Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. þessarar deildar fékk frv. til meðferðar í nóvembermánuði. Nefndin hefur haldið fjölmarga fundi um frv. og á þá fundi hafa komið fulltrúar frá fjölmörgum hagsmunasamtökum og stofnunum í þjóðfélaginu. Við höfum fengið ítarlegar greinargerðir og upplýsingar frá Seðlabankanum, frá Þjóðhagsstofnun, frá fjmrn., frá Fiskveiðasjóði og fjölmörgum öðrum aðilum. Það var ætlunin að afgreiða frv. frá þessari hv. deild fyrir jól, en vegna anna í þinginu og ákvarðana um að gera hlé á störfum þingsins fyrr fyrir jól en ella hafði verið ákveðið varð það að samkomulagi milli flokkanna að afgreiðsla þessa máls frá deildinni biði þangað til nú. Frv. snertir, eins og allir vita, staðfestingu á brbl. sem ríkisstj. gaf út s.l. sumar. Ekkert mál hefur fengið jafn ítarlega umfjöllun í þjóðfélaginu og á þinginu nú í vetur eins og þetta frv. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fara að endurtaka hér í ræðustól þær fjölmörgu röksemdir og upplýsingar sem fluttar hafa verið frv. til stuðnings. Það þjónar ekki neinum sérstökum tilgangi mér vitanlega að gera það hér og nú, þar sem öllum hv. alþm. og þjóðinni allri er efni þessa frv. mjög rækilega kunnugt - og hefur reyndar verið mánuðum saman. Þess vegna, herra forseti, legg ég til fyrir hönd meiri hl. n. að frv. verði samþykkt og því vísað til Nd. svo að hún geti tekið við að fjalla um málið.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt til staðfestingar á brbl. ríkisstj. frá 21. ágúst s.l. Ríkisstj. hafði þá misst þingmeirihluta sinn í Nd. Frv. var ekki lagt fram á Alþingi fyrr en mánuði eftir að þing kom saman. Ástæðan fyrir þessu var ágreiningur innan ríkisstj. og meðal stuðningsmanna hennar um önnur mál, sem fylgja áttu þessum lögum, og þá fyrst og fremst um nýjan viðmiðunargrundvöll og verðbótatímabil þegar kaupgreiðsluvísitala er reiknuð. Um þetta mál er enn ágreiningur í ríkisstj. og svo mikill að óbrúanlegur sýnist. Á hinn bóginn hafa fulltrúar Framsfl. tekið skýrt fram að stuðningur þeirra við brbl., þ.e. þetta frv., sé bundinn því skilyrði að breytingar verði gerðar á útreikningi kaupgjaldsvísitölu. Einn þm. Alþb. hafði þann fyrirvara á stuðningi sínum við brbl., að frv. um lengingu orlofs næði fram að ganga. Það hefur nú gerst sem kunnugt er, en fulltrúi Framsfl. beittu sér mjög harkalega gegn því í nefnd að málið kæmi fram fyrr en nokkrum dögum fyrir jól. Alger óvissa hefur ríkt og ríkir enn um endanlega afstöðu stuðningsmanna ríkisstj. til þessa máls af framangreindum orsökum. Deilan um nýtt viðmiðunarkerfi, þegar verðbætur eru reiknaðar á laun, stendur enn og virðist þar um ósættanleg sjónarmið að ræða milli stjórnarflokkanna, Framsfl. og Alþb. Ríkisstj. var fullkunnugt, þegar þessi brbl. voru gefin út, að hún hafði misst þingmeirihluta sinn í Nd. Samt greip hún til þess ráðs að gefa lögin út. Meginákvæði laganna er skerðing verðbóta á laun 1. des. Ekki verður séð að „brýna nauðsyn“ hafi borið til slíkrar löggjafar í ágúst, en ákvæði stjórnarskrárinnar um útgáfu brbl. eru skýr í þessu efni: Bera þarf brýna nauðsyn til útgáfu slíkra laga. Alþingi kemur venjulega saman 10. okt. og hefði því gefist nægur tími til aðgerða af þessu tagi, ef meiri hl. hefði verið til staðar á Alþingi til þess. Hér eru því á ferðinni vinnubrögð af hálfu ríkisstj. sem vega að sjálfu þingræðinu í landinu, enda blöskrar mörgum óbreyttum stuðningsmanni hennar á Alþingi þessi málsmeðferð og valdhroki. Ríkisstj. hafði ekkert samráð við stjórnarandstöðuna um þessa lagasetningu, þótt fyrir lægi að staða hennar hefði veikst á Alþingi. Þingflokkur sjálfstæðismanna kom þá saman og mótmælti eindregið þessum vinnubrögðum. Hann krafðist þess að þing yrði kvatt saman. Þar yrðu brýnustu mál afgreidd, þing rofið og gengið til kosninga sem nú væri lokið fyrir alllöngu. Þá hefði gefist svigrúm til þess að breyta algerlega um stefnu og hefja það endurreisnarstarf sem þörf er á eftir fjögurra ára óstjórn í landinu. Formaður Framsfl. hefur viðurkennt að þessi lýðræðislega krafa Sjálfstfl. í stjórnarandstöðu var rétt. Með þessum hætti hefði mátt komast hjá þeirri algeru sjálfheldu og upplausn sem ríkt hefur í þingstörfum nú í haust, á sama tíma sem erfiðleikar hafa hrannast upp og hættuástand magnast í efnahagslífi þjóðarinnar. Það hlýtur að verða seinni tíma sagnfræðingum torráðin gáta hvernig það hefði mátt vera að ráðherrar sem keppast hver um annan þveran að lýsa því með sem allra sterkustum orðum hve ástandið sé orðið slæmt í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar hafa haldið sér svo fast í stólana sem raun ber vitni vitandi að þeir höfðu engan þingstyrk til þess að bregðast við vaxandi hættuástandi. Fram hefur komið á fjárhags- og viðskiptanefndarfundum að þessi umdeildu brbl. hafa valdið færustu lögfræðingum miklum heilabrotum. Fyrir liggur álit prófessors Sigurðar Líndals um að óbreytt orðatag 1. gr. yrði ekki „skilið á annan veg en þann, að verðbótahækkanir skertust sem þessu næmi öll verðbótatímabil sem lögin héldu gildi.“ Þetta þýðir m.ö.o. að frv. óbreytt hefði falið í sér helmings skerðingu verðbóta öll verðbótatímabil sem þessi lög giltu. Þá segir prófessor Sigurður Líndal um 2. gr. laganna, sem fjallar um greiðslu láglaunabóta: „Við ákvæðið er það helst að athuga, að þar er enga vísbendingu að finna um það, við hvað sé átt með orðinu „láglaunafólk“.“ Í þessu sambandi segir prófessor Sigurður Líndal um það valdaafsal Alþingis sem í brbl. er sett með þessum hætti: „Hitt er svo annað mál, að nauðsynlegt er að Alþingi taki til sérstakrar umfjöllunar stöðu sína gagnvart framkvæmdavaldinu og marki þar stefnu.“ Undir þessi orð vil ég svo sannarlega taka. Eftir að brbl. voru sett hófu sérfræðingar ásamt stjórnskipuðum mönnum að skilgreina með ýmsum reikningsútfærslum hvað telja skuli „láglaunafólk“. Heita má að þeir hafi lagt nótt við dag við þetta verkefni. Alþingi átti ekki að koma þar nærri samkv. stefnu ríkisstj. Áður en þetta frv. var afgreitt úr nefnd tókst ekki að fá upplýsingar um endanlega útfærslu þessara skilgreininga. Nú hefur hluti þessara láglaunabóta, sem ákvarðaðar voru á framangreindan hátt, verið greiddur. Segja má að greiðslur þessara láglaunabóta hafi vakið sára gremju raunverulegs láglaunafólks, sem þekkir aðstæður allar, bæði sínar eigin og þeirra sem nær standa, og hefur ekki getað fengið neinn botn í hvernig þessar láglaunabætur koma niður. Þá hafa komið upp mörg lögfræðileg álitamál um útreikning verðbótavísitölu frá þeim degi sem brbl. kynnu að falla á Alþingi. Prófessor Sigurður Líndal segir það álit sitt í bréfi til fjh.- og viðskn., dags. 9. des. s.l., að hann telji að „kauplagsnefnd eigi þá að reikna út verðbætur á laun að nýju og birta tilkynningu þar að lútandi. Þær greiðist síðan launþegum frá þeim degi sem lögin ganga úr gildi“. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands, sem komu á fund n., tóku undir þessa skoðun prófessors Sigurðar Líndals. Vinnuveitendasamband Íslands er á öndverðri skoðun. Í bréfi frá því til fjh.- og viðskn., dags. 29. nóv. s.l., segir: „Af framanskráðu er ljóst, að samkv. ákvæðum gildandi laga hækka laun hinn 1. dag hvers verðbótatímabils um þann hundraðshluta, er kauplagsnefnd hefur reiknað út samkv. gildandi ákvæðum þar um. Launataxtar, þannig greiddir, gilda út allt verðbótatímabilið, og er sá hluti launa, er stafar af greiðslu verðbóta, þar ekki sérgreindur með neinum hætti.“ Um þetta efni segir svo í skriflegu svari forsrh. til fjh.og viðskn., en hann lagði fram þetta svar á fundi hinn 9. des. s.l.: „Varðandi verðbætur frá falldegi laganna og til 28. febr., þá eru tvær skoðanir uppi. Önnur er sú, að ákvörðun um verðbætur frá 1. des. 1982, sem gerð var í samræmi við þágildandi lög, gildi fyrir allt þriggja mánaða verðbótatímabilið og haldi því gildi sínu til febrúarloka 1983. Hin skoðunin er sú, að frá falldegi laganna til febrúarloka eigi að greiða verðbætur án skerðingar samkv. 1. gr. brbl. Ef til þess kæmi, sem ég tel harla ólíklegt, að brbl. yrðu felld, mundi þessi ágreiningur væntanlega ganga til úrskurðar kauplagsnefndar og dómstóla.“ Af þessu leiðir að ríkisstj. telur nú að komið geti til langvarandi málaferla út af falli brbl. á Alþingi, einmitt á tímabilinu 1. des. til 28. febr. Ábyrgð á þeirri uppákomu verður að skrifa alfarið á reikning ríkisstj. Hún hundsaði kröfur sjálfstæðismanna um að Alþingi kæmi saman þá þegar eftir útgáfu laganna. Hún dró að leggja frv. fram vegna dellu stjórnarliða um brbl. og fylgifrv. þeirra. Sú deila stendur enn. Ef ríkisstj. knýr fram atkvgr. um frv. einmitt á þeim tíma, sem þessi réttaróvissa stendur yfir, eru úrslitin og afleiðingar þeirra á hennar ábyrgð. Í fskj. með nál. okkar sem skipun minni hl. hv. fjh.og viðskn., okkar hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar, er rakin ítarlega þróun efnahagsmála í tíð vinstri stjórnar Ólafs Jóhannessonar og núv. ríkisstj., sem hefur ekki síður fylgt blöndu af vinstri stefnu og algeru ráðleysi og stjórnleysi. Formaður þingflokks Alþb. hefur jafnvel hælst um og sagt að núv. ríkisstj. hafi tekið meira tillit til afstöðu Alþb. til atvinnu- og efnahagsmála en sú ríkisstj. sem var undir forsæti Ólafs Jóhannessonar og kallaði sig vinstri stjórn.

Það var árið 1981.

Árið 1981. Það er gott að hv. þm. staðfestir að hann sagði þetta.

Það var árið 1981.

Um árið 1981?

Já.

Nú já, en hefur stjórnarstefnan breyst síðan? Hefur aðild þm. að ríkisstj. breyst síðan?

Nei.

Nei.

Þetta var stefna Alþb. á árinu 1981.

Það er gott að fá þetta allt saman upplýst. Ég vísa til nál. okkar um þetta fróðlega yfirlit um þróun efnahagsmála á þessu tímabili, sem segja má að hafi verið tekið saman til þess að verða þeim sem síðar fjalla um efnahagsmál þjóðarinnar víti til varnaðar. Í þessari framsöguræðu mun ég fyrst og fremst víkja að efnahagsástandinu eins og það er nú og þeirri þróun sem varð á s.l. ári. Samt sem áður þykir mér rétt að rifja upp í örstuttu máli nokkur aðalatriði ytri aðstæðna þjóðarbúsins í tíð núv. ríkisstj. Á árunum 1980 og 1981 var úr að spila mesta aflaverðmæti (reiknað á föstu verðlagi) sem um getur í sögu þjóðarinnar. Samt sem áður hafði þjóðarframleiðslan staðnað og lífskjör versnað á þessum metárum. Undir síðustu áramót var það deginum ljósara að efnahagsstefna ríkisstj. - m.a. röng gengisskráning ýtti mjög undir vaxandi viðskiptahalla og erlenda eyðsluskuldasöfnun, auk þess sem atvinnuvegunum var haldið á floti með síauknum lántökum. Verðbólga fór aftur vaxandi. Ríkisstj. kaus þó að stinga höfðinu í sandinn. Eftir áramótin gaf hún út eina yfirlýsinguna enn í almennum stjórnarsáttmálastíl, en gerði síðan þær „ráðstafanir“ sem fólust í almennum skattahækkunum og auknum niðurgreiðslum sem áttu að lækka verðbætur um 6%. Þessar svokölluðu efnahagsaðgerðir fengu háðulegar viðtökur. Forseti ASÍ nefndi þær „drullukökugerð“, en þm. yfirleitt „þorrabakka“. Öllum var ljóst að engin viðspyrna var í þessu káki, en sveitarstjórnarkosningar stóðu fyrir dyrum og kjarkurinn í stjórnarherbúðunum eftir því. Fram eftir árinu lét ríkisstj. svo og einstakir ráðherrar sem nánast væri allt með felldu í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar. Hæstv. fjmrh. hélt því fram m.a. í þessari hv. deild við umr. um lánsfjárlög á vordögum á s.l. ári, að erlendar skuldir þjóðarinnar væru alls ekki miklar. Nokkrum vikum síðar breyttist aldeilis tónninn í forráðamönnum ríkisstj. Þá skrifaði hæstv. fjmrh. í Þjóðviljann: „Við erum að sökkva í ískyggilega skuldasöfnun.“ Sumir ráðh. tóku svo djúpt í árinni, að nú væri skollin á „mesta efnahagskreppa á síðustu áratugum“. Samt bólaði ekkert á efnahagsúrræðum. Gjaldeyrir var á útsölu, eyðsluskuldir hrönnuðust upp, atvinnuvegirnir að sökkva í skuldafen vegna tapreksturs, verðbólgan var á fleygiferð. Vikum og mánuðum saman stóðu yfir átök í ríkisstj. og munaði hársbreidd að hún hrökklaðist frá. Þá náðist samkomulag um útgáfu þessara brbl. 21. ágúst s.l., en þá hafði ríkisstj. misst þingmeirihluta sinn í Nd. eins og ég sagði áðan. Í þessum brbl. felst fyrst og fremst tvennt, þegar frá er talin ráðstöfun á gengismun vegna gengisfellingar sem fylgdi þeim: Í fyrsta lagi er um verðbótaskerðingu á laun að ræða, sem reyndist 7.71% hinn 1. des. s.l. Í öðru lagi er ákveðin hækkun á vörugjaldi um hvorki meira né minna en þriðjung, úr 24% í 32% og 30 í 40% á tímabilinu frá ágúst til 28. febr. í ár. Þegar þessi verðbótaskerðing er meðtalin hafa verðbætur á laun verið skertar á öllum útreikningsdögunum fjórum á s.l. ári eða sem hér segir: 1. mars 2.19% vegna Ólafslaga, 1. júní 0.60% vegna Ólafslaga, 1. sept. 4.30% vegna Ólafslaga og samninga ASÍ (en þar var samið um 2.9% skerðingu), 1. des. 2.08% vegna Ólafslaga og 1. des. 7.71% vegna brbl. Samanlagt er þetta tæplega 17% skerðing verðbóta á árinu. Á máli Alþb., eins og það var hér fyrr meir, hefði því árið 1982 hlotið nafnbótina „kaupránsárið mikla“ eða því um líkt. Vísitalan var greidd niður um 6% fyrri hluta ársins. Verðbætur voru skertar um 17% á árinu. Samt varð verðbólgan frá ársbyrjun til ársloka um 62% miðað við framfærsluvísitölu, en 64–65% miðað við byggingarvísitölu. Það má því með sanni segja að miklu hafi verið fórnað fyrir lítinn árangur. En kannske eigum við að taka þetta sem kennslu í niðurtalningunni góðu. - Ég horfi hér á hæstv. viðskrh. Því hefur verið haldið fram, að þessar ráðstafanir í brbl. séu nánast alveg þær sömu og ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar gerði í febr. 1978, og hæstv. viðskrh. gerði það einmitt að umræðuefni við 1. umr. þessa máls. Þetta er alrangt. Þær ráðstafanir komu í kjölfar svonefndra „sólstöðusamninga“ á árinu 1977. Þá var grunnkaup hækkað um 28% í einu stökki. Auk þess var í gildi sérstakur verðbótaauki, sem fólst í því að mæla sérstaklega hækkanir sem urðu á verðbótatímabilinu. Nú koma þessar ráðstafanir í kjölfar sérstakrar 7% skerðingar 1. mars 1981, lítillar grunnkaupshækkunar á s.l. ári og þeirra verðbótaskerðinga, sem ég hef gert grein fyrir, á árinu 1982. Þessar efnahagsráðstafanir eru auk þess gerólíkar að öðru leyti. Á árinu 1978 voru bætur almannatrygginga hækkaðar í þeim lögum, skattar voru lækkaðir og heimild til niðurskurðar ríkisútgjalda. Nú eru þvert á móti skattar hækkaðir. Engar heimildir eru til lækkunar á ríkisútgjöldum og engin ákvæði um hækkun bóta almannatrygginga. Ráðstafanir 1978 vont samþykktar fyrir opnum tjöldum á Alþingi. Nú hefur ríkisstj. gefið út brbl. sem hún veit að njóta ekki fylgis meiri hl. manna í Nd. Þar er ólíku saman að jafna. Afstaða verkalýðshreyfingarinnar er líka ólík því sem þá var gagnvart þessum ráðstöfunum. Efnt var til ólöglegra verkfalla og útflutningsbanna á árinu 1978, eins og menn muna. Áróðursbæklingar voru gefnir út um „kauprán" þáv. ríkisstj. Á fjh.- og viðskn.- fundum var óskað eftir sýnishornum af gögnum Alþýðusambandsins frá þeim tíma. Þau bárust ekki af einhverjum ástæðum. Nú hefur mér skilist að einhver reiknimeistari hjá Alþýðusambandinu hafi komist að þeirri niðurstöðu að þessi lög, sem hér eru til umr., skerði kjör um nálægt 2.5%. Það væri ekki ófróðlegt að bera saman þá niðurstöðu og útreikningana 1978. Því miður virðist sem svo, að þessir útreikningar forráðamanna Alþýðusambandsins á því sem þeir nefndu „kauprán“ 1978 séu orðnir að einhvers konar feimnismáli. Einn ráðh. í núv. ríkisstj. hefur sagt að það, sem einkennir störf hennar í stjórn efnahagsmála, sé: „of lítið - of seint“. Hvað sem því líður eru horfur á því, að það hættuástand, sem skollið er á í íslensku efnahagslífi, magnist með hverjum mánuði sem liður þrátt fyrir útgáfu þessara brbl. Almennt má segja að sérfræðingar, almannasamtök og stofnanir séu sammála um að efnahagshorfur á árinu 1983 séu mjög að versna, og hefur þó ekki verið spáð góðu útliti t.d. í þjóðhagsspá ríkisstj. Einstakir ráðherrar og forustumenn stjórnarflokkanna hafa dregið upp dekkstar myndir af ástandinu. Alþb. telur t.d. ástæðu til þess að slá því upp sem kosningaprógrammi, að nú sé ástandið þannig að gera þurfi fjögurra ára neyðaráætlun eftir setu ráðherra þess í ríkisstj. jafnlangan tíma. Óhætt er að fullyrða að hættuástand er skollið á í íslenskum efnahags- og atvinnumálum og það hættuástand magnast með hverri vikunni og mánuðinum sem líður. Ég vík nú í örstuttu máli að nokkrum mikilvægustu þáttum þess upplausnar- og hættuástands sem við horfumst í augu við. Fyrsta og alvarlegasta einkenni hættuástandsins er að lítið dregur úr þeim ískyggilega viðskiptahalla sem varð í fyrra og greiðslubyrði erlendra lána mun aukast enn á þessu ári. Hún var þó ærin fyrir. Á s.l. tveimur árum er áætlað að viðskiptahallinn við útlönd nemi nálægt 5 þús. millj. kr. á verðlagi s.l. árs. Það er upphæð sem nemur tæplega 17% af þjóðarframleiðslu þessa árs. Hallinn er talinn hafa verið í fyrra um eða yfir 11% og numið um það bil 3500 millj. kr. Öll kurl eru þó ekki komin til grafar í þessum efnum og er jafnvel búist við enn verri útkomu. Seðlabankinn og Þjóðhagsstofnun spá 6% viðskiptahalla á yfirstandandi ári, sem jafngildir 2500 millj. kr. á áætluðu meðalgengi í ár. Þessi spá er byggð á mjög bjartsýnum forsendum. Afli er talinn verða meiri en ýmsum þykir eðlilegt að spá. Þá er gert ráð fyrir verulegri sölu á birgðum úr landinu, m.a. skreið, sem því miður virðast litlar horfur á að geti ræst. Síðast en ekki síst er þessi spá miðuð við 8% samdrátt í fjárfestingu í landinu. Óhætt er að fullyrða að allar líkur bendi til þess að viðskiptahallinn verði mun meiri en þessar spár gefa til kynna að óbreyttri stefnu. Eyðsluskuldir aukast að sama skapi og viðskiptahallanum nemur. Nettóskuldir þjóðarbúsins erlendis, sem voru 32% af þjóðarframleiðslu síðustu árin, en aðeins 9.9% á árinu 1966, áður en efnahagsáfallið 1967–1968 skall á, nálgast nú 50% af þjóðarframleiðslu. Greiðslubyrði langra erlendra lána er talin verða 25% af útflutningstekjum á þessu ári, m.a. vegna óreiðu- og eyðslulána sem taka þarf til að fleyta atvinnuvegunum og jafna viðskiptahallann. Þetta má orða svo, að fjórði hver fiskur fari nú í greiðslur af erlendum lánum. Til samanburðar má geta þess, að greiðslubyrði var 1978 13.3% af útflutningstekjum. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstj. segir svo um þetta efni: „Erlendar lántökur verði takmarkaðar eins og kostur er og að því stefnt, að greiðslubyrðar af erlendum skuldum fari ekki fram úr um það bil 15% af útflutningstekjum þjóðarinnar á næstu árum“. Fjmrh. hefur orðað þetta svo, að við séum „óneitanlega að sökkva á kaf í ískyggilegri skuldasöfnun“. Óhætt er að taka undir þessa fullyrðingu hæstv. ráðh. Þetta er tvímælalaust mesta hættan í efnahagsmálum nú. Fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar er í veði. Það fjármagn, sem tekið var að láni til að jafna greiðsluhallann vegna umframeyðslu, rennur ekki til uppbyggingar atvinnuveganna. Þessi skuldastaða í heild er orðin svo óhagstæð að svigrúm til erlendrar lántöku til uppbyggingar á næstu árum er nánast horfið. Þetta hefur að sjálfsögðu stórfellda hættu á atvinnuleysi í för með sér. Annað einkenni hættuástandsins í efnahags- og atvinnumálum er skuldasöfnun og langvarandi taprekstur undirstöðuatvinnuveganna. Í grg. með fjárlagafrumvörpum fyrir árin 1981, 1982 og 1983 hjá sjálfri hæstv. ríkisstj. er vikið að þessu. Þar er talað um „afar slæma afkomu“ eða „slaka afkomu atvinnuveganna“ þegar verið er að áætla tekjuskatt á félögum. Í yfirlýsingu ríkisstj., sem fylgdi þessum brbl., sem hér eru til umr., segir, með leyfi forseta: „Sá vandi, sem við er að glíma, er djúpstæðari og umfangsmeiri en um langt skeið vegna þess að þjóðarbúið og atvinnuvegirnir eru vanbúin að mæta ytri áföllum.“ Þetta segir hæstv. ríkisstj. eftir mestu metár sem komið hafa yfir þjóðina í aflabrögðum. Afli togaraflotans jókst úr 262 þús. tonna árið 1967 í 393 þús. tonn á árinu 1981 eða 50% á tímabilinu. Þrátt fyrir þessa miklu aukningu á heildarafla togaraflotans var hagur hans verulega verri árið 1981 en hann var á árinu 1978. Þetta gerðist þótt meðalafli minni togara hafi aukist um 37% á úthaldsdag á þessu tímabili. Afli bátaflotans nam árið 1978 209 þús. tonnum, en á árinu 1981 305 þús. tonnum. Aukning aflans nemur því 46%. Þrátt fyrir þessa gífurlegu aflaaukningu var hagur bátaflotans verulega lakari á árinu 1981 en á árinu 1978. Á árinu 1982 var mikill taprekstur á öllum tegundum fiskveiða. Eftir 1. des. s.l. voru bátar og togarar reknir með svo gífurlegu tapi að það var talið nema 14–15% af tekjum þeirra. Eftir 14% fiskverðshækkun á dögunum, 10% gengisfellingu og hækkun olíustyrks úr 22% í 35% reiknar Þjóðhagsstofnun með því að taprekstur á fiskveiðiflotanum sé um 3% af tekjum. Sömu sögu er að segja um aðalgrein fiskvinnslunnar á þessu tímabili, frystinguna. Mikil afla- og hráefnisaukning frá árinu 1978 hefur ekki haft í för með sér betri afkomu frystingarinnar, þvert á móti hefur afkoma hennar versnað mjög á þessu tímabili. Þótt afkoma hennar sé e.t.v. þolanleg vegna gífurlegs gengissigs og gengisfellinga undanfarið, þá er ljóst að tæpt er að endar nái þar saman, auk þess sem birgðaaukning á skreið er gífurlegt vandamál. Það er til marks um erfiðleikana í undirstöðuatvinnugreinum þjóðarinnar að vanskil hafa aukist mjög að undanförnu. Hv. fjh.- og viðskn. fékk upplýsingar um vanskil í einum sjóði þegar hún fjallaði um þetta frv. Þar er um að ræða Fiskveiðasjóð. Um miðjan nóv. voru fiskvinnslustöðvar í vanskilum við sjóðinn með 121 millj. kr. og fiskiskip með tæplega 400 millj. kr. Samtals voru vanskil þessara fiskvinnslustöðva og fiskiskipa yfir 500 millj. kr. í Fiskveiðasjóði um miðjan nóv. í fyrra. Þar af voru áfallnir vextir 200 millj. kr. Þetta er gott dæmi um hvernig staðið hefur verið að afkomuskilyrðum þessara mikilvægu undirstöðugreina undanfarin ár. Í þjóðhagsáætlun ríkisstj. er að því vikið, að stefnan í gengismálum 1981 og framan af ári 1982 hafi bitnað mjög á afkomu útflutnings- og samkeppnisiðnaðar. Með því er beinlínis viðurkennt að stefna ríkisstj. í efnahagsmálum hafi verið iðnaðinum í landinu þung í skauti. Það er jafnvel svo, að forustumenn stórra iðnfyrirtækja í eigu samvinnufélaga hafa sagt skýrt og greinilega að sum undangengin ár hafi verið verstu ár sem iðnaðurinn hafi átt við að búa um jafnvel áratuga skeið. Allt eru þetta skýr dæmi um afkomu atvinnuveganna undanfarin ár, enda á allra vitorði að skuldasöfnunin ein hefur haldið atvinnulífinu gangandi. Það er sláandi, að eftir allar „konverteringarnar“ eða skuldbreytingarnar að undanförnu eru ýmis útgerðarfyrirtæki nú þegar stöðvuð, en sjútvrh. hefur boðað brtt. við þetta frv. í sjónvarpi til þess að hlaupa þar undir bagga með sýndaraðgerðum, svo sem vikið verður að hér síðar. Öll þessi skuldasöfnun atvinnuveganna gengur auðvitað ekki til lengdar og hefur í för með sér gífurlegan fjármagnskostnað. Þessi þróun stefnir atvinnulífinu augljóslega í algera tvísýnu ef ekki er breytt um stefnu og svo fer fram sem nú horfir. Þriðja hættueinkenni í íslenskum þjóðarbúskap er að heildarsparnaður hefur minnkað svo undanfarið að nálgast algert hrun. Innlendur heildarsparnaður, sem var um það bil 25% af þjóðarframleiðslu fyrir tveimur árum, er nú að mati Seðlabankans kominn niður fyrir 19% á s.l. ári. Heildarsparnaður í þjóðfélaginu minnkaði verulega á árinu 1981 þótt peningalegur sparnaður hafi aukist á tímabili það ár einkum vegna innstreymis erlends fjármagns. Ástæðurnar fyrir því að heildarsparnaður minnkar svo mjög eru auðvitað þær, hvernig þrengir að atvinnuvegunum. Nú ríkir slík lánsfjárkreppa í viðskiptabönkum að þeir eru í um það bil 1100–1200 millj. yfirdrætti hjá Seðlabankanum, og hygg ég að sú tala sé ýkjulaus. Seðlar eru í rauninni prentaðir til að halda bankakerfinu á floti og atvinnuvegunum gangandi um stundarsakir. Fjórða hættueinkennið í efnahagsmálum þjóðarinnar er að fjárfesting í atvinnuvegunum hefur dregist saman og framleiðni í atvinnuvegunum minnkað. Verulegur samdráttur hefur átt sér stað í fjármunamyndun hjá atvinnuvegunum, ef frá er talinn fiskiskipaflotinn. Það er sérstaklega athyglisvert, að fjárfesting í fiskiskipastólnum er talin hafa aukist um 14% á s.l. ári. Á þessu eina sviði, þar sem segja má að aukin fjárfesting auki á vandann, hefur fjármunamyndun eflst. Á hinn bóginn er mestur samdráttur í stóriðnaði og stórum virkjunarframkvæmdum á s.l. ári. Magnsamdráttur á þessu sviði var áætlaður samkv. fjárfestingar- og lánsfjáráætlun ríkisstj. um 43% og samdráttur í hitaveituframkvæmdum 31%. Það er sérstaklega alvarlegt, að auk minnkandi fjármunamyndunar í atvinnuvegunum hefur framleiðni minnkað. Fimmta hættueinkenni í íslenskum efnahagsmálum er gífurleg þensla útgjalda ríkissjóðs og skattahækkanir. Skattar til ríkisins hafa hækkað í tíð núv. ríkisstj. um 3.1% af þjóðarframleiðslu, sem jafngildir 960 millj. kr. á verðlagi fjárlaga fyrir árið í ár, en sú upphæð nemur 28 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Ríkisútgjöldin hafa þanist enn meira út en sem nemur skattahækkuninni, þar sem framkvæmdaframlög og framlög til eignaauka hafa verið skorin verulega niður að raungildi. Þrátt fyrir þetta væri ríkissjóður rekinn með stórfelldum halla ef eyðsluskuldasöfnun erlendis kæmi ekki til. Áætlað er að ríkissjóður hafi haft umframtekjur vegna óvenjulegrar innflutningseftirspurnar á árunum 1981 og 1982 sem nemur a.m.k. 800 millj. kr. Hér er um að ræða eina afleiðinguna af stefnunni í gengismálum. Þessi stefna í ríkisfjármálum dregur augljóslega úr svigrúmi ríkissjóðs til að hlaupa undir bagga með skattalækkunum á sama tíma sem samdráttur er og þverrandi lífskjör, nema til komi alger uppstokkun ríkisfjármála og gerbreytt stefna á þessu sviði. Í þessu sambandi vek ég sérstaka athygli á því, að eitt mesta sjúkdómseinkenni í íslenskum efnahagsmálum, erlend eyðsluskuldasöfnun, er undirstaða þess, að ríkisfjármálin hafa verið í formlegu jafnvægi nú undanfarin ár. Það er því með sérstökum ólíkindum þegar hæstv. ríkisstj. hælir sér af þessari staðreynd. Sjötta hættueinkenni efnahagsmálanna er stöðnun þjóðarframleiðslunnar í undanförnum góðærum, stórfelldur samdráttur þjóðartekna og skerðing kaupmáttar á s.l. ári. Á síðustu árum hafa þjóðarframleiðsla og þjóðartekjur staðnað þrátt fyrir metafla og stóraukna framleiðslu sjávarafurða. Kaupmáttur heimilanna hefur minnkað undanfarið, og í ár og næsta ár verður stórfelldur samdráttur í þjóðartekjum og lífskjörum samkv. opinberum spám. Þjóðhagsstofnun spáir nú 7% rýrnun á kaupmætti kauptaxta á þessu ári, 7% rýrnun á kaupmætti elli- og örorkulífeyris og 4.5% rýrnun á kaupmætti elli- og örorkulífeyris þeirra sem njóta tekjutryggingar. Því miður er það svo, að þessar spár virðast jafnvel einum of bjartsýnar. Í þjóðhagsspá, sem Samband ísl. samvinnufélaga hefur gert og barst fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar þegar hún fjallaði um þetta mál, segir svo um rýrnun þjóðartekna á næsta ári, með leyfi forseta: „Má jafnvel færa fyrir því rök, að þjóðartekjur gætu rýrnað um allt að því 10% á næsta ári.“ Þessi spá er ískyggileg. Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir samdrætti í þjóðartekjum sem nemur 3.3%. Ef þjóðartekjur mundu rýrna um 10% yrði lífskjaraskerðingin á yfirstandandi ári miklum mun verri en opinber þjóðhagsspá gerir ráð fyrir. Það er umhugsunarvert að slík lífskjaraskerðing skuli þurfa að eiga sér stað við þau skilyrði að framleiðsla sjávarafurða reiknuð á föstu verðlagi varð líklega svipuð í fyrra og árið 1979 og gert er ráð fyrir að þessi framleiðsla aukist heldur á þessu ári. Sjöunda og síðasta einkenni hættuástandsins í íslenskum þjóðarbúskap, sem ég geri hér að umtalsefni, er verðbólgan margumtalaða. Verðbólgan hefur stundum verið nefnd „krabbamein“í íslensku efnahagslífi. Hún stefnir nú í áður óþekktar hæðir. Á s.l. ári varð hún um 62% á mælikvarða framfærsluvísitölu, en 64–65% á mælikvarða byggingarvísitölu. Eftir fiskverðshækkun og gengisbreytingu gerir Þjóðhagsstofnun nú ráð fyrir 60– 65% verðbólgu frá upphafi til loka árs á yfirstandandi ári samkv. venjulegum framreikningi. Þetta er miklu meiri verðbólga en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun. Forstjóri Þjóðhagsstofnunar talaði opinberlega nýlega um að við værum komin á nýtt verðbólgustig, eins og hann orðaði það, sem væri á milli 60–80%. Stjórnarsáttmáli núv. hæstv. ríkisstj. hófst á þessum orðum, og ég vitna beint í stjórnarsáttmálann með leyfi hæstv. forseta: „Meginverkefni ríkisstj. er að treysta íslenskt efnahags- og atvinnulíf, enda er það ein helsta forsenda fyrir sjálfstæði þjóðarinnar.“ Í þessum sama stjórnarsáttmála segir einnig, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. mun vinna að hjöðnun verðbólgu, þannig að á árinu 1982 verði verðbólgan orðin svipuð og í helstu viðskiptalöndum Íslendinga.“ Þetta stefnumark þýðir að á s.l. ári hefði verðbólgan hér á landi átt að vera nálægt 10%. Nú situr þessi sama ríkisstj. auðum höndum í 60–80% verðbólgu. Hún situr auðum höndum og horfir á þau sjö stórhættulegu sjúkdómseinkenni í efnahags- og atvinnulífi þjóðarinnar magnast sem ég hef hér nefnt. Hún situr auðum höndum vitandi að stórfelld hætta er á fjöldaatvinnuleysi, ef haldið verður fram óbreyttri stjórnarstefnu eða stefnuleysi. Hún situr enn sem fastast vitandi að hún hefur ekki þingstyrk til þess að bregðast við þeim mikla vanda sem nú er á höndum þjóðarinnar. Sú ábyrgð, sem hæstv. ríkisstj. tekur á sig með þessu háttalagi, er svo þung að orð fá vart lýst. Mér kæmi ekki á óvart þótt lengi verði vitnað til þessarar þrásetu ríkisstj. við þessar aðstæður í íslenskri stjórnmálasögu og þá ekki til þess að finna fordæmi fyrir rismiklum lýðræðislegum vinnubrögðum. Herra forseti. Skömmu fyrir jól var þetta frv. afgreitt frá hv. fjh.- og viðskn. Vegna anna þingsins kom það ekki til 2. umr. síðustu dagana fyrir jólaleyfi. Enn hefur frv. til laga um nýtt verðbótakerfi launa ekki komið fram, sem er forsenda fyrir samþykki þessa máls samkv. yfirlýsingum hæstv. ráðh., m.a. Tómasar Árnasonar, hér í þessari hv. deild. Láglaunabætur hafa verið greiddar að hluta samkv. þessu frv. Skilgreining á því hvað átt sé við með orðinu „láglaunafólk“ samkv. 2. gr. fékkst ekki í nefnd áður en málið var afgreitt. Nú hefur fyrsta greiðsla þessara bóta vakið undrun og gremju alls almennings, eins og ég sagði áðan. Þá hefur það gerst, að hæstv. sjútvrh. hefur tilkynnt í fjölmiðlum að hann hyggist flytja brtt. við þetta frv. um ráðstöfun á gengismun samkv. 4. gr. frv. Þetta er í annað sinn sem hæstv. ráðh. boðar brtt. um ráðstöfun þessa fjármagns. Fyrri till. ráðh. var hafnað af meiri hl. n. Þessi síðari till. er sögð fram komin vegna þess að nú sé gengismunur áætlaður hærri fjárhæð en þegar brbl. voru gefin út. Hvernig er þessi nýja fjárfúlga reiknuð út? Hver er í raun skilgreining á hugtakinu „láglaunafólk“? Hvernig hafa láglaunabæturnar komið út í raun og hvernig koma þær út í raun þegar síðari greiðslur fara fram? Hvað líður framgangi frv. um nýtt verðbótakerfi launa, sem er forsenda samþykktar stuðningsmanna ríkisstj. í Framsfl. við þetta mál ef marka má málflutning þeirra? Þetta eru spurningar, herra forseti, sem hv. fjh.- og viðskn. og þessi hv. þd. eiga kröfu á að fá svör við áður en þetta umdeilda mál er afgreitt. Því vil ég óska eftir því við hæstv. forseta fyrir hönd þingflokks Sjálfstfl., að þessari umr. verði frestað að loknum framsöguræðum fyrir nál. og hv. fjh.- og viðskn. verði boðuð til fundar til frekari umfjöllunar um þessi atriði, sem ég nefndi hér áðan í tengslum við afgreiðslu þessa máls. Í því sambandi er rétt að minna á, að ríkisstj. lagði þetta frv. ekki fram vegna ágreinings fyrr en mánuður var liðinn af þingtímanum í haust. Síðan hafa ótal spurningar vaknað varðandi þetta frv., sem ég þarf ekki að tíunda hér á ný. Miðað við allar aðstæður hefur þetta mál ekki tekið langan tíma í meðförum nefndar. Til samanburðar má geta þess, að brbl. sem gefin voru út á gamlársdag 1980 komu þegar fyrir þing að loknu jólaleyfi á árinu 1981 eða 27. jan. Það frv. var afgreitt eftir eins mánaðar umfjöllun í nefnd. Í þessu máli, sem hér er til umfjöllunar, hafa á hinn bóginn risið miklu fleiri ágreiningsatriði, m.a. milli aðila ríkisstj., um mál sem tengjast þessu frv. Stjórnarandstaðan hefur sett fram þá sjálfsögðu þingræðislegu kröfu að unnið verði að afgreiðslu þessa máls á þinglegan hátt og Alþingi ekki sniðgengið a.m.k. að því leyti. Nú er búið að misbjóða þingræðinu samt með allri málsmeðferðinni. Fyrrgreind krafa er því ítrekuð, herra forseti, enda þarf nánari umfjöllun í nefnd ekki að taka nema 1–2 daga eða jafnvel aðeins part úr degi. Ég vil í því sambandi vekja sérstaka athygli á því, að ef brtt. hæstv. sjútvrh. kemur fram síðar þarf þetta mál að ganga aftur til þessarar hv. deildar þannig að það sparast enginn tími á því að knýja það fram í deildinni nú. Afstaða þingflokks sjálfstæðismanna til þessa frv. hefur verið skýr. Við teljum að í því felist tvöföld fórn, skattahækkun og kjaraskerðing, sem ekki skili meiri árangri en raun ber vitni. Þrátt fyrir brbl. er verðbólgan á bilinu 60–70%, greiðslubyrði erlendra lána vaxandi, viðskiptahalli og eyðslulántökur erlendis geigvænleg og vaxa svo mjög að fjárhagslegu sjálfstæði þjóðarinnar er hætt. Gífurlegur hallarekstur er á atvinnuvegunum, sem haldið er á floti með lántökum á lántökur ofan. Peningakerfi þjóðarinnar er í rúst og fjárskortur atvinnuveganna stendur þeim algerlega fyrir þrifum. Allt þetta býður heim hættu á fjöldaatvinnuleysi. Þessar beinhörðu staðreyndir dæma þessar svonefndu efnahagsráðstafanir algerlega haldlausar. Þrátt fyrir miklar fórnir almennings er ástandið eins og að framan er lýst. Auk þess torvelda þessar óréttlátu og haldlausu efnahagsráðstafanir fremur en hitt þá grundvallarstefnubreytingu í heild í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar sem þörf er á. Afstaða okkar sjálfstæðismanna til þessara brbl. er því ljós. Við erum einfaldlega algerlega á móti stefnu eða stefnuleysi ríkisstj. Við viljum að hún segi af sér og ný endurreisnarstefna verði tekin upp af nýrri og sterkri ríkisstj. Nú þegar æðsta stofnun þjóðarinnar er að taka afstöðu til þessa máls er búið að grípa til annarra aðgerða, sem þó eru ekki til meira gagns en svo, að boðuð er brtt. við þetta frv. til að bjarga nokkrum atvinnufyrirtækjum sem hafa stöðvast. Margt í þessum brbl. er nú orðinn hlutur. Við sjálfstæðismenn mótmælum því að alþm. í stjórnarandstöðu sé þannig stillt upp að vegg af ríkisstj. sem ekki hefur starfhæfan þingmeirihluta. Áður en lengra er haldið vil ég, herra forseti, ljúka máli mínu með þeirri þinglegu kröfu að mál þetta komi fyrir hv. fjh.- og viðskn. með þeim rökum sem ég hef áður nefnt, enda lít ég svo á að slíkt tefji í engu endanlega afgreiðslu málsins hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég verð nú fyrst að biðjast afsökunar á því að ég tafðist við að koma til þessa fundar en vona að það komi ekki að sök. Þegar þessi brbl. voru sett, 21. ágúst 1982, lét ríkisstj. frá sér fara yfirlýsingu um hvers vegna lögin væru sett og hvert væri markmiðið með þessari lagasetningu. Í yfirlýsingu ríkisstj. var það talið til ógnvekjandi tíðinda að viðskiptahallinn stefndi í um 3000 millj. kr. á þessu ári og ennfremur var sagt að það væri líklegt að án aðgerða yrði verðbólgan um 75% á næsta ári, eða um það leyti sem ár væri liðið frá því að lögin voru sett, þ.e. í júlí til ágúst n.k. Markmið ríkisstj. var talið samkv. þessari yfirlýsingu af fernum toga eða eins og þar segir: „Aðgerðir ríkisstj. mótast af eftirfarandi fjórum meginmarkmiðum“ og öll hljóma þau göfuglega: „1. Að draga verulega úr viðskiptahalla, þannig að á næstu tveimur árum megi í áföngum ná hallalausum viðskiptum við útlönd. 2. Að treysta undirstöður atvinnulífsins með aðgerðum til að auka framleiðni og framleiðslugetu þjóðarbúsins og tryggja þannig öllum landsmönnum næga atvinnu. 3. Að verja lægstu laun eins og unnt er fyrir þeim samdrætti sem orðið hefur í þjóðartekjum. 4. Að veita viðnám gegn verðbólgu.“ Ég rifja það upp að ríkisstj. sagði að það teldist til alvarlegra tíðinda, og vissulega er það rétt, að verðbólgan um það leyti væri allmikil og hún stefndi í 75% á ári, að viðskiptahallinn stefndi í um 3000 millj. á árinu 1982 og það bæri nauðsyn til að draga úr honum. Þessi lög hafa fengið að halda gildi sínu. En hvert stefnir nú samkv. opinberum gögnum? Viðskiptahallinn stefnir í yfir 3000 millj. á árinu 1983, einhvers staðar á bilinu 3000–5000 millj., meiri viðskiptahalli en það sem varð ríkisstj. tilefni til þess að gripa til aðgerða. Verðbólgan stefnir í 75–81% samkv. nýjum gögnum frá Þjóðhagsstofnun, dags. 17. jan. á þessu ári. Hún stefnir á þær tölur sem ríkisstj. var að vara við og þóttist ætla að komast úr. Samkv. þessari spá verður verðbólguhraðinn 1. febr. n.k. 75%. Samkv. henni verður verðbólguhraðinn í maí kominn upp í 81%. Ef ekkert sérstakt kemur til gæti hugsanlega dregið eitthvað úr verðbólgunni síðari hluta ársins. Á ársgrundvelli eru þessar tölur fyrir maí og ágúst 73–74% samkv. þessari varfærnu spá Þjóðhagsstofnunar. Lögin hafa fengið að halda gildi sínu. Verðbólgan, sem átti að hindra, verður samt. Það verður engu að síður sú 75% verðbólga sein ríkisstj. varaði við. Viðskiptahallinn verður meiri en á árinu 1982. Þannig hefur farið um bæði fyrsta og fjórða markmiðið með þessum aðgerðum. Í öðru lagi sagði að ætti að treysta undirstöður atvinnulífsins svo að allir hefðu fulla atvinnu. Núna eru á þriðja þús. manns atvinnulausir á Íslandi, fleiri en nokkru sinni á undanförnum árum. Fjöldi atvinnufyrirtækja hefur stöðvast og öðrum liggur við stöðvun. Ekki hefur tekist að treysta undirstöður atvinnulífsins samkv. þessu. Þvert á móti stendur atvinnulífið nú mun verr en um langan tíma og atvinnuöryggi er minna en það hefur verið í mörg ár. Þannig fór fyrir þriðja markmiðinu, sem reyndar var talið nr. 2. Þriðja markmiðið, það sem talið var hið þriðja í röðinni, var að verja lægstu laun. Það átti að grípa til sérstakra aðgerða, svonefndra láglaunabóta. Að vísu hefur aðstoðarmaður fjmrh. lýst því yfir, að þetta hafi verið misskilningur, ekki hafi þetta nú verið láglaunabætur, því að auðvitað geti það varla talist svo þegar bæturnar eru síhækkandi með hækkandi launum. Fólks á meðal eru þetta auðvitað kallaðar hálaunabætur. Og óréttlætið í úthlutun þeirra ætti að vera öllum hv. alþm. nægilega kunnugt. Ég kann mörg dæmi um það. Ég kom t.d. á vinnustað í Hafnarfirði fyrir nokkru, þar sem tvær stúlkur sátu hlið við hlið og voru að bera saman bækur sínar. Önnur var gift skipstjóra. Hún hafði fengið láglaunabætur. Hin var einstæð móðir. Hún hafði ekki fengið láglaunabætur, hún hafði ekki nógu háar tekjur til þess, var henni sagt. Þetta er einfalt dæmi um það hvernig það markmið að verja lægstu laun, afkomu þeirra sem verst eru settir, hefur tekist samkv. þessum aðgerðum. Fjögur markmið voru sett upp. Ekkert þeirra hefur staðist. Verðbólgan er jafnmikil og varað var við, viðskiptahallinn meiri en á árinu 1982. Það að verja lægstu laun er framkvæmt með þeim hætti að því hærri tekjur, þeim mun meiri bætur. Og þeir sem lægstar tekjurnar hafa fá auðvitað ekki neitt. Og það að treysta undirstöður atvinnulífsins hefur nú tekist þannig til, að það eru fleiri atvinnulausir á Íslandi núna en um langt árabil, á þriðja þúsund manns og fer að öllum líkindum vaxandi. Flokksstjórn Alþfl. ræddi þessi mál á fundi í gær. Lýsti hún áhyggjum sínum yfir hinu alvarlega ástandi í atvinnumálum og hvatti til þess að stjórnmálaflokkarnir tækju saman höndum um að spyrna gegn þessari þróun og að leitað yrði ráða til þess t.d. með skipun nefndar í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins, sem hefði þetta eina verkefni. Ég skal ekki rekja það nánar, en það er auðvitað mjög alvarlegt mál þegar atvinnuleysi knýr dyra hjá fjölda fólks víðs vegar um land. Þegar þessar ráðstafanir voru kynntar bentum við talsmenn Alþfl. á það að þær mundu ekki koma að haldi. Við bentum á það að ekki yrði langt í næstu gengisfellingu. Hefur það komið í ljós? Já. Það er búið að fella gengið einu sinni enn, næstum því jafnmikið og gert var hinn 21. ágúst. Og skriðan í verðbólgunni; í afkomu atvinnuveganna, í viðskiptahallanum heldur áfram. Þetta kemur okkur ekki á óvart. Eins og til þessa var stofnað var augljóst að þessi ráð mundu ekki koma að haldi. En ríkisstj. og talsmenn hennar máluðu upp gósenland ef þessi lög fengju að halda gildi sínu. Það átti að vera yfirgengilegt ábyrgðarleysi að hrópa ekki húrra fyrir því hvers konar fínheitaaðgerðir hér væri um að ræða. En nú tala staðreyndirnar sínu máli: í viðskiptahalla, í verðbólgu, í atvinnuleysi og í því hvernig ríkisstj. fór að því að verja þá lægst launuðu. Staðreyndin er vitaskuld sú, að þetta eru gamalkunn ráð. Þær ráðstafanir sem í þessu frv. felast eru nákvæmlega eins og þær sem menn hafa verið að reyna á fjölmörgum undanförnum árum. Þetta er einhliða ákvörðun ríkisstj. um lækkun launa og skattahækkun og einhver tilfærsla á fjármunum í kjölfar gengisfellingar. En fyrst og fremst er þetta launalækkun. Ef við lítum yfir árangurinn af aðgerðum liðinna ára, þá sjáum við að hann er harla lítill. Hann getur ekki talist mikill þegar útkoman er 60, 70, 80% verðbólga. Það sem er sannleikurinn í þessu máli - og það sem er harðast í þessu máli er það, að þessar stöðugu bráðabirgðalausnir hafa hindrað það að menn kæmust til almennilegra verka. Þær hafa hindrað það að nokkur raunveruleg stefnubreyting ætti sér stað í stjórn efnahagsmála. Og þannig hefur einnig farið nú. Þessar aðgerðir, ef aðgerðir skyldi kalla, hafa þegar runnið út í sandinn eins og við Alþfl.-menn bentum á. Við höfum ítrekað sagt það á undanförnum árum, Alþfl.-menn, að aðgerðir af þessu tagi væru gersamlega þýðingarlausar, þessi braut væri löngu runnin á enda. Það að hjakka í fari þessara bráðabirgðalausna gengi ekki og það hefur margsannast. Þess vegna er meginatriðið að menn láti þessu lokið, láti aðgerðum af þessu tagi lokið og stígi í þeirra stað fyrsta skrefið í átt til gerbreyttrar stefnu og stjórnunar í efnahagsmálum þjóðarinnar. Ég skal rekja nokkur atriði varðandi það mál, atriði sem sumra hverra væri þegar hægt að grípa til. Við höfum bent á það að með breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt væri hægt að koma á afkomutryggingu fyrir þá sem verst eru settir. Í öðru lagi, með breytingum á lögum um Framleiðsluráð landbúnaðarins ætti að stíga fyrsta skrefið í afnámi útflutningsbóta, en veita í staðinn tímabundinn framleiðslu- og framleiðnistyrk til að styrkja nýjar og ábatasamar búgreinar. Við höfum talað fyrir daufum eyrum, allt frá því að þessi ríkisstj. komst til valda, gegn því að skipastóllinn væri sífellt stækkaður og það væri gegndarlaus innflutningur á fiskiskipum. Ríkisstj. hefur víst tekið við sér í því máli, að vísu ekki með lagasetningu, eins og hefði verið eðlilegt og rétt og við Alþfl.-menn fluttum hér till. um. En ég ætla að vona að hún hafi staðið við það heit sitt, að skrúfa fyrir þennan straum. Skaðinn hefur þegar átt sér stað. Verulegan hluta af okkar vanda má rekja til þess innflutningsstraums á fiskiskipum sem ríkisstj. setti í gang. Það ætti þegar að setja lög um hvernig með slíkt mál skyldi fara. Við höfum líka lagt til að kosin yrði nefnd á vegum Alþingis til þess að gera, í samráði við sjómenn og útvegsmenn, tillögur um veiðileyfastjórn á fiskveiðum, þannig að full og hagkvæm nýting fáist á íslenskum fiskimiðum og hagstæðustu útgerðarstaðirnir fái að njóta sín. Það stjórnkerfi sem við notumst við í fiskveiðunum hefur gengið sér til húðar. Það virðist ekki geta gengið upp öllu lengur. Þá er nauðsynlegt að aðrar stjórnunaraðferðir verði skoðaðar með opnum augum og á hlutlausan hátt, þannig að menn standi ekki ráðþrota frammi fyrir því að taka ákvörðun um það hvernig eigi að stjórna fiskveiðum við Íslandsstrendur, heldur hafi kynnt sér í staðinn kosti og galla þeirra aðferða sem farið er að tileinka sér, m.a. hjá okkar mestu samkeppnisþjóð, Kanadamönnum. Við höfum sagt í fimmta tagi: Allt sparifé á að vera verðtryggt, og við höfum flutt um það tillögur á Alþingi, til þess að tryggja það að sparifjáreigendur séu ekki hlunnfarnir, til þess að tryggja það að þegar þeir leggja fé sitt inn í banka, þá skili bankinn þeim sömu verðmætum til baka en ekki minni verðmætum þegar þeir ætta að taka peningana út. Með því mundi skapast á ný meira framboð af lánsfé af innlendum toga. Með því mundi draga úr viðskiptahalla. En jafnframt er vitaskuld nauðsynlegt, eins og við höfum líka flutt frv. um, í fyrsta lagi að lánskjaravísitala fái ekki að virka með þeim hætti að greiðslubyrði venjulegs fólks af lánum fari langt fram úr kaupgjaldsþróun, heldur að greiðslubyrðin takmarkist við kaupgjaldsþróun, svo sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur flutt frv. um, og í annan stað - og það er þá 6. liðurinn sem ég tel upp sem lið í efnahagsaðgerðum - að gert verði átak til þess að auka lán til unga fólksins sem þarf að eignast húsnæði. Um það höfum við líka flutt frv., bæði á þessu þingi og áður, um sérstök viðbótarlán úr bankakerfinu til langs tíma til allra þeirra sem fá húsnæðisstjórnarlán. Það mun líka reynast nauðsynlegt - og það skal vera 7. atriðið í þessari upptalningu - að á næstu þremur árum verði ný erlend lán takmörkuð við skuldbreytingar og erlenda kostnaðarþætti arðbærra framkvæmda, en erlendar lántökur til hallærisrekstrar og til þess að standa undir ríkisrekstri og ríkisútgjöldum verði bannaðar. Með aðgerðum af þessu tagi telur Alþfl. að megi stíga fyrsta skrefið í átt til kerfisbreytingar í efnahagsmálum og breyttra stjórnarhátta. Síðan þarf að fylgja uppstokkun af svipuðu tagi og átti sér stað í íslensku efnahagslífi á árunum 1959–1960, kaflaskil. Í þeim kaflaskilum verður að felast það að menn séu ábyrgir gerða sinna, að bakreikningum verði ekki í sífellu vísað á ríkið og þaðan á skattborgarana, að verðlagsákvarðanir séu ekki teknar með tilliti til þess að þeim verði ævinlega vísað áfram í kerfinu og þær endi hjá neytendum, heldur að hver og einn sé ábyrgur, hvort heldur það eru einstaklingar, atvinnurekendur, samtök þessara aðila, sveitarfélögin eða ríkið sjálft. Í þeirri uppstokkun verður líka að felast endurskoðun á verðlagningarkerfinu á landbúnaðarafurðum og að því er varðar fiskverð. Hvor tveggja þessi kerfi hafa gengið sér til húðar. Aðstæður hafa gerbreyst frá því að þessi ákvæði voru sett á sínum tíma og það mun reynast nauðsynlegt að stokka þessa þætti upp, taka upp nýjar aðferðir við þessar verðlagsákvarðanir. Herra forseti. Það frv. til l. til staðfestingar á brbl. sem hér liggur fyrir gerir einungis ráð fyrir kaupskerðingu hjá launafólki. Slík ráðstöfun er ósanngjörn og það hefur þegar sýnt sig að hún mun ekki skila árangri. Ekkert þeirra markmiða sem ríkisstj. setti sér hefur náðst, ekkert, ekki eitt einasta. Alþfl. er andvígur þessu frv. og þm. Alþfl. munu greiða atkv. gegn 1. gr. þess.



Svo hafði verið ráð fyrir gert á fundi formanna þingflokka og forseta áðan, að að loknum framsöguræðum meiri hl. og beggja minni hl. hv. fjh.- og viðskn. yrði gefið kaffihlé. Það mun nú verða gert. Þá óskuðu menn eftir því að fá um leið nokkurt þingflokksfundahlé. Nú hefur þess verið farið á leit af talsmanni þingflokks Sjálfstfl. að þetta mál gangi nú til nefndar, þ.e. nú í miðri 2. umr., en auðvitað er 3. umr. einnig eftir í þessu máli. Ég vil aðeins taka það fram áður en ég fresta nú fundi að ég óska eindregið eftir því, að það kaffihlé sem nú verður gefið verði nýtt til þess að menn geti staðið að fullu við það samkomulag sem gert var í gær um afgreiðslu þessa máls, og þá kannað hvaða leiðir væri unnt að fara til að verða að einhverju við þeirri ósk sem hér hefur fram komið. En ég tek það fram að í gær var gert um það samkomulag milli allra forseta og formanna þingflokka að þetta mál færi hér í gegn í dag, bæði 2. og 3. umr. Ég óska sem sagt eftir því að þetta fundahlé verði nýtt til þess að menn beri saman bækur sínar um það samkomulag sem gert var. Ég mælist til af eðlilegum ástæðum að við það samkomulag verði staðið, miðað við þá góðu vinnureglu sem við höfum haft hér í hv. deild um það með hvaða hætti við afgreiddum mál.



Herra forseti. Það er aðeins í tilefni af því að hæstv. forseti sagði að gert hefði verið samkomulag í gær á þann veg, að það samræmdist ekki því að málinu væri vísað núna til nefndar. Ég hafði heyrt þetta áður. Ég ræddi við formann þingflokks Sjálfstfl. og hann tjáði mér að það hefði verið rætt um framkvæmd þessa máls, en að það sem um hefði verið talað væri ekki þess eðlis að það væri hægt að skilja sem samkomulag sem útilokaði að málið færi í nefnd.



Herra forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt var þetta mál á dagskrá þessarar hv. deildar í gær. Á fundi formanna þingflokka og forseta þingsins var hins vegar ákveðið að taka málið ekki til umr. í gær, þótt það hefði verið ætlunin, og verða við óskum sem fram komu um fundi í þingflokkum þá og reyndar ýmsa aðra fundi, sem menn þurftu að sitja, og taka jafnframt tillit til ýmissa annarra atriða sem við þurfum að hafa í huga á þessum tímum sem nú eru. Þess vegna varð það niðurstaða okkar, formanna þingflokka og forseta þingsins, að eðlilegt og nauðsynlegt væri að geta gert vinnusamkomulag um meðferð mála á þessum fundum. Ef störfin hér í þinginu eiga að geta gengið með greiðum og eðlilegum hætti, þá er nauðsynlegt að menn hafi vettvang sem þennan til að taka ákvarðanir af þessu tagi. Nú má segja að þegar eitthvað nýtt kemur upp í meðferð mála, þá getur verið ástæða til að taka slíkt til endurskoðunar, en það hefur ekki gerst hér og nú. Þetta mál á eftir að fara til Nd., á eftir að fjalla um það þar í nefnd. Ég veit að vísu að hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson ber manna mest virðingu fyrir þessari hv. deild og telur það enga afsökun fyrir meðferð mála í þessari hv. deild að mál eigi eftir að fara fyrir Nd. Ég veit því að röksemd af því tagi á ekki mikinn hljómgrunn hjá hv. þm. Þorv. Garðari Kristjánssyni á grundvelli þeirrar almennu virðingar sem hann ber fyrir þessari hv. deild. Það getur vel komið til álita að halda fund í fjh.- og viðskn. þessarar deildar í dag. Ég skal ekkert leggjast gegn því að halda slíkan fund, ef það er þá tryggt að það hafi ekki áhrif á þá vinnuniðurstöðu, sem ég tel að hafi verið samkomulag formanna þingflokka og forseta í gær, að málið yrði afgreitt frá deildinni í dag. Við gætum þá þurft að halda hér fundi í kvöld í deildinni, og það er allt í lagi. Ef óskin um fund hér er þannig til komin að menn vilja eingöngu fá einhvern stuttan tíma til að skoða einhverja afmarkaða þætti, þá er sjálfsagt að verða við því. En ef óskin er til komin vegna þess að menn ætli að fara að taka upp einhverja veigamikla þætti í málinu á nýjan leik, þá er mér nú ekki alveg ljóst hvaða þættir það eru né heldur hvað menn eru þá með í huga. Ég vil þess vegna taka undir orð hæstv. forseta um það að nauðsynlegt væri að menn notuðu þetta hlé núna til þess að ræða saman um það atriði. Mér hefði hins vegar fundist eðlitegra að ljúka 2. umr. og ræða þá möguleikana á nefndarfundum milli 2. og 3. umr. Óskin er hins vegar um það að gera hlé á umr. núna og ræða þessi mál, og ég er fyllilega reiðubúinn til þess að skoða það, en minni hins vegar mjög eindregið á þetta vinnusamkomulag frá því í gær. Ef þingið á að geta verið sæmilega farsæll vinnustaður, þá bið ég menn um að fara ekki að taka slíka niðurstöðu upp að nýju, nema ærnar ástæður séu til, sem ég held að sé ekki í þessu tilviki.



Út af þeim umr. sem hér hafa farið fram, þá vildi ég óska þess að menn takmörkuðu mjög mál sitt núna. Ég mun gefa að sjálfsögðu hv. 5. landsk. þm. orðið, en ég vil aðeins taka það fram út af orðum hv. 4. þm. Vestf. að ég taldi þarna ekki um ósamrýmanlega hluti að ræða, því að ég sagðist óska eftir því að í kaffihléi, sem nú yrði gefið, yrði kannað vandlega hvernig unnt yrði að standa að fullu við samkomulagið frá í gær og jafnframt því að koma til móts við þær óskir sem fram hefðu komið um nefndarfundi. Ég tók það mjög skýrt fram. Ég óska þess vegna eftir því að við tefjum okkur ekki mikið á umr. um þetta nú, heldur nýtum tímann þeim mun betur í kaffihléinu til þess að komast þar að niðurstöðu um framhald málsins. En ég óska mjög eindregið eftir því vitanlega, að við höldum hér fram 2. umr. málsins og tökum síðan afstöðu varðandi það þar. Það teldi ég miklu eðlilegra.



Herra forseti. Það er síður en svo að við sjálfstæðismenn viljum eitthvað tefja þinghald og framgang þessa máls. Við viljum gjarnan að það haldi áfram sína eðlilegu leið í þinginu. En það er fyrir margra hluta sakir sem við höfum farið fram á það að málinu yrði aftur vísað til nefndar. Við gátum þess í lok okkar nál. fyrir jól, að svo kynni að fara að við teldum nauðsynlegt að flytja einhverjar brtt. og skila framhaldsáliti. Þar segir orðrétt með leyfi forseta: „Frestun sú, sem ákveðin hefur verið á afgreiðslu þessara mála, kann að leiða til þess að við undirritaðir gefum út framhaldsnál., ef mál þessi skýrast og verða tekin fyrir á ný, áður en öll áhrif brbl. eru fram komin, og þá flytja brtt. í samræmi við það ástand sem þá kann að hafa skapast af óstjórninni og virðingarleysinu fyrir Alþingi Íslendinga.“ Síðan hafa ýmsir hlutir gerst. T.d. hefur það komið í ljós að láglaunabæturnar, framkvæmd þeirra er með þeim ósköpum að varla verður við það unað að slíkar reglur verði látnar gilda við áframhaldandi greiðslur láglaunabóta. Þess vegna væri fullt tilefni til þess að athuga það mál í nefnd, þó að það hefði kannske tekið lengri tíma en einn eftirmiðdag, en það er kannske ekki aðalástæðan til þess að við óskum núna eftir því að þessi frestur verði gefinn og málinu vísað aftur til nefndar, heldur er ástæðan sú, að hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir í sjónvarpi í fyrrakvöld, að af ríkisstj. hálfu mundi verða flutt mjög veigamikil brtt. við þetta frv. Ég tel fyrir mína parta algerlega óviðunandi vinnubrögð að ætla að afgreiða málið hér, tveim dögum eftir að hæstv. sjútvrh. gefur þessa yfirlýsingu á almennum vettvangi, án þess svo mikið sem að við fáum að sjá þessa brtt. Það er þess vegna ósk mín, og ég flyt hana til þess að reyna að greiða fyrir framgangi málsins, að hæstv. sjútvrh. verði hér og nú kallaður hingað inn í deildina, svo að ég geti spurt hann að því hvort hann geti upplýst okkur um þessa brtt. og lagt hana hér fram okkur til sýnis, eða lofað okkur að skoða hana núna í kaffihléinu, sem á að gefa. Það kynni að leiða til þess að málin skýrðust, ef hæstv. forseti vildi verða við þeirri ósk minni, að hæstv. sjútvrh. gæti komið hér inn og gert okkur grein fyrir þeirri brtt. sem hann hefur boðað alþjóð.

Ég vildi aðeins taka það fram vegna þessarar óskar að ég veit að í Nd. standa einmitt nú yfir umr. um mál hæstv. sjútvrh. Það er ábyggilega mjög erfitt að ná honum núna, en að loknu kaffihléi væri það hægt.

Þetta mundi sjálfsagt ekki taka nema eina mínútu, bara spyrja hann að þessu.

Það er sjálfsagt, en ég þykist vita að hann sé bundinn við umr. í Nd. Ég skal láta athuga hvort það er unnt. Ég vildi hins vegar biðja menn mjög eindregið að takmarka hér umr. fyrir það kaffihlé, sem við gerum nú af því að það gefast næg tækifæri á eftir.

Ég tek það alveg til greina. Ég ætla mjög að takmarka þessa umr. Ég hef verið eins stuttorður og unnt hefur verið. Ég er aðeins að óska eftir því að okkur gefist kostur á að greiða fyrir því að málið upplýsist, þannig að þetta samkomulag, sem ég veit náttúrlega ekki nákvæmlega hvernig var orðað, geti þá staðið efnislega eins og því hefur verið lýst hér af hæstv. forseta og hv. þingflokksformanni Alþb. Ég er að reyna að greiða fyrir framgangi málsins með því að fá þetta upplýst. Það hlýtur hver einasti maður að vera sammála mér um það að eðlilegt sé, þegar hæstv. sjútvrh. hefur í fjölmiðli, öflugasta fjölmiðli landsins, skýrt frá því að flutt verði brtt. við þetta frv. af ríkisstj. hálfu, að við fáum að sjá hana. 

Nei.

Hann upplýsir að hann hafi ekki áhuga á að sjá hana.

Engan sérstakan.

Nei, hefur kannske enginn séð hana úr stjórnarliðinu?

Ég hef ekki séð hana.

Formaður þingflokks Alþb. upplýsir það hér, það er rétt að undirstrika það, að hann hafi ekki séð till.

Hann hafði ekki áhuga fyrir að sjá hana.

og hafði ekki áhuga fyrir að sjá hana. Hann upplýsir að hann hafi ekki séð till. og þá hafa væntanlega ekki aðrir þm. Alþb. séð hana. En sjútvrh. sagði umbúðalaust og fyrirvaralaust að ríkisstj. mundi flytja þessa till. Þetta undirstrikar enn einu sinni hver vinnubrögð eru viðhöfð í þessu stjórnarliði. Ég held að það ætti að fara að líta svolítið í eigin barm, sjá hvernig þeir allir vinna hver um sig.

Vegna beiðni hv. 5. landsk. þm. hef ég óskað eftir því við hæstv. sjútvrh. að hann kæmi hér núna. Hann kveðst hins vegar algerlega bundinn af umr. í Nd. En við munum þá leita eftir því, ég skal reyna að tryggja það, að það verði gert strax á eftir.

Má ég bera fram aðra ósk? Annaðhvort hæstv. utanrrh. eða hæstv. viðskrh. upplýsi það hér hvort þeir viti um efni þessarar till. og geti sýnt okkur hana. T.d. hæstv. viðskrh. sem nú gengur hér inn. Ég óska eftir því að fá að vita efni þeirrar brtt., sem hæstv. sjútvrh. hefur boðað. Það hefur verið upplýst að formaður þingflokks Alþb. veit ekkert um þessa till. og þá náttúrlega enn síður aðrir þm. Alþb. og þaðan af síður við í stjórnarandstöðu. Kannske hæstv. viðskrh. geti sýnt okkur þessa till., sem ríkisstj. ætlar að flytja samkv. orðum sjútvrh., en stjórnarflokkarnir vita ekki um og þá náttúrlega ekki stjórnarandstæðingar. Ég ber þá ósk fram til hæstv. viðskrh. að hann leitist við að svara þessu, þar sem mér skilst að hæstv. sjútvrh. hafi öðrum hnöppum að hneppa en að sýna þessari deild þessa till.



Herra forseti. Ég tel nú eðlilegt í sambandi við ósk hv. þm. að n. komi saman og sjútvrh. verði þá kvaddur þangað og geri grein fyrir því sem hér er verið að spyrja um. Ég tel það langeðlilegast og fellst alveg á þá uppástungu hæstv. forseta, að n. komi saman núna í hléinu og þetta mál verði athugað þar.



Herra forseti. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson er það kunnugur þeim starfsháttum sem ég hef reynt að tíðka sem formaður í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, að komi fram veigamikil brtt. frá ríkisstj. við þetta frv., þá mun ég að sjálfsögðu fjalla um þá brtt. í n. Ég hef ekki séð neina slíka brtt. Ég hef heyrt einhvern orðróm um það að sjútvrh. hafi lýst einhverju slíku yfir. Hún hefur ekki birst hér sem þskj., en ef það kynni að gerast, þá hljótum við að fjalla um það. Svo er fyrir að þakka að lög um þingsköp eru þannig, að það er ekki hægt að breyta þessu frv. nema um það sé fjallað hér í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég vil aðeins taka fram í tilefni af því sem hæstv. forseti sagði viðvíkjandi því sem ég hef áður sagt, að ég stóð hér ekki upp áðan vegna þess að ég óttaðist það á einn eða annan hátt að hæstv. forseti mundi ekki gera það sem í hans valdi stæði til að afgreiðsla þessa máls gæti farið fram með sem eðlilegustum hætti. Ég stóð aðeins upp til þess að gefa þær upplýsingar að einn þeirra manna sem gerðu samkomulag í gær vegna þessa máls liti svo á, að það samkomulag væri á þann veg að það útilokaði ekki að málinu yrði nú vísað til nefndar. Þetta er álit formanns þingflokks Sjálfstfl. Í tilefni af því sem hæstv. viðskrh. sagði, að hæstv. forseti hefði gert ráð fyrir að það væri fundur nefndarinnar nú í kaffihléi, vil ég segja að ég skildi ekki hæstv. forseta á þann veg. Ég skildi hæstv. forseta á þann veg að kaffihléið væri notað til þess að menn gætu borið saman ráð sín um það m.a. hvenær yrði fundur í fjh.og viðskn.



Ég vil taka það fram að með mínum orðum áðan átti ég auðvitað við það að þetta kaffihlé yrði nýtt til hins ýtrasta. Vitanlega geta menn borið saman bækur sínar í þingnefnd eins og á annan hátt. Það er ekkert því til fyrirstöðu. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég hefði að vísu getað greint frá því sem ég mun greina hér frá undir umr. um dagskrárefnið, en það er líka í lagi að gera það með þeim hætti sem forseti hefur hér tilkynnt. Við komum saman í fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Þar greindi ég frá því, sem ég vil hér einnig skýra hv. deild frá, að ég átti fund með hæstv. sjútvrh. og á þeim fundi kom fram að hann mun ekki flytja brtt. hér við þetta frv. Það tjáði ég hv. nefnd og tjái nú hér hv. deild. Það er hins vegar ljóst að samkv. þingsköpum geta menn flutt brtt. við þetta mál síðar í Nd. þó að ég sé ekki að gera því skóna hér að svo verði gert. En ég minni hins vegar á að verði það gert, og verði brtt. samþykkt og verði frv. samþykkt, kemur það hingað aftur. Það er því alveg ljóst að hvernig svo sem þau mál æxlast, eftir að málið er héðan farið, þá mun brtt., komi hún fram og verði hún samþykkt, koma hingað aftur. Þetta tel ég að liggi þess vegna ljóst fyrir. Ég hef komið þessu hér á framfæri í framhaldi af fundi n. og fundi sem ég átti með hæstv. sjútvrh. Ég vil einnig skýra hv. deild frá því að það hefur orðið að samkomulagi í hv. fjh.- og viðskn. að við munum óska eftir því, og ég mun tryggja að við þeirri ósk verði orðið, að fá að fylgjast með störfum hv. fjh.og viðskn. Nd., þegar hún tekur málið til meðferðar, ef þar koma fram nýir efnisþættir. Sú ósk kom fram í n. og hún var samþykkt af nm. öllum. Við munum þar viðhafa þau vinnubrögð og teljum að þar með höfum við tækifæri til þess að skoða nánar þau mál sem menn vilja athuga hér á síðari stigum. Ég fagna því að þetta hefur orðið niðurstaða málsins, tel að það hafi skýrt mjög vinnubrögð okkar við málið hér og einnig á næstunni. Ég get vel skilið þá ósk sem kom hér fram fyrr í dag. Það var að mörgu leyti eðlilegt að sú ósk og fsp. kæmi fram. Við höfum gefið okkur tíma hér í fundarhléi til þess að fjalla um það og ég tel að málið liggi nú ljóst fyrir.



Ég vil taka það fram út af orðum hv. 11. þm. Reykv. að ég tók það svo að hann væri að óska eftir umr. um þingsköp en ekki málið sjálft. Hins vegar teldi ég eðlilegast að umr. gæti nú farið í þann farveg að við tækjum dagskrármálið upp að nýju og hefðum áframhaldandi umr. um það.



Herra forseti. Það er auðvitað rétt, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, formaður fjh.- og viðskn., sagði, að hann flutti okkur þau boð hæstv. sjútvrh. að hann mundi ekki leggja fram neinar brtt. hér við þessa umr. eða yfirleitt í þessari hv. deild, ég skildi það svo, þó að hann hefði greint frá því í fyrrakvöld í sjónvarpi að slík brtt. yrði flutt af ríkisstj. hálfu. Mér finnst það nú í fyrsta lagi óviðkunnanlegt að ráðh. skyldi ekki flytja okkur þessi boð sjálfur, koma á fund n. eins og óskað hafði verið eftir að till. hæstv. viðskrh. Ég skildi það svo, að hann hefði talið það sjálfsagt að sjútvrh. kæmi á fund n. Hann sýndi okkur ekki þá virðingu að koma sjálfur, en boðin voru flutt, því er ekki að neita. En ég vil fara fram á það við forseta að hann geri nú aftur tilraun til að fá hæstv. sjútvrh. hingað, svo að hann geti sjálfur greint okkur frá því, í deildinni og í heyranda hljóði, hvað hann hyggst fyrir. Hvort það hafi bara verið blaður, sem hann sagði í sjónvarpið fyrir tveimur dögum, eða hvort hv. Ed. sé eitthvað svo miklu virðingarminni en Nd. að okkur eigi að sniðganga en málin eigi þar eingöngu að ræða. Það er ósk mín að gerð verði önnur tilraun til að fá hæstv. sjútvrh. hér á fundinn.

Má ég upplýsa úr sæti mínu að ástæðan fyrir því að ráðh. gat ekki komið var að hann var að stjórna fundi þm. Framsfl.?

Já, ég mun að sjálfsögðu verða við þessari ósk hv. 5. landsk. þm., hef óskað eftir því við skrifara að hann gangi á fund hæstv. ráðh., þannig að hann megi til hans beina máli sínu.

Ég get kannske notað tímann á meðan til að greina hæstv. forseta frá því, að við þm. Sjálfstfl. hér í deild hyggjumst ekki tefja þetta mál neitt. Úr því að svo var lítið á, að þetta samkomulag í gær þýddi það að málið ætti hér að klárast, þá verða stjórnarsinnar sjálfsagt að gera það og munu sjálfsagt gera. En auðvitað tökum við ekki þátt í því-og þó getum við kannske hjálpað til að greiða fyrir því, af því að það vantar hér þm., að málið fái að klárast hér við 2. umr. og sjáum svo til hvað gerist við 3. umr.

Ég hef gert þær ráðstafanir sem hefur verið óskað eftir við mig og fæ þau skilaboð frá hæstv. ráðh. að hann sé mjög bundinn í umr. um sitt mál í Nd. Ég hef óskað eftir því sérstaklega í annað skipti að hæstv. ráðh. kæmi hér. g geri mér alveg ljóst að hann er bundinn í þeim umr. sem þar eru, en hafði gert mér von um að hann tefðist ekki tengi hér hjá okkur við þessar umr. Nú vildi ég aðeins beina því til hv. þm. hvort hann héldi fast við þessa ósk, þar eð ég hef gert allt sem í mínu valdi stendur, tel ég til þess að ná hæstv. sjútvrh., en það virðist ganga allerfiðlega.

Ég efast ekki um að forseti hafi gert það sem í hans valdi hefur staðið til að fá upplýsingar um gang þessara mála. Ég harma það að sjálfsögðu að hæstv. sjútvrh. skuli ekki geta fundið sér eina eða tvær mínútur til þess að koma á fund annaðhvort í fjh.- og viðskn. eða þá, sem hann helst ætti að gera, koma hér á fund og skýra í heyranda hljóði frá fyrirætlunum sínum, en við þetta verður sjálfsagt að una. Ég á ekki von á því að þýði neitt fyrir mig að biðja t.d. hæstv. forsrh. að greina frá því hvernig ríkisstj. hafi höndlað þetta mál og hvort sjútvrh. hafi skýrt rétt frá í sjónvarpinu og hvenær þessi till. muni koma fram - eða hvort hún yfirleitt muni koma fram. Ég geri ekki ráð fyrir því að hæstv. forsrh. virði mig eða aðra þm. svars í því efni. Þess vegna ætla ég ekkert að vera að spyrja hann.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við ósk hv. þm. um að gefa upplýsingar. Það sem hæstv. sjútvrh. minntist á í fjölmiðlum, sjónvarpinu var það víst, í fyrradag var það að Seðlabankinn hefur reiknað út að nýju hver gengismunurinn vegna gengisbreytingar í ágústmánuði muni verða. Þessir nýju útreikningar Seðlabankans benda til þess að gengismunurinn muni verða töluvert meiri en Seðlabankinn áætlaði þá. Þegar þetta mál er fullkannað geri ég ráð fyrir að þurfi að flytja brtt. við frv. og hæstv. sjútvrh. hefur þá gert ráð fyrir að ef það liggur fyrir endanlega við þessa útreikninga að breyta þurfi tölum í þessu frv. eða brbl., þá verði till. um það flutt í Nd. Ef sú breyting verður samþykkt þar, þá kemur málið að sjálfsögðu aftur hingað til þessarar hv. deildar.



Herra forseti. Vegna þess að það hefur komið til tals hér í umræðum manna að sjútvrh. gat ekki komið því við að sækja fund í fjh.og viðskn., þá vil ég aðeins árétta það, sem raunar hefur komið hér fram áður, að hann var á fundi í framkvæmdastjórn Framsfl., sem var ákveðinn kl. 4, stjórnaði þar fundi út af þýðingarmiklu máli og gat að sjálfsögðu ekki vikið þaðan. Síðan eru umr. um frv., sem hann talaði fyrir eins og hv. þdm. vita, í Nd. Ég held að það sé nú ekki forsvaranlegt að óska eftir því, ekki eðlilegt að ætlast til þess að hæstv. ráðh. geti vikið þaðan. Ég heyrði ekki betur áðan en það væri verið að deila á hann og ríkisstj. Hann verður náttúrlega að vera til andsvara í Nd. og þess vegna var ekki eðlilegt að hann gæti vikið þaðan til þess að mæta annars staðar á meðan málið var til umr. þar. Ég hef tilhneigingu til þess, eftir að þær upplýsingar hafa komið fram sem hæstv. forsrh. gaf hér áðan, að beina því til sjálfstæðismanna að þeir standi við það samkomulag sem gert var í gær með hefðbundnum hætti. Það er afskaplega nauðsynlegt að mínu mati að þegar samkomulag er gert um meðferð mála, eins og hér hefur verið gert, þá sé staðið við það, þó að ég geti skilið það að þeir óski eftir upplýsingum. Þeir hafa fengið nokkrar upplýsingar um málið. Það er ekki ennþá á því stigi að ráðh. sé fær um að gera tillögur, eins og kom fram hjá hæstv. forsrh. Eftir þessar upplýsingar finnst mér eðlilegt að beina því til hv. þm. Sjálfstfl. að áfram verði haldið með málið eins og um var samið og talað hér í gær.



Út af orðum hæstv. viðskrh. vil ég aðeins taka það fram að ég þóttist heyra það glögglega á máli hv. 5. landsk. þm. áðan að það væri vilji hans og hans flokksmanna að standa að fullu við það samkomulag.



Herra forseti. Það fór eins og mig grunaði, að það væri tilgangslítið að bera fram spurningar til hæstv. forsrh. Ég spurði hann um það hvernig þetta mál stæði í ríkisstj., hvernig þar hefði verið um það fjallað og hvort till. kæmi fram. Hann sagði hér, eins og þið heyrðuð, hv. þm., „geri ég ráð fyrir að þurfa að flytja“ o.s.frv. Þau voru nú ekki skýr svörin úr þeirri áttinni fremur en fyrri daginn. Hæstv. viðskrh. sagði hins vegar að ráðh. væri ekki fær um það eins og stæði að gera tillögurnar. Hann boðaði þessar till. í sjónvarpi og ég skildi hann svo að hann væri búinn að gera upp hug sinn í því og mundi flytja slíkar till. Þetta er sem sagt allt á sömu bókina lært. Það sem var allt í lagi með í fyrradag er stöðvað nú vegna þess að hvergi er samkomulag eða samstaða um eitt eða neitt í þessari ríkisstj., sem auðvitað á að segja af sér, sjá sóma sinn í því. En það er athyglisvert að þessi ríkisstj. fæst aldrei til að segja af sér. Hún getur hugsað sér að rjúfa þing til þess að styrkja sinn meiri hluta, til þess að halda þessu áfram eftir kosningar, þessum ósköpum. Því fer fólk nú bráðum að átta sig á, að það er ekki meiningin að rjúfa neitt þing til að gefa rúm til þess að mynda heiðarlega og heilbrigða ríkisstj. heldur til að framlengja líf þessarar óskapa ríkisstj., sem er áreiðanlega sú allra versta á öldinni, frá heimastjórn. Það held ég að menn séu nú yfirleitt að verða nokkuð sammála um. En það er rétt hjá forseta að við ætlum ekki að hindra hér mál - og jafnvel að lána atkvæði stjórninni í nauðum til að klára 2. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að hann gerði hér hlé á fundum til þess að gera það kleift að fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar kæmi saman til að fjalla um þau atriði, sem ég benti á að væru lausir endar í, og raunar miklu fleiri en þau atriði sem ég minnti hér á áðan. Ég vil vekja athygli á því, að það er rekið mjög hart eftir því að þetta mál verði afgreitt frá hv. deild í dag, og um það var gert samkomulag að mér skilst. Við það samkomulag stöndum við sjálfstæðismenn eins og jafnan þegar við gerum slíkt. En á sama tíma er bæði tilkynnt í fjölmiðlum og af hæstv. forsrh. hér að til umræðu sé í ríkisstj. að gera brtt. við þetta frv. allveigamikla brtt., og það eigi fyrst að gera í Nd. Á þessu vakti ég athygli, að við mundum ekki vinna neinn tíma á þessu offorsi hér. Það væri miklu skynsamlegra að athuga þá þessa till. í n. Auk þess hefur verið viðurkennt hér beint og óbeint að önnur atriði, eins og t.d. skilgreining þessara laga á því hvað skuli teljast láglaunafólk, eru algerlega óupplýst í þessari deild, hvernig þetta sé skilgreint í framkvæmd. Það hefur orðið samkomulag um að við fylgjumst með því máli í Nd. Það verður sjálfsagt rætt þar. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta mál. Ég ætla aðeins að ítreka þá afstöðu okkar sjálfstæðismanna í stjórnarandstöðu að við höfum verið andvígir þessu máli frá upphafi. Við teljum þessar ráðstafanir haldlitlar eða haldlausar. Við teljum að það þurfi að taka hér upp alveg gerbreytta stefnu, nýja efnahagsstefnu til endurreisnar atvinnu- og efnahagslífinu. Við erum sérstaklega andvíg því að leggja nýja skatta á um leið og slík löggjöf um kjaraskerðingu er sett. Við teljum að ríkissjóður eigi að ganga á undan og herða sultarólina ekkert síður en almenningur þegar þannig er ástatt í þjóðfélaginu eins og nú. Við höfum verið algerlega andvíg þessum málatilbúnaði öllum og gagnrýnt hann á marga lund. Mér finnst þessi vinnubrögð - eins og fram hefur komið hér í dag - mjög svo óþingleg. Afstaða okkar hefur verið skýr. Við munum greiða atkv. gegn 1. gr. frv. og vörugjaldinu. Það stendur svo á, að mér skilst, þar eð ýmsir þm. eru fjarverandi, að svo getur farið að við þurfum að greiða atkv. gegn fleiri greinum af tæknilegum ástæðum. Það er þetta tvennt, sem ég vil sérstaklega taka fram að við munum öll greiða atkv. gegn, og gegn frv. við lokaafgreiðslu þess.