Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Enda þótt Iðnaðarmálastofnun Íslands hafi nú verið við lýði í nokkur ár, er engin löggjöf til um skipun stofnunarinnar og starfssvið. Iðnmrh. hefur þó tvívegis, árin 1955 og 1957, gefið út reglur fyrir stofnunina til þess að haga störfum sínum eftir, þar til sett yrðu um hana sérstök lög. Til þessa hefur þeim reglum verið fylgt. Í fyrrasumar fór hæstv. iðnmrh. þess á leit við stjórn Iðnaðarmálastofnunarinnar, að samið yrði á hennar vegum frv. til laga fyrir stofnunina. Ætti þá sérstaklega að taka til athugunar, hvort ekki væri rétt að veita Alþýðusambandi Íslands og Vinnuveitendasambandinu aðild að stjórn hennar, en samkvæmt gildandi reglum hefur hvorugt þessara heildarsamtaka átt fulltrúa í stjórninni. Frv. það, sem nú er til umræðu og iðnn. hefur haft til athugunar, er samið í iðnmrn. á grundvelli tillagna stjórnar Iðnaðarmálastofnunarinnar, með nokkrum breytingum, eins og fram er tekið í grg. frv. Með frv. þessu, ef að lögum verður, er grundvöllur lagður að framtíðarskipun Iðnaðarmálastofnunarinnar. Í 2. gr. frv. er kveðið á um stjórn hennar. Þar er sú breyting á gerð frá gildandi starfsreglum, sem settar voru af ráðherra 29. maí árið 1957, að Alþýðusamband Íslands og Vinnuveitendasamband Íslands skal hvort um sig tilnefna einn mann í stjórn stofnunarinnar. Verður stjórnin þannig skipuð sjö mönnum samkvæmt tilnefningu ákveðinna félagssamtaka auk formanns, sem skipaður er af þeim ráðherra, sem fer með iðnaðarmál. Má telja þá breytingu eðlilega, þar sem innan þessara stóru samtaka eru ýmsir, sem eiga ekki heima hjá þeim aðilum, sem tilnefnt hafa og tilnefna nú fulltrúa í stjórnina, en hafa verulegra hagsmuna að gæta varðandi starfsemi Iðnaðarmálastofnunarinnar og koma til með að þurfa að leita til hennar um ýmis áhugmál sín. 4. og 5. gr. frv. fjalla um starfssvið og verkefni stofnunarinnar, og leyfi ég mér í því sambandi að vísa til grg., sem fylgir í 4. og 8. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ráðherra setji með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd laganna. Frv. var til umræðu hér á hæstv. Alþingi í fyrra. Það var þá afgr. frá Nd., og iðnn. Ed. mælti með frv. Þá var frv. sent nokkrum aðilum til umsagnar. Í álitsgerðunum kom fram nokkur ágreiningur um 2. gr. frv., þ.e. aðildina að stjórn stofnunarinnar, en að öðru leyti má segja að allir hafi efnislega mælt með samþykkt frv. áliti Félags ísl. iðnrekenda kom það m.a. fram, að það taldi, að iðnaðurinn sem slíkur ætti að hafa meiri áhrif varðandi stjórn stofnunarinnar. Þá bárust nefndinni tilmæli um það frá Iðju, félagi verksmiðjufólks í Reykjavík, Landssambandi ísl. verzlunarmanna og Kaupmannasambandinu, að þessi samtök fengju fulltrúa í stjórnina. Um það geta vart verið skiptar skoðanir, að rétt sé að setja löggjöf um Iðnaðarmálastofnunina. Hún hefur fjöldamörgum verkefnum að gegna, og mun engum blandast hugur um, að starfssvið hennar eigi eftir að færast út á komandi árum. Síðan hún tók til starfa hefur hún fengið framlög á fjárlögum til þess að standa undir starfsemi sinni. Á árinu 1953 nam sú upphæð 450 þús. kr., en í ár mun hún vera 1 millj. 85 þús. kr. Iðnn. mælir með því, að frv. þetta verði samþykkt, en einstakir nm. áskilja sér þó rétt til þess að flytja og fylgja brtt., er fram kunna að koma við frv. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.

Flm. (Ingi R. Helgasson) Hæstv. forseti. Hv. þingdeildarmenn. Ég og hv. 7. landsk., Geir Gunnarsson, höfum leyft okkur að flytja hér frv. á þskj. 100, til l. um breyt. á lögunum um almannatryggingar. Efni þessara breyt, frv. okkar er raunar mjög skýrt og einfalt, og ég þarf ekki að hafa um það mörg orð. Það er í fyrsta lagi fólgið í því, að íþróttafólk, sem tekur þátt í íþróttaiðkunum, hvort sem unt er að ræða æfingar, sýningar eða keppni, skuli falla undir ákvæði almannatryggingalaganna um fullkomna slysatryggingu líkt og launþegar. Annað ákvæði þessara brtt. er það, að tryggingaiðgjöldin skuli skiptast á ríkissjóð og íþróttafélögin í landinu á þann hátt, að ríkissjóður greiði 3/4 iðgjaldanna á móti íþróttafélögunum, sem greiða 1/4. Efni þessa frv. er raunar ekki nýtt af nálinni, og ég vænti þess, að það komi ekki hv. þdm. neitt á óvart. Frv. sama efnis, svipaðs eðlis var flutt af Hermanni Guðmundssyni, hv. þáv. þm., hér á Alþingi 1946 og 1947, og mál þetta hefur verið ofarlega á dagskrá íþróttasamtakanna í landinu nú um langt árabil, það er alveg óþarfi að fjölyrða um hin almennu rök, sem hníga að því að gera þessa breytingu á almannatryggingalögunum. Hér er um að ræða eitt þeirra réttlætismála, sem engin spurn er um, ef það er skoðað niður í kjölinn af sanngirni og réttsýni. Ég veit, að hv. þm. er fullljóst, við hvaða réttarstöðu og við hvaða öryggi íþróttaiðkendur í landinu búa. Ekki alls fyrir löngu kom til mín maður, nemandi, sem hafði orðið fyrir því á íþróttaæfingu, að annar íþróttamaður hafði kastað í hann kringlu, með þeim afleiðingum, að hann meiddist mikið og var frá vinnu raunar í hálft aunað ár. Hann kom til mín og spurði mig um réttarstöðu sína. Hún var sú, að hann féll ekki undir almannatryggingalögin. Það kom til álita, að hann ætti eftir hinum almennu skaðabótareglum kröfurétt um bætur á hendur þeim, sem kastaði kringlunni, a.m.k. hálfar bætur, þar sem þeir voru að leik. En á þessar reglur hins almenna skaðabótaréttar reyndi ekki af þeim ástæðum, að drengurinn, sem kastaði kringlunni, og móðir hans, sem hann bjó hjá, voru allsendis ófær að bæta það tjón, sem orðið var. Hér á Suðurnesjum gerðist það, að ungan og efnilegan mann langaði til að ganga í íþróttafélag og taka upp íþróttaiðkanir, og hann gekk í íþróttafélagið, sem er stutt af hinu opinbera. Hann langaði til að iðka stangarstökk, og eitt sinn, er hann var í stangarstökki, brotnaði stöngin og hann datt. Hann hryggbrotnaði og er nú lamaður og spelkaður. Réttarstaða þessu manns er slík, að hann heyrir ekki undir ákvæði almannatryggingalaganna. Til álita kom að eiga bótarétt á íþróttafélagið vegna þess, að stöngin hefði verið illa úr garði gerð, en það reyndist ekki vera. Ég þarf ekki að telja upp dæmi þessa. Hér er um augljóst mál að ræða, og ég vænti þess, að þetta efni frv. komi hv. þdm. ekki á óvart. Við íþróttaiðkanir má segja að sé uppi svipuð slysahætta og við margs konar atvinnu og ekki óeðlilegt, að íþróttamenn falli undir ákvæði almannatryggingalaganna, þau sem launþegar almennt falla undir. Það frv., sem Hermann Guðmundsson flutti hér 1947, náði ekki fram að ganga, þær breytingar hafa ekki orðið á almannatryggingalögunum, sem raun ber vitni um, og íþróttahreyfingin í landinu hefur reynt á eigin spýtur að bæta úr því öryggisleysi, sem íþróttamenn almennt eiga við að búa, en það er hið sanna í málinu, að íþróttahreyfingin hefur ekki haft fjárhagslegt bolmagn til þess að koma þessum tryggingum á. Þegar almannatryggingalögin voru endurskoðuð 1956, fékkst inn í þau breyting þess efnis, að undir ákvæðin um almennar og frjálsar tryggingar á vegum ríkistrygginganna var bætt inn ákvæði um, að íþróttamenn gætu fallið þar undir, og íþróttahreyfingin hefur farið fram á það við Tryggingastofnun ríkisins, að hún gerði sér tilboð um, hvaða iðgjöld þyrfti til þess, að um 3000 íþróttamenn gætu verið í hinum frjálsu tryggingum Tryggingastofnunarinnar. En kjörin, sem Tryggingastofnunin bauð, voru þannig, að íþróttahreyfingin treysti sér ekki til að ganga að þeim og hefur þess í stað haft á prjónunum að koma upp sérstökum sjóði, slysatryggingasjóði, hjá sér, sem gæti því miður aðeins veitt takmarkaðar bætur, sjúkrakostnað og dagpeninga, en hvergi nærri örorkubætur eða dánarbætur. Mér sýnist einsýnt, ef af réttsýni er litið á málið, að löggjafarvaldið, sem með sínu fjárveitingavaldi styður að íþróttahreyfingunni í landinu og hennar starfsemi af opinberu fé, geti ekki boðið því íþróttafólki, sem á þeim vettvangi stundar íþróttaiðkanir, upp á það öryggisleysi, sem þetta fólk á við að búa og ljóst er af dæmum, sem ég veit að hv. þdm. er öllum kunnugt um. Það kann að vera seinna meir, þegar lengra er komið um byggingu íþróttamannvirkja í landinu, að íþróttafélögin verði þess megnug fjárhagslega að standa undir fullkomnum slysabótum fyrir íþróttafólk, og það færi vel, ef svo yrði, og mætti þá, eins og segir í grg. þessa frv., endurskoða þessi breytingarákvæði til samræmis við þau breyttu viðhorf. En eins og nú er, sýnist ekki mögulegt að koma fullkomnum slysabótum og slysatryggingum á fyrir íþróttafólk á vettvangi eða innan vébanda íþróttasamtakanna með öðrum ráðum en þeim, að Alþingi og fjárveitingavaldið hlaupi þar undir bagga og greiði þrjá fjórðu af tryggingaiðgjöldunum á móti íþróttafélögunum. Það segir enn fremur í þessum brtt. okkar, að kveða skuli nánar á um efnið í reglugerð um almennar slysatryggingar íþróttamanna, þ.e.a.s. um víðfeðmi trygginganna og takmörk þeirra, og ég veit, að Íþróttasamband Íslands og Ungmennafélag Íslands munu reiðubúin til þess að ræða og semja um þá hluti við löggjafarvaldið eða við þann ráðherra, sem gæfi út reglugerð á grundvelli þessara breytinga, ef að lögum yrðu, svo að þessum málum yrði komið í farsælt horf. Ég vil rétt aðeins að lokum geta þess, að það eru að vísu fleiri en launþegar í þröngum skilningi, sem falla undir ákvæðin um slysatryggingar. Sú grein, sem við flytjum okkar brtt. við, er 32. gr. í núverandi lögum um almannatryggingar frá 1956. Þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Um eftirtalda menn gilda sömu reglur og um launþega: a. Nemendur við iðnnám samkv. lögum nr. 46 1949. b. Útgerðarmenn, sem sjálfir eru skipverjar. c. Ökumenn á eigin ökutækjum og stjórnendur aflvéla. d. Þá, sem vinna að björgun manna úr lífsháska.“ Brtt. okkar er fólgin í því að bæta þarna við e-lið, sem hljóðar þannig: „Íþróttafólk, sem tekur þátt í íþróttaiðkunum, hvort heldur er æfingum, sýningum eða keppni, og orðið er 16 ára. Ég tel svo óþarft að fjölyrða frekar um málið og legg til, að því verði vísað til 2. umr. og til heilbr.- og félmn.

Flm. (Þórarinn Þórarinsson) Hæstv. forseti. Þetta frv. fjallar um breyt. á lögunum um verkamannabústaði eða þann kafla laganna um byggingar íbúðarhúsa í kaupstöðum og kauptúnum, sem fjallar um verkamannabústaði. Eins og kunnugt er, þá er það tilgangur laganna um verkamannabústaði að hjálpa þeim, sem eru efnaminnstir, til að eignast eigið húsnæði. Því voru þau ákvæði sett í lögin, að lánin mættu vera allt að 90% af kostnaðarverði viðkomandi eignar og lánstíminn 42-75 ár. Þessum ákvæðum laganna var nokkurn veginn fylgt í upphafi, en mjög hefur hins vegar skort á það hin seinustu ár, og stafar það jöfnum höndum af fjárskorti byggingarsjóðsins og síhækkandi byggingarkostnaði, þannig að nú er svo komið, að t.d. á íbúð, sem kostar um 400 þús. kr., nema lán úr sjóðnum ekki nema 160 þús. kr., sem vantar mikið á að sé helmingur af kostnaðarverðinu, eða milli 30 og 40% af því. Þetta frv. er flutt til að bæta úr þessu, og meginbreytingarnar, sem í því felast, eru þessar: Í fyrsta lagi er ákveðið nýtt framlag ríkisins til byggingarsjóðsins, er nemi árlega 5 millj. kr. Í öðru lagi er ákveðið, að lán úr sjóðnum skuli aldrei nema lægri upphæð en 65% af kostnaðarverði viðkomandi eignar. Þetta mundi í framkvæmd þýða það, að t.d. út á íbúð, sem kostar 400 þús. kr., ætti sjóðurinn að veita lán, sem næmi a.m.k. 260 þús. kr. í stað þess, að samkvæmt þeim reglum, sem nú er farið eftir, mundi ekki verða lánað út á hana nema 160 þús. kr. Í þriðja lagi er svo lagt til, að lágmarkstími lána verði lengdur úr 42 árum í. 50 ár, og þetta er einnig gert til þess að gera lánskjörin hagstæðari. Ég held, að þeir, sem kynna sér þessi mál, hljóti að telja þessar breytingar eðlilegar og sjálfsagðar, enda skilst mér, að breytingar, sem ganga í svipaða átt, hafi undanfarið verið til athugunar hjá þeim, sem ráða yfir þessum sjóði. Ég flutti sams konar frv. og þetta á síðasta þingi, en það var að vísu ekki fyrr en nokkuð var á það liðið, og það frv. dagaði þá uppi. Ég vænti þess, að þar sem nú gefst meiri tími til að athuga þetta mál hér í þinginu, þá geti það orðið til þess, að þetta mál nái fram að ganga. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa lengra mál um þetta að sinni, en legg til, að að umræðunni lokinni verði því vísað til heilbr: og félmn.



Herra forseti. Samkvæmt þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ráðgert að gera byggingum í kaupstöðum miklu hærra undir höfði með lánsfé en þekkist í sveitum. Hér er farið fram á að lána hvorki meira né minna en 65% af kostnaðarverði húsanna og að ríkissjóður leggi árlega fram 5 millj. kr. í þennan sjóð. Nú er það svo, að til íbúðarhúsa í sveitum voru lengi veittar 60 þús. kr. á hús, og er nú alveg nýlega búið að samþykkja af stjórn Búnaðarbankans að færa lánshæðina upp í 100 þús. kr. Hún var á tímabili 75 þús. og svo nokkur ár 90 þús. og fer núna upp í 100 þús., og það mun aldrei verða meira en sem svarar 30% af kostnaðarverði húsanna. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu í sambandi við þetta frv. Ef það er ætlun manna að samþykkja þetta frv., verður það að fylgjast með að hækka stórlega lánsfé til íbúðarhúsa í sveitunum, því að sannleikurinn er sá, að það er miklu meiri þörf á að styrkja byggingu þeirra húsa heldur en í kaupstöðum, vegna þess að kostnaðarverð húsa nú er orðið svo hátt, að það er útilokað, að það komi fram í verði jarðarinnar. Í kaupstöðum hefur fram að þessu hins vegar verið svo, að það hefur verið hægt að selja húsin á kostnaðarverði og oft miklu meira en það. Hér verður að tryggja, að það sé nokkurn veginn samræmi á milli, ef farið er að breyta frá því, sem verið hefur.



Herra forseti. Háttvirtir þingdeildarmenn. Nokkrir þingmenn úr hópi þingflokks Alþýðubandatagsins flytja hér frv. til laga á þskj. 107 um opinbera aðstoð við varanlega gatnagerð á vegum bæjar- og sveitarfélaga. Af okkar hálfu er litið svo á, að hér sé um mikið nauðsynjamál að ræða., og ég vænti þess, að undirtektir hv. þingdeildar undir málið verði í samræmi við þá skoðun okkar, það fái skjóta og góða afgreiðslu í hv. d. Einnig leyfi ég mér að vonast til, að hæstv. ríkisstj. hafi sama skilning á þessu máli og reyni fyrir sitt leyti að hraða því, að það verði að lögum. Efni þessa frv. er í sjálfu sér skýrt og augljóst, og enginn hv. þdm. fer í neinar grafgötur um þýðingu þess og nauðsyn. Enda þótt vegakerfi í landinu hafi lengzt að miklum mun á síðustu árum og batnað, þá búum við að mestu leyti við malarvegi, sem hafa mikla ókosti og ágalla. Kostnaður við viðhald á þessum vegum er mjög mikill, og maður þekkir ástand þeirra, þegar rigning er og þegar sólskin er, og sérstaklega í kauptúnum og í kaupstöðum et- gatnagerð af slíku tagi til mikils vansa. Ég ætla rétt aðeins að hlaupa yfir greinar frv. í örstuttu máll. Í 1. gr. segir, að stofna skuli sjóð, sem heiti gatnagerðarsjóður, og tilgangur þessa sjóðs er sá að stuðla að varanlegri gatnagerð í kaupstöðum og kauptúnum hér á landi. Í 2. mgr. þessarar 1. gr. er gefin skýring á því, hvað telst vera varanleg gatnagerð, en það er lagning nýrra vega og gangstétta með slitlagi úr steinsteypu eða hverju öðru efni, sem metið er jafngildi hennar, svo og lagning varanlegs slitlags á eldri götur og gangstéttir. Í 2. gr. frv. segir um, hvaða tekjur skuli renna í gatnagerðarsjóð. Í gengislækkunarlögunum 19. febr. 1960 var lagt á sérstakt benzíngjald, innflutningsgjald af benzíni, sem nam 1.16 kr. á hvern lítra af benzíni. Þetta innflutningsgjald gefur ríkissjóði milljónatugi í tekjur á ári. Það má reikna með því, að 1 eyrir af þessu gjaldi gefi ríkissjóði um það bil 500 þús. kr. í tekjur á ári, miðað við notkunina á benzíni á árinu 1960. Nú er það svo, að aðeins notendur og eigendur farartækja í landinu, benzínfarartækja, greiða þetta gjald og standa undir þessum tekjum í ríkissjóð. Það er mikið hagsmunamál fyrir þá, að vegalagning sé slík, að reynt sé að forða óþarfaviðhaldi á farartækjum þeirra, og má segja, að um hagsmunamál þeirra sé að ræða, að eitthvað af þessu gjaldi fari til varanlegrar gatnagerðar. Það er hliðarsjónarmið í þessu máli. Hér er lagt til í frv. í 2. gr., að 40 aurar af innflutningsgjaldinu, eins og það var ákveðið í gengislækkunarlögunum frá 1960, gangi í gatnagerðarsjóð. Það þýðir, að gatnagerðarsjóður fær 20 millj. kr. á ári af þessu innflutningsgjaldi, sé miðað við notkun benzíns á árinu 1960. Einnig er lagt til, að í gatnagerðarsjóð renni einnig 20% af þungaskatti bifreiða, sem. er í raun og veru sérstakur skattur bifreiða, sem hafa dísilolíu fyrir orkugjafa. Þessi 20% þýða, miðað við þungaskatt bifreiða á árinu 1960, kringum 5 millj. kr. - 2. gr. frv., sem fjallar um tekjur í gatnagerðarsjóð, gerir þess vegna ráð fyrir, að gatnagerðarsjóður geti á fyrsta ári sínu ráðið yfir 25 millj. kr. til þess að stuðla að varanlegri gatnagerð á vegum bæjar- og sveitarfélaga. Í 3. gr. eru ákvæði um, hvernig framlögum gatnagerðarsjóðs til sveitarfélaganna skuli háttað. Þau skulu ákvarðast af sérstakri sjóðsstjórn gatnagerðarsjóðs í samráði við Samband íslenzkra sveitarfélaga, og framlögin eiga í fyrsta lagi að miðast við rúmmetra slitlags og eiga líka að vera bundin við þá höfuðviðmiðun, að bæjarfélögin og sveitarfélögin leggi jafnháa fjárhæð á móti til þessara framkvæmda. Þó er gert ráð fyrir í 2. mgr. þessarar greinar, að hægt sé að hækka þetta hlutfall upp í 60%, þar sem um mjög slæmar aðstæður við vegagerð er að ræða. 4. gr. frv. fjallar um stjórn gatnagerðarsjóðs. Hún skal kosin hlutbundinni kosningu hér á hv. Alþingi og skipuð 5 mönnum. 5. gr. fjallar um það, að gatnagerðarsjóður sé undanþeginn tekjuskatti, útsvari, stimpilgjaldi og öðrum sköttum til ríkis og bæjar- og sveitarfélaga, og er þetta ákvæði hliðstætt ákvæði í lögunum um hafnarbótasjóð. 6. gr. frv. segir fyrir um það, hvernig bæjar- og sveitarstjórnir skuli sækja um framlög úr sjóðnum, og er reiknað með því, að þær sendi umsóknir sínar til stjórnar gatnagerðarsjóðs fyrir 1. des. ár hvert og láti þeim umsóknum fylgja áætlun um framkvæmdirnar og upplýsingar um, á hvern hátt - t.d. í fjárhagsáætlun - þeirra fjármuna verði aflað, sem koma sem hluti bæjarog sveitarfélags til þessarar gatnagerðar á móti framlagi gatnagerðarsjóðs. Síðan er ákveðið í þessu frv., að sjóðsstjórnin meti umsóknir og hafi lokið því mati sínu fyrir 1. febr. næsta á eftir, þannig að bæjar- og sveitarfélögunum sé kunnugt um það fyrir 1. febr. ár hvert, hvort þau fá framlag úr gatnagerðarsjóði fyrir yfirstandandi ár eða ekki. 7. gr. frv. fjallar um það, að ef fjárhagur gatnagerðarsjóðs leyfir, þá sé sjóðsstjórninni heimilt að lána bæjar- og sveitarfélögum hluta af þeirra framlagi til hinnar varanlegu gatnagerðar, og þó er tekið fram, að hvergi megi þær lántökur verða til þess að torvelda sjóðnum að fullnægja því, sem honum er ætlað í 1. gr. um bein framtög. Verða þess vegna vaxtakjör og lánstími að miðast við það, að sjóðurinn sé alltaf fullfær um að sinna sínum verkefnum eftir 1. gr. frv. 8. gr. og 9. gr. er óþarft að útskýra. Þar er reiknað með, að vegamálastjóri sé framkvæmdastjóri gatnagerðarsjóðs og sjái um vörzlu sjóðsins, bókhald og fjárreiður, og ég tel það eðlilega skipan mála, sem og hitt, að ráðherra sá, sem fer með samgöngumál, setji í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga. Ég tel óþarft að fjölyrða frekar um málið við þetta tækifæri, nema sérstakt tilefni gefist, og leyfi mér að óska eftir því, að málinu verði vísað til 2. umr. og til hv, heilbr: og félmn.



Herra forseti. Í sambandi við frv. það til laga á þskj. 107, er hér er til 1. umr., vildi ég láta það koma fram, að þessu máli hefur verið hreyft hér á Alþingi áður, og rekja nokkuð meðferð þess hér. Á þinginu 1959–60 flutti Daníel Ágústínusson ásamt þeim Jóni Skaftasyni og Ingvari Gíslasyni, hv. þm.., till. til þál. um aðstoð við gatnagerð í kaupstöðum og kauptúnum. Þessi till. gekk þá til fjvn. og var afgreidd af nokkrum hluta nefndarmanna, fulltrúum Framsfl. þar og fulltrúa Alþb. Till. þessi gerði ráð fyrir því, að undirbúin væri löggjöf um fjárhagslegan stuðning við gatnagerð í kauptúnum og kaupstöðum landsins. Nál. var afgreitt frá Alþingi 31. maí 1960, en till. varð hins vegar aldrei útrædd á því þingi og hefur ekki verið endurflutt síðan, m, a. vegna þess, að nokkur breyting hefur orðið á þessu. Hér á þinginu í fyrra fluttum við nokkrir þm.. Framsfl. frv. til laga um vega- og brúasjóð. Var gert ráð fyrir í því frv., að benzínskatturinn og þungaskatturinn gengju í þennan sjóð og yrði svo gerð breyting á framkvæmd vegamála í samræmi við það. Þetta mál fékkst ekki heldur afgreitt frá hv. Alþingi. Hins vegar kom fram á þinginu í fyrra, seint á því þingi, till. um endurskoðun á vegalögum, og var henni vísað til fjvn. Alþingis. Vegamálastjóri fékk það mál til umsagnar nokkuð samtímis frv. okkar framsóknarmanna, þessa þátill., og hann sendi svo sitt álit til fjvn. um, hvernig þessum málum yrði fyrir komið. Lagði hann þar til, að vegamálin yrðu tekin til gagngerðrar endurskoðunar, þannig að lög um opinbera vegi og brýr yrðu öll endurskoðuð í heild og þá jafnframt stefnt að því að fá þar fasta tekjustofna til framkvæmda í framtiðinni. Það var samkomulag innan fjvn. Alþingis að fallast á þessa lausn. Þar sem sjáanlegt var frá hendi okkar, sem vildum hraða þessu máli, að við áttum ekki kost á meiri hraða af hendi meiri hl. Alþingis, þá urðum við allir sammála um að fallast á þessa till., eins og hún kom frá vegamálastjóra, og fjvn. afgreiddi hana samhljóða. Sú ein breyting varð þar á, sem við urðum ekki sammála um, að við lögðum til, fulltrúar Framsfl. og Alþb. í fjvn., að sú nefnd yrði þingkosin, sem yrði falin þessi endurskoðun, en það fékk ekki náð fyrir augum stjórnarliða, og hefur því ráðh. einn skipað n. Nú er þessi nefnd starfandi, og lög um opinbera vegi eru til endurskoðunar á hennar vegum, út frá því, sem ég hef hér rakið. Þar er m.a. lagt fyrir, að nefndin athugi um tekjustofna í sambandi við vegagerð og gatna. Þess vegna höfum við ekki, Framsóknarflokksmenn, hreyft hér tillögum í þessa átt á þessu þingi, því að við vildum bíða eftir því að sjá, hvað frá þessari nefnd kæmi í þessu máli. Nú þarf ekki orðum að því að eyða, að hér er mikið nauðsynjamál á ferðinni. Það er vitað mál, að margir kaupstaðir og einnig nokkur kauptún stefna nú að því að gera sínar götur úr varanlegu efni, og ber þar hvort tveggja til, að þar sem umferðin er mikil, þar er viðhaldið orðið mjög dýrt, auk þess sem ryk og aurbleyta verða svo hvimleið vegfarendum í kauptúnum og kaupstöðum, þar sem umferð er mikil, að slíkt er með öllu óviðunandi. Þess vegna er þetta mál tímabært og hefur verið, svo sem sýnt er af flutningi þeirra tillagna, sem ég hef hér getið. Hins vegar hef ég litið svo á, að meðan þessi endurskoðun færi fram, bæri að bíða eftir því og ekki hægt að taka einstaka þætti út úr sérstaklega í sambandi við tekjuöflunina. Hins vegar vil ég endurtaka það, sem fram kom í framsöguræðu minni í fyrra fyrir frv. til laga um vega- og brúasjóð og einnig þegar till. um endurskoðunina var afgreidd hér frá Alþingi, að að því ber að stefna, að vega- og gatnagerð í landinu njóta þeirra tekna, sem frá umferðinni koma. Þessi hlutföll hafa gengið mjög í öfuga átt frá sjónarmiði vegagerðarinnar og gatnagerðarinnar, því að allt fram til ársins 1955 lagði ríkissjóður meira í vegagerð hér á landi en hann hafði í tekjur af umferðinni, en nú mun hann hins vegar hafa sennilega helmingi meiri tekjur, ef ekki enn þá meiri, heldur en hann leggur til vegagerðar. Þessi þróun er með öllu óviðunandi, og ber að stefna að því að koma þessum málum fyrir m.a. á þann veg, sem hér er lagt til, að aðstoða gatnagerðina í kauptúnum og kaupstöðum, auk þess sem þarf stórum að auka fjármagnið til vegagerðarinnar í landinu. Hins vegar tel ég hyggilegt, fyrst samkomulag varð um endurskoðun á þessum málum í heild, að bíða eftir því, að þeirri endurskoðun ljúki, enda hefur mér verið tjáð af nefndarmönnum, að líkur séu til þess, að a.m.k. muni eitthvað heyrast frá nefndinni á þessu þingi. Af þeim ástæðum hef ég beðið með þær tillögur, sem ég hefði gjarnan viljað láta að öðrum kosti koma hér fram í þessum málum.

Flm. (Ingi R. Helgason) Hæstv. forseti. Það eru aðeins örfá orð. Hv. síðasti ræðumaður gat þess, að þetta hefði borið áður á góma hér í hinni virðulegu stofnun, og ég vissi það, að með þessum tillöguflutningi komum við ekki neinum á óvart, enda málið mjög brýnt og aðkallandi og vonum seinna, að þessi mál skuli vera í endurskoðun með sérstöku tilliti til þess að afla fastra, góðra tekjustofna til að standa undir varanlegri gatnagerð. En vegna þeirra afdrifa, sem tillögur hafa hlotið hér, sem hafa hnigið í svipaða átt og þessi, sýnist mér ekki síður tímabært að flytja tillögu eins og þessa einmitt nú. Það sýnir sig svo, hvort endurskoðuninni miðar það vel áfrum, að þingmenn fái að sjá einhvern árangur hennar, meðan þing situr nú. Hér er hins vegar um að ræða sérstakan þátt málsins, ekki þann þáttinn, sem heyrir undir vegalögin almennt og ríkisgatnagerðina, heldur þann þáttinn, sem snýr að þeim verkefnum bæjarog sveitarfélaganna, kauptúnanna og kaupstaðanna, að koma þessum málum í viðunandi horf hjá sér. Þau geta það ekki, miðað við sína tekjustofna, nema með óheyrilegum lántökum. Sum hafa að vísu farið út á þá braut og reyrt sér þunga fjárhagsbagga, en þau geta það ekki, nema fjárveitingavaldið hlaupi undir bagga. Og það má vel afgreiða þennan þátt málanna, um leið og vegalögin almennt yrðu tekin til endurskoðunar og vegaframkvæmdum á vegum ríkisins komið í fastara horf, að ganga frá lagaákvæðum varðandi stuðning við bæjar- og sveitarfélögin.