Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað þetta frv. eftir þá breytingu, sem hv. Ed. gerði á því. Hún telur breytinguna vera til bóta og mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það nú liggur fyrir.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 572, þá mælir fjhn. með því einróma, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þar sem nú er komið að lokum þessa þinghalds, þá gefst enginn tími til langra umr. um frv. þetta, enda er það e.t.v. ástæðulítið, þar sem fullt samkomulag er um efni þess hjá fulltrúum BSRB og ríkisvaldsins, sem nú vinna að endurskoðun laga um kjarasamninga opinberra starfsmanna, og mér vitanlega ríkir heldur enginn ágreiningur á hv. Alþingi um efni frv. En ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að mér er kunnugt um, að viss hópur opinberra starfsmanna í BHM hefur við meðferð málsins nú og reyndar margoft áður eða allt frá því snemma árs 1962, er lögin um samningsrétt opinberra starfsmanna voru í undirbúningi, sótt það fast að fá samningsaðild um kjör háskólamanna þeirra, sem starfa í opinberri þjónustu, en allar þessar tilraunir hafa engan árangur borið enn þá, og mér er ekki fyllilega ljóst, hvað veldur þessum langa drætti á, að einhver úrslit fáist um þessa ósk BHM. Ég vildi því nú leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ríkisstj., hvort skilja beri þennan langa drátt á úrslitum málsins þannig, að hæstv. ríkisstj. sé andvíg samningsaðild BHM til handa við þær aðstæður, sem nú eru fyrir hendi í þjóðfélaginu í þessum málum, og ef hæstv. ríkisstj. er þessu andvíg, þá vildi ég gjarnan óska þess, að helztu ástæðurnar fyrir þeirri afstöðu hennar yrðu hér upplýstar.



Herra forseti. Ég tel það nú miður farið þegar verið er að ræða mál eins og þetta, að þá skuli fjmrh. ekki vera viðstaddur til að svara fyrirspurnum, sem fram kunna að koma, eins og t.d. varðandi það atriði, sem reifað var hér áðan. Mér finnst í framhaldi af því rétt að geta þess, að BSRB mun hafa tekið þá afstöðu til þessa máls, að það strandaði ekki á því, ef þessir aðilar, sem um var rætt, fengju sérstakan samningsrétt, heldur myndi það fallast á það fyrir sitt leyti, ef ríkisstj. gerði það, svo að það er eingöngu ríkisstj., sem hefur úrslitavaldið í þessum efnum, og stendur ekki neitt á öðrum samtökum opinberra starfsmanna. Ég sé nú, að forsrh. er hér viðstaddur, og hann gæti sennilega, varðandi þetta atriði, alveg eins svarað af hálfu ríkisstj., eins og fjmrh. Mér finnst rétt, fyrst farið er að ræða þetta mál á annað borð, að láta þá skoðun í ljós, að ég hefði talið heppilegt, að önnur breyt. og víðtækari væri hér til umr. á l. um kjarasamninga opinberra starfsmanna heldur en sú, sem við erum að ræða nú, þó að hún sé vafalaust réttmæt, svo langt sem hún nær. Ég álít, að það sé eðlilegt fyrirkomulag á þessum málum, að opinberir starfsmenn sitji við sama borð og aðrar launastéttir í þessum efnum, þ. e. að opinberir starfsmenn fái fullan samningsrétt. Á nýloknu flokksþingi framsóknarm. kom þetta mál m. a. til umr., og þar var einróma samþykkt, að það væri talið eðlilegt, að opinberir starfsmenn nytu í þessum efnum sömu réttinda og aðrar launastéttir, þ. e. að þeir hefðu fullan samningsrétt. Ég sé ekki neina ástæðu, sem réttlætir það, að opinberir starfsmenn njóti ekki sömu réttinda í þessum efnum og aðrar launastéttir. Ég held, að það sé ekki hægt að halda því fram með neinum rökum, að opinberir starfsmenn væru líklegir til þess að halda með meiri ósanngirni á þessum rétti en aðrar hliðstæðar stéttir, nema síður sé. Við búum í þjóðfélagi, þar sem við teljum rétt að stefna að auknu jafnræði og jafnrétti, og það stangast vissulega alveg á við þá stefnu að láta fjölmennan hóp launamanna, eins og opinbera starfsmenn, búa við allt önnur kjör í þessum efnum heldur en stéttir, sem eru hliðstæðar, þ.e.a.s. aðrar launastéttir. Þetta er líka að komast á í nágrannalöndum okkar meira og meira, að opinberir starfsmenn njóti sömu réttinda og aðrar launastéttir. Í Noregi hafa nýlega verið samþ. lög, sem veita opinberum starfsmönnum fullan samningsrétt, og í Svíþjóð hafa einnig nýlega verið samþ. lög, sem ganga í sömu átt. Í báðum þessum löndum er að vísu gert ráð fyrir því, eins og í samþykkt okkar á flokksþingi framsóknarmanna, að um þær stéttir, sem vinna alveg sérstök þjónustustörf í þágu þjóðfélagsins, gildi sérreglur, og ég held, að það sé ekkert því til fyrirstöðu, að opinberir starfsmenn hér fallist á það, alveg eins og gert hefur verið í Noregi og Svíþjóð. Ég tel, að það hefði verið heppilegt og réttlátt, að það frv., sem hér lægi fyrir, fjallaði um þetta efni, þ. e. að veita opinberum starfsmönnum fullan samningsrétt, og ég hefði talið æskilegt, að það hefði verið hægt að bera fram brtt., sem gengi í þá átt. Nú mun hins vegar hafa verið samið um það fyrirfram milli ríkisstj. og opinberra starfsmanna annars vegar og þingflokkanna hins vegar, að þetta frv. gengi fram, án þess að nokkrar breyt. yrðu á því gerðar, og það er vegna þess samkomulags, sem ég hef ekki talið rétt að flytja brtt., sem gengi í þá átt, sem ég hef nú verið að tala um. Þessi lög, kjarasamningalögin, munu nú vera til athugunar hjá sérstakri n., og ég vildi leggja áherzlu á það, að störfum hennar yrði hraðað sem mest. Ég hygg, að í þessari n. eigi sæti fulltrúar frá ríkisstj. og samtökum opinb. starfsm., og ég vildi, þar sem ekki er hægt að koma breyt. á í sambandi við þetta frv. eða flytja brtt. við það, leggja áherzlu á, að ríkisstj. gerði sitt til þess, að störf þessarar n, gætu gengið greiðlega og að það lægi ekki síðar fyrir en á næsta þingi, að gerð yrði breyt. á kjarasamningalögunum, er veitti opinberum starfsm. fullan samningsrétt til jafns við aðrar stéttir. Ég held, að það þurfi ekki að rekja það fyrir hv. þingheimi, að þau kjarasamningalög, sem nú eru í gildi, hafa verið mjög misnotuð gagnvart opinb. starfsm. Það eru ákvæði um það í l., að opinb. starfsm. eigi að hljóta launahækkanir til samræmis við aðrar stéttir, en þeir úrskurðir, sem Kjaradómur hefur fellt, hafa hvað eftir annað gengið gegn þessari meginreglu í l. Þetta hefur að sjálfsögðu skapað óánægju með þessi l. hjá opinb. starfsm., og þeir hafa þess vegna hvað eftir annað látið þá ósk uppi, að þeir vilji fá þeim breytt. Ég tel það alveg víst, að jafnvel þó að reynt væri að sporna eitthvað gegn því, að opinb. starfsm. fái fullan samningsrétt, þá muni það ganga fram fyrr en seinna og því sé í alla staði eðlilegast og heppilegast, að sú breyt. verði gerð sem fyrst. Það hefur yfirleitt farið þannig, að við hér á landi höfum fylgt þeim félagslegu umbótum, sem hafa verið gerðar í nágrannalöndum okkar, og ég tel alveg víst, að það verði eins niðurstaðan hér í þessum efnum fyrr en síðar, að við fylgjum fordæmi Svía og Norðmanna í því að veita opinb. starfsm, fullan samningsrétt. Ég skal svo ekki lengja þessar umr. meira, en ég vil að lokum láta það uppi, að ég tel það ákaflega óheppilegt, að viðkomandi ráðh. séu ekki viðstaddir, þegar verið er að ræða þau mál, sem heyra undir þeirra rn., m. a. til þess að svara þeim fyrirspurnum, sem fram kunna að koma og snerta þeirra verkahring, og ég vildi þess vegna beina þeim tilmælum til forseta, að fresta þessari umr., þangað til viðkomandi ráðh. gæti mætt hér til að svara þeirri fyrirspurn, sem fram hefur verið borin.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur lögleg forföll, hann er bundinn við atkvgr. í hv. Ed. Auðvitað hefði verið hægt að fresta meðferð málsins hér, ef ástæða væri til, en hv. síðasti ræðumaður gerði sjálfur grein fyrir því, að það var samið um það milli flokka og við þá aðila, sem þetta frv. er flutt vegna, að öðrum atriðum yrði ekki blandað í meðferð málsins á þingi, og þess vegna sé ég ekki ástæðu til þess að svara þeim einstöku atriðum, sem þessir hv. þm. minntust á. Hv. síðasti ræðumaður gat þess, að löggjöf þessi, heildarlöggjöf, væri til endurskoðunar hjá þar til skipaðri n., og þá koma, auðvitað þau atriði þar til athugunar, sem hv. þm. gerðu að umtalsefni. Ég vek sérstaklega athygli á því, að hv. síðasti ræðumaður talaði hvað eftir annað um fullan samningsrétt, en ekki það, sem um er að ræða í raun og veru, verkfallsrétt opinberra starfsmanna.



Herra forseti. Mér láðist í ræðu minni hér áðan að geta þess, að við afgreiðslu þessa máls barst fjhn. þessarar d. erindi frá BHM, en einmitt á þeim forsendum, sem hæstv. forsrh. gat um hér áðan, að hér væri frv., sem væri samkomulagsatriði milli ríkisstj. og BSRB annars vegar og þingflokka hins vegar, þá voru nm. á einu máli um, að það væri ekki hægt í þessu tilfelli að blanda þessum málum saman, hverjar skoðanir sem þeir annars hefðu á því erindi, sem barst frá BHM. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hæstv. forsrh., að það mun hafa verið samið um það milli ríkisstj. og BSRB og þingflokkanna að láta frv. ganga í gegnum þingið, án þess að gerðar yrðu breyt. á því eða bornar fram brtt. En það útilokar að sjálfsögðu ekki það, að í sambandi við meðferð þessa frv. megi ræða um einstök atriði, sem almennt snerta þessi mál, og heldur ekki, að gerðar séu fyrirspurnir til ríkisstj. um einstök framkvæmdaatriði önnur en þau, sem þetta frv, fjallar um, og þess vegna getur hæstv. forsrh. ekki skotið sér á bak við þetta samkomulag, þegar hann neitar að svara hér fyrirspurnum.



Herra forseti. Samgmn. þessarar hv. d. hefur komið saman til að fjalla um frv. um Skipaútgerð ríkisins og hefur ekki getað orðið sammála um afgr. þess. Frv. þetta má heita að sé aðeins um höfuðskipulagsatriði Skipaútgerðarinnar og bætir úr því ástandi, sem ríkt hefur síðan Skipaútgerðin hóf starfsemi sína, að um hana hafa engin l. verið til önnur en það, sem samþ. hefur verið í fjárlögum ár eftir ár, og þá venjulega um að ræða samþ. á því fé, sem ríkið þurfti að leggja til hennar. Á allra síðustu árum hafa erfiðleikar þessarar útgerðar vaxið mjög verulega og tap á rekstri hennar aukizt. Hefur þetta leitt til þess, að ríkisvaldið hefur lagt mikla áherzlu á að rannsaka rekstur Skipaútgerðarinnar og reyna að finna möguleika til að koma honum á hagkvæmari grundvöll. Í þeim tilgangi var m. a. skipuð n. í apríl 1965, sem fjallaði mjög ýtarlega um málefni fyrirtækisins í heild. Þegar þessi n. hafði starfað um skeið, gekk hún á fund ráðh. og ræddi við hann um verkefni sitt. Benti hún þá þegar á, að engin l. væru til um Skipaútgerð ríkisins, og taldi, að rétt væri að bæta úr þeim ágalla. Þetta er raunar ekki í fyrsta skiptið, sem bent hefur verið á, að óeðlilegt væri, að ekki væri grundvallarlöggjöf um Skipaútgerðina. Frv. að l. um Skipaútgerðina mun hafa komið fram á þinginu 1852, en var þá ekki útrætt. Einnig lét mþn. í samgöngumálum frv. um þetta efni fylgja áliti sínu og till. til samgöngumála 1958, og hefur því verið rækilega bent á nauðsyn þess að lögfesta starfsgrundvöll fyrir Skipaútgerðina áður, þó að ekki hafi orðið úr því fyrr en nú. Þá benti þessi n. ráðh. á, að mjög eðlilegt væri, að jafnstórt og þýðingarmikið fyrirtæki, sem ætti við jafn margvíslega erfiðleika að etja og Skipaútgerðin, hefði sérstaka stjórn, ekki sízt til þess að reyna að styrkja tengslin á milli fyrirtækisins og þeirra ráðuneyta, sem hafa með það að gera. Skv. þessum ábendingum skipaði ráðh. á sínum tíma 3 menn í stjórn fyrirtækisins, það mun hafa verið í marz 1966. Það frv., sem hér liggur fyrir, bætir úr þessu tvennu, að sett verði grundvallarlöggjöf um starfsemi Skipaútgerðarinnar og að henni verði sett sérstök stjórn. Að sjálfsögðu má, deila um það, hvort ástæða er til þess að hafa slíkar stjórnir yfir ríkisfyrirtækjum, eða ekki, en að fenginni reynslu var gerð tilraun með það að setja slíka stjórn yfir Skipaútgerðina, og þann tíma, sem hún hefur starfað, liðlega ár, mun reynslan af þessari stjórn Vera góð og talin af þeim, sem bezt þekkja til, benda til þess, að í þessu tilfelli a.m.k. sé það mjög til bóta að hafa slíka stjórn. Skipaútgerðin er nú af ýmsum ástæðum á tímamótum. Miklar breytingar hafa orðið á samgöngumálum í landinu, og flugið hefur aukizt og dregið til sín stóraukinn fjölda farþega, þ. á m. frá Skipaútgerðinni og öðrum skipafélögum. Þá hafa samgöngur á landi batnað verulega og dregið til sín flutninga, sem áður fóru með ströndum fram. Verkefni Skipaútgerðarinnar eru því ekki þau hin sömu og áður. Nú eru algjörar nýjungar á leiðinni í skipulagi vöruflutninga um allan heim, og má því segja, að óvenjuleg og sérstök verkefni séu framundan hjá fyrirtækinu og því rík ástæða til þess að skapa því þann fasta grundvöll, sem það hefur ekki haft, og fá því sérstaka stjórn, sem reynslan sýnir þegar, að sé til bóta. Hv. stjórnarandstæðingar hafa í umr. um þetta mál hingað til aðallega talað um, hvernig þjónusta Skipaútgerðarinnar sé, og hafa haft margt við hana að athuga. Hæstv. sjútvmrh. hefur svarað þessum ásökunum og fullyrt það, skv. upplýsingum, sem hann hefur haft frá þeim embættismönnum, sem fyrirtækinu stjórna, að ásakanir um versnandi þjónustu hafi ekki við rök að styðjast. Meiri hl. samgmn. mælir með því, að þetta frv. verði afgr. óbreytt, en minni hl. skilar séráliti.

Frsm. minni hl. (Sigurvin Einarsson) : Herra forseti. Efni þessa frv. er ósköp einfalt. Það er að setja stjórn fyrir Skipaútgerð ríkisins. Önnur ákvæði í þessu frv. eru eingöngu þau að staðfesta með l. það verksvið þessa fyrirtækis, sem verið hefur um marga áratugi, og breytir það engu. En hitt er breyting. Nú skal setja stjórn fyrir fyrirtækið. Á s.l. ári setti hæstv. ríkisstj. stjórn fyrir þetta fyrirtæki, án þess að nokkur l. mæltu svo fyrir. Það er raunar óviðkomandi þessu frv., hvað ríkisstj. ræður af starfsmönnum til eins eða annars til bráðabirgða og kemur í raun og veru ekkert því máli við, hvort nú á að fara að lögskipa stjórn fyrir Skipaútgerð ríkisins. En nú á að setja 3 manna stjórn, þ. e. bæta við þremur nýjum embættismönnum í þetta fyrirtæki. En það á að gera meira, það á að tryggja það um leið, að ríkisstj. ráði öllum þessum mönnum. Hún á að skipa þá. Og meira en það, hún á að skipa forstjórann líka. Stjórnin á ekki að ráða forstjóra, eins og þykir viðeigandi, þar sem stjórnir á annað borð eru fyrir fyrirtæki. Nei, nei. Það á hún ekki að gera. Ráðh. á líka að skipa hann. Já, hæstv. ríkisstj. hefur þarna tögl og hagldir og á að hafa það, þrír nýir embættismenn, allir valdir af ráðh., og forstjóri líka. Það er nokkurn veginn séð um það, að Alþ. komi ekki nálægt þessum málum. Það hefur þótt viðeigandi hingað til, að Alþ. kysi stjórn í fyrirtæki, ef á annað borð á að hafa stjórn fyrir þeim. Nei, hér má Alþ. ekki koma til sögunnar. Það er vandlega um það búið í þessu frv. Ég veit ekki til, að þetta fyrirkomulag eigi sér stað hjá nokkru einasta fyrirtæki ríkisins. Ég hef ekki heyrt þess getið. Og mér þætti vænt um, að það kæmi fram í þessum umr., hvort nokkurt fordæmi er fyrir þessu, að ríkisstj. skipi alla stjórnarnefndarmenn hjá fyrirtæki og forstjórann í ofanálag. Það eru til mörg fyrirtæki, sem hafa enga stjórn, enga aðra en forstjórann, sem heyrir undir ráðh., og þannig var það með Skipaútgerðina, og þannig er það enn með Skipaútgerðina, því að það eru ekki nein lagafyrirmæli um þá stjórn, sem hefur verið látin starfa nú í 1 ár eða því sem næst. En fyrst hæstv. ríkisstj. þykir nú þörf á að knýja slíkt frv. fram á síðustu klukkutímum þingsins, verða a.m.k. að koma einhver frambærileg rök fyrir því, að þörfin sé mikil á þessu. Hv. 1. þm. Austf. gerði þetta mál að umtalsefni við 1. umr. og lét orð falla á þá leið, að þjónusta þessa fyrirtækis við landsmenn hefði dregizt saman eða minnkað, en hæstv. sjútvmrh. svaraði honum fullum hálsi og sagði, að hann hefði, eins og satt var, lýst því yfir á síðasta þingi, að þrátt fyrir það að til stæði að selja sum skip útgerðarinnar, yrði þjónustan ekki minnkuð. Hins vegar var hv. 1. þm. Austf. þeirrar skoðunar, að þjónustan hefði nú minnkað við landsmenn af hálfu þessa fyrirtækis. Ráðh. taldi þetta algerlega rangt, og hv. frsm. meiri hl. samgmn. hefur nú enn ítrekað það, að þetta séu algerlega rangar ásakanir, að þjónusta þessa fyrirtækis hafi minnkað eða dregizt saman. Ég hafði hugsað mér, um það leyti, sem þetta mál kom til samgmn., að leita mér upplýsinga um viðkomur skipa útgerðarinnar á hinar einstöku hafnir í landinu, annars vegar núna t.d. á þessum vetri, hins vegar einhvern tíma áður, en þetta fórst nú fyrir hjá mér, af því að annríkið var svo mikið, ekki sízt hjá mér í skólakostnaðarmálinu, og ég sé ekki eftir því annríki, því að það vannst þó nokkur árangur í því máli á síðustu stundu, svo að ég tel, að það hafi verið unnið þarft verk að athuga það mál rækilega. Ég hef hins vegar litið á opinber gögn, annars vegar um smálestátölu þeirra skipa, sem Skipaútgerð ríkisins hafði, áður en farið var að selja þaðan skip, og hins vegar um smálestatölu þessara skipa nú. Ég held, að ég muni það rétt, að hæstv. ráðh. minntist eitthvað á það, að þó að skipin væru færri, væri það engin sönnun fyrir því, að það væri dregið úr þjónustunni, því að það færi eftir smálestatölunni. Ég held, að þessi röksemdafærsla sé heldur en ekki hæpin. Eða ætli það skipti ákaflega miklu máli fyrir einhverra höfn, einhvern viðkomustað úti á landi, hvort skipið, sem kemur þangað, er t.d. 500 tonna eða 1000 tonna? Ætli það sé nóg fyrir slíkan stað að fá helmingi færri viðkomur skipsins, ef það er 1000 tonna en ef það væri 500 tonna? Eftir þessu að dæma ætti útgerðin að komast af með eitt skip, bara ef það væri nógu mörg tonn að stærð. Ég er hræddur um, að tonnatalan sé eitthvað vafasamur mælikvarði að þessu leyti. Áður en farið var að selja skip útgerðarinnar, var brúttó smálestatala þeirra þessi: Hekla 1456 tonn, Esja 1347 tonn, Herðubreið 366 tonn, Skjaldbreið 366 tonn, Herjólfur 516 tonn og Þyrill 809 tonn. Samt. var smálestatala skipanna hjá útgerðinni 4860 tonn, áður en farið var að selja nein skipin. Síðan er búið að selja þrjú, Heklu, Skjaldbreið og Þyril, en um leið, eða í fyrra, er fengið eitt leiguskip frá Færeyjum, mig minnir að það væri ekki leigt nema til takmarkaðs tíma, og mér þykir líklegt, að sá leigutími sé brátt á enda. Þá verður smálestatala þessara skipa núna, sem Skipaútgerðin á, Esja 1347 tonn, Herðubreið 366 tonn, Herjólfur 516 tonn og Blikur, þ. e. leiguskipið, 499 tonn, eða samt. er þá smálestafjöldi skipanna 2728 tonn. En við þetta er það að athuga, að færeyska skipið Blikur hefur í raun og veru tvenns konar smálestatölu, eftir því hvort hann er skráður með lokuðum lestum eða opnum lestum, eins og það er kallað, en það er tækniútbúnaður, sem ég get ekki útskýrt fyrir hv. þm. Nú er hann skráður hér í siglingum við land með opnum lestum, og þá er smálestatala hans þessi, sem ég sagði, 499 tonn, en ef hann væri talinn á annan veg, er hann 394 tonnum stærri. Þá verður útkoman sú, að smálestatala allra skipanna var, áður en farið var að selja skipin, 4860 tonn, eins og ég nefndi, en núna 2725 tonn, með því að telja Blikur 499, en með því að telja hann með lokuðum lestum yrði þetta 3122 tonn. Hvernig sem dæmið er reiknað, hefur skipakosturinn minnkað hvað snertir smálestatölu um 43%, miðað við Blikur eins og hann er skráður hér í siglingum - 43%. Þetta er nú rýrnunin á þessu sviði. Ef tekið er farþegarýmið og miðað aðeins við það farþegarými, sem „kojur“ eru fyrir, því að hitt er erfitt að reikna, hvað er hægt að taka marga menn í hvert skip, sem ekki hafa svefnpláss, er útkoman sú, að farþegarými skipanna til samans, áður en farið var að selja af skipastólnum, var 351, en er nú 193. Þarna er rýrnunin á farþegarýminu hjá skipunum 45%. Loks kemur þriðji mælikvarðinn, sem mætti nota, og það er hversu oft skipin koma á hafnirnar í kring um landið. Eins og ég sagði áðan, hef ég ekkí haft tíma eða tækifæri í þessu annríki að rannsaka þetta. En eitt er held ég víst, að sú fækkun er ekki minni en hvað smálestunum hefur fækkað eða farþegarýmið heitur dregizt saman. Ég fullyrði, að það er a.m.k. nálægt 40%, sem viðkomunum hefur fækkað á höfnum landsins við það að selja 3 skipin á brott, þó að þetta eina leiguskip hafi verið tekið í staðinn. Af þessu verð ég að segja það, að hv. 1. þm. Austf. hefur ekki ofmælt, þegar hann sagði, að það hefði dregið úr þjónustu þessa ríkisfyrirtækis við landsmenn.  Fundarhlé. Herra forseti. Það fer nú að verða dálítið örðugt að taka til máls í þessari hv. d., ég mun ekki hafa verið búinn að tala í margar mínútur, þegar slitin var í sundur ræðan hjá mér af hæstv. forseta og hæstv. sjútvmrh. var ekki viðstaddur þá og er óðar kominn út úr dyrunum núna. Mætti ég nú ekki mælast til þess við hæstv. forseta, að hann hlutist til um, að hæstv. sjútvmrh. verði hér viðstaddur, því að hann getur varla verið kominn út úr húsinu á þessum tíma. Eru einhver sjávarútvegsmál til umr. í Ed.? Ég var þar kominn, þegar fundi var frestað, að ég hafði sýnt fram á, hvað væri aðalefnið í þessu frv., en það er, að ríkisstj. fái nú aðstöðu til þess að skipa þrjá nýja embættismenn við Skipaútgerð ríkisins. Það er eina efnið í frv., því að um hitt efnisatriði frv., hvert sé verkefni Skipaútgerðarinnár, þarf ekki frekar löggjöf nú en þurft hefur í þau 38 ár, sem útgerðin er búin að starfa, og yrði engin breyt. á því, þó að þetta plagg færi ekki í gegnum þingið. Ég lýsi ánægju minni yfir, að hæstv. ráðh. er kominn í d., svo að ég geti rætt við hann um þetta frv., sem hér er til umr. Ég benti jafnframt á, að það væri sérkennilegt við þetta frv. og þessa stjórn, að hún á að vera öll skipuð af ráðh., allir stjórnarnefndarmennirnir þrír og forstjórinn í ofanálag. Nú vil ég spyrja hæstv. ráðh.: Er eitthvert ríkisfyrirtæki til, þar sem svona háttar til, að ráðh. skipi alla stjórnina og forstjórann líka? Ég man ekki eftir því, og væri óskandi, að ég fengi einhverja vitneskju um þetta. Nei, það er tryggilega gengið frá því, eins og ég sagði, að ríkisstj. hafi hérna töglin og hagldirnar, eins og þær leggja sig, og Alþ. eigi ekki að hafa nein afskipti af þessu ríkisfyrirtæki, og á það þó að starfa í þágu allrar þjóðarinnar. Ég held ég muni það rétt, að hæstv. ráðh. hafi látið þess getið, er hann var að svara hv. 1. þm. Austf. um daginn, að þjónusta þessa fyrirtækis við þjóðina hafi alls ekkert minnkað nú að undanförnu, en hv. þm. hafði látið orð falla um það, að það hefði dregið úr þessari þjónustu og vitnaði í fyrirheit hæstv. ráðh. um, að það skyldi ekki verða úr henni dregið, þó að skip væri selt. Ég man ekki betur, það getur verið að mér hafi misheyrzt, en samt man ég ekki betur en að hæstv. ráðh. hefði einhver orð um það, að smálestatala skipanna í heild, sem útgerðin hefur í þjónustu sinni, hafi minnkað. Ég vona, að hann leiðrétti mig, ef þetta er ekki rétt eftir honum haft. Í fyrri hluta ræðu minnar las ég hér skrá yfir smálestatölu skipanna eins og þau voru, áður en farið var að selja nein, svo og farþegarúm og bar það saman við smálestatölu skipanna, sem nú eru í þjónustu útgerðarinnar, og farþegarúmið þar. Og niðurstaðan er þessi, að smálestatalan hefur minnkað um 43%, og farþegarýmið hefur minnkað um 45%. En þriðja atriðið, sem ég hefði gjarnan viljað hafa til samanburðar, er viðkomufjöldi á höfnum víðs vegar kringum landið, það hef ég ekki, af því að ég hef verið í annríki eins og fleiri undanfarna daga og hef ekki getað fengið yfirlit um það. Ég fullyrði það, að rýrnun á viðkomu skipanna á höfnum kringum landið er ekki minni en rýrnunin á smálestatölunni eða farþegarýminu. Það er því engum blöðum um það að fletta, að hér er um verulegan samdrátt að ræða. Og jafnvel þó að svo hefði nú verið, að smálestatala skipanna hefði staðið í stað eða þó að skipin gætu fullnægt vöruflutningunum með þeirri smálestatölu, sem þau hafa nú, er það ekki nóg, því að fólkið, sem býr á hinum ýmsu stöðum um landið, þarf að fá skipaviðkomur það oft, að það hafi þeirra full not, - að það hafi viðunandi samgöngur sjóleiðina, þegar landleiðirnar eru lokaðar. Þó að 1000 tonna skip komi á einhverja höfn í staðinn fyrir að 500 tonna skip hefur áður komið þar kannske tvisvar, þá er þetta ekki til að fullnægja þörfinni. Fólkið þarf að fá sitt af hverju með skipunum með ekki allt of löngu millibili, og smálestatalan ein getur ekki bætt þetta upp. Það er því um ótvíræðan samdrátt að ræða í þjónustustörfum þessa fyrirtækis við það, að 3 skip hafa verið seld, Hekla, Skjaldbreið og Þyrill. Það er alveg eins og hæstv. ríkisstj. finnist nú, að hún geti bætt upp þrjú horfin skip með því bara að ráða þrjá nýja embættismenn í staðinn. Þarna geti það mætzt, maður á móti skipi. Það er einkennileg tilviljun, að um leið og hæstv. ríkisstj. hefur selt þrjú skipin, þá skuli hún koma með frv. um þrjá embættismenn. Ég er þeirrar skoðunar, að hv. Alþ. verði að spyrna fótum við þessari fjölgun embættismanna, sem nú er með meira móti, jafnvel enn þá örari þessa síðustu þingdaga fyrir næstu kosningar heldur en nokkru sinni áður, og hefur þó verið nóg um hana stundum. Ef ég hef fylgzt réttilega með, held ég, að nú í kvöld eða nótt eigi að afgreiða þrjú frv. hér frá Alþ., þ. e. frv. um orkumál, frv. um skólakostnað og frv. um Skipaútgerð ríkisins. Hvað ætli það sé m. a., sem felst í þessum þremur frv.? Það er fjölgun á embættismönnum. Í frv. um orkumál sýnist mér, að eigi að fjölga um sex nýja embættismenn, þ. e. tækninefnd Orkustofnunarinnar, þar eiga að koma sex nýir. Í skólakostnaðarfrv. á að koma á fót nýrri byggingardeild, og eiga að bætast við tveir tæknifróðir menn, byggingameistarar og byggingaeftirlitsmenn, sem enginn veit, hvað verða margir, færri en tveir geta þeir þó aldrei orðið, fyrst þar stendur „eftirlitsmenn“. Þeir geta þá aldrei orðið færri en fjórir, sem eiga að koma þar nýir, getur vel verið, að þeir eigi að vera átta, þó að ég viti það ekki. Og þriðja frv. er svo Skipaútgerðin, þar eiga að koma þrír. Það er því lágmarkið, að skv. þessum þremur frv., sem öll á að afgreiða sem lög í kvöld eða nótt, eigi að koma þrettán ný embætti. Þetta er góður afli á ekki lengri vertíð að fá svona þrettán á skip. Ég veit, að hæstv. ráðh. finnst þetta ekki ýkjamikið, og þeir mundu sennilega segja eins og sjómennirnir stundum, þegar þeir afla vel og þeir segja „það var reytingur“, og það getur vel verið, að þeir kalli þetta bara reyting. En þetta er meira en reytingur, ekki sízt þegar annað hliðstætt þessu er á undan gengið. Ég get minnt á það svona í leiðinni, að Vestfirðingar hafa gert mjög eindregnar kröfur um það að fá Vestfjarðaskip, og ég held, að það séu 8 ár síðan flutt voru frv. um Vestfjarðaskip hér á Alþ., flest árin a.m.k., ef ekki öll, en alltaf hafa frv. verið svæfð, ár eftir ár, þing eftir þing. Það hefur verið minni áhugi á að bæta samgöngurnar á sjó við Vestfirði, þennan landshluta, sem er innilokaður frá öðrum héruðum þessa lands alla vetur, heldur en að fjölga embættismönnum. Ég held, að hv. frsm. meiri hluta samgmn. hafi eitthvað haft orð á því þarna áðan, að það væri farið að draga úr rekstrarhalla Skipaútgerðarinnar, hann væri eitthvað svolítið minni heldur en hann hafi verið fyrir einu eða tveimur árum. Það er ekki þrekvirki að draga úr rekstrarhalla Skipaútgerðarinnar með þessu móti, með því að selja 3 skip af 6 og leigja bara 1 um tíma í staðinn. Það er meira kraftaverkið! Ég gæti bezt trúað, að það mætti þurrka út allan rekstrarhalla með því bara að selja þau öll. Ég verð því að mótmæla harðlega þessari megintill. þessa frv., að nú skuli eiga að stofna þrjú ný embætti við Skipaútgerðina um leið og mjög hefur dregið úr störfum þar og öllu annríki, um leið og skipin eru orðin svona fá, utanlandssiglingarnar úr sögunni og öll skilyrði til að komast af með færri eða minni mannafla en nokkru sinni áður. En fari svo, að hæstv. ríkisstj. haldi fast við þessa útungunarstarfsemi sína, þá teldi ég eðlilegra, að hv. Alþ. kjósi þessa stjórn, láti ekki bjóða sér þetta, að samþykkja fyrst að óþörfu þessa starfsmannafjölgun og síðan vald ráðh. til að skipa, alla mennina. Ég vil ljúka þessu máli mínu með því að benda á það, að ég held, að fyrirsögn frv. sé ekki nákvæm. Þetta ætti að heita „Frv. til laga um fjölgun og úthlutun embætta“.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 559, hefur iðnn. athugað frv. og leggur einróma til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Mál það, sem hér er á ferðinni, virðist sjálfsagt ekki vera stórmál, en það er þó æði þýðingarmikið. Á undanförnum árum hefur stórvirkum vinnuvélum farið ákaflega mikið fjölgandi hér í okkar landi, en þannig hafa ástæður verið, að réttindi þeirra manna, sem fara með þessi miklu tæki, vandasömu til stjórnunar, eru engin í raun og veru. Það eru engar reglugerðir eða lög, sem kveða á um réttindi þeirra til þess að stjórna slíkum tækjum. Það getur í raun og veru hver og einn, sem svo býður við að horfa, tekið að sér stjórn þessara tækja, jafnvel innan um marga aðra menn, sem eru að vinna, og ekki er nokkur efi á því, að einmitt af þessum ástæðum hafa hlotizt slys. Það eru nokkur ár síðan sérstaklega verkamannafélagið Dagsbrún hóf baráttu fyrir því, að settar yrðu reglur um sérréttindi og skyldur þessara manna. Þetta hefur hins vegar gengið æði erfiðlega, einmitt vegna þess að það hefur ekki verið talið, að í l. væri stoð fyrir setningu slíkrar reglugerðar. Öryggismálastjóri hefur haft þetta mál ærið lengi með höndum og samið reglugerð hér að lútandi, en rn. taldi a.m.k. mjög vafasamt, að slíka reglugerð væri hægt að setja án breytingar á l. um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Í samningum verkalýðsfélaganna Við atvinnurekendur 1965 var einmitt sérstakt samkomulag milli verkamannafélagsins Dagsbrúnar og Vinnuveitendasambandsins um það, að þessi samtök beittu sér sameiginlega fyrir. því, að settar yrðu reglur um störf þessara manna. Það dugði þó ekki til, en nú í vetur skrifaði verkamannafélagið Dagsbrún iðnmrn. og óskaði eftir því, að þessi breyting yrði gerð á l. um öryggisráðstafanir á vinnustöðum. Hæstv. iðnmrh. brá fljótt við, og sett var á laggirnar n., sem var skipuð fulltrúum bæði frá verkamannafélaginu Dagsbrún og Vinnuveitendasambandinu, svo og öryggismálastjóra. Nefndin kom sér saman um í öllum atriðum, hvernig þessu skyldi háttað, og reglugerð eða grundvöllur fyrir reglugerð er tilbúinn frá þeirra hálfu. Síðan hefur ríkisstj. flutt þetta frv. hér. Það er nú svo oft, sem við höfum ástæðu til þess að kvarta yfir seinagangi og leiðindum í sambandi við svona mál, en ég sé ástæðu til þess að þakka hæstv. iðnmrh. fyrir viðbrögðin, sem hann hefur viðhaft í þessu máli. Ég vil gjarnan, að það komi eins fram og hitt, sem við höfum oft ástæðu til, að finna að þessum störfum.



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft mál þetta til meðferðar, en ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Eins og fram kemur í nál. meiri hl. fjhn. á þskj. 575, leggur meiri hl. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég hef ásamt tveim öðrum hv. þm. í þessari d. skilað sérstöku nál. um það frv. til l., sem hér er til umr., en ég hef ekki séð, að þessu nál. og þeim brtt., sem við vildum við frv. gera, hafi verið útbýtt enn þá, og ég verð að segja, að það er ekki þægilegt að þurfa að ræða málin, áður en skjölum hefur verið útbýtt. Ég skilaði þessu nál. og brtt. til skrifstofunnar fyrir hádegið í morgun og tel því ekki við mig að sakast í þessu efni. Ég mun þó, með því að mér skilst, að ákaflega mikið liggi á að ljúka þessu þinghaldi, freista þess að gera grein fyrir þeim aths., sem við höfum við frv. að gera, án þess að þessum skjölum hafi verið útbýtt og í trausti þess, að ekki geti liðið nema örstutt stund þar til það verður gert. Hér er um að ræða sams konar frv. og oft áður hefur verið lagt fyrir hv. Alþ. nú á síðari árum, heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar, nú fyrir árið 1967. Efnið er í fyrsta lagi að bjóða út ríkisskuldabréf eða spariskírteini fyrir 125 millj. kr. Þessi spariskírteini eða ríkisskuldabréf eiga að vera verðtryggð, bæði vextir og afborganir, og þau eiga að vera undanþegin skattlagningu og framtalsskyldu á sama hátt og þau bréf, sem áður hafa verið seld. Í öðru lagi er fjallað um ráðstöfun á þessu lánsfé og endurgreiðslum áður útgefinna spariskírteina. Það eru samtals 185 millj. kr., sem ráðgert er, að spariskírteinasalan og endurgreiðslan geri, og því er skv. frv. ráðstafað til lánveitinga í ýmsa þarfa hluti, sem ég tel ástæðulaust að telja hér upp. Það má vitanlega endalaust um það deila, hvað eigi að ganga fyrir af opinberum framkvæmdum, sem þörf er á að gera, og við munum ekki gera neina brtt. um ráðstöfun þessa fjár. Auk þess er svo í frv. ákvæði um aðrar lántökur. Það er ákvæði um lán vegna flugvallargerðar á Vestfjörðum 12½ millj., vegna öryggistækja fyrir flugmálin 3.8 millj., til raforkumála 17.4 millj. og til landshafna 3 millj. En það er ekki ákveðið í þessu frv., hvar þessi lán eigi að taka. Þá er í fjórða lagi í frv. að finna mjög takmarkaða ráðstöfun á greiðsluafgangi ársins 1966. Í 8. gr. frv. er ráðstafað 53 millj. kr. af þeim 474 millj. kr., sem greiðsluafgangur ársins 1966 var. Þessum greiðsluafgangi er ráðgert að ráðstafa þannig, að 27 millj. fari til vegagerðar, 13 millj. til. bygginga við menntaskólana og 13 millj. til viðbyggingar við Landsspítalann, og munu víst flestir telja, að ekki muni af því veita. Og í fimmta lagi er svo í þessu frv. minni háttar ákvæði um fasteignakaup ríkisstjórnarinnar, sem ég sé ekki ástæðu til að ræða neitt frekar. Eins og fram kom hjá hv. frsm, meiri hl., gat fjhn. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa frv., og við 3 nm., þeir hv. 1. þm. Norðurl. v. og hv. 5. þm. Austf. ásamt mér, skiluðum sérstöku nál. og brtt. á sérstöku þskj. - Þessar brtt. voru í 4 liðum. Fyrsta brtt. laut að fjáröflun ríkissjóðs úr bankakerfinu, og till. okkar var sú, að sparifjárbindingin, sem gilt hefur undanfarin ár, yrði ekki notuð á þessu ári. Rökin voru þau, að svo mikið væri tekið af bankakerfinu með öðrum ráðstöfunum, að tæpast væri hægt að halda því öllu uppi samtímis. Og það, sem við er átt í þessu sambandi, er sú lántaka eða sala spariskírteina, sem hér er fyrirhuguð upp á 125 millj. kr., sem jafngildir 15% af sparifjáraukningu bankanna á s.l. ári, og sparifjáraukningin það sem af er þessu ári gefur ekki vísbendingu um það, að aukningin á þessu ári verði meiri. Þvert á móti hefur hún orðið miklu minni það sem af er árinu heldur en á sama tíma í fyrra, þannig að 125 millj. kr. eru vafalaust hærri prósenta af sparifjáraukningunni á þessu ári, ef ekki eiga þá eftir að verða stórfelldar breytingar, heldur en þau 15%, sem ég nefndi. En sú sala, sem fram til þessa hefur farið fram á spariskírteinum eða ríkisskuldabréfum, hefur sýnt það, að fjármagnið, sem til kaupa á þeim gengur, kemur að langsamlega mestu leyti, að ég segi nú ekki öllu leyti, úr bönkum og sparisjóðum, þannig að hér er um beina skerðingu á ráðstöfunarfé banka og sparisjóða að ræða. Þessi bréf eru þannig úr garði gerð, að þau eru ákaflega auðseljanleg, eins og reynslan hefur sýnt. Þau eru vísitölutryggð. Þau hafa verið með allháum vöxtum, og þau eru hvorki skattskyld né framtalsskyld. Sem dæmi um það, hversu góð fjárfesting kaupin á ríkisskuldabréfunum eru, vil ég nefna, að verðtryggð spariskírteini, sem gefin voru út í nóvember 1964, 75 millj. kr., voru með 6% ársvöxtum fyrstu 5 árin, en meðalvextir allan lánstímann voru 7.2%. Auk þess voru þau vísitölutryggð miðað við vísitölu byggingarkostnaðar, sem hefur komið þannig út, að þegar skírteinin voru gefin út, var vísitala byggingarkostnaðar 220 stig, en sú vísitala, sem við höfðum síðast, þ. e. vísitalan, sem gilti frá 1. nóvember 1966 til 1. marz 1967, er 298 stig. Þannig hefur hækkunin orðið á þessum bréfum frá því í nóvember 1964 til dagsins í dag 35.45%. Og það er sú verðbót, sem leggst á höfuðstól og vexti. Þetta eru elztu bréfin. Alveg sömu sögu er að segja um yngri bréfin. Einnig á þau hefur þessi mikla vísitala lagzt. Skírteini, sem voru gefin út í maí 1965, hafa hækkað þegar um 25.74%. Spariskírteini, sem voru gefin út í nóvember 1965, hafa hækkað um 11.61%, og þannig náttúrlega lækkar þessi álagsprósenta eftir því sem tíminn er styttri, frá því að bréfin voru seld. En til samanburðar á þessu, ef menn vilja bera það saman við hagræði hinna háu vaxta, sem bönkunum er leyft að greiða, mundu t.d. 1 þús. kr., sem staðið hefðu á hæstu vöxtum í banka, vera nú orðnar 1295 kr., en 1 þús. kr., sem keypt hefðu verið fyrir spariskírteini ríkissjóðs, mundu í dag vera orðnar 1614.50 kr., þannig að það er ekki nein furða, þó að þessi bréf seljist, með svo aðgengilegum kjörum sem þau eru boðin, og það þarf ekki neinum getum að því að leiða, að fólk, sem hefur laust sparifé, vill fremur verja því til kaupa á þessum bréfum heldur en geyma það í bönkum, þegar mismunurinn er svona stórvægilegur. Þess vegna hygg ég, að því verði ekki á móti mælt, að sala slíkra bréfa sé að langsamlega mestu leyti skerðing á ráðstöfunarfé bankanna og annarra peningastofnana. Önnur ráðstöfun, sem uppi hefur verið höfð nokkur undanfarin ár, er sú, að hæstv. ríkisstj. eða nú stjórn Framkvæmdasjóðs, hefur gert um það samning við viðskiptabankana að þeir skuli kaupa ríkisskuldabréf eða ríkistryggð skuldabréf fyrir 10% sparifjáraukningar. Einnig nú fyrir nokkrum dögum hefur verið gengið frá slíkum samningi fyrir árið 1967. 70 millj. kr. af þessu fjármagni munu eiga að ganga til framkvæmdaáætlunarinnar, en 10 millj. til þess að bæta upp þann skakka, sem varð á áætlaðri sparifjáraukningu ársins 1966. Skiptir það í sjálfu sér engu máli fyrir bankana, hvernig því er varið. Auk þess er svo enn í gildi, eins og kunnugt er, sparifjárbindingin, hin almenna binding sparifjár í Seðlabankanum, 20–30%. Þegar þetta allt er lagt saman, sést, að rúmlega 50% af öllu nýju sparifé, sem kemur í þessar stofnanir, er af þeim tekið, er ráðstafað af öðrum. Það er vaxandi tilhneiging til þess að safna fjármagninu sem mest á eina hendi og verksvið stjórnenda bankanna, sem þó er lögð sú ábyrgð á herðar að útdeila lánsfé og til þess treyst, þeirra verksvið er þrengt meira og meira. Enda þarf ekki lengi að leita að árangrinum af þessari skerðingu. Ástandið í bönkunum ber því ljósast vitni. Biðraðirnar fyrir utan bankana og inni á stigagöngum þeirra hafa að ég held aldrei verið lengri en núna og eftirspurnin eftir lánsfé aldrei meiri og geta viðskiptabankanna kannske of mikið að segja aldrei minni - en ákaflega lítil til þess að veita þessu fólki úrlausn. Það er skoðun okkar, sem stöndum að áliti minni hl., að það sé ekki hægt að gera þetta allt í senn, selja spariskírteinin fyrir ca. 15% af aukningunni, semja um 10% af aukningunni við bankana og taka af þeim 20–30% og láta þá aðeins hafa það, sem eftir er, til þess að sinna sívaxandi rekstrarfjár- og fjárfestingarþörfum viðskiptafyrirtækja sinna. Önnur brtt., sem við flytjum, lýtur að því, að skylt skuli vera að telja þessi skuldabréf fram, eins og aðrar eignir. En það hefur mjög farið í vöxt undanfarið, að Alþ. ákveði það með l., að tiltekin skuldabréf þurfi ekki að telja fram. Það má segja, að það sé eðlilegt, að spariskírteinin, sem ríkissjóður selur, séu skattfrjáls á sama hátt og sparifé í bönkunum er skattfrjálst, þegar vissum skilyrðum er fullnægt. En það er algerlega óeðlilegt að okkar dómi, að ekki skuli vera skylda að telja þessar eignir fram, og ef við meinum eitthvað með því, hv. alþm., sem gert hefur verið undanfarin ár, að setja harðari ákvæði um skattaeftirlit, þá eigum við ekki á sama tíma að vera að opna leiðir fyrir þá, sem ekki hafa talið rétt fram, til þess að skjóta undan fjármunum. Þetta er svo augljóst, að ég held, að ekki þurfi að eyða mörgum orðum að rökstuðningi þess. En þrátt fyrir það, að þetta er augljóst, og þrátt fyrir það, að enginn efast um góðan vilja hæstv. fjmrh. til þess að bæta ástandið í skattamálunum, hefur hann aldrei fengizt til að breyta þessum ákvæðum og heldur ekki sinnt þeim till., sem bornar hafa verið fram um það að skrá skírteinin á nafn, sem stundum hefur þó verið freistað, eftir að hin önnur till. um framtalsskylduna hefur verið felld. Þegar þetta atriði var rætt í hv. Ed., skilst mér, að komið hafi fram tvær mótbárur við því að skrá spariskírteinin eða gera þau framtalsskyld. Annars vegar sú, að framtalsskyldan torveldaði sölu þessara bréfa. Ég vísa þeirri mótbáru algerlega frá, vegna þess að í fyrsta lagi tel ég, að þau kjör, sem boðin eru á bréfunum, séu góð, að ekki þurfi að efast um að bréfin seljist, og ég gerði grein fyrir þeim áðan, hvernig þau eru, og ætla ekki að endurtaka það. Hin mótbáran var sú, að talið var þýðingarlaust að hafa framtalsskyldu án þess að hafa þá í l. jafnframt viðurlög við því að sinna ekki þeirri framtalsskyldu. Ég verð nú að segja það í fyrsta lagi, að ég tel þessa mótbáru heldur veigalitla, vegna þess að sem betur fer, þrátt fyrir vaxandi, ja, hvað á ég að segja, óreglusemi í meðferð fjármuna og umgengni við þá, er þó sem betur fer allur þorri manna það löghlýðinn, að hann mundi telja sér skylt að hlíta því ákvæði, sem í l. væri í þessu efni. Í öðru lagi er hægurinn hjá fyrir þá, sem ekki bera þá þetta traust til ráðvendni almennings, sem ég geri, að skjóta inn í l. viðurlögum við því, ef framtalsskyldan er brotin, svoleiðis að ég tel, að báðar þessar mótbárur séu haldlitlar, einskis virði mundi ég vilja segja, og ég vænti þess, satt að segja, að í þetta sinn verði skilningurinn á nauðsyn þess að tryggja framtal þessara bréfa ofan á í þessari hv. þd. Þriðja brtt, okkar gerir svo ráð fyrir því að auka talsvert ráðstöfun Alþ. á greiðsluafgangnum 1966. Ég minntist á það áðan, að skv. skýrslu hæstv. fjmrh. nam þessi greiðsluafgangur 474 millj. kr. Hæstv. fjmrh. telur, að þessum greiðsluafgangi sé nú fullráðstafað með þeim 53 millj. kr., sem þetta frv. fjallar um. Þar er ég á annarri skoðun. Ég hef ekki orðið þess var, að Alþ. hafi ráðstafað þessum greiðsluafgangi í nándar nærri svo ríkum mæli. Ég skal ekki fullyrða, að ég hafi tæmandi upplýsingar um allar þær ráðstafanir, sem hv. Alþ. hefur gert á greiðsluafgangnum, en skv. þeim upplýsingum, sem ég veit réttastar, hefur verið ráðstafað, sem hér segir: 140 millj. kr. til verðjöfnunarsjóðs fyrir fiskiðnaðinn, 30 millj. kr. til hagræðingarsjóðs landbúnaðarins, 3 millj. til ráðstafana vegna kals í túnum og svo nú 53 millj. kr. hér skv. þessu frv. Við leggjum til, að nokkuð lengra sé gengið í því að ráðstafa greiðsluafgangnum af Alþ., því að það teljum við réttan aðila til að ráðstafa þessum tekjum ríkissjóðs eins og öðrum og höfum þess vegna gert till. um það í nokkrum liðum að auka ráðstöfun hans og þá einkum til þess að greiða ógoldin ríkisframlög til hafna, skóla, félagsheimilasjóðs og e.t.v. í fleiri staði, auk þess sem við viljum nota tækifærið, þegar þessi góða afkoma er hjá ríkissjóði, til þess að standa við það loforð, sem gefið var um greiðslu vegafjár og ekki hefur verið staðið við, eins og kunnugt er. Þetta þýðir það, að minna verður greitt af yfirdráttarskuld ríkissjóðs hjá Seðlabankanum en gert er ráð fyrir skv. till. hæstv. fjmrh. Munar þar eitthvað um 130 millj. kr., og um það bil helmingur af þeirri yfirdráttarskuld verður yfirfærður til næsta árs. Ég sé ekki, að það sé neitt við það að athuga. Þegar ekki er hægt að gera upp við alla, er það algeng regla að reyna að gera öllum einhver skil, og það er sú framkvæmd, sem hér er stungið upp á. Ég lofaði því að tala stutt fyrir þessum brtt. Ég skal reyna að standa við það, og ég á aðeins eina eftir. Sú till. er um lántöku, nýja lántöku til framleiðnisjóðs. Eins og ég sagði áðan, hef ég ekki þessi þskj. og verð að flytja þetta eftir minni. Ég bið afsökunar á því, ef það er eitthvað stirðara heldur en annars mundi vera, en það er ekki við mig einan að sakast um það. Þessi 4. brtt. fjallar sem sagt um það, að ríkissjóði verði heimilað að ábyrgjast 200 millj. kr. lántöku, sem Framkvæmdasjóður taki til þess að stofna sérstaka framleiðnilánadeild. Þessi till. er í samræmi við frv., sem flutt hefur verið hér á nokkrum þingum án þess að fá afgreiðslu. Það var t.d. flutt á þessu þingi sem 21. mál á þskj. 21, en hefur ekki fengið fullnaðarafgreiðslu. Minni hl. hv. fjhn. Ed. hefur skilað áliti, en meiri hl. ekki. En hér er um það að ræða, eins og áður sagði, að stofna nýja framleiðnideild við Framkvæmdasjóð. Við teljum mikla nauðsyn á því og jafnvel meiri nú en oft áður að gera öflugar ráðstafanir til þess að auka framleiðnina og hagræðinguna í atvinnuvegunum. Vegna vaxandi framleiðslukostnaðar hefur samkeppnisaðstaða atvinnuveganna versnað, og vegna fjárskorts eru ýmis fyrirtæki alveg vafalaust rekin með óhagkvæmara hætti en vera þyrfti, ef aðgangur væri að hæfilegu lánsfé til þess að bæta framleiðni þeirra og afkastagetu. Ég veit nú, að það eru allir sammála um það, sem þessi till. fjallar um, og tel ekki þörf á að rökstyðja hana í löngu máli. Menn kann að greina á um leiðirnar til þess að ná þessu marki, og eftir því sem fram kom í hv. Ed. er nú sýnt, að hæstv. fjmrh. er ekki inni á þessari leið til að ná þessu marki, enda þótt hann eftir því, sem mér hefur skilizt, tæki undir nauðsyn þess, að eitthvað yrði gert í málinu. En við viljum freista þess nú í lok þingsins að fá nokkurn hluta fram af því stóra máli, sem það frv., sem ég áðan gat um, fjallar um, því að hér er ekki nema um örlítinn hluta af efni þess frv. að ræða. Ég skal svo, herra forseti, láta máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs vegna lítillar brtt., sem ég hef leyft mér að flytja ásamt hv. 4. þm. Sunnl. Brtt. er um það, að við 3. gr. bætist „6 millj. kr. til greiðslu ríkisframlags vegna vatnsveitna“. Eins og kunnugt er, er mjög víða í landinu verið að eiga við vatnsveituframkvæmdir, og á Suðurlandi eru a.m.k. 5 sveitarfélög í slíkum framkvæmdum, og hafa forsvarsmenn þessara sveitarfélaga mjög komið að máli við okkur þm. Sunnl. um það að reyna að leysa að einhverju leyti með þeim fjárhagsvandræði, sem þeir eru í vegna þessara framkvæmda. Það er nú hin stóra vatnsveituframkvæmd þeirra í Vestmannaeyjum. Á Stokkseyri eru þeir að leggja vatnsveitu um þorpið hjá sér. Sömuleiðis eru Eyrbekkingar að hefja slíkar framkvæmdir fyrir sig. Í Þykkvabænum er þessum framkvæmdum sennilega, að verða lokið, og í Austur-Landeyjum mun vera fyrirhugað að ráðast í slíkt fyrirtæki nú á næstunni. Þetta er það, sem ég veit um á Suðurlandi, en ég hygg, að svona sé þetta víðar um landið, að það sé mikil þörf fyrir vatnsveitur, en styrkur sá, sem skv. l. kemur nú til þessara framkvæmda, er bæði lítill og dregst að fá hann, og það væri mikil nauðsyn, að einhvern veginn yrði útvegað fé til að styðja þessar framkvæmdir með lánum, og því er þessi till. fram borin. Vænti ég þess, að hún fái góðar undirtektir hér hjá hv. alþm.



Herra forseti. Í 6. gr. þessa frv. segir: Ríkisstj. er heimilt að taka lán allt að 12½ millj. kr. vegna flugvalla- og vegagerðar á Vestfjörðum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða vegagerðir eru þetta? Eru þetta vegir, sem eru á vegáætlun núna með fjárveitingar eða er þetta eitthvað nýtt? Og að hve miklu leyti eru þessar 12½ millj. kr. til vega og að hve miklu leyti til flugvalla? Það er ekki nefnd nein Vestfjarðaáætlun í þessari gr., sem ekki er nú kannske von, því að ég hef grun um, að hún sé ekki til enn, þessi Vestfjarðaáætlun. Hún hefur aldrei verið birt Alþ., og fyrir ekki löngu síðan frétti ég, að hún mundi ekki vera tilbúin enn. Það er því viðkunnanlegra að fá vitneskju um það, fyrst þessa heimild á að veita, hvort hér er um einhverjar nýjar vegaframkvæmdir að ræða bara til að fullnægja fjárveitingum á vegáætlunum, sem áður er búið að ákveða fyrir tveimur árum. Og eins hitt, til hvaða flugvalla á þetta fé að fara og hve mikið til hvers fyrir sig, flugvalla og vega? Ég býst fastlega við, að þetta liggi alveg á borðinu hjá hæstv. ráðh. og hann geti svarað þessu mjög fljótt og auðveldlega. Ég vildi gjarnan fá einhverja vitneskju um það í leiðinni, ef það væri hægt, hvort þessi svokallaða Vestfjarðaáætlun muni vera til nú eða hvort hún muni verða til t.d. á næsta kjörtímabili eða hvenær það verði. En að verða til, þar á ég við að hún sé birt þm., en sé ekki eitthvert einkaplagg í stjórnarráðinu.



Herra forseti. Ég geri nú ráð fyrir því kannske, að hv. 3. þm. Vestf. afsaki það, þó að ég hafi ekki í höfðinu allar tölur sundurliðaðar, ekki einu sinni í sambandi við Vestfjarðaáætlun, en ég hélt hins vegar, að hv. þm. væri það kunnugt - þetta er þriðja árið, sem tekið er fé að láni hjá Viðreisnarsjóðnum í sambandi við samgöngumál Vestfjarða, og það er ákveðið að úthluta því með nákvæmlega sama hætti, þessu fé, eins og áður hefur verið gert. Það er ekkert launungarmál, hvernig það er gert. Varðandi vegina er þetta inni í lántökukafla vegáætlunar, og það hefur verið reiknað með því, að það yrði unnið í samræmi við vegáætlun að þessum vegum og hins vegar gengið út frá því, að þetta lánsfé yrði til ráðstöfunar þennan tiltekna árafjölda frá Viðreisnarsjóðnum. Og það er ósköp auðvelt fyrir hv. þm. að fá upplýsingar um það, hvernig það skiptist á einstaka vegi. Um flugvellina er það að segja líka að þetta er ákveðið hvert ár á framkvæmdaáætlun flugvallagerða. Ég veit ekki, hvort er nákvæmlega búið að deila því niður í ár eða ekki, en það er auðvelt fyrir hv. þm. að fylgjast með því, og vegáætlun Vestfjarða er vissulega raunveruleiki, þannig að enda þótt ég ætli ekki að fara að nota tímann hér til þess að ræða um framkvæmdaáætlun almennt, er það margrætt mál og öllum hv. þm. vitanlegt, ekki sízt væntanlega hv. þm. Vestfjarða, að varðandi framkvæmdaáætlun Vestfjarða hefur vegáætlunin verið framkvæmd á þennan hátt og eftir ákveðnum till. með aðstoð Viðreisnarsjóðsins að þessu leyti og svo þeim fjárveitingum, sem fyrir hendi hafa verið hverju sinni frá Alþ. eftir öðrum leiðum að öðru leyti. Framkvæmdaáætlun Vestfjarða sem heildarmál. Að því hefur verið unnið, og það hefur verið upplýst hér, held ég, oftar en einu sinni í Alþ., að það liggur fyrir viss rammaáætlun, sem þarf að fylla út í varðandi atvinnuvegina á Vestfjörðum og félags- og menningarmál. Því er ekki enn lokið. Samgönguáætlunargerðinni hefur verið lokið, og ég hygg, að það hafi sézt mörg merki þess, að unnið hafi verið að þeim málum með jákvæðum árangri. Ég ætla ekki að fara að orðlengja mikið út af ræðu hv. 11. þm. Reykv., sem flutti hér hógværa ræðu eins og hans var von og vísa. En það liggur auðvitað í augum uppi, að hvað sem við álítum um fjárhagserfiðleika í þjóðfélaginu almennt, verður eins og hann sagði auðvitað að velja og hafna, og ég hef ekki heyrt enn þá neina gagnrýni á því, að það sé nauðsynlegt að vinna að öllum þeim opinberu framkvæmdum, sem gert er ráð fyrir í þessari framkvæmdaáætlun, og meira að segja hafa menn talið, að þar væri fremur of, skammt gengið heldur en hitt, og það er í rauninni sama, hvaða leið er valin til fjáröflunar í þessu skyni, hún hlýtur að koma einhvers staðar við menn. Það er alveg rétt, að sala spariskírteina hefur áhrif á bankakerfið að töluverðu leyti. Þó er ástæða til að halda, að nokkuð af spariskírteinum hafi alltaf selzt og þar hafi verið um aukinn sparnað að ræða einmitt vegna þess, hve þarna er um góð kjör að ræða, þannig að fólk, sem ekki hefur kært sig um að taka þá lægri vexti, sem hv. þm. upplýsti réttilega, að bankarnir hafi möguleika til að greiða, hafi aukið sparnað sinn með því að kaupa þessi skírteini, sem nú hafa verið verðtryggð. En staðreynd málsins er sú, að ef við viljum vinna að þessum framkvæmdum - það er sjónarmið út af fyrir sig að segja, að við eigum að fresta þeim - verður aldrei komizt fram hjá því, að sparnaðurinn verður skertur að þessu leyti, hvort sem við veljum spariskírteinaleiðina eða lántökuleiðina, að svo miklu leyti sem við förum þá ekki yfir í erlend lán, og það vitanlega, hygg ég nú, að allir hv. þdm. séu mér sammála um, verður að gerast með hófi og verður nú fyrst og fremst að miðast þá við eflingu útflutningsframleiðslunnar. En að öðru leyti, hvort sem farin er skattálagningarleið, spariskírteinaleið eða tekið af bundnu fé, hefur þetta í rauninni allt sömu áhrif, að þessir peningar verða ekki notaðir til annarra þarfa, þannig að hér er deilt um keisarans skegg, ef svo má segja, hvaða úrræði eru fengin, nema menn því aðeins vilji segja, að við eigum ekki að gera þetta, jafnvel þótt við notum af greiðsluafgangi, þá yrði þar um að ræða takmörkun á fjármagni eftir öðrum leiðum, sem yrðu til úthlutunar. Það veit ég, að hv. þm., sem er bankastjóri og þaulkunnugur fjármálakerfinu, er mér sammála um. Ég get svo ekki stillt mig um að segja það að lokum varðandi till. um hina stóru lántöku í framleiðnisjóðinn, að þótt ég sé honum alveg sammála um, að það sé æskilegt að vinna að framleiðnimálunum, og það hefur verið gert með ýmsum hætti, þá er ég ósköp hræddur um, að þar yrði einnig um að ræða skerðingu á ráðstöfunarfé bankakerfisins, því að naumast er það hugmynd flm., að slíkt fé ætti alltaf að takast með erlendu láni, enda er ég nú ekki viss um, að slíkt lán fengist, þannig að við sjáum bara á þessari hugmynd, að þarna er um gott og þarft mál að ræða út af fyrir sig. Við verðum þarna eins og annars staðar að velja á milli hvað við eigum að ganga langt til þess að ráðstafa því fé, sem við höfum til ráðstöfunar hverju sinni, og getum auðvitað ekki ráðstafa,ð sömu krónunni nema einu sinni. Ég vildi svo aðeins vekja athygli á því varðandi framleiðnisjóðinn, að ég tel, að að öðru leyti sé það mál, sem ekki eigi að blanda saman við þetta frv., sem við erum með hér, lántöku vegna framkvæmdaáætlunar. Þetta er allt annars eðlis og auk þess, eftir að framkvæmdasjóður ríkisins er tekinn til starfa, er það á hans valdi innan þess ramma, sem hann telur mögulegt að afla fjár, að afla fjár til stofnsjóða atvinnuveganna, og ég mundi nú álíta, að heppilegast væri, að hann hefði í sínum höndum framleiðniaukningarmál hverrar atvinnugreinar fyrir sig. Ég ætla svo ekki, herra forseti, að lengja þessar umr. meira, þó að vitanlega hefði verið hægt að ræða um mörg atriði, en læt þetta nægja.



Herra forseti. Ég skil svör hæstv. ráðh. á þá leið, að þessi upphæð hvað snertir vegagerð sé í samræmi við það, sem stendur í vegáætlun. En þar af leiðandi er hér ekki farið eftir neinni sérstakri Vestfjarðaáætlun um vegi og flugvelli, heldur er þetta skv. vegáætluninni, sem nú er í gildi og búin er að vera í gildi í meira en tvö ár. Og það er rétt, að það eru 12½ millj. kr. fjárveitingar af lánsfé til vega á Vestfjörðum á þessu ári í vegáætlun. En hvað er þá til flugvalla? 12½ millj. er í þessari gr. 12½ millj. er í gildandi vegáætlun til vega á Vestfjörðum af lánsfé. Hvað er þá til flugvalla, eins og stendur í þessari gr.? Ég sé það ekki. Hæstv. ráðh. talar um, að hún sé ekkert launungarmál, þessi framkvæmdaáætlun fyrir Vestfirði. Hún er launungarmál fyrir mér. Ekki hef ég séð hana. Hvaða þm. hafa séð hana? Vegáætlun er ekkert launungarmál, það veit ég. En Vestfjarðaáætlun, ef hún er til, þá er hún a.m.k. launungarmál fyrir þm. Ég held, að það sé alveg áreiðanlegt - enda var hæstv. ráðh. að impra á því - að það er eftir að fylla út í hana, og það er það, sem ég var einmitt að tala um, að það muni kannske taka eitthvað fram eftir næsta kjörtímabili að fylla út í hana að óbreyttum ástæðum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða almennt um það frv., sem hér liggur fyrir um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna framkvæmdaáætlunar fyrir árið 1967. Þau fáu orð, sem ég segi hér, eru sögð eingöngu í tilefni af orðaskiptum hv. 3. þm. Vestf. og hæstv. fjmrh., um Vestfjarðaáætlun. Hv. 3. þm. Vestf, spurðist fyrir um þessa áætlun, hvort henni mundi verða lokið og hvort hún mundi verða birt eða hvenær. Hæstv. fjmrh, svaraði því, ef ég tók rétt eftir, að búið væri að gera það, sem hann nefndi rammaáætlun um Vestfirði, eftir væri að fylla út í rammann, a.m.k. að verulegu leyti, og nefndi sem dæmi um það, sem ætti að koma í rammann, þegar hann væri útfylltur, atvinnumál og menningarmál. Nú er það að vísu svo, að það sýndist nú vanta æðimikið í rammann, ef t.d. atvinnumálin vantar, og einnig allmikið, þar sem eru menningarmálin. Og ég vildi í framhaldi af þessu leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvenær vænta mætti, að þessari Vestfjarðaáætlun yrði lokið og hún birt. Ég er ekki að spyrja að þessu vegna þess, að ég hafi sérstaklega með höndum öðrum fremur að gæta hagsmuna Vestfjarða, það hafa þeir fyrst og fremst, þm. þess landshluta: En ég spyr vegna þess, að eins og kunnugt er, hefur verið skýrt frá því, að unnið hafi verið undanfarin ár að Norðurlandsáætlun. Í grg., sem mér hefur borizt í dag eins og fleiri þm. Norðurlandskjördæmanna að ég ætla, er skýrt frá því, að nú sé verið að vinna að þeirri áætlun í Efnahagsstofnuninni, en þegar þeirri athugun, sem nú stendur yfir, sé lokið, sé það ætlun Efnahagsstofnunarinnar, að skýrsla hennar verði rædd við fulltrúa sveitarstjórna og verkalýðssamtaka á Norðurlandi. Um það er auðvitað ekki nema gott að segja og sjálfsagt, að málin séu rædd við þessa aðila og ef til vill fleiri, en ég tel, að það væri mjög mikils virði fyrir slíka umræðufundi, sem haldnir kynnu að verða á Norðurlandi með fulltrúum Efnahagsstofnunarinnar og sveitarstjórnum og verkalýðsfélögum, að Vestfjarðaáætlunin lægi þá fyrir opinberlega, þannig að hægt væri að hafa nokkra hliðsjón af henni við þær umræður, en fram fara væntanlega á sínum tíma og að mér hefur nú skilizt á næsta sumri. Þess vegna vildi ég endurtaka þetta, að ég vil spyrja um það í tilefni þessarar umr., sem fram hafa farið, hvort þess megi vænta, að Vestfjarðaáætlunin verði tilbúin og kunngerð, áður heldur en þessir boðuðu umræðufundir fara fram á Norðurlandi.



Herra forseti. Í frv. um heimild fyrir ríkisstj. til lántöku vegna framkvæmdaáætlunarinnar árið 1967 er 6. gr. á þá lund, að ríkisstj. sé heimilað að taka lán allt að 12½ millj. kr. vegna flugvalla- og vegagerðar á Vestfjörðum. Sennilega er það í tilefni af þessu, sem Vestfjarðaáætlun svokölluð hefur dregizt inn í þessar umræður. Vestfjarðaáætlunin hefur áður dregizt inn í umr. hér á hv. Alþ., og í skýrslum ríkisstj. hefur hún stundum verið nefnd og þá ekki verið annað að heyra en að hún væri fullgerð og eiginlega að mestu leyti komin til framkvæmda, og mætti a.m.k. ætla, ef hún er fullgerð og verið að framkvæma hana, að hún væri a.m.k. kunnug í heild og í einstökum atriðum þm. Vestfjarðakjördæmis. En það hefur gerzt nokkrum sinnum, þegar þessi áætlun hefur borizt í tal hér á Alþ., að ég hef gengið mig upp í Efnahagsstofnunina og óskað eftir sem Vestfjarðaþm. að fá áætlunina í hendur. En alltaf hefur það farið svo, að ég hef farið áætlunarlaus til baka og með þær upplýsingar, að áætlunin væri ekki til og hana væri ekki hægt að afhenda. Einu sinni man ég það, að mér var sagt, að það væru að vísu til drög að samgöngumálaþætti hennar á norsku, en það er ekki búið að þýða þann kafla enn þá á norsku, já, á norsku. Ég sagðist kunna dálítið í norsku og mér mundi notast þessi kafli, ef ég fengi hann óþýddan. En þá bar að því, að það var ekki talið ráðlegt að gera það að sinni, en það skyldi athugað síðar. Nú í des., rétt fyrir jólafrí þingsins, barst Vestfjarðaáætlunin í tal hér á þingfundi. Ég held, að það hafi bara verið af tilefni hæstv. fjmrh. í sambandi við fjárlög eða einhverja skýrslu, sem hann gaf þinginu, og hann talaði um Vestfjarðaáætlunina sem plagg, sem Norðurlandsáætlunin mundi að einhverju leyti miðuð við og byggð á. Þarna væri komin reynsla í sambandi við Vestfjarðaáætlunina. Ég hringdi því í Efnahagsstofnunina og bað í símann um þann mann í stofnuninni, sem hefði sérstaklega með Vestfjarðaáætlunina að gera. Stúlkan, sem svaraði í símann, sagði: Já, það er Bjarni Einarsson, og ég gef yður samband við hann. Og ég fékk samband við Bjarna Einarsson. Ég sagði honum hver ég væri og óskaði eftir því, að ég fengi nú í hendur Vestfjarðaáætlunina, sem unnið hefði verið að í nokkur ár og oft dregizt inn í opinberar umræður. Já, því miður, hún er nú ekki tilbúin, og auk þess höfum við fengið fyrirmæli frá ríkisstj. um það að afhenda hana engum. Ekki einu sinni þm. kjördæmisins? spurði ég. Nei, engum, og til þess að það verði gert, verðið þér að fá heimild ríkisstj. sérstaklega. Svo ræddum við nokkuð um þetta mál, og hann vildi fáar upplýsingar gefa, en sagði: Það er bezt ég gefi yður samband við forstöðumann stofnunarinnar, Jónas Haralz. Já, það er ágætt, sagði ég, og ég fékk samband við forstöðumanninn. Já, Vestfjarðaáætlunin, það hefur ekki verið samin nein Vestfjarðaáætlun, segir hann, nema kaflinn um vissa þætti samgöngumála, þ.e.a.s. um flugvelli og vegi. Ekki alla þætti samgöngumálanna? spurði ég. Ekki um samgöngur á sjó? Nei, ekkert við því snert. Og það er eiginlega ekkert til um þetta annað en þau drög að áætlun, sem norsku sérfræðingarnir gerðu, sem ferðuðust nokkuð hér um fyrir nokkrum árum til athugunar á undirbúningi að vissum þáttum Vestfjarðaáætlunarinnar. Og hefur ekki verið unnið að áætluninni nú upp á síðkastið? spurði ég. Nei, ekkert síðan 1965, og sannast sagna þá höfum við engan vinnukraft til þess að sinna þessu verkefni, hérna í stofnuninni. Þetta skrifaði ég niður hjá mér þarna jafnóðum og símtalið fór fram og á það minnisblað í fórum mínum, þótt ég hafi það ekki hér við höndina. En ég hef nokkrum sinnum litið á þetta furðublað og held þess vegna, að ég fari nokkurn veginn rétt með það, sem á því stendur. Þessir þættir samgöngumálanna, sem búið er þó eitthvað að vinna og setja á blað, segi ég, hverjir eru meginþættirnir í því? Jú, það er í raun og veru ekkert annað en lántakan og það að verja þessari lántöku að ákveðnum hluta til flugvallanna á Patreksfirði, í Sandodda og við Ísafjörð og til vegalagningarinnar á milli þessara flugvalla. Það er þátturinn um samgöngurnar, sem unninn hefur verið, og annað felst ekki í honum en þetta. Hinn þátturinn, sem einnig varðar samgöngu- og atvinnumálin, er sá, að láninu, erlenda láninu, hefur að öðru leyti verið varið til hafnarbóta á Vestfjörðum, þ.e.a.s. til Patreksfjarðar, til Þingeyrarhafnar, til Suðureyrarhafnar, og núna á s.l. sumri var unnið fyrir þetta lánsfé í Bíldudalshöfn, og til stendur á næsta ári að vinna í Flateyrarhöfn. Hafið þér ekkert meira að upplýsa um þetta? spurði ég. Nei, það er ekkert annað. Vestfjarðaáætlunin, það, sem til er af henni, er þetta. Það er hin erlenda lántaka. Það eru drög að till. norsku sérfræðinganna og síðan að ákvarðanir hafa verið teknar um að verja þessu lánsfé til flugvallanna, vegagerðarinnar á milli þeirra og til nokkurra hafna. Verður unnið að áframhaldi áætlunarinnar? spurði ég. Það var einmitt þá, sem hann svaraði því: Nei, við höfum engan vinnukraft til þess, og við þessu verkefni hefur ekki verið snert síðan 1965. Ég fékk ekki þessi slitur af samgöngumálaþætti áætlunarinnar, þrátt fyrir það að ég óskaði þess eindregið, og var sagt, að það, sem Bjarni Einarsson hefði um það sagt, væri rétt. Ríkisstjórnin hefði bannað að afhenda þetta, - það litla, sem til væri af drögum að áætlun. Ég verð að segja það, að mér finnst það furðulegt, að það skuli vera árum saman búið að tala um Vestfjarðaáætlunina sem einhverja staðreynd, vitna til hennar af þm. og ráðh. og meira að segja í opinberum skýrslum til þingsins, og svo skuli það sannast og reynast, að engin slík áætlun er til. Vestfjarðaáætlunin átti að fjalla, að því er manni skildist, um samgöngumál á sjó og landi og í lofti. Hún átti að fjalla um atvinnumálin á Vestfjörðum, hún átti að fjalla um menningar- og menntamál, félagsmál, og auðvitað má ekki í slíka áætlun vanta raforkumál. En engir þættir eru til, það er fullupplýst. Það er upplýst hér nú, að látið sé í veðri vaka, að það verði rætt við sveitarstjórnir á Norðurlandi, en svo mikið er víst, að ekki hefur þannig verið að staðið á Vestfjörðum. Tveir menn frá Efnahagsstofnuninni - ég hygg, að það hafi verið Valdimar Kristinsson og Bjarni Einarsson - fóru einu sinni um Vestfirði með norsku ráðgjöfunum í þessum málum og hittu sýslumenn á Vestfjörðum og sýslunefndir í þremur sýslum. Til einnar sýslunnar komust þeir ekki og hafa ekki komizt enn. Það var svo vont í sjóinn fyrir Horn, að það var snúið aftur, svo að Strandasýslu fundu þeir nú aldrei. Menn urðu sjóveikir, og það hefur aldrei verið talað, svo ég viti, við nokkra sveitarstjórn, aldrei við nokkurt verkalýðsfélag, við enga framámenn á Vestfjörðum, og sízt af öllu hafa þm. Vestfjarða fengið nokkuð um þetta undrabarn að vita, þó að við höfum haft mikla eftirgangsmuni um að fá upplýsingar um málið. Og kalla þetta svo áætlun fyrir heilan landsfjórðung! Vinna svona að málinu. Mér finnst það furðulegt a.m.k. Ég veit ekki til, að Vestfjarðaáætlunin sé annað en erlend lántaka og ráðstöfun þess fjár án samráðs við þm. Vestfjarða nema þá einhverja fáa af þeim, og þetta eru engan veginn góð vinnubrögð. Ef ég hef eitthvað missagt um þessi fræði, þætti mér vænt um, að á þessum fundi kæmu fram leiðréttingar um það.



Herra forseti. Mál það, sem hér er til umr., er komið frá Ed., þar sem það hlaut greiða afgreiðslu. Þetta er stjfrv. flutt skv. fyrirheiti sjútvmrh. á s.l. vetri og forsrh. í þingbyrjun á s.l. hausti. Það er flutt vegna eindreginna óska samtaka sjómanna og auk þess hafa verið sett inn í frv. ákvæði til bráðabirgða varðandi útflutningsgjald af loðnumjöli og loðnulýsi, en samkomulag mun hafa orðið um það í verðlagsráði sjávarafurða að óska eftir því við ríkisstj., að ákvæði þess efnis yrðu flutt í sambandi við þetta mál. Ed. breytti þessum ákvæðum á þann veg, að inn voru tekin sams konar ákvæði varðandi grásleppuhrogn. Frv. var samþ. þar samhljóða og var n. sammála um að mæla með því í Ed. Eins er hér hjá okkur í Nd. Sjútvn. d. mælir með því, að frv. verði samþ., eins og það kemur frá Ed., en 2 nm. skrifa undir nál. með fyrirvara.



Herra forseti. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess að fara að ræða efnislega um frv., það er ekki heldur svo langt, að það sé erfitt að gera sér glögga grein fyrir því. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs er sú, að við 1. umr. í Ed. um þetta mál komst hæstv. sjútvmrh. svo að orði, með leyfi hæstv.forseta: „En upphaflega var þetta gjald til komið vegna þeirra starfa, sem LÍÚ innti af hendi í sambandi við bátagjaldeyriskerfið svonefnda, en hefur síðan staðið óbreytt, þrátt fyrir niðurlagningu þess kerfis. Þótti því eðlilegt, að samtök sjómanna fengju hér sömu hlutdeild að“. Þjóðviljinn tók þetta upp hinn 22. febrúar og vakti athygli á þessum ummælum ráðh. Ég veit það, að þessi ummæli ráðh. eru ekki til orðin vegna þess, að hann hafi viljað fara hér með rangt mál, heldur vegna þess að embættismennirnir munu ekki hafa gefið honum réttar upplýsingar. Sannleikurinn er sá, að það var 5. júní 1947, sem ákveðið var, að innheimta skyldi útflutningsgjald, er rynni til samtaka útvegsmanna. Það var hv. fjhn., sem hafði með þetta að gera í báðum d., og í grg. þeirri, sem fylgdi því frv., var sagt, með leyfi hæstv. forseta: „Það er nýmæli í frv. þessu, að með því er ætlazt til eins og áður segir, að lítill hluti útflutningsgjaldsins renni til heildarsamtaka útvegsmanna hér á landi. Þykir það ekki ótilhlýðilegt, þar sem í fyrsta lagi er um sérstakt gjald útvegsmanna um land allt að ræða, í öðru lagi, þar sem sambandið hefur með höndum síaukin verkefni, bæði vegna útvegsins sjálfs og ríkisvaldsins í heild og í þriðja lagi ekkí sízt vegna þess, að meginþátturinn af starfsemi samtakanna beinist að því að gera útgerðinni kleift að rækja hlutverk sitt í þjóðfélaginu og þar með tryggja afkomu þjóðarinnar allrar.“ Enn fremur sagði frsm. fjhn. í Nd., núv. hæstv. dómsmrh., þessi orð, með leyfi hæstv. forseta: „Eins og frv. þetta ber með sér, er tilgangur þess að fá með þessu fé til starfsemi Landssambands ísl. útvegsmanna, því að eins og vitað er, er starfsemi þess orðin mjög mikil og gerir mikið fyrir útgerðina og þá um leið fyrir þjóðina í heild. Það er því nauðsynlegt, að þessi starfsemi hafi nokkurt fé til umráða, en sá er tilgangur þessa frv.“ Og þá sagði einnig frsm. fjhn. Ed., fyrrv. utanrrh., Guðmundur Í. Guðmundsson, þessi orð: „Eina efnisbreytingin er sú, að útflutningsgjaldinu er að mjög óverulegu leyti breytt. En breytingin er sú, að fjhn. lagði til, að Landssamband ísl. útvegsmanna fengi 1/8 af útflutningsgjaldinu. Meiri hl. fjhn. telur þetta eðlilegt og sjálfsagt, þar sem LÍÚ er í forsvari fyrir útvegsmenn. Það hefur unnið mikið þjónustustarf og því sjálfsagt, að það fái stuðning úr ríkissjóði.“ Hann segir „úr ríkissjóði“, en það er vissulega ekki rétt, vegna þess að hér er um skatt á útgerðina að ræða, sem ríkissjóður eða sýslunarmenn ríkisins innheimta og á ekkert skylt við fé ríkissjóðs, enda ekki bókfært þar. Þetta var á sínum tíma 0.125%, en er nú komið niður í 0.048%. Ég vildi vekja athygli á þessu og ekki hvað sízt vegna þess, að það var í rammagrein, sem Þjóðviljinn sló þessu upp og segir: „LÍÚ enn á stórum styrk fyrir starfsemi með bátagjaldeyrinn“. Það fer náttúrlega ekki á milli mála, við hvaða LÍÚ er átt. Það er ekki átt við Líú þann kínverska, heldur Landssamband ísl. útvegsmanna. En ég taldi ástæðu til þess að leiðrétta þetta; til þess að þessu yrði ekki ómótmælt í þskj., því að þessi ákvörðun er tekin þrem árum og 233 dögum áður en bátagjaldeyriskerfið var tekið upp, en það var tekið upp 24. janúar eða skv. ráðuneytisbréfi 24. janúar 1951, og eins og ég sagði áðan, ætla ég ekki að fara að ræða efnislega um frv. Ég veit, að samtök útvegsmanna hafa ekki verið hrifin af því, telja að hér sé farið inn á hæpna braut og hafa talið, að í samningum hafi útvegsmenn gengið inn á afgreiðslu, til ýmissa sjóða sjómannasamtakanna. En eins og ég segi, ég ætla ekki að ræða þessa hlið málsins. Ég vildi gera tilraun til þess að leiðrétta missögn hæstv. sjútvmrh., en ég veit, að hún er ekki til orðin vegna þess að hann hafi viljað halla réttu máli, heldur vegna rangra upplýsinga frá embættismönnum ríkisins.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. sjútvn. með fyrirvara. Það stafar m. a. af því, að ég tel, að sú braut, sem lagt er inn á með meginefni þessa frv., sé mjög hæpin, vægast sagt mjög hæpin, en vegna þess að hér er um samkomulag að ræða, sem hæstv. ráðh. hefur gert við fjölmenn stéttarsamtök, þá mun ég ekki greiða atkv. gegn þessu, út af fyrir sig, en ég tel hins vegar, að það sé þörf á því að gera aðra breytingu á þessu frv., breytingu, sem varðar efni bráðabirgðaákvæða frv. Þar er í rauninni fjallað um allt annað mál en í 1. gr. frv., sem er meginefni þess, því að í bráðabirgðaákvæði við frv. er gert ráð fyrir því, að útflutningsgjald af loðnumjöli og loðnulýsi - og svo hefur Ed. bætt þar við grásleppuhrognum - skuli ekki innheimt á árinu af framleiðslu ársins 1967. Ég tel, að mjög brýn þörf sé á því að gera einnig breytingar á útflutningsgjaldi af bræðslusíldarafurðum, eins og nú er komið. Það er vitað, að sá háttur hefur verið hafður á, að innheimta miklu hærra útflutningsgjald af bræðslusíldarafurðum en öðrum sjávarafurðum, og þannig hefur síldarútvegurinn verið skattlagður til þess að standa undir ýmsum öðrum greinum framleiðslunnar. Samkv. gildandi lögum er útflutningsgjald af bræðslusíldarafurðum nú 8% af fob.-verðinu. Það vita allir, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að það hlýtur að koma til þess, að um stórfellda verðbreytingu verði að ræða á þessu ári á síldarafurðum, og talað er um að það muni þurfa að stórlækka síldina til bátanna og til sjómanna, frá því sem var á s.l. ári, enda hefur sú orðið verðbreytingin á útflutningsvörunni. Þegar svona stendur á, tel ég að það komi auðvitað ekki til mála að halda, uppi svona óeðlilega háu útflutningsgjaldi af bræðslusíldarafurðum eins og gert er og vil því leggja hér fram skriflega brtt. við bráðabirgðaákvæði frv., og með leyfi hæstv. forseta vildi ég lesa þessa brtt., en hún er þannig, að við ákvæði til bráðabirgða bætist: „Útflutningsgjald af síldarlýsi, síldarmjöli og síldarsoðkjarna skal af framleiðslu ársins 1967 vera 4% af fob.-verði, eða lækka um helming.“ Mér þykir mjög sennilegt, að þetta 8% útflutningsgjald, sem nú er í gildi, muni nema af bræðslusíldarafurðunum a.m.k. 160 millj. kr., eins og búast má við framleiðslunni nú. Með þessu gjaldi er því verið að taka af framleiðslunni ekki litla fjárhæð, og þegar litið er á það, að sjómennirnir á síldarskipunum munu hafa svona í kringum helminginn af andvirði aflans, þá sjá menn, að hér er vitanlega einnig um þungan skatt á sjómenn að ræða. Ég tel því, að þegar svona stendur á, að líkur eru til þess, að það verði talið óhjákvæmilegt að lækka verðið á síldinni til síldveiðiskipanna og síldveiðisjómanna, að þá eigi að lækka þennan sérstaka skatt, sem hefur verið lagður á bræðslusíldarafurðir, og skapa þannig möguleika til þess að halda uppi eins háu síldarverði og tök eru á. Það hefði að mínum dómi verið réttmætt að leggja til, eins og nú standa sakir að afnema þetta útflutningsgjald af bræðslusíldarafurðum með öllu í ár, með sérstöku tilliti til þess aukaskatts, sem lagður hefur verið á bræðslusíldarafurðir fram til þessa, en mín tillaga miðar aðeins að því að lækka þetta gjald um helming, færa það niður í 4%, og myndi þá útflutningsgjaldið af bræðslusíldarafurðum liggja nærri meðaltali þess útflutningsgjalds, sem greitt er af öðrum sjávarafurðum. Ég vil að þessi afstaða mín komi hér skýrt fram, með sérstöku tilliti til þess, sem ég tel alveg fullvíst að eigi eftir að koma upp innan skamms í þessum málum. Ég tel þessa skattlagningu ekki lengur réttlætanlega á nokkurn hátt, hvorki - gagnvart síldveiðiflotanum né gagnvart síldveiðisjómönnum, og má satt að segja mikið vera, ef hægt verður á næsta sumri að komast af með að lækka þó ekki þetta útflutningsgjald meira en gert er í minni till., en í von um það, að hún gæti fengið samþ., þá hef ég miðað þetta við það að lækka gjaldið um helming. Ég vil svo óska eftir því, að hæstv. forseti leiti afbrigða fyrir þessari till., sem ég hef flutt hér skriflega, svo að hún geti komið hér til afgreiðslu.



Herra forseti. Ég kvaddi mér aðallega hljóðs til þess að skýra hér frá erindi, sem barst til sjútvn. beggja d., til þm. Vestfjarða og til sjútvmrh. í sambandi við þetta mál. Þetta erindi er frá Alþýðusambandi Vestfjarða og er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Í sambandi við fyrirhugaða breytingu á lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum, þ. e. að sjómannasamtökin fái sams konar hlutdeild af útflutningsgjaldinu og LÍÚ nú nýtur, teljum vér ástæðu til að vekja athygli yðar á þeirri mikilvægu staðreynd, að Alþýðusamband Vestfjarða hefur allt síðan árið 1952 samið við vestfirzka útvegsmenn um kaup og kjör háseta, matsveina og vélstjóra á Vestfjörðum. Samningar þessir taka til sjómanna á bátum, sem stunda veiðar með línu, þorskanetum, botnvörpudragnót og humarvörpu, og einnig til þeirra, sem stunda síldveiðar. Með tilvísun til þeirrar staðreyndar, að Alþýðusamband Vestfjarða hefur allan umræddan árafjölda algjörlega haft með höndum og borið uppi kostnað og fyrirhöfn af umræddum hagsmuna- og samningamálum vestfirzkra sjómanna; væntum vér þess, að fullt tillit verði tekið til þess við endurskoðun téðra laga og þessum heildarsamtökum vestfirzkra sjómanna verði tryggð hlutfallslega sama aðild og sambærileg hagsmunasamtök sjómanna koma til með að öðlast. Virðingarfyllst, f.h. Alþýðusambands Vestfjarða, Björgvin Sighvatsson.“ Mér þótti rétt að skýra frá þessu erindi í sambandi við afgreiðslu málsins hér. Það er enginn ágreiningur í n. um það, að málið verði afgreitt eins og það liggur fyrir, en eins og kemur fram í 1. gr. frv. þá er gert ráð fyrir, að þeim 0.79% af útflutningsgjaldinu, sem renna eiga til samtaka sjómanna, verði skipt skv. reglum, sem sjútvmrh. setji. Ég vil taka það fram fyrir mitt leyti, að ég greiði frv. atkv. í fullu trausti þess, að sjútvmrh. og aðalsamtök vinnustéttanna, sem fá þennan hundraðshluta af gjaldinu, taki fullt tillit. til framkominna óska Alþýðusambands Vestfjarða, þegar þessu gjaldi verður skipt. Mér er einnig kunnugt um, að það mun í höfuðdráttum liggja fyrir, hvernig gjaldinu eigi að skipta milli Alþýðusambands Íslands, Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Sjómannasambands Íslands. Herra forseti. Þetta var aðalerindi mitt í ræðustólinn, en í tilefni af þeirri skriflegu brtt., sem hv. 5. þm. Austf. lýsti hér áðan, vil ég aðeins upplýsa það, að það mál, sem sú till. fjallar um, var alls ekki rætt í sjútvn. d., þegar hún afgreiddi þetta mál, og hafa nefndarmenn ekki haft tækifæri til að kynna sér þá till. Ég verð nú að segja, að mér finnst það vera nokkuð mikið í ráðizt, að ætla sér með einu pennastriki að breyta 8% gjaldinu í 4%, eins og hv. 5. þm. Austf. leggur til, án þess að gera þá á nokkurn hátt grein fyrir, hvernig eigi að sjá fyrir þeim hlutum, sem þetta gjald stendur undir. Það fer, eins og hv. alþm. er kunnugt, til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa, það rennur til Fiskveiðasjóðs Íslands, til Fiskimálasjóðs, til rannsóknastofnana sjávarútvegsins, til byggingar haf- og fiskirannsóknaskipa og svo loks til Landssambands íslenzkra útvegsmanna, og nú til samtaka sjómanna, ef þetta frv. verður samþ. Mér er að vísu ljóst, að verðfall á síldarlýsi og síldarmjöli hlýtur að skapa mikla örðugleika, og það má vel vera, að það þurfi að taka mál þetta í heild til endurskoðunar, þegar að því kemur að ákveða síldarverð fyrir sumarvertíðina, en að samþykkja þessa till. hv. 5. þm. Austf., út af fyrir sig, sé ég ekki að þjóni neinum tilgangi, því að ég álít, að málið í heild, þ.e.a.s. það vandamál, sem stafar af verðlækkuninni, mundi eftir sem áður vera óleyst. Ég legg því til, fyrir mitt leyti, að þessi till. verði felld.



Herra forseti. Ég sá nú ekki ástæðu til þess, í minni örstuttu framsöguræðu, að fara að ræða þetta mál efnislega, vegna þeirrar samstöðu, sem var ekki aðeins í sjútvn. þessarar d., heldur og í Ed. um málið. Hins vegar er það alveg rétt, eins og kom fram hjá síðasta hv. ræðumanni, að erindi barst frá Alþýðusambandi Vestfjarða, og hafa þm. nú heyrt efni þess. Til frekari skýringar skal ég geta þess, að það hefur náðst fullt samkomulag á milli þeirra þriggja landssamtaka, sem hafa sjómenn innan sinna vébanda, en það eru Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasamband Íslands og Alþýðusamband Íslands, um jafna skiptingu þessara nýju fjármuna, sem til samtakanna renna. Og auðvitað munu þau félög, sem hafa með sjómannasamninga að gera ein um sig enn þá og þurfa á slíkri aðstoð að halda frá sínum heildarsamtökum, eins og mér virðist vera farið fram á í erindi Alþýðusambands Vestfjarða, geta leitað til viðkomandi samtaka um það. Og það eru auðvitað fleiri, sem þar koma til greina, s. s. Sjómannafélag Vestmannaeyja, Sjómannafélagið Jötunn í Vestmannaeyjum og Sjómannafélag Akureyrar. Hins vegar vænti ég persónulega, að til þessa þurfi ekki að koma, því að flestum þm. mun kunnugt um það, að það standa yfir mjög alvarlegar tilraunir til þess innan Alþýðusambandsins að lagfæra skipulag þeirra þýðingarmiklu samtaka. Það var samþykkt með yfirgnæfandi meiri hluta á síðasta Alþýðusambandsþingi, að unnið skyldi að því, að Alþýðusambandið yrði byggt upp af landssamböndum, sem þegar eru nokkur fyrir hendi, og vil ég t.d. nefna þau stærstu, Verkamannasambandið, Landssamband verzlunarmanna og Sjómannasambandið. Ég vænti þess því, ef af þessari heils hugar samvinnu, sem fyrirhuguð er, getur orðið, að þá eigi þessi sjómannafélög úti um land innan fárra ára sína aðild að Sjómannasambandinu og þar verði haft samráð um þau sameiginlegu mál, sem þessi félög þurfa að framkvæma. Ég vissi það reyndar fyrr, að hv. 5. þm. Austf. var illa við þetta mál, og vildi helzt sjá það dautt strax í fæðingu, en mig hefði ekki órað fyrir því, að honum væri svo illa við það, að hann skuli, án þess að hafa gert neinar athugasemdir við það í sjútvn., henda hér fram við næstsíðustu umr. í þinginu, á síðasta starfsdegi deildarinnar, slíkri till., eins og hann gerði, sem ég álít að sé eingöngu gert til þess að reyna að drepa aðalmálið, en ekki vegna hins, sem ég þó skal taka undir með honum, að er ákaflega þýðingarmikið mál, en við ráðum bara ekki fram úr því hér með einni einfaldri brtt. á síðasta degi þingsins. Þótt einhver þm. hendi inn slíkri till., þá ráðum við ekki fram úr þeim vandamálum, sem hafa skapazt vegna verðfalls á síldarafurðum, það er alveg ljóst. Og það var hárrétt tekið fram hjá síðasta ræðumanni, hv. 2. landsk. þm., sem hér talaði áðan, að með samþ. þessarar till. 5. þm. Austf. erum við auðvitað að stofna í voða starfsemi þýðingarmikilla sjóða, s. s. Fiskveiðasjóðs og Fiskimálasjóðs og reyndar fleiri stofnana, og áður en við getum samþ. slíka till. verðum við að gera okkur einhverja grein fyrir því, hvaðan við eigum að fá fjármuni í staðinn til þess að eðlileg starfsemi geti haldizt uppi, ekki aðeins hjá þessum sjóðum heldur og önnur sú starfsemi, sem útflutningsgjaldið stendur undir, þannig að ég tek hiklaust undir það, sem síðasti ræðumaður sagði, og mun greiða atkv. gegn þessari till. 5. þm. Austf., þótt ég hins vegar geri mér fulla grein fyrir þeim vandamálum, sem hann drap á í ræðu sinni. En við munum ekki ráða fram úr þeim hér á síðasta degi þingsins með því að samþykkja svona einfalda brtt., eins og hann leggur til að við gerum.



Herra forseti. Það voru nokkur orð í tilefni af þeim brtt., sem hv. 5. þm. Austf. hefur flutt um útflutningsgjald af síldarafurðum. Það er nú ekkert langt síðan, að hækkað var verulega útflutningsgjald af síldarafurðum og leizt mörgum ekki á blikuna í því sambandi, að slíkt gæti staðizt til frambúðar, og ég vil minna á það, að í vor sem leið, þegar síld og síldarafurðir voru verðlagðar, lagði ég það til í Síldarverksmiðjustjórn ríkisins, að hún skoraði á ríkisstj. að beita sér fyrir því, að sú hækkun, sem þá hafði nýlega verið gerð á útflutningsgjaldi af síldarafurðum, yrði látin ganga til baka. Nú er miklu erfiðara að verðleggja síld en var í vor sem leið, þótt það væri erfitt þá, margfalt erfiðara, og ég tel nokkurn veginn víst, að það verði ekki hægt að verðleggja hana öðruvísi en að breyta grundvellinum, þ. á m. útflutningsgjaldinu. Ég geri ráð fyrir, að það komi greinilega í ljós, að það standist alls ekki að taka 8% af þessum afurðum í útflutningsgjöld, og ég er hv. þm. sammála um, að það sé eðlilegra að ganga í þetta mál núna strax og að Alþingi geri það heldur en að farið verði að fjalla um þessi mál utan Alþingis síðar, þegar það er búið að ljúka störfum, og sé skynsamlegt að horfast í augu við þetta strax. Ég mun því greiða atkv. með þessari brtt.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það, sem hér hefur verið sagt um mína till. Það er fundið að því, að þessi till. skuli koma hér fram seint á þinginu, en ekki get ég gert að því, þetta mál er komið hingað í þessa deild til afgreiðslu nú rétt nýlega. Það er ekki mín sök, að frv. er þetta seint á ferðinni, heldur þeirra, sem standa að því að flytja frv. og eru svona seint á ferðinni með það. En eðlilegt er hins vegar, að mín till, sé flutt við frv., sem gagngert fjallar um það vandamál, sem ég hafði hér vikið að. Þá er það sagt gegn minni till., að hún kunni að setja í vanda ýmsa gagnlega sjóði sjávarútvegsins. Ég er hræddur um, að þeir geti komizt í meiri vanda, þeir ágætu sjóðir sjávarútvegsins, ef lítið eða ekkert yrði gert út og stofnað yrði til stórra deilna í sambandi við sjálfa undirstöðuframleiðsluna, vegna þess að boðið væri upp á þannig kjör, að það fengist enginn til að gera út. Svo bezt fær nú Fiskveiðasjóður, sem fær aðeins nokkurn hluta af sínum tekjum og tiltölulega lítinn hluta eftir, þessari leið, svo bezt fær hann sínar tekjur, að það sé eitthvert fjör í þeirri útgerð, sem hér er um að ræða. En það er mjög athyglisvert, að það hvarflar ekki að þessum sömu þm., að það sé neinn vandi, þó þeir séu að berjast fyrir því að taka hluta af þessu útflutningsgjaldi, sem annars á að renna til Fiskveiðasjóðsins og annarra slíkra, og deila því til þessara samtaka eða annarra samtaka, og það má undanþiggja loðnuafurðir og þess háttar, þegar vandi rís upp þar, það er allt í lagi, en ef sjálf meginundirstaðan á í hlut, þá þora menn ekki að horfast í augu við vandann. Það er vitað mál, að það stendur þannig á nú þegar, að sá sjóður, sem fær meginhlutann af þessu útflutningsgjaldi af sjávarafurðum, hefur ekki nægilegar tekjur. Það þarf að afla honum viðbótartekna. Hann hefur verið rekinn með talsverðum halla. En mín tillaga miðast við það að setja bræðslusíldarafurðirnar á svipað stig og aðrar sjávarafurðir. Ég geri hreinlega ráð fyrir því í minni till., að það verði innheimt útflutningsgjald af bræðslusíldarafurðum, sem nemur 4%. En það mun vera mjög nærri því að vera meðaltalsgjald, sem nú er tekið af útfluttum sjávarafurðum. Ég vil því fyrst og fremst á þessu stigi málsins afnema þá aukaskattlagningu, sem verið hefur á bræðslusíldarafurðum til þess að standa undir ýmsum öðrum vandamálum, sem við höfum verið að glíma við. Og ég tel fyrir mitt leyti, að þeir sem ekki vilja fallast á það nú, einmitt þegar verið er að hreyfa við þessum lögum, að afnema á þessu stigi þá sérstöku skattlagningu, sem nú á sér stað á síldarafurðunum og er að finna í l. um útflutningsgjald, að þeir hafa ábyggilega ekki gert sér grein fyrir þeim vanda, sem við stöndum frammi fyrir í þessum efnum. Ég held mér því fast við mína till. og vænti þess, að hún fáist samþykkt hér í deildinni.



Herra forseti. Auk þess sem ég tel, að þessi till., ef samþykkt yrði, mundi kippa fjárhagsgrundvellinum undan m.a. Tryggingasjóði fiskiskipa, Fiskveiðasjóði, Fiskimálasjóði o. fl., þá álít ég, að hún mundi einnig raska þeim grundvelli, sem byggður hefur verið upp til þess að koma á því bolfisksverði, sem nú gildir, og þess vegna segi ég nei.



Herra forseti. Eins og fram kemur á. þskj. 573. í nál. frá hv. fjhn., þá mælir hún með, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 580, mælir allshn. hv. d. með samþykkt frv., en einn hv. nm. skrifar undir nál. með fyrirvara, og hefur hann áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Frv. þetta felur það í sér, að kosningaaldur skuli lækka úr 21 ári í 20 ár, og hefur tekizt víðtækt samkomulag um það hér á hv. Alþ., að þessi breyting skuli ná fram að ganga. Ég vil fyrir mitt leyti og fyrir hönd míns flokks fagna því, að þessi samstaða skuli hafa náðst, því að eins og kunnugt er hefur Alþfl. það á stefnuskrá sinni að lækka kosningaaldur niður í 18 ár. Við gerum okkur það ljóst í Alþfl., að ekki er líklegt, að samstaða náist um að stíga svo veigamikið skref í einum áfanga, en með þessum fyrsta áfanga, sem náðst hefur, teljum við mikið unnið og vonum, að áður en langt líður, náist samstaða um að þoka þessu máli frekar áleiðis. Við vitum, að það eru skiptar skoðanir um það, hvort lækka beri kosningaaldurinn meira, en við höfum tímann fyrir okkur til þess að vinna málinu fylgi og gerum okkur eftir atvikum ánægða með þá afgreiðslu, sem málið nú fær.



Herra forseti. Sú breyting á stjórnarskipunarlögum, sem hér liggur fyrir, er flutt af hálfu hæstv. ríkisstj. á grundvelli álitsgerðar, sem gefin var af mþn. Ég átti sæti í þessari mþn. og lét þá skoðun þar í ljós, að rétt væri, að kosningaaldurstakmarkið yrði fært niður í 18 ár. Um það varð þó ekki samkomulag, og vildu ýmsir nm. ekki ganga lengra en svo að lækka kosningaaldurstakmarkið um 1 ár. Þar sem ljóst var, að því almennara sem það samkomulag væri, er tekizt gæti um niðurstöður n., þeim mun meiri líkur væru til þess, að einhver lækkun yrði þó gerð á kosningaaldri, taldi ég sjálfsagt að gera ekki frekari ágreining í mþn., og hún skilaði samhljóða áliti. Þegar frv. kom til hv. allshn., kom strax fram að sumir nm. og þar á meðal ég vildu, að kosningaaldur yrði lækkaður nú þegar niður í 18 ára aldur, ef samkomulag gæti tekizt um það í þinginu. Meiri hl. n. var þó andvígur því á þessu stigi málsins að gera breytingu á frv. Þetta frv. er seint á ferðinni og skammt til þingloka. Landsþing Sjálfstfl. vofir yfir höfðum okkar, og störf Alþ. hljóta að víkja fyrir svo örlagaríkri og hátíðlegri samkomu. Þar sem frv. til stjórnarskipunarlaga hefur þegar verið afgr. frá Ed. og hún hefur fellt till. um lækkun kosningaaldurs í 18 ár og þar sem alger óvissa er um örlög frv. vegna tímaskorts, ef því yrði breytt hér í hv. Nd., hef ég ekki talið ástæðu til að flytja hér brtt. við frv. En ég vil láta þess getið, að ég tel, að skynsamlegra hefði verið að miða aldurstakmarkið, þegar þessi breyting var gerð, við fæðingarár, en ekki fæðingardag, eins og hingað til hefur verið gert og er einnig lagt til í þessu frv. Ef miðað væri við fæðingarár, en ekki fæðingardag, mundu allir þeir fá kosningarrétt, sem orðnir væru 20 ára í byrjun kosningaársins, eftir að þessi breyting hefði náð fram að ganga. Nú þarf, eins og allir vita, að leggja mikla vinnu í að athuga, hverjir af öllum tvítugum kjósendum eigi afmæli fyrir kosningadaginn og háfi því náð lágmarksaldri. Eins og kunnugt er, eru kosningadagar á mjög mismunandi tíma, og það veit enginn, þegar kjörskrá er samin, hvort tvítugir borgarar muni hafa öðlazt kosningarrétt fyrir kjördag eða ekki. Þetta er að sjálfsögðu mjög óhentugt og óeðlilegt skipulag á allan máta, og er miklu eðlilegra að miða kosningarréttinn við fæðingarárið, eins og gert er um þá, sem skóla stunda, því að næstum allir nemendur í sama árgangi mundu þá sem sagt fá kosningarrétt á sama tíma. Ég vil að lokum geta þess, að þetta skipulag hefur verið tekið upp víða erlendis. Mþn. benti einnig á, að það mætti breyta. þessu tæknilega atriði til frekara hágræðis, en því miður hefur ríkisstj. ekki séð ástæðu til þess að íhuga þessa ábendingu eða taka hana til greina. Ég tel rétt að vekja athygli Alþ. á þessu átriði. En eins og ég hef áður sagt, mun ég ekki flytja brtt., þar sem hætt er við, að frv. fengi ekki afgreiðslu nú fyrir þinglok og yrði að fresta því í 4 ár, ef taka ætti til meðferðar nýjar brtt. og senda þær síðan til Ed.