Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Steingrímur Jónsson (framsögum. 1. kjörbrjefadeildar): Fyrsta kjörbrjefadeild hefur haft til meðferðar 13 kjörbrjef úr 3. deild, og hefur ekkert við neitt þeirra að athuga, enda hafa engar kærur komið fram viðvíkjandi þeim. Kjörbrjefadeildin leggur því einróma til, að allar þessar 13 kosningar sjeu teknar gildar. Voru kosningarnar því næst samþyktar með öllum greiddum atkvæðum.

Guðlaugur Guðmundsson (framsögum. 2. kjörbrjefadeildar): Deildin hefur haft til meðferðar 13 kjörbrjef úr fyrstu deild og við 11 þeirra hefir hún ekkert að athuga, enda hafa engar kærur komið fram um þau, en um tvö þeirra hafa kærur komið fram. Úr Barðastrandarsýslu hefir komið kæra út af því, að undirbúningnum hafi verið áfátt, sjerstaklega umbúðunum, þegar seðlarnir komu frá undirkjörstjórnunum til yfirkjörstjórnarinnar, úr 3 hreppum. Í fyrsta lagi var lykillinn úr Rauðasandshreppi ekki í hinum lögskipuðu umbúðum. Í öðru lagi var innsiglið á pokanum í öðrum hreppi 4 cm. frá opinu, svo að hægt var að fara í pokann án þess að skemma lökkin, og í þriðja lagi var áfátt umbúðunum í Flateyrarhreppi. Í þessum þremur hreppum, þar sem gallar eru taldir, eru samtals greidd 112 atkv., en atkvæðamismunur var svo mikill í kjördæminu, að þó þau gangi frá, þá hefir hinn kjörni þingmaður fleiri atkvæði, en hitt þingmannsefnið. Þess vegna leggur deildin einróma til, að kosningin sje tekin gild. Hins vegar væri það æskilegt, að yfirkjörstjórnin gegnum stjórnarráðið væri beðin að áminna undirkjörstjórnirnar um að vanda betur kosningaundirbúninginn en hjer varð raun á, svo slíkt komi eigi oftar fyrir. Þar næst er kosningin í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Yfir henni kæra bæði þingmannsefnið og 172 kjósendur, en tala allra kjósenda þar í kjördæminu er ókunn. Aðalatriði kærunnar er það, að meiri hluti kjörstjórnarinnar úrskurðaði nokkra atkvæðaseðla ógilda, vegna þess að þeir væru margbrotnir, tvíbrotnir og krossbrotnir. Um þetta ber kjörstjórnin fyrir sig 35. gr. kosningalaganna, en aftur telja aðrir hjer um enga ógildingarsök að ræða. Spurningin er því: Er það ónýtingarsök á kjörseðli, ef mótmælt er, að hann er brotinn oftar en einu sinni? Um þetta liggja fyrir ýms skjöl, ef menn vilja kynna sjer málið, og meiri hluti kjörbrjefadeildarinnar leggur til, að kosningunni sje frestað, og vísað til kjörbrjefanefndar á venjulegan hátt. Jeg skal geta þess, að jeg er ekki í þessum meiri hluta deildarinnar.

Björn Jónsson Eftir þeim skýrslum, sem jeg hef átt kost á að sjá, er þessi kosning áreiðanlega sú gallamesta, sem dæmi eru til í þingsannálum. Jeg skal færa rök fyrir máli mínu. Kært er yfir því, að seðlar, er voru brotnir saman oftar en einu sinni, hafi verið gerðir ógildir af kjörstjórninni, en í henni sat sjálfur keppinautur mannsins, sem seðlarnir voru ónýttir fyrir. Það er að vísu ekki bannað, að frambjóðendur sitji sjálfir í kjörstjórn, en allir, sem hafa sæmilega sómatilfinningu, segja sig úr henni, þegar svo stendur á. Jeg get nefnt eitt dæmi. Það er háttvirtur 2. þingmaður Gullbringu- og Kjósarsýslu, Jens prófastur Pálsson. Hann hefur setið í yfirkjörstjórn í sínu kjördæmi, hverja kosninguna eftir aðra, en óðara sagt sig úr henni og látið varamanninn koma í sinn stað, er hann hefir boðið sig fram sjálfur. En þessi maður, sem kallar sig þingmann Vestur-Ísfirðinga, hefur haft þá óhæfu í frammi, að segja sig ekki úr kjörstjórn, heldur sat hann þar sem fastast og notaði atkvæði sitt til þess að úrskurða sjálfum sjer kosninguna. Úr því að þess eru dæmi, að menn hafa svo sljóa sómatilfinningu, að þeir gæta ekki þess velsæmis, að segja sig úr kjörstjórn, þegar þeir eru sjálfir í kjöri, ætti að lögbanna slíkt, því það er auðsjáanlega hin mesta óhæfa. Jafnframt ætti að gera þá breytingu á stjórnarskránni, að hætta að láta þingið dæma um það, hvort þingmenn þess eru löglega kosnir. Það ætti að vera verk dómstólanna, helzt Landsyfirrjettarins, að mjer virðist. Ég ætla að víkja nokkuð nánar að aðferðinni, sem þessi margumræddi maður, þingmaður Vestur-Ísfirðinga, beitti til þess að ná kjöri, en hún var sú, að gera ógilda seðla, sem brotnir voru saman oftar en einu sinni, en sjest hafði þegar hvolft var úr atkvæðakössunum, að mest var um slíka seðla einmitt í þeim hreppi, þar sem sjera Kristinn Daníelsson hafði flesta fylgismenn. Naut hann til þess fulltingis annars mannsins í kjörstjórninni, samflokksmanns síns, en þriðji maðurinn, oddvitinn, eini löglærði maðurinn í nefndinni, var á öðru máli, vildi taka þessa seðla gilda. Meiri hluti kjörstjórnarinnar ber fyrir sig 35. gr. kosningarlaganna: „Síðan brýtur kjósandinn seðilinn einu sinni saman.“ Hvað þýða þessi orð laganna: „einu sinni“? Það er ómögulegt að misskilja. Þau þýða: það er nóg að brjóta seðilinn einu sinni. Þá dylst nafnið, sem er tilgangur laganna. En það er ekki meining laganna að banna að brjóta seðilinn oftar saman. Það er ekki svo lítill vandi að brjóta seðil saman einu sinni, svo að nafnið sjáist ekki. Til þess veitti ekki af að hafa bókbindara við hendina til að brjóta seðilinn. Margbrotnir seðlar hafa líka oft komið fram við kosningar og alt af verið teknir gildir. Engum hefur dottið í hug að finna upp á ógildingu. Það er að vísu hægt að segja, að það geti verið fyrirfram umsamið merki milli kjósenda og þingmannsefnis, en slíkt er „Pedanteri“. Mesta heimska og hjegómi að láta sjer koma slíkt til hugar. Jeg hef verið á fyrsta kjörfundinum, sem hjer var haldinn eftir að leynilegar kosningar gengu í gildi. Fyrsti dómarinn í landsyfirrjettinum var þá kjörstjórnaroddviti. Og hvað gerir hann? Hann tekur miðana af kjósendunum, brýtur þá sjálfur saman og stingur þeim í atkvæðakassann. Þetta sýnir, hvernig hann hefur skilið lögin. Í 39. gr. kosningalaganna er talið upp hvað valdi ógildingu seðils. Þar er þetta ekki nefnt á nafn. Ákvæðið í 35. gr. er að eins leiðbeining til kjósenda, alls ekki ógildingarsök. Hvað á þá að gera við kosninguna? Þegar þessi eini galli á seðlunum er tómur misskilningur og vitleysa, er ekki mikill vandi að skera úr því; það á vitanlega að ónýta kosninguna. Þar nst er önnur spurning. Á að úrskurða þennan mann ólöglega kosinn, en taka hinn og segja: hann er kosinn? Í slíkum dæmum hefur þingið verið vant að gera kosninguna algerlega ógilda og láta kjósa upp aftur. En þingið er ekki bundið við þetta frekar en því sýnist rjett vera, einkum nú þegar margir þingmenn eru nýir. Komist þingið að þeirri niðurstöðu, að þetta sje rangt, á að breyta því. Ef sagt er, það á að fara fram ný kosning, hvað þýðir það? Svo og svo mikinn frest fyrir kjördæmið með að fá mann á þing. Rekur kjósendur á kjörfund að ástæðulausu. Gerir kjósendum á engu viti bygt ómak. Jeg ætla annars að fara nokkrum frekari orðum um, hvílíkur galli það er á lögunum, að þingið skuli sjálft skera úr um gildi kosninga, einkum þar sem flokksfylgið er mikið. Meiri hlutinn beitir minni hlutann blátt áfram stigamensku til þess að úrskurða sinn mann kosinn. Ef dómstólarnir skæru úr málinu, kæmi slíkt ekki til greina. Þá væri líka búið að útkljá málið fyrir þing, og kjördæmið væri laust við þann óhag, að vera þingmannslaust langt fram eftir þingi og ef til vill alt þingið. Þetta væri því stórmikil rjettarbót. Mjer var í gær flutt dálítil saga, sem gerðist á flokksfundi meiri hlutans og jeg ætla að segja frá, málinu til skýringar.  
             Jeg hætti. En jeg ætla að bera fram tillögu um, að kosningin sje gerð ógild, en sjera Kristinn Daníelsson úrskurðaður rjettkosinn, en til vara, að kosningin sje gerð ógild og kosið sje upp aftur.

Jón Ólafsson Herra forseti! Jeg er á alveg gagnstæðu máli við háttv.þm. Barðstrendinga. Jeg hef setið á 9 þingum og kynt mjer flestar kærur á öðrum þingum en þeim, og sjeð og heyrt margar kærur yfir þingkosningum, en enga, að jeg hygg, jafn-gersamlega ástðulausa og þessa. Hjer er kært yfir því, að kjörstjórnin hefur nákvæmlega hlýtt fyrirskipunum laganna. Jeg get ekki sjeð, að mál þetta eigi nokkurt erindi í nefnd - mjer skilst sem annað liggi hjer ei fyrir, en að úrskurða kosningu h. þm. V.-Ísf. gilda. Kosningalögin segja svo skýrt og ótvírætt fyrir í þessu efni, að þar er ekki um að villast. Í lögunum stendur: „Síðan brýtur kjósandi seðilinn einu sinni saman“ o. s. frv. Jeg veit ekki hvað er skýrt og ótvírætt, ef þetta fyrirmæli er það ekki. H. þm. vildi einnig halda því fram, að 38. gr. bæri það með sjer, að kosningin væri ógild, vegna þess, að sú grein teldi upp allar ógildingarástæður á kjörseðli, en þar væri þess hvergi getið sem ógildingarástæðu, að kjörseðillinn væri meira en einbrotinn. Þetta er ekki rjett skýrt frá hjá virðulegum sessunaut mínum. 38. gr. tekur það einmitt fram, að seðillinn verði ógildur, ef á honum sjeu „önnur slík einkenni, og fyr eru nefnd og „gert geti seðilinn þekkjanlegan frá hinum seðlunum.“ Jeg veit satt að segja ekki, hvernig hægara er að gera seðilinn þekkjanlegan, en með því að margbrjóta hann. Kjörstjórnin hefur því nákvmlega fylgt bókstaf laganna, og er rangt að liggja henni á hálsi fyrir það. Hjer eru 25 kjörseðlar, sem eru ólöglega brotnir. Það má satt vera, að það geti viðgengizt, og hafi ef til vill einhvern tíma komið fyrir, að seðlar hafi verið teknir gildir, þótt margbrotnir væru - en það hefur þá að eins verið sakir þess, að þingmannaefnin hafa verið ásátt um, að taka það ekki til greina, og enginn hefur kært yfir því. Það er því þessu máli alveg óviðkomandi. H. sessunautur minn fór, að mínu áliti, mjög svo röngum og ómaklegum orðum um hinn nýkosna þingmann. Hann kvað hann hafa hagnýtt sjer stöðu sína sem kjörstjóri til þess að koma sjálfum sjer að. Þetta er ekki rjett. Hinn nýkosni þingmaður hefur ekki gert annað en að fylgja lagabókstafnum nákvæmlega, eins og honum bar sem kjörstjóra, og verður honum eigi legið á hálsi fyrir það. Að brigsla honum um það, að hann sitji i kjörstjórn, þótt hann sje frambjóðandi, er heldur ekki rjett. Það er hvergi boðið, og víst örsjaldan venja, að kjörstjórar víki úr sæti, þótt þeir sjeu sjálfir þingmannsefni, Jeg sje hjer á þingi 4 háttv.þm., sem allir hafa setið í kjörstjórn og verið þingmannsefni í sínu kjördæmi, og hef jeg engan heyrt álíta þá minni menn fyrir það, og svo hefur það alt af áður verið. Einnig ber þess að gæta, að í þessu tilfelli var því fyrirfram mótmælt, áður en seðlarnir voru opnaðir, að taka margbrotna seðla gilda. Það er því hjegómi að segja, að háttv.þm. hafi nokkur áhrif haft á kosninguna, þar sem hann gat ekki vitað, hversu margir af sínum seðlum og hve margir af seðlum mótkandidatsins yrðu margbrotnir. En hann hafði fullan rjett til þess að mótmæla ólöglegum seðlum, jafnvel þótt einhver afbrigði hefðu áður eða annars staðar, átt sjer stað. Það getur ekki svift þingmannsefni rjetti sínum, að önnur þingmannsefni í öðrum kjördæmum hafa látið vera að neyta réttar síns, Þeir um það. Volenti non fit injuria, þ. e. það raskar einskis rjetti, sem hann samþykkir sjálfur. Fari nú svo, sem mjer virðist ástæðulaust, að nefnd verði skipuð í þetta mál, þá hefur hún ekki annað að starfa en úrskurða það, hvort kjörstjórn beri að fylgja lögunum eða ekki, og það virðist mjer vera hjegóminn einber.

Björn Kristjánsson Það hefur komið fram talsverður skilningsmunur á kosningalögunum hjá þeim háttv. þrn., sem talað hafa. En þegar um slíkan skýringamun á lögum er að ræða, þá er það alt af vissastur vegur til þess að komast að rjettri niðurstöðu, að athuga, hvað höfundur laganna hefur haft fyrir augum með þessu og þessu atriði. Jeg skal því leyfa mjer að skýra háttv.þm. frá því, hvaða meiningu höfundur laganna lagði í þau atriði, sem hjer valda deilu, því svo vill til, að hann er hjer í deildinni, og ætti það þá að geta fyrirbygt allan misskilning. Eins og háttv.þm. sjá, ákveða lögin svo, að atkvæðaseðlinum sje, að kosningu lokinni, stungið inn í atkvæðakassann gegnum rifu, sem á honum er. Höfundurinn vissi, að þessi rifa er mjög þröng, og því leit hann svo á, að tafsamt gæti orðið fyrir kjósanda, að koma seðlinum í kassann, ef hann væri margbrotinn. Höfundurinn ákvað því, að eins með hliðsjón af þessari rifu, en engu öðru, að seðillinn skyldi einbrotinn, - en seðilinn þurfti auðvitað að brjóta saman, til þess að útilokað væri, að nokkur gæti sjeð, hvern kjósandi hefði kosið. Þetta get eg vottað og gæti svarið það, ef til kæmi, að er hin rjetta og eina meining höfundarins. Eins er það líka auðsætt, sem og háttv.þm. Barðst. tók fram, að ef það, að kjörseðill væri tvíbrotinn, ætti að vera ógildingarsök, þá hlyti það að vera tekið upp í 38. gr., sem „úttæmandi“ telur upp öll ógildingarmerki á seðlinum. - Háttv. 2. þm. S.-Múl. var á nokkuð annari skoðun um þetta. Hann áleit, að það, að seðill væri margbrotinn, fjelli og undir 38. gr., eða þau orð í henni Þar sem segir: „eða önnur slík einkenni.“ En þetta er ekki rjett. Jeg skal leyfa mjer að lesa upp greinina. Þar stendur: „Engin merki má á seðilinn gera, önnur en krossinn í hringnum, hvorki rispu nje blýantsstrik, eða önnur sælík einkenni, er gert geta seðilinn þekkjanlegan frá hinum seðlinum“ o. s. frv. En hjer undir getur það ekki fallið, að seðill er margbrotinn, það er ekki „slík“ einkenni, sem hin fyrri, þar sem talað er um alt annan verknað. Hjer í greininni er að eins talað um merki, er gerð eru með einhverju áhaldi á seðilinn, þannig, að hann gæti orðið þekkjanlegur, t. d. ef sett væri gat á seðilinn með töng, eða eitthvað þvílíkt. Enn fremur vil jeg taka það fram, að jafnvel þótt ákveðið væri með frambjóðanda og kjósanda, að kjósandi skyldi með sjerstöku broti á kjörseðlinum gefa til kynna, hvern hann hefði kosið, þá væri það harla vandasamt, að brjóta seðilinn eftir ákveðnum reglum, og ekki að vita nema einhver annar kynni að brjóta sinn seðil eins, svo að einhlýtt væri þetta ekki. Til þess að vera alveg einhlýtt, þyrfti merkið að vera gert með einhverju áhaldi, og einmitt það, og að eins það vilja lögin koma í veg fyrir, og þess vegna telja þau upp ógildingarmerkin í 38. gr. Og loks er í 39. gr. alt upp talið, sem geti valdið því, að atkvæði verði ógilt. Þegar jeg nú hef skýrt satt og rjett frá meiningu höfundarins, þá vona jeg, að háttv.þm. verði mjer sammála um það, að kjörseðill ógildist ekki, þótt hann sje margbrotinn. Viðvíkjandi hinu atriðinu, sem minst hefur verið á, hver ætti rjettilega að skera úr gildi kosningar, ef hún sje eitthvað gölluð, þá skal eg geta þess, að það var höfundi laganna mikið umhugsunarefni. Hann áleit ef til vill rjettast, að slíkt mál yrði fengið yfirjettinum til úrskurðar, en það sem helzt mun hafa verið þess valdandi, að ákveðið var í lögunum, að alþingi skyldi skera úr gildi kosningar, var það, að talsverður dráttur gæti orðið á úrskurðinum, og stafaði af því mikil hætta á því, að kjördæmi yrði lengri eða skemmri tíma að vera þingmannslaust. Jeg hef nú sagt satt og ráðvandlega frá meiningu höfundarins, og vona jeg því, að háttv. þing taki orð mín til greina. Sje minn skilningur á lögunum rjettur, þá er enginn vafi á því, að sjera Kristinn Daníelsson er rjett kjörinn þingmaður Vestur-Ísafjarðarsýslu. Að skipa nefnd í málið, álit jeg þýðingarlaust - mjer liggur það raunar í ljettu rúmi, hvort það verður gert eða ekki, en lögin eru hjer svo skýr, að ekki er um að villast. Jeg hallast því algerlega að tillögum háttv.þm. Barðst. og legg til, að kosning Matthíasar Ólafssonar verði ekki tekin gild.

Matthías Ólafsson Jeg get verið fáorður um ræðu háttv.þm. Barðst. Flest af því, sem hann sagði, get jeg ekki skoðað öðruvísi en hvert annað barnagaman, þótt það ef til vill virðist nokkuð undarleg ánægja, að ráðast á nýgræðing og honum alveg ókunnan mann með svo ómaklegum brígslyrðum, - en jeg tek mjer það ekki svo nærri. Hitt langar mig til að benda háttv.þm. á, hversu rangt það er að bera mjer á brýn nokkra hlutdrægni í þessu mál. Það er alveg rjett, sem háttv. 2. þm. S.-Múl. tók fram, að áður en atkv. voru upplesin og nokkur gat vitað, hvernig þau fjellu, var ákveðið að taka enga seðla, sem margbrotnir væru, gilda. Jeg leit svo á, að hvert eitt merki, er á kjörseðlinum væri, gæti verið fyrirfram ákveðið einkenni til þess að seðillinn þektist. Hitt gæti mörgum orðið á, að gera óvart eitthvert aukastrik, en að margbrjóta seðil gerði enginn af óvarkárni. Viðvíkjandi ræðu háttv. 1. þm. G.-K. þá get jeg ekki mótmælt því, að frásögn hans, um meiningu lagahöfundarins, kunni að vera rjett, - mjer er ókunnugt um það -, en hafi svo verið, þá hefir löggjafinn verið ákaflega óheppinn í að koma orðum að meiningu sinni, því að flestir menn um land alt munu hafa skilið hann öðruvísi. Og að liggja kjörstjórninni á hálsi fyrir það, að hún fylgir lögunum eins og þau segja fyrir og flestir hafa skilið, álít jeg alveg rangt. Hvað það snertir, að skylda mín hefði verið að víkja sæti úr kjörstjórninni, þá skal jeg geta þess, að jeg hafði fullan rjett til að sitja þar, og einmitt þegar þess er gætt, að fyrirfram er ákveðið, að taka ekki margbrotna seðla gilda, þá skil jeg ekki, hverjir geta brugðið mjer um hlutdrægni og borið mjer á brýn, að jeg hafi misbeitt valdi mínu. Að jeg fyrirfram hafi getað vitað, hverjir mundu margbrjóta seðlana, er hreinasta fjarstæða, eins og hver heilvita maður sjer, - því að jafnvel þótt jeg haldi, að mínir kjósendur muni að flestu leyti standa kjósendum mótkandidats míns framar, þá hefði þó verið harla hæpið að ganga út frá því fyrirfram, að þeir mundu ganga betur frá kjörseðlum sínum. Jeg get því ekki annað sjeð, en að kosning mín sje fullkomlega lögmæt. Jeg biðst engrar vægðar af þinginu. Mig fýsir ekki svo mjög til þingsetu og gott er heilum vagni heim að aka til heimilis míns, þar sem mörg störf bíða mín, en hitt þætti mjer leitt, ef þingið færi að breyta á móti þeim gildandi lögum, sem það hefur sjálft gefið. Það væri ekki gott eftirdæmi öðrum.

Jens Pálsson Það eru mjög ítarleg skjöl, sem kjörbrjefanefndinni hafa borizt um kosningu háttv.þm. V.-Ísf. Sjerstaklega skal jeg taka það fram, að í kæruskjali Kristins Daníelssonar er hvert atriði ítarlega og stillilega skýrt - og sömuleiðis í kærum hinna afarmörgu kjósenda í Vestur-Ísafjarðarsýslu. 276 kjósendur hafa neytt þar atkvæðisrjettar síns við seinustu kosningar og af þeim hafa 172 skrifað undir kæruna. Mjer er ekki kunnugt um tölu kjósenda í sýslunni, en sennilegt er, þar sem nú er farið að kjósa í hverjum hreppi, að sem flestir hafi neytt rjettar síns. En þetta er svo mikill fjöldi, sem undir kæruna hefur skrifað, að manni getur dottið í hug og þykir ekki ósennilegt, að einhverjir af kjósendum Matthíasar Ólafssonar hafi jafnvel fylgzt með - þótt óhæfan vera svo mikil. Ennfremur hafði nefndin með höndum vottorð frá formanni kjörstjórna í 3 kjördeildum, og segir þar að í þeim öllum hafi komið fyrir fleirbrotnir seðlar og þeir aldrei verið gerðir ógildir fyrir þá sök eina - fyr en nú. Og nú stendur svo á, að einn maður úr kjörstjórn, Kristinn Guðlaugsson að nafni, hefur og verið í kjörstjórn við undanfarnar kosningar og hefur hann aldrei gert neina athugasemd við það, að kjörseðlar vru margbrotnir fyr en nú. Þetta virðist mjer harla einkennilegt. Þar sem h. þm. V.-Ísf. skýrði frá því, að kjörstjórninni hefði fyrirfram komið saman um, að taka þá eina atkvæðaseðla gilda, er einbrotnir væru, þá kom það ekki greinilega fram í ræðu hans, hvenær kjörstjórnin tók þessa ályktun. Mjer þætti vænt um, ef háttv.þm. vildi gefa mjer upplýsingu um það. Var það ákveðið löngu fyrirfram - eða ekki fyr en á atkvæðaupptalningsfundi, þegar búið var að steypa úr kössunum? Þetta er mjög mikilsvert atriði. Hafi ákvörðunin ekki verið tekin fyr en búið var að steypa úr kössunum, er ekki ósennilegt, að sjest hafi, í hvaða hreppum flestir margbrotnir seðlar hefðu komið fyrir, og gæti það gefið kunnugum og glöggum innanhjeraðsmanni talsverðar upplýsingar. Annars virðist mjer 35. gr. kosningalaganna taka af öll tvímæli í þessu máli. Þar segir: „Síðan brýtur kjósandinn seðilinn einu sinni saman, gengur inn að kjörborðinu og stingur sjálfur seðlinum í atkvæðakassann“ o. s. frv. Jeg get varla skilið í öðru, en að öllum skiljist það, að þessi grein er að eins leiðbeinandi, „instructiv“. Meiningin getur ekki verið, að kjósandi sje skyldur að ganga að atkvæðakassanum, ef hann t. d. er lami og getur ekki gengið, og að skjálfhentur megi ekki leita hjálpar sjer til þess að setja miðann í kassann. Það væri hin mesta fjarstæða. Eins eru orðin „brýtur einu sinni saman“ að eins leiðbeinandi, - kjósandi má tvíbrjóta seðilinn, ef hann vill. Einnig veit jeg það, að góðar kjörstjórnir bæði hjer í Reykjavík og í Gullbringusýslu hafa litið svo á, áður en fram komu lögin um breyting á lögum um kosningar til alþingis, þau er sett voru 1909, og leiðbeint kjósendum ef á hefur þurft að halda. Mjer er líka talsvert kunnugt um „praxis“ við prestskosningar hjer í Rvík. Þar kom það þráfaldlega fyrir, að seðlar voru margbrotnir, og voru þeir engu að síður teknir til greina, ef þeir voru ógallaðir að öðru leyti. Aðalmaðurinn í þeirri kjörstjórn var hinn alkunni skarpi og glöggi lagamaður og skýri úrskurðahöfundur og dómari, fyrrum landshöfðingi Magnús Stephensen. Það er því harla einkennilegt, ef einmitt nú á að fara að bregða út af því, sem viðgengizt hefur um alt land, og glöggir lagamenn hafa álitið fullkomlega lögum samkvæmt. Þessi háttv.þm., sem vafinn er nú um hvort rjett sje kosinn, hefir neytt rjettar síns sem kjörstjóri til að dæma alla þessa umdeildu seðla, og liggur hvergi í skjölunum, að þeir hafi verið úrskurðaðir fyrirfram, en hitt er víst, að hann var annar af tveimur mönnum í kjörstjórninni, er mótmælti þeim og úrskurðaði þá ógilda; var því bæði kærandinn og dómarinn, og það í sinni eigin sök. Þetta tilfelli er ljós sönnun þess, hve óviðeigandi það er, að þingmannsefni sitji í kjörstjórn í hjeraði því, er hann býður sig fram í, og vegna þess að mín hefur verið minst í því sambandi, skal jeg geta þess, að strax og jeg bauð mig fram í Gullbringu- og Kjósarsýslu, fór jeg, vegna þess að jeg átti sæti í kjörstjórninni, til þáverandi sýslumanns, og bað hann að úrskurða mig lausan úr henni, sem hann og gerði; núverandi sýslumaður áleit sig aftur á móti ekki hafa heimild til þess í lögunum að úrskurða þann veg; jeg tók þá það ráð, að tilkynna honum forföll, og tók hann þau gild og aðvaraði varamann um að vinna kjörstjórastarfið í minn stað. Þar sem háttv. 2. þm. S.-Múl. tók fram, að 35. gr. kosningalaganna væri skilyrðislaus fyrirskipun, þá er það ekki rjett; hún er að eins reglugefandi og leiðbeinandi. Kjósendur hafa því rjettilega fram að þessu álitið löglegt og leyfilegt að tvíbrjóta seðla, og gert það víðsvegar um land óátalið, að eins til þess að tryggja sem bezt leyndina, enda er það höfuðatriðið; - það eitt hafa þeir viljað gera með því að tvíbrjóta, og væri það næsta hlægilegt, að ógilda seðla þeirra fyrir tvíbrotning eina. Mín skoðun er sú, að þingið geti ekki með sóma sínum tekið þessa kosningu gilda óathugað, enda er sjálfsagt að sýna jafnmiklum heiðursmanni, og allir vita að fyrverandi þingmaður sjera Kristinn Daníelsson er, þann sóma, að íhuga málið. Um hvað gera á, bind jeg mig ekki, en jeg býst við og vænti þess fastlega, að varatillaga (að fyrirskipa nýja kosningu) háttv.þm. Barðst. nái fram að ganga, eftir að nefnd hefur athugað málið.

Matthías Ólafsson Háttv. 2. þm. G.-K. spurði að því, hvenær það hefði verið ákveðið, að ógilda margbrotna seðla. Því er þar til að svara, að við Kristinn Guðlaugsson komum okkur saman um það daginn áður en talið var upp, að ef slíkir margbrotnir seðlar kæmu, væri sjálfsagt að ógilda þá samkvæmt 35. gr. kosningarlaganna. Sami háttv.þm. sagði það, að sá, er bauð sig fram á móti mjer, hefði aldrei stuðlað að því, að seðlarnir hefðu verið auðkendir með margbroti, og er jeg honum öldungis sammála um það efni af persónulegri viðkynningu okkar, en jeg vil benda á, að hann á óbilgjarna undirræðara, er gera alt. Og þótt þessi sami háttv.þm. vilji tortryggja mig, þá vissi jeg aldrei, hver átti fyrsta margbrotna seðilinn, leit aldrei á hann, eins og jeg yfirhöfuð leit aldrei á ógildu seðlana, því þeir gátu aldrei haft áhrif á kosninguna. Jeg veit því ekki enn, nema hvað jeg heyri, hver okkar hefur átt meira af þeim. Eins og kosningalögin eru nú, þá gerir lítilfjörlegt strik seðil ógildan. Þingmannsefnið verður því að gjalda klaufvirkra kjósenda, og atkvæði þeirra ónýt. Þetta þarf að lagfæra, en það ætti öllum að vera vorkunnarlaust, að brjóta seðlana rjett.

Guðlaugur Guðlaugsson (framsögumaður): Það hefur talsvert verið talað um þessa kosningu, og því er haldið fram, að það sje aðallega þingmannsefnið sjálft, sem hafi. ráðið því með atkvæði sínu í yfirkjörstjórninni, að margbrotnu seðlarnir voru ógiltir. Jeg vil taka það skýrt fram að það sjezt ekki á kjörbókareftirritinu. Kjörbókareftirritið inniheldur að eins þær skýrslur, sem eftir kosningalögunum eru nauðsynlegar, en það er ekki ítarlegt nje gjörtæmandi og þess er ekki getið þar, hverjir úrskurðinn samþykktu, nje hversvegna þessir 21 seðlar voru gerðir ógildir, nje heldur hvenær þessi úrskurður var kveðinn upp. Jeg vefengi það ekki, hvort kjörstjórnaroddvitinn hafi verið í vafa um, hvort ónýta ætti margbrotnu seðlana, eins og haldið er fram, en hitt er alveg víst, að úrskurðurinn hefur verið kveðinn upp við fyrsta seðilinn. Þá gat enginn vitað, hve margir þessir margbrotnu seðlar, er voru eftir í hylkinu, yrðu, nje hver ætti þá. Það er því mjög ástæðulaust, svo jeg ekki viðhafi sterkari orð, sem þó væri óhætt, að halda því fram, að þingmannsefnið hafi með atkvæði sínu í yfirkjörstjórninni gert sig sekan í hlutdrægni. Slíkt eru höfuðórar - helber hugarburður. Það hefir verið deilt hjer um skilning 35. gr. kosningalaganna samanborið við 38. og 39. gr. 38. og 39. gr. segja „má ekki“. Þeir gallar, er þar eru nefndir, varða skilyrðislaust ónýting, þótt engin mótmæli. Þetta er eigi tekið fram um rangt brot á seðli. Í þessu liggur að eins það, að þó að frá reglu 35. gr., að því brotið snertir, sje vikið, þá er kjörstjórnin ekki ex officio skyldug til að ónýta seðilinn, en þar af leiðir ekki, að hún geti ekki tekið til greina mótmæli, ef fram koma. Það hefir fádæma litla þýðingu fyrir framkvæmd laganna að rannsaka hjörtu og nýru löggjafanna, því hvað sem þeir hafa hugsað sjer, þá ráða orðin með þýðing sinni. Víða koma fram tvíbrotnir seðlar, og þó að kjörstjórnir taki ekki slíkt upp, ef enginn hreyfir mótmælum, er þar með ekkert um það sagt, hvað sama yfirkjörstjórn mundi gera, ef mótmælt væri, enda er það upplýst hjer, að í minsta kosti einu kjördæmi, Strandasýslu, hafa seðlar verið ógiltir af þessari orsök. Það er stórháskalegt, ef þingið fer að taka til sín rjett kjósenda, með því að lýsa gilda kosningu þess manns, sem ekkert kjörbrjef hefur og engin skilríki fyrir því, að hann hafi verið kosinn. Með því væru allar kosningar lagðar undir gerð, máske óbilgjarns meiri hluta á alþingi, er hugsaði um það eitt, að gera sig sem sterkastan. Það sjá allir, að slíkt er hreinn og beinn háski. Ef menn vilja ekki samþykkja kosninguna orðalaust, þá er sjálfsagt, að láta nefnd rannsaka hana; en annars hafa margar kosningar legið hjer fyrir þinginu í gamla daga, er hafa verið mikið gallaðri en þessi, en hafa þó verið teknar gildar; jeg skal þar að eins minna á kosningar úr Suður-Múlasýslu og Strandasýslu  (Jón Ólafsson: og Árnessýslu)  . Þingið gæti því vel, að mínu áliti, tekið kosninguna gilda strax, en meiri hluti kjörbrjefadeildarinnar lagði hins vegar til, að málinu yrði frestað og vísað til kjörbrjefanefndar, og álit jeg sjálfsagt, að sú tillaga verði borin fyrst undir atkvæði, þar næst aðaltillaga háttv.þm. Barðst. og þá varatillagan. 

Jens Pálsson Viðvíkjandi hinni hóflegu rðu hins háttv. manns, sem hjer er mættur sem þm. V.-Ísaf., vildi eg aðeins taka það fram, að eg álít hann vaxinn upp úr því, að hafa stuðlað að tvíbrotnu seðlunum, en úrskurðurinn um þá getur ekki hafa verið kveðinn upp fyr en eftir að búið er að steypa saman seðlunum úr kjörskrínum hreppanna ofan í hið strra ílát, sem seðlunum er helt í til að hrrast þar saman, - og ekki fyr en fyrsti tvíbrotinn seðill er tekinn upp úr því íláti til álita. Kjörstjórarnir horfa nú á, er úr er steypt skrínum hinna einstöku hreppa og sjá, hvernig seðlarnir líta út úr hverjum hreppi fyrir sig, er þeir hrynja í hið stærra ílát og liggja þar ofan á. Glöggur kjörstjóri, er gefur þessu gætur, veit því úr hvaða hrepp er mest af margbrotnu seðlunum.  (Guðl. Guðmundsson, Stefán Stefánsson, 5. kgk. o.fl.: „Ómögulegt“)  . Jú, víst er það mögulegt, og meira að segja sjálfsagt og auðsætt. Hitt segir sig sjálft, að þingmannsefnin vita líka manna best, hvernig fylgi þeirra muni vera háttað í hinum einstöku hreppum. Má hver maður af þessu sjá, hve óviðeigandi og óhæfilegt það er, að þingmannsefnin sitji að nauðsynjalausu í yfirkjörstjórn, eins og átti sjer stað í þessu tilfelli. Þegar hjer var komið umræðunum, kom fram tillaga frá 9 þingmönnum um að nú skyldi umræðunum hætt. Voru undir hana skrifaðir þessir þingmenn: Jón Ólafsson, Guðlaugur Guðmundsson, Valtýr Guðmundsson, Pjetur Jónsson, Sigurður Stefánsson, Jóhannes Jóhannesson, Jón Jónsson, 2. þm. Rvk., Ágúst Flygenring, Eggert Pálsson. Tillagan var samþykt og síðan gengið til atkvða. Kjördeildin hafði lagt til, að kosning Björns Jónssonar, þm. Barðstr. yrði tekin gild, og var það samþ. með öllum greiddum atkv. Um kosningu Matthíasar Ólafssonar, þm. V,-Ísaf. hafði kjördeildin lagt til, að frestað yrði að taka ályktun um hana, og málinu vísað til þartil kjörinnar nefndar. Tillaga kom fram frá Birni Jónssyni, þm. Barðstr. um, að kosning Matthíasar Ólafssonar væri gerð ógild, en kosning sjera Kristins Daníelssonar tekin gild. En til vara að kosningin yrði ógilt og stofnað til nýrra kosninga í kjördminu sem fyrst. Tillaga kjördeildarinnar var samþykt með 23 samhlj. atkv.

Sigurður Stefánsson (framsögum. 3. kjörbrjefadeildar). Kjörbrjefadeildin hafði til meðferðar 12 kjörbrjef frá 2. kjördeild, og hefur hún ekkert við þau að athuga, og leggur því til að þau sjeu samþykt, enda hafa engar kærur komið fram viðvíkjandi þeim.

1598 Ár 1912, mánudaginn 15. júlí var hið 23. löggefandi alþingi Íslendinga sett í Reykjavík. Þingið var hið 4. aukaþing með löggjafarvaldi. Þingmenn komu saman í alþingishúsinu kl. 12 á hádegi og gengu þaðan til guðsþjónustu í dómkirkjunni. Steig Magnús Andrjesson prófastur, þingmaður Mýramanna, í stólinn og lagði út af Postulasögunni 1. kap. 6.-8. v.

Úr kirkjunni gengu þingmenn aftur til alþingishússins, fundarsals neðri deildar. Gekk ráðherra Íslands, Kristján Jónsson, til forsetasætis og ávarpaði þingið svofeldum orðum: „Síðan er alþingi kom síðast saman í þessum sal, hefir sá atburður orðið, sem varpað hefur skugga sorgarinnar yfir hvert eitt heimili á þessu landi, þar sem er hið sviplega fráfall konungs vors, Friðriks hins áttunda. Dagar ríkis hans voru ekki margir, eftir því sem jafnaðarlega er talið, aðeins 6 ár, en á þessum stutta tíma auðnaðist honum að ná þeim tökum á hjörtum Íslendinga, sem enginn konunga vorra fyr hefir náð. Þetta var og að verðleikum. Hinn látni konungur hafði aflað sér meiri þekkingar á Íslandi, hinni íslenzku þjóð og íslenzkum málum yfirleitt, en nokkur annar danskur maður, er eg hef haft kynni af, og þessari þekkingu var samfara góðvilji hans til lands og þjóðar, er var alveg óvenjulegur og lýsti sér í hvívetna. Hvert eitt íslenzkt mál lét hann til sín taka, og hann lagði kapp á að hrinda hverju voru máli fram á þann veg, sem oss mátti fremst að gagni verða. Honum var það vissulega áhugamál, og það var einbeittur vilji hans, að styðja og efla alt það, er til framfara horfði fyrir þessa þjóð og þetta land. Fyrir því er missir vor svo mikill, þar er vjer mistum hans. En það vekur oss jafnframt gleði að minnast hins góða konungs. Vér fögnum því, að konungsstjórn hans verður jafnan til eftirdæmis fyrir eftirmenn hans, fögur og gagnsamleg fyrirmynd fyrir þá. Minning hins lofsæla konungs mun lengi lifa í hjörtum Íslendinga.“ Þingmenn stóðu upp úr sætum sínum og hlýddu á þessa tölu standandi. Síðan las ráðherra upp eftirfylgjandi konungsbréf: Vjer Friðrik hinn áttundi af guðs náð Danmerkur konungur, Vinda og Gauta, hertogi í Sljesvík, Holsetalandi, Stórmæri, Þjettmerski, Láenborg og Aldinborg Gjörum kunnugt: Vjer höfum allramildlegast ákveðið, að alþingi skuli koma saman til aukafundar mánudaginn 15. júlí þ. á., og viljum Vjer um þingtímann allramildilegast kveða svo á, að alþingi megi ekki setu eiga lengur en 6 vikur. Um leið og Vjer birtum þetta Vorum kru og trúu þegnum á Íslandi, skipum Vjer öllum þeim, sem setu eiga að hafa á tjeðu alþingi, að koma nefndan dag til Reykjavíkur kaupstaðar, og verður þar þá sett alþingi, eftir að guðsþjónusta hefur farið fram í dómkirkjunni. Eftir þessu eiga allir hlutaðeigendur sjer að hegða. Gefið á Amalíuborg 6. maí 1912. Undir Vorri konunglegu hendi og innsigli. Í nafni konungs Christian krónprinz. (L. S. Kristján Jónsson. Opið bréf, er stefnir saman alþingi til aukafundar 15. júlí 1912. Vjer Christian hinn tíundi af guðs náð Danmerkur konungur, Vinda og Grauta, hertogi í Sljesvík, Holsetalandi, Stórmæri, Þjettmerski, Láenborg og Aldinborg. Um leið og Vjer hjer með veitum yður, sem ráðherra Vorum fyrir Vort land Ísland, umboð til þess í Voru nafni að setja alþingi það, er koma á saman til aukafundar mánudaginn 15. júlí næstkomandi, viljum Vjer, jafnframt og þingið við þetta tkifri kemur saman í fyrsta skifti eftir lát Vors ástsla föður, Friðriks konungs hins áttunda, fela yður að bera fulltrúum Vorrar íslenzku þjóðar á alþingi Vora konunglegu kveðju. Það er örugg von Vor, að Oss auðnist að taka höndum saman við fulltrúa þjóðarinnar til samhuga starfs fyrir land og lýð, og að það trúnaðarsamband milli konungs og þjóðar, er tengdi föður Vorn ástkran svo nánum böndum við Íslendinga, megi ljetta þetta starf og með guðs hjálp veita Oss krafta og þrek í Vorri ábyrgðarþungu konungsstöðu. Vjer hugsum með gleði til þess, að þetta trúnaðarsamband megi styrkjast enn betur, er Oss veitist tkifri tíl að skja Ísland heim. Ritað á Amalíuborg 14. júni 1912. Undir Vorri konunglegu hendi og innsigli. Christian R. (L. S.) Kristján Jónsson. Til herra Kristjáns Jónssonar, kommandörs af dannebrog. Vors ráðherra fyrir Ísland. Lýsti þá ráðherra því yfir, að alþingi Íslendinga vri sett. Stóð þá upp Sigurður Stefánsson, þingmaður Ísafjarðarkaupstaðar, og mælti: Lengi lifi konungur vor Kristján hinn tíundi, og tóku þingmenn undir það með í níföldu húrra. A. Konungkjörnir þingmenn: 1. Júlíus Havsteen 2. Eiríkur Briem 3. Ágúst Flygenring 4. Steingrímur Jónsson 5. Stefán Stefánsson 6. Björn Þorláksson 1592 B. Þjóðkörnir þingmenn: Benedikt Sveinsson, þm.N.-Þing. Bjarni Jónsson, þm. Dal. Björn Jónsson, þm. Barð. Björn Kristjánsson 1. þm G.-K. Eggert Pálsson, 2. þm. Rang. Einar Jónsson, 1. þm. Rang. Guðjón Guðlaugsson, þm. Strand. Guðlaugur Guðmundsson, þm. Ak. Halldór Steinssen, þm. Snæf. Hannes Hafstein, 2. þm. Eyf. Jens Pálsson, 2. þm. G.-K. Jóhannes Jóhannesson, 1. þm.N.-Múl. Jón Jónatansson, 2. þm. Arn. Jón Jónsson, 2. þm. Rvík. Jón Magnússon, þm. Vestm. Jón Ólafsson, 2. þm. S.-Múl. Jósef Björnsson, 2. þm. Skgf. Kristján Jónsson, þm. Borgf. Lárus H. Bjarnason, 1. þm. Rvík. Magnús Andrjesson, þm. Mýr. Matthías Ólafsson, þm. V.-Ísf. Ólafur Briem, 1. þm. Skgf. Pjetur Jónsson, þm. S.-Þing. Sigurður Eggerz, þm. V.-Sk. Sigurður Sigurðsson, 1. þm. Árn. Sigurður Stefánsson, þm. Ísaf. Skúli Thóroddsen, þm.N.-Ísf. Stefán Stefánsson, 1. þm. Eyf. Tryggvi Bjarnason, 2. þm. Húnv. Valtýr Guðmundsson, þm. Seyðf. Þórarinn Jónsson, 1. þm. Húnv. Þorleifur Jónsson, þm. A.-Skaftf. Tveir þingmenn voru ókomnir: Einar Jónsson, 2. þm.N.-Múl. og Jón Jónsson, 1. þm. S.-Múl. Kvaddi þá ráðherra Júlíus Havsteen, 1. konungkjörinn þingmann, sem var elztur þingmanna, til að taka forsetasti og stýra prófun kjörbrjefa og kosningu forseta. Tók hann sjer til aðstoðar Jón Magnússon, þingmann Vestmannaeyinga og Sigurð Stefánsson, þingmann Ísafjarðarkaupstaðar. Þá var öllum þingmönnum skift í 3 deildir til að prófa kjörbrjef nýkosinna og nýskipaðra þingmanna, og urðu þessir þingmenn í hverri deild: 1. deild. Björn Jónsson, Eiríkur Briem, Guðjón Guðlaugsson, Hannes Hafstein, Jóhannes Jóhannesson, Jón Jónatansson, Matthías Ólafsson, Ólafur Briem, Skúli Thóroddsen, Stefán Stefánsson, 1. þm. Eyf., Steingrímur Jónsson, Þórarinn Jónsson, Þorleifur Jónsson. 2. deild. Ágúst Flygenring, Benedikt Sveinsson, Bjarni Jónsson, Björn Þorláksson, Guðlaugur Guðmundsson, Jens Pálsson, Jón Jónsson 2. þm. Rvk., Jósef Björnsson, Júlíus Havsteen, Lárus H. Bjarnason, Sigurður Eggerz, Sigurður Sigurðsson. 3. deild. Björn Kristjánsson, Eggert Pálsson, Einar Jónsson, þm. Rangv., Halldór Steinssen, Jón Magnússon, Jón Ólafsson, Kristján Jónsson, Magnús Andrjesson, Pjetur Jónsson, Sigurður Stefánsson, Stefán Stefánsson, 5. kgk., Tryggvi Bjarnason, Valtýr Guðmundsson. Deildirnar gengu síðan burt úr salnum til að sinna störfum sínum, og var fundi frestað á meðan. Að nokkrum tíma liðnum komu deildirnar aftur í salinn og var fundi haldið áfram. Framsögumenn kjörbrjefadeildanna skýrðu því næst frá árangrinum af rannsóknum sínum á þessa leið: