Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er óhætt að segja, að tiltölulega skammt sé síðan umr. um almenn skólamál hófust að marki hér í þinginu, þannig að rökstuddrar gagnrýni gætti á framkvæmd fræðslulaganna í heild, einkum þess að jafna aðstöðumun í skólamálum. Ég hef átt nokkurn þátt í því, ásamt áhugasömum samflokksmönnum mínum hér á þingi, að flytja ýmsar till., sem miða til úrbóta á því ranglæti, sem ríkir í íslenzkum skólamálum. Með ranglæti á ég ekki sízt við þá staðreynd, að dregizt hefur langt úr hófi og langt fram yfir það, sem fræðslulög ákveða, að framkvæma skólaskyldu í sveitum. Fræðslulögin gerðu ráð fyrir, að farskólafyrirkomulaginu yrði útrýmt á 6–7 árum, þannig að fastir skólar á barna– og unglingastigi áttu að vera komnir til sögunnar um allt land þegar árið 1953. Nú er komið árið 1968 og stutt í árið 1969 og enn hefur farskólakerfinu ekki verið útrýmt. Það eru sem sé liðin 15–16 ár síðan því átti að vera lokið. Hlýtur hver maður að sjá, að hér er meira en lítið sleifarlag á ferð. Ég hygg, að það sé allt að því einsdæmi, að lagaframkvæmd hafi verið dregin með þessum hætti og þetta hljóta að teljast bein svik í lagaframkvæmd, alger brigð á þingvilja og settum lögum. Ég vil leggja áherzlu á þessa staðreynd. Það er fyllilega kominn tími til, að ríkisstj. og Alþ. geri sér ljóst, hvernig staðið hefur verið að þessum málum og hverjar afleiðingarnar eru. Afleiðingarnar eru þær, að sveitabörn og unglingar fara á mis við skólagöngu í stórum stíl. Þau búa ekki aðeins við styttri skólagöngu ár hvert, en gerist almennt í bæjunum, heldur hefja þau skólanám síðar á ævi sinni og ljúka því fyrr, en lög gera ráð fyrir og tíðkast í Reykjavík og stærri kaupstöðum a.m.k. Þannig blasir ranglætið við að þessu leyti. Þegar á barnafræðslustigi og unglingastigi er kastað til höndunum fræðslu unglinga og barna. Í þessum efnum er haldið dauðahaldi í algera forneskju, sem nú orðið á engan rétt á sér. Það á alls engan rétt á sér lengur að gera mun á skólafræðslu eftir því, hvort er í sveit eða kaupstað. Hafi slíkur munur einhvern tíma verið réttlætanlegur, sem vel má vera, er það löngu liðin tíð, enda gerðu fræðslulögin ráð fyrir, að þessum mun yrði eytt á vissu árabili, eða 6–7 árum, en þetta hefur ekki verið framkvæmt. Sveitirnar hafa orðið svo stórlega aftur úr í skólamálum, að óhæfa er, hvernig sem á málið er litið. Hér er fyrst og fremst verið að fremja lögbrot, því að andi og bókstafur fræðslulöggjafarinnar hefur verið þverbrotinn. Það er einnig verið að fremja beint ranglætisverk á sveitaæskunni og yfirleitt á því fólki, sem í sveitunum býr. Þess vegna verður nú að breyta um stefnu í þessum málum. Það verður að bæta úr vanrækslu síðustu ára, - ég vil segja 10–20 ára vanrækslu, - sem við blasir í skóla– og fræðslumálum sveitanna. Það verður auðvitað fyrst og fremst gert með byggingu nútímaskólahúsnæðis af hæfilegri stærð og með þeim tækjum og útbúnaði, sem hentar þeim og krafizt er. Ég vil minnast á það, sem ég hef oft minnzt á áður og margsinnis flutt um frv. og till., að skólamál sveitanna verða ekki leyst með úrbótum á barna- og unglingafræðslu einni saman. Sveitirnar, þorpin í dreifbýlinu og landsbyggðina yfirleitt vantar gagnfræðaskóla. Og ekki er síður þörf á úrbótum á því sviði. Heilir landshlutar og héruð hafa verið þannig sett, að unglingar hafa átt lélegan kost barnafræðslunnar og annarrar skyldufræðslu og alls engan kost á framhaldsmenntun. Það hefur orðið alger stöðnun á framhaldsskólamálum sveitanna. Það, sem reynt hefur verið að gera, er oftast nær kák eitt án allrar heildaryfirsýnar. Till. okkar framsóknarmanna um að gera ráðstafanir til að fá slíka heildaryfirsýn, m.a. með því að gera raunhæfa áætlun um framhaldsskólabyggingar í sveitum, hafa verið drepnar niður. Sjálfsögðum réttlætiskröfum hefur ekki verið sinnt. En hversu lengi er hægt að slá slíku á frest? Hversu lengi er hægt að slá því á frest að fullnægja lögbundnum skyldum ríkisins til þess að koma á jöfnuði í skólamálum eða a.m.k. draga úr sívaxandi ójöfnuði? Slíkur frestur má ekki verða ótakmarkaður. Það verður að hefjast handa með raunhæfum aðgerðum og eyða þessum mun á sem allra skemmstum tíma. Það verður m.a. gert með raunverulegri sókn í skólabyggingamálum, með því að hraða framkvæmdum í sambandi við skóla, sem þegar er ákveðið að reisa og gera nánari áætlun um skólabyggingar í heild. Slík skólabyggingaáætlun fyrir dreifbýlið er áreiðanlega miklu vandaminna verk en flestar aðrar áætlanir vegna þess m. a., að íbúatalan er ekki neinum stórsveiflum háð. En fleira kemur til, þegar rætt er um að jafna aðstöðumun í skólamálum. Þar vil ég einkum benda á þá leið, sem um er rætt í þáltill. þeirri, sem hér er til umr. og ég vil leyfa mér að lesa: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að skipa milliþinganefnd, er geri tillögur um fjárhagslegan stuðning við nemendur á skyldunáms– og framhaldsskólastigum, sem óhjákvæmilega verða að vista sig til langs tíma utan heimila sinna vegna skólagöngu. Nefndin skal skipuð 5 mönnum og tilnefni þingflokkarnir sinn manninn hver, en menntmrh. skipi fimmta manninn án tilnefningar og skal hann vera formaður nefndarinnar. Nefndin skili áliti fyrir næsta reglulegt Alþingi. Kostnaður við nefndarstörfin greiðist úr ríkissjóði.“ Hér er um mikilsvert hagsmunamál að ræða, eins og aðstæður eru í okkar landi, þar sem útilokað er, að heiman göngu verði við komið í skólana. Það er augljóst, að alltaf verður verulegur hluti skólanemenda háður því að sækja skóla utan heimasveitar. Slíkt getur átt við um nemendur á öllum skólastigum, bókstaflega öllum skólastigum, allt frá barnaskóla og upp í æðstu skóla. Það getur átt við nemendur í héraðs– og gagnfræðaskólum, nemendur í verzlunarskólum, menntaskólum, háskólanum og öllum sérskólum yfirleitt, þ.á.m. iðnskólum, sem stefnt er að, að verði færri og stærri, en nú gerist. Það er gífurlegur kostnaðarauki af því að þurfa að sækja skóla langa vegu og verða að vista sig til langs tíma utan heimilis af þeim sökum. Þessi kostnaðarauki er svo mikill, að hann getur riðið baggamuninn um það, hvort unglingum er kleift að sækja skóla og afla sér nauðsynlegrar menntunar. Hér kemur greinilega fram hinn mikli aðstöðumunur í skólamálum eftir búsetu. Þessum aðstöðumun má að nokkru eyða með því, að hið opinbera styrki slíka nemendur sérstaklega með því að greiða bein fjárútlát, sem rekja má til hinnar ójöfnu skólagönguaðstöðu. Nú er það svo að vísu, að flestum skólanemendum, sem náð hafa vissum aldri, ætti í eðlilegu árferði að vera kleift að vinna fyrir námskostnaði sínum að nokkru leyti og kannske að verulegu leyti í mörgum tilvikum og það munu flestir reyna að gera. Ég þekki þess engin dæmi, að nemendur slái að því leyti til slöku við lífsbjörg sína. En því fer fjarri, að öruggt sé, að allur skóladvalarkostnaður verði uppi borinn með sjálfsaflafé nemendanna sjálfra. Það er m.a. útilokað, að nemendur á gagnfræðastigi, - þeir, sem stunda nám í miðskóla, héraðsskóla eða gagnfræðaskóla - séu þess umkomnir að vinna fyrir skóladvöl sinni utan heimila. Hér er um að ræða nemendur á aldrinum 15–16 ára, e.t.v. 17 ára. Unglingar á þessum aldri eru í reynd á framfæri foreldra sinna og skólaganga þessara unglinga leiðir að sjálfsögðu af sér útgjaldabyrði fyrir heimilin. Með þeirri till., sem hér er flutt, er því hreyft miklu hagsmunamáli fyrir alþýðu manna í landinu, einkum það fólk, sem býr í sveitum og hinum fámennari kauptúnum og þorpum, þar sem skólaaðstaðan er verst og óhjákvæmilegt er að senda unglingana og oft börnin að heiman, til þess að öðlast þótt ekki sé nema lágmarksskólafræðslu. Hér er um mjög tilfinnanleg útgjöld að ræða á hundruðum, kannske þúsundum alþýðuheimila í landinu. Sérstaklega er þetta þung byrði fyrir barnmargar fjölskyldur. Þessu máli er hreyft hér til þess að nokkur lausn verði fundin á því að jafna aðstöðumun í skólamálum. Hér er um réttlætismál að ræða, sem ekki er hægt að loka augum fyrir. Herra forseti. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, enda hélt ég allýtarlega ræðu um þessa till. í fyrra og skal láta máli mínu lokið nú. En það munu vera ákveðnar um þessa till. tvær umr. Þetta er sú fyrri, og ég legg til, að till. verði vísað til síðari umr. og hv. allshn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Þessi till., sem er flutt af okkur 7 þm. Framsfl., er á þá leið, að Alþ. álykti að skora á ríkisstj. að láta nú þegar endurskoða tollal. með það fyrir augum, að innflutningstollar á efnum og vélum til iðnaðarins verði hinir sömu og nú eru á efni og vélum til fiskveiða. Strax og þessari endurskoðun er lokið, skal ríkisstj. leggja fyrir Alþ. frv. um breytingar á tollal. í samræmi við hana. Ég tel, að það sé ekki nauðsynlegt að fara mörgum orðum um þessa till., því að hún skýrir sig nokkurn veginn sjálf. Það er mjög talað um það nú, að atvinnuleysi kunni að vera framundan og sérstakar ráðstafanir þurfi að gera til að koma í veg fyrir það. Það liggur í augum uppi af hverju þessi ótti stafar fyrst og fremst. Hann stafar fyrst og fremst af því, að við búum við mjög fábreytta atvinnuvegi, höfum veika undirstöðu, þar sem þeir eru, til þess að tryggja næga atvinnu. Þess vegna þurfum við að kappkosta að auka fjölbreytni atvinnuvega okkar sem allra mest og það verður ekki gert svo vel sé á annan hátt en að efla iðnaðinn, koma upp nýjum iðngreinum og styrkja þær, sem fyrir eru. En aukinn iðnaður rís að sjálfsögðu ekki upp af sjálfu sér. Það verður að gera margháttaðar ráðstafanir til þess að það takmark náist, að hér verði starfandi fjölbreyttari iðnaður, en nú er og þær iðngreinar eflist, sem fyrir eru. Þessi till. fjallar um eina af þeim ráðstöfunum, sem mundi stuðla að því, að iðnaður gæti aukizt og eflzt. Í þessari till. er gert ráð fyrir, að tollar á vélum og efni til iðnaðarins verði að mestu eða öllu felldir niður. Mér finnst rétt að geta þess í þessu sambandi, að iðnaður í nágrannalöndunum, sem við þurfum að keppa við, þarf yfirleitt enga slíka tolla að greiða, þ.e.a.s. tolla af vélum og efni, sem hann þarf að nota. Það gerir líka enn nauðsynlegra en ella, að lækka þessa tolla, að vegna hinnar öru tækniþróunar, sem nú á sér stað, þarf endurnýjun á vélum að gerast miklu hraðar en áður. Það er alltaf að koma ný og ný tækni til sögunnar og breytingar verða á vélum og við þurfum að geta fylgzt með því. Þess vegna er endurnýjun á vélakostinum miklu nauðsynlegri og þarf að verða hraðari en áður átti sér stað. En það kunna einhverjir að segja, að ef sú breyting yrði gerð á tollal., sem þessi till. fjallar um, mundi það verða til þess að rýra tekjur ríkissjóðs. Það er rétt, þær kunna eitthvað að skerðast við þessa breytingu, en það ber að athuga, að ef þetta yrði til þess, að atvinna ykist, þá mundu tekjustofnar ríkisins aukast og þannig kynni hann að fá það bætt aftur, sem hann tapaði um skeið, vegna þess að þessir tollar væru felldir niður. Ég vil svo að síðustu nefna, að ríkisstj. og hennar flokkar munu hafa tekið ákvörðun um, að Ísland gerist aðili að EFTA, ef innganga fæst þar. Það liggur í augum uppi, að aðild að EFTA mun þrengja að iðnaðinum á margan hátt og þess vegna er nauðsynlegt nú þegar að hefjast handa um að undirbúa hann undir að verða færan um að mæta þeirri auknu samkeppni, sem þessu hlýtur að fylgja. Einmitt sú till., sem hér liggur fyrir, væri nokkur þáttur í því að gera íslenzkan iðnað hæfari til að mæta þeirri samkeppni, sem af aðild að EFTA mundi leiða. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri að sinni, en leyfi mér að leggja til, að umr. verði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Þessi till. um kosningu mþn. til að endurskoða lög um útflutningsverzlun og gjaldeyrismál er flutt af okkur 4 þm. Framsfl. Efni hennar er, að Alþ. álykti að kjósa 7 manna mþn. með hlutfallskosningu í Sþ. til að endurskoða öll gildandi lagafyrirmæli og reglugerðir um útflutningsverzlun landsmanna, skil á gjaldeyri og gjaldeyrisverzlun. N. skal sérstaklega kynna sér, hvernig er háttað framkvæmd umræddra laga og reglugerða og hvaða endurbóta muni þörf og semja samkvæmt því frv. til nýrra heildarlaga um þessi mál. Kappkosta skal, að n. ljúki störfum sem fyrst. Eins og fram kemur í grg. till., er ölI útflutningsverzlun landsmanna nú háð leyfisveitingum og hefur verið svo um langt skeið. Þessi háttur var á sínum tíma upp tekinn vegna þess, að það þótti ekki heppilegt að hafa útflutningsverzlunina í höndum margra aðila, því að af því hafði oft hlotizt samkeppni, sem leiddi til undirboða á erlendum markaði og varð útflutningnum þannig í heild til tjóns eða útflutnings atvinnuvegunum. En það befur hins vegar komið í ljós, að þetta langvarandi fyrirkomulag leyfisveitinga hefur ýmsa ókosti í för með sér. Í sumum tilfellum hefur þetta leitt til þess, að viss fyrirtæki hafa haft einokunaraðstöðu um langt skeið og það er segin saga, að þegar einhver einokun stendur lengi, þá fer oft og tíðum áhuginn að minnka og ekki er eins vel unnið og gert var um skeið. Ég hygg, að þetta hafi komið mjög greinilega í ljós í sambandi við starfsháttu sumra þeirra útflutningsfyrirtækja, sem hafa haft eins konar einokunaraðstöðu um langt skeið. Eitt dæmi þess hefur verið rætt allmikið í dagblöðunum nú að undanförnu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara að rifja það upp, vegna þess að ég hygg, að öllum hv. þm. sé það í fersku minni. Þetta kerfi leyfisveitinga getur einnig leitt til þess, að af pólitískum ástæðum og kunningskapar ástæðum, þá sé aðilum veitt útflutningsleyfi, sem alls ekki eru færir um að annast slíka starfsemi eða útflutning. Það liggur einnig fyrir ljóst dæmi um það, sem gerðist ekki fyrir löngu síðan og nú er verið að fjalla um af dómstólum. En ég ætla heldur ekki að ræða frekar um það, vegna þess að ég býst við, að öllum hv. alþm. sé einnig kunnugt um þetta mál. Þessi dæmi sýna, að það er nauðsynlegt alltaf öðru hverju að láta fara fram endurskoðun á því kerfi, sem byggt er á leyfisveitingum, athuga, hvort ekki sé hægt að koma við, ef talið er nauðsynlegt, að þetta kerfi haldist áfram að einhverju leyti, - að athuga, hvort ekki sé hægt að koma við einhverju traustara eftirliti, en nú á sér stað og hvort það gæti ekki verið heppilegt í vissum tilfellum að leyfa meira frjálsræði og meiri samkeppni, en nú á sér stað innan vissra marka. Það er af þessum ástæðum, sem við þessir 4 þm. leggjum til, að öll lög og lagafyrirmæli og reglugerðir um útflutningsverzlunina verði tekin til sérstakrar athugunar af þingkjörinni n. Við leggjum það enn fremur til, að sama n, taki til athugunar þau lög og þær reglur, sem nú gilda um gjaldeyrisverzlunina. Eins og kunnugt er, er landsmönnum nú gert skylt að gera skil á öllum gjaldeyri, sem þeir afla, til Seðlabankans og gjaldeyrisbankanna, en það er tvímælalaust, að það hafa orðið verulegir misbrestir á þessu í seinni tíð, sem stafar af mörgum ástæðum, m.a. þeirri, að gjaldeyrisverzlunin og öll viðskipti hafa stórkostlega aukizt og jafnframt hafa skapazt auknir möguleikar til þess, að hægt sé að koma gjaldeyri undan. Af hálfu bankanna mun eitthvað hafa verið gert af því að undanförnu að herða gjaldeyriseftirlitið, en þó hygg ég, að fullyrða megi, að hvergi nærri hafi verið nægilega gert af því. Það er af þessum ástæðum, sem við flm. leggjum til, að lögin og reglugerðirnar um gjaldeyrisverzlunina verði einnig tekin til athugunar af sömu nefnd. Ég held, að nauðsyn þessarar endurskoðunar hljóti að vera þm. það ljós, að óþarft sé að hafa um það mörg orð eða fleiri orð, en ég hef nú þegar haft og ég leyfi mér því að leggja til, að till. verði vísað til síðari umr. og allshn.



Herra forseti. Ég vona, að ég þurfi ekki að skýra fsp.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. fyrirspyrjanda, að ekki ætti að þurfa langa framsögu um þær fsp., sem hér liggja fyrir, svo ljósar, sem þær eru og mun ég leitast við að svara þeim í þeirri röð, sem þær eru fram bornar. Íbúðarbyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar í Breiðholtshverfi taka í 1. áfanga til 6 fjölbýlishúsa. Öll eru þessi íbúðarhús eins, með 52 íbúðum hvert eða alls 312 íbúðir í fjölbýlishúsum, svo og 23 innflutt einbýlishús úr timbri. Samtals eru þannig 335 íbúðir í þessum áfanga. Bygging fjölbýlishúsanna hófst í aprílmánuði 1967, en henni lýkur í febrúarmánuði 1969. Nú þegar eru fjögur fjölbýlishúsanna að heita má fullgerð eða alls 204 íbúðir. Fimmta íbúðarhúsið verður íbúðarhæft í desembermánuði n.k., en sjötta og síðasta húsið í þessum áfanga í febrúarmánuði n.k. Flutt var inn í fyrsta fjölbýlishúsíð í maímánuði 1968. Í hverju fjölbýlishúsi eru, eins og áður segir, 52 íbúðir, þ.e. 19 fjögurra herbergja íbúðir, 19 þriggja herbergja íbúðir og 14 tveggja herbergja íbúðir. Fjögurra herbergja íbúðirnar eru af tveim stærðarflokkum, þriggja herbergja íbúðirnar af þrem stærðarflokkum og tveggja herbergja íbúðirnar af fjórum stærðarflokkum. Stærð íbúðanna og verð er sem hér segir: Tveggja herbergja íbúðir: 3 íbúðir 68 fermetrar eða 274 rúmmetrar verð 767 þús. kr.. 4 íbúðir 70 fermetrar eða 290 rúmmetrar verð 812 þús. kr.. 4 íbúðir 71 fermetri eða 294 rúmmetrar verð 823 þús. kr.. Og 3 íbúðir 78 fermetrar eða 315 rúmmetrar og verðið er 883 þús. kr.. Þriggja herbergja íbúðir: 12 þeirra eru 83 fermetrar eða 334 rúmmetrar og verðið er 934 þús. kr.. 4 af þessum þriggja herbergja íbúðum eru 86 fermetrar hver eða 352 rúmmetrar og verð hverrar íbúðar 985 þús.. Þrjár þessara þriggja herbergja íbúða eru 92 fermetrar eða 363 rúmmetrar og verð hverrar þeirra er 1 millj. og 16 þús. kr.. Fjögurra herbergja íbúðir: 12 þeirra eru 97 fermetrar eða 394 rúmmetrar og verð hverrar íbúðar 1 millj. 97 þús. kr. 7 íbúðir af þessum fjögurra herbergja íbúðum eru 104 fermetrar eða 405 rúmmetrar og verð hverrar íbúðar 1 millj. 132 þús. kr. Framangreindar stærðir íbúðanna í fermetrum miðast við brúttó fermetramál hverrar íbúðar fyrir sig að stigapalli meðtöldum, en í þessum fermetrafjölda er ekki reiknuð með sérgeymsla í kjallara og ekki heldur hlutdeild í sameign, þ.e. anddyri, barnavagnageymslu, þvottahúsi og kjallaragangi. Þá er komið að einbýlishúsunum. Flutt voru inn frá Danmörku 23 einbýlishús úr timbri af tveimur stærðarflokkum. Það eru 17 hús, sem voru 104.3 fermetrar að stærð og 6 hús, sem voru 112.2 fermetrar að stærð. Kostnaðarverð þessara timburhúsa fullfrágenginna er 1 millj. 370 þús. af minni gerðinni, en stærri gerðin 1 millj. 490 þús. Byrjað var að grafa fyrir grunnum einbýlishúsanna í júlímánuði 1967, en smíði húsanna lauk í júní 1968. Svar við 7. spurningu, þ.e.a.s. um fjármagn og öflun þess er á þessa leið: Heildarkostnaður við framkvæmdir í Breiðholti 23. okt. s.l. nemur 331.004.864.23 kr. Þetta fjármagn er þannig fengið: Frá Byggingarsjóði, keypt bankavaxtabréf vegna lántöku íbúðakaupenda 33 ára lán húsnæðismálastjórnar, 94 millj. 503 þús. kr. Keypt skuldabréf til tveggja ára 19.347.348 kr. Skuld við Byggingarsjóð 129.632.052 kr. Samtals 243.482.400 kr. Í öðru lagi: Frá Atvinnuleysistryggingasjóði, keypt bankavaxtabréf vegna lántöku íbúðakaupenda, 33 ára lán húsnæðismálastjórnar, 52 millj. 500 þús. kr. Frá borgarsjóði Reykjavíkur 13.302.058.23 kr. Og í fjórða lagi frá íbúðarkaupendum sjálfum 21.720.406 kr. Samtals 331.004.864.23 kr.



Ég þakka svörin.



Herra forseti. Ég ætla ekki að láta mér nægja að þakka aðeins svörin. Það eru vissulega mörg atriði í sambandi við þetta mál, sem vert væri að ræða náið, en ræðutími er takmarkaður og ég læt nægja að ræða eitt þessara atriða. Hæstv. félmrh. upplýsti áðan, að verð þessara tilbúnu timburhúsa innfluttra, sem reist hafa verið í Breiðholtshverfi, hafi orðið af minni gerðinni tæplega 1 millj. 400 þús. kr. Ég held, að segja verði, að þarna hljóti að hafa verið nokkuð svo slælega eða klaufalega að unnið að einhverju leyti. Og ég þykist mega djarft úr flokki tala um þetta efni. Þannig er sem sé mál með vexti, að núna í sumar reisti ég mér innlent íbúðarhús í Reykholti í Borgarfirði, algerlega innlenda smíð, 80 fermetra hús og ég get lagt fram reikninga, sem sanna, að þetta 80 fermetra hús kostar aðeins um 700 þús. kr. eða kannske rúmlega það. Það er aðeins helmingurinn af verði Breiðholtshúsanna, minni gerðarinnar. Stærðarmunur þarna er að vísu um 24 fermetrar, en hann hefði þó varla átt að hækka verð þessara húsa, miðað við verðið á mínu húsi í Reykholti, nema kannske svona upp í 1 millj. og er þá tekið tillit til þess gjaldamismunar, sem Breiðholtsfólkið verður að taka á sig umfram það, sem við greiðum uppi í Reykholtsdal. Einhver spyr kannske, hvort einhver gæðamunur valdi ekki þessum geysilega verðmismun. Ég gerði mér ferð upp í Breiðholtshverfið í fyrradag og skoðaði eitt þessara innfluttu húsa, útlenda smíð, útlenda framleiðslu og ég fullyrði, að þetta hús er síður en svo vandaðra en hin innlenda smíð, hús mitt í Reykholti. Þessi hús eru að vísu íburðarmeiri og tilkomumeiri á að sjá, það skal játað, en ég fullyrði, að frágangur þeirra hvað snertir klæðningu, einangrun og fleira slíkt, er síður en svo betri en á hinni innlendu smíð í Reykholti. Ég tel rétt, að þessar upplýsingar komi hérna fram, vegna þess að ég er hræddur um, að óánægja manna með Breiðholtshúsin, sem að vísu er eingöngu bundin við verðið, kunni að spilla tiltrú manna á timburhúsum yfirleitt. Ég er á því, að við Íslendingar eigum að byggja miklu meira úr timbri en við höfum gert. Ég tel, að þau steinbákn, sem menn hafa verið að reisa hér á síðustu tímum, steinbákn, sem oft eru hin fáránlegustu, hvað stærð snertir og annan íburð og ekki í neinu samræmi við efnahag byggjendanna, þau hafi valdið svo miklum áhyggjum og jafnvel sálarstríði, að heldur lítið hafi orðið úr þeirri hamingju, sem e.t.v. gæti fylgt því að eiga heima í slíkum húsum. Það ætti að vera sjálfsögð stefna okkar núna, eins og komið er innlendum iðnaði, að hið opinbera, ríki og bæjarfélög feli innlendum íslenzkum húsasmiðum, íslenzkum framleiðendum, t.d. tilbúinna timburhúsa, meiri verkefni. Fagmenn þeir, sem unnu við hús mitt í Reykholti, voru allir á því, að ef slík hús, hús af sömu stærð og sama tagi, yrðu reist,segjum 10–15 í einu, þ.e.a.s. heil hverfi, þá gæti með þeim sparnaði og hagkvæmni, sem ætti að fást, þegar um slíka fjöldaframleiðslu er að ræða, þó að það virðist nú ekki hafa orðið í Breiðholtinu, - þá ætti að vera hægt að lækka verð þessara húsa allt niður í 600-650 þús. kr. Ég er á því, að allt svona venjulegt fólk, allar venjulegar, „normalar“ fjölskyldur, sem gera svona venjulegar, „normalar“ kröfur um herbergjastærð og annað fyrirkomulag húsa, gætu látið sér líða vel í húsi eins og því, sem ég reisti í Reykholti, þó að það hafi að vísu ekki kostað nein ósköp og ekki tekið nema einn mánuð að reisa það. Já, vel á minnzt, það leið nákvæmlega mánuður, frá því farið var að reisa húsið á grunninum þar til ég flutti inn í það með fjölskyldu mína. Og þarna, eins og ég hef áður sagt, unnu að eingöngu Íslendingar. En tíminn, sem þarna sparast, þ.e.a.s. við það að tilbúin timburhús eru svona fljótsmíðuð, er náttúrlega ekki lítils virði, og auk þess er þetta náttúrlega sparnaður í samanburði við steinbáknin, sem menn eru með í smíðum kannske 3–4–5 ár og borga á meðan vexti af lánum án þess að hafa af þeim nokkur not, lánum kannske svo hundruðum þúsunda nemur, svo að ekki sé nú talað um allar áhyggjurnar. Það heyrist oft sagt frá mönnum, sem hafa bilað í maga og orðið fyrir öðru heilsutjóni, meðan þeir voru að byggja hús, - þessi steinbákn, sem eiga að uppfylla kröfur nútímans, svo kallaðar nútímakröfur um víðáttur í stofum og anddyrum. Ég er á því, að það þyrfti hins vegar enginn að bila í maga eða verða fyrir öðru heilsutjóni af að reisa hús, eins og ég reisti í Reykholti í sumar. Gott ef menn gætu ekki jafnvel lagazt af magasárum við að reisa slík hús, því að þetta er satt að segja svo ánægjulegt verkefni.



Herra forseti. Það er vissulega rétt, sem hv. síðasti ræðumaður gat um hér, að það er margt, sem þyrfti að ræða í sambandi við þessa skýrslu hæstv. ráðh. og framkvæmdir þær, sem hún fjallar um. Það er vitanlega lítill tími til þess í fsp.–tíma og verður lítið eitt af því gert af mér. En mér finnst þó ástæða til þess að vekja athygli á því í sambandi við svör hæstv, ráðh. við síðustu fsp. á þskj. 17, að ennþá hefur ekkert verið gert af því af hálfu hæstv. ríkisstj. að útvega það fjármagn, sem ríkisstj. lofaði að útvega í sambandi við samkomulagið við verkalýðsfélögin 1965 og átti að gera þessar byggingar í Breiðholti færar og mögulegar. Þar stendur allt við það sama, eins og hér upplýstist í fyrra, þegar fsp. um sama efni var borin fram. Það hefur svo til ekkert miðað í áttina. Einar 30 millj. eða tæplega það úr Atvinnuleysistryggingasjóði hafa þó verið útvegaðar. En samkomulagið var, eins og allir muna, á því byggt að ég held, að hæstv. ríkisstj. lofaði að útvega Byggingarsjóði það fjármagn, sem á vantaði venjuleg húsnæðismálastjórnarlán; til þess að þessar byggingar mættu rísa. Nú kom það fram af máli hæstv. ráðh., að þær íbúðir, sem byggingaráætlunin hefur byggt fyrir aðra en Reykjavíkurborg, eru 283 og það fjármagn, sem framkvæmdaáætlunin hefur lagt til þeirra, verður eitthvað nálægt 1/2 millj. kr. umfram venjuleg húsnæðismálastjórnarlán til hverrar fyrir sig. Þá sjá menn það, hversu gífurlegt fjármagn það er, sem Byggingarsjóði hefur verið gert að leggja til þessara framkvæmda og ég vil ennþá ítreka það, sem ég sagði hér í fyrra, að ég tel þetta slælega framkvæmd á þessu margrómaða samkomulagi. Þá var annað atriði sem mig langar til þess að víkja að í örstuttu máli og bið hæstv. ráðh. að upplýsa, og það er, hvort í þeim tölum, sem hann nefndi um byggingarkostnað íbúðanna, sé allur kostnaður við byggingarframkvæmdirnar talinn. Það er nefnilega talað um það hér í borginni, - ég vil ekki bera neina ábyrgð á því, en maður hefur heyrt það, – að nokkur hluti af byggingarkostnaðinum væri fluttur á seinni áfanga. Ég er ekkert að segja, að þetta geti ekki átt fullan rétt á sér, því að vissulega er nokkur hluti af byggingarkostnaði í Breiðholti áreiðanlega þannig vaxinn, að hann kemur til góða fleiri framkvæmdum en þeim, sem gerðar hafa verið í 1. áfanga, en það er náttúrlega ákaflega þýðingarmikið, finnst mér, þegar verið er að gefa tæmandi upplýsingar upp á kr. um það, hvað hver íbúð kosti, að menn viti og geri sér grein fyrir því um leið, hvort einhver hluti kostnaðarins hefur verið fluttur áfram og þá hve mikill og ég vænti þess að hægt sé að upplýsa þetta hér. Um einbýlishúsin, sem hér var rætt um áðan, ætla ég ekkert að segja. Ég hef svo oft gagnrýnt þá ráðstöfun, að vera að bjóða þetta út á erlendum vettvangi, að ég tel ástæðulaust að endurtaka þá gagnrýni hér. En þýðingarmesta málið í sambandi við þessa framkvæmdaáætlun er þó væntanlega það, sem ekki hefur verið minnzt á hér enn, hvað verði með áframhaldið. Í fyrra, þegar ég bar fram fsp. um þessi mál á hv. Alþ., upplýsti hæstv. félmrh., að engar ráðstafanir hefðu enn verið gerðar til að tryggja framhald þessara framkvæmda. Nú eru liðnir 8–9 mánuðir síðan þessari fsp. var svarað hér á hv. Alþ. Má vera, að einhverjar ráðstafanir hafi verið gerðar síðan og væri væntanlega ánægjulegt og forvitnilegt fyrir hv. alþm., - ég a.m.k. segi það fyrir mitt leyti - að fá að heyra um það, hvaða ráðstafanir hafi verið gerðar til að tryggja áframhaldandi framkvæmdir í þessum stíl, bæði hér í Reykjavík og þá eins annars staðar, þar sem byggingarnefndir hafa verið settar á stofn.



Herra forseti. Ég vil sérstaklega í tilefni af þeim orðum, sem hv. 4. landsk. þm. lét falla um timburhúsin, þar sem hann gerði samanburð á húsi, sem hann hefur nýlega reist sjálfur, gefa nokkrar upplýsingar um þessi timburhús í Breiðholti, þar sem mér er þetta mál skylt og ég á, eins og kunnugt er, sæti í þeirri framkvæmdanefnd, sem sér um þessar byggingar. Ég vil í fyrsta lagi minna á, að í yfirlýsingu ríkisstj. um húsnæðismál, sem gefin var út 9. júlí 1965, var beinlínis tekið fram, að það yrði ætlazt til þess, að tilraun yrði gerð með að flytja inn einbýlishús til þess m.a. að hraða því, að íbúðir yrðu reistar. Það þarf ekki að rifja upp fyrir mönnum, hvernig ástandið var þá í byggingariðnaðinum. Það var allt öðruvísi, en það er í dag og mótaðist vitanlega af þeim viðhorfum, sem þá ríktu. Framkvæmdanefndin taldi sér því raunverulega skylt að gera þessa tilraun. Hitt get ég tekið skýrt fram, að við, sem þessa framkvæmdanefnd skipum, höfðum aldrei mikla trú á því að leysa byggingarvandamálin hér á Íslandi á nokkurn hátt með innflutningi timburhúsa, en töldum okkur skylt, samt sem áður, að gera þetta og við vildum gefa innlendum framleiðendum kost á því að framleiða þessi timburhús. Það hefur verið ákaflega lítið gert af því, eins og allir vita og vandfundin verkstæði, sem hafa tekið þetta að sér. Þetta var fyrst boðið út á innlendum markaði, en það komu engin tilboð frá neinum, sem vildu framleiða fullbúin timburhús. Hins vegar voru um svipað leyti boðin út timburhús við Mývatn fyrir Kísíliðjuna og þar buðu nokkur norðlenzk fyrirtæki í smíði þeirra timburhúsa og eitt þeirra fyrirtækja hlaut það verk, eins og kunnugt er. Það er þess vegna á misskilningi byggt, að innlendum framleiðendum hafi ekki verið gefinn kostur á þessu á sínum tíma. Þá var leitað út fyrir landsteinana og tekið því tilboði, sem var talið hagstæðast miðað við verð og gæði og stærð íbúðanna. Þetta tilboð var frá Tjæreborg í Danmörku og þar voru keypt 23 timburhús af tveimur mismunandi stærðarflokkum. Sú reynsla, sem fengizt hefur nú þegar af þessum húsum og byggingu þeirra og kostnaði, er sú, að lóðagerðin reynist allt of dýr. Ég skal ekkert fullyrða um gæði þessara timburhúsa og endingu þeirra. Um það mun reynslan skera úr. En hv. alþm. hafa heyrt um þessar kostnaðartölur um endanlegt verð húsanna með fullfrágenginni lóð, malbikuðu bílastæði o.s.frv., en til þess að menn átti sig örlítið betur á þessu, þá vil ég taka það fram, að gjöld til Reykjavíkurborgar á hverja íbúð eða á hvert einbýlishús, - þá á ég við gatnagerðargjöld og heimtaugagjöld fyrir hitaveitu, rafmagn og slíkt, - eru að meðaltali á þessi hús 120 þús. kr. Kostnaður við lóðina, grunnana, bílastæði og annað þess háttar, sem sagt kostnaður áður en byrjað er að reisa sjálft húsið, er tæpar 400 þús. kr. á hvert hús. Lóðirnar voru að vísu erfiðar og óheppilegar, en menn geta ekki valið úr hér og það var ekki við því að búast. Sérstaklega varð lóðagerðin því miklu dýrari heldur en framkvæmdanefndin hafði gert ráð fyrir. En ég vil svo í sambandi við þessi timburhús benda á, að húsin sjálf ofan jarðar kostuðu af hálfu hins danska fyrirtækis hér upp sett, miðað við fermetrafjölda, líkt og húsin við Mývatn. Ég vil í þessu sambandi minna á, að á s.l. vetri efndi framkvæmdanefndin til hugmyndasamkeppni um gerð einbýlishúsa, sem áttu að vera af hóflegri stærð og einföld og sérstaklega með það fyrir augum, að þau væru ódýr í byggingu, og til þessarar hugmyndasamkeppni var efnt í samvinnu við húsnæðismálastjórn. Út úr þessari samkeppni komu margar ágætar till., en því miður hefur það legið niðri síðan, m.a. vegna þess, að það er erfitt að fá lóðir undir einbýlishús og hins, að það er kannske, eins og sakir standa, varla efnahagslegur grundvöllur fyrir því að byggja einbýlishús yfir láglaunafók með svona miklum lánveitingum, eins og átt hefur sér stað. En það er áreiðanlegt, að þráðurinn verður tekinn þarna upp síðar. Ég tel rétt að láta þetta koma fram, hvernig að þessu var staðið og framkvæmdanefndin var alltaf þeirrar skoðunar, að það væri ekkert sérstaklega álitlegt að flytja inn timburhús og reyna að leysa húsnæðisvandræðin með því móti. Þá spurði hv. 11. þm. Reykv., hvort það væri rétt, að eitthvað af byggingarkostnaðinum í fjölbýlishúsunum væri flutt yfir á seinni áfanga. Í þessu sambandi er rétt að minna á, að í maímánuði s.l., þegar fyrstu íbúðirnar voru til, varð framkvæmdanefndin að slá verðinu föstu og auðvitað nokkuð fram í tímann og þá varð að áætla það. Það var auðvitað ekki hægt að sjá alla hluti fyrir. Margt var þá orðið þekkt, en sumt var ófyrirséð og þessum áfanga lýkur ekki fyrr en í febr., svo að ekki verður hægt að sjá nákvæmlega fyrr en þá, hvernig áætlunin hefur staðizt. Á hinu er svo rétt að vekja athygli, í sambandi við hvar eigi að færa ýmiss konar gjöld og kostnað, þegar svona er staðið að framkvæmdum og reyndar þar, sem verið er að undirbúa framkvæmdir á 1.250 íbúðum í einu lagi, sem er skipt niður í áfanga, að það getur í mörgum tilfellum verið ákaflega mikið matsatriði. Við erum t.d. í þessum áfanga í Breiðholtinu með alls konar tilraunir og athuganir. Sumt af þessu gefur góða raun, annað gefst miður og það er jafnvel ákaflega mikið álitamál, hvað maður á að kalla tilraunakostnað og hvað ekki í þessu sambandi. En það er auðvitað hugsun framkvæmdanefndarinnar að standa þannig að þessum fyrsta áfanga, að heildarárangurinn verði sem beztur, þegar upp er staðið eftir 1.250 íbúðir. En ég vil undirstrika, að það er æði mikið matsatriði, hvernig á að flytja þarna á milli. N. telur sig ekki hafa flutt neitt þarna á milli, sem hægt er að segja, að sé óeðlilegt, og mín persónulega skoðun er sú, að það hafi of mikið, frekar en hitt verið sett á fyrri áfangann. Ég vil þó undirstrika, til þess að það valdi engum misskilningi, að hér er ekki um neinar stórar fjárhæðir að ræða. Hér er um að ræða fjárhæð, sem getur skipt máli um hvort kostnaðarverð er 1–2% hærra eða lægra eða eitthvað þess konar. En það vil ég undirstrika, að þetta verð er ekki upp sett til að fela neinn kostnað eða velta yfir á framtíðina.



Herra forseti. Það voru ekki mörg orð, sem ég ætlaði að segja að þessu sinni, en ég ætlaði bara að spyrja hv. 3. landsk., hvort það hafi verið rétt tekið eftir hjá mér, að kostnaður við grunn og lóðir hafi verið 400 þús. kr. 



Herra forseti. Vegna þeirra fsp., sem fram hafa komið og þegar hefur ekki verið svarað, vil ég einkum nefna tvennt. Þá í fyrsta lagi það, eins og hv. 11. þm. Reykv. sagði, að slælega hafi verið á haldið af hálfu ríkisstj. um fjárútveganir. Þau loforð, sem ríkisstj. gaf í umræddum samningum, voru fyrst og fremst þau að tryggja fjármagn til lánveitinga fyrir 750 fullum lánum á ári. Við þetta hefur verið staðið, þannig að 800–900 lán og einu sinni yfir það, - eitt árið yfir 900 - hafa verið veitt árlega, þrátt fyrir það sem lagt hefur verið í framkvæmdaáætlunina. Í öðru lagi spyr hv. þm., hvað verði um framhaldið á framkvæmdinni. Einmitt nú þessar vikurnar er verið í sambandi við heildarvanda þjóðfélagsins í efnahagsmálum að leggja niður fyrir sér, hve hratt þessar framkvæmdir geta gengið áfram, bæði hvað fjármagn snertir og þá eins, hvað lóðaútveganir og undirbúningur lóða og teikninga geti gengið hratt fyrir sig. Ég get á þessari stundu ekki fullyrt neitt í þessu efni, en vona, að innan langs tíma verði hægt að láta í té fullnægjandi upplýsingar.



Herra forseti. Mér þykja þær tölur mjög fróðlegar, sem lesnar hafa verið upp á þessum fundi af hæstv. félmrh. Það kemur fram í þessum tölum, að byggt hefur verið hér í Reykjavíkurborg samkvæmt svokallaðri Breiðholtsáætlun, sem mun vera þáttur í margumtöluðu júní samkomulagi, sem einu sinni var gert, ef ég man rétt, eða einhverju slíku samkomulagi, nokkuð hátt á þriðja hundrað íbúða á vegum hins opinbera. Hæstv. ráðh. og hv. formaður byggingarnefndarinnar hafa nú gefið ýmsar upplýsingar um þessar íbúðir, um kostnað við þær, stærð þeirra og gerð og þess háttar, og tel ég mig ekki að svo stöddu bæran um að kveða upp dóm um það, hversu hagstætt verð íbúðanna muni vera, miðað við það, sem almennt gerist, nema hvað mér þykir, eins og fleirum, kjallararnir undir einbýlishúsunum hafa orðið nokkuð dýrir. Einnig kom þarna fram hjá hæstv. ráðh. mikið af tölum, sem ég hafði ekki tíma til að skrifa hjá mér eða átta mig á, meðan hann las þær upp og geymi ég mér rétt til þess að athuga þær nánar síðar. En mér skilst þó, að til þessara íbúða, fyrsta áfanga, sem hann nefndi svo, hátt á þriðja hundrað íbúða eða tæplega 300 íbúða, sé búið að verja 331 millj. kr. og ef ég tók rétt eftir hjá honum, er framlag þeirra, sem eiga að fá íbúðirnar, 21 millj. 770 þús. kr. eða tæpar 22 millj. kr. Nú vildi ég í sambandi við þetta spyrjast fyrir um það, hvað liði ráðstöfun þessara íbúða. Það var ekki upplýst hér, hvort þegar sé búið að ráðstafa þessum íbúðum í fyrsta áfanga og hvort þar af leiðandi sé þegar kunnugt um það, hverjir eiga að leggja fram það, sem væntanlegum kaupendum ber að leggja fram í íbúðirnar. Að öðru leyti skilst mér, að Byggingarsjóðurinn hafi lagt fram á einhvern hátt 243.5 millj. kr. Svo hafi komið úr Atvinnuleysistryggingasjóði 52.5 millj. kr. og frá Reykjavíkurborg rúmlega 13 millj. kr., ef ég hef tekið rétt eftir. Ef þetta væri endanlegt framlag þeirra, sem eiga að fá íbúðirnar, svona milli 12 og 15% af íbúðarverðinu, eins og það er nú á þessu stigi, virðist mér um mjög lágt framlag að ræða til eigin íbúðar, miðað víð það, sem yfirleitt tíðkast. Og miða ég t.d. við ýmsa, sem hafa verið að byggja íbúðir á Norðurlandi og hafa fengið lán til þess úr Byggingarsjóði. Mér sýnist, að þau lán, sem þeir menn hafa fengið, séu ákaflega langt frá því að nálgast 80–90% af íbúðarverðinu, ákaflega langt frá því og sumir hafa fengið miklu minna en venjulegt er, en aðrir ekki neitt, sem þó eru komnir nokkuð áleiðis með íbúðir sínar. En þetta er nú ekki nema gott og blessað, að menn geti fengið há lán út á íbúðir og ber að gleðjast yfir því, svo framarlega sem verðið á íbúðunum er þá líka sambærilegt við annað, sem maður vill ganga út frá að sé. En í sambandi við þetta langar mig til að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. ráðh., ef hann hefði tök á að svara því, hvort það séu líkur til þess, að nú verði stefnt að því á næstunni að auka lánveitingar til annarra, sem íbúðir fá, eitthvað í líkingu við þetta, sem hér virðist eiga sér stað. Ef þessar tölur, sem ég nú er að nefna, gefa rétta hugmynd um þá fyrirgreiðslu, sem Breiðholtsmenn hafa fengið hjá Byggingarsjóði og hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, virðist fyrirgreiðslan hjá Reykjavíkurborg vera lítil, þó að hún standi á bak við áætlunina, en ef þessar tölur gefa rétta hugmynd um hlutfallið, sem þarna er á milli fyrirgreiðslunnar og eigin framlags og ef ekki verða á komandi árum gerðar ráðstafanir til þess, að aðrir geti, hvar sem þeir eru á landinu, notið eitthvað líkrar fyrirgreiðslu við að koma sér upp heimilum, sýnist mér, að við úthlutun íbúða með svona kjörum sé í raun og veru um nokkuð mikla mismunun að ræða gagnvart öðru fólki í landinu. Skiptir þá miklu máli, að þessum íbúðum sé úthlutað til þeirra, sem raunverulega þurfa þeirra mest með. En því réttlæti verður þó ekki náð, þó að menn vilji ná því, nema í því byggðarlagi, sem íbúðirnar standa, því að þær ná ekki til annars illa stæðs fólks í landinu. Mér væri kært, ef hæstv. ráðh. sæi sér fært að upplýsa eitthvað um þetta, sem ég hef rætt, í þessum umr. eða síðar, því að hér er áreiðanlega nokkuð mikið umhugsunarefni á ferðinni fyrir marga víðsvegar á landinu.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Norðurl. e. varpaði fram tveimur spurningum, sem ég tel rétt að reyna að gera nokkur skil, eftir því sem kostur er. Í fyrsta lagi spurði hann: Er búið að ráðstafa íbúðum í þessum fyrsta áfanga? Því er til að svara, að búið er að ráðstafa öllum íbúðunum, nema hluta Reykjavíkurborgar, en hún hyggst leigja þessar íbúðir sínar eftir því sem ég kemst næst. Þá sagði þm., að sig undraði nokkuð hið lága framlag sem íbúðarkaupendur hefðu lagt þarna fram, eða hve lítill hluti þeirra væri í heildarkostnaðinum. Sannleikurinn er sá, að þegar umrætt júní samkomulag var gert og endurnýjað ári síðar, var því lofað að, að því skyldi stefnt, að veitt yrðu allt að 80% lán og íbúðarkaupendunum gæfist kostur á að borga sinn hluta, þ.e. 20%, á þremur árum, þannig að þeim yrði úthlutað það vel fyrirfram, að menn yrðu a.m.k. búnir að borga allt að 10%, áður en þeir flyttu inn í íbúðirnar, þ.e.a.s. helminginn af þeirra stofnframlagi. Við þetta hefur verið reynt að standa. Það er einnig rétt hjá hv. þm., að þetta eru mjög óvenjuleg kjör, óvenjulega góð kjör. Þessi kjör eru fyrst og fremst hugsuð fyrir þá, sem með öðrum hætti ættu þess engan kost að eignast eigið húsnæði og ráðstöfun þeirrar n., sem tilnefnd var af stærstu verkalýðsfélögunum til að útdeila þessum íbúðum, hefur ekki, svo mér sé kunnugt um, verið gagnrýnd opinberlega, þannig að það er nokkuð ljóst, að n. hefur ratað þann rétta veg, sem að baki lagabreytingunum stóð, að láta þá aðila sitja fyrir, sem erfiðastar aðstæður höfðu og með öðrum hætti áttu þess engan kost að komast yfir eigið húsnæði. Það var, eins og ég áðan sagði, eitt af loforðunum. Þá sagði þm. að lokum, að ljóst væri, að þarna væri um allverulega mismunun að ræða milli lántakenda hjá Byggingarsjóði ríkisins. Þetta er alveg rétt og kemur til af fyrrgreindum sökum. Menn hafa mjög misjafnar ástæður. Þó að alla hlutaðeigandi vanti að sjálfsögðu sárlega húsnæði, þá hafa menn mismunandi ástæður til að standa undir þeim, bæði hvað tekjur og fjölskyldustærð snertir. Það var að því stefnt og er ennþá full meining að færa þessa byggingaráætlun með sömu kjörum út um landsbyggðina. Fyrir því var opnuð heimild í þeim lagabreytingum, sem fóru í kjölfar þessa samkomulags. Hins vegar var talið rétt að gera þessa fyrstu tilraun í þéttbýlinu, þar sem húsnæðisskorturinn var allra sárastur og gæti sem fyrst komið að notum. Nú má segja, að það sé komin sú reynsla, sem óhætt muni að byggja á um útfærslu þessarar byggingaráætlunar víðar um landið. En það er jafnframt alveg ljóst, bæði hvað framhaldsframkvæmdir í Reykjavík og annars staðar úti á landi snertir ásamt almennum lánum, að hér verða að koma til nýir tekjustofnar, ef á að svara þeirri eftirspurn, sem er eftir íbúðarhúsnæði í landinu. Þessu var lofað í yfirlýsingu ríkisstj. við síðustu samningagerð verkalýðsfélaganna að, að skyldi unnið og ég vona, að það, ásamt erfiðleikunum í hinum almennu lánum, verði jafnframt tekið til endurskoðunar og athugunar í sambandi við nýja tekjustofna, en það er ljóst, að á þeim þarf að halda, ef þarna á að svara til. Hv. 11. þm. Reykv. sagði áðan, ítrekaði það aftur, að slælega hefði verið á haldið í þessum efnum. Ég held, að við loforðin um 750 lán og loforðin um lánakjörin til Breiðholtsframkvæmdanna hafi verið fyllilega staðið og það svo vel, að það hefur verið farið hátt á þriðja hundrað lán yfir hina lofuðu tölu a.m.k. eitt árið frá því að samkomulagið var gert og ég hygg, að ríkisstj. geti kinnroðalaust talið sig hafa staðið við það samkomulag. Um tekjuöflunina var hins vegar öllum ljóst, að það þyrfti meira, þegar launaskatturinn var ákveðinn og hækkunin á skyldusparnaðinum, en það þótti ekki fært þá, þrátt fyrir það góðæri, sem þá ríkti, að leggja á atvinnuvegina eða atvinnurekendur meiri gjöld og verkalýðssamtökin voru heldur ekki undir það búin að taka á sig gjöld, eins og fram kom í þessum umræðum. Ég tel rétt að upplýsa það nú, að það kom mjög fram í þessum umræðum að hafa launaskattinn ekki 1%, heldur 2% og þá var einnig um það rætt, að launþegar tækju á sig eitthvert hlutfall af þessum 2%. Hefði það verið gert, er alveg augljóst, að engin biðröð væri nú í hinum almennu lánum. En þegar fast er deilt á ríkisstj. fyrir það, að biðraðir hafi aukizt í hinum almennu lánum, kemst ég ekki hjá að minna á, að ég hafði hér um 8 ára bil nokkur afskipti af útdeilingu lána í húsnæðismálastjórn og þá komst biðtíminn upp í 5-6 ár. Ég heyrði þá ekki frá þessum hv. þm., að nokkur þörf væri á auknu fjármagni, þó að þeir stjórnuðu þessum málum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér neitt sérstaklega í þessar umr., enda heyrði ég alls ekki allar umr. því að ég fylgdist ekki með svörunum við þeim fsp., er hér voru gerðar. En ég vil aðeins lýsa yfir því í sambandi við þessa Breiðholtsáætlun, að ég tel, að sú hugmynd sé góð, sem þar um ræðir. Ég tel, að það sé góð hugmynd að byggja íbúðir handa láglaunafólki í fjöldaframleiðslu og með hagstæðum kjörum. Það er alveg áreiðanlega það, sem við eigum að stefna að, Íslendingar, í sambandi við okkar húsnæðismál og því miður hefur of lítið verið gert af því að vinna að slíku. En hins vegar kann framkvæmd þessarar hugmyndar að hafa verið eitthvað misheppnuð og öðruvísi, en búizt var við. Ég skal ekkert um það segja eða gagnrýna það frekar, því að ég er ekki undir það búinn. En það virðist þó koma fram, að íbúðirnar hafi orðið allmiklu dýrari en menn höfðu vænzt. En það, sem ég vil sérstaklega minna á í þessu sambandi og það hafa líklega aðrir gert, en mér finnst ástæða til að það komi fram frá fleirum, það er, að ég hef grun um, en það leiðréttist þá, ef það er rangt, að fjármögnunin hafi orðið á kostnað annarra húsbyggjenda. Hún hefur orðið á kostnað annarra húsbyggjenda. Hæstv. ráðh. var e.t.v. að reyna að draga úr þessu hér áðan. Það mátti e.t.v. skilja orð hans þannig, þau sem hann sagði hér seinast. En ég held, að það sé ekki hægt að mótmæla því, að fjármögnunin til Breiðholts hefur orðið á kostnað annarra húsbyggjenda og það finnst mér gagnrýnisvert. Það er sérstaklega gagnrýnisvert vegna húsbyggjenda úti um land, þar sem er sjálfsagt alveg jafnmikil ástæða til þess að veita fjármagni til húsbygginga, eins og hér syðra. Og mér finnst þetta sérstaklega athugunarvert og ástæða til að minna á það, þegar þetta er til umr. Ég hygg, að eftir að Breiðholtsáætlunin kom til sögunnar, hafi biðtími umsækjenda lengzt mjög, þannig að hann var um skeið kominn jafnvel í 2 ár og er það e.t.v. enn og slíkt er óhæfilegur tími, því að óvissan um lánsútvegunina er líklega það versta í sambandi við byggingarmálin, eins og nú er. Menn vita aldrei, eiginlega, hvar þeir standa í sambandi við lán sín. Það er þessi eilífa óvissa og henni verður að eyða. Ég skal svo ekki segja meira um þetta, en aðeins í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. var að minnast á hér áðan. Hann sagði sem svo, að það hefði ekki verið áður, þegar hann var starfsmaður húsnæðismálastjórnar einhvern tímann í fyrndinni, - að þá hafi ekki verið mikið um kröfur af okkar hálfu, sem hér sitjum, um fjármagn til húsbygginga. En ég vil nú segja hæstv. ráðh. það, að í fyrsta lagi áttum við nú margir hverjir ekki sæti á Alþ. á þeim árum og höfðum þess vegna ekkert sérstakt til málanna að leggja um það. Það er löngu fyrir þann tíma. Og ég vil minna hæstv. ráðh. á það, eins og raunar margir hafa gert áður, að það er ekki til neins að vera sífellt að rifja upp fortíðina, að lifa sífellt í fortíðinni. Ég kalla það fortíðarmálefni, þegar verið er að ræða um það, sem gerðist fyrir 10 árum, slíkt er fortíðarmálefni, a.m.k. í stjórnmálum.



Herra forseti. Það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni að, að hluta til hefur fjármögnun þessara framkvæmda gengið út yfir hin almennu lán. Það liggur ósköp ljóst fyrir. Á meðan aðrir viðbótartekjustofnar eru ekki komnir í gagnið, verður svo að vera. En það er þó jafnframt ljóst, að sú reynsla, sem fengin er af þessum framkvæmdum, verður allri landsbyggðinni til góða, þannig að hún á eftir að uppskera þann mismun á þeim biðtíma, sem hún hefur orðið fyrir af þessum sökum. Það er einnig alveg rétt, að óvissan í lánveitingunum er það erfiðasta fyrir húsbyggjendur. Þetta er skoðun, sem ég hélt fram á þeim árum, sem ég vann við Húsnæðismálastofnunina, og er alveg sannfærður um, að er rétt. Úr þessu hefur allverulega verið bætt. Nú er farið að úthluta 1-l1/2 ár fram í tímann til þess að láta þá, sem örugglega geta fengið lán og öruggt má telja, að hægt sé að standa við, vita það með slíkum fyrirvara. Áður var nokkuð létt að fá a.m.k. í stærstu bönkum landsins nokkra fyrirgreiðslu, meðan menn biðu eftir lánum. Bankarnir hafa hins vegar í sínum erfiðleikum kippt að sér hendinni í þessu efni og það eykur á þessa erfiðleika. Það mun vera talið til fádæma nú, ef hægt er að fá lán út á væntanleg lán húsnæðismálastjórnar, jafnvel þó að vitað sé um þau með svo löngum fyrirvara sem nú er. Áður fyrr fengu lánbiðjendur aðeins viðurkenningu um, að lánsumsókn þeirra væri lánshæf, en höfðu aldrei neina vissu um það, hvenær að þeim kæmi, þannig að það má telja, að verulega hafi verið úr þessu bætt. Þá lagði þm. áherzlu á það í lokin, hvað það væri þýðingarlaust og tilgangslaust að vera að tala um fortíðina í þessum efnum. Ég veit ekki á hverju menn eiga að byggja mat sitt og álit á mönnum og flokkum, ef það er ekki á reynslunni af þeim, þeirri aðstöðu, sem þeir hafa haft til áhrifa um þessi mál. Og ég bendi á, að þessi langi biðtími var á þeim tíma, þegar algengustu lánin voru kringum 70 þús. kr. á hverja eign, og þó komst biðröðin upp í það, að verða á sjötta ár eftir afgreiðslu lána.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð. Ég held nú, út af því, sem hæstv. ráðh. sagði síðast, að hann verði að hafa í huga við rannsókn sína á fortíðinni, að verðgildi krónunnar er töluvert annað, en það var hér á fyrri áratugum. Ég vona, að það rætist, sem hæstv. ráðh. lét í ljós sem sína skoðun, að reynslan í Breiðholti verði allri landsbyggðinni til góðs. Og þetta skildist mér, að hann setti fram, - þessa skoðun eða spá, - því til styrktar, að þeir, sem afskiptir eru annars staðar á landinu og jafnvel hér, muni þó á nokkurn hátt græða á því, sem þarna hefur verið gert. Ég vil taka undir það, að ég vonast eftir þessu líka, að reynslan hér í Breiðholti verði til góðs allri landsbyggð. En þó getur hún því aðeins orðið það, að við þessa byggingarstarfsemi hafi mönnum tekizt að tileinka sér byggingaraðferðir og vinnubrögð, sem horfa til framfara og má vera, að það hafi líka skeð. En ég hlýt í þessu sambandi að benda hæstv. ráðh. á, að það er þó nokkuð takmarkað, sem hægt er að hafa gagn af slíkri reynslu úti um landsbyggðina, sem hér er um að ræða. Þarna í Breiðholti er sem sé verið að byggja yfir miklu fleira fólk, heldur en svarar öllum íbúafjölda í fjölmörgum þorpum og minni bæjum þessa lands, þannig að það er ekki um það að ræða á svo fámennum stöðum, þótt þéttbýlir séu, að hægt sé að koma við þvílíkri stórframleiðslu á húsum, sem þarna á sér stað og getur átt sér stað hér í höfuðborginni. Reynsla við stór framleiðslu á steinsteypuhúsum kemur aldrei nema að takmörkuðu gagni sem fyrirmynd fyrir þá, sem þurfa á íbúðaframkvæmdum að halda í miklu minna mæli, vegna þess að fólk er þar miklu færra. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði verið ákveðið í júní samkomulaginu, hvaða kjör þeir skyldu fá, sem fengju Breiðholtsíbúðirnar. Með því vildi hann segja, að sú mismunun, sem þarna væri á mönnum gerð, væri ekki ríkisstj. að kenna sérstaklega, en um það ræddi ég ekkert í minni ræðu. En þeir, sem bera ábyrgð á misræminu, sem þarna er um að ræða, eru þá væntanlega stjórnin og aðrir, sem að þessu margnefnda júní samkomulagi stóðu og ég vil biðja þá ágætu menn, sem þarna komu við sögu, að athuga það, að hér þyrfti að ráða bót á. Þeirra verk eru ekki nógu góð. Það er að vísu ágætt, að 300 eða 600 menn í Reykjavík, a.m.k. ef rétt er talið í íbúðirnar, njóti slíkra kjara sem þessara, en um gervalla landsbyggðina er líka fjöldi af fjölskyldum, sem þurfa þak yfir höfuðið og eru álíka illa staddar og þeir, sem verst eru stæðir hér. Það segir sig sjálft, og þetta hefur sína galla þar af leiðandi. Mig minnir, að það standi einhvers staðar í mannkynssögunni, að Napóleon hafi sagt á sínum tíma, þegar þjóðin hafði samþ., að hann yrði einvaldur þar: „Það sem Frakkar óska eftir, er ekki fyrst og fremst frelsi. Þeir óska fyrst og fremst eftir réttlæti.“ Og hann sagðist ætla að verða réttlátur. Þess vegna hefði líka þjóðin kosið sig, að hún hefði gengið út frá því, að hann mundi verða réttlátur, þó að allir fengju kannske ekki það frelsi, sem þeir hefðu óskað eftir. Ég segi þessa sögu, sem hefur verið talin það merkileg, að hún hefur verið tekin upp í sögukennslubækur, til þess að undirstrika, að við megum ekki gleyma réttlætinu. Það er nokkuð mikils virði. Það er líka nokkuð mikið á það litið af þjóðinni, hvort þeir, sem með mál fara, reynast réttlátir eða ekki. Og þeim, sem að þessum ráðstöfunum stóðu, sem kallað hefur verið júní samkomulag, ríkisstj. og öðrum, virðist a.m.k. ekki með þessum samningi sínum hafa tekizt að tryggja frambúðarréttlæti í húsnæðismálum fyrir alla landsmenn.



Herra forseti. Hér hefur komið fram æði margt í sambandi við þessa fsp., sem byrjað var á. Ef ætti að ræða þessi mál til hlítar, er sjálfsagt ekki staður eða stund til þess núna, en í sambandi við það, sem hv. síðasti ræðumaður kom inn á, bæði fyrr og einnig í síðustu ræðu sinni, þá vildi ég aðeins segja það, leiðrétta það, sem ég held, að flestir ræðumenn hafi tekið fram, að hér sé um júní samkomulagið svo kallað að ræða. Júní samkomulagið var gert árið 1964 og fól í sér ýmis önnur atriði, en ekki þessi. Sá samningur, sem liggur að baki framkvæmdunum í Breiðholti var gerður árið 1965 í sambandi við lausn vinnudeilnanna þá og á ekkert skylt við júní samkomulagið. Ég vil aðeins vegna ítrekaðra tilmæla frá síðasta ræðumanni til þeirra, sem stóðu að þessu samkomulagi, að þeir geri grein fyrir því misræmi sem fram kemur óneitanlega, ég skal játa það. Og fyrir mitt leyti skal ég gera það. Verkalýðsfélögin í Reykjavík fyrst og fremst hafa æði lengi reynt að herða á um aukið fjármagn til húsnæðisbygginga. Sú barátta var einnig, á stundum a.m.k., háð af öðrum verkalýðsfélögum jafnhliða, en hér kreppti mest að. Við fengum fram hækkun á þeim framlögum til húsnæðismála, sem þá voru ákveðin hverju sinni og þeirra nutu allir jafnt. Það gerðist t.d. með júní samkomulaginu 1964. En hér voru þessi mál sérstakt vandamál, vegna þess hve margir eru hér, sem áttu þess ekki kost að leggja í byggingarframkvæmdir með þeim lánskjörum, sem fyrir hendi voru. Atvinnuleysistryggingasjóður hefur um nokkurt árabil lánað til Byggingarsjóðsins og til húsnæðismálanna. Nú er það svo, að langstærstur hluti þess fjármagns, sem kemur í Atvinnuleysistryggingasjóð, er vegna vinnu þeirra, sem ekki gátu notið þessara lána og við lögðum því áherzlu á, að það yrðu teknar upp aðferðir og veitt þau lánakjör, að þetta fólk gæti byggt. Þannig er til komið það samkomulag, sem gert var 1965. Það var þá öllum ljóst og yfirlýst um leið og það var gert, að til að byrja með yrði það hér í Reykjavík, sem þetta færi fram, en ætti síðar að ná til alls landsins, eftir því sem þörf og ástæður væru fyrir hendi. Og það var sett inn í lögin. Á sama tíma og þessi mál voru mest aðkallandi á þessu þéttbýlissvæði, þá voru önnur mál meira aðkallandi í öðrum landshlutum og um sama leyti og við gerum þetta samkomulag við ríkisstj. og borgaryfirvöld, er gert samkomulag t.d. varðandi allt Norðurland um alveg sérstaka fyrirgreiðslu í atvinnumálum á því landssvæði. Þeir töldu, að það snerti þá miklu sárar, en þessi mál og ég ætla ekki að fara út í þá sálma og alls ekki að fara að telja eftir það fjármagn, sem þangað hefur runnið umfram önnur byggðarlög. Það væri auðvitað alveg fjarstætt að gera það. Það þurfti að gera og varð að gera. Þeir völdu sem sagt þá leiðina. Önnur mál krepptu að okkur. Þetta vildi ég upplýsa hér. Það er alveg rétt, að þessi Breiðholtsframkvæmd hefur gengið á fé Byggingarsjóðs og hefði verið æskilegt og í raun og veru alveg nauðsynlegt, að fjármagn annars staðar frá hefði verið fyrir hendi. Það var náttúrlega augljóst, þegar samningar voru gerðir um það að byggja 1.250 íbúðir á 5 árum, eins og samningarnir hljóða upp á og á að vera lokið 1970. Það er náttúrlega alveg ljóst, að það er ekki nóg að gera slíka samninga og síðan ekki meir. Aðalatriðið í þessum efnum var auðvitað að reyna að útvega fjármagn til þess að geta staðið við þessa samninga. Því miður hefur orðið misbrestur á því og ekki annað sjáanlegt en nú verði hlé á þessum framkvæmdum, a.m.k. verður ekki séð annað í dag, þegar hvort tveggja kallar að, að byggt sé meira vegna hinnar brýnu þarfar og eins hitt og ekki síður, að það er nauðsynlegt, að hið opinbera og allir aðilar, sem geta staðið að slíkum málum, leggi einmitt núna meira í svona framkvæmdir, heldur en jafnvel hefði verið ástæða til áður, vegna þess slæma atvinnuástands, sem blasir við okkur. Og ég vil sérstaklega undirstrika, að það, sem er nú brýnast er, að það verði virkilega gengið í að útvega fjármagn til þessara framkvæmda, svo að ekki þurfi að verða neitt hlé á. Það er dýrt áreiðanlega mjög dýrt að hætta þeim framkvæmdum, sem nú eru. Ég álít, að það sé komin nóg reynsla til þess, að hægt verði að halda áfram, - þurfi ekki neitt hlé þess vegna. Það er sérstaklega brýnt vegna þess atvinnuástands, sem nú blasir við.