Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Því miður er hér hvergi um neitt meirihlutaálit að ræða og skiptist nefndin í þrjá hópa, sem gefa út hver sitt nál. Hins vegar ber þskj. 278 sem betur fer þess vitni, að minni hlutarnir sameinast að miklu leyti um flutning einnar brtt., þar sem flytjendur eru fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna í nefndinni. Við 1. umr. þessa máls ræddi ég frv. í þó nokkru máli efnislega, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að halda um það langa ræðu nú. Hins vegar er kannske rétt að nefna höfuðatriði þessa máls. Þetta frv. er í fyrsta lagi flutt til þess að koma á laggirnar Olíusjóði fiskiskipa, atnafna fyrirbæris sem sett var á laggirnar á s. l. ári í formi brbl. um Olíusjóð fiskiskipa, er sem sagt með sama nafni og í sama tilgangi komið á fót, en með annarri aðferð. Sá olíusjóður hefur lokið störfum, enda var ætlunarverk hans að greiða niður olíu síðustu mánuði ársins 1982 og átti hann að halda lífi fram að áramótum. Þess vegna er hann úr sögunni. En með þessu frv. er lagt til að vakinn skuli upp nýr Olíusjóður fiskiskipa, sem greiði niður olíu til fiskiskipa um 35%, þar sem tekna er aflað með útflutningsgjaldi. Auk þess er í þessu frv., í 3. gr., framlengt olíugjald upp á 7%. Sýnist mér að ástandið í þessum efnum bjóði ekki upp á það eins og sakir standa að olíugjaldið verði fellt niður, og tel ég að flestir fallist á það sjónarmið, þó að bæði ég og aðrir höfum fundið að þessu formi. Þetta frv. er flutt til þess að standa við þá ákvörðun sem tekin var á gamlársdag á s. l. ári um þessar niðurgreiðslur til þess að unnt verði að halda flotanum úti og greiða niður þyngsta baggann í útgerðinni, þar sem olían er. Nú þarf ekki að orðlengja það frekar. En ég vil nota tækifærið í þessari stuttu tölu til þess að útskýra þá brtt. sem fjórir nm. hafa flutt við frv. Hún er við 2. gr. þess og nánar tiltekið 3. mgr. 3. mgr. 2. gr. fjallar um hvernig með skuli fara þegar fiskiskip selja erlendis. Í frv. er gert ráð fyrir að þetta sérstaka útflutningsgjald, 4% útflutningsgjald, verði tekið af aflanum í erlendri höfn og síðan geti fiskiskipin notað það verðmæti til þess að greiða niður olíuna sem keypt er erlendis. Nú vill svo til að olían í erlendum höfnum er miklu ódýrari en hér. Mér er sagt að þessa dagana sé olían í Bretlandi næstum því 40% ódýrari en hér heima, svo að hún er jafnvel lægri í verði en niðurgreidd olía hér. En ástæðan til þess að við flytjum þessa brtt., ég, hv. þm. Pétur Sigurðsson, hv. þm. Karvel Pálmason og Páll Pétursson, er að okkur þykir nógu langt gengið þegar í því að taka af óskiptum afla þegar fiskiskip selja erlendis. Ef frv. nær óbreytt fram að ganga með 3. mgr. í 2. gr. frv. eru tekin af stærri togurunum 39% af afla áður en hann kemur til skipta. Þykir okkur það of langt gengið. Þetta má auðvitað rökstyðja miklu frekar, en ég held að hv. alþm. hljóti að hafa kynnt sér það mál nægilega vel til þess að ekki þurfi mikið um að tala. Þegar fiskiskip selja erlendis er það auðvitað ákvörðun útgerðarinnar en ekki sjómanna að afli skuli seldur erlendis. Og við teljum að frv. óbreytt hvetji fremur til söluferða til útlanda, þó ekki muni miklu eins og frv. er. Með því að samþykkja brtt. okkar á þskj. 279 verður ekki tekið meira en nú þegar er gert af óskiptum afla þannig að sjómenn koma eitthvað heldur skár út úr því dæmi. En menn skulu huga að því, að þegar fiskiskip dvelur í erlendri höfn tekur sá túr miklu lengri tíma en þegar lagt er upp hér í innlendri höfn og að sá hlutur, sem sjómenn fá út úr aflanum, verður náttúrlega fyrir langtum lengri tíma. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til, nema annað tilefni gefist til, að fjölyrða um þetta mál. En á nál. 1. minni hl. stendur að 1. minni hl. leggi til að frv. verði samþykkt, en nm. áskilja sér rétt til að flytja brtt. Við höfum notað okkur þennan rétt með því að flytja brtt. við 2. gr. Ég vil leyfa mér að hvetja hv. þdm. til þess að samþykkja frv., en þó með þeirri breytingu sem hér er lagt til að gera.



Herra forseti. Það var ljúfur og laglegur drengur sem hér var að ljúka máli sínu, hv. þm. Garðar Sigurðsson, og miklum mun aðgætnari í orðavali en hann var við 1. umr. þessa máls, með hvaða hætti sem það á að taka. En víst fer honum þessi framganga, sem sást áðan, miklum mun betur en hin fyrri. Það hefði verið full ástæða til þess í ljósi þeirrar ræðu sem hann flutti við 1. umr. málsins að taka upp orðræður við hann í framhaldi af því. Ég skal ekki verða upphafsmaður að því nú, en lýsi mig að sjálfsögðu reiðubúinn að halda áfram í sama dúr og hann er hann upphóf mál sitt við 1. umr. málsins, ef til þess kann að koma. Eins og hann tók fram klofnaði sjútvn. í afstöðu sinni til þessa máls og liggja fyrir þrjú nál. Hrósa mega þeir happi, hv. stjórnarsinnar, að ekki skyldu koma fjögur minnihlutaálit úr hv. sjútvn. Allt stefndi í það um tíma og gat svo farið, en bjargaðist á síðustu stundu. Ég vil áður en ég kem að nokkrum meginatriðum míns máls aðeins rifja það upp, að við 1. umr. málsins talaði hv. þm. Vilmundur Gylfason mjög oft um að um samkomulagsmál væri að ræða varðandi ákvörðun fiskverðs og byggði afstöðu sína til þessa máls, sem var önnur en hann hafði áður til sams konar máls, á því að hér væri í raun og veru verið að framfylgja samningsgerð. Það er víðs fjarri að um þetta mál sé neitt samkomulag. Sjómannasamtökin hafa mótmælt því og eru engir aðilar að þessu samkomulagi um ákvörðun fiskverðs eða því sem hér er að gerast nú og lagt er til í þessu frv. Ég held að nauðsynlegt sé að menn geri sér ljóst að hér er ekki um það að ræða að staðfesta samninga í einu eða neinu formi, a. m. k. ekki að því er varðar sjómenn. Þessi afstaða hv. þm. Vilmundar Gylfasonar skýtur að vísu skökku við, bæði miðað við hans fyrri afstöðu til sams konar málefnis og einnig varðandi yfirlýsta afstöðu þessa hv. þm. til hinna margumtöluðu brbl., það að bæði þetta frv., sem hér um ræðir, og brbl. frá því í ágúst eru efnislega með þeim hætti að hér er verið að ógilda löglega gerða samninga. Ég skal ekki á þessu stigi fara frekar út í það, en ég undirstrika enn frekar að það er misskilningur - á hverju byggður veit ég ekki - að hér sé um samninga að ræða og þess vegna sé ástæðulaust fyrir menn, sem vilja halda gerða og löglega samninga, að ljá því lið að mál sem þetta nái fram að ganga. Hv. frsm. 1. minni hl. sagði áðan að hér væri kominn nafni olíusjóðsins sem brbl. frá því á s. l. hausti gerðu ráð fyrir, en nú væri hans hlutverki lokið. Það er að ég held misskilningur. A. m. k. hefur það ekki fengist upplýst, hvorki af hálfu hæstv. ráðh. né í sjútvn., með hvaða hætti á að greiða þann hluta af olíusjóðsgjaldinu sem til féll á síðari hluta ársins 1982. Um það skal ég ekki fullyrða, en muni ég rétt - það verður leiðrétt ef ég fer rangt með - er ekki gert ráð fyrir slíku t. d. við afgreiðslu fjárl. yfirstandandi árs. Það hefur verið ítrekað spurt um með hvaða hætti eigi að afla fjár til að standa undir þessari skuldbindingu. Það er ekki, að ég best veit, nokkurs staðar að finna stafkrók um það í þessu frv. og hefur ekki fengist upplýst. En ég ítreka þá spurningu til hæstv. ráðh., hvort það liggi ekki fyrir með hvaða hætti eigi að afla fjár til að borga þann hluta gjaldsins sem eftir var að borga á árinu 1982. Ég hef áður lýst afstöðu minni til máls af þessu tagi. Það má segja að efnislega sé um tvíþætt mál að ræða: annars vegar olíugjaldið margumrædda - og illræmda að áliti margra - og hins vegar stofnun nýs sjóðakerfis, upphaf að öðrum hringganginum frá því að lokið var við að afnema sjóðakerfi sjávarútvegsins frá því 1976. Að því er varðar olíugjaldið, og raunar um bæði þessi efnisatriði, þarf ég raunar ekki að hafa langt mál. Ég hef verið og er andvígur því að sá vandi, sem skapaðist við hina gífurlegu hækkun olíu á sínum tíma og hefur verið við að stríða - það skal viðurkennt - allan þennan tíma, sé leystur einvörðungu á kostnað sjómanna. Ég hef verið þeirrar skoðunar, og það hafa sjómannasamtökin líka verið, að þennan vanda beri að leysa á þann veg, að öll þjóðin axli þær byrðar, en ekki einvörðungu þessi eina stétt, þ. e. sjómenn. Sjómannasamtökin hafa, að því er ég best veit, lýst sig reiðubúin að taka þátt í störfum til að finna leið sem menn gætu sameinast um og væri með þeim hætti að ekki væru þessar byrðar áfram lagðar á sjómenn eina og sér. Til viðbótar við þetta minni ég á, að það hafa verið gefin fyrirheit af hálfu hæstv. sjútvrh. um að a. m. k. hann vilji og telji að afnema beri olíugjaldið. En í þessu sem og kannske mörgu öðru hafa hjá núv. hæstv. ríkisstj,. og hæstv. sjútvrh. ekki farið saman orð og gerðir. Á það vantar og ekki bara í þessu tilviki. Það er því augljóst mál að í ljósi þessarar afstöðu minnar er ég andvígur að leysa málið á þennan veg. Að því er varðar hinn þátt þessa máls, sem er stofnun olíusjóðs með sérstöku 4% útflutningsgjaldi, vil ég a. m. k. lýsa því yfir, að ég tel þar afskaplega skakkt að farið í ljósi þess, að allir voru sammála um það, þegar farið var út í að afnema sjóðakerfi sjávarútvegsins, sem gert var 1976, að það kerfi væri afleitt, þyrfti að afnema og bæri nauðsyn til að afnema. Með þeirri breytingu sem þá var gerð á þessum málum tóku sjómenn á sig kjaraskerðingu í einu eða öðru formi, keyptu sem sagt að hluta til þá lausn sem fékkst með niðurlagningu sjóðakerfisins. Ég sé ekki betur en hér sé verið að leggja grunn að öðrum þætti álíka máls, hér sé verið upp á nýtt að stofna til sjóðakerfis, sem sjómönnum verður síðan ætlað - spurning innan hversu langs tíma - að kaupa aftur í formi kjaraskerðingar. Ég hélt satt að segja, að burtséð frá pólitískum sjónarmiðum væru menn orðnir um það sammála að slíkt kerfi á ekki við. Og það hafa sjómannasamtökin einnig tekið fram, að þau eru reiðubúin að taka þátt í að leita að leið sem er farsælli og sem ekki upphefur aftur þennan sama gang, sem sjóðakerfið hafði á sínum tíma, sem allir urðu sammála um að nauðsynlegt væri að afnema. Í trausti þess, að stjórnvöld vildu í reynd skapa betri grundvöll fyrir sjávarútveginn og þar með bætt kjör sjómönnum til handa, féllust sjómannasamtökin á það 1976 að eiga aðild að því hvernig væri hugsanlegt að afnema það kerfi, sem þá var gert. Ég hugsa að hefði sjómannasamtökin órað fyrir því, að aftur ætti að byrja, 5–6 árum síðar, með sömu hringekjuna og sjóðakerfið var orðið og láta sömu aðila kaupa nýja lausn með kjaraskerðingu hefðu sjómannasamtökin ekki verið jafnliðleg í garð þess sem þá var gert með því að stokka upp kerfið eins og það var orðið. Ég tek því undir afstöðu og yfirlýsingar sjómannasamtakanna, sem ég veit að eru reistar á fullkominni hreinskilni. Auðvitað er sjómannasamtökunum ljóst að hér er um vanda að ræða. Og ég tek undir þær viljayfirlýsingar, sem sjómannasamtökin hafa látið frá sér fara, sem eru á þann veg, að þau lýsa sig reiðubúin að taka þátt í að finna raunhæfari og réttlátari leiðir til að leysa þann vanda sem flestir ef ekki allir viðurkenna að er fyrir hendi. Út af þeirri brtt., sem hér var gerð grein fyrir af hálfu hv. formanns sjútvn. í sambandi við 4% gjaldið við löndun í erlendri höfn, er rétt að það komi fram og raunar nauðsynlegt, að á fundi nefndarinnar var upplýst að það ákvæði hefði komið eftir að gengið var frá fiskverðinu. A. m. k. vissu fulltrúar sjómanna ekki um þann þátt mála fyrr en eftir gamlársdagsfundinn, eins og menn hafa kallað hann, þegar fiskverð var ákveðið. Það eru auðvitað ekki eðlileg vinnubrögð að koma með slíkt eftir á. Ef á annað borð er gert ráð fyrir að þeir aðilar sem máli skipta fjalli um eitthvert mál, þá eiga þeir að fá vitneskju um alla þætti málsins á hvaða stigi sem það er. Að því er það varðar að leggja 4% á þegar landað er erlendis. Það er, eins og hér kom fram áðan, ekki ákvörðun sjómannanna sem ræður því hvort siglt er eða siglt ekki. Auk þess hagnast útgerðin verulega meira ef framkvæmdin yrði með þessum hætti en ef landað yrði hér heima. Enn ein spurning í sambandi við það sem kom fram hjá formanni Sjómannasambandsins á nefndarfundi. Ég held að það hafi verið við síðustu fiskverðsákvörðun eða fyrir um ári sem lýst var yfir af hálfu hæstv. sjútvrh. að hann vildi að kannaður yrði vinnutími sjómanna og í það yrði lögð vinna að kanna slíkt. Ég held að ég fari rétt með, en bið aðra nm. að leiðrétta ef ég geri það ekki, að Vinnuveitendasamband Íslands hafi neitað á vissu stigi málsins að taka frekari þátt í störfum sem kynnu að upplýsa hver vinnutími sjómanna er. Ég vildi gjarnan að hæstv. ráðh. upplýsti þetta, því að sé þetta rétt finnst mér furðuleg afstaða Vinnuveitendasambandsins. Ég hélt að það væri öllum til góðs að komast að raun um með eðlilegum hætti og á hlutlausan hátt hver er vinnutími sjómanna. Ég þarf ekki, herra forseti, að hafa um þetta öllu fleiri orð, og er ekki ástæða til að teygja þennan lopa. Það skal viðurkennt að kannske er það heldur hrátt sem hér er flutt, nál. líka, en ástæðan er sú, að í skyndingu í gærkvöld var um það beðið að mál þetta yrði tekið hér til umr. í dag. Annars var ekki gert ráð fyrir að það yrði gert fyrr en síðar. En ég er allur af vilja gerður til þess að þóknast hæstv. forseta í öllu sem hann biður um, sem mögulegt er og innan réttlátra og skynsamlegra takmarka. Yfirlýst er einnig af hálfu Alþfl. að hann er reiðubúinn að greiða fyrir afgreiðslu mála hér með þinglegum hætti og á eðlilegan máta og hefur á engu stigi, mér vitanlega, gert tilraun til að bregða fæti fyrir afgreiðslu mála þó að hann sé andvígur þeim að einhverju eða öllu leyti. Nokkur orð út af brtt. á þskj. 298 frá hv. þm. Pétri Sigurðssyni, Sigurlaugu Bjarnadóttur og Halldóri Blöndal. Ég leit þetta fyrst augum þegar ég kom í þingsal áðan og hef ekki í öllum atriðum gert mér alveg grein fyrir því hvað hér er um að vera. Mér sýnist þó fljótt á litið, að það gæti verið skynsamlegt að gera það sem hér er lagt til. Það er mat allra, sem að einhverju leyti hafa um þessi mál fjallað, að það þurfi að finna nýjar leiðir til að leysa þau mál sem hér er um að ræða á betri og farsælli veg en hefur verið gert og nú er, að því er best verður séð, verið að gera, verði þetta mál afgreitt með þeim hætti sem hér er lagt til að gert verði af hálfu hæstv. ríkisstj. Ég er því, a. m. k. við fyrstu sýn, mjög jákvæður í garð þessarar till., sem hér er flutt af hv. þm., og tel að það gæti a. m. k. verið skynsamlegt að skoða málið með þeim hætti sem hér er lagt til.



Herra forseti. Eins og tekið var fram í fundarbyrjun hefur ekki unnist tími til þess að prenta nál. 3. minni hl. sjútvn., nál. okkar sjálfstæðismannanna sem í nefndinni sitjum, þannig að ég mun skila nál. sem skriflegu áliti og reyna að fylgja því úr hlaði í þessari framsöguræðu minni svo að hv. þm. geti gert sér nokkra grein fyrir efnisinnihaldi þess. Ég segi eins og hv. síðasti ræðumaður: Ég sá ekki ástæðu til þess að verða ekki við óskum hæstv. forseta, sem hefur í öllum málum hér á Alþingi reynt að verða við frómum óskum hæstv. ráðh. um að flýta þingstörfum, og er sjálfsagt fyrir okkur hina óbreyttu að taka undir með honum í sambandi við það. Áður en ég sný mér að nál. mínu verð ég þó að fara nokkrum orðum um þá fsp. sem hv. síðasti ræðumaður, frsm. 2. minni hl., bar upp við hæstv. ráðh. varðandi rannsókn vinnutíma á fiskiskipum. Hv. þm. munu minnast þess, að hér voru uppi miklar fullyrðingar, sem reyndar var tekið undir af hæstv. ráðh., um að bæði væru framin lögbrot og samningsbrot varðandi vinnutíma á fiskiskipum. Ég get staðfest að hæstv. sjútvrh. hefur í einu og öllu staðið við það sem hann lofaði um að þessi rannsókn færi fram. En hitt undrar mig og það er um framkvæmd þessa máls. Ég tala ekki um þau viðbrögð vinnuveitenda í þessu tilfelli að draga sína menn út úr þessu starfi m. a. á þeirri forsendu að sjómenn hafi ekki verið nógu fúsir til að gefa þær upplýsingar sem um var beðið, en ef þessi upplýsingasöfnun hefur farið fram samkv. tillögu starfsmanna og stjórnenda sjómannasamtakanna verð ég að lýsa furðu minn yfir barnaskap þeirra. Það undrar mig hins vegar ekki ef þessi vinnumáti hefur komið frá aðilum eins og kjararannsóknarnefnd, sem líklega líta á togaravist eins og nokkurs konar kennarastofurabbfund í skólum landsins. - En að ætla sér það, að undirmenn á togurum t. d. skili skýrslum um of langan vinnutíma til yfirmannanna sjálfra, skipstjórans og stýrimannanna, til þess að fella úrskurð um réttmæti þessarar ákæru, en í þessu felst auðvitað ákæra á yfirmenn fyrir lögbrot og brot á samningum, - ef einhver lætur sér detta í hug að það sé til þess að ná fram réttum upplýsingum í þessu máli að fara þessa leið, þá segi ég að þeir menn eru blindir sem álíta að þeir geri það í vinnu sem er jafneftirsótt og þó er enn þá með bæði minni og stærri togarana. Maður sem leyfði sér að gera slíkt um borð í togara tæki pokann sinn um leið og skipið kæmi næst að bryggju. Ég leyfi mér að fullyrða það. Í nál. okkar bendum við á megineinkenni stjórnarstefnu núv. ríkisstj., en þau hafa verið eins og kunnugt er bráðabirgðalausnir og skammtímaráðstafanir. Við bendum á að ytri aðstæður efnahagsmála hafa aldrei verið hagstæðari neinni ríkisstjórn en þessari fyrstu tvö stjórnarár hennar. En það eru athyglisverðar yfirlýsingar einstakra ráðh., sem hafa komið fram að undanförnu. T. d. þessi, að við séum að sökkva í ískyggilega skuldasöfnun, að á sé skollin mesta efnahagskreppa á síðustu áratugum. Einn þessara hæstv. ráðh. hefur sagt að það sem einkenndi störf stjórnarinnar í efnahagsmálum væri að það sem gert hefði verið væri bæði of lítið og komi of seint. Þegar verðbótaskerðingin 1. des. s. l. er meðtalin, en hún reyndist 7.71%, auk hækkunar vörugjalds, hafa verðbætur á laun verið skertar á öllum verðbótaútreikningsdögunum fjórum á s. l. ári eða samtals um tæp 18% á árinu 1982. Auk þess var vísitalan greidd niður um 6% fyrri hluta ársins. Samt reyndist verðbólga 1982 frá ársbyrjun til ársloka vera 64–65% miðað við byggingarvísitölu. Þegar við bendum á þennan feril ríkisstj. á árinu 1982 þarf engan að undra þótt hún leitaði ekki að bestu leið þegar afla þurfti fjármuna til að endar næðu saman við ákvörðun fiskverðs. Á margar fjáröflunarleiðir hefur verið bent, bæði beina fiskuppbót til útgerðarmanna fram hjá skiptum og kjarasamningum sjómanna, öflun fjármuna með hækkun söluskatts, og á fleiri leiðir hefur verið bent, eins og að verður vikið hér á eftir. Ég mun fara nokkuð ítarlega út í þetta mál í framsöguræðu minni. Ég gat ekki verið við 1. umr. málsins vegna veikinda og því tel ég mér nauðsynlegt að fara nokkru ítarlegar út í málið nú en fyrri framsögumenn hafa gert. Ef ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar hefðu orðið við kröfum okkar þm. Sjálfstfl., sem kröfðumst þess að þing kæmi saman eigi síðar en 4. jan., má ætla að það hefði mátt skoða og ræða þessar tillögur og velja bestu leiðina af þeim sem hér hefur verið bent á. En í stað þess lýsti sjútvrh. því yfir fyrir áramót að hann hefði lagt tillögu fyrir Verðlagsráð um hækkun fiskverðs, sem það hefði svo samþykkt. Í þessum orðum ráðh. má einna best merkja inn á hvaða villigötur Verðlagsráð hefur borist, því engum er kunnugt um að lagafyrirmæli kveði á um að sjútvrh. eigi neinn tillögurétt í Verðlagsráði sjávarútvegsins. Ríkisstj. valdi þá leið að bjóða 14% fiskverðshækkun til útgerðar og sjómanna og tókust um þetta samningar milli útgerðar og ríkisstj., auk fleiri atriða sem þessir aðilar sömdu um. Ekki er okkur kunnugt um að sjómönnum hafi verið boðið upp á samninga, og voru þó fjölmörg félög þeirra með sína kjarasamninga lausa. Samkv. frv. um Olíusjóð fiskiskipa o. fl. er ákvæði um að 7% olíugjald framtengist, en það kemur ekki til hlutaskipta eða aflaverðlauna, og þetta nær að sjálfsögðu einnig yfir 14% fiskverðshækkunina sem framangreindir aðilar sömdu um á gamlársdag. Í frv. þessu er kveðið á um starfrækslu Olíusjóðs fiskiskipa á árinu 1983 og fjármögnun hans með 4% útflutningsgjaldi af sjávarafurðaframleiðslu ársins 1983. Er gjaldið miðað við að olía til fiskiskipa verði greidd niður um 35% af olíuverði, en slík niðurgreiðsla er talin kosta um 400 millj. kr. á þessu ári. Um fleiri atriði hefur verið „samið“, jafnvel atriði sem ekki komu upp fyrr en eftir að samningaviðræðum að viðstöddum fulltrúum Þjóðhagsstofnunar lauk, fyrir áramót, sbr. ákvæði 3. mgr. 2. gr. um útflutningsgjald af sölu fiskiskipa í erlendri höfn, sem formaður sjútvn., hv. þm. Garðar Sigurðsson, hefur ljóslega drepið á. Þetta tilboð ríkisstj. var gylliboð til þess að ná fram einhverri niðurstöðu fyrir áramót og til þess um leið að telja sjómönnum trú um að þær kjaraskerðingar, sem sjómenn hafa orðið fyrir umfram aðra launþega á liðnum árum, væru með þessu bættar að fullu. Fyrir þessu féllu nokkrir forustumenn sjómannasamtaka, en sjómenn sjálfir eru í æ ríkara mæli að vakna til meðvitundar um að blekkingin haldi áfram, sem best sést á því, að þessa fiskverðshækkun, sem greiðist af fyrirhuguðu útflutningsgjaldi, á lögum samkvæmt að taka til greina við næstu fiskverðsákvörðun sem aukinn kostnað. Til sanns vegar má færa að þessi leið sé ekki jafntilfinnanleg og ef höggvið hefði verið strax á óskipta hlutinn og af honum tekið beint til styrktar útgerðinni í formi hlutdeildar í rekstrarkostnaði eða til sérstakra uppbóta á fisk útgerðarmanna. - En á þessu sviði sem flestum öðrum er um skammtímalausn að ræða, og styttist nú óðum í milli þess að þeim þurfi að beita. Þolendur njóta stundarvarma vegna þessara aðgerða ríkisstj., en það gera þeir líka sem pissa í skó sinn. Í frv. um Olíusjóð fiskiskipa, olíugjald o. fl. eru birtar tvær athyglisverðar töflur sem eiga að sýna höfðingsskap og stórmennsku ríkisstj. í garð sjómanna. Önnur er með yfirskriftinni „Breytingar fiskverðs og kauptaxta 1977–1983“ og hin „Lauslegar áætlanir um breytingar tekna sjómanna (á botnfiskveiðum), verkamanna og iðnaðarmanna 1977-1982.“ Þegar hafðar eru í huga fullyrðingar, sem komu fram eftir síðustu fiskverðsákvörðun um að nú væri að fullu bætt sú kjaraskerðing sem sjómenn hefðu orðið fyrir í tíð vinstri stjórna frá 1978–1983, og þessar töflur skoðaðar, sést hversu alvarlegar blekkingar er um að ræða, enda sjá höfundar grg. frv. sér ekki annað fært en að feta sig nær sannleikanum, því að þar segir m. a.: „Fiskverðshækkunin nú réttir verulega hlut sjómanna í samanburði við launþega.“ Í síðari töflunni er hreinum blekkingum beitt. Annars vegar eru tekjur verkamanna og iðnaðarmanna samkv. árlegri úrtaksathugun Hagstofu og Þjóðhagsstofnunar úr skattframtölum kvæntra launþega. Í aths. segir svo m. a. : „Fyrir október 1982 og janúar 1983 eru sýnd dæmi um breytingar á tekjum sjómanna. Er miðað við áætlað aflamagn 1982 og tekið tillit til aukinnar sóknar vegna fjölgunar togara. Hér er um meðaltal að ræða fyrir báta og togara, en aflasamdrátturinn er nokkru meiri en meðaltalið sýnir hjá togurunum.“ Til að ná girnilegri samanburði fyrir sjómenn eru annars vegar áætlaðar tekjur fyrir sjómenn og hefur ekki verið til sparað í áætlun þess aflamagns sem til grundvallar er lagt. Hins vegar eru skattaframtöl þeirra, sem í landi vinna og hafa fjölmargar leiðir til að drýgja tekjur sínar, án þess að það sé talið fram til skatts, og geta unnið heimili sínu margvíslega, sem sjómaðurinn getur ekki. Sérstaklega ber að benda á þann hóp sem sjómenn eiga að vera yfir samkvæmt þessari áætlun, þ. e. iðnaðarmenn. Forustumenn landssamtaka þessarar stéttar eru þeir einu sem hafa haft hug og þor til að kveða upp úr um það mein sem grafið hefur um sig í þeirra röðum vegna „svartrar efnahagsstarfsemi“, .sem þýðir að ómældar fúlgur tekna koma ekki fram í skattframtölum. Ekki er að undra þótt slík stétt verði undir í viðmiðun við þá sem verða að leggja allar sínar tekjur undir mælistiku skattyfirvalda. Því mátti t. d. ekki taka kennara, flugfólk og verslunarfólk til samanburðar, og ekki þá aðeins laun þeirra, heldur líka vinnutíma? - Nei, það mátti ekki. Sá dómarinn sem marktækastur er að mínu mati þegar skattframtöl eru rædd má ætla að sé sjálfur fjmrh. Í umr. á Alþingi fyrir nokkrum dögum, þegar rætt var um láglaunabætur, sagði hann að „skattframtöl væru hæpnari grundvöllur fyrir greiðslum úr ríkissjóði en ætlað var." Ja, bragð er að þá barnið finnur! Þessi dómur ráðh. sýnir best hvert mark er takandi á slíkum útreikningum reiknimanna. Það er athugunarvert fyrir sjómenn að aldrei heyrist, þegar vel aflast, neitt frá forustumönnum annarra launþegasamtaka og öðrum sem láta sig varða tekjur sjómanna, um það, hvort réttmætt sé að sjómenn beri eitthvað meira úr býtum en aðrir. Ríkisstj. finnst það ekki, sbr. þá áherslu sem er lögð á að ná meðaltekjum sjómanna hið næsta verkamönnum og iðnaðarmönnum og hika ekki við að beita blekkingum til að svo megi verða. Ég leyfi mér að vísa í fskj. I, sem mun fylgja nál. þegar það kemur úr prentun, varðandi röksemdir fyrir launamismun þessara hópa sjómönnum í hag. Þar eru einnig röksemdir sem koma gegn fullyrðingum svokallaðrar starfsskilyrðanefndar - eða nefndar forsrh. sem ég kalla svo, enda skipuð af honum og hefur unnið fyrir hann, - en þar hafa komið fram hinar margvíslegustu blekkingar varðandi skattfríðindi sjómanna. En til viðbótar því, sem hér hefur verið sagt um þá fullyrðingu að með 14% fiskverðshækkun um áramót hafi loks verið bætt fyrir kjaraskerðingar sjómanna umfram aðra, sem hófust í stjórnartíð Alþb., Alþfl. og Framsfl. og hafa staðið linnulaust síðan, ber að undirstrika það sem ég nú segi: Með þessu viðurkennir ríkisstj. að á þessu árabili hafa verið teknar stórkostlegar fjárupphæðir af réttmætum hlut sjómanna án þess að nokkrar bætur komi fyrir. Það sem verra er er að sjómenn borguðu eins og aðrir sína félagsmálapakka, en hafa ekki fengið nema óverulegan hluta af því sem þeir borguðu fyrir. Þá má benda á offjölgun fiskiskipastólsins, sem er atfarið mál ríkisstj., en þessu hafa fylgt fleiri skrapdagar, lengra veiðibann og minni tekjur sjómanna. Við sjálfstæðismenn höfum á liðnum áratug nokkrum sinnum orðið að grípa inn í gerða kjarasamninga. Þær aðgerðir hafa fært okkur þann lærdóm að slíkt megi ekki gera nema þjóðarnauðsyn krefjist. Síendurteknar aðgerðir ríkisstj. á þessu sviði jafngilda því í raun að hún hafi tekið sér alræðisvald í kjaramálum og þannig kippt stoðum undan samningsfrelsi launþega og atvinnurekenda. Þessi ráðandi þáttur í gerðum ríkisstj. er því til þess fallinn að leysa aðila vinnumarkaðarins undan ábyrgð á gerð og efndum kjarasamninga. Sjálfstæðismenn eru í grundvallaratriðum andvígir þessum vinnubrögðum og telja að ábyrgð aðila vinnumarkaðarins á efni gerðra kjarasamninga sé ein af veigameiri forsendum þess, að árangurs sé að vænta í baráttunni við verðbólguna. Afskipti ríkisstj. af ákvörðun fiskverðs nú með þeim hætti sem þetta frv. boðar hljóta því að auka enn á þá efnahagslegu upplausn er einkennt hefur allt vinstri stjórnartímabilið frá 1978 og fram á þennan dag. Alþm. hljóta að gera sér fulla grein fyrir því, að með samþykkt þessa frv. er verið að taka upp að nýju í sjávarútveginum það millifærslukerfi sem afnumið var fyrir um sex árum. Til þess að það tækist var miklu fórnað og miklu til kostað, en allir aðilar málsins voru sammála um að slíkt millifærslukerfi væri með öllu óhafandi og óþolandi. Nú ætlar ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar að endurreisa Olíusjóð fiskiskipa, sem allir aðilar að fiskverðssamningum, sjómenn, útgerðarmenn og fiskkaupendur, og Alþingi sjálft voru sammála um að hverfa frá fyrir sex árum, eins og hv. frsm. 2. minni hl. sjútvn. kom svo skilmerkilega inn á í sinni framsöguræðu. Enn einu sinni á að breyta hlutaskiptasamningi sjómanna og útgerðarmanna vitandi um það stríð sem á eftir að fylgja, sem ekki er óeðlilegt þegar taka á stórar fjárupphæðir fram hjá skiptum af þeim aðilanum sem minna má sín. Alvarleg tilraun til að leita nýrra leiða út úr þeim vanda, sem óneitanlega er við að glíma, virðist fjarri ríkisstj., enda er hennar meginmál nú að gera sem flestum til hæfis, móðga engan, hvergi að draga saman og spara, en stíga verðbólgudansinn fastar en áður ef eitthvað er. Við 1. umr. þessa máls hér í hv. Nd. sagði hæstv. sjútvrh. að öll þjóðin tæki á sig áhrif gengislækkunar og gengissigs, sem þessar „aðgerðir“ byggðust á, í hækkuðu vöruverði. Orðrétt sagði hann, með leyfi forseta: „Þetta er gjaldtaka sem öll þjóðin ber.“ Hvorki hann né aðrir, sem að þessu standa, hafa séð ástæðu til að undirstrika að þar í eru sjómenn og fjölskyldur þeirra einnig. Svo hefur verið við allar gengisfellingar sem gerðar hafa verið sjávarútveginum „til aðstoðar“, eins og það er kallað. Hæstv. sjútvrh. vildi ekki hækkun söluskatts, taldi það vafasama leið því að þá væri verið að leggja það beint á neysluvörur almennings að greiða niður olíu til fiskiskipa. En hver er efnismunur þessara leiða gagnvart almenningi, gagnvart neytendum hér á landi? Ef söluskattsleiðin hefði verið farin var engin goðgá að taka áhrif þeirrar hækkunar út úr væntanlegum verðbótagreiðslum, eins og brennivínið t. d., því í þessu tilfelli áttu allir að skita til baka nokkru af því sem búið var að oftaka frá útgerð og sjómönnum. Til viðbótar má benda á, að við alþm. höfum um árabil verið sammála um að innheimta á þennan hátt fé til að greiða niður olíuhitunarkostnað hjá hluta þjóðarinnar. Sá aukni kostnaður er að sjálfsögðu viðurkenndur, enda stafar hann af óviðráðanlegum ástæðum, hækkun olíuverðs erlendis. Útgerð og sjómenn ráða heldur engu um hækkun olíuverðs erlendis, enda meginvandi þessa þáttar þaðan kominn. En vandamál undirstöðuatvinnuvegar Íslendinga er vandamál allrar þjóðarinnar, og því skyldi maður ætla að þjóðin öll ætti að taka þátt í að leysa þann vanda. Það þykir hvergi goðgá í heiminum, nema kannske hér á landi hjá einhverju kreddufólki, að verja efnahagslíf viðkomandi þjóðar gegn slíkri vá með sameiginlegu átaki og fjármagna úr sameiginlegum sjóði stórfellda sérstaka verðhækkun af erlendum uppruna. En það kemur auðvitað að því, að efnahagslífið verður að taka mið af þessum vanda eða þeim hluta hans sem eftir stendur. Þegar allar hugsanlegar ráðstafanir hafa verið gerðar til að draga úr áhrifum hans á efnahagskerfið og einstaka þætti atvinnulífsins og séð er að vandinn er varanlegur. Öllum er ljóst, sem fylgjast með, að vandamál okkar gegn hugsanlegum stórhækkunum á olíu verður alltaf til staðar. Það er að sjálfsögðu heldur engin goðgá þótt þjóðin eigi sinn olíujöfnunarsjóð fyrir atvinnuvegina, sem í safnist þegar olíuverð er í lágmarki, en úr honum greitt þegar skyndilegan verðhækkunarvanda ber að. Er þetta raunar í samræmi við stefnu okkar sjálfstæðismanna varðandi verðtryggingar- og verðjöfnunarsjóði. Það hefði ekki átt að letja ríkisstj. að fylgja slíkri stefnu þegar haft er í huga að stofn að slíkum sjóði er þegar til og starfandi í raun og er í vörslu fjmrh. Orkujöfnunargjald er innheimt með 11/2 söluskattsstigi. Á svipuðu verðlagi og lagt er til grundvallar við ákvörðun um 400 millj. kr. þörf útgerðar í olíuniðurgreiðslu er ætlað að þessi skattur gefi samtals 340 millj. kr. Af þessari upphæð eru aðeins notaðar um 80 millj. kr. til orkujöfnunar. Þótt þessi orkujöfnun yrði aukin í 130 millj. kr., eða sem næst því sem við sjálfstæðismenn lögðum til við afgreiðslu síðustu fjárlága, er um 210 millj. kr. afgangur af þessari skattheimtu, sem nú rennur til almennrar eyðslu ríkisstj. Þegar haft er í huga, að útflutningsgjaldið innheimtist miklu síðar en söluskattur og að samkv. spá hins virta tímarits The Economist má ætla að markaðsverð olíu lækki um 30% á næstu mánuðum og misserum má gera ráð fyrir að umræddar 210 millj. kr., sem nú fara í verðbólgueyðslu ráðh., hefðu dugað fram á haust til að mæta þörf útgerðar fyrir lækkun olíukostnaðar. Það eru fjölmargir útgerðarmenn og enn fleiri sjómenn þeirrar skoðunar, að þessa leið hefði átt að fara til nauðsynlegrar fjáröflunar. Það hefði ekki verið af hinu verra ef gengið hefði verið markvisst fram í því að létta kostnaði af útgerðinni eða auka tekjur hennar á annan hátt jafnframt. Meginmál útgerðarinnar hlaut að vera að hún fengi þá fjármuni sem þurfti til að tryggja rekstur hennar. Á fskj., sem fylgja með nál. þessu um olíumál, má sjá ýmsa pinkla, sem útgerðinni eru búnir í gegnum olíuverðið, og virðist ekki vanþörf á að kryfja til mergjar ýmsa þeirra. Við sjálfstæðismenn teljum sjálfsagt að skoða fleiri slíka þætti. Má t. d. benda á það útflutningsgjald sem í gildi er, nýtingu þess og þörf þeirra sem það rennur til. Er einhvers staðar hægt að draga úr? Ber sameiginlegum sjóði landsmanna að taka við einhverjum þeirra útgjaldaliða sem útflutningsgjaldið stendur undir? Við þessum spurningum og fleiri hafa engin svör fengist, en m. a. þess vegna er sú brtt., sem við sjálfstæðismenn berum fram á sérstöku þskj. um ákvæði til bráðabirgða, fram borin. Þessari brtt. á þskj. 298 hefur þegar verið útbýtt og ég sé enga ástæðu til þess að vera að lesa hana, hún er þegar komin á borð hv. þm. En það eru fleiri ástæður sem liggja til þess að við flytjum þessa brtt. við þetta frv. Það hefur um nokkurt skeið verið nefnd að störfum, sem hefur unnið að því að kanna möguleika þess, að hlutaskiptafyrirkomulaginu yrði breytt. Af einhverjum mjög lítt skiljanlegum ástæðum er nefnd þessi látin hætta störfum og engar skýringar sendar til þeirra fjölmörgu sjómannafélaga sem eru með kjarasamninga sína lausa. En nú liggur það fyrir, og ég bendi hv. þm. á þá staðreynd, þegar þeir taka afstöðu til þessarar brtt. okkar við atkvgr. hér á eftir, að helstu samningsaðilar úr röðum sjómanna hafa lýst áhuga sínum á þessu máli. Þann 10. jan. ályktaði framkvæmdastjórn Farmanna- og fiskimannasambands Ístands m. a. á þessa leið, með leyfi forseta: „Stöðug íhlutun hins opinbera í fiskverð hvetur sjómenn til að huga að því, hvernig þeir geta með öðrum hætti sótt laun sín heldur en í gegnum hlutaskipti. Hlýtur þar annað launafyrirkomulag, t. a. m. eins og tíðkast á stóru togurunum, að koma sterklega til greina.“ Sunnudaginn 30. jan. var haldinn formannafundur Sjómannasambands Íslands. Þar var m. a. samþykkt, með leyfi forseta, „að kjósa nefnd manna, er falið verði að kanna möguleika á annars konar launakerfi fyrir sjómenn en nú gildir.“ Í ljósi þess sem ég hef þegar sagt má sjá að ekki hefur tekist að ná samkomulagi milli aðilanna sjálfra um að leita nýrra leiða, þótt þeir hafi rætt um það. Við sjálfstæðismenn teljum að sjálfsagt sé að Alþingi Íslendinga reyni með samþykkt þeirrar till., sem við leggjum hér til, að hjálpa til við að svo megi verða til þess að aðilar að samningum um kaup og kjör geti einhvern tíma losnað út úr þessu eilífa stríði, sem þeir hafa átt í á undanförnum árum fram yfir alla aðra. Í þessari till. okkar er jafnframt, og er það meginmál lagt til að lögin um Verðlagsráð verði endurskoðuð. Í nál. er nokkuð ítarlega sagt frá störfum þessa ráðs og m. a. er þar getið um fimm helstu atriði sem það á að vinna eftir við verðákvarðanir sínar, en þau eru: Í fyrsta lagi: Markaðsverð sjávarafurða erlendis og það verð, sem framleiðendur hér í landi fá í hendur, að teknu tilliti til sölu, flutnings og tryggingakostnaðar, auk útflutningsgjalda og greiðslna úr eða í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. - Þetta er eitt af fimm atriðum sem á að taka til greina í verðákvörðun þeirra. Í öðru lagi á að taka til greina framleiðslukostnað og afkomu fiskvinnslunnar. Í þriðja lagi útgerðarkostnað og afkomu útgerðarinnar. Í fjórða lagi tekjur sjómanna og launaþróun í landinu yfirleitt. Í fimmta lagi almennar aðstæður í þjóðarbúskapnum. Þegar við horfum á þessa fimm meginþætti og horfum svo á ábyrgð annarra launþega í landinu, þegar þeir gera sína kjarasamninga við vinnuveitendur, sjáum við að þær kröfur sem þarna eru gerðar til sjómanna og reyndar útgerðarinnar í heild eru út í loftið í dag, algerlega út í hött. Og þegar svo er komið, að oddamaður yfirnefndar, þegar hún tekur til starfa, er orðinn nánast eins og „jó-jó“ í höndum ráðh. og hann sjálfur veður fram og blandar sér í störf yfirnefndar og brýtur lög um leið virðist tímabært að gera nokkra breytingu á. Ég tel að það væri ekki óeðlilegt að hugsa sér að sáttasemjari ríkisins eða aðstoðarmaður hans í þessu starfi tæki við störfum oddamanns eða fimmta manns í yfirnefnd, þegar hún þarf að taka til starfa. Embætti sáttasemjarans er lögverndað og má því ætla að viðkomandi ráðherrar hiki við að grípa fram fyrir hendur slíks embættismanns. Varðandi hugsanlegar breytingar á hlutaskiptum hafa menn verið að ræða leiðir að undanförnu. Hafa komið fram margar skynsamlegar hugmyndir um það á síðustu dögum, sem ég hef hlustað á með mikilli athygli. Ég hef t. d. haft í huga þá tillögu frá sjómanni, sem búinn er að taka laun sín samkvæmt okkar áratuga gömlu hlutaskiptum um margra ára skeið, en hann var með þá hugmynd að það mætti í stað krónu fyrir hvert kg, eins og nú er samið um, setja inn fasta verðmætistölu fyrir aflatonn ýmissa fisktegunda eftir gæðum. Síðan fengju sjómenn laun eftir fjölda landaðra tonna en verðmætistalan tæki breytingum með verðbótum annarra launþega. Þetta mundi nálgast það sem kallast bónuskerfi í fiskvinnslu. Þar fá allir sinn fulla bónus og laun án tillits til ástands á erlendum mörkuðum, hvort afli selst eða ekki. Með þessu væru sjómenn ekki að taka hlut úr tilbúnu fiskverði margfölsuðu, sem virðist oft og tíðum meginverkefni ýmissa ríkisstarfsmanna að vinna að. Reksturinn yrði að sjálfsögðu alfarið í höndum útgerðar. Þeir ráða þar öllu í dag og öllu um hann í samráði við sína viðsemjendur, ríkisstj., og þótt báðir þessir aðilar vilji láta sjómenn taka þátt í þeim kostnaði kemur það að sjálfsögðu ekki til greina meðan þeir vita ekkert um hvernig sá rekstur er og geta ekkert fylgst með honum. Þetta er aðeins ein af þeim hugmyndum sem hafa komið fram. Að sjálfsögðu eru þær miklu fleiri. En við nm. sjálfstæðismanna í sjútvn. teljum að þetta séu þýðingarmikil atriði, sem hér hefur verið drepið á og er drepið á í sambandi við till. okkar um ákvæði til bráðabirgða, og teljum jafnframt að hv. þm., úr hvaða flokki sem þeir eru, ættu að geta samþykkt till. okkar og þannig stuðlað að því að leysa þetta sífellda og eilífa vandamál sem við er að eiga í sambandi við kaup og kjör sjómanna og skipti þeirra við útgerðina í landinu. Við sjálfstæðismenn munum fylgja brtt. sem við höfum lagt fram. Einstakir þm. hafa áskilið sér rétt til að flytja og fylgja þeim brtt. sem koma fram og eru komnar fram. Við höfum ekki fengið nokkru að ráða um í hvaða formi þessi tillögugerð og þessir samningar hafa mótast og þeir eru alfarið á ábyrgð þeirra sem þar að standa. Munum við að öllum líkindum sitja hjá við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég tel að með þeirri sjóðsstofnun sem hér er gert ráð fyrir sé farið inn á mjög varhugaverða braut. Mikil og bein niðurgreiðsla á olíu hvetur ekki sem skyldi til þess að menn leiti leiða til ítrasta sparnaðar á olíu. En margir hafa leitað leiða til þess, m. a. með nýjum veiðarfærum, t. d. tveggja báta trolli, sem lofar góðu í þessum efnum. Auk þess er mjög hætt við misnotkun þegar sama varan er seld á mismunandi verði. Ég tel að fara hefði mátt skárri leið að svipuðu marki og frv. er ætlað að ná. Hækkun olíugjalds eða einhver önnur kostnaðarþátttaka fram hjá skiptum hefði t. d. verið skömminni til skárri, en komið í sama stað niður gagnvart sjómönnum. Þar eð þessar ráðstafanir, sem frv. gerir ráð fyrir, eru beint tengdar ákvörðun um fiskverð frá síðustu áramótun er erfitt að bera fram meiri háttar brtt. án þess að eiga á hættu að ákvörðun fiskverðs sé þá í reynd úr gildi fallin með þeim afleiðingum að flotinn kunni að stöðvast. Herra forseti. Ég vil undir engum kringumstæðum eiga það á hættu eða stuðla að því á nokkurn hátt að til stöðvunar flotans geti komið og mun því sitja hjá við atkvgr. um frv. þótt ég sé því efnislega andvígur. Ég mun greiða atkv. með brtt. meiri hl. sjútvn. á þskj. 279 og einnig brtt. hv. þm. Péturs Sigurðssonar o. fl. á þskj. 298.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns fagna því að þetta mál er nú tekið til 2. umr. Það er orðið mjög aðkallandi að afgreiða þetta mál á einn veg eða annan. Þetta má ekki vera í óvissu. Ég hafði samið um það við olíufélögin að þau veittu útgerðinni greiðslufrest á 35% olíukostnaðar til síðustu mánaðamóta og sá tími er liðinn. Ég skal koma að nokkrum atriðum sem frsm. nál. hafa minnst á. Í fyrsta lagi ræddi frsm. 1. minni hl. um ákvæði, sem í frv. er, um greiðslu útflutningsgjalds af ísfiski. Ég fjallaði lítillega um þetta í framsöguræðu minni. Ég gat þess þá, að þetta mál hefði ekki orðið afgreitt á fundi yfirnefndar sjávarútvegsins. Segja má að láðst hafi að taka það þar fyrir. Fram komu ýmsar hugmyndir um lausn á þessu atriði, þegar frv. var í vinnslu, og reyndi ég þá að ná saman fundi allra hagsmunaaðila, þar með talið sjómanna, og vita hvort gæti orðið a. m. k. allsherjarsamkomulag um þetta. Því miður tókst það ekki. Hins vegar náðu útgerðarmenn og fiskvinnslan samstöðu um málið og ákvað ég að láta það ganga þannig inn í frv., en lýsti yfir við 1. umr. að ég teldi eðlilegt að sjútvn. skoðaði þetta mál alveg sérstaklega. Þarna eru viss atriði sem orka tvímælis. T. d. það, hvort rétt sé að með þessu sé samningum sjómanna og útgerðarmanna um frádrátt frá verði erlendis breytt á óeðlilegan hátt. Þetta lá ekki ljóst fyrir, en ég veit að hv. sjútvn. hefur fjallað um það mál. Einnig orkar það vitanlega nokkuð tvímælis, hvort greiða á niður olíu erlendis. Ef olíugjald er tekið erlendis er ekki óeðlilegt að olía þar sé þá einnig að einhverju leyti greidd niður. Hins vegar er óeðlilegt að sú olía sé greidd niður fyrir olíu sem tekin er heima miðað við 35% niðurgreiðslu á olíu. Verð á gasolíu hér heima og erlendis mun með niðurgreiðslu hér á landi vera orðin nokkuð svipað. Þess vegna taldi ég nauðsynlegt að þetta yrði nánar skoðað. Það hefur n. gert og mér skilst að meiri hl. hennar leggi til að þetta ákvæði verði fellt út þannig að ekki verði tekið útflutningsgjald af fiski sem landað er erlendis. Get ég fyrir mitt leyti vel fallist á það og mun þá að sjálfsögðu haga niðurgreiðslu olíu í samræmi við það með þeim reglum sem sjútvrn. ber að setja olíusjóði þeim sem um er fjallað í þessu frv. Hv. þm. Karvel Pálmason kom inn á nokkra þætti. M. a. spurði hann um athugun á vinnutíma sjómanna. Reyndar hefur hv. þm. Pétur Sigurðsson svarað því. Ég lét nokkurt fjármagn af fjárveitingu til sjútvrn., nokkur hundruð þús. kr. í þessa athugun, eftir að ég hafði fallist á og talið sjálfsagt að hún færi fram á vegum Kjararannsóknarnefndar. Upplýst var, eftir að ég hafði gert þetta samkomulag við sjómenn, að Kjararannsóknarnefnd var með slíka athugun. Ég taldi því eðlilegt að hún héldi henni áfram, en ekki yrði um tvíverknað að ræða í annarri nefnd, sem ég þá skipaði. Á þetta féllust allir aðilar og ég lagði fjármagn, eins og ég sagði, í þetta starf. Það má einnig geta þess, að ég gekk í að útvega upplýsingar frá Noregi, sem eru mjög hliðstæðar þeirri vinnu sem þarna átti að vinna. Það olli mér því verulegum vonbrigðum þegar ég frétti fyrir nokkru frá formanni Sjómannasambandsins að vinnu þessari væri hætt af þeim ástæðum sem komu fram frá hv. þm. Pétri Sigurðssyni. Ég hef lofað formanni Sjómannasambands Íslands að þessi vinna verði tekin upp að nýju. Hins vegar er ákaflega nauðsynlegt að hún verði tengd því sem þarna var gert. Við þurfum einhvern veginn að halda því starfi áfram og það ætla ég að ræða við viðkomandi aðila. Hv. þm. Karvel Pálmason fullyrti enn einu sinni að ég hefði ekki staðið við það, sem ég hefði lofað, að fella niður olíugjaldið. Ég hef að vísu leiðrétt hvað eftir annað þessi ummæli. Ég hef vakið athygli hans á því, að í öll skiptin þegar ég hef rætt um olíugjaldið hef ég látið fylgja að enda verði að skapa útgerðinni rekstrargrundvöll með öðrum aðgerðum, ef hún hefur ekki efni á að sleppa þessu olíugjaldi. Nú er öllum mönnum ljóst að sá aflabrestur sem hefur orðið á síðasta ári hefur vissulega orðið útgerðinni mjög erfiður og svo sannarlega ekki skapað hagstæðan grundvöll til þess að fella niður olíugjaldið. Þetta hafa sjómenn, vil ég leyfa mér að segja, viðurkennt í viðræðum við mig. Þeir hafa viðurkennt þetta þótt þeir séu ákaflega mótfallnir olíugjaldinu. Aðstaða hefur blátt áfram ekki verið til þess að skapa útgerðinni rekstrargrundvöll eftir öðrum leiðum. Hv. þm. sagði einnig, að þjóðin ætti öll að axla byrðar vegna áfalla sem útgerðin hefur nú orðið fyrir af aflabresti og hækkun útgerðarkostnaðar. Ég get tekið undir þetta. Þjóðin á að axla þær byrðar. Þjóðin hefur uppskorið mikið frá sjávarútvegi. Eflaust má að mestu leyti rekja batnandi lífskjör undanfarinna ára til mikils afraksturs á því sviði. Hins vegar verð ég að segja það, að mér finnst nokkuð langt gengið að leggja almennan skatt á þjóðina, eins og t. d. söluskatt, til að greiða niður olíu til útgerðarinnar. Ég held að sjávarútveginum sé enginn greiði gerður með því. Þá má með nokkrum rétti segja að hann sé kominn á framfæri þeirra sem ganga í verslun og kaupa sínar nauðsynjar. En ég vil þó viðurkenna að með þessu útflutningsgjaldi eru svo sannarlega lagðar vissar byrðar á þjóðina því að útflutningsgjaldinu er mætt með meiri gengislækkun. Vitanlega leiðir gengislækkunin til verðhækkunar, sem við öll borgum. Segja má að þetta sé óbeinni leið að sama marki. Þetta atriði var að sjálfsögðu mikið rætt. Ég get fullyrt að þeir voru ákaflega fáir sem töldu fært að fara söluskattsleiðina. Hv. þm. Pétur Sigurðsson flutti ítarlega ræðu og kom víða við. Get ég tekið undir margt sem hann sagði, en við sumt verð ég að gera nokkrar leiðréttingar. Hv. þm. taldi að 14% hækkun fiskverðs væri ekki nægileg tekjubót til sjómanna miðað við þann aflabrest sem hefur orðið og hann vefengdi útreikninga með mjög hörðum orðum og taldi hann að blekkingum væri beitt, svo að ég vísi í það sem hann sagði, í þeim útreikningum sem Þjóðhagsstofnun hefur lagt fram. Ég hef að vísu fyrr heyrt útreikninga Þjóðhagsstofnunar vefengda, en aldrei með svo alvarlegum ásökunum. Ég held að þarna sé of djúpt í árinni tekið. Ég leyfi mér að fullyrða að Þjóðhagsstofnun hefur leitað þeirra bestu upplýsinga sem fáanlegar eru til að bera saman nokkuð erfið atriði, þ. e. tekjur sjómanna og tekjur manna í landi, - erfið atriði m. a. vegna þess að sjómenn og menn í landi vinna alls ekki við sömu aðstæður. Það tel ég einn stærsta þáttinn í þessu. Sjómenn hafa óreglulegan vinnutíma. Sjómenn vinna ætíð í akkorði þegar afli er mikill o. s. frv. Að vísu má segja, að þegar lagðar eru til grundvattar upplýsingar um tekjur fólks í fiskvinnslu samkv. framtali kemur vitanlega akkorðsvinna eða bónusvinna þar einnig inn. En engu að síður eru aðstæður aðrar. Það var meðal annars ástæðan til þess að ég var hvetjandi þess að gerð yrði athugun á vinnutíma sjómanna, sem ég ræddi hér um áðan og hefur verið gert hér að umræðuefni. En ég get ekki fallist á að um blekkingar sé að ræða. Í orðinu blekking felst vísvitandi fölsun í raun og veru. Ég vakti athygli á því í framsöguræðu minni, að með 14% fiskverðshækkun hefur samkv. þessum samanburði á tekjum aflabresturinn verið fullkomlega lagfærður tekjulega séð. Miðað við verkamenn eru tekjur sjómanna svipaðar eða aðeins meiri en miðað við 1977 allmiklu meiri en tekjur iðnaðarmanna. Fiskverð, svo að sá samanburður við kauptaxta sé einnig notaður, er orðið sambærilegt. En það er líka staðreynd, að fiskverð hækkaði á síðasta ári, á einu ári, um um það bil 75%, en laun í landinu um um það bil 52%. Ég vil leyfa mér að fullyrða að launþegar í landi hefðu sætt sig ákaflega illa við enn meiri hækkun fiskverðs, en óbreytta hækkun launa í landi, og ég get ekki áfellst þá fyrir það. Í okkar þjóðfélagi er stöðugt gerður samanburður á tekjum. Ég vil hins vegar taka það skýrt fram, að ég tel að sjómenn séu mjög vel að þessari hækkun komnir. Ég tel að vel eigi að gera við sjómenn. Þeir eiga að hafa góðar tekjur. Hins vegar hefur alltaf komið skýrt fram hjá sjómönnum að þeir væru tilbúnir að taka á sig skerðingar sem þjóðin öll tæki á sig og ég tel að með þessu sé nokkurn veginn þeim jöfnuði náð. Mér skilst á orðum hv. þm., þó að ég heyrði ekki að það kæmi beint fram hjá honum - a. m. k. má draga þær ályktanir - að leysa hefði átt allt þetta mál fremur með meiri hækkun fiskverðs. Ef leysa átti málið að sama hluta, - því að málið er náttúrlega ekki að fullu leyst, útgerðin er enn þá rekin með of miklum halla, - sama hluta sem náð er með þessu samkomulagi við útgerðarmenn og fiskvinnsluna, þá hefði fiskverð orðið að hækka um það bil 26%. Þeirri hækkun hefði fylgt meiri gengislækkun til að bæta upp kostnaðarauka fiskvinnslunnar og ég óttast að slíkri hækkun hefði fylgt veruleg gagnrýni af hálfu launþega almennt. Ég vil því halda því fram, að ekki sé um meiri kjaraskerðingu hjá sjómönnum að ræða en launþegum almennt. Hv. þm. sagði að þetta væri meiri kjaraskerðing, m. a. vegna þess að í ljós hefði komið að útflutningsgjaldið yrði tekið til greina við næstu fiskverðsákvörðun. Það er rétt, að útflutningsgjaldið er tekið til greina þá. En á móti því kemur gengislækkun, sem hækkar verð á fiskafurðum. Menn mega ekki gleyma þeim enda á dæminu. Fiskverðið er hækkað í íslenskum krónum með meiri gengislækkun, sem vegur á móti þessu útflutningsgjaldi. Um það hefur verið samið við fiskvinnsluna, það er engin launung, svo að þetta vegur hvort á móti öðru. Millifærslukerfi hefur verið gagnrýnt og ég get tekið undir það. Það er ætíð mjög varasamt. Mér sýnist hins vegar millifærslan algeng í okkar þjóðfélagi. Hún er kannske hvergi meiri en í tekjuskatti. Þar er fært gífurlega á milli. Ég hef ekki heyrt neinn gagnrýna það út af fyrir sig. Ég tel að millifærsla geti komið til greina í einstökum, við skutum vona tímabundnum, erfiðleikum. Í útgerðinni eru tvímælalaust mjög miklir, og ég vil aftur segja vonandi tímabundnir, erfiðleikar, þ. e. afli miklu minni en gert var ráð fyrir. Á að mæta slíkum erfiðleikum með fiskverðshækkun einni og meiri gengisfellingu, sem fer meira inn í verðbólgu o. s. frv.? Sú leið er bókstaflega ekki fær á meðan við búum við það vísitölukerfi sem hér er við lýði. Hún leiðir til svo mikillar hækkunar á verðlagi og vísitölu og víxlverkunar að hún er ekki fær á meðan við búum við það. Ég ætla ekki að fara almennt út í þau mál. Ég hef oft lýst því, að ég tel að því kerfi verði að breyta að nokkru leyti. Hv. þm. ræddi um aðrar tekjur í þessu skyni og nefndi þá t. d. útflutningsgjald það sem nú er lagt á, þ. e. 5.5%. Mikið hefur verið rætt um það gjald. Ég hef ekki heyrt eina einustu rödd frá sjómönnum eða útgerðarmönnum, þó hef ég marggengið eftir því og spurt, að draga skuli úr einhverjum þætti þar. Rætt var um hvort ætti að draga úr því sem rennur í Aflatryggingasjóð. Menn hafa ekki treyst sér til að gera það. Þar er nokkur inneign, um það bil 70–80 millj. kr., í hinni almennu deild. Hins vegar er skuld í verðjöfnunardeild sjóðsins. Að sjálfsögðu vilja menn ekki ganga svo nærri þeim sjóði að ekki verði bættur t. d. aflabrestur á vertíð. Ég veit að hv. þm. hefur það örugglega ekki í huga. 1% rennur í tryggingasjóð og það mál hefur verið vandlega skoðað. Var talið fært að ráðstafa 30 millj. kr. úr tryggingasjóði í olíuniðurgreiðslu í lok síðasta árs, en lengra verður þar ekki gengið og ég held að það sé full þörf á þeim hluta sem þangað rennur. Mikið hefur verið rætt um að fella niður 1% sem rennur í Fiskveiðasjóð. Það kæmi til greina ef staða Fiskveiðasjóðs væri betri. Það má heita að þetta sé nánast það eina ráðstöfunarfé sem hann hefur, fyrir utan lánsfé. Afkoma Fiskveiðasjóðs er bókhaldslega góð, en greiðslulega er hún mjög erfið því að vanskilin þar eru gífurlega mikil. Af þeirri ástæðu var samstaða einnig um það, að eins og nú er ástatt yrði ekki þetta 1% af Fiskveiðasjóði tekið. Aðrar atvinnugreinar greiða ekki slíkt gjald, a. m. k. í miklu minna mæli. Það kemur vel til greina að breyta þessu, en ég tel það ekki fært á þessari stundu. Ég held að ég megi fullyrða að í allri meðferð þessa máls var mikið rætt um hverja aðra tekjuleið sem mönnum datt í hug, en þær voru ekki margar. Niðurstaðan var sú, að það var um tvær leiðir að ræða, annars vegar að fara út í niðurgreiðslu á olíu eða hækka olíugjaldið, þ. e. greiða beint frá vinnslu til útgerðar á grundvelli aflamagns. Menn hafa fundið að þessari leið að hún leiði til þess að menn spari ekki eins olíu. Það er rétt. Þess vegna er hún varasöm og þarf að forðast að niðurgreiðslan verði óeðlilega mikil, eins og hún var t. d. orðin á árunum 1973–1975, þegar hún náði 3/4 af olíukostnaði, en ég sé ekki betur en olíugjaldið hafi svipað í för með sér. Það er greitt af afla við skulum segja upp í olíukostnað eða upp í kostnað útgerðarinnar atmennt og er vitanlega um verulega tilfærslu að ræða og kemur ójafnt niður á útgerðina. Sú útgerð sem hefur langsamlega minnstan kostnað er að sjálfsögðu útgerð trillu á handfæri. Nefnd hafa verið mörg dæmi um að þar hafi allur kostnaður olíu og meira en það verið greiddur. Það leiðir út af fyrir sig ekki til sparnaðar heldur, þannig að niðurstaðan varð sú, að af tvennu væri þó skárra að fara þessa olíuniðurgreiðsluleið. Samanburður við olíukostnað erlendis liggur að auki alls staðar fyrir. Olía er erlendis verulega ódýrari, en víða greidd niður, greidd niður í Færeyjum, ódýr í Noregi og til fiskiskipa í Bretlandi o. s. frv. Hv. þm. lýsti furðu sinni á því að hlutaskiptanefnd héldi ekki áfram störfum. Hlutaskiptanefnd skilaði af sér til mín í lok desember. Ég hef lagt mikla áherslu á að hún skilaði áliti og átti fundi með fulltrúum hennar. Því miður náðist ekki samkomulag. Meiri hluti nefndarinnar leggur til að hlutaskiptum sé breytt, að bæði olíugjald og stofnfjársjóður verði lagt niður, en hins vegar greidd hlutdeild í olíukostnaði beint. Hlutaskiptum verði aftur á móti breytt á hinum ýmsu flokkum fiskiskipa, þannig að sjómenn hefðu að meðaltali í hverjum flokki fiskiskipa sömu tekjur eða bæru sama úr býtum og þeir hafa nú. Þarna er vissulega um nokkra tilfærslu að ræða, þannig að t. d. fiskiskip, við skulum segja togari, sem notar mikla olíu, hefur minna til skiptanna. Um þetta voru flestir í nefndinni sammála, en a. m. k. einn fulltrúi sjómanna lagðist hart gegn þessu og nefndin var öll sammála um að leggja til við mig að þessu yrði ekki hrint í framkvæmd við þær aðstæður. Útgerðarmenn voru sammála þessu, en það er alls ekki þar með sagt að því starfi sé lokið. Því er alls ekki stungið niður í skúffu og verður að takast upp að nýju og halda áfram því verki þó þessi nefnd hafi skilað af sér. Að lokum vil ég koma að nokkrum orðum um ákvæði til bráðabirgða, sem ég get efnislega tekið undir. Þá vil ég fyrst upplýsa það, að ég hef átt viðræður við hagsmunaaðila og ýmsa fleiri um endurskoðun laga um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Ég tel það tímabært. Það eru hins vegar mjög skiptar skoðanir um það og sumir virðast óttast að farið verði úr öskunni í eldinn. Hugmyndir um frjálsa samninga á milli sjómanna og útgerðarmanna annars vegar og útgerðarinnar og fiskvinnslunnar hins vegar hafa satt að segja valdið ýmsum hagsmunaaðilum verulegum áhyggjum. Þeir telja að þá væri svo sannarlega stigið skref aftur á bak. Engu að síður tel ég að þetta beri að endurskoða og get fallist á svona ákvæði. Hins vegar er ég sannfærður um að fimm manna nefnd dugar ekki til. Lögð var mikil áhersla á það af sjómanna hálfu að þeir fái fulltrúa, bæði farmenn, fiskimenn og sjómenn. Útgerðarmenn krefjast þar fulltrúa og helst tveggja, en a. m. k. eins, og fiskvinnslan krefst þar örugglega fulltrúa og hennar óskum verður varla mætt með einum fulltrúa. Ef stjórnmálaflokkarnir vilja komast inn í málið er nefndin orðin fjölmenn. Segja má að á þessu hefur helst staðið. Ég er tilbúinn að skipa slíka nefnd og leita þá eftir tilnefningum frá hagsmunaaðilum og er tilbúinn að setjast niður með hv. þm. og öðrum og ræða um hvernig svona nefnd gæti orðið skipuð. Ég vil einnig geta þess, að ég lagði fram till. í ríkisstj. um að skipuð verði nefnd til að athuga allan rekstrargrundvöll útgerðarinnar og allt sem gæti orðið til að gera hann hagkvæmari, hvaða nafni sem það nefnist, hvort sem menn eru að tala um fækkun skipa, nýtt kerfi, kvótakerfi og hvað sem þar er. Þessi till. var samþykkt og ég er að vinna að því að koma þeirri nefnd saman. Það þarf að vanda til vals á mönnum í þá nefnd og það er ég að reyna að gera. Þá nefnd mun ég tvímælalaust skipa. Ég hefði viljað leggja til að við gætum aðeins rætt um þetta hvort tveggja, hvort menn vilja breyta þessu ákvæði hér á einhvern máta þannig að allir geti sætt sig við það. Það er ég tilbúinn að ræða. Ég man nú að ég gleymdi að svara einni spurningu frá hv. þm. Karvel Pálmasyni. Hvernig á að borga það sem eftir stendur af niðurgreiðslu á olíu fyrir áramótin? Helmingur var borgaður úr Tryggingasjóði fiskiskipa, 30 millj. voru teknar að láni hjá Seðlabanka Íslands með ríkisábyrgð. Það mál er til meðferðar hjá fjmrh. og ríkisstj. m. a. í tengslum við lánsfjáráætlun o. fl.



Herra forseti. Málið sem hér er til umr. er ekki nýtt af nálinni. Alþingi stendur enn einu sinni frammi fyrir því að samið er við sjómenn og útgerðarmenn um fiskverð með ávísun á að Alþingi fallist löngu síðar á eitt og annað. Í rauninni skuldbatt hæstv. sjútvrh. hið háa Alþingi með tillögu sinni um fiskverðsákvörðun um áramótin og lagði síðan fram það frv. sem hér liggur fyrir og felur það í sér að frá síðustu áramótum skuli taka sérstakt útflutningsgjald, olíugjald, af blönduðum afla á þessu ári. Við sjálfstæðismenn höfum talið, eins og fram kom hjá hv. 1. landsk. þm., að nauðsynlegt væri að standa öðruvísi að atvinnumálunum í heild. Við teljum að hæstv. ríkisstj. hafi með óhóflegri skattheimtu, rangri gengisskráningu o. s. frv. í rauninni kippt grundvellinum undan atvinnurekstrinum og að við stöndum nú frammi fyrir því að æ fleiri fyrirtæki eiga við alvarlegan rekstrarfjárvanda að stríða vegna uppsafnaðs taps á síðustu árum. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan að hann væri í þann veginn að skipa sérstaka - ég man ekki hvað hann kallaði það - rekstrartapsnefnd útgerðarinnar eða eitthvað slíkt. Ég hygg að hann hefði betur skipað þessa nefnd þegar hann settist í stól sjútvrh. heldur en nú þegar hann stendur upp úr honum, því að hann á ekki nema nokkrar vikur eftir í því sæti. Þá hefði kannske orðið von til þess að landinu yrði betur stjórnað þennan tíma og sjávarútvegurinn stæði betur í dag. Sú niðurstaða hæstv. ráðh., að Fiskveiðasjóður standi vel á pappírnum, en eigi enga peninga til að ráðstafa, er í rauninni lýsing á ástandinu hér á landi núna. Hæstv. ráðh. hefur tekist að glepja menn með því að hlutirnir séu í lagi á pappírnum, en svo hrökkva menn upp við það, þegar til á að taka annað slagið, að ástandið er alls ekki eins gott og menn bjuggust við. Menn hrukku upp þegar þeir sáu hina svörtu skýrslu Seðlabankans, og ef við tökum Fiskveiðasjóð sérstaklega ætla ég samkv. þeim hugmyndum sem hæstv. ríkisstj. hefur um lánsfjáráætlun að nú hafi Fiskveiðasjóður ekki nema um 60–70 millj. til ráðstöfunar á því ári sem er að byrja, upphæð að þessu marki. Væri kannske fróðlegt að fá upplýsingar um það, úr því að minnst var á Fiskveiðasjóð, hvort við því megi búast að hann geti staðið við þau lánsloforð sem veitt voru á s. l. ári í fyrsta lagi og hvort í öðru lagi megi búast við því, að hann geti tekið á sig einhverjar skuldbindingar að marki vegna nýrrar fjárfestingar í fiskverkuninni, en eins og við vitum hafa fiskiskipin mjög setið fyrir í Fiskveiðasjóði þannig að margs konar hagræðing og endurnýjun í fiskverkun hefur setið á hakanum og ýmis fyrirtæki alls engrar fyrirgreiðslu notið úr Fiskveiðasjóði, sem þó eiga rétt á henni. En það þýðir lítið að segja við þá menn, sem nú standa frammi fyrir lánardrottnum sínum og eru kannske að missa fiskverkunarhús sín á uppboð eða skip af því að ekki er eyrir til í Fiskveiðasjóði, að Fiskveiðasjóður standi vel á pappírnum. Það er lítil huggun fyrir þessa menn. Þeir geta ekki veifað því framan í þá sem þeir skulda. Ég vil fyrst segja það, að frv. það sem hér liggur fyrir endurspeglar í raun það ástand sem nú er í sjávarútveginum. Um síðustu áramót var hallarekstur fiskiskipastólsins orðinn slíkur, að til mjög róttækra ráðstafana varð að grípa. Frá 1. sept. hafði olían verið niðurgreidd annars vegar með því að gera upptækan Tryggingasjóð fiskiskipa með þeim afleiðingum að vátryggingakostnaður fiskiskipa verður meiri í framtíðinni en hann hefði ella orðið. Þessi tryggingasjóður átti að standa fyrir því að við gætum tekið endurtryggingar inn í landið í meira mæli, við gætum orðið sterkari í tryggingastarfsemi okkar en áður. Nú hefur þessu fé verið eytt, sóað í eyðslu. Það er afleiðing af vondri stefnu hæstv. sjútvrh. og ríkisstj., enda sagði hæstv. sjútvrh. í útvarpi í ágústmánuði s. l. að það væri erfitt að hugsa sér að stofna til skulda til að greiða niður olíuna á sama tíma og útvegsmenn ættu eitthvað í sjóði. En nú er sú tíð komin að útvegsmenn eiga hvergi neitt í sjóði svo að grípa verður til annarra ráða. Auðvitað tek ég undir það með hæstv. sjútvrh., að sú leið að greiða niður sérstaklega rekstrarkostnað sjávarútvegsins af almannafé, en ekki annars atvinnurekstrar, gengur ekki. Þetta var reynt frá 1. sept. til ársloka með þeim afleiðingum að iðnaðurinn safnaði stórkostlegum skuldum, og væri fróðlegt fyrir hæstv. sjútvrh., nema hann hafi fengið það bréf sem formaður Framsfl., að fá þá úttekt sem iðnaðardeild SÍS sendi þm. Framsfl. núna um áramótin til að segja þeim hversu mörgum milljónum SÍS hefði tapað á þeirri ráðstöfun. Það voru ekki neinir smápeningar. Og sú aðferð að stofna sjóð sem hefur engar tekjur til þess að greiða niður olíu er auðvitað það sama og að vísa þeirri skuld á skattborgarana í landinu. Auðvitað mun þjóðin borga þessar niðurgreiðslur. Sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs þýðir að ríkissjóður verður að greiða þessa peninga. Það væri auðvitað miklu hreinlegra að ríkissjóður yfirtæki þessar skuldir strax sjálfur, en ekki væri farið í þennan feluleik til að láta ríkissjóð koma betur út um áramótin á pappírnum. Hér er sem sagt valin sú leið að taka upp 4% útflutningsgjald, er renni í Olíusjóð fiskiskipa, sem stofnaður skuli að nýju hinn 1. jan. Eftir brbl. átti hann að vera til til 31. des., en mér sýnist að hér sé annar olíusjóður til orðinn, sem hefur í stórum dráttum sama markmið og sá fyrri, en tekur að sjálfsögðu ekki við skuldbindingum þess gamla. Ég vil að fram komi að sjútvn. varð sammála um að þær skuldbindingar yrðu ekki lagðar á þennan. Eins og fram kemur í grg. með frv. var halli útgerðarinnar að meðaltali um 15% fyrir síðustu áramót. Með síðustu hækkun fiskverðs og með útflutningsgjaldinu metur Þjóðhagsstofnun það svo, að útgerðin sé að meðaltali rekin með 3% halla. Þessar tölur eru að sjálfsögðu miðaðar við það gengi sem þá var, en síðan hefur gengi krónunnar sigið þannig að halli útgerðarinnar er meiri en hér er sýnt. Sú aðferð, sem hér er höfð, byggist á því, að þau skip, sem mest afla, eru látin leggja mest í olíusjóðinn, en fá hins vegar greitt úr honum í samræmi við eyðslu. Auðvitað er þarna um millifærslu að ræða milli einstakra skipa. Mér hefði þótt eðlilegra að fara þá leið, að í staðinn fyrir að taka útflutningsgjald væri greidd uppbót á fiskverðið af svipaðri fjárhæð þannig að hvert skip nyti síns afla og fengi það sem því bæri. M. ö. o.: vel rekin skip, sem mikið afla, bæru meira úr býtum. En sú leið var ekki valin. Um þetta má kannske deila. Þetta er auðvitað viðkvæmt mál gagnvart sjómönnum, og ég skil það vel. Það hefur því miður verið haldið þannig á málefnum sjómanna undanfarin ár að það er náttúrlega ekki við því að búast að þeir hafi mikla biðlund gagnvart stjórnvöldum. Þeir hafa beðið lengi eftir sinni leiðréttingu og það hefur m. a. gert lausn útgerðarvandans torveldari en ella. Við skulum ekki vera að fara neitt í grafgötur með það. Olíugjaldið, svo að ég minnist á það, hefur verið talað um að ætti að vera til skamms tíma. Það hefur gengið upp og niður, en engin önnur leið hefur fundist sem gæti komið í staðinn fyrir það. Kjarni málsins er að sjálfsögðu sá, að efnahagsstefna ríkisstj. hefur á undanförnum árum miðast við að reyna að leysa efnahagsmál þjóðarinnar og þar með verðbólguvandann á kostnað útflutningsatvinnuveganna. Hæstv. sjútvrh. benti rækilega á þetta í áramótagrein sinni í árslok 1981, þegar hann gerði upp mesta góðæri sem yfir okkur hefur gengið og var að reyna að átta sig á því hvernig á því stæði að útgerðin skyldi ekki hafa safnað í sjóði á þessum árum. Þá var niðurstaða hans sú, að á árinu 1982 yrði að brjóta í blað, lengra yrði ekki gengið á þessari leið. Það hefði sýnt sig að verðbólguvandinn yrði ekki leystur á kostnað atvinnuveganna. En þó að hann hefði komist svo viturlega að orði í Tímanum á síðasta degi ársins sýndi framhaldið, því miður, að hann hafði ekki pólitískt þrek til þess að fylgja því eftir. Um brtt. þeirra fjórmenninga úr sjútvn., hv. 4. þm. Suðurl., 1. landsk. þm., 1. þm. Norðurl. v. og 6. landsk. þm., vil ég segja það að ég er andvígur þeirri brtt. Ég tel að þau skip sem landa afla sínum erlendis eigi ekki að vera sér á báti, eigi ekki að sitja við betra borð en aðrir hvað snertir útflutningsgjaldið. Það mundi verka sem hvatning bæði fyrir útgerðarmenn og sjómenn eins og væri. Ég vil vekja athygli á því, að samkv. upplýsingum, sem nm. í sjútvn. hafa borist frá Landssambandi ísl. útvegsmanna, er verðlag á olíu í helstu löndunarhöfnum íslenskra fiskiskipa erlendis nú í kringum 5 kr. lítrinn, en niðurgreiddrar olíu, eins og gert er ráð fyrir í frv., um 4,58 kr. lítrinn. Þetta mundi m. ö. o. þýða að fiskiskipin mundu reyna að komast hjá löndunum erlendis, sigla heim með tóma tanka og fylla svo skipin með olíu, sem niðurgreidd yrði með afla annarra fiskiskipa. Slíkt getur að sjálfsögðu ekki gengið. Auðvitað er sparnaður fólginn í því að skipin fylli tanka sína erlendis. Það dregur úr flutningskostnaði á olíu og olía fæst erlendis oft, eins og hér kemur fram, við góðu verði. Í upplýsingum frá Landssambandi ísl. útvegsmanna kemur m. a. fram, að á árunum 1980–1982 hafi íslensk fiskiskip landað 300 sinnum erlendis hvort árið. Lauslega má ætla að við hverja löndun erlendis taki meðalskip um 35 þús. lítra. Samtals má því ætla að íslensk fiskiskip taki um 10-11 millj. lítra af olíu erlendis á ári. Miðað við framangreindar forsendur um verð munu íslensk fiskiskip alfarið hætta að taka olíu erlendis, þar sem niðurgreidda olían hérlendis er lægri en niðurgreidd olía erlendis. Það merkir að þau skip er landa innanlands muni í gegnum útflutningsgjald greiða niður olíu til þeirra fiskiskipa er landa erlendis, segir í bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna. Miðað við að framangreindir 11 millj. lítrar, sem ella yrðu teknir erlendis, séu keyptir hér heima er heildarkostnaður um 78 millj. kr. Niðurgreiðsla um 27 millj. kr. Þessi niðurgreiðsla er, eins og áður sagði, greidd af þeim skipum sem landa hér á landi. Ef þessar 11 millj. lítra hefðu verið keyptar erlendis á verðum sem þar gilda væri kostnaður þessara 11 millj. lítra um 55 millj. kr. Raunverulegur mismunur er um 23 millj. kr., sem er umframkostnaður þjóðfélagsins við að nýta sér ekki ódýrari olíu, sem fæst á lægra verði í fiskihöfnum erlendis. Þetta er niðurstaða Landssambands ísl. útvegsmanna. Landssamband ísl. útvegsmanna lýsir útflutningsgjaldi sem tekið sé erlendis og nemur 3% af brúttósölu andvirði. Þegar í frv. er talað um 4% útflutningsgjald miðast það við fob-verð, en er í raun 3%. Það er viðurkennd reikningsregla í sambandi við slíkt. Hugmynd LÍÚ er sú, að tekið verði útflutningsgjald af sölum erlendis sem nemur 3% af brúttósöluandvirði og jafnframt að sú olía sem tekin verði sé greidd niður um 35%, þ. e. jafnt og hér heima, en þó megi niðurgreiðslan aldrei nema hærri fjárhæð en framangreint 3% útflutningsgjald nemur. Þessi aðferð tryggir þrennt: 1. Þjóðfélagið í heild hagnast þar sem þessar 11 millj. lítra af olíu verða teknar erlendis á 23 millj. kr. lægra verði en hérlendis. 2. Kemur í veg fyrir að skip er landa erlendis fái hérlendis niðurgreidda olíu án þess að leggja nokkuð af mörkum í olíusjóðinn. 3. Verðhlutföll á olíu hér á landi og erlendis raskast ekki frá því sem verið hefur. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta, en ítreka að ég er andvígur því að fella útflutningsgjald niður af afla sem landað er erlendis. Ég skal svo ekki hafa miklu fleiri orð um þetta. Eins og þessum málum er komið treysti ég mér ekki til að vera andvígur frv. Ég mun sitja hjá við afgreiðslu þess, en með því er ég engan veginn að lýsa yfir stuðningi við þá aðferð sem hér er viðhöfð til þess að halda flotanum gangandi.



Herra forseti. Varðandi orð síðasta ræðumanns vil ég taka það fram, að í þessu bréfi frá Landssambandi ísl. útvegsmanna kemur ekki neitt fram um það hvort inn í 5 kr. verð pr. olíulítra erlendis er tekin sú niðurgreiðsla sem tekin er af óskiptu erlendis vegna olíukaupa. Ég geri ráð fyrir, ef þarna er um óniðurgreitt verð að ræða eins og það er á almennum markaði, að það fari nokkuð niður fyrir 4.85 þegar búið er að draga frá þann olíuskatt sem tekinn er af óskiptu erlendis við sölu þar. Þar utan kemur auðvitað ekkert fram hjá LÍÚ í þessu bréfi sú staðreynd, að olíuverð er á hraðri niðurleið, og það mun að sjálfsögðu koma miklu fyrr fram í höfnum í Vestur-Evrópu heldur en hér af mörgum ástæðum. Þau skip sem þar selja á næstunni munu þess vegna njóta þess í einu og öllu, sem allar spár segja til um og þegar er komið til framkvæmda, að verð á gasolíu og svartolíu fer stórlækkandi. Þessar röksemdir frá LÍÚ breyta því í engu minni afstöðu í sambandi við þá brtt. við 2. gr. sem við fjórir hv. þm. flytjum að öðru leyti en því, að ég benti á það í minni framsöguræðu að það er á móti grundvallarstefnu Sjálfstfl. að hafa bein áhrif á kaup og kjör í gildandi kjarasamningum, ef ekki er um þjóðarnauðsyn að ræða. Ég hef ekki mörg orð að segja um ræðu hæstv. sjútvrh. Ég tek undir það með honum að orðið er aðkallandi að afgreiða þetta mál. Það er þegar farið að vinna eftir því og það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að það gæti komið til framkvæmda þótt ekki væri orðið að lögum. M. a. þess vegna höfum við sjálfstæðismenn ekki lagt fram beinar brtt. um aðrar fjáröflunarleiðir sem hefði mátt fara til þess að afla þeirra fjármuna sem þarf til að standa undir hinum aukna olíukostnaði fiskiskipa. En það var margt annað í ræðu hæstv. ráðh., sem vissulega hefði verið full ástæða til að gera hér ítarlega að umræðuefni, þó að ég geri það ekki vegna þess hversu áliðið er. Það kom auðvitað aldrei fram hjá mér að leysa ætti þá skerðingu, sem ég tel að ekki hafi enn verið bætt, nú með hækkuðu fiskverði. Ég tel hins vegar að menn hefðu átt að viðurkenna það að þessi skerðing hefði átt sér stað og hún væri óbætt, en mundi verða bætt þegar betur gengi hjá útgerðinni. Ég hef alltaf haldið því fram, að það bæri að viðurkenna það, að miklar tekjur undir vissum kringumstæðum hjá fiskimönnunum gætu haft þau áhrif í þjóðfélaginu að auka verðbólgu, ef ekki væri nokkurt aðhald á. Ég hef þess vegna alla tíð verið fylgjandi því og talið það óhætt, þegar miklir kúfar kæmu á þær tekjur, að taka af í nokkurs konar skyldusparnað og geyma um nokkurt tímabil í verðtryggðum sjóðum, þannig að það fé kæmi ekki út í verðlag strax og yki þar með verðbólguna. En mér þykir satt að segja skrýtið það sem kom fram hjá hæstv. ráðh., að það væru launþegar í landi, sem gætu ekki sætt sig við meiri hækkun en sjómenn hefðu fengið núna og þá væntanlega áður fyrr. Hverjir eru þessir launþegar? Eru það forustumenn Alþýðusambands Íslands? Eru það forustumenn Verkamannasambands Íslands eða forustumenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja? Ég held að það sé nauðsynlegt að fá þetta fram. Og um leið þá, að það verði einhvern tíma skorið úr um það af þessum mönnum og öðrum, hver mismunurinn á að vera. Eða eiga launin að vera hin sömu hjá fiskimönnum og mönnum sem vinna fastan jafnan vinnutíma í landi? Og hverjir hafa ákveðið það? Ég vil benda á að það eru ekki ýkja mörg ár síðan það var almennt viðurkennt hjá launþegahreyfingunni, að það væri engin goðgá þó fiskimenn væru með allt að 20% meiri meðallaun en sambærilegir launþegar í landi. En þetta hefur stórkostlega skekkst og nú er það orðið öfugt. Ég álít að þegar fleiri launþegastéttir eru teknar inn í dæmið í landi, þá séu fiskimenn, sérstaklega bátamenn, orðnir um það bil 20% undir þeim að meðaltali. Þetta tel ég rangt að farið, miðað við þá aðstöðu sem þessir menn búa við í sínu starfi. Hæstv. ráðh. benti á að það hefði verið athugað mjög gaumgæfilega hvort ekki hefði verið hægt að draga eitthvað úr því 5.5% útflutningsgjaldi, sem nú er við lýði samkv. gildandi lögum. Og hann sagði: það þarf að skoða ítarlega, það fæst ekkert, það er hvergi lát á. Síðan upplýsir hann það í næsta orði að tekist hafi að ná 30 millj. út úr Tryggingasjóðnum. Það tókst að ná 30 millj. þar út til þess að lækka olíuverðið. Kannske það mætti nú bara minnka um 30 millj. kr. til frambúðar. En hæstv. ráðh. benti á það líka að það er álitamál hvort 1% eigi að fara í Fiskveiðasjóð af útflutningsgjaldinu, enda finnst mér það næsta óeðlilegt að af sjómönnum sé verið að taka gjald, sem renni í sjóð, sem er svo nýttur af pólitískum ráðh. til þess að fjölga fiskiskipum í landinu, sem hefur bein áhrif á tekjumöguleika sjómanna. Ég held að það sé orðið tímabært að leggja þetta gjald niður, þá þyrfti ekki útflutningsgjaldið að hækka jafnmikið nú, og hafa þá til fyrirmyndar aðrar stéttir og aðra sambærilega sjóði, sem hæstv. ráðh. minntist einmitt á. Hæstv. ráðh. upplýsti hér frekar um störf hlutaskiptanefndar, sem svo hefur verið kölluð. Ég fagna því að þetta mál er komið á rekspöl og ég heyri á honum að hann er hlynntur því, að þessari vinnu verði haldið áfram. Ég tek undir það með honum og styð að því. Ég held að einmitt brtt. okkar sjálfstæðismanna þriggja muni verða stuðningur við þetta starf, ef þingið kemur þar til líka og leggst á eitt með aðilum að greiða úr þessu máli. Og ég vil taka það fram, að þótt ég leggi það til að lög um verðlagsráð verði endurskoðuð, þá er fjarri mér að leggja til að það verði lagt niður. Ég átti sjálfur þátt í því að þau lög voru sett og í ýmsum brtt. við það á árunum eftir að lögin voru samþykkt. Ég hef nú bent á eina brtt., sem ég teldi sjálfsagt að koma fram, að það sé ekki svokallaður „jó-jó“ ráðh. sem sé í oddamannsstöðu heldur sé það sáttasemjari ríkisins eða fulltrúi hans. Hæstv. ráðh. hefur tekið vel í þessa till. og hefur rætt um að hann gæti hugsað sér að hún yrði samþykkt með nokkrum breytingum. Á það get ég vel fallist og ég tel að vel fari á því að almenningur í landinu, sjómenn og útgerðarmenn fái að heyra að það sé vilji hjá hv. Alþingi til að leysa úr þessum vanda, sem allir viðurkenna að óneitanlega er til staðar í samskiptum aðilanna og kannske samskiptum þeirra við aðra þegna þjóðfélagsins.



Mér er kunnugt um að 1. flm. brtt. á þskj. 298 hefur rætt við hæstv. sjútvrh. um breytingar á brtt. um ákvæði til bráðabirgða. Ég skoða það svo sem hún sé kölluð aftur við 2. umr., en ný brtt. yrði flutt skriflega við 3. umr.