Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sveinn Ólafsson Mig furðar eigi á því, að lægra launuðu embættismennirnir hafa farið fram á launabætur. Það er alkunnugt, að hagur þeirra flestra er fremur erfiður, eins og hagur smærri bænda og almennings yfirleitt, þeirra sem eigi styðjast við efni frá fyrri tíð eða reka stóra útgerð. Og það er því síður tiltökumál, þar sem flestir þeirra eiga heima í kaupstöðum, þar er litið er um aukatekjur. En mig furðar á, að fjárveitinganefnd skuli hafa getað hugsað sjer að koma á nokkrum jöfnuði millum embættismanna með þessu frv. því að jeg fæ ekki betur sjeð en með því sje haggað því jafnvægi, sem áður var millum launa þeirra, ef nokkuð var. Og þetta er því óskiljanlegra, að hún hugsar sjer að koma á jöfnuði með þessu, þar sem hún hækkar launin án tillits til ástæðna. En óskiljanlegast er mjer þó, að hún leggur til, að dýrtíðaruppbótin skuli ekki miðuð við þessi laun, heldur þá launahæð, sem þeir höfðu áður en viðbótin var veitt. En með því fyrirkomulagi verður djúpið millum þeirra, sem viðbót fá, og hinna, sem enga fá viðbótina, enn þá dýpra, munurinn átakanlegri og rjettlætið minna. Aðgætandi er, að með þessu er tekinn út úr hóp opinberra starfsmanna lítill hluti þeirra, að því er mjer telst til 90 manns. Flestum þeirra eru ætlaðar um |500 kr. viðbót. Hinir - alls um 1.400 - sitja eftir með sárt ennið og er engin úrlausn gerð. Jeg skil ekki annað en þetta hljóti að valda óánægju með þeim, sem settir eru hjá, og mörgum hinna, er viðbót hafa fengið. Þeir munu finna, að í þessu er fólgið misrjetti. Með þessu er horfið frá þeim grundvelli, sem lagður var af síðasta þingi. Því að þá álitu menn, að eigi væri hægt að endurskoða launalögin, heldur yrði að bæta öllum embættismönnum peningaverðfallið, svo að þeir liðu ekki þess vegna, og einkum þeim, sem lægst voru launaðir. Þessi hugsun var rjettmæt og allsendis eina færa leiðin. Og jeg fæ ekki betur sjeð en að hún sje jafnrjetti nær nú sem hún var í fyrra. Mjer virðist, að það sje meiri vansæmd að láta láglaunuðu embættismennina svelta heldur en að veita hinum háláunuðu ekki launauppbót, sem svarar til embættisgöfgi þeirra eða metorða. En þar sem margir þm. sjá sjer ekki fært að breyta dýrtíðaruppbótarlögunum og vilja því samþ. frv. þetta, þá vil jeg reyna að sníða af því stærstu agnúana. Nefndin sá sjér ekki aðra leið færa út úr þessu völundarhúsi, og skal jeg ekki álasa henni fyrir það. En jeg kann ekki heldur við að fá snuprur, eins og jeg fekk hjá hv þm. V.-Ísf. (M. Ó.), fyrir að koma með till., er fer í þá átt að nema stærstu agnúana af frv. og skapa meira rjettlæti. Jeg ætla ekki að eltast við hnútur þær; sem hv.frsm. (M. Ó.) kastaði til mín í ræðu sinni í gær. Hann sagði, að jeg hegðaði mjer svo, sem jeg vildi taka það með annari hendinni, er jeg gæfi með hinni. Jeg kem síðar að því að sanna, að þetta er rangt. Það mætti miklu frekar segja, að jeg tæki frá ríkari kirkjunni og gæfi hinni fátækari. En það er alt annað en að taka með annari hendinni það, sem gefið er með hinni. Till. mínar Stefna eigi að því að draga úr útgjöldum landssjóðs, heldur miða þarf að því að koma á meiri jöfnuði. Að öðru leyti get jeg látið ósvarað köpuryrðum hv.frsm. (M. Ó.). Hann var að reyna að tala till. mínar í hel, líkt og taxtahækkun læknanna, sem hann átti mikinn þátt í að var feld hjer í deildinni. Þá skal jeg víkja að brtt. þeim, sem jeg hefi leyft mjer að bera fram. Þær eru aðallega þrennskonar og eru á þgskj. 404 og 414. Jeg bið hv.þm. að athuga það, að brtt. á þgskj. 414 er fram komin vegna þess, að kennarar kennaraskólans og fræðslumálastjórinn fjellu úr af vangá, er jeg hreinskrifaði upphaflega brtt. En nú hefir mjer gefist færi á að kippa þessu í lag. Brtt. mínar eru aðallega þrennskonar, eins og jeg tók fram áðan. Brtt. við 1. og 12. gr. lúta að hinu sama, sem sje því, að dýrtíðaruppbótina skuli miða við launin, eins og þau verða eftir viðbótina fengna, en ekki eins og þau voru áður. Jafnvægið í dýrtíðaruppbótinni helst jafnt eftir sem áður, en ójöfnuðurinn verður minni en ella. Önnur brtt. miðar að því að taka skýrar fram ákvæði í 7. gr. frv., þar sem talað er um aukakennara. Því að meðal þeirra lægi næst að heimfæra leikfimikennara, söngkennara og hegurðarkennara; yfirleitt alla þá, sem kenna við skóla. En nú hafa flestir slíkir kennarar aðalstarf sitt annarsstaðar, en skólakensla þeirra er að eins lítilfjörlegt aukastarf. Því er engin ástæða til að veita þeim sömu uppbót og hinum kennurunum. Tveir nefndarmanna hafa sagt mjer, að hjer sje átt við 1. og 2. aukakennara mentaskólans, og hygg jeg það rjett vera. En jeg vildi ákveða þetta skýrar, svo að það ylli ekki miskilningi. Þriðja brtt. mín er sú, að lögin öðlist gildi um næstu áramót. Mjer fanst vafningaminst, að þau öðluðust gildi þegar reikningsskil eru gerð. Jeg þarf ekki að fjölyrða öllu meira um brtt. mínar. Jeg vona, að öllum hv.þm. sje ljóst, að þær fara eigi í bága við hugsun þá, sem fyrir nefndinni hefir vakað, nema ef til vill að því leyti, að uppbótin kemur dálítið öðruvísi niður. Árangurinn af því, að mínar till. yrðu samþyktar, mundi verða sá, að þeir, sem hafa lægri laun, fá hærri dýrtíðaruppbót en áður, t. d. læknar. Þeir fengju uppbót af 1.500 kr., en af 2.000 kr., ef mínar till. yrðu samþyktar. Alls mundu fastar tekjur þeirra þá nema á 4. þús. kr. Þá er eftir eitt atriði þessa máls, sem mig langaði að minnast stuttlega á. Sú hlið snýr að framtíðinni, og hlýtur okkur því að verða starsýnt á hana, er við eigum að fást við launamálið í stærri dráttum. Það er víst eins dæmi í hinum mentaða heimi, að með nokkurri þjóð sjeu jafnmargir opinberir starfsmenn, í hlutfalli við fólksfjöldann, sjem hjer á landi. Mjer telst svo til, ,að þeir sjeu 1.500 eða 1 af 60.  (E. A.: En ef þeir skyldu vera fleiri annarsstaðar?)  . Jeg þekki ekki dæmi þess. Það er sýnilegt, að þessi fjöldi er sú byrði fyrir þjóðfjelagið, að það á erfitt með að rísa undir, og hún dregur úr þrótti þess. Og því meiri hætta er á þessu, þar sem því er haldið fram, að þeir megi helst ekki gefa sig við öðrum störfum, því að það geri þá óhæfa til embættisstarfa. Ef þeir mættu eigi hafa aðra atvinnu en embættið veitir þeim, verða launin að vera hærri en ella. En jeg er á annari skoðun. Jeg held, að við verðum að búa svo í garðinn, að opinberir starfsmenn vorir geti líka unnið fyrir sjer með öðru starfi jafnhliða, eins og prestarnir hafa gert t. d., sú stjettin, sem mest gagn hefir gert þessu þjóðfjelagi. Þessu verðum við að muna eftir næst. Því að þar að kemur, áður en langt um líður, að þeir, sem nú eru settir hjá, munu kvarta, og erfitt mun verða að daufheyrast þá við þeim kveinstöfum. Í þetta skifti eru póstmenn og sýslumenn settir hjá og fjöldi annara opinberra starfsmanna, er situr við rýr kjör í samanburði við þá, sem nú fá uppbót. Jeg skal ekki skifta mjer af fleiri brtt., svo að jeg tefji ekki tímann fyrir þeim, er þær flytja.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg ætla ekki að tala margt um þetta launamál að svo stöddu. Mjer sýnist hálf óþarft frá sjónarmiði stjórnarinnar að gera annað en þakka fjárveitinganefnd fyrir yfirferð hennar á þessu máli. Mjer virðist augljóst, að nefndin hafi reynt að skýra málið mjög vel fyrjr sjer, á ekki lengri tíma, og komist að þeirri niðurstöðu, eins og hv.-frsm. (M. Ó.) tók fram í gær, að taka á annan bóginn tillit til sanngjarnra krafa embættismanna og á hinn bóginn að fara eigi lengra en von væri um að till. hennar næðu fram að ganga. Jeg skal ekki fara út í það, hvort launakjör embættismanna eru orðin verri en annara starfsmanna, sem vinna í þágu annara. Jeg treysti hv. fjárveitinganefnd til að standa fyrir málinu að því leyti, er til hennar kemur. Till. hennar eru þannig vaxnar, að mjög auðvelt er að verja þær. Þess vegna hygg jeg, að allar brtt. sem fram hafa komið við frv. nefndarinnar, sjeu óþarfar og jafnvel verri en óþarfar. Því að þær breyta því jafnvægi, sem hv. nefnd áleit að yrði að vera í þessu máli. Nefndin hefir reynt að gera ljósa grein fyrir, hvað rjett væri í þessu máli, en brtt. yfirleitt grípa, inn í til þess að spilla og rugla grundvelli nefndarinnar. Jeg vona þess vegna, að þær brtt. nái ekki fram að ganga, sem raska þessu jafnvægi hv. nefndar. Og sjerstaklega vona jeg, að aðalbrtt. brtt.hv.þm. S.-M. (Sv. Ó.), sem fara fram á að reikna ekki þessa uppbót alveg fyrir sig, verði ekki samþyktar, því að þær breyta gersamlega tilgangi nefndarinnar. Jeg býst líka við, að hv. nefnd muni sýna fram á, að það sje gersamlega rangt að segja, að þeir sjeu margir, sem út undan verði, ef þetta frv. verði samþykt, því þeir eru víst mjög fáir starfsmenn landsins, sem ekki hafa, eða munu fá, beinlínis uppbót á launum sínum, utan dýrtíðaruppbótarinnar. þeir, sem aðallega koma til mála og ekki eru nefndir hjer, eru símamenn, póstmenn og starfsmenn stjórnarráðsins. Hjer í hv. deild liggja nú frammi till. um endurbætur á launum símamanna, og býst jeg við því, að þær verði samþyktar. Póstmenn fengu nokkra leiðrjetting mála sinna í fyrra, og laun starfsmanna stjórnarráðsins voru ekki fastákveðin. Því var lýst yfir af fjárveitinganefnd í fyrra, að launa þyrfti þeim eftir þörfum, og hafa laun þeirra því nú þegar verið bætt. Jeg hefi því ekki komið auga á, að margar stjettir manna hafi orðið út undan, aðrir en sýslumenn, en jeg geri ráð fyrir, að athugað verði í hv.Ed. um uppbót til sýslumanna. Þá hefði jeg síður kosið, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) skyldi fara að færa fram sem meðmæli með brtt. sinni, að laun lækna myndu hækka, því jeg þykist þess viss, að læknum mun engin þægð vera gerð með því að fá 75 kr. upp á kostnað annara. þetta verð jeg því að álíta ,mjög svo vandræðalega vörn hjá hv.þm. (Sv. Ó.). Þá skal jeg láta þess getið, án þess að fara mikið út í það mál, að jeg hefi oft heyrt því haldið fram, að opinberir starfsmenn þessarar þjóðar væru svo margir, að tiltölulega væru þeir ekki eins margir hjá nokkurri annari þjóð. Í þessu efni held jeg að hv.þm. (Sv. Ó.) fari villur vegar.  (Sv. Ó.: Ónei)  . Mig minnir ekki betur, en að jeg hafi lesið ritgerð eftir lærðan mann í þessum efnum, mann, sem ekki er álitinn að vera sjerstaklega eyðslusamur á fje landsins, þar sem hann var að ræða um þessa gömlu sögu, og í þessari ritgerð minnir mig, að hann hafi sýnt fram á, að tiltölulega væru fleiri opinb. starfsmenn t. d. í Danmörku heldur en hjer, þó ekki væru reiknaðir með embættismenn hers og flota. Þó mig ef til vill rangminni þetta, þá er það að minsta kosti áreiðanlegt, að ef teknir eru allir embættismenn annara þjóða, þá er þessi staðhæfing hv.þm. (Sv. Ó.) ekki rjett. Jeg skal svo ekki fara frekar út í þetta atriði, því jeg hefi ekki ábyggiilegar tölur að styðjast við að svo stöddu. Annars þykist jeg ekki þurfa að verja gerðir nefndarinnar, því þær gera það best sjálfar. Jeg hefði kosið að hún hefði getað verið nokkuð ríflegri, en jeg skil, að hún hefir sjeð, að ekki mundi þýða að fara lengra, ef hún vildi gera sjer vonir um, að frv. næði fram að ganga. Jeg hefi borið fram brtt. á þingskj. 400, og taldi jeg það skyldu mína að koma fram með hana. Þessi brtt. fer fram á það, að dagkaup þingmanna verði hækkað, eins og laun annara starfsmanna landsins hafa verið hækkuð. Jeg tel það sem sje óþarfa feimni, og finst það næstum bera vott um lítilsvirðingu fyrir starfinu, ef þm. álíta, að þeir ættu að hafa minna kaup en óbrotnir verkamenn. Um það skal jeg ekki deila, heldur láta hv.þm. um það, hvort þeim finst sú hækkun, sem farið er fram á í brtt., vera of há. Jeg vissi, að sumum hv.þm. fanst uppbótin vera helst til of mikil, en það verð jeg að segja, að jeg bjóst ekki við, að farið yrði svo langt frá minni tillögu, eins og raun ber vitni um á þingskj. 413, heldur bjóst jeg við, að farinn yrði meðalvegurinn milli mín og þessarar tillögu, og uppbótin yrði ákveðin 40%. Annars legg jeg enga áherslu á %-hæðina, en það vil jeg þó segja, að þar sem á þessum tímum er varla hægt að fá mann til þess að standa fyrir lítils háttar vinnufyrirtæki fyrir minna en 15 kr. á dag, þá skil jeg ekki, að þm. eigi að vera borgað minna fyrir starfsemina en jeg fer fram á, enda hefi jeg oft heyrt greinda bændur tala um það, að þeir hefðu altaf skaða af þingsetunni. Jeg held ekki, að þm. sjeu ofhaldnir af þessari borgun, þó engin dýrtíð sje, og yfirleitt ættu dagpeningar þm. aldrei að vera minni en 15 kr. Hvort mönnum sýnist, að borga eigi þm., sem búsettir eru í Reykjavík, minna heldur en þm. utan af landi, skal jeg láta ósagt. Jeg hefi heyrt marga þm. utan Reykjavíkur tala um, að þeim sýndist engin ástæða til þess að gera upp á milli þingmanna búsettra hjer eða utan bæjarins. Mjer fyrir mitt leyti finst þó dálítil sanngirni mæla með því, að svo sje gert, og að minsta kosti er ekki eins brýn þörf á að bæta laun þeirra þm., er eiga hjer heimili, og hinna, sem búa utan bæjar, En þó þessi sje nú skoðun mín, þá vildi jeg þó ekki koma með tillögu um annað en að hækkunin gengi jafnt yfir, því jeg hafði heyrt utanbæjarþingmenn segja það, að þeir kynnu ekki vel við, að munur yrði gerður. Jeg mun því ekki mæla neitt á móti brtt.hv.þm.N.-Ísf. (S. St), enda legg jeg aðaláhersluna á það, að kaup þeirra þingmanna verði hækkað, sem heima eiga utan Reykjavíkur, því þeir hljóta að verða harðast úti. Jeg vildi gjarnan skjóta því til flutningsmanna brtt. við mína tillögu, hvort þeir gætu ekki sætt sig við að hækka um 40% í stað 30%, því að það mundi jeg fyrir mitt leyti gera mig ánægðan með. Jeg held ekki, að 14 kr. sje of hátt kaup fyrir menn utan af landi, og jeg sje ekki verulega ástæðu til þess að hafa það minna. Að svo stöddu finn jeg ekki ástæðu til að lengja umr., því þetta mál hefir verið rætt mjög mikið, og munu þingmenn eflaust hafa áttað sig á því, hvernig þeir greiða atkvæði sitt.

Pjetur Ottesen Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) hefir þegar tekið fram ýmislegt alment um þetta mál, sem jeg hafði ætlað mjer að drepa á, og því get jeg verið stuttorður. Hæstv. forsætisráðherra hefir, sem vænta mátti, þakkað fjárveitinganefnd fyrir aðgerðir hennar í þessu máli, og þetta er ofur skiljanlegt, því þetta er ávöxturinn af frv. því, sem stjórnin kom þegar fram með á öndverðu þinginu, um hækkun á launum yfirdómaranna, ásamt skrifstofustjórum stjórnarráðsins og hagstofustjórans. Þetta þarf svo sem engum að koma á óvart, því það var það, sem altaf mátti búast við, eftir því sem á undan var gengið. Hv. fjárveitinganefnd siglir líka rækilega í kjölfar hæstv. stjórnar, að hækka við þá, sem hæst eru launaðir áður og best standa að vígi með að njóta góðs af bitlingum og aukastörfum, sem nóg er af hjer í Reykjavík, en setja þá alveg hjá, sem lægra eru launaðir, beint eða óbeint. Það er með öðrum orðum, úr því nokkuð var farið að fást við þetta launahækkunar eða uppbótarmál á þessu aukaþingi, sem jeg hefði helst óskað að ekki hefði verið gert, byrjað á öfugum enda, alveg eins og hjá hæstvirtri stjórn. Hv. frsm. (M. Ó.) sagði, að fjárveitinganefnd hefði lagt til grundvallar þörf manna fyrir uppbót, ástæður landssjóðs og hvað fram mundi ganga. Hvað fyrsta liðinn snertir, þörf manna, þá held jeg, að nefndin hafi, í öllum aðalatriðum, mistekist hrapallega. Um hag landssjóðs þarf ekki að fjölyrða. Úrræðin einustu auðvitað þau, að taka lán, meðan lánstraustið hrekkur til, því þó nú sje með nýjum og nýjum álögum verið að pressa út fje, undan blóðugum nöglum alþýðu þessa lands, þá eru lítil líkindi til, að það, sem á þann hátt önglast saman, hrökkvi langt, eins og nú er spilað og útlit alt er með atvinnuvegi landsmanna. En hvað því viðvíkur, hvað fram muni ganga, þá er ekkert hægt um það að segja; það getur vel verið, að það gangi helst fram, sem ólíklegast er og síst skyldi. Eins og jeg hefi áður tekið fram, álít jeg, að nefndinni hafi mjög mistekist í þessu máli, úr því hún fór að koma fram með nokkrar tillögur, sem jeg hefði helst óskað að hún hefði ekki gert, nema um læknana, sem nokkurn veginn var vissa fyrir að deildin vildi sinna, og það einmitt á þann hátt, sem nefndin leggur til í þessu frv. Eins og jeg hefi þegar tekið fram, get jeg engan veginn sætt mig við þetta frv., og vil jeg benda á nokkur dæmi, sem sýna ósamræmið og þau rangindi, sem hinir lægra launuðu embættis- og sýslunarmenn eru beittir. Áður en jeg geng lengra inn á frv. skal jeg fyrst minnast á breytingartillögu mína á þgskj. 405, við 3. gr. frumvarpsins, um það að færa hækkunina á launum dómstjóra úr 1.200 kr. niður í 700 kr. og meðdómendalaun í yfirrjettinum úr 1.000 kr. niður í 700 kr. Hv. frsm. (M. Ó.) sagði, að þessi upphæð, sem hjer væri um að ræða, væri svo lítil, að það tæki því naumast að vera að tala um það, en jeg vildi leyfa mjer að benda honum á, að margt smátt gerir eitt stórt, og til að sanna honum þetta, sem reyndar ætti ekki að vera þörf, má benda honum á, að þessar 500 kr. hækkanir, sem frv. gerir ráð fyrir að bætt verði við þá, sem þar eru tilnefndir og fundið hafa náð fyrir augum nefndarinnar, nema nú þegar um 60.000 kr. Hv. frsm. (M. Ó.) vildi fóðra það, að hækkunin til þessara manna væri svona há vegna þess, að það væru svo miklar virðingastöður, sem þeir gegndu. Jú, svo er nú það, og mjer dettur ekki í hug að hafa á móti því, að það sjeu virðingarstöður, sem þeir skipa, en þrátt fyrir það verð jeg að álíta, að hvorki háyfirdómarar eða t. d. biskup landsins eða hverjir sem eru sjeu meiri virðingarmenn en hverjir aðrir borgarar þjóðfjelagsins, sem leysa starf sitt vel og trúlega af hendi, og því finst mjer, að slíkt hjegómatildur og yfir höfuð alt manngreinarálit í þessum skilningi ætti að vera með öllu útilokað og ætti alls ekki að heyrast hjer í þessum sal. Þá vil jeg með nokkrum orðum minnast á 7. gr. frv. Þar eru meðal annara, sem uppbót eiga að fá, taldir upp skólastjórarnir við landsskólana. Þessir menn eiga að fá alveg sömu upphæð og fastir kennarar og aukakennarar við þessa sömu skóla, sem fyrst og fremst hafa miklu lægri laun og engin fríðindi. En auk föstu launanna hafa skólastjórarnir við þessa skóla frían bústað, ljós og hita, og eru slík þægindi ekki lítils virði á þessum tímum. T. d. mætti sennilega reikna laun rektors mentaskólans með öllu og öllu fullar 7.000 kr., en hinna nokkuð minna. En þetta misrjetti er auðvitað bygt á þessum virðingarstöðum, sem eru svo ofarlega í hálsi sumra hv.þm., þó einkum hv.frsm. (M. Ó.). En ef svo væri nú, þá verð jeg að álíta, að nefndin hafi ekki haft neina ástæðu til þess að setja biskupinn skör lægra heldur en t. d. háyfirdómarann, því eftir þessum mælikvarða nefndarinnar get jeg ekki sjeð annað en að þeir hefðu átt að vera jafnir að minsta kosti. Jeg vil ekki segja með þessum orðum, að biskupsembættið sje, frá mínu sjónarmiði, svo ýkja þarflegt, því í raun og veru fæ jeg ekki sjeð, að þessi biskupsstaða sje til svo mikils gagns, að guðs kristni hjer á landi væri nein hætta búin, þó það embætti hefði verið sameinað öðru embætti, eins og komið hefir til tals hjer á þingi áður. Annars vil jeg lýsa yfir því, að úr því farið var að ganga inn á þetta launamál, þá hefði heldur átt að gera það á sama grundvelli og í fyrra, kann ske með frekari undantekningum en þá var, eða með öðrum orðum með því að veita þeim mönnum hækkun á dýrtíðaruppbótinni, sem lægst eru launaðir, og eiga við erfiðust kjör að búa, en alls ekki að fara þá leið, sem hjer er farin. En það mun auðvitað ekki reynast auðvelt að kippa í liðinn úr því sem komið er, en þess geng jeg ekki dulinn, að þó þetta frv. nái fram að ganga, þá muni sumir hverjir, sem ljá því atkvæði sitt, ekki gera það með ljúfu geði. En jeg mun, hvað sem öðrum líður, greiða atkvæði á móti því. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um frv. að svo komnu, þó benda mætti á margt svipað þessu, en jeg vil taka það fram, í sambandi við þetta frv., að mjer þótti framsetning hv.frsm. (M. Ó.) í gær nokkuð hranaleg, og verð jeg að segja, að jeg tel það mjög illa viðeigandi að bera þm. á brýn lævísi og ódrengskap, þó þeir komi fram með brtt., en þetta ljet hv.frsm. (M. Ó.) sjer sæma að bera hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) á brýn. Eða lítur hv.frsm. (M. Ó.) ef til vill svo á, að enginn hafi tillögurjett í þeim málum, sem hann. hefir framsögu í? Þá vil jeg leyfa mjer að minnast á till. á þgskj. 400, frá dóms- og kirkjumálaráðherra. Annars hefir sá hæstv. ráðherra hingað til gengið undir nafninu forsætisráðherra hjer á þingi, og veit jeg ekki, hvað veldur breytingunni á titlinum, nema ef það á að skína út úr þessu einhver kirkjulegur kærleikur til þm. Nú jæja, það er nú svo margt undarlegt sem skeður. Það er nú líka dálítið undarlegt, að vera að klastra þessari fjárveitingu inn í þetta frv. En það er eins og þessari þingfararkaupsuppbót sje alstaðar ofaukið, - og það er henni nú í raun og veru. Á síðasta þingi þótti nú ekki ómaksins vert að bera þetta undir þingið opinberlega, heldur ákváðu forsetarnir að greiða mönnum þingfararkaupsuppbótina, og menn vissu því ekki.sumirhverjir, fyr en þessi uppbót var rjett að þeim. Þá var alt, sem að þessu laut, gert í pukri. Sú aðferð var auðvitað allsendis óþingleg, þar sem þingfararkaup er ákveðið með lögum. Sú leið hefir heldur ekki talist fær aftur. En í staðinn hefir þessi leið verið valin, og er það því ætlun dóms- og kirkjumálaráðherrans að kuðla þessari útborgun inn í þetta frv. Eftir því, sem jeg hefi haft spurnir af, mun það hafa upphaflega verið tilætlun þessa hæstv. ráðherra að koma því yfir á fjárveitinganefnd að flytja frv. eða till. um þingfararkaupshækkunina. En fjárveitinganefnd mun hafa þakkað fyrir gott boð, og neitað því. En jeg veit nú ekki, hvernig hv. fjárveitinganefnd tekur því, að láta barna sitt frv. með þessum viðauka, og nú heyrðist mjer á hv.frsm. (M. Ó.), að skoðanir nefndarmanna væru skiftar um það. Sje hún sjálfri sjer samkvæm, vill hún auðvitað ekkert hafa með þetta að gera. Hvað þessa þingfararkaupshækkun snertir, þá er mín skoðun sú, að þm. eigi í lengstu lög að komast hjá því að hækka kaup sitt. Dagkaup þm. var þá ekki heldur svo skorið við neglur sjer, þar sem það er 10 kr. á dag, en vitanlega kemur dýrtíðin niður á þeim eins og öðrum. Þing og stjórn hefðu átt, á þessum voðalega erfiðu tímum, að ganga á undan með góðu eftirdæmi fyrir einstaklinga þjóðfjelagsins í því að fara vel og hyggilega með fje landsins og halda því til sparnaðar og reyna að komast hjá því í lengstu lög að stofna sjálfstæði landsins í voða með því að rígbinda það á skuldaklafann. En því miður verður það alls ekki sagt, að það hafi verið gert. Þvert á móti hafa fjárveitingar - og það margt óþarfar fjárveitingar -- aldrei verið eins stjórnlausar eins og einmitt á þessum síðustu og verstu tímum. Um hæstv. stjórn er það alkunnugt, að hún kann sjer, vægast sagt, miðlungi ,vel hóf í fjárveitingum. Till. þessi fer fram á, að 50% verði goldnar af þingfararkaupi, en þó sýnist mjer, að hæstv. stjórn hefði getað látið sjer nægja með 40%, svo að það væri í samræmi við þá uppbót, er hæst er greidd til embættismanna. En nú virðist hugsað um það eitt, að safna skuldum á skuldir ofan, og jeg held, að trúin á skuldirnar sje að verða æðsta og helsta boðorðið. Nú hefir þingið staðið í fullar 11 vikur, og hvað langt er liðið á þingtímann, ja, það veit jeg ekki, en það veit jeg, að það þarf ekki að standa lengi enn til þess, að kosnaðurinn við það, þegar öll kurl koma til grafar, fari fram úr 150 þús. kr. Um það hefi jeg aflað mjer ábyggilegra upplýsinga. Mjer er það fullljóst, að með þinghaldi nú er að vissu leyti stefnt að ákveðnu og mjög mikilsverðu takmarki. En því takmarki var alveg eins hægt að ná með að minsta kosti helmingi styttri þingsetu og vinna margt að auki. - Jeg skal svo ekki fara lengra út í þá sálma, enda hefir áður verið á það minst. Jeg greiði hiklaust atkv. móti þessari brtt., og það þótt hún sje frá hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra. Um aðrar brtt. skal jeg ekki fjölyrða, og mun jeg sýna með atkv. mínu, hvernig jeg lít á þær.

Sigurður Stefánsson Jeg á hjer brtt., á þgskj. 406, við brtt.hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra, á þgskj. 400. Fer sú brtt. mín fram á, að þingmenn utan Reykjavíkur verði einir aðnjótandi dýrtíðaruppbótarinnar, 50%, sem brtt.hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra vill veita öllum þm. Jeg skal fúslega játa það, sje litið til tímanna, sem yfir standa, að kaup þingmanna ætti ef til vill að vera töluvert hærra en það er, eftir lögum þeim, sem nú gilda. En af ástæðum, sem jeg nú skal drepa á, finst mjer það fullmikil einurð af hæstv. forsætisráðherra að fara fram á, að þingfararkaup verði hækkað um 50%. Í sambandi við þessa till. og þetta mál, sem fyrir liggur, vildi jeg leyfa mjer að benda á það, að þessi uppbót hefði komið flestum þm. að miklu betri notum í annari mynd. Jeg hefi áður vakið máls á því á þessu þingi, að það hafi að ófyrirsynju verið kallað alt of snemma saman. Það hefði getað unnið eins vel og getað afkastað jafnmiklu á 6 vikum eins og það nú er búið að gera á nærfelt 12 vikum, sem það er búið að sitja. Jeg geng ekki gruflandi að því, að langmestur hluti landsmanna muni líta á það sömu augum og jeg. Þetta verður auðvitað langdýrasta þingið, sem háð hefir verið á þessu landi. En við því er ekkert að segja, ef árangurinn af starfi þess yrði í einhverju hlutfalli við kostnaðinn, en þess er nú ekki að vænta. Og mjer dettur ekki í hug að gefa þingmönnum það að sök, þó afrek þingsins verði lítilfjörleg. Það er hreint og beint stjórninni að kenna og samvinnuleysi hennar við þingið. Þegar það varð fyrir sjeð, fyrir 5-6 vikum, að erindi það, sem okkur var stefnt saman til að reka, mundi ekki geta komið á dagskrá fyr en reynd er á orðin, -og jeg spáði því þá strax, að það mundi alls ekki geta orðið fyr, - þá fóru nokkrir þm. þess á leit við stjórnina, hvort ekki væri rjettast, að við, sem heima eigum úti um landið og fórum frá heimilum okkar óráðstöfuðum, fengjum að skreppa heim í bili, meðan ekkert yrði að gert í þinginu í sambandsmálinu. Hæstv. stjórn tók nú svo í þessar málaleitanir, sem kunnugt er, að hún synjaði okkur heimfararleyfis, enda þótt jeg hafi það fyrir satt, að frestunartill. væri í fyrstu frá henni komin. Hvort stjórnin hafi verið einráð um þessa synjun skal jeg láta ósagt. En hafi hún felt þennan úrskurð með ráði og samþykki einhverra þingmanna, þá hafa það tæplega verið þingmenn utan af landi, heldur miklu fremur einhverjir þeirra, sem heima eiga hjer í Reykjavík. Jeg held mjer sje óhætt að fullyrða, að ef sá vegur hefði verið farinn, þá hefði engum þm. utan af landi dottið í hug að fara fram á dýrtíðaruppbót. Þessi till. er því beinlínis afleiðing þess, að stjórnin hafði hvorki vit nje vilja til að verða við rjettmætum kröfum þingmanna utan Reykjavíkur. Þó þingmönnum verði nú borguð 50% af þingfararkaupi sínu í dýrtíðaruppbót, þá fer samt ekki hjá því, að flestir þeirra biði fjárhagslegt tjón af þingsetunni. Sú dýrtíðaruppbót, að fresta þingi og veita þingmönnum heimfararleyfi um hríð, hefði komið sjer margfalt betur fyrir þá heldur en þetta, sem virðist vera gert til þess að reyna að blíðka þá fyrir þá óbilgirni, sem þeim var sýnd með synjun þingfrestunarinnar, Jeg veit það með vissu, að stjórnin, - þegar hún hefir hugsað um þetta mál til hlítar, þá sjer hún, hvílíkt glapræði hún hefir framið með því að láta ekki verða af þingfrestuninni. Ef sá kostur hefði verið upp tekinn, þá hefði sú útgjaldabyrði, sem þingið hefir bakað landssjóði, orðið svo hundruðum þúsunda kr. skiftir minni, en nú hefir orðið, þegar því var nauðgað til að vera hjer samankomnu í marga mánuði við lítil störf. Hefði þinginu verið frestað, þá hefði ekki verið dembt á landssjóðinn þeim útgjöldum, sem þessi langa þingseta hefir bakað honum. Og jeg þori að segja, að flestar af þeim fjárveitingum, sem hjer hafa verið samþyktar, hefðu vel mátt bíða næsta reglulegs fjárlagaþings, án þess að landinu hefði stafað nokkur hætta eða tjón af. pað er því nokkurn veginn víst, að þessi 3-4 mánaða seta þingsins að þessu sinni verður hvorki fyr nje síðar talin með því, sem hyggilega hafi verið ráðið í þjóðarbúskapnum. Og þó þessi 50% dýrtíðaruppbót verði samþykt, þá verð jeg að segja, að hún verður ekki til að blíðka mig, eða til þess að dylja fyrir mjer þau skakkaföll og þau afglöp, sem vart hefir orðið í fari stjórnarinnar og lítillega hefir verið minst á hjer í deildinni áður. Jeg mun sýna það með atkv. mínu, hvað mjer sýnist um þessa hækkun þingfararkaups yfirleitt, og skál jeg ekki fara frekari orðum um það. En jeg ætla þá að snúa mjet að brtt. minni á þingskj. 406. - Þegar litið er á afstöðu þeirra þingmanna, sem heima eiga í Reykjavík, og hinna, sem þing sækja utan af landi, þá vildi jeg miklu heldur vera þingmaður kauplaust sem Reykvíkingur heldur en sem þingmaður utan af landi fyrir 10 kr. á dag. En ekki er nú samt farið fram á þetta í minni tillögu, heldur einungis fram á það, hvort hv. þingmönnum gæti ekki virst tilhlýðilegt, að Reykvíkingar fengju ekki að þessu sinni neina dýrtíðaruppbót. Það verður fljótt ljóst hverjum, sem um það hugsar, að munurinn á aðstöðunni er æðimikill. Þingmenn úr Reykjavík þurfa engu, eða því nær engu, að slökkva niður af sinni atvinnu eða þeim störfum, sem þeir hafa á hendi. En þeir, sem utan af landinu koma, verða að slökkva niður allri sinni vinnu, bæði stjórn búa sinna og öllum störfum, sem þeir kunna að hafa á hendi. Þetta eitt er svo mikilvægt, að ekki ætti að þurfa að leiða fleiri rök til þess, að liggja mætti í augum uppi, að ekki er rjettmætt, að dýrtíðaruppbótin sje jöfn hjá öllum þingmönnum. Mjer dettur alls ekki í hug að bera þingmönnum, sem heima eiga í Reykjavík, það á brýn, að þeir sjeu ekki eins nýtir og duglegir eins og hinir. Það er auðvitað upp og niður og alveg eins á báða bóga. Sumir þeirra þingmanna, sem hjer eiga heima, eru að allra dómi mestu nytsemdar- og dugnaðarmenn; um aðra getur aftur á móti orkað tvímælis, eins og gengur og gerist. Að sjálfsögðu má segja alveg það sama um þá, sem utan af landinu eru komnir. Það verður því alls ekki gert upp á milli þingmanna í því efni. En jeg vil endurtaka það, sem jeg vjek að áðan, að hafi það verið nokkrum af þingmönnum að kenna, að við þingmenn utan af landinu fengum ekki bestu dýrtíðaruppbótina, sem við gátum fengið, þingfrestunina, þá munu þeir fremur hafa verið úr flokki Reykjavíkurþingmanna en úr flokki hinna aðkomnu. Jeg verð að álíta, eins og bæði jeg og aðrir hjer í deildinni hafa syo oft drepið á, að eins og fjárhag landssjóðs er nú komið, sje öllum þingmönnum skylt að reyna til að stuðla að því, að útgjöld landssjóðs verði sem minst að auðið er. Það getur nú að vísu verið fallegt að vera altaf með sparnaðinn á vörunum, - eins og jeg hefi fengið orð fyrir að gera fullmikið að, en jeg skammast mín ekkert fyrir það, heldur tel mig mann að meiri - en það er betra að sýna hann þá í verkinu við og við, ekki síst í því, að vera ekki sem harðastur í fjárkröfunum sjálfum sjer til handa. Jeg skal nú ekki fara frekar út í þá sálma. En jeg álít, að nóg sje að gert, þó ekki sje gengið lengra með þessa dýrtíðaruppbót en gert var á síðasta þingi. Og jeg verð að lofa það, að uppbótina á nú ekki að veita með sama laumuspilinu og þá var gert. Sannast að segja finst mjer það eiga best við að koma hreint til dyranna, eins í þessu máli og öðrum. Um mig get jeg sagt það, að jeg er í raun og veru hlyntur hækkun á dagkaupi þingmanna. En þegar jeg lít til þess, að enginn starfsmaður landssjóðs fær hærra en 40% dýrtíðaruppbót, þá finst mjer ekki ástæða til að setja oss þingmenn hærra en þá. Þeir vinna í þarfir landsins alt árið, en við sitjum hjer að eins tíma úr árinu, og að þessu sinni sitjum vjer hjer til lítils gagns og í lítilli þökk þjóðarinnar. Mjer fyndist hæfilegt, fyrst farið er að gera nokkra samþykt um dýrtíðaruppbót þingmanna, að ekki sje farið upp úr 40%, sem er hámark dýrtíðaruppbótar hjá öðrum starfsmönnum landssjóðs. Mjer þykir síst ástæða til fyrir þingmenn að færa sig lengra upp á skaftið á þessum tímum, þegar landssjóður þarf allra sinna muna með, og ótal útgjöld hlaðast á hann úr öllum áttum. Jeg skal ekki að neinu leyti fara að verja fjárveitinganefnd, fyrir þeim aðköstum, sem til hennar er beint. Hv. frsm. (M. Ó.) hefir skýrt hennar málstað og mun halda uppi vörnum fyrir hana. Jeg var töluvert efablandinn um það í nefndinni, hvað ætti að gera í þessu efni. Mjer duldist það ekki, að eitthvað varð að gera til að bæta úr fyrir embættismönnunum, og mjer er það ljóst, að mikið meira hefði þurft að gera, hefði vel átt að vera. En hitt er mjer líka ljóst, að það eru ekki einungis ,þeir menn, sem nefndir eru í frv., sem þarf að bæta upp launin, heldur töluvert fleiri. Þess er að vænta, að sama verði að ganga yfir alla embættismenn, því það er mikill vandi fyrir þingið að „sortera“ suma úr og skilja þá eftir. Jeg get lýst yfir því, áður en jeg lýk máli mínu, að jeg ætla við atkvgr. að vera á móti allri hækkun til þingmanna. Ekki fyrir það, að mjer þyki kaup þingmanna nógu hátt, heldur af hinu, að mjer finst við illa geta aukið við það syndaregistur, með kauphækkun til sjálfra vor, sem við berum fram fyrir þjóðina að loknu þessu þingi.

Einar Arnórsson Mig langaði til að gera nokkrar athugasemdir við frv. á þingskj. 391, sem nú liggur fyrir til umræðu. Við höfðum nokkrar greinar af því til meðferðar í allsherjarnefnd fyr á þinginu. Það var frv. til laga um hækkun á launum yfirdómendanna, skrifstofustjóranna og hagstofustjórans. Nefndin gat ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls, og var því að lokum vísað til fjárveitinganefndar, eins og öðrum málum um launahækkun, sem komið höfðu fyrir deildina. það kom til umræðu í allsherjarnefndinni, hvort ekki væri hægt að bæta úr brýnustu þörf embættismannanna með hækkaðri dýrtíðaruppbót. Mjer kemur það því á óvart, þegar einn af meðnefndarmönnum mínum, hv.þm. Borgf. (P. O.), lýsir nú yfir því, að hann vildi fara þá leið, fyrst hvorki hann nje aðrir nefndarmenn vildu við henni líta þegar hún kom til umræðu í nefndinni.  (P. O.: Fyrst eitthvað á endilega að gera í þessum málum, þá vildi jeg heldur þá leiðina, með vissum takmörkunum, heldur en launahækkun, en helst vildi jeg, að ekkert hefði verið við það átt)  . - Það kemur auðvitað ekki til tals að fullnægja þeim rjettlætiskröfum, sem embættismenn (landsins þurfa að gera, þegar litið er til tímanna. Það má með sanni segja, að landið borgi starfsmönnum sínum með sviknum gjaldeyri. Við skulum t. d. líta á laun embættismanns, sem hefir 3.000 kr. Hvers virði voru þau eftir verðlagi peninga árið 1875? Þó við förum ekki lengra en að árinu 1900, eru 3.000 kr. nú ekki meira virði en 800-900 kr. þá. Þegar á þetta er litið, er það augljóst, að landið borgar sínum mönnum með sviknum gjaldeyri. Bæði aukaþingið 1916-1917 og þingið 1917 hafa gert þá játningu, að peningarnir sjeu ekki eins mikils virði og þegar launin voru ákveðin, með því að setja lög um dýrtíðaruppbót til embættismanna. Jeg hefi altaf litið svo á, að ekki ætti að skoða þessa dýrtíðaruppbót sem styrk, heldur sem lögmæta uppbót fyrir unnið verk, sem nú er vanborgað í samanburði við það, sem fyrir það var greitt fyrir nokkrum árum. Þetta frv. fer fram á ofurlitla bót á kjörum embættismanna, en fullnægir ekki nándarnærri rjettmætum kröfum þeirra. Annað mál er það, þó að mönnum finnist, að starfsmenn landssjóðs eigi að taka einhvern þátt í dýrtíðinni, með því að gefa eftir nokkuð af rjettmætum launum sínum, sem þeir geta gert kröfu til - það getur mælt nokkur sanngirni með því. En það gera þeir fyllilega, þó að þetta spor sje stigið, sem frv. fer fram á. Þegar jeg lít yfir frv., sakna jeg nokkurra starfsmanna, sem þar ættu vitanlega að standa. Er þar fyrst að nefna undirbókaverðina við landsbókasafnið og þjóðskjalasafnið. Þá eru dýralæknarnir ekki nefndir, og veit jeg ekki, hvort það er með vilja gert. Póstmeistara hefir einnig verið slept. Vonandi getur nefndin gefið skýringar á því, hvers vegna þessir menn eru ekki teknir með. Hún hefir fært ástæður fyrir því, hvers vegna sýslumönnum og prestum er ekki ætluð nein hækkun. Skal jeg ekkert um þær ástæður segja; þær geta verið góðar og gildar, þó að hins vegar sje ekki ólíklegt, að eitthvað megi við þær athuga. Svo gætu líklega verið fleiri starfsmenn, sem ástæða væri til að taka upp í frv. Jeg sje ekki heldur símastjórann. Ef til vill þykir hann vera svo hátt launaður, að ekki sje þörf á að hækka laun hans. Eða er ástæðan til þess, að honum er slept, ef til vill sú, að komin er fram tillaga til þingsályktunar um hækkun á launum handa símamönnum, og að nefndin ætlist til, að hann fái launauppbót af þeirri upphæð. En það getur ekki verið ætlun nefndarinnar að brjóta lögin um ritsíma og talsíma með þingsályktun. Landssímastjórinn hefir lögákveðin laun, og þeim verður ekki breytt nema með lögum. Einnig er svo að orði komist í till., að launauppbót símamanna eigi að útbýta eftir tillögum landssímastjóra. Nú er það ekki venja, að menn útbýti sjálfum sjer launum eftir sínum eigin tillögum. - Jeg álít ekki ósanngjarnt, að þessi maður fái einhverja hækkun, þó hann sje með hærra launuðum mönnum hjer á landi. En það er rjett að veita honum hækkun með lagafrv., en ekki með þingsályktunartill. Ýmislegt fleira er athugavert við frv. Jeg álít, að það sje rjettilega athugað hjá hv.þm. Borgf. (P. O.), er hann nefndi til menn, sem hafa auk launa sinna ókeypis húsnæði, ljós og hita. Sje það metið í peningum, sem þessi hlunnindi gefa á þessum tímum, þá verða þeir menn hæst launaðir allra embættismanna. Þá eru og nokkrir gallar á frv., sem nefndin hefir sjeð og komið með brtt. við, eins og t. d. orðalagið á síðustu greininni. En það er nú leiðrjett með brtt.hv.þm. Stranda. (M. P.). Þá eru og komnar fram nokkrar brtt. við frv. Þær, sem skifta mestu máli, eru brtt.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Það virðist vaka fyrir honum að koma meiri jöfnuði á launakjör embættismanna með till. sínum. Hann vill, að dýrtíðaruppbótin sje reiknuð af föstum launum embættismannanna, að viðbættri þeirri upphæð, sem frv. fer fram á. Hv. þm. (Sv. Ó.) heldur, að meiri jöfnuður verði á laununum með því. peir, sem hafi lægri launin, verði betur settir en eftir frv. nefndarinnar, en hinir þá að líkindum eitthvað ver settir. Jeg held nú, að þetta byggist að nokkru leyti á misskilningi hjá hv.þm. (Sv. Ó.). Það þarf ekki annað en ganga í gegnum einstaka liði í frv., í samanburði við brtt.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Læknarnir fengju að vísu nokkru hærri dýrtíðaruppbót en þeir hafa nú. Nú hafa þeir 1.500 kr. laun og fá af þeim 40% dýrtíðaruppbót, eða 600 kr. Eftir till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fá þeir dýrtíðaruppbót af 2.000 kr., sem er 675 kr., svo að læknarnir græða þá 75 kr., ef till. verða samþyktar, það er að segja ef þeir eru fjölskyldumenn. Einhleypir læknar græða töluvert minna. Það voru aðallega lægra launuðu mennimir, sem hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) virtist bera fyrir brjósti. Næstir læknunum koma aukakennararnir við mentaskólann. Það skiftir nú litlu máli með annan, því að hann er ógiftur, svo að það er þá að eins hinn. Ef till. nefndarinnar yrðu samþyktar, fengi sá maður fyrst 2.000 kr., sem áskildar eru í gildandi fjárlögum, auk þess dýrtíðaruppbót af þeirri upphæð, sem er 675 kr., og 500 kr. launaviðbót eftir þessum lögum, eða alls 3.175 kr., auk uppbótar þeirrar, sem hann fengi ef hann ætti börn á ómagaaldri. En eftir till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fengi hann 2.500 kr. í laun og dýrtíðaruppbót af þeirri upphæð, kr. 677,50, eða alls kr. 3.177,50. Þá myndi þessi kennari og þeir, sem líkt stendur á um, græða 2 kr. 50 au. á till.hv.þm. (Sv. Ó.). Það er mjög virðingarverð viðleitni að gera þeim rjett, er fyrir órjetti hafa orðið áður, og kr. 2,50 er þó altaf alt að því 5 mjólkurpotta virði nú í dýrtíðinni. Þá skal jeg taka til dæmis mann, er hefir 3.000 kr. laun, svo sem prófessor með byrjunarlaunum. Afstaða hans yrði þannig, að eftir till. nefndarinnar fengi hann 3.000 kr. þ 637,50 kr. + dýrtíðaruppbót + 500 kr. launaviðbót, eða alls kr. 4.137,50. Eftir till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) fengi hann 3.500 kr. + 525 kr. dýrtíðaruppbót, eða alls kr. 4.025. Hann tapaði þá kr. 112,50 á till.hv.þm. (Sv. Ó.). Kem jeg þá að launum yfirdómara. Ef till. nefndarinnar yrðu samþyktar, yrði hlutskifti yfirdómara þannig, að hann fengi 3.500 kr. + 525 kr. dýrtíðaruppbót + 1.000 kr. eftir frv. þessu, eða samtals 5.025 kr. En ef brtt.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) næðu fram að ganga, fengi hann 4.500 kr. + kr. 112,50 dýrtíðaruppbót af þeim launum, eða samtals kr. 4.612,50. Þá myndi hann tapa á till.hv.þm. (Sv. Ó.) kr. 413,50. En þar með er auðvitað ekki talið, að verið getur, að hann eigi börn á ómagaaldri, og myndi hann þá tapa 70 kr. uppbót fyrir hvert barn. Uppbót fyrir þau er sem sje bundin við, að menn hafi ekki 4.000 kr. eða meira í árslaun. Víst er um, að skrifstofustjórar myndu tapa tiltölulega meiru, ef brtt.hv.þm. (Sv. Ó.) næðu samþykki. Eftir tillögum nefndarinnar fengju þeir alls 4.525 kr., að viðbættri uppbót fyrir börn sín, en eftir till.hv.þm. (Sv. Ó.) kr. 4.350,00. Mismunurinn yrði því l75kr., að því viðbæltu, er þeir af þeim kynnu að missa, er ættu börn undir 14 ára aldri. Hjá einum er mjer kunnugt um, að sá styrkur nemur 210 kr., og myndi hann þá tapa 385 kr. á till.hv.þm. (Sv. Ó.). Því víkur þá svo við, að þeir, sem lægst eru launaðir, græða ofurlítið á till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.); læknar græða t. d. 75 kr. á ári. Þeir, sem hafa 2.000 kr. laun, en í þeim flokki mun að eins vera einn aukakennari, græða kr. 2,50. Hinir allir, sem þar eru fyrir ofan, tapa á till.hv.þm. (Sv. Ó.). Sá, er nú hefir 3.000 kr. laun, tapar kr. 112,50, sá, sem hefir 2.800 kr. laun, tapar kr. 87,50 o. s. frv. En auðvitað verður tapið lægra eftir því, sem tekjurnar lækka, þar til launin verða svo lág, að menn græða á brtt.hv.þm. (Sv. Ó.), eins og áður er getið; sá, sem hefir 2.000 kr. laun, græðir kr. 2,50, og sá, sem hefir 1.500 kr. laun, græðir 75 kr. Það er því vafamál, hvort ekki muni það rjett, er hv.frsm. (M. Ó.) sagði, að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) tæki það með annari hendinni, er hann gæfi með hinni. Hann gefur læknum 75 kr. árlega, en sparar aftur miklu meira við aðra. Auðvitað má segja, að altaf sje virðingarvert að spara sem mest fyrir landssjóð. Það gæti í fljótu bragði litið svo út, sem till.hv.þm. (Sv. Ó.) væru hagkvæmari í garð embættismanna. Ekki er víst, að allir átti sig á því, að uppbótin lækkar eftir því, sem launin verða hærri, uns hún hverfur alveg, og styrkurinn fyrir börn á ómagaaldri hverfur þegar launin nema 4.000 kr. Ástæðan, sem liggur til þess, að menn greiði brtt.hv.þm. (Sv. Ó.) atkv., getur þess vegna ekki verið sú, að þeir vilji hjálpa læknum og bæta kjör þeirra, því að læknar græða harla lítið á þeim till. Nei, þeir hljóta að álíta, að till. fjárveitinganefndar sjeu of háar. Og þá væri miklu hreinlegra að fella suma menn alveg í burtu eða bera fram till. um það, að þessi uppbót verði lækkuð, t. d. niður í 200 eða 300 kr. Það hefði verið einstaklega hreint og auðvelt fyrir menn að átta sig á því. Þá er umtalsverð ein till., er gengur í sömu átt sem till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Það er brtt.hv.þm. Borgf. (P. O.), á þgskj. 405, um laun yfirdómara. Þessi hv.þm. (P. O.) vill láta dómstjóra fá 700 kr. viðbót og spara með því 500 kr. á ári, og á hvorum yfirdómaranna um sig vill hann spara 300 kr. árlega. Þessi sparnaður myndi nema 1.100 kr. á ári. Það er í sjálfu sjer virðingarverð viðleitni, en þeim, sem vilja spara sem mest, vil jeg ráða til að sameina þessa till.hv.þm. Borgf. (P. O.) við till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Þá fengju menn mestan sparnað. Með því móti hefðu yfirdómarar að eins 4.200 kr. í föst laun, þá sparaðist styrkur til barna þeirra, ef þeir ættu nokkur, og í annan stað yrði dýrtíðaruppbótin lægri. Það er því hið mesta snjallræði í sparnaðaráttina að sameina þessar tvær till.  (Sv. Ó.: Hugsast gæti, að báðar till. yrðu samþyktar)  . Það er rjett, en vel gæti svo farið, að till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) yrðu samþyktar, en till.hv.þm. Borgf. (P. O.) feld. Því vildi jeg ráða hv.þm. til að sameina till., til þess að komast sem ljettast út úr þessu. Ef báðar till. yrðu samþyktar, yrðu laun yfirdómara 3500 + 700 kr., eða 4.200 kr., að viðbættri dýrtíðaruppbót af þeim launum, |kr. 262,50, eða samtals kr. 4.462,50. En eftir till. nefndarinnar fengju yfirdómararnir 5.025 kr. Mismunurinn yrði þá kr. 262,50, eða samtals kr. 4.462,50. En 1.100 kr. sparnaður á báðum yfirdómurunum, auk þess sem ómagauppbótin sparaðist. Ef menn álíta því yfirdómarana of vel setta með till. nefndarinnar, þá er hægurinn hjá að samþykkja þessar till. og spara kr. 552,50 árlega á hvorum um sig. Jeg þarf líklega ekki að benda á, hver laun yfirdómara hjer eru, í samanburði við laun yfirdómara í nágrannalöndunum, t. d. Danmörku og Noregi. Það mun víst flestum hv.þm. kunnugt þó get jeg greint hjer nokkrar tölur til samanburðar. Í yfirdóminum í Kristíaníu hefir dómstjóri 8.000 kr. laun og yfirdómarar 7.000 kr. í Danmörku hafa dómstjórar 6.000 kr. að byrjunarlaunum, og hækka þau upp í 7.200 kr. Auk þess fá þeir 25% hækkun af byrjunarlaunum sínum, eftir lögum frá 1909, og verða þá hæstu laun dómstjóra þar 8.800 kr., en lægstu laun 6.000 kr. Yfirdómarar í Danmörku byrja að vísu með lágum launum. Byrjunarlaun þeirra eru 3.200 kr., en þeir fá strax 25% uppbót af þeim, eða 4.000 kr. byrjunarlaun. Eftir 12 ár hafa þeir 4.800 kr. laun, að viðbættum 25%, eða 6,000 kr., sem eru hæstu laun þeirra. Ekki þarf heldur að minna á í þessu sambandi, að landsyfirdómurinn hjer er í raun rjettri hæstirjettur hjer á landi. Það eru að eins nauðafá mál, sem áfrýjað er til Danmerkur, venjulega um 6-7% af þeim málum, sem landsyfirdómur dæmir. Um það hefir verið rætt, að dómararnir í landsyfirdóminum þurfi að vera sem allra óháðastir og með öllu lausir við önnur störf. Og skamt er á að minnast, að með stjórnarskrárbreytingu þeirri, er samþykt var 1913 og 1914, var kjörgengi tekið af þessari stjett manna.  (P. O.: Ekki af þessum dómendum, er nú sitja)  . Það er rjett, sem hv.þm. Borgf. (P. O.) tekur fram. Kjörgengi er ekki tekið af þessum mönnum persónulega, enda höfðu þeir veitingu fyrir embættum sínum áður en stjórnarskrárbreytingin var samþykt. En myndi það ekki litið óhýru auga, ef þessir menn tækju að fást við stjórnmál og byðu sig fram til þings? Jeg efast ekki um, að flestir myndu svara því játandi. Þá vildi jeg drepa á þriðja atriðið í sambandi við yfirdóminn. Við viljum fá æðsta dómstólinn inn í landið, ekki einungis að efni til, heldur og að forminu til. Við höfum lengi unað því illa, að danskur dómstóll, danskir menn, skuli hafa æðsta dómsvald í íslenskum málum, án þess að trygging sje fyrir því, að þeir dæmi eftir íslenskum lögum. Dómarar í hæstarjetti Danmerkur eru auðvitað ágætismenn, en íslenskum lögum og íslenskum högum eru þeir eigi kunnugir. Menn munu nú ef til vill segja, að það skifti engu máli, en sú mótbára liggur þó allnærri, hvernig við ættum að geta launað hæstarjetti, fyrst við tímum ekki að launa yfirdómendum sæmilega.  (P. O.: „Guði sje lof, að til er hæstirjettur,“ var sagt nýlega)  . Jeg get tekið undir þetta og sagt: „Guði sje lof, að til er hæstirjettur,“ það er að segja hjema heima. Þá skal jeg minnast á uppbótina á þingfararkaupi þingmanna. Mjer stendur nákvæmlega á sama um, hvort hún verður samþ. eða ekki, þó að jeg geti hins vegar ekki neitað því, að hafi 10 kr. og 8 kr. verið hæfilegt kaup árið 1912, sem menn verða að gera ráð fyrir, þá er það vitanlega óhæfilega lágt nú. Jeg geng út frá því, í bili, að þingfararkaup sje kaup fyrir unnið starf, en ekki styrkur til þess að geta setið á þingi. Býst jeg og við, að menn muni mjer sammála um það. En ef það er rjett, þá samsvarar kaupið því, að þingmenn hefðu áskilið sjer 4-5 kr. dagkaup 1912 eða lækkað kaupið frá því, sem það var áður. Frá þessu sjónarmiði fer till. um hækkun þingfararkaupsins í rjetta átt. En svo er komin fram önnur till., sem byggist ekki á þessu. Hún er bygð á því, að þingfararkaup sje ekki þóknun fyrir unnið verk, heldur styrkur til þingmanna, til þess að geta dregið fram lífið hjer í Reykjavík. Sú till., er miðar að því að láta utanbæjarþingmenn eina fá uppbót, hlýtur að byggjast á því, að þingfararkaupið sje styrkur. Hv. flm.till. (S. St.) tók það fram, að hann vildi ekki gera upp á milli þeirra þingmanna, sem búsettir eru hjer í bæ, og þeirra, sem eiga heima úti um land. Hefði hann ekki tekið þetta fram, hefði jeg álitið, að hann ætlaði Reykjavíkurþingmenn óhæfari til þingsetu og þingvinnu en aðra. En þegar svo er ekki, þá kemst einungis sú skoðun að, að þingfararkaupið sje að eins dvalarstyrkur, en ekki kaup. En úr því að þessi hugsun er lögð til grundvallar, hefði hv.þm. (S. St.) átt að fylgja henni hugsunarrjett úr í ystu æsar og segja, að þeir þingmenn, sem búsettir eru í Reykjavik, ættu ekki að fá neitt kaup. Dvöl þeirra yrði þeim ekkert dýrari um þingtímann en ella. Þetta hefðu menn átt að athuga árið 1912, er þingfararkaupið var ákveðið. Hitt er auðvitað annað mál, að ferðakostnaður utanbæjarþingmanna brýtur ekki í bág við það, þó að þingfararkaup sje álitið kaup fyrir unnið starf. Það heyrir til kaupinu, að þingmenn eigi að komast kostnaðarlaust á staðinn, þar sem þeir eiga að vinna, alveg eins og bóndi borgar einatt ferðakostnað kaupamanns síns. Þar sem hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) hlýtur að leggja þessa skoðun til grundvallar, þá er ekkert hægt við því að segja, þó að þessari reglu sje slegið fastri. Auðvitað mun jeg, eftir anda þingskapalaganna, ekki greiða till. hans atkv. Hins vegar mun jeg ekki telja það eftir, þó að dagkaup utanbæjarþingmanna verði hækkað úr 10 kr. upp í 15 kr. Jeg hygg, að þeir muni ekki of sælir af því.

Jörundur Brynjólfsson Menn hafa nú drepið á svo margt í þessu máli, að jeg get verið næsta fáorður um það. Svo er nú orðið ástatt um þetta mál, að ef til vill hefði verið hagkvæmara að taka alt launamálið til meðferðar, í stað þess að gera að eins þessar bráðabirgðabætur á launakjörum nokkurra starfsmanna landsins, sem verða ekki annað en kák. En jeg skal ekki fara frekar út í þá sálma, heldur minnast lítið eitt á frv. sjálft. Eins og vikið hefir verið að áður, verða allmargir starfsmenn landsins út undan og fá enga uppbót á launum sínum. Einkum virðast mjer póstmenn hart leiknir. Þeir hafa 1.000-1.800 kr. í laun allflestir; hreinasta undantekning, að þeir hafi hærra kaup. Þeir vinna altaf jafnt og þjett frá morgni til kvelds, og oft einnig helga daga, og geta því á engan hátt bætt kjör sín með aukavinnu. Það hefir verið drepið á, að þeir hafi fengið hækkuð laun sín í fyrra, og því sje ekki ástæða til að hækka þau nú. Jeg verð að líta öðrum augum á þetta. Hjer er að ræða um heimilisfeður, fjölskyldumenn, er hafa 1.000 kr. í kaup, eða litlu meira, og getur hver sagt sjer, hvert sældarbrauð það muni vera að þurfa að bjargast með fjölskyldu við þessi laun, þó að þeir fái að vísu dýrtíðaruppbót á þessum launum. Það sýnist heldur engin ástæða til þess að setja þá hjá, þó að þeir hafi ekki sent umkvartanir til þingsins, eins og einhver drap hjer á áðan. Ef þingið bætti kjör þeirra, myndi það að eins sýna, að því væri engu óljúfara að bæta kjör þeirra, þó að þeir hefðu ekki kvartað, svo framarlega, sem því væri kunnugt um, hve bág kjör þeir ættu við að búa. Hygg jeg, að flestir hv.þm. viti þetta, og vona, að þeir verði svo sanngjarnir að ljá lið sitt til þess að bæta á einhvern hátt kjör þessara starfsmanna. Mætti hafa á því svipað fyrirkomulag og lagt er til að hafa á uppbót til prestanna. Jeg ætla nú að vænta þess, að hv.frsm. (M. Ó.) upplýsi deildina um, hvort þetta hafi ekki borið á góma í nefndinni og hvort nefndin mundi vilja styðja að því. Ef fjárveitinganefndin tekur ekki þessa starfsmenn með, mun jeg bera fram brtt. um þá við 3. umr. Jeg álít, að svo sje ástatt um þessa starfsmenn, að þinginu sje ekki sæmilegt að ganga fram hjá þeim og líta ekki á þörf þeirra. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fara frekar út í þetta, enda hygg jeg, að málið græði ekki býsna mikið á þessum umr. Út í einstakar brtt. mun jeg ekki fara, en sýni með atkv. mínu, hvernig jeg lít á þær.

Bjarni Jónsson Jeg vildi að eins benda á, að auk þeirra starfsmanna, sem gleymst hafa og hv. 2. þm. Árn. (E. A.) nefndi, má minna á dr. Alexander Jóhannesson, kennara í gotnesku og engilsaxnesku. Hann hlýtur að heyra undir sama flokk og aukakennarar. Að vísu er jeg í nefndinni og hefði ekki þurft að nefna þetta hjer, en taldi þó rjett að minna hv.þm. á þennan mann. Annars mun jeg leiða umr. þessar hjá mjer.

Gísli Sveinsson Það er nú farið að koma í ljós, er ýmsir hv.þm., og þar á meðal jeg, ljetu um mælt á síðasta þingi, að sæmst mundi og óhultast að áætla dýrtíðaruppbótina, er þingið veitti, svo ríflega, að ekki þyrfti að koma til sjerstakra launabóta meðan stríðið og þar af leiðandi dýrtíð stæði, sjerstaklega þar sem jeg og aðrir hv.þm. - þar á meðal þeir, sem gætilegast vilja fara í launauppbótum - lítum svo á, að það væri rjett stefna að fara nú dýrtíðaruppbótarleiðina, í stað þess að ráðast í það að breyta launalöggjöfinni, meðan svona stendur, og hækka launin. Tímarnir eru svo nú, og ástand og peningagildi alt á reiki, að það gæti tæplega talist rjettmætt gagnvart starfsmönnum landsins, er launanna njóta, og þó því síður gagnvart landssjóði. En nú er þó svo komið, að ekki þykir verða komist hjá að taka launamálið til nokkurrar meðferðar, af því að það var gert af alt of mikilli skammsýni á síðasta Alþingi, og þá ekki síst í þessari hv. þingdeild, að skera dýrtíðaruppbótina við neglur sjer. Að þetta mál er hjer fram komið að þessu sinni er því satt að segja að kenna þessum hv. sparsemdarmönnum, er mestu hafa ráðið í þessum málum á síðustu þingum, sparsemdarmönnum, sem jeg get fylgt í mörgu, en svo langt hafa farið í sínum sparnaði, að það er og verður óhyggilegt. Hygg jeg nú, að enginn þeirra vilji beita sjer gegn launabótum í einhverri mynd, er líkist því, sem farið er fram á í frv. því, er hjer liggur fyrir. En þá kemur þetta upp, sem þegar hefir látið til sín heyra, að það verður naumast hægt að gera öllum jafnrjett til, því að ýmsir eru ekki teknir með, sem eru starfsmenn landsins, og aftur aðrir teknir með, sem efamál er að komist til jafns við þá, sjerstaklega ef litið er til, hvernig ástæður hvers eins eru, þótt nú sumir þessir hv.þm., sem talað hafa, og þar á meðal t. d. hv.þm. Borgf. (P. O.), telji engan mun á embættismönnum landsins eða öðrum vinnumönnum -það sje t. d. engu meiri virðingarstaða að vera háyfirdómari en póstþjónn eða jafnvel almennur verkamaður-þá býst jeg við, að þetta þjóðfjelag verði þó, eins og önnur, ef það ætlar sjer að halda uppi lögum í landi, siðmenningu og reglu, að gera greinarmun á háyfirdómara og óbrotnum eyrarvinnumanni. Jeg sje ekki, að þjóðfjelagið græði neitt á því, þótt einhverjir vilji ekki gera greinarmun á þeim, sem einhver virðuleg eða ábyrgðarmikil störf hafa á hendi, og hinum, sem leysa af hendi almenn störf, er enga sjerstaka þekkingu krefja, eða leggja enga sjerstaka ábyrgð á þann, er starfið hefir með höndum. Það er nú satt, að frv. þetta hefir ýmsa ágalla, og þar á meðal þann mikla ágalla, sem þegar hefir verið á bent, að ýmsum starfsmönnum hefir verið slept, úr því málið er kornið af stað. Jeg vildi helst, að teknar væru allar þær stofnanir, er standa í landsins þjónustu, og reynt að gera þeim öllum jafnhátt undir höfði. Jeg sje t. d. ekki ástæðu til að undanskilja starfsmenn póstmálanna nje heldur símamenn. Vildi jeg beina því til nefndarinnar að taka það aftur til athugunar, hvort ekki mætti leysa úr þessu með t. d. póstmeistara og landsímastjóra o. fl. þannig, að taka þá upp í þetta kerfi. Með því móti losna menn við þetta sjerstaka kerfi, sem menn virðast einkum vilja koma símastarfsmönnunum í. Jeg skal geta þess, að ýmsum finst sú upphæð, sem ætluð er símafólkinu, of há í hlutfalli við það, sem öðrum starfsmönnum landsins er ætlað, einkum þó ef till. símastjóra eigi að ráða, þannig, að þeir hæstlaunuðu fái tiltölulega miklu meiri launabót en hinir. Virðist þá rjett að koma símastjóra hjer inn í, svo að hægt sje að gera honum jafnhátt undir höfði og öðrum embættismönnum, en eigi meir. Nú er þess líka að gæta, að einn af hærri starfsmönnum landssímans, símaverkfræðingurinn, er farinn burtu, og enginn kominn í hans stað. Verður líka að taka tillit til þess. Mjer er það óskiljanlegt, hvers vegna póstmeistari hefir ekki verið tekinn með, því að jeg veit ekki til, að laun hans hafi verið bætt svo, að alt sje þar felt og smelt, ef farið er að taka upp launabætur til annara starfsmanna landsins. Þá er líka rjett, að taka tillit til þess, þegar verið er að ræða um launabætur til forstjóra einhverra stofnana, að undirmenn þeirra eru lágt launaðir og hafa farið fram á launabætur. Jeg skil ekki, hvers vegna þeir hafa verið teknir út úr, þar sem ekki verður um það deilt, að allir eiga jafna sanngirniskröfu til einhverrar launabótar, er starfa í þarfir landsins. Þá sje jeg, að nefndin hefir ætlað prestum eina fúlgu til úthlutunar, er framkvæma skal eftir till. biskups. Þetta er líka í samræmi við þá stefnu, sem ofan á virðist orðin hjer í þingi og vill láta þá sitja á hakanum einkanlega, sem t. d. fyrir dugnað sinn komast af, með öðrum orðum, halda því til streitu, að þessi launabót skuli skoðuð sem fátækrastyrkur. Nú er ekki vafi á, að hjer á, eftir þessu frv., að bæta ýmsum þeim upp, er komast af, og því er ekki haldið við það, að þetta sje fátækrastyrkur? Þótt jeg hafi nú mína skoðun um þörfina af landsins hálfu til þess að halda uppi sjerstakri stjett í þjónustu kirkjunnar, jeg tel sem sje, að það eigi einstaklingarnir að gera, þá virðist mjer þó sýnt, að meðan prestar teljast til embættismanna, eiga þeir að fá rjett sinn eins og aðrir. Mjer dylst ekki, að á meðan þeim er haldið uppi af þjóðfjelaginu á ekki að sýna þeim rangsleitni. Það er sannarleg rangsleitni, ef þeim er gert rangt til, sem fyrir dugnað sinn geta talist meðal hinna nýtustu í þjóðfjelaginu. Það er alkunna, að prestar komast misjafnlega af. Sumir þeirra eru t. d. dugnaðannenn, lætur vel búskapur, og eru nytjamenn í sveit sinni. Öðrum gengur búskapurinn illa, m. a. af því, að þeim lætur ekki að reka sjerstaka „praktiska“ atvinnu, og eru þeir því fátækir. Það getur nú verið, að það sje gustuk að hlaupa undir bagga með þessum mönnum sjerstaklega, en rjettlátt er það ekki, frekar en verkast vill, ef strangt er í málið farið. Það kemur úr hörðustu átt, að Alþingi leggist á þá, sem eru nytjamenn í þjóðfjelaginu, ekki hvað síst á þessum tímum. Jeg skal nú af skiljanlegum ástæðum leiða hjá mjer að tala um eina stjett, sem með öllu hefir verið slept í till. þessum, sem sje sýslumennina. En til glöggvunar fyrir hv. þingdeildarmenn skal jeg geta þess, að það er ekki rjett, sem hv. fjárveitinganefnd hefir látið um mælt, að sýslumenn muni bera upp tekjur af landsversluninni, sem bæti upp rýrnun og hvarf á tolltekjum umdæmanna. Það er kunnugt, að tolltekjur hafa minkað mjög, og sumstaðar algerlega horfið, og verður svo um þær meðan þetta ástand ríkir. Sumstaðar hafa komið í staðinn að nokkru leyti „prósentur“ af nokkrum vörum eða andvirði vara landsverslunarinnar, sem gengið hafa gegnum hendur sýslumanna. Hafa þær þó komið misjafnlega niður, og er spurning, hvort þær koma nokkuð þessu máli við. Afskifti sýslumanna af landsversluninni eru aukastörf, sem þessir menn bæta á sig. En svo er það tilviljun ein, hvort þeir hafa nokkuð upp úr því eða ekkert; það fer eftir því, hvort kaupmenn eða kaupfjelög vilja panta gegnum sýslumennina, eða þeir annast innheimtuna. Ef ekki er svo, þá fá þeir ekkert. Þessar tekjur eru þannig undir því komnar, hvort kaupfjelögin eða kaupmennirnir vilja nota aðstoð embættismannsins, eða landsverslunin æskir þess. Jeg sje, að hv.frsm. (M. Ó.) hristir höfuðið. Þætti mjer gott að fá að vita, hvort hann efast um, að þetta sje rjett.  (M. Ó.: Já!)  . Jæja. Það kemur þá fram, hjer sem oftar, að þessi hv.þm. (M. Ó.) veit ekki, hvers vegna hann hristir höfuðið. Hann þarf ekki annað en að spyrja forstjóra landsverslunarinnar. Jeg býst við, að hann vilji ekki bera fram ósannindi fyrir nefndina. Gæti hann því sparað sjer að bera slíkt fram hjer, og ef hann svarar þessu á þann veg, þá getur hann gert það í eigin nafni, svo að hneisan kæmi niður á honum, en ekki nefndinnni. Líka er það kunnugt, að í ráði er, að landsverslunin taki upp þá aðferð, sem nokkurskonar heildsali, er mjer raunar líst vel á, að selja vörurnar t. d. við skipshlið. Borga kaupmenn þær þá „kontant“ eða með víxlum, eins og gerist, og hverfur þá þessi milligöngumaður sjálfkrafa. Hins vegar skal jeg geta þess, að jeg læt mig litlu skifta afdrif þessa máls, og ætla mjer, eins og jeg gat um í þyrjun, ekki að leggja neitt til þeirra mála. Þá vil jeg að lokum að eins geta brtt., er jeg ásamt öðrum hv.þm. hefi komið fram með. Það er brtt. á þgskj. 413 og er við brtt. á þgskj. 400, sem er um hækkun á þingfararkaupi þingmanna og er flutt af hæstv. dóms- og kenslumálaráðherra. Þar er gert ráð fyrir, að greiða skuli þingmönnum til viðbótar 50% af daglegri þóknun þeirra. Þetta þykir mjer of hátt, ekki ef það ætti að vega á móti verðfalli peninga, heldur af því, að jeg vil ekki, að þingmenn gangi á undan með að setja sig hærra, tiltölulega, í dýrtíðaruppbótum en aðra starfsmenn landsin. Dýrtíðaruppbót til embættismanna er, eins og kunnugt er, samkvæmt núgildandi lögum, hæst 40%, og því að eins veitt, að landssjóðsstarfið sje aðalstarf mannsins. Nú kemur ekki til mála, að hægt sje að hugsa sjer þingstarfið sem aðalstarf neins þm.; því mætti þegar segja, að þetta væri brot á dýrtíðarlögunum eða þeirri reglu, er þau fylgja. Dýrtíðaruppbót var veitt þm. í fyrra, mjer og ýmsum fleiri þm. algerlega óafvitandi. Fjárveitinganefndirnar töldu sig hafa fengið áskoranir um það frá ýmsum þm.; mjer er ókunnugt hverjum. En þessi uppbót í fyrra var þó ekki nema 30%. Brtt. okkar fer nú fram á, að í stað 50% komi 30%. Það þótti mjer sanngjarnt í fyrra og þykir svo nú, ef þm. eiga nokkra slíka uppbót að fá. Í sambandi við þetta er komin fram sú brtt. frá hv.þm.N.-Ísf. (S. St.), að uppbótin skuli veitt einungis þm. utan Reykjavíkur, en ekki þeim, er búa í bænum. En þetta er ekki rjett, og mun jeg greiða atkv. móti þessari till., og get það vel, því að jeg bý nú utan Reykjavíkur. Liggja til þess þau efnisrök, að allir þm. eiga jafnan rjett til uppbótarinnar, hvort sem þeir eru Reykvíkingar eða ekki. Jeg vil sem sje ekki trúa því, að hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) ætli þetta sem sjerstaka hjálp sjer og öðrum þm. utan Reykjavíkur. Ef nokkuð væri því til málsbóta, þá er það ekki það, sem hv.þm. (S. St.) mælti till. til stuðnings. Það má segja, og er víst, að menn græða ekkert fjármunalega á þingsetu, en hver er kominn á þing til þess að græða á því? Jeg þekki það ekki og þætti gaman að heyra, hvort sá væri nokkur. Jeg held, að borgun til þm. sje miðuð við það, að það sje rjett og holt, að þm. fái einhverja þóknun fyrir störf sín, en alls ekki of háa. Það hefir líka þegar í löggjöfinni verið gerður munur á utanbæjar- og innanbæjarþingmönnum, því að hinir síðarnefndu fá 2 kr. lægri dagpeninga. Það getur vel verið rjettmætt. En ef svo á að gefa dýrtíðaruppbót af þessu kaupi, þá á að gefa hana á þeim grundvelli, sem lagður er, að hún skuli vega sem jafnast upp á móti verðfalli peninganna, og það jafnt hvort sem menn búa hjer í Reykjavík eða annarsstaðar, og fá þá utanbæjarþm. sjálfkrafa nokkru meira í sína uppbót. Þess mætti annars geta í þessu sambandi, að þeir af þm., sem búa úti á landi og eiga þar góð bú, geta þá meira að segja farið að komast undir þá „rúbrikku“ að heita framleiðendur, sem sumir hafa viljað skilja út úr og telja betur stadda. En jeg álít óviðkunnanlegt, ef ekki alveg óviðurkvæmilegt, að bera slíkt fram í þessu máli. Þar á móti vil jeg engan veginn, að þm. ætli sjer hærra en aðrir þeir, er hafa landssjóðsstarfið að aðalstarfi. Tel jeg 30% alveg nægilegt.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg skal reyna að vera stuttorður. Það hafa svo margir talað og stutt mál nefndarinnar, að jeg get sparað mjer mörg orð. Skal jeg nú snúa mjer að þeim, sem andmæltu mjer og taka þá í röð. Er þá fyrst hv.þm. S.-M. (Sv. Ó.). Hann sagði, að nefndin hefði ekki reynt að brúa djúpið milli há- og láglaunuðu mannanna, heldur gert sitt til að breikka það. Jeg held, að það sje nú þegar búið að kryfja svo brtt. þessa hv.þm. (Sv. Ó.), að öll um muni ljóst, að þar sje varla heil brú í. Munu þær því ekki brúa djúpið. Það er búið að benda á, hve afarlítið þær bæta úr fyrir þeim láglaunuðu, en draga aftur miklu meira úr hjá hinum, sem hafa hærri laun. Það er nú búið að draga þær svo í sundur og tína fram fyrir hv. tillögumann, að jeg vona, að hann sjái, að það stendur ekkert eftir af hans till. og að jeg hefi haft rjett fyrir mjer. Um hnútur, sem jeg hafi verið að kasta að hv.þm. (Sv. Ó.), er það að segja, að jeg verð að vísa þeim frá mjer og kasta þeim aftur til hans, því að það var þvert á móti því, sem hv.þm. (Sv. Ó.) segir; jeg tók það einmitt fram, að hann mundi ekki hafa þann eiginlegleika, sem till. benti á; jeg sagði ekki annað. Sami hv.þm. (Sv. Ó.) segir enn fremur, að tveir af nefndarmönnum hafi verið samþykkir sjer um einhver atriði, en jeg hefi nú gengið á milli allra í nefndinni og spurt hvern og einn um það, en þeir neita því allir; þætti mjer því gott, ef hv.þm. (Sv. Ó.) vildi gera svo vel að nefna þá, - hann getur gert það úr sæti sínu. Þá gaf sami hv.þm. (Sv. Ó.) það í skyn, að hv. þingdm. myndu láta málið gjalda mín, sem frsm., en jeg vona, að það verði ekki aðrir en hv.þm. (Sv. Ó.) sjálfur, sem lætur málefnið gjalda frsm. Sami hv.þm. (Sv. Ó.) mintist einnig á, hve mörgum embættismönnum væri slept, en jeg hefi svo oft tekið það fram, að þegar um margar skyldur er að ræða, þá eiga menn heimtingu á, að þeim skyldum sje sint, sem brýnastar eru, og þeir, sem hafa með höndum smærri störf fyrir þjóðina, eiga óneitanlega ekki eins brýna kröfu til landssjóðs eins og þeir, sem aðalstörfin hafa. Hv. þm. (Sv. Ó.) mintist á sýslumennina í þessu sambandi, en jeg gat þess áður, að nefndin myndi athuga kjör þeirra síðar. En þegar jeg svara því, sem hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) sagði, mun jeg koma aftur að þessu atriði. Um ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.) er það að segja, að það hefir þegar verið minst á hans till., og einmitt á sama hátt og jeg hefði gert, svo að jeg get því látið vera að svara honum öðru en því, að jeg verð að mótmæla þeim ákúrum, sem hann var að senda mjer fyrir hönd sálarfjelaga síns, hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Hv. þm. (P. O.) hafði heyrt, eða öllu heldur viljað heyra, að jeg hefði sagt einhver lastyrði um hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), en það kemur nú svo oft fyrir hjá þeim hv.þm. (P. O.), að hann áfellir menn fyrir það, sem þeir hvorki hafa hugsað nje talað, svo að jeg býst við að verða að láta mjer það vel lynda, og ekki hvað síst fyrir það, að hv.þm. (P. O.) er óhræddur við að taka þátt í umr. um ýms málefni, sem hann alls ekki ber skyn á. Og hann hefir jafnvel ráðist á menn, sem alls engan kost hafa átt á að verja sig hjer, svo að jeg hygg, að naumast geti verið við góðu að búast úr þeirri átt. Þegar jeg mintist á brtt.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) sagði jeg, að ef það hefði leikið á tveim tungum, hvort hv.þm. (Sv. Ó.) væri undirhyggjumaður eða ekki, þá mundu menn hafa hallast að þeirri skoðun, að þetta væri gert til þess að „plata“ hv. deild, en nú væri það hafið yfir allan vafa; hv.þm. (Sv. Ó.) væri maður hreinskilinn, - en vilji hv.þm. (P. O.) mótmæla því, þá geri hann svo vel, en jeg segi, að þetta sje svo, sem jeg hefi þegar sagt, og sagði aldrei hitt. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) gat þess í ræðu sinni, að hann saknaði ýmsra manna, sem ekki væru taldir þar upp og því ekki ætluð launaviðbót. Þetta er alveg rjett. Nefndinni hefir láðst að taka með ýmsa menn, en hún hefir hugsað sjer að bæta þeim inn í fyrir 3. umr. Það eru þá aðstoðarbókavörður við landsbókasafnið, póstmeistari og dýralæknar. En um hina síðastnefndu má reyndar geta þess, að nefndin mintist á þá, og kom henni saman um, að kjör þeirra væru hvergi nærri svo bágborin, saman borið við aðra lækna, bæði af því, að þeir hefðu eigi ákveðinn taksta og því alveg óbundnar hendur, og svo eru þeir löngum settir þar, sem mikið er að gera við eftirlit á kjöti og merkingu á því. Af þeim sökum leit nefndin svo á, að þeir væru ekki svo illa staddir. Um póstmeistarann er það að segja, að nefndinni virtist það ekki svo sjálfsagt að taka hann með, vegna þess að hann mun vera einn með betur launuðum embættismönnum þessa lands. Þá nefndi hv.þm. (E. A.) landssímastjórann. Jú, það er líka rjett, við vorum einu sinni búnir að setja hann í okkar frv., en við fengum að vita, að þeirri upphæð, sem við vildum veita honum, gæti hann ekki tekið við, og mundi hann heldur biðja um leyfi til að fá að fara utan með „Botniu“ til þess að leita sjer annars starfa. Menn úr nefndinni áttu tal við hann, og ljet hann þess um getið, að honum þætti sárt að þurfa að fara frá áður en búið væri að koma á ýmsum umbótum, sem væru á leiðinni; hefir nefndin því hugsað sjer að leggja til við stjórnina, að tekin verði í frv. til fjáraukalaga upphæð, sem fer milliveginn á milli kröfu hans og till. nefndarinnar. Þá skal jeg leyfa mjer að fara nokkrum orðum um ræðu hv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Hann áleit best að taka alt launamálið fyrir.  (J. B.: Nei, nei! Jeg sagði, að það hefði verið betra.)  þá yrði nú annað tveggja launin óhæfileg sultarlaun, eða að þau gætu í mörgum tilfellum orðið óhófslaun eftir ófriðinn, og getur því ekki komið til mála að slá nokkru föstu um launamálið fyr en eftir ófriðinn; er svo margtoft búið að taka þetta fram, að ekki ætti að þurfa að segja það aftur. Þá er að tala um póstmennina. Er þess þá fyrst að geta, að þeir hafa yfir sjer einhvern hinn mesta ráðdeildarmann í embætti; hefir hann síðan í ófriðarbyrjun veitt þeim dýrtíðaruppbót og ekki snúið sjer til nefndarinnar; býst jeg því við, að hv. 1. þm. Reykv. (J. B.) geti naumast legið okkur á hálsi fyrir það, að við förum ekki að þefa uppi þá menn meðal póstþjóna landsins, sem kann ske mætti segja að ættu heimting á launahækkun, þegar menn, sem eiga um þá hluti að sjá, ekki hafa snúið sjer til nefndarinnar. Þá benti hv.þm. Dala. (B. J.) á, að doktor Alexander Jóhannesson vantaði, en það er ekki af vangá. Hann er nokkurskonar sendikennari; jeg veit ekki betur en að hann sje hjer fyrir hönd þýska konsúlsins, og mun hann hafa nokkrar tekjur af því starfi. Auk þess hefir hann bókmentastyrk frá þinginu. Jeg hefi þegar minst á landssímastjórann og get því slept að svara hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) að öðru en því að tala um prestana, sem honum þótti farið frekar illa með; hann gætir þess ekki, að þeir hafa ekki orðið nærri því eins tilfinnanlega fyrir verðfalli peninganna eins og aðrir embættismenn. þess ber nefnilega að gæta, að allur fjöldinn af þeim hefir fengið jarðirnar metnar upp í launin, og jarðaafnot hafa ekki fallið í verði, heldur þvert á móti, svo að þeir myndu alls ekki vilja selja afnot jarða sinna fyrir svipað verð. Einnig veit jeg ekki betur en að þeir taki allmikið af launum sínum í afurðum, sem koma þeim talsvert betur en krónurnar, sem aðrir embættismenn fá. Þá gat hv.þm. (G. Sv.) um sýslumennina, og þótti honum undarlegt, að þeir væru ekki teknir upp í frv. Jeg held, að jeg hafi einmitt getið þess, fyrir nefndarinnar hönd, að þeir voru af vissum ástæðum ekki teknir upp í frv., þótt ekki hefði munað svo mikið um að sletta í þá 500 krónum hvern, úr því að þeir eru ekki nema 17 alls; þeir kváðu sem sje hafa haft talsverðar tekjur af störfum í þarfir landsverslunarinnar síðustu árin; t. d. situr einn hjer á þingi, sem segist hafa fengið 2.000 krónur,  (H. K.: Einn fjekk hátt á 5. þúsund)  , og álítur stjórnin, að líkt verði eftirleiðis, en síðan höfum við talað við forstjóra landsverslunarinnar, og virðist svo, sem þeir hafi sagt okkur nokkuð annað en hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.); þeir hafa nefnilega sagt okkur, að þeir geti ekki sjeð ástæðu til að láta þá hafa nein veruleg störf á hendi fyrir landsverslunina, en þeir hafa líka sagt okkur, sem við reyndar vissum áður, að í ráði væri, að vörur yrðu fluttar beint frá útlöndum, t. d. til allra bæjanna, Ísafjarðar, Akureyrar og Seyðisfjarðar. Af þessu leiðir, að óhjákvæmilegt er, að bæjarfógetar á þessum stöðum heimti inn toll af þeim vörum, og þá mundu þeir fá allmiklar tekjur af þeirri innheimtu. Sjá menn af þessu, að það er ekki rjett að láta alla fá jafnmikið, eins þá, sem miklar aukatekjur fá af landsversluninni, og þá, sem alls ekkert fá þaðan. Nú var það á hvers manns vitorði, að þegar farið var að ákveða, hve mikið sýslumenn ættu að fá fyrir innheimtuna á tollunum, þá var látið í veðri vaka, að þeir blátt áfram töpuðu á því að þurfa að skifta sjer nokkuð af þessu, og ef það er rjett, ætti ekki að verða svo mikil eftirsjón að því að sleppa starfinu. Jeg býst ekki við að geta sagt neitt frekar um þetta mál að sinni, enda geri jeg ekki ráð fyrir að geta snúið huga nokkurs manns, þótt jeg talaði lengur um það. En hins vegar vil jeg benda hv.þm. á, að flestir þeirra, sem nú eru í fjárveitinganefnd, hafa eitthvað orðið að víkja frá skoðunum sínum, til þess að samkomulag fengist, því að þar sem í nefndinni sitja menn af öllum flokkum, hljóta skoðanir þeirra að verða mismunandi, en nú hefir þó tekist að ná samkomulagi, og vona jeg, að öðrum hv.þm. verði þetta gagnlegt fordæmi. Áður en jeg sest niður, vil jeg minnast ofurlítið á brtt. á þgskj. 414, við brtt. á þgskj. 404, og aðra á þgskj. 412. í þeirri brtt., er jeg nefndi síðast, er svo tiltekið, að í staðinn fyrir 500 krónur í 4. gr. komi 1.000 krónur, en í þeirri grein eru meðal annars landlæknirinn og holdsveikralæknirinn. Það var ekki meiningin upphaflega að hækka laun þeirra um 1.000 krónur, heldur gripum við flm. til þessa, þegar ekki tókst að koma fram neinni hækkun á gjaldskránni. En það var ekki meiningin, að þessi hækkun ætti að ná til áðurnefndra tveggja lækna, og því er þessi brtt. á þgskj. 412 tekin aftur, en í staðinn fyrir hana kemur brtt. á þgskj. 415. Það leiðir af sjálfu sjer, að fyrst að lagt er til að hækka laun þeirra lækna, sem nefndir eru í 4. gr. frv., þá verður líka að hækka laun þeirra, sem nefndir eru í 5. gr. Jeg vona, að menn sjái þá þörf, sem er á þessu frv., og fari ekki að nota agnúa þá, sem á því kunna að vera, til þess að fella það. Þegar hjer var komið umr., var útbýtt brtt. á þgskj. 415. Leitaði forseti afbrigða frá þingsköpum, og voru þau leyfð og samþ. með öllum gr.atkv. Tóku flm. þá aftur fyrra lið brtt. á þgskj. 412.

Sveinn Ólafsson Jeg skal ekki þreyta hv.þm. á langri ræðu og reyna að haga orðum mínum svo, að þau kveiki ekki í eldfimustu hlutum deildarinnar. En jeg get ekki alveg leitt hjá mjer að mótmæla því, sem fram hefir komið gegn brtt. mínum á þgskj. 404 og 414. það eru í raun og veru að eins þrír af hv. þgdm., sem hafa mótmælt þeim nokkuð verulega, nefnilega hæstv. forsætisráðherra, hv. 2. þm. Arn. (E. A.) og hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.). Jeg ætla þá fyrst að minnast fljótlega á það, sem hæstv. forsætisráðherra sagði. Hann ljet á sjer skilja, að brtt. þessar bæri að skoða sem árás á fjárveitinganefnd og till. hennar. Hann viðhafði það orð, árásir, en það þykir mjer nokkuð djúpt tekið í árinni, því að jeg get ekki talið það árásir á slíkt frv., sem hjer liggur fyrir, þótt komið sje fram með brtt., sem ekki hagga verulega við efni þess, en miklu fremur lúta að því að gera það skýrara og ákveðnara, er í frv. stendur; en að það sje gert, eins og hæstv. forsætisráðherra hjelt fram, til þess að rugla efnið fyrir hv. fjárveitinganefnd, getur mjer ekki skilist; það væri þá, hvenær sem væri á þinginu, ótilhlýðilegt að koma fram með brtt. við verk fjárveitinganefndar. Jeg hygg, að það hafi oft átt sjer stað í fyrra og endrarnær, að fram hafi komið brtt. við fjárlögin og aðrar tillögur fjárveitinganefndar, og hefi jeg aldrei fyr heyrt slíkt talið árásir eða til þess gert að rugla. Breytingartillögur eru öllum þm. heimilar, og hver leggur það til, er honum þykir sennilegast, og get jeg ekki skilið, að fjárveitinganefnd sje nú svo hátt hafin yfir aðra þm., eða verk hennar svo dásamlegt, að ekki megi gera við það breytingartillögur, eða mæla jafnhátt skónum hennar. Eitt atriði í fyrri ræðu minni dró hæstv. forsætisráðherra í efa, sem sje hvort það mundi rjett, að hjer væri hlutfallslega fleiri embættismenn en í nágrannalöndunum. Það skiftir í rauninni litlu fyrir það mál, sem hjer liggur fyrir, hvort þetta er rjett hjá honum eða mjer. Jeg hefi fljótlega talið saman kennimenn alla á landinu, og nefni jeg þá kennimenn alla, er við kenslu fást, presta alla og kennara; eru þeir nálægt 500, eða 1 fyrir hverja 180 landsbúa. Jeg þykist nú alveg sannfærður um, án þess þó að jeg hafi hjer fyrir mjer „Statistik“ nágrannalandanna, að þeir muni vera miklu fleiri hjer að tiltölu en hjá nágrannaþjóðunum, og líkt mun vera um fleiri opinbera starfsmenn, enda finst mjer það ekki nema eðlilegt, því það liggur í því, að þessi fámenna þjóð er dreifð yfir stórt land og verður því að hafa marga starfsmenn. Það er sjálfsagt vandaverk að finna, hvernig ætti að takmarka þennan starfsmannafjölda, en mjög nærri virðist mjer liggja, að kennarastarfinn til sveita og prestsstarfinn yrði sameinaður, og þannig hefir það í reyndinni verið hjer um margar aldir, þótt nú þurfi að sjálfsögðu meira fyrir fræðsluna að vinna en áður. Svo var það hv. 2. þm. Árn. (E. A.). Hann fór snoturlega með efnið. Hann dró fram dálítið kýmilegt tilfelli, sem fyrir gæti komið, ef brtt. mínar yrðu samþ., nefnilega að einn einstakur embættismaður græddi á því tvær krónur og 50 aura. Þetta getur vel komið fyrir með einn eða tvo menn, og skiftir það engu, því að eins og menn vita, gengur uppbótastigi þessi upp og niður á vissu launabili. Uppbótin fer hækkandi alt að 2.400 kr., og svo aftur lækkandi, og var það ekki nema eðlilegt, að hægt væri að finna „dauðapunkt“ einhversstaðar í stiganum, eða tilfelli þar sem litlu væri tapað og lítið unnið, en jeg tók það fram í fyrri ræðu minni, að hjer lá eigi sparnaðarhugmyndin ein til grundvallar, heldur það eitt, að mjer finst meiri jöfnuður og meira rjettlæti í þessu, og að með tillögu minni er dregið úr því átakanlega misrjetti gagnvart þeim, sem enga uppbót fá, sem annars blasir við auga hvers manns, sem les þetta frv. En af því að hv.þm. (E. A.) dró þetta dæmi fram sjerstaklega, og sýndi hins vegar fram á lítilfjörlega breytingu til lækkunar eftir tillögum mínum, þá ætla jeg að benda á eitt einasta dæmi, sem getur skýrt hugsun mína. Vitamálastjórinn hefir haft 4.000 króna lögmælt kaup undanfarið, en eftir þessu frv. á hann að fá 4.500 krónur og auk þess dýrtíðaruppbót af 4.000 krónum. Það verða 350 krónur. Alls fær hann þá 4.850 krónur. En ef mínar till. næðu fram að ganga, fengi hann alls 4.612 krónur. En svo er annar maður, sem starfar við hlið hans, vitamálaverkfræðingurinn. Föst laun hans eru 2.500 krónur og dýrtíðaruppbót kr. 537,50; laun hans alls verða þá 3.187 krónur og 50 aurar., Munurinn á þessum mönnum verður eftir till. fjárveitinganefndar 1.663 kr., en var áður 1.162,50 kr., Vitamálaverkfræðingi er engin uppbót ætluð, en djúpið milli hans og vitamálastjóra dýpkað, mismunurinn aukinn um ca. 500 kr. Alt er því þetta frv. hreinasta misrjettisregistur, bætt upp þeim betur stæðu, en gengið fram hjá hinum og fjölda þeirra gefið tilefni til óánægju og kvartana. Auðvitað hefði jeg hagað till. mínum um þetta efni öðruvísi, ef fleiri hefðu verið teknir í frv. Jeg varð að miða till. mínar við það, sem var, en ekki það, sem kynni að verða er fjárveitinganefnd væri búin að breyta frv. Það, sem fyrir mjer vakti, var að nálgast meiri jöfnuð en kom fram í frv. nefndarinnar. Þá kem jeg að ræðu hv.frsm. (M. Ó.). Jeg var svo óheppinn, að jeg heyrði fátt af því, sem hann sagði, og áleit, að ekki þyrfti að taka mikið tillit til þess. Hann var að afsaka það, sem hann ljet um mælt um mig í gær. Hann þóttist ekki hafa kastað neinum hnútum til mín. En hann gaf þó í skyn, að annaðhvort af tvennu væri jeg ekki hreinskilinn í till. mínum eða jeg bæri ekki skyn á það, sem jeg færi með, og er jeg honum ámóta þakklátur fyrir hvorttveggja. Hann kvað mig hafa sagt, að tveir menn í fjárveitinganefnd hefðu verið sammála mjer. Þetta sagði jeg ekki. En jeg sagði, að jeg hefði borið eina brtt. mína undir tvo menn í nefndinni, og að þeir hefðu fallist á, að hún væri rjett. Þetta var brtt. við 7. gr. Og jeg skal nefna mennina, háttv. framsm. til ánægju; þeir eru báðir mestu sæmdarmenn. Annar er hann sjálfur, og hinn er formaður nefndarinnar. Ef þeir vilja neita þessu af því að það var talað undir fjögur augu, þá geri þeir svo vel. Annars er það um þessar brtt. að segja, að þær eru alls ekki gerðar í þeim skilningi, að eyðileggja frv., heldur til þess að gera það vinsælla og rjettlátara. Og um síðustu till. sagði háttv.frsm. (M.Ó.) í gær, að hann gæti fallist á hana. Og um brtt. um aukakennarana mun hann vera mjer sammála inst í hjarta sínu, og svo ljet hann í gær, er jeg jeg talaði við hann undir fjögur augu. Það er þá að eins dýrtíðaruppbótin, er á skilur með okkur, og hækkunin við læknana. En þar sem taxtahækkunin fer nú hins vegar í hönd, og þessi till. mín verður einkum læknum að liði, vona jeg, að hv.frsm. (M. Ó.) hjálpi mjer til að koma till. mínum fram. Hann hefir altaf reynst mjer fremur snúningaliðlegur maður og hinn bónbesti, er mjer hefir legið á. En ef hann greiðir atkvæði móti þeim, er það sama sem að gefa sjálfum sjer utan undir.

Einar Arnórsson Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) sagðist nú sem fyr hafa komið fram með brtt. til þess að gera meiri jöfnuð og rjettlæti. Því að hinir láglaunuðu yrðu betur settir, ef hans till. næði fram að ganga. Þetta hygg jeg vera misskilning, því að ef hans till. verða samþyktar, verður munurinn millum þeirra láglaunuðu, sem slept er, og hinna, sem teknir eru, meiri en áður. Það liggur í augum uppi, að ef á að bæta hinum láglaunuðu dálítið, verður mismunur millum þeirra og hinna, sem enga fá uppbótina, meiri. Þetta hefði átt að leiða til þess, að hv.þm. (Sv. Ó.) kæmi með viðaukatill. um að taka þessa menn með. Það var eina ráðið til þess að skapa dálítinn jöfnuð.  (Sv. Ó.: Því kemur hv. 2. þm. Arn. (E. A.) ekki með hana?)  . Jeg hafði hugsað mjer að barna sem minst till. En ef til vill kem jeg með hana við 3. umr., er jeg hefi sjeð, hvað fjárveitinganefnd gerir og hver verða afdrif málsins við þessa umr. En úr því að hv.l.þm. S.-M. (Sv. Ó.) fór í róður, hefði jeg kunnað betur við, að hann hefði dregið þessa menn með. Annars gleður það mig, að hv.þm. (Sv. Ó.) hefir samþykt mitt mál, enda er það ofureinfalt og auðvelt að sanna það með tölum. Jeg verð að fara ofurlítið fleiri orðum um till. hans, en það, sem jeg ætla mjer að segja, verður hvorki svo að formi eða efni, að hægt verði að segja, að jeg níðist á þm. dauðum. Þegar till. hans eru bornar saman við núgildandi lög og ákvæði, eru þær til bóta þar, sem launin eru lág, en þeir, sem hafa hærri launin, eru litlu eða engu bættari. Jeg skal nefna eitt dæmi. Jeg tek til dæmis mann, sem hefir 3.500 kr. tekjur og 3 barnaómögum fyrir að sjá. Eftir launalögunum og dýrtíðaruppbótarlögunum fengi þessi maður 3.500 kr. laun + 525 kr. dýrtíðaruppbót + 210 kr. ómagameðlagi. Þetta yrði samtals 4.235 kr. Eftir till. nefndarinnar, í sambandi við till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), fær hann 4.000 kr. + 350 kr. = 4.350. Hann fengi því eftir frv. 115 kr. Og þetta felst í því, að dýrtíðaruppbótin yrði lægri eftir því, sem stofninn hækkar, og barnaframlögin dregin frá. Þess vegna væri miklu sæmilegra af þinginu að taka þá alls ekki með, sem svo er ástatt um, því að jeg kalla það fyrir neðan virðingu þingsins að bjóða mönnum í virðulegri stöðu 115 - segi og skrifa 115 kr. - launaviðbót á ári. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) tók til dæmis vitamálastjórann og aðstoðarmann hans. Hann virtist álíta, að ef hans till. yrði samþyktar, minkaði það ginnungagap, sem fest væri millum þeirra. Jeg veit, að sá munur yrði dálitlu minni ef hans till. yrðu samþyktar. Þessi mismunur yrði aftur 1.163kr., ef till. fjárveitinganefndar yrðu samþyktar óbreyttar. En ef till.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) næðu fram að ganga, yrði munurinn 1.005 kr. Hann færðist þá nær vitamálastjóranum um 158 kr. á ári.  (Sv. Ó.: Þetta er ekki rjett. Munurinn verður 1.451 kr., ef mínar till. ganga fram)  . Þetta hlýtur þá að stafa af mismunandi grundvelli. Jeg legg til grundvallar 2.500 kr. laun + 500 kr. dýrtíðaruppbót.  (Sv. Ó.: Hann fær ekki þessa dýrtíðaruppbót.)  Jeg geng að því vísu, að hann fái hana þegar málið verður til 3. umr. Jeg skoða þetta gleymsku hjá nefndinni. Jeg skil ekki, að þingið afgreiði frv. með slíkum ójöfnuði. Ef frv. verður ekki drepið að þessari umr. lokinni, vænti jeg, að nefndin lagfæri það, sem henni hefir yfirsjest, enda hefi jeg ekki heyrt hv.frsm. (M.Ó.) neita að taka þau atriði til greina, sem jeg og hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) höfum bent nefndinni á, nema þá ef vera skyldi einn mann, sem hún vill vísa frá. Annars er ekkert órjettlæti í því fólgið, þó að mismunur sje á launum manns, sem stendur fyrir einhverri starfsgrein, og hins, sem er undirmaður hans. Formaðurinn ber alla ábyrgð á starfinu gagnvart stjórninni, og stjórnin snýr sjer til hans. Það, sem aflaga kann að fara, kemur á hans bak, en ekki hins, sem er undir hans stjórn, nema þá að litlum hluta. Jeg hefi eigi ástæðu til að tefja málið með fleiri orðum, enda mun hv.frsm. (M. Ó.) víkja að því,sem jeg hefi gleymt, ef hann er sammála mjer.

Pjetur Jónsson Jeg hefi skotið hjer inn lítilli brtt. við till.hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra um hækkun á þingfararkaupi. Það hefir komið fram brtt. um að fara þessa uppbót úr 50% niður í 30%. En mjer þótti rjett að þræða hjer milliveginn. Í fjárveitinganefnd var til meðferðar till. frá forsætisráðh., að veita þm. dýrtíðaruppbót, og var þá meiri hl. nefndarinnar með því að hafa hana 40%. og geri jeg ráð fyrir, að hún hallist nú að þeirri hækkun, en síður hærri. Hv. þm. V.-Sk. (G. Sv.) fann að því að prestar skyldu eigi vera teknir með í hóp þeirra embættismanna, sem nefndin hefir lagt til að fengju launauppbót. Jeg skal ekki leggja neina áherslu á þetta atriði. En eins og hv.frsm. (M. Ó.) tók skýrlega fram, er öðruvísi háttað um presta, sem hafa bújarðir, heldur en þá embættismenn, sem búsettir eru í kaupstað og hafa ekki aðrar tekjur en fastakaup sitt. Vjer getum sagt, að þau hlunnindi, að hafa jörð til þess að reka atvinnu á, sje nokkur hluti af launum presta; annars væru laun þeirra ómaklega lág. Það er ekki auðvelt að reikna þau hlunnindi, en þau eru veruleg eins fyrir því. Þá skal jeg minnast lauslega á sýslumennina. Hv. frsm. (M. Ó.) skýrði frá, að nefndin ætti þar eftir óunnið starf, sem hún ætlaðist til að stjórnin ynni með henni. Það þýðir ekki að skírskota til forstjóra landsverslunarinnar um ómakslaun sýslumanna frá henni, því að stjórnin ákveður, hve sýslumenn skuli vinna mikið fyrir verslunina, og mjer virðist sennilegast, að stjórnin hafi hugsað sjer, að þeir hefðu einhver laun frá landsversluninni sjálfri, og að það verði ekki undir forstöðumönnum hennar komið, nema að litlu leyti. En nefndinni er vel ljóst, að fáir embættismenn eru ver settir en sýslumenn, ef þeir missa tolltekjurnar og fá enga uppbót nje ómakslaun í staðinn. Þá vil jeg minnast ofurlítið á málið í heild. Jeg álít, að umr. hafi of mjög miðað að því að andmæla gerðum nefndarinnar; því að jeg hygg, að niðurstaða flestra þm. sje sú í reyndinni, að nauðsynlegt sje að gera embættismönnum einhverja úrlausn. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefir líka talað í þessa átt - stutt mál nefndarinnar - og tekið ýmislegt fram, sem nefndinni hafði yfirsjest. Og mundi það verða nefndinni til styrktar, ef menn sneru sjer á sama hátt til hennar með þau atriði, sem þeir kynnu að hafa í huga, en nefndin hefir gleymt. Nefndin hefir mestmegnis bundið till. sínar við þá, sem hafa föst laun eftir launalögunum. En hún hefir orðið að hafa starf þetta í hjáverkum; hún hefir haft öðrum störfum að sinna; enda kom málið seint til nefndarinnar. Það hefir bólað á því hjá sumum hv.þm., að heppilegra hefði verið, að nefndin hefði hækkað sjálfa dýrtíðaruppbótina. Þetta tók nefndin til athugunar, en þá rak hún sig á þetta, sem hv. 2. þm. Árn. (E. A.) hefir tekið fram, að ef miðað væri við þann grundvöll, sem lagður er með dýrtíðaruppbótarlögunum, þá mundu sumir embættismenn, er þörfnuðust uppbótar, eigi fá neina uppbót og aðrir svo lága, að engu mundi nema. En hins vegar treysti nefndin sjer ekki til að breyta lögunum frá grundvelli; hjelt hún, að slíkar breytingar yrðu enn meira þrætuepli. Nefndin hefir ekki verið svo heppin að hafa haft á að skipa kröftugum skoðunum í þessu máli, sem hafa verið alveg samrýmanlegar. En þó hefir það tekist að bræða þessar skoðanir svo saman, að nefndarmenn hafa orðið sammála. Og jeg lít svo á, að þetta sje trygging fyrir því, að þetta frv. fái áheyrn og finni náð fyrir augum hv. deildar, að við 7, sem þó erum úr mismunandi flokkum, skyldum geta orðið svona á eitt sáttir. Og þó þetta frv. sje nú ekki ,sem allra best, þá ættu menn þó að geta sætt sig við það, úr því sem komið er. En ef við hefðum nú farið að ganga inn á mjög viðtækar breytingar á málinu, þá hefði það getað orðið til þess, að málið hefði farið í mola, og þá álít jeg, að ver hafi verið farið en heima setið. Þá álít jeg og, að ilt hefði verið að mæta ákúrum sanngjarnra manna utan þings og svara spurningunni um það, hvers vegna þetta mál hefði farist fyrir. Jeg vona því, að hv.þm. muni fallast á till. nefndarinnar.

Pjetur Ottesen Jeg ætla að eins að gera örstutta athugasemd við svar hv.frsm. (M. Ó.) til mín. Hann gekk nú að vísu lítið inn á athugasemdir þær, sem jeg gerði við frv., og hrakti ekkert af því, sem jeg sagði, og þarf jeg því ekki að fara út í það frekar. Það tel jeg lofsvert, að hann reynir að draga fjöður yfir sletturnar, sem hann ætlaði að flekka hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) með, og tel jeg hann meiri mann eftir en áður fyrir þá tilraun. En þó virtist hann þurfa að þjóna lund sinni dálítið frekar í þessa átt, því hann viðhafði þau ummæli um mig, að jeg legði það í vana minn að ráðast hjer á ýmsa þm. fyrir það, sem þeir hefðu aldrei hugsað og aldrei sagt. Jeg get nú að vísu ekkert um það sagt, hvort þessi hv.þm. (M. Ó.) er svo mikill spekingur, að hann geti lesið hugsanir manna, en jeg vil vísa þessum ummælum aftur heim á sinn fæðingarhrepp, því jeg tel litlar líkur til, að þau vinni sjer nokkurn tíma sveit annarsstaðar. Hvað það snertir, að jeg segi meiningu mína fullum hálsi við hvern sem er, þá má hv.frsm. (M. Ó.) hneykslast á því, ef hann vill, en það er alkunnugt um þann hv.þm. (M. Ó.), að hann er frakkastur að beina skeytum sínum í vissar áttir. Þá sagði hann enn fremur, að jeg hefði ráðist hjer á mann, sem ekki gæti borið hönd fyrir höfuð sjer. Það leikur víst enginn vafi á því, við hvaða mann hjer er átt, en það get jeg sagt hv.þm. (M. Ó.), að jeg get flett enn betur ofan af því hneyksli, og það svo, að jafnvel hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) mundi ekki gefasig í það skítverk, að bera í bætifláka fyrir þetta hneyksli.

Magnús Pjetursson Þar sem jeg á brtt. á þgskj. 411, þá finst mjer skylt að láta fylgja henni nokkur orð, þar sem nú þar við bætist, að fyrir liggur brtt. frá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) við sömu grein, eða um það, hve nær lögin skuli öðlast gildi. Eftir frv. nefndarinnar eiga þau að öðlast gildi þegar í stað, en það sjá allir, að það getur ekki verið fyr en í næsta mánuði. Eftir því, sem um talað var í nefndinni, var ætlunin sú, að launabótin fjelli á helming þessa árs, enda er það þægilegra og viðkunnanlegra að reikna af hálfu ári heldur en af hálfum mánuði eða hluta úr mánuði. Mjer finst það því harla ankanalegt, ef brtt.hv. 1. þm. S.M. (Sv. Ó.) verður samþykt, þar sem þar er gert ráð fyrir, að lögin öðlist ekki gildi fyr en 1. jan. 1919. Þessar endurbætur á kjörum embættismanna eru til þess gerðar að bæta úr ástandinu eins og það er nú, og það úr bráðri nauðsyn, og úr þeirri neyð, sem af því leiðir, en um framtíðina er minna hugsað, því enginn veit, hvernig úr henni kann að rætast. þessi till. er því mjög varhugaverð, og mundi að eins bera vott um hið mesta kák, ef hún yrði samþykt. Annars ætla jeg ekki að blanda mjer mikið inn í umr. manna, en þó vil jeg láta þess getið, þar sem jeg er meðflutningsmaður að annari till., sem fer í þá átt að hækka meira laun lækna heldur en frv. vill gera ráð fyrir, að hjá fjárveitinganefnd liggur fyrir till. um það, að veita læknum dýrtíðaruppbót af aukatekjum, og vil jeg því mælast til þess, að meðflm. mínir taki þessa till. aftur til 3. umr. Jeg hefi heyrt á mönnum, að þeir vilji heldur fara þá leið, að veita dýrtíðaruppbót af aukatekjunum, heldur en að hækka föstu launin, og er það því besta leiðin til þess að sjá hug þm. að taka brtt. okkar aftur í bili. þeir geta þá ekki borið því við, að þeir hafi ekki fengið að greiða atkv. um þá till., sem þeir helst hefðu kosið. Það hefur ekki verið svarað einu atriði, sem kom fram hjá hv. 1. þm. (Sv. Ó.), en það var sú einkennilega skoðun, að hann kvaðst ekki vilja binda laun embættismanna landsins við það, að þeir ættu að verja öllum kröftum sínum í þarfir starfs síns, heldur ætti að gera ráð fyrir því, að þeir hefðu tekjur af annari atvinnu. Þetta er svo nýstárleg skoðun, að jeg álít, að hún alls ekki megi vera ómótmælt hjer í þinginu. Það má vera, að í einstökum atriðum þurfi þetta ekki að koma að sök. En sumar embættismannastjettir hafa áreiðanlega svo vandasamt starf, að það væri beinlínis skaðlegt fyrir þjóðfjelagið að launa þeim svo lágt, að þeir neyddust til þess að fara að gefa sig við öðrum störfum óskyldum. Slíkt er ráðið til þess að skapa hálfa menn, menn sem ekki má treysta til neins, og ekki leggja alúð við sitt starf, af því að þeir verða að vinna sjer inn fje á annan hátt. Þessi skoðun hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) er því að mínu áliti hættuleg þjóðfjelaginu, og þeir menn, sem halda þessari skoðun fram, eru hættulegir fyrir þjóðfjelagið.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg var ekki viðlátinn til þess að hlusta á ræðu hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) og veit því ekki, hvort hann hefir sagt nokkuð, sem jeg þarf að svara. Aftur á móti hlustaði jeg á ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.), en finn ekki ástæðu til að svara henni miklu. Mjer kom ekki á óvart, þó að sá hv.þm. (P. O.) vildi ekki fallast á tillögu mína, um uppbót handa hv.þm., þar sem hann vildi ekki þiggja uppbótina í fyrra. Það er rjett, að um það var talað við hv. fjárveitinganefnd, hvort hún vildi eigi flytja frv. um laun alþingismanna. Jeg hafði fyrir nokkru hugsað mjer að bera fram lagafrv., er ákvæði til fulls um kaup þingmanna, og fanst mjer þá ekki of mikið, þó að það yrði 50% hærra en það er nú. Mjer fyrir mitt leyti liggur ekki sjerlega þungt á hjarta, hvernig farið verður með þessa tillögu nú, en mjer fanst það skylda mín að koma fram með ákveðna tillögu, svo að hún yrði þá samþykt löglega, ef hún yrði samþykt á annað borð, í stað þess að fara sömu leiðina og í fyrra, sem deila mátti um hvort var lögleg eða ekki. Það er því ekkert furðulegt, þótt jeg, sem þetta mál heyrir undir, komi með tillögu í þessa átt. Og þá gat jeg ekki annað en talið sjálfsagt, að uppbótin yrði að minsta kosti 30%, eins og í fyrra, og held jeg, að allir hv.þm. hafi fengið þá uppbót, að undanteknum hv.þm. Borgf. (P. O.). En að deila mikið um það, hvort uppbótin skuli nema 30, 40 eða 50%, það finst mjer varla vert. Mjer fyrir mitt leyti þykir sanngjarnt að greiða að minsta kosti 40%, þar sem það er í ráði að hækka kaup flestra annara starfsmanna landsins, fram yfir það, sem þeim var ætlað í fyrra. Mjer liggur það í ósköp ljettu rúmi, þó hv.þm.N.-Ísf. (S. St.) líti svo á, að jeg hafi komið með þessa tillögu til þess að blíðka hv.þm. Mjer datt ekkert slíkt í hug, enda á jeg bágt með að hugsa mjer, að hv.þm. sjeu svo lítilþægir, að þetta mundi nægja, ef þyrfti að blíðka þá. Að þessi tillaga kemur svona seint fram er beinlínis fyrir þá sök, að sumir hv.þm. álitu rjettara að bíða með að ákveða þessa uppbót þar til liðið væri nokkuð á þingið. Og jeg verð að segja, að jeg sje ekki betur en að þessi tillaga komi heppilega inn í þetta frv. Eins og jeg sagði áður í dag, þá legg jeg ekki neina áherslu á það, hvort sumir hv. deildarmenn vilji undanskilja þá þm., er búsettir eru í Reykjavík, þessari hækkun. Jeg geri ráð fyrir, að það muni ekki heldur verða með kappi sótt frá þeirra hálfu, er hjer búa, og býst jeg við, að það verði alt komið undir áliti þeirra hv.þm., er búa utan Reykjavíkur. Jeg held svo, að jeg þurfi ekki að segja nokkuð frekara í þessu máli, og það verð jeg að segja, að jeg efast um, að það gagni mikið að halda langar tölur um þetta frv. Jeg skal að eins leyfa mjer að láta þess getið, að það má vera, að breyta þurfi einhverju orðalagi tillögunnar, til þess að það komi ljóst fram, sem ætlast er til, að þessi hækkun skuli koma í framkvæmd þegar á þessu aukaþingi. Þetta er hægt að athuga til 3. umr.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg skal ekki vera langorður, en jeg vil lofa því fyrir hönd nefndarinnar að taka það til athugunar til 3. umr., sem hæstv. forsætisráðherra mintist á. Jeg verð að minnast á eitt atriði, sem kom fram í ræðu hv.þm. Borgf. (P. O.) og jeg gleymdi að minnast á áðan. Hann tók það fram, að forstöðumenn skólanna, sem landssjóður kostaði, hefðu fría íbúð. Þetta er rjett að vísu, en þó mun það ekki vera ákveðið með lögum um skólastjóra mentaskólans, en jeg ímynda mjer, að hann hafi nú samt þessi fríðindi. En þá er að taka tillit til þess, að þessi skólastjóri t. d. hefir ekki hærri laun en sumir aðrir kennarar; t. d. hefir Þorleifur Bjarnason með dýrtíðaruppbótinni ekki lægri laun en skólastjórinn. Mismunurinn, eða það, sem skólastjórinn hefir fram yfir þennan kennara, liggur þá aðallega í þeim fríðindum, sem hann hefir, og jeg get ekki sjeð, að sá munur sje neitt ýkjamikill. Annars er það mjög óviðfeldið, að menn skuli vera að rífast út af því, að forstöðumenn stofnana skuli hafa meiri laun heldur en aðrir starfsmenn sömu stofnunar. Jeg vil að eins benda þessum mönnum á daglega lífið og hvernig því er þar varið. Hvenær fær hásetinn t. d. meira en skipstjórinn? Jeg veit aftur á móti þess dæmi, að skipstjórarnir á sumum botnvörpungunum okkar hafa fengið helmingi hærra kaup en öll skipshöfnin til samans. Og það er ekki nema ofureðlilegt, að sá, sem ber ábyrgðina, hafi meira kaup heldur en sá, sem ekki ber þá þungu byrði. Þetta vildi jeg ekki láta hjá líða að taka fram. Enn fremur vil jeg lýsa yfir því, að nefndin er reiðubúin til þess að athuga til 3. umr. allar sanngjarnar breytingar, sem vita til bóta, ef frv. verður ekki felt nú þegar. Þá vil jeg snúa mjer með örfáum orðum að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Hann sagði að jeg hefði verið samdóma sjer í þessu máli. Þetta hlýtur að vera mjög elskulegur misskilningur. Fyrst og fremst er jeg ekki vanur að vera oft á sama máli og hv.þm. (Sv. Ó.), því okkar skoðanir eru yfirleitt svo frábrugðnar. Þá bar hann mjer það á brýn, að jeg hefði sagt sjer ýmislegt til hnjóðs í ræðu minni, en það var ekki, því jeg lofaði hann miklu fremur. Jeg held, að honum fari því nú eins og drotningu Haralds harðráða, sem ekki kunni að meta vísur þær, sem Grautar-Halli orti um hana og í verunni voru mjög mikið lof. Með þessum orðum er hv.þm. Borgf. (P. O.) einnig svarað, enda var það óþarfi fyrir hann að fara að hlaupa undir baggann með hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), því jeg get ekki trúað öðru en að hann hafi verið einfær um að svara fyrir sig. En það er langt frá því, að jeg hafi viljað ausa skömmum yfir hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Jeg sagði að eins, að þó þetta og þetta væri nú ekki svona og svona, þá liti þó samt svo út, en um leið sagði jeg, að það væri hafið yfir allan vafa. Við getum því verið fullkomlega sáttir, en þó svo sje, þá get jeg ekki fallist á till. hans, því þær eru jafnómögulegar eftir sem áður, því það er jeg búinn að margbenda hv.þm. (Sv. Ó.) á, að ef þær verða samþyktar, þá verður uppbótin til sumra embættismanna ekki nein. Jeg vonast því til þess, að hann falli frá þeim og taki þær aftur. Jeg nenni ekki að fara í aurkast við hv.þm. Borgf. (P. O.), því hann bar mjer það á brýn, sem mjer hefir aldrei dottið í hug.

Hákon Kristófersson Jeg ætla mjer ekki að blanda mjer mikið inn í umr. þær, sem orðið hafa um málið, að þessu sinni. Það var að eins skoðun sú, er mjer virtist koma fram í ræðu hv.þm. S.-P. (P. J.), sem kom mjer til að biðja um orðið. Hann virtist slá því fram, og slá því nokkuð föstu, að líkur væru til þess, að sýslumenn fengju nokkurn tekjuauka af umsjón með vörum landsverslunarinnar. Með því að mjer er ekki kunnugt um, hvernig þetta má verða, þá vildi jeg leyfa mjer að biðja hann, sem framsögumann nefndarinnar, um upplýsingar viðvíkjandi þessu atriði. Mig minnir, að það atriði hafi verið til umr. hjer í deildinni, hvort vörur landsverslunarinnar skyldu ganga í gegnum greipar sýslumanna að meira eða minna leyti eða ekki, og mig minnir, að þá hafi það verið ákveðið að láta forstjóra landsverslunarinnar sem mest um það, hvernig hjer skyldi með farið. Þegar um það var rætt hjer í hv. deild, hvort vörur landsverslunarinnar skyldu fara að meira eða minna leyti í gegnum hendur sýslumanna eða ekki, þá fullyrði jeg, að meiri hl. hjer í hv. deild leit svo á, að svo skyldi ekki vera. Það kom þá beint fram, að þó forstöðumenn landsverslunarinnar yrðu í hverju einstöku tilfelli að ráða því, við hverja þeir ættu með borgun á vörunum, þá var lögð áhersla á það, að þeir hefðu sem allra fæsta milliliði milli landsverslunarinnar og notenda. Það virðist því alleinkennilegt, að nú sje gert ráð fyrir því, að stjórnin geti ákveðið tekjur, er sýslumenn fái af landsversluninni. Satt að segja held jeg, að vörur landsverslunarinnar sjeu ærið dýrar samt, þó ekki verði farið að leggja á þær launabætur til sýslumanna. Þessi skoðun er óhrakin enn. En eftir því, sem kom fram hjá þessum hv.þm. (P. J.), sem veit vel hvað hann segir, þá skýtur þessu nokkuð öðruvísi við en nefndin gengur út frá. Það eru ekki aðrir en forstöðumenn landsverslunarinnar, sem hafa nokkuð að segja um það, hvort sýslumenn hafa nokkra milligöngu með úthlutunina. Í samanburði við aðra starfsmenn landsins finst mjer að hv. fjárveitinganefnd hefði átt að leggja til að bæta upp laun sýslumanna á annan hátt en að gera ráð fyrir, að þeir hefðu tekjur af vörum landsverslunarinnar. Enda er varla rjett að gera ráð fyrir öðru en að vörurnar gangi til notenda með sem minstum áföllum og milliliðum. Mjer finst, að vel megi taka það til athugunar, hvort ekki eigi að taka sýslumennina með í þessu frv. Mjer finst, að hjer sje orðin allveruleg endurskoðun á launalöggjöfinni, þó þessi stjett og prestastjettin hafi verið skilin eftir. - Að öðru leyti skal jeg ekki blanda mjer í þær orðahnippingar, eða þann skoðanamun, sem hjer á sjer stað um þetta mál, að þessu sinni.

Magnús Pjetursson Það er að eins örstutt athugasemd, áður en gengið er til atkvæða, sem jeg gleymdi að taka fram þegar jeg talaði síðast. Þó brtt.hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) komi sjerstaklega að notum okkur læknum, með þessari 75 kr. bót, þá verð jeg að lýsa því yfir, að jeg mun greiða atkv. á móti frv. ef hans brtt. verða samþyktar. Jeg lít svo á, að frv. sje þá orðið það kák, sem við getum ekki verið þektir fyrir að láta frá okkur fara.