Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Við erum langt komin í 3. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008. Umræðan hefur tekið allan daginn, margar ræður hafa verið fluttar og margt hefur komið fram. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa nú þegar margir tekið máls í umræðunni og rætt almennt um markmið frumvarpsins, um efnahagsstjórnina. Við höfum jafnframt gert grein fyrir einstökum tillögum sem við leggjum til við umræðuna um breytingu á fjárlagafrumvarpinu. Í umræðunni höfum við margsinnis lagt áherslu á að lausatök hafa verið í efnahagsstjórninni hér á landi undanfarin ár og ekki síst undanfarin missiri. Það hefur m.a. komið fram í mikilli þenslu sem við höfum búið við með þeim áhrifum og afleiðingum sem hún hefur fyrir allan almenning í landinu. Ekki er sérstök ástæða til að fara frekar í það mál. Áherslum okkar hafa verið gerð góð skil, bæði í umræðum um fjárlagafrumvarpið og einnig í almennum umræðum um efnahagsmál sem fram hafa farið hér á hv. Alþingi í haust. Sá málaflokkur sem við teljum að vinna þurfi hvað mest í til viðbótar við það sem er gert í fjárlagafrumvarpinu og ríkisstjórnin hefur ákveðið að gera með sérstöku átaki, eru heilbrigðismálin, mál er varða aldraða og öryrkja og sömuleiðis barnafjölskyldur í landinu. Við söknum þess að ekki skuli vera ráðist í aðgerðir til þess að hækka barnabætur og vaxtabætur sem koma sér sérstaklega vel fyrir ungar fjölskyldur í landinu. Við teljum að mikið skorti á að stjórnarflokkarnir, sérstaklega Samfylkingin, jafnaðarmannaflokkur Íslands, standi við stóru orðin frá því fyrir síðustu alþingiskosningar þegar verið var að leita eftir atkvæðum frá kjósendum og stuðningi þeirra til að stýra landinu. Við höfum einnig rætt um mál er lúta að öldruðum og öryrkjum og teljum að sýnt hafi verið fram á að enn betur þurfi að gera en gert hefur verið. Við höfum enn fremur haldið uppi töluverðri gagnrýni á ríkisstjórnina hvað varðar heilbrigðismálin sérstaklega. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir, sem hér talaði á undan mér, fór rækilega yfir heilbrigðismálin og hvaða áherslur við hefðum fram að færa í þeim málaflokki. Þar leggjum við auðvitað áherslu á fjárskortinn á sjúkrahúsum eins og Landspítalanum, svo dæmi sé tekið, þar sem ljóst er að vantar væntanlega 800–1.000 millj. kr. bara til þess eins að halda í horfinu frá því sem verið hefur. Sömuleiðis má nefna heilsugæsluna, einkum og sér í lagi hér á höfuðborgarsvæðinu, þar skortir líka hundruð milljóna. Kynntar hafa verið hugmyndir af hálfu heilsugæslunnar um hvernig mæta þurfi þeim niðurskurði sem fyrirsjáanlegur er á næsta ári um rúmlega 500 millj. kr., hálfan milljarð. Hvað dettur mönnum þá helst í hug? Það er að skera niður í mikilvægri forvarnastarfsemi eins og í mæðravernd, skólahjúkrun og fleiri slíkum þáttum. Nú hefur verið sagt, m.a. hæstv. heilbrigðisráðherra, að ekki komi til álita að gera það. Staðreyndin er engu að síður sú að fjárhæðir vantar til þess að heilsugæslan geti staðið við lögbundnar skuldbindingar sínar og þá verða stjórnvöld að sjálfsögðu að svara því og segja hvað annað eigi þá að gera ef ekki á að fara að þeim tillögum sem heilsugæslan sjálf gerir til þess að halda sig innan fjárhagsramma. Á kannski að keyra heilsugæsluna á einhverjum yfirdrætti rétt eins og menn hafa verið að gera með Landspítalann sem safnar tugum ef ekki hundruðum milljónum króna í yfirdráttarskuldir við birgja? Allt hugsandi fólk, líka hér á hv. Alþingi og í stjórnarmeirihlutanum, áttar sig á og sér að það er afskaplega óskynsamleg ráðstöfun á opinberum fjármunum. Mér dettur í hug að vekja máls á því sérstaklega þegar ég heyri hugmyndir frá forsvarsmönnum heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu um að draga eigi úr eða leggja eigi niður skólahjúkrun. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir gerði skólatannlækningar að umtalsefni í sinni ræðu áðan. Tekin var um það pólitísk ákvörðun fyrir sennilega um tíu árum um að leggja niður skólatannlækningar. Það var umdeild ákvörðun en hún var engu að síður tekin. Hver er svo staðan í þeim málum í dag? Ekki er langt síðan við fengum að sjá skýrslu um tannheilsu barna og ungmenna hér á landi sem sýnir svart á hvítu að henni hefur hrakað mjög mikið á undanförnum áratug eða frá því að ákvörðun var tekin um að leggja niður skólatannlækningar. Ég held að þeir sem stóðu að ákvörðuninni á þeim tíma hljóti nú að sjá og viðurkenna að það var röng ákvörðun. Með sama hætti getum við velt fyrir okkur hvaða afleiðingar það mundi hafa ef við tækjum svo afdrifaríka ákvörðun eins og að leggja niður skólahjúkrun. Ég held að enginn vilji taka slíkar ákvarðanir. Þá hljótum við með sama hætti að kalla eftir því hvað annað eigi að gera ef ekki á að bæta fjármagni inn í reksturinn. Ekki er endalaust hægt að segja að það eigi bara að hagræða og hagræða án þess að svara því með hvaða hætti á að gera það. Ekki er endalaust hægt að draga úr fjárveitingum til þessarar viðkvæmu þjónustu án þess að það bitni á henni. Á skortir að meiri hlutinn hér á Alþingi, ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn, svari þeim spurningum. Ég ítreka að þrátt fyrir að við þingmenn vinstri grænna séum gagnrýnin á margt í fjárlagafrumvarpinu og viljum leggja meira fjármagn í vissa þætti er að sjálfsögðu margt gott í þar og má kannski segja að þakka skyldi. Varla er til svo aum ríkisstjórn að hún geri ekki einhverja góða hluti líka. Að sjálfsögðu er það svo að verið er að gera fjölmargt gott og vitaskuld endurspeglast það í fjárlagafrumvarpinu. Við höfum reynt að sýna fram á hvernig mæta megi nýjum útgjöldum sem við leggjum til með auknum tekjum. Það höfum við gert í samræmi við áherslur okkar í skattamálum fyrir síðustu kosningar. Við lögðum til að skatthlutfall í fjármagnstekjuskatti yrði hækkað úr 10% í 14% en um leið yrði komið á ákveðnu frítekjumarki á fjármagnstekjuskatti í kringum 100 þús. kr. á ári sem mundi í raun þýða að skattbyrði flestra sem greiða fjármagnstekjuskatt mundi minnka. Hins vegar yrði hærri skattbyrði á þá sem fá umtalsverðar og mjög háar fjármagnstekjur og við teljum að skattbyrðin sé réttlátari þannig. Við teljum sem sagt að hægt sé að tryggja ríkissjóði um tíu milljarða í viðbótartekjur með þessum hætti. Við teljum mikilvægt að sýna ábyrgð í tillögum okkar, sýna að við gerum ráð fyrir tekjum til að standa undir þeim viðbótarútgjöldum sem við leggjum til við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins. Margir hafa haldið því fram, ekki eingöngu við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, heldur einnig þeir sem fjallað hafa um efnahagsmál og hagstjórnina, fræðimenn á því sviði og aðrir sem vel til þekkja, að sú leið sem fráfarandi ríkisstjórn fór með því að lækka skatta á þenslutímabili sé óskynsamleg frá hagstjórnarlegu sjónarmiði. Það er einfaldlega vegna þess að slíkt eykur á innlenda eftirspurn sem að sjálfsögðu knýr áfram verðhækkanir og verðbólgu. Fjármálaráðuneytið spáir því nú að verðbólgan á næsta ári verði um 3,3%. Það er talsvert yfir verðbólgumarkmiðum Seðlabankans, um 25% yfir verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Ljóst er að það er þróun sem verið hefur nokkur undanfarin ár. Þess vegna bendir flest til að há verðbólga sé að festast í sessi. Það mun að sjálfsögðu fyrst og fremst koma niður á almenningi, bæði að því er varðar almennan kaupmátt og að sjálfsögðu hefur það veruleg áhrif á skuldastöðu heimilanna. Skuldsetning heimilanna í landinu er líka áhyggjuefni sem stjórnvöld þurfa að láta sig varða og taka á. Við hljótum að kalla eftir aðgerðum af hálfu ríkisvaldsins í því efni. Þegar við tölum um skuldsetninguna er ekki nóg fyrir stjórnvöld að horfa á ríkissjóð einan og segja að afkoma ríkissjóðs sé góð að þessu leyti. Það eru miklu fleiri þættir í þjóðarbúskapnum sem hafa þarf í þeirri umræðu. Að sjálfsögðu er það skuldsetning heimilanna, skuldsetning fyrirtækjanna og atvinnulífsins og skuldsetning sveitarfélaganna. Allt eru þetta þátttakendur í efnahags- og atvinnulífinu og mikilvægir sem slíkir í þjóðarbúskapnum. Sérhver ríkisstjórn verður að horfa á þjóðarbúskapinn í heild sinni, bæði þann þátt sem lýtur að ríkisfjármálunum sérstaklega sem hún hefur að sjálfsögðu á sínu valdi, og eins aðra þætti þar sem aðrir ráða för. Staða sveitarfélaganna er sérstakt umfjöllunarefni í þessu samhengi. Ég ætla að geta um breytingartillögur sem koma frá okkur í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og lúta að afkomu og stöðu sveitarfélaganna sérstaklega. Í fyrsta lagi erum við með breytingartillögur á þingskjali 476 þar sem við leggjum til hækkað framlag til varasjóðs húsnæðismála vegna félagslegra íbúða sveitarfélaga um 225 millj. kr. og einnig endurgreiðslu til sveitarfélaga á virðisaukaskatti vegna kaupa á slökkvibifreiðum og búnaði slökkviliða, alls 70 millj. kr. Við leggjum til hækkun á framlagi Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga vegna sameiningar sveitarfélaga um 235 millj. kr. og endurgreiðslu til sveitarfélaga vegna veiða á ref og mink um 29,4 millj. kr. Loks eru það styrkir til fráveitna sveitarfélaga upp á 490 millj. kr. Ég ætla að leyfa mér að vitna í greinargerð með þessum breytingartillögum. Þar segir, með leyfi forseta: „Ýmis sveitarfélög áforma sölu félagslegra íbúða á næsta ári og lítið mun draga úr umsóknum um rekstrarframlög. Til að veita þeim sveitarfélögum sams konar aðstoð og sveitarfélög hafa notið á undanförnum árum þarf varasjóður húsnæðismála að hafa til ráðstöfunar sem nemur 285 millj. kr. á fjárlögum ársins 2008. Hér er því lagt til að hækka framlag til hans um 225 millj. kr. Sveitarfélögin fá endurgreiddan virðisaukaskatt vegna kaupa á slökkvibifreiðum og búnaði slökkviliða. Undanfarin ár hefur 30 millj. kr. verið ráðstafað til þessa verkefnis á fjárlögum en það dugar hvergi nærri til endurgreiðslu á þeim virðisaukaskatti sem sveitarfélögin eiga rétt á. Á fjárlögum ársins 2008 þarf framlag til umræddrar endurgreiðslu að nema a.m.k. 70 millj. kr. eins og hér er lagt til. Eðlilegt er að þau sveitarfélög sem sameinast í framtíðinni njóti sömu fjárhagslegu fyrirgreiðslu og þau sveitarfélög sem sameinast hafa á undanförnum árum og kann það í raun að vera forsenda þess að sameining umræddra sveitarfélaga gangi eftir. Á fjárlögum ársins 2008 þarf því að gera ráð fyrir sérstöku framlagi til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga að fjárhæð 235 millj. kr., eins og hér er lagt til. Til að endurgreiðsluhlutfall ríkisins vegna kostnaðar við refa- og minkaveiðar verði um 50% eins og ráð var fyrir gert á sínum tíma þarf framlag á fjárlögum ársins 2008 að nema um 60 millj. kr. Hér er því lagt til hækkað framlag um 29,4 millj. kr. Samkvæmt upplýsingum fráveitunefndar þurfa sveitarfélögin 790 millj. kr. til framkvæmda vegna fráveitna á árinu. Hér er því lögð til hækkun framlags um 590 millj. kr.“ Ég vil af þessu tilefni greina frá því að tillögurnar sem við leggjum hér fram eru samhljóða tillögum sem Samband íslenskra sveitarfélaga lagði fram í bréfi til hv. fjárlaganefndar sem dagsett er 19. nóvember síðastliðinn þar sem það óskar eftir að ræða þessar hugmyndir eða tillögur við fjárlaganefnd og rökstyður þær rækilega í bréfi sínu til fjárlaganefndar. Ég verð að segja alveg eins og er að ég undrast að meiri hluti fjárlaganefndar, sem er býsna vel mannaður af góðum og gegnum fyrrverandi sveitarstjórnarmönnum, skuli ekki sjá ástæðu til þess að koma með neinum hætti á móts við þessar tillögur. Hér er fyrst og fremst um að ræða eðlilegar leiðréttingar á því sem er að finna í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Eins og ég hef rakið í greinargerðinni er þar m.a. vísað til upplýsinga frá fráveitunefnd þar sem kemur fram að um 440 millj. kr. vanti til að unnt sé að greiða sveitarfélögum styrki í samræmi við tillögur fráveitunefndar og gildandi reglur. Þar er vísað til þess að sú upphæð sem er í fjárlagafrumvarpinu, um 200 millj. kr., sé hvergi nægjanleg. Við leggjum því til að það verði bætt með viðbótarframlagi til þessa liðar. Ég hlýt að velta fyrir mér hverju það sætir að meiri hluti fjárlaganefndar skuli ekki koma til móts við þessi sjónarmið. Hér er líka gerð grein fyrir þessu máli er varðar endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna kaupa á slökkvibifreiðum og búnaði slökkviliða. Í bréfi Sambands íslenskra sveitarfélaga kemur fram að sveitarfélögin eigi óuppgerðar endurgreiðslur frá fyrri árum og að framlagið sem gert er ráð fyrir á árinu 2008 sé allt of lágt til að standa við skuldbindingar fyrir utan þær endurgreiðslur sem eiga að koma vegna búnaðar sem keyptur var á árinu 2007. Ég nefndi endurgreiðslur til sveitarfélaga vegna veiða á ref og mink. Þar er talið að vanti um 60 millj. kr. Síðan nefndi ég framlag vegna sameiningar sveitarfélaga. Þar vantar að mati Sambands íslenskra sveitarfélaga um 235 millj. kr. til þess að sveitarfélögin sitji við sama borð. Að lokum nefndi ég varasjóð húsnæðismála. Þar ræðum við fyrst og fremst um sveitarfélög sem standa frammi fyrir fjárhagslegum vanda t.d. vegna íbúafækkunar og erfiðleika í atvinnulífi. Því til viðbótar kemur samdráttur aflaheimilda í þorski sem auka mun enn frekar á vanda þeirra sveitarfélaga sem hér um ræðir. Ég hlýt því að beina máli mínu til hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, varaformanns fjárlaganefndar, fyrrverandi bæjarstjóra á Akureyri og víðar, og stjórnarmanns í Sambandi íslenskra sveitarfélaga til skamms tíma, og spyrja hvort fjárlaganefndin hafi rætt málið í þaula? Hvaða ástæður eru fyrir því að fjárlaganefnd kemur ekki til móts við tillögur okkar, telur hún þær órökstuddar eða hverju sætir þetta? Ég geri tvær aðrar tillögur að umtalsefni. Annars vegar er breytingartillaga sem ég flyt ásamt Steingrími J. Sigfússyni og Katrínu Jakobsdóttur á þingskjali 468, þar sem lögð er til hækkun á framlögum til Þróunarsamvinnustofnunar Íslands. Hins vegar er breytingartillaga á liðnum Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, undirliðurinn heitir Mannúðarmál og neyðaraðstoð. Við leggjum til að framlög til Þróunarsamvinnustofnunar hækki um 200 millj. kr. og fari úr 1.436 millj. kr. í 1.636 millj. kr. Síðan leggjum við til að liðurinn Mannúðarmál og neyðaraðstoð hækki um 100 millj. kr., úr 309 í 409 millj. kr. Ljóst er að töluverð hækkun er á framlögum í þennan málaflokk í fjárlagafrumvarpinu. Engu að síður blasir við sú staða að við Íslendingar erum enn langt frá því að uppfylla þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna um framlög þróaðra ríkja til þróunaraðstoðar. Þar er gert ráð fyrir því að framlögin séu um 0,7% af landsframleiðslu og miðað við þau markmið sem nú voru sett, slögum við upp í helminginn af því. Augljóst er að þar vantar talsvert upp á. Við teljum að við getum gert betur og leggjum það til við þessa umræðu. Sömuleiðis flyt ég, ásamt hv. þingmönnum Jóni Bjarnasyni, Álfheiði Ingadóttur og Atla Gíslasyni, breytingartillögur á þingskjali 464 sem varðar Ferðamálastofu. Þar leggjum við til að ferðamálasamtök landshluta fái 30 millj. kr. viðbótarframlag en í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 45 millj. kr. Við leggjum til að verkefnið Fjölsóttir ferðamannastaðir, sem eru úrbætur á umhverfismálum á fjölsóttum ferðamannastöðum, hækki um 20 millj. kr., úr 64 í 84 millj. kr. Við gerum síðan ráð fyrir nýju viðfangsefni til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu um 75 millj. kr. Mér sýnist á tillögum meiri hluta fjárlaganefndar að gert sé ráð fyrir að til upplýsingamiðstöðva komi viðbótarframlag upp á 12 millj. kr., ef ég hef skilið tillögur meiri hlutans rétt. Það er jákvætt og er þar reynt að koma til móts við þennan mikilvæga málaflokk, ég get aðeins lýst ánægju minni með það. Á hinn bóginn sakna ég þess að tekið sé á því er lýtur að markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu. Við höfum bent á það í greinargerð með tillögu okkar að gert sé ráð fyrir 75 millj. kr. til markaðssóknar á tveimur viðfangsefnum í fjárlagafrumvarpinu. Annars vegar er það undir viðfangsefninu Landkynningarskrifstofur erlendis en þar munu vera um 40 millj. kr. til markaðssóknar. Hins vegar er það undir viðfangsefninu Markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu sem er miðlægt hjá ráðuneytinu, um 30 millj. kr. Samanlagt eru það 70 millj. kr. Til samanburðar má geta þess að til verkefnisins var varið rúmlega 300 millj. kr. árið 2004 og 150 millj. kr. hvort ár, 2005 og 2006. Framlagið til markaðssóknar í íslenskri ferðaþjónustu hefur því lækkað ár frá ári undanfarið og er núna aðeins 70 millj. kr. í samanburði við 300 millj. árið 2004. Ferðaþjónustan er mikilvæg atvinnugrein í mikilli sókn. Mikilvægi hennar í atvinnulífinu hefur vaxið ár frá ári og hún er nú með þeim atvinnugreinum sem skapar okkur hvað mestar gjaldeyristekjur. Það er því óheillavænleg þróun sem blasir nú við. Þess vegna teljum við mikilvægt að snúa henni við og hækka framlagið til verkefnisins og gerum það hér með tillögu þar að lútandi. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið inn í nóttina. Ég hef farið stuttlega yfir nokkrar helstu áherslur okkar í sambandi við fjárlagafrumvarpið og gert grein fyrir breytingartillögum frá okkur á þremur þingskjölum. Sérstaklega hef ég gert hér að umtalsefni fjárhagsmálefni sveitarfélaganna og þær tillögur sem við höfum lagt fram í þeim efnum. Auðvitað hlýtur maður að vænta þess að meiri hlutinn á Alþingi taki efnislega afstöðu til þeirra tillagna sem fram koma og láti það ekki á sig fá þótt góðar tillögur komi úr herbúðum stjórnarandstæðinga. Auðvitað væntum við þess og vonumst til að fá stuðning við þær góðu tillögur sem við leggjum fram eins og við vílum ekki fyrir okkur að samþykkja góðar tillögur frá stjórnarflokkunum þegar það á við. Það höfum við svo sannarlega gert, m.a. við atkvæðagreiðslu við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið. Að sjálfsögðu væntum við þess að fá jafnmálefnalegar undirtektir við tillögur okkar af þeirra hálfu. Herra forseti. Í lokin ítreka ég sérstaklega þær vangaveltur og spurningar sem ég hef fram að færa til talsmanna forustu fjárlaganefndar að því er varðar sveitarfélögin sérstaklega og erindi Sambands íslenskra sveitarfélaga til fjárlaganefndarinnar. Erindin varða margvíslegra málaflokka sem Samband íslenskra sveitarfélaga telur mikilvægt að ráðin verði bót á í fjárlagafrumvarpinu. Að því er ég best fæ séð eru þau fyrst og fremst borin fram til að leiðrétta hluti sem í raun ætti ekki að vera neinn ágreiningur um að þurfi leiðrétta frá því sem er í fjárlagafrumvarpinu nú þegar.

Virðulegi forseti. Örstutt andsvar við þeirri áskorun sem í tvígang kom fram hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Ég leyfi mér í þessu andsvari mínu að vísa til umræðu sem ég hef átt í dag við hv. þingmenn og flokksbræður Árna Þórs, þá Jón Bjarnason og Steingrím J. Sigfússon, síðast núna í kvöld og vísa til þeirra svara sem ég gaf við þeim spurningum sem voru í sama anda og komu fram í þeirri fyrirspurn sem Árni Þór vísaði til hér áðan.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hér hljóðs í 3. umr. fjárlaga á hv. Alþingi Íslendinga þegar klukkan er átta mínútur gengin í tvö aðfaranótt fimmtudagsins sem hæstv. forseti hafði gert ráð fyrir í starfsáætlun þingsins að yrði síðasti dagur þings fyrir jólahlé, þessa haustþings. Ég geri ekki ráð fyrir að hæstv. forseta verði að ósk sinni í þeim efnum. Þannig er nú háttað vinnulaginu hér að enn eina ferðina talar maður inn í nóttina í fjárlagaumræðunum. Ég trúi því þegar ég sé það að það séu einhverjar meiningar í því að menn vilji breyta því vinnulagi. Engu að síður erum við hér nú og setjum undir okkur hausinn þó að risið hafi oft verið hærra á okkur hv. þingmönnum sem hér erum að tala nú á þessum tíma sólarhringsins. Ég vil einungis segja að ég tek undir þau sjónarmið sem komið hafa fram hjá flokkssystkinum mínum varðandi þær áherslur sem við söknum úr tillögum frá meiri hluta fjárlaganefndar. Þar erum við fyrst og síðast að tala um heilbrigðismálin, sjúkrahúsin, heilsugæsluna og annað sem því tengist eins og fram hefur komið í ræðum félaga minna. Ég kem hingað fyrst og fremst til þess að mæla fyrir breytingartillögum sem eru á þremur þingskjölum. Breytingartillögur þessar eru ýmist lægri útgáfa af tillögum sem felldar voru við 2. umr. eða þá tillögur sem kallaðar voru aftur til 3. umr. af okkur í 2. umr. Tillögurnar sem ég mæli fyrir eru á þskj. 466, 467 og 471. Þær varða í fyrsta lagi framhaldsskólana þar sem við fjöllum um listgreinar í framhaldsskólum og sömuleiðis almennt framhaldsnám í tónlistarskólunum. Í öðru lagi er hér breytingartillaga á þskj. 467, hún varðar stofnanir umhverfisráðuneytisins, Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun, og í þriðja lagi breytingartillögur sem varða framhaldsskólana almennt, þ.e. rekstur framhaldsskólanna og sömuleiðis Listasafn Íslands sem er á sama þingskjali. Ég átti orðastað við hv. formann fjárlaganefndar fyrr í dag í andsvörum þar sem ég ræddi lítillega safnliðamálin sem mér hafa verið nokkuð hugleikin í þessari umræðu og óskaði ég eftir upplýsingum um þá safnliði eða þ.e. þá óskiptu liði sem væru til staðar í fjárlagafrumvarpinu sem heyrðu undir menntamálaráðherra og væri ekki úthlutað af fjárlaganefnd sjálfri heldur liðir sem hæstv. ráðherra fengi að halda óskiptum. Eins og ég gat um í andsvari eru safnliðirnir sem fjárlaganefnd er að úthluta upp á rúman milljarð kr., einn milljarður og tólf milljónir reiknaðist mér til í fljótheitum í dag, en óskiptu liðirnir sem menntamálaráðherra hefur í sinni vörslu eru eftir því sem ég hef fengið núna á minnisblaði frá hv. formanni fjárlaganefndar upp á 255 millj. kr. Þannig að til viðbótar við safnliðina sem fjárlaganefndin er að úthluta upp á rúman milljarð hefur menntamálaráðherra sjóð upp á 255 millj. kr. sem henni er ætlað að úthluta af eftir eigin geðþótta, eitthvað sem Alþingi setur henni ekki neina forskrift um. Ég verð að segja að þegar horft er á stofnanir menntamálaráðuneytisins og þær beiðnir sem bæði menntamálanefnd og fjárlaganefnd hafa fengið nú í fjárlagaumræðunni frá stofnunum úti á akrinum undir þessum málaflokki þá hefði mér fundist meiri bragur að því að fjárlaganefnd hefði svarað þeim stofnunum skýrt og skorinort og bætt fjárhagsstöðu t.d. Listasafns Íslands eða Myndlistaskólans í Reykjavík, sem eru stofnanir sem ég gerði að umtalsefni í 2. umr. fjárlaganna, frekar en að skilja eftir 255 millj. kr. í sjóðum hjá ráðherranum óeyrnamerkt. Ég hefði haldið að undir liðum menntamálaráðuneytisins ættum við það rýmilega fjármuni að Alþingi Íslendinga hefði getað ákveðið það fyrir sig ef vilji hefði verið fyrir hendi að bæta stöðu Listasafns Íslands. Eins og ég hef vikið að áður er Listasafn Íslands mér afar hugleikið, menntamálanefnd heimsótti safnið á haustdögum og hét safninu og því fólki sem þar starfar liðsinni. Við hétum liðsinni okkar því fólki sem er að berjast fyrir safninu og er að reyna að halda þar öllu í horfinu við þann þrönga kost sem safninu hefur verið skorinn af fjárveitingavaldinu nú á seinni árum. Einn af þessum óskiptu liðum menntamálaráðuneytisins er eyrnamerktur geymsluhúsnæði safna og sá liður heyrir ekki undir þessar 255 millj. kr. Hann er samt sem áður óskiptur að því leytinu til að á honum eru 70 millj. kr. en það er engin forskrift frá fjárlaganefnd til menntamálaráðherra um það hvernig eigi að verja þeim 70 milljónum. Ég hefði viljað sjá skorinorða yfirlýsingu frá fjárlaganefnd um að þessar 70 milljónir, þess vegna allar, ættu annaðhvort að fara til húsakaupa eða í öllu falli að renna til úrbóta á geymslumálum Listasafns Íslands. Fjármunirnir eru til, það vantar bara forskriftina frá fjárlaganefnd til ráðherrans um að það skuli verja fjármununum á þann hátt. Ákallið sem menntamálanefnd sendi hv. fjárlaganefnd í umsögn sinni var þess eðlis að mér finnst það með ólíkindum að fjárlaganefnd skuli hafa þverskallast við og látið það sem vind um eyru þjóta. Mér þykir það líka með ólíkindum að þingmenn stjórnarmeirihlutans í menntamálanefnd skuli bara láta sér í léttu rúmi liggja að ákallið sem sett var fram af allri menntamálanefnd til fjárlaganefndar skuli vera hunsað og engar athugasemdir hafi komið fram nema frá mér. Hvers vegna eru hv. þingmenn ekki fylgnari sér en raun ber vitni í þessum efnum? Meina hv. þingmenn ekkert með þeim umsögnum sem sendar eru, í þessu tilfelli frá menntamálanefnd til fjárlaganefndar? Eða eru menn bara vanir því að fjárlaganefnd geri það sem henni sýnist, gangi á bak orða sinna ef ekki vill betur. Það gerði hún gagnvart menntamálanefnd varðandi úthlutun safnliða þó að okkur hefði verið sagt að við fengjum að sitja við borðið þar til búið væri að úthluta öllum þeim fjármunum sem fjárlaganefnd ætlaði sér að úthluta af safnliðum? Menntamálanefnd fékk ekki að sitja við borðið alla leið þó að okkur hefði verið talin trú um það fyrir fram að svo yrði vegna þess að nú ætti að taka upp ný vinnubrögð. Það var ekki gert og menntamálanefnd varð að láta sér lynda að fjárlaganefnd færi yfir allar tillögur hennar, bætti í sjóðina og úthlutaði úr þeim frá eigin brjósti úr því að henni áskotnuðust fjármunir einhvers staðar á leiðinni, menntamálanefnd fékk ekki að koma að þeim úthlutunum. Fleiri slíkir safnliðir eru eyrnamerktir að hluta til. Ég er þar að tala um lið undir yfirskriftinni Menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnaður, merkt 6.95 Menningarhús upp á 40 millj. kr. Hvaða menningarhús er verið að tala um? Ég spurði að þessu í dag en hef ekki heyrt neinar skýringar þó að ég hafi reynt að fylgjast með umræðunni eftir því sem mér hefur verið það kleift. Fjörutíu milljónir króna í menningarhús en Alþingi Íslendinga ætlar ekki að gefa ráðherranum neina forskrift um það hvaða menningarhús þetta eigi að vera. Í sama kafla er fjárlagaliður nefndur 6.21 Endurbætur menningarstofnana upp á tæpar 25 millj. kr., ekki heldur nein sundurliðun eða forskrift um það hvaða endurbætur verið er að tala um. Þjóðleikhúsið nefndi ég hér í 2. umr. Þjóðleikhúsið stendur frammi fyrir því að þurfa að endurfæðast, liggur mér við að segja, það þarf að ganga í endurnýjun lífdaga. Það er að nokkru leyti að gera það nú þessa dagana þar sem ákveðnum verkþætti í þeirri endurbyggingu er nú lokið, þ.e. viðgerðum utan húss. Ekki er þar með sagt að búið sé að gera það sem gera þarf fyrir Þjóðleikhúsið. Þjóðleikhúsið þarf á verulegum fjármunum að halda til þess að geta farið í þær framkvæmdir sem þarf til að stækka húsið til norðurs og austurs. Þær áætlanir hafa lengi legið á borði þjóðleikhússtjóra og hafa verið kynntar bæði fyrir fjárlaganefnd og menntamálanefnd og fyrir menntamálaráðherra, en samt eru bara 20 millj. kr. á liðnum Endurbætur menningarstofnana á því ári sem fram undan er, 2008, til Þjóðleikhússins. Hæstv. forseti. Ég hefði talið full efni til að taka myndarlegar á þessum málum og tala skýrar til hinna merku menningarstofnana Listasafns Íslands og Þjóðleikhússins og ég gæti svo sem nefnt þær fleiri til sögunnar. Listasafn Íslands sendi inn greinargerð að beiðni menntamálanefndar þar sem fram koma mjög forvitnilegar, yfirgripsmiklar og glöggar upplýsingar um stöðu safnsins og það hvernig menn hafa reynt að halda í horfinu þrátt fyrir niðurskurð. Við sjáum á þeim gögnum að kostnaður við rekstur Listasafnsins hefur fyrst og fremst aukist vegna hækkunar launa í kjölfar stofnanasamninga sem gerðir voru og einnig hefur rekstur fasteigna reynst þyngri í skauti en gert var ráð fyrir. Þar eru tölvukerfi ýmiss konar sem eru nauðsynlegur þáttur í starfsemi safnsins þurftarfrek og svo aukinn flutningskostnaður vegna verka sem send eru að utan, vegna íslenskra verka sem send eru til útlanda á sýningar og vegna trygginga vegna sýningarhalds. Þegar launakostnaður upp á tæpar 63 millj. kr. og listaverkakaup upp á um 12 millj. kr. hafa verið greidd af fjárveitingum - hér er reyndar verið að vitna til eldri fjárveitingar - er á endanum kominn halli á safnið sem erfitt hefur verið að stemma stigu við. Menn hafa brugðist við honum með því að skera niður stöðugildi, á síðustu tíu árum hefur fækkað um meira en þrjú stöðugildi í safninu og er svo komið að búið er að skera þar inn að beini og ekki möguleiki að skera þar meira af. Og á þessum tímum þegar menntamálanefnd lýsir í orði kveðnu vilja til þess að gera einhverjar bragarbætur sérstaklega með tilliti til rannsóknarþáttarins, sem safnið hefur verulega þörf fyrir að setja aukna fjármuni í, er ástandið eins og ég hef nú lýst, stakkurinn þröngt skorinn og safninu ekki gert kleift að fá það loft undir vængina sem ég hefði talið að Alþingi ætti að geta ljáð því. Við leggjum sem sagt til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að Listasafnið fái 20 millj. kr. Við hugsum það fyrst og fremst til þess að safnið geti sinnt auknum rannsóknum og geti haldið áfram öflugri uppbyggingu á gagnagrunni um íslenska myndlist sem hefur verið í vinnslu hjá safninu og er að miklu leyti kominn í tölvutækt form. Ég minnist þess að í 2. umr. óskaði ég eftir því að fá að vita skiptinguna á milli menningarstarfsemi annars vegar og skólastarfsemi hins vegar af þeirri hækkun sem meiri hlutinn lagði til við 2. umr. Þar var verið að leggja til hækkun á lið menntamálaráðuneytisins um 1.558 millj. kr. Ég hef ekki gengið eftir því að fá þessa skiptingu og ekki hefur verið komið með hana til mín að fyrra bragði þannig að ég veit enn ekki hvernig sú mikla hækkun skiptist á milli menntamála og menningarmála. Ég þykist þó sjá að mikill meiri hluti renni til menningarmála en minni aftur til skólamála. Skólaþátturinn, sem ég hef borið fyrir brjósti og haldið í umræðunni, snertir framhaldsskólana. Við leggjum til 250 millj. kr. framlag í viðbót á rekstur framhaldsskólanna og það er bara á almennan lið framhaldsskólanna. Við teljum einsýnt að framhaldsskólarnir séu enn í spennitreyju og verði það á næsta ári nema til komi hækkun á almennan grunn þeirra. Fjölmennir bóknámsskólar eiga í ákveðnum erfiðleikum og hafa ekki fengið nægilegar leiðréttingar í gegnum reiknilíkanið fyrir sig. Það eru líka erfiðleikar varðandi ungt fólk sem kemur upp úr grunnskólanum með svokallaða greiningu vegna t.d. ofvirkni eða athyglisbrests. Sú fötlun er ekki þannig skilgreind að henni fylgi aukið fjármagn samkvæmt reiknilíkaninu en engu að síður fylgir aukið umstang og álag á skólafólk, á kennara og starfsfólk skólanna, en þetta er ekki metið í reiknilíkaninu og því verður að breyta. Þetta ætti þá heima undir þessum almenna lið Rekstur framhaldsskóla og þessar 250 millj. kr. mundu gera talsvert mikið í því að bæta stöðu skólanna og ættu þá sinn þátt í því að skólafólk gæti mögulega trúað því að menn meini það sem þeir segja þegar þeir tala um framhaldsskóla fyrir alla eða öflugt og kraftmikið framhaldsskólastig. Ég hef einnig borið myndlistarskólana fyrir brjósti. Ég fagna því að Myndlistarskólinn í Kópavogi hefur, í nýjustu breytingartillögum meiri hlutans, fengið viðbótarframlag upp á 2,5 millj. kr. Ég fagna því að það framlag skuli hafa komið en ég leyfi mér þó að ítreka þau sjónarmið mín, sem komu fram við 2. umr., að sú tala sé eflaust jafnhandahófskennd og 5 milljónirnar tvær sem Myndlistaskólinn á Akureyri og Myndlistaskólinn í Reykjavík fengu við 2. umr. frá fjárlaganefnd í viðbót við það sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Við fengum aldrei neinn rökstuðning á bak við þær 5 milljónir sem hvor skóli um sig fékk í þeirri lotu en sannleikurinn er sá að þetta eru skólar sem leggja út í talsverðan kostnað við að mennta nemendur sem stunda nám við listnámsbrautir framhaldsskólanna. Framlögin sem þessir skólar, Myndlistaskólinn í Reykjavík, Myndlistarskólinn í Kópavogi og Myndlistaskólinn á Akureyri, fá frá hinu opinbera eru u.þ.b. þriðjungi lægri fyrir hvern nemanda en framhaldsskólarnir sjálfir fá samkvæmt reiknilíkaninu fyrir þá myndlistarnema sem stunda nám sitt innan vébanda framhaldsskólanna. Að mínu mati er fólgið í þessu ranglæti sem mér finnst einsýnt að þurfi að leiðrétta. Við hefðum haft tækifæri til að leiðrétta það við umfjöllun fjárlaga og mér þykir mjög miður að það skyldi ekki gerast á málefnalegri og skilvirkari hátt en raun ber vitni. Einnig er ákveðið ranglæti fólgið í því að nemendur greiða úr eigin vasa skólagjöld í þessa sjálfstæðu sérskóla þó að einingar sem nemendur taka þar séu metnar til stúdentsprófs og teknar gildar sem slíkar. Umboðsmaður Alþingis hefur kveðið upp úr um að slíkt standist ekki lög og uppi eru hugmyndir um að breyta því en enn hef ég ekki séð að vilji fylgi þeim orðum, a.m.k. er ekki gert ráð fyrir fjármunum í fjárlagafrumvarpinu til þess að einhverjar slíkar leiðréttingar gætu orðið á næsta ári. Mér hefur fundist skorta skýringar frá fjárlaganefnd á því hvað þessir fjármunir eigi að dekka, þessar 2,5 millj. kr. sem fara til Myndlistarskólans í Kópavogi og framlögin sem Myndlistaskólinn í Reykjavík og Myndlistaskólinn á Akureyri fá. Það er ekkert um nemendaígildi, ekkert um reiknilíkan eða raunkostnað. Tilgáta mín er sú að um sé að ræða skot í myrkri frekar en nokkuð annað og fjárlaganefnd hafi ekki farið í saumana á þörf skólanna, ekki skoðað nemendafjölda þeirra eða kennslukostnað og látið fjárveitingarnar taka mið af því, heldur hafi hún af handahófi sett þetta til skólanna, nánast gripið úr lausu lofti, og þar af leiðandi styðji engin málefnaleg rök þau framlög sem hér um ræðir. Það er brýnt og mikilvægt að fjárlaganefnd verði málefnalegri í niðurstöðum sínum. Verið er að sýsla með svo gríðarlega fjármuni þegar á heildina er litið að verulegu máli skiptir að fjárlaganefnd hafi rök fyrir öllum niðurstöðum sínum, en ég dreg í efa, hæstv. forseti, að svo sé. Þá vil ég fara nokkrum orðum um fjárveitingar til Þjóðminjasafnsins sem ég hafði líka orð á í 2. umr. Nú langar mig til að snúa talinu að öðru en því sem ég fjallaði um þá. Ég gagnrýndi talsvert þá gríðarlegu fjármuni sem fjárlaganefnd er einhliða að setja í ýmis uppbyggingarverkefni vítt og breitt um landið þar sem verið er að endurreisa gömul hús. Ég tek enn einu sinni fram að ég er ekki að kasta rýrð á þau verkefni sem þar um ræðir. Mér finnst hins vegar skjóta skökku við að fjárlaganefnd skuli geta úthlutað til uppbyggingar gamalla húsa eða endurbyggingar gamalla húsa upphæðum sem eru á annað hundrað milljónir, ef ég man rétt, húsafriðunarsjóður fær 155 millj. kr. í tímabundna hækkun, þ.e. það er þá viðbót við það sem var í frumvarpinu fyrir húsafriðunarsjóð. Á sama tíma og þetta gerist fær húsasafn Þjóðminjasafnsins 70 millj. kr. í frumvarpinu og fjárlaganefnd hefur ekki gert neina tillögu um hækkun á þeirri upphæð. Mér er kunnugt um það, hæstv. forseti, að Þjóðminjasafnið hefur reiknað út fjármagnsþörf húsasafnsins til næstu ára og fjármagnsþörfin er reiknuð út á þann hátt að gert er ráð fyrir að viðhald þessara húsa sé u.þ.b. 4% af stofnverði þeirra. Hér er því verið að tala um áætlun sem gildir til 2010. Þetta er þá þriggja ára áætlun og ef þörfin sem fagmenn gera ráð fyrir að sé til staðar á næsta ári, 2008, er skoðuð kemur í ljós að hún er um 130 millj. kr. Til þess að standa straum af þeirri þörf fá fagmennirnir í húsasafni Þjóðminjasafnsins einungis 70 milljónir, þ.e. ríflega helminginn af því sem þörfin er. Hér er um að ræða verulegar gersemar, miklar gersemar, við erum að tala um torfbæina okkar, Arngrímsstofu í Svarfaðardal, Assistentahúsið á Eyrarbakka, Burstarfell í Vopnafirði, Galtastaði í Hróarstungu, Glaumbæ í Skagafirði, Grafarkirkju í Skagafirði, Grenjaðarstað í Aðaldal, Grænavatn í Mývatnssveit, Hóla í Eyjafirði, Hraunskirkju í Dýrafirði, Húsið á Eyrarbakka, Keldur á Rangárvöllum, Kirkjuhvammskirkju í Miðfirði, Laufás í Eyjafirði, Nesstofu á Seltjarnarnesi, Bænahúsið á Núpsstað, Pakkhúsið á Hofsósi, Reykholtskirkju í Borgarfirði, Saurbæjarkirkju í Eyjafirði - ég tíni þetta af handahófi út úr stórum lista - Stóru-Akra í Skagafirði, Teigarhorn í Berufirði og Viktoríuhús í Vigur, vindmylluna í Vigur, Víðimýrarkirkju í Skagafirði og Þverá í Laxárdal. Þetta eru bara nokkur dæmi um húsin í húsasafni Þjóðminjasafnsins. Mér finnst, virðulegur forseti, að Alþingi Íslendinga eigi að sjá sóma sinn í því að láta þetta safn, þetta stóra og mikla safn sem Þjóðminjasafnið hefur í vörslu sinni og þjóðminjavörður og okkar færustu sérfræðingar hafa metið að séu dýrmætustu húsin sem þurft hefur að bjarga frá skemmdum og eru í stöðugri endurbyggingu og viðhaldi, að þetta safn og þetta starf fái það fé sem þörf er fyrir. Þegar fjármunirnir eru svo ríflegir eins og raun ber vitni að við getum látið einkafyrirtæki á borð við Fornleifastofnun Íslands hafa 25 millj. kr. til ýmissa verkefna í fornleifavörslu á fjárlögum næsta árs þá getum við líka gert betur við húsasafn Þjóðminjasafnsins en gert er hér. Ég skil ekki þá áráttu hv. stjórnarþingmanna að vera miklu örlátari við einkaaðila vítt og breitt um landið og byggðir landsins, hvort sem það er hér í þéttbýlinu eða úti um sveitir landsins, en skera við nögl það sem flaggskipin okkar fá, eins og Þjóðminjasafnið og ég var búin að tala um Listasafnið og Þjóðleikhúsið. Ég segi því enn og aftur að stofnanirnar okkar, flaggskipin sem bera uppi menningararf þjóðarinnar og varðveita hann og tryggja að hann verði áfram til, eiga betra skilið en þær sjá hér á spilum fjárlaganefndar í fjárlögum fyrir árið 2008. Varðandi menntamálaráðuneytið þá nefni ég framhaldsskólana sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sú sem hér stendur og hv. þingmenn Álfheiður Ingadóttir og Jón Bjarnason, leggja fram tillögur um, og þá er ég að tala um framlög til listgreinakennslu í framhaldsskólum. Við höfum breytt tölum í þessum tillögum, gerum ráð fyrir að 50 milljónir nægi til að gera átak í listgreinakennslu í framhaldsskólum. Við teljum líka að 70 milljónir fari langt til að gera það sem gera þarf til að tryggja framhaldsnám í tónlist sem að okkar mati á að vera á ábyrgð menntamálaráðuneytisins og leggjum því til að þessar tillögur á þskj. 466 fái jákvæða umfjöllun og afgreiðslu á hv. Alþingi. Að lokum nefni ég stofnanir umhverfisráðuneytisins. Í nýjum tillögum frá meiri hlutanum eru reyndar gerðar nokkrar breytingar á fjárlagaliðum umhverfisráðuneytisins og það er vel. Þær breytingar eru þó ekki til þeirra verkefna sem ég hefði kannski helst viljað sjá. Ráðuneytið fær til aðalskrifstofu 5 millj. kr. vegna innleiðingar vatnatilskipunar Evrópusambandsins sem við vorum að ganga frá í utanríkismálanefnd og á Alþingi fyrir örfáum dögum. Það er eðlilegt að ráðuneytið þurfi einhverja fjármuni til þess að innleiða þá miklu tilskipun og koma í kring því sem hún leggur okkur á herðar. Síðan fá ákveðin verkefni stuðning, Skógræktarfélag Íslands fær tímabundið framlag vegna skógræktarsvæðis sem á að opna við þjóðleiðir landsins. Ég set stórt spurningarmerki við svona fjárveitingar og spyr hv. fjárlaganefnd hvort hér sé verið að veita fjármuni í eitthvað sem búið er að samþykkja skipulag fyrir eða hvort þau skógræktarverkefni sem hér er gert ráð fyrir, að opna ný skógræktarsvæði við þjóðleiðir landsins, séu utan skipulags. Hér er líka verið að veita fjármuni til Náttúrufræðaseturs á Ólafsfirði. Veitt er 15 millj. kr. framlag til að standa straum af framkvæmd Kyoto-bókunarinnar á Íslandi og hefði mátt sjá það fyrir, sú beiðni hefði mátt vera í fjárlagafrumvarpinu strax og þyrfti ekki að koma inn við 3. umr. Allt í einu sjá menn að brýnt sé að setja upp svokallaða Landsskrifstofu um loftslagsvæna þróunaraðstoð sem ríkisstjórnin hafi samþykkt að setja á fót og sé nauðsynleg fyrir framkvæmd laga um losun gróðurhúsalofttegunda sem við samþykktum í fyrra, auk þess sem slík skrifstofa væri lykilaðgerð til að liðka fyrir virku framlagi Íslands til þróunaraðstoðar á sviði loftslagsmála. En eins og við vitum ætlar ríkisstjórnin ekki að gera neitt hér heima varðandi samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda heldur einungis í þróunarríkjunum og það þarf að standa straum af kostnaði við það allt saman. Umhverfisstofnun fær 15 millj. kr. tímabundið framlag vegna innleiðingar vatnatilskipunarinnar eins og nefnt var áðan og ég kvarta ekki undan því, það er nauðsynlegt að Umhverfisstofnun fái viðurkenningu á því mikla starfi sem er fólgið í því að innleiða gerðir og tilskipanir Evrópusambandsins. Þar hefur oft skort á en í þessu tilfelli fær stofnunin 15 milljónir. Umhverfisstofnun fær ekki krónu til aukinnar landvörslu. Umhverfisstofnun segir í bréfi sem barst til umhverfisnefndar að beiðni nefndarinnar að stofnunin hafi sent frá sér tillögu til fjárlagaskrifstofu ráðuneytisins þar sem óskað var eftir 25 millj. kr. til að styrkja landvörslu á friðlýstum svæðum, til að viðhalda og endurnýja stíga og mannvirki á þessum svæðum. Í þessum fjárlagatillögum stofnunarinnar er talað um að aukinn ferðamannastraumur hafi aukið mikið álagið á náttúru Íslands en því miður hafi fjárhæðir ekki aukist í samræmi við það og að Umhverfisstofnun telji afar brýnt að þessi liður verði styrktur. Viti menn, umhverfisnefnd tók undir þetta í áliti sínu til fjárlaganefndar. Og hvað gerir fjárlaganefnd? Nákvæmlega það sama og hún gerði við ákall menntamálanefndar sem bað um fjármuni fyrir Listasafn Íslands, fjárlaganefnd hunsar þessa beiðni meiri hluta umhverfisnefndar. Ég minni á að umhverfisnefnd var einhuga í álitinu til fjárlaganefndar, við töluðum þar um þrjár stofnanir sem þyrftu aukna fjármuni, þyrftu aukna athygli í ákveðin verkefni en ekki var orðið við því. Við höfum því afráðið, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, að leggja til að þessar 25 millj. kr. komi til landvörslu og viðurkennd verði þessi brýna þörf Umhverfisstofnunar og leggjum fram tillögu um það á þskj. 467. Á sama þingskjali gerum við ráð fyrir 20 millj. kr. auknum fjárveitingum til Náttúrufræðistofnunar Íslands og sömuleiðis að sértekjur þeirrar stofnunar verði færðar niður um 20 milljónir en það er alvarlegt ákall frá Náttúrufræðistofnun Íslands sem barst til umhverfisnefndar í bréfi dags. 29. október sl.. Þar óskar Náttúrufræðistofnun einungis eftir því að leitað verði leiða til að halda stofnuninni á floti og til að koma starfsemi hennar á fastan fjárhagslegan grunn til framtíðar. Ég held að mér hafi orðið fótaskortur á tungunni við 2. umr. fjárlaga en þá taldi ég að bæta ætti Náttúrufræðistofnun Íslands hallann á yfirstandandi ári í fjáraukalögum. Hvað kom svo á daginn? Ónei, það var ekki gert. Aldrei þessu vant fékk Náttúrufræðistofnun Íslands ekki bættan upp hallann sem er þó vani að gera í fjáraukalögum á hverju ári, heldur fékk hún einungis 3 milljónir í eitthvert tiltekið verkefni og aðrar 3 milljónir til að kaupa Yaris, sem varð nú tilefni þess að við brostum a.m.k. út í annað í andsvörum við 2. umr. Náttúrufræðistofnun Íslands hefur því ekki verið komið á fastan fjárhagslegan grunn til framtíðar við þessa fjárlagagerð og það er miður. Að mínu mati er fullkomlega óviðunandi og óeðlilegt að Náttúrufræðistofnun Íslands skuli ævinlega vera gert það svona erfitt að standa undir þeim lögboðnu verkefnum sem við höfum lagt henni á herðar og hún skuli stöðugt vera í eltingaleik við einhvers konar sértekjur sem eru ofáætlaðar í hverju einasta fjárlagafrumvarpi. Ég tel því að ákallið sem Náttúrufræðistofnun sendir umhverfisnefnd í bréfi sínu sem ég hef hér fyrir framan mig, verði að fá hljómgrunn núna. Í því bréfi er megináhersla lögð á að fá sértekjuáætlunina lækkaða, reyndar um 30 millj. kr., samhliða styrkingu á rekstrargrunni með jafnháu viðbótarframlagi en þar sem felld var tillaga frá okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um 45 millj. kr., ef ég man rétt, við 2. umr. getum við ekki reglnanna vegna lagt meira til en 20 millj. kr. framlag og lækkun sértekna um 20 milljónir. Þetta er það besta sem við, þessir stjórnarandstöðuþingmenn, getum gert til að sýna að við höfum skilning á því hlutverki sem Náttúrufræðistofnun Íslands þarf að rækja og því ástandi sem hún stendur frammi fyrir í fjármálum sínum. Mér þykir mjög miður að ár eftir ár skuli það gerast að fjárlaganefnd skelli skollaeyrum og skirrist við að leiðrétta fjárhagsstöðu Náttúrufræðistofnunar Íslands. Á sama tíma er verið að setja upp gríðarlega volduga stofnun, Vatnajökulsþjóðgarð, þar sem jökulhetta Vatnajökuls og kraginn í kring að hluta til er nú orðinn sjálfstæður þjóðgarður. Við vitum vel að þar eru gríðarleg tækifæri fyrir rannsóknir og störf Náttúrufræðistofnunar að eflingu þess þjóðgarðs eiga eftir að verða mikil, vona ég, en þau verða það ekki nema við áætlum stofnuninni fjármuni til að standa straum af þeim rannsóknum og því hlutverki sem hún hefur að gegna varðandi skráningu og kortlagningu lífríkis landsins. Hæstv. forseti. Undir eðlilegum kringumstæðum væri hægt að ræða hér lengur og eflaust flytja snarpari ræður og jafnvel styttri ef maður væri ekki orðinn svona syfjaður og þreyttur en ég læt hér máli mínu lokið við 3. umr. fjárlaga.

Herra forseti. Ég get ekki orða bundist vegna þeirra orða sem hér féllu áðan þess efnis að fjárlaganefnd hafi gengið bak orða sinna gagnvart öðrum nefndum þingsins, menntamálanefnd í þessu tilviki, en hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir lét liggja að því að það væri jafnvel gert gagnvart fleiri nefndum. Það eru stór orð að nefndin hafi gengið bak orða sinna. Ég sem fjárlaganefndarmaður kannast ekki við að gefin hafi verið bindandi loforð, að gefin hafi verið formleg loforð fyrir því að fjárlaganefnd fjallaði ekki um þá liði sem hér um ræðir. Ég vil taka hér upp hanskann fyrir hv. formann og hv. varaformann nefndarinnar sem ég tel að hafi unnið af mikilli samviskusemi og mikilli sanngirni gagnvart þessum litlu liðum og ekki hafi verið neitt óeðlilegt við það að þar væri hróflað við ákveðnum liðum, enda er þetta hið lögboðna hlutverk fjárlaganefndar. Þar með er ekki sagt að hún skuli ekki leita samstarfs við aðrar nefndir þingsins en það er æskilegt að það samstarf sé á jákvæðari nótum en ég heyri af orðum hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, því að það eru stór orð í mínum huga að segja að einhver gangi bak orða sinna. Sjálfur átti ég þátt í því að vekja umræðu innan fjárlaganefndar um liði sem komu frá menntamálanefnd með, að ég taldi, of lágum eða jafnvel engum fjárframlögum og gerði þar tillögu um að úr væri bætt og varð því mjög feginn að svo var gert. Ég taldi mig ekki vera að brjóta neitt samkomulag með þeirri málafylgju, enda var slíkt samkomulag aldrei rætt innan nefndarinnar svo ég viti til og missti ég þó ekki marga fundi úr. 

Hæstv. forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þm. Bjarna Harðarsyni. Þingmönnum ber að gæta orða sinna. En nú vill svo til að ég hef játningu formanns fjárlaganefndar í andsvari við mig við 2. umr. sem hann gerði þegar ég hafði þessi sömu orð uppi og ásakaði, ef segja má svo, fjárlaganefnd og formann hennar fyrir að hafa gengið á bak orða sinna. Hann og formaður menntamálanefndar ræddu saman um þá kröfu menntamálanefndar, allrar menntamálanefndar, að hún fengi að sitja við borðið til enda ef bætt yrði í liðina. Í andsvari við mig í 2. umr. sagði hv. formaður nefndarinnar - ég get nú ekki vitnað í hann beint vegna þess að eins og venjulega eru ræðurnar okkar ekki yfirlesnar og bein tilvitnun óheimil segir á heimasíðu þingsins - engu að síður sagði hv. formaður nefndarinnar í andsvari við mig að menntamálanefnd hefði komið svo seint með tillögur sínar, við hefðum verið á elleftu stundu með vinnuna sem hefði sett tímapressu á fjárlaganefnd og þess vegna hefði því miður ekki náðst að samræma endanlega niðurstöðu við menntamálanefnd eins og rætt hafði verið um. Ég er ekki að gera hér neitt annað en það sama og ég gerði við 2. umr. og formaður nefndarinnar er búinn að gangast við.

Herra forseti. Ég var einnig viðstaddur þá umræðu sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir vitnar til og ég tel töluverðan mun á því - þó svo að formaður geti þess að rætt hafi verið um að hafa vinnulagið með öðrum hætti eða að um bindandi samninga hafi verið að ræða og menn gengið á bak orða sinna og það eigi í öllu falli ekki við um nefndina í heild - það verður þá að vitna til samkomulags sem formaður hefur gert og ég kannast ekki við að hafi verið borið undir nefndina. Því geri ég þetta líka að umfjöllunarefni að mér er það nokkurt undrunarefni að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir skuli hér aftur og aftur í umræðu um fjárlög steyta á því að finna að þeim fjárveitingum sem veitt er til smáverkefna víðs vegar úti um landsbyggðina. Þar er fjárlaganefnd að sinna skyldu sinni af mikilli kostgæfni og samviskusemi og ég er ekki sammála því sjónarmiði að hver króna sem gengur út úr ríkissjóði verði að gera það í gegnum formlegar stofnanir Reykjavíkur, að Reykjavíkurvaldið þurfi að sýsla með hverja einustu krónu áður en hún fer úr ríkissjóði til þeirra sem eiga að njóta. Ég skil vel hugmyndafræðilegan ágreining minn og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um það hvort veita eigi þetta til einkafyrirtækja þar sem hún hefur aðhyllst, ef ég hef skilið hugmyndafræði hennar rétt, nokkuð sósíalískar kenningar. Engu að síður hefur flokkur hennar staðið mjög ötullega fyrir sjónarmiðum landsbyggðarinnar og því harma ég þessi sjónarmið. Ég tel að þeirra sjónarmiða gæti því miður allt of oft meðal þeirra stofnana sem starfa á Reykjavíkursvæðinu og hafa ekki fullan skilning á þeim verkefnum sem unnin eru úti á landsbyggðinni og því sé full þörf á því að beinn atbeini hinna pólitískt kjörnu fulltrúa komi til. Það er engan veginn hægt að finna að því að hinir pólitískt kjörnu fulltrúar taki sér vald til að útdeila þessum peningum meðan þeir gera það af vandvirkni. Þeir hafa fulltingi fólksins. 

Hæstv. forseti. Þessi ótti hv. þingmanns við eitthvað sem hann kallar valdastofnanir hér í Reykjavík er með ólíkindum. Mér finnst alveg ótrúlegur hroki hv. landsbyggðarþingmannsins að tala svona um sameiginlegar stofnanir okkar, þjóðarinnar, stofnanir sem hafa borið uppi menningararfinn, þ.e. tryggt það að hann verði áfram til og varðveitt það sem hægt hefur verið að varðveita, varðveitt það sem stofnanirnar hafa fengið fjármagn til. Og ég spyr hv. þingmann: Er húsasafn Þjóðminjasafnsins allt hér á höfuðborgarsvæðinu? Nei, það er bara alls ekki hér á höfuðborgarsvæðinu að undanskilinni Nesstofu úti á Seltjarnarnesi. Húsasafn Þjóðminjasafnsins er úti um allt land og ég frábið mér þennan málflutning. Ég og minn flokkur berum landsbyggðina mjög fyrir brjósti. Það gera líka menningarstofnanir sem eru staðsettar á Reykjavíkursvæðinu. Ég nefni Þjóðminjasafnið, ég nefni Náttúrufræðistofnun Íslands og Umhverfisstofnun. Þetta er óþarfaótti í hv. þingmanni við eitthvert stofnanavald, einhvern ímyndaðan stofnanahroka sem hann talaði um hér á Reykjavíkursvæðinu. Ég segi: Við höfum búið til lög um fornleifasjóð, um safnasjóð, um alls kyns tónlistarsjóði, bókmenntasjóð og launasjóði og hina og þessa þar sem við höfum stýrt málum inn í faglegan farveg, þar sem jafningjamat fer fram á verkefnunum. Það er þannig sem við eigum að stýra langstærstum hlutanum af þessum fjárveitingum okkar. Þegar hv. þingmaður talar um lítil verkefni verð ég að fá að minna hann á það að þegar þessi litlu verkefni eru lögð saman eru þau rúmur milljarður króna. Mér finnst það ekki lítil verkefni. Við erum að tala um 70 millj. kr. í húsasafnið en 1 milljarður fer í verkefni sem hv. þingmaður hefur úthlutað með félögum sínum í fjárlaganefnd.

Herra forseti. Ég vona að ég teljist ekki brjóta hér þingskapareglur þó svo að ég leyfi mér að nota hluta af ræðutíma mínum til að halda aðeins áfram þeirri umræðu sem hafin var milli mín og hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, enda snertir hún fjárlögin mjög og það starf sem við í fjárlaganefnd höfum unnið að á liðnum vetri. Raunar er það þannig, eins og ég gat um hér í ræðu í dag, að meginlínur fjárlaganna verða til í ráðuneytunum en það er þetta verkefni sem er ekki hvað síst mikilvægt í störfum fjárlaganefndar. Þess ber þó að geta að þótt þarna sé um milljarð að ræða er þetta líklega svo mikið sem fjórðungur af prósenti af heildarfjárframlögum ríkisins, ef ég man þær tölur rétt. Já. Nánast allir aðrir peningar, nánast 99,7% af fjárframlögunum, fara í gegnum stofnanir í Reykjavík. Það er ekki rétt að ég hafi talað hér um valdhroka stofnana í Reykjavík. Ég hef ekki neitt sérstaklega á móti þeim en ég held aftur á móti að það gæti - það vita allir sem hafa fylgst með þjóðfélagsmálum á Íslandi að það gætir mjög mikils miðflóttaafls í íslenskri þjóðfélagsþróun þar sem við höfum þróast mjög hratt í átt að borgríki frá því að vera með búsetuna nokkuð jafnt dreifða um landið. Þetta er þjóðfélagsþróun sem hið pólitíska vald, Alþingi, þarf að taka alvarlega og vinna í af festu. Ein leiðin til þess er afskaplega ódýr og ódýrari en margar byggðaaðgerðir, litlar styrkveitingar eins og þessar sem geta oft skipt sköpum í litlum samfélögum. Margt af því sem við lögðum mikla vinnu í í vetur var kannski ekki stórir liðir á fjárlögunum en stórir liðir á landakortinu. Ég frábið mér að óvirðulega sé talað um þessa vinnu því að oft er mikilvægasta vinnan í því smáa. Ég vona að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fyrirgefi mér að ég skuli hér halda þessari umræðu áfram í mínum ræðutíma en bendi á að við getum auðvitað haldið henni áfram svo í andsvörum hér á eftir þegar ræða mín er búin. Nú langar mig aðeins til að ræða almennt um fjárlögin og sérstaklega það efni sem ég minntist á í dag að ég hefði ekki þá haft tök á eða tíma til að fjalla um, málefni þess merka félags, Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar eða KADECO eins og það heitir í styttu og alþjóðlegu nafni. Þannig er mál með vexti, herra forseti, að félag þetta er einkahlutafélag í eigu ríkisins, stofnað til þess af fráfarandi ríkisstjórn og var margt mjög gott og farið vel af stað með varðandi það félag. Það kemur þó í ljós nú þegar uppskeran er að verða að einnig hafa orðið mjög afdrifarík mistök við undirbúning málsins í fjármálaráðuneytinu þar sem hinn fjárhagslegi grundvöllur félagsins hefur verið ákveðinn. Kannski eru fyrstu og ein stærstu mistökin einmitt þau að þetta er einkahlutafélag svo eðlilegt sem það er sem skýrist að nokkru leyti af stofnsamþykktum félagsins þar sem beinlínis er gert ráð fyrir því að í fyllingu tímans geti aðrir aðilar en ríkið eignast í því. Það kemur ýmislegt einkennilegt í ljós þegar skoðaður er stofnsamningurinn og ég get ekki séð að þau atriði hafi nokkurn tímann fengið umræðu í sölum hins háa Alþingis. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að félag þetta sé sjálfbært en hvergi er gert ráð fyrir því í tilgangi þess að það skili hagnaði til ríkissjóðs. Á nokkrum stöðum er að vísu getið um það í tilgangi félagsins að það eigi að koma eignum á Keflavíkurflugvelli í arðbær borgaraleg not en síðan kemur hið einkennilega 6. greinar ákvæði samningsins sem er gerður milli ríkisins og þessa félags þar sem beinlínis er gert ráð fyrir því að 100% af söluverði þeirra eigna sem þarna eru seldar renni til félagsins fyrstu tvö ár samningstímans. Þegar þetta var samþykkt var vissulega mikil óvissa um það hversu stóran hluta af eignunum tækist að selja á fyrstu tveimur árunum, en það var ekki endilega gert ráð fyrir því samkvæmt fréttum og þeim heimildum sem ég hef getað aflað mér að sú sala væri óveruleg. Þvert á móti var reiknað með því í þessari umræðu að eignirnar stæðu nokkurn veginn undir þeim kostnaði sem mundi falla til við hreinsun og lagfæringu á svæðinu. Bak við það mat stóð mat bæði íslenskra stjórnvalda og einnig bandarískra sem höfðu metið það svo þegar þau afhentu Íslendingum þessar eignir endurgjaldslaust að þær væru ekki meira en sjálfbærar, að draugabær eins og þarna var yrði ekki verðmætari en svo að hann mundi standa undir hreinsun sem enn er mikil óvissa um hvað kostar. Þarna er öll áætlanagerð mjög óvarleg meðan ekki er vitað neitt um hver kostnaður er, hvort hann hlaupi á örfáum milljörðum eða jafnvel einhvers staðar vel á öðrum tug milljarða. Það vissu menn ekki á þessum tíma en ýmsar tölur voru þó hentar á lofti og hafa verið í opinberri umræðu um málið. Það er engu að síður mjög undarlegt að sjá hvað hlutirnir eru allir niðurnegldir í þessum samningum, miklu meira en ástæða var til og í rauninni miklu meira en hefði þurft að vera ef um hefði verið ræða opinbera stofnun eða þá ef mönnum er mjög harðsækið að hafa þetta hlutafélagsform hefði það verið ohf.-félag. Í 6. gr. er sem sagt þetta einkennilega ákvæði sem margir hafa rekið augun í og við höfum rætt allmikið í fjárlaganefnd, að þóknun skuli nema 100% af söluverði fasteigna. Þar er líka allsérstakt ákvæði sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Óheimilt er að ráðstafa fé sem greitt er vegna samnings þessa til annars en þeirra verkefna sem tilgreind eru í samningnum og samrýmast þeim verkefnum sem verksali tekur að sér með samningi þessum.“ Það gildir um þetta eins og gildir líka um þau orð sem ég ræddi áðan hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, orð skipta máli. Töluð og rituð orð skipta máli. Það skiptir máli hvað er sett í samning milli tveggja lögaðila. Jafnvel þó að ríkið teljist fullkominn eigandi að þessu félagi gildir engu að síður þessi samningur meðan hann hefur ekki verið tekinn upp. Það er vissulega ákvæði um það í samningnum þar sem segir í 14. kafla: „Telji samningsaðili forsendur samningsins breytast getur hann farið fram á viðræður um endurskoðun á einstaka ákvæðum samningsins á samningstímabilinu.“ Mér vitanlega hefur engin slík formleg endurskoðun farið fram eða verið formlega farið fram á að hún hefjist. Því geri ég þetta að umtalsefni að ég tel það ráðslag sem hér er nú ástundað með því að færa tekjur og gjöld þróunarfélagsins inn í fjárlög engan veginn standast miðað við þennan samning. Í umræðu um þetta í fjárlaganefnd var hreinlega haft á orði að þó svo að ákvæðin væru svona í samningnum var það mat meiri hluta að það stæðist illa lög og því yrði að skauta fram hjá samningnum. Þetta tel ég afar vonda stjórnsýslu þar sem það er hægur vandi að gera hlutina í réttri röð. Það er í fyrsta lagi ekkert sem kallar á það að færa þessi gjöld og þessar tekjur strax inn í fjárlög eða fjáraukalög. Það er vel hægt að fresta því til fjáraukalagagerðar á næsta ári. Þar sem ríkið er alger eigandi að þessu hlutafélagi mundu engir hagsmunir tapast við það og á þeim tíma er hægt að endurskoða samninginn. En þá kemur kannski akkúrat upp að með því að endurskoða þennan samning standa menn frammi fyrir því að þurfa að gera grein fyrir því hvers vegna þessi samningur er með þeim hætti sem hann er. Þá þurfa menn líka að átta sig á, sem er algerlega vanmetinn þáttur þessa máls, að það eru ákveðnar væntingar bundnar við samninginn, ákveðnar réttmætar viðskiptavæntingar bundnar við samninginn eins og hann er. Þó svo að margir hafi talið að eignirnar á Keflavíkurflugvelli hafi verið seldar á undirverði eru þetta engu að síður miklir peningar. Það skiptir þá aðila sem kaupa miklu máli hvernig þeim tekst að gera eignir sínar þar arðbærar og upp á það skiptir miklu máli hvernig búið verður að svæðinu á annan hátt. Í þessum samningi er skýrt kveðið á um það að allt það sem rennur til eignarhaldsfélagsins fari til uppbyggingar á svæðinu. Og það eru algerlega réttmætar væntingar þeirra sem þarna kaupa að gera ráð fyrir því að svo verði meðan ekki hefur verið um annað samið. Ég geri miklar athugasemdir við það hvernig að þessu máli er staðið, ekki aðallega vegna hagsmuna KADECO eða hagsmuna þeirra aðila sem þarna kaupa eignir, heldur fyrst og fremst vegna hagsmuna ríkisins. Aðili sem hegðar sér með þessum hætti í viðskiptum stofnar ekki bara hagsmunum viðskiptaaðila sinna í hættu, hann stofnar líka eigin hagsmunum í hættu. Okkar hlutverk á hinu háa Alþingi er m.a. að verja hagsmuni ríkisins. Hér er notuð sú aðferð að sópa vandamálunum undir teppið, láta sem samningurinn sé ekki til og skauta fram hjá ákvæðum hans í trausti þess að enginn muni mótmæla. Myndin sem blasir við okkur varðandi þróunarfélagið er líka öll þannig að allir sem þar koma nálægt eru nú í nokkurri varnarstöðu, og er að vonum. Ég veit ekki hvað ég á að fara langt ofan í málið. Ég sé ekki endilega ástæðu til að fara mjög djúpt ofan í það en þó vil ég aðeins geta þess vegna orða sem fallið hafa í fjölmiðlum á undanförnum dögum að það er mikil óvissa um alla þá samninga sem þarna hafa verið gerðir. Ég er ekki sammála því mati sem hvergi hefur reyndar verið öðruvísi en haft á orði - ekki verið lagt fram með formlegum hætti - að samningar þessir séu allir bókunarhæfir, að samningar þessir séu allir peningaígildi. Ég tel þar ýmsar forsendur geta átt eftir að breytast, bæði vegna þess að það er ákveðið að taka andvirði greiðslnanna út af svæðinu og setja þær beint í ríkissjóð en ekki síður vegna þess að við sölu þessara eigna hafa menn farið mjög frjálslega með allar almennar venjur og reglur um hæfi manna og vanhæfi. Ég bendi þar aðeins á eitt atriði sem snýr að stöðu bæjarstjóra Reykjanesbæjar sem hefur í þessu máli óneitanlega setið beggja megin borðs. Það er alltaf mjög erfið staða í samningum og getur undir vissum kringumstæðum kallað á það að þeir samningar sem þannig eru gerðir teljist ekki hafa sama gildi og aðrir samningar. Ég veit að það eru stór orð að segja um embættismann sem ekki er hér heldur til andsvara að hann sitji beggja megin borðs en þannig er þó hlutunum varið. Það er nauðsynlegt að þessi umræða fari fram í þinginu vegna þess að það er okkar að gæta þessara hagsmuna. Fjármálaráðuneytið og fjármálaráðherra hafa ekki að mínu viti gert það með fullnægjandi hætti. Það sem um er að ræða er að bæjarstjóri Reykjanesbæjar situr í stjórn KADECO sem fulltrúi stjórnar Samtaka sveitarfélaga á Suðurnesjum. Hann fer þar inn sem fulltrúi þáverandi stjórnarformanns, Steinþórs Jónssonar, og situr örfáum dögum seinna og semur um sölu eigna sem stjórnarmaður í KADECO við sama Steinþór Jónsson sem þá mætir sem stjórnarformaður, prókúruhafi og einn aðaleigandi að hlutafélaginu Base. Þar er um að ræða viðskipti upp á hundruð milljóna. Bæjarstjórinn situr einnig í þessari stöðu sem samningsaðili í KADECO og sem stjórnarmaður í Keili sem byggir síðan tilveru sína á samningum Háskólavalla sem kaupa eignir á Keflavíkurflugvelli, eignir fyrir 14 milljarða - eða 12, allt eftir því hvernig menn vilja telja. Tengsl bæjarinsS við félagið Háskólavelli eru mjög margháttuð, bæði bein eignatengsl þó svo að eftir að samningarnir voru gerðir hafi félagið selt sinn hlut í Háskólavöllum, það er með beinum tengslum bæjarstjórans og bæjarins við mjög marga eigendur og með tengslum við Keili þar sem bæjarstjórinn situr einnig í stjórn. Allt þetta kallar á mjög ítarlega rannsókn mála og því vek ég máls á þessu hér við fjárlagaumræðuna að með því að taka þessi atriði athugasemdalaust inn í fjárlögin leggur hið háa Alþingi blessun sína yfir að þetta sé gert með þessum hætti. Það tel ég mjög miður. Ég ítreka að með því að þetta væri ekki tekið inn er ekki sjáanlegt að neinir hagsmunir ríkisins mundu tapast eða að ríkið afsalaði sér fjármunum sem það hefur. Það verður einfaldlega að gera þetta í réttri röð og þeir pólitískt kjörnu aðilar sem hafa hér staðið að samningagerð, sem ég hef skilið svo að sé mat meiri hluta fjárlaganefndar að standist ekki lög, þurfa þá að leiðrétta það áður en hægt er að hafa ráðslagið með öðrum hætti. Þetta er mjög mikilvægt í vandaðri stjórnsýslu. Við ástundum hana ekki með samþykkt þessara fjárlaga. Það er mjög alvarlegt. Ég sé að hv. varaformaður fjárlaganefndar, Kristján Þór Júlíusson, er kominn í salinn og því langar mig að víkja aðeins að umræðu sem ég hlýddi á á sjónvarpsskjá. Ég hafði ekki tök á því að vera í salnum í allt kvöld en ég hlýddi á umræðuna. Talið barst nokkuð að ræðu minni fyrr í dag og ég kannast við það hvenær sem er og hef reyndar gert það í öllum þessum þremur umræðum um fjárlögin að ég hef lagt áherslu á að þau séu of hástemmd og sagt að það eigi að verja minna af ríkisfé til samfélagsmála við þær aðstæður sem nú eru uppi. Það er auðveldara að vera í stjórnarandstöðu og mæla fyrir meiri útgjöldum. Það er auðveldara að vera ábyrgðarlaus í stjórnarandstöðu og þannig hafa menn kannski vanist því að stjórnarandstaðan lengstum sé. Það er mikill misskilningur að með því að mæla fyrir minni ríkisútgjöldum tali ég hér fyrir einhverjum sérstökum hægri flokki. Um það hnaut ég nokkuð í umræðunni í dag. Það er nefnilega ekki þannig að hægri flokkum sé yfirleitt treystandi til að draga úr ríkisútgjöldum. Það hafa þeir ekki sýnt mjög vel á Vesturlöndum, ekki þeir hægri flokkar sem helst hafa komist til áhrifa, en þar sem þeir hafa haft afl skynseminnar sér við hlið hefur það stundum blessast að halda ríkisútgjöldum í hófi. Það var það ankeri sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði í 12 ára stjórnarsamstarfi með Framsóknarflokknum. Þá var afl skynseminnar innan stjórnarinnar og þá var farið hægt milli ára í aukningu ríkisútgjalda. Kannski ekki nógu hægt, það get ég alveg tekið undir, og sérstaklega átti það kannski við undir lok kjörtímabilsins. Það er eðli lýðræðisfyrirkomulags okkar að slaki verður oft meiri undir lok kjörtímabila, þegar líður nær kosningum. Nú er hins vegar mjög langt til kosninga og ég kvíði því hvernig núverandi ríkisstjórn muni haga sér þegar dregur nær kosningum eða hvernig hún muni haga sér þegar hún hefur ekki lengur 70% tölu frá Gallup til að hampa og þarf þá raunverulega að kaupa eitthvað. Ég veit ekki hvað hún er að kaupa með þessum yfirboðum sem hér eru boðuð í fjárlagafrumvarpi, hvort hún er að reyna að kaupa sig upp í 80% fylgi. Verði henni að góðu með það vegna þess að ég held að það muni hún síst gera með þessum yfirboðum sem eru reyndar með þeim ólíkindum, og framar þeim yfirboðum sem sést hafa, að það er ekki bara lofað öllum þeim peningum sem hægt er að eyða, heldur er líka lofað peningum sem ekki er einu sinni hægt að eyða á komandi ári. Þá á ég sérstaklega við samgöngumálin þar sem í tíð fráfarandi ríkisstjórnar og undir forustu núverandi hæstv. forseta Alþingis hafði verið lögð fram mjög metnaðarfull og vönduð samgönguáætlun þar sem var í rauninni mjög vel gefið á garðann og þjóðin mátti vel við una. Samkvæmt henni var miðað við liðlega 20 milljarða til samgöngubóta á næsta ári. Núverandi ríkisstjórn er það ekki nóg, heldur allt að því tvöfaldar hún þá upphæð en er svo heldur farin að draga í land núna þegar dregur nær komandi ári því að auðvitað sér það hvert barn að keisarinn er ekki í neinum fötum í þessu máli. Ég sakna þeirra radda innan hins ágæta Sjálfstæðisflokks sem hafði stundum á orði að það væri ekki hægt að gera allt fyrir alla alltaf. Ríkisstjórn sem er svo ósamstæð að hún kemur sér ekki einu sinni saman um listamannalaun - það er hluti af því sem við erum að afgreiða við 3. umr. fjárlaga - að afgreiða breytingu á listamannalaunum vegna hins meinta ósamkomulags innan stjórnarmeirihlutans. Það er auðvitað hrein hneisa gagnvart listamönnum þessarar þjóðar að listamönnum á heiðurslaunum skuli nú fækkað samhliða því sem þjóðinni fjölgar og góðæri er mikið. Til þess að fækka þeim þarf að auka fjárveitingu þannig að vitleysan ríður hvergi í þessum efnum við einteyming. Ég tel mjög miður að stjórnarliðar skuli ekki hafa getað komið sér saman um að velja tvo menn í viðbót, tvo nýja menn inn á heiðurslistamannalaun í stað þeirra sem hurfu til sælli heima á þessu ári. Ég harma það ef það á að verða menningarstefna hinnar nýju stjórnar að hætta að veita heiðurslistamannalaun og láta þau deyja út með þeim hópi sem er núna. Þetta er mjög mikilvæg viðurkenning fyrir okkar fremstu listamenn og það er mjög mikilvægt að hér á Alþingi ríki skilningur og áhugi á kjörum og heiðri listamanna. Að þessu mæltu læt ég lokið ræðu minni.

Virðulegi forseti. Mikið er lagt í sumar ræður við þessa umræðu. Að halda því fram að ríkisstjórnarsamstarfið hangi á bláþræði vegna þess að fulltrúar meirihlutaflokkanna komi sér ekki saman um listamannalaun er náttúrlega svefngalsi af mjög góðri gráðu, ekki er stafur fyrir því. Þvert á móti hefur verið fjölgað í þeim flokki á undanförnum árum og nú varð niðurstaðan sú að bæta ekki í heldur hækka laun við þá 28 sem fyrir voru á listanum. Það slær líka úr og í í því sem hv. þm. Bjarni Harðarson segir, að ég hafi borið hv. þingmanni það á brýn að hann vildi stofna hægri flokk. Það er misskilningur, hann hefur verið eitthvað annars hugar þegar hann hlýddi á umræðuna í kvöld. Ég var að draga saman orðræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, flokksbróður hv. þm. Bjarna Harðarsonar, í kvöld, ég sagði að hann yrði væntanlega fyrsti fulltrúi þess flokks sem hann vildi, og sæi það í hillingum, sjá stofnaðan. Annað rekst hvert á annars horn í málflutningi þeirra hv. þingmanna, félaganna Bjarna Harðarsonar og Birkis Jóns Jónssonar. Annar þeirra hélt því fram að stjórnarflokkarnir væru að búa til kosningafjárlög og það yrði kosið á næsta ári en hinn hélt því fram hér rétt áðan að ekki yrði kosið fyrr en eftir fjögur ár. Það er því ekki mikill samhljómur innan þessa litla flokks sem forðum var stór í sinni þegar hann átti í samstarfi við þann ágæta flokk Sjálfstæðisflokkinn.

Herra forseti. Ekki dettur mér í hug að ríkisstjórnin klofni vegna listamannalauna. En því tók ég þetta dæmi að sú hörmulega staða er á stjórnarheimilinu núna að ríkisstjórnarflokkarnir koma sér ekki saman um hagstjórnina. Þeir koma sér ekki saman um Stjórnarráðið eins og við höfum heyrt af umræðum um bandorminn hér á Alþingi. Þeir koma sér varla saman um kristindóminn og þeir geta ekki komið sér saman um listina. Ég hef ekki fundið annað lím í þessu samstarfi en valdhræðslu og hinn gilda sjóð ríkisins sem fráfarandi stjórn skildi eftir handa þeim. Það er títt í slæmum hjónaböndum að á meðan nógu er hægt að eyða getur það lafað en um leið og harðnar á dalnum verður ástandið erfiðara. Varðandi ósamræmi í málflutningi mínum og hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar fann ég það nú ekki í þeim aðfinnslum sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafði uppi. Þegar hv. þm. Birkir Jón Jónsson vísaði til kosninga eftir eitt ár hafði hann í huga það sama og ég hef verið að ræða um, þ.e. að mikið ósamkomulag væri á stjórnarheimilinu og þess vegna væri eins víst að stjórnin spryngi - margir hafa þá talið að við stjórnarslit þyrfti að kjósa aftur, þó að það ætti svo sem ekki endilega að þurfa að vera. Ég talaði hér áðan út frá þeim almennu reglum sem gilda um lengd kjörtímabila og gerði svo sem enga sérstaka umræðu um það enda lítill spámaður og allir sjá að brugðið getur til beggja vona með líftíma ríkisstjórnarinnar. Ég skildi þau ummæli sem féllu um hægri flokkinn á þá leið að 

Virðulegi forseti. Ekki verður annað sagt um hv. þm. Bjarna Harðarson en að hann sé spámannlega vaxinn, það verður ekki af honum skafið, alls ekki, og ég vona svo sannarlega að spádómar hans rætist í því að stjórnarmeirihlutinn haldi í fjögur ár. Ég held að það sé ekkert sem bendi til annars en svo verði þrátt fyrir það, eins og hann orðar það, að á stjórnarheimilinu séu menn í vandræðum með listamannalaun og kristindóminn og ég veit ekki hvað og hvað. Það er þá ekki í fyrsta skipti sem stofnanir lenda í vandræðum með blessaða kristnina eða trúna og því síður listamannalaunin, menn geta litið í eigin barm með það ef þeir vilja fara í einhverjar söguskoðanir varðandi þá þætti. Þetta eru að sjálfsögðu litlar gárur á stórum vatnsfleti. Það er ekkert óeðlilegt þó að eitthvað sé tekist á og skoðanir séu skiptar á milli stjórnmálaflokka, hvað þá í stjórnarsamstarfi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem er gríðarlega öflugur og mikill meiri hluti.

Um hvað komu menn sér saman?

Hv. þingmaður reynir í svefngalsa sínum að grípa fram í fyrir þeim sem hér stendur og reynir að veita honum málefnalegt andsvar en það er ekki maklegt því að ég hef heyrt hv. þm. Bjarna Harðarson vitna mjög ítarlega og af yfirgripsmikilli þekkingu í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Margoft hefur verið vitnað til hennar úr þessum ræðustóli og mjög vel m.a. af hv. þingmanni. Um það var samið sem þar stendur og eftir því verður unnið. Það er ekkert óeðlilegt þó að menn takist á þegar verið er að hrinda því í framkvæmd, það er heilbrigt og skynsamlegt.

Herra forseti. Heldur þóttu mér þetta rýr svör um hið meinta samkomulag stjórnarflokkanna en aðeins var þó vikið að stjórnarsáttmála sem ég kannast ekki við að vera mjög lesinn í en hef vissulega rennt yfir eins og aðrir hv. þingmenn. Ég veit ekki betur en að í honum sé talað um ábyrga og góða efnahagsstjórn og það var það sama og Sjálfstæðisflokkur lofaði kjósendum sínum fyrir kosningar, það var það sama og Samfylkingin gaf út í sínu rauða kveri, því að þeir vilja nú stundum hafa rauða litinn með. En það er ekki það sem er farið eftir, það er ekki það sem samkomulag hefur náðst um í fjárlagagerðinni og það er mjög alvarlegur hlutur. Við höfum nú nýjast orð hæstv. utanríkisráðherra og formanns Samfylkingarinnar um að helsta framlag ríkisstjórnarinnar við komandi kjarasamninga verði að koma böndum á efnahagslífið. Ekki er að sjá að það standi til, vegna sundurlyndisins eru engar líkur á að það takist. Það að ég hafi birt hér spádóma, í eina tíð voru menn nú brenndir fyrir að gera slíkt.

Það er löngu liðin tíð.

Vegna frammíkalls vil ég geta þess að ég er það forn í háttum að ég legg ekki fyrir mig spádóma af þeim varnaðarorðum sem gefin voru við slíku á 17. öld og hef engu um það spáð hvað ríkisstjórnin muni lifa lengi. Ég hef aðeins talað um það hvað hin almenna regla gerir ráð fyrir að kjörtímabil sé langt. Ég óska landsstjórninni alls góðs og vonast til að betur takist til við næstu fjárlagagerð, að þá leggi menn fram ábyrg fjárlög en ekki plagg eins og það sem við nú eigum við og mun reynast okkur mjög erfitt þegar kemur að kjarasamningum á komandi vetri.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sagði að hér væri öflugur og mikill meiri hluti. Ekki nægilega öflugur til að vera stórhuga, til að vera stór í sniðum, og vísa ég þar í samskiptin sem meiri hlutinn á Alþingi hefur við minni hlutann. Meira um það síðar og þá við annað tækifæri. Við erum komin að lokum 3. umr. um fjárlög ríkisins fyrir árið 2008. Fulltrúar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa gert grein fyrir meginsjónarmiðum okkar. Þar vísa ég til ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, fulltrúa Vinstri grænna í fjárlaganefnd þingsins, en hann hefur farið yfir helstu áherslur okkar, og síðan hafa einstakir þingmenn gert grein fyrir þeim breytingartillögum sem við höfum sett fram í hinum ýmsu málaflokkum. Ég sagði við 2. umr. um fjárlög að ég mundi fara þess á leit að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra yrðu viðstaddir þessa umræðu. Hvorugur þessara ráðherra hefur verið við umræðuna hér í dag og reyndar hef ég saknað þess að sjá ekki fagráðherra verma ráðherrabekkinn. Hitt er svo annað mál að fulltrúar stjórnarmeirihlutans í fjárlaganefnd hafa staðið hér vel vaktina, formaður og varaformaður nefndarinnar, hv. þingmenn Gunnar Svavarsson og Kristján Þór Júlíusson, ásamt fleiri fjárlaganefndarmönnum, hv. þm. Illugi Gunnarsson er staddur í þingsal. Ég ætla ekki að efna til langrar ræðu en mig langar til að beina þeirri spurningu til þessara tveggja fulltrúa Sjálfstæðisflokksins hér við umræðuna, hversu raunhæf þeir telji fjárlögin vera og þá sérstaklega með tilliti til velferðarstofnana samfélagsins. Ég er að horfa til sjúkrahúsa og ég er að horfa til heilsugæslunnar og öldrunarstofnana. Ég ætla að láta liggja milli hluta að sinni fyrirhugaðar skerðingar að raungildi á barnabótum og vaxtabótum, ég mun eiga orðastað sérstaklega við fulltrúa Samfylkingarinnar um það efni - þeir hafa á undanförnum missirum þegar þeir voru í stjórnarandstöðu verið háværir en nú bregður svo við að þeir samþykkja þegjandi skerðingu á þessum þáttum - en það eru fyrst og fremst umræddar heilbrigðisstofnanir sem ég horfi til. Við fjáraukalögin var skuldahali hjá ýmsum stofnunum styttur, það er alveg rétt, hann var styttur hjá heilsugæslunni og hjá ýmsum heilbrigðisstofnunum. En fulltrúar þessara stofnana, Landspítala – háskólasjúkrahúss, heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu og sjúkrastofnana víðs vegar um landið, hafa mjög miklar áhyggjur af því að þeir geti ekki haldið uppi viðunandi þjónustu við það framlag sem þeim er ætlað á fjárlögum. Ég nefni sem dæmi, og mikilvægt dæmi, að forsvarsmenn Landspítala – háskólasjúkrahúss tala um fjárvöntun á bilinu 600–1.000 millj. kr. á komandi ári til að geta haldið uppi óbreyttu þjónustustigi. Varðandi heilsugæsluna á Reykjavíkursvæðinu er talað um 800 millj. kr.. Við erum að tala um skuldbindingar upp á um 400 millj. kr. og komið hefur fram að samanlagður halli á Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins sé metinn á liðlega 400 millj. kr. og að forsvarsmönnum heilsugæslunnar reiknist til að þeir þurfi 400 millj. kr. til viðbótar til að halda uppi óbreyttri þjónustu. Ég spyr í fullri alvöru: Hlustar fjárveitingarvaldið ekki á þessar raddir og hafa menn í fjárlaganefnd ekki áhyggjur af þessum varnaðarorðum eða taka þeir ekki tillit til þessara varnaðarorða? Telja þeir fullyrðingar þessara aðila vera út í hött? Í DV, held ég það hafi verið, mánudaginn 10. des., segir aðstoðarlandlæknir, með leyfi forseta: „Við teljum algjörlega óviðunandi að skera eigi niður nauðsynlega grunnþætti“, og hann er að vísa til heilbrigðisþjónustunnar á höfuðborgarsvæðinu. Taka menn ekki alvarlega ábendingar sem koma frá þessum aðilum um að þeir geti ekki rekið starfsemina með óbreyttri þjónustu við þær fjárveitingar sem þeim er ætlað á fjárlögum? Ég ætla ekkert að segja þetta í mjög löngum ræðum, menn þekkja þessar staðreyndir. Við höfum heyrt þetta í fréttum að undanförnu, við höfum fengið blaðagreinar í blöðum inn á eldhúsborðið hjá okkur, m.a. frá forustumönnum í BSRB, varaformönnum bandalagsins, formanni Sjúkraliðafélags Íslands og formanni Starfsmannafélags Reykjavíkurborgar nú á síðustu dögum, fólki sem hefur puttana á púlsinum, sem segir að ef kjör innan velferðarþjónustunnar verði ekki stórbætt horfi þar nánast til landauðnar í ýmsum stofnunum. Þetta eru staðreyndir sem við þekkjum. Við fáum álitsgerðir frá Samtökum heilbrigðisstofnana í öldrunarþjónustunni þar sem tíundað er hver uppsafnaður rekstrarhalli sé frá liðnum árum, það er verið að tala þar um 2,5 milljarða. Það er kvartað yfir of lágum daggjöldum. Við verðum vitni að því að stofnuð eru samtök aðstandenda sjúklinga á öldrunarstofnunum, ég nefni Droplaugarstaði, ég nefni Skjól. Morgunblaðið tekur þetta upp í leiðara undir fyrirsögninni „Sviknar vonir“ og niðurlagið er á þessa leið, með leyfi forseta: „„Vonsvikin eftir fund með heilbrigðisnefnd Alþingis“ var fyrirsögn fréttar Morgunblaðsins í gær. Hversu lengi á að svíkja vonir fólks?“ Það vill nú svo til að ég þekki þetta af eigin raun vegna þess að ég er sjálfur í þessum aðstandendasamtökum og hef setið fundi og rætt við starfsfólkið og þekki þann þunga og áhyggjur sem búa að baki. Ég gæti haldið áfram að þylja fleira upp, ég get talað um pólitíkina, áhyggjur af því að menn eru að hækka sértekjur í heilbrigðiskerfinu um 34%, enda setjum við fram tillögur um að draga úr sjúklingasköttum, sértekjum, um 160 milljónir. Við höfum áhyggjur af því að menn séu með þessum hætti og þar komum við að pólitíkinni í þessu - þegar við tölum um að svelta stofnanir til einkareksturs þá er nokkur alvara á bak við þá fullyrðingu vegna þess að við erum að horfa á tillögur frá Heilsugæslunni í Reykjavík t.d. um að leggja niður það sem heilbrigðiskerfið skilgreinir ekki sem kjarnaþjónustu, að hún verði tekin út og útvistuð. Er það það sem vakir fyrir mönnum eða trúa menn því að tillögur nefndar undir forustu framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, Vilhjálms Egilssonar, á Landspítalanum um niðurskurð um mörg hundruð milljónir séu raunhæfar, telja menn það? Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að efna til langrar ræðu í þeirri von að fá svör og umræður, fá einhver viðbrögð við því sem ég er að segja. Telur fjárlaganefnd og telja þeir ágætu fulltrúar í fjárlaganefnd sem hér eru, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður nefndarinnar, og hv. þm. Illugi Gunnarsson, að þessi varnaðarorð sem koma innan úr kerfinu eigi ekki við rök að styðjast? Getur verið að það vaki fyrir mönnum að þvinga fram kerfisbreytingar í þá veru sem við höfum verið að halda fram? Við sjáum ekki annað. Ég veit að ég breyti ákaflega litlu með því að fara nánar í gegnum þætti þessa máls en ég óska eftir svörum um þetta og minni jafnframt á að við leggjum fram hugmyndir um tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Við erum með tillögur um hækkun fjármagnstekjuskatts úr 10% í 14% og teljum að með því móti séum við að færa ríkissjóði 10,5 milljarða, hækkum frítekjumark fjármagnstekjuskatts upp í 140 þús. kr., vorum með það í 120 þús. kr., sem þýðir að við erum að hlífa öllum smásparendum í landinu, á milli 70 og 90% fjölskyldna og einstaklinga sem borga nú fjármagnstekjuskatt yrðu undanþegin slíkum skatti ef tillögur okkar næðu fram að ganga. Síðan höfum við beint þeirri ósk inn í hið nýja hermálaráðuneyti við Rauðarárstíg, utanríkisráðuneytið, að skera niður hernaðarútgjöld Íslands um einn milljarð og beina þeim peningum inn í heilbrigðisþjónustuna. Við leggjum fram ýmsar tillögur um hækkun á framlagi til heilbrigðisstofnana. Ég ætla að það hafi þegar verið talað fyrir þeim tillögum hér í dag og ætla ekki að tíunda þær nánar en ég óska eftir því að fá viðbrögð við því sem ég er að segja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni málefnalega og góða umræðu hér. Fyrst vil ég taka til þar sem hann vitnaði í andsvar mitt við hv. þm. Bjarna Harðarson að stjórnarmeirihlutinn væri sterkur og ynni ágætlega saman. Þá held ég að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi orðað það þannig að hann gengi yfir minni hlutann, leyfði sér það í ljósi sterkrar stöðu. Ég mótmæli því og vitna til góðrar vinnu og góðs samstarfs innan fjárlaganefndar sem sýnir, eins og ég veit að það hefur gert í fleiri nefndum, að meiri og minni hluti geta unnið mjög farsællega saman að góðum og gildum framfaramálum. Varðandi þá umræðu sem hv. þingmaður vakti hér um heilbrigðismálin vil ég fyrst til taka að vissulega tekur fjárlaganefnd eftir þeirri umræðu sem er vegna þessara stofnana og hefur af því þær áhyggjur að þetta ástand er orðið nánast fastur póstur í pólitískri umræðu á Íslandi á þessum tíma undangenginn áratug. Alltaf sama vandamálið, alltaf sömu úrlausnirnar og alltaf kallað á sömu lausnir, þ.e. að setja meira fé inn í kerfið sem fyrir er. Við erum þeirrar skoðunar í fjárlaganefnd, meiri hlutinn, að við höfum sett þarna inn fjármuni til að setja niður þær heimildir sem heilbrigðiskerfið hefði úr að spila út frá þessum stofnunum fyrir árið 2008 og ætlumst til að við þær verði staðið. Við gerum okkur þar með ljóst að til þess að það verði unnt verður að breyta um verklag frá því sem áður hefur verið hvernig svo sem það verður gert og hvernig svo sem sú niðurstaða verður. Ég bendi á að heilbrigðisráðherra hefur sett í gang vinnu undir forustu ákveðins einstaklings sem hér var nefndur áðan og við bíðum spennt eftir 

Já, það mun vera Vilhjálmur Egilsson framkvæmdastjóri, sá ágæti maður. Hann gerir margt ágætt, hann Vilhjálmur Egilsson, fyrrverandi hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar þingsins um langt skeið, en í þessu tilviki held ég að honum séu afar mislagðar hendur. Hann hefur gerst sekur um það sem er verst varðandi stjórnun í stofnunum á borð við Landspítala – háskólasjúkrahús, þ.e. hann beitir reglustikunni samhliða niðurskurðarsveðjunni. Hann gerir kröfu um að allar deildir skeri niður óháð því hverjar aðstæður eru uppi á hverjum stað. Ég hef farið í gegnum skýrslur Ríkisendurskoðunar sem hafa sýnt fram á að á Landspítala – háskólasjúkrahúsi hefur á undanförnum árum verið stöðug framleiðniaukning, sem menn kalla, upp á fleiri prósent á ári hverju. Hvað þýðir þetta? Þetta getur þýtt að menn eru að gera hlutina á hagkvæmari máta en þetta getur líka þýtt aukið álag á starfsfólkið. Nú segja menn sem þarna starfa að ekki verði gengið lengra og það blasi við nánast hættuástand ef ekki komi til meira fjármagn. Ég tel að fjárlaganefnd sýni mikið óraunsæi í mati sínu ef ekki vakir þá eitthvað annað fyrir nefndinni, þ.e. að þvinga þessar stofnanir til að útvista verkefni og setja þær í einkarekstur.

Virðulegi forseti. Ef um það er að ræða að í þessari tillögu fjárlaganefndar felist einhver þvingun af hennar hálfu mætti helst að mínu mati leiða það út í þann farveg að sú þvingun fælist í því að menn í heilbrigðiskerfinu, bæði þeir sem starfa innan þess og eru að stýra því, væru neyddir til að vinna með hlutina á annan hátt en hingað til hefur verið gert. Ég held að við gerum okkur það alveg ljóst eins og ég nefndi hér áðan að að óbreyttu verklagi í heilbrigðiskerfinu muni þessar fjárveitingar ekki duga. Ég held að við förum ekkert í grafgötur með það. Við teljum að það eigi að vera hægt að veita mjög góða og ekki lakari heilbrigðisþjónustu á Íslandi með öðru verklagi við þær fjárveitingar sem markaðar hafa verið til þessara stofnana. Það kallar alveg tvímælalaust á skipulagsbreytingar. Ekki kann ég að svara því með neinni vissu hvernig sú tillaga sem hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi áðan í ræðu sinni, og laut að fjármögnun þeirra tillagna sem vinstri grænir hafa lagt fram og lýtur að því að hækka fjármagnstekjuskattinn, mun reynast á komandi ári, ekki síst í ljósi þeirra atburða sem hafa átt sér stað á íslenskum fjármálamarkaði síðustu tvær vikurnar. Mér þætti vænt um að heyra mat hv. þm. Ögmundar á því hvernig hann metur þá stöðu sem uppi er á íslenskum fjármálamarkaði, sérstaklega íslenskum hlutabréfamarkaði, hvernig mætt verði þeirri boðuðu hækkun á fjármagnstekjuskatti sem vinstri græn leggja til við fjárlagagerð næsta árs.

Hæstv. forseti. Ég get að sjálfsögðu ekki svarað því frekar en aðrir, það veit enginn hvert stefnir á fjármálamörkuðum, þetta er ekkert bundið við íslenskan fjármálamarkað. Það hefur orðið lækkun á bréfum á alþjóðlegum markaði í löndunum í kringum okkur. Við þekkjum það ekki og vitum ekki hvert framhaldið verður. Ég geri ráð fyrir að með svipuðum hætti yrði brugðist við og í öðrum ríkjum. Við skulum ekki gleyma því að við erum með lægsta fjármagnstekjuskatt sem nánast þekkist á byggðu bóli. Aðeins aftur að sjúkrastofnununum sem við erum að ræða. Á milli 70 og 80% af rekstrarkostnaði sjúkrahúsanna eru laun. Þegar menn segja, og hv. formaður heilbrigðisnefndar hefur einnig sagt það, að það þurfi bara að bæta stjórnunina eða vinnulagið, rekstrarformið - þá væntanlega með einkavæðingu, eða hvað? - verða menn að gera grein fyrir því hvað þeir meina nákvæmlega. Við verðum að taka alvarlega þá aðila sem hafa frá 1999 ár eftir ár sýnt fram á aukna framleiðni þegar þeir núna vara okkur við því að ganga lengra, neyðarástand geti blasað við, að þeir geti ekki sinnt þeirri þjónustu óbreyttri sem þeir gera nú. Við verðum náttúrlega að taka þá alvarlega nema við getum sýnt fram á að vinnuaðferðir þeirra dugi ekki, en þá verðum við líka að gera það. Ég minnist þess að sjá skýrslu frá OECD þar sem því var haldið fram að Íslendingar nýttu hverja krónu í heilbrigðiskerfinu betur en flestar aðrar þjóðir. Við erum með gott heilbrigðiskerfi og við þurfum að fara varlega í því að grafa undan því sem ég tel að við séum 

Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og færa enn á ný formanni og varaformanni mínar bestu þakkir fyrir gott samstarf í fjárlaganefnd. Eins vil ég færa öðrum nefndarmönnum þakkir fyrir samstarfið og sérstakar þakkir til ágætra starfsmanna nefndarinnar sem unnið hafa alveg feikilega gott verk. Ég er þeirrar skoðunar að sú viðbót sem orðið hefur á útgjöldum ríkisins sem komið hefur fram milli 2. og 3. umr. í meðferð þingsins, breyti ekki í veigamiklum atriðum efnahagslegum áhrifum frumvarpsins, ekki sé um slíkar tölur að ræða. Því stendur áfram sú skoðun mín að við séum komin að ystu mörkum sem hægt er að hugsa sér hvað varðar aukin ríkisútgjöld. Bætt hefur verið mjög myndarlega í, sérstaklega í heilbrigðismálin og jafnframt í félagsmálin og menntamálin, alla þá þætti sem við teljum skipta svo miklu máli í okkar samfélagi. Það er óskandi að við munum uppskera árangurinn af þeim umbótum á næstu árum og vonandi til langrar framtíðar og sérstaklega horfi ég til menntakerfisins, að við munum uppskera þar ríkulega. Ég tek þó fram í ræðu minni, sem verður mjög stutt, að ég er ekki ánægður með hversu mjög hefur verið aukið í ríkisútgjöldin á milli 2. og 3. umr. hér í þinginu. Ég tel það ekki heppilegt og ekki gott fordæmi. Þó er það svo að megnið af útgjaldaaukningunni varð vegna útgjalda vegna aldraðra og öryrkja. Vissulega er gott að tekist hafi að bæta enn kjör þess hóps og sérstaklega er ánægjulegt að samfélag okkar skuli vera það ríkt að við skulum geta aukið útgjöld til málaflokksins án þess að steypa ríkinu í neinar skuldir. Það breytir því ekki að ég vonast til að ekki verði fordæmisgefandi í störfum þingsins að aukið sé svona milli 2. og 3. umræðu. Ég held að betur fari á því að slík hækkun hafi komið fram þegar frumvarpið er lagt fram. Í 2. umr., sem er meginumræðan um fjárlög, verða helstu stærðir fjárlagafrumvarpsins að liggja alveg skýrar fyrir. Ég vil að lokum þakka stjórnarandstæðingum fyrir málflutning þeirra. Mér þykir hann um margt hafa verið bæði málefnalegur og ágætur. Menn hafa í umræðunni í það minnsta gætt að því að lenda ekki í óendanlega löngum ræðum sem sumar hverjar eiga til að verða innihaldslitlar. Hér hafa frekar verið markvissari umræður við þessa umferð og vonandi veit það á gott.

Herra forseti. Þó að ræða hv. þm. Illuga Gunnarssonar hafi ekki verið löng var hún um margt mjög góð og ég gladdist við að heyra hana. Ég held reyndar að í ræðum fari ekki alltaf saman magn og gæði. Ég sé þó örla á þeim skilningi sem ég hef oft kallað eftir úr þessum ræðustól í öllum fjárlagaumræðunum þremur, að einhver skilningur sé á því að við teflum á tæpasta vað í aukningu ríkisútgjalda. Betur væri ef sá skilningur væri almennari því að ég tel að sú mikla aukning á ríkisútgjöldum verði heimilunum í landinu mjög dýr og að við séum í raun og veru að stefna að óðaverðbólgu með því sem hér er gert. Vegna þess að vikið var sérstaklega að hækkuninni milli 2. og 3. umr. - og ég saknaði þess svolítið í andsvörum áðan við hv. þm. Kristján Þór Júlíusson að hann vék ekki að KADECO-málum sem þó voru aðalumfjöllunarefni mín í ræðunni. Ég taldi mig ekki hafa leyfi til að fara í andsvör við hann í mínum svörum þar sem þá var ég til svara. Mig langar því, herra forseti, að kalla eftir svörum hv. þm. Illuga Gunnarssonar við því hvort hann sé alls kostar sáttur við það stjórnlag sem við er haft varðandi málefni KADECO og hvort honum þyki það rétt röðun mála? Hefði ekki verið eðlilegra að byrja á réttum enda og breyta þeim samningum sem eru til grundvallar málinu og miðuðu aldrei við að það væri tekið inn á fjárlög? Telur hann fjárlaganefnd hafa það dómsvald sem 

Hæstv. forseti. Komið hefur fram í ræðum okkar beggja, mínum og hv. þm. Bjarna Harðarsonar, að við höfum áhyggjur af útgjaldastiginu. Það fór þó svo að ekki bættust við heiðurslaun til listamanna sem þó sparar eilítið.  Sú hækkun hefði komið til hvort eð er og þá hefði augljóslega farið þannig, að mínu mati, að fleiri listamönnum hefði verið bætt við á þann lista. Það hefði þá valdið enn meiri hækkun. Ég deili þeirri skoðun með hv. þingmanni að margir íslenskir listamenn eru mjög vel að því komnir að bætast á þennan lista. Ég er sannfærður um að fjöldi mun bætast á listann á næstu árum. Við getum þó fagnað því að það jókst ekki að þessu sinni. Reyndar er það svo að ég hef saknað þess nokkuð í umræðum um fjárlögin að þessu sinni að þeir sem haft hafa svipaðar áhyggjur og við hv. þingmaður höfum haft, hafa ekki komið fram með greinargóðar tillögur um niðurskurð um þau atriði sem hefði mátt sleppa. Það er auðvelt að gagnrýna útgjaldastigið en erfiðara að benda á tiltekin dæmi þar sem menn vilja skera niður. Ég get svo sem haft alla samúð með stjórnarandstöðunni um að kannski er nóg í því tilviki að kalla eftir því. Það er okkar í stjórnarliðinu að tryggja að ekki sé of langt gengið. Ég treysti mér til að styðja fjárlögin af því ég tel að þau séu innan þessa ramma en fullyrði enn á ný að þau eru komin út að ystu mörkum.

Herra forseti. Ég vék að listamannalaununum hér fyrr og mér þykir vænt um að fá þá umræðu en ég ítreka að þar tókst svo slysalega til að bæði var listamönnum fækkað og útgjöld aukin. Ég tel að ekki hafi brýn nauðsyn borið til þess að svo óhönduglega tókst til. Varðandi ríkisútgjöldin hef ég margoft bent á hvar ég telji að skera megi niður. Ég vil bæta við annarri spurningu þótt ósvarað sé spurningunni um KADECO. Hv. þm. Illugi Gunnarsson mun hafa hér tvær mínútur og getur þá notað eina á hvora spurningu. Ég veit að hv. þm. er, líkt og ég, áhugamaður um viðgang og eflingu landsbyggðarinnar en ég hef engu að síður talið að þær vegaframkvæmdir sem lagðar eru til í fjárlagafrumvarpinu séu allsendis óraunhæfar. Reyndar hefur örlað á þeirri skoðun hjá sumum stjórnarliðum líka. Ég kalla eftir því hvers vegna meiri hluti fjárlaganefndar sýndi ekki þann manndóm að taka á þessu og koma þeirri tölu og þeim framkvæmdum niður á eitthvað sem raunhæft er þannig að einungis væru lagðar til þær upphæðir sem hægt væri að eyða. Það mun vera fordæmi að ekki einungis sé lofað öllum þeim peningum sem hægt er að eyða á næsta ári, eins og ég tók fram hér fyrr, heldur líka peningum sem ekki verður hægt að eyða.

Hæstv. forseti. Nú skal það játað að ég er lítill sérfræðingur í því hvar best er að leggja vegi og hvar best sé að koma þeim fjármunum í lóg. Ég veit þó að víða er pottur brotinn og að mörg verkefni bíða. Um það getum við verið sammála, ég og hv. þingmaður. Kannski er einhver drýgsta byggðaaðgerðin sem hægt er grípa til, að tryggja góðar samgöngur. Rannsóknir sýna að það er sennilega sá þáttur sem mest hefur að segja þegar kemur að því að stýra fólksflutningum frá landsbyggðinni til höfuðborgarinnar, einkum og sér í lagi á þeim svæðum sem lengi hafa búið við slæmar samgöngur. Ég þekki ágætlega til á Vestfjörðum þar sem menn bjuggu svo lengi við afar erfiðar aðstæður og ég er sannfærður um að samgöngur hafa, ekki síður en niðurskurður í afla, haft mikið að segja um hvernig þar hefur gengið. Ég treysti síðan forsvarsmönnum Vegagerðarinnar og annarra til að meta hversu miklum peningum þeir geta varið til verkefnanna. Ég vonast til að þær upplýsingar sem kynntar hafa verið hjá okkur, bæði af hálfu ráðuneytisins og Vegagerðarinnar sérstaklega, séu réttar og gangi eftir. Hvað varðar Keflavíkurflugvöll sem formaður fjárlaganefndar hefur kallað öðru hverju í ræðum Keflavíkurflugvöll hinn forna, er það að segja að farið hefur fram nokkuð ítarleg umræða í þinginu um málið. Forsætisráðherra hefur gert ágæta grein fyrir því í þinginu og hvernig málum þar er háttað. Ég tel að komið hafi fram öll meginsjónarmið sem þar skipta máli. Ríkisendurskoðun hefur gengið til verka til að meta verklagið sem þar hefur verið o.s.frv. Fyrir liggur að kostnaður fellur til vegna hreinsunar svæðisins, skipulagskostnaður og annars sem endurspeglast síðan í fjárlögunum. Hv. þingmaður þekkir þó ágætlega að þeir fjármunir fóru ekki umræðulaust í gegnum 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu nema um örfáar mínútur. Það eru þrjú atriði sem ég vildi nefna, í fyrsta lagi er ég ekki sáttur við skýringar stjórnarmeirihlutans á fjárframlögum til velferðarkerfisins, einkum heilbrigðisstofnana, sjúkrahúsa, heilsugæslunnar og stofnana fyrir aldraða, sem ég hef einkum staðnæmst við í þessari umræðu. Í annan stað vil ég segja að þegar um er að ræða fjárveitingar til hins opinbera, niðurskurð eða fjáraukningu eftir atvikum, held ég að við eigum að gæta okkar á því að gerast ekki of alhæfingasöm. Það er nefnilega mikill munur á því að tala um rekstur á starfsemi sem er við lýði og við viljum hafa í góðu lagi, sjúkrahúsin, heilsugæsluna, stofnanir fyrir aldraða annars vegar og síðan framkvæmdir hins vegar. Ég skil það mætavel og er því fylgjandi sjálfur á þenslutímum að draga úr framkvæmdum eins og kostur er. Ég hef t.d. skilning á því á þenslutímum að fresta stórframkvæmdum á borð við Sundabraut og stórar byggingar. Þó að ég vilji fá tónlistarhús er ég því andvígur að þetta sé allt gert á sama tíma. Sömuleiðis mætti nefna fleiri stórframkvæmdir. Ég vil ekki leggja þetta tvennt að jöfnu, við eigum að draga úr alhæfingum hvað þetta varðar. Síðan er þriðja atriðið og tengist þessari umræðu sem ég hef vakið máls á, að menn séu í reynd að þröngva kerfinu út í einkarekstur, og ég hef sagt: Vegna þess fyrirkomulags sem við búum við á Íslandi sem er kokteill, blanda af einkarekstri og opinberum rekstri, er sá möguleiki fyrir hendi að á sama tíma og við tökum ákvörðun um að fresta smíði Landspítala – háskólasjúkrahúss, nýrrar byggingar þar, rísi hann engu að síður fyrir tilstuðlan einkaframtaksins - og ríkissjóður borgi. Inn í byggingarnar hlaðast sérfræðingarnir og læknarnir sem hafa aðgang að ríkissjóði vegna samninga við Tryggingastofnun þannig að ákvörðun um að fresta byggingu spítala getur leitt til þess í okkar kerfi að spítalinn rísi engu að síður, ekki við Hringbrautina heldur suður í Garðabæ eða í Heilsuverndarstöðinni, og peningarnir komi samt úr ríkissjóði. Þetta er samhengi hluta sem við þurfum að hyggja að. Mér finnst nefnilega að þegar rætt er um heilbrigðisþjónustuna og þróun hennar sé umræðan óþægilega grunn oft og tíðum. Það er eins og að menn telji að öllu sé bjargað með kerfisbreytingum einum en það er ekki þannig. Spurningin snýst um það hversu mikið fjármagn við ætlum að setja í starfsemina og á hvaða forsendum. Við viljum ekki heldur fá kerfi þar sem aðilar hafa sjálftökurétt í hirslum ríkissjóðs og vösum skattborgarans. Þetta eru deilur náttúrlega sem hafa staðið milli sérfræðilækna annars vegar og hins opinbera hins vegar og eru mjög flókið mál. Viljum við kerfi eins og tannlæknar hafa búið til? Ég segi nei. Eða viljum kerfið sem við höfum hjá Tryggingastofnun? Aðeins eitt að lokum. Þegar rætt er um einkavæðingu og einkarekstur segi ég: Menn mega stofna alla þá einkaspítala sem þeir vilja, setja upp allan þann einkapraxís sem þeir vilja, alla þá einkaskóla sem þeir vilja - en ef þeir vilja að ég borgi fyrir það vil ég líka vera með í ráðum um hvernig fjármunum er ráðstafað. Það er vegna þessarar blöndu og þessa fyrirkomulags sem ég segi að niðurskurður á einum stað getur haft í för með sér kerfisbreytingar og aukin útgjöld á öðrum.

Hæstv. forseti. Mér er hvort tveggja ljúft og skylt að ljúka þessari umræðu hér sem staðið hefur í dag í forföllum hv. þm. Gunnars Svavarssonar, formanns fjárlaganefndar, sem þurfti að fara af þingfundi af persónulegum ástæðum. Fyrir hönd fjárlaganefndar færi ég öllum sem hér hafa tekið þátt í umræðunni bestu þakkir fyrir málefnalega og góða umræðu. Vissulega er hún löng, menn hafa sumir hverjir sett hér á langar ræður, mishnitmiðaðar, meðan aðrir hafa meitlað orð sín með öðrum hætti og betur kannski og það hefur að mínu mati ekki skilað síðri árangri að setja mál sitt fram með knappari hætti. Það fer ekki hjá því við þá vinnu sem lögð hefur verið í gerð fjárlagafrumvarpsins af hálfu núverandi fjárlaganefndar að þar hafa komið fram þau sjónarmið að ýmislegt við þetta verklag beri að skoða og að mönnum beri að hyggja að öðru verklagi en viðgengist hefur og vilja ganga til þess að endurnýja það. Það er umræða um hver viðfangsefni fjárlaganefndar eru og hafa verið í þessu ferli, hvernig samspil fjárlaganefndar og framkvæmdarvaldsins á að vera við gerð fjárlagafrumvarpsins. Þar takast á að sjálfsögðu grundvallaratriði varðandi þingið sjálft, hvert verksvið þess á að vera við stefnumótun í þessum efnum og aðkomu þess að því verki. Þetta lýtur líka að tímasetningum, að því hvernig fjárlagafrumvarpið er unnið, hvenær það er lagt fram, hvaða tíma og svigrúm í rauninni þingið hefur til að vinna með fjárlagafrumvarpið og taka á í því efni ef það vill leggja sínar sérstöku áherslur í það verk. Þetta eru allt saman viðfangsefni sem bíða okkar í kjölfar þess að fjárlagafrumvarpið verður afgreitt hér væntanlega í fyrramálið í atkvæðagreiðslu. Ég vænti góðs samstarfs við nefndarmenn sem ég þakka af heilum hug gott samstarf ásamt öllu því starfsfólki sem hefur ljáð okkur liðsinni sitt við að leggja þetta frumvarp fram. Ég vona heitt og innilega að þingið sjálft leggi vel í það verk sem fram undan er við það að endurgera verkferla og vinnulag við gerð fjárlagafrumvarpsins sem og óska ég þess að samstarfið við framkvæmdarvaldið verði gott í þeim efnum. Ég tel engu þurfa að kvíða á þeim tímum sem fram undan eru og við lok þessarar umræðu lýsi ég því einnig yfir að við erum mjög stolt yfir því að hafa fengið tækifæri til að taka þátt í því að leggja fram þetta fjárlagafrumvarp og væntum þess að það verði mikil, góð og breið samstaða við afgreiðslu þess á þingfundi í fyrramálið.

Einkunnarorð …

Forseti vill geta þess að um kl. hálffjögur í dag fer fram utandagskrárumræða um stöðu þjóðkirkju, kristni og kristinfræðslu. Málshefjandi er hv. þm. Guðni Ágústsson, hæstv. kirkjumálaráðherra Björn Bjarnason verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Um þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar o.fl. er margt gott að segja. Hugmyndin um flutning verkefna milli félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis í sjálfu sér er góð en það verður að segjast eins og er að undirbúningur þessa frumvarps og undirbúningur þessa verks er afar slæmur og frumvarpið ber það með sér, ekki síður en bandormurinn sem kemur á eftir. Þetta frumvarp er að mati minni hluta heilbrigðisnefndar jafnvel enn verr undirbúið og unnið en bandormurinn og við höfum vakið sérstaka athygli á því sem kallað hefur verið smyglgóssið, 18. gr. þessa frumvarps. Þar er verið að gera tilraun til að setja stjórn og forstjóra í stofnun sem ekki á að ræða á Alþingi fyrr en í vor og á ekki að taka til starfa fyrr en næsta haust. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur hins vegar upplýst að hann hyggist, verði þetta bráðabirgðaákvæði lögfest, ráða forstjórann og skipa stjórnina áður en fyrir Alþingi verður kynnt hvert á að vera innihald, tilgangur, skipulag og verkefni þessarar sömu stofnunar. Við höfum eindregið hvatt til þess að þessi 18. gr. verði tekin út úr frumvarpinu eða gildistöku frumvarpsins frestað vegna ónógs undirbúnings. Ekki hefur verið á það fallist enn sem komið er og því flytjum við tillögu að rökstuddri dagskrá um frávísun sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Þar sem frumvarp þetta er afar illa undirbúið og einungis tilkomið vegna ágreinings milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og tekið fyrir næsta mál á dagskrá.“

Hæstv. forseti. Hér er komið til atkvæða frumvarp sem felur í sér miklar breytingar sem varða tilflutning verkefna milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis sem í sjálfu sér er ekki galið að öllu leyti. Hins vegar er þetta ákaflega flókið mál og að mínu mati og okkar framsóknarmanna hefði verið skynsamlegra að sameina einfaldlega þessi ráðuneyti, heilbrigðisráðuneytið og félagsmálaráðuneytið, en hugsanlega taka ákveðið verkefni út úr félagsmálaráðuneytinu. Það fyrirkomulag sem hér er boðið upp á er eiginlega ekki boðlegt. Fyrir utan það er málið allt mjög illa undirbúið og í raun alls ekki bært að greiða um það atkvæði í dag en engu að síður stöndum við frammi fyrir því. Í 18. gr. er kveðið á um nýja stofnun og þá kemur upp í huga manns að einhvern tíma sagði Sjálfstæðisflokkurinn „báknið burt“ en í þessu máli er verið að búa til nýja stofnun. Það sem er mjög sérkennilegt við þessa stofnun er að það á ekki að kosta neitt að reka hana þannig að það er ein spurning frá upphafi til enda hvernig eigi að leysa úr þessum málum. Við höldum því fram að þessi breyting kosti gríðarlega mikla peninga en það kemur hins vegar ekki fram í umsögn fjármálaráðuneytisins um málið. Þetta á allt eftir að koma betur í ljós og við, þingmenn stjórnarandstöðunnar, Framsóknarflokksins, eigum ábyggilega eftir að fá mörg tækifæri til að fjalla um þessi mál þegar fram líða stundir og spyrja áleitinna spurninga. Þar sem við stöndum að þeirri tillögu sem hér hefur verið kynnt um frávísun vil ég segja að þar sem við reiknum frekar með því að hún verði felld, svona miðað við reynslu, munum við framsóknarmenn sitja hjá við atkvæðagreiðslu um þetta mál nema hvað varðar gildistökuákvæðið. Við greiðum atkvæði gegn því vegna þess að við teljum það algjörlega óraunhæft.

Forseti vill beina því til hv. þingmanna að hefja ekki efnislegar umræður um einstakar greinar frumvarpsins heldur er um það að ræða að hv. þingmenn ræði um atkvæðagreiðsluna. Þingmenn geta síðan gert grein fyrir atkvæði sínu á eftir ef um það er að ræða.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur tekið þá afstöðu að styðja þetta frumvarp í öllum meginatriðum og mun greiða því atkvæði sitt. Við erum samþykkir þeirri breytingu sem felst í frumvarpinu um að færa málefni aldraðra til félagsmálaráðuneytisins svo og umsjón með almannatryggingum. Enn fremur teljum við ákvæði í 18. gr. frumvarpsins um breytingar á skipulagi í heilbrigðisþjónustunni á þann veg sem þar er greint frá tímabær og þess virði að reyna þá leið til að bæta þjónustu heilbrigðiskerfisins, hafa frekari stjórn á kostnaði og stjórna gæðum þjónustunnar betur en nú er. Við höfum hins vegar efasemdir um þá tillögu sem felst í frumvarpinu að færa yfirstjórn hjúkrunarheimila til félagsmálaráðuneytisins og hyggjumst ekki styðja þá breytingu þar sem því verður við komið í atkvæðagreiðslu um frumvarpið. Það er nokkuð óljóst hvernig það verður vegna þess hversu tæknilegs eðlis atkvæðagreiðslan er út frá öðrum sjónarmiðum. Við munum því, virðulegi forseti, ekki styðja þá frávísunartillögu sem hér liggur fyrir og að henni felldri, ef svo fer, greiða atkvæði með frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Hér er komið til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. frumvarp um breytingar á ýmsum lögum varðandi almannatryggingar og fleiri lög því tengdu. Þessi breyting og þetta frumvarp er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um að flytja málefni aldraðra og lífeyristryggingar frá heilbrigðisráðuneytinu yfir til félagsmálaráðuneytisins. Um það var almenn samstaða bæði innan nefndarinnar og einnig meðal umsagnaraðila og gesta sem lýstu almennt mikilli ánægju með breytinguna. Frumvarpið var mjög vel unnið. Það kom tiltölulega seint fram, löngu eftir að hitt frumvarpið kom fram, þannig að það var unnið í mjög nánu samstarfi ráðuneytanna, félagsmálaráðuneytisins og heilbrigðisráðuneytisins. Það er alrangt að það sé illa unnið. Það er þvert á móti vel unnið og vel undirbúið. Þótt ég ætli ekki að fara í efnislega umræðu hlýt ég að leiðrétta hv. þm. Kristin H. Gunnarsson þegar hann segir að yfirstjórn öldrunarmála eða yfirstjórn hjúkrunarheimila fari yfir til félagsmálaráðuneytisins, það er öðru nær. Þess vegna ætti hann að geta stutt þetta frumvarp alveg heils hugar því að þetta er misskilningur.

Hæstv. forseti. Hér er um að ræða bráðabirgðaákvæði í lögunum þar sem kveðið er á um að komið skuli á fót eins konar verslunarstofnun eða sölumiðstöð fyrir heilbrigðisþjónustuna í landinu. Menn geta haft mismunandi skoðanir á þessu og greint á um það, en við vekjum athygli á málsmeðferð. Þetta er óútfylltur tékki, uppáskrifaður af Samfylkingunni til handa heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins um að setja á fót stofnun, skipa forstjóra, skipa stjórn - enda þótt stofnunin sé ekki orðin til - og okkur er sagt að með vorinu komi frumvarp um þessa stofnun. Upp á þetta skrifar Samfylkingin. Við í stjórnarandstöðunni og þá er ég að vísa til Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum óskað eftir því að þetta ákvæði yrði lagt á ís, því yrði frestað. Það hefur ekki verið orðið við því og þetta segir  
            

Herra forseti. Ég hef ásamt hv. þm. Siv Friðleifsdóttur lagt fram ítarlegt minnihlutaálit og flutt rök fram í ítarlegri ræðu líka um að vísa eigi málinu frá, fært þau rök fyrir því að lagasetningin muni ekki hafa í för með sér þá skilvirkni sem stefnt er að. Það liggur faktískt ekki fyrir nein greining á þeim vandamálum sem við blasa eða hvort breytingarnar muni skila árangri. Það liggur ekki vönduð málsmeðferð að baki samningu frumvarpsins og ekkert samráð hefur verið haft við hagsmunaaðila. Reyndar er ranglega fullyrt í frumvarpinu að það hafi verið gert. Ekkert mark hefur verið tekið á faglegum gestum sem komu á fund allsherjarnefndar. Enn fremur liggur ekki fyrir nein kostnaðargreining á frumvarpinu og við blasir að það muni hafa í för með sér verulegan kostnað fyrir ríkissjóð. Á þessum forsendum leggur minni hlutinn til að málinu verði vísað frá og næsta mál tekið á dagskrá. Gerist hið óvænta að það verði ekki samþykkt munum við sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegur forseti. Við í Framsóknarflokknum ásamt minni hlutanum - það hefur komið fram að við hv. þm. Atli Gíslason erum flutningsmenn að þessari tillögu - teljum að það verði að vísa þessu máli frá. Málið er það illa unnið að ekki er boðlegt að afgreiða það hér að okkar mati. Þegar þetta kemur á borð okkar þingmanna er alveg ljóst að formenn stjórnmálaflokkanna sem nú sitja í ríkisstjórn hafa tekið ákvörðun um þessi skipti, ráðherraskipti og að færa málaflokka til. Sumt af þessu er eilítið skref í rétta átt og þar vil ég nefna sérstaklega matvælaeftirlitið. Annað er afar óheppilegt, svo sem skógrækt og landgræðsla. Ekki einn einasti umsagnaraðili styður umfjöllun málsins varðandi skógrækt og landgræðslu. Það er verið að skipta því upp milli tveggja ráðuneyta, ráðherra af því að mönnum kemur ekki pólitískt saman um hvar málaflokkurinn eigi heima. Menn togast á um hann. Virðulegur forseti. Við viljum að þessu máli verði vísað frá. Það er illa unnið, það er ekki unnið í samráði við stofnanir og hvorki grasrótarsamtök né stjórnarandstöðuna. Hluti af þessu er að koma fyrir tveimur ráðherrum, hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. viðskiptaráðherra, í ráðuneyti. Þetta eru örsmá ráðuneyti, 13 stöðugildi í iðnaðarráðuneytinu og 15 í viðskiptaráðuneytinu. Til að þetta sé forsvaranlegt er verið að færa málaflokka á milli, m.a. út af því. Ég get upplýst að í Súðavíkurhreppi eru 17 stöðugildi. Þetta eru örsmá ráðuneyti til að koma fyrir hæstv. ráðherrum Samfylkingarinnar. Það á að vísa þessu máli frá og vinna það miklu betur, virðulegur forseti. Verði það fellt mun þingflokkur framsóknarmanna sitja hjá við atkvæðagreiðsluna um einstakar greinar, en greiða atkvæði gegn gildistökuákvæðinu á þeim grunni að við viljum ýta málinu öllu frá.

Hæstv. forseti. Meiri hluti allsherjarnefndar leggur til að þetta mál verði samþykkt hér við 2. umr. með allnokkrum breytingum sem hafa verið kynntar á sérstöku þingskjali. Meiri hluti allsherjarnefndar mótmælir harðlega þeim fullyrðingum sem koma fram við þessa umræðu af hálfu talsmanna stjórnarandstöðunnar og koma fram í nefndaráliti þeirra um að málið sé illa unnið eða flausturslegt eins og gefið hefur verið í skyn. Hér er um að ræða ákveðna tilfærslu verkefna, fyrst og fremst milli ráðuneyta, einnig tilfærslu milli stofnana eftir því sem ráðuneytabreytingin kveður á um. Þetta frumvarp er flutt í kjölfar breytinga sem voru gerðar á Stjórnarráðinu í sumar. Það er verið að gera nauðsynlegar lagabreytingar til að staðfesta þá stefnu sem þar var mörkuð og við í meiri hluta allsherjarnefndar teljum að þar sé vel að verki staðið. Það má auðvitað hafa mismunandi skoðanir á því hvar einstök verkefni eru hýst. Hins vegar er rétt að taka fram að hér er ekki með neinum hætti gengið á verkefni, þau skert, minnkaðar fjárveitingar eða þeim sem starfa á einhverjum sviðum gert erfiðara fyrir, alls ekki. Markmiðið með þessum breytingum er að gera stjórnsýsluna á þessum sviðum skilvirkari,  Varðandi kostnað sem vikið hefur verið að í máli talsmanna minni hlutans eru í nefndaráliti minni hlutans ævintýralegar tölur um kostnaðinn sem eiga sér enga stoð í raunveruleikanum. Það liggur fyrir að það verður ákveðinn kostnaður vegna tilflutnings og húsnæðisbreytinga sem er kominn inn í fjárlög þannig að þar eru ekki neinar óvæntar upphæðir. Að öðru leyti eiga fjármunir að fylgja verkefnum þannig að fyrir utan þessar húsnæðisbreytingar á ekki að vera um neinn sérstakan aukakostnað að ræða nema eins og tekið er fram í kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytis að ófyrirséður kostnaður er vissulega fyrir hendi vegna þess að það kann að skapast biðlaunaréttur hjá einstökum starfsmönnum. Það er ekki hægt að segja fyrir um það hversu mikill hann verður, það liggur ekki fyrir en hins vegar er ekki um að ræða milljarð eins og fram kemur í nefndaráliti minni hlutans og er algerlega órökstudd fullyrðing út í loftið. 
            

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að þetta mál sýnir í hnotskurn að Alþingi Íslendinga er veik stofnun. Það sýnir að Alþingi er enn í hendi framkvæmdarvaldsins, ríkisstjórnarinnar. Tveir hæstv. forustumenn ríkisstjórnarflokka semja um það sín á milli að Stjórnarráðinu skuli breytt, þeir troða því í gegnum kokið á þingmönnum sínum sem margir hverjir fýla grön yfir málinu og eru ekki sáttir við það. Hér er ljótt mál á ferðinni. Stjórnarráðinu hefur aldrei verið breytt öðruvísi en að það næðist um það tiltölulega mikil samstaða meðal stjórnmálaflokkanna og því miður hefur komið fram í þessari umræðu að þetta mun ekki spara fé. Þetta mun sennilega kosta íslenska skattgreiðendur einn milljarð. Þetta hefur haft það í för með sér að margir ríkisstarfsmenn hafa verið á flótta frá ráðuneytunum yfir í önnur störf. Þetta mun hafa mjög mikið skipulagsleysi í för með sér og óhagræði. Svo er það náttúrlega sem hér kemur fram - Alþingi segist hlusta en hér er ekkert hlustað. 100 ára verkefni í skógrækt og landgræðslu, þessar stofnanir hafa starfað í 100 ár og unnið með íslenskum bændum að þeim stóru verkefnum. Nú eru þessar stofnanir teknar frá landbúnaðarráðuneytinu og færðar annað. Hér kom það fram hjá einum mótmælanda sem braut af sér handjárnin í Sjálfstæðisflokknum, hann sagði að þetta væri einstakt fyrirbæri, þetta væri hvergi svona í allri Evrópu og þótt víðar væri leitað. Hér er á mörgum sviðum farin öfug leið. Ég harma það að jafnhófstilltur maður og hæstv. forsætisráðherra hafi framið þetta verk, skemmdarstarf á Stjórnarráði Íslands í samningum við annan stjórnmálaflokk. Það á ekki að vera samningaatriði milli tveggja forustumanna að breyta Stjórnarráðinu í þessa veru. Einn vitrasti maður sjálfstæðismanna, foringinn Bjarni Benediktsson, fyrrverandi forsætisráðherra, varaði við slíkum vinnubrögðum fyrir 50 árum og lagði á það grundvallaráherslu að Alþingi næði saman um slíkar breytingar. Nú er ekki lengur hlustað í Sjálfstæðisflokknum. Einn maður skal ráða þegar hann þarf að semja við annan til að ná samstarfi um ríkisstjórn. Ég harma þessi vinnubrögð Sjálfstæðisflokksins. Það skemmdarstarf sem hér er unnið gagnvart íslenskum landbúnaði er á fullri ábyrgð hæstv. forsætisráðherra og Sjálfstæðisflokksins. Ég lýsi vantrausti á Sjálfstæðisflokkinn. 
            

Ég hvet hv. þingmenn til að gera grein fyrir atkvæði sínu þegar þar að kemur. Hér er verið að ræða um atkvæðagreiðsluna.

Virðulegi forseti. Þingflokkur Frjálslynda flokksins hefur tekið þá afstöðu að styðja frumvarpið sem hér um ræðir. Hann gerir samt sem áður fyrirvara varðandi flutning Skógræktar og Landgræðslu svo sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Við hefðum talið heppilegra að þær hefðu verið í einu ráðuneyti og ég lýsti því hvað mig snertir persónulega að ég hefði talið eðlilegt að skógrækt og landgræðsla hefðu verið í landbúnaðarráðuneytinu. Ekki var alveg rétt með farið það sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði í gær varðandi hvernig skógrækt og landgræðsla væru vistaðar. Hann nefndi Danmörku þar sem málum væri svipað háttað eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu sem hér er um ræðir. Vinnan í allsherjarnefnd var með þeim hætti að ég tel að um eðlilegan og málefnalegan undirbúning frumvarpsins hafi verið að ræða þannig að sú frávísunartillaga sem liggur fyrir tel ég að eigi ekki rétt á sér. Við þingmenn Frjálslynda flokksins munum þar af leiðandi greiða atkvæði gegn frumvarpinu, gerum þann fyrirvara sem ég hef gert að umtalsefni, en munum að öðru leyti styðja frumvarpið

Herra forseti. Frumvarpið sem hér er að verða að lögum er illa undirbúið. Enda þótt einstök atriði þess séu til bóta er ekki um að ræða heildarendurskoðun á skipulagi Stjórnarráðsins eins og heitið var. Fullyrðingar í greinargerð um að markmiðið sé m.a. að skipa svipuðum málum saman standast ekki. Þvert á móti kemur fram í umsögnum að hið gagnstæða eigi við, einkum er varðar málefni landgræðslu og skógræktar. Stjórnarflokkarnir virðast hafa lokað eyrum og í raun öllum skilningarvitum gagnvart umsögnum og rökstuddum athugasemdum og fullyrðingar um víðtækt samráð reynast orðin tóm og innihaldslaus. Hið sama á við um kostnað sem sagður er óverulegur. Þar stendur ekki steinn yfir steini. Stjórnarflokkarnir leyfa sér að koma inn í þingið með mál þar sem rökstuðningurinn byggir á röngum upplýsingum. Stjórnarflokkarnir ásamt stuðningsflokki sínum frjálslyndum verða að bera ábyrgð á því.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á því að við umræðuna hefur komið fram frá fleirum en mér það sjónarmið að lögin um kjararáð séu of óljós. Ekki er skýrt kveðið á um í lögunum hverjir skuli heyra undir ráðið. Nú gerist það sem margir vöruðu við, að sífellt fleiri hópar, sérstaklega í stjórnunarstöðum hjá hinu opinbera, sækjast eftir því að komast undir vængi kjararáðs og undan kjarasamningum. Ég tel það vera óheillaþróun enda ekki í samræmi við vilja löggjafans á sínum tíma þegar lögin tóku gildi í byrjun júlímánaðar 2006. Við erum ekki að öllu leyti sátt við breytingarnar. Við höfum um þær efasemdir og munum sitja hjá við atkvæðagreiðsluna en leggjum áherslu á að lögin verði tekin til endurskoðunar í skattanefnd þingsins.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að kveðja mér hljóðs til að vekja athygli á þessu máli og þakka fyrir þá samstöðu sem myndaðist í félags- og tryggingamálanefnd um þetta mál. Þetta er mikið réttlætismál fyrir þá foreldra sem eiga langveik börn eða fötluð börn. Ákvæði sem var í eldri lögum númer 22 frá 2006 hafði ekki skilað tilætluðum árangri þar sem margir féllu utan við þær skilgreiningar sem voru í lögunum. En hér hefur verið bætt úr og komið til móts við þá hópa óháð því hvenær fötlun eða veikindi hafa skapast og eingöngu miðað við það hver þörfin sé á hverjum tíma, hvort fólk þurfi á aðstoð að halda eður ei. Jafnframt er í þessu frumvarpi gefið fyrirheit um að ýmsir þættir verði skoðaðir í framhaldi af félagsmálaráðuneytinu og þannig komið til móts við hópa sem ekki hafa fallið undir lögin hingað til eins og ADHD-samtökin og Tourette-samtökin, þ.e. börn sem hafa þessi einkenni. Ég ætlaði bara rétt að fagna því að þetta hefur komið hér til atkvæðagreiðslu og fagna þeirri samstöðu sem náðst hefur um málið.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að fagna þessari lagasetningu. Enn á vissulega eftir að breyta þeirri löggjöf sem við erum að gera nú endurbætur á með það fyrir augum að treysta betur kjör og réttarstöðu langveikra barna og aðstandenda þeirra enda þarf löggjöf af þessu tagi stöðugt að vera í endurskoðun. Ég vil vekja athygli á því sem hreyft hefur verið af hálfu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að okkur ber að íhuga hvort ívilna beri í skattalegu tilliti aðstandendum langveikra barna vegna greiðslna sem þau fá. Það hefur verið vísað í skattalegar ívilnanir sem fyrri ríkisstjórn ákvað til foreldra barna sem ekki nýta sér leikskólaúrræði. Við höfum vakið athygli á því misræmi sem þarna er. Meginástæða þess að ég kveð mér hljóðs, eins og ég sagði í upphafi, er að fagna þessari lagasmíð.

Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þess að á dagskrá þingsins í dag eru sett tvö mál, nr. 12 um stjórn fiskveiða og nr. 17 um vátryggingarsamninga. Ég óskaði sérstaklega eftir því í nefndum að þessi mál yrðu ekki tekin á dagskrá fyrr en fyrir lægi nefndarálit minni hluta. Ég lagði fram breytingartillögu varðandi stjórn fiskveiða, eða orðaði hana við nefndasvið og rökstuðning sem átti því að fylgja, og þá gafst dágóður tími áður en bæði málin voru tekin úr nefnd til að fá þessi drög í hendurnar. En vegna mikilla starfsanna ritara nefndarinnar - og ég er ekki að sakast við þá í þessum efnum, alls ekki - vegna verulegra starfsanna ritara á síðustu dögum hefur þeim ekki unnist tími til að semja þau drög sem ég óskaði eftir og hafði lagt upp algjörlega efnislega. Varðandi stjórn fiskveiða vil ég taka það fram að breytingartillögur mínar byggðu á því að ég tel óeðlilegt út frá jafnræðisreglum að leggja auðlindagjald á eina auðlind, fiskveiðina, en ekki allar. Ég benti líka á það að ég teldi ekki eðlilegt að taka auðlindagjaldið af einni tegund í fiskveiðum en ekki af öllum og rökstuddi það út frá jafnræðissjónarmiðum. Breytingartillögur mínar og nefndarálit gengu fyrst og fremst út á þetta. Hvað seinna málið varðar þá lagði ég líka upp röksemdir en ekki beinlínis breytingartillögur. Þær lutu að því að vátryggingarsamningafrumvarpið byggir á málamiðlun milli Fjármálaeftirlits og Persónuverndar og taldi ég einsýnt þar sem hér var verið að fjalla um einkalífsréttindi að Fjármálaeftirlitinu kæmi málið ekkert við, það ætti ekki að málamiðla þar að lútandi og vildi í minnihlutaáliti mínu leggja áherslu á sjónarmið Persónuverndar og álit sem þar er. Ég óska því eftir því eftir því, herra forseti, að þessi mál verði tekin af dagskrá þar til nefndarálit mín og breytingartillögur liggja fyrir Alþingi.

Forseti vill taka fram að þær óskir sem hér koma fram hjá hv. þingmanni höfðu ekki borist forseta. En við skulum sjá hvað  
             Til þess að forseti geti tekið tillit til óska um dagskrána þá þurfa þær óskir að berast til forseta. Það höfðu ekki borist til forseta neinar óskir um að hafa tiltekin mál ekki á dagskrá. En við skulum sjá hvað dagurinn ber með sér og vona hið besta, þ.e. að okkur takist að ljúka sem flestum skylduverkum okkar sem fyrir liggja.

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur haft fjárlagafrumvarp ársins 2008 til athugunar frá því að 2. umr. fór fram hér fyrir um hálfum mánuði. Milli 2. og 3. umr. hafa komið til viðræðna við fjárlaganefndina forsvarsmenn B-hluta stofnana sem nefndinni þótti ástæða til að eiga orðastað við. Þetta árið voru þetta forsvarsmenn Happdrættis Háskóla Íslands og Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins, en um er að ræða B-hluta stofnanir, en auk þeirra eru Flugmálastjórnin á Keflavíkurflugvelli og Íslenskar orkurannsóknir enn skilgreindar sem B-hluta stofnanir. Þá komu einnig til viðræðna við fjárlaganefndina fulltrúar tveggja C-hluta stofnana, Íbúðalánasjóðs og Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins, en einnig eru C-hluta stofnanir Lánasjóður íslenskra námsmanna, Orkusjóður og Byggðastofnun. Fjárlaganefndinni þótti ekki ástæða til að heyra í þeim stofnunum þetta árið. Þá kom einnig fyrir nefndina formaður efnahags- og skattanefndar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem kynnti álit er varðar tekjuhlið frumvarpsins í samræmi við 25. gr. þingskapalaga. Í umræddu framhaldsnefndaráliti sem meiri hluti fjárlaganefndar ritar undir og í eru auk mín hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, Guðbjartur Hannesson, Illugi Gunnarsson, Ásta Möller, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Ármann Kr. Ólafsson og Björk Guðjónsdóttir, er gerð grein fyrir þeim meginbreytingum sem varða tekjuhlið frumvarpsins auk breytinga sem sundurliðaðar eru í sundurliðun 2 og birtar í þingskjölum 428 til og með þingskjali 433. Í þingskjölum 432 og 433 er gerð grein fyrir tillögu meiri hluta fjárlaganefndar er lýtur annars vegar að nýjum lið við 6. gr. heimild auk ákvæða er lúta að lánsfjárheimild til handa Íbúðalánasjóði líkt og fram kemur í þingskjali 432. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að tekjur á næsta ári verði 473,4 milljarðar kr. sem er rúmlega 4 milljarða kr. hækkun milli 2. og 3. umr. Munar þar mest um 4 milljarða kr. fyrir sölu eigna sem sundurliðað er í þingskjali 429, en um er að ræða áætlun um sölu eigna á fyrrum varnarsvæðinu við Keflavíkurflugvöll. Umræða hefur farið fram í þingsölum um þá sölu og vil ég vísa til þess sem hér hefur áður komið fram, bæði við 3. umr. um fjáraukalög svo og 2. umr. sem hér hefur sérstaklega verið tekin upp, að það er mat þeirra sem hafa komið fyrir fjárlaganefndina, þar með talið Ríkisendurskoðunar, að tekjufæra beri umrædda sölu inn í fjárlög þessa árs annars vegar og hins vegar næsta árs, ársins 2008. Þá er gert ráð fyrir því að ríkistekjur af flugvallasköttum og varaflugvallagjaldi hækki um 110 millj. kr. Tillögur meiri hlutans er varða útgjöld A-hluta ríkissjóðs leiða til 2,6 milljarða kr. hækkunar útgjalda og því er gert ráð fyrir að heildarútgjöld verði 434,2 milljarðar á næsta ári og tekjuafgangur því 39,2 milljarðar kr. Til samanburðar má nefna að þegar við berum saman þessar tölur var gert ráð fyrir því fyrir um ári er fjárlög vegna þessa árs voru afgreidd út úr þinginu, þann 6. desember, að tekjuafgangur ársins í ár væri um 9 milljarðar. Við höfum síðan auðvitað séð ákveðnar breytingar á því í ljósi fjáraukalaga og þeirrar umræðu og þeirra breytinga í raun og veru sem hafa komið fram í áætlunum hjá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Þá voru gjöld áætluð 367 milljarðar þannig að það er ljóst að hér er ákveðin hlutfallsleg aukning á milli ára. Líklegast er þó stærsta aukningin í útgjöldunum eða tilfærslum tengd þeim breytingum sem fyrir liggja í tengslum við svokallað stjórnarráðsfrumvarp að fjárveitingar færast á milli ráðuneyta. Má nefna að útgjöld heilbrigðisráðuneytisins munu lækka úr um 150 milljörðum í rúma 100 milljarða. Að sama skapi munu fjárveitingar í félagsmálaráðuneytinu aukast úr því að vera tæpir 40 milljarðar í tæpa 90 milljarða. Einnig munu fjárveitingar í samgönguráðuneytinu aukast verulega en til samanburðar má nefna að fyrir ári var gert ráð fyrir því að fjárheimildir samgönguráðuneytisins væru 23,3 milljarðar en verða á næsta ári, miðað við þær tillögur sem hér eru lagðar fram, um 55 milljarðar. Ástæðan liggur þar m.a. í aukningu á ýmsum verkum, sérstaklega á sviði vegamála en ekki hvað síst ákveðinn tilflutningur á verkum innan Stjórnarráðsins. Ég nefndi það í ræðu minni við 2. umr. að það þyrfti sérstaklega að skoða ákveðin atriði milli 2. og 3. umr. Tók ég þar sérstaklega til að það væri það verkefni stjórnarmeirihlutans að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja. Með hliðsjón af breytingum innan Stjórnarráðsins er ljóst að verkefni munu flytjast á milli ráðuneyta, málefni aldraðra og öryrkja munu því heyra að mestu undir félagsmálaráðuneytið og vil ég þar af leiðandi vísa til þeirra miklu tilflutninga á fjármunum sem færast á milli ráðuneyta. Frá því á haustdögum hefur verið að starfi nefnd á vegum félagsmálaráðherra sem hefur tvíþætt hlutverk, í fyrsta lagi að skoða aðgerðir sem koma til framkvæmda strax á næsta ári, að bæta hag lífeyrisþega. Nefndin hefur skilað áliti og í ljósi þess var lögð fram yfirlýsing ríkisstjórnarinnar þann 5. desember sl. um aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Í framhaldi af þeirri yfirlýsingu og tillögum ríkisstjórnarinnar til handa fjárlaganefnd hefur meiri hluti fjárlaganefndar lagt fram ákveðnar breytingar sem birtast hér við 3. umr. Ég vil rétt grípa niður í umrædda yfirlýsingu, með leyfi forseta. Þar segir: „1. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er lögð áhersla á að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja með því að draga úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Fyrsta skref í þessa átt var stigið sl. sumar þegar tekjutenging launatekna 70 ára og eldri við lífeyri almannatrygginga var að fullu afnumin. Áætlað er að árlegur kostnaður ríkissjóðs vegna þessa nemi 600–700 millj. kr. 2. Ríkisstjórnin hefur þegar hafið undirbúning frekari aðgerða sem koma til framkvæmda í áföngum á árunum 2008–2010.“ Gert er ráð fyrir því að eftirfarandi aðgerðir sem ég mun telja hér upp verði lögfestar á vorþingi: „Skerðing tryggingabóta vegna tekna maka verður afnumin frá og með 1. apríl 2008. Áætlaður kostnaður er 1.350 millj. kr. árið 2008 og 1.800 millj. kr. á heilu ári. Gripið verður til sérstakra aðgerða til að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta frá og með 1. apríl 2008. Áætlaður kostnaður er 345 millj. kr. árið 2008 og 460 millj. kr. á heilu ári. Vasapeningar vistmanna á stofnunum verða hækkaðir úr 28.500 í 36.500 krónur á mánuði, eða um 30%, frá og með 1. apríl 2008. Áætlaður kostnaður er 35 millj. kr. árið 2008 og 50 millj. kr. á heilu ári. Frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára verður hækkað í allt að 100 þúsund krónur á mánuði frá 1. júlí 2008. Jafnframt mun ríkissjóður tryggja að ellilífeyrisþegar fái að lágmarki 25 þúsund krónur á mánuði frá lífeyrissjóði frá 1. júlí 2008. Aðgerðir sem skila öryrkjum sambærilegum ávinningi verða undirbúnar í tengslum við starf framkvæmdanefndar um örorkumat og starfsendurhæfingu. Áætlaður kostnaður er 1.000 millj. kr. árið 2008 og 2.000 millj. kr. á heilu ári. Skerðing lífeyrisgreiðslna vegna innlausnar séreignarsparnaðar verður afnumin frá 1. janúar 2009. Áætlaður kostnaður er um 30 millj. kr.“ Ég hef hér farið yfir, herra forseti, þær aðgerðir sem stefnt er að að verði lögfestar á vorþingi og hef ekki betur heyrt en að almennt séð séu þingmenn jákvæðir gagnvart þessu umrædda verkefni sem endurspeglar sig í fjárlögum næsta árs. Kostnaðurinn vegna þessara aðgerða er talinn nema 2.700 millj. árið 2008, þá 4.300 millj. á heilu ári. Samanlagt nemur því heildarkostnaður vegna ákvarðana núverandi stjórnarmeirihluta til að bæta kjör aldraðra og öryrkja um 5.000 millj. kr. á ári, 5 milljörðum, og í samræmi við niðurstöður mun ríkisstjórnin beita sér fyrir nauðsynlegri hækkun á framlögum til þessara málaflokka við 3. umr. sem hún gerði og ég hef hér farið yfir enda var erindið tekið upp í fjárlaganefndinni. Þá er rétt að geta þess að unnið er að heildarendurskoðun almannatryggingakerfisins með það fyrir augum að frekari aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja komi til framkvæmda á árunum 2009–2010. Svo mörg voru þau orð um þessi atriði sem ég nefndi í ræðu minni hér við 2. umr. Ég vil einnig geta þess að önnur atriði sem ég kom að hafa verið tekin til umfjöllunar en ég hef sem formaður fjárlaganefndar fengið ábendingar frá hv. þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum um ýmislegt sem þyrfti að skoða sérstaklega og hef ég lagt mig fram um það að skoða hvert og eitt mál, fjalla um það innan fjárlaganefndar og reyna að fá sem besta niðurstöðu í þau mál. Vissulega sýnist hverjum alltaf sitt í þessum efnum en oftar en ekki náum við að leiða fram mjög góða niðurstöðu. Á stundum ná hugsanlega atriði sem einum hv. þingmanni finnst að eigi að eiga sér stað í fjárlögunum ekki fram að ganga og svo koll af kolli. Ég vil gera örlítið grein fyrir einstökum breytingartillögum, sem í sjálfu sér eru ekki viðamiklar umfram það sem ég hef rætt varðandi það mál, sem tengjast aðgerðum til að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Hér er lagt til innan forsætisráðuneytisins að fjárheimild verði lækkuð um 50 millj. kr. Ástæða þess er sú að í samræmi við 4. gr. laga nr. 162/2006, um fjármál stjórnmálasamtaka og frambjóðenda og um upplýsingaskyldu þeirra, er lagt til að þessi fjárheimild færist yfir til fjármálaráðuneytisins og verði þar færð undir fjárlagaliðinn 09-999 hjá fjármálaráðuneytinu. Innan menntamálaráðuneytisins er lagt til að fjárheimildir verði auknar um 168,9 millj. kr. Þar er fyrst til að nefna tillögu um 100 millj. kr. hækkun fjárveitinga til að efla starfsemi háskóla á sviði kennslu og rannsókna vegna fjölgunar ársnemenda. Þá er lagt til að 20 millj. kr. fjárheimild verði millifærð af lið Háskóla Íslands yfir á viðfangsefni Háskólasetursins í Vestmannaeyjum en tillagan var hluti af mótvægisaðgerðum sem ríkisstjórnin ákvað að grípa til í því skyni að draga úr neikvæðum áhrifum af tímabundnum samdrætti í þorskveiðum. Það er gerð tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til Guðbrandsstofnunar vegna verkefnisins Hólar sem tengist Hólaskóla, Háskólanum á Hólum. Þá er gerð tillaga um 4 millj. kr. tímabundið framlag til uppbyggingar aðstöðu fyrir fjarnám á háskólastigi á Suðurnesjum, 2,5 millj. kr. tímabundið framlag til reksturs Myndlistarskóla Kópavogs. Myndlistarskólarnir voru til umræðu í fjárlaganefndinni, bæði í Reykjavík, Akureyri og Kópavogi, og einhverra hluta vegna féll niður umrædd tillaga vegna Myndlistarskóla Kópavogs við 2. umr. Ég tek hins vegar undir að það er mjög tímabært að við skoðum fjárveitingar til myndlistarskólanna á víðari grunni og ég tek undir það sem margir hv. þingmenn hafa nefnt, það þarf að styrkja rekstrargrunn þeirra og jafnvel á annan hátt en hér er gert með tímabundnum framlögum frá ári til árs. Menn sjá í sjálfu sér ekki til enda varðandi rekstur sinn nokkur ár fram í tímann. Vel má vera að það megi gera með einhvers konar reiknilíkani eins og gert er með framhaldsskóla og háskóla en að sama skapi hafa allmargir hv. þingmenn gagnrýnt slík reiknilíkön þrátt fyrir að við höfum notast við þau í nokkuð mörg ár. Ég hef nefnt tilflutning á sérlið til Háskólasetursins í Vestmannaeyjum. Þá vil ég nefna tillögu um framlag til Þjóðminjasafns Íslands. Fjárlagagerðin miðar að því að fjölmörg verkefni eru vistuð á einn eða annan hátt undir liðnum Þjóðminjasafn Íslands. Þjóðminjasafnið hefur þar af leiðandi haft ákveðnar skyldur til að sinna þeim verkefnum. Fjárlaganefndin vill nú í fyrsta skipti koma með tillögu um tímabundið framlag til safnsins vegna umsýslu með verkefnunum upp á 2 millj. kr. Á sama hátt lýsi ég því yfir að þó að hér sé verið að brjóta ákveðið blað til að styrkja, má segja, sérstaklega Þjóðminjasafnið til að hafa umsjón líkt og safnið hefur haft með umræddum verkefnum eru þetta hlutir sem þarf að skoða, eigum við ekki að segja, í hinni stóru mynd. Það er kannski á stundum þannig að þau verkefni sem fjárlaganefndin eða þá aðrar fagnefndir hafa lagt til að séu studd eiga ekki heima undir umræddum liðum hjá Þjóðminjasafninu. Það er von mín að þessi tillaga meiri hlutans sem minni hlutinn tók nú alfarið undir verði til þess að við stígum a.m.k. skrefin áfram í þá veru að styrkja þessa umræðu og þetta verkefnafyrirkomulag þannig að Þjóðminjasafnið geti þá sinnt þeim verkefnum sem það á að gera. Ef aðrar stjórnsýslustofnanir ættu frekar að gera það, líkt og Fornleifavernd ríkisins, er ástæða til að þau verkefni séu vistuð á þann hátt þar þannig að Fornleifaverndin geti þá sinnt slíku. Ég hef verið talsmaður þess að styrkja beri stjórnsýsluhlutverk ákveðinna stofnana varðandi ákveðið verkefnafyrirkomulag en á sama hátt þurfi ýmsar ríkisstofnanir að skilja að til staðar séu aðilar sem sinna hinum praktísku verkefnum úti í héruðum. Við þurfum einhvern veginn að ná sátt um það hver gerir hvað í þessum efnum því að við eigum auðvitað að virkja það afl og þann kraft sem er til staðar úti á landi, í héruðunum, gagnvart þessum verkefnum en á sama hátt eigum við að standa vörð um stjórnsýsluna, að hún geti sinnt eftirlitshlutverki sínu, fjallað um verkefnin og geti þá verið héruðunum ákveðið mótvægi í því sem er verið að fara fram með þar. Það þarf ekkert annað en að nefna eitt lítið mál sem kom upp á Seyðisfirði fyrir einum eða tveimur dögum, mál sem mætti kannski heimfæra inn í mjög margt sem hefur verið afgreitt í fjárlögum við 2. og nú 3. umr. þar sem Alþingi fer fram með fjárveitingar inn í fjölmörg verkefni sem hugsanlega er síðan óljóst hver í sjálfu sér sinnir eftirlitshlutverki með eða kannski má segja hvernig eftirlitinu skuli vera háttað. Þetta held ég að við verðum að ræða enn frekar. Þetta tengist hinni stóru umræðu um það hvort styrkja beri sjóðina enn frekar. Við höfum þingsályktunartillögu frá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni varðandi svokallaðan bátasjóð en á umliðnum árum hefur verið mikil eftirspurn eftir fjármagni, má segja, ríkisins í bátafriðunarverkefni og á sama hátt hefur það verið nokkuð á reiki hvar slík verkefni skuli vistuð innan fjárlagaviðfanga eða þeirra viðfanga sem við komum að. Ég ítreka a.m.k. það að hér er farið fram með tímabundið framlag, 2 millj., til Þjóðminjasafns Íslands vegna umsýslu með verkefnum sem hafa hlotið styrk á liðnum 02-902-1.10 og vel má vera að einhverjum þyki þessi upphæð of há og öðrum þyki hún of lág en þetta er mat meiri hlutans og eins og ég sagði áðan tók minni hlutinn undir það í orði að það ætti að fara fram með þetta þannig að ég vona að næsta ár verði okkur reynslumikið í þessum efnum. Þá vil ég nefna að gerð er tillaga um 5 millj. kr. hækkun á umræddum lið vegna þriggja verkefna með tilvísun til þess sem ég sagði fyrr í ræðu minni. Þar er í fyrsta lagi 2 millj. kr. tímabundið framlag til Hólarannsókna til að halda áfram fornleifauppgreftri á tanganum við Kolkuós eða Kolkubeinsárós.

Kolbeinsárós.

Já, ég bætti þarna við einu k, ég sé það núna og bið herra forseta afsökunar á þessu en hér stendur auðvitað Kolbeinsárós og er framlagið til viðbótar við 3 millj. kr. framlag sem samþykkt var við 2. umr. Í öðru lagi er lagt til 2 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja Byggðasafn Skagafjarðar vegna Minjasafns Kristjáns Runólfssonar frá Brúarlandi í Skagafirði. Þá er gerð tillaga um 1 millj. kr. tímabundið framlag til Byggðasafnsins í Garði en þar hefur eins og í mjög mörgum byggðasöfnum fjölmargt verið unnið í tengslum við þá uppbyggingu sem er í Garði. Við þekkjum það einnig með hliðsjón af öðrum verkefnum sem hér voru kynnt við 2. umr. og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður fjárlaganefndar, gerði ítarlega grein fyrir í langri ræðu sinni. Ég vil einnig nefna að gerð er tillaga um 3 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi ætlað Eyrbyggju, sögumiðstöð í Grundarfirði, og er það til viðbótar 3 millj. kr. framlagi sem samþykkt var við 2. umr. Þá er lögð til 14 millj. kr. tímabundin fjárheimild á árinu 2008 er varðar Ríkisútvarpið þar sem áformað er að létta skuldum við ríkissjóð sem því nemur af Ríkisútvarpinu. Hér höfum við einnig fjallað um Ríkisútvarpið og afléttingu lána við ríkissjóð við fjáraukalög og 2. umr. fjárlaga. Hér er gerð leiðrétting á framlagi upp á 2,7 millj. kr. gagnvart Sinfóníuhljómsveit Íslands. Um er að ræða 2,7 millj. kr. fjárveitingu sem er fjármögnuð með innheimtum ríkistekjum. Breytingin hefur ekki áhrif á útgjaldaheimild hljómsveitarinnar. Þá eru sérstaklega nefnd þrjú verkefni vegna húsafriðunarmála til viðbótar við allan þann fjölda húsafriðunarverkefna sem tiltekin voru við 2. umr. Um er að ræða aukningu á framlagi til Kvennaskólahússins á Blönduósi sem hv. þingmenn úr öllum kjördæmum þekkja, enda líklegast það verkefni sem mest hefur verið fjallað um innan fjárlaganefndar af mjög mörgum góðum verkefnum. Ég vil sem formaður nefndarinnar þakka fjárlaganefndarmönnum fyrir þann áhuga sem þeir hafa sýnt þessu verkefni. Um er að ræða tillögu um 5 millj. kr. hækkun sem þýðir að framlagið verður alls 10 millj. kr. Það verður að segjast eins og er að það eru ekki mörg verkefni sem við komum að gagnvart Húnavatnssýslunum þó að þeim sé auðvitað hægt að finna stað í fjárlögum. Þar af leiðandi miðað við þá umræðu sem hefur átt sér stað og þá áskorun sem sveitarfélögin á þessum stað hafa gefið okkur viljum við ekki skorast undan því að styðja jafngott verkefni og enduruppbyggingu Kvennaskólahússins á Blönduósi jafnt sem í undirbúningi er verkefni sem tengist textílsetri á sama stað. Hugsanlega geta þessi tvö verkefni í framtíðinni á einhvern hátt tengst. Þá er einnig lögð til hækkun um 1 millj. kr. til endurbóta á Kaupfélagshúsinu, elsta íbúðarhúsinu á Höfn í Hornafirði, auk 1 millj. kr. hækkunar tímabundið vegna endurnýjunar pakkhúss í Vík í Mýrdal sem hýsir mótorbátinn Skaftfelling. Þá er gerð textabreytingartillaga um starfsemi atvinnuleikhópa en á einhvern hátt höfðu misfarist hjá okkur 3 millj. sem fjárlaganefndin hafði gert tillögu um að mundi renna til Bandalags sjálfstæðra atvinnuleikhúsa, þær höfðu færst á rangan lið. Fjárlaganefndin gerir tillögu samkvæmt tillögu meiri hluta menntamálanefndar um aukningu á heiðurslaunum listamanna samkvæmt ákvörðun Alþingis en formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, mun væntanlega gera grein fyrir þeirri sundurliðun síðar í umræðunni. Vil ég því ekki víkja neitt að henni en vil nefna það að minni hluti menntamálanefndar hefur einnig verið með sérstaka skoðun á þessum lið. Munu þeir hv. þingmenn væntanlega gera grein fyrir því í dag þannig að ég sé ekki að sleppa neinu úr. Hér er gerð tillaga um 1 millj. kr. tímabundna hækkun við handverksverkefnið Vestnorden en það hafði einhverra hluta vegna fallið niður við 2. umr. Síðan eru gerðar tímabundnar hækkanir upp á 2 millj. til framlags við útgáfu fornbókmennta sem hefur áður verið í umræðunni, framlag til Gunnarsstofnunar að Skriðuklaustri upp á 3 millj. og einnig 3 millj. kr. framlag til Snorrastofu sem er ætlað til að vinna bók þar sem teknar verða saman í eitt heildarverk helstu niðurstöður uppgraftar á bæjarstæðinu í Reykholti og bókin er hugsuð bæði fyrir fræðimenn og almenning. Þá hafði einhverra hluta vegna fallið niður tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til uppbyggingar á skíðamannvirkjum og aðstöðu í skíðalandi Siglfirðinga í Skarðsdal. Fjárlaganefnd gerði tillögu upp á 5 millj. kr. framlag til skíðasvæða á landsbyggðinni. Að vísu var gerð heldur hærri tillaga vegna þeirra verkefna sem er verið að fara fram með í Tungudal á Ísafirði en Siglufjörður hafði fallið út fyrir borðstokk í 2. umr. og það er skýringin á því af hverju það er hér inni. Að lokum vil ég nefna innan menntamálaráðuneytisins sem sýnt er í yfirliti við sundurliðun óskiptra liða að þrír nýir töluliðir bætast við, Íslenskar æviskrár, Ljósmyndasafn Steingríms á Siglufirði vegna síldarminja og síðan verkefni sem tengist Minnisvarða um ferjumanninn. Þá fær einnig Handverk og hönnun hækkun á framlagi upp á 2,5 millj., hafði fengið framlag við 2. umr. en við nánari yfirsýn og yfirferð þótti fjárlaganefndinni rétt að koma til móts við þær óskir sem Handverk og hönnun bar fram. Að lokum er innan menntamálaráðuneytisins einnig hækkun á framlagi við Þjóðfræðimiðstöðina á Stokkseyri jafnt sem Hreindýrasetrið í Skjöldólfsstaðaskóla á Jökuldal. Hv. þingmenn. Ég er að fjalla um sundurliðanir innan menntamálaráðuneytisins og er þar af leiðandi kominn inn að næsta ráðuneyti sem er sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið. Sökum mikilla anna á Alþingi skal ég reyna að hraða för minni um umræddar breytingartillögur en ég vildi fjalla ítarlega um þær tillögur sem lúta að menntamálaráðuneytinu. Það er lagt til að fjárheimildir varðandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið verði auknar um 17 millj. Um er að ræða verkefni eins og Biopol, Skagaströnd, og Vöktun á ástandi bleikju og urriða í Þingvallavatni sem tengist Suðurlandsdeild Veiðimálastofnunar. Það er verkefni sem tengist fyrirhleðslum eða landgræðslu og svo er einnig lögð til ákveðin breyting varðandi jarðasögu og jarðeignir ríkisins sem hefur ekki áhrif á útgjaldaheimild fjárlagaliðarins. Fyrst og fremst er um að ræða fyrirhleðsluverkefni auk þess verkefnis sem tengist Biopol og Vöktun á ástandi bleikju og urriða í Þingvallavatni. Ég hef fjallað ítarlega um þá aukningu sem er lögð til í félags- og tryggingamálaráðuneytinu en bendi sérstaklega á að gerð er tillaga um 2,5 millj. kr. tímabundið framlag til rannsóknaverkefnis sem fjallar um mansal. Ég ítreka að hér er um verkefni að ræða og hugmyndir að því, líkt og komið hefur fram í fjölmiðlum, að byggja upp aðgerðaáætlun. Þetta verkefni var kynnt af ríkisstjórninni í síðustu viku og ég tel einsýnt að þingheimur allur muni styðja það að þetta verkefni verði skoðað. Ég get ekki betur séð á umræddri tillögu en um sé að ræða verkefni sem er unnið innan félagsmálaráðuneytisins og umrætt rannsóknaverkefni varpi þá enn frekar ljósi á þá umræðu sem hefur verið uppi í þjóðfélaginu. Ég vil ekki fara neitt ítarlegar yfir þá tilflutninga og/eða fjárlagatillögur er varða aðgerðir vegna aldraðra og öryrkja eins og ég gerði í upphafi en þó vil ég nefna að undir liðnum Öldrunarstofnanir, almennt er gerð tillaga um tilflutning sem fórst fyrir við 2. umr. og þar eru algerlega sundurliðaðar stofnframkvæmdir á hjúkrunarheimilum og þeir liðir færast yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins frá heilbrigðisráðuneytinu. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til áframhaldandi uppbyggingarstarfs á sviði innflytjendarannsókna á vegum MIRRU, miðstöðvar innflytjendarannsókna í Reykjavíkurakademíunni, til viðbótar við það sem hafði verið lagt fram áður og þá eru einnig 16,5 millj. til ýmissa framlaga, m.a. til Foreldra- og styrktarfélags Öskjuhlíðarskóla, sumardvalar sem við þekkjum og hefur verið til umræðu, það eru m.a. Regnbogabörn, Félag einstæðra foreldra, Félag heyrnarlausra, Samtökin '78 og Vímulaus æska og hljóp ég hér á þeim liðum sem eru sundurliðaðir í þingskjalinu. Ég vil einnig víkja að heilbrigðisráðuneytinu. Þar er gerð tillaga um að fjárheimildirnar verði lækkaðar upp á 955 millj. Nú kann einhver að halda að það sé um niðurskurð að ræða í þeim málaflokki en svo er ekki, heldur er einfaldlega um að ræða tilflutning, sem ég vék að hér áðan, á verkefnum sem tengjast öldrunarstofnunum yfir til félagsmálaráðuneytisins. Þó eru tvö verkefni þar sem gerð er tillaga um tímabundna aukningu, annars vegar til Endurhæfingarstöðvar hjarta- og lungnasjúklinga Sjálfsbjargar á Akureyri. Um er að ræða samsvarandi verkefni og er unnið í Reykjavík og við þekkjum undir nafngiftinni HL-stöðin. Í öðru lagi er gerð tillaga um tímabundna hækkun safnliðar er tengist AE-starfsendurhæfingu eða hlutverkasetri og kemur það til viðbótar við framlag sem samþykkt var við 2. umr. Þá erum við komin að fjármálaráðuneytinu og styttist þar af leiðandi lesturinn. Lagt er til að fjárheimild fjármálaráðuneytisins verði hækkuð um 1.171 millj. kr. Fyrst er jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða sem ég hef vikið að og hefur verið fjallað um í þingsölum. Í öðru lagi eru tapaðar kröfur og tjónabætur, lagt er til að framlag verði þar hækkað um 110 millj. en við 2. umr. var fjárheimildin lækkuð um 110 millj. Í þeirri tillögu láðist að taka tillit til þess að um er að ræða kröfur sem eru afskrifaðar og gjaldfærðar en engar greiðslur eiga sér stað við það. Með þessari tillögu er því leiðrétt með því að fjármagnsliðurinn „viðskiptahreyfingar“ lækkar um 110 millj. í stað þess að liðurinn „greitt úr ríkissjóði“ lækki um þá fjárhæð. Þessi breyting hefur því ekki áhrif á útgjaldaheimild fjárlagaliðarins. Hér er lagt til að gert verði ráð fyrir 1.210 millj. kr. tímabundnu framlagi til að mæta auknum kostnaði við rekstur og umsjón með fyrrum varnarsvæði við Keflavíkurflugvöll. Ég vék að því í upphafi ræðu minnar og ætla þar af leiðandi ekki að fjalla neitt frekar um það verkefni. Vissulega hefur mikill tími fjárlaganefndar farið á milli 2. og 3. umr. í að fara yfir þau verkefni sem tengjast verkefnum þróunarfélagsins, og efnahags- og skattanefnd hefur einnig skoðað þau mál. Niðurstaða fjárlaganefndar er að þetta tímabundna framlag sé nægjanlegt til að fara í þau verkefni sem tengjast hreinsun svæðisins, lagfæringum og breytingum á fasteignum til að koma þeim í söluhæfara ástand ásamt ýmsu fleiru. Þá er gert ráð fyrir því að inn á lið fjármálaráðuneytisins færist framlag til stjórnmálaflokka í samræmi við lög nr. 162/2006 en ég kom að því í upphafi að framlagið færist frá forsætisráðuneyti til fjármálaráðuneytisins auk þess sem gert er ráð fyrir að það hækki um 11,5 millj. kr. og verði því 61,5 millj. á næsta ári. Hvað varðar samgönguráðuneytið er gert ráð fyrir því að þar verði fjárheimildir lækkaðar um 133,6 millj. Þó er líka um að ræða aukningu á fjárheimildum. Má þar nefna í fyrsta lagi ýmis verkefni, svo sem gestastofur, söfn og markaðsstarf. Þá má einnig taka undir, eins og segir í þingskjalinu, að ýmis verkefni færist á milli samgönguráðuneytisins og iðnaðarráðuneytisins vegna ferðamála. Að öðru leyti vil ég ekki víkja neitt frekar að þeim verkefnum sem lúta að samgönguráðuneytinu. Fjárheimildir iðnaðarráðuneytisins aukast að sama skapi um 152,6 millj., m.a. vegna breytinga á umræddri tilfærslu á ferðamálum á milli samgöngu- og iðnaðarráðuneytisins. Auk þess er gert ráð fyrir því og ég vil sérstaklega tiltaka það að liðurinn ferðamálasamtök landshluta verði hækkaður um 12 millj. kr. vegna uppbyggingar í landshlutum og þróunarvinnu markaðsstofa. Þá er einnig lögð til 6 millj. kr. tímabundin hækkun hjá Atvinnuþróunarfélagi Þingeyinga en hún hafði fallið niður við 2. umr. en auk þess einnig 1 millj. kr. hækkun til Villimeyjar á Tálknafirði en það verkefni tengist vinnu við græðandi smyrsl úr íslenskum jurtum. Það er lagt til að fjárheimildir umhverfisráðuneytisins verði auknar um 51 millj. kr., fyrst 5 millj. kr. tímabundið framlag til tveggja ára vegna innleiðingar vatnatilskipunar Evrópusambandsins, nr. 2000/60/EB svo að ég hafi þetta rétt, herra forseti. Innleiðing tilskipunarinnar og framkvæmd hennar kallar á ítarlega greiningu og samantekt á skyldum og stjórnsýslukröfum tilskipunarinnar, greiningu á núverandi stjórnsýslukerfi hér á landi og uppsetningu framtíðarkerfis varðandi vernd og nýtingu vatnamála í samráði við viðkomandi stjórnvöld og hagsmunaaðila. Hluti af þessari vinnu sem hér er tiltekin í ósk um fjárheimild er samræmingarvinna vegna ESB. Þá er gerð tillaga um 4 millj. kr. tímabundið framlag til Skógræktarfélags Íslands til að opna ný skógræktarsvæði við þjóðleiðir landsins. Einnig 1 millj. kr. hækkun á safnlið sem er m.a. vegna Náttúrufræðisetursins á Ólafsfirði og tengist þar af leiðandi sundurliðun A sem fylgir með. Þá er lagt til 15 millj. kr. framlag til að standa straum af framkvæmd Kyoto-bókunarinnar á Íslandi. Á árinu 2006 fengust 15 millj. kr. til þessa verkefnis og hafa þær heimildir að mestu leyti farið til eflingar á loftslagsbókhaldi Umhverfisstofnunar og uppsetningar og skráningar fyrir svokallaðar Kyoto-einingar en sá kostnaður er töluvert meiri en gert var ráð fyrir, einkum vegna hárra reikninga fyrir hugbúnað og þjónustu við kerfið frá evrópskum rekstraraðilum þess. Það er von mín að umrædd fjárveiting nýtist vel til þess að fara yfir þessa bókun hér á landi. Það er gerð tillaga um 15 millj. kr. tímabundið framlag til fimm ára vegna innleiðingar vatnatilskipunar undir Umhverfisstofnun eins og ég kom hér að áðan. Hún er tvískipt. Ég ítreka, herra forseti, að annars vegar fellur hún undir Umhverfisstofnun og hins vegar undir umhverfisráðuneytið. Það er lögð til 15 millj. kr. fjárveiting til að styrkja kolefnisbindingarverkefni Landgræðslu ríkisins og auk þess er hér fjallað um fyrirhleðsluverkefni sem ég kom að áðan undir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Hér er ein breyting varðandi ofanflóðasjóð sem hefur ekki áhrif á útgjaldaheimild fjárlagaliðarins og loks er gerð tillaga um 8 millj. kr. tímabundið framlag til rannsókna í Hornstrandafriðlandi á vegum Náttúrustofu Vestfjarða í Bolungarvík. Ég ítreka í ræðustól, herra forseti, að umrædd tillaga féll niður við 2. umr. og til að ekkert misfarist nú vil ég hér lesa þessa tillögu aftur: Náttúrustofa Bolungarvík. Gerð er tillaga um 8 millj. kr. tímabundið framlag til rannsókna í Hornstrandafriðlandi á vegum Náttúrustofu Vestfjarða í Bolungarvík. Það liggur þá skýrt fyrir. Hér liggur einnig fyrir, herra forseti, líkt og ég kom að í upphafi, breytingartillaga við 5. gr. um 2.000 millj. kr. hækkun á heimild til Íbúðalánasjóðs og auk þess er breytingartillaga vegna 6. gr. heimildar í samræmi við verkaskiptingu ráðuneyta. Hér segir síðan að lokum að nýr liður komi við 6. gr., 6.23, að ganga til samninga við Reykjavíkurborg um lóð undir samgöngumiðstöð sem fyrirhugað er að reisa við Reykjavíkurflugvöll. Hér í þingskjalinu liggur einnig fyrir framhaldsálit frá meiri hluta efnahags- og skattanefndar sem hv. þm. Pétur H. Blöndal gerði grein fyrir í fjárlaganefndinni. Hvet ég hv. þingmenn til þess að kynna sér það. Umræðan í dag byggir á lögum um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, og hér er í 21. gr. til og með 28. gr. fjallað um þá vinnu sem við þurfum að fara yfir varðandi frumvarp til fjárlaga. Ég ítreka að samstarfið í nefndinni allan þennan tíma frá því við hófum þessa vinnu hefur verið mjög gott milli allra hv. þingmanna og þeirra sem hafa hlaupið í skarðið og vil ég jafnvel taka það hér upp að það er auðvitað erfitt fyrir hv. þingmenn að koma inn sem varamenn í fjárlaganefnd og þurfa að setja sig með skjótum hætti inn í einstök mál en vil þó segja að hv. þingmenn settu sig alla jafna fljótt inn í málin og gátu tekið málefnalegan þátt í umræðunni . Ég vil til að mynda benda þingheimi á að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sat fundina milli 2. og 3. umr. og var ágætt að fá þá reynslu sem hann hefur yfir að ráða í þessum efnum í fjárlaganefndina á elleftu stundu. Eins og fram hefur komið áður í ræðum mínum sé ég fram á það að hlutverk fjárlaganefndar muni á einhvern hátt verða skýrara og jafnvel breytast á komandi mánuðum og árum og nefndin muni ekkert síður sinna því hlutverki sem lýtur að eftirliti með framkvæmd fjárlaga eins og lýst er í fjárreiðulögum og það tengist þeirri ábyrgð sem fjárlaganefndinni er falin fyrir hönd Alþingis sem fer með fjárveitingavaldið. Nefndin hefur á síðustu mánuðum breytt verulega um vinnulag og þó að einstaka hv. þingmönnum þyki kannski hraðinn ekki vera mikill í þeim efnum hef ég trú á því að þegar aðventunni er lokið og jólin gengin í garð telji þeir hv. þingmenn sem sitja í fjárlaganefndinni að mjög margt hafi færst til betri vegar. Það er hins vegar mjög margt sem á einnig eftir að gera mun betra. Ég legg sérstaklega áherslu á að alltaf þarf að vera til staðar sameiginlegur skilningur um grundvallaratriði sem lúta að fjárlögunum hverju sinni er varða m.a. framkvæmd fjárlaga. Við höfum heyrt í þingsölum eða jafnvel í þjóðmálaumræðu almennt að skilningur á fjárlögunum er mismunandi. Hver hefur sínar skoðanir oft á því. Almennt séð tel ég þó að skilningur aðila á fjárlögum annars vegar og fjárhagsáætlun sveitarfélaga sé nokkuð að verða skýr í þjóðmálaumræðu, þjóðin gerir sér betur grein fyrir því að um er að ræða fjárheimildaráætlanir sem þýðir að um leið og viðkomandi áætlun og/eða lög hafa verið samþykkt eru um leið afgreiddar hér heimildir. Að lokum ítreka ég að þó að stjórnarandstaðan skrifi ekki upp á álit meiri hlutans má sjá fingraför þeirra hv. þingmanna víða og vona ég að þeir styðji einstaka tillögur í atkvæðagreiðslunni á morgun. Um leið minni ég á að auðvitað ber að þakka starfsfólki nefndasviðs Alþingis fyrir gífurlega vinnu, þá sérstaklega á fjárlaganefndarskrifstofu, en umrætt starfsfólk hefur á umliðnum dögum og vikum lagt á sig ómælda vinnu undir gífurlegu álagi. Það starfsfólk á allt heiður skilinn fyrir skipuleg og fagleg vinnubrögð í hvívetna. Nefndarmenn, bæði meiri og minni hluta, hafa notið aðstoðar þess. Fjárlaganefndin hefur einnig notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytisins og einnig hafa einstök ráðuneyti veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Ég þakka öllum hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í störfum fjárlaganefndar á umliðnum vikum, þakka hv. þingmönnum annarra nefnda, efnahags- og skattanefndar svo og annarra fagnefnda, fyrir þeirra störf. Þau hafa verið okkur hinum ómetanleg enda hefur verið um fjölmargt fjallað. Að lokum er það auðvitað þannig að við erum hér að leggja til fjárlög sem skila 39,2 milljarða kr. tekjuafgangi. Við gerum hér ákveðnar breytingar og stærsta breytingin milli 2. og 3. umr. er aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja sem ég fór ítarlega yfir í upphafi ræðu minnar. Við höfum vissulega öll sett okkur metnaðarfull markmið á mörgum sviðum eins og nefnt hefur verið í þingsölum. Þessi markmið eiga það öll sameiginlegt að stuðla að aukinni velsæld íslensku þjóðarinnar. Það er meginmarkmið stjórnmálanna, að bæta kjör almennings og skapa fjölskylduvænt samfélag þar sem fólki líður vel, skapa umhverfisvænt samfélag sem við getum verið stolt af og skapa hér samkeppnishæft og aðlaðandi umhverfi fyrir okkar kröftuga atvinnulíf. Við skulum ekki gleyma því, hv. þingmenn, að þetta þarf allt að fara saman til að við getum haldið hér úti gjaldahliðum fjárlaganna jafnt sem tekjuhliðum, þetta þarf að haldast í hendur. Það er því með mikilli gleði, herra forseti, sem ég lýk þessari ræðu minni hér við 3. umr. fjárlaga og hleypi öðrum hv. þingmönnum að. Ég vonast til þess að umræðan í dag verði málefnaleg og góð og ekki hvað síst að menn virði skoðanir hver annars því að þó við höfum ólíkar skoðanir á ýmsum málum ber okkur að virða það sem sagt er í þessum ræðustól og án þess að þurfa að vera í hnútukasti langt fram á nótt. Menn geta borið fram skoðanir sínar og tillögur á þann hátt sem ber jafnan að gera. Ég ítreka að umræðan hefur verið víðtæk í fjárlaganefndinni og menn hafa komið fjölmörgu þar að í umræðunni, ekkert síður stjórnarandstaða en stjórnarmeirihlutinn.

Hæstv. forseti. Það er gott að hv. formaður fjárlaganefndar er svona glaður í lok ræðu sinnar, ég skil svo sem alveg og deili með honum gleðinni yfir að vinnan við fjárlög fyrir næsta ár sé að baki. Við vitum öll að það er mikið álag á fjárlaganefnd frá hausti og þangað til fjárlagavinnunni lýkur sem er á þessum tíma árs. Þriðja umræðan er eftir og það er svo sem margt sem þarf að skoða. Mig langar til að spyrja hv. þingmann nokkurs í tilefni orða hans um áframhaldandi fjárframlög til safnliða. Þar kemur í ljós að nefndin er enn að bæta í safnliðina. Mig langar til að vita hvort hv. formaður hefur tölu yfir þá safnliði sem enn eru undir menntamálaráðuneytinu en óskiptir. Safnliðirnir sem fjárlaganefndin úthlutar eru upp á rúmlega 1 milljarð kr., 1 milljarð og 12 millj. eða svo. Mig langar til að vita hversu mikið er skilið eftir á safnliðum óskipt fyrir hæstv. menntamálaráðherra til að úthluta. Síðan langar mig til að gera athugasemd við það sem hv. þingmaður sagði um Þjóðminjasafnið og þau verkefni sem fjárlaganefnd hefur sett undir það. Þarna eru settar 2 millj. kr. sem tímabundið framlag til safnsins vegna umsýslu með þeim verkefnum sem hlotið hafa styrk í gegnum fjárlaganefndina. Það er vel, ég fagna því að Þjóðminjasafnið skuli þó a.m.k. fá smáfjárveitingu í þennan umsýslukostnað. Ég geri engu að síður enn þá athugasemd við það að fjárlaganefndin skyldi ekki hafa farið út í þá vegferð að setja þá fjármuni sem eru veittir til einstakra verkefna á verkefnin beint þar 

Herra forseti. Ég vil fyrst taka það fram að umræddar breytingar sem eru gerðar núna á milli 2. og 3. umr. varðandi safnliði sem fjárlaganefndin leggur til eru mjög óverulegar. Um er að ræða, má kannski segja, ákveðnar leiðréttingar, betur sjá augu en auga í þeim efnum og margt kom hér upp við 2. umr. eða eftir hana þar sem við fengum ábendingar um hitt og þetta, bæði frá hv. þingmönnum svo og öðrum. Ég skal hins vegar afla þessarar sundurliðunar varðandi safnliði innan ráðuneytanna og tilgreina þá vonandi hér í síðari ræðu minni eða þá stuttu andsvari síðar í dag. Ég læt vinna það hér í dag á fjárlaganefndarsviðinu. Það er í sjálfu sér athyglisvert að taka þetta saman því að þetta liggur, má kannski segja, hér og þar í frumvarpinu. Hvað varðar aðra athugasemd um húsafriðunarverkefni eða fornleifaverkefni eða slíkt vil ég bara vísa til þess sem ég sagði fyrr í ræðu minni, hér stígur fjárlaganefndin og vonandi þingið ákveðið skref með því að styrkja rekstrargrunn Þjóðminjasafnsins til að mæta þeim umsýslukostnaði sem safnið verður fyrir. Ég vil einnig nefna að ég vil horfa á þetta í kannski nýju ljósi og þá ræða hlutverk stjórnsýslustofnananna og þá hlutverk annarra í þessum efnum, jafnvel hvert hlutverk sjóða er þegar kemur að verkefnum eins og hér er um rætt.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sem hv. þingmaður segir og hann sagði reyndar í ræðu sinni að við þyrftum að fara betur ofan í saumana á því hver sinni hverju í þessum efnum. Hvert er hlutverk eftirlitsstofnananna og eiga þessar stofnanir yfir höfuð að hafa eftirlit með t.d. sjálfstæðum fornleifafræðingum sem grafa upp fornminjar úti um allt land? Það verður auðvitað að ganga í það verkefni að skilgreina það og koma málum í það horf sem eðlilegt hlýtur að teljast, því fyrr því betra. Önnur spurning sem ég hafði til hv. þingmanns varðar mín stærstu vonbrigði með þær breytingartillögur að ekki skuli vera farið að beiðni menntamálanefndar varðandi Listasafn Íslands. Ég spyr hv. formann nefndarinnar: Hefur nefndin einhverja hugmynd um hvernig að verja á þeim 70 millj. kr. sem eru inni á lið ráðuneytisins 682 sem heitir Geymsluhúsnæði safna, 695 sem heitir Menningarhús eða 621 Endurbætur menningarstofnana? Kann að vera að inn undir þeim þremur liðum felist fjármunir sem Listasafn Íslands getur átt að fá eða kemur til með að fá? Eru þá einhverjar áætlanir um það og hvað hefur fjárlaganefnd gert til þess að komast að því hvaða hugsun er að baki liðanna þriggja? Hér eru umtalsverðar upphæðir, á milli 140–150 millj. kr. Auðvitað gæti Listasafn Íslands nýtt sér einhverjar af þeim milljónum til að bæta úr brýnni þörf fyrir geymsluhúsnæði. Einhvers staðar frá þarf að koma sá vilji og hann á að koma í yfirlýsingu frá hv. formanni fjárlaganefndar úr þessum ræðustóli.

Herra forseti. Það er ánægjulegt að vita hvað hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur mikla trú á mér, að ég geti með yfirlýsingu tekið ákvörðun um skiptingu á ákveðnum liðum sem því miður eru óskiptir og jafnvel að nokkru óskilgreindir. Ég svara því í stærra samhengi. Fjárlaganefndin hefur kallað eftir skiptingu á ýmsum verkefnum á næsta ári og jafnvel að horfa til nokkurra ára varðandi það. Við höfum ekki fengið slíkar skiptingar. Það á bæði við um einstaka verkefni sem fara í viðhald á vegum Fasteigna ríkisins og jafnvel má nefna fjölmörg hús sem Þjóðminjasafn Íslands á sem geta hugsanlega tengst mótvægisaðgerðum. Húsakynni Þjóðminjasafns eru hringinn í kringum landið og gætu hugsanlega nýst í þeim efnum varðandi þann viðhaldsþátt sem fara á í. Ég mun auðvitað kynna mér málið sérstaklega og við fjölluðum um það varðandi álit menntamálanefndar og Listasafns Íslands. Ég vil sjá að við stöndum vörð um Listasafn Íslands líkt og við höfum gert varðandi önnur söfn, m.a. Þjóðminjasafnið, og þegar hv. þingmenn - og reyndar miklu frekar aðrir gestir en hv. þingmenn - koma í safnið geti þeir verið stoltir af Listasafni Íslands eins og öðrum söfnum. Ég vona að það svari spurningunni að nokkru en að öðru leyti get ég ekki sagt til um skiptingu þessara óskiptu fjármuna.

Herra forseti. Nákvæmlega fyrir tíu árum, upp á dag, flutti ég andsvar sem ég ætla að leyfa mér að endurtaka og staðfæra. Hv. formaður fjárlaganefndar, Gunnar Svavarsson, hefur flutt hina árlegu skýrslu sem formaður fjárlaganefndar flytur og eins og alltaf áður minnir skýrslan mig á skýrslu framkvæmdarstjóra meðalstórs bandarísks hlutafélags, enda veltan svipuð. Hér er verið að tala um alls konar framkvæmdir. Fyrst byrjaði formaðurinn að tala um útlitið fyrir fyrirtækið og svo eru ýmsar framkvæmdir sem ráðast á í. Ég ætla rétt að renna í gegnum þær. Í fyrsta lagi ætlar Alþingi að stunda fornleifauppgröft, síðan á að kaupa minjasafn, þá á að gefa út fornbókmenntir, svo á að byggja upp skíðamannvirki á Siglufirði. Setja á hálfa milljón í ljósmyndasafn, svo á að vakta bleikju og urriða í Þingvallavatni ásamt því að stunda innflytjendarannsóknir og síðan ætla menn að setja pening í að styrkja kolefnisbindingu og rannsóknir á henni. Það er allt saman eðlilegt og nauðsynlegt en það er verkefni framkvæmdarvaldsins en ekki löggjafarvaldsins. Með því að taka að sér framkvæmdarvald minnkar Alþingi ábyrgð framkvæmdarvaldsins. Ég minni t.d. á menntamálin. Hvernig getur hv. menntamálaráðherra borið ábyrgð á framkvæmdum sem Alþingi ákveður? Alþingi ber skylda samkvæmt 43. gr. stjórnarskrárinnar að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu. Með því að fara svona inn á verksvið þess getum við ekki sinnt þeirri skyldu. Auk þess vil ég minna á að nánast engin lög sem samþykkt eru á Alþingi eru samin af þingmönnum sjálfum. Við tökum því að okkur framkvæmdarvaldið í löggjafarsamkundunni og framkvæmdarvaldið tekur að sér löggjafarsamninguna. 

Herra forseti. Ég verð að viðurkenna að ég náði ekki þessu andsvari fyrir tíu árum síðan enda var ég þá á fullu í öðrum verkefnum. Hafi það verið líkt því sem við heyrðum áðan verð ég að segja að hv. þm. Pétur Blöndal hefur nú ekki mikið holað steininn þau tíu ár sem hann hefur verið hér. Menn eiga ekki að þurfa að koma upp í andsvari eins og þessu eftir að hafa setið í stjórnarmeirihluta allan þennan tíma. Ég verð að virða hv. þm. Pétur H. Blöndal, vin minn og félaga úr efnahags- og skattanefnd, þess að hann talar hér um ákveðin grundvallaratriði. Ég vil leiðrétta hann með því að þótt ráðist sé í verkefni tengd vöktun urriða og bleikju í Þingvallavatni er það lítill hluti af umræddum 430–40 milljörðum sem verið er að leggja til. Stóru hlutirnir eru auðvitað tekjuafgangurinn, hv. þm. Pétur H. Blöndal, 39,2 milljarðar. Ég vil að öðru leyti vísa til laga um fjárreiður ríkisins og hef sagt í ræðustól að hugsanlega sé það okkar hlutverk að endurskoða þau lög og um leið breytingar sem kunna að verða varðandi fjárveitingar og umfjöllunina sem fram fer í fjárlaganefndinni. Ég skal glaður senda hv. þm. Pétri H. Blöndal allar ræður mínar sem ég hef flutt við fjárlög og fjáraukalög til að hann skilji betur það sem ég hef verið að mæla fyrir í þeim efnum. Ég vil sjá ákveðnar breytingar í þá veru, kannski ekki jafnafgerandi eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, en fjölmargar breytingar.

Herra forseti. Ég er mjög ánægður með svar hv. þingmanns, formanns fjárlaganefndar. Ég er mjög ánægður með að hann vilji sjá breytingar. Þess vegna lagði ég þetta til fyrir nákvæmlega tíu árum þegar ég gerði athugasemd við að fjárlaganefnd vinnur nánast eins og framkvæmdastjóri í fyrirtæki í staðinn fyrir að setja rammana utan um fjárveitingarnar. Segja mætti t.d. að til safnamála fari svo og svo mörg hundruð milljónir og svo framkvæmir ráðherrann og má leggja línurnar um að setja eigi svo og svo mikið út á landsbyggðina og þess háttar. Ráðherrann á að framkvæma og bera ábyrgð gagnvart Alþingi. Hann skiptir fénu skynsamlega út um allt land og í mismunandi verkefni. Ég er mjög ánægður með að menn hugi að breytingum þannig að hv. fjárlaganefnd eyði ekki hálfu ári í að taka á móti hálfri þjóðinni með betlistaf og taka afstöðu til fjárveitinga án þess að vita mjög gjörla um einstök atriði sem framkvæmdarvaldið er miklu betur í stakk búið til að fylgjast með. Ég er líka mjög ánægður með að hv. þingmaður vilji fara í meira eftirlit með fjárveitingum því að það hefur nánast ekki verið neitt á Íslandi. Við gusum út peningum og enginn spyr hvort viðkomandi starfsemi sem er verið að styrkja hafi yfirleitt átt sér stað né heldur er neitt eftirlit með því að það sé gert með skynsamlegum hætti og hagkvæmum þannig að ég er mjög ánægður með að hv. þingmaður vilji breyta þessu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þann ánægjutón sem kom fram í síðara andsvari hans. Ég sagði áðan að um margt gætum við verið sammála varðandi breytingaferli en hugsanlega er ýmislegt sem sker á milli í þeim efnum. Meginatriðið er að við erum sammála um, líkt og fleiri hv. þingmenn, að styrkja stöðu þingsins og eftirlitshlutverk þess líkt og segir í stjórnarsáttmálanum. Við viljum fyrst og fremst fara með það að leiðarljósi inn í fjárlagavinnuna. Þess vegna hef ég m.a. boðað umræddar breytingar og lagt gríðarlega áherslu á hlutverk fjárlaganefndar sem tengist framkvæmd fjárlaga. Hins vegar vitum við líka að hefðin ríkir á Alþingi og erfitt er að brjóta hana niður.

Ég hef reynt það í tíu ár.

Hv. þm. Pétur Blöndal hefur reynt það í tíu ár  Mér finnst ekki að stríð eigi að vera á milli löggjafarvaldsins og framkvæmdarvaldsins heldur verði menn í þeim efnum að skýra hlutverk sitt. Það skýrist í gegnum löggjöfina og þá hluti munum við skoða. Ég fagna því að formaður efnahags- og skattanefndar hafi lýst yfir sínum sjónarmiðum og sé þá tilbúinn til að styðja við bakið á fjárlaganefnd í því breytingarferli sem fjárlaganefnd mun standa fyrir.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þakkir formanns nefndarinnar sem hann flutti áðan til samnefndarmanna sinna í fjárlaganefnd og starfsfólks og annarra þeirra sem hafa aðstoðað fjárlaganefnd við störf sín við umfjöllun um fjárlagafrumvarpið sem er nú komið til 3. umr. og senn er lokið þeirri miklu vinnu. Hv. formaður kom inn á það í ræðu sinni að ég hefði tekið þar sæti síðustu dagana, hlaupið þar í skarðið fyrir formann Frjálslynda flokksins, hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Satt er það. Ég átti satt að segja ekki von á því þegar ég lauk störfum í fjárlaganefnd fyrir hartnær áratug að ég ætti eftir að koma þangað aftur og hafði svo sem ekki heldur hug á því eftir fjögurra ára dvöl í fjárlaganefnd og þeirri vinnu sem þar hvílir á mönnum alla jafna, þó sérstaklega á haustþingi. Það er auðvitað mikil reynsla en afar bindandi og menn sem sitja í nefndinni eru síðustu vikurnar fyrir lokaafgreiðslu meira og minna í sínum eigin heimi að störfum við að ljúka þeim viðfangsefnum sem þar þarf að ganga frá áður en umfjöllun fjárlagafrumvarpsins lýkur. Ég get skilið að formaður nefndarinnar og aðrir fastir nefndarmenn séu fegnir því núna að sjá hilla undir lok þessarar umræðu og þeir geti farið að sýna sig úti í þjóðfélaginu á nýjan leik. Það er gleðilegt fyrir þá að geta séð þennan heim sem er fyrir utan þessa vinnu og það er líka skemmtilegt að þeir tínast þá til mannheima á svipuðum tíma og aðrir sveinar eru á leiðinni þangað úr sínum óbyggðum. Kannski eru þetta að vissu leyti óbyggðir, þ.e. að vera bundinn yfir störfum í fjárlaganefnd, sérstaklega hjá þeim sem leiða það starf í nefndinni. En svona án gamans, virðulegi forseti, þá tók ég nú eftir því þessa fáu daga sem ég sat í nefndinni að sumt hefur breyst verulega í störfum nefndarinnar og mér finnst til betri vegar. Annað er með sama sniði og áður var og verður trúlega þannig. Ég sé ekki fram á að það sé hægt að breyta hlutunum þannig að veruleg breyting verði á þeim þáttum starfsins nema ef farið verður út í það að gera fjárlög til tveggja ára í senn sem ég hef nú alltaf verið frekar hallur undir að yrði gert. Ég held að það væri skynsamlegt vinnulag í þessari miklu vinnu að ákveða rammann til lengri tíma, alla vega tveggja ára, og síðan kæmi þá á milli útfærsla á heildartölum innan málasviða sem væru þá viðfangsefni að fara yfir á milli nýrra fjárlaga. Ég held að það mundi létta álaginu af nefndinni og dreifa því líka og það yrði að mörgu leyti betra vinnulag. Ég held að það væri meira að segja hægt að þróa starf nefndarinnar á þann veg að hún geri meira af því að taka fjárlögin fyrir eftir málaflokkum og að umræða í þinginu gæti farið fram með þeim hætti í stað þess að vera bundin við það form sem við höfum haft af lagafrumvörpum í þremur umræðum um allt málið, að það væri hægt að brjóta upp að minnsta kosti þá eina umræðu málsins eftir málasviðum og taka stuttar umræður um til dæmis heilbrigðismál eða efnahagsmál og annað slíkt, sem gætu staðið kannski nokkra klukkutíma hver umræða. Það held ég að yrði miklu markvissari umræða. Flokkarnir mundu koma á framfæri sjónarmiðum sínum í viðkomandi málaflokki í tiltölulega samþjöppuðu formi og þá væru skýrari línurnar á milli flokkanna og áherslnanna sem þeir legðu í viðkomandi málaflokki. Þetta er mögulegt. Það þarf ekki að breyta þingsköpum til þess að stíga þessi skref. Menn geta fikrað sig áfram eftir þessari hugsun ef áhugi er á því. Annað sem ég tók eftir að hafði breyst er meira samráð en áður var á milli nefndarmanna, sérstaklega milli nefndarmanna minni hlutans og meiri hlutans um frágang og tillögugerð í einstökum fjárveitingum. Ég held að það sé til verulegra bóta og að þau breyttu vinnubrögð séu líklegri til að stuðla að meiri samstöðu um afgreiðslu málsins og endurspegla meira óskir þeirra sem á bak við þingmenn standa, þ.e. kjósendur og umboðsmenn þeirra vítt og breitt um landið. Virðulegi forseti. Framhaldsnefndarálit fyrsta minni hluta sem skipaður er fulltrúa Frjálslynda flokksins og fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar græns – framboðs er að finna á þingskjali 457. Ég vil byrja á því, með leyfi forseta, að lesa upp fyrsta kaflann í því framhaldsnefndaráliti sem fjallar um efnahagsmál. „Umrót og óvissa einkenna horfur í efnahagsmálum eins og rækilega var bent á í nefndaráliti 1. minni hluta fyrir 2. umræðu fjárlaga. Helsta verkefni stjórnvalda er að koma á jafnvægi og stöðugleika í þjóðarbúskapnum og koma verðbólgunni niður fyrir verðbólgumarkmið Seðlabankans. Fram undan eru kjarasamningar og aðilar vinnumarkaðarins auk stjórnvalda hljóta að vinna að því að gera samninga sem stefna að þessu markmiði. Það er ávinningur allra í þjóðfélaginu, sérstaklega þeirra skuldsettu, að hemja verðbólguna. Fjármálaráðuneytið spáir því að verðbólgan á næsta ári verði 3,3% sem er liðlega fjórðungi yfir verðbólgumarkmiði Seðlabankans. Það yrði þá fimmta árið í röð sem verðbólgan er meiri en 2,5%. Greinilegt er að há verðbólga er að festast í sessi öllum almenningi til tjóns. Ríkisstjórnin ber mikla ábyrgð á þessari þróun og skortir greinilega nægilegan vilja til ábyrgrar efnahagsstjórnar. Verðbólgutölur undanfarinna ára bera það með sér og nýleg varnaðarorð frá ýmsum aðilum, svo sem alþjóðagjaldeyrissjóðnum, um hættuna á snöggu og skyndilegu falli íslenska gjaldmiðilsins um allt að 25% og verðbólguöldu í kjölfarið. Slík atburðarás, sem stundum er kölluð hörð lending efnahagslífsins, mundi leika skuldsett heimili landsmanna grátt, ekki hvað síst fyrir tilverknað verðtryggingar lánsfjár. Hlutverk stjórnvalda er að hafa þá stjórn á efnahagsmálum, meðal annars með fjárlögum ríkisins, að sæmilegt jafnvægi sé og að verðbólga sé innan settra marka. Horfurnar fyrir næsta ár eru ekki góðar þegar litið er til forsendna fjárlagafrumvarpsins. Umsvifin næstu tvö ár, 2008 og 2009, verða of mikil á sviði einkaneyslu og fjármunamyndunar til þess að nokkur von sé til þess, að óbreyttu, að ná verðbólgunni niður í 2,5%, sem er markmið Seðlabankans. Líta verður til þess að fjármálaráðuneytið gerir ekki ráð fyrir því að ráðist verði í nýjar stóriðjuframkvæmdir á þessum árum, en hins vegar er unnið að því hörðum höndum að jafnvel verði af þremur til fjórum nýjum framkvæmdum á næstu árum. Gangi það eftir verður þenslan mun meiri og enn líklegra en áður að verðbólgan verði viðvarandi og langtum hærri en stjórnvöld stefna að. Greinilegt er að miklar breytingar hafa orðið í íslensku efnahagslífi frá árinu 2003. Umfang þess hefur aukist gríðarlega. Verg landsframleiðsla jókst um 46% á aðeins fjórum árum, frá 2003 til 2007 og að magni til um nærri 400 milljarða kr. miðað við verðlag hvers árs. Þegar tekin er saman einkaneysla og fjármunamyndun á þessu tímabili kemur í ljós að útgjöldin hafa verið á fjórum árum sem svarar sex ára útgjöldum ársins 2003. Voru útgjöldin þó ekki í neinni lægð það ár heldur þau mestu frá 1996 að árinu 2000 undanskildu, þar sem einkaneysla og fjármunamyndun var örlítið hærri að magni til [en árið 2003]. Í fjárhæðum talið var aukningin þessi ár svo mikil að hún ein og sér jafngildir landsframleiðslu í heilt eitt ár og fjórum mánuðum betur. Það er gríðarleg aukning á aðeins fjórum árum, sem hefur kostað ójafnvægi í efnahagslífinu með tilheyrandi sveiflum í gengi og verðbólgu. Áform um margvíslegar stóriðjuframkvæmdir liggja fyrir, fjárfesting í íbúðarhúsnæði verður áfram mikil, miklar opinberar framkvæmdir eru fram undan og stór verkefni á vegum einkaaðila. Efnahagskerfið hefur stækkað og segja má að alþjóðavæðingin og EES-samningurinn hafi stuðlað að því sérstaklega með frjálsu flæði vinnuafls. Á þessum fjórum árum hefur fjöldi fólks af erlendum uppruna á vinnumarkaði tvöfaldast, farið úr liðlega 10.000 manns í rúmlega 21.000 í júlí síðastliðnum og nam þá um 10% vinnuaflsins. Líklegt er að þessi þróun haldi áfram og að stór hluti útlendinga sem hingað hafa flust muni taka hér upp fasta búsetu. Áhrifin verða varanleg stækkun hagkerfisins og aukin framleiðslugeta og ætla má að jafnvægi sem að er stefnt muni taka mið af því. Þessu mun fylgja aukin eftirspurn á fasteignamarkaði og aukin útgjöld við hina nýju landsmenn sem stjórnvöld verða að gera ráð fyrir meðal annars í skólakerfinu. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar lýsir nokkrum áhyggjum yfir því að verulega skortir á að lagt sé nægilegt fjármagn í fjárlagafrumvarpið til þess að mæta þessum samfélagsbreytingum.“ Virðulegi forseti. Þetta er sá kafli nefndarálits 1. minni hluta sem fjallar um efnahagsmál og ég vil bæta við nokkrum orðum við það sem fram kemur í álitinu. Það er ljóst, eins og þar er skrifað, að horfurnar fyrir næstu ár eru býsna fjarri því að stefna að stöðugleika í efnahagslífinu. Fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir því sjálft að verðbólgan verði fjórðungi hærri en að er stefnt að hámarki, fjórðungi yfir þeim 2,5% sem er það hámark sem stjórnvöld hafa sett sér fyrir verðbólguna og það er staðan sem miðast við að ekki verði af neinum stóriðjuframkvæmdum. Nú eru horfurnar þannig að unnið er að því að koma á fót nýjum stóriðjuframkvæmdum. Það er unnið að því í Helguvík, Keilisnesi, Þorlákshöfn og Húsavík auk verkefna sem við getum kallað stóriðju en eru ekki á sviði álvera, eins og í Eyjafirði sem ég held að sé kallað aflþynnuverksmiðja. Þetta eru allt út af fyrir sig ágæt verkefni og örugglega, miðað við verðlag í dag, þjóðhagslega hagkvæm þannig að ávinningur er fyrir þjóðfélagið að ráðast í þau burt séð frá áhrifum af umhverfi sem við skulum taka út til hliðar í umræðu um  Gangi það eftir þá gjörbreytist efnahagsspáin. Þá verður framkvæmdamagnið á þessum tíma miklu meira en gert er ráð fyrir í forsendum fjárlagafrumvarpsins í þjóðhagsspánni og er það þó býsna mikið sem gert er ráð fyrir að verði í gangi á næstu tveimur árum. Mér sýndist á tölunum að gert væri ráð fyrir því að það væri vel á sjötta hundrað milljarða króna sem ætti að fara í framkvæmdir á árunum 2008 og 2009. Þar af ætlar ríkið sjálft að standa fyrir framkvæmdum upp á liðlega 100 milljarða kr. á aðeins tveimur árum. Það er mikið fé. Ef það bætist við sem svarar einu álveri og þar af leiðandi virkjunarframkvæmdum líka og þó það verði ekki allt fullunnið á árunum 2008 og 2009 þá eru það kannski framkvæmdir upp á 150–250 milljarða kr. Og það má búast við því að einhver hluti, jafnvel verulegur hluti þess, falli til á árunum 2008 og 2009 og bætist þá við það framkvæmdamagn sem er forsenda efnahagsspár fjármálaráðuneytisins. Það eitt hleypir upp þenslunni frá því sem spáð er. Það hleypir upp einkaneyslunni og það mun hækka stýrivextina sem aftur eykur innstreymi lánsfjár og hækkar gengið. Það mun líka gera það sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bendir á að að muni gerast, þ.e. að gengið mun falla. Gengið féll um 20% á mjög skömmum tíma snemma árs 2006. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn bendir á að gengið sé yfirskráð í raun miðað við aðstæður um 15–25%. Það kemur að því, alveg eins og vatnið leitar niður á við undan hallanum og fyrr eða síðar kemst niður, að þá mun gengið falla. Það bara mun gerast. Það er ekki valkostur í stöðunni að hægt verði að koma í veg fyrir það. Eini valkosturinn sem stjórnvöld hafa er að láta það gerast, ef þau geta stjórnað atburðarásinni með þeim hætti, að verðbólguskriðan sem fylgir gengisfellingunni verði sem minnst og skaði almenning sem minnst. Það er í raun eina valið sem stjórnvöld hafa, þ.e. að reyna að milda áhrifin af væntanlegri gengisfellingu þannig að hún gerist ekki í einu lagi heldur á einhverjum tíma og svo framvegis. Um það mun efnahagsstjórn stjórnvalda snúast á næstunni, á næsta ári, að koma í veg fyrir hörðu lendinguna, brotsjóina sem munu rísa ef menn ná ekki tökum á því að komast í gegnum þennan skafl án þess að bíða skaða af. Í þessu samhengi eru kjarasamningar við opinbera starfsmenn og almenna vinnumarkaðinn lykilatriði. Í þeim kjarasamningum verður ríkisvaldið að leggja sitt af mörkum til þess að fá launþega til að una tiltölulega lítilli kauphækkun. Mér sýnist á kröfugerð verkalýðsfélaganna að þau geri sér grein fyrir því að við þessa samningagerð sé verkefnið að verja það sem hefur áunnist í kaupmáttaraukningu á undanförnum árum fremur en að sækja fram til viðbótarkaupmáttaraukningar á samningstímanum vegna þess sem menn sjá, að gengisfellingin er fram undan. Hún rýrir kaupmátt fólks. Verkefnið er sem sé að koma í veg fyrir að hann rýrni sem minnst og helst auðvitað ekki neitt ef menn eru lánsamir að komast í gegnum þetta viðfangsefni með þeim hætti. En til þess að verkalýðshreyfingin geti unað tiltölulega lágri kauphækkun í kjarasamningum á næstu tveimur til þremur árum þá verður ríkisstjórnin að leggja sitt af mörkum. Það sem hún þarf að leggja fram er trúverðug áætlun sem tryggir stöðugleika í efnahagsmálum, sem tryggir lága verðbólgu vegna þess að lág verðbólga er kjarabót fyrir launþegana. Ef verðbólgan heldur áfram - og nýjustu mælingar sýna að verðbólga þessa árs sé 6%. Það er mjög hátt yfir takmarkinu um 2,5. Það er um 150% hærra en raunverulegt markmið ef maður tekur það í hlutfallinu. Það er mjög há verðbólga. Það kostar launþega mikla peninga ef verðbólgan er svona há þannig að besta kjarabótin er að ná verðbólgunni niður. Þegar hún er búin að vera fimm ár í röð yfir verðbólgumarkmiðunum og sum árin mjög langt yfir þeim þá verða stjórnvöld að leggja sig öll fram um að ná niður verðbólgunni. Það er þeirra skylda í stöðunni og þeirra verkefni og ríkisfjármálin eru eitt af stjórntækjunum í því skyni. En auðvitað hafa stjórnvöld eða ríkisstjórnin yfir fleiri tækjum að ráða sem hafa áhrif á þróun efnahagsmála og auðvitað þar með talið hafa þau lagasetningarvaldið sín megin þar sem þau styðjast við meiri hluta þingsins og geta komið fram stefnu sinni í þeim efnum sem þau kjósa að leggja fyrir þingið. Ábyrgðin hvílir fyrst og fremst á herðum stjórnvalda á því að fá verkalýðshreyfinguna til að sætta sig við skynsamlega kjarasamninga og stjórnvöld þurfa að leggja inn í það efnahagsstefnu sem tryggir lága verðbólgu. Að festa hana svona uppi eins og hún hefur verið síðustu fimm ár er eitur í allra beinum sem fylgjast með efnahagsmálum því það er svo erfitt að ná því niður sem einu sinni hefur farið upp í þeim efnum. Það er mikið átak sem þarf að leggja á til þess að ná verðbólgunni niður þegar hún er farin að festast í þessum hæðum. Þá er líklegra að hún fari upp heldur en niður. Í öðru lagi þurfa stjórnvöld að leggja fram umbætur í skattamálum og lífeyrismálum sem tryggja láglaunafólki landsins, hvort sem það eru lífeyrisþegar eða fólk á vinnumarkaði, umtalsverðar kjarabætur í gegnum breytingar á sköttum eða lífeyrisgreiðslum. Það verður að bæta kjör láglaunafólks á Íslandi. Það liggja fyrir þinginu tillögur í þeim efnum frá þingflokki Frjálslynda flokksins sem eru komnar til efnahags- og skattanefndar og lúta að því að setja upp sérstakan persónuafslátt til að tryggja að fólk með lágar tekjur borgi ekki skatt af þeim tekjum eins og það gerir í dag. Það yrði mikil kaupmáttaraukning ef slík breyting næði fram og hún mundi ekki bara gagnast fólki á vinnumarkaði heldur líka elli- og örorkulífeyrisþegum. Fyrir þessari tillögu var gerð ítarleg grein í framsöguræðu 1. minni hluta fyrir 2. umr. fjárlaga og ég þarf ekki að endurtaka það hér. En þetta tvennt er á ábyrgð stjórnvalda. Verkefni stjórnvalda á næstunni eru að ná niður verðbólgunni og tryggja hófsama og skynsamlega kjarasamninga og það verður ekki gert nema umtalsverðar réttarbætur verði fyrir láglaunafólk og elli- og örorkulífeyrisþega á næstunni. Virðulegi forseti. Ég vil segja líka eitt til viðbótar um efnahagsmálin. Það sem að mínu mati hefur kannski leitt til þess að menn misstu dálítið tökin á efnahagsmálunum í þessari stækkun efnahagsumsvifanna sem orðin er og gerð er grein fyrir í framhaldsnefndarálitinu, var að gengið var býsna langt í að auka peningamagn í umferð og Seðlabankinn ber þar mikla ábyrgð. Það var ákvörðun Seðlabankans í desember 2003 að lækka bindiskylduna úr 4% í 2% sem gerði það að verkum að bankarnir fengu skyndilega 20 milljarða kr. eða svo lausa til útlána og það er hægt að lána í bankakerfinu sömu krónuna út oftar en einu sinni. Það er athyglisvert að Kaupþing sagði frá því í greinargerð sinni um efnahagsmál hálfu ári eftir að þessi ákvörðun var tekin og komst að þeirri niðurstöðu þar að þá hafði peningamagn í umferð vaxið um 100 milljarða kr. Fræðikenningar segja að þess sé að vænta þegar allt er komið fram að það geti aukið peningamagn í umferð um 1.000 milljarða kr. að lækka bindiskylduna úr 4% í 2% og losa um 20 milljarða. Menn sjá því að þessi aðgerð hafði gríðarleg áhrif sem undanfari þess að lækka vexti á almennum húsnæðislánum sem bankarnir gerðu. Þeir höfðu skyndilega nóg af peningum til útlána og brugðu á það ráð í samkeppni sinni við ný lög um útlán Íbúðalánasjóðs. Síðan er það stóriðjan sem fór í gang á þessum árum eftir 2003 og síðan almenn lækkun skatta. Allt þetta verkaði sem olía á þann eld sem hefur kynt upp efnahagslífið síðan þá. Ég vil bæta því við, virðulegi forseti, að ég tel að eitt af því sem ríkinu beri að gera til að reyna að ná hér stöðugleika í efnahagslífinu og stuðla að skynsömum kjarasamningum, sé að leggja á hilluna alla vega um sinn öll áform um almenna lækkun skatta. Það kom afar óheppileg yfirlýsing frá ríkisstjórninni hér fyrir skömmu síðan þar sem boðuð var almenn skattalækkun í því efnahagsástandi sem við búum við nú. Það er einfaldlega yfirlýsing til fólks um að það muni hafa fram undan meira ráðstöfunarfé en það hefur núna og það einfaldlega leiðir til aukinnar einkaneyslu sem ýtir upp verðbólgunni o.s.frv. Það var mjög óskynsamleg yfirlýsing og mér heyrist á síðustu fregnum um það að ríkisstjórnin hafi eitthvað dregið í land með hana og boðað að því verði slegið eitthvað á frest. Ég held að ríkisstjórnin verði að tala alveg skýrt í þeim efnum og læra af mistökunum frá því í vetur þegar ráðist var í lækkun á virðisaukaskatti í aðdraganda kosninga sem var auðvitað fyrst og fremst aðgerð gagnvart kjósendum en ekki aðgerð gagnvart verðlaginu. Það er ekki heppilegt þegar stjórnmálamenn standa það ekki af sér að standast óskynsamlegar aðgerðir, þ.e. óskynsamlegar á þeim tímapunkti sem ráðist var í þær eins og var í vetur. Þar var enginn flokkur undanskilinn í þeim efnum því að sú skattalækkun var afgreidd hér með öllum greiddum atkvæðum. Enginn treysti sér til að segja það sem allir vissu, að þetta var óskynsamleg aðgerð á þessum tíma enda hefur það komið á daginn sem menn vita nú. Menn verða bara að læra af þessari reynslu og hætta að kaupa sér tímabundnar vinsældir með því að boða almennar skattalækkanir. Það er ekki veður í íslenskum efnahagsmálum til slíkra spádóma eða slíks boðskaps. Hins vegar á að ráðast í sértækar breytingar í skattkerfinu sem ég nefndi gagnvart lágtekjufólki til þess að fá verkalýðshreyfinguna til að sætta sig við hófsama kjarasamninga. Virðulegi forseti. Ég vil þá víkja að næsta kafla í nefndaráliti 1. minni hluta. Sá kafli fjallar um almannatryggingar og hljóðar svo, með leyfi forseta. „Nú liggja fyrir tillögur stjórnarmeirihlutans um hækkun á framlögum til almannatrygginga. Stærstu atriðin eru að lagt er til að afnema að fullu skerðingu tryggingabóta vegna tekna maka frá og með 1. apríl 2008 og að frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega á aldrinum 67–70 ára verður 100 þús. kr. á mánuði frá 1. júlí 2008. Að auki eru tillögur um að innlausn séreignarlífeyrissparnaðar muni ekki skerða lífeyrisgreiðslur eftir 1. janúar 2009, að vasapeningar vistmanna á stofnunum muni hækka um 30% um mitt ár og boðaðar eru aðgerðir til þess að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta. Kostnaður vegna tillagnanna verður á næsta ári um 2.700 millj. kr. og 4.300 millj. kr. árið 2009 þegar þær verða að fullu komnar til framkvæmda. Fyrsti minni hluti fagnar framkomnum tillögum stjórnarflokkanna og telur þær til bóta, en bendir þó á að þær virðast gagnast að nokkru marki tiltölulega litlum hluta ellilífeyrisþega. Nákvæmar upplýsingar um áhrif breytinganna hafa hins vegar ekki verið lagðar fram. Rétt þykir að minna á að aðeins er ár liðið frá því að Alþingi samþykkti viðamiklar breytingar til þess að rétta hlut elli- og örorkulífeyrisþega. Talið var þá að kostnaðarauki vegna þeirra breytinga yrði um 6 milljarðar kr. á þessu ári og um 7 milljarðar kr. frá og með árinu 2008. Samanlögð áhrif af þessum tveimur breytingum verða nærri 10 milljarðar kr. á næsta ári og ríflega 11 milljarðar kr. frá og með árinu 2009. Í ljósi þess að lífeyristryggingar eru áætlaðar um 43 milljarðar kr. á næsta ári má sjá hversu kjör elli- og örorkulífeyrisþega hafa verið orðin ófullnægjandi. Um fjórðungs hækkun lífeyrisgreiðslna á aðeins tveimur árum segir sína sögu. Vísað er til þingsályktunartillögu á þskj. 3 á 133. löggjafarþingi, um nýja framtíðarskipan lífeyrismála, sem flutt var af öllum þingmönnum þáverandi stjórnarandstöðu og til ítarlegrar umfjöllunar um velferðarmál í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar á þskj. 345 á yfirstandandi þingi til þess að lýsa almennt áhersluatriðum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins í málefnum elli- og örorkulífeyrisþega. Sérstaklega er minnt á nauðsyn þess að bætur almannatrygginga fylgi almennri launavísitölu og nægi til framfærslu svo að ekki komi til þess á nýjan leik að kjör elli- og örorkulífeyrisþega rýrni í samanburði við aðra þjóðfélagshópa. Í tillögu þingmanna þáverandi stjórnarandstöðu, sem minnt er á að framan, er meðal annars lagt til að skilgreind verði neysluútgjöld lífeyrisþega sem myndi viðmiðun fyrir grunnlífeyri og tekjutryggingu. Viðmiðunin hækki síðan í samræmi við neysluvísitölu og hækki launavísitala umfram neysluvísitölu verði tekið mið af henni og þannig verði lífeyrisþegum tryggð hlutdeild í auknum kaupmætti í samfélaginu. Þá er einnig sérstaklega minnt á áherslur 1. minni hluta á hækkun persónuafsláttar þeirra sem hafa lágar tekjur og auka með þeim hætti kaupmátt þess hóps í þjóðfélaginu. Slík aðgerð mundi að sjálfsögðu gagnast vel elli- og örorkulífeyrisþegum. Vakin er athygli á því að í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um aðgerðir til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja kemur ekki fram hvernig öryrkjum verði skilað sambærilegum ávinningi og ellilífeyrisþegar fá en með frítekjumarki vegna atvinnutekna og að lágmarki 25 þús. kr. á mánuði frá lífeyrissjóði. Greinilegt er að þetta mikilvæga atriði er í óvissu og ríkisstjórnin hefur ekki komið sér niður á lausn fyrir öryrkja. Þess er krafist að sem fyrst verði allri óvissu eytt um hvort og hvernig loforð ríkisstjórnarinnar verði efnt. Annað atriði í yfirlýsingunni er líka þess eðlis að frekari skýringa er þörf, en það varðar boðaðar sérstakar aðgerðir til þess að draga úr of- og vangreiðslum tryggingabóta frá og með 1. apríl 2008. Ekkert er látið uppi um það hverjar þessar sérstöku aðgerðir kunna að vera. Af hálfu 1. minni hluta er sett fram sú skoðun að eina færa leiðin, sem sjáanleg er til þess að komast hjá hinum árlegu hvimleiðu kröfum Tryggingastofnunar ríkisins um endurgreiðslur frá tugum þúsunda lífeyrisþega, eða hið gagnstæða, sé að ákveða að greiddar bætur séu endanlegar og breytingar á bótafjárhæð lífeyrisþega vegna þess að aðstæður hafa breyst gildi aðeins fram í tímann en hafi ekki áhrif á þegar greiddar bætur.“ Virðulegi forseti. Þannig eru áhersluatriði 1. minni hluta hvað varðar almannatryggingarnar og þær breytingar sem boðaðar hafa verið á næsta ári í sérstöku lagafrumvarpi um bætur elli- og örorkulífeyrisþega. Um þetta er kannski ekki mikið fleira að segja en það sem fram kemur í nefndarálitinu. Ég vil þó benda á að við höfum verið að reyna að gera okkur grein fyrir því hvað yfirlýsingin sem kom frá ríkisstjórninni 5. desember virkar á stóran hluta lífeyrisþega, elli- og örorkulífeyrisþega, sem eru um 40 þúsund manns. Við getum ekki lagt nákvæmt mat á það, við höfum ekki nægilegar upplýsingar til að slá fram með sæmilegri nákvæmni hjá hve stórum hópi kjör munu batna og hversu mikið að jafnaði. Eftir því sem ég kemst næst mun þetta fyrst og fremst hafa áhrif á um tvö þúsund ellilífeyrisþega af um 28–29 þúsund ellilífeyrisþegum. Ég hef ekki matið fyrir örorkulífeyrisþega, þeir eru um 13 þúsund, ég mundi halda að þar finni mun stærri hópur fyrir jákvæðum áhrifum af þessari breytingu, þeir eru almennt yngri og eiga yngri maka sem fleiri eru með atvinnutekjur en hvað varðar maka ellilífeyrisþega. Ef þetta er rétt nálgun eða rétt mat eru það kannski um 10% ellilífeyrisþega sem njóta góðs af breytingunni að einhverju marki, ég tel ekki ástæðu til að gera lítið úr því. En það er líka rétt að það liggi þá fyrir að það er skásta matið sem við getum lagt á áhrif breytinganna á þessu stigi. Ég mundi gjarnan vilja að þetta væri rangt mat, að breytingarnar hefðu áhrif á stærri hóp, en það kemur alla vega ekki í ljós í þessari umræðu, en vonandi með lagafrumvörpunum þegar þau verða lögð fram á nýju ári. Til þess að allrar sanngirni sé gætt væri rétt að meta áhrifin af báðum breytingunum, í desember 2006 og nú á þessu ári, í desember 2007, samanlagt á lífeyrisþegahópinn. Eins og fram kemur í nefndarálitinu er hækkunin um þriðjungur af heildargreiðslunni þannig að þessar tvær breytingar samanlagt hljóta að bæta kjör elli- og örorkulífeyrisþega býsna mikið, a.m.k. að meðaltali, þegar svo mikil hækkun verður á útgreiðslum ríkissjóðs og við gleðjumst yfir því. Við bendum hins vegar á það augljósa í því að þetta undirstrikar hvað kjör þessara þjóðfélagshópa voru orðin slæm eins og kom fram í mikilli ókyrrð sem var í þessum hópum í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Ég vildi aðeins til samanburðar rifja upp þingsályktunartillögu, um nýja framtíðarskipan lífeyrismála, sem stjórnarandstaðan lagði fram á síðasta haustþingi fyrir rúmu ári. Hún var um aðgerðir í sex liðum og segja má að fjórir liðir séu að miklu leyti komnir fram í þeim tveimur aðgerðum sem síðan hefur verið ráðist í, annars vegar í desember 2006 og hins vegar núna. Þáverandi stjórnarandstaða var greinilega að móta stefnu eða kröfur sem hafa verið markvissar því að þær hafa mikið til gengið eftir vegna þrýstings frá þeim sem í hlut eiga og auðvitað frá stjórnmálaflokkunum líka. Það sem mér sýnist að hafi gengið fram að miklu leyti er að hin nýja tekjutrygging, sem var til og var boðuð, hækkaði. Það var krafa um frítekjur vegna atvinnutekna sem væri 900 þúsund á ári og það næst fram með þessum breytingum núna og ríflega það. Það er í þriðja lagi um 50% hækkun á ráðstöfunarfé þeirra sem dvelja á stofnunum og það er að miklu leyti að ganga eftir. Í fjórða lagi eru afnumin að fullu tengsl lífeyrisgreiðslna við atvinnu- og lífeyristekjur maka. Um áramótin verður skorið á tengsl lífeyrisþega við lífeyristekjur maka og með frumvarpinu sem boðað er verða atvinnutekjur maka líka teknar frá og skerða ekki lengur lífeyrisgreiðslur til lífeyrisþega. Tvö atriði standa út af þessari stefnumörkun. Annars vegar sú krafa að öryrkjar haldi aldurstengdri örorkuuppbót sinni þegar þeir verða ellilífeyrisþegar, sem í dag fellur niður, og hins vegar, sem ég held að sé aðalatriðið, að neysluútgjöld lífeyrisþega verði skilgreind sem myndi viðmiðun fyrir grunnlífeyri og tekjutryggingu og að sú viðmiðun haldi verðgildi sínu og bæturnar séu í samræmi við það. Ég held að aðalskýringuna á því hversu illa fór í kjörum elli- og örorkulífeyrisþega megi rekja til ákvörðunar árið 1996 þegar ákveðið var á Alþingi að skerða tengingu sem var í almannatryggingalögum fram að þeim tíma, tengingu bóta almannatrygginga við vikukaup í almennri verkamannavinnu. Það var skorið á þau tengsl og það hefur leitt til þess að bæturnar lækkuðu í samanburði við verkamannakaupið og verðgildi á árunum þar á eftir. Það er upp úr þeim öldudal sem er verið að ná kaupmætti bótagreiðslnanna með þessum tveimur stóru breytingum, lagafrumvarpinu í desember í fyrra og boðuðu frumvarpi með yfirlýsingu ríkisstjórnar nú 5. desember. Ég held að það sé höfuðatriði að ná fram, til viðbótar því sem boðað er, þessari tengingu, viðmiðun og fastri tengingu við hana, þannig að tryggt sé að í náinni framtíð haldi kaupmáttur bótanna sér, óháð verðþróun eða launaþróun að öðru leyti, þannig að ekki dragi í sundur á milli lífeyrisþega og almenna vinnumarkaðarins. Virðulegi forseti. Ég vil víkja aðeins að nefndarálitinu og lesa 3. kafla þess sem fjallar um heilbrigðismál, með leyfi forseta: „Rík ástæða er til þess að gera sérstaka grein fyrir áformum í fjárlagafrumvarpinu um verulega hækkun sértekna í heilbrigðiskerfinu sem lýsir einfaldlega áformum um hækkun á hlut sjúklinga. Samtals verða þessar sértekjur um 5,1 milljarður kr. og hækka um 34% en þær voru 3,8 milljarðar kr. í fjárlögum yfirstandandi árs. Heilbrigðisráðuneytið mun afla með sértekjunum tekna sem standa undir um 3,3% af útgjöldum ráðuneytisins. Það er hækkun úr 2,6% eða um fjórðung. Þetta ber að skoða í því ljósi að sjúklingar eða notendur heilbrigðisþjónustunnar greiða um 17% af heildarkostnaði og ríkið 83% samkvæmt síðustu tölum. Fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir að komugjöld hækki um 160 millj. kr. og gert er ráð fyrir hækkun á viðmiðunarmörkum afsláttarkorta í heilbrigðisþjónustunni. Hækka á greiðslur frá vistmönnum á öldrunarheimilum um 90 millj. kr. en í frumvarpinu segir að það sé vegna aukinna tekna vistmanna. Tæpur helmingur sérteknanna kemur Landspítalanum, rúm 25% frá heilsugæslu og heilbrigðisstofnunum og 11% frá öldrunarstofnunum og hjúkrunarheimilum. Hækkun sérteknanna í fjárlögunum er greinilega til þess að auka hlut sjúklinganna. Ekki er gott að meta hve mikil hækkunin kann að verða en hún gæti orðið rúmlega 1% af heildarkostnaði í heilbrigðiskerfinu og yrði þá hlutur sjúklinga orðinn meiri en 18% af heildarkostnaðinum, sem er í dag um 17%.“ Þetta er þróun í öfuga átt. Ég held, virðulegi forseti, að menn ættu að staldra við. Hlutur sjúklinga í heildarkostnaði í heilbrigðisþjónustu hefur farið fremur vaxandi á undanförnum árum og var samkvæmt síðustu tölum 17% en ríkið greiddi um 83%. Það er hlutfall sem menn ættu að halda sig við og auka ekki við hlut sjúklinga frá því sem hann er kominn í. Ef miðað er við að heilbrigðiskerfið kosti um 100 milljarða kr. er hvert prósentustig um 1 milljarður kr. Það eru því um 17 milljarðar sem sjúklingar greiða af heildarkostnaði. Hann dreifist reyndar afar ójafnt niður á þá sem þurfa að nota heilbrigðiskerfið, ekki eftir efnum og ástæðum heldur fremur eftir sjúkdómum eða hvert lækning er sótt og jafnvel eftir meðhöndlun, kostnaður getur verið breytilegur eftir því hvernig meðhöndlunin er. Ég held að menn ættu frekar að skoða dreifingu á þessum kostnaði en að auka hlut sjúklinga frá því sem nú er. Það er líklegt að sú aukning verði fyrst og fremst sótt í vasa þeirra sem hafa lágar tekjur, a.m.k. að hlutfalli til. Lokakaflinn í nefndaráliti 1. minni hluta fjallar um KADECO, Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf., og er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Málefni félagsins komu til umfjöllunar í fjárlaganefnd. Ríkisendurskoðun leggur áherslu á að tekjur og gjöld félagsins séu færð í gegnum ríkissjóð og gerir 1. minni hluti ekki athugasemd við þá skipan mála og telur hana eðlilega. Gerð er athugasemd við að ekki hefur verið orðið við beiðni sem fram kom í nefndinni um að þar yrðu lögð fram og kynnt öll tilboð sem borist hafa í eignir og allir samningar, bæði um sölu eigna og kaup félagsins á þjónustu. Nefndarmenn fjárlaganefndar fengu að kynna sér kaupsamninga, sem reyndar voru óundirritaðir, með skilyrði um að virða trúnað hvað varðar söluskilmála þar til kaupendur hefðu samþykkt að skilmálarnir yrðu opinberir. Sjálfsagt er að virða þann trúnað en 1. minni hluti telur að þeir sem annast sölu á eignum ríkissjóðs og þeir sem bjóða í þær verði að undirgangast það að samningar og tilboðin verði gerð opinber. Ríkið getur ekki átt í viðskiptum sem þola ekki dagsins ljós. Þess er vænst að sem fyrst verði uppfylltar fram komnar óskir í fjárlaganefnd um umbeðnar upplýsingar. Ástæða er til þess að vekja athygli á þeirri gleðilegu þróun sem orðið hefur á Suðurnesjum í atvinnumálum svæðisins, þrátt fyrir brottför hersins, að íbúum heldur áfram að fjölga og atvinnulíf virðist styrkjast jafnt og þétt. Vel hefur gengið að skapa ný störf í stað þeirra sem hurfu með brottför hersins og mun betur gengur að koma húseignum á Keflavíkurflugvelli í ný not en búist hafði verið við. 1. minni hluti fagnar þessum góða árangri í atvinnuuppbyggingu til þessa.“ Lýkur þar að segja frá og mæla fyrir nefndaráliti 1. minni hluta. Um málefni KADECO er kannski ekki mikið að segja á þessu stigi umfram það sem þegar hefur komið fram. Stjórn þróunarfélagsins hefur ákveðið að gera opinbera alla samninga sem það hefur gert og öll tilboð sem borist hafa í eignir. Almenningur getur því kynnt sér þá samninga á næstu dögum og tekið afstöðu til þess sem þeir hafa að geyma og hvort menn telji þá skilmála sem í þeim eru eðlilega eða óeðlilega. Það verður fróðlegt að fylgjast með hvernig sú umræða þróast. Eðlilegt er að menn velti fyrir sér söluverði eignanna sem þegar hafa verið seldar og hvort verðið hafi verið of lágt eða ekki. Ríkisendurskoðun hefur ákveðið að gera stjórnsýsluúttekt á þróunarfélaginu og mun einmitt taka þessi atriði til skoðunar. Ég hygg að skynsamlegt sé að bíða með álit á þeim þætti málsins þar til mat Ríkisendurskoðunar liggur fyrir enda geri ég ráð fyrir að Ríkisendurskoðun hraði málinu svo sem verða má þannig að ekki verði óeðlilegur dráttur á því að almenningur og Alþingi geti metið málið út frá niðurstöðu hennar. Ég held hins vegar að nauðsynlegt sé að upplýsa málið sem best og skýra alla þætti þess sem kunna að vekja upp spurningar í hugum manna því að það er besta leiðin til að ná fram skynsamlegri niðurstöðu um það álitaefni hvort rétt hafi verið staðið að sölu eigna og hvort salan hafi verið á eðlilegum kjörum o.s.frv. Á þessu stigi held ég að rétt sé að leggja fyrst og fremst áherslu á tilgang málsins sem er að bregðast við brottför hersins en við það hurfu af svæðinu u.þ.b. 900 störf nánast á einu bretti og það er mikið átak að bregðast við slíkum áföllum í atvinnulífi. Ríkisstjórnin, bæði núverandi og sú fyrrverandi, mátti leggja sig fram um að finna lausnir á því sviði og fá menn til að taka það að sér að reyna að bregðast við þeim breytingum. Eins og fram kemur í nefndarálitinu vill 1. minni hluti vekja athygli á því að þróunin hefur verið jákvæð þrátt fyrir allt, vel hefur gengið að skapa ný störf í stað þeirra sem hurfu. Íbúaþróun á svæðinu er jákvæð, fólki fjölgar, og það er mjög mikil uppbygging á almennum íbúðamarkaði og sennilega meiri en nokkru sinni fyrr þrátt fyrir að þessi fjöldi íbúða innan gamla vallarsvæðisins sé seldur á sama tíma. Virðulegur forseti. Ég held að ég orðlengi ekki frekar um þessi málefni. Áhersluatriði okkar varðandi þessi mál koma fram í nefndarálitinu og þau tala sínu máli. Ég vil að lokum minna á breytingartillögur 1. minni hluta sem hv. þm. Jón Bjarnason mun gera grein fyrir. Ég vil þó aðeins geta einnar tillögu sem ég stend að ásamt öðrum fulltrúum stjórnarandstöðunnar, um fjárveitingu til háskóla á Vestfjörðum. Vænti ég þess að sú tillaga fái mikinn stuðning hér. Loks vil ég mæla fyrir einni lítilli breytingartillögu sem ég flyt og er að finna á þskj. 461, um nýtt verkefni sem tekið var fyrir og lagt til í skýrslu nefndar um leiðir til að styrkja atvinnulíf á Vestfjörðum og fjallar um skráningu kirkjugripa í Sarp sem er gagnagrunnur minjavörslunar. Sú tillaga er upp á 3,7 millj. kr. á næsta ári. Í greinargerð með tillögunni í skýrslu Vestfjarðanefndar frá því í apríl 2007 segir um þessa tillögu að verkefnið beinist að því að auka atvinnuþátttöku landsbyggðarfólks á sviði minjavörslu við að skrá gripi í kirkjum landsins og færa upplýsingarnar inn í gagnagrunn minjavörslunnar. Þessi hugmynd kom fyrst fram frá minjaverðinum að Hnjóti í Ölfushöfn, sem var þar fyrir nokkrum árum en er því miður fallinn frá, en það var áhugamál hans að koma þessu verkefni áfram. Það er komið inn í skýrslu Vestfjarðanefndarinnar og ég leyfi mér að taka þessa hugmynd hér upp og flytja hana sem breytingartillögu við fjárlögin. Gert er ráð fyrir að menntamálaráðuneytið annist framkvæmdina í samstarfi við Fornleifavernd ríkisins og hafi ábyrgð á verkefninu en það verði unnið á Vestfjörðum. Um er að ræða 80% stöðugildi og gert er ráð fyrir að verkefnið geti verið til þriggja ára. Tillagan er hins vegar um fjárveitingu fyrir næsta ár, 3,7 millj. Ég vænti þess að hv. alþingismenn íhugi þessa tillögu og komist að þeirri niðurstöðu að skynsamlegt sé að styðja hana, en við sjáum til með það, virðulegi forseti. Ég þakka fyrir gott samstarf í nefndinni þá daga sem ég sat í henni í forföllum og sérstaklega við oddvita meiri hlutans sem ég átti auðvitað mest samskipti við á þeim tíma, svo og oddvita stjórnarandstöðuflokkanna tveggja, Framsóknarflokks og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir minnihlutaáliti 2. minni hluta fjárlaganefndar og er nú svo sem stórt nafnið en játast verður að í þeim minni hluta er nú ekki fleirtala einstaklinga heldur er ég einn í honum, enda minni hluti stjórnarandstöðu ekki fjölmenn þar sem við skipum aðeins þrjá menn í nefndinni. Ég vil byrja á því að þakka fyrir afskaplega gott og ánægjulegt samstarf á þessu hausti innan fjárlaganefndar. Ég þakka sérstaklega fyrir - og hef reyndar vikið að í fyrri umræðu líka en hef enn ástæðu til að endurtaka það vegna góðra samstarfsdaga síðan við ræddum málin síðast í þingsölum - þau vinnubrögð, sanngirni og jákvæðu umræðustjórnmál sem tíðkast vissulega innan fjárlaganefndarinnar um þau mál sem hún hefur sérstaklega með að gera. Eins og bæði þing og þjóð vita eru það ekki stóru línurnar í fjárlagagerðinni, það eru ekki stóru línurnar í hagstjórninni sem koma þar raunverulega til ákvarðana en aftur á móti koma þar til ákvarðana mörg minni háttar mál sem eru mjög mikilvæg. Þau skipta mjög miklu máli fyrir byggðirnar og hin þörfu menningarverkefni sem þar eru unnin. Ekki er víst að í sögunni muni stóru línurnar endilega vera mest áberandi þegar litið er til baka. Þá mun kannski ekki síður verða horft til þess hvað gert var í því smáa því að oft er þar um að ræða einstök framfaramál, einstök málefni sem snerta björgun menningarverðmæta. Ég get ekki alls kostar tekið undir með þingmönnum sem hér ræddu í andsvörum, hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og hv. þm. Pétri H. Blöndal, um safnliðina og það ráðslag að fjárlaganefnd hafi möguleika á að veita fé í litla liði. Í því samhengi vék hv. þm. Pétur Blöndal að því að ef við værum að stjórna stóru hlutafélagi í Bandaríkjunum væri það ekki gert með þessum hætti. Það er örugglega alveg rétt en við erum ekki að stjórna hlutafélagi í Bandaríkjunum og sjálfur hef ég engan áhuga á því að eyða dögum mínum í að stjórna slíku félagi. Ég væri þá frekar við mína bóksölu austur í sveitum. Við erum að stjórna þjóðríki þó að umfang þess sé kannski ekki meira en í mörgum hlutafélögum og mjög mikilvægt er að hv. Alþingi hafi möguleika á hvorutveggja, að móta línurnar og koma inn í litla liði. Þótt við viljum auðvitað geta sett sem allra mest í reglubundinn og ákveðinn farveg er það bara ekki svo að allt verði steypt í mót. Mér var sérstaklega hugsað til þess að undir orðum hv. þm. Péturs Blöndals - sem ég sakna að hafa ekki hér í salnum til umræðu við mig en hann er vísast með kveikt á umræðunni á skrifstofu sinni. Hann vék sérstaklega að því að samkvæmt breytingartillögum sem liggja fyrir keypti ríkið nú safn og ræki hitt og þetta. Tilfellið er að upp koma einstök verkefni sem nauðsynlegt er að sinna með þessum hætti af því um þau verður aldrei neinn sérstakur sjóður eða sérstök stofnun sem getur tekið þau til umfjöllunar. Þá þarf hið pólitíska vald, sem getur tekið pólitíska ábyrgð á ákvarðanatöku sinni, að geta gripið inn í. Ég er afskaplega ánægður með hvernig samkomulag og sanngirni var gætt við alla umfjöllun innan fjárlaganefndar. Þótt ég hafi ekki, frekar en nokkur annar, séð öll þau verkefni sem ég bar fyrir brjósti verða að veruleika þá skiptir máli að unnið sé af sanngirni og heilindum og það tel ég svo sannarlega hafa verið gert í fjárlaganefnd. Þá er nú lokið loftungu þeirri sem ég hugðist hafa yfir um breytingartillögur og fjárlagafrumvarpið í lokaumræðu þingsins og hefur það tekið nákvæmlega fimm mínútur. Ég býst við að gagnrýni mín muni taka eilítið lengri tíma. Ég mun þó reyna eftir föngum að temja mér stuttar ræður eins og er stefnan nú í þinginu. 
             Það sem ég tel einkenna fjárlögin sem eru til umfjöllunar er að allar meginlínur í þeim, hin meginpólitíska stefna, er afar vond og hefur í meðförum á þessu hausti fyrst og fremst versnað. Af þeirri ástæðu er hægt að hvetja til þess að þingið drífi í að samþykkja fjárlögin vegna þess að sýnt er að þessi þingmeirihluti mun ekki ætla að bæta um. Hann hefur ekki tekið neinu tiltali á haustþingi þótt bent hafi verið á missmíðina sem er á þessari vegferð, bæði af stjórnarandstöðu og af hinum ýmsu aðilum í samfélaginu, missmíði sem felst m.a. í að upp undir 20% hækkun fjárlaga skuli vera á milli ára. Fjárlögin nema nú stærri hluta af vergri landsframleiðslu en verið hefur frá árinu 1993 og hefur samt mikill hagvöxtur aukist verulega á þeim tíma. Ef við horfum til sögunnar eru fjárlögin í raun og veru ekkert annað en ávísun á efnahagslega óstjórn, óðaverðbólgu og fjárlögin eru vaxtahvetjandi. Þau hafa þegar kostað heimilin í landinu hærri húsnæðisvexti. Þegar hefur verið sendur reikningur fyrir fjárlögunum beint inn á heimilin í landinu með hærri afborgunum af húsnæðislánum og í þeim er hriplek áætlanagerð um þá ringulreið sem lagt er upp með innan Stjórnarráðsins. Í fjárlögunum er opnuð ákveðin leið fyrir einkavæðingu heilbrigðiskerfisins með heimildarákvæði 75 sem við framsóknarmenn óttumst mjög að þeir sem nú fara með heilbrigðismál kunni þar ekki með að fara. Í fjárlögunum eru fölsk kosningaloforð um framkvæmdir sem aldrei verður hægt að standa undir og á það sérstaklega við um samgöngumál þar sem reitt er miklu hærra en raunhæft er. Að lokum eru með fjárlögunum innsigluð mörg verk sem þingið á ekkert með að innsigla, á ekkert með að leggja blessun sína yfir. Það eru verk sem vinur minn Halldór heitinn í Stekkholti hefði sagt um að væru „hálfförðuleg“ en hann tók aldrei sterkara til orða um það sem honum mislíkaði. Inni í því eru hlutir eins og KADECO-málið sem Alþingi leggur hér blessun sína yfir með samþykki þessa plaggs sem liggur frammi, með samþykki í 3. umr. Ég tel mjög misráðið að gera það. Það er reyndar ekki í fyrsta skipti sem Alþingi hefur verið notað til þess að blessa það sem illa þolir dagsljósið í stjórnarháttum hins valdþreytta Sjálfstæðisflokks og nægir þar að nefna mál eins og Grímseyjarferju, Baldursmál á Breiðafirði og fleira og fleira. Hv. formaður fjárlaganefndar, alþingismaður Gunnar Svavarsson, vék að því að þegar jólin gengju í garð yrði bráð af stjórnarandstöðunni svo hún sæi, líkt og skaparinn sjálfur á sjötta degi, að þetta væri nú allt saman harla gott. Ég hef ekki alveg sannfæringu fyrir því að sú mynd blasi við okkur á jólum. Ég er miklu hræddari við að strax á jólum hafi slegið á gleði stjórnarmeirihlutans yfir þeim fjárlögum sem samþykkt eru nú á miðri aðventu vegna þess að fjárlögin eru ávísun á óstöðugleika og við sjáum þess þegar merki og við munum sjá þess enn frekar merki á síðustu vikum þessa árs og fyrstu mánuðum þess næsta. Það er mjög mikilvægt, eins og hv. formaður vék að, að umræða um fjárlög sé málefnaleg, að umræða um fjárhag ríkisins sé málefnaleg og að þar taki menn rökum. Þess vegna er grætilegt að fylgjast með því á þessu hausti að farið er fram með fjárlög með þeirri 20% aukningu ríkisútgjalda sem ég vék að. Það gerist þrátt fyrir ráð allra í samfélaginu, þrátt fyrir að hvarvetna í samfélaginu komi fram krafa hagfræðinga, ekki bara í okkar samfélagi heldur meðal þeirra erlendu eftirlitsstofnana og erlendu hagfræðinga sem fylgjast með hagkerfi okkar. Í raun er alveg sama hvort við horfum á Efnahags- og þróunarstofnunina, hvort við horfum á hið virta fyrirtæki Standard & Poor's, stöndugir og fátækir, eða önnur fyrirtæki sem metið hafa lánshæfi og annað varðandi okkar hagkerfi. Alls staðar er krafan sú sama, að gætt sé aðhalds. Ef litið er til þess hverju núverandi stjórnarflokkar lofuðu í aðdraganda kosninga var það líka eitt af því sem lofað var og ekki síst af Samfylkingunni sem talaði digurbarkalega um að gæta þyrfti aðhalds á þeim miklu þenslutímum sem nú eru. Þjóðin má búa við að skilaboð fjármálaráðuneytisins og skilaboð hins sterka stjórnarmeirihluta til allra þessara aðila, allra þessara fræðimanna - það á líka við um greiningardeildir banka og vitaskuld ekki síst við um Seðlabanka Íslands. Allir þessir aðilar fá á sig að þeir hafi ekkert vit á þessu, þeim komi það ekki við, það sé nöldur og söngur. Að vísu hefur heldur dregið úr því að hæstv. fjármálaráðherra standi í því að svara matsfyrirtækjunum eða, með óbeinum hætti, Seðlabanka Íslands. Ekki er skárra að virtir hagfræðingar sem gagnrýna hagstjórnina hér séu ekki virtir viðlits. Ég sakna þess sem vikið var að hjá hv. formanni fjárlaganefndar, að fram fari málefnaleg umræða. Það er ekki málefnaleg umræða að hagfræðistofnanir og matsfyrirtæki séu ekki talin svaraverð. Reyndin er sú að íslensk þjóð lifir við svipaðar aðstæður og heimilisfólk þar sem hjónabandið er í molum, þar sem hjón geta ekki komið sér saman um neitt nema það eitt sem alltaf er hægt til að reyna að sparsla í sambandið, að eyða peningum. Það eina sem stjórnarflokkarnir geta komið sér saman um er að eyða meira. Við sáum að jafnvel við 1. umr. fjárlaga komu þegar fram sterk varnaðarorð mjög margra í samfélaginu um að hér væri of hátt reitt. Eina svar stjórnarinnar var að gefa enn betur í, gefa enn meira á garðann. Auðvitað er það svo að þegar veitt er fé til þjóðþrifamála er erfitt fyrir stjórnarandstöðu að standa fast á móti. Ég hef samt sem áður sagt í ræðustóli og segi það enn að ég tel að bíða hefði mátt með þessar aðgerðir. Ég tel reyndar margt af því sem gert er í málefnum eldri borgara og öryrkja vera eitthvað sem ekki átti að vera í fyrsta sæti í forgangsröðinni vegna þess að í þeim stóra pakka ...  Það sem vera átti í fyrsta sæti varðandi úrbætur handa fátækum voru auðvitað úrbætur handa þeim sem enga aðra tekjumöguleika hafa og enga hafa sér til aðstoðar inni á heimilunum. Í þessum aðgerðum göngum við að stórum hluta í þá átt, sem er vissulega mikið mannréttindamál, að gera hvern einstakling sjálfstæðan gagnvart tryggingakerfinu en það er ekki það brýnasta. Það brýnasta er að gera grunnbæturnar þannig að hægt sé að framfleyta sér á þeim. Við höfum áfram hóp - sem fer minnkandi með öflugra og öflugra lífeyriskerfi í samfélaginu sem betur fer en hann er samt til. Við höfum hóp í samfélaginu sem ekki hefur við neitt að styðjast nema strípaðar bæturnar. Fyrir þann hóp gerum við ekkert. Það tel ég mjög miður. Það eina sem ég fagna heils hugar í aðgerðunum nú er hækkun vasapeninganna því að þar komum við til móts við þá sem allra bágast eiga þótt vissulega sé það fólk sem fær séð fyrir öllum nauðþurftum. Það eru þó ákveðin mannréttindi að hafa viðunandi vasapeninga fyrir fólk sem þarf síðustu æviárin, eða jafnvel ævina alla, að dvelja inni á stofnunum eða heimilum. Það er í rauninni grátlegt að fylgjast með því í þessu ósamstæða hjónabandi Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hvernig öll ábyrgðin í ríkisfjármálum virkar á mig eins og hún sé ættuð innan úr Samfylkingunni en aðgerðirnar í félagsmálum eins og þær séu ættaðar úr Sjálfstæðisflokknum þar sem skilningurinn á slíku hefur alltaf verið afar lítill. Mig langar í því sambandi að vitna í nýlega ræðu sem hér var flutt af hv. þm. Pétri H. Blöndal og verð enn og aftur að lýsa yfir hryggð minni yfir að hann skuli ekki vera viðstaddur þar sem ég geri hans orð enn að umfjöllunarefni. Hv. þingmaður segir í umræðu hér á Alþingi fyrir tæpri viku, með leyfi forseta: „Tekjutryggingin var tekin upp 1971 og þar áður, löngu áður, var tekið tillit til tekna maka við úrskurð um lífeyri. Alla tíð hefur verið tekið tillit til tekna maka nema núna á að fara að hverfa frá því og ég er mjög ánægður með að menn hverfi frá þeim kratisma og þeirri félagshyggju sem felst í því að taka tillit til tekna maka.“ Var þetta brýnasta atriðið í félagslegri aðstoð í samfélaginu, herra forseti? Ég tel mig að nokkru hafa svarað því frammíkalli sem fram kom áðan en lýsi mig fúsan til að fara betur í umræðuna síðar í dag og mun nú fara að stytta mál mitt. Ég mun síðar í dag fjalla sérstaklega um þann hluta viðbótartillagnanna sem lúta að málefnum KADECO á Keflavíkurflugvelli en þar tel ég að meiri hluti fjárlaganefndar sé á miklum villigötum og að röðun í stjórnsýslunni sé röng. Auk þess tel ég margt þar mjög athugavert þótt ég telji líka, og geti fyllilega tekið undir þau orð sem fallið hafa fyrr í dag, að vissulega hefur tekist vel til með uppbyggingu á Keflavíkurflugvelli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir nefndarálit hans og yfirferðina á því. Ljóst er að Framsóknarflokkurinn hefur komið þannig innstilltur í fjárlagaumræðuna að hann telur að ekki beri að auka ríkisútgjöld og hv. þm. Bjarni Harðarson hefur vissulega farið yfir það hér. Eins má kannski segja að Framsóknarflokkurinn hafi ekki komið fram með eina eða neina tillögu til aðgerða sem leiðir af sér lækkun á ríkisútgjöldum. Eina tillagan sem framsóknarmenn standa að við umræddar breytingartillögur er ákvæði í 7. gr. heimildar sem hefur lengi verið rætt á þinginu og síðan styrking á háskólarannsóknarstarfsemi upp á 75 milljónir. Þingflokkur Vinstri grænna er með tillögur sem greint var frá við 2. umr. upp á tæpa 14 milljarða til aukningar en vissulega eru skattar síðan hækkaðir á móti. Ég skil nefndarálit hv. þm. Bjarna Harðarsonar þannig að við eigum að vera á bremsunni en samt sem áður er ekki sagt hvað skera eigi niður. Getur hv. þingmaður farið betur yfir það sem Framsóknarflokkurinn hefur breytt 

Frú forseti. Ég biðst velvirðingar á að hafa ekki sagt frú forseti hér fyrr í dag. Ég hef þegar gert grein fyrir hvar ég tel að skera eigi niður. Ég gerði það fyrr í umræðu minni og vísa til ræðu sem ég flutti þá um málið. Í mjög stuttu máli tel ég að allt of miklum útgjöldum sé varið í vegamál og langt umfram það sem raunhæft er. Það segi ég þrátt fyrir einlægan áhuga minn á að bæta samgöngur. Að lofa einhverju sem sannarlega verður ekki staðið við er einungis gert til að auka á vaxtastigið og þensluna en mun ekki í raun og veru verka til neins góðs. Það hefur ekkert upp á sig að gefa loforð sem ekki á almennilega að standa við eins og berlega hefur komið fram í umræðunni. Jafnvel er talað um að slá það af ef ástandið í hagkerfinu verður með öðrum hætti. Ég tel frekar að nota eigi skattkerfið til að mæta því ef ástandið í hagkerfinu verður mjög háskalegt. Ég hef líka bent á að fara hefði átt út í ákveðnar mótvægisaðgerðir gagnvart þeim miklu ríkisútgjöldum sem hér er stefnt að, m.a. með upptöku útgáfu ríkisskuldabréfa og fleiri almennum sparnaðaraðgerðum til að draga úr fjármagni á markaði. Ég sagði líka í umræðunni, og mér er ekkert létt að segja það, að ég teldi að bíða hefði átt með aðgerðirnar sem ríkisstjórnin hyggur á varðandi almannatryggingarnar. Þar er ég fyrst og fremst að túlka mína persónulegu skoðun. Ég veit að ekki er auðvelt að tala þannig á móti framfaramáli en ég tel hér of geyst farið. Í heildina get ég bent á að þegar við framsóknarmenn vorum við stjórnvölinn með Sjálfstæðisflokki var aldrei farið svo geyst milli ára 

Virðulegi forseti. Það liggur þá alveg skýrt fyrir, og kannski óþarfi fyrir mig að nefna tillögur sem komu frá hv. þingmönnum Vinstri grænna um aukningu upp á tæpa 14 milljarða í útgjöldum, að framsóknarmenn lýsa yfir að þeir vilji skera niður stofnframkvæmdir til vegamála. Væntanlega er hér átt við framkvæmdir hringinn í kringum landið því að um milljarða er að ræða í vegabótum, sérstaklega úti á landi. Í öðru lagi vill Framsóknarflokkurinn mæta þessu með því að fara í útgáfu á ríkisskuldabréfum og er þar væntanlega um sjóðsstreymishreyfingar í einhverjum mæli að ræða. Í þriðja lagi lýsir fulltrúi Framsóknarflokksins hv. þm. Bjarni Harðarson því yfir að þeir hafi talið rétt að fara ekki fram með aðgerðir sem hér hefur verið lýst til að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Ég gat ekki betur heyrt en að þetta væru þau þrjú atriði sem hv. þingmaður taldi upp. Framsóknarflokkurinn vill sem sagt draga úr útgjöldum ríkisins með þessum hætti, draga úr framkvæmdum í vegamálum, stofnframkvæmdum, vegaframkvæmdum hringinn í kringum landið sem lýst hefur verið yfir í samgönguáætlun og var nú kappsmál allra flokka í aðdraganda kosninga. Hann vill fara í útgáfu ríkisskuldabréfa og sleppa því að fara í umræddar aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Nú verður hv. þingmaður að svara því hvort ég hafi skilið hann rétt.

Frú forseti. Ég get upplýst að í öllum meginatriðum hefur hv. þm. Gunnar Svavarsson formaður fjárlaganefndar farið rétt með það sem ég sagði hér fyrr. Ég vil þó aðeins árétta að ég er alls ekki hlynntur því að menn sleppi þeim aðgerðum sem er verið að tala um varðandi almannatryggingarnar, ég á við að menn hinkri við. Ég á við að menn framkvæmi þær þegar lag er til að gera það og ég tel mikið kjarkleysi felast í því þegar þingmenn þora ekki að segja að bíða eigi með vinsæl útgjöld þegar svo augljóst er á stöðu efnahagsmála að þau eru ekki annað en vinsældakosning. Í þessu tilfelli munu þau auka á þenslu og óstöðugleika í samfélaginu og valda þeim sem verst standa í samfélaginu, láglaunahópunum og öryrkjum sem ekkert hafa, eiga engan ríkan maka til að leita til og engar aukatekjur til að grípa til, mikilli bölvun. Vissulega munu þau hjálpa í ákveðnu mannréttindamáli sem er sjálfstæði okkar innan tryggingakerfisins, eða eins hv. þm. Pétur Blöndal talar um, ná kratismanum af félagskerfinu, og ég hefði gjarnan viljað fá meiri umræðu frá hv. formanni fjárlaganefndar um hvort hann skilji það eins. Varðandi vegamálin tel ég einsýnt, og hef reyndar heimildir fyrir því að ef menn gerðu athugun á því hvað af vegaframkvæmdunum er raunhæft að verði farið í á næsta ári er talan í raun og veru miklu lægri. Mjög mörg af verkefnunum eru ekki komin nógu langt í skipulagsferli og umhverfismatsferli og öðru slíku til þess að nokkrar líkur séu á að þær verði framkvæmdar. Þess vegna tel ég að ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn slái keilur hagkerfinu til bölvunar til þess eins að geta hreykt sér af öllum fyrirætlununum.

Frú forseti. Fjárlög fyrir árið 2008 koma nú til 3. umr. Hér hefur hv. formaður fjárlaganefndar Gunnar Svavarsson mælt fyrir nefndaráliti meiri hlutans. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur gert grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta sem við stöndum saman að, sá sem hér stendur, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í hv. fjárlaganefnd, og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fulltrúi Frjálslynda flokksins í fjárlaganefnd. Við 2. umræðu fjárlaga skiluðu sömu fulltrúar sömu flokka mjög ítarlegu nefndaráliti varðandi hina ýmsu þætti fjárlagagerðarinnar og fjárlaganna og leyfi ég mér einnig að vísa til þess. Það sem vekur athygli við fjárlögin, eins og rakið hefur verið, er að gríðarleg óvissa ríkir að baki öllum þeim grunnforsendum sem fjárlagafrumvarpið er byggt á, bæði tekna- og gjaldahliðin. Við höfum séð hvernig fjárlög fyrir árið 2007 hafa staðið, fjárlög sem voru samþykkt fyrir um ári síðan. Nú í lok þessa árs hafa þau fjárlög tekið breytingum sem nema samtals nærri 100 milljörðum kr., tekna- og gjaldamegin, sem sýnir hversu illa undirbyggð fjárlögin eru. Þess vegna hef ég lagt til og lagði til í hv. fjárlaganefnd að grunnforsendur fjárlagagerðarinnar yrðu endurskoðaðar fyrir 3. umr., áður en Alþingi afgreiddi fjárlögin frá sér. Þær forsendur sem fjárlagagerðin byggir á eru nú þegar orðnar um hálfs árs gamlar. Orðið hafa gríðarlegar breytingar á haustmánuðum og nú síðustu daga á ýmsum stærðum þjóðarbúsins. Við höfum orðið vitni að gríðarlegu hruni eða falli á hlutabréfamarkaði og síðan fjárlagafrumvarpið var lagt fram hefur Seðlabankinn hækkað stýrivexti þrátt fyrir að yfirlýsingar og væntingar lægju fyrir um annað þegar frumvarpið var lagt fram. Þá var gert ráð fyrir því að Seðlabankinn mundi lækka stýrivexti en á þeim tíma sem fjárlagafrumvarpið hefur verið til meðhöndlunar hafa stýrivextir verið hækkaðir. Ég tel því að bæði fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd hefði borið að endurskoða og fara ofan í allar forsendur fjárlaganna bæði tekna- og gjaldamegin til þess að hægt sé að gera sér grein fyrir og meta raunveruleikagildi fjárlagafrumvarpsins. Samtímis því sem verið er að áætla tekjur ríkissjóðs er líka verið að veita heimildir fyrir útgjöldum og miklu máli skiptir upp á efnahagsstjórnina alla að ríkisfjármálin séu unnin með þeim hætti að hægt sé að bera til þeirra traust. Ég tel mikið skorta á í þeim efnum og tel ábyrgðarhluta að Alþingi afgreiði frumvarpið óendurskoðað t.d. teknalega séð og vísa til þess hvernig gekk á yfirstandandi ári þar sem fjárlagafrumvarpið breyttist um 100 milljarða kr. T.d. var fjáraukalagafrumvarpið afgreitt fyrir nokkrum dögum þar sem áfram er gert ráð fyrir 0,7% hagvexti á þessu ári. Þótt á það væri bent var ekki talið skipta neinu máli að leiðrétta það en hagvöxtur á þessu ári er líklega einhvers staðar milli þrjú og fjögur prósent og þenslan miklu meiri eins og rauntölur gefa til kynna. Samt var ekki talin ástæða til að breyta grunnforsendum í þann raunveruleika sem hann er. Það sýnir að mínu mati hversu mjög vinnubrögðunum er áfátt og hlutirnir ekki teknir alvarlega. Önnur atriði sem ég vil víkja að eru ýmsir gjaldaflokkar sem nú eru að koma til lokaumræðu og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum breytingartillögur við. Við flytjum einnig breytingartillögur ásamt fulltrúa Frjálslynda flokksins við ákveðna málaflokka. Ég vík þá að nokkrum þessara þátta sem kveðið er á um í nefndarálitinu og einnig breytingartillögum sem við flytjum. Ég staldra fyrst við kaflann um heilbrigðismálin en þar tel ég að sé eitt alvarlegast gatið í fjárlagafrumvarpinu að þessu sinni. Reyndar lýsti núverandi ríkisstjórn, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, því yfir í byrjun síns ferils að það væri einmitt heilbrigðiskerfið sem nú skyldi vaða í og einkavæða, breyta, skera upp var það kallað, og við minnumst öll gleðiláta hæstv. forsætisráðherra á fundi með flokksmönnum sínum í Sjálfstæðisflokknum þar sem hann fagnaði því að Samfylkingin væri komin í ríkisstjórn og nú væri hægt að fara í endurskoðun á heilbrigðiskerfinu á fullu. Það er einmitt gert. Lykilstofnanir, grunnstofnanir heilbrigðiskerfisins eru afgreiddar fyrir næsta ár með miklum fyrirsjáanlegum rekstrarvanda. Ég nefni Landspítalann, flaggskip heilbrigðisþjónustu landsmanna, miðað við óbreytta starfsemi er talið að þar vanti inn í fjárlög næsta árs um 700 millj. kr. að lágmarki. Hvaða vit er í því? En það virðist vera stefna þessarar ríkisstjórnar að láta það gerast. Við vitum hver staðan í heilbrigðismálunum er. Í Fréttablaðinu í dag er greint frá því á forsíðu að 200 manns bíði hjartaþræðingar og hvar eru þessar hjartaþræðingar að langmestu leyti framkvæmdar? Á Landspítalanum. Í fréttinni stendur, með leyfi forseta: „Rúmlega 200 manns bíða eftir að komast í hjartaþræðingu á Landspítalanum. Þá eru fimmtíu manns á biðlista eftir að komast í hjartaskurðaðgerð sem oft er nauðsynleg eftir hjartaþræðingu. Tíu þeirra sjúklinga bíða á hjartadeild þar sem þeir eru of veikir til að vera heima hjá sér. Þeir komast ekki í hjartaskurðaðgerð vegna húsnæðisskorts á gjörgæsludeild.“ Áfram er vitnað í fréttina, með leyfi forseta: „Gestur Þorgeirsson, yfirlæknir á hjartadeild Landspítalans, segir stöðuna óvenju slæma nú þar sem hvatt hafi verið til að deildin taki við fleiri sjúklingum í hjartaþræðingu til að vinna á biðlistanum.“ Orðrétt er vitnað í yfirlækninn: „Það er ekki hægt að halda uppi átaki í hjartaþræðingum ef sjúklingar komast ekki í þær aðgerðir sem reynast nauðsynlegar eftir þær, sagði Gestur. Hann bendir á að hjartadeildin búi einnig við húsnæðisskort og oft þurfi sjúklingar að liggja á göngum eftir hjartaþræðingu. Mér finnst þessi staða með ólíkindum. Það er engin manneskja að gamni sínu á biðlista eftir hjartaaðgerð heldur vegna þess að hún þarfnast aðgerðarinnar bráðnauðsynlega. Líf og heilsa fólks er í veði, segir Bjarni Torfason, yfirlæknir hjarta- og lungnaskurðdeildar, og bætir við: þetta mál þolir enga bið.“ Ég vitna bara hér í eina af mörgum fréttum sem berast um stöðuna í heilbrigðismálunum. Hver eru svörin hjá ríkisstjórnarflokkunum, Samfylkingunni og Sjálfstæðisflokknum? Þau eru að svelta á Landspítalann. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum breytingartillögu um að veitt verði fjármagn til Landspítalans upp á 600 millj. kr. sem er lágmarksupphæð til að halda óbreyttri starfsemi. Þessi staða sýnir kannski stefnu núverandi ríkisstjórnar í hnotskurn. Í vikunni ræddum við um málefni heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu þar sem fram kom að þar er skuld upp á nokkur hundruð milljónir króna, 400–500 millj. kr. frá fyrri árum. Gert er ráð fyrir um 120 millj. kr. halla á þessu ári. Hvorki er komið til móts við uppsafnaðan halla heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu né veitt fjármagn á næstu fjárlögum til þess að hún geti haldið óbreyttum rekstri. Reyndar hafa komið fram mjög ítarlegar greinargerðir, ályktanir af hálfu forsvarsmanna innan heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu um að það þurfi 400–500 millj. kr. á næsta ári bæði til að geta haldið uppi þjónustunni og mætt auknum kröfum og aukinni þörf án þess að neitt stórátak sé gert, og að óbreyttu verði Heilsugæslan í Reykjavík að skera niður starfsemina, takmarka þjónustuna, heimahjúkrun, skólahjúkrun, eftirlit með heilbrigði barna og unglinga í skólum o.s.frv. Tillögur hafa komið fram um það hvar helst sé hægt að skera niður, eins og yfirlæknirinn sagði í fréttum í gærkvöldi, til þess að geta staðið um vörð um kjarnastarfsemina. Þá er svar ríkisstjórnar Samfylkingarinnar, sem sumir héldu að væri velferðarflokkur, og Sjálfstæðisflokksins að senda Heilsugæsluna í Reykjavík út á næsta ár með hallann og skertar fjárveitingar til að takast á við þau verkefni sem henni ber. Síðan talar heilbrigðisráðherra um að taka þurfi upp breytt rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni og að hann þurfi að fá rýmri heimildir til þess að útvista verkefnum, bjóða út, einkavæða. Var nokkur furða þótt hæstv. forsætisráðherra Geir Haarde fagnaði því að vera kominn með Samfylkinguna með sér í ríkisstjórn til þess að geta vaðið í niðurskurð og einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni? Ætli það verði gaman að fréttum á borð við þá sem ég las áðan geti fjölgað, frú forseti, um þá stöðu? Hver vill vera á biðlista eftir hjartaaðgerð, brýnni aðgerð? Ég held að enginn óski sér þeirrar stöðu. Í fréttum í hádeginu í dag var talað um að ein leiðin til að spara væri sú að hætta að senda lækni með í sjúkrabíl þegar verið væri að sækja alvarlega veikan sjúkling. Þá var jafnframt upplýst að mörgum hafi einmitt verið bjargað af því að læknir var til staðar og það sé ein ástæða fyrir góðum árangri í skyndiviðbrögðum við að bjarga mannslífum. Ég frábið mér svona stefnu sem birtist þessum hætti á grunnþætti velferðarinnar í landinu, heilsugæslunni. Við getum rakið áfram fleiri stofnanir á sviði heilbrigðismála sem standa frammi fyrir þessu. Heilbrigðisstofnun Austurlands, sem oft hefur verið nefnd og hefur orðið að takast á við mikil og ófyrirsjáanleg verkefni en stöðugt búið við fjárskort, fer áfram bæði með halla og ónógar fjárveitingar til næsta árs. Heilsugæslan á landsbyggðinni, heilbrigðisstofnanir vítt og breitt um landið, litlar stofnanir sem gegna lykilhlutverki í samfélagi sínu standa líka frammi fyrir því að þurfa að keppa um starfsfólk. Þær standa frammi fyrir því að samfélögin víða, eins og á Vestfjörðum og Norðurlandi, á Norðurlandi vestra og Norðurlandi eystra, eru með skerta samkeppnisstöðu og skertar tekjur en það er þessi þjónusta, heilbrigðisþjónustan, sem hefur verið grunnþáttur þess að fólk vill búa á þessum stöðum. Það er líka hart sótt að þessum heilbrigðisstofnunum, þeim skipað að halda sig innan einhverra marka og margar þessara stofnana eru nú sendar út á næsta ár með allt of litlar fjárveitingar til að standa undir þeirri starfsemi sem þær nú þegar eru með. Viljum við um leið og við státum okkur af gríðarlegum afgangi ríkissjóðs upp á 80 milljarða á þessu ári og einhverja tugi milljarða, mig minnir milli 30 og 40 milljarða á þessu ári, heldur safna í gamla heyið og láta heilbrigðisþjónustuna blæða? Ég held að Íslendingar almennt vilji það ekki og þeir séu andvígir þeirri forgangsröðun ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að heilbrigðisþjónustan skuli núna taka á sig vöndinn og vera lögð undir fjársvelti og einkavæðingu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggjum til að bætt sé í fjárveitingar til heilsugæslustöðvanna út um land, í Heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu, í heilbrigðisstofnanir, í Landspítalann þannig að þessar stofnanir geti a.m.k. staðið við verkefni sín óbreytt eins og nú er. Við höfnum þeirri stefnu sem núverandi ríkisstjórn virðist keyra fram, að heilbrigðisstofnunum og heilbrigðismálum skuli blæða, þar skuli allar aðgerðir miða að því að teppaleggja fyrir einkavæðingu á því sviði. Því erum við andvíg og flytjum breytingartillögu til þess að halda því sjónarmiði fram. Ég treysti reyndar á meiri hluta Alþingis að styðja við þær tillögur sem við erum með í þessum efnum þannig að við getum áfram státað okkur af öflugu, traustu og góðu heilbrigðiskerfi fyrir alla. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson rakti hins vegar í nefndarálitinu nokkur atriði sem ríkisstjórnin er að gera í heilbrigðismálum, hún er að hækka komugjöldin. Var það þá leiðin að hækka komugjöld á heilsugæslustöðvar og heilbrigðisstofnanir um 160 millj. kr.? Þegar við stóðum hér saman, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins, á síðasta þingi og fyrrverandi ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hækkaði komugjöldin þá man ég ekki hvort núverandi félagsmálaráðherra sagði sveiattan eða skammastu þín en það var ekki langt þar frá. En nú þegar Samfylkingin er komin í ríkisstjórn þá er allt í lagi að halda áfram á sömu braut og hækka komugjöldin. Það er ekki aðeins að komugjöldin hækki heldur hækka líka viðmiðin til þess að fá afslátt á lyfjum og læknishjálp þannig að nú verða menn að ná hærri upphæðum til þess að fá afsláttarkort svo þetta virkar því tvöfalt hvað það varðar. Þarna kristallast áherslur þessarar ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson rakti það einmitt hvernig verið er að hækka sértekjukröfurnar á heilbrigðisstofnanir í landinu sem þýðir að verið er að færa kostnað af heilbrigðisþjónustunni í auknum mæli yfir á sjúklinga, yfir á svokallaða neytendur hvað það varðar. Ég hefði líka viljað gera elli- og hjúkrunarheimilin að umtalsefni. Elli- og hjúkrunarheimilin eru send út á næsta ár með skertar fjárveitingar. Ég vitnaði í umræðum um fjáraukalög í erindi sem barst frá Samtökum fyrirtækja í heilbrigðisþjónustu, þar sem þau benda á að uppsafnaður halli sé á þriðja milljarð kr. frá síðustu árum. En það er ekki aðeins að þessar stofnanir, elli- og hjúkrunarheimilin, fari með hallann á milli ára heldur líka verulega skertar fjárveitingar til að mæta þeim kröfum sem þær þurfa að standa undir á næsta ári. Það er mjög alvarlegt. Það á bæði við um litlu elli- og hjúkrunarheimilin úti um land sem eru einn af hornsteinum hvers samfélags - við viljum jú geta búið eldra fólki, foreldrum okkar, öfum og ömmum, gott ævikvöld í heimabyggð og þar gegna bæði heimahjúkrun og elli- og hjúkrunarheimili lykilmáli. Það getur vel verið að þau séu ekki öll arðbær í rekstri út frá arðsemiskröfu markaðarins, það getur vel verið að það sé ekki svo. En þetta er það samfélag sem við viljum búa í. Við viljum hafa leikskóla, heilsugæslustöð, hjúkrunarheimili, við viljum hafa þetta allt. Þessar stofnanir eru nú sendar út í næsta ár með verulegan fjárhagsvanda. Ég tel það mikinn ábyrgðarhlut að fara þannig að. Þetta eru grunnstofnanir, þetta er grunnþjónusta, þetta er sú þjónusta sem við viljum standa vörð um. Hvers vegna á að skerða hana? Hvers vegna á að senda hana svelta út í næsta ár? Við höfum því lagt til, frú forseti, að sett verði bráðafjármagn til þess að standa að baki öldrunar- og hjúkrunarheimilunum. Við höfum einnig lagt fram tillögur sem lúta að elli- og örorkulífeyrismálum og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kom inn á það í framsögu sinni um nefndarálit en þetta er nokkuð samhljóða þeirri tillögu sem var flutt við 2. umr. fjárlaga um tekjutryggingu fyrir ellilífeyrisþega, um tekjutryggingu fyrir örorkulífeyrisþega og nýja framtíðarskipan lífeyrismála samhljóða þeirri tillögu sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Frjálslynda flokksins og Samfylkingarinnar fluttu fyrir ári. Vissulega kemur ríkisstjórnin með bætur þarna á og því ber að fagna. Gerð hefur verið grein fyrir því í ræðum, bæði í ræðum framsögumanns meiri hlutans, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, og í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Mig minnir þó að þegar við vorum saman, þingmenn Vinstri grænna, Samfylkingar og Frjálslynda flokksins, í þessum málum fyrir ári, höfum við talið málið svo brýnt að við ætluðum að láta þessar aðgerðir koma strax til framkvæmda ef við kæmumst í ríkisstjórn. Nú ganga tillögur ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, út á það að hluti af þessu komi í köflum á næsta ári og þarnæsta. Það er verið að teygja það sem var í sameiginlegum tillögum okkar fyrir ári upp í tvö ár, og ég hélt að Samfylkingin mundi standa við þetta, a.m.k. var látið að því liggja í aðdraganda kosninga. Hér eru stigin allt of stutt og allt of aum skref, þó góð séu. Ég tala nú ekki um miðað við þau kosningaloforð sem gefin voru. Hafa verður þörfina í huga, þetta er sá hópur fólks, ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar, sem hefur búið við hvað erfiðust kjör og okkur ber og við höfðum lofað að bæta kjör þeirra. Hvernig er með skattleysismörkin sem Samfylkingin lofaði? Hv. þm. Ellert B. Schram hefur boðið hæst af frambjóðendum Samfylkingarinnar og verið kominn upp í 150 þús. kr. á mánuði. 

Það hefur nú töluvert áunnist.

Já, það er gott þegar hv. þm. Karl V. Matthíasson fer að fagna því sem Sjálfstæðisflokkurinn kom þó í verk á síðasta vetri fyrir sameinaðan þrýsting Samfylkingar, Vinstri grænna og Frjálslynda flokksins. Samfylkingin hefði fengið meiru áorkað að standa með okkur hinum félagshyggjuflokkunum í stjórnarandstöðu á þingi í velferðarmálum en hún fær í stjórn með Sjálfstæðisflokknum. Skattleysismörkin voru hækkuð upp í ein 90 þúsund, þau fylgja ekki einu sinni verðlagi, þau fylgja ekki einu sinni hækkun á launavísitölu. Frá því að þau voru sett á síðasta vetri, miðað við hækkun á launavísitölu, hafa þau ekki fylgt þeirri vísitölu. Í rauninni er því um lækkun að ræða, það er ekki einu sinni að það sé bætt. Og hvað þá að einhver hluti af loforðunum sem sett voru um það lúti þar að. Við stöndum því saman að tillögu, frú forseti, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins, um að a.m.k. verði staðið við þau framlög til elli- og örorkulífeyrisþega sem þessir þingmenn lofuðu síðasta vetur. Frú forseti. Hér er lítil tillaga en þó stór sem við flytjum saman þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna, auk mín hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson og hv. þm. Bjarni Harðarson, fulltrúi Framsóknarflokksins, um stofnun Háskóla Vestfjarða, um að Háskóli Vestfjarða á Ísafirði fái sjálfstæða stöðu á fjárlögum, ekki eins og nú er að Háskólasetrið sé hluti af einhverjum safnlið í menntamálaráðuneyti heldur fái sjálfstæða stöðu sem háskóli, fái sjálfstætt fjárlaganúmer sem slíkur. Mig minnir að allir frambjóðendur við alþingiskosningar síðasta vor í Norðvesturkjördæmi hafi á fundi á Ísafirði lofað að þetta yrði gert og ályktanir Fjórðungsþings Vestfirðinga síðasta haust voru afdráttarlausar í þeim efnum. Menn töldu að það væri ein mesta styrking fyrir byggðarlagið að fá viðurkenndan háskóla á svæðið, Háskóla Vestfjarða, þannig að það metnaðarfulla Háskólasetur sem nú er þar fái að þróast og breytast í háskóla og fái eigið fjárlaganúmer. Á Alþingi hefur verið flutt tillaga um þetta. Ég veit ekki betur en allir bæjarstjórnarfulltrúar á Ísafirði hafi hvatt til þess að þetta yrði gert, þetta var eitt af því sem Vestfjarðanefndin svokallaða taldi að væri brýnasta verkefnið, það væri stofnun sjálfstæðs háskóla á Ísafirði. Við leggjum til að Háskóli Vestfjarða fái sjálfstætt fjárlaganúmer og taki til starfa ekki síðar en 1. júní á næsta ári, fái 75 millj. kr. á fjárlögum til að setja þann undirbúning á fullt þannig að hægt verði að lýsa yfir sjálfstæðum háskóla á Vestfjörðum 1. júní á næsta ári. Frú forseti. Það eru ýmis önnur mál sem ég vildi koma að. Í nefndaráliti okkar er vikið að málefnum svokallaðs Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar og í fjárlagatillögunum er gert ráð fyrir að til tekna séu færðir 4 milljarðar kr. á næsta ári og auk þess er rúmur milljarður, að mig minnir, færður til útgjalda vegna starfseminnar þar. Varðandi Þróunarfélagið vil ég segja: Við höfum ítrekað farið fram á að öll gögn verði lögð fram um kaup og sölu og samninga sem umrætt félag hefur gert, um sölu á eignum liggi fyrir samningar, um kaup á vörum og þjónustu hvers konar, þannig að Alþingi gæti lagt mat á það hvort rétt væri að setja þær tölur sem um er að ræða inn í fjárlög. Við höfum ekki fengið þessar upplýsingar og þrátt fyrir að því hafi verið lofað í fjölmiðlum að þessir samningar yrðu allir lagðir á borðið hefur það ekki verið gert. Maður spyr: Hvað er að fela? Um sölu á opinberum eignum er að ræða, ráðstöfun á opinberum eignum og öll gögn varðandi það eiga að liggja fyrir. Það er rétt, sem hér kom fram, að fjárlaganefndarmenn fengu að sjá óundirritaða kaupsamninga um sölu á ákveðnum eignum undir trúnaði. Það kemur á óvart að eignir skuli seldar og tekjufæra eigi þær inn í ríkissjóð án þess að greiðslur séu komnar, að veitt skuli heimild til að veðsetja eignir ríkisins fyrir hærri upphæð en berst inn í ríkissjóð, það má veðsetja þær fyrst, og einnig að ráðstafa megi þeim eignum til annarra aðila með samþykki stjórnar Þróunarfélagsins innan þeirra fjögurra ára marka sem sett eru um óbreytta eigu. Það er engum til góðs, og allra síst forsvarsmönnum Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar, að leyna upplýsingum hvað þetta varðar eða reyna að drepa umræðum á dreif með því að ásaka aðra fyrir það eitt að vilja fá upplýsingarnar á borðið. Þessar upplýsingar, sem lúta að öllum viðskiptum og samningum í kringum Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar, eiga að liggja fyrir, þetta eru opinberar eignir, og sú krafa stendur.

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni eða hvort hann telur sig geta lokið henni á einni mínútu eða svo, senn líður að þeim tíma að fram fer áður boðuð utandagskrárumræða.

Frú forseti. Ég á eftir einn kafla í ræðunni og kýs að fá að fresta henni.

Hæstv. forseti. Trúðu á tvennt í heimi, tign sem æðsta ber, guð í alheims geimi, guð í sjálfum þér. Síðustu daga hefur farið fram barátta um grundvallaratriði íslensks samfélags, kristilega fræðslu í skólum landsins. Í 2. gr. núverandi laga, nr. 66/1995, um grunnskóla, stendur, með leyfi forseta: „Hlutverk grunnskólans, í samvinnu við heimilin, er að búa nemendur undir líf og starf í lýðræðisþjóðfélagi sem er í sífelldri þróun. Starfshættir skólans skulu því mótast af umburðarlyndi, kristilegu siðgæði og lýðræðislegu samstarfi. Skólinn skal temja nemendum víðsýni og efla skilning þeirra á kjörum fólks og umhverfi, á íslensku þjóðfélagi, sögu þess og sérkennum og á skyldum einstaklingsins við samfélagið.“ Svo mörg eru þau orð. Í nýju frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra er hins vegar búið að fella á brott þessi mikilvægu orð um að skólastarf mótist af kristilegu siðgæði. Nú er það svo að kristin trú hefur verið samferða íslensku þjóðinni í yfir þúsund ár og er samofin menningu hennar og sögu eins og svo víða má sjá merki um. Þjóðsöngurinn okkar kæri, sálmur þjóðskáldsins Matthíasar Jochumssonar, hefst á orðunum: „Ó guð vors lands, ó lands vors guð“. Þjóðfáninn fallegi sem við höfum tryggt verðugan sess í þingsal Alþingis er einnig með hina kristilegu skírskotun með tákni krossins og kristninnar. Á guð að fara út úr þjóðsöngnum? Má hinn helgi kross ekki áfram prýða þjóðfánann? Þessa óþarfa umræðu ber að kveða niður strax. Hin evangeliska lúterska kirkja er einnig þjóðkirkja okkar þó að sjálfsögðu ríki trúfrelsi í landinu, trúfrelsi sem við eigum að standa vörð um. Um og yfir 80% landsmanna tilheyra þjóðkirkjunni, 95% landsmanna eru í þjóðkirkjunni eða kristnum söfnuði. Langflest okkar eru alin upp í kristnu siðferði og með kristin gildi að leiðarljósi. Við lásum kristinfræði í uppvexti, við eigum flest ljúfar minningar um slíka kennslu úr skólanum sem við gengum í og voru þessi fræði kærkomið tækifæri til að ræða mikilvægustu spurningar lífsins, ekki bara við kennara heldur við afa og ömmu, pabba og mömmu og síðan börnin okkar. Hver sá sem eignast bænina sem barn að aldri hefur eignast mikið afl. Bænin flytur fjöll, bænin róar hugann og gefur manninum styrk í gleði og sorg. Jafnvel hinn trúlitli grípur til bænarinnar á neyðarstundu. Íslenskt samfélag er reist á kristnum gildum og er órjúfanlegur hluti alls okkar andlega og menningarlega umhverfis. Allir kannast við frásögn Biblíunnar þegar Kristur velti borðum víxlaranna og rak þá út úr helgidóminum. Nú skal kennsluborðum kristninnar velt og hún gerð brottræk úr helgidómi íslenskra menntastofnana að undirlagi hæstv. menntamálaráðherra og ríkisstjórnarmeirihlutans í landinu og heggur nú sá er hlífa skyldi. Ráðuneyti menntamála hefur einnig sent frá sér tilmæli til skólastjórnenda sem kveða á um frekari úthýsingu kristninnar úr skólastarfinu. Í tilmælunum segir, með leyfi forseta: „Menntamálaráðuneytið lítur svo á að fermingarfræðsla eigi að fara fram utan lögbundins skólatíma nemenda og ekki sé heimilt að veita nemendum í 8. bekk leyfi til að fara í eins til tveggja daga ferð á vegum kirkjunnar í tengslum við fermingarundirbúning. Slíkt samræmist ekki grunnskólalögum eða aðalnámskrá.“ Þetta eru alvarleg tíðindi. Kirkjan virðist ekki eiga marga talsmenn í þessu máli á opinberum vettvangi og er það undarlegt. Undarlegast af öllu er hin himinhrópandi þögn kirkjumálaráðherrans, Björns Bjarnasonar. Hvar er hæstv. kirkjumálaráðherra, Björn Bjarnason, þegar sótt er að sjálfri þjóðkirkjunni og kristni í landinu? Hann er þar óumdeilanlegur gæslumaður og varnarmálaráðherra og hefur verið trúað fyrir miklu. Hvar er varðmaðurinn vaski? Hvar er varnarlið kirkju og kristni í landinu í þessari mikilvægu orrustu? Er ráðherra kirkjumála uppgefinn og vill hann þess vegna leggja kirkjumálaráðuneytið niður? Ég hef lagt fyrir hæstv. ráðherra þrjár spurningar í þessum dúr sem ég vona að hann svari hér á eftir. Afstaða okkar framsóknarmanna er sú að kristnin eigi að njóta vafans og að varlega skuli stigið til jarðar í þessu máli. Meðan ekki er búið að leita þess víðtæka samráðs sem þarf að eiga sér stað í þessu máli er heppilegast að ákvæði núverandi grunnskólalaga, um að skólastarf mótist af kristilegu siðgæði, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðna Ágústssyni fyrir að vekja máls á stöðu kristni í skólum landsins á hinu háa Alþingi. Mér hefur verið þetta málefni hugleikið, bæði sem menntamálaráðherra og dóms- og kirkjumálaráðherra. Í inngangi að aðalnámskrá grunnskóla sem út kom árið 1999 sagði ég m.a., með leyfi forseta: „Við framkvæmd skólastefnunnar ber að halda í heiðri gildi sem hafa reynst okkur Íslendingum best. Skólarnir hafa vaxið úr jarðvegi kristninnar og þær rætur mega aldrei slitna.“ Ég er enn sömu skoðunar. Slitni tengsl skóla og hins kristna menningararfs er vá fyrir dyrum því að þar með hverfur skilningur á grundvallaratriðum hinnar menningarlegu umgerðar þjóðarinnar og hins kristna heims almennt. Biskupinn yfir Íslandi, Karl Sigurbjörnsson, ritaði félaginu Siðmennt nýlega opið bréf þar sem sagði m.a., með leyfi forseta: „Ég legg mikla áherslu á að trúarbragðafræðsla, kristinfræði og fræðsla um ólík lífsviðhorf fari fram á faglegum forsendum skólans og að fyllsta tillit sé tekið til mismunandi lífs- og trúarskoðana af virðingu og umburðarlyndi. Það gerist ekki með því að útiloka hinn trúarlega þátt og kærar hefðir eins og hatrammlega hefur verið kallað eftir í umræðunni undanfarið.“ Ég tek heils hugar undir þessi orð biskups. Við biskup höfum ekki borið sérstaklega saman bækur okkar um frumvarp til nýrra grunnskólalaga en á hinn bóginn höfum við margoft rætt saman um stöðu kristni og kirkju og tel ég góðan samhljóm í afstöðu okkar í því efni. Það yrði íslensku þjóðinni til varanlegs tjóns ef hætt yrði að leggja rækt við hinn kristna arf eða drægi úr virðingu fyrir kristni og kirkju. Hinn kristni grunnur er þjóðinni ekki minna virði en sagan og tungan. Hitt er síðan álitaefni hverju sinni hvernig haga beri löggjöf til að tryggja að grunngildi þjóðlífsins séu í heiðri höfð. Nú er rætt um sérstök ákvæði í lög eða jafnvel stjórnarskrá til að treysta stöðu íslenskrar tungu. Í stjórnarskránni eru ákvæði um að hin evangeliska lúterska kirkja skuli vera þjóðkirkja á Íslandi. Það ákvæði stendur alls ekki í vegi fyrir trúfrelsi í landinu. Í trúfrelsi felst að ekki er t.d. unnt að krefjast þess að það fólk sem óskar hér eftir búsetu eða íslenskum ríkisborgararétti kasti trú sinni og gangi í þjóðkirkjuna. Væri slík krafa lögbundin bryti hún í bága við stjórnarskrána. Frumvarp til nýrra laga um grunnskóla tekur mið af þeim sjónarmiðum sem búa að baki trúfrelsi. Ákvæði laganna ber þó ekki að túlka á þann veg að í þeim felist andstaða við kristinn boðskap eða andstaða við að hann eigi erindi inn í skólana. Hv. þingmaður beindi til mín þeirri spurningu hvort ég eða ráðuneyti mitt hafi komið að gerð hins nýja lagafrumvarps. Svarið við þeirri spurningu er einfalt: Svo var ekki. Einnig spurði hann mig, þó ekki hér í ræðustólnum heldur áður en þessar umræður hófust, hvort ég mundi beita mér fyrir frestun málsins til að víðtæk umræða gæti farið fram um það milli stjórnmálamanna, kirkju og annarra sem málið varðar. Ég mun ekki beita mér fyrir slíkri frestun. Málið er nú komið til Alþingis og Alþingi hefur aldrei brugðist hinum kristna málstað. Ég treysti hv. menntamálanefnd vel til að ræða þessi ákvæði hinna nýju skólamálafrumvarpa til hlítar og kalla til samráðs og samvinnu þá sem best þekkja til mála. Kristni stendur traustum fótum hér á landi. Í þjóðkirkjunni og öðrum kristnum söfnuðum landsins eru meira en 95% landsmanna. Á árabilinu 1996–2005 fengu tæplega 42 þúsund börn nafn hér á landi og af þeim fengu að meðaltali 83,2% nafn við skírn í þjóðkirkju. Vísbendingar eru á hinn bóginn um að hlutur þjóðkirkjunnar minnki í samanburði trúfélaga, frá 1. desember 1980 fram til 1. desember 2007 hefur landsmönnum fjölgað um 37% en um 18% í þjóðkirkjunni.

Hæstv. forseti. Á Íslandi er sem kunnugt er samband á milli ríkis og kirkju en jafnframt ríkir trúfrelsi í landinu Á hið síðara hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagt ríka áherslu í ályktunum sínum. Síðasti landsfundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs ályktaði um þetta efni og áréttaði að virða bæri trúfrelsi að fullu og það væri grundvallaratriði að jafna stöðu trúar- og lífsskoðunarfélaga. Öll löggjöf og stjórnsýsla þyrfti að miðast við þetta. Enn fremur segir í ályktuninni, með leyfi forseta: „Landsfundurinn telur mikilvægt að í skólum sé gætt fyllsta hlutleysis gagnvart trúarbrögðum og afstöðu til trúar. Fundurinn leggur áherslu á jafnan rétt einstaklinga og hópa sem aðhyllast mismunandi lífsskoðanir og trúarbrögð. Landsfundurinn telur að trúfélögum eða öðrum þeim aðilum sem hafa heimild til að gefa hjón saman með tilheyrandi samfélagslegum skuldbindingum beri skylda til að mismuna ekki fólki á grundvelli kynþáttar, kynferðis, kynhneigðar eða lífsskoðana.“ Nú er það svo í okkar flokki að einstaklingar hafa mismunandi skoðanir á sambandi ríkis og kirkju og margir hafa mjög ríkar skoðanir í þeim efnum og það er virt. En stefna flokksins og þær áherslur sem við leggjum ríkastar fram er að stuðla að skilningi, gagnkvæmri virðingu og umburðarlyndi. Þess vegna viljum við efla fræðslu um trúmál, um siðfræði, um heimspeki í skólum landsins því að þekkingin og skilningurinn er forsenda umburðarlyndis.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að þessi umræða skuli eiga sér stað á pöllum Alþingis því að mikið hefur verið rætt um þessi mál í samfélaginu. Ég tel nú samt ekki skynsamlegt að hafa þá afstöðu að kveða eigi niður þær raddir sem koma með gagnrýni á þjóðkirkjuna. Það væri ekki heldur í kristnum anda að fara að kveða niður þá sem tala gegn þjóðkirkjunni. Við búum í frjálsu samfélagi og það er sjálfsagt að gagnrýna þjóðkirkjuna. Boðskapur kristinnar trúar og þau gildi sem þjóðkirkjan leggur fram eru það góð og göfug að í mínum huga er í sjálfu sér ekkert æðra trúnni á Jesú Krist. Hugtakið þjóðkirkja bendir samfélaginu á tiltekin viðmið og reglur þar sem mannúð, manngöfgi, umburðarlyndi, sáttfýsi og kærleiki eru í öndvegi og það er það sem á að skipta mestu máli í öllu lífi okkar og í samskiptum okkar við annað fólk. Allt sem þér viljið, að aðrir menn gjöri yður, það skuluð þér og þeim gjöra, þetta er boð sem okkur er öllum hollt að fara eftir og minnast, ekki síst þar sem við búum í heimi þar sem grimmd mætir oft fólki, börnum, konum, körlum, gamalmennum. Boðskapur kristinnar trúar er kærleikur. Það eigum við að hafa í huga í öllum samskiptum á þinginu og alls staðar í samfélaginu. Það er því mjög gott að við höfum þjóðkirkju, að kristin viðhorf og gildi fái að njóta sín í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Lögum samkvæmt er evangeliska lúterska kirkjan þjóðkirkja Íslands sem er opinbert trúfélag og tilheyrir ríkinu en samkvæmt tölum frá því í desember á fyrra ári voru 82% þjóðarinnar skráð í kirkjuna. Mikilvægt er að mínu mati að til sé þjóðkirkja sem ríkið heldur utan um. Meginröksemdir um aðskilnað ríkis og kirkju hafa verið að forréttindi séu ósamrýmanleg trúfrelsi. Er það rétt? Ég held ekki. Nú þegar er trúfrelsi á Íslandi og mönnum er frjálst að tilheyra öðrum trúfélögum eða vera fyrir utan trúfélög og borga þess í stað nefskatt til Háskóla Íslands. Það er val. Mér finnst, hæstv. forseti, að mikilvægt sé að standa á kristnum gildum en sýna jafnframt öðrum umburðarlyndi. Ríkisvaldið hefur skyldum að gegna. Það á að vernda menningu okkar samhliða því að gera fólki úr öðrum menningarheimum mögulegt að búa og starfa hér svo framarlega sem það virðir þá menningu sem er við lýði. Hvers er að ákveða hvað er gott siðferði? Sést það ekki best í umræðunni um kristinfræðikennslu í grunnskólanum. Ég er sammála hv. þm. Guðna Ágústssyni, siðfræði eru þær grundvallarreglur sem við lifum eftir og hafa áhrif á það samfélag sem við lifum í, kveða á um það hvað er rétt og hvað er rangt og á hverju menning okkar byggist. Við vitum að það sem er rétt í ákveðnum menningarheimi getur verið rangt í öðrum og því er mjög mikilvægt að upplýsa grunnskólabörn svo að hægt sé að sýna umburðarlyndi. Öll menning á rætur í einhverri trú, þaðan kemur rauði þráðurinn sem liggur í gegnum þær reglur og hefðir sem við lifum eftir í samskiptum okkar við aðra. Það eru rætur sem við þurfum að halda í.

Virðulegi forseti. Kristin fræði eru ríkur hluti af menningu okkar, sögu og bókmenntum. Þjóðfélag okkar er byggt upp á kristnum gildum, og þau mannréttindi og manngildi sem við byggjum löggjöf okkar á eru það einnig. Vantrú lítils minni hluta þjóðarinnar hefur mikið verið í umræðunni að undanförnu. Fullyrðingar hæstv. menntamálaráðherra um að eigin tilmæli um að banna skólastjórnendum að veita frí til fermingarfræðslu séu dauð og ómerk án þess þó að fella þau formlega úr gildi snúast um það eitt að styggja engan af ótta við að vera ekki nógu umburðarlynd og snúast um það hvernig hægt sé að láta í minni pokann án þess þó að styggja nokkurn. Hið sama gera yfirlýsingar um að þó að hugtakið kristið siðgæði sé strokað út sem inntak menntunar sé ekki um efnislega breytingu að ræða. Hæstv. dóms- og kirkjumálaráðherra vísaði í stjórnarskrána til rökstuðnings umtöluðum breytingum. Ég bendi á að mannréttindadómstólar hafa komist að þeirri niðurstöðu að þjóðkirkjuskipan í líkingu við þá sem hér tíðkast brýtur ekki gegn jafnræðisreglu sé fyrir því söguleg hefð sem og að mikill meiri hluti landsmanna tilheyri þjóðkirkjunni og skipanin skerði ekki frelsi annarra trúfélaga. Maður spyr sig því hvað valdi þessu undanhaldi. Ofsatrúarhópar eru eitt stærsta vandamál umheimsins. Fyrir þeim má aldrei hopa. Við megum á hinn bóginn ekki ganga svo langt í umburðarlyndinu að megi einhver ekki borða vissa matartegund í mötuneytum skóla af trúarástæðum megi það heldur ekki nokkur annar. Þá væri um hinn svokallaða umburðarlyndisfasisma að ræða. Þetta eru tveir andstæðir pólar og þá ber báða að varast. Fræðsla um kristileg málefni er nauðsynlegur þáttur í uppvexti og arfleifð 

Frú forseti. Að undanförnu hefur mikið verið rætt um stöðu kristinnar trúar og trúarbragðafræðslu í skólakerfinu, m.a. í ljósi þess að í frumvarpi til nýrra grunnskólalaga er ekki lengur kveðið beint á um kristilegt siðgæði. Nefndin sem vann að endurskoðun grunnskólalaga undir forustu Guðrúnar Ebbu Ólafsdóttur var þess vel meðvituð að breyting sem þessi orkaði tvímælis og væri mjög viðkvæm. Víðtæk samvinna var höfð af hálfu nefndarmanna við hina ýmsa aðila, eins og guðfræðideild Háskólans, þjóðkirkjuna og umboðsmann barna. Niðurstaðan varð sú, m.a. í ljósi nýlegrar niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu gagnvart Norðmönnum, að ekki væri stætt á öðru en að leggja til breytingu sem þessa á lögum. Í frumvarpinu segir að starfshættir grunnskóla skuli „mótast af umburðarlyndi, jafnrétti, lýðræðislegu samstarfi, ábyrgð, umhyggju, sáttfýsi og virðingu fyrir manngildi“. Við erum því, frú forseti, síður en svo að úthýsa kristninni og kærleiksríku inntaki hennar úr grunnskólalögum. Kristin fræði gegna einnig þýðingarmiklu hlutverki í aðalnámskrá grunnskólans og er mikilvægasti þáttur trúarbragðakennslunnar. Á því verður engin breyting, enda erum við og höfum í árþúsund verið kristið samfélag. Menning okkar og saga einkennist og mótast mjög af kristni og vandséð er hvernig ungt fólk eigi að fá innsýn í og skilja samfélag sitt án haldgóðs skilnings á kristinni trú. Ég nefni sem dæmi bókmenntir þar sem skírskotanir ýmsar í kristni og kristnihald, t.d. undir Jökli, er alls staðar að finna. Á hinn bóginn verðum við að gera greinarmun á fræðslu og trúboði, enda ekki hlutverk skólans að standa í slíku. Það er hlutverk kirkjunnar að sjá um þann hluta, rétt eins og það er hlutverk hennar að standa að fermingarfræðslu. Slíkt getur ekki orðið hluti af skóladagatali og þar með skyldunámi nemenda eins og vísbendingar voru um. Nemendur og foreldrar geta hér eftir sem hingað til óskað eftir leyfi vegna slíkra ferða og skólastjórnendum er heimilt að veita slíkt orlof. Almennt séð, frú forseti, hefur samstarf skólanna og kirkjunnar verið afar farsælt og verður vonandi engin breyting þar á.

Frú forseti. Íslenska þjóðkirkjan hefur yfirburðastöðu í þjóðfélaginu, kannski líkt og knattspyrnan hefur yfirburðastöðu á allar aðrar íþróttir, mestu peningana, mestu umfjöllunina og mestu hefðina. Ef kirkjan, þrátt fyrir þetta, á í erfiðleikum þarf hún kannski að líta í eigin barm. Eins og meginþorri Íslendinga er ég alin upp í kristinni trú, ekki einasta ólst ég upp við guðsótta og góða siði á æskuheimili mínu, heldur hófust allir skóladagar mínir fyrstu fimm árin á því að standa fyrir aftan stólinn minn, syngja sálm og fara með faðirvorið áður en mér var boðið að gera svo vel að setjast og hefja nám mitt. Á mánudagsmorgnum voru hugvekjur í skólanum fyrir alla nemendur og kennara. Ég minnist þess ekki að nokkrum hafi þótt það orka tvímælis en tímarnir breytast og mennirnir með eins og sagt er og nú er svo komið að slík trúarleg innræting er með öllu óleyfileg í skólum landsins. Seinna á lífsleiðinni þeytti lífið mér svo í ráðskonustarf í sumarbúðum þjóðkirkjunnar á Vestmannsvatni. Það var góður og skemmtilegur tími, þar var unnið mikið og gott starf af samhentum hópi starfsmanna. Þess vegna rennur mér til rifja að horfa upp á það hvernig kirkjan og ríkið gjaldfella þetta starf í sumarbúðunum trekk í trekk. Svo naumt eru peningar skammtaðir að einungis er hægt að sinna lágmarksviðhaldi, svo lítið er lagt í þennan þátt starfsins á vegum þjóðkirkjunnar að það er til helberrar skammar, sumarbúðastarfið sem er sú starfsemi kirkjunnar sem ætti að vera hvað hæst metin í þeirra ranni. Þar býðst börnum 

Hæstv. forseti. Staða kirkju og kristni hefur verið talsvert í umræðunni á umliðnum missirum. Það hlýtur að vera meginhlutverk löggjafans að tryggja trúfrelsi í landinu og að allir trúflokkar sitji við sama borð, sem og þeir sem ekki aðhyllast trúarbrögð. Það er hins vegar nauðsynlegt að vera með trúarbragðafræðslu inni í skólum landsins, kannski þarf hún að vera meiri og víðtækari en áður í takt við þær öru breytingar sem eru að verða í trúmálum landsmanna. Svo virðist sem vaxandi fjöldi kristinna manna kjósi að starfa innan raða annarra trúflokka en þjóðkirkjunnar. Eins hefur fjöldi innflytjenda á umliðnum árum breytt hlutföllum milli einstakra trúarbragða og trúarhópa. Það verður hins vegar ekki horft fram hjá því að kristin trú er samofin íslensku þjóðlífi og menningu. Það er því nauðsynlegt að kennd séu kristin fræði í skólum landsins. Við verðum að kunna skil á biblíusögunum okkar. Hið sama má reyndar segja um fornan heiðinn dóm, en sögurnar um hina fornu norrænu guði skipa einnig stóran sess í menningararfleifð þjóðarinnar. Hins vegar verður að skilja á milli trúboðs annars vegar og uppfræðslu um trú og trúarbrögð hins vegar. Þá er líka sívaxandi fjöldi fólks búsettur hér á landi sem aðhyllist önnur trúarbrögð en kristindóm. Taka verður mið af því í skólakerfinu, kenna íslenskum ungmennum meira um ýmis trúarbrögð en áður var og eins verður að taka tillit til þeirra sem ekki aðhyllast trúarbrögð. Umfram allt verður að kenna ungmennum landsins umburðarlyndi gagnvart ólíkum trúarbrögðum og trúarviðhorfum. Því miður virðast teikn á lofti um að meiri harka og átök milli trúarbragða heimsins eigi sér stað. Bæði eru til hópar innan kristinnar trúar og múslimar sem markvisst 

Virðulegi forseti. Yfirskriftin á þessari utandagskrárumræðu er staða þjóðkirkjunnar. Það er því eðlilegt að spyrja fyrst: Hver er staða þjóðkirkjunnar? Svarið við spurningunni er ákaflega einfalt: 82% landsmanna eru í þjóðkirkjunni. Staða þjóðkirkjunnar er ákaflega sterk, hún hefur yfirburðastöðu yfir öll önnur trúfélög á landinu. Staða kristninnar er enn sterkari en staða þjóðkirkjunnar, um 95% landsmanna  Ég er eindregið á þeirri skoðun að kristnin sem nýtur svona mikils stuðnings í íslensku þjóðfélagi og hefur gert í þúsund ár eigi ekki að sitja við sama borð og önnur trúarbrögð sem e.t.v. örfáir aðhyllast. Það er afskræming á trúfrelsinu. Við eigum að byggja á kristnu siðferði eins og við höfum gert, það á að vera samofið daglegu lífi og störfum okkar og það á erindi inn í skóla landsins. Það er fráleitt að úthýsa kirkjunni úr skólum landsins þegar kirkjan hefur svo sterka stöðu eins og raun ber vitni. Það endurspeglar ekki vilja þjóðarinnar að fara svoleiðis að, virðulegi forseti. Hitt má líka segja að þjóðkirkjan þarf svolítið að gá að því hvernig hún gengur fram á hverjum tíma. Opinberar deilur sem gjósa upp innan þjóðkirkjunnar hafa ekki styrkt stöðu hennar. Þeir sem starfa innan þjóðkirkjunnar mega huga meir að því en verið hefur 

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa umræðu, þá sérstaklega orð hæstv. kirkjumálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra. Það sýndi mér að hæstv. kirkjumálaráðherra sagði í rauninni að nefnd þingsins mundi ekki frekar en fyrr bregðast kristninni og siðgæðinu, málinu yrði breytt. Hæstv. menntamálaráðherra kom hér upp, sem ég veit að er trúuð og vönduð manneskja, og sagði á þá leið að nefnd hefði lagt þetta til og Evrópusambandið væri á vakt. Ef Evrópusambandið ætlar nú að reka guð út úr þjóðsöngnum og krossinn af fánanum er til lítils að eiga náið samstarf við það. Við skulum ekki taka mark á því, við erum utan þess og frjálsir og þess vegna hlýtur kristilegt siðgæði að fá að vera grundvöllur skólastarfs. Ég fann að þar sló hjarta hæstv. menntamálaráðherra og ég trúi því að þessu máli verði hér breytt. Ég legg til að hæstv. menntamálaráðherra, hæstv. kirkjumálaráðherra og biskupinn yfir Íslandi hittist og fari yfir þetta máli, ræði það sín á milli. Ég efast um að þessir þrír aðilar hafi átt með sér fund um málið. Svo vil ég hér að lokum segja að mikilvægustu stoðir samfélags okkar eru í mínum huga heimilin, skólinn og kirkjan. Heimilin þarf að styrkja á tímum firringar, eiturlyfja, óreglu og grimmrar markaðshyggju. Hin dýpri gildi og sálarfriður verða ekki sótt í formi gulls eða í gervi vímu. Við þurfum kannski að horfa á mörgum sviðum til gamalla gilda. Það var siður hér áður fyrr - og þarf kannski nú frekar en áður - að stórfjölskyldan hittist á sunnudögum, borðaði lambalæri eða lambahrygg með brúnuðum kartöflum og rabarbarasultu. Það gæti verið varðstaða fjölskyldunnar til að koma saman, taka hvert utan um annað 

Virðulegi forseti. Ég þakka einnig þessar umræður. Þær hafa verið gagnlegar. Ég tel að menn leggi of mikla merkingu í það að orðin kristilegt siðgæði séu ekki í frumvarpi til grunnskólalaga og dragi af því ályktanir, t.d. þær að þjóðkirkjuskipanin brjóti í bága við mannréttindaákvæði. Þetta snertir ekkert þjóðkirkjuskipanina og nýlega féll dómur í Hæstarétti í máli þar sem reynt var að draga úr gildi samningsins sem gerður var á milli ríkisins og þjóðkirkjunnar árið 1996 og tók gildi 1997. Hæstiréttur taldi að sá samningur væri í samræmi við íslensku stjórnarskrána og bryti ekki í bága við trúfrelsi þannig að það liggur fyrir. Þetta mál hefur ekkert að gera með stöðu þjóðkirkjunnar í raun og veru. Evrópusambandið hefur ekki komið neitt að þessum málum. Evrópusambandið treysti sér að vísu ekki til að hafa í stjórnarskrá sinni tilvísun til kristindóms og kristinnar kirkju, en Mannréttindadómstóll Evrópu sem starfar á vegum Evrópuráðsins í Strassborg komst að því, ef ég skil hæstv. menntamálaráðherra rétt, í máli sem var höfðað í Noregi, þ.e. gegn Norðmönnum, að einhver tilvísun í lögum þar stæðist ekki mannréttindasáttmála Evrópu. Hvort það er þetta orðalag sem hefur verið hér í grunnskólalögum veit ég ekki, en þetta er atriði sem verður að líta til þegar við semjum lög eins og þessi. Við verðum að líta til þeirra laga sem gilda hér, m.a. um mannréttindi, þegar ákvæði eru sett hér í grunnskólalög. Eins og ég sagði treysti ég þinginu vel til að fjalla um þetta mál. Þingið hefur aldrei brugðist kristinni trú, það var Alþingi sem samþykkti á sínum tíma að kristni skyldi lögtekin - og hvers vegna skyldi Alþingi nú taka upp á því að bregðast kristnum viðhorfum? 
            

Frú forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni að mæla fyrir nokkrum af þeim breytingartillögum sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum og mun þá hefja ræðu mína þar. Á þskj. 472 eru breytingartillögur við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008, flutt af Jóni Bjarnasyni, Álfheiði Ingadóttur og Atla Gíslasyni. Þar er fyrsti liður, að brott falli liður 5.1 í fjárlagafrumvarpinu sem er heimild til handa ríkissjóði, fjármálaráðherra, til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og Deildartunguhver sem er hluti af þeirri eign. Inni í fjárlagafrumvarpinu er nú opin heimild fyrir ríkissjóð til að selja hlut sinn í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ríkissjóður á um 21% í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar á móti Orkuveitu Reykjavíkur sem viðkomandi sveitarfélög létu hlut sinn inn í og eiga svo hlut í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar í gegnum eignarhlut sinn í Orkuveitunni. Við erum andvíg því að söluheimildin sé inni. Við erum minnug þess hvernig fór með Hitaveitu Suðurnesja. Þar var tilsvarandi söluheimild inni á fjárlögum, að ríkið mætti selja 15% hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja sem það nýtti sér og seldi. Samkvæmt útboðsskilmálum gátu sveitarfélögin eða orkuveitur í eigu sveitarfélaga ekki gert tilboð í það. Síðan var Hitaveita Suðurnesja seld og við fengum einkavæðingarferil sem teygir anga sína víða. Það leiddi að síðustu til þess að borgarstjórnarmeirihluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks féll. Það er svo sem gleðilegt í sjálfu sér en við viljum að hið opinbera eigi afdráttarlaust þessar eignir, Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og Deildartunguhver, og erum andvíg því að það verði sett á sölulista eins og þarna er heimilað. Við leggjum til að ríkið hafi heimild til að kaupa aftur hlut sem það seldi í Hitaveitu Suðurnesja, 15% hlutinn, og við teljum að staða málsins sé þannig að ríkið geti þess vegna tekið upp samninga við fyrri kaupendur á hlutnum. Við tökum þar með undir orð borgarstjórans í Reykjavík, Dags B. Eggertssonar, sem óskað hefur eftir fundi með hæstv. forsætisráðherra Geir Haarde um að ríkið kaupi aftur hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja. Við tökum því undir sjónarmið oddvita Samfylkingarinnar í Reykjavíkurborg um að teknar verði upp viðræður við ríkið um að ríkið kaupi aftur 15% hlutinn í Hitaveitu Suðurnesja og viljum að heimild sé á fjárlögum til þess að svo megi vera. Ég vísa hér í mjög ítarlegt viðtal við borgarstjórann, Dag B. Eggertsson, miðvikudaginn 28. nóvember sl. í Viðskiptablaðinu. Þar er sú ósk er lögð fram og hefur síðan komið fram í öðrum fjölmiðlum þar sem borgarstjórinn í Reykjavík óskar eftir viðræðum við ríkisstjórnina m.a. um að ríkið komi að kaupum og kaupi hlutinn til baka. Ég geri ráð fyrir að þingmenn Samfylkingarinnar á Alþingi muni þá styðja sinn borgarstjóra hvað þetta varðar, enda er þetta mjög brýnt mál. Í þriðja lagi leggjum við til að hlutafélaginu Matís, sem stofnað var um síðustu áramót um matvælaeftirlit og önnur slík störf og breytt var í hlutafélag, verði breytt aftur í ríkisstofnun. Breytingarnar reyndust hin mestu mistök, bæði voru þær gríðarlega kostnaðarsamar og leiddu til meiri óskilvirkni en áður og skildu starfsmenn eftir í óvissu. Þess vegna leggjum við til að heimilað verði að breyta Matís aftur í ríkisstofnun. Sömuleiðis leggjum við til með Flugstoðir hf., sem einnig voru stofnaðar um sl. áramót um flugleiðsögn og rekstur á flugvöllum í landinu, verði breytt aftur í ríkisstofnun. Það hafa einnig reynst hin herfilegustu mistök að búa til hlutafélag um flugleiðsögn og rekstur á flugvöllum í landinu. Það hefur meira að segja reynst þannig að þeir hafa ekki einu sinni fengið virðisaukaskattsnúmer hjá skattstjóra, svo vitlaust var það. Við leggjum til að ríkinu verði heimilt að breyta Flugstoðum í ríkisstofnun þannig að flugleiðsögn og rekstur flugvalla í landinu verði hluti af opinberum rekstri. Það er ekki síst nauðsynlegt að gera nú þegar verið er að flytja með lögum flugumferðarstjórn frá Keflavíkurflugvelli undir samgönguráðuneytið. Þá er mjög mikilvægt að öll flugumferðarstjórn lúti sömu lögum og starfsmenn sem þar vinna. Starfsmenn á Keflavíkurflugvelli eru opinberir starfsmenn og mikilvægt er að hið sama gildi um alla. Því er mikilvægt að þeim fáránlega gjörningi að búa til hlutafélag úr flugleiðsögninni, verði snúið til baka og Flugstoðir verði ríkisstofnun. Þessar tillögur flytjum við hér, frú forseti. Aðrar tillögur sem við flytjum hér, og ég mun gera grein fyrir, eru að við leggjum áherslu á jöfnun námskostnaðar. Eins og við vitum býr fólk við gríðarlega mismunun varðandi kostnað við að senda börn og unglinga í skóla, hvort sem er í framhaldsskóla eða háskóla. Í úttekt sem Ingibjörg Inga Guðmundsdóttir, varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, gerði á Vestfjörðum, kostar það töluvert á aðra milljón kr. fyrir hverja fjölskyldu að senda ungling að heiman í framhaldsskóla þegar kostnaðurinn er tekinn með, húsnæðiskostnaður, námskostnaður, ferðakostnaður og þess háttar. Allir sjá hversu gríðarleg mismunun það er og við krefjumst þess að gripið verði til aðgerða þegar í stað til að jafna þennan kostnað og leggjum því til jöfnun á námskostnaði einmitt hvað þetta varðar. Sömuleiðis vekjum við athygli á barnabótum. Barnabætur standa í stað, þær fylgja ekki einu sinni verðlagi eða launaþróun, þær standa í stað. Við gerum tillögu um að þær fylgi verðlagi og launaþróun og leggjum til um 800 millj. kr. til barnabóta. Sömuleiðis vil ég tala um vaxtabætur sem áttu að létta undir með þeim sem kaupa sér húsnæði og hafa átt rétt á vaxtabótum. Vaxtabæturnar hafa engan veginn fylgt þróun húsnæðisverðs eða almennrar vísitölu í landinu þannig að fólk sem reiddi sig á vaxtabætur er nú í miklum vandræðum. Hús og íbúðir sem fólk hefur keypt hafa hækkað í fasteignamati og eign og við það missir fólkið rétt til vaxtabóta. Þótt íbúðin sé þeim nákvæmlega jafnmikilvæg og þótt tekjur þeirra séu nákvæmlega þær sömu þá skerðist réttur þeirra til vaxtabóta. Það er mjög óréttlátt og við leggjum til að vaxtabætur verði hækkaðar til að koma til móts við þó ekki sé nema bara þessa þróun og leggjum þar til 800 millj. kr. Sömuleiðis leggjum við til að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fái sérstakt viðbótarframlag. Mörg sveitarfélög eru í miklum fjárhagslegum vanda, sérstaklega á ákveðnum svæðum á Vestfjörðum, Norðurlandi, Norðausturlandi, Suðausturlandi. Við leggjum til að framlag komi til þessara sveitarfélaga til að þau geti haldið uppi þjónustu þrátt fyrir að efnahagur og fjárhagur skerðist. Sömuleiðis leggjum við til að framlag komi til fyrsta áfanga í gjaldfrjálsum leikskóla sem er eitt helsta hagsmunamál íbúa alls landsins. Brýnt er að ríkið komi með beint framlag inn í þann málaflokk til þess að hægt sé að taka á því með samræmdum hætti. Fátt er meiri kjarabót en að styrkja og efla leikskólann og að foreldrar geti sent börn sín á jafnræðisgrunni inn í leikskólana óháð tekjum. Þá leggjum við áherslu á hækkun húsaleigubóta sem einnig hafa staðið í stað og ekki fylgt verðlagi eða hækkun á húsaleigu. Það kemur á óvart en af því að hv. þm. Helgi Hjörvar þingmaður Samfylkingarinnar er hér inni í þingsalnum þá vil ég segja að er ég mjög minnugur ræðnanna sem fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd fluttu einmitt um þessi mál, barnabætur, húsaleigubætur og vaxtabætur fyrir ári síðan.

Viltu ekki fara með þær?

Svardagarnir sem þingmenn Samfylkingarinnar voru þá með uppi um hvað bæri og þyrfti að gera - og nú er Samfylkingin komin í ríkisstjórn og þá rýrna þær meira að segja að verðgildi hlutfallslega. Það er dapurt hlutskipti en það var eins og við vissum, að ekkert mundi breytast þó að ný ríkisstjórn yrði mynduð með Samfylkingunni, hún gengi undir sængurver Framsóknarflokksins án þess að skipt væri um. Við leggjum síðan til hækkun á jöfnun flutningskostnaðar. Í upphaflega frumvarpinu voru lagðar til 150 millj. kr. til jöfnunar á flutningskostnaði og voru merktar Vestfjörðum. Það var liður í einhverjum samningum eða loforðum sem ríkisstjórnin hafði gefið Vestfirðingum í svokallaðri Vestfjarðaáætlun. Því var jú breytt í meðförum við 2. umr. þannig að nú er það ekki lengur bundið Vestfirðingum heldur bara jöfnun flutningskostnaðar á landinu þar sem þörf er á en upphæðin stendur óbreytt, 150 millj. kr. Ég tel að eitt brýnasta verkefnið sé einmitt jöfnunaraðgerðir í flutningskostnaði og þetta er eitt af digrum kosningaloforðum margra stjórnmálaflokka og einmitt þeirra sem nú eru komnir í ríkisstjórn. Ég minnist umræðu núverandi hæstv. samgönguráðherra sem var mjög ötull að tala fyrir jöfnun flutningskostnaðar hér á þingi og mældi í krónum hvað kexpakkinn væri dýr úr Reykjavík og austur á Þórshöfn eða Raufarhöfn og við áttum samleið í því að vilja aðgerðir í þeim efnum. Ekkert gerist. Hvernig á að standa við loforðin sem gefin voru Vestfirðingum ef þetta er orðið almennt? Við teljum að taka eigi á flutningskostnaðinum og leggjum til, og erum sammála í því, að það sé tekið heildstætt. Við leggjum til að lagðar verði 500 millj. kr. til að taka raunverulega á jöfnun flutningskostnaðar. Með hækkandi olíuverði og dýrari flutningum öllum verður það æ erfiðara og skekkir samkeppnisstöðu landsbyggðarinnar og því er brýnt að taka á jöfnun flutningskostnaðar. Fleiri breytingartillögur eru hér sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytjum sem aðrir þingmenn munu gera grein fyrir. Í lok fyrri ræðu minnar ítreka ég að breyta þarf vinnulagi við fjárlagagerðina þó að margt hafi þar verið gert eins vel og tök voru á af hálfu fjárlaganefndar innan þess skamma tíma sem nefndin fékk frumvarpið til meðferðar, það er frá 1. október og þar til nú. Það er ekki langur tími til þess að fara yfir bæði tekjur og gjöld, forsendur einstakra liða og ég vil að vinnulaginu sé breytt. Ég hef ítrekað lagt fram frumvarp á Alþingi um breytt vinnulag við gerð fjárlaga. Ég hef m.a. lagt til frumvarp um að lagður verði fram ákveðinn rammi að vori um fjárlög næsta árs, áherslur í veigamestu málaflokkum og mat á tekjuliðum o.s.frv. og ræddur á Alþingi. Það yrði rætt á vorþingi og færi í vinnslu yfir sumarið og fram á haust þar sem fjárlaganefnd væri lykilaðili í þeirri vinnu. Þegar frumvarpið kæmi fram 1. október, eða hvenær sem það gerðist, væru fjárlaganefndarmenn búnir að kynna sér það og vissu fyrir fram meginþætti þess en ekki eins og nú þegar farið er með það eins og mannsmorð fram á þingsetningardag og þá dreift. Það tel ég ekkert vinnulag. Síðan tel ég mjög mikilvægt að öll gögn varðandi fjárlagagerðina og undirbúning hennar þurfi að liggja frammi og vera aðgengileg og að fjárlaganefnd þurfi að fá aukinn liðsstyrk varðandi fjárlagavinnuna. Ég hef flutt um það tillögu á undanförnum árum að sérstök efnahags- eða fjárlagaskrifstofa væri sett á fót og gæti verið þinginu til stuðnings varðandi mat og vinnu við fjárlagagerðina og við mat á stöðu efnahagsmála o.s.frv. Vinnan í haust undirstrikar enn frekar þörfina á því. Síðan tel ég að ýmislegt annað megi gera varðandi umfjöllun um fjárlögin inni á Alþingi þar sem hægt væri að knýja ráðherra til meiri virkni við að svara fyrir meðferð mála og stöðu þeirra. Það tökum við upp í umræðunni um fjárlögin og ég tek undir orð hv. formanns fjárlaganefndar sem hefur sagt, og reyndar hefur það verið um rætt inni í nefndinni, að menn mundu freista þess að taka upp önnur vinnubrögð hvað varðar fjárlagagerðina og eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Ég vil þó segja að ég tel að nefndin hafi ekki farið nægilega vel ofan í forsendur ýmissa þátta þannig að margar stofnanir fari inn í næsta ár með fyrirsjáanlegan halla og rekstrarvanda. Ég nefni þar marga skóla, háskóla, framhaldsskóla. Mér finnst t.d. dapurt að senda landbúnaðarháskólana með verulegan halla á bakinu undir annað ráðuneyti, ef fram fer sem horfir, frá og með næstu áramótum. Það eru skólar sem verið hafa í miklum vexti á undanförnum árum og allir hafa verið stoltir af þeim vexti sem þar hefur átt sér stað en fjárveitingar hafa ekki fylgt þar eftir, ekki einu sinni með lagasetningum Alþingis. Mér finnst miður að þeir skuli vera sendir ekki aðeins með halla heldur líka fyrirsjáanlegan rekstrarfjárskort inn í nýtt ár. Sömuleiðis eru heilbrigðisstofnanirnar sendar með fyrirsjáanlegan rekstrarvanda eins og ég minntist á áðan. Elli- og hjúkrunarheimilin eru send út í næsta ár með fyrirsjáanlegan rekstrarvanda ef ekki verður mikill niðurskurður á skuldum. Það er því margt sem mætti betur fara og ég vitna til ræðu minnar fyrr í dag og þeirra tillagna sem ég hef flutt. Einn alvarlegasti þáttur í þessum málum við fjárlagafrumvarpið er annars vegar hve skertar fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins eru miðað við þarfirnar. Hins vegar, og það sem er svo einkennandi fyrir fjárlögin að öðru leyti, er að nú skuli vera keyrðar inn sérstakar fjárveitingar til hermála til þess að setja á fót stofnun sem á að hafa umsjón með heræfingum á Íslandi. Ef litið er á árin 2007 og 2008 er hér um tvo og hálfan milljarð að ræða samtals á einu ári sem verja á til hermála. Það hefur aldrei verið gert áður í Íslandssögunni, í lýðveldissögunni, að stofnun sé sett á fót sem hafa á umsjón með heræfingum og reka hér heræfingar. Það væri nær að nota þennan tvo og hálfan milljarð kr. sem fer í þau málefni til þess að styrkja velferðarkerfið, til þess að láta fjármagn inn í heilsugæsluna, Landspítalann, elli- og hjúkrunarheimilin o.s.frv. Frú forseti. Ég kem síðar og geri grein fyrir þeim þáttum frumvarpsins sem ég hef ekki gert í þessari ræðu.

Virðulegi forseti. Það hefur verið nokkuð fróðlegt að hlýða á þá umræðu sem hér hefur átt sér stað um tillögur meiri hluta fjárlaganefndar að fjárlögum næsta árs. Sérstaklega var þessi formáli sem hv. þm. Jón Bjarnason flutti hér að síðari ræðu sinni athygliverður, hann kom víða við þó að í fyrri hluta formálans hafi hann tekið nokkuð svipaða stöðu í umræðunni og hv. þm. Bjarni Harðarson gerði, þ.e. gagnrýndi harðlega ýmsa þætti í þeirri tillögu sem hér lá fyrir en með öðrum hætti ræddi hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fjárlagafrumvarpið eins og það liggur hér fyrir þó svo að sá þingmaður standi ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni að nefndaráliti úr nefndinni. Það kom fram í máli hv. þm. Bjarna Harðarsonar að fjárlaganefndin væri ekki mikið að ræða stóru línurnar. Það er út af fyrir sig nokkuð rétt eins og vinnunni var háttað hér í haust, það kom ágætlega fram hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni áðan líka að fjárlaganefndin tekur við miklu verki sem unnið hefur verið á öllu árinu og hefur tiltölulega skamman tíma til vinnu og vinnur mestan part í skiptingu ákveðinna liða. Hún er að því leytinu til ekki að vinna í þessum stóru línum. Vilji nefndarinnar stendur hins vegar til þess að reyna að breyta því verklagi og koma betur að vinnunni sjálfri við að móta þá umgjörð sem ríkisfjármálunum er sett á hverju ári. Að því ætlum við að reyna að einbeita okkur á komandi ári og nefndin er sem betur fer mjög samstiga í þeim áherslum sínum. Þó að við höfum skiptar skoðanir á ýmsum atriðum í frumvarpinu eins og það liggur hér fyrir held ég að allir geti verið sammála um að það er gríðarlega góð afkoma á ríkissjóði eins og ágætlega kom fram í fjáraukalögunum sem samþykkt voru hér í síðustu viku með 82 milljarða kr. afgangi, ef ég man rétt, og hér er fjárlagafrumvarpið lagt fram og gerir ráð fyrir að afgangur þar á sé 39,2 milljarðar kr. Að þessu leytinu til hlýtur að vera óumdeilt að afkoma ríkissjóðs er gríðarlega góð, engum getur blandast hugur um það. Hins vegar má deila um það hvort ríkissjóðurinn á að safna þeim tekjum sem þarna koma upp eða ekki, hvort þá ætti ekki með einhverjum hætti að verja þessu til annarra verka eða skila því aftur til skattgreiðenda. Um það getum við tekist á. Þann fyrirvara verður engu að síður að gera á þeim tölum sem í frumvarpinu birtast, hvort tveggja tekju- og gjaldamegin, að í tekjuhliðinni liggur fyrir að tekjuspár, sérstaklega eins og við sáum þær birtast í niðurstöðu fjáraukalaganna hér, miðað við það frumvarp sem lagt var upp, voru mjög ónákvæmar og sömuleiðis bíða okkar á komandi ári nýir kjarasamningar sem munu hafa verulega stór og mikil áhrif á útgjaldahlið fjárlaganna, alveg tvímælalaust, og það er ekki séð fyrir endann á því hvernig það mun ganga eftir. Stóru línurnar eins og þær liggja í útgjöldum sjáum við birtast í ýmsum málaflokkum og við getum stokkið á þá í tiltölulega stuttu máli. Við sjáum fram á gríðarlega mikinn útgjaldaauka og ný verkefni inn í menntamálin. Hér hafa verið nefnd gríðarleg verkefni í samgöngumálum. Hv. þm. Bjarni Harðarson hafði ríkan fyrirvara á þeim. Það er gert ráð fyrir verkefnum upp á rétt tæpa 28 milljarða kr. og það hefur verið rætt að erfitt geti verið að koma öllum þeim verkum til framkvæmda. Við höfum einnig horft upp á mikið fjárflæði inn í heilbrigðisþjónustuna, sérstaklega sjúkrahúsin, og menn greinir á um hvort þeir fjármunir séu vel eða illa nýttir. Enn fremur er uppi skoðanaágreiningur um það hvaða leiðir heilbrigðisþjónustan sé að fara undir forustu þessarar nýju ríkisstjórnar. Ég er þeirrar skoðunar að sá vandi sem byggður hefur verið upp í kerfinu kalli á að þetta verði að nálgast með öðrum hætti en hingað til hefur verið gert og sem betur fer er einhugur um það í stjórnarliðinu að reyna einhverjar nýjar leiðir eins og hér hafa verið kynntar. Ég hlakka til að fá að takast á við það verkefni með stjórnarliðum. Við sjáum enn fremur gríðarlega miklar úrbætur í félagslegri þjónustu. Nægir í því sambandi að nefna það samkomulag sem hér hefur nýlega verið kynnt milli stjórnarflokkanna og er komið inn í fjárlagafrumvarpið eins og það liggur hér fyrir varðandi ellilífeyrisþega og öryrkja. Að teknu tilliti til þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á högum þessara hópa á því ári sem nú er senn á enda má gera ráð fyrir að samtals nemi þær úrbætur sem þarna er verið að gera á einu ári um 16 milljörðum kr. Ef við gerum ráð fyrir því að kostnaðurinn við þær síðustu breytingar sem boðaðar voru séu um 5 milljarðar má ætla, eins og það samkomulag sem gert var á milli ríkisins og Landssambands eldri borgara sumarið 2006 var kynnt, að kostnaður við það á heilsársgrunni sé 11 milljarðar kr. Þarna eru lagðar inn gríðarlegar fjárhæðir til úrbóta fyrir þá hópa sem um ræðir. Ég vil í því sambandi sem fjárlagafrumvarpið kallar á og ég hef nefnt við fyrri umræðu nefna hér líka atriði sem lúta að byggðamálum. Hér á þingi var um daginn lagt fram svar iðnaðarráðherra við fyrirspurn frá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni og Þuríði Backman um störf á vegum ríkisins. Það er mjög fróðlegt að sjá og skoða þær niðurstöður sem þar birtast. Þetta er mælt í fjölda ársverka á vegum ríkisins og ef við skoðum það nánar eru tölurnar sem þar birtast mjög sláandi. Árið 1998 eru ársverk á vegum ríkisins í landinu samtals 14.344 og árið 2005 eru þau orðin 16.698. Á þessu árabili, frá 1998 til 2005, hefur sem sagt ársverkum hjá ríkinu fjölgað um 2.354. Hver skyldi þá fjölgunin á höfuðborgarsvæðinu sjálfu hafa verið á þessum sama tíma? Á þessu árabili fjölgaði störfum á höfuðborgarsvæðinu, ársverkum, um 2.315, sem segir það að á þessum átta árum fjölgaði um alls 39 ársverk utan höfuðborgarsvæðisins en 2.315 innan þess. Að þessu leytinu til er því hlutur landsbyggðar ákaflega rýr og þess vegna blöskrar manni þegar maður heyrir stundum tuðið í einstaka einstaklingum sem telja sig sjálfskipaða vörslumenn höfuðborgarsvæðisins í einhverri ímyndaðri keppni við landsbyggðarmenn um uppgang, að heyra þessa einstaklinga hér tuða um það að landsbyggðin sé að sliga höfuðborgarsvæðið í samkeppni um fjármagn úr ríkissjóði. Það er ósanngjörn og ekki skynsamleg umræða því að þetta er svo gjörsamlega fjarri öllum veruleika. Í þessu fjárlagafrumvarpi er tekið á þáttum sem m.a. lúta að þessu. Þetta er í fyrsta skipti sem maður sér það gert eins og það nú birtist í fjárlagafrumvarpinu, að stjórnarmeirihlutinn leggur fram tillögur sem beinlínis taka á þessu. Samkvæmt minni samantekt má ætla að í fjárlagafrumvarpinu eins og það birtist okkur hér verði til u.þ.b. 250 ársverk. Af þeim ársverkum má ætla að á bilinu 50–60 verði til í Norðvesturkjördæmi og þau má beinlínis rekja til sérstakra aðgerða til að rétta hlut þess landshluta í því hvernig ríkið útdeilir því fé sem innheimt er af skattgreiðendum landsins. Þetta stafar af tillögum sem svokölluð Vestfjarðanefnd gerði og ríkisstjórnin tók til og gerði tillögu til þingsins um að taka inn í fjárlagafrumvarpið og þetta stafar líka af því sem kallað hefur verið mótvægisaðgerðir og hafa verið margræddar hér í þingsölum. Samtals nema þessar tillögur rúmum 2,1 milljarði kr. sem ætlað er til úrbóta og þarna birtist þetta sérstaklega á Vestfjörðum og á norðvesturlandi, en líka í Suðurkjördæmi. Svo má nefna gríðarlega mikið byggðaverkefni sem er endurreisn atvinnulífs á Suðurnesjum. Í kjölfar þess að herinn fór hafa verið lagðir inn gríðarlegir fjármunir til þess að byggja upp og styrkja það svæði til að mæta þeim áhrifum sem fylgdu brotthvarfi varnarliðsins. Það vil ég segja í þessu sambandi að við þetta verkefni sem kallað hefur verið Vestfjarðatillögurnar og mótvægisaðgerðirnar hefur sú umræða komið upp að það vanti svipaðar aðgerðir til að mæta veikum byggðum annars staðar á landinu. Þær hef ég nefnt héðan úr ræðustóli og þar horfi ég sérstaklega til svæða í Norðvesturkjördæmi, sérstaklega austurhluta sem vantar aðgerðir inn á, Húnavatnssýslur og hluta Skagafjarðarsýslu. Ég er að horfa á utanverðan Eyjafjörð og austur í Þingeyjarsýslur, jaðarsvæðin utan vaxtarsvæðisins á Austurlandi, ég horfi á ákveðinn hluta Suðurlands. Þetta eru þau svæði sem við hljótum að kalla eftir að verði fylgt eftir með sama hætti og gert hefur verið með miklum myndarbrag varðandi önnur svæði landsins sem ég hef nefnt hér fyrr í ræðu minni. Það vil ég nefna að það á ekki að vera neitt feimnismál að ræða þetta, og þetta á ekki að ræða eins og við séum að tala um það að landsbyggðin og höfuðborgarsvæðið bítist um verkefnið. Við eigum að ræða þetta út frá þeim forsendum að það sé öllum landslýð til bóta og til hagsbóta að halda úti byggð í samfélaginu. Við eigum að ræða þetta á þeirri sömu forsendu eins og bara hver önnur fjölskylda kemur sér húsnæði yfir höfuðið. Hún kemur sér ekki upp því húsnæði með það að markmiði að hírast öll í einu herberginu. Hún kemur sér upp þessu húsnæði til að búa í því og nýta þá fjárfestingu sem hún hefur lagt í. Með sama hætti horfi ég til búsetunnar hér í þessu ágæta landi okkar. Við þurfum, ef við ætlum að nýta gögn þess og gæði, að byggja það allt. Það hlýtur og á að vera meginstef okkar í því þegar við erum að ræða byggðastefnu. Þegar þannig háttar til á það ekki að taka Alþingi Íslendinga hátt í einn áratug að fullnusta samkomulag sem stjórnmálaflokkarnir gerðu árið 1999 þegar kjördæmaskipun landsins var breytt sem laut að því að bæta starfsaðstöðu þeirra þingmanna sem störfuðu fyrir stærstu kjördæmi landsins. Það hefur sem sagt tekið hátt í áratug að fullnusta það samkomulag sem gert var og þegar það er síðan fullnustað eftir þessi níu ár sem liðin eru er talað um það sem svo að það sé verið að gera þingmönnum sem koma frá þessum þremur stóru kjördæmum einhvern sérstakan greiða umfram aðra þingmenn landsins. Hverju skilar þessi umræða? Ekki nokkrum sköpuðum hlut öðrum en þeim að ala áfram á þessum ríg sem lengi hefur verið á milli höfuðborgar og landsbyggðar og hefur verið vexti þessa samfélags til ógagns. Það eru fleiri atriði í þessu fjárlagafrumvarpi sem lúta að því að taka á í ýmsum atriðum sem varða byggðamál og ég vil þá sérstaklega nefna framhaldsskólana. Það er líka verið að styrkja sýslumannsembætti og gera þeim kleift að takast á við harðnandi veruleika sem því miður hefur víða borið á vítt um land. Hér inni eru ýmis atriði líka sem snerta með óbeinum hætti samskipti ríkis og sveitarfélaga. Þó vil ég undirstrika við þessa umræðu að það er ekki að mínu mati búið að fullnusta þau mál sem þar hefur skilið á milli allt of lengi. Það er verkefni næsta árs að taka til í þeim málum og lýtur að erindi, og erindum raunar, sem Samband íslenskra sveitarfélaga hefur sent inn til þings og m.a. til fjárlaganefndar, lýtur að uppgjöri varðandi fráveituframkvæmdir sveitarfélaga, Varasjóð húsnæðislána, eyðingu minka og refa og fleiri mál mætti telja. Þetta er eilíft verkefni eins og ég hef sagt áður, bæði í ræðu og riti, að takast á um kostnaðarskiptingu og verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þarna er óumdeilt að út af standa nokkur mál sem ber að taka á á komandi ári. Það kom ágætlega fram í ræðu hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni áðan að hann nefndi það sem svo að fjárlaganefndarmenn væru uppteknir við það á haustþingi venjulega - og mælti þá væntanlega af mikilli reynslu sem hann hefur haft áður af störfum í fjárlaganefnd - að fjárlaganefndarmenn væru meira og minna lokaðir af frá veröldinni í landinu þennan tíma sem þeir væru að vinna að fjárlögum á haustþingi, en það vildi svo til að þeir kæmu til byggða á svipuðum tíma og aðrir góðir sveinar sem kæmu þó ofan úr fjöllunum. Það er örugglega mikið til í því, menn týnast í þeirri vinnu sem hér hefur átt sér stað í fjárlagagerðinni, á margan hátt má taka undir þessi orð hv. þm. Kristins og ekki skal ég draga úr því að það er nokkuð snúið að setja sig inn í allan þann aragrúa erinda sem nefndinni hafa borist og er raunar afskaplega skemmtilegt að kynnast. Engu að síður er þetta bara hluti af því verki sem ég tel að fjárlaganefndin eigi að sinna og það eru miklu stærri mál sem hafa fallið utan þeirrar vinnu sem við höfum reynt að sinna nú í haust, það eru miklu stærri mál sem hafa fallið utan hennar sem ég hefði gjarnan viljað fá að taka upp og ræða á vettvangi fjárlaganefndar og ætla ekkert að fara neitt frekar ofan í það að þessu sinni. Ég vil bara undir lok þessarar umfjöllunar minnar þakka öllum nefndarmönnum samstarfið. Þetta hefur verið gaman, skemmtilegt að takast á við og á margan hátt gefandi. Ég vil sérstaklega þakka, eins og áður hefur komið fram í ræðu minni, hv. formanni Gunnari Svavarssyni fyrir hans ágætu störf sem og öllum starfsmönnum nefndarinnar sem við höfum getað leitað til hvenær sem við þurftum á öruggri leiðsögn að halda.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að það ber að nefna hv. þingmenn með fullu nafni.

Frú forseti. Ég tek undir orð hv. þingmanns og þakka fyrir gott samstarf í fjárlaganefnd eins og ég gat um í ræðu minni. Þar voru allir eftir því sem tök voru á samstiga um að vinna sem best að þeim málum sem að nefndinni sneru hvað þetta varðaði þó að pólitískar leiðir skildi að vísu í nálgun stærri mála. Þess vegna er okkur jú skipt í stjórnmálaflokka og við tökumst á út frá því. Ég vildi í fyrsta lagi taka undir með hv. þingmanni um stuðning við störf stjórnmálaflokka og þingmanna í landsbyggðarkjördæmum sem var hluti af sáttmála á bak við síðustu kjördæmabreytingu, kjördæmabreytingu sem ég tel í sjálfu sér hafa verið arfavitlausa. Ég var ekki sammála henni á sínum tíma og legg áherslu á að í umræðunni og í fjárlaganefnd var þessi fjárauki sem settur var inn einmitt vegna þessa en algjörlega óháður eða ótengdur frumvarpinu um þingsköpin. Ég man að ég spurði einmitt um það og við ræddum það sérstaklega. Hv. formaður fjárlaganefndar gat þess að þetta væri ætlað til þeirra verkefna sem þarna væri talað um en væri óháð þingskapafrumvarpinu. Þess vegna studdi ég þessa upphæð. Hv. þingmaður minntist á bréf frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga og beinar upphæðir sem þeir telja að vanti inn í frumvarpið. Það er í sjálfu sér utan við samkomulag, eru bara tölurnar harðar á borðinu, en við flytjum hér, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, tillögurnar beint upp úr bréfi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni málefnalega rökræðu að venju. Ég tek alveg undir það, og skal svara því strax, tek heils hugar undir það að þessi mál á að gera upp en lýsi því jafnframt yfir að ég er ekki tilbúinn til að gera það með þeim hætti sem vinstri grænir leggja til hér og nú. Eins og kom áðan fram í máli hv. formanns fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnars Svavarssonar, eru tillögur þær sem hér liggja fyrir upp á hátt í 14 milljarða kr. og afgreiddar með einni tillögu um hækkun tekna eða skatta upp á svipaða upphæð ef ég man rétt. Og þetta er bara einn hluti af þeim pakka sem þar út af stendur. Ég hef lýst því yfir í viðræðum við forustumenn Sambands íslenskra sveitarfélaga ásamt fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra á fundi fyrir tveimur dögum, ef ég man rétt, að vilji minn stæði til þess að við settumst yfir þessi mál og gerðum þau upp á nýju ári. Ég dreg ekkert undan með það að til þess stendur vilji minn sem ég upplýsti á þeim fundi og ég ætla að miðað við þær viðtökur sem ég hlaut við þeirri uppástungu verði það gert og með fullum vilja til að reyna að koma þessum ágreiningsmálum, ef við getum sagt sem svo, út af borði. Ég vil benda á það líka að utan þessara mála sem þarna út af standa er einnig verið að setja þó nokkuð háar fjárhæðir inn í verkaskipti ríkis og sveitarfélaga, eða ekki verkaskipti heldur uppgjörsmál, ef við getum kallað sem svo, sem ekki hafa verið beinlínis ásett í lögum. Nægir þar að nefna gríðarlegar fjárhæðir sem hafa verið settar inn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga á síðustu tveimur árum. 
            

Frú forseti. Þessar beiðnir frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga liggja svo sem fyrir og þegar við höfum 39 milljarða kr. tekjuafgang ríkissjóðs eigum við þá að láta það bitna á sveitarfélögunum og ég tala nú ekki um mörgum af þeim fátækari? Varasjóð húsnæðismála vantar tilfinnanlega fjármagn, einmitt sveitarfélög sem eru veikburða. Við leggjum til að það verði farið að óskum Sambands íslenskra sveitarfélaga. Vegna eyðingar refa og minka sem mörg stór, dreifbýl, fámenn og fjárvana sveitarfélög verða að standa undir lögum samkvæmt, samkvæmt lögum frá Alþingi, stendur ríkið samt ekki við sinn hlut. Við leggjum til að komið verði til móts við þetta og staðið við lög og reglur hvað þetta varðar í hlutdeild ríkisins. Ég er ekki sammála hv. þingmanni í því að sveitarfélögin sem mörg standa illa þótt sum standi vel eigi áfram að bera skaðann og að þeim skuli vera mismunað. Ég tek undir það með hv. þingmanni að það þurfi enn frekari aðgerðir, gagnvart Vestfjörðum, Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra, uppsveitum Árnessýslu, Suðausturlandi, byggðarlögum sem standa mjög illa og þurfa greinilega sértækar aðgerðir þó að við séum almennt ekki hlynnt sértækum aðgerðum. Það á að vera þannig samfélag að atvinnulíf og byggðir blómgist án mikilla sértækra aðgerða, en þegar í harðbakkann slær og við þurfum að standa saman og koma inn eigum við að gera það. Það finnst mér skorta á að sé gert með myndarlegum hætti og tek undir þau orð hv. þingmanns þar sem hann vék að því einmitt varðandi þessa landshluta. Um leið og ég þakka hv. þingmanni samstarfið í fjárlaganefnd og styð margar af þeim tillögum sem nefndin leggur hér til við 3. umr. 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að sum sveitarfélög eru skilin eftir, ef við getum sagt sem svo, þannig að þau fá ekki fullnustu mála sinna miðað við þá stöðu sem væri uppi að því gefnu að breytingartillaga hv. þm. Jóns Bjarnasonar og fleiri frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði yrði felld. Það er alveg hárrétt. Þannig verður svo að vera að mínu mati. Við höfum mjög misjafnar aðstæður meðal sveitarfélaga landsins og sum hver hafa fengið verulegar úrbætur út úr þessum 1.400 millj. kr. potti sem jöfnunarsjóður hefur úthlutað úr, ég kann ekki þá skiptingu sem þar liggur fyrir. Það er alveg ljóst að sumar fjárhæðir sem verið er að vinna með í samskiptum ríkis og sveitarfélaga eru mjög ónákvæmar að mörgu leyti, misjafnt hvernig þær birtast sveitarfélögum og ber þar niður þannig að aðstæður þeirra eru gríðarlega mismunandi og erfitt að ræða um sveitarfélögin sem eina samstæða heild eins og hnífurinn geti hvergi gengið þar á milli. Ég bendi á í því sambandi að sveitarfélögin eru allt frá því að telja 50 íbúa upp í 120 þús. þannig að það segir sig sjálft í ljósi þeirra talna að aðstæður þeirra, geta og verkefni eru gríðarlega mismunandi. Ég vil nota tækifærið og spyrja hv. þingmann þegar hann nefnir hvers vegna ekki sé hægt að taka undir allar þessar tillögur einnegin út í það sem kemur fram í einni af breytingartillögunum hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni og fleirum um að setja 500 millj. inn á liðinn Jöfnun á flutningskostnaði hvaða athuganir og kostnaðargreining liggi þar á bak við. 150 millj. eru inni á liðnum í fjárlagafrumvarpinu. Hvaða rökstuðningur er að baki því að hækka þessa fjárveitingu um 350 millj.? 
            

Hæstv. forseti. Mig langar í upphafi ræðu minnar, eins og reyndar fleiri hv. fjárlaganefndarmenn hafa gert í sínum fyrri ræðum, að þakka kærlega öllu starfsfólki sem unnið hefur með okkur baki brotnu að undanförnu fyrir vinnuframlag þess. Einnig þakka ég að sjálfsögðu meðnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd fyrir samstarfið sem hefur oftast nær verið afar gott. Ég vil líka í upphafi máls míns þakka sérstaklega formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnari Svavarssyni, fyrir góða verkstjórn á þessu hausti. Ég hygg að það hafi ekki verið einfalt fyrir hann sem nýjan þingmann að koma hér inn og taka við þessu stóra verkefni sem er að stýra gerð fjárlagafrumvarpsins, ekki síst vegna þess að nú hefur verið ákveðið, eins og margoft hefur komið fram hér úr þessum ræðustól að undanförnu, að breyta vinnubrögðum við fjárlagagerðina. Það hefur að vissu leyti tekist þegar núna í haust en auðvitað er enn þá margt sem má laga og verður lagað við gerð næstu fjárlaga. Venjan hér hefur verið sú að mestöll vinna fjárlaganefndar hefur farið fram á haustmánuðum og mér er sagt af reyndara og eldra fólki að fjárlaganefnd hafi svo nánast ekkert fundað fyrstu mánuði ársins. Nú er boðað af formanni fjárlaganefndar, hv. þingmanni, að á þessu vinnulagi verði breyting og nefndin komi til með að starfa með jafnari hætti yfir árið en verið hefur, enda ekki vanþörf á vegna þess að nú þarf að fara í rammafjárlagagerð og langtímaáætlanir. Ég þakka formanni fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnari Svavarssyni, kærlega fyrir að hafa haldið utan um þessa vinnu með eins góðum hætti og raun ber vitni. Það sem einkennir fjárlagafrumvarpið núna er auðvitað gríðarlega góð afkoma, alls ríflega 39 milljarða kr. afgangur sem ég hygg að sé einsdæmi. Hækkun hins vegar milli 2. og 3. umr. í A-hluta ríkissjóðs er ríflega 2,6 milljarðar. Tekjurnar hækka reyndar líka, þar auðvitað munar mest um sölu eigna á fyrrum varnarsvæði í Keflavík en eins og ég segi verður tekjuafgangurinn um 39 milljarðar. Við búum núna við mikið góðæri og höfum gert um nokkurn tíma en á sama tíma og þetta góðæri ríkir er það þannig í samfélagi okkar að enn eru því miður allt of margir sem lifa undir fátæktarmörkum og finna ekki fyrir þessu góðæri sem flestallir aðrir landsmenn finna fyrir. Það er verkefni þessarar ríkisstjórnar að jafna kjörin með ákveðnum aðgerðum á kjörtímabilinu en um leið og það er gert eru auðvitað líka ýmis teikn á lofti nú um stundir varðandi íslenskt efnahagslíf og ljóst að stjórnvöld verða að hafa styrka stjórn á efnahagsmálunum. Þá eru auðvitað komandi kjarasamningar lykillinn að því að vel takist til hér á næstu árum og þá reynir á alla. Það reynir á ríkisvaldið, sveitarfélögin, atvinnurekendur og verkalýðshreyfinguna. Mér finnst satt best að segja miðað við þann tón sem heyrst hefur hingað til frá þessum aðilum að hugsanlega geti verið hægt að ná einhvers konar samstöðu um að taka réttan kúrs næstu mánuðina. Það skiptir miklu máli, ekki síst tekjulægsta hópinn og það fólk sem lifir ekki við það góðæri sem við hin lifum við, að hlutur þess verði réttur í næstu kjarasamningum og að aðrir verði þá hugsanlega að gefa pínulítið meira eftir en gert hefur verið á umliðnum árum í kjaraviðræðum og einbeita sér að þeim hópi sem hefur það hvað verst. Ég held að sú ríkisstjórn sem nú situr - maður þarf ekki nema að líta til stjórnarsáttmálans til að sjá að þar er mikil áhersla lögð á hin félagslegu gildi, ef svo má að orði komast, á félagsmálin, heilbrigðismálin og menntamálin. Það var sögulegt samstarf sem tókst milli þessara tveggja flokka við myndun síðustu ríkisstjórnar, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, samstarf tveggja stærstu stjórnmálaflokka landsins og þar með gríðarlega sterkur meiri hluti hér á Alþingi. Eins og ég sagði áðan snýst rauði þráðurinn í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um lífsgæði. Þegar ég segi lífsgæði á ég auðvitað við heilbrigðismálin, félagsmálin og menntamálin að ógleymdum samgöngumálunum. Í félagsmálunum er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar gerð í framhaldsnefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar grein fyrir gríðarlegum viðbótum milli 2. og 3. umr., viðbótum sem felast í aðgerðum sem fyrst og fremst gagnast eldra fólki og lífeyrisþegum. Það eru aðgerðir sem felast í því að draga úr tekjutengingum við bætur, afnema tekjutengingu við tekjur maka, að ríkissjóður tryggi 25 þús. kr. lífeyrissjóðsgreiðslu á mánuði, aðgerðir um að hækka vasapeninga og draga úr of- og vangreiðslum almannatrygginga. Það er einnig gert ráð fyrir sérstökum aðgerðum fyrir örorkulífeyrisþega vegna örorkumats og starfsendurhæfingar. Auðvitað má alltaf deila um það hvort nóg sé að gert. Það hefur vakið athygli mína í þessum umræðum að margir hv. þingmenn hafa því miður runnið þá leið að sjá ekkert jákvætt í þessum hugmyndum og vilja bara gera enn þá meira fyrir enn þá fleiri hópa. Þetta er fyrsta skrefið og þetta er viðleitni sem ber að fagna, þetta eru aðgerðir sem munu koma stórum hópum ákaflega vel og við eigum að fagna því. Þetta er, eins og ég segi, í samræmi við stefnumörkun ríkisstjórnarinnar og stefnuyfirlýsingu. Ég vil líka nefna hér þátt sem ég gerði að umtalsefni við 2. umr. og lýtur að Framkvæmdasjóði fatlaðra. Þar eru settir inn umtalsverðir fjármunir, um 75 millj. ef ég man rétt, og þetta skiptir verulega miklu máli fyrir stóran hóp fatlaðra, ekki síst kannski geðfatlaða svo að einhver hópur sé nefndur, en þessir fjármunir eiga auðvitað að nýtast öllum þessum hópum án tillits til þess hvernig fötlunin er skilgreind. Þegar ég er farin að ræða hér um félagsmálin vil ég einnig nefna aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna sem hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir kynnti á Alþingi í sumar. Það hefur vakið athygli mína við fyrri umræður um þetta fjárlagafrumvarp að minni hlutinn á þinginu hefur helst horft til þess að engir fjármunir séu inni í aðgerðaáætluninni. Ég hef gjarnan svarað því þannig í þeirri umræðu að ég hef bent á þá fjármuni sem fara í Barna- og unglingageðdeild en þegar ég var að undirbúa mig undir 3. umr. þræddi ég mig í gegnum allt fjárlagafrumvarpið eins og það liggur fyrir og mig langar að fara hér yfir þau atriði þar sem fjármunir eru veittir með beinum hætti sem framhald af samþykkt aðgerðaáætlunarinnar í málefnum barna og ungmenna.

Forseti hyggst nú gera matarhlé á þingfundi. Forseti getur ekki heyrt annað en að hv. þingmaður eigi nokkuð eftir af ræðu sinni og vill því bjóða hv. þingmanni að gera hlé á henni þangað til matarhléi lýkur um klukkan átta. Er það viðunandi?

Frú forseti. Ég er rétt að hefja ræðu mína þannig að ég skal bíða hér í klukkustund.

Hæstv. forseti. Þá held ég áfram þar sem frá var horfið í ræðu minni þegar henni lauk hér klukkan sjö. Ég var að fara að ræða um aðgerðaáætlunina í málefnum barna og ungmenna sem hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir kynnti í sumar. Ég vil nefna tvö nærtæk dæmi um fjárveitingar til aðgerða í aðgerðaáætluninni. Í fyrsta lagi er það Barnaverndarstofa sem fær 50 millj. kr. varanlega hækkun á fjárlagagrunni sinnar stofnunar. Þeir fjármunir eru ætlaðir til að hrinda í framkvæmd ýmsum nýjungum í meðferðarstarfi fyrir börn og ungmenni með hegðunar- og vímuefnavanda sem veita skal á vettvangi fjölskyldunnar og daglegs umhverfis. Í öðru lagi nefni ég Greiningarstöð ríkisins en sú stofnun fær 147 millj. til þriggja ára í átak til að stytta biðlista stofnunarinnar. Það má svo sem nefna fleiri atriði í framhjáhlaupi, eins og fjármuni sem fara í Barna- og unglingageðdeildina í gegnum heilbrigðisráðuneytið og ég hygg að það séu um 100 millj. sem fara í forvarnir sem skiptast á milli félagsmálaráðuneytisins, heilbrigðisráðuneytisins og dómsmálaráðuneytis. Það er vert að geta um það. Fyrr í dag var samþykkt frumvarp til laga um greiðslur til foreldra langveikra eða fatlaðra barna sem ég tel hafa verið afar mikilvægt skref. Sá stuðningur sem kemur fram í frumvarpinu felur í sér 137 millj. í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár en það er ráðgert að samkvæmt kostnaðarmati fjármálaráðuneytisins verði kostnaður vegna frumvarpsins um 250 millj. á fyrsta árinu en samtals mun félagsmálaráðuneytið eiga uppsafnað fyrir mismuninum sem er á milli 250 millj. og þessara 137 millj. sem koma í fjárlagafrumvarpinu þannig að þessir fjármunir eru til á næsta ári til þessa mikilvæga verkefnis. Ég nefni hér líka varðandi menntamálin að hæstv. menntamálaráðherra mælti nýlega fyrir nokkrum frumvörpum sem lúta að skipulagi menntamála. Ég tel það afar mikilvægt og að í raun og veru sé brotið í blað með framlagningu þessara frumvarpa sem ég tel að undirbúningurinn að hafi verið vandaður. Leitað hefur verið ráða hjá og samráðs við ýmsa hagsmunaaðila, málið fer auðvitað héðan úr Alþingi inn í nefnd til umfjöllunar og kemur síðan aftur hingað inn. Í tengslum við menntamálin vek ég athygli á að það kemur 100 millj. kr. hækkun á framlagi milli 2. og 3. umr. til að efla starfsemi Háskóla Íslands á sviði kennslu og rannsókna vegna fjölgunar ársnemenda. Þetta var aðeins framhjáhlaup varðandi menntamálin en ef ég held aðeins áfram með félagsmálin er ýmislegt annað nýtt sem markar merkileg spor í þessu fjárlagafrumvarpi, fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar. Þar vil ég nefna t.d. jafnréttismálin. Þar eru peningar settir í fyrsta skipti, að ég hygg, í jafnréttisfulltrúa ráðuneyta og milli 2. og 3. umr. eru settar inn 2,5 millj. kr. Sumum kann að finnast þetta lág tala en þetta eru 2,5 millj. sem eru settar í baráttuna gegn mansali. Því miður eru teikn á lofti um að tilfelli um slíkt sé að finna á Íslandi. Ég hef reyndar orðið vör við það í umræðunni að ýmsir telja að mansal fyrirfinnist ekki hér á landi, þetta vandamál sé eingöngu til staðar úti í heimi. Það er auðvitað ekki þannig, við erum partur af heiminum og þau vandamál sem þar eru eru auðvitað líka til staðar hér. Þetta minnir mig um margt á umræðuna sem ég tók þátt í á sínum tíma í Reykjavík þegar ræddir voru svokallaðir súlustaðir og vændi í tengslum við þá. Þá vorum við sem nefndum orðið vændi og ýjuðum að því að vændi væri stundað í tengslum við þessa staði öll úthrópuð sem öfgafólk. Það var ekki talinn möguleiki að vændi væri í tengslum við þessa staði. Annað hefur að sjálfsögðu komið í ljós og ég hygg að svipað sé með mansalið. Það eru ýmis teikn á lofti um að það sé vandamál sem þarf að fara að takast á við hér á Íslandi. Á sínum tíma var á vettvangi Reykjavíkurborgar farið í langa og stranga baráttu sem laut að því að banna einkadans og reyna að loka þessum svokölluðu súlustöðum. Það bar árangur og ég vona að með því að bregðast nógu fljótt við vísbendingum um að mansal sé að finna hér á Íslandi sé hægt að grípa til viðeigandi ráðstafana varðandi það. Ég er ekki svo barnaleg að halda að hægt sé að koma í veg fyrir mansal á Íslandi frekar en annars staðar. Þess vegna er ánægjulegt að sjá þetta inni núna við 3. umr. Ég vil líka, hæstv. forseti, nefna jafnréttisfrumvarp hæstv. félagsmálaráðherra sem var kynnt hér á dögunum. Það frumvarp er núna í nefnd en ég bind vonir við að það komi mjög fljótlega inn í þingið. Það er margt mjög merkilegt í þessu jafnréttisfrumvarpi ef það er rýnt efnislega. Það var haft á orði við mig um daginn af manneskju sem er töluvert sjóuð í þessum jafnréttisbransa að ef þetta frumvarp fengi samþykki hér og brautargengi á Alþingi yrði stigið stærsta skrefið í jafnréttisbaráttu Íslendinga frá því að jafnréttislögin voru sett á sínum tíma. Það er af mörgu að taka í jafnréttisfrumvarpinu en það eru örfá atriði sem ég vil nefna hér, t.d. varðandi kærunefnd jafnréttismála. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að úrskurður kærunefndar verði bindandi gagnvart málsaðilum. Þetta skiptir afar miklu máli því að hingað til hefur úrskurðarnefndin eingöngu verið ráðgefandi og þær konur sem hafa skotið málum sínum þangað hafa oftar en ekki þurft að leita liðsinnis dómstóla með tilheyrandi kostnaði. Eins og ég segi verður það núna afnumið ef þetta frumvarp nær fram að ganga, úrskurðir kærunefndar verða sem sagt bindandi. Síðan er í frumvarpinu, líka í 13. gr., gert ráð fyrir því að í hverju ráðuneyti starfi jafnréttisfulltrúi sem hafi sérþekkingu á jafnréttismálum. Eins og ég sagði áðan er í fjárlagafrumvarpinu þegar búið að setja fjármuni inn í ráðuneytin í þetta verkefni þannig að þetta er fyrsta skrefið í því að þetta verði partur af eðlilegri starfsemi ráðuneytanna sem það á auðvitað að vera. Í 15. gr. er talað um skipun í nefndir, ráð og stjórnir á vegum ríkis og sveitarfélaga þar sem það er skylda að hlutfall kvenna sé sem jafnast og ekki minna en 40% þegar um fleiri en þrjá fulltrúa er að ræða. Stærsta atriðið í þessu frumvarpi er kannski það sem lýtur að vinnumarkaðnum. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er stefnt að því að minnka óútskýrðan kynbundinn launamun hjá ríkinu og þar segir svo, með leyfi forseta: „Gerð verði áætlun um að minnka óútskýrðan kynbundinn launamun hjá ríkinu og stefnt að því að hann minnki um helming fyrir lok kjörtímabilsins. Ríkisstjórnin vill koma á samvinnu aðila vinnumarkaðarins og hins opinbera um að leita leiða til að eyða þessum launamun á almennum vinnumarkaði.“ Ég var nýlega skipuð í nefnd ásamt með hv. þm. Ólöfu Nordal sem er fulltrúi fjármálaráðuneytisins en sú sem hér stendur er fulltrúi félagsmálaráðherra. Nefndinni er ætlað að koma fram með tímasettar aðgerðir í því skyni að minnka þennan óútskýrða launamun um helming á kjörtímabilinu. Það tekur auðvitað mjög langan tíma að vinna svona mál og þetta verður ekki gert á einni nóttu. Á næstunni mun fara fram mikil vinna við að safna gögnum og setja fram tillögur en ég bind miklar vonir við að þessi vinna skili árangri. Jafnréttismálin eru einmitt eitt af áherslumálum þessarar ríkisstjórnar og það endurspeglast vel í því sem ég hef hér rakið. Herra forseti. Ég byrjaði á að tala um að lykill að góðum lífsgæðum fælist einmitt í góðri heilbrigðisþjónustu, félagslegum þáttum og menntun, en þar skipta samgöngur ekki síður máli vegna þess að það er til lítils að halda uppi þessum þremur stoðum ef samgöngurnar eru ekki til staðar. Þess vegna segi ég það sem ég hef sagt hér áður, góðar samgöngur eru einmitt besta byggðastefnan og lykill að því að þessir hlutir gangi upp. Núverandi ríkisstjórn setur gríðarlega fjármuni í samgöngumálin á þessu kjörtímabili. Það hefur komið fram í umræðum í dag, m.a. hjá hv. þm. Bjarna Harðarsyni, að hér væri um óraunhæfar fjárveitingar að ræða, það væri aldrei hægt að innleysa þetta allt saman. Það kann vel að vera að svo sé, það kann vel að vera að verktakamarkaðurinn hér verði þannig á næstu tveimur árum og þenslan slík að ekki verði hægt að fara í öll þessi verkefni. Stefnan liggur hins vegar skýr fyrir, þetta er það sem við teljum að skipti lykilmáli í því að hrinda þessum stóru verkefnum í framkvæmd, þ.e. að tryggja þær samgöngur sem ég nefndi hér áðan. Ég lít raunverulega svo á, hæstv. forseti, að þó að ákvörðunin um þessar gríðarlegu fjárfestingar í samgöngumálum komi ekki til framkvæmda endilega á næsta ári eða þarnæsta sé þetta ákveðinn vegvísir, ákveðin sýn á það að þessir tveir flokkar sem nú mynda ríkisstjórn telja að fjárfesting í samgöngum sé lykillinn að þeim lífsgæðum sem ég kom inn á áðan. Ég hef áður sagt úr þessum ræðustól að þegar búið verður að innleysa öll þau verkefni sem talað er um verður þetta mesta og stærsta fjárfesting sem við Íslendingar höfum farið í frá því að hringvegurinn, þjóðvegur 1, var lagður hér á sínum tíma og þótti mikið afrek. Ég ætlaði í sjálfu sér að koma aðeins inn á fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga en hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gerði þau að umtalsefni í ræðu sinni á undan mér þannig að ég ætla ekki að ræða það núna. Við eigum örugglega eftir að ræða það síðar þegar þau mál koma til umræðu, en ég ligg ekkert á þeirri skoðun minni að það þurfi að fara í gegnum endurskoðun á tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Núna er uppi ákveðinn ágreiningur um það hvernig eigi að fara með fasteignaskatta af eignum ríkisins sem renna til sveitarfélaga. Það mál á eftir að útkljá milli fjármálaráðuneytisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga. Ég hef í þeirri umræðu frekar viljað taka málstað sveitarfélaganna út frá réttlætissjónarmiðum en eins og ég segi ætla ég að láta efnislega umræðu um það bíða að sinni. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu að sinni varðandi þetta fjárlagafrumvarp. Mig langar að lokum að þakka formanni nefndarinnar og meðnefndarmönnum mínum og starfsfólki öllu sem kom að þessari vinnu kærlega fyrir gott samstarf. Það hefur verið mikið að gera hjá okkur og við höfum oft hist og haft mikil samskipti en það hefur oftast nær verið ákaflega skemmtilegt.

Herra forseti. Mig langaði til þess að inna hv. þingmann eftir þeim málum sem lúta að sveitarfélögunum. Ég veit að hv. þingmaður er ekki sveitarstjórnarfulltrúi en engu að síður komu bæði fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, sem áður höfðu gegnt oddvitastörfum í sveitarstjórnum, inn á þing með miklar yfirlýsingar í sveitarstjórnarmálum um að nú skyldi færa til tekjustofna, nú skyldi þegar í stað koma fram lagafrumvarp sem yki og breikkaði tekjustofna sveitarfélaga. Hafðir voru uppi háværir svardagar í þeim efnum og einnig hvað varðaði málaflokka sem sveitarfélögin hafa stimpast við ríkið um að fá fjármagn til. Það er ríkið sem setur lögin, Alþingi setur lögin, og síðan er það sveitarfélaganna að borga. Þessi samskipti hafa verið svo slæm að menn hafa talað um að rjúfa þau eða kljúfa upp samtök sveitarfélaga. Ég held að öllum hljóti að koma það mjög á óvart eftir þessi heit fulltrúa Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks, sem eru í fjárlaganefnd og hafa þar tök á málum, að ekkert nýtt skuli hafa gerst í þessum efnum. Það er jú fyrst og fremst í fjárlögum sem þess á að sjá stað. Samband sveitarfélaga leggur meira að segja fram tillögur og segir: Þetta er bara nokkuð sem ríkið ber ábyrgð á og við erum búin að semja um að sé greitt samkvæmt lögum sem Alþingi hefur sett á sveitarfélögin. Ég nefni fráveitumálin, ég nefni varasjóð húsnæðismála. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir að taka þetta upp. Í síðustu viku, að ég held, tók hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon upp fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Ég tók þátt í þeirri umræðu og lýsti þeirri skoðun minni að ég teldi að sá farvegur sem samræður þessara tveggja stjórnsýslustiga hefur verið í sé ekki heppilegur. Ég tel að menn þurfi að komast upp úr þeim hjólförum sem þau samskipti hafa verið í allt of lengi. Ég nefndi þá að mér fyndist koma til greina að þriðji aðili yrði fenginn til þess að vera einhvers konar sáttasemjari eða málamiðlari í umræðum milli þessara tveggja aðila, það er alveg ljóst að þetta getur ekki gengið svona áfram. Það er vitlaust gefið, það viðurkenna mjög margir. Hvaða leið sem verður farin í því, hvort borga þarf niður skuldir verst stöddu sveitarfélaganna, hvort lausnin er sú að veita sveitarfélögunum hlutdeild í fjármagnstekjuskatti eða leita einhverra annarra leiða varðandi skattamálin, held ég að það sé alveg ljóst að eitthvað verður að gerast á þessu kjörtímabili. Umræðan getur ekki gengið svona lengur. Þessi umræða er hvorugum aðilanum til góðs, sveitarstjórnarfólki líður alltaf eins og það sé að koma með betlistaf til ríkisvaldsins, sem er eins og stóri bróðir og segir nei við öllu. Við þurfum að komast upp úr því fari. Ég er tilbúin til að fara í þann leiðangur með hv. alþingismönnum og mörgum félögum mínum af sveitarstjórnarstiginu og ég bind miklar vonir við að ríkisstjórnin muni taka á þessum málum á þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Ég tek undir þau orð hv. þingmanns að það þurfi að koma þessum samskiptum í lag. En á hverjum hvílir sú skylda? Það er Alþingi sem setur lögin og kvaðirnar á sveitarfélögin og stýrir þessum samskiptum. Nú hafa hv. þingmenn einmitt haft hátt um að koma þessu á réttan kjöl, þó ekki væri nema að koma til móts við eðlilegar og sanngjarnar kröfur sem ríkið á að standa skil á, en það er ekkert gert. Þá á bara að fara að setja á nefndir og ráð og fundi og einhverja sáttasemjara. Ég kalla það ekki að ganga hreint til verks. Þetta liggur alveg fyrir og ég verð fyrir miklum vonbrigðum með framtaksleysi fulltrúa meiri hlutans hvað þetta varðar í sveitarstjórnarmálum, og lýtur að fjárhag sveitarfélaganna, ekki síst í ljósi þeirra miklu svardaga sem hafðir hafa verið uppi í þeim efnum. Að lokum, herra forseti, af því að hv. þingmaður er vel kunnugur málefnum Reykjavíkur: Hvernig finnst hv. þingmanni að skilja Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins eftir með milli 400 til 500 millj. kr. uppsafnaða skuld frá fyrri árum og með sýnilegan fjárskort í rekstri upp á 400–500 millj. kr. næstu árin til að geta haldið óbreyttri starfsemi, og á að fara að knýja hana til niðurskurðar á heilbrigðisþjónustu? Er þetta í anda stefnu Samfylkingarinnar í heilbrigðismálum? Var þessu lofað fyrir kosningar, var því lofað hér í Reykjavík að það fyrsta sem Samfylkingin mundi gera væri að skera niður fjárveitingar til Heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu eða skerða starfsmöguleika hennar til þess að sinna þjónustunni? Eru það ekki um átta þúsund manns sem hafa engan heilsugæslulækni? Var það þetta sem Samfylkingin lofaði fyrir kosningar síðasta vor, 

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi seinni hlutann af því sem hv. þm. Jón Bjarnason nefndi varðandi heilbrigðismálin: Það er ekki verið að skera niður í heilbrigðismálum, hæstv. heilbrigðisráðherra hefur sagt það margoft úr þessum ræðustól. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi varðandi Heilsugæsluna í Reykjavík er í gangi núna ákveðin heildarendurskoðun á heilbrigðiskerfinu, á kostnaðarþætti heilsugæslunnar og heilbrigðiskerfisins almennt. En ég vil ítreka það sem ég sagði, hæstv. forseti, það á sér ekki stað niðurskurður eins og hv. þingmaður sagði. Það er taktík sumra hér að segja ákveðna hluti nógu oft, kannski í von um að fólk fari þá að trúa því. Ég segi bara nógu oft á móti: Það er ekki verið að skera niður eins og hv. þingmaður hélt fram. Varðandi tekjuskiptingu ríkis og sveitarfélaga, sem hv. þingmaður nefndi, þá er það nú bara þannig að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, sem ég skal gjarnan færa sessunaut mínum, hv. þm. Jóni Bjarnasyni, stendur skýrum stöfum, með leyfi forseta: „Tekju- og verkaskipting ríkis og sveitarfélaga verði endurskoðuð með það að markmiði að efla sveitarstjórnarstigið.“ Skýrara getur það ekki verið um skoðun og stefnumörkun núverandi ríkisstjórnar hvað það varðar að það hallar á sveitarfélögin í landinu og það þarf að efla sveitarstjórnarstigið með því að færa þeim aukna tekjustofna.

Herra forseti. Ég vil byrja ræðuna á því að þakka hv. þingmönnum Steingrími J. Sigfússyni og Birki Jóni Jónssyni fyrir að leyfa mér að skjótast fram fyrir þá á mælendaskrá enda ætla ég ekki að halda langa ræðu. Ég ætla að mæla fyrir lítilli breytingartillögu við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008 frá meiri hluta menntamálanefndar. Það eru breytingar á sundurliðun 2 við lið 02-982 Listir og framlög, 1.70 Heiðurslaun listamanna samkvæmt ákvörðun Alþingis. Sundurliðun kemur fram í sérstöku yfirliti sem dreift hefur verið á þskj. 434 og þar er lagt til að 28 einstaklingar hljóti heiðurslaun listamanna samkvæmt ákvörðun Alþingis. Þessi laun hafa verið 1.600 þús. kr. á ári frá árinu 2002 en meiri hluti menntamálanefndar leggur til að sú fjárhæð verði að þessu sinni hækkuð upp í 1.800 þús. kr. eða um 200 þús. kr. á mann á ári. Undir þessa breytingartillögu skrifa sá sem hér stendur og hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson, Karl V. Matthíasson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Guðbjartur Hannesson.

Herra forseti. Það líður að lokum afgreiðslu fjárlagafrumvarps fyrir árið 2008 ef að líkum lætur og er komið nokkuð inn í 3. og síðustu umræðu um málið. Ýmislegt vekur athygli í því sambandi, bæði það sem er í frumvarpinu en eins og stundum áður kannski ekkert síður það sem ekki er í því. Gefur það tilefni til að ræða hvort tveggja lítillega. Ég ætla ekki að endurtaka margt af því sem ég sagði í allítarlegri ræðu við 2. umr., ég fór þá m.a. talsvert yfir efnahagslegar kringumstæður við þessa fjárlagagerð og vísa fyrst og fremst til þess. Þó eru nokkur atriði sem segja má að komið sé að einhverju leyti nýtt ljós á nú í ljósi nýjustu upplýsinga úr hagkerfinu og nýjustu hagtalna sem okkur hafa borist í hendur. Nýjar verðbólgumælingar hafa komið fyrir síðasta mánuð og greiningaraðilar hafa verið að fjalla um horfurnar og kannski er ástæða til að staldra aðeins við það sem nýtt er í þeim efnum. Þannig er t.d. í höndum okkar núna spánný verðbólgumæling sem færir okkur þau tíðindi að vísitala neysluverðs hækkaði um 0,68% í desember frá fyrra mánuði. Það er nokkru meira en flestir höfðu spáð. Þetta þýðir að tólf mánaða verðbólga mælist nú rétt tæp 6%, 5,9% samanborið við 5,2% í nóvembermánuði, og ekki geta það talist sérstaklega góðar fréttir. Það sem er kannski alvarlegra er að ef horft er fram hjá áhrifum skattalækkana í upphafi árs má segja að tólf mánaða verðbólga mælist hátt í 8%. Undirliggjandi verðbólga er því talsvert meiri en þetta ef eitthvað er, ef ekki hefðu komið til beinar stjórnvaldsaðgerðir til að ná niður verðlagi í formi lækkunar á matarskatti. Og verðbólgan hækkar, verðbólguhorfur til skamms tíma eru sem sagt þannig að undirliggjandi tólf mánaða verðbólga, þessi 7,7% sem ég áður nefndi, er að færast fjær verðbólgumarkmiði Seðlabankans núna mánuð eftir mánuð, undirliggjandi verðbólga stefnir í burtu frá hinu opinbera verðbólgumarkmiði. Þessi þróun hlýtur auðvitað, miðað við óbreytta stöðu eða óbreytt viðhorf, óbreytta nálgun t.d. Seðlabankans, að auka fremur en draga úr líkunum á áframhaldandi aðgerðum af hans hálfu. Ef Seðlabankinn ætlar ekki að taka einhverja kúvendingu í aðferðafræði sinni, ef ríkisstjórnin hefur engin ný skilaboð fram að færa til Seðlabankans hlýtur frekar að vera von á áframhaldandi aðgerðum af þeim toga sem Seðlabankinn hefur verið að beita heldur en hitt. Ef viðmiðunin er verðbólgustigið og verðbólguhorfurnar inn í framtíðina, þá er staðan ekki glæsilegri en þetta. Það er þannig samkvæmt spám, ef ég fæ best séð, að flestir reikna ekki með því að verðbólgumarkmiðum Seðlabankans verði náð að fullu og þótt kannski megi reikna með að verðbólgan fari nokkuð niður á síðari hluta næsta árs þá er jafnvel reiknað með því að hún kunni að taka við sér aftur á fyrri hluta ársins 2009, a.m.k. á einu línuriti frá einni af greiningardeildum bankanna er ekki gert ráð fyrir að hún nái töframarkinu 2,5% fyrr en í fyrsta lagi þegar nálgast árslok 2009, um áramótin 2009–2010 gætu menn kannski gert sér vonir um það. Við erum líka með í höndunum nýjar upplýsingar um skuldaþróunina frá síðasta ársfjórðungi sem ekki lágu fyrir þegar við ræddum þessi mál fyrir nokkrum vikum má segja frekar en dögum við 2. umr. fjárlaga. Þá gerði ég það dálítið að umtalsefni og sætti nokkrum frammíköllum, m.a. frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni sem taldi nú ekki endilega rétt með allt farið. Ég notaðist þá við gögn frá öðrum ársfjórðungi eða uppgjöri mála eftir annan ársfjórðung þessa árs en nú liggja fyrir nokkuð haldgóðar upplýsingar að loknum þriðja ársfjórðungi þegar eftir lifir aðeins síðasti fjórðungur ársins. Hvernig ætli þetta hafi svo þróast á þessum þriðja ársfjórðungi, tókst okkur að snúa dæminu við og stefna í rétta átt með skuldaþróun þjóðarbúsins? Nei, því miður var það ekki svo. Hrein staða við útlönd sem mælir mismun erlendra eigna og skulda þjóðarbúsins versnaði um 50 milljarða kr. Hreinar erlendar eignir námu í lok þriðja ársfjórðungs 2007 um 480% af vergri landsframleiðslu, sem auðvitað er þó nokkuð mikið, en það sem verra er á sama tíma námu erlendar skuldir 590% af sömu viðmiðun. Þær eru sem sagt að nálgast 600% af vergri landsframleiðslu og hrein staða þjóðarbúsins versnaði þannig eins og áður sagði um 50 milljarða kr. milli ársfjórðunga. Bæði erlendar eignir en þó ekki síður og miklu meira erlendar skuldir jukust á tímabilinu. Auðvitað er það svo, eins og allir vita, að viðvarandi viðskiptahalli felur einfaldlega í sér að þjóðin sem heild er að eyða umfram tekjur. Fjármögnun viðskiptahallans á sér þá stað annaðhvort með erlendri lántöku eða mögulega með því að menn selja af eignum til útlendra aðila. Staðan er því ekki að batna, þó að menn geti kannski sagt að hægt hafi á aukningunni sem var í gangi þá er ekki neinar sérstakar gleðifréttir að færa af þessum vettvangi hvað varðar þróun skuldastöðu þjóðarbúsins. Kannski er rétt að staldra aðeins við eina breytuna enn sem sömuleiðis liggur fyrir eftir þriðja ársfjórðung og það eru skuldir heimilanna. Miðar okkur í rétta átt í þeim efnum á þriðja ársfjórðungi? Nei, skuldir heimilanna hafa ekki aukist jafnmikið á milli ársfjórðunga frá öðrum ársfjórðungi 2006. Heildarútlán lánakerfisins námu í lok þriðja ársfjórðungs rúmum 5.380 milljörðum og þar af námu skuldir heimilanna 1.482 milljörðum kr. og jukust um 5,3% á milli ársfjórðunga. Þetta eru nokkuð ískyggilegar tölur að skuldir heimilanna skuli fara upp um þvílíkar stærðir á aðeins einum ársfjórðungi og hraði skuldaaukningarinnar skuli vera svona geysilegur á þessum tíma. Veruleikinn er sá, hvað sem hver segir, að skuldir heimilanna hafa aukist mun hraðar en ráðstöfunartekjur á undanförnum árum, sú þróun er samfellt í gangi að það dregur í sundur með skuldunum annars vegar og aukningu þeirra og ráðstöfunartekjum heimilanna hins vegar og aukningu þeirra. Það eru dálítið ískyggilegar tölur þegar farið er að skoða það. Ég man vel þann tíma þegar skuldirnar fóru yfir 100% af ráðstöfunartekjum, það var gömul viðmiðun í gamla daga að það væri alltaf ákveðið áhyggjuefni þegar skuldirnar væru orðnar meiri en brúttótekjuöflun ársins, hvort sem það var atvinnurekstur eða heimilisrekstur. Það var einhvern tíma á tíunda áratugnum sem þetta gerðist, en skuldir heimilanna sem hlutfall af ráðstöfunartekjum voru orðnar 213% í lok síðasta árs. Hlutur bankakerfisins hefur aukist þarna verulega, þannig þýddi innkoma viðskiptabankanna á hinn svokallaða íbúðalánamarkað, sem í raun og veru var fyrst og fremst inn á neyslulánamarkaðinn, lán með veði í húsnæði. Þar hefur hlutur bankanna aukist verulega eða úr um fjórðungi af skuldum áður en bankarnir tóku þarna til hendinni og upp í meira en helming nú. Að sama skapi hafa skuldir heimilanna við Íbúðalánasjóð lækkað nokkuð að hlutfalli á þessum tíma. Þetta vildi ég nefna hér, virðulegi forseti, til viðbótar og uppfyllingar á því sem ég sagði um efnahagsmálin og hinar efnahagslegu kringumstæður við afgreiðslu þessa fjárlagafrumvarps. Mér þykir mjög leiðinlegt sérstaklega að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir skuli ekki heiðra okkur áfram með nærveru sinni, því að ég veit að hún væri nú þegar komin með efni í andsvar eða svarræðu af því að hún gæti örugglega komið upp og sagt að sá sem hér talar væri alveg einstaklega neikvæður og sæi ekkert nema svartnætti og væri fúll á móti og allt þar fram eftir götunum. En ég er að gera nákvæmlega það sem ég gerði í ræðu við 2. umr. að ég er að lesa upp tölulegar staðreyndir frá Seðlabankanum og frá greiningardeildum bankanna og frá slíkum aðilum sem almennt er nú talið að taka megi svolítið mark á. Þá er það auðvitað orðið þannig að hinar tölulegu staðreyndir eru svo óþægilegar að reynt er að afgreiða þær út úr umræðunni með þessum hætti. Auðvitað er aldrei gaman að lesa upp neikvæða hluti eða flytja neikvæðar fréttir, neikvæðan boðskap inn í umræður, en stundum verður að horfast í augu við hlutina eins og þeir eru. Og það á ekki að þurfa að eiga orðastað eða rökræðu um málin á þeim nótum að það sé einhver óleyfileg svartsýni eða neikvæðni að ræða um tölulegar staðreyndir efnahagsmála hvað varðar þróun lífskjara, skuldastöðu heimilanna í landinu eða annað í þeim dúr. Það er einmitt mjög illa komið fyrir mönnum ef þeir þora ekki lengur að gangast við umræðum á grundvelli staðreynda um slíka hluti og ekki er von að mönnum gangi vel að takast á við málin og leita lausna ef staðreyndirnar eru orðnar svo óþægilegar að ekki má nefna þær. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, sem er mér ofarlega í huga, flutti ræðu á undan mér og fór mikinn í því hversu gríðarlega miklar ráðstafanir ríkisstjórnin væri að gera til að bæta hag og þá sérstaklega aldraðra og öryrkja, hygg ég að hún hafi nefnt, en það bar að skilja það svo að í rauninni væru víðtækari umbætur á velferðarkerfinu á blússandi siglingu hjá ríkisstjórninni og hv. þingmaður nefndi aðgerðaáætlun félagsmálaráðherra í málefnum barna og ungmenna. Við höfum fagnað öllu því sem frá þessari ríkisstjórn hefur komið sem við teljum jákvætt og jafnvel þó að í litlu sé en við leyfum okkur auðvitað að gagnrýna það sem ekki er gert. Við leyfum okkur að benda á ef það sem verið er að gera er langt undir væntingum sem viðkomandi flokkar sjálfir reistu, t.d. fyrir síðustu alþingiskosningar. Við leyfðum okkur að slá þá varnagla þegar við lýstum stuðningi við aðgerðaáætlunina á síðasta vori að hún væri fyrst og fremst falleg fyrirheit um ýmislegt sem menn vildu gera en hana ætti eftir að fjármagna, það ætti eftir að sjá fyrir því að nánast öllu leyti hvernig útgjöldum yrði mætt sem augljóslega mundi stofnast til ef efndir yrðu á hinum fögru fyrirheitum. Menn hafa nefnt þar til sögunnar hluti eins og að nokkru viðbótarfé hefur verið varið á sársveltan málaflokk sem varðar geðheilbrigðismál og ekki síst þjónustu á því sviði við ungt fólk. Það er sömuleiðis þannig að fagna ber því sem er í rétta átt í þeim efnum en ekki get ég sagt að það séu nein stórtíðindi eða einhver ósköp á ferðinni ef fátt annað er hægt að nefna til sögunnar sem enn er í hendi og varðar fjárveitingar inn í þennan málaflokk jafnumfangsmikil og loforðin voru. Nú er það meira að segja svo að ég þarf ekki að vitna í það sem ég eða við stjórnarandstæðingar sögðum á síðastliðnu vori um þetta mál, það nægir að vitna í þingmann sem greiddi ekki atkvæði með tillögunni einfaldlega vegna þess að hann var sömu skoðunar og við, að þetta væru bara háleit markmið án nokkurrar niðurstöðu hvað varðaði fjármögnun og það væri í raun og veru marklaust að samþykkja slíkt meðan enn væri ekki niðurstaða fengin og samkomulag í höfn um það hvernig menn ætluðu að standa straum af kostnaðinum. Þótt það sé að sjálfsögðu góðra gjalda vert að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu eða breytingartillögum meiri hlutans nú við 3. umr. í kjölfar ákvörðunar ríkisstjórnarinnar á dögunum á að bæta nokkrum fjármunum inn í þennan málaflokk hvað varðar almannatryggingar og greiðslur til aldraðra og öryrkja, þó kannski fyrst og fremst aldraðra þar, sem leiða af hærra frítekjumarki af því að hætta á að taka mið af tekjum maka og skerða greiðslur á þeim grunni, sem eru gömul baráttumál og er vel að eru í sjónmáli að einhverju leyti, þá stendur ósköp einfaldlega það sem ég hef sagt, a.m.k. fyrir mig og ég er ekki í aðstöðu til að draga það til baka þótt ég feginn vildi af því að veruleikinn er sá, að hér er gengið mun skemmra en gefin voru hástemmd loforð um t.d. fyrir kosningar. Hér er enn verið að ganga þó nokkru skemur en stjórnarandstaðan lagði til sameinuð á síðasta hausti, fyrir rúmu ári. Það er veruleikinn. Við lögðum þá til útgjöld eða viðbótarfjármagn sem var af stærðargráðunni 6,5–7 milljarðar kr. umfram það sem fyrri ríkisstjórn hafði þá gert samninga um við aldraða og öryrkja. Nú er verið að leggja til breytingar sem að fullu komnar til framkvæmda á árinu 2009 kosta innan við 5 milljarða kr. í viðbót eða nálægt því. Þar með sýnist mér nokkuð ljóst, og þegar maður ber þetta saman, að þarna er verið að ganga talsvert skemur. Má þá ekki tala um það? Er ekki leyfilegt að draga athyglina að þeirri staðreynd að hér er enn ekki að nást í höfn sú myndarlega úrbót á þessu sviði sem stjórnarandstaðan á síðasta kjörtímabili sameinaðist um að leggja til í upphafi kosningavetrar haustið 2006. Ég held bara að maður haldi sig við að gera það af því að það er staðreynd og tali út frá því sem fyrir liggur. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegur forseti, að það hefur alveg sáralítil áhrif á mig þó að þingmenn Samfylkingarinnar hafi nú haft hamskipti hér og telji algerlega óleyfilegt að taka nokkrum hlut sem frá ríkisstjórninni kemur nema sem gleðiboðskap og það eigi bara að falla fram og þakka í hverju tilviki og ekki hafa uppi neina gagnrýni jafnvel þó að menn telji efni til slíks. Ég fór dálítið yfir loforð Samfylkingarinnar á þessu sviði í ræðu hér fyrir nokkrum dögum og get meira og minna vísað aftur til þess. En þá var nú kannski ekki alveg ljóst hvort vænta mætti einhverra breytinga, einhverrar viðleitni til að standa við sumt af því hástemmdasta sem þá hafði verið lofað og enn var ekki útséð um hvort fjárlaganefnd eða meiri hluti hennar mundi leggja eitthvað til. Ég nefndi þar og við þingmenn Vinstri grænna leggjum áherslu á í okkar breytingartillögum hluti innan velferðarmálasviðsins sem liggja algerlega óbættir hjá garði við þessa fjárlagaafgreiðslu. Það er til dæmis húsnæðiskostnaðurinn, vaxtabætur og húsaleigubætur. Það er barnafólkið og hækkun barnabóta og það eru skattleysismörkin. Ég held að hver einasti maður sem kynnir sér málflutning og loforð einkum og sér í lagi Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar, sem fór fram úr öllum flokkum og langt fram úr þeim hvað varðaði hástemmd loforð í þessum efnum, ég held að enginn geti komist að annarri niðurstöðu en þeirri að að öllu öðru leyti en þá þessu sem nú liggur fyrir sé um alveg sorgleg svik á þeim loforðum að ræða. Það að ekki skuli hróflað við vaxtabótunum, það að engin hækkun og reyndur fremur skerðing en hitt á barnabótunum skuli vera að verða hér staðreynd við fjárlagaafgreiðsluna, það að skattleysismörkunum er ekki lyft um eina einustu krónu frá því sem fyrri ríkisstjórn var búin að lofa í samningum við hagsmunasamtök, það hljóta auðvitað að teljast talsverð tíðindi. Hvernig væri nú að talsmenn Samfylkingarinnar voguðu sér í þingsalinn og ræddu aðeins um þetta, bara ræddu um það eins og það er í staðinn fyrir að reyna að afgreiða umræðuna með þessum hætti að þetta sé bara óskaplega leiðinlegt og menn séu neikvæðir og sjái ekki ljósið? Það hefur nefnilega ekkert staðið á því. Ég tel að viðbrögð okkar hvað varðar það sem frá ríkisstjórn hefur komið í þeim því miður fáu tilvikum sem þar hefur verið um verulega jákvæðar fréttir að ræða þá höfum við fagnað því en sagt á hlutunum kost og löst eins og jafnan er. Við stóðum hér í dag í ræðustól eða talsmenn okkar og hrósuðum sérstaklega úrbótunum sem er verið að gera hér með frumvarpi hvað varðar réttindi foreldra langveikra barna. Það stóð ekkert á því að við hrósuðum því að þar væri vissulega verið að bæta verulega úr, enda mér liggur nú við að segja skárra væri það nú, því það var mikil forsmán hvernig frá því máli var gengið á sínum tíma og fyrri ríkisstjórn til skammar að ganga frá því með þeim hætti sem þar var gert, að mismuna foreldrum eftir því hvenær veikindi eða erfiðleikar voru greindir og ganga frá regluverkinu þannig að það nýttist nánast ekki neitt og náði alls ekki tilgangi sínum. Þetta er verið að lagfæra hér verulega og það er virkilega gleðilegt og um það er full samstaða og hefur ekkert staðið á okkur að hrósa því. Með sama hætti og við gerum það gagnrýnum við þegar menn sýna ekki einu sinni lit í því að standa við hástemmd loforð sem þeir gáfu kjósendum fyrir kosningar. Hvað sagði Samfylkingin til dæmis um barnabætur fyrir kosningar? Fyrir utan öll hin fögru fyrirheit í sérstökum plöggum þá ályktaði hún alveg sérstaklega um að það ætti að hækka barnabætur með því að draga - ekki bara draga úr - heldur draga verulega úr tekjutengingu þeirra og hækka aldursviðmið ótekjutengdra bóta sem eru sjö ár í dag ef ég man rétt. Er verið að gera þetta, virðulegur forseti? Nei, ekkert af þessu. Það er heldur verið að skerða barnabæturnar og það vill svo til vegna þeirrar viðmiðunar sem þar er notuð við að færa þær upp, sem vissulega er sú sem verið hefur við lýði. En á tímum vaxandi verðbólgu á síðari hluta ársins er augljóst mál að þetta kemur mjög illa út og það verður þó nokkur raunskerðing á barnabótunum á næsta ári miðað við verðbólgu eins og hún hefur verið að undanförnu. Haldist hin háa verðbólga áfram verður sú skerðing umtalsverð. Það átti auðvitað að gera svo margt fleira sem ég ætla ekki að þreyta menn á að telja upp hér en það má til dæmis nefna að þarna var lofað lengingu fæðingarorlofs í eitt ár. Það er gott og göfugt markmið en ég sé nú ekki að bóli á efndum þess í fjárlagafrumvarpinu. Það átti að gera margt fleira sem ég veit ekki hvernig Samfylkingin ætlaði kannski að gera í gegnum Alþingi eins og að lofa ókeypis skólamáltíðum og svo framvegis. Það átti að koma á 100 þús. kr. frítekjumarki fyrir lífeyrisþega, bæði vegna atvinnutekna og tekna úr lífeyrissjóði. Það er ekki verið að því. Það átti að hækka aldurstengda örorkuuppbót um helming til að bæta kjör þeirra sem verða öryrkjar snemma á lífsleiðinni. Er verið að því? Nei. Þó að það sé verið að setja þessa viðbótarfjármuni inn í þennan málaflokk, sem stendur að sjálfsögðu ekkert á okkur að viðurkenna, þá vantar heilmikið upp á að þar sé farið eitthvað nálægt hinum hástemmdu kosningaloforðum Samfylkingarinnar. Þá mundu þau kannski hafa tilhneigingu til þess að koma hér upp og segja: „Ja, við erum nú ekki búin að vera í ríkisstjórn nema í hálft ár.“ Það hefur heyrst sem svar hérna af og til. Gott og vel. Og það er kannski enginn að ætlast til þess eða gera neinar kröfur um að þessi kosningaloforð nái öll fram að ganga strax á fyrsta ári. En að það sé ekki sýndur neinn minnsti litur gagnvart kannski mikilvægustu málaflokkunum sem þarna var lofað og snúa að barnafólki, snúa að lágtekjufólki í formi skattleysismarka og snúa að húsnæðiskostnaðinum í formi vaxtabóta og húsaleigubóta, sem auðvitað þyrfti að stórhækka sömuleiðis, hlýtur nú að teljast dálítið dapurt. Ótal margt fleira var þarna talað um og það var ályktað af hálfu Samfylkingarinnar um að skattleysismörkin skyldu leiðrétt til að bæta kjör láglaunafólks og ég geri ekki ráð fyrir því að sú leiðrétting hafi átt að vera niður á við. Ég geri ekki ráð fyrir því að það hafi verið orðað þannig í kosningabæklingnum enda allt hitt gefið í skyn. Það átti að lækka skatta á lífeyrisgreiðslur úr 35,72% niður í 10% og munar nú um minna. Það munar nú um minna en að allir lífeyrisþegar, allir þeir sem fá greiðslur úr lífeyrissjóðum í landinu og greiðslur sem eðli málsins samkvæmt lenda yfirleitt ofan við skattleysismörk, fái þessa kjarabót í vasann, 25 prósentustig sem til skattlagningar koma. Það átti að lækka virðisaukaskatt á lyfjum úr 24,5% í 7% og svo framvegis. Virðulegur forseti. Já, ég leyfi mér að endurtaka þetta og vitna aftur í þetta einfaldlega vegna þess að hafi talsmenn og bloggdálkahöfundar Samfylkingarinnar haldið að það mundi breyta eitthvað okkar málflutningi þó að þau tækju á móti honum með þeim hætti sem þau hafa reynt undanfarna daga þá er það misskilningur. Það verður að þessu leyti ekki þaggað niður í okkur að minnsta kosti innan þeirra marka sem við höfum hér enn ræðurétt á Alþingi. Við munum halda mönnum við efnið. Við munum rifja upp hverju menn lofuðu og hvað menn sögðu og vekja athygli á því ef menn eru ekki sjálfum sér samkvæmir og sýna jafnvel ekki lit á því. Ég ætlaði lítillega að víkja að heilbrigðismálum, virðulegur forseti, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar og mér sýnist það í raun blasa við að það er einn sá málaflokkur sem sennilega fær almennt lakasta afgreiðslu við fjárlagaafgreiðsluna nú. Við vitum að heilbrigðismálin eru gríðarlega stór og umfangsmikil og þetta er dýrasti málaflokkur hins opinbera rekstrar, heilbrigðisráðuneytið, svo maður tali nú ekki um sameinað heilbrigðis- og tryggingaráðuneyti sem enn er langstærst í hinni opinberu veltu. En það blasir við að heilbrigðismálin eru einhvern veginn algerlega afvelta. Það virðist engin sérstök viðleitni vera þar í gangi af neinu tagi til þess að ná utan um hlutina og það læðist að mörgum sá ónotalegi grunur að menn séu kannski ekkert óskaplega ósáttir með þetta vegna þess að það undirbúi bara jarðveginn fyrir hluti sem í vændum séu, sem sé meiri háttar uppstokkun í þessu kerfi og færsla verkefna út til einkaaðila og ýmsar slíkar kerfisbreytingar sem fyrst og fremst, að mínu mati, eiga að þjóna pólitískum tilgangi og ná fram pólitískum markmiðum fremur en þau séu vandlega undirbyggð faglega eða sérstök rök standi til þess að fara í þær breytingar af þeim ástæðum. Það hefur verið mikið rætt um til dæmis þá útreið sem heilsugæslan er að fá, heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu og reyndar heilsugæslan og heilbrigðisstofnanir vítt um land. Ég minni enn á stöðuna á sjálfu flaggskipinu, Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi þar sem hin sérhæfða þjónusta er veitt og í veigamiklum mæli er á ferðinni starfsemi sem hvergi annars staðar er að fá í landinu, sem þessi stofnun okkar ein eðli málsins samkvæmt, miðstöð hinnar sérhæfðu heilbrigðisþjónustu, veitir. Hvað var nú í fréttum í morgun af þeim vettvangi í einu dagblaðinu? Þar er ástandið þannig að það er slíkur grenjandi húsnæðisskortur á gjörgæsludeild Landspítalans og það eru slíkir biðlistar að mann snarsvimar þegar maður sér þessar tölur. Það bíða 200 manns eftir hjartaþræðingu og 50 manns eru á biðlista eftir að komast í hjartaskurðaðgerð. Tíu þeirra sjúklinga bíða á hjartadeild þar sem þeir eru of veikir til að vera heima hjá sér. En þeir bíða. Þetta er svo veikt fólk að það verður að vera inni á spítala á meðan það bíður eftir aðgerð. Og hvaða áhætta ætli sé þá fólgin í því? Þetta leysa menn ekki með því að flytja verkefni út á sjúkrahús í nágrenninu. Þessi sérhæfða starfsemi er aðeins þarna og til hennar þarf meira fé. Að henni þarf að búa betur hvað fjármuni og mannafla snertir. Þetta er, eins og haft er eftir einum yfirlækninum, óþolandi. Þessi staða er með ólíkindum. Það er alveg rétt. Hún er það algerlega. Maður þekkir til aðstæðna sem fólk er stundum í af þessu tagi, bíður upp á von og óvon vegna þess að viðkomandi er náttúrlega í gríðarlegum áhættuhópi og það bara lifa hreinlega ekki allir biðina af. Það er dapurlegt að þurfa að segja það en það er veruleikinn. Það er bara hreinlega veruleikinn. Hér er ekki við það að eiga til dæmis að menn séu að bíða eftir því að líffæragjafi finnist eða annað í þeim dúr. Nei, hér er fyrst og fremst um það að ræða að það er ekki búið þannig að þessari lífsnauðsynlegu starfsemi að hún anni þörfinni. Það vantar svona mikið upp á. Þá þýðir ekkert að tala um það eins og þessir hlutir séu í lagi. Þeir eru ekki lagi. Það er tilfinnanlegt að langir biðlistar séu eftir bæklunaraðgerðum eða öðru slíku. Það er kannski ekki beinlínis lífshættulegt, oftast ekki, þótt viðkomandi líði kvalir og sé ófær frá vinnu og annað í þeim dúr. En hér eiga í hlut sjúklingar í áhættuhópi. Ég held að hæstv. ríkisstjórn verði að horfast í augu við að mikil ábyrgð er samfara því að reyna ekki að takast betur og myndarlegar á við þessa hluti. Þótt það sé góðra gjalda vert að vilja horfa til möguleikanna í kerfinu - ég tala ekki gegn því að efla heilbrigðisstofnanir hér í nágrenni Landspítalans - þá er ég ekki alveg sáttur við þá áherslu sem er lögð upp þar, að þær verði yfirfall fyrir verkefni frá Landspítalanum sem hann annar ekki eða verkefnum sem yrði létt af honum. Mér finnst það dálítið sérkennileg áhersla þegar í hlut eiga sjúkrahús eða heilbrigðisstofnanir eins og á Suðurnesjum, á Selfossi og á Akranesi, á svæðum þar sem fólki fjölgar og þörfin fyrir þjónustu, vegna upptökusvæðisins, vex. Ég hefði haldið að það ætti að vera fyrsta verkefni að búa betur að þeim stofnunum og efla vegna þeirrar þjónustu sem þær veita í dag upptökusvæði sínu. Ef þær geta svo bætt á sig verkefnum, hjálpað til við að eyða biðlistum eða taka að sér aðgerðir og verkefni sem létta á annars staðar þá er það góðra gjalda vert. En mér finnst að það eigi að vera númer tvö og kjarnastarfsemin á viðkomandi stöðum verðskuldi meiri athygli og stuðning en hún hefur fengið. Það hefur ríkt dálítil hálfvelgja gagnvart því hversu mikla þjónustu ætti að veita almennt á þessum stöðum. Það er ákaflega dapurlegt að ekki hafi t.d. verið meiri metnaður en svo að ekki séu sólarhringsvaktir í sumum tilvikum og þar geti ekki farið fram fæðingar nema á virkum dögum milli átta og fjögur og þar fram eftir götunum. Við endurflytjum og komum aftur með ýmsar breytingartillögur, þingmenn Vinstri grænna, sem við kölluðum sumar aftur við 2. umr., eins og oft er gert. En þá er ekki útséð um hvaða afgreiðslu ýmis mál fá. En sumar þeirra endurflytjum við. Við endurflytjum tillögur sem voru felldar en í breyttu formi eða með lægri upphæðum eða eftir atvikum viljum láta á það reyna til þrautar hvort stuðningur sé við það. Við viljum a.m.k. leggja áherslur okkar með slíku. Við flytjum tekjuöflunar- og sparnaðartillögur og hins vegar útgjaldatillögur. Þær eru nánast í jafnvægi þannig að yrðu allar okkar breytingar samþykktar mundi afgangurinn af ríkissjóði verða af svipaðri stærðargráðu og hann er áætlaður samkvæmt tillögum meiri hlutans. Þar eru tillögur um meiri skatttekjur af fjármagnstekjum, um sparnað á liðnum Varnarmál og hvað varðar rekstur hins hernaðarlega hluta ratsjárkerfisins. Síðan eru fjölmargar breytingartillögur sem lúta að betri fyrirgreiðslu eða meiri fjármunum til þörfustu málefna sem við veljum þar úr. Sumar þeirra hafa þegar verið nefndar. Ég staldra t.d. við þær áherslur sem við leggjum á að bæta afkomu sveitarfélaganna. Undir liðinn Jöfnunarsjóður sveitarfélaga færum við þrenns konar viðbótarfjárveitingar. Aukin eru framlög til tekju- og aðstöðujöfnunar hjá sveitarfélögum með lakast settu sveitarfélögin sérstaklega í huga, upp á 700 millj. kr. Ríkið geti gengið til samstarfs við sveitarfélögin um upptöku fyrsta áfanga í gjaldfrjálsum leikskóla. Ríkið komi einnig til móts við sveitarfélögin og geri þeim kleift að hækka húsaleigubætur myndarlega. Í það áætlum við 1 milljarð, sem er í takt við það sem við leggjum til varðandi hækkun vaxtabóta. Reyndar vil ég þá minna á það í leiðinni að stefna okkar og áhersla hefur verið á að ríki og sveitarfélög ættu í samskiptum sínum að endurskoða þetta fyrirkomulag og ríkið taka húsaleigubætur til sín, létta þeim útgjöldum af sveitarfélögunum. Það gæti t.d. verið liður í að mæta kostnaði af upptöku gjaldfrjáls leikskóla og mundi sennilega draga um tvo þriðju af þeim kostnaði sem sveitarfélögin mundu bera af því að gera leikskólann gjaldfrjálsan. Kosturinn er sá að þá gæti ríkið tekið húsaleigubætur og vaxtabætur og samræmt og sameinað á einum stað í skattkerfinu sem húsnæðisbætur. Þannig væri hægt að tryggja betra jafnræði milli þeirra sem velja sér ólíkar leiðir í þessum efnum hvað húsnæðisöflun snertir, þá sem kjósa að leigja eða eru þannig settir á einhverju tímaskeiði eða alla ævi að það henti þeim betur en að koma sér upp eigin húsnæði. Að sjálfsögðu höfum við bæði tillögur um barnabætur og vaxtabætur, eins og við 2. umr. Það væru hæg heimatökin hjá Samfylkingunni ef hún vildi sýna lit í því að standa við kosningaloforðin og samþykkja tillögur okkar um hækkun barnabóta upp á 800 millj. kr. Það eru engin ósköp á lið sem mundi enda í 9,6 milljörðum og vaxtabæturnar um 800 millj. kr., mundu hækka þann lið upp í 6,7 milljarða tæpa. Ég vil líka nefna breytingartillögur sem við endurflytjum varðandi Þróunarsamvinnustofnun Íslands og þróunarmál og alþjóðlega hjálparstarfsemi. Við flytjum tillögu um nokkuð minni hækkun á þeim lið en felld var við 2. umr. um 200 millj. kr. til Þróunarsamvinnustofnunar og 100 millj. í liðinn Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi. Ekki virðist manni af fréttum utan úr heimi annað en að full þörf sé fyrir þá peninga. Nægir að minna á hörmungarnar í Miðausturlöndum sem halda áfram, neyðarástandið á Gaza þar sem milljónum er haldið í fangabúðum og herkví og þeir heimsóttir reglulega með skriðdrekum og jarðýtum eins og fréttir gærdagsins og fyrradags báru með sér. Ég vil líka nefna breytingartillögu um að koma til móts við lífeyrissjóðina, tillögu sem er flutt af mér og hv. þm. Jóni Bjarnasyni og Dýrleifu Skjóldal. Það væri hægt að koma í veg fyrir það, sem gerðist 1. desember síðastliðinn og heldur áfram að óbreyttu eftir að ríkisstjórnin gafst upp í málinu, að sá hópur öryrkja sem þar varð fyrir áfalli finni fyrir verulegri skerðingu á greiðslum, Fresta mætti því þangað til sú heildarendurskoðun á þeim málum sem boðuð hefur verið er gengin í gegn. Talið er að það kosti 300–400 millj. kr. að bæta lífeyrissjóðunum upp það sem þeir þurfa að taka á sig í útgjöldum ef þeir halda þessum greiðslum áfram, umfram það sem þeir hafa talið að þeim beri skylda til. Það er auðvelt að færa fyrir því rök að í raun stendur þetta ríkinu ákaflega nærri. Það er augljóst að ríkissjóður hefur komist upp með að velta byrðunum af félagslegri örorku m.a. yfir á lífeyrissjóðina umfram það sem eðlilegt getur talist í okkar kerfi. Við erum síðan með stóra tillögu um að setja viðbótarfjármuni í lífeyristryggingar. Þær tillögur eru í takti við sameiginlega stefnumótun stjórnarandstöðunnar á fyrra kjörtímabili. Þannig reynum við með ýmsum hætti að sýna þær áherslur í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu sem við hefðum viljað sjá. Það mætti þar nefna fjölmargt fleira sem aðrir þingmenn munu væntanlega koma inn á. Ég ætla að síðustu að nefna fáein orð um sveitarfélögin almennt og stöðu þeirra. Það hafa reyndar fyrri ræðumenn komið inn á, þar á meðal hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir sem talaði hér á undan mér. Það vill svo vel til að óvenju mikið er af þaulreyndu sveitarstjórnarfólki sem hefur skipt um starfsvettvang eða bætt á sig auknum skyldum og er komið á Alþingi. Auðvitað vakna vonir um að þess muni sjá dálítið myndarlega stað að vaskir menn væru mættir þar til leiks, t.d. hv. formaður og varaformaður fjárlaganefndar, báðir hv. þingmenn kempur af sveitarstjórnarstiginu. Ekki efast ég um að hugur þeirra hafi staðið til þess að gera betur en niðurstaðan er ekki merkileg. Það er þetta góða gamla svar að í besta falli sé málið í nefnd. Það er t.d. merkilegt hversu seinunnið það virðist ætla að reynast ríkisstjórninni að ganga til samstarfs við sveitarfélögin um að létta skuldum af þeim lakast settu, sem búið er að vera í farvatninu missirum saman. Síðast var því borið við að sveitarfélögin þyrftu að setja sérstakar fjárhagsreglur, klæða sig í fjárhagslega spennitreyju til að halda aftur af útgjöldum og setja þak á skuldir áður en ríkið getur hjálpað þeim að ná þeim niður. Það er dálítið sérkennilegt ef gildandi ákvæði og reglur um fjármál sveitarfélaga, fjárhagsáætlanir, ársreikninga og uppgjör duga ekki til þess. Bíddu, hvað þarf? Á að fara að taka að nokkru leyti sjálfsforræði af sveitarfélögunum að þessu leyti og nota þá gulrót að ríkið komi eitthvað til móts við þau lakast settu og hjálpi þeim að ná niður skuldum? Misgengið í afkomu stjórnsýslustiganna í landinu getur ekki verið svona áfram. Það með öllu óþolandi að á þeim tímum að ríkissjóður hefur haft miklar tekjur af þenslu og veltu og selt verðmætar eignir og borgað niður skuldir, þannig að hann er því sem næst skuldlaus sem er vissulega gott, skuli sveitarfélögin jafnt og þétt hafa safnað skuldum og eiga í bullandi erfiðleikum við að ná endum saman. Þegar svo er komið að sjálft flaggskip sveitarfélaganna á landsbyggðinni, Akureyri, á orðið í býsna miklum erfiðleikum með að koma hlutunum saman er ekki von á góðu. Mér finnst ekki nóg að hægt sé að krækja þessu einhvern veginn saman með smáæfingum og bókfæra söluhagnað af Landsvirkjun og slíkt. Mér finnst að þetta langöflugasta sveitarfélag landsbyggðarinnar þyrfti að standa í blóma ef allt væri með felldu og skila afgangi, vera myndarlega í stakk búið til að sinna sínu gríðarlega mikilvæga hlutverki og búa vel að öllu því sem þar er. Það er ákaflega mikilvægt í byggðalegu tilliti og fyrir íbúa svæðisins. En það er ekki von að vel gangi ef jafnvel svo öflug eining sem Akureyrarkaupstaður er nær ekki að skila afgangi. Ég get ekki gefið ríkisstjórninni, enn sem komið er, sérstaklega háa einkunn hvað það varðar að hún hafi staðið sig vel eða tekið myndarlega til hendinni. Ég hlustaði á formann Sjálfstæðisflokksins, hæstv. forsætisráðherra á myndbandi, af upptöku af ræðu sem hann hélt í Valhöll í haust í tilefni af því að þing var að koma saman. Ætli það hafi ekki verið daginn áður. Ég tók eftir því að fyrir utan þau athyglisverðu ummæli hæstv. forsætisráðherra um það sem í vændum væri á sviði heilbrigðismála, sem hefur nú orðið nokkuð frægt og reyndar líka orkumála, tók hæstv. forsætisráðherra þannig til orða að þessi ríkisstjórn ætlaði að taka til hendinni. Mér þótti þetta vel orðað. En betur að satt væri. Sérstaklega í þeim tilvikum sem væntingar voru um að eitthvað mundi gerast eins og í sambandi við þetta eilífðarvandræðamál, fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga, sem er alveg með endemum hversu torsótt hefur reynst að taka myndarlega á og rétta af þennan halla og misgengi milli stjórnsýslustiga. Það er svo vitlaust og ósanngjarnt sem nokkuð getur verið í okkar samfélagi. Hvers vegna á að gengisfella endalaust þau verkefni sem sveitarfélögin hafa með höndum? Þau fara með um fjórðung hinnar opinberu veltu, opinberu samneyslu í landinu og liðlega það líklega. Við höfum treyst þeim fyrir og falið gríðarlega mikilvæg undirstöðuverkefni á sviði velferðarmála í landinu, t.d. leikskóla og grunnskóla, félagsþjónustuna o.s.frv. Hvers vegna í ósköpunum á stjórnsýslustigið sem fer með þessa hluti að búa við endalausar þrengingar? Tugir sveitarfélaga eru augljóslega ekki í færum til að sinna sínum lögbundnu skyldum og veita þá þjónustu sem þeim ber að veita, sem íbúarnir eiga rétt á, með sómasamlegum hætti. Þau geta það ekki. Með þessu finnst mér ekki aðeins sveitarstjórnarstigið gengisfellt heldur og viðfangsefnin sem þar eiga í hlut. Sveitarfélögin og starfsemi þeirra er gríðarlega mikilvæg undirstaða velferðarkerfisins í landinu. Þau fara með mjög veigamikla þætti í því. Þar fyrir utan er fjárhagsleg spennitreyja þeirra og þrengingar að mínu mati einn stærsti undirliggjandi orsakavaldur byggðavandans. Ef sveitarfélögin eru í erfiðleikum þá lamar það möguleika þeirra til að takast á við þann þátt mála að búa til aðlaðandi umhverfi fyrir fjölskyldur og atvinnulíf og leggja lið góðum framfaramálum á svæðinu o.s.frv. Þau hafa enga peninga til þess. Þau hafa ekki einu sinni peninga til að endurnýja og fjárfesta í lögbundinni og skyldubundinni þjónustu, byggja yfir hana, endurnýja og halda við húsakosti o.s.frv. Þau hrekjast hvert á fætur öðru út í dýrar og pólitískt óhentugar einkalausnir, t.d. að eiga ekkert húsnæði sjálf og vera ofurseld einkaaðilum um húsnæði starfsemi sína. Þau þurfa að sækja það undir aðra aðila og geta ekki framkallað áherslubreytingar í þjónustunni vegna þess að þau eru bundin af langtímasamningum við einkaaðila sem geta farið í mál ef þeir fá ekki borgað árlega næstu 25 árin, eða hvað það nú er. Að mínu mati dregur slíkt ástand smátt og smátt þróttinn úr þróun og metnaði til að reyna að fylgjast með tímanum, innleiða nýjungar o.s.frv. Það er stórhættulegt hvernig slíkt getur læðst aftan að mönnum og hefur reynst mönnum miður vel sums staðar þar sem menn fóru út á þessa braut erlendis, kannski tíu árum áður en veikin barst til Íslands. Ég hygg að menn gerðu rétt í því að fara bara til Danmerkur, þótt ekki væri lengra, og heimsækja sveitarfélagið Farum og kynna sér hvernig Brixtofte og hans menn fóru með það ágæta samfélag. Þetta viðfangsefni, virðulegi forseti, fær ekki fullnægjandi úrlausn og á þar af leiðandi örugglega eftir að verða á borðum okkar þingmanna og til umfjöllunar á komandi mánuðum og missirum, því miður. Það er ákaflega dapurlegt að þetta skuli ganga svona ár eftir ár. Það er reglubundið vandræðaástand í þessum efnum og aldrei tekið almennilega til í því. Ég held að þar ráði sambland af einhverri þrákelkni, einhverjum hugsunarhætti ríkisvaldsins eða framkvæmdarvaldsins, að það sé hægt að hafa sveitarfélögin betur undir stjórn og láta þau hlýða með því að þau þurfi sífellt að sækja á. Þeim er haldið í bóndabeygju, spennitreyju. Menn þurfa að sækja um úrlausn og verða að þakka fyrir það litla sem þeir fá hverju sinni þannig að menn eru í endalausum leiðöngrum eins og fátækir bændur voru á öldum áður, þegar þeir þurftu að fara fyrir kaupmanninn á hverju ári og reyna að gráta út úr honum úttekt. Þetta er eitthvað svipað. Það er náttúrlega algjörlega óþolandi að ekki sé búið vel að sjálfstæðu stjórnsýslustigi í landinu sem okkur ber skylda til, samkvæmt lögum og samkvæmt alþjóðlegum samningum sem við höfum fullgilt eins og um sjálfstæði sveitarfélaga, Evrópusáttmála um sjálfstæði sveitarfélaga svo dæmi sé tekið, að búa sómasamlega að. Það er ekki gert og það verður að takast fyrr en síðar að ráða bót á því. Ég ætla að ljúka máli mínu, virðulegi forseti. Ég vildi koma inn á þetta í lok þessarar umræðu af minni hálfu. Ég geri ekki ráð fyrir því að ég eigi eftir að tjá mig mikið meira um fjárlög ríkisstjórnarinnar. Þetta lítur allt voðalega vel út á pappírunum, svipað og með góðærið. Þetta er voðalega fallegt svona ef maður horfir á það úr mátulegri fjarlægð og rýnir ekkert á bak við tjöldin. En svo kemur nú í ljós þegar blessað góðærið er skoðað að það er nú aðallega tekið að láni og því er ákaflega sorglega misskipt og þeim sem mælast undir fátæktarmörkum, hvort sem eru fjölskyldur eða börn, fer síst fækkandi. Það er eiginlega eins með þetta fjárlagafrumvarp. Ég óttast að það sé aðallega fallegt úr fjarlægð og ég er einn manna um að hafa áhyggjur af því að menn ofmeti frekar tekjur ríkissjóðs á næsta ári heldur en að vanmeta þær. Menn eru svo vanir því að vanmeta tekjurnar af því að sveiflan hefur öll verið í þá átt undanfarin ár. Það hafi á köflum verið uppi í umræðunni áhyggjur af því að tekjurnar verði of háar. Ég deili þeim ekki. Það mundi ekki gera okkur til þótt tekjur ríkissjóðs yrðu eitthvað meiri en áætlað er. En ég ætla að vona að við verðum ekki svo óheppin að þær reynist miklu minni. Það mun auðvitað fyrst og fremst ráðast af hagsveiflunni, hvort hér getur orðið sæmilega mjúk aðlögun í hagkerfinu eða hvort hún verður harkaleg, hvort á okkur skellur meiri samdráttur og hagkerfið kólnar hraðar niður en ella væri.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst af öllu þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir hans yfirgripsmiklu umfjöllun um fjárlagafrumvarp ársins 2008. Hann kom, eins og heyra mátti, mjög víða við. Ég get þó ekki látið hjá líða að fara aðeins inn í þá umræðu sem hann vakti hér og byrja á því að lýsa því yfir að ég deili áhyggjum hans af þeirri tekjuspá sem við erum með í fjárlagafrumvarpinu. Ég nefndi það í ræðu minni fyrr í dag að spár um tekjur ríkissjóðsins hafi verið mjög hvikular. Við sáum það ágætlega í fjáraukalagafrumvarpinu að þær urðu langt yfir þeirri spá sem gerð hafði verið fyrir fjárlög ársins 2007. Þetta módel sem við nýtum til að spá fyrir um tekjur er ekki mjög traust. Sem betur fer voru þær í plús og ég deili vonum hans í því að það sé betra að hafa þetta í plús en í mínus og vona svo sannarlega að svo verði. Þó eru ýmsar blikur á lofti í efnahagsmálum og ber að gjalda varhuga við ýmsum merkjum þar. Varðandi skuldsetningu þjóðarbúsins hefur það sem betur fer gerst að ríkissjóður er ágætlega staddur og efnahagslega í stakk búinn til að mæta áföllum, miklu betur en heimilin sjálf. Þar hefur einkaneyslan verið á bullandi fart og þar liggur meginvandinn og væntanlega fer að slá eitthvað á það núna. Ég get þó ekki látið hjá líða að koma aðeins inn á það því að mér fannst bein áskorun felast í orðum hv. þingmanns þegar hann ræddi sveitarstjórnarmálin hér. Hann nefndi sérstaklega flaggskip sveitarfélaga á landsbyggðinni og ég þakka honum fyrir það. Við skulum standa vörð um það. Ég kem aðeins nær því í síðara andsvari mínu og minni hv. þingmann á að staða sveitarfélaga í landinu er mjög mismunandi. Meðal þeirra svæða sem eiga góða kosti eru sveitarfélögin hér á suðvesturhorninu í kjölfar sölu 

Hvenær fáum við borgað fyrir að virkja köldu svæðin þarna fyrir norðan?

Herra forseti. Varðandi ríkissjóð er það að sönnu rétt að hann stendur vel, og það er ákaflega mikilvægt. Það skyldi nú ekki vera að við ættum talsvert eftir að þurfa á því að halda á næstu árum. Þó að ríkissjóður standi jafnsterkt og raun ber vitni er engu að síður svo komið, virðulegi forseti, að lánshæfismat íslenska þjóðarbúsins er að lækka. Það lækkar eða því er breytt úr stöðugu í neikvætt af hálfu helstu greiningaraðila. Tveir af þremur stóru greiningaraðilunum hafa á undanförnum mánuðum breytt lánshæfismati þjóðarbúsins á þann veg. Það ætti að vera okkur alvarlegt umhugsunarefni að það hefur gerst þrátt fyrir að ríkissjóður standi þetta sterkt. Ástæðan fyrir því að lánshæfismatið hefur hangið uppi er ríkissjóður. Það er alveg augljóst mál. Það er horft mjög til þess að hann standi sterkt - og það er vel - og sé nánast skuldlaus. Á því höfum við flotið en skuldir þjóðarbúsins sem slíks eru einfaldlega orðnar miklar og öll þau hlutföll svo öfug. Það fer auðvitað ekkert fram hjá þeim aðilum sem fylgjast með þessum hlutum og eru að vakta þá úti í hinum stóra heimi þegar við erum komin efst á listana hjá OECD og komin með skuldugustu heimilin, skuldugasta atvinnulífið og eitt skuldsettasta þjóðarbúið. Varðandi sveitarfélög sem selja frá sér verðmætar eignir er í sjálfu sér aldrei neitt sérstakt gleðiefni ef afkoma þeirra byggir bara á slíku. En það er sérstaklega grátlegt ef sveitarfélög hrekjast til þess að láta frá sér undirstöðuþjónustu eða veitustarfsemi eða annað í þeim dúr sem að mínu mati ætti aldrei að láta úr opinberri eigu. Og auðvitað var það hneyksli þegar sveitarfélögin á Vestfjörðum voru hrakin til að láta frá sér Orkubú Vestfjarða. Það var þyngra en tárum taki að þau skyldu þurfa að færa þá fórn bara til að lengja í snörunni í nokkur ár. 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég get deilt þeirri skoðun með hv. þingmanni að Suðurnesjamenn séu sjálfum sér verstir, en fast þeir sóttu sjóinn og gera það enn, kannski á öðrum og nýjum miðum. 
             Ég get ekki látið hjá líða að nefna það í andsvari mínu sem hv. þingmaður nefndi varðandi heilbrigðismálin. Ágætur kafli hjá honum í því efni, en það sem hann nefndi um að menn væru ekki ósáttir við þá stöðu sem uppi væri í heilbrigðiskerfinu núna, væntanlega þá til þess að ná fram pólitískum markmiðum sínum, fannst mér dálítið orðum aukið. Það er engin ánægja með þá stöðu sem uppi er í heilbrigðismálum og hefur ekki verið. En ég kannast við þessa umræðu mörg undangengin ár án þess að gripið sé til nokkurra ráða. Þetta er umræða sem endurtekur sig sýknt og heilagt. Ég er þeirrar skoðunar að það sé rétt í stöðunni í dag að beita einhverjum öðrum ráðum en hingað til hefur verið beitt. Sem betur fer eru menn að fara út í það. Varðandi sveitarfélögin vildi ég koma aðeins að því að það er verið að taka á skuldsettari og veikari sveitarfélögum. Í rauninni má skipta sveitarfélögum, ef við viljum, fjárhagslega upp í tvo flokka, þau sem reka sig og bera sig þokkalega vel og hin sem eru gjörsamlega á köldum klakanum. Ég hef haldið því fram að það sé ekkert ofverk manna að rétta þau við. Það liggur líka ákveðin sök hjá okkur - sveitarstjórnarmönnum sem áður voru - í því að þeir - það er stundum erfitt að skilja á milli - í því að við tökum í sveitarstjórnunum stundum ákvarðanir sem við að sjálfsögðu erum frjáls og frí að, lækka leikskólagjöldin niður í ekki neitt stundum, láta fólk ekki borga í strætó o.s.frv. Þetta eru allt saman ákvarðanir sem við tökum á okkur á eigin forsendum en þurfum og getum ekki gert kröfur á ríkið um að það beri endilega samt sem áður ábyrgð á 

Herra forseti. Það er margt undir hér í einu. Varðandi Hitaveitu Suðurnesja og ummæli mín um Suðurnesjamenn má enginn skilja það svo að ég hafi ætlað að tala eitthvað óvirðulega um þá. Það sem ég átti þar einfaldlega við var að þar eru menn komnir í kompaní við einkaaðila með mjög mikilvæga kjarnastarfsemi sem ég held að menn séu ekki búnir að bíta úr nálinni með. Það voru að einhverju leyti pólitískar ákvarðanir heimamanna sjálfra sem leiddu inn á þá braut. En ríkisstjórnin fyrrverandi reið vissulega á vaðið þegar hún seldi hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja skilyrt þannig að einkaaðilar skyldu kaupa. Varðandi heilbrigðismálin erum við auðvitað búin að taka hér á ýmsum punktum í umræðum undanfarna daga, deilur um einkarekstur og opinberan rekstur og skipulagsatriði heilbrigðisþjónustunnar. Það er á sínum stað. En þegar kemur að kjarnastarfsemi og sérhæfðustu starfsemi t.d. Landspítala – háskólasjúkrahúss er engri slíkri deilu til að dreifa. Það er ekkert til umræðu svo að ég viti að hjartaskurðlækningar verði annars staðar en þar. Þegar þær eru í fjársvelti, þegar þar er mörg hundruð manna biðlisti, er bara eitthvað mikið að og á því verðum við að taka. Þar er ekkert hægt að skjóta sér á bak við neinn ágreining, neinar deilur, um rekstrarform eða skipulag eða hvernig að málum skuli staðið. Við vorum stolt af því, Íslendingar, þegar við tókum hjartaskurðlækningar inn í landið. Það var glæsilegt að við skyldum gera það og að okkar fólk þyrfti ekki þurfa að fara utan og bíða þar eins og áður var.  Varðandi sveitarstjórnarmálin, jú, jú, þetta er allt saman á sínum stað. Afkoman er mjög mismunandi og við vitum að lausnanna verður þar af leiðandi að einhverju leyti að leita í því að koma auknum fjármunum til þeirra sveitarfélaga sem eru með erfiðastan rekstur, skuldsettust o.s.frv. Það bara gengur svo hægt, hv. þingmaður. Það er það sem maður er að verða alveg vitlaus á. Þetta er ár eftir ár eftir ár sama jarmið og ekkert gerist. 

Hæstv. forseti. Við erum komin í 3. umr. um frumvarp til fjárlaga ársins 2008. Hv. þm. Dýrleif Skjóldal benti réttilega á að hér í þingsalnum, fyrir utan hæstv. forseta, eru þingmenn Norðausturkjördæmis og er það nú ekki slæmur félagsskapur.

Ritarinn er líka að norðan.

Rétt

Hæstv. forseti. Ég held að það hafi nú ekki verið mikið svartnætti sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon boðaði í ræðu sinni áðan þótt hann færi dálítið í varnarstellingar hvað þau mál áhrærir. Ég held að hv. þingmaður hafi að mörgu leyti farið ágætlega yfir þær horfur sem nú eru fram undan í efnahagslífi þjóðarinnar. Menn eru svo sem ekki með mikinn bölmóð þegar þeir benda á álit fjölda sérfræðinga og stofnana sem hafa sérfræðiþekkingu á efnahagsmálum, ekki bara hér á landi heldur víðar. Þegar horft er til þeirra breytingartillagna sem gerðar hafa verið við fjárlagafrumvarpið sem lagt hefur verið fram kemur í ljós að við framsóknarmenn erum dálítið einir á báti þegar kemur að því að tala fyrir aðhaldi í ríkisfjármálum. Við höfum ekki lagt fram neinar tillögur að marki til útgjaldaaukningar, fyrir utan eina, vegna fjárlaga ársins 2008, ólíkt ágætum félögum í stjórnarandstöðunni, frjálslyndum og vinstri grænum.

Við leggjum til sparnað á móti.

Hv. þm. Dýrleif Skjóldal kallar hér að vinstri grænir leggi til sparnað. Það er í mjög litlum mæli. Megintillagan er sú að hækka eigi skatta, þ.e. fjármagnstekjuskattinn, og mun ég fara aðeins yfir það á eftir. Fjármagnstekjuskatturinn er mjög stopull tekjustofn og við þurfum aðeins að horfa til þróunar á markaði síðasta mánuðinn eða svo, til þess að geta leyft okkur að efast um að áætlanirnar, sem lagðar voru fram áður en sú þróun átti sér stað, standist þegar öllu er á botninn hvolft. Ég mun fara nánar yfir það á eftir. Ég sagði við 2. umr. að ég kenndi í brjósti um starfsfélaga hv. í fjárlaganefnd, að hafa þurft að taka við fjárlagafrumvarpinu þar sem útgjaldaramminn hækkaði um 17,2% á milli ára. Trúlega höfum við ekki séð slíka hækkun á milli ára hvað fjárlögin varðar frá því fyrir umtalaða þjóðarsáttarsamninga í upphafi tíunda áratugarins. Ég stóð í þeirri trú að hinn stóri meiri hluti sem hér er við völd mundi hlusta á öll aðvörunarorð sem fallið hafa um þróun efnahagsmála og hvatningu sem ríkisstjórnin hefur fengið til þess að bregðast við þenslunni sem nú er uppi. Hvað gerist á milli þess sem frumvarpið er lagt fram og lokaumræðu fjárlaga? Í ljós kemur að verið er að skvetta enn meira bensíni á það undirliggjandi verðbólgubál sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fór ágætlega yfir. Það er nefnilega staðreynd að það er undirliggjandi verðbólga og fram undan eru mjög erfiðir kjarasamningar. Síðast í dag komu aðilar vinnumarkaðarins, þ.e. verkalýðshreyfingin, á fund ríkisstjórnarinnar og lagði fram mjög miklar kröfur um að ríkisstjórnin kæmi að þeim kjarasamningum með miklum útgjöldum. Rætt var um allt að 14 milljarða kr. Ljóst er að útgjaldaramminn mun hækka allverulega ofan á það sem hér er lagt til. Hvað breyttist á milli umræðna þegar við berum saman fjárlagafrumvarpið sem var rætt við 3. umr. í fyrra og það sem er rætt við 3. umr. nú? Jú, hækkun á útgjaldaliðnum er 18,1% á milli ára, ekki 17,1% eins og það var þegar frumvarpið kom fyrir þing. Enn er aukið á hækkun ríkisútgjalda á milli umræðna, hæstv. forseti. Það er áhyggjuefni, allir benda ríkisstjórnarflokkunum á það. Ég kannast vel við, eftir að hafa setið í fjárlaganefnd á síðasta kjörtímabili m.a. sem formaður, að kosningar voru á árinu 2007. Oft er það nú þannig, sama hvort okkur líkar það betur eða verr, að stjórnmálaflokkar eru viljugri á þeim tíma að auka útgjöld sín, sama hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ef við berum saman þetta frumvarp við kosningafjárlög sést að það er 18,1% hærra en á sama tíma í fyrra. Það er staðreynd og við hljótum að spyrja okkur: Er það svo að ríkisstjórnin sé einfaldlega sofandi, fljóti sofandi að feigðarósi í þessum efnum? Ekki er nóg að vera með eintóman fagurgala í þessum efnum því að á hverjum mun það bitna ef stjórnvöld missa tökin á efnahagsmálunum og verðbólgan fer af stað, rétt eins og fyrir þjóðarsáttina í upphafi tíunda áratugar síðustu aldar? Jú, hún mun bitna á skuldsettum heimilum, íslenskum heimilum sem aldrei hafa skuldað jafnmikið og þau gera í dag. Hvernig eru skuldirnar samansettar? Þær eru mestanpart verðtryggðar, þannig að þegar verðbólgan fer af stað munu skuldir og skuldastaða heimilanna versna stórlega. Hér er því svo sannarlega um mikið alvörumál að ræða. Ég segi eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, að maður vill ekki vera með neitt svartnættisraus en staðreyndirnar tala einfaldlega sínu máli. Við eigum náttúrlega tala út frá þeim staðreyndum sem liggja fyrir. Ég ætla svo sem ekki að endurtaka þá ræðu sem ég flutti hér við 2. umr. nema að því leyti að ef eitthvað er hafa aðstæður í samfélaginu versnað. Horfurnar hafa versnað á milli 2. og 3. umr. fjárlaga. Okkur ber að benda á það. Ég nefndi aðila í ræðu minni síðast sem varað hafa ríkisstjórnina við og sagt að sýna beri aðhald: Standard & Poors, Seðlabankinn ítrekað, greiningardeildir bankanna og aðilar vinnumarkaðarins hafa öll bent á það. Nú hefur einn aðili enn bæst í hópinn, OECD, sem hefur nýverið varað ríkisstjórnina við og hvatt hana til að sýna aðhald í efnahagsmálum. Það er nú ekkert annað. Er það þannig, hæstv. forseti, að þessir aðilar viti ekkert um hvað þeir eru að fjalla? Mér líður eins og ég sé hrópandi einn í eyðimörkinni  Ef ríkisstjórnarflokkarnir hefðu ekki ráðist í þær skattalækkanir sem farið var í 1. mars síðastliðinn væri verðbólgan um 8%, svo langt frá verðbólgumarkmiðum Seðlabankans að það er ógnvænlegt. Hvað þýðir það þegar okkur miðar í þá átt að verðbólgan stígur núna mánuð frá mánuði? Til hvaða aðgerða mun Seðlabankinn grípa haldi fram sem horfir? Hann hefur það vopn að hækka stýrivextina. Svo háir sem þeir eru nú fyrir er margt sem bendir til þess að Seðlabanki Íslands muni þurfa að hækka stýrivexti í örvæntingu sinni til þess að reyna að standa undir verðbólgumarkmiðunum sem hann hefur sett sér í samvinnu við íslensk stjórnvöld, við fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins og þær ríkisstjórnir sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur átt aðild að á undanförnum árum. Seðlabankinn rær einn í þessari glímu sinni í ólgusjó verðbólgunnar. Maður veltir fyrir sér þegar maður ber saman fjárlagafrumvörpin, annars vegar það sem rætt var fyrir ári síðan við 3. umr. og það sem við ræðum nú, að útgjaldahlutinn skuli hækka um 18,1%, hvort samkomulagið á stjórnarheimilinu sé með þeim hætti að menn séu farnir að búa sig undir kosningar. Nú virðast ríkisstjórnarflokkarnir ætla að vera góðir við allt og alla og allt í einu. Það á bara að afgreiða öll mál og gera alla sátta. Er það hægt? Hefur það einhvern tímann verið hægt? Við framsóknarmenn lögðum oftar en tvívegis út í sársaukafullar aðgerðir með þáverandi samstarfsflokki, Sjálfstæðisflokki, til þess að hemja þensluna og ná tökum á verðbólgunni. Það voru mjög umdeildar aðgerðir og síst fallnar til vinsælda. Staðreyndin er sú að skilaboðin sem þáverandi ríkisstjórn sendi út varð til þess að verðbólgan í samfélaginu minnkaði. Kjör almennings bötnuðu sem því nam því að sjálfsögðu snertir þróun verðbólgunnar íslensk heimili eins og ég fór yfir áðan. Ég hef nefnt það hér og ég ætla að gera það einu sinni enn: OECD, Standard & Poors, Seðlabankinn, greiningardeildir bankanna, aðilar vinnumarkaðins og við framsóknarmenn, hvetjum stjórnvöld til þess að standa nú á útgjaldabremsunni. Það er eins og þingflokkar hér á Alþingi keppist við að lofa og gera útgjaldatillögur. Trúlega getur það verið vinsælt til skamms tíma litið. Ég hvet þó hv. þingmenn, sérstaklega stjórnarliðsins, til að kynna sér þau aðvörunarorð sem þessir aðilar hafa ítrekað komið með. Að þessu sögðu ætla ég aðeins að fara yfir orð sem m.a. hafa fallið í ræðustóli Alþingis og eru vissulega í þingtíðindum. Áður en ég geri það vil ég benda á að samneyslan í tíð síðustu ríkisstjórnar, þ.e. þeir fjármunir sem við nýtum til þess að byggja upp velferðarþjónustuna, heilbrigðis-, mennta- og félagsþjónustu, af skattpeningum almennings, hefur aukist á síðustu árum. Af því að mönnum var tíðrætt um á síðasta kjörtímabili að Framsóknarflokkurinn hefði verið sérstök hækja Sjálfstæðisflokksins vil ég benda á gamalt slagorð sjálfstæðismanna sem er Báknið burt . Ungu hugsjónamennirnir í Sjálfstæðisflokknum hafa talað fyrir því að minnka eigi samneysluna, að draga eigi úr umsvifum hins opinbera. Hver er staðreynd mála með frumvarpinu sem hér er lagt fram? Samneyslan hefur ekki verið hærri sem hlutfall af þjóðarframleiðslu síðan árið 1993. Ég er ekki endilega óánægður með þann árangur okkar framsóknarmanna í ríkisstjórn og þar af leiðandi Samfylkingarinnar núna. Auðvitað þurfa að vera einhver takmörk á því. Staðreyndin er sú að Sjálfstæðisflokkurinn sem farið hefur með fjármálaráðuneytið þennan tíma hefur verið að stækka báknið og auka framlög til velferðarmála, samneyslunnar, sem við framsóknarmenn höfum að stefnumiði. Ég bendi á að það er ekki stefnumið hægri mannanna í Sjálfstæðisflokknum að stuðla að þessari þróun. Nú vill Sjálfstæðisflokkurinn höfða til sem flestra hópa, allt frá miðju lengst til hægri. Það er mjög undarlegt að ekki skuli vera til stjórnmálaflokkur sem er hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn. Ég ætla að spá því í kjölfar orða minna að flokkur muni myndast á hægri væng íslenskra stjórnmála því að hægri mennirnir í Sjálfstæðisflokknum munu ekki horfa þegjandi og hljóðalaust upp á 18,1% hækkun á milli fjárlagafrumvarpa á útgjaldaramma ríkissjóðs. Þá hefur einn hv. þingmaður sem talað hefur mjög skýrt í stjórnmálum, hv. þm. Jón Magnússon, þingmaður Frjálslynda flokksins, mikil tækifæri í höndunum því að hann hefur talað sem sannur frjálshyggjumaður úr ræðustóli Alþingis. Ég ætla að spá því að haldi hv. þingmaður áfram í pólitík muni hann ná dálitlum skerf af hægra fylgi Sjálfstæðisflokksins í kjölfar þessa enda hefur hann hvatt til aðhalds í fjárlagagerðinni. Hins vegar er það svo að frjálslyndir, félagar mínir í stjórnarandstöðunni, hafa ekki gengið í takt því að hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður þessa ágæta flokks, sem staðið hefur að mjög mörgum breytingartillögum til útgjaldaauka ásamt hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Það eru því tvær skoðanir á fjárlagafrumvarpinu sem sá flokkur boðar. Ég held að Sjálfstæðisflokkurinn geti ekki gefið sig út fyrir að vera mikill hægri flokkur þegar rætt er um frumvarp til fjárlaga ársins 2008. Sem félagshyggjumaður þegar kemur að velferðarmálum segi ég að ég er nokkuð ánægður með að menn skuli ekki skera stórlega niður en fyrr má nú aldeilis fyrr vera að auka fjárfestingu og útgjöld ríkisins um 18,1% á milli ára. Það hlýtur að segja okkur að mikill óstöðugleiki er hér í þjóðfélaginu og í ríkisfjármálunum. Ég sagði áðan að ég ætlaði að rifja upp hvað sagt hafi verið úr ræðustóli Alþingis um ýmis mál því að margt hefur nú verið sagt á síðasta kjörtímabili. Við framsóknarmenn höfum m.a. legið undir ámæli um hitt og þetta, sérstaklega af hálfu Samfylkingarinnar. Til þess að ljúka kaflanum um stöðugleika í efnahagsmálum og stöðu ríkisfjármála, verðbólguhorfur og fleira, ætla ég að lesa aðeins úr stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar sem gefin er út 23. maí 2007. Hún er því ekki nema rúmlega sex mánaða gömul. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Eitt brýnasta verkefni nýrrar ríkisstjórnar er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu í þágu heimila og atvinnulífs. Markmið hagstjórnarinnar er að tryggja lága verðbólgu, lágt vaxtastig, betra jafnvægi í utanríkisviðskiptum, jafnan og öflugan hagvöxt og áframhaldandi trausta stöðu ríkissjóðs.“ Nú er staða ríkissjóðs vissulega sterk en ég get ekki séð í ljósi þess frumvarps og hvernig horfir í efnahagsmálum þjóðarinnar, að markmið ríkisstjórnarinnar, að tryggja lága verðbólgu og lágt vaxtastig, endurspeglist í fjárlagafrumvarpinu. Því miður. Þvert á móti er sá útgjaldaauki sem lagður er til vísbending um og hvati til þess að verðbólga muni hækka en ekki lækka og að vextir heimilanna í landinu muni hækka en ekki lækka. Hvað þýðir það á íslensku? Það þýðir að íslensk heimili og jafnvel atvinnulíf muni verða fyrir kjaraskerðingu sem þessu nemur. Ef menn missa tökin á því mikilvæga úrlausnarefni, sem er höfuðúrlausnarefni hverrar ríkisstjórnar, þá horfir illa fyrir íslenskri þjóð. Margt bendir til að núverandi ríkisstjórn hafi gjörsamlega misst tökin. Ég ætla svo sem ekki að lesa upp úr hinu verðmæta, rauða kveri Samfylkingarinnar sem birt var fyrir kosningar undir fyrirsögninni Jafnvægi og framfarir, ábyrg efnahagsstefna, undir ritstjórn þess ágæta manns Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi ráðherra. Segja má að það séu öfugmæli sem birtist í fjárlagafrumvarpinu miðað við það sem hér er lagt til. Hæstv. forseti. Þær yfirlýsingar sem ríkisstjórnarflokkarnir gáfu í aðdraganda síðustu kosninga um að höfuðmarkmið stjórnmálamanna væri að gæta stöðugleika birtist ekki í fjárlagafrumvarpinu. Ég endurtek að hér er um grafalvarlegt mál að ræða. Mér er það illskiljanlegt eftir að hafa tekið þátt í fjárlagagerð að horfa upp á hvers lags lausatök eru á því og að svo ótrúlega mörgum erindum skuli vera svarað jákvætt við fjárlagagerðina. Nú koma hv. þingmenn stjórnarinnar trúlega upp og spyrja þann sem hér stendur: Hverjum átti að neita? Það er gamalt trikk. 
             Tillögur Framsóknarflokksins hefðu aldrei orðið þær að frumvarp til fjárlaga hækkaði um 17,1% á milli ára. Við úrvinnslu þingmeirihlutans hækkar frumvarp til fjárlaga um 18,1% á milli ára. Ég minni á að það var undir forustu Framsóknarflokksins í ríkisstjórn ásamt Alþýðubandalagi og Alþýðuflokki sem menn þurftu að taka mjög erfiðar ákvarðanir og ná fram svokallaðri þjóðarsátt á sínum tíma. Það skyldi ekki vera, hæstv. forseti, að menn þyrftu að ráðast í og taka erfiðar ákvarðanir til þess að ná tökum á efnahagslífi þjóðarinnar. Undirliggjandi verðbólga, af því að hv. þm. Birgir Ármannsson er kominn hér inn, er 8% síðustu tólf mánuði. Ef ríkisstjórnarflokkarnir hefðu ekki farið í þá skattalækkun sem lækkun matarskattsins var, væri verðbólga síðustu 12 mánuði 8%, eða reyndar 6%. En áhrif af lækkun matarskattsins munu náttúrlega fletjast út hægt og rólega og hverfa alveg 1. mars næstkomandi. Við eigum að sjálfsögðu að horfa til þess tíma sem fram undan er og 8% verðbólga er langt frá því að vera viðunandi og boðar einungis að Seðlabanki Íslands mun hækka stýrivexti sína áfram að óbreyttu. Það eru himinn og haf á milli verðbólgumarkmiðs Seðlabankans, sem þáverandi ríkisstjórn lagði reyndar blessun sína yfir, og þeirrar stöðu og uppi er í dag. Að þessum varnaðarorðum sögðum er komið að skuldadögum gagnvart Samfylkingunni sem hamaðist í ræðustóli ár eftir ár á síðasta kjörtímabili og kom með yfirboð hér um bil í öllum málaflokkum.  Síðast þegar ég vissi voru þingmenn Samfylkingarinnar fleiri en einn og svei mér þá ef Samfylkingin á ekki eina sex ráðherra líka. Menn fóru í það að fjölga ráðherraembættunum til þess að hv. þingmenn og núverandi hæstv. ráðherrar Björgvin G. Sigurðsson og Össur Skarphéðinsson fengju ráðherrastóla. Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið var þess vegna klofið í tvennt sem hv. þingmaður Valgerður Sverrisdóttir sinnti nú bara með ágætum ein. Það er því ósköp eðlilegt að hæstv. ráðherrar hafi nægan frítíma og geti þar af leiðandi sinnt ýmsum útrásarverkefnum og fleiri gæluverkefnum. Búið er að tvöfalda ráðherrafjöldann í því ráðuneyti með tilheyrandi ríkisútgjöldum og fleira sem því fylgir. Ég vek athygli á því, hæstv. forseti, að það er enginn ráðherra viðstaddur þessa umræðu ...

hæstv.

... hæstv. ráðherrar eru ekki viðstaddir þessa umræðu. Það er vert að vekja athygli á því að þetta eru fyrstu fjárlögin sem Samfylkingin afgreiðir í ríkisstjórn og enginn ráðherra Samfylkingarinnar er viðstaddur umræðuna. Ég gæti brugðið á gamalt ráð að láta kalla ráðherrana utan úr bæ hingað í þinghúsið eins og hæstv. núverandi félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir gerði oft en ég ætla að láta það vera. Miðað við hvernig við höfum horft upp á þingmeirihlutann haga störfum sínum stórefa ég að það muni skila miklum árangri hvað ákvarðanatökuna varðar enda stendur yfir 3. umr. fjárlaga sem mun von bráðar fara í atkvæðagreiðslu. Miðað við atkvæðagreiðslurnar sem hér hafa farið fram sýnist mér að það verði meginniðurstaðan, það mál sem við ræðum nú. Þá að þeim orðum sem fallið hafa í ræðustóli Alþingis. Mig langar að vitna í hv. þáverandi þingmann Jóhönnu Sigurðardóttur, og hæstv. ráðherra í dag, sem var að fjalla um lífeyrismál þann 12. október 2006. Þar sagði núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, með leyfi forseta: „Af hverju hafa skattleysismörkin verið skert svo mikið í tíð þessarar ríkisstjórnar að fólk með lágar tekjur, 130 þús. kr. tekjur, er farið að borga verulegan skatt sem það gerði ekki áður? Skattleysismörkin ættu að vera 130 þúsund í dag en ekki 79 þúsund eða 91 þúsund eftir breytinguna sem gerð verður í tengslum við samkomulagið við aðila vinnumarkaðarins. Þetta er nú afrekaskráin sem skilin er eftir, þetta er það sem ríkisstjórnin skilur eftir sig.“ Þetta sagði núverandi hæstv. félagsmálaráðherra sem nú var að ganga frá sínum fyrstu fjárlögum. Áfram hélt þáverandi hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, og sagði þann 29. janúar á þessu ári, það eru um tíu mánuðir síðan, með leyfi forseta: „Með tilfærslum ríkisvaldsins gegnum skattkerfið frá fátækum til nýríkra fjármagnseigenda hafa skattleysismörkin verið skert um nálægt 50 þús. kr. á mánuði og ættu í dag að vera nálægt 140 þús. kr. á mánuði í stað rúmlega 90 þús. kr. Fyrir þetta hafa fátækar barnafjölskyldur liðið sárlega.“ Nú vil ég benda hæstv. forseta á það að þann 12. október 2006 sagði þáverandi hv. þingmaður að skattleysismörkin ættu að vera 130 þús. kr. en örfáum mánuðum síðar áttu skattleysimörkin að hafa orðið 140 þús. kr. þannig að eitthvað var nú málum blandið þar. Ef við förum nú í fjárlagafrumvarpið sem Samfylkingin hefur lagt hér fram á blaðsíðu 390 ... Fyrirgefðu, ég er að rugla, hæstv. forseti. Það er seinna sem ég ætla að vísa í fjárlagafrumvarpið. Það var nefnilega ákveðið nú í dag eða í gær varðandi skattleysismörkin hjá þessari nýju ríkisstjórn að áfram ætti að miða við vísitölu neysluverðs en ekki við launavísitöluna eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir var að vitna í, að þá ættu skattleysismörkin að vera orðin 130–140 þús. kr. Ég var að vitna til orða hæstv. núverandi félagsmálaráðherra sem féllu hér undir mánaðamótin janúar–febrúar á þessu ári. Samfylkingin er búin að taka alveg heilan hring í þessu máli. Hún gagnrýndi síðustu ríkisstjórn fyrir að hafa ekki miðað hækkanir á skattleysimörkum við launavísitölu heldur neysluvísitölu því að launavísitalan hefur hækkað svo mikið, meira en neysluvísitalan. Nú er Samfylkingin hins vegar gjörsamlega búin að snúa við blaðinu. Þess vegna hefði verið mjög áhugavert ef hæstv. félagsmálaráðherra hefði verið hér. Ég endurtek að ég ætla ekki að kalla sérstaklega á hæstv. ráðherra en það er alveg ljóst að hæstv. félagsmálaráðherra hefur farið í heilan hring ef ekki fleiri hringi þegar kemur að málefnum skattleysismarka. Einungis fyrir nokkrum mánuðum boðaði hún að skattleysismörkin ættu að fylgja launavísitölu en ekki neysluvísitölu. Nú er ríkisstjórnin búin að ákveða að haldið verði áfram, rétt eins og síðasta ríkisstjórn gerði, að miða við neysluvísitölu og ég hef svo sem engar sérstakar athugasemdir við það, hæstv. forseti. Ég ætla að halda áfram að vitna í sama hæstv. félagsmálaráðherra sem sagði í sömu ræðu þann 29. janúar árið 2007, með leyfi forseta, og notaði þar eitt af sínum frægu orðatiltækjum sem hún notaði óspart í ræðustól Alþingis: „Það er auðvitað til skammar að ein af orsökum þess að fátækt barnafólk á ekki fyrir brýnustu framfærslu er að barnabætur byrja að skerðast við 92 þús. kr. hjá einstæðu foreldri og 185 þús. kr. samanlagðar tekjur hjóna. Barnabætur eru því orðnar að láglaunabótum í höndum ríkisstjórnarinnar.“ Þetta sagði núverandi hæstv. félagsmálaráðherra einungis fyrir nokkrum mánuðum en þegar fjárlagafrumvarpið er lagt fram kemur í ljós að barnabætur munu trúlega skerðast að raungildi á næsta ári. Á bls. 391, hæstv. forseti, og nú ætla ég að vitna í fjárlögin, er gert ráð fyrir að barnabætur muni hækka sem breyting frá fjárlögum um 3,5%. Í forsendum fjárlaga er gert ráð fyrir að verðlagsbreytingar á næsta ári verði 3,3% en margir aðilar, þeir sem hafa varað ríkisstjórnina við þróun mála, telja að verðbólgan muni verða miklu meiri. Hvað gerist ef verðbólgan verður 4%? Jú, hæstv. forseti, þá skerðast greiðslur til barnafólks í gegnum barnabætur um hálft prósent. Ef verðbólgan verður 5% munu barnabætur skerðast að raungildi um 1,5%. Mögulega er því ekki verið að auka framlög ríkisins til barnabóta, eins og hæstv. félagsmálaráðherra boðaði, þá sem hv. þingmaður, fyrir nokkrum mánuðum, heldur munu barnabætur líklega skerðast að raungildi á næsta ári. Það er þvert á það sem Samfylkingin hefur sagt í umræðum um mörg velferðarmál. Ég held reyndar að margt fólk hafi kosið Samfylkinguna út á allan þann fagurgala. Það var varla til sá málaflokkur að Samfylkingin kæmi ekki fram og yfirbyði þá flokka sem fyrir eru í litrófi stjórnmálanna, það var ekkert mál. Reyndar gerði Samfylkingin eitt fyrir kosningar, hún lagði fram mjög ábyrgt skjal sem því miður er ekki pappírsins virði í dag og ætti heima á haugunum.  Hæstv. forseti. Ég hef vitnað í ræður núverandi hæstv. félagsmálaráðherra frá því fyrir síðustu kosningar, um barnabætur og um skattleysismörk sem nú þegar hafa verið þverbrotin. Þá ætla ég að rifja upp önnur ummæli, hæstv. forseti, sem núverandi hæstv. félagsmálaráðherra hefur oftsinnis látið falla úr ræðustól Alþingis sem talsmaður Samfylkingarinnar í félagsmálanefnd Alþingis. Ég vitna í ræðu frá fyrirspyrjanda, þáverandi hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, frá 11. október árið 2006, með leyfi forseta: „Nú hefur lánshlutfallið lækkað úr 90% í 80%. Hámarkslánið er farið úr 18 millj. kr. í 17 millj. og veðhæfni eigna miðast við brunabótamat sem algengt er að sé 40% af kaupverðinu. … Þessu til viðbótar hefur orðið alger verðsprenging. Ég get nefnt hér sem dæmi að miðað við 10 millj. kr. eign fyrir fimm árum þá þyrfti fólk miðað við 90% lán að leggja sjálft fram 1 millj. kr. Í dag kostar þessi sama íbúð 20 millj. kr. og vegna þessarar hækkunar og lækkunar á lánshlutfalli þarf fólk að leggja fram 4 millj. fyrir sömu íbúð, um 1 millj. fyrir fimm árum. Þessu verður að taka á. Þarna er ákveðinn hópur sem hefur orðið á milli, fólk með lægri tekjur.“ Þáverandi þingmaður, Jóhanna Sigurðardóttir, tók mjög harðar rimmur úr ræðustól Alþingis við þáverandi hæstv. félagsmálaráðherra, sem nú er hæstv. forseti. Hæstv. forseti kannast örugglega vel við að hafa setið hér á ráðherrabekk undir skömmum þáverandi þingmanns, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem sagði að menn ættu að skammast sín fyrir að lækka lánshlutfallið úr 90% í 80%. Hver er svo reyndin, hæstv. forseti, hér um bil daginn eftir kosningar? Þetta er eitt af fyrstu málum núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Jú, núverandi forseti Alþingis, þáverandi félagsmálaráðherra, hækkaði nefnilega lánshlutfallið upp í 90% við mikinn fögnuð landsmanna. Reyndar voru einhverjir hægri menn með horn í síðu okkar framsóknarmanna út af því. Það er önnur saga en menn fögnuðu því almennt að lánshlutfallið var aftur hækkað upp í 90%. Hvert var fyrsta verk núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, sem sagði að menn hefðu átt að skammast sín þegar það var lækkað úr 90% í 80%? Jú, lánshlutfallið var aftur lækkað úr 90% í 80%, sem, rétt eins og hún benti á í umræðum hér á þingi, bitnaði nær eingöngu á fólki á landsbyggðinni sem var að kaupa sér húsnæði. Hér hefur blaðinu verið snúið svo gjörsamlega við að vert er að leiða hugann að því hvort eitthvað sé yfirleitt að marka það sem Samfylkingin hefur sagt á síðustu mánuðum. Örvæntingin virðist hafa verið orðin gríðarleg í herbúðum Samfylkingarinnar nokkrum mánuðum fyrir síðustu kosningar, menn sögðu bara hvað sem er til þess að ná góðu kjörfylgi, sama hvað það kynni svo að kosta. Þeir dagar eru runnir upp, hæstv. forseti, að Samfylkingin þarf að fara að svara fyrir af hverju hún hefur snúið stefnu sinni við í einu málinu af öðru. Hér er ekki um neina útúrsnúninga að ræða, herra forseti, hér er um beinar tilvitnanir í Alþingistíðindi að ræða og beinar tilvitnanir í málaflokka sem m.a. heyra undir núverandi félagsmálaráðherra. Það er því ósköp eðlilegt, hæstv. forseti, að fólk skilji hvorki upp né niður í málflutningi Samfylkingarinnar í efnahagsmálum og í mörgum öðrum málum. Það er náttúrlega grátlegt, og fyrir því hlýtur að vera einhver ástæða, að ekki er einn einasti samfylkingarmaður í salnum. Þvílíkur áhugi sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar sýna 3. umr. fjárlaga ársins 2008.  Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að vitna beint í ræður hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur, þingmanns Samfylkingarinnar, en hún var við síðustu fjárlagagerð með vaxtabætur á heilanum, talaði um vaxtabætur í öllum umræðum, talaði um að þær væru ónógar og ekki væri nóg að gert fyrir fólkið í landinu, fólkið sem væri að kaupa sér húsnæði, hún talaði um að reikna mætti út að einhverjar skerðingar hefðu átt sér stað. Hæstv. forseti. Hvað segir þá fyrsta fjárlagafrumvarp Samfylkingarinnar um áherslur þeirra þegar kemur að vaxtabótum? Þær munu hækka um ein 6% á næsta ári. Vonandi verður einhver raunaukning þar á en það er svo langt frá því, í ljósi þeirrar umræðu sem átti sér stað fyrir nokkrum mánuðum úr ræðupúlti Alþingis, að það sé í takt við þær miklu væntingar sem vaktar voru. Samfylkingin vakti væntingar hjá almenningi þegar kemur að barnabótum, vaxtabótum og skattleysismörkum. Hverjir eru einna stærstu tekjupóstar heimilanna í dag? Það eru vaxtabætur, það eru barnabætur og skattleysismörk hefðu átt að vera miklu hærri eins og hæstv. félagsmálaráðherra hefur oft talað um. Nú sé ég að hv. þm. Gunnar Svavarsson, formaður fjárlaganefndar, er mættur í hús og býð ég hann velkominn til umræðunnar. Hv. þingmaður getur að sjálfsögðu ekki borið ábyrgð á gjörðum félaga sinna á síðasta kjörtímabili. Ég votta því hv. þingmanni samúð mína að þurfa að taka við því að vera formaður fjárlaganefndar og fá öll þessi loforð og gífuryrði í fangið. Það er ekki öfundsvert hlutverk, hv. þingmaður kom svo sannarlega ekki nálægt því á síðasta kjörtímabili að setja fram slík innihaldslaus loforð. Það er að koma í ljós að loforð Samfylkingarinnar hvað varðar vaxtabætur, barnabætur og skattleysismörk voru innihaldslaus. Að lokum langar mig, hæstv. forseti, að vitna í ræðu sem hæstv. núverandi utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, hélt í árslok 2005. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Ég segi að þetta sé óraunsætt og það kemur reyndar líka fram í fyrrnefndum Peningamálum Seðlabankans að þetta sé að minnsta kosti mjög metnaðarfullt, eins og Seðlabankinn orðar það, vegna þess að hingað til hafa útgjöld ríkissjóðs hækkað um að minnsta kosti 2% á ári umfram verðlag frá árinu 1998.“ Síðar í ræðu sinni segir hæstv. ráðherra: „Það er auðvitað mjög freistandi fyrir menn að gefa eftir gagnvart þeim óskum og það verður gert þegar fram líða stundir. Við munum sjá aðrar tölur í frumvarpi til fjáraukalaga þegar það kemur fram næsta haust. Þá munum við að sjálfsögðu sjá aðrar útgjaldatölur.“ Í þessari ræðu boðaði formaður Samfylkingarinnar að nauðsynlegt væri fyrir þáverandi ríkisstjórn að sýna aðhald í efnahagsmálum. Reyndar greip sú ríkisstjórn nokkrum sinnum til aðhaldsaðgerða þegar kom að útgjöldum ríkissjóðs en þá voru hv. þingmenn Samfylkingarinnar fyrstir hér upp í pontuna til að gagnrýna það. Ég vil benda á það, hæstv. forseti, að við framsóknarmenn höfum ekki gagnrýnt það sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa lagt til á milli umræðna, til að mynda um frestun á byggingu háskólasjúkrahúss, alls ekki. Hins vegar höfum við bent á að það sé mjög líklegt, og æ fleiri taka undir það, að sú samgönguáætlun sem nú er í gildi sé að mörgu leyti óraunhæf og illmögulegt verði að ráðast í allar þær framkvæmdir sem ríkisstjórnin boðaði í sumar, m.a. með svokölluðum mótvægisaðgerðum sem er umræðuefni út af fyrir sig. Hvað gerði hæstv. núverandi samgönguráðherra um daginn? Hann sagði það sem við framsóknarmenn höfum sagt í þessari umræðu, að það hefði einfaldlega komið í ljós að ekki væri hægt að ráðast í allar þessar framkvæmdir á næsta ári. Þar með voru dregnir til baka m.a. peningar í Sundabraut. Hvaða væntingar vakti ríkisstjórnin í sumar þegar hún hélt alla blaðamannafundina um stórkostlegustu mótvægisaðgerðir seinni tíma og hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller kynnti gríðarlegar samgöngubætur á næsta ári? Nú hefur komið í ljós að draga þarf hluta af þeim strax til baka? Þetta breytist bara á tveim, þrem mánuðum. Maður hlýtur að spyrja sig á hvaða vegferð þessi ríkisstjórn er. Ef mig brestur ekki minni, hæstv. forseti, var það akkúrat hæstv. núverandi samgönguráðherra, Kristján Möller, sem gagnrýndi fyrrverandi ríkisstjórn fyrir að fresta framkvæmdum. Enda var það í raun þannig að ég vorkenndi hæstv. núverandi samgönguráðherra að þurfa að svara fyrir það hvort sá málflutningur sem hann viðhafði fyrir einungis nokkrum mánuðum, einum eða tveimur árum, um frestanir í samgöngumálum, ætti ekki við í dag. Nú eru svörin allt önnur hjá forsvarsmönnum Samfylkingarinnar. Hæstv. forseti. Ég ætla nú að fara að stytta mál mitt. Hægt væri að tala hér mikið og lengi um þetta mál sem er stórt, frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008. Það er með ólíkindum vægast sagt að horfa upp á það sem ríkisstjórnin hefur lagt hér til en í rauninni samt sem áður kærkomið tækifæri að fá að ræða það aðeins í þessari umræðu hversu óraunsær málflutningur Samfylkingarinnar var allt síðasta kjörtímabil og í hvers lags mál Samfylkingin er búin að koma sér því skráð er í þingtíðindi það sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafa sagt í hinum og þessum málum sem þeir geta ekki staðið við núna. Því er það kærkomið tækifæri að fá að segja hér nokkur orð um það sem Samfylkingin hefur sagt almennt um efnahagsmálin. Ég ætla að lokum að fjalla um breytingartillögu á þskj. 477 sem ég hef lagt fram við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008 og lýtur að 6. greinar heimild og lið 7.5, á bls. 55 í fjárlagafrumvarpinu. Liður 7.5 hljóðar svo: „Að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði. Samningar, sem fela í sér fjárskuldbindingar, skulu lagðir fyrir ráðherra heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar.“ Ég hef lagt fram þá breytingartillögu að þessi liður falli brott. Ég ætla að rifja aðeins upp hvernig þessi liður varð til á sínum tíma en það var m.a. að frumkvæði framsóknarmanna sem þetta kom inn, trúlega á árabilinu 1997–1998, en þá var öldin sú að Framsóknarflokkurinn hafði yfir heilbrigðismálunum í landinu að segja og Sjálfstæðisflokkurinn yfir fjármálunum. Það var því alveg ljóst að báðir ríkisstjórnarflokkarnir kæmu að þessu og að sjálfsögðu höfum við framsóknarmenn treyst mjög vel þeim ráðherrum sem hafa farið með heilbrigðismálin á undanförnum árum. Nú bregður svo við að í hrossakaupum Samfylkingarinnar í málefnasamningi við Sjálfstæðisflokkinn hefur hún gefið eftir í mörgum mjög mikilvægum málaflokkum þar. Ég veit að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru mjög ánægðir með að nú sé hægt að ráðast í róttækar breytingar á sviði heilbrigðismála sem ekki hefði verið hægt að ráðast í með okkur framsóknarmönnum. Þar af leiðandi er það áhyggjuefni að Sjálfstæðisflokkurinn skuli vera kominn með ekki einungis heilbrigðisráðuneytið heldur líka formennsku í heilbrigðis- og trygginganefnd. Nú tek ég fram að þetta eru ágætir einstaklingar, hæstv. ráðherra Guðlaugur Þórðarson og hv. þm. Ásta Möller, en það er nú einu sinni svo að okkur greinir allverulega á þegar kemur að velferðarmálum og sjálfstæðismenn hafa lýst því yfir að nú sé hægt að ráðast í róttækar breytingar í heilbrigðismálum sem ekki hefði verið hægt að ráðast í með framsóknarmönnum. Hvað er Samfylkingin að hugsa að láta fjárlagafrumvarpið koma svona óbreytt til 3. umr. þannig að sjálfstæðismenn, ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, hæstv. heilbrigðismálaráðherra og hæstv. fjármálaráðherra, hafi leyfi til þess að semja fram hjá þinginu við einkafyrirtæki úti í bæ sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði, hafi sjálfdæmi um að semja við þá aðila? Þessi heimildargrein er svo vítt orðuð og til þessa hefur fjármálaráðherra túlkað þær heimildargreinar sem fyrir eru í fjárlagafrumvarpinu vægast sagt mjög vítt. Það ber margt að varast í þessum efnum. Við getum til að mynda horft til túlkunar fjármálaráðuneytisins og ráðherrans á heimildargreininni um Grímseyjarferjuna þar sem hátt í hálfum milljarði var varið án þess að bein heimild væri fyrir því á fjárlögum. Það var reyndar ein heimildargrein til sem leiddi af sér hálfan milljarð í útgjöld. Því er það varhugavert að mínu mati miðað við hvernig menn hafa meðhöndlað þessar heimildargreinar að heimild 7.5 verði inni. Það kom fram í umræðu á þinginu um daginn hjá hv. þm. Árna Páli Árnasyni að Samfylkingin hefði ekki haft nein áhrif á útgjaldaramma fjárlaga fyrir árið 2008, það hefði verið búið að ákveða það allt í endaðan maí. Hefur Samfylkingin engan áhuga á því að hafa áhrif á hvaða stefnu við tökum þegar kemur að þróun mála í heilbrigðismálum? Ég vil ekki trúa því upp á þennan jafnaðarmannaflokk að hann ætli að veita Sjálfstæðisflokknum sjálfdæmi um það að ráðast í samningagerð við fyrirtæki á heilbrigðissviði án þess að hafa þar nokkra aðkomu að. Ríkisstjórnin er fjölskipað stjórnvald og viðkomandi ráðherra hefur nokkuð mikið sjálfdæmi um hvað hann gerir. Eins og stendur í lið 7.5 geta hæstv. ráðherrar Guðlaugur Þór Þórðarson heilbrigðisráðherra og Árni M. Mathiesen fjármálaráðherra ákveðið að fara út í nokkuð djörf verkefni á sviði heilbrigðismála. Skyldi orðið einkavæðing koma upp í hugann þegar maður hugsar um nýjungar á sviði heilbrigðismála? Einkavæðing, segi ég, því að sjálfstæðismenn hafa lýst því yfir að það eigi að stokka allverulega upp í því heilbrigðiskerfi sem við búum við. Ég hefði því viljað fá svar í þessari umræðu um hvað Samfylkingin ætlar sér í þessum efnum. Það er napur veruleiki, hæstv. forseti, ef staðreyndin er sú að Samfylkingin ætlar að afhenda ráðherrum Sjálfstæðisflokksins sjálfdæmi um þetta. Er þetta í takt við ræður hæstv. núverandi utanríkisráðherra og formanns Samfylkingarinnar, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, um stjórnmál sem byggjast á samráði og samræðu? Af hverju þarf þessi heimildargrein að vera inni? Eru ráðherrar í ríkisstjórninni svo hræddir við að innleiða nýjungar á sviði heilbrigðismála að það þoli ekki dagsins ljós í þinginu, að það þoli ekki opna og lýðræðislega umræðu á þessum vettvangi? Við hvað eru menn hræddir? Ekki er sú staðreynd beint uppi á borðum að stjórnarmeirihlutinn sé tæpur, nei, hann er ekki tæpur, hann er ótrúlega sterkur. Ætla þingmenn Samfylkingarinnar virkilega að láta málin æxlast þannig að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, sem hafa verið við völd allt frá árinu 1991 og kunna því orðið nokkuð vel að fara með völdin - það má nú kannski deila um það - fái sjálfdæmi um þetta ofan í yfirlýsingarnar um að fara eigi í róttækar breytingar í heilbrigðismálum? Ég segi nei, hæstv. forseti, ég vil ekki trúa því upp á Samfylkinguna að hún felli þá breytingartillögu sem ég hef lagt hér fram. Ég trúi því ekki að öllu öðru óreyndu. Reyndar er það svo miðað við þau ummæli sem ég hef rifjað hér upp, sem m.a. núverandi hæstv. félagsmálaráðherra viðhafði hér fyrir nokkrum árum, að Samfylkingin virðist vera búin að snúa við blaðinu í dálítið mörgum veigamiklum málum. Það er verulegt áhyggjuefni og ég veit að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, núverandi þingflokksformaður Samfylkingarinnar, hlýtur að hafa áhyggjur af því að öll þau digru loforð sem Samfylkingin gaf í aðdraganda síðustu kosninga verða einfaldlega ekki að veruleika í þessu fjárlagafrumvarpi og rauða kver Samfylkingarinnar endurspeglar ekki heldur þann raunveruleika sem á að felast í þessu fjárlagafrumvarpi þar sem talað er um jafnvægi og framfarir, ábyrga efnahagsstefnu. OECD, Standard & Poor's, aðilar vinnumarkaðarins, greiningardeildir bankanna, við framsóknarmenn og fleiri og fleiri hafa bent á að aðhalds er þörf í þessum fjárlögum. Hafa allir þessir aðilar kolrangt fyrir sér? Svo koma hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar og spyrja: Hvar vill nú Framsóknarflokkurinn taka upp hnífinn? Staðreyndin er sú að þegar þetta frumvarp kom inn í þingið var það 17,1% hærra en það var árið áður. Nú er það orðið 18,1% hærra eftir 3. umr. Eigum við að koma með tillögur um það, sitjandi ekki í ríkisstjórn? Menn vita að þeir sem sitja í ríkisstjórn hafa miklu betri aðgang að upplýsingum um hvar hægt er að bera niður. Við hvetjum einfaldlega til aðhalds og erum meira að segja reiðubúin til samstarfs um það Ég held að ekki megi, eins og ég benti á í upphafi ræðu minnar og ætla að segja það að lokum, finna fjárlagafrumvarp sem hækkar um 18,1% á milli ára og fram undan eru kjarasamningar þar sem gerðar eru gríðarlegar kröfur af hálfu aðila vinnumarkaðarins um að stjórnvöld komi að með miklum fjárútlátum. Ofan á þessi 18,1% eiga því eftir að koma mjög mikil útgjöld til að menn nái saman þegar kemur að samningum launa á almennum markaði og hjá hinu opinbera. Ríkisstjórnin leggur svo sannarlega ekki sitt af mörkum til að auðvelda þær viðræður sem eru fram undan. Það frumvarp sem við ræðum hér mun endurspegla vaxandi ójafnvægi og verðbólgu, því miður. Ég tala hér nokkurn veginn í takt við það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan, við erum sammála um að það eru blikur á lofti. Við erum reyndar ekki alveg sammála um hvaða leiðir við eigum að fara. Við framsóknarmenn viljum vera mun aðhaldssamari en hv. þingmenn Vinstri grænna.  Að þessu sögðu vil ég lýsa því yfir að ég hef miklar áhyggjur af því hvernig málum er háttað hér. Mér þykir miður að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki hafa séð að sér og tekið á málunum nú á óvissutímum, sérstaklega þegar allir aðilar sem um málin fjalla hvetja ríkisstjórnarflokkana til aðhalds. Ég ætla að hafa það lokaorð mín hér að maður hefur það á tilfinningunni að alþingiskosningar verði á næsta ári. Þetta eru kosningafjárlög, hér ætla menn að vera góðir við hér um bil allt og alla og gera allt strax, það er ekkert aðhald í einu eða neinu þrátt fyrir mjög mikið ákall aðila á markaði um að nú sýni menn aðgæslu á viðsjárverðum tímum. Því miður er það ekki raunin, hæstv. forseti.

Virðulegi forseti. Ég skal játa það hreinskilnislega að á köflum vissi ég ekki hvort ég ætti að hlæja eða gráta undir ræðu hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Hringlandinn var slíkur að ég var ekki viss um hvort hv. þingmaður gerði sér grein fyrir því að hann væri kominn í stjórnarandstöðu. Hann talaði mikið um að einstakir ráðherrar færu í hringi í málflutningi sínum miðað við það sem þeir hefðu annars vegar sagt fyrir örfáum mánuðum og hins vegar eftir myndun nýrrar ríkisstjórnar. Hann fór sjálfur í allnokkra hringi í málflutningi sínum og ekki nema eðlilegt, sú tíð nálgast að menn ganga hringinn í kringum jólatréð og hafa gaman af. Hátíð fer í hönd hjá öllum flokkum og öllum þingmönnum. Hann talaði mikið um að gríðarleg aukning væri í útgjöldum á milli fjárlagafrumvarpa. Hann talaði einnig um að samneyslan hefði aldrei verið meiri en gerðist í þessum fjárlögum allt frá árinu 1993. Hann fagnaði því í sjálfu sér  Við höfum hins vegar fengið sparnaðartillögur framsóknarmanna frá talsmanni þeirra í fjárlaganefnd. Þær eru tvær sem komið hafa fram, það er að hætta við að bæta hag aldraðra og öryrkja og síðan að draga úr samgöngubótum. Þetta liggur á borðinu frá talsmanni framsóknarmanna í fjárlaganefnd og væri fróðlegt að vita hvort framsóknarmenn standa allir saman um þessi, að mati hv. þm. Bjarna Harðarsonar, gríðarlega 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður er kominn í jólaskap, talar um jólatré og hringlandahátt mikinn. Staðreyndin er sú að við framsóknarmenn höfum talað einni röddu í þessari umræðu. Við höfum talað fyrir því að ekki eigi að auka ríkisútgjöld jafnmikið og raun ber vitni, það er alveg skýrt. Ég hef hins vegar sagt, og ég veit að hv. þingmann sveið undan því, að kjörorð hans flokks hefur verið Báknið burt. Síðasta ríkisstjórn var kölluð mikil hægri stjórn, þó jukum við fé til mikilvægra málaflokka. En allt verður það að vera innan skynsamlegra marka, hæstv. forseti. Ég benti á aukningu á milli ára og ég held að hv. þingmaður hafi ekki getað heyrt að ég væri að mæla því bót að fjárlög hækki um 18,1% á milli ára, við getum varla fundið hliðstæður frá því fyrir þjóðarsáttarsamninga. Það er grafalvarlegur hlutur í sjálfu sér og ég hafna því algjörlega að í þessum ræðum mínum hafi ég verið með hringlandahátt, við höfum hvatt til aðhalds. Hins vegar er rétt að benda á, og það kann að vera óþægilegt fyrir Sjálfstæðisflokkinn, að hann hefur talað um að báknið færi burt, en það eru bara orðin tóm, ég sýndi fram á að öflugt velferðarkerfi leiddi af framsóknarstefnunni sem síðasta ríkisstjórn mótaði. Fyrr má nú aldeilis fyrr vera að auka útgjaldaramma ríkissjóðs um 18,1% á milli ára, það er meira en góðu hófi gegnir. Þegar ég hafði lokið við þann kafla í ræðu minni ákvað ég að taka þátt Samfylkingarinnar fyrir og mér sýndist hv. þingmanni ekki alltaf leiðast undir því, hann þurfti alla vega ekki að gráta, held ég. Ég benti einfaldlega á þær væntingar sem Samfylkingin hefur byggt upp úti í þjóðfélaginu og að menn þurfi að vera menn orða sinna. Það er eðlilegt og rétt að mönnum sé bent á hverju þeir hafa lofað og hverjar 

Virðulegi forseti. Mér leiðist sem betur fer aldrei undir umræðum í þingsal og líður bara bærilega vel. Ég hefði hins vegar álitið að hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefði fagnað því heiftarlega að þær áherslur sem hann saknaði í fjárlagafrumvarpinu frá Samfylkingunni væru ekki þar inni miðað við þann málflutning sem hann viðhafði áðan. Ég get heldur ekki komist hjá því að nefna tillögu sem hv. þingmaður flytur, um að fella niður heimildargrein í 6. gr. nr. 7.5, um fyrirkomulag sjúkrahúsþjónustu og annað því tengt. Ég skil ekki þau sinnaskipti hv. þingmanns að þau mál séu eitthvað verr komin í höndum núverandi ríkisstjórnar en þeirrar síðustu. Þetta er nákvæmlega sama orðalag og hann bar upp fyrir ári sem formaður fjárlaganefndar. Þar er um að ræða einhvern hring, einn af mörgum, sem hann tók í fyrri ræðu. Það væri líka gaman að heyra hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér lausn á vanda heilsugæslunnar og heilbrigðisstofnana, sérstaklega hér á höfuðborgarsvæðinu, sem félagar hans í stjórnarandstöðunni hafa iðulega varpað hér upp. Vart er það í þeim anda sem hann ræddi hér áðan að dæla þar inn fé. Þá spyr maður: Hvaða úrræðum vill Framsóknarflokkurinn beita á þann vanda sem að þeirra mati kann að vera uppi? Ekki gögnuðust gömlu aðferðirnar þeirra þannig að reyna verður eitthvað nýtt. Ég ætla að minna hv. þingmann á þær spurningar sem ég varpaði til hans áðan sem voru tvær, annars vegar um það hvort efnahagsstjórninni yrði að mati framsóknarmanna komið á réttan kjöl með því að hætta við að bæta kjör aldraðra og öryrkja og draga úr samgöngubótum á landsbyggðinni. Ég vil þá bæta þeirri spurningu við hvort hann verði fyrstur á lista þess nýja hægri flokks sem hann boðaði hér áðan.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur misskilið ræðu mína ef hann heldur að hér standi einhver últrahægrimaður. Ég var að hlæja að Sjálfstæðisflokknum sem talar um að báknið fari burt á sama tíma og ríkisútgjöldin hafa aukist ár frá ári. Við framsóknarmenn höfum getað staðið vörð um velferðarmálaflokkana, haldið utan um mjög erfiða málaflokka sem eru heilbrigðismál og félagsmál. Af því að hv. þingmaður minntist hér á heimildargrein, og að sá sem hér stendur sé kominn í heilan hring, þá hefur hann misst af þeim hluta ræðu minnar að það var Framsóknarflokkurinn sem fór með málefni heilbrigðismála síðustu tólf árin. Að sjálfsögðu treysti ég ráðherrum Framsóknarflokksins fyrir þeim málaflokkum enda var mjög varlega farið. Nú er það hins vegar svo að Sjálfstæðisflokkurinn hefur fengið afhentan lykil að heilbrigðisráðuneytinu og mikið meira en það, hann hefur fengið loforð frá Samfylkingunni um að hún muni styðja róttækar breytingar á heilbrigðiskerfinu sem Sjálfstæðisflokkurinn hefði ekki getað farið í í samstarfi við Framsóknarflokkinn. Þetta er nú staðreynd málsins, gríðarlegar breytingar sem hafa átt sér stað á stuttum tíma. Ég hef ekkert snúist í þeirri afstöðu minni að ég treysti ráðherrum Framsóknarflokksins til þess að fara skynsamlega með þessa heimildargrein en hún á að falla brott því að ég treysti ráðherrum Sjálfstæðisflokksins einfaldlega ekki fyrir heilbrigðisráðuneytinu. Ég lýsi mig fúsan til þess að ræða við stjórnvöld, hvort sem það er hér á þingi eða annars staðar, um það að ráðast í einhverjar aðgerðir sem miða að því að draga úr þenslunni. Það hafa einfaldlega engar tillögur komið fram hjá stjórnarflokkunum í þá átt 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni kærlega fyrir innlegg hans í umræðuna um fjárlögin fyrir næsta ár. Hv. þingmaður þekkir þetta mjög vel sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, hann er mikill þekkingarbrunnur. Hann rifjar upp umrædda heimildargrein sem er eina breytingartillagan frá Framsóknarflokknum einum sér við fjárlögin, hvernig hún kom hér inn í fjárlögin á sínum tíma. Eftir umræðuna í dag stendur að formaður Framsóknarflokksins lýsti yfir vantrausti gagnvart Sjálfstæðisflokknum. Síðan kemur hv. þm. Birkir Jón Jónsson og lýsir vantrausti gagnvart hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni. Framsóknarflokknum fannst það allt í lagi að umrædd heimildargrein væri þarna inni í nokkur ár út af því að Framsóknarflokkurinn var í heilbrigðisráðuneytinu. Á sama hátt þótti Framsóknarflokknum það engu skipta hver væri í fjármálaráðuneytinu því að Framsóknarflokkurinn væri svo gríðarlega sterkur í samstarfinu við Sjálfstæðisflokkinn að hann mundi ráða þar öllu, eins og menn jafnvel muna úr ríkisstjórnarsamstarfinu. Þess vegna komu þessar yfirlýsingar formanns Framsóknarflokksins verulega á óvart. Upp í hugann komu orðin frægu: „Þeim var ég verst er ég unni mest.“ Ég vil spyrja hv. þingmann: Er það rétt að einu tillögur Framsóknarflokksins hvað varðar þensluna séu þær að draga úr aðgerðum til að bæta kjör aldraðra og draga úr samgöngubótum á landsbyggðinni, eins og kom 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætt samstarf. Ég tel að hann hafi að mörgu leyti staðið sig ágætlega sem formaður fjárlaganefndar. Hann tók við mjög erfiðu fjárlagabúi, ef svo má að orði komast, frá ríkisstjórninni sem var orðið mjög ofþanið þegar það kom inn í þingið. Hins vegar votta ég hv. þingmanni samúð mína út af því að á næstu fjórum árum munum við rifja upp digur kosningaloforð Samfylkingarinnar í vaxtabótum, barnabótum, skattleysismörkum og áfram mætti telja, en hv. þingmaður getur ekki borið ábyrgð á því. Hv. þingmaður spyr hins vegar hvar við framsóknarmenn höfum viljað taka upp hnífinn þegar kemur að niðurskurði eða aðhaldi. Því er til að svara, hæstv. forseti, að okkur hefur ekkert verið hleypt að því borði. Það er allt annað að vera ríkisstjórnarmegin með aðgengi að öllum ráðuneytum og stofnunum til þess að móta slíkar aðgerðir. Ég hef sagt að við framsóknarmenn séum reiðubúnir til samstarfs í þeim efnum að skoða alla kosti hvað það varðar. Við erum einfaldlega ekki í aðstöðu til þess að kafa ofan í einstakar stofnanir, við erum ekki með beint aðgengi eins og ráðherrar hafa, að stofnunum og ráðuneytum þannig að það er mjög einfalt mál. Hins vegar höfum við lýst yfir vilja til þess að koma að þessu verkefni með ríkisstjórnarflokkunum. Við höfum ekki fengið að koma að því borði og við höfum því miður ekki séð neinar marktækar tillögur sem miða að því að minnka þensluna og koma á stöðugleika. Þetta ríkisstjórnarsamstarf byrjar að því leytinu til mjög illa og eins og 

Hæstv. forseti. Við höfum ekki fengið að koma að því borði, segja framsóknarmenn, okkur hefur ekki verið hleypt að því borði. Ég vil nú meina að þið getið verið gestir mínir að því borði hvenær sem er. Ykkur hefur ekki verið bannað að koma að borðinu hvorki í fjárlaganefnd né hér innan Alþingis. Það liggur því alveg ljóst fyrir í mínum huga að hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa jöfn tækifæri á við okkur hin að láta í sér heyra og koma með tillögur og taka þátt í þeirri vinnu sem fer fram í nefndum. Vel má vera að starfshættir hafi verið á þann veg hér á síðustu mánuðum eða árum að menn hafi ekki fengið að koma að borðum en ég vil einfaldlega segja: Vertu gestur minn hvenær sem er og láttu frá þér heyra því að það skiptir máli. Ég hef áður sagt: Betur sjá augu en auga í þessum efnum. Það sem eftir stendur í þessum ummælum hv. þingmanns er það að hv. þingmaður treystir ekki hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni og jafnframt það að framsóknarmenn hafa boðað að þeir vilji draga úr varðandi aðgerðir til að bæta kjör aldraðra og öryrkja, fella það burtu sem kemur hér milli umræðna í fjárlögunum, og auk þess boða þeir niðurskurð á sviði samgöngumála hringinn í kringum landið. Ég hélt að í aðdraganda kosninga hefðu allir flokkar þó verið sammála um að fara þyrfti í verulegar samgöngubætur úti á landi eins og fyrir liggur í núverandi áætlunum.

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina orðum sínum til forseta, ekki einstakra hv. þingmanna.

Hæstv. forseti. Ég held að við hv. þm. Gunnar Svavarsson getum verið sammála um að fjárlagafrumvarpið hefur ekki breyst í neinum grundvallaratriðum frá því að það var lagt fram. Það hefur tekið einhverjum breytingum en þær eru ekki stórkostlegar. Ég átti við það þegar ég talaði um að menn hefðu þurft að komast að ríkisstjórnarborðinu eða inn í ráðuneytin. Enn og aftur votta ég hv. þingmanni samúð mína yfir því að hafa þurft að taka við þessu þenslufrumvarpi. Hins vegar er það rétt sem hv. þingmaður sagði, að allir lofuðu úrbótum í samgöngumálum. Menn gerðu það þó með æðimisjöfnum hætti. Til að mynda strengdi flokksbróðir hv. þingmanns í Norðausturkjördæmi borða yfir hálfa Akureyri þar sem stóð með rauðum stöfum, stöfum Samfylkingarinnar: Gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng strax. Það var ekkert annað. Svo verður hv. þingmaður samgönguráðherra. Ég var að rifja upp orð hæstv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur áðan um félagsmál. Það bólar ekki á neinum Vaðalheiðargöngum. Ræddi ekki Samfylkingin í Norðvesturkjördæmi um sturlaðar samgöngur og vildi gjaldfrjáls Hvalfjarðargöng? Mig minnir það, þegar ég horfi á hv. þm. Guðbjart Hannesson úti í sal, sturlaðar samgöngur, göngin gjaldfrjáls.

Hvað með ykkur?

Nú gleymdi ég fjárlagafrumvarpinu í sætinu en ég held að ég hefði ekki þurft að hafa það með mér til þess að staðfesta að þetta loforð Samfylkingarinnar um gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng og Vaðlaheiðargöng yfir höfuð og gjaldfrjáls Hvalfjarðargöng hafa ekki orðið að veruleika. Ég hefði getað haldið hér þriggja, fjögurra tíma ræðu til þess að fara yfir öll gífuryrði og loforð Samfylkingarinnar og 

Herra forseti. Já, það líður að ferðalokum hjá mér. Þessi starfskynning á Alþingi hefur vægast sagt verið áhugaverð. Á köflum hefur mér þótt ég vera stödd í miðri Spaugstofunni þar sem lambalæri og grænar baunir hafa dottið inn í umræður sitt á hvað og hið fagra Ísland og viðhorfið „við erum best, fallegust, frægust, sennilega feitust en kunnum varla að lesa“ borið á góma. Fyrir venjulega húsmóður frá Akureyri hefur þetta verið mikil lífsreynsla. En verst þykir mér að allir þeir draumar sem lagt var upp með í vor virðast hafa endað. Kannski er það bara þannig að það stóð aldrei til að þeir mundu allir rætast, þessir draumar. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson minntist á gjaldfrjáls Vaðlaheiðargöng og vissulega er það svo að við eigum okkur öll drauma. Mínir draumar eru held ég afskaplega jarðbundnir. Ég, ásamt Vinstri grænum, hef lagt til ýmsar breytingar hér. Allar höfum við reynt að láta rúmast innan þess sem við teljum að megi spara á móti,  Hv. formaður fjárlaganefndar Gunnar Svavarsson boðar bætta starfshætti við gerð fjárlagafrumvarpsins og það er eins öruggt og ég stend hér að við vinstri græn fögnum því. Við teljum okkur hafa ýmislegt til málanna að leggja. Okkar forgangsverkefni eru að bæta heilbrigðisþjónustuna. Ég veit vel að hún sýpur til sín mikið af peningum en ég held að þeim peningum sé vel varið. Ég veit líka að væntingastuðull Íslendinga er hár. Að sjálfsögðu vilja þeir vera áfram bestir, feitastir og fallegastir. Ja, sennilega ekki feitastir en þeir vilja alla vega vera fallegastir, frægastir og ríkastir. Þetta er það sem fólkið vill hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þess vegna finnst mér ansi sárt að þrátt fyrir margra ára sparnað hjá sjúkrastofnunum, þrátt fyrir að hafa endurskipulagt allan rekstur sinn í mörg ár, þrátt fyrir að hafa ekki tekið í notkun húsnæði sem stendur og bíður eftir því að vera tekið í notkun og þrátt fyrir að hafa ekki getað endurnýjað gamla húsnæðið sitt, gömlu tækin sín eða jafnvel bætt við sig starfsfólki, þá eru þau enn í sömu sporunum. Ég hef fyrir framan mig erindi sem Sjúkrahúsið á Akureyri sendi fjárlaganefnd. Þar tilgreina þau mörg brýn málefni og framkvæmdir. Ég er viss um að þeir sérfræðingar sem settu saman þessa skýrslu hafa velt henni nákvæmlega fyrir sér. Fólkið sem vinnur í þessu veit hvar skórinn kreppir, veit hvað þarf til til þess að bæta þjónustuna. Ef Sjúkrahúsið á Akureyri á að létta á Landspítalanum verður það að fá rými til þess, fjármagn til þess að geta það. Ég veit að við verðum að sýna ráðdeild og sparsemi og við megum ekki eyða peningum. Þá verðum við líka, eins og við gömlu húsmæðurnar að norðan, að reyna að forgangsraða. Ef við sleppum því að eyða nokkrum milljónum í að verjast óvinum sem enginn veit hver er, sem á að koma og herja á þetta litla Ísland, skuldaríkið Ísland, þá verða til nokkrar milljónir sem hægt er að verja á annan veg. Sjúkrahúsið á Akureyri taldi sig þurfa rúmlega 400 millj. kr. í málefni og framkvæmdir sem eru mjög brýn. Þótt ég sé ekki sérfræðingur í frumvarpi til fjárlaga hef ég nú flett því hér fram og til baka - leiðréttið mig ef ég fer með rangt mál - en ég get ekki séð annað en að af þeim 403 millj. kr. sem þeir telja brýnt að fá komi 147 millj. kr. í þeirra hlut. Þar vantar tæpar 250 millj. kr. upp á. Í hvað ætluðu þeir að nota þessar 403 millj. kr.? Jú, þeir ætluðu að innrétta suðurálmuna. Suðurálman hefur sennilega í 20 ár beðið tilbúin til notkunar.  En það er ekki nóg að innrétta þessa álmu það þarf líka alls kyns búnað í hana. Svo eru reglur sem segja að fólk megi minnka við sig vinnu við 55 ára aldur. Í staðinn fyrir það fólk þarf að ráða fólk. Uppi eru kröfur um líknardeild. Fólk vill fá að deyja með reisn og óskar sér líknarmeðferðar. Við þurfum að koma þessu fólki fyrir. Þegar rúmin eru spöruð þarf að auka þjónustuna á göngudeildum. Móttöku þarf fyrir sykursjúka meðal annars. Endurhæfing á Kristnesspítala, endurhæfingardeild FSA hefur verið starfrækt á Kristnesspítala frá því 1991. Þar eru 27 virk endurhæfingarrými. Ef húsnæðið væri stækkað væri hægt að taka á móti einstaklingum með hjartasjúkdóma, lungnasjúkdóma, geðraskanir og krabbamein en því miður er ekkert pláss fyrir það í dag. Þá þarf að senda suður til endurhæfingar. Er það sparnaður? Einmitt þetta benda sérfræðingarnir á, þ.e. hvernig hægt er að spara. Það er allt í lagi að lesa í gegnum skýrsluna og hugsa það. Það er dýrt, ekki bara fyrir ríkið heldur líka dýrt fyrir fjölskyldur, aðstandendur sjúklingsins og þann sem þarf þessa endurhæfingu að dvelja sex vikur eða þrjá mánuði fyrir sunnan. Það er á margan hátt hægt að spara í kerfinu en fyrsta leiðin til þess er náttúrlega að hlusta á þá sem leggja til sparnaðaraðgerðirnar í því umhverfi sem þeir gjörþekkja. Viðhald húsnæðisins í eigu FSA er eitt. Árlegt viðhaldsfé spítalans er aðeins um 25 millj. kr. og það hefur ekkert breyst frá því árið 1993. Það á að viðhalda 26 þús. fermetrum fyrir 25 millj. kr. Miðað við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar ætti framlagið að nema um 50 millj. kr. en það hefur ekkert hækkað. Það er bara krossað við, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði áðan. Frumvarpið breytist ekkert, þar eru bara sömu 25 milljónirnar inni. Ef við getum ekki tekið þetta varasjúkrahús Landspítalans og hjálpað því að stækka og breytast og komast í það horf að það geti virkilega létt á Landspítalanum þá erum við í slæmum málum. Það er ekki endalaust hægt að bíða eftir að byggt verði upp hátæknisjúkrahús hér á suðursvæðinu. Sjúkrahúsið á Akureyri þjónar öllu Norðausturkjördæmi. Það vantar innréttingar, það vantar lækni í sjúkraflug og það þyrfti nýja legudeild, það þarf að laga þak svo tengibyggingin þar hætti að leka. Forráðamenn sjúkrahússins telja að allur þessi pakki kosti rúmar 400 milljónir en það fær tæpar 150, tæpar 150 skal það fá. Við ræddum talsvert almannatryggingalögin í gær, breytingarnar á þeim. Þar varð okkur tíðrætt um heilsugæsluna, heilsugæslur út um allt land og sérstaklega í Reykjavík, heilsugæslur sem eru á hvínandi kúpunni eins og sagt er. Þessa þjónustu þarf að byggja upp, þörfin er ofboðslega brýn. Á höfuðborgarsvæðinu eru nokkur þúsund manns án heimilis- eða heilsugæslulæknis. Við vitum að það er þjóðhagslega hagkvæmt og eykur öryggi og samfellu í þjónustu að gera heilsugæsluna að fyrsta viðkomustað í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Þetta er yfirlýst markmið hjá heilsugæslunni, hjá þeim sem fjalla um þessi mál, en fögur orð á blaði eru ekki nóg. Í gær varð hv. þm. Ögmundi Jónassyni tíðrætt um tískuna sem kemur alltaf annað slagið upp í pólitíkinni. Ég vil leggja til nýtt tískuorð á Alþingi, það er orðið skuldahalaklippingar. Þótt ekki væri annað en að hæstv. ríkisstjórn tæki sig til og stundaði skuldahalaklippingar í erg og gríð og losaði allar þessar stofnanir við sína löngu skuldahala mundi það létta örlítið á þeim. En það er bara ekki nóg og við vitum það öll. Bráðveikir hjartasjúklingar sem liggja á Landspítalanum vita það kannski manna best. Ég skil vel að þetta sé erfitt. Hagstjórnin er erfið í harðæri en hún virðist vera enn erfiðari í góðæri. Það má ekki sleppa peningunum út. Samt hefur það alltaf tíðkast í eðlilegum heimilisrekstri. Þegar loksins bætist aukakróna í budduna þarf að huga að því að klæða börnin og fæða eða nálgast þær vörur sem menn hafa þurft að vera án meðan engir peningar voru til. Núna eru til peningar, það eru meira að segja til miklir peningar. Ef ekki má sleppa þeim öllum út, eins og ég orðaði það áðan, þá skulum við skera niður það sem er ónauðsynlegt. Skiptum aðeins út, forgangsröðum upp á nýtt, látum fólkið í landinu sem hefur skapað grunninn að þessum auði, gamla fólkið okkar, njóta þess. Ég geri mér grein fyrir að peningar hafa verið settir inn í þennan og hinn málaflokkinn en að mínu mati er það ekki nóg, það er ekki alveg nóg. Heilbrigðisstofnun Austurlands var fyrsta heilbrigðisstofnun sinnar tegundar hér á landi. Þar hefur verið unnið mikið brautryðjendastarf sem kostað hefur bæði fjármagn og mikla vinnu. Heilbrigðisstofnun Austurlands á við erfiða fjárhagsstöðu að stríða eftir mikinn þenslutíma á svæði stofnunarinnar og þann veruleika að draga verður úr allri þjónustu á næsta ári ef ekki verður brugðist við með auknu fjármagni til reksturs og uppbyggingar. Þenslan á Austurlandi hefur líka haft sín áhrif á heilbrigðisstofnunina. Húsnæði heilsugæslustöðvarinnar og sjúkrahússins á Egilsstöðum er mjög þröngt og það hentar illa þeirri starfsemi sem þar fer fram í dag. Það stendur í vegi fyrir aukinni og betri þjónustu. Sjúkrahúsin úti á landi, á Akranesi, Egilsstöðum, Akureyri, Vestmannaeyjum og Reykjanesbæ, hafa kannski fengið smáskuldahalaklippingu, kannski hafa þau fengið smápening, en með því að hjálpa þeim erum við líka að hjálpa Landspítalanum af því að þegar þessi sjúkrahús geta tekið á móti erfiðum tilfellum er ekki flogið með slíka sjúklinga á Landspítalann. Þetta helst allt í hendur. Einhver minntist á dans í kringum jólatré, þetta er hálfgerður hringdans, reksturinn á þessum sjúkrahúsum helst í hendur, erfiðleikar eins sjúkrahúss koma niður á öðrum. Landspítalinn er náttúrlega sjúkrahús allra landsmanna. Hann tekur á móti öllum erfiðustu tilfellunum, öllum sjaldgæfustu tilfellunum, öllum þeim sem eru hvað mest fatlaðir og erfiðast er að þjónusta. Það gera ekki einkareknu sjúkrahúsin, þau græða mest á því að framkvæma lýtaaðgerðir þar sem sjúklingarnir þurfa ekki að liggja inni. Hugsum um það. Tillaga mín er sú að við setjum nokkrar krónur aukalega í þetta, og ekki bara nokkrar heldur þær krónur sem þarf. Hlustum á fólkið sem í örvæntingu reynir að halda starfseminni óskertri og fyrir vikið myndast biðlistar, langir biðlistar þar sem fólk eins og móðir mín og afi þinn eða amma þín eða frænka jafnvel deyja meðan þau eru á biðlistanum. Við viljum ekki hafa þetta svona, 60% Íslendinga vilja það ekki. Ég er viss um að hluti af þessum 60% styður bæði Samfylkingu og Sjálfstæðisflokk því að síðast þegar ég vissi voru ekki 60% landsmanna vinstri græn. Þetta er fólkið okkar sem biður okkur um hjálp. Að mörgu er að hyggja í þessum fjárlögum og ég geri mér alveg ljósa grein fyrir því að allt það ágæta fólk sem situr í fjárlaganefnd hefur gert allt sitt besta innan þeirra ramma sem því hafa verið settir, en rammarnir eru of litlir, þeir eru of þröngir eða sumir eru of þröngir og aðrir eru of víðir. Það er sennilega þar sem hundurinn liggur grafinn. Það er svo margt sem betur má fara á Íslandi. Þó að við séum falleg og þó að við séum rík og þó að við séum, sum okkar, feit og önnur of mjó getum við samt sem áður tekið höndum saman um að þvo af okkur þann smánarblett sem svelti sjúkrahúsanna er. Mig langar líka að minnast á þær öldrunarstofnanir sem við eigum. Einn hluti af vandamálum sjúkrahúsanna, sérstaklega Landspítalans, er sá að ekki er hægt að útskrifa fólk vegna þess að það er of veikt til að fara heim til sín og það eru engin hjúkrunarheimili til að taka við þeim. Við þurfum að byggja upp hjúkrunarheimili og það er engin hætta á að þau hjúkrunarheimili muni standa auð um aldur og ævi, þjóðin eldist. Fólk fær þjónustu heim til sín af því að það vill þjónustu heim til sín eins lengi og það getur en þegar það getur ekki meir þarf það á hjúkrun að halda og þá fer það á hjúkrunarheimili. Hjúkrunarplássum þarf að fjölga hvort sem okkur líkar betur eða verr. Ég geri mér líka grein fyrir að það er ekki af viljaleysi að þetta gerist ekki, eða ég ætla rétt að vona að svo sé. Kannski þegar starfshættir batna við gerð fjárlagafrumvarpa og ég vona að þess megi sjá merki í nýju fjárlagafrumvarpi á næsta ári vegna þess að ég er ekki viss um að starfsfólkið sem vinnur við þær stofnanir sem hafa lent í þessum endalausu sparnaðaraðgerðum og glíma við manneklu og vinnutíma, sem oft slær út vinnutíma þingmanna, þoli svo mörg ár í viðbót. Ég er ekki viss um að þar sé svo mikil endurnýjun á starfsfólki. Þetta starfsfólk er að eldast alveg eins og allir aðrir landsmenn, það eldist og fer smátt og smátt á eftirlaun og hverjir koma þá í staðinn? Manneklan er nú nóg samt. Það er ekki af illmennsku einni saman að við í stjórnarandstöðunni reynum að benda meiri hlutanum á þessar aðgerðir, að við viljum meira fjármagn til þessa málefnis. Við skulum frekar segja að það sé af góðmennsku og að við teljum okkur fær um að benda á að hægt sé að gera þetta öðruvísi, að það standi okkur Íslendingum nær að byggja upp sjúkraþjónustuna og hjúkrunarheimilin um allt land og á höfuðborgarsvæðinu en að kaupa vernd frá NATO, en að eyða í varnarmál og heræfingar. Þegar maður á ekki pening fyrir meðali handa börnunum sínum fer maður ekki og kaupir sælgæti eða byssu handa þeim að leika sér að, það er speki húsmæðra og það er speki sem hv. fjárlaganefnd mætti alveg tileinka sér. Ef okkur vantar peninga til sjúkrahúsanna þá höfum við vinstri græn bent á hvar hægt er að taka þá peninga. Fleiri þurfa peninga. Margt gott hefur verið gert í félagsmálum, margt gott mun verða gert á komandi árum í þeim málum. Ég tek heils hugar undir það, við vinstri græn gerum það þó að okkur finnist ekki nóg komið. Af því að ég sé hæstv. menntamálaráðherra hinum megin við ganginn langar mig að leyfa henni að heyra að ég hef lagt fram breytingartillögu við fjárlagaliðinn Ýmis framlög menntamálaráðuneytis. Þannig er að veita á Gaulverjaskóla 8,7 millj. kr. framlag vegna meðferðarstarfsemi sem þar fer fram. Nú háttar svo til að Gaulverjaskóli er að fara að starfa eftir fyrirmynd skóla sem heitir Hlíðarskóli og er staðsettur rétt utan Akureyrar. Þess vegna vil ég gera það að tillögu minni að Hlíðarskóla verði veitt sama framlag. Ég vil líka gjarnan fara fram á það við hæstv. menntamálaráðherra að hún ræði við Akureyringa um framtíð þessa skóla. Í Hlíðarskóla er pláss fyrir 16 drengi og átta stúlkur sem eiga við hegðunar-, aðlögunar- og samskiptaröskun að stríða. Auk þess eru þar fimm pláss ætluð börnum með geð- og þroskaraskanir. Þetta eru börn á skólaskyldualdri sem geta ekki stundað nám við almenna skóla. Það er sanngirnismál að þessum tveimur skólastofnunum sem eru með sömu úrræði fyrir börn á skólaskyldualdri sé veitt sama fjárhæð því að þetta eru dýr úrræði og þau kosta talsvert meira en þessar 8,7 milljónir, en ég fer ekki fram á meira, við verðum að gæta að ráðdeild og sparsemi. Ég gleðst yfir því að minni hlutinn á að fá meiri aðgang að gerð fjárlagafrumvarpsins og að koma fyrr að því. Ég vona svo sannarlega að fjárlög næsta árs beri þess merki að við tökum okkur saman í andlitinu, að við öll, hv. alþingismenn, sýnum þjóðinni fram á að við höfum vilja til að bæta úr þessum málum. Það er ekki meining okkar að hafa þetta allt í niðurníðslu, hús og starfsemi, starfsfólk að niðurlotum komið, biðlista sem eru lengri en tárum taka. Það er ekki vilji okkar, ég skal aldrei trúa því. Ég skora á ykkur öll að samþykkja þær viðbótarfjárhæðir sem við óskum eftir í þessa málaflokka og ef skera þarf niður á móti bendi ég á að það er hægt, það er alveg hægt að halda sig innan ramma.

Hæstv. forseti. Við erum í lokaumræðu um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2008 og fluttar hafa verið langar og innihaldsríkar ræður og ekki ástæða til að bæta mjög miklu við. Hv. formaður fjárlaganefndar, Gunnar Svavarsson, flutti góða greinargerð með breytingum sem komið hafa fram við 3. umr. og hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir gerði að mestu grein fyrir málunum sem snúa að Samfylkingunni. Í upphafi langar mig að þakka samstarfsfólki í fjárlaganefnd og starfsfólki nefndarinnar fyrir mjög gott samstarf og mikla og góða vinnu. Þetta hefur verið strangt ferli fyrir nýjan þingmann og margt lærdómsríkt sem þar hefur komið fram. Ég leyfi mér að segja að ég sé fyrir mér og vona að margt verði unnið öðruvísi á næsta ári. Það hefur verið rætt og um það gefin fyrirheit. Það vekur athygli mína í umræðunni í dag að mér finnst heldur lítið gert úr mörgum af þeim úrbótum sem komið hafa fram í þeim tveimur fjárlagafrumvörpum sem nú hafa verið afgreidd eða verið hafa til afgreiðslu á þinginu á síðustu vikum, annars vegar fjárlaukalögum fyrir árið 2007 og hins vegar fjárlögum fyrir 2008. Mér finnst það móðgun að segja að engar breytingar hafi átt sér stað þó að í fjáraukalögum hafi verið skornir þrír milljarðar af skuldahala, það sem hv. þm. Dýrleif Skjóldal kallar svo skemmtilega, skuldahalaklippingu. Mér finnst móðgun að segja að það sé nánast eins og að gera ekki neitt að hækka framlag til sjúkrahúsa í Kraganum, setja milljarð til viðbótar í Landspítalann, bæta við fjárframlög til sjúkrahússins á Akureyri og ég gæti tekið fleiri dæmi af stofnunum. Ég tek samt undir að auðvitað er það engan veginn nóg ef maður lítur til lengri tíma. Auðvitað þarf að fara í gegnum fjárveitingar á hverjum stað og skipuleggja upp á nýtt. Það eru áform um það og ástæða til að fylgjast með hvernig því vindur fram. Ég tel að myndarlega hafi verið farið af stað til að búa í haginn fyrir starfsemina og til þess að undirbúa áframhaldið hvað það varðar. Einnig hefur ítrekað komið fram umræða um hækkanir komugjalda. Það hefði nú verið gaman að fá að vita hvað í því felst. Ekki hefur verið kynnt sérstaklega í tengslum við fjárlagafrumvarpið annað en að þar sé um að ræða sömu viðmið varðandi komugjöld eins og verið hafa áður. Engu að síður eru það magnaukning og verðbætur sem hækka gjöldin. Það er svo sem öðru líkt að menn haldi að einhver stór stefnubreyting sé í farvatninu þegar slíkt er kynnt. Einnig hefur komið fram í fjáraukanum og fjárlögunum að skuldahalaklipping hefur verið gerð á framhaldsskólum og löggæslu. Þar er farið yfir stöðu einstakra stofnana og skóla og reynt að búa þannig í haginn að viðkomandi aðilar geta rekið sig með þokkalegum hætti á næsta ári. Þó skal taka fram að þar, eins og í framhaldsskólunum, höfum við reiknilíkan sem verið hefur í gangi í nokkur ár. Það er reiknilíkan sem ég hefði sjálfur talið að þyrfti að taka til endurskoðunar og þá sérstaklega að taka mið af landsbyggðarsjónarmiðum og sjónarmiðum varðandi verkgreinar. Ég bind miklar vonir við að nefndin sem þar er að störfum muni skoða þann þátt. Jafnhliða er búið að leggja fram í þinginu endurskoðuð framhaldsskólalög og þegar frumvarpið verður afgreitt koma fram verulegar breytingar á rekstri skólanna, hvort sem um er að ræða framhaldsskóla, leikskóla eða grunnskóla. Það er fyrst og fremst framhaldsskólinn sem heyrir undir okkur hér á hv. Alþingi. Mér finnst líka verið að gera ansi lítið úr hlutunum með því að láta eins og skrefið sem stigið er í málefnum aldraðra og öryrkja sé lítilvægt og skipti engu máli. Með sama hætti mætti segja að tillögur hv. stjórnarandstöðu, ef ég á að kalla hana það, séu þá einskis virði því að það eru svipaðar upphæðir sem menn reyna að boða. Mér finnst ekki sæmandi að tala með þessum hætti. Menn hljóta að verða að viðurkenna að þar er verið að leggja verulega góða viðbót sem er í samræmi við þau stefnumarkmið sem ríkisstjórnin hefur sett í málefnum aldraðra og öryrkja. Það hefur líka að einhverju leyti gleymst að málefni barna hafa verið sett í forgang þegar menn fjalla um málaflokkinn. Þar eru umtalsverðar upphæðir til viðbótar til þess að framfylgja aðgerðaáætluninni sem samþykkt var á vorþinginu. Við samþykktum á milli umræðna frumvarp til laga um breytingu á framkvæmd varðandi greiðslu til foreldra langveikra barna og fatlaðra barna þar sem reiknað er með árlegum kostnaði upp á 250 millj. kr. Til viðbótar gæti ég nefnt Framkvæmdasjóð fatlaðra sem var styrktur um 150 millj. kr. í fjáraukalögum og um 75 millj. kr. til viðbótar í fjárlögum 2008. Með sama hætti má alltaf segja að betur megi gera en heldur finnst mér illa látið ef menn telja 225 millj. kr. hækkun einskis virði. Það kemur til viðbótar átaki sem verið hefur í gangi undanfarin ár, sem er bót á málefnum geðfatlaðra, búsetuskilyrðum þeirra, og hefur nýtt Símapeningana. Það er sem sagt framkvæmdafé til viðbótar og nýtist þá til að bæta búsetuskilyrði fatlaðra almennt, hvort sem þeir eru geðfatlaðir eða þroskahamlaðir eða með aðra fötlun. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon segir að það hafi sáralítil áhrif á hann þó að Samfylkingin ræði málin eða kveinki sér með einhverjum hætti. Ég ætla með sömu orðum að segja að það hefur sáralítið áhrif á mig þótt hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lesi upp loforð Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar, jafnvel loforð einstakra þingmanna á tilteknum fundum til að sækja sér rök í umræðunni.  Það er t.d. alveg rétt að við erum ekki búin að ná fullum árangri í stefnu okkar að gera landið að einu búsetu- og atvinnusvæði þar sem allir búa við jöfn skilyrði. Það er augljóst að þrátt fyrir mótvægisaðgerðir, þrátt fyrir myndarlegt átak í samgöngumálum og þrátt fyrir bætta þjónustu á ýmsum sviðum, eigum við enn þá langt í land að jafna skilyrðin í landinu öllu. Hv. þm. Dýrleif Skjóldal benti réttilega á að nærþjónustan skipti miklu máli. Miklu máli skiptir að geta sinnt þjónustunni heima, að menn séu ekki sendir landshlutanna á milli til að sækja þjónustu. Verkefni okkar er að tryggja að þjónustan verði sem næst heimabyggð, hvort sem hún varðar menntun, heilsugæslu eða annað. Ég get tekið húsnæðismálin til umræðu þar sem við búum við vandræði varðandi leigumarkaðinn, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu og vandræði þeirra sem kaupa sér húsnæði í fyrsta skipti. Þar er starfshópur sem leitar leiða sem ekki valda þenslu á markaðnum og eyðast upp í verðbólgunni jafnóðum og þau úrræði koma til framkvæmda. Við getum tekið tekjustofna sveitarfélaganna þar sem er fyrirheit um lagfæringar. Við getum tekið málefni fatlaðra sem þarf að vinna ötullega að og bæta með því að færa málaflokkinn til sveitarfélaga, endurskoða með hvaða hætti þjónusta þarf hvert svæði fyrir sig og ég gæti haldið svona áfram. Ég held að í staðinn fyrir að eyða tímanum hér inn í nóttina við að telja upp öll þessi atriði sé réttara að benda á að þau eru í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég gæti afhent hv. formanni VG, Steingrími J. Sigfússyni eintak. Hann gæti þá bætt við safn af loforðalistum úr nýjustu útgáfunni sem eðlilegast er að skoða þegar menn skoða framkvæmdir og efndir. Ýmislegt er í frumvarpinu sem felur í sér að vinna þarf að í framhaldinu. Fjárlaganefnd hvílir sig eftir átökin við að koma fjárlagafrumvarpinu í gegn en aðeins í skamman tíma vegna þess í framhaldinu koma rammafjárlög og undirbúningur undir fjárlög á næsta ári. Það er þá verkefni okkar að tryggja að við fylgjum eftir þeim málum sem fyrirheit hafa verið gefin um og bætum í hvað varðar þá þætti sem ekki hefur unnist tími til að klára enn sem komið er. Að síðustu undirstrika ég að í breytingunum í lokin eru ýmsar leiðréttingar eða viðbætur varðandi smæstu liðina sem renna til háskólasetra, fornleifarannsókna og annarra smærri verkefna úti á landi. Mér finnst stundum vera talað niður til þessara verkefna eins og þau skipti sáralitlu máli eða ættu ekki að njóta fjárveitinga með þeim hætti sem gert er nú. Menn mega alls ekki vanmeta þessi verkefni. Þau skipta gríðarlega miklu máli úti á landsbyggðinni og peningarnir nýtast afar vel og margfaldast þar. Ég treysti á að við getum haldið fjárveitingum út á land áfram kröftuglega eins og gert er í fjárlagafrumvarpinu. Ég veit að hér eru margir sem eru á mælendaskrá og ætla ekki að lengja mál mitt mikið svo þeir þurfi ekki að standa á morgunvaktinni snemma morguns. Ég ætla að fara í gegnum umrædd Hvalfjarðargöng og greiða mitt gjald sem því miður er ekki búið að taka af enn þá. Það er eitt af loforðunum sem nefnd hafa verið af þingmönnum Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi. Þó að það sé ekki í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar munum við berjast ötullega fyrir því að það ranglæti sem felst í gjaldtökunni verði leiðrétt með almennari gjaldtöku eða hreinlega að fella niður gjaldtöku af þjóðvegum. Ég þarf að keyra þessa leið undir nóttina og leyfi þá öðrum að klára umræðuna hér og ætla ekki að teygja hana lengur. Ég ítreka þakkir til samstarfsaðila í fjárlaganefnd og þá sérstaklega til formanns og varaformanns sem leitt hafa vinnuna af röggsemi, og jafnframt þakkir til starfsmanna nefndarsviðs fyrir gott samstarf. Ég vona að við náum samstarfi um framhaldið með stjórn og stjórnarandstöðu því að auðvitað skiptir miklu máli að við reynum að vinna vel að málum. Stórir málaflokkar koma inn í þingið eins og í menntamálum, jafnréttismálum og fleiri málum, sem ég treysti á að menn nái samstöðu um því að það skiptir miklu máli. Til þess þarf að vera einhver vilji. Þá verða þeir flokkar, sem mér sýnist á þessum fáu mánuðum eingöngu nærast á því að finna það sem út af stendur og gleðjast helst yfir því sem á vantar, að breyta hugarfari sínu.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að verja tíma mínum í að ræða um samstarfsvilja af hálfu ríkisstjórnarflokkanna og hins nýja þingskapameirihluta á Alþingi, ég vík að því seinna. En hv. þingmaður telur að of lítið sé gert úr góðverkum ríkisstjórnarinnar í fjárlagafrumvarpinu. Verð ég að lýsa undrun minni á yfirlýsingum hans sem lúta að velferðarþjónustunni sérstaklega. Mér heyrist hv. þingmaður fyrst og fremst vera að vísa í fjáraukalög þar sem verið er að koma til móts við ýmsar stofnanir innan velferðarþjónustunnar um að draga úr skuldahalanum sem þar er. En að tala um að stjórnarandstaðan gleðjist yfir því að sjúkrahúsin og heilsugæslan séu fjársvelt eru óábyrg ummæli. Ég vísa í ummæli forsvarsmanna Landspítalans sem telja að á milli 600 og 1.000 millj. kr. vanti á til þess að þar sé hægt að halda í horfinu á næsta ári. Heilsugæsluna á Reykjavíkursvæðinu, á höfuðborgarsvæðinu, vantar um 800 millj. kr. til þess að geta haldið í horfinu á næsta ári og þegar hafa komið fram tillögur frá forsvarsmönnum heilsugæslunnar um að skerða þjónustu sem nemur um 550 millj. kr. Þannig að ég vísa þessum ummælum til föðurhúsanna. Ég á eftir að gera nánari grein fyrir þessu. Ég ætla ekki að ræða í þessu samhengi um fyrirhugaðar skerðingar á barnabótum og vaxtabótum. En ég vísa því á bug sem óábyrgum ummælum að talað sé um það sem eitthvert sérstakt gleðiefni fyrir okkur þegar kjör sjúklinga eru skert.

Herra forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til að þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir þá aðstoð sem hann bauð fram. Hann bauðst til að aðstoða mig við að fylgjast með því hvernig Samfylkingunni gengi að standa við stóru orðin og ég þigg alla slíka aðstoð með þökkum. Það mun koma sér vel að eiga hauk í horni þar sem er hv. þingmaður sem er auðvitað gagnkunnugur hinum stórbrotnu kosningaloforðum Samfylkingarinnar. Veruleikinn er sá að Samfylkingin gekk fram til kosninga síðastliðið vor með einhverjum stórfelldustu og ábyrgðarlausustu loforðum sem við höfum séð svona á seinni árum í íslenskri stjórnmálabaráttu, að slepptum kannski helst þeim sem Framsóknarflokkurinn hefur haft uppi þegar honum hefur tekist best upp. Framsókn hefur að vísu haft þá stórkostlegu náttúru að það hefur stundum ekkert háð honum að gefa slík loforð jafnvel þó hann hafi verið í ríkisstjórn. Hann hefur jafnvel yfirboðið sjálfan sig með loforðum um að gera betur í málaflokkum sem hann fór sjálfur með eins og húsnæðismál á sínum tíma. En það er bara einfaldlega veruleiki, það er kaleikur sem Samfylkingin situr uppi með, að hún fór algjörlega fram úr sér í loforðum. Hún yfirbauð meira að segja sjálfa sig því henni nægðu t.d. ekki sameiginlegar áherslur stjórnarandstöðunnar í velferðarmálum frá síðastliðnu hausti. Þegar kom inn í kosningabaráttuna fór hún að lofa meiru á meðan hinir stjórnarandstöðuflokkarnir héldu sig við það sem samstaða hafði tekist um hér á haustmánuðum þeirra í millum. Hv. þingmaður rifjaði það upp, sem mun rétt vera, að frambjóðendur Samfylkingarinnar fóru mikinn og lofuðu gjaldfrelsi í gegnum Hvalfjarðargöng. Norður í landi lofaði Samfylkingin gjaldfrjálsum Vaðlaheiðargöngum strax og eignaðist svo samgönguráðherrann öllum að óvörum. Ég gat nú ekki heyrt á þeim ágæta manni að 

Herra forseti. Mig langar rétt að fylgja eftir spurningu sem hefur í raun verið beint til hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Í framhaldi af orðum hans hér áðan, að hann væri nú að koma sér heim á leið í gegnum Hvalfjarðargöngin og borga sitt veggjald, sem hann vonaðist til að yrði fellt niður hið fyrsta, langar mig að vekja athygli á því að fyrir liggja þingmál sem lúta m.a. að því að fella niður veggjöld í Hvalfjarðargöngum. Maður hlýtur að velta því fyrir sér hvort ekki megi vænta þess að þingmaðurinn beiti sér fyrir því í röðum stjórnarliða að þau þingmál fái góðan framgang, að hann muni styðja þau á þessu þingi til þess að ná fram markmiði sem hann setti fram, og hans flokkur, í Norðvesturkjördæmi í síðustu kosningum. Ég trúi því sannarlega að hann vilji að það verði að veruleika. Ég kalla eftir því að þingmaðurinn geri grein fyrir því hvort hann muni styðja þau þingmál sem þegar hafa verið lögð fram á þessu þingi og lúta að því að koma á gjaldfrelsi í Hvalfjarðargöngum sem þingmaðurinn hefur verið að ræða hér um.

Hæstv. forseti. Bara örstutt varðandi Hvalfjarðargangaumræðuna: Það vakti athygli mína að Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagði fram þingmál um að fella niður gjaldið í Hvalfjarðargöngunum, en einungis þrír þingmenn stóðu að því. Hvort það ber vott um að samþykkt flokksins sé ekki á bak við það veit ég ekki en eingöngu er skrifað undir það af þremur þingmönnum. Spurt er hvort ég sé tilbúinn að safna liði með þeim mönnum sem vilja flytja málið en þegar eru komnar fram tvær ólíkar tillögur um það með hvaða hætti eigi að gera þetta. Sjálfur hef ég haft ákveðnar hugmyndir um það og er tilbúinn til samstarfs við hvern sem er um að skoða gjaldtöku á vegum og ræða það á opnum vettvangi. Mér finnst þetta vera mikið réttlætismál og við erum að fá nýjar og nýjar upplýsingar um hvaða áhrif þetta hefur, m.a. á búsetu. Ég er tilbúinn að vinna með hverjum sem er en ég er ekki tilbúinn að fara á eitthvert ákveðið mál sem er dauðadæmt fyrir fram vegna þess að menn hafa ekki stuðning við flutning þess.

Herra forseti. Nú er það nú reyndar svo í þingflokki vinstri grænna að þegar við höfum áhuga á að leggja fram þingmál ræðum við það í þingflokknum og síðan er sameiginleg ákvörðun tekin um það hvort það mál er flutt og hverjir verða flutningsmenn. Það dregur ekkert úr einurð okkar í þessu máli þó að flutningsmenn hafi að þessu sinni verið þrír eins og þingmaðurinn nefndi. Þar á meðal er þingmaður okkar í Norðvesturkjördæmi, Jón Bjarnason, og undirritaður sem er fulltrúi flokksins í samgöngunefnd. Þannig að þar birtist að sjálfsögðu sú afstaða sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur í þessu máli. En það er ekki aðalatriðið. Þingmaðurinn getur ekki skotið sér á bak við það að ekki séu nógu margir flutningsmenn að málinu eða ekki réttir flutningsmenn ef svo má segja. Það er væntanlega sama hvaðan gott kemur. Ég fagna því að þingmaðurinn segist gjarnan vilja vinna að framgangi þessa máls með hverjum sem er. Að sjálfsögðu er opið fyrir það. Við höfum valið að setja þetta mál fram í formi þingsályktunar og hún kemur væntanlega til umfjöllunar í samgöngunefnd. Það er að sjálfsögðu opið fyrir hvaða þingmann sem er að koma með breytingartillögur eða hugmyndir um annars konar útfærslur ef honum líkar ekki sú útfærsla sem við höfum lagt til. Í okkar huga er sú útfærsla sem við höfum lagt til ekki sú eina mögulega heldur hugmynd sem við höfum varpað fram í þessu samhengi. Ég hvet hv. þingmann aftur til þess að við tökum höndum saman í þessu máli og reynum að tryggja því framgang sem allra fyrst.

Herra forseti. Það líður að lokum þessa vinnudags hér í Alþingi sem hófst á fundi klukkan hálfellefu í morgun. Þingfundir hafa staðið í hálfan sólarhring og hálfum öðrum tíma betur. Það er sérkennileg tilfinning að eiga að fara að tala inn í nóttina um fjárlagafrumvarp næsta árs, en ekki verður undan því vikist. Þetta er eitt stærsta mál hvers þings og skiptir miklu hvernig fjármunum ríkisins er ráðstafað. Við höfum, þingmenn vinstri grænna, flutt hér nokkuð margar breytingartillögur við þessa 3. umr. til viðbótar þeim sem voru afgreiddar og felldar við 2. umr. á dögunum. Þingmenn flokksins hafa þegar mælt fyrir einhverjum þessara tillagna og munu mæla fyrir nokkrum þeirra hér á eftir mér. Það er rétt, sem bent hefur verið á af hv. þm. Guðbjarti Hannessyni, að þingflokkurinn hefur skipt með sér verkum í flutningi á tillögum eftir efnisflokkum og eftir áhuga eða þekkingu þeirra sem þar um ræðir. Ég hyggst, herra forseti, fjalla um sjö tillögur þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þessa umræðu. Sem annar tveggja fulltrúa flokksins í heilbrigðisnefnd hlýt ég að verja nokkrum tíma af ræðu minni í umfjöllun um þann málaflokk, kynna þær tillögur sem við flytjum og skýra ástæður þess að við teljum nauðsynlegt að flytja þær. Það er fyrst til að nefna, herra forseti, tillögu á þingskjali 475, um 600 millj. kr. viðbótarframlag til Landspítala – Háskólasjúkrahúss, flaggskipsins okkar, eins og hér hefur verið nefnt, sem við höfum rætt um undanfarna daga í tengslum við fjáraukalög. Það var gleðilegt að skuldahalinn fyrir árið 2007 var klipptur af en þeim mun dapurlegra er það, herra forseti, að sami skollaleikurinn er í uppsiglingu fyrir árið 2008. Fjárheimildir sem er að finna í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar eru það þröngar að það er bein ávísun á framúrkeyrslu, á vandræði, á fjárhagserfiðleika, á rektstrarerfiðleika, fljótlega á næsta ári. Töfralausnir eins og kostnaðargreining eða sölusamlag eða sölumiðstöð sjúklinga, sem menn hafa hér undirbúið, munu engu breyta um það. Það eru fjárveitingarnar sem skipta máli. Fjársveltið sem Landspítalinn er í og verður í samkvæmt fjárlagafrumvarpi næsta árs, mun, eins og hér hefur verið bent á, smita út frá sér út um allt land vegna þess að Landspítalinn þjónustar allt landið, þjónustar þyngstu sjúklingana með erfiðustu sjúkdómana. Á forsíðu Fréttablaðsins í dag er greint frá því að 200 manns bíði nú hjartaþræðingar á Landspítala – Háskólasjúkrahúsi. Á biðlista eftir því að komast í hjartaskurðaðgerð, sem er oft nauðsynleg í kjölfar hjartaþræðingar, eru 50 manns til viðbótar. Ekki er þá allt upp talið vegna þess að tíu þessara sjúklinga, tíu af þessum 50 sjúklingum, bíða inni á hjartadeildinni vegna þess að það er svo mikil hætta á að þeir fái hjartaáfall að ekki er hægt að láta þá vera heima. Yfirlæknir hjarta- og lungnaskurðdeildar, Bjarni Torfason, segir í viðtali við Fréttablaðið, með leyfi hæstv. forseta: „Mér finnst þessi staða með ólíkindum. Það er engin manneskja að gamni sínu á biðlista eftir hjartaaðgerð heldur vegna þess að hún þarfnast aðgerðarinnar bráðnauðsynlega. Líf og heilsa fólks er í veði … þetta mál þolir enga bið.“ Hvað skyldi nú vera í bígerð á næsta ári samkvæmt fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum? Óbreytt staða. Það er ávísun á áframhaldandi framúrkeyrslu og fjársvelti. Ekki nóg með það heldur hafa menn svona slegið það af í eitt ár eða svo að drífa sig í uppbyggingu á nýju sjúkrahúsi. Ég tek undir með yfirlækni hjarta- og lungnaskurðdeildar Landspítalans. Þessi staða er hreinlega með ólíkindum. Ég bendi á að í minnihlutaáliti frá heilbrigðisnefnd þar sem við kynnum tillögu okkar kemur fram það mat minni hlutans að rekstrarleg hagræðing af sameiningu Landspítala og Borgarspítala sé þegar komin fram og frekari hagræðingarkröfur muni eingöngu koma niður á þjónustu. Þetta vil ég ítreka í ljósi þeirra tillagna sem litu dagsins ljós í fjölmiðlum fyrir tveimur vikum frá formanni nefndar úti í bæ sem hæstv. heilbrigðisráðherra skipaði og var falið að fjalla um rekstur Landspítalans. Formaður þeirrar nefndar mun vera formaður Samtaka atvinnulífsins og dagskipunin kom úr þeim herbúðum: Skerið niður um 500 millj. kr. Hæstv. heilbrigðisráðherra var ekki til andsvara í þinginu þegar málið bar hér á góma. Hann er það því miður ekki heldur núna en þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leggja til að 600 millj. kr. verði bætt í almennan rekstur Landspítalans til að koma í veg fyrir að það ófremdarástand sem þar hefur ríkt haldi áfram. Við höfum eðlilega fjallað mikið um heilsugæsluna. Að okkar mati þarf að byggja upp og styrkja þjónustu heilsugæslustöðva landsins, ekki síst á höfuðborgarsvæðinu, eins og bent hefur verið á þar sem 8.500 manns eru án heilsugæslulæknis eða heimilislæknis. Við viljum ítreka að það er þjóðhagslega hagkvæmt og eykur bæði öryggi og samfellu í þjónustunni að treysta heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað í heilbrigðisþjónustu landsmanna. Þetta er yfirlýst stefna í heilbrigðismálum en því miður eigum við enn langt í langt með að ná því markmiði víða um landið, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Í fjárlagafrumvarpinu eru aukin framlög til tiltekinna verkefna innan heilsugæslunnar, svo sem heimahjúkrunar og geðheilbrigðisþjónustu. Það eru mjög brýn verkefni sem mikilvægt er að standa vel að, ekki síst með tilliti til hækkandi aldurs þjóðarinnar og breyttra viðhorfa til geðheilbrigðisþjónustu almennt. Þverfagleg þjónusta eykur gæði og styrk heilsugæslunnar en vegna fjárskorts hefur ekki verið hægt að efla þá samþættingu með því að ráða fleiri til starfa. Það er brýnt að ráða fleiri starfsstéttir inn í heilsugæsluna, svo sem iðjuþjálfa, félagsráðgjafa, geðhjúkrunarfræðinga og fleiri sálfræðinga. Í tillögum okkar þingmanna Vinstri grænna á þingskjali 475 leggjum við til að til að efla sérfræðiþjónustu almennt á heilsugæslustöðvum verði varið 100 millj. kr. til viðbótar því sem fyrir er í fjárlagafrumvarpinu og til eflingar geðheilbrigðisþjónustu 50 millj. kr. Auk þess leggjum við til að heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu verði styrkt með 400 millj. kr. fjárframlagi. Við munum fylgjast mjög vel með þeim tilraunum til undanbragða, sem ég vil kalla það, hjá ríkisstjórnarmeirihlutanum, frá hæstv. heilbrigðisráðherra og talsmanni Sjálfstæðisflokksins, formanni í hv. heilbrigðisnefnd. Þau hafa vísað því algjörlega á bug að það standi til að skera niður í heilsugæslunni. Þetta séu tillögur sem hvergi hafa verið lagðar fram og verði ekki framkvæmdar. Við óttumst þvert á móti að það sé í bígerð að skera þessa þjónustu enn frekar í sundur, dreifa henni enn frekar og taka stóran hluta af því sem er nærþjónustan í heilsugæslunni, þ.e. ungbarnaeftirlitið, mæðraverndina, skólaheilsugæsluna, miðstöð heilsuverndar barna, og færa út á einkamarkaðinn. Það er lágmark að styrkja heilsugæsluna á höfuðborgarsvæðinu um þessar 400 millj. kr. sem hér er gerð tillaga um, herra forseti. Hv. þm. Dýrleif Skjóldal hefur kynnt tillögur okkar um uppbyggingu á sjúkrahúsinu á Akureyri og þá nauðsyn sem ber til þess að bæta þar í þeim 80 millj. kr. sem við gerum tillögu um og eins hvað varðar heilbrigðisstofnun Austurlands. Þar gerum við tillögu um að 210 millj. kr. verði lagðar sérstaklega í rekstur heilbrigðisstofnunarinnar óskipt og til framkvæmda vegna öldrunarþjónustu, eða undirbúnings í öldrunarþjónustu, fari 50 millj. kr. Hv. heilbrigðisnefnd heimsótti heilbrigðisstofnun Austurlands fyrr í haust. Ég átti kost á að hitta forsvarsmenn stofnunarinnar og skoða aðstöðu og húsnæði. Ég verð að segja, herra forseti, að það var hálfgert áfall að koma inn í þau miklu þrengsli og lélega aðbúnað á þessari fyrstu heilbrigðisstofnun sinnar tegundar, þar sem ráðist hefur verið í mikið uppbyggingarstarf og línur verið lagðar um þjónustu heilbrigðisstofnana sem fylgt hefur verið víða annars staðar um landið. Það er nauðsynlegt að gera átak í þeim efnum og því er tillaga okkar hér fram komin. Ég ætla, herra forseti, að víkja aðeins frá heilbrigðismálunum eitt augnablik og vinda mér í þingskjal 472 þar sem er að finna nokkrar breytingartillögur frá þremur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem lúta að einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar fyrrverandi og núverandi. En sem kunnugt er hefur þar engin breyting á orðið. Ég ætla að fjalla um tvær af þessum tillögum sem snerta einkavæðingu í orkugeiranum, ekki síst í ljósi orða hæstv. iðnaðarráðherra sem hefur talað hátt og mikið í ræðu og riti, reyndar um nauðsyn þess að treysta almannaeign á orkuauðlindunum. Á þessu þingskjali gerum við tillögu um að við 6. gr. fjárlaga falli niður liður sem merktur er 51, sem er heimild til að selja 20% hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Orkuveita Reykjavíkur og ríkissjóður eiga og reka hitaveituna saman og ríkissjóður á liðlega 20% hlut í henni. Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar á jafnframt jarðhitaréttindi á jörðinni Deildartungu í Reykholtsdal, þar á meðal Deildartunguhver sem er talinn einn vatnsmesti hver jarðar. Hverinn var tekinn eignarnámi á sínum tíma. Brýnt þótti að nýta það mikla og heita vatn sem kemur þar upp til samfélagslegra þarfa í héraðinu. Í ljósi þess hvernig ríkisstjórnin fór fram við sölu á 15% hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja þá treystum við því ekki að sami leikurinn verði ekki endurtekinn og að 20% verði sett á almennan markað, jafnvel, eins og gert var með Hitaveitu Suðurnesja, með því að reyna að koma í veg fyrir að fyrirtæki í opinberri eigu eða sveitarfélög sem að hitaveitunni standa geti keypt hlut ríkisins. Það skyldi út á einkamarkaðinn hvað sem tautaði og raulaði. Í ljósi þeirrar sögu og í ljósi þess að Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar er enginn ómagi á ríkissjóði, langt í frá, þá leggjum við til að felld verði úr gildi þessi heimild. En varðandi Hitaveitu Suðurnesja, sem ég nefndi, þá leggjum við til að við 6. gr. bætist nýr liður, liður 7.12 sem er, herra forseti, að kaupa aftur hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja, þennan 15% hlut sem var seldur illu heilli eftir útboð á vegum einkavæðingarnefndar í apríl síðastliðnum. Salan á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja til einkafyrirtækis, Geysis Green Energy, hleypti af stað atburðarás í einkavæðingu og sölu orkuveitna og samfélagsdeilu sem ekki sér enn fyrir endann á. Ferlið sem ríkisstjórnin hratt af stað varð á einni nóttu til þess að þrefalda virði þessara orkufyrirtækja á pappírnum. Þarna var hluturinn seldur fyrir tæpa 7 milljarða kr., 15% hluti ríkisins sem var metinn á ríflega 2 milljarða kr. í ársuppgjöri síðasta árs. Þar varð tæp þreföldun á virði á einni nóttu. Þar með var sprengt upp allt virði í orkufyrirtækjum í landinu. Það er sérkennilegt að hugsa til þess að Hitaveita Suðurnesja, sem er tiltölulega lítið orkufyrirtæki miðað við risana tvo, Landsvirkjun og Orkuveitu Reykjavíkur, er metið, samkvæmt þessu, á svipað og 45% hlutur Reykjavíkurborgar var nokkrum mánuðum áður metinn við sölu þess hlutar til Reykjavíkurborgar. Herra forseti. Það er tekist á um eignarhaldið á orkuauðlindum þjóðarinnar. Nú er talið að um 10–12% jarðhitaréttinda, útreiknað frá orkumagni háhitasvæðanna, séu í einkaeign. Þetta þýðir að stærsti hluti háhitaauðlindarinnar er í opinberri eigu, annaðhvort á þjóðlöndum eða í eigu opinberra aðila á borð við ríki, sveitarfélög og fyrirtækja í þeirri eigu. Þessar upplýsingar, herra forseti, eru byggðar á viðtali sem birtist í Morgunblaðinu 12. nóvember síðastliðinn við Þorkel Helgason, sem ég vil enn þá leyfa mér að titla orkumálastjóra. Þessar tölur miðast við orkugetuna og dregin eru frá svæði sem líklega verða aldrei nýtt af umhverfisaðstæðum, m.a. Torfajökulssvæðið en það er allt þjóðlenda. Í viðtali við Þorkel Helgason kemur fram að stærstu aðilarnir sem eiga í orkuauðlindum í háhitaauðlindinni hér á landi eru í Þingeyjarsýslu. Þar er reyndar deilt um þjóðlenduúrskurði og mat á því hvort jarðhitaréttindi þar reynast í einkaeign jarðeigenda eða í opinberri eigu í þjóðlendum. Niðurstaða þeirrar deilu mun geta breytt verulega þeirri mynd sem ég nefndi áðan, þ.e. því hvort 10–12% jarðhitaauðlinda eru í einkaeign. Hinn stóri aðilinn sem á í jarðhitaauðlindum okkar er Geysir Green Energy sem keypti einmitt af ríkinu síðasta vor. Helstu eigendur í Geysi Green Energy eru eins og flestum mun kunnugt FL Group og Glitnir auk Atorku og nokkurra smærri fjárfesta. Það hvernig þjóðlenduúrskurðir fyrir norðan falla og hvernig málum lyktar varðandi eignarhald Geysis Green Energy á orkuauðlindinni sjálfri getur breytt nokkru um hve mikið af jarðhitaauðlindum á háhitasvæðunum telst í opinberri eigu. Þar getur munað ansi miklu. Ef þjóðlenduúrskurðirnir falla allir ríkinu í vil fyrir norðan og ef Geysir Green Energy verður keypt út úr eignarhaldi sínu, 33% í Hitaveitu Suðurnesja, mundi þetta hlutfall einkaeignar á háhitaauðlindinni okkar fara niður í 3%. Færi það hins vegar allt á hinn veginn gæti það staðið í 20%. Eins og ég nefndi áðan er það mat Þorkels Helgasonar orkumálastjóra að nú séu þetta um 10–12%. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur boðað það í þinginu að hann hafi hug á að treysta almannaeign á orkuauðlindunum. Hann hefur vísað til laga um vatnsveitur sveitarfélaga en samkvæmt þeim er skylt að opinber aðili eigi a.m.k. 51% í slíkum veitum. Því er ég, herra forseti, að vekja athygli á þessu að um 88% af háhitaauðlindinni eru í opinberri eigu en ef hugmyndir hæstv. iðnaðarráðherra ganga eftir, að breyta þannig skipan mála í samræmi við lög um vatnsveitur, þá mun það einungis tryggja 51% eign almennings í háhitaauðlindinni, 51% af þeim 89% sem nú eru í almannaeigu eða ríflega 40%. Herra forseti, það teljum við einfaldlega ekki ásættanlega niðurstöðu. Við leggjum áherslu á það við afgreiðslu fjárlaga að tekin verði tekin til baka sala ríkisins á 15% hlut í Hitaveitu Suðurnesja og ekki heimilað að selja 20% hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Við teljum nauðsynlegt að háhitaauðlindir okkar, eins og aðrar auðlindir til lands og sjávar, séu í eigu almennings og undir forræði og stjórn opinberra aðila, ríkisins, sveitarfélaga eða fyrirtækja þeirra. Það er mikilvægt skref, í þeim darraðardansi sem Hitaveita Suðurnesja hefur lent í vegna einkavæðingartilraunar, að endurreisa Hitaveituna. Þetta er því miður eins og sökkvandi skip nú um stundir, þegar sveitarfélögin sem eiga jarðhitaauðlindirnar sem Hitaveita Suðurnesja hefur hugsað sér að nýta á næstu árum. Sveitarfélög eins og Hafnarfjörður, Grindavík og Vogar hafa slegið skjaldborg um þessar auðlindir og tekið ákvörðun um að þær skuli nýttar undir þeirra forræði og til að byggja upp atvinnu í viðkomandi sveitarfélögum. Það er allt annað en áætlanir Hitaveitu Suðurnesja hafa staðið til og nægir þar að minna á áætlanir um uppbyggingu í Helguvík sem eru ekki á dagskrá þeirra þriggja sveitarfélaga sem ég nefndi áðan. Atburðarásin sem ríkið hleypti af stað með kaupunum á Hitaveitu Suðurnesja var mjög slæm. Það er dapurlegt að það ágæta fyrirtæki skuli hafa verið gert að tilraunadýri í einkavæðingartilraunum ríkisstjórnarinnar. Það er einlæg tillaga okkar Vinstri grænna að snúið verði af þessari braut þannig að sátt megi nást um Hitaveitu Suðurnesja og endurreisa megi fyrirtækið. Herra forseti. Ég hyggst fjalla hér um eina tillögu okkar þingmanna Vinstri grænna til viðbótar. Hana er að finna á þskj. 475, um að veita 70 millj. kr. til forvarnaátaks í tannlækningum. Einhverjir hv. þingmenn hafa fyrr í dag, þeirra á meðal hv. þm. og formaður samgöngunefndar Alþingis, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, veifað því ágæta plaggi, herra forseti, sem er stefnuyfirlýsing ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Menn hafa við þessa umræðu einnig lyft öðru blaði sem er þingsályktun frá sumarþingi um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna. Það vill hins vegar svo til að þeir hv. þingmenn sem hafa vitnað í þessi plögg hafa ekki minnst einu einasta orði á tannlækningar. Því ætla ég að taka af þeim ómakið og fjalla aðeins um þær áætlanir sem ríkisstjórnin kynnti í þeim efnum í stefnuyfirlýsingu sinni, hvaða fyrirheit voru gefin í þingsályktun um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna og hvar þess sjái stað í fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Á bls. 4 í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar segir, með leyfi forseta: „Barnvænt samfélag Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir markvissum aðgerðum í þágu barna og barnafjölskyldna á Íslandi. Í því skyni verði mótuð heildstæð aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna er byggist meðal annars á rétti þeirra eins og hann er skilgreindur í barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna.“ - Svo kemur athyglisverð setning. - „Tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaraðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna.“ Ég læt hér staðar numið í lestrinum en hér er líka að finna ýmislegt varðandi barnabætur og námsgögn í framhaldsskóla. En þegar aðgerðaáætlunin sem þarna var nefnd leit dagsins ljós á sumarþingi var sérstaklega um þetta fjallað í kafla II sem ber yfirskriftina Aðgerðir er bæta afkomu barnafjölskyldna, með leyfi forseta, og ég má til með að lesa einnig fyrsta liðinn einnig, þótt hann sé ekki alveg tengdur máli mínu: „1. Afkoma barnafjölskyldna verði bætt, meðal annars með hækkun barnabóta tekjulágra fjölskyldna. 2. Tannvernd barna verði bætt með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaaðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna.“ - Þetta er nokkurn veginn það sem kom fram í stjórnarsáttmála. - „Skal höfð hliðsjón af niðurstöðum MUNNÍS rannsóknarinnar og markmiðum gildandi heilbrigðisáætlunar.“ Svo mörg voru þau orð. Annar liðurinn í aðgerðum til að bæta afkomu barnafjölskyldna skal vera að bæta tannvernd barna með gjaldfrjálsu eftirliti, forvarnaraðgerðum og auknum niðurgreiðslum á tannviðgerðum barna. Herra forseti. Það er ljóst og engum dylst að það er brýn þörf á að bæta aðstöðu og afkomu barnafjölskyldna, m.a. með þessum hætti vegna þess að tannviðgerðir barna eru mörgum fjölskyldum ofviða peningalega, ég tala ekki um þegar tannréttingar bætast við. Ég á von á því að mjög margir landsmenn hafi í gærkvöldi horft á Kastljóssþátt, viðtöl við foreldra ungra tvíbura sem fæddust með skarð í vör og klofinn góm. Þannig fæðast um 10 börn á ári hér á landi. Þessir myndarlegu drengir höfðu farið í góðar aðgerðir hjá lýtalæknum og foreldrarnir voru að sönnu mjög ánægðir með árangurinn af því. En það var ekki laust við að það gætti kvíða í máli þeirra þegar þau horfðu til framhaldsins. Hvers vegna skyldi það vera, herra forseti? Það var vegna þess að þessi tvö börn þeirra áttu í vændum gríðarlega miklar tannréttingar sem fylgja í kjölfar þessarar aðgerðar. En tannréttingar eru að mestu á kostnað foreldra. Það kom fram að þeir ungu foreldrar sem rætt var við í gær áttu von á að borga nokkrar milljónir króna fyrir slíka aðgerð á börnunum tveimur. Það er dapurlegt, í ljósi þeirrar brýnu nauðsynjar sem allir eru sammála um að tannvernd, tanneftirlit, tannviðgerðir og tannréttingar barna séu, að tannheilsu íslenskra barna hefur hrakað undanfarin ár. Hún hefur kannski ekki versnað mikið en hún er hætt að batna, eins og segir í áliti sérfræðinga. Það velkist enginn í vafa um að þetta er brýnt. Hvað skyldi standa eftir stóru orðin í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og í aðgerðaáætlun um að styrkja stöðu barna og barnafjölskyldna? Herra forseti. Á bls. 364 í fjárlagafrumvarpinu kemur fram að setja eigi nokkrar milljónir króna, 42 millj. kr. stendur þar, vegna árlegrar aukningar í tannlækningar til að fylgja eftir fjölgun íbúa. Það á ekki að bæta við einni einustu krónu í þennan málaflokk. Það á að sönnu að viðurkenna að fólki fjölgar á Íslandi og til þess á að veita 42 á millj. kr. á næsta ári umfram það sem var á síðasta ári. Við áteljum ríkisstjórnina harðlega fyrir að setja ekki meira fjármagn inn á þennan lið frumvarpsins, herra forseti. Á þessu sviði þarf að gera stórátak til að bæta fyrir vanrækslu liðinna ára því að bætt tannheilsa og betri vitund ungs fólks um mikilvægi þess að vernda tennurnar mun stórlega draga úr tilkostnaði þjóðarinnar við tannlækningar þegar fram líða stundir. Ég vil ítreka að við erum ekki að gera annað en að kalla eftir lágmarksefndum á öllum þeim stóru yfirlýsingum sem er að finna í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar annars vegar og í aðgerðaáætluninni hins vegar. Við gerum tillögu um að 70 millj. kr. verði settar í forvarnarátak. Herra forseti. Þingmenn Vinstri grænna hafa á undanförnum árum fjórum sinnum, frá 131. löggjafarþingi, lagt fram frumvörp til laga um breytingar á lögum um almannatryggingar þess efnis að greiddur verði 100% kostnaður við tannlækningar barna og ungmenna 20 ára og yngri. Þetta frumvarp, sem hv. þingmenn Þuríður Backman og Ögmundur Jónasson fluttu síðast felur í sér að sjúkratryggingar mundu að fullu greiða tannlækningar, þar með taldar tannréttingar með lausum tækjum ungmenna á aldrinum 18–20 ára, sem nú greiða slíka þjónustu sjálf. Þetta frumvarp mundi líka fela í sér að greiddar yrðu að fullu tannlækningar barna 0–17 ára í stað 75% af gjaldskrá ráðherra, eins og nú er, og að fullu tannréttingar með lausum tækjum fyrir börn 0–17 ára, sem nú eru ekki greiddar. Í þessu frumvarpi er ýmislegt sem lýtur að öryrkjum og ellilífeyrisþegum en það er brýn þörf á, herra forseti, að bæta tannheilbrigði barna og ungmenna og tryggja aðgengi að tannlækningum óháð efnahag og félagslegum aðstæðum. Þetta er nokkuð sem við þingmenn Vinstri grænna munum leggja fram að nýju. Við áttum satt best að segja von á að í fjárlagafrumvarpi yrði tekið á þessu máli eftir þessar stóru yfirlýsingar. Ég leyfi mér að taka undir það sem segir í þingsályktun um aðgerðaáætlun til fjögurra ára til að styrkja stöðu barna og ungmenna, að við framkvæmd þessarar hástemmdu yfirlýsingar í stjórnarsáttmálanum sé rétt að hafa hliðsjón af niðurstöðum MUNNÍS-rannsóknarinnar. Hvað skyldi þar vera á ferðinni, herra forseti? Það er rannsókn, en niðurstöður hennar voru kynntar 31. janúar 2007. Í henni kom fram að tíðni tannskemmda hjá börnum og unglingum hér á landi virðist hætt að lækka. Rannsóknin leiddi einnig í ljós að í norrænum samanburði væru tólf ára íslensk börn að meðaltali með tvöfalt fleiri skemmdar tennur en samanburðarhópar í Svíþjóð og að staðan er verri hér á landi en á öllum hinum Norðurlöndunum. Tannlækningar eru það dýrar að þær eru eitt það fyrsta sem fólk neitar sér um. Þess vegna, herra forseti, verður ekki lengur undan því vikist að ríkið taki ábyrgð á þessum heilbrigðisþætti í samræmi við heilbrigðisáætlun. Ég leyfi mér að skora á þingheim að styðja tillögu okkar Vinstri grænna. Það er talað um samstarfsvilja í þinginu. Hann gæti til að mynda birst í því að ríkisstjórnin samþykkti eina tillögu eða svo frá stjórnarandstöðunni við afgreiðslu fjárlaga og þá væri vel við hæfi, herra forseti, að það væri einmitt þessi tillaga okkar Vinstri grænna um forvarnaátak í tannlækningum upp á 70 millj. kr. Röksemdin sem ríkisstjórnin þyrfti að beita fyrir sig í því er ekkert annað en stjórnarsáttmálinn og nýsamþykkt aðgerðaáætlun frá sumarþingi. Ég ætla að leyfa mér fyrir nóttina, herra forseti, að vonast til að með nýjum degi muni ríkisstjórnin sjá að sér og fallast á eitthvað af tillögum okkar, a.m.k. þá síðustu sem ég nefndi. Það væri í samræmi við stefnu Samfylkingarinnar sérstaklega og gagnrýni hennar á fráfarandi ríkisstjórn, að ég tali nú ekki um stjórnarsáttmálann.