Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



frv. þetta er framborið til staðfestingar brbl., sem út voru gefin 29. sept. s.l. samkv. tilmælum bæjarstj. Reykjavíkur, um heimild þá, sem um getur í frv. Þarf ég ekki að skýra það nánar. Ég mælist til, að frv. sé vísað til hv. allshn. að umr. lokinni.



Á því er enginn vafi, að húsnæðismálin eru eitt af vandasömustu viðfangsefnum, sem upp hafa komið, síðan ófriðurinn skall á. Í mörgum bæjum og þorpum hefur gætt verulegra húsnæðisvandræða síðustu árin. Menn hafa orðið að búa við húsnæði, sem hefur mátt teljast mjög ófullkomið og stundum jafnvel hættulegt til íbúðar. Segja má, að fullkomið ófremdarástand hafi ríkt í þessum málum hér í Rvík, og hefur ekki fengizt á því nema lítil bát. Og á þessu hausti hefur ástandið versnað ,ið mun. Samkv. skýrslu um þetta munu 120 fjölskyldur hér í bæ hafa verið húsnæðislausar eða skort hæfilegt húsnæði. Það verður af líkum, hvílíkt tjón getur af þeim stafað, enda hafa berklalæknar þótzt sjá þess merki, að berklaveiki væri farin að aukast aftur, en hún hefur, eins og kunnugt er, verið í rénun undanfarin ár. Það var auðséð þegar á síðasta hausti, að húsnæðisskortur mundi verða tilfinnanlegur og hæstv. ríkisstj. mundi verða að gefa út brbl. Hún gaf út þessi brbl. 29. sept., eða einum degi fyrir flutningsdag í haust, og þau voru svo ófullkomin, að engar líkur gátu talizt til, að þau munda ráða nema litla bót á vandræðunum, enda hefur sú raunin orðið á. Í 1. gr. er aðeins gert ráð fyrir heimild til að taka leigunámi sumarbústaði í Gullbringu-, Kjósar-. og Árnessýslum, og í 2. gr. er heimild til að framkvæma útburð á þeim utanhéraðsmönnum, sem tekið hafa húsnæði á Ieigu án leyfis húsaleigun. Hins vegar er ekkert í l. þessum, sem heimilar hrepps- og bæjarstjórnum annars staðar á landinu að gera ráðstafanir til að sjá húsnæðislausu fólki fyrir húsaskjóli, til dæmis með því að kreppa að þeim, sem óþarflega mikið húsnæði hafa, eða taka leigunámi húsnæði, sem er lítt notað eða ónotað með öllu. Ég hef til dæmis talið alveg sérstaklega ástæðu til að taka húsnæði, sem haldið er lausu í „spekulations“-skyni, sem oft vill verða. Nú játa ég, að það er neyðarúrræði að þurfa að skammta húsnæði, því að oft er erfitt að framfylgja slíku af réttlæti. En í þessum málum ríkir neyðarástand. Það er slæmt að þurfa að grípa til slíkra aðferða til að treta úr ófremdarástandinu. sem á að miklu leyti rót sína að rekja til vanrækslu valdhafanna, því að eðlilegasta aðferðin hefði verið að koma í veg fyrir vandræðin, eins og eðlilegasta aðferðin í heilbrigðismálum er sú að hindra sjúkdómana í stað þess að lækna þá. En þó verður nú að gera eitthvað í málinu og hindra þá, að þetta ástand geti skapazt aftur, um leið og bætt er úr vandræðaástandi, sem þegar er skapað. Alþfl. mun bera fram till. í þessu máli nú á þessu þingi. Hann hefur, eins og kunnugt er, gengizt fyrir því, að komið yrði upp verkamannabústöðum. Eins og nú er ástatt, eru að vísu miklir örðugleikar á því að halda þessu starfi áfram. En þeim örðugleikum mætti að nokkru leyti ryðja úr vegi með því að skapa betri skilyrði til nýbygginga í kaupstöðum og kauptúnum landsins. Eitt af því, sem nauðsynlegt væri að gera í því sambandi, er að lækka vexti af lánum til bygginga. Og ríkisvaldið yrði jafnframt að greiða fyrir innflutningi efnis til verkamannabústaða og láta þá sitja fyrir öðrum byggingum, sem minni þörf er á. Þetta er sú hlið málsins, sem ekki má gleymast. En þó er víst óhjákvæmilegt að gera ráðstafanir til þess, að húsnæði, sem til er á hverjum tíma, komi þeim að notum, sem hafa þess mesta þörf. Alþfl. mun því verða fús til samstarfs við alla flokka í þessu efni, jafnframt því, að hann leggur fram frv. það, sem útbýtt verður hér í dag, þar sem gert er ráð fyrir allmiklu víðtækari ráðstöfunum en þeim, sem þetta stjfrv. gerir ráð fyrir.



Þó að hæstv. ríkisstj. hafi eflaust borið fram frv. þetta í góðum tilgangi, er ekki þess að dyljast, að þar kennir nokkurs einstrengingsháttar. Aðalatriði frv. er. að taka megi leigunámi sumarbústaði í nágrenni Rvíkur og bera út utanhéraðsmenn, sem fengið hafa húsnæði í bænum. Má segja, að nú sé farið að gera nokkuð svo upp á milli fólks í þessu þjóðfélagi. Þetta er alveg í samræmi við það, að hæstv. stj. setti l., sem heimiluðu leigunám á húsnæði í sveitum landsins handa Reykvíkingum. Jafnframt því, að slík l. eru sett, er þess svo krafizt, að bera megi út utanhéraðsmenn, sem fengið hafa inni í Rvík. Ég skil ekki þennan hugsunarhátt. Sjá menn ekki, að þetta er stórhættuleg löggjöf og verkar eins á aðsóknina til Rvíkur og þegar sett eru ákvæði um, að utanbæjarmenn megi ekki fá hér vinnu. Það sér hver heilvita maður, að þetta hlýtur að hafa þær afleiðingar, að menn, sem hingað eru komnir utan af landi, reyna að fá sér hér lögheimili, þótt það hafi ekki verið ætlun þeirra í upphafi. Ég veit nokkur dæmi slíks. Það verður svo í reynd til að auka á húsnæðisvandræðin. Þetta er bæði leiður hugsunarháttur, þar sem verið er að gera upp á milli borgaranna, og auk þess hættulegur, þar sem þetta miðast að því að auka innstreymi til bæjarins. Ef bæta á úr húsnæðisvandræðunum, er til sú leið að skammta húsnæðið. Virðist ekki ástæða til þess á erfiðleikatímum, að þeir, sem hafa efni á að koma sér upp húsum, búi á tveim eða þrem hæðum í 10 eða 15 herbergjum, á meðan aðrir, sem ekki hafa efni á slíku, eru bornir út úr lélegum íbúðum. Yfirleitt verð ég að telja þetta frv. eitt af líklegustu löggjafarplöggum, sem ég hef séð lengi.



Herra forseti. - Ég hef í rauninni ekki margt um þetta frv. að segja. Reynslan hefur sýnt, að það er í alla staði ófullkomið, því að það leysir engan veginn úr þörf þeirri, sem fyrir er. Í skýrslu, sem húsnæðisn. Rvíkur sendi bæjarráði nýlega, segir, að 120 húsnæðislausar fjölskyldur hafi leitað til bæjarins og farið fram á, að hann útvegaði þeim húsnæði. Þar við bætist allmargt fólk, sem hefur fengið þá úrlausn, að það var flutt upp að Korpúlfsstöðum, en sú úrlausn - getur ekki talizt hagkvæm fyrir menn, sem vinna hér í bænum. Aðrir hafa verið fluttir í sumarbústaði, þar sem gólfflötur er 25 fermetrar að stærð, því að hann má ekki vera meiri, og eftir því er annað þar. Ýmsir þeirra. sem teljast hafa fengið úrlausn, hafa hlotið slíkt húsnæði, að heilsa þeirra er í veði. Og meðal þeirra fjölskyldna, sem enga úrlausn hafa fengið, eru 50, sem eru alveg á götunni. Sjö þeirra hafa verið fluttar í búningsklefana suður á Íþróttavelli, þar er svo ástatt, að bárujárn er slegið utan á trégrind og veggir ótroðnir. Ef þetta er ekki ófremdarástand, veit ég ekki, hvað á að heita því nafni. Þess verður að krefjast af þingi og stj., að gripið verði til róttækra ráðstafana til þess að bæta úr þessu ástandi. Og leiðin er nú, eins og ástatt er, aðeins ein: Að skammta húsnæðið í bænum. Öðruvísi verður ekki ráðin bót á vandræðunum nógu fljótt. Þess vegna höfum við þrír þm. Sósfl. lagt fram frv., þar sem gert er ráð fyrir, að þessi leið verði farin til bráðabirgða. Frv. er að vísu ekki prentað enn þá, en verður væntanlega útbýtt á morgun. Það gleður mig, að hv. 4. þm. Reykv. hefur lýst yfir því fyrir hönd Alþfl., að hann sé reiðubúinn til samstarfs við alla flokka í þessu máli. Vænti ég þess, að skjót lausn geti fengizt með slíku samstarfi. Um hitt er ég hv. 4. þm. Reykv. sammála, að hér er aðeins um bráðabirgðaúrlausn og neyðarúrræði að ræða. Aðalatriðið er að reisa seinna góðar íbúðir á félagslegum grundvelli, það er framtíðarlausn málsins. Ég ætla svo ekki að orðlengja þetta meira, en vænti þess aðeins, að till. okkar komi sem fyrst fyrir.



Það var út af umræðum og misskilningi um þetta mál, - ráðstöfun ónotaðs húsnæðis. Ég skal þá fyrst stuttlega gera grein fyrir, hvernig þessi l. eru til komin. Það var upphaflega þannig, að bæjarstjórn eða bæjarráð skipaði n. manna úr ö)lum flokkum, er gera skyldi till. til úrbóta í þessum málum. Samkv. þessum till. voru þau brbl. sett, er hér um ræðir, svo langt sein þau ná. En þau ganga ekki eins langt eins og till. bæjarstjórnar, þar sem gert var ráð fyrir að skammta mönnum af þeirra eigin íbúðum, eftir því sem þeir töldust geta komizt af með. Um þetta er það að segja, að stjórnin leit blátt áfram svo á, að á þennan hátt væri gengið lengra í þá átt að skerða eignarrétt manna en fært þætti með brbl. Hitt er svo allt annað, hvað þingið álítur rétt að gera. Í ummælum hv. þm. V.-Sk. um þetta mál gætti nokkurs misskilnings. Það lítur svo út sem hann álíti, að þessi l. feli í sér ummæli þess efnis, að utanbæjarmönnum sé fyrirmunað hér húsnæði. En þetta er gömul löggjöf, sem hann mun hafa átt þátt í að setja. En það er vitanlega verr farið en heima setið að setja l., sem ekki eru framkvæmd eða haldin. Um það, að menn neyðist til að taka sér hér lögheimili, ef þeir þurfa að dvelja eitthvað hér við atvinnu eða annað, er það að segja, að ekki munu mikil brögð að því, enda geta þeir ekki fengið heimili með löglegu móti. Viðurlögin ná því jafnt til þeirra, ef þeir setjast hér að, hvort sem þeir taka sér hér lögheimili eða ekki. Þessi l. eru skref til að framkvæma áður sett lög.



Ég vil aðeins leiðrétta hæstv. ráðh. Hann segir, að ég hafi átt þátt í að setja þessi l. Man ekki hæstv. ráðh., að um þetta voru gefin út brbl. af hans eigin stj., og man hann ekki, að ég mótmælti þeim? Þessi bannlög voru þá gefin út eins og nú. Það er þess vegna ekki rétt fyrir hann að reyna að koma þessu á aðra, þótt af því sé óneitanlega óbragð. Um hitt atriðið, að menn taki sér hér lögheimili, er ég eins vel kunnugur og hann. Þegar menn geta hvorki fengið hér atvinnu né húsnæði án þess, þá leiðast þeir til þess í mörgum tilfellum. Þetta er óviturlegt. Hér hafa 1. þveröfugar verkanir við það, sem þau eiga að hafa. Auk þess er þetta ranglátt gegn þegnunum, ef tekið er tillit til þess, að nærri allt. byggingarefni, sem flyzt til landsins, er notað í Rvík.



Það mætti æra óstöðugan að leiðrétta misskilning hv. siðasta ræðumanns. Hann þóttist vera að leiðrétta mig og minnti á, að umtöluð l. hefðu aðeins verið brbl. En vissulega væru þau fallin úr gildi, ef hv. Alþ. hefði ekki gert þau að sínum l. Og eru það þá ekki gömul l., eins og ég sagði? Ég sagði, að hv. þm. hefði tekið þátt í setningu þessara l., og meinti þá auðvitað, að honum hefði verið vel kunnugt um þau, þar sem hann átti setu á þingi Um það, hvort hann hefði greitt atkv. með þeim eða móti, fullyrði ég hins vegar ekkert og hann ekki heldur, ekki núna í ræðu sinni. En þetta skiptir ekki máli. heldur hitt, að ég sýndi fram á, að honum hlaut að vera kunnugt um, að þetta voru gömul l., sem nú ætti að verða hægt að framfylgja. Hér þarf því engrar leiðréttingar við, það stendur óhaggað, sem ég hef sagt. Um kunnugleika hv. þm. af því, að menn taki sér fasta bólfestu hér í bænum, um þá kunnugleika skal ég ekki deila. Um hitt verður ekki deilt, að þeir, sem komnir voru hingað, áður en l. voru sett, geta verið hér áfram í fullum rétti, en þeir, sem komu eftir að l. voru sett, koma ekki löglega með neinum ráðum. Það skiptir hér engu máli, hvort þeir hafa tekið sér hér lögheimili eða ekki. Þetta er nú svona. og deili ég ekki meira um það við hv. þm.



Það er aðeins stutt aths. Ég verð að segja, að ég á hálfbágt með að skilja það, er tiltölulega greindir menn verða tvísaga með fárra mínútna millibili, eins og nú hefur orðið. Það hlýtur að koma af því, að málstaður þeirra er óverjandi. Ég sagði aldrei, að þessi l. hefðu ekki verið samþykkt síðar af Alþ. Annar málflutningur í þessu efni er eftir þessu, og þarf ég því ekki að gera aths. mína lengri.