væri auðið að gera með því fé, sem ætlunin er nú að afla. Það er ljóst við endanlega samþykkt áætlunarinnar fyrir þetta ár og næsta ár, sem þegar hefur verið ákveðin af hálfu orkumálarn. í samráði við orkuráð, að það verður mjög auðvelt að ljúka lagningu línanna, svo sem ég gerði grein fyrir. En það mundi sem sagt ekki hraða neinu, þó að það yrði nú farið að afla meira fjár í þessu skyni. Það kann að vera, að það þurfi að afla meira fjár á næsta ári til þess að ljúka þessu, en það verður þá gert þannig, að það verður undir öllum kringumstæðum við það staðið, sem ég hef skýrt frá í þessu sambandi, að þetta verði lagt á þessu og næsta ári. Önnur brtt. hefur verið flutt í sambandi við framtalsfrelsi spariskírteina, og hefur sú till. áður verið hér flutt og nokkrar umr. um hana orðið. Ég skýrði frá því í framsöguræðu minni með frv., að það væru vissulega ýmsir annmarkar á því að hafa undanþegið framtalsskyldu bæði spariskírteini og sparifé, og ég get tekið undir það, en ég gerði jafnframt grein fyrir því, að það mál allt væri í heildarathugun og mundi vera að vænta till. um það, hvernig á því yrði tekið í sambandi við skattalagabreytingar, sem lagðar verða fram á næsta þingi eða væntanlega á næsta hausti, þannig að það hafi ekki verið talin ástæða til þess að gera hér á neinar breytingar, þar sem heildarstefnan í þessu sambandi hefði ekki verið mörkuð. Ég tel, að það að fara að gera breytingu á þessu nú, mundi eingöngu valda vissum vandræðum, því að menn vissu ekki, hver framhaldsstefnan í þessum málum yrði, og geta leitt til þess eins að valda vandræðum við endursölu á spariskírteinum. Nú er gert ráð fyrir, að helmingi hærri fjárhæðar verði aflað en áður hefur verið gert. Þannig gæti þetta orðið til að torvelda þá fjáröflun, sem hér hefur verið um að ræða. Málið þarf að skoðast í heild, þannig að menn viti, hvaða hlunnindi eru varðandi hin ýmsu sparnaðarform, áður en farið er að breyta þeim reglum, sem gilda um eitt þessara sparnaðarforma, miðað við það, sem gilt hefur undanfarin ár. Af þessum ástæðum sé ég mér ekki fært að mæla með því, að þessi brtt. verði samþykkt frekar en undanfarin ár, en tek hins vegar undir það, að þetta er vandamál, sem þarf að skoða í sambandi við framtal yfirleitt. Ég get t.d. getið þess, eins og ég vék að í framsöguræðu minni um skattafrv. í hv. Nd., að það er verulegt vandamál, að sparifé er ekki framtalsskylt, vegna þess að þá er ekki möguleiki til þess að sannprófa, að fylgt sé þeim fyrirmælum skattalaga, að því aðeins séu skuldir frádráttarbærar eða vextir af þeim, að menn eigi ekki sparifé á móti. Framtalsundanþága á sparifé veldur því, að það er eiginlega ógerlegt fyrir skattstofur að sannprófa það, hvort viðkomandi aðilar eigi rétt á vaxtafrádrætti á skuldum. Ég skal ekki lengra út í þá sálma fara. Það hefur að vísu verið talið, og það sagði einn hv. ræðumanna hér áðan, að með því að skrá bréfin nú væri aðeins verið að tala um skráningu þeirra. Það væri ekki verið að gera annað en það að gera eigendur þeirra jafna sparifjáreigendum. Þetta er ekki rétt, vegna þess að sparifé þarf ekki að skrá á nafn. Það er hægt að leggja það inn á banka án þess að skrá það á nafn. Svo eru vissar eignir líka, sem engin leið er að hafa eftirlit með, þótt miklar séu, eins og vikið var að af hv. frsm. n., eins og t.d. búslóð. Menn gáfust upp fyrir nokkrum árum að reyna að hafa eftirlit með slíku, það er gersamlega vonlaust verk. Áður var þetta talið fram og framtalsskylt; hlægilegar fjárhæðir voru þar taldar fram, þannig að það þótti miklu eðlilegra að fella skattálagningu á búslóð niður. Varðandi þá fsp. eða þær fsp., tvær í raun og veru efnislega, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. gerði hér, skal ég aðeins segja þetta: Fyrri fsp. var um það, hvaða lánstími, vextir og önnur lánskjör mundu verða á þessum bréfum. Það er látið í vald fjmrh., og ég er hv. þm. sammála um, að það er að sjálfsögðu rétt að hafa þau kjör ekki girnilegri en ástæða þykir til, og það kann vel að vera, að þau séu nokkuð góð. Að vísu hefur það verið mjög mismunandi á hinum ýmsu tímum, hvað það hefur gengið auðveldlega að selja þessi bréf, og fer það nokkuð eftir því ástandi, sem er á peningamarkaðinum, þannig að mjög vandséð er, hvernig hægt er að haga þessum kjörum, og ég veit, að allir hv. þdm. skilja, að það er í rauninni ógerlegt að hringla með þetta frá ári til árs. Það mundi valda slíkri óvissu fyrir alla, sem keyptu þessi bréf, að það er ekki hægt, og á það ekki sízt við um framlengingu eða endurkaup hinna gömlu bréfa fyrir ný bréf. Ég geri því ráð fyrir því, án þess að ég þori að fullyrða það, að það muni verða sömu lánskjör á þessum bréfum og sama viðmiðun, þ.e.a.s. við byggingarvísitölu, eins og verið hefur undanfarin ár. Vextir af bréfunum eru, eins og hv. þdm. er vafalaust kunnugt, nokkuð mismunandi. Ef bréfin eru leyst út eftir 3 ár, eru aðeins 5% vextir, en vextirnir hækka, ef bréfin eru lengur, þannig að á bréfum, sem standa allan lánstímann eða um 12 ára bil, eru meðalvextir 6%. Vona ég, að þessu sé þá svarað á viðhlítandi hátt. Ég skal fúslega játa það, varðandi það atriði, sem hv. 4. þm. Norðurl. e. sérstaklega gerði hér að umtalsefni, þ.e. fóðurvöruinnflutning, þá er ég ekki nægilega sérfróður um það. Það er auðheyrt, að hann hefur að einhverju leyti kynnt sér það mál mjög vendilega, og er ekki nema gott um það að segja, og sízt af öllu skal ég lasta það, að það komi hér fram talsmaður hins frjálsa framtaks. En ég hef nú ekki fyrir mér neinar ákveðnar tölur um, hvað það kostar að flytja þetta út á land og hvaða áhrif það mundi hafa, ef farið yrði út í að byggja þessa birgðageymslu hér, eða kornhlöðu, sem svo er kölluð, en veit það eitt, að það er mat þeirra aðila, sem að þessari framkvæmd standa, að þetta mundi valda verulegum sparnaði og aukinni hagkvæmni á margan hátt í sambandi við fóðurvöruinnflutning til landsins. Að þessari kornhlöðu standa fleiri aðilar en 3, sem hafa flutt inn meginhluta fóðurbætis til landsins til þessa, þ.e.a.s. Samband ísl. samvinnufélaga, Fóðurblandan hf. og Mjólkurfélag Reykjavíkur. Það munu vera einhverjir einkaaðilar hér fyrir utan, og er ekkert nema gott um það að segja. Þessum aðilum hefur ekki verið gefin nein yfirlýsing um það, að þeir fengju einkarétt til þess að flytja til landsins. Þeir eru að sjálfsögðu háðir því að keppa við aðra aðila, sem geta boðið vörur með betra verði. Hins vegar er það ákaflega hæpinn grundvöllur til viðskipta jafnt um þessar vörur sem aðrar að ætla t.d. að miða verð þeirra við það, sem kann að vera í bili niðurborgað eða selt á niðurgreiddu verði, eins og hv. þm. sagði að hefði gerzt í Danmörku. Það eru mjög vafasamir viðskiptahættir, og má alltaf búast við, að menn kippi að sér höndunum með það. Eins og öllum hv. þdm. er kunnugt, þá hefur einn stærsti liðurinn í sambandi við PL-480 lánin verið innflutningur á fóðurvörum, og hingað til hefur það þótt hagkvæmt að kaupa þessar vörur með þessum hætti. Eins og hv. þm. sagði sjálfur, eiga þessar vörur að seljast á alþjóðlegu markaðsverði, og þar af leiðandi á ekki að vera kostnaðarsamara að kaupa þær en aðrar vörur. Eftir því sem þær eru keyptar í stærri stíl, þá hlýtur að mega samkvæmt alþjóðlegum viðskiptareglum komast þar að hagkvæmari kjörum, a.m.k. hafa þeir aðilar, sem að þessari framkvæmd standa, ekki talið á neinn hátt vandasamt að gera ráð fyrir, að þeir á næstu árum a.m.k. gætu flutt þennan fóðurbæti inn frá Bandaríkjunum, og það er í rauninni eina ástæðan til þess, að þessar lánveitingar eru til umræðu, að gert er ráð fyrir, að það verði bundið því skilyrði, að þessar fóðurvörur verði á næstu árum fluttar frá Bandaríkjunum til þess að tryggja það, að við eigum kost á þessum lánum á næstu árum, ef þær eiga að verða á boðstólum. Verði það ekki, þá er heldur ekki það skilyrði fyrir hendi á sama hátt og verið hefur, því að hér er um mjög hagkvæmt lánsfé að ræða, og vitanlega skiptir það þjóðfélagið ekki litlu máli, að það sé hægt að nýta þetta fé. Þetta er eina ástæðan fyrir því, að þetta er tekið inn í þetta frv., því það er rétt, eins og hv. þm. sagði, að það hefur ekki verið venja hér að taka hér inn lánveitingar til einkaaðila. Nú er að vísu ætlunin, að þetta verði endurlánað til Framkvæmdasjóðs. Það má segja, eins og hann sagði, að þetta sé sérstök fyrirgreiðsla. Hann spurðist fyrir um það, hvort aðrir aðilar gætu vænzt sömu fyrirgreiðslu. Ég geri ekki ráð fyrir því, eins og sakir standa með þetta fé, vegna þess að þetta er bundið því að auðvelda hagnýtingu á PL-480 láninu, og það hefði sem sagt ekki verið hægt að veita þessum aðilum þessa umræddu aðstoð, nema því aðeins að þeir ætluðu sér að kaupa þessar vörur frá Bandaríkjunum og þannig í rauninni tryggja möguleika á því, að hægt sé að afla þessa fjár, sem þeir eiga að fá, sem ekki hefði verið hægt með öðrum kosti á þennan hátt. Ég held því, að þetta þurfi ekki að teljast neitt undarlegt, þegar þetta er skoðað niður í kjölinn, og bak við þetta liggja engar dularfullar ástæður. Hvort Framkvæmdasjóður kunni að lána öðrum aðilum, sem byggja hér fóðurgeymslustöðvar eða kornhlöður, skal ég ekkert um segja. Það hefur ekkert verið til umtals, og þar að auki vil ég ekkert fullyrða um, að sá sjóður veiti ekki einhverja fyrirgreiðslu í því skyni. En það verður ekki gert með þessum hætti, sem ég held, að allir hv. þdm. hljóti að geta efnislega fallizt á að sé nokkuð sérstakur, þar sem forsenda þess, að hægt er að veita lánið, er sú, að það sé hægt að afla þess með þessum hætti, sem annars hefði ekki verið, og leggja grundvöll að því, að hægt sé að hagnýta PL-480 lánin á næstu árum, sem ella kynni að vera takmarkað. Ég get svo ekki á þessu stigi svarað þessu nánar, en ef hv. þm. vill fá einhverjar tölulegar upplýsingar um það, þá hygg ég, að það sé hægt, en ég hef þær ekki í höndum hér í dag. Þá vil ég aðeins að lokum gera hér grein fyrir brtt., sem ég er knúinn til þess að flytja við frv. og er að vísu fyllsta ástæða til þess að afsaka, að hún kom ekki til hv. n. eða var í frv. í upphafi, þar sem þar er um nokkuð veigamikla breytingu að ræða. Ástæðan er sú, að það var ekki ljóst þá, að það mundi þurfa að fá umrædda lántökuheimild. Af því að till. er skrifleg, ætla ég að leyfa mér að lesa hana upp hér og biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni, en hún er við 5. gr. og aftan við gr. komi ný gr., svo hljóðandi: „Heimilt er fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán hjá Alþjóðabankanum og öðrum lánastofnunum að fjárhæð allt að 500 millj. kr. eða jafnvirði hennar í erlendum gjaldeyri og endurlána fé þetta handa Vegasjóði til lagningar hraðbrauta.“ Ég gerði grein fyrir því í sambandi við þetta frv. í upphafi, að einn veigamikill þáttur í framkvæmdum þessa árs væru hraðbrautaframkvæmdir, og lántökuheimildir í því skyni væri að finna í vegáætlun. Nú er það skoðun sérfróðra manna í þessu efni, að ekki sízt þar sem fyrirhugað er að taka lán hjá Alþjóðabankanum, þá sé mjög æskilegt að hafa þessa lántökuheimild í þessu frv., en ekki í vegáætlun, hún sé þar ekki nægilega skýr, til þess að bankinn geti látið sér hana nægja, og því tel ég mig þurfa að leggja til, að þetta verði tekið inn í frv. Hér er vitanlega ekki efnislega um neina nýja heimild að ræða, eins og öllum hv. þdm. er vitanlega kunnugt, þar sem hærri fjárhæð en þetta er þegar í vegáætlun, þannig að hér er aðeins um hluta þeirrar fjárhæðar að ræða, en ekki viðbót við það, sem þar er farið fram á. Ég vildi því leyfa mér að vænta þess, að hv. þdm. gætu fallizt á að samþykkja till. með hliðsjón af því, að hér er nánast og eingöngu um formlegt atriði að ræða, en ekki efnislega verið að fara fram á að taka ný lán, sem ekki hefur verið gert ráð fyrir. En það varð að ráði með mér og formanni n., að það væri rétt, að ég flytti till., og náttúrlega, ef þess er óskað, þá er auðvitað sjálfsagt að taka hana aftur til 3. umr., þannig að hv. n. geti athugað hana milli umr., ef ástæða þykir til. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða um þetta frv. frekar eða það, sem fram hefur hér komið, en vil leyfa mér að biðja hæstv. forseta, þar sem hér er um skriflega brtt. að ræða, að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Sjútvn. hefur fjallað um þetta mál og fékk á fund til sín hæstv. sjútvrh., vegna þess að í n. var áhugi fyrir því að reyna brtt. við frv. Nm. voru allir sammála um það, að rétt væri að styðja frv., eins og það lægi fyrir, en þó var vitað mál, að víða á landinu, eins og kom fram reyndar í umr., er áhugi á minni gerð skuttogara. Því var það rætt í n., með hvaða hætti væri hægt að mæta þeim áhuga. Það kom fram í viðtali við hæstv. sjútvrh., að ríkisstj. mun líta með velvilja á það vandamál, en það liggur þó ekki fyrir ákveðið, að hægt verði að taka beina afstöðu til þess. Það er ekki búið að bjóða út aðra gerð af skipum, a.m.k. veit maður ekki um það opinberlega, en verði það gert og liggi þar fyrir kostnaður varðandi smíði slíkra skipa, göngum við út frá því, að það vandamál verði séð með velvilja og lausn verði fundin á því sem slíku. Við meiri hl. töldum því ekki ástæðu til að gera breytingu á þessu frv. miðað við orð hæstv. sjútvrh. og leggjum því til, að frv. verði afgr. nú þegar óbreytt. Minni hl. mun skila séráliti, en er meðmæltur frv., eins og það liggur fyrir. En till. minni hl. liggur fyrir á þskj. 581, en þar auka þeir tölu skipanna, allt að 12. Við, eins og ég sagði áðan, leggjum hins vegar til, að frv. verði samþ. óbreytt, eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 580, hefur n. orðið sammála um að mæla með samþykkt þessa frv. svo langt sem það nær, en við þrír nm., fulltrúar Framsfl. í n. og ég, skrifum þó undir nál. með fyrirvara, það sem sá fyrirvari merkir er í stuttu máli það, að við teljum, að nauðsyn beri til, að þegar nú er loks farið af stað til þess að endurnýja togaraflotann, þá sé ríkisstj. heimilað að láta smíða fleiri skip og af fleiri stærðum en þetta frv. gerir ráð fyrir. Það sætir vissulega nokkrum tíðindum fyrir okkur, sem nú í áratug a.m.k. höfum barizt fyrir því eftir föngum, að hafizt verði handa um endurnýjun togaraflotans miðað við nútímaskip í þeim efnum. Það má segja, að það séu um það bil 10 ár síðan slík barátta hófst fyrir alvöru. Mér er ákaflega vel kunnugt um það, að uppi hafa verið hafðar þær röksemdir gegn því, að togaraflotinn yrði endurnýjaður, að ekki hafi verið rekstrargrundvöllur fyrir togara og ekki áhugi á því hjá einstaklingum, útgerðarfélögum eða bæjarútgerðum að kaupa skip. Það má segja, að þetta hafi verið rétt, svo langt sem það nær, að þannig hafi verið að útgerðinni búið, að þessi áhugi hafi ekki verið ýkjamikill. En það er í sjálfu sér ekki neitt nýtt, þó að ríkið verði að hafa forgöngu um endurnýjun togaraflotans. Margir minnast þess, að því var einnig svo háttað eftir lok síðustu heimsstyrjaldar, þegar við sátum uppi með gamla og úrelta togara og þeim hafði enn fremur fækkað mjög, þá virtist ekki vera um skeið, þegar stríðinu lauk, sérlega mikill áhugi hjá einstaklingum eða jafnvel bæjarfélögum eða geta til þess að hefjast handa. Það var í rauninni ekki fyrr en Alþ. og ríkisvaldið hófst handa og ákvað að kaupa mikið af nýjum skipum, að áhuginn kom í ljós hjá þeim, sem síðar keyptu skipin. Það verður einnig að segjast, að það hefur ekki verið gert mikið af ríkisins hálfu á undanförnum árum til þess að búa þannig að togaraútgerð, að það væri sérstaklega þægilegt fyrir einstaklinga eða bæjar- og sveitarfélög ellegar þá félagsútgerðir að endurnýja togaraflotann eða kaupa ný skip. Það hefur svo sem ekki alltaf verið sérstaklega mulið undir togaraútgerðina af hálfu hins opinbera. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma að nefna atriði í sambandi við þetta, sem þó skiptir verulegu máli. Allir vita, að útfærsla landhelginnar hafði á sínum tíma mjög veruleg neikvæð áhrif á útgerð togara. Sú útfærsla var af öllum talin nauðsyn, þótt síðar hafi verið nokkuð skiptar skoðanir um það, hvort ekki væri fært að heimila togurum takmörkuð og tímabundin afnot af hinni íslenzku fiskveiðilandhelgi. En það var ekki aðeins þannig, að togararnir yrðu að búa við skert fiskimið, heldur var það þannig um nokkuð langt skeið, ég hygg árin 1951–1957, að þeim báðum meðtöldum, að þá gilti hér lægra fiskverð fyrir fisk úr togurum en fyrir fisk úr öðrum skipum. Þetta nam mjög miklum upphæðum á þeirra tíma mælikvarða og mundi, að því er reiknað hefur verið út, nema svo sem eins og einum milljarði kr. eða rúmlega það þessi mismunur, sem umreiknað væri í það gengi, sem við búum við í dag. Þá má aðeins geta þess, að útflutningsgjöld þau, sem þessir fáu togarar, sem nú er haldið úti, verða að greiða, nema á þessu ári, að því er talið er, 37 millj. umfram það, sem rennur aftur til togaranna af þessum lið. Í fyrra var svo bætt við nýjum pinkli, að vísu ekki stórum, þar sem er um að ræða skattgjald á afla togaranna og útgerð þeirra til greiðslu á fæðiskostnaði bátasjómanna. Þessi pinkill nemur 10–12 millj. á ári. Ég vil aðeins geta þessa í sambandi við það, sem hefur komið fram, bæði hjá hæstv. ráðh. við 1. umr. þessa máls, og oftar, bæði fyrr og síðar, að grundvöllur til þess að kaupa nýja togara og reka þá, hafi ekki verið fyrir hendi. Það er margt, sem því veldur og þar á meðal og e.t.v. ekki sízt verðbólguástandið og viðreisnarstefnan og svo þessi stefna að leggja hina og þessa pinkla á útgerðina. Við, sem höfum skrifað undir nál. með fyrirvara, flytjum tvær brtt. við þetta frv., og um þær vil ég nú fara nokkrum orðum. Við 1. umr. þessa máls kom í ljós, að enda þótt ekki sé í sjálfu frv. eða einstökum greinum þess neinu slegið föstu um stærðir eða gerðir þeirra skuttogara sex, sem ætlunin er að heimila ríkisstj. að láta smíða samkv. frv., þá er skýrt frá því í grg., að hér sé átt við skip af stærðinni um 59 metra löng, en þar mun vera um að ræða eitthvað nálægt 1100 tonna skip. Það er einnig upplýst, að þessi stærð skipa og þessi fjöldi skipa, sex, er hvort tveggja við það miðað, að áhugi virðist vera vaknaður fyrir því að fá keypt fjögur skip af þessari gerð hingað til Reykjavíkur, eitt skip til Hafnarfjarðar og eitt til Akureyrar. En jafnframt er upplýst, að ýmsir aðrir útgerðarstaðir á landinu og þá alveg sérstaklega nokkrir staðir á Norður- og Austurlandi hafa sýnt verulegan áhuga á því að eignast skuttogara, en þá gjarnan minni skip en þau 1100 tonna skip, sem um ræðir í þessu frv. Það er engan veginn algerlega nýtt af nálinni, að þessi áhugi sé fyrir hendi. Ég hygg, að á sumum stöðum hafi undirbúningur að því að eignast skuttogara af 400–500 tonna stærð hafizt fyrir alllöngu, jafnvel einu eða tveimur árum. En það er upplýst, að í þessu frv. er alls ekki gert ráð fyrir því að mæta óskum þessara aðila né annarra, sem kynnu að vilja eignast skip af einhverjum öðrum stærðum en þessi 1000–1100 tonna skip, sem við er miðað í sambandi við heimildina til að smíða þessa sex skuttogara. Hæstv. sjútvrh. kom á fund sjútvn. í sambandi við afgreiðslu þessa máls, og þar var hann inntur eftir því, hvað ríkisstj. hefði ákveðið að gera eða hygðist gera til þess að mæta óskum þessara aðila á Norður- og Austurlandi og að ég hygg einnig aðila á Vesturlandi, sem hafa sýnt áhuga á öðrum stærðum skuttogara en hér um ræðir. Hæstv. ráðh. skýrði frá því, að engin endanleg ákvörðun hefði verið tekin um það, hvort þessir aðilar fengju einhverja fyrirgreiðslu eða hver sú fyrirgreiðsla yrði, en lét þau orð falla, sem hv. frsm. n. viðhafði hér einnig, að á þær málaleitanir yrði litið með velvilja. Hæstv. ráðh. gat þess, að fyrir lægi fjárhagsáætlun um rekstur þessara 1000–1100 tonna skipa, en engin rekstraráætlun, að því er mér skildist, um skip af öðrum stærðum. Ég hygg nú að vísu, að ýmsir þeir aðilar, sem áhuga hafa á slíkum skipakaupum, hafi gert rekstraráætlanir, en það, sem ég býst við, að hæstv. ráðh. hafi átt við, er það, að trúnaðarmenn ríkisstj. hafa ekki einhverra hluta vegna gert enn þá rekstraráætlanir varðandi önnur skip en þessi 1100 tonna, en hitt virðist bíða einhverra hluta vegna, hverjar sem ástæðurnar eru. Ég tel ástæðu til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. sjútvrh., hvort hann við þessar umr. eða við meðferð málsins, áður en það fer út úr Alþ. nú, telur sér fært að gefa um það yfirlýsingu fyrir ríkisstj. hönd, að ef svo færi, þegar fjárhagsáætlun um til að mynda 400–500 tonna skip eða skip af minni gerðum en þessi 1100 tonna, lægi fyrir og sýndi ekki lakari rekstrarmöguleika en fjárhagsáætlunin í sambandi við 1100 tonna skipin, þá fengju hin minni skip ekki lakari fyrirgreiðslu af opinberri hálfu en þessi 1100 tonna skip, sem frv. beinist að. Ég teldi það miklu máli skipta, ef hæstv. ríkisstj. fengist til að gefa einhverja slíka viljayfirlýsingu, að hún mundi beita sér fyrir þessu, ef þetta kæmi í ljós, þegar rekstraráætlunin lægi fyrir, sem vonandi þarf ekki að taka allt of langan tíma. Þetta mundi að mínum dómi og okkar, sem skrifum undir nál. með fyrirvara, opna möguleika fyrir því að flýta fyrir því, að slík skip af öðrum stærðum yrðu keypt til landsins, en á því teljum við mikla þörf. Að vísu teljum við, að allra einfaldast og eðlilegast væri, að hv. Alþ. samþykkti fyrri brtt. okkar, sem einmitt opnar þennan möguleika, samþykkti að heimila ríkisstj. að láta smíða allt að 12 skip og þá væri stærðin ekki bundin í frv. fremur en nú, en þarna væri um að ræða eða gæti verið um að ræða allt niður í 400–500 tonna skip, þó að einnig kæmi til mála einhver millistærð, ef það sýndist ráðlegast, eins og jafnvel sumir virðast telja, að kæmi mjög til greina, að hentaði á ákveðnum stöðum, e.t.v. 700–800 tonna skip. Síðari brtt. okkar á þskj. 581 er á þá lund, að það lán, 7.5% af byggingarverði skipanna, breytist úr þessu dálítið óvenjulega láni, sem ekki á að greiða fyrr en allar aðrar skuldir skipanna eru greiddar, breytist í hlutafjárframlag. Við teljum, að þetta sé í alla staði eðlilegri og viðfelldnari aðferð en þetta framlag, sem kallað er lán að vísu, en getur varla miðað við okkar miklu áhættuútgerð kallast annað en framlag eða styrkur. Við teljum þetta sem sagt skemmtilegri og viðfelldnari aðferð, og það gefur líka hinu opinbera nokkur tækifæri til þess að fylgjast með rekstri þessara skipa, sem óneitanlega njóta mjög mikilvægrar fyrirgreiðslu, þótt ég sé sízt að telja hana eftir. Það gæti einnig að því leyti til orðið íslenzkri togaraútgerð lyftistöng, að það mundi væntanlega geta aukið skilning hins opinbera eða þeirra aðila, sem fara með þessi mál af opinberri hálfu, á vandamálum þeim, sem togaraútgerðin og sjávarútvegurinn eiga við að glíma hverju sinni. Jafnframt höfum við talið rétt að gera þarna á þá breytingu, að um aukinn stuðning geti verið að ræða, eða 10%, þegar um bæjarútgerðir eða útgerðarfélög, sem bæjar- og sveitarfélög standa að, er að ræða. Þarna gæti hvort tveggja komið til greina, bein eignarhlutdeild, sameignarhluteign með bæjarfélögum eða þá hlutafélögum, þar sem bæði bæir eða viðkomandi sveitarfélög, ríkið og einstaklingar eru hluthafar. Ég legg áherzlu á það, að við, sem að þessum brtt. stöndum, teljum, að ríkið verði að koma til móts við óskir þeirra bæjar- og sveitarfélaga, sem hafa sýnt eða sýna á næstunni áhuga á togaraútgerð og vilja með því móti taka þátt í þeirri nauðsynlegu endurnýjun togaraflotans, sem allt of lengi hefur beðið. Við teljum, að við verðum í þessu efni að vera nokkuð stórtækir vegna þess, hve langur tími hefur liðið án þess, að neitt hafi verið gert í þessum efnum. Ég skal á það benda, að verði fyrri brtt. okkar samþ., þ.e.a.s. að veita heimild til þess að smíða allt að 12 skuttogara, þá leiðir af henni, að fyrirsögn frv. verður að breyta í samræmi við það, þar sem í stað sex skuttogara kæmi þá kaups á 12 skuttogurum. Ég skal aðeins nefna það, að í sambandi við afgreiðslu þessa máls hefur verið rætt nokkuð um áhuga þeirra aðila, sem hafa stofnað hlutafélag til kaupa á verksmiðjutogara eða stórum togara, 2700 tonna. Þar er um að ræða ýmsa áhugamenn um sjávarútvegsmál, fyrrv. skipstjóra og frammámenn í Farmanna- og fiskimannasambandi. Fyrir forgöngu þessara aðila hefur verið stofnað hlutafélagið Úthaf, og það hefur nú snúið sér til þingflokkanna um fyrirgreiðslu í sambandi við hugmyndir um kaup á slíku verksmiðjuskipi. Við lítum þannig á, sem undir þetta frv. skrifum með fyrirvara, að það sé ekki rétt að blanda hugsanlegum stuðningi við Úthaf hf. eða hugsanlegri aðild ríkisins að kaupum á verksmiðjutogara saman við þetta mál, sem hér er um að ræða. En við viljum láta það koma skýrt fram, að við erum jákvæðir í því máli að því leyti, að við teljum ástæðu til, að það verði kannað nákvæmlega, hvort ríkið gerist ekki á einhvern hátt aðili að kaupum á einum slíkum togara í tilraunaskyni, og teljum, að það mál eigi að taka upp sérstaklega. Að síðustu vil ég aðeins segja þetta: Við erum orðnir ákaflega seinir, að því er tekur til endurnýjunar togaraflotans, og við megum þess vegna ekki vera allt of smátækir, þegar við loksins hefjumst handa. Skipin, sem nú verða á næstu vikum eða mánuðum gerðir samningar um, eru ekki strax komin í gagnið. Það tekur eitt og hálft til tvö ár að smíða hvern togara, þannig að jafnvel þau skip, sem samið kynni að verða um nú á næstu vikum, koma ekki í gagnið fyrr en í allra fyrsta lagi í árslok 1971, en þó sennilega ekki fyrr en snemma árs 1972. Enn fremur legg ég enn áherzlu á það, sem ég hef nú reynt að færa nokkur rök að, að ekki hentar öllum, hvar sem er á landinu, sama skipastærðin, og okkur er nauðsyn á því að fá reynslu af fleiri en einni stærð og gerð togskipa. Þessir staðir úti á landi, sem hafa með vaxandi áhuga verið að undirbúa kaup á hinum minni togurum, eru margir þannig settir, að þar eru til stór hraðfrystihús og þar er til staðar fólk, sem á vissum árstímum a.m.k. skortir atvinnu, en hráefni er af skornum skammti. Og það mælir allt með því, að það sé ekki aðeins réttmætt að líta með velvilja á erindi þessara aðila, heldur sé nauðsynlegt að rétta þeim alla þá hjálparhönd, sem framast er unnt. Ég get í sjálfu sér ekki séð, hverjar ástæður hæstv. ríkisstj. eða hæstv. sjútvrh. gæti haft gegn því að fá þá heimild, sem um getur og um er að ræða í fyrri brtt. okkar á þskj. 581. Hér er vissulega orðalagið á þá lund, að hér sé um heimild að ræða, og það er frá mínu sjónarmiði alveg tvímælalaust, að sé hæstv. ríkisstj. verulega alvara með að vilja styðja útgerðarstaðina úti á landi, þá ber henni nú að gera annað tveggja, að fallast á þessa brtt. okkar, fá þar með heimildina í lög, ellegar þá að gefa yfirlýsingu eitthvað í þá átt, sem ég var að spyrja um áðan. Það liggur fyrir, að hæstv. sjútvrh. segir, að þetta mál með hin minni skip og útgerðarstaðina, sem ég hef margoft vikið að úti á landi, sé ekki enn nægilega kannað af hálfu trúnaðarmanna ríkisstj., það sé ekki eins vel kannað og 59 metra skipin. Hæstv. ráðh. segir, að þetta mál verði kannað og það verði litið á þetta mál með velvilja. Nú geta niðurstöður könnunar og niðurstöður fjárhags- eða rekstraráætlunar sýnt tvennt: annars vegar það, að æskilegt sé að láta smíða skip af þessum stærðum. Ef það verður niðurstaðan, er þá ekki bezt að hafa heimildina í lögum og geta notað hana, eftir því sem reynslan eða könnunin sýna að rétt sé og ástæða sé til? Í öðru lagi gæti niðurstaða könnunarinnar orðið á þá lund, að ekki sé grundvöllur fyrir því að kaupa skip af þessum stærðum. Þá er það vitanlega algerlega í höndum hæstv. ríkisstj. að nota ekki þessa heimild til þess að kaupa þá fleiri togara en þá sex, sem hún virðist þegar vera ákveðin í að láta smíða. Ég vil biðja hv. alþm. og hæstv. ráðh. að hugsa sig nú vel um, áður en felld verður till. okkar þremenninganna um þessa heimild til handa ríkisstj. að láta smíða allt að 12 skuttogara af mismunandi stærðum. Ég sé ekki hættuna af því að samþykkja slíka heimild. Annaðhvort leiðir niðurstaðan í ljós, að rétt sé að nota hana að fullu, ellegar þá að niðurstaðan leiðir það í ljós, að það sé ekki rétt, og þá lætur ríkisstj. það ógert og skýrir frá sínum sjónarmiðum og viðhorfum, þegar þau liggja ljóst fyrir. En ég óttast, að verði þetta frv. afgr. óbreytt, eins og hv. meiri hl. sjútvn. leggur til, þá heimili það aðeins kaup eða smíði sex togara allra af sömu stærð, og þá frestast það sennilega um hálft til eitt ár hið minnsta, að eitthvað meira verði gert í þessum togarakaupamálum, sem svo mikil nauðsyn er á að okkar dómi að verði nú staðið nokkuð myndarlega að að bæta úr vanrækslu undanfarinna ára. Ég tel algerlega ástæðulaust, að Alþ. skilji þannig við þetta mál, að slíkur frestur gæti verið yfirvofandi. Þess vegna tel ég eðlilegt, að hv. Alþ. samþykki brtt. okkar þremenninganna á þskj. 581.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Reykn. beindi einni ákveðinni fsp. til mín, sem hann hafði nú reyndar gert áður á nefndarfundi við umr. um þetta mál. Hann spurði, hvort ég væri reiðubúinn til þess að lýsa því yfir fyrir hönd ríkisstj., að bygging hinna umræddu minni skipa fengi sömu fyrirgreiðslu og frv. gerir ráð fyrir um hin stærri skip, ef fjárhagsáætlun sýndi ekki verri útkomu en athugunin á 1000–1100 tonna skipum. Ég tel mig ekki hafa umboð til þess að lýsa þessu yfir fyrir hönd ríkisstj. Niðurstaðan af umr. um það hefur orðið sú, sem kom fram í yfirlýsingu minni á nefndarfundinum, og ég tel mig hafa umboð til þess að lýsa yfir því, að ríkisstj. muni með velvilja líta á mál þessara áhugaaðila, þegar niðurstaða er fengin á því, hver sú aðstoð þarf að vera og með hvaða hætti hún gæti komið að sem beztum notum fyrir þá, sem hlut eiga að máli. Þetta er sú yfirlýsing, sem ég tel mig geta gefið fyrir hönd ríkisstj., og tel, að hún feli það í sér, að ef jákvæðar niðurstöður fást út úr þessari athugun á rekstri þessara skipa, þá muni útboð þeirra og undirbúningur að byggingu ekki þurfa af þeim sökum að tefjast.



Herra forseti. Ákvarðanir um nýja togara hafa haft langan aðdraganda. Væntanlega er þetta til góðs, en þar á ég við, að þær breytingar, sem orðið hafa á veiðitækni síðustu árin og síðustu mánuðina, eru svo miklar, að ef brugðið hefði verið snöggt við með ákvörðun um þessi skip, þá væru þau gamaldags í dag. Við vitum, að það liggja skip, sem eru kraftvana, í fiskihöfnum erlendis. Nýja flotvarpan, ef ég má nefna það svo, sem Þjóðverjar hafa fundið upp, hefur gert það að verkum, að afl togaranna þarf að vera a.m.k. einum þriðja meira en áður. Meiri hl. sjútvn. mælir með þessu frv. óbreyttu. Minni hl. leggur hins vegar til, að togararnir verði 12 í stað sex. Er nú ekki bezt að sjá, á hvern veg fer um þessa sex fyrstu, og halda svo áfram? Ég vil minna á, að fyrstu 30 nýsköpunartogararnir voru gufutogarar. Hinir seinni, 10–11, urðu dísiltogarar. Gufutogararnir urðu of fljótt gamaldags, en dísilskipin eru talin af mörgum fullkomlega samkeppnishæf við skuttogara enn í dag. Þannig gæti verið, ef nú þegar væru keypt þessi 12 skip, að það kæmu fram einhverjir ágallar, og það væri þá betra að fara ekki hraðar af stað en að vera búinn að kynna sér þessa galla og rekast á þá, þegar seinni skipin yrðu byggð. Auðvitað þurfa Íslendingar ekki að taka endilega svona stórt stökk. Þeir þurfa að halda áfram að byggja. Í till. minni hl. er gert ráð fyrir, að ríkið verði hluthafi og leggi fram 7.5% af kostnaðarverði skipanna, ef um einstakling er að ræða, en 10%, ef opinberir aðilar eignast skipið. Mér er alveg óskiljanlegt, hvers vegna þarf enn að mismuna rekstrarformum. Þetta virðist orðið landlægt hér á landi. Mín skoðun er sú, að öll rekstrarform, einkarekstur, rekstur bæjar- eða sveitarfélaga, ríkis eða samvinnurekstur, eigi að sitja við sama borð. Ég lýsi mig fullkomlega samþykkan þessu frv., eins og það er óbreytt, enda kemur það fram á þskj. 580. Ef nokkuð væri, þá finnst mér, að frv. gangi of stutt. Fyrirgreiðslu hins opinbera til öflunar þessara afkastamiklu atvinnutækja gæti ég hugsað mér enn meiri. Það er ekki vansalaust, hversu lengi hefur dregizt að endurnýja togaraflotann, þó að það verði okkur væntanlega til góðs, eins og ég tók fram í byrjun. Enginn nýr togari hefur verið keyptur til landsins síðustu 10 árin, og er nú svo komið, að togararnir, sem gerðir eru út, t.d. hér frá Reykjavík, eru aðeins 13 að tölu, en 20 eða 22 á öllu landinu. En fyrir 10–12 árum var þessi tala nær tvöföld. Ástæðan til þess, hversu togaraútgerð hefur farið halloka fyrir t.d. bátaútgerðinni s.l. áratuginn, er eflaust margþætt: útfærsla landhelginnar, löndunarbann Breta, hinar miklu síldveiðar og þar með meiri áhugi á stórum bátasmíðum, minnkandi fiskimagn við Grænland og ekki sízt sú samkeppni, sem togurunum er búin með byggingarstyrkjum hjá samkeppnisþjóðum okkar í togaraútgerð. Haft er fyrir satt, að t.d. Englendingar styrki nýsmíði togara sem nemur 40–50% af byggingarverði, og Þjóðverjar einnig verulega. Þetta þýðir það, að útgerðaraðilar í þessum löndum geta raunverulega selt sinn fisk á miklu lægra verði en okkar útgerðarmenn. Á árunum eftir síðustu heimsstyrjöld ríkti mikil bjartsýni um endurnýjun togaraflotans. Alls urðu nýsköpunartogararnir líklega 43, sem komu til landsins á árunum 1947–1952. Verðfall fisks á mörkuðum togaranna varð hins vegar tilfinnanlegt, eftir að Englendingar og Þjóðverjar hleyptu af stað togaraflota sínum til fiskveiða eftir styrjöldina. Líklega varð verðfallið í sjávarútvegi 40%, en það þoldi ekki togaraútgerð okkar, eins og búið var að hlaða á hana kostnaði og alls konar pinklum á velgengnistímunum. Með bátagjaldeyriskerfinu, sem sett var á stofn 1951, en hélst, að því er mig minnir, fram til ársins 1958, var hagur togaranna raunverulega enn rýrður. Ég hef einhvers staðar séð því haldið fram, að þessi mismunur togurunum í óhag hafi numið á þessum árum 245 millj. kr. En það samsvarar eflaust í dag 1000–1200 millj. Styrkur til togaranna á síðustu og verstu tímum mun hins vegar nema nú milli 300 og 400 millj. Einnig má minna á það, að árið 1956 setti Alþ. lög um hvíldartíma háseta á togurunum og fjölgaði þar með skipverjum togaranna úr 24 í 30 eða 31. Það er því ekki hægt að segja annað en að Alþ. hafi nokkrar skyldur við þessa atvinnugrein. Auk þess eru togararnir öflugustu atvinnutækin, sem við höfum, til þess að viðhalda fullri atvinnu hér á höfuðborgarsvæðinu og í fjölmenni, eins og t.d. Akureyri. Sem dæmi um þetta má nefna, að togarar Bæjarútgerðar Reykjavíkur lönduðu hér í borg yfir 12 þús. tonnum af bolfiski á s.l. ári, og aðeins einn togari, Narfi, landaði yfir 4 þús. tonnum. Hv. alþm. verða að gera sér grein fyrir því, að aldur togara okkar er nú 10–22 ár og engin skip hafa bætzt við á s.l. 10 árum, eins og ég tók fram. Að endingu vil ég eindregið mæla með þessu frv., og ég vil einnig undirstrika það alvarlega, að það sé athugað, hvort ekki væri hagkvæmt að smíða t.d. tvo af þessum togurum hérlendis. Ég er sannfærður um það, að þjóðhagslega væri það stórt spor í rétta átt. Að mínum dómi ætti jafnframt, sem samið væri um kaup erlendis á þessum skipum, við skulum segja fjórum skipum, að semja um vélakaup, efni og annan sams konar búnað, sem í skipunum verður, t.d. í tvö skip til viðbótar og smíða þau hér innanlands. Einnig að fá vinnuteikningar frá byggingaraðila, þannig að skipin yrðu nákvæmlega eins, og jafnvel tæknileg aðstoð væri hugsanleg. Á þennan hátt mundi fást fullkominn samanburður á því, hvers íslenzkir skipasmiðir eru megnugir, og það mundi jafnframt lyfta skipasmíðastöðvum, sem hér fengju verkefni, fram á veg um a.m.k. áratug. Ég vænti, að þessi ábending verði tekin til athugunar af hv. ríkisstj. á seinna stigi málsins.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hæstv. sjútvrh. telur sig ekki hafa umboð og hefur vafalaust ekki umboð frá ríkisstj. til þess að gefa slíka yfirlýsingu, er ég innti hér eftir. Hann svaraði því hins vegar ekki, hvers vegna hann og hæstv. ríkisstj. gætu ekki við það unað að fá hina rýmkuðu heimild og hafa það að sjálfsögðu, þar sem um heimildarákvæði er að ræða, í hendi sér, á hvern hátt sú heimild yrði veitt. En það, sem kom mér til þess að standa hér upp, voru aðallega nokkur ummæli hv. síðasta ræðumanns, 7. landsk. Mér líkaði satt að segja heldur illa upphafið á ræðu hans, en hún fór nú vel batnandi, eftir því sem á leið, og var orðin ágæt í lokin. Hann hóf mál sitt eiginlega á því, að hann ætlaði að færa rök að því, að þetta hefði nú allt, sem við teljum hafa miður farið, orðið okkur til góðs, vegna þess að ef við hefðum slysazt til þess á undanförnum 10 árum að hefja endurnýjun togaraflotans, þá væru þau skip orðin úrelt í dag. Ég vil nú aðeins segja í sambandi við þessa röksemdafærslu, að mér er að vísu fullkunnugt um það, að þarna gerist stórbreyting og raunar má kannske kalla það byltingu í togaraútgerð, þegar það tekst raunverulega að veiða fisk, svo að öruggt sé, með flotvörpu. En ég vil hins vegar almennt segja það, að tækniframfarir á flestum sviðum eru svo örar, að ef við ættum að lifa eftir þeirri kenningu, að t.a.m. fiskiskip geti orðið gamaldags eða kallazt gamaldags eftir eitt, tvö eða fimm ár, þá gætum við aldrei endurnýjað flotann, því að framfarirnar verða árlega, meiri og minni að vísu. Ég vil aðeins í því sambandi benda á það, að við erum að tala um þessi 20 og 22 ára gömlu skip, þessa togara, sem bæði ég og aðrir erum að staglast á, að séu orðnir gamlir og úreltir, og þeir eru það. En hvað gera ekki þessir togarar undanfarna mánuði og jafnvel undanfarin ár? Ég var að tala við togarasjómann fyrir þremur dögum. Hann er að vísu ekki á neinu af þessum elztu skipum, heldur einum af þessum 10 ára togurum. Þeir voru úti núna, þeir voru á veiðum í 8 daga. Þeir komu með 400 tonn af fiski eftir 8 daga, dekkið allt hvítt af fiski. Þetta eru nú úreltu skipin að vísu, en þó hafa þau þessa möguleika. Það eru þess vegna engin rök fyrir því, þó tækniframfarir verði, hafi orðið og verði vafalaust framvegis, að það sé hægt að bíða eftir þeim. Það verður að endurnýja flotann og miða við hina beztu og fullkomnustu tækni á hverjum tíma. Hv. 7. landsk. þm. kom inn á það í lok ræðu sinnar, að það væri mjög æskilegt, að tvö af þessum sex skipum, sem frv. gerir nú ráð fyrir, verði smíðuð innanlands, ef möguleikar eru á því. Ég tel það einnig mjög æskilegt, að þetta verði athugað. En í þessu sambandi vil ég þó leggja alveg sérstaka áherzlu á það, að enn þá tiltækilegra ætti þó að verða að tryggja það, þó að til þess þurfi ýmsar fjárhagslegar ráðstafanir, það að 400–500 tonna skipin, sem ég hef hér sérstaklega mælt fyrir, eða önnur skip, minni en 1100 tonna skipin, yrðu smíðuð hér innanlands, og ég held, að nokkur undirbúningur sé í sambandi við það. Þess vegna vil ég vænta þess, að hann geti að athuguðu máli fallizt á að opna í þessu frv. möguleika fyrir því, að 400–500 tonna skipin verði einnig keypt, og þess verði þá freistað a.m.k. að byggja þau eða einhver þeirra innanlands. En ég mun síður en svo draga úr því, að jafnframt verði allir möguleikar athugaðir í sambandi við það, hvort hægt væri að smíða, eins og hann nefndi, svo sem eins og tvö af þessum stærri skipum hér innanlands og fá þar með samanburð bæði um kostnað og gæði.



Herra forseti. Ég hef ekki haft tök á því að bera saman það, sem verið hefur í þessu frv., sem hæstv. landbrh. var að lýsa, og afgreiðslu Nd. vegna þess að málið var þar afgreitt í gær og í fyrradag, við höfum haft mörg mál til meðferðar hér í hv. Ed. og verið við þau önnum kafin. Engu að síður ætla ég að fara um þetta mál nokkrum orðum. Ég veitti því athygli, og fyrir það ber að þakka, að eins og hæstv. ráðh. bendir réttilega á, gengur þetta frv. lengra í áttina að óskum okkar, sem erum kannske fullbjartsýnir í þessum málum, en það frv., sem var lagt fram í fyrra. Ég er ánægður með frv., það, sem það nær, þó að ég hefði gjarnan viljað, að sumir þættir þess væru svo styrkir, að ég hefði örugga vissu fyrir því, að þeir næðu þeim árangri, sem við höfum margir áhuga á, sérstaklega varðandi fiskeldi í landinu og að tryggja tekjustofna til þess. Það var í desember, að við fluttum hér þrír frv. um sama efni, vegna þess að það dróst allmjög, að hæstv. ríkisstj. legði fram þetta frv., eða hæstv. landbrh. Hvort sem það hafa verið áhrif frá því eða ekki eða frá öðrum aðilum, þá sé ég, að það er ekki ýkjamikill munur í heild á þessum tveimur frv., og ég tek það fram, að það er ánægjulegt. Hins vegar eru í því viss atriði, sem ég hefði persónulega talið og við fleiri, að ættu að vera trygg. Það er varðandi örugga friðun, en ekki heimildarákvæði, vegna þess að það er mikið álag á þá menn, sem eru ábyrgir í þessum málum, veiðimálastjóra og veiðimálanefnd, að taka ákvörðun, þó að í samráði við ráðh. sé, um aukna friðun. Betra væri að hafa stoð í l. til þess. Ég vitnaði hér á sínum tíma í grein eftir Einar bónda Gestsson á Hæli um nauðsyn á aukinni friðun og gildi hennar, og það fer ekki á milli mála, að það gildir alveg hið sama um laxinn og aðra fiska, að þegar ný tækni kemur til, þá vofir sú hætta yfir, að við göngum of skyndilega a stofninn, og það er of seint að vakna við, þegar fiskurinn er til þurrðar genginn. Hér er of mikið í húfi til þess. Hins vegar er málið mjög viðkvæmt. Það skal ég undirstrika og ekki þægilegt að vera hinn vísi maður í eitt skipti fyrir öll, og ekki ætla ég mér þá dul né ætla ég öðrum þá hæfileika að geta sagt nákvæmlega til, hvað er hið rétta og ranga í þessu efni. Hins vegar sýnir það sig óumdeilanlega, að laxveiði hér á landi hefur hnignað og hún hafizt síðar en verið hefur, sérstaklega varðandi stangaveiðifisk. Og það er vegna þessa, að við viljum margir leggja til, að friðunartími á vorin verði lengdur og það sé gert með lagaákvæði, en ekki lagt á herðar þeim mönnum, sem bera ábyrgð á framkvæmd í., því að um það gætu orðið nokkuð harðar deilur. Þetta vildi ég, að kæmi hér fram. Ég veit ekki, hvort hv. landbn. hefur virt okkur þrjá flm. þess að fjalla nokkuð um frv. okkar. Hún kannske gerir þá núna einhvern samanburð, þegar hún fjallar um þetta, og væri það æskilegt, en það mun þá koma í Ijós síðar meir, og mun ég þá e.t.v. þurfa að fjalla nánar um málið. Hæstv. landbrh. talaði um það, sem er mikilvægt og sanngjarnt atriði og samstaða varð um í endurskoðunarnefndinni, þar sem ég átti sæti, að í veiðimálanefnd, - það má deila um, hvort á að kalla það veiðimálastjórn eða veiðimálanefnd, en haldið er veiðimálanefndarnafninu, sem virðist þó fara í taugar margra manna nú, sbr. þetta svokallaða nefndafargan, séu fimm menn. Ég er samþykkur þessu sjónarmiði, sem fram kom í frv., að hún sé skipuð fimm mönnum, enda í samræmi við það, sem ég hef haldið hér fram fyrr, og það er ánægjulegt að heyra ákveðinn stuðning í því efni. Um fiskræktarsjóðinn gegnir hins vegar öðru máli. Ég álit, að hann nái mjög skammt eða allt of skammt miðað við það gagn, sem ég tel, að hann geti gert fyrir íslenzkan landbúnað og íslenzkt atvinnulíf. Það er ekki ný hugmynd, að nauðsyn sé að koma á fiskræktarsjóði. Hún er gömul, og ég man eftir því, að í grg. veiðimálastjóra, Þórs Guðjónssonar, held ég frá 1960 eða 1961, þá leggur hann mjög mikla áherzlu á það, að stofnað sé til fiskræktarsjóðs, en 10 ár eru liðin, án þess að þessi sjóður hafi séð dagsins ljós, og mér finnst fæðing hans hér í frv. ekki slík, að hann verði þess megnugur að veita það gagn í fiskeldi, sem ég gjarnan vildi. Auðvitað má deila um það, hversu mikið fjármagn við eigum að láta af hendi árlega til þessarar starfsemi, en fram hjá því verður ekki gengið, að þessi starfsemi sem önnur, ef hún á að vera til einhvers, verður að fá nægilegt fjármagn. En það hefur ekki verið undanfarin ár, þó að ég vilji þakka hæstv. landbrh. fyrir það, að fjárveitingin hefur aukizt verulega. En hér þarf verulegt fjármagn að koma til, því að það er mín trú, að mikil auðlegð búi í ánum og ekki síður vötnunum, og til þess þarf stórátak að gera veiðivötnin vel veiðihæf, því að menn munu sækja út í náttúruna og una vel við sinn hag, sé fiskivon í vötnunum. En til þess þarf að efla alla slíka starfsemi, þannig að klak- og eldisstöðvar geti lagt þessu máli virkilega lið. En það er staðreynd, að fjármagnsskortur hefur hamlað þessari starfsemi verulega undanfarin ár þrátt fyrir stóraukið fjármagn. Og við viljum einmitt leggja áherzlu á, að Alþ. viðurkenni þessa búgrein ekkert síður en aðrar búgreinar og láti ríflegt fjármagn í hana. Hjá Dönum er þetta stórmál, og þeir hafa hundruð millj. kr. í hreinar útflutningstekjur af fiskeldi. Það er undarlegt hér á Íslandi, að ekki skuli miða neitt áfram í þessu efni. Það er vegna þess fyrst og fremst, að áhugamenn um allt land hafa átt við mjög mikla erfiðleika að etja varðandi fjármagnsútvegun, og það má ekki lengur við svo búið una. Hér í frv. eru taldir upp tekjumöguleikar fiskræktarsjóðs, og það er gott út af fyrir sig. En ég sé nú ekki tilganginn í því, enda tók hæstv. ráðh. það skýrt fram, að langt yrði að bíða eftir tekjuafgangi frá fiskeldisstöðvum ríkisins. Þetta er alveg óraunhæft. Stöðin í Kollafirði á að verða rannsóknarstöð og miðla þekkingu og reynslu, en það á ekki að ætlast til þess, að hún sé rekin þannig, að hún skili arði. Það finnst mér ósanngjarnt. Ég held, að það sé óeðlilegt að ætla, að tilraunastöð geti skilað arði, því að þá er ekki unnið þannig að tilraunum sem nauðsynlegt er. Hún á að miðla þekkingu og fræðandi efni út um allt land og vera mönnum til hjálpar að koma á fót fiskeldi og fiskrækt og geta selt seiði víða um landið og haft af því auðvitað tekjur. En það getur ekki verið meginsjónarmið. Það er alveg útilokað. Við lögðum til nokkur fleiri atriði. M.a. vil ég minna á, að samþ. var á búnaðarþingi 1969, að tekjur skyldu verða af sölu veiðimiða og ráðh. skyldi setja nánari reglur um innheimtu þess gjalds og allt fyrirkomulag. Þetta er sama kerfi og víða viðgengst erlendis, og ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að bæði Íslendingar og útlendingar borgi nokkra þóknun fyrir að fá að veiða hér á landi til fiskræktarmála og í fiskræktarsjóð. Ég býst við því, að það þurfi að hugleiða nokkuð vel fyrirkomulagið, en þó held ég, að stangaveiðifélög um land allt og ferðaskrifstofur og fleiri aðilar gætu haft þessi kort. Þó að veiðiréttareigendum finnist að sumu leyti, að það sé skertur þeirra réttur, þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að ráðh. geti útvegað þeim tvö eða þrjú kort, þannig að þeir gætu boðið bæði sjálfum sér og kunningjum sínum til veiði á sínu ákveðna svæði. En ég sé enga ástæðu til þess, þó að þarna sé viss annmarki á, að hafna þeim tekjumöguleika, sem sala þessara korta býður, því að hún er stór liður í tekjuöflun fiskræktarmálanna í Noregi og Svíþjóð og Bandaríkjunum og víðar. Þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að hafna þessum möguleika, þó að það séu viss sárindi hjá sumum veiðiréttareigendum að fá eins konar ávísun á veiði í sinni eigin á eða sínu eigin vatni. Hann yrði auðvitað frjáls fyrir þá, en innan vissra takmarka þó, eða viss regla mundi gilda um slík veiðikort, þannig að ég vil hvetja hv. landbn. til að taka undir það, sem kom fram í endurskoðunarnefndinni. Við vorum inni á þessu, þó að vissir annmarkar væru á framkvæmd, og einnig hv. búnaðarþing á s.l. ári, og ég held, að það sé of mikil þröngsýni að kasta þessum möguleika frá sér fyrir sjóðinn. Um aðrar tekjur verður auðvitað að fara eftir getu ríkissjóðs, - ég skal taka undir það, - hverju sinni. En ég sé ekki, að þessi sjóður mætti ekki fá sinn skerf eins og aðrir sjóðir, og það er kannske erfitt að ákveða það fast í eitt skipti fyrir öll, en ég veit það, að hæstv. landbrh. mun leggja þessu máli lið. Hann hefur lýst því margsinnis nú á yfirstandandi þingi, að hann mun beita sér fyrir auknum tekjumöguleika úr ríkissjóði. Vatnsaflsstöðvar landsins hafa nú fengið möguleika á því að greiða í sjóðinn, og það er gott út af fyrir sig. Ekki eru þó allir ánægðir með það, og einhverjir munu gagnrýna slíka ráðstöfun. En þó er það gert víða annars staðar og hefur þótt eðlilegt, þar sem vel geti komið til greina, að vatnsaflsstöð trufli fiskgengd í viðkomandi á. Frv. gengur út á m.a., sem hæstv. ráðh. drap á, möguleika á aukinni heimild til friðunar, frá 84 tímum upp í 108 tíma. Hér er vandamál á ferðinni. Ég tel, að það sé, eins og ég sagði áður, útilokað annað en að auka þessa friðunarheimild beint í lögum til öryggis eða setja ákveðið í lög, að skylda sé að friða vissan tíma í júní og seinast í maí. Þetta má auðvitað ákveða til skamms tíma til reynslu, en það eru margir uggandi um það, að nútímatækni og girnisnetin séu svo fiskin, að gengið verði um of á stofninn. Enda kemur það fram í frv., að það er heimild, og er það ánægjulegt út af fyrir sig, til þess að hamla á móti notkun slíkra tækja. Frv. er mjög í þá átt, sem við, kannske þessir fullbjartsýnu menn, höfum viljað, og það er rétt, sem hæstv. ráðh. drap á, að við munum auðvitað seint saddir verða á þeim óskum, sem við viljum setja fram. En reynslan mun skera úr um það, hvað er rétt og hvað er rangt í því efni að óska eftir auknu fjármagni til þessarar starfsemi. Á hitt vil ég minna, að það er búið að standa í lögum frá 1937 eða 1932, held ég, lögum, sem eru í gildi í dag, að rannsaka hefur átt ár og vötn og kortleggja. En ég tók eftir því, að það var aðeins í fyrra, sem slíkt var gert, a.m.k. að einhverju ráði. Hæstv. ráðh. drap á það, en þetta sýnir, hversu vissir þættir þessara mála hafa verið vanræktir vegna fjármagnsskorts. En það er vissulega nauðsynlegt, ef fiskeldi á að verða verulegt hér í landinu, að við höfum rannsakað ár og vötn rækilega og komizt að niðurstöðu um það, hvar séu beztu skilyrðin og hvar beri að leggja áherzlu á aukna starfsemi í þessu efni. Undir það vil ég taka mjög rækilega, þar sem við eigum nú unga og duglega menn í námi fyrir þessa starfsgrein, að þeim verði sköpuð góð starfsskilyrði hér heima. Til þess þarf auðvitað nokkurt fjármagn. Þess vegna finnst mér, að við ættum að efla meir tekjumöguleika fiskræktarsjóðs en gert er í frv. Þó að það sé auðvitað mögulegt í fjárl. hverju sinni að veita honum ríflegar tekjur, þá er það nú gott, að hann hafi nokkuð fastan stofn til að byggja á, ég held, að það sé bráðnauðsynlegt. Að öðru leyti vil ég ekki tefja tíma hv. d. meira en þetta í dag, en ég vildi beina því til hv. landbn., að hún bæri saman frv. og sæi, hvað hefði nálgazt frá því, að við lögðum fram frv. okkar, en frv. gengur nú mun lengra, og er það ánægjulegt, en hið fyrra.

Meginefni síðustu bókunarinnar frá því í okt. s.l. er fyrst og fremst þetta: Samningssvæði því, sem samningurinn tekur til, er skipt í deilisvæði, og yfirstjórn rannsókna á hverju svæði er í höndum svonefndrar svæðisnefndar. Í þessari nýju bókun er kveðið svo á, að aðild að svæðisnefnd skuli endurskoðuð árlega af aðalnefndinni, sem skapar vald til þess í samráði við þá svæðisnefnd, sem hér á hlut að máli, að ákveða aðild að hverri svæðisnefnd á grundvelli verulegra fiskveiða á því deilisvæði, sem um er að ræða, eða á grundvelli verulegra veiða á blöðrusel á samningssvæðinu. Í öðru lagi felst það í bókuninni, að sérhver svæðisnefnd getur á grundvelli vísindarannsókna og haffræðilegra og tæknilegra sjónarmiða samið álit um það til n. um sameiginlegar aðgerðir samningsríkjanna varðandi viss atriði. Í þriðja og síðasta lagi felst það í bókuninni, að aðalnefndin, sem fer með yfirstjórn allra mála samkv. samningnum, geti samkv. ályktunum einnar eða fleiri svæðisnefndar og á grundvelli vísindalegra rannsókna og haffræðilegra, tæknilegra sjónarmiða sent því ríki, sem við á og geymir samninginn, viðeigandi till. um sameiginlegar aðgerðir samningsríkjanna, sem miða að því að stofnar fisktegunda, sem alþjóðlegar fiskveiðar á samningssvæðinu byggjast á, séu til staðar í því magni, sem gerir stöðugan hámarksafla mögulegan. Ég vona, að ekki þurfi að koma nú frekar en áður til ágreinings hér á hinu háa Alþ. um það, að þessi bókun eins og hinar fyrri svo og samningurinn sjálfur stefni í rétta átt og stuðli að verndun fiskstofna í Norðvestur-Atlantshafi. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.



Herra forseti. Samkv. þessu frv. skulu 13 þar til greindir einstaklingar öðlast ríkisborgararétt. Frv. þessu var að lokinni 1. umr. hér í hv. d. vísað til allshn., og þar var þetta frv. athugað með hefðbundnum hætti, þannig að starfað var með fulltrúum úr allshn. Nd. að því að athuga frv. Það var farið yfir allar umsóknir þessara 13 einstaklinga og þau gögn, sem þeim fylgdu, og þar var ekki út á neitt að setja. Þessir menn, sem greindir eru í frv., fullnægja öllum þeim reglum, sem farið hefur verið eftir um langa hríð um veitingu ríkisborgararéttar og sem öllum hv. dm. eru sjálfsagt vel kunnar frá fyrri árum. En meðan þetta frv. hvíldi í n., komu fram margar nýjar umsóknir, og þær voru einnig athugaðar og af þeim nýju umsóknum voru af n. hálfu 12 teknar góðar og gildar, og flytur n. því í samræmi við það brtt. við þetta frv. um, að það komi þar 12 til viðbótar þeim 13, sem frv. greinir. Nokkrar umsóknanna voru ófullnægjandi, ýmist þannig að viðkomandi einstaklingar fullnægðu ekki þeim reglum, sem farið er eftir, ekki a.m.k. enn þá, eða þá að þeim fylgdu ekki nægjanleg gögn. En umsóknir þessara 12 voru metnar fullgildar, og eru þær teknar hér upp í þessa brtt. En eftir að þetta frv. var afgr. úr n., hafa nú borizt enn nokkrar umsóknir til viðbótar, og það getur verið einnig, að það þurfi að athuga betur fáeinar af þeim umsóknum, sem ekki voru teknar til greina, en ég hygg, að bezt verði staðið að því héðan af, þannig að það verði gert þegar frv. fer til Nd. En það var sem sagt shlj. álit allshn., eins og fram kemur í nál. á þskj. 562, að mæla með því, að þetta frv. verði samþ. með þeirri brtt., sem n. flytur á þskj. 563.



Herra forseti. Þetta frv. er eins og það frv., sem hér var síðast til umr., flutt af menntmn. d. að beiðni hæstv. menntmrh., og hafa nm. óbundnar hendur um afstöðu til málsins. Ég skal ekki hafa mörg orð um frv. Bæði er það, að hæstv. menntmrh. vék að efni þess allmikið nú fyrir stundu, í umr. um frv. til l. um skemmtanaskatt, og auk þess fylgir frv. grg., þar sem skýrt er frá, hvaða breytingar frá núgildandi lögum það hafi að geyma. Þetta frv. er, eins og það, sem seinast var hér til umr., flutt af n., og ég geri því ekki till. um, að því verði vísað til n., en það mun, eins og frv. til l. um skemmtanaskatt, verða tekið til ítarlegri athugunar í menntmn. á milli umr. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af menntmn. að beiðni hæstv. menntmrh. og hafa nm., eins og fram kemur í aths., óbundnar hendur um afstöðu til málsins. Frv. felur í sér breytingar frá núgildandi lögum, bæði varðandi skattheimtuna sjálfa og ráðstöfun á því fé, sem innheimtist með skemmtanaskatti. Varðandi síðara atriðið, þá segir í 6. gr. frv., að skemmtanaskattur skuli renna í Félagsheimilasjóð, nema annars sé getið í lögum þessum. Í 7. gr. er hins vegar kveðið svo á, að af skemmtanaskatti skv. 2. gr. skuli 10% renna til Sinfóníuhljómsveitar Íslands, og skerðist þá upphæðin að sama skapi. Eins og menn vita, þá skiptist skemmtanaskattur nú að jöfnu milli Félagsheimilasjóðs og Þjóðleikhússins. Varðandi skattheimtuna sjálfa er skattskylda færð út samkv. frv. og látin ná til allra staða á landinu, en hún nær skv. núgildandi lögum til kaupstaða með 1500 íbúa eða fleiri. Eins og segir í grg. með frv., leiðir af þessu að felld eru úr gildi lög nr. 34 frá 1918, en skv. þeim lögum er með reglugerðum, sem bæjarstjórnir eða hreppsnefndir semja og ráðherra staðfestir, heimilt að leggja skatt á skemmtanir, sem haldnar eru í sveitarfélaginu og aðgangur er seldur að, og rennur sá skattur í hlutaðeigandi sveitarsjóð. Með lögum frá 1927 voru ákvæði þessara laga frá 1918 numin úr gildi að því er varðar kaupstaði með 1500 íbúa eða fleiri. Nú hafa ýmis sveitarfélög notfært sér heimildina í lögunum frá 1918, sem nú er lagt til, að verði felld úr gildi, og segir um það í 2. málsgr. 6. gr. frv., að að því er taki til reglugerða fyrir bæjar- og sveitarfélög, sem hafa verið settar og staðfestar samkv. lögum frá 1918 og enn eru í gildi, þá skuli haldast réttur viðkomandi bæjar- og hreppsfélaga til að innheimta í sveitarsjóði skemmtanaskattinn, eins og í reglugerðunum greinir, og þá skuli skemmtanaskatturinn jafnframt skv. frv. lækka um þann hluta, sem fellur til hrepps- eða bæjarfélags skv. reglugerð. Aðalbreytinguna, varðandi skattinn sjálfan, að ég ætla, a. m. k. hvað krónutöluna snertir, er að finna í ákvæðinu um kvikmyndasýningar. Skv. núgildandi lögum er greiddur 10% skattur af kvikmyndasýningum með heimild til 200% álags. Gjaldið mun nú vera innheimt með 27.5% af andvirði aðgöngumiða. Í frv. eru kvikmyndasýningar settar í sérstakan flokk, þ. e. a. s. 2. flokk í 2. gr. frv., og þar segir, að af þeim skuli greiðast 15% skemmtanaskattur. En 200% álagsheimildin fellur hins vegar niður. Þarna er því um að ræða verulega lækkun á skattheimtunni hjá kvikmyndahúsunum, en þau hafa, eins og menn vita, borið fyrir sig mjög slæma rekstrarafkomu undanfarið. Þá er jafnframt í 3. málsgr. 6. gr. frv. felld niður undanþága frá greiðslu skemmtanaskatts, sem kvikmyndasýningar á vegum Sáttmálasjóðs og kvikmyndasýningar bæjarsjóða Akraness og Hafnarfjarðar hafa notið samkv. d-lið 3. gr. laga nr. 56 frá 1927, og einnig undanþágur, sem öðrum kvikmyndahúsum munu hafa verið veittar samkv. 2. málsgr. 3. gr.l. nr. 56 1927, sbr.l. nr. 24 1963. Enn fremur segir í þessari frvgr., að skemmtanaskattinn skuli ráðh. þó vera heimilt að endurgreiða þeim aðilum, sem að undanförnu hafa notið tekna vegna framangreindrar undanþágu, með þeim skilyrðum, að féð verði notað í því skyni, sem var ástæða undanþágunnar. Þá er loks í 8. gr. frv. gerð sú breyting á því gjaldi, sem rennur í Menningarsjóð, að í stað þess að samkv. núgildandi lögum er það 1 króna af aðgöngumiðum að kvikmyndasýningum og 2 kr. af aðgöngumiðum að dansleikjum, - sem hefur reyndar staðið óbreytt í mörg ár, - þá er lagt til, að gjaldið miðist við andvirði aðgöngumiðanna og verði 1.5% af brúttóverði aðgöngumiða að kvikmyndasýningum og 2% af aðgöngumiðum að dansleikjum, og mun þá gjaldið að krónutölu haldast í hendur við verð aðgöngumiða, eins og það er á hverjum tíma. N. hafa borizt nokkur gögn um það, hvaða áhrif frv. mundi hafa á upphæð þess skatts, sem innheimtur er, í nokkrum atriðum. Ég skal til glöggvunar fyrir hv. þdm. nefna hér nokkur af þessum atriðum. Eins og menn sjá, þá er alls staðar í frv. miðað við brúttóverð miða í stað þess, að nú er skattheimtan miðuð við nettóverð. Um það, hvaða áhrif þessi breyting hefur, eru í þessum plöggum þær upplýsingar, að 10% af brúttóandvirði jafngildi 11.11% af nettóandvirði. Þetta gildir um 1. fl. í 2. gr. frv. Í 2. fl., þar sem um er að ræða 15% af brúttóandvirði, jafngildir það 17.64% af nettóandvirði. Þá er 3. fl., sem er með 20% af brúttóandvirði, en það mundi jafngilda 25% af nettóandvirði. Þá eru hér loks nokkrar upplýsingar um áhrif skattbreytingarinnar á tekjur af skemmtanaskattinum og er þá í því, sem ég næst nefni, miðað við skemmtanaskatt, sem innheimtur hefur verið hér í Reykjavík. Er þá fyrst að nefna skemmtanir, sem falla undir 1. fl. Þar segir, að skemmtanaskattur af tónleikum í Rvík á s.l. ári, - þetta er allt miðað við innheimtan skatt á árinu 1969, - hafi numið tæplega 120 þús. kr., en af brúttóverði hefði hann orðið tæplega 106 800 kr. Þá er 2. fl., þ. e. skemmtanaskattur af kvikmyndasýningum 5 kvikmyndahúsa hér í Rvík á s. l. ári. Hann var tæplega 9 100 000 kr., en með 15% skatti, eins og frv. gerir ráð fyrir, hefði hann orðið 5 034 000 kr., og er þarna að sjálfsögðu um töluverða tekjurýrnun að ræða. Í 3. fl. eru dansleikir. Skemmtanaskattur af þeim í Rvík nam á árinu 2 100 000 kr. tæpum, en 20% af brúttóverði hefðu orðið 1 835 000 kr. Um áhrif skattbreytinga skv. frv. á tekjur Menningarsjóðs segir, að innheimta menningarsjóðsgjalds af 5 skattskyldum kvikmyndahúsum í Rvík árið 1969 hafi orðið 481 þús. kr. Með 1.5% skattheimtu af brúttóverði, eins og frv. gerir ráð fyrir, hefði hún orðið 503 þús. kr. tæpar og munar því raunverulega sáralitlu þar. Þetta var um menningarsjóðsgjaldið af kvikmyndahúsunum, en um menningarsjóðsgjald af dansleikjum í Rvík eru þær upplýsingar, að það hafi numið 168 þús. kr. tæpum á árinu, en 2% af brúttóverði hefðu hins vegar verið 185 þús. kr. Þá segir einnig í þessum upplýsingum, að sinfóníuhljómsveitin fái nú 9.09% af skemmtanaskattinum, en sú prósenta verði að hækka í 12.74%, ef tekjur hljómsveitarinnar eiga ekki að lækka, vegna lækkunar á skatti af kvikmyndasýningum. Sinfóníuhljómsveitin hefur fengið 10% álag á skemmtanaskattinn og skv. því fengið greidd 9.09% af heildarskattinum. Þá er vikið að því, að eins og áðurnefndar tölur bera með sér, lækki skattur þeirra kvikmyndahúsa, sem skatta hafa greitt að undanförnu, samkv. frv., en þar á móti kemur skattgreiðsla þeirra kvikmyndahúsa, sem skattfrjáls hafa verið, og mun láta nærri, segir í þessum upplýsingum, að þetta vegi hvort annað upp. Um áhrif útfærslu skattskyldunnar til alls landsins, sem í frv. felst, er að sjálfsögðu erfitt að segja með nokkurri vissu og skal ég ekki hafa uppi neinar getgátur í þeim efnum. Herra forseti. Þetta frv. er flutt af n. og ég geri því ekki till. um að vísa því til n., en vil þó taka það fram, að menntmn. mun að sjálfsögðu taka frv. til ítarlegri athugunar á milli umr. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég vil fyrst þakka hv. menntmn. fyrir að hafa tekið þetta frv. til flutnings. Þar sem það hefur verið undirbúið í menntmrn. og á sér nokkuð langan og vandasaman aðdraganda, gæti það verið gagnlegt, að ég léti því fylgja nokkur fleiri skýringarorð en fram komu í annars mjög glöggri framsöguræðu hv. form. menntmn. Ástæða þess, að þetta frv. er flutt, er sú, að tilkoma sjónvarps á Íslandi hefur gjörbreytt rekstrargrundvelli íslenzkra kvikmyndahúsa, og mun mega fullyrða, að á s. l. ári hafi kvikmyndahús á Íslandi í heild verið rekin með tapi. Það er ekkert einsdæmi fyrir Ísland, að sjónvarp gjörbreyti allri aðstöðu kvikmyndahúsa. Þetta hefur gerzt í öllum löndum, þar sem um víðtækan kvikmyndahúsarekstur hefur verið að ræða. Víðast hvar hefur orðið verulegur samdráttur í rekstri kvikmyndahúsa, en þar sem ríkisvaldið hefur áður innheimt skemmtanaskatt, hefur hann ýmist verið lækkaður eða felldur alveg niður, eins og átt hefur sér stað í sumum nálægra landa. Hins vegar var hér sérstakur vandi á höndum í þessu sambandi, vegna þess að skemmtanaskattur rennur hér ekki í ríkissjóð, eins og á sér víða stað, heldur stendur hann undir tekjuöflun í þágu mikilvægrar menningarstarfsemi. 45% skemmtanaskattsins hafa um langt skeið runnið til rekstrar Þjóðleikhússins, 45% til þess að styrkja byggingu félagsheimila og 10% til rekstrar sinfóníuhljómsveitar. Niðurfelling eða lækkun skemmtanaskattsins hefur því gjörbreytt allri fjárhagsaðstöðu þeirrar þrenns konar starfsemi, sem ég nú nefndi. Þar við bættist, að sérstakt vandamál var því samfara, að verulegur hluti kvikmyndahúsa hefur á undanförnum árum fengið undanþágu frá því að greiða skemmtanaskatt, þannig að nokkurt misrétti hafði skapazt innbyrðis í kvikmyndahúsastarfseminni. Undanþága kvikmyndahúsanna frá greiðslu skemmtanaskatts hefur þó í öllum tilfellum verið háð því, að kvikmyndahúsin skiluðu rekstrarhagnaði til ákveðinna menningarmála; til byggingar eða rekstrar elliheimila, reksturs sjúkrahúsa, til rekstrar tónlistarskóla, til eflingar bindindisstarfsemi o. fl. mætti þar til nefna. Ef þessum húsum hefði verið gert skylt að greiða skemmtanaskatt, án þess að gripið hefði verið til annarra ráðstafana, þá hefðu ýmsir mikilvægir menningaraðilar misst tekjur, sem þeir hafa haft um langt skeið undanfarið, og hefði það því getað orðið mjög til truflunar á þessum rekstri. Allt þetta hefur gert málið mjög vandasamt til úrlausnar, og hefur sú tillögugerð, sem nú er hér lögð fyrir hv. Ed., í raun og veru verið mjög langan tíma í smíðum. Ég vona, að sú niðurstaða, sem birtist í þessu frv., þyki sanngjörn og skynsamleg og þó sérstaklega nauðsynleg, til þess að ekki verði óeðlileg truflun á rekstri kvikmyndahúsanna annars vegar, sem gegna mikilvægu menningarhlutverki á Íslandi, og hins vegar þeirra menningarstofnana, sem notið hafa góðs af því, að um það bil helmingur íslenzkra kvikmyndahúsa hefur verið undanþeginn greiðslu skemmtanaskatts. Ég held, að gagnlegt sé, að ég geri grein fyrir niðurstöðu athugunar, sem gerð var hjá tollstjóraembættinu að beiðni menntmrn., þegar þetta frv. var í undirbúningi. Athugunin var gerð á s. l. vetri eða s. l. hausti á því, hver væri aðgangseyrir þeirra kvikmyndahúsa, sem greiddu skatt, á árinu 1968, þ. e. síðasta árinu, sem þá var hægt að fá fullkomnar tölur um, og hins vegar þeirra kvikmyndahúsa, sem ekki greiddu skatt. Á því ári, 1968, reyndist aðgangseyrir í þeim kvikmyndahúsum, sem greiða skatt, 39.6 millj. kr., en aðgangseyrir þeirra húsa, sem ekki greiddu skatt, reyndist 41.3 millj. kr. Greiddur aðgangseyrir í kvikmyndahúsum reyndist þess vegna á því ári samtals 80.9 millj. kr. Af þessu sést það, sem ég gat lauslega um áðan, að árið 1968 var svo komið og hafði verið svo um allmörg ár, að meiri hluti íslenzkra kvikmyndahúsa var orðinn undanþeginn greiðslu skemmtanaskatts. Skemmtanaskattur sá, sem greiddur var 1968, nam 10.9 millj. kr. Þar af komu 8.3 millj. kr. úr Reykjavík, en 2.6 millj. kr. frá stöðum utan Reykjavíkur, samtals 10.9 millj. kr. Undanþegnar skemmtanaskatti hafa svo verið allar skemmtanir, - þ. á m. kvikmyndasýningar, - í kaupstöðum eða í héruðum, sem hafa færri íbúa en 1500, þannig að skemmtanaskattur hefur aðeins verið greiddur í kaupstöðum, sem hafa yfir 1500 íbúa. Skemmtanahald á öllum öðrum stöðum í landinu hefur verið undanþegið öllum skemmtanaskatti. Gerð var á því athugun hjá tollstjóra að beiðni menntmrn., hvað skemmtanaskattur gæti lækkað, ef þau kvikmyndahús, sem hafa verið undanþegin skemmtanaskatti, greiddu skattinn einnig. Niðurstaðan varð sú, að þá gæti skemmtanaskattur lækkað úr 27.5% í 13.5%. Ef hins vegar væri gert ráð fyrir því, að skemmtanaskattur væri einnig greiddur á þeim stöðum í landinu, sem hingað til hafa engan skemmtanaskatt greitt til ríkisins, þá kemur í ljós, að skemmtanaskatturinn gæti lækkað úr 27.5% í 11.9%. Grundvallarhugsun þessa frv. er sú, að lækka skemmtanaskattinn með þeim hætti, að allir greiði skemmtanaskatt, einnig þau kvikmyndahús, sem undanþegin hafa verið honum og auk þess skemmtanahald á þeim stöðum, sem hingað til hafa verið skemmtanaskattfrjálsir, og að lækkun skemmtanaskattsins hjá öllum aðilum skuli vera svo mikil, að heildartekjur af skemmtanaskatti haldist nokkurn vegin óbreyttar frá því, sem verið hefur. Þannig er sú tala fundin, að lagt er til að skemmtanaskattur lækki úr 27.5% í 15%. - Einhver kann kannske að benda á það, að ég hafi sagt, að ef öll kvikmyndahús greiddu skatt, þá gæti hann lækkað í 13.5%, og ef skemmtanaskattur yrði greiddur um allt land af öllu skemmtanaskattskyldu skemmtanahaldi, þá gæti hann lækkað í 11.9%, en samt er hér lagt til, að skatturinn lækki ekki meir en í 15%. Það er af því, að skattstofninn hefur farið verulega minnkandi síðan 1968. Aðsókn að kvikmyndahúsunum hefur minnkað mjög verulega síðan þá, og talan 15% er áætlunartala, miðað við það, sem fróðustu menn telja að aðgangseyrir að kvikmyndahúsum muni reynast á árinu 1970. En þegar skattstofninn minnkar, þá þarf prósenttalan á skattstofninum auðvitað að vera örlítið hærri, til þess að tekjurnar haldist óbreyttar. Nú er eðlilegt að menn spyrji: Er þá meiningin, að svipta þá menningaraðila, sem hingað til hafa notið góðs af skattfrelsi kvikmyndahúsanna, þeim tekjum, sem þeir hafa af þessu haft? Svo er ekki. Hér var um einn mesta vandann að ræða í sambandi við samning þessa frv., en svo er ekki samkvæmt ákvæðum frv., því að tollstjóra er heimilað að endurgreiða þeim kvikmyndahúsum, sem hingað til hafa notið skattfrelsis, greiddan skemmtanaskatt með því skilyrði, að þau noti hinn endurgreidda skemmtanaskatt í þágu sama málefnis og þau fengu skattfríðindin upphaflega vegna. Ef í ljós kemur, að tap verður á rekstri slíkra kvikmyndahúsa, eftir að skemmtanaskattinum hefur verið skilað, þá verður hlutaðeigandi menningaraðili að sjálfsögðu að bera hallann. En því málefni, sem skattfríðindin voru upphaflega veitt út á, eru tryggðar sömu tekjur og það hefur haft fram að þessu. En þá má spyrja: Minnka þá ekki um leið heildartekjur af skemmtanaskatti, þannig að Þjóðleikhús, félagsheimili og sinfóníuhljómsveit geta ekki fengið jafnmiklar tekjur og þau hafa áður fengið? Ef miðað er við árið 1968, sem er eina árið, sem öruggar tölur eru til um, þá hefðu 15% af öllum aðgangseyri gefið í skemmtanaskatt um 12 millj. kr., og þar af hefði hluti skattfrjálsu kvikmyndahúsanna verið rúmar 6 millj. kr. M. ö. o.: skattfrjálsu kvikmyndahúsin, sem nú eru, hefðu greitt skattinn 1968 og fengið hann svo endurgreiddan. Þá hefðu tekjur af skemmtanaskatti rýrnað um h. u. b. 6 millj. kr., þ. e. Þjóðleikhús, félagsheimili og sinfóníuhljómsveit hefðu fengið 6 millj. kr. minna en ella. Hvar á það að lenda samkv. frv:? Um þetta er von að menn spyrji, og er nauðsynlegt, að menn geri sér alveg skýra grein fyrir því, hvað efnislega felst í frv. um þetta atriði. Frv. kveður svo á um, að tekjur af skemmtanaskatti skuli framvegis greiddar til Félagsheimilasjóðs og sinfóníuhljómsveitar, 90% til Félagsheimilasjóðs og 10% óbreytt frá því sem nú er, - til sinfóníuhljómsveitar. Í þessu felst það, þó það sé ekki sagt beinum orðum, að Þjóðleikhúsið fær framvegis engar tekjur af skemmtanaskatti, ef frv. nær fram að ganga, og það jafngildir auðvitað því, að ríkissjóður tekur að sér að bæta Þjóðleikhúsinu upp tekjumissinn vegna samþykktar lagafrv. Takið vel eftir því, að framvegis greiðir ríkissjóður allan kostnað við rekstur Þjóðleikhússins. Hann hefur á síðari árum greitt verulegan hluta af rekstrarkostnaði hússins, því að tekjur af skemmtanaskatti og aðgöngumiðum hafa alls ekki dugað til, en framvegis mun ríkissjóður, ef frv. fær framgang, greiða allan kostnað af rekstri Þjóðleikhússins. Hins vegar er þessi skattprósenta miðuð við það, þ. e. a. s. ef Félagsheimilasjóður fær 90% og sinfóníuhljómsveit 10% af væntanlegum 15% skemmtanaskatti, að tekjur Félagsheimilasjóðs verða óbreyttar, eða líklega heldur meiri en þær hefðu orðið að óbreyttu kerfi, og tekjur sinfóníuhljómsveitar svo að segja þær sömu. Breytingin, sem verður, er því fyrst og fremst sú, að ríkissjóður tekur að sér að standa undir hluta Þjóðleikhússins í skemmtanaskattinum, ef frv. nær fram að ganga, en Félagsheimilasjóði eru tryggð 90% af honum, í stað 75% áður, og sinfóníuhljómsveitinni 10%, sem þýðir, að Félagsheimilasjóður fær í reynd ívið meira samkv. þessari nýju skipun en hann mundi hafa fengið að öllu öðru óbreyttu. Þetta eru í raun og veru meginatriði frv., og ég tel brýna nauðsyn bera til þess, að frv. nái í aðalatriðum fram að ganga. Ef það nær ekki fram að ganga, þá má búast við því, að stórfelld truflun verði á rekstri íslenzkra kvikmyndahúsa. Samþykkt frv. þýðir hins vegar ekki það, að hlutur Félagsheimilasjóðs eða sinfóníuhljómsveitar sé að nokkru skertur, - ég mundi heldur segja þvert á móti, og ríkið stuðlar að því að leysa þann mikla vanda, sem hér er á ferðinni, þ. e. vanda kvikmyndahúsanna, vanda þeirra, sem notið hafa skattfrelsis kvikmyndahúsanna, og vanda Þjóðleikhússins, með því að taka að sér að greiða allan rekstrarkostnað Þjóðleikhússins. Þá er og í því frv., sem er flutt jafnhliða þessu frv., og er í raun og veru eins konar hliðarfrv. við það, frv. um Félagsheimilasjóð, gert ráð fyrir alveg sérstökum ráðstöfunum til þess að leysa loksins þann mikla fjárhagsvanda, sem Félagsheimilasjóður er í vegna þess, að tekjur hans hafa ekki nægt til þess að standa undir æskilegum styrkveitingum til byggingar félagsheimila. Hugmyndin er að veita Félagsheimilasjóði heimild til að gefa út ríkistryggð skuldabréf til allt að 15 ára til þess að greiða með styrki, í trausti þess að bygging félagsheimila geti komið þessum skuldabréfum í peninga og greitt úr fjárhagsvandamálum sjóðsins. Það væri kannske gagnlegt, herra forseti, að ég í lok þessa máls míns mætti leyfa mér að taka saman í örstutt mál helztu atriði beggja þessara frv., ef það mætti verða til glöggvunar, vegna þess að hér er óneitanlega um margslungið og talsvert flókið mál að ræða. En þessi meginatriði eru: Í fyrsta lagi: Skemmtanaskattur af kvikmyndasýningum lækkar úr 27,5% í 15%. Í öðru lagi: Skemmtanaskattur af öðrum skemmtunum helzt óbreyttur. Í þriðja lagi: Einnar og tveggja krónu gjaldið til Menningarsjóðs breytist í hundraðstölugjald af núverandi aðgöngumiðaverði, þannig að krónutala þess breytist framvegis í samræmi við breytt aðgöngumiðaverð. Í fjórða lagi: Skemmtanaskattur af kvikmyndasýningum greiðist af öllum kvikmyndasýningum, einnig af þeim, sem nú eru undanþegnar skemmtanaskatti. Tollstjóri skal hins vegar endurgreiða eigendum undanþágubíóanna skemmtanaskattinn með þeim skilmálum, að féð verði notað í því skyni, sem var ástæða undanþágunnar. Í fimmta lagi: Skemmtanaskattur og menningarsjóðsgjald verði greitt alls staðar á landinu, þannig að niður verði felldar undanþágur vegna dreifbýlis. Í sjötta lagi: Allar tekjur af skemmtanaskatti renni til Félagsheimilasjóðs og til sinfóníuhljómsveitar, en til hennar renni 10% skattsins. Í sjöunda lagi: Lögum Félagsheimilasjóðs er breytt þannig, að leyfi menntmrh. þarf til að hefja byggingu nýs félagsheimilis, ef það á að njóta byggingarstyrks úr sjóðnum, enda þarf þá að samþykkja staðsetningu þess og teikningu. Í áttunda lagi: Félagsheimilasjóður fær heimild til að gefa út skuldabréf til allt að 15 ára með venjulegum vöxtum til greiðslu á styrk til þeirra félagsheimila, sem byggingu er lokið á eða eru í byggingu. Menntmrn. gerir að fengnum till. stjórnar Félagsheimilasjóðs áætlun um, hvernig væntanlegum tekjum sjóðsins skuli skipt milli styrkja til félagsheimila og endurgreiðslna á skuldabréfunum ásamt vöxtum. Og skulu þó tekjur sjóðsins áætlaðar varlega. Heimild úr ríkissjóði á og við þessi skuldabréf. Í níunda og síðasta lagi: 10% af tekjum Félagsheimilasjóðs skal verja í Menningarsjóð félagsheimila og skal honum varið til að stuðla að menningarstarfsemi í félagsheimilunum. Menntmrh. ákveður fjárveitingu úr sjóðnum að fengnum till. stjórnar Félagsheimilasjóðs. Heimilt er að binda styrkveitinguna til menningarstarfsemi einstakra félagsheimila því skilyrði, að tiltekinn hluti af aðgangseyri renni í menningarsjóð félagsheimilisins og sé hann þá séreign þess og notaður í því skyni, sem menntmrh. samþykkir. Að svo mæltu leyfi ég mér að endurtaka ósk mína um það, að hv. Alþ. sjái sér fært að afgreiða þetta frv., þar eð það er bjargföst skoðun mín, að með því muni miklu verða bjargað, sem annars væri í hættu, ef frv. yrði ekki samþ., og í því felist veruleg spor fram á við á mikilvægum sviðum.



Herra forseti. Ég skal ekki verða margorður, því í fyrsta lagi er þetta mál flutt af n. sem ég á sæti í og í öðru lagi hefur því verið lýst yfir, að n. muni taka frv, til athugunar milli umr. Ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að ég vildi beina til hæstv. menntmrh. einni eða tveimur spurningum, en hann mun nú ekki vera í húsinu, að því er mér var tjáð, þannig að einnig þess vegna mun ég stytta mál mitt mjög. Í megindráttum tel ég að þetta frv. og þá jafnframt það frv., sem raunar fylgir frv. þessu, þ. e. frv. um breyt. á l. um félagsheimili, séu í meginatriðum til bóta og það hafi verið óhjákvæmilegt að gera einhverja breytingu að því er snertir skemmtanaskattinn og kvikmyndahúsin, til þess að ekki færi svo, að þessi tekjustofn til menningarstarfsemi, þ. e. skemmtanaskattur og miðagjald af kvikmyndahúsum, minnkaði enn við það að fleiri eða færri af þessum húsum yrði lokað. Það er enginn vafi á því, að í þessu frv. felst sú réttarbót fyrir kvikmyndahús, sem ætti að gera þeim kleift að starfa áfram. Ég hygg, að það sé hárrétt, að það hafi verið óumflýjanlegt að jafna þarna aðstöðu kvikmyndahúsanna, því það var orðið þannig, t. a. m. hér í Reykjavík og nágrenni, að um það bil helmingur húsanna hafði undanþágur frá skemmtanaskatti, og um það voru mörg dæmi að það, sem átti að renna til sérstakrar starfsemi, fór í sumum tilfellum beinlínis í reksturinn. Það var ófært og þurfti að leiðrétta, eins og gert er með þessu frv. Það, sem ég ætlaði hins vegar að minnast á við hæstv. ráðh., hefði hann getað verið hér við umr., það voru mál Menningarsjóðs, en aðaltekjur hans hafa verið og eru miðagjald, fyrst og fremst gjald af kvikmyndahúsum en einnig miðagjald af dansleikjum. Það var ákveðið sem aðaltekjustofn Menningarsjóðs árið 1957 og var gjaldið þá ákveðið 1 kr. af bíómiðum og 2 kr. af aðgöngumiðum að dansleikjum. Þá var meðalverð aðgöngumiða að kvikmyndahúsum 17 kr. og þetta miðagjald var því ekki svo lítið, því 1 kr. gerði þá um 6% af þeirri upphæð. Síðan hefur þetta haldizt algerlega óbreytt. Það hefur verið innheimt samkvæmt lögunum frá 1957 1 kr. af hverjum bíómiða og 2 kr. af dansleikjamiðum, en nú er svo komið, að meðalverð aðgöngumiða er orðið um 70 kr., - það mun vera lagt til grundvallar í þessu frv., - og 1 kr. miðagjald er því komið niður í 1½%. Á þessum árum hefur stjórn Menningarsjóðs, menntamálaráð, margsinnis snúið sér til menntmrh. og menntmrn. um vanda þessarar stofnunar, því það er ekki aðeins að þetta miðagjald, sem er aðaltekjustofninn og um leið sá, sem hefur þó verið öruggari en hinn, hafi numið aðeins 1 kr., eins og ég sagði, heldur hefur krónunum smátt og smátt fækkað, vegna þess að aðsókn að kvikmyndahúsum hefur óneitanlega minnkað. Þegar bezt lét árið 1965 og árin þar á undan og eftir, þá var þetta miðagjald samtals 3.3 millj. kr., en var komið niður í 2.3 millj. kr. á árinu 1969. Það hefur því lengi verið mikil þörf á því að dómi þeirra, sem hafa með málefni Menningarsjóðs að gera, að eitthvað væri gert til þess að leiðrétta hans hlut, því hann á að standa undir ýmissi menningarlegri starfsemi, en henni hefur ekki verið hægt að sinna nema að mjög takmörkuðu leyti vegna síminnkandi fjármagns, sem sjóðurinn hefur haft yfir að ráða. Hér er ekki aðeins um að ræða bókaútgáfu, eins og ýmsir virðast halda, því að Menningarsjóður stendur algerlega undir listaverkakaupum Listasafns ríkisins, og hversu mikið fjármagn fer til þeirra er algerlega undir því komið, hverjar heildartekjur Menningarsjóðs eru á hverju ári. Það er lögbundið, að til þessara nauðsynlegu listaverkakaupa skuli fara 1/6 hluti af brúttótekjum Menningarsjóðs ár hvert. Menningarsjóður verður lögum samkv. að standa undir ákveðnum fjárgreiðslum í Vísindasjóð. Hann á lögum samkv. að styrkja íslenzka tónlist og styrkja íslenzka kvikmyndagerð, sem vissulega væri ekki vanþörf á, en sjóðurinn hefur verið þess allsendis ómegnugur að inna þessi verkefni af hendi, svo að nokkur mynd væri á, alveg sérstaklega nú síðustu árin. Það hefur verið svo, að ár eftir ár hefur verið leitað eftir því að fá þarna ráðna bót á, en það hefur verið við vissa erfiðleika að etja og ekki sízt, að rn. eða hæstv. menntmrh. hefur ekki talið fært, vegna hins erfiða fjárhags kvikmyndahúsanna, að breyta þessu krónugjaldi, fyrr en nú, að því er loksins breytt í prósentugjald, og fagna ég því vitanlega, að það skuli nú loksins vera gert. En þetta er því miður það seint, að hlutur sjóðsins í miðaverðinu hefur fallið úr 6% niður í 1½%. Ég ætlaði að spyrja hæstv. ráðh. um það, hvað væri fyrirhugað að gera í sambandi við þessi miklu vandamál Menningarsjóðs, sem honum eru mjög vel kunnug, því að stjórn sjóðsins hefur skrifað menntmrn. margsinnis um þennan vanda, og enn sem komið er hefur hæstv. ráðh. ekki séð sér fært að ráða þar aðra bót á heldur en þá, sem kemur fram í því, að krónugjaldinu er nú loksins breytt með þessu frv. í prósentugjald, en þá ætlazt til, að prósentan nú gefi það sama og krónan áður. Jafnframt hefur að vísu verið með stuðningi bæði fjmrn. og dómsmrn. gerð nokkur herferð í því að bæta innheimtu á hinum tveimur aðaltekjuliðum Menningarsjóðs, sem eru ýmsar sektir fyrir brot á áfengislögum, og standa vonir til, að það bæti eitthvað lítils háttar um, en þó engan veginn svo, að störf Menningarsjóðs geti verið með eðlilegum hætti miðað við þau verkefni, sem honum er lögum samkv. ætlað að inna af hendi. Þetta mál var rætt í menntamálaráði nú fyrir þremur dögum og þá var ákveðið að snúa sér til hv. menntmn. með þessi vandamál sjóðsins, og ég geri ráð fyrir, að það verði gert í sambandi við meðferð þessa máls. Ég skal að lokum aðeins leggja áherzlu á það, að það er ætlun ráðamanna Menningarsjóðs, að ef einhver bót fæst á hans fjárhagsmálum með afgreiðslu þessa frv., þá geti sjóðurinn og hljóti hann að taka á ný upp þá starfsemi, sem hann hafði hafið með góðum árangri fyrir nokkrum árum, en það var einmitt að styrkja félagsheimili og ýmsa staði úti á landsbyggðinni með því að skipuleggja sérstakar menningarlegar dagskrár, sem þessir aðilar áttu kost á að fá með mjög hagkvæmu móti. Þar á ég við starfsemi, sem kölluð var „List um landið“ og fór vel af stað, en þeir aðilar, sem að henni stóðu, urðu því miður að hætta við vegna fjárskorts. En sem sagt, þetta er mál, sem verður fjallað um í þeirri n., sem ég á sæti í, menntmn., og ég skal því ekki fara fleiri orðum um það á þessu stigi.