Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. Ed. hefur haft mál þetta til umr. á mörgum fundum. Ég hef að vísu ekki verið nema á einum fundi, þar sem ég kom inn sem varamaður. Ég ætla ekki hér að rekja frv. þetta að nokkru leyti efnislega, þar sem svo miklar umr. hafa farið fram um það, enda þótt að mínu áliti þetta frv. gengi lengra en nokkur önnur l., sem Alþ. hefur samþ. í þá átt að beina atvinnulífi þjóðarinnar yfir í „planökónómí“. Frv. þetta er lagt fram í samræmi við stjórnarsamninginn og byggt að miklu leyti á áliti sérfræðinga, sem fjölluðu um atvinnumál þjóðarinnar. Fjhn. klofnaði í þessu máli, og mun minni hl. skila sérstöku áliti. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. að mestu leyti án breyt., en þó leggur hann til, að breyt. verði gerð á 13. gr. Fyrsta breyt. er sú, að gert var ráð fyrir í frv., eins og það kom frá hv. Nd., að gjaldeyrinum yrði skipt á milli 3 banka, Landsbankans. Útvegsbankans og Búnaðarbankans. Meiri hl. n. leggur til, að þessu verði breytt og ákvæði frv. fært í sama horf og það var, þegar frv. var lagt fyrir þingið, þannig að gjaldeyrinum væri skipt að 1/3 og 2/3 milli Landsbankans og Útvegsbankans. Ég skal ekki rekja ástæðurnar fyrir þessu. Ég skal geta þess, að einn maður úr meiri hl. var ekki alls kostar sammála um þetta, og hefur verið gerð grein fyrir því hér í nál., af hverju hann tekur ekki sérstöðu í málinu. Hin breyt. er sú, að n. hefur fallizt á. að ríkisstj. skipi sérstaka menn, sem hér eru kallaðir millibankanefnd, sem hafi það hlutverk að raða niður gjaldeyrisleyfum til afgreiðslu í þeim tilfellum, þegar gjaldeyrisleyfi hafa verið veitt fyrir hærri upphæð en bankarnir geta afgr. á hverjum tíma. N. féllst á, að þetta væri nauðsynleg og réttlát ráðstöfun og að með þessu ákvæði væri fengin trygging fyrir því, að þau gjaldeyrisleyfi, sem mest eru aðkallandi og nauðsynlegust eru, fengju afgreiðslu á undan öðrum ónauðsynlegri gjaldeyrisleyfum. Ég vil svo ekki fjölyrða frekar um þetta, en legg til, að hv. d. samþykki frv. með áorðnum breyt., eins og meiri hl. fjhn. leggur til.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, hefur n. klofnað um þetta mál. Ég hef ekki getað orðið meðnm. mínum sammála um þetta mál. Ég hef ekki getað fylgt frv. nema á því yrðu gerðar veigamiklar breyt. Þess vegna hefur n. ekki getað orðið sammála. Þeir, sem hafa fengizt við framkvæmd nýsköpunarinnar á undanförnum 2 árum, hafa fyrir löngu gert sér ljóst, að nauðsynlegt hafi verið að gera víðtækar skipulagsbreyt. á þessum málum. Það er ekki hægt að vinna eftir áætlun og yfirleitt ekki með nein föst markmið í huga, nema eftirlitið og yfirráðin yfir allri fjárfestingunni sé á einni hendi og ráðstöfun gjaldeyrisins sömuleiðis. Þess vegna þurfti að sameina nýbyggingarráð og viðskiptaráð í eitt. Um þetta hefur oft verið rætt. En það hefði þurft að vera búið að gera það fyrir löngu. Þá hefði verið hægt að girða betur en raun varð á fyrir þau mistök. sem áttu sér stað með ráðstöfun gjaldeyrisins. Sósfl. hafði einmitt sett fram ýtarlegar till. um þetta í sambandi við umr. um stjórnarmyndun. Með þessu frv. er geysilegt vald lagt í hendur fárra manna, svo að slíks munu engin dæmi í íslenzkri stjórnmálasögu. Þessu fámenna ráði og hæstv. ríkisstj. er fengið vald til að ráðstafa í meginatriðum fjármunum landsmanna. Og það fer allt eftir ákvörðunum þessa ráðs og fyrirmælum ríkisstj., hversu heppilegar þessar ráðstafanir verða. Þetta er mikið vald. og það er hægt að nota það til þess að endurskipuleggja allt atvinnulíf landsmanna, það er hægt að nota það til að örva nýsköpunina, sem hefur farið fram undanfarið, og beina henni inn á þær brautir, sem henni er mest þörf. En það er líka hægt að nota þetta vald til að hefta nýsköpunina og stöðva allar atvinnulegar framkvæmdir. Það hlýtur því fyrst og fremst að fara eftir því, hvort menn treysti ríkisstj. á hverjum tíma, hvaða trú menn hafa á þessari lagasetningu og hvers þeir vænta af henni. Nú virðist okkur sósíalistum, að andi þessa frv. bendi til þess, að sú stefna verði ekki upp tekin. sem við teljum þjóðinni mest nauðsyn á. Og okkur virðist öll framkoma stjórnarinnar og ræður forustumanna hennar, síðan hún tók við, staðfesta þetta. Það er gert ráð fyrir. að aðeins 15% af gjaldeyrinum, sem aflað er, verði lagt á nýsköpunarreikning. Við teljum þetta allt of lítið. Þessi upphæð mundi kannske nægja til að halda áfram framkvæmdum, sem þegar eru hafnar, og kannske eitthvað lítils háttar hægt að halda áfram þeim framkvæmdum, sem þegar eru undirbúnar og ákveðnar. Hitt sjá allir. að það er fjarri því, að með þessari upphæð sé hægt að halda áfram hinni stórfelldu nýsköpun, sem hefur verið ráðandi og er nauðsyn íslenzku atvinnulífi, enda stendur það í 2. gr. frv., að hlutverk ráðsins sé bundið við það tímabil, meðan hinar miklu framkvæmdir standa yfir, sem nú er verið að framkvæma. Það er ekki gert ráð fyrir, að áætlun um framkvæmdir sé gerð nema aðeins til eins árs í einu. Það er ekki hægt að hafa áætlunarbúskap, nema gera áætlun fyrir allt tímabilið. Margt af hinum stærstu framkvæmdum krefst langs undirbúnings, og er alveg nauðsynlegt, að framkvæmdaráætlanir hvers árs séu miðaðar við framkvæmdir, sem fyrirhugaðar eru á næstu árum, enda hygg ég, að svo sé að farið alls staðar í löndum, sem hafa gert tilraun til áætlunarbúskapar. Í frv. eru ekki tekin upp nein ákvæði um framkvæmd næstu ára, sem þó hefur verið gerð áætlun um. og Alþ. því ekki gefinn kostur á að taka afstöðu til þeirra áætlananna, sem nýbyggingarráð hefur þegar gert. Það er ekki gert ráð fyrir því, að Alþ. verði framvegis gefinn kostur á því að taka afstöðu til þeirra áætlana. sem gerðar verða, heldur á ákvörðunarvaldið einungis að vera hjá ríkisstj. Ekki er gert ráð fyrir því í frv., að fjárhagsráð skuli hafa samráð við samtök hins vinnandi fólks í landinu um áætlanir sínar og framkvæmdir, hvorki við verkalýðssamtökin né samtök fiskimanna og bænda, og engin ákvæði, að bankinn fylgi stefnu ráðsins í fjármálapólitík sinni. Úr því hefur Sósfl. reynt að bæta með till. sínum, að hækka skuli nýbyggingarreikninginn af gjaldeyristekjunum og gerð skuli heildaráætlun til 5–10 ára, og um það, að ráðið skuli hafa samráð við samtök verkamanna, fiskimanna og bænda um afstöðu bankanna til þeirra heildaráætlana. sem gerðar verða o.fl. Þá var enn fremur till. um það. að í frv. verði tekin upp megintill. í áætlun þeirri, sem nýbyggingarráð hafði gert um atvinnuframkvæmdir næstu ára. Og loks var lagt til, að áætlun ráðsins verði lögð fyrir Alþ. til ákvörðunar. Þessar till. hafa allar verið felldar í Nd., og um þær hafa farið fram ákaflega langar og víðtækar umr., svo að málið er þegar orðið þaulrætt og meira að segja í útvarpi. Það virðist augljóst af þeim löngu umr., sem þar hafa farið fram, að málið sé af hálfu ríkisstj. þegar útrætt, þar sem stuðningsflokkar ríkisstj. séu alráðnir í því að samþykkja frv. án nokkurra breytinga. sem nokkru verulegu máli skipta. Ég mun þess vegna ekki taka þessar till. upp aftur. nema aðeins þær, sem beinlínis varða höfuðstefnuna, ég tel það tilgangslaust, en hins vegar er alveg nauðsynlegt að fá úr því skorið, einnig hér í hv. d., hvaða stefna er tekin. áður en hægt er að taka afstöðu til frv. í heild. Þess vegna hef ég borið fram þessar till., sem lagðar eru fram í hv. d. á þskj. 920. Fyrsta brtt. er um það að hækka upp í 20% þann hluta af gjaldeyristekjum hvers árs, sem lagður er á nýbyggingarreikning. Ég vil með þessari till. gera tilraun til miðlunar, úr því að till. um 25% hefur verið felld í hv. Nd. Önnur till. um 20% mun raunar hafa verið felld þar líka. Það er ekki hægt að bera því við til andmæla gegn þessari brtt., að ekki verði nægilegur gjaldeyrir afgangs til kaupa á almennum nauðsynjavörum. Það eru líkur fyrir því, að gjaldeyristekjur þessa árs verði mjög miklar. Það eru taldar líkur fyrir því, að útflutningur á árinu muni nema ekki minna en 400–500 millj. kr., og yrði þá eftir 360 millj. kr. til kaupa á nauðsynjavörum, ef mín brtt. yrði samþ. Þá er það brtt. við 2. gr. frv., að niður falli orðin: „meðan hinar miklu framkvæmdir í íslenzku atvinnulífi standa yfir,“ til þess að því sé þar með slegið föstu, að hér sé um framtíðarstefnu að ræða. þ.e.a.s. að taka upp áætlunarbúskap í íslenzku þjóðarbúi, en þessum aðgerðum verði ekki lokið með þeim nýsköpunarframkvæmdum, sem þegar eru hafnar og undirbúnar. 3. till. er um það. að gerð skuli heildaráætlun fyrir ákveðið árabil, og ég ætlast til, að það sé á valdi ríkisstj. og í samráði við ráðið, hvað langt árabil yrði ákveðið. Ég hygg, að þessi brtt. mín geti orðið aðgengileg fyrir stuðningsmenn ríkisstj. í því formi. En með því að samþykkja till. er þessari stefnu slegið fastri, að í raun og veru verði tekinn upp áætlunarbúskapur eða gerð tilraun til hans. Þá er 4. brtt. um það, að ráðið hafi samráð við verkafólk í landinu og framleiðendur. eins og þar segir. Þá er 5. brtt., sem er um það, að samvinnufélögin skuli hafa að öðru jöfnu að minnsta kosti sömu hlutdeild í innflutningi vefnaðarvöru, búsáhalda og skófatnaðar sem þau hafa í matvöruinnflutningi á hverjum tíma, og séu engar hömlur lagðar á matvörukaup þeirra. Þessi till. var einnig felld í hv. Nd., en þetta er í samræmi við samþ., sem gerðar voru samhljóða á þingi S.Í.S. Samkv. till. fá samvinnufélögin því aðeins þennan rétt, og er það orðrétt í minni till. eins og frá þingi S.Í.S., að þau geti útvegað vörur með a.m.k. jafngóðum kjörum og aðrir innflytjendur. Og mér þykir undarlegt, ef vinir samvinnufélaganna samþykkja ekki þessa brtt. mína, því að þetta er auðvitað skilyrðið fyrir því, að þeir geti haldið áfram að bæta og efla samvinnufélögin í landinu, eftir því sem þeir megna.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. meiri hl. fjhn. fyrir afgreiðslu þessa máls hér inn í d. og get lýst því yfir fyrir mína hönd og ríkisstj., að brtt. sú, sem liggur fyrir frá meiri hl. n., sé til bóta á frv. Þegar mál þetta var hér til 1. umr. í hv. d., átti ég þess ekki kost að vera hér til staðar og gat því ekki tekið þátt í umr. um málið á því stigi. Nú, þegar málið er aftur komið inn í d., þykir mér hlýða að segja um það nokkur orð, jafnvel þótt rétt sé, sem hv. 4. landsk. tók fram, að þetta mál hefur þegar í hv. Nd. verið rætt svo ýtarlega og einnig við útvarpsumr., að öllum þingheimi eru vel kunnug þau rök, sem liggja til flutnings slíks frv. Eins og frv. sjálft ber með sér, eru uppistöðuatriði þess að finna í 2. gr. frv., þar sem taldir eru upp 8 liðir. sem eiga að vera grundvallarsjónarmið þess fjárhagsráðs, sem gert er ráð fyrir að skipa, - leiðarvísir fyrir það að starfa eftir og í raun og veru regla og stefna, sem því ber að fylgja, þegar það tekur til starfa. Allir þessir 8 liðir eru í málefnasamningi þeim, sem gerður var milli þeirra flokka, sem standa að núverandi ríkisstj. Og ég hygg einnig, að varla muni koma fram nokkur maður, sem neitar því, að hér sé um atriði að ræða, sem réttlátt væri og eðlilegt að framkvæma með stuðningi í löggjöf og á annan hátt. Þessa liði mun ég ekki rekja, enda hefur frv. legið fyrir Alþ. um tíma og menn búnir að kynna sér það. Ég hygg, að allir muni einnig vera sammála um, að þess hafi verið brýn þörf, og reynsla undanfarinna ára sýnt það, að það hefði verið nauðsynlegt að samræma í eina stofnun nýbyggingarráð, sem verið hefur til þessa dags. og viðskiptaráð. Bæði er það alkunnugt þeim, sem til þekkja, að á milli þessara stofnana var nokkuð óeðlileg togstreita, enda greinaskil á milli þessara tveggja ráða ekki sem allra skýrust. Ég hef áður heyrt því haldið fram, að þessi sameining væri rétt og eðlileg. Og minni hl. n. hefur einnig talið það þessu frv. til gildis. Fyrir utan sameiningu þessara tveggja ráða, sem starfað hafa undanfarin ár, er bætt við nýju, mjög merkilegu verkefni fyrir fjárhagsráð, og það er eftirlit með fjárfestingu í landinu. Ég ætla fyrir mitt leyti, að ef fljótlega og það innan skamms verði hægt að gera ráðstafanir til þess að draga úr vaxandi dýrtíð, þá sé það alveg nauðsynlegt skilyrði, að ríkisvaldið hafi í sínum höndum, og þá með milligöngu einhverrar stofnunar, eftirlit og ákvörðunarvald um fjárfestinguna í landinu. Ég held þess vegna, að það þurfi ekki að deila um það, að það sé nauðsynlegt, enda kom það greinilega í ljós í tilraunum þeim, sem gerðar voru til þess að mynda ríkisstj., sem fram fór s.l. vetur, að allir flokkar töldu nauðsyn á því, að einhver heimild væri fyrir fjárfestingu. Allir flokkar lýstu yfir þeirri skoðun sinni. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um eðli og nauðsyn fjárfestingar. Reynslan verður að skera úr um það í framtíðinni, hvernig það eftirlit er innt af hendi af þeim mönnum, sem til þess verða sérstaklega kjörnir að hafa eftirlit og framkvæmd þess undir yfirstjórn og eftirliti ríkisstj. Ég fyrir mitt leyti vildi mega vænta þess, að það gæti orðið á þann veg. að það kæmi að verulegu gagni fyrir íslenzkan þjóðarbúskap. Hvað snertir svo það atriði að byggja þjóðarbúskaparstarfsemina á fyrir fram gerðri áætlun, þá hygg ég líka, að það sé næsta nauðsynlegt. Frá mínu sjónarmiði er það ekki aðalatriðið, hvort það er ákveðið með l., að áætlanir um rekstur þjóðarbúskaparins séu t.d. gerðar til tveggja, þriggja eða fimm ára. Það er í sjálfu sér ekkert ákveðið einkenni á skipulögðum þjóðarbúskap. Aðalatriðið er það, hvað ætla má, að hægt sé með skynsemi og viti að gera áætlun til langs tíma. Og ég hygg, að eins og nú er högum háttað í íslenzku atvinnulífi og íslenzku þjóðfélagi, þá muni vera nokkuð vafasamt, að hægt sé að gera áætlun langt fram í tímann. Það er líka síður en svo, að slíkt megi ekki gera eftir því frv., sem fyrir liggur, þar sem gert er ráð fyrir, að fjárhagsráð taki við eignum og verkefnum, sem nýbyggingarráði var falið með þeim l., sem um það giltu. Nú er það vitað, að nýbyggingarráð hafði í smíðum og nokkurn undirbúning um vissa áætlun um rekstur sérstaks, tiltekins atvinnuvegar. Að sjálfsögðu mun fjárhagsráð taka þessi gögn og upplýsingar, sem fyrir liggja hjá nýbyggingarráði. í sínar hendur, vinna úr þeim og síðan í fylling tímans gera um það till. og leggja fyrir ríkisstj., og ef þykir ástæða til, jafnvel að þær till. verði lagðar fyrir Alþ. að einhverju leyti í frv.-formi. Ég verð að segja það, að það hefur verið dálítið undarlegt við andstöðu Sósfl. gegn þessu frv., miðað við fyrri afstöðu flokksins til nýbyggingarráðs og löggjafarinnar um nýbyggingarráð. Þá var það talinn mikill fengur að fá l. um nýbyggingarráð, og ég tel einnig, að það hafi verið gott og gagnlegt, að nýbyggingarráð var stofnað og löggjöf sett um það. En hafi það verið nokkur fengur, þá álít ég, að það hafi verið meiri fengur og nær stefnu, við skulum segja fyrrv. stjórnarflokka, það frv., sem hér liggur fyrir, en löggjöfin um nýbyggingarráð. a.m.k. mætti ætla, að þetta frv. væri nær stefnu Sósfl. Ég fæ því ekki skilið þá andstöðu gegn þessu frv., og ætla ég ekki að fara frekar út í það. En ég vil aðeins að gefnu tilefni út af brtt. frá hv. minni hl. n. - en lík brtt. kom fram í hv. Nd. - varðandi nýbyggingarreikninginn, að hækka skuli það hlutfall, sem lagt yrði á þann reikning, upp í 20% í stað 15%, þá vil ég benda á það, að þegar Sósfl. stóð að ríkisstj., þá þótti þeim nóg að hafa þennan hluta aðeins 15%, og það ákvæði er upp tekið úr nýbyggingarráðsl. og hefur meira að segja verið bætt við í það ákvæði l., að ekki megi leggja minna inn á þennan reikning af gjaldeyristekjum þjóðarinnar til nýsköpunarframkvæmda. En í nýbyggingarráðsl. er miðað við 15%, kannske sem hámark, en hér er það miðað við lágmark. Það kemur í ljós, hve miklar gjaldeyristekjur þjóðarinnar verða, þegar fjárhagsráð tekur til starfa. Og það er alveg óhætt að lýsa yfir af hálfu núverandi ríkisstj., að hún mun fús til þess, ef það verður hægt, að hækka þennan lið, og það er í fullu samræmi við yfirlýsta stefnu hennar að láta þarna eins mikið fé og hægt er til nýsköpunarinnar. Það er yfirlýst stefna núverandi ríkisstj. að halda áfram nýsköpun atvinnuveganna, og hún mun vinna að því, meðan hún situr að völdum. Það væri þess vegna gleðilegt fyrir ríkisstj. og alla þá, sem telja mikla þörf á aukinni nýsköpun í þjóðfélaginu, að hægt væri að leggja til nýsköpunarinnar meira en 15% af þeim erlenda gjaldeyri, sem þjóðarbúinu berst. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja um þetta frv. frekar á þessu stigi, af þeim ástæðum, sem ég hef getið um, að málið hefur þegar verið mikið rætt í þinginu og einnig í útvarpinu, og liggur það, að mér virðist. tiltölulega skýrt fyrir og stefnan, sem mörkuð er með frv., nokkuð skýr og ákveðin. Ég vildi svo mæla með því fyrir hönd stjórnarinnar, að frv. verði samþ. í þessari hv. d. með þeirri brtt., sem meiri hl. hv. fjhn. hefur flutt við frv. Ég ætla, að till. minni hl. séu sumpart þess eðlis, að þær séu ekki að stórauknu gagni, þótt þær væru samþ., enda kannske ekki sérstaklega til þess hugsaðar, en ég álít, að framgangi málsins væri enginn greiði gerður með því að samþykkja þessar Brtt. hv. minni hl. n., og legg ég því til, að frv. verði samþ. með brtt. meiri hl. n.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara langt út í að ræða þetta mál, það hefur þegar verið rætt allmikið hér á þingi og einnig í útvarpi. Ég get þó ekki skilið svo við málið að lýsa ekki ánægju minni yfir því, að gerð er tilraun til þess að koma einhverju skipulagi á fjárfestingu, því að það þarf ekki annað en að líta á það, að nú er svo komið í landinu, að þeir aðilar, sem hafa ábyrgð ríkissjóðs, geta ekki einu sinni fengið lán til þess að framkvæma þau nauðsynlegustu verkefni, sem ríkisstj. eða Alþ. telur, að séu svo mikilvæg, að það heimilar ríkisstj. að ábyrgjast allt að 85% af öllum stofnkostnaði af öllum rafveitum og raforkuverum o.fl., og hefur þá fyrst eitthvert fé fengizt, og skal ég ekki fara út í það. En mér er sérstaklega kunnugt um, hvernig hefur gengið með þessi mál, og hlýtur það að verða fyrsta verk þessa fyrirhugaða ráðs að reyna að skapa fé til þess að starfrækja orkuver og eitt og annað, sem nauðsynlegt er að koma áfram. Ég ætla að segja nokkur orð um brtt. n. á þskj. 918. Þetta hefur verið fært í það horf, sem upphaflega var í frv., þegar það var lagt fram, þ.e.a.s. ef samþ. verður a-liður við 13. gr., þ.e. hvernig skipta skuli gjaldeyri milli bankanna, og mun þetta vera nokkurn veginn eða alveg eins og það er ákveðið nú í l. Nú er það svo, að Útvegsbankinn fær hér aðeins 1/3 af gjaldeyrinum, en um þetta var fullt samkomulag, og var lýst yfir af þáverandi fjmrh., Birni Ólafssyni, að þótt þetta væri ekki sett inn í l., þá var gefið fyrirheit um, að þetta skyldi vera svona, og þetta fyrirheit hefur verið haldið, að Útvegsbankinn fengi ekki nema 1/3 af gjaldeyri með innkaupsverði. Þá skyldi hann eiga kost á því að fá með söluverði það af erlendum gjaldeyri, sem hann þyrfti. Þessu mun hafa verið haldið, þar til nú alveg nýlega, að á þessu varð töluverð breyt., svoleiðis að viðskiptamenn, sem hafa þar viðskipti, hafa orðið fyrir töluverðum erfiðleikum út úr því atriði. Mér þætti vænt um að heyra, hvort n. hefur kynnt sér það mál. Mér er kunnugt um það, að á síðasta ári mun Útvegsbankinn hafa greitt sem svarar 500000 kr. í vaxtamismun fyrir það að kaupa þá hluti, sem hann þurfti að fá, en átti ekki heimild á samkvæmt l. Þessar 500000 kr. lagði svo bankinn á herðar viðskiptamanna bankans, þeirra manna, sem afla þessa gjaldeyris, og bankinn hafði áður orðið að hækka vexti til sinna viðskiptavina. af því að hann hafði ekki eins góð kjör og aðrir bankar. Þess vegna er nauðsynlegt, jafnframt því sem hér er ákveðið, að bankinn skuli hafa 1/3 af gjaldeyri. að setja tryggingu fyrir því í löggjöf, að hann eigi a.m.k. kröfu á því að fá það, sem hann þarf af gjaldeyri, eins og hefur verið „praktíserað“ undanfarin ár og loforð hafa verið gefin um. Ég hefði þó helzt óskað eftir því, að sú breyt. yrði gerð hér á, að framleiðendur, sem flytja vörur út, fengju sjálfir að ráða því, á hvern hátt bankarnir skila sínum gjaldeyri, og skal ég færa fyrir því nokkur rök. Í fyrsta lagi komu háværar kröfur um það frá útgerðarmönnum á síðasta landssambandsaðalfundi, að þeir fengju með l. ákveðinn hluta af sínum gjaldeyri til þess að ráðstafa sjálfir. Ég hef ekki getað fallizt á þessa till., og það er vegna þess, að þeir töldu, að þeir ættu meiri rétt á þessum gjaldeyri, vegna þess að þeirra starf væri í því fólgið að afla gjaldeyris, en aðrir, sem flytja inn vörur. Um þetta má deila, þetta er þeirra skoðun. En um hitt verður ekki deilt, að það getur ekki talizt ósanngjarnt, að þeir, sem flytja inn erlendan gjaldeyri, fengju að ráða því, hvort þessi gjaldeyrir fari til þess banka, sem hjálpar þeim í viðskiptum, eða til þess banka, sem ekki hjálpar þeim. Og ég verð að benda n. á það, að eitt af undirstöðuatriðunum í öllu fjármálalífi þjóðarinnar er það. að útflutningur bregðist ekki og það séu fleiri menn, sem vilja starfa við útflutning en við innflutning eða eitthvert annað starf, sem ekki gefur erlendan gjaldeyri. Mér er það alveg persónulega kunnugt, að á þeim tíma, sem við áttum í baráttu með gjaldeyrismálin, 1930–1939, þá var það einmitt útvegsbankinn, sem hjálpaði mest til þess að koma upp nýjum fyrirtækjum, sem skapa útflutning. Ég segi þetta ekki sem árás á landsbankann, hann hafði þá eins og nú ýmsum skyldum að sinna, eins og að sjá fyrir erlendum gjaldeyri fyrir ríkið, en ég er að benda á þetta sem staðreynd, og fyrir þessu má ekki loka augunum. Ef því útflytjendur vilja og telja sér hag í því vegna útflutnings og vegna öflunar erlends gjaldeyris og vilja frekar hafa einn banka en annan, þá tel ég sjálfsagt og skylt að mæta þeim óskum. Ég vil því óska þess, að n. taki þetta mál enn til athugunar, hvort ekki sé fært að setja það ákvæði inn, að útflytjendur mættu ráða hvaða banka þeir afhenda sinn gjaldeyri, eða ef það er ekki unnt. þá a.m.k. að setja inn, að sá banki, sem fær minni hlut. skuli mega kaupa það, sem hann þarf fyrir sína viðskiptavini, af hinum bankanum með kaupverði, og ef ekki það fæst, þá með söluverði. Um b-lið er það að segja. að um þá till. er ég ekki sammála n. Þessi till. er ný og hefur ekki komið inn í frv. áður, og ég sé ekki, að þessi leið sé til bóta. Hér er verið að setja upp eina sérstaka n., sem heitir millibankan., sem mér skilst, að eigi að ákveða. í hvaða röð leyfi skuli afgreidd. Ef fjármálakerfi þjóðarinnar kemur inn í þann farveg aftur, að ekki sé hægt að afgreiða leyfi, sem gefin eru út, þá hlýtur það að verða verkefni fjárhagsráðs, en ekki millibankan., að ákveða. hvað eigi að ganga fyrir og hvað ekki. Ef það ástand skapast, þá tel ég sjálfsagt, að slík leyfi, sem gefin eru út, séu stöðvuð, sé ekki hægt að uppfylla þau eða færa peninga inn. Ég vil benda n. á það, að það er upplýst í Sþ., að það hafi verið gefin út leyfi fyrir 4–5 millj. kr. meira á s.l. ári til bílavarahluta heldur en hefur verið notað, og ef þetta er þannig um fleiri vörutegundir, að gefin hafi verið út 30–50% meiri leyfi en nauðsynlegt hafi verið að flytja inn, þá er ekki að furða, þó að gangi á gjaldeyrinn. Ég get ímyndað mér, að hér verði tekin upp önnur stefna, og það er, að fjárhagsráð flokki leyfin eftir því, hvað er óhjákvæmilegt á hverjum tíma. Það yrðu þá fyrst og fremst veitt leyfi til þess, sem þjóðin þarf af útlendum afurðum til að geta fætt sig, og þess, sem hún þarf til þess að geta framleitt ný verðmæti til útflutnings, og þann flokk mætti aldrei stöðva, það yrði þá frekar að taka gjaldeyrislán erlendis en að stöðva þann flokk. Það ætti ekki að vera millibankan., sem ákvæði, hvernig þeim leyfum væri úthlutað, heldur fjárhagsráð, frá mínu sjónarmiði, ef hér yrði um nokkra verulega erfiðleika að ræða. Á þeim erfiðu árum 1930–1939 þá var það víst sumum mönnum ekkert lítil tekjulind að verzla með gjaldeyrisleyfi, og ég tel mjög óheppilegt að skapa þá aðstöðu hér, að nokkur milliliður eigi að taka á sig þetta, sem ætlazt er til með þessari gr., og vil alvarlega vara við því að samþykkja gr. eins og hún liggur fyrir. Ég sé ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að ræða frv. að öðru leyti. En ég vildi mjög mælast til þess, að hæstv. fjmrh. og n. athugi, hvort ekki væri fært fyrir 3. umr. að taka þennan b-lið til baka. og síðan, hvort ekki væri hægt að setja inn í gr. þau ákvæði, sem ég hef talað um, til réttlætingar á þessu máli.



Herra forseti. Þessar breyt., sem hér liggja fyrir á þessu frv. frá minni hl. fjhn., þær eru þannig, að mér skilst að minni hl. vilji, að það verði ákveðið nánar í frv., að störf fjárhagsráðs skuli vera ákveðin á þann hátt að skapa hér fullkominn áætlunarbúskap. Ég vil um þessa brtt. segja það með tilliti til atkvgr., að það er vitanlega samið um þetta mál milli stjórnarflokkanna í aðalatriðum, og þess vegna er ekki eðlilegt, að á málinu séu gerðar breyt. frá því, sem um er samið. - Það leynir sér ekki, að hér kemur fram nokkur tvískinnungur, þar sem sagt er, að fyrst og fremst eigi að starfa að áætlunarbúskap samkvæmt 2. gr. frv., meðan hinar miklu framkvæmdir standa yfir. En með því telja sjálfsagt sumir þeir flokkar, sem standa að ríkisstj., að sé sagt að ekki sé verið að samþykkja áætlunarbúskap til frambúðar, heldur sé það tímabundið, þó að það hafi heyrzt í málefnaflutningi. að aðrir flokkar, sem standa að ríkisstj., leggi aðra meiningu í þetta orðalag. Aðrar brtt. minni hl. fara í rauninni allar í sömu átt, því að það er gert ráð fyrir, að áætlunin nái yfir lengri tíma en frv. segir, og sömuleiðis, að leitað verði til stærri hringa til samráða en gert er ráð fyrir í frv. Að sjálfsögðu, eins og ég sagði áðan, er ekki hægt að gera ráð fyrir því, að á þessu verði gerðar breyt. Frv. hlýtur, eins og það ber með sér, að sýna, að það er samið af flokkum, sem hafa nokkuð mismunandi sjónarmið, og við það verða stjórnarflokkarnir að sjálfsögðu að sætta sig. Ég fyrir mitt leyti er þeirrar skoðunar, eins og líka kom fram hjá hæstv. forsrh., að það sé ekkert til fyrirstöðu, að áætlun sé gerð lengra en eitt ár, samkvæmt ákvæðum frv. Það er ekkert, sem bannar fjárhagsráði að gera það. Það er alveg auðsætt, að það er ákaflega erfitt að koma við áætlun fyrir eitt ár, og þótt það sé gert ráð fyrir því í frv., að áætlunin sé gerð fyrir eitt ár. þá er líka auðsætt, að það verður næstum ókleift verk fyrir fjárhagsráð að koma því í verk, af því að svo mörg atriði þarf að rannsaka, áður en niðurstaða er fengin, vegna þess að vinnubrögð hagstofunnar eru með allt öðrum hætti en þyrfti að vera, til þess að hér væri hægt að reka áætlunarbúskap, eins og gert er ráð fyrir í frv. Í rauninni álít ég, að það hefði verið eitt af því, sem ríkisstj. hefði þurft að gera samhliða því að bera fram þetta frv., að gera gerbreytingu á Hagstofu Íslands. Það er enginn efi á því, að allt, sem snertir hagskýrslur, um atvinnuvegi okkar og fjármál, er vegna fyrirkomulagsins á hagstofunni svo langt á eftir tímanum, að við stöndum þar verr núna en við stóðum jafnvel á öldinni, sem leið, þegar tveir merkir menn unnu mjög merkilegt starf, einmitt að því er þessi atriði snertir. Þess vegna er það, að fjárhagsráð mun komast fljótt að þeirri niðurstöðu, að það þarf að vinna þau verk, sem hagstofa í hverju landi þarf að vinna, áður en það getur gert áætlun um það, hvernig framkvæmdum skuli háttað, og er það mjög illa farið. Ég geri ráð fyrir því, að vinnubrögðin í fjárhagsráði muni brátt leiða til þess, að lagabreyt. í þessa átt, um hagstofuna. muni verða gerð, enda er það óumflýjanleg nauðsyn. Ég ætla svo ekki að segja fleira um þessi atriði. En viðkomandi verkefnum fjárhagsráðs vil ég segja það, að ég er sammála þeim, sem um þetta mál hafa rætt - sammála ríkisstj. um það, að verkefni fjárhagsráðs eru áreiðanlega mörg. Ég er sömu skoðunar um það, að þau verk, sem nú hefur verið byrjað á, þurfa skipulegri vinnubragða við en ríkt hefur þar til þessa. En ég álít, að það muni fara svo, að jafnhliða því, sem það verður verkefni fjárhagsráðs að koma í veg fyrir ofþenslu, eins og hefur verið talað um eingöngu, þá verði það ekki síður verkefni fjárhagsráðs að koma í veg fyrir það, að framleiðslan gangi saman. Ég hugsa, að fjárhagsráð starfi ekki lengi, ef það þarf ekki að sinna því verkefni. Það getur ekki verið dulið fyrir þessari hv. þd., að það er orðið mikið atvinnuleysi, t.d. hjá vörubílstjórum, og tilfinnanlegt, og það er vegna þess, að það skortir efni til þess að halda áfram byggingum, en við það hafa vörubílstjórar mikla atvinnu. Þetta er orðið áberandi nú síðustu vikurnar, og það getur ekki farið fram hjá mönnum, sem um það mál hugsa, að það er svo komið, að bankarnir hafa ekki lengur fé til að lána. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Barð. tók fram, að ríkisskuldabréf hafa bankarnir ekki séð sér fært að kaupa og hafa neitað því í mörgum tilfellum í seinni tíð. Af þessu leiðir það, að ég er ekki í nokkrum vafa um það, að tímabil ofþenslunnar, sem mikið er talað hér um af þm., er raunverulega að verulegu leyti liðið hjá, sem auðsætt er, þegar þess er gætt, að menn eiga ekki fjármagn þeir hafa sett það fast, og lánsgeta bankanna er að miklu leyti gengin til þurrðar. En þrátt fyrir þetta er fullkomin þörf á stofnun fjárhagsráðs, því að það er þörf á því, að það fjármagn, sem við höfum og eignumst í erlendum gjaldeyri, sé notað til þess að vinna þau verk, sem þjóðarbúskapnum eru nauðsynlegust. En þetta atriði skiptir kannske ekki verulegu máli í sambandi við umr. um þetta mál, en það hefur verið svo mikil áherzla lögð á það, að fjárhagsráð ætti að koma í veg fyrir ofþenslu, að mér finnst rétt, að þetta sjónarmið komi hér fram. Ég lít a.m.k. svo á, að það sé engu síður hin hlið málsins - ranghverfa ofþenslunnar - sem þetta fjárhagsráð þarf að fyrirbyggja, að skapist í okkar þjóðfélagi. Ég ætla ekki að ræða í verulegum atriðum um frv. Það er rétt, að það hefur mjög verið rætt hér á Alþ. og í útvarpsumr. En þó get ég ekki stillt mig um að segja það, að þau stóru og mörgu verkefni, sem um er getið í 2. gr. og fjárhagsráð á að leysa - að lausn þeirra verkefna hlýtur að fara eftir því, hvaða fjárhagsgrundvöll tekst að skapa í landinu. Það á að koma í veg fyrir, að atvinnuleysi skapist - það á að vinna að því, að öll framleiðsla sé með sem mestum blóma, o.s.frv. En ég held. að það velti mest á því, hvernig tekst að leysa dýrtíðarmálin nú á næstunni. Það hlýtur að vera okkur öllum ljóst, að ef ríkisstj. ber ekki gæfu til þess að leysa dýrtíðarmálin þannig, að öruggur fjárhagsgrundvöllur skapist fyrir framleiðsluna í landinu, þá er hætt við, að gangi erfiðlega að ná þeim glæstu takmörkum, sem ætlazt er til, að náð verði samkv. 2. gr. Þetta held ég, að sé nauðsynlegt fyrir okkur að hafa mjög í huga. Það er auðsætt mál, að þegar fiskurinn er raunverulega sú aðalframleiðsluvara og ríkissjóður ber ábyrgð á vissum greiðslum - þegar fiskurinn stendur ekki í nema 2/3 þess verðs, sem við þurfum að fá fyrir hann, og við getum skapað okkur meira en 1/3 af verðhækkun á fiskinum með því að selja lýsi með honum - þá er auðsætt, að framleiðsla okkar stendur ekki á traustum grundveili. Hún stendur m.ö.o. á þeim grundvelli, að það er hægt að selja vöruna, meðan feitmetishungrið er svo mikið í veröldinni. að það er hægt að selja fiskinn fyrir hærra verð en heimsmarkaðsverð raunverulega er með því að selja þessa eftirsóttu vöru. En um leið og úr rætist fyrir hinum þjóðunum með feitmeti, þá sjá allir, hvar við stöndum með okkar framleiðslu. Ég sagði, að ég ætlaði ekki að orðlengja um þetta frv., en taldi þó rétt að minna á þetta með örfáum almennum orðum. En það er eitt atriði hér í brtt. meiri hl., sem ég tel ástæðu til að fara nokkrum orðum um. Það er ekki nema eðlilegt, að sú brtt. kæmi fram í Nd., að bankarnir allir hefðu gjaldeyrissöluna á hendi. Munu þessar till., sem þarna eru bornar fram, hafa verið bornar fram eftir ósk stjórnenda Búnaðarbankans. Mér finnst í alla staði eðlilegt, fyrst þjóðbankinn einn hafði ekki gjaldeyrisverzlunina, að þá hefðu bankarnir hana allir nokkurn veginn í hlutfalli við umsetningu eða eitthvað annað, sem miða mætti við. því þó að t.d. Búnaðarbankinn sé fyrst og fremst lánsstofnun fyrir landbúnaðinn, þá er hann opinn fyrir sparifé og verður hins vegar að hafa almenn viðskipti út yfir það þrönga svið að annast lánveitingar til landbúnaðarins. Á sama hátt átti t.d. Útvegsbankinn fyrst og fremst að sinna útveginum, en hefur nú aukið viðskipti sín og fært þau langt út fyrir það svið. Búnaðarbankinn er í örum vexti, og það er á allan hátt réttlátt, að gjaldeyririnn skiptist þannig á milli. En þjóðbankinn hefur alltaf sótt það fast að hafa einn gjaldeyrissöluna og hefur vísað til erlendra fordæma í því sambandi, en ég er því ekki svo kunnugur. En eftir að þessi brtt. var samþ. í Nd., hafa framkvæmdastjórar Landsbankans og Búnaðarbankans rætt allýtarlega saman, og ég hygg, að framkvæmdastjóri Búnaðarbankans vilji ekki gera þetta að kappsmáli í bráð, Ég vil ekki draga dul á, að gjaldeyriskaup krefjast starfskrafta og töluverðs fjármagns, og það mun vera rétt, sem hv. þm. Barð. talaði um ágreining milli Útvegsbankans og Landsbankans um sölu gjaldeyris. Þannig háttar til, að Landsbankinn á nokkra inneign hjá seðlabankanum, en Útvegsbankinn á þar ekki inni, heldur hið gagnstæða. Það er að vísu svo með Búnaðarbankann, að hann á ef til vill tiltölulega stærri sjóði en Landsbankinn í svipinn, en í þessu sambandi er auðséð, að banki, sem ekki hefur nægilega mikla peninga í sjóði, verður að sækja um lán til þjóðbankans til að kaupa gjaldeyrinn, og um það lán mun Landsbankinn neita Útvegsbankanum. Og án þess að ég blandi mér inn í þetta býflugnabúr, mun það standa, sem hv. þm. Barð. sagði um þetta mál. Og þó að Búnaðarbankinn hafi nægilegt fé til gjaldeyriskaupa, þá hygg ég, að framkvæmdastjóri hans leggi ekki ríka áherzlu á þetta vegna hitans, sem er í þessu máli innan þings og utan. Búnaðarbankinn álítur hins vegar, að honum beri þessi réttur, því að engin sanngirni mælir með því, að hann hafi enga gjaldeyrisverzlun, eins og hinir bankarnir. Hins vegar er auðsætt að með aðstöðu Landsbankans, sem hann beitir eða notar sér gegn Útvegsbankanum, getur hann samkv. l. ráðið því að verulegu leyti, hver hlutföllin verða, með því að neita honum um fjármagn til gjaldeyriskaupa. A-liður brtt. meiri hl. fjhn. á hins vegar að jafna þessa deilu milli Útvegsbankans og Landsbankans, en ég held, að ég greiði hvorki þeim lið né b-liðnum atkvæði. Ég læt það land og leið af fyrr greindum ástæðum, en vildi hins vegar taka fram, að Búnaðarbankinn hefur sinn rétt í þessu sambandi.



Herra forseti. Hv. þm. Barð. gerði hér aths. við það, að við í meiri hlutanum hefðum gert brtt. um að skipta gjaldeyrinum þannig, að Útvegsbankinn fengi einn þriðja hlutann og Landsbankinn tvo þriðju, en það eru einmitt miklir kostir við að ákveða þannig visst hlutfall, og það er til samkomulags. Enn fremur hafði hv. þm. Barð. það á móti brtt. okkar um millibankanefnd, að hann vildi, að fyrirhugað starf hennar heyrði undir fjárhagsráð. En fjárhagsráð gefur nú út leyfin, og það er ekki gert ráð fyrir, að þessi millibankanefnd þurfi að starfa, nema gjaldeyrisleyfi séu veitt fyrir hærri upphæð en þá er til í erlendum gjaldeyri. Leyfin eru gefin út fyrir fram, og bregðist vonir manna um gjaldeyristekjur, sem getur komið fyrir við og við, þá er eðlilegra, að sérstök nefnd, en ekki fjárhagsráð sjálft, ákveði, í hvaða röð leyfi frá því skuli afgr. Það má vera, að sumir telji þetta ekki þýðingarmikið atriði, en við teljum það þó til mikilla bóta. Um málið almennt vildi ég segja, og þá í sambandi við till. hv. 4. landsk., að ég lít svo á, að hér sé verið að gera fyrstu alvarlegu tilraunina með „planökónómi“ hér á landi, og vegna reynsluleysis verðum við að fara með nokkurri gætni í þá átt. Við í kapítalistískum löndum höfum ekki mikla reynslu af „planökónómi“. nema á stríðsárunum. Og þegar hér er um að ræða „kompromi“ milli flokka með álíkum sjónarmiðum. þá er varla hægt að gera ráð fyrir, að gengið sé lengra en gert er, því að það er gengið furðu langt. Það hefur líklega ekki marga dreymt um það fyrir fáum árum, að þeir gætu ekki byggt yfir sig nema með leyfi nefndar í Reykjavík eða handverksmaður úti á landi gæti t.d. ekki byggt sér verkstæði til að smíða í húsmuni nema með leyfi þessarar nefndar. Vitanlega verður það komið undir reglugerðarákvæðum og túlkun á hverjum tíma, hve langt verður gengið í þessu efni og hve strangt ráðið verður í sínum ákvörðunum. En eigi það að ná tilgangi sínum, þá á frekar að ganga of langt en skammt. Þá er annað atriði hjá hv. 4. landsk. Hann segir, að ekki sé gengið inn á nægilega miklar áætlanir. Það er sennilega óvíða verra en hér að gera áætlanir til margra ára, þar sem við höfum aðalatvinnu okkar af fisk- og síldveiðum. Það er öllu ábyggilegra, þar sem kol og málmar eru t.d. unnin úr jörðu, það er við höndina og framleiðslan meira komin undir vilja manna en hér. Hv. þm. Str. gat þess, að erfitt mundi fyrir fjárhagsráð að gera áætlanir, af því að skýrslur hagstofunnar bærust svo seint. Það er rétt. Það er mjög erfitt að fá þær svo fljótt sem skyldi, og það er ekki hagstofunni að kenna, heldur koma skýrslurnar svo seint til hennar. T.d. koma innflutningsskýrslurnar oft ekki fyrr en mörgum mánuðum eftir að varan er kemur inn í landið. Og það kostar mikið að fá afgreitt frá þessum undirstofnunum svo fljótt sem skyldi. Mér er t.d. vel kunnugt um þær skýrslur, sem á að útfylla og senda skattanefndum og skattstjórum. Þær eru afar margbrotnar og vandaðar, en gallinn er bara sá, að það eru alltaf svo margir, sem ekki senda þessi gögn á tilskildum tíma, og ef allt ætti að vera tilbúið á réttum tíma, þyrftu þessir embættismenn að gera sér aukaferðir til hvers og eins til að draga þessar upplýsingar upp úr þeim.



Herra forseti. Hér er nú til umræðu eitt stærsta málið, sem fyrir þinginu hefur legið, og því þótti mér tíðindum sæta, er enginn hinna sex ráðherra gat verið hér viðstaddur til að leggja það fyrir þessa hv. d. Að vísu er sagt, að það sé orðið svo þrautrætt í hv. Nd., en hér er ekkert smámál á ferðinni, og jafnvel smámálum eru flm. vanir að fylgja úr garði. Það gleður mig því, að tveir ráðherrar eru hér nú viðstaddir þessa umr. Hæstv. forsrh. hefur gert glögga grein fyrir málinu, og er ég honum þakklátur fyrir það. Ég tek það strax fram, að ég tel það fyrirkomulagsatriði í frv. til bóta, að fella undir eina yfirstjórn störf nýbyggingarráðs og viðskiptaráðs. Mér er tjáð, að stundum hafi orðið mikil mistök í leyfisveitingum þessara stofnana. Hvor um sig hefur veitt full leyfi, svo að einstaklingar og stofnanir hafa riðið feitum hesti frá garði með allt að tvöföld leyfi upp á vasann. Þetta á ekki að koma fyrir hér eftir. Ég játa, að hlutverk ráðsins samkv. 2. gr. er hið glæsilegasta. Ég hygg, að enginn andmæli því. Í fyrsta lagi á samkvæmt því að hagnýta alla framleiðslugetu til fulls og tryggja öllum verkfærum mönnum næga og örugga atvinnu. Í öðru lagi á að tryggja mönnum réttlátar tekjur fyrir vinnu sína, einkum þeim, er stunda framleiðsluvinnu til sjávar og sveita, og koma í veg fyrir óeðlileg sérréttindi og spákaupmennsku. Þá mun enginn vera því andvígur, að neytendur eigi kost á að kaupa neyzlu-vörur sínar og framleiðendur rekstrarvörur sínar á hagkvæmasta hátt og að vörukaup til landsins og vörudreifing innanlands verði gerð sem ódýrust og hagkvæmust, eins og segir í 3. lið 2. gr., því að fyrirkomulagið á þessu hefur verið þannig, að tálsnörur og freistingar hafa leitt þá, sem með vörukaupin hafa farið, til að gera þau sem óhentugust fyrir neytandann, hafa innkaupsverðið sem hæst og kostnaðinn sem mestan á leiðinni til neytendanna, því að það hefur aukið álagninguna, svo að þetta hefur verið sannkölluð gróðurhúsaræktun dýrtíðarinnar. Ef takast mætti að snúa hjólinu réttsælis í þessu efni, þá væri það eitt afar mikils virði, því að öllu atvinnulífi stafar háski af þessu. Þá er í 2. gr. tekið fram, að áframhald skuli verða á öflun nýrra framleiðslutækja til landsins. því er m.ö.o. lofað, að nýsköpuninni verði haldið áfram, eftir því sem gjaldeyrisástæður og vinnuafl leyfa. Það er einnig gott loforð, ef vel verður staðið við það. Í sömu átt gengur það verkefni, að byggðar verði verksmiðjur og iðjuver í því skyni, að unnt verði að flytja út fullunnar vörur. Fjárhagsráð á að reyna að tryggja starfsskilyrði iðjuvera og verksmiðja, að þau verði sem hagkvæmust og sem mestur gjaldeyrir sparist. Í 6. lagi á ráðið að leitast við að koma í veg fyrir stöðvun atvinnuveganna af völdum dýrtíðar. Ekki hefur enn verið fundin sú leið, sem stöðvar hina raunverulegu dýrtíð, en hér er gefið fyrirheit um dýrtíðarráðstafanir. Síðasta verkefni fjárhagsráðs samkv. 2. gr. er útrýming húsnæðisskortsins. Ég verð að segja, að svo bágborið sem ástandið í þessu efni er í öllum kaupstöðum og kauptúnum og nálega öllum sveitum landsins, þá væri mikill sigur unninn, ef ráðinu tækist að leysa þann vanda. Ég er harla mjög ánægður með efni frv., ef það væri nokkurn veginn tryggt, að framkvæmdin yrði í samræmi við það. En það verður ekki, nema fjárhagsráð taki á því heilum höndum, að fara inn á braut skipulegs þjóðarbúskapar. Vitað er, að einn stjórnarflokkurinn er með því, en búast má við, að Framsfl. og þó sérstaklega Sjálfstfl. sé það óljúft. Upphaflega var gert ráð fyrir, að fjórir menn ættu sæti í þessu ráði, en samkv. breytingu, sem gerð var í Nd., verða þeir fimm, og hygg ég, að orsökin sé sú, að sjálfstæðismenn hafi gert kröfu til að hafa ekki minna en tvo menn í þessu valdamikla ráði. Mér er það ljóst, að Sjálfstfl. telur það jafnvel andstætt sinni stefnu að fara eftir meginreglum skipulagðs þjóðarbúskapar, en hér hefur einmitt vald þessa flokks verið aukið við þessa breytingu á frv. eða skipun ráðsins. Einnig hefur það komið fyrir eyru mér, að þessi flokkur, sem er svo andvígur skipulögðum þjóðarbúskap, eigi að hafa formann ráðsins. Áhrifavald Sjálfstfl. er því gert mjög sterkt, og þykir mér það mjög miður, hann mun sveigja því skemmra frá sinni stefnu. Allt byggist á því, að starfsemi fjárhagsráðs grundvallist á „planökónómí“, en vonir mínar um það, að framkvæmt verði af heilum hug í þessum efnum, veikjast mjög við það, að styrkt er til verulegra muna aðstaða þess flokksins. sem andstæðastur er „planökónómi“. Það er í raun og veru svo, að allt er undir framkvæmd þessa frv. komið. Í 4. gr. er t.d. um það talað, að ráðið eigi að leita samvinnu opinberra stofnana, félaga og einstaklinga í framleiðslu, iðnaði og verzlun um samningu heildaráætlunar. Það er gefið mál, að það verður mest á valdi formanns ráðsins, til hvaða stofnana verður leitað í þessu efni. Því get ég efnislega vel sætt mig við brtt. við þessa gr. á þskj. 920 og teldi æskilegt, að hún yrði samþ., en þar er fjárhagsráði gert að leita einnig samráðs launþega, bænda og fiskimanna um samningu heildaráætlunar. Þó að þessa samráðs væri leitað, sé ég ekki, að það dyttu neinir gullhringar af neinum, en aftur á móti væri betra, að þessi samtök gætu fengið að segja sitt orð, áður en slíkar áætlanir væru samdar. Og þær stéttir eiga vissulega ekki minna en aðrir aðilar undir því, hvernig atvinnulífi þjóðarinnar er stjórnað. Á hinn vinnandi mann á sjó og landi kemur það fyrst niður, ef misstigin spor verða í stjórn atvinnumálanna. Það er undir framkvæmdinni komið, hvernig árangur það fær, að fjárhagsráðið leitar samvinnu við lánsstofnanir og aðra aðila, sem hlut eiga að máli, um fjáröflun til þeirra fyrirtækja og lánveitinga, sem fjárhagsráð samþykkir. Þar verður maður aðeins að treysta á, að þetta samstarf sé gott og lánsstofnanirnar séu fúsar til að gera sitt ýtrasta til að verða við óskum fjárhagsráðs. Ef til vill er ekki hægt að setja nein ákvæði þarna, sem fyrirskipa, en ekki fullyrði ég það. En eins og þetta er orðað, er engin trygging fyrir æskilegum framkvæmdum. nema vel fari á með þessum aðilum, lánsstofnunum og meðlimum fjárhagsráðs. Það má ef til vill segja. að samkv. ákvæði 9. gr. sé nokkur trygging í því, að yfirstjórn fjárhagsráðs á að vera í höndum ríkisstj. í heild, og ef einhver flokkur skærist úr leik og torveldaði framkvæmd þessara l. með því að snúast gegn megingrundvelli frv., gæti það varðað stjórnarsamvinnu. Það má segja, að forsrh. muni eiga að hafa yfirstjórn þessara framkvæmda, úr því að það heyrir undir ríkisstj., og framkvæmdirnar hvíla fyrst og fremst á hans herðum og eru undir hans forystu, en ekkert sérstakt ráðuneyti geti farið sinna ferða í þessum mikils verðu málum. Ég sem sagt ber mestan kvíðboga fyrir því, að framkvæmd þessara l. verði í höndum meira og minna andvígra aðila, að skipulag þjóðarbúskaparins kunni að verða aðeins svipur hjá sjón, miðað við þann bókstaf, sem við höfum í þessu frv. En enginn skyldi gleðjast meir en ég, ef þeir aðilar, sem valdir verða til þess að framkvæma þessa lagasmíð, verða þess um komnir að hefja sig yfir flokkságreining í framkvæmd þessa mikils verða máls og framkvæma þau gullnu loforð, sem í frv. sjálfu felast. Ég skal svo skýra nokkuð frá afstöðu minni til þeirra brtt., sem fyrir liggja. Hún er í skemmstu máli sú, að ég mundi hafa kallað mjög eðlilegt, að allir bankar þjóðarinnar hefðu fengið aðstöðu til að verzla með erlendan gjaldeyri og einn bankinn væri þar ekki settur hjá. Ef til vill eru einhver rök fyrir því, að þessi réttur sé bezt kominn í höndum þjóðbankans og útvegsbankans, en þau liggja ekki opin fyrir mér. Ég hefði því fellt mig mjög vel við till., sem kom fram í Nd. og margir þm. stóðu að. Þá tel ég rétt, að ábending hefði verið um það í frv., eins og ég hef þegar bent á, að samstarfs skyldi leitað ekki aðeins við félög og einstaklinga í atvinnurekendastétt, heldur einnig meðal bænda og verkamanna, og leitað til samtaka þeirra stétta um þær áætlanir. sem ráðið á að gera. Og sérstaklega væri mér ljúft að fylgja till. eins og þeirri 5. í nál. á þskj. 920, að samvinnufélögum sé að öðru jöfnu tryggð sama hlutdeild í heildarinnflutningi á vefnaðarvörum, búsáhöldum og skófatnaði sem þau hafa í matvöruinnflutningi landsmanna. Þetta finnst mér sanngirnismál. Þegar einn aðili hefur tekið að sér á myndarlegan hátt að sjá fyrir innflutningi matvara með lágri álagningu, virðist sanngjarnt, að þau sömu samtök fái svipaðan „kvóta“ af öðrum vörum. sem meiri ágóði er af. Ég sé ekki, að „grundvallar-prinsipi“ þessa frv. sé haggað, þó að þessi brtt. næði fram að ganga. Í 1. gr. frv. er sagt, að leggja eigi ekki minna en 15% ársfjórðungslega eftir á í sérstakan reikning erlendis og skuli verja því fé eingöngu til kaupa á framleiðslutækjum og til annarrar nýsköpunar atvinnulífsins. Brtt. á þskj. 920 segir, að í stað 15% komi 20%. Ef vel tækist með gjaldeyrisframleiðslu þjóðarinnar og vilji er fyrir hendi, ætti með núverandi orðalagi að nást sama mark, enda þótt lágmarksupphæðin sé tiltekin nokkru lægri. En hins vegar kann að vera. að lágmarkið 20% sé meir til að standa á pappírnum en að líkur séu fyrir því, að hægt sé að framkvæma það. Það stoðaði lítið að hafa ákvarðað 15% af gjaldeyrisframleiðslu síðasta árs á nýbyggingarreikning, þar sem ekki hefur verið staðið við það, eftir því sem fullyrt er. Að síðustu vil ég segja, að mér finnst óviðkunnanlegt orðalag á 1. gr. 2. kafla 10. gr., þar sem segir, að í fjárhagsráði skuli starfa innflutnings- og gjaldeyrisdeild. Mér fyndist viðkunnanlegra, ef gr. orðaðist svo: Undir yfirstjórn fjárhagsráðs starfar innflutnings- og gjaldeyrisdeild, er einnig hefur með höndum verðlagseftirlit. Gæti ég hugsað mér brtt. í þá átt, annaðhvort við þessa umr. eða 3. umr. Ég skal svo að síðustu taka fram, að mín heildarafstaða til þessa máls er sú. að ég greiði hiklaust atkv. með þessu frv., hvort sem fleiri eða færri af þeim brtt., sem ég kann að fylgja, verða samþ. eða ekki, og treysti því, að framkvæmd verði eitthvað nálægt því, sem orðalag og efni frv. vekur von um.



Ég get verið ákaflega stuttorður. Ég álít, að um þetta mál hafi orðið svo miklar umr. og það sé þegar svo þrautrætt, að ekki sé ástæða til þess að ræða lengi enn um sjálfa stefnuna, sízt þegar svo er áliðið þings. Ég vildi aðeins gera örstutta aths. við þær ræður, sem hér hafa verið fluttar. Hv. 1. þm. Eyf. sagði, að þegar við erum að byrja að taka upp áætlunarbúskap, ættum við að fara með gætni. Ég álít, að ekki sé farið með gætni í þessu frv. Hér er lagt gífurlegt vald í hendur örfárra manna. Og það er undir stefnunni komið, hve vel tekst, en um stefnuna er mjög mikill ágreiningur. Hv. þm. sagði, að erfitt sé að gera áætlanir hér á landi fyrir langt tímabil, og færði þau rök, að þjóðarbúskap og atvinnuvegum sé þannig háttað í undirstöðuatriðum, að þeir eru stopulir, eins og síldveiðar og fiskveiðar. En hjá ýmsum öðrum þjóðum eru atvinnuvegir einnig stopulir. svo sem uppskera. En svo höfum við ýmislegt fram yfir aðrar þjóðir. sem gerir okkur mögulegra en þeim að hafa áætlunarbúskap, m.a. að mikill hluti þjóðarbúskaparins og fjármálanna er undir „ríkiskontról“. Það, sem er aðalatriðið, er. að fyrir okkar þjóðfélag er áætlunarbúskapurinn meiri nauðsyn en fyrir flestar aðrar þjóðir. Það er mjög lítil aths., sem ég þarf að gera við ræðu hæstv. forsrh. Hann kvaðst vera undrandi yfir afstöðu Sósfl. til laganna um nýbyggingarráð. Hann sagði, að hefði það verið fengur að fá nýbyggingarráð stofnað, væri enn meiri fengur að fá þessi l., sem farið er fram á að setja með þessu frv. En það er nú einmitt um þetta atriði, sem við erum ósammála. Með l. um nýbyggingarráð hófst hið mesta framfara- og framkvæmdatímabil. sem verið hefur hér á landi. En með þessum l. eru aftur á móti allmiklar líkur til, að nýsköpunarframkvæmdirnar verði heftar eða a.m.k. mjög úr þeim dregið, eins og leidd hafa verið rök að og alveg óþarft er að endurtaka, til þess að vera ekki að lengja umræður í þinglok. Hann sagði, að úr því að 15% hefðu nægt í l. um nýbyggingarráð, ætti slíkt einnig að nægja í þessu frv. En honum láðist að geta þess, að nýsköpunarframkvæmdirnar voru gerðar fyrir 300 millj. kr., sem Íslendingar áttu í innstæðum erlendis. En jafnframt vil ég taka fram. að Sósfl. barðist á sínum tíma fyrir því. að þessi upphæð yrði hærri en 15%, svo að þessi till. mín er í fullu samræmi við fyrri till. flokksins í þessu efni. En hæstv. ráðh. gat ekki mótmælt því, sem ég sagði, að með því að leggja aðeins 15% af gjaldeyristekjum á nýbyggingarreikning. er ekki hægt að leggja í stórvirkar framkvæmdir eða halda áfram nýsköpuninni með nokkuð svipuðum hraða og verið hefur. Þá sagði hæstv. ráðh., að samkv. l. væri hægt að leggja meira en 15% á nýbyggingarreikning. Það er rétt, samkv. bókstafnum. En ég tel engar líkur til, að það verði gert, jafnvel þó að gjaldeyristekjurnar yrðu miklar. Reynsla undanfarinna ára bendir ekki til þess, að svo verði gert, þar sem - eins og tekið var fram í umr. af öðrum þm. - fékkst ekki einu sinni framgengt að leggja þau 15% til hliðar á sérstakan reikning, sem ákveðið var með l. Og það er nú svo, að ráðstafanir á gjaldeyri á hverjum tíma eru miðaðar við ákvæði l. Þannig hefur það verið og mun verða, svo að það eru ekki líkur til, að um neinn verulegan afgang verði að ræða, jafnvel þótt gjaldeyristekjurnar verði miklar, vegna þess að það er miðað við þá skiptingu gjaldeyrisins á hverjum tíma, sem ákveðin er í lögum. Hæstv. ráðh. andmælti því ekki, að um áætlunarbúskap gæti ekki verið að ræða, nema áætlun væri gerð fyrir lengri tíma, eins og ég reyndi að færa rök fyrir. Hv. þm. Str. minntist á þetta, viðurkenndi það og meira að segja undirstrikaði mjög í sinni ræðu. En hæstv. ráðh. sagði, að í frv. væri ekkert, sem bannaði, að áætlun væri gerð fyrir lengri tíma. En það er alveg sýnilegt, að til þess er ekki ætlazt. því að hvers vegna skyldi þá vera tekið fram, að áætlun skuli vera til eins árs? Og hvers vegna þá að fella till. um, að áætlun skuli gera til lengri tíma samkv. nánari ákvörðun ríkisstj. í samráði við ráðið? Enda sagði ráðh., að ekki væri hægt að gera áætlun langt fram í framtíðina, svo að það þarf ekki að fara í grafgötur um skoðun og stefnu ríkisstj. í þessu efni. Það hefur greinilega komið í ljós í umr. Hæstv. ráðh. hélt, að síðasta brtt. mín við 12. gr. varðandi samvinnufélögin og rétt þeirra til innflutnings á vefnaðarvörum, búsáhöldum og skófatnaði væri fram borin til þess að koma með fleyg. Það er mikill misskilningur. Fulltrúar Sósfl. á þingi Sambands íslenzkra samvinnufélaga gerðu ásamt öðrum fulltrúum þar samþykkt um þetta efni. Við munum standa við þetta heit okkar hér á Alþ. og vonum, að aðrir geri hið sama. Ég vil svo þakka hv. 3. landsk. fyrir undirtektir hans undir sumar af mínum till.



Ég er mjög undrandi yfir ummælum hv. frsm. í sambandi við þær fyrirspurnir, sem ég gerði til hans, og út af aths. mínum við frv. Ég óskaði fyrst og fremst að fá upplýsingar um, hvort honum og n. væri kunnugt um þær upplýsingar, sem ég veitti hér og frá mínu sjónarmiði eru ekki veigalitlar í málinu, m.a. hvort kunnugt væri um það. að Útvegsbankinn varð að greiða um hálfa milljón kr. vegna þessa. Ég fékk ekkert svar. Ég fór eindregið fram á, hvort hann vildi stuðla að því sem frsm., að til baka væri tekinn b-liðurinn í brtt. Ég fékk heldur ekkert svar við því. Og ég verð að segja, að ég tel það mjög illa farið, ef málið er sótt af því kappi. að ekki er einu sinni hægt að fá leyfi til að fresta atkvgr. um atriði til þess að komast að einhverju samkomulagi um svo viðkvæmt mál. Tel ég það mjög vafasaman hagnað fyrir málið. Þessi hv. d. hefur ekki haft málið mjög lengi, ekki deilt um það né haldið uppi þrætum né málþófi. Hún hleypti málinu til 2. umr. án nokkurra mótmæla. En nú neitar frsm. og ráðh. um að samþykkja nokkurn frest til þess að afla upplýsinga. Ég vil enn mælast eindregið til þess, að þessi litla till. sé dregin til baka og gerð verði tilraun til að fá samkomulag um þetta atriði, áður en málið fer lengra. Ég gerði fyrirspurn um það, hvort unnt væri að fá yfirlýsingu frá hæstv. forsrh., eins og jafnvel fjmrh. gerði, um það. að sami háttur skyldi hafður á um sölu gjaldeyris milli banka eins og hingað til. Ég hef ekkert svar fengið við þessu. Þetta eru sannast að segja ekki lítils verð atriði í málinu. Viðvíkjandi tilraun um samkomulag að skipta gjaldeyrinum, eins og ég fór fram á, kom hv. frsm. aðeins inn á með útúrsnúningi, að þeir mættu selja hvaða banka sem er. Við þessu fékk ég ekkert svar. Eina svarið við þessu var veitt af hv. þm. Str., og hann var ekki einu sinni í n. Kvað hann vera komið upp stríð milli bankanna og Landsbankinn neitaði að afhenda eða lána hinum bankanum nægilega seðlafúlgu til þess að kaupa gjaldeyri. Ef þetta er rétt, þá er næsta sporið að setja hér upp ákveðinn seðlabanka og knýja þannig aðra viðskiptabanka í landinu, hvort heldur er Útvegsbankann eða Búnaðarbankann. Mig undrar, að bankamálaráðh. skuli ekki vera við þessar umr. Ég held, að ekki verði um það deilt, að ef Landsbankinn hefur þetta vald, sem hv. þm. Str. sagði, að hann hefði og beitti nú, þá sé alveg tímabært að tala um, hvort það á ekki að taka það vald af honum. Ég get upplýst hér, að það er a.m.k. ekki mjög langt síðan Útvegsbankinn hafði 60% af öllum gjaldeyri, eða viðskiptamenn Útvegsbankans. Og ég fullyrði alveg, að á þeim tíma, sem Landsbankinn veik sér undan að hjálpa áfram fyrirtækjum, sem þurftu að afla gjaldeyris, þá hjálpaði Útvegsbankinn af fátækt sinni. Þau fyrirtæki veita okkur nú miklu meiri gjaldeyri en kostaði að koma þeim upp. Ég er því undrandi, ef hv. frsm. vill ekki svara í þessu máli öðru en hann svaraði áðan. Vænti ég þess mjög, að hann taki málið til athugunar, taki þennan lið til baka og fái samkomulag um hann. Ég get þá ekki látið vera að ræða ofurlítið við hv. 3. landsk. Það er nú svo, að hann hefur notað sérhvert tækifæri hér til þess að sýna andúð á Sjálfstfl. Í stórum málum og smáum hefur það verið rauði þráðurinn, ef ekki fjandskapur, þá a.m.k. andúð, þennan tíma, sem hann hefur verið á þingi. Ræða hans áðan var sérstaklega til þess gerð að sýna fram á, hvað þetta væri ákaflega slæmur flokkur. Nú veit hv. 3. landsk., að í samvinnu við Sjálfstfl. fékk nú aftur Alþfl. sína vítamínsprautu, svo að hann dó ekki, en allan sjúkleika hafði hann í samvinnunni við Framsfl., því að þá var hann alveg að deyja í höndunum á þeim mönnum. En ekki ætla ég frekar út í það, en vil sýna hv. þm. fram á, á hvaða gönuhlaupi hann er hér. Hann lýsti yfir, hvað hann væri ákaflega ánægður með 1. lið í 2. gr. þessa frv. En hann ætti að athuga, að þetta er alveg sama og eitt samvinnuatriði hjá fyrrv. stjórn, að tryggja sem flestum þegnum þjóðfélagsins nægilega atvinnu við sem bezt lífskjör. En þó var þessi hv. þm. fjandsamlegastur allra sinna flokksmanna þeirri ríkisstj. og hélt uppi sérstöku blaði gegn henni. Þá lýsti hann einnig yfir, að hann væri ákaflega fylgjandi 4. lið. En efni hans er nákvæmlega það sama og var eitt atriði í fyrrv. stjórnarsamvinnu og áframhald af því, sem byrjað var á undir forystu Sjálfstfl. Nákvæmlega er sama um 5. lið og 8. lið. Vilji hv. þm. athuga þau l., sem samþ. voru á Alþ. undir stjórn Sjálfstfl. undanfarin þing, þá er einmitt byrjað á þessu, sem talað er um í 8. lið. Hv. þm. kvaðst telja það óhamingju, að þessi flokkur fengi sterkari aðstöðu en gert var ráð fyrir í upphafi. Og hann endaði með því að segja, að ef þeir menn, sem færu í þetta ráð, reyndust ekki færir um að horfa yfir öll flokkssjónarmið, mundi verkið ekki takast eins og til var stofnað. Ég er honum sammála um þetta og vænti þess, að ekki verði teknir aðrir menn í ráðið en þeir, sem hafa þroska til að líta eitthvað upp fyrir þau takmörkuðu sjónarmið. Ég vona, að hver flokkur finni slíkan mann til að senda í ráðið. En þá vil ég í sambandi við þetta benda hv. 3. landsk. á annað. Ég held, að það sé í fyrsta skipti í þingsögunni, sem nokkur flokkur hefur boðið upp á það að hafa jafnmarga fulltrúa í ríkisstj., hvort sem flokkurinn er stór eða smár, eins og Sjálfstfl. gerði. En nú vill þessi þm. byrja að svívirða þennan flokk, setja hann niður í völdum og útiloka hann frá þátttöku í þessu ráði. Það væri skemmtilegt að eiga mann með þessum hugsunarhætti í þessu ráði! Það færi þá ekki margar mílur, ef sá hugsunarháttur ætti að ríkja. Þá óskaði hv. 3. landsk. eftir, að till. minni hl. um sérstöðu um innflutning til samvinnufélaga yrði samþ., og mig furðar ekki, þótt hann vilji fylgja því, því að hann hefur viljað fylgja öllu, sem ósanngjarnt hefur verið á þessu þingi. En ég vil benda honum á, hvað er hér í 12. gr. frv. Þar stendur. að þeir eigi að sitja fyrir innflutningsleyfum, eftir því sem frekast er unnt, sem bezt og hagkvæmust innkaup gera. Nú vill hv. 3. landsk. setja til viðbótar þessu skilyrði annað skilyrði um það, að þetta skuli ekki vera heildarsjónarmiðið, heldur hitt, að verzlunin sé rekin undir samvinnufélagabúskap. Ef verzlunin uppfyllir þetta ákvæði, þarf ekki að samþykkja till., því að þá er hún óþörf, en hún er sett fram af því, að þessi þm. veit, að það verður erfitt fyrir þessa verzlun að geta uppfyllt þessi skilyrði og því nauðsynlegt að setja þetta inn. Samvinnufélagsverzluninni hafa verið tryggð sérstök fríðindi með skattal. Hún þarf aldrei að greiða í tekjuskatt meira en 8% á móti 22% hjá öðrum aðilum. sem með verzlun fara, og hún hefur þar að auki fengið þau fríðindi, að það er ekki talið heimilt að leggja veltuskatt á alla hennar verzlun og ekki nema á þann hluta verzlunarinnar, sem er við utanfélagsmenn, þannig að það hefur verið skipulagt að tryggja það, að kaupfélagsverzlunin bókstaflega útiloki frjálsa verzlun, þar sem samkeppni á sér stað. vegna þess að frjáls verzlun eða einstaklingsverzlun, sem á að bera fulla skatta, á að bera skatta til ríkis og bæjar eftir öðrum mælikvarða. Síðan hámarksverð var sett á vörur í landinu, hef ég ekki orðið var við, að þetta hámarksverð hafi orðið 1/2% meira hjá kaupfélögunum en hinum verzlununum, og veit ég, að þetta gengur svo langt, að víða óska sveitarfélögin ekki eftir því, að einstaklingsverzlunin hverfi, því að þá verða þeir að leggja skatt á kaupfélögin, og ég get bent á marga staði á landinu. þar sem skattþegnarnir hafa verið píndir þannig, að þeir hafa flæmzt burtu. og hefur þá orðið að leggja á kaupfélögin, sem hafa þá kveinað undan því. - Nú er ekkert af þessu nóg, heldur vill hv. 3. landsk. stiga lengra, gefa ekki þessum mönnum sama rétt um innflutning og öðrum aðilum né heldur leyfa þeim að gera innkaup með sem hagkvæmustum kjörum, því að annars væri gr. óþörf. Hv. 3. landsk. sagði, að ekki hefði verið staðið við það á s.l. ári að leggja til hliðar lögboðinn hluta af gjaldeyri. Ég skal ekki á þessu stigi málsins fullyrða neitt um þetta, en vildi gjarnan heyra frá honum. hve mikið af þessu hafi verið vanrækt, því að ég man ekki betur en fyrrv. fjmrh. lýsti yfir því hér við 1. umr. fjárl., að því hefði verið frestað þá, á meðan verið væri að reikna út, hve mikið af þessari upphæð hafi farið yfir á annað, hve mikið af innflutningnum raunverulega hefði átt að færa á þennan reikning, og átti hann þá, að ég held, sérstaklega við vélar til iðjuvera og hluta, þar sem andvirði þeirra átti lögum samkvæmt að fara á þennan reikning. - Þetta er það síðasta, sem ég veit í málinu. Vera má. að hv. þm. viti meira, og vildi ég þá vita, hvað það væri, ef hann gæti farið nokkuð rétt með. En ég held nú, að nokkrar af þessum fullyrðingum hans séu ekki á miklum rökum byggðar frekar en margt annað, sem hann hefur sagt í þessu máli og mörgum öðrum. - Fundarhlé kl. 7,38 til kl. 9 að kvöldi.



Herra forseti. Mér fannst hv. þm. Barð. allgustmikill núna fyrir matinn yfir því, að ég hefði ekki gefið honum nógu skýr svör við því, sem hann spurði, hvort n. væri kunnugt um, að Útvegsbankinn hafi greitt 500 þús. kr. fyrir gjaldeyri frá Landsbankanum. Mér fannst ég svara honum þessu nokkuð. Hann veit, að ég er nýkominn í n., en ég ber það mikið traust til formanns hennar, að ég býst ekki við, að n. hefði stungið þessu undir stól, ef hún hefði haft einhverjar upplýsingar um þetta. Ég veit ekki, hvernig hv. þm. Barð. ætlast til, að fjhn. fari að skipta sér af málum. sem ekki eru til hennar komin. Mér er ekki kunnugt um, að nokkur kvörtun frá bönkunum hafi legið fyrir n. Það má kannske segja, að einkennilegt sé, að þessi hv. þm. beri hag annars bankans fyrir brjósti, en vilji láta hag ríkisbankans sitja á hakanum. Hann spurði, hvort n. vildi ekki taka till. sína aftur. Ég skil ekki, hvers vegna hann vill. að n. taki aftur till. sína. Í frv. er gert ráð fyrir, að Útvegsbankinn fái 28% af gjaldeyrinum, en við leggjum til, að það verði 331/3%. Ég vana, að ég hafi nú svarað þessu nægilega, skil ekkert í þeim norðangusti, sem blés frá þessum fyrrverandi samsýslunga mínum. Annars mun ég halda fast við það að samþykkja þessa brtt. n.



Herra forseti. Ég vildi aðeins víkja nokkrum orðum að ræðu hv. þm. Barð. Eins og sjá má af nál., þá leggur meiri hl. fjhn. til, að tekin séu upp í l. þessi nákvæmlega sömu ákvæði og áður giltu um gjaldeyrisskipti milli Landsbankans og Útvegsbankans. Hvað snertir b-liðinn í brtt., þá hygg ég, að það sé í anda hv. þm. Barð., að svo er ráð fyrir gert, að þótt menn skipti við Útvegsbankann, þá geti þeir samt fengið gjaldeyri í Landsbankanum, þegar sérstaklega stendur á, en gjaldi ekki þess, að þeir skipta við Útvegsbankann. Ég hygg, að b-liðurinn tryggi þetta einmitt og að ríkisvaldið með honum tryggi mönnum gjaldeyri til þess að geta keypt nauðsynjavörur á erlendum markaði.



Herra forseti. Ég vildi byrja á því að lýsa því yfir, að ávallt, þegar hv. þm. Barð. hamast á mér með ókvæðisorðum, þá gleðst ég eiginlega, því að þá veit ég, að hugmyndir mínar og till. bera ekki á sér neinn íhaldsblæ, en ef hann ysi á mig lofi, þá gerðist ég hræddur um, að ég hefði gert einhverja déskotans vitleysu. Sömuleiðis stendur mér nákvæmlega á sama, þó að hann gefi af mér heldur ófagra mannlýsingu. Nýlega gaf hann þá ljótu lýsingu á hæstv. samgmrh., að hann væri sá veifiskati, að hann hefði eina skoðun í dag en aðra á morgun. Þá rak þessi hv. þm. upp ramaóp yfir því, að ég hefði andúð á stefnu Sjálfstfl. Ég viðurkenni, að það sé satt. En hvers vegna hef ég andúð á henni? Ekki af því að ég hatist við þá menn, sem eru þessari stefnu fylgjandi, langt í frá. Ég get viðurkennt þá og umgengizt þá án þess að hugsa um stefnu þeirra. En hvers vegna vil ég þá ekki stjórnarsamstarf við sjálfstæðismenn? Það er af því, að sjónarmið hægri og vinstri flokkanna eru svo gerólík, að þau verða ekki samrýmd. Hvernig ættu t.d. sósíalistar að eiga samstarf við íhaldsmenn um verzlunarmál? Þeir vilja, að verzlunin sé rekin með það fyrir augum. að einstakir menn hafi aðstöðu til að hagnast á henni. Þetta sjónarmið get ég ekki aðhyllzt og enginn okkar jafnaðarmanna. Tökum t.d. togaraútgerðina, verksmiðjureksturinn o.m.fl. Sjálfstæðismenn halda því fram, að einstaklingar eigi að hafa þetta á hendi, en sósíalistar halda fram ríkisrekstri í þessum efnum og að öll alþýða eigi að hagnast jafnt á þessu. Þetta eru hin ólíku sjónarmið. Lítum á verkalýðsmálin. Getur alþýðan átt samleið með sjálfstæðismönnum þar? Ég held ekki. Afturhaldssjónarmið verða aldrei sameinuð sjónarmiðum alþýðunnar. Hvaða flokkur, sem ekki vill komast í „konflikt“ við þennan flokk, má ekki binda bagga sína með þessum mönnum vegna afturhaldssjónarmiða þeirra. Þeir heimta nefskatta og að skattar séu lagðir á menn án tillits til tekna þeirra og eigna. Hvaða leið fundu svo íhaldsmenn út úr dýrtíðinni og hinu óeðlilega fjárhagsástandi í landinu? Hækkaða tolla og ekkert annað. Ég hef enn ekki fundið leið til að sameina hin ólíku sjónarmið og býst ekki við að geta það, en fyrir þá sök, að það er ómögulegt, þá getur samvinna flokkanna ekki komið til greina. Það er vegna þess alls. sem ég nú hef talið, að ég hef andúð á stefnu íhaldsins, og vona ég, að ég hafi nú gert hv. þm. Barð. fulla grein fyrir henni. svo að hann þurfi ekki aftur að standa upp og láta í ljós undrun sína yfir þessari andúð minni. Þá sagði þessi hv. þm., að Alþfl. ætti Sjálfstfl. líf sitt að launa. Heyr á endemi! Ég tek ekki hið minnsta mark á slíku orðagjálfri. Það, sem jók fylgi Alþfl. við síðustu kosningar, var stefna hans fyrst og fremst. Þá fór þessi hv. þm. að lofsyngja þá göfugmennsku, að á meðan á stjórnarmynduninni stóð. þá hefðu sjálfstæðismenn boðið, að 2 ráðherrar skyldu vera úr hverjum flokki. Sjálfstfl. veit, að hann er orðinn minnsti flokkurinn á landinu, og nú býður hann „principielt“ upp á þau býti, að hann hafi töglin og hagldirnar í stjórn landsins og geti falið hana einni fjölskyldu, Thórsurunum. Svo var farið að láta blítt og dátt að maddömu Framsókn, en nú þjást íhaldsmenn af þeim ótta, að hún kunni þá og þegar að ganga úr hjónasænginni, og því hafa þeir Ólaf Thors á biðilsbuxunum dag og nótt til þess að varna, að þetta verði. Snúum okkur nú að fjárhagsráði og spyrjum: Sætta íhaldsmenn sig við að hafa einn mann í því? Svarið verður neitandi. Þeir sætta sig ekki við það, og nú eru þeir búnir að breyta l. um fjárhagsráð á þá leið, að í því skulu eiga sæti 5 menn, og á Sjálfstfl. að eiga 2 af þeim, og skal annar vera formaður ráðsins, en öll líkindi benda til, að formaðurinn verði þessi eintrjáningur, sem þarna situr, eða nánar til tekið Gísli Jónsson, en sízt af öllum þeim 52 þm., sem sæti eiga á þingi, er hann búinn þeim þroska, sem þetta starf kemur til með að útheimta, jafn„stagneraður“ íhaldsmaður og hann er. Fjárhagsráði er ætlað það höfuðhlutverk að starfa að „planökónómí“. Nú er það á allra vitorði, að sjálfstæðismenn eru andvígir þessu í sjálfu sér, og því er gersamlega óviðunandi, að þeir skulu eiga að hafa 2 menn í þessu ráði. Ég verð að segja það, að eðlilegast hefði mér þótt, að þeir hefðu lýst sig hreinlega á móti þessu. Ég vil, að sá flokkur, sem hefur „planökónómí“ á sinni stefnuskrá, leggi til formanninn og beri hita og þunga dagsins. Þá hefði ég haft miklu meiri trú á, að hér væri meira en orðin tóm á ferð, ef slíkur flokkur réði stefnunni. Ef ætti að samþykkja eitthvert frv. á þessu þingi, sem fyrst og fremst þræddi stefnu Sjálfstfl„ - ætli við hefðum viljað koma því framkvæmdamáli í hendur t.d. alþýðuflokksmanna? Langeðlilegast hefði þá verið að velja einhvern íhalds-harðjaxl eins og hv. þm. Barð. til að framkvæma þá stefnu. Við erum búnir að þreifa á því oft og lengi á þessu landi, að einkasölur, sem fengnar voru í hendur mönnum, sem voru í hjarta sínu andvígir einkasölu, hafa flestar gefizt illa. En það er engin sönnun þess, að það skipulag, sem þær starfa eftir, sé ómögulegt. Þeir, sem vinna að framkvæmd verks eða skipulags, þurfa að hafa trú á því. Það er vitað, að illa fer, ef þeir eru fjandsamlegir því skipulagi. Hv. þm. fullyrti, að ég vildi útiloka Sjálfstfl. úr ráðinu. Það er alveg rangt. Ég vildi, að hann ætti þar einn mann, og hefði ekki talið óeðlilegt, að hann hefði  (Rödd af þingbekkjum: formanninn.)  jafnvel formanninn einan, ef flokkurinn hefði átt einhvern mann innan sinna vébanda, sem hefði haft „sósíala tendensa“, sem enginn er eins laus við og hv. þm. Barð. En þegar flokkurinn ætlar að heimta formanninn og annan mann til, þykir mér það meira en svo, að hægt sé að kalla sanngjarnt. Hv. þm. vék að því, að ég hefði verið andvígur fyrrv. stjórn. Hann ber hana alltaf fyrir brjásti. Það er alveg rétt, að ég tók nýsköpunarskrumið svona nærri því eins og Morgunblaðs-sannleika. Ég vissi, að undir því fólst margt, sem líka hefur komið á daginn, eftir að ég hef heyrt hv. þm. Barð. skýra frá einu og öðru, sem hann skýrði aldrei frá. meðan sú dýrðlega stjórn sat að völdum. Ég hef heyrt hann áfellast fyrrv. stjórn og reyna að vísu að koma öllu á vissa flokka. Ég hef heyrt hann skýra frá ýmsu, sem hann hampaði ekki áður, meðan fyrrv. stjórn var við lýði. Ég hef heyrt hann skýra frá byggingarmálum ríkisverksmiðjanna á Siglufirði og fleiru, og eftir þessari núverandi lýsingu hans hefur ekki verið þar allt í sómanum. Margt fleira er nú bak við tjöldin, sem látið var gott heita, meðan fyrrv. stjórn sat á stólum. Það var alltaf hamrað á því, að stjórnin væri að nýskapa atvinnulífið og þjóðfélagið. En ætli árangurinn verði ekki nokkuð mikið undir því kominn, hvernig framkvæmdirnar reynast að vera. Eins er með þetta frv. Það er ákaflega margt fallegt í því á pappírnum, en meir skiptir þó, hvernig það verður framkvæmt. Og eigi þetta að framkvæmast af íhaldsmanni sem formanni með annan íhaldssegg sér við hlið, þá finnst mér íhaldið fái það mikla aðstöðu til að setja fingraför sín á framkvæmdirnar, að mér lízt illa á þetta, vægast sagt. Eitt af því, sem hv. þm. Barð. bar á borð, var það, að ég vildi alla verzlun í hendur kaupfélaganna. Það er alveg rétt, að ég hef miklu meiri velþóknun á því, að vöruútvegun landsmanna sé í höndum neytendasamtakanna sjálfra en einstakra manna, sem gera sér hana að gróðavegi. Hann sagði það hafa komið fyrir, að kaupmenn hafi horfið, þar sem kaupfélög hafi komið. Hvers vegna þá það í frjálsri samkeppni? Af því að yfirburðir kaupfélaganna eru svo miklir, að kaupmennirnir hafa orðið að lúta í lægra haldi. Þetta er beint í anda samkeppnispostula eins og hv. þm. Hv. 1. þm. Eyf. leiðrétti nú ýmsar missagnir hv. þm. Barð. í skattamálum, að því er snertir hlutfall milli kaupmanna og kaupfélaga, og sást þá, að það hefur hent þennan sannleikspostula að fara ekki alveg rétt með. Hitt drap hv. þm. Barð. ekki á, að á undanförnum árum hefur verið kreppt meir að kaupfélögum en kaupmönnum. Samvinnufélögin hafa ekki haft aðstöðu til að flytja inn þær álagningarfreku vörur, sem kaupmenn hafa safnað að sér, ýmist með því að fá leyfi eða vegna þess, að innflutningseftirlitið hefur verið mest til að sýnast. Það er nú látið í veðri vaka, að þeim eigi að heimila innflutning, sem geta sýnt fram á, að þeir selji vörur með sem minnstum dreifingarkostnaði og kaupi inn með hagkvæmustu verði. Út frá þessu segir hv. þm. Barð., að frekar þurfi ekki að hlynna að kaupfélögunum en þetta. Ef þau hafi yfirburði, fái þau innflutninginn á sínar hendur, en kaupmenn ekki. Það þykir nú samt ástæða til að minna á þetta í frv. á tveimur stöðum: Í 1. lið 12. gr., þar sem talað er um innflutnings- og gjaldeyrisleyfi. En það er ekki minnst í fyrsta kafla frv. Það er við þennan kafla, sem hv. 4. landsk. ber fram brtt. og vill, að kaupfélögum sé tryggð hlutdeild í heildarinnflutningi á vefnaðarvörum, búsáhöldum og skófatnaði í sama hlutfalli og þau hafa á undanförnum árum annazt og annist framvegis matvöruinnflutninginn. Um það er ekkert sagt í 1. kafla þessa frv. Þess vegna er þessi till. óþörf. Hv. þm. Barð. andmælir þessu, af því að hann vill ekki, að kaupfélögin fái rétting á ranglæti, sem þau hafa orðið að þola á undanförnum árum. En það sér hver maður, að sá aðili, sem hefur á þeim tíma. sem kaupmenn seldu feikn af þeirri þarfri og óþarfri vöru, sem gaf hæsta álagningu og mestan gróða, selt sínar vörur með lágri álagningu og litlum eða engum gróða - sá aðili á rétt til að fá svipaða hlutdeild í álagningarhærri vörum eins og hann hefur haft viðvíkjandi matvörum á liðnum tíma. Ég held, að mikið skorti á, að hv. þm. Barð. sé þeirri rökfimi gæddur að sanna. að ekki sé réttlátt, að kaupfélögin og Sambandið fái leiðrétting á þessu sviði. Ég endurtek svo að síðustu, að ég hef illan bifur á framkvæmd þessa frv., ef Sjálfstfl. á að hafa sterkasta aðstöðu. formennsku fjárhagsráðs og annan fulltrúa í ráðinu. Og ég er ekki búinn að sjá, að til séu svo víðsýnir menn innan vébanda flokksins, að þeir leggi sig alla fram af lifi og sál í starfi á grundvelli stefnu, sem er andstæð þeirra flokksstefnu. Mig langar til að spyrja, og því getur hæstv. ríkisstj. svarað: Er búið að semja um það, að formaður fjárhagsráðs skuli vera sjálfstæðismaður? Er búið að semja um það, að formaður ráðsins verði hv. þm. Barð.? Ef svo er, gefur það ekki góðar vonir, að framkvæmd frv. verði fyrirmyndar „planökónómí“. En ég mun þó verða að beygja mig undir að bíða þess, hverju fram vindur. Trúna hef ég ekki nú, en ég vona ég öðlist hana við framkvæmdirnar.



Ég vil ekki misbjóða þolinmæði hæstv. forseta. Ég ætla að geyma mér til 3. umr. að kitla hv. 3. landsk. Út af ummælum hv. frsm. vil ég segja, að mér þykir ákaflega leitt, að hann hefur ekki skilið mín ummæli í þessu máli. Ég hef aldrei beðið hann að taka aftur alla tillgr., en b-liðinn. Ég einmitt tók fram, að ekkert gerði til, þó að a-liðurinn færi í gegn, því að við hann mætti bæta. Ég mun bera fram brtt. við frv. við 3. umr., vil ekki lýsa þeim nú, en læt þetta nægja.



Með tilvísun til þeirra raka, sem ég hef fært fram í framsöguræðu minni um þetta mál, segi ég nei.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Mér þykir að vísu frvgr. vera of fyrirvaralaus, eins og hún er. En hins vegar sýnist mér brtt. ekki nógu ákveðin, og held ég því, að réttara væri að bíða til 3. umr., ef fram kæmi brtt., sem væri nokkuð mitt á milli frvgr. og brtt., og segi því nei við brtt. 1. gr. samþ. með 11:1 atkv. 2. gr. samþ. með 11:1 atkv. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 13 shlj. atkv

Frsm. (Guðmundur Í. Guðmundsson) : Herra forseti. Fjhn. hefur haft þetta frv. til athugunar. Eins og fram kemur í grg. frv., þá er það borið fram samkvæmt ósk frá félmrn. Frv. er sumpart flutt í tilefni af tilmælum, sem komið hafa frá iðnsambandinu, og sumpart til þess að leiðrétta ýmis ákvæði í núgildandi tollskrá, sem talið er nauðsynlegt að leiðrétta. Ég sé ekki ástæðu til þess að fylgja þessu frv. frá hendi n, úr hlaði með ýtarlegri framsögu. N. leggur einróma til, að frv. verði samþ. óbreytt. Ég vil endurtaka það, sem sagt er í sjálfri grg. frv., að þótt það sé samþ., þá hafi það svo að segja enga breytingu í för með sér fyrir afkomu ríkissjóðs. Í sumum tilfellum felst nokkur hækkun á tollum, en í öðrum tilfellum, og þau eru fleiri, þó nokkur lækkun. En heildarútkoman á þessu er svo smávægileg, að fullyrða má, að frv. hafi í raun og veru enga breytingu í för með sér fyrir ríkissjóð, hvort sem frv. verður samþ. eða ekki. Með þessum forsendum vil ég fyrir hönd n. leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Frv. þetta flutti allshn. Nd. samkvæmt beiðni minni, en ég hafði látið semja það með tilliti til hæstaréttardómaranna eða sumra þeirra. Efni frv. er að láta embættisdómara í Reykjavík, bæði héraðsdómara og hæstaréttardómara njóta sömu hlunninda og héraðsdómara úti á landi. Í lögum um embættisbústaði er ekki varðandi aðra embættismenn gerður munur á embættismönnum hér í Reykjavík og annars staðar. Ég held, að það sé t. d. jafnt með skólastjóra og presta. Það sýnist ekki vera meiri ástæða, nema síður sé, að gera þennan mun frekar um dómara, úr því að það hefur á annað borð þótt ástæða til að setja fyrirmæli um embættismannabústaði. En úr því að ákvæði þessi hafa verið sett, fyndist mér eðlilegra að láta þau jafnt ganga yfir alla dómara og láta þá ekki síður hæstaréttardómara njóta þessara hlunninda. Það á við um þá hið sama og á við nm. alla héraðsdómara í Reykjavík, að þrátt fyrir hærri krónutölu að nafninu til, sem þeir fá í föst laun, heldur en héraðsdómarar úti á landi, þá hafa þeir raunverulega lægri laun en a. m. k. bæjarfógetar í þeim kaupstöðum, sem mestar tekjur gefa. Eins og lögin eru nú, er lægra settum embættismönnum með hærri tekjur veitt meiri hlunnindi en æðstu dómurum landsins, og er ljóst, að slíkt ranglæti fær ekki staðizt til langframa. Þar við bætist svo, að ef hæstaréttardómarar, sem í húsnæðisvandræðum kunna að vera nú - og sumir þeirra eru það -, ætla að ráðast í að koma upp íbúð yfir sig, eins og sakir standa, mundu þeir binda sér slíka fjárhagslega bagga, að þeir yrðu fjárhagslega ósjálfstæðir menn. Það er áreiðanlega ekki heppilegt fyrir réttarvelsæmið í landinu, ef æðstu dómararnir hljóta að verða skuldum vafðir, ef þeir reyna að fá sér viðunanlegt húsnæði. Og þó að ekki væri önnur ástæða en það að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði þessara manna, teldi ég vera þörf á að setja þessi lagafyrirmæli. Þau gengu tiltölulega ágreiningslítið gegnum Nd. á skömmum tíma, og þætti mér vænt um, að þessi d. sýndi málinu sama velvilja.



Herra forseti. Menntmn. Ed. hefur haft nokkra fundi um þetta frv., frv. til laga um söngskóla þjóðkirkjunnar, og kvatt á sinn fund til viðræðna söngmálastjóra. Einnig átti ég sem frsm. n. tal við fræðslumálastjóra um þetta mál. Fræðslumálastjóri sagði mér, að hann legði ríka áherzlu á, að málið næði fram að ganga, taldi hann það mjög mikilsvert, m.a. fyrir skóla landsins til þess að tryggja þeim hæfari söngkennara en nú er kostur. N. fékk ýmiss konar upplýsingar hjá söngmálastjóra um það, hvernig þessi kennsla hefur farið fram á undanförnum árum og við hvaða skilyrði hún ætti að búa, og er það álit n., að nauðsyn á að stofna þennan skóla, sem um ræðir í frv., sé brýn. Forsögu þessa máls þarf ekki að rekja. Hún er rakin hér í grg., og var gerð grein fyrir henni við fyrstu umr. málsins. Till. n. er þá er, að tvær breyt. verði gerðar á frv. Sú fyrri við 1. gr. þess, þannig að í stað orðanna „stofna skal“ í upphafi þessarar greinar komi: Ríkisstjórn er heimilt að stofna o.s.frv. - Þannig verður þessi lagasetning þá að heimildarlögum, en það ætti að koma að sama gagni, þar sem vitað er, að núverandi menntmrh. er málinu fylgjandi og vill jafnvel leggja áherzlu á, að málið nái fram að ganga. Hin breyt. er við 4. gr. frv. og á þá leið, að í stað orðanna „2–4 ár“ komi: allt að fjórum árum. - N. taldi ekki rétt, að það væri lögfest, að stytzti námstími í skólanum væri 2 ár, og er það rýmkað með þessari breyt., gæti t.d. verið um eins árs tíma að ræða, en verður nánar tekið fram í reglugerð um námstíma fyrir þennan skóla, ef hann verður stofnaður. Þetta eru þær breyt. sem n. leggur til, að verði gerðar á frv. En þannig breytt leggur n. einróma til, að frv. verði afgr. sem lög á þessu þingi. Verði skóli þessi stofnaður, verður verksvið hans þríþætt: Í fyrsta lagi að kenna nemendum guðfræðideildar Háskóla Íslands tón og söng, í öðru lagi að kenna væntanlegum kirkjuorganistum orgelleik og í þriðja lagi að kenna söngkennaraefnum í skólum landsins orgelspil og söng, tónfræði, tónlistarsögu, söngstjórn og fleira, sem að tónlist lýtur. Það er tilætlunin, að skólastjóri þessa skóla verði söngmálastjóri þjóðkirkjunnar, en hann hefur á undanförnum árum rækt það hlutverk, sem í þessu frv. felst, af mjög miklum áhuga, og hlotið fyrir það lof þeirra, sem til starfs hans þekkja. Nú er þetta starf orðið svo umfangsmikið, að það er alls ekki hægt að ætlast til þess, að þessi kennsla geti farið fram í einkaíbúð söngmálastjóra, eins og verið hefur. Ef þetta starf á ekki að bíða mikinn hnekki eða jafnvel leggjast niður, verður að ráða bót á þeirri aðstöðu, sem verið hefur við þessa kennslu, og sjá þessu kennslustarfi fyrir húsnæði. Það er þá líka meginefni þessa frv., ef það verður lögfest, að ríkið taki á sig skyldu til að sjá söngmálastjóra þjóðkirkjunnar fyrir húsnæði. Söngmálastjóri yrði þá skólastjóri. Það yrði þá enn fremur hægt að sjá honum fyrir 1–2 stundakennurum að auki. Þetta yrði sá kostnaður, sem af lögfestingu frv. mundi leiða fyrir ríkissjóð, þ.e. útvegun húsnæðis og aukakostnaður við stundakennslu, en söngmálastjóri þjóðkirkjunnar er á fullum launum og hefði sömu laun, þó að hann yrði skólastjóri þessa skóla. Þegar litið er á kostnaðarhliðina er ekki hægt að segja, að þetta sé neitt stórmál, en hins vegar dylst engum, sem um fjalla eða um málið hugsa, að þörf fyrir þennan skóla er mikil, ekki eingöngu til að bæta úr þörf þjóðkirkjunnar, þó að skólanum sé ætlað að bera heitið: „Söngskóli þjóðkirkjunnar“ - heldur líka að bæta úr tilfinnanlegum skorti söngkennara, bæði við barna- og unglingaskóla. Það er búizt við, að meiri hluti þeirra nemenda, sem sækja skólann, verði auk guðfræðinema nemendur úr Kennaraskóla Íslands. Þar fá þeir nokkra kennslu í söng og orgelspili, en ekki munu þeir fá neina kennslu í raddbeitingu. Þetta væri því eins konar framhaldsnám fyrir nemendur kennaraskólans til þess að gera þá hæfari til söngkennslu. Ég held, að ég megi segja fyrir hönd n., að nm. eru allir sannfærðir um, að umfangsmikið og brýnt verkefni bíði þessa skóla, og óski þess allir, að það hljóti góða afgreiðslu í þessari d.



Herra forseti. - Ég virði mjög þann áhuga, sem hefur komið fram, bæði hjá hæstv. menntmrh. og menntmn. Mér þykir þó nokkuð á skorta, að málið hafi verið undirbúið eins mikið og hefði mátt, þegar um er að ræða nýja stofnun, sem hlýtur að kosta miklu meira fé en látið er í veðri vaka hjá frsm. og í grg. hjá menntmn., sem flutti málið. Því er hér haldið fram, að það sé einkum og sér í lagi lítill kostnaður við að útvega skólanum húsnæði. En sannleikurinn er sá, að mikill kostnaður liggur einmitt í því að fá húsnæði til að kenna í, vegna þess að til þess þarf alveg sérstakt húsnæði, sem ekki er hægt að nota til neinnar hljómlistar. Auk þess þarf ekki annað en líta á fjárlögin, hvað hver skólastofnun kostar í byrjun og hleður svo um sig svo að segja árlega. Við umr. kom fram hjá hæstv. menntmrh., að hann hefði talað um þetta við formann tónlistarfélagsins, og hafði ég gert mér vonir um, að það samtal hefði leitt til samkomulags um að ná betri árangri með minna fé en mögulegt er að ná með því að stofna til þessa skóla, eins og gert er með frv. Nú hef ég hins vegar fengið upplýst, að um þetta hafi ekki verið rætt, hvorki af menntmrh., fræðslumálastjóra né menntmn., og hefði þó verið ástæða til þess að ræða þetta mál nokkuð við tónlistarfélagið, og í sambandi við þetta vil ég leyfa mér að lesa upp bréf frá tónlistarfélaginu, og skal ég lána frsm. það gagn, ef hann hefði áhuga á að kalla saman fund í n. til að athuga málið nánar, með leyfi hæstv. forseta: 1)