Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. með því að ræða einstök atriði þessa mikla máls, enda hafa þeim málstað, sem ég ber fyrir brjósti, verið gerð ákaflega glögg skil af hæstv. viðskmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjhn., hv. 6. landsk. (BK). Ég hygg, að málefnalega geti ég þar engu við bætt, og það er ekki minn háttur að taka hér þátt í umr. til að halda einhverjar maraþonræður, heldur frekar ef ég þarf eitthvað sérstakt að segja. Ástæðan fyrir því, að ég kveð mér hljóðs, er ein og eingöngu ein. Mér finnst, að það hafi komið fram nokkur uggur hjá einstökum mönnum fyrir því, að afleiðing þessa frv., ef samþ. verður, kynni að verða sú, að eitthvað mundi draga úr viðskiptum okkar við hin austrænu jafnvirðiskaupalönd. Það hefur að sönnu komið greinilega fram, bæði hjá hæstv. viðskmrh. og hv. frsm. meiri hl. fjhn., hv. 6. landsk., að allar slíkar ágizkanir séu úr lausu lofti gripnar, og mér sýnist, að einnig hafi verið borin fram af þeim báðum alveg skýr rök fyrir því, að slíkur ótti er ástæðulaus. Það mætti miklu frekar segja, að með þessu frv. og því, sem því fylgir, séu þessi viðskipti meira löghelguð og lögtryggð en nokkru sinni fyrr, þannig að hvorki meira né minna en 87% af viðskiptunum við þessi lönd, eins og þau voru 1958, er nú tryggt og aðeins 13% af þessum viðskiptum þarf að byggja á samkeppnishæfni þessara landa. Og það er mikil vantrú á samkeppnishæfni þeirra, ef þau eru ekki álitin megna að halda uppi þessum hlut sínum, þegar eingöngu er um að ræða 13%. Ég er hingað kominn til að lýsa því yfir, að þessi skoðun, sem hér hefur komið fram frá þessum tveimur hv. virðulegu alþm„ sem ég hef nefnt, hæstv. ráðh. og hv. 6. landsk. þm., eru ekki neinar einkaskoðanir þeirra, heldur er þetta skoðun ríkisstj. í heild og þeirra flokka, sem hana styðja. Ég tel þess vegna ekki, að af þessum ráðstöfunum leiði neina hættu á því, að þessi viðskipti réni svo, að einhver skaði verði að, annaðhvort fyrir okkur eða þær aðrar þjóðir, sem hér eiga hlut að máli. Við óskum eftir, Íslendingar, að þessi viðskipti megi haldast. Þau hafa reynzt þjóð okkar gagnleg, og enda þótt við séum margir því mjög andvígir, að of mikill hluti viðskipta okkar byggist á kaupum eða sölu til einstakra landa, eins og þessara sem hér um ræðir, þá erum við jafnhvetjandi þess, að verulegur hluti sé tryggður með viðskiptum við þau, alveg eins og við erum því hlynntir, að verulegur hluti okkar afurðasölu sé tryggður með viðskiptum við önnur ríki. Ég segi þess vegna, og ég bæti því við, að eftir takmarkaðri þekkingu minni, sem þó er ekkert minni en flestra annarra hér á landi, hef ég enga ástæðu til þess að ætla, að gagnaðili okkar, þær viðskiptaþjóðir, sem hér eiga hlut að máli, vilji slíta þessum viðskiptum, - ekki minnstu ástæðu. Ef þær vita, að Íslendingar vilja, að viðskiptin standi, og muni ekki fremja sjálfráðan verknað, sem spilli þeim, og ef við vitum eða höfum ástæðu til að halda, að viðskiptaþjóðirnar hafi sama áhuga á áframhaldandi viðskiptum og við höfum, þá segi ég: Þá eiga þessi viðskipti að vera tryggð. Og ef eitthvað kemur fyrir í þeim efnum, sem ég vona að verði ekki, þá er það af annarlegum ástæðum, sem við berum ekki neina sök á. Þetta vil ég, að liggi alveg ljóst fyrir. Það er engum til góðs, að menn séu hér á Alþingi að gera því skóna, að hér eigi af Íslands hálfu að hefja einhverjar aðgerðir til að slita þessi tengsl, sem ég tel að hafi orðið þjóð okkar til góðs, Við skulum gera okkur grein fyrir því, að slíkar bollaleggingar gætu vakið einhverjar grunsemdir í okkar garð, sem leiddu til tjóns fyrir þjóðina. Við skulum þess vegna ekki gera leik að því, og ég hef staðið upp sem forsrh. þjóðarinnar til þess að bæta við yfirlýsingar þessara merku manna, sem hér hafa talað f.h. stjórnarinnar, Alþfl. og Sjálfstfl., annars eða beggja og vanalega beggja, - ég er að bæta þessu við til þess að taka af öll tvímæli, að þetta er sameiginlegur vilji okkar og við viljum ekkert gera í þessum efnum, sem gefur ástæðu til að halda, að við séum að reyna að slíta sundur þessa þræði, sem við höfum talið leiða til viðskipta, sem báðum hafa verið til farsældar.



Herra forseti. Þegar þetta mál var hér til umr. s.l. föstudag, komst hæstv. viðskmrh. að orði á þá leið, þar sem rætt var um viðskipti okkar við Efnahagssamvinnustofnun Evrópu, að þegar við gerðumst aðilar að Efnahagssamvinnustofnun Evrópu fyrir 12 árum, þá skuldbundum við okkur til þess að gefa verzlunina frjálsa við þau ríki önnur, sem eru aðilar að þessari stofnun, sem næmi 80–90%. Hann tók það enn fremur fram, að við hefðum aldrei staðið við þessa skuldbindingu hingað til, vegna þess að við hefðum ekki haft tök á að gera það. En hann tók enn fremur fram, að þessar ráðstafanir í efnahagsmálum, sem hæstv. ríkisstj. gerir nú og byggir raunverulega stjórnarstefnu sína á, ættu að gera okkur fært fremur en nokkru sinni fyrr að efna þessa skuldbindingu. Ég ætla nú, að þetta sýni dálítið inn í þann tilgang, sem er ásamt öðru með þessum ráðstöfunum öllum saman. Þegar hæstv. ríkisstj. tók við völdum, gaf hún yfirlýsingu um það, að hún ætlaði að taka upp algerlega nýtt efnahagskerfi, og aðalefni þessa efnahagskerfis, sem hún ákvað að taka upp, var það, að tekin yrði upp ný gengisskráning og afnumdar þær útflutningsuppbætur allar, sem verið hafa í gildi um langan tíma, má segja mikið til síðan í stríðslok, skattakerfinu skyldi breytt og verzlunarhöftum skyldi afiétt, og að síðustu, að gjaldeyrisverzlunin skyldi gefin frjáls að verulegu leyti eða svo mikið sem unnt væri. Ég skal ekki ræða mikið um fyrri atriðin þrjú, sem orðin eru að lögum, en aðeins benda á, að það virðist þó svo sem verkanir þeirra ætli fljótlega að sýna sig að verða nokkuð aðrar en til var ætlazt eða látið var í veðri vaka að verða mundi. Það sýnir m.a. deila þeirra aðila, sem hafa með að gera framleiðslu útflutningsvaranna og aftur sölu þeirra, - ég á við hraðfrystihúsin og smáútgerðina, og sýnist, að þar muni ætla að koma nokkuð annað út en til átti að vera stofnað í fyrstunni, og lítil hrifning virðist vera hjá sumum þeim aðilum yfir þeim ráðstöfunum. En það var ekki þetta, sem ég ætlaði að minnast á fyrst og fremst, heldur hitt, að manni þurfti kannske ekki að koma að öllu leyti á óvart, þó að þessi ríkisstj. gerði einhverjar ráðstafanir, sem hnigu í þessa átt. Og það er einmitt í sambandi við þessa margumtöluðu stofnun, Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Við vitum vel, að á vegum þeirrar stofnunar er búið að ræða mikið um skipulag viðskipta í Vestur-Evrópu, og íslenzkir hagfræðingar og þar með hæstv. viðskmrh. hafa sótt margar þessar ráðstefnur og gefið margar skýrslur um það, þegar heim kom. Samt hefur ekki, þrátt fyrir allar bollaleggingar um fríverzlunarsvæði Evrópu og tollabandalag og annað því um líkt, tekizt betur fyrir þessari stofnun en svo, að það er búið að mynda tvö fjandsamleg viðskiptabandalög í Vestur-Evrópu, sem virðast núna bókstaflega stefna út í viðskiptastrið hvort við annað, og fyrir utan þau tvö eru nokkur ríki og þ. á m. Ísland, sem hafa ekki treyst sér að ganga í þessi bandalög. Svona erfiðlega virðist nú ganga að samræma stefnu þessara ríkja allra í viðskiptamálum, og það er kannske ekki svo undarlegt, og þó er Ísland líklega það ríkið, sem allra erfiðast mun eiga með að samræma hagsmuni sína við hagsmuni þessara ríkja allra vegna þess, hversu aðstæður á Íslandi eru ólíkar því, sem þær eru í flestum eða öllum öðrum löndum Vestur-Evrópu. Mér hefur virzt, að þær umr., sem farið hafa fram hér á Íslandi um þessi mál, af þeirra hálfu, sem telja okkur sérstaklega til þess fallna að vera með í þessum bandalögum, sýni fremur skilningsleysi á því, hversu Ísland er að mörgu leyti ólíkt og skilyrði hér að mörgu eða flestu leyti ólík því, sem er í þessum löndum. En í sambandi við það, sem líka hefur borið á góma í þessum umr. og hæstv. forsrh. ræddi einmitt um nú á undan mér, að algerlega væru úr lausu lofti gripnar þær bollaleggingar, sem koma fram um, að hér væri að einhverju leyti stefnt að því að minnka viðskiptin við vöruskiptalöndin í Austur-Evrópu, þá vildi ég minna á, að það er ekki lengra síðan en í nóv. s.l., árið 1959, að hér var staddur uppi á Íslandi sjálfur forstjóri Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, OEEC. Forstjóri þessarar stofnunar hélt hér fyrirlestur í hátíðasal háskólans, og það, sem hann ræddi um, voru viðskiptahorfur Íslendinga í VesturEvrópu, og þessi fyrirlestur var síðan birtur orðrétt í síðasta hefti Fjármálatíðinda árið 1959. Þegar lesið er efni þessa fyrirlestrar, þá er hann mikið um það, hvað Íslendingar þurfi að gera til þess að geta fært sín viðskipti einmitt til landanna í Vestur-Evrópu, og í sambandi við það vil ég minna á, að rétt í byrjun fyrirlestrarins kemst hann svo að orði sem ég skal lesa upp nú, með leyfi hæstv. forseta: „Ég vil fyrst af öllu taka það fram, að við hörmum það mjög,“ - þ.e.a.s. leiðtogar Efnahagssamvinnustofnunarinnar, - „hversu utanríkisviðskipti Íslands hafa í síauknum mæli beinzt frá löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar. Fyrir stríðið fór um 80% af útflutningi Íslands til Vestur-Evrópulanda og greiðslusvæða, sem þeim voru tengd. Árið 1949 var ástandið mjög svipað. En síðan hefur utanríkisverzlun ykkar beinzt mjög ört að vöruskiptalöndum, svo að nú fara ekki nema 40% af útflutningi ykkar til Vestur-Evrópulanda eða bandalagslanda þeirra, og jafnframt því sem útflutningurinn hefur minnkað, hefur innflutningur ykkar frá Vestur-Evrópulöndum einnig minnkað. Þetta er auðvitað eðli vöruskiptaverzlunar.“ Svo mörg eru þau orð forstjóra Efnahagssamvinnustofnunarinnar, og hann fann ástæðu til þess að byrja erindi sitt með því að lýsa harmi þeirra herra í Efnahagssamvinnustofnuninni yfir því, að viðskipti okkar við lönd þeirra hefðu minnkað og færzt í aðra átt síðan 1949, þ.e. á síðastliðnum 10 árum. Ég vil nú raunar bæta því hér við, að þetta er ekki að öllu leyti rétt hjá honum, að viðskipti okkar við þess í lönd hafi svo mjög mikið minnkað eins og tölurnar benda til. Framleiðsla okkar hefur aukizt, og það er sú framleiðsluaukning, sem að verulegu leyti og kannske að öllu leyti eða rúmlega það hefur farið til vöruskiptalandanna í Suður- og Austur-Evrópu, og þess vegna verður hlutfallið þetta, þó að hin beinu viðskipti við Vestur-Evrópu hafi ekki minnkað eins mikið og tölurnar benda til. Það er ekki algerlega rétt með farið hjá forstjóranum þetta, en því fremur sýnir það, hvert stefnt er, að hann telur þetta mikið harmsefni, að svona skuli þróunin hafa verið hjá okkur. Og skyldi það harmsefni vera eingöngu okkar vegna? Nei, ég vildi ímynda mér, að það væri ekki síður vegna annarra landa, sem telja sig hafa að einhverju leyti misst spón úr aski við það að hafa ekki haldið viðskiptunum 80% við Ísland eins og áður var. Síðan tekur forstjórinn að ræða nokkuð um þróunina og fer nokkuð mörgum orðum um ástandið í Vestur-Evrópu og kemst þó ekki hjá að viðurkenna beinum orðum, að málefnin þar hafi tekið mjög óæskilega stefnu með stofnun þessara bandalaga tveggja. Og þegar hann heldur áfram að ræða um þetta, kemur fram, að hann getur ekki sagt neitt ákveðið um, hvernig þróunin muni verða í framtíðinni. Mest voru það óákveðnar bollaleggingar, segir beinlínis, að það sé mjög erfitt að segja, hver hún verði, segir að vísu frá því, hver hún eigi að verða og heppilegast sé að verði hún frá sínu sjónarmiði, og kemur svo að endingu að því að ræða um, hvaða möguleikar séu fyrir Íslendinga að kippa þessum viðskiptaháttum í lag, færa þá aftur í það horf, sem var árið 1949, það æskilega horf, sem þá var, og þá er niðurstaðan þessi eina: „Fiskneyzla í Vestur-Evrópu“, segir hann, „er nú minni á íbúa heldur en var fyrir stríð.“ Ekki virðist það nú beinlínis vera neitt ákaflega glæsilegt fyrir okkur að reka viðskipti við þau lönd. En til þess að bæta úr því, fer hann að ræða um það, að efnahagur almennings muni batna á næstu árum í þessum löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar og þá muni fólk fara að neyta meiri fisks og það muni skapa Íslendingum möguleika á því að færa viðskiptin fremur í gamla horfið. Ég verð nú að segja, að mér finnst þarna vera um ákaflega lítilsvert atriði að ræða hvað okkur snertir. Og niðurstaðan er svo sú, tekin orðrétt úr fyrirlestrinum: „að það sé von um aukinn markað með betri afkomu í þessum löndum og nokkrir möguleikar á auknum útflutningi til Bretlands og vaxandi markaði í Vestur-Þýzkalandi.“ Þetta er það, sem hann hefur upp á að bjóða fyrir hönd Efnahagssamvinnustofnunarinnar til okkar, jafnframt því sem hann segist harma það mjög, að viðskipti okkar séu nú ekki nema 40% við lönd Efnahagssamvinnustofnunarinnar og bandalagsmenn þeirra, í staðinn fyrir 80% árið 1949. Mér finnst þetta sýna nokkuð, að hér sé um að ræða allmikla pressu frá þessari stofnun til þess að taka upp þessar efnahagsráðstafanir, sem hér á nú að taka upp samkvæmt þessu frv. og öðrum, sem sumpart eru orðin að lögum og sumpart eiga líklega eftir að verða að lögum á þessu þingi. Þá ræðir forstjórinn nokkuð hinar íslenzku aðstæður sérstaklega, og verð ég að segja, að þar þykir mér kenna nokkuð mikillar vanþekkingar á því, hverjar þær séu. Það, sem hann tekur sérstaklega til athugunar, er, að við festum of mikið fé í landbúnaði og íbúðarhúsum, og telur hina mestu fjarstæðu, að við skulum festa meira fé í þessum hlutum en gert sé í löndum Vestur-Evrópu almennt. Hér er sýnilega um gersamlega vanþekkingu á því að ræða, hvernig aðstæður voru hér, við skulum segja í stríðslok, að skilja það ekki, að við þurfum að festa meira fé í þessum hlutum en gert er í háþróuðum löndum, þar sem búið er að vera í marga áratugi eða jafnvel aldir að vinna að uppbyggingarverkefni, sem við höfum unnið og erum að reyna að vinna á miklu styttri tíma. Þetta finnst mér benda skýrt til þess, að við megum vara okkur á því að taka allt of beint upp tillögur þessara erlendu hagfræðinga, þótt góðir kunni að vera á sínu sviði heima fyrir, þegar þeir ætla að fara að færa sína reynslu heiman að yfir á okkar aðstæður hér. Þegar forstjórinn var búinn að ræða um þessi mál, kom hann með tillögur um, hvað við þyrftum að gera til þess að koma okkar efnahagskerfi á þann grundvöll, að við gætum verið færir um að taka upp þessa gömlu viðskiptahætti í Vestur-Evrópu, þ.e. að færa viðskiptin þangað, eins og greinilega kom fram hjá honum í erindinu öllu saman. Og það er alveg furðulega mikil líking með þessum till. hans þar og þeim ráðum, sem hæstv. ríkisstj. hefur tekið upp í sambandi við sitt nýja efnahagskerfi hér. Hann segir t.d. að útgjöld til neyzlu verði að aukast hægar en verið hefur. Það er sýnilega verið að reyna að gera með þeim ráðstöfunum, sem hér hafa verið gerðar. Hann segir, að það þurfi að lagfæra fjárhagskerfið þannig, að þeir, sem framleiði til útflutnings, beri ekki skarðan hlut og þarfnist ekki aðstoðar ríkisins, m.ö.o.: þessi till. er beinlínis tekin upp í sambandi við það að afnema útflutningsuppbæturnar. Og svo segir hann: „Gera verður innflutninginn frjálsan, að svo miklu leyti sem frekast er unnt. Ég endurtek, að þetta skilyrði er bráðnauðsynlegt og við höfum reynsluna.“ Það er þetta frv., sem hér er um að ræða, sem beinlínis á að verða til þess að fullnægja þessu skilyrði frá Efnahagssamvinnustofnuninni. En því gerði ég þennan fyrirlestur forstjórans einmitt svo mjög að umtalsefni, að ég vildi sýna fram á, hversu mikil líking er með ráðstöfunum ríkisstj. og þessu nýja efnahagskerfi. Það, sem hann var að sýna okkur fram á, var það, hvað við þyrftum að gera til þess að geta komizt á það sama viðskiptastig og við vorum á 1949, þegar við höfðum 80% af viðskiptum við Vestur-Evrópu og þau lönd, í staðinn fyrir 40% núna. Það er þess vegna ekki tóm fjarstæða eða a.m.k. ekki undarlegt, þó að menn spyrji, hvort hér sé ekki verið að stefna að því að breyta viðskiptunum í þetta horf. En hvernig er svo reynsla okkar af því, sem forstjórinn var að harma? Hann var að harma það, að við skyldum ekki vera enn á því stigi, sem við vorum á 1949. En hvernig var ástandið hér þá? Það á nú auðvitað ekki að þurfa að rifja það mikið upp, því að ég ætla, að öllum hv. þm. sé það í nokkuð fersku minni, að fyrst eftir stríðið hófust veruleg viðskipti við Sovétríkin og stóðu aðeins í 2 ár, árin 1946 og 1947. Síðan, þegar við gengum í Marshall.-kerfið, féllu þessi viðskipti niður, og þau urðu engin 1949. Upp úr því skapaðist líka markaðskreppa, sem gekk svo langt, að þegar rétt eftir að gengislækkunin var gerð 1950, þrátt fyrir hana, varð þáverandi ríkisstj. að gefa út fyrirskipun um að veiða ekki nema visst magn af okkar helztu útflutningsvöru, þorski og ýsu, til þess að offylla ekki markaðinn, en svo var markaðskreppan orðin mikil. Ef leitað er í Morgunblaðinu frá þessum árum, má finna þar stórar fyrirsagnir yfir þverar síður, þar sem þetta boð ríkisstj. er tilkynnt. Þetta var ástandið, sem við bjuggum þá við, þegar við höfðum um það bil 80% af viðskiptum okkar við lönd Efnahagssamvinnustofnunarinnar og þau lönd, sem þeim voru tengd. Þegar svo var komið, að sýnilegt var, að stefndi til beint hruns hér á Íslandi, var það fyrst, sem farið var að leita eftir viðskiptum austur á bóginn aftur, og þau tókust. Ég ætla, að það hafi verið fyrst árið 1953, og þá er það fyrst, sem fer að rakna úr með markaðsmöguleikana hjá okkur. Þegar vinstri stjórnin siðan tók við völdum árið 1956, var tekin upp þessi stefna í enn aukinni mynd með því að fara að gera viðskiptasamninga til margra ára í einu, - viðskiptasamninga, sem tryggðu framleiðsluna þannig, að það var alveg öruggt um það að mega framleiða, það var samið um það fyrir fram. Það er þetta, sem við höfum grætt á því að færa og auka viðskiptin til vöruskiptalandanna, og það er þetta, sem forstjóri Efnahagssamvinnustofnunarinnar var að harma við okkur í hátíðasal háskólans 26. nóv. 1959. Þegar litið er á þetta allt saman, höfum við reynslu fyrir því, að það er ekki heppilegt allt, sem okkur er boðað úr þessari átt, og það verður að taka það með mjög mikilli varasemi. Ég ætla líka að benda á eitt enn þá, sem sýnir, að það er ekki af tilviljun hreinni eða neinum vilja til þess að vera með illar getsakir, að hér kemur fram í þessum umr. sá ótti, að þessar ráðstafanir, sem nú á að gera í viðskiptamálum okkar, kunni að leiða til þess, að við töpum þessari mikilvægu aðstöðu, sem við höfum verið að vinna allt síðan 1953 í vöruskiptalöndunum í Austur- og Suðaustur-Evrópu, og ég skal bara vitna í sjálft stjórnarblaðið, Alþýðublaðið, nú fyrir örfáum vikum. Ég hef ekki dagsetninguna að vísu, en það skiptir ekki máli, en þar stendur með stórri fyrirsögn: „20 þús. tunnur af síld í gúanó.“ Þetta er viðtal við helzta útgerðarmann við Faxaflóa, Sturlaug Böðvarsson á Akranesi, þar sem hann segir m.a.: „Hætta er á því, að 15–20 þús. tunnur af freðsíld fari í gúanó, ef ekki tekst að selja það mjög fljótlega. Hefur skyndilega tekið fyrir sölu síldar til Austur-Evrópu, og blasir nú við vandræðaástand, ef ekki rætist úr fljótlega.“ Síðan segir blaðið: „Eitthvað á þessa leið fórust Sturlaugi Böðvarssyni útgerðarmanni á Akranesi orð í viðtali við blaðið í gær. Sturlaugur sagði, að síld þessi hefði einkum veiðzt í desember og væri hún feit, þyldi hún því ekki mikla geymslu.... Sturlaugur sagði, að freðsíldin hefði alltaf undanfarin ár selzt jafnóðum og hefði hann búizt við, að eins yrði þetta nú. En nú væri skyndilega ókleift með öllu að selja þessa síld austur á bóginn og mundi ástæðan vera sú, að dregið hefði verið úr innflutningi frá vöruskiptalöndum í Austur-Evrópu. Munu innflytjendur vera að bíða eftir væntanlegum frílista og halda að sér hendinni um innflutning að austan á meðan, en afleiðing þess er svo sú, að ekki er unnt að selja vörurnar austur. Mun þar einnig tregara um sölu freðfisks og fiskimjöls af sömu ástæðum.“ Þetta sýnir, að það eru ekki, eins og ég sagði, tómar illar getsakir, þó að nokkuð beri á þeim ugg, að hér sé ekki stefnt í heppilega og rétta átt í viðskiptamálum Íslands með þessu frv. Áður en ég lýk máli mínu, vil ég líka minnast örfáum orðum á það atriði, sem gert er ráð fyrir að eigi sérstaklega að hjálpa okkur til þess að taka upp þessa nýju viðskiptahætti, og það eru þau 800 millj. kr. lán, sem er gert ráð fyrir að taka hjá lánastofnunum erlendum, til þess að við getum byrjað meiri innflutning frá þessum löndum Vestur-Evrópu og annars staðar og aukið síðan möguleikana á því að halda þeim áfram. Og ég man það, að hæstv. viðskmrh, sagði í ræðu um þetta mál fyrir fáum dögum, að það, sem hefði verið aðalástæðan til þess, að áhrif gengislækkunarinnar 1950 tókust ekki eins og til var stofnað, hefði verið sú, að þá vantaði okkur að taka svipað lán til þess að geta byrjað að fitja upp á þessum nýju efnahagsráðstöfunum. Hvað liggur nú fólgið í því að taka þetta lán, sem yfirlýst er að ekki megi nota til fjárfestingar að neinu leyti, heldur aðeins til neyzlu, ekki til þess að byggja upp atvinnuvegi fyrir framtíðina og auka framleiðsluna í framtíðinni, heldur til þess að kaupa með neyzluvörur? Það liggur í því nánast það, að við megum vera búnir fyrir fram að eyða því fé, sem við ætlum að kaupa fyrir neyzluvörur, áður en útflutningsvörurnar móti því eru framleiddar. Og hver getur afleiðingin svo orðið önnur en sú, að þegar við erum búnir að binda okkur með því að eyða þessu fyrir fram, þá erum við jafnframt bundnir á þann klafa að verða að selja framleiðsluvörurnar upp í þetta lán, einkum þar sem það á ekki að vera nema til örstutts tíma. Nei, ég ætla, að það hefði skeð annað, ef við hefðum farið þessa leið 1950. Þá hefði líklega skeð annað. Við hefðum líklega bundið okkur svo fast á þann vestræna viðskiptaklafa, að við hefðum aldrei komizt úr þeim kút. Árin 1954–58 óx verðmæti útflutnings okkar um 200 millj. kr., og það varð enn aukning 1959. Ég hef ekki tölurnar hjá mér núna, en ég ætla, að það sé ekki of mikið sagt, að á þessum árum, 1954–59, hafi verðmæti útflutningsins vaxið um 30%. En skyldi það hafa gerzt, ef við hefðum verið fyrir fram bundnir af álíka skuldaklafa og þetta lán virðist munu binda okkur nú? Ég efast um það. Og ég held, að það megi færa dæmið dálítið lengra út. Hefðum við verið þrælbundnir á þennan viðskiptaklafa öll þessi ár og aldrei getað komizt verulega að þeim mörkuðum, sem hafa skapað okkur möguleika til þessarar miklu útflutningsframleiðsluaukningar, þá hefðum við líklega ekki getað staðið okkur eins vel í landhelgismálinu og við höfum gert. Það hefði líklega getað farið svo, að við hefðum ekki treyst okkur til þess að halda út beinlínis hernað við Breta jafnlangan tíma og okkur tókst að gera, þangað til við fengum þá tiltölulega heppilegu lausn á nýafstaðinni landhelgisráðstefnu eins og við fengum. Ég held, að þetta sýni, að þegar þessi saga er rakin öll og skoðuð í samhengi og þegar virkilega er borið saman, hvað það er, sem háttv. leiðtogar Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu eru að leggja að okkur að gera og hæstv. ríkisstj. er að gera, að það sé óhætt að slá því nokkurn veginn föstu, að hér sé verið að leggja inn á verulega hættulega braut, verulega hættulega fyrir okkur, ekki sízt þegar hún er skoðuð í því ljósi, að einmitt aðalleiðtogi Efnahagssamvinnustofnunarinnar hér harmaði það, að við skyldum komast úr þeim efnahagslega kút, sem við komumst úr við það, að við tókum upp viðskiptin austur á bóginn og höfðum ekki haldið nema 40% af viðskiptum okkar við lönd Efnahagssamvinnustofnunarinnar nú allra síðustu árin.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. talaði hér langt mál fyrir helgina og kom víða við, allt frá andvökunóttum sínum á árunum 1943 og 1944, þegar hann var að velta fyrir sér því vonlausa verki, hvernig hann ætti að koma lífsneista í íslenzkt haftakerfi, til atburða líðandi stundar. Obbinn af þessum fjölbreytilegu bollaleggingum kemur því máli, sem hér er til umr., svo lítið við, að ég mun leiða hjá mér að lengja umr. með því að andmæla þar ýmsu, sem ég þó er ósammála 3. þm. Reykv. um og tel enda frekar mótað af frómum óskum hans og þráhyggju. Ég mun því að mestu leyti takmarka mig við vissar staðhæfingar hv. 3. þm. Reykv., enda þótt ég óttist, að hann sé svo sæll í sinni krepputrú, að kufl hans sé algerlega skotheldur fyrir flestum rökum, hversu skynsamleg sem þau kunna að vera. Í fyrsta lagi gat 3. þm. Reykv. þess sem sönnunar fyrir ágæti haftabúskaparins, að allar framfarir á Íslandi væru að þakka þeim litla votti af áætlunarbúskap, sem hér hefði verið rekinn, og á tímum hafta- og gervibúskaparins hefði alþýða landsins lifað betur en nokkru sinni áður. Þessi ár hefðu verið ár stórkostlegustu efnahagsframfara, sem þessi þjóð hefði upplifað. Í öðru lagi fullyrti 3, þm. Reykv., að prívatkapítalisminn væri dauður og raunar óframkvæmanlegur með öllu á Íslandi. Í þriðja lagi fullyrti 3. þm. Reykv., að efnahagskerfi sósíalistísku landanna hefði sýnt yfirburði yfir efnahagskerfi kapítalistísku landanna. Í fjórða lagi fullyrti 3. þm. Reykv., að öryggi og festa fylgdi hagkerfi sósíalistísku landanna og viðskipti við þau mundu skapa Íslendingum trygg viðskipti og öryggi á komandi árum, Í fimmta lagi fullyrti 3. þm. Reykv., að íslenzkir atvinnurekendur væru óhæfir til samkeppni á heimsmarkaðinum. Og í sjötta og síðasta lagi fullyrti 3. þm. Reykv., að efnahagslegt lýðræði væri ekki framkvæmanlegt eða tryggt nema með sósíallstísku hagkerfi. Ég ætla nú að víkja fáeinum orðum að hverju þessara sex atriða fyrir sig og kem þá að fyrsta atriðinu, því, að haftabúskapurinn hafi skapað bætt lífskjör. Það er alveg rétt, að það hafa miklar framfarir í efnahagsmálum átt sér stað á Íslandi á síðustu 15–20 árum og lífskjör manna hafa verið hér góð. Hvort sem sagan á eftir að telja þetta tiltölulega mesta framfaratímabilið eða ekki, hefur þetta vissulega verið mikið framfartímabil. En við skulum ekki heldur gleyma því, að áður hafði þungum steinum verið lyft hér úr vegi, og það eru fleiri kynslóðir, sem hafa verið dugmiklar, en sú, sem nú lifir, og kapítulinn frá aldamótum og fram til 1918 verður vafalaust komandi kynslóðum ekki heldur rýrt söguefni, þegar frá líður, svo að við skulum ekki ofmetnast af því, sem við erum að framkvæma og höfum gert á síðustu áratugum. Um framfarirnar hér á landi á síðustu 15 árum vil ég annars segja þetta: Þær eru miklar, og þær hafa fært þjóðinni betri lífskjör en hún áður bjó við. Það afsannar hins vegar ekki, að misvægi hafi verið í búskaparstarfseminni og framfarirnar hefðu getað vegna hagstæðari ytri skilyrða orðið enn þá meiri, ef misvægið hefði ekki verið fyrir hendi og ekki hefði þurft að reka hafta- og gervibúskap og viðhafa óæskileg ríkisafskipti. Þessar framfarir hafa einmitt átt sér stað þrátt fyrir, en ekki vegna haftabúskaparins. Þetta rökstyð ég með því, að framfarirnar á þessu tímabili eru ekkert einsdæmi fyrir Ísland. Allur heimsbúskapurinn hefur á þessu tímabili verið í örri framþróun, og ákaflega víða hefur þjóðarframleiðslan vaxið, ekki einungis jafnmikið og á Íslandi, heldur mun meira en á Íslandi. Á Norðurlöndum jókst þjóðarframleiðslan á árunum 1948–57 eitthvað svipað og hér á landi, í Kanada mun hún hafa vaxið um 60%, og í Vestur-Þýzkalandi óx hún um hvorki meira né minna en 100%, enda var athafnalífið þar frjálsara en í nokkru öðru landi í Vestur-Evrópu. Tel ég þetta allt færa sönnur á það, að þær framfarir og þau góðu lífskjör, sem við hér höfum búið við, hafa ekki verið að þakka höftunum, heldur þrátt fyrir höftin. Við lifðum hér, eins og ég sagði, vel á þessum árum, en lífskjörin voru að vissu leyti gervibúskapur. Þau voru lánslífskjör, vegna þess að þau voru fengin að láni erlendis. Þau voru nefnilega ekki framkölluð með eðlilegri framleiðslu, heldur var þeim haldið uppi með stríðsgróða, gjafafé og erlendum lánum, sem námu hvorki meira né minna en 5000 millj. kr. frá ófriðarlokum og fram til síðustu áramóta. Ég vík þá að annarri staðhæfingu hv. 3. þm. Reykv., um það, að prívatkapítalisminn sé dauður hér á landi. Ég skal játa það, að einkarekstur og einkafjármagn hefur verið hart leikið í þessu landi á undanförnum árum, eins og ég raunar hef áður bent á. En engu að síður er prívatkapítalisminn ekki dauður úr öllum æðum hér á landi, enda finnst mér hv. 3. þm. Reykv. ekki alltaf vera mjög staðfastur í þeirri trú. Nú staðhæfir hann að vísu, að prívatkapítalisminn sé aldauður á Íslandi og eigi sér engrar viðreisnar von. En það er ekki nema ár liðið síðan hv. þm. fullyrti, svo að orðrétt sé haft eftir Þjóðviljanum, með leyfi hæstv. forseta: „Það eru 650 milljónerar á Íslandi og aðeins 29 þeirra eiga 250 millj. í skuldlausum eignum.“ Ég fæ nú satt að segja ekki skilið, hvernig prívatkapítalisminn á bæði að vera dauður á Íslandi, en samt eiga að vera hér um 650 milljónerar. Hv. 3. þm. Reykv. verður að afsaka það, að menn taka það ekki alvarlega, þegar hann að hætti dávalda tekur 650 milljónera upp úr töfrahattinum og segir svo hókus pókus og lætur þá hverfa. Sannleikurinn mun vera sá hér sem oftar, að það fer nokkuð bil beggja. Einkafjármagnið er nefnilega hvorki útdautt né tala hinna voldugu milljónera svo há hér á landi sem hann vill vera láta. Og það er trú mín og von og okkar raunar, sem styðjum að þeim efnahagsbreytingum, sem verið er að gera í þessu landi, að það megi einmitt takast að fá einkafjármagnið til aukinna þjóðnýtra starfa. Það hefur verið sú reynsla í öðrum löndum, að þegar allt er um þrotíð eftir hafta- og nefndafargan, þá hefur það einmitt verið einkareksturinn, hið frjálsa framtak, sem brotið hefur brautirnar og komið til bjargar. Og þetta er ekki einungis saga hinna kapítalistísku landa. Þessi saga hefur einnig átt sér stað í sjálfu Rússlandi, í föðurlandi sósíallsmans. Þess er ekki svo ýkjalangt að minnast, það var árið 1921, sem Lenin sá fram á hrun hins kommúnistíska þjóðskipulags og varð þá að grípa til prívatkapítalismans. Það var NEP-tímabilið: þá var skömmtuninni hætt, þá var vinnuskyldan afnumin, þá var gefið frjálsræði í verzlunar- og iðnaðarrekstri. Þetta gerði Lenin. Hann fórnaði kommúnismanum til þess að bjarga hinu rússneska ríki. Hins vegar virðist 3. þm. Reykv. hafa meiri áhuga á því að bjarga kommúnismanum á kostnað hins íslenzka ríkis. Ég kem þá að þriðju staðhæfingu 3. þm. Reykv. um yfirburði hins sósíalistíska efnahagskerfis. Þeirri staðhæfingu leyfi ég mér að mótmæla og bendi á því til sönnunar, að jafnvel í okkar litla og fátæka þjóðfélagi hafa á ýmsum sviðum orðið miklu meiri og hlutfallslega örari efnahagslegar framfarir en í hinu stóra, auðuga og volduga föðurlandi sósíalismans og að enn í dag lifum við hér í hinum kapítalistíska heimi við almennt betri og jafnari lífskjör en menn eiga enn að fagna í Rússlandi. Lítum t.d. á einstök atriði eins og þróun þjóðarteknanna. Við skulum gera samanburð á þeim í Sovét-Rússlandi og á Íslandi. Við skulum búa okkur til vísitölu, sem hefur grundvöllinn árið 1913: látum það ár gilda sama og 100. Ef við skoðum þá tölu, hvernig hún mundi líta út árið 1958 í þessum tveim ríkjum, þá mundi rússneska talan sýna 2208 stig, en íslenzka talan 3500 stig. Þannig hafa þjóðartekjurnar á Íslandi vaxið miklu meir en í Rússlandi. Við getum tekið aðra tölu, sem varðar virkjanir og raforkuframleiðsluna. Við getum búið okkur til sams konar vísitölu fyrir þessa raforkuframleiðslu. Við skulum taka árið 1913 aftur sem grundvallarár. Hvað segir þá vísitalan í Rússlandi árið 1958 og hvað segir hún á Íslandi? Í Rússlandi sýnir hún 233 stig, en á Íslandi 445 stig. Virkjanirnar hér hjá okkur, þótt fáir séum, smáir og fátækir, hafa sem sagt orðið hlutfallslega miklu meiri en hjá hinu stóra Sovét-Rússlandi. Við skulum ekki gera lítið úr þeim framförum, sem orðið hafa í Sovétríkjunum. Ég efast ekki um, að þær hafi verið miklar og þær hafi fært þeim betri lífskjör en þeir bjuggu áður við. En við skulum ekki heldur gera lítið úr því, sem við og okkar forfeður hafa verið að gera í þessu landi og það við ólíkt erfiðari skilyrði en Rússar hafa við að búa. Ég vil líka segja, að ef hv. 3. þm. Reykv. er svona sannfærður um yfirburði hins sósíalistíska efnahagskerfis, því í ósköpunum treystir hann þá ekki hinum sósíallstísku ríkjum til þess að keppa í frjálsri samkeppni við kapítalistísku löndin á hinum litla íslenzka markaði? Ef efnahagskerfi sósíalistísku ríkjanna er fremra efnahagskerfi kapítalistísku ríkjanna, þá getur þetta kerfi framleitt betri og ódýrari vörur, sem þarfnast ekki neinnar verndar á íslenzkum markaði, því að þær eiga þá að geta verndað sig sjálfar. Eitt af tvennu sem sagt er, að hið sósíalistíska kerfi er ekki eins fullkomið og hv. 3. þm. Reykv. vill vera láta eða allur ótti hans um minnkandi viðskipti við þessi lönd er ástæðulaus. Hvort tveggja fær a.m.k. ekki staðizt samtímis. Ég kem þá að fjórða atriðinu, og það er um öryggi hinna sósíalistísku markaða. Það er víssulega mikilsvert fyrir Íslendinga að eiga góða markaði í Austur-Evrópu, og við höfum átt góð viðskipti við þau lönd. Við höfum e.t.v. ekki lagt alla þá alúð við þau viðskipti, sem nauðsynlegt er, því að markaður fyrir t.d. um 50 þús. tonn af 75–80 þús. tonna freðfisksframleiðslu okkar er sannarlega hlutur, sem hirða þarf um, einmitt af því að þessi markaður er ekkert öruggari en aðrir útflutningsmarkaðir okkar. Sósíalistísku markaðirnir eru nefnilega alls ekkert öruggari eða þeirra samningur öruggari en viðskipti við önnur lönd. Á þetta skal ég færa sönnur. Tökum t.d. síldina. Þjóðviljinn var einmitt nú fyrir helgina að fræða lesendur sína á því, að hv. 11. landsk. (GJóh) hefði flutt þinginu mikinn fróðleik í þeim efnum og þá í leiðinni tekið rösklega í lurginn á mér. Sá hv, þm. minntist m.a. á síldarsölu til Póllands. Við skulum rétt hyggja að því máli. Pólverjar sömdu við okkur um kaup á 20 þús. tunnum af síld fyrir s.l. samningstímabil, en keyptu ekki eina einustu tunnu af því, sem þeir höfðu samið um. En Pólverjar keyptu samt síld, og það var ekki af okkur. Þeir keyptu síld af Rússum. Og það skyldi nú ekki vera, að sú síld hafi þó verið fiskuð einhvers staðar á Íslandsmiðum? Þannig var um öryggi þess markaðar. Svo eru það Austur-Þjóðverjar. Við höfum haft góðar vonir um síldarsölu þangað. En hvernig fór um þann trygga markað? Þeir keyptu enga síld af okkur, en þeir keyptu síld og meira að segja Íslandssíld. Rússar létu nefnilega afskipa nokkru af þeirri síld, sem þeir höfðu samkvæmt samningum keypt af okkur, beint til Austur-Þýzkalands. En það er ekki einungis, að þessir útflutningsmarkaðir hafi reynzt ótryggir. Innflutningurinn þaðan hefur líka reynzt ótryggur. Við höfðum t.d. á síðasta samningstímabili samið við Pólverja um kaup á 5000 tonnum af áburði þaðan, sem áttu að afgreiðast nú í vor. Ekki svo mikið sem tonn af þessum áburði kemur. Við höfðum samið við Pólverja um 1000 standarda af byggingartimbri, sem áttu að afgreiðast fyrir sumarið. Ekki einn standard kemur af þessu timbri. Þetta sósíalistíska land er þó ekki neitt einsdæmi. Við Tékka höfðum við samið um kaup á miklu magni af járni, en svo til ekkert verður afgreitt af því. Fyrir öllu þessu geta verið óviðráðanlegar ástæður, og skal þessum viðskiptavinum okkar ekkert hallmælt fyrir þessar vanefndir á að standa við gerða samninga, enda þótt það geti vissulega verið mjög óþægilegt og valdið miklu tjóni að losna ekki við síld, sem lofað hefur verið að kaupa, og fá ekki áburð, sem átti að nota í vor, eða fá ekki timbur og járn, sem átti að smiða úr í sumar. Þetta getur allt haft sínar afsakanir, en við skulum bara ekki vera að hæla þessum vinnubrögðum. Og vissulega sanna þau okkur, svo að ekki verður á móti mælt, að þessi viðskipti eru hreint alls ekki traustari eða öruggari en skipti við aðrar þjóðir annars staðar í Evrópu. Ég kem þá að fimmta atriðinu. Hv. 3. þm. Reykv. lét í ljós mikið vantraust á íslenzkum atvinnurekendum, hæfni þeirra og möguleikum til þess að taka þátt í samkeppni á frjálsum útflutningsmarkaði og líkti þeim nánast við óþekka krakka, sem þörfnuðust móðurverndar í umferð götunnar. Ég vil eindregið mótmæla þessu vantrausti. Ég ber fullt traust til íslenzkra atvinnurekenda og útflytjenda, að þeir muni færir og hæfir til þess að kappkosta að notfæra sér þá nýju markaði, sem gengisbreyting og bættur samkeppnisgrundvöllur gefur þeim. Það er og vitað, að ýmsir nýir möguleikar eru þar að opnast, eftirspurn eftir skreið fer stöðugt vaxandi. Sama er að segja um saltfiskinn. Portúgal, Kúba og Brasilía vilja öll kaupa verulega meira af saltfiski en þau hafa áður keypt, og í Vestur-Evrópu eru ábyggilega stórir og góðir freðfiskmarkaðir í Hollandi, Belgíu, Frakklandi, Sviss og Þýzkalandi. Það mun að vísu kosta bæði vinnu, fyrirhöfn og fé að komast inn á þessa markaði, en íslenzkum útflytjendum er fyllilega treystandi til þess að leysa þennan vanda og komast vel frá þessu vissulega mikla verkefni, sem er fram undan. Ég kem þá að sjöttu og síðustu staðhæfingu hv. 3. þm. Reykv., og hún er um það, að efnahagslegt lýðræði verði ekki tryggt nema með hagkerfi sósíalismans. Ég skal ekki fjölyrða um þessa fullyrðingu, því að hún er hrein öfugmæli, og ég held, að henni verði bezt svarað með því, að ég geri orð manns, sem hv. 3. þm. Reykv, talaði allmikið um hér fyrir helgina, að mínum orðum. Maðurinn er Ludvig Erhard, efnahagsmálaráðh. Vestur-Þýzkalands, og orðin, sem ég leyfi mér að tilfæra, með leyfi hæstv. forseta, eru þessi: „Neyzlufrelsi og athafnafrelsi eiga í hugum allra þegna að vera óskerðanleg mannréttindi. Að brjóta í bága við þau ætti að teljast tilræði við þjóðfélagið. Lýðræði og frjáls efnahagsstarfsemi eru jafnóaðskiljanleg og einræðið og ríkisreksturinn er samloðandi.“ Hv. 3. þm. Reykv. telur þetta frv., frv. um fríverzlunina, hættulegasta málið, sem ríkisstj. hefur flutt. Ég spyr: Hættulegt hverjum? Hann fullyrðir, að með því að leggja niður innflutningsskrifstofuna hverfi allt aðhald um að reka íslenzkan þjóðarbúskap af einhverju viti. Hann harmar það, að menn verða ekki lengur háðir ákvörðunum ríkisvaldsins um kaup á skófatnaði og öðrum nauðþurftum. Ég er sannfærður um, að borgararnir, alþýða manna í landinu, telur sér þessar ráðstafanir ekki hættulegar, heldur hagstæðar. Þessar aðgerðir geta þó kannske verið einum og aðeins einum aðila hættulegar, og það er Sósfl. Að koma hér á heilbrigðu og hagstæðu atvinnulífi mun veikja og draga úr fylgi Sósfl., en efla traust og tiltrú manna til stjórnarflokkanna og stefnu þeirra. Hv. 3. þm. Reykv. sagði, að kjarabætur í Austur-Evrópu væru nú almennt ekki framkvæmdar sem kauphækkanir, heldur í formi lækkaðs vöruverðs. Það er von mín og trú, að þetta frv. muni, þegar frá líður, einmitt hafa slík áhrif í för með sér hér á landi, færa almenningi kjarabætur í formi hagstæðara vöruverðs. Og það er einnig alger misskilningur hv. þm., að aukið vöruval sé fyrst og fremst gert fyrir þá ríku. Það eru ekki fyrst og fremst þeir ríku, sem geta keypt vörur hvaða verði sem er, sem þurfa á vöruvalinu að halda, það er einmitt sá fátæki neytandi, sem þarfnast vöruvals, svo að tekjurnar nýtist honum betur, og að því á þetta frv. að stefna. Hv. 3. þm. Reykv. hefur verið með mjög ákveðnar spár um, að viðreisnarstefna hæstv. ríkisstj. muni mistakast með öllu og að fram undan sé efnahagslegt hrun innan fárra mánaða og þá muni það verða hlutskipti þeirra sósíalista að taka við forustunni í efnahagsmálum þjóðarinnar. Enda þótt ég sé á öndverðri skoðun við hv. 3. þm. Reykv. í þessum efnum og fleiri og telji mig engan spámann, þá væri vissulega fróðlegt að heyra, hverjar þær aðgerðir í efnahagsmálum væru, sem stjórn sósialista mundi þá grípa til, og ég leyfi mér því að beina nokkrum spurningum varðandi þetta efni til hv. 3. þm. Reykv. Það er í fyrsta lagi: Mundu sósíalistar þá að nýju endurreisa innflutningsskrifstofuna og gera allan innflutning háðan leyfum, þ.e.a.s. endurreisa haftakerfið og gera höftin strangari en nokkru sinni áður? Það er í öðru lagi: Mundu sósíalistar beita sér fyrir því, að vöruskömmtun yrði tekin upp á ýmsum sviðum, m.a. skömmtun á brauði, sykri, kaffi og fleiri nauðsynjum? Það er í þriðja lagi: Mundu sósíalistar gangast fyrir því, að fjárfestingarhöft yrðu tekin upp að nýju og öll fjárfesting verulega skorin niður? Það er í fjórða lagi: Mundi Sósfl. beita sér fyrir því, að menn yrðu að nýju sviptir frjálsum umráðum yfir húsnæði sínu? Það er í fimmta lagi: Mundu sósíalistar keppa að því, að allt að 50% af utanríkisverzlun landsmanna yrði bundið clearingsamningum við löndin í Austur-Evrópu til langs tíma? Það er í sjötta lagi: Telja sósialistar, að við eigum að sníða efnahagskerfi okkar fyrst og fremst eftir óskum og þörfum viðskiptalandanna í Austur-Evrópu? Það er í sjöunda lagi: Telja sósíalistar, að þau lönd í Vestur-Evrópu, sem hafa mörgum sinnum umfangsmeiri viðskipti við Austur-Evrópulöndin en við, hafi þurft að sníða utanríkisverzlun sína eftir þessum viðskiptum og taka upp ströng viðskiptahöft þeirra vegna? Það er í áttunda og síðasta lagi: Mundi Sósfl. beita sér fyrir stórum lántökum í Sovétríkjunum? Þessar átta spurningar snerta flestar að einhverju þau mál, sem sósíalistar gagnrýna núverandi stj. fyrir að hafa aðra stefnu í en æskilegt sé. Ég leyfi mér því að óska eftir, að hv. 3. þm. Reykv. svari hverri þessara spurninga beint og afdráttarlaust, en skjóti sér ekki undan með einhverjum almennum yfirlýsingum um áætlunarbúskap eða önnur ámóta óljós hugtök. Kjósendur í landinu eiga kröfu til þess að vita, hver stefna sósíalista í efnahagsmálum er, og stefnan, ef einhver er, hlýtur að fela í sér afstöðu til hvers og eins af framangreindum atriðum. Ég hef hér hrakið sex af höfuðröksemdum hv. 3. þm. Reykv. gegn því frv., sem hér er til umr., og ég hef jafnframt borið fram átta grundvallarspurningar, sem ég vænti að fá svar við.



Herra forseti. Í ræðum þeirra hæstv. viðskmrh. og hv. frsm. meiri hlutans hafa komið fram nokkur atriði í tilefni af því, sem ég sagði hér við 1. umr., og finnst mér rétt að gera nokkrar athugasemdir við þau. Ég ætla þá fyrst að víkja að því, sem kom fram hjá hæstv. viðskmrh. og snerti afstöðu Framsfl. til innflutningshafta almennt, og því, sem hann sagði varðandi það atriði í hinni sameiginlegu stefnuskrá, sem Framsfl. og Alþfl. lögðu fram fyrir þingkosningarnar 1956. Það er alveg rétt, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að í þeirri stefnuskrá var því lýst yfir, og er það í fullu samræmi við það, sem framsóknarmenn hafa jafnan haldið fram, að stefnt skyldi að því, að ekki þyrfti að beita innflutningshöftum. Það hefur jafnan verið afstaða Framsfl., að stefnan ætti að vera sú, þó að óhjákvæmilegt kynni að vera að hafa innflutningshöft um skeið, að þá eigi að draga úr þeim, eftir því sem hægt er. En til þess að draga úr innflutningshöftum eða gjaldeyrishöftum er um tvær leiðir að ræða. Önnur leiðin er sú að draga úr kaupgetu og torvelda framkvæmdir og fjárfestingu og reyna að draga úr eftirspurn eftir gjaldeyri á þann hátt. Það er sú leið, sem hæstv. núv. ríkisstj. fer. Hennar aðalstefna í þessum efnum er sú að skerða kaupgetuna, einkum hjá almenningi eða láglaunastéttum og millistéttum, gera allar framkvæmdir dýrari í landinu og draga þannig úr uppbyggingu og framförum. Með þessum hætti hyggst ríkisstj. draga úr eftirspurn eftir gjaldeyri og geta dregið úr innflutnings- og gjaldeyrishöftum vegna þess. Í raun og veru eru þetta, eins og sýnt hefur verið fram á, ekki annað en höft í nýrri mynd. Það eru höft fátæktar og skorts, sem eru látin koma í staðinn fyrir venjuleg innflutningshöft. En þetta er sem sagt sú leið, sem ríkisstj. fer til að draga úr innflutningshöftunum, þetta er sú leið, sem á sínum tíma var harðlega mótmælt af forustumönnum Alþfl. hér á Alþingi, þeim dóni heitnum Baldvinssyni, Héðni Valdimarssyni, Sigurjóni Á. Ólafssyni og öðrum, vegna þess að afstaða þeirra var sú, að ef um það tvennt væri að velja að beita gjaldeyrishöftum eða að draga úr kaupgetunni hjá alþýðustéttunum, þá væri fyrri leiðin betri. Hæstv. viðskmrh. og þeir, sem nú ráða Alþfl., virðast hins vegar á annarri skoðun og komnir á þá sömu skoðun sem sjálfstæðismenn héldu hér fram, þegar þeir voru að deila við Jón Baldvinsson, Héðin Valdimarsson og Sigurjón Á. Ólafsson. Hin leiðin til þess að draga úr gjaldeyrishöftum og sú leið, sem Framsfl. er fylgjandi, og sú leið, sem Framsfl. taldi að fælist í stefnuyfirlýsingu bandalags Alþfl. og Framsfl. á sínum tíma, er sú að vinna að aukinni framleiðslu og uppbyggingu, auka gjaldeyristekjurnar á þann hátt og gera gjaldeyrishöft eða innflutningshöft óþörf af þeirri ástæðu, að nægur gjaldeyrir sé fyrir hendi. Að þessu var unnið mjög kappsamlega í tíð vinstri stjórnarinnar með margvíslegri uppbyggingu, sem þá átti sér stað. Þá var t.d. unnið að því að bæta stórkostlega aðstöðu útvegsins, með þeim árangri, að menn sóttust eftir því síðari hluta valdatímabils vinstri stjórnarinnar að afla aukinna fiskiskipa og bæta aðstöðu til fiskverkunar í landi, í staðinn fyrir að það hafði ríkt kyrrstaða í þessum efnum á árunum þar á undan. Þá var sementsverksmiðjan fullbyggð, og þá var síðast, en ekki sízt ráðizt í þá merku framkvæmd að færa út fiskveiðilandhelgina, sem sennilega meira en nokkuð annað á eftir að verða undirstaða aukinnar gjaldeyrisöflunar hér á komandi árum. Og þá var stutt að margs konar annarri uppbyggingu í landinu, með það fyrir augum annars vegar, að hægt væri að draga úr ýmsum innflutningi, vegna þess, að framleitt væri í landinu sjálfu það, sem áður hafði verið keypt utanlands frá, eða með því að auka gjaldeyristekjurnar, útflutninginn. Þetta er sú stefna og sú leið, sem Framsfl. vill fara til þess að draga úr innflutningsog gjaldeyrishöftum. Og það er hér eins og á ýmsum öðrum sviðum, sem koma fram glögg stefnumörk á milli Framsfl. annars vegar og núv. ríkisstj. hins vegar. Núv. ríkisstj. stefnir t.d. að því að draga úr allri uppbyggingu í landinu með því að gera allar framkvæmdir miklu dýrari en þær hafa áður verið. Að sjálfsögðu verður þetta til þess að lama framleiðsluna og verkar þannig, að framleiðsluaukningin og gjaldeyrisöflunin verður miklu minni á komandi árum en hún hefði þurft að vera og mundi hafa orðið, ef uppbyggingarstefnu vinstri stjórnarinnar hefði verið haldið áfram. Þetta held ég að sýni það alveg nægilega ljóst, að það getur fullkomlega staðizt, sem stóð í áður nefndu ávarpi eða stefnuskrá umbótabandalagsins svokallaða, og það, sem Framsfl. heldur fram, að það er hægt að vinna að því að draga úr innflutnings- og gjaldeyrishöftum á annan og farsælli veg en þann, sem núv. ríkisstj. hefur farið inn á. Þá hafa þeir gert allmikið að því, hæstv. viðskmrh. og hv. frsm. meiri hl., að tala um það, að núv. ríkisstj. fylgdi sömu stefnu og fylgt væri í efnahagsmálunum í nágrannalöndum okkar. Þetta er algerlega rangt. Í nágrannalöndum okkar flestum er fylgt þeirri stefnu, sem mætti kalla verðstöðvunarstefnu eða beinist að því að halda verðlagi sem mest niðri og tryggja bætt kjör almennings á þann hátt. Hér er nú undir forustu hæstv. ríkisstj. fylgt alveg gerólíkri stefnu, eða stefnu, sem mætti kalla verðhækkunarstefnu. Hér er markvisst stefnt að því að hækka verðlag meira en nokkru sinni hefur átt sér stað. Hæstv. ríkisstj. þótti það ekki einu sinni nægjanlegt að hækka verðlagið með gengislækkuninni, heldur bætti við margs konar sköttum til þess að hækka verðlagið. Það er fylgt gegndarlausari verðhækkunarstefnu en nokkru sinni hefur áður átt sér stað hér á landi og hefur átt sér stað í nokkru nágrannalanda okkar að minnsta kosti um langt skeið. Þess vegna er það algerlega rangt, þegar hæstv. viðskmrh. og hv. frsm. meiri hl. eru að halda því fram, að hér sé verið að fylgja sömu stefnu og í nágrannalöndum okkar, þar sem fylgt er verðstöðvunarstefnu. Hér er alveg gagnstætt því fylgt gegndarlausri verðhækkunarstefnu. Ég held, að ef maður heldur áfram með þennan útlenda samanburð, þá sé ekki hægt að finna þess dæmi nema í tveimur löndum í Evrópu, þar sem á síðari missirum hefur verið tekin upp svipuð stefna og sú, sem nú er verið að framfylgja hér. Í báðum þessum löndum var sú stefna tekin upp í samráði við Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Annað þessara landa, sem hefur tekið þessa stefnu upp, var Frakkland, þar sem ríkisstj. gerði margs konar samdráttarráðstafanir á síðastliðnu ári. Þetta hefur haft það í för með sér, að lífskjör almennings þar í landi hafa stórversnað. Og það, sem hefur valdið því, að ekki hafa átt sér stað stórkostleg verkföll í Frakklandi á undanförnum mánuðum, er, að verkföll mega í raun og veru heita þar bönnuð. Hins vegar hefur þetta þrengt svo að bændastéttinni í Frakklandi, að hún hefur boðað hvað eftir annað til stórkostlegra fjöldagangna til borganna og haldið þar stóra fundi og m.a. fengið því framgengt, að meiri hluti franska þingsins skoraði nýlega á stjórnina að kalla þingið saman. En stjórnin eða forsetinn beitti hreinu einræðisvaldi til að koma í veg fyrir, að á þetta væri fallizt. Og það er alveg víst, að sú þróun er fram undan í efnahagsmálum Frakklands, að hún er ekki neitt til fyrirmyndar og eftirbreytni. Og það má líka minna hæstv. viðskmrh. alveg sérstaklega á það, að sá flokkur, sem hann telur sennilega standa næst sér í Frakklandi, franski jafnaðarmannaflokkurinn, sem hefur verið talinn íhaldssamasti jafnaðarmannaflokkurinn í Evrópu, byrjaði á því að styðja núv. stjórn í Frakklandi og átti ráðherra í henni, en eftir að stjórnin hneig að þessari efnahagsstefnu, skarst jafnaðarmannaflokkurinn úr leik, sagði upp sinni hollustu við ríkisstj., dró ráðherra sína úr henni og stendur nú fyrir því í franska þinginu, að það sé borið fram vantraust á frönsku stjórnina vegna þeirrar efnahagsmálastefnu, sem hún fylgir. Það er líka álit kunnugra manna, að vegna þess, hvernig haldið hefur verið á efnahagsmálunum í Frakklandi, sé það ekki raunverulega nema líf eins manns, ef svo mætti segja, sem stendur í vegi þess, að þar brjótist út jafnvel blóðug bylting. Það er það traust, sem núverandi forseti Frakklands hefur, sem á meginþátt í því, að það er hægt að halda þessu stjórnarkerfi uppi, en ef hann félli frá af einhverjum ástæðum, þá mundu skapast harðari og alvarlegri stéttaátök í Frakklandi en hafa sennilega átt sér þar stað um langt skeið. Og í því á m.a. sinn þátt sú efnahagsmálastefna, sem þar var tekin upp á s.l. ári. Annars má það segja núverandi forseta Frakklands til hróss, að hann virðist gera sér grein fyrir því, að þessi stefna hafi verið eitthvað meira en lítið misheppnuð, því að hann lét þann mann, fjármálaráðherra eða efnahagsmálaráðherra, fara úr ríkisstj. á s.l. vetri, sem hafði meginforustuna um það, að þessi stefna var tekin upp, og þess vegna getur vel svo farið, vegna hygginda núv. Frakklandsforseta, að það verði tekin upp stefnubreyting þar, sem beinist frá því, sem gert var á s.l. ári. Hitt ríkið, sem hefur tekið upp samdráttarstefnu fyrir fáum missirum að tillögu Efnahagssamvinnustofnunar Evrópu, er Tyrkland. Tyrkland fór inn á þá braut fyrir fáum missirum að gera ekki ósvipaðar ráðstafanir í efnahagsmálum og nú hafa verið gerðar hér og fékk til þess tilstyrk frá Efnahagssamvinnustofnun Evrópu, m.a. talsverð lán til þess að geta haldið uppi innflutningi með líkum hætti og hæstv. ríkisstj. virðist ætla að gera hér. Ég man það í vetur, þegar þetta barst dálítið í tal, að þá var bent á það hér af hálfu stjórnarsinna til fyrirmyndar, að Ísland væri nú alls ekki eina ríkið, sem hefði farið inn á þessa braut, að taka upp samdráttarstefnu að ráðum hinna erlendu sérfræðinga, heldur hefði t.d. Frakkland gert það og ekki sízt Tyrkland, og þar virtist þetta ætla að ganga alveg ljómandi vel, þ.e. í Tyrklandi. En við sjáum árangurinn eða niðurstöðuna af því nú þessa dagana á þeim fréttum, sem eru að berast frá Tyrklandi og rekja fyrst og fremst rætur til þeirrar óánægju og þeirrar andspyrnu, sem efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar hafa valdið. Ég tel mig ekki þurfa að fara að rifja þær fréttir upp hér, vegna þess að ég hygg, að þær séu öllum, sem hér eru, nokkurn veginn kunnar. En ég held, að þær fréttir séu hins vegar með þeim hætti, að hæstv. núv. ríkisstj. ætti að hugsa sig um tvisvar, áður en hún heldur áfram lengra á sömu brautinni og tyrkneska stjórnin hefur gert eða áður en það kann að leiða til svipaðs ástands hér og nú ríkir í Tyrklandi. Þess vegna held ég, að hv. stjórnarsinnar, viðskmrh. og frsm. meiri hl., ættu ekki að vera að vitna til erlendra dæma um, að það sé heppilegt, sem nú er verið að gera hér á landi, því að ef þeir skírskota til okkar nágrannalanda, þá er þar fylgt allt annarri stefnu en þeirri, sem núv. ríkisstj. fylgir. Þar er fylgt verðstöðvunarstefnu, í staðinn fyrir það, að núv. ríkisstj. fylgir hér stórkostlegri verðhækkunarstefnu, og einu tvö löndin, sem eru t.d. aðilar að Efnahagssamvinnustofnun Evrópu og hafa farið inn á sömu braut og hæstv. ríkisstj. hefur gert hér, eru Frakkland og Tyrkland, og ég held, að dæmin þaðan séu sannarlega ekki til fyrirmyndar. Það kom fram hjá bæði hæstv. viðskmrh. og hv. frsm. meiri hl., að ég hefði látið í ljós hér við 1. umr., að með þessu frv. væru ekki gerðar neinar meiri háttar breytingar, heldur væru höft látin koma í stað hafta. Ég held, að þetta sé ekki að öllu leyti rétt eftir haft, því þó að það sé alveg rétt eftir mér haft, sem ég sagði þá, að hér séu höft látin koma í stað hafta, eins og ég benti líka á, þá álít ég breytinguna samt mikla og slæma, vegna þess að þau höft, sem eru tekin upp í stað þeirra hafta, sem lögð eru niður, eru svo miklu verri en höftin, sem búið var við, þó að þau hefðu - það skal fullkomlega viðurkennt –marga ókosti. En þrátt fyrir það eru þau höft, sem búið var við, miklu betri en þau höft fátæktarinnar, sem nú er verið að innfæra og ná sérstaklega til láglaunastéttanna og millistéttanna, og miklu betri en vaxtahöftin eða vaxtaokrið, sem er rétta nafnið á því, og takmarkanir á bankaútlánum og aðrar svipaðar ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert og stefna í þessa átt. Og þegar menn athuga öll þessi höft, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að innleiða undanfarna mánuði, þá er það náttúrlega alger fjarstæða að tala um, að hér sé verið að gefa verzlunina frjálsa og bæta aðstöðu manna til þess að njóta bættra verzlunarkjara, því að það leiðir af sjálfu sér, að þegar kaupgetan dregst eins stórkostlega saman og hér er stefnt að og þegar vaxtahöftin eða vaxtaokrið og útlánahöftin koma til viðbótar, þá þrengir stórlega að verzluninni. Það verður erfiðara hjá henni að veita góða þjónustu heldur en áður. Það verður til þess, að hún mun þurfa á hækkandi álagningu að halda, eins og vafalaust mun koma á daginn, áður en langt um líður. Og þetta verður jafnframt til þess, að hún mun eiga erfitt með að geta haft eins mikið vöruúrval á boðstólum eða haft eins miklar vörubirgðir og hún hefur þó getað haft að undanförnu. Þess vegna stefnir þetta í þá átt að þrengja að verzluninni, skapa henni verri aðstöðu til þess að láta almenning njóta heppilegra viðskiptakjara og verkar þess vegna alveg gagnstætt því, sem hv. stjórnarsinnar eru hér að halda fram. Og það er þó sérstaklega rangt í sambandi við þessi höft að framkvæma þau með þeim hætti, að þau bitni langsamlega þyngst á láglaunastéttum og millistéttafólki í landinu. Eins og hæstv. ríkisstj. hefur framkvæmt dýrtíðaruppbæturnar, þá eru það efnamennirnir og hátekjumennirnir, sem fá langsamlega drýgstan hluta þeirra og fá þá skerðingu nokkurn veginn að fullu eða öllu bætta, sem þeir verða fyrir vegna annarra ráðstafana ríkisstj., en hins vegar kemur til með að vanta stórkostlega á, að láglaunastéttir og millilaunastéttir fái þær dýrtíðaruppbætur, sem nægi á móti kjaraskerðingunni. Þá var hv. frsm. meiri hl. að tala um, að þær ráðstafanir, sem hér er verið að gera, væru gerðar í þágu einkaframtaksins og einstaklinganna. Ég held, að þetta sé mikil missögn hjá honum, svo að ekki sé sterkar að orði kveðið, hvað snertir meginþorra allra einstaklinga í landinu. Þessar ráðstafanir verða tvímælalaust til þess að skerða möguleika meginþorra einstaklinganna í landinu til athafna og framkvæmda frá því, sem verið hefur, eins og glöggt sést á því, að allar framkvæmdir eru nú gerðar miklu dýrari en þær voru áður. Þetta verður t.d. til þess að lama alveg stórkostlega framtak bændastéttarinnar. Þetta verður til þess að lama framtak láglaunastétta og millistétta í bæjunum, t.d. möguleika manna þar til að koma sér upp eigin húsnæði o.s.frv. Þess vegna er það algerlega rangt, að þessar framkvæmdir séu gerðar til þess að styrkja og styðja hið almenna einkaframtak í landinu. Hins vegar er það alveg rétt, að þessar ráðstafanir geta orðið til þess, að mestu stóreigna- og gróðamennirnir hafi betri aðstöðu en áður til þess að koma ár sinni fyrir borð. Og að því er líka fyrst og fremst stefnt með þessu frv. Það hefur líka komið alveg greinilega fram hjá hv. frsm. meiri hl., að aðaltilgangurinn með þessu sé að koma upp stóreignamönnum í landinu. En að sjálfsögðu leiðir það af sér, ef hér rísa upp margir stóreignamenn í landinu, að þá verða aðrir menn fátækari í staðinn, því að það er þó aldrei hægt að skipta meira, - svo að maður noti þá samlíkingu, sem heyrist hér oft, - það er þó aldrei hægt að skipta meira en því, sem þjóðin aflar, og ef á að skipta þessum afla þannig, að hann lendi mjög mikið hjá einstöku mönnum, þá verður þetta til þess, að allur fjöldinn ber minna úr býtum. Og það er líka það, sem að er stefnt með þessum ráðstöfunum. Það er ekki úr vegi að benda á það í þessu sambandi, hvílíkur munur er á afstöðu aðalflokkanna í landinu, Sjálfstfl. og Framsfl., til einkaframtaksins, vegna þess að það kemur mjög skýrt fram í sambandi við þessar ráðstafanir. Stefna Framsfl. er sú að stuðla að því, að sem allra flestir einstaklingar í landinu geti orðið efnalega sjálfstæðir og bjargálna, og þess vegna vill Framsfl. miða efnahagsráðstafanir fyrst og fremst við það, að þeim tilgangi verði náð. Sjálfstfl. vill fyrst og fremst hlaða undir fáa, sem hann kallar hina „sterku“ einstaklinga í landinu, láta þá njóta fyrst og fremst þess arðs, sem þjóðin aflar, þó að það verði hins vegar til þess að skerða möguleika alls fjöldans til efnalegs sjálfstæðis og bjargálna. Þá hafa fulltrúar stjórnarflokkanna, sem hér hafa talað, talað mjög digurbarkalega, þegar þeir hafa verið að ræða um fjárfestingareftirlitið og að það væri nú alveg látið hverfa úr sögunni og með því væri stigið spor í rétta átt. Ég hef látið það í ljós hér áður og vil endurtaka það, að ég tel, að þetta sé algerlega rangt. Það má til sanns vegar færa, og ég skal ekki bera á móti því, að það hefur mátt ráðstafa þeirri fjárfestingu, sem hefur átt sér stað í landinu á undanförnum árum, kannske á ýmsan hátt hyggilegar en gert hefur verið. En úr þeim ágöllum verður ekki bætt með því að gefa þetta allt saman frjálst, eins og nú er stefnt að, heldur var það, sem þurfti að gera, að reyna að tryggja enn betur en að undanförnu, að fjármagninu og fjárfestingunni væri beint að hinum réttu framkvæmdum. Ég nefni það aðeins sem dæmi í þessu sambandi, að þjóðinni kemur til með að fjölga mjög mikið á næstu áratugum og hún verður sennilega orðin allt að því helmingi fjölmennari um aldamótin en hún er nú. Það er eitt stærsta vandamálið, sem við þurfum að horfast í augu við í þessu sambandi, hvernig við ætlumst til, að búsetu landsmanna verði t.d. háttað í landinu um næstu aldamót. Ætlumst við til, að landsmenn verði þá aðallega búsettir á litlum bletti í landinu, ellegar ætlumst við til, að byggðinni verði hagað þannig, að gæði landsins verði nytjuð sem bezt um landið allt? Að því eigum við að sjálfsögðu að stefna. En það er alveg tvímælalaust, að ef við ætlum að stefna að því, þá verðum við að hafa mjög gott aðhald að fjárfestingunni, þeirri takmörkuðu fjárfestingu, sem við ráðum yfir, og beina henni að þeim réttu viðfangsefnum, þannig að byggðin rísi upp á þeim stöðum, þar sem hún þarf að vera með tilliti til nýtingar náttúruauðæfanna í framtíðinni. Við þurfum þá að byggja upp ýmsa staði úti á landi, og þetta verður ekki gert öðruvísi en þannig, að hið opinbera hafi forgönguna, beini fjármagninu þannig, hafi forgönguna um ýmsar helztu framkvæmdirnar, því að það er ekki hægt að ætlast til þess, að einkaframtakið taki sér fyrir hendur að hafa forustu um slík verkefni, sem oft og tíðum eru þannig, að þau gefa ekki arð fyrr en eftir langan tíma. En einkaframtakið leitar sér að sjálfsögðu verkefna fyrst og fremst þar, sem það hefur von um að fá fljótfenginn arð. Og það er ekkert óeðlilegt, þó að það hagi sér á þann hátt. En ég álít líka, að þó að við hefðum að ýmsu leyti meira fjárfestingaraðhald og eftirlit en við höfum núna, þá þarf það ekki að vera neitt til þess að skerða möguleika einkaframtaksins í landinu og félagsframtaksins, vegna þess að það getur fundið sér nóg verkefni, þó að hið opinbera hafi heildarstjórnina og heildarforustuna með höndum. Hins vegar innan þess ramma, sem slíkur áætlunarbúskapur mundi hafa í för með sér, á einkaframtak og félagsframtak að geta fundið sér alveg næg verkefni. Ég veit nú ekki, hvort það er ástæða til þess að fara að eltast hér við ýmis minni háttar atriði, sem hafa komið fram í umr. og eru röng, eins og t.d. það, þegar hv. frsm. meiri hl, fjhn. var að tala um, að framsóknarmenn væru feður haftanna hér á landi. Þetta skýtur dálítið skökku við, vegna þess að þeir menn, sem höfðu forustu um fyrsta haftafrv., sem hefur verið samþykkt á Alþingi, þegar stríðstímar eru undanskildir, það eru hinir gömlu leiðtogar núverandi Sjálfstfl., Jón Magnússon og Magnús Guðmundsson. Fyrstu haftalögin voru sett á þingi 1920, þegar þessir menn höfðu stjórnarforustuna og höfðu líka forustu um setningu þessara laga, og það var vegna þess, að þeir litu þannig á, að þær aðstæður gætu skapazt, að það væri nauðsynlegt að grípa til innflutnings- og gjaldeyrishafta, og vildu þess vegna hafa löggjöf um þetta. Og þannig hafa sjálfstæðismenn, þegar þeir hafa látið skynsemina ráða, unnið oft og tíðum á undanförnum árum. Og ég held, að það sé miklu hyggilegra af Sjálfstfl. að fara að ráðum þessara gömlu leiðtoga sinna, því þótt þeir væru íhaldssamir, þá viðurkenndu þeir, að undir ýmsum kringumstæðum væri óhjákvæmilegt að grípa til hafta og jafnvel betra að grípa til hafta en kjaraskerðingar, eins og nú er stefnt að. Og ég held, að það mundi gefast Sjálfstfl. betur að láta skynsemina þannig ráða heldur en fara eftir einhverjum trúaratriðum og ismum. Hv. frsm. meiri hl. var einnig að tala um, að Framsfl. hefði verið með höftum og væri með höftum, vegna þess að hann vildi tryggja forgangsrétt samvinnufélaganna. Ja, maður hefur heyrt þetta áður. En aldrei hef ég heyrt nefnt eitt einasta dæmi því til sönnunar, að Framsfl. hafi beitt aðstöðu sinni í sambandi við gjaldeyris- og innflutningsmál til þess að tryggja sérstaklega aðstöðu samvinnufélaganna, enda er það þannig, að Framsfl. hefur aldrei haft meiri hluta í þeim nefndum, sem um þessi mál hafa fjallað, og þó að hann hefði viljað - sem hann hefur alls ekki viljað - tryggja einhver slík forréttindi, þá hefur hann ekki haft aðstöðu til þess, og þar með fellur þessi málflutningur alveg um sjálfan sig. Og ég er nú alveg hissa á því, að hv. frsm. meiri hlutans, sem er greindur maður og getur verið öfgalaus, skuli vera að fara hér með í deildinni annan eins þvætting eins og þetta, sem hann veit að er algerlega ósatt. En það vildi ég svo segja að síðustu eða endurtaka það, sem ég hef áður sagt, að ég álít, að heildarstefnan í þessu frv. beinist að því að taka upp ný höft, sem séu verri og heppilegri almenningi en þau, sem áður var búið við. Og ég vil að endingu mega gefa hæstv. ríkisstj. eitt ráð í sambandi við allar þessar ráðstafanir hennar. Þm. hafa sennilega lesið það í blöðunum, að hæstv. ríkisstj. gerðist allathafnasöm fyrir nokkrum dögum. Það var með mikilli skyndingu kvaddur saman stjórnarfundur fyrir hádegi uppi í stjórnarráði og þar tekið fyrir, að því er ráðh. álitu, mikið stórmál, sem var það, að þjóðleikhúsráð, þar sem menntmrh. á sæti, var búið að ákveða að halda eitthvert stórt ball í Þjóðleikhúsinu 17. júní. Það gerðist á þessum fundi, að ríkisstj. samþ. alveg einróma, að þessu balli skyldi aflýst, og hæstv. menntmrh. var sendur í skyndi á fund þjóðleikhúsráðs, sem líka var kallað saman í skyndi, til þess að koma því til vegar, að þessu balli yrði aflýst. Og það var líka gert. Ég skal alls ekki gagnrýna ríkisstj. fyrir að hafa gert þetta. Það má vel vera, að þetta sé rétt ráðið hjá henni, þó að ég dragi það í efa. En hæstv. ríkisstj. hefur byrjað á öðru og miklu verra balli en því, sem þarna var um að ræða, og það er það ball, sem hún hefur byrjað á í efnahagsmálum þjóðarinnar. Og ég er alveg viss um, að það bezta, sem ríkisstj. gæti gert, væri að aflýsa því balli sem fyrst.



Herra forseti. Frá því að ég flutti hér mína framsöguræðu um þetta mál, hafa orðið hér nokkrar umr. og ýmislegt komið fram í þeim, sem nauðsyn er að ræða. Í fyrsta lagi hefur hæstv. viðskmrh. rætt nokkuð af því, sem ég flutti fram af gagnrýni í minni ræðu, og gert nokkra grein fyrir afstöðu ríkisstj. og sínu áliti á því, hvernig hún hygðist að framfylgja þeirri stefnu, sem fælist í þessu frv. Hæstv. viðskmrh. ræddi í fyrsta lagi, hver væri tryggingin fyrir því efnahagslega sjálfstæði, sem hann kvað ríkisstj. vilja viðhalda, en ég hefði efazt um að mundi haldast með þeirri pólitík, sem nú væri upp tekin. Og hann sagði í fyrsta lagi, að tryggingin fyrir slíku efnahagslegu sjálfstæði yrði ströng bankapólitík, m.ö.o. þegar ég talaði um, að það mikla lán, sem ríkisstj. nú tæki, mundi stofna efnahagslegu sjálfstæði Íslands í hættu, vegna þess að það gæfi of mikið undir fótinn með að flytja inn vörur til landsins og gæfi undir fótinn þeirri tilhneigingu að setja meira fé í veltu en heilbrigt væri, þannig að eftirspurnin eftir útlenda gjaldeyrinum og getan til að afla sér hans yrði þannig hlutfallslega meiri en rétt og eðlilegt væri. Hann áleit, að sú stranga bankapólitík mundi vera þarna stór og nokkurn veginn nægileg hindrun til að koma í veg fyrir slíkt undanlát. Ég kom með eina fsp. einmitt í sambandi við þá ströngu bankapólitík í minni fyrstu ræðu, sem hæstv. viðskmrh. kom ekki inn á. Ég minnti á, hvernig ástandið mundi vera núna í Vestmannaeyjum í lok vertíðarinnar. Ég kastaði því fram, að það mundi vanta í Vestmannaeyjum 7, 9 eða 9 millj., jafnvel meira, til þess að það væri hægt að gera þar upp. Ég kastaði því fram, að einn einasti aðili og það einmitt aðili, sem á sjálfur sæti hér á þingi nú, hv. 3. þm. Austf. (EinS), mundi skulda jafnvel helminginn af þessu, þannig að svo framarlega sem ætti ekki að gera upp bæði vissa eigendur hraðfrystihúsa, sem væru meðal ríkustu manna landsins, og vissa útvegsmenn í Vestmannaeyjum núna, þá yrðu bankar landsins að fara inn á að lána meira en eðlilegt væri eftir þeirri ströngu bankapólitík, sem ríkisstj. hefur látið í ljós að ætti að reka. Hæstv. viðskmrh. treystist ekki til að svara þessu. Ég er alveg viss um, að hins vegar verður að svara þessu í reyndinni nú næstu dagana. Það er alveg vitanlegt, að verði þarna látið undan, þá er um leið verið að hverfa frá þeirri ströngu bankapólitík, sem hæstv. viðskiptamálaráðherra segir að sé önnur höfuðstoðin undir efnahagslegu sjálfstæði Íslands, ef eigi að halda við þá stefnu, sem nú er farið inn á. Ég álít ákaflega hæpið að halda við þessa stefnu, ég álít hana ranga. Ég álít, að það sé enginn vegur að framfylgja hér á Íslandi þeirri bankapólitík, sem er framkvæmd í auðvaldslöndunum hér í kringum okkur. Það er alveg tvennt ólíkt, hvers konar ráðstafanir sterkir prívatbankar gera gagnvart iðnrekendum, sem eiga stórar verksmiðjur og lenda í vandræðum með þeirra rekstur, eða hvers konar ráðstafanir ríkisbankar í þjóðfélagi eins og okkar gera gagnvart útvegsmönnum og hraðfrystihúsaeigendum, þegar afli verður miklu minni en eðlilegt er, þegar það er alls ekki sök þessara manna, sem þarna er um að ræða. Við erum að það miklu leyti veiðimannaþjóðfélag, að við getum alls ekki, ef við ætlum að halda einhverju viti í okkar þjóðarbúskap, farið inn á að virða og framkvæma hrein-kapítalistískar viðskiptareglur. Iðnaðarþjóðfélag er upplagt fyrir slíkt. Það er mjög eðlilegt að framkvæma slíkt í iðnaðarþjóðfélagi. Það er nauðsynlegt fyrir okkur, sem byggjum allan okkar útflutning einvörðungu á afla, einvörðungu á fiski, og það er mismunandi mikið, hvað við getum fiskað af honum, - það er nauðsynlegt fyrir okkur að taka tillit til slíks. Það er ekkert vit af okkur, þó að einn útvegsmaður í Vestmannaeyjum, einn formaður, sem á bát og er óheppinn á einni vertíð, en er ágætis formaður, - það er ekkert sérstakt vit af bönkunum að taka af honum bátinn, þó að hann hafi tapað á einni vertíð. Það verður hvorki betra fyrir manninn, fyrir bankann né þjóðarbúskapinn, að það sé gert. Við verðum að taka allt öðruvísi tillit í okkar þjóðfélagi en gert er úti í Frakklandi eða Englandi gagnvart hinum og þessum verksmiðjueigendum, sem geta alltaf reiknað með öllum sínum rekstri og verða bara að taka tillit til, við skulum segja viðskiptalegra sveiflna, verðsveiflna, kreppna og annars slíks. Það er allt, allt annað. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. verði það mjög erfitt að framkvæma þessa ströngu bankapólitík. Og það verður prófsteinn á hana, hvort hún mundi þora t.d. að gera Einar Sigurðsson upp, hvort hún mundi álíta það rétt, - einn ríkasta mann landsins, - jafnvel þó að hann ætti miklu meira en fyrir skuldum, bara af því að hann væri í einhverjum vandræðum með að geta borgað út, sérstaklega ef illa gengi t.d. á einhverjum ákveðnum stað. Þess vegna er ekki til neins að ætla að yfirfæra þá pólitík, sem getur tíðkazt í löndum hér í kringum okkur, yfir á okkar þjóðfélag. Hins vegar virtist hæstv. viðskmrh. meina, að bankahöftin annars vegar og hallalaus fjárlög hins vegar, það væru þau tvö höfuðráð, sem ríkisstj. ætlaði að beita. Nú vil ég benda hæstv. viðskmrh. á annað í þessu sambandi. Hann talar um að beita strangri bankapólitík. Jú, slíku er mjög eðlilegt að sé beitt, við skulum segja í löndum eins og Vestur-Þýzkalandi, Englandi og öðrum slíkum. Bankarnir eru þar allir prívatbankar. Á síðustu 60 árum hafa bankarnir, - við skulum taka bara Vestur-Þýzkaland eða það gamla Þýzkaland, - og stóriðjufyrirtækin vaxið saman, þannig að þar eru að miklu leyti sömu stóru samsteypurnar, sem eiga, ef við tökum það gamla Þýzkaland, 4 stærstu banka Þýzkalands og ráða efnafræðihringnum, kemíska hringnum I. G. Farben, þeim gamla, og stálhringnum, þannig að þetta er alveg samgróið. Og frá sjónarmiði þessara einkabanka er það alveg eðlilegt að reka harðvítuga viðskiptapólitík, sem m.a. gengur út á að gera þessa stóru hringa sem allra hæfasta til allrar samkeppni. Og eitt af því, sem er alveg eðlilegt þess vegna fyrir þá hringa, er, að þeir geri sér háða alla þá smáu eða jafnvel troði þá undir fótum og útrými þeim. Er nú hægt í ríki eins og okkar, þar sem bankarnir eru raunverulega allir ríkisbankar, að reka slíka pólitík? Hefur hún verið rekin á undanförnum árum, og mundi vera hægt að reka hana, mundi nokkur flokkur, meira að segja Sjálfstfl., treysta sér til þess? Ég held, að sú bankapólitík, sem rekin hefur verið á undanförnum áratugum á Íslandi, - það má margt um hana segja og margt í henni gagnrýna, og ég hef ekki síður gert það en aðrir hér, - en ég held, að það megi segja, að eitt gangi þó eins og rauður þráður þar í gegnum, og það er, að ríkisbankarnir hafi gjarnan viljað viðhalda allmiklum sjálfstæðum atvinnurekstri á Íslandi. Það hefur ekki verið fjandskapur af hálfu ríkisbankanna við þá smáu, sjálfstæðu atvinnurekendur, þeim hefur frekar verið haldið uppi en hitt. Bankarnir hafa ekki beinlínis verið að setja þá á hausinn og vinna að því að mynda hér stóra hringa. Hins vegar vitum við, að meðan efnahagsástandið á Íslandi var frjálst, þá var sú þróunin. Árið 1929 var þróunin á Íslandi orðin sú, að Kveldúlfur og Alliance hafa 90% af okkar útflutningi, og bankarnir eru þannig staddir þá, eins og sýnir sig rétt á eftir að kreppan skellur á, að jafnmikið fé og samfara er seðlaveltunni, ef ég man rétt, sem var þá 12 millj. kr., - ég bið velvirðingar, ef ég man ekki tölurnar rétt, - var sama upphæðin og Landsbankinn hafði lánað Kveldúlfi. Nú mun seðlaveltan vera 400 milljónir eða þar í kring, svo að við getum séð á þeim samanburði, hvað mikið þetta var. M.ö.o.: meðan frjáls efnahagsþróun er á Íslandi, gengur það í sömu áttina og í ríkjunum í kringum okkur. Það er einn hringur, sem meira og minna sölsar þetta allt saman undir sig og reynir að einoka bankana fyrir sig. Þessi þróun hefur ekki verið á Íslandi síðustu 30 árin. Það hefur raunverulega verið af hálfu bankanna miklu frekar viðhaldið sjálfstæðum atvinnurekstri hinna smáu atvinnurekenda. Og ég spyr hæstv. ríkisstj.: Ætlar hún að gerbreyta þessu ástandi? Ef á að taka hér upp stranga bankapólitík, ef það á að reka hér sams konar bankapólitík og rekin er í löndunum kringum okkur, Englandi og Vestur-Þýzkalandi, þá þýðir það, að hér verða á næstu árum allir þessir smáatvinnurekendur settir á hausinn og það verða örfáir stórir, sem drottna. Og ég spyr hæstv. viðskmrh.: Er það þessi bankapólitík, sem ríkisstj. ætlar að reka? Það má vel vera, að með því að reka slíka bankapólitík sé hægt að stuðla dálítið að því, sem hann talaði um, að draga úr innkaupunum. Það er vitanlegt, að hér í Rvík. hefur t.d. verið mjög stór millistétt, mjög mikið um þessa smáu, sjálfstæðu, bjargálna, jafnvel efnuðu atvinnurekendur. Ef það er meiningin að setja þessa millistétt á hausinn, þá minnkar mjög tilfinnanlega kaupgeta Íslendinga, þá minnkar um leið mjög tilfinnanlega það, sem við kaupum inn frá útlöndum, og þá er hægara að koma á þessum verzlunarjöfnuði. M.ö.o.: ef ríkisstj. annars vegar, eins og ég kem að á eftir, ætlar að minnka kaupgetuna hjá verkalýðnum og heldur virkilega, að hún geti haldið henni niðri, og ef hún ætlar hins vegar að setja þá tiltölulega ríku eða a.m.k. efnuðu millistétt Reykjavíkur á höfuðið, þá er hugsanlegt, að henni takist það að einhverju leyti. En þá er bezt, að hún sé ekki að fara neitt í felur með það, að þetta sé hennar pólitík. Það er alveg skiljanlegt, að ef það verða þarna 10 menn á við t.d. hv. 3. þm. Austf., sem ráða megininu af öllum atvinnutækjum Íslands eftir 2–3 ár, af því að hinir séu komnir á hausinn, þá verður náttúrlega kaupgetan hjá millistéttinni á Íslandi allt önnur en hún er í dag. Ef ríkisstj. ætlar að reka þessa pólitík, þá er bezt fyrir hana að viðurkenna það strax. En þetta þýðir stranga bankapólitík, okurvexti, harðvítugt uppgjör, svo framarlega sem menn standa sig ekki, og annað slíkt. Ég hef heyrt raddir í þessa átt. Ég hef heyrt raddir um það frá hálfu nokkurra stórlaxa hér nú, þeir hafa sagt: Hvað gerir það til, þó að einhverjir útvegsmenn í Vestmannaeyjum og í Ólafsvík fari á hausinn. Látum þá bara fara á hausinn. Lofum bara hraðfrystihúsunum að kaupa upp bátana þeirra. - Ef það er meiningin að reka þessa pólitík, þá er bezt að viðurkenna það strax, þannig að við getum rætt það núna og að ríkisstj. komi ekki á eftir og segist verða voðalega hissa á, að þetta urðu afleiðingarnar af hennar stefnu. Svo sagði hæstv. viðskmrh., að hitt aðalráðið, sem ríkisstj. ætlaði að beita, væri að hafa fjárlögin hallalaus. Það hefur verið gert síðustu 10–12 árin, alltaf öðru hvoru a.m.k., og ég held, að það ráði ekki úrslitum um að tryggja þetta, þó að það sé viss hemill, og ekki sýndist mér við fjárlagaafgreiðsluna vera mikil tilhneiging til þess að tryggja það jafnvægi, sem væri skilyrði fyrir að framfylgja þessari ströngu jafnvægispólitík, sem látin er í veðri vaka. Hins vegar minntist hæstv. viðskmrh ekki á það atriði, sem hefur þó öðru hvoru verið mikið hampað af hálfu ríkisstj., og það var sjálf kaupgetuminnkunin, og ég vil í því sambandi koma með eina fsp. til hæstv. ríkisstj. Fyrst hann taldi aðeins upp þessi tvö atriði, sem ættu að tryggja þetta efnahagslega jafnvægi út á við eða tryggja efnahagslegt sjálfstæði landsins, bankahöftin og hallalausu fjárlögin, hvað segir hann þá viðvíkjandi kaupgjaldinu? Svo fremi sem kaupgjaldið er hækkað, - af því að hann minntist á það einu sinni í sinni fyrstu ræðu, að ríkisstj. vildi ekki, að kaupið hækkaði, - svo fremi sem kaupgjaldið er hækkað, ætlar þá hæstv. ríkisstj. að láta það afskiptalaust, eins og hún lýsti yfir upphaflega, að það væri einkamál atvinnurekenda og verkalýðssamtaka, atvinnurekendur yrðu aðeins að gera það upp á sínar eigin spýtur, þannig að þeir yrðu sjálfir að borga þetta? Er það meining ríkisstj.? Eða eins og hefur líka komið fram, án þess að það væri samræmi þarna á milli, í ræðum stjórnarliðsins hér stundum, væri það meining ríkisstj., svo framarlega sem kaup væri hækkað, að það yrði gripið til þess að lækka gengið á ný? Eins og við vitum, var tilætlun Marshallstofnunarinnar 1950, þegar gengislækkunin var ákveðin þá, að miklu leyti að undirlagi sömu stofnana og nú hafa haft frumkvæði um þessa gengislækkun, - eins og hæstv. viðskmrh. man, þá stóð í því lagafrv., sem útbúíð hafði verið í Washington, í 2. gr., að Landsbanki Íslands skyldi taka til endurskoðunar gengisskráninguna, því að það var hann, sem átti að fá gengisskráningarvaldið samkv. lagafrv. 1950, jafnóðum og almenn breyting yrði á kaupgjaldi á Íslandi. Ef þetta er skoðun þeirra aðila, í París og Washington, sem hafa haft hér nokkurt frumkvæði um þá efnahagspólitík, sem nú er upp tekin, þá vildi ég gjarnan fá að vita, hvort heldur væri, sem sé að ríkisstj. léti það afskiptalaust, hvernig verkamenn og atvinnurekendur semdu, eða hins vegar, hvort hún, svo framarlega sem verkamenn kynnu að knýja fram svo og svo miklar kauphækkanir, gripi til þess að endurskoða gengisskráninguna. Þetta tvennt fer ekki saman, en þetta hvort tveggja hefur komið í ljós í sambandi við þær umræður, sem fram hafa farið. Það er hins vegar vitanlegt, að sú kaupgetuminnkun, sem skipulögð hefur verið með gengislækkuninni og afnámi vísitölunnar, mun ekki haldast. Það er vitanlegt, að verkalýðurinn í landinu mun hækka sitt kaup og er þegar byrjaður á því, og það verkalýðsfélag, þar sem stjórnarliðið hefur sjálft meiri eða minni forgöngu, þannig að það er alveg greinilegt, að kaup verkamanna og launþega kemur til með að hækka. Enn fremur er annað, sem ekki er minna atriði hvað snertir kaupgetu en tímakaupið sjálft, og það er lengd vinnudagsins. Er það meining hæstv. ríkisstj., að hennar efnahagsráðstafanir eigi að miða að því að afnema eftirvinnu eða jafnvel að koma að einhverju leyti á svokölluðu hæfilegu atvinnuleysi? Ég vil minna á, að í þeim kapítalístísku löndum hér í kringum okkur, eins og Vestur-Þýskalandi og slíkum, hefur allmikið atvinnuleysi verið skilyrði fyrir því, að hægt væri að halda niðri því kaupgjaldi verkalýðsins, sem hefur skapað þann mikla gróða, sem atvinnurekendurnir hafa haft þar, og það svokallaða jafnvægi í þeim kapítalistíska þjóðarbúskap, sem þar hefur komizt á. Það er nokkurn veginn gefið, að full atvinna, styrkleikur verkalýðssamtakanna og sæmileg afkoma almennings sprengir það venjulega borgaralega bankaeftirlit, sem ríkisstj. hér virðist treysta á. Ég held þess vegna, að það væri heilbrigt að ræða þetta atriði alveg hreinskilnislega í upphafi þessa máls, vegna þess að það er miklu verr farið en heima setið, ef farið er inn á þá stefnu, sem þetta frv. markar, undir fölskum forsendum og þannig að ríkisstj. geri sér einhverjar tálvonir eða gyllivonir, sem ekki rætist. Þá kom hæstv. viðskmrh. að útflutningseinokuninni, og hann kvað vera nauðsynlegt að viðhalda útflutningseinokuninni til þess að hindra undirboð. Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, að það eru til aðrar aðferðir til þess að hindra undirboð en að viðhalda einokuninni á þennan máta. Það er t.d. hægt að setja lágmarksverð á alla vöru, sem seld er út úr landinu, setja alveg ákveðið lágmarksverð og gera síðan öllum þeim, sem út flytja, að skildu að gera upp við hver áramót, skulum við segja, allt sem þeir flytja út, og skila gjaldeyri, eða að svo miklu leyti sem þeir þá fengju að ráðstafa sínum gjaldeyri sjálfir, eins og væri það eðlilega í frjálsu, kapítalistísku skipulagi, gera upp með a.m.k. þessu lágmarksverði gagnvart ríkinu og bönkunum fyrir öll slík viðskipti, það er alveg jafnmögulegt. Við vitum, að ef við á annað borð eigum að fara inn á það að aðhyllast þá hörðu, frjálsu samkeppni, sem vissulega skapar mjög mikið aðhald að mönnum, þá er annaðhvort að duga eða drepast, og náttúrlega gildir það lögmál jafnt í sambandi við útflutninginn og innflutninginn. Náttúrlega ýtir sú harða, frjálsa samkeppni mönnum til þess að undirbjóða ekki hver annan. En ef við af gamalli reynslu óttumst undirboðin, vegna þess að íslenzkir útflytjendur yrðu háðir útlendum hringum, - og það var þess vegna upphaflega, að farið var inn á það að setja þessa einokun á, þeir urðu of miklir leppar fyrir þá útlendu hringa, og útlendu hringarnir fengu vöruna óþarflega ódýrt, - þá er sem sé alveg hægt að koma í veg fyrir þetta með lágmarksverði, setja bara lágmarksverð, sem menn verða síðan að gera upp fyrir, og samkeppni síðan um, hver selji mest. Og ef ríkisstj. trúir virkilega á sína stefnu í þessu, ætti hún að gera slíkt. Ég held, að það sé alveg ótækt að taka upp eitt efnahagskerfi fyrir útflutninginn og annað fyrir innflutninginn. Ég er á því, að það eigi að vera sama kerfið fyrir hvort tveggja. Þjóðnýting á hvoru tveggja er sem sé það, sem ég álít að væri heppilegasta aðferðin. En þeir, sem trúa á þá frjálsu samkeppni í þessu, eiga að þora að hafa hana jafnt í útflutningnum og innflutningnum. Útflutningseinokunin er þess vegna þarna ekki rökrétt hjá hæstv. ráðherra, það er hægt að gera þetta bara með lágmarksverði. Og ég held fast við mína fyrri fullyrðingu, að útflutningseinokuninni sé við haldið til þess að skapa sérréttindi fyrir ákveðna, volduga aðila núna. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og aðrir hringar, Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda og Skreiðarsamlagið, þetta eru hringar á þessum sviðum, og meðan þeir eru sem prívatökonómískir hringar, sem einkahringar í þessu, með eins konar stuðningi ríkisvaldsins, fá að vera þarna að verki í krafti svona einokunar, þá er svo að segja ómögulegt að taka upp baráttuna gegn þeim. Til þess að taka upp baráttu gegn þeim, bjóða hærra verð en þeir, verða menn frá upphafi að geta verið frjálsir, verða menn að geta skipulagt þau hraðfrystihús, sem vilja standa saman um að berjast og selja án þess að þurfa að sækja nokkuð undir öfl hjá ríkisvaldinu, án þess að þurfa að óttast það, að ríkisvaldið standi á bak við Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Og svo framarlega sem ríkisstj. trúir eins mikið á frelsið í þessu og hún segir, þá á hún að þora að gera þetta. Þá sagði hæstv. viðskmrh., að það hefði ekki tekizt að fá samkomulag við Alþb. í vinstri stjórninni um þá stefnu, sem gerði mögulegt að afnema höftin. Hann var að verja sig gagnvart ásökunum Framsóknar í þessum efnum. Það var að vísu aldrei stefna Alþb. að vilja sérstaklega afnema höftin, vegna þess að Alþb. vildi stefna í þá áttina að reyna að koma á meiri áætlunarbúskap á Íslandi. En hins vegar býst ég við, að það, sem hæstv. viðskmrh. meini með þessu, sé, að frá sjónarmiði Alþfl. og Framsóknar hefði þurft að nást samkomulag í vinstri stjórninni um að minnka nokkuð kaupgetuna hjá almenningi með gengislækkun, eins og bæði Alþfl. og Framsfl. lögðu hvað eftir annað til í vinstri stjórninni, og um það fékkst ekki samkomulag við Alþb., það er rétt. Hins vegar voru náttúrlega aðrir möguleikar til, sem líka gátu komið í staðinn fyrir slíka minnkun kaupgetunnar og hefðu getað gert jafnvel afnám hafta mögulegt. Það var annars vegar minnkun kaupgetu hjá yfirstéttinni í landinu og hins vegar sparnaður hjá því opinbera og viss sparnaður í vissri fjárfestingu. Hins vegar var okkar afstaða í vinstri stjórninni, Alþb., að knýja fram framfarir og kjarabætur fyrir almenning, og það var alveg greinilegt, að slíkt var ekki mögulegt nema með því að fara miklu meira inn á heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, svo að það var ekki von, að það næðist slíkt samkomulag við okkur um að afnema þó þessi litlu höft, sem voru. Við vildum hins vegar reyna að belta þeim skynsamlegar en var. Ég á satt að segja erfitt með að skilja út af fyrir sig, að það sé takmark í sjálfu sér að afnema höftin, hvort heldur eru viðskiptahöftin eða viðskiptafrelsið. Hvort tveggja er þó ekki neitt takmark í sjálfu sér. Takmarkið í sjálfu sér hlýtur að vera velferð almennings, og það, hvort tækið, hvora aðferðina maður notar, viðskiptahöft eða viðskiptafrelsi, það hlýtur einvörðungu að fara eftir því, hvort þeirra er aðferð til þess að ná slíku takmarki. Þá kom hæstv. viðskmrh. inn á það að svara spurningu minni um, hvort ríkisstj. hefði tekizt á hendur nokkra skuldbindingu viðvíkjandi þeim lánum, sem ríkisstj. hefði tekið nú. Og hann svaraði því, sem er vafalaust alveg rétt hjá honum, að það væri skuldbinding sú, sem Ísland gekkst undir 1948 um að gefa 80–90% af innflutningnum frjálsan, sem Ísland þá hefði gert í sambandi við Marshall-aðstoðina, sem nú er raunverulega verið að framkvæma, þessi skuldbinding sé enn á okkar herðum, við hefðum nú í 12 ár ekki farið eftir henni. Hin nýja ríkisstj. hafði þess vegna ekki undirgengizt neinar nýjar skuldbindingar, heldur ekki í sambandi við núverandi lán, hún væri raunverulega aðeins að takast það á herðar að framkvæma þá skuldbindingu, sem gerð var 1948. Og þetta ætla ég að sé alveg rétt. En það er líka allalvarlegur hlutur. M.ö.o.: sú skuldbinding, sem við undirgengumst 1948 í sambandi við stórgjafir og lán, sem þá voru veitt á vegum Marshall-stofnunarinnar, hún á nú allt í einu að fara að verða áþreifanleg, hún á nú að fara að komast til framkvæmda. Og ég er hræddur um, að þetta þýði, að fjötur, sem hefur verið tiltölulega laus á okkur þessi 12 ár, geti herzt að okkur núna. Hvað um það, ef við vildum fara að segja okkur úr OEEC nú, ef okkur líkaði ekki það, sem þar væri að gerast? Skyldi ekki vera kallað að okkur með greiðslu á ýmsu af þessu. Ég er þess vegna hræddur um, að í þessu, sem nú er verið að gera raunhæft, felist þarna nokkuð hættuleg skuldbinding. Þá sagði hæstv. viðskmrh., að ef viðskipti sósíalistísku landanna minnkuðu vegna þessara ráðstafana, þá væri það bæði óheppilegt og skaðlegt, en bætti við: En afleiðingarnar verða ekki slíkar. Það, sem okkur, sem fylgjumst með í viðskiptalífinu og framleiðslulífinu hér í dag, virðist hins vegar einsætt, er, að afleiðingarnar séu þegar að verða slíkar, að það séu að byrja að detta niður þau viðskipti, sem hafa verið við löndin þar austur frá, og ég rakti nokkuð í minni framsöguræðu, hvað þegar hefði minnkað, og skal að lokum koma aftur inn á það til þess að minna á það. En ég verð að segja það, að mér finnst ekki nægilegt, að hæstv. ráðherrar gefi hér yfirlýsingar um, að þessi viðskipti megi ekki minnka, það sé slæmt, ef þau minnki, ef þeir svo haga sér eins og strúturinn og stinga höfðinu í sandinn, þegar þau eru að minnka, vegna þess að það hefur verið dregið úr innkaupunum þar eystra. Hæstv. viðskmrh. kom inn á að svara minnt aths. viðvíkjandi þeim 13% , sem beinlínis væri gert ráð fyrir að viðskiptin við sósíalistískú löndin gætu minnkað um eingöngu vegna frílistans. Við höfum áður getið um, að viðskiptin við Sovétríkin ættu samkv ráðstöfunum hvað frílista snertir mjög lítið að minnka, ef aðrar orsakir kæmu ekki til, ekki nema um 1/2% miðað við 1958, en við hin sósíalistísku löndin, Tékkóslóvakíu og Austur-Þýskaland, gætu þau minnkað niður í 72% , ef ekkert af því, sem gert er nú alveg frjálst, kæmi þá þaðan. Og hæstv. viðskmrh. vildi verja þetta með því, eins og hann sagði orðrétt: „Þessi lönd geta ekki búizt við, að við getum gert meira til að vernda innflutninginn frá þeim.“ Og hann sagði beint til mín, að honum dytti ekki í hug, að stjórnarvöldin í þessum löndum ætluðust til þess, að við vernduðum meira en 87% af innflutningnum frá þeim, og vildi jafnvel gefa í skyn, að ég mundi vera þarna áhugasamari fyrir þessum innflutningi en sjálf stjórnarvöldin í þessum löndum. Í þessum orðum hæstv. viðskmrh. kemur fram reginmisskilningur, sem líka gengur í gegnum ræðu hv. 6. landsk. og kom líka fram í ræðu hæstv. forsrh. Spurningin, sem hér stendur, er alls ekki sú, hvort við séum að vernda innflutning frá þessum löndum eða hvort ríkisstjórnirnar í þessum löndum geti ekki ætlazt til þess, að það sé verndaður meiri innflutningur frá þeim en þetta og þetta. Það er alls ekki sú spurning, sem þarna liggur fyrir. Spurningin, sem liggur fyrir okkur, er sú: Hvað viljum við gera mikið að því að vernda íslenzkan útflutning? Hvað viljum við gera mikið að því að tryggja alveg íslenzkan útflutning? Ráðstafanirnar, sem við höfum verið að gera með sölu austur á bóginn, hafa verið trygging, bókstaflega hafa verið undirstaða fyrir íslenzkan útflutning, og vegna þess að við getum aðeins verzlað við þessi lönd með jafnvirðiskaupum, eru fastir samningar við þessi lönd trygging fyrir íslenzkum útflutningi. Það er þetta, sem við verðum að gera okkur ljóst. Það kemur ekkert málinu við í því sambandi t.d., hvort þessi lönd séu samkeppnishæf. Við skulum segja, að þau væru samkeppnishæf með allar þær vörur, sem við keyptum af þeim, og með miklu fleiri vörur, að þeirra iðnaðarþróun væri komin það hátt, að þau væru samkeppnishæf með þetta allt saman. Þetta eru lönd, sem haga sínu efnahagskerfi þannig, að hjá þeim eru ekki markaðsvandræði. Sjálf markaðsbaráttan, sjálft hugtakið markaður, framleiðsla fyrir markað, sem í mörg hundruð ár er búið að vera einkennandi í því hagkerfl, sem við miðum við, það er ekki til hjá þeim. Það, sem þessi lönd eru að skapa, er framleiðsla, sem sé samkv. ákveðinni áætlun, þar sem markaður og framleiðsla fyrir markað er smátt og smátt að hverfa úr sögunni. Á meðan sá kapítalistíski heimur enn þá er til og viðskipti þess sósíalistíska hluta heimsins við hann haldast, þá verður það hvað snertir viðskiptin við þann kapítalistíska markað, en hugtakið „framleiðsla fyrir markað“ sem slíkt, með allri þeirri óvissu, sem það þýðir, hverfur smátt og smátt úr sögunni. Þarna verður ekki, þegar fram í sækir, um annað að ræða en ákveðna, skipulagða, fyrir fram áætlaða framleiðslu, þar sem markaðsvandræði, kreppur og annað slíkt, sem af því leiðir, geta aldrei skapazt og geta aldrei orðið til. Þess vegna verðum við að gera okkur ljóst, að það, sem við höfum verið að gera með því að reyna að afla okkur viðskipta við þessi lönd, hefur verið að reyna að tryggja svo og svo mikinn hluta af okkar útflutningi, með því að gera hann óháðan markaði og óháðan markaðssveiflum, óháðan kreppum, með því að losa hann út úr markaðskerfi kapítalismans, og tryggja þennan útflutning okkar með beinum, stórum fyrirframsamningum, helzt til margra ára, við þann sósíalistíska heimsmarkað. Og meðan stjórnarvöldin skilja ekki þessa aðstöðu, geta þau í sínu skilningsleysi gloprað út úr höndunum á okkur þessum viðskiptum. Haldið þið t.d., að Sovétríkin væru ekki samkeppnisfær með olíu og gætu ekki, ef þau vildu, keppt við okkur á frjálsum grundvelli, keppt við hringana í heiminum, ef þeim byði svo við að horfa? En það, sem við höfum áhuga á, er að tryggja okkar eigin útflutning með því að gera þannig viðskiptasamninga, helzt til margra ára, að við seljum okkar fisk og fáum m.a. olíu í staðinn. Hefðum við hagsmuni af því að segja á morgun við Sovétríkin: Seljið þið olíu hingað til Íslands eins og þið viljið, við skulum reyna að selja hjá ykkur fisk, - og láta svo slag standa um, hvað við getum selt og hvað við getum keypt? Okkar hagsmunir eru að gera fyrirframsamninga í stórum stíl, í sem allra stærstum stíl, vegna þess að við erum yfirleitt alltaf í vandræðum með markaði, og því meiri markaði sem við höfum, því meira getum við eflt okkar flota, aukið okkar fiskveiðar og framleitt og þar með aukið velgengni okkar þjóðar. Þess vegna má hæstv. ríkisstj. ekki gera þá kórvillu í sínum hugsanagangi að leggja þetta tvennt að jöfnu, segja bara: Já, þeir þarna austur frá, þeir eiga að taka upp þann hátt að keppa hér á Íslandi, rétt eins og hringarnir gera í Englandi eða Þýzkalandi. - Þá er ríkisstj. að gera sig seka um kórvillu í þessum efnum. Þvert á móti, hún á að gera allt annað. Hún á að segja við stjórnirnar í hinum sósíalistísku löndum: Ég vil semja við ykkur til eins árs, til þriggja ára, til fimm ára, um eins mikið og þið getið keypt af okkar fiski, og ég skal finna út þær vörur, sem við viljum gjarnan kaupa af ykkur í staðinn. Og við skulum semja um þetta alveg fast og tryggja okkur þannig. Og þegar við erum búnir að tryggja okkur þannig, þá sláumst við síðan á þeim kapítalistíska heimsmarkaði, eins og okkur er mögulegt, til þess að ryðja okkar vörum þar braut. Þá stöndum við þannig að vígi á Íslandi, að t.d. af 75 þús. tonna framleiðslu á freðfiski erum við búnir að tryggja okkur með 50 þús. og eigum aðeins 25 þús. á hættu. Haldið þið, að það væri gaman fyrir okkur á morgun að eiga að slást með 75 þús. tonn, að selja það? Væri í raun og veru nokkur stjórnandi á Íslandi svo vitlaus, að honum dytti í hug í dag að vilja sleppa þeim fyrirframsamningum, sem við höfum? En þessir fyrirframsamningar eru sérstaks eðlis. Þeir eru fyrirframsamningar við lönd, sem eru ekki rekin á grundvelli þeirrar frjálsu samkeppni, heldur á grundvelli allt annars fyrirkomulags, á grundvelli sósíalismans, sem smám saman er að útrýma vörumarkaðinum sem fyrirkomulagi og kerfi hjá sér og gera öll viðskipti háð áætlunum, sem að vissu leyti koma fram gagnvart okkur sem fyrirframsamningar. Þess vegna þarf hæstv. ríkisstj. að gera sér það alveg ljóst, að það er enginn að biðja hana um að vernda neinn innflutning frá Sovétríkjunum eða þessum ríkjum. Það er aðeins verið að biðja hana um að vernda íslenzkan útflutning, og hún er að neita að gera það. Hún er að minnka verndunina á íslenzkum útflutningi. Hún er að draga úr því, sem við getum selt til þessara landa. Hví að draga þarna úr um 13%? Hví ekki að selja þessi 13% líka með fyrirframsamningum og reyna svo þar að auki að selja meira? Þetta þarf að reyna að fá inn í heila hæstv. ríkisstj., því að ef hún skilur þetta ekki, gloprar hún þessum viðskiptum út úr höndunum á sér. Þá kemur hún til með að koma hér til okkar á eftir, þegar hún er búin að glata þessum viðskiptum, og segja: Nú, þeir voru ekkert að keppa þarna austur frá, - verða kannske aldeilis hissa á því, að þeir skuli ekki vera að slást um hitt og þetta. Ég veit ósköp vel, að það er alveg rétt, sem hæstv. viðskmrh. segir, að þeir verzlunarerindrekar, sem hér eru fyrir þessi ríki, hafa vafalaust áhuga á að selja hér. Það er þeirra starf, þeir eiga að gera það. En bara á sama tíma, einmitt með þá vöru, sem er samkeppnisfærust og þess vegna kannske mest eftirsótt, þá eru allt annars staðar í heiminum menn, sem segja við Sovétríkin eða Austur-Þýzkaland eða Tékkóslóvakíu: Heyrið þið, viljið þið ekki selja mér ritvélarnar ykkar eða reiknivélarnar ykkar, helzt tveggja ára framleiðslu fyrir fram. - Og viðskiptaráðunautar Sovétríkjanna eða Austur-Þýzkalands eða Tékkóslóvakíu hér eiga þá til með að koma eftir nokkra daga til viðskiptamannanna hérna, sem hafa verið að spyrja þá um hitt og þetta, og segja: Því miður er það komið svoleiðis, að við erum búnir að selja alla framleiðsluna. - Ég veit, að hvað eftir annað á markaðinum í Leipzig hefur það verið svoleiðis, að það hafa verið gerðir samningar jafnvel fyrir alla framleiðsluna í einstökum greinum fyrir eitt og tvö ár fram í tímann, og við höfum svo ekki getað fengið vöru, sem okkur hefur langað í, af því að við höfum ekki passað upp á að gera þessa samninga eitt til tvö ár fram í tímann. Það er þetta, sem þarf að komast inn í heilann á hæstv. ríkisstj., að það er ekki þarna um venjulega samkeppnisaðstöðu að ræða. Það er um skipulagningu á framleiðslu að ræða. Þessi ríki ráðstafa sinni framleiðslu fram í tímann, og jafnvel það, sem við mundum sækjast mest eftir að fá frá þeim, ættum við á hættu, ef við ekki pössuðum okkur í tíma, að vera búnir að missa út úr höndunum á okkur. Og missum við það út úr höndunum á okkur, þá erum við að missa markaði fyrir íslenzkar útflutningsafurðir um leið. Mér fannst hæstv. viðskmrh. vera hálfgerður fangi þessara samkeppnishugmynda. Við verðum að setja okkur inn í, að það eru tvenns konar heimskerfi, sem við stöndum frammi fyrir, og ef við einblínum bara á annað og látum hugsunarhátt þess móta okkur, þá fer illa fyrir okkur. Við verðum að geta lagað okkur að því að skipuleggja okkar framleiðslu og okkar sölu hvað snertir þau sósíalistísku ríki og berjast á grundvelli frjálsrar samkeppni með allri þeirri harðvítugu skipulagningu, sem slík samkeppni heimtar, á mörkuðum þess svokallaða frjálsa kapítalisma. Ég verð að vekja athygli á því, að jafnvel þótt einstakir verzlunarráðunautar í sendiráðum, eins og hæstv. viðskmrh. kom inn á, þessara sósíalistísku ríkja hafi áhuga á að vinna að útbreiðslu ýmissa vörutegunda þar, þá ræður það ekki viðskiptapólitík þessara ríkja. Sjálf þessi sósíalistísku ríki hafa áhuga á viðskiptunum við Ísland, að svo miklu leyti sem þetta eru jafnvirðisviðskipti, þau kaupa af okkur jafnmikið og við kaupum af þeim, og á meðan við þess vegna getum aukið okkar viðskipti við þau, þá getum við um leið aukið okkar sölu til þeirra. Þetta verður að haldast í hendur. Það þýðir, að við þurfum að skipuleggja þetta. Við skulum ekki láta okkur detta það í hug, að við ætlum að fara að kenna sósíalistísku stjórnunum í þessum löndum samkeppniskerfið. Þær hafa sitt kerfi og þær halda því áfram, og við verðum, ef við ætlum að halda þessum viðskiptum, annars vegar að laga okkur að þeirra kerfi með þessum stóru fyrirframsamningum, eins og við hins vegar, þegar við viljum halda okkar viðskiptum við þann kapítalistíska heim, verðum við að laga okkur að þeirra kerfi þar. Við verðum að geta vegið þannig með báðum höndum. Svo kom hæstv viðskmrh. inn á eitt atriði, sem ég minntist á, og svaraði því alveg nákvæmlega. Það var viðvíkjandi þeim 500 bílum. Hann upplýsti, að samið væri um 500 bíla í rammasamningum við Sovétríkin, hins vegar hefðu verið gerðir kaupsamningar um 250 bila og við þá kaupsamninga yrði auðvitað staðið. Hvað hitt snertir, þá er auðséð, eins og ég held að hæstv. viðskmrh. hafi gefið í skyn, að við verðum að bíða og sjá, hvernig viðskiptin halda áfram. Mér skildist það eiginlega vera hans viðhorf viðvíkjandi hinum. Nú vil ég spyrja: Er það ekki svo viðvíkjandi þessum 250 bílum, sem þegar hafa verið keyptir, að það gengur erfiðlega með sölu á þeim, alveg eins og er með jeppana, sem ég var að minna hv. 6. landsk. á, eftir að jeppanefndin var lögð niður og frelsið kom, að jeppainnflutningurinn mundi að öllum líkindum detta úr 300 umsóknum niður í 10 raunverulega selda jeppa, þegar viðreisnin á efnahag almennings færi að láta til sín taka hjá þeim, sem kaupa vildu jeppa? Mér sýnist m.ö.o., eftir því sem hæstv. viðskmrh. upplýsti, að þó að íslenzka ríkið nú kaupi 250 bíla, þá muni ekki vera einu sinni öruggt með söluna hér innanlands á þeim, og í öðru lagi muni ríkisstj. í dag engan veginn vera örugg um, að það verði gerður kaupsamningur um hina 250 bilana, sem gert var ráð fyrir í rammasamningnum. M.ö.o.: rammasamningurinn var samningur, sem gerði ráð fyrir, að hve miklu leyti Ísland gæti flutt út til Sovétríkjanna. Kynni að fara svo, að það minnkaði um 250 eða um helming bílanna, sem hér yrðu fluttir inn, þýðir það þá ekki um leið, að það komi til með að minnka fiskurinn, sem við seljum til Sovétríkjanna? Hins vegar það, sem hæstv. viðskmrh. svaraði ekki viðvíkjandi viðskiptunum við Sovétríkin, var í fyrsta lagi: Minnkar ekki innflutningurinn til Íslands vegna minnkaðrar fjárfestingar á Íslandi og þar að auki minnkaðrar eftirspurnar, t.d. á járni, stáli og öðru slíku? Í öðru lagi: Minnkar ekki innflutningurinn frá Sovétríkjunum vegna minnkaðrar neyzlu, sem ríkisstj. gengur út frá að skipuleggja? Það var meiningin að minnka innflutninginn til Íslands um a.m.k. 200 millj. kr., ef ég man rétt, eftir gamla genginu, og að einhverju leyti mundi það koma niður á þessum vörum. Hvorugu þessu svaraði hæstv. viðskmrh. En ef það reyndist svo, að það minnkaði innflutningur á vörum, bæði neyzluvörum og fjárfestingarvörum, frá Sovétríkjunum og öðrum sósíalistískum ríkjum, þá kemur það til með að þýða um leið, að það minnkar útflutningurinn á íslenzkum fiskafurðum til þeirra landa, vegna þess að allt byggist þetta á jafnvirðiskaupaprinsipinu. Þá kom hæstv. viðskmrh. heldur ekki inn á að svara þeirri spurningu, sem ég beindi til hans viðvíkjandi Matborg, framleiðslunni á sjólaxi, sem framleiddur hefur verið í verksmiðju hér í Reykjavík og seldur til Tékkóslóvakíu á undanförnum árum, þar sem verið hefur öruggur markaður, en virðist vera alveg stöðvað núna og hér liggja birgðir upp á 21/2 millj. kr., og verksmiðjueigendurnir eru í vandræðum, vegna þess að það hefur dregið svo mikið úr innkaupunum frá Tékkóslóvakíu, að Tékkarnir virðast vera að kippa að sér hendinni um kaup á þessu. Er þetta ekki eitt af því, sem er að koma fram sem dæmi einmitt um það, að austurviðskiptin eru að minnka vegna þessara ráðstafana, sem nú hafa verið gerðar? Og það kom einmitt fram í Alþýðublaðinu, í hans eigin blaði, í viðtali við Sturlaug Böðvarsson á Akranesi, að hann sagði beinlínis frá því, eins og hv. 4. þm. Austf. minnti á í sinni ræðu í dag, að það hefði af hálfu kaupmanna verið dregið úr innkaupum frá Tékkóslóvakíu og Austur-Þýzkalandi vegna umtalsins um frílistann. Í því sambandi vil ég líka minna hæstv. viðskmrh. á, að hann svaraði ekki heldur minni spurningu viðvíkjandi vorsíldinni núna, þeirri miklu vorsíld, sem hér er fyrir utan, og hvað ríkisstj. hyggist gera í sambandi við hana og möguleikana á að hagnýta hana. Hingað til hefur það verið svo, að menn hafa reynt að selja þessa vorsíld fyrir fram, og hún er einvörðungu seljanleg fyrir fram til þessara sósíalistísku landa, svo framarlega sem jafnmikil kaup eru gerð um leið á vörum þaðan. Um þetta er ekki hugsað nú. Ég get að vísu trúað því, að einhverjir áhugasamir útvegsmenn leggi máske í það að reyna að veiða þessa síld og salta hana eða frysta eða eitthvað slíkt, upp á von og óvon, en ólíkt meira yrði að slíku gert, svo framarlega sem búið væri að selja fyrir fram. Og af því að ég hef sjálfur einmitt upplifað það og séð, hvað það þýðir, þegar ráðleggingar manns um stóra fyrirframsamninga einmitt í síld eru ekki teknar til greina, þá finnst mér ákaflega hart að horfa upp á það nú, að það skuli ekki vera skeytt um, hvað þarna eigi að gerast, það sé sem sé látið undir höfuð leggjast að reyna að tryggja þessa markaði. Hins vegar verða þessir markaðir ekki tryggðir nema með afskiptum ríkisstj., skipulagningu ríkisstj. Þá talaði hæstv. forsrh. hér í dag og lýsti því yfir, sem einhvern tíma hefði þótt merkilegt, að hæstv. viðskmrh. hefði gert málstað hæstv. forsrh. svo góð skil, að hann þyrfti þar engu við að bæta. Það gerist nú margt á langri ævi, og fátt sýnir betur samruna þessara tveggja flokka en þessi mikla ánægja hæstv. forsrh. með málsvörn hæstv. viðskmrh. í þessum málum. Hæstv. forsrh. sagði, eins og hæstv. viðskmrh. hafði sagt, að óttinn um austrænu viðskiptin væri alveg ástæðulaus, en færði hins vegar engin rök fram fyrir því. Mér virtist satt að segja, að ræða hæstv. forsrh. ætti aðeins að vera eitt, hún ætti aðeins að vera undirstrikun af hálfu ríkisstj. á því, að ríkisstj. vildi ekki, það væri ekki hennar vilji, að þessi viðskipti brotnuðu niður. En hæstv. forsrh. sagði í því sambandi eitt, eina setningu, sem er rétt að vekja athygli á. Hann sagði, að ef þessi viðskipti minnkuðu, þá væri það af einhverjum annarlegum ástæðum. Og það er vert að vekja athygli á þessu. Það er slæmt, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér, en ég get ekki verið að draga það að svara honum, þó að hann sé ekki við. Ég vil taka greinilega fram, að það er ekki til neins fyrir hæstv. ríkisstj. að ætla eftir á, ef hún með vítaverðu gáleysi, svo að ekki sé verra sagt, - ekki með ásetningi, - brýtur niður þessi viðskipti, að kenna neinum annarlegum ástæðum þar um. Það er bezt fyrir hana að taka tillit til þeirra aðvarana, sem hér og nú koma þegar fram, og þeirra ábendinga, sem hér hafa verið gerðar, og þeirra tilhneiginga, sem þegar koma fram í okkar viðskiptalífi, áður en þetta frv. nær fram að ganga. Hæstv. forsrh. endurtók alveg sömu rakaleysuna og hæstv. viðskmrh. var með. Hann sagði, að það væri vantrú á samkeppnishæfni sósíalistísku landanna, ef það væri ekki óhætt að gefa svo og svo mikið frjálst til þeirra. Þessu átti auðsjáanlega að vera beint til mín, hvort ég hefði einhverja vantrú á þessum löndum, og ef ég segði honum, að ég hefði trú á samkeppnishæfni þeirra, mundi hann líklega á morgun setja allt á frílista, - væri það ekki það eina rökrétta af honum? - setja allt á frílista. Og það einasta, sem þá vantaði, það væri, hvort sósíalistísku löndin hefðu nokkurn sérstakan áhuga á að vera að keppa hér á Íslandi, hvort t.d. Norðmenn byðu þeim ekki að gera stóra fyrirframsamninga um sölu á síld, eða jafnvel einhverjar aðrar þjóðir, og kaupa svo og svo mikið í staðinn. Þetta gera allar þessar þjóðir. Við skulum þess vegna gá að því, af því að það hefur komið einu sinni fyrir áður, að þessi viðskipti hafa verið brotin niður af íslenzkri ríkisstj., að það fari ekki eins nú. Hæstv. forsrh, sagði, að Íslendingar vildu halda þessum viðskiptum. En það er ekki nóg að segja svona. Menn verða líka að gera það. Ég get vitnað hér í, ef ég færi að lengja hér mál mitt, ótal yfirlýsingar frá forustumönnum OEEC og öðrum slíkum um andúðina á þessum viðskiptum, yfirlýsingar einmitt í sambandi við Marshall-samninginn um, hvernig beinlínis þyrfti að brjóta niður þessi viðskipti, hvernig einn aðaltilgangur Marshall-aðstoðarinnar væri sá að eyðileggja þessi viðskipti. Ég vil þess vegna segja við hæstv. forsrh.: Það er ekki til neins að vera með svona yfirlýsingar. Það eina, sem verður nokkurs metið í þessum efnum, er verknaðurinn. Og verknaðinn er ríkisstj. þegar búin að sýna og það er þegar búið af hálfu Sambands ísl. samvinnnufélaga og Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna að gera aths. við frílista ríkisstj. um, að miðað við 1958 séu viðskiptin við þessi lönd minnkuð um 55 millj. eða 13%, þannig að það, sem liggur fyrir þegar, er vilji ríkisstj. að fara að minnka þessi viðskipti, og eina vörnin, sem hæstv. ráðh. hafa hér fram að færa, er, að þessi lönd eigi að vera samkeppnishæf. Út frá því sjónarmiði væri hægt að minnka það eins um 50% . Það væri hægt að setja alla olíuna á frílista. Líklega efast ekki hæstv. ríkisstj. um, að Sovétríkin séu samkeppnisfær í henni. Þess vegna er þarna um hættulega hluti að ræða. Það er að ræða um það kerfi, sem ríkisstj. er að taka upp, að byrja að brjóta þessi viðskipti niður, og það er ekki til neins fyrir hana að reyna að fela sig á bak við neinn þar. Og af því að ég veit, að það er hjá ýmsum mönnum í ríkisstj. enn þá góður vilji í þessu, ber þeim ráðh., sem hafa einhvern góðan vilja í þessum efnum, að ræða þessi mál af fullri alvöru, og það gildir alveg sérstaklega um hæstv. forsrh., sem nú er ekki við og ætti þá a.m.k. við 3. umr. þessa máls að sýna sig hér og taka þátt í umr. Hins vegar hefur hæstv. viðskmrh. gert það, en hann reynir að koma sér hjá því að svara sumu af því, sem nauðsynlegt er að ræða í þessum efnum. Hv. 4. þm. Austf. hélt hér mjög eftirtektarverða ræðu í dag, þar sem hann jafnframt beinlínis sýndi fram á, að lærifaðir hæstv. ríkisstj., þessi legáti frá Efnahagsstofnuninni í París, sem var pantaður hingað í haust og átti víst að setja einhvern vísindablæ á þetta hrófatildur, sem nú er verið að hrófa hér upp, hann tók sérstaklega fram í sinni ræðu, að hann harmaði, hvað við hefðum mikil viðskipti austur á bóginn. Hann var ekki að lýsa ánægju sinni yfir því, maðurinn, að fátæk fiskimannaþjóð hefði getað tryggt sér viðskipti, að hún hefði getað aukið viðskipti, að við hefðum getað á 6 árum þrefaldað okkar framleiðslu á hraðfrystum fiski, úr 25 þús. tonnum upp í 75 þús. tonn, í krafti þessara viðskipta, á sama tíma sem öll freðfiskframleiðsla Noregs er 20 þús. tonn. Hann var ekki að lýsa ánægju sinni yfir því, hvað okkur hafi tekizt þetta vel. Nei, hann var að harma þessi viðskipti. Og þar talar hann frá hjartanu. Þessir herrar í París hatast við þessi viðskipti. Þeir vilja þau feig, af því að þessir menn og auðhringarnir í Vestur-Evrópu eru af pólitískum ástæðum að reyna að draga Ísland algerlega inn í sinn áhrifahring, þó að það kunni að kosta fyrir Ísland hrun á sjávarútveginum, hrun á fiskvinnslustöðvunum. Þeir eru ekki að skeyta um slíkt. Þeim er sama. Þeir mundu kannske tala um, ef mikið væri í húfi, hvort þeir ættu að reyna að fara að koma upp þungavatnsframleiðslu eða einhverju slíku hérna, e.t.v. að bjóða að bjarga okkur, þegar atvinnuleysið væri komið, með einhverri alúminíumverksmiðju eða einhverju þess háttar, með því að við gengjum alveg í greiparnar á þeim. Við skulum gera okkur ljóst, hvað þarna býr á bak við. Okkar framfarir, okkar stórkostlega aukning á útflutningnum og ekki sízt á freðfiskinum hefur byggzt á viðskiptunum við sósíalistísku löndin. Og voru það kannske þessir vondu kommúnistar, sem juku þetta svona stórkostlega, - eða jafnvel kratarnir, svo að farið sé að gruna þá um eitthvað ljótt í sósíalistískum efnum? Ónei. Það var eitthvað illt að vísu. Það var Framsóknar- og Sjálfstæðisflokksstjórnin 1952, sem fór til Sovétríkjanna og bað þau um að gera stór viðskipti í freðfiski. Af hverju? Af því að England, bandamaðurinn England, okkar viðskiptavinur í OEEC, sem hefur heitið því með samningi að hafa efnahagslega samvinnu við okkur, það setti bann á fiskinn hjá okkur. M.ö.o.: sjálfir aðalborgaraflokkarnir á Íslandi hafa til þess að bjarga sér undan hrammi brezka ljónsins, brezku auðhringanna leitað til sósíalistísku landanna til þess að stórauka kaup þeirra frá Íslandi og forða okkur undan árásum og lífskjaraskerðingu og banni þessara efnahagssamvinnuþjóða, sem standa með okkur í OEEC. Þá ræddi hv. 6. landsk. þm„ frsm. meiri hl. fjhn., hér nokkuð um ýmis atriði í minni ræðu. Hann sagði í fyrsta lagi, að ég hefði sagt eða meint, að haftabúskapurinn hefði skapað hin góðu lífskjör. Að vísu verð ég að biðja hann afsökunar á, að ég hef náttúrlega ekki alltaf getað skrifað orðrétt upp það, sem hann sagði, en ég held, að hann hafi gert mér það orðalag upp, að ég héldi, að haftabúskapurinn hefði skapað þetta. Það er ekki rétt, og ef ég hef með mínum ummælum gefið honum þá hugmynd, hefur mér tekizt klaufalega. Það, sem hefur skapað þau sæmilegu lífskjör, sem íslenzkur verkalýður hefur búið við á síðustu 20 árum, er ekki haftabúskapurinn, heldur barátta verkalýðshreyfingarinnar. Það er barátta verkalýðshreyfingarinnar, mjög harðvítug barátta hennar á þessum tíma, sem hefur skapað þessi tiltölulega sæmilegu lífskjör, sem eru frábrugðin því, sem var fyrir stríð. Við vitum allir, að það var meining aðalborgaraflokkanna hér í landinu, að alþýða Íslands ætti að búa við sömu kjör eftir stríðið og hún hafði búið við áður. Þess vegna voru gerðardómslögin sett á sínum tíma. En okkur tókst að brjóta þau á bak aftur 1942 og hækka kaupið og halda því á árunum á eftir og bæta við, og lífskjörin urðu með þeirri stökkbreytingu það góð, að þau hafa ekki síðan verið betri og vart lafað í því. Hins vegar er gefið, að allan þennan tíma hefðu þessi lífskjör ekki getað haldizt án þessa haftabúskapar, hefði hér verið frjáls verzlun þennan tíma allan, hefði verið hér atvinnuleysi, þannig að hér hefði verið svipuð fátækt og var fyrir stríð. Það er alveg gefið, að án þeirra ráðstafana, sem verkalýðurinn sumpart gat gert með nýsköpuninni, og þar var skilyrði, að svokölluðum höftum væri beitt á jákvæðan hátt, með eftirliti og stjórn á innflutningi, og hins vegar með viðskiptunum við sósíalistísku löndin, - án þessara tveggja ráðstafana hefði ekki haldizt full atvinna á Íslandi mestallan þennan tíma, að undanteknum árunum 1950 –1952, og án þessarar miklu atvinnu hefðu ekki heldur lífskjörin getað verið eins góð og kaup verkalýðsins haldizt eins hátt og það var. M.ö.o.: það var óhjákvæmilegt vegna þeirrar faglegu og pólitísku baráttu, sem verkalýðurinn háði, að hafa hér haftabúskap. Hins vegar var þessum höftum mestallan þennan tíma beitt fyrst og fremst af Framsfl. og Sjálfstfl. Það eru þessir tveir flokkar, sem hafa verið valdamestu flokkarnir allan þennan tíma og hafa ráðið því, hvernig þessum höftum hefur verið beitt, og jafnvel um langt skeið ráðið því svo algerlega einir, að þeir gerðu sérstakar ráðstafanir til þess í 6–7 ár, að engir aðrir gætu fylgzt með því, hvernig þeir beittu þessum höftum, hið svokallaða tímabil hinna alræmdu helmingaskipta. Það er á vissan hátt rétt hjá hv. 6. landsk. þm., að lífskjörin hafa verið góð þennan tíma, þrátt fyrir þau höft, sem Framsókn og Sjálfstfl. hafa beitt, þrátt fyrir það að ekki hafi tekizt nema um stutt skeið að umhverfa þessum höftum í t.d. þau jákvæðu, skapandi afskipti hins opinbera af fjárfestingunni á Íslandi, sem gert var á nýsköpunartímanum. Við urðum t.d. um tíma, Sósfl., að berjast mjög harðvituglega á móti þessum höftum Sjálfstfl. og Framsóknar. Það var á þeim tíma, þegar þessir flokkar innleiddu það á Íslandi, sem aldrei hafði tíðkazt áður, að menn máttu ekki byggja hús á Íslandi nema sækja um leyfi til Reykjavíkur, og þá upplýstist það, þegar ég var hér m.a. í fjhn, eins og oftar að berjast fyrir því, að menn fengju frelsi til þess að byggja sín íbúðarhús, að það lá hvorki meira né minna við - það var 1952 - en að sjálf efnahagsstjórnin í Washington mundi jafnvel hætta aðstoðinni við okkur, beita sérstökum ráðstöfunum í sambandi við jafnvirðissjóð, svo framarlega sem Nd. dirfðist að samþykkja þá till., sem ég hafði í góðri trú fengið sjálfstæðisþm. í fjhn. með á, nefnilega um að gera íbúðarhúsabyggingar frjálsar. Það var Benjamín Eiríksson, þáverandi eftirlitsmaður Ameríkumanna með þjóðarbúskap Íslendinga, sem upplýsti þetta, og ég upplýsti það síðan í mínu nál. og var þetta lengi á árunum á eftir notað sem dæmi um, hve náin afskipti rentukammersins í Washington voru af efnahagsmálum okkar Íslendinga. Þrátt fyrir þessi höft Sjálfstfl. og Framsóknar gátum við gert hitt og þetta á þessum tíma, þó að við yrðum stundum að berjast á móti þessum höftum, þegar okkur fannst þau ganga svo langt, að það var þjarmað meira að Íslendingum en danska einokunarverzlunin hafði gert nokkurn tíma á öllum þeim öldum, sem hún réð yfir okkur, því að hún bannaði okkur þó aldrei beinlínis að byggja, þó að hún léti okkur kannske fá fúinn við og annað slíkt. Ef við viljum vera alveg sanngjarnir viðvíkjandi þessum höftum, sem vissulega hafa orðið illræmd, þá hafa þau verið og voru í upphafi viðleitni fátæks borgaralegs þjóðfélags á Íslandi til að bjarga sér út úr þeirri kreppu, sem kapítalisminn hafði leitt yfir það. Og þau voru jafnt innleidd á þeim tíma sem slík haltrandi björgunarviðleitni af Sjálfstfl. hvað útflutning snerti og Framsfl. hvað innflutning snerti, og lengst af skiptu þeir því bróðurlega á milli sín að stjórna þessu og jafnvel að úthluta til sinna gæðinga í helmingaskiptum bæði innflutnings- og útflutningsleyfum eins og lánum úr bönkunum. Þótt ég hafi lent í því að verða að neyðast til þess að verja ýmislegt af þessum höftum, þá er það ekki vegna þess, að ég sé með þeim, heldur vegna hins, að mér er ljóst, að það, sem nú á að taka við, er helmingi verra. Ég hef allan þennan tíma gagnrýnt þessi höft, gagnrýnt spillinguna, sem hefur verið í sambandi við þau, gagnrýnt skammsýnina og þröngsýnina í sambandi við beitingu þeirra. En ég hef reynt að láta beita þeim þannig, að það mætti að einhverju leyti verða íslenzku þjóðinni til góðs, sem sé að umskapa þau í áætlunarbúskap, og er hann þó jafnframandi höftunum og þeirri frjálsu samkeppni. Hv. 6. landsk. sagði, að það hefði verið lánsbúskapur, sem hefði haldið okkur uppi. Það er ekki rétt, við höfum ekki lifað af lánum. Hitt er annað mál, að við höfum tekið lán til framkvæmda. Það út af fyrir sig er ekki það sama og lifa á þeim. Það, sem hefur aftur á móti verið óskynsamlegt hjá okkur í sambandi við slík lán, það er, hvernig við höfum varið þeim, og það stafar aftur af því, að við höfum ekki haft hjá okkur áætlunarbúskap, þannig að við ráðstöfuðum þessum lánum til þeirra hluta, sem nauðsynlegastir væru fyrir okkar þjóðarbú. Það hef ég hins vegar rakið svo ýtarlega, að ég þarf ekki að gera það nánar. Þá sagði hv. 6. landsk. í öðru lagi, að ég hefði verið að segja, að prívatkapítalisminn væri dauður hér á Íslandi, og vildi mótmæla því. Ég held, að ég hafi ekki sagt, að hann væri dauður, - ég veit að vísu, að hann mun deyja, en ég held, að ég hafi ekki sagt það, ég held, að ég hafi sagt, að hann hafi orðið að starfa hér í banni laganna, og það hef ég sagt hér oft og það hafa jafnvel aðalfulltrúar prívatkapítalismans eða einkaauðvaldsins nokkurn veginn gengið inn á, að í skjóli gjaldeyrissvika og skattsvika hafi einkaauðvaldið myndazt á Íslandi. Það kunna að vera þar örfáar heiðarlegar undantekningar, sem sanna regluna, en í aðalatriðum býst ég við, að við séum nokkurn veginn sammála um þetta, menn hafi orðið að starfa í þessu banni og einmitt þetta bann sé meiningin nú að brjóta með því skattfrelsi og með því gjaldeyrisfrelsi, sem verið sé að koma á; þannig að héðan í frá skuli prívatkapítalisminn á Íslandi geta starfað alveg löglega, og veit ég þó ekki, hvort megi treysta því fyllilega, að héðan í frá muni íslenzkir kapítalistar aldrei svíkja skatt. En betur væri, að rétt væri. Hins vegar kann að vera, að ég hafi sagt annað í sambandi við mínar hugleiðingar um prívatkapítalismann, og það er, að hann mundi ekki eiga langt eftir, ef hann legði í þessa frjálsu samkeppni sína, eða væri sem sé sama sem dauður. Ég hef nefnilega stundum borið dálitla umhyggju fyrir prívatkapítalismanum á Íslandi, þótt undarlegt megi virðast, vegna þess að hann hefur lengst af verið svo aumur síðustu 30 árin, að hann hefur varla getað séð fyrir sér sjálfur. Ég held satt að segja, að við höfum að sumu leyti orðið að endurreisa hann hér 1944, því að þau ár voru sjálfir prívatkapítalistarnir orðnir svo vantrúaðir á sjávarútveg og togaraútgerð, að þegar við í nýbyggingarráði fórum að tala við þá um að kaupa nú togara og gera út, þá svöruðu þeir okkur með því, að í fyrsta lagi vildu þeir alls ekki kaupa togara fyrst um sinn, það dytti þeim ekki í hug fyrr en eftir hálft annað ár, og í öðru lagi vildu þeir ekki líta við öðru en kolatogurum. Og þeir voru svo vonlaust komnir aftur úr öllu og svo vantrúaðir á sinn eigin kapítalisma, að það var alveg ótrúlegt, þegar maður miðar við þær framfarir, sem þeim hefur verið draslað út í síðan, hvað svartnættið í þeirra huga og heila var mikið þá. Ég hef þess vegna alltaf þá hugmynd, að okkar veika einkaauðvald hér á Íslandi, 650 milljónamæringa, að það mundi drepast í samkeppninni við þá útlendu auðhringa, strax og því væri hætt út í ólgusjó prívatkapítalismans hér í kringum okkur. Ég hef nefnilega orðið var við þá hugmynd hjá helztu forsvarsmönnum prívatkapítalismans hér á Alþingi, bæði í hæstv. ríkisstj. og stjórnarliðinu, að þeir halda, að heimurinn í kringum okkur, Vestur-Þýzkaland, Bretland, sé eins og hann var fyrir 50–60 árum, það séu ósköp litlir karlar hver með sína verksmiðju að dunda þar við að framleiða eitthvað og hver sé að keppa við hinn og þess vegna geti okkar íslenzku kapítalistar ósköp vel farið að taka upp samkeppni um að selja alla mögulega hluti, sem við framleiddum hér, til Bretlands eða Vestur-Þýzkalands. Það er nú eitthvað annað. Þessir kapítalistar, sem eru á borð við okkar íslenzku kapítalista hér heima, eru löngu dauðir í öllum þessum löndum. Mér er sem ég sjái Ragnar okkar í Smára eða þá í sápuframleiðslunni hér heima eiga að fara að keppa við Unilever úti í Bretlandi, við Bláa bandið eða eitthvað slíkt. Ég hef ofur litla hugmynd um aðfarir þessara hringa við að keppa. Ég hef sjálfur átt þátt í því að reyna að fá allt íslenzka ríkið í baráttu við þá, og ég hef lýst því hér og skal ekki gera aftur, eins og þegar við keyptum inn vélarnar til þess að koma hér upp lýsisherzluverksmiðju, hvernig þetta fór. Það, sem drottnar í Vestur-Þýzkalandi, Englandi, Frakklandi, Hollandi, Belgíu og þessum löndum, eru voldugir auðhringar, risar, þar sem þessir litlu íslenzku kapítalistar eru eins og peð. Þeim finnst þeir vera voðastórir hérna, ef þeir eru milljónamæringar, jafnvel þótt þeir skuldi kannske meginið af milljónunum og séu í vandræðum með að borga út á föstudögum. En ef þessir veslings íslenzku kapítalistar okkar hér eiga svo að fara að slást þarna úti, þá eru þeir troðnir undir þegar í stað. Ég hef horft á þá troðna undir. Ég hef vitað þessa íslenzku kapítalista okkar gera samninga við útlend auðfélög, sem við höfum orðið að rifta, sem íslenzka ríkið og þess „organisasjónir“ hafa orðið að eyðileggja, af því að þeir voru búnir að selja þannig íslenzkar afurðir, að það var ekki hægt að framleiða þær með því verði. Þeir voru búnir að undirbjóða allt, hálfgjaldþrota braskarar, sem gera óforsvaranlega samninga, sem íslenzka ríkið raunverulega verður að rifta með því að koma á einkasölu. Nei, við skulum ekki láta þá fara að eiga við þetta. Íslenzka ríkið hefur allan tímann, í 30 ár, sem þessir íslenzku kapítalistar okkar hafa starfað, verið sá aðili, sem hefur bjargað þeim. Ég er ekki að segja, að þetta væri sérstaklega ánægjulegt, að íslenzka ríkið skuli hafa verið að bjarga þeim. Ég skal bara taka smádæmi, – það er verst, að hæstv. forsrh. skuli ekki vera við. Þegar t.d. fulltrúi Gismondi kemur til Íslands og býðst til að kaupa fisk af Íslendingum fyrir hærra verð en fiskhringurinn Kveldúlfur og Alliance gaf, hvað er gert? Það er ekki aðeins gert það, að það er reynt að múta Gismondi á Ítalíu til þess að hætta að bjóða hátt verð í fisk á Íslandi. Nei, það er líka gert annað, það er hert á einokuninni á útflutningnum á fiski frá Íslandi, til þess að íslenzki fiskhringurinn hafi aðstöðu til þess að geta mútað suður á Ítalíu og geta hindrað útlenda kapítalista í því að bjóða í fisk á Íslandi. Hann hefði ekki getað það, hefði hann ekki haft það á bak við sig, að íslenzka ríkið bannaði íslenzkum fiskimönnum að flytja út sinn fisk. Meira að segja stærstu og voldugustu og ríkustu kapítalistar á Íslandi voru svona veikir, að þeir stóðust ekki snúning, þegar þeir útlendu hringar fóru að keppa við þá hér heima. Það er bezt að hafa þetta fyrir augum. Alveg sama gildir um innflutninginn. Hvað ætli stæðist af þessum veslings iðnaði hérna hjá okkur heima, ef við ætlum að opna þetta allt saman fyrir þessum voldugu útlendu auðhringum? Við vitum, að það er ein höfuðregla allra þessara auðhringa, að raunverulega svo að segja okra þeir á sínum heimamarkaði og selja heldur ódýrara á þeim mörkuðum, sem þeir eru að vinna sér. Nei, það er nauðsynlegt að hafa stjórn á innflutningi og útflutningi á Íslandi, m.a. vegna okkar íslenzku atvinnurekenda, til þess að þeir séu ekki drepnir í samkeppninni við stóru útlendu auðhringana. Það er vegna þess, að ég vil hafa efnahagslífið hér íslenzkt, að Íslendingar ráði því, að ég sé enga aðra leið en yfirstjórn ríkisins á innflutningi og útflutningi, ekki aðeins til að vernda það, sem væri af ríkiseinkasölu, ekki aðeins til þess að vernda það, sem væri af samvinnufyrirtækjum, heldur beinlínis líka til þess að vernda það, sem til er af íslenzkum prívatkapítalistum, vegna þess að ég kæri mig ekki um að láta trampa þá niður af útlendum auðhringum, sem drottna síðan yfir okkar atvinnulífi. Ég álít, að íslenzki prívatkapítalisminn, svo veikur sem hann er, mundi drepast í samkeppninni við útlendu auðhringana, og kæri mig ekkert um það. Viðvíkjandi tölu milljónamæringanna, þá er þetta alveg rétt hjá mér. Að vísu hef ég þetta upp úr Tímanum. En engu að síður býst ég við, að það sé nokkurn veginn rétt, vegna þess að Tíminn mun hafa þetta upp úr skattskýrslunum um stóreignaskattinn. Og náttúrlega vitum við ósköp vel, sem þekkjum til hér í Reykjavík, þó að þetta hljómi ákaflega flott með 650 milljónamæringa, að mjög mikið af þessum mönnum eru menn, sem eiga t.d. húseign, kannske á góðum stað í bænum, og slík húseign er náttúrlega ákaflega fljótt komin upp í eina millj. með núverandi verðgildi, ég tala nú ekki um, ef ætti að meta það núna, eftir að hæstv. núverandi ríkisstj. er tekin við völdum, þá er náttúrlega ekki lengi fyrir einn mann að verða milljónamæringur, sem á sér gamalt, gott hús, t.d. í miðbænum, og skuldar ekkert út á það. Hins vegar er rétt að geta þess, að 29 þeir ríkustu eiga 250 millj. í skuldlausum eignum, en 5 eiga um 50 millj. Ég held, að ég muni þessar tölur rétt. Þá talaði hv. 6. landsk. þm. um, að einkaframtakið hefði þó getað eitthvað dálítið á Íslandi, fyrst það væru til svona margir milljónamæringar. Ég veit nú ekki, hvort það er ekki meira hitt, að verðbólgan hafi fyrir tilstilli þeirra flokka, sem ráðið hafa á Íslandi á undanförnum 30 árum, Sjálfstfl. og Framsfl., gengið það hratt, að í krafti verðbólgunnar hafi margir orðið ríkir og færri farið á hausinn. Hún hefur áreiðanlega hjálpað þarna til. - Svo vildi hann segja, að einkaframtakið hefði brotíð brautina. Ég skal ekki draga úr því, að það hefur gerzt á vissum stöðum á landinu, að framtakssamir einstaklingar hafi byrjað á hinum og þessum framkvæmdum, en venjulega hafa þeir ekki brotið hana langt, venjulega hafa þeir gefizt upp mjög fljótt. Ef við förum hringinn í kringum landið, blasa við okkur þau fyrirtæki þessara einkaframtaksmanna, sem hafa hrunið saman einmitt undan þunga þeirrar frjálsu samkeppni, kreppunnar, sem af henni leiðir, og síðan hefur fólkið á þessum stöðum orðið að taka við og reyna að bjarga. Þannig var það á Ísafirði á árunum 1920–30. Einkaframtakið hafði byrjað þarna og gafst upp, þegar fór að kreppa að, og flutti burt með skipin. Alþýðan varð að mynda sér samvinnuútgerð til þess að hafa eitthvað að lifa af. Sama sagan var í Hafnarfirði. Brezka einkaframtakið hafði byrjað, en fór burtu og alþýðan í Hafnarfirði varð að skapa sér bæjarútgerðina. Og hvernig fór á landsmælikvarða um þetta? Jú, mestu framtaksmennirnir, sem mest hefur verið talað um, eins og þeir Jensensynir, eins og þá var kallað, hlutafélagið Kveldúlfur, það hafði rutt heilmikla braut með togaraútgerð, - og hvar endaði það? Það endaði með því, að þetta sama félag varð að koma til ríkisvaldsins 1932 og núv. hæstv. forsrh. varð að setja ríkiseinkasölu á útflutning á saltfiski til að bjarga þessu fyrirtæki frá gjaldþroti, og raunar ekki bara að bjarga þeim frá gjaldþroti, heldur að bjarga Landsbankanum frá gjaldþroti líka og þjóðfélaginu þar með. Nei, einkaframtakið hefur að vísu reynt að brjóta brautina á Íslandi, en brotnað sjálft á því, og íslenzka ríkið og íslenzka alþýðan hefur víðast hvar orðið að taka við til þess að bjarga sér, bjarga atvinnunni og jafnvel bjarga þessum fyrirtækjum. Þess vegna hefur þetta einkennilega ástand skapazt á Íslandi í þessi 30 ár, að við höfum orðið að hafa hér sambland af bæjarfyrirtækjum, ríkisfyrirtækjum, samvinnufyrirtækjum og einkafyrirtækjum, öllu saman meira eða minna studdu af ríkinu, vegna þess að einkaframtakið hafði brotnað niður sjálft og gat ekki valdið þessu. Svo sagði hv. 6. landsk., að eitthvað væri ég nú hræddur við kapítalismann og miklu hræddari en sá mikli lærifaðir Lenin hefði verið, hann hefði þó þorað að nota sér NEP-kapítalismann, eins og það er kallað, nýja ökonómíska pólitík, 1921. Það er alveg rétt, sem hv. 6. landsk. vitnaði í, að það var mjög skynsamlega gert af Lenin, af kommúnistaflokki Sovétríkjanna að taka upp þá aðferð þá, þegar allt var komið í auðn í Rússlandi. Iðnaðarframleiðsla Rússlands mun árið 1921 hafa eftir 4 ára stríð og 4 ára borgarastríð og innrásarstrið 14 kapítalistískra ríkja hafa verið orðin 1/6 hlutinn af því, sem var 1913 í því keisaralega Rússlandi, og var það þó ekki stórt, og Lenin sagði sem svo: Nú verður að nota öll ráð til þess eins að koma atvinnulífinu í gang aftur, meira að segja brask prívatkapítalismans, auk samvinnufyrirtækja, ríkisfyrirtækja, bæjarfyrirtækja, og allt annað slíkt er sjálfsagt að hagnýta sér, ef það getur bara orðið til þess að koma einhverju af stað, - vegna þess að hungrið blasti við eftir eyðileggingarnar, sem kapítalisminn hafði valdið í Sovétríkjunum. Þetta var rétt pólitík, sem hjálpaði til þess að reisa Sovétríkin þá við. Heldur nú hv. 6. landsk., að við hér heima séum voðalega hræddir við að gera einhverja slíka hluti? 1944 stóðum við frammi fyrir því, að það var búið í 17 ár að láta undir höfuð leggjast að fjölga togurum á Íslandi, og þeim hafði stöðugt farið fækkandi frá því 1927, og það virtist sem okkar íslenzku kapítalistar væru uppgefnir á því yfirleitt að leggja í nýjan togararekstur. Ég man eftir því, að allt árabilið 1930–40 voru það kröfur, t.d. af hálfu Alþýðusambandsins, að það væru keyptir, þó að það væru ekki nema kannske örfáir nýir togarar, en var aldrei gert, var aldrei aukið neitt við togaraflotann. Hvað gerðum við, hvað gerði verkalýðshreyfingin hér 1944? Hún ákvað að beita sér fyrir því að byggja upp íslenzkt atvinnulíf, sem var komið í þetta ófremdarástand eftir kreppuna og alla óstjórn kapítalismans. Var íslenzka verkalýðshreyfingin nokkuð hrædd við að beita öllum aðferðum í þessu sambandi? Nei, hún var alveg ósmeyk. Hún sagði: Það er sjálfsagt að reisa við atvinnulífið á Íslandi með öllum þeim hætti, sem menn eru til í að beita, með ríkisrekstri, með bæjarrekstri, með samvinnurekstri, með einstaklingsrekstri. - Og við buðum þeim jafnvel sérstaklega, kapítalistunum okkar, upp á það að kaupa togara. Þeir vildu það að vísu ekki, þegar við buðum þeim það, en við keyptum þá samt, þó að það væri enginn kapítalisti á Íslandi, sem óskaði eftir neinum þeirra þá til að byrja með. Við keyptum þá - 30 létum við ríkið kaupa. - Við vorum alveg ósmeykir við að hafa sömu aðferðirnar og Lenin, þó að við værum ekki í annarri eins neyð og sovétþjóðfélagið var þá. Og okkur tókst þetta tiltölulega vel. Sá var munurinn, að verkalýðurinn hafði ekki völdin á Íslandi. Hann gat ekki haldið áfram að framkvæma þá áætlun, sem hann gerði sér þá um að koma alls upp 50 togurum a.m.k., jafnvel setti markið við 75. Því gat hann ekki ráðið. Tiltölulega fljótt tóku amerísku kapítalistarnir að segja okkur fyrir um það hér á Íslandi í krafti Marshall-aðstoðarinnar, hvort við mættum kaupa togara og meira að segja hvort við mættum byggja hús. Og þeir voru svo miklir harðstjórar, að meira að segja þegar sú stjórn, sem Alþfl. myndaði 1948 og fannst, að hún yrði að halda áfram að kaupa togara og keypti 10 togara, náttúrlega í trausti þess að fá Marshall-lán, en þegar hún ætlaði að fá Marshall-lánið fyrir þeim 10 togurum hjá Ameríkönunum sínum, þá sögðu Ameríkanarnir: Nei, við lánum ykkur ekki okkar góðu amerísku dollara til þess að fara að kaupa togara til Íslands. - Og hvað varð þessi Alþfl.- stjórn að gera? Hún varð smátt og smátt að borga alla togarana út í Bretlandi, af því að hún fékk ekkert Marshall-lán til að kaupa togara, vegna þess að Bandaríkjamenn vildu ekki, að það yrðu keyptir togarar til Íslands, og neituðu að lána Marshall-lán til slíks. Þess vegna höfum við verið - verkalýðshreyfingin á Íslandi - alveg óhræddir við að hagnýta okkur líka kapítalistana íslenzku, ef svo bæri við að horfa, og gefa þeim slík tækifæri. En svona voru þeir nú aumir og trúlitlir á íslenzkt atvinnulíf og framtíð íslenzks togaraútvegs, að þegar meiri hl. Sjálfstfl. í bæjarstjórn Reykjavíkur bauð að selja einstökum atvinnurekendum alla togarana, sem við í nýbyggingarráði úthlutuðum Reykjavík, þá neituðu einkaatvinnurekendurnir í Reykjavík að kaupa þá, nema bara nokkra þeirra. Sjálfur Sjálfstfl. sem meirihlutaflokkur í bæjarstjórn Reykjavíkur neyddist til að setja upp bæjarútgerð, af því að okkar góðu prívatkapítalistar höfðu enga trú á togaraútgerð. Og samt höfðum við, sósíalistarnir, orðið að knýja það fram hér á Alþ., að þeim væru veitt lánskjör; þannig að þeir fengju 75% af andvirði togaranna lánað til 20 ára með 21/2 % vöxtum, og þetta urðum við að keyra í gegn. Svona er nú sú barátta, sem við höfum orðið að heyja, sumpart til þess að reyna að koma vitinu fyrir prívatkapítalistana hér heima, svo að þeir keyptu togara, helzt ekki kolatogara, og til þess að pína þá inn á að taka á móti lánum upp á 75% af andvirði togaranna, og samt var ekki hægt að fá þá til að kaupa þá togara, sem Reykjavík voru ætlaðir, og samt var svo að segja allt fjármagnið, sem til var í einkaeign á Íslandi, einmitt hér í Reykjavík. Svo talaði hv. 6. landsk. þm. um, að ég hefði verið að ræða um yfirburði hins sósíalistíska kerfis yfir kapítalismann. Það yrði nú líklega of langt mál, ef við færum út í að ræða það hér, ég væri reiðubúinn til þess. Það eru mjög ýtarlegar skýrslur, sem ég gæti lesið yfir honum í því sambandi um alla þróunina, annars vegar í Sovétríkjunum og hins vegar í Bandaríkjunum, voldugasta iðnaðarlandi kapítalismans. En fyrst ég á nú eina ræðu til, þá held ég, að ég fari ekki út í það nú, en það er sem sé velkomið. En eitt atriði vil ég minnast á við hann, og það er þar sem hann ræddi framfarirnar hér á Íslandi. Það er alveg rétt hjá honum, að framfarirnar hér á Íslandi hafa orðið miklar, mjög miklar, og ég hef einmitt í þessum umr. orðið að undirstrika þær framfarir, því að jafnvel honum sjálfum hefur hætt við að vera stundum að tala um einhvern gervibúskap hér hjá okkur á Íslandi, og því vil ég alveg mótmæla. En hvernig stendur á þessum miklu framförum á Íslandi, þessum miklu framförum á þessum síðustu 20 árum? Þær framfarir eru sérstaklega tvennu að þakka: Í fyrsta lagi þeirri sósíalistísku verkalýðshreyfingu Íslands, hvað verkalýðshreyfingin á Íslandi hefur verið sterk, hvað hún hefur verið sósíalistísk, hvað hún hefur verið vígreif í baráttunni við auðvaldið hér, hvað hún hefur verið djörf í því að hafa áhrif á íslenzkan þjóðarbúskap, hvort heldur væri með samvinnu við Framsóknarfl. eða Sjálfstæðisfl., og hvað hún hefur megnað að hafa mikil áhrif á íslenzkan þjóðarbúskap. Annars vegar hefur einmitt sósíalistíska verkalýðshreyfingin á Íslandi með sinni stéttabaráttu bætt hér kjörin og hins vegar hefur hún með því að leiðbeina þjóðinni á úrslitastundum stórbætt okkar þjóðarbúskap, annars vegar á nýsköpunarárunum með samvinnunni við Sjálfstfl. og þeirri stóraukningu, sem þá var gerð á þjóðarbúskapnum, og hins vegar með samvinnunni við Framsfl. á tímabili vinstri stj. og þeirri stóru aukningu, sem þá var gerð á íslenzkum þjóðarbúskap og við enn búum að, þegar hver báturinn á fætur öðrum nú siglir hér í höfn frá útlöndum. Það eru þessi miklu áhrif hinnar sósíalistísku verkalýðshreyfingar Íslands, sem hafa valdið því, að framfarirnar hér á Íslandi hafa orðið svona miklar, og svo hitt, að Ísland hefur meira en nokkurt annað ríki í allri Vestur-Evrópu notið þess sósíalistíska heimskerfis, sem myndazt hefur. Ísland hefur, eins og talað hefur verið um og eins og er alltaf fleinn í holdi vorra vestrænu vina í París, - Ísland hefur meiri viðskipti við þann sósíalistíska heim en nokkurt annað kapítalistískt ríki, og þar hafa komið til greina alveg sérstaklega einmitt áhrif sósíalistísku verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, þó að borgaraflokkarnir hafi líka tekið sér það stundum til fyrirmyndar. Í krafti þessara miklu viðskipta, sem hafa tryggt okkur með fyrirframsamningum, jafnvel til nokkurra ára, svona og svona mikil viðskipti og þar með möguleika á að auka okkar framleiðslu svona og svona mikið, - með þessu höfum við aukið okkar framleiðslu, þegar aðrir hafa staðið í stað. Þegar Norðmenn hafa hjakkað t.d. í því farinu að framleiða bara 20 þús. tonn af freðfiski, höfum við getað farið úr 25 þús. tonnum 1952 upp í 75 þús. tonn á síðustu tveimur árum og selt þar af 50 þús. tonn til sósíalistískra landa. Einmitt í krafti þeirra áhrifa, sem sósíalisminn hefur hér á Íslandi, og þeirrar hagnýtingar, sem íslenzkir stjórnmálaflokkar svo að segja allir hafa verið sammála um að hafa í frammi hvað snertir viðskipti við hin sósíalistísku lönd, í krafti þessa höfum við getað skapað þessar miklu framfarir á Íslandi. Hitt er svo aftur annað, að vegna þeirrar óstjórnar, sem verið hefur á þjóðarbúskapnum, af því að þar hafa Sjálfstfl. og Framsfl. ráðið, hefur fjárfestingin verið ósköp vitlaus þennan tíma, og það hefur hins vegar þýtt, að verkalýðurinn á Íslandi hefur orðið að vinna miklu meira og lengur en verkalýður allra annarra landa til þess að hafa hins vegar þau lífskjör, sem miðað við vinnutíma eru sambærileg við löndin hér í kring. Við hér á Íslandi höfum einmitt í þeim framförum, sem orðið hafa, notið yfirburða sósíalismans yfir kapítalismann. Og það er einmitt ein hættan í sambandi við pólitík núverandi hæstv. ríkisstj., þegar hún sviptir okkur þessu, að við getum hagnýtt okkur yfirburði þess sósíalistíska kerfis, sem sérstaklega kemur fram í því, að við það getum við gert stóra fyrirframsamninga, sem geta um leið verið grundvöllur að stórum fyrirætlunum hér hjá okkur. T.d. með stórum viðskiptasamningum við Sovétríkin um freðfisk hefur verið lagður grundvöllur að því að geta aukið hér framleiðsluna úr 25 þús. tonnum upp í 75 þús. tonn. Þá minntist hv. 6. landsk á, að við höfum þó hér búið við erfiðari skilyrði en Sovétríkin. Þar held ég að hann hafi ekki aðgætt, hvað hann var að segja. Í þau 43 ár, sem verkalýðurinn í Sovétríkjunum hefur haft valdið í sínum höndum, hefur hann í 20 af þessum 43 árum orðið að standa í stríði og það ægilegum stríðum, eða þá verið að byggja upp það, sem eyðilagt var í þeim stríðum. Við Íslendingar höfum að vísu upplifað stríð, en við höfum beinlínis grætt á þeim stríðum, þannig að við skulum ekki láta okkur það um munn fara, að við höfum orðið að byggja upp okkar land við erfiðari skilyrði en Sovétríkin, þar er himinhrópandi munur á, og það veit ég líka að hv. 6. landsk. þm. hefði ekki sagt, ef hann hefði athugað það. Það er vafalaust annað, sem hann hefur haft í huga, hversu auðveldara væri á ýmsan hátt fyrir stórt ríki að byggja upp móts við hins vegar lítið og fátækt land eins og okkar. Við Íslendingar megum vera stoltir af okkar uppbyggingu. Það, sem hins vegar hefur vantað í þá uppbyggingu, er, að hún hafi verið sósíalistísk. Ef við hefðum byggt hér upp á þessum 20 árum með sósíalistískum búskaparháttum, byrjað, eins og við vorum ofur lítið byrjaðir 1944, gert þetta skipulega, haldið áfram með þær áætlanir, sem þá voru, þá liti öðruvísi út á Íslandi. Þá værum við búnir að virkja svo og svo mikið af okkar stærstu fossum, búnir að koma hér upp stóriðju, sem þjóðin ætti, og þá væri hér 7 eða 8 tíma vinnudagur, sem gæfi okkur betri lífsskilyrði en við höfum í dag með þeim 10–11 stunda vinnudegi, sem nú er orðinn hér algengur. Þá talaði hv. 6. landsk, um öryggi hinna sósíalistísku markaða og vildi gera frekar lítið úr því. Hann viðurkenndi, að það hefði ekki verið lögð alúð við þá, og það er rétt, það hefur ekki verið lögð alúð við þá. Ég skal alveg viðurkenna hans gagnrýni hvað snertir einstakar misfellur í viðskiptum við þessi lönd. Það er ýmislegt, sem gengur á tréfótum hjá þeim, og það eru þeirra eigin stjórnir sjálfar vafalaust fyrstar með að viðurkenna, og slíkt kemur oft fyrir í þeim viðskiptum, og með því þurfum við að reikna í þessum viðskiptum. Þetta eru þjóðir, eins og sérstaklega t.d. Pólverjar, sem eru að byggja upp gamalt bændaland á skömmum tíma og reyna að gera það að stóriðjulandi, og þá gengur náttúrlega ýmislegt misjafnlega. En höfuðatriðið í sambandi við þetta er, að sem heild eru þessir sósíalistísku markaðir öruggir fyrir okkur. Við getum gert við þá fyrirframsamninga til margra ára. Við þurfum að reyna að sjá til þess, að úr því, sem kann að ganga eitthvað erfiðlega á einu árinu, sé bætt á því næsta, og það, sem nú er hins vegar að gerast í þessu efni, það er, að sjálf okkar sala til þessara landa, sem er það dýrmætasta, er að grotna niður, vegna þess að við kaupum ekki nóg frá þessum löndum, og við kaupum ekki nóg frá þessum löndum vegna þess, að við höfum verið að ræða um það á undanförnum tíma að fara að gera okkar viðskipti frjáls, eins og kallað er, og okkar kaupmenn og okkar innflytjendur hafa haldið að sér höndum og minnkað þess vegna að sínu leyti þessi viðskipti, og í því felst hættan. Þá talaði hv. 6. landsk. þm. um vantraust mitt á íslenzkum atvinnurekendum, að ég treysti þeim ekki til að keppa á erlendum mörkuðum. - Það er ekki vegna vantrausts á íslenzkum atvinnurekendum sem slíkum. Þeir geta hver um sig verið jafnslyngir og atvinnurekendur af sömu stærð og þeir eru úti í heimi. Það er hitt: Þeir geta ekki barizt upp á að sigra við þá stóru hringa, sem einoka yfirleitt markaðina úti í heimi, og þess vegna er það ekki vantraust á þeim, heldur bara raunsæi. Alveg eins og enskir og þýzkir atvinnurekendur af sömu stærð og okkar atvinnurekendur hér heima hafa verið trampaðir niður af þeim voldugu hringum þar í löndum á undanförnum 50–60 árum, eins mundu okkar íslenzku atvinnurekendur verða trampaðir niður. Hann talaði um, að þeir yrðu bara að keppa á mörkuðum þar úti. Jú, það kostar líka fé. Hvað er verið að gera núna í sambandi við afgreiðslu fjárlaganna? Ríkið er að ábyrgjast 15 millj. kr. fyrir Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna bara til að koma upp sölumiðstöð í Hollandi. M.ö.o.: það er verið að leggja stórfé í að reyna að berjast þarna. Er verið að veita þessar ábyrgðir og takast þær á hendur af vantrausti á íslenzkum atvinnurekendum? Nei, er það ekki hitt, að íslenzka ríkið gerir sér ljóst, hvað þeir eru veikir, hvað þeir eru lítils megnugir, þannig að það verði raunverulega að halda í höndina á þeim, hvar sem þeir ganga? Og hættan er, þegar þeir fara að reyna að keppa svona, að þeir komi kannske eftir nokkur ár og segi: Nú er bara með samkeppni frá þessum og þessum fiskhring alveg verið að setja okkur á hausinn, nú verður ríkið að hlaupa undir bagga. - Mér er sem ég sjái í 6 ríkja samsteypunni, þegar þeir voldugu hringar, sem eiga þýzka togaraflotann, fara að slást á öllum þessum sviðum, hvernig afstaðan muni verða. Ég er hræddur um, að það, sem vofir yfir á þessum sviðum, sé, að þessir litlu karlar okkar hér heima, og jafnvel þó að þeir séu eins stórir og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, verði bara gleyptir. Það vildi a.m.k. stundum verða reynslan af baráttunni um saltfiskinn. Þá kom hv. 6. landsk. þm. inn á það, að efnahagslegt lýðræði væri tryggt með prívatkapítalisma. Ég býst nú við, að við sannfærum ekki hvor annan um þetta. Ég hélt því fram, að efnahagslegt lýðræði væri aðeins hugsanlegt með sósíalisma. Og hvað þýðir kapítalismi? Kapítalismi þýðir það, að einn einstakur aðili, hlutafélag eða einstaklingur, eigi t.d. verksmiðju eða verksmiðjur eða námur eða togara eða önnur framleiðslutæki og hann hafi í sinni þjónustu svo og ,svo marga verkamenn, - við skulum taka bara dæmi í landi eins og Svíþjóð, demókratísku landi, stærsta kapítalistíska fyrirtækið þar hefur jafnmarga menn í sinni þjónustu og allir verkamenn á Íslandi eru, um 30 þús. Hvert er nú það efnahagslega lýðræði þessara verkamanna í þessum verksmiðjum? Þeir hafa í þjóðfélaginu það pólitíska lýðræði að mega kjósa, hvaða flokka þeir vilji hafa á þingi, en þeir hafa í efnahagsmálunum ekki það lýðræði að mega ráða því sjálfir og sameiginlega, hvernig verksmiðjan er rekin, sem þeir hafa alla sína lífsframfærslu af og þeir eiga alla sína atvinnu undir, heldur eiga þeir það undir einum einasta aðila eða einu hlutafélagi, hvernig þessu er stjórnað, hvort þeim er sagt upp einn góðan veðurdag, hvort verksmiðjunni er lokað, hvort minnkuð er framleiðslan frá henni, hvort forstjórarnir fyrir henni láta undir höfuð leggjast að selja það, sem hægt væri máske að selja af afurðum verksmiðjunnar, og sitja þess vegna uppi með afurðirnar og verða að loka verksmiðjunni. M.ö.o.: þeir eru háðir einræði atvinnurekandans. yfir verksmiðjunni. Mótsetningin í kapítalismanum, í því borgaralega lýðræði, er, að í efnahagslífinu er verkamaðurinn háður einræði atvinnurekendanna, en hefur, á meðan borgaralegt lýðræði á annað borð ríkir í kapítalismanum, pólitískt lýðræði, almennan kosningarrétt. Hinu höfum við svo reynsluna fyrir, að svo framarlega sem þeim auðmönnum, sem eiga þessar verksmiðjur, finnst hætta á, að verkalýðurinn ætli að nota slíkan kosningarrétt til að gefa þeim flokkum meiri hl. á þingum þjóðanna, sem mundu t.d. þjóðnýta þessar verksmiðjur, þá eiga þeir til með að þurrka það borgaralega lýðræði út og koma á einræði, líka pólitísku einræði, eins og t.d. með fasismanum. Fasisminn var að framkvæma það sama á því pólitíska sviði og kapítalisminn gerir sjálfur á efnahagssviðinu. Einræði kapítalismans á efnahagssviðinu samsvarar í fasistíska skipulaginu einræði á því pólitíska sviði. Þess vegna verður í sífellu mótsetning, meðan borgaralegt lýðræði helzt, á milli lýðræðisins í því þjóðfélagi, því borgaralega þjóðfélagi, og einræðisins í atvinnufyrirtækjunum. Og m.a. þess vegna hefur hjá þjóð eins og Íslendingum, sem er eins lýðræðissinnuð og eins frjálshuga og hún er, verið svo erfitt fyrir prívatkapítalistana að komast upp og verða voldugir, að þjóðinni hefur frá upphafi þótt það óeðlilegt, að einn einstakur maður, einn einstakur auðhringur eða slíkt gæti raunverulega ráðið yfir lífsafkomu t.d. þúsunda verkamanna. Þess vegna á sósfalisminn svona sterk ítök á Íslandi. Þessi mótsetning á milli einræðis atvinnurekendanna í efnahagslífinu og borgaralega lýðræðisins á stjórnmálasviðinu leysist að okkar áliti, sósíalista, með því, að samsvarandi því lýðræði, sem er á því pólitíska sviði, verði líka skapað það efnahagslega lýðræði á því efnahagslega sviði með þjóðnýtingu eða samvinnurekstri á fyrirtækjunum, sem nú eru í einstaklingseign. Hv. 6. landsk. þm. talaði í þessu sambandi um athafnafrelsið. Spurningin er: athafnafrelsi fyrir hverja, og hvað er athafnafrelsið fyrir sjómennina og verkakonurnar í hraðfrystihúsunum? Þær fá ekki, verkakonurnar, eða sjómennirnir, þeir fá ekki að ráða því, hvert fiskurinn þeirra er seldur. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna stjórnar því. Ef Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna á morgun tæki þá ákvörðun að hætta viðskiptum austur á bóginn og skeila nú öllu saman í umboðssölu til Bandaríkjanna, til Frakklands og sitt hvað annað, þá ákveður hún þetta með sínu einræðisvaldi yfir þeim atvinnutækjum, sem hún hefur þarna tök á. Það mundu máske ýmsir rísa upp, það mundu máske ýmsir, t.d. þar sem bæjarfélögin réðu hraðfrystihúsunum, rísa upp og segja: Við viljum ekki missa þessa markaði þarna austur frá. - Það mundi verða barátta um þetta, það mundi verða uppreisn á móti þessu einræði þessara einstöku atvinnurekenda. En þetta athafnafrelsi, sem þarna væri verið að framkvæma, er aðeins frelsi þeirra örfáu, sem þarna ráða. Það, sem við erum að berjast fyrir í þessu efni, er, að fjöldinn sjálfur fái að ráða þessu, verkamennirnir, sem eiga sína lífsafkomu undir þessu, sjómennirnir, sem eiga sína lífsafkomu undir þessu, og þetta viljum við gera með því m.a., að ríkið stjórni þessu, og til ríkisins eða til Alþingis kjósum við með þeim almenna kosningarrétti. Þess vegna er það lýðræði, sem við framkvæmum með því, og þar með um leið athafnafrelsi fyrir alla sjómennina og verkamennina og verkakonurnar, sem kjósa með sínum kosningarrétti til þingsins, sem það lætur stjórna þessum hlutum. Hitt athafnafrelsið, sem hv. 6. landsk. þm. talar um, er aðeins athafnafrelsi fyrir peningavald. Svo talaði hv. 6. landsk. um, að ég hefði sagt, að þetta frv. væri hættulegt, og fór að ræða um það: hættulegt hverjum, hvort þetta mundi nú ekki vera hættulegt, eins og hann sagði, fyrir Sósfl. Jæja, það var nýlega einn kaupmaður að tala hér við einn af okkar þingmönnum, og hann var að bölsótast út í ríkisstj. Okkar þm. svaraði því, að allt þetta væri nú verið að gera fyrir þá, kaupmennina. Ja, það væri nú helzt, svaraði kaupmaðurinn. Hann sagði, að það væri alveg greinilegt, að ríkisstj. væri bara að gera þetta fyrir kommana. Út af hverju heldur nú hv. 6. landsk., að þessi kaupmaður, og það er mjög stór kaupmaður, sá stærsti í sinu byggðarlagi, hafi sagt þetta? Hann sagði það vegna þess, að honum hefur fundizt stemmingin hjá almenningi út í aðgerðir ríkisstj. vera slík, að það væru engir aðrir en stjórnarandstaðan og alveg sérstaklega Alþb., sem mundi græða á þessu. Hvað hefur hv. 6. landsk. sýnzt um þær kosningar; sem fram hafa farið í verkalýðsfélögunum, síðan þessar aðgerðir hófust? Og eru þær samt ekki nema rétt að byrja. Hvað hefur honum sýnzt með 1. maí hér í Reykjavík og annars staðar á landinu núna? Ætli við séum ekki að reka okkur á það, að það er að rísa upp alda einmitt fylgjandi Alþb., fylgjandi þeirri róttæku verkalýðshreyfingu, á móti þessum aðgerðum? Það er enginn efi á því, að ef við ættum að meta þetta svona pólitískt, hvað fylgi snerti og slíkt, þá væru þessar aðferðir mjög hagstæðar okkur. En okkur hefur aldrei langað til þess, að það væri leidd yfir Ísland kreppa og efnahagsleg vandræði og atvinnuleysi, þó að það geti orðið okkur til pólitísks framdráttar. Við höfum beitt öllum þeim áhrifum, sem við höfum getað, hvort sem við höfum verið í ríkisstj. eða utan ríkisstj., til þess að reyna að afstýra slíku frá okkar landi. Þá kom hann inn á það, að í sósíalistísku ríkjunum tíðkaðist það að koma fram kjarabótum með verðlækkunum. Það er alveg rétt. Og mér heyrðist jafnvel á honum, að hann vonaðist eftir einhverju slíku hérna. Má ég bara spyrja: Hvar er hann eiginlega með hugann? Hæstv. ríkisstj. hefur verið að gera eina einustu höfuðráðstöfun allan þennan tíma, síðan hún komst til valda, og það eru verðhækkanir. Hver verðhækkunin dynur yfir á fætur annarri. Svo spyr hann að lokum, - og ég held nú næstum því, að hann hafi þá verið farinn að sannfærast um, að líklega mundi þetta allt saman hrynja rétt strax, - hvaða aðgerðir við mundum þá gera, og beindi nokkrum einstökum spurningum til mín í því sambandi. Ég gat því miður ekki skrifað þær orðrétt, en ég skal reyna að svara þeim, eftir því sem ég gat hripað þær upp. Hann spurði mig í fyrsta lagi, hvort við mundum endurreisa innflutningshöftin. Í kosningastefnuskrá Alþb. nú við kosningarnar í október er tekið fram, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkið taki í sínar hendur ýmist beina yfirstjórn á eða eftirlit með allri innflutningsverzluninni, í því skyni að koma á hallalausum gjaldeyrisviðskiptum og tryggja landsmönnum jafnframt sem hagkvæmast verð. Ríkið annist sjálft verzlun með olíur, benzín, kol, salt og byggingarefni. Einnig getur verið réttmætt, að ríkið taki sjálft einkasölu á ýmsum lúxusvörum til ágóða fyrir ríkissjóð.“ Þetta er mjög skýrt svar viðvíkjandi því efni. Þá spurði hann, hvort við mundum koma á vöruskömmtun, og ég held, að hann hafi spurt út frá því hvaða afstöðu ég hefði tekið persónulega 1945. Viðvíkjandi vöruskömmtun var þáð alveg rétt hjá honum, að þáð er yfirleitt óvinsæl ráðstöfun. T.d. í þeim sósíalistísku ríkjum var eftir stríðið mjög víða vöruskömmtun út af þeirri neyð, sem ríkti eftir stríð. Hún mun nú í þeim öllum hafa verið afnumin. Ég áleit satt að segja, að þegar við vorum að byggja okkur upp eftir stríðið, þá hefðum við vel getað haldið skömmtuninni lengur en við gerðum þá. Ég mundi alveg óhikað þora, hvenær sem væri, ef ég áliti það nauðsynlegt, að segja við okkar þjóð, ef við værum að leggja hér í virkilega stóra hluti, ef við værum t.d. að virkja okkar fossa og þyrftum að leggja að okkur um tíma: Við skulum skammta okkur sjálfir fyrst og fremst. Sá stjórnmálamaður á Íslandi, sem ætlar að stjórna þessari þjóð, verður að geta talað við hana á sama hátt og góður heimilisfaðir talar við sína fjölskyldu. Við erum ekki stærri en það, Íslendingar. Við verðum að gera slík sameiginleg átök, að það ér nauðsynlegt fyrir okkur, ef við ætlum að haldast sem ein þjóðarheild, að geta verið þannig hverjir við aðra. Þetta eru nú almennar hugleiðingar viðvíkjandi vöruskömmtun. Það var ein einasta skömmtun, sem var raunverulega við haldið, en nú verður afnumin, það var smjörskömmtunin. Ég skal segja fyrir mitt leyti, - það er engin afstaða tekin t.d. í Alþb. viðvíkjandi því, - ég álít, að það væri ekkert óhugsandi út af fyrir sig að hafa smjörskömmtun á einhverju ákveðnu magni, ef það væri nauðsynlegt. En hins vegar er langt frá því, að vöruskömmtun sé nokkur sérstök þörf þannig, og ég gæti bezt trúað almennt, að þá mundi t.d. Alþb. ekki vera með því að taka hana upp, nema þá einhverjar alveg sérstakar ástæður væru fyrir hendi. Þá spurði hv. 6. landsk. í þriðja lagi um okkar afstöðu til fjárfestingar, hvort við vildum taka upp fjárfestingareftirlit. Þar tókum við líka, Alþb., fyrir kosningar, alveg ákveðna afstöðu, og í kosningastefnuskrá okkar var sagt svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþb. álítur nauðsynlegt, að tekin sé upp heildarstjórn á þjóðarbúskapnum, fjárfestingin sé skipulögð með hag alþjóðar fyrir augum samkvæmt fyrirframgerðum áætlunum til lengri og skemmri tíma, starfsemi bankanna samræmd þessum þörfum þjóðarinnar, útflutningsverzlunin tekin undir stjórn og eftirlit ríkisins og að verulegu leyti í þess hendur, innflutningsverzlunin sé undir yfirstjórn og eftirliti ríkisins, og ríkið annist sjálft verzlun með olíur, benzín, kol, salt og byggingarefni. Með þessu móti sé tryggð alhliða hagnýting erlendra markaða og full atvinna handa öllum landsmönnum.“ Ég býst við, að þetta sé alveg greinilegt svar líka við þessu. Þá spurði hv. 6. landsk., hvaða afstöðu við vildum taka viðvíkjandi húsnæði og umráðarétti manna í þeim efnum. Þar var líka í stefnuskrá Alþb. fyrir kosningarnar tekin alveg ákveðin stefna. Hún var sú, sem hér greinir, með leyfi hæstv. forseta: „Breytt verði um stefnu í húsnæðis- og húsbyggingamálum, þannig að íbúðarhúsabyggingar og leiga íbúðarhúsnæðis lendi ekki í braski, eins og nú á sér allt of oft stað, heldur sé bygging íbúða miðuð við þarfir almennings og gróðasjónarmið milliliða útilokuð: a) Stefnt verði að því að gera mönnum kleift að fá sómasamlegar íbúðir til umráða fyrir 10% af mánaðarlaunum sínum, og sé vaxtaafsláttur veittur barnmörgum fjölskyldum. b) Stefnt sé að því að útrýma óhæfu íbúðarhúsnæði við sjó og í sveltum með samstilltu átaki þjóðarinnar á næstu 4 árum. c) Aukin séu lán til verkamannabústaðanna, svo að fljótar gangi um byggingar. Verkalýðssamtökin fái meiri hluta í stjórn byggingarsjóðs verkamanna. d) Efldir séu húsbyggingarsjóðir hins opinbera, m.a. með erlendri lántöku, til þess að gera þjóðfélaginu kleift að beina byggingarstarfseminni inn á heilbrigðari brautir. e) Lækkaðir séu vextir til íbúðarhúsabygginga. f) Yfirráð bæjar- og sveitarfélaga yfir lóðum séu tryggð og mönnum gert kleift að fá lóðir til þess að byggja á.“ Ég vona, að hv. 6. landsk. taki eftir því, að við vorum ekki á því að hækka vexti til íbúðarhúsabygginga, ekki á því að gera mönnum ókleift að byggja yfir sjálfa sig, eins og Sjálfstfl. og Alþfl. nú eru að gera, þannig að t.d. í einu þorpi hér nærri okkur, þar sem menn um þetta leyti í fyrra voru að byrja að byggja 40 íbúðir, þar eru menn ekki að byrja að byggja neina núna. Stefna okkar er sú að reyna að hjálpa mönnum, aðstoða menn við að byggja, en ekki okra á þeim eða gera þeim það ómögulegt. Ég held, að hv. 6. landsk. hafi spurt sérstaklega um yfirráð manna yfir sínu húsnæði. Ég álít fyrir mitt leyti eðlilegt, að menn hafi yfirráð yfir sínum eigin íbúðum, sem þeir búa í. Og meira að segja Sjálfstfl. hefur, ef ég man rétt, einhvern tíma sett það á stefnuskrá sína, að hver einasti maður ætti sjálfur að eiga sína íbúð. Það þýðir, að enginn maður ætti að eiga íbúð, sem annar býr í, þannig að ég geng út frá, að Sjálfstfl. sé inn á því, að eigi einhver maður íbúð, sem annar býr í, þá megi gjarnan setja hinar og þessar kvaðir á þann karl, því að hann er alveg á móti stefnu Sjálfstfl. Hitt skal ég taka fram sem mína persónulegu skoðun, að ég álít ákaflega mikla vitleysu hafa verið gerða með því, þegar Framsfl. og Sjálfstfl. gáfu lausa alla sölu á íbúðum raunverulega 1950, sem þýddi, að það hljóp gífurlegt brask í sölu íbúðarhúsa, að gömul hús þutu upp í gífurlega hátt verð, og þetta varð einn af helztu þáttunum til verðbólgumyndunar, sem gerzt hefur í íslenzku efnahagslífi. Og ég skal bara minna á í því sambandi, að t.d. Danir viðhalda enn þá verðlagi á húsaleigu miðað við byggingu húsa, þannig að t.d. hús, sem byggð eru til 1914, það má ekki vera hærri leigan í þeim en alveg ákveðin hækkun frá því, sem húsaleigan var 1914. Eitt af því, sem hefur hleypt dýrtíðinni hér gífurlega upp, er, að öllum höftum var sleppt í þessum efnum. En það er mín einkaskoðun. Þá spurði hv. 6. landsk. um afstöðu mína til, hve mikið mætti fara til hinna sósíalistísku landa. Ég náði ekki orðrétt upp því, sem hann spurði þar að, en ég held, að hann hafi meint t.d., hvort ég áliti það varasamt, þótt t.d. 50% af okkar útflutningi færu til sósíalistísku landanna. Ég álít, að við eigum að afla markaða alls staðar, þar sem við getum, og ég hef einmitt oft orðað það hér þannig, að ég áliti, að við ættum að vinna alveg jöfnum höndum að því að afla okkur markaða í þeim kapítalistísku löndum og þeim sósíalístísku. Og ég get sagt það sem mína persónulegu skoðun, að ég álít, að það væri mjög heppilegt fyrir Ísland upp á þess efnahagslega sjálfstæði, að okkar viðskipti við þessa tvo heimshluta stæðust þannig nokkuð á. Ég álít það jafnvægi t.d., sem nú er, mjög heppilegt. Ég álít, að það væri engin hætta hins vegar, þó að viðskipti við sósíalístísku löndin ykjust, það væri áreiðanlega gott fyrir okkur. Hins vegar vitum við það, að við þurfum mjög mikið á frjálsum gjaldeyri að halda, og við ættum ekki að gera það þannig, að við drægjum beinlínis úr hinu, heldur nota eflinguna á mörkuðunum í sósíalistísku löndunum til þess að undirbyggja eflinguna á okkar eigin framleiðslu hér heima. Hins vegar vil ég engan veginn takmarka þetta eingöngu við fisk, heldur, eins og ég hef lýst hér áður, álít ég í sambandi við okkar stóriðju, að þá ættum við líka að hafa þetta jafnvægi á milli heimskerfanna fyrir augum. Þá spurði hv. 6. landsk. þm. í sjötta lagi, hvort við þyrftum að sníða að einhverju leyti okkar viðskipti hér heima eftir þörfum sósíalistísku landanna. Ég náði því ekki almennilega upp, sem hann spurði að, en það, sem ég held að hann hafi meint, var þetta, hvort við þyrftum að hafa sérstakt skipulag á okkar útflutningsverzlun hér heima vegna þess kerfis, sem sósíalistísku löndin hafa, því að þau hafa einokun á allri utanríkisverzluninni. Ég álít, að við verðum að sniða okkar utanríkisverzlun og þann hátt, sem við höfum á henni, eftir þörfum Íslands. Þarfir Íslands eru hins vegar þær að geta barizt fyrir því að koma sinum vörum inn- jafnt á mörkuðum sósíalismans sem kapítalismans. Ísland stendur því aðeins sterkt að vígi í slíkri baráttu, ef þess kaupgeta annars vegar og sölumöguleikar hins vegar er sameinað á örfáar eða eina hönd. Við erum því aðeins sterkir í þeim kapítalistíska heimi, að okkar máttur sé sameinaður svo að segja á einn stað, eða kannske einn eða tvo staði, sem hefðu samstarf, vegna þess að við verðum að berjast þar við svo volduga aðila, að við stöndum okkur ekki í slagnum annars. Þetta viðurkennir ríkisstj. óbeint með því að viðhalda einokun á útflutningnum. Þess vegna álít ég, að þegar ég legg til og við í Alþb., að við höfum helzt utanríkisverzlunina alveg í höndum ríkisins, þá sé það ekki vegna þess, að við séum að gera það út frá sósíalistísku sjónarmiði, að sósíalistísku löndin geri slíkt, heldur vegna þess að Ísland er svo smár aðili í þessu stríði fyrir sínum viðskiptum, að það verður að vera eins sterkt og nokkur möguleiki er á með því að sameina allt á eina hönd. Þetta getur það aðeins með tvennu móti: Annaðhvort með því, að það sé einn hringur hér á Íslandi, einn auðhringur, sem hefur allan útflutning og innflutning, að Kveldúlfur og Alliance, eins og þeir höfðu verið 1929, tækju að sér innflutninginn á allri olíunni og öllu slíku. Slíkt skipulag mundum við á Íslandi ekki sætta okkur við út frá okkar lýðræðiskennd. Þá er ekki um annað að ræða en ríkið sem fulltrúi almennings sé slíkur sterkur aðill. M.ö.o.: til þess að geta samið við þau sósíalistísku ríki og til þess að geta barizt á þeim kapítalistíska markaði þurfum við að hafa utanríkisverzlun Íslands á einni hendi, í höndum ríkisins. Það eru þarfir Íslands, sem heimta það. Við getum ekki hugsað okkur að gera þetta á kapítalistískra hringa vísu, þá færi lítið fyrir okkar frelsi gagnvart okkar eigin auðjöfrum. Þess vegna verðum við að gera það á þá vísu að sameina þetta í höndum ríkisins. Svo spurði hv. 6. landsk. í sjöunda lagi: Af hverju verðum við Íslendingar að gera þetta, fyrst þær þjóðir, sem hafa hvað snertir magn miklu meiri viðskipti við Sovétríkin en við, eins og Vestur-Þýzkaland, Frakkland, Bretland eða slík, þurfa ekki að gera það? Í þessum löndum eru svo voldugir hringar, að þeir framkvæma þetta sjálfir. Hringar og bankar, sem þarna ráða og drottna í þessum viðskiptaheimum, sameina annars vegar kaupmátt, hins vegar söluaðstöðu þessara landa það vel í sínum höndum, að þeir beita þannig því sama valdi, sem við Íslendingar, svo smáir sem við erum, verðum að reyna að beita með því að sameina þetta í höndum ríkisins. Þess vegna þurfa þau ekki endilega að taka upp slíka utanríkisverzlunareinokun eins og okkar. Þau hafa í höndum sinna hringa upp undir 90% af stjórninni á þeirra eigin atvinnu- og framleiðslulífi og alveg sérstaklega á útflutningnum. Þá spurði hv. 6. landsk. í síðasta lagi, hvort við værum fylgjandi því að taka lán í Sovétríkjunum, ef þau stæðu til boða. Ég er ein. dregið fylgjandi því og Alþb. var fylgjandi því í síðustu ríkisstj. Okkur í ríkisstj. stóð til boða að taka 400 millj. kr. eftir því gamla gengi í Sovétríkjunum með 21/2% vöxtum og möguleikum á að borga það í fiski. Ég álít, að það hafi verið mikil vitleysa að taka ekki slíkt lán, þó með þeirri forsendu, að við verðum slíku láni á skynsamlegan hátt. T.d. vorum við þá að tala um að verja því til togarakaupa. Það hefði verið skynsamlegt. En það hefði líka verið hægt að verja því t.d. til framkvæmda eins og Sogsvirkjunarinnar, eða til einhvers, sem eykur okkar framleiðslu. Það hefði verið skynsamlegra fyrir okkur en að taka þau lán, sem við tökum í Bandaríkjunum, í fyrsta lagi vegna þess, að þau lán eru dýrari, sem við tökum þar, í öðru lagi vegna þess, að við erum ekki öruggir um að geta borgað þau lán í okkar afurðum og getum þess vegna orðið háðari þessum ríkjum eða orðið að selja okkar vörur lágu verði, og enn fremur vegna þess, að okkur hefur undanfarin skort hinn svokallaða frjálsa gjaldeyri, þannig að það var ópraktískt að taka lánin þar og verða að borga vexti og afborganir í þeirri mynt. Ég álít, að það væri alveg óhætt fyrir Ísland, og hef sagt áður í þessum umr., að taka slík lán, ef þau væru fáanleg. En það gildir það sama um þau lán, - það vil ég leggja áherzlu á, - eins og öll þau lán, sem til mála kæmi fyrir okkur að taka: við eigum ekki að taka svona lán, nema við verjum þeim til þess, sem eykur okkar gjaldeyrisframleiðslu eða sparar okkar gjaldeyrisframleiðslu, og við eigum að hnitmiða hagnýtingu slíkra lána, við eigum að auka með þeim okkar íslenzka þjóðarbúskap, auka með þeim okkar útflutning, auka með þeim okkar þjóðarauð. Þess vegna álít ég þá pólitík, sem núverandi hæstv. ríkisstj. hefur farið inn á, að taka 20 millj. dollara lán, 800 millj. kr. lán, í útlandinu og taka þetta lán raunverulega þannig, að þetta verður eyðslulán, - ég álít, að með slíku móti sé ríkisstj. að fara inn á alveg rangar brautir, slíkt sé fjárglæfrapólitík, eins og öll sú pólitík, sem stefnt er inn á með þessu frv., og þess vegna sé það lífsspursmál, ef við eigum að geta þróað okkar þjóðarbúskap áfram og eflt hann og bætt kjör manna hér í landinu, að það sé staðar numið. Það er nóg að gert með gengislækkuninni og öðrum slíkum víxlsporum, sem ríkisstj. hefur stigið, þó að því sé ekki bætt ofan á að fara nú að eyðileggja viðskiptin austur á bóginn, steypa okkur í 800 millj. kr. skuldir erlendis og ætla svo okkur að fara að taka við á eftir og verða svo að borga allar þessar óreiðuskuldir ykkar.



Herra forseti. Þegar framsögumenn hv. fjhn. höfðu lokið máli sínu í upphafi þessarar umr., svaraði ég því, sem ég taldi helzt hafa komið fram í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sem voru frsm. hv. fjhn. Síðan ég tók til máls fyrr við þessa umr.; hafa þrír hv. stjórnarandstæðingar flutt ræður, hv. 4. þm. Austf. (ÁS), hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) og nú siðast hv. 3. þm. Reykv. (EOI). Í ræðum þessara hv. þm. hafa enn komið fram nokkur atriði, sem mér þykir ástæða til þess að gera að umtalsefni í ég vona ekki allt of löngu máli. Hv. 4. þm. Austf. ræddi í ræðu sinni aðallega um Efnahagssamvinnustofnun Evrópu og aðild Íslendinga að þeirri stofnun. Hann taldi Efnahagssamvinnustofnun Evrópu hafa verið og vera stórskaðlega stofnun, sem Ísland hefði haft illt eitt af að hafa nokkur afskipti af eða samskipti við. Ég vil í þessu sambandi, að gefnu þessu tilefni, aðeins benda á, að það er vissara fyrir þennan hv. þm. og raunar aðra þingmenn Alþb. hér í þessari hv. d. að tala með nokkurri varfærni um Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Það gæti vel verið, ef þeir eru of stórorðir í fordæmingu sinni á þessari stofnun, að þeir þyrftu að gera þar breytingu á og yfirbót innan skamms. Vil ég því vinsamlega beina því til þeirra, að þeir notuðu ekki jafnstór orð um þessa stofnun og hv. 4. þm. Austf. gerði í ræðu sinni hér í dag. Ástæðan er einfaldlega sú, að nú fyrir einni til tveimur vikum hafa fulltrúar Sovétríkjanna í efnahagsstofnun Sameinuðu þjóðanna í Genf lýst því yfir fyrir hönd stjórnar sinnar í tilefni af þeim umr., sem farið hafa fram í París undanfarið í framhaldi af ráðherrafundi þar í borg í janúarmánuði s.l., að Sovétríkin vildu taka það til fullrar og vinsamlegrar íhugunar að gerast aðilar að Efnahagssamvinnustofnun Evrópu. Þegar sendinefnd Sovétríkjanna í Genf lýsti þessu yfir nú fyrir nær tveimur vikum, vakti það að sjálfsögðu mikla athygli þar í borg og í heimsblöðunum yfirleitt. Þetta var tekið sem svar Sovétríkjanna við þeim hugmyndum, sem nú eru uppi um það að endurskipuleggja Efnahagssamvinnustofnun Evrópu með þátttöku Bandaríkjanna og Kanada. Stjórn Sovétríkjanna virðist hafa tekið þá afstöðu, að eigi á annað borð svo að fara, að Bandaríkin og Kanada verði fullgildir aðilar að Efnahagssamvinnustofnuninni, geti verið eins gott fyrir Sovétríkin að gerast það líka eða a.m.k. að hafa sagt það alveg skýrt, að þau vildu gjarnan gera það eða kæmi til mála, að þau gerðu það. En svo sem kunnugt er, var Sovétríkjunum í upphafi, þegar Efnahagssamvinnustofnunin var stofnuð 1958, boðið af Bandaríkjastjórn, sem hugmyndina átti, að gerast aðili að þessari nýju stofnun í Evrópu, en Sovétríkin höfnuðu því boði. Og þau gerðu meira en hafna því boði, þau beittu sér beinlínis fyrir því, að þau ríki í Austur-Evrópu, sem höfðu í hyggju að gerast aðilar að Efnahagssamvinnustofnuninni, - og á það fyrst og fremst við Tékkóslóvakíu, sem var búin að tilkynna aðild sína að stofnuninni, - Sovétríkin beittu sér fyrir því, að þau hættu við það og samtökin því miður, - ég segi og undirstrika: því miður - urðu samtök vestrænu lýðræðisríkjanna í Evrópu einvörðungu. Með hliðsjón af þeirri þróun, sem þarna er e.t.v. fram undan, vil ég endurtaka og undirstrika, að varlegast er fyrir hv. þm. Alþb. hér að fordæma stofnunina ekki með mjög sterkum orðum. Ég veit, að þeir mundu ekki gera það, eftir að Sovétríkin væru orðin aðili að henni. Þá var það annað atriði í ræðu hv. 4. þm. Austf., sem ég vil leiðrétta. Hann sagði, að René Sergent, forstjóri Efnahagssamvinnustofnunarinnar, sem kom hingað á s.l. sumri. ekki til þess að gefa íslenzku ríkisstj. leiðbeiningar eða verða lærifaðir hennar, heldur á leið sinni frá Bandaríkjunum til Parísar, þar sem hann býr, hefði harmað mjög viðskipti Íslendinga við Austur-Evrópuríkin, og hv. 3. þm. Reykv. endurtók þetta og herti enn á, sagði, að það hefði komið fram, að því er mér skildist, í ummælum René Sergents, að Efnahagssamvinnustofnunin beinlínis hataðist við þessi viðskipti. Þetta er á algerum misskilningi byggt, svo sem bezt verður séð, ef texti ræðu René Sergents, sem birzt hefur í Fjármálatíðindunum, er lesinn, og nægir að vitna þar í nokkrar setningar, til þess að þessi misskilningur verði alveg augljós. Ég vil leyfa mér að gera það, með leyfi hæstv. forseta. Sergent sagði m.a. þetta, og það er það, sem er tilefni ummæla hv. 4. þm. Austf.: „Ég vil fyrst af öllu taka fram, að við hörmum það mjög, hversu utanríkisviðskipti Íslands hafa í síauknum mæli beinzt frá löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar.“ En með því að harma, að viðskipti Íslands hafi beinzt frá löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar, þarf að sjálfsögðu engan veginn að vera átt við það, að þeir harmi viðskiptin við Austur-Evrópulöndin, og það kemur greinilega fram nokkrum setningum síðar, þegar hann útlistar þessa hugsun sína nánar, að hann á ekki við það. Hann segir rétt á eftir: „Ég skil mætavel þau vandamál, er þið hafið átt við að etja, og hversu girnilegir sumir markaðir á vöruskiptasvæðinu hafa verið. Auk þess hafa fiskmarkaðir Evrópu ekki verið ykkur sérlega aðgengilegir á síðustu árum, því valda stjórnmálalegir erfiðleikar, og í Vestur-Evrópu hefur ekki náðst sami árangur í afnámi innflutningshamla á landbúnaðar- og fiskafurðum eins og á sviði iðnaðarvara. Enn fremur veit ég, að ykkur er hagkvæmast að flytja út fryst fiskflök, en í mörgum löndum hefur orðið lítil þróun á dreifingarkerfi því, sem nauðsynlegt er fyrir slíka vöru, og þar að auki hefur fiskneyzla í VesturEvrópu lítið aukizt.“ Af þessum setningum er alveg augljóst, að það, sem René Sergent er að harma, er, að Íslendingum skuli ekki hafa tekizt að selja viðbótarframleiðslu sína á fiski á hinum gömlu mörkuðum Íslendinga í Vestur-Evrópu. Hann hefði gjarnan viljað, að Íslendingum hefði getað tekizt að selja viðbótarframleiðslu sína á fiski í löndum Efnahagssamvinnustofnunarinnar, og það er eðlilegt, að valdamikill maður frá þessum löndum hefði gjarnan viljað, að viðskiptin við þau lönd, sem hann er í ábyrgðarstöðu hjá, hefðu ekki aðeins getað haldizt, heldur einnig aukizt. Þetta er að sjálfsögðu allt annað en hv. 4. þm. Austf. gaf í skyn, að legið hefði í orðum hans, að hann harmaði hin nýju viðskipti við Austur-Evrópulöndin, að hann harmaði, að okkur hefði tekizt að finna nýja markaði fyrir útflutningsvörur okkar í Austur-Evrópu, hvað þá að hann hatist við þau viðskipti. Því fer víðs fjarri. Þetta vildi ég aðeins leiðrétta, því að slíkur misskilningur er ekki aðeins óþarfur, heldur getur hann einnig verið skaðlegur. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hann sagði, að það væri um að ræða tvær leiðir til þess að vinna gegn gjaldeyrishöftum. Hin fyrri væri sú að draga úr kaupgetunni og hin seinni væri sú að auka framleiðsluna. Það, sem núverandi ríkisstj. vildi gera til þess að gera kleift að afnema gjaldeyrishöft, væri að draga úr kaupgetunni. Það, sem Framsfl. vildi gera til þess að geta afnumið innflutningshöft, - hann játaði, að það væri stefna hans, eins og ég líka hafði sýnt honum og þdm. fram á með tilvitnun í sameiginlega stefnuskrá Alþfl. og Framsfl, árið 1956, - stefna Framsfl, væri sú að gera kleift að afnema gjaldeyrishöft með því að auka framleiðsluna. Hér leikur hv. þm. enn sama bragðið og hann leikur, þegar hann segir, að stefna stjórnarinnar sé ekki fólgin í því að afnema höft, heldur taki hún eina tegund hafta í stað annarra, að hann notar hér orð í annarri merkingu en tíðkast og eðlilegast er að nota orðin í og villir þannig um fyrir þeim mönnum, sem hlusta á mál hans, án þess að gera tilraun til þess að kryfja það til mergjar. Höfuðgallinn á röksemdafærslu hv. þm. eða höfuðvillan í röksemdafærslunni, hvort sem hún er viljandi eða óviljandi, er sú, hvernig hann notar orðið kaupgeta, þar sem hann kennir stefnu núverandi ríkisstj. við það, að hún vilji gera kleift að lina á eða afnema innflutningshöftin með því að draga úr kaupgetunni. Hvað eiga menn við, þegar menn tala venjulega um „kaupgetu“? Algengasta merkingin í orðinu kaupgeta kemur fram í staðhæfingu eins og þeirri, þegar menn tala um, hvort kaupgeta Dagsbrúnarmanns hafi aukizt eða minnkað, hvort kaupmáttur launa Dagsbrúnarmanns, - sem er það sama, menn nota orðið kaupmáttur í sömu merkingu og orðið kaupgeta, - hvort kaupmáttur launa Dagsbrúnarmanns hafi aukizt eða minnkað. Kaupgeta eða kaupmáttur er það magn af vörum eða þjónustu, sem menn geta keypt fyrir ákveðna krónuupphæð. En með því að segja, að það sé stefna þessarar ríkisstj. að draga úr kaupgetunni, á þm. við, að það sé stefna ríkisstj. til að geta losað um innflutningshöft að draga úr kaupmætti launa launþega í landinu. Ef það væri rétt, að það væri stefna þessarar ríkisstj., eða yfirleitt hægt eða nauðsynleg skilyrði fyrir því að afnema innflutningshöft að draga úr kaupgetunni í þessari einu og réttu merkingu orðsins, ættu höft að geta aukið kaupgetuna. Það segir sig alveg sjálft, að ef það er leið til þess að losna við höft að draga úr kaupgetunni, ættu höft að geta aukið kaupgetuna. En það má öllum vera alveg augljóst, að engin höft geta aukið kaupgetu eða kaupmátt, kaupgetu almennings eða kaupmátt launa almennings. Það, sem hér er um að ræða, er, að hv. þm., viljandi eða óviljandi, ruglar saman kaupgetu almennings og peningamagninu í umferð, sem þarf ekki að vera hið sama, því að það er alveg augljóst mál, að þó að peningamagn í umferð aukist, þá leiðir auðvitað ekki af því aukningu á raunverulegri kaupgetu. En það, sem gerir gjaldeyrishöft nauðsynleg, er, að peningamagn í umferð hefur aukizt umfram gjaldeyristekjur, eins og þær koma fram í skráðu gengi á krónunni. Gjaldeyrishöft geta aldrei verið nauðsynleg af því, að kaupgeta í réttri merkingu orðsins sé of mikil. Kaupgeta getur yfirleitt aldrei orðið of mikil. Kaupmáttur launa getur aldrei orðið of mikill, en peningamagn í umferð getur orðið of mikið, miðað við gjaldeyristekjur, eins og þær koma fram í skráðu gengi. Það, sem hefur gerzt undanfarið hér á landi, er einmitt það, að peningamagn í umferð hefur verið of mikið og aðallega beinzt að óeðlilega mikilli fjárfestingu, en sumpart líka valdið of mikilli eftirspurn eftir neyzluvörum. Það, sem hefur þurft að gera, er að samræma peningamagnið í umferð gjaldeyristekjunum frá útlöndum, og það er það, sem verið er að gera. En það þyrfti engan veginn fræðilega séð að valda minnkandi eftirspurn eftir neyzluvörum, hvorki innlendum né erlendum. Það er fræðilega séð vel hugsanlegt, að öll minnkun peningamagns í umferð komi fram í minnkaðri fjárfestingu. M.a. af þeim sökum er augljóst, að engan veginn má blanda saman þessu tvennu: peningamagninu í umferð og kaupgetunni, sem - ég segi það aftur til þess að undirstrika þetta enn skýrar - kemur greinilegast fram í því, að engum dettur í hug, að hægt sé að auka raunverulega kaupgetu manna með því að auka peningamagnið í umferð. Nákvæmlega með sömu rökum má segja og hlýtur að vera hægt að segja, að raunveruleg kaupgeta manna, kaupmáttur þjóðarinnar minnkar ekki, þó að peningamagn í umferð sé dregið saman. Það er ekki aukin kaupgeta, sem hlýzt af því, að peningamagn vex vegna óheilbrigðrar aukningar á útlánum. Ef útlán vaxa í sambandi við aukinn sparnað, er samfara hinni auknu útlánaaukningu aukin raunveruleg kaupgeta, en ef útlán vaxa umfram aukningu eðlilegs sparnaðar, er um að ræða aukningu á peningamagni í umferð, sem veldur verðbólgu, en ekki aukna kaupgetu í landinu. Þess vegna er alger misskilningur, að nokkrum detti í hug, að það sé grundvallarleið til þess að vinna gegn gjaldeyrishöftum að draga úr kaupgetu, því að of mikil kaupgeta veldur aldrei nauðsyn á gjaldeyrishöftum. Vaxandi kaupgeta gerir þvert á móti kleifara en ella að afnema gjaldeyrishöft. Ef einhver heil brú væri í þessari röksemdafærslu, hefði hin aukna kaupgeta t.d. í Vestur-Evrópulöndum á s.l. 10 árum átt að valda nauðsyn á auknum gjaldeyrishöftum þar. Allir vita, að samfara hinni stórauknu kaupgetu í Vestur-Evrópulöndum hafa einmitt farið skilyrði til þess að draga úr gjaldeyrishöftum þar, og styður þetta að sjálfsögðu það, sem ég hef verið að segja. Hitt er líka misskilningur hjá hv. þm., að það sé svo einhver önnur leið til þess að vinna gegn gjaldeyrishöftum út af fyrir sig að auka framleiðsluna. Framleiðsluaukning ein saman getur aldrei verið nóg til þess að vinna gegn gjaldeyrishöftum, sem fyrir hafa verið. Ef samfara aukinni framleiðslu heldur áfram óeðlileg útþensla á bankaútlánum, eru gjaldeyrishöftin jafnnauðsynleg eftir sem áður, þrátt fyrir auknu framleiðsluna. Þetta sýndi greinilega reynslan í stjórnartíð Hermanns Jónassonar, sem hann síðar í ræðu sinni einmitt vitnaði til. Hann sagði, að það væri stefna Framsfl. að halda áfram stjórnarstefnunni frá stjórnartíð Hermanns Jónassonar, þeirri stefnu að auka framleiðsluna. En þá liggur beint við að spyrja: Það tókst að auka framleiðsluna, það er alveg rétt, en hvers vegna tókst þá ekki að afnema gjaldeyrishöftin, fyrst það tókst að auka framleiðsluna? Þetta sýnir einmitt það, sem ég er að segja, að framleiðsluaukning er ekki nóg til þess að gera kleift að afnema gjaldeyrishöft eða innflutningshöft, ef þeim ágöllum stjórnarstefnunnar eða fjármálastefnunnar almennt er haldið, sem upphaflega gerðu gjaldeyrishöftin nauðsynleg. En gjaldeyrishöft eru þá nauðsynleg, þegar meira peningamagn er í umferð innanlands en svarar til gjaldeyristeknanna út á við og reynt er til bráðabirgða að koma í veg fyrir, að þetta ástand leiti jafnvægis í hækkuðu verðlagi innanlands, sem aldrei tekst til lengdar, eins og ég raunar hef rætt áður fyrr, ræddi um í framsöguræðu minni fyrir þessu frv. Þess vegna er það alger misskilningur hjá hv. þm., þegar hann lýsir því, að valið sé á milli þessara tveggja leiða: að draga úr kaupgetu og að auka framleiðslu. Hvorugt þetta er ráð út af fyrir sig til þess að vinna gegn gjaldeyrishöftum. Það er aðeins ein leið til þess að vinna gegn gjaldeyrishöftum, og hún er sú að kippa burt þeim forsendum, sem kölluðu á gjaldeyrishöftin, sem er ójafnvægið í fjármálakerfinu innanlands miðað við gjaldeyristekjurnar frá útlöndum, eins og þær birtast í gengisskráningunni. Hv. þm. sagði, að núverandi ríkisstj. lamaði uppbyggingu í landinu með því að gera allar framkvæmdir dýrari. Þar á hann við, að gengisbreytingin hefur gert fjárfestingarvörur allar dýrari en þær voru áður og hlutfallslega dýrari en t.d. neyzluvörur. Ég geri ráð fyrir, að hann hafi átt við þetta, og það er rétt. Það, sem núverandi ríkisstj. gerði með gengisbreytingunni, að því er snertir fjárfestingarvörurnar, var einfaldlega að hætta að greiða fjárfestingarvörur niður, að hætta að örva fjárfestingu í landinu með því að greiða bókstaflega allar fjárfestingarvörur í landinu niður. Frá því hefur oft áður verið skýrt í umr. um efnahagsmál hér í þessari hv. d., að þegar gengisbreytingin var gerð, var meðaltal allra innflutningsgjalda 68.5%, en nær allar fjárfestingarvörur voru fluttar til landsins með 55% innflutningsgjaldi. M.ö.o.: fjárfestingarvörur voru 13% undir því meðaltall, sem var á gjöldum á öllum innflutningi. Þetta er mjög veruleg niðurgreiðsla á allri fjárfestingu í landinu. Er heppilegt að örva fjárfestingu með slíkum niðurgreiðslum? Svo mjög sem má um það deila, hversu heppilegt sé að örva. neyzlu á vissum vörutegundum með niðurgreiðslum, er hitt þó margfalt umdeilanlegra, hvort sé heppilegt að greiða bókstaflega alla fjárfestingu í einu landi niður jafnstórkostlega og hér á sér stað. Það er þetta, sem hefur verið hætt, og að þessu leyti hefur ríkisstj. haft áhrif á fjárfestingarfyrirætlanir manna. En ég mundi segja, að þau áhrif væru í heilbrigða átt, en ekki í óheilbrigða átt. Það er auðvitað sjálfsagt, að menn byggi sínar fjárfestingaráætlanir á raunhæfum grundvelli, að menn leggi ekki í framkvæmdir á öðrum grundvelli en þeim, sem er þjóðhagslega arðbær. En það segir sig sjálft, að meðan allar fjárfestingarvörur eru greiddar mjög verulega niður, eitthvað misjafnlega, en allar þó verulega niður, þá eru fjárfestingaráætlanir manna alls ekki þjóðhagslega séð á raunhæfum grundvelli. Ég hika því ekki við að staðhæfa, að sú breyting, sem hér varð einmitt á þessu sviði með gengisbreytingunni, er þjóðhagslega séð í mjög skynsamlega átt og mun stuðla mjög að því, að fjárfesting í landinu verði framvegis heilbrigðari og á miklu raunhæfari grundvelli frá almennu þjóðhagslegu sjónarmiði séð en var, meðan það skipulag hélzt, sem því miður var á þessum málum á stjórnarárum Hermanns Jónassonar og raunar allar götur síðan 1951. Þá er að síðustu eitt atriði í ræðu hv. 7. þm. Reykv., sem ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um, þar sem ég tel - og þykir miður að þurfa að segja það, að hann hafi hallað mjög réttu máli. Hann sagði, að fyrir forgöngu Efnahagssamvinnustofnunarinnar hefðu tvö lönd önnur í Evrópu gripið til ráðstafana, sem væru svipaðar þeim ráðstöfunum, sem hér hefði verið gripið til, þ.e. Frakkland og Tyrkland. Þau eru raunar 3, Spáni hefði mátt bæta við. Það skiptir minnstu máli. Það, sem er aðalatriðið, er, að það, sem hann sagði um árangur þessara ráðstafana í Frakklandi og Tyrklandi, var mjög rangt, alrangt. Hann sagði eða það mátti skilja af orðum hans, að þessar ráðstafanir í Frakklandi hefðu misheppnazt að mjög verulegu leyti, ef ekki algerlega, og lífskjör í Frakklandi hefðu farið mjög versnandi undanfarið. Það er þvert á móti skoðun - ég vil segja flestra fjármálamanna í Frakklandi og Evrópu yfirleitt og Bandaríkjunum, að þær ráðstafanir, sem gripið var til í Frakklandi um áramótin 1958 og 1959, hafi í stórum dráttum heppnazt mjög vel. Sú gengisbreyting, sem þá var gerð á frankanum, varð til að auka útflutning alveg stórkostlega og bæta gjaldeyrisaðstöðu Frakklands skyndilega svo gífurlega, að Frakkland er nú að komast í hóp þeirra ríkja í Vestur-Evrópu, sem hafa hvað sterkasta fjárhagsaðstöðu. Það er misskilningur, ef menn halda, að þau auknu áhrif, sem Frakkar hafa nú í heimsmálum, séu eingöngu eða jafnvel fyrst og fremst því að þakka, að þar hefur komizt á sterkara stjórnarfar innanlands og þar er á oddinum maður, sem nýtur mikils trausts á alþjóðavettvangi, eins og hv. 7. þm. Reykv. gat um. Ég mundi segja, að hitt ætti ekki minni þátt í þeirri auknu virðingu, sem Frakkland nú nýtur á alþjóðavettvangi, að Frakkar hafa komið fjármálum sínum á traustan og að ýmsu leyti heilbrigðan grundvöll, eða a.m.k. á miklu heilbrigðari grundvöll en þau voru á áður, sem hefur komið mjög greinilega fram í framleiðsluaukningunni í landinu á síðasta ári, í stórauknum útflutningi þeirra og í stórbættri gjaldeyrisaðstöðu þeirra út á við. Frá því að að vera hálfgerður sjúklingur á efnahagssviðinu, eins og Íslendingar hafa verið síðasta áratuginn, hafa Frakkar gerbreytt hag sínum á einu til tveim árum, þannig að nú standa þeir mjög sterkt. Hv. þm. sagði, að Frakklandsforseti, de Gaulle, hafi fórnað fjármálaráðherra sínum, Pinay, vegna óánægju, sem hafi verið með stefnuna í efnahagsmálum. Þetta er alger misskilningur hjá hv. þm., og satt að segja furðar mig á því, að hann, sem án efa er einn fróðasti maður um erlend stjórnmál, sem hér situr á Alþ., og einn fróðasti maður um þau efni í íslenzkri blaðamannastétt, skuli segja hér þannig frá málavöxtum, því að ég hélt, að það væri á vitorði allra, sem þarna hafa fylgzt nokkuð með málum, að ástæðan til þess, að de Gaulle lét fjmrh. sinn, Pinay, víkja úr sæti, var ágreiningur um utanríkismál, var það, að fjmrh. hafði gagnrýnt stefnu de Gaulle gagnvart Atlantshafsbandalaginu og Bandaríkjunum. Pinay er einn traustasti fylgismaður Atlantshafsbandalagsins í frönskum stjórnmálum og hafði látið óspart í ljós innan ríkisstj. og utan hennar óánægju með þá sérstöðu eða þá gagnrýni, sem de Gaulle hafði látið í ljós á Atlantshafsbandalaginu, og þær kröfur um sérstöðu, sem stjórn hans hafði krafizt innan Atlantshafsbandalagsins. Það var af þessum ástæðum, sem Pinay kaus að hverfa úr stjórninni eða var látinn víkja úr henni, og einmitt til þess að undirstrika, að stefnan í efnahagsmálunum skyldi vera óbreytt, tilnefndi. de Gaulle sem eftirmann Pinays aðalbankastjóra Frakklandsbanka, sem hvert mannsbarn í Frakklandi veit að er embættismaður og hefur sömu grundvallarskoðanir í þessum efnum og de Gaulle og Pinay höfðu sameiginlega. Það er ekki dómur um þessar grundvallarráðstafanir í gjaldeyrismálum, bankamálum og innflutningsmálum Frakka, að mikil óánægja hefur verið hjá frönsku bændastéttinni. Franska bændastéttin hefur notið meiri verndar og meiri sérréttinda en líklega nokkur önnur bændastétt í Evrópu. Henni höfðu verið tryggð margs konar markaðssérréttindi í landinu og hún notið gífurlegra uppbóta og gífurlega víðtæks styrkjakerfis. Það var einn liður í stefnu hinnar nýju stjórnar í Frakklandi að draga mjög verulega úr þessum styrkjum til fransks landbúnaðar og draga mjög verulega úr þeim niðurgreiðslum, sem franskar landbúnaðarafurðir eru seldar með á frönskum markaði, og það er þetta, sem hefur valdið hinni miklu andstöðu frönsku bændastéttarinnar gegn þessari stjórn í Frakklandi. En það er að sjálfsögðu enginn mælikvarði á það, hvort stefnan í gjaldeyrismálum Frakka eða í gengismálum Frakka hefur verið rétt eða ekki rétt. Ég vil segja, að ein sönnunin fyrir því, að þessar gengismálaráðstafanir Frakka heppnuðust, en misheppnuðust ekki, er svo einmitt fólgin í því, að þrátt fyrir þessar róttæku breytingar hafa engin verkföll orðið í Frakklandi síðan, og er þó verkalýðshreyfingin í Frakklandi ekki aðeins mjög sterk, heldur að meiri hluta undir mjög róttækri forustu, sem sagt undir forustu hins stóra og sterka kommúnistaflokks í Frakklandi. Það hafa engin verkföll, ekki einu sinni á einstökum sviðum, hvað þá allsherjarverkföll, verið sett á í Frakklandi til þess að hnekkja þessari stefnu í gengismálunum. Væri óskandi, að íslenzk alþýðuhreyfing bæri gæfu til þess að taka jafnábyrga afstöðu gagnvart ráðstöfunum ríkisstj. í gengismálum og franska verkalýðshreyfingin hefur á því meira en ári, sem liðið er síðan, tekið gagnvart þessum ráðstöfunum þar í landi. En þar virðast forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, hvort sem þeir eru í hópi kommúnista, sósíaldemókrata eða hinna kaþólsku, það eru 3 stærstu verkalýðssamböndin þar, - þar virðast þeir hafa verið á einu máli um, að það væri ekki leið fyrir franskan verkalýð að svara gengisbreytingu frönsku stjórnarinnar og stefnu hennar í gjaldeyris- og innflutningsmálum með því að efna til verkfalla og knýja fram kauphækkanir. Þó að ég hafi sagt þetta, sem ég nú segi, um stefnu frönsku stjórnarinnar í gengismálum og gjaldeyris- og innflutningsmálum, þýðir það að sjálfsögðu ekki, að ég, án þess að vera þó nokkur sérfræðingur í frönskum stjórnmálum, sé reiðubúinn til þess að styðja stefnu hennar í öllum málum eða mundi kjósa þá flokka, sem þá stjórn styðja, ef ég væri franskur kjósandi. Því fer auðvitað víðs fjarri. Það eru mörg önnur atriði í stefnu hennar, sem að mínu viti hafa verið mjög ámælisverð, stefna hennar t.d. gagnvart opinberum starfsmönnum, stefna hennar í Alsírmálinu og þar fram eftir götum, sem mundi gera það að verkum. Þó að ég telji fjármálaráðstafanir hennar, ráðstafanir í gengismálum og innflutningsmálum, hafa verið réttmætar og borið mjög góðan árangur, geta önnur atriði valdið því, að maður, sem væri þar í sveit, mundi ekki treysta sér til þess að styðja þá stjórn, heldur mundi kjósa að skipa sér annars staðar í flokk. Þá var það hitt atriðið, sem hv. þm. vék að, þar sem einnig var, því miður, hallað réttu máli, þar sem hann vék að Tyrklandi. Hann sagði, að þær efnahagsráðstafanir, sem þar hefðu verið gerðar, hefðu einnig misheppnazt fullkomlega, eins og sæist, sagði hann, á þeim fregnum um uppreisn í landinu, sem nú gyllu í eyrum manna daglega í útvarpi og blöstu við augum manna í blöðum. Það er sem sagt alger misskilningur, að uppreisnin í Tyrklandi núna sé mótmælaalda gegn þessum næstum - ég held tveggja ára gömlu efnahagsráðstöfunum. Uppreisnin í Tyrklandi núna er krafa um frelsi á hendur stjórn, sem er hálfgerð einræðisstjórn. Stjórnarfarið í Tyrklandi er ekki lýðræðislegt, og það er það, sem þeir tyrknesku uppreisnarmenn eða mótmælendur eru að krefjast, að tyrkneska stjórnin fylgi meiri lýðræðisreglum en hún gerir, að hún t.d. létti af þeirri ströngu ritskoðun, sem hún hefur komið á, að hún afnemi þær takmarkanir á starfsfrelsi andstöðuflokkanna, sem hún hefur komið á, enda hafi menn hlustað á útvarpsfréttirnar í kvöld, þá fólst eiginlega í þeim svar við því, sem hv. þm. var að segja hér síðdegis í dag, því að þar var greint frá nokkrum vígorðum, sem voru á kröfuspjöldum í þeirri 2000 manna fylkingu, sem stefndi að höllinni, þar sem utanríkisráðherrafundur Atlantshafsbandalagsins var einmitt settur í dag, og vígorðin voru öllsömun um aukið frelsi, um afnám frelsisskerðingar, um afnám ritskoðunar og þar fram eftir götunum. Það, sem þarna er um að ræða, er frelsishreyfing, er krafa um aukið lýðræði, andmæli gegn nýlegum ráðstöfunum um frelsisskerðingu, en ekki andmæli gegn um það bil tveggja ára gömlum ráðstöfunum í efnahagsmálum, sem ég þá skal ekki fjölyrða mikið um, því að það verður að segjast eins og er, að þær hafa ekki tekizt eins vel og Frökkum tókst, og þó enginn vafi á því, að þær hafa í Tyrklandi verið spor í rétta átt. Að því er snertir ráðstafanirnar á Spáni, sem hv. þm. vék ekki að, en eru nýlegastar, er það að segja, að það sem ég get um þær séð í útlendum blöðum og tímaritum, þá hafa þær einnig orðið til þess að stórauka utanríkisverzlun Spánar og bæta gjaldeyrisaðstöðu landsins. Þá vildi ég víkja nokkuð að ræðu hv. 3. þm. Reykv. Hann sagði í upphafi ræðu sinnar, að hann óttaðist, að hin stranga bankapólitík, sem ég hefði boðað í fyrri ræðum mínum um þetta frv., mundi verða til þess að valda gjaldþroti ýmissa smáatvinnurekenda hér á Íslandi. Slík bankapólitík gæti verið eðlileg í Þýzkalandi, Frakklandi og Englandi og öðrum háþróuðum iðnaðarlöndum, en hún ætti ekki við hér á Íslandi sem tæki til þess að ná þeim markmiðum, sem ég vildi ná með henni. Ég vildi aðeins segja, að þau efnahagslögmál, sem gilda í Þýzkalandi, Frakklandi og Englandi, hljóta líka að gilda hér á Íslandi. Það er enginn sá eðlismunur á efnahagslífinu eða atvinnustarfseminni hér á landi og í þessum löndum, sem geri að verkum, að einhver allt önnur lögmál gildi hér en þar. Ef það er rétt, sem hv. þm. játaði, að ströng bankapólitík sé hagkvæmt og árangursríkt tæki til þess að hjálpa til að ná jafnvægi gagnvart útlöndum, ef það er rétt í Þýzkalandi, Frakklandi og Englandi, þá hlýtur það líka að vera rétt hér á Íslandi og er það líka. Ég óttast ekki, að sú stefna í bankamálum, sem þessi ríkisstj. fylgir, muni verða til þess að setja nokkurn mann á höfuðið, hvorki smáan atvinnurekanda né heldur stóran. Eðli þeirrar stefnu í bankamálum, sem þessi ríkisstj. fylgir og ætlar að fylgja undir öllum kringumstæðum og undir engum kringumstæðum að víkja frá, - eðli hennar er svo einfalt í raun og veru, grundvallarsetningin er svo einföld, að það hlýtur hverjum manni að verða ljóst, að hún getur ekki orðið til þess að setja neinn mann, hvorki smáan né stóran, á höfuðið. Grundvallaratriði þessarar stefnu í bankamálum er einfaldlega og blátt áfram þetta: að lána út sparifé bankanna, lána út allt sparifé bankanna, en ekkert meira en spariféð, að auka útlán bankanna ekki um meira en spariféð vex, þetta og ekkert annað. Þetta er kjarninn í þeirri bankapólitík, sem hv. 8: þm. Reykv. kallar stranga og segir að muni verða til þess að setja einhvern á höfuðið. Ég segi: ef það er skilyrði fyrir því, að menn hér fari ekki á höfuðið, að bankarnir láni út meira en þeir fá til sín, er eitthvað meira en lítið bogið við þann atvinnurekstur, og þá er spurningin, hvort hann á nokkuð annað skilið en að fara á höfuðið. Það er auðvitað hægt að halda öllum heilbrigðum atvinnurekstri í landinu gangandi með því, að bankarnir láni út það fé, sem lagt er inn í þá, og að þeir auki útlán sín um það peningamagn, sem innlánin vaxa um. Atvinnulífið í heild þarf ekki á meira lánsfé að halda en þessu. Ef útlánin eru aukin umfram þetta, leita þau eftir einhverjum krókaleiðum í fjárfestingu, sem ber ekki að halda uppi með slíkum lánveitingum, og eru þar af leiðandi óheilbrigð og eru ein hliðin, ein spegilmyndin af verðbólgu í landinu. Þetta er einfalt lögmál, og það er ekki hart. Að því leyti er algerlega óþarfi að kalla bankapólitík, sem fylgir þessum grundvallarlögmálum, harða. Hún kann að virðast hörð, meðan verið er að breyta óheilbrigðri bankapólitík í það horf, að hún verði heilbrigð. Meðan þeir atvinnurekendur, sem hafa notið þess fjár, sem bankaútlán hafa vaxið um umfram sparifjármyndun og veitt í einhvers konar fjárfestingu, eru að laga sig að þessari heilbrigðu stefnu í bankamálum, kann hún að virðast hörð fyrir þá, en til lengdar getur hún ekki verið það og er það ekki, því að einmitt á þessum grundvallarlögmálum byggja allir bankar í öllum heilbrigðum þjóðfélögum stefnu sína, hvort sem skipulag þeirra er kapítalistískt eða sósíalitískt, hvort sem það byggir á frjálsri samkeppni eða á áætlunarbúskap. Hv. 3. þm. Reykv. beindi til mín spurningu, sem hann óskaði mjög eftir að ég svaraði skýrt og ljóst, um það, hver stefna ríkisstj. væri í kaupgjaldsmálum, hvað ríkisstj. hygðist fyrir, ef kaupgjaldið hækkaði, hvort ríkisstj. ætlaði þá að láta það afskiptalaust. Ég skal með ánægju verða við ósk hv. þm. um að svara þessu með einföldum og ég vona skýrum og ljósum orðum. Það er stefna ríkisstj. að hafa engin afskipti af kaupdeilum, sem verða kunna. Ef atvinnurekendur telja sig geta borgað meðlimum í stéttarfélögum hærra kaup, gera þeir það af sínum tekjum. Af því mun ríkisstj. engin afskipti hafa. En hún segir við atvinnurekendurna alveg skýrt og vill ekki, að á því sé nokkur minnsti vafi, ekki skuggi af vafa, að ríkisstj. mun engar verðhækkanir leyfa vegna kauphækkana, sem atvinnurekendur fallast á að greiða. Og ríkisstj. mun undir engum kringumstæðum taka upp aftur nokkrar tegundir af uppbótum til þess að bæta atvinnurekendum upp þær kauphækkanir, sem þeir kunna að semja um, - undir engum kringumstæðum. Ég vil líka í viðbót við þetta svar eða í beinu framhaldi af því og í samræmi við það svara því, sem hv. þm. spurði um: Er það kannske ætlun ríkisstj., ef kaup þrátt fyrir allt hækkar, að bera fram till. við Alþingi um nýja gengisbreytingu? Ég ætla að svara þessu alveg skýrt líka: Nei, það er ekki ætlun ríkisstj. að bera fram við Alþingi till. um nýja gengisbreytingu. Þetta er jafnframt vitneskja fyrir atvinnurekendur um, að ef þeir semja við verkalýðsfélög um hækkað kaup, geta þeir ekki heldur átt von á því, að genginu verði breytt til þess að bæta þeim þá kauphækkun, sem þeir kunna að semja um. Ríkisstj. telur, eftir að hafa gert mjög ýtarlegar rannsóknir á málinu, að það gengi, sem hún lagði til við Alþingi að samþykkt yrði, sé nægilegt til að tryggja arðbæri íslenzkra útflutningsatvinnuvega, miðað við núverandi kaupgjald. Það er bjargföst sannfæring ríkisstj., að þetta gengi sé nægilegt til þess að tryggja arðbæri íslenzkra útflutningsatvinnuvega sem heildar, miðað við núverandi kaupgjald. Þess vegna verður þessu gengi haldið. Ef hins vegar íslenzkir atvinnurekendur telja sig geta borgað meira en þetta, er það þeirra mál, án afskipta af hálfu ríkisstj. Hv. þm. spurði líka, hvort það væri stefna ríkisstj. að afnema eftirvinnu og koma á því, sem hann kallaði „hæfilegt atvinnuleysi“. Það er ekki stefna ríkisstj., að vinnutími í landinu minnki frá því, sem nú er. Það er ekki stefna stjórnarinnar, að neinar þær breytingar verði í framleiðslumálum eða á vinnumarkaðnum, sem líklegar séu til þess að draga úr heildarframleiðslu þjóðarinnar. Hins vegar er það að sjálfsögðu, eins og kaupgjaldsmálið sjálft, samningsatriði á milli vinnuveitanda og verkamanna, hversu lengi er unnið. Í framhaldi af þessum bollaleggingum eða þessum fyrirspurnum hv. 3. þm. Reykv. held ég, að gagnlegt geti verið að fara um það nokkrum orðum, hvernig kjarabætur gerast og hvernig íslenzkir launþegar geti búizt við því á næstunni, að sú kjaraskerðing, - sú kjaraskerðing, segi ég hiklaust, - sem nú á sér stað til bráðabirgða í framhaldi af þeim ráðstöfunum, sem nú er verið að gera, geti aftur snúizt upp í kjarabót, sem ég vona að muni verða og treysti að geti orðið innan ekki langs tíma. Sannleikurinn er sá, að menn gera sér ekki nálægt því alltaf nógu ljósa grein fyrir því, hvernig kjarabætur verða í nútímaþjóðfélagi eins og hinu íslenzka. Menn þvert á móti hafa margir mjög rangar hugmyndir um það í grundvallaratriðum. En skilningur á því hjálpar einmitt til þess að gera sér ljóst, hvernig búast megi við því, að sú kjaraskerðing, sem nú í bráð á sér stað, geti aftur breytzt í kjarabót. Kjarabætur í þjóðfélagi eins og því íslenzka verða einkum af þremur orsökum, verða einkum af einni orsök af þessum þremur: viðskiptakjörin geta breytzt út á við, verðlag á útflutningi hækkað eða verðlag á innflutningi lækkað, framleiðsla þjóðarinnar getur aukizt, og í þriðja lagi getur framleiðni eða pródúktívitet þjóðarinnar aukizt. En það er ekki víst, að kjarabótin, sem hlýtur að leiða af þessu fyrir þjóðfélagið í heild, komi fram á einn og sama hátt, og það er að mjög verulegu leyti komið undir stefnu ríkisvaldsins í efnahagsmálum, á hvern hátt kjarabótin kemur fram, þegar eitthvað af þessu þrennu gerist, að viðskiptakjörin breytast landinu í hag, að framleiðslan vex eða framleiðni eða pródúktívitet vex. Ef viðskiptakjörin breytast t.d. á þann hátt, að verð á innflutningi lækkar, þá lækkar verðlag í landinu og þá kemur kjarabótin fram á þann hátt, ef kaupgjald helzt óbreytt, að verðlag lækkar í landinu. Ef viðskiptakjörin breytast á þann hátt, að verð á útflutningi hækkar, gerist það ekki sjálfkrafa, að bót verður á kjörum manna, þá þarf annað tveggja að koma til, að gengi sé hækkað, sem því miður er of sjaldan látið verða undir slíkum kringumstæðum, eða skilyrði skapast til kauphækkunar. Það er t.d. undir slíkum kringumstæðum, sem kauphækkun er eðlileg og sjálfsögð, þ.e. ef almenn verðhækkun verður á útflutningsvörum landsmanna, viðskiptakjörin breytast landinu í hag á þann veg. Undir þeim kringumstæðum er kauphækkun eðlileg og sjálfsögð, nema því aðeins að gengið sé hækkað, sem mundi leiða til lækkaðs verðlags í landinu. Ef hagur landsins batnar, kjarabæturnar eru í heild á þann hátt, að framleiðsla landsins vex, afli vex, iðnaðarframleiðsla vex eða landbúnaðarframleiðsla vex, þá sigla í kjölfar þess beinlínis auknar tekjur hjá framleiðslustéttunum vegna þess kerfis í launamálum, sem við búum við hér á Íslandi. Tekjur sjómanna vaxa, tekjur bænda vaxa og þeirra ýmissa annarra sem fá auknar tekjur vegna hinnar auknu framleiðslu. Hitt er svo annað mál, hvort hin sjálfkrafa tekjuaukning, sem verður af framleiðsluaukningunni, dreifi heildartekjuaukningunni réttlátlega. Það má mjög draga í efa. T.d. verða opinberir starfsmenn útundan, ef ekki er sérstaklega að gætt, ef ekki eru gerðar sérstakar ráðstafanir. Ef heildarkjarabótin verður vegna aukinnar framleiðslu, þarf að gera sérstakar ráðstafanir t.d. til að bæta kjör þeirra og þeirra launamanna, sem vinna við innflutning og innlendu framleiðsluna. Kjör opinberra starfsmanna eru bætt þannig, að útflutningurinn, sem hefur hagnað, er skattlagður sérstaklega til að geta borgað opinberum starfsmönnum aukið kaup: Hliðstæðar ráðstafanir er hægt að gera gagnvart þeim launþegum, sem vinna við innflutning og innlenda framleiðslu. M.ö.o.: ef þjóðartekjurnar vaxa vegna aukinnar framleiðslu, þarf líka að gera sérstakar ráðstafanir af hálfu launþegasamtaka og þá með hjálp ríkisvaldsins til þess að dreifa tekjunum af þessari auknu framleiðslu öðruvísi og jafnar en verður sjálfkrafa, en að mjög verulegu leyti verður tekjuaukningin sjálfkrafa, beinlínis í kjölfar sjálfrar framleiðsluaukningarinnar. Mestur vandinn er hins vegar á höndum; þegar heildarkjarabótin gerist vegna aukinnar framleiðni, vegna aukins pródúktívitets. Það er þá, sem eiginlegt hlutverk launþegasamtakanna er mest að fylgjast með því, hversu pródúktívitetsaukningin er mikil, og tryggja, að hæfilegur hluti hennar, að réttlátur hluti hennar lendi í höndum launþega. Þar er mestur vandinn hjá launþegasamtökunum og ríkisvaldinu, sem að mínu viti á að styðja slíka þróun. Það, sem þó hjálpar hér til meira en menn hafa áttað sig á, er með hvaða hætti kauphækkun gerist nú á tímum í nútímaþjóðfélagi, með hvaða hætti sú kauphækkun gerist, sem einkum og sér í lagi er afleiðing af aukinni framleiðni, en getur líka siglt í kjölfar aukinnar framleiðslu og jafnvel bættra viðskiptakjara. Kjarabótin, sem launþegar hljóta, á sér nefnilega alls ekki að meiri hluta stað, - ég segi þetta aftur: á sér í nútímaþjóðfélagi alls ekki að meiri hluta stað í hækkuðum töxtum launþeganna, heldur í því, að launþegarnir flytjast úr einu starfi, sem er lægra launað, í annað starf, sem er hærra launað. Þeir flytjast á milli taxta, ef svo mætti segja. Þeir flytjast úr einni stéttinni í aðra. Það er í þessu formi, sem kjarabótin í nútímaþjóðfélagi gerist að langmestu leyti. Þannig gerist kjarabótin að langmestu leyti, ekki aðeins í vestrænum ríkjum, heldur einnig í hinum austrænu ríkjum, og þannig hefur kjarabótin gerzt hér á Íslandi að langmestu leyti s.l. 25 ár, s.l. aldarfjórðung. Það er þess vegna, sem tölur um breytingu á taxtakaupi eru svo villandi um þá kjarabót, sem launþegastéttin sem heild hefur hlotið, því að þá er gleymt að taka tillit til þess, hversu mikill hluti af launþegastéttinni hefur flutzt frá lægra launuðu starfi í betur launað starf, flutzt frá lægri taxta í hærri taxta. Það er t.d. alveg augljóst mál, að mælikvarði á kjör Dagsbrúnarmanna er alls ekki hækkun hins almenna, lága Dagsbrúnartaxta sjálfs. Það er algerlega villandi mælikvarði á tekjur Dagsbrúnarmannsins að bera saman taxtann eins og hann var fyrir 20 árum og taxtann eins og hann er nú. Til þess að reikna dæmið rétt verðum við líka að taka tillit til þess, hversu mikill hluti Dagsbrúnarmanna er nú á þessum taxta og hversu mikill hluti þeirra er nú á hærri taxta. Og enn þarf að taka tillit til hins, ef við viljum taka þetta sem einhvern mælikvarða á tekjur launþegastéttarinnar yfirleitt, hversu mikill hluti launþeganna er nú Dagsbrúnarmenn og hversu mikill hluti var áður Dagsbrúnarmenn. Það hlutfall hefur stórkostlega lækkað. Dagsbrúnarmenn eru nú miklu minni hluti af heildarlaunþegunum í landinu en þeir voru fyrir 25 árum, sem betur fer. Það er í þessu, sem kjarabót launþeganna hefur komið ekki hvað sízt greinilega fram, að þeim mönnum, sem vinna fyrir hinn almenna Dagsbrúnartaxta, fer sífellt fækkandi. Í þessu eru fólgnar kannske mestu framfarirnar hér á landi. Sú kjarabót, sem hlýzt í nútímaþjóðfélagi af aukinni framleiðni, af auknu pródúktíviteti, kemur einmitt fyrst og fremst fram í þessu, að hlutfalistala þeirra manna, sem eru á lægstu laununum, fer alltaf lækkandi. Án þess að skilja þessar staðreyndir, sem eru allt of lítið kunnar, geta menn ekki dæmt kaupgjaldsmálin eða launamálin af þeirri skynsemi og þeirri sanngirni. sem nauðsynlegt er: . Hv. 3. þm. Reykv. ræddi svo enn allmikið í ræðu sinni um viðskipti okkar við Austur-Evrópu. Hann sagði, að við í ríkisstj. yrðum að gera okkur ljóst, að hér væri alls ekki spurning um að vernda innflutninginn frá þeim, heldur útflutninginn þangað. Og hann sagði, að jafnvirðiskaupalöndin mundu kaupa jafnmikið og við af þeim. Þetta er því miður rangt. Við höfum því miður ekki tryggingu fyrir því, að þau kaupi jafnmikið af okkur og við af þeim. Honum er áreiðanlega jafnkunnugt og mér, að við höfum t.d. á síðasta ári gert tilraun til þess að selja meira, jafnvel til þess viðskiptalandsins, sem er stærst og bezt af jafnvirðiskaupalöndunum öllum, til Sovétríkjanna, af bæði freðfiski og síld sérstaklega heldur en við áttum kost á að selja þangað, og ég treysti því, að ef við hefðum getað fengið að selja þangað meira en við fengum samninga um, þá hefði okkur tekizt að kaupa þaðan á móti. En það tókst því miður ekki að fá markað í Sovétríkjunum fyrir jafnmikið af freðfiski og síld, sérstaklega ekki af síld, eins og við hefðum kosið að selja þangað. Þegar af þessu sést, að það er því miður ekki rétt, að við höfum vissu fyrir því, að þessi lönd kaupi jafnmikið af okkur og við af þeim. Við höfum notað markaðinn í Austur-Evrópu fyrir okkar útflutningsvörur í eins ríkum mæli og við höfum átt kost á að nota hann: Við höfum yfirleitt samið um allt, sem hægt hefur verið að selja til þessara landa. Það hefur yfirleitt ekki staðið á Íslendingum að selja, með minni háttar undantekningum um sérstakar vörur, en yfirleitt hefur ekki staðið á Íslendingum að selja til þessara landa, heldur hefur það verið takmarkað, sem okkur hefur tekizt að finna markað þar fyrir, þó að aukningin á undanförnum 8 árum hafi verið gleðilega mikil, sérstaklega að því er snertir freðfiskinn. Þetta vildi ég segja alveg skýrt til þess að undirstrika, að það er ekki rétt mynd, sem menn fá af ræðum hv. þm. um þetta, a.m.k. ekki þegar þetta er bakgrunnurinn, sem hann byggir ummæli sín að öðru leyti á. Ég vil þó ekki segja, að höfuðvandi austurviðskiptanna væri sá, að það hafi skort mikið á, að við höfum getað fengið að selja þangað það, sem við höfum viljað selja þangað. Vandi þessara viðskipta hefur ekki verið fólginn í því. Vandinn hefur hins vegar verið fólginn í því að finna vörur til þess að kaupa frá þessum löndum í staðinn fyrir það mikla magn, sem við höfum getað selt þangað, sem henti okkur og séu sambærilegar í verði við þær vörur sams konar, sem við höfum getað fengið fyrir frjálsan gjaldeyri frá vestrænum löndum: Það hefur verið meginvandi viðskiptanna. En það verður sannarlega ekki sagt um íslenzk stjórnarvöld, hvorki þau, sem setið hafa hér, áður en núv. ríkisstj. tók við, né heldur um þessa ríkisstj., að þau hafi ekki gert svo að segja allt, - ég segi aftur: svo að segja allt, sem í þeirra valdi hefur staðið, til þess að finna vörur í þessum löndum, hagkvæmustu vörurnar, sem völ hefur verið á í þessum lönd. um, til þess að kaupa í staðinn fyrir það magn, sem við höfum átt kost á að selja þangað. Mér er ekki kunnugt um neina ríkisstj. síðan 1952, að þessi miklu viðskipti hófust, sem hefur ekki verið öll af vilja gerð til þess og hefur sýnt það í verki í ráðstöfunum sínum, að hún hefur beinlínis lagt sig fram um að finna vörur í þessum löndum, sem hentuðu Íslendingum einna bezt, til þess að gera sérhverja þá sölu til þessara landa mögulega, sem unnt hefur verið að gera sölusamning um. Vandinn hefur verið mikill, og hann hefur verið á innflutningshliðina. Hann hefur verið sá, að þær vörur, sem við höfum orðið að kaupa í staðinn, eftir að hafa farið yfir allan þann langa lista yfir vörur, sem þaðan er völ á, hafa sumar hverjar, neðstu vörurnar á listanum, síðustu vörurnar á listanum, því miður oft verið þannig, að þær annaðhvort henta okkur ekki eða þá eru ekki sambærilegar í verði eða þá eru þannig, að við eigum ekki kost á þeim í sams konar fjölbreytni og við getum fengið þær annars staðar frá. Samt sem áður höfum við keypt þær. Eina breytingin, sem nú er að gerast, er sú, að um það bil 13% af innflutningnum 1958 á nú að mæta samkeppni frá frjálsum gjaldeyrislöndum, og þær vörur, sem valdar hafa verið til þess að mæta samkeppninni, eru allt saman vörur, sem mjög litlar líkur eru til að unnt sé að gera þá st6ru fyrirframsamninga um, sem hv. 3. þm. Reykv. hefur fjölyrt svo mikið um. Hinir stóru fyrirframsamningar eru gerðir um stóru vörukaupin, um kol, olíu, járn. og stál og timbur og því um líkt. En stórir fyrirframsamningar eru ekki gerðir um fullunnar vefnaðarvörur, þeir eru ekki gerðir um búsáhöld og aðrar slíkar neyzluvörur, sem þurfa að - vera fyrir hendi í mjög miklu vöruúrvali og með mikilli fjölbreytni og þar sem framleiðslan er miklum breytingum undirorpin frá ári til árs, jafnvel frá mánuði til mánaðar. En það eru fyrst og fremst slíkar vörur, sem við höfum talið að þessi lönd væru þegar búin að byggja upp svo traustan markað fyrir hér á landi, að þau væru ekki í neinni óeðlilegri hættu, - ég segi viljandi og að yfirlögðu ráði: væru ekki í neinni óeðlilegri hættu, þó að þau þyrftu að mæta samkeppni frá öðrum löndum. Ef næstum áratugs viðskipti, þar sem íslenzki markaðurinn héfur verið verndaður mjög rækilega fyrir útflytjendur í þessum löndum, sérstaklega í Tékkóslóvakíu og Austur-Þýzkalandi, hafa ekki dugað til þess að koma hér á viðskiptasamböndum og byggja hér upp markað fyrir slíkar vörur sem þessar, þannig að þær þoli samkeppni annars staðar frá, þá eru viðskiptin ekki heilbrigð. En þau verða kannske heilbrigð, ef slík samkeppni kemst á á þessum sviðum. Hitt er alveg rétt hjá hv. þm., að í aðalatriðum verða þessi viðskipti vegna efnahagskerfisins, sem í þessum löndum ríkir, að grundvallast á stórum sölusamningum. Alveg eins og sala okkar til þeirra á freðfiski og síld grundvallast á stórum samningum, verða nokkrir stórir samningar að koma á móti, og það hefur ekki staðið á Íslendingum að gera slíka samninga, og til þess eru þeir að sjálfsögðu reiðubúnir áfram. En það er ekki heppilegt og ekki æskilegt, að bókstaflega öll viðskiptin séu á þessum grundvelli, enda heldur alls ekki framkvæmanlegt að öllu leyti. Og þegar slíkir stórfyrirframsamningar eru ekki framkvæmanlegir, eins og með ýmsar af þessum neyzluvörum, er eðlilegast, að viðskiptin við þessi lönd komist á þann heilbrigða grundvöll, sem ég vona að þau komist, þegar um nokkurt aðhald af samkeppni verður að ræða. Af því að hv. þm. nefndi enn í þessari ræðu sinni nokkuð bilana og vandamálið með þá, eru þeir í raun og veru gott dæmi um þann vanda í innflutningshliðinni, sem við er að etja í þessum viðskiptum. Hann vitnaði í þær upplýsingar, sem ég gaf, að í rammasamningnum við Sovétríkin hefði verið gert ráð fyrir kaupum hingað á 500 bifreiðum, en það væri ekki búið að gera fasta kaupsamninga um nema 250 bíla, og hafi ég sagt, að við það yrði að sjálfsögðu staðið, og það endurtek ég hér. En hann spurði: Hvað verður um hina 250 bílana? Verða þeir teknir? Og ef þeir verða ekki teknir, minnkar það þá ekki möguleika okkar til sölu á flökum og síld í Sovétríkjunum? Nú held ég, að hv. þm. viti áreiðanlega, hver vandi er hér á ferðum, og sá vandi er einmitt alveg greinilegur, hann er týpískur um þann vanda, sem við stöndum oft frammi fyrir í þessum viðskiptum. Hv. þm. veit eflaust, að aðalbílategundin, sem hér er um að ræða, Moskvits-bílarnir, kosta nú eftir gengislækkunina um 130 þús. kr., og þeir virðast ekki vera seljanlegir á því verði. Ríkisstj. er reiðubúin til þess að gera þær ráðstafanir til þess að gera þá seljanlega að halda innflutningi á bílum frá Vestur-Evrópu og Ameríku niðri í algeru lágmarki, hafa á þeim nær innflutningsbann, t.d. á þeirri bílategund, sem keppir einna harðast á þessum markaði, sem er þýzki fólksbíllinn. Hann kostar um 100 þús. kr. eftir gengisbreytinguna. Eftir honum er gífurleg eftirspurn á 100 þús. kr., að því er innflytjendurnir segja. Innflytjendurnir á Moskvitsbílunum segja, að það sé engin eftirspurn eftir þeim á 130 þús. kr. Nú spyr ég hv. þm. í fullri vinsemd, - þetta er sameiginlegt vandamál, sem við eigum við að etja, og er mikið vandamál: Hvað mundi hann gera í þessum sporum? Það er auðvitað ekki nóg að segja, að ef við kaupum ekki þessa 250 bíla, sem þarna er um að ræða, þá sé ríkisstj. að stefna ísfisksmarkaði okkar eða saltfisksmarkaði okkar í Sovétríkjunum í hættu. Það þarf að vera hægt að selja þessa 250 bíla, sem munu kosta 130 þús. kr. Ef þeir eru óseljanlegir, er það ekki ríkisstj., sem hefur spillt ísfisksmarkaði eða saltfisksmarkaðinum eða saltsíldarmarkaðinum í Sovétríkjunum, heldur er það sú staðreynd, að þessi vara, sem við viljum gjarnan kaupa, er ekki seljanleg á íslenzkum markaði, í fyrsta lagi ekki í samkeppni við aðra, og þó að við útilokum samkeppnina algerlega, eins og við erum reiðubúnir til að gera, þá er varan samt sem áður ekki seljanleg, að því er innflytjendur telja. Hér er mikið vandamál á ferðinni. Hvað á að gera til að gera bílana seljanlega? Á að lækka gjöldin á þeim? Á að lækka verðlagið á þeim til að gera þá seljanlega? Nú er ekki hægt að lækka verðið á einni bílategund, það yrði þá að lækka verð á öllum bilum eða t.d. litlum bílum, Moskvits-bílarnir eru lítil bílategund. Þá mundi verðið á Volkswagen-bílunum lækka í sama hlutfalli. Eftirspurnin eftir þeim mundi þá náttúrlega vaxa enn meira. En kannske er það leiðin. Ekki veit ég, hvort hv. þm. mundi vilja mæla með því, að dregið yrði úr lúxusgjöldunum á bifreiðainnflutningnum. Þó er það leið, sem verður að athuga í fullri alvöru. Nokkuð svipað er að segja um annan stóran vöruflokk, sem komið hefur til greina að kaupa frá Sovétríkjunum, sem eru vélar. Þar stendur engan veginn á íslenzkum yfirvöldum að greiða fyrir innflutningi á vélum frá Sovétríkjunum hingað til landsins. Það stendur á því að finna kaupendur hér á landi fyrir vélarnar við því verði, sem þær eru boðnar fram á í Sovétríkjunum. En þess má kannske geta í sambandi við bilana, að það er vitað mál, að bílar frá Sovétríkjunum eru seldir hingað við hærra verði en t.d. á frjálsum markaði í Bandaríkjunum. Þeir eru seldir hingað á svipuðu verði og þeir hafa verið seldir, að því er ég bezt veit, í öðrum skandinavískum löndum. En verðið er mun hærra hingað og t.d. til Noregs en þeir eru seldir á til Bandaríkjanna. Ég er í engum vafa um, að ef bílarnir eru seldir hingað á sama útflutningsverði og þeir eru seldir til Bandaríkjanna, mundi skapast stór markaður fyrir þessa bíla hér og þá um leið tilsvarandi markaður fyrir okkar útflutningsvörur í Sovétríkjunum. Ég segi þetta aðeins til þess að sýna, að það er hvorki rétt né heldur sanngjarnt að lýsa vandamálinu þannig, að erfiðleikarnir, sem geta komið upp og koma upp í slíkum viðskiptum, séu allir saman heimatilbúnir af íslenzkum stjórnarvöldum. Því fer víðs fjarri. Slík vandamál eru venjulega þannig, að það geta báðir aðilar gert sitt til að leysa þann vanda, sem að steðjar, og ég vona, að sá vandi, sem að vísu er smávægilegur, sem er nú á ferðinni í sambandi við viðskiptin við Sóvétríkin að þessu leyti og hv. þm. var að gera að umtalsefni, leysist. En ég vil segja, að það er eindregin von mín, að hann leysist þannig, að ekki þurfi að verða um að ræða einhliða tilslakanir af íslenzkra stjórnarvalda hálfu, heldur komi þar einnig á móti nokkrar tilslakanir af rússneskra stjórnarvalda hálfu, sem sýni, að þeim sé annt um að hafa markað á Íslandi, alveg eins og okkur er annt um að hafa markaði í Sovétríkjunum. Ég vil segja aftur, að ég vona, að við þær viðræður, sem sumpart fara fram og sumpart munu fara fram um þessi atriði og ýmis önnur hliðstæð, sem upp kunna að koma og ástæðulaust er að gera að umtalsefni hér, þau leysist öllsömun, og þau munu leysast, ef af beggja hálfu er góður vilji fyrir hendi. Hv. þm. saknaði þess, að ég hefði ekki í fyrri ræðu minni svarað þeirri fsp. frá honum, hvort ekki væri líklegt, að innflutningur frá Sovétríkjunum minnkaði vegna minnkandi fjárfestingar hér og vegna minnkandi neyzlu hér. Um þetta er það að segja, að við getum að sjálfsögðu ekki haldið uppi fjárfestingu hér á landi út frá því sjónarmiði fyrst og fremst, hvað þá því sjónarmiði einu, að við þurfum að flytja inn fjárfestingarvörur frá Sovétríkjunum eða einhvers staðar annars staðar frá. Það eru önnur sjónarmið, sem hljóta að ráða því, í hversu mikla fjárfestingu við leggjum hér. Ef fjárfesting hér minnkar svo mikið, að það komi fram í minnkuðum innflutningi frá Sovétríkjunum, efast ég ekki um, að okkur muni kleift að kaupa frá því landi aðrar vörur í staðinn, sem okkur sé jafnhagkvæmt að kaupa og fjárfestingarvörurnar, sem við kaupum þaðan núna. Svipað er um það að segja, þótt ég að vísu geri ekki ráð fyrir því í neitt svipuðum mæli og hv. 3. þm. Reykv., að innflutningur til landsins frá Sovétríkjunum muni minnka verulega vegna minnkaðrar neyzlu hér. Þá er og um það að segja, að ef svo yrði að einhverju leyti, þá er ég í engum vafa um, að frá því landi er unnt að kaupa vörur okkur hagkvæmar, sem til þess mundi svara. Ég mundi segja, að höfuðvandinn í viðskiptum við Sovétríkin, fyrir utan þetta minni háttar mál, sem ég var að tala um áðan, sé sá, að við eigum þar ekki kost á öllum þeim markaði, sem við vildum gjarnan eiga kost á þar. Að vísu urðu þau gleðilegu tíðindi nú fyrir skömmu, að það eru líkindi til þess, að Sovétríkin muni kaupa 2000 tonn af frystum fiskflökum til viðbótar, þannig að heildarsalan þangað gæti farið upp í allan kvótann, 32 þús. tonn, og engum hefur dottið annað í hug en hægt sé að kaupa vörur þaðan á móti því útflutningsmagni. Ég mundi segja, að höfuðvandamálið í viðskiptunum við Sovétríkin væri þveröfugt við það, sem hv. þm. vill telja höfuðvanda austurviðskiptanna yfirleitt. Höfuðvandinn í viðskiptunum við Sovétríkin og þá um leið við alla austurblokkina er sá, að þar er minnkandi markaður fyrir saltaða síld, og Sovétríkin eru ekki reiðubúin, því miður, til þess að kaupa af okkur alla þá söltuðu síld, sem við erum reiðubúnir og viljum fegnir geta fengið að selja þangað. Þetta mundi ég segja að væri kjarninn í vandanum í viðskiptunum við austurblokkina, og hann er þveröfugur við það, sem hv. þm. lýsir honum hér. Hv. þm. nefndi einnig aftur í ræðu sinni vandamálið um sölu á sjólaxi til Tékkóslóvakíu og taldi útflutningsfyrirtækið hér liggja með allmiklar óseldar birgðir af sjólaxi, en hafa áður haft örugga markaði í Tékkóslóvakíu. Ég vona eindregið, að innan skamms muni innkaup frá Tékkóslóvakíu aukast aftur svo verulega, að þessi markaður haldist a.m.k. að mestu leyti. Sá samdráttur, sem varð á innkaupum frá því landi á fyrstu mánuðum ársins, á sér áreiðanlega alveg sérstakar orsakir vegna þeirrar óvissu, sem innflytjendur telja að hafi skapazt í innflutningsmálunum. En eftir að frílistinn varð í raun og veru kunnur, eins og hann varð. við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d., hefur þess þegar orðið vart, að menn hafa farið að gera ráðstafanir til innkaupa, sérstaklega í Tékkóslóvakíu og raunar í fleiri af Austur-Evrópulöndunum, þannig að ég á von á því, að mjög fljótlega komist þau viðskipti í aðalatriðum í eðlilegt horf, þannig að þessi markaður muni ekki vera í hættu. Að síðustu, að því er snertir þá fsp. hv. þm., hvað ríkisstj. hygðist fyrir að því er snertir vorsíldina, þá er rétt að skýra frá því hér, að það hefur þegar verið ákveðið. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna hefur þegar ákveðið að frysta 2000 tonn af þessari síld, þó að ekkert hafi veiðzt upp í það enn þá, og vonir standa því til þess, ég vona rökstuddar vonir, að hægt muni vera að selja þá vöru einmitt í Tékkóslóvakíu. 2000 þús. tonn eru að vísu ekki mikið magn, en samt sem áður má segja, með hliðsjón af því, að það er ekki rétt hjá hv. þm., að fyrir vorsíldarmarkaðnum sé ekki hugsað af hálfu þeirra, sem ábyrgðin á því hvílir fyrst og fremst á.



Herra forseti. Það er nú búið að hafa svo langa kennslustund hér í Rússlandsviðskiptum, að það er eiginlega hálfgleymt, sem hæstv. viðskmrh. sagði í upphafi ræðu sinnar, þar sem hann vék nokkuð að því, sem ég hafði sagt hér fyrr í dag eða við fyrri umr. En það eru ekki nema fá atriði, sem ég þarf að svara af því, sem hann sagði. Hæstv. ráðh. ræddi nokkuð mikið um gjaldeyrishöft og um orsakir þeirra og hvaða ráðstafanir mætti helzt gera til þess að losna við þau. Til þess að átta sig á því, er það einna auðveldast á þann veg, að menn geri sér grein fyrir því, hver er orsök haftanna eða hvers vegna verður að grípa til gjaldeyrishafta. Orsökin er sú, að eftirspurnin eftir gjaldeyri er of mikil, og þess vegna verður að grípa til ráðstafana til að takmarka hana. Til þess að mæta þessum orsökum eða draga úr þeim er um tvær leiðir að ræða. Önnur er sú að gera ráðstafanir til að draga úr eftirspurninni, en orsök hennar er kaupgetan, og hin er sú að reyna að afla aukins gjaldeyris og draga úr gjaldeyrisskortinum á þann veg. Hér er bersýnilega um tvo aðalmöguleika að ræða. Allt hið fræðilega tal hæstv. viðskmrh. um þessi mál breytir ekki því, sem ég sagði um þessar tvær meginstefnur til þess að draga úr gjaldeyrishöftum. Hitt er svo alveg rétt hjá honum, að það þarf fleiri ráðstafanir til viðbótar en þessar tvær meginleiðir, ef tilætlaður árangur á að nást. En ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í það nánar hérna, vegna þess að þetta breytir ekki þeim meginatriðum, sem ég dró fram. Það var sérstaklega það, sem ráðh. sagði hér um Frakkland og Tyrkland, og það, sem ég hafði sagt um þau mál, sem gaf mér tilefni til að segja hér nokkur orð að nýju. Hæstv. ráðh. vildi draga mjög í efa, að það, sem ég hafði sagt um þessi mál, væri rétt. Ég ætla ekki að fara að deila lengi við hann um þetta efni nú. T.d. í sambandi við Frakkland mun ég láta það alveg nægja að vísa til aðila, sem eiga að vera dómbærir um þessi mál, og ég álít, að hæstv. ráðh. ætti ekki síður að geta sætt sig við úrskurð þeirra en ég, og það eru þeir menn í Frakklandi, sem hæstv. ráðh. telur flokksbræður sína, jafnaðarmennirnir. Ég veit ekki betur en þeir hafi sagt sig úr núverandi ríkisstj. Frakklands vegna andstöðu gegn þeirri efnahagsmálastefnu, sem ríkisstj. fylgir. Hins vegar eru þeir sammála ríkisstj. í öðru aðalmálinu, sem nú er efst á baugi í Frakklandi, sem er Alsírmálið. Þeir sögðu sig úr ríkisstj. vegna ágreinings um efnahagsmálastefnuna og halda nú uppi harðri andstöðu gegn stjórninni vegna stefnu hennar í efnahagsmálunum. Það er af þeirri einföldu ástæðu, að þeir telja, sem líka rétt er, að þessar ráðstafanir hafi skert lífskjör almennings í Frakklandi alveg stórkostlega. Ástæðan til þess, að það hefur ekki enn orðið mikið um verkföll í Frakklandi, er sú, að í raun og veru óttast verkamenn það og ekki að ástæðulausu, að ef þar yrði um einhver meiri Háttar verkföll að ræða, þá mundi ríkisstj. láta herinn grípa í taumana, svo að Frakkland er ekki neitt venjulegt lýðræðisríki í þessum efnum. Ef þessi ótti væri ekki yfirvofandi, væru að sjálfsögðu þegar hafin stórfelld verkföll í Frakklandi vegna þess ástands, sem þar hefur skapazt. Frönsku bændurnir hafa líka vakið stórkostlega mótmælaöldu. M.a. hefur hún náð þeim árangri, að meiri hl. þingmanna óskaði þess fyrir nokkru, að þingið yrði kallað saman til að ræða þau vandamál þeirra, sem hefðu risið af efnahagsmálastefnu ríkisstj. En um þetta eigum við hæstv. ráðh. ekki að þurfa að deila. Við eigum að geta sætt okkur við dóm flokksbræðra hans í Frakklandi um þessi mál. Ég skal a.m.k. fullkomlega gera það fyrir mitt leyti, og ég trúi ekki öðru en hæstv. ráðh. vilji líka beygja sig fyrir úrskurði flokksbræðra sinna þar um þessi mál: Það sem hæstv. ráðh. sagði um Tyrkland, þá er það að vísu rétt hjá honum, að kröfur manna nú í Tyrklandi beinast fyrst og fremst að því að fá aukið frelsi og afnumdar þær einræðisráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert. En hver er ástæðan til þess, að ríkisstj. hefur gripið til þessara ráðstafana? Það eru þær óvinsældir, sem hún á við að búa núna í landinu og eru sprottnar af þeim efnahagsráðstöfunum, sem hún nú hefur gert. Það eru kosningar skammt fram undan í Tyrklandi, og stjórnin óttast, að í þeim kosningum muni hún biða fullkominn ósigur vegna þeirrar andúðar, sem efnahagsráðstafanir hennar hafa skapað. Og til þess að komast hjá því, að þessi úrskurður kjósenda verði felldur um efnahagsráðstafanir ríkisstj., hefur hún gripið til þeirra einræðisráðstafana, sem nú valda mestum átökum í Tyrklandi. Þess vegna er það fullkomlega rétt, sem ég sagði, að þeir atburðir, sem nú eru að gerast í Tyrklandi, reki að verulegu leyti eða að mestu leyti rætur sínar til efnahagsaðgerða ríkisstj., og það, sem stúdentar og aðrir frjálslyndir menn fara fram á í Tyrklandi núna, er að fá frelsi til þess í kosningum að geta hnekkt þessari efnahagsmálastefnu ríkisstj. Það er það, sem er barizt um. Ég held, að það hafi svo ekki verið önnur atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem ég sé ástæðu til þess að elta ólar við að þessu sinni. En ég vil aðeins segja að lokum, og það er það, sem mér finnst mestu skipta, að í ræðu sinni kom ráðh. ekkert inn á þá megingagnrýni gegn þessu frv. eða þeirri stefnu, sem það hefur boðað. Hann gerði ekkert til þess að andmæla því núna, að í raun og veru væri verið að taka upp ný og verri höft með þessum ráðstöfunum en þau, sem fyrir voru. Hann bar ekkert á móti því, að með þeirri kjaraskerðingu, sem nú á sér stað, er í raun og veru verið að innleiða ný höft. Hann andmælti því ekki neitt heldur, að vaxtahækkunin eða vaxtaokrið væri ekkert annað en ný höft. Og sama gildir um útlánastarfsemi bankanna. Þetta er ný sönnun þess, þessi afstaða ráðh. sýnir, að það er rétt, sem hér hefur verið haldið fram, að með þessum ráðstöfunum sé síður en svo verið að auka frjálsræði í landinu eða gera ráðstafanir til þess að bæta verzlunina og bæta verzlunarkjörin, heldur miða heildarráðstafanir ríkisstj. allar í þá átt að auka höftin og gera þau raunverulega miklu þungbærari en þau þó hafa áður verið. Þessu fór ráðh. líka alveg fram hjá nú í seinustu ræðu sinni, ræddi aðallega um Rússlandsviðskipti, frönsk stjórnmál og tyrknesk, og það álít ég að hafi verið alveg rétt hjá honum, vegna þess að sú stefna, sem ríkisstj. hefur boðað með þessu frv. og er raunverulega að framkvæma, - sú stefna er þannig vaxin, að það er miklu betra fyrir hæstv. ráðh. að tala um flest annað en þau mál.



Herra forseti. Í fyrri ræðu minni við þessa umr. um frv. benti ég á það m.a., að í frv. væru engin ákvæði um aukið frelsi í viðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Enn þá er haldið óbreyttum höftunum á vöruútflutningnum til annarra landa. Verði þetta frv. samþ., hefur ríkisstj. sömu heimild og hún hefur í núgildandi lögum um það að hafa afskipti af útflutningnum. Það er ákveðið, að ríkisstj. geti mælt svo fyrir, að vörur megi ekki flytja úr landi nema með hennar leyfi. Þetta er í lögum nú. Frv. boðar enga breytingu viðkomandi gjaldeyrisverzluninni. Enn sem fyrr á öllum þeim, sem afla erlends gjaldeyris, að vera skylt að selja hann bönkunum fyrir lögákveðið verð. Það er engin breyt. í frv. að þessu leyti. Það er heldur engin breyt. í frv. viðkomandi innflutningnum. Verði það samþ., hefur ríkisstj. sömu heimild og hún hefur nú í lögum til þess að ákveða, hvort eða hve mikið af innflutningnum verði á svokölluðum frílista og fyrir hvaða vörum þurfi innflutningsleyfi. Stjórnin þarf því ekki að fá þetta frv. samþ. til þess að geta farið sínu fram í viðskiptamálum, þetta frv. segir allt það sama og núgildandi lög. En hitt er annað mál, að það eru ýmsar aðrar ráðstafanir, sem ríkisstj. hefur gert og er að gera til breytinga frá því, sem verið hefur, en það er ekki byggt á þessu frv. Í þessu frv. eru þó nokkrar breytingar að öðru leyti, eins og t.d. sú, að nú eiga þeir, sem ráða yfir peningum, að fá að framkvæma það, sem þeim sýnist. Áður þurfti til þess leyfi. Þetta snertir ekki verzlun með innfluttar eða útfluttar vörur eða gjaldeyrisverzlunina. Þeir eiga að fá að framkvæma það, sem þeim sýnist, en eins og ég áður hef bent á, er ekki víst, að sé einmitt það, sem gagnlegast er og nauðsynlegt fyrir þjóðfélagið á hverjum tíma. Þá er sú breyt. ráðgerð samkv. þessu frv. að fela öðrum mönnum framkvæmd haftanna en verið hefur. Þeir, sem eiga að gera þetta eftirleiðis, eru tveir bankar, og það er ríkisstj. sjálf og það eru sérstakir trúnaðarmenn hennar, sem hafa ekki fengizt upplýsingar um, hvað verði margir. Kannske er ekki ákveðið heldur enn, hve margir þeir kunna að verða. Það er því algerlega rangt, sem hæstv. ráðh. hélt fram, að það, sem ég sagði um þetta, væri úr lausu lofti gripið. Það er auðvelt fyrir hvern mann að sjá, að það, sem ég sagði um þessa hluti, er rétt. Það þarf ekki annað en bera saman ákvæði frv. um verzlunina við núgildandi lög til að sannfærast um það. Hæstv. ráðh. kann því illa, að minnzt sé á það, að með verðhækkununum miklu, sem orðið hafa og eru enn að verða, með vaxtahækkuninni, með lánasamdrættinum, sé verið að leggja höft á almenning. Hann segir, að þetta sé hugtakaruglingur. Ég fæ ekki betur séð en þetta séu höft, mikil höft, þegar vegna ráðstafana stjórnarvaldanna eru kallaðar fram það miklar verðhækkanir á ýmsum nauðsynjavörum, að menn hafa ekki möguleika til að kaupa þær. Vitanlega eru þetta höft í vissu formi. En það virðist svo, að hæstv. stjórn vilji telja fólki trú um það, að ef hún kaupi vörur, ýmiss konar vörur, eða geri ráðstafanir til þess að kaupsýslumenn geti flutt inn vörur fyrir yfirdráttarlánið, sem hún hefur tryggt sér, þá sé öllu borgið, þá þurfi menn ekkert að kvarta. Það kom fyrir hér fyrr á öldum, þegar harðindi og ýmiss konar óáran gekk hér yfir okkar land, að fólk féll úr hungri og harðrétti. Sagan segir, að einu sinni, þegar slíkar fréttir bárust til annarra landa héðan frá Íslandi, hafi drottning nokkur sagt: „Ósköp eru að heyra þetta. Hvers vegna borðar fólkið ekki brauð og smjör heldur en deyja úr sulti?“ Mér finnst þetta vera dálítið svipað með núverandi hæstv. ríkisstj. eins og þessa drottningu. Ef einhver leyfir sér að kvarta yfir ýmsum ráðstöfunum ríkisstj., þessari miklu dýrtíð, sem nú fer sívaxandi, vaxtaokrinu og ýmsu slíku, þá segir stjórnin: „Verið þið bara róleg, það verður nóg til af vörum. Þið getið fengið allt, sem hugurinn girnist. Við ætlum að sjá um það. Hér á að vera frjáls verzlun, og það er einmitt það, sem fólkið þarf að fá.“ Hvers vegna borðar fólkið ekki brauð og smjör? sagði drottningin. Hvers vegna kaupir fólkið ekki þessar vörur, sem nóg er til af? segir hæstv. ríkisstj. Hæstv. viðskmrh, talaði einnig í fyrri ræðu sinni um kostnaðinn við framkvæmd haftanna. Ég hafði bent á, að það væri ekki gert ráð fyrir því, að sá kostnaður væri minni en áður, því að samkv. frv. ætti að innheimta jafnhátt gjald af veittum gjaldeyrisleyfum og nú er gert. Ráðh. sagði, að það væri ætlazt til þess, að allur kostnaður við verðlagseftirlitið yrði greiddur af þessu gjaldi. En þetta er ekkert nýtt. Það hefur verið svo undanfarið. Samkv. ríkisreikningnum fyrir 1957, sem nýlega var afhentur þingmönnum, var kostnaðurinn við verðlagseftirlitið á því ári ásamt kostnaði við innflutningsskrifstofuna greiddur af þessu 1% gjaldi, og þá varð afgangur æði mikill, eitthvað á 3. millj. kr. af gjaldinu, sem greitt var inn í ríkissjóð. Hæstv. viðskmrh. hefur nú nýlega lokið við að flytja langa ræðu, og kom hann þar víða við. Hann talaði um kaupmátt og kaupgetu, um peningamagn í umferð og höft og ekki höft og fjöldamargt fleira. Ég tók eftir því, að hann sagði í ræðu sinni m.a.: Kaupmáttur minnkar ekki, þótt peningamagnið dragist saman. - E.t.v. er það ætlun hæstv. ráðh. og stjórnarinnar að halda því fram, að þeir séu aðeins að draga úr peningamagninu í umferð, en kaupmátturinn haldi sér. En því fer auðvitað víðs fjarri. Kaupmáttur þeirra tekna, sem menn hafa, er stórum minni nú en hann hefur áður verið og fer minnkandi vegna þeirra aðgerða í efnahagsmálum, sem samþykktar hafa verið á þessu þingi og nú er verið að framkvæma. Ég gat þess fyrr, að ég hefði spurnir af því úr fleiri en einu landbúnaðarhéraði, að 9 af hverjum 10 bændum, sem ætluðu að fá sér dráttarvélar, hefðu orðið að afturkalla pantanir sínar, og það er fyrir það, að kaupmáttur þeirra tekna, sem þeir hafa fyrir sínar framleiðsluvörur, er miklu minni en hann áður var, þegar miðað er við innfluttar vörur. Hæstv. ráðh. sagði líka í þessari seinni ræðu sinni, að vaxandi kaupgeta gerði unnt að draga úr gjaldeyrishöftunum. En mér sýnist ljóst af ráðstöfunum ríkisstj., að hún hafi komið auga á það, að minnkandi kaupgeta gerði líka mögulegt að draga úr gjaldeyrishöftunum, því að það er það, sem hæstv. ríkisstj. er að framkvæma. Hún er að slá niður kaupgetuna til þess m.a. að geta dregið úr gjaldeyrishöftunum, sem hún segist ætla að gera. Þetta telur hæstv. ríkisstj. vera spor í rétta átt. En aðrir halda því fram, að svo sé ekki, og ég tel, að hér hefðu allt aðrar ráðstafanir átt að koma til. Með þessum ráðstöfunum, - ekki endilega þessu frv., sem hér liggur fyrir, því að það út af fyrir sig, eins og ég benti á, felur ekki í sér miklar breytingar, - en með öðrum ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. er að gera, er verið að ýta þjóðinni aftur á bak. Það er verið að draga úr möguleikum landsmanna til þess að halda áfram uppbyggingu og eflingu atvinnuveganna. Það verður ekki annað séð en þessar ráðstafanir ýmsar verði til þess að draga úr framleiðslunni, minnka framleiðsluna og þá að sjálfsögðu minnka um leið tekjur þjóðarinnar og lífskjörin versna. Þetta er það hættulega við það, sem nú er verið að gera. Þess vegna er það, að ég tel, að það, sem nú þurfi einmitt sérstaklega að taka til athugunar, sé, hvaða ráðstafanir sé hægt að gera til þess, að ekki verið samdráttur í framleiðslunni, og til þess, að nauðsynleg og gagnleg uppbygging á öllum sviðum geti haldið áfram. Ég hef einmitt í nál. mínu. um þetta frv. lagt fram till. um það. Í þeirri till. til rökst. dagskrár, sem ég flyt þar, er gert ráð fyrir því, að nefnd manna frá öllum þingflokkum taki sérstaklega til athugunar fyrir næsta þing, hvaða ráðstafanir þarf að gera og hvaða ráðstafanir er mögulegt að gera til þess að halda uppbyggingunni áfram og eflingu atvinnuveganna. Þetta er aðkallandi að gera, en hins vegar engin þörf að samþykkja þetta frv., sem hér liggur fyrir. Þó að ríkisstj. vilji eitthvað auka frílistann, sem svo er kallaður, þá getur hún það eftir þeim lögum, sem nú gilda.



Herra forseti. Það urðu við 2. umr. þessa máls nokkrar umræður um, í fyrsta lagi almennt, hvort rétt væri að gera ráðstafanir til þess að selja slíkar jarðir sem þarna væri um að ræða, þeirrar tegundar jarðir, og í öðru lagi, hvaða stefnu skyldi hafa í þessum málum yfirleitt. Ég vil vekja athygli hv. d. á því, að þetta er mál, sem rætt hefur verið hér undanfarið hvað eftir annað og valdið allmiklum ágreiningi, einmitt um þessar sérstöku jarðir. 1950 lét þáv. ríkisstj. útbúa mjög ýtarlega skýrslu og útbýtti síðar hér í hv. d. miklu þskj., þ. e. þskj. 258 1952, er heitir: Greinargerð félmrn. um kristfjárjarðir og aðrar sambærilegar jarðeignir og var sérstaklega lagt fram vegna þess, að á Alþ. 1950 hafði verið samþ. svo hljóðandi þáltill., með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram athugun á eignar- og umráðarétti yfir kristfjárjörðum og öðrum eignum, sem líkt stendur á um, og gefa Alþingi skýrslu um niðurstöður þeirrar athugunar, svo fljótt sem verða má.“ Það var þessi ályktun, sem hafði verið samþykkt 1950, sem gaf félmrn. tilefni til þess að láta þessa athugun fara fram. Þessi skýrsla, sem síðan var útbýtt 1952 og er þskj. 258, var upp á 39 síður, og allmikill partur í þessari skýrslu, þar sem gefur að líta yfirlit yfir kristfjárjarðir og aðrar slíkar, yfirlitið sjálft, bara upptalning jarðanna og kvaðanna á þeim, nær yfir 12 síður í þessari skýrslu, en að mestu leyti er hinn sögulegi partur af þessari skýrslu tekinn saman af dr. Guðbrandi Jónssyni. Hér er sem sé um að ræða jarðir alveg sérstakrar tegundar. Það er ekki um að ræða einhverjar venjulegar ríkisjarðir, því síður, að það sé um að ræða einhverjar jarðir, sem sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu raunverulega eigi, heldur er hér um að ræða jarðir, sem eru í hennar vörzlu og hún getur ekki ráðstafað nema með sérstöku samþykki Alþingis, og jarðir, sem spurning er um, hvort Alþ. geti á löglegan hátt yfirleitt ráðstafað. Í þessari skýrslu er á bls. 11 sérstaklega tilgreint um þessar tvær jarðir, sem hér fjallar um. Kristfjárjarðirnar skiptast eiginlega í tvennt, annars vegar í kristfjárjarðir og hins vegar jarðir í fátækraeign, eins og það er kallað. Um þessar tvær jarðir, sem er um að ræða, Hamar og Meðalheim, fjallar á bls. 11. Gjafabréfið fyrir jörðinni Hamri er gefið út 15. febr. 1656. Gefandi er þá Guðmundur Hákonarson sýslumaður, og jörðin er gefin fátækum í Húnavatnssýslu. Spurningin, sem liggur fyrir, þegar maður er að ræða um svona hluti, er sem sé, hvaða virðingu menn vilja bera fyrir ákvörðunum, sem gerðar hafa verið af einstaklingum í mjög góðu skyni. Jörðin Meðalheimur í Torfalækjarhreppi er gefin með gjafabréfi 10. maí 1763. Gefandi hennar er Bjarni Halldórsson sýslumaður. Jörðin er gefin fátækum í Húnavatnssýslu, og skyldi afgjaldið renna til allra hreppa sýslunnar. M.ö.o.: fyrir tveim til þremur öldum eru þessar ráðstafanir gerðar, að gefa þessar jarðir til handa fátækum í þessari sýslu, og nú hyggst sem sé sýslunefnd annarrar þessarar sýslu að gera þarna ráðstafanir til þess að breyta þessu. Hingað til hafa menn farið allvarlega í þessa hluti. Ég tók eftir því, að hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP) - hann er víst ekki hér inni núna -hélt hér allmikla ræðu um þetta og fannst það eiginlega skipta litlu máli, hvaða ráðstafanir menn gerðu í þessu, því að bolsévikar ættu til að taka jarðir af aðalsmönnum og gefa þær bændum. Jú, vissulega, það hefur komið fyrir, að fátækir bændur hafi sameinazt verkalýð stórborga og gert byltingu í löndum, þar sem yfir 90% af jörðunum var í eign aðals, og það hefur líka komið fyrir, að fátækir bændur hafi sameinazt borgurum í bæjum og gert byltingu í landi, þar sem yfir 90% af jörðum var í eign aðals og kirkna. Fyrra dæmið gerðist í Rússlandi 1917, hitt í Frakklandi 1789, og bændurnir hafa tekið þessar jarðir af aðlinum og skipt þeim upp á milli sín, og hvort tveggja hefur verið mjög skynsamlegt. En það er ekki um þetta að ræða hér. Mér þykir mjög vænt um, að hv. 5. þm. Norðurl. v. skuli taka afstöðu með slíkum bændabyltingum, en það er ekki um þá hluti að ræða hér. Við erum hér að ræða um einmitt, hvort við viljum virða þann rétt og þá ákvörðun, sem menn hafa tekið á ákveðnum tíma um að ráðstafa sinni eign, eða hvort við viljum ekki virða það, hvort við viljum brjóta það, og það er alltaf varhugavert fordæmi, ef menn fara að brjóta slíkt. Byltingar eru venjulega undantekningarástand í þjóðfélagi, og það, sem gerist venjulega eftir hverja byltingu, er, að þeir, sem sigra í byltingunni, lýsa því yfir, að það, sem þeir hafi gert, sé löglegt, gera það að lögum. Það, sem við hins vegar erum að ræða um hér, er, hvort við eigum að halda það, sem löglega hefur verið gert, og það, sem við höfum ekki hugsað okkur að bylta. Þarna er um ákvarðanir að ræða, sem gerðar hafa verið fyrir tveimur, þremur öldum um ákveðna eignarréttarráðstöfun. Það hefur verið ráðstafað í þessu tilfelli af ákveðnum sýslumönnum einkaeign þeirra í þágu almennings. Þetta hefur þannig verið gefið almenningi, hvort heldur það hefur verið gert undir þeirri forsendu, að þetta væri gefið í fátækraeign, til þess að hjálpa þeim, sem minni máttar væru, eða hvort þetta væri gefið eins og fyrir sálnaveiðar til Krists, það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Það kemur hið sama út úr hvoru tveggja. Þetta er hugsað sem eins konar eilíf sameign, sem þessir menn hafa gefið, og á að nýtast handa þeim, sem bágt eiga. Því hefur hér verið haldið fram af hálfu sumra forsvarsmanna þessa frv., að það væri búið að gera slíkar þjóðfélagslegar ráðstafanir síðan þetta hefði gerzt, að svona nokkurs eins og þessa væri ekki lengur þörf. Vissulega, það hafa undir áhrifum verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi verið gerðar miklar ráðstafanir. Það hefur tekizt þrátt fyrir mótspyrnu Sjálfstfl. að fá fram, að það væri afnumið, að menn skyldu missa kosningarrétt við að fara á sveit. En þó er það enn þá svo, að það eru til fátækir menn á Íslandi, og þó er það enn þá svo, að það er til fólk á Íslandi, sem fer á sveit, því miður, og það virðist vera stefna hæst.v. núv. ríkisstj. að auka fátæktina á Íslandi, að fjölga þeim, sem fátækir eru. Það virðist vera stefna hæstv. ríkisstj. að skipuleggja skort hjá almenningi, þannig að nái þessi stefna hæstv. ríkisstj. fram að ganga, verður áreiðanlega meiri þörf á því, að fátækir eigi sem flest, sem að þeim hlynnir. Ef á þess vegna að stilla þessu spursmáli almennt þannig, hvort það sé enn þá hætta á fátækt á Íslandi og slíku, ferst a.m.k. núverandi stjórnarliðum ekki að tala þar djarft, vegna þess að þeir virðast beinlínis stefna að því að koma aftur á meiri fátækt á Íslandi en verið hefur síðustu tvo áratugi. Það er það, sem snertir þann hluta þessa máls. Hitt atriðið er svo: Að hverju á maður að stefna almennt um jarðeignirnar? Þessar jarðir eru eins konar sameign, og við skulum alveg leggja það niður fyrir okkur, hvort við álitum heppilegt að taka þær úr sameign og gera þær að séreign eða ekki. Það er skrá hér yfir þær jarðir, sem voru það sem kallað er í fátækraeign 1847, og það er skrá hér yfir þær jarðir, sem voru kristfjárjarðir 1952, og það er hér í þessari bók einnig yfirlit yfir, hvers konar jarðir þetta allt saman eru, hve dýrmætar, hve vel setnar og annað slíkt. Það hefur hvað eftir annað komið fram, að svo framarlega sem þær ráðstafanir hafa verið gerðar að selja svona jarðir, hefur það venjulega verið í þeim tilgangi, sem miðað var að með jörðunum til tjóns. Jörð eins og Kristnes, sem er ein gjafasjóðsjörð í Jóns Sigurðssonar legati, rétt hjá Akureyri, - það er dýrmætt að hafa svona jörð í opinberri eign. Við höfum lifað það, að jarðir sem verið hafa meira eða minna eða jafnvel alveg ríkissjóðsjarðir, hafa verið seldar í einstakra manna eign, en hafa svo, ef ríkið hefur þurft á þeim að halda seinna, verið metnar jafnvel á heila milljón, þegar ríkið hefur átt að kaupa þær aftur. Ég veit ekki, hvort sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu hefur svo litla trú á framtíð sinnar sýslu, að hún geti ekki hugsað sér það, að þessar jarðir mundu einhvern tíma verða þarna á svæði, þar sem yrði mjög byggilegt, þessi mikla sýsla, með þessu mikla undirlendi og miklu landbúnaðarmöguleikum. Það þyrfti ekki nema virkjun Blöndu, til þess að þarna gerbreyttust allar aðstæður í þessari sýslu, og við höfum lifað það, hvað það hefur þýtt, að ríkið eða sýslurnar eða slíkar sameignarstofnanir fólksins í landinu hefðu ekki yfirráð yfir slíkum jörðum. Ég held þess vegna, að það sé ákaflega illa farið að gera þær breytingar að taka þessar jarðir úr eign almennings og selja þær einstaklingum. Það er nokkuð sama, þótt það sé lagt í einhvern sjóð, afgjaldasjóð eða annað slíkt, því að núverandi hæstv. ríkisstj. hefur einmitt alveg sérstaklega framar öllum öðrum ríkisstj. á Íslandi gert sérstakar ráðstafanir til þess að koma hér á óðaverðbólgu og gera þannig allt fé, sem þannig yrði, alla peninga, sem fengjust fyrir slíkar jarðir, sem minnsts virði, þannig að það að selja svona jarðir núna fyrir það litla verð, sem fyrir þær fæst, er sama sem að fleygja andvirðinu og gefa þeim, sem jarðirnar eru seldar. Hitt er svo aftur annað mál, að þeir menn, sem nýta þessar jarðir, bændurnir, sem vinna á þeim, eiga að hafa aðgang að því að nýta þessar jarðir, að því að hafa allt það gagn af þeim, sem hægt er að hafa með þeirra vinnu. Það er hægt að tryggja það með hvers konar erfðaábúð og öðru slíku, og þeim hlutum þarf bara að breyta, og það ætti ekki að vera ofverk þeirra, sem stjórna ríkinu og hafa eitthvað með landbúnaðarmál að gera, að sjá til þess, að slík stefnubreyting verði viðvíkjandi þeim jörðum, sem ríkið á, þær verði betur setnar en aðrar, að leiguliðunum þar verði gert þægilegt að búa þar, að það sé bókstaflega eins og þetta séu að öllu leyti sjálfseignarjarðir, nema hvað eitt snertir, að þeir geta ekki braskað með þær, að þeir geta ekki selt þær, að þeir geti ekki íþyngt afkomendum sínum með því að gera svo að segja afgjaldið af þessum jörðum að fjármagni. Þess vegna er það röng stefna, sem hér er lagt til að fara inn á, og rangt að leggja þetta til. Það veldur því í fyrsta lagi, að ég er algerlega andvígur þessu frv., en svo í öðru lagi hitt, að sýslunefnd Austur-Húnavatnssýslu og Alþingi Íslendinga hefur engan rétt til þess að gera þetta, engan rétt, - er að taka sér rétt, sem það ekki á. Alþingi getur ekki gert þessa ráðstöfun. Þessi ráðstöfun kemur undir eignarréttargrein stjskr., ef á að breyta þessu. Þarna er um að ræða ákvæði, sem eru búin að vera í gildi nú um tvær til þrjár aldir, og við eigum ekki nú á því herrans ári 1960 að raska þessum ákvæðum. Það er ekkert í vegi fyrir því, að það sé hægt að hagnýta þessar jarðir að öllu leyti, semja við ábúendur þeirra um að tryggja þeim öll afnot af þeim. Hitt er rangt, og hitt er ólöglegt að selja þetta. Eftir því sem mér er kunnugast, eru þessar jarðir engan veginn svo afskekktar, að þær þess vegna gætu ekki komið að góðum notum. Því er oft haldið fram um eyðijarðir langt fram til dala, að það sé eðlilegt að ráðstafa þeim, og hefur jafnvel verið gert nú á þessu þingi. En um þessar jarðir álít ég, að Alþ. eigi að koma í veg fyrir það, og ég veit, að þeir menn, sem sæti hafa átt hér á Alþ., lengst af sem fulltrúar bændastéttarinnar, og skynsamlegast hafa litið á þessa hluti, hafa haft skilning á þessu. Jón á Reynistað sýndi það hér í þessari d. með afstöðu sinni til ættaróðalanna, Páll Zóphóníasson sýndi það í Ed., m.a. með því að hjálpa til að stöðva kristfjárjarðafrv. fyrir nokkrum árum, að þessir menn vissu bæði, hvað landbúnaðinum var fyrir beztu og hvað rétt var í þessum efnum. Ég vil þess vegna eindregið skora á hv. þdm. að fella þetta frv.