Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Ingibjörg H. Bjarnason) Hæstv. forsrh. (JM) drap á það í ræðu sinni, að tíminn væri nokkuð langur, sem frv. þetta fer fram á að skylda unglinga á vissum aldri til þess að nema sund. Við nánari athugun hefir nefndin að vísu komist að svipaðri niðurstöðu, en hún álítur þó, að heppilegast sje að samþykkja frv. óbreytt einnig að því er þetta atriði snertir. Aths. hæstv. forsrh. um það, að varhugavert sje að gefa slík heimildarlög, kann að vera rjett í mörgum tilfellum. En hjer er gert ráð fyrir, að settar verði reglugerðir, sem stjórnarráðið á að staðfesta. Jeg held því, að þetta frv. sje a. m. k. ekki hættulegt, og jeg verð að halda fast við það, að hjer er um mikilsvert menningar- og uppeldismál að ræða.

Frsm. meirihl. (Jónas Jónsson) Þetta stjfrv. gerir ráð fyrir því, að landið taki að sjer kvennaskólann í Reykjavík, sem um hálfa öld hefir verið rekinn sem einkafyrirtæki. Hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) ber fram brtt. við frv. þetta um það, að ríkið taki einnig að sjer kvennaskólann á Blönduósi. Vegna veikinda nefndarmanna í mentmn., hefir þetta mál komið svona seint úr nefnd. Meirihl. nefndarinnar hallast áð því, að hvorugt nái fram að ganga, og eru ástæður fyrir því teknar fram í nál. Við höfum tveir, hv. 1. landsk. (SE) og jeg, orðið samferða, en höfum þó hvor sínar ástæður. Hann heldur því fram, að skólinn muni verða ríkinu kostnaðarsamari en áður, ef hann yrði gerður að ríkisskóla. Jeg er því að vísu samþykkur, en mundi þó ekki láta það eitt sitja fyrir því, að málið næði fram að ganga, ef stefnan væri annars rjett. Báðir þessir skólar hafa verið, eftir því sem jeg best veit, gagnfræðaskólar. Þessu hefir verið mótmælt af hv. 6. landsk. (IHB), um Reykjavíkurskólann. Það er að vísu vitanlegt, að þar er starfrækt hússtjórnardeild og eitthvað kent í handavinnu. En þessir skólar hafa verið miklu líkari gagnfræðaskólum, og segi jeg það ekki til lasts um þá. Það var eðlilegt, að skólarnir kæmust í þetta horf áður, meðan konur voru útilokaðar frá námi í skólum þeim, er karlmenn höfðu aðgang að. Vil jeg því í þessu sambandi fyrst víkja að því, hver var höfuðtilgangur kvennaskólanna, er þeir voru stofnaðir. Þeir voru settir á stofn til þess, að hjálpa konum til þess að fá almenna mentun, vegna þess, að eldri skólar voru til fyrir karlmenn. Svo fengu konur leyfi til þess að sækja almennu skólana, en það var mjög lítið um þátttöku af þeirra hálfu framan af. Man jeg eftir því, að öll árin, sem gagnfræðaskólinn var á Möðruvöllum, þá var það víst aðeins ein kona, sem tók próf þaðan. Um sama. leyti voru og stúlkur í mentaskólanum hjer, en mjög fáar fyrst framan af. Nú vita allir, að í þessum skólum eru konur jafnt sem karlar, svo sem t. d. í mentaskólanum, Flensborgarskólanum og gagnfræðaskólanum á Akureyri og víðar. Og það eru ekki til neinir hreinni sjerskólar fyrir konur eða karla, nema bændaskólar og húsmæðraskólar. Það er hvorttveggja hliðstætt og augljóst, að svo á að vera. Aftur á móti get jeg ekki sjeð annað en að rás viðburðanna hafi gert almenna kvennaskóla miður þarfa. Auðvitað geta þeir gert gagn. En nú eru allir almennir skólar opnir jafnt konum sem körlum, og engin ástæða til að ríkið haldi uppi gagnfræðaskólum sjerstaklega fyrir konur. Út af brtt.þm. A.-Húnv. skal jeg taka það fram, að höfuðgallinn á henni er sá, að í stað þess að laga Blönduósskólann eftir breyttum kringumstæðum, þá er að forminu til gert ráð fyrir því einu, að koma honum á framfæri ríkisins. Í niðurlagi nál. hefi jeg drepið á það, að ef báðum þessum kvennaskólum yrði breytt í húsmæðraskóla, þá mundi málið horfa alt öðruvísi við, frá mínu sjónarmiði, og þá mundi jeg geta verið með því, að kosta meiru til þeirra heldur en áður. Og jeg vil taka það fram um Blönduósskólann, að Húnvetningar sjá, að þeim er þarflaust að halda uppi gagnfræðaskóla fyrir konur, og þeir ættu að snúa meir og meir að því, að gera hann að húsmæðraskóla. Síðustu breytingar, sem á skólanum hafa verið gerðar, benda í þessa átt. Og jeg vil undirstrika það, að jeg gleðst yfir þeim breytingum. Jeg hefi nú skýrt málið nokkuð, frá minni hlið, og býst jeg við því, að hv. 1. landsk. (SE) skýri það einnig frá sinni hlið, sem jeg tel líka rjetta, að kostnaður við skólana aukist með frv. Og jeg vil taka það fram hjer, í þessu sambandi, og beina því til hæstv. mentamálaraðherra, að kostnaðarmunurinn milli einkaskóla og ríkisskóla er mjög mikill. Jeg man nú ekki í svipinn, hver er kostnaður við skólana á Hvanneyri, Hólum og Eiðum, en minnir að hann sje 17–20 þús. kr. Að vísu hefir landið lagt skólum þessum til jarðir og hús, og er engin leiga tekin af því. Í Hólaskóla munu vera um 30 nemendur, og hann kostar ríkissjóð um 20 þús. kr., en kvennaskólinn hjer, sem er vel rekinn, og hefir haft 4 sinnum fleiri nemendur, hefir ekki kostað ríkissjóð nema 20–24 þús. á ári, og þó greitt háa húsaleigu. Ef maður vill reikna, hversu ríkisskólarnir hafa orðið miklu dýrari í öllum rekstri en einkaskólarnir, þá verður það eftirtektar- og athugunarvert fyrir ríkisstjórnina, hvort eigi megi læra eitthvað af þessum skólum, sem eru einkafyrirtæki. Jeg veit, að þetta gengur best hjer í Rvík; einkaskólarnir eru langtum ódýrari, og fer þeim þó kenslan vel úr hendi. Verslunarskólinn og samvinnuskólinn eiga nú að fá 3000 kr. úr ríkissjóði. En Hólaskóli, sem ekki hefir nema 1/4 af nemendum móts við þá, kostar landið um 20 þús., og vjelstjóraskólinn enn meira, ef miðað er við nemendafjölda. Stjórninni ætti að vera það ljóst, að það mundi verða stórkostlegur kostnaðarauki, samkvæmt fenginni reynslu, að gera kvennaskólann að ríkisskóla. Jeg hefi reynsluna fyrir mjer við samvinnuskólann. Hann hefir haft lágan ríkissjóðsstyrk, en þó hefir gengið sæmilega vel að fá til hans vel hæfa kennara, þrátt fyrir, að aðeins hefir verið um tímakenslu að ræða; enda er af nógu að taka í því efni hjer í Reykjavík. Jeg álít það mætti spara mikið í rekstri mentaskólans, með aukinni tímakenslu, en fækkun á föstum kennurum. Tímakennarar verða ætíð ódýrari og fást alveg eins góðir, að minsta kosti hjer í Rvík. Stjórnin ætti að læra af þessu að haga rekstri ríkisskólanna svo, að þeir yrði ódýrari ríkissjóði en þeir hafa verið að undanförnu. Ef jeg nú væri viss um það, að skólarnir yrðu betri við það, að verða ríkisskólar, er svo miklu meira fje verður eytt til þeirra, eftir þá breytingu, væri alt öðru máli að gegna um mína afstöðu til þessa frv. En jeg er ekki viss um þetta, nema síður sje. Jeg held, að skólarnir mundu ekki batna; því þeir hafa allir starfað vel, og enda hygg jeg, að t. d. þessi skóli, sem hjer ræðir um, sje einmitt aðdáunarverður fyrir, hversu vel hann hefir komist af með ekki meira fje en hann hefir haft frá því opinbera, unnið gott starf, og getað búið í jafngóðu húsi og sá skóli hefir. Jeg hygg, að þetta stafi af því, að skólinn er laus við hið þunglamalega rekstrarfyrirkomulag ríkisstofnananna. Það er aðeins eitt, sem jeg veit til að geti mælt með því, að kvennaskólinn í Rvík og Blönduósskólinn yrðu ríkisskólar, en það eru launakjör forstöðukvennanna við þessa skóla. Jeg geri ráð fyrir, að þau sjeu nú of lág við báða þessa skóla. Að minsta kosti veit jeg, áð svo er í Rvík, og mundu því launin hækka, ef skólarnir yrðu ríkisskólar. Við þessa skóla báða þarf að vera að minsta kosti einn fastlaunaður kennari við hvorn þeirra; það mundi binda fastar saman hina kennarana. Þetta má vel bæta, án þess að til þess þurfi að grípa, að gera skólana að ríkisstofnunum. Það þyrfti ekki annað en að hækka lítilsháttar hinn opinbera styrk til þessara skóla, til þess að samræmi verði á launum þessara forstöðukvenna og annara forstöðumanna við svipaða skóla. En ef ríkið tæki að sjer kvennaskólann í Rvík, þá geri jeg ráð fyrir, að það yrði að gera eitt af þrennu: að kaupa það húsnæði, sem skólinn nú hefir, að leigja húsið, eða þá, sem líklegast er, yrði að byggja nýtt hús fyrir þennan skóla. Jeg álit nú, að heppilegast sje fyrir alla hlutaðeigendur, að láta þessa skóla halda áfram að vera einkafyrirtæki, og rjettara væri að breyta einhverjum af þeim ríkisskólum, sem nú eru, í einkafyrirtæki, en að veita þeim einhvern opinberan styrk eða annan líkan stuðning.

Guðmundur Ólafsson Jeg hafði, satt að segja, ætlast til, að frsm. beggja nefndarhlutanna tækju til máls á undan mjer, en þó skal jeg snúa mjer að því, að ræða brtt. mínar, á þskj. 88, þótt háttv.frsm. minnihl. nefndarinnar sje ekki búinn að halda sína ræðu. Það, sem jeg fer fram á, er, að ríkið taki einnig að sjer kvennaskólann á Blönduósi og geri hann að öllu hliðstæðan við kvennaskólann í Rvík. Jeg hefi þó sett, í þessum brtt. mínum, laun kennaranna við Blönduósskólann talsvert lægri en við kvennaskólann í Rvík, og miðaði jeg það við, hversu ódýrara er að lifa á Blönduósi en í Rvík. Jeg skal taka það fram nú þegar, svo að ekki gleymist, að mjer skjátlaðist í því, að koma ekki með brtt. við 3. gr. frv., þar ætti orðalagið að breytast þannig, að þar stæði: skólarnir o. s. frv., en ekki skólinn, eins og frv. er orðað. Það, að mjer sást yfir þetta, stafar að sumu leyti frá því, að jeg sá ekki beina ástæðu til að hafa breytingartillögur mínar svo ítarlegar, að þar væru reglugerðarákvæði um alla hluti. En jeg álit, að ef skólinn yrði ríkisskóli, mætti að sjálfsögðu breyta þessu síðar, í meðferð málsins hjer á þinginu. En mjer fanst það órjettlátt, að ríkið tæki að sjer kvennaskólann í Rvík, nema það taki þá. einnig að sjer kvennaskólann á Blönduósi. Þeir eiga að hafa jafnrjetti. Þó að Blönduósskólinn sje 2–3 árum yngri en skólinn í Rvík, skiftir það ekki miklu máli.

Blönduósskólinn er 8 árum yngri

. Jeg mun síðar tala betur um aldur þessara skóla við háttv. 6. landsk. Jeg veit ekki betur en að báðir skólarnir sjeu í góðu áliti, og nægilega eru þeir gamlir, til þess að vera vel þektir meðal almennings og af hinu háa Alþingi. Meirihl. háttv. mentmn. vill fella bæði brtt. mínar við frv. og frv. sjálft, og er því andvígur báðum þessum skólum í því, að þeir verði ríkisskólar. Þó er háttv. meirihl. ósamþykkur sín á milli um það, hversvegna beri að fella frv., ásamt brtt. mínum. Hv. 1. landsk. (SE) ber fyrir sig fjárhagsástæður; telur þessa skóla mundu verða ríkissjóði dýra úr hófi fram; en hv. 5. landsk. (JJ) lítur einnig á fjárhagshlið málsins, en telur hjer þó vera um meira stefnumál að ræða í skólamálum. Hann er andvígur ríkisskólum, nema þá hreinum sjerskólum, t. d. húsmæðraskólum. Jeg vil á engan hátt gera lítið úr röksemdum þessara háttv.þm., en jeg álít þó, að ef meira sje til skólanna kostað, verði þeir þeim mun betri. Jeg get vel hugsað mjer, að það kunni ef til vill að hafa haft áhrif á afstöðu háttv. 1. landsk. (SE) til þessa frv., hversu sumir ríkisskólar hafa á seinni árum vaxið þingi og stjórn yfir höfuð, eins og t. d. mentaskólinn, sem er orðinn nær óviðráðanlegt bákn. En þessu þarf ekki að kvíða um skóla þá, sem eru í sveitunum, og Blönduósskólinn verður að teljast til þeirra skóla. En viðvíkjandi afstöðu háttv. 5. landsk. (JJ), að vilja ekki vera með því, að þessir skólar verði ríkisskólar, vegna þess, að þeir eigi að vera einkastofnanir, nema ef til vill húsmæðraskólar, þá vil jeg benda honum á það, að Blönduósskólinn er nú að hálfu leyti húsmæðraskóli, og jeg tel eigi ólíklegt, að sýslunefndirnar þar norður frá mundu vera fúsar á að gera einhverjar frekari breytingar á skólanum í þá átt, ef málinu væri þá betur borgið. í Blönduósskólanum hafa flestar námsmeyjar á 2 síðustu árum notið þessháttar kenslu, að minsta kosti hálft skólaárið, og því sje jeg ekki ástæðu til þess, að gera Blönduósskólanum lægra undir höfði en kvennaskólanum í Rvík. Af nál.háttv. minnihl. fæ jeg ekki sjeð, að hann vilji fella brtt. mínar um Blönduósskólann, og mjer virðist sem háttv. minnihl. eigi allerfitt með að beita sjer mjög gegn Blönduósskólanum; þótt hann vilji draga fram hlut skóla síns í Rvík, mun hann þó vilja unna Blönduósskólanum jafnrjettis, þar sem kvennaskólana má vel skoða sem enn frekari staðfesting eða innsigli þess, að konur hafi hlotið jafnrjetti við karla að lögum. Hitt þykir mjer eigi undarlegt, þótt háttv. minnihl. hjeldi fram kvennaskólanum í Rvík. En jeg sje ekki, að hann hafi í nál. sínu lagt neitt á móti Blönduósskólanum; enda ætti það eigi við, því flest það, sem hann hefir tekið fram um sinn skóla í Rvík, á eins vel við skólann á Blönduósi. Háttv. 6. landsk. (IHB) segir í nál. sínu, að kvennaskólinn í Rvík sje landsskóli, þar sem hann sje sóttur af öllu landinu; sama má alveg eins segja um Blönduósskólann. Hann er jafnvel nokkuð sóttur hjeðan úr Rvík. Jeg vænti svo, að hv. deild sýni þessum brtt. mínum fulla sanngirni og lofi þeim að ganga fram. Vona jeg, að háttv.þm. fari ekki að gera upp á milli skólanna fyrir það, þó annar þeirra sje þegar orðinn fimtugur, en hinn vanti eitt ár til þess að hafa líka náð fimtugsaldri.



Jeg veit vart, hvar jeg á að byrja eða enda á umræðum þessum, sem svo mörgu óviðkomandi hefir verið blandað inn í; en er jeg tala fyrir nál. minnihl. í þessu máli, vil jeg benda á, að þar sem konur hjer á landi hafa nú öðlast jafnrjetti við karla, er það eigi óeðlilegt, að þess gætti á einhvern hátt í mentamálunum. Eftir afstöðu ríkisins til mentamálanna yfirleitt, virðist ekki ósanngjarnt, að það kosti einn sjerskóla fyrir konur. Jeg legg ekki mikið upp úr því einu saman, að kvennaskólinn í Rvík varð sl. haust fullra 50 ára, en jeg vil aðeins benda á, að í áliti milliþinganefndarinnar frá 1922, um sjerskólana, er mælt með því, að kvennaskólinn í Rvík verði á sínum tíma gerður að ríkisskóla, þ. e. á 50 ára afmæli hans. Minnihl. mentmn. byggir á alt öðrum forsendum en háttv. meirihl., sem vill fella frv. Viðvíkjandi brtt. háttv. þm. A: Húnv. (GÓ) vil jeg taka fram, að um þær var alls enginn ágreiningur í nefndinni. Forsendur háttv. meirihl. finnast mjer ærið veigalitlar. Það fylgir því auðvitað dálítill aukakostnaður, að gera kvennaskólann að ríkisskóla, en það er ekkert einsdæmi, að ráðist sje í það, sem einhvern kostnað hefir í för með sjer, eigi síst, þegar um þarft og nytsamlegt fyrirtæki er að ræða, sem viðurkent er, að hafi innt þarft og gott starf af hendi. Enda var kostnaðargrýlan ekki aðalástæðan í augum tveggja hv. samnefndarmanna minna, svo að þeir vildu fella frv. af þeirri ástæðu einni. Mjer kemur það nú undarlega fyrir sjónir, er háttv. 5. landsk. (JJ) lýsir núverandi fyrirkomulagi þessa skóla þannig, að það er hreinasta traustsyfirlýsing til kvennaskólans í Rvík, en vill þó um leið neita honum um þau fríðindi, bæði í fjárstyrk og öðru, sem best gætu trygt tilveru hans í framtíðinni. Þetta er hið sama og sagt væri um einhvern: Þú hefir hingað til unnið öll þín störf vel, fyrir lítil laun, og því engin minsta ástæða til að bæta kjör þín á nokkurn hátt. Háttv. 5. landsk. lætur í veðri vaka, að ekki megi breyta til í þessu efni um skólann, af því að hann hafi gefist vel. Það er ekki nóg að lofa skólann, en vilja svo ekki sinna honum að öðru leyti. Háttv. 5. landsk. (JJ) sagði, að kvennaskólinn væri ekki sjerskóli. Röksemdir hans í því efni voru þann veg, að engin kona mundi fallast á þær, enda ætla jeg alls ekki að ræða þær hjer. Jeg vil aðeins koma með eitt lítið dæmi: Hvort mundi háttv. þm. vilja senda sonu sína í kvennaskólann, ef annars væri kostur? Að öðru leyti er jeg þakklát háttv. þm. fyrir traustsyfirlýsingu hans til skólans. Það er bæði blessað og gott, að fá hana. En hún einsömul nægir mjer ekki. Þar sem háttv. 5. landsk. (JJ) segir, að kenslan í kvennaskólanum í Rvík sje og hafi aðallega verið gagnfræðakensla, þá nær það engri átt, og skal jeg síðar rökstyðja það. Þó að það sje rjett, eins og háttv. þm. bendir á, að konur hafi nú jafnan rjett og karlar til allra mentastofnana, og að nú sje öldin önnur en þegar sækja hafi þurft um leyfi fyrir stúlkur, til þess að fá að sitja í tímum í lærðaskólanum og taka þaðan próf, þá er það eins ómótmælanlega rjett, að konur verða að hafa úrskurðarvald í því efni, hvort þær vilji heldur sækja sjerskóla eða samskóla. Jeg er ekki að hafa á móti samskólunum, en jeg álít ekki vit í því, að banna sjerskólana, og kvennaskólarnir eru vissulega sjerskólar í sinni röð. Viðvíkjandi brtt. háttv. þm. A.-Húnv. (GÓ) hefi jeg fátt að segja. Hann sagði aðeins eins árs aldursmun á Blönduósskólanum og kvennaskólanum í Rvík. Eftir því sem jeg man best, var Blönduósskólinn stofnaður árið 1883, því hann verður að teljast áframhald af Ytri-Eyjarskólanum, vantar því ca. 8 ár til þess að hann sje fullra 50 ára. Þegar að því kemur, að Blönduósskólinn á jafnan rjett til þess að vera gerður að ríkisskóla og kvennaskólinn í Reykjavík á nú, þá mun jeg ekki tefja fyrir því. Hv. þm. (GÓ) getur fengið sjer upplýsingar um það, að árið 1911, þegar Blönduósskólinn brann, þá sátu þeir þingm. Húnvetninga hjer á þingi, er ekki báru hag skólans síðurfyrir brjósti en hv. núverandi þm. A.-Húnv. (GÓ). Og áttum við þá tal um það, 2. þm. Húnv. og jeg, hvort ekki væri rjett að breyta Blönduósskólanum í húsmæðraskóla, þegar hann yrði bygður á ný og tæki aftur til starfa. Hann var því ekki mótfallinn og sagði, að ef hann mætti ráða, þá yrði fyrirkomulagi skólans breytt þannig. Jeg tek það fram, að jeg átti þess þá nokkurn kost, að hafa áhrif á, hvern styrk skólinn fengi, þótt jeg sæti ekki á þingi. Jeg vildi aldrei vera fundin í því, að setja fót fyrir þjóðþrifafyrirtæki, og þegar sá tími kemur, að kvennaskólinn á Blönduósi á jafnan rjett sem kvennaskólinn í Rvík til þess að vera gerður að ríkisskóla, þá verður hann það. Jeg sný mjer nú að frv. sjálfu. Eins og tekið er fram í aths., er frv. komið frá forstöðunefnd kvennaskólans. Ráðuneytið hefir svo fallist á það. Mjer er ekki kunnugt um, að hv. þm. A.-Húnv. (GÓ) hafi neitt umboð til þess að biðja ríkið að taka skólann á Blönduósi að sjer. Skólinn hjer er nær eingöngu rekinn á ríkisins kostnað, og því fullkomlega rjett, að stjórnin fái umráð yfir honum. Jeg skal svo víkja aftur að hinum einkennilegu rökum hv. frsm. meirihl. (JJ), þar sem hann notar það sem mótbáru, að skólinn hefir verið ódýr í rekstri. Eru líkur til þess, að breyting verði á þeirri stefnu skólans, þó að ríkið taki hann að sjer? Jeg veit, að ef skólinn fengi að þenjast út og gleypa við öllum þeim nemendafjölda, sem hann kynni að eiga kost á, þá mætti svo fara. En jeg býst ekki við, að til þess komi í náinni framtíð. Ástæða hins samnefndarmanns míns, að hann væri frv. fylgjandi, ef um það væri að ræða, að gera báða skólana að húsmæðraskólum, kemur hjer ekki til greina, þar sem um slíka breytingu er alls ekki að ræða. Jeg ætla, með örfáum orðum, að drepa á, með hverjum hætti staðinn var straumur af kostnaðinum við stofnun kvennaskólans í Reykjavík, fyrir rúmum 50 árum. Það var gert með frjálsum samskotum, fyrir tilstilli hinnar þjóðkunnu ágætiskonu Thoru Melsteð. En fjársöfnunin sú bar lítinn árangur hjer á landi; aftur á móti safnaðist allmikið fje í Danmörku, um 8000 kr., því bæði vantaði efni og áhuga hjer. Fyrstu árin starfaði skólinn án nokkurs opinbers styrks. Næstu árin fær hann svo 200 kr. árl. styrk; úr því fer styrkurinn smáhækkandi, eins og sjá má á síðustu skýrslu kvennaskólans, fyrir skólaárið 1923–24, bls. 17. Hinn opinberi styrkur til skólans hefir, eins og skýrslan sýnir, jafnan verið lítill, en stjórn og þing samt ætíð viðurkent hann rjettmætan. Og nú, þegar vjer konur, samkvæmt lögum, höfum jafnrjetti á við karla, þá skal það sýnt, að vjer krefjumst þess einnig í verki. Þess skal getið með þakklæti, að stjórnin hefir jafnan verið skólanum velviljuð og skilið nauðsyn hans og þarfir. En jeg vil benda á, að þótt styrkurinn sje nú 27 þús. kr., þá er hann samt lægri en til annara skóla, miðað við nemendafjölda. Þetta ætti síst að nota til niðrunar skólanum. Þessar 27 þús. kr. gera 236,87 á hvern nemanda, og er mun lægra en við nokkurn annan sambærilegan skóla, þótt námstíminn sje 7 1/2 mán. í bekkjunum og 9 mán. í matreiðsludeild skólans. Þær spár, að skólinn verði miklu dýrari í rekstri sem ríkisskóli, hafa ekki við mikil rök að styðjast. Að vísu er gert ráð fyrir, að laun forstöðukonu og kenslukonunnar í hússtjórnardeildinni hækki nokkuð, og að bætt verði við tveim föstum kennurum, með 2 þús. kr. launum, auk dýrtíðaruppbótar. Á annar hinna föstu kennara að hafa á hendi aðalkensluna í verklegum námsgreinum, en hinn í munnlegum námsgreinum. Hækkun til kennarans í verklegum námsgreinum mundi nema 86 kr., að viðbættri dýrtíðaruppbót, sem menn vona þó, að ekki verði eilíf. En um laun kennarans í munnlegum greinum er það að segja, að hann hefir nú, fyrir 18 stunda kenslu á viku, 1620 kr. um árið. Laun hans mundu því hækka um tæp 400 kr. á ári. Er þetta í sjálfu sjer engin hækkun, þar sem hann þá mundi kenna sama stundafjölda og annarstaðar tíðkast um fasta kennara við sambærilega skóla. Forstöðunefnd kvennaskólans hefir tekið fram nauðsyn þess, að fá að minsta kosti 2 fasta kennara að skólanum. Jeg býst ekki við, að það þurfi að gera nánari grein fyrir því, að skóli með um 120 nemendur árl. þurfi meira en einn fastan kennara. Það er svo augljóst. Það er ekki til lítils ætlast af forstöðukonu kvennaskólans, með því fyrirkomulagi, sem nú er. Jeg hefi tekið það fram í síðustu skýrslu kvennaskólans, hvílíkur hnekkir það er skólanum, að þurfa oft að skifta um kennara. Jeg get borið um það af 30 ára reynslu. Og þó skal því síst neitað, að skólinn hefir oftast verið heppinn í vali kennara. Að öllu þessu athuguðu sje jeg ekki, að hægt sje að gera úlfalda úr mýflugu, að því er kostnaðinn snertir við frv. Þykist jeg þar með hafa hrakið ummæli hv. 5. landsk. (JJ). En þar sem hann segir, að kvennaskólinn sje ekki sjerskóli, þá vil jeg spyrja: Hvað er sjerskóli, ef ekki sá skóli, sem kennir ungum stúlkum, í hvaða stöðu sem er, það er þær þurfa að læra. Í hússtjórnardeildinni út af fyrir sig hafa á síðastliðnum 15 árum ekki færri en 360 nemendur notið kenslu, fyrir utan allmargar stúlkur, sem verið hafa á styttri námsskeiðum. Stutt námsskeið á sumrum voru aðallega ætluð stúlkum úr Rvík, þar eð stúlkur úr sveit hafa alt af verið látnar ganga fyrir bæjarstúlkum á aðalnámsskeiðunum. Sjermentun kvenna er teygjanlegt orð. Og mjer er spurn: Úr því að rætt er um húsmæðraskóla á kostnað ríkisins, hvaða námsgreinar eru nauðsynlegar húsmæðrum? Jeg álít það órannsakað mál. Hvorki á Blönduósi nje hjer er kent a1t, sem þar til heyrir. Jeg álít, að taka beri tillit til þeirra óska foreldranna, að dætur þeirra fái bæði bóklega og verklega mentun, mentun bæði til munns og handa, eins og sagt hefir verið á gamalli og góðri íslensku. Það mun nú láta nærri, að hið bóklega nám, sem kvennaskólinn veitir, samsvari gagnfræðamentun alment. Auk þess fær hver stúlka, sem situr í öllum bekkjum, allmikla kvenlega sjermentun. Það er í öllu falli ekki enn svo mjög aðgreind vinnubrögð karla og kvenna á þessu landi, að heppilegt sje, að stúlkur fái svo einhliða mentun, að ekki gefist þeim jafnframt kostur á að afla sjer almennrar, bóklegrar þekkingar. Það er að vísu satt, að það er mikil rjettarbót, að stúlkur eiga nú aðgang að flestum skólum, en það nær aðeins til þeirra, sem vilja leggja stund á hið sama og karlar. Að þessu athuguðu þykir mjer sem sannað sjé, að kvennaskólinn veiti sjerfræðslu, bæði að því er hússtjórn snertir og ýmsar kvenlegar hannyrðir. Einnig skal jeg taka það fram, þó að það þyki kanske ekki viðfeldið, að stúlkur í kvennaskólanum hljóta að verða fyrir sjerstökum uppeldisáhrifum af því að umgangast konur. Karlmenn geta aldrei sett sig eins vel inn í sjereðli ungra stúlkna í daglegu skólastarfi. Að minni hyggju væri það enginn ávinningur, að gera báða þessa skóla að „sjerskólum“ eða „húsmæðraskólum“, eins og vakir fyrir hv. meirihl. nefndarinnar. Samkv. skólaskýrslum 1923–29 var fjárframlag ríkissjóðs til Blönduósskólans 17 þús. kr., en til kvennaskólans hjer 27 þús. kr. Fastir nemendur á Blönduósi voru 34, og auk þess 5 lausir nemendur. Þessir aukanemendur nutu kenslu í fatasaum og hússtjórn, 1–8 vikur hver. Styrkur til hvers nemanda á Blönduósi verður 500 kr., en hjer um 200. Hver nemandi hjer verður því miklu ódýrari en á Blönduósi, þó að kensla sje hjer miklu dýrari en þar, þar sem kvennaskólinn í Reykjavík verður að borga tímakenslu eins og aðrir skólar hjer, sem jeg tel skylt og sjálfsagt. Stærð Blönduósskólans í samanburði við kvennaskólann í Reykjavík er þá eins og 1:3,34. Blönduósskólinn er heldur ekki talinn húsmæðraskóli og hefir ekkert sjerskólasnið, enda segir forstöðukonan í skólaskýrslu 1923–24, „að engar reglur hafi verið samdar fyrir skólann, enda best að láta reynsluna skapa slíkar reglur.“ Matreiðslu og handavinnu eru þar að vísu ætlaðar 24 stundir móti 13 framan af vetri í hvorri deild, en 51:23 síðari hluta skólaársins. Að Rvík njóti skólans hjer mest, er afsönnuð staðhæfing. Hverjir njóta Blönduósskólans? Af 34 nemendum 1923–24 voru 16 úr Húnavatnssýslu og auk þess lausu nemendurnir 5. Í hússtjórnardeildinni hjerna voru sl. ár 24 nemendur, þar af aðeins 4 úr Rvík. Af 39 nemendum í 3. og 4. bekk voru 24 nemendur utan Reykjavíkur. Skólinn á Blönduósi hefir nýlega skift um fyrirkomulag og stefnir líklega í rjetta átt. En hvað sem hann heitir - kvennaskóli eða húsmæðraskóli - getur hann aldrei orðið annað en sýslu- eða hjeraðsskóli. En skólinn hjer hefir frá byrjun vega sinna verið landsskóli. Hann hefir um langt skeið verið merk mentastofnun, og reynt að sníða starf sitt eftir þeim kröfum, sem gerðar hafa verið. Jeg er ekki að þakka mjer, hvernig gengið hefir. Jeg hefi haft ágæta samkennara, sem mikið hafa lagt í sölurnar fyrir skólann. Skólinn hefir stækkað og þroskast og nemendatala farið vaxandi. Jeg skal taka það fram um húsið, að það er þungur baggi, að þurfa að borga í árlega leigu hátt á níunda þúsund krónur, og mjer fyndist alls ekki ósanngjarnt, að kvennaskólinn fengi hús yfir sig, eða væri trygt það með leigusamningi næsta mannsaldurinn. Jeg vona, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja frv. þetta, og að skólinn verði gerður að ríkisskóla á þessu ári. Konur úti um alt land mundu fagna þeim úrslitum og taka þau sem vott þess, að rjettindi kvenna væru ekki einungis í orði, heldur og á borði.

Forsætisráðherra (JM): Jeg get að miklu leyti vísað til ræðu hv.frsm. minnihl. (IHB), sjerstaklega um það, hver munur er á kvennaskólanum í Rvík og Blönduósskólanum. Hv. þm. hefir glögglega sýnt þennan mun, að annar er landsskóli, en hinn hjeraðsskóli. Mjer finst ekki rjett af hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) að bera sína tillögu fram sem brtt. við þetta frv. Eðlilegast væri, að hvort málið fyrir sig væri í sjerstöku frv. Það er auðsjeð, að talsverður munur er á þessum skólum. Annar þeirra sýnist færast meir og meir í það horf, að verða húsmæðraskóli. Hinn er stöðugt öllu fremur almennur skóli fyrir konur. Mjer finst, að hægt ætti að vera að koma sjer saman um að fella brtt. um kvennaskólann á Blönduósi. Jeg ætla ekki fremur en hv.frsm. minnihl. (IHB) að fara að mæla á móti þessum skóla. En jeg legg áherslu á, að í sambandi við þetta frv. á það mál ekki að koma til greina. Hvort hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) þykir ástæða til að koma fram með sína tillögu, þegar kvennaskólinn hjer er orðinn að ríkisskóla, það má tala um síðar. Það hefir komið fyrir í svipuðum tilfellum hjer á þingi, til dæmis í baráttu milli tveggja brúa, að hvor tillagan hefir spilt fyrir annari. Ef hv.þm. (GÓ) vildi fá sínu máli framgengt, ætti hann ekki að blanda því saman við þetta, heldur koma fram með það sjerstaklega. Hv. meirihl. nefndarinnar hyggur, að skólinn yrði miklu dýrari sem ríkisskóli, heldur en ef hann væri rekinn sem einkaskóli, eða ætti sig sjálfur. Jeg skal játa, að hann yrði lítið eitt dýrari í upphafi, en í rekstri sje jeg ekki ástæðu til þess, að hann þyrfti að verða dýrari, nema að því sem munar á launum föstu kennaranna. Hv. frsm. meirihl. (JJ) bar saman rekstrarkostnað kvennaskólans í Rvík við rekstrarkostnað ríkisskólanna. Það liggur næst að bera saman rekstrarkostnað Blönduósskólans og bændaskólanna, og Eiðaskólans. Hvað sýnir þá þessi samanburður? Kostnaður við þessa skóla er nokkuð svipaður. Hvanneyrarskólinn mun kosta um 18 þús. og Blönduósskólinn líka 18 þús., Hólaskóli ofurlítið meira og Eiðaskóli líka. Það mun ekki vera mikill munur á nemendafjölda, svo að það sýnir sig, að þetta einkafyrirtæki á Blönduósi er hjerumbil eins dýrt og skólinn á Hvanneyri. Eftir því sem mjer telst til, kostar Hvanneyrarskólinn 18400 kr., en Blönduósskólinn 18000, svo að munurinn er einar 400 kr. Jeg veit ekki með vissu um nemendafjölda á Hvanneyri, en hygg, að hann sje líkur á báðum stöðunum. Að þessu athuguðu sje jeg ekki með hvaða rjetti hægt er að tala um mun á einkaskóla og ríkisskóla, að því rekstrarkostnað snertir. Þessir skólar eru einmitt mjög sambærilegir, af því að báðir eru í sveit. Það, sem fyrir mjer vakir er það, að úr því að kvennaskólinn hjer er kostaður að öllu úr ríkissjóði, þá sýnist eðlilegast, að ríkið ráði yfir honum. Skólanum er ekkert lagt til annarsstaðar frá, nema skólagjöldin. Jeg held, að úr fjárhagsatriðinu hafi verið gerð óþörf grýla. Það er rjett, að kostnaður eykst ofurlítið, en hann er aðallega fólginn í þessari litlu launahækkun, sem hjer er farið fram á, og sem hv.frsm. meirihl. sagði, að mælti heldur með frv. Jeg þarf ekki annað en að vísa til ræðu hans um þetta atriði. Það hefir verið talað um, að ekki væri þörf á sjerskólum fyrir konur, nema húsmæðraskólum. Það er gömul kenning, að hollara sje að hafa samskóla fyrir karla og konur. Sú skoðun hefir verið ríkjandi um tíma. En nú eru ýmsir farnir að rísa upp og segja, að þessi stefna sje röng. Karlar og konur sjeu svo ólík að eðlisfari, að samskonar uppeldisaðferð eigi ekki að öllu við, og sje því nauðsynlegt að hafa ýmsa sjerskóla fyrir konur. Margir uppeldisfræðingar halda því fram nú, að of langt sje gengið í því, að sjá ekki konum fyrir sjerskólum. Þarf jeg ekki að fjölyrða um þetta, því að hv.frsm. meirihl. er jafnkunnugt um þetta og mjer. Jeg held því, að þetta frv. stjórnarinnar sje á mjög góðum rökum bygt, hvernig sem á það er lítið. Það er satt, að ofurlítið dýrara verður að hafa fasta kennara en tímakennara eingöngu. En eins og hv.frsm. minnihl. (IHB) tók fram, er óholt fyrir skólann að byggja mjög á tímakennurum, sem aðeins eru við skólann 1–2 ár í einu. Má því telja nauðsynlegt að hafa eitthvað af föstum kennurum. Hjer er farið hóflega í sakirnar, þar sem gert er ráð fyrir þremur föstum kennurum, fyrir utan forstöðukonu. En auðvitað verður að byggja nokkuð á tímakenslu. Hv. frsm. minnihl. (IHB) talaði um, að útvega þyrfti skólanum hús. Það hefir nú raunar verið svo undanfarið, að ríkið hefir orðið að borga húsaleiguna, því að skólanum hefir aldrei verið neitað um það fje, sem álitið var nauðsynlegt, og það hefir verið upplýst hjer, að til húsaleigu verður að leggja 1/3–1/2 af hinu árlega ríkissjóðstillagi. Jeg held því, að þetta um aukakostnaðinn sje aðeins grýla, nema ef menn sjá eftir þessari lítilfjörlegu aukningu við launin. Um annan aukakostnað er varla að ræða. Hvað er þá hættulegt við að játa það með berum orðum, að þessi skóli, sem kostaður er af ríkinu, sje ríkisskóli?

Skólagjöldin eru há

. Þau mundu halda áfram, svo að þetta er ekki frambærileg ástæða. Ef einhver eftirgjöf yrði í skólagjöldum, þá mun það einnig vera til nú, svo að í þessu efni yrði engin breyting. Skólinn er nú rekinn fyrir ríkisfje. Hann hefir fengið umbeðinn styrk, og hafi það ekki nægt, þá viðbót síðar. Jeg hefi lagt áhersluna á að athuga fjárspursmálið. Hvað kensluna snertir og nauðsyn hennar í sjerskóla fyrir konur, það hefir hv.frsm. minnihl. (IHB) talað um, og getur líka miklu betur um það atriði borið heldur en jeg eða hver af okkur, sem er hjer í hv. deild. Og við vitum allir, að það er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt, að hafa sjerskóla fyrir konur, ekki einungis til þess að þær læri matartilbúning og þesskonar, heldur líka ýms önnur verk, og á þann hátt, sem er nauðsynlegt fyrir konur, sem eiga eftir að giftast og standa fyrir búi; m. ö. o. til þess að búa sig undir það sjerstaka starf, sem nú einu sinni er ætlað konum sjerstaklega. Þær hafa sömu rjettindi og líka sömu skyldur og karlmenn. Þær verða á öllum sviðum að fylgjast með karlmönnum. En það stendur mjög ólíkt á, bæði líkamlega og andlega hjá konum og körlum, og það er meira og meira viðurkent á síðustu árum, mjer er óhætt að segja hjá meirihluta þeirra manna, sem fást við uppeldi og kenslu.

Sigurður Eggerz Jeg skal fyrst leyfa mjer að víkja örfáum orðum að nál.hv. minnihl. Hv. minnihl. segir, að hann vilji benda á, að þegar konur hafa fengið jafnrjetti við karla, þá sje ekki óeðlilegt, að þessa gæti í mentamálum. En jeg vil álíta þessa setningu með öllu óþarfa, því jeg fæ ekki betur sjeð en að kvenfólkið hafi einmitt fult jafnrjetti við karla í mentamálum. Jeg veit ekki betur en kvenfólk hafi jafnan aðgang að skólum í landinu og karlmenn. Þar af leiðir auðvitað, að kvenfólk ætti að hafa eins mikinn áhuga eins og karlmenn fyrir öðrum skólum en kvennaskólum. Kvenfólkið hefir fengið faðminn fullan af rjettindum. Og jeg verð að segja, að undir eins og jeg byrjaði að hafa afskifti af stjórnmálum, tók jeg fast í strenginn með það, að kvenfólkið ætti að hafa sömu rjettindi og karlar. Þessvegna er ekki hægt að byggja þessa kröfu, sem hjer er um að ræða, á neinu misrjetti, sem kvenþjóðin eigi nú að búa við, því það er ekki til. Það hefir líka sýnt sig, að kvenfólkið notar meir, ár frá ári, sömu skóla og karlmenn. Verður þá að gera þá kröfu til kvenþjóðarinnar, eftir að hún er búin að fá jafnrjetti við karlmenn, að hún fylgist með jafnmiklum áhuga með skólamálum landsins í heild. Umræðurnar hjer hafa haft það snið á sjer, eins og það ætti að fara að stofna nýjan sjerskóla. En það er ekki mergur málsins. Kvenfólkið hefir haft skólann í 50 ár. Spurningin hjer er ekki um það, að útvega kvenþjóðinni nýjan skóla. Engum dettur heldur í hug að taka styrkinn af skólanum.

Nei, en það þarf að löggilda hann

. Hjer er komin fram krafa, og talað fyrir henni eins og væri það í nafni allrar kvenþjóðarinnar - að hún krefðist þess, að fá þennan skóla. En hún hefir haft hann í 50 ár, og það verður ekki annað sagt með sanngirni en að hann hafi rækt skyldur sínar mjög vel. Kvenfólkið hefir líka aðgang að öllum skólum landsins.

Ætli konur hafi aðgang að bændaskólum

. Jeg veit ekki betur en þær geti líka komist á þá skóla; en um það þori jeg samt ekki að fullyrða. Af þeim ástæðum, sem jeg hefi greint, er hjer aðeins um fjárhagsatriði að ræða, og á það hefi jeg lagt áherslu í máli mínu. Og það er ekki svo undarlegt, þó að minst sje á fjárhagsatriði á þessum tímum. Jeg veit ekki betur en að hjer á þessu þingi hafi hvað eftir annað og ár eftir ár verið reynt að koma með sparnaðartill. á ýmsum sviðum. Sú stjórn, sem jeg veitti forstöðu, markaði sparnaðarstefnuna mjög skýrt. Hæstv. núverandi stjórn hefir sagst feta í sömu sporin. Hjer er að ræða um skóla, sem hefir verið styrktur, en ekki rekinn sem ríkisskóli. Ríkið þarf ekki að rjetta út hendi vegna þess, að skólanum sje ábótavant, því hann hefir reynst ákaflega vel. Í aths. frv. er auðvitað sagt að eðlilegt sje, að ríkið hafi umsjón með skólanum, þar sem það leggur fje til hans. En allir vita, að umsjón skólans er hin prýðilegasta, eins og nú er. Hjer kemur líka annað til greina. Hjer er tilfelli, þar sem hægt er að spara, með því einu, að láta það ástand halda áfram, sem hefir verið og reynst hefir vel. Frá mínu sjónarmiði er málið eingöngu fjárhagsatriði. Það má að vísu segja, að sá útgjaldamismunur, sem um ræðir í frv., sje ekki svo ýkjamikill, og það er satt. En grunur minn er sá, að þegar ríkið væri búið að taka skólann að sjer, færi að koma kröfur um ýmislegt fleira, t. d. það, að fá bygt stórt og vandað hús fyrir skólann. Og hvað kostar það? Ef það er alvara hjá þingi og stjórn, að það eigi að nota þetta góða ár sem liðið er, til þess að koma ríkissjóði í sem best horf, þá megum við ekki binda okkur neinar útgjaldabyrðar, sem ekki eru alveg nauðsynlegar. En jeg efast ekki neitt um það, að strax og skóli þessi kemur á ríkissjóðinn, verður heimtuð bygging nýs skólahúss. Úr því að jeg er að tala um skólamál, langar mig að fara frekar út í þau, og veit jeg, að hæstv. forseti misvirðir það ekki. Það er aðeins til að benda á, hvað þingið má fara gætilega, ef það vill vera sjálfu sjer trútt í þeirri stefnu, að reyna að spara, til þess að geta komið ríkissjóði í það ástand, að hann verði fær um að taka á móti vondu árunum, þegar þau koma. Þetta síðasta ár, sem var gott, má á engan hátt villa mönnum sýn, svo að þeir fari ógætilega í framtíðinni. Jeg vil benda á, að nú sjást ýmsar líkur til, að þingið geti gleymt þessu. í hv.Nd. er frv. á ferð um það, að stofna sjerstakan latínuskóla í gömlum stíl. Hefðum við nóg af fje yfir að ráða, gæti þetta kanske verið gott og blessað. En verði frv. þetta samþ. - og jeg heyri sagt, að stjórnin muni veita málinu fylgi sitt - þá er það auðvitað, að sú ómótmælanlega krafa hlýtur að koma, að gagnfræðaskóli verði stofnaður handa Reykvíkingum. Auðvitað stór skóli. Sparnaðurinn verður ekki settur í háan sess, ef lagt verður út á þessa braut í skólamálunum. Fyrst er talað um kvennaskólann í Reykjavík, að ríkið taki hann. Þá kemur hv.þm. A.-Húnv. (GÓ) með sömu kröfu um kvennaskólann á Blönduósi. Þá segir hæstv. stjórn, að þar sje öðru máli að gegna, skóli Reykjavíkur sje landsskóli, en skóli Húnvetninga hjeraðsskóli. Jeg skal ekki segja fyrir vist, hvort þessi skilgreining er rjett, þegar vel er krufið til mergjar, það sem liggur á bak við. En jeg hefi það fyrir satt, að á skólann á Blönduósi komi stúlkur víðsvegar að af öllu landinu. Þetta hefi jeg eftir hv.þm. A.-Húnv. (GÓ), sem jeg hefi aldrei reynt að ósannindum - enda þótt hann sendi mjer stundum hnútur í hv. deild. Hvað er þá orðið af skilgreiningunni milli hjeraðsskóla og landsskóla? Er það ekki beinlínis eðlileg krafa, ef kvennaskóli Reykjavíkur verður settur á ríkissjóð, að Blönduósskóli hafi sama rjett til þess? Fyrir mitt leyti get jeg ekkert gert upp á milli sunnlenskra kvenna og norðlenskra kvenna. Að lokum tek jeg það fram, að jeg sje ekki annað en að röksemdir mínar í þessu máli fái staðist dóm allrar sanngirni, og þær eru áreiðanlega skiljanlegar og eðlilegar, frá þeirra manna sjónarmiði, sem vilja reyna að halda áfram í sparnaðaráttina. Svo enda jeg ummæli mín með því að staðhæfa, að það er engin nauðsyn að taka þennan skóla á ríkissjóð, því hann hefir reynst svo vel hingað til.

Sigurður Jónsson Það væri líklega ekki að furða, þó að mönnum dytti í hug, að jeg, sem er elstur þingmanna í þessari hv. deild, væri orðinn nokkuð gleyminn; og máske er það tilfellið í sumum atriðum. En nú virðist mjer, að hv. deildarmenn sjeu talsvert gleymnir um sum meginatriði þessa máls. Það hefir enginn minst á það, að það eru til lög fyrir því, að stofna húsmæðraskóla á Norðurlandi, í grend við Akureyri. Þetta er bygt á því, að konur þurfi sjermentunar við, til þess að verða húsmæður, eins og karlmenn þurfa sjermentunar til þess að verða bændur. Þessi lög eru ekki margra ára. Og það var Pjetur sál. Jónsson frá Gautlöndum, sem flutti frv. og rjeð mestu um afdrif þess, en þau voru, að frv. náði samþykki, og tilskilið var, hvar skólinn skyldi vera. Nú skilst mjer, að menn gefi þessu ekki gaum hjer í hv. deild. Hjer er talað um, að það megi gera kvennaskólann á Blönduósi að húsmæðraskóla. Og það er verið að tala um, að kvennaskólinn í Reykjavík sje líka húsmæðraskóli. En altaf hefir það vakað fyrir mönnum, að þessi sjerstaki húsmæðraskóli á Norðurlandi eigi að vera í sveit. Eins ætti húsmæðraskóli Sunnlendinga að vera í sveit, en ekki í Reykjavík. Ef maður lítur á frv. þetta, þá er ómögulegt að sjá, að verið sje að hugsa um húsmæðraskóla, og kann jeg ekki við, að það skuli þó vera látið í veðri vaka. Það stendur í frv., að skólinn sje miðaður við 4 ára nám. Auk þess sje hússtórnardeild. Við vitum af ræðu hv.frsm. minnihl. (IHB), að þessi deild er til og starfar í tveimur námsskeiðum á ári. Það er þá kanske ekki nema mjög lítill hluti af kenslu skólans, sem lýtur að húsmæðrafræðslu. En hvað sem um þennan skóla er og verður, þá vil jeg vona það, að hv. deild gleymi ekki loforði þingsins og ákvæðum þess um húsmæðraskóla á Norðurlandi. Það er svo að sjá í nál. minnihl., að aðalástæðan til þess, að þessi skóli verði gerður að ríkisskóla, það sje aldur hans. Jeg sje ekki, að það atriði út af fyrir sig hafi mikið að segja, þegar tímarnir hafa breyst. Nú horfir öðruvísi við, þar sem kvenþjóðin hefir fengið jafnrjetti til allra skóla og embætta, og það ekki fyrir mjög mikla eftirgangsmuni, heldur fyrir stuðning þingsins. Jeg hefi ætíð hneigst mjög að því, að hugsa um mentamál. Kvenrjettindi hefi jeg stutt eftir megni. Þessvegna vil jeg líka fá húsmæðraskóla, eins og karlmenn hafa bændaskóla. Það er jafnrjetti. En eftir því sem hjer er farið fram á, ættu að vera tveir gagnfræðaskólar í Reykjavík, annar fyrir karla, en hinn fyrir konur. Það er svo langt frá, að jeg hafi á móti gagnfræðaskólum. En það getur stundum orðið of mikið af því góða. Það er ekki til neins að halda því fram, að kvennaskóli Reykjavíkur sje húsmæðraskóli. Hann er það ekki, og á ekki að vera það eftir frv., heldur almennur kvennaskóli, eða öllu heldur gagnfræðaskóli. Hætt þykir mjer og við, að erfitt gangi að gera Blönduósskólann að húsmæðraskóla fyrir Norðurland og bregðast því loforði, að stofnsettur verði húsmæðraskóli í grend við Akureyri. Umræður eru orðnar nokkuð langar, og get jeg látið hjer við sitja. En eins og málið liggur fyrir, get jeg ómögulega fylgt því.