Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessa dagana berast okkur váleg tíðindi frá Vestfjörðum. Yfirgangur breskra togara á bátamiðum Vestfirðinga færist nú í aukana. S.l. laugardag keyrði um þverbak, þegar bátar frá Bolungarvík, Suðureyri og Þingeyri urðu fyrir miklum ágangi breskra togara í miðunum norðan til í Víkurál. Frá þessum atburði hefur verið skýrt í fjölmiðlum. Einn skipstjóri þessara báta sagði í viðtali við fréttastofu sjónvarpsins, að bátarnir hefðu verið að byrja að draga línuna, þegar bresku togararnir nálguðu st. Skipstjórar bátanna hefðu haft samband við íslensk varðskip á þessum slóðum, sem síðan tilkynnti breska eftirlitsskipinu Miröndu, hvar bátarnir væru með veiðafæri sín. En þá skeði það furðulega. Þegar gefnar höfðu verið leiðbeiningar um, hvar bátarnir væru með veiðarfæri sín, gerðu bresku togararnir hreint og beint aðsúg að bátunum og allur flotinn togaði yfir veiðarfæri bátanna. Annar skipstjóri átti viðtal við fréttastofu hljóðvarpsins um þennan sama atburð. Hann skýrði efnislega eins frá þessum aðförum bresku togaranna. Hann tekur fram, að svo hafi virst sem Bretarnir hafi færst allir í aukana, er þeir hafi fengið upplýsingar um, hvar lína bátanna lá. Hann lét þess einnig getið í þessu samtali við hljóðvarpið, að íslenskir varðskipsmenn hafi sagst ekkert geta gert til aðstoðar bátunum. Þetta er ófögur lýsing, en því miður er hér ekki um einsdæmi að ræða um framferði Breta á Vestfjarðamiðunum. Ég hef hér fyrir framan mig afrit af bréfi til sjútvrh. frá fiskideildinni Tálkna á Patreksfirði, dags. 3. þ. m. Þar segir m.a., að það sem af er yfirstandandi vertíð hafi komið í ljós, að línubátar frá Patreksfirði og Tálknafirði hafi orðið fyrir gífurlegum ágangi togara á svæði því við Víkurál sem bátarnir frá framangreindum stöðum hafa sótt mestan afla sinn á á undanförnum árum á vetrarvertíðinni. Og bætt er við, að með nýja samningnum við Breta um veiðar innan 50 mílna markanna sé breska togaraflotanum bókstaflega stefnt á bátamið Vestfirðinga á vetrarvertíðinni, eins og það er orðað í þessu bréfi. Fyrr í vetur gerði skipstjórafélagið Bylgjan á Ísafirði samþykkt, þar sem skorað var á stjórnvöld að gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir yfirgang breskra togara á Vestfjarðamiðum. Nú hafa útvegsmenn á Vestfjörðum óskað eftir því, að stjórnvöld geri ráðstafanir til verndar gegn yfirgangi breskra togara. Í gær var dómsmrn. send ályktun Útvegsmannafélags Vestfjarða, svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „S.l. laugardag gerðust þau tíðindi innan íslenskrar fiskveiðilögsögu út af Vestfjörðum, að margir breskir togarar toguðu yfir veiðarfæri báta og ullu tjóni, sem áætlað er, að nemi 1-2 millj. kr. Það er auðséð, að þessi spellvirki voru unnin visvítandi og breska eftirlitsskipið vissi um þennan verknað. Skipstjórum íslensku bátanna tókst að ná skrásetningarnúmerum sumra togaranna. Stjórn Útvegsmannafélags Vestfjarða vill því óska eftir því, að íslensk stjórnvöld geri ráðstafanir til þess, að veiðisvæða út af Vestfjörðum verði betur gætt til þess að reyna að koma í veg fyrir, að slík óhæfuverk endurtaki sig. Og jafnframt er þess krafist, að gerðar verði ráðstafanir til að láta viðkomandi svara til saka fyrir brot sín og bæta tjónið.“ Hér lýkur ályktun Útvegsmannafélags Vestfjarða. Af þessu má ljóst vera, hve alvarlegum augum Vestfirðingar lita á yfirgang Breta á bátamiðum þeirra. Að sjálfsögðu þurfa engum að koma á óvart þessi viðbrögð Vestfirðinga. Hér er verið að veitast að lífsbjörg þeirra, hér er vegið að þeirri undirstöðu, sem gerir búsetu fólks á Vestfjörðum lífvænlega. Vestfirðir hafa sérstöðu í íslenskum sjávarútvegi af tveim ástæðum. Annars vegar er atvinnulíf landsmanna hvergi svo einhæft og bundið sjávarútveginum sem þar. Hins vegar eru Vestfirðingar langsamlega stærstu framleiðendur frystra sjávarafurða, annarra en loðnu. Heildarframleiðsla vestfirsku frystihúsanna í dag er um 26% af heildarframleiðslu landsmanna, miðað við magn, en hærri, ef miðað væri við verðmæti vegna gæða aflans, sem er frystur að stærstum hluta í neytendapakkningar fyrir Ameríkumarkað. Af þessu er ljóst, að ef kippt er stoðum undan sjávarútveginum á Vestfjörðum, gerist tvennt í senn: annars vegar flýr fólkið þaðan, hins vegar verður höggvið það skarð í þjóðarframleiðslu okkar Íslendinga, sem við megum ekki við. Ég er ekki að spá því, að þetta eigi eftir að henda. Við vonum, að frá þessu verði forðað. En aðgát skal höfð. Hér er mikið í húfi. Þess vegna er nauðsynlegt að viðurkenna sérstöðu Vestfjarða í þessu efni. Þetta hefur mönnum verið ljóst stundum - stundum ekki. Þegar landhelgissamningarnir voru gerðir við Breta og Vestur-Þjóðverja 1961, var tekið tillit til sérstöðu Vestfjarða. Þessir aðilar fengu þá engan rétt til að veiða innan landhelgi úti fyrir Vestfjörðum, þótt þeim hlotnaðist það annars staðar í íslenskri landhelgi. Þessu var hins vegar á annan veg farið, þegar ólánssamningurinn var gerður við Breta á s.l. hausti. Þá var sérstaða Vestfirðinga fótum troðin. Þá var breska togaraflotanum hleypt inn á fiskimið Vestfirðinga svo sem annars staðar í íslenskri landhelgi. Slíkt glapræði er ófyrirgefanlegt. Þetta ásamt fleiru var ástæða þess, að við hv. 2. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, greiddum atkv. hér á Alþ. 13. nóv. s.l. gegn uppgjöfinni í landhelgismálinu eða hinu svokallaða bráðabirgðasamkomulagi við Breta um veiðar breskra togara. Ég ætla ekki að ræða hér um þennan landhelgissamning né landhelgismálið. Ég minnist aðeins á samninginn vegna þess, að hann er orsök þess vanda, sem Vestfirðingar eru nú í vegna ágangs breskra togara á bátamiðum þeirra. Samningurinn leggur þá siðferðilegu skyldu á herðar þeim, sem ábyrgð ber á honum, að gera ráðstafanir til að draga úr þeim áföllum, sem Vestfirðingar verða óhjákvæmilega fyrir vegna hans. Með tilliti til þessa leyfi ég mér að spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstj. að gera til að halda uppi lögum og rétti á bátamiðum Vestfirðinga með það fyrir augum að koma í veg fyrir, að slík óhæfuverk endurtaki sig, sem breskir togarar gerðu sig seka um s.l. laugardag?



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil leyfa mér að taka undir þau orð hv. þm. Þorvalds Garðars, þar sem hann var með umkvartanir vegna vestfirskra báta og nýafstaðinna árekstra við breska togara. Ég vil leggja áherslu á það, að Vestfirðingar eru sérstaklega settir. Þeir hafa um árabil, lengst allra landsmanna, stundað línuveiðar, og línumið þeirra liggja svo djúpt úti, að það kemur oft og tíðum fyrir, að þeir leggja línu 30–50 mílur undan landi. Þess vegna, þegar þeir samningar hafa verið gerðir, sem voru gerðir bæði 1961 og nú aftur á s.l. ári, hlaut það að leggja auknar skyldur á herðar Landhelgisgæslunni að gæta sérstaklega hefðbundinna línumiða á þessum svæðum. Þetta gildir jafnt um Víkurál og Djúpálinn fyrir norðanverðum Vestfjörðum. Ég vil aðeins ítreka það, að gert verði allt, sem unnt er, til að friða þessi bátamið og gæta þess þegar breskir togarar vita um, hvar lína liggur, og breska eftirlitsskipið á að vita það líka, að þá endurtaki það sig ekki æ ofan í æ, að togararnir þrátt fyrir vitneskju togi yfir veiðarfæri bátanna. Eins og ég sagði, er þarna æðimikil sérstaða á Vestfjörðum, því að línumiðin liggja djúpt. En það leggur ríkari skyldur á herðar Landhelgisgæslunni að gæta þessara miða.



Herra forseti. Eins og fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda, 5. þm. Vestf., hér áðan, urðu allmargir vestfirskir línubátar fyrir veiðarfæratjóni s.l. laugardag, 16. febr., norðan Víkuráls, norðvestur af Kóp, 35–15 sjómílur undan landi. Varðskip, sem við gæslu var við Vestfirði, var þá um morguninn statt við Hornbjargsvita með vistir og vitavörð, sem þar átti að fara í land. Kom kall frá línubátunum við Víkurál laust fyrir kl. 10 um morguninn um, að breskir togarar væru að toga yfir línur þeirra. Varðskipið hafði þá strax samband við eftirlitsskipið Miröndu og skýrði frá atburðum; og kvaðst hún mundu koma þessum ábendingum áleiðis til togaranna, að þeir væru að skemma veiðarfæri og væru beðnir að halda sig frá línubátunum. Varðskipið kom svo á svæðið kl. 19.20, og voru þá á um 40 fermílna svæði 18 breskir togarar, Miranda og 4 íslenskir línubátar að auki, sem voru að ljúka drætti, og nokkru vestar voru þrír línubátar að auki, alls 7 línubátar. Gáfu bátarnir varðskipinu upp veiðarfæratjón sitt og voru þeir af varðskipinu hvattir til að gefa sem fyrst skýrslu fyrir dómi um atburðina og veiðarfæratjón sitt, þannig að koma mætti á framfæri með sem skýrustum hætti umkvörtunum og bótakröfum. Þegar þetta gerðist, voru 5 varðskip á sjó, eitt við Suðvesturland, eitt við Suðausturland, eitt fyrir miðju Norðurlandi, áðurnefnt skip við Vestfirði, varðskipið Þór, og eitt við stauraflutninga vegna símabilunar. Fyrir s.l. áramót, þegar árekstrar urðu við Vestfirði hvað mestir, voru um alllangt bil að jafnaði tvö varðskip við Vestfirði. Það má kannske segja, að nú eftir áramótin hafi lengst af ekki verið nema eitt varðskip þar, enda er mér tjáð, að það hafi verið fremur atburðalítið þar á þeim tíma, enda hafa veður einnig verið mjög erfið. En þó er það svo, að í febrúarmánuði hafa verið til 20. þ.m., eitt til tvö varðskip allan þann tíma, þó að það hafi stundum og eins og þarna stóð á ekki verið nema eitt varðskip. Það þarf sjálfsagt ekki að fara mörgum orðum um það hér eða benda hv. alþm. á, að varðskipin hafa allajafna æðimörgum verkefnum að sinna, né heldur á það, hver nauðsyn hefur verið á því undangenginn mánaðartíma og verður enn um sinn að halda uppi stöðugri öryggisgæslu vegna veiðiskipa við loðnuveiðarnar, því að það hefur því miður komið fyrir og á það reynt, að það hefur þurft að aðstoða skip, sem þar hafa lent í vanda af ýmsum ástæðum, stundum kannske vegna þess, að hleðsla hefur verið fullmikil og veður verið misjöfn, eins og gengur. Auk þess fer sá tími í hönd, að vertíð færist með eðlilegum hætti í aukana allt umhverfis landið, og þá er ekki hægt að komast hjá því að láta varðskip, eftir því sem kostur er, vera þar nálægt til aðstoðar, ef á þarf að halda. Það er fullkominn misskilningur, ef einhver skyldi halda, að hér væri um alveg nýtt vandamál að ræða, árekstra nú á milli togveiða og báta með línu- og netaveiði. Og það er ekkert nýtt fyrirbæri við Vestfirði, að því er línuveiðar varðar. Það hefur gerst oft áður. Og það er ekki heldur og hefur ekki heldur verið bundið við Vestfirði. Ég minnist þess t.d. sérstaklega, að fyrir allmörgum árum skeði það, að stórkostlegar kvartanir bárust frá bátum hér við Suðurlandið yfir því, að íslenskir togarar hefðu farið yfir veiðarfæri bátanna og eyðilagt þau í stórum stíl. Við skulum vona, að hér sé yfirleitt um að ræða aðeins yfirtroðslur breskra togara. Hitt er þó staðreynd, að veiðiskip, með hvaða veiðarfæri sem þau eru, sækja allajafna þangað, sem fiskurinn er, og þess vegna hafa þessir árekstrar oft og einatt átt sér stað, sem auðvitað ber að harma. En það er sennilega ekki gott að koma algerlega í veg fyrir þá, nema því aðeins að hægt sé að koma sér saman um eitthvert nýtt fyrirkomulag í þessum efnum og þá með þeim hætti, að bátarnir hafi meira afmörkuð veiðisvæði. En það er rétt, eins og fram kom áðan hjá þeim, sem töluðu, að það er dálítið erfitt sjálfsagt að koma því við fyrir Vestfjörðum, einmitt af því að bátarnir sækja og hafa jafnan sótt mjög langt út. Ég held, að það sé alger óþarfi að fara að blanda inn í þetta mál bráðabirgðasamningnum við Breta. Þó að það sé rétt, sem hv. 5. þm. Vestf. sagði, að við samningana 1961 hafi verið undanskilin ákveðin svæði, sem bátar einir máttu veiða á, en breskum togurum var meinað að fara inn á, þá var þar aðeins um að ræða svæði á milli 6 og 12 sjómílna, landhelgin þá var ekki stærri en 12 sjómílur. En það er staðreynd, að við þessa atburði voru bátarnir staddir, eins og segir í skýrslu frá Landhelgisgæslunni, sem ég hef undir höndum, og merkt er inn á kort, 36–45 sjómílur undan landi, svo að það hefði verið lítil stoð að jafnvel hliðstæðu ákvæði og var í samningnum frá 1961. En ég held, að við ættum ekki að blanda þessum bráðabirgða landhelgissamningi inn í þetta mál. Ég tel víst, að hv. 5. þm. Vestf. telji ekki sérstaka þörf á því. Hann hefur undirstrikað, hvaða sjónarmið hann hafi í því máli, og það liggur skjalfest í Alþingistíðindum, og þar með ætti hann vel við að una að hafa fríað sig alveg af því máli og reist sér þar minnisvarða, sem verður sjálfsagt eftir tekið í framtíðinni. Annars er það um sókn breskra togara fyrir Vestfjörðum í febrúar að segja, að hún hefur verið þannig samkv. upplýsingum Landhelgisgæslunnar, að við landið allt hafa að meðaltali á dag verið 39 togarar breskir, þar af hafa 26 að meðaltali á dag verið við Vestfirði. Því miður eru ekki fyrir hendi sambærilegar tölur frá febrúarmánuði 1973, af því að þá voru varðskipin öðrum verkefnum að sinna, þau voru á bundin við Vestmannaeyjar. En mér er nær að halda, að fáir muni efast um það, að þá hafi fjöldi breskra togara verið æðimiklu meiri fyrir Vestfjörðum en nú. En þó að það sé svo, eins og ég sagði, að við gerum ráð fyrir því, að hér sé yfirleitt um yfirtroðslur af hálfu breskra togara að ræða, þá skulum við ekki heldur gleyma því, að við höfum verið og erum að fjölga okkar íslensku togskipum í ríkum mæli, og þess vegna er ekki hægt að girða fyrir, að það komi til einhverra árekstra milli þeirra og þeirra báta, sem stunda línuveiðar. Ég harma að sjálfsögðu þennan atburð og legg áherslu á, og það var þegar lögð áhersla á það frá varðskipinu og hefur verið lögð áhersla á það af hálfu dómsmrn., að sem gleggstar skýrslur komi fram um þessa atburði. Það liggur fyrir í skýrslu Landhelgisgæslunnar, hvert það veiðarfæratjón var, sem bátarnir töldu sig hafa orðið fyrir. Samkv. þeirri skýrslu er það Kristján Guðmundsson, Súgandafirði, sem taldi sig missa 32 lóðir, Sigurvon, Súgandafirði, 32 lóðir, Fjölnir, líklega Þingeyri, 16 lóðir, Sólrún, Bolungarvík, sem mest hefur misst, 50 lóðir, Vestri, Patreksfirði, 8 lóðir, Framnes, Þingeyri, 8 lóðir, og mun reyndar hafa talið sig hafa misst 15, febr. aftur 24 lóðir, og svo Jón Þórðarson, Patreksfirði, hann mun ekki hafa misst neitt 16., en 15. febr. taldi hann sig hafa misst 8 lóðir. Ég efast ekki um, að þarna sé algjörlega rétt frá skýrt af bátanna hálfu. En til þess að hægt sé að koma fram skaðabótakröfum og rökstuddum umkvörtunum, þarf að undirbyggja mál þar um með sem bestum hætti, og þess vegna er nauðsynlegt, að stjórnendur báta, sem orðið hafa fyrir tjóni, mæti fyrir dómi og þar séu skýrslur teknar af þeim. Í morgun, þegar haft var samband bæði við sýslumanninn á Patreksfirði og bæjarfógetann á Ísafirði, hafði enginn skipstjóranna mætt þar til þess að gefa þvílíka skýrslu.  Ég leyfi mér sem sagt að endurtaka, að ég legg áherslu á, að sem gleggstar skýrslur verði gerðar um þessa atburði, en lýsi því jafnframt yfir, að ég mun taka upp viðræður við sjútvrn. um mögulegar aðgerðir, - varnaraðgerðir skulum við segja, - og þá t.d., hvort geti komið til greina frekari afmörkun veiðisvæða. Auðvitað mun Landhelgisgæslan leggja áherslu á og reyna, eftir því sem best má verða, að vera íslensku veiðiskipunum til aðstoðar. Og það mun einnig verða lögð áhersla á að hafa samband við bresk stjórnvöld um þetta og reyna að fá togara til að haga sínum veiðum á þann hátt, að þeir reyni að forðast það að valda tjóni á veiðarfærum hátanna. Ég vil ekki ætla neinum svo illt, hvorki innlendum né erlendum, ekki heldur Bretum, að þeir af ásettu ráði vilji beinlínis fara að eyðileggja veiðarfærin. En það getur verið, að þarna komi til árekstra, vegna þess að þeim sé ekki kynnt fyrir fram, hvar línan liggur í sjó, ekki kannske um nægilegar merkingar að tefla o.s.framvegis. Ég held, að við þurfum að hyggja að öllum þessum atriðum og reyna með þeim hætti, sem nokkur kostur er, að afstýra því, að svona árekstrar eigi sér stað. Það verður sjálfsagt erfitt að koma algerlega í veg fyrir, að það geti komið til slíkra árekstra og þá, að ég vil vona, frekar vegna þess, að um slysni sé að ræða en beinan ásetning. En þá er sjálfsagt að reyna að koma fram bótakröfum og ekki nema sanngjarnt, að þeir greiði bætur, sem þannig valda tjóni á veiðarfærum. Það var minnst á bréf frá Bylgjunni, og var sagt, að það hefði verið sent sjútvrn. Ég kannast ekki við að hafa fengið nein bréf þarna að vestan varðandi þetta og yfirleitt ekki dómsmrn., og þessi ályktun, sem var sagt að mundi verða send, er, að ég best veit, ekki komin til dómsmrn. En mér heyrðist hv. 5. þm. Vestf. skýra frá því, að í dag eða gær hefði verið gerð einhver samþykkt þar um, en hún kemur þá væntanlega og verður tekin til athugunar. Það er sjálfsagt að taka þessi mál til athugunar, og ég vil reyna að gera mitt til þess, að það sé hægt að rétta hlut manna, sem orðið hafa fyrir skakkaföllum í þessu sambandi, og jafnframt vinna að því, ef mögulegt er, að hægt sé að koma á þarna einhverju fyrirkomulagi, sem gæti dregið úr líkunum á því, að til svona árekstra komi, og legg ég enn áherslu á, að það er nauðsynlegt, að þessir aðilar snúi sér til réttra stjórnvalda og mælist til þess við þau. Eins og ég sagði áðan, voru 5 varðskip á sjó, þegar þetta skeði. Vonandi geta þau orðið eitthvað fleiri, og þá verður reynt, eins og ég sagði, að auka gæsluna fyrir Vestfjörðum, enda þótt menn verði að skilja þá staðreynd, að það verður að gæta að víða, ekki bara til vörslu, heldur líka til öryggis, því að á þessum tíma, alveg sérstaklega meðan loðnuveiðarnar standa yfir, er óhjákvæmilegt, að verið sé á varðbergi. Ég vona, að þessar upplýsingar, sem ég hef hér tiltækar og hef hér gefið frá Landhelgisgæslunni, geti að nokkru upplýst það, sem hv. fyrirspyrjandi spurðist fyrir um, og viðvíkjandi áskorun hans um, að reynt yrði að gera það, sem hægt væri, þá tek ég að sjálfsögðu jákvætt undir það, að bað verði reynt.



Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því við þessar umr., að það eru fleiri svæði á vertíð nú, þar sem fiskimenn eru í vanda, heldur en aðeins fyrir Vestfjörðum. Ég vil vekja athygli á því, að frá Breiðafjarðarhöfnum eru gerðir út núna milli 60 og 70 bátar, sem stunda línu- og netaveiðar út af Breiðafirði. En við setningu reglugerðar um friðunarsvæði innan landhelginnar hér á hv. Alþ. varð það slys að mínu mati, að togurum eru leyfðar veiðar inn að 4 mílum og 6 mílum út af þessu svæði, og þar með eru mestu neta- og línusvæðin út af Breiðafirði og Snæfellsnesi útilokuð fyrir bátana á þessu svæði vegna þess öryggisleysis, sem þeir eiga við að búa fyrir ágangi erlendra og innlendra togara. Ég veit, að það hefur þegar orðið tjón á þessu svæði hjá þeim bátum, sem hafa hætt sér út fyrir 6 mílna línuna, þó að það hafi ekki verið kært. Hins vegar er tjónið enn þá meira fyrir þá að geta ekki notað þetta svæði, sem er besta svæðið til línu- og netaveiða.  En það, sem er aðalatriðið í þessu máli og ég vil koma hér að, er, að útvegsmenn og hreppsnefndir á þessu svæði sendu til sjútvrn. og Fiskifélagsins ákveðnar óskir um sérstakt friðunarsvæði fyrir neta- og línuveiði á ákveðnu tímabili nú á þessari vertíð. Þetta hefur ekki enn fengist afgreitt, hvernig sem á því stendur. Ég tel, að það sé alveg öruggt, að besta ráðið til að forðast slíka árekstra, sem hér hafa orðið, og enn fremur til að tryggja fiskimönnum frið með bestu veiðarfærin á þessu svæði, sé, að settar séu ákveðnar reglur um sérstök svæði, sem njóti um ákveðinn tíma friðunar og eftirlits, til þess að það fólk, sem byggir alla sína afkomu á sjávarútvegi, fái að stunda þessar veiðar í friði. Þess vegna mælist ég til þess, eins og raunar kom fram hjá hæstv. ráðh., að það verði teknar upp alvarlegar viðræður milli rn. um að reyna að finna lausn á þessu máli nú þegar, þar sem nú stendur yfir hávertíð og allir mæna á það að geta dregið afla á land.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða mörgum orðum að þessu, en ég vil aðeins undirstrika orð beggja hv. þm. Vestf. um, að hér er um alvarlegan atburð að ræða, sem verður, - eins og hæstv. dómsmrh. gaf í skyn og ég veit, að hann stendur við, - að koma í veg fyrir, eftir því sem nokkur leið er, að endurtaki sig. Það er meginatriðið, sem ég vildi undirstrika hér. Það er kvöð beggja aðila að lýsa svæði sitt með ljósbaujum og helga sér þannig fullkominn rétt. Verður hann þá ekki vefengdur, og eiga þeir þá fulla bótakröfu á hendur þeim, er tjóni veldur. En sé svo, eins og kemur fram í skýrslu breskra togara, að þeir hafi verið 36 tímum áður á þessu veiðisvæði, þá voru þeir skyldaðir til þess að draga á milli svokallaðra ljósbauja. Hafi þeir ekki gert það, eru þeir réttlausir. Þetta vildi ég undirstrika. Ég talaði vestur, þegar ég heyrði um þennan atburð, og mér var tjáð, að svo undarlega hefði brugðið við, eftir að línusvæðið hafði verið tilkynnt, þá hefði ekki verið annað hægt að sjá en stefna hefði verið tekin á svæðið. Það er sá alvarlegi atburður, sem við verðum að mótmæla mjög eindregið. Þetta er sagt af íslenskum skipstjórum, og ég vænti þess, að þeir muni geta staðfest þetta sjónarmið sitt fyrir rétti. Það verður að gera breskum yfirvöldum það fullkomlega ljóst, að á slíku atferli verður ekki tekið með neinum silkihönskum. Eins og 1. þm. Vesturl. drap á hér áðan, eru í hættu stór svæði hjá þeim og einnig síðar á vertíðinni undan Reykjanesi. Hafa árekstrar átt sér stað þar undanfarin ár, og við óttumst sumir hverjir, að þeir muni endurtaka sig á komandi vertíð. Það verður að leggja áherslu á það, bæði fyrir Íslendingum og útlendingum, að það er ekki verjandi annað en hafa veiðarfæri sín löglega merkt og veiðisvæði. Ég vil harma þennan atburð sannarlega. En ég vil einnig, að þegar í stað sé breskum yfirvöldum tilkynnt um það, að við litum mjög alvarlega á slíka árekstra og við lítum í raun og veru miklu alvarlegar á það að Bretar fari yfir línuna heldur en þó að íslenskir fiskimenn geri það. Ég geri það a.m.k. persónulega. Við vitum um togstreitu innbyrðis hjá okkar fiskimönnum, og hún er miklu skiljanlegri en það að Bretar sýni hér yfirtroðslu. Frá mínu sjónarmiði er það. Hæstv. dómsmrh. talaði um, að varðskipin hafi mikið að gera. Það er auðvitað hlutverk þeirra að vera á varðbergi, eins og frekast er unnt. En sumum finnst að þau liggi dálítið hér í höfn, og væri fróðlegt að heyra um úthaldsdaga hvers skips fyrir sig fram að miðjum þessum mánuði, frá því að samkomulagið við Breta var gert. Það má birta það eftir á. Það á ekki að birta áætlun fyrir fram, en það má vel birta hana eftir á. Sögusagnir eru á kreiki um, að það sé óvenjulega lítið úthald núna. Ég legg engan dóm á það, en það er langbest að eyða sögusögnum með staðreyndum og leggja þá fyrir alla alþm. skýrslu um það. Þá sjáum við, hvað þau hafa verið upptekin. Sem sagt, ég vil undirstrika orð Vestfirðinganna um, að það verði tekið á þessum málum með festu, mennirnir mæti fyrir dóm, við göngum frá okkar skýrslum og tjónið verði bætt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svar hans við fsp. minni. Hæstv. ráðh. kom nokkuð víða við í sínu svari, og er síst að lasta það. Hann benti á, að varðskipin og Landhelgisgæslan hefðu mörgum störfum að sinna, og gerði grein fyrir, hvernig hefði verið háttað verkefnum varðskipanna á laugardaginn var, þegar sá atburður varð á Vestfjarðamiðum, sem er tilefni fsp. minnar. Ég hef að sjálfsögðu ekkert við hans ummæli eða skýrslu í þessum efnum að athuga. Ég efast ekki um, að þar sé rétt greint frá. Það er gott að vita þetta, og af þessu má draga nokkrar ályktanir. En áður en lengra er haldið, vil ég víkja að nokkrum öðrum atriðum, sem hv. ráðh. vék að. Hann sagði, að þeir atburðir, sem skeð hefðu s.l. laugardag á Vestfjarðamiðum, væru ekki nýtt vandamál, slíkt hefði komið fyrir áður, og auðvitað er það rétt. Hér er ekki um nýtt vandamál að ræða í þeirri merkingu, að áþekkir atburðir hafi aldrei skeð áður. Víð eigum langa sögu af árekstrum á miðunum og sérstaklega árekstrum við Breta. Hæstv. ráðh. sagði, að hann vildi ekki ætla neinum svo illt, að hann af ásettu ráði stofnaði til slíkra athurða og árekstra. Ég held, að það verði að taka þessi ummæli hæstv. ráðh. með nokkrum fyrirvara. Við megum ekki gleyma sögunni í þessu sambandi. Við þekkjum svo mörg dæmi um grímulaust ofbeldi og yfirgang breskra togara gagnvart landsmönnum og okkar fiskimönnum, að ég held, að það sé óþarfi hér á hv. Alþ. að gefa slíkar yfirlýsingar, að það sé útilokað, að hér geti verið um viljaverk að ræða. - Ég ætla ekki að fara að rekja þetta. Það tilheyrir Íslandssögunni atburðurinn þegar vegið var að sýslumanni Ísfirðinga, Hannesi Hafstein, á sínum tíma í Dýrafirði. Og það er hægt að greina frá mörgum atburðum nokkuð í þá átt. En ég ætla ekki að gera slíkt. Það er rétt hjá hæstv. dómsmrh., sem hann kom inn á, að það þyrfti að gera ráðstafanir til þess að skipta veiðisvæðunum og vernda sum vegna línuveiðanna. Þetta er það, sem nauðsynlegt er að gera. Og það er gert ráð fyrir því í l., sem tóku gildi varðandi friðunarmálin 1. jan. s.l., að þetta sé gert. Ég vitnaði áðan í bréf frá fiskideildinni Tálkna á Patreksfirði til sjútvrh. og gat þess, að það bréf væri skrifað 3. þ.m. En einmitt í þessu bréfi er þess farið á leit við hæstv. sjútvrh., að notuð verði heimild í l. um friðun fyrir togveiðum á línubátasvæðum. Heimamönnum vestra þykir hafa orðið nokkur dráttur á afgreiðslu þessa máls, og mér finnst rétt að nota þetta tækifæri til að óska eftir, að hæstv. forsrh. inni nú félaga sinn, hæstv. sjútvrh., eftir þessu máli og leggi lið í þá átt að flýta afgreiðslu þessa máls. Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að hugleiðingum hæstv. ráðh. um það, hvernig menn eigi að haga sér, sem verða fyrir þessum ágangi bresku togaranna. Hann gat um, að skipstjórarnir, sem s.l. laugardag urðu fyrir ofbeldi Bretanna, hefðu ekki komið fyrir rétt enn þá. Þeir þurfa að fara nokkurn veg, og það eru ekki greiðar samgöngur til Ísafjarðar og naumast hægt að fara nema sjóleiðina. Það mundi þýða, að það féllu niður sjóferðir hjá þessum bátum, ef skipstjórar þeirra tækju sér á hendur ferð til Ísafjarðar. Nú vill svo til, að einmitt í þessum mánuði hefur verið aftaka gæftaleysi, svo að ég hygg, að það sé ekki hægt að finna þessum skipstjórum til foráttu, þó að þeir hyggist nota næsta dag, er ekki gefur á sjó, eða verkfallið, sem búið er að boða, til þess að sinna betur þessum málum. Ég hygg, að þeir tapi engum rétti við það og það sé óþarfi að gera því skóna, að þeir hafi ekki fullan áhuga á því að koma sínum málum á framfæri við rétta aðila. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði komið í ljós, að mönnum bæri ekki saman, þegar slíkir atburðir yrðu eins og s.l. laugardag á Vestfjarðamiðum. Ég hygg, að það sé ekki í frásögur færandi. Ég hygg, að í flestum slíkum tilfellum beri mönnum ekki saman. Þeim, sem beita aðra ofbeldi og yfirgangi, er yfirleitt ekki tamt að viðurkenna staðreyndirnar og viðurkenna sig seka. Og auðvitað er það eins í þessu sambandi og mörgum öðrum áþekkum. Þá vék hæstv. dómsmrh. að því, að ekki væri ástæða til þess að blanda þessu máli saman við landhelgissamninginn við Breta, sem við gerðum í nóv. Ég er honum algerlega sammála um þetta, enda tók ég það sjálfur fram í ræðu minni áðan, að ég ætlaði ekki að fara að ræða þessi mál. Ég aðeins vék í einni setningu eða svo að þessu máli til þess að leggja áherslu á það, að samningurinn væri orsök þess vanda, sem vestfirskir fiskimenn lentu í s.l. laugardag, vegna þess að með samningnum hefði Bretum verið hleypt inn í landhelgina. Í öðru sambandi ætla ég ekki að ræða þetta. En ég sagði og lagði mikla áherslu á, að það yrði að viðurkenna sérstöðu Vestfjarða, það yrði að viðurkenna það, hve háðir þeir eru umfram aðra landsmenn sjávarútveginum og hve þjóðarframleiðslan í heild á mikið undir því, að þar verði ekki brestur á. Og ég sagði, að þessi sérstaða hefði stundum verið viðurkennd og stundum ekki, hún hefði verið viðurkennd, þegar landhelgissamningarnir voru gerðir 1961, en ekki viðurkennd, þegar samningurinn var gerður nú í haust. Þetta eru staðreyndir, sem við skulum ekki deila um. Það er ekki hægt að deila um þetta. Þess vegna var það næsta tillitslaust, sem hæstv. dómsmrh. sagði í þá átt, að þetta skipti ekki máli. Þetta mundi enginn Vestfirðingur geta skilið, að það skipti ekki máli mismunurinn á landhelgissamningunum 1961 og 1973. Ég ætla ekki að fara að tefja hér tímann með því að fara að útlista þennan mun hér. Ég hygg að allir hv. dm. skilji þetta, og raunar efast ég ekki um, að hæstv. dómsmrh. skilji, að hér er um mismun að ræða. Ég er þakklátur hæstv. dómsmrh. fyrir að vilja beita áhrifum sínum til þess, eins og hann sagði, að sjútvrn. beitti sér fyrir afmörkun veiðisvæða. Ég er einnig þakklátur fyrir það, sem hann sagði, að Landhelgisgæslan mundi gera allt eftir bestu getu varðandi þessi vandamál Vestfirðinga, - allt eftir bestu getu. Ég hef raunar ekki efast um, að hæstv. dómsmrh. væri velviljaður í þessu máli og vildi gera allt eftir bestu getu. En það er ekki nægilegt að segja þetta. Það verður að skapa möguleika til þess, að það sé hægt að halda uppi öflugri gæslu fyrir Vestfjörðum en gert hefur verið. Og ef geta er ekki til þess í dag, af hvaða ástæðum sem það er, þá verður að bæta úr því. Vestfirðingar eiga siðferðislega kröfu til hæstv. núv. ríkisstj., að hún sinni þessu verkefni, vegna þess að það er hún, sem ber ábyrgð á þeim vanda, sem hlýst af því, að ekki var viðurkennd hin sérstaka aðstaða Vestfjarða í sambandi við landhelgissamninginn. Ríkisstj. ber, fyrst hún vildi ekki viðurkenna sérstöðu Vestfirðinga við samningsgerðina, að viðurkenna sérstöðu Vestfirðinga við framkvæmd samningsins, og það er mergur málsins nú. Við skulum ekki deila hér um það, sem búið er og gert. Við skulum heldur beina athyglinni að framkvæmd samningsins, framkvæmd þessara mála. Og ég vænti þess, að hæstv. dómsmrh og forsrh. beiti nú áhrifum sínum til þess, að svo megi verða, að nokkuð verði bætt úr þeim áföllum, sem Vestfirðingar hafa hlotið af landhelgissamningum 1973.



Herra forseti. Ákvæði þess frv., sem hér er til umr., má telja að sé nýmæli í íslenskri löggjöf. Í 1, gr. frv. segir: „Ríkið ábyrgist samkv. lögum þessum greiðslu á launakröfum á hendur vinnuveitanda, sem úrskurðaður hefur verið gjaldþrota.“ Í 2. gr. frv. eru svo fyrirmæli um það, til hverra launa frv. taki. Eru það vinnulaun, sem forgangsréttur fylgir samkv. ákvæðum í skiptal. frá 1878, og eru þar tilgreind nánar. Ábyrgð ríkissjóðs tekur einungis til kröfu, sem lýst hefur verið lögformlega við gjaldþrotaskipti, þ.e. komið fram við innköllun skulda í gjaldþrotabú. Félmrn. innir greiðslur af hendi samkv. lögunum. Nánari reglur eru settar um framkvæmdina, og sýnast þær vera með eðlilegum hætti.2 umf. Sams konar löggjöf og hér er á ferð hjá okkur er komin á bæði í Svíþjóð og í Danmörku, og í Noregi er í undirbúningi löggjöf um sama efni eða líkt. Í þessu frv. er ekki gert ráð fyrir sérstökum skatti til að standa undir greiðslum ríkissjóðs, en bæði dönsku og sænsku lögin hafa ákvæði um, að atvinnurekendur greiði skatt í þessu skyni, en hjá okkur á ríkissjóður að standa undir þessum launagreiðslum. Þessi skipan þykir í raun og veru, eins og á stendur og við upphaf þessarar löggjafar og fyrstu framkvæmd, einföld og ekki eins kostnaðarsöm og það væri að leggja á sérstakan skatt til innheimtu, þótt að sjálfsögðu geti til þess komið síðar. Ég veit ekki til þess, að fyrir liggi neinar skýrslur eða sérstakar athuganir á því, hve háar slíkar greiðslur kynnu að vera, miðað við gjaldþrotabú og launagreiðslur í sambandi við þau bú. Að sjálfsögðu fer það mjög eftir því, hvernig atvinnuvegum okkar gengur hverju sinni. Það þarf að minni hyggju ekki að búast við því, að þessar greiðslur verði sérstaklega umfangsmiklar fyrsta kastið og eins og á stendur í þjóðfélaginu. Hins vegar mætti gera ráð fyrir því, ef verr áraði, og þá yrði að hafa hliðsjón af því og íhuga þá væntanlega um skatt í þessu formi. En það er von mín og annarra, sem hafa fjallað um þetta mál, að til þess komi ekki, að þetta verði sérstaklega þungur baggi. En hér er oft um mjög nauðsynlegar greiðslur að ræða, sem vinnuveitandinn hefur ekki getað innt af höndum, og þá kemur ríkissjóður þar til skjalanna og leysir út laun til viðkomandi launþega. Félmn. þessarar d. sendi þetta frv. til umsagnar Vinnuveitendasambands Íslands og Alþýðusambands Íslands. Umsögn barst frá Vinnuveitendasambandinu, þar sem það mælir eindregið með samþykkt frv. Hins vegar hefur A.S.Í. ekki sent umsögn til n, þrátt fyrir beiðni þar um. En okkur í n. þótti ekki vera rík ástæða til að draga þetta mál á langinn fyrir þá sök, að það vantaði umsögn, vegna þess að við gerðum ráð fyrir því, að Alþýðusamband Íslands hefði ekki á móti framgangi þessa frv. Því leggur félmn. d. einróma til, að frv. verði samþ., en með breyt. um gildistökutíma, þannig að frv. taki lagagildi, þegar það hefur verið staðfest af réttum aðilum, og er þeirrar breytingar getið í nái. félmn.