Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjárveitinganefndar (Eggert Pálsson) Eins og háttv. deildarmenn sjá, liggja hjer ekki fyrir neinar brtt., hvorki frá fjárveitinganefnd nje einstökum mönnum. Bendir þetta í þá átt, að frv. muni ætlað að ganga fram, eins og það liggur fyrir. Veit jeg það þó, hvað fjárveitinganefnd snertir, að það er ekki af því, að hún sje ánægð með frv. Ef litið er á útkomurnar sjest, að háttv.Nd. hefir tekist það á þessum stutta tíma, sem hún hafði málið síðast til meðferðar, að hækka gjöldin um 173 þús. og 200 kr. að því er mjer telst til. Reyndar verður tekjuafgangurinn líka miklu hærri hjá Nd. en hjer, en það stafar ekki af sparnaði hennar, heldur af því, að hún hefir hækkað tekjuáætlunina um 500 þús. kr. Eftir þessari útreið frv. í Nd. að dæma. mætti því búast við því, að hagurinn batnaði ekki við það, að þvæla frv. lengur og láta það hrekjast í Sþ. Gjöldin mundu sjálfsagt hækka frekar en lækka við þá meðferð. Því auk þess, sem flestir útgjaldaliðirnir, sem við hafa bæst, hafa verið samþ. með svo yfirgnæfandi meiri hluta í Nd., svo að vonlaust væri að reyna að hnekkja þeim, þá er við búið, að nýir útgjaldaliðir kynnu að bætast við í Sþ. Þó að það hafi þess vegna lítið að segja, að jeg fari nokkrum orðum um þau atriði, sem helst eru mjer og fjárveitinganefnd þessarar deildar yfir höfuð þyrnir í augum, get jeg samt ekki látið hjá líða að benda á nokkra liði, sem virðast helst farið hafa aflaga í hv.Nd. Fyrst skal jeg þá geta um annan lið 23. gr. Þar er sem sje farið inn á þá mjög varhugaverðu braut, að veita eftirlaun, við að eins eina umr. Jeg segi þetta ekki af því, að maðurinn, sem hjer er um að ræða, geti í sjálfu sjer ekki verið launanna verður, eins og margir aðrir. En það er aðferðin sem mjer geðjast ekki. Og þegar maðurinn er einu sinni kominn þarna, þarf ekki að gera ráð fyrir því, að farið verði að stryka hann út aftur. Það má líka í þessu sambandi minna á þá erfiðleika, sem stallbróðir hans Björn Kristjánsson, átti við að stríða til að ná sínum eftirlaunum. Jeg man ekki betur en að það hafi kostað níu umr. í þinginu. En hjer eru eftirlaun stallbróður hans veitt við að eins eina umr. og hygg jeg að mönnum dyljist ekki, að hjer er varhugavert spor stigið. Þá eru ýmsir útgjaldaliðir, sem jeg á erfitt með að sætta mig við, svo sem hækkunin til póstmanna, sem mun vera gerð eftir beiðni sambandsstjórnar starfsmanna landsins. Skal jeg ekki fjölyrða um það nú, en vísa til þess sem jeg hefi áður um það sagt. En þó vil jeg benda á það að engin þörf virðist hafa verið á því að bæta upp laun póstafgreiðslumanna í sveitum, frekar en þegar var búið að gera. Því í sumum tilfellum var nýsamið við þá og í flestum tilfellum mun þetta vera lítið aukastarf og margir mætir menn sem eftir því keppa. Og ef þessum mönnum er bætt upp, þarf enginn að ímynda sjer, að brjefhirðingamenn sætti sig við sín kjör. Þeir koma að sjálfsögðu á eftir. Þá tel jeg það varhugaverða þraut sem stigin er í 14. gr. II., að veita íslenskum stúdentum námsstyrk erlendis. Það er þó ekki af því að margir þeirra muni ekki hafa styrksins þörf heldur af hinu að jeg hygg, að þetta gæti leitt ilt af sjer. Jeg get sem sje búist við því að ýmsir stúdentar láti ginnast af þessari fjárvon til að sigla, eyði þar 1–2 árum til ónýtis og komi svo hingað aftur, án þess að hafa nokkurn verulegan gróða haft af utanförinni. Hitt væri nær að veita styrkinn stúdentum, sem búnir eru að stunda nám í 1–2 ár og einhver festa væri komin í, að því er nám snertir. Annars hafði jeg haldið að slíkan styrk sem þennan ætti ekki að taka upp í fjárlögin, heldur mundi háskólasjóðurinn eiga að bera hann. En ef lög háskólans skyldu vera þessu til fyrirstöðu, virðist auðsætt, að þeim verði að breyta. Þetta eru, að mínu áliti, stórvægileg atriði í frumv. Hitt er smávægilegra, þótt fjárveitinganefnd og Nd. hafi látið sjer vera svo fast í hendi með, að augnlæknirinn sje svo miklu hærri en aðrir læknar við háskólann. Það er öllu varhugaverðara, að háttv.Nd. hefir hækkað aukalækninn á Ísafirði upp í 4000 kr. á ári, svo hann hefir 4000 kr. styrk, auk 800 kr. laun, sem aukalæknir, eða með öðrum orðum, laun hans hafa verið sexfölduð, því þar sem segja má, að hjer sje um einskonar biðlaun að ræða, þá er þessi hækkun fjarska mikil. En þrátt fyrir þessa og aðra galla frumv., þá sjer nefndin sjer ekki annað fært en að leggja til, að að því sje gengið og það samþykt óbreytt, með því að hjer má segja um, að lengi geti ilt versnað.

Frsm. (Karl Einarsson) Fossanefnd þessarar hv. deildar hefir athugað till., eftir að hún kom frá hv.Nd., og var það sjerstaklega vegna þess, að málið mætti mikilli mótspyrnu hjer við fyrri umr., en nú er nefndin öll samþykk og mælir með, að till. verði samþykt með breytingu, er nefndin leggur til að gerð verði á henni. En jafnframt vill nefndin taka það fram, að hún lítur svo á, að almenningur sje ekki að eins öræfi og jöklar, heldur og afrjettir, sem ekki eru eign einstakra jarða, eða hafa verið það. Undir almenninga falla því allar afrjettir, sem eru eign landsins eða sveitarfjelaga, ef sveitarfjelögin hafa ekki keypt þær á löglegan hátt, af löglegum eigendum. Með þessum skilningi leggur nefndin til, að till. verði samþykt.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg tel till. miklu aðgengilegri, ef brtt. verður samþykt.

Guðmundur Ólafsson Það má segja, að till. batni þeim mun meira, sem hún styttist, en samt líst mjer hún ekki góð enn þá, þótt jeg sje samþykkur, að afrjettirnar falli burtu. Mjer þótti undarleg ræða hv.frsm. (K. E.), þar sem hann taldi afrjettir, sem væru eign einstakra jarða, undanþegnar, en svo leit út, að afrjettir, sem sveitarfjelög hefðu keypt af einstökum jörðum, ættu ekki að vera það. Jeg sje ekkert samræmi í þessu, eða ástæðu til, að þessar afrjettir sjeu rjetthærri en hinar. Jeg held því enn, að till. sje einkis nýt.

Frsm. (Karl Einarsson) Þetta er fullkominn misskilningur hjá hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.), því eins og ljóslega kom fram hjá mjer, þá eru þær afrjettir, er sveitarfjelög hafa keypt af jörð, eða jörð, sem þau hafa keypt og lagt undir afrjettir, undanþegin þessu. Hjer er að ræða um þær afrjettir, sem engir hafa átt áður.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Eftir till. og skýringunni verður lögbýli, eða hluti af lögbýli, sem sveitarfjelag kaupir og leggur undir afrjett, undanþegið þessu. Annars finst mjer óþarfi að þrátta um þetta hjer, þar eð ágreiningur um slíkt kæmi til úrskurðar dómstólanna, þegar farið yrði að framkvæma till.

Guðmundur Ólafsson Jeg vil bera af mjer, að jeg hafi misskilið orð hv.frsm. (K. E.). Hann sagði það beint, að afrjettir, sem væru eign einstakra jarða, væru undanþegnar þessu, en eftir ummælunum leit svo út, sem það næði ekki til afrjettar, ef búið væri að selja hana undan jörð þeirri, sem hún áður heyrði til. Eftir skýringu hv.frsm. (K. E.) minkar enn þýðing till.; nú er hún „orðin einber og innantóm“, þýðingarlaus með öllu.

IV. Starfslok deilda. A. Í efri deild. Á 67. fundi í Ed., föstudaginn 26. sept., kl. 4 síðdegis, að loknum fundarstörfum, „ávarpaði forseti deildarmenn með ræðu, mintist þingstarfanna á kjörtímabili því, er nú væri að enda, skýrði stuttlega frá störfum deildarinnar á þessu þingi, þakkaði deildarmönnum góða samvinnu og óskaði þeim heillar heimkomu.“*).

Kristinn Daníelsson Jeg vil fyrir mitt leyti, og að jeg hygg fyrir hönd allra hv. deildarmanna, kveðja hæstv. forseta, áður en við skiljum að þessu sinni, og að sjálfsögðu sumir fyrir fult og alt, þar sem nýjar kosningar standa fyrir dyrum. Hverjir kunna að koma aftur og hvernig þá skipast forsetasæti, verður ekki sagt, en hins ber að minnast, að þótt þing þetta hafi brostið samhug og samheldni á ýmsum sviðum, hefir það þó ekki haft áhrif á samvinnuna í þessari hv. deild. Hún hefir verið oss öllum að skapi, og ber þá ekki að gleyma því, hvern þátt hinir góðu hæfileikar og hinn góði vilji hæstv. forseta til að stýra störfum deildarinnar hefir átt í því. Fyrir það vil jeg þakka honum fyrir hönd deildarinnar og árna honum allra heilla í framtíðinni, um leið og vjer tökum undir þá ósk hans, að hingað megi aftur koma menn, er hafa vit og vilja til að vinna að öllu því, er miðar til heilla fyrir þessa þjóð. Vil jeg biðja hv. þingdeildarmenn um að votta samþykki sitt með því að standa upp. (Allir þingdeildarmenn stóðu upp).

Forseti: Jeg þakka. - Og um leið og við ljúkum störfum þessarar deildar vil jeg biðja hv. þingdeildarmenn að standa upp og votta landi og þjóð árnaðaróskir. (Allir þingdeildarmenn stóðu upp). Segi jeg svo þessum þingfundi slitið.