Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á lögum nr. 42/1957, um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til húsbygginga o.fl., hefur ekki inni að halda mörg ákvæði til breytinga á þeirri löggjöf. Helztu efnisbreytingarnar, sem frv. hefur inni að halda, eru fjórar og eru þessar: Í fyrsta lagi, að fjölga á húsnæðismálastjórnarmönnum úr 4 í 5. Í öðru lagi á að lengja kjörtímabil þeirra úr 3 árum í 4 ár. Í þriðja lagi er heimild í frv. til þess að hækka hámarkslán hjá húsnæðismálastofnuninni úr 100 þús. kr. í 150 þús. kr., og jafnframt er heimild til Landsbanka Íslands um útgáfu bankavaxtabréfa hækkuð úr 100 millj. í 150 millj. kr. Fjórða og síðasta efnisbreytingin er sú, að ríkissjóður skuldbindur sig til þess að leggja fram jafnháa fjárhæð árlega og sveitarfélögin ákveða að leggja fram til útrýmingar heilsuspillandi íbúðum. Það, sem ég tel höfuðgalla þessa frv., er, að í því er ekki að finna nein ákvæði, er tryggi, að hækkun lánanna geti orðið raunhæf, því að með frv. eru byggingarsjóðnum ekki lagðar neinar nýjar tekjur umfram það, sem hann hefur samkv. löggjöfinni frá 1957. Þetta tel ég höfuðágalla frv. Mín skoðun er sú, að þessum málum verði aldrei komið í viðunandi horf, nema efnt sé til sjóðsmyndunar á vegum byggingarsjóðs ríkisins og honum fengnir tekjustofnar umfram það, sem hann nú hefur. Með löggjöfinni frá 1957 var í fyrsta skipti reynt að byggja upp veðlánasjóð til húsbygginga, sem í framtíðinni gæti orðið svo öflugur, að hann gæti sinnt því verkefni, sem honum er ætlað að annast, á sæmilegan hátt. En tekjustofnar þeir sem byggingarsjóðnum voru ákveðnir með þeirri löggjöf, hafa verið að ganga æ saman allt til þessa dags, og nú er svo komið, að tekjur byggingarsjóðsins af þessum tekjustofnum eru ekki nema rúmur helmingur þess, sem áætlað var að þeir mundu gefa árlega, þegar löggjöfin frá 1957 var sett. Vegna undirtekta, sem frv., er ég flutti hér í upphafi þessa þings, hlaut í umr. hér af hálfu stjórnarliða, en frv. þetta gerði ráð fyrir því, að lán úr byggingarsjóði ríkisins hækkuðu í 200 þús. kr., - þá gagnrýndu þeir stjórnarliðar, sem þátt tóku í þeirri umr., það mjög, að ekki væri gert ráð fyrir neinni tekjuöflun til byggingarsjóðsins í því, - skyldi maður ætla, að þegar hæstv. ríkisstj. leggur sjálf fram frv. í þessa stefnu, þar sem gert er ráð fyrir hækkun útlána byggingarsjóðsins, væri í frv. að finna ákvæði, er tryggðu tekjuauka fyrir hann, en þau ákvæði er ekki að finna í því. Ég held, að það sé nauðsynlegt að koma starfsemi húsnæðismálastofnunarinnar á tryggari grundvöll en hann er nú. Mér finnst það neyðarúrræði, að afla þurfi tekna til sjóðsins með samningum ríkisvaldsins við bankastofnanir í landinu frá ári til árs. Það vantar meiri festu í starfsemina en slíkt fyrirkomulag getur veitt. Á þskj. 552 hef ég leyft mér að flytja tvær brtt. við þetta frv. Sú fyrri hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Á eftir 4. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: Á eftir d-lið 3. gr. laganna komi nýr stafliður svo hljóðandi: Ríkissjóður greiði byggingarsjóði ríkisins 4% árlega frá og með árinu 1963 af innheimtum söluskatti af vörusölu og þjónustu innanlands og bráðabirgðasöluskatti af innflutningi (8%), þó ekki af hluta sveitarfélaganna.“ Af fjárlögum fyrir árið 1962 má sjá, að tekjuauki þessi mundi það árið hafa gefið í byggingarsjóðinn um 17 millj. kr., hefði hann þá verið í gildi. Ég tel ekki ósanngjarnt, að ríkissjóður afsali sér þessum tekjum sínum til þess að standa undir lánum til húsbygginga, því að auknar tekjur ríkissjóðs af söluskatti eru ekki að svo litlu leyti fengnar með skattaálagningu á innflutt byggingarefni, og teldi ég ekki nema sanngjarnt, að nokkru af þeim hluta yrði skilað aftur í lánasjóð til húsabygginga. Við 3. gr. frv. flyt ég brtt. um það, að í stað orðanna „150 þús. kr.“ komi: 200 þús. kr. Það hefur verið sýnt fram á það í þeim umr., sem hér hafa orðið um húsnæðismálin, að byggingarkostnaður á meðalíbúð hafi á s.l. 2 árum hækkað um og yfir 100 þús. kr., þannig að hækkun hámarksláns byggingarsjóðs ríkisins í 200 þús. kr. mundi ekki gera betur en vega á móti þeim hækkunum, sem hafa orðið á valdatíma núv. hæstv. ríkisstj. Ég er mótfallinn ákvæðum í 1. gr. frv. um fjölgun manna í húsnæðismálastjórn og lengingu kjörtímabils þeirra. Eins og komið hefur fram í grg. frá minni hl. húsnæðismálastjórnar, hefur það á engan hátt staðið þeirri stofnun fyrir þrifum, þó að stjórnarmenn væru þar aðeins 4, en ekki 5, eins og frv. gerir ráð fyrir að verði, eftir að það hefur verið samþykkt. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta frv. nánar. Þessi mál hafa verið mikið rædd hér á undanförnum mánuðum, og hafa flestallir þm. haft aðstöðu til þess að láta sín sjónarmið koma þá fram.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur klofnað um afstöðuna til frv. til l. um breyt. á lögum um húsnæðismálastofnun ríkisins o.fl. Hv. meiri hl., fulltrúar stjórnarflokkanna, leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en ég tel, að það sé fánýtt úrræði að samþykkja þetta frv., nema á því fáist gerðar verulegar breytingar. Þó að leitað sé gegnum allt frv., sem á að heita endurskoðun á lögunum um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til húsabygginga o.fl., með logandi ljósi, þá finnast ekki aðrar breytingar í þessu frv. frá gildandi lögum en ein fimm atriði. Og fyrsta breytingin, sem í frv. felst, er sú, að húsnæðismálastjórnarmönnum sé fjölgað um einn mann. Eftir því sem ég veit bezt, mun Sjálfstfl. hafa ákveðinn mann í huga, sem endilega þurfi að komast í húsnæðismálastjórnina. Ég held nú, að þetta sé ákaflega þýðingarlítið atriði til þess að hjálpa húsbyggjendum. Þeir menn, sem fyrir eru í húsnæðismálastjórn, eru sjálfsagt allir af vilja gerðir til þess að hagnýta sem bezt það litla fjármagn, sem byggingarsjóður ríkisins hefur yfir að ráða, og það eykst ekki vitund, þó að einum manni frá hv. Sjálfstfl. sé bætt við í húsnæðismálastjórnina til þess að útdeila fénu. Það er áreiðanlega ekki það, sem húsnæðismálastjórnina hefur vantað, að nm. væru fleiri til þess að annast úthlutun húsnæðislána. Nei, nei, það, sem húsnæðismálastjórnina hefur vantað, er auðvitað fjármagn. En í frv. er alls engin viðleitni sýnd í þá átt að auka fjármagn byggingarsjóðs ríkisins, þannig að húsnæðismálastofnunin geti aukið starfsemi sína og svarað betur þeim óskum og þörfum, sem henni berast í húsnæðismálunum. Þessi brtt. er næsta hláleg: fyrsta till. er sú að fjölga um einn mann í húsnæðismálastjórn. Og þess er varla að vænta, að þær tillögur, sem á eftir koma, eftir þessa fyrstu aðaltillögu, séu þá mikils virði, enda er ekki svo. Önnur till. er um það, að Alþingi skuli kjósa húsnæðismálastjórn fjórða hvert ár, en ekki þriðja hvert ár, eins og nú er, þ.e.a.s. það er næstmesta nauðsynin til þess að bæta úr húsnæðisvandræðunum í landinu að lengja kjörtímabil húsnæðismálastjórnarinnar. Enn ber að sama brunni. Ekki er þetta á nokkurn hátt úrræði til þess að bæta hag þeirra, sem berjast við að byggja yfir sig og sína. Það skiptir engu máli, hvort húsnæðismálastjórn er kosin þriðja hvert ár eða fjórða hvert ár. Og þá kemur að þriðju brtt., sem ástæða þótti til að gera og bera fram stjórnarfrv. um. Og það var viðvíkjandi heimild Landsbankans, sem nú er í lögum um það, að Landsbankanum sé heimilt að gefa út árlega bankavaxtabréf að upphæð 100 millj. kr. Nú er lagt til, að þessi heimild Landsbankans sé rýmkuð þannig, að honum sé nú heimilað að gefa út bankavaxtabréf á ári hverju að upphæð allt að 150 millj. kr. Ef það hefði nú verið svo, að Landsbankinn hefði nokkur undanfarin ár notað sína heimild til fulls og gefið út bankavaxtabréf fyrir 100 millj. kr. og þarna hefði því gætt skókreppu hjá Landsbankanum um þessa heimild, hún hefði ekki nægt honum, að hann hefði getað og viljað gefa út bankavaxtabréf fyrir hærri upphæð, þá skyldi ég hafa orðið fyrstur manna til að játa, að það hefði verið umbót að því að rýmka þessa heimild úr 100 millj. í 150 millj., eins og hér er gert. En þegar Landsbankinn hefur á undanförnum árum lítt eða ekki notað sína heimild til að gefa út bankavaxtabréf allt upp að 100 millj. kr., þá kemur fyrir lítið að rýmka heimildina upp í 150 millj. Þess vegna er það augljóst öllum mönnum, að þessi breyting á tölum kemur húsbyggjendum að engu gagni. Í frv. eru engin ákvæði um það, að skyldur séu lagðar á Landsbankann um að nota hina nýju heimild. Ef það hefði verið, þá hefði þessi breyting verið nokkurs virði. En það eru engu meiri líkur til þess en áður, að Landsbankinn noti heimildina, og hann hefur ekkert verið í námunda við það að fullnota þá heimild, sem í lögunum er. Þessi breyting er því ekki virði þeirrar prentsvertu og þess pappírs, sem þurfti til þess að koma henni hér á framfæri á Alþingi. Húsbyggjendur verða nákvæmlega jafnilla settir eftir sem áður þrátt fyrir það, þó að þessi heimild Landsbankans sé rýmkuð úr 100 millj. í 150 millj. á pappírnum. Þá er fjórða breytingin, og hún ber nú svipmót af því að kunna að vera til einhverra hagsbóta fyrir húsbyggjendur, því að hún er um það, að hámark lánsupphæðar á íbúð skuli breytast úr 100 þús. kr. í 150 þús. kr. Það mun hafa verið svo að undanförnu, að yfirleitt hefur þeim, sem byggðu sér nýja íbúð af þeirri stærð, sem húsnæðismálastjórnin samþykkir, verið ætluð, að vísu í mörgum smápörtum og á löngum tíma, allt að 100 þús. kr. lánsupphæð. En þó hefur það alls ekki verið í öllum tilfellum. Og því verður ekki heldur neitað, að þörfin fyrir, að hámark lánsupphæðar verði 150 þús., en ekki 100 þús., er mikil. En það vantar það, sem við á að éta. Það vantar aukið fjármagn, og fyrir því er ekki séð í frv. Engin brtt. er um það að sjá húsnæðismálastofnuninni fyrir auknu fé. Og hvað þýðir það þá, ef hver lánveiting verður 150 þús. í staðinn fyrir 100 þús.? Það þýðir, að þeim lánum, sem hægt er að veita, hlýtur að fækka um þriðjung, og að því er lítil bót, þegar jafnmargir sækja um aðstoð stofnunarinnar og raun ber vitni. En það dylst engum manni, að þegar stofnunin hefur úr sama fjármagni að spila og lánsupphæðin í hverju tilfelli á að hækka um þriðjung, en upphæðin er óbreytt, þá hlýtur það eitt af þessu að leiða, að möguleikar stofnunarinnar hljóta að rýrna um þriðjung að því er snertir tölu lánveitinga. Og ég sé ekki, hverju menn eru bættari. Það geta kannske einhverjir aðrir séð, þeir í stjórnarliðinu, sem hafa baukað við það nokkrar vikur eða mánuði á kaupi að endurskoða frv. um húsnæðismálastofnun ríkisins og koma þessum hégómatillögum sínum á framfæri. En hvernig þeir hafa komizt að þeirri niðurstöðu, að að þessu væri bót, það fæ ég ekki séð. Þá kemur að fimmtu till. Hún víkur að því, að nokkuð mörg undanfarin ár hefur verið ákvæði í lögum um, að ríkissjóður skuli leggja fram 4 millj. kr. árlega til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis gegn sama framlagi frá sveitarfélögunum. Þessi upphæð hefur verið tekin á fjárlög og því aðeins notuð, að sveitarfélögin legðu fé á móti til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Nú hefur vafalaust verið þörf fyrir að útrýma heilsuspillandi húsnæði bæði hér í Reykjavík og í bæjum og kauptúnum úti um land. En einhvern veginn hefur það verið svo, að sveitarfélögin hafa ekki talið sig hafa fjármagn til þess að notfæra sér það mótframlag, sem stóð til boða á fjárlögum, og athafnir sveitarfélaganna þess vegna svo litlar á þessu sviði, að fjárlagaupphæðin, 4 millj., hefur ekki fullnotazt. Mér þætti nú fróðlegt að fá að vita, hvað mikið fé liggur ónotað samkv. þessari fjárveitingu til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, en nokkur upphæð mun það vera. Og sé það rétt hjá mér, að sveitarfélögin hafi ekki séð sér fært að nota þessa upphæð, hvað þýðir þá þessi breyting á lögunum að taka í burtu ákveðna upphæð? Hún þýðir það, miðað við reynsluna, miðað við óbreyttar athafnir sveitarfélaganna í þessu efni, að upphæð ríkissjóðsframlags til þessara hluta er sennilega lægri, heimilt að hafa hana lægri, einmitt við að nema ákvæðið um upphæðina burt. Og það er ekki einskis verð breyting á lögunum að létta skyldum af ríkissjóði um það að leggja fram 4 millj. á ári til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Það væri því aðeins um aukin útgjöld að ræða eða meiri framlög að ræða af hendi ríkissjóðs til þessa verkefnis, að sú breyting gerðist nú, að sveitarfélögin, t.d. vegna þess að bæjarstjórnarkosningar eru fram undan, ykju allt í einu athafnir sínar við útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis og legðu fram í þessu skyni miklu hærri upphæð en þau hafa gert á undanförnum árum, að það gæti komið fyrir, að af þessari breytingu leiddi aukin fjárframlög til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, og finnst mér það í raun og veru næsta ólíklegt, miðað við reynslu undanfarinna ára. Ég held því, að það hefði verið öllu öruggara, að ákvæðið um 4 millj. kr. framlag hefði staðið í lögunum áfram. Mér er kunnugt um, að húsnæðismálastjórnin hefur stundum gripið til þess að fá lán af þessu afgangsfé til þess að lána húsbyggjendum almennt, en samt sem áður á þetta fé að vera tiltækt til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis. Önnur breyting, sú seinasta í frv., er ósköp smávægileg eins og hinar og dálítið vafasamt, hvort hún er til bóta. Hún er um það, að nú megi ríkissjóður greiða út því sveitarfélagi, sem er að byggja til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, helminginn af upphæðinni, sem sveitarfélagið á að fá, þegar nýja húsnæðið er orðið fokhelt. Nú er ekki til þess ætlazt, að ríkið greiði út féð, fyrr en sveitarfélagið, sem er að útrýma heilsuspillandi húsnæði, er búið að gera hið nýja húsnæði íbúðarfært og leggur fram vottorð um, að gamla, óhæfa húsnæðið hafi verið rifið eða a.m.k. samkv. vottorði viðkomandi embættismanns verið rýmt þannig, að það sé ekki haft til íbúðar lengur. Lögin eru eingöngu til þess, að ríkið leggi fram fé, þegar er verið að útrýma heilsuspillandi húsnæði. Það á ekki að vera nokkur möguleiki til þess, að þessi ríkisframlög séu látin af hendi, nema því aðeins að hið heilsuspillandi húsnæði sé rifið eða tekið úr notkun örugglega, svo að það sé ekki nýtt fólk, sem fer inn í heilsuspillandi húsnæði, að því er engin bót. En full hætta er á því, að það sé erfitt að hafa eftirlit með þessu, ef féð er látið af hendi, meðan fólkið hírist enn þá í hinu óhæfa húsnæði, því að það gerir það, meðan nýja húsnæðið er ekki orðið nema fokhelt, hálfbyggt. Ég er því dálítið í vafa um, að bót sé að þessari brtt. þeirra vísu manna, sem voru á launum hjá hæstv. ríkisstj. við að endurskoða lögin um húsnæðismálastofnun. Ég mun því aðeins geta aðhyllzt hana, að það sé skýrt tekið fram, að tryggt sé í framkvæmdinni, að hið óhæfa húsnæði verði rýmt og ekki notað til íbúðar, eftir að hið nýja húsnæði er orðið nothæft. Ég hef nú sýnt fram á, hversu nauða-ómerkilegar þessar brtt. við l. um húsnæðismálastofnunina og byggingarsjóð ríkisins eru, sumar fráleitar, eins og till. um fjölgun í húsnæðismálastjórn og lenging á kjörtímabili stjórnarinnar, og aðrar algerlega gagnslausar húsbyggjendum, bæði till. um að hækka hámark lánsupphæða á íbúð úr 100 þús. í 150 þús. kr., úr því að ekki er aukið fjármagn stofnunarinnar, og eins rýmkunin á heimild Landsbankans til þess að gefa út bankavaxtabréf, þegar engar líkur benda til þess, að Landsbankinn noti þá heimild, sem nú er í lögum, og hefur aldrei notað, hvað þá heldur að hann hækki þá heimild í framkvæmd um þriðjung. Og um þessar tvær tillögur síðustu hef ég nú rætt einnig og sýnt, að á þeim eru þau vandkvæði, að mjög er vafasamt, að þær séu til bóta. Það, sem nýtt stjórnarfrv. um húsnæðismálastofnun ríkisins hefði þurft að fjalla um, það hefði verið tekjuöflun, fjármagnsöflun fyrir húsnæðismálastofnunina og byggingarsjóð ríkisins. En um það er ekki stafkrókur, orð eða setning í þessu frv. Það er sem sé algerlega gengið fram hjá því atriðinu, sem frv. þurfti að fjalla um, ef á annað borð var farið að breyta lögunum um húsnæðismálastofnun ríkisins. Frv., eins og það liggur fyrir, er því hið mesta sýndarplagg og ekki virði þess pappírs, sem það er prentað á. Ég hef leyft mér á þskj. 587, sem jafnframt er nál. frá mér sem 2. minni hl, heilbr.- og félmn., að leggja til, að frv. verði breytt í verulegum atriðum og þ. á m. alveg sérstaklega, að lagt sé fram stóraukið fjármagn til húsnæðismálanna. Ég legg í fyrsta lagi til, að lán til einstakrar íbúðar sé hækkað ekki aðeins um 50 þús. kr., heldur um 100 þús. kr., tvöfaldað, að þar komi 200 þús. kr. í staðinn fyrir 100 þús. Þetta geri ég einungis vegna þess, að ég legg jafnframt til, að nýtt fjármagn komi til, því að öðrum kosti er till. til hækkunar lánsupphæðar einskis virði, leiðir aðeins til þess, að lánin verða færri. Það hefur verið sýnt fram á það, að hækkun meðalíbúðar í verði, síðan húsnæðismálalögin voru sett, nemur um 100 þús. kr., svo að 200 þús. kr. lánsupphæð nú á íbúð er engu meira verðmæti en 100 þús. kr. upphæðin áður. Það er því í raun og veru aðeins breyting til þess, að lánsupphæðin sé nokkurn veginn jafnmikils virði og upphaflega var ákveðið, og er það þó algert lágmark, því að vitanlega hafa lánsupphæðirnar alltaf verið of lágar. Þá legg ég til í annan stað, að í staðinn fyrir 7% ársvexti komi 4% ársvextir, að vaxtabyrðin sé létt á húsbyggjendum. Tillögu ber ég hér fram um það, að fyrri mgr. 16. gr. l. skuli orðast svo: „Nú leggur sveitarfélag fram fé til íbúðabygginga í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði, annaðhvort sem óafturkræft framlag eða lán, og skal þá ríkissjóður lána jafnháa upphæð á móti. Lán ríkissjóðs er bundið því skilyrði, að húsnæðismálastjórn hafi borizt fullgerðar teikningar og sundurliðuð kostnaðaráætlun, áður en framkvæmdir hefjast, og hið ónothæfa húsnæði sé tekið úr notkun, um leið og hið nýbyggða húsnæði er fullgert, en þó er heimilt að afgreiða til viðkomandi sveitarfélags helming lánsupphæðar, þegar nýbygging er fokheld. Húsnæðismálastjórn ráðstafar lánum ríkissjóðs í þessu skyni og hefur eftirlit með, að réttum skilyrðum sé fullnægt.“ Meðan ég var í félmrn., varð ég þess var, að það var á því hin mesta óreiða, að það væri tryggt, að braggarnir, sem látið var í veðri vaka að verið væri að útrýma, væru rifnir, þegar nýja húsnæðið, sem hafði fengið ríkisstyrk, var tekið í notkun og maður brenndi sig því á því, að það væri jafnvel verið að veita styrk hvað eftir annað til útrýmingar sömu braggahreysunum, og það vildi ganga undarlega seint að fækka þeim þrátt fyrir ríkisframlög til nýrra bygginga í þeirra stað. Þess vegna held ég, að ekkert megi slaka til á því í lögunum, að vel sé tryggt, að það íbúðarhúsnæði, sem haft er á orði að sé verið að útrýma, sé rifið eða tekið örugglega úr notkun fyrir aðra íbúa, þegar hið nýja húsnæði með ríkisstyrk hefur verið tekið í notkun. Þá legg ég í þriðja lagi til, að á eftir 4. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: „Á eftir 23. gr., en í upphafi VI. kafla laganna, Ýmis ákvæði, komi fjórar nýjar gr., svo hljóðandi: a. (24. gr.) Heimild ríkisstj., sbr. 32. gr. l. nr. 4/1960, til að kveða á um vaxtakjör og lánstíma á lánum hjá byggingarsjóði ríkisins og byggingarsjóði verkamanna fellur niður. b. (25. gr.) íbúðareigandi skal eiga rétt á að fá endurgreidd úr ríkissjóði aðflutningsgjöld og söluskatta af byggingarefni, sem til íbúðarinnar hefur þurft, enda sé íbúðin að hagkvæmni og stærð í samræmi við reglur húsnæðismálastofnunar.“ Þessi till. er um það að draga úr byggingarkostnaði með því að fella niður söluskatta og aðflutningsgjöld af því byggingarefni, sem talið er að fari í vísitöluhúsið, og létta þannig byrðar húsbyggjenda með því að draga úr byggingarkostnaðinum. Það er upplýst mál, að þær upphæðir, sem ríkið tekur til sín í söluskatta og tolla og innflutningsgjöld af efni á meðalíbúð, nema nokkuð mörgum þús. kr., og þegar ríkið er að aðstoða fólk við að byggja yfir sig og sína, þá er ekkert eðlilegra en ríkið gefi eftir innheimtu á þessum gjöldum og auðveldi þannig fólki að byggja yfir sig. Ég hef því lagt hér til, að fólkinu, sem er að byggja, sé hjálpað með lækkun vaxta, með lækkun lánsupphæðar og með því að draga úr byggingarkostnaðinum á þennan hátt, að innheimta ekki söluskatta og aðflutningsgjöld af byggingarefni til íbúðarhúsnæðis. Ég legg til, að endurgreiðslan á þessum gjöldum skuli miðuð við það efni, sem þarf til þess að byggja vísitöluhúsið í okt. 1960, þegar gengislækkunin fór fram, og skal þessi endurgreiðsla innt af hendi í einu lagi, strax eftir að íbúðin hefur verið metin til fasteignamats. Ég legg til enn fremur, að endurgreiðslu samkv. þessari grein eigi að fá eigendur íbúða, sem hafa lokið við byggingu íbúða eftir gildistöku þessara laga, þannig að það verki ekki aftur fyrir sig. Þá kemur að aðaltill. minni, sem er um fjárútvegunina og er hér í tveimur töluliðum. Ég legg í fyrsta lagi til, að Seðlabankinn skuli veita byggingarsjóði ríkisins 50 millj. kr. lán með 5½% ársvöxtum til íbúðabygginga á hverju ári næstu 5 ár, frá og með árinu 1962 að telja. Þessum lánum á húsnæðismálastjórnin að ráðstafa í samræmi við sínar útlánareglur. Það hefur verið mikið af því gumað, að Seðlabankinn liggi nú með mikið fryst fé, sem hefur verið dregið saman hingað og þangað utan af landsbyggðinni, jafnvel frá smáinnlánsdeildum kaupfélaganna í hinum fámennustu byggðum, og svo hvarvetna að á landinu, og einkanlega hefur Seðlabankanum áskotnazt fé með því að leggja okurvexti á allar framkvæmdir, þannig að úr þeim hefur dregið, dregið úr húsbyggingum, dregið úr skipakaupum, dregið úr hvers konar mannvirkjagerð og framförum í landinu, og þannig hefur auðvitað safnazt fé. Ég tel, að þessu fé sé ekki betur varið á annan hátt en með því, að Seðlabankinn taki nú að veita lán, t.d. til þess að leysa einhver hin brýnustu verkefni, sem að þjóðinni kalla, t.d. eins og í húsnæðismálunum, því að það er skuld við framtíðina, ef byggt er ár eftir ár minna en sem svarar byggingarþörf þjóðarinnar. En nú liggja fyrir skýrslur um það, að á árinu 1961, hvað þá 1962, eru nýbyggingar íbúðarhúsnæðis komnar langt niður úr því, sem þörf er fyrir, ef á að miða við vöxt þjóðarinnar og eðlilega endurnýjun íbúða, sem fyrir eru. Að lokum legg ég svo til, að ríkissjóður skuli greiða byggingarsjóði ríkisins 20 millj. kr. sem óafturkræft framlag á árinu 1963 og síðan 20 millj, kr. á ári næstu 4 ár. Það er það einasta, sem ætlazt er til að lagt sé á ríkissjóð, að leggja fram 20 millj. kr. á ári í 4 ár. Það væru ekki nema eins konar skaðabætur til byggingarsjóðs ríkisins fyrir að hafa svipt hann tekjunum af stóreignaskattinum, sem var búið að lögfesta sem tekjur til handa byggingarsjóði og þannig ætlaður því fólki, sem réðist í að byggja íbúðarhúsnæði á næstu árum. En nú hefur hjartagæzka hv. stjórnarflokka til stórgróðamannanna í landinu, sem áttu að bera stóreignaskattinn, sagt til sín og þessi skattur verið niður felldur, og það eykur auðvitað vandkvæði húsnæðismálastofnunarinnar og byggingarsjóðs ríkisins, og tekjuleysið blasir þar við í staðinn. Þess vegna er það hófsamleg tillaga, að ríkissjóður leggi á sig 20 millj. kr. byrði, leggi það á alla þjóðina í staðinn, og leggi þetta fram sem óafturkræft framlag til byggingarsjóðs ríkisins. Þessi tekjuöflun, lán að upphæð 50 millj. kr. frá Seðlabankanum og 20 millj. kr. framlag frá ríkinu, þetta hvort tveggja mundi gera það að raunhæfri breytingu á húsnæðismálastjórnarlögunum að hækka hámark lánsupphæðar á íbúð hverja úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. og þó gera mögulegt að fjölga afgreiðslu lána einnig. En frv., eins og það er, mundi aðeins fækka möguleikum til lánveitinga að því skapi, sem lánsupphæð á íbúð hverja væri hækkuð, og að því er engin bót. Ég get því aðeins fallizt á, að þetta sýndarfrv. sé samþykkt, að því verði gefið innihald með því, að brtt. mínar verði samþykktar.



Herra forseti. Eins og menn muna, var á síðasta þingi gerð sú breyting um skilyrði fyrir ýmiss konar störfum, að fellt var niður skilyrðið um óflekkað mannorð, heldur ætti að meta það eftir atvikum hverju sinni, hvort ástæða væri til þess, að aðili væri sviptur réttindum, og þá hvenær hann fengi þau aftur. Það þykir viðeigandi, að sams konar reglur gildi um málflytjendur, eins og hin almenna lagaregla segir til, og er það ein breytingin, sem í þessu frv. felst. Þá er annað, að áður fyrr var það skilyrði fyrir að geta orðið hæstaréttarmálaflutningsmaður, að maður hefði skrifstofu hér í Reykjavík og búsetu hér eða í grennd við borgina. Vegna breyttra aðstæðna og samgangna Þykir þetta skilyrði ekki eiga lengur við, og er lagt til, að það verði fellt niður. Loks þykir rétt að breyta ákvæðunum um fjölda opinberra mála, sem hæstaréttarlögmaður Þurfi að flytja, vegna þess að nú er flutningur opinberra mála eða saksókn að verulegu leyti fyrir hæstarétti í hendi saksóknara ríkisins, svo að fyrri ákvæði eiga ekki við að þessu leyti. Þær breytingar, sem ég hef nú gert grein fyrir, eru efni þessa frv., sem þegar hefur verið afgr. í Ed. Leyfi ég mér að leggja til, að málinu verði visað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Lögin um hæstarétt hafa að meginstofni til verið óbreytt, frá Því að hæstiréttur var fyrst settur hér eftir setningu sambandslaganna fyrir rúmum 40 árum. Það þótti því tímabært að endurskoða hæstaréttarlögin og færa þau til samræmis við breytta starfshætti sem komizt hafa á að sumu leyti, og breyttar réttarreglur, að svo miklu leyti sem Þær eru fyrir hendi, og fór sú endurskoðun fram í haust. Þá var að vísu gert ráð fyrir, að samþ. yrði frv. til laga um breyt. á einkamálalögunum, sem liggur fyrir hv. Ed., en mun fyrirsjáanlega ekki ná fram að ganga á Þessu Þingi. Þess vegna var sá háttur nú tekinn, að hæstaréttarlagafrv. var breytt á þann veg, að það getur staðizt alveg án tillits til Þess, hvað um einkamálalagafrv. verður, og var hnigið að Þessu ráði vegna Þess, að mönnum þótti, að ýmsar, að vísu minni háttar breyt. á l. um hæstarétt, mættu ekki dragast, Þangað til sýnt yrði, hvað yrði um einkamálalagabreytinguna, sem er annað og miklu umdeildara mál. Nefnd í Ed. hefur haft þetta mál lengi til meðferðar og bar síðan fram brtt. í samráði við dómsmrn, og hæstaréttardómara, sem höfðu ásamt Theódór Lindal unnið að endurskoðun laganna. Hygg ég, að ekki geti verið ágreiningur um, þótt hér sé ekki um neinar stórfelldar breyt. að ræða í þessu frv., að þær horfi til góðs. Þær eru nánast leiðréttingar, sem nauðsynlegar eru orðnar vegna breyttra aðstæðna nú og kringum 1920. Ég vonast þess vegna til, að þetta frv. mæti velvild og skilningi, verði ekki til ágreinings hér í d. Leyfi ég mér að leggja til, að því verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft til athugunar frv. til l. um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar. sem hér liggur fyrir, og mælir n. með frv. Jafnframt flytur n. tvær brtt. við frv., eins og fram kemur í nál. hennar, og eru þær báðar fluttar samkv. tilmælum síldarútvegsnefndar. Um tildrög þess, að þetta frv. var samið, segir svo í upphafi aths., er því fylgja, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðasta Alþ. lögðu alþm. Jón Árnason, Kjartan J. Jóhannsson og Eggert G. Þorsteinsson fram frv. til l. um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., sem koma skyldi í stað gildandi l. um þetta efni, nr. 74 1934. Frv. fékk ekki endanlega afgreiðslu fyrir þinglok, en var afgr. með svofelldri rökst. dagskrá í Nd.: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti endurskoða lög nr. 74 29. des. 1934, um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., og að sú endurskoðun verði framkvæmd í samráði við síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands, félög síldarsaltenda, enda geri ríkisstj. ráðstafanir til að koma sem fyrst á þeim endurhótum, sem þingmeirihluti er örugglega til fyrir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ 9. maí 1961 voru síðan sett brbl. um breyt. á l. nr. 74 1934, þar sem bætt var við tveimur mönnum í síldarútvegsnefnd, tilnefndum af félögum síldarsaltenda. Hinn 4. jan. s.l. skipaði sjútvmrh. þá Birgi Finnsson alþm., Jónas G. Rafnar alþm. og Jón Sigurðsson stjórnarráðsfulltrúa í nefnd til að annast endurskoðun þessara laga. N. hefur síðan unnið að endurskoðun l. og hagað störfum sínum í samræmi við fyrrgreinda rökst. dagskrá, þannig að hún hefur haldið fundi með öllum Þeim aðilum, sem þar eru nefndir, og kynnt sér sjónarmið Þeirra í máli þessu. Lög þau, sem síldarútvegsnefnd hefur starfað eftir, eru nr. 74 frá 29. des. 1934, og þótti rétt að láta gagngera endurskoðun fara fram á l. í tilefni þeirrar rökst. dagskrár, er ég gat um áðan, ekki aðeins til þess að staðfesta brbl. frá s.l. vori, heldur einnig til að breyta lögunum almennt með hliðsjón af fenginni 28 ára reynslu. Endurskoðunin hefur þó engan veginn beinzt að því að breyta grundvallarsjónarmiðum gildandi laga. Þau eru þvert á móti staðfest með þessu frv., og í því felst viðurkenning á því ágæta starfi, sem síldarútvegsnefnd hefur unnið á liðnum árum. Verkun og útflutningur saltaðrar síldar var á árunum eftir heimsstyrjöldina fyrri og allt þangað til núgildandi skipulag komst á þau mál einhver áhættusamasti atvinnuvegur landsmanna. Framleiðslan var skipulagslaus. Fyrir gat komið, þegar lítið aflaðist, að verðið á saltaðri síld ryki upp úr öllu valdi, og þetta freistaði manna til að halda að sér höndum um sölu í þeirri von, að þeir væru stöðugt að verða ríkari. En svo kom síldin, og þá var saltað ótakmarkað með þeim afleiðingum, að verðið hríðféll, og þeir, sem hugðu sig ríka, áttu minna en ekki neitt, þegar kom að lokauppgjöri, og gátu ekki staðið í skilum við sjómenn og verkafólk. Vöruvöndun var einnig mjög ábótavant, og svo var komið, að engin lánsstofnun í landinu vildi lána út á þessa framleiðslu. Afleiðingin af öllu þessu varð sú, að ýmsir síldarsaltendur urðu fjárhagslega háðir erlendum kaupendum. sem gátu síðan skammtað þeim verðið fyrir síldina að vild. Alþ. gerði nokkrar misheppnaðar tilraunir til að hafa áhrif á gang þessara mála á tímabilinu frá 1926–1931, eins og frá er skýrt í aths. með frv. Sú merkasta af þeim tilraunum var stofnun Síldareinkasölu Íslands, en það fyrirtæki komst einnig í ógöngur, eins og kunnugt er, og varð gjaldþrota. Meginástæðan fyrir gjaldþroti síldareinkasölunnar mun hafa verið sú, að leyfð var allmikil söltun umfram fyrirframgerða samninga, eitthvað á annað hundrað þús. tunnur, að ég hygg, og sala þeirrar síldar mistókst síðan. Einnig mun eitthvað af fyrirframgerðum samningum hafa reynzt haldlítið. Fór þrotabú einkasölunnar í mál við ýmsa sænska síldarkaupendur og vann sum þeirra, en tapaði öðrum. Lítið mun þó hafa orðið um bætur af hálfu þeirra síldarkaupenda, sem töpuðu þessum málum, því að þeir urðu einnig gjaldþrota. Þrátt fyrir hrakfallasögu síldareinkasölunnar mun sú tilraun, sem þar var gerð, þó hafa átt sinn þátt í því að sannfæra menn um, að hægt væri að koma fastara skipulagi á þennan atvinnuveg, og það var, eins og ég sagði áðan, gert með setningu núgildandi l. um síldarútvegsnefnd árið 1934. Fyrstu árin starfaði n. þannig, að hún löggilti útflytjendur og ákvað lágmarksverð það, sem leyfilegt var að setja fyrir út úr landinu. Einkasölu hafði n. ekki til að byrja með nema á matjessíld eða léttverkaðri síld. Í nokkur ár var úthlutað veiðileyfum á skip, þannig að hvert skip mátti leggja upp svo og svo mikið magn til söltunar, en langt er nú síðan þeirri tilhögun var hætt. Síðan 1945 hefur síldarútvegsnefnd haft einkasölu á allri útfluttri saltsíld, og hefur einkasalan verið ákveðin til eins árs í senn á grundvelli 11. gr. laganna. Svo sem kunnugt er, gera lögin ráð fyrir því, að síldarsaltendur geti stofnað með sér samlag og ef það samlag ráði yfir 75% af útflutningnum, geti Það fengið löggildingu sem einkaútflytjandi saltaðrar síldar. Þennan möguleika notfærðu saltendur norðanlands sér í eitt eða tvö ár, en hurfu síðan frá því ráði. Það hefur líka svo farsællega til tekizt, að síldarútvegsnefnd hefur oftast lánazt að gera fyrirframsamninga um sölu allrar eða mestallrar framleiðslunnar fyrir ágætt verð, og í þau skipti, sem meira hefur verið framleitt en búið var að selja fyrir fram, hefur salan einnig tekizt vel. Hvað það snertir er t.d. s.l. ár ferskast í minni. Árangurinn af starfi síldarútvegsnefndar kom e.t.v. gleggst í ljós á tímabili útflutningsuppbótanna. Þá var saltaða síldin sú vara, sem lengst komst af án þess að fá útflutningsuppbætur, og þegar að því kom að greiða uppbætur á saltsíld, þá voru þær ákveðnar lægri en á aðrar útflutningsafurðir. Ég gat þess áðan, að nefnd sú, sem undirbjó frv. þetta, hefði haft samráð við síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, eins og fyrir hana var lagt. Um niðurstöður þeirra viðræðna segir svo í aths. með frv., með leyfi hæstv. forseta: „Allir þeir aðilar, sem rætt var við um efni frv. þess, sem hér liggur fyrir, voru á eitt sáttir um, að núgildandi fyrirkomulag á síldarsölunni hafi reynzt hagkvæmt. Töldu þeir með hliðsjón af fenginni reynslu nauðsynlegt, að framboð saltsíldar frá Íslandi væri vel skipulagt í höndum eins aðila, enda væri með þeim hætti komið í veg fyrir skaðlega samkeppni um markaðina fyrir þessa vöru, svo og óheppileg áhrif erlendra kaupenda á þennan atvinnuveg. Því töldu þessir aðilar sízt til bóta að gefa síldarútflutning frjálsan, þótt eðlilegt vært að hafa opna leið til þess að löggilda einstaka útflytjendur saltsíldar, ef henta þætti, t.d. hvað snertir útflutning síldar, sem verkuð er með tilteknum verkunaraðferðum eða til tiltekinna landa. Af hálfu síldarsaltenda kom fram, að þeir töldu æskilegt, að í nýjum l. um þetta efni yrðu ekki lakari möguleikar en eru í gildandi I., til að samlag síldarsaltenda gæti tekið söluna í sínar hendur. Með tilliti til þess, sem hér að framan er rakið, hefur í frv. þessu ekki verið vikið verulega frá megindráttum gildandi laga, þótt ýmsu hafi verið breytt, svo sem nánar verður gerð grein fyrir hér á eftir. Frv. gerir ráð fyrir síldarútvegsnefnd, sem fari undir yfirstjórn ráðh. með skipulagningu á verkun og útflutningi saltaðrar síldar. Nefndinni ber einnig að annast markaðsleit fyrir saltaða síld og tilraunir með nýjar verkunaraðferðir. Til að sinna þessum hlutverkum sínum, eru n. veittar hinar víðtækustu heimildir til afskipta af síldarsölu og útflutningi saltaðrar síldar. Loks er ráðh. heimilað að veita síldarútvegsnefnd eða heildarsamtökum síldarsaltenda einkarétt til útflutnings á síld, sem hér um ræðir.“ Þannig eru grundvallarsjónarmið gildandi I. staðfest með frv. þessu, eins og ég gat um í upphafi. Verkefni síldarútvegsnefndar hefur aukizt, eftir að síldveiðar hófust að ráði sunnanlands, og við það hafa einnig skapazt að nokkru leyti ný viðhorf síldarsaltenda. Það kemur m.a. fram í því, að nú eru starfandi tvö félög síldarsaltenda, Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og Félag síldarsaltenda á Suður- og Vesturlandi. Þessi tvö félög hafa á margan hátt ólíkra hagsmuna að gæta, og ég hygg, að ef svo færi, að síldarsaltendur vildu sjálfir taka sölumálin í sínar hendur, þá mundu þeir vilja stofna a.m.k. tvö samlög. Væri Þá meiri hætta á hagsmunaárekstrum en nú er, meðan salan er í höndum síldarútvegsnefndar. Einnig mundi sölukostnaður allur verða meiri, því að síldarútvegsnefnd fær aðeins 2% af útflutningnum til starfsemi sinnar og hefur stundum endurgreitt hluta af því gjaldi. Þetta sjá menn og skilja, og þess vegna er ólíklegt, að framleiðendur muni á næstunni notfæra sér möguleikana til stofnunar samlags, en miðað við aðstæður hefur þótt sanngjarnt að koma á fastari tengslum milli síldarútvegsnefndar og samtaka síldarsaltenda. Þetta var gert með brbl., sem sett voru í fyrravor, og þeirri skipun síldarútvegsnefndar, sem þá var ákveðin, er haldið í frv. þessu. Breyt. þær frá gildandi l., sem gerðar hafa verið í einstökum greinum, eru ýtarlega skýrðar í aths. með frv., og sé ég ekki ástæðu til að rekja það hér. Þó vil ég geta þess í sambandi við 1. gr., þar sem rætt er um aðsetur síldarútvegsnefndar á Siglufirði og í Reykjavík eftir því, hvort um er að ræða síldarvertið norðanlands eða sunnan, að ég lít svo á, að n. geti ráðið því, á hvorum staðnum hún hefur varnarþing sitt, þótt það sé ekki tekið fram í frv. Varðandi þær tvær brtt., sem sjútvn. flytur, er þess að geta, að þær eru fluttar samkvæmt tilmælum síldarútvegsnefndar. Er þar að vísu um að ræða atriði, sem undirbúningsnefnd frv. hafði talið að ættu fullt eins vel heima í reglugerð, en síldarútvegsnefnd telur þau svo veigamikil í starfi sínu, að hún telur áhrifameira, að þau verði í sjálfum lögunum, sem henni er ætlað að starfa eftir. Á þetta hefur sjútvn. fallizt. Að lokum vil ég segja þetta: Framleiðsla saltaðrar síldar og sala þeirrar vöru út úr landinu hefur tekið miklum stakkaskiptum til hins betra, síðan núgildandi lög um síldarútvegsnefnd voru sett. Fjölbreytni í framleiðslunni hefur aukizt og er nú meiri hjá okkur en meðal annarra þjóða, sem fást við síldarverkun. Við fáum yfirleitt hæsta markaðsverð fyrir síldina og oft hærra en aðrir. Lánastofnanir geta óhræddar veitt lán til þessarar framleiðslu og átt það vist að fá fé sitt til baka. Vanskil við verkafólk og sjómenn munu heyra til undantekninga. Þetta er mikil framför frá þeim glundroða, sem ríkti eftir heimsstyrjöldina fyrri og fram til ársins 1935, og enginn óskar nú eftir því, að það ástand skapist á ný. Allar aðstæður eru þannig, að okkur hentar bezt að hafa sölu saltsíldarinnar á einni hendi. Hjá sumum beztu viðskiptavinum okkar, t.d. Rússum, er aðeins við einn aðila að semja, og hvaða vit væri þá í því að hafa framboðið af okkar hálfu í höndum margra aðila? Sama máli gegnir raunar einnig gagnvart öðrum löndum, t.d. Svíþjóð og Vestur-Þýzkalandi. Þar er að vísu ekki við ríkiseinkasölur að semja, heldur við stór innkaupasambönd verzlana og verksmiðja. Stundum er að vísu hægt að komast fram hjá slíkum samböndum með sölu á litlu magni, en þau viðskipti eru oft vafasöm og haldlítil. Að öllu athuguðu mun reynast bezt að framlengja það skipulag, sem gefið hefur góða raun bráðum í þrjá áratugi. Að því miðar þetta frv., sem sjútvn. mælir einróma með. Vænti ég þess, að málið geti fengið sömu afgreiðslu í hv. deild.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Meginefni þessa frv. um síldarútvegsnefnd og útflutning saltaðrar síldar er að lögbinda nú til frambúðar þá skipan, sem sett var á í Þessum efnum með brbl. á s.l. ári í öllum aðalatriðum. En með þeirri skipan var ákveðið, að í síldarútvegsnefnd skyldu vera 7 menn í stað 5, sem áður höfðu skipað n. Og þar með var ákveðið, að þeir fulltrúar, sem Alþ. kýs í síldarútvegsnefnd, skyldu vera þar í minni hluta, en þeir fulltrúar, sem þar til greindar stofnanir tilnefna í n., skyldi skipa meiri hl. þessarar nefndar. Þegar þetta mál var fyrr til umr. á Alþ., benti ég á, að ég teldi, að Þetta fyrirkomulag; væri mjög vafasamt, að ætla að halda sér við það skipulag, sem starfsemi síldarútvegsnefndar hefur verið byggð á til þessa, en það er, að n. sé ríkisstofnun, sem hafi fullkomið einokunarvald, ef maður mætti svo að orði kveða, um alla þá starfsemi, sem fellur undir n. lögum samkvæmt. En það er þessi ríkisstofnun, sem raunverulega hefur ein með að gera sölu á allri saltsild og stjórnar að verulegu leyti framleiðslu saltsíldar í landinu. Ég hef alltaf verið á þeirri skoðun, að menn yrðu í þessum efnum að velja á milli þess, hvort þeir vilja hafa fullkomin ríkisafskipti af afurðasölumálum eða hvort á að heimila framleiðendum að byggja upp sitt eigið skipulag og þá verði aðeins um að ræða eftirlit frá hálfu ríkisins. Þannig er þessu nú varið í flestum greinum varðandi sjávarvöruframleiðslu, að framleiðendur hafa rétt til þess að byggja upp sín framleiðenda- og sölusamtöl, og ríkið hefur þar ekki annað að gera en hafa hönd í bagga með rekstrinum, getur áskilið sér ákveðinn rétt til eftirlits. En þessu er í rauninni á allt annan veg farið varðandi síldarútvegsnefnd. Þar hefur verið og þar er raunverulega um ríkisstofnun að ræða. Nú eru hinir einstöku framleiðendur ekki sjálfráðir um það, hvernig þetta kerfi skuli starfa, og þeir verða. yfirleitt í einu og öllu að beygja sig undir þær reglur, sem þessi ríkisstofnun setur samkv. all víðtæku valdi, sem stofnunin hefur samkv. lögum. Að breyta svo þessu á þann hátt, sem gert hefur verið, að Alþ. skipi aðeins minni hl. n., en. meiri hl. komi frá þar til nefndum félagasamtökum, það tel ég mjög óeðlilegt og í rauninni ólýðræðislega uppbyggingu. Ég held líka, að ástæðan til þess, að farið var inn á þessa braut nú að breyta þessu svona í grundvallaratriðum, að setja fulltrúa Alþ. í minni hluta hafi verið sú, að vissir stórir framleiðendur þessarar vöru vildu seilast til meira áhrifavalds innan þessarar valdamiklu stofnunar og komast inn í nefndina, því að það er auðvitað enginn vafi á því, að sú hefur verið reynslan á undanförnum árum, að aðilar meðal framleiðenda, sem bezta hafa haft aðstöðu í n., hafa á ýmsan hátt í raun og veru notið forgangsréttar fram yfir aðra framleiðendur. Og þó að einstakir saltsíldarframleiðendur hafi verið óánægðir með störf Þessarar ríkisstofnunar, a.m.k. sem heildar, hafa þeir litlu fengið þar um þokað, því að þarna hafa þeir sem framleiðendur ekki haft nema lítið um að segja, þar sem hér var um ríkisstofnun að ræða. Mér er Það alveg ljóst, að það er ýmislegt, sem mælir með því, að slík stofnun sem þessi, sem hefur með alla saltsíldarsöluna að gera, sé hrein ríkisstofnun, skipuð mönnum, sem Alþ. hefur valið til þess að stjórna þeirri stofnun, og miða allan rekstur stofnunarinnar við hagsmuni þjóðarheildarinnar, þar sem sérsjónarmið einstakra framleiðenda fái ekki að yfirgnæfa. En hins vegar neita ég því ekki, að hin aðferðin er líka fyllilega til, að framleiðendurnir, í þessu tilfelli saltsíldarframleiðendurnir í landinu, geti fengið að byggja sér upp samtök á lýðræðislegum grundvelli og ráða sjálfir sínum framleiðslu- og afurðasölumálum aðeins undir almennu eftirliti ríkisins. En þá geta vitanlega hinir einstöku framleiðendur átt það við sjálfa sig á sínum árlegu aðalfundum, hvernig framkvæmdin hefur farið úr hendi. En sem sagt, að blanda saman þessum skipulögum báðum þann hátt, sem gert er ráð fyrir með þessu frv., það tel ég óheppilegt og óeðlilegt. Í tilefni af því, sem hér kom fram í ræðu hv. frsm. sjútvn. um hin ágætu störf síldarútvegsnefndar á undanförnum árum, vil ég segja Það, að ég er að vísu samþykkur því, að margt af því, sem n. hefur gert, hefur verið gott. Og ég tel, að þegar litið er á heildina, þá verði maður að segja, að þar hafi miklu fremur tekizt sæmilega til um stjórn þessara mála. En það er þó alls fjarri því, að ég vilji skrifa undir það, að þar sé allt gott. Og ég hygg, að það séu fáir, einnig í hópi framleiðenda eða Þeirra, sem bezt þekkja til í þessum efnum, sem vilja lýsa blessun sinni yfir störfum n. í öllum greinum. Ég álít, að það hafi verið talsverð ástæða til þess að breyta nokkuð um í skipulagi þessara mála frá því, sem var. Því taldi ég, að endurskoðun á þessum l. mætti gjarnan fara fram. En mér sýnist, að harla lítil endurskoðun á skipulaginu sem heild hafi farið fram, þó að því hafi verið gefið nafn á þann hátt, sem greinir nú í grg. þessa frv., Því að eins og ég sagði áður, þá er útkoman sú, að hér er í rauninni ekki gerð nein önnur breyt. en að staðfesta það, sem gert var með ákveðnum brbl. á s.l. sumri, fjölga um tvo menn í nefndinni. Vald síldarútvegsnefndar er, eins og ég sagði, mjög mikið. Það kemur t.d. fram í því, að síldarútvegsnefnd hefur nú orðið einkarétt til þess að flytja inn allar síldartunnur til landsins. Þar geta ekki aðrir komið til. Þetta varð til þess á s.l. ári, að það tókst ekki að salta neitt nándar nærri því, sem hefði verið hægt að salta af síld, vegna Þess að það varð tunnulaust á miðri síldarvertíðinni. Og þegar einstakir aðilar í landinu bentu á, að þeir gætu tryggt, þótt seint væri, nokkurn innflutning á tunnum, þá var því lengi vel neitað af síldarútvegsnefnd að heimila slíkt. Þannig mætti í miklu fleiri efnum nefna ýmiss konar mistök, sem gert hafa vart við sig í starfi n. á undanförnum árum. Og segi ég þetta aðeins til að benda á Það, að það er alls fjarri því að mínum dómi, að það sé rétt, sem hv. frsm. sjútvn. sagði í þessum efnum. Ég skal nefna annað ákvæði, en bæði þessi atriði, sem ég nefni hér, eru einmitt þess eðlis, að ég tel, að það hefði í endurskoðuninni á þessari löggjöf þurft að setja þar viss ákvæði, sem kæmu í veg fyrir slík mistök, Því að það er hægt með því að breyta hér nokkuð um skipulag. Um nokkur ár hefur það verið svo, að síldarútvegsnefnd hefur selt allverulegan hluta af saltsíldinni úr landi með þeim skilyrðum, að hinir erlendu kaupendur, þó aðeins í ákveðnu landi, hafa fengið rétt til þess að velja úr tiltekna framleiðendur hér innanlands, tiltekna Síldarsaltendur, sem ættu að framleiða upp í þessa samninga við hina erlendu aðila. Á þennan hátt hefur íslenzkum saltsíldarframleiðendum verið stórlega mismunað. Sem sagt, stofnun, sem hefur haft hið mikla vald að mega ein ráða yfir sölunni út úr landinu, hefur hagað sölunni þannig, að hún hlaut í þessum tilfellum að koma fram sem stórkostleg mismunun á milli einstakra framleiðenda á saltsíld í landinu. Að þessu hefur auðvitað oftlega verið fundið, en eigi að síður hefur þetta staðið svo, og það hefur mjög verið á það bent, að einmitt þeir aðilar í síldarútvegsnefnd, sem jafnframt eru framleiðendur að síld, nytu sjálfir mjög góðs af þessum einkennilegu ákvæðum í þessum samningum. Ég álít því, að það hafi verið full ástæða til þess að láta fara fram endurskoðun á þessari gömlu löggjöf um síldarútvegsnefnd, fulla og alvarlega endurskoðun á löggjöfinni, sem hefði náð lengra en það að fallast á þessa skyndibreyt., sem gerð var á s.l. ári, að fjölga í n. með þessum hætti um tvo menn úr hópi síldarframleiðenda og að gera skipulagið á þann hátt að alveg sérkennilegu skipulagi í sambandi við sölu á okkar sjávarafurðum, þannig að það á sér ekkert fordæmi í neinni annarri grein. Þá vil ég einnig benda á það, að ein önnur breyt. er í þessu frv. frá því, sem verið hefur. Nú er hér svo fyrir mælt í 1. gr. frv., að Landssamband ísl. útvegsmanna skuli hafa rétt til Þess að tilnefna einn mann í síldarútvegsnefnd. En áður var það svo, að það voru útgerðarmenn þeirra síldveiðiskipa, sem þátt höfðu tekið í veiðunum, sem áttu rétt til þess einir að tilnefna einn fulltrúa af sinni hálfu í n. En á þessu er allmikill munur. í Landssambandi ísl. útvegsmanna eru miklu fleiri aðilar en aðeins þeir, sem gera út báta á síldveiðar. í Landssambandi ísl. útvegsmanna eru m.a. - og það mjög áhrifamiklir - Þeir aðilar, sem velja menn í nefndina gegnum önnur samtök, eins og samtök síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi og síldarsaltenda á Suðvesturlandi. í Landssambandi ísl. útvegsmanna eru flestir frystihúsaeigendur í landinu og fjöldamargir aðrir aðilar, sem engan þátt eiga beinan í síldarútgerð. Ég álít, að það skipulag, sem á var í þessum efnum áður, hafi verið miklu réttlátara en það, sem tekið er upp í 1. gr. frv. Það var mjög eðlilegt, að þeir útgerðarmenn, sem skip eiga á síldveiðum, fengju einir sér að velja einn fulltrúa í síldarútvegsnefnd, sem hefur jafnmikið vald yfir síldveiðunum og lögin segja til um og reynslan hefur sýnt. En ég álít, að með því að breyta þessu á þennan hátt, að Landssamband ísl. útvegsmanna hafi rétt til þess að tilnefna þennan fulltrúa, sé engan veginn víst, að það verði maður úr hópi síldarútvegsmanna, sem þaðan kemur. E.t.v. getur ráðh. sett ákvæði um Það í reglugerð, að fulltrúinn, sem kemur frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, skuli vera einn úr hópi þeirra, sem gera út á síld, og þannig gæti hann einnig kannske í reglugerð sett strangari ákvæði um það, hvernig menn í nefndina yfirleitt væru valdir. Slíkt er að vísu hugsanlegt. En ég efast um, að reglur verði settar um það, miðað við þá framkvæmd, sem verið hefur á þessum málum fram til þessa, ekki aðeins af núv. hæstv. sjútvmrh., heldur og öllum fyrirrennurum hans, þá hafa menn ekki yfirleitt blandað sér í það, hvernig þau samtök velja sína fulltrúa, sem til þess hafa rétt samkvæmt lögum. Það eru auðvitað mörg atriði í þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, sem bera þess alveg glögglega merki, að það hefur, eins og ég sagði, engin raunveruleg endurskoðun farið fram á þessum l. Það er aðeins verið að leggja samþykki sitt á efni brbl. frá s.l. sumri. í 1. gr. segir enn fremur, að síldarútvegsnefnd skuli hafa aðsetur sitt á Siglufirði á síldarvertíð norðanlands og nm. eða varamenn þeirra dveljast þar þann tíma. Það er ekki einu sinni farið að tala um það hér, að þessi síldarvertið, sem hér er um að ræða, sé norðan- og austanlands, þó að reynslan sé nú orðin sú, að þessi síldveiði fari ekki minna fram fyrir norðausturhluta og austurhluta landsins. En það var nefnilega svo hér í gamla daga, að þessi sumarsíldveiði fór aðallega fram fyrir Norðurlandinu, og því er Þessu orðalagi auðvitað haldið óbreyttu enn. Og svo á að ákveða Það, vegna þess að það var réttmætt einu sinni, að síldarútvegsnefndarmenn eða varamenn þeirra væru staddir á Siglufirði, aðalsíldarsöltunarbænum, yfir síldveiðitímann, þá skal það vera ákveðið enn, að þar skuli þeir vera yfir sumarið, jafnvel þó að svo færi, sem hæglega gæti gert af þeirri reynslu, sem við höfum séð, að þar yrði sáralítil síldarsöltun. Ég hefði hins vegar talið miklu eðlilegra við endurskoðun að fenginni reynslu að ákveða það, að nm. í síldarútvegsnefnd skyldu yfir sumarsíldveiðitímabilið vera á þessu síldveiðisvæði eftir nánari ákvörðun n. í heild. Ef svo færi, að síldarsöltunin yrði að langmestu leyti annars staðar á síldarsvæðinu en t.d. á Siglufirði, væri ekkert við því að segja, þó að n. héldi sig þar. En samkv. l. er beinlínis til Þess ætlazt, að hún dúsi á Siglufirði, hvað sem öllu öðru líður. Orðalagið bendir til þess, þó að framkvæmdin kynni nú kannske að verða eitthvað önnur. Þessi atriði, sem ég hef aðeins minnzt á, sýna það ásamt mörgum öðrum í frv., að það hefur engin raunveruleg endurskoðun farið fram á þessari gömlu löggjöf, sem hefði þó verið full ástæða til og samþ. hafði verið hér á Alþ, að skyldi gert. Og ég hygg líka, að þó að svo hafi verið fyrir mælt í samþykktinni frá Alþ., að Þessi endurskoðun skyldi gerð í samráði við þar til greinda aðila, síldarútvegsnefnd, Landssamband ísl. útvegsmanna, Alþýðusamband Íslands og félög síldarsaltenda, þá hafi samráðin ekki verið önnur en þau, að þeir menn, sem ríkisstj. til þess valdi, hafi rétt aðeins orðað það lauslega, einu sinni eða svo, við flesta þessa aðila, en alls ekki gefið þeim kost á því að vera með í sjálfri endurskoðuninni. Ég vil fyrir mitt leyti láta það koma fram hér, að ég tel þetta óheppilegt og að eftir standi málið raunverulega þannig, að það þarf að láta þessa endurskoðun fara fram. Og þá held ég, að það eigi ilka að taka afstöðu til þess, að hvoru þessu skipulagi á að hallast, sem ég nefndi hér í upphafi míns máls, því að byggja hér upp raunverulega ríkisstofnun með kosnum fulltrúum frá Alþ., eða hvort á að byggja upp hitt kerfið, að gefa samtökum framleiðendanna, sem hér eiga hlut að máli, kost á því að byggja upp sín lýðræðislegu samtök og annast þessi sölumál þá sjálf, aðeins með hinu almenna eftirliti og þá nauðsynlegri íhlutun ríkisins, þegar ríkinu þykir það vera nauðsynlegt. Ég fyrir mitt leyti hef rekið mig á það, að það er mjög hættulegt að blanda þessu valdi saman á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég skal nefna mönnum hér eitt dæmi, sem mætti kannske verða til þess, að þeir glöggvuðu sig betur á þessu. Samkv. því skipulagi, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., hafa aðilar utan Alþ. meirihlutaaðstöðu í n., en hins vegar gildir áfram það gífurlega mikla vald, það ríkisstofnunarvald, sem síldarútvegsnefnd var upp byggð á og hinir einstöku framleiðendur eiga tiltölulega erfitt með að hnekkja á nokkurn hátt á sínum félagslega grundvelli. Nú er það svo, að hagsmunir hinna einstöku framleiðenda eru mjög misjafnir og jafnvel breytilegir frá ári til árs varðandi síldarsöltun. Það kemur stundum fyrir, að síldarsaltendurnir sjálfir eru orðnir algerlega á móti því, að það sé haldið áfram söltun á síld, jafnvel þó að hægt sé að tryggja meiri sölu. Ég veit, að þetta hljómar heldur einkennilega í eyrum ýmissa, en við höfum alveg skýr dæmi af þessu. Þegar svo hefur til tekizt, að saltendur vita það, að þeir hafa gengið nokkuð nærri hráefninu, þeir hafa orðið nokkuð djarftækir, þá er þeim mjög illa við það, að söltunin verði þá mikil, úr því að svo er komið. Þá vita þeir, að öll yfirtaka, eins og skipulagið er byggt upp nú, verður torveldari og þeim kannske hættuleg. Það hefur því komið fyrir oftar en einu sinni, að Það hafa orðið nokkur átök á milli ríkisvaldsins annars vegar og framleiðenda í þessum tilfellum, þar sem þeir, sem höfðu gengið lengst í þessum efnum, beittu sér fyrir því að stöðva framleiðslu á þessari vöru, þjóðarheildinni til ógagns og auðvitað fiskimönnum sérstaklega til ógagns. Ég álit því, að slíkt feiknavald sem síldarútvegsnefnd er fengið samkv. þessum l. og eldri i., þá sé mjög vafasamt að ætla að færa meirihlutavaldið í n. út fyrir hið opinbera og til vissra framleiðendasamtaka. Ég skal ekki tefja þessar umr., enda liðið nokkuð á nóttu, en ég vildi láta þessar athugasemdir mínar koma hér fram í framhaldi af því, sem ég hef sagt um þetta mál hér áður, að ég tel, að sú breyting, sem hér er gerð, sé mesta hálfkák, það hafi enn þá ekki verið tekið á sjálfu verkefninu, hvorki að Því leyti að endurskoða þessa löggjöf, sem þó var Þörf á, né heldur taka ákvörðun um það, hvaða raunverulegt skipulag á hér að leggja til grundvallar varðandi framleiðslu og sölu á saltsíld. Ég hefði því talið miklu eðlilegra, að þetta mál fengi að bíða enn um sinn og fram yrði látin fara sú endurskoðun, sem Alþ. hafði gert samþykkt um, sem ég álít að hafi raunverulega ekki farið fram enn Þá nema að nafninu til.

Þórarinn Þórarinsson Hæstv. forseti. Megintilgangur þessa frv. er að tryggja rekstur togaraútgerðarinnar, sem hefur staðið mjög höllum fæti að undanförnu. Að sjálfsögðu eru allir sammála um, að slíkar ráðstafanir séu gerðar og hefðu reyndar átt að gerast fyrr, eins og sést bezt á því, að á seinasta ári mun allt að þriðjungur togaraftotans hafa legið til jafnaðar og af því að sjálfsögðu hlotizt stórfellt tap fyrir þjóðarbúið. Þess vegna er það ekki vonum fyrr, að hafizt sé handa um slíka ráðstöfun eins og þessa. Hitt er svo spurningin, hvort þær aðgerðir til stuðnings togaraútgerðinni, sem felast í þessu frv., séu fullnægjandi. Nú er hv. þm. kunnugt, að um þriggja vikna skeið er búin að standa yfir deila á togurunum um kaup og kjör, með þeim afleiðingum, að flestir togaranna eru nú bundnir og hafa ekki verið á veiðum margir hverjir um allmargra daga skeið. Þær fréttir hafa menn helzt af þessari deilu, að það miði lítið í samkomulagsáttina og útgerðarmenn láti þá skoðun uppi, að þeir telji sér ekki fært að veita sjómönnum þær tiltölulega litlu lagfæringar, sem þeir hafa farið fram á á sínum kjörum, nema því aðeins að rekstrargrundvöllurinn verði bættur verulega frá því, sem nú er, og að því er manni skilst, heldur meira en gert er ráð fyrir í þessu frv. Mér finnst, að það sé nauðsynlegt fyrir hv. þd. að hafa upplýsingar um það, áður en frv. fer frá deildinni, hvort það er mat hæstv. ríkisstj., að þær ráðstafanir, sem í þessu frv. felast, séu nægilegar til að tryggja útgerðinni þann rekstrargrundvöll, að hægt verði að leysa þá kjaradeilu, sem nú stendur yfir á togurunum, en það er að sjálfsögðu mesta nauðsynjamál, ekki aðeins þeim, sem að þessum atvinnuvegi starfa, heldur þjóðinni allri, að togararnir verði ekki bundnir í höfn til langframa. Ég vildi þess vegna beina þeirri fyrirspurn til hæstv. sjútvmrh., hvort það er hans mat á þessu frv., að ef það nái fram að ganga, þá sé búið að leysa mál togaranna á þann veg, að líklegt sé, að sú deila geti leysist, sem nú stendur yfir á milli sjómanna og útgerðarmanna á togurunum. Ég vildi enn fremur beina þeirri fyrirspurn til hæstv. sjútvmrh., ef hann teldi ekki felast næga tryggingu í þessu frv. fyrir því, að togaradeilan leystist, hvaða ráðstafanir aðrar ríkisstj. hefði þá í huga til að skapa togurunum viðunandi rekstrargrundvöll. Að sjálfsögðu eru til ýmsar fleiri leiðir en sú, sem einkum er bent á í þessu frv., og ég vil minna á það í þessu sambandi, að þegar hér var til 1. umr. á s.l. hausti frv. um ráðstafanir vegna gengislækkunar, þá benti hv. 1. þm. Vestf. á nokkrar ráðstafanir, sem hann taldi unnt að gera til þess að bæta rekstrarafkomu togaranna. Ég hygg, að sumar af þessum till. hv. þm. hafi verið þannig fallnar, að þær komi mjög til athugunar, eins og þær, að létta ýmsum gjöldum, eins og útflutningsgjöldum, af togaraútgerðinni, meðan hún býr við versta afkomu, eða þá að lækka tolla á innflutningsvörum, sem hún þarf að nota. Aðrar ábendingar hv. 1. þm. Vestf. hygg ég að hafi verið fjarstæðukenndar, eins og þær, að það væri hægt að stytta hvíldartímann á togurunum og fækka sjómönnum, sem þar starfa. En ég álít hins vegar, að aðrar till. hans hafi verið þess eðlis, að það væri eðlilegt, að þær væru teknar til athugunar, ef hæstv. ríkisstj. lítur svo á, að það felist ekki nægileg trygging í þessu frv. fyrir því, að togaraútgerðin fái viðunandi rekstrargrundvöll. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að sinni. En það, sem ég vildi spyrja hæstv. sjútvmrh. um, er í fyrsta lagi, hvort það sé hans mat, að í þessu frv. felist nægileg trygging fyrir því, að unnt verði að leysa togaradeiluna, að togaraútgerðinni verði skapaður sá rekstrargrundvöllur, sem til þess Þarf. Og í öðru lagi, ef það er mat hans og hæstv. ríkisstj., að svo sé ekki, hvaða ráðstafanir aðrar hyggst þá ríkisstj. gera til að leysa togaradeiluna og tryggja rekstur togaraútgerðarinnar?



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. spurði, hvort ríkisstj. teldi, að þær aðgerðir, sem hér væri verið að gera, dygðu til þess að leysa þá deilu, sem nú stæði yfir á milli togaraeigenda og sjómannasamtakanna. Þessu er til að svara, að höfuðtilgangur þessa frv. er fyrst og fremst að bæta það skakkafall, sem togaraeigendur urðu fyrir á árunum 1960 og 1961. Þetta er yfirlýst um aðalfjárhæðir frv., bæði þær, sem gert er ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram fyrir árið 1960, og það, sem aflatryggingasjóður leggi beint fram fyrir árið 1961. Þess vegna má segja, að þessar ráðstafanir eru framkvæmdar, áður en kom til um þessa deilu á milli togaraeigenda og sjómannasamtakanna og áður en menn vissu um hana, svo að það eru ekki út af fyrir sig líkur til þess, að hægt sé að segja, að Þessar ráðstafanir valdi úrslitum um lausn deilunnar að öðru leyti en því, að náttúrlega þegar bættur er hagur togaraeigenda með þessum bótum, sem hér er gert ráð fyrir, þá er þeim auðveldað að geta leyst deiluna.“ Eins og ég held að ég hafi tekið fram áður, þegar þessi mál hafa verið hér á fyrra stigi, og raunar í sambandi við annað mál en þetta, þá var það álit n. þeirrar, sem um þessi mál fjallaði, að til þess að ná saman endum eins og var, þegar hún starfaði, mundi þurfa um 3 millj. kr. á skip til þess að bæta upp hinn gamla halla, en síðan um 1.2 millj. á ári, ef fiskveiðitakmörkin yrðu ákveðin óbreytt eins og þau nú eru. Þessar 3 millj. á skip eru veittar á tvennan hátt. Annars vegar með því að greiða vátryggingaiðgjöld fyrir togara, sem má gera ráð fyrir að nemi í kringum helming þessarar upphæðar, og þessar bætur aflatryggingasjóðs og ríkissjóðs, sem nema hinum helmingnum. Þannig er frv. sniðið eftir till. n. og er miðað við það ástand, sem þá var. Vinnudeilur geta alltaf komið fyrir og ómögulegt að segja, hvert þær geta leitt eða hver verður árangurinn af þeim, hver lausn þeirra verður, og ég get ekkert á þessu stigi málsins sagt um það, hver muni verða lausn deilunnar, því að það veit hvorki ég né hv. þm., hvað sjómannasamtökin og togaraeigendur kunna að koma sér saman um, og verður þá að taka það mál sérstaklega til athugunar, þegar það liggur fyrir.



Herra forseti. Tilgangurinn með þessu frv. er augljós. Hann er að aðstoða togaraútgerðina á þann hátt að hækka hlutatryggingasjóðsgjaldið um það bil um helming, og 50% af framlaginu er tekið í þennan jöfnunarsjóð, sem á að vera til þess að hjálpa þeirri grein sjávarútvegsins, sem helzt þarf þess með, og við vitum, að bak við það liggur hugmyndin um að aðstoða togaraútgerðina, því að hún er álitin vera mest hjálparþurfi nú. Ég er á engan hátt á móti því að aðstoða togarana og tel það eðlilegt, en ég er á móti því að hækka hlutatryggingasjóðsgjaldið. Ég vil ekki taka undir það, sem kom fram hjá 7. þm. Reykv. hér í ræðu, að það sé svo ákaflega áríðandi að hraða samningum við togarana. Ég held einmitt, að það sé hagkvæmt fyrir þjóðarheildina, að þeir hvíli sig a.m.k. fram yfir vertíðarlokin, því að þeir munu fyrst og fremst veiða þar, sem hrygningarfiskurinn er að ganga til landsins, en það mun draga úr bátaveiðinni, og ég efast um, að heildarveiðimagn landsmanna verði minna, þó að togararnir hvíli sig þennan mánuð, sem nú er byrja. Við vitum, að það eru bátarnir, sem skapa aðalvinnuna í landi. Ég gæti vel trúað, að ef tíðarfarið væri gott, þá yrði aflamagnið engu minna, þó að togararnir lægju, og landvinnan meiri, þannig að það mundi sparast rekstrarkostnaður togaranna og verða aukin landvinna einmitt fyrir það, að þeir hvíla sig þennan mánuð. Ég hygg, að ríkisstj. verði heppin með það eins og annað, að ekki verði samið fyrr en eftir vertíðarlokin. En það er nú aðeins tímaspursmál og kemur í raun og veru ekki þessu frv. við. Maður skyldi ætla, að þessar ráðstafanir væru gerðar í samráði við útgerðarmennina sjálfa. Ég fór því ofan í Landssamband í morgun og átti tal bæði við framkvæmdastjóra Landssambandsins og eins skrifstofustjóra hjá togaraeigendum, og báðir sögðu mér, að þeir hefðu engu ráðið um þessa hluti. Ég fékk afrit af bréfi, sem Landssambandið sendi nefndinni, þegar spurzt var fyrir um þetta. í fyrsta lagi er þar birt till., sem samþ. var á aðaifundi L.Í.Ú. í vetur, þar sem lögð var áherzla á það, að deildunum væri haldið algerlega aðskildum, og lagt á móti jöfnunardeildinni, og svo segir áfram í bréfi frá L.Í.Ú. „Á undanförnum árum hefur aðalfundur L.Í.Ú. þráfaldlega gert samþykktir um nauðsyn þess, að lögin um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins, nr. 48 25. maí 1949, verði endurskoðuð með tilliti til þeirrar reynslu, sem fengizt hefur af starfsemi sjóðsins þau ár, sem hann hefur starfað. Telur stjórn L.Í.Ú., að framangreint frv. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins sé ekki viðhlítandi endurskoðun þeirra laga, sem nú eru í gildi um hlutatryggingasjóð bátaútvegsins. Stjórn L.Í.Ú. telur rétt, að þeirri skipan verði haldið, sem felst í ofangreindri ályktun aðalfundarins, að deildir sjóðsins verði aðeins þrjár, þ.e. síldveiðideild, almenn bátadeild og almenn togaradeild. Um réttindi skipa í hverri deild fyrir sig fari eins og frv. gerir ráð fyrir. Tekjur deildanna, hverrar um sig, verði sem hér segir: Síldveiðideild: ákveðinn hundraðshluti af fob-verði útfluttra síldarafurða og auk þess jafnhátt framlag frá ríkissjóði. Almenn bátadeild: ákveðinn hundraðshluti af fob-verði útfluttra þorskafurða bátaflotans og auk þess jafnhátt framlag frá ríkissjóði. Almenna togaradeildin: ákveðinn hundraðshluti af fob-verði útfluttra þorskafurða togaraftotans og auk þess jafnhátt framlag frá ríkissjóði. Geti einhver hinna þriggja deilda eigi gegnt hlutverki sínu í samræmi við tilgang sjóðsins vegna fjárskorts, telur stjórn L.Í.Ú. eðlilegt, að hinar deildir sjóðsins hlaupi undir bagga með lánveitingum, séu Þær þess umkomnar, og verði slík lán frá einni deild til annarrar einungis veitt gegn ríkisábyrgð á láninu, svo sem verið hefur með deildir hlutatryggingasjóðs. Þá telur stjórn L.Í.Ú. eðlilegt, eins og áður var, að framlag ríkissjóðs nemi jafnhárri upphæð og tekjur sjóðsins nema af útflutningsgjöldum af afurðum togara og báta. Á hinn bóginn telur stjórn L.Í.Ú. það hæpna ráðstöfun að hækka gjöld af útfluttum sjávarafurðum til sjóðsins, þótt það gangi til uppbyggingar hans, vegna hinnar erfiðu afkomu sjávarútvegsins. Telur stjórn L.Í.Ú. slíka hækkun raunar óþarfa, þegar á það er litið, að hlutatryggingasjóður, almenna deildin og síldveiðideildin, á pr. 31. jan. 1962 samtals um 23 millj. kr. skuldlausa eign auk þess, sem sjóðurinn hefur þau 13 ár, sem hann hefur starfað, greitt í bætur til bátanna sem nemur tugmilljónum kr., og er ástæðulaust að ætla, að byrðar sjóðsins verði þyngri í framtíðinni en verið hefur undanfarin 13 ár, ef farið yrði að tillögum vorum. Þau einu rök geta verið fyrir hækkun gjaldsins, að hlutatryggingasjóður skuli í framtiðinni bera þyngri byrðar en hann hefur gert til þessa, og þá er spurningin: Hverjar eru þær byrðar? Ef hugmyndin er sú, að vandræði þau, sem nú steðja að íslenzkri togaraútgerð, verði leyst með lögfestingu Þessa frv., vill stjórn L.Í.Ú. benda á, að miðað við þá reglu, sem gilt hefur um ákvörðun meðalveiðimagns skipanna undanfarin ár, verður naumast um mikla aðstoð til togaranna að ræða úr sjóðnum. Verði sú regla hins vegar brotin með því að lögfesta ákvæði 4. tölul. 4. gr. frv., þar sem segir: Meðalveiðimagn þetta skal fundið með hliðsjón af aflamöguleikum, er öllum grundvelli kippt undan starfsemi sjóðsins, því að naumast verður önnur regla látin gilda um báta en togara í þessu efni. Stjórn L.Í.Ú. mótmælir því harðlega, að framangreint ákvæði verði lögfest, og leggur eindregið til, að það verði tekið út úr frv. Þá telur stjórn L.Í.Ú. nauðsynlegt, að upp í frv. verði tekið ákvæði um, að aldrei megi ganga á upphaflegt stofnfé sjóðsins, a.m.k. eins og það var ákveðið með l. nr. 48 frá 1949, um hlutatryggingasjóð. Stjórn L.Í.Ú. telur brýna nauðsyn til þess, að fundin verði eðlileg leið til þess að leysa vandamál Íslenzkrar togaraútgerðar, og telur, að það mál þoli nú enga bið lengur. Hins vegar telur stjórnin þetta frv. á engan hátt leysa vandamál þau, sem íslenzk togaraútgerð á við að etja, og telur raunar óeðlilegt, að blandað sé saman sérstökum, tímabundnum ráðstöfunum vegna vandræða togaraútgerðarinnar og endurskoðun laga um aflatryggingasjóð fyrir útveginn í heild.“ Framangreindar aths. eru umsögn bátadeildar stjórnar L.Í.Ú. En Félag ísl, botnvörpuskipaeigenda hefur í öðru bréfi gefið umsögn um frv. Þetta er því umsögn frá stjórn L.Í.Ú., bátadeildarinnar, og þetta eru þeir trúnaðarmenn, sem bátaútvegsmenn hafa falið að gæta hagsmuna sinna. Og í þessu bréfi koma fram ákveðin mótmæli gegn því, að Þetta frv. verði samþ. Það er lögð alveg sérstök áherzla á það ákvæði í l., að meðalveiðimagn skuli fundið með hliðsjón af aflamöguleikum, vegna þess að það er ekki hægt að finna meðalveiðimagn með hliðsjón af aflamöguleikum, af því að það veit enginn, það er gersamlega útilokað að segja rétt um það, hverjir aflamöguleikarnir hafi verið. Ég tel það dálítið hæpna ráðstöfun að hespa þetta frv. hér í gegn í algerri andstöðu við þá menn, sem það snertir aðallega. Það er sagt í grg. frá meiri hl. n., sem um þetta fjallaði, að á það beri þó að líta, að fleira hafi verið gert þessum atvinnuvegi til hjálpar en það, sem felst í frv. þessu. Gerðar hafa verið ráðstafanir til að greiða að fullu tryggingaiðgjöld fyrir árin 1960 og 1961, og er þar um að ræða 70 millj. kr. samtals. Þessar ráðstafanir voru gerðar þannig, að útvegurinn borgaði þetta sjálfur. Ríkisstj. þarf ekki að telja þessa upphæð eftir. Þetta fé er allt tekið af útveginum sjálfum, leifarnar af útflutningssjóðnum og svo nýtt gjald, sem útvegsmenn tóku á sig. Viðvíkjandi því, að togararnir eigi hjá bátunum, að af aflaverðmæti togaranna hafi verið tekið til fiskveiðasjóðs, þá vil ég benda á, að í gengismismun s.l. ár var tekið um 150 millj. af útveginum í heild til þess að greiða ábyrgðir fyrir ríkissjóð, 13 millj. fóru reyndar í að ljúka við tryggingaiðgjöldin frá fyrra ári. Þetta er a.m.k. eins mikið, ef ekki meira fé en togararnir hafa greitt í fiskveiðasjóðinn. Og þetta fé er að mestu notað til þess að greiða ábyrgðir fyrir togarana. Eftir því sem hæstv. fjmrh. upplýsti hér í umr., þá er búið að greiða ábyrgðir fyrir togara um 130 millj. kr. alls eða nálægt því, þannig að ég sé ekki annað en bátarnir hafi á þann hátt endurgreitt þetta. Nú má vel vera, að togararnir hafi verið órétti beittir, þegar bátagjaldeyrislögin voru í gildi. En þá er það þjóðfélagsins í heild að endurgreiða það, en ekki bátanna einna. Ég er því algerlega sammála því, sem kemur fram í bréfi frá L.Í.Ú., að mótmæla því, að hlutatryggingagjöldin séu hækkuð. En fyrir mitt leyti get ég vel fallizt á það, ef hlutatryggingagjaldið verður látið standa í stað, að einhver hluti af því væri notaður til að hjálpa togurunum, því að það skal ég játa, að togaraeigendur reyndust vel í landhelgismálinu. Þeir tóku þátt í þeirri baráttu, og þeir urðu fyrir tjóni af því, og ég vildi gjarnan bæta það. En ég álít, að það sé hægt að bæta það án þess að hækka hlutatryggingasjóðsgjaldið, og væri hægt fyrir bæði fiskideild bátaflotans og síldveiðarnar að gera það, vegna þess að ég er í miklum vafa, hvort það er skynsamleg leið, sem á að fara samkv. þessu frv., að styrkja þá, sem minnst veiða, eða m.ö.o. að verðlauna skussana, því að það er ekki verið annað að gera. Það er sagt hér í frv., að ef aflamagnið er ekki nema 45%, þá geti þeir vænzt þess að fá 40% úr hlutatryggingasjóði. Og við höfum a.m.k. aldrei úthlutað til skipshafna því, sem greitt hefur verið úr hlutatryggingasjóði. Bátur, sem veiðir 45% á síldveiðum og fær svo 40% af því, sem á vantar meðalveiði, fær nokkurn veginn jafnmikið og hann hefði veitt meðalveiðimagn, því að það fara um 56% í kaupgjald af síldveiðiskipunum. Og á þennan hátt getur verið hreinn hagnaður að taka lífinu rólega og kosta litlu til, hafa ekki dýrar nætur og yfirleitt að stilla kostnaði í hóf, ef á annað borð er ekki að tala um meira en meðalveiði. Það er því með þessu verið að verðlauna skussana. Ég hef sjálfur orðið var við, að þetta hefur verið misnotað í stórum stíl á þann hátt, að bátarnir hafa verið skráðir, en ekki gerðir út allan tímann. Það er engin trygging fyrir, að það verði ekki gert gagnvart þorskveiðideildinni, þannig að þetta er ákaflega vafasöm leið að ætla að verðlauna þá, sem lítið veiða, eða réttara sagt að bæta þeim það upp, því að þeir, sem geta ekki rekið sinn útveg á skynsamlegan hátt og aflað vel, þeir eru ekki hæfir til að gera út, og þá þarf að koma skipunum í hendur þeirra manna, sem kunna betur með þau að fara og afla meira. Þar fyrir er ég ekki algerlega mótfallinn því, að hlutatryggingasjóður sé til, en það má ekki misnota hann í þeim tilgangi að verðlauna skussaháttinn. Ég vildi skýra mína afstöðu. Ég vildi benda á það, að með þessu orðalagi, sem L.Í.Ú. bendir á, að meðalveiðimagn skipa í hverjum flokki fyrir sig eftir því, á hvaða svæði skipin veiða, hvaða tíma árs þau veiða og hvaða veiði þau stunda, að meðalveiðimagn þetta skal fundið með hliðsjón af aflamöguleikum, að þetta er alveg sama og að fá sjóðsstjórninni algert sjálfsvald, hve mikið og hvernig hún úthlutar af þessu fé, af því að þetta er ekki framkvæmanlegt og er þess vegna vitleysa. Ég hef bent á mína afstöðu í þessu máli. Ég er á móti hækkun hlutatryggingaiðgjaldanna, en gæti gjarnan fallizt á, ef þau væru eins og þau hafa verið, að einhver hluti af þeim gengi til aðstoðar togurunum í bili. Og ég játa, að það er rétt að hjálpa togurunum, en það er einnig rétt að vinna að því, að þeim sé fækkað, ef þeir reynast óhentugri atvinnutæki en bátarnir. Ég hef bent á þetta atriði, sem L.Í.Ú. leggur höfuðáherzlu á að ekki er raunhæft, á hvern hátt eigi að úthluta þessu fé. Og ég hef einnig bent á, að það er ákaflega vafasamt að setja þessi lög í algerri andstöðu við þá menn, sem eiga við þau að búa, því að þetta snertir vitanlega svo að segja eingöngu bátaútvegsmenn. Ég held, að það sé óskynsamleg leið. En þetta er í samræmi við þá stjórnarstefnu, sem rekin er. Hæstv. ríkisstj. gerir hlutina án tillits til þess, hvað aðrir segja. Þetta getur gengið um tíma. Má vera, að það geti gengið lengi. En ég tel það þó dálítið vafasamt, hve lengi það tekst.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls ræddi ég allýtarlega um þetta mál almennt fyrir hönd minni hl. sjútvn. Og ætla ég ekki að bæta við það, sem ég sagði þá almennt um málið, nema sérstakt tilefni gefist til. En ég hef leyft mér að flytja eina brtt. við frv., eins og það liggur nú fyrir. í bráðabirgðaákvæði frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn aflatryggingasjóðs sjávarútvegsins er heimilt, að fengnu samþykki sjútvmrn., að gefa út skuldabréf allt að 30 millj. kr., og skulu þau notuð til aðstoðar togurunum vegna aflabrests á árinu 1960 samkv. nánari ákvörðun sjóðsstjórnar og ráðuneytisins.“ Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 565 brtt. þess efnis, að aftan við þessa mgr. komi, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt er að veita togbátum aðstoð samkv. þessu ákvæði vegna aflabrests á árinu 1960.“ Ég vil taka það fram, að í prentun hefur fallið niður eitt orð í brtt., þ.e.a.s. orðið „aðstoð“, og ég vil mælast til, að það verði leiðrétt, en till. er í endurprentun. Efni till. er sem sé það, að sett verði heimildarákvæði til þess að láta þessa aðstoð einnig ná til togbáta að því er varðar árið 1960. Þessi togbátafloti hér við land er nú ekki mjög stór, en Það er nokkuð langt síðan nokkrir stórir bátar, aðallega á Norðurlandi, tóku upp togveiðar, sérstaklega við Eyjafjörð. Þessar togveiðar þóttu bátum Þessum allvel gefast, þangað til nú síðustu árin, að veiði þeirra hefur farið mjög minnkandi. Ég hef nú ekki í höndum upplýsingar um aflabrögð þessara báta almennt, en t.d. um þetta skal ég skýra hér frá upplýsingum, sem ég hef fengið um aflabrögð eins togbáts við Eyjafjörð, sem hefur stundað þessar veiðar alllengi og yfirleitt aflað í hærra lagi, eftir því sem gerist, ár hvert. Ég hef fengið upplýsingar um aflabrögð þessa báts á togveiðum um fimm ára skeið. Þar eru bæði tölur um fjölda úthaldsdaga og um aflamagn í heild og svo aflamagn pr. togdag, og það er í raun og veru það, sem máli skiptir í þessu sambandi. Árið 1957 aflaði þessi bátur 7.07 tonn pr. dag, árið 1958 6.11 tonn pr. dag, árið 1959 4.81 tonn pr. dag, 1960 3.27 tonn pr. dag og 1961 2.85 tonn pr. dag. Af þessum upplýsingum geta hv. þm. gert sér grein fyrir því, að mjög mikil breyting hefur orðið á afla þessa skips, og ég hygg, að þessar tölur séu mjög táknrænar fyrir þá breytingu, sem orðið hefur yfirleitt á aflabrögðum þessara litlu togskipa á Norðurlandi. Nú finnst mér það sanngjarnt, að í lögunum sé a.m.k. heimild til þess að athuga mál þessarar útgerðar með tilliti til þess, að hún nyti einhvers af þessari aðstoð, sem sjálfsagt yrði ekki mjög mikill hluti, því að þetta eru ekki mörg skip. Það felst ekki í brtt. nein skylda til að láta þessa báta fá aðstoð, heldur aðeins heimild til þess að taka Þá með, og Það virðist mér vera sanngjarnt eftir eðli málsins. Ég hreyfði þessu máli á fundum sjútvn., a.m.k. einu sinni eða tvisvar fyrir nokkru, en það varð ekki úr því, að n. sinnti þessu máli, enda margt annað, sem athuga þurfti í sambandi við frv., og ég hef dregið það til 3. umr. að flytja þessa brtt., til þess að hv. þm. geti haft tækifæri til þess að athuga hana út af fyrir sig út frá þeim upplýsingum, sem fyrir liggja. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en vænti þess, að hv. þm. geti á það fallizt að veita þessa heimild.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. e. lýsti áðan brtt., sem hann flytur við frv. um aflatryggingasjóð nú við 3. umr. og er á þá leið, að heimilt skuli að veita togbátum aðstoð samkv. bráðabirgðaákvæði frv. Hann minntist á það, að hann hefði hreyft þessu í sjútvn., en n. ekki tekið afstöðu til þess. Ég vil leyfa mér í þessu sambandi að benda á það, sem fram er tekið í nál. meiri hl. sjútvn., að togbátar og minni togskip eiga eftir frv., eins og nú mun vera í lögunum, rétt til bóta úr almennu deild bátaflotans. Og ég held, að ég muni það rétt, að hr. Már Elísson gæfi sjútvn. þær upplýsingar, að komið hefði fyrir, að slíkar bætur hefðu verið greiddar. Það liggur í augum uppi, að sömu skip geta ekki átt aðgang að öllum deildum sjóðsins. Einhvers staðar verður markalínan að vera. Flest togskipin fyrir Norðurlandi ráða mannskap samkv. bátakjarasamningum, og í samræmi við það hafa þau verið flokkuð í sama flokk og vélbátarnir hjá hlutatryggingasjóði. Þetta vildi ég taka fram í tilefni af framkominni till. og því, sem hv. 3. þm. Norðurl. e. sagði áðan, og samkv. þessu get ég ekki fyrir mitt leyti mælt með tillögunni.



Herra forseti. Á föstudaginn, þegar 2. umr. var um þetta mál, varð ég þess var, að það var alldræm þátttaka af hálfu hv. stjórnarliðs í atkvgr. um þessi mál og stjórnarandstaðan í deildinni varð hvað eftir annað að hjálpa til að koma þessu máli til 3. umr., ýmist með því að greiða atkv. með eða móti, því að hæstv. ríkisstj. skorti auðsjáanlega meiri hl. í deildinni með þessu máll. Ég veit nú ekki, hvernig á að leggja þetta út, hvort það sé að einhverju leyti litill áhugi hjá ýmsum stjórnarliðum fyrir þessu máli eða hvort þetta sé bara tilviljun. Mig skyldi nú ekki undra Það, þó að það væri að einhverju leyti dræmur áhugi fyrir málinu hjá hv. stjórnarliði, því að þegar farið er aftur inn á uppbóta- og styrkjaleiðina og það allríflega, þá dettur kannske einhverjum af hv. þm. stjórnarliðsins í hug, að það hafi verið talað af allmikilli kokhreysti hér áður um, að styrki og uppbætur ættu menn ekki að sjá framar í íslenzku atvinnulífi. Nú ættu íslenzkir atvinnurekendur og íslenzkur atvinnurekstur að fá að standa á eigin fótum, og styrkir og uppbætur, ég tala nú ekki um 30 millj. til nokkurra aðila, það ætti ekki að þurfa að sjást framar. Ég held þess vegna, að það ætti þó a.m.k. eitt að eiga að vera öruggt, Þegar inn á styrkja- og uppbótaleiðina er farið aftur, að hún dugi þá. Hingað til hefur verið svo frá gengið, þegar styrkja- og uppbótaleiðin hefur verið farin á Íslandi, að togararnir og önnur skip hafa gengið. Það er séð um Það þannig, að togararnir hafa verið gerðir út - og hafa verið gerðir út svo að segja stanzlaust árið um kring. Og það hefur þótt vera alldrjúgur skildingur, sem við höfum fengið í íslenzkt þjóðarbú með þeirri útgerð og með því að tryggja þá útgerð. Og við tryggðum hana m.a. með því að veita styrki og uppbætur. Og þá lágu ekki togararnir hér bundnir við hafnargarðinn, ég tala nú ekki um árum saman. Ég held því, að það sé fyllilega til athugunar, þegar stærstu og stórvirkustu framleiðslutæki Íslendinga eru nú stöðvuð, að það sé farið að gera það upp og það af hv. stjórnarliði, hvort þessi aðferð, sem hæstv. ríkisstj. hefur beitt á undanförnum árum, sé rétt. Ef hæstv. ríkisstj, getur ekki sagt okkur það nú við 3. umr. Þessa máls, að þessi leið, sem hún nú fer inn á með þessum aflatryggingasjóði, sé örugg til þess að láta togarana ganga, Þá sé ég ekki betur en hún sé að dæma allt sitt kerfi til dauða, ekki aðeins allt, sem hún hefur gert fram að þessu viðvíkjandi gengislækkunum og öðrum róttækum aðgerðum gegn almenningi í landinu, heldur líka sjálft það, sem í þessu frv. felst, þessa styrkja- og uppbótaleið, þessa takmörkuðu styrkja- og uppbótaleið, sem ríkisstj. nú er að fara inn á. Ég held þess vegna, að það dugi ekkert kák í þessum hlutum. Við verðum að geta tryggt það með þeirri stjórn, sem Alþ. og ríkisstj. hefur tekið að sér á atvinnulífi Íslendinga með gengislækkunum, styrkjum, uppbótum og öðru slíku, að hlutirnir gangi þá a.m.k., en standi ekki kyrrir. Þess vegna álit ég Það vera mjög eðlilegt, að við fáum einmitt nú við 3. umr. þessa máls alveg fulla tryggingu fyrir, að svo sé. Almenningur hefur látið allmiklar fórnir í té, að vísu engan veginn viljugur, vegna þess að almenningur í landinu hefur ekki haft trú á þeirri stefnu, sem upp hefur verið tekin af hæstv. ríkisstj. Almenningur hefur látið miklar fórnir í té og þær hafa verið teknar af honum með valdboði. Ríkisvaldinu hefur verið beitt vægðarlaust til þess að eyðileggja samninga, sem verkamenn hafa haft við atvinnurekendur, og eftir að þeir samningar hafa verið eyðilagðir, hafa síðan verið framkvæmdar tvennar gengislækkanir, þannig að þær fórnir, sem almenningur hefur fært, eru nú orðnar slíkar, að fátækt er aftur leidd yfir almenning á Íslandi og samfara henni meiri vinnuþrælkun en áður hefur tíðkazt. Lífsafkoman, miðað við vinnu á Íslandi, er orðin lökust á öllum Norðurlöndum, að Færeyjum meðtöldum, lakari en hjá Færeyingum. Kaupgjald venjulegs hafnarverkamanns í Stokkhólmi er nú 12 sænskar kr. eða 96.00 ísl. kr. á klst., meðan það er 23 kr. hérna heima, og þykir, að vondir menn séu að drepa þjóðfélagið, þegar hækkað var upp í 24 kr. Þessar fórnir hafa verið færðar. Ísland hefur verið sett úr því að vera með einna hæstan lífsstandard af öllum Norðurlöndum niður í að vera fyrir neðan Þau öll og ekki aðeins hvað snertir launin, heldur hvað snertir öll félagsleg réttindi, ellilaun og allt annað slíkt. Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að almenningur spyrji: Er allt þetta, sem gert hefur verið, er allt þetta, hvernig gengið hefur verið á hag almennings á undanförnum Þrem árum, er Þetta allt saman gagnslaust? Er eftir þetta allt saman ekkert annað ráð til en að fara inn á styrkja- og uppbótaleið? Og er þá farið af slíkum ræfilsskap og slíku fyrirhyggjuleysi inn á þá styrkja- og uppbótaleið, að það sé ekki öruggt að neitt gangi? Meðan togaraeigendum var borgað út úr ríkissjóði það, sem Þurfti til að togararnir gengju, vissu togaraeigendur eitt, og það var það, að þeir fengu ekki þessa peninga úr ríkissjóði, nema Því aðeins að togararnir gengju. Þeir fengu sinn ákveðna styrk á dag fyrir þann tíma, sem togararnir gengu, og Þar með hafði ríkið það tangarhald á þeim, að þeir höfðu hitann í haldinu og stöðvuðu ekki sína togara. Þeim var ekki borgað fyrir að láta Þá liggja. Ég vil spyrja þá menn, sem hafa beitt sér fyrir því hér, að styrkja- og uppbótaleiðin væri afnumin, hvort Þeir hafi annað kerfi á hendinni til þess að gera það öllu öruggara, að íslenzk atvinnutæki séu rekin? Það er búið að óskapast mikið út af styrkja- og uppbótaleiðinni, og þótti undarlegt að greiða styrk til handa togaraeigendum og öðrum atvinnurekendum til þess að reka fyrirtækin. En það sýndi sig þó a.m.k. eitt með því, að fyrirtækin voru rekin, en ekki stöðvuð. Ég held þess vegna, að fyrir almenning í landinu hljóti nú að vera að því komið, að hann geri kröfu til þess að sjá þann árangur a.m.k. af öllum þeim fórnum, sem hann hefur verið látinn færa nauðugur, að stórvirkustu tæki Íslendinga, togararnir, séu í fullum rekstri og að það sé tryggt. Og hver er nú afstaðan viðvíkjandi rekstri togaranna sem stendur? Á ég þar sérstaklega við þá stöðvun togaranna, sem nú stendur yfir. Ég vildi í fyrsta lagi leyfa mér að gera að umtalsefni þá afstöðu, sem í ljós hefur komið hjá togaraeigendum, því að ég held, að hún sé lærdómsrík fyrir alla aðila, sem láta sig einhverju skipta, hvernig íslenzku Þjóðfétagi verður stjórnað framvegis. Ég notaði einu sinni það orð, - ég held það hafi verið 1959, - um þá stefnu, sem farið var inn á, Þegar mest bar á því, að ýmsir voldugir atvinnurekendur og skuldugir, kannske ríkir, fóru að heimta, að fyrirtæki ríkisins væru tekin og seld þeim með góðu verði, að Það liti svo út sem vissir atvinnurekendur á Íslandi ætluðust til þess, að gerð yrði eins konar gagnbylting einkaauðvaldsins hér og þeim fengið í hendur ekki aðeins síldarverksmiðjur, áburðarverksmiðjan og annað fleira slíkt,, bæjarútgerð togara og annað þess háttar, heldur jafnvel líka held ég, að marga þeirra hafi dreymt um að yfirtaka Landsbankann sem hlutafélag og annað þess háttar. Það var engum efa bundið, að Það var verið að gefa undir fótinn nokkrum stórskuldugum atvinnurekendum í landinu um, að þeir ættu nú að verða voldugri menn en áður. Siðferðilega undirstaðan, sem verið var að gefa Þeim, var þessi, að nú skyldu atvinnurekendur standa á eigin fótum héðan af. Það hefur nú gengið böksulega með það, og skal ég ekki um Það ræða. En eitt er alveg greinilegt, að vissir atvinnurekendur hér á Íslandi eru farnir að gerast alldjarfir og gerast allfrekir um kröfur til Alþingis. Ég sé nú, að rétt um það leyti sem ég fór héðan burt af þinginu um tíma, hefur borizt bréf frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda, sem er ritað 12. marz, og í því bréfi stendur Þessi klausa, með leyfi hæstv. forseta, - þeir hafa gert kröfu til þess, að vökulögunum verði breytt í gamalt horf, og segja svo: „Verði ekki umrædd breyting á vökulögunum gerð, sjáum vér enga möguleika á því að mæta kröfum sjómannafélaganna um hækkað kaupgjald á togurunum, svo að þeir geti hafið veiðar á ný, og er það því undir hæstv. Alþ. komið, hvort togaraútgerð leggst alveg niður hér á landi eða ekki.“ Mér sýnist þetta allskörulega mælt. Það er a.m.k. ekki verið að tvínóna neitt við hlutina. Það er alveg greinilegt, að þeim togaraeigendum, sem haldið hefur verið uppi af ríkinu undanfarin 15–20 ár, þeim sömu togaraeigendum, sem varð að kaupa til þess fyrir 17 árum að eignast þessa togara og gefa þeim alveg sérstaklega góða skitmála til þess, af því að þeir voru sjálfir þá trúlausir á togaraútgerð á Íslandi, - þessir togaraútgerðarmenn eru sem sé farnir að setja Alþingi Íslendinga stólinn fyrir dyrnar. Þessir togaraútgerðarmenn segja nú við Alþingi íslendinga: Verði ekki lögum breytt, þá getur togaraútgerð lagzt niður á Íslandi. Það, að það er togaraútgerð á Íslandi í dag, er ekki þessum mönnum að þakka í Félagi íslenzkra botnvörpuskipaeigenda, þó að þeim finnist ástæða til þess að taka mikið upp í sig nú. Það voru ekki þeir, sem áttu frumkvæðið að því, heldur voru þeir frekar til trafala, er um það var að ræða að fara að afla þeirra togara, sem nú eru reknir. Nú eru það þeir, sem kveða upp úr með, að togaraflotinn verði látinn liggja og togaraútgerð leggist niður, svo framarlega sem vökulögin í núverandi mynd verði ekki afnumin. M.ö.o.: þeir ætla nú að taka sér löggjafarvaldið í hendur. Þeir ætla nú að fyrirskipa Alþ., hvernig það skuli setja lög. Ég held, að þetta sé dálítið lærdómsríkt fyrir þá aðila, ekki sízt Alþfl., sem hefur ekki getið sér öllu betri orðstír fyrir það, sem hann gerði í gamla daga, þegar við hæstv. sjútvmrh., núv. form. Alþfl., vorum báðir í honum, heldur en einmitt fyrir að hafa komið á togaravökulögunum upphaflega og barizt ásamt öðrum góðum mönnum fyrir því máll. Ég held, að það sé vert fyrir Alþfl. og þá, sem hafa barizt fyrir breyt. á togaravökulögunum á undanförnum 40 árum, síðan þau voru fyrst knúin í gegn, að athuga, hvernig komið er. Þessi tónn af hálfu íslenzkra togaraeigenda er svo óviðeigandi gagnvart Alþ., að það á að kenna þessum mönnum að tala ekki svona aftur, þeir hafa sannarlega ekki úr háum söðli að detta. En mér sýnist þetta hins vegar vera nokkuð sláandi tímanna tákn, hvernig svokallaðir auðmenn á Íslandi halda að þeir geti boðið Alþ. og alþýðu allt eftir þriggja ára reynslu af núv. stjórn. Mér er spurn: Hvers eðlis er sú stöðvun, sem nú er á togurunum? Það er sagt, að þetta sé verkfall, og ég vil nú spyrja þá hv. þm., ekki sízt úr Sjálfstfl., sem stundum tala eitthvað af litlu viti að mínu áliti um verkföll: Hvers eðlis er þetta verkfall? Er þetta verkfali til Þess að eyðileggja þjóðfélagið? Er þetta verkfall til þess að koma ríkisstj. og atvinnulífinu á kné? Er þetta verkfall af einhverjum illum öflum, sem hlýða framandi fyrirskipunum til þess að eyðileggja þjóðlíf Íslendinga? Er það vont verkfall, bara gert til þess að fá kjarabætur, sem þjóðfélagið ekki ber, eins og íslenzkir togaraeigendur lýsa yfir? Eða er þetta gott verkfall ? Er þetta verkfall, sem kemur sér ákaflega vel fyrir t.d. togaraeigendur í landinu? Hvers kyns er þetta verkfall að áliti Sjálfstfl.? Eru verkföll mjög mismunandi kannske eftir því, hverjir gera þau? Hingað til hefur ekki mátt gera verkfall í þessu þjóðfélagi, án þess að það væri sagt, að það væri verið að rífa þjóðfélagið niður, það væri verið að ofbjóða kaupgetu almennings. Og ég vil spyrja: Hverjir eru það, sem standa núna að þessu verkfalli? Eru það slík vond öfl, eða eru það góð öfl? Hvað er það, sem aðskilur verkföll í slíku sambandi? Ég hélt, að hv. sjálfstæðismenn, sem stundum hafa talað hér alldjarft, þegar verkföll eru, hefðu nú tækifæri til þess að tala. Mér þykir mjög leiðinlegt, að hv. 12. þm. Reykv., Pétur Sigurðsson, sem ég held að eigi sæti í stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur, skuli ekki vera staddur hér á þingi nú. Hann gæti kannske gefið upplýsingar um þetta, og e.t.v. geta einhverjir atvinnurekendur úr hópi Sjálfstfl. líka látið sitt ljós skína í sambandi við þetta. Þeir hafa stundum ekki legið á liði sínu, þegar verkföll hafa verið háð. Og ég vil spyrja, ef fleiri fara í verkfall á morgun, fleira verður stöðvað: Eru það þá ekki líka góð verkföll, fyrst þetta er gott verkfall, sem nú er, og sjálfstæðismenn hafa ekkert við það að athuga? Ég vil leyfa mér að spyrja að því, hvers eðlis þetta verkfall sé, eftir að sú tilkynning hefur borizt, sem ég hef fyrir framan mig, frá Félagi ísl. botnvörpuskipaeigenda. Það liggur sem sé fyrir, að F.Í.B. ætlar sér ekki að semja, nema Alþ. breyti lögum, togaravökulögum. Mér skildist á hæstv. sjútvmrh. áðan, að það væri engin sérstök trygging fyrir því, þó að aflatryggingasjóðsfrv., sem nú er um að ræða, yrði sett í gegn, að togaraeigendur þar með færu af stað. Enda virðist það fram ganga af þeirra bréfi, að slíkt hafi ekki þar áhrif á. Mér sýnist nú svo komið, þótt hvað formið og upphafið snertir sé hér um verkfall að ræða frá hálfu sjómannafélaganna, þá sé raunverulega um leið komið á með þeirri tilkynningu til Alþingis, sem Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda hefur gefið, eins konar verkbanni frá hálfu togaraeigenda. Þeir hafa lýst því yfir, að verði ekki gerð umrædd breyt. á vökulögunum, þá sé það undir Alþ. komið, hvort togaraútgerð leggist niður hér eða ekki, Þeir sjái sér ekki fært að láta togarana hefja veiðar á ný, m.ö.o. setja Alþ. algerlega stólinn fyrir dyrnar. Menn tala hér mikið um aflabrest á togurunum, minnkaðan afla. Rétt mun það vera. Ég býst við, að meðalafli á hvern sjómann á okkar togurum hafi fyrir nokkrum árum, jafnvel síðasta áratuginn, verið kringum 140 tonn á sjómann, hann muni nú siðasta árið eða a.m.k. árið 1960 vera um 100 tonn á mann. Þó að Það hafi minnkað afli hér hjá okkur á Íslandi, þá held ég engu að síður, að það sé enn sem komið er mesti afli á mann, sem þekkist á nokkrum veiðitækjum, sem veitt er á hér við N.- Atlantshafið. Meðan okkar togarasjómenn afkasta slíku magni á hvern sjómann, þá er sannarlega eitthvað dularfullt við sjálfan reksturinn og aðbúnaðinn í landi, ef ekki er hægt að láta þessi stórvirku tæki ganga. Vissulega er þar margt að athuga, eins og oft hefur verið komið inn á, en ekki fengizt leiðrétt. Mér sýnist þess vegna, að það ástand sé nú að skapast hér, að raunverulega séu togaraeigendur með hótunum gagnvart Alþ. að setja verkbann á togarana. Ég veit og man, að slíkum aðferðum hefur verið beitt fyrr. Togaraeigendur hafa haldið sig volduga aðila hér á Ístandi áður. Ég man vel eftir því 1936, þegar þáv. vinstri stjórn sat að völdum, stjórn Alþfl. og Framsfl., stjórn hinna vinnandi stétta, eins og hún kallaði sig. Þá var það eitt sumarið, ég held, að það hafi áreiðanlega verið 1936, sem togaraeigendur lögðu togurum til þess að reyna að knýja fram ákveðnar aðgerðir af hálfu stjórnarvaldanna. Og það lítur nú út fyrir, að togaraeigendur haldi, að þeir geti farið inn á þessa leið á ný og sett ríkisstj. og Alþ. stólinn fyrir dyrnar um þessa hluti. M.ö.o.: eftir þriggja ára undanlátssemi við auðmannastéttina í landinu virðist hún nú vera komin á það stig, að hún ætli sér að fyrirskipa, hvers konar lög Alþ. setji. Ég held, að það sé tími til kominn, að við athugum alvarlega, hvernig komið er með togaraútgerðina, alveg sérstaklega, þegar að þessu er komið. Ég býst ekki við, að Alþ. muni kæra sig um að horfa upp á það, að togaraútgerð á Íslandi leggist niður, til þess er hún allt of mikill þáttur í íslenzkri framleiðslu. Ég trúi því ekki heldur, að jafnvel þeir, sem nú segjast sjá mikla björgun í að fá hér erlent fjármagn gegn því að reka verksmiðjur við okkar fossa, mundu vilja kippa fótum undan íslenzkri togaraútgerð og láta hana leggjast niður. Ég veit, að frá sumra sjónarmiði kæmi ekki sú lausn til greina, að útlendingar væru látnir reka þá togaraveiði, sem fram færi hér við Ísland, og við Íslendingar færum jafnvel að kaupa aftur af Þeim, og þætti manni það þó spor aftur á bak, að við yrðum nú að biðja svo að segja Hellyer & Co. og aðra slíkrar hjálpar eftir að hafa Þó reynt að standa á eigin fótum frá því 1926. Ég held þess vegna, að við verðum að horfast í augu við það, að á þessum málum verður að finna lausn. Ef það háttar svo sérstaklega til með íslenzka togaraútgerð, ýmist út frá náttúrlegum vandræðum, sem hún lendir í, svo sem minnkuðum afla, eða út frá þeim Þjóðfélagslega aðbúnaði að henni, með vexti og annað slíkt, að venjulegir einkaatvinnurekendur treysta sér ekki til að reka hana og bæjarútgerðirnar eru að kikna undir hennar rekstri, en Þjóðarbúið þarf samt sem áður á þessum togurum að halda og rekstri þeirra, þá er ekkert annað ráð til þarna en þjóðnýting togaranna, ekkert annað ráð til en það gamla mál, sem Alþfl. og aðrir flokkar, sem að einhverju leyti hafa fylgt sósíalistískum hugmyndum, hafa frá upphafi vega á Íslandi lagt til. Það má vei vera, að það sé hægt að finna ný ráð til þessa rekstrar. Það má vei vera, að það sé líka hægt að sjá um ýmiss konar verkaskiptingu, þannig að ríkið eigi þá togarana, en t.d. bæjarútgerðir reki þá, en ríkið taki á sig vissa hluti í þessu sambandi. En það er bezt alveg frá upphafi að gera sér það ljóst, að einhver ráð verðum við að finna hér á Alþ. til þess að leysa þessi mál. Og það er a.m.k. það eina góða við það bréf, sem F.Í.B. hefur hingað sent, að þeir gera þessar kröfur til Alþ., að Alþ. leysi þessi mál, sem sýnir það raunar, að jafnt kapítalistar á Íslandi sem aðrir álíta, að það séu ekki aðrir aðilar en þjóðfélagið sjálft og þess fulltrúi, Alþ., sem séu færir að sjá um, að íslenzkur atvinnurekstur sé rekinn. Ég held þess vegna, að við eigum að taka Það mál til umr., hvort okkar svar við svona kröfum frá hálfu Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda eigi ekki beinlínis að vera það að koma strax á þjóðnýtingu á togurunum. Og fyrir þá hæstv. ríkisstj., sem nú fer inn á styrkja- og uppbótaleiðina í þessum efnum, þá held ég jafnvel að sumu leyti, af því að ég veit, að henni er hálfilla við þessa styrkja- og uppbótaleið, að það væri kannske miklu hreinna af henni að ganga þarna beinlínis inn á þjóðnýtingu. Við göngum þá út frá því, að það sé ákveðið tap, sem ríkið taki að sér af togararekstri, rétt eins og ríkinu finnst sjáifsagt að reka svo og svo mikið af því, sem við þurfum að reka á Íslandi með tapi, það sé nauðsynlegt vegna almenningsheilla. Og við stöndum frammi fyrir því raunverulega, eftir að F.Í.B. hefur sett okkur hnífinn á hálsinn. hvort eigi að reka togaraútgerð á Íslandi eða ekki. Og ef við erum sammála um, að eigi að reka hana, þá held ég, að við eigum alvarlega að taka það til umr., hvort við eigum ekki að koma á þjóðnýtingu á togaraflotanum. Ég held, að það hafi verið Haraldur Guðmundsson, sem skrifaði einmitt í gamla daga í Rétt, 1926, þegar ég var að taka við því tímariti, mjög góða grein um þjóðnýtingu togaraflotans. Og allan þennan tíma hefur þetta verið nauðsyn. Hins vegar hafa ekki verið pólitískar aðstæður á landinu til þess að knýja þetta fram. En alveg tvímælalaust er þetta langsamlega bezta leiðin í þessu efni. Og þegar atvinnurekendurnir gefast upp eftir tvennar gengislækkanir og eftir allt annað, sem þeir hafa fengið, og segjast ekki geta rekið þetta áfram, nema farið verði áratugi aftur í tímann hvað snertir mannréttindi sjómanna, þá held ég, að tími sé kominn til þess að athuga þetta mál þannig. Þó að margt sé nauðsynlegt og rétt og margt líka athugavert í þessu frv., sem hér liggur fyrir, og mætti betur fara, þá er þrátt fyrir það, að inn á styrkja- og uppbótaleið sé farið, enn þá tvistigið í þessu sambandi. Langöruggasta og réttasta leiðin í þessu, sérstaklega eftir þá hótun, sem fram hefur komið í þessu efni frá togaraeigendum, væri beinlínis að stofna til þjóðnýtingar á togaraflotanum, nema einhverjir séu á því, að togaraútgerðin eigi að leggjast niður. Ég held, að þeir menn ættu þá að gefa sig fram, því að allt þetta frv. miðar við að halda henni gangandi. Ég er ekki að meina, þegar ég tala um þjóðnýtingu á togaraftotanum, endilega þjóðnýtingu á honum öllum. Ég veit, að það eru ýmsir atvinnurekendur hér á Íslandi, sem hafa sýnt dugnað í því að reka sína togara og hafa frá upphafi haft áhuga á þeim málum og hafa sýnt stórhug, þegar aðrir hafa legið niðri eða verið afturhaldssamir. Og ég vil síður en svo meina, að þjó félagið ætti þar með að fara að taka af þeim togarana. En hitt er öllum ljóst mál, að sumpart þeir togarar, sem engan veginn eru verr reknir öðrum atvinnurekstri, og hins vegar togarar bæjarútgerðanna, þetta er vandamál, sem verður að leysa. Og ég held, að ríkiseign á togurunum, þó að bæjarútgerðir hefðu rekstur á þeim með sérstökum samningum á milli ríkis og bæja, gæti verið ein bezta lausnin í þessu máli á þeim hluta togaraflotans, sem þjóðnýttur væri. Og nú er það svo, að yfirgnæfandi meiri hluti togaraftotans er rekinn af opinberum aðilum eða sama sem það. Það er engum efa bundið, að gagnvart bönkunum, sem nú taka oft allmikinn gróða á þessu, gagnvart vátryggingafélögum og öllum slíkum aðilum, þá stæði ríkið sjálft miklu betur að vigi en Þessi einstöku bæjarfélög og slíkir til Þess að mæta kröfum þessara aðila um háa vexti, há vátryggingargjöld og annað slíkt. Og við sjáum það hvort sem er, að við hjökkum alltaf í sama farinu viðvíkjandi þessum hlutum. Við erum komnir hringinn núna á Þessum þrem árum, eftir að vera búnir að fara í tvennar gengislækkanir og binda vísitöluna eða afnema vísitöluna. Við erum komnir inn á styrkja- og uppbótaleiðina aftur. Þarna væri því langbezt að gera hreint borð. Ég vildi aðeins segja þetta hér, af því að ég hafði ekkert tækifæri til þess að taka þátt í umr. um þetta mál á tveim fyrri stigum þess hér í hv. deild.



Herra forseti. Ég vil fyrst láta í ljós, að ég er ekki sammála þeim, sem halda því fram vegna þeirra stundarerfiðleika, sem togaraútgerðin býr við í dag, að við eigum að hverfa í vaxandi mæli frá togaraútgerð að bátaútgerð. Ég held, að við verðum að setja okkur það mark, ef við á annað borð ætlum að halda uppi útgerð í þessu landi, að togaraútgerð verði verulegur þáttur hennar. Ef við lítum í kringum okkur, sjáum við, að flestar aðrar fiskveiðiþjóðir standa nú í því að auka sinn togaraftota verulega og sýna Þannig í verki, að þær hafi fulla trú á þeirri grein útgerðar. Og ég held, að við verðum að setja okkur það takmark að dragast ekki aftur úr í þeim efnum fremur en á öðrum sviðum sjávarútvegsins. Ég held líka, að þegar á heildina er litið og á nokkurra ára skeið, sýni reynslan, að hér á landi hefur togaraútgerðin sízt reynzt óarðbærari en bátaútgerðin, og vil ég þó ekki neitt illt um hana segja, síður en svo. Þess vegna held ég, að það sé vafasamur málflutningur, eins og dálítið ber á, að það sé eins og verið að ala á ríg á milli bátaútgerðarinnar og togaraútgerðarinnar, metast á um það, hvor standi undir hinni o.s.frv. Ég held, að þetta sé óheppilegt og þarna eigi að vera sem bezt samvinna á milli. Það hefur sýnt sig, að stundum vegnar bátaútveginum betur, stundum togaraútgerðinni og sennilega oftar, þegar litið er yfir lengri tíma. Þetta held ég sé nauðsynlegra að hafa í huga heldur en hallmæla þeim, sem kannske stendur verr að vígi í það og það skiptið. Ég minnist þess, að fyrir nokkrum árum vegnaði togaraútgerðinni betur en bátaútgerðinni, og þá voru það ýmsir, sem voru að hnýta í bátaútgerðina og tala um, að við ættum að hverfa í vaxandi mæli frá henni og taka upp togaraútgerðina, og þá voru uppi stórfelldar áætlanir um togarakaup og annað þess háttar í því sambandi. Nú er þetta öfugt hjá ýmsum. En ég held, að þetta sýni okkur aðeins, að það sé ekki vert að vera að deila svo mikið um, hvor þessara atvinnugreina sé heppilegri eða nauðsynlegri, heldur verði niðurstaðan sú, að þær séu báðar nauðsynlegar og það eigi að vera takmarkið að reka báðar þessar greinar útgerðar á sem víðtækastan hátt. Þess vegna álít ég, að þeim stundarerfiðleikum, sem togaraútgerðin býr við núna, eigi að reyna að mæta á þann veg að skapa henni arðvænlegan rekstrargrundvöll, þó að Þurfi að taka upp eitthvert styrkjakerfi í því sambandi. Og ég satt að segja er ekki neitt hræddur við það, Þó að einstökum atvinnugreinum séu veittir styrkir til að komast yfir tímabundna erfiðleika eða jafnvel þó að sé um lengra skeið, því að við höfum dæmi fyrir augunum hjá þeim þjóðum, sem hafa staðið sig einna bezt í efnahagslegri uppbyggingu á undanförnum árum, eins og t.d. Vestur-Þjóðverjar, þá hafa þeir mjög víðtækt styrkjakerfi á ýmsum sviðum. Ég hygg t.d., að þýzkur landbúnaður njóti tiltölulega meiri styrkja og uppbóta í ýmsu formi heldur en íslenzkur landbúnaður, svo að ég vil segja, að það sé hálfgerð hjátrú, þegar menn eru að fordæma það, að það séu styrktar ýmsar atvinnugreinar eða jafnað á milli atvinnuvega. Sú tilfærsla er eðlileg og nauðsynleg í nútímaþjóðfélagi. Þess vegna álit ég, að þegar þetta mál, afkoma togaraútgerðarinnar, er tekið upp til meðferðar hér á Alþ., þá eigi að stefna að því að ganga þannig frá því máli, að það tryggi togaraútgerðinni sæmilega arðvænlegan grundvöll, og það eigi ekki að skiljast öðruvísi við málið. Þess vegna harma ég, að mér virtist það koma fram eða mega lesa það á milli orðanna hjá hæstv. sjútvmrh., að hann drægi í efa, að það frv., sem hér liggur fyrir, ef það verður samþ., eða Þær aðgerðir, sem í því felast, muni reynast fullnægjandi til að tryggja togaraútgerðinni arðvænlegan grundvöll og þeim mönnum, sem við hana vinna, sæmilega afkomu. Hæstv. ráðh. bar því við, að þegar frv. hafi verið samið eða um það leyti, sem verið var að semja frv., hafi menn ekki vitað um togaradeiluna eða vitað um, að það væri á næstu grösum, að togarasjómenn færu fram á kjarabætur. Ég held, að þeir menn, sem hafa samið þetta frv., hafi þá fylgzt ótrúlega illa með, því að það hefur staðið fyrir dyrum um langt skeið, að togarasjómenn færu í verkfall til þess að knýja fram kjarabætur. Það vita allir, sem eitthvað hafa fylgzt með kjörum sjómannastéttarinnar á undanförnum árum eða missirum, að hlutur togarasjómanna hefur farið versnandi samanborið við aðra sjómenn og aðrar stéttir, sérstaklega bátasjómennina. Þess vegna var ekki nema eðlilegt og það, sem allir vissu, að togarasjómenn mundu bera fram kröfur um bætt kjör. Og það er eðlilegt, enda nauðsynlegt fyrir togaraútgerðina sjálfa, Því að ef hún á að hafa sæmilega gott starfslið, verður hún að geta boðið svipuð kjör og bátaútgerðin. Það hefur hún ekki gert á undanförnum missirum, og þess vegna var óhjákvæmilegt og átti að reikna með því, þegar þetta frv. var samið, að slíkar kröfur kæmu fram, eins og nú hefur líka átt sér stað. Það var líka vitanlegt, að eftir að gengið var lækkað á s.l. ári, þá mundi það knýja enn meir á togarasjómenn að krefjast leiðréttinga á sínum hlut. Eftir gengisfellinguna var alveg óhjákvæmilegt, að togarasjómenn færu fram á leiðréttingu á Þeim kjörum, sem þeir búa við og eru miklu lakari en aðrir sjómenn hafa notið að undanförnu. Ég get ekki heldur fallizt á það hjá hæstv. ráðh., þegar hann var að tala um, að Það lægi ekki enn fullkomlega fyrir, væri ekki hægt að segja um það enn þá, hvort Þetta frv. reyndist fullnægjandi til að tryggja sæmilega rekstrarafkomu togaraútgerðarinnar eða ekki. Ég held, að menn hljóti að vera búnir að vega þetta og gera þetta upp. Það eru orðnar 3 vikur, síðan togaraverkfallið hófst, og það er eðlilegt, að menn hafi farið að vega og meta, eftir að það var skollið á, hvort þær ráðstafanir, sem hér um ræðir, séu nægjanlegar til að tryggja togaraútgerðinni viðunandi rekstrargrundvöll og þann grundvöll, sem þarf, til þess að hún geti boðið sínum starfsmönnum svipuð kjör og aðrar greinar útgerðarinnar. Þar sem liggur nú fyrir, að það er búið að standa verkfall á togurunum um þriggja vikna skeið og litlar líkur til þess að óbreyttu, að það leysist, þá finnst mér, að Alþ. geti ekki skilið við þetta mál, það geti ekki lokið störfum sínum öðruvísi en það sé búið að koma málefnum togaranna í það horf, að rekstur þeirra verði tryggður, því að það sjá allir, hvílíkt tjón það væri fyrir þjóðina, ef þessi stórvirkustu atvinnutæki hennar væru látin ónotuð mánuðum saman. Það yrði tjón, sem yrði erfitt að bæta. Og þó að þurfi að borga kannske eitthvað heldur meira til togaranna en ella, þá borgar það sig náttúrlega mörgum sinnum, heldur en að láta þessi tæki liggja ónotuð. Ég held, að það sé líka misskilningur, sem hefur komið fram hér í umr., að það væri einhver styrkur fyrir bátaútgerðina að láta íslenzku togarana liggja, vegna þess að þá væru þeir ekki á þeim miðum, sem hún stundaði. Ég held, að ef menn hugsa svona, þá séu það ekki íslenzku bátarnir, sem fyrst og fremst græða á því, heldur væru það hinir erlendu togarar, sem samkv. þeim landhelgissamningum, sem Alþ. hefur samþ. í fyrra, mundu fyrst og fremst fleyta rjómann ofan af því, ef íslenzku togararnir lægju bundnir í höfn, vegna þess að það eru fyrst og fremst þeir, sem eru á sömu miðum og íslenzku togararnir og mundu njóta Þess, ef þeir væru látnir ónotaðir. Þess vegna held ég, að hæstv. ríkisstj. megi ekki líta á þetta mál frá því sjónarmiði, að hún sé eitthvað að styrkja bátaútgerðina með því að láta íslenzku togarana vera bundna, því að það er síður en svo, að um slíkt sé að ræða. En það er þjóðin öll í heild, ekki aðeins togaraútgerðarmenn og sjómenn, sem tapa á því, heldur þjóðin öll, ef togararnir eru látnir vera ónotaðir tímum saman. Ég vil þess vegna vænta Þess, Þó að það væri kannske ekki hægt að koma því við hér í þessari hv. d. að breyta þessu frv. í það horf, að það reynist fullnægjandi til að ná því takmarki, sem því er ætlað, að tryggja rekstur togaraútgerðarinnar, þá væri reynt að færa málið í það horf í Ed., að í því felist fullnægjandi lausn í þessum efnum, og þá jafnframt, að Það verði tekið tillit til þess, áður en endanlega verður frá málinu gengið á Alþ., að það skapi togaraútgerðinni möguleika til að greiða þeim sjómönnum, sem við hana starfa, viðunandi kjör og þau kjör, sem þeir fara fram á. En Það hygg ég líka, að þar sé um mjög sanngjarnar óskir að ræða, enda eru það ekki bölvaðir kommúnistarnir eða stjórnarandstæðingar, sem hafa gert þessar kröfur, heldur eru það stjórnarsinnar sjálfir, sem að þeim standa, sem ráða í því félagi, sem þessar kröfur hefur gert. Þess vegna dreg ég ekki í efa, að ríkisstj. viðurkenni, að þær séu ekki gerðar af neinu ábyrgðarleysi eða fjandskap við ríkisstj., svo að það ætti ekki að tefja fyrir framgangi þeirra. Hitt vil ég taka undir, sem hefur komið fram hér í umr., að ég álít það hreina fjarstæðu að ætla að leysa þetta mát, togaradeiluna, á þann hátt að skerða hvíldartíma togarasjómanna frá því sem nú er. Ég held, að það sé einhver allra mesti sigur, sem Alþfl. hefur nokkru sinni unnið, þegar hann fékk því endanlega framgengt á Alþ. 1955, að sett voru þau togaravökulög, sem nú eru í gildi, þar sem það var alveg sérstaklega tekið fram, að ekki mætti í samningum, - það er mikilvægasta grein þess frv., - að ekki mætti í samningum á milli sjómanna og togaraeigenda ákveða lengri vinnutíma en lögin mæla fyrir um. Og þessi sigur Alþfl., - lokasigur Alþfl. í Þessu máli, - hann var unninn undir þeim kringumstæðum hér á Alþ., að Þá var hann í stjórnarandstöðu. Þetta var á þingi 1955. En þá þótti þetta orðið það sjálfsagt mál, að ekki aðeins stjórnarandstæðingar, sem þá sátu á þingi, heldur einnig þeir flokkar, sem stóðu að stjórninni, Framsfl. og Sjálfstæðisfl., samþ. þessa till. Alþfl. þá. Og það kemur að sjálfsögðu ekki til greina að mínum dómi eða ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að Alþfl. fari að hrófla neitt við Því frv. eða þeirri löggjöf, sem hann fékk setta um þetta efni á þingi 1955. Þess vegna hljóta útgerðarmenn að gera sér fulla grein fyrir því, að það er þýðingarlaust að ætla að fara inn á þá braut, enda er það ekki heldur sú rétta leið, sem þeir eiga að fara í þessum efnum. Þeir eiga að gera kröfu til þess, að þjóðfélagið sjái um það, að þessi þýðingarmikli atvinnurekstur fái starfhæfan rekstrargrundvöll, og það á hann að geta fengið, án þess að farið sé að níðast á sjómönnum á nýjan leik. Ég vil svo að endingu endurtaka það, að ég álít, að Alþ. megi ekki láta þetta mál frá sér fara að þessu sinni, öðruvísi en það sé tryggt, að togaraútgerðinni sé búinn viðunandi rekstrargrundvöllur og hægt sé að ganga til móts við þær óskir, sem sjómenn hafa borið fram um kjarabætur. Ég álít, að það eigi að vera þau meginsjónarmið, sem eigi að vera ráðandi við afgreiðslu þessa máls í þinginu. Ég held hins vegar, að það sé ekki nein lausn, sem hefur komið hér fram, að fara að breyta um rekstrarfyrirkomulag á togurunum, að taka upp þjóðnýtingu og annað þess háttar. Við höfum reynt þetta á vissan hátt, þar sem bæjarútgerðirnar eru, og ég held, að Það rekstrarfyrirkomulag hafi ekki borið þar neitt af rekstri einstaklinga og einstakra fyrirtækja, að það sé ástæða til að gera stórar breytingar í þeim efnum, heldur sé það að ýmsu leyti heppilegast eins og nú á sér stað, að báðir þessir rekstrarhættir séu viðhafðir, og það fái þannig að sýna sig í reynd, hvor þeirra gefst betur.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að segja nokkur orð í sambandi við brtt. mína á þskj 565 varðandi heimild til aðstoðar við togbátana. Það er rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði áðan, að telja má. að þessi skip, sem hér er um að ræða, eigi rétt til bóta úr hlutatryggingasjóði almennt séð. Hins vegar fæ ég ekki séð, að það komi í raun og veru þessu máli beinlínis við, vegna Þess að aðstoð sú, sem gert er ráð fyrir að veita samkvæmt bráðabirgðaákvæðinu, er ekki aðstoð frá hlutatryggingasjóði og ekki veitt samkvæmt reglum hlutatryggingasjóðs. Hún er alveg utan við starfsemi hans vegna aflabrests á árinu 1960. Hins vegar á aðstoðin frá 1961 að verða veitt af hlutatryggingasjóði og eftir hans reglum. Jafnvel þótt þarna væru tengst á milli, þá held ég mér sé óhætt að fullyrða, að greiðslur þær, sem togbátar hafi fengið úr hlutatryggingasjóði, séu til þessa mjög litlar eða nær engar, ef þær eru þá nokkrar. Hins vegar mun það vera í athugun nú, eftir á, að greiða þessum skipum einhverjar bætur, og má vel vera, að sú verði niðurstaðan, það verði gert, en Það er mjög í óvissu, að ég hygg, hvort einhver greiðsla kemur og hve mikil hún verður. Ef sú greiðsla yrði það há fyrir árið 1961, að stjórn hlutatryggingasjóðs, sem á að veita aðstoðarféð, þætti þar nóg að gert, þá mundi hún að sjálfsögðu ekki nota heimildina, þó að hún væri í lögunum. Ég sé því ekki, að Það geti verið neitt athugavert við það, þó að þessi heimild sé í lögunum. Stjórn hlutatryggingasjóðs er væntanlega trúandi til að nota hana, ef ástæða er til, og að nota hana ekki, ef ástæða er ekki til.

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Mig langar til að segja fyrst nokkur orð út af því, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði hér áðan. Hann vildi, að mér fannst, harma Það, að horfið hefði verið frá hinni gömlu og góðu styrkjaleið og farið yfir á allt aðra leið með tilkomu núv. ríkisstj. Ég held, að hvað sem öðru liður, Þá muni togaraeigendur ekki harma, að það hafi verið horfið frá þessari leið, vegna þess að einmitt þá var togaraeigendum ákveðið verð fyrir sínar afurðir, sem var miklu lægra en Það, sem bátarnir fengu, og að Þeirri verðákvörðun búa togaraeigendur enn. Það er þessi rangláta styrkjaleið, sem hefur orðið mestur þyrnir í þeirra holdi og skapað þeim langmestu erfiðleikana. Hefði ekki verðið til togaraeigenda verið ákveðið fyrir þeirra fisk, alveg nákvæmlega sama fiskinn og bátarnir komu með, miklu lægra en það, sem bátarnir fengu, Þá hefðu þeir vissulega staðið öðruvísi að vígi að mæta Þeim erfiðleikum, sem nú eru á veginum. Og það að breyta til frá þessu styrkjakerfi yfir í það núverandi, þar sem allir standa jafnt að vigi og fá jafnt fyrir sinn fisk, er áreiðanlega til góðs, hvað sem annars kann að verða sagt um muninn á styrkjaleið og þeirri leið, sem nú hefur verið farin. En það er ekki eins og þetta hafi verið það eina, sem togaraeigendunum hefur verið rétt í höndina á undanförnum árum. Nei, það var vissulega fleira. Það var tekinn af þeim allur möguleiki til að selja fisk í Bretlandi, að vísu ekki fyrir ákvörðun íslenzkra valdhafa beinlínis, heldur sem afleiðing af þeirra ákvörðun. Það fékkst ekki eftir breytinguna á fiskveiðilögsögunni 1952 seldur uggi af fiski á einum okkar bezta markaði, í Englandi, fram til 1956. og allir vita um það, sem síðar hefur gerzt. M.ö.o.: bæði var verðmismunur hafður uppi á togarafiski og öðrum fiski og bezti markaðurinn af togurunum tekinn, og í þriðja lagi beztu aflasvæðin af togurunum tekin með stækkun landhelginnar. Ég held að vísu, að þó að allir séu sammála um, að það hafi verið nauðsynlegt að vernda þessi fiskveiðasvæði fyrir togurum, og þá alveg sérstaklega erlendum togurum, Þá verði ekki fram hjá því gengið, að einmitt með Þessari ráðstöfun hafi togaraútgerðin á Íslandi beðið þann hnekki, sem hún er ekki enn þá búin að jafna sig eftir, og vafasamt, að hún geri Það nokkurn tíma. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er ekki um neina allsherjarlækningu á rekstri togaranna, alls ekki. Þetta frv. fer einungis fram á Það, að togaraeigendunum sé bættur nokkur hluti af þeirri aflarýrnun, sem orðið hefur hjá þeim vegna ráðstafana, sem gerðar hafa verið af íslenzkum stjórnvöldum. Og Þessar bætur eru veittar með því að taka togarana upp í það, sem einu sinni hét hlutatryggingasjóður, en hefur nú verið breytt nafni á og kallað aflatryggingasjóður, til þess að þeir geti þar fengið nokkra bót fyrir þá aflarýrnun, sem þeim hefur verið búin. Hv. 3. þm. Reykv. vildi láta líta svo út, að hér væri verið að fara inn á styrkjaleiðina á ný, gömlu styrkjaleiðina, sem framkvæmd var hér á síðasta áratugnum. En ég held, að Það sé algert rangnefni að kalla þá úrbót, sem hér er veitt, styrkjaleið, a.m.k. með sama skilningi á því orði og var þá, vegna þess að hér er um það að ræða fyrst og fremst að stofna til tryggingakerfis, sem togararnir njóti góðs af, alveg á nákvæmlega sama hátt og íslenzkir fiskibátar hafa notið þar stuðnings, ekki sem styrks, heldur sem tjónabóta á svipaðan hátt og tryggingafélag greiðir. Iðgjaldagreiðslur til þessa tryggingakerfis eru að nokkru leyti frá togaraútvegsmönnum sjálfum og að nokkru leyti frá ríkissjóði, og ég tel það sannarlega ekki óeðlilegt, að ríkissjóður taki þarna nokkurn Þátt í greiðslunni, vegna þess að hið opinbera hefur búið að þeim svo á undanförnum árum, að aflabrestur hefur orðið hjá togurum miklu meiri en ætla má að hefði orðið, ef þessar ráðstafanir hefðu ekki verið gerðar. Það er þess vegna fyrst og fremst, vil ég segja, með þessu frv. verið að bæta Það aflatjón, sem orðið hefur á árunum 1960 og 1961, og það er verið að gera togarana þátttakendur í sama tryggingakerfinu og bátarnir hafa búið við að undanförnu. Hvort þetta verður sá Kínalífselixír, sem dugir togurunum, á hverju sem gengur, það skal ég ekki fullyrða um enn. Hér hefur verið blandað inn í þeirri vinnudeilu, sem nú er uppi milli togaraeigenda og sjómannasamtakanna. En ég sé ekki, að hún komi nokkurn skapaðan hlut þessu máli við. Það, sem hér er um að ræða, er, á hvern hátt verði bætt togaraeigendunum aflatjónið 1960 og 1961 og hvernig bætt verði það aflatjón, sem kann að verða á næstu árum. Svo kann að vera ýmislegt annað í rekstri togaranna, sem þarf sinnar athugunar við og kannske sinnar aðstoðar, ég skal ekki um það segja á þessu stigi málsins. Og ég skal ekki heldur segja um það á þessu stigi málsins, hvernig takast má að leysa þá vinnudeilu, sem nú er uppi. Það hafa oft verið vinnudeilur í þessu landi, og venjan hefur verið sú að láta þær ganga sér til húðar og láta aðila semja sjálfa um lausn deilunnar, án Þess að Alþingi eða ríkissjóður komi þar til. Hv. 3. þm. Reykv. kunni ráð til að leysa vinnudeiluna. Hann vildi taka upp ríkisrekstur á togurunum, og má sjálfsagt út af fyrir sig um það tala. En það bara vantar botninn í þá hugsun, því að það er enginn, að ég veit, þingmeirihluti fyrir því að gera þessa ráðstöfun. Ég heyrði það a.m.k. á þeim hv. þm. Framsfl., sem talaði hér síðast, hv. 7. Þm. Reykv. (ÞÞ), að hann var ekki tilbúinn að játast undir þá aðferð f.h. síns flokks, svo að það er, þó að Það út af fyrir sig kynni að vera góð leið í sjálfu sér, sem ég skal ekki fara út í að ræða hér, bara ekki til sem nothæf leið, vegna þess að það vantar í hana botninn. Hv. 5. þm. Norðurl. v. kom hér í sinni ræðu inn á bréf Landssambands ísl. útvegsmanna og vildi telja, sem er rétt að nokkru leyti, að stjórn Landssambandsins væri óánægð með þessa lausn, sem hér er fengin. Sú óánægja kemur sjálfsagt, að mínu viti, fyrst og fremst vegna þess, að Það er stofnað til jöfnunarsjóðs með þessu frv., sem á að reyna - eins og stóð í frv. um ráðstafanir í sambandi við gengisbreytinguna - að mæta tímabundnum erfiðleikum sjávarútvegsins. Við vonum það allir, að þeir erfiðleikar, sem togaraútgerðin á nú við að stríða, séu tímabundnir, þannig að úr rakni síðar, og þá er það ætlað jöfnunardeild aflatryggingasjóðs að aðstoða við að bæta úr þeim erfiðleikum, sem af aflaleysi stafa. Þó að það séu togararnir nú, þá geta það vissulega orðið bátarnir næst. Og ég tel ekkert því til fyrirstöðu, að það sé hafður þarna einhver sjóður, sem hægt sé að gripa til, þegar neyð knýr að dyrum, hvort sem er hjá togurum eða bátum. Landssambandið telur, að eins og nú standa sakir, þá séu það togararnir, sem hagnist kannske mest á Þessum sjóði, og það kann að vera rétt. En ég vil þó segja, að í sambandi við bæturnar fyrir 1960, þá eru þær greiddar að öllu leyti úr ríkissjóði, en bæturnar 1961 verða sjálfsagt að verulegu leyti greiddar af því framlagi, sem í jöfnunarsjóðinn á að renna. Nú vil ég líka í því sambandi geta þess, að þegar brbl. um ráðstafanir í sambandi við gengisbreytinguna í fyrrasumar voru sett, þá var í þeim það ákvæði, að þó að framlagið til hlutatryggingasjóðs hækkaði upp í 11/4% úr 1/2 og 3/4 af hundraði, þá var ákveðið í þeim, að hlutur ríkissjóðs skyldi vera óbreyttur í krónum talið frá því sem var, eða 811/2 millj. kr. á ári. Nú hefur þessi upphæð ríkissjóðs verið hækkuð um 9 millj. kr. á ári, hvorki meira né minna, og náttúrlega gefur að skilja, að það munar aflatryggingasjóðinn mikið um. Að vísu hafa komið hér fram raddir um það, að vissulega bæri ríkissjóði að leggja fram meira eða allt að því jafnmikið og kæmi frá fiskiskipaeigendunum, en það er þó mikið í áttina, verð ég að segja, að meira en tvöfalda framlagið úr ríkissjóði, og það dugir til þess að standa undir verulegum hluta af þörfum jöfnunardeildar. Þá skildist mér á þessum sama Þm., hv. 5. þm. Norðurl. v., að hann væri óánægður með það kerfi, sem farið væri eftir við úthlutun bótanna, þ.e.a.s., eins og hann sagði, að verðlauna skussana. En ég vil benda á í því sambandi, að þetta er það kerfi, sem hefur verið í notkun alla tíð síðan hlutatryggingasjóðurinn var stofnaður. Og kerfið hefur mikið til síns ágætis, Þó að vissulega megi nokkuð að því finna. Hv. þm. vildi nú segja, að það gæti verið hagnaður fyrir fiskimanninn að taka lífinu með ró og bíða bara eftir því að geta hirt arðinn úr hlutatryggingasjóði, en ég held, að það sé ranglega dróttað að íslenzkum fiskimönnum, að þeir hafi tekið lífinu með ró með sína sjósókn og beðið bara eftir framlagi úr hlutatrygginga- eða aflatryggingasjóði. Þeir gera sjálfsagt allir það, sem þeir geta, og leggja sig fram til þess að ná aflanum sem mestum. Ég veit raunar, að með togaraeigendum er út af fyrir sig ekki fullkomin ánægja með þetta fyrirkomulag. Þeir hafa frekar kosið þann háttinn, að höfð yrði ákveðin og jöfn greiðsla til hvers togara, á meðan þessi eymd gengi yfir. En ríkisstj. taldi sér ekki fært að breyta frá því grundvallar-prinsipi, sem hlutatryggingasjóðurinn var byggður upp á og hefur verið yfirfært til hins nýja aflatryggingasjóðs. Til þess að mæta þessu þó að nokkru leyti, þá er látið opið, hvernig úthlutað verði bótunum fyrir árið 1960, og kemur þá til greina að reyna að ná samkomulagi um það, að það verði þá að einhverju leyti farið inn á þá leið þar, sem togaraútvegsmenn óska eftir. Þess má geta í þessu sambandi, að t.d. hafa Bretar með þeim bótum, sem Þeir hafa látið sínum togaraeigendum í té, farið inn á þá leið að veita ákveðna upphæð á úthaldsdag, og mætti hugsa sér að fara þá leiðina fyrir árið 1960, ef samkomulag næðist um það. Það hefur vissa kosti í för með sér að fara þá leið líka, þó að við höfum ekki treyst okkur til að breyta grundvallarhugsun aflatryggingasjóðsins í þá átt. Ég held, að það sé alveg rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. sagði hér áðan, að stundum vegnar bátaútveginum betur og stundum miður, stundum eru það togararnir, og þess vegna beri að haga starfsemi aflatryggingasjóðsins Þannig, að hönd styðji hendi, bátarnir styðji togarana, þegar þess þarf með, og togararnir styðji svo bátana, þegar bátarnir þurfa á aðstoð að halda. En ég vil leggja á það áherzlu, að þetta er ekki styrkveiting á sama hátt og var hér áður fyrrum, heldur nálgast þetta a.m.k. það mjög mikið að vera tryggingastarfsemi, sem kemur til framkvæmda með tjónabótum, þegar aflinn fer niður fyrir visst mark. Hér var minnzt á togbátana, og hv. 3. þm. Norðurl. e. hefur flutt brtt. um þá við bráðabirgðaákvæði frv., þannig að þeir yrðu teknir með í bótagreiðslurnar. Út af þessu vil ég aðeins segja, að það liggja ekki fyrir neinar skýrslur um þessa togbáta, og þegar unnið var að samningu þessa frv., voru hafðir í huga hinir venjulegu stærri togarar, en togbátarnir ekki, þannig að ef þeir yrðu teknir með að einhverju eða öllu leyti, væri með því raskað þeim grundvelli, sem frv. þetta er byggt á, enda mun hafa komið til greina, eins og lýst var hér af frsm. meiri hl. sjútvn., að þeirra hlutur verði á annan hátt bættur.



Það voru aðeins örfá orð, sérstaklega út af einum þætti í þessu máli, sem ég hef raunar vikið að áður, bæði í sambandi við gengislækkunar-kálfinn, sem við köllum svo í gamni, og eins mun ég hafa vikið að því við 1. umr. þessa máls. En það er að ætla sér að lögfesta þá óhæfu að leggja nýja skatta á bátaútveginn til Þess að standa undir töpum togaranna. Ég tel alveg óhæfu að lögfesta annað eins og þetta. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við, fordæmdi hún með miklu yfirlæti allar uppbætur, allar tilfærslur til og frá í efnahagskerfinu, og dæmdi þær með öllu óalandi og óferjandi. Að vísu braut ríkisstj. þessa stefnuyfirlýsingu sina, að allt slíkt skyldi fordæmt, strax með því að láta niðurgreiðslur á vöruverði innanlands ekki aðeins haldast, heldur stórauka þær, því að útflutningsuppbætur og niðurgreiðslur innanlands eru í raun og veru eins og endarnir á sama prikinu. Það er bara sá munur, að niðurgreiðslurnar eru notaðar til að lækka framleiðslukostnaðinn, en útflutningsuppbæturnar til að hækka útflutningsverðið. Þetta var því að miklu leyti vindur, sem kom fram um þetta hjá hæstv. ríkisstj. En sterkar yfirlýsingar voru þetta nú þó, þótt brotnar væru strax að þessu leyti. Alveg sérstaklega var þó lögð áherzla á, að öll mismunun væri stórhættuleg. Það yrði hver að búa óstuddur við þau skilyrði, sem hann hefði. og öll mismunun, þ.e.a.s. allur stuðningur við einhverjar sérstakar greinar þjóðarbúsins, væri gersamlega fordæmanleg og stórhættuleg, því að hún yrði, sagði hæstv. ríkisstj., til þess, að ekki kæmi fram rétt mynd af því, hvaða atvinnurekstur skyldi stunda í landinu. Allt riði á því, að þetta fengi að vega sig óstutt, og kæmi þá glögg mynd af því, hvað hver um sig gæti. Og þeir, sem ekki gætu klárað sig óstuddir, hvort sem það væru einstaklingar eða atvinnuvegir, yrðu að heltast úr lestinni og hætta, enda væri lífsnauðsyn fyrir þjóðarbúið, að slík starfsemi legðist niður. Á þetta var lögð feikna áherzla. Nú hefur hæstv. ríkisstj. líka brotið Þessar yfirlýsingar og þessar kenningar, sem líka voru að miklu leyti fásinna, vegna Þess að Það nær auðvitað engri átt, að allt það eigi að detta niður, sem kann að eiga í erfiðleikum, jafnvel um stundarsakir. Stundarsakir í þessu tilliti geta verið t.d. nokkur ár, þegar um atvinnugreinar er að ræða, sem eiga sér mikla „tradition“ og mikla sögu. Þessi kenning hæstv. ríkisstj. var því auðvitað fásinna, eins og bezt kemur fram í því, að nú kemur hæstv. ríkisstj. fram með uppástungur um að veita togaraútgerðinni sérstakan stuðning - mikinn stuðning. Mér þykir líklegt, að svo framarlega sem togaraútgerðin á að halda áfram svo sem hún þarf að gera, þurfi hæstv. ríkisstj. að koma, áður en langt um líður, og gera ráð fyrir frekari ráðstöfunum í þá átt að styðja þá útgerð. En nú er hæstv. ríkisstj. hér komin með mál, sem algerlega brýtur í bága við þessar óviturlegu yfirlýsingar og fordæmingar, að öll mismunun og allur stuðningur væri fjarstæða. Um það er ekki að villast, að með Þessu frv. eru teknar upp uppbætur til togaraútgerðarinnar í stórum mæli. Það er að vísu reynt að dulbúa þetta með því að kalla þetta breytingu á aflatryggingasjóðnum, hlutatryggingasjóðsfyrirkomulaginu, og láta ríkið leggja peninga inn í slíkan sjóð fyrst, áður en Þeir renna til stuðnings togaraútgerðinni o.s.frv. Og það mun vera gert í tvennu skyni. Annars vegar til þess að dulbúa þetta nokkuð, vegna þess að það virðist ríkja dálítil feimni við að viðurkenna, að allar þessar stefnuyfirlýsingar um að fordæma mismunun og stuðning gátu alls ekki staðizt. Þetta virðist vera önnur ástæðan til Þess að dulbúa þetta með þessum hætti. Hin ástæðan til þess, að svona er gengið frá þessu, að umstokka allan aflatryggingasjóðinn - hlutatryggingasjóðinn - og gerbreyta honum, er sú, að ætlunin er að láta bátaútveginn borga að verulegu leyti töp togaraútgerðarinnar. Í þessu sambandi er ekki hægt að komast hjá því að minna á, í sambandi við Þessar kenningar um það, hvað öll mismunun væri hættuleg, að þá var á það bent, hvað það væri hættulegt, að borgað væri af almannafé til þess að halda uppi atvinnugrein, sem stæði höllum fæti. Það var alveg fordæmt. En alveg sérstaklega og umfram allt var þó fordæmt, ef einhver ein atvinnugrein væri dæmd til þess að standa undir annarri. Það var talið alveg hámark vitleysunnar, Því að svo vafasamt sem Það væri að taka af almannasjóði, óskiptu þjóðarbúinu, til að standa undir einhverri grein, Þá tæki þó alveg út yfir, ef einhverjum dytti í hug að láta eina tiltekna grein í þjóðarbúskapnum taka aðra á sig, því að það væri tvöföld mismunun, og er það rétt, - ekki aðeins venjulegt uppbótakerfi með öllum þeim göllum, sem auðvitað eru á því, heldur væri það tvöföld mismunun. En nú er þetta lagt til, og er það tvöfalt brot á þeim reglum, sem hæstv. ríkisstj. setti sér í upphafi, því að það er ekki aðeins, að ein atvinnugrein sé studd, heldur er líka í leiðinni annarri, og í þessu dæmi bátaútveginum, íþyngt, - íþyngt til að styðja aðra grein. Ég vil alveg sérstaklega, eins og ég tók fram í upphafi þessara fáu orða, mótmæla þessu sem fullkominni óhæfu. Ég mótmæli Því sem fullkominni óhæfu að skattleggja bátaútveginn á þessa lund til að standa undir taprekstri togaranna. Ég bendi á, að það er alveg óhugsandi, að þetta geti staðizt til lengdar, þegar þess er gætt, að bátaútvegurinn, íslenzki sjávarútvegurinn, verður að standa í harðri samkeppni sem útflutningsatvinnugrein við sjávarútveg í öðrum löndum. Og hvernig halda menn, að slíkt muni geta tekizt, ef ofan á allt annað, sem sjávarútveginum er ætlað að láta af mörkum til þjóðarbúsins, er farið að skattleggja sérstaklega eina grein útvegsins eins og bátaútveginn til þess að styðja aðra, sem sérstaklega stendur höllum fæti, í stað þess að þjóðarbúið í heild taki að sér að styðja þá grein, sem höllum fæti stendur, togaraútgerðina? Það er þetta, sem ég legg áherzlu á, að sá kostnaður, sem við það verður að styðja togaraútgerðina, komi af óskiptu Þjóðarbúinu. Það álít ég að eigi að gera, því að ég álit, að togaraútgerðin eigi alls ekki að falla niður. Ég tel, að togaraútgerðin eigi inni, eins og ég hef margtekið fram í sambandi við þessi mál, - að hún eigi inni hjá íslenzka þjóðarbúinu. En það er þjóðarbúið sjálft, sem á að greiða sína skuld við togaraútgerðina, en hitt er fjarstæða, að ætla bátaútveginum að standa undir þessu. Ég mótmæli því og Það var til þess fyrst og fremst, sem ég kvaddi mér hljóðs, til þess að mótmæla því enn einu sinni, áður en það kynni að verða samþykkt hér í hv. deild.

Hannibal Valdimarsson Hæstv. forseti. Eins og öllum er í fersku minni, var það aðalfagnaðarboðskapur viðreisnarinnar á síðum hinnar hvítu bókar, sem gefin var út á kostnað ríkisins, að hennar hlutverk og markmið væri að gera þær ráðstafanir, að íslenzkur sjávarútvegur gæti staðið á eigin fótum án nokkurra uppbóta eða styrkja. Nú er þó augljóst mál, að svo er komið einum þætti íslenzkrar útgerðar, eftir allar viðreisnarráðstafanirnar, m.a. tvær gengislækkanir, að stórvirkustu atvinnutæki þjóðarinnar, togararnir, eru stöðvuð og safnast fyrir í Reykjavíkurhöfn. Nálgast nú, að 30 togarar séu komnir inn fyrir hafnargarðana í geymslu. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er hugsað sem aðstoð við togaraflotann í því formi að taka það fé, sem lagt hefur verið sem skattgjald á vélbátaflotann á undanförnum árum og ekki hefur verið varið í aðstoð honum til handa, heldur hefur safnazt þar fyrir sem sjóðseign. Nú munu vera í hlutatryggingasjóði bátaútvegsins um 40 millj. kr., og er það a.m.k. skýrt, að ætlunin er að taka 30 millj. af Þeim til aðstoðar við togarana. Móti þessu mun ríkisstj. ætla sér að leggja á næstu árum, með það að láta bankana koma þar inn í bili og veita það sem lánsfé, aðrar 30 millj. kr. Og þannig er hugsunin að leggja togaraftotanum nú til á þessu stigi málsins um 60 millj. kr. Það er ekki hægt um það að deila, að hér er auðvitað verið að fara inn á stórfellda styrkjaleið, og þannig alveg krossbrotin fyrirheit viðreisnarinnar, að vísu ekki gert fyrr en allt er komið í strand, en þá er gripið til þessa ráðs og þá gripinn fyrst sá peningurinn, sem lagður hefur verið á bátaútveginn og ekki verið borgaður út til aðstoðar við hann, heldur fyrirfinnst þar sem sjóðseign. Þetta átti auðvitað að vera öryggisforði bátaútvegsins og þarf að vera tiltækur sem slíkur. En nú er aðgerðin, sem hæstv. ríkisstj. kemur auga á, sú að sópa innan úr hlutatryggingasjóði og hirða að mestu leyti þá sjóðseign, sem átti að vera bátaflotanum til öryggis. Þetta er kannske hægt að telja augnabliksúrræði, en það er þó varla hægt að viðurkenna það sem neitt úrræði til frambúðar. Það er áreiðanlega nokkuð djarft teflt að taka þennan öryggissjóð bátaútvegsins og ráðstafa honum öðrum til handa. Og Það verður áreiðanlega ekki vel séð af þeim, sem standa að vélbátaútgerð á Íslandi. Það fer sjálfsagt svo, að það verður sópaður innan hlutatryggingasjóðurinn og tekinn til þess, eins og hæstv. sjútvmrh. sagði í dag, að grynna á skuldum togaranna frá liðnum árum. Látum þetta nú vera, ef þetta hefði verið úrræði til þess að koma hinum bundna togaraflota úr höfn og gera þá aftur að atvinnutækjum í þjónustu lifandi atvinnulífs. En svo er ekki. Hæstv, ráðh. hefur játað, að þetta er ekki til annars en að grynna eitthvað á skuldum togaranna frá liðnum árum. Og virðist auðsætt af því, að það er búizt við því af hæstv. ríkisstj., að togararnir verði eftir sem áður, þó að sópað sé innan hjá hlutatryggingasjóði, bundnir í Reykjavíkurhöfn, engin atvinnutæki fyrir íslenzka sjómenn fremur en áður. Hæstv. sjútvmrh. var í dag að því spurður, hvort hæstv. ríkisstj. teldi, að með samþykkt frv. um aflatryggingasjóð sjávarútvegsins mundi verða leyst togaradeilan. Ég skildi svör hans þannig, að svo væri ekki, ríkisstj. byggist ekki við, að þessi aðstoð við togaraflotann hrykki til þess, að þeir semdu við sjómenn og togaradeilan leystist. Ég fékk ekki skilið betur en ríkisstj. byggist við, að togaraflotinn yrði eftir sem áður bundinn í höfn, þótt að honum yrðu réttar þessar 60 millj. kr., 30 millj. úr hlutatryggingasjóði bátaútvegsins og frá bönkunum í lánsformi það fé, sem ríkissjóður ætlar sér að leggja fram á nokkrum næstu árum á móti. Nú er enn fremur ætlunin með þessu frv., að í viðbót við það að taka þann sjóð, sem hefur myndazt hjá bátaflotanum, og verja honum til hjálpar togaraflotanum, án þess að það veki vonir um, að togararnir fart af stað, þá er enn fremur ætlazt til þess í frv., að hækkuð verði skattlagningin á bátaftotann, ekki til þess að efla hans sjóð sem eins konar sárabætur fyrir það, sem úr sjóðnum er nú tekið, nei, heldur til þess að verja því líka, a.m.k. fyrst um sinn, til togaranna, með það þó fyrir augum, að allar líkur bendi til að togararnir liggi áfram. Þetta held ég að flestir muni telja ófullnægjandi úrræði, misheppnuð úrræði og rangiáta úrlausn. Ef togararnir koma til með að liggja áfram í Reykjavíkurhöfn vikum eða kannske mánuðum saman, hví geta þeir þá ekki legið þar með skuldabyrðar sínar frá liðnum árum? Hvers vegna þarf að létta skuldabyrðunum af þeim liggjandi í Reykjavíkurhöfn? Er málið þá aðkallandi? Ég sé það ekki. Ég sé ekki annað en þeir gætu prýðilega legið hér við hafnargarðana, án þess að leyst væru skuldavandkvæði þeirra frá liðnum árum. Þá sé ég ekki betur en sé verið að taka sjóðseign bátaflotans og skattleggja hann enn þá þyngra, hafa sem eins konar innheimtustarfsemi fyrir bankana. Ég tel það óviðurkvæmilegast af öllu. Þá verður þetta frv. og framkvæmd þess ekkert annað en innheimtustarfsemi fyrir bankana og engin þjónusta við atvinnulífið. Ef þessi aðstoð verður ekki til þess að leysa togarana og koma þeim í rekstur, þá segi ég: Þá er málið ekki aðkallandi. Þá geta togararnir alveg eins legið með sína gömlu skuldabagga í höfninni. Það er furðulegt, en þó mun það rétt vera. að fátækir færeyskir sjómenn, sem myndað hafa með sér samvinnufélagsskap, m.a. um útgerð togara, telja það ekki vera áhættusamt fyrirtæki að taka nú íslenzka togara á leigu og gera þá út á Grænlandsmið, ef þær gætu átt þess kost að fá þá leigða. En íslenzkir togaraútgerðarmenn, sem stundum hafa átt í stríðu og stundum hafa búið við blíðu, stundum vegnað vel og stundum illa, þeir leggja sínum skipum. Núna er einmitt sá tími árs, sem menn mundu halda að væri einna arðvænlegast fyrir íslenzka togaraútgerð að láta togarana sækja á Grænlandsmið, fara á saltfiskveiðar á Grænlandsmið, en þá liggja þeir hér. Það er að vísu rétt, að það er erfitt að taka þá togara, sem stöðvuðust vegna verkfallsins, og leigja þá t.d. færeyskum sjómönnum, sem vilja hagnýta þá sem atvinnutæki fyrir sitt fólk, því að þeir þurfa að vera tiltækir fyrir íslenzka sjómenn, hverra atvinnutæki þeir voru, þegar verkfallið skall á, - þurfa að vera tiltækir þessu sama fólki, þessum sömu sjómönnum að verkfallinu loknu. Þess vegna er ekki eðlilegt, að stjórn togaraverkfallsins, forustumenn sjómannasamtakanna, geti heimilað það, að þeir togarar séu leigðir Færeyingum. En nú er það upplýst, að 1/3 af togaraflotanum hefur legið ónotaður í höfnum s.l. eitt ár og jafnvel síðustu tvö ár, og það væri ekki óeðlilegt, að bankarnir og ríkissjóður, sem eiga þá dauðu útgerð, heimiluðu færeyskum sjómönnum að taka einhverja af þeim togurum á leigu, sem nú eru í höndum ríkissjóðs og bankanna. Það er þó betra, að þessi tæki fái einhverjar leigutekjur og komi einhverjum sjómönnum að gagni, fyrst auðnan getur ekki verið okkur svo hliðholl, að það hnoss falli íslenzkum sjómönnum í skaut. Auk þess hefði ég gaman af því, að það sýndi sig vera fært færeyskum sjómönnum eignalausum að taka við íslenzkum togurum, stöðvuðum í íslenzkum höfnum, og gera þá út e.t.v. með sæmilega góðum árangri. Að því leyti væri ég þess hvetjandi, að einhverjir af þeim togurum, sem ekki stöðvuðust vegna verkfallsins, - voru stöðvaðir áður og verða því sennilega ekki tiltækir sem atvinnutæki handa íslenzkum sjómönnum, þó að verkfallið leystist, - yrðu þannig leigðir, allra helzt ef sú leiga gæti orðið til þess, að einhverjir af útgerðarmönnunum kæmust hjá að verða gjaldþrota, eins og ég hef nú nokkuð öruggar upplýsingar um, að slík leiga gæti e.t.v. orðið til að afstýra, svo að ein af fáum togaraútgerðum, sem eftir hjara út á landi, gæti e.t.v. komizt undan gjaldþrotinu í næsta mánuði. Það er aðeins eitt úrræði, sem togaraútgerðarmenn íslenzkir hafa komið auga á sem hugsanlega leið til þess, að þeir gætu samið við sjómenn. Sú leið er, sem kunnugt er, sú, að togaravökulögin væru að litlu eða engu gerð. Og ég held því miður, að það hafi verið hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ), sem fyrr á þessu þingi vék að því, að það væri vel hægt að leysa vanda togaranna íslenzku með því að lengja vinnutímann, þ.e.a.s. stytta hvíldartímann og fækka mönnum á togurunum, svo að vinnan, sem þar væri unnin um borð, væri unnin af færri mönnum, með minni tilkostnaði fyrir útgerðina, lengri vinnutíma og minni hvíldartíma. E.t.v. hafa togaraeigendur gripið þetta á lofti, er þessi hugmynd var komin fram innan þingsalanna, og því stigið það skref að skrifa sjútvn. beggja deilda þetta bréf og bera þennan boðskap fram, að viðlagðri hótuninni um það, að annars væri búið með íslenzka togaraútgerð. Ég vil þó heldur vona, að þetta hafi verið þeirra eigin uppfinning, en að þeir hafi fengið þessa hugmynd frá einum af þm. Vestf. Og það hygg ég, að sé nú öllum þorra landsmanna ljóst, að hugmyndin um að bjarga fjárhagslegri afkomu togaraútgerðarinnar með því að leggja togaravökulögin að velli, sú hugmynd sé dauðadæmd. Ég held, að flestir þeir, sem imprað hafa á þessu sem úrlausn, hafi nú heldur kippzt við og komizt að raun um það, að á þeim mönnum yrði ómjúklega tekið af íslenzku almenningsáliti, sem héldu áfram baráttunni fyrir því að leggja togaravökulögin að velli, - mesta menningarlega sigur, sem íslenzk sjómannastétt hefur unnið sér til verndar. Það er alls ekki að ófyrirsynju, að togarasjómennirnir íslenzku boðuðu verkfall. Það var á seinni hluta ársins 1959, fyrir nokkuð á þriðja ár, að Þeir sögðu upp sínum samningum og þraukuðu síðan og þraukuðu og báru fram sínar kröfur og biðu og biðu og væntu þess, að þeir fengju einhverja úrlausn og áheyrn. En tíminn leið og engin úrlausn fékkst, og loks á árinu 1962 notuðu þeir sinn verkfallsrétt og sögðu, að ef þeir ekki næðu samningum um einhver bætt kjör, hlytu þeir að ganga í land og leggja niður vinnu. Þetta kom því ekki eins og þruma úr heiðskíru lofti, Þetta hafði rösklega tveggja ára aðdraganda. Ekki verður því við borið, að þarna séu ill öfl að verki. Auðvitað hefur Sjómannafélag Reykjavikur haft forustuna í þessu máli með fylista stuðningi Sjómannafélags Akureyrar og verkalýðsfélaga þeirra, sem hafa samningsaðild fyrir togarasjómenn, bæði á Akureyri, Siglufirði, Patreksfirði og Hafnarfirði. Það er nú ekki nema á fimm stöðum á landinu, sem togaraútgerð hjarir enn þá. Það er búið að leggja hana í auðn á Austurlandi, og það er aðeins einn togaraútgerðarstaður á Vestfjörðum enn þá eftir, og svo eru það Reykjavík og Hafnarfjörður, Siglufjörður og Akureyri. Og forustufélag sjómannanna, Sjómannafélag Reykjavíkur, hefur að formanni einn af áhrifa mönnum, ég held einn af framkvæmdanefndarmönnum Alþfl., og varaformaður þessa félags er einn af hv. þm. Sjálfstfl. Og þeir fóru vissulega ekki af stað með kröfur sjómanna, fyrr en þeir voru til neyddir og fyrr en Þeir eidar brunnu á baki þeim, sem þeir þoldu ekki lengur, og í von um það, að þeir með slíka aðstöðu, standandi föstum fótum hvor í sínum stjórnarflokki, kynnu að geta komið því fram, að einhverjar kjarabætur fengjust handa hetjum hafsins, togarasjómönnunum íslenzku, sem að meðaltali hafa dregið á land um 100 smálestir fisks á s.l. ári hver um sig. En því miður, þeim virðist enn þá ekki hafa orðið ágengt, síður en svo, því að um það leyti, sem þessi mál komust á dagskrá, gerðist það hér á Alþ., að varaformaður Sjómannafélags Reykjavíkur, einn af hv. þm. Sjálfstfl., hvarf skyndilega af þingi, þegar einmitt hætta var á Því, að þessi mál yrðu rædd innan þingsalanna, - þá hvarf þessi hv. þm. af þingi. Hann var auðvitað ekki líklegur til þess að bregðast málstað sjómannanna og leggja hér lið sitt til þess, að sú yrði eina aðgerðin í þessum málum að bera fram og samþ. hér eitthvert frv. um að grynna á skuldum togaraflotans, án Þess að það leiddi á nokkurn hátt til þess, að málin leystust. Þá er hann sendur af þingi. Ég hygg, að mörgum komi til hugar það, sem stóð í forustugrein í öðru aðalmálgagni stjórnarflokkanna um daginn, á þá leið, að efnahagsvandræðin séu í föstum farvegi og gangi bara vei. Þegar menn líta á togaraflotann í Reykjavíkurhöfn, þá er það eins og dæmigerð staðfesting á því, að hv. ritstjóri, einn af þm. Alþfl., hafi haft rétt fyrir sér í það sinn, að efnahagsvandræðin séu í föstum farvegi og gangi bara ljómandi vel: Togararnir allir bundnir. Þannig heppnast viðreisnin, - því að af hverju er það, sem togararnir eru sérstaklega bundnir? Það er af því, að tvennar gengislækkanir hafa orðið þessum atvinnuvegi þungar í skauti, í staðinn fyrir að þær voru sagðar eiga að bjarga togaraflotanum. Ég skal nefna nokkur dæmi. Vátryggingargjöld togara hafa hækkað úr 300-350 þús. kr. á skip upp í allra lægst 700 þús. kr. og allt upp í 1250 000 kr., eftir því, hvort þetta eru eldri skip eða nýlega keypt skip, - vátryggingargjöldin ein hækka úr 300–350 þús. og í 700-1250 þús. Olían hefur, ekki hvað sízt vegna gengislækkana, meira en tvöfaldazt í verði, og olíueyðsla eins togara nemur nú, eftir því sem kunnugustu menn herma, um 1.3 millj. kr. á ári. Svo kemur vaxtabyrðin. Hvað halda menn, að hún nemi miklu af aflamagni eins togara á ári? Það er eitthvað yfir millj. kr. Bankarnir taka þannig af hverjum togara meira en helminginn af þeirri upphæð, sem allur mannskapurinn á togaranum tekur til sín, - meira en helming. Það er því ekki skorinn mjög þröngur stakkur þeim öðrum aðilum, sem eiga viðskipti við togaraútgerð á Íslandi. En einn lið verður að skera eins naumt og hægt er, og það eru launin til togarahásetanna. Þau eiga að standa óbreytt ár eftir ár. Þau hafa staðið óbreytt, síðan samningar fengust seinast fyrir togara, sem var í árslok 1958. Er það alveg óvenjulega langt tímabil, sem launakjörum togaraháseta hefur verið haldið óbreyttum. Helztu kröfur togarasjómannanna núna eru um það, að kaup Þeirra, hásetakaupið, hækki úr 3 412 kr. á mánuði í rúmar 4 Þús. kr. á mánuði og að skipverjar fái sama verð fyrir aflahlut sinn, sem er 17%, og útgerðin fær á hverjum tíma. Hækkunarkröfurnar nema þannig um 20–22%. Og Það þarf enginn að undrast það, það eru ekki óbilgjarnar kröfur, þegar á það er litið, að þeirra kjör hafa staðið svona lengi óbreytt. Það hefur blandazt hér inn í umr. um þetta mál, hvort svo sé komið, að Það sé ástæða til að gefa upp alla von um íslenzka togaraútgerð. Ég held það sé síður en svo. Ég held, að Þetta séu stundarerfiðleikar, sem þurfi að ráða fram úr á skynsamlegan hátt, en alls ekki nein sönnun þess, að við Íslendingar eigum að hætta togaraútgerð. Mér finnst liggja í augum uppi, að Íslendingar hljóti að vernda fiskveiðilandhelgi sína við Ísland til þess að varðveita alla möguleika fyrir bátaflotann, - bátaflota, sem byggður sé upp af ýmsum stærðum og gerðum vélbáta, smærri og stærri. En hins vegar eigum við auðvitað einnig að hafa togaraútgerð til þess að hagnýta auðæfi fiskimiðanna við Ísland á djúpmiðum, annars verða þau ónotuð eða eingöngu nýtt af erlendum þjóðum, og til þess að sækja fiskimagn á fjarlæg mið, og þess Þurfum við líka. Hvorugt þetta má vanrækja. Og þessir tveir meginþættir íslenzkrar útgerðar verða að halda áfram. Menn hafa haldið því fram í umr. um þetta mál, að hinn rýri afli togaranna á s.l. ári sé eingöngu aflatregðu að kenna og þannig óviðráðanlegt böl. En Þetta er ekki með öllu rétt. Víst hefur það verið svo, að aflatregða hefur verið allmikil. En þegar verið er að bera saman heildaraflamagn togaraflotans íslenzka í tonnum talið móts við eitthvert annað ár, eins og t.d. 1958 eða 1959, þá verða menn að gæta þess, að þá var allur togaraflotinn hagnýttur, alla daga ársins 1958. Nú er það staðreynd, að þriðji hluti togaraflotans hefur legið ónotaður í höfnum s.l. ár. Og enn kemur fleira til, að samanburðurinn er ekki réttur. 1958 og 1959 lögðu íslenzku togararnir svo að segja allan afla sinn upp í íslenzk fiskiðjuver og voru þannig miklu fleiri daga á veiðum en Þeir hafa verið nú s.l. tvö árin. Á s.l. ári fóru þeir fjöldamargar söluferðir til útlanda með afla sinn, því að helzt tókst togaraskipstjórunum og útgerðarmönnunum að halda hásetunum á skipunum með því, að þeir fengju að sigla. Og þeir voru látnir sigla, forðast Ísland eins og hægt var, sigla fram hjá því og í hverri veiðiför fóru 10–11 dagar frá veiðum í það að koma aflanum á sölumarkað. í einum 5–6 söluferðum á ári fara þarna 55–60 dagar í siglingar fram og aftur milli landa til þess að koma aflanum á erlendan markað, og Þessir dagar allir dragast frá veiðidögum flotans. Þetta verða menn að taka með í reikninginn, þegar þeir eru að bera saman aflamagn - heildaraflamagn í tonnum 1958 t.d. og nýliðið ár. 55-60 veiðidagar eru teknir frá til þess að koma fiskinum á erlendan sölumarkað. Og þegar verið er að reyna að komast að niðurstöðu um fjárhagslega afkomu togarans eftir þetta ár, þá verða menn auðvitað að taka með í reikninginn það, sem þeir voru að slægjast eftir með þessum siglingum. Það var að fá miklu hærra, margfalt hærra fiskverð í Englandi og í Vestur-Þýzkalandi heldur en hægt var að fá á Íslandi, og þennan mismun á fiskverðinu mátu þeir meira en þá töf, sem þeir urðu fyrir við veiðarnar, við að komast í samband við þennan sölumarkað. Ég geri ráð fyrir, að þeir hafi valið hinn betri kostinn og að þeir hafi bætt fjárhagslega afkomu sina einmitt með því að notfæra sér þetta hærra verð. Hið rétta sé því, þegar slíkur samanburður sé gerður, að miða við aflaverðmætið 1958 og aflaverðmætið, sem togari hafi fengið með því að fara fram hjá Íslandi og selja óunna fiskinn erlendis. En hver sá, sem vildi svo reikna dæmið nákvæmar, hann mundi vitanlega einnig vilja athuga þá hliðina, hversu mikið íslenzkt þjóðfélag hafi svo skaðazt á því að selja óunninn fisk í staðinn fyrir unninn og forðast þannig Ísland, vegna Þess að kjör sjómannanna voru orðin svo slæm, að þeir hefðu gengið í land fyrir löngu, ef þeir hefðu ekki selt aflann erlendis. Útgerðarmennirnir hafa alltaf afsakað sig með því, þegar bent hefur verið á, hvers vegna Þeir seldu aflann erlendis óunninn, í stað þess að leggja hann hér á land og vinna hann og fá fyrir hann hærra verð, - þá hafa þeir alltaf afsakað sig með Því að segja: Ja, ef við gerðum það, þá kæmi í ljós, að togarakjörin eru svo léleg, að togarasjómennirnir mundu ganga í land. Þess vegna verðum við að sigla. Auk þess hafa þeir bent á það, að ef þeir legðu aflann á land hér, þyrftu þeir að bíða óratíma eftir að fá aflaverðmætið heim, sbr. að menn hafa orðið að bíða 8–10 mánuði, upp undir árið, hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna eftir því að fá peningana heim. En þarna fengju Þeir auk hins háa verðs aflaverðmætið greitt eftir hendinni. Og þegar væri farið að þrengjast um fyrir togaraútgerðinni, þá gæti hún ekki valið annan kost en þann, sem gerði henni mögulegt að halda togarahásetunum og að fleyta sér eitthvað lengur fjárhagslega, og ég skal varla lá þeim það. Það verður hver að reyna að bjarga sér, þegar í nauðirnar rekur, eins og unnt er. En þjóðhagslega er þetta ekki farsæl útgerðaraðferð, það er mönnum ljóst. Og hún bendir til þess, að það hefði þurft fyrir löngu að lagfæra kjör íslenzku togarasjómannanna, svo að hægt væri að fá þá til að una sínum hag, þó að togararnir legðu aflann hér upp til vinnslu, og til þess að tryggja það jafnframt, að þjóðin fengi meira verðmæti út úr fengnum afla. En togaraútgerðin var svo komin, að hún heldur því fram, að þetta hafi hún ekki getað þolað. En hvað sem öllu öðru líður um þetta mál, þá undrast ég það mjög, ef allir gera sér ekki það ljóst, að höfuðatriði þessa máls hlýtur að vera að finna einhverja lausn á vandamálum togaraflotans, sem leysi togaradeiluna, sem geri það að verkum, að togararnir sigli út á veiðar og gerist aflandi tæki í þjóðarbúið. Það er talið, að togaraflotinn hafi á s.l. ári þrátt fyrir allt fært í Þjóðarbúið 600–650 millj, kr. Og þá að viðreisnin hafi gengið prýðilega, þá tel ég þó, að það væri að missa dálítinn spón úr aski sínum fyrir hæstv. ríkisstj., ef togaraflotinn lægi og færi ekki í gang aftur og yrði ekki aflandi 650–700 millj. kr. Nema því aðeins, að það sé ekkert mismæli, heldur bara takmark, að efnahagsvandræðin eigi að vera í föstum farvegi og ganga vel. Lausn á þessu máli, án þess að togaraflotinn fari af stað, er engin lausn. Það er enginn að bættari, þó að það séu teknar 60 millj. kr. og látnar til togaraútgerðarinnar, ef togararnir eiga að liggja áfram. Það væri miklu fremur tilvinnandi, að henni væru réttar nú 100 millj. kr. með einhverjum hætti, ef það mætti duga til þess, að útgerðin gæti samið við sjómennina og íslenzkir sjómenn fengju þessa togara aftur, þessi mikilvirkustu tæki þjóðarinnar, sem sín atvinnutæki og gætu dregið björg í bú þjóðarinnar. Ekkert annað en Það er lausn á þessu vandamáli. Og ég skil ekkert í þeim hv. alþm., sem greiða atkvæði með þessu frv., nema því aðeins að þeir fái vitneskju um Það, að samþykkt þess verði til að leysa togaradeiluna.

Einar Olgeirsson Hæstv. forseti. Það eru nokkur orð út af ræðu hæstv. sjútvmrh. Ég skildi það ósköp vel hjá hæstv. ráðh., að honum var ekki beinlínis vel við, að það væri verið að telja petta styrkja- og uppbótaleið, sem hér væri farið inn á, og vildi nú kalla þetta tryggingaleið. Ég er hræddur um, að þetta hefði þótt, eins og með klauflaxinn í gamla daga, vera að reyna að taka upp Það, sem bannað var, með því að nefna það öðru nafni. Hann kom um leið inn á það, að togaraeigendur mundu ekki vera neitt hrifnir af styrkja- og uppbótaleiðinni, vegna Þess að þeim hefði verið skammtað nokkuð smátt hér á árunum. Styrkja- og uppbótaleiðin og upphæð styrkjanna og uppbótanna var náttúrlega alveg sitt hvað. Styrkja- og uppbótaleiðin gat verið jafnrétt, þó að við skulum segja togaraeigendum hafi fundizt þeir ekki fá nægilega háa styrki eða nægilega háar uppbætur. Það var spurning um, á hvern máta sú pólitík var framkvæmd, og það, sem var náttúrlega aðalatriðið í sambandi við þá stefnu, sem þá var, þessa svokölluðu styrkja- og uppbótastefnu, eins og sumir hafa kallað, það var, að hún gekk, að þjóðfélagið gekk með henni, að atvinnulífið gekk, að togararnir lágu ekki. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., að togararnir fengu minna í sinn hlut en bátarnir. Og eins og okkur alla rekur minni til, sem munum, hvernig þetta allt saman byrjaði, þá var það þannig, að gengið var lækkað 1950, og þar með átti að hverfa að fullu burt frá öllum ríkisábyrgðum og öllum slíkum ríkisafskiptum af atvinnuvegunum og sérstaklega sjávarútveginum á Íslandi. Gengið var sem sé lækkað, og þar með átti allt að komast á réttan kjöl. En það sýndi sig náttúrlega alveg eins og núna, að með þessu komast ekki hlutirnir á réttan kjöl. Það er bara hrein vitleysa og bábilja að láta sér detta það í hug, að með því að fella gengi einu sinni eða tvisvar sinnum, þá sé þar með búið að leysa vandamál íslenzks atvinnulífs. í íslenzku atvinnulífi verður það svo, að það verður að styrkja þá, sem styrks þurfa, vegna þess að þessi þjóð er svo smá og á svo mikið undir sínum atvinnutækjum, að hún verður að sjá um, að þau séu rekin, hvaða aðferðum sem hún svo kann að beita til þess á hverjum tíma. Og eitt hefur sýnt sig og sýnt sig þannig, að það þarf ekki að deila um það, að sú aðferð að ætla að láta einkaatvinnurekstur á Íslandi annast um atvinnulífið á Íslandi, hún hefur aldrei gefizt vel. Það hefur allt farið á hausinn, þegar það hefur verið reynt. Þegar þessi tilraun var gerð til þess að endurvekja ástandið úr kreppunni með gengislækkuninni 1950, þá leið ekki nema eitt ár eða á annað ár, þangað til varð að taka upp það, sem þá var kallaður bátagjaldeyrir. Það var tekið upp þá, af því að menn kunnu ekki við að fara inn á einhverja almenna styrkja- og uppbótaleið, og það var þess vegna byrjað með því að styrkja bátana, því að Þeir þóttu sérstaklega þurfa styrks við, og raunar ekki bátana nema á þorskveiðum, ekki á síldveiðum, þannig að það var sem sé verið að hlífast við að fara þessa leið sem einhverja algilda leið í þjóðfélaginu. Það var ekki gert fyrr en smátt og smátt. Og það, sem hæstv. sjútvmrh. þess vegna var raunverulega að segja, að togaraeigendur hefðu verið að gagnrýna, var raunverulega, að styrkja- og uppbótaleiðin skyldi ekki frá upphafi, Þegar hún var tekin upp 1952 eða hvenær sem það nú var, hafa verið farin þannig, að togarar skyldu þá styrktir alveg eins og bátar og jafnvel að síldveiðin væri styrkt alveg eins og þorskveiðin. M.ö.o.: styrkja- og uppbótaleiðin eða hvað sem menn vilja kalla það, þetta er atriði, sem íslenzkt þjóðfélag kemur alltaf til með að fara aftur inn á, hvað margar tilraunir sem verða gerðar á áratugafresti, þegar menn eru búnir að gleyma einhverju af gömlu reynslunni, til þess að endurreisa hér hinn svokallaða ótakmarkaða einkaatvinnurekstur. M.ö.o.: það hefur sýnt sig, að leiðin hefur verið rétt, en það hefði þurft að framkvæma hana, það hefði þurft að ganga hana öðruvísi. En þó verðum við nú að aðgæta það, sem hæstv. sjútvmrh. minntist á: Þótt togararnir hefðu fengið meiri peninga á þessum tíma og fengið þessa peninga fyrr og fengið þá ríflegar, hefðu þeir þá staðið betur að vígi í dag? Jú, vissulega hefðu þeir staðið ofur lítið betur að vígi. En við skulum bara gá að, hvað gerzt hefur á sama tíma: Peningarnir, sem þá hefði verið úthlutað til þeirra, eru ekki meira en sjötti, sjöundi partur sem andvirði af því, sem þeir mundu vera í dag, ef engar gengislækkanir og verðbólga hefðu farið fram, svo að það er gefið, að það hefði ekki hjálpað þeim nærri því eins mikið og ég held að hæstv. sjútvmrh. hafi haldið, þó að þeir hefðu fengið útborgaðan þó nokkurn gróða í íslenzkum peningum og þeir peningar legið hér, ef það hefði verið farið síðan inn á þá leið á eftir, sem farið hefur verið þessi tvö síðustu ár, að lækka íslenzka krónu eins gífurlega og gert hefur verið. Þess vegna var það raunverulega ekki sjálf styrkja- og uppbótaleiðin, sem hæstv. sjútvmrh. var að gagnrýna eða telja, að togaraeigendur mundu gagnrýna þarna, heldur hitt, að hún hefði ekki verið farin í ríkara mæli gagnvart togurunum, þannig að þeir hefðu fengið meira af styrkjum og uppbótum á sínum tíma en þeir hefðu fengið. Það er allt annað mál. Þá ræddi hæstv. ráðh, um ýmis áföll, sem togaraútgerðin hefði orðið fyrir. Ég held, að eitt gífurlegasta áfallið, sem togaraútgerðin hefur orðið fyrir, og ég held, að það væri nú rétt, að hagfræðingar ríkisstj. rannsökuðu það, það séu gengislækkanirnar, þessar tvær gengislækkanir. Ég held, að í fyrsta lagi sé sjálfur rekstur togaranna þannig, að sá hluti af þeirra kostnaði, sem hækkar við lækkun á gengi krónunnar, sé það stór, að þeir séu viðkvæmari fyrir þessu og verði verr úti en nokkur annar aðili í þjóðfélaginu. Ég held, að gengislækkanirnar séu beinlínis reiðarslag fyrir togaraútgerðina strax hvað reksturinn snertir. Og hvað snertir stofnkostnaðinn, þá sjáum við það þó áþreifanlega á þeim nýju togurum, sem keyptir hafa verið til landsins, að þeir menn, sem hafa ráðizt í að kaupa þessa togara, og það eru ekki allt saman menn, sem bara búa til einhver hlutafélög og geta bjargað sér endalaust þannig, það eru líka til svo heiðarlegir togaraútgerðarmenn, að þeir hafa lagt í það og sett allar sínar eigur að veði til þess að reyna að kljúfa það að afla nýrra togara, þessir menn fá það bókstaflega ofan á sig, að þegar þeir eru búnir að kaupa togara, sem þeir halda að muni kosta kannske 20 millj., að hann er kominn upp í 40 millj., áður en þeir vita af, þannig að þetta er eins og reiðarslag á þá menn, sem hafa einhverja trú á togaraútgerð á Íslandi og eru að reyna að koma henni af stað og endurnýja togaraflotann, þannig að gengislækkunin var beinlínis harðvitugasta aðgerð gegn þeim togaraeigendum, sem voru að leggja í nýja togara þá, enda var það líka svo, að þessir nýju togarar hafa átt hvað erfiðast af öllum og jafnvel sumir þeirra legið allan tímann. Er það nú sanngjarnt um Þessi áföll, sem hæstv. ríkisstj. með sinni stefnu bakar togaraútgerðinni, að togaraútgerðarmenn skulu fara að reyna að vinna þetta upp á kostnað sjómanna? Það er sannarlega þar, sem þeir ættu sízt af öllu að bera niður. Satt að segja hefði manni fundizt, að togaraútgerðarmenn í þjóðfélaginu ættu að vera það sterkir aðilar og það höfðingjadjarfir aðilar í þessum efnum, að þeir hefðu þorað að segja þeim aðilum, sem græða, að það séu þeir, sem eigi að borga. Við vitum það ósköp vel, að á sama tíma og togaraeigendurnir kvarta yfir rekstrinum hjá þeim, þá græða bara bankar ríkisins upp undir 150 millj, kr. á ári, þannig að það vantar ekki gróðann í íslenzkt þjóðfélag, og mætti fleiri þar upp telja en bankana. En reikningar þeirra liggja einna skást fyrir, þó að reynt sé að fela ýmislegt í þeim, þannig að það er hægt greinilega þar að sjá, hver gróðinn er. Það hefði þess vegna verið stórmannlegra af togaraeigendum að segja beinlínis, að það þurfi að skera niður svo og svo mikið af gróða bankanna, af gróða olíuhringanna, af gróða vátryggingarfélaganna og af gróða annarra slíkra aðila, hvers konar umboðsmanna og annarra slíkra, heldur en að fara að ráðast á sjómennina. Það hefur verið flutt frv. um það hér á þinginu, á þskj. 200, frv. til I. um stuðning við atvinnuvegina, flutt af hv. 4. þm. Austf. og hv. 6. þm. Sunnl., þar sem beinlínis er lagt til að gera ráðstafanir til þess að geta hækkað fiskverðið til sjómanna og útgerðarmanna, og sýnt greinilega fram á í grg., að það er hægt að taka, eins og þar segir, um 365 millj. kr., sem hægt er að lækka útgjöld Sjávarútvegsins með, með ýmiss konar ráðstöfunum, Þannig að manni hefði fundizt, áður en farið væri út í það, að togaraeigendur settu Alþ. stólinn fyrir dyrnar um að samþykkja lög til að svipta sjómenn mikilvægum réttindum, sem þeir hafa áunnið sér með langri baráttu, að Þá væru þó svona till. athugaðar, en ekki svæfðar í nefnd, - eða þá að það yrði farið inn á þá leið að fara að ganga á bátaútveginn til þess að bjarga togurunum. Og ég verð að segja það, að ljósið, sem togaraútgerðarmenn bregða upp með þessum kröfum sínum, setur raunverulega valdaaðstöðu og þeirra stjórn á þessu í allt annað en skemmtilegt ljós. Ég gat um það hér í dag, að meðalafli á hvern togarasjómann hefði verið á síðasta áratug um 140 tonn á hvern sjómann á ári, og 1960 mundi þetta í sambandi við minnkaðan afla hafa lækkað niður í um 100 tonn. En þegar íslenzkur togarasjómaður aflar á slæmum aflaárum handa þjóðarbúinu 100 tonn, þá býst ég við, að t.d. brezkur togarasjómaður sé ekki nema með 50, kannske í hæsta lagi 60 tonn. M.ö.o.: í aflaleysisári framleiðir íslenzkur togarasjómaður upp undir það tvöfalt aflamagn á við t.d. brezku togarasjómennina, allt miðað við sjómenn á skipi. Ég held þó, að ef þetta er rétt hjá mér, þá ætti sannarlega að athuga þessa hluti. Hvað er það, sem þarna er að? Ég er hræddur um, að það, sem að er, sé, að það er hrúgað ofan á togaraútgerðina af hálfu þjóðfélagsins og máske af hálfu togaraeigendanna og allra mögulegra aðila, banka, vátryggingarfélaga og allra mögulegra slíkra, slíkum þunga, að togaraútgerðin er að sligast undir því. Og það er þetta, sem þarf að athuga. Það er þetta, sem þarf að breyta, að létta þessum þunga af, en ekki bara að láta allan þungann haldast og ætla svo að brjóta sjómanninn með vinnuþrældómi, takmarkalausum vinnuþrældómi, afnámi vökulaga undir þessum gífurlega þunga. Þetta eru atriði, sem mér finnst vera hægt að ætlast til að togaraútgerðarmenn hefðu athugað, áður en þeir koma með svona harðvítugar kröfur og setja Alþ. stólinn fyrir dyrnar. íslenzkt þjóðfélag, verður að horfast í augu við þessa hluti. Þá sagði hæstv. sjútvmrh., að vinnudeilan kæmi ekki þessu máli við. Skyldi þetta hafa verið sagt, ef það hefðu verið aðrir, sem hefðu stjórnað Sjómannafélagi Reykjavíkur og Sjómannasambandi Íslands? Skyldi það hafa verið sagt hér á Alþ. af hæstv. ríkisstjórn, að það kæmi ekki þessu máli neitt við, þó að það þyrfti að fara að leggja fram nokkra milljónatugi úr ríkissjóði eða frá bátaútgerðinni til togaranna, vegna þess að ótætis kommarnir hefðu stöðvað alla togaraútgerðina? Ég efast um það, að þetta hefði verið sagt. Og hæstv. sjútvmrh. bætti því við, að hvað snerti vinnudeiluna þyrfti togaraútgerðin máske aðstoðar við, held ég hann hafi sagt, við lausnina á því máli þyrfti máske aðstoðar við. Og mér skildist raunverulega, að til þess að leysa togaradeiluna þyrfti kannske styrki og uppbætur í viðbót við þá styrki og uppbætur, sem nú eru. Það verður kannske kallað aðstoð eða trygging, en látum það nú heita það. Það verður Þá kannske hætt að tala um styrkja- og uppbótaleiðir og farið að tala um aðstoðar- og tryggingarleiðir héðan af. Mér sem sé sýnist, að það liggi nokkuð í augum uppi, að það eigi að undirbúa það að veita nýja styrki í einhverju formi, nýja aðstoð máske til þess að kaupa togaraútgerðarmenn til að gera út án þess að brjóta vökulögin. Síðan bætti hæstv. sjútvmrh. því við, að um þetta þyrfti ekki að tala hér, það væri siðurinn að láta aðila semja, án þess að Alþ. eða ríkisstj. hlaupi til, sagði hæstv. ráðherra, og ég hef skrifað það upp. Já, það er nú svo, það er nú sinn siðurinn eftir því, hverjir í hlut eiga. Hæstv. ráðherra vildi sem sé meina, að það væri orðinn hér siður, að þessir aðilar, atvinnurekendur og verkamenn, væru látnir semja, án þess að Alþ. og ríkisstj. færu að hlaupa þar til. Það er nú ekki lengra liðið en síðan í júlí og ágúst s.l. sumar, að aðilar sömdu, að atvinnurekendur og verkamenn sömdu. Og þegar þeir voru búnir að semja, þá hljóp hæstv. ríkisstj. til. Hún hljóp til og lækkaði gengið og tók á þrem mánuðum til baka með gengislækkunum allt, sem verkamenn höfðu samið um við atvinnurekendur að þeir ættu að hafa, þannig að það virðist nú vera nokkuð ólíkt eftir því, hver í hlut á. Mér skildist næstum á hæstv. sjútvmrh., að þegar hann talaði um togaradeiluna, þá léti hann í það skína, að það þyrfti kannske að veita þar aðstoð. Kannske er það aðstoð til togaraeigendanna, kannske er það gegn því, að þeir bara geri út og láti við svo búið standa. En ef það eru verkamenn í landi, sem semja við atvinnurekendur, þá er hlaupið til og tekið af þeim með harðstjórnarlögum frá bankavaldi og ríkisvaldi það, sem þeir hafa samið um í frjálsum samningum. Og þetta fara að verða nokkuð einkennilegir hlutir í okkar landi í þessum efnum, og væri í raun og veru gott að fá að vita það fyrir fram, hvort hæstv. ríkisstj. hugsar sér að halda þeim hætti áfram, ef verkamenn gera verkfall og hækka kaup með samningum við atvinnurekendur, að hlaupa þá til og lækka gengið. Ég vil taka það fram, að slíkur siður mundi ekki tíðkast í nokkru öðru landi Evrópu en Íslandi. Ludwig Erhard, efnahagsmálaráðherra V.- Þýzkalands, var nýlega, einmitt út af allstórfelldum kauphækkunum, sem fram fóru í V.- Þýzkalandi, að gefa sérstaka yfirlýsingu um það, að Þeim dytti aldrei í hug að fara að breyta sínu gengi vegna slíkra samninga. Það væri slík fásinna að fara að hringla með gengi eins þjóðfélags og einnar þjóðar, ef um væri að ræða kaupsamninga milli atvinnurekenda og verkamanna. En það er svo sem vitanlegt, hvað hér veldur, að ýmsir atvinnurekendur reka allstíft á eftir, að hér sé þessum ráðum beitt, sem ekki er gert í neinu öðru þjóðlandi Evrópu, sem sé þetta, að meginið af íslenzkum atvinnurekendum hefur meginið af sínu rekstrarfé og svo og svo mikið af sínu stofnfé frá bönkum ríkisins og hefur hagsmuni af því að fella þessar skuldir í verði, lækka hjá sér lánin, þannig að þeir slá tvær flugur í einu höggi, þegar þeir lækka gengið eða láta sína ríkisstj. lækka gengið. Það væri hins vegar æskilegt að fá yfirlýsingar hér um það, að semji aðilar á ný, þá verði ekki beitt þeim aðferðum, sem beitt var síðasta sumar, þeim verstu harðstjórnaraðgerðum, sem beitt hefur verið í íslenzkum efnahagsmálum, síðan tilraunin var gerð til að setja gerðardóminn hér á í janúar árið 1942. Ég held þess vegna, að það væri þörf á að fá þessi mál á hreint, það væri gefin út ótviræð yfirlýsing um það af hálfu hæstv. ríkisstj., að hún ætli sér að tryggja það í sambandi við afgreiðslu þessara laga frá Alþ., að togararnir fari af stað. Það er alveg gefið mál, að ef hæstv. ríkisstj. vili skapa sér aðstöðu til þess að knýja á togaraeigendur um að koma togurunum út, þá er auðvitað bezta ástæðan sú að segja: Hér eru 60 millj. í minni hendi, þetta fáið þið og máske meira til, ef þið nú semjið og gerið togarana út. Fyrr fáið þið það ekki. - Það er gefið, að ef ríkisstj. er að hugsa um að tryggja, að atvinnureksturinn í landinu gangi, þá á að fara svona að. Ég segi það, að ef ríkisstj. væri t.d. að reyna að semja við verkamenn og segði við þá, sem væru í verkfalli og væru búnir kannske að vera þrjár vikur í verkfallinu: Ég skal hækka fjölskyldubætur um svona og svona mikið, ég skal veita hin og þessi fríðindi, sem koma ykkur að gagni á öllum mögulegum sviðum, fella niður nefskatta og sjúkrasamlagsgjöld og annað þess háttar, ég skal gera þetta, - skyldi ein ríkisstj., eins og núv. hæstv. ríkisstj., framkvæma þetta þannig, að hún léti verkamenn fyrst fá þetta og síðan héldu þeir áfram í verkfallinu? Nei, ég er hræddur um, að hún segði við verkamenn: Þetta skal ég láta ykkur fá, ef þið hættið verkföllum, ef þið semjið um þetta. Og ég held, ef það vekti fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að fá togaraeigendur til þess að koma togurunum út, þá mundi hún nota þetta, nota þetta til þess að semja við þá. Það er ekki langt að sækja fyrirmynd í þessu sambandi. Eins og vitað er, þá eru styrkir og uppbætur reglan í öllum kapítalískum löndum Vestur-Evrópu. Þetta þrugl og vitleysa, sem ýmsir menn hér eru búnir að vera að þylja yfir þjóðinni í nokkur ár, um það, að það eigi að komast af án styrkja og uppbóta í einu venjulegu kapítalísku þjóðfélagi, er eins og hver önnur vitleysa og tíðkast ekki í neinu þjóðfélagi lengur, - hvergi. Þið getið litið til Englendinganna, sem eru fremstir í þessu öllu saman. Einhvern tíma voru Danir að kvarta yfir því, að Englendingar borguðu Þannig með eggjaframleiðslunni hjá sér, að það væri raunverulega 90% af eggjaframleiðslunni, sem væri borgað af ríkinu, og það væri þannig auðvelt að eyðileggja eggjamarkaðinn fyrir Dönum. En við vitum t.d., að ensku togararnir eru allir styrktir. Og á hvern hátt styrkja þeir þá? Jú, þeir styrkja þá með dagstyrkjum á úthaldsdag, fyrir hvern dag, sem togararnir eru gerðir út, fá þeir ákveðinn styrk. Styrkja- og uppbótaleiðin er, eins og vitanlegt er, prinsip-leið hjá öllum þessum þjóðum. Og þeir hafa hins vegar mjög skynsamlegan hátt á því að framkvæma þessar styrkjaleiðir. Þeir hafa nákvæmlega sama hátt á því og tíðkaðist hjá okkur hér á Íslandi áður. Það var borgað fyrir hvern úthaldsdag, og með því var tryggt, að togararnir gengju allan tímann. Því í ósköpunum eigum við ekki að hafa þennan sama hátt á, borga sem sé styrkina fyrir það, að menn geri út og veiði fiskinn í þjóðarbúið, en borga þá ekki fyrir það, að menn láti togarana liggja og veiði ekki í þjóðarbúið? Ég held þess vegna, ef ekki er hægt að tala við togaraeigendur um þessa hluti, nema þeir setji Alþ. stólinn fyrir dyrnar, eins og þeir gerðu með þessu bréfi, sem ég las hér upp í dag kafla úr, þá sé alveg rétt fyrir okkur að athuga um, hvort við eigum ekki að fara inn á þá leið að taka upp þjóðnýtingu á megninu af togaraflotanum. Mjög þótti mér vænt um að heyra, að hæstv. sjútvmrh. var, eins og ég þóttist líka vita, reiðubúinn til þess að athuga það mál. Það er gamalt stefnumál Alþfl. alveg eins og Sósfl. og Alþb. Hann kom þar inn á það, að það mundi ekki verða meiri hl. fyrir þessu hér hjá okkur á Alþ. Það er nú rétt að láta reyna á það. Hæstv. sjútvmrh. vildi telja, að Framsfl. mundi ekki vera til í neitt slíkt, og vissulega hafði hv. 7. þm. Reykv. tekið frekar illa undir þess háttar. Ég er nú ekki búinn að sjá, að það væri alveg óhugsandi undir sérstökum kringumstæðum að fá Framsfl. inn á að vera með þjóðnýtingu togaranna, ekki sízt ef það væri tengt ýmiss konar samvinnu- og bæjarrekstri, ríkið ætti það og reksturinn önnuðust kannske samvinnufélög og bæjarfélög. Það væri hægt að finna alls konar form í því kannske, sem hægt væri að semja við Framsfl. um, svo að tryggð væri ríkiseign á togurunum. Við munum, að margt undarlegt hefur gerzt í okkar þjóðfélagi á undanförnum áratug, t.d. það, að Framsfl. og Sjálfstfl., sem stóðu hér saman í ríkisstj. fyrir 10 árum, stóðu mjög harðvítuglega að því, að hér skyldi ein stór verksmiðja, sem þá var í ráði að byggja, sementsverksmiðjan, endilega vera ríkiseign. Og þó að vinir þeirra og verndarar, það volduga ameríska auðvald, legðu fast að þeim að gera þetta að einkaeign, þá stóðust báðir þessir flokkar mátið, sem sé Sjálfstfl. og Framsfl. stóðu fast að þjóðnýtingu sementsverksmiðjunnar og létu ekki freistast og því síður undan nokkrum hótunum og beygðu Ameríkanana að lokum undir það að verða að lána til þjóðnýttrar sementsverksmiðju hér á landi. Þegar Framsfl. getur gert þetta í samfélagi við Sjálfstfl., þá þætti mér ekkert undarlegt, að hann gæti í samfélagi við Alþfl. og Alþb. fallizt á að þjóðnýta togaraflotann, sem annars lægi kannske bundinn í höfn um ófyrirsjáanlegan tíma. Ég sé a.m.k. ekki, að það sé neitt prinsip-brot af hálfu Framsóknar og raunar ekki heldur af hálfu Sjálfstfl., þó að hann gerði það að þjóðnýta meginið af togaraflotanum, ef ekki væru önnur ráð til þess að sjá um, að þessi mikilvægu tæki okkar væru í gangi. Ég vildi nú aðeins segja þetta út frá því, sem hæstv. sjútvmrh. svaraði minni ræðu í dag, og ég vil segja það, að meðan annar eins gróði er til í þjóðfélaginu og nú er á öllum mögulegum sviðum, þá er sannarlega engin þörf á því að taka tillit til slíkra hótana til Alþ. eins og þeirrar, sem kom fram í bréfi Félags ísl. botnvörpuskipaeigenda. Og þegar slíkar hótanir koma fram, þá er eðlilegast, að alþýða manna og Þeir, sem telja sig hennar fulltrúa, svari slíkum hótunum með því, að láta Félag ísl. botnvörpuskipaeigenda vita af því, að þjóðfélagið getur ákaflega vel rekið togarana án þeirra. En án sjómannanna verða þeir ekki reknir.

Gísli Jónsson Hæstv. forseti. Ég ræddi þetta mál nokkuð við 1. umr. og setti þá fram nokkrar till. í sambandi við lausn þessa máls, sem mér fannst að vektu þá nokkra athygli, og kom það einnig fram í ræðu hjá hv. 7. þm. Reykv. í dag, að hann hefði vænzt þess, að þær hefðu verið athugaðar nánar. En ég sé nú á því frv., sem hér liggur fyrir, að ekkert af þeim till. hefur verið tekið í frv., og skal ég ekki hefja neinar ásakanir á hæstv. ráðh. út af því. Mér skildist af ummælum hæstv. ráðh. í dag um þetta mál, að hér væri aðeins um eitt stig að ræða í sambandi við að bjarga því nauðsynjamáli, sem hér er til umr., og það er síður en svo, að ég vilji átelja það á nokkurn hátt, þó að hæstv. ríkisstj. sjái sér ekki fært að greiða úr þessu vandamáli öllu í einu. En ummæli hans tók ég þannig, að Það sé enn þá í athugun hjá ríkisstj. að búa svo að togaraútgerð, að hún geti átt framtíð hér í þessu landi. Öðruvísi gat ég ekki skilið ummæli hans hér í dag. Ég verð að segja, að Það er mjög ánægjulegt að hafa hlustað á það hér bæði við 1. umr. og eins nú við þessa 3. umr., að flestallir hv. þm. í þessari d. virðast vera á þeirri skoðun, að hér sé um svo mikilsvert mál að ræða, að það komi ekki til mála að leggja íslenzka togaraútgerð niður. Þetta sýnist mér allir hv. þm. hafa verið sammála um, sem það hafa rætt, að undanteknum hv. 5. þm. Norðurl. v., sem að því er ég hygg vildi skera togaraútgerðina alveg niður og ekkert hugsa um slíkan óþarfa í okkar atvinnulífi. En þegar þessi yfirlýsing liggur hér fyrir, þá vekur það allmikla undrun, að þeir menn, sem hafa rætt þetta mál af stjórnarandstöðunni, skuli ekki hafa verið meira inni á eðlilegum og frambærilegum till. en komið hefur fram í Þessum umr. Þær hafa sannarlega ekki verið jákvæðar í þessu máli. Hér hafa verið notaðar miklu meira alls konar ásakanir á hæstv. ríkisstj. fyrir að hafa ekki leyst þennan mikla vanda allan í einu og engan veginn verið komið með neinar jákvæðar till. til að bjarga þessu kannske mesta vandamáli þjóðarinnar, eins og nú er komið fyrir þessari atvinnugrein. Ef við lítum á, hvað Það er, sem raunverulega hefur gert það, að togararnir eru komnir í þá aðstöðu, sem þeir eru í nú, þá er það ekki eingöngu það, að þeim hafi verið ýtt út fyrir íslenzka landhelgi. Það er svo margt annað, sem hefur stuðlað að því, að svo er komið, m, a. það, að það hefur verið erfitt að fá þaulæfða menn til þess að sigla á togurum á fjarlæg mið. Þetta er eitt í þeim vanda, sem togaraútgerðin hefur átt við að búa nú um fjöldamörg ár og orðið þess valdandi, að reksturinn hefur orðið margfalt dýrari. Þeir hafa orðið að hafa fleira fólk, vegna þess að það hefur verið óvanara og lélegra fólk, og það er af því, að fólkið hefur horfið að öðrum atvinnugreinum í landi, þar sem það hefur betri lífskjör og minna erfiði. Þetta hefur verið ein ástæðan. Og nú vilja menn aðeins sigla á togurunum, sem fara á ísfiskveiðar, en alls ekki á þeim, sem fara í langar veiðiferðir. Þeir vilja m.ö.o. ekki vera nú að heiman í 6–8 vikur eins og áður var. Þeim þykir miklu þægilegra að taka eins mikil laun og kannske meiri laun hér, þar sem þeir geta verið heima við, heldur en fara í hinar lengri veiðiferðir, eins og var áður. Þetta er ein ástæðan fyrir því, að erfitt hefur, verið að fá fólk á togara á fjarlægari mið. Auk þess vil ég benda á þá reglu, sem var tekin upp í stríðinu, að setja helzt í land meira en hálfa skipshöfnina, á meðan skipin sigla til útlanda með afla, og greiða full laun, án þess að skuldbinda hana til að koma aftur á skipsfjöl, þegar skip kemur aftur í heimahöfn, en þetta veldur því, að þessir menn geta skapað sér miklu meiri tekjur, þar sem þeir geta unnið í þá 14 daga, sem skipin eru í utanlandsferðinni, fyrir fullum launum hjá öðrum aðila, þótt þeir á sama tíma hafi full laun hjá útgerðinni, Veit ég þess dæmi, að menn hafa verið þannig á þreföldum launum. Það er því ekkert að furða, þó að það sé erfiðleikum bundið að fá menn til að vera á togurum á langferðum fjarri sínum heimilum í margar vikur, þegar þeir eiga kost á því að geta haft þessi kjör á ísfiskveiðum. Og ég hygg, að eins og nú er komið, þá sé tæplega hugsanlegt að gera út togara yfirleitt til saltfiskveiða til fjarlægari miða, eins og t.d. Færeyingar gera, nema hækka svo gífurlega tekjur þeirra manna, að þær verði langt fyrir ofan þær kröfur, sem gerðar eru af Þeim mönnum, sem nú hafa gert verkfall á togurunum, ef tryggja ætti skipshafnir á Þær veiðar. Allt þetta sýnir, að vandinn er margþættur í þessu máli, og það hefði mátt búast við því, að þetta væri rætt með meiri hógværð en hefur verið gert hér í sambandi við afgreiðslu Þessa máls. Ég var dálítið ásakaður hér af hv. 4. landsk. fyrir að hafa fyrstur manna flutt það hér á Þingi eða gefið ábendingu um, að Það væri rétt að breyta vökulögunum, og hann taldi það vera mikið ódæði, sem ég hefði framið með því að hreyfa því máli hér á Alþ. Nú vildi ég í sambandi við Það leyfa mér að benda á, að þegar við sátum í mþn. í togaramálunum, þá var þetta mál þaulrætt þar. Og það var a.m.k. ekki ég einn, sem var á því, að það bæri að athuga þetta atriði, síður en svo. Og ég vildi gjarnan spyrja, hver eðlismunur sé á því, að maður á togara fengi leyfi til þess að vinna, þegar nauðsyn bæri til, eitthvað fram yfir 12 tíma gegn fullum launum, eða maður á mótorbát fær leyfi til þess að vinna kannske 20–24 tíma og ekkert við því sagt og ekki heldur á strandferðaskipum eða siglingaskipum. Það er ekki hægt að bera á móti því, að þannig er þetta, ekki aðeins hér á Íslandi, heldur um allan heim, að sjómenn, þó að Þeim sé tryggður nægilegur hvíldartími, þá er það einnig heimilað innan viturlegra takmarka að leyfa þeim að vinna meira en einhvern ákveðinn lágmarkstíma og greiða þeim aukagreiðslu fyrir það, sem fram yfir er venjulegan vinnutíma. Og ég sé ekki, að það sé nein goðgá né föðurlandssvik, þó að hreyft sé því máli, hvort ekki sé hægt að skipuleggja það þannig, báðum til hagnaðar og einkum og sér í lagi þegar menn á sama tíma taka tæknina í sínar hendur til að létta störf þessara manna miklu meira en áður var, er þeir voru látnir vinna miklu lengur á dag, svo sem oftast var á saltfiskveiðunum, er menn voru látnir vinna kannske hvíldarlaust í hálfan annan eða tvo sólarhringa. Vinnuskilyrði og vinnuaðferðir eru ekkert sambærilegar og á þeim tíma, sem vökulögin voru sett. Ég get auk þess sagt hv. 4. landsk. það, að ég hef heyrt allmargar raddir frá sjómönnunum sjálfum, að þeir væru engan veginn andvígir þessari tilhögun á ísfiskveiðum, vegna þess að þeim er það fullkomlega kunnugt, að þeir eru ekki 12 tíma í fullu starfi á þeim veiðum, þó að þeir séu við veiðarnar sjálfar, hvað þá á meðan þeir eru á siglingu milli landa. Hitt er allt annað atriði, að þeir mundu miklu síður vilja láta breyta þessu á saltfiskveiðum, enda er það allt annars eðlis. Á saltfiskveiðum er unnið miklu meira jafnt allan sólarhringinn en á ísfiskveiðunum. Og þær sýndu það bezt skýrslurnar, sem við höfðum á þessum tíma, að á einu skipi gat hver maður afkastað rúmum 900 kg á dag, en meðaltalið var ekki nema 435 kg, og höfðu þó togararnir á þeim tveim árum, sem við höfðum skýrslur yfir, fiskað um 5000 tonn á hvert skip. og það sýndi beinlínis, að það var ekkert að gera fyrir atla þessa 32 menn á flestum skipunum. Ef vinnan er sæmilega skipulögð, má tryggja fulla hvíld, þó að vökulögunum sé að einhverju leyti breytt. Tillögur hv. 3. þm. Reykv. voru eiginlega mjög athyglisverðar. Hann vildi láta leyfa þeim útgerðarmönnum að halda áfram að gera út sín skip, sem hefðu sýnt það, að þeir gætu látið skipin bera sig, en hin skipin, sem hefðu verið gerð út af einhverjum öðrum aðila, hvort það voru bæjarfélögin eða aðrir, og ekki gátu borið sig, átti ríkissjóður að gera út. Samkvæmt þessu átti að þjóðnýta þau skipin, sem gátu ekki borið sig undir öðrum aðilum. Er þetta einhver sú einkennilegasta þjóðnýtingartill., sem ég hef heyrt. Og tillaga hv. 4. landsk. var sú, og raunverulega tók hv. 3. þm. Reykv. undir hana líka, að hækka nú gengið. Þá væri öllum erfiðleikum lokið. Nú er bara um að gera að setja gengið eins og það var áður, helzt á 26 krónur pundið, og þá lækkuðu iðgjöldin og þá lækkaði olían, og þá átti öllu að vera borgið. Það er nú svo sem ekki mikill vandi, ef hægt væri að leysa hann á þennan hátt. Þá þyrfti ekki hæstv. sjútvmrh. að hafa margar andvökunætur út af málinu, ef það væri svona auðvelt. Ég verð nú að segja það, að mig furðar á, að menn, sem eru jafnþingvanir og þekkja eins vel til atvinnumála og þessir hv. þm. gera, þeir skuli leyfa sér að láta svona fjarstæðu út úr sér, því að það er þó vitað, að gengislækkunin bjargaði þó að einhverju leyti togurunum og þeir hefðu stöðvazt enn fyrr, ef genginu hefði ekki verið breytt í samræmi við raunverulegt verðgildi peninganna. Ég álit, að það, sem þurfi að gera í framtíðinni fyrir togarana, sé fyrst og fremst að komast að samkomulagi um, hvernig sé hægt að fækka mönnum um borð í skipunum, á meðan þau eru á ísfiskveiðum, og komast þar að sams konar niðurstöðu og aðrar þjóðir. Það er engan veginn eðlilegt, að íslenzk togaraútgerð þurfi að hafa fleiri menn á sömu veiðum og sömu slóðum en aðrar þjóðir. Verði ekki hægt að koma því fyrir nema með bættri tækni, þá er að leita að því, hvaða tæknilegar umbætur þurfi að gera, og framkvæma þær síðan. Mér er ljóst, að Þjóðverjar hafa m.a. getað fækkað mönnum með því að brúka aðra tegund af botnvörpu en íslendingar, og ræddum við það atriði mjög í mþn. á sínum tíma. En það mætti ákaflega mikilli andstöðu hjá skipstjórunum, en ekki útgerðarmönnunum. Þjóðverjar og Englendingar líka toga aðeins á annarri hlið, en það mátti ekki heyra Það nefnt hjá íslenzkum skipstjórum að taka upp þá aðferð, þó að það bæði sparaði mikinn tíma og altmikla vinnu. Þróunin er nú einnig orðin þannig, að síðan var farið að nota skuttogarana, sem við því miður eigum enga, hefur tekizt að fækka enn meir mönnum á þeim en á hinum togurunum, og það er af því, að þar er hægt að koma tækninni betur við. Þegar því það er alveg fastákveðið, eins og mér skilst hér á Alþ., að það skuli haldið áfram að gera út togara á Íslandi, þá ber að sjálfsögðu að hafa það í hyggju, hvernig við getum notað tækniþróunina hér eins og annars staðar og þá um leið fækkað skipverjunum á hverju skipi, því að það er staðreynd í öllum löndum, að því hærri laun sem greidd eru starfsfólki, því meira verður að nota tæknina. Og það er því aðeins hægt að hækka og bæta kjör fólksins, að það sé hægt að láta vélarnar koma í staðinn til þess að vinna fyrir mannshöndina. Annað stórt atriði, sem þarf að athuga, og það vildi ég einmitt ræða sérstaklega við hæstv. ráðh., er hinn gífurlegi kostnaður við vátryggingarnar. Ég hef ekki rætt þetta persónulega við ráðherrann, en mér hefur skilizt, að hann hafi fullan áhuga á því að reyna að koma þar umbótum á, en að það sé svo umfangsmikið mál, að ekki sé hægt að gera það nú á þessu þingi eða á þeim tíma, sem eftir er til þingslita. En ég vænti þess, að það verði athugað gaumgæfilega, áður en næsta þing kemur saman, hvernig unnt sé að lækka þann gífurlega kostnað, því að það sýnir sig sjálft, að það er þung byrði, ef togari þarf að borga allt að einni millj. kr. árlega í vátryggingarkostnað. Þá fer að verða spursmál, hvort ekki á að þjóðnýta það atriði og láta ríkið taka að sér vátryggingarnar, ef ekki er hægt að fá þessu breytt á annan hátt. Það annað, sem ég stakk upp á og ég tel að beri að athuga, er, að á meðan togaraútgerðin á við þessa rekstrarerfiðleika að stríða, verði létt af henni að greiða þunga skatta í atvinnuleysissjóðina, og að sjálfsagt sé að gefa undanþágu frá því gjaldi, þangað til togaraútgerð er aftur komin á öruggan fjárhagslegan grundvöll. Þetta var eitt af því, sem ég benti á fyrr við umræðurnar. Ég get vel skilið, að slíkar till. þurfa að athugast vel, og það gefst sjálfsagt ekki tími til þess að fá um það samkomulag á þeim stutta tíma, sem eftir er nú á þinginu. Ég endurtek það enn, að ég skil ummæli hæstv. ráðh., að hér sé aðeins um að ræða einn hluta af því, sem þarf að bæta í sambandi við togaraútgerðina, það sé engan veginn lokaþátturinn af hans hálfu eða af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég skal svo ekki ræða sjálft aflatryggingasjóðskerfið. Ég var andvígur því á sínum tíma og tel, að það hefði verið miklu heppilegra að fara aðrar leiðir, en um það skal ég ekki ræða hér í dag, því að óneitanlega er það tilhneiging hjá mönnum að hugsa ekki eins mikið um aflann, ef þeir vita, að þeir fá það greitt annars staðar, sem á vantar, auk þess sem það er mjög sár tilfinning hjá þeim mönnum, sem eru aflahæstir, að láta svo og svo stóran hluta af sínum afla til hinna, sem hafa ekki getað gert verkið eins vel. En ég skal ekki frekar fara út í það hér nú. Meginástæðan fyrir því, að svo erfitt er að fá menn til að fara á hin fjarlægari mið, er, svo sem ég tók fram áðan, að mennirnir hafa miklu lakari kjör, eru meira frá heimilunum og alveg sérstaklega þessi regla, sem haldið er enn og ég þekki ekki í neinum atvinnuvegi nema á togurum, að greiða mönnum, sem eru á ísfiskveiðum, full laun fyrir að vera heima hálfan tímann og það án þess að skuldbinda Þá til þess að þurfa að koma aftur til skips, þegar skipin koma heim. Hvernig Færeyingar fara að því að láta sín skip borga sig á veiðunum, getur ekkí verið neinn mælikvarði fyrir okkur, því að þeir hafa sjálfsagt allt aðra og miklu minni erfiðleika að glíma við í þessum málum heldur en við höfum. Þetta Þótti mér rétt að láta koma hér fram, áður en málið fer héðan úr þessari hv. deild.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Vestf. taldi, að stjórnarandstaðan hér á þingi hefði verið heldur neikvæð í afstöðu sinni til þessa frv., sem hér liggur fyrir, sérstaklega neikvæð gagnvart þeim úrræðum, sem fram hafa verið borin í sambandi við hugsanlegar lausnir á togaraverkfallinu. Þær úrlausnir eru einkum þetta, að togaraútgerðarmennirnir hafa snúið sér til Alþ. og farið fram á það, að togaravökulögunum verði breytt, þannig að hvíldartími sjómanna yrði styttur verulega og vinnutími þeirra lengdur úr 12 klst. á sólarhring í 16 klst. Það er satt, stjórnarandstaðan hefur snúizt gegn þessu úrræði, verið neikvæð gagnvart því. Önnur hugmynd hefur komið fram, og hún var hér á sveimi um þingsalina fram eftir öllum vetri og á þá lund, að það væri kannske hugsanlegt úrræði til að bæta um hag togaranna að hleypa þeim inn í íslenzka landhelgi. Ég vona nú, að báðar þessar hugmyndir séu dauðar. Það hefur, sem betur fer, komið fram ein yfirlýsing af hendi sjútvmrh. um síðari hugmyndina, að hún væri ekki lengur vakandi í hug íslenzku ríkisstj. í þriðja lagi kom nú fram í ræðu hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) hugmynd, sem ætti að stuðla að lausn málsins, og hún var sú að ráðast svolítið í leiðinni á atvinnuleysistryggingarnar, undanþiggja þennan þátt íslenzks atvinnulífs þeirri skyldu að greiða í atvinnuleysistryggingarnar, og tíminn ágætlega valinn til þess, þegar íslenzkir togarasjómenn eru orðnir atvinnuleysingjar. Já, það var rétta augnablikið! Ég heyrði ekki betur en hv. 1. þm. Vestf. teldi, að það bæri að harma, að togarasjómenn hefðu á stríðsárunum komizt upp á það að búa við góð kjör, vera hér á fullu kaupi í landi, og þetta viðgengist enn, þegar skip sigldu, án skuldbindinga um að þurfa að fara á skipið aftur, þegar það kæmi úr söluferðinni, og þess væru þannig dæmi, að togarasjómenn hefðu verið á þreföldum tekjum, sagði hann, - þreföldum tekjum. Ég veit ekki, hvers vegna þessar upplýsingar voru gefnar, ef þær voru ekki rökstuðningur fyrir þeirri skoðun hv. þm., að togarasjómenn hefðu gífurlega miklar tekjur og þyrfti ekki úr að bæta. Ég held, að þetta séu einhver undantekningartilfelli, ef Þetta á sér stað, og séu alls ekki að öllum jafnaði mikil tekjubót íslenzkum togarasjómönnum, það verð ég að segja. Það er viðurkennt af öllum, sem af sanngirni vilja líta á Þessi mál, að miðað við vinnutíma togarasjómannsins er hans eftirtekja lítil. Ég sá það nýlega, og mér sýndist það dæmi vera nokkuð rétt reiknað, að þegar lagðar voru niður tekjur þeirra miðaðar við vinnustund, þá fengu þeir út úr því kvennakaup, 16 krónur og nokkra aura á tímann. Það gefur að skilja, að íslenzkri togarasjómannastétt verða ekki boðin þau kjör, enda er komið sem komið er. Þeir hafa ekki unað þeim kjörum og hafa gengið í land, og þess vegna er togaraflotinn stöðvaður, að þeim hefur verið ætlað að una slíkum kjörum. Mig undrar Það ekki, þó að hv. 1. þm. Vestf. hrykki við, þegar ég harmaði það, að vestfirzkur þm. hefði orðið til þess nú fyrstur manna líklega að koma á framfæri hugmyndinni um fækkun manna á togurunum og lengingu þeirra vinnutíma, styttingu hvíldartímans, þ.e.a.s. koma hér á framfæri hugmyndinni um árásina á vökulögin. En hv. þm. var sá drengur, að hann gekkst við þessu. Hann taldi, að hann hefði hreyft þessu hér ásamt ýmsum öðrum till., sumum nýtilegum, við 1. umr. málsins. Hann gekkst við því, en sagði um leið, að hann hefði ekki verið einn um þessa skoðun, það hefðu ýmsir aðrir verið á sama máli um þetta. Hann fór inn á það að rökstyðja, að þetta væri vel framkvæmanlegt, einkanlega á ísfiskveiðum. Hann vildi ekki halda Því fram, að það væri svo auðvelt að hrófla við vökulögunum kannske á saltfiskveiðum, þá er vinnan auðvitað miklu, miklu meiri, vinnuþrældómurinn meiri, og hann sagði, að hann teldi það ekki neina goðgá eða nein föðurlandssvik að hamra á þessum skoðunum. Það er vafalaust rétt hjá honum, að þetta verður ekki kennt við föðurlandssvik, og kannske verður það ekki heldur kölluð goðgá. En þó að hann fari rétt með það, að vinnuharkan á togurunum nú sé ekkert sambærileg við það, sem var, þegar togaraútgerð hófst hér og menn, eins og hann játaði, stóðu 11/2–2 sólarhringa og kannske eitthvað á þriðja sólarhringinn án verulegs hvíldartíma á milli, þangað til þeir voru örmagna og vissu ekkert, hvað þeir gerðu, hvort þeir voru að skera af sér fingur eða hvort þeir voru að skera dálkinn úr fiskinum, voru orðnir svo dofnir, - þó að Það sé rétt hjá honum, að þrældómurinn sé ekkert álíka nú eins og áður en togaravökulögin voru sett, þá er víst, að það er alveg vonlaust mál, að hægt sé að hrófla við vökulögunum. Það er áreiðanlega orðum aukið, að sjómenn séu ekki andvígir því, en því hélt hv. þm. fram. Eða hvernig eru þau til komin, mótmælin, sem hafa borizt inn fyrir veggi Alþ. frá hverri togaraskipshöfninni á fætur annarri, einróma um það að andmæla því, að haggað sé við togaravökulögunum? Eru það pöntuð mótmæli? Þau breiddust svo skyndilega út yfir togaraflotann eins og eldur færi um sínu. Nei, ég held, að það hafi verið alveg „spontant“, ekki nein pöntuð mótmæli, að það sagði til sín strax vakandi vilji, varnarvilji togarasjómannanna gagnvart vökulögunum. Af þeim mótmælum les ég það, að það sé ekki vilji hjá sjómönnum til þess að leysa þessi mál á kostnað þeirra lagaákvæða um hvíld togarasjómanna, sem þeir eiga nú við að búa. Það, sem nákvæmlega felst í erindi togaraútgerðarmanna, Félags íslenzkra botnvörpuskipaeigenda, er þetta: að togaravökulögunum verði breytt á þann veg, að vinnutíminn verði lengdur úr 12 klst. á sólarhring í 16 klst. á sólarhring. Og það segja mótmæli togarasjómannanna skilmerkilega, að þá breytingu uni þeir ekki við, henni mótmæli þeir harðlega. Enda hefur farið svo, að aðalmálgagn ríkisstj., Morgunblaðið, hefur hlaupið frá sinni afstöðu. Það tók mjög jákvætt undir þessar kröfur útgerðarmannanna í fyrstu, en hefur reynt að þurrka það allt saman út aftur. Það tekst nú ekki, Það stendur svart á hvítu, undirtektir Morgunblaðsins undir þessar kröfur togaraeigendanna voru jákvæðar í upphafi. En hræðslan greip málgagnið fljótt, og það hvarf frá þessari afstöðu. Hv. þm. sagði, að togarasjómennirnir fengju nóga hvíld á ísfiskveiðum a.m.k., þó að togaravökulögunum yrði breytt. Hann heldur því þannig fram enn í dag, að þetta sé hugsanleg lausn á togaravandamálinu og togaraverkfallinu. Það er því staðreynd, nú öllum kunn, að einn af hv. þm. Sjálfstfl, er hér enn málsvari fyrir þessari kröfu togaraútgerðarmanna. Og mér finnst það dálítið einkennilegt, að annar hv. þm. Sjálfstfl. skuli hafa gufað upp á Alþ. og horfið, þegar mest þörf var á honum sem málsvara sjómannastéttarinnar sem varaformanni Sjómannafélags Reykjavíkur, það verð ég að segja. Það er dálítið sérkennilegt, að þetta skyldi bera upp á sama tímann. Einn þm. flokksins gerir kröfur togaraeigendanna um árásina á vökulögin að sínum og segist hvorki vilja kenna það við goðgá né föðurlandssvik, sem sé hann standi alveg teinréttur við þessa afstöðu sína, en sá, sem átti að vera málsvarinn, er horfinn. Þá lét hv. þm. í ljós undrun sína á því, að ég skyldi hafa borið fram kröfu um hækkun á genginu til þess að rétta hag togaraútgerðarinnar og að hv. 3. þm. Reykv. (EOl) hefði tekið þessa till. mína upp í ræðu sinni á eftir. Þetta er ekki rétt hjá hv. þm. Ég hreyfði engri slíkri till. En hitt er rétt, að ég lét í ljós þá skoðun, að það hefði verið jafnvel betra, að gengisfellingarnar, sem hafa verið framkvæmdar, hefðu ekki verið framkvæmdar. Það er ekki svo auðvelt að kippa breyttu gengi til baka, þegar búið er að framkvæma gengisbreytingu, en hins vegar sýndi ég fram á það, að gengisbreytingarnar hefðu hækkað marga stórútgjaldaliði togaraútgerðarinnar og hef þar fyrir mér tölur úr bókhaldi togaraútgerða. Ég nefndi þar, og það skal ég endurtaka, að vátryggingargjöld, sem voru almennt um 300 þús. kr. á togara fyrir fyrri gengislækkunina, eru nú komin allt upp í 1 millj. 250 þús. á hinum yngri og dýrari togurum, sem eru á viðreisnarverði, eftir gengislækkun. Að olían hefur meira en tvöfaldazt í verði, er fyrst og fremst afleiðing af gengislækkununum. Vátrygging togaranna er enginn smáliður, og þar lagði jafnvel einn af hv. þm. Sjálfstfl. til, að gripið yrði til þjóðnýtingar, vátryggingariðgjöldin væru svo há, hvíldu svo þungt á togaraútgerðinni, að það væri jafnvel ástæða til, að tryggingastarfsemin væri þjóðnýtt, og þar erum við alveg sammála. Það á að tryggja það, að vátryggingastarfsemin í landinu sé ekki stórgróðafyrirtæki á kostnað frumatvinnuveganna í landinu og þeim til lömunar, og það er alveg óviðurkvæmilegt að láta það ástand haldast. Vitanlega eiga þessar opinberu tryggingar að vera Þá í höndum hins opinbera og iðgjöldum hagað þannig, að það sé eingöngu til að standa undir tryggingunum með nauðsynlegustu iðgjöldunum og ekki með nokkra tilhneigingu til þess að safna á því gróða. Ég átti fyrir nokkrum mánuðum tal við tryggingaforstjórann í Færeyjum, og hann sagði mér það í óspurðum fréttum, að sér bærust oft frá Íslandi fyrirspurnir um, hvort ekki væri hægt að fá að tryggja íslenzk skip í ríkistryggingunni í Færeyjum, - þessi grein er þar þjóðnýtt, - því að þeir segðu, að tryggingaiðgjöld hér væru um það bil tvöfalt hærri en þar. Hann hefði því miður orðið að gefa þær upplýsingar, að það væri einungis hægt að vátryggja í Færeyjum þau skip, sem þar væru skrásett, væru skrásett þaðan, og þannig hefði þeim verið synjað um þetta. Þetta sýndi mér Þá Þegar það, sem hv. 1. þm. Vestf. viðurkenndi nú og margir hafa viðurkennt á þessu þingi, að tryggingastarfsemi væri hér að því leyti í ólestri, að tryggjendur væru hafðir að féþúfu og iðgjöldin margfalt hærri en þau þyrftu að vera. Vextir af 40 millj. kr. togara, - það kosta núna þessir þúsund tonna togarar eftir gengislækkun, - eru á 4. millj., og það er komið í þessar svimháu tölur sem afleiðing af gengislækkununum. Það munu því ýmsir verða mér sammála um, að það væri betra, ef hægt væri að kippa þessum gengislækkunum til baka. Þær hafa ekki orðið slík hjálp frumatvinnuvegum þjóðarinnar, sjávarútveginum og landbúnaðinum, eins og látið var í veðri vaka. Þær hafa ekki orðið til þess, að sjávarútvegur á Íslandi gengi án uppbóta og styrkja, heldur einmitt leitt til þess, að nú verður að hjálpa þessum atvinnuvegum með uppbótum og styrkjum. Nú eru forustumenn sjómannasamtakanna búnir að þreyta samninga í sjö mánuði við útgerðarmenn togarafélaganna. Þeir eru búnir að þreyta samninga í sjö mánuði, og það er komið á þriðja ár, síðan samningunum var sagt upp. Farið er fram á 20–22%o kjarabætur, og sjómennirnir fá enga áheyrn. Þetta eru meginatriðin í því máli. En það, sem var uppistaðan í minni ræðu áðan, var, að svo illt sem það væri að skattleggja bátaflotann vegna togaraflotans með því að taka þá sjóðseign, nokkra tugi milljóna, sem hafa safnazt í hlutatryggingasjóði bátaútvegsins, og nota nú til að bjarga togaraútgerðinni, - ja, bjarga henni aðeins á þann hátt að grynna á skuldunum, eins og hæstv. ráðh. hefur sagt, og að þyngja skattinn á bátaútveginum í viðbót, eins og ákveðið er með þessu frv., - þá væri það þó sök sér, ef það væri gert til þess að koma togaraflotanum af stað. En þegar það er svo játað, að þessi skattlagning á bátaflotann verði engin lausn í því máli, togararnir verði bundnir eftir sem áður, þá tel ég þetta enga lausn og teldi, að það væri aðgengilegra fyrir hv. þm. að samþ. frv. sem þetta, þó að það fæli í sér nokkrum tugum millj. meiri tekjuöflun til handa togaraútgerðinni, ef þá væri hægt að lýsa því yfir, að hún jafnframt færi af stað og yrði jafnframt lifandi þáttur í íslenzku framleiðslustarfi. Það er ekki því að heilsa, það hefur komið berlega í ljós af svörum hæstv. sjútvmrh., togararnir verða áfram bundnir og deilan að engu leyti leyst, þó að þetta frv. verði samþ. Og þá finnst mér það koma til lítils, því að það er auðvitað staðreynd, að togararnir gætu alveg eins legið bundnir hér í höfn með sínar skuldabyrðar frá umliðnum árum. Það held ég, að væri Þó óráðlegast af öllu að hyggja nú á að rýra tekjur atvinnuleysistrygginganna í sambandi við þetta mál, þegar togarasjómennirnir, um 800 talsins, eru komnir í hóp atvinnuleysingja.

Landbrh. (Ingólfur Jónsson) Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér um ræðir, var flutt hér í hv. Nd. á síðasta þingi, en dagaði þá uppí. Það var endurflutt að þessu sinni í hv. Ed. og hefur fengið afgreiðslu þar. Frv. er samið af ábúðarlaganefnd, en sú nefnd var kosin samkv. þáltill. í Sþ. 4. maí 1959. Frv. þetta gerir ekki ráð fyrir neinum verulegum grundvallarbreytingum frá eldri lögum, heldur miðar miklu frekar að því að samræma hin ýmsu atriði við núverandi aðstæður. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni frv. eða breytingar. Frv. fylgir grg. ásamt umsögn um hinar ýmsu greinar frá hv. ábúðarlaganefnd, og skýrir það sig að nokkru sjálft. Smávægilegar breytingar voru samþykktar í hv. Ed. eftir tillögum, sem bárust frá búnaðarþingi. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. landbn.

forseti (BGr): Borizt hefur eftirfarandi bréf: „Þar sem ég mun ekki geta sinnt þingstörfum næstu vikur vegna embættisanna heima fyrir, leyfi ég mér hér með, með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis, að fara þess á leit, að varamaður Sjálfstfl. í Norðurlandskjördæmi vestra, Jón Pálmason fyrrv. ráðherra, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Gunnar Gíslason.“ Ég býð Jón Pálmason velkominn aftur til þings.