Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég get verið mjög fáorður um þessa till. Hún var til umr. í fyrra, en náði ekki samþykki þá. Eitt aðalviðfangsefni þessa þings hlýtur að verða að færa niður dýrtíðina og aðalástæðan fyrir því, að hæstv. fjmrh. hefur ekki enn lagt fram fjárlfrv., mun áreiðanlega vera sú, að ekki er auðvelt að leggja fram fjárlfrv., þegar dýrtíðin er svo mikil, en það hefur áður komið fyrir á þingi, þegar utanþingsstj. fór með völd. Þessi staðreynd, að ekki er hægt að vinna að fjárl. vegna dýrtíðarinnar, ætti að gera okkur skiljanlegt. að hér er þörf allmikilla aðgerða, og lausnin í því máli er að færa niður dýrtíðina. Nægir í því efni að benda á það eitt, að Norðmenn selja nú saltfisk sinn hálfu ódýrar en við. Till. gerir ráð fyrir, að ríkisstj. og þá sérstaklega utanrrh. beiti þeim kröftum, sem hún hefur, til að afla á Norðurlöndum og Englandi upplýsinga, um, hver dýrtíðin er þar, hvað kaupgjald sé þar og laun og hvaða verð sé á framleiðslunni, og ef þetta er gert, þá séu birtar um það ýtarlegar skýrslur, svo að þjóðin sjái ljóslega, hvar hún er á vegi stödd í þessum efnum miðað við nágrannaþjóðirnar. Þetta eina atriði, að Norðmenn selja saltfiskinn hálfu lægra en við, er táknrænt fyrir okkur. Ég vil gjarnan heyra skoðun hæstv. stj. í þessu sambandi, og ef svo er, að hæstv. stj. vill sinna þessu máli, þá mun vera fljótlegt að fá þessar upplýsingar, því að við höfum nú sendiherra á öllum Norðurlöndum. Ég get hugsað mér, að þessari umr. verði frestað og málinu vísað til n., en geri ekki ákveðna till. um n., fyrr en ég veit, hvort hæstv. stj. vill styðja málið.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Ég vil aðeins leggja til, að málinu verði frestað og vísað til allshn. Sþ. Það liggja að vísu fyrir nokkrar upplýsingar um þau atriði, sem till. fjallar um, en ég tel rétt, að n. fjalli um málið og hefði þá samráð við stj., hvernig afgreiðsla málsins yrði.

Flm: (Jónas Jónsson) : Herra forseti. Eins og tekið er fram í grg. þessa máls, var það flutt hér í fyrra og vísað til nefndar, en sú n. skilaði ekki áliti, eftir því sem ég bezt veit, og kom því aldrei til kasta Alþ. að skera úr því, hvort henta þætti að verja fé til þeirra framkvæmda, sem hér er lagt til að hefjast handa um. Nú er ástandið breytt, svo að það, sem þá var nauðsynlegt, er orðið enn þá nauðsynlegra, og vænti ég því, að sú n., sem fær nú þetta mál til meðferðar, sjái, að það er rétt og nauðsynlegt að sinna því í fullri alvöru. Till. gengur út á það, að lagt sé fram fé til að koma í kring sölu á hraðfrystum fiski í Bandaríkjunum í því skyni að skapa þar varanlegan markað fyrir þessa vöru. Það má kallast undarlegur hverfileiki hjá ráðamönnum okkar, að fyrir hér um bil 10 árum var lagt fram allmikið fé til að sýna íslenzkar vörur og íslenzka menningu í New York, eingöngu í því skyni, að þeirri sýningu fylgdi skipulögð markaðsleit. En upp úr þessu verður sú stefnubreyting, að ekkert er gert í þessa átt, þó að hér kæmi auk þess til greina, að við höfðum mikil samskipti við Bandaríkjamenn á stríðsárunum, margir þeirra voru hér, og miklir peningar runnu inn í landið frá þeim, þaðan bárust alls konar verkfæri og tæki og tækni, sem hafa t. d. gerbreytt búskap okkar og vegagerð. En samhliða þessu er eins og fallið hafi niður áhugi á því að halda áfram sýningu á vörum okkar vestra og allri landkynningu. Og hvernig er nú svo ástatt? Þannig, að við höfum hina mestu þörf á að verzla við Bandaríkin, eins og raunar allar Evrópuþjóðirnar, sem skortir dollaragjaldeyri, nema e. t. v. Portúgal, og búa við hallæri og vandræði vegna stríðsins. En hjá okkur, sem m. a. þurfum að flytja matinn til landsins, er þessi verzlunarþörf einna brýnust, því að segja má, að við þurfum að kaupa nálega allar nauðsynjar, bæði ætar og óætar, frá Bandaríkjunum, að fáum, t. d. kolum, undanskildum. Margir hér vilja ekki líta við bifreiðum, nema þær komi frá Bandaríkjunum, og tek ég það sem dæmi til að sýna, að smekkurinn hér er í þessu tilfelli orðinn svo háður áhrifum eða yfirdrottnun hinnar amerísku tækni, að ekki þýðir að bjóða Íslendingum vöruna, ef hún er ekki frá Ameríku, þótt hér sé um vöru að ræða, sem er fáanleg víðar. En nú er ástandið orðið þannig í sambandi við verzlun okkar við Bandaríkin, að mér er kunnugt um, að fyrir stuttu varð eitt þeirra skipa, sem flytur hingað einna mestar nauðsynjavörur, að liggja fast í höfn vestra sökum þess að ekki var hægt að borga hafnargjöld þess og önnur nauðsynleg gjöld vegna gjaldeyrisleysis. Þessi vandi mun hafa verið leystur í þetta sinn með einhverjum Herkúlesarráðum, en þetta atvik er ljós bending um það, hve hörmulega við erum staddir, ef skip okkar geta ekki látið úr höfn, þar sem við kaupum nauðsynjarnar, sökum gjaldeyrisleysis. Í Evrópu er ekki hægt að fá amerískan gjaldeyri, það hefði árið sem leið átt að kenna okkur. Að vísu fékkst einhver amerískur gjaldeyrir frá Rússlandi, en ekki veit ég hve mikill, og markaðir eru þar mjög hverfulir og torsóttir. Það er því einsýnt, að ef ekki tekst að skapa markað í Ameríku fyrir stóra vörutegund, leiðir það til stærri vandræða hér en við viljum leiða hugann að. Því að allir sjá, hvernig Evrópa er eftir stríðið, að ég tali nú ekki um verðlagið þar. Ég vil þó benda á, að okkur veitir ekki af að halda við þeim mörkuðum, sem við þegar höfum hér í álfu, jafnframt verður þó á þetta að líta: Að frátalinni saltsíldinni til Svíþjóðar seljum við lítið til Norðurlandanna. Í Þýzkalandi er ástandið svo hörmulegt, og reyndar í fleiri löndum, að þar er naumast um eiginlegan markað að ræða nú. Í Frakklandi er gífurleg dýrtíð, og lítil viðskipti eigum við þar. Í Rússlandi er hugsanlegt að hafa einhvern markað, en hann er þá bundinn við lýsið, og það er sú vara okkar, sem allar þjóðir vilja. En erfiðleikarnir við að selja hraðfrystan fisk í Rússlandi - og Evrópu yfirleitt - eru þeir, að hér í álfu skortir mjög á, að kælitæknin sé nægileg, og ekki er hún svipuð og í Ameríku. Jafnvel í Englandi er byggt á ísuðum fiski, það hentar þeim betur atvinnulega séð. Það er einmitt líklegt, að þeir verði öðrum óháðir og standi á eigin fótum um þá framleiðslu, áður en langt um líður, en á meðan svo er ekki, vilja þeir viðhalda smekk fólksins fyrir ísfiskinum. Gallinn er sá með Evrópumarkaðinn, að Englandi frátöldu, að þar, sem reynt hefur verið að beita „clearing“, er vöruverðið svo gífurlega hátt á móti okkar vöru, að það skapar okkur mikinn vanda. Fiskútflytjendum getur þótt ávinningur í því að flytja út fisk og lána til Grikklands, Póllands og Tékkóslóvakíu, það er þeirra hagur, en það er ekki hagur fyrir þjóðina í heild, bæði að lána og fá síðan uppsprengdar og rándýrar vörur í staðinn. Hér hljóta skoðanir neytenda og framleiðenda að verða nokkuð skiptar. En þegar frá er skilið það, sem alltaf mun verða reynt, að selja til meginlandsins, þá er eftir sú höfuðröksemd gegn því, að þær þjóðir hafa ekki þær vörur, sem við þurfum, og það er þörfin, sem mestu varðar.En við þurfum og fáum vörur af öllu tagi frá Bandaríkjunum, vörur, sem fólkið vill fá. Nú stöndum við betur að vígi að því leyti, að við framleiðum góða vöru, hraðfrysta fiskinn, en ef Ameríka gengur undan, sé ég ekki annað en mikill voði sé fyrir dyrum. Við höfum varið hundruð milljónum króna í þennan atvinnuveg, og það er ágætt, þar sem önnur hlið peningsins er hraðfrystihúsin, en hin bátarnir. Með þessum atvinnuvegi hagnýtum við kosti landsins, að það liggur svo nálægt fiskimiðunum, þá kosti, sem við getum einir hagnýtt, en togaraveiðar geta aftur á móti aðrir stundað hér líka, sú veiði er alþjóðleg. Ef ekki skapast varanlegur markaður fyrir þessa vöru okkar, er voði fyrir dyrum. Þess er t. d. skemmst að minnast, er sendinefndir okkar sátu í Moskvu og London í fjóra mánuði s. l. vetur og gengu á eftir Rússum og Englendingum með grasið í skónum, unz komið var fram í júní. Það sjá allir, hvílík aðstaða okkar er í þessu efni. Og niðurstaðan varð sú, að samningamönnunum tókst að særa út nokkurn markað fyrir hraðfrysta fiskinn í London og Moskvu með því að gefa lýsið með honum. Þetta var hin hörmulegasta útreið fyrir bátafisk okkar, við gátum ekki losnað við hann nema með því móti að gefa með honum þá framleiðsluvöru, sem við erum stoltastir af. síldarlýsið. Þetta sýnir, að Rússar og Englendingar vildu bara gera það fyrir okkur að kaupa fiskinn, ef honum fylgdi tilskilið magn af lýsi. En þegar feitmetishungrið minnkar í heiminum, er þessi möguleiki einnig úr sögunni. Þessi reynsla sýnir allgreinilega, að markaður er mjög takmarkaður fyrir þessa góðu vöru okkar, hraðfrysta fiskinn. Bandaríkin eru mesta kælitækniland veraldarinnar. Þar eru stór frystihús í borgunum, vagnar búnir kælitækjum, frystiklefar í sambandi við búðirnar, ísskápar á heimilunum, og í flestum járnbrautarvögnum er lofthitinn dempaður með kælitækni. Sú tækni gengur í gegnum daglegt líf manna í Bandaríkjunum og er meiri en í nokkru öðru landi. Þangað er hægt að selja fiskinn, ef skynsamlega er á haldið, en til þess þarf að gera mikið átak. Bandaríkjamenn eru ekki sérstök fiskneyzluþjóð, þó að fiskimiðin við strendurnar séu allvel notuð. En allur hinn svokallaði Missisippidalur er illa settur um fiskneyzlu, þangað flyzt aðeins vatnafiskur norðan frá Kanada, sem er ekki sambærilegur við okkar fisk undir neinum kringumstæðum, en Kanadamenn hafa hagnýtt sér mikla. kælitækni, og á því byggist þessi fisksala þeirra. Ég hef náttúrlega ekki aðstöðu til að gera mig að dómara í þessu efni, en sem leikmaður held ég því fram, að hægt sé að leggja okkar fisk á borð við Kanadafiskinn og fá viðurkennt, að hann sé betri, enda þótt við verðum að flytja hann margfalt lengri leið, en þar kemur aftur til greina, að okkar fiskur er miklu betri frá náttúrunnar hendi. Ég hygg því, að við getum þrýst okkar fiski inn á markaðinn í Missisippidalnum og tryggt þannig, að við getum „eksisterað“, en til þess þarf vitanlega mikinn áróður og elju. Þó að ég segi hér fáein orð um það, hvernig ég gæti hugsað mér dreifingu vörunnar, þá játa ég, að ég hef aðeins ferðazt lauslega um það land, sem hér er um að ræða, en ég hef talað við ýmsa menn, er hafa verið vestra. Og ég held, að reyndin verði sú, að okkar ríkisstj. verði að hafa nokkra menn vestra í bili til að breiða út þekkingu á fiskinum og sýna hann víða um landið og komast í samband við ýmis sölusambönd og fyrirtæki, t. d. samband veitinga- og gistihúsaeigenda. Það er trú mín, að þetta beri tilætlaðan árangur, af því að okkar fiskur er góður. Nú hefur þetta ekki verið gert, og við það hefur þegar mikið tapazt, t. d. frá því í fyrra, er ég bar þetta mál fram. Það eina, sem gert hefur verið í þessa átt, er að hraðfrystihúsin hafa haft einn mann í New York, sem að vísu er mjög duglegur, en hann hefur verið bundinn, því að ég hygg, að hann hafi ekki haft verulegt fé til að auglýsa vöruna eða menn í sinni þjónustu til að kynna fiskinn. Í öðru lagi hefur honum verið uppálagt að selja fiskinn á ábyrgðarverði, sem að vísu er ekki óeðlilegt, en af því að það er svo hátt og miklu hærra en venjulegt markaðsverð, hefur svo sem ekkert selzt, og er það að vonum. Það er hliðstætt því t. d., að Sambandið framleiddi kaffi á Akureyri og ætlaði síðan að selja það í samkeppni við Ludvig David í Reykjavík, en á helmingi hærra verði. Það er öllum ljóst, að Ludvig David mundi fá allan markaðinn. Ég álit, að eitt af því fyrsta, sem við verðum að viðurkenna, sé það, að ef við ætlum að vinna markað í einhverju landi, sé ekki til neins að selja hærra verði en markaðsverði. Þetta vitum við frá Bandaríkjunum og Rússlandi. Þeirra innflytjendur segja: Við kaupum ekki af ykkur hærra verði en markaðsverði. Það hefur verið deilt um það, að mér skilst, að hraðfrystihúsin hafi sent skip vestur. Verðið, sem fæst fyrir farm Vatnajökuls, er langt fyrir neðan ábyrgðarverðið, svo það hefur verið gagnrýnt, að þetta var reynt. Þá komum við að því, hvar við eigum að selja okkar fisk. Er nokkur meining í því að ætla að selja okkar fisk helmingi dýrara en aðrar þjóðir selja sína vöru? Við verðum að bjóða fiskinn fyrir það verð, sem er á heimsmarkaðinum. Við viljum selja dýrara en aðrar þjóðir til þess að þurfa ekki að þrengja að okkur, og vitanlega viljum við halda því á meðan við getum. Nú er mönnum farið að skiljast, að ýmislegt bendi til þess, að við getum ekki lengur selt eins vel og við gerðum á stríðsárunum. Við verðum að sætta okkur við markaðsverð, og markaðsverðið er skapað af Kanadamönnum og Norðmönnum. Allt, sem við verðum að gera, er að selja ekki dýrara en aðrir. Nú spyr ég ykkur: Er nokkur von til þess, að við getum lifað hærra en Norðmenn, Bretar, Svíar, Bandaríkjamenn og Kanadamenn? Getum við lokað augunum fyrir því, að við verðum að lækka dýrtíðina, þannig að við stöndum á sama grundvelli og allar aðrar þjóðir í kringum okkur? Ef við ekki gerum það, höfum við ekkert til að borga með. Sumir eru að tala um að taka lán. Ef við gerðum það, hvar mundum við selja til þess að borga það? Ég vil benda á það, að sökum þess að okkar stj. selur vörurnar til stjórna annarra landa, er ekki frjáls verzlun á Íslandi. Bæði kaupmenn og kaupfélög verða að óska þess, að þetta taki enda. Einn kosturinn við Ameríkuverzlunina er það, að hún er frjáls, ef við höfum normal vöru, sem við getum selt við normal verði, og er okkur því nauðsynlegt að gera Ameríku að okkar höfuðmarkaðslandi. Ég óska þess svo, að þessu máli verði að umr. lokinni vísað til hv. fjvn., og vildi ég gjarnan heyra frá hæstv. ríkisstj. og hv. form. fjvn., hvort þetta sé ekki svo mikið mál, að æskilegt væri að því væri hraðað.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Herra forseti. Það málefni, sem flm. sá, sem nú hefur lokið ræðu sinni, ber hér fram, er mjög athyglisvert. Það er nú svo, að tilraunir til markaðsleita fara oft fram og á ýmsa vegu, en í sjálfu sér er sú ein markaðsleit raunhæf, sem beitir öllum heiðarlegum brögðum til að koma á markaðinn þeirri vöru, sem bæði að verði og gæðum stenzt samanburð við sams konar vöru keppendanna. Ég heyrði, að hv. flm. er mér sammála um þetta grundvallaratriði í þessu máli. Það eru nú um 10 ár síðan við vorum þátttakendur í New York sýningunni svokölluðu, og sýndist á þeim tíma sitt hverjum um það, hversu örugg aðferð það væri til markaðsleitar, en ég man, að því var haldið á lofti, að slík þátttaka mundi opna íslenzkum afurðum veginn á markaði Bandaríkjanna. Ég vil ekki fullyrða, að eitthvert gagn hafi ekki orðið fyrir okkur að þessari sýningu, en ég hef ekki heyrt færðar sönnur á, að þátttaka okkar í New York sýningunni hafi borið raunverulegan ávöxt. Það er sennilega erfitt að sanna slíkt. Hitt veit ég, að útgjöld í þessu skyni voru mikil, bæði frá ýmsum stofnunum og líka frá Alþ., og veit ég ekki til, að enn þá hafi verið birtir reikningar um New York sýninguna. Hvað háir þeir voru, veit ég ekki, en ég var þá á þeirri skoðun, að það væri vafasamt, hvort það borgaði sig að taka þátt í jafnkostnaðarsamri sýningu. Bandaríkin eru það land, þar sem einna bezt aðstaða er til að selja hraðfrystan fisk, og þessi aðstaða gerir það að verkum, að ef önnur skilyrði væru fyrir hendi, ætti að vera ágætt að selja hraðfrystan fisk þar. Það er vitað, að það, sem gerir svo erfiða sölu á hraðfrysta fiskinum, er, hve erfitt er að flytja hann og geyma. Verzlunarfulltrúi Sovétríkjanna hefur sagt mér, að aðalerfiðleikarnir þar væru í sambandi við flutningana, þegar þarf að flytja fiskinn langa leið eftir fljótum. Það eru miklir örðugleikar í sambandi við þennan fisk, sem ekki gera sig svipað því gildandi, þegar um saltfisk og þurrfisk er að ræða. Það er því nauðsynlegt, að við reynum eftir mætti að rannsaka möguleika á því að koma þessari framleiðslu okkar á markað, bæði í Evrópulöndum og eins fyrir vestan, eftir því, sem við verður komið. En af því að sérstaklega háttar til með Bandaríkjamarkaðinn, vil ég benda þeirri nefnd, sem fer með þetta mál, á það, að við afgreiðslu þess er nauðsynlegt að leita ráða eða heyra álit sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, því eins og hv. flm. tók fram, hafa þau fram til þessa haft viðleitni til þess að selja fiskinn á þessum markaði, og það má segja, að á takmörkuðu sviði séu þegar í gangi skipulagðar tilraunir í Bandaríkjunum í þessu efni, en þó má ekki skilja mín orð þannig, að ég telji það nægja til þess, sem þessi till. fer fram á, því skiptar skoðanir geta verið um það, hvort rétt sé í málið farið. Ég hef talað tvisvar við þann duglega mann, sem hraðfrystihúsin hafa fyrir vestan, og ég hef rætt við hann aðferðirnar til að koma þessari vöru út. Mér skilst, að hann hafi þá aðferð, að sölumiðstöðin hafi umboðsmenn í ýmsum borgum - ég má segja, að hann sagði 14 borgum, - sem hafa það hlutverk að koma fiskinum út, og aðspurður hefur umboðsmaðurinn haldið því fram, að þetta væri bezta aðferðin. Ég veit, að margir eru þeirrar skoðunar, að það mætti hafa þetta öðruvísi, en ég vil að svo komnu máli ekki leggja neinn dóm á það, hvort sú skoðun er rétt eða skoðun umboðsmannsins. Ég veit bara það, að sá maður mun leggja sig allan fram við það verk, sem hann tekur sér fyrir hendur, sú reynsla er fengin af honum hér. Flm. lagði áherzlu á, að það þyrfti að hafa nokkra menn, sem kæmu þessari vöru út. Það má rétt vera, en einkum þarf varan að vera samkeppnisfær, bæði hvað verð og gæði snertir. En Jón Gunnarsson, fyrrverandi forstjóri hjá Síldarverksmiðjum ríkisins, hefur gert aðfinnslur við fiskinn nokkrum sinnum - ekki verið ánægður með fráganginn á honum, - en það á máske rót sína að rekja til þess, að þegar sölumiðstöðin hefur verið að senda slatta með stórum skipum, sem hafa legið í Reykjavík og fara ekki á hafnirnar, hefur þurft að senda fiskinn með bifreiðum til Reykjavíkur, og ef illa hefur staðið á, hafa bifreiðarnar stundum þurft að bíða við skipshlið, svo að frostið hefur linazt í fiskinum. En það er skiljanlegt, að þegar skipin geta hlaðið á hinum ýmsu stöðum, eins og skip Eimskipafélagsins hafa gert og skip sölumiðstöðvarinnar mun gera, þá er hægt að koma fiskinum óskemmdum um borð. En þrátt fyrir þessar aðfinnslur fullyrðir umboðsmaðurinn, að sér hafi tekizt að selja íslenzkan fisk dálítið hærra verði en annan fisk, sem á boðstólum er, og getur verið, að það, hve hann hefur þurft að hyllast til að hafa verðið hátt, hafi valdið því, að hann hefur ekki selt meira. Ég geri ekki ráð fyrir, að hann hafi reynt að selja við því verði, sem fiskábyrgðarl. segja fyrir um, því að þá hefði ekkert af honum selzt. Annað skilyrði fyrir því að vinna svona markað er það, að varan sé alltaf til, - og er það viðurkennt af öllum, sem selja nauðsynjavöru, - að ekki komi dauðir kaflar, að neytendur, sem vilja íslenzka fiskinn, grípi ekki allt í einu í tómt. Það er vitaskuld hættulegt og getur ónýtt kannske margra mánaða - ef ekki ára - brautryðjendastarf sölumannanna, og það var þetta sjónarmið ekki síður en önnur, sem olli því, að stj. féllst á, að Vatnajökull færi vestur með þennan farm, sem selzt þó vafalaust með miklu tjóni miðað við fiskábyrgðarl., - þetta sjónarmið, að láta ekki fiskinn vanta nú á þessum tíma. því að það er einmitt um hausttímann og vetrartímann, sem fiskneyzlan er mest. Ef t. d. í þeim 14 borgum, sem ég veit eftir upplýsingum frá umboðsmanninum, að íslenzki fiskurinn hefur verið á boðstólum í undanfarið, - ef þær yrðu allar vörulausar núna og fram undir áramótin, mundi vitaskuld mikið af þeirri vinnu, sem umboðsmaður sölumiðstöðvarinnar hefur lagt í að fá söluna upp, fara til ónýtis. Það standa líka vonir til, að fiskverðið í Bandaríkjunum hækki núna að haustinu til í sambandi við aðrar matvælahækkanir, en vitaskuld þarf ekki að búast við, að sú hækkun verði neitt nálægt því, sem við þurfum til þess að geta fengið þann mismun, sem verður á markaðsverði þar og því verði, sem hér er heimtað. Ég vildi aðeins láta þessa athugasemd fylgja þessari till., án þess að fara frekar út í það, sem flm. minntist á og ég er honum alveg sammála um, að höfuðvandinn á því að koma þessari vöru okkar á markað er sá, að við erum svo dýrseldir, allt of dýrseldir. En það var sérstaklega þetta, sem ég vildi benda n. á, að kynna sér þá byrjun að skipulagsbundnum tilraunum til að selja hraðfrystan fisk í Bandaríkjunum, sem sölumiðstöðin hefur haft með höndum. og ef unnt væri, þegar tillögur yrðu afgreiddar, að taka tillit til þeirrar reynslu, sem þegar er fengin. Ef komizt yrði að þeirri niðurstöðu, að verið væri á réttri braut, ættu opinberar aðgerðir að miðast við þann grundvöll, sem lagður hefur verið, en að ekki sé stefnt í aðra átt með þær aðgerðir, án þess að styðjast við þá reynslu, sem þegar er fengin og nú hefur verið keypt alldýru verði. Hitt getum við sjálfsagt allir verið sammála um. og það segir maður manni, þegar talað er við kunnuga menn um þetta, sem sé þetta, að ef við næðum að standa föstum fótum með þessa ágætu framleiðslu okkar á Ameríkumarkaðinum, yrði það ákaflega mikill styrkur fyrir hana, - en þessi framleiðsla skipar nú mjög þýðingarmikið rúm í framleiðslukerfi þjóðarinnar. Og þetta þurfum við að gera, án þess að við vanrækjum á nokkru öðru sviði þá markaði, sem þegar hafa unnizt, þó að þeir séu kannske, sumir hverjir. dálítið tímabundnir, - að við reynum að halda í þá markaði, þar sem fiskurinn hefur verið vel meðtekinn, og freistum þess jafnframt að fá nýja kaupendur, líka í Evrópulöndunum.



Herra forseti. Flm. beindi þeirri fyrirspurn til mín, hvort mér þætti ekki þetta mál þess virði, að það fengi betri og hraðari afgreiðslu en það fékk á síðastl. þingi. Það kemur líka fram í grg. nokkur þungi til fyrrv. fjvn. út af afgreiðslu málsins á síðasta þ., og vildi ég því gefa upplýsingar í þessu efni. Fjvn. tók þetta fyrir á mörgum fundum, ræddi það við fiskimálastjóra og kallaði til sín á fund stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna og forstjóra Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda. N. var ljóst, að málið hafði legið um mörg ár í höndum n., sem heitir fiskimálan. eða fiskimálasjóður, því að fiskimálasjóði ber skylda til að stuðla að markaðsleit, og ef litið er á l. frá síðasta þ. um fiskimálasjóð, þá er talað um, hvert verkefni fiskimálasjóðs skuli vera. Í 4. gr. e-lið segir, að fiskimálasjóður veiti styrki til markaðsleitar. Samkvæmt 2. gr. eru tekjur fiskimálasjóðs þessar: 1. Eignir fiskimálasjóðs, er starfað hefur samkvæmt lögum um fiskimálanefnd, útflutning á fiski, hagnýtingu markaða o. fl., nr. 75 31. des. 1937. 2. Útflutningsgjald af sjávarafurðum, öðrum en saltaðri síld, er nemi ½% - hálfum af hundraði - af verðmæti þeirra miðað við fob. verð. Þó getur ríkisstjórnin ákveðið að undanskilja þessu gjaldi fisk og fiskafurðir, sem sendar eru til útlanda í tilraunaskyni. 3. Árlegt framlag úr ríkissjóði, eftir því sem ákveðið er í fjárlögum, allt að einni milljón króna á ári næstu 10 árin frá gildistöku laga þessara. 4. Vextir og aðrar tekjur af eignum sjóðsins. Heimilt er stjórn fiskimálasjóðs með samþykki ríkisstjórnarinnar að taka allt að 10 milljóna króna lán til starfsemi sjóðsins. Ríkisstjórninni er heimilt að ábyrgjast lán þetta fyrir hönd ríkissjóðs. Allt þetta var n. ljóst í fyrra. Þetta frv. var þá komið fram og líkur til, að það næði fram að ganga, enda varð það að l. Þess vegna leit fjvn. svo á, að málinu væri bjargað með þessum l., þar sem fyrirskipað er, að þessi aðili skuli verja svo miklu fé til markaðsleitar. Ég vildi gefa þessa skýringu á, hvers vegna n. sá ekki ástæðu til að afgr. málið á því stigi. Hitt er annað mál, að mikið er um það deilt, hvort fiskimálan. hafi ekki vanrækt þessa skyldu sína í sambandi við markaðsleit undanfarin ár. Það er m. a. upplýst, að 1946 hefur ekki verið varið nema eitthvað 38 þús. kr. til þeirra hluta og eitthvað álíka 1945, en verið teknar milljónir til annarra framkvæmda, sem mjög mikill vafi er á, að heimilt sé samkv. lögum. Það var m. a. upplýst fyrir n., að uppi voru stórkostlegar kröfur frá sölumiðstöð hraðfrystihúsanna að fá stórar fjárhæðir til þessarar starfsemi. Sölumiðstöðin gerði kröfu, að mig minnir, um hálfa aðra milljón kr., og átti að nota sumt af því fé til að skipuleggja fisksöluna í Mið-Evrópu, m. a. til að veita styrk til að kaupa þar kælitæki í stærri og smærri stíl. Ég skal ekki fara inn á, hvort hyggilegt væri að gera þetta, en fjvn. vísaði málinu raunverulega frá sér til þessa aðila, sem ríkisstj. og Alþingi hefur falið að fara með þessi mál, og veitt honum mjög mikla upphæð til þess starfs. Það er því fyrst og fremst þeirra manna að ráða því, hvernig þessu fé er varið og hvort heppilegt sé að beina markaðsleitinni fyrst og fremst til Bandaríkjanna. En þegar málið kemur á ný til fjvn., mun hún að sjálfsögðu halda fund um það og kveðja til sín sömu aðila á ný og fá hjá þeim upplýsingar um, hvernig þeir hafi varið því fé, sem með l. er veitt til þessarar starfsemi, hvort það hafi farið til annars en markaðsleitar og þá til þeirra verkefna, sem séu meir aðkallandi en öflun nýrra markaða. Í sambandi við ýmisleg atriði, sem sögð voru um þetta mál af hv. flm., þá skal ég þar ekki fara út í einstök atriði. Ég vil þó benda á það, sem hæstv. ráðh. drap á, að það er afar mikill ágreiningur um það hjá eigendum hraðfrystihúsa, hvort sú stefna, sem Jón Gunnarsson fylgir í sölu á hraðfrystum fiski, sé rétt eða ekki. Hann hefur reynt að komast fram hjá milliliðum og haldið sér fast við þá verzlunaraðferð, sem haldið hefur verið fram af ákveðnum stjórnmálaflokki. Því hefur verið haldið fram, að þetta hafi verið meira böl fyrir fiskmarkað okkar í Ameríku en nokkuð annað, því að með þessu hafi verið sköpuð fullkomin óvild af hálfu allra annarra, sem flytja inn fisk í stórum stíl á þennan markað. Ég skal ekki leggja dóm á það, en það mun einnig verða gerð tilraun til að fá upplýsingar viðkomandi aðila um það mál. Hitt er ekki nema það, sem allir vita, að erfiðleikarnir hafa verið mestir að fá það verð, sem við höfum heimtað, og veit ég ekki, hvort erfiðleikarnir væru meiri í Evrópu, ef við vildum fara þar inn með Ameríkuverði. Raunverulega er það þannig, að mikill hluti af fiskinum er seldur fyrir ákveðið verð á sama tíma og gefin er með honum svo og svo há upphæð frá annarri vöru. Ég veit ekki, hvort útkoman hefði verið nokkurn hlut verri, þó að síldin hefði verið seld sér og fiskurinn sér. En ef fiskurinn er seldur á Ameríkuverði, þá er hægt að selja hann fyrir það verð hvar sem er í Evrópu. Ég vil benda á annað, sem er stórt atriði í þessu máli. Það er búið að koma svo fyrir sölu íslenzkra afurða, að öllum íslenzkum sölumönnum er hrundið burt frá þeirri starfsemi. Þeir eru þvingaðir til að nota hæfileika sína til að selja eingöngu vörur inn í landið, og er S. Í. S. þar engin undantekning. Ef einhver vill nú selja íslenzkar afurðir, þá mæta þúsund erfiðleikar. Ég varð fyrir einum um daginn. Þá gat ég selt 400 tonn af fiskimjöli fyrir 1£ hærra en fékkst annars staðar. Nei, nei, þá mátti það ekki, þá var það einhver viðskiptanefnd, sem varð að gera það. Þetta er óþolandi. Ef við settum okkar ungu og ágætu viðskiptafræðinga í að selja afurðir okkar út um lönd í staðinn fyrir að láta þá alla vera í því að selja vörur inn í landið, þá mundi ekki þurfa að leggja eins mikið úr ríkissjóði og fiskimálasjóði og nú er gert til að afla markaða í útlöndum. Ég skal svo ekki segja fleira á þessu stigi málsins. Ég lofa hv. flm., að málið skuli verða tekið fyrir í fjvn. og að þar skuli verða til kvaddir þeir, sem hæstv. ráðh. hefur óskað, að rætt verði við, áður en málið verður endanlega afgr.

Flm. (Jónas Jónsson) : Ég þakka hæstv. fjmrh. og hv. form. fjvn. fyrir góðar undirtektir í þessu máli. Ég álít heppilegt, að um það fari fram nokkrar umr. vegna mikilvægis þess. Út frá ræðu hv. þm. Barð. vil ég benda á það, að milli okkar er ekki skoðanamunur um nauðsyn þess að fá fleiri menn til liðs við þetta mál, þó að ég hafi góða trú á þeim eina, sem við það hefur fengizt, en ég fer ekki út í það, því að ég er ekki svo kunnugur því. Ég hygg, að hraðfrystihúsaeigendur hafi verið ófúsir til að eyða fé til þessara hluta. Þetta er eitt af því, sem ég hygg, að gæti orðið til þess, að hv. þm. Barð. beiti áhrifum sínum til að vekja málið til meira lífs en gert var í fyrra. Ég veit, að það er rétt, sem hann sagði, að málið hefði verið rætt á mörgum fundum í fyrra. En þegar á það er litið, að ekkert hefur verið gert í þessu efni, og það er honum kunnugt, þá lít ég svo á, að þótt sú stofnun, sem hefur verið falið að inna þetta verk af hendi, sé sjálfseignarstofnun, þá fer hún með landsfé og því ekki óviðeigandi, að Alþingi og ríkisstjórn beini störfum n. inn á hagnýtari brautir en verið hefur, því að það kom líka fram í ræðu hans, að n. hefur haft til umráða allmikið fé, sem hún hefur notað til annarra þarfa og að það hefur sætt nokkurri gagnrýni. Og þar sem málið liggur nú enn skýrar fyrir en í fyrra, þá mætti það verða til þess, að ýtt yrði við þessari n., sem er ekki allt of fjörug, svo að hún beitti sínu afli til að hrinda þessu máli áleiðis. Ég held, að það sé enginn vafi, að ef á að gera stórt átak um markaðsöflun í Bandaríkjunum, þá þarf til þess fleiri Íslendinga og fleiri fyrirtæki, eins og mér skilst, að vaki fyrir hv. þm. Þar sem hv. þm. bendir á, að ef farið væri með fisk með Ameríkuverði inn á Evrópumarkað, væri auðvelt að selja hann þar, þá neita ég því ekki. En ég vil benda hv. þm. á það, að menn vita nú, hvers virði dollarinn er á Íslandi. Nú er það svo, að dollarinn er seldur á svörtum markaði jafnvel á þreföldu verði. Það er allt annað að fá dollara en gjaldeyri frá Póllandi, Rússlandi, Ítalíu o. s. frv. Þetta held ég, að hv. þm. Barð. hafi ekki enn tekið nógsamlega með í reikninginn. Nú er svo komið, að það stendur fyrir dyrum stórkostlegt strand í okkar framkvæmdum, ef við getum ekki fengið dollara, og dollara í stórum stíl er ekki hægt að fá nema fyrir hraðfrystan fisk.

Fjmrh. (Jóhann Jósefsson) : Það er örstutt viðbót við það, sem ég sagði áðan. Mér komu fyrst í hug, af því að þessi till. er eingöngu miðuð við Bandaríkin, tilraunir þær, sem sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur haft þar með höndum. En ég vil út frá ummælum hv. þm. Barð., að fiskimálan. geti séð um þetta, geta þess, að eftir því sem ég veit bezt, þá hefur n. áður leitað samvinnu við ýmsar útflutningsstofnanir með markaðsleitir almennt fyrir augum, og fer þá vel á því, eins og hann minntist á, að hún sé til ráðuneytis kvödd í þessu máli, sem hér liggur fyrir.