Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigbjörn Gunnarsson, fyrrverandi sveitarstjóri og alþingismaður, andaðist í gær, 15. febrúar. Hann var 57 ára að aldri. Sigbjörn Gunnarsson fæddist á Akureyri 2. maí 1951. Foreldrar hans voru hjónin Guðrún Sigbjörnsdóttir tryggingarfulltrúi og Gunnar Steindórsson kennari, sonur Steindórs Steindórssonar skólameistara og alþingismanns fyrir Alþýðuflokkinn. Sigbjörn lauk stúdentsprófi við Menntaskólann á Akureyri 1972, nam síðan lögfræði við Háskóla Íslands 1974–1975. Hann var kennari við Gagnfræðaskóla Akureyrar um þriggja ára skeið en gerðist kaupmaður á Akureyri 1976. Eftir að þingmennsku lauk og Sigbjörn hafði sinnt ýmsum verkefnum á annað ár varð hann árið 1997 sveitarstjóri Skútustaðahrepps í Mývatnssveit og gegndi því starfi í 8 ár eða fram til 2005. Hann var sveitarstjóri Þingeyjarsveitar 2006 og gegndi því starfi uns hann veiktist á sl. sumri. Sigbjörn Gunnarsson átti sterkar rætur í heimabæ sínum, Akureyri. Hann var þegar ungur maður félagslega sinnaður, hóf snemma afskipti af félagslífi á Akureyri og síðan stjórnmálum og skipaði sér í raðir Alþýðuflokksins. Á yngri árum var Sigbjörn knattspyrnumaður og þótti hafa gott keppnisskap. Hann var síðan forvígismaður í æskulýðs- og íþróttastarfi um áratugaskeið og lagði hvarvetna gott til, einkum innan knattspyrnuhreyfingarinnar og var kjörinn til forustustarfa í knattspyrnusambandinu. Kjörtímabilið 1987–1991 var Sigbjörn varaþingmaður Norðurlandskjördæmis eystra og sat eitt þing, vorið 1988. Árið 1991 tók hann við forustusæti flokks síns í kjördæminu og var kjörinn á þing í aprílmánuði það ár. Hann sat á Alþingi í fjögur ár. Samtals sat hann á sex þingum. Sigbjörn hélt áfram afskiptum af stjórnmálum þótt hann ætti ekki afturkvæmt á Alþingi. Hann var formaður heilbrigðis- og trygginganefndar tvö ár á Alþingi en seinni hluta þess kjörtímabils var hann formaður fjárlaganefndar, 1993–1995. Hann sýndi mikinn dugnað í því starfi og réttsýni og sanngirni í erfiðu hlutverki sem honum var trúað fyrir. Loks varð Sigbjörn formaður þingflokks Alþýðuflokksins síðasta veturinn á þingi. Þingmennskuár sín var hann fulltrúi Alþingis á fundum Evrópuráðsþingsins. Sigbjörn Gunnarsson kom á Alþingi reyndur í félags- og atvinnulífi og naut þeirrar reynslu í starfi alþingismanns. Hann var lipur í samskiptum, hreinn og beinn og fylgdi málum eftir af festu. Ég bið þingheim að minnast Sigbjörns Gunnarssonar fyrrverandi alþingismanns með því að rísa úr sætum. - 
            

Herra forseti. Fyrir viku birti forsætisráðuneytið yfirlýsingu þar sem fram kom að ekki væri unnt að birta umsögn eða athugasemdir frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum um seðlabankafrumvarpið vegna þess að sjóðurinn krefðist þess að trúnaður væri haldinn um þetta mál þrátt fyrir vilja forsætisráðherra. Ég grennslaðist fyrir um málið hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og sendi þangað tölvupóst og fékk svar þar sem eftirfarandi kemur fram, með leyfi forseta: „Í samræmi við fastar vinnureglur ganga athugasemdir okkar til stjórnvalda og það er stjórnvalda að ákveða hvort þeim er dreift til annarra.“ Hér er verið að vísa til þeirra bráðabirgðaathugasemda sem spurt var um. Með öðrum orðum, það sem kom fram í yfirlýsingu forsætisráðuneytisins um þetta efni var ekki rétt. Það var ekki farið rétt með, það var ósatt þannig að ríkisstjórn hinnar miklu siðbótar, sem ætlar að beita sér fyrir breytingum á lögum um ráðherraábyrgð og auka gegnsæi á öllum sviðum, hefur gert sig seka um að fara rangt með í þessu máli. Hvers vegna? Hvers vegna var þessu haldið fram þegar þetta var ekki rétt? Það verður að birta hinar upphaflegu athugasemdir. Voru þær öðruvísi en þær athugasemdir sem síðar bárust? Óskaði ráðuneytið kannski eftir því að þeim væri breytt? Hvernig breyttist þessi umsögn? Í leiðinni vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún hafi leitað ráða hjá helstu trúnaðarmönnum forsætisráðuneytisins hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Þannig er að Ísland á tvo trúnaðarmenn í sjóðráði sem kallað er, í æðstu stjórn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, aðalfulltrúa og varafulltrúa Var leitað til þeirra og kannski vill ráðherrann upplýsa okkur hv. þingmenn um hverjir þeir fulltrúar eru?

Virðulegi forseti. Ég vil mótmæla því að forsætisráðuneytið hafi farið rangt með upplýsingar og trúnaðarupplýsingar sem okkur höfðu borist frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Ég veit ekki betur en að um helgina hafi borist beiðni frá einum þingmanni þar sem beðið er um öll gögn sem við höfum uppi í þessu máli og þau verða auðvitað öll send til viðkomandi þingmanns. Ég hygg að í þeim gögnum komi fram að í hinum upphaflegu athugasemdum eða tæknilegu ábendingum sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sendi okkur kom fram að óskað væri eftir trúnaði um þær upplýsingar sem þar voru sendar. Ég mótmæli því að forsætisráðuneytið hafi með einhverjum hætti farið rangt með í þessu máli eða í því sem það hefur upplýst viðskiptanefnd um, í ráðuneytinu er allt opið sem hægt er að hafa opið. En þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn biður okkur um trúnað um þær upplýsingar sem þeir sendu fyrst um tæknilegar ábendingar, en eftir að við höfðum sent þeim frumvarpið þegar búið var að þýða það á ensku þá báðu þeir um trúnað um þær upplýsingar en sögðu aftur á móti að þeir mundu senda aðra umsögn sem við gætum birt opinberlega. Það hefur verið gert og því hefur engu verið leynt í þessu máli.

Herra forseti. Það væri óskandi að þetta mál væri svona vaxið. En ég sendi sjóðnum fyrirspurn og fékk m.a. svar þar sem stendur eftirfarandi: „Hvað varðar seðlabankalögin höfum við einmitt sent stjórnvöldum athugasemdir til bráðabirgða sem við gerum ráð fyrir að komi í endanlegt horf fljótlega. Í samræmi við fastar vinnureglur ganga athugasemdir okkar til stjórnvalda og það er stjórnvalda að ákveða hvort þeim verði dreift til annarra.“ Með öðrum orðum, því er enn haldið fram hér að sjóðurinn hafi beðið um trúnað á þessu. Það stemmir ekki við það sem mér er sagt og sá sem sendi mér þetta er sá sem hefur með Íslandsmálin að gera. Hæstv. ráðherra verður að gera það upp við sig hvað og hvernig á þessu stendur en það verður að birta þessar upphaflegu athugasemdir. Það er lágmarkskrafa eins og málinu er háttað. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um fulltrúa Íslands í sjóðráðinu. Það er kannski vegna þess að hún veit ekki hverjir þeir eru. En aðalfulltrúinn heitir Davíð Oddsson og er seðlabankastjóri og varafulltrúinn heitir Bolli Þór Bollason og er fyrrverandi ráðuneytisstjóri í forsætisráðuneytinu. Kannski er það einhver skýring á því að það er ekki leitað til þessara manna.

Herra forseti. Það er mjög sérkennilegt hvernig þessu er haldið fram af hv. þingmanni. Hv. þingmaður veit mætavel að við vorum beðin um trúnað við þessum fyrstu upplýsingum sem komu frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að því er varðar tæknilegar ábendingar um frumvarpið. Hv. þingmaður veit mætavel að ég óskaði eftir því að trúnaði við þessar fyrri upplýsingar sem fram komu eða tæknilegu ábendingar frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, yrði aflétt. Svar þeirra var, eins og ég sagði áðan, að þeir mundu senda aðra umsögn sem gæti verið gerð opinber. Hv. þingmaður veit líka mætavel að upplýsingalögin eru með þeim hætti að þar er ýmislegt sem snertir alþjóðastofnanir, og þar með Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, undanþegið almennri upplýsingaskyldu. Efnahagsskrifstofa ráðuneytisins sem hv. þingmaður þekkir mætavel fór með öll þessi samskipti fyrir okkar hönd og ég ítreka að við erum ekki að leyna einu eða neinu í ráðuneytinu í þessu efni. Hv. þingmaður ætti bara að sanna þetta.

Virðulegur forseti. Árið 2004 skipaði þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, nefnd sem hafði það hlutverk að fjalla um íslenskt viðskiptaumhverfi. Sú nefnd starfaði undir formennsku núverandi hæstv. viðskiptaráðherra og hafði m.a. það hlutverk að koma með tillögur að lagabreytingum, m.a. með hliðsjón af hneykslismálum sem höfðu komið upp erlendis. Ítarlega var fjallað um löggjöf sem fellur undir félagarétt ekki hvað síst er varðar stjórnir og stjórnendur fyrirtækja. Ein af tillögum meiri hluta nefndarinnar var að koma í veg fyrir að stjórnarformenn fyrirtækja væru jafnframt forstjórar eða framkvæmdastjórar á þeim forsendum að það er m.a. hlutverk stjórnar að hafa eftirlit með stjórnendum og því hefðu starfandi stjórnarformenn þar með eftirlit með sjálfum sér. Í því samhengi var vísað til fordæma í dönskum rétti og í gagnrýni á þetta fyrirkomulag sem tíðkast að einhverju leyti í Bandaríkjunum. Þegar skýrsla nefndarinnar kom út og tillögur hennar voru kynntar er óhætt að segja að miklar mótbárur hafi komið fram um ýmislegt í skýrslunni, m.a. frá samtökum iðnaðarins og samtökum atvinnulífsins, sérstaklega hvað varðar tillöguna um að bann verði lagt við því fyrirkomulagi að stjórnarformenn gegni samhliða stöðu forstjóra eða framkvæmdastjóra. Einn nefndarmaður skilaði séráliti og taldi að reynsla af þessu fyrirkomulagi hefði verið góð og félag sem hafi þessa leið hafi náð eftirtektarverðum árangri, ekki síst í sókn sinni á erlenda markaði. Aðrir hafa hins vegar bent á að reynsla af þessu fyrirkomulagi hérlendis sé slæm, sérstaklega undanfarin missiri og það sé í besta falli ógagnsætt en jafnframt geti það gefið tækifæri til að hygla stærstu hluthöfum á kostnað þeirra minni og jafnvel séu skýrar vísbendingar um það. Ég vil fyrst biðja hæstv. viðskiptaráðherra um álit hans á því hvort hann sé sammála því að núverandi fyrirkomulag um að starfandi stjórnarformenn hafi getað haft neikvæðar afleiðingar fyrir íslenskt viðskiptalíf á undanförnum árum og ef svo er hvort ráðherra muni beita sér fyrir breytingum hvað það varðar á hans stutta tíma í viðskiptaráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Þessari fyrirspurn er í raun auðsvarað því að ég er sammála hv. þingmanni Helgu Sigrúnu Harðardóttur, bæði um forsöguna sem hún lýsti ágætlega og um nauðsyn þess að þessu verði breytt, þ.e. að tekið verði á því í hlutafélagalögunum að við getum ekki haft stjórnarformenn sem í reynd eru framkvæmdastjórar viðkomandi fyrirtækja jafnvel þótt annar maður beri formlega séð heiti framkvæmdastjóra. Eins og hv. þingmaður nefndi mætti þetta verulegri andstöðu á sínum tíma, m.a. hjá þeim sem bentu á að mörg íslensk fyrirtæki þá voru með starfandi stjórnarformenn og töldu að það hefði gefist vel. Nú held ég að óhætt sé að fullyrða, því miður, að reynslan sýnir að þetta fyrirkomulag gafst ekki vel. Mörg þessara fyrirtækja eru nú í verulegum kröggum eða jafnvel orðin gjaldþrota. Á því eru auðvitað margar skýringar og ekki eingöngu þetta skipulag en ég held að sú niðurstaða hversu illa þessi rekstur gekk þegar upp var staðið renni stoðum undir að æskilegra sé að hafa skýrari skil á milli stjórna fyrirtækja sem hafa þá eftirlitshlutverk, auk þess að hafa stefnumótunarhlutverk og síðan framkvæmdastjórna fyrirtækja, eins og reyndar var hugmyndin með því að sett voru í lög ákvæði, sem er enn þá, um að ekki megi kjósa framkvæmdastjóra sem stjórnarformann. Ráðuneytið mun beita sér fyrir því að þessu verði breytt en væntanlega samhliða öðrum breytingum á hlutafélagalögum sem ástæða virðist til að koma í gegn í ljósi reynslu undanfarinna missira af framkvæmd laganna.

Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir svarið. Það gaf mér skýrt til kynna að þetta fyrirkomulag hefur ekki gefist vel í viðskiptalífinu. Ég vil minna hv. þingmenn og hæstv. ráðherra á að þetta fyrirkomulag er það fyrirkomulag sem við höfum hér í þinginu líka. Þingið á að hafa eftirlit með ráðherrum sínum sem jafnframt eru hluti af þinginu þannig að ráðherrar eiga sjálfsagt að hafa eftirlit með sjálfum sér. Í því samhengi vil ég minna á mikilvægi frumvarps okkar framsóknarmanna um stjórnlagaþing sem hefur m.a. það hlutverk að endurskoða þrískiptingu ríkisvaldsins, tryggja jafnræði, auka gagnsæi o.s.frv.

Herra forseti. 11. desember sl. féll dómur í Héraðsdómi Reykjavíkur í máli Sigurjóns Arnar Þórssonar gegn íslenska ríkinu þar sem verulega var fundið að stjórnsýslu félagsmálaráðuneytisins. Niðurstaðan er sú að ríkissjóður þarf að greiða hátt í 1.200 þúsund kr. vegna axarskafta í stjórnsýslu félagsmálaráðuneytisins. Um er að ræða brottvikningu formanns nefndar fatlaðra úr starfi sínu án þess að hann hafi notið nokkurs andmælaréttar eða að hann hafi getað komið nokkrum rökstuðningi að gagnvart hinu háa ráðuneyti. Endaði það með því að Sigurjón Örn Þórsson varð að leita réttar síns fyrir dómstólum og liggur nú niðurstaðan fyrir. Hv. þm. Árni Mathiesen hlaut miklar ákúrur frá umboðsmanni Alþingis vegna ráðningar dómara í Héraðsdóm Norðurlands eystra. Menn höfðu stór orð um hvernig þeirri embættisfærslu var háttað. Hér er um það að ræða að dómur fellur í Héraðsdómi Reykjavíkur og er mjög merkilegt að ekki skuli nokkur maður hafa tekið eftir því að þessi dómur hafi fallið. Mig langar að vitna til bloggsíðu hv. þm. Eyglóar Harðardóttur þar sem hún vitnar í hæstv. félagsmálaráðherra á þann veg, með leyfi forseta: „Ég held, herra forseti, að atburðir síðustu vikna og missira segi okkur ljóslega að það er brotalöm í stjórnsýslu okkar, þar er ekki allt sem vera skyldi. Ábyrgð virðist vera óljós í stjórnsýslunni og hana þarf að skilgreina miklu betur. Stjórnendur sem treyst hefur verið og trúað fyrir stjórnunarstöðum innan stofnana á vegum ríkisins hafa brugðist trausti og trúnaði ...“ Fyrir þau mistök þarf að borga, fyrir þau fjármálalegu axarsköft sem gerð hafa verið. Mig langar að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra að því hvernig hún hyggst bregðast við þessum dómi og hvort hún hafi þegar gripið til aðgerða vegna hans.

Mér er mjög ljúft að svara hv. þingmanni og ég tek eftir því að hv. þingmaður nefnir ekki hver þessi maður er. Þetta er fyrrverandi aðstoðarmaður Árna Magnússonar, fyrrverandi félagsmálaráðherra, sem þremur mánuðum  Nú veit hv. þingmaður það mætavel að þegar um stjórnarskipti er að ræða er mjög algengt að trúnaðarmenn fyrri ríkisstjórnar - sem eru í stöðum eins og formennsku hjá stjórnarnefnd um málefni fatlaðra - að oft er óskað eftir því og beðið um að viðkomandi víki fyrir trúnaðarmanni ráðherra. Ég spyr: Finnst hv. þingmanni eðlilegt að ég hafi sem formann í þessari mikilvægu stefnumótandi nefnd aðstoðarmann fyrrverandi félagsmálaráðherra? Ég tók þetta upp í ríkisstjórn, ræddi þetta þar - af því að ég heyrði að fyrrverandi hæstv. menntamálaráðherra var að grípa fram í. Menn voru yfir sig hneykslaðir á því að þetta skyldi vera með þeim hætti. Sigurjón Örn Þórsson krafðist fjögurra ára launa sem stjórnarformaður í fjögur ár, tveggja milljóna. Það er bara mjög sérkennilegt að þessi maður hafi ekki orðið við beiðninni. Það er algengt að fólk verði við slíkum beiðnum og meira að segja framsóknarmenn sem sátu í mikilvægum nefndum í félagsmálaráðuneytinu komu til mín og óskuðu eftir að fá að fara úr nefndum þar sem þeir voru formenn og töldu eðlilegt að skipt væri um formann. Ég mótmæli því að hann hafi ekki haft andmælarétt vegna þess að ég bauð honum að koma til mín.  
             Það var líka hringt í þennan mann strax. Það lá fyrir að ég vildi þessi skipti og hann sagðist sýna því skilning. Það er því mjög sérkennilegt að hv. þingmaður skuli koma með þetta inn í þingsali vegna þess að ég held að það hafi verið eðlilega að málinu staðið. Dómurinn er fallinn 

Herra forseti. Mér finnst þetta svar afskaplega sérkennilegt. Það er greinilegt að málið snýst um að viðkomandi maður er framsóknarmaður. Ég ætla ekki að gera ágreining um að ráðherrann hafi viljað fá aðra trúnaðarmenn í starfið. Ég er að tala um hvernig að þessu var staðið. Maðurinn fékk ekkert að vita um þetta. Það kemur fram í dómnum að ráðuneytisstjórinn í félagsmálaráðuneytinu taldi víst að formaðurinn yrði látinn vita áður en breytingar yrði gerðar. Ég er að varpa ljósi á stjórnsýsluna í ráðuneytinu, ég er ekki að tala um hvort viðkomandi ráðherra hafi viljað losna við manninn eða ekki. Það var bara ekki rétt gert, hæstv. forsætisráðherra. Forsætisráðherra verður að viðurkenna að þarna var ekki rétt að málum staðið. Þegar menn hafa haft þann sið í gegnum tíðina, hafa haft stór orð um hvernig stjórnsýslu í landinu er háttað, þegar slík brotalöm er eins í þessu máli, hlýtur maður að mega spyrja hæstv. ráðherra að þessu og hún viðurkenni það þá. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta mál muni t.d. vera eitthvert innlegg í fyrirhugaða breytingu á ráðherralögunum.

Mér finnst lágmark að hv. þingmaður fari rétt með. Það var hringt í þennan fyrrverandi aðstoðarmann fyrrverandi félagsmálaráðherra þar sem hann var staddur erlendis. Hann fékk þær upplýsingar að ég vildi gjarnan skipta þarna um eins og í ýmsum öðrum nefndum. Hann sagðist sýna því skilning.  Ég spyr aftur: Finnst mönnum eðlilegt að trúnaðarmaður fyrrv. félagsmálaráðherra úr öðrum flokki sé æðsti yfirmaður 

Herra forseti. Ég spyr hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hvort hann sjái ekki ástæðu til þess að gefa út agnarlítinn kvóta af loðnu handa skipunum sem nú eru verkefnalaus og loðnan syndir hjá. Ég tel fulla ástæðu til þess og þó að bætt væri við kvóta upp á 50 þús. tonn mundi það ekki breyta neinu sem skiptir máli fyrir stofnstærð. Ég hvet hæstv. ráðherra til þess að bæta við kvóta upp á 50 þús. tonn á meðan verið er að rannsaka og mæla loðnustofninn betur. Við vitum að það getur skipt nokkrum milljörðum sem við fáum í tekjur fyrir 50 þús. tonn af loðnu því að á þessum árstíma fer aflinn allur í vinnslu og er unninn til útflutnings á Japan á hæsta verði. Ég hvet ráðherra til þess að skoða þessi mál meira og betur en hann hefur gert vegna þess að aðeins er búið að gefa út leyfi á 15 þús. tonn af loðnu sem er nánast bara dropi í hafið. Ég held að lágmark sé að gefa út 50 þús. tonn til viðbótar á meðan er verið að rannsaka þessi mál betur. Ég vil forvitnast um það hjá hæstv. ráðherra hvort hann sjái sér ekki fært að gera það.

Herra forseti. Mér er vel kunnugt um áhuga manna á því að gefnar verði út einhverjar raunverulegar veiðiheimildir og það er blóðugt að sjá dýrmætustu sólarhringa ársins renna hjá án þess að við getum farið að taka loðnu til frystingar og síðan hrognavinnslu. Það sem gert var í þessum efnum var að gefa út rannsóknarkvóta upp á 15 þús. tonn í byrjun síðustu viku. Ég ákvað að gera það þá og gera það strax til þess að auka líkurnar á því að með mælingum og rannsóknum mætti reyna á það til fulls hvort veiðanlegt magn fyndist miðað við þær reglur sem fylgt hefur verið í þessum efnum á undanförnum árum og byggja á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar um það magn að lágmarki sem reynt er að skilja eftir til að tryggja hrygningu og viðhald stofnsins. Það verður að segjast eins og er, því miður, að slíkar mælingar hafa enn ekki gefið tilefni til bjartsýni á að stofninn reynist nægjanlega stór þannig að unnt sé að gefa út veiðikvóta. 15 þúsund tonnin eru í raun gefin út þó að mælingar hafi sýnt að enn vanti nokkuð upp á að stofninn nái þeirri 400 þús. tonna viðmiðun sem þarna er miðað við. Í raun koma þau því til frádráttar frá því magni sem búið var að mæla. Búið var að mæla stofninn upp á 385 þús. tonn eða þar um bil. Það er því miður einfaldlega þannig að enn vantar algerlega forsendur fyrir því að gefa út meiri veiðiheimildir og þá eru menn komnir að því að velta öðrum hlutum fyrir sér. Ef það er engu að síður gert, hvaða trúverðugleiki verður þá í þeirri ráðgjöf og þeirri aðferðafræði sem við byggjum þessa hluti á? Svo sárlega sem okkur vantar meiri verðmæti í þjóðarbúið og svo ákaflega vel sem það kæmi sér fyrir sjávarútvegsfyrirtækin geta menn ekki horft fram hjá hinni hlið málsins sem er einfaldlega sú að við verðum að taka ábyrga afstöðu. Miklir hagsmunir eru í húfi, ekki bara núna og ekki bara fyrir þjóðarbúið og fyrirtækin í dag heldur fyrir framtíðina líka, að við tökum ekki óverjanlega áhættu gagnvart viðkomu mikilvægustu nytjastofna. Svarið er því einfaldlega það 

Herra forseti. Það væri fróðlegt ef hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra upplýsti okkur um hvað Hafrannsóknastofnun hefur náð að mæla mikið magn af loðnu og hvort tekin sé einhver áhætta með 50 þús. tonnum, sem ég tel ekki vera áhætta að neinu marki. Ég held að það skipti óverulegu máli. Auðvitað vilja menn fara varlega í sakirnar eins og í mörgu öðru en hér er fjöldi starfa og mikil verðmæti í húfi. Það er engin ástæða til þess að ætla að 50 þús. tonn til eða frá ríði baggamuninn varðandi það hvort loðnustofninn verður til í framtíðinni eða ekki. Það er miklu nær að leyfa flotanum að vera á svæðinu þar sem menn eru við veiðar þó að það sé svona lítið magn, og geta þá fylgst með. Þar að auki er hugsanlegt að það komi einhver loðna að vestanverðu sem oft hefur bjargað miklu.

Herra forseti. Verið er að gera allt sem hægt er og hefur verið gert undanfarna daga til þess að mæla þær slóðir þar sem hugsanlega gæti komið loðna. Það lá skip inni fyrir vestan og beið eftir veðri til þess að mæla þar og hvert skip sem fer í veiðarnar þarf að skila tilteknum dagafjölda í mælingum og við rannsóknir áður en það getur tekið sinn skammt út úr þessum rannsóknarkvóta. Væri gefinn út kvóti upp á 50 þús. tonn í viðbót miðað við núverandi stöðu mála gæti það þýtt að hrygningarstofninn sem eftir stæði væri kominn niður undir 300 þús. tonn. Sem sagt umtalsvert niður fyrir þau viðmiðunarmörk sem menn hafa sett sér þarna. Er þó deilt um hvort það sé nægjanlegt borð fyrir báru í þeim efnum að miða við 400 þús. tonna markið. Vitað er að þessi árgangur var veikur þannig að mælingarnar núna koma mönnum því miður ekki á óvart og ég held að það væri miklu hættulegri ákvörðun að taka hér óverjandi áhættu. Ég verð því að hryggja hv. þingmann með því að ég hyggst 

Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra um nýja sjúklingaskatta sem felast í hækkun hlutdeildar sjúklinga í lyfjaverði sem tilkynnt var í gær. Í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir nokkrum vikum var tekin ákvörðun um hækkun á komugjöldum í heilbrigðisþjónustu sem höfðu ekki hækkað um árabil og áttu að skila ríkissjóði um 260 millj. kr. og innritunargjald á sjúkrahús nam alls 100 millj. kr. Þingmenn Vinstri grænna fóru hamförum hér í þinginu í hneykslun sinni yfir þessari ósvífni. Ég vek athygli á því að fyrrverandi ríkisstjórn ákvað að láta þar við sitja og hlífa sjúklingum við frekari hækkunum á kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu. Nú hefur hæstv. heilbrigðisráðherra, nýr í starfi, ákveðið að bæta um betur og auka enn frekar álögur á sjúklinga og hækka lyfjakostnað um 10%. Í fréttatilkynningu hæstv. heilbrigðisráðherra frá í gær, um margvíslegar breytingar á reglum um niðurgreiðslu vegna lyfjakostnaðar almennings, kemur fram að færa á 400 millj. kr. úr vasa almennings í ríkissjóð með breytingum á reiknireglum um skiptingu lyfjaverðs milli sjúklings og almannatrygginga á þökum og gólfum eins og segir í texta ráðuneytisins. Röksemdir fyrir þeirri hækkun eru sambærilegar þeim sem þingmenn Vinstri grænna, m.a. núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, náðu ekki upp á nef sér í reiði sinni yfir í umræðu um fjárlögin í desember síðastliðnum. Þessi þök og gólf hafa verið óbreytt frá ársbyrjun 2001 en vísitalan hefur hækkað um 60% á sama tíma. Ja, sér eru nú hver umskiptin í málflutningi. Athygli vekur að þrátt fyrir ítarlega fréttatilkynningu kemur ekki fram hver hækkun á lyfjaverði er til almennings, það þurfti að bíða eftir Morgunblaðinu í morgun til að átta sig á að um 10% hækkun er að ræða. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra um hvort hér séu á ferðinni nýir sjúklingaskattar. Hvað finnst honum um að ríkisstjórnin hækki gjöld á sjúklinga við þær aðstæður sem heimilin nú standa frammi fyrir? Væri ekki ráð að ganga lengra í stýringu á lyfjaverði og lyfjavali til að lækka lyfjakostnað í landinu eins og áform voru uppi um hjá fyrri ríkisstjórn? Og hvers vegna upplýsti hæstv. ráðherra ekki í fréttatilkynningu 

Hæstv. forseti. Væri ekki nær að gera þetta eða hitt? Forveri minn í embætti skrifaði mikla grein í Morgunblaðið um helgina og sagði hvað hann hefði haft á prjónunum en ég spyr: Hvers vegna framkvæmdi maðurinn ekki? Sjálfstæðisflokkurinn átti hlut að því að samþykkja fjárlög fyrir þetta ár. Þar er gert ráð fyrir að ríkið færi niður lyfjakostnað um 1.000 millj. kr. Forveri minn í starfi hafðist ekki að þannig að tveir mánuðir líða af árinu án þess að breyting verði hér gerð á. Við þurfum því í reynd að ná inn 1.300 millj. kr. til að þessar 1.000 millj. kr. komi inn á ársgrundvelli. Það sem gert var var að hækka gólf og þök í kerfinu um 10% en eins og réttilega kom fram í máli hv. þm. Ástu Möller hefur neysluvísitalan hækkað um 60% frá því að síðast var um hækkun að ræða. Hér er því um brot af raunverulegri verðlagsþróun að ræða. Hins vegar er gripið til ráðstafana til að beina lyfjaneyslu í landinu inn í farveg ódýrari lyfja í ríkari mæli en gert hefur verið áður. Alls spörum við þarna um 650 millj. kr. en reglugerð sem var á vinnsluborði og var reyndar undirrituð á síðasta degi sem hæstv. ráðherra sat í ráðuneytinu, þó að dagsetningin væri önnur, gerði ráð fyrir 100 millj. kr. sparnaði. Ég er einfaldlega að fara að fjárlögum sem hv. þm. Ásta Möller greiddi atkvæði í þinginu. Við skulum bara biðja fólk um að vera sæmilega sjálfu sér samkvæmt. Ég er að framkvæma 

Virðulegi forseti. Ég hlýt að fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tekið ákvörðun um að fylgja eftir vinnu fyrrverandi heilbrigðisráðherra með breytingum á greiðsluþátttöku sjúklinga við kaup á lyfjum. En ég spyr einnig: Hvernig hefði hæstv. ráðherra sem óbreyttur þingmaður í stjórnarandstöðu brugðist við ef þessu hefði verið snúið öfugt við? Ég er með fyrir framan mig reglugerð þessa efnis, um greiðsluþátttöku sjúklinga, sem var undirrituð af þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, 20. janúar síðastliðinn og hafði verið í undirbúningi í ráðuneytinu um margra mánaða skeið. Þessarar staðreyndar lét hæstv. ráðherra ógetið í fréttatilkynningu sinni í gær og á blaðamannafundinum. Ég spyr því hæstv. heilbrigðisráðherra hvort hann hafi verið að skreyta sig með stolnum fjöðrum í þessum efnum. En í þessari reglugerð eru öll þau nýmæli sem hæstv. ráðherra kynnti í gær 

Hæstv. forseti. Þetta er ósatt sem fram kemur hér í máli hv. þm. Ástu Möller. Hún ætti að kynna sér reglugerðina sem lá fyrir frá hæstv. forvera mínum, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, og hann undirritaði á síðasta degi þótt dagsetningin væri önnur. Hún gerði ráð fyrir 100 millj. kr. sparnaði. Sú reglugerð sem ég hef undirritað gerir ráð fyrir mun hærri upphæð, um 650 millj. kr. Ráðherrann fyrrverandi hafði ætlað að afgreiða reglugerð sem var líkleg til að verða til vinsælda fallin en skilja eftir í skálinni nokkrar beiskar pillur handa mér. Við hefðum með hans reglugerð ekki náð … 

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nokkuð ljóst miðað við það svar sem hæstv. heilbrigðisráðherra gaf hér við fyrirspurn að full ástæða er til að hann fari að verða við þeim beiðnum um utandagskrárumræðu sem legið hafa fyrir um langa hríð í þinginu og hæstv. ráðherra hefur ekki treyst sér til að verða við. Annars vegar beiðni frá hv. þm. Eygló Harðardóttur, um heilbrigðisþjónustu, sem hefur legið hér fyrir síðan 20. janúar, og hins vegar frá hv. þm. Ástu Möller, um ráðstafanir heilbrigðisráðherra til að ná markmiðum fjárlaga 2009 um lækkun útgjalda í heilbrigðisþjónustunni. Einhverra hluta vegna hefur hæstv. heilbrigðisráðherra ekki treyst sér til að verða við þessum beiðnum og ég hlýt að spyrja hæstv. forseta hvort hann fari ekki að óska eftir því við heilbrigðisráðherra að hann verði við skyldum sínum sem ráðherra og ræði þessi mál í þinginu. Mér 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að það er nokkuð sérstakt að hlusta á hæstv. ráðherra ráðast á mig hér úti í sal. Ég held að hæstv. ráðherra ætti að segja sannleikann um þetta mál. Það liggur fyrir að sú reglugerð sem hann var að kynna og aðgerðir er nokkuð sem hafði verið í undirbúningi í ráðuneytinu mjög lengi, eins og færsla úr dýrari lyfjum í ódýrari og varðandi börn 18 og yngri. Sömuleiðis kom lækkun á smásöluálagningu frá 1. janúar og 1. febrúar á heildsöluálagningu sem hæstv. ráðherra var að skreyta sig með að væri eitthvað sem hann væri búinn að gera. Fleira mætti nefna. Hæstv. ráðherra fór hamförum yfir því í þinginu fyrir nokkrum vikum hvernig ríkisstjórnin gengi fram í niðurskurði varðandi sjúklingaskatta og annað slíkt. Af hverju í ósköpunum heldur hann því áfram, þegar hann er orðinn ráðherra, 

Hæstv. forseti. Ég tek því fagnandi að taka umræðu um heilbrigðismálin og hæstv. forseti hefur beint því til mín að við tökum slíka umræðu. Ég gef skýrslu í þinginu næstkomandi fimmtudag og það er mér ánægjuefni að gera það. Þar mun ég m.a. koma inn á þessi mál, t.d. þá reglugerð sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson undirritaði á síðasta starfsdegi sínum og var frábrugðin þeirri sem ég undirritaði núna í síðustu viku. Við skulum bara fara mjög rækilega yfir það og yfir vinnubrögðin líka, yfir þær beisku pillur sem hv. þingmaður ætlaði mér að framfylgja og síðan hvað var á prjónunum hjá honum. Ég mun þá líka spyrjast fyrir um hvað hafi valdið þeirri ákvarðanafælni sem hlýtur að hafa verið til staðar í ráðuneytinu af hálfu hæstv. fyrrverandi ráðherra. Hvernig stóð á því að ekki var gengið frá reglugerð í byrjun árs í stað þess að láta einn sjötta hluta ársins líða? Hvers vegna var ekki tekin ákvörðun? 

Forseti gaf leyfi til að hefja umræðu um fundarstjórn forseta. Ég vil biðja menn um að halda sig við þá umræðu. Það hefur komið fram að hér mun verða flutt skýrsla um heilbrigðismál síðar í vikunni og gefst þá tækifæri til að ræða þessi mál mun ítarlegar.

Hæstv. forseti. Ég mun halda mig við umræðu um fundarstjórn forseta. Af því að fram kom hjá hv. þm. Arnbjörgu Sveinsdóttur athugasemd við að ekki hefði farið fram utandagskrárumræða um heilbrigðismál þá er rétt að Eygló Harðardóttir bað um það fyrir nokkru síðan. Ég veit að hv. þm. Eygló Harðardóttir hefur reynt að finna tíma með hæstv. heilbrigðisráðherra og mér skilst að flytja eigi skýrslu um heilbrigðismál á fimmtudaginn og ég fagna því. En í þessu sambandi vil ég benda á, af því að hér er verið að finna að fundarstjórn forseta, að ég er mjög ánægð með að á morgun skuli komast á dagskrá utandagskrárumræða sem sú er hér stendur bað um og hefur beðið miklu, miklu lengur en beiðni Sjálfstæðisflokksins um umræðu um heilbrigðismál. Það er verið að reyna að fara eftir einhverri röð í þinginu og loksins kemst umræðan um hryðjuverkalöggjöfina á dagskrá á morgun.

Hæstv. forseti. Bara í tilefni af þessari umræðu þá er loksins búið að fá þessi svör frá hæstv. heilbrigðisráðherra. Það hefur gengið mjög illa að fá þau svör en það gerðist loksins hér, að hann er tilbúinn til að ræða heilbrigðismál á Alþingi. Við hljótum að fagna því að hæstv. heilbrigðisráðherra skuli sjá ástæðu til þess eftir langan tíma að ræða við þingið um stefnumál sín sem hann hefur birt með einhverjum hætti í fréttatilkynningum en hefur ekki treyst sér til að ræða innan þings.

Virðulegi forseti. Ég flyt ásamt þingmönnunum Guðjóni Arnari Kristjánssyni og Grétari Mar Jónssyni eftirfarandi þingsályktunartillögu: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna möguleika á því að tengja íslensku krónuna við aðra mynt, t.d. norsku krónuna í samráði og samstarfi við norsk stjórnvöld. Reynist þess ekki kostur verði kannaðir möguleikar á að taka upp evru sem gjaldmiðil, með eða án samráðs við Evrópusambandið.“ Meginatriðið í sambandi við þessa þingsályktunartillögu er það að fyrir liggur, að okkar mati, að íslenska krónan hefur ekki dugað og það hefur ekki gengið að hafa þann gjaldmiðil þannig að nokkurt öryggi væri í. Það eru of miklar sveiflur og nú nýlega hefur komið í ljós að það versta sem menn höfðu spáð kom fram. Algert efnahagshrun varð og það varð jafnalvarlegt og raun ber vitni vegna þess að við bjuggum við gjaldmiðil eins og íslensku krónuna á minnsta myntsvæði heims þar sem engar varnir voru fyrir hendi til að taka á málum ef til alvarlegra atburða kæmi. Þetta hefur legið fyrir og þessu áttu menn að geta gert sér grein fyrir. Sú vegferð sem farin var í sambandi við það að setja krónuna á flot, láta gengið fljóta, var óvarleg og varað var við henni af mörgum, m.a. af þeim sem hér stendur. Þrátt fyrir það, og þrátt fyrir margvísleg varnaðarorð, var haldið áfram þangað til það var ekki lengur hægt eða svo gott sem. Vegferðin endaði að sinni með því að víðtæk gjaldeyrishöft voru sett á laggirnar svipað og gerðist í lok stríðsáranna eftir síðari heimsstyrjöld. Frammi fyrir því stöndum við eftir það ólán að reyna að halda uppi gjaldmiðli með þeim hætti sem gert var, þ.e. fljótandi gengi sem réðist af markaðsgengi. Það kemur mér verulega á óvart að fyrrverandi forsætisráðherra, hv. þm. Geir H. Haarde, skuli því segja, í viðtali í breska sjónvarpinu þann 12. febrúar sl., að hann telji að íslenska krónan dugi næstu ár, svo lengi sem umsvif bankakerfisins verði takmörkuð. Hann segir hins vegar að ef Íslendingar ætli að hasla sér völl á alþjóðafjármálamörkuðum að nýju verði þeir að taka upp nýjan gjaldmiðil. Hér talar einn helsti talsmaður þess að við færum þá vegferð sem við fórum með íslensku krónuna, að hafa hana á floti, óvarða eða svo gott sem, með sáralítinn gjaldeyrisvaraforða. Lagt var af stað í þá vegferð og nú er sagt að krónan dugi næstu árin svo lengi sem umsvif bankakerfisins verði takmörkuð, en eigi Íslendingar að hasla sér völl að nýju sem þjóð meðal þjóða þá dugi gjaldmiðillinn ekki. Í raun er hv. þm. Geir H. Haarde ekki að segja neitt annað en það að íslenska krónan dugi ekki nema lokur og gjaldeyrishömlur séu í landinu. Sú er líka niðurstaða okkar, flutningsmanna þingsályktunartillögunnar, og því leggjum við hana fram og krefjumst þess að menn fari að skoða hlutina með hagsmuni íslensku þjóðarinnar til lengri tíma litið fyrir augum. Það liggur fyrir að erfitt verður fyrir Ísland, án stuðnings annarra þjóða, að ávinna sér traust eftir það efnahagshrun sem varð í byrjun október þegar þrír stærstu bankar landsins voru þjóðnýttir og gjaldmiðillinn fór í frjálst fall - var nú reyndar kominn í það nokkru áður. Seðlabanki Íslands er trausti rúinn og hætt er við, jafnvel þó að skipt verði þar um æðstu stjórnendur, að hann verði það áfram. Ég tel að alvarlegasti hluturinn í þessu, og raunar stærsti glæpurinn sem framinn var - það sem olli því að við lentum í því efnahagshruni sem varð - hafi verið sú tilraun sem gerð var með fljótandi gengi. Ábyrgðarmennirnir eru fyrst og fremst formaður bankastjórnar Seðlabanka Íslands, sem markaði þessa stefnu í forsætisráðherratíð sinni, og sporgöngumenn hans, sem höfðu ekki undan að halda ráðstefnur og leiða hingað aðkeypta sérfræðinga til að mæra það kerfi sem við bjuggum við. En þá er spurningin þessi: Var nokkurn tíma nokkur vitræn glóra í því að reyna að halda uppi þessum gjaldmiðli, þ.e. flotkrónu, á minnsta myntsvæðinu? Fyrrum fjármálaráðherra El Salvadors, einn helsti ráðgjafi Alþjóðabankans, Manuel Hinz, sem hingað hefur komið - og hefur víða komið að málum þar sem vandamál hafa komið upp í efnahagslífinu - hefur skrifað mjög góða bók sem heitir Að leika matador við djöfulinn. Það væri út af fyrir sig vert fyrir þingmenn á þjóðþingi Íslendinga að lesa þá bók  Eina stjórntækið sem Seðlabankinn hafði til að koma í veg fyrir fall krónunnar var að selja erlenda gjaldmiðla, þ.e. að fórna gjaldeyrisvarasjóðnum á markaði. Vandamálið við það að einhver þrýstingur komi á lítinn gjaldmiðil, eins og hér var um að ræða, er að þá þurrkast gjaldeyrisforðinn út á skömmum tíma. Seðlabankinn hafði þá engin önnur úrræði en þau að láta gjaldmiðilinn fara í frjálst fall og sú hætta var fyrir séð og við henni var ítrekað varað. Það var m.a. þetta sem gerðist. Með hvaða hætti getum við komið í veg fyrir að slíkur þrýstingur skapist? Það er með því að hafa gríðarlega stóran og mikinn gjaldeyrisvaraforða. Það að hafa mikið af dauðum peningum kostar vexti, það kostar peninga, þannig að það er mjög dýr ráðstöfun að hafa gjaldmiðilsmálin með þeim hætti sem um er að ræða. Kosturinn við að taka upp fjölþjóðlega mynt - og ég endurtek að þar er það fyrst og fremst spurning um að gera það sem er heppilegast fyrir íslensku þjóðina - við flutningsmenn þingsályktunartillögunnar viljum kanna möguleikana á því að tengja íslensku krónuna við aðra mynt, t.d. Norðurlandamynt eins og norsku krónuna. Fyrir því eru ákveðin rök, þ.e. við erum í EES-samstarfinu utan Evrópusambandsins og með því, ef vilji er fyrir hendi, er hægt að taka upp slíkt samstarf með tiltölulega skömmum fyrirvara. Við stöndum með þeim möguleika og hæstv. fjármálaráðherra hefur þegar lýst því yfir að hann hafi áhuga á að skoða hvort sú leið sé fær, hefur átt samstarf og samtal um það atriði við kollega sinn í Noregi sem tók í sjálfu sér þokkalega undir það. Við gerum það að tillögu okkar að þessi leið verði athuguð sem allra best. Spurningin er líka þessi: Ef þessi leið reynist ekki fær, sem verður að kanna, verðum við að leita annarra leiða. Meðal annars er talað um að taka upp evru sem gjaldmiðil með eða án sambands við Evrópusambandið. Það liggur fyrir að við getum tekið upp evru. Það þýðir að við þurfum að hafa nægilega mynt til staðar til að evran geti verið okkar mynt en það mundi þá væntanlega verða í fullri andstöðu við Evrópusambandið, alla vega til að byrja með eins og Svartfellingar lentu raunar í þegar þeir tóku upp evru einhliða. Kostirnir eru þeir að með því að hafa fjölþjóðlegan gjaldmiðil þá eru þeir sem eiga viðskipti við okkur - þá lægi það í fyrsta lagi fyrir hver skuldabyrði okkar væri miðað við landsframleiðslu og það lægi líka fyrir að þeir sem ættu inni eignir þyrftu ekki að óttast að verulegar breytingar yrðu þar á varðandi gjaldmiðilinn og margt fleira mætti taka til. Það hefur því verulega þýðingu upp á það að byggja upp trúverðugleika íslensku þjóðarinnar og íslenska efnahagskerfisins að við búum við gjaldmiðil sem hægt er að treysta. Það hefur líka þýðingu fyrir íslenskt atvinnulíf að búa við gjaldmiðil sem hoppar ekki og skoppar upp eða niður og aldrei er hægt að treysta með hvaða hætti verður. Það lá fyrir fyrir um tveimur árum að íslenska krónan væri allt of hátt skráð. Miðað við allar kennitölur í umhverfinu mátti sjá að svo gæti ekki haldið áfram. Þessar kennitölur voru m.a. þær að viðskiptahalli var gríðarlegur og hafði verið um árabil. Það lá ljóst fyrir að erlendar vörur voru á óeðlilega lágu verði miðað við samkeppnisvörur innan lands sem gerði samkeppnisiðnaði gríðarlega erfitt fyrir. Þrátt fyrir að allar þessar kennitölur lægju fyrir um árabil var samt haldið áfram lengra og lengra út í fenið þangað til gjaldmiðillinn sökk endanlega af því að lengra varð ekki komist. Þetta þýddi það m.a. að hinir svokölluðu útrásarvíkingar gátu fjárfest með þeim hætti sem þeir gerðu erlendis, þ.e. keypt erlendan gjaldmiðil á þeirri útsölu sem var hér miðað við of hátt skráð gengi íslensku krónunnar. Ég verð að segja að mér finnst þeir sem hafa haldið um stjórn gjaldeyris- og gjaldmiðilsmála undanfarinn áratug hjá íslensku þjóðinni hafa sýnt af sér, svo maður taki ekki dýpra í árinni, vítavert eða stórkostlegt gáleysi þrátt fyrir ábendingar um það hvað skyldi gera og að hverju stefndi. Engin þjóð hefur búið við eins stórkostlegan viðskiptahalla um árabil eins og Íslendingar gerðu. Bandarískir hagfræðingar vöruðu við því hvað viðskiptahallinn þar í landi væri gríðarlegur og bentu á að við því þyrfti að bregðast þó að hann væri ekki nema þriðjungur af því, miðað við þjóðarframleiðslu, sem við bjuggum við. Í nýjasta hefti ritsins The Economist er grein sem heitir „Reykjavík on Liffey“ en það mun vera áin sem Dublin stendur við. Þar er spurt: Hver er munurinn á Írlandi og Íslandi? Sagt er að það sé einn stafur og sex mánuðir en Peter Sunderland, sem er fulltrúi Írlands hjá Evrópusambandinu, heldur því fram að það sé annað, það séu í raun fjórir stafir, að um það sé að ræða að Írar hafi evruna sem gjaldmiðil en Íslendingar ekki. Þess vegna hafi Írar losnað við þau vandkvæði sem Íslendingar óhjákvæmilega hlutu að lenda í. Með sama hætti er fjallað um það, í Financial Times frá 9. febrúar, að forgangsatriði varðandi íslensk efnahagsmál hljóti að vera umbætur í peningamálum þar sem Íslendingar verði, til að öðlast trúverðugleika, að hafa gjaldmiðil sem þjónar tilgangi sínu og sé viðskiptahæfur annars staðar en á Íslandi. Afleiðingarnar sem það hefur fyrir fólkið í landinu að búa við þessa stefnu - og það hefur verið dæmt til þess um árabil - eru vaxtaokur og verðtrygging. Vegna þeirrar stefnu sem fylgt hefur verið varð efnahagshrun og bankakerfið hrundi og þar sem ekki var hægt að treysta á gjaldmiðilinn, sem var ónýtur, var búin til aukahækja fyrir ónýtan gjaldmiðil sem hét verðtrygging. Það eru verðtryggingin og síðan myntkörfulánin, sem boðið var upp á þegar allt var að fara hér niður, sem eru nú að sliga heimilin sem viðbótarálag svo að til ófarnaðar horfir. 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög góða ræðu, en vil gera athugasemdir við tvennt. Í fyrsta lagi bar hann saman viðskiptahalla Bandaríkjanna og Íslands. Ljóst er að eftir því sem lönd stækka þeim mun minni verður viðskiptahalli þeirra hlutfallslega, rökfræðilega, vegna þess að ef allur heimurinn væri eitt ríki væri enginn viðskiptahalli. Þess vegna er eðlilegt að miklu meiri sveiflur séu í viðskiptahalla Íslands og að viðskiptahalli Bandaríkjanna sé miklu minni, þannig að í raun er það sem er að gerast í Bandaríkjunum miklu ógnvænlegra en á Íslandi. Hins vegar það að útrásarvíkingarnir hafi notað sér lágt gengi. Það þýðir að þeir hafa þurft að eiga krónur sem gáfu mjög góða vexti. 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki sömu háskólagráðu í peningafræðum og hv. þm. Pétur Blöndal því að ég er bara lögfræðingur, en það hefur gefist vel eða misjafnlega vel, en sums staðar mjög vel - þó kannski ekki endilega hér á landi - við stjórnun peningamála. Varðandi það sem hann sagði um viðskiptahalla í Bandaríkjunum og á Íslandi þá gilda að sjálfsögðu sömu hagfræðilögmál. Ég gat ómögulega skilið hvaða erindi þessar hugleiðingar þingmannsins eiga í þessu sambandi. Hagfræðingar í Bandaríkjunum bentu ítrekað á hvaða hættuspil Bush-stjórnin stundaði með þeim viðskiptahalla sem um var að ræða. Í dag eru allir sammála um að svo hafi verið. Nákvæmlega sömu lögmál voru stimpluð inn sem afleiðing af þeirri ólánsstefnu sem Bush-stjórnin fylgdi í Bandaríkjunum og Davíðsstjórnin fylgdi hér á Íslandi. Það var einfaldlega staðreyndin í málinu. Varðandi það með hvaða hætti menn gátu leikið á gjaldmiðilinn. Að sjálfsögðu gátu menn gert það. Hv. þm. Pétur Blöndal veit jafn vel og ég að stóru aðilarnir á íslenska gjaldmiðilsmarkaðnum gátu ráðið gengi innan dagsins með stórum viðskiptum fram og til baka. Þeir gátu tekið til sín óeðlilegan og að mínu viti ólögmætan hagnað.

Herra forseti. Varðandi samanburð á háskólamenntun er ég bara stærðfræðingur, reyndar með doktorspróf í þeirri grein, en hef ekkert lært um peningamál nema af reynslunni. Varðandi Bandaríkin, ég sagði ekki að viðskiptahalli Íslands hafi ekki verið geigvænlegur. Hann var vissulega geigvænlegur og alveg skelfilegur og ég benti margoft á það í ræðustól Alþingis. En viðskiptahalli Bandaríkjanna er öllu skelfilegri nema að þeir hafa í 100 ár getað flutt út dollara til að standa undir honum. Það er munurinn. Allur heimurinn hefur sankað að sér dollurum en við höfum ekki getað flutt út krónur, því miður. 
             Ég held að útrásin og kaup útrásarvíkinganna svokölluðu á fyrirtækjum um alla Evrópu hafi að mestu eða eiginlega öllu leyti verið fjármögnuð með erlendum lánum á lágum vöxtum. Við sjáum örlög banka eins og Royal Bank of Scotland sem var mikið með útrásarvíkingunum okkar í bræðralagi, þannig að ég held að það sé aðalástæðan en ekki það að menn hafi notað sér lágt gengi gjaldmiðla á Íslandi. Hins vegar ef í ljós kemur við rannsókn rannsóknarnefndar Alþingis og sérstaks saksóknara á þessum málum öllum að menn hafi gert einhverja óheiðarlega hluti í sambandi við gengið finnst mér sjálfsagt að þeim verði refsað fyrir það. Ég ætla ekki að bera í nokkurn bætifláka fyrir slíkar aðgerðir.

Virðulegi forseti. Mér finnst sérkennilegt þegar komið er í andsvar með þeim hætti sem hv. þm. Pétur Blöndal gerir hér, sérstaklega vegna þess að hann hvorki spyr um né talar um það sem er mergur málsins, spurninguna um hvaða afleiðingar það hafði fyrir íslensku þjóðina að hafa um árabil þá gengisstefnu sem við höfðum.  Mér finnst mjög mikilvægt að þeir sem bera ábyrgð á þeirri efnahagsstefnu og þeim ónýta gjaldmiðli sem haldið var uppi um árabil viðurkenni ábyrgð sína og geri sér grein fyrir því að nauðsynlegt er að fara þá leið sem við flutningsmenn þessarar þingsályktunartillögu höfum bent á. Að þegar verði lagt í þá vegferð að leita bestu leiða til að við getum búið við alvöru gjaldmiðil og alvöru lánakerfi, þar sem íslenskur framleiðsluiðnaður og allur almenningur í landinu getur búið við gengisöryggi. Það er mergurinn málsins í sambandi við þetta.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka 1. flutningsmanni, hv. þingmanni Jóni Magnússyni, fyrir framsöguræðuna með þessu máli og tel að hér sé að mörgu leyti athyglisverð tillaga á ferðinni. Hún lætur lítið yfir sér og í henni er einungis gert ráð fyrir því að Alþingi feli ríkisstjórninni að kanna möguleika á því að tengja íslensku krónuna við aðra mynt, t.d. norsku krónuna í samráði og samstarfi við norsk stjórnvöld, eins og hér segir. Ég held að okkur sé öllum ljóst að í kjölfar efnahagshrunsins, bankahrunsins og hruns efnahagslífsins í haust, hafi aðstæður í gjaldmiðilsmálum okkar breyst gríðarlega mikið og hratt og ég hygg að ekki sé ofmælt að við flest lítum gjaldmiðilsmálin og umræðuna um þau öðrum augum en fyrir fáum mánuðum síðan. Mér finnst óhjákvæmilegt að við sem störfum í stjórnmálum ræðum kosti og galla þess fyrirkomulags sem við höfum búið við í gjaldmiðilsmálum undanfarin ár með íslensku krónuna og peningamálastefnu sem hefur verið mótuð og verðbólgumarkmið sem sett hafa verið og Seðlabankinn hefur haft umsjón með. Þau markmið hafa ekki náðst um langt skeið svo ekki sé meira sagt. Þannig má vel halda því fram að gengisstefnan hafi ekki skilað þeim árangri sem að var stefnt og þó ekki væri nema þess vegna væri eðlilegt að taka gjaldmiðilsmál, gengisstefnu og peningamálastefnu til endurmats, án þess að þar með sé endilega sagt að menn komist að niðurstöðu og það eigi að breyta einhverju. En sjálfsagt er að þessi mál séu tekin til endurskoðunar. Mér finnst því eðlilegt að þessi tillaga fái umfjöllun á vettvangi viðskiptanefndar, eins og hér er lagt til, og menn kalli til þá sérfræðinga sem gerst þekkja í þessum málum. Ekki er langt síðan að í Morgunblaðinu birtist ítarleg grein eftir mjög marga hagfræðinga sem skrifuðu saman um þá hugmynd að taka einhliða upp annan gjaldmiðil og mæltu mjög gegn slíkri leið. En það eru aðrir hagspekingar, hagfræðingar, sem hafa þvert á móti mælt með því að Íslendingar tækju einhliða upp aðra mynt og hafa bent á ýmsar aðrar þjóðir sem fyrirmyndir í því og það gerði hv. framsögumaður líka og nefndi Svartfjallaland í því samhengi. Þar er ólíku saman að jafna vegna þess að Svartfjallaland var á sínum tíma með þýska markið og tók upp evru þegar það var lagt niður, þannig að það var ekki sambærileg staða og á Íslandi. Ég vil stuttlega segja að þessi mál hafa verið talsvert til umræðu á vettvangi flokks míns. Á vettvangi flokksráðs Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum við talsvert rætt efnahags- og atvinnumál í víðu samhengi, en þeim tengjast að sjálfsögðu umræður um gjaldmiðilsmál. Það sem við höfum sagt í því efni er að við teljum mikilvægt að reyna að komast að niðurstöðu um framtíðargjaldmiðil Íslands, sem er væntanlega verkefni næstu mánaða og missira. Ég tel að á fyrri hluta næsta kjörtímabils, sem hefst í vor, sé mikilvægt að við komumst að einhvers konar niðurstöðu um framtíðargjaldmiðil Íslands. Aðdragandinn að því er þá væntanlega að allir raunhæfir kostir í því samhengi verði skoðaðir sem og líkleg framtíðarþróun gjaldmiðla og gjaldeyrismála í heiminum, en þau mál eru í mikilli deiglu um þessar mundir. Ekki er sjálfgefið að allir þeir gjaldmiðlar sem eru nothæfir í dag verði það um alla framtíð, jafnvel ekki þeir sem standa okkur nálægt. Mikil gerjun er í þessum málum og deigla og þess vegna eðlilegt að þau séu skoðuð. Ég held að kannski megi segja að fjórar meginleiðir séu hugsanlegar fyrir framtíðargjaldmiðilsmál okkar og ég nefni þær hér. Í fyrsta lagi breytt fyrirkomulag íslensks gjaldmiðils, þ.e. krónan á grunni nýrrar peningamálastefnu þar sem Seðlabankanum yrðu sett a.m.k. tvö samhliða og jafngild markmið, annars vegar um gengisstöðugleika og hins vegar um verðstöðugleika. Önnur leið væri einhliða upptaka á erlendum gjaldmiðli, t.d. evru eða norskri krónu eða bandaríkjadal, sumir hafa nefnt svissneska franka og einhverjir japanskt jen. En þetta er, má segja, fræðilega mögulegt með kostum og göllum. Í þriðja lagi vil ég nefna efnahags- og gjaldmiðlasamstarf við eitt eða fleiri ríki, eitt eða fleiri Norðurlandanna. Í máli framsögumanns var norska krónan nefnd og samstarf við Noreg. Það er rétt sem fram kom í máli framsögumanns að hæstv. núverandi fjármálaráðherra hefur rætt þessi mál við starfsfélaga sinn í Noregi. Auðvitað eru bæði kostir og gallar við þá leið og hún getur verið flókin en hún er engu að síður einn þeirra möguleika sem við eigum hiklaust að horfa til og skoða kosti og galla á. Í fjórða lagi væri upptaka evru sem væri augljóslega að undangengnum breyttum tengslum Íslands við Evrópusambandið því að forsenda þess, held ég að megi segja, að við getum tekið upp evru, a.m.k. í góðu, er að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu og þátttakandi í evrópska myntbandalaginu eða myntsamstarfinu. Þetta eru í grófum dráttum fjórar leiðir sem ég tel mögulegar í stöðunni og án þess að ætla að taka neina sérstaka afstöðu til þeirra á þessu stigi málsins held ég að þetta eigi einmitt að verða verkefni næstu ríkisstjórnar. Úr því að kosningar verða í apríl á það að verða eitt af viðfangsefnum næstu ríkisstjórnar á fyrri hluta næsta kjörtímabils að skoða með opnum hug allar þessar leiðir, fara yfir kosti þeirra og galla og efna síðan til opinnar, gagnsærrar og lýðræðislegrar umræðu í samfélaginu, því að þetta er mikið samfélagsmál sem varðar okkur öll. Íslendingar hafa almennt áreiðanlega skoðanir á því hvernig þeir vilja koma gjaldmiðilsmálum sínum fyrir til framtíðar þannig að ég held að fyrsta stigið sé að vinna ítarlega greiningu á kostum og göllum, fara síðan með þá vinnu út í almenna samfélagsumræðu og að stjórnvöld geti í framhaldinu mótað sér stefnu til framtíðar og vonandi tekst um það góð samstaða. Ég vil sem sagt á þessu stigi ekki tjá mig neitt sérstaklega um hvaða leiðir mér hugnast best af þessu vegna þess að ég tel einfaldlega að rannsóknarvinnu, undirbúningsvinnu, skorti til þess að hægt sé að taka afstöðu. Ég held að tillagan sé í sjálfu sér góðra gjalda verð og vona að hún fái málefnalega umfjöllun á vettvangi viðskiptanefndar.

Herra forseti. Nú eru liðnir meira en fjórir mánuðir frá því að bankarnir fóru í þrot. Við höfum ekkert látið reyna á í samningum við erlendar þjóðir varðandi breytingar á gjaldmiðlinum, að taka upp nýjan gjaldmiðil hvort sem það er norsk króna, dollari eða evra. Það er ljóst að ef við ætlum að taka upp evru þá verðum við að gera það einhliða. Við náum því ekki í sátt við Evrópusambandið. Það er spurning með dollara, hvort hægt væri að gera það einhliða í einhvers konar samstarfi við Bandaríkjamenn og það er auðvitað fáránlegt að hafa ekki látið reyna á það strax eftir bankahrunið hjá okkur hvort það væri flötur á því að ná einhverju samstarfi við Norðmenn um gjaldmiðilsmál. Við sitjum uppi í dag með gjaldeyrishöft sem eru þess eðlis að ekki er við þau unandi og á meðan við erum með þau þurfum við ekki að reikna með því að hafa eðlileg viðskipti við önnur lönd. Við gerðum tilraun með fljótandi gengi í sjö ár sem gafst okkur illa og nánast setti okkur í þann farveg sem við erum í núna með Ísland nánast gjaldþrota og þess vegna er ekkert óeðlilegt að segja að ýmislegt eigum við sameiginlegt með Norðmönnum. Bæði er það fiskurinn og hugsanlega olía í framtíðinni. Gengi norsku krónunnar hefur því ákveðna samsvörun við það sem við búum við. Við erum með álíka stóran sjávarútveg, Íslendingar og Norðmenn, þó hann vegi minna hjá Norðmönnum en okkur og hugsanlega erum við nú að komast inn í einhvers konar olíuleit að minnsta kosti til að byrja með. Því er líklegast að það land sem stendur okkur næst sé Noregur hvað varðar afkomu og gengisbreytingar með tilliti til þess sem þjóðin er að framleiða. Það er reyndar sorglegt til þess að vita að eftir fjóra mánuði erum við að tala hér fyrir frumvarpi sem hefði átt að flytja strax í byrjun október eða ekki seinna en um miðjan október þar sem menn könnuðu og létu reyna á þessa hluti, hvort hægt væri að taka upp norska krónu í samstarfi við Norðmenn eða dollara eða hugsanlega evru. Við erum skólabókardæmi og sennilega verður íslensk hagstjórn kennd út um allan heim í framtíðinni í þeim tilgangi að vara menn við að stýra sínum málum með sama hætti og íslenska þjóðin gerði á árunum 2000–2008 því það hafi verið vitlausasta efnahagsstjórn sem þekktist á byggðu bóli kannski fyrir utan stjórnina hjá Mugabe í Afríku. En við stöndum frammi fyrir því að allir okkar ágætu hagfræðingar og stjórnmálamenn sem hafa komið að stjórn efnahagsmála, svo maður segi það nú bara á íslensku, hafa skitið upp á bak á sér. En það má nú víst ekki segja svona.

Forseti vill biðja þingmanninn um að gæta orða sinna.

Ég biðst afsökunar á því að hafa sagt þetta en þetta er það sem mér fannst nauðsynlegt að segja. Afkoma heimilanna í landinu er með þeim hætti að 40% af heimilum landsins verða væntanlega gjaldþrota á næstu dögum og mánuðum, vikum eða mánuðum, jafnvel 70% af fyrirtækjum í landinu. Það er svo sorglegt að menn sem þykjast vera menntaðir og hafa einhverja menntun skuli hafa tekið þátt í þessu vitandi vits og horfa upp á þetta, fengið aðvaranir frá mönnum alls staðar að úr heiminum um að þetta gengi ekki upp það sem við værum að gera og við sitjum uppi með að þjóðin er nánast gjaldþrota. Húsmæður sem hafa tekið þátt í því að ala upp börnin sín og haft það gildi að eyða ekki umfram efni, þær hefðu stjórnað þessu miklu betur en hagfræðingastóðið okkar sem hefur leitt okkur í þessa ógæfu ásamt pólitíkusunum. Við hefðum átt að snúa okkur strax til Rússa, Kínverja og annarra aðila, annarra landa, jafnvel Indlands um fyrirgreiðslu og samstarf til dæmis til að tryggja okkur eldsneyti, olíu og bensín og gera við þá samninga inn í framtíðina og til að tryggja það að borga þetta eldsneyti sem við hefðum sérstaklega þurft að fá frá Rússum, þ.e. olíu og bensín hefðum við átt að borga með fiski. En allt frá því að bankarnir fóru á hausinn þá hefur þetta verið á snigilshraða eða hægar heldur en sniglar fara, öll vinnubrögð í sambandi við endurreisnina og uppbygginguna sem átti að koma og allt það sem er verið að gera til að bjarga heimilunum í landinu, til að bjarga fyrirtækjunum, það er ekkert farið að virka eitt eða neitt. Og bankarnir nýju eru ekki farnir að virka eitt eða neitt heldur. Það er engar fyrirgreiðslu fyrir fyrirtæki eða einstaklinga að fá í bankakerfinu. Hún er í algeru lágmarki. Þess vegna segi ég enn og aftur að þetta frumvarp sem gekk út á að kanna möguleika á að ná samstarfi við aðrar þjóðir um að taka upp annan gjaldmiðil er mjög tímabært og við hefðum þurft að fara miklu fyrr í könnunarviðræður strax eftir bankahrunið. En við bárum ekki gæfu til að gera það enda var fyrrverandi ríkisstjórn ótrúlega ömurleg í þessum vinnubrögðum sínum við þessar aðstæður. En það má segja að aldrei sé of seint að koma með svona frumvarp og ef það næðist að fara í samstarf við aðra aðila um nýjan gjaldmiðil þá væri það skref í rétta átt og vonandi munum við gera það því við getum ekki búið við íslensku krónuna og verðum að taka upp nýjan gjaldmiðil. Ég legg til að þetta frumvarp fái jákvæð viðbrögð frá þingmönnum og að eitthvað verði gert með það þannig að við getum nýtt okkur þá möguleika að semja við aðrar þjóðir um annan gjaldmiðil.

Herra forseti.  Þó eru ýmsir kostir við krónuna sem ekki eru nefndir í tillögunni. Í fyrsta lagi sá að með því að láta krónuna breytast þá erum við að lækka laun í landinu og mætum þannig miklu betur þeim áföllum sem við höfum orðið fyrir. Þannig lagast staða útflutnings mjög mikið þannig að flest útflutningsfyrirtæki ættu að blómstra núna, herra forseti, þau ættu að blómstra þó að reikningarnir segi kannski eitthvað annað vegna þess ef maður lítur á starfsemi þeirra með erlendum augum þá er það eina sem hefur breyst - skuldirnar hafa ekki breyst ef þær eru erlendar, tekjurnar hafa ekki breyst ef þær eru erlendar - það sem hefur breyst er innlendi kostnaðurinn sem hefur lækkað mjög verulega.  Ef við hefðum verið með erlenda mynt undanfarin fjögur, fimm ár með þeim lágu vöxtum sem þar voru hvað halda menn að hefði gerst? Þá er ég ansi hræddur um að menn væru ekki að glíma við skuldir vegna tveggja jeppa á heimili heldur þriggja. Og skuldsetningin væri enn þá meiri. Það sem er að er ákveðinn skortur á vilja til að spara og ákveðinn mikill vilji til að eyða, eyðslugleði segja sumir, eyðslugræðgi segja aðrir. Ég hugsa að fáar þjóðir í Evrópu mundu kaupa jeppa með 90% láni og borga 25 eða 30% vexti. Ég hugsa að það sé bara óhugsandi. Það þarf að breyta viðhorfinu ef við ætlum að taka upp erlenda mynt vegna þess að þá verður ekki lengur hægt að laga stöðuna með því að fella gengið. Þetta vantar líka inn í frumvarpið að ræða, þ.e. að til dæmis Írar eru núna í miklum vanda af því þeir eru með evru. Þeir geta ekki lækkað gengið til þess að laga stöðuna hjá sér sem er mjög alvarleg. Það hefur verið bent á að þetta kunni hugsanlega að valda þeim miklum vandræðum á meðan að hjá Bretum lækkar gengið á pundinu til þess að mæta stöðunni. Ókostir við krónuna eru sveiflur og agaleysi, herra forseti, einmitt það sem ég var að nefna. Fólk hefur alltaf sagt. „Það reddast. Þetta reddast einhvern veginn. Tökum bara lán, meiri lán, enn þá meiri lán.“ Og menn átta sig ekki á því að í hvert skipti sem þeir taka lán þá eru þeir í rauninni að ráðstafa framtíðartekjum sínum og þær eru takmarkaðar. Það eru ekki nema ákveðnar tekjur sem menn hafa út ævina og hver lántaka tekur af þeim tekjum. Það geta menn ekki gert allt of lengi eða allt of oft. Peningamálastefna Seðlabankans. Ég hef margoft gagnrýnt hana í gegnum tíðina. Við hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson heitinn bentum aftur og aftur á að það væri eitthvað mikið að þegar jöklabréfin byrjuðu að streyma til landsins, gengið styrktist og erlendar vörur lækkuðu í verði. Aðgerðir sem voru ætlaðar til þess að minnka neyslu juku í rauninni neysluna. Það var eitthvað mikið að peningamálastefnunni. Þetta áttum við að sjálfsögðu að sjá strax. Ég benti á það í hv. efnahags- og skattanefnd - þó ég vilji kannski ekki endilega fara í hóp þeirra sem hafa rétt fyrir sér eftir á því þeir eru nú æðimargir - að þá hélt ég sérstakan fund með Seðlabankanum einmitt um jöklabréfin til þess að átta okkur á því hvað væri að gerast. Það var ekki reiknað með þeim inni í dæminu hjá þeim. Þau eru aðalvandinn núna. Þau er sá vandi sem gerir að verkum að við getum ekki tekið upp erlenda mynt nema eitthvað annað gerist vegna þess að ef við tækjum upp erlenda mynt núna bara í dag og við værum búin að leysa vandamál varðandi verðtrygginguna og annað slíkt sem eru geysileg þá mundu allir eigendur jöklabréfanna - sem eru útlendingar, einhverjir tannlæknar eða arkitektar á Ítalíu eða Spáni sem hafa í rauninni engin tengsl við Ísland nema þeir tóku lán í Japan til þess að fjárfesta á Íslandi, tóku lán með lágum vöxtum, 4%, og fjárfestu á Íslandi með 12% vöxtum með innlánum eða bankabréfum - þeir mundu að sjálfsögðu taka dollarana sína eða evruna eða hvaða mynt sem við tækjum upp, taka hana strax til baka og flytja hana út. Þá þyrftum við að eiga fyrir þessum 200–300 milljörðum sem eru í þessum jöklabréfum. Þetta er vandinn. Þess vegna getum við þetta ekki nema það sé búið að leysa þennan vanda fyrst. 

Eru fjórtán sem eiga jöklabréf?

Það eru fjórtán aðilar sem gáfu út jöklabréf, það er meira að segja austurríska ríkið. En þeir seldu þau svo áfram til fjölda smærri aðila sem fjárfestu og fjárfestarnir taka áhættu af gengisfallinu en hinir taka áhættuna ef bréfin tapast eins og til dæmis þeir sem fjárfestu í bankabréfum sem hreinlega töpuðust í hruninu, sem eitthvað var um. Verðtrygginguna þarf líka að leysa ef við tökum upp nýja mynt. Það er ekki hægt að vera með samninga um verðtryggðar evrur. Það er ekki hægt. Þá er það orðið mjög undarlegt vegna þess að verðtryggingin er í rauninni önnur mynt í landinu. En það er ekki hægt að leysa verðtrygginguna svona allt í einu vegna þess að þetta eru einkasamningar. Það verður þá að gera það þannig að nýir samningar megi ekki vera verðtryggðir. Ég hef nú lagt það til að um leið og verðbólgan hefur lækkað sem verður væntanlega í haust, þ.e. að verðbólgan verði komin í skikkanlegt horf, eins og 3–4%, að þá geta menn afnumið verðtrygginguna á nýjum samningum. Og svo þarf að bíða eftir því að það deyi út eða þeir samningar verði keyptir upp eða eitthvað slíkt. Ég tel að menn þurfi að skoða þessi mál mjög nákvæmlega en þeir þurfa líka á átta sig á þeim hömlum og þeim aga sem þeir eru að leggja á sig. Mér líst eiginlega best á að taka upp norska krónu  Svo getum við líka tekið upp nýja mynt einhliða.  Eins og ég gat um í upphafi þá legg ég til að tillögunni verði breytt í hv. viðskiptanefnd og hún samþykkt.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og taka undir með flokksbróður mínum sem talaði hérna á undan, Pétri H. Blöndal, og þakka flutningsmönnum þessarar þingsályktunartillögu, hv. þingmönnum Jóni Magnússyni, Guðjóni A. Kristjánssyni og Grétari Mar Jónssyni, fyrir að leggja þetta mál fram og mæla fyrir því. Ég tel að málið sé afar athyglisvert, ekki síst í ljósi þess að eitt af því mikilvægasta sem við ræðum þessa dagana er framtíðarskipan peningamálastefnu á Íslandi. Ég tel að við þær aðstæður sem uppi eru núna eftir hrun fjármálakerfisins verði ekkert hjá því komist að við Íslendingar og við sem störfum í stjórnmálunum setjumst niður og reynum að snúa saman bökum og kortleggja þá valkosti sem við höfum í gjaldmiðilsmálum til framtíðar. Ég tel að þetta þingmál sé innlegg í þá umræðu. Ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að kannski væri ástæða til þess að breyta örlítið textanum í þingsályktunartillögunni. Það sem ég vil gera er að kanna möguleika á því að tekinn verði upp alþjóðlega viðurkenndur gjaldmiðill á Íslandi með einhverjum hætti, annaðhvort einhliða eða í gegnum myntráð eða einhverja þá kosti sem í boði eru. Þá komi aðrir gjaldmiðlar til greina til viðbótar við norsku krónuna eins og bandaríkjadollar, evra, jafnvel breska sterlingspundið, eins og Daniel Hannan, þingmaður á Evrópuþinginu, benti á á vef Morgunblaðsins í gær. Ég tók eftir því að hv. þm. Jón Magnússon fór yfir það í framsögu sinni þar sem hann mælti fyrir þessari tillögu til þingsályktunar að það væri allt Sjálfstæðisflokknum að kenna hvernig komið væri fyrir íslensku efnahagslífi. Auðvitað ber Sjálfstæðisflokkurinn ábyrgð á því ástandi sem uppi er og gengst fúslega við því. Ég held hins vegar að ef við erum að tala um gengismálin beri allir ábyrgð,  Eins og menn hafa kannski tekið eftir er ekki langt síðan hagfræðingarnir dr. Gylfi Zoëga og Jón Daníelsson birtu mikla skýrslu þar sem þeir fóru yfir hvað mistekist hefði í hagstjórn á Íslandi. Í skýrslunni segir á bls. 2, með leyfi forseta: „Allt frá vordögum árið 2001 hefur verðbólgumarkmiði verið fylgt við stjórn peningamála. Sú aðferðafræði hefur ekki staðist væntingar við að ná niður verðbólgu en hátt vaxtastig hefur hvort tveggja hvatt innlend heimili og fyrirtæki til skuldsetningar í erlendri mynt og laðað fjármagn spákaupmanna sem vildu stunda vaxtamunarviðskipti hér. Mikið innflæði fjármagns fylgdi í kjölfarið og þótt heildarupphæðin sé ekki þekkt virðist sem hún hafi numið meiru en 50% af vergri landsframleiðslu. Það verður ekki séð hvers vegna þetta vakti ekki áhyggjur yfirvalda.“ Ég vil benda á að Gylfi Zoëga, sem er höfundur þessara tilvitnuðu orða, skrifaði grein í Vísbendingu árið 2006 ásamt öðrum hagfræðingi, Tryggva Þór Herbertssyni. Árið 2006 sögðu þessir tveir hagfræðingar, með leyfi forseta: „Með núverandi gengisfyrirkomulagi, þ.e. fljótandi gengi, hefur hagkerfið sýnt mikinn sveigjanleika. Verðbólga hefur aukist en ekki farið úr böndunum. Fyrirtæki hafa eflst vegna eignauppstokkunar og umsvif þeirra erlendis aukist til muna og aukið framboð lánsfjár til heimila hefur gert þeim kleift að kaupa ýmsar varanlegar neysluvörur sem ættu að auka velferð almennings. Niðurstaða okkar er að Íslendingum sé betur borgið með núverandi fyrirkomulagi í gengismálum en með því að taka upp fastgengisstefnu og ganga í evrópska myntsamstarfið.“ Þarna kvað við annað tón en í skýrslunni sem Gylfi Zoëga og Jón Daníelsson sendu frá sér nýverið. Ég vitna til skrifa þessara tveggja hagfræðinga til þess að benda á að í hagfræðiheiminum hafa ýmsir spekingar lagt það sama til umræðunnar og það sem hv. flutningsmaður tillögunnar bar Sjálfstæðisflokknum á brýn í ræðu sinni. Það er auðvitað ekki aðalatriðið. Aðalatriðið er: Hvernig eigum við að stíga næstu skref í gjaldmiðilsmálum okkar? Eins og ég sagði áðan, herra forseti, er mjög mikilvægt að menn og íslensk stjórnvöld marki einhverja framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum, skilgreini og skoði hvaða valkostir eru í boði í gjaldmiðilsmálum. Ég skrifaði grein í Morgunblaðið þann 4. febrúar 2009 undir yfirskriftinni „Þetta eru verkefnin“. Þar taldi ég upp átta atriði sem ég tel að séu mikilvægustu viðfangsefni stjórnvalda nú um stundir og hvatti nýja ríkisstjórn til þess að beita sér fyrir þeim verkefnum fram að kosningum. Eitt þessara atriða sem ég nefndi var gjaldmiðillinn og framtíðarskipan gjaldeyrismála. Þar segir, með leyfi forseta: „Marka þarf skýra framtíðarstefnu í gjaldmiðilsmálum á Íslandi. Fólkið og fyrirtækin eiga heimtingu á því að vita hvert stefnir í gjaldmiðilsmálum. Í dag ríkir mikil óvissa um það. Íslenska krónan hefur reynst okkur fjötur um fót og á það höfum við verið óþyrmilega minnt á síðustu mánuðum. Forðast ber í lengstu lög að draga á lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til þess að verja gengi krónunnar. Með því er hætt við að lánsféð brenni á heitu báli en eftir sitji komandi kynslóðir með óbærilegan skuldaklafa á bakinu til langrar framtíðar. Mikilvægt er að stjórnvöld fái færustu sérfræðinga sem völ er á til þess að skoða með markvissum hætti þá valkosti sem bjóðast í gjaldmiðilsmálum, einkum einhliða upptöku alþjóðlegs gjaldmiðils á Íslandi samhliða öðrum kostum. Að þeirri skoðun lokinni ættum við að vera í stakk búin til þess að taka ákvörðun um framtíðarskipan gjaldmiðilsmála á Íslandi.“ Ég tel að sú þingsályktunartillaga sem er til umfjöllunar sé innlegg í þessa umræðu, innlegg í að útbúin og mynduð verði framtíðarstefna í gjaldmiðilsmálum. Reynsla okkar hefur sýnt að krónan hefur reynst okkur fjötur um fót. Við þurfum að skoða alla þá valkosti sem í boði eru í gjaldmiðilsmálunum. Samfylkingin og hv. þm. Helgi Hjörvar, sem er hérna í salnum, hafa talið að sú lausn sem sé handan við hornið fyrir okkur Íslendinga sé innganga í Evrópusambandið með upptöku evru. Ég hef hins vegar talið að sú leið sé ekki góð fyrir okkur Íslendinga vegna þess að með því þyrftum við að afsala okkur réttindum yfir auðlindum. Það eru ýmsir aðrir ókostir sem fylgja Evrópusambandsaðild. Ég viðurkenni hins vegar að það fylgir henni líka kostur sem er gjaldmiðillinn. Gallinn við Evrópusambandsleiðina og upptöku evru á grundvelli aðildar er sá, eins og Olli Rehn, stækkunarstjóri Evrópusambandsins, lýsti í viðtali við ríkissjónvarpið í nóvember sl., að Íslendingar fengju inngöngu í Evrópusambandið eftir fjögur ár. Til þess að ríki geti tekið upp evru á grundvelli Evrópusambandsaðildar þurfa þeir að hafa verið aðilar að Evrópusambandinu í tvö ár, sem þýðir að Íslendingar gætu ekki tekið upp evru fyrr en í fyrsta lagi eftir sex ár. Þó er það mjög ólíklegt vegna þess að eins og staðan er núna í íslenskum efnahagsmálum mundum við eiga mjög erfitt með að geta uppfyllt Maastricht-skilyrðin sem Evrópusambandið setur fyrir því að evran verði tekin upp. Ég er því ekki viss um að að liðnum þessum sex til átta, níu árum verði mikið eftir af hagkerfinu hér á landi ef ekkert verður að gert. Ég hef því efasemdir um að fólkið og fyrirtækin í landinu hafi tíma til þess að bíða svo lengi eftir því að einhver varanleg lausn komi á gjaldmiðilsmálum okkar. Ég hef sjálfur lagt mikla vinnu í að skoða möguleika í samráði við innlenda og erlenda sérfræðinga á því að tekinn verði upp alþjóðlegur gjaldmiðill einhliða, annaðhvort til skamms tíma með aðra heildarlausn í boði til framtíðar, eða hugsanlega að komið verði á myntráði líkt og gert var í Hong Kong og komið var á árið 1983. En aðalatriðið er að menn nálgist þessi mál með opnum huga, 

Hæstv. forseti. Já, þetta er vissulega þörf umræða en hún hefur farið fram oft áður og við Íslendingar hjökkum alltaf í sama farinu. Það er eins og það sé ekki nokkur leið að þróa þessa umræðu eitthvað fram á veginn. Menn eru bara fastir í því að láta skoða þetta og skoða hitt og helst kannski það, eins og staðan er núna, að taka upp einhvern annan gjaldmiðil, gjaldmiðil einhvers annars þjóðríkis. Mér fannst alveg ótrúlega skemmtilegt að hlusta á síðasta ræðumann, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, 

Nema inngöngu í Evrópusambandið ...

Hv. þingmaður bætir því við núna að skoða eigi allt nema að ganga í Evrópusambandið en það kom eiginlega ekki fram í ræðunni. Mér er mjög minnisstætt þegar sú sem hér stendur kom fram með ýmsa valkosti í þessum efnum fyrir u.þ.b. þremur árum og taldi að ekki væri framtíð í því að vera með íslenska krónu og sjálfstæðan gjaldmiðil í okkar litla hagkerfi. Þá sagði hv. þingmaður fyrir utan Alþingishúsið, og var nokkuð drjúgur með sig, að enginn gæti komið með svona vitlausa tillögu nema Valgerður Sverrisdóttir. Þá kom ekki til greina að skoða alla kosti eins og ég lagði til. Ég held því fram að ef Sjálfstæðisflokkurinn væri ekki búinn að þumbast við í öll þessi ár og neita að taka á því mikilvæga máli, sem er þessi sjálfstæði gjaldmiðill í okkar litla hagkerfi, stæðum við í öðrum sporum í dag. Valdaseta Sjálfstæðisflokksins í íslensku samfélagi á svona mörgum síðustu árum er því búin að kosta þetta samfélag mjög mikið og ekki verður séð fyrir endann á því alveg strax. Vissulega verður forvitnilegt að heyra hvaða niðurstaða verður á landsfundi þeirra sem haldinn verður fljótlega og varðar Evrópumál en ég tel ekki miklar líkur á að tekin verði stór skref. Þegar hv. þingmenn tala um það, eins og það sé bara spurning um vilja okkar, hvort hægt sé að taka upp norska krónu eða ekki finnst mér þeir vera nokkuð bjartsýnir, ef það má orða það þannig. Það er ekki eins og Norðmenn mundu stökkva til og láta okkur hafa norska krónu til þess að leika okkur að á Íslandi í allri þeirri eyðslusemi sem tíðkast hefur hér og hv. þm. Pétur Blöndal fór nokkuð yfir. Auðvitað mundu þeir þá vilja taka hér við stjórn efnahagsmála, alla vega ríkisfjármála, að verulegu leyti. Ég tók eftir því þegar fjármálaráðherra Noregs, sem var hér nýlega í heimsókn, var spurð að því hvernig Norðmönnum litist á að við tækjum upp norska krónu sagði hún: Ef við fengjum formlegt erindi þar að lútandi yrði það tekið til athugunar. Hún hafði allan fyrirvara á. Ég skil mjög vel að hún hafi ekki verið tilbúin að svara þessari spurningu. Hún líka gerir sér alveg grein fyrir því að norsk stjórnvöld munu aldrei fá þessa fyrirspurn formlega. Það mun engin ríkisstjórn vera hér við völd sem mun leggjast svo lágt að óska eftir því að taka upp gjaldmiðil annars þjóðríkis, það leyfi ég mér að fullyrða. Við framsóknarmenn höfum unnið mikið í þessu máli. Við erum ekki að byrja að hugsa um það í dag, við erum búin skoða gjaldmiðilsmálin vel og reyna að átta okkur á því hvaða kosti við eigum. Sú nefnd sem var að störfum innan flokksins skilaði skýrslu á haustdögum. Niðurstaðan var sú að í rauninni væri ekki nema um tvennt að ræða, að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru eða að styrkja gjaldeyrisvaraforða okkar stórlega þannig að hann yrði margfaldur á við það sem hann er í dag og það kostar náttúrlega gríðarlega peninga. Þetta var niðurstaða nefndarinnar og síðan höfum við haldið flokksþing okkar eins og hv. þingmenn þekkja. Þar komumst við að þeirri niðurstöðu að réttast væri að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Þegar hv. þingmenn tala um að það taki líklega sex ár eða svo að taka upp evruna í gengum Evrópusambandið eru menn bara að skjóta út í loftið. Það hefur ekkert verið farið á fjörur við Evrópusambandið um að sækja um aðild og reyna að gera stöðugleikasamning við sambandið sem mundi þá vera eitthvað í líkingu við að fá aðild að því fordyri sem þar hefur verið. Mér finnst bara sorglegt, hæstv. forseti, hvað þessi umræða þróast lítið og hvað menn eru fastir í einhverjum lausnum. Þær eru ekki lausnir í raun og veru heldur eru eingöngu settar fram til þess að þykjast hafa eitthvað til málanna að leggja og tefja að verði farið í viðræður við Evrópusambandið. Þetta er það sem ég hef að segja þó að ég vilji taka það fram, hæstv. forseti, að ég hef alls ekki neitt á móti þessari tillögu. Hún er þó alla vega viðleitni í þá átt að hreyfa þessu máli og reyna að koma því í einhvern farveg því að það hefur engin ríkisstjórn sem setið hefur getað komið þessu máli í almennilegan farveg. Fyrst og fremst hefur það verið vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn sérstaklega hefur ekki viljað ræða aðild að Evrópusambandinu. Hann hefur lagt sig fram um að senda slæm skilaboð til Evrópusambandsins og gera kröfur á það en sýna engan samstarfsvilja. Það hefur, eins og ég segi, kostað okkur mikið og ekki verður séð fram úr því á þessari stundu. Ég er kannski óþolinmóð, það mætti kannski kalla óþolinmæði að ætlast til þess að mál þróist eitthvað í umræðu, en ég endurtek að ég tel að þetta mál hafi ekki þróast mikið á síðustu árum.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér þingsályktunartillögu um breytta skipan gjaldmiðilsmála. Þingmenn Frjálslynda flokksins hafa áhuga á að tengja íslensku krónuna við aðra mynt og nefna þar sérstaklega þá norsku í samstarfi við norsk stjórnvöld. Ef sá kostur er ekki mögulegur mundu þeir vilja kanna möguleikana á að taka upp evru, annaðhvort einhliða eða í samráði við Evrópusambandið. Ég held að það sé ljóst að við öll sem höfum talað hér í dag höfum miklar áhyggjur af íslensku krónunni og það er því þakkarvert að þetta mál sé til umræðu. Það er ljóst í mínum huga að vantraust á íslenska efnahagslífið endurspeglast í algjöru vantrausti okkar á íslensku krónunni. Það er þannig að raunverulegt gengi krónunnar er ekki til og sem dæmi getum við nefnt að bæði disneydollarar og jafnvel myntin í tölvuleiknum Eve Online virðast njóta meira trausts en krónan. Ríkið hefur steypt sér í stórkostlegar skuldir til að styðja við krónuna og við sitjum hér öll með krosslagða putta og vonum að það virki. En þótt okkur takist að rétta okkur við núna verðum við að horfast í augu við það að við erum með minnstu sjálfstæðu mynt í heimi í opnu hagkerfi, alla vega um leið og við losum um gjaldeyrishöftin. Flutningsmenn benda á að þrátt fyrir gríðarstóran gjaldeyrisvarasjóð, sem við erum að koma okkur upp, eru miklar líkur á að sveiflur á gengi krónunnar verði ekki minni á næstu árum en verið hefur. Þeir benda líka á að íslensku krónunni er ekki treyst í langtímaviðskiptum með því að við gerum kröfur um að vera með verðtryggingu á langtímalánum, auk þess sem vantraustið er algjört bæði á íslenska fjármálalífið og Seðlabankann og það mun taka mörg ár, ef ekki áratugi, að endurvinna það traust. Það er algjörlega ljóst í mínum huga að sveiflur á gengi krónunnar eru því ekki að fara neitt. Ég hlýt því að spyrja: Hvenær er kominn tími til að grípa til aðgerða? Hvenær er kominn tími til þess að við gefumst hreinlega upp á myntinni okkar? Stór hluti íslenskra heimila og fyrirtækja valdi að taka frekar lán í erlendri mynt en þeirri íslensku. Útflutningsfyrirtækin okkar neita að skipta gjaldeyrinum sínum yfir í íslenskar krónur og geyma peninginn frekar inni á gjaldeyrisreikningum í íslenskum bönkum og eru á fullu að velta fyrir sér hvort þau geti hugsanlega greitt starfsfólki sínu í erlendri mynt - sum eru jafnvel þegar farin að gera það. Mig minnir að ég hafi lesið viðtal við forstjóra tölvufyrirtækis sem býður upp á Eve Online og hann hafi verið spurður hvernig væri með þessar sveiflur. Hann lýsti því yfir að hann væri algjörlega búinn að losa sig við þetta því hann væri farinn að borga starfsfólki sínu í þeirri mynt sem hann fengi tekjurnar í. Afleiðingin er sú að það eru að verða til tveir þjóðfélagshópar í samfélaginu, þeir sem fá greitt í erlendri mynt, og hafa það bara ansi gott, og þeir sem þiggja laun í íslenskum krónum, sem er sífellt að verða minna virði, og hafa það bara ansi skítt. Ég er því sammála flytjendum málsins um að leita verður leiða til þess að leysa gjaldeyriskreppu okkar Íslendinga en ég er hins vegar ekki sannfærð um að norska krónan sé rétta lausnin. Áhugi Norðmanna virðist ekki vera mikill þrátt fyrir fullyrðingar hæstv. fjármálaráðherra um annað. Má t.d. nefna að Jens Stoltenberg, forsætisráðherra Noregs, hafnaði hugmyndinni strax í nóvember og taldi betra að lána íslenskum stjórnvöldum í samráði við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og styðja þannig við íslensku krónuna. Kristín Halvorsen, skoðanabróðir hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðherra Noregs, hefur svo sem tekið vel í hugsanlegar viðræður við íslensk stjórnvöld um gjaldeyrissamstarf ef eftir því yrði leitað, en mig minnir nú að samt hafi verið ákveðið hik á henni þegar hún nefndi það. Við getum svo sem líka hugsað okkur að hægt væri að beita Norðmenn þrýstingi þar sem þeir hafa töluverðar áhyggjur af því að við sækjum um aðild að Evrópusambandinu ef aðrir valkostir bjóðast ekki í sambandi við myntina. En þá hljótum við að spyrja: Hentar norska krónan? Myntin er ekki stór. Landið er ekki stórt og hagfræðingar hafa bent á að hagsveiflur í Noregi tengjast fyrst og fremst olíuverði en ekki matvælaframleiðslu eins og áður og hagkerfi þessara ríkja eru þar með töluvert ólík. Við eigum einnig fyrst og fremst í utanríkisviðskiptum í evrum og dollurum og ef við göngum einhvern tímann í framtíðinni í Evrópusambandið þyrftum við væntanlega enn á ný að skipta og þá yfir í evrur. Ríkisstjórnin virðist heldur ekki vera sérstaklega samstiga í þessu máli. Hæstv. fjármálaráðherra vill að sjálfsögðu alls ekki koma nálægt Evrópusambandinu og hefur kastað fram hugmyndinni um norsku krónuna sem lausn sem hugnast honum, að því er ég fæ heyrt, og öðrum andstæðingum Evrópusambandsins betur. Hæstv. forsætisráðherra sagði að hún sæi það ekki í stöðunni að taka í bráð upp aðra mynt en krónuna og sagði að fram þyrftu að koma sérstök rök fyrir því. Hún sagði að málið hefði ekki verið rætt sérstaklega í ríkisstjórn heldur aðallega í fjölmiðlum að því er virtist. Þriðja skoðunin kom síðan frá hæstv. viðskiptaráðherra, Gylfa Magnússyni, sem taldi að við gætum haft eitthvert gagn af einhverju samstarfi við Norðmenn í gjaldmiðilsmálum en taldi að norska krónan væri ekki æskilegur framtíðargjaldmiðill fyrir Ísland. Það má líka minna á það að hæstv. viðskiptaráðherra var einn 32 hagfræðinga sem blés hugmyndina um einhliða upptöku evru út af borðinu. Að mati þeirra er eina framtíðarlausnin að endurheimta traust á íslenskt efnahagslíf og tryggja drjúgan afgang af viðskiptum við útlönd - sem sagt einfaldlega að lifa á því sem við öflum. Ég verð að viðurkenna að þetta er svolítið nýtt hugtak fyrir okkur Íslendinga. En það er kannski málið. Við verðum kannski að fara að horfast í augu við að það verða engar töfralausnir á því hvernig við ætlum að tækla þau vandamál sem við erum að fást við, þessi stórkostlegu og erfiðu vandamál. Þetta verður erfitt og allar leiðir sem við munum velja fela í sér ákveðna áhættu. Það að halda sig við íslensku krónuna, semja við Norðmenn um myntsamstarf, taka upp einhliða evru eða dollara eða sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka í framhaldinu upp evru. Ég tel mikilvægt að Alþingi álykti að ríkisstjórninni verði falið að kanna möguleika á að tengja íslensku krónuna við aðra mynt. Ekki vegna þess að ég sé sannfærð um að einhver ein leið sé betri en önnur heldur vegna þess að við verðum að hætta að tala um alla möguleikana, við verðum að fara að grípa til aðgerða og þær aðgerðir verða að byggjast á bestu mögulegu upplýsingum, og ég tel að þingsályktunartillagan fjalli í raun og veru um það. Ef eina leiðin er að fara í viðræður við viðkomandi lönd til að fá ákveðna niðurstöðu þá verður svo að vera. Tíma aðgerðarleysis er lokið. Kominn er tími til þess að grípa til aðgerða.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu og tillögu þingmanna Frjálslynda flokksins um þetta efni. Umræðuefnið er brýnt en þó get ég tekið undir það með hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur að umræðan hefur ekki þokast ýkja mikið, og sérstaklega ekki þegar horft er til þess að sú gjaldeyriskreppa sem hér varð varð til þess að gera fjármálakreppu okkar miklu dýpri og erfiðari og fækka þeim tækjum og bjargráðum sem við höfum til þess að vinna okkur út úr kreppunni. Vegna þess að við búum við, eins og hver maður segir nú á eftir öðrum, illa laskaðan ef ekki ónýtan gjaldmiðil sem verja þarf með mjög þröngum reglum, sem settar eru hér í þinginu, um gjaldeyrisviðskipti. Það er því mikilvægt að hreyfa öllum þeim möguleikum sem menn telja sig sjá. Það hefur svo sem ekki farið fram hjá neinum, hygg ég, að allt frá stofnun Samfylkingarinnar höfum við lagt á það áherslu að Ísland eigi að taka virkari þátt í Evrópusamstarfinu. Við eigum að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið, gerast aðili að því og að stofnunum þess og þar á meðal að myntbandalaginu og evrunni - það sé í rauninni eina framtíðarlausn sem við eigum í þessum efnum. Það er býsna mikilvæg framtíðarlausn vegna þess að í dag erum við í raun og veru í tvöfaldri kreppu. Við erum annars vegar í efnahagslægð, sem leikur samfélagið á hverjum einasta degi ákaflega grátt, en á sama tíma keyrum við á þetta sama samfélag, sem er í miklum samdrætti, ofurháa vexti - nærri 20% vexti, m.a. vegna þeirrar gjaldeyriskreppu sem hér er - og gerum þannig atvinnufyrirtækjunum, sem þó standa illa fyrir, erfiðara um vik að halda úti starfsemi sinni og atvinnu í landinu. Gríðarlegur ávinningur hefði því verið af því að búa að sterkri mynt, að öflugum seðlabanka sem bakhjarli, að vaxtastigi og stöðugleika eins og tíðkast hjá siðmenntuðum þjóðum, sem við hefðum fengið með því að fara í aðildarviðræður við Evrópusambandið og taka upp evruna. Ég held að flestir séu orðnir á því að aðrar leiðir eru ekki nema um hálfan veg. Við getum ekki fest krónuna okkar við einhverja aðra mynt vegna þess að við eigum einfaldlega ekki fjármuni til þess að standa á bak við það. Ég held að hugmyndir um að önnur ríki taki að sér að ábyrgjast íslenskt efnahagslíf, eftir það hvernig við höfum hegðað okkur á undanförnum missirum, verði að teljast býsna óraunhæfar. Ekki síst þegar við horfum til þess að sú fyrirgreiðsla sem Íslendingar geta vænst hjá öðrum þjóðum er takmarkað lánsfé sem veitt er fyrir milligöngu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, sem á mannamáli þýðir að aðrar þjóðir vilja ekki snerta við efnahagnum nema fyrir milligöngu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, hvað þá að fara að ábyrgjast hagkerfið eða veita baktryggingu fyrir því sem við ætlum að gera hér á næstu missirum. Ég held að menn muni nú horfa til þess hvernig við bregðumst við eftir hrunið og bíða og sjá hvort við ætlum að læra af því sem við höfum farið í gegnum, auk þess sem á stundum getur beinlínis verið óskynsamlegt að tengja okkur við aðra mynt, til að mynda norsku krónuna. Því eins og fram hefur komið hjá Norðmönnunum þá stjórnast hún að yfirgnæfandi leyti af olíunni sem vegur svo gríðarlega þungt í efnahag þeirra. Þó það sé út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal, eins og margt annað, að um orkuframleiðslu sé að ræða blandast engum hugur um það sem annars vegar hefur skoðað þróun raforkuverðs á heimsmarkaði og hins vegar þróun olíuverðs að þar er himinn og haf á milli. Þegar olíuverð margfaldaðist á síðasta ári var það rétt svo að raforkuverð, bæði austan hafs og vestan, hafi hækkað um 5, 10 eða 15% - á sama tíma og sveiflur í olíuverði voru í mörg hundruð prósentum. Það er því ólíku saman að jafna. Ef menn ætla að leita í einhverjar hagsveiflur sem nálgast efnahaginn hér þá taka menn ekki upp norsku krónuna jafnvel þó að svo ólíklega vildi til að það stæði til boða. Nei. Ég held að allar þessar vangaveltur okkar - sem ég álít málefnalegar og sjálfsagt að menn fari í gegnum, og hef sjálfur oft farið í gegnum - lýsi að mörgu leyti því einkenni á okkur að við erum alltaf að leita að skemmri skírn. Við Íslendingar erum einhvern veginn alltaf að leita að styttri leið, hvort ekki sé hægt að fara yfir móann í staðinn fyrir að fara lengri leiðina um veginn. Það er hluti af þeirri ógæfu sem við höfum ratað í, að fara ekki einfaldlega lengri leiðina, axla þá ábyrgð sem þarf að axla og taka þann tíma í hlutina sem þarf að taka. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði hér áðan að sex eða átta ár væru langur tími í því að taka upp evruna. Ég tók til gamans með mér forsíðu Fréttablaðsins eftir að við höfðum verið á fundi hjá Heimssýn, ég, hv. þm. Geir Hilmar Haarde og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon, og rætt um evruna. Samfylkingin vill ein taka upp evruna, segir þar. Og hvert er ártalið? Ártalið er 2003. Það eru liðin sex ár frá því þetta var. Sex ár eru ekki langur tími auk þess sem ýmsir sem þekkja vel til þeirra kosta sem bjóðast í Evrópusambandsviðræðum telja að jafnvel mætti komast hraðar inn í EMR2 þó að ég telji það ekki aðalatriðið. Við Íslendingar verðum að horfast í augu við það að við erum ekkert á leið út úr þessari fjárhagskreppu eftir eitt ár eða tvö ár. Staðreyndin er einfaldlega sú að hér eru mörg erfið ár fram undan. Við eigum að horfast í augu við það og stefna að raunverulegum framtíðarlausnum. Þar eru auðvitað pólitískt séð tveir kostir. Það er sá kostur að verða hluti af hinu evrópska samstarfi, taka fullan þátt í skrifræðinu þar sem skiptir máli þegar markaðir bresta, skrifræðinu sem vantaði þegar á bjátaði hjá okkur, og tökum þátt í myntsamstarfinu til þess að fá gjaldmiðil sem við getum notað og okkur hefur skort þó að það taki langan tíma. Hinn kosturinn er sá að verða bara dollaravætt smáríki. Ýmsar smáþjóðir í heiminum hafa tekið þann kostinn að taka upp stóran gjaldmiðil frá öðru ríki, oft og einatt frá Bandaríkjunum, dollara. En menn skulu ekki láta sér detta í hug að það þýði að þeir fái vaxtastig eða lánsfjárframboðið sem í gildi er á Bandaríkjamarkaði. Því það Mið-Ameríkuríki sem áður var nefnt býr við 12% vaxtastig. Það eru ekki vextirnir í Bandaríkjunum. Nei. Menn krefjast auðvitað miklu hærri vaxta á dollara sem lánaður er í dollaravæddum smáríkjum en krafist er á mörkuðunum í Bandaríkjunum. Í sjálfu sér er því ósköp takmarkaður ávinningur af því að fara í slíka upptöku á gjaldmiðli, við þurfum ekki slíkt vaxtastig sem dollaravæddu smáríkin, mörg hver, búa við. Við þurfum að komast inn í virkt alþjóðlegt samstarf. Við þurfum að hafa aðgang að sterkum og öflugum seðlabanka. Við þurfum að hafa mynt og framboð af fjármagni sem er á skynsamlegum kjörum til langs tíma til þess að geta byggt hér upp öflugt atvinnulíf og unnið okkur út úr þeim miklu erfiðleikum sem skammsýni okkar, og tilhneiging til þess að reyna alltaf að fara styttri leiðina, eða komast undan skrifræðinu, hefur leitt okkur í.

Herra forseti. Hv. þingmaður segir að við eigum að ganga í Evrópusambandið og taka upp evru. Það er bara ekki svo einfalt. Eftir þær kúganir sem Evrópusambandið beitti íslenska þjóð sl. haust sameiginlega - íslenska þjóðin lá svo vel við höggi, hún var búin að tapa bönkunum sínum - þá beitti Evrópusambandið okkur kúgun til þess að taka ábyrgð á Icesave-reikningunum. Það er þvílík skuldbinding að Íslendingar munu ekki uppfylla Maastricht-skilyrðin fyrr en eftir áratug. Það þýðir að ef við göngum í Evrópusambandið getum við síst af öllu tekið upp evru, af því að við þurfum að uppfylla Maastricht-skilyrðin til þess að geta tekið upp evru. Það er allt að þakka vinum okkar svokölluðu í Evrópusambandinu, sem hv. þingmaður vill endilega taka upp félagsskap við.

Virðulegur forseti. Ég get að ýmsu leyti tekið undir málflutning Péturs H. Blöndals varðandi Icesave-reikningana og þau varnaðarorð sem hann hefur haft uppi um þær skuldbindingar sem við þyrftum að gangast undir í því sambandi og held að það sé mikilvægt að þær skuldbindingar séu meðal þess sem við ræðum við Evrópusambandið. Ég er þó hræddur um að við þurfum, hv. þingmaður, að líta örlítið meira í eigin barm þegar söfnun þessara innlánsreikninga í nálægum ríkjum á undanförnum missirum og árum er annars vegar en bara að kenna þar um vondum útlendingum. Ég held að það verði ekki fram hjá því litið að við sem vorum við stjórnvölinn, bæði ég og hv. þm. Pétur H. Blöndal, berum býsna mikla ábyrgð á þeirri starfsemi og því sem þar fór fram og getum ekki bara sakast þar við vonda útlendinga. Ég held hins vegar að leiðin til lausnar á þeim málum og svo mörgum öðrum, ekki einfaldrar lausnar, ekki töfralausnar, heldur leiðin til þess að vinna sig út úr því skref fyrir skref á lengri tíma sé einmitt að fara í viðræður við Evrópusambandið. Eins og hv. þingmaður veit er auðvitað fordyri evrunnar EMR2, þ.e. þar sem myntir eru tengdar við evruna með bakstuðningi evrópska seðlabankans, því að það er algjörlega marklaust að tengja mynt annarri mynt ef ekki stendur á bak við það stór og öflugur seðlabanki. Ég held að hv. þingmaður viti býsna vel að það er auðvitað einn af þeim málefnalegu kostum sem til skoðunar hljóta að koma í peningamálastefnu þjóðarinnar til framtíðar.

Herra forseti. Einmitt með því að ganga í Evrópusambandið erum við að fórna því að geta tekið upp evru, hugsanlega einhliða eða þá í sérstöku samkomulagi við Evrópusambandið án þess að ganga inn, það væri líka möguleiki. Við erum með Schengen-samkomulag og það er hægt að gera alls konar samkomulag og Evrópusambandið gæti örugglega, ef það vildi okkur vel, gert undantekningu á því að við gætum tekið upp evru án þess að ganga í Evrópusambandið. Hv. þingmaður sagði að við værum búin að skuldsetja okkur mikið. Ég vil taka það fram að Icesave-reikningarnir og innlánstryggingarsjóður á Íslandi eru reglur Evrópusambandsins, regluverk Evrópusambandsins sem við tókum upp að fullu og fullkomlega, þeirra reglur, og það reyndist vera galli í þeim.

Íslensk lög.

Það er galli í þeim reglum sem felst í því að það er sama í hvaða Evrópusambandslandi það væri, ef Holland missti 80% af sínum bönkum á einni viku gætu þeir ekki staðið við innlánsreikninga sína. 
             Það sem var galli í reglunum, herra forseti, - ef ég fæ frið - er að Evrópusambandið átti að sjálfsögðu að hafa einn innlánstryggingarsjóð fyrir allt Evrópusambandið sem bankarnir borguðu inn í. Þá hefði þetta ekki riðið Íslendingum að fullu. Það var galli í Evrópusambandsreglunum sem við tókum upp, það má kannski segja að Alþingi Íslendinga hefði átt að sjá við þessu - sem allar hinar þjóðirnar sáu ekki - það getur vel verið. En þarna var galli í Evrópusambandsreglunum sem við erum að blæða fyrir með þrýstingi frá þeim því að sjálfsögðu áttum við ekki að borga þetta umfram það sem er í innlánstryggingarsjóðnum, sem eru 18 milljarðar.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það eru málefnaleg sjónarmið um ágalla á löggjöfinni sem sjálfsagt er að ræða við Evrópusambandið um leið og aðild við sambandið er rædd og önnur hagsmunamál þjóðarinnar enda eru það auðvitað gagnkvæmir hagsmunir að þau mál og aðild okkar að bandalaginu geti fengið farsælar málalyktir fyrir báða. Hitt verð ég svo að segja að það er einfaldlega sannfæring mín að ef við mögulega getum eigum við Íslendingar að hætta að keppast sífellt eftir því að hafa undanþágur. Ég held að það sé kominn tími til að við verðum stór og öxlum þá ábyrgð og þær skyldur sem alþjóðlegu samstarfi fylgja. Það er auðvitað algjörlega marklaust að ætla að taka evru upp einhliða vegna þess að við getum tilkynnt það hér en við höfum ekkert vald til þess að prenta þá mynt og við höfum ekkert afl til þess að standa undir þeirri yfirlýsingu og við gætum aldrei borgað út innstæður úr fjármálastofnunum á Íslandi í evrum vegna þess að við eigum ekki þær evrur og vegna þess að við höfum komið okkur í þá stöðu að það er enginn í heiminum sem hefur áhuga á því að lána okkur þær evrur. Yfirlýsing okkar um einhliða upptöku á evru væri því bara marklaus yfirlýsing, við gætum allt eins lýst því yfir að við ætluðum að taka upp matadorpeninga vegna þess að sú einhliða upptaka mundi eftir sem áður lúta fullkomlega íslenskum reglum. Hér yrðu fullkomlega íslenskir vextir á þessum svokölluðu evrum og það yrði að vera sérstök íslensk löggjöf um gjaldeyrishöft á þessari miklu alþjóðlegu mynt sem héti þá íslenska evran. Ég held þess vegna að það sé einfaldlega til þess að tefja fyrir okkur í því vandasama verkefni sem við eigum fyrir höndum að vera að reyna að hlaupa þetta út undan okkur hvort sem það er í norska krónu eða einhliða upptöku á dollar, heldur eigum við einfaldlega að sýna þá forustu fyrir þjóðinni að ganga til samninga við Evrópusambandið og sjá hvaða kostir bjóðast þar og leggja slíkan samning síðan auðvitað 

Herra forseti. Fyrir tveimur árum lauk störfum nefnd sem ég leiddi, Evrópunefnd, sem fjallaði frá miðju ári 2004 til ársbyrjunar 2007 um Evrópumálefnin og gaf síðan út skýrslu. Í þeirri skýrslu er tekið á öllum þáttum samstarfs okkar við Evrópusambandið og m.a. fjallað um evruna. Það verður að segja þá sögu eins og hún er að í störfum nefndarinnar beindist athygli nefndarmanna ekkert sérstaklega að þessu viðfangsefni og það var ekki það sem við töldum brýnast að ræða á þeim tíma í tengslum okkar við Evrópusambandið. Í skýrslu nefndarinnar eru rakin sjónarmið og m.a. bent á að hingað hafi komið fulltrúi frá Seðlabanka Evrópu sem flutti erindi í Háskólanum í Reykjavík þar sem hann fullyrti að það stæðist ekki samninginn um Evrópska efnahagssvæðið að Íslendingar tækju einhliða upp evru. Segja má að þetta sé það sjónarmið sem kemur fram í skýrslu nefndarinnar. En ég tel að sú tillaga sem flutt er til þingsályktunar um að fela ríkisstjórninni að rannsaka þetta mál sérstaklega eigi fullan rétt á sér. Það yrði náttúrlega ekki tekin ákvörðun um að tengja íslensku krónuna við aðra mynt, hvorki norska krónu né aðra nema það yrði rannsakað og fyrir lægju hagfræðilegar niðurstöður og athuganir sem væru því til stuðnings að taka þessa ákvörðun. Það hefur komið fram t.d. í þeim umræðum sem orðið hafa núna og kom líka fram þegar við kölluðum sérfræðinga fyrir okkur í Evrópunefndinni á sínum tíma, þeir gerðu grein fyrir sjónarmiðum sínum, að það var ógerningur fyrir nefndarmenn að fóta sig á neinu einu atriði varðandi íslensku krónuna, evruna og þróun gjaldmiðilsmála. Það má segja að þegar litið er til baka geti menn spurt: Hvers vegna kom það ekki fram í hinni ítarlegu skýrslu nefndarinnar að sá galli væri á gjöf Njarðar, þ.e. samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, að það gæti leitt til þess að við stæðum í þeirri stöðu sem við stöndum núna vegna þess að við gerðumst aðilar að samningnum og tókum upp regluverk hans án þess að það kerfi væri innbyggt sem hefði komið í veg fyrir eða gefið mönnum vísbendingu um að hætta væri á ferðum við hrun bankakerfis? Ég tek alfarið undir orð hv. þm. Péturs H. Blöndals hér áðan um að hvort sem við værum í Evrópusambandinu eða hefðum þann samning sem við höfum núna stæðum við í sömu sporum og hefðum orðið fyrir því áfalli sem við urðum fyrir. Það er ekkert sameiginlegt kerfi innan Evrópusambandsins sem leiðir til þess að þjóðir séu varðar fyrir hruni á bankakerfi eins og varð hjá okkur. Það er ekki hægt að ræða um evruna eins og gert hefur verið án þess að vekja máls á því að innan evrusvæðisins, meðal þeirra 16 ríkja sem eru með evru, ríkir gífurleg togstreita og vandræði. Það liggur alls ekki ljóst fyrir í þeirri stöðu sem þessar þjóðir eru núna í að lausn verði fundin á þeirra málum, að evran standi eftir óhögguð eða efnahagssamstarf þeirra. Tökum t.d. Íra, hlustum á hvað írskir þingmenn segja. Þeir segja alveg það gagnstæða við það sem menn segja hér þegar þeir standa upp og fullyrða að evran hefði bjargað okkur. Á sama tíma og við hlustum á umræðuna hér flytja þingmenn ræður á írska þinginu um að það sé einn helsti bölvaldur Íra við núverandi aðstæður að þeir hafi tekið upp evruna. Það er sjónarmið sem á hljómgrunn meðal Íra. Í umræðum á Írlandi heyrist að Írar væru betur settir án evrunnar. Í þessum málum eru menn því að leita að leiðum og skýringum og velta fyrir sér úrræðum hvort sem þeir eru innan evrusvæðisins eða utan. Evran er ekki svar við öllum vanda að því er þetta varðar. Það er ekki hægt að fullyrða eins og gert hefur verið á afdráttarlausan hátt að við værum betur sett ef við hefðum verið á evrusvæðinu en utan þess. Eftir að ég lauk formennskuhlutverki mínu í nefndinni hef ég fylgst með umræðum um gjaldmiðilsmálin. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu að ef litið er á þetta mál lögfræðilega og samskipti okkar við Evrópusambandið sé ekki hægt að líta á það sem einhverja ögrun við Evrópusambandið að við veltum fyrir okkur að taka upp evru án þess að vera aðilar að Evrópusambandinu. Evrópusambandið hefur heimild til þess að semja við þriðju ríki um samstarf í gjaldmiðilsmálum. Sá lögfræðingur sem hvað best er að sér um samskipti okkar við Evrópusambandið, Stefán Már Stefánsson prófessor, hefur bent á að lögfræðilega sé unnt að tengjast þessu. Hann hefur bent á það ásamt hagfræðiprófessornum Guðmundi Magnússyni. Þeir hafa bent á ákveðna leið og ekki er hægt að fullyrða að það sé afdráttarlaust brot á samskiptum okkar við Evrópusambandið að taka upp evru. Ég tel að auðvitað ætti að reyna það fyrst í samningum við Evrópusambandið ef menn hefðu áhuga á því og á grundvelli samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Það væri auðveldasta leiðin fyrir okkur og stysta leiðin fyrir okkur að gera það og fá þannig þriðju stoðina í samskiptum okkar við Evrópusambandið en fyrir höfum við Schengen-samkomulagið og EES-samkomulagið.  Ég tel að vandinn sem orðinn er núna sé sá að menn hafa viljað skauta fram hjá öllum svona rökum af því að þeir vilja nota evruna til þess að troða okkur inn í Evrópusambandið og koma okkur þar á bás með öðrum ríkjum og afsala okkur þar með yfirráðunum yfir auðlindum Íslands í hafinu og kippa grundvellinum undan landbúnaði á Íslandi. Það á að gera og nota á evruna sem gulrót til þess að vinna þessum málflutningi fylgis meðal þjóðarinnar. Í ljós hefur komið í þessum umræðum sem orðið hafa að það er minnkandi stuðningur við það sjónarmið. Eftir því sem málin eru rædd betur átta menn sig á því að þetta eru tvö aðskilin mál, annars vegar spurningin um hvaða gjaldmiðil við viljum hafa og hvort við göngum í Evrópusambandið eða ekki. Þannig á að halda á málinu. Ég tel að tillagan gangi í þá átt að greina þar á milli, að þetta sé kannað á einhliða hátt án þess að það sé tengt aðild að Evrópusambandinu. Að því leyti er þetta tillaga sem byggist á því sjónarmiði sem ég hef haldið fram, að þarna sé hægt að skilja á milli annars vegar spurningarinnar um aðild að Evrópusambandinu og hins vegar spurningarinnar um hvaða gjaldmiðill eigi að vera hér í landi. Það vantar hina skýru hagfræðilegu niðurstöðu sem segir okkur að nú sé skynsamlegasta úrræðið fyrir okkur að leggja af krónuna og tengja okkur við annan gjaldmiðil eða taka upp annan gjaldmiðil. Ég tel að ríkisstjórnin ætti að fara að því sem hér segir, að rannsaka það og leggja fyrir þingið ákveðna tillögu um það efni sem yrði rökstudd og rannsökuð af hálfu sérfróðra manna. Slík heildarathugun hefur því miður ekki farið fram.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þeim hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir hvernig þeir hafa tekið undir þá þingsályktunartillögu sem hér liggur frammi og ég mælti fyrir. Ég sammála greiningu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar í ummælum hans um málið. Ég tel að þar hafi það verið rétt greint. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson vakti sérstaklega athygli á þeim gríðarlega vanda sem heimilin standa frammi fyrir vegna þess að við höfum ekki mótað þá peningastefnu sem væri í raun hentug fyrir íslenska þjóð, fyrir atvinnuvegi eða fjölskyldur í landinu. Það kom mér nokkuð á óvart miðað við það sem hv. þm. Pétur Blöndal hafði látið koma fram í andsvörum við mig vegna framsöguræðu minnar að hann skyldi mæla eindregið með því að tillagan næði fram að ganga, að vísu með breyttu orðalagi. Ég get fallist á að breyta orðalagi, ég reikna ekki með að það verði vandamál fyrir okkur Pétur Blöndal að ná samkomulagi um eðlilegt orðalag. Hér er fyrst og fremst verið að hreyfa hugmynd sem skiptir gríðarlega miklu máli og er lykillinn að lausn til að við komumst út úr því öngþveiti sem við erum í. Hv. þm. Pétur Blöndal benti á kosti við að hafa krónuna, þ.e. launalækkun, það hefði lagað stöðu útflutningsgreina. Ef það eru kostir hefur verið samið með óeðlilegum hætti, þ.e. ef það þarf að lækka launin. Það á ekki að þurfa að grípa til sérstakra aðgerða til að hindra flökt á gjaldmiðlinum svo hægt sé að fría óábyrga samningamenn ábyrgð.  Þá gerði hv. þm. Pétur Blöndal réttilega grein fyrir því að verðtryggingin væri í raun önnur mynt. Af hverju þurfum við að hafa aðra mynt í gangi hér á landi? Það er einfaldlega vegna þess að við treystum ekki krónunni. Krónan gengur ekki nema hafa þessa hækju sér við hlið sem er verðtryggingin, sem er núna ein helsta ógn við öryggi heimilanna í landinu. Með sama hætti talaði hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og taldi þetta athyglisvert mál. Hann sagði hins vegar að menn kenndu Sjálfstæðisflokknum um hvernig komið væri að öllu leyti í íslensku efnahagslífi en það geri ég ekki. Ég sagði að það væru ákveðnir aðilar sem hefðu þráast við að halda í þessa mynt. Ég teldi að það hefði verið óráðlegt og hefði verið vitlaus peningastefna. En það voru aðrir hlutir sem stjórnmálamenn gátu ekki gert sér grein fyrir, þ.e. hversu mikið eitur var í íslensku efnahagslífi, sérstaklega í bankakerfinu og víða annars staðar. Það væri hins vegar öðruvísi komið ef Sjálfstæðisflokkurinn hefði haldið sig við sín gömlu gildi og treyst meira á að menn ræktuðu með sér hagsýni og ráðdeild og treystu á einkaframtakið og smáfyrirtækin umfram það að fara á flug með milljarðamæringunum sem síðar reyndust ekki vera slíkir. Hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hefur iðulega blandað sér í umræðu af þessu tagi og gerði það með mjög góðum hætti áðan. Ég gat ekki greint annað en að hún tæki undir þau meginsjónarmið sem hér er um að ræða og ég þakka henni fyrir það. Í sama streng tók flokkssystir hennar, Eygló Harðardóttir, og benti á það vantraust sem íslenska ríkið býr við og Seðlabanki Íslands einnig miðað við óbreyttar aðstæður. Þá kom að uppáhaldsmálinu, þ.e. spurningunni um evruna, sem hv. þm. Helgi Hjörvar, Pétur Blöndal og loks Björn Bjarnason komu inn á. Ég var mjög ánægður með þegar hv. þm., þáverandi dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason vakti athygli á þeirri leið og benti á það sem ákveðinn kost að kanna hvort hægt væri að taka upp evruna án þess að gengið væri í Evrópusambandið. Ég taldi að sjálfsagt væri að reyna að gera það og tel að það hefði þurft að láta reyna á það til fullnustu og þá fyrst og fremst með því að taka upp viðræður við Evrópusambandið um það mál. Ég tel það mál hafa verið kannað nokkuð en ekki fullkannað og hefði verið betra að gera það á öðrum vettvangi en gert var á grundvelli Evrópunefndarinnar þar sem svörin voru öll mjög einhliða. Varðandi þær umræður sem hafa orðið um regluverk Evrópusambandsins, ábyrgð á Icesave-reikningum og að menn hafi ekki gert sér grein fyrir því hvað um var að ræða - ég minnist ekki nákvæmlega hvernig menn greiddu atkvæði en ég hygg að hv. þm. Pétur Blöndal hafi greitt atkvæði með því að það regluverk sem tekið var upp varðandi fjármál og bankamál þegar það mál var til umfjöllunar hér á Alþingi Íslendinga. Hvað er þar um að ræða og hvað er það sem hv. þm. Pétur Blöndal gerði athugasemdir við áðan? Hann talaði um þann skuldaklafa sem íslensku þjóðinni væri búinn miðað við að farið yrði í samningaumleitanir um svokallaða Icesave-reikninga. Þetta eru í raun reglur um neytendavernd, um lágmarksinnstæðutryggingu á bankareikningum til þess að tryggja hagsmuni neytenda. Með því á að skapa meira öryggi í fjármálakerfinu til þess að menn vilji nota þessar stofnanir. Það er sem sagt miðað við ákveðna lágmarksneytendavernd, ákveðna lágmarksfjárhæð sem ber að greiða út af ábyrgðaraðila hvers ríkis og það eru þær reglur sem um er að ræða. Við hljótum að vera sammála því að slík lágmarksneytendavernd sé höfð. Vandamálið liggur ekki í því regluverki, það er rangt. Vandamálið liggur í því að heimila að bankakerfið yxi gjörsamlega öllu yfir höfuð og færi í þá útrás sem heimiluð var án þess að nokkrar athugasemdir væru gerðar eða aðhalds væri gætt hvað það varðar. Þar liggur vandinn en ekki í sjálfu regluverkinu. Það gat hins vegar enginn séð eða spáð fyrir um það eða áttað sig á því hversu helsjúkt fjármálakerfi heimsins var, einnig fjármálakerfið hér. Ég tel reyndar að það sé rangt ályktað að segja að það hefði engu máli skipt hvaða mynt við höfum. Ég tel og leyfi mér að fullyrða að við hefðum verið betur sett ef við hefðum haft evru eða þess vegna norska krónu eða dollar í októbermánuði árið 2008 vegna þess að það sem felldi íslensku bankana var að þeir fengu ekki erlendan gjaldeyri. Það kann vel að vera að þeir hefðu fallið en það var það sem felldi þá. Það var síðan í framhaldi af því sem efnahagshrun varð hér vegna þess að við vorum með ónýta mynt. Það er því hægt að fullyrða að það hefði skipt máli að við hefðum haft hér alvörugjaldmiðil hvort sem það var norsk króna, dollar eða evra, þegar þessir hlutir áttu sér stað. Varðandi hvort aðild að Evrópusambandinu ógni landbúnaði eða náttúruauðlindum hygg ég að íslenskum landbúnaði sé meiri hætta búin þegar samningalota Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar nær fram að ganga sem mun gerast einhvern tíma innan skamms. Þá lýkur þeirri tolla- og aðstoðarvernd sem við búum við í dag varðandi landbúnaðinn. Það er svo annað mál. Mergurinn málsins er sá eftir þá umræðu sem farið hefur fram að þeir þingmenn sem hafa kvatt sér hljóðs eru sammála um að brýna nauðsyn beri til að kanna hvaða kostir eru til þess að taka upp alvörugjaldmiðil á Íslandi.

Frú forseti. Tilskipun Evrópusambandsins varðandi innstæðutryggingar er þess eðlis að hvert land myndar sinn sjóð og það er engin tenging þar á milli. Það er vandinn, frú forseti. Holland, Bretland og Írland eru með geysilega mikið bankakerfi sem starfar erlendis, Lúxemborg sömuleiðis. Ef þessi lönd lentu í því, t.d. Holland, að 80% af bönkunum lentu í vandræðum á einni viku gætu þeir ekki borgað innstæður, hvorki í Hollandi né um alla Evrópu því að hollenskir bankar eru með mikið af innstæðum í Bretlandi, þannig að innstæðutryggingarkerfið dygði bara ekkert þar frekar en hér. Ef Bretar lentu í því, sem ég vona að gerist nú ekki því að það yrði skelfilegt að þeirra bankar féllu, þó að það væri ekki nema helmingurinn af þeim, ég ætla ekki að gefa fyrir það hvernig þeir ætluðu að standa við sínar innstæður í Bretlandi og um alla Evrópu. Það gæti orðið hart á dalnum. Að þessi innstæðutrygging skuli hafa klikkað er ekkert séríslenskt fyrirbæri, alls ekki, það er galli í innstæðutryggingunni. Þar átti að sjálfsögðu að geta þess sem ég hef nefnt áður að það átti að vera einn sjóður fyrir alla Evrópu, ef ekki allan heiminn, og sá sjóður ætti að fá iðgjöld frá öllum bönkum í heiminum og hann ætti að hafa eftirlit með innstæðum þannig að ef menn bjóða of háa innlánsvexti geti sjóðurinn stöðvað innlánin. Þá hefði hann stöðvað Icesave í Hollandi. Auk þess þarf að setja reglur um að innstæðutryggingar hafi forgang í þrotabú eins og Íslendingar gerðu í neyðarlögunum. Það þarf að setja í reglugerð Evrópusambandsins. Þessar viðbætur þarf að gera í Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Ég sá ekki að það væri í sjálfu sér neinn ágreiningur eða að þetta væri beinlínis andsvar við því sem ég hafði fram að færa áðan, en ég vil taka undir þá framtíðarhugsun hv. þm. Péturs H. Blöndals að gott væri ef einn tryggingarsjóður gæti verið fyrir allan heiminn og þá væntanlega líka sameiginleg mynt fyrir allan heiminn. Að sjálfsögðu væri mjög gott ef um það gæti verið að ræða en það líður sennilega á löngu þar til svo verður. Innstæðutryggingin var sjálfsögð og regluverkið var eðlilegt. Þess var hins vegar ekki gætt að tryggja hinn endann, þ.e. að kostnaðurinn lenti ekki á skattgreiðendum. Með sama hætti erum við með alls kyns tryggingastarfsemi, við tryggjum t.d. ferðaskrifstofur þannig að ef ferðaskrifstofur geta ekki staðið undir kostnaði við það að flytja farþega heim eða að fólk hefur keypt ferðir eða hóteldvöl þá ber ríkinu að greiða af því, það er ákveðin leyfisveiting. Framan af gætti ríkið ekki að sér að hafa þá tryggingu nægjanlega háa. Við erum að ganga í gegnum nákvæmlega sömu hluti varðandi bankana núna, að menn gættu ekki að sér. Það er í sjálfu sér ekki endilega dómur yfir regluverkinu heldur yfir því að þeir sem halda um stjórnvölinn hafi ekki passað upp á að hlutir sem eiga ekki að lenda á skattgreiðendum geri það samt. Mér hefði fundist eðlilegra að það hefðu verið sett stífari mörk á bankana varðandi tryggingar til þess að það væri þá nægjanlegt í sjóðum þannig að kostnaðurinn lenti ekki á skattgreiðendum og það hefði vel verið hægt. Það regluverk sem var sett af Evrópusambandinu eru lágmarksreglur það mátti setja stífari reglur og varðandi löggjöfina á þeim tíma þá hefði 

Frú forseti. Það er svo yndislegt að vera gáfaður eftir á, ég ætla ekki að lýsa því. Já, já, auðvitað átti ég að sjá þetta allt saman sem formaður efnahags- og skattanefndar.  Hv. þingmaður sá það nú örugglega fyrir að breski ráðherrann mundi missa þetta út úr sér. Það eru svo margir núna sem eru gáfaðir eftir á að það er eiginlega óþolandi. Menn hljóta alltaf að meta stöðuna eins og hún var á hverjum tíma. Ég minni bara á matsfyrirtækin, ég minni á ársreikninga fyrirtækjanna, ég minni á endurskoðendur og ég minni á lánveitendur sem lánuðu íslensku bönkunum alveg heilmikla peninga. Þeir bera líka ábyrgð, það bera allir einhverja ábyrgð á þessu öllu saman. Að segja það að ég einn beri ábyrgð á þessu öllu saman, það er kannski fullmikið, en ég skal axla mína ábyrgð. Ég átti að sjálfsögðu að sjá þetta. Ég hef svo sem bent á ýmis atriði en kannski stóð ég ekki nógu fastur á þeim. Ég átti kannski að segja af mér þingmennsku til þess að undirstrika að ég væri á móti því að gagnkvæmt eignarhald væri á milli Kaupþings og Exista. Ég hélt sérstakan fund um það í efnahags- og skattanefnd fyrir þremur árum. Ég benti líka á jöklabréfin fyrir löngu síðan í mörgum ræðum og ég hitti þá í Seðlabankanum. En ég átti kannski að segja af mér fyrst þeir fóru ekki að ráðum mínum. Ég vildi gjarnan vera gáfaður eftir á en ég var bara svona vitlaus, nákvæmlega eins og einhver sem keypti fyrir milljarða hlutabréf í Glitni kvöldið áður en hann féll.

Virðulegi forseti. Þetta er röng aðferðafræði hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Menn eru ekki gáfaðir fyrir fram eða eftir á, annaðhvort eru menn gáfaðir eða menn eru það ekki,  Ég er kannski þeim annmarka haldinn, ég veit það ekki, en mér finnst hv. þm. Pétur H. Blöndal vera mjög gáfaður maður, en hann sá það ekkert fyrir frekar en ég að íslensku bankarnir væru jafnskelfilega staddir og þeir voru. Ég hygg að enginn hafi gert sér grein fyrir því og það gat eiginlega enginn gert sér grein fyrir því fyrir fram. Þegar lánalínurnar lokuðust kom það verulega á óvart hvernig eignasafnið var og með hvaða hætti eiginfjármyndunin hafði verið og hafði verið sett fram undanfarin ár. Það eru bara hlutir sem þarf að vinna úr og menn þurfa að læra af og passa að gera ekki sömu vitleysuna aftur. Það hefur ekkert með það að gera að vera gáfaður fyrir fram eða eftir á. Ég benti iðulega á ýmis vandamál í íslensku efnahagslífi en ég gat ómögulega séð fyrir að þau yrðu jafnhrikaleg og raun bar vitni og ég gat ómögulega séð það fyrir að íslenska bankakerfið mundi hrynja eins og spilaborg. Mér datt heldur aldrei í hug að íslensku bankarnir væru jafneitraðir og raun ber vitni, aldrei nokkurn tíma, og ég gat ekki ímyndað mér að bankakerfi heimsins væri jafneitrað og raun ber vitni. Það breytir hins vegar ekki því að til þess að það sé eðlilegt og nauðsynlegt traust á bankakerfi verður að vera til lágmarksneytendavernd og við verðum að gæta hennar eins og aðrir.

Miskunnarlaust.

Ég er sammála lausn hv. þm. Péturs H. Blöndals.

Virðulegi forseti. Þingsályktunartillaga sú sem hér liggur fyrir gerir ráð fyrir því að ríkisstjórninni verði falið að kanna möguleika á að tengja íslensku krónuna við aðra mynt, t.d. norsku krónuna og þá í samstarfi og samráði við norsk stjórnvöld. Fyrst er það að segja að þegar kemur að því að tengja íslensku krónuna við aðra mynt þá þarf að taka tillit til margra sjónarmiða og eitt er það hvernig slíkri tengingu er háttað. Aðalatriðið er að ef um er að ræða tengingu verður hún að vera það trúverðug og það sterk að hún haldi. Því miður er veraldarsagan og saga myntkerfa heimsins full af sögum um það þegar menn hafa reynt að tengja gjaldmiðil sinn við annan gjaldmiðil og síðan hefur sú tenging einfaldlega ekki staðist og niðurstaðan orðið sú að vandinn sem menn ætluðu sér að leysa hafi jafnvel magnast og orðið enn verri en sá vandi sem í upphafi var og menn reyndu að komust út úr, því miður. Þingsályktunartillagan eða greinargerðin með henni fjallar ekki ítarlega um það hvernig slík tenging ætti nákvæmlega að eiga sér stað en það er lykilatriði í þessu máli og verður þá eitt af því sem íslensk stjórnvöld yrðu að skoða. Ég verð að segja eins og er að væri slík leið farin yrði það sennilega aldrei gert öðruvísi en að við tækjum einfaldlega upp norska krónu. Ég sé ekki fyrir mér að menn geti búið til það umhverfi sem mundi henta annars vegar íslenskum stjórnvöldum og hins vegar norskum stjórnvöldum eða að það stæðist yfir höfuð nokkra skoðun að menn tengdu þetta saman öðruvísi en að taka upp norska krónu. Það hefur síðan sína galla og sína kosti. Hluti af styrk norsku krónunnar felst í olíuverðinu eða með öðrum orðum mætti kannski segja að norska krónan og gengi hennar eigi mikið undir verði á olíu. Sama gildir raunar um íslenskt efnahagslíf að olían hefur töluverð áhrif hér. Hún hefur m.a. þau áhrif að þegar verðið fer upp eykst útgerðarkostnaður og annar kostnaður í hagkerfinu þannig að það gengur þvert á, annars vegar græða Norðmenn á því að olían verði dýrari en við hins vegar töpum raunverulega á því. Á móti kemur hitt reyndar, sem hjálpar hugmyndinni, að hækkandi olíuverð er merki um batnandi efnahag í heiminum, aukna eftirspurn og um leið og eftirspurnin er meiri þá verður líka aukin eftirspurn eftir bæði fiskafurðum okkar og áli. Það stendur a.m.k. með hugmyndinni. En ég verð að segja eins og er að ég mundi hafa alla fyrirvara á því að fara þessa leið, að menn færu a.m.k. ekki í þetta nema að mjög vel athuguðu máli og auðvitað gengur tillagan út á að menn skoði það vel. Því þótt margt sé ágætt hjá frændum okkar Norðmönnum bendir ýmislegt til þess að erfitt geti verið að láta íslenska efnahagslífið sveiflast eða haga sér með sama hætti og hið norska. Vandinn við að taka upp aðra mynt en sína eigin felst auðvitað í því að eitt af meginhlutverkum myntarinnar er að endurspegla viðkomandi hagkerfi. Það er mjög erfitt ef menn eru í þeirri stöðu að myntin er algerlega úr tengslum við hagkerfi viðkomandi lands. Menn sjá þennan vanda núna, t.d. á Írlandi, á Spáni og víðar í Evrópu þar sem öll hagþróun gengur gegn því sem raunverulega er að gerast með evrópsku myntina og veldur þar af leiðandi gríðarlegum vandamálum í þeim hagkerfum. Sérstaklega á þetta við á Írlandi. Það verður að segjast og viðurkennast að stjórn peningamála á undanförnum árum hefur verið með þeim hætti að ástæða er fyrir okkur að velta þessum málum upp. Ég hef lengi verið í hópi þeirra sem hafa gagnrýnt þá peningamálastefnu sem rekin hefur verið hér. Ég hef talið að ekki væri hægt að búa til þann mikla vaxtamun sem var á milli Íslands og umheimsins án þess að af því yrði stórkostlegur skaði fyrir íslenskt efnahagslíf. Seðlabankanum til vorkunnar má benda á og segja, sem ég held að gild rök séu fyrir, að á sama tíma og draga hefði þurft úr ríkisútgjöldum þá jukum við þau alveg gríðarlega og þar með varð vandi Seðlabankans mun meiri en ella hefði orðið. Það breytir ekki því að ég held að þeir dagar séu liðnir og muni ekki koma aftur að möguleikar séu á því að reka sjálfstæða peningamálastefnu í þeirri mynd að menn geti stillt vaxtastigið hér af án þess að hafa það í einhverju samhengi við vaxtastigið í löndunum í kringum okkur. Það er þá eðlilegt að við spyrjum okkur að því: Hvernig ætlum við að leysa þetta í framhaldinu? Mér finnst svolítið merkilegt að við séum að ræða þessa þingsályktunartillögu á sama tíma og til meðferðar er í einni af nefndum þingsins frumvarp um breytingar á stjórnkerfi Seðlabankans. Hér er leitast við að reyna að koma fram með hugmyndir um breytta skipan peningamálastjórnar og ég tel að það skipti miklu máli að við ræðum það en að því er varðar hugmyndir um breytt stjórnskipulag bankans, þá hef ég ekki séð nokkra hugmynd um að það tengist einhverjum breytingum á skipan peningamála né neinu slíku. Ég sakna þess og það hefði verið gott að þessir hlutir færu saman, þeir ættu að gera það. Því miður virðist einhverra hluta vegna liggja meira á að ná niðurstöðu varðandi stjórnskipun eða skipulag Seðlabankans án þess að maður sjái til botns í því hverju menn eru nákvæmlega að reyna að breyta þar til að styrkja peningamálastefnu sem þar á að stunda. Aðalatriðið er að mínu mati að fram undan er tími þar sem við munum búa við íslenska krónu. Það er engin undankoma frá því og raunverulega er eina vonin sem við höfum til að ná að rétta hagkerfið nægilega hratt af að við búum við gjaldmiðil sem endurspeglar stöðu okkar. Ekki er langt síðan að það gerðist á Íslandi að dregið var úr fiskafla um nærri þriðjung og sama daginn og það var tilkynnt hækkaði gengi íslensku krónunnar sem sýndi manni að peningamálastefnan, eins og hún var rekin, var komin úr öllum takti við hagkerfið sjálft. Núna er það auðvitað svo að hið lága gengi íslensku krónunnar veitir gríðarlega viðspyrnu fyrir sjávarútveginn og aðrar útflutningsgreinar sem gerir það að verkum að sjávarútvegurinn stendur það af sér að verð á afurðum á okkar helstu mörkuðum hefur farið mjög lækkandi á undanförnum mánuðum, svo mjög að ef við værum t.d. með evru eða einhverja aðra mynt þá væri einfaldlega allur útflutningsvegurinn okkar farinn á hausinn. Það er ekki flókið. Ég tel því að það sé heilmikill möguleiki í því fólginn fyrir okkur að hafa okkar mynt við þessar aðstæður. Það er svo annað þegar horft er til lengri tíma. Við þurfum auðvitað að velta fyrir okkur hvernig við ætlum að halda á málum þegar til lengri tíma er horft og þess vegna fagna ég framlagningu þessarar þingsályktunartillögu og ég lít á hana sem part af þeirri vinnu. Ég tel reyndar að hugmyndir um einhliða upptöku evrunnar sem gjaldmiðils án samráðs við Evrópusambandið séu pólitískt nokkuð varhugaverðar vegna þess að ég tel að vera okkar í EES-samstarfinu geri það að verkum að það yrði mjög erfitt að klára það að taka upp evruna án þess að það væri í samráði við ESB. Ég tel reyndar að til þess séu efnisleg rök að Evrópusambandið ætti að heimila það og hef skýrt frá þeirri skoðun minni annars staðar. En það var alveg augljóst t.d. í ferð Evrópunefndar til Brussel fyrir nokkrum mánuðum að í það minnsta í hópi embættismanna var lítið fylgi við slíka hugmynd. Ég sé að í greinargerðinni er nefnd reynsla Svartfellinga. Ég var í hópi embættismanna og stjórnmálamanna sem fylgdu forsætisráðherra til Svartfjallalands fyrir ekki svo löngu síðan þar sem við ræddum einmitt við þarlenda embættismenn og stjórnmálamenn um forsögu þess hvernig á því stóð að Svartfjallaland tók upp evruna. Að mínu mati er ekki hægt að leita til þeirrar sögu um nein fordæmi eða eitthvað sem gæti stutt málstað okkar Íslendinga hvað það varðar. Þar voru aðstæður þess eðlis að Svartfellingar höfðu tekið upp þýska markið og þegar þýska markið hvarf og evran var tekin upp þá var það eðlileg ráðstöfun af hálfu Svartfellinga. Þeir höfðu raunverulega ekki annan kost, mynt þeirra var horfin. Síðan fylgir því auðvitað, sem ég tel mjög áhugavert og væri alveg efni í sérstaka umræðu í þinginu, sú spurning hvernig evrunni muni reiða af á næstu mánuðum, missirum og árum. Það er ekki sjálfgefið hvernig sú þróun verður. Við sjáum, eins og ég nefndi reyndar í upphafi máls míns, þróunina sem á sér stað á Írlandi, Spáni og í Portúgal og víðar þar sem þjóðríkin eiga í miklum vandamálum vegna þess að hagkerfi þeirra hafa verið að þróast með öðrum hætti en stærstu hagkerfin, þ.e. hið franska og þýska sem ráða auðvitað mestu um gengi evrunnar. Á sama tíma er fjármálakerfi Evrópu, rétt eins og fjármálakerfi Vesturlanda almennt, í miklum vanda og það er ekki útséð um það hvernig menn munu leysa það eða hvenær það muni takast. Ég tel að þetta séu hlutir sem menn verða líka að hafa fyrir framan sig áður en tekin eru stærri skref í átt að því annaðhvort að tengja íslensku myntina við aðra mynt eða taka aðra mynt upp einhliða eða í samstarfi með öðrum. Með öðrum orðum, næstu missirin og jafnvel árin munum við nota íslensku krónuna og þá þurfum við líka að svara því í þinginu og annars staðar nákvæmlega á hvaða grundvelli sú peningamálastefna á að standa. Ég tel að það verði ekki gert með þeirri peningamálastefnu og þeim viðmiðum sem voru hér áður, menn verða að hugsa þessa hluti upp á nýtt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir sérstaklega góða ræðu um þetta mál og góðar greiningar og ég er honum algerlega sammála í því sem hann hafði fram að færa. Hann benti á ákveðna hluti sem er vel þess virði að huga að og velta fyrir sér. Eitt af því sem hv. þingmaður kom inn á var hvernig evrunni muni reiða af. Við erum að tala um gjaldmiðil sem átti nýlega 10 ára afmæli og að sjálfsögðu á evran nokkuð langt í land með að hafa endanlega sannað sig eða slitið barnskónum. Það liggur fyrir. En menn geta líka velt fyrir sér hvernig enska pundinu muni reiða af, jafnvel hvernig norsku krónunni muni reiða af eða hvernig dollaranum muni reiða af. Það liggur til að mynda fyrir að Bandaríkjamenn hafa um langa tíð stundað þá iðju að prenta dollara og flytja þess vegna iðulega vandamál í eigin hagkerfi til annarra. Þannig liggja margir með gríðarlegt magn dollara, talað er um að Asíuríkin, m.a. Kína, Indland og Indónesía, liggi með það miklar birgðir að ef þau færu að leysa út dollarana sína yrði gríðarlegt fall á dollaranum. Aðrir tala um að evran sé nú þegar allt of hátt skráð miðað við framleiðslugetu hagkerfa í Evrópu og hafi verið um nokkurt skeið. Þannig er hægt að velta þessu fyrir sér. Samt sem áður liggur fyrir að það er styrkur - alveg eins og þegar menn eru til sjós, þá er betra að vera á stóru skipi þegar vandamálin koma upp en á lekri kænu eins og við vorum á í okkar peningamálastefnu með okkar gjaldmiðil. Það er það sem reynir á núna, þ.e. styrkur myntkerfa eins og evrunnar og dollarans, þó að margs konar vandamál séu fyrir hendi innan þeirra gjaldmiðilssvæða. Eitt sem fólk hefur staldrað við og talað um er að hlutirnir þróist á mismunandi hátt innan sama myntkerfis og þannig er það. Margir halda t.d. að sama verðbólga sé alls staðar innan sama myntsvæðis en svo er ekki. Þannig mældist t.d. á einum tíma verðbólgan í Dallas í Texas í kringum 6% meðan hún var um 0% í New York. Við getum velt því fyrir okkur: Hvað mældist verðbólgan í Reykjavík árið 2007? Var sama verðbólga t.d. á Ísafirði? Svarið er klárlega nei vegna þess að það sem dreif áfram verðbólguna í Reykjavík var hækkun húsnæðisverðs og hækkun vísitölunnar þar með en ekki var um það að ræða á Ísafirði. Þannig að jafnvel innan lítilla myntkerfa komumst við inn í þessi atriði. Hv. þm. Illugi Gunnarsson benti hins vegar á eitt sem er lykilatriði í þessu sambandi og það er að myntin endurspegli viðkomandi hagkerfi. Það skiptir máli. Í þeirri þingsályktunartillögu sem hér er lögð fram er í sjálfu ekki verið að taka afstöðu heldur fela ríkisstjórninni að gera nauðsynlega greiningu á því með hvaða hætti og hvað væri hagfelldast fyrir íslenska þjóð að gera í þessu sambandi. Það skiptir mestu máli. Gagnrýni á peningamálastefnuna eins og hún var og það sem ég tók fram í framsöguræðu minni um það hve vaxtamunurinn var orðinn gríðarlegur - og ég tek undir með hv. þm. Illuga Gunnarssyni sem benti reyndar á það ásamt hv. þm. Bjarna Benediktssyni í blaðagreinum - að það gæti ekki staðist, það væri gersamlega útilokað að sú stefna gæti staðist að vera með þennan gríðarlega vaxtamun, að við værum stöðugt að flytja inn peninga, flytja inn erlenda mynt og út vexti. Við fluttum að vísu ekki út vexti af því að við tókum alltaf hærri og hærri lán. Við stöndum síðan frammi fyrir því vegna þessarar helstefnu að vera með þá verstu timburmenn sem menn geta nokkurn tíma fengið í einu efnahagslífi og sem nokkur þjóð í hinum iðnvædda hluta heimsins hefur nokkurn tíma fengið. Þess vegna er verið að tala um það vítt og breitt um heiminn þegar þjóðir lenda í vandræðum, hvort þær séu að verða eins og Reykjavík, því miður. Það er sú staða sem við stöndum frammi fyrir og það sem skiptir okkur máli er að öðlast trúverðugleika á nýjan leik. Lykillinn að því er að hafa mynt sem hægt er að treysta.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir hlý orð í minn garð. Ég vil þó nefna, af því að hv. þingmaður greip til líkingar um skip, að það er alveg rétt að betra er að vera á stóru og sterku skipi þegar gefur á bátinn en stundum þarf líka skipið að fara í gegnum skerjagarð og sigla fram hjá boðum og þá þarf það a.m.k. að vera þannig að hægt sé að stýra því fram hjá erfiðustu skerjum. Og ef skipið er of stórt og of svifaseint og ef það jafnvel stýrir eftir allt öðrum kompási og allt öðru sjókorti en af því svæði sem siglt er um, kann að fara illa jafnvel þó að menn séu á stóru skipi. Það kann að fara þannig að það steyti á slíkum skerjum að mönnum sé vart líft. Það er einmitt það sem menn hafa verið að horfa á t.d. með Írland, með Spán og yrði alveg örugglega vandamál hjá okkur, ég held að það sé engin leið fram hjá því að svo gæti farið að hagkerfi okkar þróaðist algerlega úr takti við þau hagkerfi sem stýra því á hvaða verði evrópska myntin, evran, er. Það er staðreynd en það breytir ekki því að ef við förum þá leið að búa við okkar eigin mynt - sem við munum þurfa að gera á næstu missirum, ég held að það sé engin leið fram hjá því og ég reikna með að hv. þingmaður sé sammála mér í því - þurfum við auðvitað að ná einhverjum grunni á það hvernig við ætlum að stýra henni hérna næstu missirin. Ég er þeirrar skoðunar að ekki sé hægt og það megi ekki fara þá leið að mynda meiri vaxtamun en kannski 3–4 prósentustig á milli Íslands og annarra landa í kringum okkar af því að annars fara menn aftur í sama gamla farið. Hitt er líka að það getur náttúrlega ekkert atvinnulíf og engin heimili búið við það vaxtastig sem við höfum búið til hérna. Það var ekki þörf á að gera það með þessum hætti, ég hef þá sannfæringu. Ég tel að Seðlabankinn hefði ekki átt að fara svona hátt með það. Hann hefði átt að segja við ríkisstjórnina og ríkisvaldið: Nú verðið þið að taka upp slakann, það gengur ekki að við förum hærra með vextina. 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Illuga Gunnarssyni að öðru leyti en því sem varðar stóra skipið og litla skipið, sem hann gerði að umræðuefni fyrst í andsvari sínu. Að menn geri nú ekki ráð fyrir því að skipstjórar og þeir sem annast siglingatækni á stórum skipum séu gjörsamlega hringlandi vitlausir. Ekkert frekar en maður gerir ráð fyrir því að þeir sem stýra minni skipum séu það, heldur reyni að sigla með sem eðlilegustum hætti og sigla ekki á fullri ferð upp í harðaland heldur miða við það að hafa leiðina sem eðlilegasta. Þessi myndlíking var ekki um annað en að þegar bjátar á er betra að um stærri heild sé að ræða en minni og ég hefði getað tekið annað sem viðmiðun. Annað atriði sem hv. þingmaður kom inn á skiptir öllu og er grundvallaratriði. Það er sá vaxtamunur sem var. Hann talaði um að hann teldi að munurinn ætti ekki að vera meira en 3 til 4 prósentustig miðað við það sem gerist í nágrannalöndum okkar. Ég tel að vaxtamunurinn eigi enginn að vera. Nú hefur t.d. Englandsbanki, ef ég man rétt, fært stýrivexti sína niður í 1%. Ég tel það grundvallaratriði til að hér þróist eðlilegur lánamarkaður í landinu, ekki lottómarkaður heldur eðlilegur lánamarkaður þar sem við sækjumst ekki eftir því að flytja inn peninga og flytja út vexti, heldur miðum við lánamarkað sem styður við fyrirtækin í landinu og þá sérstaklega litlu fyrirtækin. Smáfyrirtækin eru burðarás hagkerfis hvers einasta ríkis. Mönnum sást því miður yfir það allt of lengi að smáfyrirtæki og einstaklingar eru burðarás hagkerfisins. Þeim þarf að tryggja það vítamín sem nauðsynlegt er með því að hafa vaxtastigið eðlilegt í landinu.

Virðulegi forseti. Án þess að ég ætli að flækja málið meira með skipalíkingu okkar hv. þingmanns er vandinn kannski fólginn í því að þeir sem um véla og ákveða vaxtastigið sem evran byggir síðan á hljóta að horfa til heildarhagsmunanna sem um ræðir. Þeir horfa á stærstu hagkerfin og aflvél hagkerfanna. Ég man eftir því að seðlabankastjóri Evrópska seðlabankans sagði, þegar hann ræddi um ríki sem var í vandræðum vegna evrunnar, að þeir tækju jafnmikið tillit til þess og Bandaríkjamenn tækju tillit til ákvarðanamála í Texas þegar vaxtastigið þar er ákveðið. Með öðrum orðum þá verður auðvitað ekki tekið tillit til íslenskra aðstæðna þegar ákvarðað er hvaða vextir eiga að gilda um evruna. Enda væri það út í hött. Hvað vaxtamuninn varðar get ég verið sammála þingmanninum að því minni vaxtamunur sem er því betra. Ég minni á að á árunum 1995 til 2001 var vaxtamunur á milli Íslands og evrusvæðisins rétt rúmt prósentustig. Þá voru hagkerfin í sæmilegu jafnvægi og ekki mjög mikill vaxtamunur. Ég held að það verði aldrei þannig að það verði enginn vaxtamunur. Það verður alltaf ákveðið álag vegna þess að við erum með lítið hagkerfi og því fylgir ákveðin áhætta sem fylgir ekki öðrum hagkerfum o.s.frv. Aðalatriðið er að við einhendum okkur í það verk, innan þingsins, á vettvangi framkvæmdarvaldsins og í Seðlabankanum, að finna út hvernig við ætlum að fara inn í næstu missiri og ár með íslensku krónuna. Á hvaða grundvelli. Hvaða hagfræðihugsun á að stýra för þegar kemur að því að við lyftum vonandi smám saman þeim höftum sem eru á gjaldeyrisflutningum til og frá landinu, því það verðum við að gera. Hvernig við náum að lækka vextina, því það verðum við að gera, og halda þeim niðri án þess að missa þetta í einhverja verðbólgu - sem ég reyndar hef engar áhyggjur af að gerist því engin eftirspurn er eftir þessu hagkerfi. Það er alveg furðulegt 

Virðulegi forseti. Varðandi spurninguna um það hvort menn í bandaríska hagkerfinu hefðu miklar áhyggjur af Texas eða það breytti miklu, þá reikna ég með því að það sama sé uppi á teningnum hjá okkur að Neskaupstaður hafi ekki úrslitaáhrif um það með hvaða hætti stýrivaxtaákvörðunum Seðlabankans verði háttað. Ég og hv. þm. Illugi Gunnarsson erum sammála um að stýrivaxtaákvarðanirnar og hvernig hagkerfið var keyrt hafi verið röng stefna og við bentum báðir á það löngu áður en til efnahagshrunsins kom að breyta þyrfti um stefnu. Það hefði betur verið gert. Að sjálfsögðu er meginatriðið að menn átti sig á því að það verður að finna þann grundvöll sem peningastefna þjóðarinnar á að byggja á. Ég varaði við því og benti á í framsöguræðu minni að við færum aftur í þá vegferð sem reyndist okkur svo illa með því að hafa krónuna á floti og að það réðist af framboði og eftirspurn hvernig gengið þróaðist og hvort krónan yrði í frjálsu falli eða ekki. Við yrðum að hafa meira öryggi varðandi íslenska hagkerfið fyrir fyrirtæki og fjölskyldur. Ekkert annað kemur til greina og það er jú meginatriðið og meginhugsunin á bak við flutning tillögunnar - sem ég er mjög þakklátur fyrir að þingmenn hafa almennt tekið undir og eru sammála, þótt menn greini á um einhver minni háttar atriði eða hvort við eigum að gera þetta eða fara einhverja aðra leið. En þá hefur komið fram að samstaða er meðal þingmanna um að ekki gengur að fylgja sömu peningamálastefnu og fylgt var. Við verðum að búa við meira öryggi og tengjast alþjóðlegu myntsamstarfi.

Hæstv. forseti. Ný vinnubrögð við gerð fjárlaga er yfirskrift þingsályktunartillögunnar. En sama dag og síðari umræða fjárlaga fyrir árið 2009 fór fram lagði ég fram svohljóðandi þingsályktunartillögu: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að endurskoða vinnubrögð við gerð fjárlaga þar sem kannaðir verða kostir þess að tekin verði upp núllgrunnsfjárlög. Í kjölfar bankahrunsins hefur ríkissjóður orðið fyrir miklu áfalli. Í stað þess að fjárlögum sé lokað með rekstrarafgangi eins og undanfarin ár er ljóst að mikill halli verður á þeim á næstu árum. Þessi staðreynd kallar á alveg ný vinnubrögð. Það getur ekki gengið lengur að horfa eingöngu til þess hversu miklu hefur verið eytt í einstaka liði á undanförnum árum og bæta við þá eða í undantekningartilvikum lækka þá lítillega á milli ára eftir því hvernig árferðið er hverju sinni. Þá er nýjum liðum gjarnan bætt við reglulega án þess að mikill eða öflugur rökstuðningur sé þar að baki. Breyttir tímar kalla á ný vinnubrögð og hefðarréttur í fjárveitingum gengur ekki við þær aðstæður sem við stöndum frammi fyrir. Hann brenglar markmið fjárlagagerðarinnar þar sem hækkun fjárveitinga frá einu ári til annars er mælikvarði á árangur. Hæstv. forseti. Þetta þýðir að sá sem nær mestri hækkun á einstaka liði milli ára er í raun sigurvegarinn hverju sinni. Þetta er alveg ótrúlegur hvati. Fjárlagagerð sem byggir á núllgrunni er vinnuaðferð þar sem markmiðið er að draga úr sjálfvirku hækkunarferli eins og hér var lýst. Gildi aðferðarinnar felst fyrst og fremst í því að fjárveitingavaldið samþykkir ekki fjárveitingar án þess að ítarlegur rökstuðningur liggi að baki einstökum verkefnum. Ríkisstofnanir og ráðuneyti, sem eru stærstu notendur fjár úr opinberum sjóðum, eru því neydd til að endurmeta og rökstyðja öll útgjöld sín frá grunni. Verkefni ríkisins eru lögð til grundvallar en ekki einstaka fjárlagaliðir eins og nú er Núllgrunnurinn ýtir sem sagt undir það að hugsað sé frá hreinu borði og horft til ákveðinna verkefna í stað einstakra fjárlagaliða, stofnana eða ráðuneyta. Nálgunin er tilvalin um leið og sett eru fram markmið um fækkun stofnana. Dæmi um verkefnanálgun er að skilgreina verkefni sem gæti t.d. heitið Húsnæðisumsýsla ríkisins, en í dag heyrir það undir fjölda ráðuneyta og stundum undir fjölda liða í hverju ráðuneyti þrátt fyrir - og ég undirstrika það - að til sé sérstök stofnun sem ber heitið Fasteignir ríkisins. Húsnæðismálunum er sem sagt dreift um allt fjárlagafrumvarpið þótt til sé sérstök stofnun sem heitir Fasteignir ríkisins. Að vísu er langmest þar undir en engu að síður er þetta staðreynd. Verkefnanálgunin gengi þvert á ráðuneytin, stofnanir og einstaka liði og ýtti undir heildarsýn og stærðarhagkvæmni. Þá mætti taka hugsunina enn lengra og færa allan húsnæðispakkann undir Framkvæmdasýslu ríkisins og til kæmi þá verkefnaliður sem gæti heitið Framkvæmdir og húsnæði. Annað verkefni gæti heitið Náttúra og umhverfi og næði yfir alla heildina í stað þess að vera skipt eins og nú er niður í Náttúrufræðistofnun, Umhverfisstofnun, Landgræðslu ríkisins, Skógrækt ríkisins o.s.frv. Margir hafa talað um nauðsyn þess að fækka ráðuneytum og í árferði eins og nú er held ég að grundvallaratriði til að ná fram sparnaði í ríkisútgjöldum sé að fækka ráðuneytunum. Ljóst er að sú hugsun sem fylgir núllgrunnsfjárlagagerðinni mundi sjálfkrafa ýta málinu í þann farveg að fækka ráðuneytum. Ef menn hugsa í verkefnum hljóta menn að sjá að ekki þarf allan þann fjölda ráðuneyta sem við höfum núna. Rík þörf er á róttækum aðgerðum til að bæta vinnslu og framkvæmd fjárlaga. Ríkisútgjöldin eru allt of há eftir fall bankanna. Hæstv. forseti. Eftir að ég hafði lagt þessa þingsályktunartillögu fram var mér bent á það af starfsmanni þingsins að svipuð þingsályktunartillaga hefði verið lögð fram árið 1980. Mín ber yfirskriftina Ný vinnubrögð við gerð fjárlaga, en sú sem þá var lögð fram - og ég hefði betur verið búinn að fletta upp og finna hana því hún er mjög vel unnin, ekki síður en mín - ber yfirskriftina Um nýja aðferð við áætlanagerð. Þannig að ljóst er bara á yfirskriftinni að hugmyndafræðin á bak við báðar þingsályktunartillögurnar er mjög svipuð. Flutningsmenn þess tíma voru Friðrik Sophusson, Lárus Jónsson, Pálmi Jónsson og Friðjón Þórðarson. Í greinargerð með þeirri þingsályktunartillögu kemur einnig fram að verið sé að flytja hana í annað sinn. Auk þeirra - því eins og hv. alþingismenn vita voru þetta allt saman sjálfstæðisþingmenn sem þarna voru á ferðinni - hafði áður verið enn einn sjálfstæðismaðurinn, Ellert B. Schram. Þannig að ég reikna með að stuðningur hans við þingsályktunartillögu mína hljóti að vera nokkuð gefinn. Í greinargerðinni kemur ýmislegt fram sem svipar til þeirrar sem ég fór yfir. En þar stendur, með leyfi forseta: „Núllgrunnsáætlanagerð er tækni við gerð rekstrar- og fjárhagsáætlana sem gerir þær kröfur til stjórnanda að hann réttlæti fjárhagsáætlanabeiðnir sínar frá núllgrunni. Tækni þessi flytur yfir á stjórnanda sem sækir um fjárveitingu sönnunarábyrgð fyrir því að hann eigi yfirleitt að fá nokkurt fjármagn til ráðstöfunar.“ Það er ekki er nóg fyrir aðilann sem sækir um að segja: „Þetta var svona í fyrra og við reiknum með svona mikilli verðbólgu og svo langar okkur að gera örlítið meira og þess vegna eigum við að hækka svona mikið.“ Því auðvitað getur margt sem er á bak við einstaka liði breyst á milli ára og ekki sjálfgefið að liðirnir eigi bara að hækka, eins og gerist núna. Þá segir í einum kafla þingsályktunartillögunnar frá 1980, sem ber yfirskriftina Verkefnisstaða stofnana, með leyfi forseta: „Eins og bent hefur verið á í þessari greinargerð eru til nýjar aðferðir við fjárlagagerð sem hægt er að beita til að koma fjárhagsáætlunum á verkefnagrundvöll í stað stofnanagrundvallar og auðvelda stjórnmálamönnum að raða verkefnum hins opinbera í forgangsröð.“ - Svo segir: „Þurfa þeir síðan að beita hnífnum, gerist slíkt með því að velja eða hafna skilgreindum verkefnum en ekki með því að beita almennum flötum niðurskurði eða fresta ætíð nýjum verkefnum eins og hingað til hefur verið gert í langflestum tilvikum.“ Hæstv. forseti. Þetta er kjarni málsins. Alltaf þegar á að spara hættir mönnum til að fara í flatan niðurskurð eða ráðast á verkefni sem búið er að ákveða af því það er svo einfalt og þægilegt. Ekki að kafa ofan í verkefnið. Við ættum jafnvel að ganga svo langt núna og skrifa stofnunum bréf - eins og hefur verið gert skilst mér þegar einstök ríki fara í mikla naflaskoðun. Skrifa forsvarsmönnum og stofnunum og segja þeim að útskýra á einu A4 blaði af hverju í ósköpunum stofnunin eigi að vera til. Réttlæta það á einu A4 blaði sem skilist innan viku, takk fyrir. Ég held að það gæti verið, hæstv. forseti, fróðlegt að gera það núna. Því við erum í raun að upplifa nýtt umhverfi og nýja tíma. Ég er á því að mjög víða í kerfinu megi taka vinnubrögð í gegn. Í danska þinginu er það t.d. þannig - ef við tölum um vinnubrögð fjárlaganefnda þar - að engir gestir fá að koma og hitta fjárlaganefnd danska þingsins. Engir gestir. Fjárlaganefnd þingsins hér er fyrst og fremst í því að taka á móti gestum. Það er hennar vinna og að útbýta einstaka smáupphæðum, í flestum tilvikum á svokallaða safnliði. Þegar fjárlögum danska þingsins er dreift til fjárlaganefndar fær hver og einn fjárlaganefndarmaður það hlutverk að fara yfir einstakt ráðuneyti. Þeir sérhæfa sig í einstökum ráðuneytum og taka þau fyrir. Síðan kemur ráðherrann fyrir fjárlaganefndina og fer yfir fjárlagafrumvarpið. Þetta þótti mér athyglisvert því ég man ekki eftir að nokkur einasti ráðherra hafi heimsótt fjárlaganefnd og útskýrt fjárlagafrumvarpið fyrir okkur þingmönnum fjárlaganefndar. Þegar kemur að fjáraukaheimildum er óheimilt fyrir framkvæmdarvaldið að eyða fjármunum og vísa til fjárauka nema búið sé að fara með það fyrir fjármálaráðherra og hann hafi samþykkt það. Síðan kemur þetta fyrir fjárlaganefndina og fjáraukaheimildin þarf að vera samþykkt þar áður en eytt er úr ríkiskassanum. Í flestum tilvikum er það millifærsla á fjármagni en ekki að bætt sé við fjárlagafrumvarpið eins og hér hefur tíðkast. Ástæðan fyrir því að þetta hefur tíðkast hér er sú að hér hefur verið það mikið góðæri, dulið góðæri, að ríkissjóður hefur skilað afgangi þrátt fyrir þessar vinnuaðferðir. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa kallað á samstöðu þingsins við þær aðstæður sem nú eru uppi. Að Alþingi standi saman um þau verk sem þarf að vinna. Einstakir þingmenn hafa líka kallað eftir því og sagt að við ættum ekki að eyða tíma okkar hér í óþarfa karp. Kvartað er yfir því að of miklum tíma sé eytt í smávægileg formsatriði og að nú sé tíminn til að hefja sig yfir flokkadrætti. Að nú sé tíminn til þess að allir standi saman og taki til hendinni. Frú forseti. Núllgrunnsfjárlögin eru í mínum huga tæki sem boðið er til þess að stokka upp í ríkisrekstrinum og gera stjórnvöldum kleift að taka til í rekstri ríkisins. Verið er að bjóða upp á tæki sem er annars eðlis en það sem við höfum notað sem grundvöll fyrir hverri fjárlagagerðinni á fætur annarri. Þá mundum við leggja þetta plagg til hliðar og fara í gegnum einstök verkefni, hugsa þau frá grunni. Þar með gætum við skorið fituna í burtu. Fituna sem safnast hefur fyrir á undanförnum árum. Í því góðæri sem hefur ríkt er augljóst mál að það safnast fyrir mikil fita hjá einstökum stofnunum, ráðuneytum og embættismönnum. Eins og ég sagði áður, af því að samkeppni hefur verið um það að fá sem mest fjármagn og einkunnagjöfin legið í því að sá sem fær mesta peninga, mestu aukningu á milli ára, er sigurvegarinn. Ég legg því til og tek undir með öllum þeim sem hér hafa talað og sagt að við eigum að hefja okkur yfir flokkadrætti og láta verkin vinna. Þeir flokkar sem eru á þinginu og ekki síst stjórnarflokkar minnihlutastjórnarinnar ættu þá að sjá kosti þess að horfa til þessarar nýju nálgunar við fjárlagagerð. Það er ný nálgun ef við horfum út frá fjárlagavinnunni sem hefur farið fram. Þetta er auðvitað ekki ný nálgun í þeim skilningi að þetta var sennilega fyrst lagt fram 1979, eins og ég sagði áður. Menn hefðu kannski betur horft til þess á þeim tíma. Heilmikið hefur auðvitað verið gert á leiðinni. Ný gerð vinnubragða við gerð fjárlaga hefur verið tekin upp og þá vísa ég t.d. til þess þegar rammafjárlögin voru tekin upp. Nú dugar þetta ekki til. Þess vegna skulum við þingmenn Alþingis krefjast þess, eins og segir í þingsályktunartillögunni, að Alþingi feli ríkisstjórninni að endurskoða vinnubrögð við gerð fjárlaga þar sem kannaðir verði kostir þess að tekin verði upp núllgrunnsfjárlög. Ég vil undirstrika það, frú forseti, að þetta er ekki þess eðlis að það þurfi endilega að taka öll fjárlögin í heild sinni og nálgast þau þannig. Því það er ofboðslega mikið verk og tíminn er skammur. Því legg ég til að þetta verði skoðað með jákvæðu hugarfari og hægt er að byrja að nota þessi vinnubrögð á hluta fjárlaganna.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga frá hv. þm. Ármanni Kr. Ólafssyni en við eigum bæði sæti í fjárlaganefnd og höfum t.d. velt fyrir okkur þeim þáttum sem hann leggur til í þingsályktunartillögu sinni. Þar leggur hann til að tekin verði upp ný vinnubrögð við fjárlagagerð og að kannaðir verði kostir þess að taka upp svokölluð núllgrunnsfjárlög. Á síðustu árum hefur meginreglan í fjárlagagerð verið sú að horft er til fjárlaga síðasta árs og síðan er gerð tillaga um hækkun í samræmi við verðlagsbreytingar frá fyrra ári. Þetta þekkjum við mjög vel. Þá er einnig horft til afkomu viðkomandi stofnunar eða fjárlagaliðar og hvort bætt hafi verið í fjármagni frá síðustu fjárlögum, t.d. á fjáraukalögum. Jafnframt er höfð hliðsjón af árferði og þegar hart er í ári er klipið af en ef afkoma ríkissjóðs er góð er tilhneiging til þess að bæta í. Þetta þekkjum við mjög vel. Þar fyrir utan er náttúrlega líka horft til afkomu stofnunarinnar, hafi afkoma stofnunarinnar verið slæm þá er ákveðin tilhneiging til að bæta meiru í. Aðhaldið í fjárlögum er því í rauninni afskaplega lítið og það sem er líka alvarlegt í þessu er að forstöðumenn stofnana virðast í allt of mörgum tilvikum alls ekki virða þann ramma sem fjárlögin gefa þeim og setja þeim ákveðnar skorður. Hv. flutningsmaður skilgreindi þá nálgun sem hann vill fara, eða núllgrunnsfjárlagagerð, með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „Núllgrunnsfjárlagagerð, eða „zero-base budgeting“, er þekkt vinnuaðferð sem ýmsir horfa til í þeim tilgangi að draga úr sjálfvirku hækkunarferli sem núverandi fyrirkomulag hefur leitt af sér. Núllgrunnsfjárlög eru ekki lausn allra vandamála fjárlagagerðarinnar. Gildi þeirra felst fyrst og fremst í því að vald er fært til. Ríkisstofnanir og ráðuneyti sem eru stærstu notendur fjár úr opinberum sjóðum verða að endurmeta og rökstyðja öll sín útgjöld frá grunni. Alla liði útgjalda þarf að skýra út frá þörf og nauðsyn stöðunnar á hverjum tíma.“ Hv. flutningsmaður telur að við þær aðstæður sem við búum eftir bankahrunið sé rík þörf á róttækum aðgerðum til að bæta vinnslu og framkvæmd fjárlaga. Ríkisútgjöld hafa vaxið úr hófi sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Nú blasir við nýr veruleiki, fram undan eru miklar þrengingar í efnahagsmálum þjóðarinnar og í stað þess að ríkissjóður skili afgangi eins og verið hefur undanfarin ár er stórkostlegur halli á ríkissjóði af ástæðum sem við öll þekkjum. Ég verð að segja það fyrir mína parta að það verkefni sem við stöndum frammi fyrir við niðurskurð fjárlaga er í raun og veru gríðarlegt. Það er gríðarlegt verkefni sem við finnum öll til ábyrgðar yfir og ég sé það t.d. innan þess geira sem ég þekki best til, heilbrigðisgeirans. Hann stendur frammi fyrir sjö milljarða kr. niðurskurði frá því sem fjárlagafrumvarpið fyrir þetta ár lagði upp með, þ.e. um 7% af þeim fjármunum sem hefðu annars farið til rekstursins og því sjáum við að þetta er gríðarlega mikið verkefni. Maður sér ekki alveg fyrir sér hvernig það gengur eftir miðað við það sem við í fjárlaganefndinni höfum séð og heilbrigðisnefndin reyndar líka, að þessar stofnanir hafa miklu fremur farið fram úr fjárlögum en að þær hafi verið undir. Þetta er því stórt verkefni sem við þurfum að halda vel á og gæta þess á sama máta að það sníði ekki af þjónustunni í of miklum mæli. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er mikil þörf á að endurskoða allan rekstur ríkisins frá grunni og sú aðferð sem hann leggur til er allrar athygli verð, ekki síst í þeim verkefnum sem ég nefndi áðan innan heilbrigðisþjónustunnar. Ríkiskerfið hefur þanist út á síðustu árum og mörgum finnst það hafa vaxið stjórnlaust og því er haldið fram að það sem einna helst skýri útgjaldaaukningu og útþenslu í starfsemi ríkisins síðustu ára hafi verið aukin hagsæld í samfélaginu. Ríkissjóður fékk auknar skatttekjur, m.a. í formi lækkaðra tekjuskatta á fyrirtæki, sem stórjuku skattskil fyrirtækja til ríkisins, en einnig í formi tekjuskatta vegna aukins kaupmáttar í samfélaginu og aukinnar veltu þannig að bæði tekjuskattar og veltuskattar jukust. Til marks um þetta, þó að það sé reyndar á öðru sviði stjórnkerfisins, má benda á að á árinu 1997 skiluðu fasteignagjöld og útsvar 35 milljörðum kr. til sveitarfélaganna en átta árum seinna eða á árinu 2005 skiluðu þessir tekjustofnar sveitarfélögunum 107 milljörðum kr., sem var þreföldun á einungis átta árum. Á sama tíma hafa kröfur aukist, t.d. um velferðarþjónustu eins og heilbrigðisþjónustuna en kostnaður við hana hefur aukist verulega á síðustu árum og áratugum, sem hefur vissulega skilað sér í bættri heilbrigðisþjónustu og vonandi einnig í bættu heilbrigði, sem er kannski ekki á sama máta eins augsýnilegt. Raunaukning til heilbrigðismála hefur á síðustu tíu árum verið u.þ.b. 5% á ári sem er töluvert umfram það sem er í mörgum öðrum geirum hins opinbera. Í nýju vefriti fjármálaráðuneytisins sem var dreift í síðustu viku kemur fram að útgjöld til velferðarmála og almannatrygginga hafi aukist um 79% að raungildi milli áranna 1999 og 2009, á tíu ára tímabili. Þar af hafa mæðra-, sjúkra- og örorkubætur aukist um 190%, elli-, örorku- og ekkjulífeyrir um 67% og atvinnuleysisbætur um 400%, sem er afleiðing af því ástandi sem við stöndum frammi fyrir. Þetta snýr reyndar ekki að rekstri ríkisins eða rekstri ríkisstofnana en það sýnir okkur hvaða flokkar hafa staðið að hinni raunverulegu velferð á síðustu árum en á þessum tíma hafa Sjálfstæðisflokkur ásamt Framsóknarflokki verið við völd, stærstan hluta þessa tíma. Ég hef áður bent á í öðru samhengi að á síðustu tveimur áratugum hafi ríkisstofnunum fjölgað verulega, m.a. til að sinna stjórnsýsluverkefnum og öðrum samfélagslegum verkefnum sem er talið eðlilegt að séu fjármögnuð af ríkinu. Verkefni þessara stofnana snúa oft upp á sig, starfsfólki fjölgar og umfang starfseminnar eykst með tilheyrandi auknum kostnaði. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé á hverjum tíma að horfa gagnrýnum augum á starfsemi ríkisstofnana og meta hvort þær hafi aukið starfssvið sitt umfram það sem lög og reglur setja þeim ramma um varðandi starfsemina. Ég tek því undir með hv. þingmanni að veruleg þörf er á að endurmeta verkefni ríkisins. Það hefur margþættan tilgang, m.a. þann að afmarka þau verkefni sem ríkið óumdeilanlega á að hafa með hendi og um leið að ná betri tökum á fjárlagagerð. Þar getur aðferðafræðin sem hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson leggur til með þingsályktunartillögu sinni, sem er hér til umræðu, komið að gagni. Með grúski á alþingisvefnum komst ég að því, eins og hv. flutningsmaður, að sambærileg tillaga var hér til umræðu í kringum 1980 og 1. flutningsmaður var Friðrik Sophusson. Á þeirri þingsályktunartillögu var jafnframt ungur þáverandi varaþingmaður, Ellert B. Schram, en eins og flestir vita á hann uppruna sinn sem stjórnmálamaður í Sjálfstæðisflokknum, eins og reyndar margir góðir þingmenn í öðrum flokkum. Í ræðu þáverandi þingmanns, Friðriks Sophussonar, bendir hann m.a. á þá velþekktu staðreynd sem við núverandi þingmenn þekkjum vel, að fjárlög byggi fremur á hefð en þörf og eins og hann segir í ræðu sinni, með leyfi forseta: „… að jafnvel er erfitt að detta út af fjárlögum hafi verkefni einhvern tíma komist inn á þau. Fjárlagagerðin er öll heldur íhaldssöm enda eru fjárlögin þannig byggð upp að mjög erfitt er að ná fram verulegum breytingum á þeim.“ Ég bendi á að þetta er á árinu 1980, það eru 30 ár síðan þetta var sett fram og maður veltir fyrir sér hvernig stendur á því að ekki hafi verið tekið mið af þessum ágætu tillögum þeirra. Þá bendir hann jafnframt á að með þeirri breytingu sem hann lagði til og er í samræmi við þá tillögu sem hér er til umfjöllunar gangi fjárveitingar til verkefna en ekki til stofnana. Þannig eru verkefnin og umfang þeirra skilgreind, fjármagnsþörf til að sinna þessum verkefnum er metin og veitt á fjárlögum til viðkomandi starfsemi til framkvæmda í samræmi við þann ramma sem þeim er settur. Þessari aðferð er m.a. beitt í rekstri fyrirtækja á almennum markaði og þykir nauðsynlegt tæki í áætlanagerð og árangursmati á starfsemi stofnunar eða fyrirtækis. Það er því full ástæða fyrir okkur að skoða þær starfsaðferðir sem eru notaðar í rekstri fyrirtækja á almennum markaði og því vil ég að lokum fagna þessari þingsályktunartillögu. Ég tel hana vera mjög mikilvægt innlegg í umræðu um endurskoðun á fjárlagagerð, sem er löngu, löngu, löngu tímabær.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að fara yfir málin með þeim hætti sem hún gerði en hún tók heilbrigðismálin sérstaklega fyrir í þessum efnum. Ég kom inn á það í ræðu minni áðan að ekki þyrfti að leggja allt fjárlagafrumvarpið undir, hægt væri að byrja á einstökum liðum eða þáttum þess. Hægt væri að búta þetta niður með einhverjum hætti til að hefja slík vinnubrögð, það getur verið gott að stíga eitt skref í einu í þeim efnum. Heilbrigðiskerfið sem slíkt er, ef ég man rétt, um 120 milljarðar að umfangi og ég held að tilvalið væri að færa heilbrigðismálin undir þessa núllgrunnsaðferð og fékk ekki betur skilið en hv. þingmaður legði það líka til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar við mig. Ég vil benda honum á að í raun og veru hafa verið stigin ákveðin skref í þessa veru. Við samþykktum á haustþingi nýtt frumvarp, ný lög um sjúkratryggingar, sem hefur að meginmarkmiði að skilgreina verkefni innan heilbrigðiskerfisins og skilgreina þau þannig að hægt sé að átta sig á markmiðum hverrar stofnunar fyrir sig - hver verkefnin eru, hvernig þau eru verðlögð og hvernig verðmyndunin er. Þar er raunverulega verið að skoða aðskilnað kaupenda og seljenda þar sem kaupandi er ríkið en veitendur geta þess vegna verið opinberar stofnanir. Með samþykkt þess frumvarps, og með því að aðskilja sjúkratryggingar frá öðrum almannatryggingum, er stigið stórt skref í þessa veru. Það mun hins vegar taka mjög langan tíma að koma því kerfi inn alls staðar. Við höfum ákveðna fyrirmynd í samningum sem Tryggingastofnun gerði við sjálfstætt starfandi sérfræðinga, bæði lækna og aðra, en þó að í því sé ákveðin fyrirmynd erum við, með þessari nýju stofnun, að bæta aðstöðu, tæki og afl ríkisins í því að semja um slík verkefni. Aðalatriðið er að heil stofnun er komin í kringum þetta verkefni, og get ég tekið undir það með hv. þingmanni að þarna er möguleiki á að hefja þessa vinnu.

Virðulegi forseti. Við ræðum þarfa þingsályktunartillögu um endurskoðun vinnubragða við gerð fjárlaga. Ég tel ástæðu til að fagna tillögunni eins og hún er fram sett. Eins og fram kom í máli flutningsmanns, hv. þm. Ármanns Kr. Ólafssonar, þá lá fyrir í kringum 1980 tillaga um nýja aðferðafræði við gerð fjárlaga og er löngu tímabært að það sé skoðað. Mig langar að gera sérstaklega að umtalsefni það sem stendur í greinargerð, að ríkisstofnanir og ráðuneyti, sem eru stærstu notendur fjár úr opinberum sjóðum, verði að endurmeta og rökstyðja öll sín útgjöld frá grunni. Ég held að þar séum við komin að grunnþætti í fjárlögunum öllum, að ekki bara þessar stofnanir, ráðuneytin og ríkisstofnanir, þurfi að endurskoða frá grunni heldur verður líka að fylgja ábyrgð og eftirfylgni. Ráðherrar í ráðuneytum bera hina pólitísku ábyrgð. Þeir bera líka fjárhagslega og rekstrarlega ábyrgð á ráðuneyti sínu og stofnunum. Þeirra er að fylgja eftir með einum eða öðrum hætti á hvern hátt stofnanir sem falla undir ráðuneyti þeirra vinna og fara með opinbert fé. Ef það þýðir að ágætir ráðherrar þurfa að vera í meiri og betri tengslum við undirmenn sína, við forstöðumenn stofnana, og vinna með þeim með öðrum hætti en gert er í dag, til að tryggja að fjárhagsleg ábyrgð stofnananna og þeirra sjálfra sé virt, þá verða menn að koma á slíku kerfi innan ráðuneytanna. Það tíðkast víða í sveitarfélögum að framkvæmdastjórar, bæjarstjórar eða sveitarstjórar, fylgjast á þann hátt með stofnunum sem eru í þeirra sveitarfélagi, hvernig haldið er á fjármunum. Forstöðumenn og framkvæmdastjórar ræða það af hverju þessi stofnunin eða hin virðist vera að sigla fram úr þeim ramma sem settur hefur verið. Og það er gert strax, ekki er beðið í hálft ár eða fram til ársloka. Fjárlög eru afgreidd úr þinginu í desembermánuði, nýtt fjárlagaár tekur við á hverri stofnun 1. janúar og virðist sem ekkert eftirlit sé á öllu árinu fyrr en í lok árs að stofnanir fara að kalla eftir fjáraukalögum og meiri fjármunum. Það er líka lenska hjá ríkisstofnunum vegna þess að þær veita allar, forstöðumenn þeirra og starfsmenn, þjónustu - það er alltaf fyrsta val að fá meira fjármagn. Sjaldnar eða aldrei virðist það vera fyrsta val að skoða hvort og hvernig sérhver stofnun getur breytt hlutum innan frá til að hún rýmist innan þeirra fjárlaga sem henni eru sett. Fjárlög eru lög, ekki áætlanir eða viðmiðanir. Um er að ræða lög og það ber að fara eftir þeim. Samkvæmt 41. gr. stjórnarskrárinnar er ljóst, með leyfi hæstv. forseta, að ekkert gjald má reiða af hendi nema heimild sé til þess í fjárlögum eða í fjáraukalögum. Við virðum þetta ekki og stofnanir ríkisins virða þetta ekki. Ég tel því, samhliða því að þingsályktunartillögunni verður vísað til nefndar, að í þeirri nefnd verði það skoðað og því velt upp með hvaða hætti við getum fylgt enn frekar eftir ábyrgð og eftirfylgni bæði ráðherra, með þeim stofnunum sem falla undir ráðuneyti þeirra, og forstöðumanna. Hvert er ferli forstöðumanna ef þeir sjá að þeir fjármunir sem stofnun þeirra hefur fengið duga ekki? Hvernig eiga þeir þá að vinna? Hvert eiga þeir að snúa sér? Þeir eiga ekki fyrst að fara í fjölmiðla. Það er algerlega klárt þegar um viðkvæmar stofnanir er að ræða eða viðkvæma þjónustu að þá byrja menn ekki á því að fara í fjölmiðla og kvarta yfir því að ekki séu til nægir fjármunir til að reka stofnunina. Stofnuninni ber að fara að lögum og þeirri hugsun þarf að koma að hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Það er dapurt að okkur skuli ekki hafa tekist, í öllu því góðæri sem var, að draga úr ríkisútgjöldum, að við skulum hafa keyrt upp allan þann ramma og sitjum þar af leiðandi í enn verri súpu nú þegar harðnar á dalnum en við hefðum þurft af því að ábyrgð og eftirfylgni skorti. Það skortir að við virðum fjárlögin sem lög en ekki tilmæli. Mörgum er hegnt fyrir að brjóta lög. Við sjáum sjaldnast að ráðherrum eða ríkisstofnunum sé hegnt fyrir að brjóta fjárlögin. Það tíðkast ekki. Menn þurfa að velta því fyrir sér: Af hverju finnst okkur sjálfsagt að brjóta sum lög en önnur ekki? Þessari hugsun verður að snúa við. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu. Ég fagna þessari tilraun til að breyta um vinnubrögð í þeirri von að fjárlaganefnd, sem og þeir sem fara með opinbert fé, virði lögin.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur fyrir gott innlegg í þessa umræðu og það hversu afgerandi hún undirstrikar það í ræðu sinni að fjárlög eru lög sem fara verði eftir. Ég vil líka taka undir það með henni að það er dapurlegt að við höfum ekki getað dregið úr ríkisútgjöldum á þeim útþenslutímum sem við höfum lifað og ég held að það sé m.a. tengt því að alltaf er verið að miða fjárlagagerðina við landsframleiðsluna, sem einhvers konar hlutfall. Ég held að þegar hagvöxtur fer yfir ákveðið hámark, t.d. 3%, verði að sleppa öllum slíkum viðmiðunum og horfa til krónutöluhækkana á milli ára. Þegar við höfum mjög mikinn hagvöxt á milli ára og látum fjárlögin elta þá prósentuhækkun lendum við í slíku útgjaldafylliríi ef svo má segja. Það er eðli þess þegar fjárlög eru unnin með þeim hætti sem við höfum farið yfir, þ.e. þessar sjálfvirku hækkanir. Hv. þingmaður kom líka inn á fjáraukann og gat þess að stofnanir væru að redda sér fyrir horn þegar líða færi á fjárlagaárið með því að leggja fram beiðni við fjáraukalagagerðina. Ég held þó að hv. þingmaður hljóti að taka undir það með mér að danska módelið sé miklu betra þar sem ekki er heimilt að fara inn á fjáraukann nema fá fyrst heimild og leyfi fjármálaráðherra og síðan fjárlaganefndar, að fjáraukalagabeiðnin komi inn til fjárlaganefndar áður en fjármunum er eytt, og ef það er ekki gert þannig er vonlaust að koma seinna meir og biðja um auknar fjárlagaheimildir.

Virðulegi forseti. Það er rétt, sem hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson sagði, við erum komin út í hálfgert fúafen við gerð fjárlaga. Í góðæri hækkuðu þau ósjálfrátt vegna þess að ekki er í grunninn verið að hugsa hlutina rétt, en það er að mínu mati gert í þingsályktunartillögunni. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni að danska leiðin sem valin er - þ.e. að ef í það stefnir að forstöðumenn fari fram úr þeim ramma sem markaður er þurfi að fara fram á beiðnina fyrir fram en ekki eftir á - ætti að vera grundvallaratriði vegna þess að annars erum við einfaldlega að brjóta 41. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands eins og kom fram í máli mínu áðan. Með því að vinna eins og við vinnum gerum við það. Ég held að við ættum að breyta því og fara þá leið sem hv. þingmaður nefnir, og ég tek undir það að hún er skynsamlegri, hún er réttari og hún kæmi í veg fyrir þetta brot á 41. gr., en þá grein brjótum við næstum árlega í æðimörgum stofnunum í okkar ágæta landi.

Virðulegi forseti. Það er gaman að koma í ræðupúlt núna þegar sjálfstæðismenn, sem hafa setið við stjórnvölinn síðustu 18 ár, koma hingað upp hver á fætur öðrum og mæra hver annan fyrir tillögur um endurbætur á vinnubrögðum við gerð fjárlaga. Hvar í veröldinni hafa þeir verið síðustu 18 ár? spyr ég nú bara. Ég er alveg sammála því að þetta er mjög þörf og góð umræða og mjög mikilvæg og nauðsynleg. Ég vil taka undir það sem hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson sagði áðan, það hefur safnast fyrir fita í fjárlögunum. Það má víða skera niður. Ný nálgun? Þessi umræða kom upp, eins og hv. þingmaður sagði réttilega, fyrir þó nokkrum árum frá sjálfstæðismönnum sem lögðu þá fram þingsályktunartillögu en slík vinnubrögð hafa þó ekki verið viðhöfð þau ár sem síðan eru liðin. En það er svo sem gott að fletta ofan af gömlum þingsályktunartillögum og koma með nýjar. Ég vil benda á að hv. þm. Ármann Kr. Ólafsson talaði um fækkun ráðuneyta. Ég er algjörlega sammála því, það má fækka ráðuneytum. Ég tel samt sem áður að tvö ráðuneyti þurfi að hefja aftur til vegs og virðingar, en það eru sjávarútvegsráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið. Þetta eru grunnatvinnustofnanir okkar og það þarf að hefja þau aftur til vegs og virðingar. Ég tel líka að það yrði Alþingi til sóma að byrja að skera niður hjá sjálfu sér. Það má t.d. taka dagpeninga þingmanna og dagpeninga maka og eftirlaunin af. Það má skera niður í utanríkisráðuneytinu, það má bæta skipulagningu Alþingis, það má örugglega spara eitthvað þar. Menn hafa hælt sér af því að mikil breyting hafi orðið hér í Alþingi og það hafi gerst vegna framlags fyrrverandi forseta Alþingis. Ég spyr þá: Hvernig í veröldinni var hér áður en sú breyting kom til? Sú breyting hefði í mínum huga gjarnan mátt vera meiri og skilvirkari en hún er.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Ragnheiður Ólafsdóttir gerir þá athugasemd í ræðu sinni að Sjálfstæðisflokkurinn hafi setið í stjórn í 18 ár og við séum hér, tveir eða þrír þingmenn, að mæra hver annan. Ég lít ekki svo á að við séum að mæra hver annan. Sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins ber ég fulla ábyrgð á því sem flokkur minn hefur staðið fyrir frá þeim tíma sem ég kom inn á þing, 13. maí 2007, og ég axla hana. Ég tel að flokkurinn minn þurfi virkilega að skoða það sem miður fór og læra af mistökum sem gerð voru í því umhverfi sem við skópum. En frá því að ég kom hér inn og tók sæti í menntamálanefnd og í heilbrigðisnefnd hefur mér þótt vinnulag hv. fjárlaganefndar við fjárlagagerðina sérkennilegt. Ég hef margoft nefnt það í starfi mínu í umræddum nefndum og ég hef nefnt það við ágætan fyrrverandi fjármálaráðherra, Árna M. Mathiesen, í þingflokki okkar. En það þarf kannski meira en tvo til þrjá þingmenn til að velta þungu hlassi. Hvort heldur sem er er nauðsynlegt að laga það vinnulag sem er við fjárlögin. Ég tek á mig mína ábyrgð sem þingmaður Sjálfstæðisflokksins og axla hana en ég tel mig hafa allan rétt til þess að reyna að breyta vinnubrögðum á þann veg sem ég tel að geti orðið til hins betra.

Virðulegur forseti. Ég fagna því að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir vill bera ábyrgð á gjörðum síns flokks síðustu 18 ár, ekki veitir af. Þjóðfélagið stendur það illa að vígi núna að það þarf að bera niður hvar sem er til þess að gæta hagræðis, til þess að spara og endurskipuleggja. Ég vil taka fram að ég er mjög sátt við að menn fari í endurskipulagningu fjárlagagerðar og ég mundi þá, ef ég væri hér til staðar, leggja allt mitt af mörkum til þess að svo mætti verða. Ég fagna því að hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir er tilbúin að axla ábyrgð síns flokks.

Frú forseti. Ég ætla að byrja á því að þakka hv. þm. Ragnheiði Ólafsdóttur fyrir að taka undir margt af því sem hér hefur komið fram. Hv. þingmaður hefur talað fyrir því að hér eigi að fara fram málefnaleg umræða og leggja beri karp til hliðar en um leið spyr hún hvar við sjálfstæðismenn höfum verið undanfarin 18 ár. Ég hef alla vega ekki verið hér í þessum sal í 18 ár, það er alveg ljóst, hef líklega verið 18 mánuði hér á þingi. Ég hef því ekki getað lagt þetta mál mikið fyrr fram en ég tek það samt sem áður fram að þingsályktunartillagan var lögð fram þegar Sjálfstæðisflokkurinn var enn í ríkisstjórn. Hún er ekki til komin vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn lendi í minni hluta eins og kannski hefði mátt skilja á orðum hv. þingmanns. Ef hv. þingmaður læsi ræður sem ég hef haldið í kringum fjárlagagerðina sæi hún að ég hef einmitt fjallað um það hversu mikið ríkissjóður hefur verið að bólgna út. Ég hef fjallað um það sérstaklega, sem ég kom inn á í ræðunni hér áðan, að þetta gerist með þessum sjálfvirka hætti, að fjárlögin hækka í raun í takt við það sem landsframleiðslan eykst - þá eru til auknir peningar og þá eru liðirnir bara hækkaðir sjálfkrafa. Mér fannst því að ég þyrfti að leggja eitthvað til málanna og þess vegna legg ég þessa þingsályktunartillögu fram og vona að hv. þingmaður virði það við mig jafnvel þótt Sjálfstæðisflokkurinn hafi verið í stjórn í mörg ár áður en ég kom inn í þennan þingsal.

Virðulegur forseti. Já, það er fagnaðarefni að hv. þingmaður leggur þetta til. Ég fagna því vegna þess að ég geri mér fyllilega grein fyrir því að í fjárlögum er alltaf verið að bæta við, það er síður skorið af. Við þurfum svo sannarlega á því að halda núna, og það hefði verið betra að Sjálfstæðisflokkurinn hefði tekið sér tak og skorið niður fyrr, þannig að við hefðum ekki lent í þeirri stöðu sem við erum í. En það er fagnaðarefni að góð mál koma fram, ég fagna því mjög.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Við hefðum betur skorið niður fyrr, það er rétt hjá hv. þingmanni. Ég get þó ekki látið hjá líða að geta þess að Sjálfstæðisflokkurinn - hann var nú í ríkisstjórn með ýmsum öðrum flokkum, en fór yfirleitt fyrir forsætisráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu. Þrátt fyrir að aukningin væri með þessum hætti fór flokkurinn - ef gera á hann ábyrgan fyrir þessu öllu - fyrir því að skuldir ríkisins yrðu greiddar niður, og það var gert þrátt fyrir þetta. Meira var gert en það, búið var að safna upp talsverðum sjóðum áður en þetta blessaða bankahrun kom til. Að því leytinu til sýndi Sjálfstæðisflokkurinn mikla ábyrgð hvað skuldsetninguna varðaði. Menn voru að borga hátt hlutfall af landsframleiðslu í vaxtakostnað þegar Sjálfstæðisflokkurinn komst til valda. Það var búið, sá liður var orðinn að vaxtatekjum þegar ósköpin dundu yfir okkur. En jafnvel þó að þau ósköp hefðu ekki dunið yfir hefði verið eðlilegt að ganga enn lengra í þeim sparnaði. Sjálfstæðisflokkurinn hafði líka bent á að kannski hefði verið tilvalið fyrir fleiri aðila, eins og t.d. bankana, að draga saman seglin. Það hefði verið mjög gott. Það breytir því ekki að það er mjög mikilvægt, og ekki síst þegar vel gengur, að passa ríkisútgjöldin. Í blárestina var það hins vegar meðvituð stefna að eyða umfram það sem fjárlögin buðu upp á, þ.e. að skila fjárlögum með halla, til þess að halda framkvæmdastiginu uppi, það var hugmyndin. Til þess að viðhalda atvinnustiginu, til þess að allir héldu vinnu sinni, en svo kom hrunið.

Virðulegur forseti. Já, það má segja að safnað hafi verið í sjóði og skuldir ríkissjóðs hafi á sínum tíma verið greiddar niður. Ég veit það og hef fylgst með því, það var gott og þarft verk og það er það sem bjargar því litla sem bjargað verður í stöðunni eins og hún er. Það breytir samt ekki því að Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið við völd öll þessi ár, verið í ríkisstjórnum. Hann hefur borið meginábyrgð á öllu því sem er að gerast og við skulum bara horfa á það að þetta með bankahrunið og annað því um líkt - gerð var lagaumgjörð til þess að þetta gæti allt saman komist í þann farveg sem það fór í með útrásinni. Við getum rakið það aftar í tímann, það var þegar veitt var leyfi frá yfirvöldum til að veðsetja óveiddan fisk í sjó. Þar byrjar allt vandamálið og það vindur upp á sig og heldur áfram að rúlla þegar bankarnir leyfa þessa veðsetningu og taka við. Þar fer öll skriðan af stað. Guði sé lof fyrir það að innan Sjálfstæðisflokksins eru enn þann dag menn sem vilja breytingar og lagfæringar og fyrir það þakkar maður.