Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég bjóst við framsögu, en sé að svo er ekki, og vil ég því beina nokkrum orðum til n. Þau l., sem þessi breyt. á við, frá 1936 eru bæði óljós og ófullkomin og þurfa mikilla breyt. við. Þetta er vitanlegt öllum og fyrst og fremst þeim, sem fást við manntal. Þegar gert er reglulegt manntal á 10 ára fresti. koma alltaf fram nokkur hundruð manns, sem ekki fyrirfinnast í hinum árlegu sálnaregistrum prestanna. Skattanefndirnar vita, að á hverju ári eru nokkrir tugir, sem sleppa við öll gjöld, af því að þeir eiga hvergi lögheimili. Mig undrar, að ríkisstj. skuli ekki koma því í kring að breyta þessum l. svo að gagn sé að. Nú situr n., sem á að athuga útsvarslögin. það var haft við orð í fyrra, að óhjákvæmilegt væri að breyta l. um heimilisfang, og bjóst ég því við, að hér væri eitthvað það á ferðinni, sem gagn væri að. og ég vil beina því til ríkisstj. og fá að vita, hvort ríkisstj. ætlar ekki að láta n., sem endurskoðar útsvarslögin, einnig endurskoða l. um heimilisfang, til þess að það sé tryggt, að allir eigi einhvers staðar heima og taki þátt í þeim byrðum, sem þjóófélagið leggur þeim á herðar, og njóti þess réttar, sem það veitir. En ef n. fær ekki þetta verkefni, þá vil ég beina því til þeirrar þingnefndar, sem fær þetta mál til meðferðar, að gera þær breyt. á þessum l., sem gera þarf og allir eru sammála um, að gera þurfi, til að tryggja það, að allir eigi einhvers staðar heimili. Ég vil, að n. athugi þetta. En æskilegast væri, að mþn. fengi þessi mál til meðferðar.



Herra forseti. Mér fannst hv. þm. undrast, að ég skyldi ekki hafa framsögu með þessu frv., en efni þess er svo auðskilið. að ég taldi þess ekki þurfa. Samkomulag var í Nd. að styðja að framgangi þessa máls. Frv. fer fram á, að þeir starfsmenn ríkisins, sem dveljast erlendis, skuli eiga heimili hér á landi. Hitt er svo annað mál, hvort l. um heimilisfang eru gölluð, en um það er ekki sagt neitt hér. Og eins og ég sagði. vænti ég, að ekki þurfi að vera neinn ágreiningur um, að þessir starfsmenn ríkisins skuli vera skráðir í Reykjavík. nema þeir hafi tilkynnt sig heimilisfasta á öðrum stað. Viðvíkjandi hinu atriðinu, sem hv. þm. benti á, að l. um heimilisfang þyrftu að endurskoðast, hef ég hugmynd um, að sú endurskoðun hafi að einhverju leyti farið fram. Ég hef ekki haft ástæðu til að setja mig inn í það mál, en mun gera það, ef óskað er, og vona. að það þurfi ekki að hindra framgang þessa litla lagafrv., og vænti þess, að það gangi í gegnum d. og fari síðan til n.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Frv. þetta var borið hér fram á síðasta aðalþingi af meiri hl. sjútvn., og eins og getið var um í framsögu, var það eftir ósk Stríðstryggingarfélags íslenzkra skipst hafna. Það félag hafði sent n. skriflega beiðni um að flytja frv., þann 28. okt. s. l. Samrit af því bréfi hafði og verið sent félmrn. N. stóð öll að flutningi frv., og á því stigi málsins komu ekki fram neinar till. um að breyta frv. Vegna þeirra andmæla, sem komu hér fram, tók n. málið aftur til athugunar og óskaði hv. þm. Vestm. eftir því, að frv. yrði sent til umsagnar Landssambands íslenzkra útvegsmanna, félmrn. og til Samtryggingar íslenzkra botnvörpuskipaeigenda. Sama dag barst bréf frá ráðuneytinu, þar sem það óskaði eftir því, að n. tæki að sér flutning frv., eins og það lá fyrir. Þótti því ekki ástæða til að senda frv. til umsagnar ráðuneytisins, og hefur hv. þm. Vestm. látið í ljós við n., að hann láti sér nægja þessa beiðni ráðuneytisins um flutning frv. Sjútvn. hefur borizt umsögn Samtryggingar íslenzkra botnvörpuskipaeigenda, en hins vegar hefur n. ekki borizt umsögn frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Hins vegar hefur einn meðlimur úr stjórn landssambandsins tjáð mér, að Alþ. hafi verið sent bréf um þetta mál frá sambandinu, þótt það hafi ekki komið fram enn, þar sem stjórnin sé samþ. frv., þó með nokkrum breyt., sem ég mun koma að síðar. Ég tel ástæðu til þess að ræða nokkuð hér um umsögn þá, sem n. hefur borizt frá Samtryggingu ísl. botnvörpuskipaeigenda um mál þetta, vegna þess að þar koma fram margvíslegar skýringar á málinu. Enn hefur ekki verið gefið út nál. um málið, og hefur því bréfið ekki verið prentað, en frv. verður væntanlega sent hv. sjútvn. Nd., þannig að hún getur þá birt það með væntanlegu nál. sínu, ef henni sýnist svo. Vil ég því, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp bréf samtryggingarinnar, sem er dags. 16. nóv. s. l.: „Vér höfum móttekið bréf hv. sjútvn., dags. 12. þ. m., ásamt frv. til l. á þskj. nr. 74, um innlenda endurtryggingu, stríðstryggingu skipshafna o. fl. Með tilvísun til þeirra atriða, er þér æskið sérstaklega upplýsinga um, leyfum vér oss að svara á þessa leið : 1. Vér erum samþykkir frv. í heild, enda þótt kaflar 2 og 3 séu um efni, sem heima ætti í öðrum l. En samkvæmt frv. falla þessi ákvæði niður í árslok 1947, og er eigi ástæða til þess að fara frekar út í þau hér. 2. Vér mundum telja æskilegt að breyta frv. nokkuð, sbr. 3. 3. Frá því að hugmyndina um stofnun íslenzks endurtryggingarfélags bar fyrst á góma, hefur félag vort verið henni eindregið fylgjandi, og eftir að hinn sterki fjárhagsgrundvöllur var lagður með 6 millj. kr., áhættufé hefur oss orðið það æ betur ljóst, að hér hefur verið stigið eitt af stærri sporunum í fjárhagslegum ráðstöfunum, sem eiga eftir að leiða af sér mikið gott fyrir þjóðina í sparnaði og öryggi. Félagi voru hefur þegar orðið mikið gagn að endurtryggingum Stríðstryggingafélagsins, sem hafa orðið til þess að styrkja aðstöðu vora gagnvart erlendum endurtryggjendum. Vér teljum oss leyfilegt að segja, að enda þótt hér séu starfandi nokkur vátryggingarfélög á sviði ýmissa trygginga, er bolmagn þeirra hvers um sig harla lítið í því skyni að taka að sér og bera áhættu. Þetta háir oss á tvennan hátt. Í fyrsta lagi verður að kaupa erlenda endurtryggingu fyrir mestallt tryggingariðgjaldið, og í öðru lagi er áhættutaka hvers félags um sig of smá til þess að marka stefnu í iðgjaldatöxtum. Úr þessu getur íslenzk endurtrygging bætt að verulegu leyti. Í fyrsta lagi með því að draga verulega úr kaupum á endurtryggingum erlendis frá og spara þannig greiðslur vátryggingarfélaganna íslenzku, hvers í sínu lagi, og bæta þannig aðstöðu þeirra allra til þess að marka stefnur í iðgjaldatöxtum, því frumtryggjandi og endurtryggjandi á Íslandi verða ávallt teknir sem einn aðili gagnvart erlendum endurtryggjendum í gagnrýni iðgjaldataxta. En loks getur endurtryggingarfélagið tekið upp viðskipti við tryggingarfélög erlendis víðs vegar í löndum og hagnazt á því að taka að sér endurtryggingar fyrir þau í vaxandi mæli. Er hér um að ræða möguleika til gjaldeyrisöflunar, sem getur orðið allveruleg, er stundir líða fram. Vér teljum því, að ekki megi á nokkurn hátt rýra áhættufé endurtryggingarfélagsins né aðstöðu þess samkv. frv. til þess að auka sjóði sína. Á hinn bóginn viljum vér benda á, að mjög er það æskilegt, að félagið komist sem fyrst í víðtæk tryggingaviðskipti við öll vátryggingarfélög, er hér starfa eða kunna síðar að verða stofnuð, og fái verulega hlutdeild í þeim ábyrgðum öllum, sem félögin þurfa að kaupa endurtryggingu fyrir. Gæti í því sambandi komið til greina sem eðlilegur stuðningur við endurtryggingarfélagið að setja ákvæði í frv., er heimili vátryggingarfélögum, er hefðu fasta samninga við endurtryggingarfélagið, að leggja fram áhættufé (hafi þau eigi gert það), t. d. allt að 100 þús. kr. hvert innlent félag. Þessi ráðstöfun mundi tengja endurtryggingarfélagið fastari viðskiptaböndum við vátryggingarfélögin í landinu og auka þá einnig áhættufé þess. Að öðru leyti þykir oss eigi ástæða til þess að gera breytingar á frv. Virðingarfyllst. Ásgeir Þorsteinsson (sign.).“ Um sama leyti barst n. einnig bréf frá stjórn Stríðstryggingarfélags íslenzkra skipshafna, þar sem farið var fram á, að sett yrði ný gr. við frv., um þetta sama atriði, þar sem heimilt væri að taka inn nýja aðila, sem greiði ákveðna upphæð. Þessi mál voru svo öll rædd í n., og kom hún sér saman um að bera fram brtt. þær, sem birtar eru á þskj. 142 og miða í þá átt að verða við beiðni stríðstryggingarfélagsins annars vegar og Samtryggingar ísl. botnvörpuskipaeigenda hins vegar, eins og ég hef nú lesið upp. - Um brtt. á þskj. 142 er enginn ágreiningur innan n. Hins vegar er nokkur ágreiningur í n. um þær brtt. aðrar á þskj. 143 og 144, er ég mun koma síðar að. Ef átt hefði að verða við því að taka inn nýja aðila og gera breyt. um nýja gr., sem komi á eftir 24. gr., þá er óhjákvæmilegt annað en að gera breyt. við 3. gr. frv., eins og það er nú, þannig að á eftir tölulið 3 komi nýr liður, er orðist svo : „Af öðrum tryggingafélögum, sbr. 5. gr.“, eins og lagt er til á þskj. 142, um, að tekinn verði upp sem breyt. á frv., því að nauðsynlegt væri að ákveða það í l., að þetta nýja fé, sem ætlazt er til, að komi inn, verði einnig áhættufé og bundið sömu skilyrðum og annað áhættufé félaganna. Um þetta varð samkomulag í n. Um þetta atriði var einnig leitað umsagnar stríðstryggingarfélagsins, og hefur það tilkynnt, að það væri samþ. þessari breyt. Önnur breyt. á þskj. 142 er um það, að heimilt sé að taka inn nýja aðila, sem leggi fram 100 þús. kr., ef þeir óski að eiga viðskipti við félagið, þannig að annaðhvort tryggja þeir hjá félaginu minnst einn tíunda hluta af þeim endurtryggingum sínum, sem samrýmast endurtryggingarstarfsemi félagsins, eða greiða félaginu minnst 100 þús. kr. í iðgjöld árlega, og er í þessari sömu gr. sagt, að þetta fé njóti sömu réttinda og beri sömu skyldur og eldra áhættufé, sbr. þó 11. gr. Það er nauðsynlegt að taka þetta fram vegna þess, að ef þessi brtt. verður samþ., þá mælir 10. gr. frv. svo um, sem yrði þá 11. gr., að allt framlagt áhættufé félagsins, hvaðan sem það er runnið, og skírteinin, sem um það verða gefin, séu undanþegin öllum sköttum og gjöldum til ríkis, bæjar- og sveitarfélaga, en hins vegar er ekki ætlazt til þess, að þetta fé njóti þeirra fríðinda, að það verði undanþegið skatti, þótt það sé greitt inn sem áhættufé til endurtryggingarinnar. 3. brtt. er við núverandi 8. gr. frv., sem væntanlega verður 9. gr., og fjallar hún um stjórn félagsins. Það þarf að sjálfsögðu að breyta ákvæðunum um stjórn félagsins eftir að nýir félagar verða teknir inn. Um þetta urðu nokkrar deilur í n., en að lokum náðist fullt samkomulag að orða gr. eins og kemur fram á þskj. 142. Allir aðilar voru sammála um það, að tryggja bæri, að ríkisstj. og Tryggingarstofnun ríkisins hefðu alltaf meiri hl. í stjórn félagsins. Ég sjálfur hefði frekar kosið, að þetta hefði verið þannig, að ríkisstj. hefði tilnefnt tvo menn, Tryggingarstofnun ríkisins einn mann og allir aðrir aðilar tvo, en um þetta varð ekki samkomulag og sérstaklega vegna þess, að eins og nú er ákveðið í l., þá kýs Sjóvátryggingarfélag Íslands h/f og tryggingarstofnunin sameiginlega einn mann. Þessu er þá breytt þannig nú, að Tryggingarstofnun ríkisins, Sjóvátryggingarfélagið og þeir nýir aðilar, sem kunna að koma inn sem tryggingarfélög, velja einn mann sameiginlega, en farist tilnefning af þeirra hálfu fyrir vegna ágreinings hefur ríkisstj. tilnefningarréttinn. Þá er og önnur breyting gerð varðandi stjórn félagsins, sem sé að fimm menn skuli vera til vara og þeir þá skipaðir á sama hátt. 4. brtt. n. er við 10. gr., sem væntanlega verður 11. gr., að á eftir 1. mgr. komi nýr málsliður, er orðist svo: „Þetta ákvæði gildir þó ekki um fé, sem greitt er inn samkv. ákvæðum 5. gr., nema viðkomandi aðilar hafi skattfrelsi samkvæmt öðrum lögum.“ Eins og ég minntist á áðan, er ekki ætlazt til, að hinir nýju aðilar, sem leggi fram fé, njóti sama skattfrelsis og hinir, sem fyrr hafa greitt. Við 20. gr. frv., sem verður 21. gr., hefur einnig orðið samkomulag um að bera fram brtt., eins og 5. brtt. á þskj. 142 greinir. Brtt. um það atriði, er þar greinir, er sumpart komin frá mér, en sumpart eftir ósk Landssambands íslenzkra útvegsmanna, sem lagði mikla áherzlu á, að hún næði fram að ganga. Þessi brtt. fer fram á það að lækka verulega þau iðgjöld, sem nú eru greidd til þessara trygginga, en þau eru samkv. frv., eins og það er nú, 4 kr. á viku fyrir 5 rúmlesta fiskiskip og stærri, en 2 kr. á viku fyrir smærri fleytur, en það, sem á vantar á fullt iðgjald, greiðir ríkissjóður. Það er upplýst af reikningum landssambandsins fyrir árið 1945, að það hafi haft 900 þús. kr. ágóða, en töluverður hluti af því fé skiptist í endurtryggingarsjóð og bónussjóð. Frá mínu sjónarmiði er ekki hægt að raska þessu. Hins vegar er það líka upplýst, að félagið mun á þessu ári hafa um 700 þús. kr. tekjur, en af því á svo að greiða arð og annan kostnað, svo að gera má ráð fyrir, að 400 þús. krónur verði lagðar í tryggingarsjóð og bónussjóð. Ég vil því, að iðgjöldin verði nú lækkuð niður í kr. 1,50 á viku fyrir stærri fiskiskip og niður í 75 aura fyrir smábáta, en hrökkvi það iðgjald eigi fyrir áhættunni, skal því fé, sem greiða ber í endurtryggingarsjóð og bónussjóð af rekstri ársins 1946, varið til að mæta áhættunni, en annars greiði ríkissjóður það, sem þá vantar á til að mæta áhættunni, og kveður brtt. n. við 20. gr. frv., sem verður 21. gr., svo á. Öllum er kunnugt um það, að útgerðarmenn þurfa nú að berjast í bökkum til þess að hafa nægilegt til síns atvinnurekstrar, og mér finnst því ekki nema sanngjarnt, að ríkissjóður taki á sig þessa áhættu á þessu ári, sem mér finnst nú raunar sáralítil, þegar gert er ráð fyrir því, að endurtryggingarsjóður og bónussjóður verði til að taka á sig fyrstu áhættuna, og eins þegar litið er á það, að á sínum tíma komu allar þessar 6 millj. kr. frá útvegsmönnum, en ríkissjóður hefur aldrei lagt fram einn einasta eyri til þessara mála, þótt hann hafi að vísu tekið á sig áhættu um að ábyrgjast ákveðið fé á sínum tíma, en fékk þá jafnframt 540 þús. kr. greiddar út í reiðu fé fyrir þessa áhættu. , 6. brtt. n. á þskj. 142 er við 29. gr. frv., sem verður 30 gr., þannig að aftan við gr. bætist: „Þó taka ákvæði 21. gr. ekki gildi fyrr en 1, jan. 1947. Nauðsynlegt er að gera þessa breyt. á frv., ef það fær skjóta afgreiðslu, en verði það hins vegar ekki afgreitt fyrr en eftir áramót, þá þarf kannske að breyta þessu ákvæði eða fella burtu. Þá er hér brtt. á þskj. 143, við 20. gr. frv., sem væntanlega verður 21. gr., um, að 2. málsliður hennar falli niður. Þessi brtt. er frá mér og hv. þm. Vestm. Um þetta atriði varð ekki samkomulag í n., og vill meiri hl. n. halda þessari gr., eins og kemur fram á þskj. 144, og munu þeir, sem að henni standa, gera grein fyrir því, en ég mun hins vegar ræða nokkuð um þetta, áður en ég lýk máli mínu. 2. málsgr. 20. gr. frv. mælir svo um, að hlunninda samkv. þeirri gr. njóti aðeins skip innan við 80 rúmlestir brúttó, enda hafi þau ekki siglt til útlanda á almanaksárinu. Ég vil, að þau hlunnindi, sem þar um ræðir og ég hef áður á minnzt, nái til allra fiskiskipa, en þannig verður það, ef brtt. á þskj. 143 verður samþ. Iðgjöldin voru kr. 2,64 á viku og lækka því niður í 1,50 á viku. Ég tel þetta rétt, þar sem nú er engin áhætta á móts við það, sem var fyrir 1946. Hvað snertir útgjöld ríkissjóðs, vil ég benda á, að hann hefur það fé til afnota, sem hann fær í vexti. Um 20. gr. 2. mgr. er það að segja, að ég legg til, að hún verði felld, og flyt ég ásamt hv. þm. Vestm., Jóhanni Jósefssyni, brtt. um það, en meirihluti n. vill ekki fella hana, en leggur til, að í stað 80 smálestir komi 100 smálestir, og er það vegna nýju bátanna og þá fyrst og fremst Svíþjóðar-bátanna. Ég vænti þess svo fastlega, að hv. d. samþykki brtt. á þskj. 143, en mun greiða brtt. á þskj. 144. atkv., ef hin brtt. á þskj. 143 verður felld. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta á þessu stigi málsins eða ræða frekar þann ágreining, sem var í n. um þessa grein.



Herra forseti. Hv. frsm. hefur skýrt frá gangi þessa máls rétt í öllum aðalatriðum, og mun ég ekki fara út í smáatriði. Höfuðatriðið er, að n. hefur orðið sammála um allar brtt. á þskj. 142, eins og þær liggja fyrir. Á þessu stigi málsins er ekki ástæða til að fara frekar út í það. Ég vil þó geta þess í sambandi við brtt. við 20. gr., að sú brtt. mun frá komin vegna allharðrar kröfu frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, og er borin fram af formanni n. og frsm. Brtt. þessi kom ekki fyrr en undir það síðasta, en það skiptir ekki máli. N. hefur viljað verða við þessum óskum landssambandsins, og má bæta því. við, að stjórn stríðstryggingafélagsins hefur einnig fallizt á þetta, með því að þetta sé aðeins bráðabirgðaráðstöfun fyrir árið 1947, þ. e. að fyrir slys. skuli ekki tryggt lengur og þá falli þetta ákvæði niður samtímis. En aðalágreiningurinn er um það, hvort þetta skuli ná til allra fiskiskipanna eða aðeins nokkurra hluta þeirra. Í l. eins og þau eru nú eru hlunnindin bundin við 80 rúmlesta skip og minni, það er að segja þau skip, sem yfirleitt eru notuð til fiskveiða hér við land, en ekki notuð til flutnings á ísvörðum fiski til útlanda, og var það svo, að ríkið greiddi ákveðna upphæð fram yfir visst lágmark iðgjaldsins, og er sjálfsagt, að þetta haldist fyrir þær fleytur, sem gert er ráð fyrir. Við erum sem sagt sammála um, að þessi hlunnindi eigi að veitast áfram, og höfum fallizt á, að iðgjöldin lækki og að stríðsslysatryggingin leggi þar til af hagnaði ársins 1946 það, sem það hrekkur til. Ég get fullyrt, að eins og nú horfir hjá tryggingunni, hefur hún ekki séð sér fært að lækka iðgjöldin frá því, sem nú er, fram yfir næstu vertíð, það er 4,00 kr. á viku. Iðgjöld skulu nú krafin lægri af stærri skipum eða 2,64 og af 3. flokki, farmskipunum, 1,76 kr. á tryggingarviku. Þetta er mælikvarðinn frá tryggingarfélaginu, að taka ekki meiri iðgjöld en reiknað er með, að áhættan verði á hverjum tíma. En ekki er hægt að lækka þau frá því, sem nú er. En ég vil benda á, að þó að gjöldin hafi lækkað á fiskibátum úr 21,46 á tryggingarviku, og eru lækkuð í 4,00 á viku, að á skipum í lægsta flokki voru iðgjöldin 9500,00 kr. á mánuði. Samkvæmt þeim gjöldum, sem krafin eru, er ekki reiknað með meir en tæpum 500.00 kr. á, mánuði, og er það veruleg lækkun á iðgjöldunum og er óveruleg upphæð miðað við áhættuna. Rétt er að geta þess, að tekjur þær, sem stofnunin hefur 1946, nema ekki meiru en um 600 þús. kr., og af þeirri upphæð er þegar búið að greiða 279 þús. kr., þ. e. tæpan helming. Sá raunverulegi afgangur er því rösk 300 þús. kr. Þar af verður svo að taka reksturskostnað stofnunarinnar. Má geta sér til, að hann verði um 100 þús. kr., án þess ég viti neitt um það, og eru þá ekki nema rösk 200 þús. kr. eftir. Þessari upphæð hefur stjórn stríðstryggingarfélagsins fallizt á að verja til lækkunar iðgjaldanna. Þó er undanskilið það, sem renna skal í bónussjóð og endurtryggingarsjóð. Ég skal svo ekki ræða lengi um þetta mál, en þetta mun nema mest 6%, en fara eftir því, hver hagnaðurinn er, en gæta verður þess, að hér eiga hlut að máli aðilar, sem erfitt er að taka frá möguleikann til hagnaðar, þ. e. alþýðutryggingarnar, Brunabótafélag Íslands og Sjóvátryggingarfélag Íslands. En ef brtt. verður samþ., er möguleiki til, að 4 ný félög komi inn, og eru þar af 3 félög, sem kalla verður einstaklingafélög, og eitt opinbert, sem heyrir undir ríkið, þ. e. Samábyrgð Íslands á fiskiskipum, en Samtrygging ísl. botnvörpunga, Almennar tryggingar og Samvinnutryggingar verða að teljast félög einstaklinga. Líkur eru til, að öll þessi félög komi til viðskipta með þeim kröfum, sem þau leggja fram. Ég hef þá skýrt frá, hversu þetta horfir við frá tryggingarfélögunum. Aðaldeiluefnið er, hvort togararnir eigi að njóta sömu hlunninda og minni fiskiskipin, en hér er um mjög óverulega upphæð að ræða, eins og nú er. En ef fé það, sem félagið getur lagt fram, hrekkur ekki til, verður ríkissjóður að bæta við því, sem þarf til þess, að iðgjöldin náist að fullu. Við lítum svo á, meiri hluti n., að togaraútgerðin sé nú ekki svo illa á vegi stödd, að rétt sé að gefa henni fríðindi til þess að láta ríkissjóð blæða þess vegna, en rétt er að ákvæðin haldist um minni skip. Ef þröngt er nú fyrir dyrum, er það helzt hjá mótorskipum. Við þrír höfum lagt til, að í stað 80 lesta komi 100 lesta, því að til landsins hafa komið allmörg skip, sem eru milli 80 og 100 lestir, þ. e. bátarnir frá Svíþjóð, og það er raunverulega ekki hægt að gera upp á milli skipa, sem eru 80 og 100 lestir. En skip yfir 100 lestir eru ekki teljandi, sem ástæða er til að taka með. Við viljum því, að brtt. minni hlutans sé felld, En í stað 80 komi 100. Við sjáum ekki ástæðu til þess að leggja aukna byrði á ríkissjóð vegna togaranna, því að þeir þurfa þess ekki með. Þeir eru ekki þannig á vegi staddir. Væntum við þess að hv. d. fallist á sjónarmið okkar.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég vil aðeins leiðrétta misskilning, sem kom fram hjá hv. 1. landsk., þar sem hann var að tala um, að það væri verið að bjóða útveginum einhver fríðindi. Ég vil benda hv. 1. landsk. þm. á, að megináhættan er ekki frá togurunum, heldur frá bátunum. Megináhættan fyrir tryggingarfélögin er ekki, þó að menn farist af slysum, heldur af slysum, sem aldrei upplýsist, af hverju verða. Það er megináhættan. Ef mætti strika það út, mætti lækka iðgjöldin stórlega. Ég veit ekki til, að eitt einasta tjón hafi verið bætt vegna togaranna 1946. Öll gjöld togaranna fóru til að greiða smærri bátunum, og samt vill hv. þm. lina iðgjöldin hjá þeim. En ég þekki þennan són hjá hv. 1. landsk. þm. Hann vill gera togaraútgerðinni allt til ógagns, sem hann getur, og vill hana helzt feiga. Það er rétt, að það munar litlu, hvort tapað er 500 eða 600 þús. kr., en það er ekki sanngjarnt að leggja á togarana gjöld, sem þeir þurfa ekki. Ríkið þarf ekki að leggja á sig neinar byrðar. Tekjurnar eru heldur ekki 600 þús., heldur 700 þúsund krónur, og gert er ráð fyrir 400 þús. króna bónus. Hvaða arður það sé, sést á því, að togararnir hafa greitt 9500 kr. á mánuði allt stríðið út. Þessar 6 milljónir eru því ekki frá ríkissjóði, heldur frá togurunum að langmestu leyti, og ég sé enga ástæðu til þess að vera að níðast á togaraútgerðinni á þann hátt, sem hv. þm. vill. Ég tel, að úr því að féð er fyrir hendi frá 1946 og minnkandi áhætta 1947, þurfi ríkissjóður ekki að greiða einn einasta eyri. En ég hygg, að allir sjái, hvort er réttara að láta þessar 300 þús. krónur í arð til þeirra, sem eiga þær nú, eða nota þær til þess að greiða niður iðgjöld hjá atvinnufyrirtækjum, sem eru með taprekstri. Ég held, að hv. þm. sé orðinn allfylgjandi peningamönnunum. En ég þekki hatur og rótarskap hv. þm. út í togaraútgerðina, því hugarfari hans hef ég kynnzt áður, en ég hélt ekki, að hatur hans væri svo rótgróið sem ég hef séð í dag. - Ég mun svo ekki ræða þetta frekar, en vænti þess, að hv. þdm. greiði atkv. með till. minni hlutans.



Herra forseti. Ég verð að segja, að ræða mín gaf ekki tilefni til, að hv. þm. Barð. belgdi sig svo upp í hálfgerðri skapvonzku sem hann gerði. Hann taldi, að um misskilning hjá mér hefði verið að ræða, þegar ég taldi að verið væri að styrkja útgerðina með því að lækka iðgjöldin. En mér er þá spurn: Er verið að gera henni erfiðara fyrir með því að verja sjóðum hennar til þess, og erum við ekki sammála um, að það sé rétt að fara svo að? Hvað viðvíkur fullyrðingum hv. þm. um það, hvar tjón verði og hvar ekki, þá eru þær alveg út í hött. Hver getur sagt um það, hvort verður tjón á togurunum eða ekki 1947. Ég vil benda hv. þm. á, að erlend tryggingarfélög reikna með, að tjón geti orðið á skipum, sem sigla milli landa, af völdum styrjaldar, því að við vitum, að mikið er enn af óslæddum tundurduflum í höfunum. Hv. þm. telur, að togararnir beri uppi útgerðina. Það er rétt, svo er í ár, en hver er kominn til að segja, að svo verði næsta ár? Það hefur komið fyrir, að smáútgerðin hefur borið uppi togarana. Það, sem hv. þm. sagði um það, er því líka, út í hött. Tjón getur að borið, hvar sem er. Hvern hefði dreymt um það, að skipin okkar færust hér alveg upp við land? En við þekkjum fullyrðingar og rop þessa hv. þm. hér í deildinni. Ég frábið mér algerlega þau ummæli hv. þm., að ég sé fjandsamlegur togaraútgerð. Ég tel þvert á móti, að eigi að auka hana, því að þar er einmitt sú útgerð, sem til frambúðar er. Ég sé ekki ástæðu til, þó að einhverjir útgerðarmenn komi til að biðja um náð, að veita þeim hana, enda væri það aðeins að veita þeim ölmusu, og til þess sé ég enga ástæðu. Ég mun svo ekki ræða frekar þessa brtt., en vænti þess, að hv. d. felli hana.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég skal ekki eyða orðum í að munnhöggvast við hv. 1. landsk. Það er sjáanlegt, að stjórn tryggingarfélagsins hugsar fyrst og fremst um sinn hag. Ég mótmæli því, að hér sé um nokkra ölmusu að ræða, heldur er það réttlæti. Það er annars einkennilegt, hvað hv. þm. veit lítið um þessi mál, og augljóst, að hann hefur ekkert vit á þeim.



Ég mun ekki ræða þetta frekar, en ég vildi benda á, að þekking hv. þm. er eitthvað gloppótt. Hann rengdi, að ég færi með réttar tölur og fór sjálfur með tölur frá framkvæmdastjóranum, en ég hef aðrar tölur frá honum, og þær, hygg ég, að séu réttari, og þær eru hér skrifaðar. Hitt, sem hv. þm. sagði, var uppi í skýjunum.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 136 og er flutt af þm. Seyðf. (LJóh), 1. þm. N–M. (PZ) og mér, er að mestu leyti samhljóða frv., sem flutt var í Nd. á síðasta þingi, en fékk ekki fullnaðarafgreiðslu þar. Því var vísað til sjútvn., og hún afgreiddi það með rökst. dagskrá, þar sem óskað var frekari undirbúnings. Það eru ekki mörg ár síðan skipuð var n., sem átti að koma: með till. um það, hvernig bezt væri hægt að koma fyrir sjávarútvegi okkar, og til þeirrar n. má rekja margar till. T.d. voru á síðasta. þingi samþ. svo kölluð hafnalög, þar. sem. ákveðið var, að á 35 stóðum skyldi kostnaður greiddur að hlutum og ríkissjóður skyldi ábyrgjast að 3/5 hlutum, og einnig 68 staðir, þar sem ríkissjóður skyldi ábyrgjast að helmingi og kosta hafnargerð að hálfu. En svo kom ein hugmynd frá þessari n., og það er hugmyndin um landshafnir, sem skyldu sérstaklega teknar út úr með l. Þessar hafnir skyldi landið taka að sér að reka. Á síðasta þingi voru samþ. l. um Njarðvík og Keflavík, en n, hafði líka bent á fleiri staði, þar á meðal Höfn í Hornafirði, sem þetta frv. fjallar um. Þess má geta, að þegar talað var um landshafnir í Njarðvíkum og Keflavík, var ekki búið að ákveða þá geysimiklu stækkun á bátaflota landsmanna, sem nú hefur verið ákveðin, en sú stækkun rekur eftir því, að ríkið taki að sér þessi hafnarmannvirki, til þess að hinn aukni bátafloti fái aðstöðu til þess að stunda fiskveiðar. Það eru nú milli 25 og 30 ár síðan vélbátaútvegur byrjaði fyrir alvöru í Hornafirði, þegar Þórhallur Daníelsson hóf að byggja verbúðir fyrir báta úr öðrum verstöðvum, og það leið ekki á löngu, áður en sjómenn af Austfjörðum byrjuðu að stunda sjóróðra þaðan og bátarnir urðu milli 30–40, fyrst smábátar, eins og bátar okkar voru þá, en svo varð þarna mikil verstöð, og hefur verið svo síðan, en nú er að draga úr sjósókn þaðan af ástæðum, sem ég kem að síðar. Því verður ekki neitað, að fiskimiðin þarna eru með þeim beztu hér við land. Veiðisvæðið stórt og stutt á fiskimiðin. Á síðustu árum hafa bátar ekki verið mjög margir, en aflamagnið hefur verið mjög mikið, sérstaklega má benda á, að á síðasta ári, þegar ekki voru nema einir 15 litlir bátar, sem voru að meðaltali ekki nema 18 tonn að stærð, aflaðist fiskur, sem nam að fob-verði 2,26 millj. kr. og hefur numið að ísfiskverði um 8 millj. kr. Það er auðséð, að sá floti, sem þaðan stundar fiskveiðar, færir þjóðarbúinu miklar tekjur, sem nauðsynlegt er, að notaðar séu. Í sambandi við það vil ég benda á mikilsvert atriði. Það hefur mikið borið á því á Hornafirði, að lifrarhlutur sjómanna væri rýr. Sjómenn voru að vonum óánægðir með þetta, og það varð til þess, að fenginn var maður til Hornafjarðar til þess að gera lýsisrannsóknir, og rannsóknir hans báru með sér, að lýsið úr fiski á Hornafjarðarmiðum er mun auðugra af vítamínum en af Vestmannaeyjamiðum og í Faxaflóa. Niðurstaðan var, að lifrin væri vítamínauðugust í Hornafirði. Þetta fullyrðir dr. Þórður Þorbjarnarson, að sé af því, að í Hornafirði safnast mikið af gömlum fiski og stórum. Að vísu fullyrðir hann ekki, að lifrin sé meira virði, en hann fullyrðir það, að á Hornafjarðarmiðum sé meira af fullorðnum fiski, en ungfiskurinn sé á Vestmannaeyjamiðum og í Faxaflóa. Þetta er mikilvægt atriði, þegar það kemur til athugunar, hvar bátaflotinn skuli afla. Annað atriði er það, sem ég vildi sérstaklega benda á, en það er sú mikla fækkun, sem orðið hefur á bátaflotanum á Hornafirði og var sérstaklega í fyrra. Þetta stafar af því, að á Hornafirði geta ekki stundað veiðar nema smábátar, og er ekki útlit fyrir annað en að útvegurinn minnki þarna stórkostlega, sem hlýtur að vera til tjóns fyrir þjóðarheildina, og þá vildi ég koma að því, sem nauðsynlegast er á Hornafirði, til þess að útvegurinn geti haldizt þar. Þeir, sem ókunnugir eru, halda, að það sé fyrst og fremst innsiglingin, sem stendur í vegi fyrir vélbátaútveginum. Þetta er að vísu rétt, en það veldur þó ekki mestu erfiðleikunum. Það, sem mestum erfiðleikum veldur, eru grynningar fyrir framan kauptúnið. Það er þetta tvennt, sem þarf að færa í lag. Það er svo, að fyrir framan kaupstaðinn er stórt svæði mikið til umgirt eyjum. Þetta svæði þarf að grafa upp, og með því að grafa það upp fæst viðbótar-viðlegupláss fyrir marga báta. Þriðja mannvirkið, sem sennilega þarf að gera, er hafnargarður út í stóra eyju, Ósland, sem liggur fyrir utan, til þess að koma í veg fyrir, að Hornafjarðarfljót renni þar yfir. Fyrir nokkrum árum var búið að gera allmiklar rannsóknir og margháttaðar áætlanir um hafnargerð á þessum stað. Í sumar kom vitamálastjóri austur, og nú hefur verið þar á ferð maður frá vitamálaskrifstofunni, en sá maður er annaðhvort nýlega kominn til Reykjavíkur aftur eða hann er ekki kominn, en vitamálastjóri mun láta gera nýjan uppdrátt af höfninni og þeim plönum, sem hann telur, að þurfi að gera, þegar búið er að ganga frá því á grundvelli þeirra rannsókna, sem starfsmaður vitamálaskrifstofunnar hefur verið að framkvæma undanfarið.“ Þá kem ég að öðrum þætti í þessu frv., og það er 4.–6. gr., sem fjalla um fiskiðjuver, sem ríkið láti reisa á þessum stað. Þarna, eins og annars staðar, hefur aðeins verið um saltfisk að ræða fram að síðasta stríði, en síðan hefur fiskurinn verið fluttur út ísvarinn. Nú munu allir vera sammála um, að þessar fiskverkunaraðferðir muni ekki vera til frambúðar, og flestir eru sammála um, að um hraðfrystingu og niðursuðu verði að ræða og ef til vill eitthvað fleira. Þess vegna er það, að ef ríkið leggur í stórar framkvæmdir hafnarmannvirkja á þessum stað, verður að tryggja það, að sjómenn fái sem mest fyrir fisk sinn, og þá fyrst koma hafnarmannvirkin að gagni, því að þá reyna bátaeigendur að sækja á stað, þar sem slík mannvirki eru fyrir hendi. Þess vegna er það álit kunnugra, að það sé eins nauðsynlegt að koma upp fiskiðjuverinu eins og að koma upp hafnarmannvirkjunum, en til þess að þau komi að gagni, þar. að vera til stöð, svo að hægt sé að nota allt. en ekki eins og nú, þar sem bara eru notuð flökin. Það þarf að vera hægt að vinna úr þunnildunum og hausunum, auk þess sem til þarf að vera beinamjölsverksmiðja. Stundum getur þurft að salta, þegar svo mikið berst að, að ekki er hægt að taka við öllu. Það, sem sérstaklega mælir með því að gera þessi hafnarmannvirki á Hornafirði, er það, að það er ekki hægt að hafa þar stærri báta og koma í veg fyrir, að útgerð fari minnkandi. Notkun hafnarinnar og vélbátafjöldinn mundi aukast til stórra muna. Það mundi skapast lengri útgerðartími fyrir vélbátana og þar að auki aðstaða fyrir báta, sem liggja úti til fiskveiða, til þess að flytja afla sinn til fiskiðjuversins, sem þar væri og gæti fengið fisk allmikinn tíma úr sumrinu líka. Þá vil ég enn fremur benda á, að það er önnur ástæða til þess, að við leggjum svo mikið kapp á, að ríkið taki þetta að sér. Ef um stærri bæi er að ræða, sem hafa möguleika til þess að ráðast í þessar framkvæmdir, þá væri ekki svo nauðsynlegt að gera þetta á kostnað ríkisins. Þarna er lítið kauptún og hefur ákaflega litla möguleika til þess að ráðast í þessar framkvæmdir, og ekki sízt, þar sem á þessum stað eins og öðrum liggja fyrir mjög fjárfrekar framkvæmdir. Hreppsbúar eru að undirbúa að leggja rafveitu um kauptúnið, sem nauðsynleg er, m.a. vegna útgerðarinnar. Skortur er á vatnsleiðslu um kauptúnið, og er verið að byrja á henni. Þetta fyrirtæki er líka nauðsynlegt vegna útgerðarinnar. Einnig vantar skólprennsli og fleira, og þetta er fyrirtæki, sem hreppurinn verður að leggja í á næstu árum, og er því ógerlegt, að hreppurinn geti lagt í svo fjárfrekar framkvæmdir sem bæði hafnargerðin og fiskiðjuverið eru. Að ríkið taki þetta að sér, er eina tryggingin fyrir því, að þetta verði gert fljótt, og hugmyndin er, að landshöfninni verði komið upp á eins stuttum tíma og hægt er, en að það taki ekki eins langan tíma og víðast vill verða, þannig að það líði mörg ár, þangað til mannvirkin komast í það lag, að þau verði að fullum notum. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta meira að svo stöddu, en legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og sjútvn.



Fyrir nokkrum árum sat hér á rökstólum mþn. í sjávarútvegsmálum, eins og flm. gat um, og átti hún að gera till. um skipun hafnarmála og semja l. um málefni útgerðarinnar. Þetta gerði n. og skilaði frv. um hafnargerðir og lendingabætur, sem samþ. var og afgr. sem l. Þetta var mikið spor í áttina frá því, sem áður var. Þá kom það fram í þessari mþn. í sjávarútvegsmálum, að það bæri að vinna að því, að nokkrar hafnir yrðu gerðar að sérstökum landshöfnum, sem ríkið kostaði að öllu leyti og ræki vegna þess, hve almenna þýðingu þær hafa fyrir fiskveiðar landsmanna, sérstaklega þær hafnir, sem lágu vel við fiskimiðum og fleiri sækja að en heimamenn og þar sem kauptúnin eru þess ekki umkomin að afla fjár til stórkostlegra mannvirkja. Menn voru þó ekki á einu máli um það, hvaða staðir yrðu teknir, nema um einn stað: Njarðvík eða Keflavíkur- og Njarðvíkurhöfn, sem allir voru á einu máli um, að byrjað yrði á, vegna þess, hve þýðingarmikil sú stöð er, og vegna þess, að um mörg undanfarin ár hafa farið þar fram ýtarlegar rannsóknir. Aðrir staðir voru Höfn í Hornafirði, Rif á Snæfellsnesi, Skagaströnd og nokkrir fleiri, en þetta voru fyrst og fremst þeir staðir, sem komu til greina. En um alla þessa staði var það sameiginlegt, að nauðsynlegar rannsóknir lágu ekki fyrir, til þess að hægt væri að hefjast handa á þeim grundvelli, sem fyrir lá. Um annan staðinn, Höfn í Hornafirði, var borið fram frv., eins og flm. tók fram, og afgr. með rökst. dagskrá, vegna þess að heppilegra þótti að fresta málinu, þangað til ýtarleg rannsókn lægi fyrir. Nú er mér kunnugt um það, að það hefur farið fram ýtarleg rannsókn á mörgum þessum stöðum á s.l. sumri, en vegna þess, að aldrei hafa verið jafnmikil verkefni fyrir hendi hjá vitamálastjóra og nú, og eins vegna þess, að hann var fáliðaður, þá hefur ekki enn unnizt tími til þess að skila árangrinum af þessum rannsóknum. Þannig hef ég ekki fengið í mínar hendur neinar upplýsingar um þær rannsóknir, sem gerðar voru á Hornafirði, og heldur ekki um það, sem gert var í Þórshöfn, en ég veit þó, að á þeim stöðum tveimur hefur þessum rannsóknum verið flýtt eins og mögulegt hefur verið. Þar við bætist svo þriðji staðurinn, sem ég vil líka telja, að eigi að vera í fremstu röð, og skal ég ekki segja, hver á að vera fyrstur af þessum þremur. Þess vegna vildi ég, um leið og ég er mjög samþykkur því, að þetta mál fari til n., óska þess, að það verði ekki afgr. eitt út af fyrir sig, áður en nauðsynlegar upplýsingar liggja fyrir, heldur verði beðið eftir upplýsingum, og ég segi þetta ekki einasta um þennan stað, heldur einnig um hina, sem þar koma til álita jafnframt, bæði Rif og Þórshöfn. Ég hefði talið, að þær upplýsingar væru svo nærri, að þær ættu ekki að tefja málið, og vegna þess, í hvaða röð málið er afgr., tel ég rétt og sjálfsagt að þessar upplýsingar lægju fyrir. Það er að vísu í þessu frv., sem hér hefur verið lagt fram af hv. 8. landsk. og fleirum, gert ráð fyrir ákveðinni upphæð til þessara mannvirkjagerða, en ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að þessi upphæð sé langt fyrir neðan það að svara til hins raunverulega. Í 1. gr. segir: „Til hafnarmannvirkja teljast: Hafnargarðar, hafskipa- og bátabryggjur, verbúðir, dýpkanir, uppfyllingar, dráttarbrautir, vélar o.fl., sem nauðsynlegt má teljast við byggingu og rekstur hafnarinnar.“ Svo er, til að greiða þennan kostnað, gert ráð fyrir 2 millj. kr. í næstu gr. á eftir. Eftir því sem ég þekki til, bæði um kostnað við mannvirkjagerð af þessu tagi og einnig um það, hvernig högum er háttað á Hornafirði, þá tel ég mega slá því föstu, að þessi upphæð sé langt fyrir neðan það, sem ætla mætti, að gæfi nokkurn verulegan árangur. Það, sem fyrst þarf að gera, er að fá dýpkun, og möguleikar opnast, þegar ríkið fær dýpkunarskip, að geta hafizt handa um framkvæmdir, en þó ber þess að gæta, að margir bíða, því að þörfin er brýn víða, en að sjálfsögðu mundi Höfn í Horna. firði verða einn af þeim stöðum, sem fyrst kæmu til álita. Auk þessa, sem ég hef nefnt, verður að kaupa höfninni eitthvert land, og ég vil, af þessu tilefni, skýra frá því, hvernig gengið hefur að afla lands til landshafnarinnar í Njarðvíkum og Keflavík. Það hefur verið lögð á það mikil áherzla af ýmsum þm., að ekki yrði hafizt handa um mannvirkjagerð eins og þessa, nema áður væri tryggt, að land fengist keypt; a.m.k. nokkurn veginn nægilegt land til framkvæmdanna. Þess vegna var það, að þegar hafnar voru byrjunarframkvæmdir í Njarðvíkum, þá var landeigendum tilkynnt, að ef ekki næðust samningar við þá um landakaup, þá mundi ekki verða haldið áfram framkvæmdum og hætt því, sem byrjað var á. Þegar þessi mál voru rædd við sjútvn. þessarar d. og fjvn., þá var frekar talið ólíklegt, að þetta mundi gerast með samningum heldur en með mati, vegna þess að reynsla er fengin af því víða, að landverð með mati getur farið hátt, og þá er ríkissjóður bundinn við kaupin, ef mat hefur verið látið fara fram, og þess vegna er eingöngu um samningaumleitanir að ræða. Þær samningaumleitanir eru þannig, að það land, sem er að vestanverðu við landshöfnina, svo kölluð Ytri-Njarðvík, 30–40 ha., var fáanlegt fyrir nokkuð á aðra millj. kr. Þá var eftir að kaupa landið í Keflavík og Innri-Njarðvík, og var það sízt minna, en það land, sem þar var, var fáanlegt fyrir rúmlega 1 millj. kr. Þessu var svarað þannig, að landið yrði ekki keypt þessu verði, og hefur það orðið til þess, að nú hefur verðtilboðið lækkað nokkuð, eða ofan í helming þessarar upphæðar, og geri ég ráð fyrir, að um það takist samkomulag, en það þýðir, að landakaup fyrir höfnina munu í upphafi nema sjálfsagt eitthvað á aðra millj. kr., og þó er ekki tekið nema það, sem nauðsynlegt er til þess að geta séð höfninni fyrir hæfilegu landi. Ég get þessa vegna þess, að ég tel víst, að einnig í Hornafirði þurfi að kaupa land, - og þurfi að kaupa land, þarf einnig til þess fé. En mér skilst, að sumt af því landi, sem þar kemur til greina, eins og t.d. Áley, sé í einkaeign, en í frvgr., eins og hún er, er ekki getið um það, að neitt fé sé ætlað til landakaupa. Ég held þess vegna heppilegast, ekki einasta fyrir þennan stað, heldur einnig fyrir aðra staði og fyrir þá heildarstefnu, sem tekin hefur verið í þessu máli, að einn hlypi ekki fram fyrir annan í þessum efnum. Ég segi þetta ekki flm. til lasts, en mér fyndist það liggja beinast við í þessum málum, að þau væru öll leyst í heild, vegna þess að þá væri hægt að slá föstu öllu því, sem að afgreiðslu málsins lýtur, hvaða staður kæmi fyrstur, og síðan, í hvaða röð aðrir kæmu, og þá væri hægt að gera sér grein fyrir, hversu mikið fé mundi til þess þurfa. Ég er sammála hv. flm. um það, að Hornafjörður er einn af þeim stöðum, sem virkilega þarf að gera eitthvað fyrir og það mjög verulega, því að bæði er, að hann er eini staðurinn á ákaflega löngu svæði, þar sem viðlit er að koma höfn, og eins hitt, að þar fyrir utan eru mjög auðug fiskimið, sem hafa verið notuð af bátum og fiskiskipum víðs vegar að, sérstaklega af Austf jörðum. En eins og ég sagði, hefði ég frekar kosið, að upplýsingar, sem mér skildist á hv. frsm., að væru nærri, kæmu fram og lægju fyrir, áður en gengið yrði frá málinu, því að mér finnst það allóviðkunnanlegt að setja fram frv. með tölum og upphæðum, sem eru alveg fyrirsjáanlega mjög mikið fyrir neðan það, sem greinilega þarf að nota í þessu skyni. Hér er svo einnig slegið föstu, að það skuli reisa fiskiðjuver á þessum stað og ríkið skuli gera það, og alveg tiltekið, hver stjórn þess skuli vera og hvað mörg tonn af flökum hraðfrystihúsið frysti og úr hvað mörgum tonnum af fiski niðursuðuverksmiðjan geti soðið niður. Er ekki nema gott um þetta að segja, ef hv. flm. vilja sjá um það, að þetta verði gert þar. En mér er það alveg ljóst, að ef farið er út í þetta á einum stað, þá muni margir fleiri á eftir koma. Ef ríkið gerir þetta í Hornafirði, þá munu margir aðrir staðir, sem til greina koma, gera kröfur til ríkisins um, að einnig hjá þeim verði reistar þessar byggingar. Um verðlag bygginganna er mér ekki kunnugt, hvort upphæðin, sem þarna er nefnd, 4 millj., sé hæfileg eða ekki. Ég geri ráð fyrir, að hv. flm. hafi athugað það mál í sambandi við fyrirkomulag eða rekstur bygginganna, því að það virðist vera mjög grannt athugað og nákvæmlega tiltekið um öll afköst verksmiðjanna. En ég vil benda á það, að ef l. yrðu sett um byggingu verksmiðja eins og þessara, þá er athugandi, hvort ekki er varasamt að slá föstu í l., eins og gert er í þessu frv., hvað verksmiðjan skuli vera stór og hvað hún skuli vinna úr mörgum tonnum o.s.frv., því að þá er engin heimild til þess að breyta þarna neinu um. En ég hef sem sagt ekkert við málið að athuga í sjálfu sér, en ég hef aðeins þetta að athuga við meðferð og gang þess, að ég tel ekki á þessu stigi rétt, að frá því sé gengið, fyrr en aðrir sambærilegir staðir hafa verið athugaðir nákvæmlega og upplýsingar liggja fyrir um þá, helzt alla.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. kom að nokkru leyti inn á það, sem ég vildi sagt hafa í þessu máli. En ég vildi benda sérstaklega á þetta: Að vísu var það sagt, þegar Njarðvíkurfrv. var samþ., að ríkið ætti að eiga landið, sem lægi að þessari höfn, en áður en nokkrar ráðstafanir voru gerðar til þess að tryggja ríkinu eignarrétt á landinu, þá voru l. sett, með þeim afleiðingum, að landið fæst nú fyrir annað verð - og miklu hærra - en það hefði fengizt fyrir, áður en l. voru sett. Ég vildi benda á það í þessu sambandi, að Hornafjörður er eini staðurinn, þar sem talað hefur verið um landshöfn, þar sem ríkið á allt land, eða svo til allt, og þó að sumir staðir þar kunni að vera festir með lóðasamningum um lengri tíma, þá er það þó annað. Þeir renna þó út, þeir samningar, og að fá þeim breytt er nokkuð annað en ef einstaklingar ættu landið. A.m.k. virtist ekki vera horft í það, þegar ráðizt var í að byggja á Skagaströnd, því að tveimur árum áður en það var gert, þá var allt land sett í erfðafestu til einstakra manna, sem svo þurfti að taka eignarnámi til þess að geta ráðizt í framkvæmdir þar að ráði. Það, sem ég vildi sérstaklega benda á gagnvart Hornafirði, er, að ég tel alveg nauðsynlegt, að þar komist á landshöfn vegna Austfjarðabáta. En ég tel þó sérstaklega nauðsynlegt, að það sé þegar farið að gera ráðstafanir til þess, að ríkið hafi umráð yfir landi, þar sem hugsað er til að láta landshafnir koma, því að það segir sig sjálft, að landshöfn á einhverjum stað, að öllu leyti kostuð og rekin af ríkinu, gerir ekki það gagn, sem hún á að gera, þegar einstaklingar eiga landið og geta tekið með leigu af landinu allan þann arð og allt það gagn og verðmæti, sem landshöfnin skapar á næstu árum eftir að höfnin er komin, þar sem þeir, sem umráð hafa yfir landinu, geta selt afnotaréttinn af landinu eins og þeim sýnist. Á þetta vildi ég sérstaklega benda og biðja n. að athuga það og kynna sér hjá ríkisstj., sem hefur í höndum alla þá lóðasamninga, sem gilda í Hornafirði, þar sem ríkið á landið, hvernig þeir eru, til hvað langs tíma þeir eru o.s.frv., því að það er það, sem ég tel þurfa að gera fyrst af öllu, helzt áður en byrjað er að tala um landshöfn á þessum stöðum. Hins vegar vona ég, að þær áætlanir, sem hæstv. ráðh. var að tala um og eru á leiðinni hjá vitamálastjórninni, komi bráðlega, svo að n. fái að sjá þær, og má þá vafalaust breyta tölunum í samræmi við þær. En viðvíkjandi landshöfnum í framtíðinni á hinum stöðunum, þá vil ég benda á það, að það þarf helzt, áður en byrjað er á að tala um landshafnir, að tryggja ríkinu landsréttindi á þeim stöðum, þar sem landshafnir eiga að koma.



Herra forseti. Ég vil segja það, að ég er glaður af því að heyra þann mikla áhuga, sem hæstv. ráðh. hefur á hafnargerðum yfirleitt. Ég er honum sammála um það, að áður en ráðizt er í nýjar framkvæmdir á því sviði fram yfir það, sem þegar er búið að lögleiða - á ég þar við landshöf n í N j arðvíkum - þá sé nauðsynlegt að athuga mjög vel staðhætti þar, sem kemur til mála að gera þessar landshafnir, bera saman og taka í fyrstu röð það, sem mesta og almennasta þýðingu hefur. Þó að ég beri fyrir brjósti og flytti á þinginu í fyrra frv. um landshöfn á Þórshöfn, þá fellst ég þó á það alþjóðarsjónarmið, að landshafnir verði ekki gerðar af handahófi, heldur verði vandlega athugað, bæði það almenna gagn, sem þjóðin hefði af því, að þær væru gerðar, og eins verði vandlega athugað um allan kostnað, sem að þessum framkvæmdum lýtur. Eins og hv. þm. kannast við og líka kom fram í ræðu hæstv. ráðh., þá var sams konar frv. og hér liggur fyrir, og einnig frv. um landshafnargerð á Þórshöfn, flutt á þinginu í fyrra. Þessi mál voru afgr. í einu lagi með rökst. dagskrá á þá leið, að Alþ. skoraði á ríkisstj. að láta flýta sem mest rannsókn á þeim stöðum, sem nefndir eru í dagskránni, þeim tveimur, sem nú hafa verið nefndir, og auk þess Rifi á Snæfellsnesi og Þorlákshöfn. Það var tekið fram í dagskrártill., að þess væri óskað, að þessi rannsókn yrði gerð á næsta sumri, þ.e. á s.l. sumri. Nú held ég, að ég megi fullyrða að því er Þórshöfn snertir, að þar hafi engin rannsókn verið gerð á s.l. sumri, og stafar það sennilega af því, sem hæstv. ráðh. tók fram, annríki í vitamálaskrifstofunni. Verkfræðingur frá vitamálaskrifstofunni kom að vísu til Þórshafnar og var þar einn dag, sat á fundi með hafnarnefnd, en gerði engar rannsóknir. Nú er ekki að sakast um það, sem orðið er í þessum efnum, en ég vil rifja upp efni þessarar dagskrártill. og vænti þess, að hæstv. ráðh. láti gera meira en gert var á s.l. sumri í þessa átt. En úr því að ég stóð upp, vil ég líka segja það, að ég er sammála hv. 1. þm. N-M. og hæstv. ráðh. um það, að það er alveg nauðsynlegt, áður en slíkar framkvæmdir sem þessar eru hafnar, að ríkið tryggi sér nægilegt land til umráða til þess að girða fyrir verðhækkun, sem hlýtur að verða, ef síðar á að framkvæma kaupsamninga við eigendur landsins. Að því er Þórshöfn snertir, vil ég mælast til þess við hæstv. ráðh., að hann léti fyrr en seinna athuga, hvort ekki er hægt að ná viðunandi samningum við þá menn, sem nú eiga landið að þeirri höfn, sem talað er um, að gerð kunni að verða á Þórshöfn, og ég vona, að verði gerð áður en langt um líður. Ég vil því mælast til þess, að þetta verði athugað sem fyrst, og það því fremur, þar sem ríkið hefur þegar keypt lóðarréttindi eða lóð, sem var í leigu á sínum tíma. Úr því að ríkið er búið að kaupa þá lóð, finnst mér sjálfsagt, að það leiti samninga um meira land. Þessu vildi ég skjóta til hæstv. ráðh.



Út af niðurlagi í ræðu hv. þm. N-Þ., þar sem hann mælist til þess, að ríkið fari þegar út í að kaupa lóðir á Þórshöfn og afli sér réttinda til lóða, þá er þess að geta, að ríkisstj. fór fram á það fyrir hálfu öðru ári við Alþ., að hún fengi leyfi til þess að kaupa eign Jóns Björnssonar og Jóhanns Tryggvasonar, og hefur keypt þá eign fyrir hagkvæmt verð, að ég tel. Hins vegar vil ég segja það út af því. sem hv. 1. þm. N-M. sagði, að það bæri í hverju einu tilfelli að tryggja ríkinu lóðir, þar sem ætla mætti, að landshafnir yrðu byggðar, að það gæti orðið dálítið vafasamt, hvar ætti að bera niður, því að ýmsir hafa nefnt staði, sem þeir telja, að kæmu til greina, og ef það ætti alltaf að tryggja ríkinu lóðirnar, yrði að byrja að kaupa þær, helzt áður en landshöfn kæmi til tals. Með frv. um landshöfn í Njarðvíkum var farin önnur leið. Þar var heimild fyrir ríkisstj. til að stöðva framkvæmdir, þangað til samkomulag næðist um lóðakaup, og lóðaeigendum var tilkynnt með skírskotun til heimildarl., að ekkert yrði unnið að hafnargerðinni, fyrr en samkomulag næðist um lóðakaup. Þetta varð til þess, að lóðirnar fást nú sennilega með miklu lægra verði en upphaflega stóð til. Þvílík bremsa sem þessi þvingar þess vegna fram samkomulag betur en nokkuð annað. Hvað því viðvíkur, sem hér er sagt um Hornafjörð, þá er það sjálfsagt rétt, en mér er líka kunnugt um það, að lóðirnar þar eru margar á leigu og að lóðaréttindi eru leigð til langs tíma, svo að lóðaleigjendur geta algerlega ráðið um meðferð þeirra, a.m.k. um næstu áratugi, svo að þess vegna yrði nauðsynlegt til þess að hagnýta það að kaupa upp þessi lóðaréttindi. Ég bendi á þetta aðeins til að sýna fram á það, að þó að þannig hagi til á Hornafirði, að ríkið eigi lóðirnar, þá er spursmálið samt fyrir hendi, ekki ósvipað því, sem er annars staðar. En ég held, að ég mundi ekki, nema eftir beinum fyrirmælum frá Alþ., hefja gagnger lóðakaup meðfram allri strandlengjunni vegna væntanlegra hafnagerða, heldur mun ég leggja til, að sami háttur verði á hafður eins og gert var með l. um landshöfn í Njarðvíkum; að heimila ríkisstj. að fresta framkvæmdum, þangað til samkomulag hefur náðst, því að það hefur gefið góða raun. Viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. N–M. sagði, að ákvörðun um að byggja landshöfn í Njarðvíkum hefði orðið til þess að hækka lóðaverð, vil ég taka fram, að það er misskilningur. Lóðirnar hækkuðu vegna annarra framkvæmda, þ.e. vegna flugmálaframkvæmdanna. Þær höfðu sín áhrif um hugmyndir manna þar um lóðaverð, og það gerðist áður en það kom til mála að gera þar landshöfn.



Herra forseti. Ég mun ekki vera margorður. Ég vildi aðeins taka fram, að ég er ekki á móti að sjútvn. afgreiði málið í samráði við nýbyggingarráð. Viðvíkjandi því, sem hæstv. ráðh. hélt fram, viðurkenni ég, að hann fer með rétt mál, að kostnaður fer allur fram úr áætlun. Ég miðaði við áætlun, sem gerð var á vitamálaskrifstofunni. En ég vil taka það fram, að í þeirri áætlun er ekki gert ráð fyrir dýpkun. Enn fremur minntist hæstv. ráðh. á, að aðrir staðir gætu heimtað það sama. Það getur verið, en við verðum að líta á þá þörf, sem fyrir er. Það er nú víðar, að ríkið byggir landshafnir. Á sama hátt er með fiskiðjuver. Hæstv. ráðh. tók vinsamlega í málið, eins og von var.