Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umr. mikið. Ég gerði grein fyrir afstöðu Alþfl. til þessa frv. strax við 1. umr. Meiri hl. sjútvn. var andvígur frv. Fyrir því var gerð grein hér í gær. En í umr. í gærkvöldi ræddi formaður sjútvn. og frsm. minni hl. n. í alllöngu máli um þetta og ræddi m.a. um þá einkennilegu afstöðu Alþfl. að vera andvígur þessu máli nú. Hv. þm. Garðar Sigurðsson hefur líklega ekki fylgst með þegar 1. umr. málsins fór fram. Ég gerði þá grein fyrir því, að í öll skiptin, sem olíugjaldið var ákvarðað í tengslum við fiskverð, utan núna var það gert án andstöðu eða mótmæla sjómannastéttarinnar. Þetta er í eina skiptið sem olíugjaldinu er alfarið mótmælt eins og það er ákvarðað nú í tengslum við fiskverðið. Á því er reginmunur. Það er því ástæðulaust fyrir hv. þm. Garðar Sigurðsson að telja óskiljanlegt hver afstaða Alþfl. er núna til þessa máls. Málið var leyst í öll hin skiptin án þess að það væri talin ástæða til af hálfu sjómannasamtakanna að andmæla því eða mótmæla og í flestum tilfellum varpað samþykkt af þeirra hálfu. Á fund í sjútvn. kom m.a. Ingólfur Ingólfsson, fulltrúi sjómanna í Verðlagsráðinu. Hann lýsti þar hinum fáheyrðu vinnubrögðum núv. hæstv. sjútvrh. í umfjöllun þessa máls nú. Ingólfur Ingólfsson lýsti því yfir að aldrei fyrr hefði hann heyrt um ákvörðun fiskverðs og olíugjalds í fjölmiðlum eða lesið það í blöðum án þess að hann vissi af því sem einn af þeim aðilum sem um málið eiga að fjalla. Núna gerðist það fyrst að ekkert samráð væri haft við fulltrúa sjómanna varðandi ákvörðun um olíugjaldið eða fiskverðið. Þetta þykja mér mikil tíðindi, í ljósi þess ekki síst að núv. hæstv. sjútvrh. gaf fullkomlega ádrátt um það við lausn kjaradellu sjómanna á Vestfjörðum á s.l. vori að olíugjaldið yrði fellt niður, en ekki hækkað að því marki sem hann leggur nú til. Þetta verða að teljast furðuleg vinnubrögð. - Hins skal getið, að fulltrúi útvegsmanna, formaður Landssambands ísl. útvegsmanna, Kristján Ragnarsson, lýsti því yfir á hinum sama nefndarfundi, að fullt samráð hefði verið haft við þá í þessu máli varðandi þessa ákvörðun. Á þessu sjá menn hvor aðilinn það er sem hæstv. núv. sjútvrh. ber fyrst og fremst umhyggju fyrir: Ekkert samráð haft við sjómannasamtökin, fullt samráð við útvegsmannasamtökin. Ég sagði, herra forseti, að ég skyldi ekki verða langorður um þetta mál eða tefja tímann. Ég vildi að þetta kæmi hér fram vegna þess að þetta kom fram á fundi sjútvn. En ég vil einnig benda á það, sem fram kemur í nál. meiri hl. sjútvn., að þetta mál var sent til umsagnar Alþýðusambands Íslands, en frá þeim aðila heyrðist ekkert um þetta mál, sem er þó stórkostleg kjaraskerðing að því er varðar sjómannastéttina. Alþýðusambandið sá ekki ástæðu til að segja eitt eða neitt um þetta mál. Það hefur verið gerð grein fyrir því hér, hver varð niðurstaðan í áliti Sjómannasambands Íslands eða þings þess, og ég sé ekki ástæðu til að fara að fjölyrða um það, en áðurgreind atriði taldi ég rétt að kæmu fram áður en málinu væri endanlega lokið hér í deildinni.



Herra forseti. Það er leitt að hv. þm. Karvel Pálmason gat ekki verið við umr. í gær, sem stóð fram undir miðnætti, og það er enn þá furðulegra að enginn Alþfl.-maður skuli hafa verið við eftir að þeir hafa tvisvar beðið um frest á meðferð málsins. Í gærkvöld komu einnig fram þessi ósannindi, að ég hefði ekki rætt við fulltrúa sjómanna. Ég las hér upp í gær bréf frá oddamanni nefndarinnar. Ég er því miður ekki með það núna, en þar segir Ólafur Davíðsson nokkurn veginn. Að beiðni sjútvrh. boðaði ég alla aðila í verðlagsráði sjávarútvegsins á fund sjútvrh. og mér er kunnugt um og það kom fram á fundi n., að hann ræddi við þá alla m.a. Ingólf Ingólfsson, sem ég, segir Ólafur Davíðsson, boðaði á fund ráðh. að hans ósk. Umræddur fundur með Ingólfi Ingólfssyni fór fram kl. 2 föstudaginn 3. okt. Það var að mörgu leyti fróðlegur fundur. Við ræddum ítarlega um þessi mál. Ég gerði honum þá grein fyrir því, hvert mér sýndist stefna með olíugjaldið, miðað við afkomu útgerðar. Ég gerði honum grein fyrir fundi í ríkisstj., sem var fimmtudaginn 2. okt., og þeirri niðurstöðu að ekki yrði um annað að ræða, þar sem ekki væri samkomulag um annað, en að halda olíugjaldinu og hækka það. En mér þótti einnig fróðlegt að á þessum fundi kom fram að Ingólfur Ingólfsson hafði lagt fram till., sagði hann mér, þegar 1974 um að taka olíugjaldið af óskiptu eftir mæli. Auðséð er því að hann hefur hugsað mikið um þessi mál. - Ég vil alls ekki ætla að Ingólfur Ingólfsson hafi sagt ósatt á fundi n., en þarna er einhver mikill misskilningur á ferðinni. Ljósrit af yfirlýsingu Ólafs Davíðssonar skal ég afhenda hv. þm. Ég vil jafnframt geta þess, að ég ræddi einnig við formann Sjómannasambands Íslands, Óskar Vigfússon. Hann kom til mín að morgni þriðjudagsins 7. okt., kl. 8.30. Þá gerði ég honum grein fyrir því, hvernig þessi mál stæðu. Óskar á ekki sæti í Verðlagsráði sjávarútvegsins, en mér þótti um svo viðamikið mál að ræða og mál sem mér, eins og ég hef margsagt hér, er ekki ljúft að flytja, að ég vildi einnig ræða við hann um málið og gera honum grein fyrir nauðsyn þess að finna aðra leið. Ég vona því að þessi ósannindi eða misskilningur sé leiðrétt. Ég vona að um misskilning sé að ræða.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég átti kost á því að fá að tala um þetta í klukkutíma í gærkvöld horfandi sífellt til vinstri, eins og minn er háttur, og í það skipti á auðan stól hv. forsetaframbjóðanda til Alþýðusambands Íslands. Ég skal viðurkenna að þá leit stóllinn hans miklu betur út en nú. Herra forseti. Þeim Alþfl.-mönnum hefur hingað til, allar götur frá því fyrst var lagt á olíugjald í mars 1979 og fram að þessu sinni, sem er í sjöunda skipti sem þetta mál kemur hér til umr., sjöunda skipti sem þessum lögum er breytt ævinlega fundist gjaldið eðlilegt. Til sönnunar því var tesið upp úr þingtíðindum og þskj. í gærkvöld stafrétt og orðrétt eftir þeim. Það var hv. þm. Kjartan Jóhannsson, þáv. hæstv. sjútvrh., sem gekkst fyrir olíugjaldinu margsinnis: 2.5%, 5%, 7%, 9%,15=3%.

Hvað er það mikið?

Ævinlega lýstu þessir menn yfir, að þeir væru fylgjandi olíugjaldinu, með mismunandi áherslum. - 15=3% = 12%. Þannig var að olíugjaldið var 15%, en 3% af því komu til skipta. Þetta veit hv. þm. Matthías Bjarnason fullvel. Það er merkilegt að jafnágætur maður og Matthías Bjarnason, hv. þm., skuli leyfa sér það í árásarhneigð sinni á ríkisstj. að mæla gegn eigin skoðunum með því að setja á svið merkilegar leiksýningar í sölum Alþingis. En það, sem er athyglisverðast við orð hv. þm. Karvels Pálmasonar, er að vísu ekki hávaðinn. Það er hins vegar það, að hann lætur utanaðkomandi aðila breyta skoðun sinni. Raunar hefur maðurinn enga skoðun. Hann fær hana senda utan úr bæ hverju sinni.  Það er líka dálítið athyglisvert að hv. þm. Karvel Pálmason og aðrir Alþfl.-menn skuli núna með málflutningi sínum og atkvgr. ganga á móti því sem formaður þeirra er búinn að gera margsinnis.



Herra forseti. Mér hefur ekki gefist tími til að bera yfirlýsingu og ummæli hæstv. sjútvrh. í nótt um Ingólf Ingólfsson undir hann í dag þótt ég hafi reynt það enda var mér satt að segja ókunnugt um þennan fund fyrr en ég kom í þinghúsið og ég hef ekki getað náð í Ingólf Ingólfsson. En hæstv. sjútvrh. hefur ekki hrakið það, þótt þeir hafi kannske einu sinni hist, að á öllum þeim langa tíma, sem Ingólfur Ingólfsson hefur verið fulltrúi sjómanna í Verðlagsnefnd, hefur samráðið aldrei verið jafnlítið og nú. Þetta er kjarni málsins. Þetta eru hans óbreyttu orð og hæstv. sjútvrh. hefur ekki sýnt fram á annað. - Hins vegar er ég reiðubúinn til þess að óska eftir því við forseta deildarinnar að fundi verði frestað þannig að þetta mál geti upplýsts betur og við getum farið ofan í það og rætt það þegar okkur hefur gefist svigrúm til að kanna það nánar, ef hæstv. sjútvrh. óskar eftir því. Ég stend annars upp af því tilefni líka að þessu sinni, af því að ég sé að hæstv. forsrh. er kominn í stól sinn, að ég vil vekja athygli á því í fyrsta tagi, að samkv. lögum frá 10. apríl 1979, svokölluðum Ólafslögum, er ráð fyrir því gert að mjög víðtækt samráð sé haft við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda. Þar segir í 5. gr., með leyfi hæstv. forseta: „Verkefni samráðs þessa skal m.a. vera: 1. Að ræða meginþætti í efnahagsmálum og helstu efnahagsmarkmið ríkisstj. frá ári til árs og til lengri tíma, í því skyni að leggja grundvöll að samræmdum ákvörðunum á sviði opinberra fjármála, peninga- og lánamála, lífeyrismála og verðlagseftirlits af opinberri hálfu, og á sviði kjaramála af hálfu aðila vinnumarkaðarins. 2. Að fjalla um þjóðhags-, fjárfestingar- og lánsfjáráætlanir, tekjustefnu og forsendur þeirra. 3. Að fjalla um önnur þau atriði, sem horfa til framfara á sviði atvinnu-, verðlags-, kjara- og launamála og efnahagsmála almennt.“ Þessi lagasetning er afskaplega skýr og afdráttarlaus. Nú liggur það fyrir, að hæstv. forsrh. hefur lýst yfir að til mjög róttækra efnahagsráðstafana muni koma eigi síðar en fyrir n.k. áramót. Það má því ætla að frv. um þessar efnahagsráðstafanir verði lögð fyrir Alþ. í þessum mánuði til þess að Alþ. fái tíma til að kynna sér þau mál og skoða þau frv. og annað sem ríkisstj. hefur fram að færa til að klippa á víxlverkanir kaupgjalds og verðlags, eins og einstaka ráðh. hafa lýst yfir að sé opinbert stefnumark ríkisstj. og raunar ákveðið að gert skuli verða og hafa vísað til stjórnarsáttmálans í því sambandi. Nú vildi svo til í deildinni í nótt, að hæstv. sjútvrh. var hér einn staddur og af meðfæddri hógværð og vegna þess að hann er orðvar maður vildi hann ekki ræða þessi mál hér. Hins vegar vísa ég fsp. til hæstv. forsrh.: Í fyrsta lagi: Hefur ríkisstj. í hyggju eða hefur hún gert ráðstafanir til þess, að það samráð við samtök launafólks, sjómanna, bænda og atvinnurekenda, sem um er rætt í II. kafla laganna sem ég vísaði til áðan, verði haft lögum samkvæmt, og hvernig hugsar hæstv. ríkisstj. sér að það samráð verði? Í öðru lagi langar mig til að spyrja hæstv. forsrh. hvort hann geti gefið Alþ. einhverjar skýringar á ýmsum ummælum sem hann og einstakir ráðh. í ríkisstj. hafa gefið úti í bæ, ýmist í viðtölum við blaðamenn eða á öðrum fundum, þannig að þm. hafa frétt á skotspónum eitt og annað í sambandi við fyrirhugaðar efnahagsráðstafanir. Mig langar líka til að spyrja hann um hvort hann hafi í hyggju eða ríkisstj. hans að skerða verðbótaákvæði nýgerðra kjarasamninga. Ég vil vekja athygli á því í þessu sambandi og ítreka það frá í gærkvöld, að málin eru nú, að því leyti öðruvísi en þau voru eftir „sólstöðusamningana,“ að þá var fyrst samið á hinum frjálsa vinnumarkaði milli verkalýðsfélaganna og Vinnuveitendasambands Íslands, en samningarnir við ríkisvaldið voru gerðir á eftir og febrúarlögin margumræddu komu í kjölfar þeirra. Á þeim tíma var það skilningur m.a. hv. 7. þm. Reykv., Guðmundar J. Guðmundssonar, og hv. 8. landsk. þm., Guðrúnar Helgadóttur, - ég sé að þau hafa nú bæði farið úr þingsölum þegar farið er að ræða kjaramálin, það er kannske ekki undarlegt, - að það hefðu verið svik af þáv. ríkisstj. að grípa til kjaraskerðingarráðstafana ofan í samninga sem þá var nýbúið að gera við opinbera starfsmenn. Nú horfa málin að því leyti öðruvísi við að ríkisstj. braut ísinn, ríkisstj. samdi við opinbera starfsmenn um mánaðamótin ágúst-september og hinir frjálsu kjarasamningar, sem nú er verið að ganga frá, eru samhljóða þeim samningum. Það er þess vegna alveg ljóst, að ef ríkisstj., sem nú situr beitir sér fyrir einhverjum þeim aðgerðum, sem kynnu að verka til að skerða þann kaupmátt sem samið hefur verið um, þá er ríkisstj. með því að ógilda kjarasamninga sem hún átti sjálf allt frumkvæði að því að gerðir voru. Hún getur ekki skotið sér á neinn hátt undan ábyrgðinni. Það er deginum ljósara. Öll skrif Þjóðviljans og einstakra Alþb.-manna til að reyna að gefa annað í skyn eru út í hött. Á hinn bóginn er það algjörlega óþolandi, þegar fjárlög eru í vinnslu í þinginu og verið er að ræða hér um þetta frv. og ýmis frv. önnur sem koma inn á gang efnahagsmála, að Alþ. eigi áfram að vera síðasti aðilinn í þessu landi sem fær nokkrar hugmyndir um þær fyrirætlanir sem ríkisstj. hafi í hyggju í þessu sambandi. Þess vegna held ég að það sé alveg nauðsynlegt að einhver svör verði gefin um þetta mál og þingheimur fái vitneskju um það frá fyrstu hendi, hvaða hugmyndir ríkisstj. hefur í þessum efnum, hvað hún ætlar sér að gera. Satt að segja var afskaplega lítið að græða á stefnuræðu hæstv. forsrh., þó honum hafi komið það á óvart. Ég heyrði það í frammíkalli hjá hæstv. fjmrh. í gær, að honum fannst að það ætti ekki að tala um neitt nema olíugjaldið hér í dag og í gær. Það liggur fyrir, að sjómenn hafa fengið minni kjarabætur en aðrir launþegar í landinu á þessu ári miðað við sama aflamagn. Það hefur m.ö.o. verið níðst á sjómönnum og það á að halda áfram að gera það nú með því frv. sem hér liggur fyrir. Það er óhjákvæmilegt í samhengi við það að ræða þessi mál almennt og líka vegna þess að upplýsingar Ingólfs Ingólfssonar benda til að það samráð, sem lögum samkvæmt er skylt að hafa við verkalýðshreyfinguna, hefur ekki verið haft við sjómannasamtökin, eins og ætlast er til, miðað við þá löggjöf sem ég vísaði til og ég held að óhjákvæmilegt sé að ríkisstj. reyni að framkvæma, a.m.k. þeir hæstv. ráðh. sem beittu sér sérstaklega fyrir því að löggjöfin var sett. Hitt skil ég auðvitað afskaplega vel, að hæstv. forsrh. reyni að skjóta sér þarna undan. Hann var ekki í álögum þegar Ólafslög voru sett og greiddi atkvæði á móti þeim. Hann var þá með sínum gömlu félögum hér í þinginu og hafði ekki hlaupið burt frá þeim. Ég skil því ofurvel að hann vilji að þessi löggjöf verði numin úr gildi. En ég hélt að hann væri farinn að kunna svo vel við sig þarna núna að hann væri orðinn samdauna og mundi vilja standa við þetta. Víst er um það, að ekki hefur hann lagt sig neitt í framkróka um að halda uppi góðri samvinnu við félaga sína í Sjálfstfl. og hefur ekki gefið þeim nemar sérstaklegar upplýsingar um hvernig gangur mála hefur verið þannig að það sé neitt sérstaklega hrósvert. Þess vegna er það, þótt skrýtið sé og þótt hæstv. forsrh. gegni nú um stundir formannsembætti Sjálfstfl. meðan Geir Hallgrímsson er erlendis, að þm. Sjálfstfl. verða helst að reyna að fá upplýsingar hjá þessum manni í þingsölunum eða með einhverjum þvílíkum hætti, því að við eigum ekki kost á því að fá þessar upplýsingar í stofnunum Sjálfstfl., svo sem þingflokki hans. Svo skrýtin er nú þessi uppákoma eða happening. En eins og hv. 1. þm. Vestf. benti á í ræðu í gær af frekar ósmekklegu tilefni getum við ekki reitt okkur, því miður, á þann mann sem nú gegnir formannsembætti í Sjálfstfl. eða að hann taki það embætti alvarlega.



Herra forseti. Það virðist vera orðin venja hæstv. ríkisstj. síðustu daga að flytja gjarnan mál fyrir þinginu sem hún tilkynnir síðan að hún sé á móti. Þetta gerir hæstv. sjútvrh. með frv. því sem hér er um að ræða, og ekki var annað að heyra á hæstv. ráðh. og flokksbróður hans, formanni þingflokks Framsfl., í gær en að þá væru þeir báðir sammála um að ekki væri fært annað en að vera á móti frv. sem ríkisstj. flytur um Flugleiðamálið. Hæstv. ríkisstj. er því komin í þá furðulegu aðstöðu að vera bæði með og á móti eigin frv. á þingi. Ég ætlaði ekki að flytja langt mál um þetta frv., enda höfum við Alþfl.-menn undirgengist að tefja ekki framgang þess hér í þingsölum, afgreiða það frekar með hraði en hitt. En ég vil aðeins taka fram í þessu sambandi, sem sjálfsagt hefur áður fram komið, að ástæðuna fyrir því, að þetta mál er nú á ferðinni, má rekja til hæstv. sjútvrh. sjálfs. Það var hann sem raunverulega hóf afskipti af þessum málum með því að lækka olíugjaldið verulega í vor, fljótlega eftir að hann tók við embætti, og tók þá sérstaklega fram að það væri hæstv. ráðh. að gera til að greiða fyrir samkomulagi við sjómenn vestur á Ísafirði. Nú leikur mér hugur á að fá að vita hvaða áhrif hæstv. ráðh. heldur að þessi ákvörðun hans nú, sem hann biður þingið um að staðfesta, en segist sjálfur vera á móti, muni hafa á næstu fiskverðssamninga, sem fram eiga að fara eftir nokkrar vikur. Telur hann líklegt að aðgerð hans núna, sem stangast á við aðgerð hans frá því fyrir nokkrum mánuðum, sé líkleg til að greiða fyrir ákvörðun fiskverðs sem fram fer eftir nokkrar vikur? Ef til vill er það þess vegna sem hann slær þann varnagla núna í ræðustól á Alþ. að segjast sjálfur vera á móti eigin máli. Ég vil aðeins undirstrika það, að fram kom hjá hæstv. ráðh. að hann mótmætti því ekki, sem Karvel Pálmason hefur bent á tvívegis úr ræðustól, að þetta mál er nú þann veg öðruvísi vaxið en það var þegar ríkisstj. Alþfl. átti hlut að olíugjaldi, að þá var fiskverð ávallt ákveðið í tengslum við ákvörðun um olíugjald án mótmæla sjómanna. Og ég minni á að forustumenn sjómanna tóku sérstaklega fram áður en þetta olíugjald var fyrst leitt í lög í byrjun árs 1979, að þeir teldu ekki óeðlilegt að þann veg yrði tekið á málum vegna hinnar miklu olíuverðshækkunar. Hins vegar var það hæstv. sjútvrh. sjálfur sem átti frumkvæðið að því fyrir nokkrum mánuðum að breyta þessu gjaldi og óskar svo nokkrum mánuðum seinna eftir því að snúið sé við. Hæstv. sjútvrh. hefur í öllu sínu máli ekki mótmælt því, að þetta er í fyrsta skipti, sem slíkt gjald er ákveðið í tengslum við fiskverðsákvörðun, frá því að það fyrst var lögleitt í mars 1979, eftir að sjómannasamtökin hafa harðlega mótmælt fiskverðsákvörðun í tengslum við olíugjald. Um hv. þm. Garðar Sigurðsson ætla ég að fara fáum orðum, hef ekki sérstaka ástæðu til, en ætla að benda þeim ágæta þm. og flokksbræðrum hans á að hann ætti ekki að vera alveg svona orðljótur við okkur Alþfl.menn því að ég veit ekki betur en að það sé eina tækifærið fyrir þennan ágæta þm. að koma skoðunum sínum á framfæri í fjölmiðlum ef blöð, sem gefin eru út af Alþfl., sjá um að svo sé. Virðast þau blöð, sem gefin eru út af hans eigin flokksmönnum, ekki hafa mikinn áhuga á þessum ágæta þm., - a.m.k. minnist ég þess ekki um margra mánaða skeið að hans hafi verið þar getið að nokkru.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls við þessa umr. nema tilefni gæfist til. Hv. frsm. minni hl. og formaður sjútvn., 4. þm. Suðurl., gaf það áðan. Hv. þm. heldur áfram að stagast á því, að hann hafi lesið í gær. Hann las með miklu hörmungum því hann var með gleraugu sem pössuðu ekki. Það var hálfgerð hryggðarmynd að sjá þennan myndarlega mann reyna upplestur úr þingskjölum. Og hann er einn um það að segja að hann hafi lesið greinilega. Ég hef engan annan heyrt segja þetta, enda hefur engum getað fundist það. Ég ætla að nefna það einu sinni enn þá fyrir þennan hv. þm., að það var fullt samræmi í afstöðu okkar til olíugjaldsins frá byrjun. Í tíð vinstri stjórnarinnar studdum við olíugjaldið fyrst og fremst vegna þess, að í fyrsta lagi þurfti útgerðin á því að halda, en í öðru lagi samþykktu sjómenn þessa málsmeðferð. Þegar afgreitt var frv. í jan. í vetur var það lagt fram af þáv. sjútvrh. og um það var fullt samkomulag að lækka prósentugjaldið úr 9 í 5%. Við stóðum að þeirri samþykkt. Hins vegar var öðru máli að gegna með afgreiðslu frv. fyrir áramótin. Það var ýmislegt í því gagnrýnisvert, en ekki gott að taka það aftur þegar tímabilið var svo að segja liðið sem þessi brbl. giltu fyrir. Í framkvæmd var útilokað að fella þau frv. eða breyta þeim vegna þess að það hefði ekki verið bægt fyrir fiskvinnsluna að sækja þá peninga aftur til allrar útgerðar í landinu. Það veit ég að þessi hv. þm. skilur og þarf ekki að halda alltaf áfram að tala um þetta sama. En við stóðum að því og vildum að gjaldið yrði óbreytt út árið 1980, 5%. Fulltrúi sjómanna tók jafnframt fram á fundi sjútvn. í marslok, að hann gerði ekki kröfu um lækkun olíugjalds umfram það sem gert var samkomulag um í janúarmánuði á milli allra aðila. En hvaðan kom svo lækkunin? Tillaga kom frá sjútvrh. um að lækka gjaldið um helming. Það var m.a. trú hans að olían væri að lækka þó allir vissu að það mundi engin breyting verða og síst af öllu til lækkunar á olíu út vetrarvertíðina. Og hann sagði, eins og hv. síðasti ræðumaður var að taka fram, að þetta yrði m.a. til lausnar deilu sjómanna og útvegsmanna vestur á Ísafirði sem þá stóð yfir. En síðan hefur það gerst, að sjómenn hafa verið hlunnfarnir. Og þeir voru hlunnfarnir líka á undan. Það er þetta andrúmsloft, sem hefur skapast, sem ég er hræddur við, sérstaklega í sambandi við fiskverðsákvörðunina um áramótin. Ég vara hæstv. sjútvrh. í fullri vinsemd við að ganga svo langt í þessum efnum að það andrúmsloft skapist á milli sjómanna og stjórnvalda að það verði erfitt að taka fiskverðsákvörðun um næstu áramót. Sú ákvörðun er miklu stærri, hún nær til meira en helmings alls fiskaflans, en ákvörðun mín er um meira en helmingi minna. Garðar Sigurðsson, hv. 4. þm. Suðurl., sagði um Karvel Pálmason að hann snerist í þessu máli. Karvel er einfær um að svara fyrir sig. En veslings 4. þm. Suðurl. hefur snúist í þessu máli eins og vindhani á hjallburst. Hann sagði í gærkvöld hér, og þá kom það frá hjartanu, að ráðherrastrákarnir sínir hefðu verið búnir - eins og hann orði það - að ákveða þetta og samþykkja það. Þá þurfti hann að snúast eftir ráðherrastrákunum sínum. Honum fer margt betur en að mæla fyrir máli sem hann er algjörlega á móti. Og ég ráðlegg honum, ef hann er svo bundinn af atkvæði sínu gagnvart ráðherrastrákunum, að hafa sig lítið í frammi og taka sér til fyrirmyndar formann Verkamannasambands Íslands sem hefur steinþagað nema rétt þegar hann gerði grein fyrir atkvæði sínu áðan. Hv. þm. sagði að hann gæfi lítið fyrir þetta samráðskjaftæði. Stóð hann ekki að Ólafslögunum? Greiddi hann ekki atkvæði með þeim? Ég held að forsrh., sem greiddi atkvæði á móti þeim og fann þeim allt til foráttu eins og Sjálfstfl. gerði, mundi geta fengið drjúgan liðstyrk annars staðar ef hann vildi afnema þessi lög. Hann fær liðstyrk frá fleiri í þeim efnum en frá sjálfstæðismönnum. Hann fær líka alveg örugglega liðstyrk frá 4. þm. Suðurl., nema einhverjir kippi þar í spotta. Í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. segir um kjaramál, að „ríkisstj. mun leita eftir samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um niðurstöður í kjarasamningum, sem geta samrýmst baráttunni gegn verðbólgu og þeirri stefnu stjórnarinnar að jafna lífskjör og bæta kjör hinna lakast settu í þjóðfélaginu. Ríkisstj. mun hins vegar ekki setja lög um atmenn laun nema allir aðilar að ríkisstj. séu um það sammála, enda sé haft samráð við samtök launafólks.“ - Ég held að hægt sé fyrir ríkisstj. að standa upp og lýsa yfir, ef hún hefur ekki horfið frá þessu, að það verði engar skerðingar gerðar á launum manna nema í samráði við samtök launafólks. Þá á ég ekki við að fulltrúar launþega í landinu séu kallaðir upp í ráðherrabústað og gefið þar kaffi og smákökur og þegar þeir spyrja um ástand í kjaramálum og efnahagsmálum þjóðarinnar svari forsrh. þeirri spurningu með öðrum spurningum á móti og ekkert skýrt komi fram. Ég vil spyrja hæstv. ríkisstj. og hæstv. forseta deildarinnar, hvort ekki væri leyfilegt, fyrst ráðh. í ríkisstj. eru orðnir svo máttfarnir í fótunum að þeir geta aldrei staðið upp til að gefa Alþ. nein svör við fsp. í sambandi við efnahagsmál og kaup- og kjaramál, að þeir fengju að sitja í sæti sínu og svara sitjandi. Ég hef aldrei séð eða heyrt annan eins aumingjaskap hjá heilli ríkisstj., sem er skipuð af tíu ráðh., - þeir eru sjaldan á landinu nema svona sjö í einu og kannske niður í fjóra fimm, - að enginn þeirra skuli treysta sér að koma upp og svara því, hvort þeir séu eitthvað að gera eða ekki, hvort þeir ætli eitthvað að leggja fyrir þingið. Myntbreytingin var áðan til umr., og ég gerði hana nokkuð að umræðuefni í gær. Hvernig ætli þessari myntbreytingu verði tekið ef ekkert er gert í efnahagsmálum? Myntin er þegar farin að rýrna heldur betur. Væri ekki tilvalið fyrir ríkisstj. að hætta við myntbreytinguna og setja myntina á útsölu eftir að smjörútsölunni lýkur? Ætli það væri ekki hægt að hafa eitthvað upp úr henni ef hún færi aldrei í umferð? Það eru margir myntsafnarar í veröldinni.



Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. kom upp áðan og sagði það ósannindi, sem ég hafði eftir Ingólfi Ingólfssyni, að ekkert samráð hafi verið haft við fulltrúa sjómanna í sambandi við ákvörðun um fiskverð og hækkun olíugjalds. Ég vil bera það undir hv. þm., meðnefndarmenn mína úr stjórnarliðinu, formann n., hv. þm. Garðar Sigurðsson, formann þingflokks framsóknarmanna, Pál Pétursson, og hv. þm. Halldór Ásgrímsson, hvort ekki er rétt haft eftir þeim fulltrúa sem hér er um að ræða. Ég vísa því alfarið á bug að ekki séu rétt hafðar eftir Ingólfi Ingólfssyni þær upplýsingar sem hann gaf á áðurnefndum fundi.

Ég sagði aldrei að þm. væri að segja ósatt.

þú sagðir það ósannindi sem hér væri verið að flytja inn í þingið. Ég tók það svo, að því hefði verið beint til mín. Ég var að segja þetta. Ef svo er ekki bið ég hæstv. ráðh. afsökunar, en þó er staðfest að hér er ég að fara með rétt mál. Það er svo augljóst sem vera má. Enn stendur að í þetta skiptið, hið eina af þeim tilvikum sem olíugjald og fiskverð hefur verið ákvarðað, hefur ekkert samráð verið haft við fulltrúa sjómanna um ákvörðunina. Það skýtur skökku við í ljósi þess, að hæstv. sjútvrh. hefur ekki mótmælt því hér, sem ég hef haldið fram, að hann hafi gefið vestfirskum sjómönnum fyrirheit um að olíugjaldið skyldi hverfa. Ég vek athygli hv. þm. á því, að hann hefur ekki mótmælt þessari fullyrðingu minni. Ég veit raunar að þetta er rétt. Þessi fyrirheit voru gefin af hæstv. ráðh. En þau eru enn aðeins fyrirheit. Það er svo kapítuli út af fyrir sig, að mér sýnist ætla að koma í ljós að hv. þm. Garðar Sigurðsson og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson eiga ýmislegt meira sameiginlegt en ég og margur annar hafði ætlað, þó ótrúlegt sé, því það er álíka og að nefna snöru í hengds manns húsi þegar hv. þm. Garðar Sigurðsson brigslar öðrum um að þeir fari ekki eftir eigin sannfæringu og breyti um skoðanir eftir hentugleikum. Strax við 1. umr. þessa máls var vitnað til ummæla hv. þm. Garðars Sigurðssonar, sem hann viðhafði við dagblaðið Vísi, þar sem hann fordæmdi í öllum atriðum þessa meðferð á olíugjaldinu og hækkunina. Og meira en það, - meira að segja við atkvgr. um málið áðan fordæmdi hann frv., en samþykkti það samt. Hver tekur mark á slíkum málflutningi, þegar eins stutt er milli umskipta í skoðunum og hér er um að ræða? Ég vil segja það við hv. þm. Garðar Sigurðsson, - ég vil honum vel, hef alltaf gert og mun áfram, - að haldi hann áfram á sömu braut má hann fara að vara sig fyrir þeim flokksbróður sem fyrst og fremst vill ýta honum burt úr þingsætinu. Ég mæli af fullum heilindum, hv. þm. Garðar Sigurðsson: Gættu þín betur ef ekki á illa að fara.



Herra forseti. Það er að vísu vel þekkt, að tilgangslaust er að skvetta vatni á gæs, en ég endurtek þó einu sinni enn það sem ég las orðrétt upp í gærkvöld eftir oddamanni í Verðlagsráði, yfirlýsingu hans um að ég átti viðræður við Ingólf Ingólfsson föstudaginn 3. okt. kl. 2 e.h. Ég sagðist vonast til þess, að hér væri um misskilning að ræða. Ef það er ekki eru þetta ósannindi sem Ingólfur Ingólfsson hefur borið inn í nefndina. Þetta má fá staðfest af fleiri aðilum, ef hv. þm. óskar, en ég mun afhenda honum ljósrit af umræddri yfirlýsingu frá oddamanni Verðlagsráðs.



Herra forseti. Það þykir varla fínt ef stjórnarliðar tala mikið í málum. Það er minnt á, þegar þeir taka til máls kannske oft og lengi um stjfrv., að þá haldi þeir sjálfir uppi málþófi. En ég vorkenni hv. þm. ekkert að sitja einu sinni undir dálítilli umræðu um sjávarútvegsmál. Það eru því miður allt of fáir menn í hv. deild og í hv. Alþ. sem hafa lagt sig eftir því að kynna sér þau efni. Ég er viss um að þeir eru ekki miklu fleiri en tíu í þinginu sem hafa lagt sig eitthvað eftir því, hugsa um þau efni. Í gærkvöld var lokið 2. umr. um þetta mál og það voru sárafá andlit hér í þinghúsinu. Hv. þingmönnum kom ekkert við þegar verið var að fjalla um þetta mál, sem er mikilsvert á marga lund og viðkvæmt. Ég sé varla ástæðu til að svara hv. þm. Karvel Pálmasyni - af ástæðum sem öllum mega vera ljósar. Ekki vantar desíbelin! Ég harma að manni skuli detta í hug hið gamla máltæki, að hæst glymji í tómri tunnu, - þegar hv. þm. talar. Þegar hv. þm. vitnar til ummæla, sem höfð voru eftir mér í dagblaðinu Vísi fyrir skömmu, fer hann auðvitað rangt með. Hins vegar fór blaðið pínulitið rangt með, en maður fyrirgefur blaðamönnum ýmislegt, - þeir hafa mikið að gera og í önnum dagsins er kannske ekki alltaf víst að þeir átti sig á því, hvort 5% séu 5% eða 7.5%, það er ekki aðalatriði. Það er rangt að ég hafi fordæmt málið í öllum meginatriðum. Það er líka rangt að ég hafi fordæmt þetta mál í öllum meginatriðum þegar ég gerði grein fyrir atkvæði mínu. Ég hef margsinnis, og ekki aðeins í þetta sjöunda sinn sem þetta mál er til meðferðar gert aths. við eðli þessa máls, það form sem er á olíugjaldinu. Það er að ýmsu leyti mjög gallað. Þeim göllum hef ég lýst hér margsinnis. En þegar höfuðskelin er þykk er kannske ekki von á því, að allt það komist þangað inn fyrir, enda skiptir það ekki máli. Aðalatriðið er að blása sig út og gera tilraun til að velta öðrum upp úr skítnum. Það eru mistök. Ég hef aðeins gert aths. við það - og það alvarlegar aths. - að vera að hringla með olíugjaldið eins og virðist vera gert eftir því hvernig markaðurinn í Rotterdam stendur þá og þá stundina. Auðvitað er það vitleysa. Við gerðum ekki rétt í því í vor, þegar fiskverð var ákveðið í apríl, að færa olíugjaldið niður. Það er mín skoðun. Sjómenn greiddu ekki atkvæði í því máli þegar það var til meðferðar í Verðlagsráði og ekki heldur Ingólfur Ingólfsson, sem alltaf er verið að vitna hér í, ágætan mann. Þeir greiddu ekki atkvæði, þeir sáu ekki ástæðu til þess, enda get ég ekki séð enn í dag að nokkrar forsendur hafi verið til þess að að gera það. Ástandið var þannig á olíumörkuðum heimsins að það benti ekki á lækkun, en um þessi 5% varð samkomulag. Sjómenn hafa ævinlega verið á móti því að það, sem fisksvinnslan greiði, fari ekki allt til skipta. Það þekki ég vel og miklu betur en hv. þm. Karvel Pálmason, enda stundað sjó meira og minna á hverju einasta ári síðan frá og með 1949, þegar hann var fermingarstrákur og varla það, hv. þm., verð ég að segja. Ég nenni raunar ekki að elta tengur ólar við málflutning þessa manns. Hann er ævinlega samkvæmur sjálfum sér. Ég veit ekki hvar hann hefur lært þessar aðfarir. Var þetta gert í flokknum sem hann var í síðast?  Ég verð að segja það við minn ágæta vin, hv. þm. Matthías Bjarnason, að ég hef dálítið gaman af því að hann skuli gera sífellt tilraun til að draga mig í sinn dilk. Hann vill augsýnilega hafa mig með sér. Mig langar raunverulega líka til þess að hafa hann með mér, ósköp einfaldlega vegna þess að við vitum báðir nákvæmlega um hvernig þetta mál er. Ég veit að við gætum ekki gert honum meiri grikk en fella málið. Sannleikurinn er sá. Þannig stendur málið. Matthías veit og skilur, eins og hann hefur sagt og sagði síðast í gærkvöld, að olíugjaldið er aðeins lítill hluti af vandamálum þjóðfélagsins. Það er aðeins einn þeirra þátta sem þarf að laga. Hann viðurkenndi það. Hann var sem sagt sammála mér þegar allt kom til alls og það er gott. Það færi betur á því að þeir aðilar, sem yfirleitt fást við sjávarútvegsmál og láta sig þau einhverju skipta, yrðu meira sammála í framtíðinni, en að við séum ekki að skipta þessum aðilum, sem vinna við þennan atvinnuveg, upp í marga hópa og reyna að etja þeim saman. Það er kominn tími til þess að allir þeir, sem hlut eiga í sjávarútvegi, fari að standa saman og mynda sterka pólitíska blokk í þessu þjóðfélagi, en fara ekki að láta hávaðasama hlaupastráka, sem fá sendar skoðanir utan úr bæ, verða áhrifamenn í þessum efnum. En ég get ekki séð það samræmi sem hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, var að halda fram að hefði verið í þeirra málflutningi frá upphafi. Ég get ekki séð með nokkru móti að það geti verið samræmi í því að vera harður á móti því að lækka gjald og vera síðan harður á móti því að hækka sama gjald. Allar forsendur eru þær sömu allan tímann. Hvílíkt samræmi! Það er allt í lagi þó við heyrum svona bull í einhverjum strákum, eins og við heyrðum áðan, sem láta sig málið raunverulega engu skipta, en það sæmir ekki slíkum heiðursmanni sem hv. 1. þm. Vestf. Þjóðin horfir til Alþingis. Hún veit að hún er í vanda stödd. Þeim mun betur sem alþm. halda á máli sínu og þeim mun skynsamlegar sem þeir tala og þeim mun raunhæfari sem þeir eru, þeim mun fremur fær þjóðin traust á því sem hv. Alþ. er að gera. En því miður er hætta á því, að fólkið í landinu missi smám saman trúna á Alþ. ef menn leyfa sér yfirleitt slíkan málflutning. Það er hins vegar varta þessu máli viðkomandi þegar það er sagt að ég hafi í þeim fáu orðum, sem ég sagði áðan, talað almennt gegn samráðskjaftæði. Það er útúrsnúningur vegna þess að ég minntist á samráðskjaftæðið í hv. þm. Karvel Pálmasyni. Það er svolítið annað. Hins vegar er ekki víst að þurfi að kippa í spottann til þess að ég aðstoði hæstv. forsrh. til þess að breyta ýmsu í svokölluðum Ólafslögum, því þar eru vissulega lagagreinar sem koma okkur afar illa í því ástandi sem nú er í þjóðfétaginu. Það held ég að öllum sé ljóst. Og varðandi þetta sífellda samráð, sem alls staðar kemur inn: Þar eru líka hlutir sem eru verðir umhugsunar. Ákvörðun í þeim efnum fremur en öðrum getur varta verið endanleg og óbreytanleg. Það er hættulegt, sem ég hef sagt áður að sumum finnst vera þversögn, að finna hinn endanlega sannleika. Menn eiga stöðugt að vera leitandi. Herra forseti. Ég vil, án þess að vera að efna til einhverra illinda í málflutningi, segja það að lokum, að ég gæti verið með hv. 1. þm. Vestf. í því að breyta þessu gjaldi eða jafnvel afnema það ef við fengjum annað í staðinn. Það er býsna „billegur“ málflutningur af margreyndum mönnum við stjórnmálastörf að segja í nál., eins og hv. þm. Matthías Bjarnason gerir ásamt fylgisveinum sínum, að þeir vilji bara hafa þetta öðruvísi. Það á að leysa þetta með öðrum hætti, en þrátt fyrir allar þær ræður, sem hér hafa verið fluttar, hefur það ekki verið nefnt hvernig öðruvísi.



Herra forseti. Það er stundum svo, að maður þarf að taka oftar til máls en góðu hófi gegnir ef svör ráðh. og málflutningur er með þeim hætti sem verið hefur í þessu máli. Hæstv. sjútvrh. hefur sagt hér hvað eftir annað, bæði á fundi deildarinnar í gærkvöld og eins í tveim ræðum áðan, að samráð hafi verið haft við sjómenn. Nú hef ég talað um þetta við Ingólf Ingólfsson, fulltrúa sjómanna, og hann sagði að það væri að vísu rétt að þeir Steingrímur Hermannsson hefðu hist, en hæstv. sjútvrh. hefði ekki leitað eftir neinu og ekki nefnt neinn möguleika sem gæti leitt til samkomulags við sjómenn. Hið eina, sem hann skýrði frá, var að það væru áformaðar af hálfu ríkisstj. breytingar á olíuverðinu til samkomulags við útvegsmenn og jafnframt væri ákveðið að gengissig skyldi halda áfram. Um samráð við sjómenn var ekki að ræða, heldur einungis að þeim var tilkynnt þetta sem ófrávíkjanlegt, en hvergi komið til móts við þeirra sjónarmið. Þetta kalla ég ekki samráð. Þetta á ekkert skylt við þær hástemmdu ræður, sem uppi voru hafðar þegar ólafstög voru sett, og á ekkert skylt við þau loforð, sem verkalýðshreyfingunni hafa verið gefin hvað eftir annað af báðum þeim ráðh. sem þarna sitja, hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh. Ég verð að segja það líka, að mér þykir nokkuð undarlegt að það skuli með engum hætti vera hægt að tosa eitt einasta orð upp úr einum einasta ráðh. um að þeir ætli að halda lög landsins í sambandi við þær efnahagsráðstafanir sem þeir hafa ákveðið, - ekki eitt einasta orð. Jafnvel þó hæstv. forsrh. sé fyrrv. hæstaréttardómari er ekki hægt að fá eitt einasta orð um það, að ríkisstj. hyggist standa við lög landsins og halda þau í sambandi við þær efnahagsráðstafanir sem boðaðar hafa verið og tilkynntar bæði í útvarpsumræðum og í viðtölum við blaðamenn. Það er ekki hátt risið á þessari hæstv. ríkisstj., sem hefur skert kjör alþýðunnar meira en dæmi eru til frá lýðveldisstofnun og frekari aðgerða að vænta sem allar vita í þessa sömu átt. Ég vil svo aðeins að lokum segja það við okkar ágæta vin, 4. þm. Suðurl., Garðar Sigurðsson, að hann reynir þó að halda á sínu máli og er hreinskilinn og segir hug sinn. Það er svolítið annað en þessir hæstv. ráðh. 

Hann reynir það, já.

Það má náttúrlega meta það til drengskapar. Ég er raunar ekkert hissa á að hann skuli ekki skilja mál okkar Matthíasar í sambandi við þetta. Hann er farinn að ruglast í því, hvernig hann á að standa í sambandi við þetta og ýmislegt fleira, þar sem kúvendingarnar eru orðnar svo margar, ekki síst í þeim flokki sem hann tilheyrir.  Ég vildi svo aðeins ítreka í lokin að það kann ekki góðri lukku að stýra og ég vil enn vara við því, að ríkisstj. skuli enn vega í þennan sama knérunn þar sem eru sjómannasamtökin í landinu. Við munum eftir gerðardómnum sem var settur fyrir rúmu ári, og við vitum að það er hvað eftir annað búið að skerða kjör þessa hóps meira en annarra stétta, hvað sem líður hástemmdum ræðum á Sjómannadeginum. Ég vil svo ítreka þetta enn, hvort einhver ráðh. hér treysti sér til að segja eitthvað um þetta: Er meiningin að verkalýðshreyfingin fái að fylgjast með þeim kjaraskerðingaráformum sem nú eru til umfjöllunar í ríkisstj. og hjá litla forsrh., Jóni Ormi? Er einhver von til þess, að Alþ. fái að fylgjast með þessum málum? Hvenær má vænta löggjafar um þessi mál? Verður eitthvað gert í tíma þannig að hægt sé að athuga þau mál í sambandi við það fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir þinginu?