Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni, mér finnst að ríkisstjórnin sé komin í mótsögn við sig í þessu efni. Augljósir virkjunarkostir eins og í Þjórsá eru teknir úr nýtingarflokki og settir í biðflokk meðan menn ætla að ganga mjög hart fram á kannski lítt rannsökuðum svæðum eins og hvað jarðhitann varðar. Án þess að ég sé á móti slíkum virkjunum finnst mér þetta með ólíkindum. Eins og ég nefndi áðan hefur Gamma í skýrslu sinni gefið þá umsögn að vegna þess að þessir virkjunarkostir eru færðir úr nýtingu í biðflokk muni fjárfestingar í orkuframleiðslu og -flutningi dragast saman um 120 milljarða á árabilinu 2012–2016 og fjárfestingar í orkufrekum iðnaði og afleidd áhrif af þeim muni dragast saman um 150 milljarða til viðbótar á sama tímabili. Við erum að tala um minni fjárfestingu upp á 270 milljarða kr. á árabilinu 2012–2016, því tímabili sem ríkissjóður og íslenskt samfélag þarfnast einmitt aukinnar fjárfestingar. Það er mjög einkennilegt og grátbroslegt að horfa upp á þessa forgangsröðun ríkisstjórnarinnar þegar við horfum upp á að tekjuhlið ríkissjóðs, vegna minni fjárfestingar, er ekki eins há og hún hefði getað verið. Það bitnar á heilbrigðisstarfsfólki og velferðarkerfinu almennt. Á sama tíma - og það er kannski hluti af atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar - eru listamannalaun tvöfölduð. Það er í alvöru tillaga í þinginu um að tvöfalda listamannalaun. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin og ég er algerlega sammála. Forgangsröðunin er náttúrlega í hrópandi ósamræmi við þennan málflutning um mikinn afrakstur. Þetta er óskiljanlegur málflutningur. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar sem töluðu fyrr í kvöld skreyttu þeir sig með þeim fjöðrum að það hefði fyrst verið settur kraftur í þessi mál þegar Samfylkingin fór í ríkisstjórn árið 2007. Nú hefur hv. þm. Birkir Jón Jónsson setið á Alþingi síðan 2003 og man því tímana tvenna í þessum málum. Hann man væntanlega eftir því hverjar áherslur ríkisstjórnarinnar voru þegar vinnu við fyrsta áfanga rammaáætlunar lauk í nóvember 2003 og ný þriggja manna verkefnisstjórn var skipuð í september 2004. Ég vændi hv. þingmenn Samfylkingarinnar um að þeir væru að skreyta sig með stolnum fjöðrum. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti á kjörtímabilinu sem ríkisstjórnarflokkarnir reyna það að mínu mati. Hv. þingmaður hefur reynslu og þekkingu frá þeim tíma 

Frú forseti. Þeir eru lunknir við það samfylkingarmenn að reyna að endurskrifa söguna. Satt best að segja, þegar ég hlustaði á hv. þm. Árna Pál Árnason ræða um hversu æðisleg Samfylkingin væri í þessum málaflokki, skellti ég upp úr vegna þess að sjálfshólið hjá þeim stjórnmálamanni um sinn stjórnmálaflokk var með eindæmum. Það var bara eins og Samfylkingin hefði ein komið að þessum málum, en staðreyndin er sú að vinnan hófst árið 1999. Það er rétt sem hv. þingmaður Jón Gunnarsson sagði að það var forgangsmál hjá ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks að setja þessa vinnu af stað og reyna að ná sáttum í málaflokknum. Í hvaða stöðu erum við í dag? Jú, ríkisstjórnin er búin að kukla í þessum málum og Vinstri grænir hafa fengið sitt í gegn, örugglega með hótunum um að slíta annars ríkisstjórnarsamstarfinu, um að sex virkjunarkostir verði færðir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk. Það mun valda því að á árabilinu 2012–2016 verður fjárfesting 270 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór yfir efnahagsleg áhrif af þeim breytingum sem gerðar hafa verið á upphaflegum drögum þingsályktunartillögu um rammaáætlun og gerði það prýðilega. Það er athyglisvert í þessu sambandi að skoða lögin sem þingsályktunartillagan byggir á. Þar er vísað annars vegar í verndarþáttinn og hins vegar í nýtingarþáttinn með hliðsjón af hagkvæmni og arðsemi. Það sem blasir við er að þessi þingsályktunartillaga einkennist af þeirri ákvörðun ráðherradúettsins sem undirbjó þetta mál að ýta til hliðar öllum vatnsaflsvirkjununum, sem vel að merkja eru hagkvæmustu virkjunarkostirnir sem við áttum í raun völ á. Eins og komið hefur fram í umræðunni í dag og í kvöld eru nærtækustu virkjunarkostirnir þeir sem eru í neðri hluta Þjórsár. Þeir eru lengst komnir í undirbúningi, þá er búið að skoða mest og best og undirbúa tæknilega, og í þá væri hægt að ráðast nánast eins og skot. Það mundi samstundis skila sér í mjög auknum umsvifum í hagkerfi okkar og hafa þau áhrif að búa til störf meðan á framkvæmdum stæði, afleidd störf í kjölfarið sem síðar mundu leiða til frekari uppbyggingu starfa í þeim iðngreinum sem mundu nýta orkuna. Það er augljóst að hér er farið á svig við þau sjónarmið sem liggja til grundvallar lagasetningunni sjálfri sem þingsályktunartillagan byggir á. Það er mjög alvarlegt, ekki bara vegna þess að það sé efnahagslega óskynsamlegt að ýta þeim virkjunarkostum til hliðar heldur líka vegna þess að þarna er farið af stað með mál sem er augljóslega ekki í samræmi við anda og markmið þeirra laga sem þingsályktunartillagan sjálf byggir á. Ég vil spyrja hv. þingmann um þetta vegna þess að þetta snýr beint að okkur 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér finnst að stjórnarliðar séu komnir í mótsögn við sjálfa sig. Það hefur ríkt þverpólitískur stuðningur um þetta verkefni en nú virðast menn ætla að skipta um hest í miðri á. Það er heilmikil stefnubreyting sem felst í því að færa þessa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk. Það er eðlilegt að menn spyrji sig að því hvað veldur og klóri sér í hausnum yfir því. Það gera aðilar vinnumarkaðarins, Alþýðusamband Ísland, Samtök atvinnulífsins. Það erum ekki bara við í stjórnarandstöðunni sem furðum okkur á þessum vinnubrögðum. Mér finnst dálítið merkilegt að hlusta á hvernig þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hafa komið inn í þessa umræðu. Við þingmenn þessara beggja flokka höfum talað fyrir því að menn fari að tillögum okkar helstu sérfræðinga í þessum efnum og höfum beðið um frið og sátt um málaflokkinn. Á sama tíma tromma hér upp Vinstri grænir og samfylkingarmenn með stríðshanskann á lofti og þetta mál skal fara í gegn með góðu eða illu, væntanlega helst með illu vegna þess að þegar kemur að undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar hefur ríkisstjórnin gengið þannig fram að hún hefur stórskaðað viðkomandi málaflokka. Ég tel að ríkisstjórnin hafi á óskiljanlegan hátt horfið frá þeirri þverpólitísku sátt sem var um rammaáætlun. Það væri fróðlegt að heyra frá hv. þingmanni hvort hann hefði getað sætt sig við þá niðurstöðu sem sérfræðingahópurinn lagði til. Við hefðum þá haft þessa sex kosti í nýtingarflokknum, þó ekki væri nema til þess að það væri skýr framtíðarsýn um þennan málaflokk og við gætum farið í raunverulegar fjárfestingar og framkvæmdir í þessum iðnaði.

Virðulegi forseti. Svar mitt er já. Ég hefði að sjálfsögðu viljað fallast á þá niðurstöðu vegna þess að í henni voru mismunandi sjónarmið virt. Ég hefði kannski ekki verið að öllu leyti fyrir fram ánægðastur með þá niðurstöðu, en ég hefði virt hana. Það sem er svo alvarlegt er að hér er í fyrsta lagi ýtt burtu vatnsaflsvirkjunum sem eru sannarlega hagkvæmastar, virkjunum sem hægt hefði verið að fara í nánast samstundis og hefðu þegar í stað skapað verðmæti og atvinnu fyrir þjóðfélagið á tímum sem við þurfum virkilega á því að halda. Í annan stað er hitt að þegar búið er að ýta út þessum kostum standa eftir háhitasvæðin, en um þá möguleika er hins vegar þannig talað í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar að í raun og veru er þeim ýtt - kannski ekki alveg í burtu en langt inn í framtíðina og inn í mikla óvissu. Þar er þessari virkjunaraðferð fundið allt til foráttu, hún valdi mengun, spjöllum á landi, skapi alls konar vandamál, jafnvel jarðskjálfta og 

Punktur is.

Frú forseti. Ég held að það sé alveg augljóst í ljósi þessa að það er nauðsynlegt að skipta um ríkisstjórn í landinu. Það er með ólíkindum að horfa upp á verklagið hjá ríkisstjórninni í þessum málaflokki. Það verður dálítið fróðlegt að fylgjast með kosningabaráttunni í Suðurkjördæmi í aðdraganda næstu kosninga. Hvar ætla samfylkingarmenn að slíta atkvæðin upp þar? Á Reykjanesi þar sem atvinnuleysi er hvað mest á landinu? Ætla hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir og Björgvin G. Sigurðsson að ræða við íbúa í Reykjanesbæ og segja að þessi flokkur hafi einhverja atvinnustefnu? 

Virðulegi forseti. Í fyrri ræðu minni í kvöld fór ég yfir hvað óbeisluð orka væri margar gígavattstundir hér á landi. Við erum einungis búin að virkja um 30% af því sem talið er að hægt sé að virkja. Ég er ekki svo einlægur virkjunarsinni að telja að hér eigi að virkja allt sem hægt er að virkja heldur eigum við að gera það í sátt við náttúruna. Það er nefnilega svo að með vaxandi orkuþörf er keyrður samhliða sá ótti að loftslagsbreytingar vegna losunar gróðurhúsalofttegunda verði æ meiri ógn við samfélagið. Við þekkjum þessa umræðu frá Evrópusambandinu sem ég fór aðeins yfir í fyrri ræðu, en á sama tíma vex sú krafa samfélagsins að við fáum að njóta útivistar í ósnortinni náttúru. Að komast út úr manngerðu umhverfi, út úr höfuðborginni, út úr borgum og bæjum því víðerni eru vissulega náttúruauðlind eins og allar okkar orkuuppsprettur, sama hvort það er vatnsfall eða byggt á öðrum grunni. Mig langar til að vísa í niðurstöðu skýrslu 1. áfanga rammaáætlunar, á bls. 70 en þar stendur, með leyfi forseta: „Engin ein skilgreining er fyrir hendi sem svarar spurningunni hvað það er sem skilur á milli sjálfbærra og ósjálfbærra virkjunarhugmynda. Hins vegar má með samanburði greina hvort tiltekin virkjunarhugmynd sé sjálfbærari en önnur. Opið og gegnsætt ákvörðunarferli á að leiða fram kosti og ókosti valkosta. Í skýrslu alþjóðlegrar nefndar um stórar stíflur (World Commission on Dams) er að finna leiðbeiningar um hvernig á að haga umfjöllun og ákvörðunartöku til að tryggja niðurstöðu sem er samfélaginu hagfelld. Fyrsta stigið í ákvörðunartökunni felst í því að staðfesta hvort meint þörf fyrir vatn og orku sé raunveruleg og æskileg. Ef svarið er „já“ þá ber á öðru stigi að greina alla hugsanlega valkosti til að mæta tiltekinni þörf og velja þann sem er talinn hafa jákvæðar („góðar“) fjárhagslegar, félagslegar og umhverfislegar forsendur. Frá þessu sjónarhorni er samanburður virkjana í rammaáætlun aðferð sem gæti stuðlað að því að orku verði aflað með sjálfbærari hætti.“ Vegna þess að stjórnarliðar hafa verið iðnir við það í þessari umræðu sem og 2. umr. langar mig að benda á að við sem erum að reyna að opna augu ráðherra í þessari ríkisstjórn erum málefnaleg og mig langar að beina umræðunni á þá braut sem var farin í upphafi. Í fyrri ræðu fór ég yfir lögfræðilegan feril til ársins 2009, hvernig þessi mál hafa þróast. Ég benti á að árið 1990 hafi t.d. umhverfisráðuneytið verið stofnað fyrir tilstilli Framsóknarflokksins. Þá var það akkúrat þessi gegnsæja aðferðafræði sem var mælistika sem fyrri hópurinn vann eftir, þegar sá hópur var stofnaður. Hún var sótt í þessa skýrslu og ákvarðaði hvaða leiðir skyldu valdar við þessa flokkun. Frá upphafi var það alltaf markmið verkefnisstjórnarinnar um rammaáætlun að vinna samkvæmt gegnsærri aðferðafræði. Hún átti að tryggja sem kostur var að um trúverðuglega og rökstudda útkomu yrði að ræða og að efasemdarraddir gætu skoðað matsferlið og rakið niðurstöðuna til baka. Þetta er grundvallaratriði og þetta verður að koma fram vegna þess að svo var almenningi hleypt að þessari vinnu bæði í umsóknarferli og þeir sem unnu bæði að 1. og 2. áfanga héldu marga fundi um allt land. Svo velti nefndin fyrir sér hvaða leið ætti að fara varðandi hvernig velja ætti á milli kostanna. Það var þessi norska aðferð sem varð fyrir valinu, hún gengur m.a. út á að virkjunarkostir eru settir í sex hagkvæmnisflokka á grundvelli kostnaðar og orkuframleiðslu. Einnig var athugað hvernig virkjanir mundu hafa áhrif á umhverfið, það var sett upp í 13 mismunandi svið gagnvart t.d. gróðri, flóðum, mengun, skot- og fiskveiði, grunnvatni, útivist, byggðasjónarmiðum og svo má lengi telja. Síðan var farið eftir AHP-aðferðinni. Það er aðferðafræði sem má finna í gögnum um rammaáætlun, en þar var sett upp ákveðin statistík til að velja milli kosta þegar markmiðið var að komast að bestu niðurstöðunni. Varðandi ferlið sem málið fór í árið 2011 þegar rammaáætlun fékk lögformlega stöðu þá taldi hópurinn sem var skipaður í verkefnisstjórnina, og má segja stjórnmálamenn líka, að hún þyrfti að fá þá stöðu því að niðurstaða var komin. Mig langar að sýna fram á hverjir voru tilnefndir í seinni verkefnisstjórnina. Formaður var t.d. skipaður sameiginlega af iðnaðar- og umhverfisráðherra. Þarna var aðili tilnefndur af Samtökum ferðaþjónustunnar, aðili tilnefndur af landbúnaðarráðherra, aðili tilnefndur af Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Náttúruverndarsamtökum Íslands, Orkustofnun, Umhverfisstofnun, Fornleifavernd ríkisins, iðnaðarráðherra, forsætisráðherra og umhverfisráðherra þannig að í þessum hópi var mjög víðtæk þekking akkúrat úr þeim geira sem málið snertir. Enda eru flestir sammála um að plaggið sem út úr þessu kom hefði átt að vera grunnurinn að þeirri rammaáætlun sem nú er til umræðu hér. Þann 17. október 2007 taldi nefndin að rammaáætlunin þyrfti sem allra fyrst að fá lögformlega stöðu í stjórnkerfinu og eins og ég sagði áðan var frumvarp samþykkt hér á þingi, lög nr. 48/2011, þann 11. maí 2011. Þessi lög eru því nýlega samþykkt og tilgangur þeirra var að verndar- og orkunýtingaráætlun mundi verða samþykkt og fá lögformlega stöðu. Við þingmenn minni hlutans studdum þetta mál og var ákvæði í þessum lögum að ráðherra gæti farið með þá rammaáætlun sem lá fyrir hjá starfshópnum 12 vikna umsagnarferli til aðila sem var leitað til. Að þeim umsagnartíma loknum voru ekki gerðar veigamiklar breytingar, það má segja mjög smávægilegar breytingar, á rammaáætluninni en ég get sagt að ekki datt okkur í hug að ríkisstjórnin mundi misfara svo með vald sitt sem síðar varð raunin. Að taka rammaáætlun, skera hana upp, breyta henni og við sjáum hvað er lagt fyrir þingið núna. Virðulegi forseti. Það eru kannski stór orð að segja að ríkisstjórn misfari með vald sitt en þegar lög eru sett á ákveðnum forsendum og í góðri trú af þingmönnum þá er mjög kaldranalegt þegar ríkisstjórn kemur svo í bakið á þingmönnum eins og raun ber vitni. Þegar lögin voru samþykkt stóðu allir þingmenn í þeirri trú að rammaáætlunin mundi koma óbreytt hingað inn í þingið og fá hér þinglega meðferð en sú er ekki raunin sem við stöndum frammi fyrir í dag. Það er búið að hræra í flokkunum sem rammaáætlun byggir á, nýtingarflokki, biðflokki og friðlýsingarflokki. Það er búið að taka virkjunarkosti úr nýtingarflokki og setja inn í biðflokk og sumir eru komnir inn í friðlýsingu, alla vega einn eða tveir að því sem ég best man. Þessi vinnubrögð eru ekki tæk. Ég lýsi fullri ábyrgð á þessari þingsályktunartillögu á hendur ríkisstjórninni. Hér starfar ríkisstjórn sem fer fram með mál í ófriði en ekki friði og í þokkabót á fölskum forsendum og gengur á bak orða sinna.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta mál er komið einhvern veginn út af sporinu vegna þess að á því hefur verið gerð breyting á lokastigi. Hún leiðir til þess að þeir sáttamöguleikar sem virtust vera fyrir hendi þegar verkefnisstjórn og svokallaður formannahópur skilaði af sér á síðasta ári virðast vera horfnir. Ég velti fyrir mér afstöðu hv. þingmanns til þess hvað beri að gera til að reyna að koma málinu aftur á hið rétta spor. Hvað við getum gert til að reyna að endurvekja breiðari sátt um niðurstöðu í þessum efnum. Sá möguleiki er auðvitað fyrir hendi að málið endi svo að sá meiri hluti sem nú um stundir er hér á þingi knýi sína niðurstöðu í gegn með þeim hætti sem gert var af hálfu meiri hlutans í umhverfis- og samgöngunefnd. Hann leggur upp sem sína aðaltillögu að tillagan verði samþykkt óbreytt, þó reyndar helmingur þeirra sem undirritar þá tillögu sé með sérbókanir og sérskoðanir á ýmsum þáttum, en látum það nú vera. Meginniðurstaðan er á þann veg að tillagan eigi að verða samþykkt óbreytt. Það er hugsanlegt að niðurstaðan verði sú innan hugsanlega fárra daga, við vitum það ekki. Þá blasir jafnframt við að sú niðurstaða sem þingið kemst að í þessari lotu er dæmd til að verða frekar skammlíf, dæmd til að verða 

Virðulegi forseti. Já, svo sannarlega er málið komið vel út af sporinu, svo ekki sé meira sagt, en þetta er heldur ekki fyrsta málið sem þessi ríkisstjórn keyrir langt út af sporinu, jafnvel út í skurð. Hv. þm. Birgir Ármannsson spyr hvað beri að gera. Nú fer 2. umr. um þessa þingsályktunartillögu fram langt inn í nóttina og þegar henni lýkur verður atkvæðagreiðsla. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir talaði um í fréttum fyrir nokkrum dögum að hún ætlaði sér kannski ekki með stjórnarskrána í gegn með hinum lægsta samnefnara, eins og hún sagði það. Miðað við hvernig stjórnarliðar hafa komið að nefndarálitinu með fyrirvörum sýnist mér að þessi þingsályktunartillaga verði jafnvel knúin hér í gegn á mjög lágum samnefnara meiri hluta þingmanna. Það má vel vera en það er þá heldur ekki í fyrsta sinn sem þessi ríkisstjórn beitir valdi sínu. Ef þetta verður þingsályktun frá Alþingi þá er tvennt í stöðunni. Annað er að fella þingsályktunartillöguna úr gildi og koma með nýja þingsályktunartillögu þegar búið er að koma þessari ríkisstjórn frá eftir næstu kosningar, eða þá að skoða lögin frá 2011 á einhvern hátt. Þau eru nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun. Það eru ýmsar leiðir til en sem betur fer er auðvelt að breyta almennum lögum og þegar þjóðþing starfar með þessum hætti eins og við horfum upp á núna, í miklu ósætti og er að knýja í gegn um 

Hæstv. forseti. Það virðist vera sem ríkisstjórnin velji jafnan þann kost sem horfir til mests ófriðar um þau mál sem hún fjallar um. Þannig er með þetta mál og þannig er með fleiri mál sem komið hafa fyrir þingið. Telur hv. þingmaður að skýringin á því geti verið sú að ríkisstjórnin sé fyrst og fremst að reyna að höfða til tiltekins hóps stuðningsmanna sinna í þessu máli? Gera þeim til geðs með tillöguflutningi sínum frekar en að reyna að mynda þá breiðu samstöðu sem raunverulega var stefnt að í upphafi. Maður hefur á tilfinningunni að breytingarnar sem urðu á þingsályktunartillögunni frá þeim drögum sem send voru út til umsagnar á síðasta ári og til þess sem hér birtist í þinginu hafi fyrst og fremst verið til þess fallið að friða ákveðna hópa innan stjórnarflokkanna eða sem standa nálægt stjórnarflokkunum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa spurningu vegna þess að komið hefur fram í mínu máli að ríkisstjórnin fer fram með mál í ófriði en ekki friði. Ég tel að í þessu máli sem og öðrum sem ríkisstjórnin stendur frammi fyrir þá sé þetta fyrst og fremst því að kenna að mikið ósætti er innan ríkisstjórnarflokkanna um stefnu ríkisstjórnarinnar. Nú síðast í tíufréttum í kvöld var viðtal við hæstv. ráðherra Steingrím J. Sigfússon þar sem hann tilkynnti til dæmis að hann ætlaði að leggja fram fiskveiðistjórnarfrumvarpið þó að Samfylkingin væri ekki búin að fullræða það hjá sér. Svo sagði hann bara: Ja, við erum í viðræðum. Það á að leggja þetta frumvarp fram óbreytt þrátt fyrir að þingmenn Samfylkingarinnar hafi ekki samþykkt frumvarpið á síðasta þingi. Einkahagsmunir ríkisstjórnarinnar við að lifa nokkrum dögum lengur eru farnir að bitna mjög á þjóðarhag og hversu veika ríkisstjórn við höfum starfandi í landinu. Þetta er grafalvarleg staða. Hér er verið að leggja til raunverulegt virkjunarbann sem þýðir að ekki er verið að skapa atvinnu á almenna vinnumarkaðinum og hvað þýðir það? Þegar fólk er atvinnulaust getur það ekki borgað skuldir sínar. Ríkisstjórnin er með þessu máli enn eina ferðina að skrúfa samfélagið niður í það hyldýpi sem er fyrirsjáanlegt og það er engin bjartsýni, engin von og engin framtíðarsýn í verkum eða störfum ríkisstjórnarinnar. Ég segi nú bara: Guði sé lof fyrir að það eru kosningar eftir nokkrar vikur. Það er alveg komið að þolmörkum hvað er hægt að leggja á landsmenn lengur að þessi ríkisstjórn sitji.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir yfirferðina. Ég hef aðeins staldrað í þessari umræðu í kvöld við það sem ég vil kalla froðusnakk samfylkingarmanna um þessa rammaáætlun. Hv. þingmenn Árni Páll Árnason og Magnús Orri Schram komu fram í kvöld og sögðu meðal annars að tækifæri fælust í óspilltri náttúru, náttúran skapaði nýju atvinnulífi útflutningsverðmæti. Þeir nefndu reyndar framleiðslu lífræns grænmetis í því sambandi, að það gæti skapað mikil útflutningsverðmæti, og að Ísland gæti orðið fyrirmyndarland í náttúruvernd, umhverfismál væru mikilvægust fyrir atvinnulíf framtíðarinnar. Ég held að við getum í sjálfu sér öll verið sammála um margar af þessum yfirlýsingum. Við erum held ég sammála um að auka þurfi fjölbreytni eins mikið og hægt er í íslensku atvinnulífi. Það var einmitt forsendan fyrir því að við fórum í nýtingu orkuauðlindanna á sínum tíma. Tekist var á um það 1960 hvort menn ættu að fara út í stóriðju í landinu til að skjóta styrkari stoðum undir fjölbreyttara atvinnulíf, fjölbreyttari afkomu þjóðarinnar. Þetta finnst mér vera froðusnakk hjá Samfylkingunni og þessum hv. þingmönnum. Þetta er innihaldslaust, sérstaklega ef við horfum til þess hvaða virkjanir eru síðan valdar. Öll áherslan í þessari rammaáætlun liggur í því að hefja virkjanir í jarðvarma. Þær eru settar í forgang þó að óvissan sé miklu meiri þar en í vatnsaflinu þar sem virkjunarkostir eru augljósir, fyrirsjáanleiki alger og mestar rannsóknirnar hafa farið fram. Þeir virkjunarkostir eru settir til hliðar. Finnst hv. þingmanni eitthvað vera til í því sem ég er að segja um að það fylgi ekki hugur máli, þetta sé innihaldslaust froðusnakk um einhver slagorð sem fá 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja þetta andsvar á svari til hv. þm. Birgis Ármannssonar, sem ég gleymdi áðan, varðandi það hvort sú stefna sem birtist í rammaáætluninni höfði til tiltekins hóps stuðningsmanna ríkisstjórnarinnar. Auðvitað er þetta gert fyrir þá últragrænu umhverfissinna sem hafa kosið Vinstri græna. Varðandi froðusnakkið, sem hv. þm. Jón Gunnarsson er að tala um, úr munni samfylkingarþingmanna, auðvitað er þetta ekkert annað en gamalkunnugt froðusnakk. Ég held að þingmennirnir ættu aðeins að kynna sér hvernig grænmetisræktun fer fram. Það þarf rafmagn til gjörlýsingar í gróðurhúsum. Ég veit ekki hvort þeir ætla að spandera einhverju af jarðvarmavirkjanarafmagninu í þá útflutningsgrein sem þeir sjá fyrir sér. Við komum alltaf að sama stað í þessari umræðu. Hér þarf að virkja skynsamlega. Hér þarf að búa til rafmagn úr orkunni sem við höfum, vegna þess að við erum rík af auðlindum, til að hér geti farið af stað eitthvert atvinnulíf. Ég er mjög hrifinn af þeirri hugmynd að hér verði reist garðyrkjuver til útflutnings. Við eigum kalda vatnið til vökvunar, við eigum heita vatnið til hitunar og rafmagn til lýsingar. Þetta er ákjósanleg atvinnugrein sem hefur ekki mikinn stofnkostnað í för með sér. Byggja þarf nokkra hektara undir gleri og þá er þetta komið. En það þarf líka að koma til móts við þá atvinnugrein og afla orku. Um þær jarðvarmavirkjanirnar sem lögð er áhersla á núna og eru komnar í þessa áætlun segi ég ekki annað en það, vegna þess að hv. þingmenn Samfylkingarinnar eru orðnir svo umhverfisvænir, 

Virðulegi forseti. Mér finnst vera aðrar mótsagnir í málflutningi samfylkingarmanna, sérstaklega í þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur um náttúruverndina sem lögð er svo mikil áhersla á af hálfu samfylkingarþingmanna og ég fór yfir áðan. Í ræðum þeirra, eins og kom fram, var eins og fyrst árið 2007 hefði verið settur alveg sérstakur kraftur í að vinna rammaáætlun. Ég fór yfir það í ræðu minni fyrr í kvöld hver saga rammaáætlunar er. Það er auðvitað ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem á heiðurinn af þeirri vinnu, setti hana af stað, setti markmiðin fyrir hana og kom á laggirnar fjórum faghópum. Faghópur I fjallaði um náttúru- og menningarminjar, faghópur II um útivist og hlunnindi, faghópur III um þjóðfélagsmál, atvinnulíf og byggðaþróun og faghópur IV um nýtingu orkulinda. Verkefnisstjórn mótaði síðan aðferðafræðina og vinnureglur á grundvelli tillagna faghópanna. Faghóparnir fóru svo yfir gögnin um virkjunarhugmyndir og mátuðu og skiluðu niðurstöðum til verkefnisstjórnar. Í kjölfarið vann verkefnisstjórnin úr niðurstöðum faghópanna. Það er alveg ljóst að áhersla var lögð á alla þætti málsins af hálfu þeirra sem til þessa verkefnis kölluðu. Nú birtist aftur á móti niðurstaðan okkur í þessari rammaáætlun eftir að allir þingflokkar hafa rómað starf faghópanna og verkefnisstjórnarinnar í umsögnum og öðru sem menn hafa látið eftir sér hafa. Er þingmaðurinn sammála mér um að það 

Virðulegi forseti. Ég gladdist yfir einu þegar ég hlustaði á ræður hv. þingmanna Magnúsar Orra Schrams og Árna Páls Árnasonar því að ég sá að það rofaði til í höfði þeirra í kvöld vegna þess að þeir mundu skyndilega að þeir eru búnir að sitja fimm ár í ríkisstjórn, síðan 2007. Oft og tíðum hefur það hljómað svo í þingsal að þeir virðist ekki muna að þeir hafi setið í ríkisstjórn frá árinu 2007. En það að þessir þingmenn Samfylkingarinnar ætli að þakka sér það starf sem unnið hefur verið - ég fór, eins og hv. þm. Jón Gunnarsson, yfir þróun þessa máls frá upphafi í ræðu minni fyrr í dag og þetta mál á sér langa sögu undir forustu Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins og það verður ekki tekið af þessum flokkum. Vinstri menn kalla gjarnan þessa tvo flokka stóriðjuflokka, að þeir vilji hér spúandi álver. Vinstri menn hafa gjarnan kallað þessa flokka það. En það voru samt þessir flokkar sem fóru af stað með rammaáætlun á sínum tíma. Það er verið að tala um að virkja í sátt við náttúruna. Það er málflutningur vinstri manna. Líklega eru þessir hv. þingmenn að tala til síns fylgis því að ég veit að ákveðnir stuðningsmenn Samfylkingarinnar eru á sömu atvinnulínu og Framsóknarflokkurinn, þ.e. skilja samhengið milli atvinnu og reksturs heimilis. Þingmennirnir hljóta að sýna það í atkvæðagreiðslu ef þeir vilja að þessi rammaáætlun taki gildi frekar en sú sem lögð var til grundvallar 

Hæstv. forseti. Málið er nú til umræðu í annað sinn. Fyrir réttum tveimur vikum var síðari umræða hafin en henni er fram haldið í dag og umræðurnar hafa, eins og hv. þingmenn hafa séð, leitt í ljós töluvert mismunandi nálgun á viðfangsefninu. Í raun og veru eru allir þingmenn sem hér hafa talað a.m.k. í orði kveðnu ánægðir með hugmyndina um rammaáætlun. Ég held að við getum gengið út frá því að ræður allra þingmanna sem hafa tjáð sig um þau efni hafa verið á þann veg að sú nálgun sé jákvæð sem felst í því að gera rammaáætlun þar sem tekið er tillit til fjölmargra þátta varðandi vernd og nýtingu landsvæða hvað orkumál varðar. Það sé jákvætt að reyna þannig að ná einhverju jafnvægi í sambandi við ákvarðanatöku á því sviði. Ég vil draga þá ályktun af ræðum manna í dag og raunar líka á fyrri degi umræðunnar þann 23. nóvember. Það er í raun og veru ágætt. Auðvitað eru það kannski engin ný tíðindi í ljósi þess að allir flokkar hafa átt aðild að ríkisstjórnum sem hafa á fyrri stigum komið að rammaáætlun með einum eða öðrum hætti. Það er þó ákveðinn ávinningur fólgin í því að það sé sátt um það, a.m.k. í orði kveðnu, að rétt sé að hafa eitthvert slíkt vinnulag á, að nýta slíkt vinnulag þegar ákvörðun er tekin um vernd og orkunýtingu landsvæða. Það er einhvers virði. Það er líka einhvers virði, svo ég haldi mig á hinum jákvæðari nótum, að í umræðum eru tiltölulega fáir virkjunarkostir, ef svo má segja, sem raunverulega hefur verið ágreiningur um. Ef við bara horfum á þann fjölda virkjunarkosta sem hefur verið undir í þeirri umræðu, eða vinnu sem nú er skilað inn í þingið í formi þingsályktunartillögu, er ágreiningurinn um tiltölulega fáa kosti. Við höfum tillögu þar sem 67 kostir eru flokkaðir í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Ef ég fer yfir það í huganum heyrist mér að það séu kannski ekki fleiri en 10 virkjunarkostir sem einhver ágreiningur er um. Menn eru alla vega í orði kveðnu sáttir við hugmyndafræðina á bak við rammaáætlun og þá er líka hægt að segja sem svo að sú vinna hafi kannski skilað okkur því að ágreiningurinn snúist um til þess að gera fáa virkjunarkosti, miðað við þann fjölda sem var lagður til grundvallar í vinnunni. Það er jákvætt. Hinu ber ekki að leyna að þeir kostir sem ágreiningur er um eru vissulega í hugum beggja, bæði þeirra sem vilja nýta og þeirra sem vilja vernda, afar mikilvægir. Ef við horfum til dæmis á þá sex virkjunarkosti sem ráðherrarnir tveir, umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra, fluttu úr nýtingarflokki í biðflokk er um að ræða vatnsaflsvirkjanir sem hefðu í för með sér verulega innspýtingu fyrir hagkerfið. Þarna væri um að ræða tiltölulega hagkvæma kosti sem hægt væri að ráðast fljótt í. Þá erum við að tala um Hágönguvirkjanir, Skrokköldu og virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Það eru allt saman kostir sem hægt væri að ráðast í tiltölulega fljótt, a.m.k. suma þeirra, og mundu skila umtalsverðri orku með tiltölulega litlum umhverfisáhrifum og væru þar að auki frá hagkvæmnissjónarmiði vænlegir kostir. Þrátt fyrir að þeir kostir séu ekki margir í samanburði við allan þann fjölda sem hér hefur verið til umfjöllunar, og hefur verið undir í þessari vinnu, er breytingin sem hæstv. ráðherrar, Oddný Harðardóttir og Svandís Svavarsdóttir, gerðu á þeim drögum sem var beint til þeirra af svokölluðum formannahópi verkefnisstjórnar, þ.e. formanni verkefnisstjórnar og formönnum faghópa, miklu meiri en nemur í raun og veru fjölda þeirra kosta sem þarna eru undir. Þetta er ákvörðun um að taka nokkra af hagkvæmustu kostunum sem sumir hverjir munu ekki hafa mikil umhverfisáhrif, miðað við aðra kosti sem eru til samanburðar, og kosti sem hægt væri að ráðast tiltölulega hratt í. Sú ákvörðun ráðherranna mun hafa mjög mikil áhrif á orkumálin og orkunýtingu hér á landi á næstu árum. Ég hef vísvitandi ekki nefnt aðra virkjunarkosti sem kynnu að vera umdeildir. Ég hef heyrt, í þessari umræðu og í nefndarstarfi á fyrri stigum, ýmsa færa ágæt rök fyrir virkjunarkostum í Skaftárhreppi, í Hagavatnsvirkjun og eins og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson gerði í dag, virkjununum í Skagafirði. Ég kýs að nefna það ekki sérstaklega vegna þess að til að ná sem víðtækastri sátt um niðurstöðu í þeim efnum er mikilvægt að reyna að takmarka sig, koma ekki með óskalista, hvorki minn né einstakra annarra þingmanna, og leggja hér fyrir heldur reyna að nálgast málið út frá einhverjum þokkalega hlutlægum forsendum. Ég tel að það hafi formaður verkefnisstjórnar og formenn faghópa gert þegar þeir gerðu drög sín að þingsályktunartillögu á síðasta ári. Ég tel að þeir hafi byggt á tiltölulega góðum málefnalegum sjónarmiðum og vönduðum undirbúningi þegar þeir komust að þeirri niðurstöðu að þessir tilteknu kostir sem við höfum verið að ræða um, ættu að vera í nýtingarflokki. Ég verð að játa að þau rök sem hafa komið fram fyrir breytingunni sem hæstv. ráðherrar Oddný G. Harðardóttir og Svandís Svavarsdóttir gerðu finnst mér heldur veik í samanburðinum við það sem styður þessa virkjunarkosti. Þarna held ég að við rekum okkur á hugmyndafræðilegan ágreining. Við rekum okkur á pólitískan ágreining, ekki bara flokkspólitískan heldur pólitískan í víðari merkingu. Á muninn milli þeirra sjónarmiða sem telja annars vegar að nægilega mikið hafi verið virkjað, það sé ekki sérstök þörf á að fara í frekari uppbyggingu á sviði orkunýtingar eða orkufreks iðnaðar þannig að við tölum um nýtingarmöguleikana til enda. Við höfum ólíka sýn á það og kannski er það niðurstaðan af þessari umræðu að við erum ekki enn komin svo langt að vera búin að finna jafnvægið milli annars vegar sjónarmiðsins um að frekari uppbygging á orkuvinnslu og orkufreks iðnaðar sé óþörf og óæskileg, og hins vegar sjónarmiðanna um að nauðsynlegt sé að halda áfram að virkja orkulindir landsins, auka við orkunýtinguna til að bæta lífskjör, efla atvinnulíf og auka atvinnu. Þarna kannski kristallast munurinn. Í því að þeir sem leggja lóð sitt á vogarskálarnar með því að tillaga ráðherranna verði samþykkt óbreytt, telji einfaldlega að það sé nóg að gert í bili. Það sé ekki þörf og ekkert sem knýr á um að farið verði í virkjunarframkvæmdir á næstunni. Hugsanlega einhvern tíma í framtíðinni, en segjum sem svo að við viljum ekki frekari uppbyggingu stóriðju. Við viljum ekki uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Við viljum beina sjónum okkar annað. Sumir eru einfaldlega þeirrar skoðunar, eins og ég hef heyrt hæstv. umhverfisráðherra segja á vettvangi þingsins og víðar, að hagvöxtur sé stórlega ofmetið hugtak. Það er alveg sjónarmið og skýrir auðvitað ákveðna nálgun í því sambandi. Um það næst ekki sátt, um það er ágreiningur Við erum sem sagt komin nokkuð áleiðis en við erum ekki komin á endapunkt. Því hef ég fyrr í umræðunni reifað það sjónarmið að verði niðurstaða þingsins í þessari lotu á þann veg sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur til, og ráðherrarnir tveir lögðu til á sínum tíma, sé málinu langt frá því lokið. Þá sé viðbúið, fyrst sú niðurstaða mótast af tilteknum pólitískum straumum umfram aðra og mótast af pólitískum áherslum þeirra sem eru í meiri hluta í þinginu í dag, að nýr og öðruvísi samsettur meiri hluti nálgist málið á annan hátt. Í ljósi þess hversu skammt er til kosninga getur vel verið að sú staða komi upp strax á vordögum. Auðvitað vitum við ekkert um það en það eru ákveðnar líkur á því. Þess vegna hef ég leyft mér að halda því fram eða að minnsta kosti leyft mér að spyrja hvort sú rammaáætlun sem nú er til umfjöllunar verði nokkurn tíma meira en rammaáætlun núverandi ríkisstjórnar. Ef það verður niðurstaðan að þetta verður rammaáætlun þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr, er líftími hennar ekki langur. Þá er ljóst að nýr meiri hluti mun láta það verða eitt af sínum fyrstu verkum að endurskoða niðurstöðuna. Auðvitað ekki alla kostina 67 sem eru á borðinu, það liggur í augum uppi, en umdeildustu atriðin og þá sérstaklega þau sem ráðherrarnir tveir og meiri hlutinn í umhverfis- og samgöngunefnd taldi ástæðu til að færa úr nýtingarflokki í biðflokk á hæpnum forsendum. Sú ákvörðun sem kann að verða tekin í þinginu einhvern tíma á næstu sólarhringum, við vitum það ekki, verður afar skammlíf ákvörðun. Þess vegna hefur, eins og ég nefndi eiginlega við upphaf umræðunnar í dag, nálgun okkar sjálfstæðismanna verið sú að það væri betra áður en slík skammlíf ákvörðun væri tekin að málið væri sett í þann farveg að verkefnisstjórnin sem var búin að vinna faglega vinnu, fengi málið aftur í hendurnar áður en Alþingi afgreiddi málið frá sér. Fagleg, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans. Það hefur komið fram í umræðunum að allt þetta ferli byggist á miklu trausti og samráði við aðila úti í samfélaginu, þingmenn á þessu 13 ára ferli, hagsmunaaðila og svo þá sem komu bæði úr umhverfis- og iðnaðargeiranum á sínum tíma. Lögin voru samþykkt samhljóða 2011 og í þeirri lagasetningu fólst áframhaldandi traust um að ríkisstjórnin mundi ekki misfara svo með vald sitt, eins birtist í þessari þingsályktun í dag. Hvað finnst hv. þingmanni um að þegar málið er komið í það ferli sem það er í, sé það raunverulega sett upp í loft og að ríkisstjórnin hafi, má segja, svikið á síðustu metrunum? Þegar lögin voru sett stóðu þingmenn í þeirri meiningu að rammaáætlun mundi koma óbreytt hingað til þingsins.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé rétt metið hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að þegar gengið var frá lagasetningunni á sínum tíma hafi væntingar allra þeirra sem stóðu að henni verið á þann veg að niðurstöður verkefnisstjórnar yrðu lagðar til grundvallar þeim tillöguflutningi sem yrði fyrir hendi á Alþingi. Auðvitað var gert ráð fyrir því í lögunum að um ákveðið umsagnarferli væri að ræða og það væri formlega á hendi ráðherranna að koma fram með tillögu. Ég held að menn hafi alla vega vonast til þess að ekki yrði um að ræða jafnmikla pólitíska slagsíðu á niðurstöðunni eins og raun bar vitni þar sem teknar eru ákvarðanir varðandi mjög góða virkjunarkosti sem eru nálægt okkur í tíma 

Forseti minnir hv. þingmenn á að reyna að halda sig innan við mínútuna sem er ræðutíminn.

Virðulegi forseti. Það er nefnilega svo að ég líkti rammaáætlun í fyrri ræðu minni í dag við samfélagssáttmála. Varðandi stjórnarskrárvinnuna hefur verið talað um að stjórnarskrá eigi að vera samfélagssáttmáli þjóðarinnar. Ég lít svo á að rammaáætlun sé sprottin af sama meiði enda var hún, allt þar til þessi ríkisstjórn greip í taumana og kom sínum pólitísku fingraförum inn í það plagg, unnin á þann hátt að aðilar voru komnir að borðinu. Það ríkti traust. Þarna var verið að meta kosti, þá sem áttu að bíða, þá sem áttu að vera friðlýstir og þá sem voru taldir vera bestu virkjunarkostirnir. Ríkisstjórnin kemur fram með þetta núna eftir 13 ára vinnu, setur málið í uppnám, rýfur samfélagssáttmálann og fer fram með málið í ófriði en ekki friði. Hvað getum við gert 

Hæstv. forseti. Ef nýr meiri hluti myndast hér að loknum kosningum held ég að það sé augljóst að það svigrúm sem lögin um rammaáætlun gefa verði nýtt til að breyta þeirri niðurstöðu sem nú liggur fyrir. Ég ætla ekkert að segja nákvæmlega fyrir um hvernig að því verður staðið en það er hins vegar alveg ljóst að rammaáætlun er tiltölulega auðbreytanleg miðað við margt sem menn þurfa að takast á við á hinum pólitíska vettvangi. Þegar valin hefur verið sú leið að ákveða niðurstöðu með pólitísku meirihlutavaldi frekar en með sátt þá hefur það auðvitað afleiðingar, það liggur í augum uppi. Þeir sem kjósa að láta sínar pólitísku áherslur ráða niðurstöðunni eru auðvitað að gefa boltann fyrir áframhaldi sem verður þeim kannski ekki að skapi.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þar sem þingmaðurinn situr í samgöngunefnd þingsins, eða þeirri nefnd sem fjallaði um þetta mál, rak ég augun í niðurstöður úttektar Gamma sérfræðingafyrirtækisins sem bentu á að á árabilinu 2012–2016 munu fjárfestingar verða 270 milljörðum kr. lægri vegna þess að verið er að færa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk. Hvernig var það innan nefndarinnar, var ekkert rætt um þá milljarðatugi sem ríki og sveitarfélög verða af vegna minni fjárfestingar? Skiptir það einfaldlega engu máli í umræðunni? Við erum nýbúin að klára umræðu um fjárlög þar sem menn töluðu um skort á fjárfestingu og tekjum fyrir ríkissjóð og það hlýtur að hafa verið verulegt innlegg í umræðu um fjárfestingu og virkjunarkosti hér á landi.

Hæstv. forseti. Ég get aðeins um það borið að niðurstöður Gamma voru kynntar til umhverfis- og samgöngunefndar meðan á málsmeðferð stóð. Það er hins vegar augljóst eins og hv. þingmaður hefur tekið eftir að sú niðurstaða hafði ekki mikil áhrif, kannski getum við sagt engin áhrif. Það er auðvitað ekki fyrir mig heldur þá sem stóðu að þeirri ákvörðun að útskýra hvers vegna þeir töldu ekki ástæðu til að láta það hafa áhrif á sína niðurstöðu, en mér finnst augljóst að hin efnahagslegu sjónarmið vógu mjög lágt á mælistiku þeirra. Það var ekki mikið tillit tekið til hinna efnahagslegu sjónarmiða í því sambandi. Það er auðvitað ákvörðunaratriði og byggir á ákveðinni pólitískri lífssýn um að ekki eigi að byggja á frekari uppbyggingu á því sviði á næstu árum.

Herra forseti. Það er náttúrlega með ólíkindum að fjárfesting upp á 270 milljarða á fjögurra ára tímabili skuli ekki hafa áhrif á framgang þessa máls. Þegar verið er að ræða um virkjunarkosti sem okkar helstu sérfræðingar höfðu sett í nýtingarflokk koma stjórnmálamenn að því, kukla á lokametrum málsins og færa þá virkjunarkosti úr nýtingu yfir í bið sem hefur þau áhrif að fjárfesting verður mögulega 270 milljarða kr. lægri en ella. Það er með ólíkindum að sjá forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar og að horfa á þá atvinnustefnu sem virðist sérstaklega miða að því að tvöfalda heiðursmannalistann. Það er nú málið þegar menn eru með aðhald í opinberum rekstri gagnvart heilbrigðisstéttum og fleira, þá skulu laun heiðurslistamanna tvöfölduð.

Hæstv. forseti. Án þess að ég vilji með nokkrum hætti varpa rýrð á útreikninga þeirra góðu hagfræðinga sem stóðu að skýrslu Gamma held ég að kannski sé ekki nokkur leið að segja með vissu fyrir um nákvæmar upphæðir í því sambandi. Ákveðin reikniformúla leiddi til þeirrar niðurstöðu sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson vísar hér til. Ég held að við getum sagt óumdeilt að frestun allra þessara virkjunarkosta til einhverra ára, sennilega meira en fjögurra ára, ég veit það þó ekki, þýðir umtalsvert minni fjárfestingu sem nemur tugum eða hundruðum milljarða og hægir mikið á þeirri efnahagslegu uppbyggingu sem mundi annars geta átt sér stað. Ég held að við getum verið nokkuð sammála um það. En auðvitað eru það ekki nákvæmnisvísindi þegar menn reikna sig að einhverri niðurstöðu í þeim efnum.

Herra forseti. Hv. þm. Birgir Ármannsson gerði það sem kalla má virkjunarþörf að umtalsefni í sinni ræðu. Hann gerði mikið úr því að stuðningsmenn þingsályktunartillögunnar teldu nóg komið í virkjunum og það væri á einhvern hátt andstætt heildarhagsmunum vegna þess að hér bæri að halda sig við virkjunaráform. Ég vil spyrja hv. þingmann: Eru þá þeir 16 orkukostir sem rammaáætlun gerir ráð fyrir og nú eru til staðar ekki nægir að mati þingmannsins? Ég vil spyrja: Hvaða knýjandi þörf er fyrir fleiri virkjanir að mati þingmannsins en þær sem rammaáætlun gerir ráð fyrir nú þegar? Er þingmaðurinn með einhver sérstök verkefni í huga?

Hæstv. forseti. Það er ágæt spurning og snertir akkúrat kjarna deilunnar um þessa niðurstöðu. Ég hef áhyggjur af því að margir af þeim kostum sem eru í nýtingarflokki, miðað við niðurstöðu ráðherranna og meiri hlutans í umhverfis- og samgöngunefnd, séu töluvert langt undan. Ég sé að minnsta kosti að suma hverja þarf að vinna töluvert mikið í, rannsaka og undirbúa miklu meira áður en hægt er að ráðast í þá. Ég held að hvað sem líður niðurstöðunni um einstakar virkjunarframkvæmdir í því sambandi muni þeir kostir koma til sögunnar töluvert síðar en þeir sex kostir sem færðir voru úr nýtingarflokki niður í biðflokk. Ég held að vatnsaflsvirkjanirnar 

Herra forseti. Hv. þingmanni varð líka tíðrætt um, sérstaklega í andsvörum við aðra þingmenn, vonbrigði sín með það að tillagan eins og hún kom frá verkefnisstjórninni skyldi ekki koma óbreytt hingað til þings. Nú er gert ráð fyrir því í lögunum sem Alþingi samþykkti um rammaáætlun að það ætti sér stað víðtækt samráðsferli eftir að verkefnisstjórnin skilaði af sér áður en þingsályktunartillagan liti dagsins ljós. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann: Telur hann að ekki hafi verið fylgt löglegu ferli vegna áætlunarinnar og hefði þingmaðurinn kosið að þær umsagnir og ábendingar sem komu fram á síðari stigum, og Alþingi gerði ráð fyrir að mundu berast, yrðu að engu hafðar?

Hæstv. forseti. Ég get svarað því neitandi. Mér finnst bara dálítið sérstakt að allar ábendingar sem tekið var mark á voru í aðra áttina. Það var sama slagsíðan á öllum þeim ákvörðunum sem voru teknar og voru þó rök, sjónarmið og gögn sem hnigu í aðra átt varðandi aðra kosti sem líka komu fram í umsagnarferli. Það var ákvörðun ráðherranna, og ef ég man rétt sagði hæstv. umhverfisráðherra það sennilega við umræður í vor, eða viðhorf þeirra að þeim bæri að taka meira tillit til umsagna og ábendinga sem hnigu í verndarátt frekar en nýtingarátt. Það byggir auðvitað á pólitísku mati, á pólitískum viðhorfum og hugmyndafræðilegum sjónarmiðum sem ekki er sátt um. Ég hef ekki haldið því fram að ráðherrarnir hafi brotið lög en ég veitti því athygli að slagsíðan er ótvíræð.

Forseti. Ég satt best að segja iðaði í skinninu í dag og í allt kvöld að fara í andsvör við marga hv. þingmenn en hef setið á mér til að lengja ekki frekar að svo stöddu þessa mikilvægu umræðu og framgang málsins. Mig langar hins vegar að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson að því hvort hann telji ófaglegt að taka Hveravelli út fyrir sviga í niðurstöðum flokkunarhóps eða formannahóps og hvort hann telji einnig ófaglegt að taka Eyjadalsárvirkjun út fyrir sviga. Hér er mikið talað um hið gríðarlega faglega starf sem hafi átt sér stað og það er rétt en það er hins vegar ekki óskeikult. Þessir kostir voru teknir út fyrir sviga af því að 

Hæstv. forseti. Ég get svarað þessu með mjög einföldum hætti. Ég hef ekki fjallað neitt um þá tilteknu virkjunarkosti sem hv. þingmaður nefnir. Ég get alveg verið sammála hv. þingmanni um að engar niðurstöður eru óskeikular eða hafnar yfir gagnrýni í þeim efnum. Hins vegar byggir ferlið á ákveðinni sátt um aðferð við að taka ákvörðun. Þegar menn hafa lagt sig fram við að fylgja því ferli um langt skeið gerist það á lokastigi, áður en málið kemur inn til þingsins, að teknar eru nokkrar ákvarðanir augljóslega á pólitískum forsendum og allar í sömu átt. Það er það sem ég hef gagnrýnt en ekki ákvarðanir sem hugsanlega hafa verið teknar á fyrri stigum málsins en ég er alveg sammála. Það má deila um alla þætti í því. Ég til dæmis furða mig á því 

Forseti. Sátt um aðferð, það er satt. Alþingi var mjög sátt um aðferðina sem ætti að nota í þessu máli og ákvað samhljóma nákvæmlega hvert ferli málsins ætti að vera. Eftir því hefur verið farið. Það hefur verið hlustað á umsagnir, reyndar alls ekki nægilega eins og til að mynda varðandi gríðarlega verðmæt svæði á Reykjanesskaganum. Þá vil ég spyrja hv. þingmann: Deilir hann áhyggjum ýmissa vísindamanna og annarra, og ég tel jafnvel þingmanna í öllum flokkum, af jarðvarmavirkjunum, brennisteinsvetnismengun, mengandi affallsvatni, jarðskjálftavirkni og hugsanlegum neikvæðum áhrifum á heilsufar manna og telur hann að einhverjar upplýsingar kunni að skorta hvað þeim sviðum viðkemur?

Hæstv. forseti. Ég get fallist á og hef gert það í ræðum mínum hér að óvissan um margar af þeim jarðvarmavirkjunum sem eru í nýtingarflokki sé meiri en varðandi vatnsaflsvirkjanirnar sem voru fluttar úr nýtingarflokki niður í biðflokk. Óvissan um hvort þau leyfi fást sem til þarf þegar á reynir vegna þess að eins og við hv. þingmaður vitum felst ekki ákvörðun um nýtingu í því að setja virkjunarkosti í nýtingarflokk. Það eru margar aðrar síur og margir aðrir þröskuldar eftir. Ég held að óvissan um þá kosti sem hún nefnir, jarðvarmakosti á Reykjanesskaganum, sé meiri en um ýmsa þá vatnsaflskosti sem ákveðið var að færa niður um flokk. Ég held einfaldlega að á síðari stigum, þ.e. í næsta skrefi eftir að rammaáætlun hefur verið ákveðin, sé nálaraugað 

Virðulegur forseti. Ég stíg í ræðustól til að veita virðulegum forseta ráð með það að markmiði að greiða fyrir þingstörfum. Reyndar finnst mér mjög undarlegt og ekki sæmilegt að stjórnarmeirihlutinn skuli láta ræða þetta mikilvæga mál eftir klukkan eitt um nótt og sýna því þá lítilsvirðingu sem í því felst, en það er ekki aðalerindið. Erindið er að veita herra forseta ráð um hvernig megi ljúka þessari umræðu hraðar og betur en ella og láta hana skila sem mestum árangri. Það er að láta umræðuna fara fram um miðjan dag eða a.m.k. ekki seint um kvöld eða um nótt, vegna þess að hættan er sú, eins og við höfum séð virðulegur forseti, að þegar menn eru látnir ræða málin langt fram á nætur þá fara þeir að óttast að enginn taki eftir því sem hér er sagt og finnist þeir jafnvel þurfa að endurtaka hlutina daginn eftir. Þetta eru auðvitað ekki skilvirk vinnubrögð, virðulegur forseti. Það eru reyndar fjölmargir þingmenn hér sem gætu kannski 

Hæstv. forseti. Ég ætla mér ekki þá dul að gefa hæstv. forseta ráð í þessu sambandi en ég vil hins vegar vekja athygli hæstv. forseta á að það eru fáir þingdagar eftir fram að jólum miðað við starfsáætlun. Það eru mörg mál sem þarf að afgreiða með tilliti til áramótanna, fjárlög og mál sem tengjast fjárlögum, mál sem vegna innihalds síns og eðlis eru óhjákvæmileg og þurfa óhjákvæmilega að afgreiðast í kringum áramót. Þetta mál er ekki eitt þeirra. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta: Hvaða nauðsyn ber til að keyra umræðu um þetta mál áfram með þeim hætti sem hæstv. forseti virðist ætla að gera? Hvaða nauðsyn, hvaða atriði eru það í innihaldi þessa máls, efnisatriðum þessa máls sem gera það að verkum að hæstv. forseti tekur þetta mál fram yfir ýmis mál sem fela í sér dagsetningar, 

Herra forseti. Ég vil beina því til hæstv. forseta að við gerum hlé á þessu máli og tökum önnur mál hér fyrir. Mér finnst ekki tilhlýðilegt að við ræðum þetta mál hér fram undir morgun í skjóli myrkurs. Og af því að hv. þm. Pétur H. Blöndal er ekki hér í salnum í augnablikinu finnst mér að ég þurfi nú að bregða mér í hans hlutverk og spyrja hæstv. forseta um þennan fjölskylduvæna vinnustað sem Alþingi átti að vera. Undir stjórn hinnar norrænu velferðarstjórnar hef ég ekki orðið var við að vinnustaðurinn hafi farið batnandi með tilliti til fjölskyldufólks. Það er því kannski ágætt að hæstv. forseti svari því nú hvort maður megi eiga von á því að vera hér til sex eða sjö í fyrramálið eða hvort hann hyggist gera hlé á þessum þingfundi.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hingað upp og taka undir þær fyrirspurnir sem forseta hafa borist annars vegar um hvort ekki komi til greina að setja önnur mál hér á dagskrá og að þetta mál fái umræðu um dag, ellegar ef það stendur til að halda þessari umræðu áfram held ég að mikilvægt sé fyrir þá þingmenn sem taka þátt í umræðunni - þó ég geti ekki kvartað yfir að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar og fulltrúar meiri hlutans úr þeirri nefnd séu viðstaddir, finnst mér verulega skorta á að hér séu viðstaddir ráðherrar málaflokkanna sem hafa tengst þessu og að þeir geti þá gripið inn í umræðurnar ef þarf á að halda. Ég vildi athuga hvort forseti gæti gert einhverja gangskör í því að kalla til hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. atvinnuvegaráðherra svo við gætum rætt við þá, þar sem það voru jú þeirra ráðuneyti sem lögðu til þessa tillögu.

Virðulegi forseti. Við erum nú stödd hér þegar nokkuð er liðið á aðventuna til að ræða þetta mál að næturlagi. Í nótt kemur fyrsti jólasveinninn til byggða og kannski eru einhverjir með það hlutverk hér inni að þurfa að sinna því, ekki ólíklegt. Ég vil taka undir, virðulegi forseti, það sem hér hefur komið fram varðandi það að við söknum þeirra ráðherra sem um ræðir. Ég vil hrósa formanni umhverfis- og samgöngunefndar fyrir að hafa setið hér mjög dyggilega undir umræðunni og tekið þátt í henni að einhverju leyti. Það eru örfáar undantekningar sem eru á stjórnarliðunum í salnum en það vantar tilfinnanlega ráðherra þessara málaflokka og ekki síður hv. þm. Mörð Árnason sem hefur komið hingað í pontu í dag og verið að gera sig breiðan yfir því að vera umsjónarmaður þessa máls á vegum umhverfis- og samgöngunefndar og kvaddi pontu með því. 

Forseti vekur athygli hv. þingmanna á því að jólasveinarnir koma venjulega til byggða að næturlagi til að gefa í skóinn. 
            

Herra forseti. Mér finnst nú skjóta skökku við þegar þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hafa mikið talað um að þeim liggi margt á hjarta í þessu máli eru farnir að biðjast griða og vilja að forseti gefi þeim í skóinn hér um miðjar nætur og gangi í störf jólasveinsins. Ég held að á meðan mönnum liggur mikið á hjarta og mælendaskrá er löng sé bara ekkert því til fyrirstöðu að við nýtum þann tíma sem við höfum hér. Menn eru ekkert orðnir neitt sérstaklega syfjulegir að sjá eða úrillir og meðan allt er með friði hér mæli ég bara með því að við höldum áfram að ræða þetta mikilvæga mál inn í nóttina. Annað eins höfum við þingmenn nú gert að næturlagi undanfarin kjörtímabil á aðventunni.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina því til hæstv. forseta að upplýsa þingmenn um hversu lengi forseti hyggst halda hér þingfund í nótt. Það er auðvitað rétt sem fram hefur komið að þegar svo stórt mál er rætt þá er að sjálfsögðu betra að gera það á tíma sem stjórnarþingmenn treysta sér til að vera vakandi og taka þátt í umræðunni. Ég þakka þeim hv. þingmönnum sem eru hér í salnum fyrir hönd stjórnarliða, hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur og hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur, fyrir að taka hér þátt í umræðunni. En ég mundi halda að það væri umræðunni til góða og fyrir framhald málsins að það tækju fleiri þátt í henni og hugsanlega að menn gætu fylgst betur með. Þar af leiðandi spyr ég hæstv. forseta út í það hversu lengi hann hyggist vera hér í kvöld eða inn í nóttina. Annað, þá tek ég undir að mjög æskilegt væri að ráðherrar málaflokkanna kæmu hér og væru við umræðuna vegna þess hversu mikið gert er úr málinu og hversu mikilvægt það er talið.

Virðulegur forseti. Ég vona að hæstv. forseti hafi ekki misskilið mig áðan en enn eru ekki viðbrögð frá hæstv. forseta við ábendingum mínum. Ég ítreka að ég tel að þeir fjölmörgu þingmenn stjórnarandstöðunnar sem hér eru staddir hafi ekkert við það að athuga að fara í gegnum nokkrar ræður fram eftir nóttu til að undirbúa ræðuhöld næstu daga og æfa sig, en menn fá það á tilfinninguna, og líklega réttilega þegar þeir eru látnir tala um miðjar nætur, að það séu ekkert margir að fylgjast með og allra síst líklega stjórnarliðar og þess vegna verði þeir að ítreka hlutina daginn eftir og jafnvel næstu daga. Því beini ég til virðulegs forseta að hann nýti tíma þingsins betur því mér finnst, eins og hv. þm. Árni Johnsen gæti orðað það, að hér skorti töluvert á verksvit. Að menn gætu skipulagt sig betur, nýtt tímann betur og gert þessa umræðu gagnlegri með því að skipuleggja sig betur.

Virðulegi forseti. Við erum hér og það er komið vel fram yfir miðnætti. Ég held að þær spurningar sem beint er til hæstv. forseta séu mjög eðlilegar og varða m.a. það hversu lengi þessi þingfundur á að standa og síðan hvort hæstv. forseti geti ekki upplýst þingmenn um hvort ráðherrar þeirra málaflokka sem hér eru til umræðu séu ekki væntanlegir hingað í hús og ætli að taka þátt í umræðunni. Eins og komið hefur fram meta stjórnarliðar það svo að þetta mál sé það mikilvægt að mál sem skiptir máli að klárist fyrir áramót, eins og til að mynda fjárlög, eru sett aftur fyrir þetta mál. Þá hljóta hæstv. ráðherrar þessara málaflokka, sem m.a. hafa forsvar fyrir þeim og telja þetta mál svona mikilvægt, geti þá verið hér í salnum. Ég beini því til hæstv. forseta að þessir ágætu hæstv. ráðherrar þessara málaflokka verði kallaðir hér í hús, tali í þessum umræðum 

Þetta dagskrármál er á hendi þingsins og hér eru í salnum þingmenn úr þeirri þingnefnd sem um þetta mál hefur fjallað og hafa tekið hér þátt í umræðum. Nú hefur þessi umræða um fundarstjórn forseta staðið í tíu mínútur og bersýnilegt að fundurinn mun lengjast sem því nemur.

Herra forseti. Mér sýnist að fundarstjórn forseta sé að verða ansi athyglisverð. Ég gat ekki betur skilið hæstv. forseta öðruvísi en svo að hann tæki ekki undir beiðni þingmanna sem hafa óskað eftir því að ráðherrar viðkomandi málaflokka verði viðstaddir umræðuna. Er það virkilega rétt skilið að hæstv. forseti ætli ekki að gera hæstv. ráðherrum viðvart um að þingmenn óski eftir nærveru þeirra? Umræðum hefur oft verið frestað í gegnum tíðina á meðan beðið er eftir því að ráðherrar verði viðstaddir umræðuna. Ef hæstv. forseti, sem er þingforseti allra þingmanna, ætlar ekki að verða við þeirri sjálfsögðu ósk að hæstv. ráðherrum verði gert viðvart um að nærveru þeirra sé óskað er hæstv. forseti að brjóta blað í sögu þingsins. Það er bara þannig.

Virðulegi forseti. Það er löng hefð fyrir því að hæstv. ráðherrar séu látnir vita af því ef veru þeirra sé óskað í þingsalnum. Hægt er að finna fjölmörg dæmi um óskir stjórnarandstöðuþingmanna, sem sumir hverjir eru nú hæstv. ráðherrar, sem fylgt hefur verið eftir af mikilli festu og við þeim orðið. Þáverandi hæstv. ráðherrar hafa þá mætt hér enda eðlilegt að þeir geri það. Málið er vissulega á forræði þingsins, en hefðin er sú að ráðherrarnir komi hér og taki þátt í umræðum. Ég trúi því ekki að virðulegur forseti vilji að það verði farið að rifja upp ummæli einstakra hæstv. ráðherra, fyrrverandi hv. stjórnarandstöðuþingmanna.

Hæstv. forseti. Mig langar einfaldlega að taka undir beiðnir þeirra þingmanna sem hér hafa komið upp og hvatt forseta til að gera hæstv. ráðherrum viðvart um þá beiðni sem héðan kemur um að þeir séu viðstaddir umræðuna. Jafnframt langar mig að beina þeirri ósk til forseta að það verði gert hlé á þessari umræðu svo að þingmenn allra flokka geti sest yfir það hvernig hægt er að ná sátt um ferli þessa máls í þinginu þannig að við getum haldið okkur við þá upphaflegu áætlun að það leiði til sátta um vernd og nýtingu þeirra virkjunarkosta sem rammaáætlunin tekur til.

Herra forseti. Ég innti forseta eftir því áðan hvort það væru einhver dagsetningarbundin rök fyrir því að taka þetta mál í forgang fram yfir mál sem sannarlega hafa tengingu við áramót, hafa tengingu við fjárlög og þurfa af efnisástæðum að fara í gegnum þingið fyrir þinglok. Ég hef ekki heyrt þau rök og hef ekki fundið þau. Þetta mál þarf augljóslega mikla umræðu og það hefur alltaf legið fyrir, alveg frá því að það kom fyrst inn í þingið á síðasta vetri. Það hefur alltaf legið fyrir að það yrði mikið umrætt og umdeilt eins og frá því var gengið. Þá mundi ég segja að eðlileg verkstjórn væri að setja það til hliðar og taka fyrir þau mál sem þarf að afgreiða 

Virðulegi forseti. Það er í raun með ólíkindum að þetta mál skuli vera á dagskrá nú vegna þess að það eru mörg önnur mál sem þarf að ræða og koma til nefnda. En það er greinilega forgangsröðun meiri hlutans að láta þetta mál ganga fyrir og ræða það inn í nóttina og væntanlega næstu daga. Ég vil hins vegar ítreka við hæstv. forseta það sem ég sagði áðan, en ég fór fram á að ráðherrar þessa málaflokks yrðu ræstir út til að vera við þessa umræðu. Það er vitanlega mikilvægt að þeir séu hér, hlusti á og taki þátt eftir atvikum, og einnig að fyrirsvarsmaður málsins verði hér líka, hv. þm. Mörður Árnason. Það er óásættanlegt að halda áfram að ræða málið meðan þessir aðilar eru ekki viðstaddir. Það eru mörg dæmi um það í þingsögunni, virðulegi forseti, að ráðherrar sérstaklega séu kvaddir í hús að kvöldi til og að nóttu til til að vera viðstaddir umræðu um mál. Ég skora því á hæstv. forseta að beita sér í þessu máli líkt og hefur verið gert árum saman í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim þingmönnum sem hér hafa talað og skora á hæstv. forseta að koma boðum til hæstv. ráðherra sem þetta mál heyrir undir eða hv. þingmanns sem er talsmaður málsins. Það bendir auðvitað til þess, eins og komið hefur verið inn á í umræðunni, að ekki sé nokkur vilji til að leita samráðs í þessu máli eða samstöðu þegar hvorki hæstv. ráðherrar eru hér til að taka þátt í umræðunni eða fylgjast með henni né hv. þingmaður sem er þó umsjónarmaður málsins í þinginu,  Ég kalla eftir því að hæstv. forseti kalli nú á hæstv. ráðherra eða hv. þingmann sem er umsjónarmaður málsins. Það er vanvirðing við þessa gríðarlega mikilvægu umræðu að þeir séu ekki kallaðir til. Ég vil beina þeim tilmælum til 

Virðulegi forseti. Ég vil gjarnan beina því til forseta að kalla til þessa ráðherra. Það má ljóst vera, úr því að ákveðið er að setja hér á næturfund um þetta mikilvæga mál, að það verður að vera hægt að halda uppi eðlilegri umræðu. Ef það er svo að virðulegur forseti ætlar ekki að verða við óskum hv. þingmanna um að hæstv. ráðherrar og sá hv. þingmaður sem er í forsvari fyrir málið séu kallaðir til umræðunnar hlýtur virðulegur forseti að sjá hvaða afleiðingar það hefur fyrir framgang málsins.

Forseti getur upplýst að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra er að fylgjast með þeirri umræðu sem hér á sér stað. 
            

Virðulegi forseti. Þetta voru skrýtnar upplýsingar sem virðulegur forseti flutti þinginu. Hann upplýsti að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra væri alla vega vakandi. Við sjáum þess ekki stað í þinginu, við köllum hæstv. ráðherra hingað til þingsins til að fylgjast með þessari mikilvægu umræðu, sérstaklega í ljósi þess að sú umbylting á málinu sem er til umræðu er á ábyrgð þessa ráðherra. Oft á tíðum þegar vinstri flokkarnir voru í stjórnarandstöðu var gert hlé á þingfundi til að ráðherrar kæmust niður í þinghús. Ég kalla það ekki ofverk ráðherra frekar en þingmanna að stunda hér næturfundi, því hvers á þessi stefna þeirra að gjalda þegar helstu mál eru keyrð hér í gegn á nóttunni? Virðulegi forseti. Ég fordæmi þessi vinnubrögð og bið um það enn á ný að þessir aðilar komi hér í þinghúsið og verði til andsvara í málinu svo að þetta sé ekki allt eintal  
            

Hæstv. forseti. Mig langar að ítreka beiðni mína um að þeim ráðherrum sem óskað er eftir í umræðuna verði gert viðvart um þá beiðni þingmanna þannig að þeir geti komið hér og við getum átt orðastað við þá um þetta mikilvæga mál. Vakin hefur verið athygli á því að talsmaður málsins er heldur ekki hér til andsvara fyrir nefndina og það vekur auðvitað upp ákveðnar spurningar. Ef menn velja sér að stýra þinghaldinu þannig að stór mál eins og þetta, sem lengi hefur legið fyrir að umræður yrðu um og menn þyrftu að lýsa sínum skoðunum á því, séu rædd á næturnar á það ekki að breyta neinu um það hvort orðið verði við óskum um viðveru ráðherra í þingsalnum sem og talsmanns málsins. 

Virðulegur forseti. Það eru í sjálfu sér tíðindi í hv. Alþingi að þegar menn fara grannt ofan í saumana á þingsályktunartillögunni sem hér er rædd þá virðist alveg augljóst að hvorki Samfylkingin né Vinstri grænir ætli að bjóða fram í Suðurkjördæmi í næstu kosningum. Það eru tíðindi út af fyrir sig því þættir þessa máls eru aðför að möguleikum og atvinnuuppbyggingu í Suðurkjördæmi, alveg sama hvort rætt er um Suðurlandsundirlendið eða Reykjavík. Það er eins og einelti hæstv. ríkisstjórnar í garð Suðurkjördæmis sé alltaf að aukast, alltaf að þéttast. Slík mismunun er óþolandi. Ég minni á dæmi frá því í dag þegar rætt var við hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra um hvort hann ætlaði ekki að bregða undir sig betri fætinum og bæta kartöflubændum í Þykkvabæ það tjón sem varð á uppskeru í Þykkvabænum upp á 120 millj. kr. í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er sama tjónsupphæð og má rekja til hamfaranna, snjókomunnar, frosts og funa í hjörtum fólks á Norðurlandi nú í haust. Hún var borguð út í hönd á stundinni og rúmlega það. En þriðjungur kartöflubænda á landinu liggur óbættur hjá garði. Ég óska þess að í valdi forseta muni hann reyna að beita sér fyrir því að þessi mál verði rædd frekar með kröfu um að menn sýni sanngirni og réttlæti í þessum efnum en mismuni ekki búgreinum. Það er nú svo að löng reynsla í stjórnmálum hefur kennt manni að farsælast er að fara sáttaleið, ekki henda þeim fyrir borð heldur fara sáttaleið. Menn geta fylgt fast eftir og til þess er ætlast, en þess verður að gæta að láta hvorki öfund né hatur ráða ríkjum. Skiptast á skoðunum einbeitt og ákveðið en ekki fara út fyrir mörkin í þessum efnum, sem ég varaði við. Það hefur verið svolítið sérstakt í hv. samgöngu- og umhverfisnefnd að þar hefur ekki verið ljáð mikið máls á því að fara þessa leið. Þó er það nú svo að í hv. samgöngu- og umhverfisnefnd er yfirburðaformaður, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, sem ég get staðfest af langri reynslu í þinginu að er í hópi bestu formanna í nefndum sem ég þekki til. Maður skyldi þó ætla - þar sem í nefndinni eru einnig hv. þingmenn sem eru þekktir fyrir kærleik, sveigjanleika, víðsýni og lipurð, til að mynda hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, hv. þm. Álfheiður Ingadóttir og hv. þm. Mörður Árnason, sem er einstakt lipurmenni í þessum efnum. Hann til að mynda sýndi hjálpsemi sína í orði í nefndinni ekki fyrir skömmu þegar hann tók fram fyrir hendur á formanni og lýsti yfir að í þessu máli yrði ekkert samið og hefði aldrei staðið til. Svo skipaði hann sig umsjónarmann. Það er nýyrði sem á ekki við hér í Alþingi í þessu sambandi. Umsjónarmaður í nefndinni í heild og formaður er í forsvari fyrir nefndina. Það þýðir ekki að vera að búa til eitthvert millistig, eitthvert kærleiksstig eins og í leynifélögum, því það er ekki skiljanlegt öðrum þingmönnum. Þetta er nú svona. Hvers vegna ætla Samfylkingin og Vinstri grænir ekki að bjóða fram í Suðurkjördæmi? Það skilur maður í rauninni ekki því þetta eru flokkar sem hafa viljað vera vítt um land og kitlað pinnann í öllum svæðum landsins. Þeir ganga til verka á þann hátt að verið er að hafa möguleika, lífsviðurværi, framtíðarsýn og von af ekki bara íbúum í Suðurkjördæmi heldur íbúum á landinu öllu. Það hefur komið fram í umræðunni í kvöld að sú breyting á þingsályktunartillögunni að færa virkjanir í neðri hluta Þjórsár og Skrokkölduvirkjun í biðflokk kosta um það bil 270 milljarða kr. Það er verið að véla um virkjanir sem gætu gefið og skapað 5–6 þús. störf og þeim er stungið ofan í skúffu. Það kom fram í ræðu hv. þm. Bikis Jóns Jónssonar að ef maður dregur saman þá er Búðarhálsvirkjun, 800 ársverk, Hvammsvirkjun 800, Holtavirkjun 500, Urriðafossvirkjun 800–900, Hverahlíðarvirkjun 1.100, stækkun Reykjanesvirkjunar 700 o.s.frv. Þetta eru 5–6 þúsund störf og þeim er hent ofan í skúffu og ekki bara hent ofan í skúffu, það er stráð salti yfir því þetta á að geymast þúsund ár. Þúsund ár var markmið hæstv. umhverfisráðherra, Svandísar Svavarsdóttur, þegar hún lýsti því yfir í upphafi umræðunnar um þetta mál fyrr á árinu að hún væri að verja börnin á Íslandi eftir þúsund ár. Guð minn almáttugur, það er ekki glóra í þessu. Það er ekki einu sinni boðið upp á svona í reyndustu stjórnkerfum heimsins, hvorki hjá Kínverjum, í hinu gamla Sovét eða í Bandaríkjunum, dekurþjóðfélaginu. Hvergi, ekki einu sinni í Evrópusambandinu, en maður skyldi ætla að hægt væri að finna einhverja leið til að tengja þetta saman, tengja þetta til virkni. Nei, það er ekki hægt. Þess vegna ætla Samfylkingin og Vinstri grænir ekki að bjóða fram í Suðurkjördæmi. Svo koma önnur kjördæmi næst, Norðurland eystra o.s.frv vegna þess að herrarnir í Stjórnarráðinu, nú ætla ég ekki að nota lúkarsmál, gefa mjög lítið fyrir fólkið á landsbyggðinni. Það er þekkt víða um heim og við þekkjum það af sögunni og reynslunni t.d. frá gamla Sovét, sem sumir þingmenn þekkja betur en aðrir, en það hefur ekkert breyst í þeim efnum. Það er sigld sama stefna til þróttleysis og án árangurs. Yfirbragðið er hnarreist, árangurinn enginn. Það var sorglegt að hlusta á hv. þm. Árna Pál Árnason hér í kvöld. Hv. þingmaður kom eiginlega eins og af einhverri annarri stjörnu inn í umræðuna, ekki síst vegna þess að hv. þingmaður notaði orðtak forsætisráðherra, raddsvið og að sumu leyti það karma sem forsætisráðherra býr yfir. Hann talaði eins og hlýðinn nemandi í harðskeyttum agaskóla og það var þeim mun kyndugra í ljósi þess að engan þingmann eða samflokksmann hefur hæstv. forsætisráðherra rassskellt eins harkalega og hv. þm. Árna Pál Árnason. Það var sorgleg lítillækkun í málflutningi hans gagnvart honum sjálfum. Og það er ekki vegna nálægðar jólanna sem maður fylltist vorkunnsemi, það er vegna væntumþykju um það fólk sem er að vinna við þetta. Þetta er andrúmið í umræðunni og það er merkileg málsgrein í þingsályktunartillögunni sem segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin hefur einsett sér að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða og leggur því áherslu á að ljúka sem fyrst rannsóknum á verndargildi þeirra og gildi til annarrar nýtingar, með sérstaka áherslu á mat á verndargildi háhitasvæða landsins og flokkun þeirra með tilliti til verndar og orkunýtingar.“ Ríkisstjórnin hefur einsett sér að skapa sátt. Hvaða orðskrípi er þetta orðið? Hvaða öfugmæli er verið að reyna að breyta í skjóli þessa orðs? Það skiptir öllu máli í þjóðfélaginu að þokkaleg sátt sé milli manna og lands og að farin sé leið sem tryggir okkur möguleika á því að efla nýtingu og auð í okkar afli inni í framtíðinni, til að mynda með virkjunum sem menn geta sæst um. Sem betur fer er sú breyting orðin að búið er að taka forgangsstýringuna og forsjárhyggjuna af Landsvirkjun í þessum efnum, sem að mínu mati var allt of mikil um langt árabil. En með þeirri leið sem var farin og valin að frumkvæði Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks, leið sérfræðinga, að safna sem mestum og fjölbreyttustum sjónarmiðum, vinna úr þeim með reynslu og verksvit í huga, þá var opnuð ný leið sem átti að vera til fyrirmyndar og er afburða vel unnin. Nefndarmenn í verkefnisstjórninni voru jafnmargir lærisveinum Jesú Krists og nefndinni var stýrt af miklum glæsileik og einurð af reyndum þingmanni og bæjarstjóra, Svanfríði Jónasdóttur frá Dalvík. Það var lagt ofurkapp á að ná niðurstöðu sem kom eftir að margir urðu að láta deigan síga, gefa eftir og lúta í lægra haldi til að sátt skapaðist. Það er þó alveg ljóst af því að fylgjast með starfi nefndarinnar og faghópanna að innan borðs voru einstaklingar sem ætluðu aldrei að semja um neitt, ekki eitt einasta smáatriði. Það fór ekkert á milli mála. En þeir lutu í lægra haldi þegar niðurstaðan lá fyrir og höfðu ekki svigrúm til að blása sig upp. Það gerðu hins vegar ráðherrarnir. Í hráskinnsleik milli Samfylkingar og Vinstri grænna og ákveðinna sérstakra sjónarmiða ýmissa stjórnarliða á þeim tíma sem settu skilyrði, settu ákveðnar ögranir og þær virðast dálítið þýðar. Það var til að mynda sérkennilegt að heyra áðan að verið er að hóta þingmönnum með því að ef þeir taki til máls á eðlilegan hátt verði þingfundur lengdur. Þetta gerði maður aldrei, ekki einu sinni sem kennari í barnaskóla. Þó það væri kannski ástæða til þá má sumt kyrrt liggja og menn fara þá aðrar leiðir til að leysa úr því. Við búum við það vandamál að verið er að taka út úr eðlilegum nýtingarfarvegi nokkuð sem ekki er klárt hvort yrði fugl í hendi eða áfram fugl í skógi. Þjórsárvirkjanirnar, Urriðafoss, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og 2 eru fluttar í biðflokk til að tefja fyrir eðlilegum möguleikum, uppbyggingu og von fólksins í landinu. Hæstv. umhverfisráðherra gekk svo langt að hún braut landslög gagnvart Flóahreppi sem hafði unnið allan feril málsins samkvæmt landslögum. Hún sýndi sveitarstjórn og aðilum sem í fullu og réttu umboði höfðu tekið ákvarðanir lítilsvirðingu. Það eina sem hægt er að gera í því sambandi er að láta berja sig áfram meðan þetta stendur yfir. Láta berja sig áfram vegna þess að auðvitað verður þessi framgangur ekki stöðvaður. Rökin mæla með því, þörfin mælir með því, fólkið vill það. Ef við ruglum saman því að elska þetta land og elska fólkið okkar í landinu þá eigum við og hljótum alltaf þegar upp er staðið að leggja meiri ást við fólkið okkar. Að sjálfsögðu á að sýna landinu fulla virðingu en ef við eigum að velja á milli þá eigum við að mínu mati að velja fólkið og þarfir þess til að lifa eðlilegu lífi í landi okkar. 5–6 þúsund störfum er hent fyrir borð með þessum dæmum sem hér hafa verið nefnd. Það er nánast sá fjöldi Íslendinga sem hefur flúið Ísland í faðm Norðmanna og þar verða þeir að búa við skilyrði sem sumum þykja ekki fýsileg. Til að mynda þá eru þessir ágætu fyrrum frændur okkar og vinir svo nískir að þeir trúa ekki einu sinni á líf fyrir dauðann. Það er skelfilegt þegar hæstv. ríkisstjórn Íslands er fallin í þetta dýjafen og menn efla pirring og grimmt viðmót. Kærleikurinn er farinn til fjandans og það er bara keyrt áfram með afli. Jafnvel á Vestfjörðum þar sem eru harðsnúnustu ökumenn landsins með mikla reynslu fara þeir ekki með afli í skaflana. Þeir fara með lipurð, þekkingu og reynslu. Þeir nota reynsluna til að komast í gegnum það sem er þröskuldur. Ég held ég sé að túlka viðhorf sem er algengt hjá landsmönnum í dag, að þeir vilji að einhver friður sé í þessu landi. Annars eigum við enga von. Þá fljótum við bara eins og einhverjar túttur á vindsænginni, Evrópubandalagið eða Alþýðulýðveldið Kína eða nefnið það bara. Okkur ber skylda til að stokka upp spilin, taka þetta upp á byrjunarreit 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skörulega ræðu. Mér fannst hann komast dálítið að kjarna málsins þegar hann vitnaði í greinargerð með þessari tillögu þar sem í textanum stendur að ríkisstjórnin sé að reyna að skapa sátt um málaflokkinn. Þetta er náttúrlega ódýr brandari miðað við hvernig málin blasa við núna. Það er búið að breyta í grundvallaratriðum því áliti sérfræðinga sem hafa unnið frá síðustu öld að málinu og komin pólitísk fingraför á þann málaflokk sem Vinstri grænir hafa sett sitt mark á. En þetta er ekki eini málaflokkurinn og mig langar að inna hv. þingmann eftir því hvort við getum verið sammála um að ríkisstjórnin hafi líka leikið aðrar atvinnugreinar grátt. Við getum tekið sjávarútveginn sem dæmi og ferðaþjónustuna og hringlandahátt ríkisstjórnarinnar gagnvart þessum undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar. Hv. þingmaður nefndi áðan að við erum jafnvel að tala um 5 þús. störf sem eru undir í mannaflsfrekum iðnaði samhliða því að byggja þessar virkjanir og afleidd störf í framhaldi af því þegar orkan kemur til skjalanna. Að sama skapi horfum við núna upp á að fleiri og fleiri ráðstefnum hefur verið aflýst út af hringlandahætti ríkisstjórnarinnar í tengslum við skattlagningu á ferðaþjónustu. Aðilar í sjávarútvegi hafa haldið aftur af sér í fjárfestingum og þar með höfum við tapað störfum. Reyndar hefur atvinnustefna ríkisstjórnarinnar varðandi sjávarútveginn snúist upp í andhverfu sína vegna þess að nú eru litlar og meðalstórar útgerðir í miklum erfiðleikum og stóru aðilarnir eru að kaupa þær upp. Var það takmarkið með atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar og veiðigjaldinu? Hringlandaháttur ríkisstjórnarinnar í þessum stóru málaflokkum er yfirgengilegur.

Virðulegi forseti. Það er rétt. Þessi aðför að sjávarútvegi er aðför að hundruðum fjölskyldna sem eru með smábátaútgerð, skuldsetta en vinnugefandi, þetta er aðför vegna þess að inn komu einhverjir sjálfskipaðir sérfræðingar, umsjónarmenn sem vantar reynsluna en eru að finna upp hjólið í nefndum þingsins í dag. Ferðaþjónustan er gott dæmi, það er ekkert hugsað til enda. Iðnaðarmenn fara í þúsundatali úr landinu með reynslu og þekkingu sem skiptir miklu máli fyrir framtíð Íslands. Við eigum ekki að vera að ala þetta fólk fyrir Noreg, Norðmenn geta séð um sig sjálfir. Hjúkrunarfræðingar - það er sama hvar borið er niður. Einsýnin er svo yfirgengileg og þvergirðingshátturinn, hann getur verið skiljanlegur hjá einstaklingum sem eru sérstakar persónur en ekki hjá hæstv. ríkisstjórn. Ég tók fyrsta viðtal við perluna Gísla á Uppsölum, einhvern mesta framsóknarmann Íslandssögunnar,  Við eigum landið sameiginlega og við eigum að hafna þessari forsjá ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Við getum talað um aðför að undirstöðuatvinnugreinum, sjávarútveginum, eins og hv. þingmaður benti á og við höfum horft upp á smiði og iðnaðarmenn í þúsundavís yfirgefa landið á undangengnum árum. Nú mælir ríkisstjórnin fyrir því að fresta 5 þús. ársverkum með því að færa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk, á sama tíma og við gætum boðið þetta fólk velkomið heim til sín aftur. Þetta er náttúrlega með hreinum ólíkindum. Og hvað um uppbyggingu í ferðaþjónustunni? Við vitum að vegna stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart þeirri atvinnugrein og skattlagningunni hafa menn sett á bið hótelbyggingu í Borgarfirði, á Snæfellsnesi og í Skagafirði, svo fátt eitt sé nefnt. Það virðist allt ætla að verða okkur að óláni, sérstaklega þegar kemur að hringlandahætti ríkisstjórnarinnar í málefnum grundvallaratvinnugreina þjóðarinnar. Á sama tíma horfum við upp á litlar tekjur sem koma inn hjá ríkissjóði og þar af leiðandi er erfiðara að efla heilbrigðisþjónustuna. Hv. þingmaður nefndi hjúkrunarfræðinga og kjör þeirra og við getum talað um fleira í velferðarþjónustunni. Nei, á sama tíma og þetta gengur allt yfir og menn eru í miklum erfiðleikum með að halda úti öflugu heilbrigðis- og velferðarkerfi kemur tillaga frá Vinstri grænum og Samfylkingu um að tvöfalda heiðurslaun listamanna. Tvöföldun á launum þeirra. Þessi pakki fer að nálgast 100 millj. kr. með sama áframhaldi. Hvers lags verksvit er þetta, eins og hv. þm. Árna Johnsen er tamt að tala um? Þetta er ekkert verksvit. Er þetta sú atvinnustefna sem við eigum að byggja á til langrar framtíðar? Ég segi nei takk.

Virðulegi forseti. Við verðum og okkur er skylt að nota aflið í fólki landsins, aflið í landinu sjálfu, afl Íslendinga í eðli og þori fólksins okkar sem hefur lifað af misjafna tíð. Að nota aflið í auði landsins. Það er það bensín sem við höfum inn í framtíðina og þurfum að fara vel með og vanda það, en ekki með þvergirðingshætti eða valdbeitingu heldur með sátt. Það er svo að einu kostirnir sem maður hefur í raun og veru eru þeir sem þekkja mann og þá eru væntanlega ókostirnir þeir sem þekkja mann ekki. Það var lögð höfuðáhersla á að nýta reynslu þeirra sem þekktu landið best, þekktu alla hina fjölbreyttu þætti sem þarf að véla um við gerð slíkrar tillögu sem við fjöllum hér um. Reynt var að gera það markvisst og skipulega og það tókst. Það var treyst á þá sem þekktu til með reynslu, skilningi og góðum vilja. Síðan lendir það í rússíbana stjórnarflokkanna þar sem geðþóttaákvarðanir réðu ríkjum og bögglauppboð sem er ekki nokkur lifandi leið að skilja í. Í einhverjum voru hótanir einhverra þingmanna, aðrir voru tómir pakkar og mikið af þeim þannig að menn flutu eins og korktappar í meðferð málsins og afraksturinn er sá sem við búum við: Aðför að íslensku samfélagi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir þessa yfirgripsmiklu ræðu og hvernig hann nálgast viðfangsefnið. Ég held að hv. þingmaður komist einmitt að kjarna málsins í umfjöllun sinni. Hv. þingmaður gerir það kannski ekki á fræðilegan hátt eða greinir ákveðna þætti heldur fjallar um málið eins og það blasir einfaldlega við almenningi í landinu og íbúum þessara svæða. Það eru fáir þingmenn sem eru jafnduglegir við að halda tengslum við sín svæði og hv. þingmaður, sem í framboðstilkynningu sinni sagði að fáir á Alþingi gætu státað af því að vera eins og heimamenn í hverju þorpi í kjördæmi sínu. Þannig skil ég einmitt hv. þingmann þegar hann talar um að þessir ágætu stjórnarflokkar, Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylking, séu að tilkynna að þeir ætli ekki að bjóða fram í Suðurkjördæmi. Ef við skoðum þessa tillögu er það einmitt svo að þær færslur sem hafa átt sér stað frá faglega matinu hafa allar orðið í kjördæmi hv. þingmanns. Þá hljóta margir að spyrja sig: Hvers eiga íbúar kjördæmisins að gjalda? 5–6 þús. störf, 270 milljarðar, 4–6% hagvöxtur. Ég vil taka undir með hv. þingmanni hvað þetta snertir og fagna nálgun hans á viðfangsefninu. Við hv. þingmaður sitjum saman í umhverfis- og samgöngunefnd og sá sem hér stendur mat það strax svo að talsmaður málsins væri ekki tilbúinn til neinnar málamiðlunar. Hvað finnst hv. þingmanni um starfið í umhverfisnefnd í þessu máli? Getur hv. þingmaður kannski farið aðeins yfir það hvernig sú vinna blasti við hv. þingmanni?

Virðulegur forseti. Starfið í umhverfisnefnd með hinum fjölbreyttu inngripum ýmissa nefndarmanna, stjórnarsinna, hefur minnt svolítið á vangaveltur sem einn framsýnn skurðlæknir setti fram á sínum tíma, að það væri ágætt að gera hjartaaðgerðir frá bakhliðinni, fara í gegnum bakið. Það hefur ekki reynt á þetta svo vitað sé enda lenti þessi ágæti læknir á sínum tíma í hvíldarstöðu og hafði vonandi gott af. Hæstv. ríkisstjórn metur það svo að ágætt sé að fara bara í gegnum hjartað inn í þessa aðgerð sem þarf að tryggja og byggja upp líkama þjóðarinnar og velta ekkert fyrir sér neinni smámunasemi eða hefðbundnum viðmiðunum lítillar fjölskyldu sem þarf að búa í sátt og samlyndi að mestu. Það getur auðvitað hvesst, en það lygnir alltaf eftir hretið. Á þeirri reynslu eiga menn að læra. Maður lærði svolítið um nashyrninga á sínum tíma á ferðum um Afríku. Þegar nashyrningar urðu trylltir settu þeir undir sig hornin og óðu á hvað sem var, hvar sem var og hvernig sem var, og fóru í gegn þegar trén voru ekki þeim mun stærri eða kletturinn sem ráðist var á. Þannig er hæstv. ríkisstjórn í þessu efni og vonandi fær hún hvíld fyrr en seinna.

Virðulegi forseti. Frá fyrsta degi í starfi umhverfis- og samgöngunefndar við nefndarálitið skynjaði ég engan vilja hjá talsmanni málsins, hv. þm. Merði Árnasyni, sem er reyndar ekki hér í kvöld þó að kallað hafi verið eftir því, og lítinn vilja til að ná breiðri sátt í málinu, sem er svo mikið kallað á úti í samfélaginu, þ.e. að við leitum leiða til að ná breiðri samstöðu. Ég vil þó taka undir það með hv. þingmanni að undir forustu hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, sem er formaður nefndarinnar, hefur verið vilji til að leita víðtæks samráðs og sáttar um ýmis mál, hvort sem þau eru stór eða lítil. Mér hefur fundist það almennt í málum í umhverfis- og samgöngunefnd. Oft og tíðum hefur það tekist þannig að nefndin öll hefur getað staðið á bak við þau. Það er mikil kúnst, eins og hv. þingmaður talaði um, og mikilvægt að málum sé stýrt og þau unnin af lipurð til að ná sátt við þjóðina í staðinn fyrir að keyra á aflinu og kraftinum. Ég held að hægt hefði verið að ná breiðari sátt í málinu, bæði á þinginu og við þjóðina. Mig langar að velta því upp við hv. þingmann hvað hefði þurft að gerast öðruvísi í nefndarstarfinu sjálfu eða á þinginu, því að þar gátum við haft áhrif á málið, ég og hv. þingmaður, til þess að mögulegt hefði verið að ná slíkri sátt. Getur hv. þingmaður farið aðeins ofan í það?

Virðulegi forseti. Fyrst og fremst hefði þurft að hafa þá hugsun að búið væri að forvinna málið á einni nótu, á einn veg til sáttar. Út frá því hefði verið hægt að vinna og hleypa hlutum í eðlilegan farveg með mörgum þröskuldum, hvort sem menn tala um nýtingarflokk eða annað. Það hefði verið hægt. En það var ekkert svigrúm fyrir það vegna þess að framsögumaður málsins tók í rauninni völdin og komst upp með það með yfirlýsingum sem ég hef aldrei orðið var við á nær þriggja áratuga starfi í nefndum þingsins. Það er reynsla sem maður verður að segja frá af því að hún rekst á við öll eðlileg, hefðbundin og skynsamleg vinnubrögð. Ég er ekki að líkja neinum einstaklingi við nashyrning en að athuguðu máli er hugmyndin svo sem ekki galin, en það er ég ekki að gera. Ég minni á að margt í þessu er á skjön og ekki er leitað til fólks á eðlilegan hátt og framganga málsins er ekki eðlileg. Árni Helgason heitinn, símstöðvarstjóri í Stykkishólmi, var þekktur, sérstakur persónuleiki. Hann kom oft í bæinn, lágvaxinn og pattaralegur, gekk á milli manna og stofnana, heilsaði glaðhlakkalega og átti heiminn. Menn höfðu gaman af. Menn nutu persónu hans. Hann kom til að mynda oftar en einu sinni inn á ríkisstjórnarfundi án þess að nokkur vissi af og spurði: Hvað er að frétta? Eða á aðalfundi hjá SH eða stjórnarfundi og spurði: Hvað er að frétta? Reynt var að gera gott úr því og svo hélt fundurinn áfram. En það eru hlutir sem passa ekki í meðferð svona máls í samgöngunefnd Alþingis.

Herra forseti. Ég hafði beðið um orðið um fundarstjórn forseta áður en hv. þm. Árni Johnsen komst í ræðustól en kannski var ágætt að ræða mín beið aðeins. Hér hafa menn komist upp með að fara með fleipur um fjarstadda þingmenn og er það algerlega óforsvaranlegt hvernig umræðan hefur verið síðustu mínúturnar; palladómar um nafngreinda þingmenn, mest um þá sem eru fjarstaddir, kjaftasögur og dylgjur innan úr nefndum. Það er ekki forsvaranlegt. Ég vil af þessu tilefni árétta að í 5. mgr. 67. gr. þingskapa er kveðið á um framsögumenn nefnda. Það er eins gott að það sé sagt úr því að mata þarf hér allt með teskeið, að hv. þm. Mörður Árnason er framsögumaður málsins, hann er til þess kjörinn af hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Hann er ekki sjálfskipaður í það hlutverk, hann valdi sér það ekki sjálfur. Hann sat við umræðuna í allan dag, 

Til svara eru atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, utanríkisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og innanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í frétt sem ég held að hafi verið á vef Morgunblaðsins í gær og varðar makrílinn blessaðan og yfirlýsingar Damanakis þar sem mér sýndist koma fram að hún teldi að Íslendingar hefðu ekkert reynt að ná samningum í þessari deilu og um þennan mikilvæga fisk í okkar lögsögu. Það mátti skilja þetta þannig að lítið þýddi að ræða við Íslendinga því að þeir hefðu ekkert til málanna að leggja og vildu eitthvað lítið leggja á sig til að ná þessum samningum. Við þekkjum söguna í Alþingi, við höfum rætt nokkuð oft um viðbrögð stjórnvalda vegna þess sem snýr að þessari deilu. Mér skilst að búið sé að ráða almannatengslafyrirtæki, líklega í Bretlandi, til að gæta hagsmuna Íslendinga í fjölmiðlum og slíkt. Ég fagna því ef það hefur verið gert. Mér þótti á sínum tíma að það hefði átt að gera það fyrr en það er gott að búið er að gera það. Ef Damanaki heldur áfram að tala svo óábyrgt, því að við höfum þær upplýsingar frá stjórnvöldum að Íslendingar hafi lagt fram ýmsar tillögur í þessari makríldeilu, spyr ég hvort ekki sé ástæða til að mótmæla þessu og leiðrétta á vettvangi stjórnmálanna, þ.e. að ráðherra eða ráðherrar komi á framfæri mótmælum út af þessum orðum Damanakis og bendi á hið sanna í málinu sem er væntanlega það að Íslendingar hafa lagt til ýmsar lausnir á þessari deilu og þar af leiðandi sé einfaldlega rangt af ráðherranum eða embættismanninum eða hvað hún er, þessi ágæta kona, að halda þessu fram. Því óska ég upplýsinga um það frá ráðherra hvort það sé ekki rétt 

Frú forseti. Það er kannski helst að frétta af þessari stöðu að fundir Norðmanna og Evrópusambandsins í síðustu viku urðu árangurslausir og leiddu ekki til niðurstöðu, þ.e. reglubundnir árlegir fundir um sameiginleg samskipti Evrópusambandsins og Noregs á sviði sjávarútvegsmála þar sem auðvitað eru margir fleiri stofnar undir og samskipti um deilingu kvóta í Skagerak, Kattegat, Barentshafi og víðar. Væntanlega hefur þó makríll ekki verið langt undan á þeim fundum. Sá fundur leiddi ekki til niðurstöðu þannig að þar af leiðandi er ekki við því að búast að sjávarútvegsráðherranefnd Evrópusambandsins komist að niðurstöðu á fundum sínum 18.–20. desember eins og við höfum gert ráð fyrir. Við teljum því að málið sé í óljósri stöðu fram yfir áramótin. Það kann að vera að þessi ummæli séu til að breiða yfir þá stöðu að Noregi og Evrópusambandinu hefur ekki tekist að ná þarna saman. Í öðru lagi er þetta hefðbundinn umkenningaleikur eins og ég kalla það og við kippum okkur ekki mikið upp við það að hver kenni öðrum um í deilunni. Það sem við höfum gert í staðinn er að vera dugleg við að koma upplýsingum á framfæri um afstöðu Íslands í þessu máli og rök okkar. Fyrst hv. þingmaður nefndi ráðgjafarfyrirtæki er svo sem ekkert leyndarmál að við styðjumst við ráðgjöf um það að koma sjónarmiðum okkar og rökum á framfæri. Blaðagreinar og viðtöl hafa birst og munu birtast eftir mig eða í viðtölum við mig og formann samninganefndar og sendiherra Íslands í London. Hópur manna er því virkur í því að reyna að koma málstað okkar á framfæri, þar á meðal að hamra á því sem við höfum lagt til til lausnar deilunni eða í formi bráðabirgðaaðgerða til að taka veiðarnar eitthvað niður í áttina að ráðgjöf og þá með því að menn færðu einhliða niður veiðarnar í grófum dráttum miðað við núverandi hlutföll. Það 

Virðulegi forseti. Ég fagnaði því áðan og fagna því enn að stjórnvöld skuli hafa leitað ráðgjafar í þessu máli. Við eigum að vera ófeimin við að leita til sérfræðinga þegar við þurfum að halda uppi vörnum eða koma réttum málstað á framfæri. Það kann vel að vera að frú Damanaki sé að reyna að breiða yfir vandamál sem eru annars staðar í samskiptum, líklega samskiptum Norðmanna og Evrópusambandsins í þessu tilviki. Það breytir því hins vegar ekki hvort stjórnvöld eigi að mótmæla orðum ráðherrans formlega. Það er það sem ég er að vísa til, að sjálfsögðu eigum við að nýta þetta fyrirtæki sem er að vinna fyrir okkur, þessa ráðgjafa. Það kann vel að vera að ef þeir meta það þannig að ekki sé rétt að gera það eigi að hlusta á það, en fyrir fram hefði ég haldið að stjórnvöld ættu að senda frá sér yfirlýsingu og mótmæla harkalega þessum orðum Damanaki 

Frú forseti. Út af fyrir sig mundum við ekki gera mikið annað ef við eltumst við að svara öllum þeim ummælum sem að okkur er beint, sérstaklega í skosku og írsku pressunni, frá Noregi og víðar að, en auðvitað er það alvarlegra mál þegar sjávarútvegskommissar Evrópusambandsins er með einhverjar yfirlýsingar af þessu tagi. Það verður þá bara metið hvort það sé tilefni til viðbragða af okkar hálfu. Við höfum ekki talið það þjóna málstað okkar best að vera með miklar hreystiyfirlýsingar eða munnbrúk í þessa veru heldur leggja áherslu á að koma upplýsingum um okkar afstöðu og rök á framfæri og standa frekar fast í fæturna við samningaborðið. Það höfum við gert og munum gera áfram. Svo er eitt í viðbót sem er ástæða til að nefna og það er sú óvissa sem er uppi um stofnstærðarmatið og miklar umræður sem nú fara fram um það, samanber til dæmis álit sérfræðinga við norsku hafrannsóknastofnunina. Það auðveldar okkur kannski ekki að ná samstöðu um einhverja niðurfærslu veiðanna að það er veruleg óvissa um stofnstærðarmatið 

Virðulegi forseti. Við höfum undanfarnar vikur rætt mikið ríkisfjármálin í tengslum við umræður um frumvarp til fjárlaga. Þar hefur margoft komið fram í máli stjórnarliða að staðan sé nú öll önnur en þegar stjórnarflokkarnir tóku við vorið 2009, það sé búið að ná ríkishallanum úr um 216 milljörðum niður í ekki neitt raunverulega eða sáralítið, 1.600 milljónir núna miðað við frumvarpið. Það sem ég hef áhuga á að heyra frá hæstv. atvinnumálaráðherra er um muninn á bókhaldslegum aðferðum sem eru notaðar til að gera grein fyrir 13 milljarða framlagi Íbúðalánasjóðs vegna taps á sjóðnum annars vegar og hins vegar 192 milljörðum sem notaðir voru til að færa inn í Seðlabankann fjármögnun vegna tapaðra krafna sem rekja má til veðlána hans og tryggingabréfa aðalmiðlara. Ég velti fyrir mér hvort það sé ekki örugglega rétt hjá mér að ef sama aðferð er notuð hafi hallinn 2008 verið 24 milljarðar en ekki 216 milljarðar eins og hingað til hefur verið talið, þ.e. að ef við notum aðferð ríkisstjórnarinnar hafi hallinn verið 24 milljarðar, ekki 216.

Nei, þetta er því miður, frú forseti, ekki réttur skilningur hjá hv. þingmanni. Það kemur á óvart að hann skuli bera upp spurningu af þessu tagi miðað við allan sinn lærdóm á sviði hagfræði og stærðfræði. Rétt eins og þegar ríkið setti 33 milljarða í Íbúðalánasjóð vegna þegar áfallinna afskrifta eða fyrirsjáanlegra afskrifta varð það niðurstaða ríkisreikninganefndar að þá fjármuni yrði að afskrifa samtímis. Af hverju var það gert? Vegna þess að það myndaðist ekkert eigið fé og það stæði ekkert eigið fé eftir á móti þegar framlagið hefði farið fram. Þannig var það með Seðlabankann haustið 2008. Þetta var sokkinn kostnaður, þegar tapað fé og það var bara horfst í augu við afskriftina upp á 192 milljarða sem þar var að verða. Það varð ekki til neitt eigið fé á móti færslunni. Þegar eiginfjárframlag verður hins vegar sett inn í Íbúðalánasjóð núna mun það sannanlega auka umtalsvert eigið fé Íbúðalánasjóðs og þar verður eignfærsla á móti þannig að bókhaldslega eru þetta óskyldir hlutir. Það sem ræður úrslitum er það hvort um raunverulegt eiginfjárframlag er að ræða sem myndar eigið fé í efnahag viðkomandi aðila eða hvort þetta er sokkinn kostnaður, þegar tapað fé. Síðan þakka ég hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á því að fjárlagafrumvarpið sem er í okkar höndum núna er mikið ánægjuefni og ef stefnir í að því verði lokað á svipuðum nótum og frumvarpið kom fram, með +/- 3 milljarða halla eða svo, 0,2% af vergri landsframleiðslu, eru það ævintýraleg tímamót sem ég veit að hv. þingmaður tekur undir með mér að eru mikið fagnaðarefni. Það sem líka vekur bjartsýni um að þetta gangi betur eftir en kannski fyrri fjárlög er að tekjuhliðin er sannanlega að styrkjast. Það sem gerir okkur kleift að mæta ýmsum útgjöldum núna án þess að hallinn aukist er að tekjuhliðin er að styrkjast þannig að tekjuöflunaraðgerðirnar undanfarin ár eru að sanna gildi sitt.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra er klókur maður, en ég held að þetta svar hafi ekki bjargað honum úr klípunni. Hið raunverulega sem er í gangi hér er að verið er að þvælast á milli annars vegar uppgjörs á rekstrargrunni og hins vegar greiðslugrunni. Ef sambærilegar aðferðir eru notaðar er hallinn 24 milljarðar árið 2008 samkvæmt rekstrargrunni og ef við tökum Íbúðalánasjóð inn í núna er hann í kringum 16 milljarðar. Ef við tökum lífeyrisskuldbindingar ríkisins með líka erum við komnir í nærri 70 milljarða. Í bókhaldi hverfa hlutirnir ekki, það er ekkert til sem heitir sokkinn kostnaður eða sokkið tap í bókhaldi, það er til í hagfræði. 

Frú forseti. Hér finnst mér hv. þingmaður seilast ansi langt um hurð til lokunar. Sjálfstæðisflokknum er svo mikið í mun að drekkja einhvern veginn þeirri staðreynd að það hefur náðst gríðarlegur árangur í glímunni við hallarekstur ríkissjóðs að það er öllum meðulum beitt eins og þeim að reyna að rugla fólk með því að tala um rekstrargrunn og greiðslugrunn. Við erum ekki að tala um það hér. Ég veit að hv. þingmaður ætti að þekkja muninn þar á, annars vegar hina hefðbundnu bókhaldslegu færslu skuldbindinga og útgjalda og hins vegar greiðslustreymið, hvenær útgjöldin falla til og hvenær tekjurnar skila sér. Þetta er grundvallarmunurinn á rekstrargrunni og greiðslugrunni. Það hefur ekkert að gera með hina efnahagslega reikningsfærslu ríkissjóðs. Það er það sem ræður þegar ríkisreikninganefnd ákveður hvort framlög til aukningar eigin fjár í fyrirtækjum séu raunveruleg aukning eigin fjár og að þar með myndist eign á móti eða hvort þar sé verið að mæta þegar sokknum kostnaði og þá verður engin eignfærsla og þá verður 

Hæstv. forseti. Ég beini spurningu til hæstv. umhverfisráðherra út af nýju byggingarreglugerðinni sem skrifað hefur verið undir en sem spilar inn í gömlu reglugerðina sem er heimilt að nota til næstu áramóta. Hún er enn í gildi. Á vegum atvinnuveganefndar fengum við áskorun um að taka þetta mál til umfjöllunar sem við og gerðum. Við höfum haldið þrjá mjög góða fundi um þetta mál. Það er alveg ljóst að þetta mun hafa gríðarleg áhrif á byggingariðnaðinn í landinu en það er líka ljóst að það er margt gott í þessari væntanlegu reglugerð þegar hún tekur endanlegt gildi. Það hefur komið fram að hún er heilar 180 blaðsíður. Þetta varðar eins og ég segi gríðarlega mikla hagsmuni hagsmunaaðila allra, jafnt þeirra sem eiga að njóta þess að vera í íbúðum og þeirra sem við ætlum að skapa betri skilyrði til að vera í íbúðum og byggingariðnaðarins, hvers sem er, þar með talið ríkisins. Á fundi í gær sagði hæstv. umhverfisráðherra að þetta varðaði þessa miklu hagsmuni en þetta væru líka og ekki síður hagsmunir almennings. Því er ég alveg sammála. En ef þessi reglugerð mun hafa í för með sér, eins og sumir aðilar segja, allt að 10% hækkun á byggingarkostnaði, að dæmigerð þriggja herbergja íbúð muni hækka um 20% sem þýðir 2,5–3 millj. kr., spyr ég hæstv. umhverfisráðherra: Ef það gengur svona fram að hækkun byggingarkostnaðar hækkar vísitölu neysluverðs sem hækkar lánin hjá almenningi í landinu og skapar eigendum, þar með talið erlendum vogunarsjóðum, meiri eignir, eru það þá hagsmunir almennings á þessum tíma? Þar fyrir utan er tíminn núna afar slæmur til að taka 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir áhuga hans á byggingarreglugerð og að standa vaktina í atvinnuveganefnd í þeim efnum. Eins og kom fram í máli hans eru þarna gríðarlega miklir hagsmunir á ferðinni, hagsmunir þeirra sem starfa samkvæmt byggingarreglugerð og ekki síður hagsmunir almennings. Eins og kom fram í máli hans er það rétt að sumir aðilar segja, og það er ágætisorðalag hjá hv. þingmanni, að um sé að ræða mikla hækkun sem stafar af byggingarreglugerðinni. Við það mat hefur ekki verið tekið tillit til þeirra breytinga sem standa nú yfir, þ.e. þeirra sem ég hef lagt til að verði gerðar á reglugerðinni áður en hún gengur endanlega í gildi nú um áramótin. Það eru fyrst og fremst breytingar að því er varðar kröfur um einangrun húsa og sveigjanleika að því er varðar rýmisstærðir. Það liggur fyrir mat sem Mannvirkjastofnun lét gera á kostnaðarhækkununum sem eru fyrir hendi eftir að tilvitnaðar breytingar voru gerðar og þar er gert ráð fyrir því að kostnaðaraukinn sé óverulegur. Raunar er talað um að hann sé innan við 1%. Það má ætla miðað við sambærilegar breytingar í löndunum í kringum okkur að breytingarnar til hækkunar á kostnaði séu mestar fyrstu missirin eftir að breytingin gengur í gegn vegna þess að eftir það hafa hönnuðir, arkitektar og aðrir þeir sem vinna samkvæmt reglugerðinni í auknum mæli tileinkað sér sveigjanlegar útfærslur og nýjar leiðir til að koma til móts við auknar kröfur. Ég vænti þess að hið sama gildi um okkar góða fagfólk. Kjarni málsins er sá að við erum að færa íslenska byggingarreglugerð í áttina til nútímans, í áttina til þeirra krafna sem gerist í löndunum í kringum okkur og fyrst og fremst í þágu aðgengis fyrir hreyfihamlaða.

Hæstv. forseti. Hæstv. umhverfisráðherra segir að við séum að færa byggingarreglugerð í átt til þess sem er í nágrannalöndunum. Það tók Norðmenn og Dani sex ár að búa til sína nýju byggingarreglugerð. Norðmenn settu það fram í tveimur reglugerðum og tóku þennan góða tíma í það. Hjá okkur, eins og kom fram hjá forstjóra Mannvirkjastofnunar, virðist eins og við séum núna í einhverri vertíðarstemningu í lok árs í desember  Ég tek skýrt fram að hér er ekki eingöngu við Mannvirkjastofnun eða ráðuneytið að sakast, heldur alla hagsmunaaðila sem mér virðist að hafi sofið svolítið á verðinum eða gefið þessu allt of langan tíma. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra svaraði engu um kostnaðarmatið. Það er mjög mikilvægt að fá það fram og þá þýðir ekkert að vera með þetta bil að ein verkfræðistofa segi þetta og  
            

Virðulegi forseti. Ég bið hv. þingmann að tala ekki gegn betri vitund þegar hann heldur því fram að þetta sé allt saman að gerast hér á miklum spretti í lok ársins 2012. Eins og hann veit og var farið ítarlega yfir í atvinnuveganefnd í gær hefur þessi vinna átt sér mjög langan aðdraganda og mér er til efs að önnur verkefni hafi verið unnin í eins breiðu samráði og nákvæmlega þetta verkefni. Ég velti fyrir mér á hvaða nótum hv. þingmaður nálgast þetta með þessum boðaföllum sem hann viðhefur í ræðustóli þegar hann veit að nefndin sem fjallaði um þetta var skipuð í ársbyrjun 2010. Átta vinnuhópar störfuðu með nefndinni. Í hverri um sig voru átta til tíu nefndarmenn þannig að það eru hátt í 100 manns sem störfuðu að þessu um mismunandi 

Virðulegi forseti. Í haust var mikið hret á Norðurlandi og mikið tjón hjá bændum á yfir 220 búum og 9 þús. fjár drápust. Sem betur fer hefur bændum verið bætt það tjón sem varð. Það var snaggaralega gengið til verka. En enn er óbætt tjón kartöflubænda í Þykkvabæ sumarið 2009 þegar yfir dundu einhver mestu frost sem um getur um áratugaskeið á Íslandi á þessum óvænta tíma. Þar var tjónið álíka mikið og norðan lands í hretinu nú í september, um 120 milljónir. Það er búið að bæta bændum norðan lands 120 milljónir plús 30 milljóna aðgang að eldfjallasjóðum, en ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann ætli ekki að bæta ráð sitt og ríkisstjórnarinnar með því að tryggja bændum í Þykkvabæ bætur fyrir það tjón sem þeir urðu fyrir. Það er að vísu ekki í kjördæmi hæstv. ráðherra en það er á Íslandi og það gengur ekki að mismuna búgreinum eftir framgangi veðurspárinnar. Það gengur ekki að mismuna búgreinum í tjónabótum og þarna er klárt mál að þriðjungur kartöflubúa á landinu varð fyrir miklu tjóni. Ég skora á hæstv. ráðherra að sýna af sér dug og þor og lýsa því hér yfir að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hlýleg orð um það hvernig staðið hefur verið að því að koma til móts við tjón bænda vegna óveðursins á Norðurlandi. Það var strax ákveðið að þetta væri fárviðri af því tagi, samanber líka að lýst var yfir almannavarnaástandi, sem má kannski búast við á hálfrar aldar fresti eða svo, að þetta væri jafngildi náttúruhamfara. Niðurstaðan varð þar af leiðandi að bæta tjónið í gegnum A-deild Bjargráðasjóðs sem gerir ríkinu kleift að leggja fjármuni beint inn í uppgjörið. Varðandi það tjón sem hv. þingmaður nefnir vegna sumarfrosta á Suðurlandi 2009 varð það niðurstaða Bjargráðasjóðs og stjórnvalda á þeim tíma að það væru ekki atburðir af því tagi að þeir ættu erindi inn í A-deild, heldur ætti að greiða þær bætur með hefðbundnum hætti í gegnum deildaskipta B-deild sjóðsins. Þær bætur sem greiddar voru fóru úr þeim hluta Bjargráðasjóðs. Það er alveg rétt að það voru takmarkaðar bætur. Þær hrukku skammt upp í það mikla tjón og uppskerubrest sem varð hjá fjölda bænda. Þetta mál hefur vaknað til lífsins aftur og það er nýkomið erindi inn í ráðuneytið þar sem minnt er á þetta mál sem við vorum að fjalla um síðast í gær. Ég ætla ekki að lofa neinu fyrir fram eða upp í ermina á mér en auðvitað má til sanns vegar færa að það sé talsverður munur á því hvernig tjón eru bætt eftir því hvernig þau eru flokkuð en þá verður að hafa í huga að ýmiss konar tjón verða í hinum ýmsu búgreinum og venjan er sú að þau eru bætt í B-deildinni með þeim tekjustofnum sem þar eru til staðar. Þá þarf sérstakar ráðstafanir til ef á að fara að taka upp þetta mál og setja það í einhvern annan farveg. Ég vil ekki lofa neinu í þessum efnum fyrir fram en málið er nýkomið 

Virðulegi forseti. Það var mat þáverandi stjórnvalda að ekki væri ástæða til að grípa til aðgerða. Það eru sömu stjórnvöld í dag og voru þá. Í báðum tilvikum var um að ræða hamfaraveður, reyndar frost og hret. Það voru sömu ástæður og sömu vandamál og það gengur ekki að hæstv. ráðherra tali eins og hann gerir í þessu efni, að hann fari undan í flæmingi. Ég skil vel að ráðherra fari varlega í að lofa en það er engu að síður engin spurning að þarna er búið að mismuna bændum eftir því í hvaða matvælaframleiðslu þeir eru og það eigum við ekki að láta yfir okkur ganga. Það bara gengur ekki.

Frú forseti. Þetta er ekki alveg svona einfalt því að mismunun getur líka snúið í hina áttina. Það má taka bara sem dæmi kal í túnum sem er tengt veðurfarsástæðum, ekki flokkað sem náttúruhamfarir eða ígildi þeirra, og bætt með hefðbundnum hætti svo langt sem það nær. Það er verið að bæta ýmiss konar tjón eftir hinum hefðbundnu leiðum Bjargráðasjóðs. Spurningin er alltaf hvenær forsendur eru uppfylltar til að meðhöndla þetta með öðrum hætti. Því miður höfum við fengið á okkur svo afbrigðilega og stóra atburði núna þrjú skipti í röð að ég held að engin deila hafi verið um það þegar eldgosin urðu í Eyjafjallajökli, svo Grímsvötnum og núna þetta óvenjulega hamfaraveður á Norðurlandi þar sem lýst var yfir almannavarnaástandi. Það eru orðnar mjög afbrigðilegar aðstæður sem víkja langt frá tjóni sem er rakið til veðurfarslegra þátta sem búast má við á einhverjum stöðum á landinu nánast árlega  Vissulega var þetta tjón 

Frú forseti. Þegar Alþingi og allir flokkar samþykktu á sínum tíma lögin um leik-, grunn- og framhaldsskóla var meðal markmiða í fyrsta lagi að minnka brottfall, í öðru lagi að efla iðn- og starfsnám og í þriðja lagi að efla og auka möguleikana á að stytta námstíma til stúdentsprófs. Allir flokkar voru sammála um að þetta væru stóru markmiðin og menn samþykktu lögin samhljóða á sínum tíma. Um daginn skilaði nefnd á vegum hv. þm. Skúla Helgasonar niðurstöðu sem felur nákvæmlega í sér þessi markmið laganna, þ.e. að minnka brottfallið, efla iðn- og starfsnám en ekki síst stytta námstíma til stúdentsprófs. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra í fyrsta lagi hvort hún taki ekki undir meginniðurstöðu þessa starfshóps sem er að undirstrika gömul sannindi og ný sem, eins og ég sagði áðan, lögin fela í sér og í öðru lagi spyr ég hæstv. ráðherra, við höfum reyndar áður tekist á um þetta efni, hvort okkur sé þá ekki í lófa lagið að flýta gildistöku þeirra ákvæða í framhaldsskólalögunum sem hæstv. ráðherra og stjórnarmeirihlutinn frestaði fram til 1. ágúst 2015. Það varðar þann þátt framhaldsskólalaganna sem einmitt kemur til móts við það að minnka brottfallið, efla iðn- og starfsnám og síðast en ekki síst stytta námstíma til stúdentsprófs. Þess vegna er eðlilegt í ljósi niðurstöðu þessarar skýrslu sem er unnin undir forustu eins af stjórnarþingmönnunum að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki sé rétt að taka undir þessi meginsjónarmið skýrslunnar. Í öðru lagi: Er ekki rétt að taka þátt í því með að minnsta kosti okkur í Sjálfstæðisflokknum að flýta gildistöku þessara laga til þess einmitt að við förum að vinna markvisst að því að minnka brottfallið, efla iðn- og starfsnám og stytta námstíma til stúdentsprófs?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Auðvitað get ég tekið undir þau meginsjónarmið sem hún fór hér yfir og birtast í lögunum sem við störfum eftir. Hv. þingmaður spyr hvort ástæða sé þá til þess að flýta gildistímanum. Það er rétt að gildistíma laganna var frestað. Það var ekki síst út af því að þessum lögum áttu að fylgja hátt í 2 milljarðar kr. sem áttu að koma inn sem innspýting í framhaldsskólastarfið og áttu að nýtast í alla þá þróunarvinnu sem átti að fylgja lögunum. Eins og hv. þingmanni er kunnugt komu þessir 2 milljarðar ekki inn í skólakerfið. Nær væri að segja að 2 milljarðar hefðu verið teknir út úr skólakerfinu í þeim niðurskurði sem hér hefur staðið yfir á þremur árum og því var gripið til þess ráðs að fresta gildistökunni. Við höfum að sjálfsögðu unnið samkvæmt lögunum. Af því að hv. þingmaður nefnir iðn- og starfsnám sérstaklega er rétt að geta þess að gríðarleg stefnumótun hefur staðið yfir og hún verður kynnt eftir áramót í mjög góðu samráði við alla hagsmunaaðila. Nú um áramótin verður opnaður gagnagrunnur þar sem finna má nýjar námsbrautir og áfangalýsingar og þar hlaðast inn áfangalýsingar þannig að hugsanlega kann að koma til þess að þessi lög geti tekið gildi fyrr en nú er gert ráð fyrir. Það er unnið að þessum markmiðum laganna á öllum vígstöðvum, hvort sem snýr að iðn- og starfsnámi eða hönnun nýrra námsbrauta. Ég nefni að yfir 1000 áfangalýsingar eru komnar inn í þennan grunn sem verður opnaður um áramótin. Í þriðja lagi langar mig að nefna brottfallið þar sem við höfum farið í sérstakt verkefni með OECD, erum að læra af reynslu annarra þjóða og erum núna í tilraunaverkefni með þremur skólum. Ég útiloka ekki að þær aðstæður kunni að koma upp að það verði hægt að flýta þessari gildistöku en hér verður að hafa í huga þær efnahagslegu forsendur sem réðu því að þessu var frestað til 2015.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin sem voru einlæg og heiðarleg. Það voru efnahagslegar forsendur fyrir því að gildistöku laganna var frestað. Það voru efnahagslegar forsendur fyrir því að lykilatriði í framhaldsskólalögunum til að fara gegn brottfallinu, efla iðn- og starfsnám og stytta námstíma til stúdentsprófs var frestað. Í staðinn fyrir það forgangsraðaði ríkisstjórnin í þágu annars, ég er ekki að tala um hæstv. menntamálaráðherra heldur fær hún ekki stuðning frá ríkisstjórninni. Hún fær ekki stuðning frá forsætisráðherra eða fjármálaráðherra á hverjum tíma til að vinna gegn þessum erfiðu þáttum innan menntakerfisins, þ.e. brottfallinu, og með auknu vægi iðn- og starfsnáms og styttingu námstíma til stúdentsprófs. Í staðinn er forgangsraðað í þau verkefni sem við bentum á í umræðunni um fjárlögin. Spurningin er um það hverju sinni hvernig við ætlum að forgangsraða. Ég hefði kosið að ríkisstjórn Íslands hefði einmitt forgangsraðað með menntamálaráðherra og stutt hæstv. menntamálaráðherra í því að fá henni þau tæki sem hún þarf til að efla iðn- og starfsnám, koma í veg fyrir brottfall og stytta námstíma 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur staðið saman að fjárlagagerð undanfarinna ára og þar hefur vissulega þurft að taka margar erfiðar ákvarðanir. Ég vil þó halda því til haga að þessi ríkisstjórn hefur einmitt forgangsraðað menntamálum í hag að því leyti að hér var farið í gríðarlegt átak, Nám er vinnandi vegur, til að hjálpa ungum atvinnuleitendum inn í skólana, til að hjálpa fólki undir 25 ára aldri inn í skólana, gera kerfið í stakk búið til að taka við öllum þeim sem leituðu inn í skólana þegar harðnaði á dalnum. Markmið þessarar ríkisstjórnar var að við kæmum þó betur menntuð út úr kreppunni en við vorum fyrir. Við höfum staðið saman um það þótt að sjálfsögðu hefði maður viljað gera betur. Þannig er það í þessum málum eins og öðrum en ég fullvissa hv. þingmann um að það er unnið hörðum höndum að þeim markmiðum sem finna má í lögunum. Ég vísa til þeirrar stefnumótunar um starfsnám sem ég nefndi áðan, verkefni gegn brottfalli og styttingu námstíma. Ég held að við eigum eftir að sjá mikla þróun þar fram undan á næstu mánuðum og missirum.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Það hefur verið óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta og fer hún nú fram.

Forseti. Ég velti fyrir mér hvað við erum að gera hérna, af hverju við ætlum að tala í nótt, af hverju við getum ekki komið okkur saman um hvernig við viljum hafa þetta þing og hvernig við viljum hafa þessa umræðu. Hér á að halda áfram mjög merkileg umræða sem ég held að sé mikilvæg í hugum allra þingmanna. Við hljótum að geta komið okkur saman um hvernig við viljum haga þingstörfum, samið um það og skipt niður ræðutíma af skynsemi. Ég legg til að við gerum það. 
            

Virðulegi forseti. Ég tel enga ástæðu til að hafa þingfund lengur en þingsköp áætla á þessum degi. Þetta er mikilvægt og flókið mál sem við erum að ræða. Umræðan hefur nú þegar staðið yfir í einn dag. Það má ætla, miðað við mælendaskrána eins og hún liggur fyrir núna, að það taki nokkurn tíma að ræða þetta mál. Án efa mun ég heyra orðið málþóf í þessum þingsal 

Forseti. Það er fróðlegt að heyra hv. þm. Illuga Gunnarsson koma hingað upp að gera grein fyrir atkvæði sínu og boða málþóf.  Forseti. Ég hef sjaldan heyrt betri rökstuðning 

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. Mörður Árnason hafi sett nýtt met í að vera snöggur til að saka menn um málþóf. Umræðan er ekki einu sinni byrjuð en allt í góðu, það er þá búið að koma því á framfæri af hálfu í það minnsta hv. þm. Marðar Árnasonar að umræðan sem hér fer á eftir verður kölluð málþóf. Ég velti hins vegar fyrir mér til hvers verið sé að hafa fund lengur í kvöld. Það má vera með fund til miðnættis og miðað við þá dagskrá sem hér liggur fyrir get ég ekki séð nokkurt einasta vandamál að klára þau mál sem liggur á að klára fyrir jól á réttum tíma. Ef verið er að vísa til þess máls sem er nr. 3 á dagskránni, um vernd og orkunýtingu landsvæða, er engin dagsetning á því. Það er svo sem gott ef menn vilja nota tímann fyrir jól til að ræða það mál því að það þarf mikla umræðu. Hér verða væntanlega ræddar nýjar tillögur í málinu sem hafa legið fyrir í þingskjölum, t.d. að vísa þessu aftur til ríkisstjórnarinnar. Við munum þurfa að spyrja út úr. Ég hvet hv. stjórnarþingmenn sem ætla sér að vera hérna í kvöld og þá væntanlega nótt 

Hæstv. forseti. Ég ætlaði bara að geta þess við upphaf þessarar umræðu að í umhverfis- og samgöngunefnd liggur mál frá Bjarna Benediktssyni og fleiri þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun, sem sagt mál efnislega samhljóða því sem hér á að fara til umræðu. Ég læt þess getið til að þingmenn séu upplýstir um það að við Árni Johnsen, fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd, höfum farið fram á það við formann nefndarinnar að málið verði tekið fyrir þar þannig að unnt verði að ljúka afgreiðslu þess í nefndinni með það fyrir augum að hægt verði að ganga til atkvæða um það samhliða því máli sem hér er til umræðu. 
            

Frú forseti. Það er sjálfsagt og eðlilegt að hv. formaður umhverfis- og samgöngunefndar svari því sem til hans er beint. Ég er komin hingað til að vekja athygli á því að það mál sem hv. þingmaður ræddi áðan er frumvarp til laga um breytingu á lögum sem voru samþykkt í þinginu með öllum greiddum atkvæðum. Enginn sat hjá og enginn var á móti. Þetta frumvarp hefur verið til umfjöllunar í umhverfis- og samgöngunefnd frá því í haust og það er ekki alveg sjálfgefið þegar komið er inn í miðja umræðu á öðru máli að því sé frestað og beðið með frekari umfjöllun meðan farið er í 2. og þá væntanlega 3. umr. um frumvarp þó að málin kunni að vera skyld. Það er eitt ákvæði þarna sem tekur til þess máls sem við erum nú að byrja umræðu um og það er sjálfsagt að skoða það en annað ekki.

Forseti. Við erum á þingi að vinna samkvæmt gildandi lögum sem voru samþykkt samhljóða á Alþingi, þar meðal af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Við eigum að virða lög sem sett eru á Alþingi. Þess vegna erum við að vinna rammaáætlunina eins og raun ber vitni og þess vegna er tillagan til umfjöllunar í dag. Það frumvarp til laga sem hv. þm. Birgir Ármannsson nefnir sérstaklega verður tekið til skoðunar í nefndinni þegar hægist um. Eins og hv. þingmaður veit erum við bókstaflega að drukkna í stórum málum en það er allt annar handleggur að fara í endurskoðun þessara laga sem tiltölulega nýlega er búið að samþykkja með afgerandi samhljómi á Alþingi Íslendinga. Það er allt annað mál en það sem við erum að ræða hér í dag sem er, eins og ég sagði í upphafi, að fara að gildandi lögum 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þá ósk sem kom fram hjá hv. þm. Birgi Ármannssyni um að farið verði með málið eins og hann lagði til. Það sem hefur gerst í meðförum þingsins, eða ríkisstjórnarinnar öllu heldur, er að á rammaáætlun hefur sú breyting orðið frá því sem upp var lagt með að það eru komin augljós pólitísk fingraför á málið, það er verið að rjúfa alla möguleika á því að ná góðri sátt um rammaáætlun. Tillaga sú sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram snýr að því að hægt verði að ná þessari sátt, að við nýtum tillögur sérfræðinganna, þá einkunnagjöf sem liggur fyrir um virkjunarkosti þannig að ná megi fram pólitískri sátt þar sem allir þurfa að ganga undir það að ná slíkri sátt. Það er hægt með leið Sjálfstæðisflokksins sem hér hefur verið nefnd. Þess vegna teljum við skynsamlegt að málið komi strax fram þannig að hægt sé að ræða það samhliða og ganga líka til atkvæða. Svo er líka hin leiðin, þ.e. að geyma málið núna. 

Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins árétta það að það sem við höfum farið fram á, við hv. þm. Árni Johnsen, er aðeins að málið verði tekið fyrir í umhverfis- og samgöngunefnd. Við erum ekki að biðja um tiltekna afgreiðslu. Það getur vel verið að meiri hlutinn í nefndinni sé okkur andvígur í þessum efnum en okkur finnst hreinlegra að nefndin afgreiði málið nú vegna þess að auðvitað kemur þetta frumvarp okkar fram að gefnu tilefni. Við teljum að í meðförum ríkisstjórnarinnar hafi málið lent í ógöngum. Við leggjum til lagabreytingu til að skapa forsendur til þess að ná málinu upp úr því hjólfari flokkspólitískra átaka sem ráðherrar ríkisstjórnarinnar ákváðu að setja það í. Þess vegna finnst okkur ekki óeðlilegt að þetta verði tekið fyrir samhliða. Ef meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar er ósammála okkur í því er betra að sú niðurstaða liggi skýrt fyrir en að einhver ómarkviss orð 

Forseti. Ég er svo gæfusamur að vera framsögumaður þessa máls í umhverfis- og samgöngunefnd og strax og málið var tekið fyrir í þeirri nefnd 15. október sagði ég að það væri mín skoðun að okkur bæri að klára fyrst þingsályktunartillöguna. Síðan væri sjálfsagt að snúa sér að þessum breytingum á lögunum og athuga hvaða aðrar breytingar kæmu til greina á þeim. Þau voru samþykkt samhljóða á sínum tíma en það er sjálfsagt að skoða hvaða breytingar koma nú til greina. Allan tímann var ljóst að jafnvel þó að við hefðum samþykkt þetta mál strax hefði það ekki breytt afgreiðslu þingsályktunartillögunnar. Það eina í máli sjálfstæðismanna sem kemur þessari þingsályktunartillögu við er bráðabirgðaákvæði þar sem gert er ráð fyrir að allt verkið fari aftur til verkefnisstjórnar sem nú hefur lagt niður störf, þar á meðal til hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur sem sat í verkefnisstjórninni. Ef menn vilja gera þetta svona flytja þeir það sem breytingartillögu við þingsályktunartillöguna og ekki með öðrum hætti. Þessi málatilbúnaður 

Virðulegi forseti. Ég reikna með að forseti virði mér það til vorkunnar að ég gef enga einkunn um þessi ummæli hv. þingmanns. En ég vil segja annað, nú er uppi sá vandi að ríkisstjórnin hefur haldið þannig á málum að það er engin sátt um þetta mál. Grundvöllur málsins, tilgangur þessa máls alls, var hins vegar að skapa sátt. Úr því að búið er að stýra málinu í þennan farveg sem kannski á ekki að koma á óvart er nauðsynlegt að finna aðrar leiðir sem geta lagt grunn að því að sátt náist. Sú leið sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur bent á og lagt fram tillögu um er til þess fallin að kalla fram þessa sátt. Hví að velja ófrið þegar sátt er í boði? Hvers vegna ekki að draga nú andann djúpt, fresta þessu máli, kalla fram tillögur Sjálfstæðisflokksins þannig að hægt sé að greiða atkvæði um þessa hluti? Rammaáætlun á að lifa af einstakar ríkisstjórnir, hún á ekki að vera stefnuyfirlýsing einstakra ríkisstjórna, hún á að vera grundvölluð á sátt. Þessi málsmeðferð 

Virðulegi forseti. Ég kem hingað upp til að leggja á það áherslu að við hefjum umræðuna sem er sett á dagskrá um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þetta er afar mikilvægt mál eins og fram hefur komið og engin ástæða til að ræða hana efnislega undir liðnum um fundarstjórn forseta. Það gerum við bara þegar málið fer á dagskrá. Ég fullyrði hér, og hef gert það áður úr þessum ræðustól, að nákvæmlega er farið eftir þeim lögum sem liggja undir þessari þingsályktunartillögu þegar hún var samin og lögð fram. Annað er ósannindi.

Frú forseti. Ég er komin hingað upp til að lýsa ánægju með fundarstjórn forseta því að ég tel mjög eðlilegt og tímabært að halda áfram 2. umr. um þessa þingsályktunartillögu. Hér var talað um pólitísk fingraför og þá er rétt að geta þess og endurtaka orð þingflokksformanns Samfylkingarinnar um að hér var farið að lögbundnu ferli. Tillögurnar fóru í umsagnarferli og að sjálfsögðu þurfti ráðherra að taka tillit til þeirra, en það er gjarnan þannig að þegar almenningur fær að koma að málum, svo sem lagasetningu eða stjórnarskrá, og það er ekki í anda stefnu Sjálfstæðisflokksins er það kallað fúsk og óþarft að taka tillit til þess á hinu háa Alþingi. Ég mótmæli þannig aðför að lýðræði og hvet forseta til að halda áfram fundarstjórn sinni hér.

Virðulegi forseti. Það blasir við öllum að þetta góða mál forklúðraðist í höndunum á tveimur hæstv. ráðherrum á síðustu metrum þess máls. Það er alveg rétt sem hér hefur verið sagt, við gerðum breytingar á lögunum um rammaáætlunina þar sem gert var ráð fyrir að hæstv. tveir ráðherrar færu höndum um málið og tækju afstöðu til ábendinga sem kæmu fram, m.a. um upplýsingar sem ekki hefðu legið fyrir þegar verkefnisstjórnin afgreiddi málið frá sér. Nú liggur hins vegar fyrir að hæstv. ráðherrar gerðu það ekki nema í þeim tilvikum þegar það hentaði þeim og þeirra pólitíska málstað. Það liggur til dæmis fyrir varðandi aðra virkjunarkosti að þar komu fram upplýsingar um að verið væri að vinna að málinu hjá verkefnisstjórninni á grundvelli gagna sem voru ekki þau nýjustu. Fyrir mannleg mistök, eins og það var orðað af formanni nefndarinnar, bárust nýjustu gögnin ekki þannig að það liggur fyrir að þessi mál voru ekki rædd á efnislegum grundvelli. Þess vegna er svo mikilvægt 

Virðulegi forseti. Rammaáætlun var vel unnin með verkviti og reynslu sérfræðinga. Það var lögð áhersla á að það væri til að ná sátt. Rammaáætlun er eitt af stóru málunum sem menn verða að vinna til sátta, annars heldur vitleysan endalaust áfram. Þetta var gert undir forustu Svanfríðar Jónasdóttur og var mjög vel unnið. Síðan fór það inn í lófa stjórnmálanna og þá byrjaði bögglauppboðið, ekki bara pólitískt hringleikahús heldur fúskvinnubrögð og ekki bara það heldur líka fullt af hroka sem hefur komið fram í umræðunni í dag. Það er engin spurning að það er grundvallaratriði 

Forseti biður þingmenn um að gæta orða sinna í ræðustól Alþingis.

Frú forseti. Ég mun í ræðu minni aðallega gera grein fyrir fyrirvara mínum við nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Að baki 2. áfanga rammaáætlunar liggur mikil vinna við erfiðar aðstæður, of lítinn tíma, skort á gögnum og takmarkað fjármagn. Ég skrifa undir nefndarálit meiri hlutans þar eð ég tel að vinna við 2. áfanga sé skref fram á við á þessu málefnasviði í heild sinni jafnvel þótt ferlið og niðurstöðurnar séu langt frá því að vera hafnar yfir gagnrýni. Ég geri því sterkan fyrirvara og flyt breytingartillögur ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur. Það er mat mitt að óbreytt tillaga afhjúpi alvarlegt misræmi í því hvernig Alþingi túlkar og framfylgir lögum sem það sjálft hefur sett samhljóða. Í 1. mgr. 5. gr. laga nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, er tilgreint að í biðflokk verndar- og orkunýtingaráætlunar falli virkjunarkostir sem talið er að afla þurfi frekari upplýsinga um svo meta megi á grundvelli sjónarmiða sem koma fram í 4. mgr. 3. gr. hvort þeir eigi að falla í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Ef fyrirliggjandi tillaga verður samþykkt óbreytt er verið að ganga gegn þeirri skyldu, að mínu mati, að fella í biðflokk þá virkjunarkosti sem afla þarf frekari upplýsinga um. Misræmið felst í því að úr orkunýtingarflokki í biðflokk eru bara færð sum en ekki öll þau svæði þar sem fyrir liggur að veigamiklar upplýsingar skortir áður en endanleg og fagleg ákvörðun getur í reynd verið tekin um afdrif þessara svæða. Frú forseti. Það liggur fyrir að sex virkjunarkostir sem sérstakur flokkur, í áliti meiri hlutans kallaður formannaflokkur, lagði til að yrðu settir í orkunýtingarflokk eru nú færðir í biðflokk, þ.e. Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og Hágönguvirkjun 2. Var það gert með þeim rökum að kanna þyrfti nánar einstaka áhrifaþætti þessara virkjunarkosta. Í nefndarálitinu er þessi breyting rökstudd með vísun til 5. gr. laga nr. 48/2011 og að hér sé unnið í samræmi við þá varúðarreglu umhverfisréttarins að náttúran njóti vafans. Ekki sé nauðsynlegt að sanna með óyggjandi hætti að náttúran beri skaða af ákveðinni framkvæmd heldur skuli hagsmunir náttúrunnar virtir og njóta forgangs þegar vísindaleg óvissa er fyrir hendi. Þessi sjónarmið eru í fullu samræmi við alþjóðasamninga og íslensk lög á sviði umhverfisréttar. Í þessu sambandi má minna á að iðnaðarráðherra óskaði eftir því við verkefnisstjórnina á árinu 2007 að hún semdi drög að reglum sem hefðu það að markmiði að tryggja sjálfbæra nýtingu jarðvarma og skyldi í því starfi, eins og segir orðrétt, með leyfi frú forseta, „taka tillit til viðeigandi alþjóðasamninga og yfirlýsinga sem Ísland á aðild að, m.a. Ríó-yfirlýsingarinnar og meginreglna umhverfisréttar“. Varúðarreglan skipar þar öndvegi. Gagnrýnisverðra þversagna gætir bæði í flokkun flokkunarhópsins og nefndarálitinu gagnvart þessari meginreglu. Í þessu samhengi verð ég að benda á að nægir samþykktir virkjunarkostir eru þegar fyrir hendi til að fullnægja orkuþörf um nokkuð langa framtíð auk annarra ónefndra kosta, svo sem að stækka þegar starfræktar virkjanir, með því að nýta fyrirliggjandi orku betur og huga að nýjum tegundum virkjana, svo sem djúpborun, vindorku og sjávarföllum. Fyrir liggur að ekki er þörf á því á næstunni að virkja fyrir innanlandsmarkað almennings og atvinnuvega, annarra en stóriðju vilji menn ganga lengra á þeirri óheillabraut. Reyndar má ljóst vera að virkjunarkostir sem samstaða er um og virkjanir sem eru í byggingu og aðrar heimilaðar virkjanir hrökkva til umtalsverðrar orkusölu til stórnotenda. Orkufyrirtækin hafa einfaldlega úr nógu að moða og við þetta má bæta þeirri staðreynd að ekki eru fyrir hendi stórir orkusölusamningar og einnig skortir fjármagn til að hefjast handa við virkjanir sem grænt ljós hefur verið veitt á nema með því að velta meiri kostnaði yfir á almenning eins og þegar hefur verið gert. Ég vil líka minna á að tilskilið og ásættanlegt orkuverð, þ.e. kaupverð frá stóriðju eða öðrum, er ekki í boði. Þessar staðreyndir sýna glöggt að flokkun fleiri virkjana í biðflokk til frekari rannsókna og upplýsingaöflunar er ekki til þess fallin að orkufyrirtækjum sé settur stóllinn fyrir dyrnar, fjarri því. Frú forseti. Hér er ástæða til að nefna eitt dæmi til frekari skýringa. Orkuveita Reykjavíkur hefur áform um byggingu Hverahlíðarvirkjunar en framkvæmdir eru ekki hafnar umfram boranir á árunum 2006 og 2007. Upplýst er að tafir á verkefninu skýrast af þremur þáttum, að fjárhagsstaða Orkuveitunnar leyfir ekki svo miklar fjárfestingar, fyrirvaralaus samningur um orkusölu frá fyrirhugaðri virkjun liggur ekki fyrir og ekki hafa verið gerðar nauðsynlegar breytingar á aðalskipulagi Sveitarfélagsins Ölfuss. Enn alvarlegra er að fyrir liggja þær upplýsingar að Orkuveita Reykjavíkur telji nauðsynlegt að finna viðunandi lausn á þeim vandamálum sem komið hafa upp í rekstri Hellisheiðarvirkjunar áður en ákvörðun verður tekin um byggingu Hverahlíðarvirkjunar. Hvað er því þá til fyrirstöðu að Alþingi setji Hverahlíðarvirkjun í biðflokk eins og Orkuveita Reykjavíkur hefur í raun gert? Umrædd vandamál felast í niðurdælingu affallsvatns, manngerðum jarðskjálftum í tengslum við hana og mengun vegna losunar brennisteins í andrúmsloftið, svo mikillar að Orkuveita Reykjavíkur hefur beðið um undanþágu frá mengunarreglunum. Við þetta má bæta því að niðurdælingin kann að hafa áhrif á grunnvatn og orkunýtingin er rétt um 10% sem er gjörsamlega óásættanlegt og algjörlega andstætt reglum um sjálfbæra þróun. Sömu vandamál eru eðlilega uppi við virkjanir á háhitasvæðum annars staðar á landinu. Upplýsingar skortir einnig um afleiðingar þessara vandamála, einkum brennisteinsmengunar og niðurdælingar. Framanrituð rök og mörg fleiri ættu í ljósi varúðarreglunnar að leiða til þess að margar virkjanir á háhitasvæðum í orkunýtingarflokki ættu að flokkast í bið. Hér má bæta því við að þung rök hníga að því að virkjanir í Bjarnarflagi kunni að hafa veruleg og óafturkræf áhrif á náttúruperluna Mývatn og lífríki þess. Fram hefur komið fyrir nefndinni að affallsvatn sem fellur til við boranir í Bjarnarflagi við Mývatn sé nú þegar farið að ógna lífríki á svæðinu. Það er óásættanlegt.  Í álitinu segir um nýtingu háhita til raforkuframleiðslu, með leyfi frú forseta: „Efasemdir og áleitnar spurningar hafa vaknað um sjálfbærni orkuvinnslunnar, um mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva eða affallsvatns, um mengun lofts af völdum brennisteinsvetnis og um jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar.“ Það felst þversögn í því að setja ný háhitasvæði í orkunýtingarflokk. Hitaveitu Suðurnesja ætti til að mynda að nægja að svo stöddu að halda sig við röskuð svæði á Reykjanesi en fara ekki inn á ný óröskuð svæði. Því verður líka að halda til haga að orka í borholum gengur smám saman til þurrðar og stöðugt þarf að bora nýjar. Nýtingin er sem sé ágeng og ósjálfbær. Öll rök, einnig lagarök eins og fyrr er rakið, standa til þess að færa ýmis háhitasvæði úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Þessi sjónarmið og fleiri eru ítarlega rökstudd í umfjöllun í áliti meiri hlutans í kafla um háhitasvæðin á Reykjanesskaga. Meiri hlutinn er hins vegar ekki sjálfum sér samkvæmur. Í stað þess að fylgja eigin rökum og ábendingum í öllum vafaatriðum sem tengjast háhitasvæðunum og jarðvarmavirkjununum ákveður meiri hlutinn að láta þetta hafa ófullnægjandi áhrif á hina eiginlegu niðurstöðu. Niðurstöðurnar bera vott um pólitískar málamiðlanir en ekki fagleg sjónarmið eins og leiðin átti að vera vörðuð með hvað varðar virkjanir á háhitasvæðum sem settar hafa verið í orkunýtingarflokk. Í sérstakri breytingartillögu mun ég víkja að þessum háhitakostum. Í nefndaráliti meiri hlutans er að finna ítarlega umfjöllun um einstaka kosti og svæði, um Þjórsá neðanverða, Skrokkölduvirkjun og Hágönguvirkjanir, 1. og 2. áfanga, Farið, Hagavatn og Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjanir. Hér er um að ræða virkjanir sem flokkaðar voru í orkunýtingarflokk samkvæmt drögum sem send voru til umsagnar í ágúst 2011 en eru samkvæmt fyrirliggjandi þingsályktunartillögu settar í biðflokk. Um virkjanir í neðanverðri Þjórsá ályktar meiri hlutinn að samkvæmt skilgreiningu laga nr. 48/2011 beri að setja þá þrjá virkjunarkosti sem um ræðir í biðflokk, fyrir liggi að upplýsingar skorti til að unnt sé að setja kostina í orkunýtingarflokk. Er tekið undir þá niðurstöðu og ítarlegan rökstuðning meiri hlutans. Hvað Skrokkölduvirkjun og Hágönguvirkjanir varðar er lagt til með faglegum hætti og efnismiklum rökstuðningi að þær verði út frá varúðarsjónarmiði settar í biðflokk, náttúran eigi að njóta vafans. Undir það er líka tekið. Niðurstaðan um Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjanir er studd sömu rökum. Þau ítarlegu og faglegu rök sem meiri hlutinn setur fram um nefndar virkjanir eiga allar við um þær jarðvarmavirkjanir sem ég geri breytingartillögu um að fari í biðflokk. Engu að síður eru þær settar í orkunýtingarflokk. Hér skortir aftur samkvæmni sem er gagnrýnisvert. Gæta verður þess að sömu varúðarsjónarmið gildi um alla virkjunarkosti og að allar nauðsynlegar upplýsingar liggi fyrir samkvæmt 5. gr. laga nr. 48/2011. Frú forseti. Það ber brýna nauðsyn til þess að næsta verkefnisstjórn og ráðherra leggi áherslu á sjónarmið varúðar og að fullnægjandi upplýsingar túlki allan vafa náttúrunni í hag. Í fjölda umsagna sem og í máli ýmissa gesta sem komið hafa fyrir nefndina, þar með talið fulltrúa í verkefnisstjórn rammaáætlunar, hefur ítrekað komið fram að enn sárvanti gögn, upplýsingar og rannsóknir á veigamiklum atriðum. Slík þekkingargöt lúta að margvíslegum þáttum, m.a. jarðminjum, gildi landslags og ósnortinna víðerna, útivist, ferðaþjónustu og samfélagsáhrifum virkjana. Þannig hefur til að mynda komið fram alvarleg gagnrýni á hve mikið vantar upp á rannsóknir á samfélagsáhrifum og að enn þurfi að móta og þróa aðferðafræði og grunngögn fyrir faghóp III. Jafnframt hefur komið fram að faghópur II hafi þróað aðferðafræði jafnóðum og vinnu við rammaáætlun vatt fram þar sem slíka aðferðafræði vantaði alveg auk þess sem grunnrannsóknir á mikilvægum sviðum skorti. Á mismunandi tímapunktum við vinnu rammaáætlunar kom skýrt fram að meiri tími og fjármagn væri nauðsynlegt til gagnaöflunar og úrvinnslu. Ákvörðun var hins vegar tekin um að notast yrði við það sem tókst að ná í hús á þeim tíma sem gefinn var og fólk þurfti að vinna undir pressu jafnvel þótt vitað væri að veruleg gögn skorti. Þá vantar enn gögn sem uppfylla það skilyrði sem í upphafi var gerð krafa um, þ.e. að skilgreina og meta áhrif á hagsmuni allra þeirra sem geta nýtt þessi sömu gæði. Enginn faghópur gerði í raun heildstæða tilraun til að skilgreina og meta slíkt. Ég tel ljóst að ákvæði laga nr. 48/2011, um hvað séu nægjanlegar upplýsingar, hafi verið túlkuð allt of þröngt og andstætt tilgangi og anda laganna í flokkunarhópnum á lokametrum rammaáætlunar enda hefur komið fram að niðurstaðan hafi komið ýmsum fulltrúum verkefnisstjórnar á óvart þar sem gert hafði verið ráð fyrir að biðflokkur yrði mun stærri en raun ber vitni en bæði orkunýtingarflokkur og verndarflokkur minni. Ítrekað er að svæði sem upplýsingar vantar um eiga lögum samkvæmt að vera í biðflokki. Varúðarsjónarmiðum hefur ekki verið fylgt um marga virkjunarkosti. Frú forseti. Það er rétt að taka fram að ég tel blasa við að ómetanleg svæði sem nú eru í biðflokki, svo sem Skjálfandafljót, jökulsárnar í Skagafirði og Hvítá í Árnessýslu, eigi heima í verndarflokki. Í þágu sátta til lengri tíma legg ég hins vegar ekki fram tillögur um slíkt heldur treysti því að ítarleg, fagleg og málefnaleg vinna í nýrri verkefnisstjórn leiði fram álit á þessum efnum þegar nægar upplýsingar eru taldar liggja fyrir. Sem fyrr segir flyt ég ásamt hv. þm. Lilju Mósesdóttur svohljóðandi breytingartillögu við tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, með leyfi forseta: „Liðirnir: a. „Reykjanesskagi, Reykjanessvæði, 62 Stóra-Sandvík“, b. „Reykjanesskagi, Svartsengissvæði, 63 Eldvörp“, c. „Reykjanesskagi, Krýsuvíkursvæði, 64 Sandfell“, d. „Reykjanesskagi, Krýsuvíkursvæði, 66 Sveifluháls“, e. „Reykjanesskagi, Hengilssvæði, 69 Meitillinn“, f. „Reykjanesskagi, Hengilssvæði, 70 Gráuhnúkar“, g. „Reykjanesskagi, Hengilssvæði, 71 Hverahlíð“, h. „Norðausturland, Námafjallssvæði, 97 Bjarnarflag“ í b-lið 1. tölul. (Orkunýtingarflokkur) færist í b-lið 2. tölul. (Biðflokkur).“ Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir styður einnig þessar tillögur, með fyrirvara þó um Hengilssvæðið. Það tókst ekki að vinna nauðsynlega skjalavinnu í þeim efnum fyrir þessa umræðu og hv. þingmaður mun eflaust gera grein fyrir sjónarmiðum sínum í þessa veru í ræðu sinni eða atkvæðaskýringu. Frú forseti. Ég vil líka taka fram að það sem ég hef sagt og það sem ég stend fyrir er í fullu samræmi við stefnu og stefnuyfirlýsingu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs eins og hún var sett fram fyrir kosningarnar 2007 og 2009. Allt sem ég hef einnig sagt, frú forseti, hefur beina skírskotun til orkustefnu og orkusölustefnu síðustu áratuga, einkum síðustu 15 ára, sem ég tel gjaldþrota. Af hverju segi ég að hún sé gjaldþrota? Jú, þegar litið er yfir sviðið og horft á Orkuveitu Reykjavíkur er hún í verulegum fjárhagsvandræðum. Hið sama gilti um Rarik þótt þar hafi tekist að snúa þróuninni við og Landsvirkjun á í erfiðleikum. Af hverju er þetta? Jú, orka hefur verið seld á allt að því kostnaðarverði eða rétt yfir kostnaði sem hefur ekki gefið ávöxtun. Orkuveita Reykjavíkur er komin að fótum fram, og hver borgar svo brúsann? Það er almenningur í landinu, hann borgar brúsann fyrir orkusölu til stóriðjunnar. Ég segi að þetta sé orkustefna pilsfaldaríkiskapítalisma. Ríkið eða sveitarfélögin eiga að borga brúsann en stóriðjan að græða. Ég verð að minna á að þegar Búrfell var tekið í notkun, 1966 að mig minnir, var því haldið fram, að ég best man, að virkjunin mundi borga sig upp á 40 árum. Það hefði þá átt að vera 2006. Um leið og virkjunin hefði borgað sig upp ætti orkuverð til almennings og minni notenda að lækka umtalsvert. Virkjunin er orðin sjálfrennandi og sjálfbær en verð hefur ekki lækkað, þvert á móti. Í frétt í Morgunblaðinu fimmtudaginn 29. nóvember 2012 undir fyrirsögninni „Hækkar raforkuverðið“ segir orðrétt, með leyfi frú forseta: „Hækkar orkuverð til heimila. Bjarni Bjarnason, forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur, segir fyrirtækið þurfa að taka á sig hækkunina til stórnotenda, enda sé raforkuverðið bundið í samningum. Öðru máli gildi um smærri viðskiptavini, fyrirtæki og heimili. Raforkuverð til þeirra muni fljótt á litið hækka um nokkur prósent í kjölfar hækkunarinnar. Hve mikið muni skýrast á næstunni. „Þetta er slæmt. Hækkunin mun koma niður á arðsemi Orkuveitunnar,“ segir Bjarni um áhrifin. Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, segir hækkunina torvelda áform um aðskilnað Landsvirkjunar og Landsnets. Ásgeir Margeirsson, stjórnarformaður HS Orku, segir þetta hækka raforkuverð til almennings.“ Allt eru þetta afleiðingar af gjaldþrota orkustefnu og orkusölustefnu síðustu 15–20 ára. Af hverju horfa ekki þeir sem tala hæst fyrir stóriðju og því að virkja sem mest á það með markaðshyggjuaugum í stað þess að einblína á ríkið til að leggja í kostnað og varpa svo afleiðingum af orkusölustefnunni á almenning? Af hverju er ekki horft til hagnaðar og venjulegra markaðssjónarmiða? Hvar er kapítalismi virkjunarsinna? Með nýjum forstjóra og nýrri stjórn hefur Landsvirkjun hefur fært upp orkusöluverðið. Það hefur leitt til þess að eftirspurn hefur minnkað, stóriðjukaupendur halda að sér höndum. Þeir hafa haldið að sér höndum og síðan hefur þessi orkusölustefna farið þannig með stóru orkusölufyrirtækin að þau hafa ekkert bolmagn til framkvæmda, þau hafa ekki eigið fé. Orkuveita Reykjavíkur rær lífróður til að bjarga sér. Núna er hins vegar nokkurn veginn búið að slá af þessa fyrrum gullkálfa sem settu milljarða inn í rekstur Reykjavíkurborgar og ríkisins. Það er búið að höggva þessar mjólkurkýr, það er allt að því búið að gelda þær. Þær geta ekki staðið í samfélagslegum framkvæmdum fyrir almenning á næstu árum vegna afar dapurlegrar fjárhagsstöðu sem er afleiðing orkustefnu og orkusölustefnu síðustu áratuga.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu, bara mjög góða ræðu því að hv. þingmaður flutti hana af mikilli sannfæringu og ekkert út á það að setja. Ég vil í upphafi samt gera eina athugasemd við a.m.k. eitt atriði sem ég er mjög ósammála hv. þingmanni um í ræðu hans og það varðar Jökulsárnar í Skagafirði. Ég hef búið alla mína ævi við ósa þessara áa og verið þarna alla mína hunds- og kattartíð. Og það er nákvæmlega ekkert sem kemur í veg fyrir að ekki eigi að nýta þessi fallvötn. Í fyrsta lagi, ef við horfum til dæmis á Skatastaðavirkjun, er ekki verið að tala um að þar fari undir lón, ja, það fer varla stingandi strá heldur urð og grjót, en það er nú ekki það sem ég ætla að spyrja hv. þingmann út í. Ég er sammála hv. þingmanni að það er áhyggjuefni hvernig aðferðafræðin var hjá faghópunum þegar við vorum upplýst um að það vantaði mat á samfélagslegum áhrifum og menn voru að breyta viðmiðunum í faghópi II eða III, ég man ekki alveg hvor hópurinn það var, jafnóðum í rauninni. Þessi vinna er ekki hafin yfir gagnrýni í sjálfu sér, alls ekki, og alveg óþarfi að láta þannig. Það er hins vegar miður að mínu viti að hafa farið í þennan pólitíska leik með rammaáætlun, að fikta í þessu eftir að hún lá fyrir. Ég hefði haldið að í von um að ná sátt væri eina leiðin að láta þessa vinnu standa þó svo að sá er hér stendur væri mjög óánægður með margt, eins og til dæmis það að Jökulsárnar í Skagafirði skyldu vera í biðflokki, ég taldi þær eiga að vera í nýtingarflokki. Það sem stendur kannski upp úr hjá hv. þingmanni eru varnaðarorð hans við of mikilli nýtingu á jarðhita. Ef ég man rétt eru um 1.000 megavött í nýtingarflokki í jarðhita en 66 megavött í nýtingarflokki af vatnsafli. Þá spyr maður: Er þetta ekki röng aðferð að setja of mikla áherslu á jarðhitann sem við vitum í rauninni minna um og höfum minni reynslu af, í staðinn fyrir vatnsaflið sem við þekkjum 

Frú forseti. Svo ég byrji á að svara spurningu sem kom í lokin hjá hv. þm. Gunnari Braga Sveinssyni þá er ég í rauninni sammála honum. Ef ég ætti að semja um eitthvað og miðla málum mundi ég taka vatnsföllin fram fyrir jarðvarmaorkuna sem við vitum allt of lítið um. Starfsemin á Hellisheiði hefur verið ein samfelld tilraunastarfsemi áhugamanna um verkfræði og mannvirkjagerð og það er til vansa. Ég gæti því miðlað málum þar og mundi setja vatnsföllin framar jarðvarmanum. Við erum í glórulausu happdrætti þar. Hvað Jökulsárnar í Skagafirði varðar komu fram þung rök fyrir því að þær voru settar í biðflokk. Ég féllst á þau rök. Miðað við ræðu mína mun ég síðan, þegar vinnu við það lýkur, taka afstöðu, þ.e. þegar biðflokksvinnunni lýkur. Mér finnst aðferðafræðin góð; orkunýtingarflokkur, biðflokkur, verndarflokkur. Þar sem skortir á upplýsingar þegar náttúran þarf að njóta vafans þá fari það í biðflokk. Það er ekki verið að setja loku fyrir það endanlega. Menn þrástagast á því að tekin hafi verið pólitísk ákvörðun eftir rammaáætlunarvinnuna. Það varð breyting þar á af hálfu tveggja hæstv. ráðherra en ég hygg að hin pólitíska málamiðlun, og málamiðlanir, hafi einkennt starfið í nefndinni á lokametrunum og að faglegu sjónarmiðin sem lágu að baki í lögum nr. 48/2011 hafi vikið. Hafi vikið fyrir þröngri túlkun á lögunum og fleira. Ég vakti athygli á því í ræðunni, hv. þingmaður, að verkefnisstjórnin var nokkuð undrandi þegar flokkunarhópurinn kom með sínar endanlegu niðurstöður. Þar hafði eitthvað gerst í millitíðinni frá því að málið kom frá verkefnisstjórninni og þegar þessi þrengri hópur tók við. Þá urðu einhverjar, ég segi ekki eldglæringar en það urðu breytingar og menn í verkefnisstjórninni urðu, sem ekki voru í flokkunarhópnum, undrandi á niðurstöðunni. 
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir þetta, ég kannast líka við það að menn urðu, ja lyftu brúnum yfir þeirri breytingu sem þarna varð og er alveg full ástæða til að velta því fyrir sér hvernig staðan var áður en til þess kom og hvaða breytingar og af hverju þær voru þá gerðar í flokkunarhópnum. Sumt þekkjum við, og höfum fengið skýringar á, en annað ekki. Síðan gerist það hins vegar að hæstv. ráðherrar og sá hópur tekur aftur til við að breyta, ef má orða það þannig, eða fer í það minnsta að breyta þessu og þá er þetta komið hingað inn og út í pólitík. Það sem ég er að gagnrýna er að það hefði átt að reyna að leita einhvers konar sátta á Alþingi, í pólitíkinni. Og okkur sem viljum nýta aðeins meira en aðrir en samt ekki fara offari fannst heldur á okkur hallað en ákváðum hins vegar að kyngja því í von um að sátt næðist um þetta en þá fer af stað eitthvert spil við 

Frú forseti. Ég er, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, algjörlega sammála breytingum sem hæstv. ráðherrar gerðu vegna þess að þær eru í anda laganna nr. 48/2011. Það er ítarlega og vel rökstutt í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar og ég fellst alveg á það eins og ég lýsti í ræðu minni. Hrein, fagleg sjónarmið áttu að ráða förinni, þá hefði skapast um þetta sátt. Ég ítreka, biðflokkurinn er til þess að vinna tíma og rannsaka betur og taka af allan vafa náttúrunni í hag. Það gildir um Jökulsárnar í Skagafirði og fleiri, fleiri önnur dæmi. Svo er það auðvitað Alþingi sem á lokaorðið. En besta leiðin til að ná breiðri sátt um málið er að fylgja lögum nr. 48/2011 og taka þetta út frá vísindalegum, faglegum rökum alla leið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir afskaplega góða ræðu. Ég tek undir hvert orð þar og er honum sammála enda höfum við lengi verið miklir samherjar í þessum efnum. Ég er í rauninni með bara eina spurningu til hv. þingmanns og hún varðar sáttina. Því er ítrekað haldið fram að það að gera breytingartillögur á því sem fram kom frá svokölluðum flokkunarhópi, hvort sem það eru hæstv. ráðherrar sem taka sér það vald eða þingið, það sé í sjálfu sér atlaga að einhvers konar sátt, jafnvel þó að það fari eftir gildandi lögum og sé samkvæmt því sem Alþingi samþykkti og jafnvel þó að upphaflega - það hefur meira að segja komið fram í máli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur sem sat í verkefnisstjórninni - hafi verkefnisstjórnin og fulltrúar þar gert ráð fyrir að biðflokkurinn yrði miklu stærri einmitt vegna þess að við blasti að svo mikið vantaði af grunngögnum, grunnupplýsingum og þeim heildargrunni sem við þurfum að standa á til að taka vandaðar ákvarðanir. Spurningin er þessi: Telur hv. þingmaður að sáttaferlinu sé með einhverjum hætti stefnt í voða ef þær góðu breytingartillögur sem liggja fyrir og ég styð heils hugar eru samþykktar? Og hvernig skilgreinir hv. þingmaður það sáttaferli? Við hverja er þessi sátt? Er það sátt við komandi kynslóðir, er það sátt við framtíðina? Hvernig telur hann að við eigum að halda á málum þannig að við séum í reynd og í verki að stuðla að sátt 

Frú forseti. Ég tel að þær breytingartillögur sem hafa verið gerðar hafi ekki rofið eina einustu sátt. Ef til vill hafði sáttin að einhverju leyti verið rofin í vinnu verkefnisstjórnarinnar áður. Ég nefndi það í ræðu minni hvernig formannahópurinn, flokkunarhópurinn, vann á lokametrunum án þess að verkefnisstjórnin öll kæmi þar að og hluti verkefnisstjórnar varð undrandi. Rammaáætlun er ekki hin endanlega sátt. Hún er eitt skref. Sjónarmiðið var að setja ætti meira í biðflokkinn, minna í verndarflokk og minna í orkunýtingarflokk og halda innan biðflokksins sáttaumleitunum áfram að ná niðurstöðu. Við erum bara að vinna fyrsta skref eða annan áfanga og það kemur að þeim þriðja. Ég nefndi það sem sérstök rök fyrir því að fylgja - og ég fylgi í breytingartillögum mínum og hv. þm. Lilju Mósesdóttur algjörlega þeim faglegu sjónarmiðum, að setja inn í biðflokkinn þannig að hægt sé að íhuga þá kosti til hlítar á grundvelli nægilegra gagna sem vantaði svo oft. Það er því engu stefnt í voða. Biðflokkurinn er líka settur upp til sátta við komandi kynslóðir að mínu mati. Ég ítreka það enn og aftur að orkufyrirtækin hafa úr nógu að moða í dag. Og svo eru kostir framtíðarinnar svo miklir eins og djúpborun sem ég nefndi, vindaflið, sjávarorkan og margt fleira. Ég tala nú ekki um það, eins og upplýst var fyrir nefndinni, að hægt er að nýta virkjanir sem fyrir eru mun betur og eru þegar komnar af stað hugmyndir um það varðandi Búrfellsvirkjun og fleiri virkjanir á Þjórsársvæðinu sem eru mun styttra komnar. Það hefur líka komið fram að hægt er að stækka Kárahnjúkavirkjun umtalsvert þar sem svæðið er þegar raskað en það kalli hins vegar á talsvert miklu meiri framkvæmdir. Með því að setja stóran biðflokk þá erum við ekki að 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Atla Gíslasyni fyrir ágæta og rökfasta ræðu, þó að ég sé vissulega ekki sammála öllu sem kom fram í máli hans. Mig langar að spyrja um það sem hann lagði ríka áherslu á í ræðu sinni en kom líka fram í andsvari við hv. þm. Gunnar Braga Sveinsson, mismuninn á vatnsaflsvirkjunum og jarðvarmavirkjunum. Sú furðulega niðurstaða sem kemur út úr þessari sátt og öllu ferlinu, látum liggja á milli hluta hvort það sé pólitískt eða ekki, er að búið er að færa allan þungann í virkjanaframkvæmdum næstu ára frá vatnsaflsvirkjunum, sem við þekkjum og höfum áratuga reynslu af, yfir á jarðvarma, sem við erum á þessum árum sífellt að verða sannfærðari um að það séu nokkrir óvissuþættir sem við þurfum að vita betur um. Því spyr ég hvað honum finnist um það og hvort hann sé því sammála sem kom fram í andsvari hans varðandi það hvort meiri sátt væri um að fleiri vatnsaflsvirkjanir væru þarna inni, hugsanlega þá í stað annarra. Hitt efnið sem ég ætlaði að spyrja um, af því að ég veit að hv. þingmaður er mikill landsbyggðarþingmaður og styður uppbyggingu í dreifbýli, er að Skaftárhreppur sem er mjög veik byggð sem byggir á ferðaþjónustu og landbúnaði fyrst og fremst, hefur staðið mjög höllum fæti. Hreppurinn hefur í vinnu sinni við aðalskipulag og í sátt innan samfélagsins lagt áherslu á að geta stækkað Vatnajökulsþjóðgarð, sem var gert, og setti síðan inn hugmyndir um virkjunarkosti í aðalskipulag sitt. Hugmyndirnar um Hólmsárvirkjun, sem virðist vera orðin nokkuð víðtæk sátt um, ekki algjör í samfélaginu en nokkuð víðtæk, er hent hér út vegna mistaka. Samt hafði ráðherranefndin nægan tíma, samt hafði nefndin nægan tíma til þess að velta fyrir sér þessum gögnum. Ég spyr vegna þess að í verndar- og nýtingaráætluninni, í samræmi við markmið laga nr. 48/2011 þá á að taka tillit til meðal annars efnahagslegra og samfélagslegra áhrifa á nýtingar og þar með talið verndar, hvort þessi ákveðna virkjun hefði ekki átt að fá 

Frú forseti. Ég þekki eins og hv. fyrirspyrjandi og þingmaður nákvæmlega stöðu Skaftárhrepps, hef af henni þungar áhyggjur og hef haft lengi. Hitt er svo annað mál hvort virkjunarframkvæmdir virki þar eins og morfínsprauta sem hafi skammtímaáhrif. Það er, eins og við vitum um virkjanir og þessar framkvæmdir, það er mikil starfsemi í kringum þær meðan virkjanir eru í byggingu en eftir það eru fáir sem koma að verkefninu. En það er allt hey í harðindum í Skaftárhreppi og þá er lykillinn að því að virkjanirnar fari fram á landsbyggðinni að orkan sé nýtt í heimabyggð, við þekkjum best ég og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson stöðuna á Suðurlandi. Það er forsenda þess, hv. þingmaður, að það verði til varanleg störf. Virkjunin er bara eins og hver önnur fíkniefnasprauta á meðan hún stendur og svo þarf aðra sprautu. Þannig hafa stóriðjuáformin gjarnan gengið á síðustu árum. Það er mikið í gangi, eins og í Kárahnjúkavirkjun, svo kemur fallið og ekkert á eftir. Þá þarf nýja sprautu, það þarf nýjan skammt ef fram á að ganga. Það liggur fyrir að gögn varðandi Hólmsárvirkjun virðast hafa týnst, eða hvernig sem á að orða það, í vinnslunni og ekki komið fram, þess vegna var virkjunin sett í biðflokk. Ég vil skoða þessa virkjun með mjög jákvæðum hug, ég verð að segja alveg eins og er. Ég vil líka benda á, hv. þingmaður, að sé það ljóst að virkjunin eigi heima í orkunýtingarflokki þá er hægt að breyta til á tiltölulega skömmum tíma. Það bíður ekki 3. áfanga rammaáætlunar. Það er hægt að vinna í biðflokknum á meðan vinnsla við 3. áfanga stendur yfir.

Frú forseti. Varðandi morfínsprauturnar þá vil ég benda á reynslu við Búrfellsvirkjun. Þá var Gnúpverjahreppur dreifbýlissamfélag sem byggði fyrst og fremst á landbúnaði og þó að vissulega hafi verið gríðarleg vítamínsprauta og mikill uppgangur á þeim tíma þá varð það líka til þess að fólk sem kom þangað settist að. Það kom nýtt fólk inn í samfélagið og það er þar enn. Það er mjög líklegt að það muni gerast í Skaftárhreppi líka. Auk þess sem þar verða til þrjú til fimm störf við virkjunina sem ekki eru til í dag. Störf sem eru algjörlega ótengd þeirri starfsemi sem er þar í dag. Virkjunin mundi líka auka möguleikana á því að styrkja raforkukerfi landsins, afhendingaröryggi raforku og auka nýtingu í heimabyggð. Af því að hv. þingmaður hefur lagt ríka áherslu á að stækka biðflokkinn þá hef ég bent á að hér hefur verið misvísandi umræða um að biðflokkurinn megi ekki vera geymsluflokkur. Hv. framsögumaður hefur verið mér sammála um að skoða þurfi biðflokkinn. Ég hef lagt til að stofnaður verði annaðhvort nýr biðflokkur eða 

Frú forseti. Nafnið á biðflokknum er ef til vill óæskilegt, það höfðar til þess að framkvæmdir eigi að vera í bið en þessi flokkur snýr fyrst og fremst að því að fullkanna vísindalegar upplýsingar og staðreyndir og afla gagna um grunnatriðin. Um allt það sem ég nefndi í ræðunni þannig að hægt sé að færa framkvæmd annaðhvort í orkunýtingu eða í þennan svokallaða biðflokk, sem ég bendi nú hv. framsögumanni Merði Árnasyni á að finna annað nafn á. Staðreyndin er sú að virkjanir án þess að orkunýting fari fram í heimasveit skila tiltölulega litlu til frambúðar í varanlegum störfum. Ég efast ekki um og deili þeirri skoðun að það koma störf og annað í tengslum við þær, eins og í Búrfellsvirkjun og annað, en þær eru vegna tækninnar meira og minna orðnar fjarstýrðar. Ég vil hins vegar fullyrða að eitt af sterkustu atvinnuuppbyggingarvopnum landsbyggðarinnar, meðal annars á Suðurlandi, væri að fara í átak út af þriggja fasa rafmagni og byggja þar veglega upp í þágu smáiðnaðar og bænda.

Virðulegi forseti. Það er í raun sorglegt að við skulum vera komin í svo miklar deilur sem raun ber vitni um mál, sem lagt var af stað með til að reyna að ná víðtækri sátt um hvert við skyldum stefna í framtíðinni í nýtingu orkuauðlinda landsins. Þær deilur eru svo sem ekki nýjar af nálinni. Þær ná allt aftur til áratugarins 1950–1960 þegar komin var í gang umræða um að skjóta styrkari stoðum undir atvinnulíf með fjölbreyttari atvinnurekstri í landinu, en þá byggðist afkoma þjóðarinnar svo gott sem eingöngu á sjávarútvegi. Þá spruttu upp deilur um hvort við ættum að virkja og efla orkufrekan iðnað í landinu. Þetta hefur verið deilt um allar götur síðan og það verið mikið ágreiningsefni. Það var árið 1993, þegar meðal annars Sjálfstæðisflokkur var í meiri hluta, að ákveðið var að reyna að ná sátt um þau mál. Þáverandi umhverfisráðherra skipaði starfshóp um umhverfismál, iðnþróun og orkumál. Þeim hóp var falið að skilgreina sjálfbæra þróun í þeim málaflokki og setja markmið til skemmri tíma, jafnframt sem honum var falið að gera framkvæmdaáætlun í umhverfis- og þróunarmálum til aldamóta þá. Hópurinn skilaði áliti sínu 1995 og þar var lagt til að unnin yrði rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls í samræmi við samhæfða stefnu í umhverfis-, orku-, iðnaðar- og efnahagsmálum. Í árslok þess árs setti umhverfisráðherra síðan á fót starfshóp sem fékk það verkefni að setja saman drög að framkvæmdaáætlun sem yrði samþykkt af ríkisstjórn og byggð á skýrslum þeirra hópa sem að málinu unnu. Niðurstaðan var lögð fyrir Umhverfisþing 1996 þar sem hún var rædd og farið yfir athugasemdirnar. Að teknu tilliti til þeirra var samin framkvæmdaáætlun sem samþykkt var í ríkisstjórn 1997 og nefnd Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi, framkvæmdaáætlun til aldamóta. Í áætluninni segir meðal annars að iðnaðarráðherra skuli í samráði við umhverfisráðherra láta gera rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Þar verði tekið tillit til virkjunarhugmynda jafnt í vatnsafli sem háhita, meðal annars með tilliti til orku, getu og hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis, samhliða því að skilgreina, meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru- og menningarminjar sem og hagsmuni allra þeirra sem nýta þau sömu gæði. Fyrsti áfangi rammaáætlunar fór svo af stað 1999 þegar iðnaðarráðherra í samráði við umhverfisráðherra skipaði sérstaka verkefnisstjórn undir greinargerðinni Maður, nýting og náttúra. Lögð var áhersla á að það ætti að vera hlutverk viðkomandi stofnana, einkum Orkustofnunar og Náttúrufræðistofnunar að standa fyrir rannsóknum viðfangsefnisins og vera þannig verkefnisstjórninni öflugur bakhjarl. Virðulegi forseti. Það sést vel á þessu hversu langur aðdragandinn var og hver hugsunin var á bak við þetta. Að taka tillit til allra sjónarmiða, jafnt verndarsjónarmiða sem nýtingarsjónarmiða, efnahagslegra þátta, áhrifa á náttúru, áhrifa á ferðaþjónustu o.s.frv. Það hefur farið fram mjög fagleg vinna í þeim hópum sem voru skipaðir til að fjalla um málin og vinnu við fyrsta áfanga rammaáætlunar lauk í nóvember 2003 með skýrslu verkefnisstjórnar um niðurstöðu áfangans. Svo ég fari nú fljótt yfir sögu var skipuð ný þriggja manna verkefnisstjórn í september 2004 og í skipunarbréfi kom fram að hún skyldi undirbúa fleiri virkjunarhugmyndir til mats og bæta gögn og endurskoða tilhögun ýmissa hugmynda sem teknar voru fyrir í fyrsta áfanga rammaáætlunar. Áhersla var lögð á að fá heildarmat á sem flestum háhitasvæðum og enn fremur var gert ráð fyrir að þörf kynni að vera á að þróa áfram aðferðir við mat á náttúrufari. Í september 2007 skipaði síðan iðnaðarráðherra 11 manna verkefnisstjórn til að ljúka öðrum áfanga rammaáætlunar. Enn og aftur var Sjálfstæðisflokkurinn í meiri hluta við að reyna að stíga þessi skref sátta, reyna að ná saman ólíkum sjónarmiðum og ólíkum hópum. Við þá vinnu voru skipaðir sérstakir faghópar sem skyldu fjalla um náttúru- og menningarminjar, útivist, ferðaþjónustu og hlunnindi, efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjana og virkjunarhugmyndir og framkvæmdir þeirra. Vorið 2009 var tekin ákvörðun um að sett yrðu lög um meðferð rammaáætlunar. Jafnframt að niðurstöður áætlunar yrðu lagðar fyrir Alþingi í formi þingsályktunartillögu. Frumvarpið var, eins og hefur komið fram í umræðunni, samþykkt samhljóða á þingi með öllum greiddum atkvæðum í maí 2011. Ég held að engum hafi dottið í hug að eftir allt þetta langa ferli og þann sáttarhug og einhug sem ríkti í þeirri vinnu - auðvitað voru mörg sjónarmið uppi og menn tókust á en markmiðið var það eitt að ná víðtækri sátt þar sem allir urðu að gefa eitthvað eftir og við gætum horft til lengri tíma þegar kæmi að því að ákvarða um hvar skyldi virkjað í landinu og hvernig - að ráðherrar mundu svo misnota vald sitt eins og raun ber vitni þegar við lesum þá þingsályktunartillögu sem nú liggur fyrir við samþykkt þessara laga. Ég held að allir hafi treyst því að málið mundi halda áfram í því ferli sem var búið að koma því í og það hafði verið í í langan tíma. Vonir margra eru því brostnar. Allir eru sammála um að hin faglegu sjónarmið og hin faglega vinna hafi komið fram í nefndarálitum, bæði frá meiri hluta og minni hluta á þingi í dag, þar er vitnað í hin faglegu vinnubrögð. Það virðist vera mikil sátt um það almennt séð að vinnubrögðin hafi verið fagleg og það má því segja að þessi allgóða samstaða sem náðist um störf verkefnisstjórnar og faghópanna hafi verið rofin. Í ræðum er hægt að fjalla um einstaka virkjunarkosti og er í sjálfu sér áhugavert að gera það, eins og hefur verið komið aðeins inn á í ræðum á undan. Það sem auðvitað stingur helst í augun er hvernig svona augljósum virkjunarkostum, sem mikil samstaða hefur verið um og sem eru komnir mjög langt í undirbúningi, er vikið til hliðar og á hvaða forsendum það er gert. Í raun og veru stenst sú niðurstaða enga nánari skoðun. Það á við um virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár sem almennt hafa verið taldir, m.a. af forsvarsmanni Vinstri grænna, hagkvæmasti virkjunarkostur okkar til að fara í næst, getum við sagt, í vatnsaflsvirkjun. Ef við horfum á hvaða rök eru notuð af hálfu ráðherranna til að setja þá virkjunarkosti niður í biðflokk í þessari þingsályktunartillögu, segir svo dæmi sé tekið í tillögunni um Hvammsvirkjun og Holtavirkjun, með leyfi forseta: „… Kemur fram að áhrif virkjananna á laxfiska í Þjórsá séu talin óljós og þarfnist frekari rannsókna við, samanber umfjöllun um Urriðafossvirkjun hér að framan. Með vísan til þess að afla þurfi frekari upplýsinga um hvaða áhrif Hvammsvirkjun og Holtavirkjun muni hafa á laxfiska í Þjórsá er með þingsályktunartillögu þessari lagt til að virkjunarkostirnir verði flokkaðir í biðflokk. Varúðarsjónarmið liggja að baki þeirri tillögu.“ Þetta er tilgreint sem ástæðan fyrir því að taka þessa virkjunarkosti og færa úr nýtingarflokki niður í biðflokk, þrátt fyrir að komið hafi fram upplýsingar bæði frá Landsvirkjun, Veiðimálastofnun og öðrum þeim sem hafa rannsakað þetta í sennilega meira en tíu ár, að þau rök fái ekki staðist. Í raun og veru sé ekki hægt að rannsaka þau mál frekar, öðruvísi en að fara af stað í fyrstu virkjunina og fá þar endanlegar niðurstöður í þeim rannsóknum sem hafa farið fram. Þær sýna með eins óyggjandi hætti og hægt er að virkjanir munu ekki hafa áhrif á laxastofninn í Þjórsá. Við getum líka sagt að rökin fyrir því að setja ákveðna virkjunarkosti í verndarflokk orki mjög tvímælis. Það er eins og Norðlingaölduveita sem sagt er að feli í sér mikla röskun vestan Þjórsár á lítt snortnu landi í jaðri Þjórsárvera, auk áhrifa á sérstæða fossa í Þjórsá. Hér hefur komið fram, bæði frá heimamönnum og öðrum sem þekkja mjög vel til á því svæði, að eftir þær breytingar sem hafa verið gerðar á skipulagi og hönnun Norðlingaölduveitu séu áhrifin í lágmarki. Forstjóri Landsvirkjunar hefur sagt að Norðlingaölduveita sé að þeirra mati hagkvæmasti virkjunarkostur landsins í efnahagslegu og umhverfislegu tilliti. Það fara um 0,2 ferkílómetrar af grónu landi undir vatn. Aðeins stærra land af melum og slíku landi. Þeir hafa sagt að þeir mundu halda rennsli í þessum fossum yfir sumarið, eins og það er. Þarna er verið að setja til hliðar virkjunarkost á þeirri forsendu að vernda eigi Þjórsárver, sem að mati þeirra sem gerst þekkja til er talinn hagkvæmasti virkjunarkostur okkar í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Það er líka hægt að horfa á virkjunarkosti sem eru settir í biðflokk en ættu að vera í verndarflokki, ef skýringar og einkunnagjöf frá verkefnisstjórninni eru lesnar. Ég nefni til dæmis Skatastaðavirkjun í Skagafirði. Ef við tökum mat á þeirri einkunnagjöf sem virkjunarkostir fá frá verkefnisstjórninni ættu þeir heima í verndarflokki. Það er ákveðið ósamræmi í því. Það stingur líka í augun að virkjunarkostur eins og Bitra skuli vera settur í nýtingarflokk, en þar er auðvitað aðallega deilt um umhverfisáhrifin út frá loftmengun sem leggur yfir nærliggjandi byggð. Að mati Orkuveitu Reykjavíkur eru lausnir á því máli væntanlegar innan einhvers tíma og það er eðlilegt að bíða þeirra, en að setja virkjunarkostinn í vernd á þeirri forsendu finnst manni ekki geta staðist. Áhrif af rammaáætluninni sem við fjöllum um hérna eru í raun augljós. Hún mun hafa það í för með sér að sú beina, erlenda fjárfesting sem hefur verið kallað eftir í íslensku samfélagi, og verður að gerast að einhverju eða mestu leyti á vettvangi orkufreks iðnaðar, getur ekki orðið að veruleika. Samkvæmt þessari rammaáætlun verður í nýtingarflokki um stopp að ræða í virkjunarframkvæmdum í landinu fyrir utan þá virkjunarkosti sem nú þegar eru í framkvæmd. Það er mjög bagalegt þegar við horfum á mikla nauðsyn þess, og það er samdóma álit þeirra sem fjalla um alvarlega efnahagslega stöðu okkar, að við skulum standa frammi fyrir því að helsti vonarneistinn í því að geta komið af stað aukinni erlendri fjárfestingu í íslensku atvinnulífi skuli vera slökktur með rammaáætluninni. Það er hægt að horfa til margra annarra þátta í samfélagi okkar en það er ekkert sem mun skila sér eins augljóslega og fjárfesting á því sviði. Hún er okkur í raun algjört grundvallaratriði til að hefja hérna viðreisn af fullri alvöru. Við sjáum það ef gluggað er í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar, sem horfir til ársins 2025 og með efnahagslegum áhrifum til ársins 2030, og áhrifin eru auðvitað gríðarleg. Þar er eingöngu horft til virkjunarkosta sem mætti ætla að samkvæmt niðurstöðu verkefnisstjórnar mundu lenda í nýtingarflokki. Ég ætla ekki endilega að fara yfir tölur í því en í samanburði við þau vandamál sem við glímum við, til dæmis í fjárlagagerð núna fyrir árið 2013, er auðvitað alveg stórkostlegur ávinningur af því að fara í svona skipulagt átak þar sem horft er til lengri tíma. Þar sem er verið að horfa til virkjunarkosta sem má ætla að samkvæmt niðurstöðu verkefnisstjórnar um rammaáætlun munu lenda í nýtingarflokki, og ætti þess vegna ekki að þurfa að vera mikill ágreiningur um. Þegar hv. þm. Atli Gíslason nefndi það hér að það að fara í virkjunarframkvæmdir í héraði væri eins og að gefa mönnum morfínsprautu og það þyrfti síðan að koma annar skammtur þegar framkvæmdastiginu væri lokið og við tæki nýting raforkunnar frá mannvirkinu, er það auðvitað allt of mikil einföldun á málinu. Við þurfum ekki annað en að horfa austur á firði til að sjá hvaða áhrif Kárahnjúkavirkjun og uppbygging orkufreks iðnaðar á Austurlandi hefur haft í för með sér, algjöra breytingu á samfélaginu og allri forsendu fyrir byggð á svæðinu. Það er nú staðreynd sem allir sem hafa kynnt sér málið þekkja. Til að mæta þeim vandræðum sem þingið er komið í með þetta mál höfum við sjálfstæðismenn lagt fram frumvarp að lögum sem gerir ráð fyrir því að verkefnisstjórnin sem hefur lokið störfum, verði kölluð saman aftur og lögum verði breytt til að það verði hægt. Henni verði svo falið að ljúka því verki sem hún vann með því að raða virkjunarkostum niður í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Við teljum að það geti verið ákveðin málamiðlun við þessar erfiðu aðstæður að fá þá sem stóðu að því faglega ferli til að ljúka vinnunni. Eins og ég sagði áðan erum við öll sammála um, og það kemur ítrekað fram, að faglega hafi verið unnið í verkefnisstjórninni og faghópunum. Við leggjum til að þeirri vinnu verði lokið á tiltölulega skömmum tíma þannig að hægt verði, strax í byrjun þings eftir jólaleyfi eða um mánaðamót janúar/febrúar, að leggja nýja rammaáætlun fyrir þingið sem það geti þá afgreitt fyrir vorið. Það er mjög mikilvægt í svo mörgu tilliti að halda áfram virkjunarframkvæmdum í landinu. Það hefur oft verið rætt í þessari umræðu að það snúist um að framtíðarkynslóðir fái að hafa eitthvað um málin að segja. Það er gott og vel. Auðvitað verður rammaáætlun alltaf lifandi plagg og aðstæður munu breytast. Við horfum á möguleika á stækkunum og aukningu á raforkuframleiðslu fæðast í núverandi vatnsaflsvirkjunum okkar og það er jákvætt. Það er með nýrri tækni og meira vatni sem jöklarnir gefa af sér um þessar mundir, sem hægt er að gera það. Við eigum að skoða þá kosti. Við munum líka sjá breytingar á þeirri tækni sem er notuð við jarðvarmavirkjanir. Við erum enn að þróa og læra á þeim vettvangi eins og alltaf í öllu sem við gerum. Þar munum við sjá, væntanlega í framtíðinni og kannski ekki innan svo langs tíma, aukna möguleika á skáborunum. Þar getum við borað inn undir jarðhitasvæði en þurfum ekki að hafa mannvirkin á staðnum heldur getum verndað viðkvæmari svæði og skáborað inn á jarðhitasvæðin. Síðan getum við byggt virkjunarbyggingarnar, eða það sem tilheyrir orkuframleiðslunni, kannski nokkrum kílómetrum í burtu frá þeim jarðvarma sem verið er að nýta á hverjum tíma. Virðulegi forseti. Það er eitthvað sem við verðum að gera og verður engin sátt um. Það getur engin sátt orðið um þessa rammaáætlun sem liggur fyrir. Það verður ekki sátt um það á þingi að við setjum stórt stopp til einhverra ára á sviði virkjunarframkvæmda í landinu. Þjóðin hefur einfaldlega ekki efni á því við þessar erfiðu aðstæður að nýta ekki náttúruauðlindir sínar skynsamlega.

Hæstv. forseti. Nú stendur yfir á hinu háa Alþingi síðari umr. um vernd og orkunýtingu landsvæða, svokölluð rammaáætlun, sem er komin til umræðu og afgreiðslu á hinu háa Alþingi. Áður en ég fer yfir þá fyrirvara sem ég hef sett fram með nefndaráliti atvinnuveganefndar vil ég fyrst segja, virðulegi forseti, að mjög merkileg og góð vinna hefur átt sér stað frá árinu 2007 þegar þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra Össur Skarphéðinsson og þáverandi hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir hófu þá vinnu sem við erum með afrakstur af núna. Þá komu þessir tveir aðilar sér saman um að skipa Svanfríði Jónasdóttur, bæjarstjóra í Dalvíkurbyggð, sem formann verkefnisstjórnarinnar og síðan hefur þessi mikla vinna átt sér stað sem við segjum að sé öll fagleg og góð og hafi verið farið yfir. En við skulum líka gera okkur grein fyrir því að við vissum að aldrei yrðu allir sáttir við þá vinnu. Þetta verkefni er bara svo stórt að það var borin von að um það yrði fullkomin sátt. Meiri sátt hefði þó verið hægt að hafa um þetta mál. Eins og fyrirvari minn, sem ég ætla að lesa upp á eftir, segir til um er það einfaldlega að mínu mati þannig að ef tillaga verkefnisstjórnarinnar hefði verið til umræðu og afgreiðslu leyfi ég mér að fullyrða að meiri sátt hefði verið um þetta mál en er í dag. Hin góða vinna verkefnisstjórnarinnar hófst, eins og ég sagði, með ákvörðun þessara tveggja ráðherra í tíð þeirrar ríkisstjórnar. Það sem gerðist þar á eftir þegar lög um rammaáætlun voru samþykkt samhljóða á Alþingi - í tíð þessarar ríkisstjórnar voru þessi lög sett - tókst góð samvinna í þáverandi iðnaðarnefnd og umhverfisnefnd um að búa til þann lagagrundvöll sem við vinnum eftir. Það var mjög mikilvægt skref en sýnir jafnframt, virðulegi forseti, að það er hægt að vinna sig til niðurstöðu og sáttar. Þegar stór mál eru tekin fyrir fá einfaldlega ekki allir sitt og allir verða jafnvel að gefa eitthvað eftir. Það er það sem ég sakna í þeim breytingum sem gerðar voru í meðförum ráðherranna tveggja sem unnu svo þessa þingsályktunartillögu eftir að plaggið frá verkefnisstjórninni fór í svokallað umhverfismat áætlana. Þetta finnst mér miður vegna þess að ég bar þá von í brjósti, og geri enn, að á Alþingi gæti tekist meiri sátt meðal allra stjórnmálaflokka en hér er núna. Sáttin átti að verða okkar leiðarljós. Við áttum að geta leyft okkur það að á Alþingi tækjumst við á í nefndarvinnu og annars staðar við að leiða þetta mál til meiri sáttar. Ég harma að það skuli ekki hafa verið gert, tel að það hafi ekki verið fullreynt og tel að það séu ýmsir agnúar á þeirri tillögu sem nú liggur fyrir. Virðulegi forseti. Áður en ég held lengra langar mig að lesa upp þann fyrirvara sem ég setti við álit atvinnuveganefndar sem skilaði því til umhverfis- og samgöngunefndar eftir að umhverfis- og samgöngunefnd fékk málið til sín á þessu þingi. Það var sem sagt breytt frá því sem var á síðasta þingi þegar málið var á forræði atvinnuveganefndar. Með leyfi forseta ætla ég að lesa fyrirvara minn og ég vísa hér í sjálfan mig í 3. persónu: „Kristján er samþykkur almennum atriðum sem fram koma í umsögn meiri hluta nefndarinnar,“ þ.e. atvinnuveganefndar. „Hann telur þó að það hefði verið meira í samræmi við upphaflegan tilgang rammaáætlunar ef tillagan hefði í aðalatriðum verið í samræmi við röðun verkefnisstjórnar og sérfræðingahóps í orkunýtingarflokk, biðflokk eða verndarflokk. Það hefði stuðlað að breiðari samstöðu á Alþingi og lagt grunn að því að unnt reyndist að vinna að orkunýtingu og verndun á skipulegan og markvissan hátt á næstu árum Kristján hefur þó haft fullan skilning á því viðhorfi Oddnýjar G. Harðardóttur, þáverandi iðnaðarráðherra, og Svandísar Svavarsdóttur umhverfisráðherra, sem ráðherrarnir komu á framfæri opinberlega í mars síðastliðnum, að virða bæri hið opna umsagnarferli sem hófst við framlagningu draga að þeirri þingsályktunartillögu sem atvinnuveganefnd hefur fjallað um. Fjöldi umsagnaraðila hefur lagt til breytingar á þingsályktunartillögunni, m.a. með þeim rökum að slíkt myndi tryggja breiðari sátt um hana á Alþingi og í þjóðfélaginu, en þar hefur verið talað fyrir daufum eyrum. Honum þótti eðlilegt að teknu tilliti til nýrra upplýsinga um laxagengd í Þjórsá að skipa Urriðafossvirkjun í biðflokk en hefur efasemdir um að hið sama hefði átt að gilda um Hvammsvirkjun og Holtavirkjun. Hann telur í raun að þar hefði röðun verkefnisstjórnar í orkunýtingarflokk átt að standa óhögguð. Með því að taka ákvörðun um röðun í orkunýtingarflokk er ekki verið að ákveða að viðkomandi svæði verði virkjað þegar í stað. Heimild til virkjunar ræðst af fjölmörgum viðbótarþáttum, svo sem umhverfismati, skipulagsmálum, framkvæmda- og virkjunarleyfum sem fjalla þarf um af þar til bærum aðilum. Kristján telur að í umsagnarferlinu hafi komið fram rök, sem borið hafi að virða, fyrir því að skipa Hagavatnsvirkjun í Farinu við Hagavatn og Hólmsárvirkjun neðri við Atley í orkunýtingarflokk. Þá bendir Kristján á að orkuskrifstofa iðnaðarráðuneytisins gerði í janúar 2012 minnisblað um mögulega virkjunarkosti í vatnsafli sem hægt væri að færa úr biðflokki í orkunýtingarflokk rammaáætlunar. Niðurstaða orkuskrifstofunnar var sú að sterkust rök væru fyrir því að færa Hagavatnsvirkjun og þá Hólmsárvirkjun neðri við Atley úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Rökstyðja má með dæmi að umrætt umsagnarferli hafi ekki verið virt eins og skyldi. Með óyggjandi hætti var leitt í ljós að rökstuðningur fyrir því að skipa Hólmsárvirkjun neðri við Atley í biðflokk hafi byggst á mannlegum mistökum. Sýnt var fram á í umsagnarferlinu að þær ástæður, sem tilgreindar voru í drögum að þingsályktunartillögunni fyrir að skipa henni í biðflokk, voru einfaldlega ekki fyrir hendi. Mat faghópa var ekki byggt á nýjustu gögnum, engin óvissa ríkti um áhrif virkjunarinnar á skóglendi né hvar raflína ætti að liggja. Það vantaði engar upplýsingar eins og fullyrt var í drögunum. Bygging Hólmsárvirkjunar er eingöngu ætluð til þess að mæta aukinni raforkuþörf fyrir almennan markað og er hún af heppilegri stærð ef virkja á fyrir almenning en ekki stóriðju. Af samkeppnisástæðum er einnig mikilvægt að Orkusalan (sem er í eigu Rariks)“ - sem var í eigu ríkisins - „þurfi ekki að kaupa meginhluta raforku sinnar af Landsvirkjun eða keppinautum á almennum markaði. Hér hefði mátt taka mið af fyrirsjáanlegum þörfum almenna raforkumarkaðarins til öflunar raforku og til samkeppnissjónarmiða í raforkusölu til almennings. Fyrirliggjandi tillaga um röðun virkjunarkosta er afar rýr hvað vatnsafl snertir og eru nú aðeins tveir fremur smáir vatnsaflskostir eftir í orkunýtingarflokki. Þeir eru þess utan ekki í hópi hinna hagkvæmustu kosta. Því verður að telja að þingsályktunartillagan sé í sérkennilegu ójafnvægi gagnvart nýtingu vatnsafls sem þó er okkar varanlegasti og umhverfisvænsti orkugjafi í raforkumálum. Kristján minnir á að orkuiðnaðurinn á Íslandi er mikilvæg og alþjóðlega samkeppnishæf atvinnugrein og samfelld þróun hennar skiptir miklu fyrir efnahagsmál þjóðarinnar og þar með þjóðarhag. Á þeim erfiðleikatímum, sem glímt er við á Íslandi í dag, er sjálfbær nýting orkuauðlinda landsins afgerandi þáttur í uppbyggingu atvinnulífs og til sköpunar nýrra og arðbærra atvinnutækifæra sem brýn þörf er á. Kristján telur nauðsynlegt að halda ofangreindum sjónarmiðum til haga við afgreiðslu þingsályktunartillögunnar, enda hefði það verið fallið til breiðari sáttar milli nýtingar- og verndunarsjónarmiða ef þeim hefði verið gefinn meiri gaumur. Hann getur fallist á að þingsályktunartillagan hljóti afgreiðslu í trausti þess að rannsóknum á virkjunarkostum í biðflokki verði flýtt eins og kostur er, enda leggur meiri hluti nefndarinnar sérstaka áherslu á það sjónarmið í umsögn sinni. Eðlilegt er að því verði flýtt eins og kostur er að skera úr um hvort virkjunarkostir eigi að flokkast í orkunýtingarflokk eða verndarflokk til þess að hægt verði að vinna þessi mál í þokkalegum friði í stað rifrildis um einstaka virkjunarkosti. Í lokin skal minnt á að með rammaáætlun mun nást fram verndun margra verðmætra náttúrusvæða á Íslandi. Það eru hin stóru tíðindi sem starf verkefnisstjórnar rammaáætlunar skilaði Íslendingum. Það er miður að orkan hefur farið í að þoka sem flestum vatnsaflsvirkjunum úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Í stað þess hefði mátt að eyða orkunni í að skýra fyrir almenningi þá miklu verndun náttúrusvæða sem felst í rammaáætlun.“ Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti, sem ég set fram í fyrirvara mínum. Það er af mörgu að taka í þessu máli. Eitt af því sem ég vil ítreka kemur fram í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þar sem fjallað er um kaflann um Hólmsárvirkjun. Þar kemur fram það sem ég hef verið að fjalla um gagnvart Hólmsárvirkjun við Atley, að þar sé til vistgerðarkort þar sem glöggt megi sjá þær landgerðir sem lentu í lónstæðinu og að þar sjáist að lónið hafi óveruleg áhrif á birkikjarr á stóru svæði. Þessar nýju rannsóknir voru allar fyrir hendi en eins og kom fram á sameiginlegum fundi umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar, á sennilega síðasta fundinum, áttu sér einfaldlega stað mannleg mistök. Það hafði margsinnis komið fram hjá þeim sem sendu umsagnir og komu sem gestir til nefndanna varðandi þennan virkjunarkost, þar á meðal frá Orkusölunni eða þeim aðila sem er með Hólmsárvirkjun við Atley, en samt sem áður var ekki tekið tillit til þeirra sjónarmiða sem sett voru fram og það harma ég. Það hefur líka verið viðurkennt að mannleg mistök áttu sér stað. Virðulegi forseti. Eins og ég segi get ég fallist á laxarökin við Urriðafoss sem komu mjög seint fram, m.a. frá Orra Vigfússyni. Ef við tökum tillit til þeirra, eins og ráðherrarnir gerðu, hefði mér fundist eðlilegt að taka líka tillit til þessara raka sem ég hef hér gert að umtalsefni. Ég skil ekki hvers vegna það var ekki gert. Það er það sem ég gagnrýni og þess vegna segi ég að þessi rammaáætlun er þar með komin með allt of pólitískt yfirbragð. Hér er ekki þeirrar sanngirni gætt að taka tillit til allra þeirra þátta sem komu fram við vinnu þingmálsins. Hér er rammaáætlun komin til lokaafgreiðslu á hinu háa Alþingi, æðstu lýðræðisstofnun landsins. Ég mat það alltaf þannig að mér bæri að taka tillit til þeirra raka sem kæmu fram og athuga hvort ég hefði ástæðu til að skipta um skoðun. Ég hef myndað mér þá skoðun í öllu þessu ferli. Ég beitti mér fyrir því að atvinnuveganefnd fór í skoðunarferð um Suðurlandið. Við fórum á nokkra virkjunarstaði sem sérfræðingar sýndu okkur hvernig kæmu út. Þar skoðaði ég Urriðafoss og hlustaði á rökin. Við fórum í Skaftárhrepp og áttum þar mjög góðan fund með sveitarstjórn Skaftárhrepps og andstæðingum virkjunarinnar þar og ég get sagt, virðulegi forseti, að ég skipti um skoðun í þeirri ferð. Mér er engin launung á því. Ég get líka tekið undir það sem kemur fram í nefndaráliti og fyrirvörum nokkurra aðila, að í þessari vinnu ráðherranna tveggja þar sem horfið var frá tillögu verkefnisstjórnarinnar og ákveðið að búa til nýja tillögu sé gengið of langt í nýtingarflokki á svæði á Reykjanesskaga. Ég get nefnt Sveifluháls og Eldvörpin. Ég hlusta mjög á það sem Ómar Ragnarsson hefur sagt um Eldvörp. Ég verð hins vegar að viðurkenna að ég hef ekki farið um þetta svæði til að skoða það með eigin augum.  Hvers vegna var það gert? Ég sé ekki rökin, ég get ekki lesið þau hér. Hér eru einhver rök sem ég get ekki lesið. Ég get ekki fundið út úr umsögnum eða gestakomum til nefndanna og ég sé ekki almennilega hvernig sú ákvörðun hefur verið tekin. Þess vegna set ég þetta hérna fram. Og þess vegna tel ég að okkur sé að mistakast. Nokkrir gestir sögðu að með þessum aðgerðum væri því miður verið að gera þetta að rammaáætlun viðkomandi ríkisstjórnar. Ég óttast það, virðulegi forseti, að væntanlegar ríkisstjórnir muni vitna í þetta inngrip þegar þær fara að breyta rammaáætlun og að hin faglegu sjónarmið verði ekki lengur látin ráða. Þar með hefjast aftur miklar deilur um vernd og nýtingu orkusvæða, hvað skal vernda, hvað á að nýta með því að vernda það og hvað við ætlum að nýta til að búa til nauðsynlega orku. Ég tek aftur sem dæmi Hólmsárvirkjun við Atley sem er ekki stór virkjun en er hugsuð inn á hinn almenna markað fyrir Orkusöluna, fyrir Rarik, til að selja almennum neytendum. Hún getur búið til orkuna sjálf og þarf ekki að kaupa hana af Landsvirkjun. Þá upphefst það sem ég er svo hrifinn af en vantar á Íslandi, almennileg samkeppni í orkusölu á Íslandi. Ég sat í iðnaðarnefnd árið 2003 þegar raforkutilskipunin var innleidd og tók þátt í þeirri vinnu. Gulrótin sem hengd var fyrir framan okkur var samkeppni á orkumarkaði. Hver er samkeppnin í dag fyrir almenna neytendur? Hún er þannig, aðeins ýkt, að ef ég byði út orkukaup mín fengi ég sennilega hagstæðasta tilboðið frá Orkubúi Vestfjarða. Ávinningur minn sem neytanda hyrfi hins vegar við það að fá 12 reikninga til viðbótar á hverju ári, einn reikning í mánuði, vegna kostnaðarins við frímerkið á umslagið, þ.e. 120 kr. ef það er í A-pósti, sem náttúrlega allir eiga nota, A-póst. A er fallegur stafur. Minn ávinningur hyrfi við það, það er nú öll samkeppnin. Þess vegna fell ég fyrir rökum orkusölunnar Rariks fyrir Hólmsárvirkjun við Atley. Eins og ég hef gert að umtalsefni voru rök verkefnisstjórnarinnar ekki tekin til umfjöllunar vegna mannlegra mistaka. Á því byggist þessi röðun. Ég tel þetta miður og ítreka það sem ég sagði áðan, ég óttast að hér sé verið að ganga í fleiri jarðhitakosti á Reykjanesi en við hefðum annars gert. Með öðrum orðum er ég þannig þenkjandi að við hefðum frekar átt að taka efri virkjanirnar tvær í Þjórsá og setja þær í nýtingarflokk, vinna það bara eins og þarf, þegar orkuna þarf, þegar einhverjir vilja kaupa hana, sama hvort þeir vilja kaupa hana til atvinnuuppbyggingar eða almenningur í landinu. Það verður ekki lengur virkjað bara til að virkja og eiga orkuna einhvers staðar á lager. Það er komið nóg af því og það var ekki góð fjársýsla. Það er heldur ekki gott, virðulegi forseti, að bíða það lengi í því sem ég hef hér gert að umtalsefni að við séum heldur ekki tilbúin þegar almennir neytendur eða atvinnusköpun þarf á því að halda. Þetta er það sem ég vil segja á þeim 20 mínútum sem ég hef til ráðstöfunar um þetta mikla og góða plagg sem ég batt miklar vonir við að við værum að vinna og að flestir alþingismenn, helst allir 63, gætu unnið í sátt og samlyndi og sem stærsti meiri hluti væri myndaður um eins og okkur tókst að gera 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans sem var um margt athyglisverð. Ég tel þó að ákveðnir veikleikar séu í afstöðu hans til málsins því annars vegar leggur hann áherslu á fagleg sjónarmið en telur hins vegar að pólitík hafi ráðið því að nú sé rammaáætlunin nánast einskis virði. Hún sé bara þessarar ríkisstjórnar sem sitji fram í apríl og svo taki næsta ríkisstjórn við og búi til allt öðruvísi rammaáætlun og noti þá fordæmi þessarar ríkisstjórnar. Fordæmið, forseti, er að ákvarðanir eru teknar að lokum samkvæmt ábendingum sem komu inn í umsagnarferli. Hv. þingmaður er væntanlega ekki á móti því að það sé haft umsagnarferli. Ef það er haft umsagnarferli hlýtur það að þýða eitthvað, það hlýtur að hafa einhverja merkingu að sex virkjanir, þrjár virkjanir á tveimur svæðum, voru settar í biðflokk. Ef það er fordæmið sem gefið er, að fresta ákvörðunum með því að setja þær í biðflokk, hef ég engu að kvíða um rammaáætlun næstu ríkisstjórnar eða þarnæstu eða hvernig það verður. Ef menn halda sig við fagleg sjónarmið verða menn að fara alla leið í þessu. Hv. þingmaður segir í ræðunni og í fyrirvara sínum að hann telji að það sem heitir röðun verkefnisstjórnar og sérfræðingahóps í orkuflokk, biðflokk og verndarflokk hafi átt að standa, ekki satt? En síðan kemur hv. þingmaður og segir að hann hafi, vegna þess að hann hefur lesið gögn og hann hefur farið um svæðið og talað við menn, að þá telji hann í fyrsta lagi að það séu of margir kostir á Reykjanesskaganum sem séu í orkunýtingarflokki. Þá eru hin faglegu sjónarmið einhvers staðar bara í burtu. Í öðru lagi að byrja eigi á Hólmsárvirkjun vegna þess að gögn sem enginn hefur kannað nema hv. þingmaður og fleiri þingmenn, þ.e. þau hafa ekki verið metin á þeim stað þar sem á að meta þau, sýni að þetta sé allt í lagi. Ég veit ekkert um það, ég vil að fagmenn meti það. Og í þriðja lagi að þá séu Þjórsárvirkjanirnar í góðu lagi nema Urriðafoss. Hv. þingmaður hefur tekið afstöðu gegn hinum faglegu sjónarmiðum í þessu, ef þau eru miðuð við afstöðu 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um veikleika vegna þess að menn mynda sér sjálfstæðar skoðanir eftir umsagnarferlið sem hefur verið í gangi og hefur þýðingu í mínum huga, það er bara svoleiðis. Eins og ég ræði hér um Hólmsárvirkjun við Atley hefur það komið fram frá hendi verkefnisstjórnarinnar að þar urðu mannleg mistök. Gögn týndust og þess vegna var þessu raðað svona, og þau rök eru sett fram í þingsályktunartillögunni. Það hefur verið sýnt fram á, m.a. með gögnum frá hinu gamla iðnaðarráðuneyti, að það hefði átt að taka tillit til þessara gagna og þá hefði Hólmsárvirkjun við Atley verið sett í nýtingarflokk. Þarna er um mannleg mistök að ræða og ég tel, virðulegi forseti, að það sé ekki veikleiki í því þegar Alþingi segir, hin endanlega stofnun sem tekur ákvörðun um þetta: Já, við skulum fallast á þessi atriði, jafnvel þó að sérfræðingar séu ekki búnir að stimpla það. Ég átti hins vegar spurningar á nefndarfundi til manna úr faghópum, gott ef það var ekki formaður. Þar spurði ég um þessi gögn og svarið sem ég fékk þar á ég svolítið erfitt með að fara með hér nákvæmlega en það fyllti mig þeirri trú sem ég hef hér um að það átti að taka tillit til þessara atriða. Nákvæmlega það sama getum við sagt með Urriðafoss, já, en ég hef gagnrýnt það. Af hverju komu rök Orra Vigfússonar varðandi laxagengd í Urriðafossi ekki fyrr fram í ferlinum? Þau komu seint og ráðherrarnir tóku það til. Laxarök í Urriðafossi gera það ekki að verkum að ekki eigi að virkja um Hólmsár- og Hvammsvirkjun. Það er bara ekki sett þannig saman, þetta tengist ekki og það hefur líka komið fram í hinni faglegu vinnu.

Forseti. Gögnin sem hafa misfarist við Hólmsá á eftir að meta, það er aðalmálið við þau gögn. Það er miður, þau hafa ekki verið metin. Og það er ekki í samræmi við fagleg vinnubrögð að mér og hv. þingmanni sé falið að meta þessi gögn á þann faglega hátt sem ætlast er til að þau séu metin, jafnvel þó við séum hinir bestu menn, gáfaðir, frábærlega menntaðir og vel af guði gerðir að öðru leyti. Það sem menn verða að átta sig á er að auðvitað getum við haft þetta eins og í gamla daga, tekið hér fyrir hverja einustu virkjun og gert samkomulag okkar á milli um það hvort þetta eða hitt kerið verði virkjað, sett það inn í lög sem síðan standa. Við kusum að hverfa frá þessu. Við kusum að setja upp faglegan feril þar sem við tökum mark á rökum fagmanna og þar sem við tökum mark á mati fagmanna. Í samræmi við þennan feril tel ég að Alþingi geti bara tekið eina ákvörðun um hvern virkjunarkost fyrir sig og hvert landsvæði, fyrir utan það sem komið er fram, og það sé að setja málið 

Virðulegi forseti. Ég hef svo sem ekki miklu við það að bæta hér í seinna andsvari við hv. þm. Mörð Árnason. En hinn faglegi ferill, já, hann er faglegur og það var farið í gegnum hann eins og ég gerði hér. Verkefnisstjórnin vann mikið og gott starf, erfitt, skilaði þessum gögnum. Síðan fór þetta í umhverfismat áætlana. Það komu fjölmargar athugasemdir, það var tekið tillit til sumra en ekki allra. Það var ekki tekið tillit til þeirra gagna sem ég hef hér gert að umtalsefni. Hvers vegna var það ekki gert? Þá má spyrja sig að því, ef enginn má taka hina faglegu ákvörðun, eins og mér skilst að hv. þingmaður tali um, nema verkefnisstjórnin. Við megum ekki gera það alþingismenn, þar sem okkur er ætlað að taka hina endanlegu ákvörðun. Ég er þeirrar skoðunar að við alþingismenn hefðum getað farið í gegnum það, séu fagleg rök fyrir, og þau eru, gagnvart Hólmsárvirkjun við Atley.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir góða og athyglisverða ræðu, það er margt í henni sem ég er sammála og mun koma inn á í ræðu minni á eftir. Engu að síður eru nokkrir hlutir sem ég vildi hnykkja á og spyrja hv. þingmann út í. Fljótlega í ræðu sinni talaði hann um hversu mikilvægt væri að ná sátt í þessu máli og hversu miklar væntingar menn hefðu verið með til þess að þessi aðferðafræði mundi að lokum sætta ólík sjónarmið, þótt ljóst væri að ekki yrðu allir sáttir á ystu endum nýtingar annars vegar og verndar hins vegar. Því vil ég spyrja þingmanninn hvort hann teldi að það hefði ríkt meiri sátt um þetta plagg ef fleiri vatnsaflskostir sem voru í tillögu faghópanna til nýtingar hefðu verið áfram í nýtingarflokki, en þessir sex ekki allir færðir yfir í biðflokkinn. Það má líka nefna að þótt ákveðin virkjun eða virkjunarkostur sé settur í nýtingarflokk þýðir það ekki að hann verði nýttur, heldur að hann verði rannsakaður til fullnustu. Það mundi þá dekka jarðvarmahugmyndirnar sem ég get tekið að nokkru leyti undir með hv. þingmanni. Annað atriði sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í er meðferð þingsins. Ég spurði hv. framsögumann hér við 1. umr. hvort það væri hans mat að þingið gæti ekki breytt tillögunni sem kæmi fram. Því vil ég spyrja hv. þingmann um það. Mér fannst svar hv. framsögumanns á þann veg að hann teldi að svo væri ekki og hefur hann eiginlega staðfest það með orðum sínum. Síðan vil ég spyrja hvort það sé ekki fullkomlega eðlilegt að fagnefndin geti breytt tillögum, komist hún að því í sinni vinnu að þær séu rangar, og þá er ég fyrst og fremst að vísa til Hólmsárvirkjunar.

Virðulegi forseti. Ég skal reyna að brýna raustina þannig að mál mitt komist til skila fyrir öðrum samtölum. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og já, ég eyddi mestum af tíma mínum í að fjalla um þá von sem ég hafði í brjósti um að um þetta mundi ríkja meiri sátt, loksins þegar við erum komin að því að samþykkja rammaáætlun. Þær væntingar hafði ég og ég tel að hægt eigi að vera að sætta ólík sjónarmið til að ná niðurstöðu, en tíminn er að fara frá okkur. Hv. þingmaður spyr um vatnsaflskostina. Já, ég taldi það og tel að ég hafi komið því á framfæri í ræðu minni áðan að fleiri vatnsaflskostir í nýtingu hefðu verið til að skapa meiri sátt. En ég segi líka, virðulegi forseti, að ég tel að virkjunarkostir á Reykjanesi hefðu átt að fara í biðflokk í staðinn og að þarna sé verið að skekkja þetta dæmi. Varðandi það sem hv. þingmaður spurði síðast um, þá hef ég þá skoðun að Alþingi geti líka tekið faglega afstöðu til röðunar í flokka. Nú er þetta komið á endapunkt, til lýðræðisstofnunar landsins þar sem 63 þingmenn eiga að taka ákvörðun um þetta, segja já eða nei eða sitja hjá. Virðulegi forseti. Ég tel að hinn þinglegi ferill hjá nefndum, þar sem gestir koma, aðilar senda inn umsóknir og við ræðum málin, sé fagleg vinnubrögð og að við alþingismenn getum tekið svona ákvörðun, byggða á gögnum sem lögð eru fram af sérfræðingum og okkur vitrara fólki hvað þetta varðar. Virðulegi forseti, við getum haft það í okkar höndum að vega og meta þessi gögn og taka endanlega ákvörðun. Svar mitt er því já við því að Alþingi hefði getað breytt þessu. Ég hef alltaf skilið hlutina þannig og ég blæs á að Alþingi geti ekki tekið faglega 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég vil halda aðeins áfram með þetta mál og velta því fyrir mér sem kom fram í ræðu hv. þingmanns, að bent var á það strax að gögn varðandi Hólmsárvirkjun týndust. Allan tímann sem ráðherrarnir og umhverfis- og samgöngunefnd hafði málið til umfjöllunar lá fyrir að þessi gögn voru til. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji þessa aðila hafa frumkvæðisskyldu til að rannsaka gögnin. Þetta voru mannleg mistök og þau komu fyrir. Ég vil spyrja hvort ekki sé ábótavant þeirri frumkvæðisskyldu að rannsaka gögn til þess að leggja málið eins faglega fyrir og hægt er. Ég er sammála hv. þingmanni varðandi það að þingið geti breytt tillögum fram á síðustu stundu í þessu máli eins og öllum öðrum. Það gætu komið fram breytingartillögur, til að mynda um að setja Hólmsárvirkjun inn í þetta plagg. Ég spyr hvort þingmaðurinn mundi styðja slíka tillögu og að lokum hvort hann styðji þingsályktunartillöguna eins og hún liggur fyrir núna.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hnykkir á þessu með týndu gögnin og bætti því við - og það getur vel verið að það hafi ekki komið nógu skýrt fram hjá mér - að strax við umhverfismat áætlunarinnar hafi komið fram að þau væru týnd. Ráðherrarnir sem fjölluðu um þetta í lokin, og gerðu þingsályktunartillöguna sem við erum hér að ræða um, hafa vitað af þessum gögnum, það er alveg rétt. Það sýna líka gögn sem komu úr hinu gamla iðnaðarráðuneyti, þar sem var verið að velta vöngum yfir þessu. Hagsmunaaðilar bentu á þessi atriði, t.d. Orkusalan í tilfelli Hólmsárvirkjunar við Atley. Þau hefðu því átt að vera ljós og að mínu mati hefði átt að taka tillit til þessara gagna alveg eins og gagna sem komu fram varðandi Urriðafoss, eins og ég hef gert að umtalsefni, og ýmsa jarðvangskosti á Reykjanesi. Þá hefðu ráðherrarnir getað lagt það fram. En eins og ég segi, það er endanleg ákvörðun hér hjá Alþingi, hinum lýðræðislega kjörnu fulltrúum, að taka þessa ákvörðun. Um stuðning varðandi rammaáætlun, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir mjög áhugaverða og yfirgripsmikla ræðu, enda er hv. þingmaður vel inni í þessum málum eftir starf sitt og auðvitað vinnuna í nefndum þingsins. Það eru tvö atriði sem mig langar að spyrja um. Í fyrsta lagi þá er vikið frá þeirri tillögu sem sérfræðinganefndin, sem flokkaði kostina í flokka, lagði fram, þ.e. sá hópur sem Svanfríður Jónasdóttir og fleiri sátu í, ekki verkefnisstjórnin. Það er vikið frá tillögunni varðandi Þjórsárvirkjun, eins og minnst hefur verið á, og svo eins varðandi Skrokkölduvirkjun og Hágönguvirkjanir. Ég gat ekki heyrt að hv. þingmaður kæmi inn á þessar virkjanir í ræðu sinni en mig langaði að inna hv. þingmann eftir því hvort hann sé sannfærður um að sá rökstuðningur sem viðhafður er af hálfu ráðuneytanna við það að færa þessa kosti úr nýtingu yfir í biðflokk sé réttlætanlegur. Rökstuðningurinn felst í því að þeir séu nálægt Vatnajökulsþjóðgarði og að líta skuli til að þar sé um víðerni að ræða. Ég vil fullyrða að verkefnisstjórnin horfði mjög svo til þessara sjónarmiða þegar hún vann sína vinnu og ég tel að þessi rökstuðningur sé í rauninni mjög rýr, að það sé ekki hægt að segja að þarna séu að koma upp ný sjónarmið sem verkefnisstjórnin hafi ekki horft til, því það var mikill þungi lagður á að skoða þessi sjónarmið inni í verkefnisstjórninni. Ég spyr hvort hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að tilfærslan á þessum kostum sé réttlætanleg.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Hún spyr mig út í Skrokköldu- og Hágönguvirkjun og hvernig vikið var frá tillögunni þar. Það eitt af þeim atriðum sem ég hef gert að umtalsefni og við þingmenn verðum að vega og meta. Þar hef ég komist að þeirri niðurstöðu að vegna þeirra raka sem sett eru fram um áhrifasvæði þjóðgarðsins, að það sé rétt að skoða það betur, þá hef ég ekki gert athugasemdir við það. Mér finnst að með veru í biðflokki gefist okkur tími til að fara betur yfir þetta. Það er ekki langt síðan við stofnuðum þjóðgarðinn, það er ekki langt síðan við vorum að vinna þarna og það er ekki langt síðan sveitarstjórn Skaftárhrepps samþykkti að stækka áhrifasvæðið, tók inn Langasjó og Eldgjá. Hún gerði það með rökum þar sem voru góðir menn sem beittu sér fyrir því til meiri sáttar. En þeir menn sem þar unnu, unnu jafnframt að meiri sátt í sveitarfélaginu við það að setja virkjanir inn á skipulag. Mér fannst mjög virðingarvert af sveitarstjórninni hvernig staðið var að þessu og er algjörlega sammála henni hvað varðar þessa tvo staði. Mér finnst hins vegar verra að þegar ég kem á fund hjá þessari ágætu sveitarstjórn er ég upplýstur m.a. um að þetta hafi verið hluti af sátt sem var gerð. Síðan er aðalskipulagið staðfest og kynnt einhvern tíma seint og um síðir í vikunni og verður ekki mikil umræða um það en hugsanleg línulögn er tekin út. Þarna finnst mér að sveitarstjórnin hafi verið að vinna mjög faglega og vel og á ábyrgan hátt en svo komi dálítið á eftir sem skemmi þann feril, sem gerir það að verkum að þarna verður togstreita um. En ég tek það skýrt fram, virðulegi forseti, að ég met rökin hvað þessa virkjunarkosti tvo varðar, sem hv. þingmaður hefur gert að umræðuefni, út af áhrifasvæði þjóðgarðsins.

Hæstv. forseti. Þá skulum við vera sammála um að vera ósammála um ágæti þessarar tilfærslu. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi hugsað sér að koma fram með einhverjar breytingartillögur við þingsályktunartillöguna sem hér liggur frammi, vegna þess að hv. þingmaður er ekki alls kostar sáttur við þá ályktun, eftir því sem mér heyrðist. Og þá í annan stað hvort og hvernig honum lítist á þær tillögur sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram til þess að reyna að leiða aftur sátt inn í þetta mál. Vegna þess að ég og hv. þingmaður erum algjörlega sammála um að mjög miður er að sjá að þetta mál, sem við ætluðum að leiða til lykta hér í sátt, er komið í þann farveg sem við horfum á hér í dag.

Virðulegi forseti. Það er um hvort maður er sáttur eða ósáttur og hvort maður er sammála eða ósammála, það er hluti af þessum lýðræðislega ferli sem við eigum að vinna eftir eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar. Það fá ekki allir sitt fram og það verða allir að gefa eitthvað eftir. Það er hluti af því að vinna mál til sátta. Ég tel einfaldlega að það sé ekki fullreynt og það hafi átt að gera meira í því að ná þeirri sátt í vinnu þingnefndanna. Virðulegi forseti. Hvað varðar tillögu sjálfstæðismanna sem hefur verið flutt hér sem lagafrumvarp um breytingu á lögum um rammaáætlun, ef ég man rétt, er ég ekki þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegur þáttur til að gera það sem ég sakna mest, þ.e. að þingið, þingnefndin og við þingmenn hér, sem skuldum þjóðinni það að ná meiri sátt um þessa hluti og aðra, að ekki sé fullreynt til þess. Virðulegi forseti. Að mínu mati þarf ekki samþykkt þess frumvarps, það þarf ekki að gera það að lögum til þess að vinna að sátt. Það væri einfaldlega hægt að setjast niður og reyna að tala sig að niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Þetta er mikið mál sem við ræðum og hefur víðtæk áhrif. Þetta er reyndar ekki í fyrsta sinn sem við ræðum það. Við ræddum það í vor þegar hæstv. iðnaðarráðherra lagði það fram og þá fagnaði ég eins og fleiri þingmenn því að málið væri loks komið fram, því að nægur væri seinagangurinn búinn að vera á málinu í höndum framkvæmdarvaldsins. Bæði hefði vinnunni við að ljúka því frá verkefnisstjórninni seinkað miðað við það sem menn bjuggust við eða vonuðust eftir og eins tók sá tími sem ráðherrarnir tóku í málið ótrúlega langan tíma. Var það fyrst og fremst vegna þess að innanhúss, í flokkum stjórnarinnar voru mjög misjafnar skoðanir. Sú seinkun hefur auðvitað orðið til stöðnunar hvað þetta varðar, það er einn þátturinn í því. Vissulega er hægt að benda á aðra þætti, eins og að ýmis orkufyrirtæki hafa átt í erfiðleikum með að fjármagna slíkar virkjanir og að þeir orkusölukostir sem menn héldu að væru í hendi hafa horfið úr landinu, því miður. Einnig má benda á að í hagvaxtarspám ríkisstjórnarinnar við fjárlög 2009, 2010 og 2011 var ævinlega búist við því að álver færi af stað í Helguvík og virkjanir sem kæmu þar að væru komnar af stað. Þetta hefur valdið því að atvinnuástandið í landinu er bágbornara en ella væri. Ég verð að koma aðeins inn á það að verkalýðshreyfingin á Suðurlandi hefur árlega haldið fundi, tvo og jafnvel þrjá, með okkur þingmönnum Suðurkjördæmis þar sem aðalspurningin hefur verið þessi: Hvenær hefjast framkvæmdir í neðri hluta Þjórsár? Hvenær verður boðin út sú starfsemi sem þar á að fara fram? Hvað munu margir vinna þar og hversu lengi eigum við að bíða enn? Síðan hafa verið listaðar upp þær atvinnuleysistölur og sú staða sem er í byggingar- og verktakageiranum er ekki góð, ekki síst í Suðurkjördæmi og á Suðurlandi og Suðurnesjum, sem eru þau svæði sem hafa orðið einna harðast úti fyrir utan höfuðborgarsvæðið hvað varðar atvinnuleysi. Þetta vil ég segja í upphafi ræðu minnar vegna þess að seinagangurinn í að ljúka málinu hefur hjálpað til við þá stöðnun og haldið atvinnu niðri og fólki frá atvinnu, þannig að fleiri hafa þurft að flýja land, finna sér vinnu erlendis, og hagvöxtur í landinu hefur verið minni en ella. Hver eru markmiðin með því að setja fram þessa þingsályktunartillögu? Ég ætla að lesa eina setningu í tillögunni, með leyfi forseta: „Í verndar- og orkunýtingaráætlun skal í samræmi við markmið laga nr. 48/2011 lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar, þ.m.t. verndunar.“ Ég legg áherslu á að það skal líka skoða bæði efnahagsleg og samfélagsleg áhrif, ekki einungis umhverfisleg. Þetta er sem sagt fjölþætt skoðun sem þarf að fara fram. Reynt hefur verið að gera það í rammaáætlun hjá verkefnisstjórninni og mjög margir höfðu þær væntingar til þeirrar vinnu að um hana mundi síðan ríkja sátt. Þó verður að segjast eins og er að augljóst var að ekki mundu allir verða sáttir við hana. Ekki meðal þeirra sem vilja ganga lengst í nýtingu eða lengst í vernd. Ég get sagt sem dæmi að það voru mér veruleg vonbrigði að Norðlingaalda, sem hefur ótrúlega lítil umhverfisleg áhrif, er hagkvæmasti virkjunarkostur landsins og mundi skila okkur miklum þjóðfélagslegum arði, hún lendir ekki inni í rammaáætluninni vegna þess að ákveðið var fyrir fram að setja hana í verndarflokk. Ég verð að segja að það olli mér verulegum vonbrigðum satt best að segja. En það er rétt að þetta plagg er búið að vera lengi á döfinni og það er líka rétt að vanda þarf það sem lengi skal standa og vinnan átti að vera fagleg og ferlið allt vandað. Ég held að það sé rétt að upphaf rammaáætlunar hafi verið hér á síðustu öld, þetta er orðið nokkuð langt ferli, og rétt að geta þess að upphafsmenn hennar voru ráðherrar Framsóknarflokksins, þeir sem komu því ferli af stað á sínum tíma. Um það hefur verið nokkuð víðtæk sátt að reyna að taka málið úr þeim rifrildis- og upphlaupsstíl sem var um hverja einustu framkvæmd á árum áður og reyna að setja það inn í þennan ramma. En því miður hefur núverandi ríkisstjórn, sem kennir sig við norræna velferð og kallar sig norræna ríkisstjórn - hún hefur reyndar oft og tíðum misskilið algjörlega út á hvað það gengur. Eins og ég hef margoft sagt í þessum ræðustól gengur það út á að reyna að ná sem víðtækastri sátt við sem flesta þannig að á bak við hverja stóra framkvæmd eða stóra þingsályktunartillögu eða frumvörp séu að lágmarki 70–80% þingmanna úr sem flestum flokkum. Nei, ríkisstjórnin hefur valið það sem sumir kalla hnefarétt, að reyna að fara hér í gegn með mál með minnsta mögulega meiri hluta á hverjum tíma og oft og tíðum hefur hún þurft að reiða sig á stuðning einstakra stjórnarandstöðuþingmanna til að koma málum fram. Þetta mál er eitt af þeim. Af hverju? Jú, vegna þess að þetta verkefni sem átti að vera faglegt hefur breyst í það að verða pólitískt, rammpólitískt. Ég minntist á það í ræðu minni fyrr í vor hvernig pólitíkin hefði blandast inn í vinnuna og ferlið. Mín skoðun er sú að á tíma þessarar ríkisstjórnar hafi málið orðið sífellt pólitískara og pólitískara, þ.e. að ríkisstjórnin hafi reynt að setja meiri og meiri áhrif sín inn í plaggið. Þau lög sem við samþykktum 2011 í fullkominni sátt um það hvernig við ætluðum síðan að fara með rammaáætlunina - það verður að segjast eins og er að ekki hvarflaði það að mér að hugmyndin væri að nota þau lög til að kollvarpa hugmyndum verkefnisstjórnar með þeim hætti sem hér er gert, að færa nær alla virkjunarkosti sem voru í nýtingarflokki hvað varðar vatnsafl, þ.e. að færa þá úr nýtingarflokki í bið og kollvarpa þannig bæði faglegri vinnu að mínu mati og þeirri sátt sem ég held að hefði getað náðst um það, þó að menn væru auðvitað missáttir. Ekki hvarflaði það að mér að nota ætti þau lög til þess. Ráðherrarnir skipuðu samráðshóp, og ég lagði fram fyrirspurn, líklega hefur það verið haustið 2011, um hvernig sá hópur væri samsettur og hvort hann væri skipaður á grundvelli formlegrar ráðherranefndar. Það kom hins vegar í ljós að það voru fyrst og fremst starfsmenn ráðuneytanna og trúnaðarmenn ráðherranna sem sátu í þeim hópi og einnig var haft samráð við formenn faghópanna. Svarinu við fyrirspurninni lauk með því að sagt var: „Eftir að umsagnarferli lauk 11. nóvember sl. hafa iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra [þáverandi] haft samráð við ýmsa fagaðila sem og þingmenn stjórnarflokkanna við lokafrágang þingsályktunartillögunnar.“ Það er sem sagt augljóst að meiningin var ekki að ná víðtækri sátt við stjórnarandstöðuna. Þetta er því pólitískt plagg núverandi ríkisstjórnar. Ef við skoðum þingsályktunartillöguna - ég ætla að geyma mér að fara yfir það ferli sem varð hér svo í haust - þá er mjög sérkennilegt að ríkisstjórn sem leggur sérstaka áherslu á umhverfisvernd, leggur í nafni umhverfisverndar meiri áherslu á jarðvarmavirkjanir, hendir nánast öllum vatnsaflsvirkjunum út úr rammaáætlun, virkjunum sem við höfum áratuga reynslu af og þekkjum orðið mætavel að hafa ekki sambærilega fylgiókosti, ef svo má að orði komast, og sumar af jarðvarmavirkjununum þar sem brennisteinsgufur geta verið í óþarflega miklu magni, það er þó misjafnt. Það hefur komið fram hjá ráðherrum og meirihlutamönnum í umhverfis- og samgöngunefnd og þeim sem styðja þessa tillögu að það hafi verið sérstaklega lagt til grundvallar varúðarsjónarmið gagnvart umhverfinu og þá er nærtækast að nefna þær hugmyndir um svokallað „buffer zone“ eða áhrifasvæði Vatnajökulsþjóðgarðs, sem er algjörlega nýtt hugtak. Það hefur hvergi komið fram fyrr en það var lagt fram í þessari þingsályktunartillögu, ekki í vinnu verkefnisstjórnarinnar, hvergi í ferlinu, ekki í lögum um meðferð rammaáætlunar eða neins staðar, herra forseti. Ég spyr: Hefur aldrei komið til greina hjá hæstv. ríkisstjórn og þeim meiri hluta sem stendur að þessu plaggi að velta fyrir sér varúðarsjónarmiðum gagnvart þeim sem eru atvinnulausir eða þeim þúsundum heimila sem eru of skuldsett? Hefur ekki hvarflað að þeim að það væri skynsamlegt varúðarsjónarmið með tilliti til þess fólks, að það hafi vinnu og möguleika að skapa sér og sínu fólki lífsviðurværi sem ofan í kaupið mundi síðan afla þjóðarbúinu umtalsverðar tekjur og meiri arð, arðsemi og framleiðni þannig að við gætum staðið undir þeim skuldbindingum sem við erum með? Hefur það ekki hvarflað að þeim sama meiri hluta og hæstv. ríkisstjórn að varúðarsjónarmið eigi að gilda við fleiru en umhverfinu? Ég spyr. Nei, það er augljóst. Það hefur komið fram, meðal annars í ræðum hv. stjórnarþingmanna, að um sé að ræða niðurstöðu sem sé pólitískt plagg, sem miklar líkur eru á að eftir næstu kosningar og nýja ríkisstjórn sé komið fordæmi fyrir því að hver ríkisstjórn leggi fram sína rammaáætlun, sína pólitísku sýn á hvað eigi að virkja og hvað eigi að vernda. Mér finnst það sorglegt að þetta ferli sem hefur tekið hátt á hálfan annan áratug skuli enda í þessum öfgum, vil ég segja. Í nefndaráliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason undirritar fyrir hönd okkar framsóknarmanna, en hann situr í umhverfis- og samgöngunefnd, er farið yfir málið enn á ný með sama hætti og niðurstaða hv. þingmanns er, að af öllum þeim vandræðagangi sem þetta mál hefur verið sé það álit 1. minni hluta, með leyfi forseta, „að staldra beri við og kanna hvort ekki sé fært að lagfæra það sem aflaga hefur farið, tillagan verði unnin á ný með niðurstöður og ályktanir verkefnisstjórnar að leiðarljósi. Því leggur 1. minni hluti til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.“ Meðfylgjandi í nefndaráliti hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar er síðan fylgiskjal, umsögn 2. minni hluta atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, þ.e. umsögn þess sem hér stendur og situr í atvinnuveganefnd. Það er ein sönnun þess hversu pólitískt þetta plagg er að í vor var málið lagt fyrir af hæstv. iðnaðarráðherra og sent hv. atvinnuveganefnd til umfjöllunar, auðvitað í samstarfi við umhverfis- og samgöngunefnd því að málin skarast sannarlega. Þegar við komum í haust er búið að snúa öllu á hvolf. Þá leggur hæstv. ríkisstjórn til að nú sé það hæstv. umhverfisráðherra sem leggi málið fram og málið fari til umhverfis- og samgöngunefndar - að sjálfsögðu í samráði við atvinnuveganefnd. En búið var að snúa þessu við, augljós pólitísk teikn á lofti um að menn vilji hafa meiri stjórn á hlutunum. Hugsanlega óttaðist meiri hlutinn að innan atvinnuveganefndar væri meiri skilningur á því að niðurstaða verkefnisstjórnarinnar færi óbreytt í gegn en ekki sú þingsályktunartillaga sem ráðherrarnir komust að, ég veit það ekki, en augljóslega pólitísk merki. Í atvinnuveganefnd undir stjórn ágæts formanns, hv. þm. Kristjáns L. Möllers, núverandi forseta, undirbjuggum við okkur undir þá vinnu sem við bjuggumst við að fara í strax í haust. Meðal annars fórum við í ágæta ferð um Suðurland, skoðuðum virkjunarsvæði, hlustuðum á ólík sjónarmið þeirra sem vilja vernda og hlustuðum á rök þeirra sem vilja virkja, hlustuðum á rök sveitarstjórnarmanna á þeim svæðum, til að mynda við neðri hluta Þjórsár. Og þakka ber þeim sem hafa hjálpað til við að draga úr umhverfisáhrifum af rennslisvirkjunum í neðri hluta Þjórsár og að niðurstaðan sé orðin nokkuð bærileg og virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár séu ásættanlegur virkjunarkostur. Ég hef hins vegar verið á þeirri skoðun eftir að rök komu fram meðal annars um áhrif á laxastofna og reyndar fleira að skynsamlegt sé að láta duga að setja í nýtingarflokk efri tvær virkjanirnar, þ.e. Hvamms- og Holtavirkjun og láta Urriðafoss vera í bið einmitt til þess að rannsaka betur og kanna áhrifin. Og setja til að mynda inn í Hvammsvirkjun seiðafleytu sambærilega við þá sem á að setja við Urriðafoss og Landsvirkjun hefur verið tilbúin til að gera það. Þá kæmi kannski tíu ára reynsla á þá seiðafleytu hvort hún virkaði og hvort það væri nægjanleg mótvægisaðgerð til að setja við Urriðafoss ef mönnum sýndist svo eftir tíu, tólf ár að skynsamlegt væri að ganga svo langt og virkja þar líka. Herra forseti. Það sem ég ætlaði að fara aðeins yfir í umsögn minni, ég hef reyndar komið inn á nokkra þætti, eru þessi pólitísku vandræðamál. Ég ætlaði þó að hlaupa hér á öðrum málum en ég mun án efa þurfa aðra ræðu, ég sé að tími minn gengur nokkuð hratt. Það hefur vakið verulega athygli að sex vatnsaflsvirkjunarkostir voru færðir úr nýtingarflokki í bið en ekki jarðvarmavirkjanirnar, sem eru fyrst og fremst á Reykjanesi og líka ein á Hellisheiði, sem fylgja sannarlega því miður nokkrir ókostir sem enn hefur ekki fundist arðsöm lausn á. Það er vissulega hægt að taka brennisteinsvetni úr útgufuninni en það er ákaflega dýrt og brennisteinsfjöll mundu safnast upp sem enginn veit hvað á að gera við. Áhrif af vatnaflsvirkjunum eru hins vegar mjög vel þekkt og við höfum áratuga reynslu af þeim. Menn eru orðnir nokkuð samstiga í því að um virkjunarsvæðið við Þjórsá sé orðin þolanleg sátt, þó að þar séu vissulega skiptar skoðanir eins og gengur. Ég hef haldið því fram, herra forseti, að það orki mjög tvímælis að taka þessa tvo efstu virkjunarkosti í neðri Þjórsá út, ég hefði talið eðlilegra að þeir væru þarna inni. Varðandi Skrokkölduvirkjun og Hágönguvirkjanir 1 og 2 sem eru færðar í biðflokk vegna hugsanlegra áhrifa þeirra á verndarsvæði umhverfis Vatnajökulsþjóðgarð kom ég einnig aðeins inn á það á fundi nefndanna, umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar - eða hvort það var kannski bara hjá atvinnuveganefnd, ég man það ekki alveg - að þessi aðferð hafi ekki beina lagastoð. Það kemur hvorki fram í tillögunni né í lögunum um vernd og orkunýtingaráætlun. Hins vegar kom fram á fundum umhverfis- og samgöngunefndar og atvinnuveganefndar, þeim sameiginlegu fundum, að hugmyndir um Hagavatnsvirkjun urðu til að mynda fyrst til sem umhverfisverndarmál, þ.e. í tengslum við hugmyndir um að hefta sandfok og það væri ákaflega skynsamlegt. Um það er gríðarleg samstaða í samfélagi ferðaþjónustunnar, sveitarstjórna, heimamanna, landeigenda og margra annarra. Satt best að segja hafa ekki komið fram nein ásættanleg rök fyrir því, að mínu mati, að setja þann virkjunarkost í biðflokk og vil ég benda á að í minnisblaði frá orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins er einmitt bent á að Hagavatnsvirkjun sé góður kostur sem skynsamlegt sé að setja í nýtingarflokk. Þá kem ég að lokum að Hólmsárvirkjun sem við höfum rætt allnokkuð um, bæði við fyrstu tilraun við 1. umr. og svo aftur í dag. Það er virkjunarkostur sem heimamenn í Skaftárhreppi hafa lýst miklum stuðningi við. Samfélagsleg áhrif, og þá kem ég einmitt inn á þau markmið sem við á að hafa, eru mjög jákvæð. Sveitarstjórn hreppsins hefur lagt ríka áherslu á að virkjunin verði færð í nýtingarflokk og hefur bent á að það sé hluti af samkomulagi sem þau gerðu við umhverfisráðuneytið á sínum tíma við stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs, þ.e. að setja virkjunarkosti inn í aðalskipulagið þrátt fyrir að hæstv. umhverfisráðherra hafi dregið úr hömlu að afgreiða aðalskipulagið og krefðist þess síðan að teknar yrðu út línulagnir að þeim virkjunarkostum ellegar yrði aðalskipulagið ekki samþykkt. Stillti sem sagt þessu litla sveitarfélagi upp við vegg. Við þekkjum það reyndar úr fleiri slíkum dæmum af Suðurlandi, því miður. Það verkefni hefur ekki fengið þá eðlilegu skoðun sem átti að fara fram í verkefnisstjórninni. Fram hefur komið að það voru mannleg mistök. En það er óskiljanlegt að ráðherrarnir hafi ekki nýtt tækifærið sem þeir höfðu til að skoða það 

Hæstv. forseti. Ég hef eins og hv. þingmaður talsverðar áhyggjur af því í hvaða farveg þetta mál er komið, mál sem við ætluðum okkur að ná sátt um og reyna að leggja fram slíkar tillögur að við gætum náð einhverri málamiðlun. Sú framtíðarsýn sem hv. þingmaður talaði hér um að gæti verið í spilunum, að þegar skipt yrði um ríkisstjórn yrði sett ný rammaáætlun, er slæm og ég vona svo sannarlega að við séum ekki orðin of sein að setjast niður og reyna að ná betri lendingu en hefur komið á daginn. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann hvernig honum lítist á þær tillögur sem við sjálfstæðismenn höfum lagt fram í þessu máli, þ.e. það þingmál sem við lögðum fram varðandi farveginn sem rammaáætlun ætti að fara í, og hvort hv. þingmaður hafi kynnt sér þær og sé tilbúinn að veita þeim brautargengi í þinginu.

Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á þá er ég algjörlega sammála því að það er ekki gott ef búið er að eyðileggja hugmyndafræðina um að ná svona víðtækri sátt, sem ég óttast að sé búið að gera. Ég sé engin merki þess að meiri hlutinn sé að velta fyrir sér að ná einhverri sátt. Það eru sjö dagar eftir af þinginu fram að jólum og nú skal málinu skellt inn og það klárað á helst núll einni ellegar ætla menn að hrópa að hér fari fram einhverjir biðleikir, málþóf eða hvað þeir vilja kalla það þegar menn taka nauðsynlega umræðu. Sá sem hér stendur er að tala í fyrsta sinn við þessa þingsályktunartillögu, komst ekki að í fyrri umræðu. Varðandi tillögur sjálfstæðismanna þá hef ég líka hugmyndir um nýjan biðflokk sem mundi væntanlega fara inn sem breytingartillaga við þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, þ.e. meðferð rammaáætlunar. Ég tel allrar athygli vert að skoða það. Ég held hins vegar að það væri alveg 

Hæstv. forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður er tilbúinn að setjast aftur yfir þetta mál og reyna að ná sátt. Ég tel að það sé fullur vilji til þess hjá fulltrúum flestallra flokka í þinginu. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að hann kom töluvert inn á gögnin í ræðu sinni og að þingið og ráðherrarnir teldu sig geta endurmetið kosti og fært þá til á milli flokka: Telur hv. þingmaður að það hafi bara gilt í aðra áttina? Við erum hérna með tilflutning frá tillögu hópsins sem fenginn var til að flokka, sem Svanfríður Jónasdóttir leiddi ásamt fulltrúum ráðuneytanna og fleirum, og tillaga ráðherranna gengur í þá átt að Skrokkalda og Hágönguvirkjanir færist úr nýtingarflokki í biðflokk á grundvelli einhverra raka sem mér er algjörlega fyrirmunað að skilja. Er hv. þingmaður sammála þeim rökstuðningi sem birtist okkur í þessu plaggi varðandi tilfærsluna á þeim þremur virkjunarkostum 

Virðulegi forseti. Nei, eins og fram kom í máli mínu þá tel ég ekki vera málefnaleg rök fyrir því að taka Skrokköldu og Hágöngu, 1. og 2. áfanga, út á þeim forsendum sem gert er heldur hefði verið eðlilegra að þau svæði væru áfram í nýtingarflokki. Það er ekki þar með sagt að þau verði nýtt, það á eftir að rannsaka það betur. Þá kem ég aðeins inn á það sem er í tillögu minni um að víkka út biðflokkinn eða skilgreina hann upp á nýtt. Ég tel einmitt að það sé skynsamlegt að til sé stór geymslubiðflokkur, mál sem við tökum ekki til afgreiðslu, hvorki til verndar né nýtingar, en hins vegar verði líka að gera um þann biðflokk eða annan biðflokk - ef við viljum ekki setja svæði í nýtingu - tilraun til sáttar, þ.e. að búa til biðflokk til nýtingar þar sem auðveldara væri að fá fjármagn. Síðan sé til stór biðflokkur þar sem við hreinlega geymum okkur verkefni því að við séum ekki tilbúin að taka ákvörðun um það hvort við viljum nýta viðkomandi kosti eða vernda. Ég held að þetta sé skýrasta svar sem ég get gefið varðandi það mál. Að lokum þá 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, það hvarflaði heldur ekki að mér þegar hin nýju lög voru sett varðandi framgang rammaáætlunar að þau mundu leiða til svo einhliða niðurstöðu. Það er alveg ljóst mál að þegar við skoðum umbúnað hæstv. ráðherra varðandi tillögugerð þeirra þá blasir við að hugmyndafræðin á bak við það sem hæstv. ráðherrar lögðu til var að fjölga í biðflokki. Í sjálfu sér má segja að sú hugmynd að ráðherrarnir hafi þarna einhvers konar stoppistöð fyrir málin áður en þau koma inn í þingið þurfi ekki að vera algalin. Öðru nær, það getur vel verið skynsamlegt að hæstv. ráðherrar hafi einmitt þennan möguleika til að yfirfara málin vegna þess að það geta komið upp tilvik eins og hafa komið upp og við þekkjum í aðdraganda þessa máls, t.d. að gögn misfarist fyrir mannleg mistök. Hefði ekki verið eðlilegt að gögnin yrðu sérstaklega rýnd þegar það lá fyrir að þau 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé akkúrat mergur málsins. Ég ítreka það að í mínum villtustu hugmyndum, þó að mér detti ýmislegt í hug sem hæstv. ríkisstjórn gæti tekið sér fyrir hendur, hvarflaði ekki að mér að lögin yrðu notuð með þessum hætti, það hvarflaði ekki að mér að hægt væri að túlka lögin þannig að þau kollvörpuðu þeim hugmyndum sem komið var með. Hugmyndin á bak við þetta og að setja málið til umsagnar var akkúrat sú að kalla fram ný viðbótargögn, viðbótarumsagnir almennings og annað í þeim dúr þannig að menn gætu tekið tillit til tveggja kosta og fært þá á víxl hvorn í sína áttina. Varðandi Hólmsárvirkjun, ef hún hefði verið metin með þessum hætti og færð í nýtingarflokk vegna þess að það vantaði gögn, það kom í ljós að það voru mannleg mistök, og ráðherrarnir hefðu notað þann tíma, sem var nú drjúglangur, ég held að það hafi verið allt að því heilt ár, til að rannsaka málið og fá faghópana til þess, hefðu kallað formenn faghópanna til sín, og hefðu metið það svo að setja þann kost í nýtingarflokk og fært á móti einhverja aðra kosti í bið þá hefði komið meira jafnvægi í flokkunina. En það er algjörlega 100% ójafnvægi og öfgar 

Virðulegi forseti. Sú aðferð sem beitt er varðandi rammaáætlunina byggir mikið á trausti vegna þess að við vitum að það hafa verið gríðarleg átök um einstaka virkjunarkosti. Hugmyndafræðin var, eins og margoft hefur komið fram, að færa málið upp úr því hjólfari og í faglegri vinnu. Traust byggir auðvitað á því að menn vilji nálgast verkefnið faglega. Það sem er athyglisvert er í raun og veru að ekki hafa komið fram alvarlegar athugasemdir eða efasemdir um að það hafi ekki verið gert í aðdraganda málsins, eða fram að því að það kom til hæstv. ráðherra. Það sem vekur með manni miklar spurningar er sú staðreynd að hæstv. ráðherrar umgengust málið þannig að þeir ákváðu að taka einhliða afstöðu til athugasemda sem komu um tiltekna virkjunarkosti í því skyni að færa þá úr nýtingarflokki í biðflokk en horfðu hins vegar ekki á miklu alvarlegri athugasemdir í rauninni, m.a. athugasemdir sem lutu að tilteknum mannlegum mistökum sem gerðu það að verkum að 

Virðulegi forseti. Kannski er það einmitt tilfellið að þegar þessi lög, nr. 48/2011, voru samþykkt hefði verið barnalegur einfeldningsskapur að trúa því og treysta að það væri raunverulegur vilji allra að um rammaáætlunina mundi ríkja sem víðtækust sátt. Það virðist vera sem þessi lög hafi einmitt verið notuð til hins gagnstæða. Tökum Hagavatnsvirkjun sem dæmi. Þar eru langflestar umsagnirnar mjög jákvæðar þannig að hafi menn viljað taka tillit til jákvæðra umsagna hefði Hagavatnsvirkjun átt að fara í nýtingarflokk. Við höfum áður minnst á Hólmsárvirkjun sem í ljós kom að verkefnisstjórnin náði ekki að kanna vegna þess að gögnin týndust. Ef ráðherrarnir hefðu sýnt jákvæðan vilja og skoðað það og nefndin í kjölfarið þá hefði verið mjög líklegt að sá kostur hefði lent í nýtingarflokki, þ.e. ef menn hefðu viljað gera það. Á sama hátt mætti segja um einstakar jarðvarmavirkjanir að menn teldu að mjög margar neikvæðar umsagnir væru um þær og sumar þeirra væru á það góðum rökum reistar að skynsamlegt væri að setja þær í bið. Þá hefði verið meira jafnvægi í þessu. Þá hefði hugsanlega ríkt 

Herra forseti. Í fjölda umsagna um málið ýmissa gesta sem komu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd, þar með talið fulltrúa í verkefnisstjórn rammaáætlunar, hefur ítrekað komið fram að enn sárvantar gögn og upplýsingar um veigamikil atriði og gildir það um flesta þá virkjunarkosti í biðflokki ef ég set ef til vill Hólmsárvirkjun í sviga. Slík göt, þekkingargöt, lúta að margvíslegum þáttum, jarðminjum, gildi landslags og ósnortinna víðerna og útivist, ferðaþjónustu og samfélagsáhrifum. Það á enn eftir að móta aðferðafræði fyrir faghóp III og II. Ég beini því til hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar: Eru þetta ekki rök til að setja virkjunarkosti í biðflokk, sem ég vil frekar kalla rannsóknarflokk, fremur en að setja þá í virkjunarflokk og þeir væru þá í rannsóknarflokk, eða biðflokk, til áframhaldandi málamiðlana og sátta? Ég lít svo á að sáttaferlinu varðandi virkjunarkosti sé ekki lokið með samþykkt þessarar þingsályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Ég veit að það er rétt hjá hv. þingmanni að það vantar gögn í mörgum málum og í sumum vantar mjög mikið af gögnum til að kanna virkjunarkosti. Þess vegna hef ég einmitt talað fyrir því að biðflokkurinn verði annars vegar geymsluflokkur, ég veit að hv. þingmaður er mér ekki sammála um það, og hins vegar yrði hugsanlega til nýr biðflokkur, rannsóknarflokkur væri ágætt orð fyrir hann, vegna þess að til að fjármagna rannsóknir þarf að vera einhver vísbending um að viðkomandi virkjunarkostur fari í nýtingu, ekki endilega að hann verði nýttur en vísbending um að menn vilji skoða það. Menn setja ekki fjármagn í að rannsaka virkjunarkost í biðflokki en það yrði hins vegar mun líklegra ef hann væri í nýtingarflokki. Það þýðir ekki að viðkomandi virkjunarkostur verði nýttur. 

Herra forseti. Ég spyr hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson: Af hverju vill hann kalla biðflokkinn, eða það sem ég segi rannsóknarflokk, geymsluflokk? Ég hef ekki skilið málið þannig og ekki lögin nr. 48/2011. Þarna skortir vísindaleg rök og faglega vinnu.  Í framhaldinu, þegar fyrir liggur að það vantar rannsóknir á ýmsum sviðum sem ég nefndi í fyrra andsvari mínu, m.a. liggja ekki fyrir rannsóknir á samfélagslegum áhrifum ýmissa virkjana, t.d. Hólmsárvirkjunar, þá spyr ég hv. þingmann: Hvernig túlkar hann varúðarregluna út frá því sjónarmiði, sem er rauði kjarninn í allri þessari vinnu, og aðrar grunnreglur umhverfisréttar?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, en það sem ég var að segja er að það að setja einhvern kost í biðflokk hefur hingað til þýtt að mjög erfitt sé að fá fjármagn til rannsókna. Ég er líka á þeirri skoðun að til að við séum ekki að flýta okkur um of og búa til óþarfaágreining sé betra að geyma virkjunarkostinn í biðflokki áður en við tökum ákvörðun um að vernda hann eða nýta í stað þess að henda honum í annan hvorn flokkinn með tilheyrandi átökum. Hins vegar hef ég talið nauðsynlegt að hugsanlega verði til nýr biðflokkur, sem gæti heitið rannsóknarflokkur eða eitthvað slíkt, ef við treystum okkur ekki eða höfum ekki nægilegt traust til að setja virkjunarkost í nýtingarflokk. Það þýðir ekkert endilega að við ætlum að nýta hann heldur að við ætlum fyrst og fremst að fá fjármagn til að kanna þau gögn sem til þarf. Ég geri mér fullkomlega grein fyrir þeim 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir ræðu hans þó að ég sé ekki sammála honum nema í örfáum atriðum. Þingmanninum verður tíðrætt um málefnaleg sjónarmið og varúðarsjónarmið og mig langar einmitt að eiga orðastað við hann um það, því að þegar krafist er málefnalegra ástæðna er það krafa um að rök og ástæður heyri beint til máls. Nú varðar auðlindanýting alla jafna nýtingarþörf, virkjunarþörf. Ég get fallist á að atvinnusjónarmið geti komið til álita sem einn liður í slíkri ákvörðunartöku en ekki að þau séu réttlætanleg sem meginforsenda ákvörðunartöku um auðlindanýtingu. Þess vegna inni ég þingmanninn nánar eftir því þegar hann talar um að gæta þurfi varúðarsjónarmiða með tilliti til atvinnuþarfar: Er þingmaðurinn raunverulega að segja það að 

Virðulegi forseti. Sjálfsagt hef ég ekki talað nægilega skýrt. Ég hef sagt að ég geri mér fyllilega grein fyrir því að varúðarsjónarmið varðandi náttúruvernd og umhverfisleg sjónarmið eru lögð hér til grundvallar sem meginmarkmið. Ég benti bara á hvort ekki ætti að taka tillit til annarra sjónarmiða. Það þýðir um leið að ég er ekki tilbúinn að segja að þegar vantar atvinnu sé verkefnið bara að virkja eða gera eitthvað annað til að búa til atvinnu. Auðvitað verður atvinnan að hafa einhvern tilgang. Við höfum víðtæka reynslu og þekkingu af atvinnusköpun í orkugeiranum. Í þeim geira er umtalsverður hópur fólks sem starfar nú orðið erlendis við að miðla þekkingu okkar vegna þess að í honum erum við hvað best, fyrir utan sjávarútveg. Ef við héldum áfram á þeirri braut, við þau verkefni - það var það sem ég var að benda á að verkalýðshreyfingin á Suðurlandi kallaði eftir aftur og aftur. Hvenær á að bjóða út neðri hluta Þjórsár? Menn töldu að 

Herra forseti. Ég er fegin að heyra hv. þingmann taka af vafa um það að hann líti ekki svo á að atvinnusjónarmið geti verið grunnforsenda ákvörðunartöku við virkjanir en að til þeirra megi taka tillit. Verkalýðshreyfingin kallar eftir virkjun í Þjórsá á forsendum atvinnusjónarmiða, en spurningin sem við stöndum frammi fyrir er þessi: Er það réttlætanlegt sem meginforsenda fyrir því að ráðast í slíka virkjun? Eins og rök hafa verið færð fyrir bendir flest til þess að þar þurfi að kanna mál betur, rannsaka betur og beita þeirri varúðarnálgun sem við Íslendingar erum skuldbundin til að beita sem aðilar að alþjóðasamningum. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Telur hann miðað við rammaáætlun, eins og hún lítur út, að ekki séu nægir virkjunarkostir opnir nú þegar til að anna þeirri virkjunarþörf sem raunverulega er til staðar 

Virðulegi forseti. Stutta svarið við síðustu spurningunni er einfaldlega nei, en um leið og ég segi nei hef ég líka sagt, og ég er búinn að segja það svo oft í dag að ég veit ekki hversu oft, að það að setja virkjunarkost í nýtingarflokk þýðir ekki að hann verði nýttur heldur verði auðveldara að fá fjármagn til að klára rannsóknir og svo verði farið af stað í nýtingu á þeim kosti séu aðstæður í landinu til þess, m.a. atvinnuskapandi, verðmætaskapandi, búi til útflutningstekjur, verðmæt störf, fjármagn, þ.e. gjaldeyri sem okkur veitir ekki af. Til þess höfum við hingað til verið tilbúin að nýta auðlindir okkar á skynsamlegan hátt. Ég tel að ég hafi farið yfir það að mjög málefnaleg rök segja til að mynda að tvær efri virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár mættu fara af stað. Ég hef lagt til að Urriðafoss verði settur í biðflokk. Ég hef líka talað um Hólmsárvirkjun, að mörg málefnaleg rök hnígi að því að skynsamlegt sé að sá kostur fari í virkjunarflokk vegna 

Herra forseti. Við ræðum rammaáætlun sem er gríðarlega stórt skref í átt að mikilvægri sátt og til nauðsynlegs jafnvægis á milli þeirra sem vilja nýta landsvæði í þágu orkuframleiðslunnar og svo hinna sem vilja nýta þau á annan hátt. Árið 1999 þegar fyrsta verkefnisstjórn rammaáætlunar kom saman voru framleiddar um 6 teravattstundir af rafmagni hér í vatnsaflsvirkjunum en rétt rúm 1 teravattstund í jarðvarmavirkjunum. Á síðasta ári skiluðu vatnsaflsvirkjanir 12,5 teravattstundum af raforku og jarðvarmavirkjanir 4,7 teravattstundum. Sá tími sem tekið hefur að ná sátt um virkjunaráform hefur illu heilli verið nýttur til að margfalda ágang á náttúru landsins í þágu raforkuframleiðslu og því miður hefur ekki nægilegt tillit verið tekið til náttúrugæðanna. Tvöföldun á vatnsafli hefur verið nýtt á þessum tíma og nær fimmföldun á jarðvarma á 13 árum. Á meðan tíminn flaug og teymdi rammaáætlun á eftir sér fengum við ekki svo miklu um það ráðið hvert virkjunarkostirnir fóru eða hverjir þeir voru en hér höfum við niðurstöðu sem sátt ætti að geta náðst um í dag. Flokkun sem er í nokkru jafnvægi og byggir á faglegri yfirvegun. Svo er búið um hnúta að ekki sé hægt að færa svæði í vernd eða nýtingu af geðþótta. Aldrei aftur verður hægt að taka dýrmæt svæði undir virkjunarframkvæmdir án umræðu og er það vel. Tímamótin í rammaáætluninni felast ekki í töflunum sem birtast fremst í þingsályktunartillögunni, þ.e. þar sem virkjunarkostum er raðað í þrjá flokka. Tímamótin og byltingin sem ég vil leyfa mér að tala um í rammaáætlun felst í því að áætlunin myndar ramma utan um dýrmæt náttúrugæði, náttúrugæði sem til þessa hafa verið allt of óvarin fyrir ásókn orkufyrirtækjanna. Ég er á nefndaráliti meiri hlutans og ég styð að tillagan sem við ræðum hér við 2. umr. verði samþykkt óbreytt, ég styð það algjörlega fyrirvaralaust. Sannfæring mín er að með samþykkt tillögunnar sé stigið ótvírætt framfaraskref í náttúruvernd og í umgengni við landið, jafnframt því sem orkuöflun er settur tiltekinn starfsrammi þannig að sú starfsemi megi búa við meira rekstraröryggi og minni átök þegar að nýframkvæmdum kemur. Í nefndarálitinu setur meiri hlutinn fram mjög margar athugasemdir, ábendingar og leiðbeiningar, bæði til næstu verkefnisstjórnar og til hæstv. ráðherra og geta menn kallað það fyrirvara meiri hlutans í heilu lagi. Ég ætla að fjalla stuttlega um þær ábendingar og athugasemdir sem snúa að jarðvarmavirkjunum og nýtingu jarðvarmans og þeirri miklu og að því er virðist fyrir marga þeirri óvæntu reynslu sem orðið hefur af vinnslu jarðvarmans á undanförnum 10–15 árum eða svo. Ábendingar meiri hlutans eru dregnar kjarnyrt saman í kafla 13, Um áherslur næstu verkefnisstjórnar og ábendingar til ráðherra, á blaðsíðu 23–25 í þingskjali 526. Við þekkjum hvert hlutverk næstu verkefnisstjórnar er og í athugasemdum með þingsályktunartillögunni er að finna nokkrar leiðbeiningar um það, ég ætla ekki að endurtaka það hér. Undir það tekur meiri hlutinn en telur að næsta verkefnisstjórn eigi einnig að athuga ýmsa þætti áður en skilað er lokatillögu um röðun og flokkun í framhaldinu. Ábendingarnar snúa að því að næsta verkefnisstjórn kanni sérstaklega þau varúðarsjónarmið sem fram koma í athugasemdum við tillöguna og í sérstökum kafla, sem sagt í kafla 13 í nefndarálitinu, og snúa að orkuvinnslu á háhitasvæðum. Þau atriði sem ég ætla að fjalla aðeins um snúa að sjálfbærni orkuvinnslunnar, að mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva eða affallsvatns, að mengun lofts af völdum brennisteinsvetnis, að jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar auk þess sem nýtingarhlutfall jarðvarma til raforkuframleiðslu eins og það er núna, 12–14% að hámarki, hlýtur að vera áhyggjuefni. Í því sambandi er bent á tillögu íslenskra orkurannsókna um rannsóknir á jarðrænum auðlindum á Íslandi þar sem fram kemur að ekki hefur farið fram skipuleg kortlagning á auðlindum gosbeltisins með jarðfræðikortlagningu og viðnámsmælingum, en slíkrar rannsóknar sé þörf til að mynda grundvöll að nauðsynlegri ákvarðanatöku um vernd og nýtingu auðlindanna. Herra forseti. Áður en ég vík almennt að háhitasvæðunum og renni yfir samantekt á þeim ábendingum sem er að finna á blaðsíðu 23–25 vil ég vekja athygli á tillögu meiri hlutans um rannsókn á landnýtingu á Reykjanesskaga sem er að finna í 11. kafla álitsins á blaðsíðu 16. Er það önnur ábendingin til næstu verkefnisstjórnar, ég nefndi áðan jarðfræðikortlagninguna og viðnámsmælingarnar. Hún er að tillagan um landnýtingu á Reykjanesskaga verði lögð til grundvallar við frekari tillögugerð um kosti og svæði á skaganum og séu þar undir bæði kostir í orkunýtingarflokki og biðflokki. Er þá tillögu að finna í niðurlagskaflanum, 11. kafla, á blaðsíðu 16. Herra forseti. Ef ég fer yfir ábendingarnar vekjum við athygli á því að flokkun kostar í orkunýtingarflokk er ekki endanleg fyrr en öllum rannsóknum er lokið og virkjana- og framkvæmdaleyfi eru veitt. Við teljum mikilvægt að næsta verkefnisstjórn leggi frekari áherslu á að meta gildi landslags og landslagsheilda, að hún hugi frekar en gert hefur verið að samlegðaráhrifum virkjunarkosta og viðkomandi flutningskerfa raforkunnar frá virkjunarstað til afhendingar. Við teljum mikilvægt að líta á flutningskerfin sem hluta af virkjuninni sem ekki verður rekin án þeirra. Við bendum á að nauðsynlegt sé að mati á jarðminjum verði gert hærra undir höfði, en hér á landi er að finna mikið af einstökum jarðmyndunum sem í sumum tilvikum eru einstakar á landsvísu. Við bendum einnig á að bæta þurfi verulega samfélagsrannsóknir í tengslum við rammaáætlunarstarfið, þróa aðferðafræðina betur og viðmið til að meta áhrif virkjana á nærsamfélagið. Hér er átt við félagsleg áhrif, samskipti og upplifun, áhrif á atvinnugreinar utan orkugeirans, áhrif á heilsu og menntun og á aldurs- og kynjadreifingu í nærsamfélaginu. Í því sambandi telur meiri hlutinn og brýnt að hæstv. ráðherra bregðist við gagnrýni á aðkomu orkufyrirtækjanna að stjórnsýslu og fjármögnun þeirra á óskyldum framkvæmdum í sveitarfélögum þar sem mikill styr stendur um virkjunarframkvæmdir. Loks leggjum við áherslu á að efla þurfi til muna grunnrannsóknir um bæði útivist og ferðaþjónustu og að nýta eigi betur virkjanir sem þegar hafa verið byggðar. Herra forseti. Ég sagðist ætla að fjalla stuttlega um þau álitaefni við orkunýtingu á háhitasvæðunum sem verið hafa hvað mest umtöluð og meiri hluti nefndarinnar vekur athygli á og telur að næsta verkefnisstjórn verði að fjalla um sérstaklega. Það er að finna í 10. kafla í nefndarálitinu á blaðsíðu 13. Álitaefnin eru mörg og reynslan í þeim efnum er ólygin og alvarleg og kallar á viðbrögð. Leyfisveitendur verða að gera sér grein fyrir óleystum vandamálum á öllum stigum og orkufyrirtækin verða að sýna fram á getu til að leysa þau áður en ráðist er í meiri háttar framkvæmdir. Nauðsynlegt er að muna eftir því að öll háhitasvæði landsins hafa verulega mikið verndargildi, eins og fram kemur í úttekt sem Náttúrufræðistofnun Íslands gerði fyrir rammaáætlun fyrir nokkrum árum. Samkvæmt eðli máls felast veruleg umhverfisspjöll í hverri einustu virkjunarframkvæmd á háhitasvæði þar sem er að finna viðkvæma hverahrúðurskán og óvenjulegt og brothætt lífríki. Raskið á þessum svæðum verður strax við rannsóknarboranir og því þarf að fara fram með sérstakri varúð áður en ákveðið er að fara inn á þessi svæði. Þar sem háhitasvæði eru almennt mjög vinsælir áfangastaðir ferðamanna þarf að kanna með mun ítarlegri hætti áhrif virkjana á þeim á ferðaþjónustu og láta fara fram úttekt á útivistarmöguleikum tiltekinna svæða í framtíðinni, ekki síst svæða í grennd við höfuðborgina. Þau álitamál sem við viljum að skoðuð séu frekar eru mörg og vil ég fyrst nefna sjálfbærni orkuvinnslunnar. Við höfum núna nýja þekkingu, nýjar upplýsingar um sjálfbærni háhitakerfanna sem ekki var þekkt áður. Þótt varmaflæði út um yfirborð jarðar sé endurnýjanleg auðlind, þ.e. auðlind sem endurnýjar sig jafnhratt eða hraðar en af henni er tekið, eru einstök jarðhitakerfi endanleg auðlind ef nýtingin er umfangsmikil eða ágeng eins og því miður hefur verið lenska hér á undanförnum árum. Því er talið eðlilegt nú með nýrri þekkingu að líta á háhitasvæðin sem námur með endanlegt magn af varma, varmanámur. Við slíkt varmanám gengur orkan smám saman til þurrðar og þess vegna er mikilvægt að hún sé nýtt skynsamlega og af varkárni og að horft sé til sjálfbærrar nýtingar til langs tíma. En eins og við nýtum jarðvarmann nú með jarðvarmavirkjunum eingöngu til raforkuframleiðslu með örfáum undantekningum er ljóst að nýtingin er aðeins 10–13%. Hinn hluti orkunnar fer að mestu til spillis og það er sóun og getur ekki kallast annað en sjálftaka okkar kynslóðar á kostnað komandi kynslóða. Í öðru lagi við ég nefna mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva eða affallsvatns. Virkjun háhitasvæðis hefur óhjákvæmilega í för með sér förgun á skiljuvatni og það skiljuvatn eða affallsvatn ber með sér efni og efnasambönd sem mengað geta jarðveg og grunnvatn. Affallsvatn frá virkjunum getur því haft umtalsverð áhrif á umhverfið og möguleika til neysluvatnsöflunar, blandist það grunnvatnsstraumum í nágrenni virkjunar. Vatnið, neysluvatnið okkar, hreina lindarvatnið okkar er dýrmæt auðlind sem við eigum sannarlega í miklu magni. Við eigum það í óvenjulega miklum hreinleika og horfa margir öfundaraugum til okkar þess vegna. En þeim mun meiri er ábyrgð okkar kynslóðar að eyðileggja þá auðlind ekki með óvarkárni í jarðhitavinnslu vegna hættunnar á að menga grunnvatnið með skiljuvökvanum. En hvað á þá að gera við skiljuvökvann? Sé honum fargað á yfirborði myndast fljótlega lón á yfirborðinu sem stækka og stækka með tímanum eftir því sem kísillinn í affallsvatninu þéttir botn þeirra. Við bendum á að brýnt sé við hönnun og undirbúning nýrra jarðvarmavirkjana að gæta sérstaklega að hættu á mengun og öðrum umhverfisáhrifum frá affallsvatni svo neysluvatni sé ekki teflt í hættu og dýrmætum náttúrusvæðum. Ég minni á að affallsvatn sem fellur til við boranir í Bjarnarflagi við Mývatn er nú þegar farið að ógna lífríki á svæðinu, það kom fram fyrir umhverfis- og samgöngunefnd. Landvernd og Fuglavernd hafa óskað eftir liðsinni frá útlöndum, frá skrifstofu Ramsar-samþykktarinnar til að fá mat á því til að skoða hvort ekki sé rétt að tilnefna Mývatns–Laxár svæðið á Montreux-lista samþykktarinnar, sem er nokkurs konar válisti Ramsar-svæða sem sérstök hætta stafar af af manna völdum. Þó að í undantekningartilfelli hafi tekist að nýta affallslón jarðvarmavirkjana til ferðaþjónustu, og þar er auðvitað Bláa lónið efst á lista, er almennt talið að affallsvatnið valdi óæskilegum áhrifum á umhverfið. Þess vegna er í raun aðeins um tvennt að ræða þegar frá líður, annaðhvort að leiða það til sjávar eða koma því aftur djúpt niður í jarðskorpuna. Það er vandasöm aðgerð að koma affallsvatninu niður í jarðskorpuna, sem í auknum mæli hefur verið gripið til. Þá vilja menn sem sagt skila vatninu aftur niður í jarðhitageyminn. Slík niðurdæling er ekki aðeins kostnaðarsöm og vandasöm vegna þess að passa þarf að skiljuvökvinn blandist ekki vatnskerfum í efri lögum svæðisins eða efri jarðlögum. Niðurdælingin veldur líka alltaf jarðskjálftum. Fram til haustsins 2011 var reynslan sú að skjálftarnir væru ekki mjög öflugir en nýleg dæling á Húsmúla hér uppi á heiði olli þó skjálftum sem náðu um 4 á Richterskvarða. Þess vegna telur meiri hlutinn mikilvægt og leggur áherslu á frekari rannsóknir á því sem kallað er örvuð skjálftavirkni á vegum orkufyrirtækjanna og að slíkar rannsóknar séu ávallt lagðar til grundvallar umhverfismati jarðvarmavirkjana. Það hefur þó ekki verið gert hingað til. Ef ekki er hægt að dæla skiljuvökvanum niður í jarðlögin er hin leiðin fær, að farga affallsvatninu í sjó. Menn telja hana meinlitla vegna þess að sjórinn hefur hátt efnainnihald og raunar eru mörg efni í jarðhitavatni í lægri styrk en í sjónum og má segja að það sé í lagi ef leiðslur eru lagðar langt á haf út og losunarstaðir valdir vandlega til að lágmarka áhrif á lífríki sjávar ætti sú leið að vera fær. Hins vegar er hún afskaplega dýr og sjónræn áhrif af völdum lagnanna yrðu umtalsverð. Við sjáum það bara uppi á Hellisheiði hvernig net af lögnum stinga þar í stúf við annars fallegt umhverfi. Við hvetjum til þess að sá möguleiki sé þó skoðaður auk annarra svo hægt sé að leggja mat á ólíka kosti við förgun. Að lokum vil ég fjalla stuttlega um loftmengun af völdum brennisteinsvetnis sem verið hefur mest og lengst í umræðunni. Það vill nú svo til að eitt fyrsta málið sem ég lagði til sem þingmaður á Alþingi Íslendinga, á fyrsta þinginu sem ég sat, á 131. þingi 2007–2008, var tillaga til þingsályktunar um takmörkun á losun brennisteinsvetnis af völdum manna í andrúmsloftið. Hæstv. ráðherra hefur nú í fyrsta sinn sett fram umhverfismörk vegna þessa efnis sem taka eiga gildi á árinu 2014. Því miður hafa rekstraraðilar virkjananna óskað eftir frekari tímafresti til þess að uppfylla kröfur um loftgæði enda hefur komið í ljós að erfitt og dýrt er að losna við efnið úr útblæstrinum. En áhrifin af völdum brennisteinsvetnis sem menn eru farnir að kynnast hér á þéttbýlissvæðinu eru sannarlega neikvæð þar sem mörg háhitasvæðanna eru hér í nágrenni byggðarinnar. Skoða þarf sérstaklega möguleg áhrif slíkrar mengunar á umhverfi og ekki síst á heilsu manna, en líka á eignir svo sem hús og bíla í nágrenni við háhitavirkjanirnar. Á síðustu árum hefur komið í ljós að hin aukna jarðvarmavinnsla við þéttbýlið hefur valdið fólki vaxandi óþægindum og kann efnið að mati sérfróðra að tengjast sjúkdómum í öndunarfærum. Því blasir við að rannsaka þarf betur áhrif brennisteinsvetnis á heilsu manna og er mikilvægt að tryggja loftgæði í sambandi við útblástur frá jarðvarmavirkjununum. Við í meiri hlutanum teljum alvarlega meinbugi á því að fjölga enn jarðvarmavirkjunum við þéttbýl svæði, og það kemur fram í þessum kafla, nema lausnir finnist til að draga verulega úr brennisteinsvetnismengun frá jarðvarmavirkjunum. Gera verður ráð fyrir útblásturshreinsitækjum eða öðrum mótvægisaðgerðum vegna þessarar mengunar við hönnun og uppsetningu nýrra jarðvarmavirkjana í samræmi við áðurnefndar reglur sem ég nefndi í reglugerð frá umhverfisráðuneytinu. Einnig kemur fram að meiri hlutinn telur að á meðan ekki finnast lausnir til að draga verulega úr brennisteinsvetnismengun frá jarðvarmavirkjunum sé óvarlegt að fjölga enn slíkum virkjunum í grennd við mestu þéttbýlissvæði landsins. Herra forseti. Auðvitað verður það kostnaðarsamt en þetta eru varúðarsjónarmið til þess ætluð að draga úr neikvæðum áhrifum vinnslunnar á umhverfið og á heilsu manna. Því kemur hér einnig fram að meiri hlutinn telur eðlilegt að slíkur kostnaður komi fram í verði þeirrar orku sem viðkomandi virkjun framleiðir. Ég hef hér gert grein fyrir forsendum fyrir þeim ábendingum sem meiri hlutinn beinir til næstu verkefnisstjórnar. Ég endurtek að tillagan er að mínu mati ótvírætt framfaraskref í náttúruvernd og til sjálfbærrar nýtingar auðlinda okkar og ég styð hana eindregið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var ágætisyfirlit yfir nefndarálitið sem hv. þingmaður er á án fyrirvara. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir þær ábendingar sem meiri hluti nefndarinnar gefur til næstu verkefnisstjórnar sem og Alþingis og ráðherra. Mig langar að spyrja nánar út í þær því ég átti ekki sæti í nefndinni. Ég er að tala um bls. 24 og 25 í nefndarálitinu. Mig langar að byrja á því að spyrja út í ábendingu sem meiri hlutinn beinir til ráðherra og Alþingis, þ.e. A-liðinn, um að meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana. Hvað á nefndin við? Er verið að tala bara almennt um allar virkjanir, er verið að tala um bæjarlækinn, hvaða stærðarviðmið voru menn að hugsa um? Svo menn átti sig nú á hvaða skilaboð er verið að senda. Einnig B-liðurinn, þar er ábending um að athuga hvort ekki væri æskilegt að í lögum væri mælt fyrir um endurmat ónýttra kosta í orkunýtingarflokki að tilteknum tíma liðnum. Taldi nefndin ekki jafnframt þörf á að endurmeta og enduryfirfara verndunarflokkinn? Telur nefndin að þetta eigi bara við um nýtingarflokkinn? Þetta er B-liður á bls. 25. Þetta er kannski allt of flókin spurning í svona stuttu andsvari en hv. þingmaður nýtir tímann eins vel og hægt er. Mig langar jafnframt að spyrja hv. þingmann, ef hann kemur því við hér í andsvari sínu, að fara aðeins nánar í rök fyrir þessu nýja hugtaki „buffer zone“. Hvað nákvæmlega er það sem á að bætast við vinnuna sem verkefnisstjórnin fór í? Vegna þess að hún leit að sjálfsögðu til svæða, ekki bara til afmarkaðra þátta.

Herra forseti. Ég tel mig ekki geta svarað öllum þessum spurningum á einni mínútu. Hv. þingmaður vekur athygli á fimm efnisþáttum sem ég fór ekki yfir í ræðu minni áðan, sem eru ábendingar til ráðherra og Alþingis á bls. 25. Ég fór yfir ábendingar til næstu verkefnisstjórnar, en það er rétt að spurning er hvort ekki sé rétt að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana. Stærð svæðis er ekki alltaf ákvarðandi um áhrif eða nýtingu. Þegar miðað er við stærðarmörk þá geta bæði góð virkjunarsvæði og svæði sem ástæða er til að vernda til frambúðar fallið utan garðs. Við erum að temja okkur ný vinnubrögð með rammaáætluninni og það er spurning hvort hún eigi ekki að taka til smærri virkjunarsvæða. Hvað varðar endurmat ónýttra kosta í orkunýtingarflokki að tilteknum tíma liðnum þá vil ég vísa hv. þingmanni beint yfir blaðsíðuna í B-lið þar sem fjallað er um ábendingar til verkefnisstjórnar. Þar sem segir, eins og ég nefndi áðan, að flokkun kosta í nýtingarflokk er að mati meiri hlutans: „ekki endanleg þar til rannsóknum öllum er lokið og virkjunar- og framkvæmdaleyfi eru veitt. Verkefnisstjórnin hlýtur hverju sinni að hlusta á sérstök rök sem færð eru gegn virkjunarkostum sem hafa verið samþykktir í þann flokk, svo sem í takti við þróun í umhverfismálum og breytt viðhorf til náttúruverndar, eða í tengslum við samfélagsbreytingar, sem t.d. gætu kallað eftir nýjum útivistarþörfum.“ Síðan stendur: „Á sama hátt er rétt að athuga verndarkostina ef upp koma nýjar upplýsingar eða sérstök sjónarmið sem draga úr verndargildi svæðisins.“ Þannig að hér er á þessu tekið 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þetta. Ég hafði tekið eftir þessu en munurinn er sá að varðandi endurmatið á ónýttum kostum í orkunýtingarflokki er verið að mælast til að það verði mælt fyrir þeim í lögum, en hinum megin er verið að tala um að verkefnisstjórnin skoði þá eftir sinni eigin hentisemi. Ég skildi þetta að minnsta kosti þannig, en hv. þingmaður leiðréttir mig ef það er rangur skilningur. Síðan ætla ég ekkert að bæta við fleiri spurningum en leyfa hv. þingmanni að nýta þennan takmarkaða tíma, eina mínútu, til að svara varðandi „buffer zone“.

Herra forseti. Áhrifasvæði geta verið tvenns konar. Áhrifasvæði virkjana, sem við köllum stundum þéttingarsvæði í mengunarvörnum, eru okkur öllum kunn. En áhrifasvæði fyrir vernduð svæði er kannski nýtt hugtak í umfjöllun okkar um náttúruvernd eða nýtingu landsvæða. Það er það sem verið er að tala um þarna. Við þekkjum þetta mjög vel frá reglum UNESCO við skráningu á heimsminjalistana. Þar eru tiltekin svæði útnefnd, en síðan eru áhrifasvæðin rakin vegna þess að það sem gerist á þeim svæðum hefur ótvírætt áhrif á hið verndaða svæði. Það er þetta sem verið er að meina þegar talað er um áhrifasvæði vegna Vatnajökulsþjóðgarðs. Þannig er Þingvallavatn 

Virðulegi forseti. Það var ágætt að hv. þingmaður endaði andsvar sitt á að ræða um áhrifasvæði og nefndi Þingvallavatn, þjóðgarðinn og áhrifasvæði þar. Eins og við þekkjum eru virkjanir í Soginu og virðast ekki hafa haft stórkostleg áhrif á áhrifasvæði til að mynda UNESCO. Sá staður er að minnsta kosti á heimsminjaskrá þrátt fyrir að virkjanirnar séu afhlaupið af vatninu. Ég ætlaði að spyrja aðeins út í áhrifasvæðið, þetta „buffer zone“. Mér finnst þetta alls ekki liggja nægilega skýrt fyrir og hef spurt: Hversu víðtækt er áhrifasvæðið? Er það einhvers staðar skilgreint í fjarlægðum, lengd eða rúmmáli? Svo spyr ég líka hv. þingmann: Voru hugmyndir um stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs kynntar sveitarstjórn Skaftárhrepps þegar samningaviðræður voru við umhverfisráðuneytið, ekki einasta að verið væri að stækka þjóðgarðinn heldur gæti gilt nákvæmlega það sama um ótilgreint svæði fyrir utan þjóðgarðinn, svokallað áhrifasvæði, og það svæði sem væri innan þjóðgarðsins? Ég vildi gjarnan fá svar við þessum spurningum. Síðan var önnur spurning sem ég vildi spyrja hv. þingmann: Telur hún að jafnvægis eða jafnræðis sé gætt í þingsályktunartillögunni og í meðförum ráðherranna þegar þessir sex virkjunarkostir í vatnsafli eru teknir út en jarðvarmavirkjunarhlutinn sem inni var er ekki tekinn út? Ég spyr sérstaklega í ljósi þess sem hv. þingmaður talaði mjög mikið um, áhættu og galla sem fylgja sannarlega sumum jarðvarmavirkjunum þar sem hlutfall brennisteinsvetnis er hátt. Það væri mjög áhugavert að heyra hvort hv. þingmaður teldi ekki að það hefði einfaldlega verið skynsamlegra að hafa frekar inni 

Herra forseti. Það gæti verið áhugavert að ræða hvort virkjanir í Soginu fengju staðist umhverfismat ef það svæði væri ósnortið nú og við ætluðum að fara í gegn með það. Eitt er víst að þær höfðu gríðarleg áhrif á sínum tíma. Menn hafa reynt og reyna enn að vinna gegn þeim áhrifum og veitir ekki af. Ég tel að miðað við daginn í dag hefði þurft að huga miklum mun betur að því máli. Ég get ekki svarað því hvort sveitarstjórn Skaftárhrepps hafa verið kynntar þessar hugmyndir um áhrifasvæði um leið og fjallað var um stækkun Vatnajökulsþjóðgarð. Það hljóta þeir að gera sem við það borð sátu. Það sem ég vildi sagt hafa er að það er ekki rétt sem hv. þingmaður sagði, að það gildi nákvæmlega það sama um hið verndaða svæði og um áhrifasvæðið. Um áhrifasvæðið gildir að það sem þar fer fram má ekki hafa áhrif á hið verndaða svæði. Eins og við vitum getur það tekið til grunnvatnsstreymis og mengunar og að það þrengi að útivist eða möguleikum til að njóta náttúrunnar á hinu friðlýsta svæði. Það er ekki rétt að það gildi nákvæmlega hið sama um áhrifasvæðið og um hið friðaða svæði. Spurt er hvort hér gæti jafnvægis á milli vatnsafls og jarðvarma. Það gerir það að sjálfsögðu ekki í þessari tillögu. Nú er tími minn úti og ég skal reyna að svara 

Herra forseti. Varðandi nýtingarflokkinn og þá kosti sem eru settir í hann vil ég spyrja hv. þingmann hvort hv. þingmaður hafi ekki sama skilning og sá sem hér stendur, að það að setja kost í nýtingarflokk þýði ekki endilega að hann verði nýttur heldur að það sé auðveldara að fá fjármuni til rannsókna. Er nokkuð að því þegar maður talar um varúðarsjónarmið og að fara varlega í öllu, bæði með jarðvarmavirkjanirnar sem þar eru sannarlega og hugsanlega vatnsaflsvirkjunarkostina sem hefðu að mínu mati átt að vera í nýtingarflokknum og kannaðir til hlítar? Það er ekki 100% öruggt að kostir í nýtingarflokki verði nýttir. Það getur vel komið í ljós að það sé óskynsamlegt og óarðbært. Að lokum eitt, hv. þingmaður nefndi það að beina því til verkefnisstjórnarinnar, eða lagafyrirmæla eða ég vissi ekki hvert það átti að fara, 

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að svara því sem hv. þingmaður spurði um síðast. Nei, ég sé ekkert samræmi þar í milli. Ég tel, og hef sagt það áður í þessum ræðustól, að orkufyrirtækin eigi ekki að taka að sér eða skipta sér af stjórnsýslu í sveitarfélögum eða greiða fyrir framkvæmdir sem einhvers konar aðgangseyri að íbúunum og sveitarstjórninni til að koma sér betur fyrir í sveitarfélaginu. Ég hef margoft sagt þetta hér og tel að það standist ekki stjórnskipunina. Það gerir það bara ekki. Ég er ekki alveg viss um að ég hafi skilið hv. þingmann rétt með aðra spurningu en við leggjum áherslu á að flokkun í nýtingarflokk er ekki endanlegt virkjunarleyfi. Það þarf að sjálfsögðu að afla rannsóknarleyfis og fá útgefið virkjunarleyfi til að 

Virðulegi forseti. Þegar við skoðum þá þingsályktunartillögu sem er umfjöllunarefni þessarar umræðu blasir við að áherslan í henni er öll á háhitasvæðin en síður á vatnsaflsvirkjanir. Við getum sagt að tvær vatnsaflsvirkjanir fái náð fyrir augum þeirra sem undirbjuggu þetta plagg og komust í nýtingarflokk en háhitasvæðin eru hins vegar býsna mörg. Í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar eru hins vegar sett fram mikil varúðarsjónarmið um hvers konar nýtingu á háhitasvæðum. Það er talað um að það vakni efasemdir og áleitnar spurningar um sjálfbærni orkuvinnslunnar. Hv. þingmaður talaði meira að segja um að um væri að ræða sóun og sjálftöku núverandi kynslóðar í þessum efnum, það væru sömuleiðis efasemdir og áleitnar spurningar um mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva og affallsvatns. Hv. þingmaður fór yfir það áðan. Hið sama á við um mengun lofts af völdum brennisteinsvetnis sem hv. þingmaður ræddi líka talsvert og loks jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar sem hv. þingmaður fór enn fremur nokkrum orðum um og vitnaði til reynslu af þessum efnum. Þá vaknar spurningin: Hver er eiginlega boðskapur meiri hluta nefndarinnar? Annars vegar höfum við tillöguna sem hv. þingmaður gerir ekki tillögu um að verði breytt, um að áherslan sé á háhitasvæðin og nýtingu þeirra, og hins vegar koma fram þessar grafalvarlegu athugasemdir sem maður hlýtur að leiða af því að meiri hlutinn vari við því að fara þessa leið. Ég spyr hv. þingmann: Hvaða áhrif hafa þessi sjónarmið á möguleika á nýtingu á háhitasvæðum eins og til dæmis á Reykjanesi eða við Þeistareyki svo ég taki bara dæmi af virkjunarkostum sem menn hafa verið með í umræðunni? 

Herra forseti. Það sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar er að gera er að hvetja til þess að varlega verði stigið til jarðar við nýtingu háhitans vegna þeirrar reynslu og þeirrar nýju þekkingar sem hefur orðið til á undanförnum árum. Íslendingar eru frumkvöðlar í nýtingu háhitans en hér á landi eru aðstæður mjög sérstakar. Það á til að mynda við um það hve nýtt landið er, hve ný hraunin eru og gropin. Hv. þingmaður nefndi ekki einn af þeim ókostum sem ég hafði orð á, lónmyndun á yfirborði. Það er hægt að komast hjá þessum atriðum flestum ef menn vanda sig, en það kann að vera mjög dýrt og þess vegna segjum við að það þurfi að horfa til þess fyrir fram í umhverfismati og líka til kostnaðarins þegar kemur að því að selja orkuna. Orkan okkar er dýrmæt en við skulum heldur ekki láta eins og það kosti ekki neitt að afla hennar og ef það kostar það að grípa þurfi til varúðarráðstafana til að losna við óæskileg áhrif, mengun á neysluvatni eða mengun á andrúmslofti, hlýtur það að koma fram í endanlegri verðlagningu á raforkunni sem þannig er búin til. Við þekkjum miklu betur ókostina við vatnsaflsvirkjanirnar. Þar er þessi stóra lónmyndun á yfirborði þar sem grónu landi er sökkt. Við höfum nýjar upplýsingar um að jarðhitageymirinn sé ekki endanlegur heldur séu þetta stakar varmanámur. Það er alveg nýtt og við verðum að taka tillit til nýrrar vísindalegrar þekkingar á hverjum tíma og það er það sem við erum að hvetja til.

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að þetta eru ákaflega óljós skilaboð. Annars vegar er áherslan í tillögunni, sem hér er verið að fjalla um og meiri hlutinn gerir að sinni í rauninni, á orkunýtingu á háhitasvæðum. Síðan kemur meiri hlutinn og hefur uppi mjög ströng varúðarsjónarmið varðandi alla nálgun þarna og alla nýtingu á þessu svæði og er í raun og veru að sýna fram á með sínum rökum að það sé mjög varhugavert að fara í nýtingu miðað við þá þekkingu sem við höfum o.s.frv. Hv. þingmaður reynir að svara og segir: Ja, þetta kallar á rannsóknir og þetta verður örugglega dýrt. Þá vil ég spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi: Telur hv. þingmaður að miðað við þær upplýsingar sem hér eru reiddar fram sé raunhæfur kostur á næstu árum að fara í nýtingu á þeim háhitasvæðum sem eru tilnefnd í nýtingarflokkinn? Í öðru lagi: Hver á að framkvæma þessar rannsóknir? Undir hvaða formerkjum er það gert? Hv. þingmaður færði fyrir því rök að það væri býsna varlegt að treysta 

Herra forseti. Það er rangt eða ég hef mismælt mig, ég hef ekki sagt neitt um að orkufyrirtækjunum væri ekki treystandi til að framkvæma þessar rannsóknir. Það sem ég sagði var að þær væru vandasamar og gætu orðið dýrar. Það þarf að taka tillit til þess fyrir fram. Ég tel ekki að skilaboðin í þessu séu neitt óljós. Þetta er ekki orkustefnuplagg. Orkustefna er allt annað en það sem við erum að tala um hér. Við erum að setja ramma utan um annars vegar nýtingu og hins vegar vernd. Menn tala hátt um að ekkert sé hægt að virkja miðað við þetta en ég vil bara vekja athygli á því að í nýtingarflokki eru samkvæmt tillögunum 8,5 teravattstundir af orku og þetta er ögn meira en öll sú orka sem var framleidd í landinu á árinu 1999 þegar vinna við rammaáætlunina fór af stað. Það er ekki eins og það sé verið að skrúfa hér fyrir allt. Það sem við erum að vekja athygli á er að við skulum ekki hunsa nýjar vísindarannsóknir, við skulum stíga varlega til jarðar og 

Herra forseti. Ég mun í ræðu minni fjalla í grófum dráttum um hugmyndafræði, ef ég má. Í þeirri rammaáætlun sem nú liggur fyrir í þingsályktunartillögu ásamt nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, fá ekki allir það sem þeir vilja. Það er stundum sagt um málamiðlanir að þær þýði að allir séu álíka óánægðir en enginn ánægður og þess vegna telja sumir að málamiðlanir eigi ekki að gera yfirleitt, það sé nær að velja á milli sjónarmiða. Það má vera rétt en í jafnstóru máli og því sem hér er til umræðu getur ekki hjá því farið að menn reyni að teygja sig í átt til ólíkra sjónarmiða við niðurstöðu máls. Það hefur verið gert. Samkvæmt þeirri verndar- og orkunýtingaráætlun sem við köllum rammaáætlun, á að vera tryggt að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið sé tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þau sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi, eins og segir í upphafi þingsályktunartillögunnar. Það á að vera tryggt með þingsályktunartillögunni, þegar hún hefur verið samþykkt sem þingsályktun, að ráðherrarnir, þ.e. iðnaðarráðherra í samráði og samvinnu við umhverfisráðherra, leggi slíka áætlun fram á Alþingi eigi sjaldnar en á fjögurra ára fresti og þar sé í samræmi við markmið laga lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar, þar með talið verndunar. Eins og heyra má á ræðum manna í dag eru þeir sem við getum kallað virkjunarsinna ekki alls kostar ánægðir með þetta plagg. Þeir telja að meira hefði mátt virkja og tala um atvinnuuppbyggingu, telja störf og peningaleg verðmæti og sjá fossandi vatn sem ónýttan möguleika sem rennur í tilgangsleysi til sjávar. Verndarsinninn hins vegar dáist að fögrum fossi, hann sér líka mikla möguleika þar en allt annars konar. Hann dáist að upplifuninni, finnur kraftinn frá vatnsaflinu og óskar þess innra með sér að fleiri fái að njóta, til dæmis börnin og barnabörnin. Báðir hafa nokkuð til síns máls. En á það að vera sjálfgefið að virkja allt sem virkjanlegt er bara af því að það er hægt? Er réttlætanlegt að virkja náttúruauðlindir og spilla þar með umhverfi og náttúruperlum - því að það er auðvitað það sem við kostum til - ef við þurfum ekki orkuna? Er atvinnuuppbygging réttlætanleg ástæða virkjunarframkvæmda eins og sumir hafa haldið fram? Væri ekki einmitt nær að spyrja sig: Hversu lítið kemst ég af með? Hvað get ég komist hjá að virkja? Í nýju náttúruauðlindaákvæði í frumvarpi að nýrri stjórnarskrá er í fyrsta skipti fjallað um náttúruna sjálfrar hennar vegna sem undirstöðu lífs í landinu, sem öllum beri að virða og vernda. Þar er í fyrsta skipti sagt berum orðum í texta sem hefur lagagildi að öllum skuli með lögum tryggður réttur á heilnæmu umhverfi, fersku vatni, ómenguðu andrúmslofti og óspilltri náttúru. Í því felst að fjölbreytni lífs og lands sé viðhaldið og náttúruminjar, óbyggð víðerni, gróður og jarðvegur njóti verndar. Þar er kveðið á um að nýtingu náttúrugæða skuli þannig hagað að þau skerðist sem minnst til langframa og réttur náttúrunnar og komandi kynslóða sé virtur. Það mikilvæga ákvæði er til vitnis um vaknandi vitund og virðingu fyrir umhverfinu sem við köllum stundum móður jörð og ekki að ástæðulausu. Það er viðhorf tekið frá öðrum sjónarhóli en þeim sem hingað til hefur verið svo mikils ráðandi í umræðunni um nýtingu náttúrugæða. Íslensk náttúra er ekki aðeins uppspretta ljóss og varma því hún er líka uppspretta næringar og fæðuframboðs. Hún er uppspretta upplifunar og ekki síst ódauðlegrar listsköpunar sem við þekkjum af ljóðum þjóðskáldanna og úr myndlistinni. Það er ekki sjálfgefið að virkja allt bara af því að það er hægt. Náttúran á sinn tilverurétt og óbornar kynslóðir eiga sitt tilkall til þess að koma að ákvörðunum um nýtingu og vernd náttúrugæða. Nýtingu og vernd sem gæti, eins og margir hafa bent á, í raun verið samheiti því að það getur auðvitað líka verið ákveðin nýting að vernda náttúrugæði. Sú rammaáætlun sem nú liggur fyrir mætir í reynd báðum þeim sjónarmiðum af þeirri hófsemi sem vænta má þegar mikið er í húfi og skoðanir skiptar. Hún gerir ráð fyrir skynsamlegri nýtingu en virðir um leið mikilvægi náttúrugersema. Hér er tekið visst tillit til óskertra svæða þótt vissulega hljóti einhverjum að finnast sem lengra hefði mátt ganga í því efni, ekki síst þeim okkar sem annt er um Reykjanesskagann sem náttúruperlu. Á móti má segja að með þessari áætlun hafi fjölda landsvæða, sem að óbreyttu lægju undir sem virkjunarkostir, verið komið í skjól: Jökulsá á Fjöllum, Markarfljóti, Hengilssvæðinu, Geysissvæðinu, Kerlingarfjöllum, Hvítá í Árnessýslu og Gjástykki að hluta. Öðrum svæðum hefur verið skipað í biðflokk þar sem þau bíða frekari rannsókna eða annarra átekta eins og Skrokkalda, Hágöngur og Þjórsá. Við fjölgun kosta í biðflokki er fylgt þeim sjálfsögðu varúðarsjónarmiðum sem eru meginsjónarmið alls umhverfisréttar og við Íslendingar höfum með alþjóðlegum samningum skuldbundið okkur til að fylgja. Hér hefur faglegu ferli verið fylgt að svo miklu leyti sem hægt er þegar mannshönd og mannshugur eru annars vegar. Mál eins og þetta er auðvitað pólitískt í eðli sínu. Það er rammpólitísk spurning að taka ákvörðun um vernd og nýtingu náttúrugæða þegar jafnmikið liggur undir og í þessu máli. Það hafa ekki allir fengið það sem þeir vildu, hér er málamiðlun en hún er skynsamleg að teknu tilliti til hversu andstæð sjónarmiðin eru í því vandmeðfarna máli.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir ágæta ræðu. Ég velti hins vegar fyrir mér eftir að hafa hlýtt á hana hvaða sýn hún hafi á frekari orkuþörf og orkunýtingu í náinni framtíð, kannski þegar litið er til næstu ára. Telur hún að við þurfum, út frá þeim sjónarmiðum sem hún rakti í ræðu sinni, að halda áfram að nýta orkulindirnar, hvort sem um er að ræða jarðhita eða vatnsafl? Eða telur hún að það sé tilefni til að staldra nú við og láta okkur nægja það sem við höfum?

Herra forseti. Sú spurning var einmitt borin upp við fulltrúa Landsvirkjunar á fundi, að mig minnir atvinnuveganefndar frekar en umhverfis- og samgöngunefndar, á fyrri stigum þessa máls. Svar Landsvirkjunar var að í raun og veru þyrftum við ekki að virkja meira. Það væri í reynd ekki þörf á fleiri jarðvarmavirkjunum nema þá vegna stóriðju, það væri einfalt ákvörðunarmál fyrir okkur sem samfélag hvort við vildum virkja meira. Þá eru komin inn önnur sjónarmið en þau hvort það sé raunveruleg þörf fyrir frekari orkunýtingu. Mín sýn er því sú að ef við þurfum ekki að virkja meira getum við staldrað við. Ég heyrði ekki betur á fulltrúum Landsvirkjunar en að það væri sjónarmið þeirra að full ástæða væri til að staldra við eins og sakir stæðu. Hins vegar liggur ljóst fyrir að til framtíðar þurfum við að huga að framtíðarorkunýtingu því að það er auðvitað þörf inn í framtíðina. Á allra næstu árum er þó ekki brýn þörf ef marka má þá sem gerst til þekkja í þeim geira.

Hæstv. forseti. Ég hef heyrt það sjónarmið frá Landsvirkjun að hún sem fyrirtæki þurfi ekki á því að halda að virkja meira, þ.e. Landsvirkjun geti vel hugsað sér sín rekstrarmódel þannig að hún sé með þær virkjanir í gangi sem hún hefur og það sé ekki nein þörf fyrir fyrirtækið, út frá rekstrarlegum forsendum, til að virkja, það geti lifað af miðað við núverandi aðstæður. Landsvirkjun er hins vegar aðeins eitt af mörgum fyrirtækjum á því sviði þótt það sé að sönnu stórt. Burt séð frá þeirri spurningu get ég ekki annað en skilið hv. þingmann þannig að hennar sýn á þau mál sé sú að ekki sé þörf á því að fara í virkjunarframkvæmdir eða frekari orkunýtingarframkvæmdir í náinni framtíð. Ég velti fyrir mér hvort afstaða hennar til rammaáætlunarinnar byggist á því vegna þess að það sem vekur athygli í því, eins og fram hefur komið í umræðunni, er að þær virkjunarframkvæmdir sem okkur sýnast næstar í tíma og að auðveldast væri að fara út í, eru færðar úr nýtingarflokki niður í biðflokk meðan þær framkvæmdir sem sennilega eru dálítið lengra undan vegna annarra ástæðna, þá er ég að vísa til jarðvarmavirkjana, eru settar í nýtingarflokk. Mér sýnist einmitt að þessi rammaáætlun, eins og hún er sett upp, geri ráð fyrir stoppi á næstu árum.

Herra forseti. Það hefur komið fram í þessari umræðu og umfjöllun um málið að það er ekki brýn þörf fyrir frekari nýtingu vegna almenningsþarfa í landinu, ekki á næstu árum. Ef við förum í frekari virkjanir núna er það til að þjóna stóriðjunni en það er ekki þörf á því vegna almenningsnota. Eins og hér hefur komið fram í umræðunni, og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir benti á rétt áðan, er rammaáætlun ekki orkunýtingarstefna, hins vegar er æskilegt að hún sé tengd við orkunýtingarstefnu. Það er hins vegar viðfangsefni og verkefni. Af því að hv. þingmaður spyr um mína persónulegu sýn og afstöðu til þessa máls þá byggir hún fyrst og fremst á sjónarmiðum, sem ég held að okkur hljóti öllum að vera mjög nákomin, um sjálfbærni og skynsamlega nýtingu. Að fara sér ekki óðslega vegna þess að það kemur fram á hverjum tíma, og ekki síst á þeim tímum sem við lifum núna, ný þekking og nýjar viðvaranir, t.d. varðandi endingartíma háhitasvæða sem eru viðkvæmari en talið var bara fyrir áratug. Afstaða mín til málsins byggir því á almennum sjónarmiðum, samþættingu náttúruverndarsjónarmiða og skynsamlegrar nýtingarstefnu.

Virðulegi forseti. Það er þessi spurning um það hvort við þurfum að virkja eða ekki. Svarið við þessu er dálítið afstætt. Það er ljóst mál að til að halda á okkur hita og fá ljós þurfum við ekki á virkjunum að halda. Það má segja kannski að það sé ákveðið lúxusvandamál fyrir okkur sem þjóð að vera með þessa orkugnótt sem við sannarlega höfum. Margar þjóðir eru einmitt í þeim vanda að geta hvorki nýtt rafmagn eða aðra orkugjafa nema þá með ósjálfbærum hætti til þessara grundvallarþarfa samfélagsins. Það sem við höfum auðvitað verið að gera til viðbótar við þetta er að nýta þessa orku til að auka verðmætasköpun í samfélaginu, atvinnusköpun í samfélaginu o.s.frv. Það er viðfangsefni okkar nú og í framtíðinni að velta því fyrir okkur með hvaða hætti við getum nýtt þessa orku, ef við svo kjósum, til að auka verðmæti fyrir samfélag okkar og atvinnusköpun jafnframt. Ég tel að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar sé að segja: Þegar við ætlum að horfa á það að nýta orkuna með einhverjum hætti er áherslan greinilega sú að það verði gert með því að nýta háhitasvæðin. En á sama tíma eru slegnir mjög alvarlegir varnaglar. Mig langar til að reyna að ítreka spurningu mína, sem ég bar fram áðan: Hvaða skilaboð er verið að senda? Annars vegar er tillagan um að hverfa að mestu leyti frá því að setja vatnsaflsvirkjanir í nýtingarflokk en setja þeim mun fleiri háhitavirkjanir í nýtingarflokkinn. En á sama tíma er verið að leggja upp með þann málflutning, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að að mörgu sé að hyggja, margt þurfi að skoða betur, ýmislegt sé mjög varhugavert varðandi nýtingu á háhitasvæðunum. Þess vegna eru það óneitanlega mjög óljós skilaboð um það hvert stefna beri vegna þess að þetta er ekki bara tillaga um vernd, þetta er líka tillaga um nýtingu enda ber þingsályktunartillagan það heiti.

Herra forseti. Þurfum við að virkja? Á hvaða forsendum eigum við að virkja? spyr ég hv. þingmann. Hann talar um atvinnulífið, hann talar um aukna verðmætasköpun. En virkjun náttúruauðlinda þýðir að gengið er á náttúrugæði. Við þurfum því að vera mjög meðvituð um það, þegar við ákveðum að ganga á náttúrugæði, í hvaða tilgangi það er gert og hversu rík þörfin sé. Er það orkuþörfin sem ræður þá för eða eru það ómálefnaleg eða önnur sjónarmið sem kannski tengjast ekki beint eins og t.d. atvinnusjónarmið og óskilgreind verðmætasköpun og þá fyrir hvern? Nýting háhitasvæðanna, eins og þingmaðurinn kom inn á, er umhugsunarefni, það er alveg rétt, vegna þess að fram eru að koma vísbendingar um að þau séu viðkvæm, að þau séu ekki endurnýjanlegar auðlindir með sama hætti og talið var. Þau eru endurnýjanleg en það tekur miklu lengri tíma fyrir þau að endurnýja sig en áður var talið. Þau eru ekki endalaus brunnur. Orkustefnu þurfum við auðvitað að setja, orkustefnu þurfum við að tengja við þessa rammaáætlun en þessi rammaáætlun tekur fyrst og fremst mið af nýtingu og vernd ákveðinna landsvæða. Orkunýtingarstefna er síðan eitthvað sem við þurfum að tengja við þessa rammaáætlun eins og hún liggur fyrir.

Virðulegi forseti. Við skulum ræða þetta svona almennt, eins og við höfum verið að gera, vegna þess að ég held að þessi umræða verðskuldi það alveg. Ég held að við hv. þingmaður séum alveg sammála um að auðvitað þurfum við að gera þetta í sem mestri og bestri sátt við náttúruna. Ég veit að við hv. þingmaður erum bæði áhugafólk um útivist, stundum það, og ég held að upplifun okkar af náttúrunni sé álíka að þessu leytinu. Við þurfum þá að velta því fyrir okkur hvernig við getum nýtt þessa orku til atvinnusköpunar því að það liggur fyrir að við erum ekki að gera það vegna orkunýtingarþarfar okkar sem íbúa landsins. Við erum að gera þetta vegna þess að við trúum því að við getum búið til aukin verðmæti til hagsbóta fyrir þjóðina, fleiri störf og þar fram eftir götunum. Við þurfum þá að stíga varlega til jarðar, það er alveg hárrétt. Þessari tillögu var ætlað að búa til þetta jafnvægi milli annars vegar nýtingarinnar og síðan verndarinnar. Ég tel að í meginatriðum hafi býsna vel tekist til. Og á hvaða forsendum eigum við þá að virkja? Við eigum að virkja á þeim forsendum að við göngum varlega fram gagnvart náttúrunni, og það getum við augljóslega gert, eins og mörg dæmi sanna, á sviði vatnsaflsvirkjunar. Þess vegna vekur það -  Við höfum mörg dæmi um að hægt sé að nýta vatnsaflið með skynsamlegum hætti í góðri sátt við náttúruna. Mér finnst því skjóta skökku við að það skuli hafa verið hin pólitíska niðurstaða ríkisstjórnarflokkanna að leggja minni áherslu á vatnsaflsvirkjanirnar en verkefnisstjórnin lagði upp með en setja meira hlutfallslegt vægi á háhitasvæðin sem hv. þingmaður og fleiri þingmenn hafa verið að segja að séu lítt rannsökuð aðferð, þurfi mikillar varúðar við, þurfi að skoða miklu betur, þurfi að finna nýjar lausnir sem ekki séu til staðar. Þá virðast skilaboðin vera svolítið óljós. Annars vegar er vatnsaflsvirkjunum hent út og háhitasvæðin eru í nýtingarflokki en þau má greinilega ekki virkja.

Herra forseti. Ætli skýringin á því að áherslan er svona milli vatnsafls- og jarðvarmavirkjana í áætluninni sé ekki sú að vatnsaflsvirkjanirnar lágu fyrst við höggi og auðveldustu vatnsaflskostirnir voru virkjaðir fyrst þannig að þeim kostum er kannski farið að fækka miðað við það sem var hér í upphafi. Með hvaða hætti nýtum við virkjun náttúruauðlinda til atvinnusköpunar, hvað er þingmaðurinn að hugsa um? Hann hlýtur þá fyrst og fremst að vera að hugsa um stóriðjuna því að það er sú atvinnusköpun sem þá blasir fyrst og fremst við. Það er til dæmis ekki þörf á frekari virkjunum vegna almannahagsmuna, vegna hitunar og orku til almenningsnota. Við megum ekki heldur gleyma því, sem ég minntist á í ræðu minni, að vernd náttúrugæða getur verið nýting vegna þess að það skapar líka störf að hlífa ákveðnum svæðum. Ferðaþjónustan nýtir sér þessar náttúruauðlindir margar hverjar í atvinnuskyni þannig að vernd er á vissan hátt nýting, ekki bara í huglægum skilningi heldur í beinum efnahagslegum og samfélagslegum skilningi. Þetta er, eins og ég segi, alltaf spurning um hverju við ætlum að kosta til. Það sem mér finnst nú mest um vert í þessu er að við stígum varlega til jarðar, nýtum þessa rammaáætlun sem góðan ramma og grind utan um það hvernig við teljum gerlegt að nýta þau landsvæði til orkunýtingar sem legið hafa undir í umræðunni. Ekki er þar með sagt að virkja þurfi alla hluti strax og síðan þarf að tengja þessa rammaáætlun við stefnumótun í orkunýtingarmálum til framtíðar.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað ánægjulegt í sjálfu sér að við séum þó komin að því að fara að afgreiða í fyrsta sinni þingsályktunartillögu sem byggir á hugmyndafræðinni um rammaáætlunina. Þetta er gömul hugmyndafræði sem tók nokkurn tíma að þróa, en það má segja að þetta metnaðarfulla verk, að reyna að búa til jafnvægi milli nýtingarinnar og verndunarinnar, hafi byrjað formlega fyrir svona 13 til 14 árum, árið 1999. Það var á sínum tíma undir pólitískri forustu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins. Ég hygg að enginn hafi dregið dul á að verkið yrði mjög erfitt að öllu leyti og það væru mjög margir þættir sem þyrfti að horfa til. Enda var teiknað inn í þetta ferli allt saman, bæði sjónarmið sem lutu að nýtingunni, að arðseminni, að verndarsjónarmiðum, að sjónarmiðum margvíslegra atvinnugreina, landeigenda, ferðaþjónustu, orkufyrirtækja, annarra sem vilja kaupa orkuna og þar fram eftir götunum. Það voru með öðrum orðum mjög margar breytur undir. Það var mjög margt sem menn voru að reyna að leiða fram og tryggja að leiddi til að niðurstaðan gæti orðið sú sem menn vonuðust eftir, nokkuð víðtækt pólitískt samkomulag um þá niðurstöðu sem fengist að lokum. Lengst af gekk það mjög vel. Verkefnisstjórnir tóku við af verkefnisstjórnum. Málinu vatt fram. Smám saman skýrðist myndin. Smám saman varð ljóst í stórum dráttum hvaða verkefni yrðu örugglega verndarverkefni og hvaða verkefni gætu mögulega orðið nýtingarverkefni. Allt lofaði þetta mjög góðu og byggðist auðvitað mjög mikið á pólitísku trausti og trausti manna á að það verkferli sem mótað var fyrir 13 til 14 árum fengi að halda sér. Að menn mundu standast freistinguna að færa málin aftur inn í þann gamalkunna búning sem var efni í miklar pólitískar þrætur árum og áratugum saman og við öll þekkjum, bæði yngri og eldri. Ég hygg að í hugum okkar flestra var mikils til vinnandi að við næðum að breyta áherslunum sem við höfðum áður haft í þær sem verkefnisstjórnirnar voru að vinna að og litu síðan dagsins ljós í þykkum, ítarlegum og vel unnum faglegum skýrslum þeirra. Það var gert ráð fyrir að lögð yrði fram ákveðin þingsályktunartillaga sem ætti að endurspegla alla þessa vinnu. Þá gerðist það fyrir tveimur árum eða svo að ákveðið var að breyta ferlinu á lokastigum þess, svona um það leyti sem verkefnunum var að ljúka af hálfu verkefnisstjórnarinnar. Þá var ákveðið að búa til eins konar nýja stoppistöð fyrir ferlið. Hún var inni í ríkisstjórninni og átti að fela tveimur ráðherrum að taka við drögum að þingsályktunartillögu sem byggðist á vinnu verkefnisstjórnanna. Þessi drög að þingsályktunartillögu fólu í sér ákveðnar tillögur um verkefni sem færu í nýtingarflokk í fyrsta lagi, biðflokk í öðru lagi og verndarflokk í þriðja lagi. Í raun og veru var kannski ekki stórpólitískur ágreiningur um að það kynni að vera á margan hátt skynsamlegt að búa til þessa stoppistöð, sem ég vil kalla svo. Af hverju er það þannig? Það var auðvitað ljóst mál að þótt verkefnisstjórnirnar væru að vinna vel og mjög fagmannlega hlaut þetta að verða pólitísk ákvörðun að lokum, eðli málsins samkvæmt. Við höfðum auðvitað flest hver væntingar til þess að þessi pólitíska ákvörðun yrði reist eingöngu á faglegum forsendum, en létum af því og reyndum að standast freistingarnar sem auðvitað voru í hugum okkar margra um að setja verkefni sem við töldum sjálf í hjarta okkar og huga að ættu þar heima inn í einhverja þessara þriggja flokka. Það sem hlaut líka að liggja til grundvallar, a.m.k. lá það til grundvallar minni afstöðu í þessu máli, var að auðvitað var mörgum það ljóst að einhvern tímann yrði málinu að ljúka í þessari faglegu vinnu. Þá gætu komið upp réttmætar efnislegar athugasemdir sem gerði það að verkum að áður en málið færi inn til Alþingis væri rétt að láta fara yfir það. Skoða málið í því ljósi að menn tækju afstöðu til athugasemda og ábendinga sem bærust frá almenningi, frá fyrirtækjum, sveitarfélögum, almannasamtökum, frjálsum félagasamtökum og þeim öðrum sem vildu láta í sér heyra varðandi þessi verkefni. Svona teoretískt séð hljómaði þessi hugmynd, sem seinna var leidd í lög, 2011 hygg ég að það hafi verið, ekkert mjög illa. Þar sem gert var ráð fyrir því að farið yrði faglega yfir málið undir verkstjórn tveggja ráðherra og þannig yrði það keyrt inn í Alþingi. Það sem gerðist hins vegar var að hæstv. ráðherrar brugðust þessu trausti okkar. Ekki bara trausti okkar alþingismanna, sem í góðri trú samþykktum lögin því við treystum því að menn reyndu að halda áfram á þeirri braut sem hafði verið mörkuð fyrir nærri einum og hálfum áratug síðan. Þess vegna erum komin í þennan mikla vanda sem við er að glíma. Það sem gerðist, og er alveg sjáanlegt og er enginn vandi að sýna fram á og ég ætla aðeins að rekja hérna með nokkrum dæmum, er það að þegar sú vinna, sem átti að vera framhald af hinni faglegu vinnu sem naut mikils trausts í samfélaginu hjá öllum hagsmunaaðilum jafnt friðunarsinnuðu fólki, nýtingarfyrirtækjunum, sveitarfélögunum, almannasamtökunum og okkar þingmönnum, var komin í hendurnar á hæstv. ráðherra var hún öll komin í uppnám. Ástæðan var auðvitað einföld. Á bak við núverandi hæstv. ríkisstjórn standa stjórnmálaflokkar sem hafa mjög stríð sjónarmið gegn nýtingu orkuauðlinda, þannig er það. Annar stjórnmálaflokkurinn er hér um bil stofnaður utan um þá hugmyndafræði og er í raun og veru framhald þeirrar umræðu sem hefur átt sér stað að minnsta kosti síðan á 7. áratugnum og örugglega lengur, um kosti og galla nýtingarstefnu þegar kemur að notkun á orkuauðlindum okkar. Innan Samfylkingarinnar eru sömuleiðis mjög sterk sjónarmið í þá átt að nýta eigi minna og vernda meira. Þá er ekki verið að horfa til hinna faglegu þátta, þá er fremur verið að horfa á upplifun eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir lýsti fyrir okkur og á fullan rétt á sér í þessa umræðu. Þá verða menn hins vegar að gera greinarmun. Annars vegar er það upplifunin og hins vegar er reynt að búa til jafnvægismat á þeim þáttum sem ég var hér að gera grein fyrir. Gleymum því ekki að á landsfundi Vinstri grænna 28.–30. október 2011 var ályktað um að flokknum yrði falið að stækka verndar- og biðflokkinn. Með öðrum orðum: Erindið var lagt fyrir hina pólitísku fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs og var þetta: Virðum að vettugi niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar, berjumst fyrir því pólitíska markmiði okkar að fækka nýtingarkostunum, fjölga verndunarkostunum og fjölga í biðflokknum til þess að gera það að verkum að við náum okkar sjónarmiði fram, okkar hugmyndafræði, okkar hugsjónum, um það að nýta minna og vernda meira. Það var auðvitað bara þannig. Þegar það liggur fyrir svona afdráttarlaus pólitísk yfirlýsing af hálfu annars stjórnarflokksins um að una ekki niðurstöðu verkefnisstjórnanna, er það bara þannig að það hlýtur að hafa afleiðingar. Þetta er í rauninni krafa um að stækka annars vegar verndarflokkinn og hins vegar biðflokkinn og minnka nýtingarflokkinn. Fyrir okkur sem fylgdumst með, og það var auðvelt að fylgjast með því þetta fór nú fram mikið í fjölmiðlum, þessum átökum sem urðu innan stjórnarflokkanna og milli þeirra að einhverju leyti var þetta auðvitað allt saman deginum ljósara. Í þessum efnum voru svona ákveðin tabú. Það var t.d. algjört bannorð að nýta kostina í neðri hluta Þjórsár. Það er mikið afturhvarf frá sjónarmiði hæstv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra sem tefldi þeim virkjunarkosti fram gegn ýmsum öðrum virkjunarkostum sem menn höfðu á fyrri stigum verið að ræða um m.a. á hálendinu. Þá kom hæstv. atvinnu- og nýsköpunarráðherra, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og sagði: Látum þessa virkjunarkosti á hálendinu vera og förum fremur í það að virkja við neðri hluta Þjórsár, þar sem þar er fyrst og fremst um að ræða manngert land og afleiðingarnar fyrir hina óspilltu náttúru eru fyrir vikið miklu minna virði. Engu að síður var þetta orðið svona heilagt stríð gegn virkjunum í neðri hluta Þjórsár. Það lágu fyrir svardagar einstakra þingmanna um að verndun neðri hluta Þjórsár væri orðin forsenda stuðnings við ríkisstjórnina og það varð auðvitað að setja þetta inn í þennan búning. Það kom sér vel að þessum lögum hafði verið breytt, að þessi nýja stoppistöð hafði verið búin til fyrir hæstv. ráðherra ríkisstjórnarinnar til þess að möndla með málið eftir að það var komið út úr því ferli sem ég var að gera grein fyrir. Þess vegna var alveg kjörið að taka málið inn og möndla með það í einhvern tíma undir þeim formerkjum að nú væri verið að skoða þetta mál í anda laganna og síðan kæmi einhver niðurstaða fram sem væri það sem við tækjum afstöðu til. Nú höfum við heyrt það hér í dag að mjög skiptar skoðanir eru jafnvel um þessa niðurstöðu. Það er dálítið sérkennilegt að hlusta á það hvernig annars vegar talsmenn meiri hlutans lýsa því yfir að þeir standi að þessari þingsályktunartillögu eins og hún liggur fyrir og hins vegar koma líka fram mjög alvarlegar athugasemdir við það sem verið er að leggja til varðandi nýtingarflokkinn sjálfan. Rétt eins og ég hef farið yfir í einhverjum andsvörum fyrr í dag eru skilaboðin sem við erum að fá í gegnum þessa þingsályktunartillögu í raun og veru mjög óljós þegar við lesum hana með nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Annars vegar gerðu upphaflegu tillögudrögin ráð fyrir allmörgum virkjunarkostum í formi vatnsaflsvirkjana. Það var síðan verkefni ráðherranna að tína út þessa virkjunarkosti, fækka þeim allnokkuð og setja inn í biðflokk, en að halda hins vegar að mestu leyti þeim virkjunarkostum sem voru inni í nýtingarflokki á háhitasvæðum. Þetta er auðvitað dálítið athyglisvert sjónarmið því að það sem þetta mun væntanlega þýða er að þetta kann að auka mögulegan þrýsting á hraðari nýtingu jarðvarmans. Vatnsaflsvirkjanirnar eru komnar í biðflokk í stórum stíl, og í raun ekki nema tveir kostir eftir. Annars vegar er það Hvalárvirkjun í Ófeigsfirði sem er tiltölulega lítil virkjun, gæti verið mikilvæg en skorar ekkert allt of hátt þegar kemur að hagkvæmninni og verður væntanlega ekki ráðist í hana. A.m.k. ekki eins og menn eru með hugmyndir um nema ríkið komi þar til skjalanna með verulega fjármuni til að greiða tengigjöldin sem eru henni samfara. Það segir okkur að hún er auðvitað ekki eins hagkvæm og ýmsir aðrir virkjunarkostir, bæði sem við höfum þegar framkvæmt og eins aðrir virkjunarkostir sem annars hefðu verið í stöðunni hefði þeim ekki verið ýtt út úr tillögunni. Hins vegar er það áhugaverð virkjun, Blönduveituvirkjun eins og menn hafa kallað hana. Hún virðist vera rakin framkvæmd þegar kemur að hagkvæmninni. Hún er hins vegar ekki mjög stór kostur og mun auðvitað ekki velta stórri þúfu. Þá er komið að hinum kostunum sem eru til reiðu í nýtingarflokknum. Það er auðvitað rétt sem hefur verið sagt hér að nýtingarflokkurinn er í sjálfu sér ekki ákvörðun um það að fara í framkvæmdir. Hann felur ekki í sér framkvæmdaleyfi, hann felur bara í sér að búið er, á grundvelli þeirrar vinnu sem verkefnisstjórnirnar hafa unnið, að raða inn í þennan nýtingarflokk sem gefur til kynna að það er minni fyrirstaða fyrir því að fara af stað með nýtingu ef öll önnur leyfi fást til þess. Þá þurfa menn auðvitað að fara í gegnum býsna þröngt nálarauga. Það er í fyrsta lagi umhverfismat sem þarf að fara fram engu að síður. Við höfum verið að styrkja þann lagalega ramma mjög mikið í gegnum tíðina þannig að möguleikarnir á því að fara af stað með virkjanir, hvort sem er á háhitasvæðum eða annars staðar, eða aðrar framkvæmdir, hafa þrengst mjög mikið frá því sem áður var. Ferlið er orðið miklu lengra, aðkoma miklu fleiri umsagnaraðila er núna tryggð, þannig að maður skyldi ætla að áður en farið yrði af stað í framkvæmdir af þessu taginu sé róið fyrir allar víkur og afleiðingarnar af framkvæmdunum skoðaðar. Engu að síður er það svo að þegar við skoðum þetta er enginn vafi á að áhersla meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, og auðvitað ríkisstjórnarinnar sem lagði fram þessa þingsályktunartillögu á sínum tíma og hæstv. umhverfisráðherra mælti fyrir, er í rauninni á háhitasvæðin. Það er síðan dregið í land með dálítið sérkennilegum hætti í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, þar sem eru viðraðar mjög alvarlegar athugasemdir við fjöldamarga þætti sem tilheyra virkjunum á háhitasvæðum. Ég hef þegar nefnt þetta og ætla að ítreka þetta. Það er sagt að efasemdir og áleitnar spurningar hafi vaknað um sjálfbærni orkuvinnslunnar. Þetta er ekkert smámál. Hér er verið að segja að það megi efast um og það megi spyrja áleitinna spurninga um hvort það að virkja á háhitasvæðum sé sjálfbær orkunýting, sem hefur verið ákveðinn grunnþáttur í orkustefnu okkar. Talað er um að mengun grunnvatns geti orðið af völdum skiljuvökva og affallsvatns, sem er auðvitað heilmikil ábending. Það er mikil athugasemd þar sem er í rauninni verið að segja að þetta geti til dæmis haft áhrif á neysluvatn okkar, ef menn fari ekki mjög varlega í þessum efnum. Í þriðja lagi er vakin athygli á að þetta geti leitt til þess að loft mengist af völdum brennisteinsvetnis. Við þekkjum þessa umræðu. Hún hefur til dæmis komið fram í spurningunni um Bitru. Við þekkjum athugasemdir og áhyggjur íbúa í Hveragerði í þessum efnum. Sama máli gegnir um þær spurningar sem hér er vakið máls á og lýst efasemdum um. Hér er verið að nefna jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar. Með öðrum orðum: Það er verið að reisa gríðarlega alvarlegar athugasemdir við hugmyndina um nýtingu á háhitasvæðum yfir höfuð. Það er það sem er verið að segja. Þrátt fyrir að þessi háhitasvæði séu nánast einu virkjunarkostirnir sem komust, þrátt fyrir allt, inn í orkunýtingarflokk í tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt: Skilaboðin eru mjög óljós. Ég get ekki lesið annað út úr þessu en að það sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar er að senda okkur skilaboð um sé að það sé mjög hæpið að fara í nokkrar þær virkjunarframkvæmdir sem sé skipað í nýtingarflokk. Ég ítreka það. Mér er ljóst að það að fara í nýtingarflokk er langt frá því að vera sjálfvirk ávísun á framkvæmdir, eins og ég hef þegar rakið. En það eru samt sem áður skilaboð, að setja þessar framkvæmdir í nýtingarflokk. Þess vegna vekur það margar spurningar þegar meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar leggur sérstaka áherslu á allar þær neikvæðu afleiðingar sem kunna að vera af því að fara í framkvæmdir á háhitasvæðum miðað við þá þekkingu og tækni sem við höfum í dag og miðað við þær forsendur sem nú liggja fyrir um mögulega nýtingu til virkjana á þessum háhitasvæðum 

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þetta er gríðarmikilvægt mál og hefur verið lengi í vinnslu. Það eru 14 ár eða þar um bil frá því fyrst var farið að tala um þetta. Ágætt er að minna á að það var undir forustu núverandi stjórnarandstöðuflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sem þessi vinna tók á sig þá mynd að farið yrði í samráð um þetta og reynt að raða hlutunum niður. Það eru því margir sem hafa komið að þessu verkefni. Hugmyndin var sú að leita leiða til að ná sem víðtækastri sátt um þau svæði sem við viljum nýta og þau sem við viljum vernda. Sett var á fót verkefnisstjórn og þar fór fram mikið samráð og mikil vinna í hópum sem skoðuðu ákveðna hluti. Sú vinna er ekki óumdeilanleg frekar en allt annað sem mannskepnan tekur sér fyrir hendur. Flestir ákváðu að taka þessa vinnu eins og hún var unnin og reyna að sammælast um að fara þá leið að raða þessum kostum í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Það sem gerist síðan er að þegar þessari vinnu er lokið og verkinu skilað ákveða þeir stjórnarflokkar sem nú eru við völd að nýta sér heimild í lögunum - ég ætla að orða það þannig - til að fikta í þessum tillögum og röðun. Kom á daginn að gerðar voru breytingar um að taka ákveðna kosti úr biðflokki og setja yfir í verndarflokk. Að mínu mati varð við það rof á þeirri samstöðu sem mögulegt var að ná um málið, það var gert pólitískt og að mínu mati var það fyrst og fremst gert til að bjarga lífi ríkisstjórnarinnar. Þetta varð á endanum verndaráætlun Vinstri grænna. Þeir hafa meira og minna allt kjörtímabilið stjórnað öllu þegar kemur að atvinnulífi og atvinnuuppbyggingu. Samfylkingin hefur látið það algjörlega fram hjá sér fara og ekki sinnt því til að halda lífi í ríkisstjórninni. Úr verður að ríkisstjórnin heldur væntanlega velli vegna þess að búið er að uppfylla helstu kröfu Vinstri grænna. Ég er ekkert hissa á því að þingmenn Vinstri grænna séu mjög ánægðir með árangurinn. Það virðist vera að takast að hafa hér áfram mikla kyrrstöðu þegar kemur að framkvæmdum og orkunýtingu næstu árin því að ef þessi áætlun verður að veruleika horfum við fram á áframhaldandi stöðnun. Þegar ég segi það á ég ekki endilega við að það þurfi að virkja og virkja fyrir stóriðju, alls ekki. Það kann vel að vera að nóg sé komið af slíku þegar búið er að uppfylla verkefnið í Helguvík. Þá er allt í lagi að menn setjist niður og velti fyrir sér hvort leita eigi í alvöru annarra tækifæra. Það vill nú þannig til að fleiri hafa bankað á dyrnar, en þeir þurfa vissulega orku. Ég tel að með þessu sé verið að tefja alla slíka vinnu um nokkur ár. Það er sorglegt því að það mun seinka efnahagsbatanum á Íslandi og það mun seinka því að heimilin í landinu rétti úr kútnum. Ég veit ekki hvað það er sem stjórnarflokkarnir, og aðallega þingmenn Vinstri grænna, ætla að benda á sem „eitthvað annað í staðinn“, eins og þeir hafa oft sagt og lítið komið út úr því. Ekki er að sjá að eftir fjögurra ára stjórnarsetu þessara tveggja flokka hafi einhver árangur orðið í atvinnulífinu. Um er að kenna eftirlátssemi Samfylkingar gagnvart öfgum Vinstri grænna og það að halda þurfti þessari vonlausu ríkisstjórn saman. Ég vildi leyfa mér, herra forseti, að líta svo á að sú tillaga sem hér er lögð fram sé ekki mikils virði og í raun einskis virði. Það er búið að taka alla sátt úr þessu og gera þetta að pólitísku máli. Það hefur verið viðurkennt hér í þinginu að það sé þannig. Mig minnir - og nú ætla ég að hafa það nákvæmlega þannig, herra forseti, að segja að mig minnir - að hæstv. umhverfisráðherra hafi sagt að þetta væri að sjálfsögðu pólitískt plagg. Gott, þá er það bara á hreinu. En það þýðir að þeir sem á eftir koma og munu stjórna landinu, hvort sem það er á næsta kjörtímabili eða þarnæsta, geta að sjálfsögðu leikið þann sama leik að hafa þetta sem sína stefnumörkun og ekki reyna að ná víðtækri sátt. Þó að væntanlega sé búið að tryggja þessu máli meiri hluta atkvæða hér á þinginu með einhverjum samningum held ég að það sé ekki nema rétt svo tryggt. Við heyrðum ágæta ræðu hv. þm. Kristjáns Möllers hér áðan, ekki var hægt að misskilja þá ágætu ræðu með nokkrum einasta hætti. Ég velti því fyrir mér hvort ég eigi að fara í gegnum þessi nefndarálit, ég ætla í það minnsta að gera það síðar í þessari umræðu. Ég ætla kannski að nota tímann til að ræða almennt um pólitíkina sem er í þessu og fylgir. Ég hef líka áhyggjur af því, og hef lýst því áður, herra forseti, að mér sýnist að eftir þær breytingar sem gerðar hafa verið sé staðan sú að um 1.000 megavött séu í nýtingarflokki í jarðhita en eingöngu 65–70 megavött í vatnsafli. Við hljótum að spyrja hvort skynsamlegt sé að leggja svona mikla áherslu á jarðhitann þegar flestir eru sammála um að rannsóknir og þekking þar sé takmarkaðri en á vatnsaflinu. Þá veltir maður fyrir sér hvort verið sé að taka óþarfa áhættu með því að beina kröftum í þessa átt. Þær virkjanir sem eru í nýtingarflokki í vatnsafli eru Hvalárvirkjun og Blönduveita, þ.e. það á að stækka eða auka afköst Blöndu. Blanda er að sjálfsögðu vel þekkt virkjun og hefur gegnt hlutverki sínu afar vel. Það er hins vegar þannig í dag að orka Blönduvirkjunar er flutt um langan veg, þar er að sjálfsögðu eitthvert orkutap. Heimamenn, á Blönduósi til dæmis, í Húnavatnssýslum, hafa mikinn áhuga á að nýta orku virkjunarinnar til hagsbóta fyrir samfélag sitt og telja þar af leiðandi að nýta eigi þá stækkun sem er fyrir hendi í að efla atvinnu á svæðinu. Það er mjög mikilvægt að gera það þar sem þetta er eitt af þeim svæðum, Norðurvesturland allt, sem hefur látið undan síga á undanförnum árum. Uppi eru hugmyndir í Húnavatnssýslu um að reisa gagnaver og er það komið býsna langt, mjög áhugavert verkefni. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að tryggja orku til þess. Hin virkjunin í vatnsafli er Hvalárvirkjun. Það er ánægjulegt að sjá hana þar inni. Við vitum hins vegar að til þess að hún verði að veruleika þarf meira að koma til en bara að virkja. Það þarf að tryggja að hægt sé að dreifa orkunni frá virkjuninni þannig að hún styrki atvinnulíf á Vestfjörðum. Þetta er ekki mjög stór virkjun, herra forseti, en hún er mjög mikilvæg og sérstaklega fyrir þetta svæði. Því þarf að gera allt sem mögulegt er til að unnt sé að fara í þá virkjun og dreifa orku um svæðið eins og hægt er. Ég ætla líka að leyfa mér, herra forseti, að gagnrýna röðunina - sem kom reyndar frá verkefnisstjórninni, þannig að það sé nú alveg á hreinu - hvað viðvíkur jökulánum í Skagafirði. Ég tel mig þekkja það svæði býsna vel og hef verið í sveitarstjórn þar býsna lengi og hef fylgst náið með þessu máli. Mér er ómögulegt að skilja hvers vegna þær virkjanir eru ekki í orkunýtingarflokki. Ég veit að á einhverjum tímapunkti var óhagkvæmt að virkja þar vegna þess að flutningur á orkunni um langan veg dró hagkvæmnina niður. Það er hins vegar mikill áhugi á því heima fyrir að nýta þessa orku þar, í það minnsta hluta hennar, og því er eðlilegt að taka það með í reikninginn. Að þessu sögðu sýnist mér að eftir vinnu verkefnisstjórnarinnar vanti töluvert mikið upp á að samfélagsleg áhrif, til dæmis á því svæði, séu metin. Áhrifin sem af þessari framkvæmd yrðu, og síðar áhrifin af því að nýta orkuna sem næst virkjuninni, eru gríðarlega mikil. Við sem þekkjum vel til vitum nákvæmlega hvernig það mun allt ganga fyrir sig. Þarna er um að ræða þrjár virkjanir; Skatastaðavirkjun B og C og svo Villinganesvirkjun. Villinganesvirkjun er sú minnsta af þessum og var á sínum tíma mjög hagkvæm virkjun, þegar þær hugmyndir voru fyrst kynntar. Eflaust mætti gagnrýna margt fleira í þessu, þ.e. í þessari röðun, en ég ætla reyndar að geyma mér það. Mér sýnist á umræðunni að þessi tillaga sé málamiðlun milli stjórnarflokkanna, en samt séu menn með efasemdir út af áhrifum jarðhitans, eða þeim framkvæmdum, út af brennisteini og jarðskjálftum og öllu því sem þessu fylgir. Mér finnst svolítið sérstakt að leggja mikla áherslu á þetta. Að mínu viti er kristaltært að Íslendingar munu þurfa að nýta náttúruauðlindir sínar, þar á meðal orkuna, til að byggja upp atvinnustarfsemi. Það á að sjálfsögðu að gera mjög skynsamlega. Það á að gera á þann veg að fyrir hana fáist sem best verð og þannig að hún skili sem flestum störfum og slíkt. Það á líka að kortleggja hvar við nýtum orkuna. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það eigi að láta þau svæði sem eru undir þegar kemur að því að framleiða orkuna njóta hennar með einhverjum hætti, en að sjálfsögðu þarf líka að flytja orku til Reykjavíkur og á suðvesturhornið til að tryggja atvinnusköpun og atvinnustarfsemi þar. En það á ekki að vera sjálfgefið að þetta renni allt í eina átt. Það á að vera sjálfgefið, að mínu viti, að menn horfi kannski fyrst næst virkjunarstaðnum og þeim samfélögum sem þar eru, hvort þau geti notið góðs af framkvæmdinni á einhvern hátt. Þar af leiðandi legg ég áherslu á að það sé skoðað með einhverjum hætti. Ég lýsti efasemdum um það ferli sem tók við eftir verkefnisstjórnina. Það reiptog sem þar varð á milli stjórnarflokkanna, um hvert ætti að setja ákveðna kosti, varð að sjálfsögðu til þess að málið tafðist. Nú er staðan orðin sú að stutt er eftir af kjörtímabilinu og spurning hvort ekki sé einfaldlega betra að fara vel yfir þetta mál vegna þeirrar gagnrýni sem komið hefur fram og skoða það nánar. Það er ljóst að um þetta verður ekki nokkur einasta sátt hér á þingi. Þetta er svo sem ekki eina málið sem stjórnarflokkarnir hafa haldið á og komið í mikið ósætti. Flest mál hafa verið unnin þannig. Það er ekkert nýtt að sú staða sé uppi. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að ef ríkisstjórnin ætlar að skilja við málið eins og hér er lagt til muni það tefja í allmörg ár frekari uppbyggingu á atvinnu og í efnahagslífi Íslendinga, það muni tefja fyrir endurreisn. Sú endurreisn ætti að vera komin miklu lengra en orðið er. Ég óttast að endurreisnin muni tefjast jafnvel þó að núverandi stjórnarflokkar fari frá völdum, að viðskilnaðurinn verði með þeim hætti. Á nefndarálitum sem liggja frammi sjáum við að margt er gagnrýnt í þessu ferli öllu. Ferlið er gagnrýnt og samráðsleysið. Það er gagnrýnt að menn hafi farið með þetta út í bæ, hafi farið að skipta á milli sín hvað ætti að fara í verndarflokk og hvað ekki. Ég ætla að leyfa mér að gagnrýna það. Það virðist hafa verið á einn veg sem unnið var, þ.e. reynt var að fjölga eins miklu og hægt væri í verndarflokknum. Ekki var verið að færa úr vernd í bið eða úr bið í nýtingu, alla vega ekki í því magni sem gert var þegar fært var úr bið yfir í vernd. Ég ætla að leyfa mér að deila á það, herra forseti, að menn hafi farið í að togast sín á milli um þessa kosti. Þetta er að sjálfsögðu pólitískt plagg. Þetta er pólitísk yfirlýsing fyrstu hreinu vinstri stjórnarinnar um að áfram eigi að ríkja stöðnun í landinu þegar kemur að nýtingu orkuauðlinda. Þetta mun seinka málum, við það verðum við væntanlega að una, þ.e. verði þetta samþykkt. Ég er ekki að gefa mér það, herra forseti, að þetta verði samþykkt í þinginu. Ég vonast enn til þess að menn nái áttum. Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér síðar í þessari umræðu að fara yfir þau nefndarálit sem liggja frammi. Ég verð að viðurkenna að mér gafst ekki tími til að klára það allt. Ég mun vonandi fá tækifæri til að komast aftur að til að ræða þetta. Menn hafa gjarnan staðið í þessum ræðustól og talað um stóriðjustefnu. Talað eins og þeir sem vilja nýta auðlindir landsins séu sóðar sem vilji ganga illa um og sóa verðmætum. Það er mjög bagalegt að sitja undir slíku. Það er að sjálfsögðu rangt og ósanngjarnt að halda slíku fram þegar málið snýst um að nýta auðlindir skynsamlega, að vera ekki með neinar öfgar, hvorki í þá áttina að nýta of mikið af þeim né að nýta of lítið af þeim. En mér sýnist að hið síðarnefnda hafi orðið ofan á hér. Ég tel að við það verði varla unað. Ég kann ekki að segja, herra forseti, hvort hægt sé að breyta þessu með einföldum hætti ef þetta verður samþykkt, ég hef bara ekki kynnt mér það til hlítar. Væntanlega þarf ákveðið ferli að fara af stað en það kann að vera að við getum farið yfir það síðar. Hér er breytingartillaga frá Atla Gíslasyni og Lilju Mósesdóttur. Þau leggja til að ákveðnir nýtingarkostir færist úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Ég hlustaði á ræðu hv. þm. Atla Gíslasonar í dag og hann færði ágæt rök fyrir máli sínu. Þetta þarf hins vegar að skoða í samhengi við þær tillögur sem komu frá verkefnisstjórninni og skoða betur þær röksemdir sem eru fyrir því að færa þetta. Eins og staðan er tel ég skynsamlegt að menn samþykki ekki hér í þinginu þessa áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða heldur reyni að leita sátta um málið. Það var ætlunin í upphafi þó að ekki hafi tekist betur til en raun ber vitni.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ítarlega og efnismikla ræðu. Ég þakka honum líka fyrir að hyggjast síðar í umræðunni lesa nefndarálit meiri hlutans því að það er, þó að ég segi sjálfur frá, efnismikið og ítarlegt plagg sem skynsamlegt er að kynna sér þegar maður fer í umræðuna. En auðvitað hafa menn mismikinn tíma. Það eru ekki nema 19 dagar síðan nefndarálitið kom fram, 22. nóvember, þannig að það er ekki von að allir hafi haft tækifæri til að kynna sér það. Hv. þingmaður taldi í ræðunni að tillagan sem hér liggur fyrir væri lítils virði og eiginlega einskis virði. Þá er rétt að spyrja á hverju það byggist vegna þess að breytingarnar frá verkefnisstjórnartillögunni eru sex. Þær felast í því, hv. þingmanni til glöggvunar, að þrír kostir á tveimur svæðum - reyndar má kalla það fimm og hálfan eða hvað það nú er - eru færðir frá tillögum formannahópsins, sem svo er kallaður, og yfir í þingsályktunartillöguna sjálfa, úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Það er ekki um það að ræða að neinn kostur sé færður úr biðflokki í verndarflokk, vegna þess að ég tek eftir að hv. þingmaður hefur misskilið það eitthvað. 
             Ég vil spyrja hann hvort það geri tillöguna lítils eða einskis virði að um sé að ræða 6 kosti af 67? Jafnframt vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hann sé ekki sammála nefndaráliti 1. minni hluta. Þar er sagt að ráðherrarnir hafi tekið hinar vondu ákvarðanir í málinu en að tillögur frá formannahópnum séu góðar. Ég spyr vegna þess að hv. þingmaður hefur ýmsar skoðanir á jökulánum í Skagafirði sem eru í biðflokki af hálfu formannahópsins. Ég þakka honum að öðru leyti kærlega fyrir sína ræðu, en það væri gott að fá að vita hvort hv. þingmaður er sammála eða ósammála nefndaráliti 1. minni hluta, því að ég geri ráð fyrir að hann hafi kannski kynnt sér það. Það er sumsé framsóknarmaðurinn í nefndinni, hv. þm. Ásmundur Einar 

Virðulegi forseti. Ég ætla nú að biðja hv. þingmann afsökunar ef ég hef mismælt mig hér áðan og sagt að eitthvað færi í verndarflokk. Ég tel að það hafi verið rangt af ráðherrunum að fara að fikta í málinu vegna þess að með því var það gert að pólitísku plaggi. Ég hef líka ákveðnar skoðanir á því sem kom út úr formannahópnum. Það skiptir ekki máli hver gerði hvað, skoðun mín er sú að jökulárnar í Skagafirði eigi að vera í nýtingarflokki. Ég var búinn að sætta mig við að málin yrðu með þessum hætti, þ.e. eins og tillagan var. Ég get illa sætt mig við það og finnst afar slæmt að stjórnarflokkarnir hafi farið að fikta í málinu. Þess vegna segi ég að tillagan hafi verið gjaldfelld. Ætlunin var að sjálfsögðu að ná einhvers konar sátt um málið. Þegar farið var í þá vegferð var strax ljóst að erfitt yrði að ná sátt um málið þar sem einstakir pólitískir aðilar voru farnir að breyta hlutunum, ég orða það bara þannig. Það kann vel að vera að það samræmist ekki lögum að einhverjir aðrir komi að þessu. Ég efast ekkert um að ráðherrarnir hafi haft fulla heimild til að gera þetta, það kemur fram, ef ég man rétt, hv. þingmaður getur annars leiðrétt mig. Ef ég man rétt kemur fram í lögunum að ráðherrar geta snurfusað málin, ef ég má orða það þannig, en ég held að í þessu tilviki hefði ekki átt að fara þá leið vegna mikilvægis þess að ná sátt um verkefnið. Þess vegna segi ég að það sé ekki mikils virði þegar búið er að eyðileggja sáttina.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að hafa svarað spurningum mínum tiltölulega skýrt; tillagan er lítils eða einskis virði í fyrsta lagi vegna þeirra sex kosta sem breyttust frá formannahópnum til þingsályktunartillögunnar. Í öðru lagi er hv. þingmaður ekki sammála nefndaráliti 1. minni hluta, þ.e. hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni. Það er ósköp heiðarlegt og ágætt að fá það frá þingflokksformanni Framsóknar að hann er sumsé ekki sammála því áliti. Hann telur að gallar séu það miklir á tillögum formannahópsins og vinnu verkefnisstjórnar væntanlega - og þá faghópanna líka, a.m.k. varðandi jökulárnar í Skagafirði, að ekki sé hægt að taka undir nefndarálit 1. minni hluta í umhverfisnefnd. Hv. þingmaður segir í þriðja lagi að ráðherrarnir hafi ekki átt að skipta sér af þessu, þ.e. annaðhvort hafi þeir ekki átt að taka mark á þeim umsögnum sem bárust við drögin að þingsályktunartillögu sem kom frá formannahópnum, eða að þær umsóknir hefðu alls ekki átt að verða og málið hefði átt að afgreiða í einhverjum bakherbergjum 

Virðulegi forseti. Hv. þm Mörður Árnason hefur því miður þann leiða ávana að túlka það sem menn segja í þessum ræðustól út um víðan völl. Er það mikil list að geta það. Hv. þingmaður veit vel að það kom aldrei fram í orðum mínum að ég væri ósammála nefndaráliti 1. minni hluta. Ég sagði hins vegar að ég væri ósammála því sem komið hefði fram og lagt hefði verið til að jökulárnar ættu ekki að vera í nýtingarflokki. Þar af leiðandi er ég ósammála tillögu verkefnisstjórnarinnar líka, en það þýðir ekki að ég styðji ekki álit minni hlutans. Hv. þingmaður orðaði það hins vegar alveg ágætlega sem við hugsum kannski mörg þegar hann talaði um að breyta ætti málinu eða ræða það í bakherbergjum. Það var vitanlega rætt í bakherbergjum ríkisstjórnarflokkanna. Ég hef ekki sagt að það ætti að ræða annars staðar. En hv. þingmaður orðaði það svona, beint frá hjartanu. Það voru bakherbergin hjá ríkisstjórnarflokkunum sem réðu því að þessir sex kostir voru færðir. Menn eiga ekki að hafa pólitísk afskipti af málinu, hvort kostirnir séu einn, sex 

Hæstv. forseti. Það voru tvö atriði í máli hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar sem vöktu spurningar hjá mér; annars vegar umfjöllun hans um virkjanirnar í Skagafirði, sem hafa að sönnu fengið minni athygli í þessum umræðum en bæði í þingsal og í nefndarstarfi en hugsanlega mátti búast við. Þessar virkjanir, Skatastaðavirkjanir og Villinganesvirkjun, voru settar í biðflokk af formannahópnum sem skilaði drögum að þingsályktunartillögu. Þær hafa þess vegna ekki verið jafnáberandi í umræðunni og þeir vatnsaflsvirkjunarkostir sem ráðherrarnir tveir, umhverfisráðherra Vinstri grænna og iðnaðarráðherra Samfylkingarinnar færðu úr nýtingarflokki niður í biðflokk. Af því hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vék að þessum kostum í Skagafirði vildi ég spyrja hann örlítið nánar um hvaða skýringar geti hugsanlega verið á því að komist var að þeirri niðurstöðu í ljósi þess að virkjanirnar tvær hafa lengi verið á teikniborðinu, það hafa lengi legið fyrir áætlanir um þær. Kann það að vera eingöngu vegna þess að þær eru umdeildar í heimabyggð en ekki af neinum öðrum ástæðum? Hitt atriðið sem ég vildi spyrja hv. þingmann um varðar þá tillögu sem fram kemur í nefndaráliti Framsóknarflokksins í umhverfis- og samgöngunefnd, í nefndaráliti hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar. Það er það atriði að vísa eigi málinu aftur til ríkisstjórnarinnar. Ég spyr: Er það ráðlegt?

Virðulegi forseti. Er ráðlegt að vísa málinu aftur til ríkisstjórnarinnar? Það kann að vera að það sé óráðlegt, en við leggjum það að sjálfsögðu til til þess að reyna að koma einhverju viti í málið. Ekki er hægt að fara með málið í gegnum þingið eins og það lítur út núna. Að okkar mati og hv. flutningsmanns er það ef til vill skilvirkasta leiðin til þess að breyta málinu. Þar sem ríkisstjórnin ákvað að breyta flokkuninni, þ.e. að færa til þessa sex kosti, hlýtur hún að geta fært þá til baka eða komist að niðurstöðu sem fleiri gætu sætt sig við. Varðandi jökulárnar í Skagafirði minnir mig að niðurstaðan hafi verið sú hjá þeim sem fjölluðu um málið, verkefnisstjórninni og öðrum, að það skorti á rannsóknir út af fiskgengd eða einhverju slíku. Menn höfðu líka áhyggjur af framburði jökulvatnsins þar sem gríðarlegt magn af sandi og aur fer út Skagafjörðinn allan saman. Ég bendi hins vegar á að það er mjög langsótt að fara þá leið þar sem búið var að rannsaka það allt meira og minna vegna Villinganesvirkjunar. Það sem út af stóð þar, ef ég man rétt, var að tryggja þyrfti gengd seiða upp fyrir stífluna og áfram inn á hálendið. Einhverjar hugmyndir voru uppi um hvernig það mætti gera með sérstökum fiskvegi einhverju slíku. Ákveðinn hópur í heimabyggð hefur verið á móti þessum áformum alla tíð. Nú er staðan hins vegar sú að þetta samfélag eins og mörg önnur þarf sárlega á því að halda að fjölga atvinnutækifærum. Nú líta margir þannig á að þessi kostur sé nærtækastur í því efni, þ.e. að fara í 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Það er í takt við það sem ég hélt, en hv. þingmaður þekkir auðvitað miklu betur til í Skagafirði en sá sem hér stendur. Það olli mér líka nokkurri umhugsun þegar sú niðurstaða lá fyrir að virkjanirnar í Skagafirði væru ekki í nýtingarflokki heldur í biðflokki. En ég játa það að persónulega hef ég ekki mikla þekkingu á þeim virkjunarsvæðum og hef skoðað færri rök fyrir og gegn þessum framkvæmdum en í ýmsum öðrum tilvikum. Áhugi minn beindist fyrst og fremst að þeirri breytingu sem átti sér stað í meðförum ráðherranna. Segja má segja að málið hafi farið nokkuð undir radarinn hjá mér. Ég vildi, í tilefni af orðum hv. þingmanns um að setja málið til ríkisstjórnarinnar, nefna að það er rétt hjá honum að sem neyðarúrræði kann þetta að vera 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé mjög mikilvægt að reyna allt sem hægt er til þess að breyta þeirri stefnu sem hér er boðuð vegna þess að ég tel að hún muni seinka uppbyggingu og því að Ísland nái kröftum sínum á ný. Þá er ég ekki að segja, þannig að það sé tekið fram, að fara þurfi í þessar virkjanir til þess að virkja fyrir stóriðju eða eitthvað sem er búið að tala um neikvætt, sem ég er ekki endilega sammála. Við þurfum hins vegar að nýta auðlindirnar til að skapa atvinnu í sem fjölbreyttastri mynd. Ég vona svo sannarlega að þegar við förum að virkja og nýta orkuna getum við fundið eitthvað annað en það sem við þekkjum í dag, eitthvað nýtt sem skapar meiri tekjur til samfélagsins þannig að við setjum ekki öll eggin í sömu körfuna. Til þess verðum við að hafa orku til reiðu. Við verðum að geta sýnt fram á að við getum framleitt og búið til það umhverfi sem þessi fyrirtæki sækjast eftir en ég hef áhyggjur af því að það gerist ekki.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir samspil orkunýtingarinnar og atvinnusköpunarinnar. Það er auðvitað grundvallaratriði í þessu máli. Hér hefur verið spurt í umræðunni: Hvers vegna eigum við að virkja? Þurfum við eitthvað að virkja? Er það knýjandi nauðsyn? Auðvitað er það þannig að við búum við ákveðna tegund af lúxusvandamáli. Við getum sagt sem svo að við þurfum ekki að virkja og komumst alveg af. Það mundi áfram vera hiti í húsum og ljós í bæjum og í húsum þótt við virkjum ekki. Það er aftur á móti vandamál sem margar aðrar þjóðir standa frammi fyrir. Þær þurfa að nýta eða fá orkukosti til þess einfaldlega að samfélagið geti unnið áfram. Hjá okkur er það auðvitað þannig að við nýtum orkuna til atvinnusköpunar og svo almennrar verðmætasköpunar. Til að búa til og stækka okkar þjóðarköku svo að menn búi við betri lífskjör, hafi vinnu og úr fleiru að spila og til að hægt sé að halda úti ríkissjóði o.s.frv. Á vissan hátt erum við kannski í svipuðum sporum og Norðmenn. Þeir nýta að vísu jarðeldsneyti og geta út af fyrir sig tekið þá ákvörðun sem mér finnst blasa svolítið við í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar: Við þurfum ekki að virkja, samfélagið okkar mundi rúlla áfram. Norðmenn þurfa ekki alla þessa olíu til að knýja skipin sín eða bensínið til að knýja bíla sína. Þeir nýta orkukosti sína í Norðursjónum til að búa til aukin verðmæti, búa sér í haginn fyrir framtíðina og skapa ný tækifæri. Það samspil er svo mikilvægt og eins og hv. þingmaður nefndi er hægt að nýta þessa orkukosti meðal annars í héraði, eins og Blönduveituvirkjun væri mjög gott dæmi um og gæti á vissan hátt verið forsendan fyrir atvinnusköpun, kannski einkanlega í Húnavatnssýslum. Varðandi Hvalárvirkjun gæti hún fyrst og fremst verið til að auka orkuöryggi á Vestfjörðum en til þarf að koma atbeini ríkisins vegna þess að sú virkjun er ekki nægilega hagkvæm til að standa 

Virðulegi forseti. Varðandi Hvalárvirkjun virðist ljóst að hún er nánast eingöngu hagkvæm ef orkan er nýtt í hlaðinu og það má velta fyrir sér hvort raunhæft sé að horfa á það þannig. Ég held hins vegar að mestu verðmætin væru í því að ná að virkja þarna og dreifa orkunni á raforkukerfið svo að fyrirtæki og einstaklingar á Vestfjörðum byggju við öruggt rafmagn. Að sjálfsögðu væri það sem eftir stæði síðan selt til nýrra atvinnutækifæra sem yrðu þá byggð á þessu svæði. Það er alveg rétt að til að það megi verða þarf að styrkja allt flutningskerfið og gera þeim sem halda á virkjunarleyfinu kost á því að selja inn á raforkunetið og þar þarf ríkið að koma einhvern veginn á móti. Hvers vegna virkjum við? Ég skil ekki þá spurningu sem kemur allt of oft upp. Ætlum við þá að segja að við séum einhvern veginn búin að núllstilla samfélagið? Það þurfi ekki að gera neitt meira er varðar orku? Við ætlum að byggja allt upp á atvinnuvegum sem þurfa ekki orkunýtingu? Það getur vel verið að það sé ákveðin stefna. Ég hef bara enga trú á því að Íslendingar muni nokkurn tímann láta selja sér slíkar hugmyndir, ég tel þær fráleitar. Að við nýtum ekki auðlindir landsins til þess að skapa verðmæti. Við þurfum að sjálfsögðu að búa til verðmæti til að flytja út. Við þurfum að búa til störf sem framleiða vörur einhvern veginn, sem eru svo seldar erlendis og skapa okkur gjaldeyri. Með því borgum við að sjálfsögðu skatta og gjöld og allt slíkt og búum til verðmætagjaldið sem landið þarf svo á að halda. Ef það er þannig að menn sjá ekki mikilvægi þess að nýta þau tækifæri er ég ekki hissa á því að staðan á Íslandi sé eins og hún er í dag, eftir fjögur ár hjá þessum stjórnarflokkum sem virðist vera algjörlega fyrirmunað að sjá tækifærin. 
            

Virðulegi forseti. Þetta eru auðvitað grundvallarspurningarnar. Hvers vegna ætlum við að virkja? Eða eigum við yfirhöfuð að virkja? Það er eiginlega sú spurning sem vakir svolítið yfir þessari umræðu af því að þegar við rýnum í þau sjónarmið sem koma til dæmis fram í meirihlutaályktunum er annars vegar verið að leggja áherslu á að möguleikar í nýtingarflokknum séu á háhitasvæðunum en síðan er það meira og minna slegið út af borðinu með alls konar varnöglum sem eru settir fram og gera það að verkum að það er nánast útilokað að hugsa sér að virkjað verði á þessum svæðum, sem þó eru tilgreind í nýtingarflokknum, á næstu árum. Það þurfa að fara fram viðurhlutamiklar rannsóknir. Hér eru reifaðar miklar athugasemdir, í raun og veru við virkjunarhugmyndir á háhitasvæðum í sjálfu sér og áður en þeim spurningum verður svarað þurfa að liggja fyrir upplýsingar sem eru greinilega ekki til staðar í dag. Við erum í raun og veru að fást við þá grundvallarspurningu hvort við ætlum yfirhöfuð að nýta orkuauðlindir okkar til verðmætasköpunar og atvinnusköpunar í landinu. Eins og ég sagði áðan erum við auðvitað í þeirri eftirsóknarverðu og öfundsverðu stöðu að hafa nægilega orku til að drífa eitt samfélag áfram, og miklu meira en það, en það er líka staðan hjá ýmsum öðrum þjóðum sem til dæmis búa við jarðefnaeldsneyti. Ég nefndi Norðmenn sem dæmi um það. Þeir nota það ekki bara 

Forseti vill vekja athygli á því að klukkan í borði er biluð en mælir hér á forsetastóli þann tíma sem þessi eina mínúta tekur.

Virðulegi forseti. Mér líst ekki á þennan tón sem er í nefndarálitinu vegna þess að ég held að ætlunin í rauninni hjá vinstri stjórninni sem nú er við völd sé að halda áfram á sömu braut. Að reyna að sjá til þess að hér verði ekki nýtt meiri orka en bara til að fá ljós á perurnar, ekki til að skapa verðmæti í samfélaginu. Það er óásættanlegt, svo ekki sé meira sagt. Mig langar að nefna eitt dæmi sem búið er að vinna lengi að. Maður tekur nú gjarnan dæmi nær sér en fyrir norðan hafa aðilar velt því fyrir sér að setja upp koltrefjaverksmiðju og er mikið búið að rannsaka það mál og vinna í því. Sú verksmiðja mundi þurfa einhvers staðar á milli 10–13 megavött, ef ég man rétt, og skapa kannski 50–100 störf. Það þyrfti að flytja inn hráefni að einhverju leyti en 

Virðulegur forseti. Í þessari fyrstu ræðu minni við 2. umr. um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða ætla ég að fjalla almennt um orkumál á Íslandi, enda er tilgangurinn með tillögunni að búa til ramma um þau mál til framtíðar, marka stefnu sem hugmyndin var að gæti lifað af ólíkar ríkisstjórnir. Íslendingar framleiða um 99% af þeirri orku sem nýtt er hér innan lands á endurnýjanlegan hátt, umhverfisvæna orku. Það er heimsmet og skyldi engan undra enda er ótrúlegt að svo stór hluti þeirrar orku sem framleidd er í einu landi skuli vera unnin á umhverfisvænan og endurnýjanlegan hátt. Íslendingar státa sig oft af þessu meti, leggja það oft til málanna í samskiptum við aðrar þjóðir að við getum leiðbeint öðrum um orkumál, hvernig megi virkja sem best umhverfisvæna og endurnýjanlega orku. Það er þess vegna stundum svolítið sérkennilegt að fylgjast með umræðunni hér innan lands þar sem menn finna þeirri orkuframleiðslu jafnvel allt til foráttu, telja hana jafnvel vera í einhvers konar andstöðu við umhverfisverndarsjónarmið. Reyndar minnir slík umræða oft á umræðuna um stjórn fiskveiða því að rétt eins og í orkumálunum státa Íslendingar sig oft af því í samskiptum við aðrar þjóðir að við getum kennt mönnum eitt og annað um stjórn fiskveiða á meðan umræðan hér heima er öll á þeim nótum að allt sé ómögulegt í því hvernig haldið er á sjávarútvegsmálum á Íslandi. En við getum sannarlega leyft okkur að vera stolt af orkuframleiðslunni og hvernig að henni er staðið á Íslandi, bæði út á við og inn á við. Hugmyndin með rammaáætlun var að eyða þeim efasemdum sem hafa verið til staðar um að alltaf væru teknar skynsamlegar og umhverfisvænar ákvarðanir í orkumálum svo ekki færi á milli mála að þau verkefni sem ráðist yrði í til langrar framtíðar hefðu verið yfirfarin á faglegan hátt með tilliti til umhverfisverndarsjónarmiða auk annarra sjónarmiða sem að sjálfsögðu þarf að leggja til grundvallar þegar teknar eru ákvarðanir um virkjanir. En eftir hátt í 14 ára vinnu, faglega vinnu, við gerð þessarar áætlunar hefur hún nú verið sett í uppnám og sett í pólitískar skotgrafir eins og því miður allt of mörg mál á þessu kjörtímabili. Það er auðvitað mjög dapurlegt ef það verða örlög þeirrar vinnu og ekki bara fyrir núverandi ríkisstjórn heldur fyrir stjórnvöld í landinu til langrar framtíðar og allan almenning sem á mjög mikið undir því að hér verði til næg orka til að standa undir uppbyggingu á atvinnutækifærum og að sjálfsögðu að næg orka verði til að hér megi áfram eiga sér stað umhverfisvæn framleiðsla ýmiss konar varnings. Slík framleiðsla sem hér hefur vaxið á undanförnum árum og áratugum á nú líklega hvað stærstan þátt í því að Íslendingar fóru ekki verr út úr efnahagshruninu en raun varð, þ.e. að við héldum velli og hefðum náttúrlega getað unnið okkur miklu hraðar út úr því ef skynsemi hefði ráðið för við stjórn efnahagsmála, en það er önnur umræða. Aftur að orkumálunum. Mikilvægt er að huga að því að orku þarf í nánast alla þá starfsemi sem menn taka sér fyrir hendur og sérstaklega í framleiðslugreinum. Við Íslendingar höfum á undanförnum árum byggt upp heilmikla framleiðslu á sviði stóriðju, einkum og sér í lagi í álframleiðslu. Í rauninni er tvöfaldur ávinningur fyrir umhverfið í því fólginn að Íslendingar hafi byggt upp þá álframleiðslu innan lands vegna þess að þar erum við að framleiða umhverfisvænan málm á umhverfisvænan hátt. Þegar ég segi að ál sé umhverfisvænn málmur á ég við að sú þróun að menn séu farnir að nota ál í ríkari mæli en aðrar þyngri málmtegundir, til dæmis við framleiðslu á bifreiðum og flugvélum, leiðir af sér gríðarlega mikinn sparnað á útblæstri vegna þess að léttari bílar eyða minna af eldsneyti. Þar með erum við Íslendingar að leggja okkar af mörkum við að framleiða umhverfisvænni samgöngutæki og umhverfisvænni byggingar svo eitthvað sé nefnt. Ef menn hefðu byggt til að mynda álver sem framleiddi jafnmikið ál og við framleiðum á Íslandi einhvers staðar annars staðar í heiminum, ég gæti nefnt Saudí-Arabíu sem dæmi því að umfangsmiklar framkvæmdir í byggingu álvera hafa verið þar, þá hefði sú framleiðsla leitt til miklu, miklu meiri útblásturs og mengunar en hún hefur leitt til á Íslandi. Þegar kemur að loftslagsmálum verðum við nefnilega að hugsa um heiminn sem heild og líta á Ísland sem þátttakanda í því að skapa betra andrúmsloft fyrir heiminn allan. Auðvitað fylgir því alltaf eitthvert rask þegar ráðist er í virkjunarframkvæmdir, það er óhjákvæmilegt. Það að byggja bæi og borgir eða þess vegna býli hefur auðvitað áhrif á umhverfið. Maðurinn hefur áhrif á umhverfi sitt. En þá er mikilvægt að það sé gert á þann hátt að umhverfið skaðist sem allra minnst á því. Það hefur verið haft að leiðarljósi við ákvarðanatöku um framkvæmdir. Ég minni á að þrátt fyrir hástemmdar yfirlýsingar margra stjórnarliða, meira að segja hæstv. forsætisráðherra, þegar kemur að orkumálum og stóriðju þá studdu nú langflestir, a.m.k. langflestir hv. þingmenn Samfylkingarinnar, þær framkvæmdir sem ráðist var í á síðasta áratug. Enda óþægilegt að ímynda sér hvernig ástandið væri á Íslandi núna ef ekki hefði verið farið í þær framkvæmdir sem gerðu þá miklu framleiðsluaukningu sem átt hefur sér stað í landinu á undanförnum árum og þá miklu gjaldeyrissköpun sem því hefur fylgt, gjaldeyrissköpun sem hefur raunar haldið okkur á floti efnahagslega eins og ég nefndi hér í upphafi. Þetta hefur vissulega allt áhrif á umhverfið og tilgangurinn með rammaáætlun var sá að lágmarka þau áhrif, ná sem bestu samspili milli framleiðslu á umhverfisvænni orku fyrir Ísland og umheiminn, en líka að vernda íslenska náttúru. Við þekkjum ýmis dæmi um að virkjanir hafi jafnvel haft, leyfi ég mér að segja jákvæð áhrif á umhverfið. Lítum til dæmis á virkjanirnar í Soginu, alveg sérstaklega fallegar virkjanir, Írafossstöð og Ljósafossstöð, sem í rauninni bæta umhverfið, gera það alveg sérlega aðlaðandi og um leið framleiða orku, sem í upphafi skipti sköpum á höfuðborgarsvæðinu við að draga úr mengun í nánasta umhverfi fólks. Ljósafossstöð sem reist var 1937 gerði mönnum kleift að nota rafmagnseldavélar í Reykjavík en fram að þeim tíma hafði þurft að nota kolaeldavélar og oft og tíðum kolakyndingu líka. Mengunin í Reykjavík var því miklu meiri og auðvitað mjög óholl fyrir íbúana þangað til Ljósafossstöð var reist 1937, virkjun sem fer mjög vel í umhverfinu og breytti ótrúlega miklu fyrir samfélagið, ekki hvað síst á höfuðborgarsvæðinu. Hvað með þær stóru virkjanir sem hafa verið reistar á undanförnum áratug, hafa þær haft mikil og jákvæð áhrif á líf almennings? Þær hafa svo sannarlega gert það vegna þess að þær eru ein af meginstoðunum í þeirri uppbyggingu velferðar sem varð til á seinni hluta 20. aldar. Það verður ekki fram hjá því litið að ef ekki hefði verið ráðist í þær framkvæmdir, sem vissulega höfðu nokkur áhrif á umhverfið, væru kjör alls almennings á Íslandi mun lakari og við værum miklu verr í stakk búin til að halda uppi þeirri velferð sem Íslendingum þykir eðlileg og nauðsynleg. Það er þróun sem hlýtur almennt að teljast jákvæð að við framleiðum meiri verðmæti og búum þau til með umhverfisvænni orku. Ef sú orka yrði til annars staðar í heiminum mundi hún skapa miklu meiri mengun og hafa miklu verri áhrif á umhverfið. Menn hafa verið að prófa sig áfram með eitt og annað í orkumálum. Í Þýskalandi og mörgum Evrópuríkjum er orðið mjög áberandi að sjá húsþök þakin sólarrafhlöðum. Að mínu mati er mjög lítil prýði að því, sérstaklega í gömlum, fallegum þýskum bæjum. En sums staðar er þeim raðað út á akra, og er svo sem ekki fallegt þar heldur, en menn telja það þó þess virði vegna þess að með því móti tekst þeim að framleiða orku án þess að brenna kol eða olíu og valda mengun í andrúmsloftinu. Svo eru það vindmyllurnar sem eru raunar orðnar algjör plága sums staðar í Evrópu, í Danmörku, ekki hvað síst á Jótlandi, og í Norður-Þýskalandi, þar sem vindmyllur þekja fleiri, fleiri tugi eða hundruð ferkílómetra. Og þetta eru engar smávindmyllur. Ég held reyndar stundum að þegar menn hugsa um vindmyllur sjái þeir fyrir sér litlar vindmyllur eins og eru settar á þök sums staðar á býlum í Evrópu eða í Kristjaníu í Kaupmannahöfn. Það er kannski það sem hv. þingmenn hafa í huga, sumir hverjir í stjórnarliðinu, þegar þeim verður hugsað til vindmyllna og sjá þær sem einhverja lausn. Ég er ekki að segja að ég sé á móti því að menn geri tilraunir með vindmyllur. En þær eða aðrar leiðir sem menn hafa verið að skoða til að framleiða umhverfisvæna orku eiga hins vegar mjög erfitt með að keppa við þær leiðir sem Íslendingar hafa farið til þessa, vatnsaflsvirkjanir og jarðvarmavirkjanir. Lítum aðeins á dæmið um vindmyllurnar vegna þess að nú ætlar Landsvirkjun að reisa tvær vindmyllur í tilraunaskyni, og hefur þegar reist eina. Hún afkastar þegar best lætur, þegar mest rok er og hámarksnýting, 900 kílóvöttum, sem er talsvert afl, enda er þetta ákaflega stór vindmylla. En hvað ef menn ætluðu nú að framleiða jafnmikla orku og Kárahnjúkavirkjun framleiðir með slíkum vindmyllum? Hvað þyrfti þá margar vindmyllur? Ja, þær þyrftu að vera hátt í tvö þúsund og leggja undir sig svæði sem væri rúmlega 20x20 kílómetrar, þ.e. ef það væri ferningur. Það væri kannski ekki hægt að koma þeim öllum fyrir á ferningi en ef það væri ferningur væri það 21x21 kílómetri, þ.e. ef við notum varfærin viðmið um hvað þarf að vera breitt bil á milli vindmyllnanna, sem þýðir svæði upp á 441 ferkílómetra. Það er hátt í átta sinnum stærðin á Hálslóni, uppistöðulóni Kárahnjúkavirkjunar, áttföld stærð lónsins við Kárahnjúka. Væri það umhverfisvænt að leggja svo stóran hluta landsins undir risastórar vindmyllur? Ég nefni þetta vegna þess að menn verða auðvitað að setja þessa hluti í samhengi. Við þurfum orku og við munum þurfa enn meiri orku til framtíðar, ekki bara Íslendingar heldur mannkynið, og einhvern veginn verðum við að framleiða þá orku. Ef við viljum forðast það að brenna gasi, olíu eða kolum þurfum við að framleiða umhverfisvæna, endurnýjanlega orku, en hvaða leið sem menn fara hefur það áhrif á umhverfið. Þær leiðir sem við Íslendingar höfum farið með jarðvarma- og vatnsaflsvirkjunum eru þær leiðir sem hafa haft hvað minnst áhrif á umhverfið og eru þannig á allan hátt umhverfisvænastar. Ef menn telja að heimurinn komist af án þess að framleiða meiri orku til framtíðar verða menn að svara því hvernig það á að geta átt sér stað. Jafnvel þó að við leitum allra leiða til að spara orku fjölgar fólki í þróunarlöndum, risastórum löndum eins og Kína og Indlandi, hratt. Og þeir hópar í þeim löndum sem geta leyft sér að njóta bærilegra lífsgæða stækka það hratt að óhjákvæmilegt er að orkuþörf heimsins aukist til mikilla muna. Því verðum við Íslendingar að leggja okkar lóð á vogarskálarnar til að sú orkuframleiðsla hafi sem minnst skaðleg áhrif á umhverfið. Aftur að vindmyllunum. Í Bandaríkjunum rétt eins og í Evrópu hafa menn verið að fjárfesta töluvert í vindmyllum og reisa það sem menn kalla „wind farm“ - ætli við getum ekki kallað það vindorkubú á íslensku - ekki hvað síst í Oregonfylki. Það var reyndar til umræðu fyrir nokkrum dögum að Kínverjar hefðu haft áhuga á því að kaupa mörg vindorkubú í Oregon en Bandaríkjaforseti hefði komið í veg fyrir það vegna þess að hann teldi að það væri ógn við öryggi Bandaríkjanna að selja frá sér þá orkuframleiðslu. En tökum dæmi af einu vindorkubúi í Oregon sem heitir Shepherds Flat, við skulum kallað það Smalasléttu á íslensku. Þetta vindorkubú á Smalasléttu í Oregon afkastar 845 megavöttum af raforku með 338 vindmyllum. Þetta eru engar smávindmyllur, þetta eru meira að segja miklu stærri vindmyllur en þær vindmyllur sem Landsvirkjun er að prófa sig áfram með. Hver og ein afkastar 2,5 megavöttum, samanlagt eru 845 megavött á Smalasléttu í Oregon. Þessi 845 megavött, sem menn kannski sjá að eru fleiri megavött en afl Kárahnjúkavirkjunar er, skila hins vegar bara 2 teravattstundum á ári á meðan Kárahnjúkavirkjun, sem er ekki nema 670–690 megavött, skilar meira en tvöfaldri þeirri raforku, 4,6 teravattstundum. Svoleiðis að vindorkubú upp á 845 megavatta afl skilar 2 teravattstundum á ári en Kárahnjúkavirkjun skilar 4,6 teravattstundum. Það er vegna þess að vatnsaflsvirkjanir skila stöðugri orku, þær framleiða jafnt og þétt sama magn af orku og dæla út í kerfið á meðan það er miklu sveiflukenndara, eðli málsins samkvæmt, í vindorkubúunum. Í þessu felst ekki aðeins óhagræði, þ.e. að menn fái minna út úr túrbínunum, heldur hefur þetta líka þau áhrif að orkan er ekki jafngóð söluvara vegna þess að þeir sem kaupa orkuna þurfa að geta reitt sig á að hún skili sér jafnt og þétt. Þar af leiðandi þarf mörg vindorkubú á ólíkum stöðum til þess að skila tiltölulega jöfnu orkustreymi. Þessi samanburður, þetta eina dæmi sýnir okkur hagkvæmnina sem í því felst að framleiða orku með vatnsafli. Bæði leggur það undir sig minna landrými, skilar meiri orku úr túrbínunum og stöðugri orku og er því vænlegasti valkosturinn þegar kemur að því að framleiða orku. 

Frú forseti. Þetta er eitt af þeim andartökum í hinum dásamlega sal okkar á Alþingi Íslendinga þegar maður hlustar á ræðu og hugsar með sér: Þessari ræðu má ekki ljúka strax. Ég hvet því hv. þingmann til þess að halda áfram yfirgripsmiklar ræður með svona skemmtilegri nálgun sem dregur fram hversu mikilvægt það er fyrir okkur að halda áfram því verkefni að virkja og af hverju við virkjum. Hv. þingmaður gerði sérstaklega samanburð við vindmyllurnar, sem ég ætlaði ekki að fara út í hér og ætla mér ekki í fyrirspurnum mínum. Ég þakka hv. þingmanni fyrir frábæra ræðu og hlakka til að heyra fleiri ræður í þá veru sem tengjast orkumálum, framtíðaruppbyggingu okkar Íslendinga, af því að þau snerta efnahagslegt sem og félagslegt öryggi okkar allra. Hv. þingmaður minntist á Írafoss- og Ljósafossstöð og ég er sammála því að ef þeir framsýnu menn sem tóku þá ákvörðun að fara í virkjanir hefðu ekki gert það væru kjör okkar Íslendinga allra lakari. En mér finnst þær líka vera ákveðinn vitnisburður um hversu öflug við erum í uppbyggingu þekkingar. Segja má að Ljósafossstöð og Írafossstöð séu byrjunin á því sem við erum að gera í dag, þ.e. að selja orkuþekkingu okkar. Við gerum það víða um heim, hvort sem það er í Kína, á Indlandi eða annars staðar. Við förum út fyrir landsteinana og byggjum þar á áratugareynslu sem við Íslendingar höfum á sviði tækniþróunar, verkfræðiuppbyggingar og menntunar o.s.frv. Ég sé að tími minn er að verða búinn í fyrra andsvari mínu. Hvernig sér hv. þingmaður fyrir sér að þróun vísindaþekkingar og rannsóknarþekkingar okkar Íslendinga verði, þar sem við erum forustuafl á því sviði í heiminum, ef það pottlok 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni vegna þess að þar hafa Íslendingar náð að skapa sér ákveðið forskot. Við erum með þekkingu á heimsmælikvarða, held ég að mér sé óhætt að segja, þegar kemur að vatnaflsvirkjunum og jarðvarmavirkjunum. Ég er ekkert á móti því að Landsvirkjun eða önnur innlend fyrirtæki prófi sig áfram með annars konar orkugjafa og haldi áfram að þróa framleiðslu sína. En ef við lítum á vindmyllurnar er alveg ljóst að aðrar þjóðir standa mun framar en Íslendingar í þróun þeirrar tækni, til dæmis Danir og Þjóðverjar. Það væri óráð fyrir okkur að ætla að byrja frá grunni í samkeppni með vindmyllur, svo við notum það dæmi áfram, í stað þess að viðhalda því forskoti sem við höfum hvað varðar vatnsaflsvirkjanir eða jarðvarmavirkjanir. Það er ekki bara spurning um eigin hagsmuni okkar Íslendinga að geta selt þá þekkingu, nýtt hana bæði hér heima og erlendis, það er auðvitað líka spurning um að boða fagnaðarerindið, leyfi ég mér að segja, að kynna aðrar þjóðir fyrir þessum kostum. Þær þjóðir eru allar mjög þakklátar sem notið hafa ráðgjafar íslenskra sérfræðinga í orkumálum fyrir það að geta nýtt virkjunarkosti sína eins og Íslendingar hafa gert. Það er því mjög erfitt að skilja þá neikvæðni sem oft skýtur upp kollinum í umræðum hér í þinginu og stundum í umræðum í íslenskum fjölmiðlum varðandi hina umhverfisvænu orkuframleiðslu okkar Íslendinga vegna þess að útlendingar líta almennt á hana sem eitt af því sem gerir Ísland svo gott land, sem gerir Ísland að fyrirmyndarlandi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það er algjörlega óþolandi að þurfa að hlusta á að búið sé að gera hina grænu orku að einhverri ógn við náttúruna, ógn við uppbyggingu samfélagsins og ógn við náttúruvernd og umhverfisvernd á alþjóðavísu. Slík sjónarmið hafa ekki síst komið fram hjá ákveðnum hópi hér innan lands. En það er svo sannarlega ekki þannig. Ég minnist þess þegar ég fór fyrir hönd þáverandi utanríkisráðherra til Indlands árið 2006 og opnaði sendiráð okkar þar. Í þeirri ferð hitti ég forseta Indlands, forsætisráðherra, utanríkisráðherra og iðnaðarráðherra á hinum mismunandi fundum. Allir töluðu um tvennt varðandi Íslendinga; annars vegar uppbyggingu sjávarútvegs og þekkingu okkar á sviði sjávarútvegs og hins vegar þekkingu okkar á sviði orkuöflunar, sérstaklega vatnsaflsvirkjana. Þeir sýndu jarðvarmavirkjunum okkar mikinn áhuga en einkum vildu þeir ræða hvernig hægt væri að auka samstarf milli Íslendinga og Indverja og að Íslendingar fræddu þá um orkuöflun og orkuþekkingu. Ég vil hins vegar draga fram það sem við sjálfstæðismenn höfum lagt áherslu á í þessu máli og skiptir mjög miklu máli að mínu mati. Ég hef mínar persónulegu skoðanir á virkjunarkostum og eflaust hv. þingmaður líka. En það sem náðist með öllu þessu ferli, þessu 13–14 ára langa ferli, var að málið var tekið úr pólitískum átakafarvegi og sett í ákveðinn ramma, ákveðinn vinnufarveg, sem var að mínu mati faglegur, þar sem margir gátu komið sjónarmiðum sínum að og ákveðin sátt náðist. Og nú vitum við að vinstri stjórnin er búin að taka málið úr þessum sáttafarvegi og færa það aftur í átakafarveg. Hvað þýðir það? Það þýðir það, ég sagði það líka við fyrri umræðu málsins, að ég tel Sjálfstæðisflokkinn ekki vera bundinn af þessu plaggi ríkisstjórnarinnar, þessu pólitíska plaggi ríkisstjórnarinnar. Ég vil spyr hv. þingmann, sem er formaður 

Virðulegur forseti. Ég lít nú svo á að ef fram heldur sem horfir og málið verður klárað hér, ekki sem niðurstaða faglegrar vinnu 14 ára samráðsferlis sem skila átti samstöðu til langs tíma, heldur þvert á móti sem pólitískt átakamál, verði í rauninni enginn bundinn af því. Þá sé það bara stefnuyfirlýsing þessarar ríkisstjórnar til kosninga og að stjórnarliðar sjálfir séu jafnvel ekki bundnir af því eftir kosningar. Mér hefur heyrst þeir sumir hverjir tala þannig. Ég leyfi mér að nefna hv. þm. Kristján L. Möller sem verið hefur mjög gagnrýninn á þetta plagg. Við vitum ekki almennilega hvort hann ætlar að samþykkja það eða ekki en það er alla vega ekki hægt að skilja hv. þingmann öðruvísi en svo að hann muni ekki telja sig bundinn af því til langs tíma. Fyrir vikið skilur maður ekki alveg hverju menn ætla að ná fram með þessu, í stað þess að nota tækifærið og reyna að ná sátt til langs tíma, sátt byggðri á staðreyndum, byggðri á faglegri vinnu, svo ég noti nú enn og aftur þann ofnotaða frasa, og geta með því bundið ríkisstjórnir framtíðarinnar, hvernig sem þær verða skipaðar, og þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að ráðist verði í einhverjar virkjanir sem ganga um of á náttúrugæði. Ég botna bara ekkert í því að menn kasti því tækifæri á glæ. En það er svo margt í málflutningi og stefnu þessarar ríkisstjórnar sem maður botnar ekkert í. Eins og hv. þingmaður nefndi í andsvari er enginn skortur á því að við fáum að heyra frá útlendingum hvers lags fyrirmyndarland Ísland sé í orkumálum. Maður hefur nú setið ófáa fundi til dæmis með fulltrúum Evrópusambandsins þar sem fulltrúar þessarar ríkisstjórnar kynna orkumál sem eitt af stórum framlögum Íslands til Evrópu 

Virðulegi forseti. Það er gleðilegt að rammaáætlun skuli vera komin á dagskrá þingsins, en umræðu hennar þurfti að fresta fyrr í haust. Mér finnst öllu verra að svo mikilvægt mál skuli vera rætt fram á nótt því að hér í morgun fór fram atkvæðagreiðsla um hvort þingfundur mætti standa lengur en þingsköp segja til um og á þriðjudögum má halda þingfund til miðnættis. Það er með þetta mál eins og önnur, til dæmis fjárlögin í síðustu viku, að forseti Alþingis vill helst að mikilvægustu málin séu rædd um nætur. Við þingmenn Framsóknarflokksins höfum oft fjallað um það áður hve einkennilegt sé að stærstu málin skuli vera rædd í þinginu á nóttunni, en þetta eru vinnubrögðin sem núverandi ríkisstjórn hefur komið sér upp. Virðulegi forseti. Nú er til umræðu tillaga til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Það má segja að þetta sé þingsályktunartillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vegna þess að hér í hliðarsölum er talað um að hún sé gjald Samfylkingarinnar fyrir ESB-umsóknina. Þegar á það er litið og hafðir eru í huga þeir hv. þingmenn sem eru andvígir þessu hjá samstarfsflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingunni, þá kemur bersýnilega í ljós að þeir hafa þurft að lúta í gras. Við höfum rætt ESB-umsókn Samfylkingarinnar á þessu kjörtímabili. Á þessu þingi ræðum við stjórnarskrá Samfylkingarinnar og á kjörtímabilinu höfum við verið að ræða fiskveiðistjórnarkerfi Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Þetta eru allt stór mál. Það er einkennilegt þegar svo stór mál koma fyrir þingið að þau skuli vera eyrnamerkt þessum flokkum og keyrð í gegnum þingið án þess að leitað sé sátta í þinginu eða úti í samfélaginu. Við vitum sem er að stjórnarskrártillögurnar eru í miklu breytingarferli og Samfylkingin ætlar að keyra á það mál á þessu þingi. Við vitum það líka að stjórnarskrármálið, eins og það liggur fyrir þinginu, þ.e. þau frumvarpsdrög sem liggja fyrir, mætir mikilli andstöðu úti í samfélaginu, ekki síst hjá fræðimönnum. Eins er með það mál sem nú er til umræðu, rammaáætlunina. Víðtækt samráð var meðal þjóðarinnar, margir höfðu komið að vinnu þessa plaggs, búið var að vinna það í rúman áratug, en þá var málið sett í uppnám. Þetta eru vinnubrögð, virðulegi forseti, sem ég kann ekki alveg við. Eins og ég talaði um áðan þá eru málin orðin þó nokkur sem ríkisstjórnin hefur farið fram með í ófriði þegar friður hafði komist á í þinginu og úti í samfélaginu. Orkubúskapur Íslendinga byggist náttúrlega eins og flestir vita á jarðhita og vatnsafli og er orkunotkun hér á landi með því mesta sem þekkist. Hlutfall endurnýjanlegra orkugjafa er langtum hærra hér en hjá öðrum þjóðum og njótum við góðs af því og erum kunn langt út fyrir landsteinana fyrir þá grænu orku sem við framleiðum. Þess vegna er mjög einkennilegt að í fjárlögum fyrir árið 2013 skuli þurfa fjármagn til að kynna að við höfum græna orku og að ákveðið fjármagn eigi að fara í að reyna að gera Ísland aðlaðandi að því leyti. Við búum ekki við kjarnorkuúrgang frá orkuverum vegna þess að orkan okkar er öll endurnýjanleg og græn. Þess vegna ætti frekar að hefja þá atvinnusköpun að laða hingað til lands fyrirtæki sem vilja bæta ímynd sína á alþjóðavettvangi með því að framleiða vörur sínar með grænni orku. Þetta var komið aðeins af stað fyrir haustdaga 2008, miklar vonir voru bundnar við gagnaversiðnaðinn. Flestir vilja nota græna orku til framleiðslu, plús auðlind okkar sem er kalda loftið hér á landi en á einhvern hátt hefur ríkisstjórninni ekki tekist að halda þessu nægilega vel á lofti og ekki skapað þessum fyrirtækjarekstri samkeppnisumhverfi eins og þekkist annars staðar í Evrópu, þar á meðal á Norðurlöndunum. Við erum að einhverju leyti búin að missa af vagninum hvað það varðar en við gefumst ekki upp og reynum nú að breyta þessari rammaáætlun Vinstri grænna til að hægt sé að fara að framleiða meiri orku hér. Það kemur alveg gríðarleg orka frá vatnsaflinu hér á landi og jarðvarmanum. 66% kemur frá nýtingu jarðvarma og munar þar mestu um hitaveitu til húshitunar. Við erum það heppin hér á landi að búa yfir mörgum háhitasvæðum og spörum því mikla brennslu á kolum og olíu til húshitunar þannig að markmiðið með að minnka rafmagnshitun og erfiða olíukyndingu hlýtur að vera markmið allra Íslendinga. Þarna inn blandast loftslagsheimildir okkar og sá sparnaður sem við Íslendingar höfum sýnt fram á með því að framleiða græna orku. Þess vegna var mjög sorglegt að íslenska ákvæðinu hefði verið hent út þegar ESB-umsóknin var lögð inn vegna þess að í Kyoto-bókuninni á sínum tíma hafði það náðst í gegn að tekið yrði tillit til grænnar framleiðsla okkar, en það er búið að kasta því fyrir róða eins og öðru sem þessi ríkisstjórn kemur nálægt. Við njótum því engrar velvildar í Evrópu varðandi þetta. Svo eru frumkvöðlarnir. Mikil orka felst í mannauðinum okkar. Það er verið að gera hér tilraunir með repju, metan og fleiri nýja græna orkukosti sem gera það hugsanlega að verkum að í framtíðinni þurfi vart að kaupa inn bensín eða olíu. Þetta eru það háleitar hugmyndir, eins og með repjuolíuna, að innan fárra áratuga verður hægt að drífa fiskveiðiflotann hér áfram á repjunni einni saman. Þetta eru allt mjög spennandi verkefni sem eru fram undan við þær orkuauðlindir sem við höfum í vatnsafli og jarðhita. Eins og staðan er þurfum við líka að gera gangskör í því að nýta betur jarðvarmann því að það er mikil sóun í jarðvarmavirkjunum. Ég hef heyrt að allt upp í 85% orkunnar fari út í andrúmsloftið án þess að hægt sé að temja orkuna sem upp úr borholunum kemur. Við verðum að læra og fjárfesta í að beisla orkuna, þá orku sem er til staðar og spanderast nú þegar út í loftið, því að þá getum við enn frekar byggt hér upp orkufrekan iðnað til viðbótar við það sem við ætlum að bæta við af nýjum virkjunum og jarðhitasvæðum. Eins og við vitum er vatnsafl algjörlega sjálfbær orkuauðlind og við höfum náttúrlega ekkert fyrir henni vegna þess að það þarf bara að rigna til að viðhalda auðlindinni. Jarðvarminn er viðkvæmari að þessu leyti þó að í flestum tilfellum sé um sjálfbæra orkuauðlind að ræða. Það tekur lengri tíma að hlaða inn á kerfið í jarðvarmanum og við eigum því fyrst og fremst að horfa til vatnsfalla og vatnsafls vegna þess að þar streymir algjörlega græn og hrein orka endalaust, ef svo má segja. Þess vegna eru vatnsaflsvirkjanirnar okkar mjög mikilvægar, í þeim felst fyrst og fremst stofnkostnaður og fyrir rest þegar þær eru uppgreiddar þá eru þær eins og mjólkurkýr og gefa af sér í marga áratugi. Til þessa verðum við að horfa í ljósi þess að árið 2050 er talið að flestar rafmagnsveitur og orkuver annars staðar í Evrópu verði úrelt. Menn eru í stökustu vandræðum með hvernig eigi að leysa þann vanda og þá er fyrst og fremst horft til kjarnorkunnar sem við erum algjörlega laus við og þurfum ekki að hafa áhyggjur af eða spyrja okkur þeirrar spurningar hvort við eigum að búa til rafmagn með þeirri tækni því að við höfum svo mikið vatnsafl. Þetta er nefnilega spurning, sérstaklega þegar við stöndum frammi fyrir losunarkvótanum. Nú er verið að framlengja Kyoto-bókunina til ársins 2020. Það hefur komið í ljós að Evrópusambandsríkin menga orðið meira en þau gerðu þegar skrifað var undir Kyoto-bókunina vegna þess að þau hafa þurft að grípa til þess ráðs að brenna meiri kolum því að orkuverin verða svo hratt úrelt. Þetta er nokkuð sem við verðum að skoða hér á landi. Gríðarlega mikið afl finnst hér á landi. Áætlað er að það sé um 55–65 þús. gígavattstundir á ári, bæði beislað og óbeislað, en það sem við höfum nú þegar beislað er einungis 30% af nýtanlegri endurnýjanlegri orku, eða sem nemur 17–18 þús. gígavattstundum. Þarna eru því enn virkjunarkostir upp á 60% af nýtanlegri endurnýjanlegri orku. Þess vegna er svo mikilvægt að næstu skref verði stigin í sátt við landsmenn, að varlega verði stigið til jarðar í þá veru hvar skuli virkja næst. Um það á þessi rammaáætlun að fjalla. Hún á að byggja á því faglega mati sem hefur verið í gangi í rúman áratug. Oft hefur verið talað um að stjórnarskrárdrögin sem nú liggja fyrir hafi farið fyrir þjóðfund og þess vegna hafi þjóðin samið þau, en í þessu tilfelli má segja að þeir sem komu að því að semja rammaáætlunina hafi svo sannarlega átt samtal við þjóðina vegna þess að þegar faghópur I var að störfum var staðið fyrir opnum fundum og kallað eftir umsögnum frá þeim sem vildu koma sínum sjónarmiðum að. Þannig að á þessum árafjölda hefur þetta samtal svo sannarlega farið fram og útkoman varð sú að faghópur II skilaði af sér skýrslu sem átti að vera upptakturinn að því hvar ætti að virkja, hvað ætti að setja í biðflokk og hvað ætti að friðlýsa. Afskaplega góð og þörf vinna, fullkomið samkomulag og byggt á faglegum grunni en þá lentum við í þeirri ógæfu, virðulegi forseti, að fá þessa velferðarríkisstjórn til valda sem umbylti þessu samkomulagsplaggi á einni nóttu og setti fram sína eigin pólitísku rammaáætlun. Það eru ólíðandi vinnubrögð að ríkisstjórn á hverjum tíma geti komið og umbylt svo góðri vinnu sem er búin að standa yfir í rúman áratug. Hvar er framtíðarsýnin? Hver eru framtíðarplönin? Hvernig á að vera hægt að byggja upp íslenskt samfélag ef öllu er kollvarpað við það eitt að rangir flokkar komist til valda í ríkisstjórn? Nú vísa ég jafnframt í fiskveiðistjórnarkerfið sem hefur þó bjargað okkur út úr því sem bjargað varð eftir bankahrunið vegna gjaldeyrisöflunar, að vísu hefur ríkisstjórnin ráðist á það eins og rammaáætlunina núna. Rúmlega 100 manns hafa þurft að sæta uppsögnum í þeim geira undanfarnar vikur. Þetta er sorgleg staða. Ríkisstjórnin ræðst líka á ferðaþjónustuna, sem gengur vel um þessar mundir, og hækkar skattinn á hana. Það er alveg sama hvar drepið er niður fæti, það er eins og ríkisstjórnin sé fjandsamleg atvinnulífinu, það hefur raunverulega verið staðfest. Þessi rammaáætlun á sér langa sögu og undirbúningurinn að ferlinu öllu og umhverfisvakning Íslendinga því að árið 1971 voru í fyrsta sinn lög um náttúruvernd samþykkt hér á landi. Umhverfisráðuneytið var stofnað 1990 og átti Framsóknarflokkurinn mikinn þátt í því. Árið 1993 skipaði umhverfisráðherra starfshóp um umhverfismál, iðnþróun og orkumál og var hópnum falið að skilgreina sjálfbæra þróun í þessum málaflokkum og setja fram markmið til skemmri og lengri tíma. Þessi starfshópur skilaði áliti sínu 1995 og lagði til að gerð yrði rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsaflsfallvatna. Í febrúar 1997 samþykkti síðan ríkisstjórnin framkvæmdaáætlun sem bar nafnið Sjálfbær þróun í íslensku samfélagi – framkvæmdaáætlun til aldamóta. Í henni kom fram að iðnaðarráðherra skyldi í samráði við umhverfisráðherra láta gera rammaáætlun til langs tíma um nýtingu vatnsafls og jarðvarma og skyldi henni lokið fyrir árið 2000. Þarna var strax komin sú hugsun að gera þetta til langs tíma. Iðnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti áttu að meta virkjunarkosti í sameiningu þannig að hvorki hallaði á náttúru né iðnað í landinu. Þarna var framtíðarsýnin komin. Síðan líður tíminn og í mars 1999 kynnti sú ríkisstjórn sem þá var starfandi framkvæmdaáætlun undir kjörorðinu Maður – nýting – náttúra; rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma þannig að þetta var í stöðugu ferli og, með leyfi forseta: „Markmið rammaáætlunarinnar er að leggja mat á og flokka virkjunarkosti, jafnt vatnsafls og háhita, meðal annars með tilliti til orkugetu, hagkvæmni og annars þjóðhagslegs gildis, samhliða því að skilgreina, meta og flokka áhrif þeirra á náttúrufar, náttúru- og menningarminjar svo og á hagsmuni allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði. Með þessu móti sé lagður grundvöllur að forgangsröðun virkjunarkosta með tilliti til þarfar þjóðfélagsins hvað varðar atvinnustarfsemi, varðveislu náttúrugæða, styrkingu landsbyggðar og hagsmuna allra þeirra sem nýta þessi sömu gæði með sjálfbæra þróun að leiðarljósi.“ Þetta var í mars 1993. Síðan er búin að standa yfir mikil vinna sem var ýtt úr vör 1999. Þá voru skipaðir ellefu einstaklingar auk eins í viðbót sem var skipaður formaður og svo voru fjórir af starfshópnum teknir inn í þessa vinnu þannig að alls komu 16 að undirbúningnum að rammaáætlun í upphafi. Það var þessi verkefnisstjórn sem átti samtalið við þjóðina sem ég fór yfir áðan, hélt marga opna fundi, gaf einstaklingum í samfélaginu kost á því að koma með tillögur og úrbætur og ábendingar inn í þessa vinnu. Við þekkjum framhaldið því að starfshópurinn lauk störfum 2003. Svo var 2. áfangi unninn á árabilinu 2004–2011. Honum lauk með glæsilegri vinnu og mikilli sátt og var hægt að benda á það að þar lægi mjög fagleg vinna að baki og löng. Starfshópurinn skilaði sem sagt skýrslunni og voru flestir með þær væntingar að ríkisstjórnin mundi fara að tillögum hópsins en þá, eins og ég sagði, virðulegi forseti, voru Vinstri grænir komnir í ríkisstjórn og sættu sig ekki við þá faglegu vinnu sem hafði verið unnin, hvað ætti að fara í bið, hvað ætti að vernda og hvar ætti að virkja. Við sitjum uppi með það núna í desember árið 2012, atvinnulífið í uppnámi og störf hafa tapast. Þessi staða er algjörlega óásættanleg. Framsóknarflokkurinn er fyrst og fremst atvinnumálaflokkur og skilur samspil virkjana og umhverfis. Á umhverfið má ekki ganga nema virkjun sé sett fram í sátt og þannig hefur Framsóknarflokkurinn alltaf verið. Hann skilur þetta samspil. Virðulegi forseti. Við höfum lagt fram tillögu, þ.e. fulltrúi okkar í umhverfisnefnd, um að þessu máli verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin leggi fram upphaflega rammaáætlun sem var samþykkt. Við komum til með að tala hér og rökstyðja okkar mál enn frekar í þessari umræðu til að reyna að opna augu ríkisstjórnarinnar og almennings alls 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir góða ræðu þar sem hún kom inn á margt mikilvægt í þessari umræðu allri. Það sem mér finnst sárast, og ég heyrði að þungt var í þingmanninum þegar kom að því, er hvernig vinstri flokkarnir, stjórnarflokkarnir, hafa spillt því ferli sem hefur verið í gangi í að minnsta kosti 13 ár. Sumir vilja rekja ferlið allt aftur til 1993, eins og hv. þingmaður gerði í rauninni í ræðu sinni, þegar málið var sett í ákveðinn sáttafarveg, tekið úr átakafarvegi, m.a. til þess að skuldbinda alla flokka því að við vitum að allir flokkar og þingmenn innan þeirra hafa mismunandi skoðanir á hinum ýmsu virkjunarkostum. Þetta var gert til að láta ábyrgð okkar verða meiri þannig að við gætum skuldbundið okkur til lengri tíma, ekki bara til skemmri tíma. Ég tek því undir með hv. þingmanni að það er algjörlega ólíðandi hvernig ríkisstjórnin hefur beitt sér í þessu verkefni, sundrað og splundrað ferlinu öllu. En það kemur svo sem ekki á óvart að ríkisstjórnin skuli velja þá leið. Við sjáum þetta í hverju málinu á fætur öðru, eins og hv. þingmaður rakti og nefndi fiskveiðistjórnarmálið, svo ekki sé minnst á blessaða stjórnarskrána. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji sig vera bundna þeirri tillögu sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa sett fram þegar hún kemur á þing að nýju eftir kosningar. Þetta er ekki tillaga verkefnisstjórnarinnar, þetta er ekki tillaga allra þingmanna eða þingflokka, þetta er tillaga vinstri stjórnarinnar. Telur hv. þingmaður sig vera bundna af þessari tillögu, þ.e. ef hún verður samþykkt einhvern tíma á vordögum, eða mun hún beita sér fyrir breytingum á tillögunni á nýju þingi?

Virðulegi forseti. Ég þakka góða spurningu vegna þess að þetta er ekki eina málið sem ríkisstjórnin kemur fram með korteri fyrir kosningar. Það eru örfáar vikur fram að kosningum og ætlast er til þess að þingmenn afgreiði hér stórmál fram í tímann sem bindur komandi ríkisstjórn. Ég er líka að vísa í fjárlagafrumvarpið sem liggur núna fyrir og er loforðavíxill langt inn í framtíðina. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon er búinn að taka lán hjá stóriðjunni fram til ársins 2018, hvorki meira né minna. Hann er búinn að taka inn í ríkissjóð skatttekjur af stóriðjunni svo langt fram í tímann, svo mikill umhverfisverndarsinni er hann eða hitt þó heldur. Voru það ekki flokksmenn hans úr Vinstri grænum sem kölluðu: Við viljum kálver en ekki álver? Mig minnir það. Svo getur þáverandi hæstv. fjármálaráðherra tekið risastóran víxil hjá stóriðjunni. Auðvitað er óásættanlegt að þessi mál skuli koma inn í þingið á lokadögum þess. Það eru innan við 30 dagar eftir af þingstörfum, svo eru kosningar og nýr meiri hluti myndast í þinginu. Ég verð að svara fyrirspurninni á þann hátt að verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt á Alþingi á lokadögum þessa kjörtímabils mun ég verða fyrsta manneskjan og örugglega minn flokkur til að taka þessa áætlun upp og breyta henni til þess horfs sem samstarfshópurinn komst að niðurstöðu um vegna þess að þetta ferli er búið að standa yfir í 13 ár. Allir stjórnmálaflokkarnir á Íslandi, Vinstri grænir, Samfylking, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, hafa setið í ríkisstjórn einhvern tíma á þessu tímabili og eru að mínu mati bundnir af 

Frú forseti. Tækifærið er og var gullið, en þeir þingmenn sem koma hingað á nýju þingi verða ekki bundnir af þessari tillögu ef hún verður samþykkt svona því að þetta er tillaga vinstri flokkanna, Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, í þá veru að kollvarpa algjörlega því faglega ferli sem hefur átt sér stað á þeim langa tíma sem verkefnisstjórnin hefur þurft til að útbúa skýrslu sína. Eins og ég og fleiri þingmenn Sjálfstæðisflokksins höfum bent á var afar mikilvægt að verkefnisstjórnin fengi tækifæri til þess einmitt að raða niður virkjunarkostum. Ég vil í fyrsta lagi spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála okkur í Sjálfstæðisflokknum um að það hefði verið skynsamleg leið. Ég vil í öðru lagi spyrja hv. þingmann út í tillögu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, að vísa málinu til ríkisstjórnarinnar. Er það ekki óþarflega mikil bjartsýni að trúa að henni yrði vel tekið þar og unnið vel úr henni á borði ríkisstjórnarinnar miðað við það hvernig hún hefur hagað sér í þessu máli? Í þriðja lagi vil ég spyrja hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að því sem mér finnst líka skipta miklu máli og ég kom aðeins inn á í andsvari við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson, formann Framsóknarflokksins, varðandi þekkinguna, þá yfirburðaþekkingu sem við höfum enn þá, við höfum enn þá forskot á sviði orkumála og orkurannsókna á sviði þekkingar er tengist m.a. vatnsaflsvirkjunum, hvort hún deili þeim áhyggjum með mér að með því að setja þetta lok á virkjanir til skemmri tíma, sérstaklega vatnsaflsvirkjanir, muni forskot okkar Íslendinga á sviði vísinda og orkumála minnka í samanburði við aðrar þjóðir.

Virðulegi forseti. Í upphafi vil ég segja þetta: Þetta er svo sannarlega rammaáætlun vinstri ríkisstjórnar, eða við skulum frekar bara segja samstarfsflokks Samfylkingarinnar í ríkisstjórn, Vinstri grænna. Við höfum, eins og ég fór yfir í ræðu minni, frumvarp að stjórnarskrá Samfylkingarinnar í þinginu þannig að vinstri flokkarnir tóku svo sannarlega til starfa í þinginu og eru að merkja sér á ógeðfelldan hátt, að mínu mati, málefni sem samfélagssátt á að ríkja um. Stjórnarskráin er samfélagssáttmáli. Rammaáætlun er jafnmikill samfélagssáttmáli að mínu mati og stjórnarskráin á að vera. Við verðum að skapa frið úti í samfélaginu um hvað eigi að vera í nýtingarflokki, hvað í biðflokki og hvað friðlýst. Samkomulag þar um var komið áður en ríkisstjórnin komst með puttana í það og Vinstri grænir gerðu sína eigin rammaáætlun. Það var líka komin sátt í fiskveiðistjórnarmálinu undir forustu þáverandi þingmanns, Guðbjarts Hannessonar, en þá komust stjórnarflokkarnir í það og settu málið í uppnám. Það eru náttúrlega ólíðandi vinnubrögð að öllu leyti hvernig ríkisstjórnarflokkarnir hafa tekið á málum sem samfélagsleg sátt á að ríkja um. Varðandi þá spurningu hvort það sé ekki fullmikil bjartsýni að baki tillögu hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, að vísa þessu máli aftur til ríkisstjórnarinnar og taka upp fyrra plagg - jú, það má vel vera, en tillagan er fyrst og fremst klár yfirlýsing um að ríkisstjórnin sé á rangri braut. Við erum að biðja hana kurteislega að endurskoða afstöðu sína með því að fara þessa leið. Svo varðandi forskot okkar á heimsvísu, auðvitað töpum við forskotinu á allri þeirri þekkingu sem íslenskir fræðimenn búa 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir ágæta ræðu. Hún kom víða við og ég vil taka undir það sem kom fram núna síðast að rammaáætlun er og á að vera samfélagssáttmáli. Eins og kom fram í ræðu hennar lítum við á 20 ára ferli sem lengst af hefur verið keyrt áfram undir forystu sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, í ríkisstjórnartíð þeirra. Það sýnir vel að mínu mati vilja þeirra flokka til að reyna að leiða ágreininginn um þau mál í jörð, búa til stefnu sem getur staðið til lengri tíma þar sem er fetuð hin vandasama leið nýtingar og verndunar. Um það á þetta auðvitað að snúast. Mig langar til að spyrja hv. þingmann. Nú kemur fram í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar um virkjanir til ársins 2025 og efnahagsleg áhrif þeirra til ársins 2030, að þegar komið er fram á þennan tíma, eftir kannski 12–15 ár, geti það sem Landsvirkjun skilar í arð og tekjuskatt til íslenska ríkisins farið að skipta vel á annað hundrað milljarða. Það kemur einnig fram í skýrslu auðlindastefnunefndar um stefnumörkun í auðlindamálum, sem gefin var út fyrir skömmu, að það megi áætla að arðurinn geti orðið vel á annað hundrað milljarðar. Er sú stefna sem er keyrð áfram hérna, 

Virðulegi forseti. Ég tek alveg undir orð hv. þm. Jóns Gunnarssonar um að hér sé verið að vinna skemmdarverk á íslensku samfélagi og ef ríkisstjórnin sér ekki hag sinn í því að innleysa 200 milljarða hagnað, af því að þessar virkjanir eru komnar svo vel af stað hjá Landsvirkjun, er náttúrlega eitthvað að. Eins og ég segi er verið að draga úr öllu atvinnulífi og ekki verið að búa skilyrði til atvinnusköpunar. Ég hef farið yfir fiskveiðistjórnarkerfið og ferðaþjónustuna og nú er það þetta tækifæri hér. Ég veit raunverulega ekki á hvaða leið ríkisstjórnin er og svo er þessi sáttmáli settur í uppnám líka. Það er alveg óskiljanleg á hvaða leið ríkisstjórn er en ég minni á að við verðum að hafa þolinmæði í örfáar vikur í viðbót. Það eru að koma kosningar. Það er hægt að snúa við. Rammaáætlun blandast kannski við hugsjón Vinstri grænna. Við vitum að þar eru mjög miklir umhverfisverndarsinnar sem vilja alls ekki sjá virkjanir, t.d. í neðri hluta Þjórsá þar sem er margviðurkennt að séu langhagkvæmustu virkjunarkostirnir. Það tekur mjög skamman tíma þangað til við erum farin að framleiða orku en eins og við munum var það á stefnuskrá Vinstri grænna að friða Þjórsá og voru mótmælastöður þar og hjá Urriðafossvirkjun. Virðulegi forseti. Ég tel hreinlega að það sé fórnarkostnaður íslensku þjóðarinnar að ESB-umsókn Samfylkingarinnar. Samningurinn var að setja umhverfismál í forgang svo að búið er að taka suma hagkvæma virkjunarkosti út og setja í biðflokk og aðra í friðlýsingu.  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka svör hv. þingmanns. Það er stundum talað um það í þessari umræðu af þeim sem gagnrýna virkjunarframkvæmdir að við eigum ekki að vera að taka ákvarðanir fyrir komandi kynslóðir. Að við getum ekki verið að ákveða þessa virkjunarröðun eða virkjunarframkvæmdir í dag vegna þess að komandi kynslóðir þurfi að hafa eitthvað um það að segja. Í mínum huga hefur það aldrei getað gengið upp af því að væntanlega og vonandi verða alltaf komandi kynslóðir í þessu landi. Ef við ætlum að vinna út frá þeirri reglu eða skoðun verða seint teknar einhverjar ákvarðanir langt inn í framtíðina, eins mikilvægt og það er að móta stefnu til lengri tíma. Ég held að það mætti nú leiða að því líkum að ef við kæmum okkur saman um rammaáætlun, og síðan framkvæmdaáætlun á grunni hennar til 15–20 ára, gætu efnahagsleg áhrif af því orðið gífurleg og trúverðugleiki landsins og traust miklu meira. Menn sæju að í raun er þetta eins og að virkja olíuauðlindir, sé horft til lengri tíma mun það væntanlega gefa okkur miklu sterkari stöðu gagnvart lánardrottnum okkar og kjörum. Mig langar aðeins að heyra viðhorf hv. þingmanns til þess sjónarmiðs og eins annað: Í ljósi þessa djúpstæða ágreinings sem augljóslega er um þá útfærslu sem ríkisstjórnin hefur kosið að leggja fyrir þingið, er þá ekki rétt, og sjálfstæðismenn hafa flutt þá tillögu og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur einnig komið inn á það, að við tökum þetta til baka, endurvekjum gömlu verkefnisstjórnina og förum til baka í hina faglegu vinnu sem allir hafa í raun hrósað í umsögnum sínum? Það má segja að það sé 

Ég bið hv. þingmann um að virða ræðutímann.

Virðulegi forseti. Ég vísa á bug hjali um að það skaði komandi kynslóðir ef auðlindir sem við þurfum til að halda þetta samkomulag eru á einhvern hátt nýttar. Við nýtum auðlindir á sjálfbæran máta hér á landi, eins og ég fór yfir í ræðu minni, brennum ekki kol, sköpum ekki mengunarhættu eða nokkurn hlut og erum með því að byggja grunn til framtíðar fyrir komandi kynslóðir. Einu sinni voru ég og hv. þm. Jón Gunnarsson framtíðarkynslóð í þessu landi. Það var þegar var verið að virkja í fyrsta sinn og Íslendingar fengu rafmagn. Við verðum að hafa framþróun og framtíðarsýn við rekstur fyrirtækisins Íslands. Við getum ekki litið fram hjá því. Þetta er bara eins og hver annar fyrirtækjarekstur, að leggja inn til framtíðar á skynsaman máta til að byggja upp framtíð. Það er svo einfalt en er sýn sem vinstri menn virðast ekki hafa, þá vantar framtíðarsýn og það er miður. Við þurfum ekkert að endurvekja gömlu verkefnisstjórnina, hennar niðurstaða liggur fyrir. Það er hægt að búa til fullkomið þingskjal á einni viku úr þeim tillögum sem þar liggja fyrir og setja það í sáttafarveg. Ég fór yfir að margir hafa komið að þessu, samtal við þjóðina hefur farið fram og þarna var kominn sáttagrundvöllur fyrir málið. Auðvitað eigum við að taka skjalið fram, gera úr því þingskjal, koma með það fyrir þingið og fá það samþykkt. Það er það sem við þurfum að byggja nýtingaráætlun okkar á. Í friði við náttúru og menn sem búa í þessu landi.

Virðulegi forseti. Það er nú ánægjuefni að fá að taka til máls undir þessum lið enda er á ferð stórmerkilegt plagg sem ástæða er fyrir þingheim að ræða ítarlega, bæði á vettvangi þingnefnda og í þessum sal. Það eru tvö atriði sem ég vil helst leggja áherslu á í ræðu minni. Það er í fyrsta lagi að sú gagnrýni hefur komið fram undanfarið að verið sé að víkja frá einhverju ákveðnu ferli og niðurstöðum faghópa með þeim breytingum sem hafa verið gerðar á rammaáætlun, eins og þingsályktunin lítur út núna. Svo er hitt um þá framtíðarsýn sem ég hef á þessi mál í heild, virkjunar- og verndarmál. Fyrst örlítið að hinu atriðinu. Það er ljóst, og öllum þingheimi á að vera það ljóst, að þegar gengið var frá lögum um rammaáætlun á þessu þingi árið 2011 var gengið frá því að umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra ættu að láta niðurstöður faghópa fara óbreyttar sem drög að þingsályktunartillögu til hópa í samfélaginu, umsagnaraðila, í svokallað lögbundið 12 vikna umsagnarferli. Það var öllum ljóst að frá upphafi ættu niðurstöður faghópanna að fara í 12 vikna umsagnarferli. Fyrst og fremst til að kanna þau rök sem færð voru fyrir röðun í flokkana, hvort þau stæðust þá gagnrýni, og svo hvort afla þyrfti nýrra upplýsinga eða bæta gagnagæði þannig að einhverjir þessara kosta ættu af þeim sökum heima í biðflokki en ekki orkunýtingarflokki eða verndarflokki. Sem sagt. Hafa einhverjir þarna úti eitthvað um málið að segja? Viljið þið koma upplýsingum á framfæri við ráðherrana áður en þingsályktunartillagan verður lögð fram? Eru nýjar upplýsingar á sveimi sem vert er að taka tillit til? Niðurstaðan varð sú að sex kostir á tveimur svæðum fóru í biðflokk. Breytingin var nú ekki meiri en það. Sex kostir sem áður áttu að fara í orkunýtingarflokk voru settir í biðflokk. Hvers vegna? Jú, menn töldu að komið hefðu fram upplýsingar sem gæfu til kynna að rannsaka þyrfti málið betur. Það eru nú öll svikin. Þær breytingar voru sem sagt gerðar til að færa virkjunarkosti úr orkunýtingarflokki í biðflokk og hefur þannig aldrei meiri áhrif á umhverfið heldur en hitt. Ég verð að taka undir með meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar þar sem hann segir í nefndaráliti sínu að varúðarsjónarmið búi þar að baki og unnið sé í samræmi við varúðarreglu umhverfisréttar um að náttúran skuli njóta vafans. Virðulegi forseti. Ég vil segja í því sambandi að ég tel miklu farsælli leið til sáttar í okkar samfélagi hvað snertir svona viðamikið og stórt mál, að stíga varlega til jarðar og láta náttúruna njóta vafans. Það var mat ráðherranna að komið hefðu fram gögn sem sýndu óhikað að það ætti að færa ákveðna kosti úr nýtingu í bið, hér er ekki verið að taka ákvörðun um hvort eigi að vernda eða nýta heldur einungis hitt: Hér eru komin fram gögn, við skulum setja hlutina í bið. Ég tel miklu farsælli leið til að ná sátt meðal þingheims og meðal samfélagsins alls að stíga varlega til jarðar og setja hlutina í bið á meðan upplýsinga og gagna er aflað og þess vegna er ég mjög ánægður með þá lendingu sem komist var að. Það vildi ég sagt hafa um þetta. Lögbundið ferli sem kvað á um þá skyldu ráðherranna að fara með málið í umsögn úti í samfélaginu, þar komu fram upplýsingar og gögn svo talið var skynsamlegt að færa sex kosti í bið. Það er miklu skynsamari leið heldur en að fara með málið fram í ósátt og í berhöggi við þær umsagnir sem hafa borist. Virðulegi forseti. Ég vil segja að rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða og orkusvæða er í raun og veru stórmerkilegt skref, að mér finnst, til að ná sátt í samfélagi okkar á milli þeirra tveggja póla sem hafa orðið til á undanförnum árum, milli þeirra annars vegar sem vilja virkja og hins vegar þeirra sem vilja vernda. Þannig hefur orðið umpólun í okkar samfélagi sem er miður vegna þess að ég tel að smátt og smátt, með tíð og tíma, hafi orðið breyting á og því þurfi ekki lengur að hafa þá póla í svo mikilli gagnrýni hvor á annan. Ég tel að umtalsverð sóknarfæri fyrir atvinnulífið felist í verndun umhverfisins og það vil ég rökstyðja með eftirfarandi hætti: Ísland er í huga fólks land hreinna afurða og sérstæðrar náttúru. Það eru mikil verðmæti sem felast í þeirri ímynd og í þeim afurðum sem verða til í hreinni náttúru. Það er ljóst að íslensk útflutningsfyrirtæki nýta sér ímyndina við markaðssetningu og virðisaukningu á erlendum mörkuðum, þ.e. okkar verðmætustu fyrirtæki nýta sér hreina náttúru og þá ímynd sem hún skapar til að búa til verðmæti á erlendri grundu og bæta þjóðarhag. Þess vegna tel ég að umhverfis- og náttúruvernd séu, og vil að því leiða, mikilvæg til að styðja við hagvöxt, fjölgun starfa og verðmætasköpun á Ísland. Því vil ég segja að þeir sem vilja stuðla að aukinni verðmætasköpun og uppbyggingu atvinnulífsins og hinir sem vilja veg umhverfisverndar sem mestan, eigi þess vegna að vera samherjar en ekki andstæðingar. Í atvinnulífi framtíðarinnar er verndun umhverfis og öflug uppbygging atvinnulífs ekki andstæðir pólar og því vil ég segja að hið nýja atvinnulíf kallar eftir nýjum áherslum í íslenskri umhverfispólitík. Náttúran er okkur mikilvæg, ekki bara í ferðaþjónustu heldur líka í útflutningi. Hún skapar virði, verðmæti og störf og þá sérstaklega í hinu nýja nútímaatvinnulífi. Umhverfismál verða sífellt veigameiri þáttur í okkar samfélagi. Við sjáum öll, hvort sem það snertir innkaup á bílum, flokkun á rusli, eflingu almenningssamgangna eða hvar svo sem við lítum niður, að alls staðar eru umhverfismálin sífellt veigameiri þáttur í daglega lífi okkar. Ef við erum stödd þar í dag, hvernig verður það þá eftir 10–20 ár? Það gefur ekkert annað til kynna en að aukin verðmæti felist í því að gæta að umhverfinu, framleiða vörur sem eru til dæmis lífrænt ræktaðar, standast umhverfisprófanir og eru framleiddar í anda umhverfisverndar, ef svo mætti segja. Þess vegna verður þetta bara snjóbolti sem rennur niður hlíðina og verður sífellt öflugri. Ef við viljum í raun og veru styðja vaxandi greinar, sem til dæmis McKinsey-skýrslan sagði okkur að hlúa sérstaklega að, og fyrirtæki sem selja vörur erlendis, hvort sem það eru gervifætur, tölvuþjónusta, fiskur, lambakjöt eða ferðir til Íslands, getum við ekki veitt þeim betri stuðning í sölu- og markaðsmálum en að gera Ísland að fyrirmyndarlandi á sviði náttúruverndar, hreinleika afurða, sjálfbærrar þróunar eða lífrænnar ræktunar. Ekki bara verða lífsgæði okkar betri hér á landi, heldur verður hægt að selja vörurnar á hærra verði. Það er ekkert annað en verðmæti, aukin störf. Umhverfismál verða þannig mikilvægustu atvinnu- og efnahagsmál nútíðar og framtíðar hér á landi og þar erum við Íslendingar í lykilstöðu. Við eigum að hugsa grænt í dag og hvernig við ætlum að byggja upp atvinnulíf framtíðarinnar. Þar kemur græna áherslan til með að skapa okkur sífellt meiri verðmæti og þess vegna eigum við að stíga varlega til jarðar í því verkefni sem við tökumst á við núna og láta náttúruna njóta vafans. Það verður ekki aftur tekið ef við förum fram með virkjanir og röskum umhverfinu. Komi fram nýjar upplýsingar eigum við að segja: Tökum þennan valkost og setjum í bið og öflum okkur nýrra upplýsinga, hvort sem það er um lax, samspil við þjóðgarða eða hvað annað. Í grænum áherslum felast sóknarfæri og við eigum að nýta þau. Mér finnst þessi rammaáætlun gera það og því fagna ég því ferli sem ég tel vera ferli sáttar vegna þess að ef við færum fram með þetta mál í andstöðu við nýjar upplýsingar sem hafa komið fram værum við að taka málið úr ferli sáttar. Virðulegi forseti. Það er mín skoðun og því vil ég ljúka máli mínu hér. Takk.

Virðulegi forseti. Þetta var að mörgu leyti ansi merkileg ræða. Ísland á að framleiða lífrænt ræktaðar vörur til að efla útflutning á Íslandi. Ég veit ekki hvort hv. þm. Magnús Orri Schram trúir því að þetta sé hin öfluga fjárfesting sem við köllum eftir í íslensku atvinnulífi. Hann fullyrðir að fram hafi komið nýjar upplýsingar um þá virkjunarkosti sem voru settir úr nýtingarflokki niður í biðflokk. Varðandi virkjanir í neðri hluta Þjórsár sem almennt eru taldar mjög hagkvæmar bæði í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti er sú eina gagnrýni kynnt sem kemur fram á mögulega laxastofninn í Þjórsá.

Mögulegan laxastofn?

Hér er sagt að því sé óhjákvæmilegt að fram fari nýtt heildarmat á umhverfisáhrifum og niðurstaða fengin sem sýni áhrif framkvæmdarinnar á laxfiska í ánni. Á þetta hengja tillöguhöfundar hatt sinn þegar þeir ákveða að færa virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár úr nýtingarflokki í biðflokk þrátt fyrir að fram hafi komið upplýsingar bæði frá Landsvirkjun og Veiðimálastofnun um að búið sé að rannsaka þennan þátt í á annan tug ára, að ekki verði gengið lengra í þeim rannsóknum en gerðar hafa verið og að endanleg niðurstaða muni ekki fást í raun fyrr en framkvæmdir verða hafnar, eins og alltaf. Þá er verið að tala um að byrja á efri virkjunarkostunum fyrst, sleppa Urriðafossi í byrjun. Það er ljóst að áhrifin af Urriðafossi geta orðið mest á laxfiskana 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jóni Gunnarssyni kærlega fyrir að gefa mér tækifæri til að endurtaka það sem ég reyndi að segja á tíu mínútum áðan. Ég ætla að gefa mér núna eina og hálfa mínútu til þess. Í fyrsta lagi: Þeir sem hafa viljað vernda hingað til hafa verið kallaðir andstæðingar uppbyggingar atvinnulífs en þeir sem hafa viljað virkja verið taldir unnendur uppbyggingar atvinnulífs. Í hinum nýja veruleika, í hinni nýju atvinnupólitík, er þetta ekki svona lengur. Mikil verðmæti felast í því að vernda og það eru mikil verðmæti sem felast í því fyrir hið nýja atvinnulíf. Það er mikil verðmætasköpun sem felst í því að huga vel að umhverfinu og ekki bara í ferðaþjónustu vegna þess að það er svo gott að fara með útlendingana um í hestaferðum. Nei, öll þessi fyrirtæki sem eru að selja vöru á erlendri grundu nýta sér beint eða óbeint þá ímynd sem Ísland hefur. Hver er hún? Það er ímynd lands hreinleika, lands hreinnar náttúru, þar sem afurðirnar eru hreinar. Hvort sem við erum að selja gervifætur eða fisk eða lopapeysur eða snyrtivörur á erlendum mörkuðum nýtum við okkur þessa ímynd. Þess vegna verðum við að stíga varlega til jarðar ef við ætlum okkur að virkja. Það eru milljarðar sem felast í þessari ímynd. Það getur vel verið að það sé skynsamlegt að virkja í Þjórsá. Við skulum bara láta náttúruna njóta vafans. Við skulum ekki taka þann séns að skemma laxastofninn í Þjórsá af því að okkur liggur svo á. Ef við ætlum að láta virkjunina standa í 60 ár skiptir okkur engu þótt við bíðum í tvö ár í viðbót til að kanna og vera fullviss um að það sé í lagi með laxinn í Þjórsá.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með þingmanninum, auðvitað eru hreinleiki og verndun mjög mikilvæg í íslensku samfélagi, fyrir íslenska náttúru og fyrir íslenska ímynd. Ég tek heils hugar undir það, en eru vatnsaflsvirkjanir okkar að skemma þessa ímynd í dag? Eða höfum við náð þessum hreinleika og þessari ímynd sem hv. þingmaður vitnar til einmitt með því hvað við höfum gengið skynsamlega um nýtingu á orkuauðlindum okkar? Er það einmitt þess vegna? Er þingmaðurinn að meina það í raun og veru að það eigi ekki að virkja meira? Ég fór yfir það með hv. þingmanni áðan að þeir vísindamenn okkar sem standa langfremst á þessu sviði og standa framarlega á heimsmælikvarða hafa sagt okkur að með athugunum og rannsóknum á afkomu laxastofnsins í Þjórsá verður ekki gengið lengra í rannsóknum. Við getum endalaust teygt lopann og 

Forseti ítrekar enn og aftur að seinna andsvar og seinna svar er ein mínúta og biður hv. þingmenn að virða það þegar tímamörkin eru svo knöpp.

Virðulegi forseti. Það getur vel farið svo að hér verði virkjað meira. Ef menn komast að því að það sé skynsamlegt að virkja fara þeir eflaust í það. Við skulum gæta að rammaáætlun og passa upp á að það ferli klárist og taka svo ákvörðun út frá því. En við skulum láta náttúruna njóta vafans og það var fyrst og fremst það sem ég vildi sýna fram á, að við eigum að stíga varlega til jarðar vegna þess að í nútímanum er það svo að þau verðmæti sem felast í umhverfinu verða sífellt veigameiri. Ef við færum í gegnum faghópana á nýjan leik er ég viss um að ásókn ferðamanna og þau verðmæti sem felast í ímyndinni mundu skora hærra hvað snertir fjölmarga þætti en þau hafa gert hingað til. Það getur vel farið svo að við ákveðum að virkja sem er þá gott. Þá sköpum við verðmæti sem gefa okkur möguleika til þess að sækja fram á öðrum sviðum umhverfisverndar. Þá getum við sett meiri peninga í almenningssamgöngur eða að flokka sorp og náð enn þá betri árangri og sótt fram og gætt að þeirri ímynd sem við viljum báðir varðveita, 

Frú forseti. Ég vil í upphafi segja að ég er að nokkru ósammála hv. þingmanni um þá vinnu sem var unnin á faglegum grunni við rammaáætlun. Ég er þeirrar skoðunar að sú vinna hefði átt að standa því að það var þar sem var verið að gera málamiðlanir milli ólíkra sjónarmiða. Ég hef áhyggjur af því að þessi rammaáætlun sé einungis til skamms tíma vegna þess að þær málamiðlanir og sú faglega vinna sem þar var unnin leiði einfaldlega til þess að menn muni taka þetta upp vegna þess að þetta er fyrst og fremst pólitískt plagg en ekki á breiðum grunni. Einn af þeim aðilum sem hefur fjallað um þessa áætlun er fyrirtækið Gamma sem fjallaði um að þær pólitísku breytingar sem er búið að gera á rammaáætlun feli í sér 270 milljarða tekjutap, það verði 4–6% minni hagvöxtur og 5 þús. ársverkum færri á næstu fjórum árum. Hv. þingmaður fjallaði í ræðu sinni um ákveðin atriði í atvinnusköpun sem við getum verið sammála um að feli í sér gríðarleg sóknarfæri, m.a. ferðamennsku og hönnun. Þrátt fyrir sóknarfærin í þessum atvinnugreinum, og ekki hvað síst í ljósi þess að fjárlögin sem verið er að afgreiða núna frá þinginu fela í sér útgjaldaauka fyrir ríkissjóð inn í mikilvægar grunnstoðir samfélagsins, og þeir sem hafa gagnrýnt það segja að það sé ekki innstæða fyrir þessu vegna þess að fjárfestingar séu ekki nægilegar, hagvöxtur ekki nægur o.s.frv., spyr ég: Hvernig ætlar ríkisstjórnin að bregðast við þessari breytingu sem þarna á sér stað, 270 milljarða tekjutapi, 4–6% minni hagvexti og 5 þús. töpuðum ársverkum? Telur hv. þingmaður að þær tillögur sem ríkisstjórnin hefur lagt til komi til móts við þetta og getur hv. þingmaður rökstutt það 

Virðulegi forseti. Samkvæmt skýrslu McKinsey-ráðgjafarfyrirtækisins er mikilvægt til framtíðar litið fyrir íslenskt samfélag að styrkja veg útflutningsgreinanna, þessara greina sem byggja á hugviti fólksins, vegna þess að þar gæti Ísland skapað nógu mörg áhugaverð störf fyrir unga fólkið, þar yrði hægt að fá til baka þær fjárfestingar sem settar eru í greinina en það hefur ekki tekist er snertir fjárfestingar í orkugeiranum. Þarna eru sóknarfæri. Ég er sammála þessari túlkun fyrirtækisins. Ég tel að sóknarfæri íslensks atvinnulífs felist í því að láta þekkingargeirann vaxa sem og hugvitsgeirann, láta fyrirtækin okkar vaxa sem sækja fram til útlanda og selja vöru eða þjónustu byggða á hugviti fólksins. Við eigum að hlúa sérstaklega að þeim geira og það höfum við gert með þeirri fjárfestingaráætlun sem ríkisstjórn jafnaðarmanna hefur kynnt og snýr til dæmis að aukningu í rannsóknir og þróun þar sem lögð er sérstök áhersla á grænu gildin hvort sem snertir innkaup, fjárfestingarsjóði eða önnur vaxtartækifæri sem hið íslenska atvinnulíf hefur. Þar tel ég vaxtarsprotana vera. Það getur vel farið svo, virðulegi forseti, að á grundvelli rammaáætlunar sem hér verður vonandi samþykkt innan ekki svo langs tíma taki menn ákvarðanir um að virkja. Við erum byrjuð fyrir norðaustan og það getur vel farið svo að það verði virkjað í neðri hluta Þjórsár. Það er vel ef menn telja það skynsamlega ráðstöfun fjármuna að virkja til þess að skapa störf, t.d. í þeim greinum sem geta borgað hærra verð fyrir rafmagnið en þær greinar sem hafa keypt rafmagnið af okkur hingað til. Það væri ánægjuleg þróun. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að við eigum að stíga varlega til jarðar hvað snertir þessi verkefni og ég tel það alveg kristaltært, virðulegi forseti, að sú rammaáætlun sem hér er lögð til grundvallar er í miklu 

Jarðvarmi í staðinn fyrir vatnsafl, …

Frú forseti. Þær vangaveltur, hugmyndir og sóknarfæri sem hv. þingmaður sér í mörgum atvinnugreinum eru góðra gjalda verð og við getum verið sammála um þau sóknarfæri sem þarna liggja. Á sama tíma erum við að glíma við að veita aukna fjármuni inn til heilbrigðiskerfisins, svo dæmi sé tekið, þar sem hjúkrunarfræðingar fá margfalt lægri laun en gengur og gerist í nágrannaríkjunum. Gagnrýnin á fjárlagafrumvarpið sem var með miklum útgjaldaauka fól það meðal annars í sér að það væri ekki innstæða fyrir þessari útgjaldaaukningu. Það er auðvitað gagnrýni sem við verðum að taka til okkar. Þrátt fyrir góðan vilja hjá ríkisstjórninni til að veita aukna fjármuni inn í atvinnugreinar langar mig að spyrja hv. þingmann: Telur hv. þingmaður virkilega að á næstu fjórum árum muni þeir fjármunir sem þessi ríkisstjórnin veitti inn, sem eru ekki svo gríðarlega háar fjárhæðir, veita hér inn 270 milljarða, skapa 4–6% hagvöxt og 5 þús. ársverk? 

Virðulegi forseti. Mín stjórnmálanálgun gengur út á að ég vil gjarnan skapa jafnvægi á milli verðmætasköpunar og velferðarkerfis. Ég tel að með því að halda báðum hlutum mikilvægum í nálgun okkar og vinnu sem hér er sköpum við gott samfélag. Það gerum við með því að gæta að því að skapa verðmæti í landinu, við gætum að því að passa upp á velferðarkerfið vegna þess að í gegnum verðmætasköpunina sköpum við fjármuni til að styðja við velferðarkerfið en það verður engin verðmætasköpun í samfélaginu ef ekki er til staðar velferðarkerfi. Þannig hangir þetta tvennt saman. Það birtist í þessari fjárfestingaráætlun í þeim fjárlögum sem jafnaðarmenn eru nú að ganga frá, en gætum að því að nálgun okkar jafnaðarmanna sem birtist svo skýr í þessum fjárlögum er að við horfum til framtíðar er snertir verðmætasköpun. Við horfum til framtíðar þegar við horfum til þess hvernig við ætlum að skapa verðmæti í þessu landi en við horfum ekki til fortíðar eins og allt of margir stjórnmálaflokkar og þingmenn gera á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Að ná sátt? Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður trúi því virkilega að í þessu felist meiri sátt en í tillögu okkar sjálfstæðismanna um að verkefnisstjórninni verði falið að raða niður virkjunarkostunum. Ég tel hins vegar að umtöluð sátt snúi fyrst og fremst að því að ná sátt við ríkisstjórnarborðið og við þá ráðherra sem ekki voru sammála þessum áætlunum. Hv. þm. Kristjáni L. Möller var einfaldlega skóflað út af ríkisstjórnarfundum. Þannig eru vinnubrögðin hjá ríkisstjórninni. Spurningar mínar eru tvenns konar. Hv. þingmanni varð tíðrætt um að ná sátt og að tala af virðingu um náttúruna, láta náttúruna njóta vafans. Gott og vel. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að jarðhitavirkjanir, sem tillaga er um að settar verði í virkjunarflokk, séu hagfelldari og betri fyrir náttúruna, að með því að fara í virkjun á því sviði sé verið að láta náttúruna njóta vafans meðan vatnsaflsvirkjanir, sem allir vita að menga minna, bíða. Jarðhitavirkjanir vel að merkja - arðsemin, talandi um hagvöxt fram í tímann, algjörlega órætt hver arðsemin af jarðhitavirkjunum er til lengri tíma. Umhverfisáhrifin enn þá algjörlega óljós, svo að ekki sé talað um áhættuna. Skýtur ekki skökku við að fara í jarðhitavirkjanir af þeim krafti sem gert er í tillögunni en taka út af borðinu, alla vega um tíma, vatnsaflsvirkjanir sem búið er að rannsaka í þaula? Þetta var fyrri spurningin. Seinni spurningin snýr að tillögu okkar sjálfstæðismanna. Talandi um að stíga varlega til jarðar, hefði ekki verið betra, og er það ekki best, upp á það líka að skuldbinda alla flokka fram yfir kosningar í þessu máli, þar með talið Sjálfstæðisflokkinn, þar með talið Framsóknarflokkinn, að fela verkefnisstjórninni að raða niður virkjunarkostunum? Er það ekki varlegasta skrefið í þágu náttúrunnar og í þágu þjóðfélagslegrar og stjórnmálalegrar sáttar?

Virðulegi forseti. Hér voru á ferð tvær spurningar og ég ætla að leitast við að svara þeim báðum. Vonandi dugar fyrra andsvar til þess. Í fyrsta lagi vildi ég leggja á það áherslu í ræðu minni að niðurstöður faghópanna fóru í lögformlegt tólf vikna ferli. Ég veit ekki betur en allir stjórnmálaflokkar hafi gengið frá þeim lagaramma sem það tólf vikna umsagnarferli var í. Við vorum sammála um það ferli hér á háu Alþingi veturinn 2011. Ég vil því leggja á það áherslu að byggt á grundvelli þeirra upplýsinga sem þar bárust er það að mínu viti meiri sátt að taka hlutina úr orkunýtingu yfir í bið og segja: Við skulum sækja betri upplýsingar um stöðu þessara kosta, hvort þeir eigi heima í orkunýtingu eða hvort við eigum að færa þá yfir í vernd. Það er miklu betri sátt og þess vegna er ég fylgjandi þeirri ályktun sem liggur til grundvallar þessari umræðu. Hitt er: Já, náttúran á að njóta vafans. Þá spyr þingmaðurinn: Af hverju er þingmaðurinn fylgjandi jarðvarma frekar en vatnsafli? Svo svarar hann því sjálfur í ræðu sinni að í raun og veru vitum við voðalega lítið um jarðvarmann og hvaða mengunaráhrif hann hefur. Sýnir það ekki einmitt að ég tel að við eigum að láta náttúruna njóta vafans? Er það ekki einmitt málið? Eigum við ekki að láta hlutina fara í lögbundið ferli, kalla eftir umsögnum aðila og segja: Á grundvelli þeirra upplýsinga skulum við taka ákvörðun.  
            

Hæstv. forseti. Þetta lögformlega ferli samþykktum við sjálfstæðismenn en okkur datt ekki í hug, við höfðum ekki svo frjótt ímyndunarafl, að ríkisstjórnin mundi misfara svona hrikalega með það vald sem Alþingi fól henni. Ég spyr hv. þingmann aftur: Trúir hann því virkilega að betra sé að fara á fulla ferð og vera á fullu gasi í jarðhitavirkjunum sem þarf að rannsaka mun betur? Við höfum minni reynslu hvað varðar jarðhitavirkjanir en vatnsaflsvirkjanir. Með sömu lógík og sömu forsendum og hv. þingmaður setur fram hefði hann átt að leggja fram tillögu um að setja allar jarðhitavirkjanir í biðflokk að minnsta kosti, út frá þeirri sömu lógík og hann þrammar hér upp í ræðupúltið með. Ég ítreka spurningu mína um tillögu okkar sjálfstæðismanna: Hefði ekki verið betra, upp á það að stíga varlega til jarðar, skuldbinda alla stjórnmálaflokka fram yfir kosningar, að 

Virðulegi forseti.

Forseti biður um hljóð í þingsalnum. Hv. þm. Magnús Orri Schram hefur orðið.

Ég vil leggja á það áherslu á síðustu mínútunni sem ég hef til umráða í þessari umræðu að ferlið fór í lögbundið tólf vikna umsagnarferli. Upplýsingar bárust og á grundvelli þeirra upplýsinga ákveða ráðherra iðnaðar og ráðherra umhverfis að setja tiltekna sex kosti í biðflokk.

Rugla öllu.

Það tel ég skynsamlegustu leiðina til sátta með þetta verkefni. Ég sé ekkert því til fyrirstöðu að allir flokkar geti tekið um það sameiginlega ákvörðun að styðja þá lendingu. Komi fram nýjar upplýsingar sem menn telja að eigi að breyta þessu mati mun það gerast á nýju kjörtímabili og þá geta menn tekið ákvörðun á grundvelli þeirra upplýsinga.

Herra forseti. Um leið og ég fagna því sérstaklega að það er að verða undantekning frekar en regla að hv. þingmenn stjórnarflokkanna mæti í ræðustól til að tjá sig verð ég að biðja hæstv. forseta að fara betur yfir það, meðal annars í forsætisnefnd, að þegar þeir mæta hér, stjórnarþingmenn, þurfa þeir líka að standa frammi fyrir því að svara fyrirspurnum. Það hefur borið við, bæði nú áðan og fyrr í dag, að hv. þingmenn stjórnarflokkanna svara ekki beinlínis þeim fyrirspurnum sem til þeirra er beint. Þetta er sagt í mesta bróðerni, en ég vil beina því til hæstv. forseta að þetta verði tekið upp í forsætisnefnd.

Virðulegi forseti. Það er mér mikil ánægja að taka til máls í síðari umræðu um tillögu til þingsályktunar um rammaáætlun. Merkilegt verkefni er að lokum komið, verkefni sem skiptir miklu um samfélagsþróun okkar í bráð og lengd. Vert er að minna á að það var undir forustu Samfylkingarinnar sem þetta mál fékk nýjan kraft og nýjan þrótt, eftir að Samfylkingin settist í ríkisstjórn árið 2007. Þá var byggt á stefnumörkun Samfylkingarinnar Fagra Ísland, sem er fyrsta heildstæða stefnumörkunin um vernd og nýtingu náttúruauðlinda, um náttúru- og umhverfisvernd, og felur í sér algjörlega nýja hugsun um þær forsendur sem þurfa að liggja fyrir til að brúa þá togstreitu sem verið hefur milli nýtingarsinna og friðunarsinna um langa hríð og til að tryggja að við getum nýtt náttúruauðlindir okkar í friði og sátt við viðkvæma og dýrmæta náttúru og búið til farveg fyrir fjölbreyttari nýtingarkosti en áður. Segja má að Fagra Ísland sé þannig sem stefna alger forsenda skynsamlegrar auðlindanýtingar. Við höfum svo mýmörg dæmi úr fortíðinni um nýtingu, um virkjanir, á ósjálfbærum forsendum þar sem menn mátu ekki til fulls raunverulegan ávinning af framkvæmdum, horfðu fyrst og fremst á stundarávinning sem oft var með gríðarlega miklum vaxtarverkjum fyrir hagkerfið, olli gríðarlegu efnahagstjóni á sama tíma og þensla jókst og jákvæð efnahagsáhrif sýndu sig. Ruðningsáhrif hafa verið regla frekar en undantekning í kjölfar stórra virkjunarframkvæmda á undanförnum áratugum. Það er mjög mikilvægt að freista þess að finna farveg fyrir friðsæla sambúð og sátt milli nýtingar og verndar til þess ekki síst að tryggja að virkjanir í framtíðinni auki á efnahagslegan stöðugleika og viðhaldi honum en kollvarpi honum ekki eins og allt of oft hefur gerst á fyrri tíð. Eins og ég sagði var það undir forustu Samfylkingarinnar í nýrri ríkisstjórn sem þetta verkefni um rammaáætlun, sem hafði lengi verið í farvatninu, fékk nýjan byr og nýjan kraft, enda var það almennt viðurkennt af okkar hálfu að þetta væri grundvallarforsenda þeirrar sáttar sem við töldum nauðsynlegt að ná og fundum á eigin skinni að var nauðsynleg fyrir stóran jafnaðarmannaflokk að skapa farveg fyrir. Það var undir forustu ráðherra Samfylkingarinnar 2007 sem þetta verkefni komst í fullan gang, þáverandi umhverfisráðherra, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, og þáverandi iðnaðarráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, núverandi hæstv. utanríkisráðherra. Var komið fram með þann nauðsynlega lagagrunn sem verkefnið hefur byggt á síðan og var verkefnisstjórn undir forustu Svanfríðar Jónasdóttur sett af stað sem hefur unnið gríðarmikið og vandað verk á undanförnum árum. Nú er tillagan loks komin hingað til þinglegrar meðferðar á nýjan leik eftir að hafa verið lögð fram á síðasta þingi og ekki náðst að afgreiðast þá. Ég bind við það miklar vonir að hún verði afgreidd nú og ég mun styðja hana. Ég gerði við meðferð málsins í þingflokki tvíþættan fyrirvara. Ég taldi ekki hafa komið fram nægjanlega skýr rök fyrir því að fella Holtavirkjun og Hvammsvirkjun úr nýtingu í biðflokk og taldi sérstaklega þörf á tvennu í því sambandi. Annars vegar skýrari vísindalegum rökum. Ég gat séð að efnisrök væru fyrir því, á grundvelli tillits til laxa- og urriðastofns í ánni, að bíða með framkvæmdir við Urriðafossvirkjun, en gat ekki séð sem leikmaður að sömu rök ættu jafnskýrt við um Holta- og Hvammsvirkjun.  Það sem skiptir líka máli í þessu samhengi er sú staðreynd að bæði Holta- og Hvammsvirkjun eru virkjanir sem eru fullhannaðar, eru rennslisvirkjanir í byggð með takmörkuðum umhverfisáhrifum að öðru leyti og eru þar af leiðandi virkjunarkostir sem gæti verið frekar stutt í eftir að samningar næðust við orkukaupendur. Ég taldi þess vegna að betur hefði farið á því að hafa ríkara samráð við verkalýðshreyfinguna í aðdraganda endanlegrar afgreiðslu málsins. Það skiptir máli að hafa í huga hagsmuni vinnandi fólks við aðstæður sem þær sem við búum við núna og sérstaklega þegar um er að ræða virkjanir af hóflegri stærð í byggð þar sem verulegar líkur eru á að innlent vinnuafl mundi fá störf við framkvæmdina. Að þessu sögðu hef ég fylgst með vinnu nefndarinnar, hún liggur nú fyrir. Ég tel að vel hafi verið að verki staðið við meðferð málsins á vegum umhverfis- og samgöngunefndar og fulltrúa okkar þar. Þessi vinna öll hefur frá upphafi og allt til loka verið vönduð eins og sér stað í ítarlegu nefndaráliti frá umhverfis- og samgöngunefnd. Ég tel líka ljóst að frekari óvissa, tafir og þrætur um einstaka nýtingarkosti, verði engum til góðs. Það er mikilvægt að afgreiða málið nú og tryggja að rammaáætlun verði að veruleika sem allra fyrst þannig að hægt sé að leysa úr þeim álitamálum sem uppi eru um frekari rannsóknir á einstökum kostum sem allra fyrst. Það er enginn valkostur að afgreiða ekki rammaáætlun, hún verður að verða að veruleika nú. Þegar málið er metið í heild sinni tel ég góð efnisrök fyrir því að afgreiða málið eins og það liggur fyrir eftir meðferð meiri hluta nefndarinnar. Ég mun styðja þetta mál í atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Það er nú einhver siður hjá Samfylkingunni að skreyta sig með stolnum fjöðrum. Ég vil aðeins fá að koma að því að við hv. þm. Árna Pál Árnason að hér var verkefnisstjórn sem skipuð var þann 8. mars 1999 þar sem lögð var áhersla á að það ætti að vera hlutverk viðkomandi stofnana eins og Orkustofnunar og Náttúrustofnunar Íslands, að standa að rannsóknum á viðfangsefninu og vera þannig verkefnisstjórn öflugur bakhjarl, Orkustofnun á sviði orkumála og Náttúrufræðistofnun ásamt  
            

Og ráðherra.

Ég þarf að hafa frið til að ljúka máli mínu, virðulegi forseti. Ég ætla að gera það þrátt fyrir að ég sé kominn aðeins fram yfir tímann, því að ég átti eftir að leggja fram spurningarnar. 
             Hv. þm. Árni Páll Árnason fór yfir þann fyrirvara sem hann hafði vegna Holta- og Hvammsvirkjunar. Í ferlinu hafa ekki komið fram neinar nýjar upplýsingar og ég fór yfir það í ræðu minni áðan. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom hér til að flytja ræðu og gleymdi að spyrja spurningarinnar þar til í lokin. Þá kom nú í ljós að spurninguna hafði hann skrifað áður en ég flutti ræðuna  Það fer ekki fram hjá neinum sem verið hefur í þingsal frá árinu 2007, ég hef nú ekki verið lengur en þann tíma, hvað þá þeim sem lengur hafa verið hér, hvernig hægt er að bera saman framgöngu Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í umhverfis- og verndunar- og nýtingarmálum annars vegar og svo Samfylkingarinnar hins vegar.  
            

Virðulegi forseti. Árið 2007 þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar varð til og þessir flokkar hófu samstarf var það eitt af stefnumálum Sjálfstæðisflokksins að fylgja eftir þeirri miklu vinnu sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði staðið fyrir um rammaáætlun, um framtíðarsýn í þessum málum og framtíðarsátt í samfélaginu. Það hefur aftur á móti tekist undir stjórn þeirra flokka sem nú sitja í ríkisstjórn, Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, að koma þessum málum í algert uppnám að nýju, því miður - því miður fyrir þjóðina, því miður fyrir málaflokkinn. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir það áðan að hann hefði sett fyrirvara um Holta- og Hvammsvirkjun. Hann fór yfir það að það væru rennslisvirkjanir með lágmarksumhverfisáhrifum og þær væru svo gott sem tilbúnar að hefja framkvæmdir. Í ljósi efnahagslegra aðstæðna í samfélaginu, í ljósi þess að um er að ræða virkjunarkosti sem eru einhverjir hagkvæmustu virkjunarkostirnir okkar í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti, getur þingmaðurinn fallist á að skynsamlegt væri að hafa þá virkjunarkosti í nýtingarflokki 

Virðulegi forseti. Ég minni hv. þingmann á það sem ég sagði áðan, þ.e. að ég hefði sett fyrirvara um málið og ég teldi rétt að styðja málið eins og það væri nú vaxið í ljósi þeirra aðstæðna sem væru í málinu núna og í ljósi þeirra efnisraka sem fram hefðu verið færð. Það er niðurstaða mín. Það sem skiptir miklu máli. Hv. þingmaður skautar nú dálítið létt yfir þegar hann reynir að tína hér fjaðrir og fjaðrir á stangli og skreyta Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn með þeim  Það sem við vitum og þekkjum í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins á þessu kjörtímabili, tillögur um þrjú álver á þremur árum o.s.frv. eru tillögur sem miða 

Herra forseti. Það góða við ferlið allt frá 1999 er að mjög margir flokkar komu að því. Ég ætla ekki að fara í einhverja pissukeppni sem byrjuð er hér um hver eigi mesta heiðurinn. Það góða við áætlunina og vinnu verkefnisstjórnarinnar var að allir flokkar sammæltust um að taka málið úr þeim átakafarvegi sem það var í. Síðan tók ferlið það langan tíma, málið var í rannsókn á rannsókn ofan, sem menn vita að eru nauðsynlegar til þess að fylgja málinu eftir þannig að ferlið standist til lengri tíma. Nú er búið að setja málið aftur í pólitískan farveg. Hv. þingmaður á að vita það manna best að það þarf alltaf að ná sátt við ríkisstjórnarborðið. Sáttin í málinu snýst um að sætta ólík sjónarmið milli Vinstri grænna og Samfylkingarinnar í málinu. Þess vegna segi ég og tek þar undir með hv. þingmanni: Það er valkostur að samþykkja rammaáætlun, en ég tel valkostinn vera þann að taka málið úr þeim pólitíska átakafarvegi sem ríkisstjórnin setti hann aftur í, 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að hafa sátt um málið. Það er líka alveg hárrétt sem hv. þingmaður segir að saga málsins er saga verulega góðrar vinnu sem fjöldamargir komu að. Ef maður fer í gegnum gögnin og úrvinnslu þeirra á undanförnum árum er mjög hrósvert hvernig menn hafa komið þar að málum. Vert er að nefna hversu vel sú vinna var unnin af hálfu verkefnisstjórnarinnar og af hálfu einstakra stofnana og hagsmunasamtaka og aðila sem lögðu hönd á plóginn. Hitt er líka alveg ljóst að samkvæmt þeim lagaramma sem verkefnum var markaður var gert ráð fyrir því að kallað yrði eftir almennum athugasemdum áður en þingsályktunartillaga yrði lögð fram og að hún yrði lögð fram af ráðherrunum sameiginlega að undangengnu því ferli. Það var beinlínis gert ráð fyrir því að tekið yrði tillit til þeirra athugasemda sem fram kæmu í því ferli. Það er lagaramminn sem snýr að málinu. Ég get ekki 

Herra forseti. Ég sagði það áðan að við sjálfstæðismenn tókum þátt í því að samþykkja að setja málið allt saman í lögformlegt ferli. Við höfðum ekki ímyndunarafl eða hugarflug í að ríkisstjórn Íslands mundi taka það og gera það að því pólitíska plaggi sem hún gerði. Hvaða nýju umsagnir komu fram í því lögbundna ferli umfram það sem verkefnisstjórnin fékk? Engar nýjar, engar nýjar efnislegar, heldur tók ríkisstjórnin þá ákvörðun að handvelja ákvarðanir um virkjunarkosti og setja þá yfir í biðflokk til þess að sætta sjónarmið innbyrðis til þess að láta ríkisstjórnina lafa alla vega fram að kosningum. Ég spyr með sömu röksemdafærslu: Ef menn ætla að láta náttúruna njóta vafans af hverju gerðu menn ekki það sama varðandi jarðhitavirkjanirnar sem á eftir að rannsaka mun meira, eins og t.d. á Reykjanesi? Það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi ríkisstjórnarflokkanna. Þetta er orðið að bullandi pólitísku plaggi. Í stað þess að nota tækifæri til þess að múlbinda alla stjórnmálaflokka fram yfir kosningar með raunhæfum tillögum sem byggja fyrst og fremst á hugmyndum verkefnisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Það er ekki verið að glutra niður neinu tækifæri og ekki verið að kollvarpa einu eða neinu. Það getur ekki falið í sér að ferlinu sé kollvarpað þegar sex kostir eru teknir og fluttir úr nýtingu í bið. Það er ekkert óafturkræft við það. Engin grundvallarbreyting er unnin þar. Hins vegar er með þeim hætti sú ákvörðun tekin af hálfu ráðherranna sem leggja málið fram í kjölfar umsagnarferlisins. Ef það átti aldrei að gera neitt með neitt nema með það sem frá verkefnisstjórninni kom, getur maður spurt: Til hvers var þá ferlið? Hvers vegna var hinn lögfræðilegi umbúnaður með þessum hætti? Af hverju var verið að gera ráð fyrir umsagnarferli 

Ertu að spinna þetta svona jafnóðum?

Það hlýtur að vera spurningin sem menn þurfa að svara. Fyrir mér er það 

Virðulegi forseti. Um leið og það er virðingarvert að annar af framboðskandídötum til formanns Samfylkingarinnar kemur hér upp og viðrar skoðanir sínar hlýtur það að kalla á að hinn frambjóðandinn komi líka og  Ég vil spyrja hv. þingmann, sem ætlar sér mikið í pólitík, hvernig hann sjái fyrir sér hagvöxt næstu ára ef hann á ekki að byggja á því að nýta náttúruauðlindir eins og orkugeirann. Þær hugmyndir sem eru lagðar hér fram, eins og fram hefur komið í umræðunum í dag og áður, byggjast að því er virðist á því að taka alla auðveldustu, arðsömustu virkjunarkostina út, vatnsaflsvirkjunarkostina. Þó hefur ríkt veruleg samstaða um kosti eins og neðri hluta Þjórsár, Hólmsárvirkjun og 

Virðulegi forseti. Það er gott að fá spurningu um grunnforsendur efnahagsstefnunnar á þessum tímapunkti því auðvitað eru það þær sem við þurfum að tala um af miklu meiri alvöru. Hagvöxtur á Íslandi verður ekki byggður upp með því að virkja. Virkjanir og nýting orkuauðlinda er mikilvægur þáttur í sjálfbæru efnahagskerfi, en getur ekki einn og sér drifið áfram hagvöxt. Við höfum af því bitra reynslu, að það getur haft í för með sér mjög erfið eftirköst og alvarlegar afleiðingar. Við fórum meira að segja offari í því efni eins og Kárahnjúkavirkjun var nokkuð dæmi um, þar sem meltingartruflanir hagkerfisins vegna virkjunarinnar voru slíkar að það var stór þáttur í þeirri efnahagsþróun sem leiddi hér síðar til hruns.

Virðulegi forseti. Það kom svo sem ekkert svar um hvernig við ætlum að byggja upp hagvöxtinn á næstu árum, heldur var gripið til möntrunnar um Kárahnjúka. Við getum tekið miklu lengri umræðu um það en ég get á einni mínútu og einnig um þenslu bankakerfisins, sem ég minntist aðeins á fyrst í andsvari mínu. Hvernig ætlar hv. þingmaður að byggja upp hagvöxtinn ef það er ekki einmitt á breiðum grunni, með því að nýta náttúruauðlindirnar? Ef við tökum umræðuna sem heyrðist hér á nokkrum stjórnarþingmönnum í dag að það væri búið að virkja nóg, við þyrftum ekki að virkja neitt meir. Ef Norðmenn segðu: Við eigum nóg af olíu á bílana. Við getum hætt að leita að olíu. Byggist ekki þessi ótrúlegi hagvöxtur í Noregi meðal annars á því að þeir nýta náttúruauðlindir sínar? Hér erum við með nánast óendanlegar, ekki fullkomlega óendanlegar, en mjög miklar náttúruauðlindir sem við getum nýtt í verðmætasköpun, í atvinnusköpun, í breiðu sviði atvinnugreina. Ekki bara orkugeirans, ekki bara sjávarútvegs, ekki bara skapandi greina þar sem þekkingariðnaðurinn verður drifkrafturinn, heldur allra. Hér virðist 

Virðulegi forseti. Hagvöxtur næstu ára verður að vera drifinn áfram af þekkingu vegna þess að við verðum að fá meira virði fyrir hvert starf en við fáum núna. Það er eitt höfuðvandamál íslensks efnahagslífs að við berum of lítið úr býtum fyrir of langan vinnudag. Grundvallarforsendur í því efni eru aðrir þættir en nákvæmlega orkuvinnsla. Hún getur hins vegar hjálpað mjög til, hún getur stutt við vel borguð störf. En grundvallaratriðið er að við fáum nógu marga nýtingarkosti út úr þessari rammaáætlun  Þá má líka 

Þetta er hneyksli.

Forseti vill vekja athygli … 

Virðulegi forseti. Ég fór aðeins yfir það áðan hversu Samfylkingin er að reyna að skreyta sig með stolnum fjöðrum hér í umræðunni. Það fór um hæstv. utanríkisráðherra og hv. þm. Árna Pál Árnason og eflaust fleiri þegar ég opnaði þessa umræðu. Það er nefnilega þannig að það eru fyrst og fremst Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem hafa ýtt úr vör þessari hugmyndafræði um víðtæka sátt um framtíðarskipan í orkunýtingarmálum. Samfylkingin tók við keflinu ásamt Sjálfstæðisflokki í ríkisstjórn sem var stofnuð 2007. Þá hafði ferlið verið að ganga alveg frá árinu 1993. Síðast hafði verið skipuð þriggja manna verkefnisstjórn árið 2004. Í skipunarbréfi hennar kom fram að hún skyldi undirbúa fleiri virkjunarhugmyndir til mats og bæta gögn eða endurskoða tillögur ýmissa hugmynda sem teknar voru fyrir í 1. áfanga. Áhersla var lögð á að fá heildarmat á sem flestum háhitasvæðum. Það var enn fremur gert ráð fyrir því að þörf kynni að vera á að þróa áfram aðferðir við mat á náttúrufari. Í þessu ferli var stöðugt horft meira og meira til jarðhitans, meira og meira til verndunarsjónarmiða og markmiðið varð auðvitað alveg ljóst, að reyna að ná þessari víðtæku sátt sem hér hefur verið vitnað til. Því er ekki hægt að segja annað en að menn ættu að sleppa því að reyna að skreyta sig hér með stolnum fjöðrum, þótt hæstv. utanríkisráðherra finnist það mynda lélega hænu þegar við ræðum þetta og förum yfir staðreyndir málsins. Það hefur svo sem verið einkenni þeirra sem nú stýra landinu og áður í öðrum málum. Hv. þm. Magnús Orri Schram kom inn á það áðan um hvað þetta ferli snýst og fór yfir varúðarreglu umhverfisréttar og að láta náttúruna njóta vafans. Ég held að við séum í sjálfu sér öll sammála um það, að rétt sé að láta náttúruna njóta vafans. Ég tel að markmiðið með hinu faglega ferli sem málið hefur verið í innan verkefnisstjórnarinnar hafi einmitt verið að láta náttúruna njóta vafans. Það kemur meira að segja fram í nefndarálitum meiri hlutans þar sem hið faglega ferli er rómað og hin faglegu vinnubrögð verkefnisstjórnarinnar og faghópanna lítið gagnrýnd. Við erum að feta einhverja fína línu á milli verndunar og nýtingar. Við getum endalaust fundið einhvern fyrirvara á því að hefja nýtingu þar sem náttúran nýtur vafans. Það er endalaust hægt að draga fram slíkar skýringar. Við komum einhvern tímann að þeim tímapunkti að við verðum að taka ákvarðanir í málinu. Við eigum að taka þær af skynsemi og yfirvegun og við eigum ekki að setja of mikið undir í einu. Það er einmitt það sem er gert ráð fyrir í framkvæmdaráætlun Landsvirkjunar og í umræðu og tillögum okkar sjálfstæðismanna, að við tökum næsta skref. Það hefur mikið verið rætt um virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár og þær bornar saman við þær áherslur sem endurspeglast í rammaáætlun ríkisstjórnarinnar. Það er einfaldlega þannig að um jarðvarmann ríkir miklu meiri óvissa. Þar þurfum við að stíga með enn meiri varúð til jarðar þegar við ákveðum næstu skref. Það er eðli þeirra virkjana að þær verður að byggja upp hægt. Það verður að meta afrakstursgetu svæðanna. Það verður að meta þá útkomu sem er til dæmis af mögulegri loftmengun o.s.frv. Það eru mörg atriði sem koma þar inn í. Þess vegna stangast í raun niðurstaða þessarar rammaáætlunar og niðurstaða ráðherranna - hún er í hrópandi ósamræmi við málflutning hv. þingmanna Samfylkingarinnar sem töluðu um hversu varlega yrði að stíga til jarðar og að náttúran yrði að njóta vafans o.s.frv. Vegna þess að ef við berum þetta saman við vatnsaflsvirkjanir sem eru rannsakaðar í þaula, eins og t.d. virkjunarkostir okkar í neðri hluta Þjórsár, er miklu meiri fyrirsjáanleiki í öllu sem snýr að vatnsaflsvirkjunum. Það er alveg rétt sem komið hefur fram að virkjunarkostir til dæmis í Holtsá og Hvammsvirkjun eru rennslisvirkjanir sem hafa mjög lítil umhverfisáhrif og eru sennilega einhverjir hagkvæmustu virkjunarkostir okkar í efnahagslegu og umhverfislegu tilliti. Það sama á við um Norðlingaölduveitu þar sem hugmyndir hafa tekið miklum breytingum á undanförnum árum. Menn hafa lagt sig fram um í þeim breytingum að nálgast náttúruverndarsjónarmiðin með eins miklum áherslum og mögulegt er. Að mati Landsvirkjunar og forstjóra þess fyrirtækis er niðurstaðan er orðin sú að við erum með einhvern hagkvæmasta virkjunarkost landsins í Norðlingaölduveitu, bæði í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Það er eins og þessi sjónarmið nái ekki í gegn. Það vekur auðvitað upp þá spurningu í mannshuga hvort það sé nokkur vilji til sátta. Niðurstaðan og afleiðingarnar af því að rammaáætlun verði afgreidd með þeim hætti sem hún liggur fyrir hér eru skelfilegar. Áætlunin fetar alls ekki þá fínu leið nýtingar og verndunar sem markmiðið var að gera. Hv. þm. Árni Páll Árnason og einnig Magnús Orri Schram komu inn á að það hefðu einungis verið teknir sex virkjunarkostir frá fyrri rammaáætlun og færðir úr nýtingarflokki niður í biðflokk til að kanna þá betur. Það væri nú ekki stórt, bara sex virkjunarkostir. En það vill bara svo til að hér er um að ræða grundvallarvirkjunarkosti. Þá virkjunarkosti sem skipta okkur öllu máli til að geta haldið áfram að láta orkufrekan iðnað og nýtingu orkuauðlindanna byggjast upp samhliða, sem menn vilja kalla nýja atvinnustefnu á Íslandi en er í sjálfu sér ekki ný. Það er ekkert nýtt við að menn vilji efla nýsköpun og auka fjölbreytni í atvinnulífinu. Það hefur verið stefna okkar sjálfstæðismanna í áratugi. Það vorum við sem stigum þau skref upphaflega og börðumst fyrir því að skotið yrði fleiri stoðum undir íslenskt samfélag með því að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Það voru átökin sem voru hér í kringum 1960 þegar sú ákvörðun var tekin upphaflega að fara af stað í orkufrekan iðnað. Að byggja hér upp atvinnuveg sem væri ein af grunnstoðum okkar ásamt öflugum sjávarútvegi. Það hefur tekist vel. Sem betur fer fyrir íslenska þjóð og íslenskt samfélag tókst okkur að feta þessa leið. Við höfum lært mikið á vegferð okkar. Við verðum að halda áfram. Það er enginn sem getur mótmælt því að kannski er ein helst uppspretta nýsköpunar og aukinnar fjölbreytni í atvinnulífi einmitt orkufrekur iðnaður og öflug fyrirtæki sem auka verðmætasköpun og fjármagn til landsins. Auka athygli erlendra fyrirtækja á landinu, hvað hér getur verið gott umhverfi og hvað er hægt að skapa hér gott umhverfi fyrir almennt atvinnulíf. Það er kannski helst þetta sem hefur verið hvatinn að því að efla íslenska nýsköpun og efla fleiri greinar til dáða. Þannig að þegar hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hér og ræða um hið nýja Ísland, hið nýja atvinnulíf þar sem náttúran skapi útflutningsverðmæti og standi hér undir ákveðnum grunnþáttum, þá er engin breyting. Það var reyndar ein breyting þegar hv. þm. Magnús Orri Schram kom inn á að m.a. gæti þetta aukið framleiðslu á lífrænt ræktuðum vörum sem væru hugsaðar til útflutnings. Ég veit ekki hvort hv. þingmaður var að grínast eða hvort hann meinti þetta, að bera saman framleiðslu á landbúnaðarvörum og orkufrekan iðnað til að skapa fjárfestingu í íslensku atvinnulífi. Það er auðvitað allur þessi málflutningur sem stenst enga skoðun. Hann er málskrúð og er í þeim anda sem þessi ríkisstjórn hefur talað. Ég held að tímabært sé að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir horfist í augu við veruleikann. Horfist í augu við hvernig þeir hafa talað gagnvart atvinnulífinu, hvað þeir hafa skrifað undir gagnvart atvinnulífinu, hverju þeir hafa lofað þessari þjóð. Það er alveg ljóst að með þeirri rammaáætlun sem hér liggur fyrir er verið að stíga stórt skref afturábak 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans í þessa umræðu. Við hv. þingmaður eigum báðir sæti í hv. atvinnuveganefnd og í haust fórum við í ferð til að kynna okkur þá kosti sem í boði voru í virkjunarmálum á Suðurlandi. Við kynntum okkur neðri hluta Þjórsár og svæðin í Skaftárhreppi vegna þess að við vorum, herra forseti, að undirbúa okkur undir það að atvinnuveganefnd fengi málið til umfjöllunar eins og ráð var fyrir gert síðastliðið vor. Vegna pólitískra hrossakaupa ríkisstjórnarinnar var gerð sú breyting á að málið var flutt til umhverfis- og samgöngunefndar, eins og menn þekkja. Við kynntum okkur meðal annars hugmyndir um virkjun í neðri hluta Þjórsár, þessar þrjár virkjanir; Hvamms-, Holta- og Urriðafossvirkjun. Ég verð að segja að þrátt fyrir að ég eigi erfitt með að kaupa öll þau rök sem Orri Vigfússon hefur komið fram með um laxastofnana hefur mér þótt skynsamlegt að setja Urriðafossvirkjun í bið, einfaldlega vegna þess að uppbyggingin verður væntanlega ekki svo hröð. Ég sé hins vegar engin rök fyrir því að setja hinar tvær virkjanirnar í bið og tel að þær hefðu átt að fara í nýtingarflokk, ekki síst í því ljósi að Landsvirkjun, sem er virkjunaraðilinn á þessu svæði, hyggst setja upp sambærilega seiðafleytu í Hvammsvirkjun og átti að setja í Urriðafossvirkjun. Þannig mundi skapast kannski tíu ára reynsla áður en við tækjum ákvörðun um Urriðafoss. Ég vil spyrja hv. þingmann hvaða sýn hann hefur á Urriðafossvirkjun, hvort hann 

Virðulegi forseti. Ferð atvinnuveganefndar um Suðurland var áhugaverð. Við skoðuðum meðal annars virkjunarstæði Hvamms-, Holta- og Urriðafossvirkjana í neðri hluta Þjórsár. Því hagar þannig til með Urriðafossvirkjun, af því að sérstaklega er spurt um hana, að þann 19. ágúst á næsta ári verða tíu ár liðin frá því að umhverfismati var lokið við þann virkjunarkost. Það er því ljóst að ekki verður sótt um virkjunarleyfi fyrir Urriðafossvirkjun fyrir þann tíma, það þarf að endurnýja umhverfismatið. Það má því segja að Urriðafossvirkjun muni í sjálfu sér frestast þess vegna, hún þarf að fara í gegnum umhverfismat að nýju þar sem væntanlega verður tekið tillit til þessara þátta sem annarra. Það er eitt vandamál við biðflokkinn eins og hann er í dag sem þyrfti að endurskoða, það er hversu mikið hann takmarkar rannsóknarmöguleika þeirra sem ætla að virkja. Það er allt í lagi að hafa virkjunarkosti í biðflokki, Urriðafossvirkjun gæti að mínu mati alveg farið í biðflokk, en þá þurfum við að auka möguleika þeirra sem ætla að virkja á því að gera þær rannsóknir sem þörf er á til að taka ákvörðun um hvort virkjunarkosturinn á að fara í nýtingarflokk eða verndunarflokk. Varðandi laxastofnana í Þjórsá hefur ítrekað komið fram bæði hjá Landsvirkjun og Veiðimálastofnun að þar hafa verið stundaðar rannsóknir í meira en tíu ár, sennilega tíu til tuttugu ár og mjög stíft í tíu ár. Niðurstöður þeirra rannsókna liggja fyrir. Þeir telja að ekki verði gengið lengra í þeim áður en byggt verður. Það er auðvitað alveg kjörið eins og hv. þm. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Ég held að það gæti verið grundvöllur að sátt um virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Í seinna andsvari mínu ætla ég að víkja að virkjununum í Skaftárhreppi. Þar eru fjórir valkostir settir upp í aðalskipulagi sveitarfélagsins. Einn af þeim virðist vera sá sem samfélagið hefur sameinast mest um, þótt það sé ekki að öllu leyti, vissulega er einhver ágreiningur um það eins og alls staðar er. Það er Hólmsárvirkjun. Það hefur komið fram hjá þingnefndum og í umræðunum í dag að gögn töpuðust í því máli, það voru mannleg mistök að ekki var tekið á öllum þáttum þess hjá verkefnisstjórninni. Hins vegar var gerð grein fyrir því strax að þessi gögn hefðu tapast og öllum var það ljóst. Þar á meðal ráðherrunum sem tóku málið til umfjöllunar. Þeir sendu það að nýju út til umsagnar og fengu meðal annars umsagnir frá sveitarstjórninni í Skaftárhreppi og þeim aðilum og öðrum sem tengjast þessari virkjun. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að það hefði átt að vera frumkvæðisskylda þessara ráðherra að láta rannsaka þennan kost til hlítar til þess að hann fengi að njóta sannmælis eins og augljóslega hefði verið ef ekki hefðu komið til þau mannlegu mistök að týna gögnum. Og jafnvel frumkvæðisskylda umhverfis- og samgöngunefndar, formanns og framsögumanna og nefndarinnar allrar og meiri hlutans á að láta rannsaka þennan kost. Nægur hefur tíminn verið frá því að verkefnisstjórnin skilaði af sér. Ég man ekki í hversu marga mánuði, hvort það var nær ár, málið lá inni hjá ráðherrunum. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji að menn hafi hreinlega brugðist frumkvæðisskyldu sinni með því að láta ekki rannsaka málið til að geta lagt það fyrir þingið með tilhlýðilegum og faglegum hætti.

Virðulegi forseti. Þetta er allt satt og rétt sem kemur fram hjá hv. þingmanni og er í raun mjög mikilvægt atriði í allri þessari umræðu vegna þess að við í stjórnarandstöðunni, sérstaklega framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, höfum gagnrýnt mjög vinnubrögð ráðherranna og það sem við köllum hin pólitísku fingraför á málinu. Hér er óræk sönnun þess sem við höfum fyrir okkur í málflutningi okkar. Ráðherrarnir telja til raka með ákvörðun sinni að setja virkjunarkost í neðri hluta Þjórsár í biðflokk að það hafi komið fram nýjar upplýsingar um laxastofninn, sem er reyndar ekki rétt. Ef málið er skoðað grannt eru þetta ekki nýjar upplýsingar eins og ég hef farið hér yfir. Þeir höfðu undir höndum þær nýju upplýsingar sem fram höfðu komið um Hólmsárvirkjun og voru meðvitaðir um þær og hefðu því með sömu rökum að sjálfsögðu átt að eiga frumkvæðisskyldu að því að skoða þann virkjunarkost nánar sem og þau gögn sem lágu fyrir en voru fyrir mistök ekki tekin fyrir hjá verkefnisstjórninni. Þetta sýnir okkur hver hinn pólitíski vilji er í málinu, virðulegi forseti. Þetta er alvarleiki málsins. Á þessu byggist í raun gagnrýni okkar. Hún endurspeglast nákvæmlega í þessu atriði. Mikilvægi þessara virkjana er óumdeilt fyrir samfélagið í Austur-Skaftafellssýslu sem er samfélag í sárum og þarf á öflugri atvinnuuppbyggingu að ræða. Það er fróðlegt að bera mikilvægi þeirra saman við fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar, en þar er gert ráð fyrir að byggja þarna þekkingarsetur. Það á að setja 290 milljónir í þetta þekkingarsetur á næsta ári í staðinn fyrir að stuðla að arðbærri fjárfestingu 

Virðulegi forseti. Í þeim umræðum sem hér hafa farið fram og nú síðast í andsvörum við hv. þm. Jón Gunnarsson hefur nokkrum sinnum verið rætt um biðflokkinn og vandræðin í kringum hann; annars vegar hvernig hann er skilgreindur og hins vegar hvernig menn ætla að fjármagna þær rannsóknir og nauðsynlegu framkvæmdir sem þarf að gera á undirbúningstímabilinu áður en menn geta tekið ákvörðun um hvað skuli gera við viðkomandi virkjunarkost. Í umsögn 2. minni hluta atvinnuveganefndar, þess sem hér stendur, frá atvinnuveganefnd til umhverfis- og samgöngunefndar og sem fylgir nefndaráliti 1. minni hluta, hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, segir á bls. 3 um nýjan biðflokk, með leyfi forseta: „Í umræðunum um málið varð 2. minni hluta ljóst að erfitt er að fjármagna rannsóknir og annan undirbúning verkefna sem raðast í biðflokk. Var athygli nefndarmanna nokkrum sinnum vakin á því að biðflokkur er ekki hugsaður sem geymsluflokkur. Því lagði 2. minni hluti til að biðflokknum yrði skipt upp, annars vegar í biðflokk virkjunarkosta sem vilji væri til að geyma að taka ákvörðun um hvort ættu heima í verndarflokki eða nýtingarflokki og hins vegar nýr flokkur - biðflokkur til nýtingar - sem væri hugsaður fyrir verkefni þar sem óskað væri tiltekinna rannsókna og undirbúnings áður en hægt væri að ákveða hvort viðkomandi virkjunarkostur ætti heima í nýtingarflokki. Væri mönnum þannig gert fært að ráðast í umhverfismat, arðsemismat og aðrar rannsóknir áður en ákveðið yrði að ráðast í framkvæmdir.“ Um þetta vil ég segja að nokkrar umræður hafa orðið um þetta í dag og menn komið með hugmyndir um að þessi biðflokkur til nýtingar gæti t.d. heitið rannsóknarflokkur. Menn eru ekki á eitt sáttir um hvort það sé gott að hugsa biðflokkinn sem geymsluflokk. Ég ætla að leggja inn nokkur rök fyrir því að svo sé. Herra forseti. Ný tækni og nýir möguleikar á að nýta auðlindir án rasks, t.d. með skáborunum eða jafnvel láréttum borunum á löngum kafla eða djúpborunum, gera að verkum að virkjunarkostir sem við mundum hugsanlega við núverandi aðstæður og út frá þekkingu okkar í dag setja í verndarflokk geta verið orðnir góðir virkjunarkostir eftir einhverja áratugi með þeirri tækni sem þá verður til. Þá þurfum við ekki að fara inn á svæðið, þurfum ekki að raska því, svæðið getur verið verndað en við getum nýtt jarðhita sem er djúpt í iðrum jarðar. Þannig hefur til að mynda Orkuveita Reykjavíkur bent á að það væri skynsamlegra að geyma Bitruvirkjun, sem hugmyndir voru uppi um en hefur verið færð í vernd, í biðflokki, án þess að gera neitt við þann kost í einhver ár eða áratugi. Þeir hafa bent á að önnur svæði á sambærilegum stað á Hengilssvæðinu sem eru óröskuð eru sett í biðflokk í dag, en hefðu kannski frekar átt að fara í verndarflokk. Ég segi þetta ekki vegna þess að ég vilji, með þeirri tækni sem til er í dag, nýta svæði sem eru næst byggð eins og t.d. Hveragerði. Ég segi þetta einfaldlega vegna þess að hugsanlega verður komin ný tækni á næstu árum og áratugum sem mun gera okkur kleift að nýta slík svæði. Það hefði verið skynsamlegra að setja þessi svæði í geymslubiðflokk - flokkurinn væri hreinlega skilgreindur sem slíkur. Það væri ekkert athugavert við að nota biðflokkinn fyrir kosti sem við vildum ekki taka ákvarðanir um. Með öðrum orðum, við mundum taka færri, afmarkaðri og minna umdeildar ákvarðanir um hvað við setjum í vernd og hvað við setjum í nýtingu. Síðan væri þessi nýi biðflokkur, rannsóknarbiðflokkur, hugsaður þannig að auðveldara væri að ná í fjármagn til að standa undir rannsóknum. Mjög margir aðilar í þessu ferli hafa sagt að það eitt að taka virkjunarkost úr nýtingarflokki og færa hann í bið geri mönnum mjög erfitt fyrir að fá fjármagn til að standa undir nauðsynlegum rannsóknum. Hér hafa ýmsir í meiri hlutanum komið upp í dag og rætt mikið um varúðarsjónarmið umhverfismála og hversu mikilvægt það sé. Ég ætla ekki að gera lítið úr því. Ég sagði í fyrri ræðu minni í dag að það gæti verið skynsamlegt varúðarsjónarmið líka, vegna þess að samkvæmt þingsályktunartillögu um vernd og nýtingu orkuauðlinda á að taka tillit til fleiri þátta en umhverfislegra eins og efnahagslegra og samfélagslegra, að taka tillit til erfiðs atvinnuástands og samfélaga sem þurfa virkilega á fjölbreyttari atvinnumöguleikum að ræða en þau hafa í dag. Í því sambandi hef ég minnst á Skaftárhrepp og Hólmsárvirkjun og mun ræða það betur í annarri ræðu þar sem ég sé að ég mun ekki hafa tíma til þess í þessari ræðu. Varðandi varúðarsjónarmiðin vil ég vitna til áðurnefndrar umsagnar minnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Hvað Hvammsvirkjun og Holtavirkjun varðar er vísað til varúðarsjónarmiða og talið að frekari rannsóknir þurfi að liggja fyrir um áhrif virkjunarframkvæmda á laxfiska í Þjórsá. Sömu rök eru lögð til grundvallar tilfærslu Urriðafossvirkjunar en að auki bent á að umhverfismat fyrir þá virkjun sé orðið átta ára gamalt. Í öllum framangreindum tilvikum vék iðnaðarráðherra frá þeim tillögum sem hin faglega verkefnisstjórn hafði lagt fram. Ávallt er það gert á grundvelli varúðarsjónarmiða, náttúran er látin njóta vafans. Ekkert er svo sem við það að athuga þó svo að benda megi á að inntak svokallaðrar varúðarreglu er síður en svo óumdeilt. […] Það er hins vegar mat ráðherrans á styrkleika vafans sem vekur athygli. Þannig virðast lítt rökstuddar efasemdir um gæði ítarlegra gagna vegna margra ára rannsókna á laxastofnum í Þjórsá og óljós grunur um að virkjun kynni að hafa áhrif, ekki á Vatnajökulsþjóðgarð sjálfan heldur á svæðið í kringum hann, gera það að verkum að kostir sem eru augljóslega þjóðhagslega hagkvæmir virkjunarkostir verða látnir sitja á hakanum um langt skeið. Óhætt er að segja að þessi atriði endurspegli forgangsröðun ráðherrans. Það sem varpar enn frekara ljósi á sérstök vinnubrögð ráðherrans er þó eftirfarandi: Í tillögunni er virkjunarkosti 21, Hólmsárvirkjun neðri við Atley, raðað í biðflokk. Sú röðun byggist á skorti á upplýsingum, þ.e. að mat faghópanna hafi ekki byggst á nýjustu gögnum og óvissa væri með áhrif á skóglendi og hvar línulögn mundi liggja. Á fundum nefndarinnar og umhverfis- og samgöngunefndar kom fram að mannleg mistök hafi meðal annars gert það að verkum að gögn um nýja staðsetningu virkjunarkostsins voru ekki lögð fyrir faghópana. Ný gögn hafi ekki uppgötvast fyrr en undir lok ferlisins og verkefnisstjórnin hafi ekki treyst sér til að hefja að nýju skoðun á virkjunarkostinum og draga þannig skil á niðurstöðum varðandi aðra kosti. 2. minni hluti fær ekki betur séð en að með nýjum áætlunum um virkjun hafi verið komið til móts við helstu gagnrýni sem heyrst hefur á eldri virkjunaráform sem verkefnisstjórnin yfirfór. Þá virðast þær upplýsingar sem faghóparnir yfirfóru ekki hafa verið ítarlegar og fullnægjandi. Þrátt fyrir þetta gerði ráðherra engan reka að því að rannsaka virkjunarkostinn sjálfstætt og bregðast við að neinu leyti. Ekkert mat virðist hafa verið lagt á hinar nýju upplýsingar af hans hálfu - hefur þó verið nægur tími til þess. Við þetta bætist að í minnisblaði orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins til iðnaðarráðherra“ - sem er fylgiblað umsagnar minnar - „og ráðuneytisstjóra, dagsett 5. janúar 2012, eru meðal annars færð fram rök fyrir því að í raun hafi komið fram gögn sem sýni fram á að ekki sé ástæða til að ætla að óvissa ríki um áhrif framkvæmdarinnar á skóglendi og legu línulagnar og líta beri svo á að gæði þeirra gagna sem borist hafa séu fullnægjandi. Því sé ekki þörf á frekari upplýsingum til að ákveða röðun virkjunarkostsins í orkunýtingarflokk eða verndarflokk“ - ef menn vildu fara þá leiðina. „Framangreind vinnubrögð ráðherrans gefa óhjákvæmilega til kynna að virkjunarkostir rammaáætlunar hafi aðeins verið hreyfanlegir í eina átt. Virðist mat ráðherrans á upplýsingum hafa verið formótað þannig að aðrar upplýsingar en þær sem með einhverjum hætti vöktu upp minnsta vafa um þá mynd sem fyrir lá hafi ekki verið tækar.“ Við þessa umsögn mína vil ég bæta að sömu rök gilda um frumkvæðisskyldu nefndarinnar að mínu mati. Ég tel að umhverfis- og samgöngunefnd hefði átt að rannsaka þennan kost. Allar upplýsingar lágu fyrir og það hefði átt að vera skylda nefndarinnar 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og nefndarálitið sem þingmaðurinn leggur fram. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í fullyrðingar stjórnarþingmanna um skort á upplýsingum um áhrif á verndarsvæði eða svokallað „buffer zone“, sem er nýtt orðalag sem notað er til að rökstyðja færsluna á Skrokköldu- og Hágönguvirkjunum. Telur hv. þingmaður að sama hugsun felist í því og sem verkefnisstjórn reyndi að gera með því að tala um víðerni og ósnortin víðerni og það mat allt saman, sem lögð var mikil áhersla á í vinnu verkefnisstjórnar? Var það ekki einfaldlega tæmt og búið að finna eitthvert nýtt orð sem notað er sem rökstuðningur í málinu?

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í fyrri ræðu minni að þetta „buffer zone“ eða áhrifasvæði hefði enga lagastoð. Hvergi hefur verið um það fjallað hjá verkefnisstjórninni eða í lögum um meðferð rammaáætlunar. Ég tek því undir með hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur, þarna er verið að gera tilraun til að yfirfæra það sem búið var að skoða og talið hafði verið fullnægjandi. Menn taka virkjanirnar út með því að búa til nýtt hugtak sem hægt er að fela sig á bak við þrátt fyrir að verkefnisstjórnin hafi komist að þeirri niðurstöðu að næg víðerni væru eftir. Ég hef spurt stjórnarþingmenn og ráðherra ítrekað hvað þetta þýði, hvað áhrifasvæðið sé stórt í kílómetrum, talið frá landamærum þjóðgarðsins, hversu umfangsmikið það sé að rúmmáli. Engin svör. Það veit enginn hversu stórt það er. Að mínu mati var orðið sett fram fyrst og fremst sem blekking til þess að menn gætu falið sig á bak við það þegar þeir tækju út fleiri virkjunarkosti.

Hæstv. forseti. Ég tel að við höfum fengið forsmekkinn að því þegar við ræddum um náttúruverndaráætlun á sínum tíma þar sem hæstv. umhverfisráðherra reyndi að stækka verndarsvæði í kringum Þjórsárver með það að markmiði að hafa áhrif á hvernig verkefnisstjórn um rammaáætlun færi með Norðlingaölduveitu. Því miður tel ég að það hafi tekist að ákveðnu leyti að vinna þá umræðu, sem sagt að Norðlingaölduveita mundi hafa mikil áhrif inn í Þjórsárver, sem er í raun ekki staðan. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort nefndin hafi farið yfir erindisbréf verkefnisstjórnar, vegna þess að þar kemur fram að hæstv. iðnaðarráðherra muni á grundvelli niðurstaðna skýrslu verkefnisstjórnar og að höfðu samráði við umhverfisráðherra og verkefnisstjórnina leggja fyrir Alþingi tillögu að rammaáætlun. Var ráðuneytið spurt út í það hvenær sú ákvörðun var tekin að víkja frá niðurstöðum verkefnisstjórnar og á hvaða 

Virðulegi forseti. Varðandi síðustu spurningu hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um hvort ráðherra eða ráðuneytið hafi verið spurt út í það á nefndarfundum hvenær ákveðið hafi verið að víkja frá niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar, þá man ég ekki til þess að það hafi verið gert. En ég get hins vegar tekið undir það með hv. þingmanni að sömu sjónarmið og sömu vinnubrögð voru einmitt viðhöfð við náttúruverndaráætlunina og þá tilraun sem gerð var, sem var liður í því að stofna hugsanlegan Hofsjökulsþjóðgarð og að sameina friðlýst svæði, Guðlaugstungur fyrir norðan og Þjórsárver og allt það svæði, í eitt svæði. Ég sat sem fulltrúi nú nokkra samráðsfundi á þeim tíma þegar málið var rætt í sveitarstjórn Hrunamannahrepps og satt best að segja tóku sveitarfélögin af skarið og vildu ekki taka þátt í þeirri vinnu lengur vegna þess að þau hræddust vinnubrögð ráðuneytisins og ráðherrans við Vatnajökulsþjóðgarð. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmönnum Samfylkingarinnar, Magnúsi Orra Schram og Árna Páli Árnasyni, var tíðrætt áðan um að hið nýja atvinnulíf, náttúran, mundi skapa mikil verðmæti og það ætti að gera Ísland að fyrirmyndarlandi í náttúruvernd og að umhverfismál yrðu mikilvægust í atvinnulífi framtíðar. Það var sagt í samhengi við rammaáætlun. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson að því hvort hann telji að sú niðurröðun, sem við sjáum síðan í rammaáætlun þar sem verið er að fara í jarðvarmavirkjanir á Reykjanesi, Stóru-Sandvík, Eldvörpum, Sandfelli, Sveifluhálsi, Meitlinum, Gráhnúkum, Hverahlíð og Bjarnarflagi, geti talist í samræmi við slíkan málflutning. Er hv. þingmaður sammála mér í því að fyrrnefndir hv. þingmenn séu skinheilagir í sínum málflutningi þar sem settir eru til hliðar augljósir virkjunarkostir sem í senn eru mjög hagkvæmir efnahagslega 

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmönnum Samfylkingarinnar um að umhverfismál verði mjög mikilvæg í framtíðinni. Þau eru mikilvæg núna og þau verða mjög mikilvæg og geta orðið grundvöllur sóknar okkar í hinum ýmsu atvinnumálum, meðal annars í orkugeiranum vegna þess að við erum með endurnýjanlega orkugjafa. Ég er líka sammála hv. þingmanni. Ég fjallaði aðeins um það í fyrri ræðu minni að það væri sláandi þegar menn setja varúðarsjónarmið fram og þau rök um að umhverfismál eigi að vera sett á háan stall að þeir skuli þá taka góða kosti út í vatnsafli, kosti sem við höfum reynslu af, sem eru mjög arðbærir, hafa minna mengandi og minna truflandi áhrif á umhverfið, þ.e. á þætti sem við getum ekki ráðið við þegar kemur að jarðvarmavirkjunum svo sem brennisteinsgufur og annað í þeim dúr. Það því mjög sláandi að jarðvarmavirkjunarkostir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Í tíð ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks árið 1999 fékk verkefnisstjórnin verkefni sem hét samkvæmt verklýsingu iðnaðarráðherra Maður, nýting, náttúra. Þar var lögð áhersla á að það ætti að vera hlutverk viðkomandi stofnana eins og Orkustofnunar og Náttúrustofnunar Íslands að standa fyrir rannsóknum vegna viðfangsefnisins og vera þannig verkefnisstjórninni öflugur bakhjarl; Orkustofnun á sviði orkumála og Náttúrufræðistofnun Íslands ásamt Náttúruvernd ríkisins í málum sem varðar náttúrufar og mat á verndargildi. Settur var upp sérstakur samráðs- og ráðgjafarvettvangur sem stjórnvöld fólu Landvernd að standa að, og allir vita hvað Landvernd stendur fyrir. Sýnir það ekki alveg í hnotskurn að þeir flokkar sem þá voru við stjórnvölinn og settu þessa merkilegu vinnu af stað, gerðu sér einmitt grein fyrir því að náttúruvernd og samspil nýtingar og verndar væri eitt flóknasta viðfangsefni okkar og 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að 1. áfangi rammaáætlunar var settur af stað 1999 og 2. áfangi 2004. Í báðum tilvikum í ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks og í báðum tilvikum af iðnaðarráðherrum Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn og náttúruvernd hafa verið samofin frá stofnun Framsóknarflokksins og er það enn. Það er algjörlega seinni tíma sögufölsun 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vísaði til þess í ræðu sinni að það ætti meðal annars að taka tillit til erfiðs atvinnuástands og ástands mála á einstökum svæðum. Það sem ég held að menn þurfi að horfa á í því sambandi eru í rauninni lögin sem þingsályktunartillagan byggist á. Í fyrstu grein þeirra laga segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Markmið laga þessara er að tryggja að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið er tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi.“ Þegar við skoðum málið í því ljósi annars vegar og hins vegar því að það er enginn virkjunarkostur fyrir vatnsafl í hagkvæmnisflokkunum 1. flokkur, 2. flokkur og 3. flokkur í orkunýtingarflokki, er í rauninni búið að ýta til hliðar 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt, og ég hef vikið að því í mínu máli, að það er sláandi að þeim kostum sem eru arðsamastir og að mínu mati, og margra annarra, hafa minnst umhverfisleg áhrif og minnsta hættu á einhverjum áhrifum til framtíðar sem við ráðum ekki við, eins og t.d. margar af þeim vatnsaflsvirkjunum sem voru teknar út, skuli vera hent en kostir skildir eftir sem raðast neðar samkvæmt hagkvæmni. Það er líka sláandi þegar litið er til þess að markmið laga nr. 48/2011, sem er þá svona markmiðsútfærsla á lögunum um rammaáætlun, er einmitt að taka tillit til efnahagslegra, umhverfislegra og samfélagslegra áhrifa nýtingar, þar með talið verndar. Mér finnst að það sem hafi skort og sé ójafnvægið í því sé að öfgar á umhverfislega þætti hafa gengið of langt á kostnað 

Virðulegi forseti. Það er stundum eins og menn gleymi því að þessi þingsályktunartillaga gengur út frá tveimur meginforsendum, annars vegar vernd og hins vegar orkunýtingu. Annars vegar náttúruverndarsjónarmiðum og hins vegar nýtingarsjónarmiðum og þá hljóta menn í því sambandi, samkvæmt laganna hljóðan, að hafa hugmyndir um hagkvæmni þeirra virkjana í forgrunni þegar horft er á efnahagshliðina og á nýtingarhliðina. Nú blasir við hvað varðar vatnsaflsvirkjanirnar að búið er að ýta til hliðar öllum hagkvæmustu kostunum. Það er með öðrum orðum búið að leggja til hliðar þær skírskotanir í þau ákvæði laganna sem lúta að hagkvæmnissjónarmiðunum. Síðan kemur hitt til viðbótar að áherslan er öll á háhitasvæði en svo er skrifaður texti inn í nefndaráliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem í raun og veru ýtir líka möguleikunum á virkjunum á háhitasvæðum á næstu árum út af borðinu. Í rauninni er það þegar grannt er skoðað og betur að gáð, augljóslega tilraun til að reyna að stöðva virkjunarframkvæmdir, 

Virðulegi forseti. Því miður held ég að það sé rétt niðurstaða sem hv. þingmaður hefur dregið af þingsályktunartillögunni annars vegar og síðan af þeim orðræðum meiri hluta manna sem hafa komið upp í dag. Reyndar hafa verið vísbendingar um það í langan tíma að núverandi ríkisstjórn, og sá meiri hluti sem hér er, hafi ætlað sér að bregða fæti fyrir orkugeirann og koma í veg fyrir að hann gæti vaxið. Mér hefur alla tíð þótt það sérkennilegt að menn séu ekki tilbúnir að horfa á það að þeir virkjunarkostir sem við höfum eru byggðir á endurnýjanlegum orkugjöfum, ef það er jarðvarmi þurfum við vissulega að fara varlega og varlegar en varðandi vatnsaflið. Þar fara menn í miklar rannsóknir og komast að endanlegri niðurstöðu og síðan er umhverfisrask sem þar verður nokkuð fyrirsjáanlegt og vitað á hvaða stöðum það verður. Ég verð að segja alveg eins og er að það hefur vakið furðu mína að umhverfissinnar, sem eru sannarlega í stjórnarflokkunum, 

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt fyrir okkur að hafa í huga að nefndarálitið sem fylgir þeirri samþykkt sem hér verður gerð mun að sjálfsögðu fara eftir þeirri ákvörðun sem verður tekin, þ.e. nefndarálitið er lögskýringargagn eða að minnsta kosti gagn sem skýrir vilja Alþingis, þess meiri hluta sem mun samþykkja tillöguna. Vegna þessa hef ég töluvert miklar áhyggjur af því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans og ég ætla að fara aðeins yfir það á eftir. Ég ætla hins vegar fyrst að nefna þá flokkun og breytingu sem gerð var á tillögunni. Það kemur fram á blaðsíðu 9 í nefndaráliti meiri hlutans að rætt er um flokkun formannahópsins svokallaða en svo kemur hin flokkspólitíska breyting sem er gerð á þessum tillögum. Sex virkjunarkostir á tveimur landsvæðum eru færðir úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Þeir eru taldir upp: Urriðafossvirkjun, Holtavirkjun, Hvammsvirkjun, Skrokkölduvirkjun, Hágönguvirkjun 1 og Hágönguvirkjun 2. Rökin fyrir því eru að það þurfi að meta einstaka áhrifaþætti. Nú vil ég taka fram áður en lengra er haldið að varðandi virkjun í neðri hluta Þjórsár hefur mér ekki enn þá verið talin trú um eða rök færð fyrir því að eðlilegt sé og forsendur séu til að fara í neðstu virkjunina skulum við kalla hana, eins og ég gerði þegar ég skoðaði þetta. Ég held að þar þurfi menn að staldra við. Ég hef hins vegar ekki fengið sömu rök fyrir hinum. Svo segir í nefndaráliti meiri hlutans, með leyfi forseta: „Ljóst er að varúðarsjónarmið búa að baki og er hér unnið í samræmi við varúðarreglu umhverfisréttarins um að náttúran skuli njóta vafans. Ekki er nauðsynlegt að sanna með óyggjandi hætti að náttúran beri skaða af ákveðinni framkvæmd, heldur skulu hagsmunir náttúrunnar virtir þegar vísindaleg óvissa er fyrir hendi.“ Herra forseti. Nú verð ég bara að viðurkenna fávisku mína og kannski getur einhver svarað því hér hvort varúðarregla umhverfisréttarins sé þannig úr garði gerð að hún nái í rauninni yfir það sem mönnum dettur í hug að gera þegar kemur að náttúrunni. Mér finnst eins og verið sé að segja að ef það er minnsta óvissa um að einhver þáttur geti skaðað náttúruna að einhverju leyti, það virðist a.m.k. ekki skilgreint hér í hvaða hlutföllum eða hversu mikið og hversu lítið það getur verið, eigi ekki að taka tillit til mikilvægis samfélagsþátta eða þess að fólk búi kannski á þessum svæðum og vilji búa þar áfram, heldur eigi þegjandi og hljóðalaust að láta náttúruna njóta vafans. Ég hef áhyggjur af þessu því víða um land er full þörf á að nýta náttúruna til að viðhalda byggð og til að samfélög geti þróast og eflst. Þar af leiðandi hef ég áhyggjur af því sjónarmiði. Síðan kemur, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn telur ástæðu til að árétta að um rannsóknir á kostum í biðflokki þurfi að gilda mjög skýrar reglur, sem kveði m.a. á um að ekki fari fram óafturkræft jarðrask eða hverjar þær framkvæmdir sem geti rýrt verndargildi svæðisins, enda kynni lokaniðurstaðan að verða sú að setja kostinn í verndarflokk.“ Hér er strax byrjað að setja biðflokknum, og þeim kostum sem þar eru, ákveðin skilyrði og ákveðnar reglur ef það má orða það þannig, a.m.k. ákveðin skilyrði. Það er nú aldeilis ekki þannig að þetta sé það eina sem er sett fram. Það segir síðan segir á blaðsíðu 10 í 9. kafla: „Það er eðli virkjunarframkvæmda að þær valda umhverfistjóni.“ Ég vil nú leyfa mér að segja, herra forseti, að það hlýtur að minnsta kosti stundum að vera matsatriði hvort virkjunarframkvæmd valdi tjóni eða hreinlega bæti umhverfið. Virkjanir eins og Skatastaðavirkjun hafa verið nefndar hér, þar er gert ráð fyrir lóni fyrir ofan Skagafjörð, uppi á heiðunum þar sem sandur og grjót mundu fara undir lónið og sáralítið eða ekkert af uppgræddu landi. Það er gert ráð fyrir að vernda þar gríðarlega mikilvægar náttúruminjar, Orravatnsrústir eru þær kallaðar. Ég vil meina að það muni nú fegra umhverfið þarna uppi á fjöllunum og væntanlega draga úr blæstri, sandfoki og slíku. Ég hugsa að það yrði til bóta ef sú leið verður farin, a.m.k. þarna upp frá. Mér finnst að sem er gefið í skyn hæpið. Síðan kemur, herra forseti, á blaðsíðu 11 að það sé ekki þörf á „að virkja fyrir innanlandsmarkað nema ákveðinn verði nýr stóriðjurekstur.“ Það er talið að það séu 100 megavött af umframorku í kerfinu. Svo eru aðrir sem segja stundum að það sé nú ekki svo mikið, þetta sé kannski 50 plús en það er einhver umframorka í kerfinu, það er alveg ljóst. Við þurfum kannski ekki stóriðju í þeirri mynd sem andstæðingar álvera hafa náð að teikna upp á Íslandi. Ef við ímyndum okkur það sem stóriðju þarf nú kannski ekki nema lítinn iðnaðarkost, ekki stóriðju sem notar mikla orku, til að klára þá upp alla þá umframorku. Það kann vel að vera að það sé fyrirtæki sem þarf margt starfsfólk. Ég þori ekki alveg að fullyrða það en mig minnir nú að fyrirtækið Becromal á Akureyri noti um 70 megavött. Menn sjá að ef slíkt fyrirtæki vildi setja hér á fót verksmiðju mundi umframorkan klárast. Ég held því að við þurfum að gera ráð fyrir því að í allra næstu framtíð þurfi að virkja. Við hljótum að gera þá kröfu að það liggi að minnsta kosti einhvers konar áætlun fyrir um það og að við munum sjá fyrir nýtingu, ég held að það sé bara eðlilegt að krefjast þess. Ég veit ekki betur en að það séu nokkrir erlendir aðilar áhugasamir um að kaupa hér orku og einhverjir jafnvel að stækka við sig. Þar af leiðandi held ég að það sé fullbratt að halda því fram að ekki sé þörf á að virkja nema að ákveðinn verði nýr stóriðjurekstur. Ég held að það þurfi enga stóriðju til að klára eða setja okkur í bobba með þá orku sem er til í kerfinu í dag. Við getum svo alveg tekið umræðu um hvort það sé komið nóg af ákveðnum tegundum af iðnaði á Íslandi eða hvort við viljum halda áfram á þeirri braut eða eitthvað slíkt. Ég held persónulega að menn eigi að ljúka við að byggja álverið í Helguvík og standa við þær væntingar sem eru um það. Ég veit að það mun hafa mikil áhrif á atvinnulíf á Suðurnesjum og á suðvesturhorninu en ég tek líka undir að þá eigi menn nú að velta því fyrir sér hvort komið sé nóg af slíkri starfsemi á Íslandi og reyna að finna aðra kosti til að nýta orkuna hérna. Það segi ég nú fyrst og fremst vegna þess að það er kannski ekki ráðlegt að reiða sig um of á einn iðnað. Það er ekki vegna þess að ég sé á móti áliðnaði, alls ekki. Ég er fyrst og fremst að hugsa um það út frá því að væntanlega er skynsamlegt að við einbeitum okkur að því að skoða aðra möguleika til að selja orku. Kafli 10 er mjög athyglisverður og heitir Álitaefni um orkunýtingu háhitasvæða. 

Svo háttar til að fjórir hv. þingmenn hafa óskað eftir að veita andsvar við ræðu hv. þingmanns og er því ræðutími styttur í eina mínútu í hvert sinn.

Frú forseti. Umræðan hér í dag hefur verið athyglisverð. Við sjáum það endurspeglast í umræðunni og með tillögugerð og málflutningi stjórnarliða að þeir eiga erfitt, sérstaklega samfylkingarmenn, með að viðurkenna að málið hafi verið sett í pólitískan farveg. Þó að þeir viðurkenni það ekki beint er alveg ljóst að þeim líður illa yfir því úr hvaða farvegi málið var tekið til að gera það pólitískt en ekki faglegt. Ég held að málflutningur hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur hafi undirstrikað hversu pólitískt málið er orðið. Hún sagði á sínum tíma að munnlegt samkomulag væri um framkvæmdastopp, það skipti engu máli þó að þingið væri ekki einu sinni búið að afgreiða rammaáætlunina, ríkisstjórnin væri búin að ákveða þetta enda brást verkalýðshreyfingin mjög harkalega við því að ekki ætti að fara í frekari framkvæmdir. Ég vil spyrja hv. þingmann, eins og ég hef spurt aðra þingmenn sem hafa tekið til máls hér í dag, og tel svarið mikilvægt af því að hv. þingmaður mun halda áfram á þingi eftir kosningar: Telur hann sig bundinn af þeirri niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það var nokkuð undarlegt að heyra yfirlýsingar um að munnlegt samkomulag væri um eitthvert stopp. Það kom greinilega flatt upp á margan stjórnarþingmanninn líka. Tel ég mig bundinn af þessari rammaáætlun eða því sem hér verður samþykkt? Ég tel mig ekki bundinn að öðru leyti en því að Alþingi mun væntanlega gera einhverja samþykkt. Ég hlýt að upplýsa bara um það hér að ég tel að þá verði mjög mikilvægt að breyta þeirri samþykkt gangi þetta eftir, þar af leiðandi tel ég mig ekki bundinn til þess að fylgja þessari stefnu eftir næsta kjörtímabil. Ég orða það bara þannig að ef ég verð í þeirri stöðu að vinna hér að atvinnumálum held ég að þetta geti aldrei gengið. Þar af leiðandi er ekki hægt að fylgja þessu eftir og þar af leiðandi verður að breyta þessu. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að ég veit ekki hvernig menn munu gera það eftir lögformlegum og réttum leiðum en þessu verður að breyta því að þetta er pólitísk stefna 

Frú forseti. Ég tek undir það sem hv. þingmaður sagði hér síðast. Ég ætla rétt að vona að þessi ríkisstjórn verði ekki kosin aftur. Hitt er annað mál að ferlið var þannig að verkefnisstjórnin leitaði umsagna meðal fagaðila innan sem utan nefndarinnar og allt ferlið var mjög opið. Síðan fór það inn til ríkisstjórnar og þar lokaðist það og eftir það mátti varla spyrja um það. Menn reyndu að þagga allt niður þegar umræðan braust fram. Ég vil spyrja hv. þingmann að tvennu. Ef þetta verður samþykkt, mun sú tillaga þá stuðla að því að hagvöxtur verði minni til skemmri og lengri tíma á Íslandi? Síðan er hitt hvort hann vilji frekar að málinu verði vísað til ríkisstjórnar, eins og fulltrúi framsóknarmanna í nefndinni hefur lagt til - ég held að það sé óhemjumikil bjartsýni af hálfu þess ágæta þingmanns - eða telur hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson að það sé kannski skynsamlegra að leita til verkefnisstjórnarinnar á ný og biðja hana um að forgangsraða og þannig um leið binda þingmenn alveg þvert á flokka í samræmi við þær tillögur?

Virðulegi forseti. Einn stjórnarþingmaður talaði fyrr í kvöld um hvort ég vildi ræða málið í öðrum bakherbergjum. Það undirstrikar væntanlega að þetta hefur verið rætt í einhverjum bakherbergjum ríkisstjórnarflokkanna. Ég lýsti því í ræðu hér fyrr í kvöld að ég hefði áhyggjur af því að sú stefna sem hér er boðuð muni seinka hagvexti og þar með framgangi á Íslandi. Ég les það líka út úr því að þeir sem tala fyrir málinu virðast ekki leggja áherslu á að þetta verði til þess að efla hagvöxt. Það er sagt að það sé nóg til af orku í kerfinu í dag. Ég er ósammála því, ég held að það þurfi að sýna fram á meiri orku til að fá fleiri tækifæri og fleiri kosti að velja á milli. Ég er enn á því að það hefði verið betri kostur að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar upp á það að koma með málið inn betur útlítandi 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta hv. þingmann og hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir talaði aldrei um munnlegt samkomulag, hún talaði um þögult samkomulag. Það er ný tegund af samkomulagi. Ríkisstjórnin hefur gert skrifleg samkomulög og svikið þau. Hún hefur gert munnleg samkomulög og svikið þau og var nú orðin uppiskroppa með form af samkomulagi sem hún gat gengið á bak orða sinna með og þess vegna var fundin upp ný gerð af samkomulagi sem heitir þögult samkomulag. Þetta var þó ekki aðalerindið, heldur hitt að það er rétt sem hv. þingmaður sagði um varúðarregluna. Það er vandmeðfarið hugtak enda er það þannig að í umfjöllun atvinnuveganefndar um eflingu græna hagkerfisins er mjög ítarlega fjallað um þetta. Það er vakin athygli á því að skilningur reglunnar geti boðið heim hættu á að beiting hennar innan stjórnkerfisins dragi einmitt úr möguleikum þjóðarinnar til að nýta náttúruauðlindir jafnvel þó að engar vísindalegar sannanir liggi fyrir um skaðsemi tiltekinnar starfsemi. Með öðrum orðum lögðum við áherslu á að þetta er vandmeðfarið hugtak sem hægt er að snúa út úr og 

Virðulegi forseti. Já, ég nefndi varúðarregluna vegna þess að það stakk mig að það sé verið að vitna í og leita eftir rökstuðningi þarna. Þegar menn styðjast við þessa reglu eða einhverja aðra hlýtur það að vera eilíft matsatriði. Ég nefni að við erum að fjalla um stjórnarskrána í þingnefndum og í því frumvarpi er til dæmis talað um verulegt valdaframsal. Ég spyr: Hver er túlkunin á því? Hver er þá túlkunin á varúðarreglunni? Hver eru viðmiðin sem þarf að hafa? Þau viðmið kunna að vera einhvers staðar til þótt ég hreinlega þekki þau ekki eða hafi ekki kynnt mér þau og þá mun það örugglega koma í ljós. Eins og þetta liggur fyrir í nefndaráliti meiri hlutans stingur þetta hins vegar nokkuð í augu. Mér finnst eins og þemað í gegnum nefndarálitið sé það að leggjast á sveif með ráðherrunum sem drógu úr nýtingarflokknum og 

Virðulegi forseti. Ég vil bæta því við það sem ég var að fjalla um varúðarregluna að atvinnuveganefnd skoðaði mjög vel hvernig þessu ákvæði hefur verið beitt og hvaða skilningur sé á því á alþjóðlegum vettvangi. Inntak þessarar varúðarreglu hefur fengið heldur meira vægi, en engu að síður er augljóst að þetta er mjög matskennt. Þess vegna var þetta megin- og lokaniðurstaða nefndarinnar í nefndaráliti um eflingu græna hagkerfisins á Íslandi í fyrravor eftir að hafa fjallað býsna ítarlega um þau mál, með leyfi virðulegs forseta: „Að þessu sögðu er það mat nefndarinnar að ekki verði að svo komnu máli gengið lengra en að árétta hér það sjónarmið fræðimanna og vettvanga alþjóðasamstarfs að varúðarreglunni skuli því aðeins beita að vísbendingar um hættu séu mögulega til staðar og henni megi aldrei beita á handahófskenndan hátt.“ Mér finnst hins vegar að hér sé gengið mun lengra en þessi skilningur atvinnuveganefndar bendir til. Var þessi skilningur áréttaður með því að tillaga um eflingu græna hagkerfisins var samþykkt á Alþingi þannig að það er búið 

Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmaður setur málið í þetta samhengi get ég ekki annað en tekið undir með þingmanninum, hér er sagt að ef á þessu leiki vafi og ekki mögulegt að sanna óyggjandi er þessi regla orðin býsna umsvifamikil ef ég má orða það þannig. Þarna er ekki í það minnsta, ef ég skil þetta rétt, gert ráð fyrir að það þurfi að vera augljós hætta eða eitthvað slíkt, heldur sé nóg að það sé minnsti grunur. Þá veltir maður fyrir sér hvort túlkunin sé komin út fyrir það sem gæti talist eðlilegt. Ef ekki eru skýr þau viðmið sem þarf eða á að nota er varhugavert að vitna í og gefa þessari reglu það vægi sem hún vissulega fær í þessu plaggi verði það samþykkt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna, hún var um margt athyglisverð. Ég ætla að staldra við tvö atriði, í fyrsta lagi það sem hv. þingmaður sagði um Skatastaðavirkjanir, að það væru virkjanir sem allir væru sammála um að væri mjög gott að ráðast í enda færi ekki mikilvægt svæði þar undir. Ég vil vekja athygli þingmannsins á því að þessar virkjanir eru hjá verkefnisstjórn metnar frekar hátt af sjónarhóli verndar vegna þess að þarna eru á ferðinni, miðað við niðurstöðu verkefnisstjórnar, einhver mestu flæðiengi á Norðurlöndum við Héraðsvötn. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort það væru komin fram einhver ný gögn eða hvort eitthvað mikið hefði breyst frá því að verkefnisstjórnin vann sína vinnu. Hv. þingmaður vitnaði aðeins í nefndarálit meiri hlutans á bls. 13 og því spyr ég hvort hann hafi kynnt sér öll þau sjónarmið sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans á bls. 24–25 þar sem aldeilis er bætt í þau sjónarmið sem eiga að vera til grundvallar fyrir næstu verkefnisstjórn sem gera málið það viðamikið, 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi Skatastaðavirkjun er það rétt að þar er talað um flæðiengjar. Vert er að hafa það í huga að þegar Héraðsvötnin eru í ham er meiri hluti Skagafjarðar þar undir, þannig er nú hæð landsins þar. Upp kom sú tillaga fyrir nokkrum árum að vernda allar þessar engjar, að vernda nánast Skagafjörð allan frá fjöllum og út í sjó. Því var algjörlega hafnað af landeigendum, sveitarstjórn og öðrum sem þarna eiga hagsmuna að gæta. Ég er ósammála skoðun verkefnisstjórnarinnar. Eins og ég hef áður sagt er ég ósammála mörgu í vinnu hennar og flokkunum en ákvað að sætta mig við það engu að síður í von um að einhver sátt næðist. Síðan hefur annað hljóð komið í strokkinn, að sjálfsögðu. En ég held að þarna fari menn býsna langt í að meta umhverfisáhrif. En ég sakna þess að 

Hæstv. forseti. Auðvitað er erfitt að fara fram með mat eins og verkefnisstjórninni var ætlað að gera í ljósi þess að hún þurfti að smíða aðferðafræðina um leið og hún reyndi að átta sig á því verkefni sem henni var falið í erindisbréfi. Það skýrir náttúrlega að erfitt var að meta hina samfélagslegu þætti. En þá aftur að þeim atriðum sem meiri hluti nefndarinnar telur að horfa þurfi til. Hv. þingmaður talaði aðallega um varúðarregluna, en á bls. 24 koma fram atriði í mörgum stafliðum sem nefndin telur rétt að næsta verkefnisstjórn hafi í huga. Mér finnst einhvern veginn eins og menn séu að rugla saman því sem verkefnisstjórn á að gera og svo því sem þeir sem veita eiga endanlegt framkvæmdarleyfi eiga að gera. Menn líta kannski þannig á að löggjafinn og verkefnisstjórn eigi að taka að sér 

Virðulegi forseti. Það er rétt að það er býsna langt seilst þarna með því að segja næstu verkefnisstjórn fyrir verkum. Ég man ekki alveg hvernig það er orðað í lögunum varðandi það þegar skilin verða, hvað við sendum nákvæmlega til þeirra sem taka munu við, en ég ætlaði að fara aðeins yfir nokkra af þeim þáttum á eftir sem fjallað er um í kaflanum um álitaefni um orkunýtingu á háhitasvæðum. Ég hef áhyggjur af þessu vegna þess að mér finnst vera svolítil mótsögn þarna. Hér er talað um tvær virkjanir í vatnsafli, það eru um 66 megavött, ef ég man rétt, en talað er um 1.000 megavött í nýtingu á jarðhita. Síðan er hér langur listi yfir um hvað beri að forðast og hvað beri að rannsaka og allt það. Þó svo að gert sé ráð fyrir nýtingu á jarðhita finnst mér eins og menn séu líka á móti því eða setji alla vega mikla fyrirvara við það. Það getur vel verið að það sé eðlilegt að vera með fyrirvara 

Forseti. Komið hefur skýrt fram á fundum um efnið að fulltrúar í verkefnisstjórn bjuggust við því frá upphafi að biðflokkur yrði mun stærri en raun ber vitni. Komið hefur fram að formenn faghópa sem og fulltrúar í verkefnisstjórn líti svo á að mjög veigamiklar upplýsingar skorti á veigamiklum sviðum. Ég held að óhætt sé að fullyrða að nánast allir séu sammála um það að t.d. faghópur 3 þurfi gríðarlega mikillar uppbyggingar við. Telur hv. þm Gunnar Bragi Sveinsson þá ekki rétt að setja fleiri háhitavirkjanir í bið og að það sé samkvæmt gildandi lögum þar sem skýrt kemur fram að vanti upplýsingar beri að setja svæði í bið?

Virðulegi forseti. Það kann að vera rökrétt og kann að vera ástæðan fyrir því að fleiri háhitavirkjanir eru í biðflokki vegna skorts á þekkingu og rannsóknum. Ég undrast hins vegar, og um leið gagnrýni ég verkefnisstjórnina að nokkru leyti, hversu margar vatnsaflsvirkjanir eru þá í biðflokknum þar sem við vitum meira um þær. Ég hefði kosið að menn skoðuðu í það minnsta að vera með biðflokk til nýtingar, eins og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson stakk upp á, ég held að hann hafi orðað það þannig, þegar tiltölulega litlar rannsóknir vantar upp á til að hægt sé að meta kostinn endanlega. Þar mundu menn sjá vel hvað þyrfti að gera, en kosturinn væri ekki í meginbiðflokknum. Ég óttast það, virðulegi forseti, að biðflokkurinn muni á endanum verða einhvers konar geymsluflokkur vegna þess að það sé alltaf svo margt sem menn muni finna og tína til sem eftir eigi að rannsaka. Þess vegna 

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Mig langar að koma að því í upphafi máls míns, svo það fari ekkert á milli mála, að ég sat í verkefnisstjórn um rammaáætlun. Þeir sem hlýða á mega þá kannski hafa það í huga þegar ég fer yfir tillöguna. Frú forseti. Þegar við ræðum þetta mál og förum yfir þá niðurstöðu sem liggur fyrir þinginu er rétt að líta til þess hver tilurð málsins var í raun. Það hefur verið í vinnslu mjög lengi. Í ágúst 2007 var skipuð verkefnisstjórn í 2. áfanga rammaáætlunar, en þá sátu í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokkur og Samfylking. Sú ríkisstjórn hafði einsett sér að reyna að horfa á þessi mál með aðeins öðrum gleraugum. Í skipunarbréfi verkefnisstjórnar rammaáætlunar kemur fram að ríkisstjórnin hafi einsett sér að skapa sátt um vernd og nýtingu náttúrusvæða og leggi því mikla áherslu á að ljúka sem fyrst rannsóknum á verndargildi þeirra og gildi annarrar nýtingar með sérstaka áherslu á háhitasvæði landsins og flokkun þeirra með tilliti til verndar og orkunýtingar. Í erindisbréfinu segir um útkomuna úr þessu öllu saman, með leyfi forseta: „Iðnaðarráðherra mun á grundvelli niðurstaðna skýrslu verkefnisstjórnar og að höfðu samráði við umhverfisráðherra og verkefnisstjórnina leggja fyrir Alþingi fyrir lok ársins 2009 tillögu að rammaáætlun um verndun og nýtingu náttúrusvæða með áherslu á vatnsafls- og jarðvarmasvæði.“ Nú vitum við að þessar dagsetningar breyttust aðeins, en ég vil fá að vita hvenær ákvörðun var tekin um að breyta þeirri áherslu sem birtist hér í erindisbréfi verkefnisstjórnar á að ráðherra leggi tillögu fyrir Alþingi á grundvelli niðurstaðna skýrslu verkefnisstjórnar. Ég tel að í þessu hafi falist ákveðin binding af hálfu ráðherra í ljósi forsögu málsins; að ráðherra ætlaði sér að fylgja hinum faglegu niðurstöðum verkefnisstjórnar. Þess vegna skýtur skökku við, frú forseti, að við ræðum hér um tillögu sem að nokkru leyti, og að talsverðu leyti að mati sumra, fer gegn og víkur verulega frá niðurstöðu verkefnisstjórnar um rammaáætlun. Eins og fjölmargir þingmenn hafa komið inn á vekur það ákveðna furðu og hryggir mann. Ég hélt að menn ætluðu sér, sama úr hvaða flokki þeir kæmu, að reyna að ná ákveðinni sátt þannig að við gætum hafið okkur upp úr hinum pólitísku skotgröfum við að meta hvar ætti að vernda og hvar ætti að nýta. Það var heildarhugsunin að baki öllu þessu verkefni, að koma okkur upp úr þeim hjólförum. En hér erum við mörgum árum seinna algjörlega ofan í sömu hjólförum vegna þess að ferlinu var ekki fylgt allt til enda. Af þeim sökum höfum við í Sjálfstæðisflokknum lagt fram okkar eigin tillögur að breytingum að lögum um þessi mál. Þær fela í sér að verkefnisstjórn verði falið að taka þetta verkefni til sín og flokka þessa kosti. Það verði ekki verkefni ráðherra heldur hinnar faglegu verkefnisstjórnar. Við teljum að það mundi breyta málinu. Frú forseti. Ég ætla að nota þennan stutta tíma sem ég hef í þessari ræðu til að fjalla aðeins um þá kosti þar sem helst er vikið frá niðurstöðum. Ég ætla að afmarka mig við niðurstöður þess hóps sem fenginn var til að flokka kostina. Það var formaður verkefnisstjórnar, Svanfríður Jónasdóttir, ásamt formönnum faghópa auk starfsmanna ráðuneyta umhverfis- og iðnaðarmála, sem bjó til þessa flokkun. Ráðherrarnir tóku síðan þá niðurstöðu og færðu til nokkra virkjunarkosti. Eins og frægt er orðið eru það virkjanirnar í Þjórsá annars vegar og hins vegar Skrokköldu- og Hágönguvirkjanir. Ef við skoðum rökstuðning meiri hlutans fyrir því að færa Skrokköldu- og Hágönguvirkjanir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk er vísað til þess að fara þurfi fram nýtt mat út frá einhverjum viðmiðum frá IUCN sem kallast „buffer zone“. Í tillögunni sjálfri segir, með leyfi forseta: „Við undirbúning stofnunar Vatnajökulsþjóðgarðs var stuðst við alþjóðleg viðmið IUCN þar sem miðað er við svokallað „buffer zone“ á svæðum er liggja að friðlýstum svæðum. Þaðan fá þeir sem fluttu þessa tillögu hugmyndina um þetta „buffer zone“ eða áhrifasvæði. Ég vil meina að hér sé átt við að meta þurfi svæði. Mér hefur heyrst, í þeim andsvörum sem ég hef átt við hv. þingmenn meiri hlutans, að hér sé átt við að skoða þurfi svæðin betur. Það þurfi að horfa til þess að Vatnajökulsþjóðgarður sé eitthvert ákveðið svæði. Nú er það svo, frú forseti, að í faghópum verkefnisstjórnar voru skoðuð svæði. Ef við skoðum skýrslu verkefnisstjórnarinnar og hvernig faghópur I fór til dæmis í málin má sjá á blaðsíðu 48 í skýrslunni að þar er talað um afmörkun svæða. Gerð er grein fyrir aðferðafræðinni sem faghópur I studdist við og hér er meira að segja þetta fína kort sem sýnir svæðin. Ég get ekki séð betur en þarna sé eitt svæði þar sem eru virkjanirnar nálægt þjóðgarðinum. Ég tel því að sá rökstuðningur að þessi sjónarmið hafi aldrei verið skoðuð eða metin sé einfaldlega rangur. Ég tel að verkefnisstjórn hafi unnið að málinu á fullnægjandi hátt og hér sé eingöngu verið að reyna að finna upp einhver nýyrði til að geta bent á að þetta megi nú skoða allt saman betur enn einu sinni. Ég er ekki sammála því. Ég átta mig á að stjórnarþingmenn eru ósammála mér, en ég tel að hér sé einfaldlega verið að reyna að draga málið á langinn, draga á langinn að taka ákvörðun um þessa kosti og ég skil ekki hvers vegna. Ég hef óskað eftir betri skýringum á þessu af hálfu þeirra sem flytja nefndarálit meiri hlutans og óska enn og aftur eftir því að þau sem standa að þessu áliti og eiga eftir að taka til máls í umræðunni fari yfir þetta og beri þessa nálgun saman við þá aðferðafræði sem verkefnisstjórnin miðaði við. „Ósnortin víðerni“ er hugtak sem kemur mjög víða fyrir í skýrslu verkefnisstjórnar. Ég veit ekki betur en að víðerni sé stórt svæði og í því samhengi sé horft á meira en akkúrat einn punkt þar sem virkjun verður staðsett. Þannig skil ég þetta, hef skilið þetta og sé ekki að hægt sé að skilja það á nokkurn annan hátt. Frú forseti. Þá komum við að virkjunum í Þjórsá sem eru nú, verði þessi tillaga að veruleika, settar í biðflokk. Ég ætla að gerast svo djörf að segja, frú forseti, að þessir kostir séu með þeim mest rannsökuðu kostum sem til eru á Íslandi. Ég tel að Alþingi beri einfaldlega að taka ákvörðun um hvort þessar virkjanir eigi að fara í nýtingarflokk eða verndarflokk. Ef við förum yfir þau gögn sem liggja til grundvallar ákvörðun um virkjanir í Þjórsá og aðrar virkjanir á þessum lista, sem sumar hverjar falla í verndarflokk, aðrar í nýtingarflokk, hljóti menn að sjá að hér liggur fyrir ógrynni af gögnum. Því er erfitt að sannfæra sjálfan sig um að rökstuðningur sem byggir á því að frekari gögn vanti sé réttmætur. Ég er algjörlega ósammála því. Ég tel augljóst að hér sé um einhvers konar pólitískan samning að ræða, kannski þögult samkomulag eins og einhver minntist hér á. Það stendur nú samt hér svart á hvítu að um sé að ræða samning milli stjórnarflokkanna sem eigi að gera það að verkum að ríkisstjórnin lifi af þetta kjörtímabil. Frú forseti. Þegar við horfum til upphafs málsins og tilgangsins með því, að reyna að fá fram tillögu sem allir geta sætt sig við - og auðvitað er það þannig að ef allir hefðu skrifað tillöguna sjálfir hefði hún litið öðruvísi út - en þegar ráðist er í svona stórt verkefni og reynt að sætta ólík sjónarmið og gera það á faglegum forsendum verður það að ganga allt til enda og þá er ekkert pláss fyrir pólitísk fingraför af þessu tagi. Það er einfaldlega ekki pláss fyrir slíkt. Hér er að mínu mati verið að eyðileggja alla þessa vinnu, alla þá hugmyndafræði sem liggur að baki henni og alla þá fagmennsku sem okkar helstu vísindamenn og fræðimenn á fjölmörgum sviðum sýndu, sérstaklega í faghópunum sem unnu undir verkefnisstjórninni. Verkefnisstjórnin stýrði verkefninu og fékk til sín gögn og skýrslur frá faghópunum fjórum sem skipaðir voru fjölmörgum einstaklingum sem hver og einn var sérfræðingur á sínu sviði. Mig langar, af því ég var að tala um Þjórsá, að nefna að hlunnindi, þar á meðal fiskveiði og fiskgengd, voru metin sérstaklega í faghópi II. Hægt er að nálgast umfjöllun um það á blaðsíðu 96 í skýrslu verkefnisstjórnar hafi menn áhuga á að skoða hvaða aðferðafræði var notuð við mat verkefnisstjórnar. Ef maður skoðar þau gögn sem hægt er að nálgast á alnetinu um veiðihlunnindi og gengd fiskstofna í Þjórsá sjáum við að um er að ræða, eins og ég sagði áðan, mest rannsökuðu kosti sem við höfum í höndunum í þessu máli. Ég vísa þeirri fullyrðingu um að það eigi að færa þessa kosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk vegna þess að það vanti gögn, einfaldlega til baka og segi: Þetta er ekki fullnægjandi rökstuðningur. Það er augljóst að hér er um pólitískan leik að ræða. Frú forseti. Nefndarálit meiri hlutans er efni í stóra og langa ræðu, sérstaklega þær ábendingar sem birtast okkur í kafla 13. Þar er fjallað um áherslur næstu verkefnisstjórnar og ábendingar til ráðherra. Ég sit ekki sjálf í nefndinni og til að átta mig betur á þessum kafla hef ég fengið ágætisútskýringar og fyllingu í textann meðal annars frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur. En ef við skoðum til dæmis þá ábendingu sem meiri hlutinn beinir til ráðherra og Alþingis alls um að meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjunarkosta, má skilja hana sem svo að undir þetta mat heyri allir kostir. Rökin að baki þessu, eins og hv. þm. Álfheiður Ingadóttir kom fram með áðan, eru þau að stærð svæðisins eða virkjunarkosts sé ekki endilega alltaf ákvarðandi varðandi áhrifin. Ég skil þá hugsun sem hér er að baki, en hversu flókið og viðamikið á þetta mat að vera? Nú höfum við Íslendingar reynt að nýta það sem landið gefur okkur og bæjarlækurinn hefur verið virkjaður hér og þar í gegnum tíðina eftir því sem tækninni hefur fleygt fram, til að skapa aðeins betri aðstæður fyrir búið á hverjum stað. Erum við að tala um að það þurfi að meta hvern einasta bæjarlæk sem hægt er að virkja og hann þurfi að fara í gegnum allt þetta ferli hér? Er átt við það? Mér finnst jafnframt mjög athyglivert það sem kemur hér fram, en meiri hlutinn beinir því til ráðherra og Alþingis að athuga hvort ekki sé æskilegast að í lögunum væri mælt fyrir um endurmat ónýttra kosta í orkunýtingarflokki að tilteknum tíma liðnum. Ef meiri hlutinn leggur þetta til, hvers vegna er ekki líka lagt til að þetta eigi jafnframt við um verndarflokkinn? Það kemur fram á öðrum stað í textanum að verkefnisstjórnin eigi að skoða þetta eitthvað, en það kemur ekki fram að sérstaklega skuli mælt fyrir um það í lögunum að slíkt endurmat eigi að fara fram. Ég skil ekki af hverju eitthvað annað á að gilda um þá kosti sem eru í vernd en þá sem eru í nýtingu hvað endurmat varðar. Ég næ ekki alveg utan um þá hugsun sem þarna er að baki. Eiga hlutirnir bara að ganga í aðra áttina? Heilt á litið eru þessar áherslur og ábendingar til næstu verkefnisstjórnar og ráðherra mjög ítarlegar. Staðan á þeim virkjunum sem lenda í biðflokki verður í raun þannig að mjög erfitt verður að afla þeirra gagna sem upp á vantar til að reyna að fá þá kosti metna upp í nýtingarflokk vegna þess að mjög erfitt verður að fá leyfi til að gera þær rannsóknir sem þarf. Ég tel að verði farið eftir öllum þessum ábendingum, en maður hlýtur að ætla að menn ætli sér að leggja fram frumvarp til breytingar á lögunum í kjölfar þessara athugasemda, verður umhverfið þá ekki orðið svo flókið að ekki verður hægt að komast með virkjunarkost sem lent hefur í biðflokki upp í nýtingarflokk? Síðan langar mig líka að spyrja hv. þingmenn sem standa að meirihlutaálitinu hvort þeir hafi eitthvað velt fyrir sér kostnaðinum við þær rannsóknir og þá áætlanagerð sem hér er verið að leggja til. Hér er í aðra röndina gagnrýnt að orkufyrirtækin komi að því að bera ákveðinn kostnað í kringum þessar framkvæmdir. Er þá vilji meiri hluta nefndarinnar að allar þær rannsóknir sem fram þurfa að fara á þessum kostum verði á kostnað ríkisins? Er það svo? Þegar kröfurnar eru orðnar svona miklar og rannsóknarþörfin svona þung og líkurnar á því að komast með virkjunarkost úr biðflokki upp í nýtingarflokk eru orðnar svona litlar, á þá ríkið að framkvæma og kosta allar rannsóknir sem til þarf? Erum við á leiðina í þá átt, ef við viljum sporna við því að orkufyrirtækin komi að fjármögnun? Mér finnst þetta vera spurning sem við eigum eftir að velta fyrir okkur og ræða. Þeir aðilar sem ég hef heyrt í og eiga þá kosti sem eru í biðflokki í þessari tillögu hafa þungar áhyggjur af því að umhverfið sé orðið svo flókið að það að kostur lendi í biðflokki þýði í rauninni að hann lendi í vernd. Kröfurnar séu orðnar það miklar. Það sé erfitt eða nánast ómögulegt að fá heimildir til rannsókna og síðan er með þessum ábendingum enn verið að bæta í. Það er mjög margt áhugavert og gott í þessum punktum enda náði vinna verkefnisstjórnar bara ákveðið langt og takmarkaðist af þeim „rísorsum“, afsakið, frú forseti, sem verkefnisstjórnin hafði, þ.e. hvað varðar fjármagn, tíma og möguleika á að ná á klára ákveðnar rannsóknir á tilteknum tíma. Verkefnisstjórnin komst bara ákveðið langt í þeim áfanga og næsti áfangi verður vonandi enn öflugri og við fáum enn meiri upplýsingum. En spurningin er alltaf sú hversu mikið þarf að koma til áður en kostur getur komið til mats og hversu miklar og djúpar upplýsingar þurfa að liggja fyrir til að öllum skilyrðum sé fullnægt. Frú forseti. Það væri efni í langa ræðu að fjalla aðeins um Hagavatnsvirkjun. Ég hef sjálf mikinn áhuga á landgræðslu og tel þennan virkjunarkost vera afskaplega áhugaverðan af því að hann er svo allt öðruvísi en allir hinir. Þar eru allt önnur sjónarmið að baki. Við sem höfum verið á Suðurlandinu þekkjum þann mikla uppblástur sem verður í ákveðnum vindáttum ofan af fjöllum og höfum auðvitað áhuga á öllum þeim leiðum sem mögulegar eru til að stöðva þá þróun. Landið okkar er að fjúka burt og ýmsar rannsóknir hafa sýnt að þessi virkjun gæti spornað gegn þeim uppblæstri. Þá er spurning hvort þessi kostur, af því að hann er svo einstakur og sérstakur, passi inn í þá mælikvarða sem verkefnisstjórnin bjó til til að meta almennt þá virkjunarkosti sem liggja fyrir.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innleggið og innihaldsríka ræðu. Hún lýsti því ágætlega hvernig unnið hefur verið á undangengnum árum við að móta nýtingu og vernd á orkuauðlindum og náttúru landsins en 1. áfanginn var árið 1999, þ.e. þá varð fyrsta verkefnisstjórnin til. Í ljósi þess að um 13–14 ára skeið hafa helstu fræðimenn þjóðarinnar unnið að þessu verkefni fannst mér hv. þingmaður ýja að því að hún hefði unað niðurstöðum þessara sérfræðinga ef hæstv. ráðherrar hefðu ekki farið að kukla við þetta mál á síðustu metrum með því að taka þessa sex virkjunarkosti úr nýtingu yfir í biðflokk. Það væri fróðlegt að heyra hv. þingmann fara aðeins betur yfir það hvort hún og félagar hennar í Sjálfstæðisflokknum hefðu þá verið reiðubúnir að fallast á niðurstöður þessara sérfræðinga. Ég get talað fyrir mig, ég hefði verið tilbúinn að sættast á þær, sérstaklega með það að markmiði að reyna að ná víðtækari sátt um þennan mikilvæga málaflokk. Það virðist vera þannig með þessa blessuðu ríkisstjórn að ef góður ófriður er í boði er því boði tekið fegins hendi þannig að það væri mikilvægt að heyra sjónarmið hv. þingmanns. Síðan er annar kapítuli og ég mun ræða hann aðeins á eftir, hvað það þýðir að færa þessa virkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk hvað varðar atvinnuuppbyggingu, til að mynda í kjördæmi hv. þingmanns. Við getum tekið sem dæmi að á Reykjanesinu er mesta atvinnuleysið á landinu og fólk kallar þar eftir uppbyggingu í atvinnumálum. Það er ljóst að ef þetta verður að veruleika mun það ekki flýta fyrir þeirri þróun.

Hæstv. forseti. Jú, ég hefði sætt mig við niðurstöðuna enda sat ég sjálf í verkefnisstjórninni og ég hef mikla trú á þessari aðferðafræði, eins og kom fram í máli mínu. Ég hef trú á því að það sé rétt að leggja málið í þann farveg að smíða faglega aðferðafræði til að reyna að fá fram þessa röðun, hvar er best að virkja og hvar er best að vernda, og reyna þannig að ná einhverri sátt í þennan málaflokk. Orkan okkar er ein af okkar helstu auðlindum og við lifum á landinu okkar. En við erum öll sammála um að við viljum ekki ganga of nærri okkar fallega landi. Þess vegna hafa þingmenn og þungavigtarmenn úr öllum flokkum og alls staðar í samfélaginu talað fyrir því að þessi aðferðafræði sé rétt og það sé gott að þetta mál hafi farið í þann farveg að reyna að ná einhverri sátt og lendingu. En ég hef verið að segja að við þurfum þá að klára það allt til enda, við verðum þá að fara að tillögum verkefnisstjórnarinnar og fylgja röðun hennar en ekki hleypa málinu í það að reyna að búa til eitthvert samkomulag milli stjórnarflokkanna sem þýðir að ríkisstjórn einhvers tíma lifi lengur eða skemur. Þetta á ekki að vera tæki sem vekur úlfúð, þá er þetta komið algjörlega í mótstöðu við sjálft sig vegna þess að við viljum ekki hafa þannig kerfi að þegar ný ríkisstjórn tekur við taki hún rammaáætlunina upp og umbylti henni. Það er versta niðurstaðan sem við getum fengið út úr þessu máli og þá er betur heima setið en af stað farið verði það niðurstaðan sem ég trúi enn að við ætlum ekki að láta gerast. Þingmenn úr flestum flokkum hafa sagt í þessari umræðu í dag að þeir trúi því að það sé ekki of seint að setjast niður og reyna að ná samkomulagi um þetta mál, 

Frú forseti. Það er sorglegt að sjá í hvaða öngstræti þetta mál virðist vera komið. Eins og fram hefur komið í umræðunni var það undir forustu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks sem þessi vinna fór af stað árið 1999. Það er alveg ljóst að með því að hringla svona í málinu núna er verið að setja þessa rammaáætlun í algjört uppnám. Mér fannst hv. þingmaður lýsa því ágætlega í ræðu sinni áðan hvernig menn hefðu skilið þetta verkefni þegar lagt var af stað, að sú niðurstaða sem kæmi út úr þessu yrði trúlega hin endanlega niðurstaða vegna þess að það væri kannski ekki æskilegt að stjórnmálamenn færu að kukla við hana. Þá skil ég hv. þingmann rétt og held að ég sé henni sammála um að verði þessi þingsályktunartillaga knúin í gegn núna muni hún í raun ekki hafa mikla þýðingu eftir næstu kosningar því að þá sé ljóst að þeir flokkar sem komi að ríkisstjórn þá muni taka plaggið upp og endurraða kostunum að einhverju leyti, vonandi þá bara til samræmis við það sem sérfræðingar hafa lagt til. Það er búið að taka þetta mál úr þeim sáttafarvegi sem það hefur verið í á undanförnum árum og gera það að hápólitísku máli hér og í raun að einhverri skiptimynt milli stjórnarflokkanna þar sem menn hafa látið að því liggja að verði þessar breytingar ekki gerðar að kröfu Vinstri grænna sé stjórnarsamstarfið í hættu. Fyrir það mun þá þessi málaflokkur líða og væntanlega atvinnuuppbygging, m.a. í kjördæmi hv. þingmanns, og það er miður.

Já, ég deili áhyggjum hv. þingmanns af því hvernig niðurstaða þessa máls muni hafa áhrif á framtíðina í þessum málaflokki. En ég er það bjartsýn að ég trúi því enn, þrátt fyrir að við séum að ræða þetta mál núna, og það er kannski ekki mikill tími til stefnu, að menn eigi eftir að setjast niður saman og laga þetta. Ég trúi því ekki að menn ætli að fórna allri þessari vinnu sem hér liggur að baki fyrir það að geta hangið saman í ríkisstjórn nokkrum vikum lengur eða skemur. Við eigum að vera með þetta mál fyrir ofan slíkt plan, það er sannfæring mín. Og ég trúi því enn að menn eigi eftir að gera hlé á þessari umræðu, setjast saman yfir þetta mál og reyna að beina því aftur í réttan farveg. Hins vegar höfum við sjálfstæðismenn lagt fram þá tillögu, eins og ég fór yfir í ræðu minni, með hvaða hætti væri hægt að laga málið, með því einfaldlega að fá verkefnisstjórnina til að flokka. Sú tillaga var lögð fram hér fyrir nokkrum vikum og auðvitað er tíminn búinn að líða síðan þá vegna þess að sú tillaga hefur ekki fengist samþykkt í þinginu, því miður. En enn er hægt að grípa inn í og laga þetta mál. Það er rétt hjá hv. þingmanni að sjálfstæðismenn og framsóknarmenn voru í ríkisstjórn þegar þetta mál var sett af stað. Síðan eru liðin mörg ár og eftir það vorum við sjálfstæðismenn með Samfylkingunni í ríkisstjórn, eins og sumir muna, og enn síðar tóku Vinstri grænir við því að vera í ríkisstjórn með Samfylkingunni 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa afar athyglisverðu ræðu og tek undir með hv. þingmanni að það væri óskandi að við bærum gæfu til þess á Alþingi að fara einmitt eftir vinnu verkefnisstjórnarinnar sem var byggð á þessum faglega grunni. Það er mjög dapurlegt að fylgjast með því ítrekað hvernig vikið er út frá því á Alþingi. Þegar hægt er að ná breiðri sátt um hin einstöku mál er ítrekað verið að víkja út frá því og í rauninni virðist ekki vera vilji til þess að ná breiðri sátt. Í þessum málaflokki er gríðarlega mikilvægt að orkumál þar sem menn eru búnir að teygja sig úr báðum áttum séu unnin í sátt. Hv. þingmaður kom inn á ákveðin verkefni sem væri búið að taka út og það kom líka fram í andsvörum að það væri búið gera ákveðnar breytingar. Það kom fram í umsögnum um þetta mál að þær breytingar sem búið er að gera geri það að verkum að þjóðarbúið verði af 270 milljörðum og að gert sé ráð fyrir því að á næstu fjórum árum verði 4–6% minni hagvöxtur og að atvinnulífið verði af 5 þús. störfum. Það kom fram í máli hv. þm. Magnúsar Orra Schrams og fleiri stjórnarþingmanna að þeir meti það svo að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar muni skila þessum hagvexti. Hvað vill hv. þingmaður segja um þetta mál í samræmi við fjárlagafrumvarpið þar sem einmitt var talað um að við værum að ráðast í of mikil útgjöld miðað við það sem væri að gerast á hinni hlið ríkisfjármálanna, þ.e. í hagvexti, verðmætasköpun og öðru því um líku? Deilir hv. þingmaður þeim áhyggjum ekki með þeim sem hér stendur að með því að taka þessi verkefni út séum við í rauninni að kippa stoðunum undan möguleika þess meðal annars að veita fjármuni inn í heilbrigðiskerfið og velferðarþjónustuna? Eða er hv. þingmaður sammála því að fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar muni skapa hér 4–6% 

Hæstv. forseti. Auðvitað deili ég þeim áhyggjum sem birtast í andsvari hv. þingmanns um fjárlögin og stöðuna í þeim. En verkefnisstjórnin um rammaáætlun vann þetta plagg sitt á faglegum forsendum, inn í það blandaðist ekki hver staða ríkissjóðs væri, hver niðurskurður í velferðarkerfinu hefur verið eða staða Íbúðalánasjóðs og hversu mikilvægt er að taka á þeim málum. Það er ekki meðal þeirra sjónarmiða sem höfð voru uppi við þessa vinnu. Það er að sjálfsögðu réttmæt umræða þar sem hún á heima, t.d. eins og við áttum hér orðastað um fjárlagafrumvarpið fyrir nokkrum dögum. Auðvitað væri hægt að segja þar sem þetta mál kemur inn í fjárlagaumræðuna, hagvaxtarspárnar og það allt saman út frá þeirri hlið að við gætum verið búin að klára þetta mál í þinginu fyrir allnokkru hefði verið til þess pólitískur vilji og hefði lagafrumvarpið sem þetta allt saman átti að byggja á, koma rammaáætlunar inn í þingið, ekki verið föst inni í stjórnarflokkunum í marga mánuði. Ég held að ég muni það rétt að hv. þingmaður hafi setið í þingflokki Vinstri grænna þegar þetta mál var fast þar inni og hann gæti kannski upplýst okkur um það hvers vegna þetta tók allt saman svona langan tíma. Hefði þetta mál komið fram fyrr í þinginu og hefði verið fylgt þeim faglegu niðurstöðum sem verkefnisstjórnin lagði fram, þ.e. röðuninni sem verkefnisstjórnin lagði fram, væri þessi áætlun hugsanlega komin til framkvæmda og við værum farin að sjá frekari og fleiri verkefni komin lengra og komin lengra af stað en hér er raunin, t.d. virkjanir í Þjórsá svo dæmi sé nefnt.

Frú forseti. Staðreyndin er sú að þær breytingar sem voru gerðar á rammaáætlun kosta þjóðarbúið 270 milljarða, við verðum af 4–6% hagvexti og við það tapast 5 þús. störf. Það er staðreynd en hins vegar hafa verið færð rök fyrir því að hugsanlega muni fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar eða breytt atvinnustefna koma eitthvað til móts við þetta. Ég held hins vegar að það muni ekki ná upp í þetta og þá verða auðvitað þeir að svara fyrir þær breytingar sem leggja þær fram og segja okkur hvernig menn réttlæta þær. Telja þeir að það sé mögulegt að efla hagvöxtinn með öðrum hætti? Það er síðan forsendan fyrir því að geta veitt fé inn í heilbrigðiskerfið. Það er það sem ég hef áhyggjur af eins og hv. þingmaður. Staðreyndin er sú að okkur skortir verulegt fjármagn, m.a. til að geta sett fjármuni inn í heilbrigðiskerfið og löggæsluna. Til þess þurfum við að ná hagvextinum upp. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í framkvæmdir sem áætlaðar voru í kjördæmi hv. þingmanns, í Skaftárhreppi sem er einmitt einn af þessum dreifbýlu hreppum sem hefur átt gríðarlega erfitt. Menn þar hafa horft upp á mikla fólksfækkun. Ég veit að þetta er í kjördæmi þingmannsins og því langaði mig að fá hv. þingmann til að fara aðeins betur yfir stöðuna í því sveitarfélagi, hvernig þróunin hefur verið undanfarin ár og hvernig heimafólk á þessu svæði lítur á tillögur ríkisstjórnarinnar í þessum málaflokki. Hvaða skilaboð færir þetta íbúum á þessu svæði, eru þetta jákvæð skilaboð, eru menn ánægðir með þessar breytingar? Getur hv. þingmaður farið aðeins ofan í þetta og afstöðu manna á þessu svæði? Þetta svæði hefur svo sannarlega mátt þola mikla fólksfækkun og það sem maður hefur heyrt er að flestir á þessu svæði séu mjög undrandi. Getur hv. þingmaður farið aðeins betur yfir þetta?

Hæstv. forseti. Auðvitað höfum við margoft rætt um vanda Skaftárhrepps í þessum stól. Er þar helst að minnast hv. þm. Marðar Árnasonar sem hefur mikinn áhuga á málefnum Skaftárhrepps og það væri gaman ef hv. þingmaður sæi sér fært að fara aðeins yfir þá kosti sem tengjast því sveitarfélagi sérstaklega í þessari tillögu frá stjórnarmeirihlutanum. Þannig er mál með vexti að fólksfækkun hefur verið gríðarleg í Skaftárhreppi á undanförnum árum og það er algjörlega ljóst að stjórnvöld þurfa að koma þessu svæði til aðstoðar. Í fjárlögunum er gert ráð fyrir framlagi til byggingar þekkingarseturs á Klaustri og er það svo sem viðleitni til að gera eitthvað. En ef við ætlum okkur að byggja þarna upp sterkt samfélag til framtíðar og sporna gegn þeirri miklu fólksfækkun sem á sér stað þurfa að koma til aðstæður sem gera það að verkum að atvinnulífið geti blómstrað. Það er það sem þarf að gera. Ferðaþjónustan er vaxandi en ferðaþjónustan er því miður ekki enn orðin heilsársstóriðja á þessum slóðum. Ef við fjölgum eggjunum í körfunni og fjölgum þeim tækifærum sem íbúarnir sjálfir geta gripið og fylgt eftir með sínum hugmyndum um fyrirtækjarekstur erum við að ná einhverjum árangri. Þá sköpum við þær aðstæður að samfélagið geti vaxið að nýju og það er það sem við þurfum að gera varðandi byggðamál í Skaftárhreppi. Varðandi rammaáætlunina verða þær virkjanir sem eru hugsaðar þarna austur frá að komast í gegnum þá aðferðafræði sem verkefnisstjórnin leggur til. 

Frú forseti. Það er hálfleiðinlegt að ræða þetta mál fram á nótt en það verður að hafa sinn gang því að það er mjög mikilvægt. Við erum að tala um þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Eins og fram hefur komið í umræðunni er um gamalt mál að ræða og má rekja sögu þess allt aftur til síðustu aldar. Fyrsti starfshópurinn sem fjallaði um þetta mikilvæga mál var settur á fót árið 1999, en þá var ríkisstjórn í landinu sem framsóknarmenn og sjálfstæðismenn skipuðu. Eins og alþjóð veit hafa verið ríkisstjórnarskipti í kjölfar þess og má segja að allir stóru stjórnmálaflokkarnir hér á landi hafi setið í ríkisstjórn meðan á þessari merkilegu vinnu hefur staðið. Þetta var heilmikil vinna þar sem farið var skipulega í samráði og með kynningu yfir hvernig við ætlum að móta þennan málaflokk til framtíðar litið. Eins og fram hefur komið hjá aðilum, m.a. þeim sem sátu í verkefnisstjórninni, þá var andinn ætíð sá að út úr þessari vinnu kæmi nokkurs konar salómonsdómur sem menn færu ekki að krukka mikið í, enda hafa helstu sérfræðingar þjóðarinnar á sviði umhverfismála og virkjunarmála og allt þar á milli komið að vinnunni. Í tengslum við störf verkefnisstjórnarinnar var settur upp víðtækur samráðs- og ráðgjafarvettvangur þannig að mikil kynning hefur verið í samfélaginu á þessum hugmyndum og tillögum. Það er búið að halda fjölmarga fundi með stofnunum og hagsmunaaðilum og meðal annars hefur verið sett upp vefsetur og kynningarefni gefið út. Sú faglega vinna fór fram í fjórum hópum sem skipaðir voru sérfræðingum á viðkomandi sviðum. Ef ég fer yfir það þá fjallaði fyrsti hópurinn um náttúru- og menningarminjar, annar hópurinn fjallaði um útivist og hlunnindi, þriðji hópurinn fjallaði um þjóðhagsmál, atvinnulíf og byggðaþróun og fjórði hópurinn um nýtingu orkuauðlinda. Það hefur því farið fram heilmikil og vönduð vinna í þessum mikilvæga málaflokki. Svo ég tali fyrir mig og trúlega fyrir hönd margra annarra framsóknarmanna þá voru bundnar miklar væntingar og vonir við þetta starf. Sjálfur var ég eiginlega búinn að einsetja mér að fallast á þær niðurstöður sem kæmu frá sérfræðingahópnum, enda held ég að enginn þingflokkur geti náð einingu um það hvað eigi nákvæmlega að verja og hvað eigi að virkja. Sjónarmið og hagsmunir eru mismunandi eftir kjördæmum og fleira mætti nefna þannig að það er ágætisgrunnur að hafa þessar niðurstöður frá sérfræðingum. Þegar þeirri vinnu lauk sem staðið hafði í 14 ár fór málið inn á borð ríkisstjórnarinnar og þá hófst ferli sem ég tel að sé ekki til eftirbreytni. Hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra settust á rökstóla. Í framhaldinu hófust samningaviðræður á milli tveggja stjórnmálaflokka, þ.e. Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar. Í þeim samningaviðræðum lá líf ríkisstjórnarinnar undir og að kröfu Vinstri grænna var farið að kukla í niðurstöður þessa mikla starfs okkar helstu sérfræðinga hvað þetta mikla mál varðar og sex virkjunarkostir voru færðir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk, virkjunarkostir sem hefðu getað skapað þúsundir starfa hér á landi á næstu árum, eins og til að mynda í Þjórsá þar sem virkjunarkostir eru hvað mest rannsakaðir á landinu og í raun búið að hanna öll mannvirki til að hefja virkjunarframkvæmdir þar. Í framhaldinu hefðu þessar virkjanir getað skilað heilmikilli orku og skapað þúsundir starfa vítt og breitt um landið. Ég mun kannski koma að því síðar í ræðu minni. Það er því dapurlegt að ræða hér um mál sem ég tel að menn hefðu getað náð víðtæku samkomulagi um þar sem það byggir á þeirri miklu vinnu sem hefur verið í gangi sl. 13–14 ár, en það virðist vera þannig með þessa ríkisstjórn að ef mikill ófriður er í boði þá er hann tekinn fegins hendi. Þess vegna er málið komið í þann farveg núna, og við sjáum það á umsögnum um málið, að það er verulegt ósætti í samfélaginu út af vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessum mikilvæga málaflokki. Við getum nefnt aðila vinnumarkaðarins, talsmenn launþega og fyrirtækja í landinu, sem hafa gagnrýnt þetta verklag og framferði ríkisstjórnarinnar harðlega. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem ríkisstjórnin verður fyrir ákúrum úr þeirri átt. Það erum ekki bara við í stjórnarandstöðunni sem höfum verið að gagnrýna. Sambærilegt vinnulag má líka rekja til sjávarútvegsins sem hefur verið haldið í mikilli óvissu á undanförnum árum af hálfu ríkisstjórnarinnar og nú síðast ferðaþjónustan. Ríkisstjórnin hefur gengið þannig fram gagnvart grundvallaratvinnugreinum þjóðarinnar að stórskaði hefur hlotist af. Á sama tíma ræðum við á Alþingi hvernig við getum aukið atvinnu í íslensku samfélagi, hvernig við getum aukið tekjur ríkissjóðs, sveitarfélaga og heimila í landinu. Á sama tíma búum við við ríkisstjórn sem fer fram með þessum hætti. Það er ósköp eðlilegt að staðan sé orðin sú að atvinnuleysi sé mikið og fólk hafi flúið land til að fá atvinnu við sitt hæfi. Í Viðskiptablaðinu á dögunum kom frétt um þær breytingar sem ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar er að reyna að koma í gegn á Alþingi með því að færa virkjunarkosti úr nýtingu yfir í bið. Ég ætla að lesa þá frétt, með leyfi forseta. Fyrirsögnin er á þessa leið: „Sérfræðingar segja þá breytingu á þingsályktunartillögu að færa virkjanir í neðri hluta Þjórsár og Skrokkölduvirkjun í biðflokk kostnaðarsama.“ Fréttin hljóðar svo: „Fjárfesting og afleidd áhrif orkunýtingar á landsvæðum verða 270 milljörðum kr. minni en ella verði breytingar á rammaáætlun raunin. Atvinnuveganefnd hefur óskað eftir umsögnum um drög að þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Sérfræðingar Gamma hafa nú skilað umsögn en meðal þess sem þar kemur fram er að þær breytingar sem urðu á drögum að þingsályktunartillögunni og fram koma í endanlegri tillögu muni hafa kostnaðarsamar afleiðingar. Þær breytingar urðu að virkjanir í neðri hluta Þjórsár og Skrokkölduvirkjun voru færðar í biðflokk. Sérfræðingar Gamma segja þessar breytingar leiða til þess að fjárfestingar í orkuframleiðslu og flutningi muni dragast saman um 120 milljarða kr. á árabilinu 2012–2016 og fjárfestingar í orkufrekum iðnaði og afleidd áhrif af þeim muni dragast saman um 150 milljarða kr. Samtals verður fjárfesting og áhrif fjárfestingar því 270 milljörðum minni en annars hefði verið. Fyrir vikið verður hagvöxtur 4–6% minni og atvinnulífið verður af um 5 þús. ársverkum á þessu fjögurra ára tímabili.“ Ég minni frú forseta á að við höfum nýlega lokið langri umræðu, 2. umr., um fjárlög þar sem við framsóknarmenn, eða stjórnarandstaðan að stærstum hluta, bentum á að það vantaði tilfinnanlega fjárfestingu í íslenskt samfélag. Það er kannski vegna skorts á fjárfestingu sem ríkissjóður er eins snauður og raun ber vitni og svo lítið svigrúm er til að setja aukna fjármuni í heilbrigðis- og velferðarkerfið. Nú ræðum við mál ríkisstjórnarinnar þar sem fjárfesting mun dragast saman, verði vilji stjórnarinnar eða Vinstri grænna að veruleika, um 270 milljarða ísl. kr. sem hefði væntanlega annars fært ríkissjóði tugi milljarða í auknar tekjur, líka sveitarfélögunum í landinu. Við mundum skapa fleiri störf, það væru færri á atvinnuleysisbótum og vonandi gætu þeir sem hafa farið á undangengnum árum til Noregs, sérstaklega iðnaðarmenn, smiðir, komið heim og stundað vinnu við sitt hæfi. Það væri sem sagt verkefni hér að hafa í byggingariðnaði en það hefur eins og við vitum stórlega dregið úr fjárfestingu í þeirri atvinnugrein. Nei, ríkisstjórnin ætlar sér að færa sex virkjunarkosti úr nýtingu yfir í biðflokk með fyrrgreindum afleiðingum. Ágætlega er gerð grein fyrir stefnu Framsóknarflokksins í þessum efnum í áliti 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason útbjó. Þar leggjum við til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar og að þessir sex virkjunarkostir verði færðir yfir í nýtingarflokk í samræmi við niðurstöðu okkar bestu sérfræðinga. Hv. þingmaður sem talaði hér á undan mér, Unnur Brá Konráðsdóttir, sem hefur komið mikið að þessari vinnu á undangengnum árum, sagðist vera það mikil bjartsýnismanneskja að hún tryði ekki öðru en að ríkisstjórnarflokkarnir mundu setjast með okkur framsóknarmönnum og sjálfstæðismönnum að samningaborðinu þar sem við mundum breyta þessari þingsályktunartillögu á þann veg að við færum eftir vilja og ráðum helstu sérfræðinga okkar. Það er jafnvel það sem hefur skort hjá þessari ríkisstjórn, þ.e. að þiggja ráð frá okkar helstu sérfræðingum þegar kemur að stórum málaflokkum eins og sjávarútveginum o.fl. Maður þorir varla að minnast á Icesave-málið, það var náttúrlega með ólíkindum hvernig menn flumbruðust í gegnum það og tóku ekki ráð okkar bestu samningamanna heldur sendu lítt reynda menn að samningaborðinu í fyrstu atlögu og því fór sem fór. Mér sýnist að hér eigi enn og aftur að hunsa ráð helstu sérfræðinga þjóðarinnar. Það segir sig náttúrlega sjálft að verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt með naumum meiri hluta, og í raun gegn ráðum okkar helstu sérfræðinga, þá hefur hún ósköp takmarkað gildi. Ég hefði haldið að við færum eftir ráðum sérfræðinganna og samþykktum það samhljóða í þinginu að styðjast við vinnu þeirra og leggja málið fram með þeim hætti. Það hefði verið nokkurs konar salómonsdómur og ný ríkisstjórn hefði ekki tekið slíka rammaáætlunina upp í kjölfar næstu kosninga. Nú er málið hins vegar í bullandi ágreiningi við aðila vinnumarkaðarins, okkar helstu sérfræðinga og stjórnarandstöðuna í þinginu. Það er alveg ljóst samkvæmt skoðanakönnunum að hverfandi líkur eru á því að Samfylking og Vinstri hreyfingin – grænt framboði geti myndað ríkisstjórn ein og sér að afloknum næstu kosningum. Hér er fyrst og fremst verið að kasta rýrð á vinnu sérfræðinganna og það er alveg ljóst að þeir flokkar sem munu koma að næstu ríkisstjórn munu vilja skoða þessi mál betur, að minnsta kosti framsóknarmenn. Mikið hefur verið talað um framtíðarsýn stjórnmálaflokka í þessum málaflokki og mig langar að síðustu að vekja aðeins máls á því hvernig við framsóknarmenn höfum fjallað um orkumálefni á undangengnum árum. Stofnuð var atvinnumálanefnd Framsóknarflokksins sem skilaði skýrslu í apríl árið 2011 þar sem farið er sérstaklega yfir orkumál og orkuskipti og framtíðarsýn Framsóknarflokksins í þessum málaflokki. Þar er fjallað um þau fjölmörgu tækifæri sem eru í málaflokknum, með leyfi forseta: „Virkjunarframkvæmdir eru mjög atvinnuskapandi en nauðsynlegt er að um þær ríki sem víðtækust sátt. Því er lagt til að aðferðafræði rammaáætlunar verði beitt til að flokka virkjunarkosti og forgangsraða þeim með tilliti til verndunar og nýtingar. Þar sem eftirspurn eftir endurnýjanlegri og umhverfisvænni orku eykst stöðugt á slík forgangsröðun og áhersla á fjölbreyttan kaupendahóp smám saman að styðja við og auka verðmæti seldrar orku, þ.e. hámarka afrakstur orkuauðlindanna á eðlilegum nýtingartíma (gæta til að mynda að jafnstöðuvinnslu í jarðvarma). Jafnframt eru mikil tækifæri í orkusparnaði hér á landi, m.a. með bættri einangrun húsa og notkun varmadælna á þeim svæðum sem ekki eiga kost á heitu vatni til húshitunar og til nýtingar jarðhita þar sem hás hitastigs er krafist, í matvælaiðnaði og víðar.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Leitast verði við að þær tafir sem orðið hafa á frumvarpi til laga um verndar- og nýtingaráætlun vegna virkjunar fallvatna og háhitasvæða seinki ekki mikilvægum virkjunarframkvæmdum og rannsóknum á svæðum sem ljóst þykir að hafi hvað minnsta umhverfisröskun í för með sér af þekktum virkjunarhugmyndum. Með því er unnt að skapa allverulegan fjölda starfa við framkvæmdir og rannsóknir á erfiðum tímum atvinnuleysis. Stjórnvöld setji sér jafnframt markmið um að árið 2020 komi að minnsta kosti 10% orku sem notuð er í samgöngum innan lands frá endurnýjanlegum orkugjöfum. Dregið verði enn frekar úr notkun rafmagns til húshitunar á köldum svæðum með auknum styrkjum til fjárfestinga á varmadælum, einangrun húsa o.s.frv. til að auka lífsgæði íbúa á þessum svæðum og til að losa um orku í raforkukerfinu sem nýta má til atvinnuskapandi verkefna.“ Í þessari skýrslu er lagt til sem fyrstu skref, með leyfi forseta: „Stjórnvöld afgreiði á vorþingi 2011 frumvarp til laga um verndar- og nýtingaráætlun vegna virkjunar fallvatna og háhitasvæða og vinni í framhaldinu faglega að veitingu virkjanaleyfa í samræmi við ný lög og innan tilskilinna tímafresta stjórnsýslunnar. Ekki verði beðið með veitingu virkjanaleyfa fram að gildistöku laganna fyrir þá virkjunarkosti sem augljóst þykir að falli innan nýtingarflokks og séu þannig bæði hagkvæmir og hafi tiltölulega litla umhverfisröskun í för með sér. Með því verði skapaðar forsendur fyrir atvinnuuppbyggingu við bæði virkjunarframkvæmdirnar sjálfar og eins við framkvæmdir á vegum orkukaupenda þegar slíkar hugmyndir hafa farið í gegnum viðeigandi leyfisveitingaferla innan stjórnsýslunnar.“ Síðan er dregið saman hvað einstakir virkjunarkostir gætu skilað af sér. Þá eru eftirfarandi dæmi tekin um störf sem geta skapast við einstakar virkjunarframkvæmdir: Hvammsvirkjun sem nú er verið að færa úr nýtingarflokki í biðflokk, 790 ársverk. Holtavirkjun sem nú er verið að færa úr nýtingu í biðflokk, 460 ársverk. Urriðafossvirkjun sem nú er verið að færa úr nýtingu í biðflokk, 850 ársverk. Þarna erum við að tala um rúmlega 2 þús. störf á tímum atvinnuleysis og þegar skortir heilmiklar fjárfestingar í íslenskt samfélag. Það er náttúrlega með ólíkindum að horfa upp á verklag ríkisstjórnarinnar sem gumar sig svo af því að hafa gert hér kraftaverk á undangengnum árum og þvílík uppbygging hafi átt sér stað í samfélaginu. Þetta eru náttúrlega hreinræktuð öfugmæli þegar kemur að fjárfestingu og því verkefni sem við eigum að hafa í hávegum, þ.e. að auka fjárfestingar. Það er ekki verið að gera það með þessari þingsályktunartillögu og það er ekki verið að fara að ráðum okkar helstu sérfræðinga þegar kemur að því að setja þessa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk þannig að ríkisstjórnin vinnur ekki faglega að málum. Það er heldur ekki verið að vinna í þágu íslensks atvinnulífs eða í þágu launafólks í landinu með því að slá þessum verkefnum á frest. Við gætum á næstu árum, eins og með Þjórsá þar sem virkjunarkostir eru nær fullhannaðir, skapað nokkur þúsund störf á ári og varanleg störf í framhaldinu með því að nýta þá raforku sem Þjórsá gæfi. Við gætum skapað þúsundir starfa í Suðurkjördæmi og á Reykjanesi. En það á að slá því á frest eins og svo mörgu öðru í samfélaginu. Ég vonast til þess, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, að ríkisstjórnin brjóti odd af oflæti sínu, setjist niður með okkur hinum og við förum að ráðum helstu sérfræðinga okkar á sviði umhverfismála og virkjunarmála og látum þá hafa áhrif á þessi mál. Það eru pólitísk fingraför á þessu máli. Það er ekki til sóma. Það er búið að setja verkefnið, sem var sett á fót með starfshópi árið 1999, í uppnám og það er alveg ljóst að þetta plagg, verði það samþykkt, mun hafa mjög takmarkaða þýðingu í framtíðinni. Ég spái því að örlög þess verði þau að næsta ríkisstjórn muni taka málið upp og gera á því breytingar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ágætisræðu um þetta mikilvæga mál. Mig langar einfaldlega að fagna þeirri afstöðu sem fram kemur í ræðu þingmannsins um að Framsóknarflokkurinn hafi áhuga og vilja til að standa við það ferli sem var sett af stað árið 1999 og klára það, að því er mér heyrðist, á faglegum forsendum líkt og meiningin var að gera. Margoft hefur verið skipt um ríkisstjórnir frá því árið 1999, þ.e. allir þeir stærstu fjórir flokkar sem starfa á þinginu í dag hafa komið að málinu. Þrátt fyrir að menn úr öllum flokkum hafi lýst því yfir að þeir vilji fylgja og styðja þetta faglega ferli gerist það á lokametrunum í því stóra, umfangsmikla og mikilvæga máli að við förum aðeins út af sporinu. Eins og hv. þingmaður sagði lýsti ég því vissulega yfir í ræðu minni og ég hef enn trú á því að menn geti sest niður og komist að skynsamlegri niðurstöðu um að fylgja hinum faglegu forsendum. Nú er hv. þingmaður þingreyndur maður og hefur verið hér mun lengur en ég. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvaða leið hann sjái til að menn taki hlé á þessari umræðu, setjist yfir málið að nýju og komi því í réttan farveg. Hvaða leið sér hv. þingmaður til að svo megi verða og er hann ekki sammála mér um að við eigum þrátt fyrir allt að vera bjartsýn fyrst þingmenn allra flokka hafa í gegnum tíðina gefið út þær yfirlýsingar að hin faglegu sjónarmið eigi að ráða? Eigum við ekki að vera bjartsýn og hugsa um það þannig að menn hljóti þá að ætla að sjá að sér og reyna að taka einn lokasnúning á því núna fyrir áramótin, hvort ekki sé hægt að ná slíkri lendingu?

Frú forseti. Það er mjög gott að vera bjartsýnn og ég hefði haldið að það væri nú ráð að beina því til frú forseta að gera hlé á umræðunni. Það eru fjölmörg mál sem við gætum rætt í millitíðinni sem þurfa mögulega afgreiðslu fyrir áramót. Eins og menn heyra er sáttatónn í stjórnarandstöðunni í því máli. Sú sem hefir kallað fram ófriðinn, ekki bara gagnvart stjórnarandstöðunni heldur gagnvart fjölmörgum hagsmunaaðilum í samfélaginu, er ríkisstjórnin sjálf. Ég tel því að það sé mikilvægt fyrir okkur, eins og hv. þingmaður hefur talað fyrir, að gera hlé á umræðunni og að menn setjist yfir málið. Það ætti ekki að vera gríðarlega erfitt fyrir þessa tvo stjórnmálaflokka að snúa ofan af málinu í ljósi þess að á bak við tillögurnar að þessari rammaáætlun höfum við ráð frá okkar fremstu vísindamönnum á því sviði. Við getum rökstutt málið svo og þannig hef ég lagt mál mitt hér upp og hv. þingmaður líka. Það sem mér finnst grátlegt í því er hvað þetta mál hefur allt saman dregist. Ég var að vitna í skýrslu atvinnumálanefndar Framsóknarflokksins sem var gefin út eftir áramót árið 2011 og þar vorum við að gæla við þá hugmynd að rammaáætlun yrði afgreidd þá um vorið. Nú er árið 2013 að ganga í garð og eins og ég nefndi varðandi þrjá virkjunarkosti, sem eru eiginlega fullbúnir til framkvæmda, mundu þeir skapa 2000 ársverk. Það er grátlegt að sjá að það mál hefur dregist allt of lengi í einhverjum pólitískum bitlingum og þessi mikli málaflokkur virðist vera orðinn skiptimynt hjá ríkisstjórninni. Það er kannski spurning sem ég mundi vilja beina til hv. þingmanns sem hefur tekið þátt í þessu mikla starfi á undangengnum árum. Hvað finnst henni um að sú mikla vinna sem þarna liggur að baki skuli hafa endað sem einhver skiptimynt á ríkisstjórnarborði til að framlengja líf stjórnarinnar um einhverjar vikur eða mánuði?

Hæstv. forseti. Auðvitað þykir mér einfaldlega dapurlegt að horfa á að öll sú mikla vinna er í rauninni tekin og henni fórnað fyrir það að setja sín pólitísku fingraför á málið. Mér þykir það mjög miður og ég veit að ég er ekki ein um að vera döpur yfir þeirri staðreynd. Fjölmargir þingmenn hafa stormað upp í ræðustólinn á undanförnum árum til að tala um að nú ætli menn sér að viðhafa önnur vinnubrögð en tíðkast hafa í gegnum aldirnar. Hluti af því var að leggja til að þetta mál færi í þennan farveg á sínum tíma. Það væri í rauninni mikil áhersla lögð á það árið 2007 þegar sú verkefnisstjórn sem ég starfaði í tók til starfa og þess vegna skýtur afskaplega skökku við að þegar við erum komin á lokametrana skuli menn fara út af sporinu. Það er mjög dapurlegt vegna allrar þeirrar vinnu og þess kostnaðar sem við höfum lagt í það mikla mál.

Frú forseti. Ég kem einungis upp til að taka undir með hv. þingmanni sem flutti mjög góða ræðu áðan um þetta mál. Þar fór hún mjög vandlega yfir hvernig málið hefur verið undirbyggt allt frá því á síðustu öld. Það er einfaldlega mjög dapurlegt horfa upp á það nokkrum dögum fyrir kosningar að það sé komið í þennan farveg vegna afstöðu Vinstri grænna og hluta samfylkingarmanna. Það eru akkúrat þeir flokkar sem töluðu um bætt vinnubrögð, ný vinnubrögð á Alþingi. Sú ríkisstjórn ætlaði sér að standa fyrir öguðum samræðustjórnmálum og ég veit ekki hvað var nefnt hér. Ég held að þetta mál sé eitt það svæsnasta þar sem maður sér viðhöfð hörmuleg vinnubrögð og þar sem álit okkar helstu sérfræðinga eru ekki virt viðlits, hvað varðar þessa sex virkjunarkosti. Það er einfaldlega mjög dapurlegt að ræða málið á þeim forsendum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir góða ræðu og góða yfirferð yfir þetta mikilvæga mál. Honum var tíðrætt um þau efnahagslegu áhrif sem felast í þessari tillögu ríkisstjórnarinnar. Ég er sammála honum í því að þau eru auðvitað mjög alvarleg og sérstaklega á þessum viðsjárverðu tímum þar sem er kallað svo mikið eftir beinni erlendri fjárfestingu. Í raun hefur ríkisstjórnin gefið út að hún vilji hvetja til beinnar erlendrar fjárfestingar en það er ekki að sjá samræmi í orðum og gerðum á þeim vettvangi, kannski frekar en í svo mörgu öðru þegar kemur að því. Hv. þm. Magnús Orri Schram og Árni Páll Árnason héldu ræður um málið fyrr í kvöld. Sérstaklega var Magnúsi Orra tíðrætt um þessa nýju atvinnustefnu fyrir Ísland, að náttúran skyldi njóta vafans og að það mikilvægasta í þessu væri óspillt náttúra og að við mundum byggja atvinnulíf okkar á nýjum hugmyndum. Mig langar aðeins að viðra það við hv. þingmann hvort í tillögunum felist einhver efning á þeim orðaflaumi þar sem áherslum er forgangsraðað í þágu háhitavirkjana, jarðvarmavirkjana. Teknir eru út hinir augljósu vatnsaflskostir eins og Skrokkölduvirkjun og neðri hluti Þjórsár, Urriðafoss og þær virkjanir sem þar koma, Holta- og Hvammsvirkjun fyrir ofan. Þeir eru teknir út, þeir eru komnir lengst og búið er að rannsaka þá mest en áherslan er öll lögð á jarðvarmavirkjanir, t.d. á Reykjanesi og Hellisheiði. Er það eitthvað í samræmi við þær fullyrðingar um að hér eigi náttúran að njóta vafans þar sem er verið að velja virkjunarkosti sem klárlega eru undirorpnir miklu meiri vafa en þeir vatnsaflskostir sem verið er að setja til hliðar?