Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fyrir hönd heilbr.- og félmn. legg ég hér fram skrifl. brtt., sem er þó varla nema nafnið, því að hér er aðeins um leiðréttingu að ræða. Brtt. er á þessa leið: „Við 1. gr. Fyrir orðin „Í stað 17. og 18. tölul. laganna (fyrir áorðnar breytingar nú 19. og 20.)“ kemur: Í stað 17. og 18. (fyrir áorðnar breytingar 19. og 20. ) tölul. 1. gr. laganna.“ - Ég vona, að deildin geti fallizt á þessa breyt., og hef ekki meira um þetta að segja, en afhendi hér með hæstv. forseta þessa brtt.



Herra forseti. Við höfum leyft okkur að bera fram í hv. d. frv. til l. um breyt. á l. um útflutningsgjald af sjávarafurðum, við hv. þm. N-Þ., hv. þm. Snæf. og ég. Með frv. er lagt til, að numin séu úr gildi þau ákvæði l., að saltfiskur sé undanþeginn útflutningsgjaldi eins og verið hefur nú um skeið. Ástæðan til, að saltfiskur er einn sjávarafurða undanþeginn, mun vera sú, að á þeim árum, sem það var gert, var mjög lítill útflutningur saltfisks; hann var svo að segja ekkert verkaður. Jafnframt því var mjög erfitt um sölu á saltfiski, svo að það þótti hlýða að bæta þá aðstöðu með því að láta hann vera undanþeginn útflutningsgjaldi. En eins og hv. þingmenn vita, þá fellur útflutningsgjald af sjávarafurðum til fiskveiðasjóðs, sem notar þessar tekjur til þess að greiða lán til eflingar sjávarútveginum, sérstaklega bátaútveginum, og þeim stofnunum, sem miða að því, að þær vörur, sem hann framleiðir, séu markaðshæfar. Tekjur fiskveiðasjóðs af útflutningsgjaldi munu hafa verið 4.6 millj. árið 1946, en stjórn fiskveiðasjóðs gerir ráð fyrir, að sams konar tekjur árið 1950 verði 2.5–3 millj., tæplega 3 millj. Hins vegar taldi stjórn fiskveiðasjóðs, að ef í gildi væru sams konar ákvæði um útfluttan saltfisk, þá mundu tekjurnar nema um 5 millj. kr. Ástæðan fyrir því, hvernig tekjur sjóðsins hafa hrapað niður árið 1950, er sú, að verulegur hluti fisksins er verkaður sem saltfiskur. Á sama tíma og lítur út fyrir, að tekjurnar lækki svo, eru uppi háværar raddir um, að sjóðurinn veiti lán eins og áður til báta- og vélakaupa og fiskiðnaðar, hraðfrystihúsa, fiskimjölsverksmiðja o. fl. Það er því augljóst, að sjóðurinn mun eiga við þrengri kjör að búa í framtíðinni en verið hefur. Sjóðsstjórnin hefur því farið fram á, með tilliti til þessa, að sams konar ákvæði gildi um útfluttan saltfisk og aðrar sjávarafurðir. Jafnframt þessu er vitað, að ýmis þau hraðfrystihús, sem byggð voru á árunum 1946–49, hafa orðið hart úti í sambandi við lán. Þau munu hafa fengið loforð um lán úr stofnlánadeildinni, en mörg hafa engin lán fengið. Sum hefur verið haldið áfram að byggja og starfrækja á þann hátt að taka bráðabirgðalán til fárra ára með vaxtakjörum, sem þau rísa ekki undir, gegn því að fá svo framlag sitt greitt síðar. Þessi hús verða að borga 6–7% vexti af byggingarlánum og greiða þau á fáum árum eða hafa orðið að taka víxla til 2–3 ára og eru því dæmd úr leik að inna af hendi sitt hlutverk gagnvart útveginum. Það er því öllum ljóst, að á þessu verður að ráða bót, einkum eftir að það er vitað, að stofnlánadeildin getur ekki staðið við loforð sín um lán. Á síðasta þingi var samþ. að leggja framleiðslugjald á útflutningsverðmæti nýju togaranna, og skyldi það ganga til hraðfrystihúsa, sem byggð voru á árunum 1945–49. Það er augljóst, að ekki er hægt með þessu að veita lán á sama hátt og nýbyggingarráð ákvað á sínum tíma. Nú hefur það skeð síðan, að á þessu þingi var ákveðið í breytingum á lögum um gengisbreytingu, launabreytingar, stóreignaskatt, framleiðslugjöld o. fl., að togararnir skyldu vegna hinna nýju kjarasamninga hætta að greiða þetta gjald. Með því er raunverulega kippt til baka þeim möguleika að veita hraðfrystihúsunum nauðsynleg lán. Við flm. þessa frv. leggjum til, að enn verði gerð tilraun til að hjálpa þessum frystihúsum, þó að í smáum stíl sé. Leggjum við til, að helmingi þeirra tekna, sem fiskveiðasjóður fær, verði næstu 5 ár varið til þess að lána hraðfrystihúsum, sem byggð voru 1946–49. Það mun varlega áætlað, að samkvæmt þessum nýju ákvæðum muni tekjur sjóðsins aukast um 1 millj. næsta ár. Það þýðir, að fiskveiðasjóður hefur 5 millj. það ár, sem varið skal til styrktar hraðfrystihúsunum. Það er svo aðkallandi að veita úrlausn í þessum efnum, að það er gert ráð fyrir, að fiskveiðasjóður taki 5 millj. kr. lán, sem ríkissjóður ábyrgist, og verði því varið til lánveitinga og endurgreitt með þeim tekjum, sem ég gat um áðan. Þetta lán er áætlað mun lægra en frá stofnlánadeildinni, en þá var gert ráð fyrir 2/3 stofnkostnaðar, en hér er gert ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður láni 25% stofnkostnaðar, en þó þannig, að áhvílandi skuldir fari ekki 75% fram úr stofnkostnaði. Það má e. t. v. segja, að þetta sé lítil aðstoð, miðað við það, sem reiknað var með í byrjun, en þó vonum við, að hraðfrystihúsin geti bjargazt við þá fjárveitingu, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég hef nú drepið á helztu atriði þessa máls í þessari stuttu ræðu. Ég tel ekki nauðsynlegt að ræða þetta frekar, því að málið liggur ljóst fyrir og er þessari hv. deild kunnugt, og læt ég því þetta nægja. Ég vona, að þessu máli verði svo að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Frsm. meiri hl. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Eins og óskað var við 1. umr. þessa máls, hefur landbn. þessarar deildar tekið þetta mál til venjulegrar meðferðar á milli umræðna, og hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins og skilar tveim nefndarálitum. Á þskj. 526 er álit frá meiri hl. og á þskj. 513 er álit minni hl. Það, sem nm. greinir á, er, eins og nefndarálitin bera með sér, að minni hl. er mótfallinn því að flytja inn erlenda nautgripi, en vill þó leyfa að flytja inn erlent búfjársæði. En meiri hl. lítur svo á, að ekki þyrfti að vera meiri hætta í því t. d. að flytja inn nýfædda kálfa, sem einangraðir væru í eyju, heldur en ef flutt yrði inn sæði erlendis frá. Þá þarf að athuga það, að með því móti að flytja inn erlent sæði, tæki það aldrei skemur en 6–7 ár að koma upp nýjum stofni hreinræktuðum. Hins vegar ef fluttir væru inn nýfæddir kálfar og fyllstu varúðar gætt, þá þyrfti ekki að taka nema 1 ár að koma upp nýjum stofni. Hins vegar mundi það taka 12–14 ár, þótt hin leiðin heppnaðist, þangað til búið væri að sæða úr eyjunni og í land. Meiri hl. telur ekki meiri hættu á, að búfjársjúkdómar þurfi að flytjast til landsins, þótt nýfæddir kálfar séu fluttir inn, heldur en með sæðisaðferðinni. N. vill sameiginlega leyfa, að fleiri aðilar en ríkið fái leyfi til þessara tilrauna og standi þannig fjárhagslega að þessum tilraunum, en þó má að sjálfsögðu ekki víkja í neinu frá hinu stranga eftirliti. - Læt ég svo máli mínu lokið.

Frsm. minni hl. (Jón Sigurðsson) : Herra forseti. Þegar lögin um innflutning búfjár voru sett 1948, var leitazt við að tryggja, að búfjársjúkdómar flyttust ekki til landsins. Það var um það deilt, hvort leyfa ætti að flytja inn dýr og greiða þannig götuna fyrir sjúkdómum. Niðurstaðan varð sú, að þessi innflutningur var ekki leyfður þá, og nál. minni hl. er byggt á sömu rökum og þá. Mönnum er þó enn í dag mjög minnisstætt, hvílíkt afhroð innflutningur búfjár hefur valdið þjóðinni og hversu margar milljónir það hefur kostað ríkissjóð. Þegar þetta er athugað, ætti þetta að vera nægileg viðvörun að gæta nú að sér og slaka ekki í neinu á þeim böndum, sem sett hafa verið um innflutning búfjár. - Hv. þm. Mýr. lét í það skína, að hingað ætti að flytja inn nýfædda kálfa. Um þennan flutning stendur ekkert í lögunum eða í frv., og er það alveg eftir geðþótta, á hvaða aldri þessir nautgripir verða. Á hinn bóginn lítum við svo á, að úr því að l. heimila að flytja inn sæði, þá sé ekki ástæða að spyrna gegn því að gera tilraunir með það, ef öðrum skilyrðum er fullnægt. Þá er sagt, að þetta sé seinvirkt, og játa ég, að svo sé, en þetta hefur líka alltaf kveðið við, að önnur aðferð væri fljótvirkari, og því fór sem fór. Það er sem sagt borin fram sama röksemd og alltaf hefur verið fyrir þessum innflutningi. Ég vil rétt minna á, að hingað voru fluttir inn nautgripir af útlendu holdakyni 1932 eða 1933. Voru þeir af skozku holdakyni. Í þessum nautgripum kom fram sjúkdómur, en Magnús bóndi á Blikastöðum fékk að taka kálf undan einni kvígunni, og var hann tekinn frá henni strax eftir burðinn. Þetta kom síðan ekki að sök. Var þetta naut, sem síðan hefur verið notað til kynbóta, og út af því eru komnir kynblendingar. Þykja þessir nautgripir gefa betra kjöt en hinir innlendu. Mér fyndist nú hægt að flýta fyrir skjótum árangri með því að styðjast við þessa blendinga, sem fyrir eru, og innflutning sæðis. Þannig þyrftu ekki að líða mörg ár, þangað til yrði sem næst um hreinkynja stofn að ræða, ef vel tækist. En ég vil ekki svo mikinn hraða í þessu máli, að nein hætta geti stafað af. Og ég hygg, að minni hl. sé á einu máli um það að leggja til, að að þessu verði farið með allri gát og ekki sé slakað á þeim ákvæðum, sem nú eru til, að öðru leyti en því, að þessum aðilum sé leyft að flytja inn sæði undir ströngu eftirliti. Við leggjum til, að á frv. verði gerð sú breyt., að alls staðar þar, sem talað er um nautgripi og innflutning nautgripa, falli þau orð burt.

Frsm. meiri hl. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég skal sízt draga úr því, sem hv. frsm. minni hl., hv. 2. þm. Skagf., ræddi um nauðsyn á öryggisráðstöfunum í sambandi við innflutning erlends búfjár, og þarf ekki að rökstyðja það sérstaklega. Þó að það sé hverju orði sannara, að við höfum til þessa goldið mikið afhroð fyrir það, hve ógætilega var að staðið um innflutning búfjár, þá er ekki saman jafnandi við þær varúðarráðstafanir, sem nú eru í l. um innflutning búfjár. Þegar t. d. sá innflutningur fór fram, sem hv. þm. minntist á, var ekki ráðgert að hafa dýrin í eyju nema örstuttan tíma, jafnvel ekki nema eitt sumar eða svo. Þó nægði sá tími til þess, að fram kom þegar veiki í þeim gripum og þeim var öllum slátrað. En það fór nú verr með féð. Nú er það í l., að ef til kæmi að innleiða erlend búfjárkyn með blöndun, skuli dýrin ekki flutt inn, heldur sæði þeirra, og þannig færi kynblöndun fram. Öryggisráðstafanir þær, sem nú gilda, eru því varfærnislegar og strangar og ekki sambærilegar við það, sem áður var í l. Væri komið upp erlendu kyni á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í l., mundu líða um sex ár þangað til það væri orðinn hreinkynja stofn. Hann yrði alinn upp í eyjum, og eftir önnur sex ár mætti flytja hann til meginlandsins. Ég viðurkenni, að möguleiki er fyrir hendi með því að taka þau naut, sem til eru af hinu eldra kyni, sem flutt var inn á árunum en mjög mikill seinagangur yrði þó á þessu öllu. Ég vil ekki stuðla að neinu í þessu máli, sem er hættumeira en annað, en vil endurtaka það, sem ég sagði áðan, og hef fyrir mér álit kunnáttumanna, að ekki stafaði öllu meiri hætta af því, þótt fluttir væru inn í eitt skipti fyrir öll nýfæddir kálfar, heldur en af hinu að flytja inn sæði í 6–7 ár. Þetta er mín skoðun á málinn, og þess vegna legg ég til, að þar sem sú aðferð bæri fljótvirkari árangur, yrði hún fremur valin. Það er rétt hjá hv. þm., að ekki er tekið fram í lagafrv., að hér skuli aðeins vera um nýfædda kálfa að ræða, heldur nefnd naut og nautgripir. En það er þó meiningin með þessu. Og ef það gæti orðið til samkomulags, að þetta yrði beint tekið fram, að aðeins skyldi um nýfædda kálfa að ræða, skal ég fús til þess samkomulags. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að ræða málið lengur.

Frsm. minni hl. (Jón Sigurðsson) : Hv. frsm. meiri hl. vék að því í sinni fyrri ræðu og endurtók nú, að ekki væri meiri hætta af innflutningi kálfa eða gripa en af sæðisflutningi. Þegar l. voru sett, var gerður þarna talsverður skilsmunur. l. heimila nú sæðisflutning, og þarf enga breyt. þeirra hluta vegna, svo að þeir, sem um málið hafa fjallað á þingi, hafa a. m. k. litið svo á, að hér væri ekki um sama hlut að ræða. Annars tel ég mig ekki dómbæran til að fullyrða, að ekki geti einhver hætta stafað af sæðisflutningi. En af mínu leikmannsviti finnst mér, að heldur ætti að reyna þann innflutning en flytja gripina sjálfa. Jafnvel þó að tekið væri fram, að eingöngu væru fluttir inn kálfar, skiptir það ekki eitt máli, heldur hitt, úr hvaða umhverfi þeir eru fluttir, þ. e. hvort sýkingarhætta getur stafað af þeim eða ekki. Sem betur fer tel ég að menn hafi lært af reynslunni, því að nú eru ströng ákvæði um þetta mál. Og ég tel ekki ástæðu til að tefla neitt á tvær hættur meir en gert er með sæðisflutningi. Minnzt var á, að við yrðum með því móti að bíða lengur eftir árangri. Rétt er það. En er það ekki nokkuð margt, sem við verðum að bíða eftir að sjá árangur af í búnaðarframkvæmdum? Mér kemur í hug mál, sem hefur verið ofarlega á baugi og er eitt af framtíðarmálunum, skógræktarmálið. Hvað lengi þarf þar að bíða eftir verulegum árangri? Vitanlega þarf að bíða heila mannsævi, og þó býst ég við, að menn hiki ekki við framkvæmdir, ef menn hafa trú á þeim. Ef menn hafa nokkra trú á þessum kynbótum, tel ég enga frágangssök að bíða nokkur ár eftir árangri.



Herra forseti. Þegar lögin um menntaskóla voru sett, 1946, var ráðgert, að gagnfræðadeildin, sem starfaði við menntaskólana, yrði lögð niður og skólarnir yrðu 4 ára skólar í stað 6 ára áður. Þessi nýbreytni mætti andspyrnu menntaskólans á Akureyri, þar sem talið var óheppilegt að leggja gagnfræðadeildina niður. Gegn þessari breytingu barðist Sigurður Guðmundsson skólameistari, er vafalaust má telja einn merkasta skólamann okkar, og andmælti hann þessari breytingu í milliþn. í skólamálum, er sat á Laugarvatni. Þar kom líka, að menntmrh. heimilaði gagnfræðadeild skólans að starfa til 1948 eftir gamla skipulaginu, en 1948–49 í samræmi við nýju fræðslulöggjöfina, og skyldu þá nemendur búnir undir miðskólapróf. 1949 heimilaði menntmrh. svo ekki, að gagnfræðadeildin skyldi starfa áfram, og var þá málið borið fram á þingi. Þá voru lög samþykkt um tveggja ára gagnfræðadeild eða til 1951. Nú hafa komið fram tilmæli frá menntaskólanum á Akureyri að heimila gagnfræðadeildinni að starfa til 1953. Það er óhætt að segja, að mikill meiri hluti þeirra manna, sem hér eiga hlut að máli, stendur á bak við þessi tilmæli. Bæjarfélagið og margir fleiri aðilar hafa mælzt til þessa, og síðast á fjórðungsþingi Norðlendinga var samþykkt að óska þess, að miðskóladeildin fengi að starfa áfram. Með þessu frv., sem hér liggur fyrir til umræðu, fylgir ýtarleg greinargerð, enda hafa margir þingmanna kynnzt málinu hér á þingi 1949, og má segja, að rökin fyrir því hafi lítið breytzt síðan. Tel ég óþarfa frekari greinargerð við 1. umr. þessa máls. Nú mun skammt til loka þessa þings, og óska ég þess, að málið gangi sem fyrst til nefndar. Leyfi ég mér að óska, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. menntmn.