Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá hv. Ed. og var samþ. þar með shlj. atkv., eftir að gerðar höfðu verið smávægilegar breytingar á upphaflega stjfrv. í samráði við menntmrn. og háskólaráð. Aðalefni þessa frv. er ákvæði um aukna hlutdeild stúdenta í stjórn Háskólans. Í frv. er gildandi lagaákvæðum um skipun háskólaráðs breytt að þrennu leyti. í fyrsta lagi er lagt til, að stúdentar eigi framvegis tvo fulltrúa í háskólaráði í stað eins eftir gildandi 1. frá 1957. Í öðru lagi er sú till. gerð hér um breytingu á skipun háskólaráðs, að þeir kennarar og starfsmenn rannsókna- og háskólastofnana, sem eru ekki kjörgengir til starfa deildarforseta, fái fulltrúa í háskólaráði og sé hann tilnefndur af Félagi háskólakennara og er því raunar að því leyti fulltrúi háskólakennara í heild. Í þriðja lagi er síðan gert ráð fyrir því hér, að háskólaritari eigi framvegis sæti í háskólaráði með málfrelsi og tillögurétti, en atkvæðisrétt á hann ekki að hafa. Í öðru lagi er svo gerð sú breyting á reglum um fulltrúa stúdenta í háskóladeildum, að þeir skuli einnig þar fá tvo fulltrúa framvegis, en ekki einn eins og verið hefur síðan 1957. Og í þriðja lagi eru settar nýjar reglur um rektorskjör. Önnur breytingin er sú, að starfsmenn, sem hafa kennslu að aðalstarfi, aðrir en prófessorar, skuli fá atkvæðisrétt við rektorskjör, og er þar átt við lektora, sem nú taka laun samkv. 23. launaflokki, en þeir eru nú 6 talsins, og svo einnig dósent í lyfjafræði lyfsala. Og enn fremur er gert ráð fyrir því, að við rektorskjör fái atkvæðisrétt 10 fulltrúar stúdenta, og eru þeir formaður stúdentaráðs og annar fulltrúi stúdenta í deildum Háskólans og einn fulltrúi frá Félagi tannlæknanema, en tannlæknadeildin er ekki sérstök deild, eins og kunnugt er. Með þessu móti yrðu kjörmenn stúdenta 10. Þá er enn fremur gert ráð fyrir nokkrum breytingum frá því, sem nú er, á starfsheitum háskólakennara. Gert er ráð fyrir því, að þeir starfsmenn Háskólans, sem hafa kennslu og rannsóknir að aðalstarfi, greinist framvegis í þrjá flokka, þ.e.a.s. prófessora, dósenta og lektora, og verði því dósentar og lektorar, sem eftirleiðis verða skipaðir, þeir einir, sem séu fastráðnir við Háskólann og hafi kennslu og rannsóknir að aðalstarfi. En auk þess er gert ráð fyrir því. að við Háskólann geti starfað lausráðnir kennarar, aðjúnktar og stundakennarar. Fimmta aðalbreytingin, sem gert er ráð fyrir í þessu frv.. er sú, að starfssvið háskólaritara er rýmkað, þannig að hann verði framvegis raunverulegur framkvæmdastjóri Háskólans, en heimilað er að undanþiggja rektor algerlega kennsluskyldu. Í gildandi lögum er aðeins heimild til þess að undanþiggja hann kennsluskyldu að hálfu. Þessi fimm atriði eru aðalbreytingarnar, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Langveigamest er að sjálfsögðu breytingin, sem lýtur að hinni auknu þátttöku stúdenta í stjórn Háskólans, bæði með setu í háskólaráði, háskóladeildum og aðild að rektorskjöri. Stúdentar höfðu þegar á s.l. hausti óskað þess að fá tvo fulltrúa í háskólaráði og deildum og 25% atkv. við rektorskjör. Háskólaráð vildi ekki á þessi sjónarmið fallast að öllu leyti, og hefur málið lengi verið til athugunar í háskólaráði og miklar viðræður farið fram milli fulltrúa þess annars vegar og stúdenta hins vegar. Ég lét báða þessa aðila vita. bæði háskólaráð og stúdentaráð, að ríkisstj. mundi leggja fyrir Alþ. þá breytingu, sem þessir tveir aðilar yrðu sammála um, háskólaráð og stúdentar. Ef þessir tveir aðilar reyndust ekki geta orðið sammála, yrði ríkisstj. að gera það upp við sig, hvaða tillögur hún vildi leggja fyrir Alþ. En ég lét það koma skýrt fram, að ríkisstj. væri því fylgjandi. að stúdentar fengju aukin áhrif í háskólaráði og deildum og fengju aðild að rektorskjöri. Háskólaráð hefur fyrir sitt leyti gert að sínum till. þær till. stúdentanna, að fulltrúum stúdenta í háskólaráði og deildum skuli fjölgað úr 1 í 2. Hins vegar vildi háskólaráð ekki fallast á það, að stúdentar fengju 25% atkv. við rektorskjör, heldur að þeir fengju 10 atkv. á móti 52 atkv. prófessora og annarra kennara, þannig að atkv. stúdentanna verða nokkuð innan við 20% af heildaratkvæðatölunni við rektorskjör. Nokkur ágreiningur hafði einnig verið um það, hvernig velja skyldi stúdentana. Af hálfu stúdentanna voru uppi raddir um það. að annaðhvort stúdentaráð eða þá stúdentar almennt kysu sérstaklega þá fulltrúa, sem kjósa skyldu rektor. Háskólaráð mælti ekki með þessari skipun. heldur lagði til, að þeir skyldu vera þeir, sem ættu sæti í háskólaráði og einstökum deildum, sérstakur fulltrúi kjörinn af tannlæknastúdentum og formaður stúdentaráðs, og er gert ráð fyrir þeirri skipan í þessu frv. Af hálfu stúdentaráðs var það tekið skýrt fram, eins og segir í grg., sem prentuð er sem fskj. með frv., að þeir telji óskum sínum ekki hafa verið fullnægt að öllu leyti með þeirri skipan, sem hér er lagt til, en óskuðu hins vegar ekki, að ríkisstj. gerði breytingar á till., eins og þær komu frá háskólaráði, og hafa ekki óskað þess, að breytingar yrðu gerðar hér á hinu háa Alþ. vegna þess, að þeir óska þess, að litið sé á kennara og stúdenta Háskólans sem eina heild, þetta hafi orðið niðurstaðan innan stofnunarinnar, og óska þess, að ríkisstj. flytti málið eins og ríkisstj. hefur flutt og Alþ. samþykkti það eins og það nú liggur fyrir. Rektorskjör á að fara fram 14. maí n.k. Ég tel brýna nauðsyn bera til, að frv. hafi verið afgreitt á hinu háa Alþ. góðum tíma áður en rektorskjörið fer fram, þannig að næsta rektor Háskólans verði hægt að kjósa með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir, og ég tel vera markað mikið framfaraspor í málefnum Háskólans. Ég tel ástæðu til þess að láta þess getið hér, að rektor Háskólans hefur lagt sig mjög fram um það að koma á þeirri samstöðu, sem tekizt hefur að koma á innan Háskólans um þetta mál, og á hann þakkir skildar fyrir það. Og einnig vil ég vekja sérstaklega athygli á þeim félagsþroska og þeim heilbrigða anda, sem kemur fram í stefnu stúdentaráðs Háskólans í þessu máli, eins og hún kemur greinilega fram í þeirri grg., sem prentuð er með frv., að leggja megináherzlu á samstöðu innan Háskólans um þetta mál, þannig að um það verði ekki deilur. En í raun og veru tel ég það mega miklum tíðindum sæta, að löggjafarsamkoma skuli fá til meðferðar mál, sem hefur reynzt mjög viðkvæmt í mörgum öðrum löndurit, þ.e.a.s. þegar um er að tefla aukin áhrif stúdenta á stjórn háskóla, og það skuli geta gerzt með þeim hætti, að ekki kemur til neinna átaka eða deilna um málið, þ.e.a.s. samstaða hefur náðst innan stofnunarinnar milli kennaranna annars vegar og stúdentanna hins vegar. Slíkt hefur ekki tekizt, þar sem slík mál hafa verið á döfinni annars staðar, og hafa þau hvarvetna orðið tilefni til langvinnra deilna, sem víða eru alls ekki til lykta leiddar. En ef þetta frv. verður að l., verður Háskóli Íslands sá háskóli í nálægum löndum a.m.k., þar sem áhrif stúdenta á stjórn háskólans eru greinilega langmest. Og það er sérstök ástæða til þess að mínu viti að fagna því, að slíkt skuli gerast í samkomulagi milli háskólakennara og stúdenta annars vegar og við stjórnvöldin hins vegar. Að svo mæltu leyfi ég mér að leggja til, herra forseti. að málinu verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta frv. hefur hlotið afgreiðslu í Ed., en aðalbreytingin í því frá lögum um lækningaleyfi frá 1932 er sú að skapa fleiri stig til meðferðar á lækningaleyfum. Það er svo nú, að ef verulegar misfellur eiga sér stað í meðferð lækningaleyfa hjá viðkomandi læknum, sem þau hafa hlotið, þá kann að draga til þess, að viðkomandi verði sviptur lækningaleyfi, og er það mikil og áhrifarík aðgerð gagnvart viðkomandi aðila, en bæði með hliðsjón af reynslu, sem annars staðar hefur fengizt og einnig með hliðsjón af framkvæmd þessara l. hafa þeir sérfræðingar, sem hér um hafa fjallað og undirbúið þetta mál og borið undir forystu landlæknis, talið, að það gæti verið til góðs í sumum tilfellum, að hægt væri að viðhafa aðrar aðgerðir, beita fyrst minni ráðstöfunum, sem kynnu þá að leiða til þeirrar viðvörunar, sem leiða mundi til þess, að viðkomandi sæi sig um hönd og breytti framferði sínu þannig, að síðar þyrfti ekki að koma til þess, að hann yrði sviptur lækningaleyfi, og eru það þá aðallega 3 stig, sem nú er um að ræða. Ef landlæknir telur rökstudda ástæðu til að hafa eftirlit með ávísun lækna á tiltekin ávana- og fíknilyf, þá getur ráðh. eftir tillögu landlæknis lagt fyrir læknana að halda skrár yfir ávísanir og skrá þar með m.a. nafn, aldur og heimilisfang sjúklings, heiti, magn og útgáfudag ávísaðra lyfja og tilefni notkunar þeirra. Síðan mundi, ef það sýnir sig í framkvæmd, að hér hafi ekki verið nóg að gert, koma næsta skrefið, sem gæti fólgizt í því að svipta viðkomandi aðila heimild til þess að gefa yfir höfuð nokkrar ávísanir á ávana- og fíknilyf, nema þá í gegnum annan lækni eða á ábyrgð einhvers annars aðila, og ef svo enn reyndist, að hér væri ekki nóg að gert, þá fyrst kæmi þriðja skrefið, ef þess þætti þurfa, svipting sjálfs lækningaleyfisins og með þeim þá alvarlegu afleiðingum, sem það hefur. Það er einnig sú smábreyt., sem kannske ekki skiptir máli, en hefur komið til umr., að rétt væri að hafa í 1., að ráðh. geti veitt tímabundið lækningaleyfi mönnum, sem ekki eru íslenzkir ríkisborgarar, ef þeir fullnægja vissum skilyrðum, hafi lokið prófi í læknisfræði frá viðurkenndum háskóla og hafi nægilega kunnáttu í töluðu og rituðu íslenzku máli að dómi landlæknis, enda sé um að ræða tiltekið læknisstarf, sem enginn íslenzkur læknir hefur fengizt til að gegna, ef í vissum tilfellum kynni að geta verið hagkvæmt að veita slíkum aðila lækningaleyfi, og í vissum undantekningartilfellum hefur það nú verið hagnýtt, þrátt fyrir ákvæði l. Ég vildi mega vænta þess, að hv. deild eða nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, sæi sér fært að ljúka skjótlega afgreiðslu þess, þannig að það geti hlotið endanlega afgreiðslu á þessu þingi. Að svo mæltu vil ég leyfa mér að leggja til, að málinu verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1967. N. varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Eins og fram kemur á þskj. 547 leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. Hv. 4. þm. Austf. með fyrirvara, en hv. 1. landsk. þm. var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Minni hl. hefur gefið út sérnál. á þskj. 548. Þegar n. athugaði frv. þá, eins og fram kemur í nál., var það tölulega borið saman við ríkisreikninginn af skrifstofu Alþ., og var frv. í samræmi við hann. Þingkjörnir endurskoðendur gera við ríkisreikninginn 21 aths. og eru með ríkisreikningnum birt svör ráðh. og síðan till. yfirskoðunarmanna, en þeir vísa tveim til aðgerða Alþ., þ.e.a.s. 9. og 10. Við 1. umr. málsins upplýsti hæstv. fjmrh. varðandi aths. vegna Skipaútgerðar ríkisins, að þegar væri búið að koma því í lag, sem þar var að fundið, varðandi 9. aths. lægi það ekki fyrir. Fjhn. fékk til viðræðna Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóra í fjmrn. og ræddi sérstaklega aths. þingkjörnu endurskoðendanna, sem þeir höfðu vísað til aðgerða Alþ., og gaf hann upplýsingar varðandi þau tvö atriði, sem þar koma fram. Fjhn. taldi ekki ástæðu til að gera aths. við 10. lið aths. yfirendurskoðunarmanna, en undirstrikar aths. þeirra varðandi 9. lið, þar sem um er að ræða reikningsgerð Ríkisútvarpsins og eins og segir í nál. leggur áherzlu á það, að ríkisendurskoðunin sjái svo um, að eftir þeim verði farið. Öðrum aths. hefur ekki verið vísað til aðgerða Alþ., og hefur því n. ekki séð ástæðu til þess að gera neinar aths. þar um. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meir um frv., en eins og fram kemur á nál. 547, leggur meiri hl. fjhn. til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Hér er ríkisreikningurinn fyrir 1967 til meðferðar. Eins og venjulegt er, hafa yfirskoðunarmenn þeir, sem Alþ. kýs, gert aths. við hann. Ein af þeim og 2. í röðinni er um það, að verulegar fjárhæðir séu í vörzlum innheimtumanna ríkissjóðs í árslok af því fé, sem þeir hafa innheimt á árinu. Já, víst eru það verulegar fjárhæðir. Í árslok 1967 voru rösklega 200 millj. kr. í vörzlum innheimtumanna af því fé, sem þeir höfðu innheimt fyrir ríkið á árinu, en þeir voru ekki búnir að skila þessu til ríkissjóðs. Það er næsta furðulegt, að slíkt skuli gerast, og ég veit ekki, hverju þetta sætir. Vitanlega ættu þessir menn að skila jafnóðum af sér til ríkissjóðs innheimtufé. Það mundi ekki þykja góð fjármunameðferð hjá einkafyrirtæki, ef það léti rukkara, sem það sendi út, geyma geysiháar upphæðir í vösum sínum mánuðum og jafnvel missirum saman, án þess að skila þessu til þeirra, sem eiga þetta fé. En þetta er það, sem hefur verið að gerast á ríkisbúinu samkv. því, sem hér er frá skýrt. Yfirskoðunarmenn segja í þessari aths. m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Það hlýtur samkv. eðli málsins að verða svo, að nokkur fjárhæð sé í þeirri vörzlu, þ.e. hjá innheimtumönnum, vegna innheimtu síðustu daga ársins, þar sem ríkisféhirðir lokar sjóði 31. desember.“ Ég er ekki alveg sammála yfirskoðunarmönnum um þetta. Þeir þurfa ekki að senda innsiglað peningabréf til Reykjavíkur. Þetta tíðkaðist á öldinni, sem leið. Þá urðu menn að senda peninga þannig með póstunum, sem gengu þá oft ekki nema einu sinni í mánuði, eða fá sérstaka sendimenn til þess að flytja slík verðmæti milli byggðarlaga. En nú er öld önnur. Nú eru bankar, bankaútibú eða sparisjóðir að ég hygg á öllum stöðum, þar sem innheimtumenn ríkisins eiga heima. Vitanlega á ríkissjóður að hafa innlánsreikninga í þessum stofnunum, bönkum og sparisjóðum, og þannig ætti hann að láta innheimtumenn borga jafnóðum inn í þá reikninga, það sem þeir innheimta af ríkistekjum. Þá þarf eiginlega ekkert að vera í þeirra vörzlu. Þeir gætu borgað inn á gamlársdag, síðasta degi ársins það, sem þá væri hjá þeim og aðra daga gætu þeir gert það einnig, ef safnaðist fé hjá þeim, þá gætu þeir farið með það og lagt það inn í þessa ríkisreikninga í bönkum eða sparisjóðum. Vitanlega ætti að taka upp þennan hátt, og ég er hissa á, að það skuli ekki vera búið að gera það fyrir löngu. Þá gæti ríkissjóður fengið þetta fé til ráðstöfunar tafarlaust, enda veitir honum víst ekki af því oft og einatt. Við leggjum áherzlu á það í minni hl. fjhn., að þessi óreiða, sem hér er, verði upprætt strax og komið eðlilegri skipan á þessi mál. Það eru nokkrar fleiri aths., sem yfirskoðunarmenn gera við reikninginn, en ég sé ekki ástæðu til að nefna þær sérstaklega utan eitt, sem þarna kemur fram. Það er það, að enn á eftir að endurskoða marga reikninga, reikninga margra stofnana og embætta, sem ríkisreikningurinn byggist á. Ég held, að það séu um 20 stofnanir og embætti, sem þarna eru talin á bls. 299. Þarna er um að ræða reikninga frá 1967, og einnig frá fyrri árum. Hér er t.d. talið embættiskostnaður tollstjóra 1966 og 1967, tollgæzlan í Reykjavík 1966 og 1967, hæstiréttur sömu ár, Vegagerð ríkisins einnig þessi tvö ár, bændaskólinn og búið á Hvanneyri sömuleiðis, bændaskólinn og búið á Hólum 1965–1967 og rannsóknastofnanir atvinnuveganna 1965–1967 og atvinnudeild háskólans fyrir 1964. Ég tel, að það sé ekki tímabært að samþykkja þennan reikning nú á Alþ. meðan endurskoðun hans er ekki lokið. Ég hef ávallt undanfarin ár gert aths. við þetta og haldið því fram, að Alþ. eigi ekki að samþykkja ríkisreikning, fyrr en endurskoðun hans er að fullu lokið, og þess vegna förum við fram á það í minni hl. fjhn., að hæstv. forseti taki nú þetta mál út af dagskrá, og það verði ekki tekið fyrir aftur til endanlegrar afgreiðslu, fyrr en fyrir liggja upplýsingar um það, að endurskoðun þeirra reikninga, sem ríkisreikningurinn er byggður á, sé að fullu lokið. Það getur vel verið, að það takist ekki að ljúka þessu verki, meðan þetta þing er að störfum, en það gerir ekki svo mikið til. Væntanlega yrði þessu lokið, þegar Alþ. kemur saman á næsta hausti, og þá er hægt að taka málið upp aftur, ef þá liggur fyrir, að þessu sé lokið, og afgreiða málið. Það er sem sagt till. okkar, herra forseti, að meðferð málsins verði nú frestað og það tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Ég er þakklátur hv. fjhn. fyrir hve vel hún hefur brugðizt við að taka ríkisreikninginn til meðferðar, enda þótt hann kæmi hér því miður nokkuð seint fram á Alþ., þar eð endurskoðun og svörum við aths. gat ekki lokið fyrr. Ég sé ástæðu til þess að víkja örlítið að aths. hv. 1. þm. Norðurl. v., frsm. minni hl., ekki til þess beinlínis að fetta fingur út í neitt af því, sem hann sagði, heldur til þess miklu fremur að skýra það og gera mönnum ljóst, að málið er nokkuð annars eðlis en minni hl. n. virðist álíta. Ég skal þá fyrst byrja á síðustu aths. hans, sem till. minni hl. byggist á, að ríkisreikningnum verði frestað, en rökin eru þau, að ekki sé enn lokið endurskoðun hjá allmörgum embættum. Mér er ekki kunnugt um, að það hafi nokkru sinni verið svo, að hinni umboðslegu endurskoðun hafi verið lokið hjá öllum embættum, þegar ríkisreikningur hefur verið til meðferðar hér í Alþ., og hygg ekki, að það skipti meginmáli, því að ef eitthvað kemur fram athugavert hjá þessum embættum, þá að sjálfsögðu kemur það til kasta yfirskoðunarmanna við meðferð næsta reiknings. Þetta dettur ekki milli þils og veggjar, ef svo má segja, heldur liggur það þá til athugunar, þegar þar að kemur. Ríkisendurskoðandi vekur athygli á því í svörum sínum við aths. yfirskoðunarmanna varðandi óendurskoðuð embætti, að vitanlega væri hægt að hraða þessari endurskoðun meir með því að fjölga starfsmönnum ríkisendurskoðunarinnar, og hann hefur lagt áherzlu á það að fá meira af þjálfuðu starfsliði, helzt lærða endurskoðendur, í stærri stíl en nú er um að ræða. Það kann vel að vera, að þetta sé nokkuð mikil íhaldssemi hjá fjmrn. að hafa ekki látið í té alla þá starfskrafta, sem þar er beðið um, og er það þá í þessu tilfelli mín sök að hafa ekki gert það. Við höfum hins vegar rætt þetta mál við ríkisendurskoðanda, eins og hann víkur að, og það er í sérstakri athugun núna, hvort hægt er annaðhvort að fastráða eða þá að ráða um stundarsakir nokkra menn til þess að hraða þessari endurskoðun, og að sjálfsögðu er skylt að taka það til athugunar, því að ekki má verða dráttur á því, að endurskoðun verði, a.m.k. má ekki seinka frá ári til árs endurskoðuninni. Ég hygg, að það sé ótvírætt, að að svo miklu leyti sem hér hefur á breyting orðið frá fyrri árum, séu það færri embætti, sem eru nú óendurskoðuð en áður, og það hefur verið gerð mjög rækileg athugun á mörgum embættum ríkisins, sem ríkisendurskoðunin hér víkur að, m.a. mörgum fógetaembættum. Við höfum sérstaklega lagt okkur eftir því, og snertir það nokkuð fyrri aths. hv. 1. þm. Norðurl. v., að leggja áherzlu á bættar innheimtur hjá innheimtumönnum ríkisins víða úti um land, koma í veg fyrir það, að þar söfnuðust skuldir og einkanlega að koma í lag tollinnheimtu, sem því miður var ekki alls staðar með þeim hætti, sem skyldi. Um þetta segir ríkisendurskoðandi sjálfur í sínu svari: Endurskoðun á tekjum hjá innheimtumönnum ríkissjóðs er því mun betur komið nú en undanfarin ár. Hann segir enn fremur: „Um tollendurskoðunina er það að segja, að með sameiginlegu átaki hennar og fjmrn. hefur innheimta aðflutningsgjalda færzt í fastari skorður og eftirstöðvar hafa minnkað mjög.“ Þetta hvort tveggja tel ég vera mjög jákvætt, og það verður stefnt markvisst áfram í sömu átt. Það verður reynt að koma í veg fyrir það, sem því miður hefur sums staðar viljað koma fyrir, að það safnist fyrir vangreiddar tollskuldir, sem ekki á að eiga sér stað. Söluskattur hefur ekki alls staðar verið greiddur með sama hraða og verður á því nokkur mismunun, t.d. miðað hér við þéttbýli eins og Reykjavík, þar sem lokað er miskunnarlaust fyrir fyrirtæki, ef þau ekki borga á réttum gjalddögum, og mín skoðun er sú. að það sé ekki neinu fyrirtæki til góðs að láta slíkar skuldir safnast fyrir. Það verður því haldið áfram á þessari braut, sem ríkisendurskoðandi hér víkur að og leitazt við að bæta úr starfsmannahaldi ríkisendurskoðunar, svo sem frekast eru tök á. En ég get hins vegar ekki fallizt á, ekki sízt miðað við það, sem ég áðan sagði, að endurskoðuninni hefur þó þokað fram meira undanfarin ár, að það sé sérstök ástæða nú til þess að fresta afgreiðslu þessa ríkisreiknings. Varðandi þær 200 millj. kr., sem hv. 1. þm. Norðurl. v. vék hér að, að væru í kassa eða nánast í vasa innheimtumanna ríkissjóðs um áramót, þá er það vissulega ljót saga, ef svo væri, og engum ætti að vera það meira kappsmál en fjmrh., að slíkt ekki kæmi til, því að ekki veitir af að fá í kassann um áramótin. Sannleikurinn er líka sá, að allan desembermánuð er ríkisféhirðir, ríkisbókhaldið og allir þeirra starfsmenn önnum kafnir við það að herða á innheimtum hjá öllum innheimtumönnum ríkisins, gera upp öll bráðabirgðalán og sjá til þess, að sem mest komi þá í ríkiskassann, enda er reyndin sú, að síðustu mánuði ársins koma venjulega inn hundruð millj. allt fram á gamlársdag, og á gamlársdegi, þótt það sé stuttur dagur, getur það leikið á 200–300 millj. eða jafnvel meiru, sem kemur inn þann dag. Það kann að virðast einkennilegt, að þessar 200 millj. liggi því í vasa innheimtumanna úti um land, enda er þessu ekki svona farið. Því er alls ekki svona farið, að þessar 200 millj. liggi um áramót í kassa hjá þessum innheimtumönnum ríkissjóðs. Það er hér allt annað, sem kemur til greina. Það er þrennt, sem er fyrst og fremst orsök þessarar tölulegu niðurstöðu, sem lítur óneitanlega ekki fallega út á pappír. Í fyrsta lagi má geta þess, að allir innheimtumenn ríkissjóðs hafa með höndum margvíslegar útgreiðslur frá sínu embætti til ýmiss konar framlaga, sem ríkið á að borga sinn hluta af í hinum ýmsu héruðum. Það er kostnaður vegna löggæzlu, dómsmálakostnaður alls konar og ýmsar greiðslur, sem ríkið á að borga hluta af og sýslumönnum er ætlað að inna af hendi. Í þessu tilfelli, t.d. árið 1967, þá höfum við áætlað, að þeir fjármunir hafi numið um 35 millj. kr., sem í rauninni var engin ástæða til þess að sendar væru ríkisféhirði vegna þess, að þær átti að greiða. En endanleg skilagrein hafði ekki verið gerð fyrir þessum upphæðum 31. desember, heldur hlaut það að dragast fram yfir áramótin, þegar þessir hlutir voru endanlega gerðir upp í ríkisbókhaldinu. Það er því í rauninni ekki hægt að saka embættismennina, þó að þeir hafi haldið eftir þessum fjárhæðum. Í annan stað er þess að geta, sem hv. þm. virtist eiga nokkuð erfitt með að skilja, að síðasta dag ársins innheimtast allverulegar fjárhæðir, sem ómögulegt er að koma til ríkisfjárhirzlunnar í tæka tíð, þannig að þær verði bókaðar þar inn sem tekjur 31. desember. Ég nefni aðeins sem dæmi, að t.d. hér í Reykjavík voru um síðustu áramót 6–7 millj. kr., sem innheimtust síðdegis 31. desember og ómögulegt var að koma inn í bankareikninga ríkisfjárhirzlunnar eftir þann tíma. Það var ekki tæknilega mögulegt. Ríkisféhirðir hefur að sjálfsögðu ekki hlaupareikninga út um allt land. Þeir reikningar eru á vegum embættanna, en ekki ríkisfjárhirzlunnar. Það skiptir þess vegna ekki öllu meginmáli, úr því að þeir peningar liggja þar og eru ekki komnir á viðskiptareikning ríkissjóðs í Seðlabankanum, sem skiptir meginmáli, hvort hann liggur á nafni viðkomandi sýslumanns eða væri að forminu til á nafni ríkisféhirðis. En það, sem er meginkjarni málsins og meginskýringin á þessu öllu saman er það, að sýslumönnum er það mikið kappsmál að hafa ekki allt of miklar eftirstöðvar um áramót, og þess vegna hafa þeir freistazt til þess, þó að það í rauninni sé ekki heimilt og samkv. nýjum l. um ríkisbókhald alls ekki heimilt, að halda opnum reikningum fram yfir áramót með þeim árangri, að þeir hafa iðulega í janúar og jafnvel fram í febrúar tekið á móti mjög verulegum fjárhæðum, sem þeir svo í reikningsskilum sínum telja vera innkomnar 31. desember, þegar þeir senda grg. sínar, sem þeir eiga að senda í janúar eða í síðasta lagi í byrjun febrúar og gengið er mjög hart eftir, að sé gert, en því miður, og það skal ég taka undir, hafa ekki allir sýslumenn sent skil það snemma. Til þess að þetta valdi nú ekki misskilningi, að hér séu 200 millj., sem sýslumenn fái að hafa í vasa sínum fram eftir öllu ári, þá vil ég geta þess varðandi þetta ár, sem hér er sérstaklega nefnt, að í janúarmánuði 1968 voru innborgaðar af þessu fé 45 millj., í febrúarmánuði 65 millj. og í marzmánuði 48 millj., en þá voru komnar inn skilagreinar yfirleitt frá öllum embættunum, þannig að eftir það eru aðeins smávægilegar upphæðir, sem borgast inn. Það er því þessa þrjá fyrstu mánuði ársins, sem í rauninni allar þessar eftirstöðvar greiðast inn, og endanlega er gert upp það, sem sýslumennirnir sjálfir eiga að greiða af þeim kostnaði, sem ég gat um áðan, að félli í þeirra hlut að leggja út fé fyrir, og þeir sjá því ekki ástæðu að senda fyrst peningana suður til Reykjavíkur og innheimta þá aftur til þess að borga hluta af löggæzlukostnaði og annað, sem þeir eiga að greiða. Þetta eru skýringarnar, þannig að hér mundi ég ekki vilja segja, að væri um óreiðu að ræða eða eitthvert óskaplegt mál, en ég vildi, að satt væri, að sýslumennirnir hefðu þessar 200 millj. í kassa og gætu látið okkur hafa þetta. En því miður er þetta ekki svona. Það er þarna freistazt til þessa, því að ef þeir ekki notuðu janúarmánuð líka, mundi þetta færast inn sem vangreiddir skattar í þeirra umdæmum, og það er kannske mannlegt, að þeir reyni í byrjun ársins að innheimta sem mest, til þess að koma því inn á liðið ár, og það koma þá fram sem skil frá þeirra hendi. Þetta er skýringin á því, sem hér er að gerast. Ég er ekki með þessu að afsaka þetta á nokkurn hátt, heldur aðeins að skýra staðreyndir, og ég legg á það áherzlu, að við reynum með öllu móti að sjá til þess, að fyrir 31. desember sé greitt allt það inn, sem mögulega er auðið að fá inn af ríkissjóðstekjum. Það er af ósköp eðlilegum ástæðum og hlýtur að vera metnaðarmál rn. og ekki hvað sízt fjmrh., að það sé ekki óeðlilega hár yfirdráttur í Seðlabankanum á þessu tímabili. Það er lögð á það núna alveg sérstök áherzla og hefur verið frá síðustu áramótum að reyna að breyta þessu. Því miður hefur það ekki tekizt enn sem skyldi að fá sýslumenn til þess að gera þetta upp og senda skilagreinir nógu snemma. Það skal tekið fram, að þeir senda mánaðarlega skilagreinir, það er annað mál. En þessi lokaskilagrein ársins hefur viljað teygjast nokkuð á langinn vegna þess, að þeir hafi verið að hreinsa til með þessum hætti, sem ég gat um. En hin nýju l. um ríkisbókhald gera ráð fyrir því, að það sé lokað um áramót og sýslumenn eiga einnig að gera það. Því miður, eins og ég segi, er því ennþá þannig farið með nokkur embætti, sem ég sé ekki ástæðu til þess að vera að tilgreina hér. Hér er þó mjög misjafnlega pottur brotinn, sum embætti gera mjög snemma skil, önnur seint. En það verður lögð áherzla á það í samráði við dómsmrn., sem ég hef rætt um þetta mál við, að reka á eftir því með fullri hörku, að sýslumenn geri sem skjótust skil, m.a. til þess að útkoma ársins geti legið fyrir sem allra fyrst. Ég hefði viljað vera búinn að gera hv. Alþ. nú þegar grein fyrir afkomu ársins 1968, en það hefur ekki verið hægt vegna þess, að enn eru nokkrir sýslumenn, sem betur fer mjög fáir, sem eiga eftir að gera endanleg skil, þannig að hægt sé að fá lokatölu. Þetta, herra forseti, vildi ég að kæmi fram við þessar umr. til þess að útskýra hvernig efnislega stendur á því, að þessar tölur eru hér svo háar sem raun ber vitni um, og ég vonast til að mér hafi tekizt að útskýra fyrir hv. þm., hvað hér er um að vera.



Herra forseti. Eins og menn muna þá urðu hér nokkrar umr. við 1. umr. um embætti húsameistara ríkisins, og var rætt um það bæði af hv. 3. þm. Vesturl. og hv..fjmrh., að uppvíst hefði orðið um ýmsa óreiðu í sambandi við það embætti. Það hefði meðal annars komið í ljós, að yfir- og aukavinna væri óeðlilega mikil, að bifreiðastyrkir væru óeðlilega háir, óeðlilega mikil risna hefði átt sér stað, ferðakostnaður o.s.frv. Ég hefði ekki haft tilefni til þess að rifja umr. upp að þessu sinni, ef ekki hefðu síðan orðið nokkur blaðaskrif um þetta, m.a. hefur forstjórinn átt viðtal við eitt af blöðum bæjarins og sagt, að þessu máli væri lokið. Í dag skrifar hv. fjmrh. í blöðin, og lýsir því m.a. yfir, að í sambandi við óreiðuna hjá húsameistaraembættinu muni dómsrh. hafa ákveðið að víkja frá störfum þeim, er meginábyrgð hefur haft á fjárstjórn stofnunarinnar. Ég vildi gjarnan fá það upplýst í þessu sambandi, hvernig þetta mál hefur verið til lykta leitt, þar sem húsameistari lýsir því yfir í blaðaviðtali, að því sé með öllu lokið. Ennfremur vildi ég vita, hver eða hverjir það séu hjá húsameistaraembættinu, sem samkv. þessari yfirlýsingu ráðh. í dag hafa verið látnir víkja frá störfum og bera meginábyrgð á því, hvernig fjárstjórn stofnunarinnar hefur verið að hans dómi. Ég álít, að slík mál eins og þessi eigi ekki að liggja neitt í þagnargildi og það eigi að vera fullkomlega upplýst, ef einhverjum er refsað, sem sekur kann að reynast, og að það sé þá sannanlega sá seki og sá, sem meginábyrgðina hefur borið. Ég vil sem sagt æskja þess, að hv. ráðh., ef hann treystir sér til þess, upplýsí þingheim um það, hvernig þessar málalyktir hjá húsameistaraembættinu eru og hver eða hverjir það eru, sem hafi verið látnir hætta störfum vegna fjármálaóreiðu.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. segir, að það sé ekkert nýtt, að endurskoðun ríkisreikningsins sé ekki lokið, þegar hann er lagður fyrir Alþ. til samþykktar. Þetta er alveg rétt hjá hæstv. ráðh. Það er alveg rétt. Ég hef gert athugasemdir um þetta á hverju þ., þegar ríkisreikningur hefur legið fyrir og flutt till. um það, eins og nú, að meðferð málsins yrði frestað, þar til endurskoðuninni yrði lokið. Hv. ráðh. segir, að það séu ekki nógu margir menn við endurskoðun hjá ríkisendurskoðuninni. Ég vil benda honum á það, og ég held að hann hljóti að vera mér sammála um það, að það sparar ekkert mannahald, að draga endurskoðunina á langinn, ef meiningin er, eins og ég hygg að sé, að allir reikningar séu þó endurskoðaðir um síðir. Hann segir, að það sé ekki sérstök ástæða nú til að gera athugasemdir um þetta, því að þessu hafi þokað til réttrar áttar að undanförnu, en það eru samt margir reikningar óendurskoðaðir, og þess vegna er full ástæða til að gera þessa athugasemd, nú eins og áður. Þá eru það 200 milljónirnar, sem voru hjá innheimtumönnum í lok ársins. Ljótt er ef satt væri, segir hæstv. ráðh. Hann bar þó ekki brigður á, að athugasemdin hjá yfirskoðunarmönnunum væri rétt, en hann var með ýmsar skýringar og það er nú ýmislegt við þær að athuga. Hann nefnir í fyrsta lagi það, að innheimtumennirnir, þ.e.a.s. sýslumennirnir, hafi ýmsar útgreiðslur fyrir ríkið og þetta hafi verið áætlað um 35 millj. um áramótin í fyrra. Ef það er svo, sem mun vera, að sýslumenn annist útborganir fyrir ríkissjóð, þá eiga þeir vitanlega ekki að borga annað en það, sem þeim er falið af þeirra yfirboðurum að borga út af ríkisfé. Þeir hljóta að fá kvittanir fyrir öllu, sem þeir greiða, og þá geta þeir sent þær jafnharðan til fjmrn. eða ríkisféhirðis ásamt peningunum, og þá er þetta bara hluti af því, sem þeir hafa innheimt. Þá á líka að taka það sem fullgilda greiðslu frá þeim, ef þarna koma kvittanir fyrir greiðslum, sem þeim hefur verið falið að inna af höndum. Svo þetta er engin afsökun. Þá er það síðasti dagur ársins, þá á nú mikið að gerast og sjálfsagt gerist mikið á gamlársdag. Ráðh. segir, að það sé ómögulegt að koma til ríkissjóðs öllu þessu fé. Ég benti á það, að ríkissjóður ætti að hafa reikninga í bönkum og sparisjóðum alls staðar, hvar sem innheimtumenn eru búsettir. Þeir ættu að leggja innheimtuféð inn á þessa reikninga ríkissjóðs jafnóðum og þeir fá það í hendur, og þetta geta þeir gert líka á síðasta degi ársins eins og aðra daga, og þá getur ríkissjóður ávísað til Seðlabankans á þessar innistæður sínar í bönkum og sjóðum úti um allt land, hann getur gert það, og þannig getur þetta komið honum strax að fullum notum. Ráðh. sagði, að það hefði verið ómögulegt t.d. að koma til ríkissjóðsins 6–7 millj. á gamlársdag hér í Reykjavík. Ég veit ekki hver lokar fyrstur þennan dag, tollstjórinn, ríkisféhirðir eða bankarnir. Það getur skeð, að það yrði eitthvað lítið eitt eftir hjá tollstjóra, ef hann er lengur að þennan dag en hinar stofnanirnar, en það getur aldrei munað miklu, og hann hefur víst sendimenn, sem hægt er að trúa fyrir því að fara með peninga í banka eða til ríkisféhirðis. Ráðh. segir, að reikningar í bönkum og sjóðum úti um land séu á vegum embættanna, en ekki ríkissjóðs, og þetta skipti ekki máli. Ég er nú ekki sammála hæstv. ráðh. um þetta. Ég held að það geti skipt máli, hvort fé sem ríkið á er á reikningi einhvers sýslumanns eða þá á reikningi ríkissjóðsins sjálfs, og vitanlega á ríkissjóður sjálfur að hafa viðskiptareikninga í þessum bönkum og sjóðum, og það á að leggja þetta inn á reikning ríkissjóðs. Hitt er ekki rétt, og þetta getur skipt máli, það verða allir að viðurkenna. Þá segir hann, að ríkisféhirðir loki sínum reikningi 31. desember. Það er gott, það er góður siður. En margir sýslumenn gera þetta ekki, en þá á að láta þá gera það, og þá helzt þetta, sem þeir innheimta eftir nýárið. Þá telst það vitanlega á þeirra spjöldum í ríkísreikningnum með óinnheimtum tekjum í árslokin. Þetta er það eina rétta, þetta er rétt bókhald, en hitt er það ekki. Þess vegna eiga þeir ekki að telja janúarinnborganir með desembergreiðslum, það er rangt, og það á að koma þeim í skilning um það, að þeir eigi að hætta þessu. Hæstv. ráðh. taldi þarna upp að það hefðu komið stórar fjárhæðir til ríkisins í janúar, febrúar og marz. Ég tók niður tölurnar, og ég held að það hafi komið út úr þessu samtals 158 millj., en þá eru þó eftir fullar 40 millj. af því, sem þeir voru búnir að innheimta af fyrra árs tekjum, þegar marz er liðinn, og þetta er hvergi nærri gott. Ég þykist nú alveg vita, að hæstv. ráðh. sé mér í raun og veru sammála um það, að þessu þurfi að koma í betra lag; og ég vænti þess, að hann taki þessar ábendingar mínar til greina að láta ríkissjóð opna reikninga út um landið, þar sem innheimtumenn eru búsettir, og láti þá borga jafnóðum inn á þessa reikninga á nafn ríkisins allt, sem þeir innheimta, og ef þeir eru beðnir að inna einhverjar greiðslur af höndum fyrir það opinbera þá sendi þeir kvittanir fyrir þeim greiðslum jafnharðan í staðinn fyrir peninga til ríkissjóðs. Ég þykist alveg vita, að hæstv. ráðh. vilji hafa þetta í lagi, og þá er það þetta, sem hann á að gera.



Herra forseti. Ég sé nú ekki ástæðu til þess að við séum í neinu karpi ég og hv. 1. þm. Norðurl. v. Okkur greinir ekki, held ég, ákaflega mikið á efnislega um þetta atriði. Ég er hins vegar ekki orðinn sannfærður um það enn, að málið sé eins einfalt og hann virðist vera láta, en nóg um það. Það er kannske vegna þess, að við erum of slappir í fjmrn., ég skal ekki segja um það, en málið er nú töluvert flóknara. Ég held hins vegar, að það liggi alveg í augum uppi. að auðvitað hlýtur það að vera okkar kappsmál, ekki síður en þeirra, sem á þetta hafa bent hér, að sem allra mest af þessu innheimta fé komi í ríkissjóðinn í tæka tíð. Það gefur auga leið, að það hefur hver fjmrh. áhuga á því, að staða ríkissjóðs í árslok sé sem bezt, þannig að ég held, að það þurfi ekki að óttast neinn slappleika í því, vegna þess að það er ekki nema þá hrein eigingirni, sem hlýtur að ráða því, þó við sleppum öðru, að það sé reynt að ná inn þessum peningum, sem mest má verða. Það getur vel verið að það sé mjög hæpið bókhald hjá sýslumönnum að færa inn á liðið ár það, sem þeir innheimta eftir áramótin, en því miður hefur þetta verið gert í allstórum stíl, og það er ekki hægt að segja, að þetta sé nein óreiða út af fyrir sig, þetta kemur fram annað hvort árið, en ég er sammála hv. þm. um það, að rétt skal vera rétt og eðlilega koma þá fram auknar eftirstöðvar um árslok, það er hárrétt. Hv. 4. þm. Reykv. beindi til mín nokkrum fsp. varðandi embætti húsameistara ríkisins og þær athugasemdir, sem við það hafa verið gerðar vegna skrifa, sem um það hafa orðið og vegna grg., sem ég hef birt um það efni. Ástæðan fyrir grg. minni var ekki sú að vefengja neitt af því, sem yfirskoðunarmenn ríkisreikninga hefðu um það sagt, heldur aðeins að láta það koma skýrt fram, sem ekki hafði komið fram í skrifum eða tali manna um þetta mál, að ríkisendurskoðunin hafði haft fullkomlega augun opin fyrir þessu máli. Það komu fyrir viss atvik, sem ollu því snemma á s.l. ári, að það þótti sjálfsagt að taka ýmis atriði í þessu embætti til heildarrannsóknar og leiddi það hvað af öðru. Þetta stafaði ekki af því, að það væru ekki fylgiskjöl fyrir greiðslum, heldur vegna þess, að það sýndi sig, að þessi fylgiskjöl voru ekki með eðlilegum hætti, þannig að það höfðu átt sér stað greiðslur, sem ekki hefðu átt að eiga sér stað. Hv. 3. þm. Vesturl. skýrði frá nokkrum þessara atriða hér í ræðu sinni, er hann ræddi ríkisreikninginn við 1. umr., og ég hef ekkert við hans athugasemdir þar að athuga. Hann skýrði frá því, að ríkisendurskoðunin hefði haft þetta mál lengi til meðferðar og gert ýmsum skoðunarmönnum ljóst, hvað hefði gerzt í því. Það var í fullu samráði við mig að það var gert. Ég tel það sjálfsagt að ríkisendurskoðunin veki athygli yfirskoðunarmanna á því, þegar misfellur eru við embætti. Eins og við vitum þá er starf yfirskoðunarmanna unnið í hjáverkum og þess engin von, að þeir geti krufið til mergjar rekstur einstakra ríkisstofnana, þannig að það ber brýna nauðsyn til þess, að þarna sé góð samvinna á milli. Yfirskoðunarmenn hafa í athugasemdum sínum við ríkisreikninginn tilgreint í tölulegum atriðum fsp., sem þeir hafa beint til rn., sem húsameistaraembættið heyrir undir til þess að fá úr því skorið, hver sé skoðun þessa rn. á þeim atriðum, sem þar eiga sér stað bæði um umframgreiðslur, bifreiðastyrki og annað. Dómsmrn. hefur eftir ósk fjmrn. svarað þessum athugasemdum. Rn. hafði áður fengið til meðferðar ítarlegar skýrslur ríkisendurskoðunar, sem ríkisendurskoðunin lét í té til þess að rannsaka til hlítar öll einstök atriði í þessu máli. Hv. þm. sagði, að húsameistari ríkisins hefði í grein í blaði í gær gefið í skyn að þessu máli væri lokið. Ég vil ekki gera neitt að umtalsefni þessa grein og hvorki lýsa hana rétta né ranga, en ég verð hins vegar að segja það, að málinu er ekki lokið, enda er það tekið fram í svörum dómsmrn., að það sé verið að framkvæma nauðsynlegar ráðstafanir í þessu embætti með hliðsjón af úrskurðum ríkisendurskoðunarinnar. Ég hef enga ástæðu til að halda annað en að dómsmrn. muni fullkomlega taka til greina allar athugasemdir ríkisendurskoðunarinnar varðandi þetta embætti. Það tel ég rétt og skylt, og tel það engum efa bundið. Ég gerði grein fyrir því í grg. minni, sem ég hef sent blöðunum, að það sé ekki á valdi fjmrh. að ákveða um það, þegar misferli verður í embættum, hvort viðkomandi embættismenn eru látnir víkja úr starfi eða ekki. Þetta gerist með þeim hætti, að ríkisendurskoðunin kemur sínum athugasemdum á framfæri við viðkomandi embætti og síðan er til þess ætlazt, að viðkomandi rn. taki ákvörðun um það eftir efni málsins, hvað beri að gera til þess að uppræta það, sem miður hefur farið. Það er hlutverk fjmrn., og því mun verða fylgt eftir, að greiddar verði að fullu allar þær fjárhæðir, sem aðilar við embætti húsameistara hafa tekið sér með óeðlilegum hætti, hvort sem það er húsameistari ríkisins sjálfur eða aðrir, sem hafa fengið slíkar fjárhæðir, og eftir því mun verða gengið af fjmrn. Hvort ráðh. sá, sem þetta mál heyrir undir, telur málið það alvarlegt, að það beri að gera frekari ráðstafanir, t.d. að láta tiltekna embættismenn víkja og þá hverja, er mál þessa ráðh. Það er föst venja í öllum rn. og fjmrh. getur ekki ákveðið um það og hefur ekki til þess stjórnskipulegan rétt. Ég sagði í grein minni, að ráðh. mundi hafa ákveðið að víkja frá starfi þeim manni, sem talinn væri hafa borið mesta ábyrgð á þeim misferlum, sem þarna hafa orðið, og ég veit, að ríkisendurskoðunin hefur vakið athygli á því, að hún teldi, að það væri ekki hægt, miðað við þá óreiðu, sem þarna hefði orðið, að treysta þessu embætti fyrir fjárreiðum, nema því aðeins, að sá maður, sem ætti að sjá um fjárhagslega stjórn þessa fyrirtækis, sem hefur mikið fé undir höndum, væri látinn víkja. Þetta hygg ég, að dómsmrh. hafi gert. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til og tel ekki viðeigandi að greina frá því, hvaða tiltekinn starfsmaður á að víkja þarna eða ekki. Ég tel rétt, að sá ráðh., sem þetta heyrir undir, upplýsi það, eftir því sem hann telur efni standa til. Hvað mig varðar lýsi ég því yfir, að varðandi það fjárhagslega misferli, sem þarna hefur átt sér stað, þá mun ekki verða við annað unað en að því verði fullkomlega kippt í lag, hver svo sem þar á sökina.



Herra forseti. Ég þarf raunar ekki mikið að segja í tilefni að ræðu hæstv. fjmrh. Mér fannst ráðh. svara skýrt og skilmerkilega og greina frá því fullkomlega, sem varðar embætti hans. Ég tók eftir því, að hann sagði að þessu máli væri ekki lokið, og það tel ég eðlilegt. Það virðist vera svo margt, sem hefur orðið uppvíst í sambandi við þetta embætti, að eðlilegt er að ítarlegri og fullkomnari rannsókn fari fram, en þegar hefur orðið. Mér skilst, að hæstv. ráðh. sé mér alveg sammála um þetta, og verð ég að lýsa því yfir, að ég er alveg ánægður með þau svör hans. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., að mér ber frekar að beina fsp. um það til hæstv. dómsmrh., hvað frekar kunni svo að vera gert í málinu t.d. í sambandi við það, hvort einstakir starfsmenn þarna verði látnir fara eða ekki, og er sjálfsagt, ef ástæða þykir til síðar meir, að koma fsp. á framfæri við hæstv. dómsmrh. um það atriði, en ég spurði um þetta atriði sérstaklega vegna þess, að fjmrh. hafði upplýst það í grein, sem hann birti í blöðunum, að dómsmrh. mundi þegar vera búinn að ákveða að víkja vissum starfsmanni eða starfsmönnum frá starfi. Hæstv. ráðh. taldi, að hér væri um þann mann að ræða, sem bæri mesta ábyrgð á því misferli, sem hér hefur átt sér stað. Ég skal játa það, að ég þekki ekki til hvernig störfum hefur verið háttað hjá embætti húsameistara ríkisins og hvort þar er einhver sérstakur fjármálastjórnandi, sem ræður mestu um framkvæmd þeirra mála. Það verður að upplýsast betur, og er sjálfsagt að leita eftir því við hæstv. dómsmrh., hvort heldur það verður gert utan þings eða innan. Það, sem ber að leggja megináherzlu á, er að sjálfsögðu það, að hér fari fram ítarleg rannsókn á málinu, ekki nein málamyndarannsókn og refsing, ef refsingu verður beitt, nái til þeirra, sem raunverulega bera ábyrgð á því, sem hefur gerzt. Ég skal ekki fella neinn dóm um það á þessu stigi, hver eða hverjir það eru, en þess verður að krefjast, að hér verði fullkomins réttlætis gætt og málið ekki leyst með neinni sýndarmennsku og kannske refsing látin koma fram þar, sem ekki er mest ástæða til, en ég er ekki að fullyrða neitt í þessu sambandi. Ég ætla ekki að bera sakir á neinn einstakan mann, þar sem mér er ekki kunnugt um það, hvernig starfsháttum er háttað hjá þessari stofnun, en legg áherzlu á það, eins og ég áðan sagði, að refsingin verði látin koma raunverulega niður, þar sem hún á heima.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir, og varð n. ekki sammála um afgreiðslu þess og skilar minni hlutinn sérstöku áliti. N. höfðu borizt tilmæli frá forseta Sþ. um að flytja brtt. við frv., og féllst n. á það og stendur öll að þeirri brtt., sem fram kemur á þskj. 577. Var gert ráð fyrir því, að forseti Sþ. mundi gera grein fyrir þeirri till., og tel ég því ekki ástæðu til að ræða hana hér sérstaklega. Ég tel heldur ekki þörf á því að ræða frv. efnislega. Það kemur fram mjög greinilega í aths. við frv., hvernig gert er ráð fyrir, að þeirri fjárhæð, sem frv. gerir ráð fyrir, að tekin verði að láni, samtals 225 millj. kr., verði varið, þannig að ég sé ekki ástæðu til þess að gera neina sérstaka grein fyrir því, því að þetta kemur mjög greinilega fram á bls. 3 í aths., sem frv. fylgja. En meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. og þá að sjálfsögðu með þeirri breytingu, sem n. öll stendur að og fram kemur á þskj. 577.



Herra forseti. Frv. þetta er hliðstætt frv., sem hér hafa verið flutt á þingi nokkur undanfarin ár í sambandi við svonefnda framkvæmdaáætlun ríkisins. Ég tel þann galla vera á í þessum efnum nú, eins og ég hef minnzt á hér áður, að ég teldi hið eðlilega vera, að sú framkvæmdaáætlun, sem hér er rætt um og ráðgert að afla fjár til, hefði í rauninni átt að liggja fyrir sem heild. En þó að gert sé ráð fyrir því í þessu frv., að þeim fjármunum, sem þar er rætt um, verði ráðstafað eins og segir í frv. og það eitt nægi út af fyrir sig sem sæmileg skýring á því, hvað á að gera við þetta fé, sem um er að ræða, þá verður þó að taka tillit til þess, að hér er aðeins um hluta af þessari svonefndu framkvæmdaáætlun að ræða. Og ég vil finna að þessu nú, eins og ég hef gert hér áður, því að ég tel, að þetta sé verulega gallað. Þá vil ég lýsa þeirri afstöðu minni, að ég er andvígur ákvæðum, sem fram koma í bæði 2. og 3, gr. varðandi hin svonefndu spariskírteinalán, sem ríkið hefur verið að gefa út á undanförnum árum og nú er enn óskað eftir heimild fyrir. Út af fyrir sig er ég ekki á móti því, að ríkissjóður geti fengið rétt til þess að gefa út spariskírteinalán, en þau lánakjör, sem ákveðin hafa verið í þessum efnum, eru með þeim hætti, að ég tel, að þetta lánsútboð sé mjög óeðlilegt, enda er enginn vafi á því, að greiðslur ríkisins af þeim lánum, sem tekin hafa verið með þessum hætti á undanförnum árum, eru orðnar gífurlega miklar, miklu meiri en yfirleitt er greitt í vexti og afborganir af lánum. Þá er ákvæði í 3. gr., þar sem rætt er um það, að þessi spariskírteini skuli vera undanþegin framtalsskyldu, það tel ég mjög gallað ákvæði. Það er enginn vafi á því, að það opnar möguleika til skattsvika og ég ætla, að það sé viðurkennt fullkomlega af öllum yfirmönnum skattamála í landinu, að þannig er því varið. Ég tel því, að þetta ákvæði ætti að taka breytingum, og ég mun verða á móti 3. gr. frv. nú, eins og ég hef verið áður, þegar um sambærileg mál hefur verið hér að ræða. Ég er sammála skiptingunni á þeim fjármunum, sem hér er um að ræða í þessu frv. og fram kemur í 7. gr., í ýmsum atriðum eða mörgum liðunum, en hins vegar er ég ekki sammála því að verja þessu fé að öllu leyti eins' og segir í þessari gr. Ég fyrir mitt leyti tel margt annað meira aðkallandi hjá okkur nú en taka sérstakt lán til þess að halda áfram byggingu lögreglustöðvarinnar í Reykjavík til viðbótar við þá fjármuni, sem veitt hefur verið á fjárl. í því skyni. Ég er andvígur því að verja þessu lánsfé á þennan hátt. Og fleiri liðir eru þarna nefndir, sem ég fyrir mitt leyti mundi ekki leggja áherzlu á að ráðstafa lánsfé ríkissjóðs í, eins og nú er ástatt. Þá er einnig þess að geta, að ég tel, að það væri full ástæða til þess, að ríkið tæki lán til þess að sjá um vissar framkvæmdir í landinu, sem nú hafa dregizt óeðlilega aftur úr, eða ekki hafa fengið hvorki fjárveitingu á fjárl. né fyrirgreiðslu um lánsútvegun, en séu þó mjög aðkallandi mál, og því hef ég leyft mér að flytja hér brtt. við frv., þar sem gert er ráð fyrir viðbótarheimild handa fjmrh. til lántöku í ákveðnu augnamiði. En till. mín verður að flytjast hér sem skrifleg till. og vil ég vænta þess, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir henni og hún geti komið hér undir atkv. við þessa umr., en till. er á þessa leið: „Á eftir 6. gr. komi ný gr. svohljóðandi: Fjmrh. er heimilt fyrir hönd ríkissjóðs að taka lán innanlands eða utan allt að 40 millj. kr., sem varið verði a) til Byggingarsjóðs verkamanna, kr. 20 millj., b) til Félagsheimilasjóðs, kr. 20 millj.“ Ég veit, að allir hv. alþm. þekkja það, að Byggingarsjóður verkamanna hefur verið í mikilli fjárþröng nú um langan tíma, hefur dregizt stórkostlega aftur úr með að geta sinnt fyrirliggjandi lánabeiðnum, og ég tel, að það sé mjög illa farið, að þeim sjóði sé ekki sinnt a.m.k. til jafns við aðra byggingalánasjóði, sem ríkið hefur með að gera. Af þessum ástæðum legg ég það til, að ráðh. fái heimild til þess að taka lán fyrir þennan sjóð, sem nemur 20 millj. kr. Þá er það ekki síður kunnugt, hvernig ástatt er hjá Félagsheimilasjóði með hans fjárskuldbindingar og í sambandi við þau verkefni, sem hann hefur með að gera. Það mál var rætt á Alþ. fyrir stuttu, og ég efast ekki um, að allir hv. alþm. viðurkenni, að það er brýn þörf á því að afla þeim sjóði nýrra tekna eða möguleika til þess að geta haldið uppi þeim fjárgreiðslum, sem hann hefur raunverulega tekið að sér að sjá um. Ég legg því til, að ráðh. fái heimild til þess að taka lán fyrir Félagsheimilasjóð, sem nemur 20 millj. kr., og ég dreg enga dul á það, að ég tel, að hér sé um miklu þýðingarmeiri mál að ræða, sem meiri ástæða sé til að afla fjár til en til ýmissa þeirra liða, sem taldir eru upp í 7. gr. frv., þar sem ríkisstj. hefur ráðstafað eftir sínum geðþótta 225 millj. kr. til ýmiss konar framkvæmda, margra mjög þarfra en annarra að mínum dómi heldur vafasamra. Mín afstaða til þessa frv. er því þessi. Ég flyt þessa brtt. við frv. um viðbótarheimildir, og hef fyrirvara um afstöðu til 2. og 3. gr. frv. Svo vildi ég vænta þess, að hæstv. forseti leitaði afbrigða fyrir þessum skrifl. till. mínum.



Herra forseti. Á þskj. 588 höfum við, ég og hv. 5. þm. Austf., gefið út sérstakt nál. um þetta frv., og var verið að útbýta því nú á fundinum. Mér telst svo til, að ríkisstj. sé búin að fá lántökuheimildir á þessu þingi, sem nema samtals 960 millj. kr., og enn er eftir að afgreiða eitt stjórnarfrv. um 150 millj. kr. lántöku auk þess frv., sem hér liggur fyrir. Fyrst og fremst er hér um erlendar lántökur að ræða, en skuldirnar við útlönd eru orðnar ískyggilega miklar. Það er talið, að vextir og afborganir af útlendum lánum þjóðarinnar á þessu ári muni nema yfir 30% af heildarverðmæti útfluttrar vöru frá landinu, eins og það var árið, sem leið, 1968, og enn er hæstv. ríkisstj. á þeysispretti út um lönd, bæði í Evrópu og Ameríku, að leita eftir lánum. En á sama tíma er margt í sukki hjá henni hér heima og sem dæmi um það er, að hún lætur ekki innheimtumenn sína víða um land skila á réttum tíma þeim ríkistekjum, sem þeir innheimta, heldur lætur vera hjá þeim tugi og jafnvel hundruð millj. Við í I. minni hl. fjhn. leggjum áherzlu á það, að áður en ríkisstj. notar þær lántökuheimildir, sem hún fær samþykktar á Alþingi, láti hún innheimtumenn sína skila til ríkissjóðs öllu því innheimtufé, sem þeir geyma í sinum vörzlum og geri ráðstafanir til þess, að þeir skili framvegis öllum ríkistekjum til ríkisins jafnóðum og þeir innheimta þær. Ég gerði þetta mál að umtalsefni hér á fundinum fyrr í dag í sambandi við umr. um ríkisreikninginn, og skal ekki hafa um það fleiri orð. Í þessu frv. fer ríkisstj. fram á heimild til að taka vörukaupalán hjá ríkisstj. Bandaríkjanna, svo nefnd PL-480 lán, allt að 1.6 millj. dollara. Slík lán hafa verið tekin áður þar í landi, og þar sem þetta lán mun fást með hagstæðari kjörum en annað lánsfé teljum við í 1. minni hl. fjhn. ekki rétt að beita okkur á móti því, að það verði tekið, enda fyrirhugað samkv. frv. að verja því til gagnlegra hluta. Þá fer stjórnin einnig fram á heimild til að afla lánsfjár innanlands með sölu ríkisskuldabréfa eða spariskírteina að upphæð 75 millj. kr. Við þetta er það að athuga, að slík lán hafa verið tekin nokkur síðustu árin, og það fé, sem menn verja til kaupa á slíkum skuldabréfum og spariskírteinum, er nær eingöngu tekið út úr bankakerfinu, tekið af inneignum í bönkum og sparisjóðum, og fyrir þá sök verða þessar lánastofnanir miður færari en ella um það að bæta úr lánaþörf atvinnufyrirtækjanna. En eins og kunnugt er, hefur lánsfjárþörf atvinnufyrirtækjanna vaxið mjög að undanförnu, m.a. vegna þrálátra gengisfellinga. Við teljum því varhugavert að gera meira að því, eins og nú er ástatt, að taka þannig fé út úr bankakerfinu, nema jafnframt séu gerðar ráðstafanir til þess, að Seðlabankinn hætti að nota þá heimild, sem hann hefur til að binda hluta af sparifjáraukningu innlánsstofnana, og við flytjum því brtt. um það. Þá flytjum við einnig brtt. um að skuldabréfin eða sparifjárskírteinin, ef þau verða gefin út, verði skráð á nöfn eigenda. Þetta getur áreiðanlega orðið til þess að auðvelda skattyfirvöldum sitt starf. Þó að bréfin eða skírteinin verði ekki framtalsskyld og séu skattfrjáls, þá er hægt að skrá þau á nöfn eigenda og það gæti í mörgum tilfellum orðið til að auðvelda skattyfirvöldum sitt eftirlitsstarf. En það er skylt, að mínum dómi, að gera allt, sem unnt er, til þess að auðvelda þeim að komast að hinu rétta um framtöl manna og geta ákveðið skattgreiðslur samkv. því. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessar brtt. okkar, sem eru tvær. Það er fyrst við 1. gr., að við hana bætist: „Enda noti Seðlabanki Íslands ekki heimild sína til að binda hluta af sparifjáraukningu banka, sparisjóða og annarra innlánsstofnana á árinu 1969.“ Þetta á aðeins að gilda fyrir þetta ár, þetta bann við því, að hann noti þessar heimildir. Og hin brtt. er við 3. gr., að við hana bætist ný mgr. þannig: „Skuldabréfin og spariskírteinin skulu skráð á nöfn eigenda.“



Herra forseti. Brtt. sú, sem hér liggur fyrir frá hv. fjhn. á þskj. 577 um heimild til þess að taka að láni allt að 1 millj. d. kr. vegna viðgerðar á húsi Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn, er flutt að beiðni þingforseta og í samráði við hæstv. fjmrh. Leyfi ég mér að þakka ráðh. og n. góðar undirtektir við málið. Jafnframt vil ég nota þetta tækifæri til þess að efna loforð, er ég gaf hv. 1. þm. Norðurl. v. nýlega í Sþ., um að gera þingheimi grein fyrir helztu atriðum þessa máls. Eins og kunnugt er bjó Jón Sigurðsson í húsinu við Östervoldgade 12, sem kallað er á íslenzku Austurveggur 12, í Kaupmannahöfn frá árinu 1852 til dauðadags árið 1879, eða í 27 ár. Húsið er á ákjósanlegum stað í borginni og í fögru umhverfi. Þegar Jón Sigurðsson flutti í það var húsið alveg nýtt og á þeirrar tíðar vísu með glæsilegri íbúðarhúsum. Varð þar fljótlega mjög gestkvæmt á heimili forsetans, og kemst Páll Eggert Ólason svo að orði í ævisögu hans, að húsið við Austurvegg hafi um ævi Jóns verið höfuðból alls félagslífs með Íslendingum í Kaupmannahöfn, háum sem lágum. Nú eru liðin um 120 ár síðan saga þessa húss hófst. Á þeim tíma hefur margt breytzt. M.a. hefur farið af húsinu sá glans, sem á því hefur verið um daga Jóns Sigurðssonar, en staðurinn, sem það stendur á í borginni, og umhverfi þess er eftir sem áður hið ákjósanlegasta. Rétt hjá því eru húsakynni tækniháskólans. Úr gluggum á 3. hæð, þar sem Jón Sigurðsson bjó, er ágætt útsýni yfir fagran trjágarð. Húsið er fjórar hæðir, sem leigðar hafa verið út til íbúðar. Í kjallara hefur verið ýmiss konar iðnaður, m.a. reiðhjólaverkstæði, svo sem kunnugt er af gamalli mynd. Nú síðast var þar beykisverkstæði. Umgangur leigjenda hefur verið misjafn og viðhald ófullnægjandi, þannig að um langan tíma hefur húsið við Austurvegg 12 verið ósköp venjulegt gamalt hús, traustbyggt hið ytra, en hrörlegt að innan, og langt frá því að fullnægja nútímakröfum um ýmis þægindi í íbúðarhúsum. Það eina, sem minnir á veru Jóns Sigurðssonar í húsinu, er koparplata utan á því, þar sem þess er getið, að forsetinn hafi átt þar bústað. Húsgögn Jóns Sigurðssonar eru, svo sem kunnugt er, í Þjóðminjasafni okkar. Hinn merki maður Tryggvi Gunnarsson á heiðurinn af því að hafa forðað þeim munum frá glötun. Grunnflötur lóðarinnar er 177 fermetrar, en grunnflötur hússins er 157 fermetrar. Á hverri hæð er mjór gangur meðfram bakhlið, lítið kamers, tvær stofur, tvö svefnherbergi, vatnssalerni, eldhús og búr. Auk aðaluppgangs er eldhúsuppgangur á allar hæðirnar. Rafmagn í húsinu er eingöngu til ljósa. Til eldunar er notað gas. Skal ég nú víkja að því, hvernig húsið við Austurvegg 12 komst í eigu Carls Sæmundsens stórkaupmanns, sem síðan gaf það íslenzku þjóðinni. Carl Sæmundsen er fæddur 14. febrúar 1886. Foreldrar hans voru Pétur Júlíus Jósefsson Sæmundsen, verzlunarstjóri á Blönduósi og kona hans, Magdalena Margrét Eðvarðsdóttir Möller. Hann lauk stúdentsprófi hér í Reykjavík 1905 og hélt að því loknu til Danmerkur, þar sem hann hugðist læra augnlækningar. Lauk hann cand. phil. prófi árið 1907, en hvarf þá frá háskólanámi og innritaðist í Brochs Handelsskole og lauk þaðan prófi í verzlunarfræði. Síðan hefur hann rekið eigin fyrirtæki og oft greitt fyrir sölu íslenzkra afurða erlendis, og jafnan haldið við vináttu og viðskiptasamböndum hér heima. Hann starfar enn við fyrirtæki sín, þrátt fyrir háan aldur, og ferðast mikið. Þessi ágæti Íslendingur, sem nú er á níræðisaldri, stefndi að því í 50 ár að eignast hús Jóns Sigurðssonar með það fyrir augum að gefa það síðan íslenzka ríkinu. Honum tókst um síðir að festa kaup á húsinu, en markmið hans var að afhenda húsið skuldlaust. Hélt hann þess vegna áfram að leigja það, eins og fyrri eigendur höfðu gert, en jók til mikilla muna viðhald þess og forðaði því frá frekari niðurníðslu. Carli Sæmundsen hefur alla tíð verið það mikið hjartans mál, að Austurveggur 12 yrði varanlegt minnismerki um Jón Sigurðsson og störf hans. Einnig hefur hann talið, að þar væri rétti staðurinn til þess að upplýsa Dani um, hvað hefur gerzt og er að gerast á Íslandi eftir að landið fékk sjálfstæði. Álítur hann mikilvægt og í anda Jóns Sigurðssonar, að milli Íslendinga og Dana ríki gagnkvæm vinátta á jafnréttisgrundvelli og vill, að húsið sé tákn um samúð og samstarfsvilja þjóðanna. Að því kom svo á áttræðisafmæli Carls Sæmundsens þann 14. febrúar árið 1966, að hann tilkynnti sendiráði Íslands í Kaupmannahöfn, að hann hefði ákveðið að bjóða íslenzka ríkinu húsið að gjöf. Sendiherrann, Gunnar Thoroddsen, óskaði þess þá, að svar við þessu höfðinglega boði yrði sent samdægurs. Urðu forsetar Alþingis við þeirri ósk, að höfðu samráði við formenn þingflokkanna og svohljóðandi fréttatilkynning var gefin út frá Alþingi um málið þennan sama dag: „Tilkynning frá Alþingi. Sendiherra Íslands í Kaupmannahöfn hefur í dag borizt svo hljóðandi bréf frá Carli Sæmundsen stórkaupmanni þar í borg: „Á 80 ára afmælisdegi mínum er mér ljúft að staðfesta, að ég hef ákveðið að gefa íslenzka ríkinu (Alþingi) húseign mína, Östervoldgade 12. Í því húsi bjó Jón Sigurðsson forseti um langt árabil. Var þar þá samkomustaður Íslendinga og athvarf fyrir íslenzka menningu: Ef íslenzka ríkið þiggur þessa gjöf, er mér ljúft að ræða sem fyrst nánar um form afhendingarinnar.“ Forsetar Alþingis hafa í dag sent gefandanum eftirfarandi skeyti: „Alþingi árnar yður heilla á áttræðisafmælinu, og þiggur með þökkum hina stórhöfðinglegu gjöf yðar, sem ætluð er til að heiðra minningu Jóns Sigurðssonar og minna á Ísland og íslenzka menningu í Kaupmannahöfn. Er þess vænzt, að bráðlega gefist tækifæri til að ráðgast við yður um það, á hvern hátt þessu markmiði verði bezt náð.“ Þann 17. júní 1966 afhenti svo Carl Sæmundsen Alþingi afsal fyrir húsinu skuld- og kvaðalausu. Hálfrar aldar draumur hans hafði þar með rætzt, og húsið við Austurvegg 12 í Kaupmannahöfn var orðið eign íslenzku þjóðarinnar fyrir atbeina hans og þrotlaust starf. Ég hef kynnzt Carli Sæmundsen í sambandi við þetta mál og haft mikla ánægju af þeim kynnum. Hann er sannur Íslendingur, minnugur og margfróður og ungur í anda. Íslenzka þjóðin stendur í þakkarskuld við hann fyrir að bjarga húsi Jóns Sigurðssonar frá gleymsku og eyðileggingu. Sú spurning vaknaði að sjálfsögðu um leið og húsið var gefið, hvernig því yrði bezt ráðstafað þannig, að tilgangi gefandans yrði náð. Hefur það mál síðan stöðugt verið til umr. milli þingforseta og sendiráðsins annars vegar, en Carls Sæmundsens hins vegar. Ýmsar till. hafa komið fram um þetta og verið athugaðar, en áður en ég vík að þeim vil ég með fáeinum orðum skýra frá, hvað gera þurfti, áður en unnt væri að taka endanlegar ákvarðanir um viðgerð á húsinu og framtíðarnotkun þess. Eins og fyrr segir var húsið allt í leigu, þegar Carl Sæmundsen gaf það. Húsaleigulög eru ströng í Danmörku. Óheimilt er að segja upp leigjanda, nema honum sé útveguð önnur íbúð jafngóð og með hliðstæðum leigumála. Einnig er bannað í Kaupmannahöfn að taka íbúðarhúsnæði til annarra nota, nema með sérstöku leyfi borgaryfirvalda. Sé slíkt leyfi veitt, ér sá, sem það fær, skyldugur til þess að sjá um, að jafnmargar nýjar íbúðir verði til og þær, sem lagðar eru niður. Af þessum ástæðum var það ljóst þegar í upphafi, að ekki mundi auðvelt að losa húsið úr leigu og að það eitt mundi taka talsverðan tíma. Haustið 1966 ákváðu þingforsetar, að gerðar skyldu ráðstafanir til að rýma húsið. Skyldi öllum leigjendum sagt upp, og jafnframt reynt að afla nauðsynlegra leyfa hjá dönskum stjórnvöldum til þess að taka húsið til sérstakra nota í Íslands þágu. Var sendiráðinu falið að annast þessar aðgerðir, sem engan veginn var auðvelt að framkvæma vegna hinna ströngu húsaleigulaga, sem ég gat um. En sendiherra okkar í Danmörku, Gunnar Thoroddsen, hefur mikinn áhuga á þessu máli og tókst honum af alkunnri lagni að leysa vandann með aðstoð velviljaðra danskra aðila. Þegar sendiherrann hafði skýrt málin fyrir borgarstjórum Kaupmannahafnar og öðrum stjórnvöldum, sem hlut áttu að máli, fengust nauðsynleg leyfi til þess að rýma húsið, breyta því og taka það til afnota sem „Islands Kulturhus.“ Öllum leigjendum var síðan útvegað annað húsnæði, sem þeir töldu viðunandi, og hafði tekizt að rýma húsið að fullu í ágústmánuði s.l. Eftir að leigjendum tók að fækka í húsinu varð ljóst, að þörf væri á eftirliti með því. Var þá beykirinn, sem áður leigði í kjallaranum, ráðinn til eftirlits með húsinu frá septemberbyrjun 1967. Þingforsetar, skrifstofustjóri Alþingis og sendiherra Íslands í Danmörku hafa margsinnis átt ítarlegar viðræður við gefanda hússins, Carl Sæmundsen stórkaupmann, um framtíðarnotkun þess. Síðast var um þetta rætt hér í Reykjavík í byrjun desembermánaðar. Hugmyndir aðila fara saman hvað snertir notkun 4., 3. og 2. hæðar, en varðandi notkun 1. hæðar og kjallarans skilja leiðir. Gert er ráð fyrir, að á 4. hæð verði íbúð húsvarðar. Á 3. hæð, þar sem Jón Sigurðsson bjó, verði hin gamla íbúð hans búin munum til minningar um hann. Á 2. hæð yrði íbúð fyrir íslenzkan vísinda- eða fræðimann. Varðandi notkun 1. hæðar leggur Carl Sæmundsen til, að þar verði ýmsar skrifstofur og bókaherbergi. Kjallarann telur hann að nota megi til sýningar á íslenzkum afurðum. Till. þingforseta um notkun 1. hæðar og kjallara eru aftur á móti þær, að á 1. hæð verði félagsheimili Íslendinga í Kaupmannahöfn og að kjallarinn verði hagnýttur í sambandi við það. Yrðu þá fatageymslur, snyrtiherbergi, kyndiklefi og e.t.v. tómstundaherbergi og sýningarherbergi í kjallaranum. Á 1. hæð yrði fundarsalur fyrir 80–100 manns, eldhús, setustofa, bókaherbergi og skrifstofa. Tvö íslenzk félög starfa í Kaupmannahöfn, Íslendingafélagið og Félag ísl. stúdenta í Höfn. Hugmyndin um félagsheimili Íslendinga í húsi Jóns Sigurðssonar er frá þessum félögum komin. Til þess að skýra hugmyndina nánar skal ég með leyfi hæstv. forseta lesa hér upp grg. um málið, sem fyrirsvarsmenn félaganna sendu frá sér haustið 1966. En áður en ég hef þann lestur vil ég láta þess getið, að talið er, að í Kaupmannahöfn og næsta nágrenni hennar séu að staðaldri á 3. þúsund Íslendingar búsettir og við nám. Hef ég þá lestur greinargerðarinnar. „Um félagsheimili fyrir Íslendinga í húsi Jóns Sigurðssonar. Inngangur. Á s.l. vetri hófu Íslendingafélagið og Félag ísl. stúdenta í Kaupmannahöfn könnun til undirbúnings lausnar á húsnæðisþörfum íslenzkrar félagsstarfsemi í Kaupmannahöfn. Athugaðir voru t.d. möguleikar á kaupum einbýlishúss. Í áliti n., sem fjallaði um húsnæðismálin, voru dregnir fram þeir höfuðeiginleikar, sem krefjast þyrfti af slíkri húseign, ef koma skyldi að notum. Er Carl Sæmundsen stórkaupmaður gaf Alþingi Íslands hús Jóns Sigurðssonar við Austurvegg opnuðust nýir og vænni möguleikar. Forystumenn félagsmála hér hafa átt samvinnu við Gunnar Thoroddsen sendiherra, sem hefur sýnt viðhorfum félaganna mikinn áhuga og hvatt félögin til að gera ítarlega grein fyrir óskum sínum. Því er hér með ráðizt í að rita stutt álit. Till. eru gerðar áþreifanlegri með því að styðjast við uppdrátt á skipan húsakynna á 1. hæð hússins við Austurvegg. Uppdráttinn gerði Þorsteinn Gunnarsson arkitekt, og fylgir uppdrátturinn sem fskj. Stuðzt er við álit ofangreindrar nefndar. Óskir félaganna um húsrými og nýtingu þess eru raktar í nokkrum liðum, 1–8. Þá eru örfá orð til áréttingar um búnað og rekstur félagsheimilis. Herbergi félagsheimilis og nýting þeirra. 1. Fundarsalur. Hann þarf að vera 60–70 fermetrar. a. Salurinn verði opinn öllum Íslendingum tvö föst kvöld í viku. Á þessum kvöldum yrði engin ákveðin dagskrá, en það lægju frammi ný íslenzk dagblöð, tímarit og bækur. b. Önnur kvöld verði t.d. aðstaða fyrir kvöldvökur, tónlistarkynningar, bókmenntakynningar, skák og spilakvöld, sérstakar samkomur fyrir eldra fólk, umræðufundi og aðra félagsfundi. c. Halda mætti almennar guðsþjónustur fyrir Íslendinga í Kaupmannahöfn í fundarsalnum. Aths. Á vegum Félags ísl. stúdenta í Kaupmannahöfn hafa íslenzk blöð legið frammi eitt kvöld í viku á kaffistofu háskólans, en hvort tveggja er, að húsnæði þetta er óhentugt og varla til frambúðar og auk þess ætlað stúdentum einum til afnota. Ekki er gert ráð fyrir, að fundarsalurinn fullnægi þörfum félaganna til stærri samkomuhalda, svo sem fullveldisfagnaðar, þorrablóts, Þorláksblóts, sumarfagnaðar, lýðveldisfagnaðar og guðsþjónustu á stórhátíðum. Á hinn bóginn opnar félagsheimilið möguleika á ýmissi nýbreytni í félagsstarfsemi, sem húsnæðisskortur hamlar nú. Á síðustu árum hefur t.d. þráfaldlega hent, að ekki hefur verið unnt að nýta góða krafta, sem hér eru á skjótri ferð, þar eð oft eru vandfundnir hentugir salir með stuttum fyrirvara. Með tilkomu félagsheimilis yrði komið í veg fyrir slíkt, enda ekki gert ráð fyrir, að húsnæðið verði notað til annars en íslenzkrar félagsstarfsemi í Höfn. 2. Eldhús. Nauðsynlegt er, að unnt sé að fá framreitt kaffi, kökur, öl, gosdrykki þau kvöld, sem félagsstarfsemin fer fram og eftir guðsþjónustur. Aths. Hentugt gæti verið að fela húsverði veitingasölu. 3. Setustofa. Þar verði aðstaða til þess að hlusta á tónlist og horfa á sjónvarp. Þá verði þar þægilegur aðbúnaður til stjórnarfunda félaganna og annarrar félagsstarfsemi smærri hópa. 4. Skrifstofa félaganna. Skrifstofa er nauðsynlegur samastaður fyrir eigur félaganna, spjaldskrá um félaga og aðra Íslendinga í Kaupmannahöfn og nágrenni, þar verði einnig aðstaða til fjölritunar og annarrar þjónustu félaganna. Nauðsynlegt er, að þetta herbergi sé eingöngu skrifstofa. Aths. Margir landar dvelja skamman tíma í Höfn, og eru því oft skipti á embættismönnum félaganna. Það hefur í för með sér, að eigur félaganna eru á sífelldum flækingi og hætt við, að þær glatist. Þetta á einkum við Félag ísl. stúdenta í Kaupmannahöfn. Eigin skrifstofa yrði því til mikilla hagsbóta. 5. Skrifstofa fyrir íslenzka prestinn í Kaupmannahöfn. Æskilegt væri, að íslenzki presturinn fengi starfsaðstöðu í húsi því, sem yrði miðstöð íslenzkrar félagsstarfsemi. Skrifstofuna yrði að staðsetja á annarri hæð en félagsheimilið. 6. Bókaherbergi. Til er vísir að bókasafni, en starfsemi þess hefur legið niðri um skeið vegna húsnæðisskorts. Þessu herbergi yrði að ætla rúm á annarri hæð en þeirri, sem tillöguuppdrátturinn sýnir. 7. Tómstundaherbergi. Tómstundaherbergi mætti staðsetja í kjallara. Æskileg er aðstaða til borðtennis, ljósmyndavinnu o.s.frv. 8. Geymsla, fatahengi og snyrtiherbergi. Herbergi þessi yrði að staðsetja í kjallara hússins. Búnaður og rekstur félagsheimilis við Austurvegg. Að fenginni aðstöðu til félagsheimilisrekstrar í húsi Jóns Sigurðssonar myndu félögin að sjálfsögðu afla nauðsynlegs húsbúnaðar vegna félagsstarfseminnar og sjá um endurnýjun hans. Einnig bera félögin allan kostnað af daglegum rekstri félagsheimilisins og annast stjórn þess í samvinnu við húsvörð, sem vafalaust verður ráðinn. Með þessari greinargerð viljum við undirritaðir leggja áherzlu á eftirfarandi: Húsið við Austurvegg yrði á greindan hátt ómetanleg lyftistöng fyrir félagsstarfsemi Íslendinga í Kaupmannahöfn og stuðlaði að jákvæðri tómstundaiðju Íslendinga, sem hér dveljast við nám eða störf. Þótt Alþingi Íslands veitti íslenzku félögunum í Höfn aðbúnað í húsinu, ætti það alls ekki að auka því kostnað við daglegan rekstur húseignarinnar. Íslendingar í Kaupmannahöfn mundu heils hugar fagna húsnæðinu og vinna samhuga að því að gera það að verðugum minnisvarða um heimili Jóns Sigurðssonar. Kaupmannahöfn, 8. nóvember 1966. Elías Elíasson, Stefán Karlsson, Jónas Gíslason, Þorvaldur Búason.“ Lýkur þar með greinargerð stúdenta í Kaupmannahöfn um félagsheimili. Sem fyrr segir er Carl Sæmundsen andvígur þessum hugmyndum um notkun hússins. Hlýt ég að harma, að ekki skuli hafa tekizt að jafna ágreining um þetta efni milli hans og þingforseta. Hann hefur haldið fram þeirri skoðun, að húsið þurfi ekki að vera íslenzka ríkinu fjárhagsleg byrði, ef till. hans yrði fylgt. Það er þegar komið fram, að félögin tvö í Höfn munu kosta rekstur félagsheimilisins. Þau eiga um 80 þús. d. kr. í sjóði, sem þau munu nota til kaupa á húsbúnaði. Að þessu leyti verður því ekki um fjárhagslega byrði að ræða fyrir ríkið. Hins vegar er það skoðun þingforseta, að óhjákvæmilegt sé, að ríkið kosti gagngera viðgerð á húsinu án tillits til þess, hver notkun þess verður. Sjálfsagt er þó að kanna allar færar leiðir til þess að rekstur hússins hvíli ekki þungt á ríkissjóði. Þingflokkarnir hafa fallizt á till. þingforseta um notkun hússins, og hefur Carli Sæmundsen verið tilkynnt sú ákvörðun með bréfi dags. 19. þ. m. Jafnframt hafa þingforsetar lýst því yfir, að þeir séu eftir sem áður fúsir til viðræðna við hann um notkun hússins og að þeir muni taka til athugunar allar till. frá honum, er þar að lúta. Skal ég þá víkja að viðgerðinni og viðgerðarkostnaðinum og þeirri till. um lántöku, sem hér liggur fyrir. Láni því, sem ráðgert er að taka, á að verja til viðgerðar og endurbyggingar á húsinu við Austurvegg 12. Um undirbúning verksins og sjálfa lántökuna segir svo í grg. Gunnars Thoroddsens sendiherra til forseta Alþingis, dags. 14. desember s.l., með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að gera athugun á húsinu og till. um breytingar og viðgerðir var fenginn samkv. ábendingu húsameistara íslenzka ríkisins danskur húsameistari, Eske Christensen að nafni, konunglegur byggingareftirlitsmaður. Hefur hann lokið öllum teikningum og tæknilegum undirbúningi. Leyfi byggingaryfirvalda, brunamálaeftirlits og skipulagsstjórnar liggja fyrir. Augljóst var frá upphafi, að það mundi kosta mikið fé að þiggja þessa veglegu gjöf, ef ætti að búa húsið í það horf, að maklegt væri minningu Jóns Sigurðssonar og kæmi um leið að hagnýtu gagni fyrir Ísland. Húsið er rösklega aldar gamalt. Mörg nútíðarþægindi vantar, svo sem miðstöðvarlögn. Þótt Carl Sæmundsen léti endurbæta margt meðan hann var eigandi hússins, er mikil þörf umbóta og viðgerða á gluggum, þaki, rafmagns-, vatns- og skolplögnum og ýmsu öðru, hver sem notkun hússins verður. Áætlun hins danska húsameistara er sú, að kostnaður geti numið allt að einni millj. danskra kr. Samráð hafði sendiráð einnig við tvo aðra menn danska, er mikla reynslu hafa um húsasmíðar í Danmörku og telja þeir þessa áætlun óþarflega háa. Þrátt fyrir það mun varlegast að reikna með allt að 1 millj. d. kr. Þar sem ríkissjóður Íslands hefur nú sem fyrr í mörg horn að líta um fjárútlát, og efnahagsörðugleikar óvenjulegir, hef ég kannað lánsmöguleika í Danmörku. Sendiráðið hefur í mörg ár haft viðskipti við traustan og vel metinn sparisjóð, Sparekassen Sjælland, sem til skamms tíma hét Den Sjællandske Bondestands Sparekasse. Liggur nú fyrir loforð frá sparisjóðnum um byggingarlán fyrir allri upphæðinni. Vextir á byggingartíma eru 81/2%. Gert er ráð fyrir, að breytingum og viðgerðum mætti ljúka á einu missiri. Að þeim loknum verður húsið metið. Verður byggingarláninu þá breytt í 30 ára skuldabréfalán með 7% vöxtum. Nokkur afföll eru við sölu slíkra skuldabréfa, en reynt mundi verða að selja þau við sem hagstæðustu gengi.“ Lýkur þar tilvitnun í skýrslu sendiherra. Ég vil benda á, að það sem sendiherrann segir í grg. um samþykki skipulagsstjórnar, er mjög mikilvægt. Er það vegna þess, að samkv. aðalskipulagi Kaupmannahafnar er gert ráð fyrir, að tekin verði sneið af Austurvegg 12 undir götu. Með því að veita umrætt leyfi til gagngerðrar viðgerðar á húsinu, hafa skipulagsyfirvöld borgarinnar því viðurkennt í raun, að þessi skipulagsbreyting komi ekki til framkvæmda í fyrirsjáanlegri framtíð. Með því, sem ég nú hef rakið, vænti ég, að hv. þm. hafi fengið upplýsingar um það, sem mestu máli skiptír varðandi hús Jóns Sigurðssonar í Kaupmannahöfn. Þingforsetar vona, að það verði í reynd Islands Kulturhus, eins og farið er að kalla það, og að þar verði minning Jóns Sigurðssonar forseta jafnan í heiðri höfð, eins og gefanda hússins hefur dreymt um í hálfa öld.



Herra forseti. Það er fátt um ráðh. hér í dag, svo að ég verð að víkja máli mínu til hv. frsm. n., hv. 3. þm. Sunnl., vegna þeirra upplýsinga, sem mig langar til að fá. Í 7. gr. þessa frv. er talið upp til hvaða framkvæmda lánin eigi að fara, sem hér er ætlað að taka. Þetta er allgreinileg sundurliðun og ekkert út á hana að setja, nema hvað ég óska eftir frekari grg. um þann lið, sem heitir Rafmagnsveitur ríkisins. Það eru 42 millj. kr. En í grg. er gerð grein fyrir því, að af þessari upphæð eigi 19.2 millj. að fara til sveitarafvæðingar. Nú er það efni míns máls að fara fram á það við hv. frsm. n., að hann afli upplýsinga hjá hæstv. ríkisstj. um það, hvernig þessum 19.2 millj. verði varið. Ég vona, að þetta eigi að fara að einhverju eða öllu leyti til nýrra framkvæmda, en ekki til greiðslu einhverra skulda eða þess háttar. Ég vona það, en ég veit reyndar ekkert um það. En sé það svo, að þetta eigi að fara til nýrra framkvæmda, þá finnst mér ekki úr vegi, að þm. fái að vita það, þegar komið er nú að maíbyrjun, hvað eigi að framkvæma fyrir þessa upphæð á yfirstandandi sumri. Tilefni mitt til þess að óska eftir þessum upplýsingum er þó alveg sérstaklega það, að fyrir tveimur árum, að ég ætla, var það samþ. í raforkuráði að leggja rafmagnslínu um einn hrepp í mínu kjördæmi, Bæjarhrepp í Hrútafirði. Vegalengdin á milli bæja þarna fullnægir algerlega þeim skilyrðum, sem sett eru í reglum um rafveitur, þ.e.a.s. það er um 11/2 km að meðaltali vegalengdin á milli bæja. Þessi sveit hefði því átt fyrir nokkru síðan að vera búin að fá sína raflögn, en hún er ekki komin enn. Þrátt fyrir það, að gefið hafi verið í skyn og samþ. í raforkuráði, að á næstu tveimur árum, þ.e.a.s. á árunum 1968 og 1969, skyldi þessi lína lögð, er mér nú tjáð, að það sé ætlunin að gera ekkert af þessu í sumar, í hæsta lagi að koma fyrir einhverjum staurum við byrjun eða enda þessarar línu og þykir mér heldur bágborin útkoman á þessu máli, ef svo er. Ég tala nú ekki um annað byggðarlag í mínu kjördæmi, Barðastrandarhrepp, sem er allfjölmennur hreppur, þar sem líka er vegalengd að meðaltali milli bæja innan þeirra marka, sem fylgt er, þegar frá er tekin sjálf heiðin, sem auðvitað á alls ekki að reikna með, milli Patreksfjarðar og Barðastrandar. Þar bólar heldur ekki á neinum undirbúningi eða ráðagerðum um að leggja þangað nokkurn tíma rafmagn. Þannig er nú ástatt þarna. Þarna eru þó 28 bæir í röð og ekki lengra en þetta að meðaltali milli bæja. Ég endurtek þessa ósk mína til hv. frsm. n., að hann afli sér þessara upplýsinga, fyrst enginn ráðh. er nú við til þess að svara, en ég geri ekki ráð fyrir og geri enga kröfu til þess, að hann svari þessu í dag, því að það er ekki við því að búast, að hann hafi þetta í höndunum núna, heldur að hann afli þessara upplýsinga fyrir 3. umr., hvernig eigi að verja þessum 19.2 millj. kr., sem þarna er gert ráð fyrir til sveitarafmagnsveitna. Ég held, að það sé alls ekki til of mikils mælzt, þó að þm. fái nú einhverja vitneskju um þessar framkvæmdir, þegar komið er sumar.

Forseti (SB): Forseti vill koma þeim upplýsingum á framfæri til hv. þdm., að nauðsynlegt er að halda þrjá fundi í hv. þd. nú, strax og lokið er umr. um þetta mál, vegna frv. frá hv. sjútvn. þessarar d., sem þarf að verða að lögum og ganga í gegnum allar umr. í báðum d. í dag og á morgun. Þess vegna vildi ég mælast til þess, ef hægt væri, að hv. þm. styttu mál sitt um það mál, sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég skal taka fram, enda er ekki gerð krafa um það, að ég er ekki viðbúinn að svara þeirri fsp., sem hér var beint til mín sem frsm. um það mál, sem hér liggur fyrir. En ég skal vissulega reyna að afla þeirra upplýsinga, sem þarna er beðið um, og láta þær koma fram við 3. umr. málsins.