Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð í tilefni af því, sem hæstv. iðnrh. sagði, þegar málið var til umr. fyrir nokkrum dögum. Hæstv. ráðh. furðaði sig á vinnubrögðum minni hl. iðnn., eins og hann orðaði það, og vildi gefa í skyn, að það væri raunverulega mófisögn í málflutningi mínum og niðurlagi nál. Þetta er ekki rétt hjá hæstv. ráðh. Það er fullkomið samræmi í þessu. Í niðurlagi nál. er sagt: „Með tilliti til þess; sem fram hefur komið í málinu, þykir minni hl. iðnn. ekki fært að samþykkja frv., en telur nauðsynlegt að taka málið til frekari yfirvegunar og athugunar. Leggjum við undirritaðir því til, að frv. verði vísað til ríkisstj, til endurskoðunar, sem færi fram í samráði við Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Samband ísl. sveitarfélaga. Endurskoðuninni mætti ljúka áður en næsta reglulegt Alþingi tekur til starfa á komandi hausti.“ Það, sem minni hl. iðnn. vill gera, er að taka tillit til umsagna þeirra, sem hafa borist bæði frá Búnaðarfélagi Íslands, frá Sambandi ísl. sveitarfélaga og frá þriðja aðila. Þessar umsagnir eru prentaðar með nál. Það, sem minni hl. á við, er, að það sé ekki viðeigandi að samþykkja frv. gegn mótmælum þessara aðila, sem eiga hlut að máli og sérstakra hagsmuna að gæta. Það er miklu frekar eðlilegt að endurskoða frv. og leita eftir því að fá samkomulag við þessa aðila, fá samkomulag við þá um að taka þá annmarka úr frv., sem þeir eru helst á móti. Það er ekki lagður þyngri dómur á þetta frv. hæstv. ríkisstj. en það, að haft sé samráð og tekið tillit til þeirra aðila, sem hér eiga sérstaklega hagsmuna að gæta. Þetta hefði ég haldið, að allir gætu veríð ásáttir með. Hæstv. ráðh. talaði um, að nauðsynlegt væri að lögfesta frv. eins og það er, til þess að það spillti ekki fyrir framkvæmdum, sem á döfinni eru, eða rannsóknum, sem nauðsynlegt er að flýta og gera. Það, sem ég sagði í fyrri ræðu minni, var, að rannsóknir hefðu ekkert tafist undanfarin ár vegna þess, að háhitasvæði hafi verið í eigu félaga, sveitarfélaga eða einstaklinga. Það er ekki hægt að nefna neitt dæmi um það, og það er ekki heldur hægt að nefna neitt dæmi um, að það hafi tafið fyrir skipulegum vinnubrögðum, að allt háhitasvæðið var ekki í ríkiseign. Það er ekki heldur hægt að nefna neitt dæmi um það, að framkvæmdir, sem gerðar hafa verið í orku- eða hitaveitumálum, hafi orðið tiltakanlega dýrari vegna þess, að landið eða orkan var ekki í ríkiseign. Bæði ég og hæstv. ráðh. metum mikils það, sem Orkustofnunin segir, og það er vitað mál, að Orkustofnunin hefur best og gleggst yfirlit í þessu efni öllu saman. Ég las upp úr ársskýrslu Orkustofnunar frá 1973, þar sem talað er um eitt stærsta háhitasvæðið, sem er ekki í ríkiseign, heldur í einkaeign, og í skýrslu Orkustofnunar segir, að það hafi engin afgerandi áhrif á hagkvæmni framkvæmda, þótt það sé í einstaklingseign eða félagseign og þurfi að borga eitthvað fyrir. Það, sem er um að ræða, þegar talað er um að lögfesta þetta frv. óbreytt er það, hvort eigi að fá þessi landsgæði fyrir lægra verð en greiða þyrfti fyrir það, ef farið væri eftir núgildandi eignarnáms- eða leigunámslögum. Ég held, að það sé rétt, sem Búnaðarfélag Íslands segir, að eðlilegt sé að fara eftir gildandi lögum í þessu efni, það tryggir algjörlega hagsmuni almennings í þessu efni og þess vegna sé ekki nein nauðsyn á að breyta gildandi lagaákvæði. Hins vegar er með orkulögin eins og aðra löggjöf, að til þess að fylgjast með tímanum og breyttum staðháttum má vel vera, að eðlilegt sé að endurskoða gildandi orkulög, ekki bara í einu atriði, heldur yfirleitt. Þess vegna teljum við í minni hl. eðlilegt, að endurskoðun frv. fari fram í samráði við þá aðila, sem ég áður nefndi. Leiði hún til þess, að ekki þyki ástæða til að breyta lögunum, það þyki engin ástæða til að lögfesta þetta frv., hvorki breytt né óbreytt, þá ætti Alþingi að geta fallist á það og hæstv. ráðh. einnig. Það er því ekki eðlilegt, að hæstv. ráðh. snúist gegn þeim till., sem við í minni hl. höfum sett fram í þessu efni. Við erum á móti frv., á meðan það brýtur algjörlega í bága við þá aðila, sem mest hafa um það að segja. En við getum orðið með frv., eftir að það hefur verið endurskoðað með þeim hætti, sem við leggjum til, að gert verði, ef ástæða þykir til að endurskoðuninni lokinni að breyta orkulögunum. Ég held, að hæstv. ráðh. og hv. alþm. ætti að lesa þær umsagnir, sem komið hafa, og kynna sér þetta mál betur. Mér finnst leiðinlegt til þess að vita, að meiri hl. iðnn. hefur gert till. um að frv. verði samþykkt næstum óbreytt. Ég hefði talið, að menn gætu sameinast um að leiða saman þá, sem sent hafa umsagnir í þessu máli, og leita eftir samkomulagi. Hér er áreiðanlega um mál að ræða, sem þörf er að íhuga gaumgæfilega. Er hægt að breyta núgildandi eignarnáms- og leigunámslögum, án þess að það gangi út yfir þá, sem réttindin eiga? Er hægt að gera það að nokkru gagni fyrir þá, sem landsgæðin ætla að nota, nema þá með því að tryggja lægra verð en eignarnámslögin eða leigunámslögin gera ráð fyrir eða þá að taka landið án nokkurrar greiðslu? Lagadeild Háskóla Íslands hefur sent umsögn um þetta mál, og lagadeildin kemst að þeirri niðurstöðu, að þetta frv. brjóti ekki í bága við stjórnarskrána, en þó því aðeins, að gjald komi fyrir þau gæði, sem eru tekin. En lagadeildin orðar þetta ekki skýrar en svo að segja, að það megi ætla, að gjald komi fyrir, og því aðeins er það ekki stjórnarskrárbrot, að það verði greitt gjald fyrir það, sem tekið er. Hæstv. ráðh. talaði mikið um almenningsheill og þetta frv. þyrfti að samþykkja til þess að tryggja almenningsheill. Ég held, að hæstv. ráðh. hafi ekki haft í huga, þegar hann talaði um þetta, að lög um eignar- og leigunám eru sett til þess að tryggja almenningaheill, og það er alltaf opin leið fyrir löggjafann að setja lög um eignar- eða leigunám, þegar almenningsheill krefst, ef frjálsir samningar hafa ekki náðst. Ég fyrir mitt leyti tel ekki ástæðu til að orðlengja þetta meira. Ég vildi aðeins koma þessu á framfæri sem andsvari við því, sem hæstv. ráðh. sagði um þetta mál. Hann byrjaði ræðu sína á þann veg, að hann vildi haga orðum sínum þannig, að það lengdi ekki umr., og má segja, að hann hafi gert það í aðalatriðum með því að tala hófsamlega um þetta, en af nokkrum misskilningi, að ég tel. Það er nauðsynlegt, að menn átti sig á því, að hér er um misskilning að ræða, þegar því er haldið fram, að það sé nauðsynlegt að samþykkja þetta frv. til þess að tryggja almenningsheill, til þess að tryggja, að það sé hægt að nýta landsins gæði til almenningsþarfa. Það þarf ekki að samþykkja þetta frv. til þess að það verði gert. Það eru til lagaheimildir, sem tryggja það.



Ég skal ekki verða til þess að orðlengja þessar umr. úr hófi fram, en ég hef gert grein fyrir afstöðu minni til þessa máls fyrr í þessum umr. Ég sé því ekki ástæðu til að endurtaka skoðun mína varðandi efni frv. Það hefur ekkert það komið fram, eftir að ég talaði í þessu máli, sem gefur mér sérstaka ástæðu til andsvara. Tilefni þess, að ég kem hér í ræðustól nú, er að vekja athygli hv. þdm. á því, að okkur hefur borist bréf frá bæjarstjóranum í Keflavík víðvíkjandi þessu máli. Keflavíkurbær á töluverðra hagsmuna að gæta í því, að þetta mál nái fram að ganga. Það virðist a.m.k. vera álit allra bæjarfulltrúa í bæjarstjórn Keflavíkur. í þessu bréfi segir, að á fundi bæjarstjórnar Keflavíkur 16. þ.m. hafi svo hljóðandi till. verið samþykkt með 9 shlj. atkv., - með leyfi hæstv. forseta er till. svo hljóðandi: „Bæjarstjórn Keflavíkur skorar á Alþingi að samþykkja fram komið stjórnarfrv. um breyt. á l. nr. 58 29. apríl 1967, orkulögum, með brtt. á þskj. 21 og 455, enda verði tryggt, að sveitarfélögum og/eða samtökum þeirra verði veittur umráða- og hagnýtingarréttur jarðhita, sem hagkvæmt þykir að virkja til hitunar húsa í viðkomandi sveitarfélögum án gjaldtöku ríkisins, svo sem með leyfis- eða vinnslugjöldum.“ Svo mörg eru þau orð. Meginefni þeirra brtt., sem vitnað er til í þessari samþykkt varðandi till. á þskj. 21, sem ég er flm. að, er það, að sveitarfélög skuli eiga allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita á háhitasvæðum, þar sem landareign er í eigu sveitarfélagsins, þrátt fyrir önnur ákvæði laganna. Þá er brtt. á þskj. 455 frá hv. þm. Gils Guðmundssyni, sem gerir ráð fyrir því, að ef sveitarfélag eða samtök sveitarfélaga æski eftir vinnsluleyfi vegna hitaveituframkvæmda á háhitasvæði í eigu ríkisins, skuli ríkinu heimilt að veita slíkt leyfi án sérstaks leyfisgjalds. Ég vildi sem sagt ekki láta hjá líða að vekja athygli hv. þdm. á þessari samþykkt bæjarstjórnar Keflavíkur.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið frá því, sem orðið er. Ég vil undirstrika þá skoðun hv. 1. þm. Sunnl., að frv. þetta sé óþarft vegna þess, að fullar heimildir séu fyrir í lögum um að taka land og verðmæti eignarnámi eða leigunámi, ef almenningsheill krefst. Ég vil geta þess hér, að mér hafa borist mótmæli gegn þessu frv., bæði frá Landeigendafélagi Austur-Húnavatnssýslu og sveitarstjórn Svínavatnshrepps í Austur-Húnavatnssýslu, og ég er þeirrar skoðunar, að andstaða gegn þessu frv. sé ákaflega sterk um a.m.k. hin strjálbýlu svæði landsins. Það hefur enda komið hér fram og er prentað sem fskj, með áliti minni hl. n., að Búnaðarþing hefur mælt mjög sterklega gegn þessu frv., og hæstv. iðnrh. tók til orða eitthvað á þá lund í ræðu sinni fyrir nokkrum dögum, að sér þætti leitt til þess að vita, að bændasamtökin í landinu vildu verða til þess að koma í veg fyrir, að verðmæti yrðu notuð til almenningsheilla. Ég hefði átt von á því hér í hv. d., að einhver hv. þm. Framsfl. mundi spretta upp til andsvara, því að það er margsinnis yfirlýst af þm. þess flokks, að þeir vilji fara að í flestum greinum sem mest í samræmi við vilja bændasamtakanna. Ég sé, að formaður þingflokks framsóknarmanna situr inni í hv. d., en hann á einmitt sæti í þeirri hv. þingnefnd, sem um þetta mál hefur fjallað. Ég hefði búist við því, að hann hefði ekki undirritað nál., sem mælir með samþykkt þessa máls. En ég vil af þessu tilefni geta þess, að ég tel, að í samræmi við það, að þetta frv. sé algjörlega óþarft og stangist á við vilja a.m.k. bændasamtakanna og fjölmargra annarra aðila víðs vegar um landið, sé óskiljanlegt, hvað liggur að baki því að knýja þetta frv. fram. Hið eina, sem þar getur verið að verki, er, að taka eigi þessi réttindi í einu lagi af sveitarfélögum og einstaklingum með þeim hætti, að bætur eigi ekki að koma fyrir í samræmi við það, sem eignarnámslög kveða á um. Það er vissulega í samræmi við þá skoðun, sem vænta má, að ríki í flokki hæstv, iðnrh. Þetta er einn þáttur í þeirri þjóðnýtingarstefnu, sem hann væntanlega berst fyrir og hann vill, að gildi við meðferð mála hér á landi. Ég þarf ekki að taka það fram frekar en orðið er, að ég er þessu frv. algjörlega andvígur, og ég undrast það mjög, ef hv. stjórnarliðar í heild vilja styðja þetta frv., svo mjög sem það gengur í berhögg við fjölmarga þá aðila, sem þeir telja sig vera umbjóðendur fyrir. Ég skal ekki fara út í einstök atriði þeirra umr., sem hér hafa farið fram, að neinu marki. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Stefáns Gunnlaugssonar fyrir nokkrum dögum, að hann taldi, að samningaþóf og málaferli vegna fjárkrafna landeigenda í sambandi við nýtingu þeirra verðmæta, sem hér er um að tefla, orku á háhitasvæðum, hefði stórkostlega tafið það, að þessi verðmæti yrðu hagnýtt. Ég held, að hér sé um einberan fyrirslátt að ræða. Ef svo fer í samningaumleitunum, að tafir verða og þóf og málaferli, þá er ekki annað auðveldara ráð fyrir þá, sem vilja hagnýta þessi verðmæti í þágu almennings, en að ganga að þessum verðmætum með eignarnámi og láta bætur koma fyrir í samræmi við þau ákvæði. Af þessu þurfa ekki miklar tafir að verða, heldur er hér um einberan fyrirslátt að ræða. Það má einnig kallast forkastanlegt, að svo skuli vera hugsað í þessu máli, að sveitarfélögin í landinu, sem mörg hver eiga þau háhitasvæði, sem hér er um að tefla, skuli ekki einu sinni mega nýta þau, eins og fram hefur komið. Hæstv. ráðh. sagði hér fyrir nokkrum dögum, að svo virtist sem hv. þm. Stefán Gunnlaugsson, sem hér hefur talað máli sveitarfélaganna og flutt brtt. við frv., sem ég tel ganga í rétta átt, talaði út frá sjónarmiði sveitarfélaganna með sama hætti og einstaklingur talaði út frá sjónarmiði einstaklings og eins og hann orðaði það: með tilliti til lögmála hins skefjalausa einkaeignarréttar hér á landi. Ég þarf ekki að fara um það fleiri orðum, að frv. þetta stangast gersamlega á við skoðanir mínar um eignarrétt og það, hvernig fara eigi að í sambandi við töku verðmæta til almenningsheilla, og mun þess vegna greiða atkv. gegn þessu frv. Ég vil þó taka það skýrar fram en áður er komið fram, að ég tel till. hv. 5. landsk, þm. Stefáns Gunnlaugssonar til bóta og mundi greiða henni atkv., nái það ekki fram að ganga, að frv. verði vísað frá. Ég vil svo að lokum vænta þess, að þeir fáu hv. þm. Framsfl., sem eru í hv. d. við þessa umr., hugleiði þær yfirlýsingar, sem talsmenn þess flokks hafa gefið í tíma og ótíma, ekki síst hæstv. landb.- og fjmrh., um það, að Framsfl. vilji fara að í sambandi við löggjafarmálefni nánast í samræmi við vilja bændasamtakanna og skoða í því ljósi afstöðu Búnaðarþings til þessa máls, sem hér liggur fyrir, og kynna sér, hvernig hægt er að samræma slíkar yfirlýsingar sem þeir hafa gefið og afstöðu bændasamtakanna til þessa máls.



Herra forseti. Frv. þetta á þskj. 729 er sprottið af þál., sem Alþ. samþykkti fyrir tæpum tveimur árum, þar sem ríkisstj. var falið að leggja fyrir næsta þing till, um, að fjárhæð, sem nemi sem næst andvirði söluskatts af bókum, renni til rithöfunda og höfunda fræðirita sem viðbótarritlaun eftir reglum, sem samdar verði í samráði við Rithöfundasamband Íslands og félög rithöfunda. Þá hafði verið tekin fjárveiting, 12 millj. kr., í fjárlög 1973, sem skyldi úthlutað sem viðbótarritlaunum til höfunda. Sams konar fjárveiting hefur á ný verið tekin í fjárlög þessa árs. Skipuð var n. til þess að semja reglur um úthlutun viðbótarritlaunanna, og lauk hún því starfi á síðasta ári, og fór þá úthlutun fram. Þessari n. var jafnframt falið að semja frv. til l. um efni þál. frá 18. maí 1972. Það er þetta frv., sem nú er lagt fyrir Alþingi. Upphaflega var hugmyndin um þessi aukaritlaun bundin við, að til rithöfunda rynnu þær tekjur, sem ríkissjóður hafði og hefur af söluskatti á íslenskum bókum. Af þeim sökum var efnt til nokkurrar athugunar á því, hverju söluskattur af bókum mundi nema á árinu 1972. N. komst að þeirri niðurstöðu, að söluskattur á bókum næmi sem næst 21.7 millj. kr. það ár af þeim bókum, sem frumsamdar væru af íslenskum höfundum, en væri þýðingum við bætt, næmi söluskatturinn nálægt 38.3 millj. kr. Þótt málið væri vakið í sambandi við þá hugmynd, að söluskattur á bókum skyldi renna til höfunda og þýðenda, taldi n, ekki rétt að binda þessa fjárveitingu við söluskattsupphæðina. Bæði er verulegum erfiðleikum bundið að finna hana, svo að af nákvæmni sé, og þar að auki geta auðvitað orðið ýmiss konar sveiflur í því frá ári til árs, hversu bókasölu er varið. Því er í 1. gr. þessa frv. lagt til, að stofnfé sjóðsins skuli vera 21.7 millj. kr. úr ríkissjóði, og er þá miðað við þá upphæð, sem varð niðurstaða af athuguninni um árið 1972. Í 2. gr. er kveðið á um það, að í fjárl. árlega skuli sjóðnum ætluð fjárveiting, er nemi eigi lægri fjárhæð en tekin er til í 1. gr., en fjárhæðin skal endurskoðuð ár hvert við undirbúning fjárl. með tilliti til breytinga á byrjunarlaunum menntaskólakennara. Þessi viðmiðun er valin m.a. af þeirri reynslu, sem fengin er af því, að starfslaun rithöfunda eru miðuð við byrjunarlaun menntaskólakennara. Í 3. gr. er kveðið á um, að höfundar íslenskra skáldrita og fræðirita skuli eiga rétt til greiðslu úr sjóðnum og heimilt sé að greiða úr honum fyrir þýðingar á íslensku. Ég legg til, herra forseti, að eftir þessa umr. verði frv. vísað til 2, umr. og hv. menntmn. Guðlaugur Gíslason: Herra forseti. Þegar till. sú, sem vitnað er til í grg. með þessu frv., var hér til umr, fyrir 1–2 árum, benti ég á, hvort ekki væri verið að fara inn á nokkuð hættulega braut með því að draga út hluta af söluskatti til endurgreiðslu til tiltekinna aðila. Ég hygg, að eftir því sem þetta mál kann að verða skoðað betur, gæti Alþingi komist í nokkrar ógöngur, ef þetta frv. verður samþykkt og aðrir aðilar, sem vissulega er svipað ástatt um, gerðu sömu kröfur og hér eru gerðar fyrir hönd íslenskra rithöfunda. Það eru vissulega aðrir aðilar, skyldir rithöfundum, aðrir listamenn, getum við sagt, sem selja verk sín á opinberum vettvangi og lenda í því, að af þeim er greiddur söluskattur, og eiga þeir að, sjálfsögðu, ef inn á slíka braut er farið sem hér er gert ráð fyrir, alveg sama rétt á, að sá söluskattur, sem greiddur er af þeirra verkunn, renni í launasjóð til þeirra. Það getur vel verið, að þetta sé ekki stórt mál. En þetta hlýtur að verða „prinsipp“-mál hjá Alþ., hvort inn á slíka braut á að fara eins og hér er gert ráð fyrir. Á eftir listamönnum gætu komið aðrir aðilar, sem gætu fært fram nákvæmlega sömu rökin, og þannig gæti þetta hlaðið á sig, að Alþ. stæði frammi fyrir því, að kannske allverulegan hluta af söluskatti af ýmsum framleiðsluvörum yrði að greiða út, ef þeir, sem geta ekki beint kallað sig listamenn, fengju framgengt sömu kröfum og hér er um að ræða. Svo kemur það spursmál, sem margir virðast eiga mjög erfitt með að gera Upp og gera grein fyrir, hverjir það eru eiginlega, sem geta kallað sig rithöfunda. Ef hver og einn, sem dettur í hug að skrifa bók eða yrkja ljóð og gefa slíkt út, á rétt á því að gerast félagi í einhverju þeirra þriggja félaga, sem rithöfundar eru í, þá eru þeir komnir í þennan hóp, þó að verk þeirra falli kannske ekki almenningi í geð, seljist ekki, safnist aðeins upp hjá bókasöfnum, sem kaupa ýmis verk, sem út eru gefin, og rykfalli í hillum safnanna. Ég veit ekki, hvaða tilgangi það þjónar, ef þannig er að staðið, að þessir aðilar geta með nokkrum rétti talið sig vera komna á laun hjá ríkissjóði, vegna þess eins að þeir hafa látið sér detta þetta í hug. Ég held, að ef við erum um það sammála, að það þurfi að bæta aðstöðu rithöfunda, þá sé hægt að finna eðlilegri leiðir en gert er ráð fyrir í þessu frv. Það viðurkenna allir, að aðstaða rithöfunda hefur mjög verið bætt á síðari árum og ekki nema gott um það að segja. En ég hygg, að sú leið, sem hér er gert ráð fyrir, geti reynst Alþ. allerfið gagnvart öðrum aðilum á síðara stigi. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta, en ég vildi bara endurtaka þá ábendingu, sem hér kom fram, þegar till., sem vitnað er til í grg. með frv., var hér til umr. og vara mjög við því, að inn á þá braut verði farið, sem frv. þetta gerir ráð fyrir, því að það á án efa eftir að draga dilk á eftir sér og getur orðið erfiðara í meðferð hjá Alþ. á síðara stigi, þegar fleiri aðilar hljóta næstum því eðli málsins samkv. að gera svipaðar og sömu kröfur og þá kannske með nákvæmlega sömu rökum og sama rétti og nú er borinn fram fyrir flutningi þessa frv.



Herra forseti. í fréttum hljóðvarpsins í hádeginu í dag og aftur í kvöld og í fréttum sjónvarpsins í kvöld voru upplýsingar, sem þegar í stað munu hafa vakið þjóðarathygli. Þær upplýsingar voru um ferðir austurþýska verksmiðjuskipsins Junge Welt, sem ríkisstj. veitti fyrir fáum vikum leyfi til að koma tvívegis til Reykjavíkurhafnar til þess að skila af sér áhöfnum austur-þýskra togara og taka við nýjum áhöfnum, sem austur-þýskar flugvélar fengu leyfi til þess að fljúga með til Keflavíkurflugvallar. Þegar um þessa leyfisveitingu fréttist fyrir nokkrum vikum, var haldinn fundur í utanrmn., þar sem gefnar voru upplýsingar um málið, og sama dag fóru fram ítarlegar umr. hér á hinu háa Alþ., í Sþ., um þetta mál. Þar var því haldið fram af hálfu hæstv. ríkisstj. og þó alveg sérstaklega af hálfu hæstv. sjútvrh., Lúðvíks Jósepssonar, að þessi leyfi hefðu verið veitt vegna þess, að hinir austur-þýsku togarar, sem veiddu í þetta móðurskip, stunduðu veiðar sínar við Kanada, við Nýfundnalandsstrendur, en fjarri Íslandi og Íslandsmiðum og þess vegna snerti það að engu leyti íslenska hagsmuni, sverti að engu leyti íslenska fiskveiðihagsmuni, þótt þessi fyrirgreiðsla væri veitt. Auðvitað leyfði enginn sér að bera á móti því, að hér væri um stórkostlega fyrirgreiðslu fyrir austur-þýska togveiði að ræða. En þessi fyrirgreiðsla var varin með því, að íslenskum fiskveiðihagsmunum væri hún í sjálfu sér algerlega óviðkomandi, því að ekkert væri tekið af þeim fiski, sem íslendingar gætu veitt hvort eð væri. Á það var samt sem áður bent, að í öllu falli væri það lítið drengskaparbragð við eina helstu bandalagsþjóð okkar í baráttunni fyrir aukinni landhelgi að auðvelda austurþýskum togurum og austur-þýsku verksmiðjumóðurskipi veiðar nálægt ströndum þess lands, jafnvel þó að um kvóta væri að ræða, vegna þess að engin trygging væri fyrir því, að hægt væri að veiða upp í kvótann, nema sérstök fyrirgreiðsla kæmi til, og þá fyrirgreiðslu hefðu Íslendingar nú veitt. Við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, sem töluðum, gagnrýndum þetta harðlega, átöldum þetta harðlega, töldum þetta vera hin mestu mistök og í raun og veru í algerri andstöðu við þá stefnu, sem fylgt hefur verið í slíkum og hliðstæðum málum í meira en hálfa öld á grundvelli fiskveiðilaganna frá 1922. Ég leyfði mér jafnvel að staðhæfa, að telja mætti, að hér væri ekki aðeins um nýtt fordæmi að ræða, heldur jafnvel, að telja mætti þetta brot á fiskveiðilöggjöfinni. Síðan gerist það nokkru seinna, að sjónvarpið býður okkur hæstv, sjútvrh. til orðaskipta í einum fréttaskýringaþætti um þetta mál. Þar endurtók ég þá almennu gagnrýni, sem ég hafði lýst hér á hinu háa Alþ., taldi þessa leyfisveitingu vera í ósamræmi við þá stefnu, sem fylgt hefði verið í meira en hálfa öld, og jafnvel brot á henni, og að leyfisveitingin væri ekki aðeins skaðleg, heldur hefði hún í raun og veru verið algerlega ástæðulaus. Hæstv, sjútvrh. endurtók fyrri ummæli sín, að hér væru íslenskir hagsmunir að engu leyti skertir, vegna þess að skipin væru á veiðum víð Nýfundnalandsstrendur og þessar veiðar því Íslendingum og íslenskum hagsmunum algerlega óviðkomandi. Ég sagði í þessu sjónvarpsviðtali, að ég hefði um það öruggar fregnir frá íslenskum skipstjóra, að hann hefði séð þetta verksmiðjumóðurskip og austur-þýska togara í kringum það, bæði fyrir vestan og austan ísland, bæði vestur af Víkurál og líka fyrir austan landið. Við höfum deilt um það, hversu stórt skipið hafi verið. Ég hef haldið því fram hér á hinu háa Alþ., að skipið væri yfir 10 þús. lestir, hæstv. sjútvrh. hefur haldið því fram, að skipið væri venjulegur austur-þýskur skuttogari, einhvers staðar á milli 1500 og 3000 lestir að stærð. Þegar skipið kom hingað, gátu allir gengið úr skugga um, að það var rétt, sem ég hafði sagt, að skipið er rúmar 10 þús. lestir. Hann endurtók ummæli sín samt í sjónvarpinu, hæstv. sjútvrh., og ég leiðrétti það ekki þá, sem ég hefði þó getað, að togararnir, sem veiða í móðurskipið, eru ekki af þessari stærð, heldum miklu minni, einhvers staðar frá 600–800 tonn, svo að það er allt rangt, sem hæstv. ráðh. sagði hér í þinginu um málið og í sjónvarpinu. Hann nefndi aldrei réttu stærðina á móðurskipinu, sem er rúmar 10 þús., og aldrei réttu stærðina á togurunum, sem veiða í það, sem eru 600–800 tonn. Hann var alltaf að tala um 1500–3000 tonna skipastærð, sem aldrei hefur verið til í þessu sambandi. Þegar ég upplýsti eftir íslenskum skipstjóra, að hann hefði séð þetta verksmiðjumóðurskip og togað í kringum það við Ísland, þá sagði hæstv. ráðh., að það væri ekkert undarlegt, þótt hann kynni að hafa séð það, því til þess að komast frá Austur-Þýskalandi til Nýfundnalands þyrfti að fara fram hjá Íslandi, - það væri ekkert undarlegt, þótt skipið hefði sést. Að vísu er þetta stórmerkilegur krókur, sem skipið tekur á sig, ef það er bara að sigla frá Austur-Þýskalandi til Nýfundnalands. Það er óneitanlega afskaplega undarleg leið að sigla jafnnálægt íslandi, bæði vestan megin og austan megin, og þessi skipstjóri sagðist hafa séð þetta skip gera. Ég sagði í þessu sjónvarpsviðtali, að ég skyldi auðvitað ekki draga í efa þær upplýsingar austurþýskra stjórnarvalda og hæstv. sjútvrh., að þegar beðið hefði verið um leyfið, kynni þetta skip og togararnir, sem veiða í það, að hafa verið við Nýfundnalandsströnd. En hvaða tryggingu hefði ráðh. fyrir því, hvaða tryggingu hefði ríkisstj, fyrir því, að þessi floti, veiðiskipin og verksmiðjuskipið, flytti sig ekki á leyfistímanum frá Kanadaströnd og nær Íslandsströndum? Það væri alls ekki ósennilegt, það gerðist einmitt oft á þessum árstíma, að þetta ætti sér stað. Við þessu fékkst ekkert svar, engin viðbrögð við þessu. En nú er það komið í ljós, það hefur komið í ljós í dag, að undanfarið hafa þessi veiðiskip verið að veiðum vestur af Vikurál, um 9U sjómílur frá landi, og þetta umrædda móðurskip, sem búið er að koma einu sinni til að skipta um áhafnir, hefur verið þar og tekið við afla frá þessum austur-þýsku togurum. Þetta er upplýst og staðfest af opinberum aðilum, af Landhelgisgæslunni, sem hefur séð skipið, og skipið er núna á þessari stundu á siglingu frá veiðisvæðinu vestur af Víkurál, sem tvímælalaust verður að teljast til Íalandsmiða, og til Reykjavíkur og er væntanlegt til Reykjavíkur um tíuleytið í kvöld. Ég vek máls á þessu hér vegna þess, að ég tel ekki koma til nokkurra mála, að skipið fái afgreiðslu hér, hliðstæða og það fékk fyrir skömmu, nema mái þetta verði að fullu upplýst. Það er nú þegar orðið augljóst mál, að sjútvrh. hefur farið með rangt mál hér á hinu háa Alþ. og hafði farið með rangt mál í sjónvarpi frammi fyrir þjóðinni allri. Hann fór með rangt mál um stærð verksmiðjuskipsins og stærð veiðiskipanna. Látum það vera, það má segja, að það sé aukaatriði, en það, sem skiptir meginmáli, er, að hann fór með rangt mál að því leyti, að þessi floti væri og veiddi eingöngu við Nýfundnaland. Nú er það sannað og upplýst af íslenskum yfirvöldum, að skipið og flotinn hefur að undanförnu verið að veiðum á Íslandsmíðum. Það kom fram í sjónvarpinu í kvöld, að hæstv. sjútvrh. hefur skrifað utanrrn. og krafist þess eða óskað þess við utanrrn., að það léti austurþýska stjórnarfulltrúa hér gefa upplýsingar um málið, hvort það væri raunverulega rétt, að skipin hefðu verið að veiðum á þeim stað, sem Landhelgisgæslan telur þau hafa verið. Í bréfinu er óskað eftir því, að utanrrn. afturkalli leyfið, ef þetta reynist rétt. Þessari ráðstöfun ráðh. fagna ég mjög, tek mjög undir hana og fagna henni einlæglega. Hún er satt að segja það fyrsta rétta, sem ráðh. gerir í málinu, og mátti það ekki lengur dragast, að hann gerði eitthvað rétt í því hneykslismáli, sem hér er um að ræða. En ég legg á það áherslu, að skipið verði ekki afgreitt fyrr en austur-þýski sendifulltrúinn er búinn að svara og gefa tæmandi skýringar á málinu, því að hér er satt að segja um eitt furðulegasta mál að ræða, sem komið hefur upp hér á undanförnum árum. Mér er kunnugt um, að það hefur verið boðað til fundar í utanrmn. á morgun. Fulltrúar Sjálfstfl. í n. hafa óskað eftir fundi í n., eins og ásinum tíma, og verður málið vonandi þar skýrt rækilega. En ég tel ekki nóg, eins og málum nú er komið, að upplýsa bara utanrmn. um sannleikann í málínu. Eitthvað hefur hér farið alvarlega úrskeiðis einhvers ataðar, og það er ekki nægilegt, eins og málum er komið, að bara utanrmn, fái trúnaðarupplýsingar um málið. Það, sem ég tel nauðsynlegt og vil skora á hæstv. ríkisstj. að gera, er að birta Alþ. strax á morgun öll skjöl, sem farið hafa á milli varðandi þetta mál. Beiðni austur-þýsku stjórnvaldanna um lendingarleyfið, - það var eina leyfið, sem þau þurftu á að halda, - hlýtur að hafa verið skrifleg, og þing og þjóð verða að fá að sjá, hvernig þessi beiðni hefur verið orðuð, hvað í henni segir. Svör íslensku ríkisstj;. hljóta að hafa verið skrifleg. Þau hljóta að hafa verið byggð á ákveðnum forsendum, og þau hljóta að hafa verið háð tilteknum skilyrðum, ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. hafa sagt um þetta mál hér á hinu háa Alþ. og hæstv. sjútvrh, sagði í sjónvarpinu. Það væri auðvitað fullkomlega ósæmilegt, ef annað eins mál og þetta hefði verið afgreitt með munnlegum samtölum milli annaðhvort ráðh. og stjórnarfulltrúa eða starfsmanns í stjórnarráðinu og erlends stjórnarfulltrúa. Það væri fullkomlega ósæmileg afgreiðsla, og ég trúi því ekki, að það hafi átt sér stað. Hér hljóta að hafa farið plögg á milli, og þau plögg eiga þm. að fá að sjá og þau plögg á þjóðin að fá að sjá. Ef munnlegar viðræður skipta verulegu máli í þessu sambandi, þá á að gera frásögn af þeim og afhenda alþm. hana líka, þannig að fjölmiðlar geti fengið hana og skýrt þjóðinni frá henni. Hér er sannarlega um alvarlegt mál að ræða. Hér gæti verið um það að ræða, að erlend ríkisstj. gefi íslenskri ríkisstj. rangar upplýsingar um staðreyndir, segi rangt til um það, hvar flotinn hafi verið að veiða og hvar hann ætli sér að veiða, og fái því stórkostleg fríðindi á röngum forsendum. Það er ekkert smámál í milliríkjaviðskiptum, ef ein ríkisstj. segir annarri ósatt og herjar út úr henni stórkostleg fríðindi með röngum upplýsingum. Það er ekkert smámál. Hitt væri ekki síður alvarlegt, ef það kynni að koma í ljós, - ég fullyrði ekkert um það heldur, því að ég hef ekki séð plöggin, - en það væri ekki síður alvarlegt, ef það kynni að koma í ljós, að íslenska ríkisstj, hefði ekki sagt þingi og þjóð allan sannleikann um þetta mál. Það væri líka og ekki síður alvarlegt. En mergur málsins er auðvitað sá, og þess vegna kveð ég mér hljóðs hér strax á þessum kvöldfundi, að leggja áherslu á, að ef í ljós kemur, að leyfin hafi verið veitt á röngum forsendum, ef í ljós kemur, að skipin hafi verið að veiðum fyrir vestan Víkurál, þá eigi að afturkalla þau tvö leyfi, sem enn eru óafgreidd, og ekki afgreiða skipið, sem hingað kemur kl. 10 í kvöld. Ég treysti því, að hæstv. sjútvrh. treysti sér til þess að gefa jákvæð svör við þessum tilmælum.



Herra forseti. í fréttum hljóðvarpsins í hádeginu í dag og aftur í kvöld og í fréttum sjónvarpsins í kvöld voru upplýsingar, sem þegar í stað munu hafa vakið þjóðarathygli. Þær upplýsingar voru um ferðir austurþýska verksmiðjuskipsins Junge Welt, sem ríkisstj. veitti fyrir fáum vikum leyfi til að koma tvívegis til Reykjavíkurhafnar til þess að skila af sér áhöfnum austur-þýskra togara og taka við nýjum áhöfnum, sem austur-þýskar flugvélar fengu leyfi til þess að fljúga með til Keflavíkurflugvallar. Þegar um þessa leyfisveitingu fréttist fyrir nokkrum vikum, var haldinn fundur í utanrmn., þar sem gefnar voru upplýsingar um málið, og sama dag fóru fram ítarlegar umr. hér á hinu háa Alþ., í Sþ., um þetta mál. Þar var því haldið fram af hálfu hæstv. ríkisstj. og þó alveg sérstaklega af hálfu hæstv. sjútvrh., Lúðvíks Jósepssonar, að þessi leyfi hefðu verið veitt vegna þess, að hinir austur-þýsku togarar, sem veiddu í þetta móðurskip, stunduðu veiðar sínar við Kanada, við Nýfundnalandsstrendur, en fjarri Íslandi og Íslandsmiðum og þess vegna snerti það að engu leyti íslenska hagsmuni, sverti að engu leyti íslenska fiskveiðihagsmuni, þótt þessi fyrirgreiðsla væri veitt. Auðvitað leyfði enginn sér að bera á móti því, að hér væri um stórkostlega fyrirgreiðslu fyrir austur-þýska togveiði að ræða. En þessi fyrirgreiðsla var varin með því, að íslenskum fiskveiðihagsmunum væri hún í sjálfu sér algerlega óviðkomandi, því að ekkert væri tekið af þeim fiski, sem íslendingar gætu veitt hvort eð væri. Á það var samt sem áður bent, að í öllu falli væri það lítið drengskaparbragð við eina helstu bandalagsþjóð okkar í baráttunni fyrir aukinni landhelgi að auðvelda austurþýskum togurum og austur-þýsku verksmiðjumóðurskipi veiðar nálægt ströndum þess lands, jafnvel þó að um kvóta væri að ræða, vegna þess að engin trygging væri fyrir því, að hægt væri að veiða upp í kvótann, nema sérstök fyrirgreiðsla kæmi til, og þá fyrirgreiðslu hefðu Íslendingar nú veitt. Við fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna, sem töluðum, gagnrýndum þetta harðlega, átöldum þetta harðlega, töldum þetta vera hin mestu mistök og í raun og veru í algerri andstöðu við þá stefnu, sem fylgt hefur verið í slíkum og hliðstæðum málum í meira en hálfa öld á grundvelli fiskveiðilaganna frá 1922. Ég leyfði mér jafnvel að staðhæfa, að telja mætti, að hér væri ekki aðeins um nýtt fordæmi að ræða, heldur jafnvel, að telja mætti þetta brot á fiskveiðilöggjöfinni. Síðan gerist það nokkru seinna, að sjónvarpið býður okkur hæstv, sjútvrh. til orðaskipta í einum fréttaskýringaþætti um þetta mál. Þar endurtók ég þá almennu gagnrýni, sem ég hafði lýst hér á hinu háa Alþ., taldi þessa leyfisveitingu vera í ósamræmi við þá stefnu, sem fylgt hefði verið í meira en hálfa öld, og jafnvel brot á henni, og að leyfisveitingin væri ekki aðeins skaðleg, heldur hefði hún í raun og veru verið algerlega ástæðulaus. Hæstv, sjútvrh. endurtók fyrri ummæli sín, að hér væru íslenskir hagsmunir að engu leyti skertir, vegna þess að skipin væru á veiðum víð Nýfundnalandsstrendur og þessar veiðar því Íslendingum og íslenskum hagsmunum algerlega óviðkomandi. Ég sagði í þessu sjónvarpsviðtali, að ég hefði um það öruggar fregnir frá íslenskum skipstjóra, að hann hefði séð þetta verksmiðjumóðurskip og austur-þýska togara í kringum það, bæði fyrir vestan og austan ísland, bæði vestur af Víkurál og líka fyrir austan landið. Við höfum deilt um það, hversu stórt skipið hafi verið. Ég hef haldið því fram hér á hinu háa Alþ., að skipið væri yfir 10 þús. lestir, hæstv. sjútvrh. hefur haldið því fram, að skipið væri venjulegur austur-þýskur skuttogari, einhvers staðar á milli 1500 og 3000 lestir að stærð. Þegar skipið kom hingað, gátu allir gengið úr skugga um, að það var rétt, sem ég hafði sagt, að skipið er rúmar 10 þús. lestir. Hann endurtók ummæli sín samt í sjónvarpinu, hæstv. sjútvrh., og ég leiðrétti það ekki þá, sem ég hefði þó getað, að togararnir, sem veiða í móðurskipið, eru ekki af þessari stærð, heldum miklu minni, einhvers staðar frá 600–800 tonn, svo að það er allt rangt, sem hæstv. ráðh. sagði hér í þinginu um málið og í sjónvarpinu. Hann nefndi aldrei réttu stærðina á móðurskipinu, sem er rúmar 10 þús., og aldrei réttu stærðina á togurunum, sem veiða í það, sem eru 600–800 tonn. Hann var alltaf að tala um 1500–3000 tonna skipastærð, sem aldrei hefur verið til í þessu sambandi. Þegar ég upplýsti eftir íslenskum skipstjóra, að hann hefði séð þetta verksmiðjumóðurskip og togað í kringum það við Ísland, þá sagði hæstv. ráðh., að það væri ekkert undarlegt, þótt hann kynni að hafa séð það, því til þess að komast frá Austur-Þýskalandi til Nýfundnalands þyrfti að fara fram hjá Íslandi, - það væri ekkert undarlegt, þótt skipið hefði sést. Að vísu er þetta stórmerkilegur krókur, sem skipið tekur á sig, ef það er bara að sigla frá Austur-Þýskalandi til Nýfundnalands. Það er óneitanlega afskaplega undarleg leið að sigla jafnnálægt íslandi, bæði vestan megin og austan megin, og þessi skipstjóri sagðist hafa séð þetta skip gera. Ég sagði í þessu sjónvarpsviðtali, að ég skyldi auðvitað ekki draga í efa þær upplýsingar austurþýskra stjórnarvalda og hæstv. sjútvrh., að þegar beðið hefði verið um leyfið, kynni þetta skip og togararnir, sem veiða í það, að hafa verið við Nýfundnalandsströnd. En hvaða tryggingu hefði ráðh. fyrir því, hvaða tryggingu hefði ríkisstj, fyrir því, að þessi floti, veiðiskipin og verksmiðjuskipið, flytti sig ekki á leyfistímanum frá Kanadaströnd og nær Íslandsströndum? Það væri alls ekki ósennilegt, það gerðist einmitt oft á þessum árstíma, að þetta ætti sér stað. Við þessu fékkst ekkert svar, engin viðbrögð við þessu. En nú er það komið í ljós, það hefur komið í ljós í dag, að undanfarið hafa þessi veiðiskip verið að veiðum vestur af Vikurál, um 9U sjómílur frá landi, og þetta umrædda móðurskip, sem búið er að koma einu sinni til að skipta um áhafnir, hefur verið þar og tekið við afla frá þessum austur-þýsku togurum. Þetta er upplýst og staðfest af opinberum aðilum, af Landhelgisgæslunni, sem hefur séð skipið, og skipið er núna á þessari stundu á siglingu frá veiðisvæðinu vestur af Víkurál, sem tvímælalaust verður að teljast til Íalandsmiða, og til Reykjavíkur og er væntanlegt til Reykjavíkur um tíuleytið í kvöld. Ég vek máls á þessu hér vegna þess, að ég tel ekki koma til nokkurra mála, að skipið fái afgreiðslu hér, hliðstæða og það fékk fyrir skömmu, nema mái þetta verði að fullu upplýst. Það er nú þegar orðið augljóst mál, að sjútvrh. hefur farið með rangt mál hér á hinu háa Alþ. og hafði farið með rangt mál í sjónvarpi frammi fyrir þjóðinni allri. Hann fór með rangt mál um stærð verksmiðjuskipsins og stærð veiðiskipanna. Látum það vera, það má segja, að það sé aukaatriði, en það, sem skiptir meginmáli, er, að hann fór með rangt mál að því leyti, að þessi floti væri og veiddi eingöngu við Nýfundnaland. Nú er það sannað og upplýst af íslenskum yfirvöldum, að skipið og flotinn hefur að undanförnu verið að veiðum á Íslandsmíðum. Það kom fram í sjónvarpinu í kvöld, að hæstv. sjútvrh. hefur skrifað utanrrn. og krafist þess eða óskað þess við utanrrn., að það léti austurþýska stjórnarfulltrúa hér gefa upplýsingar um málið, hvort það væri raunverulega rétt, að skipin hefðu verið að veiðum á þeim stað, sem Landhelgisgæslan telur þau hafa verið. Í bréfinu er óskað eftir því, að utanrrn. afturkalli leyfið, ef þetta reynist rétt. Þessari ráðstöfun ráðh. fagna ég mjög, tek mjög undir hana og fagna henni einlæglega. Hún er satt að segja það fyrsta rétta, sem ráðh. gerir í málinu, og mátti það ekki lengur dragast, að hann gerði eitthvað rétt í því hneykslismáli, sem hér er um að ræða. En ég legg á það áherslu, að skipið verði ekki afgreitt fyrr en austur-þýski sendifulltrúinn er búinn að svara og gefa tæmandi skýringar á málinu, því að hér er satt að segja um eitt furðulegasta mál að ræða, sem komið hefur upp hér á undanförnum árum. Mér er kunnugt um, að það hefur verið boðað til fundar í utanrmn. á morgun. Fulltrúar Sjálfstfl. í n. hafa óskað eftir fundi í n., eins og ásinum tíma, og verður málið vonandi þar skýrt rækilega. En ég tel ekki nóg, eins og málum nú er komið, að upplýsa bara utanrmn. um sannleikann í málínu. Eitthvað hefur hér farið alvarlega úrskeiðis einhvers ataðar, og það er ekki nægilegt, eins og málum er komið, að bara utanrmn, fái trúnaðarupplýsingar um málið. Það, sem ég tel nauðsynlegt og vil skora á hæstv. ríkisstj. að gera, er að birta Alþ. strax á morgun öll skjöl, sem farið hafa á milli varðandi þetta mál. Beiðni austur-þýsku stjórnvaldanna um lendingarleyfið, - það var eina leyfið, sem þau þurftu á að halda, - hlýtur að hafa verið skrifleg, og þing og þjóð verða að fá að sjá, hvernig þessi beiðni hefur verið orðuð, hvað í henni segir. Svör íslensku ríkisstj;. hljóta að hafa verið skrifleg. Þau hljóta að hafa verið byggð á ákveðnum forsendum, og þau hljóta að hafa verið háð tilteknum skilyrðum, ef það er rétt, sem hæstv. ráðh. hafa sagt um þetta mál hér á hinu háa Alþ. og hæstv. sjútvrh, sagði í sjónvarpinu. Það væri auðvitað fullkomlega ósæmilegt, ef annað eins mál og þetta hefði verið afgreitt með munnlegum samtölum milli annaðhvort ráðh. og stjórnarfulltrúa eða starfsmanns í stjórnarráðinu og erlends stjórnarfulltrúa. Það væri fullkomlega ósæmileg afgreiðsla, og ég trúi því ekki, að það hafi átt sér stað. Hér hljóta að hafa farið plögg á milli, og þau plögg eiga þm. að fá að sjá og þau plögg á þjóðin að fá að sjá. Ef munnlegar viðræður skipta verulegu máli í þessu sambandi, þá á að gera frásögn af þeim og afhenda alþm. hana líka, þannig að fjölmiðlar geti fengið hana og skýrt þjóðinni frá henni. Hér er sannarlega um alvarlegt mál að ræða. Hér gæti verið um það að ræða, að erlend ríkisstj. gefi íslenskri ríkisstj. rangar upplýsingar um staðreyndir, segi rangt til um það, hvar flotinn hafi verið að veiða og hvar hann ætli sér að veiða, og fái því stórkostleg fríðindi á röngum forsendum. Það er ekkert smámál í milliríkjaviðskiptum, ef ein ríkisstj. segir annarri ósatt og herjar út úr henni stórkostleg fríðindi með röngum upplýsingum. Það er ekkert smámál. Hitt væri ekki síður alvarlegt, ef það kynni að koma í ljós, - ég fullyrði ekkert um það heldur, því að ég hef ekki séð plöggin, - en það væri ekki síður alvarlegt, ef það kynni að koma í ljós, að íslenska ríkisstj, hefði ekki sagt þingi og þjóð allan sannleikann um þetta mál. Það væri líka og ekki síður alvarlegt. En mergur málsins er auðvitað sá, og þess vegna kveð ég mér hljóðs hér strax á þessum kvöldfundi, að leggja áherslu á, að ef í ljós kemur, að leyfin hafi verið veitt á röngum forsendum, ef í ljós kemur, að skipin hafi verið að veiðum fyrir vestan Víkurál, þá eigi að afturkalla þau tvö leyfi, sem enn eru óafgreidd, og ekki afgreiða skipið, sem hingað kemur kl. 10 í kvöld. Ég treysti því, að hæstv. sjútvrh. treysti sér til þess að gefa jákvæð svör við þessum tilmælum.



Herra forseti. Eins og þegar hefur fram komið hér, ritaði sjútvrh. í dag bréf til utanrrn. varðandi þetta mál. Mér þykir rétt að lesa upp þetta bréf, sem sent var upp úr hádeginu í dag. Það er - með leyfi hæstv. forseta - þannig: „Þar sem orðrómur hefur verið um það, að fiskveiðifloti Þýska alþýðulýðveldisins, sem fengið hefur loforð um lendingarleyfi þriggja flugvéla hér á landi í sambandi við mannaskipti á úthafsveiðiflota muni e.t.v. stunda veiðar á fiskimiðum við Grænland, þá óskar sjútvrn, eftir því, að leitað verði þegar í stað eftir yfirlýsingu fulltrúa Þýska alþýðulýðveldisins hér á landi um það, að þann tíma, sem umrædd mannaskipti fara hér fram, stundi floti þeirra fiskveiðar frá Kanada- og Nýfundnalandsmiðum, en hvorki á Íslands- né Grænlandsmiðum. Fáist ekki slík yfirlýsing, leggur sjútvrn. til, að lendingarleyfin verði þegar í stað afturkölluð, enda var umsögn rn. um mannaskiptin byggð á upplýsingum um, að hér væri einvörðungu um veiðar á Kanada- og Nýfundnalandsmiðum að ræða og veiðar upp í fastákveðinn kvóta af fiski“ Þetta er það bréf, sem sjútvrn. sendi í dag, eftir að fréttir höfðu borist um það, að grunur léki á, að þessi skip hefðu stundað veiðar á miðunum við Austur-Grænland. Ég get ekki sagt um það, hvað frekar hefur gerst í málinu, hef ekki haft aðstöðu til að afla mér upplýsinga um það, hvort utanrrn. hefur kallað fyrir sig þennan fulltrúa í dag eða gerir það á morgun, en ég vænti, að það verði sem fyrst. Mér sýnist það, sem hér er um að ræða, vera að liggi ekki fyrir skýlaus yfirlýsing um, að skipin veiði á þeim slóðum, sem upplýsingar voru gefnar um, að þau mundu veiða, beri að afturkalla lendingarleyfi flugvélanna. Um annað er ekki að ræða. Við höfum ekki aðstöðu til þess að banna þeim mönnum, sem komnir eru hér á land, að stíga út í skip, sem kemur á ytri höfnina í Reykjavík. Um það er ekki að ræða. Það er ekki í okkar valdi á einn eða neinn hátt. En í sambandi við þetta mál vil ég aðeins taka það fram til frekari áherslu á því, sem ég hef sagt áður, að þegar þetta mál var borið undir okkur í sjútvrn., voru okkur veittar þær upplýsingar, að hér væri, eins og fram hefur komið áður í umr., um að ræða veiðar þessa úthafsflota þeirra upp í tiltekinn kvóta, sem við vissum mætavel um, að samningar lágu fyrir um, og veiðar þessa flota færu fram á Nýfundalands- og Kanadamiðum. Það var, eins og ég hef áður sagt, út frá þessu, sem við töldum, að hér gæti ekki verið um slíkt mál að ræða, að ástæða væri fyrir okkur í sjútvrn, að amast sérstaklega við þessu, enda lá það auðvitað alveg ljóst fyrir, að Þjóðverjar gátu komið hingað, eins og aðrir sjómenn gera í sambandi við veiðiflota annarra þjóða, þeir gátu að sjálfsögðu komið hingað til lands með farþegaflugvélum, þó að þeir kæmu ekki með sínum eigin flugvélum, og þeir gátu að sjálfsögðu gengið hér um borð í sín skip, eins og gerist með breska sjómenn, vestur-þýska sjómenn og aðra í mörgum tilfellum. Okkur fannst sem sagt ekki ástæða til að standa gegn þessu miðað við þessar forsendur. Ég hygg, að það hafi verið lögð fyrir utanrmn. á sínum tíma, enda gerð grein fyrir því hér á Alþ., þau bréf, sem hér fóru á milli og okkur varðaði. Í því bréfi, sem barst frá þýska alþýðu lýðveldinu um þetta efni og dags. er 25. febr. 1974 og við höfum fengið afrit af, er aðeins farið fram á leyfi í þessum efnum, en síðan tilgreint, að sérstakur fulltrúi frá fiskveiðideild þeirra komi hingað og muni gera nánari grein fyrir þessari starfsemi. Það var í gegnum austurþýsku skrifstofuna hér, sem þessar upplýsingar voru gefnar, sem við miðuðum okkar umsögn við. Ég vil einnig í þessu sambandi vitna í það, að íslenska útvarpið og sjónvarpið höfðu nákvæmlega sömu fréttir eftir þessum aðilum um veiðar þessara skipa og okkur höfðu verið gefnar áður. Það var vitanlega alltaf ljóst, að það var ekki á okkar valdi að veita neitt öryggi um, að það yrði ekki brotið, sem okkur hafði verið sagt í þessum efnum, og reynist svo vera, að hér hafi verið farið að á annan veg en yfir var lýst, tel ég sjálfsagt að kippa leyfunum til baka, eins og ég hef þegar lagt til og gerði um leið og ég heyrði fréttina um þetta í hádegisútvarpi. Það er hins vegar alveg rangt, sem hv. 7. þm. Reykv. er alltaf að klífa á, að ég hafi gefið rangar upplýsingar bæði á Alþ. og í sjónvarpi um þetta mál. Þær umr., sem hér fóru fram á Alþ., liggja fyrir skriflegar, og það er auðvelt að sýna það og sanna með því að lesa það, sem hér var haft yfir, og það, sem hann sagði um málið, hv. 7, þm. Reykv. Gylfi Þ. Gíslason, þar sem hann lagði í löngu máli út af því, að hér væri um sérstakt ryksuguskip að ræða, 10 þús. tonn að stærð, og á þann hátt væri verið að veita hér aðstöðu til miklu stórkostlegri veiða en áður hefði þekkst. Þessu mótmælti ég og sagði, að þetta væri rangt, enda höfðu okkur verið gefnar upplýsingar um, að þetta væri hinn almenni skuttogarafloti þeirra, en verksmiðjuskip þeirra eru af stærðinni 1500–3000 tonn. Hins vegar, að þessum flota hafi fylgt sérstakt móðurskip, sem ekki stundar veiðar samkv. þeirra eigin upplýsingum og tekur afla úr minni skipum sem ekki eru verksmiðjuskip, vitanlega hef ég ekki haldið neinu fram um það. Ég hafði enga aðstöðu til þess, og það var engin ástæða til þess, að þessir fulltrúar upplýstu okkur um alla hluti og einnig stærð á því skipi, sem kynni að koma hingað inn í höfnina. En veiðarnar átti að stunda af þessum skipum, sem hér var um að ræða, og það reyndist vera rétt, en ekki af neinu 10 þús. tonna skipi. Það er því algerlega ástæðulaust fyrir hv. 7. þm. Reykv. að vera að stagast á þessu, því að þessi gögn liggja hér fyrir. Hann hélt því fram í umr., að stefnubreytingin, sem hann vildi halda fram, að hér hefði verið tekin upp til breytinga frá þeirri grundvallarstefnu, sem mótuð var með l. frá 1923, hún lægi einmitt í því að veita svona stóru skipi aðstöðu til þess að veiða hér miklu meira magn. En það var vitanlega ekki um neina slíka stefnubreytingu að ræða. Ég skrifaði eftir hv. þm., að hann sagði m.a. um þetta, þegar hann var búinn að lýsa þessu stóra ryksuguskipi, sem veiddi af þessari óskaplegu orku, þá sagði hv. þm. orðrétt: „Það er í þessu, sem hin nýja stefna er fólgin, að slíkum ryksugum er með þessu leyfi gert auðveldara að veiða meira magn.“ Það var þetta, sem var rangt og ég benti á, svo að það er vitanlega alveg óþarfi að vera að staglast á þessu sí og æ. Þó að hann hafi fundið, að hann hafi farið eitthvað halloka í útvarpsþætti, þarf hann ekki að koma hér upp sí og æ út af þessu sama atriði. Það, sem ég hef sagt um þetta mál, er fullkomlega rétt, og mér er vel kunnugt um, að þeir aðilar í sjútvrn., sem höfðu með mál þetta að gera, byggðu álit sitt á þessum upplýsingum, sem veittar voru. Þær voru ekki aðeins veittar okkur, heldur kom það, eins og ég sagði, greinilega fram í fréttum, bæði hjá útvarpi og sjónvarpi, að þeir höfðu einnig fengið þessar fréttir frá sömu aðilum. Reynist það rangt, hafi hér verið gefnar rangar upplýsingar eða staðið síðan að framkvæmdinni á annan hátt en ætlast var til, þá ber vitanlega að snúast hart við, fella leyfið niður. Hér hefur ekkert stórt gerst. Það er alrangt og aðeins gert í pólitískum tilgangi að reyna að mála hér skrattann á vegginn, eins og oft áður hjá þessum hv. þm., að tala um, að hér hafi einhver stóratburður gerst, rétt eins og það sé eitthvað nýtt, að erlendur togarafloti, bæði frá Austur-Þýskalandi og öðrum löndum, stundi hér veiðar 90 mílur frá landi. Ekki er það á okkar valdi að stöðva slíkt. Það er vitanlega ekkert nýtt. Það er alveg rétt, að í þetta eina skipti, sem þeir hafa þegar fengið leyfi til þess að skipta hér um skipshöfn, hafi þeir breytt á þann hátt, sem nú litur út fyrir, að sé, þá eru þeir að misnota það leyfi, sem þeir fengu, a.m.k. miðað við þær forsendur, sem við í sjútvrn. miðuðum við. Það var ekki okkar ætlan að greiða fyrir þeim á einn eða neinn hátt á þeim fiskimiðum, þar sem við Íslendingar stunduðum veiðar. En hv. 7, þm. Reykv. og aðrir geta auðvitað haft það eins og þeir vilja. Ef þeir vilja þrástagast á því og halda því fram, að það hafi verið ætlun okkar í sjútvrn. að ryðja braut fyrir þessar sérstöku veiðar hér við land þrátt fyrir okkar yfirlýsingar, þá þeir um það, en ég óttast ekki mikið, að landsmenn almennt leggi trúnað á slíkan málflutning. Ég skal svo ekkert um það segja, hvaða gögn liggja í utanrrn. varðandi þetta mál. Við höfum fengið frá utanrrn. eitt lítið bréf, þar sem við í sjútvrn, erum beðnir um umsögn um það, hvort rétt sé að veita lendingarleyfi fyrir þessar flugvélar í þessu skyni, og fengum þá um leið afrit af hinni formlegu beiðni Þýska alþýðulýðveldisins, sem komið hafði til utanrrn. En af skiljanlegum ástæðum bæði öfluðum við okkur upplýsinga um málið og það munu þeir að sjálfsögðu hafa gert líka í utanrrn., og leyfin voru byggð á þeim forsendum, sem hér hefur verið greint frá. Það er svo sjálfsagt, að þessi mál verði könnuð frekar og það fái að koma í ljós, hvort hér hafi verið staðið að málum á annan veg en ætlast var til. Reynist það vera svo, þá er stefna okkar í sjútvrn. skýr. Þá teljum við, að það eigi að svipta þá þessu leyfi tafarlaust.



Herra forseti. Það fór sem margan grunaði, þegar umr. um leyfisveitingar til handa flugvélunum frá Austur-Þýskalandi voru hér til umr., að skip þau, sem áttu að skipta hér um áhafnir, væru að veiðum að einhverju leyti á Íslandsmiðum. Um það er staðfesting í fregnum í útvarpinu í kvöld, þegar Landhelgisgæslan segir frá því, að á miðum vestur af Víkurál innan við 90 mílur séu 18 austur-þýsk skip, 10 pólsk, 6 rússnesk og 1 vestur-þýskt. Þessi floti, sem þar er frá Austur-Þýskalandi, tilheyrir því skipi, sem hingað mun koma í kvöld til þess að ná í nýja áhöfn. Leyfisveitingarnar voru byggðar á því, eftir því sem hæstv. sjútvrh. sagði, að hér væri um að ræða veiðar við Kanada og við Noreg, en furðaði að vísu á því, að hingað skyldu þessi skip leggja leið sína til þess að skipta um áhafnir. Þetta voru þær forsendur, sem þeir í sjútvrn. höfðu gefið sér, þegar þeir mæltu með því, að utanrrn. veitti þau umbeðnu leyfi vegna lendingar flugvéla á Keflavikurflugvelli. Því var hins vegar haldið fram í umr. á þingi, að þetta væri ekki eins auðvelt og ekki eins venjulegt og hæstv. sjútvrh. vildi vera láta, enda kom það fram í ræðu hæstv. forsrh., að hér væri um að ræða hreina undantekningu og þeir í utanrrn., hann var þá mættur fyrir hæstv. utanrrh. í fjarveru hans, - höfðu ekki heldur gert sér grein fyrir því, hvar þessi skip gætu verið að veiðum. Nú er hins vegar staðreyndin komin í ljós, þegar Landhelgisgæslan í dag staðreynir, hvar þessi skip eru að veiðum. Það er hins vegar gleðiefni, að hæstv. sjútvrh. bregður fljótt við og sendir bréf til utanrrn. Mér er hins vegar kunnugt um, að aðgerðir af þess hálfu hafa engar verið í dag, þar sem bréfið kom hingað það seint til rn. og því ekki hægt að gera neitt í málinu. Skipið kemur hingað í kvöld kl. 10, sagði í fréttunum, en flugvélin á að koma á morgun. Ég er alveg sammála hv. 7. þm. Reykv., þegar hann gerir kröfu til, að þessi leyfi verði nú þegar stöðvuð. Þegar þessi mál voru rædd hér, vildi hæstv. ráðh. ekki á okkur hlusta. Hann gerði ákaflega lítið úr þeirri gagnrýni, sem við höfðum uppi, og fannst, eins og hann orðaði það, að hér væri um venjulega leyfisveitingu að ræða. Ráðh. gekk í gildru og mælti með því, að þessi leyfi skyldu fást og utanrrn. skyldi veita þau. Hvernig honum tekst að komast út úr þeirri gildru, skal ég ekki um segja. Hann hefur gert sitt til í dag. En ég var ekki alveg ánægður með það orðalag, sem var á bréfi hæstv. sjútvrh. til utanrrn., en mér skilst á því, að allt ætti að vera háð yfirlýsingu fulltrúa austur-þýskra stjórnvalda. Það kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv., að við fulltrúar Sjálfstfl. í utanrmn. höfðum beðið um fund í n. á morgun. Ég ræddi við hæstv. forsrh. í forföllum utanrrh. nú í kvöld og óskaði eftir því, að fundur yrði haldinn í n., og hann sem dómsmrh. gerði ráðstafanir til þess, að forstjóri Landhelgisgæslunnar mætti þar á fundi til þess að staðreyna sannindi þessa máls. Mér finnst það liggja í augum uppi fyrir okkur hér á Alþingi íslendinga, að það eru upplýsingar íslenskra stjórnvalda, sem gilda í þessu máli. Það hlýtur að vera skýrsla sú, sem forstjóri Landhelgisgæslunnar gefur á utanrmn.- fundi á morgun og þá hafandi gefið ríkisstj. þá skýrslu, sem ræður úrslitum í þessu máli en ekki yfirlýsing fulltrúa austur-þýskra stjórnvalda. Ég legg líka áherslu á það, sem kom fram í ræðu hv. 7. þm. Reykv., að þau bréfaviðskipti, sem fram fóru á milli utanrrn., sjútvrn. svo og austurþýskra stjórnvalda, verði öll lögð fram í utanrmn. Þegar hæstv. forsrh. gaf okkur umrædda skýrslu, sem hann svo gaf hér í Sþ. um þetta mál, gerði hann aðeins grein fyrir bréfunum og gerði grein fyrir því, hvað í þeim stæði, en lagði þau ekki fram í nefndinni. Ég ætla svo ekki að fjölyrða um þetta. Ég vildi aðeins draga þessi atriði saman. Það er staðreynd málsins, að forsendur þessara leyfa eru brostnar. Íslensk stjórnvöld hafa staðreynt það. Það á því hiklaust á stundinni að afturkalla leyfið.



Herra forseti. Ég þakka fyrir að hafa fengið tækifæri til þess að gera þessa aths., hún skal vera mjög stutt. - Ég er satt að segja alveg steinhissa á jafnreyndum og greindum stjórnmálamanni og hæstv. sjútvrh. að gera sér ítrekað leik - gera sér ítrekað orðaleik - leika sér að því að snúa út úr þýðingu orðs eins og ryksuguskip eða ryksugutogari. Mér vitanlega er engin opinber skilgreining til á því, hvað sé ryksuguskip eða ryksugutogari. Ég held, að þetta sé hugtak, sem menn hafa fundið upp hér, sjómenn og aðrir áhugamenn um sjávarútveg. Það er ekki til í nokkru öðru máli, að því er ég best veit. Ég hef spurt um það, og það er ekki til. Það er íslensk uppfinning. En við vitum allir saman um það bil, við hvað við eigum, þegar við tölum um ryksuguskip eða ryksuguveiðar, sem er allt eins algengt. Það eru þess konar veiðar á takmörkuðu svæði, sem hirða bókstaflega allan fisk, sem hægt er að hirða af svæðinu. Það er þetta, sem kallað er ryksuguveiðar, og skip, sem stunda slíkar veiðar, eru öll ryksuguskip. Það, sem ég gerði og hver einasti maður getur séð, sem les ræðu mína, var, að ég kallaði þetta 10 þús. tonna skip fyrst verksmiðjuskip og síðar ryksuguskip. Í ræðunni kalla ég skipið ýmist verksmiðjuskip eða ryksuguskip. Ástæðan til þess, að ég notaði fyrst orðið verksmiðjuskip, er að skipið er það, en ástæðan til þess, að ég leyfði mér líka að kalla það ryksuguskip, er sú, að þetta skip er kjarninn í veiðiflota, sem einmitt hagnýtir ákveðin, takmörkuð mið þannig, að ekkert kvikt sleppur þaðan, þau eru hreinsuð upp. Mjög kunnugur skipstjóri hefur sagt mér, að þetta verksmiðjuskip geti veitt, sé þannig útbúið, að það geti veitt. Hver er þá kominn til með að segja, að það geri það ekki, ef um mjög góðar aflahorfur er að ræða? Það er tilbúið til veiða, en ég skal ekkert fullyrða um, að það raunverulega veiði. Ég hygg, að það hafi alveg nóg með að þjónusta 6–8 togara að stærð 700–800 tonn, sem veiða í það. Veiðiaðferðirnar eru þær, - og það hlýtur hæstv. sjútvrh. að vita, hann er svo gjörkunnugur sjávarútvegi, að það er útilokað annað en honum sé nákunnugt um, viti nákvæmlega, hvað hér er að ske, - að ef fréttist af góðum stofni, af miklum fiski á tilteknu svæði, þá fer allur flotinn þangað strax. Skipið er í miðjunni, litlu togararnir veiða í kringum það og landa aflanum um borð í móðurskipið. Ef fréttist af góðum afla annars staðar og skipið getur ekki tekið við frá öllum togurum, fer fyrsti litli togarinn á nýja svæðið, og ef hann fyllir netin þar, þá skilur hann þan eftir lokuð og móðurskipið kemur seinna og hirðir þau. Ef allir togarar geta ekki landað í móðurskipið í einu, gera þeir það sama í kringum móðurskipið, þeir skilja fiskinn eftir í lokuðum netum, halda til veiða annars staðar, en móðurskipið biður og hirðir netin upp. Þetta er hæstv. sjútvrh. áreiðanlega nákunnugt um. Ef þetta er ekki það, sem íslenskir sjómenn eiga við með ryksuguveiði, þá veit ég ekki, hvað það er. Öll skip, sem taka þátt í þessu, hvort sem þau veiða sjálf eða vinna úr aflanum, eru aðilar að ryksuguveiðum og því öll ryksuguskip. Sum eru veiðiskip, önnur eru verksmiðjuskip, en þetta er það, sem menn eiga við, þegar talað er um ryksuguveiðar. Fyrir þetta vildi hæstv. ráðh. algerlega þræta í umr. í Sþ. Hann segir, með leyfi hæstv. forseta, ég fer aðeins með tvær setningar, - hann segir: „Hér eru á ferðinni venjulegir verksmiðjutogarar, síst stærri en þeir, sem hafa stundað og stunda veiðar hér við land á vegum Vestur-Þjóðverja og margra annarra.“ Nokkru síðar segir hann: „Hér er um sams konar skip að ræða, - skip, sem yfirleitt eru frá 1500–3000 tonn. Hér er um að ræða skip af þessari gerð, sem ég greindi frá... Stóru skipin, 10000 tonna skipin, sem aðeins þekkjast, þau yfirleitt skipta ekki um áhafnir á þennan hátt. Þar eru áhafnirnar úti miklu lengri tíma.“ Hann þrætir m.ö.o. fyrir alveg svart á hvítu, að hér sé um nokkurt 10 þús. tonna skip að ræða. Það kom þó hingað nokkrum dögum seinna. Hana segir, að skipin, sem um sé að ræða, séu venjulegir verksmiðjutogarar. Það eru engin slík skip af þeirri stærð þarna. Það eru 10 þús. tonna móðurskip og 600–800 tonna veiðiskip, sem veiða í móðurskipið. Þetta er flotinn sem hann var að greiða fyrir með leyfisveitingum sínum. Allt það, sem hann hefur sagt, eins og ég las hérna, er staðlausir stafir, bein ósannindi.



Herra forseti. Það hefur ekki mikla þýðingu að vera að ræða þetta mál við hv. 7. þm. Reykv. Hann getur jafnvel sagt slíkar furðusögur eins og það, að skip skilji eftir trollið eins og ekkert sé á floti og komi svo að því aftur. Það væri ansi gaman að sjá menn gera þetta. En hvað um það, við skulum ekki vera að ræða um það. En það er líka afskaplega merkileg skilgreining á ryksugutogara, þegar menn hafa fundið þetta ágæta nafn: ryksuga, og svo sogar hún ekkert, svo veiðir hún alls ekki. Það var meiri ryksugan 1 Nei, við þekkjum vel þessi skip, sem menn hafa stundum kallað ryksugutogara. Það er alveg rétt, að þar er um sérlega stór skip að ræða, sem yfirleitt hafa verið búin miklu stærri og öflugri veiðarfærum en þessi almennu skip hafa og hafa þótt ganga nær stofninum en aðrir. En þetta er ekki það, sem skiptir máli. Það hefur komið nógu skýrt fram, hvernig þessu er varið. En það, sem ég ætlaði fyrst og fremst að víkja hér að, voru nokkur orð, sem komu hér fram hjá hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen. Hann sagðist ekki vera fyllilega ánægður með orðalag í bréfi sjútvrn., sem sent var í dag, þar sem talað var um að fá ský lausa yfirlýsingu fulltrúa Þýska alþýðulýðveldisins um, að þessi skip stunduðu ekki veiðar, hvorki á Íslandsmiðum né Grænlandsmiðum. Ástæðan til þess, að þetta var orðað á þennan veg, var, eins og segir í bréfinu, að það sé orðrómur um, að þessi skip stundi veiðar á þessum slóðum. Víð gátum ekki sagt neitt annað en þetta, því að þær fréttir, sem þá höfðu borist, einmitt sögðu, að það léki grunur á því, að þau stunduðu þarna veiðar, en fréttastofur útvarpsins höfðu þá ekki fengið nánari sannanir fyrir þessu. Vegna þess að orðrómur var um þetta, vildum við fá skýlausar yfirlýsingar um það frá þessum aðila, sem hér var milligöngumaður, að skipin stunduðu ekki veiðar á þessum slóðum. Við gátum vitanlega ekki í krafti þeirra upplýsinga, sem lágu fyrir um hádegi í dag, sagt, að þau stunduðu þarna veiðar. Við höfðum ekki sannanir um það. Ég get tekið undir með hv. þm. Matthíasi Á. Mathiesen, að liggi það fyrir staðfest af íslensku Landhelgisgæslunni, að þessi skip hafi stundað veiðar á þessum slóðum, þá álít ég, að engin yfirlýsing frá umboðsmanni Austur-Þjóðverja hér á landi dugi, þá eigi að svipta þá þeim leyfum, sem þeir hafa fengið, af því að þá hafi þessi leyfi fengist út á rangar upplýsingar. En það var vitanlega engin ástæða til þess, þegar við skrifuðum bréfið úr hádegi í dag, að við slægjum því föstu, að þetta væri svona. Vænti ég, að hv. þm. viðurkenni þetta. En sem sagt, sé það staðfest af íslensku Landhelgisgæslunni, að skipin stundi veiðar á þessum slóðum, tel ég sjálfsagt að svipta þau þessu leyfi. Það hefur verið alveg skýrt af okkar hálfu í sjútvrn., að þetta var miðað við það, að þessi skip væru að veiða í tiltölulega mjög litinn og mjög takmarkaðan kvóta, sem þau áttu á miðunum við Nýfundnaland og Kanada, og kæmu því hvergi nærri okkar miðum. Þá sáum við ekki ástæðu til að amast við þessu, ekki í þetta skipti, og þannig voru leyfin veitt. Ég hef skýrt frá afstöðu okkar og tel, að við höfum gert það eitt í þessu máli, sem eðlilegt var, og við höfum brugðið eins fljótt við og við gátum. Við höfðum fulla ástæðu til þess að trúa því, sem fyrir okkur var lagt af þessum aðilum, þar sem það kom líka heim við okkar upplýsingar annars staðar frá, og þeir áttu úthlutaðan kvóta á þessum miðum, sem þeir áttu rétt til að veiða á þessu tímabili. Ég þarf svo ekki að ræða þetta mál frekar. Það verður eflaust athugað nánar, hvernig á því stendur, að gefnar hafa verið rangar upplýsingar um veiðar þessara skipa, eða þá það, að einhverjir aðilar á þeirra vegum, skipstjórnarmennirnir, hafa brotið þær reglur, sem þeir áttu að vinna eftir.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt fsp. til þeirra hæstv. ráðh., sem hér eru mættir í kvöld. Hún er á þann veg, hvort ekki muni verða bönnuð lending flugvélar þeirrar frá Austur-Þýskalandi, sem hér á að lenda á morgun til þess að flytja nýjar áhafnir á það skip, sem nú er á leið í Reykjavíkurhöfn. Ég hygg, að það megi ekki fresta til morguns að taka um þetta skýslausa ákvörðun og birta um það tilkynningu, einfaldlega vegna þess, að hæstv. sjútvrh. var að lýsa því yfir úr þessum ræðustól rétt áðan, að ef mennirnir væru hingað til lands komnir, gæti enginn hindrað þá í því að ganga um borð í skipin og þá væntanlega ekki heldur þá menn, sem með skipinu koma, að fara aftur út með flugvélinni. Ég hygg, að hæstv. menntmrh. gegni nú störfum hæstv. samgrh, í veikindaforföllum hans.  Hæstv. sjútvrh. sagði í bréfi sínu, að hann mundi óska yfirlýsingar frá austur-þýska sendifulltrúanum um það, að skipin veiddu ekki á þessum miðum, vegna þess að einungis væri um orðróm að ræða þess efnis. Nú liggur það skýlaust fyrir, að það er ekki um neinn orðróm að ræða. Landhelgisgæslan sjálf hefur staðfest, að skipin hafa brotið þær reglur, sem þau tilkynntu, að þau mundu hlíta. Þau hafa verið að veiðum á Íslandsmiðum, og það er hægurinn hjá að gera þegar í stað ráðstafanir til að hindra, að áhafnaskipti fari fram, aðeins ef hæstv. ráðh. vilja það. $g efast ekki um vilja hæstv.menntmrh. í því efni. Hins vegar efast ég stórlega um vilja hæstv. sjútvrh., þegar þessir einkavinir hans eiga í hlut. Hann gat þess sérstaklega, að hann hefði aflað sér fyllri upplýsinga en komu fram í bréfum. Hann upplýsti að vísu ekki, hvernig hann hefði að því farið, en við vitum ósköp vel, að það hefur verið með viðræðum við þessa menn. Það er ekki að ástæðulausu, sem í þessum ræðustól var talað um hæstv. sjútvrh. sem „hans exellence ambassador Austur-Þjóðverja á Íslandi“. Hann hafði þá margsinnis notað orðalag eins og t.d. þetta: Það er ekki nokkur einasta ástæða til að meina þeim að skipta hér um áhafnir, ekki nokkur einasta ástæða, o.s.frv., o.s.frv. En nú gæti hann kannske rekið af sér slyðurorðið að einhverju leyti með því þegar í kvöld að gera til þess ráðstafanir, að þessi flugvél fái ekki hér lendingarleyfi á morgun. Ég tel skýlausa skyldu ráðh, að gera það.



Herra forseti. Um nokkur undanfarin ár hefur aðsókn að að húsmæðraskólum víða um land verið afar dræm. Þó eiga þar ekki allir skólarnir óskilið mál, en allmargir þeirra hafa búið við svo litla aðsókn, að þótt allra ráða væri leitað, ekki aðeins auglýst eftir námsfólki til reglulegrar skólaveru, heldur einnig efnt til ýmiss konar námskeiðahalds til að draga að nemendur um skemmri tíma, hefur mikið skort á, að þessir skólar væru eðlilega skipaðir miðað við þann húsakost og það kennaralið, sem þar er um að ræða. Þessi þróun mála hefur að sjálfsögðu verið forráðamönnum þessara skóla mikið áhyggjuefni, ekki síst þeim sýslufélögum, sem staðið hafa að rekstri skólanna að sínum hluta móti ríkinu. Það hefur kveðið svo rammt að nemendafæðinni, að þótt hefur á mörkunum, hvort verjandi væri að halda uppi kennslu og skólahaldi fyrir þá fáu, sem suma skólana sóttu. Ég mun ekki rekja hér þær orsakir, sem menn telja, að til þessa liggi, þá breyttu þjóðfélagshætti, sem valda því, að þverrandi hluti uppvaxandi kynslóðar hefur áhuga á að sækja þá fræðslu, sem húsmæðraskólarnir hafa látið af mörkum. En sjálfsagt þótti að leita úrræða, hversu vænlegast þætti að koma þessu skólahaldi í vænlegra horf. Í því skyni var skipuð n. af hálfu þeirra aðila, sem málin eiga að vera kunnugust, af hálfu skólastjóra húsmæðraskólanna, af hálfu Sambands ísl. sveitarfélaga, af hálfu Kennarafélagsins Hússtjórnar- og Kvenfélagasambands Íslands. Þessi n. starfaði að viðfangsefninu, sem fyrir hana var lagt, og skilaði tveim frumvörpum, frv. um hússtjórnarskóla, sem hér kemur til hv. d. frá Ed., sem hefur gert á því nokkrar breyt., m.a. þá að breyta nafni skólanna, sem um er að ræða, úr Heimilisfræðaskóla í Hússtjórnarskóla. Efni frv. fjallar annars vegar um breytt námsefni og breytta tilhögun á kennslunni í húsmæðraskólunum, sem hingað til hafa heitið svo, og hins vegar um breyttan rekstur skólanna. N. leggur til, að horfið verði frá því, að héruð og ríki reki þessa skóla í sameiningu, heldur verði þeir algjörlega ríkisskólar. Jafnframt er ráð fyrir því gert, að niðurstaðan verði sú, að ekki verði unnt aðsóknar vegna að reka skólana alla. Tekið er fram, að þótt um það semjist milli héraða og ríkis, að ríkið taki við skólum, fylgi því ekki skuldbinding um að reka skólana í því horfi, sem miðað er við um hússtjórnarskóla. Breyt. á skólastarfinu eru hugsaðar þær, að aðgang að skólum hafi jafnframt piltar og stúlkur, en ekki eingöngu stúlkur, eins og verið hefur, og í skólunum verði veitt ekki aðeins fræðsla, sem að því beinist að mennta verðandi húsmæður, heldur sömuleiðis fræðsla, sem orðið geti undirstaða að störfum eða frekari menntun til starfa í ýmsum þjónustu- og umsjónagreinum. Því er gert ráð fyrir, að auk þeirrar almennu undirstöðufræðslu, sem veitt verði í hússtjórnarskólum, skuli jafnframt stofna til framhaldsnáms í hússtjórnar- og heimilisfræðum fyrir þá, sem hyggjast veita forstöðu mötuneytum á viststofnunum. Lagt er á vald menntmrn., hvenær efnt verður til þessarar framhaldsmenntunar. Reynslan mun svo skera úr, hve víða reynist unnt að halda uppi hússtjórnarskólahaldi, ef lögfest verður þetta nýja fyrirkomulag. Ég veit, að á ýmsum stöðum er það viðkvæmt mál, að gamlar og merkar skólastofnanir leggist ekki niður, en hitt er jafnljóst, að það er engum til góðs, að reynt sé að halda uppi kennslu, þar sem aðsókn réttlætir ekki skólahald. Ég legg svo til, herra forseti, að eftir þessa umr. verði frv. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Frv. þetta til breyt. á l. um Aflatryggingasjóð sjávarútvegsins er flutt samkv. beiðni samninganefnda L.Í.Ú. og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Sjómannasambands Íslands, en þessir aðilar gerðu sín á milli samkomulag í sambandi við síðustu kjarasamninga um það, að ákveðnar breyt. skyldu gerðar á þessari deild Aflatryggingasjóðs, hinni svonefndu áhafnadeild, en hún greiðir tiltekinn hlut af fæðiskostnaði sjómanna á fiskiskipum. Eins og segir í grg. frv. eru í frv. teknar óbreyttar óskir þessara aðila, eins og þær eru settar fram í bréfum til sjútvrh., dags. 9. mars og 3. apríl 1974, en þessi bréf eru undirrituð af Kristjáni Ragnarssyni f.h. L.Í.Ú., Ingólfi Stefánssyni f.h. Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Jóni Sigurðssyni f. h. Sjómannasambands Íslands. Efni þessa frv. er í stuttu máli það, að gert er ráð fyrir nokkurri hækkun á greiðslu upp í fæðiskostnað og nokkuð breytilegri hækkun í hinum ýmsu skipaflokkum. Þannig eru fæðisgreiðslur í stærsta skipaflokknum, sem voru á s.l. hausti kringum 210 kr. á dag, en gert var ráð fyrir, að mundu verða 240–260 kr. á næsta ári samkv. vísitölu, - það er gert ráð fyrir því, að þær hækki upp í 320 kr. á dag. Þetta á við skip, sem eru 150 rúmlestir eða stærri. Á sama hátt er um að ræða hliðstæða hækkun í næsta stærðarflokki, þar sem eru skip frá 12 rúmlestum upp í 150 rúmlestir að stærð. Hins vegar er ekki gert ráð fyrir neinni hækkun á fæðisgreiðslunum til minnstu skipanna, þ.e.a.s. til trillubáta eða smábáta undir 12 rúmlestum. Ég tel, að það verði að athuga sérstaklega, þegar kemur til athugunar í n., hvort rétt sé að halda sér við þessar till. alveg óbreyttar, þó að þær hafi verið teknar óbreyttar upp í frv. Það er sem sagt gert ráð fyrir mjög hliðstæðum fæðisgreiðslum og nú er til þeirra, sem eru á minnstu bátunum, og jafnvel er þar frekar um lækkun að ræða. Það er ekki fullkomlega séð, hvort áhafnadeildin stendur undir þessum auknu útgjöldum miðað við þá tekjustofna, sem hún býr við, en þó er talið líklegt, að svo geti orðið á árinu, en á s.l. ári mun hafa orðið um nokkurn tekjuafgang að ræða hjá áhafnadeildinni. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta frv. að þessu sinni, en legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og til hv. sjútvn. til fyrirgreiðslu.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, var samíð af sérstakri n., sem viðskrn. skipaði, en í þessari n. áttu sæti Arnmundur Backman lögfræðingur, sem var form. n., Björn Baldursson framkvstj. og Gylfi Knudsen fulltrúi í viðskrn. Meginefni þessa frv. er að ákveða, að viðskrn. geti sett reglugerðir um skyldur og réttindi varðandi atvinnurekstur á þjónustusviði. Það kemur einna skýrast fram með því að víkja að efni 2., 3. og reyndar 4. gr. frv., en í 2. gr. segir orðrétt: „Tilgangur laga þessara er að tryggja, eftir því sem tök eru á: 1. Að neytendur í landinu eigi völ á sem bestri þjónustu. 2. Að þeir aðilar, sem fást við atvinnurekstur á sviði þjónustu, geti uppfyllt þær skyldur, sem slíkur rekstur leggur þeim á herðar gagnvart viðskiptavinum sínum og samfélaginu.“ Og í 3. gr. segir: „Hver einstaklingur, sem fullnægir eftirgreindum skilyrðum, hefur rétt til þess að stunda atvinnurekstur á sviði þjónustu: 1. Er heimilisfastur á Íslandi og hefur verið það síðasta árið. 2. Er fjárráða og hefur forræði á búi sínu. 3. Fullnægir að öðru leyti þeim skilyrðum, sem sett eru eða setta kunna að verða lögum samkvæmt eða í reglugerðum til þess að mega reka starfsemina.“ Síðan er viðskrh. veitt heimild til að setja ákvæði í reglugerð um atvinnurekstur á sviði þjónustu. Á það er bent í grg. frv. og í skýrslu þeirrar n., sem vann að samningu þess, að nú eru í lögum ýmis ákvæði um skyldur og réttindi varðandi margvíslegan atvinnurekstur í landinu og þjónustu, en hins vegar er enn ekki að finna nein ákvæði í lögum varðandi skyldur og réttindi um fjölmargar þjónustugreinar. Hefur mjög borið á því við þá starfsemi, sem rekin er á vegum neytendasamtaka, og hefur verið farið fram á, að lög yrðu sett, sem gætu tryggt neytendur betur en nú á sér stað í sambandi við viðskipti við slíka aðila. Ég hygg, að hér sé um mjög nauðsynlegt mál að ræða. En með þessu frv., ef það yrði að lögum, er aðeins stigið fyrsta skrefið. Síðan er ætlast til þess að fikra sig áfram í áttina, setja reglugerð um eina greinina af annarri, eftir því sem nauðsynlegt er, og setja þar ákvæði um almennar skyldur og réttindi þeirra, sem hér eiga hlut að máli. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta mái hér við 1. umr. frekar en ég hef gert. Ég legg til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn. til athugunar.