Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Nýlega féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur þar sem lögbann var staðfest gegn netveitunum Hringdu og Vodafone. Lögbannið skyldaði þessi fyrirtæki til að loka fyrir vefsvæðin deildu.net og thepiratebay.se. Þetta eru tveir vefir sem eru alræmdir fyrir það að gera notendum kleift að ná í höfundarréttarvarið efni án endurgjalds og á því byggði jú lögbannsbeiðnin. Í kjölfarið fór ég hingað í pontu á hinu háa Alþingi og spáði fyrir tvennu. Í fyrsta lagi að lögbannið mundi ekki virka og þess vegna þyrfti strax að fara í róttækari aðgerðir og í öðru lagi að jafnvel hin minnsta tækniþekking á innviðum internetsins yrði gerð tortryggileg. Ég stíg nú í pontu til að segja: I told you so, eða á íslensku, virðulegi forseti: Ég sagði ykkur það. Hv. héraðsdómslögmaður Tómas Jónsson skrifaði grein stuttu eftir ræðu mína þar sem hann kvartaði undan því að þingmaður á hinu háa Alþingi hótaði því fyrir opnum tjöldum að aðstoða menn við að komast fram hjá lokunum á þessum vefum. Hann líkti þessu við að maður hjálpaði innbrotsþjófum því að maður vissi hvar lykillinn væri falinn. En ekki er um að ræða neinn falinn lykil heldur hina einföldustu tækniþekkingu á internetmálum sem hægt er að hafa til að segjast hafa nokkra yfir höfuð. Eins og ég spáði fyrir um hefur eitthvað jafn einfalt og þekking á því hvað DNS sé verið gerð tortryggileg af þeim sem aðhyllast þessar lokanir. Nú veit ég að ég hef sennilega ruglað hv. þingheim með því að nota tæknilega skammstöfun þannig að ég skal sýna þingheimi með jafnvel enn einfaldari hætti hvernig komast má hjá þessum lokunum: Farið á Google, sláið inn „access piratebay“ og smellið á enter. Veljið fyrsta tengilinn. Þetta er hin ógurlega undirheimatækniþekking sem menn ætla væntanlega að halda frá augum almennings. Svo hvað er til ráða? Jú, auðvitað að ganga lengra og lengra og lengra eins og ég sagði. Ég segi enn og aftur að þessi barátta við höfundarréttarbrot sé vonlaus. Ég legg til að við endurskoðum höfundarrétt ef tryggja ber hagsmuni listamanna. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir. 
            

Virðulegi forseti. Mig langar í ljósi þess sem fram kom í gær og fjallað var um í Kastljósi í gærkvöldi að ræða mál þeirra sem eru með sjón- og heyrnarskerðingu og fara aðeins yfir þau. Það er mjög gleðilegt að ríkisstjórnin og fjárlaganefnd hafi ákveðið að leggja þessum málaflokki til aukið fé nú í lok ársins þar sem er svo sannarlega mikil þörf. Mér leiðist hins vegar að fréttaflutningurinn byggist á því að meiri hluti fjárlaganefndar hafi einungis komið að þessu máli og finnst ástæða til þess að fara aðeins yfir það. Hv. þm. Guðbjartur Hannesson kom með þetta mál inn í allsherjar- og menntamálanefnd. Þar var búið að fjalla töluvert um það og boða fólk á fund sem málið varðaði, m.a. formann Félags heyrnarlausra og starfsmann Fjólu – félags fólks með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu, til að fara yfir stöðuna. Það er alveg ljóst að þrátt fyrir að við setjum inn í þennan málaflokk núna 4,5 milljónir þá duga þær ekki nema bara til þess að klára þetta ár. Því er það mjög mikilvægt þegar verið er að vinna að tillögum vegna fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2015 að þessum sjóði verði gert hátt undir höfði. Í rauninni þarf að fara yfir þann tímafjölda sem fólk fær vegna þessa sjóðs. Eins hafa félögin boðist til þess og gerðu það í fyrrahaust að skilgreina þörfina, vinna ítarlegri skilgreiningu á túlkaþjónustu. Þau lögðu m.a. til að ráðuneyti atvinnumála kæmi að þessu o.fl. Ég held að við eigum að nýta okkur þetta fólk til þess að sýna okkur 

Hæstv. forseti. Það hefur eflaust ekki farið fram hjá neinum að skuldaaðgerðir ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hafa orðið að veruleika. Undanfarna daga hefur verið ánægjulegt að fylgjast með umræðunni og ekki síst hjá aðilum sem hafa barist fyrir því frá árinu 2009 að forsendubresturinn sem heimilin urðu fyrir yrði leiðréttur. Má í því samhengi nefna Vilhjálm Birgisson, verkalýðsleiðtoga á Akranesi, sem sagði, með leyfi forseta: „Það er ótrúlegt að heyra í fulltrúum þeirra stjórnmálaflokka sem voru í síðustu ríkisstjórn að tala um að það væri röng forgangsröðun að leiðrétta forsendubrest heimilanna. Halló! Eru þessir aðilar búnir að gleyma að fyrrverandi ríkisstjórn pumpaði fjármunum frá skattgreiðendum til bjargar fjármálakerfinu?“ Í samhengi við þetta segir Vilhjálmur, með leyfi forseta: „Hugsið ykkur, það heyrðist ekki orð frá þessu sama fólki þegar 440 milljarðar voru notaðir af skattfé almennings til björgunar fjármálakerfinu.“ Jafnframt langar mig að vísa í orð Ólafs Arnarsonar hagfræðings. Stuttu eftir að niðurstöður leiðréttingarinnar voru birtar sagði hann í viðtali á Bylgjunni, með leyfi forseta: „Það er verið að sækja þá peninga sem notaðir eru í leiðréttinguna til kröfuhafanna. Undanþága slitabúa gömlu bankanna frá skattheimtu var afnumin svo hægt væri að sækja peninga beint til þeirra kröfuhafa sem eiga þrotabúin.“ Í viðtalinu blæs hann á þær raddir sem halda því fram að peningarnir séu ekki sóttir til kröfuhafa og hrægamma. Hann segir þetta nýjan tekjustofn og að ríkissjóður hafi þar eingöngu milligöngu. Jafnframt segir hann í viðtalinu, með leyfi forseta: „Fjármagn leiðréttingarinnar kemur beint frá kröfuhöfum. Öll önnur slagorð og upphrópanir eru ekkert annað en lýðskrum.“ Mig langar að enda ræðuna á orðum fólks sem hefur haft samband við mig undanfarna daga og sagt: Reiðin hefur kraumað undanfarin ár vegna óréttlætis í garð heimilanna. Fjármálastofnanir og atvinnulíf hafa fengið mikla hjálp en við höfum átt að bjarga okkur sjálf. Takk fyrir að koma fram með þessa aðgerð sem viðurkennir að það voru ekki heimili 

Virðulegi forseti. Við stöndum frammi fyrir því að á Íslandi njóta stjórnmálamenn og Alþingi lítils trausts. Ástæðurnar eru margar. Ein er eflaust sú að það virðist lenska í stjórnmálum að gera miklu meiri kröfur til annarra en til sjálfs sín, þ.e. að gera miklu meiri kröfur til annarra flokka en eigin flokks, meiri kröfur til annarra þingmanna en samflokksmanna. Þetta er eflaust mannlegt eðli en verður svo skelfilega áberandi hjá okkur stjórnmálamönnunum. Þessa dagana horfum við á ráðherra sem virðist ekki ætla að axla ábyrgð á eigin embættisfærslum. Meiri hlutinn þegir þunnu hljóði og virðist styðja ráðherrann og margir hafa reyndar gert það opinberlega. Ég velti fyrir mér hvort þessir sömu þingmenn hefðu setið þegjandi í þingsal ef t.d. þáverandi ráðherra, hv. þm. Ögmundur Jónasson, hefði á síðasta kjörtímabili lent í nákvæmlega sömu hremmingum eða hvaða ráðherra sem er. Hefði þetta sama fólk þá setið hér þegjandi og ekki gagnrýnt embættisfærslurnar? Þetta er svo ótrúverðugt. Þingmenn virðast ekki bara skipta um skoðun, þeir beinlínis skipta um sannfæringu eða réttlætiskennd eftir því hvorum megin borðsins þeir sitja. Þá veltir maður fyrir sér hvort þingmenn og ráðherrar sem nú segjast styðja innanríkisráðherra, eftir allt sem á undan er gengið, geti nokkurn tímann með trúverðugum hætti kallað eftir afsögn ráðherra eða lýst yfir vantrausti á ráðherra þegar þeir verða komnir í stjórnarandstöðu. Að sama skapi getum við öll sem nú teljum að hæstv. innanríkisráðherra eigi að stíga til hliðar að sjálfsögðu ekki skilað auðu ef ráðherrar sem eru okkar flokksmenn eða tilheyra ríkisstjórn sem við eigum aðild að hegða sér þannig að það skaði embættið. Ef við viljum bæta orðsporið og auka traust á stjórnmálum verðum við að leitast við að vera sjálfum okkur samkvæm. Það er áskorun því að, eins og ég segi, það er mannlegt að gagnrýna aðra en fara í vörn þegar maður sjálfur 

Virðulegur forseti. Nú hafa fasteignaveðlán heimilanna verið færð niður með aðgerðum ríkisstjórnarinnar um liðlega 6%. Það er út af fyrir sig jákvætt gagnvart þeim sem þess njóta þó að við í Samfylkingunni höfum lagt til að þeir sem eigi yfir 30 millj. kr. í hreinni eign væru undanskildir aðgerðunum og höfum ekki haft sannfæringu fyrir því að þeir sem keyptu fyrir árið 2004 hefðu orðið fyrir forsendubresti því að fasteignir þeirra hafa hækkað eins og lánin eða meira. Stærri ágalli er þó sá stóri hópur leigjenda sem skilinn er eftir í aðgerðunum, fjórða hvert heimili í landinu eins og við höfum rætt hér. En það eru því miður fleiri hópar sem liggja óbættir hjá garði. Ég vil nota þetta tækifæri og hvetja stjórnarmeirihlutann til að láta hið sama ná til fólks sem er í búseturéttaríbúðum. Það fólk varð fyrir jafn harkalegum skelli í verðbólgunni. Það varð fyrir jafn harkalegum hækkunum á lánum sem á eignum þeirra hvíla. Ég held að það sé ákaflega einfalt mál að þetta fólk eigi kröfu á því að vera meðhöndlað með sama hætti og aðrir húsnæðiseigendur. Ég kalla eftir því að þeir fái að njóta sömu niðurgreiðslu og þeir sem fengu skuldir sínar niðurfærðar í síðustu viku.

Hæstv. forseti. Um helgina fagnar Akureyrarflugvöllur 60 ára afmæli sínu og það er vissulega fagnaðarefni sem vert er að halda upp á. Flugsamgöngur hafa alltaf verið mikilvægur tengiliður milli höfuðborgarinnar og höfuðstaðar Norðurlands. Flugsamgöngur eru mikilvægur þáttur í samgönguneti allra landsmanna og greiða leið milli staða og stofnana. Flugsamgöngur eru öryggisþáttur. Það getur skilið milli lífs og dauða að komast á sem stystum tíma undir læknishendur og gegnir flugið þar mikilvægu hlutverki. Flugsamgöngur eiga að vera almenningssamgöngur. Það er því verulegt áhyggjuefni að almenningur telur sig vart hafa efni á að nýta sér innanlandsflug í sama mæli og áður tíðkaðist vegna þess hve fargjöld í flugi eru dýr. Að fara með fjölskylduna í flugi er munaður sem fáir hafa efni á. Þurfi vinnustaðir eða fyrirtæki að senda marga starfsmenn í einu milli staða er algengt að menn sameinist í bíla og keyri á milli þó að það þýði jafnvel dags eða tveggja daga vinnutap í ferðir fram og til baka. Þetta þýðir síðan að eftir því sem flugið er minna notað mun ferðum milli einstakra staða fækka eða það sem verra er jafnvel leggjast af. Það hefur gerst og með tilheyrandi óhagræði. Undanfarið hefur verið að störfum vinnuhópur skipaður af innanríkisráðherra. Hann hefur haft það hlutverk að greina samsetningu kostnaðarþátta í fargjaldi í innanlandsflugi með það að markmiði að leita leiða til að lækka flugfargjöld. Sá hópur hefur ekki lokið störfum enn en ég vænti þess að sú vinna fari að taka enda. Hver niðurstaðan verður er ekki hægt að segja til um nú. Hins vegar er ljóst að taka þarf ákvörðun um hvaða hlutverki innanlandsflugið á að gegna, hvort við sjáum fyrir okkur breytt hlutverk og í þá hvaða átt. Eigi það að vera sá samgöngumáti sem við viljum að það sé þurfa fargjöld að lækka verulega.

Virðulegi forseti. Líkt og vonandi fleiri hv. þingmenn þá hlustaði ég í gær á Kastljós þar sem rætt var við Snædísi og Áslaugu Hjartardætur. Þar sagði Snædís, sem er stjórnarmaður í Fjólu, félagi fólks með samþætta sjón- og heyrnarskerðingu, frá því að hún upplifði það eins og alþingismenn héldu að fatlað fólk væri önnur dýrategund. Mér finnst að við eigum að hlusta á þetta, taka þetta til okkar og líta svolítið í eigin barm og skoða hvernig við afgreiðum mál á Alþingi sem viðkoma fötluðu fólki. Snædís benti líka á að það væri eins og fatlað fólk væri aukaatriði sem hægt væri að veita góðgerðir sem fatlað fólk þakkaði svo kærlega fyrir. Það sorglega er, eins ánægð og ég er með að heyra þau tíðindi að meiri hluti fjárlaganefndar ætli að mæla með því að auknir fjármunir verði settir í túlkaþjónustu fyrir 2. umr. um fjárlög, að við erum einmitt svolítið að gera þetta, við erum að gera góðverk í stað þess að líta svo á að hérna sé um sjálfsagt mál að ræða. Aðgengi er alger forsenda þátttöku og þegar við á Alþingi samþykkjum lög verðum við alltaf að hugsa um áhrifin sem þau hafa á aðra. Við sem tilheyrum hópi fatlaðs fólks erum ekkert öðruvísi en aðrir, 

Forseti. Mig langar að taka til umræðu vopnakaup Landhelgisgæslunnar. Stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd samþykkti fyrir nokkru að taka til skoðunar þann þátt sem varðar stjórnsýslu málefnisins, þ.e. ákvörðun um kaupin og innflutning vopnanna. Ég vona að við fáum gesti til að tjá sig um það sem fyrst og allsherjar- og menntamálanefnd hefur einnig haft málið til meðferðar og skoðar efnislega þætti málsins. Mig langar í þessu sambandi til að vekja athygli á mjög athyglisverðri grein sem birtist í Kjarnanum í gær eftir Helen Ólafsdóttur en hún starfar sem ráðgjafi hjá Sameinuðu þjóðunum, m.a. varðandi vopna- og öryggismál. Helen bendir í fyrsta lagi á að venjan á Vesturlöndum sé að mál er varða innflutning á vopnum, sérstaklega val á skotvopnum fyrir löggæslu og her, séu yfirfarin í sérstökum þingnefndum sem gæta eftirlits með framkvæmdarvaldinu. Í öðru lagi að stórar breytingar á reglugerðum lögreglu, svo sem eins og um vopnaburð almennu lögreglunnar, sé eðlilegt að vinna í fagnefnd, leita eftir sérfræðiáliti og að vinnuferlið við það allt sé gagnsætt. Í þriðja lagi að ef ótti við hryðjuverk kallar á vopnavæðingu ætti slík umræða að fara fram í tengslum við öryggisáætlun landsins. Virðulegi forseti. Við sem störfuðum í þingmannanefnd um mótun þjóðaröryggisstefnu hér á síðasta kjörtímabili - það var aldrei nefnt að þörf væri á að vopnavæða lögregluna. Helen lýkur grein sinni með þessum orðum: „Þess má einnig geta að lögreglan í Bretlandi hefur það sem yfirlýst markmið að vera gagnsæ um kaup og notkun vopna innan lögreglunnar. Það er ekki talinn góður siður í lýðræðisríkjum að skotvopnaeign lögreglu og notkun þeirra sé einkamál lögreglu og ráðherra.“ Virðulegi forseti.  
            

Herra forseti. Starfsstöð Fiskistofu á Ísafirði hefur verið lokuð frá áramótum, veiðieftirliti stofnunarinnar hafði verið hætt og starfsstöð fiskeldis komið í staðinn. Starfsemin þar hefur legið niðri frá áramótum og nú hefur annað tveggja starfa sem var á starfsstöðinni á Ísafirði verið auglýst laust til umsóknar. Starfið er að vísu ekki á Fiskistofu og því síður á Ísafirði heldur er starfið hjá Matvælastofnun á Selfossi. Starfsheitið þar er sviðsstjóri fiskeldis og meðal verkefna starfsmannsins er að skoða búnað fiskeldisstöðva og viðbrögð við slysasleppingum og fleiru. Þetta breyttist vegna þess að nýtt frumvarp síðasta vor um fiskeldi færði þessi verkefni frá Fiskistofu til Matvælastofnunar og þá lýsti hæstv. sjávarútvegsráðherra því yfir að finna yrði starfsstöðinni á Ísafirði önnur verkefni tengd Fiskistofu. En ekkert bólar á þeim verkefnum enn. Hæstv. ráðherra telur rétt að flytja Fiskistofu með manni og mús til Akureyrar og vílar það ekkert fyrir sér. Nú hefur umboðsmaður Alþingis krafið ráðherra svara varðandi þennan flutning og á hvaða lagagrundvelli flutningurinn byggir og óskar eftir öllum gögnum sem styðja þá lagalegu ákvörðun. Bandalag háskólamanna hefur lýst yfir miklum áhyggjum af þessu, eðlilega, og telur að líta beri á flutninginn sem ólögmæta uppsögn sem gæti leitt til bótaskyldu ríkissjóðs. Ég held því að mjög gott væri að fá svör við þessu hjá umboðsmanni Alþingis. Ég spyr: Á hvaða vegferð er hæstv. sjávarútvegsráðherra? Ef hann vill landsbyggðinni svona vel og halda utan um starfsemi Fiskistofu úti á landi, út af hverju ver hann þá ekki þau störf sem eru til staðar úti á landi frekar en að ryðjast áfram með eitthvað sem ekki er víst hvort sé lagagrundvöllur fyrir, eins og flutning Fiskistofu til Akureyrar?

Hæstv. forseti. Undanfarna daga hefur hv. þm. Frosti Sigurjónsson bent á hættu fyrir Seðlabankann af því að taka við fé til ávöxtunar frá viðskiptabönkunum á vöxtum og telur og hefur lagt fram rök fyrir því að Seðlabankinn tapi 7 milljörðum á ári hverju á þessu. Hann tekur dæmi af manni sem leggur 100 þús. kr. inn í viðskiptabankann sinn á 1% vöxtum, bankinn fer með sama 100 þúsundkallinn upp í Seðlabanka og fær 5%. Ég fékk smálínu frá félaga mínum í morgun sem sagði: Af hverju má ég bara ekki leggja beint inn í Seðlabankann? Ég á ekki svar við því, því miður. En það er hins vegar athugunarefni nú að seðlabankastjóri sagði á fundi í gærmorgun að vextir væru ákveðnir á grundvelli markmiða um stöðugleika. Hann sagði þar, með leyfi forseta: „Ef að þeir telja að það sé hægt að ná þessu markmiðum öðruvísi án þess að taka áhættu, og það er vel grundað, þá erum við alveg til í að skoða það, og við munum skoða það. En við förum ekki að fórna verðbólgumarkmiðinu til þess að ná í 5 til 10 milljarða, það er alveg ljóst.“ Í nýlegri ræðu sagði þessi sami seðlabankastjóri, á viðskiptaþingi, með leyfi forseta: „Það er ekkert fremur æskilegt að verðbólga sé fyrir neðan markmið heldur en fyrir ofan. Í þessu sambandi megum við ekki falla í þá gryfju að ætla að tæki peningastefnunnar séu það öflug og hraðvirk að verðbólga geti alltaf verið 2,5%.“ Ég verð að viðurkenna að ég er ekki alveg skýr á því hvað seðlabankastjóri á nákvæmlega við þarna. Það er reyndar annað að á þessum sama fundi í gærmorgun var talað þannig um rekstrarkostnað Seðlabankans að ég held að það sé alveg einboðið, ágætu þingmenn, að þegar við á næstu dögum tökum til umfjöllunar nýtt frumvarp um Seðlabanka Íslands skoðum við akkúrat þessi atriði mjög gaumgæfilega.

Hæstv. forseti. Hinir ýmsu atburðir sem hafa átt sér stað síðustu daga hafa leitt huga minn að spurningunni: Hvar erum við eiginlega stödd sem samfélag? Hvernig getum við sem samfélag sem telur rúmlega 300 þúsund manneskjur verið svona ósamstiga og sundurlynd? Mikilsvirtur rithöfundur kallar fólk á landsbyggðinni hyski sem sé að drepast úr frekju. Listamaður segir sataníska áru yfir tilteknum stjórnmálaflokki og þingmaður sama flokks kallar listamanninn nafni sem er ekki hafandi eftir hér í ræðustól. Á vefmiðlum og bloggsíðum erum við þingmenn og æðstu ráðamenn þjóðarinnar kallaðir öllum illum nöfnum, við séum liðleskjur sem hugsi ekki um neitt nema eigin hag. Hvað veldur þessu? Hvað veldur því að nú sex árum eftir hrunið skulum við ekki vera komin lengra í að breyta samfélaginu eins og svo margir kölluðu eftir? Hvað getum við gert til að breyta því áliti sem almenningur virðist hafa á stjórnmálastéttinni og hvers er ætlast til af okkur? Ég held að við getum öll verið sammála um að það er göfugt starf að vera stjórnmálamaður, einfaldlega vegna þess að það krefst þess að sá sem stundar það vinni að heill og hamingju þjóðar sinnar, hafi ætíð hugtakið almannaheill að leiðarljósi og hafi við allar ákvarðanir hagsmuni almennings sem viðmið. Við sem störfum í stjórnmálum eigum að halda í heiðri þær dyggðir og þau gildi sem sameina fólk frekar en sundra því, t.d. virðingu, heiðarleika, auðmýkt og ekki síst umburðarlyndi. Það felst meðal annars í því að hafa skilning á viðhorfum og þeirri ólíku sýn sem við höfum á hin margvíslegu verkefni sem við glímum við dagsdaglega. Mótmælin hér fyrir utan síðustu mánudaga hafa snúist ekki síst um þetta. Hæstv. forseti. Að lokum ætla ég að leyfa mér enn og aftur að hvetja til þess að blásið verði til stóraukins samráðs milli ríkisstjórnar, Alþingis, sveitarfélaga, atvinnulífsins, launþegasamtaka, fjármálageirans, fræðasamfélagsins og alls konar samtaka í þjóðfélaginu um langtímamarkmið þjóðinni til handa. Það minnkar óvissu, það skapar frið og myndar traust í samfélaginu sem er svo sannarlega það sem við þurfum á að halda nú um stundir.

Herra forseti. Heilbrigðismál eru okkur flestum hugleikin, sérstaklega þessa dagana þegar verkföll lækna standa yfir og kallað er eftir byggingu nýs Landspítala. Hæstv. heilbrigðisráðherra nefndi í ræðu sinni í þinginu í gær að það væru fleiri heilbrigðisstofnanir í landinu en Landspítalinn þó að lítið færi fyrir umfjöllun um þær. Heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni eru margar hverjar í mun verri stöðu en Landspítalinn þannig að úrbóta er víða þörf. Samkvæmt núgildandi fjárlögum fara ríflega 40% útgjalda ríkisins til velferðarmála eða um 267 milljarðar. Þróunin er okkur ekki hagfelld þar sem þjóðin er að eldast með tilheyrandi kostnaði fyrir þjóðarbúið og fólki með skerta starfsgetu er einnig að fjölga af ýmsum orsökum. Staðan er slæm og útlitið er svart. Við viljum hafa gott velferðarkerfi en þurfum einhvern veginn að draga úr kostnaði. En hvað er til ráða, eru einhver tækifæri í þessari stöðu? Já, ég tel svo vera. Við eigum fyrst og fremst að leggja aukna áherslu á heilsugæsluna. Við höfum leyft henni að drabbast niður en hún er mikilvægur hornsteinn í heilbrigðiskerfi okkar. Við verðum einnig að leggja aukna áherslu á lýðheilsumál og forvarnir. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir m.a. að bætt lýðheilsa og forvarnastarf verði meðal forgangsverkefna ríkisstjórnarinnar. Til að framfylgja þeirri stefnu hefur forsætisráðherra stofnað nefnd um lýðheilsumál. Það er forsætisráðherra sem stýrir nefndinni en auk hans eiga heilbrigðisráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra og mennta- og menningarmálaráðherra fast sæti í nefndinni. Samhliða stofnun ráðherranefndar var ákveðið að setja á fót ráðgefandi nefnd, lýðheilsunefnd, undir yfirstjórn heilbrigðisráðherra. Meginhlutverk hennar er að vinna drög að heildstæðri stefnumótun og aðgerðaáætlun þar sem haft er að markmiði að efla og bæta lýðheilsu á öllum aldursskeiðum. Nefndin skal skila heilbrigðisráðherra og ráðherranefndinni tillögum sínum í árslok 2015. Góð lýðheilsa getur sparað heilbrigðiskerfinu milljarða og ég tel að þangað eigum við að stefna.

Virðulegi forseti. Það er fátítt að utanaðkomandi aðilar gangi á ríkisstjórnarfund á Íslandi en í morgun var brugðið út af þeirri venju þegar fulltrúar frá ungmennaráðum Barnaheilla, UNICEF og umboðsmanni barna hittu ráðherra á fundi í Stjórnarráðinu. Fundurinn var haldinn í tilefni af því að á fimmtudag, 20. nóvember, eru 25 ár liðin frá því að barnasáttmáli Sameinuðu þjóðanna varð til. Það var einmitt 20. febrúar 2013 sem Íslendingar lögfestu loks sáttmálann. Það er okkur því öllum í hag að standa vel að þessum málum og líklega hefur viðræða og samtal ráðherra við börnin í morgun verið hluti af þeirri áætlun. Því miður er lítil hefð fyrir því að börn og ungmenni fái að taka þátt í ákvörðunum sem varða þau og þá sérstaklega innan stjórnsýslunnar, hugsa ég. Í því felst ein stærsta áskorunin með innleiðingu barnasáttmálans. Ég vil sem alþingismaður fagna þessu nýmæli í morgun og ég veit að við eigum eftir að sjá meira af slíkum vinnubrögðum hér á hinu háa Alþingi. Í frétt frá UNICEF segja börnin og ungmennin sem fengu þetta tækifæri að það hafi verið gaman og gott að geta rætt beint við ráðherrana og bent þeim á ýmislegt sem mætti fara betur í umhverfi barnanna, svo sem geðheilbrigðismál og fleira. Ég endurtek að þetta er mjög gott mál og ég fagna þessum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Ég kalla eftir stefnu í málefnum ferðamálaiðnaðarins. Hvað hafa stjórnvöld í hyggju varðandi umgjörð þeirrar atvinnugreinar og þróun hennar? Hvernig er verið að undirbúa móttöku ferðamanna á árinu 2015? Þessu er brýnt að svara skýrt því að bæði fyrirtæki í ferðaiðnaði og sveitarfélög kvíða satt að segja næsta ári þar sem nánast ekkert virðist eiga að gera til að undirbúa móttöku ferðamanna og bæta aðstöðu á ferðamannastöðum og innviði friðlýstra svæða. Hvað með viðhald á vegum? Ástand á vegum, hvort sem um er að ræða stofnvegi, héraðsvegi eða tengivegi, ógnar umferðaröryggi. Augljóst er að þegar ferðamenn eru orðnir nær milljón talsins gefa innviðir eftir ef ekki er gripið til aðgerða. Í fjárlögum 2014 var aðeins gert ráð fyrir 260 millj. kr. framlagi til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða þótt augljóst væri þá strax að það væri allt of lág upphæð. Í fjáraukalögum núna er óskað eftir 414 millj. kr. hækkun á fjárlagaliðnum til að setja í brýn verkefni sem augljóst var strax á árinu 2014 að þurfti að fara í. Stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar og ráðherra málaflokksins er hrópandi og skortur á markvissri áætlunargerð og framtíðarsýn í málaflokknum er mikill. Svona virðist eiga að halda áfram vegna þess að í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2015 er lagt til að aðeins 145,8 millj. kr. fari í Framkvæmdasjóð ferðamannastaða. Það virðist vera að hæstv. ríkisstjórn hafi engin áform uppi um að leggja aukið fé til þess að bæta aðstöðu þannig að mögulegt sé bæði að koma í veg fyrir skaða og einnig að taka á móti ferðamönnum hér með einhverjum sóma.

Herra forseti. Í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun vorum við að ræða framkvæmd sýslumanna við uppboð. Ég hef lengi verið að reyna að átta mig á því hvernig þetta ferli virkar og hvort það sé ekki örugglega farið að ýtrustu lögum og reglum þegar verið er að taka heimilið af neytendum, leikmönnum, fólki sem er gerðarþolar í málum um nauðungarsölu, þegar gert er uppboð á heimili fólks. Eitt varð skýrara í morgun og það er að þegar kröfuhafi kallar eftir því að farið skuli í nauðungarsölu á grundvelli gengistryggðs lánasamnings, sem búið er að dæma ólöglegan, en lánastofnunin hefur bara reiknað það út - þetta er eins og við reiknum þetta út - þá taka sýslumenn það gilt og það er farið í þetta ferli en einhvers staðar í ferlinu þarf að reikna hvort þessi krafa sé rétt. Nú hafnar gerðarþoli, neytandinn í málinu, því og segir: Nei, þetta er rangur útreikningur, og þá þarf hann að fara fyrir dómstóla með það. Sýslumaður stöðvar ekkert ferlið, við skulum athuga þetta. Nei, gerðarþolinn þarf að fara fyrir dómstóla, neytandinn, leikmaðurinn, hann þarf að fara fyrir dómstóla. Hvers vegna nefni ég þetta og í hvaða samhengi er þetta mikilvægt? Þetta er náttúrlega grundvallaratriði, um er að ræða heimili fólks, og þetta vandamál er ekki að fara. Ef verðtryggð neytendalán verða dæmd með ólögmæta viðskiptaskilmála, sem Hæstiréttur mun þurfa að taka afstöðu til um mitt næsta ár, mun fjöldi fólks vera með lán sem mundu ekki lenda undir hamrinum ef þau væru rétt reiknuð. Þetta mál verður með okkur. Það þarf klárlega að taka á nauðungarsölulögunum ef staðan er sú að neytandinn, leikmaðurinn, þarf að sækja fyrir dómstólum meðan fjármálastofnanir geta lagt fram sína útreikninga og þeir séu teknir gildir nema farið sé fyrir dómstóla að frumkvæði og á kostnað neytandans. Það er víða pottur brotinn í þessu ferli. 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu á þskj. 517 við 16. mál sem er tillaga til þingsályktunar um vistkerfi fyrir hagnýtingu internetsins og réttindavernd notenda. Fyrsti flutningsmaður þessarar tillögu var hv. þm. Jón Þór Ólafsson og voru 17 aðrir þingmenn meðflutningsmenn þessarar tillögu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Mörð Ingólfsson, stjórnarmann í IMMI, alþjóðlegri stofnun um upplýsinga- og tjáningarfrelsi. Nefndinni bárust umsagnir um málið frá Farice, Forriturum framtíðarinnar, Háskóla Íslands, IMMI, ISNIC, Klak Innovit, Landsvirkjun, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, Persónuvernd, Póst- og fjarskiptastofnun, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins og starfsgreinahópum innan þeirra, Samtökum verslunar og þjónustu, Viðskiptaráði Íslands og Vodafone. Í málinu er lagt til að ráðherra skipi starfshóp sem móti stefnu um að skapa kjöraðstæður hér á landi fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni ásamt því að verja réttindi netnotenda. Jafnframt geri stjórnvöld tillögur um nauðsynlegar breytingar á lögum til að stefnan nái fram að ganga. Tillagan byggist á greinargerð starfshóps iðnaðar- og viðskiptaráðherra um hagnýtingu internetsins í þágu nýsköpunar og atvinnuþróunar og er hún birt í fylgiskjali með tillögunni. Í greinargerðinni er getið um helstu atriði sem snerta starfsumhverfi internetsins: Í fyrsta lagi laga- og viðskiptaumhverfi, svo sem ábyrgð hýsingaraðila á gögnum og skattumhverfi, í öðru lagi tengingu við útlönd í formi fjarskiptasæstrengs, í þriðja lagi aðgang fyrirtækja að fjármagni og í fjórða lagi mannauð og er þar bæði átt við tækifæri til að laða erlenda sérfræðinga að landinu og framboð menntunar á þessu sviði á öllum skólastigum. Í greinargerð tillögunnar kemur fram sú hugmynd að starfshópurinn skili ráðherra greinargerð með tillögum til úrbóta á þriggja mánaða fresti. Það kann að vera of íþyngjandi fyrir hópinn en nefndin telur mikilvægt að ráðherra verði reglulega og eftir því sem verkinu vindur fram upplýstur um stöðu þess. Langflestir sem sendu nefndinni umsögn um tillöguna fagna henni, telja hana mikilvæga eða taka undir þau sjónarmið sem í henni koma fram og leggst enginn gegn henni. Í umsögnum er vísað til ýmissa atriða sem nefndin telur vert að benda á. Fram kemur að tækifæri hafi glatast vegna lagaumhverfisins hér á landi og að brýnt sé að endurskoða lagarammann til að nýta sem best þau viðskiptatækifæri sem netið býður upp á. Einnig er bent á að hérlendis skorti mjög starfsfólk með menntun í upplýsingatækni og að jafnframt sé tækni- og tölvukennslu í grunn- og framhaldsskólum ábótavant. Því þurfi að gera menntun á þessu sviði enn hærra undir höfði. Þá lýsa ýmsir þeirri skoðun að regluverkið sem varðar internetið megi ekki vera svo flókið að framþróun þess verði hamlað eða nauðsynlegt frelsi heft. Lagaumgjörðin kringum netið verði að vera stöðug og því þurfi að leitast við að stíga varlega til jarðar við setningu laga og reglna. Jafnframt er vísað til þess að stór hluti nýsköpunar lúti að tækifærum sem felist í hagnýtingu internetsins og að mikilvægt sé fyrir afskekkt land að halda góðum tengingum við alþjóðlega markaði. Þá kemur auk þess fram að almennt megi bæta rekstrarskilyrði fyrirtækja hér á landi. Hvað varðar notkun internetsins er bent á að notkunin sé ómissandi þáttur í lífi almennings í mörgum ríkjum en ekki bundin við afmarkaðan hóp. Að auki er bent á þá staðreynd að nettengingum sé víða ábótavant í dreifðari byggðum og mikilvægt sé að mótuð verði stefna um uppbyggingu háhraðatenginga. Nefndin leitaði eftir því við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið að kostnaður við samþykkt tillögunnar yrði metinn. Niðurstaða ráðuneytisins var sú að kostnaður gæti orðið 4 millj. kr. vegna úttektar á lagaumhverfi hér á landi og erlendis, auk 3 millj. kr. fyrir gerð og kynningu á stefnunni. Nefndin leggur til að tillagan sem fulltrúar allra flokka á Alþingi lögðu fram verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: Í fyrsta lagi er lagt til breytt heiti tillögunnar. Í öðru lagi eru lagðar til orðalagsbreytingar á 1. og 2. mgr. tillögugreinarinnar, m.a. að nota orðið „kjöraðstæður“ fremur en orðin „vistkerfi“ og „kjörlendi“. Í þriðja lagi er lagt til að Samtök verslunar og þjónustu tilnefni einn fulltrúa í starfshópinn. Í fjórða lagi er til einföldunar lögð til breyting á lokamálsgrein tillögunnar sem varðar skýrslu sem ráðherra skal leggja fyrir þingið. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með þeim breytingartillögum sem ég gat um og eru á umræddu þingskjali, þ.e. þskj. 517. Þetta mál var tekið út úr atvinnuveganefnd Alþingis 11. nóvember sl. og undir nefndarálitið skrifa: Jón Gunnarsson formaður, Kristján L. Möller framsögumaður, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Haraldur Benediktsson, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson og Þórunn Egilsdóttir. Jón Þór Ólafsson, 1. flutningsmaður þessarar tillögu, sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er að sjálfsögðu samþykkur áliti þessu. Þess ber þó að geta að þar sem hann er áheyrnarfulltrúi í nefndinni þá segja lög Alþingis að hann geti ekki flutt það nefndarálit sem ég tók að mér að lesa upp sem hefði auðvitað farið betur á að hv. þingmaður hefði gert og fylgt þannig máli sínu eftir til enda.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að bera boltann yfir þennan læk þar sem ég er áheyrnarfulltrúi eins og hann nefnir og get þar af leiðandi ekki flutt nefndarálitið. Ég er að sjálfsögðu hlynntur því eins og kom fram. Stuttlega, eins og þetta hljómar með breytingartillögum, þá ályktar Alþingi að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp um að móta stefnu um kjöraðstæður fyrir hagnýtingu internetsins og annarrar upplýsingatækni og um réttindavernd netnotenda og leggja svo til nauðsynlegar lagabreytingar. Ef við förum yfir þetta: Það verður þá iðnaðar- og viðskiptaráðherra sem skipar formann starfshópsins og í starfshópinn skipa þeir sem eru nefndir, þ.e. þessir stóru hagsmunaaðilar sem þurfa að koma að borðinu hvað varðar að skoða heildstætt hvernig á að skapa kjöraðstæður fyrir hagnýtingu internetsins og réttindavernd. Það er búið að vera ótrúlega gaman að finna meðbyrinn alls staðar þar sem málið hefur verið unnið, hjá hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur og í ráðuneytinu þar sem starfshópurinn starfaði og gerði greinargerð fyrir ráðherra sem þessi þingsályktunartillaga byggir á, þ.e. þeir hagsmunaaðilar sem komu þar að borðinu og hófu starfið. Einnig í þinginu þar sem þingmenn allra flokka á þingi eru meðflutningsmenn og í nefndinni þar sem við vorum að ræða nefndarálit sem styður málið. Allir styðja málið enda er það borðleggjandi. Það mun bæta hag allra Íslendinga að fara í þessa vinnu. Það er í rauninni kallað eftir því að við förum að skipa starfshóp. Það er starfshópur þeirra aðila sem þurfa að koma að borðinu. Hann verður skipaður núna til lengri tíma, ótakmarkaðs tíma. Það er eftir tillögum þeirra aðila eins og segir í greinargerð með þingsályktunartillögunni, með leyfi forseta: „Alþjóðlegu ráðgjafarfyrirtækin McKinsey Global Institute og Boston Consulting Group hafa tekið saman fjölda skýrslna og rannsókna um hvað hafi virkað best hjá ríkjum við að nýta tækifæri til að auka hagsæld og hagvöxt með internetinu. Bæði ráðleggja þau ríkisstjórnum að læra af því sem best hefur virkað í öðrum löndum við að skapa kjörlendi fyrir internetið og benda á að sá árangur velti á viðvarandi endurmati á regluverki og stefnu stjórnvalda á því sviði.“ Það er sem sagt verið að kalla eftir starfshóp þeirra aðila sem þurfa að koma að borðinu til að skoða hvað best hefur reynst í heiminum, hvernig það er heimfært upp á íslenskan veruleika og leggja síðan tillögu fyrir ráðherra um að sú stefna verði innleidd og uppfærð reglulega. Ráðherra mun síðan, eins og kemur hérna fram, leggja fram skýrslu árlega um vinnu starfshópsins þar sem gerð verður grein fyrir vinnu starfshópsins, tillögum hans til ráðherra, hvaða tillögum sé unnið að og hvernig starfinu miði áfram. Þingið fær því alltaf reglulega, árlega samantekt af þessu. Ráðherra fær á þriggja mánaða fresti tillögur til úrbóta. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns studdu nánast allir málið, enginn var á móti því. Persónuvernd sagði bara: Þetta varðar ekkert okkar svið, farið bara varlega með það, en það er ekkert í þingsályktunartillögunni sem við leggjumst gegn. Þeir sem að málinu koma styðja það allir og vilja taka þátt. Með þessari breytingartillögu bætum við því við að Samtök verslunar og þjónustu fái að koma að borðinu. Bent var á að þjónustuaðilar þyrftu að geta komið að borðinu. Þeir gera það að vissu leyti, eins og Samtök leikjaframleiðenda, Samtök upplýsingatæknifyrirtækja, samtök gagnaveitna; þetta eru allt þjónustuaðilar. Okkur í nefndinni fannst ágætt að fleiri kæmu að borðinu og þá mundu Samtök verslunar og þjónustu skipa í starfshópinn líka. Sér í lagi vegna þess að þar eru minni aðilar sem veita náttúrlega þjónustu og geta meðal annars veitt internetþjónustu eða nýtt internetið til hagnýtingar fyrir sig. Fram kemur í skýrslu McKinsey, sem vitnað er til og stuðst er við í þessari vinnu, að lítil og meðalstór fyrirtæki sem nýta sér internetið í miklum mæli vaxi tvöfalt hraðar, tvöfaldi útflutningstekjur sínar og ráði tvöfalt fleira starfsfólk. Þetta kemur fram í rannsókn sem McKinsey gerði á 4.800 litlum og meðalstórum fyrirtækjum í G8-ríkjunum auk fimm annarra ríkja sem samsvarar 70% af hagkerfi heimsins. Þetta er niðurstaðan. Það er ofboðslega mikil hagnýting í boði ef þau nota internetið í miklum mæli. Hlutfallið hrynur nánast alfarið ef fyrirtækin nota internetið í litlum mæli eða alls ekki. Það að hagnýta internetið skilar því gríðarlegum ábata fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki. Það er gott að Samtök verslunar og þjónustu fá líka að skipa í hópinn. Vodafone vildi fá aðila sem hefði lögfræðimenntun á sviði fjarskipta skipaðan í hópinn. Ég geri ekki ráð fyrir öðru en að innanríkisráðuneytið muni áfram skipa slíkan aðila eins og í fyrri starfshópinn, ef ekki þá verður að bæta úr því. Við finnum lausn á því en ég geri ráð fyrir því. Eflaust verður þetta aðili sem er innan fjarskiptastofnunar eins og síðast. Við köllum bara eftir því; það er gott fyrirkomulag. Við þurfum að fá sérþekkingu þaðan í starfshópinn þannig að við köllum sérstaklega eftir því. Annars þakka ég fyrir frábært samstarf og hlakka til að sjá starfshópinn verða að veruleika.

Forseti. Það er ánægjuefni að þessi ályktun sé að ljúka ferli sínu hér á Alþingi. Mig langaði að leggja áherslu á nokkur atriði sem mér finnst mjög mikilvægt að hafa í huga. Mér sýnist fókusinn vera þess eðlis að allir séu sammála um að við þurfum að fara í þessa vinnu. Það eru tvö atriði sem mér finnst mikilvægt að komi fram til þess að við missum ekki af lestinni, því við erum alveg að missa af lestinni, það er bara þannig. Ef við drífum ekki í þessari vinnu, ef við tryggjum ekki að lagaumhverfið sé skýrt, munum við missa af lestinni. Það eru alveg gríðarlegir hagsmunir í húfi fyrir Ísland. Framtíðarsýn gæti glatast sem ég mundi ekki vilja týna því að sú framtíðarsýn sem kristallast í þessari tillögu er sú framtíðarsýn sem ég held að yngri kynslóð Íslendinga hugnist. Mig langaði meðal annars að fókusera á milliliðaverndina sem er tekin sérstaklega fyrir í þessari ályktun. Ég ætla að vísa hér í umsögn frá IMMI, stofnun um upplýsinga- og tjáningarfrelsi. Þar segir, með leyfi forseta: „Mikið kapphlaup er hafið á milli þjóða heimsins til að styrkja rekstrarumhverfi á internetinu og laða til sín fyrirtæki hvers starfsemi hvílir á notkun netsins. Hugvitið er að miklu marki ónýtt auðlind hér á landi og er mikilvægt að búa því hugviti sem hér er bestu mögulegu skilyrðin, jafnframt því að laða til landsins hugvit annars staðar frá.“ Frá því áðurnefnd þingsályktunartillaga leit dagsins ljós og var einróma samþykkt af Alþingi - þá er ég að vísa í þingsályktun sem var samþykkt hér á 138. löggjafarþingi en því miður hefur gengið treglega að fá núverandi ríkisstjórn til að halda áfram með þá vinnu - hefur Ísland heldur dregist aftur úr hvað þetta varðar. Ljóst er að einhver bestu sóknarfæri okkar í þessum efnum felast í þeim lagaramma sem sú þingsályktunartillaga kvað á um. Friðhelgismál hafa statt og stöðugt verið í alheimsumræðunni, en trygging bestu notendaverndar sem völ er á mun laða til sín fyrirtæki og einstaklinga úr tækni-, fjölmiðla- og upplýsingageiranum. Mikilvægt er að ítreka mikilvægi ákveðinna þátta þegar hugað er að réttindavernd fyrir notendur. Þá vil ég vísa í milliliðaverndina. Vernd milliliða, sem áðurnefnd þingsályktunartillaga tekur til, er lykilþáttur í því að laða hingað til lands fyrirtæki sem starfa í þeim geirum þar sem upplýsingamiðlun á sér stað, enda mundi það valda hýsingarfyrirtækjum miklum vanda ef þau væru lagalega ábyrg að öllu jöfnu fyrir þeim upplýsingum sem eru hýstar hjá þeim. Á sama tíma vilja þeir sem hýsa gögn vera öruggir um sinn hag. Ekki síst vilja þeir sem hýsa vefsíður eða annað á Íslandi vera öruggir um að verða ekki fyrir ritskoðun eða hvers kyns tálmunum á útgáfu nema til dómsúrskurðar komi. Því er ekki hægt að gera milliliði ábyrga og lög um það verða að vera skýr. Þetta tekur til fjarskiptalöggjafarinnar og laga um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu. Stór fyrirtæki, sem hingað kunna að vilja flytja sína starfsemi, sem og lítil og millistór fyrirtæki gera það ekki ef þessi ákvæði eru ekki skýr og er þetta meginuppistaða þeirra laga sem IMMI-þingsályktunin kveður á um er varðar viðskipti og sóknarfæri í þeim efnum á heimsvísu. Mig langaði að bæta því við að ég hef á undanförnum tveimur mánuðum hitt marga aðila sem höfðu litið á Ísland sem landið sem þeir vildu setja á oddinn, meðal annars stóra fjárfesta. Það kom fram á þeim fundum að ef við förum ekki að spýta í lófana og aflétta lagalegri óvissu mun athygli þeirra beinast annað. Mér finnst það mjög leiðinlegt út af því að við vorum með svo mikið forskot. Ég fagna sérstaklega þessari ályktun út af því að ef við spýtum í lófana og framkvæmum þetta hratt - við höfum ekki tíma til að bíða í mörg ár eftir að vinna starfshópsins skili af sér lögum sem verða samþykkt á Alþingi. Við verðum að spýta í lófana, það er svo mikilvægt því annars missum við af lestinni. Finnar hafa, og Eistar líka, lagt gríðarlega mikla áherslu á þennan málaflokk, eftir að ljóst varð að Nokia var ekki lengur gulleggið þeirra og hafa náð mjög góðum árangri á skömmum tíma. Við erum í samkeppni og þurfum að haga þessum lagabálkum í samræmi við það ef þetta er sú sýn sem við viljum hafa og stefna á frekar en til dæmis áburðarverksmiðjur. Síðan er annað og það er mál sem er hér til umfjöllunar á Alþingi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, sem er gagnageymdin. Í umsögn IMMI kemur meðal annars fram, með leyfi forseta: „Afnám gagnageymdar - sem brýtur gegn meðalhófsreglu - skiptir sköpum fyrir friðhelgi notenda, bæði er varðar einstaklinga og fyrirtæki, en ekki síst fjölmiðla og fyrirtæki í upplýsingageiranum. IMMI-stofnunin væntir þess að í kjölfar dóms Evrópudómstólsins um að tilskipun Evrópuráðsins um gagnageymd samrýmist ekki evrópskum lögum“ - en þessi dómur féll 8. apríl 2014 - „að litið verði til mannréttinda-, friðhelgis- og meðalhófssjónarmiða í afgreiðslu frumvarps þess efnis sem liggur fyrir á Alþingi. Er ekki annað að sjá en að um nátengd atriði sé að ræða þegar kemur að notendavernd. IMMI varar þó við því að regluverk í kringum internetið verði of mikið og of flókið. Internetinu farnast best með sem minnstri íhlutun stjórnmálanna. Tryggja þarf frelsi þess og réttindi notenda. Í því ljósi er löngu tímabært að íslensk löggjöf og regluverk taki mið af þeirri upplýsinga- og tækniöld sem nú er gengin í garð.“ Ég er mjög ánægð að sjá hve vel þessari tillögu sem við fjöllum hér um hefur verið tekið hér á Alþingi. Ég vil ítreka það að til þess að við getum haldið því forskoti sem við höfðum þurfum við að leggja mikið á okkur, þ.e. til að ná því aftur. Það er eiginlega orðið þannig, út af seinagangi núverandi stjórnvalda, að fólk er farið að leita annað, það er bara þannig, hvort sem það eru mannréttindasamtök, fjölmiðlar eða þeir sem vilja hýsa gögn, t.d. Twitter eða slíkir aðilar, að þeir eru farnir að líta annað. En við eigum enn tækifæri. Í þessari tillögu felast þau. Ég vil hvetja þá til dáða sem taka við tillögunni, svo að ekki fari fyrir henni eins og farið hefur fyrir þingsályktuninni sem kennd hefur verið við IMMI. Það er mjög mikilvægt að þessi starfshópur starfi ekki bara tímabundið heldur til framtíðar því að málefni er lúta að tækni og lög um þau þurfa stöðugt að vera í endurskoðun. Það hefur háð löggjafanum mikið víðs vegar um heim hve svifasein þingin eru að uppfæra lög í takti við þann veruleika sem við búum við. Það er mjög mikilvægt, ég vil ítreka það, að þeir sem fjalla munu um lögin sem hér eru til umræðu hugi að því að þegar við erum að smíða lög sem tengjast tækniheimi og opnun gagna eigum við að leggja jafn ríka áherslu á að tryggja að friðhelgi einkalífs sé virt í hinu stafræna rófi eins og gert er að flestu leyti í hinum svokallaða raunheimi. Að endingu vil ég fagna þessum áfanga. Það er mikið starf fyrir höndum. Ég fagna því líka hve Alþingi hefur tekið þessari tillögu frá Pírötum vel og vil þakka hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir þá hugmyndafræði og þá vinnu sem hann hefur lagt í málið.

Hæstv. forseti. Ég vil sem einn af nefndarmönnum í atvinnuveganefnd og áhugamaður um internetið á Íslandi tjá mig um þá góðu tillögu sem hér er komin til síðari umræðu á Alþingi og til samþykktar, vegna þess að full samstaða var um það í nefndinni að samþykkja tillöguna með þeim breytingum sem lagðar voru til. Ég vil nota tækifærið og þakka aftur hv. þm. Jóni Þór Ólafssyni fyrir að beita sér fyrir þessari tillögu og skrifa svo góða greinargerð með henni sem raun ber vitni, og þeim 17 þingmönnum öðrum, fulltrúum allra flokka, sem eru meðflutningsmenn tillögunnar. Hér hefur verið unnið faglega og vel og einmitt þess vegna gekk svo vel í atvinnuveganefnd, með jákvæðum umsögnum allra aðila, að taka málið út úr nefnd þetta snemma og koma því hingað til síðari umr. og samþykktar á næstu dögum. Fyrir það vil ég þakka alveg sérstaklega vegna þess að þetta snýst auðvitað, eins og hv. þingmaður sagði, um hagsmuni Íslands. Það sem ég vil leggja svolítið meiri áherslu á í ræðu minni - þegar ég er ekki að flytja hið ágæta nefndarálit sem allir skrifuðu upp á, þá bætir maður ekki við frá eigin brjósti heldur kemur hér aftur - ég vil nefna nokkur atriði og ítreka þau vegna þess að eins og við segjum eru bæði nefndarálit og ræður ákveðnar vísbendingar og rökstuðningur fyrir málinu. En þegar ég tala um hagsmuni Íslands tek ég fyrir hagsmuni Íslands alls. Sem betur fer eru nettengingar yfirleitt í lagi og góðar á höfuðborgarsvæðinu og í stærri sveitarfélögum en það er annað í hinum dreifðu byggðum, í litlum sveitarfélögum sem eru jafnvel undir 200 eða í dreifbýlinu sjálfu þar sem netsamband er lélegt eða ekki nógu gott. Þá ætla ég að fara í smáupprifjun. Ég kom á þing 1999 og má hugsa til þeirrar framþróunar sem hefur orðið í störfum okkar alþingismanna á þessum ekkert langa tíma, maður telur þó nokkuð mörg ár. Ég man eftir því að þegar við vorum að samþykkja hér alþjóðlegustu kröfur og setja það inn sem átti að vera ISDN á öll heimili. Alþingi var nánast rétt búið að samþykkja þetta þegar það var orðið úrelt. Síðan tóku við öll þessi kerfi og flotta þróun sem hefur orðið síðan þá sem hefur stórbætt háhraðatengingar, hraðann sem þetta snýst allt um, en því miður er það þannig víða um landið að það er ekki nógu gott. Sem dæmi um hvað það er í raun og veru stutt síðan var það á árunum 2007–2008, í þeirri ríkisstjórn sem tók við eftir kosningar, sem ég fékk að gegna embætti samgönguráðherra og sinnti fjarskiptamálum. Þá var strax farið að vinna með og áfram að lagningu annars fjarskiptastrengs frá Íslandi vegna þess að sambandið var ekki nógu gott, við þurftum hringtengingu. Gamli strengurinn var farinn að bila mikið og það gat gerst, hvort það var í Skotlandi, að ákveðin dýrategund kroppaði í strenginn og felldi út netsamband. Þetta var auðvitað engan veginn boðlegt og þess vegna ákvað sú ríkisstjórn að ráðast í það mikla verkefni að leggja þennan nýja streng. Svo varð hrun og ýmsar viðskiptaforsendur, kostnaður og fleira, tók mið af hruninu og því að allt tvöfaldaðist í raun í verði við fall krónunnar. Þar að auki lentum við í vandræðum vegna þess að við töldum okkur þurfa að flýta okkur, af því að það voru að koma ótalmörg gagnaver. Þá þurftum við að flýta okkur, við lentum í slæmu veðri, kostnaður jókst, síðan seinkaði þessu o.s.frv. En aðalatriðið var viðskiptamódelið sem slíkt, þannig lagað, hvað varðaði auknar tekjur vegna gagnavera og aukinnar flutningsþjónustu, öllu seinkaði út af ástandi efnahagsmála, ekki aðeins á Íslandi heldur í heiminum. Það kemur okkur sem betur fer til góðs núna að hafa þetta og það er m.a. þess vegna sem Ísland er svo fýsilegur kostur fyrir gagnaver. Vonandi tekst okkur að fá þau miklu fleiri vegna þess að þar að auki seljum við í raun kuldann, sem er eitt af viðskiptamódelunum fyrir gagnaverin, að þurfa ekki að kosta eins miklu rafmagni til að kæla, af því að við erum á norðurhjara. Árið þar á eftir var tekin ákvörðun um annað og meira, þ.e. að fara í fjarskiptaútboð á vegum fjarskiptasjóðs, að leggja það sem kallað var háhraðatenging á öll þau svæði þar sem markaðsbrestur var, þar sem fyrirtæki á markaði komu ekki inn og vildu ekki koma inn, þetta var í raun markaðsbrestur þar sem fjarskiptafyrirtæki vildu ekki koma inn og leggja strengi sína. Þá var þetta útboð gert og farið í þá miklu vinnu og ég man eftir að allir fögnuðu því mjög að fara í verkefnið. En það er mjög merkilegt, kannski ekki merkilegt heldur ofureðlilegt miðað við hvað þróunin er hröð, að eitt af mörgum áhyggjuefnum sem fulltrúar sveitarfélaga ræddu við þingmenn í kjördæmaviku, og þá hygg ég að það hafi verið í öllum dreifbýliskjördæmunum, var skortur á háhraðatengingum og hægt og lélegt fjarskiptasamband. Málin stóðu þannig við fjárlagagerð 2009, frekar en 2010, að málið var eiginlega allt í uppnámi hvað varðaði að halda því áfram vegna þess að það vantaði peninga. Ég man eftir því að við 3. umr. fjárlaga var búið að setja inn 250 millj. kr. sem áttu að koma til hafnasjóða víða á landinu út af ýmsu sem hafði gerst varðandi minnkandi veiðar o.fl., það átti að koma til móts við þá með framlagi úr ríkissjóði. Við þessa 3. umr. tókst okkur og fengum samþykkt að færa þessa peninga yfir í fjarskiptasjóð. Þess vegna hélt þetta áfram. Þetta er ágætissöguskýring vegna þess að það þarf ekki að fara lengra aftur en þetta. Grundvallaratriði er, eins og fjallað er um í tillögunni sem er er auðvitað fyrir allt Ísland, að það blandast inn í þetta og ég trúi því og treysti að í vinnu þessa starfshóps verði vel að því gætt. Það var mjög merkilegt sem kom fram í kjördæmaviku, hve mörg sveitarfélög eru sjálf og á eigin kostnað að leggja ljósleiðara um sveitarfélag sitt, inn á hvert heimili. Ég man það líka að í þessum tillögum, þegar við vorum að skoða þetta, var talað um að fullkomið net væri að leggja ljósleiðara inn á hvert heimili og ef ég man rétt var kostnaðurinn talinn vera 30 eða 35 milljarðar kr. á þáverandi verðlagi, sem var landinu náttúrlega ofviða á þeim tíma og litlir fjarskiptasjóðir höfðu ekkert slíkt. Þetta segi ég, virðulegi forseti, vegna þess að hér er líka talað um viðskipti og þjónustu, fyrirtæki í þessu sambandi. Þá tek ég aftur dæmi af hinum dreifðu byggðum. Við sem komum úr þessum landsbyggðarkjördæmum heyrum frásagnir rekstraraðila, t.d. á hótelum, af fólki sem hefur pantað sér hótelgistingu, komið og tékkað sig inn á vondri íslensku, farið inn á herbergi en komið skömmu seinna með töskuna og ætlað að tékka sig út. Og af hverju? Vegna þess að það var ekki fullnægjandi og gott netsamband. Það er bara þannig í nútímanum að fólk verður að hafa þessi þægindi, hvort sem er fyrir símann sinn eða tölvur. Þetta er það sem kemur í ljós. Af því að ég sé tvo hv. samþingmenn mína úr Norðausturkjördæmi þá er það ákaflega minnisstætt þegar við uppgötvuðum hversu langan tíma það gat tekið þegar menn voru að borga fyrir hótelgistingu og það var aðeins vegna þess að netsambandið við posann var svo lélegt. Þetta vildi ég setja fram og líka minna á það að netið gegnir ofboðslega miklu hlutverki í fjarmenntun manna í dreifbýli. Það er bráðnauðsynlegur þáttur og á í raun og veru ekki að þurfa að ræða. Þetta er mikilvægt atriði. Það höfum við líka heyrt úr landsbyggðarkjördæmunum, fólk kvartar yfir því að geta ekki stundað fjarnám frá heimilum sínum vegna þess að netsambandið er svo hægt, það tekur langan tíma. Fræg var nú sagan sem sögð var af framsóknarmanni á Hallormsstað, og það hefur auðvitað átt við fleiri en framsóknarmenn, en hann vildi frekar keyra niður á Egilsstaði til að prenta út í fjarnáminu heldur en bíða eftir því á Hallormsstað. Það tók sem sagt styttri tíma að keyra fram og til baka og prenta út en að prenta út á Hallormsstað. Ég vona að það hafi batnað núna. Virðulegi forseti. Aftur að tillögunni sem atvinnuveganefnd hefur lagt til að verði samþykkt með lítils háttar breytingum sem er orðalag og um skýrsluskil, sem er allt saman til góða. Ég vil ljúka máli mínu á því sem ég byrjaði á og þakka hv. þingmönnum Jóni Þór Ólafssyni og Birgittu Jónsdóttur sem situr hér líka, fulltrúum Pírata sem eru tveir fyrstu flutningsmenn þessarar tillögu, svo og þeim þingmönnum öðrum sem skrifuðu upp á tillöguna og færðu hana heim til Alþingis, en frumkvæðið var greinilega þarna. Það var ákaflega gaman að vinna þessa vinnu í atvinnuveganefnd og eins og hér hefur komið fram voru flestallar ef ekki allar umsagnir mjög jákvæðar og þessi vegna er tillagan komin hingað núna. Það er líka til marks um breytt vinnubrögð á Alþingi að þingmannafrumvarp, jafnvel þingmanna úr minni hluta, ég ætla ekki að segja stjórnarandstöðu vegna þess að það á ekki við í svona málum, að fulltrúar í minni hluta séu komnir með mál til enda þannig að það verði samþykkt á næstu dögum. Til hamingju með það.

Forseti. Það má eiginlega segja að þegar við náðum í gegn þingsályktunartillögunni um upplýsinga- og tjáningarfrelsi höfum við brotið í blað í sögu Alþingis. Ég fagna því mjög að þingmannatillögur fái brautargengi á Alþingi því að það er sá vettvangur þar sem við getum fundið samhljóm og í raun og veru breytt samfélaginu án þess að til þess þurfi skotgrafahernað eða eitthvað slíkt. Mér finnst bara mjög mikilvægt að við getum unnið á þennan hátt. Mig langar að spyrja hv. þm. Kristján Möller um eitt atriði um leið og ég þakka þingmanninum kærlega fyrir hans góðu orð hér. Nú lagði ég fram þingsályktunartillögu nýverið um jafnt aðgengi að netinu, sem er nú í umhverfis- og samgöngunefnd, en hún fjallar nákvæmlega um það sem hv. þingmanni er hugleikið, og það er spurning hvort þeirri þingsályktunartillögu, ef hún næst í gegnum nefndina, verður hreinlega vísað þá í þennan starfshóp, út af því að þetta hangir allt saman. Ég hef búið víða úti á landi og þekki marga sem búa úti á landi og hef mikinn áhuga á fjarvinnu og fjarnámi. Ég veit að þetta háir mjög mörgum hvað það er mikið ójafnræði í aðgengi að netinu. Ég fagna því að þingmaðurinn hafi bryddað upp á nákvæmlega þessum þætti og spyr hv. þm. Kristján Möller hvort honum finnist þá ekki tilefni til þess að reyna að samþætta þá þingsályktunartillögu sem núna er í umhverfis- og samgöngunefnd, hvort það sé kannski rétti vettvangurinn eða hvort sú tillaga ætti heima einhvers staðar annars staðar.

Hæstv. forseti. Hér hreyfir hv. þingmaður öðru máli og minnir á annað þingmál sem hún hafði flutt um jafnt aðgengi að netinu, sem er í umhverfis- og samgöngunefnd, og spyr mig hvort ég telji það grundvöll til að fá þá tillögu þar í gegn og vísa henni til þessa starfshóps. Þetta hljómar ákaflega vel hér, í fyrsta skipti sem ég heyri þessa tillögu, og ég hvet til þess að umhverfis- og samgöngunefnd skoði það með tilliti til þess hvort tillögunni verði breytt eitthvað þar sem þessu þinggagni og greinargerð er vísað í starfshópinn, eins og hv. þingmaður fjallaði um. Ég held að það sé málinu til góðs og sé farsæl lausn á þeirri tillögu. Ég hvet þá til þess að það sé rætt í umhverfis- og samgöngunefnd. Ég skal ræða það við samflokksmann minn sem situr í þeirri nefnd, Katrínu Júlíusdóttur, sem ég veit að er mjög áhugasöm um þetta. Að öðru leyti vil ég taka undir og ítreka það sem ég sagði áðan: Það er til mikils góðs hvað Alþingi, alþingismenn og nefndir hafa tekið að sér mikið frumkvæði að taka mál, eins og þetta, frá minni hluta og koma því í gegnum þingið. Þetta byrjaði á síðasta kjörtímabili og vonandi heldur það áfram. Ég átti tillögur á síðasta þingi eins og tillögu um Landspítala, tillögu um myglusvepp o.fl. sem fóru í gegn og voru samþykktar, mikilvægar tillögur. Það sýnir meira sjálfstæði þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu og ég er ákaflega ánægður með það.

Forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessi viðbrögð. Ég hafði greinilega ekki reiknað með því þegar við vorum að setja saman þingsályktunartillöguna um jafnt aðgengi, sem spratt upp í raun og veru í tengslum við alþjóðadag hins svokallaða „Net Neutrality“, sem er svolítið erfitt að þýða á íslensku, réttilega. En mig langaði að gera eitthvað til að sýna fram á mikilvægi þess að hafa jafnt aðgengi að netinu og þá sér í lagi út frá jöfnu aðgengi fyrir alla og að netinu verði ekki tvískipt milli þeirra sem eiga mikla peninga og þeirra sem vilja bara nota það eins og við höfum alltaf notað það. Ég þakka þingmanninum fyrir að sjá nýjan farveg fyrir þá þingsályktunartillögu, hvernig henni muni vegna sem best í samhengi við þetta. Svona geta góðir hlutir gerst í samræðum og það er það sem mér finnst persónulega dýrmætast við Alþingi, þennan vettvang, þennan samræðuvettvang og þennan sal, er að geta fundið lausnir saman. Ég vil að lokum taka undir með hv. þm. Kristjáni Möller að ég fagna því að við erum farin að taka til okkar meiri ábyrgð hér á þinginu. Það er gríðarlega mikilvægt í stóra samhenginu.

Hæstv. forseti. Já, það er sannarlega rétt að með samræðum milli þingmanna og í nefndum og annað slíkt finnast lausnir; saman eins og við höfum hér fundið og það er mikilvægt. Ég vísa til minna fyrstu þingára þegar jafnvel stjórnarsinnar í nefndum fengu ekki leyfi til að gera, að manni fannst stundum, sjálfsagðar og nauðsynlegar breytingar á frumvörpum af því að það mátti engu breyta af því sem kom frá ríkisstjórn og ráðherrum. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður er að tala um hvað þetta varðar. Ég hvet hv. þingmenn Pírata sérstaklega í þessum efnum. Þeir eru miklu áhugasamari um þetta eða taka öllu heldur hlutina og skrifa þá niður, eins og hér hefur verið gert. Þó að við höfum mikinn áhuga þá er þarna annað svið og ég hvet þá til að halda þessu áfram vegna þess að þetta er mikilvægt. Það er enn mikilvægara fyrir okkur Íslendinga sem eyþjóð að tengja okkur betur alheiminum. Ísland úti í miðju Atlantshafi er ekki fjær mörkuðum og öðru slíku en takkaborðið og enter-takkinn. Það er það sem er áhugavert við netið.

Frú forseti. Mig langaði bara að taka saman umræðuna. Allt ferlið er ótrúlega jákvætt og ég er mjög þakklátur öllum sem að verkinu hafa komið. Varðandi tækifærin. Já, við höfum tapað svolitlu af tækifærum á síðustu árum. Ég vitna í umsögn Landsvirkjunar um þingsályktunartillöguna, með leyfi forseta: „Í samræmi við stefnu Landsvirkjunar hefur fyrirtækið unnið skipulega að því að fjölga viðskiptavinum þess í gagnaversiðnaði. Undanfarin ár hafa fjölmargir stjórnendur alþjóðlegra upplýsingatæknifyrirtækja sýnt áhuga á að staðsetja gagnaver sín á Íslandi auk þess sem ráðgjafar í gagnaversiðnaði, rekstraraðilar gagnavera og fleiri aðila hafa heimsótt Landsvirkjun og Ísland í sama tilgangi. Landsvirkjun hefur unnið með öllum helstu hagsmunaaðilum innan lands með það að markmiði að stækka gagnaversiðnaðinn enda [er það] trú fyrirtækisins að ef vel [tekst] til [muni] innan nokkurra ára vera starfræktur fjöldi alþjóðlegra gagnavera hér á landi með tilheyrandi verðmæta- og atvinnusköpun. Landsvirkjun hefur í þessu ferli öðlast góðan skilning á því hvaða atriði alþjóðleg fyrirtæki í upplýsingatækniiðnaði leggja áherslu á þegar þau velja staðsetningu fyrir gagnaver.“ Á Íslandi eru sérstaklega hagstæð grunnskilyrði til að reka gagnaver. Hér eru samkeppnishæfir langtímasamningar um orkukaup og kalt loftslag, gagnatengingar, staðsetning landsins og fleiri atriði gera rekstrarkostnað gagnavera mjög samkeppnishæfan á heimsvísu. Á undanförnum árum hafa þó stór alþjóðleg fyrirtæki í upplýsingatækniiðnaði valið að reisa gagnaver í nágrannalöndum okkar frekar en hér á landi. Það eru tækifæri sem hafa tapast. Á meðal þeirra atriða sem fyrirtækin huga sérstaklega að er viðskiptaumhverfi viðkomandi lands, þar með talið fyrirkomulag skatta og lagaumgerð um erlenda fjárfestingu. Það eru atriði sem verið er að þrýsta á að verði löguð og ég veit að hæstv. fjármálaráðherra hefur gert það í sínu ráðuneyti. Samtök gagnavera hafa verið að þrýsta á þennan þátt, hann er einn af því sem skoðað er í þessu sambandi. Önnur atriði eru lagaumhverfi hvað varðar réttindavernd og slíkt. Við höfum heyrt tölur úr iðnaðinum um að um 1/6 af þeim sem geyma gögn sín á Íslandi og kaupa sér vinnslugetu séu aðilar sem horfi til Íslands vegna öflugs lagaumhverfis, sem er þó ekki enn fyrir hendi. Við þurfum að fara að vinna í því, það er klárlega stór hluti af því sem við þurfum að hugsa til og passa upp á. Við verðum að gæta þess að heltast ekki úr lestinni hvað þetta varðar en tækifærin eru klárlega enn til staðar. Við erum vel staðsett varðandi flesta þætti. Það þarf aðeins að laga viðskiptaumhverfið, það þarf að halda áfram með þingsályktunartillöguna um vernd tjáningar- og upplýsingafrelsis, það þarf að halda áfram með vinnuna sem unnin var í iðnaðarráðuneytinu um stefnu ríkis og sveitarfélaga um upplýsingasamfélagið. Við erum alveg á réttri braut, við þurfum bara að leggja svolítið meiri áherslu á þetta af því að það eru ekki mörg flókin atriði sem þarf að gera til að skapa gríðarlegan ávinning fyrir okkur. Við erum því engan veginn búin að missa af lestinni, við erum aðeins búin að heltast úr henni en tækifærin eru sannarlega til staðar og allt sem við leggjum í þetta verkefni mun skila sér margfalt til baka.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir máli sem er tillaga til þingsályktunar um bætt starfsumhverfi erlendra sérfræðinga. Það er þingflokkur Bjartrar framtíðar sem leggur tillöguna fram. Málið snýst í stuttu máli um að fela iðnaðar- og viðskiptaráðherra að skipa þriggja manna starfshóp sem vinni tillögur að bættu starfsumhverfi erlendra sérfræðinga á Íslandi og það verði útfært í tillögum hópsins hvernig laða megi að erlenda sérfræðinga með tímabundnum ívilnunum, t.d. í skattkerfinu, og með því að gera afgreiðslu á umsóknum þeirra um atvinnu- og dvalarleyfi einfaldari og skjótari. Einnig er lagt til að horft verði til annarra þátta, svo sem hvernig efla megi alþjóðlegt nám fyrir börn erlendra sérfræðinga hér á landi og fleira. Gert er ráð fyrir að hópurinn skili ráðherra tillögum að lagabreytingum og breytingum á reglugerðum eigi síðar en 1. janúar 2016. Að okkar mati er þetta mikið hagsmunamál fyrir fyrirtæki á Íslandi, einkum þau sem vinna að rannsóknum og nýsköpun og geta skilað þjóðarbúskapnum miklum auði ef vel tekst til. Þetta er ein lífæðin sem svona fyrirtæki þurfa, þ.e. gott aðgengi að erlendum sérfræðingum og að hægt sé að laða þá til starfa í þessum fyrirtækjum með einhverjum hætti. Við erum sem þjóð og íslensk fyrirtæki í alþjóðlegri samkeppni um erlenda sérfræðinga á íslenskum vinnumarkaði. Löggjafir Norðurlandanna gera allar ráð fyrir einhvers konar tímabundnum ívilnunum til erlendra sérfræðinga sem þar starfa í fyrirtækjum. Þetta er einfaldlega hugsað sem hvatakerfi til þess að erlendir sérfræðingar með dýrmæta sérþekkingu komi til að vinna í þarlendu atvinnulífi. Í Noregi eru 15% tekna erlendra sérfræðinga undanþegin skatti í tvö ár. Í Danmörku eru 25% tekjuskattur í fimm ár. Í Finnlandi er 35% tekjuskattur í fjögur ár og í Svíþjóð eru 25% tekna undanþegin skatti í þrjú ár fyrir starfsfólk af þessu tagi. Á Íslandi er enginn hvati. Ívilnanakerfi er samt Íslendingum ekki alveg óþekkt vegna þess að nú liggur til dæmis fyrir þinginu frumvarp til laga um ívilnanir fyrir erlendar fjárfestingar, fyrir fyrirtæki sem vilja koma hingað til lands og sérstakir ívilnunarsamningar hafa verið gerðir við erlenda stóriðju. Þeir fela í sér ýmiss konar styttingu á ferlum, ýmiss konar afslátt af gjöldum, ýmiss konar skattaívilnanir. Hér erum við í rauninni bara að segja að það verður líka að horfa til þessara þátta, að erlendir sérfræðingar sem eru mjög mikilvægir litlum fyrirtækjum ekki síst, fyrirtækjum sem eru að byrja og geta orðið mjög mikilvæg og verðmæt fyrirtæki. Hið sama getum við gert til þess að laða að slíkt vinnuafl alveg eins og við viljum laða að erlend fyrirtæki, við getum notað til þess hvatakerfi, ívilnanir. Mér er kunnugt um að einhvers konar vinna hefur farið fram við að reyna að smíða einhvers konar hvatakerfi fyrir erlenda sérfræðinga. Ég fagna því. Ég geri þá ráð fyrir að þegar þetta verður tekið fyrir í nefnd muni menn komast að því hversu langt sú vinna er komin innan Stjórnarráðsins og að þá sé hægt, ef þess þarf, að sníða tillöguna að þeirri vinnu. Ef vinnan er stutt á veg komin væri hægt að samþykkja að stofna svona starfshóp og ganga í þetta verkefni. Málið snýr líka að umsóknum um dvalarleyfi og atvinnuleyfi. Eins og Viðskiptaráð Íslands benti á í ágætri samantekt um þetta mál eru umsóknir um dvalar- og atvinnuleyfi fyrir erlenda sérfræðinga og í rauninni aðra allt of þunglamalegar hér á landi. Við stöndum okkur mjög illa hvað þetta varðar í samkeppninni við nágrannaþjóðir okkar um slíkt vinnuafl, erlenda sérfræðinga. Það tekur fjóra til sjö mánuði fyrir erlendan sérfræðing að fá dvalar- og atvinnuleyfi hér á landi. Samkvæmt úttekt Viðskiptaráðs tekur um 12 vikur fyrir Útlendingastofnun að afgreiða umsókn um dvalarleyfi, sem er bara einn þáttur af mörgum. Það má einfalda mjög. Um er að ræða tvær löggjafir og það þarf að samræma þær. Samkvæmt annarri fá menn atvinnuleyfi og samkvæmt hinni löggjöfinni fá menn dvalarleyfi. Þetta er flókið og erfitt ferli og getur orðið til þess að draga úr löngun erlendra sérfræðinga til að koma hingað og starfa. Það ætti að vera auðvelt að laga þetta ef vilji er fyrir hendi. Svo þarf líka að horfa til annarra þátta eins og ég nefndi áðan, að erlendir sérfræðingar geti komið hingað með fjölskyldur sínar og alþjóðlegt nám þarf að vera í boði fyrir börn erlendra sérfræðinga, gott aðgengi að upplýsingum um íslenskt samfélag og þar fram eftir götunum. Við leggjum sem sagt til að stofnaður verði starfshópur sem fari í þetta verkefni. Það er mjög mikilvægt fyrir rannsóknir og nýsköpun, mikilvægt til þess að efla fjölbreytni í atvinnulífinu, mikilvægt til þess að ný fyrirtæki hér á landi fái vaxið og dafnað og þau sjái hag sinn í því að hafa starfsstöðvar sínar hér en ekki flytja til útlanda af því að þar sé auðveldara fyrir þau að ráða erlenda sérfræðinga. Það er sérstaklega aðkallandi fyrir Íslendinga að skapa hvatakerfi af þessu tagi vegna þess að við erum aðeins aftar á merinni en nágrannaþjóðirnar vegna ýmissa þátta eins og gjaldeyrishafta, sem eru mjög fráhrindandi fyrir erlenda sérfræðinga og erlend fyrirtæki. Svo geta menn auðvitað sett fyrir sig þætti á Íslandi eins og veðurfar, þó að tíðin sé góð núna, og að þetta er afskekkt land og tungumálið mörgum illskiljanlegt þó að það sé fagurt. Ef við viljum grípa til aðgerða til að auka fjölbreytni í atvinnulífinu til að styðja við lítil og meðalstór fyrirtæki, til að styðja við rannsóknir og nýsköpun, er mikilvægt að gera eins og nágrannaþjóðirnar hafa gert og koma á hvatakerfi á Íslandi með ívilnunum til að ráða erlenda sérfræðinga til starfa á íslenskum vinnumarkaði og gera umsóknir þeirra um dvalar- og atvinnuleyfi einfaldari og þar fram eftir götunum.

Forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Ég vil bara lýsa yfir stuðningi mínum við þessa þingsályktunartillögu. Mér datt í hug undir ræðu hv. þingmanns að gjarnan er sagt þegar verið er að tefja mál: Þetta er svo flókið. Oftast er það gert til að villa um fyrir fólki og láta sem það skilji ekki. Mér datt þess vegna í hug og trúi því að það sé mjög flókið fyrir útlending sem hingað kemur að sækja um atvinnuleyfi, búsetuleyfi og hvað það allt saman heitir. Það heyrir kannski fortíðinni til að hafa lögin og reglurnar þannig og er jafnvel bara einhver gömul hefð til að gera það frekar óaðlaðandi fyrir fólk að koma hingað. Ég held að við þurfum að laga þetta, ekki bara fyrir erlenda sérfræðinga heldur þurfum við að laga þessi mál fyrir alla sem hingað koma. Ég held að það sé mjög auðvelt fyrir okkur að breyta þessum lögum. Það getur verið flókið að koma til landsins og fara eftir þeim, en það er mjög auðvelt fyrir okkur á þingi að breyta þessum lögum. Ég held að við ættum að skipa þennan starfshóp og stefna að því að breyta lögunum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir þingsályktunartillögu um skattafslátt vegna kostnaðar við ferðir til og frá vinnu. Þingsályktunartillagan fjallar um að fela fjármála- og efnahagsráðherra að undirbúa og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingar á lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003, með síðari breytingum, sem feli í sér heimild ráðherra til að útfæra og setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað vegna ferða til og frá vinnu innan tiltekinna og skilgreindra atvinnusvæða innan lands verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Í framhaldinu útfæri ráðherra og setji slíkar reglur. Það eru nokkrir hv. þingmenn Framsóknarflokksins sem eru flutningsmenn þessarar tillögu, það eru sá hv. þingmaður sem hér stendur, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Ásmundur Einar Daðason, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Haraldur Einarsson. Frú forseti. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni kemur fram að tillaga sama efnis hafi áður verið lögð fram, þ.e. á 140. löggjafarþingi og 141. löggjafarþingi. Flutningsmaður tillögunnar var þáverandi hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson. Tillöguna endurflutti sá hv. þingmaður sem hér stendur á 143. löggjafarþingi. Tillagan er nú að nýju flutt óbreytt. Í greinargerð kemur fram að síðustu ár og áratugi hafa þéttbýliskjarnar stækkað og víða hafa samgöngur batnað. Samhliða því hafa miklar breytingar orðið á þróun byggða- og atvinnusvæða. Fólk, jafnt í skilgreindu þéttbýli sem og í dreifbýli, hefur í síauknum mæli leitað í störf í nágrannabæjum eða sveitarfélögum þannig að skilgreiningar og hugmyndir um atvinnusvæði hafa verið að breytast. Sú þróun hefur leitt af sér sífellt stækkandi atvinnusvæði og lengri akstur og ferðir vegna vinnu. Þróunin er jákvæð og styrkir byggðir landsins en stækkandi atvinnusvæðum og ferðum fólks langar leiðir í og úr vinnu fylgja einnig vandamál. Það er meðal annars hár eldsneytiskostnaður, því eldsneytisverð á Íslandi hefur sjaldan verið jafn hátt og undanfarin missiri. Nauðsynlegt er að unnið sé að því að auka vægi almenningssamgangna á hverju atvinnusvæði fyrir sig en þar er víða pottur brotinn. Á sumum atvinnusvæðum er engum almenningssamgöngum til að dreifa og yfir langan veg að fara til og frá vinnu. Það er því tillaga flutningsmanna að ráðherra verði falið að undirbúa og leggja fram á Alþingi frumvarp til laga um breytingu á tekjuskattslögum sem feli í sér heimild ráðherra til að setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað vegna ferða til og frá vinnu innan tiltekinna og skilgreindra atvinnusvæða verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Fái frumvarpið lagagildi útfæri ráðherrann og setji slíkar reglur. Sú leið sem verið er að ræða í þessari þingsályktunartillögu er vel þekkt í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Hér á eftir ætla ég að rekja örfá dæmi um útfærslu á ívilnunarkerfi af þessu tagi í Danmörku, Svíþjóð og Noregi. Í Danmörku geta launþegar fengið sérstakan skattafslátt ef ákveðin skilyrði eru til staðar. Reglurnar eru þær að ef vinnustaður launþega er í meira en 12 km fjarlægð frá heimili, sem sagt ef eknir eru meira en 24 km til og frá vinnu á hverjum vinnudegi, á viðkomandi rétt á skattafslætti vegna aksturs í og úr vinnu. Þeir sem búa á skilgreindum jaðarsvæðum fá 2,1 dkr. fyrir hvern kílómetra sem ekinn er umfram þá 24 km á hverjum vinnudegi. Í Danmörku er taxtinn sá sami fyrir hvern kílómetra umfram 120 km. Á heimasíðu ríkisskattstjórans í Danmörku má sjá hvaða svæði eru skilgreind sem jaðarsvæði. Jaðarsvæðin eru samkvæmt skilgreiningunni ákveðin út frá ákveðnum þáttum eins og til dæmis lágum tekjum, þar sem tekjur á hvern íbúa fara ekki yfir 90% af landsmeðaltali. Einnig er litið til íbúaþróunar við mat á skilgreiningu á hvað jaðarsvæði eru og hvað eru ekki jaðarsvæði. Ef við færum okkur yfir til Svíþjóðar er veittur skattafsláttur samkvæmt eftirfarandi skilyrðum: Það þurfa að minnsta kosti að vera 5 km á milli heimilis og vinnustaðar. Launþegi þarf að spara samanlagt tvær klukkustundir í ferðatíma við að nota bíl frekar en opinber samgöngutæki eins og til dæmis lest eða strætó. Ef bíllinn er notaður í minnst 60 daga á ári og 300 mílur eknar í tengslum við starfið er einungis veittur afsláttur fyrir þá daga sem ekið er vegna starfsins. Ef eknir eru minnst 160 dagar á ári og minnst 300 mílur í tengslum við starf er afslátturinn veittur fyrir fjölda daga sem ekið hefur verið í og úr vinnu. Skattafsláttur er einungis veittur fyrir útgjöld umfram 10.000 skr. Ef almenningssamgöngur eru ekki mögulegar í minnst 2 km fjarlægð á milli heimilis og vinnu er veittur skattafsláttur fyrir alla leiðina í bíl. Taxtinn er 18,50 skr. fyrir hverja mílu sem ekin er. Í slíkum tilvikum er skattafslátturinn einungis gefinn fyrir upphæð umfram 10.000 skr. Ég ætla að ljúka þessum samanburði á því að ræða um Noreg. Í Noregi er svipað fyrirkomulag og í Danmörku og Svíþjóð þegar kemur að skattafslætti vegna aksturs í og úr vinnu. Greitt er fyrir unna vinnudaga, en veikindadagar og annað slíkt kemur til frádráttar. Taxtinn fyrir árið 2011 voru 0,7 nkr. fyrir hvern kílómetra að frádregnum neðri mörkum sem eru 13.950 nkr., sem var að vísu taxtinn fyrir árið 2012, en við fundum ekki nýrri tölur við gerð þingsályktunartillögunnar. Launþegar búsettir í Noregi sem sækja vinnu í öðru landi eiga rétt á afslætti vegna aukaútgjalda, þ.e. vegna matar, húsnæðis og heimsóknarferða. Lögheimili þarf að vera skráð í Noregi og launþegi greiðir skatt til viðkomandi sveitar- eða bæjarfélags. Einnig þarf hann að þiggja laun samkvæmt launasamningi. Gerðar eru kröfur um fjölda ferða milli vinnustaðar og heimilis. Kröfurnar eru ólíkar eftir því hvort viðkomandi er fjölskyldumaður eða ekki. Ég legg til að málinu verði vísað til þinglegrar meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd að umræðu lokinni.

Forseti. Þetta er í sjötta sinn sem ég er 1. flutningsmaður að frumvarpi um að þingmenn sem verða ráðherrar geti tekið sér leyfi frá þingstörfum eða sagt af sér þingmennsku á meðan þeir gegna ráðherradómi. Þetta er þó einungis í fjórða sinn sem mér gefst tækifæri til að mæla fyrir því. Á tveimur þingum komst það ekki á dagskrá til 1. umr. og aldrei hefur það verið afgreitt úr nefnd. Ég held í raun að áhugi fólks hér í þinghúsinu sé mun minni á þessu máli en fólks utan þinghússins og ég tel reyndar að það eigi líka við um fleiri atriði sem snerta stjórnskipunina. Nái frumvarpið fram að ganga getur þingmaður sem skipaður er ráðherra látið af þingmennsku og varamaður tekið sæti hans á þingi meðan hann gegnir ráðherraembætti. Í 2. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um þrískiptingu ríkisvaldsins og þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi og forseti Íslands fara saman með löggjafarvaldið. Forseti og önnur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðrum landslögum fara með framkvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið.“ Skilin á milli valdþáttanna eru þó allóskýr þar sem kjörnir alþingismenn skipa einnig ríkisstjórn sem er æðsti handhafi framkvæmdarvaldsins. Það hallar mjög á völd löggjafans í því kerfi sem við búum við. Hv. þáverandi þingmaður, Siv Friðleifsdóttir, lýsti þessu ágætlega þegar hún mælti fyrir breytingu á stjórnarskipunarlögum á 140. löggjafarþingi. Breytingin sem hún mælti fyrir orðast þannig, með leyfi forseta: „Sé þingmaður skipaður ráðherra skal hann víkja úr þingsæti á meðan hann gegnir ráðherradómi og tekur varamaður hans sætið á meðan.“ Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir sagði í ræðu sinni þegar hún flutti þetta mál að þegar ráðherrar hefðu fengið kynningu á frumvörpum annarra ráðherra í ríkisstjórn og ekki gert athugasemd við þau væri mikil tilhneiging hjá þeim að koma frumvörpunum einnig í gegnum þingflokka sína sem gerði þingmönnum erfitt að stöðva mál eða koma fram verulegum breytingum. Hv. fyrrverandi þingmaður, Siv Friðleifsdóttir, talaði af eigin reynslu hafandi setið í ríkisstjórn um árabil. Ég tel að þetta eigi ekki eingöngu við um frumvörp sem ráðherrar úr samstarfsflokki í ríkisstjórn leggja fram heldur einnig um samstarf þingmanna og ráðherra í sama flokki. Það þarf að vera viss fjarlægð á milli valdþátta. Löggjafi og framkvæmdarvald eru tveir ólíkir valþættir. Við verðum að líta til þess að ráðherrar koma fram fyrir framkvæmdarvaldið og þingmenn fyrir löggjafarvaldið og þingmenn eiga að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Þess vegna má sambandið á milli löggjafans og framkvæmdarvalds ekki vera of náið. Í dag er það þannig að ráðherra lætur semja frumvarpið, hann rekur málið í gegnum þingflokk, hann flytur málið í þingsal og greiðir loks atkvæði. Það er óhætt að segja að ráðherraræði ríki. Það hefur verið mjög ríkjandi hér og ég held að enginn efist um að mjög mikið foringjaræði og ráðherraræði hefur einkennt íslensk stjórnmál á undanförnum árum og áratugum. Á því er meðal annars tekið í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um fall bankanna og efnahagshrunið á Íslandi. Virðulegi forseti. Það er ekki eingöngu við lagasetningu sem áhrif framkvæmdavaldsins geta verið fullmikil þegar ráðherrar sitja beggja vegna borðsins á Alþingi og keyra mál sín í gegnum þingflokka. Menn ættu kannski frekar að velta fyrir sér hvort dragi ekki úr möguleikum þingsins til að gegna eftirlitshlutverki sínu gagnvart stjórnsýslu ráðherra þegar ráðherrar eru beinlínis hluti þingflokks. Við getum velt þessu fyrir okkur í sambandi við lekamálið svokallaða sem sífellt tekur á sig nýjar myndir. Við getum velt þessu fyrir okkur í samhengi við tilkynningu ráðherra um flutning Fiskistofu. Í því máli virðist ráðherra hafa gleymt því að atbeina Alþingis þarf til þess gjörnings. Við eigum líka eftir að fá botn í stjórnsýsluna og ákvörðun um byssukaup. Af öðrum toga eru svo viðbrögð iðnaðar- og atvinnumálaráðherra við athugasemdum um framlög til Framkvæmdasjóðs ferðamannastaða á fjáraukalögum. Innihald þess sem hæstv. ráðherra sagði var að ríkisstjórnin væri sammála um þetta, en það er auðvitað lítilsvirðing gagnvart þinginu og fjárveitingavaldinu. Ég velti fyrir mér hvort virðingin væri meiri ef ráðherrann væri ekki hluti af þinginu og því finnist henni minna til hlutverks þess koma en því að gegna ráðherradómi. Mundi hæstv. forsætisráðherra ekki hafa setið fund um stærsta mál ríkisstjórnarinnar ef hann liti ekki á þingið sem hálfgert aukaatriði? Þessu velti ég fyrir mér, virðulegi forseti. Enn eitt dæmið er hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra sem setur ekki reglugerð um hvernig meta eigi fjárhagsstöðu skuldara sem kjósa að fara í gjaldþrot þó að henni beri að gera það samkvæmt lögum sem samþykkt voru á Alþingi í byrjun árs. Þetta eru bara nokkur dæmi sem blasa við okkur þessa dagana. Mér finnst benda til þess, virðulegi forseti, að ráðherra líti á þingmennsku sem aukaatriði í störfum sínum og það setur þingið niður að þannig sé litið á. Mér finnst það viðbótarrök fyrir því að valdþættirnir skarast augljóslega þegar málum er þannig háttað. Í niðurstöðum þingmannanefndarinnar sem fjallaði um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis má meðal annars finna eftirfarandi, með leyfi forseta: „Þingmannanefndin telur brýnt að Alþingi taki starfshætti sína til endurskoðunar, verji og styrki sjálfstæði sitt og marki skýr skil á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins. Alþingi á ekki vera verkfæri í höndum framkvæmdarvalds og oddvitaræðis.“ Þetta er eitt af því sem var samþykkt með öllum greiddum atkvæðum í þingsal fyrir nokkrum árum síðan. Í tillögum stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá er lagt til að ráðherra láti af þingmennsku. Um það segir í skýringum stjórnlagaráðsins, með leyfi forseta: „Með þessu er löggjafar- og framkvæmdarvaldið aðskilið frekar, enda eru ráðherrar þá ekki lengur í þingflokkum og taka að jafnaði aðeins þátt í umræðu í þinginu ef þeir eru til þess kallaðir. Þinginu er þannig gert auðveldara að fylgjast með og gagnrýna frammistöðu ríkisstjórnar með sjálfstæðum hætti.“ Þetta eru athugasemdir við tillögu stjórnlagaráðs að nýrri stjórnarskrá. Virðulegi forseti. Auðvitað er það bara skref í áttina að auknu sjálfstæði þingsins að ráðherra láti af þingmennsku, en hvert skref skiptir máli. Mér hefur því miður virst nokkuð bera á því undanfarið að okkur finnist við kannski ekki þurfa að laga eða læra svo mikið af þeim óförum og ósköpum sem gengu yfir þjóðfélagið fyrir sex árum. Ég er algjörlega á öndverðri skoðun. Okkur hefur vissulega ekki auðnast að taka stór skref til breytinga, en því fremur eigum við að taka þau litlu skref sem við höfum möguleika á og gera ekki lítið úr þeim. Auðvitað er ekki hægt að gera ráðherrum skylt að láta af þingmennsku þegar þeir gegna ráðherradómi nema stjórnarskránni verði breytt. Eins og við vitum er ekki einfalt að breyta henni. Þess vegna er þetta frumvarp lagt fram til þess að gera þeim sem það kjósa mögulegt að segja af sér þingmennsku ef þeir eða þær eru skipuð ráðherrar. Vilji einhver sem skipuð eða skipaður er ráðherra í dag láta af þingmennsku verður sú hin sama eða sá hinn sami að segja af sér þingmennsku og getur þá ekki snúið aftur til þings á sama kjörtímabili ef aðstæður eða hagir breytast á kjörtímabilinu, hvort heldur þeir sem eru persónulegir eða pólitískir. Það er ekki hægt að ætlast til þess af nokkurri manneskju að gera það, a.m.k. ekki að mínu viti. Verði frumvarp þetta samþykkt er það hverjum og einum í sjálfsvald sett hvað hún eða hann gerir í þessum efnum. Virðulegi forseti. Það er bjargföst skoðun mín að það muni leiða til betri stjórnarhátta að aðskilnaður valdþáttanna yrði skýrari en hann er. Ég mæli því fyrir þessu frumvarp og æski þess að það verði sent til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um vörugjald, nr. 97/1987, með síðari breytingum, og varðar það breytingu á vörugjöldum sem leggjast á jarðstrengi til raforkuflutnings. Flutningsmenn ásamt mér eru hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Lilja Rafney Magnúsdóttir. Frumvarpið er afar einfalt eins og sjá má á 1. gr. Þar segir einfaldlega, með leyfi forseta: „Tollskrárnúmerið 8544.6000 fellur brott úr C-lið viðauka I.“ Síðan í 2. gr.: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Sambærilegt frumvarp var flutt á 143. löggjafarþingi, það var 506. mál þess þings og var reyndar afgreitt til 2. umr. með sameiginlegu nefndaráliti efnahags- og viðskiptanefndar þar sem mælt var með samþykki frumvarpsins, en þá var komið að þinglokum og varð ekki af afgreiðslu málsins í annríki lokadaga þingsins. Frumvarpið er því endurflutt í óbreyttri mynd og vonast ég eftir því og sýnist reyndar flest benda til þess að málið fái fullnaðarafgreiðslu á þessu þingi með einum eða öðrum hætti. Frumvarpið gengur sem sagt út á það að gera breytingar á lögum um vörugjald, að fella brott áðurnefnt tollskrárnúmer úr nefndum C-lið viðauka I við lögin. Það felur í sér að 15% vörugjald sem lagt er á vörur í þessu tollskrárnúmeri fellur þar með brott. Undanfarin þrjú ár hafa tekjur ríkissjóðs af vörugjöldum í þessum flokki verið á bilinu 100 til liðlega 200 millj. kr., breytilegt eftir innflutningi á hverju ári. Það sem undir þetta tollskrárnúmer fellur eru einangraðir rafmagnsleiðarar, rafstrengir fyrir meira en 1000 V spennu. Það á fyrst og fremst við um jarðstrengi til raforkuflutnings sem eru þá valkostur á móti raflínum í lofti, en þannig háttar til að efni í loftlínur til raforkuflutnings ber engin vörugjöld. Því hefur það verið svo að 15% vörugjaldið sem lagt var á jarðstrengina bjagar að þessu leyti forsendur vals á milli jarðstrengja og loftlína umtalsvert, en ætla má að allt að 5% kostnaðar við lagningu jarðstrengja geti stafað af þessu vörugjaldi sem gerir þann valkost þá sem því nemur dýrari en raflínu í lofti. Engin eða a.m.k. mun minni sjónmengun hlýst að jafnaði af jarðstrengjum en loftlínum. Jarðstrengir eru mjög varanleg og góð lausn þar sem t.d. þarf að leiða rafmagn um erfið veðursvæði, enda er svo komið að almennt fer öll endurnýjun dreifikerfis og lágspenntara kerfis fram með lagningu jarðstrengja. Þá getur lagning jarðstrengja í stað loftlína í ýmsum tilvikum verið öryggismál, t.d. í nálægð flugvalla. Síðast en ekki síst er val á milli jarðstrengja og loftlína iðulega mikið hitamál eða viðkvæmnismál þegar kemur að sjónarmiðum umhverfisverndar. Vegast þá yfirleitt á sjónarmið, annars vegar um að lágmarka sjónræn og annars konar áhrif af raflínum í lofti með því að leggja þær frekar í jörð, og svo hins vegar spurningin um að velja ódýrari kostinn. Það er mat okkar flutningsmanna að það sé algjört lágmark að slíkur samanburður fari fram á hlutlausum grunni hvað skattlagningu snertir. Verður reyndar að teljast merkilegt að þessi mismunun skuli hafa viðhaldist allt fram á þennan dag. Það er enginn vafi á því að sú leið að velja lausn með jarðstrengjum, annaðhvort á ákveðnum leiðum í heild sinni eða yfir afmarkaða kafla, sem eru viðkvæmir í umhverfislegu tilliti eða af öðrum ástæðum, getur verið til þess fallin að leysa deilur um slík mannvirki. Þess vegna er með öllu ástæðulaust og í raun og veru fráleitt að heimta hærri gjöld af jarðstrengjum en loftlínum. Því má svo bæta við að í tillögu til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína í jörð, sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra mælti fyrir hér fyrir ekki svo löngu síðan, er að finna í tölulið 2 í tillögugreininni, það er þskj. 392, 321. mál þessa þings, en þar segir, með leyfi forseta, undir fyrirsögninni „Vörugjöld af raflínum“: „Alþingi ályktar að afnumið verði með breytingu á lögum það misræmi sem er á vörugjöldum af jarðstrengjum og loftlínum þannig að tryggt sé að slíkir þættir hafi ekki áhrif á þá leið sem valin er við útfærslu framkvæmda í flutningskerfinu.“ Þetta er sem sagt sú tillaga sem nú er gengin til nefndar og snýr að því að setja ramma um stefnumótun stjórnvalda hvað varðar það álitamál hvar rafmagn er leitt í jarðstrengjum eða hvar loftlínur eru lagðar, og tengist frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum, m.a. um stöðu kerfisáætlana. Frumvarp þetta, sem var með fyrstu málum þessa þings, væri því í sjálfu sér til fullnustu á þessu ákvæði í tillögu ráðherra til þingsályktunar sem væri þá þar með orðið óþarft ef búið væri að afnema þennan mismun. Frú forseti. Loks ber að geta þess að um svipað leyti og frumvarpinu um að fella niður vörugjald af jarðstrengjum var dreift birtist frumvarp frá fjármála- og efnahagsráðherra um ýmsar breytingar í skattamálum þar sem gert er ráð fyrir því að vörugjöld almennt hverfi úr sögunni. Væri það að sjálfsögðu sömuleiðis endanlegur frágangur á þessu máli. Það má því segja að ekki liggi þá færri en þrjú mismunandi þingmál fyrir hinu háa Alþingi þar sem tekið er á þessu efni. Ég læt mér að sjálfsögðu í léttu rúmi liggja hvaða mál það verður sem fær afgreiðslu eða hvernig Alþingi stendur að því að ljúka því. Það er löngu tímabært og þótt fyrr hefði verið að láta þennan mismun hverfa sem vakti í raun og veru undrun þegar manni varð það ljóst að svona hafði þessu verið fyrir komið undanfarin ár. Tekjurnar af þessu eru ekki teljandi þó að sá sem hér talar vilji gjarnan halda til haga þeim sjónarmiðum og passa upp á að einhverjir vinir ríkissjóðs séu til staðar þegar verið er að ræða mál sem hafa áhrif á útgjöld þar. En satt best að segja eru tekjurnar ekki af þeirri stærðargráðu að ástæða sé til að dvelja lengi við það, ég tala nú ekki um ef menn telja sig hvort sem er hafa efni á því að fella niður vörugjöld í heild sinni og jafnvel þar með talið af sykri og sykruðum vörum, þannig að tekjustofn upp á nokkra milljarða kr., sem er sykurskatturinn, hverfi af yfirborði jarðar eða héðan af Íslandi, þá ætti það ekki að standa í mönnum þó að þarna hafi fallið til tekjur af stærðargráðunni 100–200 milljónir á ári nokkur undanfarin ár. Endurnýjun raforkukerfisins og auðvitað nýframkvæmdir líka eru brýnt þjóðþrifamál. Það hefur til að mynda gengið allt of hægt að endurnýja dreifikerfið og koma á þriggja fasa rafmagni, einkum í hinum dreifðu byggðum. Nú er svo komið að öll endurnýjun á dreifikerfi lágspenntu dreifikerfi rafmagns fer fram með jarðstrengjum og hér hefur verið um hreinan skatt á þær framkvæmdir að ræða, sem hlýtur að orka mjög tvímælis, annars vegar í ljósi þeirrar mismununar sem ég ræddi hér, milli jarðstrengja og raflína, og hins vegar í ljósi þess að ríkið greiðir á sama tíma nokkuð niður flutningskostnað raforku í dreifbýlissvæðin og einnig leggur fram fjármuni til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Menn hafa þá verið að skattleggja sérstaklega framkvæmdir eða uppbyggingu og úrbætur á þessu sviði með annarri hendinni en ráðstafa svo peningum úr ríkissjóði í sama málaflokk aftur með hinni. Það held ég að hafi verið afar óskynsamleg ráðstöfun. Hefðu menn fyrir löngu, eða þótt ekki væri nema nokkrum árum síðan, fellt niður vörugjald af jarðstrengjum þá hefði framkvæmdafé t.d. Rafmagnsveitna ríkisins, sem eru væntanlega langstærsti aðilinn sem hér á hlut að máli með stærsta dreifikerfið um byggðir landsins, nýst betur sem því næmi og hægt að gera meira á hverju ári ef ekki hefði verið fyrir þessa sérstöku skattlagningu í formi vörugjalda á þetta efni. Frú forseti. Ég held að málið liggi afar ljóst fyrir og ég trúi því að hvernig sem það atvikast þá verði þessum mismun útrýmt með einhvers konar afgreiðslu á þessu máli, annaðhvort þessu frumvarpi eða þá að það gerist í frumvarpi fjármálaráðherra. Að lokum legg ég til að að lokinni þessari umræðu gangi málið til efnahags- og viðskiptanefndar þar sem hér er um skattamál að ræða. Mér er að vísu ljóst að tillaga til þingsályktunar um stefnu stjórnvalda um lagningu raflína hefur gengið til atvinnuveganefndar, en engu að síður held ég að rétt sé í þessu tilviki að láta málið ganga til þeirrar þingnefndar og fagnefndar sem áður hefur fjallað um það og fjallar almennt um skattamál sem er efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir margt af því sem hefur komið fram hjá framsögumanni og hv. flutningsmanni. Mér finnst reyndar dálítið seint í rassinn gripið að hv. þingmaður skuli koma með þessa tillögu núna. Ég hefði viljað sjá hann koma með tillöguna þegar hann var fjármálaráðherra á síðasta kjörtímabili, þá hefði ég fagnað henni. Ég hef reyndar aldrei skilið þennan mun, þessi vörugjöld á jarðstreng, eins og kom ágætlega fram hjá hv. þingmanni. Ég hef ekki skilið þá mismunun, sér í lagi þar sem það hefur verið vilji flestra að koma sem flestum strengjum í jörð. En að mörgu leyti fagna ég því að hv. þingmaður skuli vera sammála niðurfellingu einhverra vörugjalda, þó að hann sé ekki alveg eins stórtækur og fjármálaráðherrann í dag, að hann komi með tillögu um að fella vörugjöldin í einu lagi af öllum vörum, því að þessi mismunun er ekki bara í jarðstrengjum. Það má víða bera niður og slík mismunun er ansi víða og þess vegna spyr ég hv. þingmann: Getum við ekki sameinast um að einfalda og eyða allri mismunun, hvar sem hún er, hvort sem er í jarðstrengjum eða öðru?

Frú forseti. Varðandi þá spurningu af hverju þetta hafi ekki verið gert fyrir löngu get ég bara svarað því fyrir mig að mér var þessi mismunur ekki ljós meðan ég var t.d. fjármálaráðherra og hafði með málefni vörugjalda og skattamál að gera. Það er þannig að seint á árinu 2012 skipaði ég starfshóp til að fara ofan í þessi mál sem skilaði svo af sér skýrslu snemma á árinu 2013, reyndar skömmu fyrir þinglok, þar sem vakin var athygli á þessum mismun og lagt til að hann yrði látinn hverfa. Það hefur síðan verið í höndum annarra að fylgja eftir því starfi og það hefur m.a. verið gert með þeirri tillögu sem nú er komin hér og er afrakstur af þeirri vinnu sem hófst á fyrra kjörtímabili. Hvers vegna fjármálaráðherra eða aðrir ráðherrar beittu sér ekki strax á árinu 2013 fyrir því að afnema vörugjaldið veit ég ekki. Ég grennslaðist fyrir um það og lagði svo fram frumvarp á síðasta vetri, eins og ég gerði grein fyrir í framsöguræðu minni, sem náði ekki afgreiðslu í önnum rétt fyrir þinglok. Ég vona að ég hafi ekki verið látinn gjalda þess sérstaklega að ég var flutningsmaður málsins. Ég hef fyrir mitt leyti reynt að sinna þessu frá og með því að mér varð þessi munur ljós. Það er best að segja hverja sögu eins og hún er, ég hafði ekki áttað mig á því að í skattalegu tilliti væri þarna beinlínis um mismunun að ræða. Alla vega í þessu tilviki finnst mér einboðið að hún eigi að hverfa. Ef eitthvað er mætti frekar færa rök fyrir því að þetta ætti að snúa öfugt, ef stjórnvöld vildu sérstaklega ívilna jarðstrengjum er ekkert sem bannar það. Varðandi það að vera stórtækari í þessum efnum og fella niður vörugjöld í heild er mín afstaða til þess, þótt það sé annað mál og liggi fyrir þinginu á öðrum stað, að að mörgu leyti séu kostir því samfara að fella niður almenn vörugjöld en ég er algerlega andvígur því að fella niður sykurskattinn. Það finnst mér glórulaus aðgerð, bæði frá fjárhagslegum sjónarhóli ríkisins og ekki síður út af lýðheilsusjónarmiðum.

Virðulegi forseti. Ég flyt hérna tillögu til þingsályktunar um bætta hljóðvist og aðgerðir til að draga úr erilshávaða í kennsluhúsnæði. Flutningsmenn með mér á tillögunni eru hv. þingmenn Páll Valur Björnsson, Bjarkey Gunnarsdóttir, Svandís Svavarsdóttir, Elsa Lára Arnardóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Oddný G. Harðardóttir og Jón Þór Ólafsson. Tillagan hljóðar svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa starfshóp sem fái það verkefni að tryggja að erilshávaði í kennsluhúsnæði skaði ekki rödd og heyrn nemenda, kennara og starfsmanna og hafi ekki neikvæð áhrif á líðan og námsfærni nemenda. Í þeim tilgangi verði hópnum falið að leggja til nauðsynlegar úrbætur og jafnvel gera tillögur að laga- og reglugerðarbreytingum sé þess þörf. Starfshópurinn verði skipaður einum fulltrúa mennta- og menningarmálaráðuneytis, einum fulltrúa umhverfis- og auðlindaráðuneytis, einum fulltrúa velferðarráðuneytis, einum fulltrúa tilnefndum af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, einum fulltrúa tilnefndum af samtökunum Heimili og skóli, einum fulltrúa tilnefndum af umboðsmanni barna, einum fulltrúa tilnefndum af Kennarasambandi Íslands og einum fulltrúa tilnefndum af Heyrnar- og talmeinastöð Íslands. Starfshópurinn hafi samráð við þá hagsmunaaðila sem málið varðar. Niðurstöður hópsins verði kynntar Alþingi fyrir árslok 2015. Þetta er ekki í fyrsta sinn sem sambærileg tillaga er flutt því að tillaga sama efnis var lögð fram á 135. löggjafarþingi, aftur á 136. löggjafarþingi og eins á 141. löggjafarþingi. Ástæðan fyrir því að við flutningsmenn ákváðum að leggja þessa tillögu fram aftur er sú að margar rannsóknir hafa sýnt fram á að hávaði geti haft neikvæð áhrif á líðan og námsfærni barna og unglinga, svo sem lesskilning og málþroska. Er þá bæði horft til hávaða sem kemur utan frá, t.d. frá umferð eða framkvæmdum, og þess hávaða sem myndast inni í kennslurými og er kallaður erilshávaði. Yfirvöld verða að tryggja að börnum sé boðið upp á góða vinnuaðstöðu þar sem hávaði er undir þeim mörkum að þau hljóti skaða af og geti stundað nám með sem bestum árangri. Í bæklingnum Hljóðvistarkröfur í umhverfi barna – Leiðbeiningar, sem Umhverfisstofnun gaf út 2012, segir orðrétt: „Hávaði getur haft skaðleg áhrif bæði á heyrn og aðra lífeðlisfræðilega, vitsmunalega og atferlislega þætti hjá börnum. Áhrif á heyrn geta komið fram sem minnkuð eða skert heyrn, minna þol fyrir hávaða eða suð fyrir eyrum (tinnitus). Hávaði getur einnig haft neikvæð áhrif á náms- og tungumálagetu barns, drifkraft og einbeitingu, auk þess að minnisgeta getur minnkað sem og hæfni til að takast á við flókin verkefni. Hávaði getur vakið upp streituviðbrögð hjá börnum sem m.a. koma fram sem aukinn hjartsláttur og hormónaviðbragð, auk þess sem hávaði getur truflað svefnmynstur og hindrað þannig nauðsynlega orkuuppsöfnun líkama og heila. Óbeint getur hávaði haft neikvæð áhrif á röddina, því um leið og barn neyðist til að tala hærra til að yfirgnæfa hávaða getur það leitt til hæsis og hnúta á raddböndum. Evrópskar rannsóknir hafa sýnt fram á að langvarandi hávaði hefur neikvæð áhrif á heilsu og frammistöðu barna. Sumum hávaðauppsprettum er ekki hægt að komast hjá, en hægt er að koma í veg fyrir eða minnka neikvæð áhrif af þeirra völdum með góðu skipulagi, hönnun og úrbótum.“ Ekki þarf því að draga í efa að hávaði í umhverfi fólks getur haft alvarlegar heilsufarslegar afleiðingar og er sérstaklega mikilvægt að hlífa börnum við hávaða eins og kostur er. Sé einnig minnsti grunur um að hávaði geti haft áhrif á námsfærni barna ber að taka slíkt mjög alvarlega. Börn og unglingar eiga rétt á því að þeim séu tryggðar eins góðar vinnuaðstæður og völ er á. Í rauninni eigum við ekki að gera minni kröfur til þeirra vinnuaðstæðna sem við bjóðum börnunum okkar en við gerum til vinnuaðstæðna okkar. Ýmislegt bendir til þess að hávaði í skólum, leikskólum sé víða yfir æskilegum mörkum. Við því þarf að bregðast. Önnur hlið á þessum vanda snýr að röddinni og þeim skaða sem hún getur hæglega orðið fyrir við þær aðstæður sem einkenna jafnan hljóðvist í kennsluhúsnæði. Þá er jafnvel sérstaklega horft til leikfimiskennara. Líta ber á röddina sem atvinnutæki kennara og huga að henni út frá vinnuverndarsjónarmiðum. Í því felast ekki aðeins aðgerðir til að draga úr erilshávaða í skólabyggingum heldur þarf einnig að huga að réttri raddbeitingu sem hluta af kennaranámi. Margir hafa beitt sér í þessum málum undanfarið. Nýlega kom út bæklingur sem heitir Kennsluumhverfi – hlúum að rödd og hlustun, sem að standa Kennarasamband Íslands, Mannvirkjastofnun, Vinnueftirlitið og Samband íslenskra sveitarfélaga. Í þessum bæklingi á bls. 31 er einmitt verið að tala um hávaða og afleiðingar sem hann getur haft. Ég ætla að vitna í þennan bækling: „Hávaði í skólum, sérstaklega í íþróttasal og á leikskólum hefur farið upp og yfir hættumörk fyrir heyrn (mældur 80 dB meðalhávaði í 8 stundir). Hávaðatoppar sem eru 110 dB og hærri valda heyrnarskaða. Slíkir toppar hafa mælst t.d. í leikskólum og við íþróttakennslu. Dvöl í hávaða getur eyðilagt viðkvæmt kerfi í innra eyra og valdið ólæknandi eyrnasuði. Þetta gildir að sjálfsögðu jafnt um börn sem fullorðna. Dvíni hlustunarlöngun og hlustunargeta hefur það bein áhrif á athygli og einbeitingu. Hávaði dregur úr einbeitingu og skerðir athygli.“ Hér er vísað í erlendar rannsóknir: „Rannsóknir sýna að börn sem dvelja í hávaða eiga í erfiðleikum með orðaminni (skammtímaminni á orð), setningaminni og upprifjunarminni. Það hefur truflandi áhrif á málþroska ef börn heyra ekki rétt það sem sagt er og ná ekki að festa sér í minni talhljóð, orð eða setningar. Rannsóknir hafa sýnt að hávaði hefur neikvæð áhrif á getu til að skilja mál og að hávaði truflar meiri skilning barna en fullorðinna á mæltu máli.“ Hér er vitnað í aðra rannsókn: „Rannsóknir hafa sýnt að hávaði dregur t.d. úr lesskilningi. Rannsókn sýndi að börn sem dvöldu í hávaða áttu erfiðara með að mynda tengsl við félaga og kennara. Rannsóknir sýna að börn sem sofa við hávaða hvílast ekki til gagns. Hávaði er streituvaldandi og hefur áhrif á lífsgæði.“ Ég held að ég sé búin að leggja nógu góða áherslu á mál mitt hér, hávaði er eitthvað sem við eigum að taka virkilega alvarlega og við verðum að gera þá kröfu að börn búi við þannig vinnuaðstæður að hávaði sé ekki truflandi og hafi ekki heilsuspillandi áhrif. Okkur verður tíðrætt um að námsárangur íslenskra barna sé eitthvað til að hafa áhyggjur af og kannski sérstaklega lesskilningurinn sem hefur mælst lítill, þá einkum hjá drengjum. Við getum ekki látið hjá líða að taka það alvarlega og að hávaði í leikskólum og grunnskólum, jafnvel menntaskólum, geti haft neikvæð áhrif á námshæfni barna og sé kannski að einhverju leyti orsakavaldur þessa námsárangurs sem við mundum vilja sjá svo miklu betri. Það var Þuríður Backman sem flutti þetta mál þrisvar sinnum. Við byggjum að miklu leyti á vinnu hennar. Málið fór held ég aldrei í umsagnarferli. Mér þykir því mjög mikilvægt að þetta mál komist í umsagnarferli og auðvitað helst að það verði samþykkt.

Frú forseti. Ég ætla rétt að koma inn á það góða mál sem hér er á ferð og byrja þar sem frummælandi endaði. Það er merkilegt að þetta mál skuli ekki hafa náð fram að ganga í ljósi þess hversu alvarlegt það er; sá vandi sem skólakerfið stendur frammi fyrir varðandi það sem kallað er erilshávaði. Ég kem innan úr þessum geira og þekki á eigin skinni hvernig þetta virkar. Ég man eftir því að þegar ég var að kenna ungum börnum í 4. og 5. bekk var gamli íþróttasalurinn í bænum nýttur til þess. Þar var hátt til lofts og vítt til veggja eins og gefur að skilja í slíku húsnæði. Slysavarnafélagið, minnir mig að hafi verið, lánaði okkur risavaxið eyra sem var hengt upp á vegg og það varð rautt þegar hávaðamörkin fóru yfir ákveðið stig. Það þarf svo sem ekkert að orðlengja það neitt frekar, eyrað var meira og minna alltaf rautt, sem er óheppilegt. Það var ekki endilega vegna þess að börnin væru sérstaklega hávaðasöm í þessum bekkjardeildum, heldur var það líka húsnæðið sem slíkt. Það er kannski það sem sveitarfélögin bera ábyrgð á, þ.e. að lagfæra húsnæði sitt til þess að nemendur og starfsfólk þurfi ekki að búa við slíkan hávaða. Hér var minnst á íþróttaæfingar. Framhaldsskólanemar sækja líka tíma í íþróttahúsum á meðan þeir eru í skóla, framhaldsskóla sem er rekinn af hálfu ríkisins. Ég dreg ekkert í efa að þar er þetta sama vandamál til staðar og í grunnskólanum, í hita leiksins er það eitthvað sem þarf að skoða. Málið varðar líka ýmsar verknámsdeildir í framhaldsskólanum. Væntanlega má heimfæra þetta á þær; málmsmíðar, bifvélavirkjun, þar sem töluverður hávaði getur orðið, og gæta þarf að því að notaður sé viðeigandi hlífðarbúnaður sem ég efast ekki um að sé gert. En þetta er mál sem er ekkert mjög mikið rætt utan skólasamfélaga. Margir vinnustaðir búa við þennan vanda líka. Það er mikill hávaði og fólk getur orðið þreytt af því að vera í slíku umhverfi. Við stöndum frammi fyrir því að börn á öllum aldri eru með eitthvað í eyrunum meira og minna frá því þau vakna þar til þau fara að sofa og því er enn mikilvægara en áður að í því umhverfi sem skólinn er gildi reglugerðir til að gæta þess að þau verði ekki fyrir skaða vegna aðstæðna. Í ljósi tíðarandans er enn mikilvægara að að þessu sé gætt. Þarna á Alþingi að koma að til að skoða þetta mál og tryggja þær reglur eða lög sem þurfa að gilda um þetta. Í lokin á þessari tillögu er rætt um kennaranám. Ég held að það sé eitt af því sem gera þarf enn betur, þ.e. þetta með raddbeitinguna, röddin er jú atvinnutæki kennara. Það þyrfti kannski að vera eins og í söngnáminu þar sem fólki er kennt að beita röddinni betur. Hnútar á raddböndum eru því miður vandamál í kennarastétt og það er þekkt að kennarar missi röddina. En auðvitað snýr þetta fyrst og fremst að unga fólkinu okkar sem er í þessum aðstæðum alla daga. Ég vona svo sannarlega að þetta mál nái fram að ganga. Það er lagt fram nokkuð tímanlega eins og hér kom fram, búið að leggja það fram þrisvar sinnum áður. Ég vona svo sannarlega að það nái fram að ganga, fari í umsagnarferli og helst að það náist að afgreiða það. Það er ekki slíkur kostnaður fyrir ríkið að setja þennan starfshóp á fót til að ganga úr skugga um mál sem er svona mikilvægt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um stofnun áburðarverksmiðju sem er að finna á þskj. 96. Flutningsmenn auk þess sem hér stendur eru hv. þingmenn Vigdís Hauksdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Líneik Anna Sævarsdóttir, Haraldur Einarsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Þórunn Egilsdóttir. Tillagan orðast svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna svo fljótt sem verða má hagkvæmni og möguleika þess að reisa sem fyrst áburðarverksmiðju í Helguvík eða í Þorlákshöfn.“ Í greinargerðinni kemur fram að þingsályktunartillaga þessi var áður flutt á 143. löggjafarþingi og er nú endurflutt óbreytt þar sem hún fékk ekki brautargengi þá. Undanfarin ár hefur heimsmarkaðsverð á áburði hækkað umtalsvert, einkum vegna aukinna áburðarkaupa eða áburðarnotkunar Kínverja og Indverja auk þess sem áburðarnotkun í Afríku eykst stöðugt. Heimsmarkaðsverð áburðar náði hámarki árið 2008. Síðan hefur verðið lækkað nokkuð en er nú heldur hærra en fyrir árið 2006. Í nýlegri grein í Morgunblaðinu, frá því í síðustu viku, kemur fram að áburðarverð hafi hækkað um 20% nú síðan um áramót og er næsta víst að þau 50 þúsund tonn sem við Íslendingar flytjum inn t.d. komi til með að kosta 3,5 milljarða kr. Ljóst er að áburðarverð mun að öllum líkindum haldast hátt í næstu framtíð vegna aukinnar ræktunar matvæla sem nauðsyn er á til að brauðfæða síaukinn mannfjölda. Það kemur fram í nýlegri skýrslu OECD að auka þarf matvælaframleiðslu í heiminum frá því sem nú er um 50% næstu 20 ár. Árleg eftirspurn eftir áburði er um 3 milljónir tonna og því er spáð að hann aukist jafn mikið á ári næstu ár. Öllum er ljóst að á Íslandi er nauðsyn á atvinnuuppbyggingu. Brýn þörf er á að skapa ný vel launuð störf hér á landi til að vinna bug á atvinnuleysi, og segir í tillögunni að flutningsmenn vilji laða brottflutta Íslendinga aftur heim og vekja ungum Íslendingum von í brjósti um að stjórnvöld ætli sér að skapa þeim tækifæri og atvinnuöryggi í framtíðinni. Við þessa framkvæmd verða til 500–600 störf á framkvæmdatíma og að verksmiðjunni risinni verða til 150–200 framtíðarstörf, þar af um 40% þar sem krafist er háskólamenntunar og þar er um að ræða starfsmenn eins og efnafræðinga, verkfræðinga o.s.frv. Það eru öll skilyrði hér á landi til uppbyggingar og rekstrar áburðarverksmiðju. Það er tiltölulega einfalt að vinna hér köfnunarefni. Það er nóg vatn sem þarf til verksmiðjunnar og hún notar mikla raforku til að framleiða vetni með rafgreiningu. Það er einnig ljóst að bygging áburðarverksmiðju styður vel við áform stjórnvalda á Íslandi um aukna matvælaframleiðslu hér á landi og það er næsta víst að í framtíðinni þegar slagurinn verður meiri um þessa afurð er líka öryggi í því fólgið að hér sé starfandi verksmiðja sem framleiðir áburð. Það hefur verið í gangi hópur áhugamanna um byggingu áburðarverksmiðju sem hefur gert frumáætlun um byggingu verksmiðju sem mundi framleiða 700 þúsund tonn af áburði og 700 þúsund tonn af kalsíumnítrati, en kalsíumnítrat er auk þess að vera notað í áburð notað til að hreinsa vatn og sem íblöndunarefni í steinsteypu. Ætla má að útflutningsverðmæti slíkrar verksmiðju mundi hlaupa á tugum milljarða kr. Vegna aukinnar eftirspurnar er sífellt verið að byggja verksmiðjur hér og hvar í heiminum og það má t.d. minnast á nýlega verksmiðju sem er verið að reisa í Quebeck í Kanada. Sú verksmiðja kemur til með að framleiða 1,6 milljónir tonna af áburði og það er skemmtilegt að segja frá því að ammoníakgeymir þeirrar verksmiðju er hannaður af íslenskum verkfræðingum og vinna við hönnunin er tveggja manna verkefni í nokkur ár. Þannig að það verða til mjög mörg fjölbreytileg störf um skemmri og lengri tíma við þessa framkvæmd. Að lokinni hagkvæmniathugun, verði niðurstaðan jákvæð, má ætla að erlendir fjárfestar muni renna hýru auga til þessa fjárfestingarkosts og það má líka minna á að fjárfesting í verksmiðju eins og þessari er mjög vænleg fyrir t.d. lífeyrissjóði sem gætu þá sem hægast dregið úr fjárfestingu í innlendum samkeppnisrekstri sem þeir hafa stundað nú mjög undanfarandi. Sá áhugahópur sem ég minntist á áðan kynnti þetta verkefni fyrir þáverandi stjórnvöldum fyrir um það bil tveimur árum en fékk ekki hljómgrunn. Okkur flutningsmönnum þykir mjög brýnt að hefja þegar hagkvæmniathugun vegna byggingar verksmiðjunnar sem lið í því að fjölga hálaunastörfum í gjaldeyrisskapandi starfsemi. Ósk okkar flutningsmanna er að þingsályktunartillagan verði að lokinni fyrri umr. send hv. atvinnuveganefnd til umfjöllunar.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um mat á heildarhagsmunum vegna hvalveiða. Í september sl. sendu öll ríki Evrópusambandsins ásamt Bandaríkjunum, Ástralíu, Brasilíu, Ísrael, Mexíkó, Mónakó og Nýja-Sjálandi ríkisstjórn Íslands formlegt erindi þar sem hvalveiðum Íslendinga var harðlega mótmælt. Ríkin setja sig alfarið upp á móti hvalveiðum Íslendinga og þá er verslun Íslendinga með hrefnu og langreyði harðlega gagnrýnt og minnt á að báðar tegundir falli undir ákvæði CITES-samningsins sem snýr að verslun með dýra- og plöntuafurðir. Biðluðu ríkin til íslenskra stjórnvalda að fara að ráðleggingum Alþjóðahvalveiðiráðsins og hætta veiðum og verslun með hval. Nokkur af ríkjunum fylgdu eftir áskoruninni með því að senda sendiherra sína á fund utanríkisráðherra til að afhenda honum áskorunina en hann sá sér ekki fært að taka á móti henni og sendifulltrúunum. Þá hefur forseti Bandaríkjanna, Barak Obama, tvívegis virkjað hina svokölluðu Pelly-viðauka sem veitir forsetanum rétt til að ákveða þvingunaraðgerðir af ýmsu tagi. Hefur forsetinn fyrirskipað diplómatískar refsiaðgerðir sem gera samskipti við bandarísk stjórnvöld erfiðari en ella. Til dæmis hélt John Kerry, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, stóra ráðstefnu um málefni hafsins í Washington í júní á þessu ári þar sem Íslendingum var ekki boðið. Það er alvarlegt mál fyrir þjóð sem er jafn efnahagslega háð hafinu og Íslendingar að vera ekki boðin á slíka ráðstefnu. Hvað sem stjórnmálamönnum á Íslandi kann að þykja um þennan þrýsting erlendra ríkja þá tel ég vægast sagt óábyrgt að gefa honum ekki gaum. Ég legg því fram öðru sinni, ásamt Svandísi Svavarsdóttur, Björt Ólafsdóttur, Birgittu Jónsdóttur, Helga Hrafni Gunnarssyni, Katrínu Júlíusdóttur, Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, Óttari Proppé og Össuri Skarphéðinssyni, þingsályktunartillögu um mat á hagsmunum Íslands vegna hvalveiða í íslenskri lögsögu. Verði hún samþykkt mun Alþingi fela fjármála- og efnahagsráðherra að láta meta efnahagslega og viðskiptalega hagsmuni af hvalveiðum, þar með talið verðmæti útflutnings og þróun markaðar fyrir hvalkjöt, bæði hér heima og í Japan. Jafnframt verði metinn kostnaður við kynningu af hálfu stjórnvalda vegna hvalveiðistefnunnar og leitað álits fræðimanna, hagsmunaaðila og viðeigandi félagasamtaka um áhrif hvalveiðistefnu stjórnvalda á afkomu ferðaþjónustu og sjávarútvegs, áhrif hvalveiða á stöðu Íslands á alþjóðavettvangi og á samskipti við einstök ríki, einkum Bandaríkin. Ráðherra skili Alþingi skýrslu um hagsmunamatið í síðasta lagi fyrir lok mars 2015. Það fylgir nokkuð ítarleg greinargerð með þessari tillögu sem ég ætla ekki að fara sérstaklega yfir hér og tel mig hafa fært ágæt rök fyrir því að það er mjög mikilvægt að þessi tillaga fái skjóta afgreiðslu og að við horfumst í augu við og tökum af skynsemi ákvörðun varðandi hvalveiðistefnu Íslendinga. Að lokum vil ég leggja til að tillagan verði send til efnahags- og viðskiptanefndar enda kemur fram í tillögunni að verið er að fela fjármála- og efnahagsráðherra að gera hagsmunamat á hvalveiðum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið, nr. 34/1944, með síðari breytingum, um fánatíma. Sú sem hér stendur er 1. flutningsmaður en auk mín flytja málið hv. þingmenn Jóhanna María Sigmundsdóttir, Frosti Sigurjónsson, Karl Garðarsson, Haraldur Einarsson, Þorsteinn Sæmundsson og Ásmundur Einar Daðason. Í frumvarpinu er lagt til að breyting verði gerð á 7. gr. laganna og orðist svo: „Með reglugerð skal kveða á um fánadaga. Fána skal ekki draga á stöng fyrr en klukkan sjö að morgni og skal hann ekki vera uppi lengur en til sólarlags og aldrei lengur en til miðnættis. Ef flaggað er við útisamkomu, opinbera athöfn, jarðarför eða minningarathöfn má fáni vera uppi lengur en til sólarlags eða svo lengi sem athöfn varir, en þó aldrei lengur en til miðnættis. Þrátt fyrir ákvæði 2. og 3. mgr. má fáni vera uppi allan sólarhringinn frá 15. maí til 15. ágúst ár hvert eða á öðrum tímum ef hann er flóðlýstur. Nú er fáni flóðlýstur og skal þá gætt að áhrifum lýsingarinnar á nánasta umhverfi.“ Lagt er til að lög þessi öðlast þegar gildi. Ákvæði til bráðabirgða: „Í sex mánuði eftir samþykkt laga þessara skal ráðuneytið kynna nýjar reglur um notkun þjóðfánans með það að markmiði að auka notkun hans.“ Frumvarp þetta var áður flutt á 143. þingi. Lög um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið hafa litlum breytingum tekið frá samþykkt þeirra 1944. Eina efnislega breytingin sem gerð hefur verið á lögunum var með lögum nr. 67/1998, sem snerist um notkun fánans. Frumvarpið sem varð að þeim lögum var undirbúið af nefnd sem falið var að endurskoða lögin, einkum ákvæði 12. gr. Samkvæmt 7. gr. laga um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið skal í reglugerð kveða á um fánadaga og hve lengi halda megi fána við hún. Í 3. gr. forsetaúrskurðar nr. 5/ 1991, um fánadaga og fánatíma, er kveðið á um að fána skuli ekki draga á stöng fyrr en klukkan sjö að morgni og að jafnaði skuli hann ekki vera lengur uppi en til sólarlags og aldrei lengur en til miðnættis. Þá er sérstakt ákvæði um útisamkomur, opinberar athafnir o.fl. þar sem mælt er fyrir um að fáni megi vera uppi lengur en til sólarlags eða svo lengi sem athöfn vari en þó aldrei lengur en til miðnættis. Ég ætla nú ekki að fara hér yfir alla greinargerðina, herra forseti, heldur grípa þar aðeins niður til skýringar. Tilgangurinn með þessu frumvarpi er að auka almenna notkun á fánanum. Þá þyrfti fólk ekki að hafa áhyggjur af því að brjóta fánalög yfir sumartímann þegar sólin skín nánast allan sólarhringinn. Þá gæti fólk haft fánann uppi eins og við sumarbústaði og víðar þegar veður er fallegt og fáninn nýtur sín sem best. Ég ætla aðeins að rifja upp sögu þessa máls. Það á sér mjög langan aðdraganda og hefur margsinnis farið fyrir þingið í ýmsum myndum á liðnum árum og náð að þroskast og þróast. Á 138. löggjafarþingi var lögð fram tillaga til þingsályktunar um að fela forsætisráðherra að setja reglugerð um notkun fánans í því skyni að rýmka þann tíma sem fáni má vera uppi. Á 139. löggjafarþingi var sambærileg tillaga til þingsályktunar lögð fram. Um hana bárust umsagnir frá ýmsum aðilum. Festir sem skiluðu inn umsögn fögnuðu tillögunni. Komu fram mjög athyglisverðar athugasemdir, svo sem að ganga mætti enn lengra, að afla þyrfti frekari upplýsinga um óskir almennings hvað varðar notkun fánans og að ef til vill þyrfti að setja reglur um ástand og útlit fána þar sem gera mætti ráð fyrir því að fánar slitnuðu með aukinni notkun. Á 140. og 141. löggjafarþingi voru enn lagðar fram tillögur til þingsályktunar sama efnis og á 141. löggjafarþingi var lagt fram frumvarp til laga um breytingu á lögum sem laut að því annars vegar að rýmka fánatímann og hins vegar að auka notkun fánans við markaðssetningu á íslenskum vörum. Herra forseti. Svo ég komi því nú að var málið varðandi vörumerkingar afgreitt á síðasta þingi með þeim hætti að álit hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar var samþykkt og málinu vísað til ríkisstjórnar þar sem það er nú til afgreiðslu. Ég geri ráð fyrir því að við fáum að sjá frumvarp þess efnis nú á vorþingi. Varðandi breytingar á fánalögum um fánatíma komu fram áhyggjur fólks af því að fáninn yrði þá að vera í góðu ástandi og það er mjög mikilvægt að hann sé það. Í því sambandi vil ég benda á að lögreglan hefur eftirlit með því hvort fáninn sé rétt notaður og í samræmi við lögin. Ef fáni er upplitaður, slitinn og illa farinn og ekki eins og hann á vera hefur lögreglan heimild til þess að gera slíkan fána upptækan. Líkt og ég hef nefnt áður er lagt til í frumvarpinu að heimilt verði að hafa fánann uppi allan sólarhringinn, þ.e. þá einnig í skammdeginu, ef hann er flóðlýstur. Ég nefndi áðan að þegar sólar nýtur nánast 24 tíma væri hægt að hugsa sér að fáninn fengi að vera uppi allan sólarhringinn, en þegar dimma tekur er lagt til að fáni megi vera uppi allan sólarhringinn ef hann er flóðlýstur. Mikilvægt er þó að slík lýsing raski ekki nánasta umhverfi. Til hliðsjónar er í greinargerð bent á byggingarreglugerð nr. 112/2012, sem á við um mannvirki og þætti þeirra, samanber 1.1.2. gr. hennar. Ljósmengun er skilgreind í þeirri reglugerð sem þau áhrif á umhverfi sem verða af mikilli og óhóflegri lýsingu í næturmyrkri. Jafnframt er í reglugerðinni kveðið á um að lýsing á lóðum skuli vera þannig að hún valdi hvorki óþarfa ljósmengun, nágrönnum óþægindum né trufli umferð utan lóðar. Þá er í grein 10.4.2. mælt fyrir um að við hönnun á útilýsingu skuli þess gætt að ekki verði um óþarfa ljósmengun að ræða frá flóðlýsingu mannvirkja og enn fremur að tryggja skuli að útilýsingu sé beint að viðeigandi svæði og notaðir séu skermaðir lampar sem varpi ljósi niður og valdi síður glýju og næturbjarma. Herra forseti. Augljóst er að þetta allt úthugsað og þess háttar lýsing gæti komið að miklu gagni til þess að auka nýtingu og sýnileika íslenska þjóðfánans en hafa ber í huga að það raski ekki umhverfinu og trufli fólk ekki í daglegum störfum. Í greinargerð er vísað í reglur á Norðurlöndunum. Svo virðist sem íslensku reglurnar séu nokkuð rýmri en annars staðar á Norðurlöndunum. Ef við horfum hins vegar til Bandaríkjanna er meginreglan þar sú að fáninn sé við hún frá sólarupprás til sólarlags og við sérstök tilefni má hafa hann uppi allan sólarhringinn svo fremi að hann sé upplýstur. Svipað á við í Bretlandi þar sem fáninn má vera uppi frá sólarupprás til sólarlags. Hann má einnig vera uppi eftir myrkur ef hann er upplýstur. Það er skoðun mín að ef við mundum breyta lögunum á þann hátt og gefa fólki það svigrúm að hafa fánann uppi lengur en nú er leyfilegt tel ég að sýnileikinn mundi tvímælalaust aukast og er það af hinu góða að mínu mati. Ég sé fyrir mér að það væri gott ef maður sæi oftar fána við hún t.d. við ferðaþjónustufyrirtæki og stofnanir og annað, opinberar stofnanir. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna í umsagnir sem bárust á síðasta þingi varðandi fánatímann. Hér er ég með umsögn frá Samtökum ferðaþjónustunnar. Þau fagna framkominni tillögu og taka undir nauðsyn þess að rýmka tíma þann sem fáninn má vera við hún. Einnig er hér umsögn frá Íþrótta- og Ólympíusambandi Íslands. Sambandið fagnar einnig framkomnu frumvarpi með þeim áorðnu breytingum sem gerðar hafa verið á því frá því að það var lagt fram á síðasta þingi. Þar segir, með leyfi forseta: „ÍSÍ er því fylgjandi að lög um þjóðfána Íslendinga verði rýmkuð en vill þó árétta nauðsyn þess að virðing við þjóðfána Íslendinga verði ekki skert, hvorki í orði né verki.“ Hér er einnig umsögn frá Íslandsstofu. Þar segir, með leyfi forseta: „Aukin almenn notkun þjóðfánans styrkir ímynd landsins og er til þess fallin að efla þjóðarvitund. Íslandsstofa telur efni frumvarpsins því vera jákvætt og hvetur til jákvæðrar afgreiðslu þess.“ Að lokum langar mig til að koma hér að umsögn frá einstaklingi, Sigurði Jónssyni. Umsögn hans nefndinni á sínum tíma á síðasta þingi. Sigurður bendir á forsetaúrskurð um fánadaga og fánatíma. Þar segir, með leyfi forseta: „Í þessu sambandi vil ég einnig vekja athygli á forsetaúrskurði um fánadaga og fánatíma, nr. 5/1991, sem skv. alfræðiritinu Wikipedia eru bindandi fyrirmæli af hálfu þjóðhöfðingja, oft forseta eða konungs. Í l. gr. umrædds forsetaúrskurðar stendur m.a.: „Draga skal fána á stöng á húsum opinberra stofnana, sem eru í umsjá valdsmanna eða sérstakra forstöðumanna ríkisins, eftirgreinda daga …““ Síðan kemur upptalning á tólf dögum sem gjarnan eru nefndir opinberir fánadagar. Sigurður bendir í umsögn sinni einnig á að mikill misbrestur sé á því að farið sé eftir þessu og því borið við að þetta séu oft frídagar og því hljótist kostnaður af því ef ræsa þurfi fólk út til þess að flagga eða taka niður fána. Hann bendir á að það sé ekki gild röksemd, enda mætti hafa uppi sömu rök um margt annað sem gert væri helgidaga sem virka daga. Sigurður leggur til að eftirfarandi texti bætist við bráðabirgðaákvæði frumvarpsins á þskj. 86, með leyfi forseta: „Auk þess leggi ráðuneytið áherslu á það að þjóðfáninn sé dreginn á stöng við hús opinberra stofnana á opinberum fánadögum skv. forsetaúrskurði um fánadaga og fánatíma.“ Það er skoðun mín, herra forseti, að við ættum að taka þessa ábendingu til umhugsunar og skoðunar. Ég vona að nefndin geri það þegar hún fær málið til sín - ég held svei mér þá í sjöunda sinn. Þetta mál á sér langa sögu eins og ég hef þegar farið yfir, og það er gott vegna þess að fáninn skiptir okkur máli. Margir bera sterkar tilfinningar til hans og hafa miklar skoðanir á þessu máli. Það kemur mér pínulítið á óvart hversu sterkar skoðanir fólk hefur á fánanum þegar ég ræði þessi mál. Þess vegna er ágætt að málið hafi farið í rólegheitunum í gegnum þingið nokkrum sinnum, aldrei klárast en alltaf fengið umfjöllun og að fólk veltir því fyrir sér. Það eru yfirleitt sömu umsagnaraðilar sem senda inn umsagnir og koma fyrir nefndina þannig að menn eru búnir að margræða málið og velti því sín á milli. Allir eru sammála um að aðalatriðið sé að þjóðfánanum sé sýnd virðing. Ég vona að að þessu sinni verði málið afgreitt út úr nefnd, fari loksins fyrir þingið og verði samþykkt þannig að við getum breytt lögum um fánatíma.

Virðulegi forseti. Ég legg fram mál um húsaleigubætur í fjórða skipti. Það hlaut jákvæða efnislega umfjöllun hjá velferðarnefnd á 140. þingi, sem lagði til að það yrði samþykkt óbreytt en því miður út af skarkala í þinglok komst það aldrei til atkvæðagreiðslu þótt einhugur væri um málið. Ég og þingflokkur Bjartrar framtíðar höfum því lagt þetta mál fram tvisvar í viðbót og núna í fjórða skipti. Það snýst um fremur einfaldan hlut, að jafna aðstöðumun milli stúdenta sem búa í félagslegu húsnæði og stúdenta sem þurfa að leigja á almennum markaði. Stúdentar í félagslegu húsnæði geta notið húsaleigubóta þó að þeir deili eldhúsi og baði, þó að þeir búi í herbergi og í rými þar sem þeir þurfa að deila eldhúsi og baði með öðrum námsmönnum. Þetta er undanþáguákvæði í lögum um húsaleigubætur. Meginreglan er sú að þeir sem búa í herbergjum með sameiginlegum aðgangi að eldhúsi og baðherbergi skuli ekki njóta húsaleigubóta. En þessi undanþága er gerð fyrir námsmenn á framhalds- og háskólastigi ef þeir búa á heimavist eða á námsgörðum. Þessi tillaga gengur einfaldlega út á það að fella burt það skilyrði að námsmenn þurfi að leigja á heimavist eða á námsgörðum til að njóta húsaleigubóta. Hún gengur út á að það nægi að þeir séu námsmenn á framhalds- og háskólastigi og að engu máli skipti hvar þeir leigi, hvort sem það er á almennum markaði eða á heimavist eða á námsgörðum. Alltaf þegar námsmaður á framhalds- eða háskólastigi þarf að deila baðherbergi og eldhúsi með öðrum geti hann undir öllum kringumstæðum fengið húsaleigubætur. Velferðarnefnd tók vel í þetta þegar við lögðum frumvarpið fram fyrst á 140. löggjafarþingi og lagði til að það yrði samþykkt óbreytt. Síðan hefur málið ekki náð fram að ganga einhverra hluta vegna. Ég held að það sé aðallega vegna þess að alltaf er verið að bíða eftir því að inn í þingið komi yfirgripsmikið lagafrumvarp sem lúti að því að gjörbreyta öllu stuðningskerfi varðandi húsnæði, að leggja í raun af húsaleigubætur og taka upp einhvers konar húsnæðisbætur. Svona frumvarp hefur verið dálítið lengi á leiðinni og lengi verið boðað og mikil vinna farið fram um það en aldrei kemur frumvarpið fram. Til dæmis lagðist Samband íslenskra sveitarfélaga gegn þessu máli á síðasta löggjafarþingi. Það taldi ekki tímabært að fara í breytingar á húsaleigubótalögum vegna þess að frumvarp um gjörbreytingu á öllu stuðningskerfi varðandi húsnæði væri á leiðinni. En það bólar ekkert á slíku frumvarpi, það bólar ekkert á breytingum á húsaleigubótakerfinu eða frumvarpi um sérstakar húsnæðisbætur sem ná bæði til þeirra sem greiða vexti af húsnæðisláni og til þeirra sem leigja. Við í þingflokki Bjartrar framtíðar leggjum því frumvarpið fram aftur. Við segjum einfaldlega: Það ætti að vera algjörlega sársaukalaust að samþykkja þessa smávægilegu breytingu á húsaleigubótalögunum þó svo að mögulega komi einhvern tíma fram margboðað frumvarp um breytingar á öllu þessu umhverfi. Það hefði farið vel á því að samþykkja málið strax á 140. löggjafarþingi. - Ég legg mig fram um að segja mjög oft í ræðunni hundraðogfertugasta löggjafarþing til að hylma yfir þær málfarslegar ógöngur sem ég rataði í í upphafi míns máls. Þetta mál er til komið út af ástandi sem ríkir á leigumarkaði hjá stúdentum. Það er ekki nægilega mikið framboð af námsgörðum, félagslegu húsnæði fyrir stúdenta. Það kemur fram í umsögn frá stúdentaráði Háskóla Íslands að á síðasta ári voru þar 800 stúdentar á biðlista eftir húsnæði eða námsgörðum. Það er náttúrlega verið að byggja námsgarða þannig að verið er að glíma við þetta vandamál en mjög margir námsmenn þurfa engu að síður að leigja á almennum markaði. Þar þurfa þeir oft að leigja stórar íbúðir á háu verði, leiguverð er hátt, og þeir deila baði og eldhúsi. Þá kemur upp aðstöðumunur því stúdentar sem neyðast til að gera þetta, sem fá ekki inni á námsgörðum út af biðlistum, fá ekki húsaleigubætur en á námsgörðum fá þeir húsaleigubætur. Svo er aðstöðumunur líka milli stúdenta eftir því í hvaða háskólum þeir stunda nám. Háskólinn í Reykjavík býður ekki upp á jafn mikið af félagslegu húsnæði og Háskóli Íslands, þannig að stúdentar þar þurfa í miklu meiri mæli að vera á almennum leigumarkaði. Þar er strax kominn upp aðstöðumunur milli stúdenta í Háskólanum í Reykjavík og í mörgum öðrum skólum á háskólastigi og þeirra sem læra í Háskóla Íslands. Það bárust nokkrar jákvæðar umsagnir frá sveitarfélögum á síðasta ári og líka áður, sem leggja til að frumvarpið sé samþykkt. En áhyggjur sveitarfélaga af því hvort kostnaðarauki verði mikill eru skiljanlegar, að allt í einu geti einhver stokkur af stúdentum fengið húsaleigubætur sem á ekki rétt á þeim núna. Um það vil ég segja að ég held að sá kostnaðarauki sé óverulegur og ég held líka að hann muni í öllu falli koma fram í framtíðinni, vegna þess að það er verið að byggja námsgarða. Ef stúdentar fara á námsgarða fá þeir húsaleigubætur og markmiðið hlýtur að vera að hafa nógu mikið af námsgörðum, nógu mikið framboð af húsnæði fyrir námsmenn. Þá fá þeir húsaleigubætur. Það getur ekki verið markmiðið að mismuna stúdentum. Það getur heldur ekki verið markmiðið að þeir séu of margir á biðlista. Ég mundi segja að þetta sé einfaldlega réttlætismál. Ég mundi ekki segja að það væri of dýrt, a.m.k. finnst mér kostnaðarsjónarmiðin vera svolítið vandasöm í þessu, vegna þess að það getur ekki verið markmiðið að halda mjög mörgum stúdentum frá félagslegu húsnæði til að spara húsaleigubætur. Því legg ég og þingflokkur Bjartrar framtíðar til enn á ný, í fjórða skiptið og núna á 144. löggjafarþingi, að frumvarpið verði samþykkt fljótt og vel.