Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um í samræmi við samkomulag um að ljúka svo umræðu um og greiða atkvæði um frumvarp til fjárlaga að lokinni 3. umr. nk. föstudag. Forseti áformar að gera 15 mínútna hlé að loknum 1. dagskrárlið, þ.e. liðnum um störf þingsins, og er það bæði vegna nefndarfundar sem skjóta þarf á og tengist fjárlagafrumvarpi og til undirbúnings atkvæðagreiðslu.

Borist hafa bréf frá fjármála- og efnahagsráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 405, um skattundanskot, frá Þorsteini Sæmundssyni, og á þskj. 445, um tekjur og gjaldtöku Isavia á Keflavíkurflugvelli, frá Jóni Steindóri Valdimarssyni.

Herra forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar er talað um að gera innanlandsflugið hagkvæmara. Það er því mjög ánægjulegt að starfshópur um uppbyggingu flugvalla og eflingu innanlandsflugs hefur skilað af sér góðum og áhugaverðum tillögum til samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra. Starfshópurinn undir forystu hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar leggur m.a. áherslu á að jafna aðgengi allra landsmanna að þeirri þjónustu sem aðeins er í boði hér á höfuðborgarsvæðinu og gerðar eru tillögur um að niðurgreiða flugmiða í innanlandsflugi til íbúa sem búa á landsvæðum fjarri Reykjavík. Auk þess er lagt til að auka fjárhagslega sjálfbærni flugvalla sem eru varaflugvellir í millilandaflugi og að framlengja samning við Isavia um rekstur og uppbyggingu flugvalla næstu fimm árin. Það hefur lengi verið ákall frá íbúum þeirra landsvæða sem búa fjærst höfuðborgarsvæðinu að litið sé á innanlandsflug sem hluta af almenningssamgöngum innan lands. Í dag er flug innan lands óheyrilega dýrt, allt frá 40.000–60.000 kr. fyrir einstakling fram og til baka til Reykjavíkur. Fólk þarf að sækja fjölbreytta þjónustu eins og heilbrigðisþjónustu, verslun og ýmislegt sem tilheyrir stjórnsýslunni sem er á höfuðborgarsvæðinu og allt sem tilheyrir menntun, menningu og allri stjórnsýslu. Ég fagna því mjög að við séum að stíga þetta skref í að jafna aðgengi almennings í landinu að þjónustu á höfuðborgarsvæðinu og treysti því að tillögunum verði fylgt fast eftir af ráðherra samgöngumála og að ríkisstjórnin útfæri og fjármagni þessar tillögur fyrir árið 2020. Flugsamgöngur eiga að vera hluti af almenningssamgöngum 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur á ekki 1.100 milljónir fyrir fátækasta fólkið í landinu en hún á 1.500 milljónir til að hella í gjaldþrota ohf. sem vitað hefur verið mjög lengi að stefndi í gjaldþrot út af slæmum rekstri. Allt frá árinu 2011 var varað við að svona væri komið. En á meðan fátækasta fólk á Íslandi þarf enn um hríð að bíða eftir réttlæti af hálfu þessarar ríkisstjórnar finna menn 1.500 milljónir sem á að hella, við 3. umr. fjárlaga, í Íslandspóst ohf. án nokkurrar athugunar eða nokkurrar kröfu um að gerð verði úttekt á þessum rekstri. Það er engin krafa um það, það á bara að afhenda þessar 1.500 milljónir úr ríkissjóði. Þetta er kannski dæmi um það hvernig þessi ohf.-rekstur, sem stofnað var til fyrir nokkrum árum, hefur gjörsamlega snúist í höndunum á mönnum. Þarna er kippt út fyrir sviga stórum rekstrarþáttum í eigu ríkisins - jú, með stjórnum yfir sér en án nokkurrar aðkomu kjörinna fulltrúa með atkvæði landsmanna á bak við sig. Við sjáum þetta líka í rekstri RÚV ohf. Þangað á að hella 500 milljónum núna, skýringarlítið. Þetta er svo galið, herra forseti. Og á meðan þessu fer kemur fram Félag atvinnurekenda og sakar Íslandspóst, það sama fyrirtæki og við ætlum núna að fara að samþykkja að styrkja um 1.500 milljónir, um brot gegn sátt sem gerð var í febrúar í fyrra. Ég verð að segja, herra forseti, að það veldur mér miklum áhyggjum að við séum hér að taka ákvörðun eins og þessa gagnrýnislaust og án þess að nokkur krafa sé gerð um að rekstur þessa fyrirtækis sé tekinn til einhverrar gaumgæfilegrar athugunar eins og blasir við að þurfi að gera. En á meðan bíður fátækasta fólkið á Íslandi eftir réttlæti í boði ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur.

Virðulegur forseti. Á þessum síðustu og verstu tímum virðist stundum vera dálítið djúpt á góðum fréttum en ein góð birtist í dag og hún er sú að í byrjun þessa árs voru 43.736 innflytjendur búsettir á Íslandi eða 12,6% landsmanna. Þetta er aukning frá síðasta ári þegar þeir voru 10,6%. Það er gaman að sjá hversu margir kjósa að gera Ísland að heimili sínu og veri þetta fólk allt velkomið. 
             Þetta fólk er alltaf mjög vanmetið. Innflytjendur eru hryggjarstykkið í mörgum undirstöðuatvinnugreinanna. Hér væri t.d. varla ferðaþjónustan án þessa fólks. Innflytjendur vinna jafnframt mikið af ósýnilegu störfunum sem halda samfélaginu gangandi. Ég nefni bara leikskólana sem eru reknir oft af konum á lágum launum sem eru af erlendu bergi brotnar eða fólkið sem þrífur spítalana fyrir allt of lág laun. Því miður er þessi margbreytileiki samfélagsins ekki endurspeglaður í þingsal. Fyrir ári síðan snerust pólitískir vindar og við misstum Pawel og Nichole, fengum í staðinn Miðflokkinn. Það voru ekki góð býtti. Ísland er frjálst og fullvalda ríki sem stólar á alþjóðakerfið. Til framtíðar þurfum við opnari landamæri og sérstaklega þurfum við reglur sem auðvelda fólki utan EES-svæðisins að setjast hér að. Þegar Ísland varð fullvalda bjuggu hér 90.000 manns. Í byrjun þessarar aldar vorum við rétt um 280.000. Núna erum við 350.000 en það er ekki innfæddum Íslendingum að þakka því að náttúruleg fjölgun er búin að dragast svo mikið saman að við stólum á aðflutta íbúa landsins til að halda áfram að fjölga. Samkvæmt miðspá mannfjöldaspár Hagstofunnar verðum við ekki nema 436.000  
            

Herra forseti. Við getum deilt endalaust um það hvort glasið er hálffullt eða hálftómt, en við hljótum þó að fagna því þegar góðar fréttir berast af stöðu ríkissjóðs sem nýlega keypti upp skuldabréf af Seðlabanka Íslands, samtals að fjárhæð 24 milljarðar, þannig að heildarskuldir ríkisins eru núna 843 milljarðar eða rétt um 30% af landsframleiðslu. Hrein staða ríkissjóðs á grundvelli laga um opinber fjármál, þ.e. þegar sjóður og innstæður hafa verið dregnar frá heildarskuldum, nemur því um 653 milljörðum. Þetta eru 23% af vergri landsframleiðslu og hafa algjör umskipti orðið í ríkisfjármálunum á undanförnum árum sem er sérstakt gleðiefni. Það er gleðiefni, ekki síst fyrir unga fólkið sem horfir upp á að við sem eldri erum erum hætt að gefa út víxla. Við erum hætt að taka út lífskjör komandi kynslóða. Við erum þvert á móti farin að byggja aftur upp. Það eru gleðifregnir og það er eitthvað sem við eigum að lofa okkur sjálfum, en ekki síst yngra fólkinu, að við munum halda áfram að gera af trúmennsku. Hrein staða þjóðarbúsins hefur aldrei verið betri en núna, 13,13% af landsframleiðslu. Þetta eru gleðitíðindin, þetta er það sem við eigum að hafa í huga. Þetta skiptir máli núna hér síðar í dag og hugsanlega fram í nóttina þegar við tökumst á 

Virðulegur forseti. Ég ætlaði að tala um öryrkja og bága stöðu þeirra núna rétt fyrir jólin í þessari ræðu en ég finn mig knúinn til að tala enn einu sinni um Klaustursmálið. Vegna umræðu sem fór fram í dag vil ég taka það sérstaklega fram að þegar hv. þingmaður Miðflokksins, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, segir að það sé almenn umræða á þingi eins og sú sem fór fram á þeim vettvangi, eins og hann vill orða það, á þessum bar, þá er það ekki svo og hefur aldrei verið í það ár sem ég er búinn að vera hérna. Ég hef aldrei heyrt svona umræðu. Að klína því yfir á alla aðra er með ólíkindum. Að sitja undir þeirri umræðu er eiginlega stórfurðulegt og þeim til skammar sem ætla að reyna að réttlæta það. Það er ekki hægt að réttlæta þetta. Nú hefur Öryrkjabandalagið, kvennahreyfingin þar, sent frá sér harðorða yfirlýsingu. Ég á rætur í Öryrkjabandalaginu og Sjálfsbjörgu. Ég hef aldrei á þeim vinnustöðum sem ég hef verið á upplifað svona umræðu. Ég hef aldrei farið héðan út og verið á bar þetta ár sem ég hef verið hérna. Ég fer bara yfirleitt aldrei á bar. Fyrir utan þetta hlýtur það að drekka í vinnutíma að vera eitt það alvarlegasta sem við gerum og það er öllum til skammar. Ég hef aldrei orðið var við það hér, nema í þessu tilfelli. Við skulum hafa á hreinu að skömmin er þeirra og allar tilraunir til að reyna að koma því yfir á okkur munu mistakast og við munum aldrei líða það. Þeir geta horft í spegil. Þeirra er skömmin og þeir eiga að taka á sínum málum. Komið þeim ekki yfir á okkur. 
            

Virðulegur forseti. Ég ven mig á að spara stóru orðin því að ég vil leyfa fólki að njóta vafans. Síðasta sólarhringinn hefur hins vegar þingheimur í tvígang orðið vitni að málflutningi sem verðskuldar stór orð. Þeir sem orðin eiga hafa annaðhvort ekki lesið það sem þeir gagnrýna eða þeir vísvitandi segja ósatt. Um er að ræða annars vegar ræðu hv. þm. Jóns Þórs Þorvaldssonar í gær og hins vegar tölvupóst sem þingmenn fengu frá CSPII um samkomulag á vegum Sameinuðu þjóðanna um örugga, skipulagða og reglulega fólksflutninga, á ensku „Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration“. Nú á greinilega að búa til og næra þá fáránlegu hugmynd að sjálfstæði Íslands stafi ógn af Sameinuðu þjóðunum. Ég hvet þingmenn til að bera saman gagnrýni póstsins við efni samkomulagsins því að það sýnir innrætið best. Óheiðarleikinn hlýtur að ganga fram af hverjum sem les. Hv. þingmaður sagði hér í gær að samkomulagið myndi opna landamæri Íslands fyrir nánast öllum jarðarbúum og vegið væri að vestrænu samfélagi. Þetta er sama orðræða og var í aðdraganda setningar nýrra útlendingalaga, að sjálfsögðu eintóm vitleysa og augljóslega svo. Ég hef fengið mig fullsaddan af því að í hvert sinn sem útlendinga ber á góma stökkvi til popúlistar og valdhyggjusinnar, veifi fána allra Íslendinga og berji sér á brjóst fyrir að standa vörð um sjálfstæði Íslands. Hvílíkt bull. Þetta samkomulag snýst um að takast heildstætt á við raunveruleg vandamál sem fylgja miklum fólksflutningum innan ramma laga og aðstæðna hvers ríkis, eins og kemur skýrt fram í samkomulaginu þegar það er lesið. Greinilega er þörf á því að ræða þetta meira hér, get ég þó tekið undir. Þá mættu gagnrýnendur kynna sér efnið í stað þess að misnota sjálfstæðiskennd og ættjarðarást Íslendinga til þess eins að marka sér pólitíska stöðu. Það að framleiða innstæðulausan ótta á kostnað mikilvægra verkefna við úrlausn erfiðra vandamála er ekki vörður um sjálfstæði Íslands og allra síst frjálslynd lýðræðisgildi. 
            

Herra forseti. Mig langar að vekja athygli á skýrslu sem kom út í gær. Ég hef veitt forystu starfshópi á vegum samgönguráðuneytisins varðandi uppbyggingu flugvallarkerfis og eflingu innanlandsflugsins. Ég vek athygli á því að þetta er mjög í anda þess ríkisstjórnarsáttmála sem núverandi ríkisstjórn undir forystu Katrínar Jakobsdóttur kom fram með fyrir ári síðan þar sem m.a. er minnst á að á síðastliðnum árum hefur umfang flugs og flugtengdrar starfsemi aukist umtalsvert. Atvinnugreinin er íslensku hagkerfi mikilvæg og er grunnstoð uppbyggingar í ferðaþjónustu. Í stjórnarsáttmálanum er kveðið á um að unnið verði að því að gera innanlandsflugið að hagkvæmum kosti fyrir íbúa landsbyggðarinnar, að almenningssamgöngur verði áfram byggðar upp um land allt og að landsmenn eigi að hafa jafnan aðgang að þjónustu, atvinnutækifærum og lífskjörum. Þetta er mjög í anda þess sem snýr að skosku leiðinni í því sem við samþykktum í þessum sal í júní sl. varðandi stefnumótandi byggðaáætlun þar sem eitt af markmiðunum snýr að þeim þáttum. Hinn þátturinn sem skýrslan snýr að eru flugöryggismál almennt og uppbygging flugvallarkerfis landsins. Við sjáum það núna í umsögnum aðila við samgönguáætlun á hversu slæmum stað við erum varðandi þau málefni, til að mynda ef litið er til umsagna Isavia varðandi viðhaldsmál á flugvöllum landsins og hver staðan er, þar sem margir vellir eru komnir að mörkum þess að hægt sé að halda þeim opnum. Við sjáum þetta í umsögnum flugfélaganna, Icelandair, Wow air, um stöðu málanna og öryggisnefndar Félags íslenskra atvinnuflugmanna. Ástandið á flugvallarkerfi landsins er grafalvarlegt. Það hlýtur að vera eitt af markmiðum okkar hér að tryggja fjármögnun og uppbyggingu þess á komandi árum með þeim hætti að við getum tryggt það. Nú er svo komið hjá okkur að ferðaþjónustan byggist á þessum grunninnviðum. Því er algjör forsenda að við förum í þetta verkefni og byggjum upp þá velli og tryggjum þá fyrir framtíðarhagsmuni Íslands.

Herra forseti. Til að taka saman undir störfum þingsins hvernig við á þingi förum með mál eins og Klausturmálið sem var kært eða kvartað yfir í forsætisnefnd þá varðaði eitt atriði í því skjali sem kvartað var yfir mögulega ráðherraábyrgð, þ.e. að ráðherra hefði brotið af sér í starfi. Svo að landsmenn skilji hvernig þeim málum er háttað ætlaði forsætisnefnd að vísa til siðanefndar öllum atriðunum nema því sem varðaði ráðherraábyrgðina vegna þess að þau atriði áttu sér stað áður en siðareglurnar voru settar fyrir tveimur árum. Það er góð meginregla, alveg aftur til rómverska lýðveldisins fyrir meira en 2.000 árum síðan, að maður refsar ekki fólki afturvirkt, með afturvirkum lögum. Það er komið í reglur þannig að hvar situr það atriði? Forsætisnefnd vísaði þeim þætti, þ.e. þeim sendiherrakapli frá, en tók hin atriðin. Þau munu fara til siðanefndar. Hvar er þá þessi ráðherrakapall, ábyrgð ráðherra að vera ekki að misnota aðstöðu sína hvað það varðar? Í sérstökum umræðum í gær sem hv. þm. Björn Leví Gunnarsson átti við hæstv. forsætisráðherra Katrínu Jakobsdóttur talaði hann um ráðherraábyrgð og landsdóm. Kom fram að hæstv. forsætisráðherra var ekki ánægð með landsdómsfyrirkomulagið en nefndi að á þeim tíma þegar hún var í ríkisstjórn samþykkti ríkisstjórnin að setja á fót stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem hefði ábyrgð á eftirlitsskyldu gagnvart framkvæmdarvaldinu og ráðherrum sérstaklega og gæti farið í rannsókn og jafnvel sett á fót rannsóknarnefndir, sem hún nefndi, hvað það varðaði. Sá þáttur málsins sem varðar ráðherraábyrgð Gunnars Braga Sveinssonar, þá hæstv. ráðherra, á því að vera mögulega að skipa aðila sem sendiherra í skiptum fyrir greiða, á heima í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og hefur stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að frumkvæði formannsins, Helgu Völu Helgadóttur, samþykkt að kalla fyrir nefndina þá aðila sem um ræðir, Gunnar Braga Sveinsson, Sigmund 

Herra forseti. Mig langar undir liðnum störf þingsins til að ræða raforkumál. Það er mikið rætt um orkupakka. Það er mikið rætt um þriðja orkupakkann en það sem mig langar frekar að ræða eru orkupakkar eitt og tvö og hver reynslan hefur verið af þeim reglum sem við innleiddum við lagabreytingarnar 2003 og 2005. Við eigum margt ógert í því að klára það verk sem við hófum þá og kannski er rétt að ræða það áður en við förum að innleiða fleiri orkupakka. Megintilgangur þeirra breytinga sem þá voru innleiddar var að aðskilja framleiðslu á rafmagni og flutning á rafmagni. Það gerðum við og við bjuggum til kerfi utan um það með þeim hætti að við stofnuðum Landsnet og tókum meginflutningskerfið út úr Landsvirkjun, stofnuðum það félag. Síðan eigum við hér dreifiveitur, Rarik er einna stærst þeirra, og fleiri dreifiveitur eigum við. Þessar dreifiveitur og Landsnet starfa undir svokölluðum tekjumörkum og eru þar af leiðandi með gjaldskrár sem eru ákveðnar með ákveðnu skipulagi. Reynslan af þessum breytingum hefur m.a. birst í því að þróun á flutningskostnaði rafmagns á svæði Rariks hefur frá þessum árum, 2005–2017, verið með þeim hætti að meðan vísitalan hefur hækkað um 82,5% hefur dreifikostnaður í þéttbýli á svæðum Rariks hækkað um 44% en dreifikostnaður hjá Rarik í dreifbýli hefur hækkað um 102%. Og hjá Orkubúi Vestfjarða um 117%. Áskilnaður er í þessum lögum um að jafna þennan kostnað úr ríkissjóði og hefur það framlag úr ríkissjóði hækkað á þessum tíma um 300%. Það nær samt ekki markmiðum laganna og þarf væntanlega að hækka það um einar 800–900 milljónir til viðbótar, einungis til að ná markmiðum laganna. Ég tel að það verði að rýna þetta fyrirkomulag og stokka upp þennan kapal á nýjan leik og sækja fram með nýjar lausnir, klára að losa eignarhald þessara mikilvægu félaga sem dreifa rafmagni og ná betri árangri 

Virðulegur forseti. Í gær birtust upplýsingar um laun og starfskostnað þingmanna frá árinu 2007. Mig langar til að nota tækifærið til að hrósa þinginu fyrir að hafa loksins tekið annað skref í áttina að auknu gagnsæi og aðhaldi borgara gagnvart störfum þingmanna. Fyrsta skrefið var að birta þessar upplýsingar jafnóðum og þær urðu til. Þetta er skref nr. 2, að birta söguleg gögn. Það þarf auðvitað að stíga fleiri skref. Til þess erum við með ýmsar fyrirmyndir, t.d. er hægt að líta til Bretlands þar sem hver sem er getur skoðað sundurliðun hverrar ferðar á vef IPSA, sem er sjálfstæð eftirlitsstofnun gagnvart þinginu eða Independent Parliamentary Standards Authority. Þar get ég t.d. séð að Damien Hinds fékk endurgreitt fyrir ferðalag á eigin bíl innan kjördæmis upp á 3,51 pund 18. maí 2018. Í síðustu viku gerðist ýmislegt. Yfirlýsingar nokkurra þingmanna urðu opinberar og öllum á að vera augljóst að þær yfirlýsingar varða siðareglur þingmanna. Forsætisnefnd brást snarlega við og virkjaði siðanefnd samkvæmt siðareglum. Í síðustu viku afgreiddi forsætisnefnd annað mál þar sem einnig var um að ræða opinberar yfirlýsingar sem öllum má vera augljóst að varða einnig siðareglur þingmanna. Samt var því erindi vísað frá. Í gögnum málsins kemur augljóslega fram að það telst ekki vera hluti af starfi þingmanns að sinna kosningabaráttu og þar af leiðandi á hann ekki að geta fengið ferðir vegna kosningabaráttu endurgreiddar frá þinginu. Ég hef áður spurt um gögn vegna ferða þingmanna í kringum kosningar. Þar kemur skýrt og greinilega í ljós að ferðir aukast marktækt fyrir kosningar. Eftir að hafa gengið í gegnum kosningar sjálfur hef ég ekki orðið var við að eftirspurn hafi verið eftir mér sem þingmanni heldur hefur verið eftirspurn eftir mér sem frambjóðanda. Það ætti því að vera augljóst öllum að slíkt getur ekki flokkast undir ferðir í tengslum við störf þingmanns. En þrátt fyrir gögn og opinberar yfirlýsingar um endurgreiðslur vegna kosningabaráttu vísar forsætisnefnd brott erindinu um að rannsaka slíkt sem brot á siðareglum. Fleiri fyrirspurnir um málið eru á leiðinni.

Virðulegi forseti. Í dag er alþjóðlegur dagur jarðvegs. Jarðvegur er það sem allt líf nærist á og jarðvegur er mjög mikilvæg náttúruauðlind og hann er ekki hægt að endurnýta. Ég treysti þér, máttuga mold. Ég er maður, sem gekk út að sá. Ég valdi mér nótt, ég valdi mér logn, þegar vor yfir dalnum lá. Með leyfi forseta, þetta sagði skáldið Guðmundur Ingi sem var bóndi og skildi þá hringrás sem lífið er. Okkur ber skylda að yrkja og varðveita jörðina og skila henni til komandi kynslóða. Frjómoldin er aðeins þunn skel á yfirborði jarðar. Í henni nærum við meginhluta matvælaframleiðslu heimsins. En jarðarbúum fjölgar hratt og því miður er þessi mikilvæga auðlind jarðar að hopa og verða eyðimerkurmyndun að bráð. Fyrir þinginu liggur þingsályktunartillaga sem hvetur landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra í samstarfi við umhverfis- og auðlindaráðherra að gera tillögu til breytinga á lögum eða reglugerðum sem miða að því að koma á fót hvatakerfi þannig að landeigendur hafi ávinning af því að græða upp land og stöðva jarðvegsrof með uppskeru af túnum sem nýtist ekki í fóður. Í loftslagsstefnu Íslands er það eitt af forgangsmálum að huga að landgræðslu eins og segir í aðgerðaáætlun fyrir árin 2018–2030, með leyfi forseta: „Fáar þjóðir hafa eins góð tækifæri og Íslendingar til að draga úr losun vegna landnotkunar og efla kolefnisbindingu í gróðri og jarðvegi.“ Þar er nefnt sérstaklega að endurheimt votlendis sé veigamikill þáttur í að draga úr losun og að hægt sé að binda kolefni úr andrúmslofti með landgræðslu og skógrækt. Íslenskir bændur hafa sýnt landgræðslu og kolefnisbindingu mikinn áhuga. Landssamtök sauðfjárbænda hafa sett sér aðgerðaáætlun þar sem stefnt er að því að sauðfjárrækt skuli verða kolefnisjöfnuð fyrir árið 2027. Liður í því er landgræðsla, skógrækt og endurheimt votlendis. Landgræðsla ríkisins hefur unnið markvisst að því að efla grasrótarstarf í landgræðslu og gróðurvernd og flytja verkefni frá landgræðslunni heim í héruðin undir samvinnuverkefninu 

Herra forseti. Það lýsir ekki sérlegum búhyggindum þingsins að horfa helst bara til næstu daga eða jafnvel sífellt vera að bregðast við héraðsbresti sem er oft mjög fyrirsjáanlegur. Við erum að fara að takast á við brjálæðislegar breytingar á næstu áratugum. Störf munu breytast og önnur verða til og lykillinn að því að fóta sig í þessum nýju aðstæðum er að við eflum sköpunargáfu, kraft, tækniþekkingu, nýsköpun og rannsóknir. Annars mun okkur ekki farnast sérstaklega vel. Við þurfum að þroska einstaklinga sem geta tekist á við ný verkefni með nýrri tækni og horfa á menntakerfið í því ljósi. Það var auðvitað jákvætt skref að skipa framtíðarnefnd sem á að fjalla um helstu ógnir og tækifæri og ég fagna því. En um leið skil ég ekki niðurskurðartillögur ríkisstjórnarinnar sem leggja til lækkun á fjárframlögum til rannsóknasjóða Vísinda- og tækniráðs um tæplega 150 milljónir milli umræðna. Herra forseti. Hvað hefur breyst? Varla hefur framþróun og framtíðin breyst á þessum eina mánuði. Þessi niðurskurður þýðir 17% minna framlag og 25 störf ungra vísindamanna munu hverfa úr þessu umhverfi. Við verðum að setja nýsköpun, vísindi og rannsóknir á oddinn og ekki draga lappirnar. Samfylkingin mun því leggja fram breytingartillögu við afgreiðslu fjárlaga sem dregur þessa lækkun til baka og ég hvet þingmenn til að spá aðeins í framtíðina með okkur og styðja þá tillögu.

Herra forseti. Utanríkismál og samskipti við aðrar þjóðir skipta okkur miklu máli. Við eigum allt okkar undir góðum og greiðum samskiptum við aðrar þjóðir. Við eigum að gera okkur eins gildandi og í okkar valdi stendur í samvinnu við aðrar þjóðir um verkefni sem varða heimsbyggðina alla. Í því samhengi vil ég nota tækifærið til að nefna tvennt. Í fyrsta lagi er það nauðsyn þess að við eigum öfluga utanríkisþjónustu, skipaða úrvalsfólki þar sem með eru auðvitað taldir sendiherrar okkar á erlendri grundu. Í lögum um utanríkisþjónustuna er starfsmönnum hennar skipt í fimm meginflokka og í fyrsta flokki eru ráðuneytisstjóri og sendiherrar. Í 14. gr. sömu laga kemur fram að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gildi um þá starfsmenn með þeirri veigamiklu undantekningu þó að heimilt er að víkja frá þeim reglum starfsmannalaganna sem kveða á um að laus embætti skuli auglýsa í Lögbirtingablaði. Að mínu mati er sú undanþáguheimild óþörf. Hún skapar einungis hættu á að illa sé með farið, hættu á að önnur sjónarmið ráði í vali sendiherra en þau að fá þann hæfasta til starfsins hverju sinni. Af þeim sökum hyggst ég flytja frumvarp þess efnis að fella niður þessa undanþáguheimild úr lögum um utanríkisþjónustuna. Hitt atriðið sem ég vil nefna er að ég hvet hæstv. utanríkisráðherra til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákaflega mikilvægt samkomulag Sameinuðu þjóðanna um fólksflutninga, á ensku, með leyfi forseta, „Global Compact for Safe, Orderly and Regular Migration“, sem verður undirritaður í Marakess eftir nokkra daga. Auðvitað væri best ef utanríkisráðherra gæfi strax út yfirlýsingu um að Ísland muni undirrita samkomulagið. Orð sem voru látin falla hér í gær undir liðnum um störf þingsins um þann samning eru með miklum eindæmum.

Virðulegur forseti. Samgöngumálin hafa verið í brennidepli þessa vikuna og síðast í gær kom út skýrsla starfshóps sem fjallaði um innanlandsflug og rekstur flugvalla með hliðsjón af áherslum ríkisstjórnarinnar undir forystu hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar. Aðgerðirnar sem hópurinn leggur til koma að mínu mati til með að leysa ýmsan vanda sem við hefur verið að etja, til að mynda varðandi millilandaflug, með því að varaflugvöllunum í Reykjavík, á Akureyri og Egilsstöðum er gefið aukið vægi. Það gefur væntingar um að þær framkvæmdir sem eru nauðsynlegar við þá velli fari af stað. Það mun styrkja vellina til að veita þá þjónustu og það öryggi sem þeir eiga að standa fyrir. Ég vil einnig minna á mikilvægi þess að opna fyrir umferð lítilla og meðalstórra flugvéla til og frá landinu um Hornafjarðarflugvöll sem er bæði stuðningur við svæðið varðandi ferðaþjónustuna og svo mikið flugöryggisatriði fyrir vélar, til að mynda í ferjuflugi. Innanlandsflugið á að vera einn liður í almenningssamgöngunum og er hluti af þessari skýrslu. Sú staðreynd að það sé hægt að fá flugfar til og frá landinu í gegnum Keflavíkurflugvöll fyrir sama verð og almennt fargjald aðra leiðina til Hornafjarðar, Ísafjarðar eða Egilsstaða er ekki boðlegt ástand. Því fagna ég innilega fyrir hönd landsbyggðarinnar að hin svokallaða skoska leið eða útfærsla af henni sé komin í vinnslu og lagt til að það fyrirkomulag taki gildi árið 2020. Aðgengi að þjónustu sem er stöðugt gerð miðlægari á höfuðborgarsvæðinu á að vera sjálfsagt fyrir alla landsmenn. Til viðbótar má telja að leikhús allra landsmanna, t.d. Þjóðleikhúsið, hljómsveit allra landsmanna, Sinfóníuhljómsveitin, og flugvöllur allra landsmanna, aðalvöllurinn, Keflavíkurflugvöllur, sé á leið hér um og það er gott að við getum átt smápening fyrir gjaldeyri þegar við komum á Keflavíkurflugvöll.

Herra forseti. Fréttaflutningur undangenginna daga minnir okkur svo ótvírætt á hversu langt við eigum enn til lands í jafnréttisumræðunni. Það sem maður verður auðvitað að segja sem karlmaður á þingi er að maður er eiginlega alveg ólýsanlega sorgmæddur yfir því að þessi umræða skuli hafa farið niður á þetta plan. Þetta undirstrikar það sem hefur verið svo mikilvægt stef í umræðunni á þingi, í #metoo og á rakarastofuráðstefnunni sem við stóðum fyrir í upphafi árs, í framlagi Íslands til HeForShe-átaks UN Women, einmitt um rakarastofuna, að karlar geri sig gildandi í jafnréttisumræðunni, að karlar standi upp í þessari umræðu og segi: Þetta getum við ekki látið líðast. Svona orðræðu viljum við hvorki sjá líðast í stjórnmálunum né nokkurs staðar annars staðar. Við vitum auðvitað, ekki hvað síst einmitt í stjórnmálunum, að þetta er greinilega landlægt og þetta er ein af meginástæðum þess að konur endast að jafnaði mun skemur þar en karlar, þær mæta allt annarri og miklu vægðarlausari kvenfyrirlitningarumræðu á vettvangi stjórnmálanna. Þetta er ólíðandi og ég skora á alla karla á þingi að við tökum höndum saman um að segja: Nei. Hingað og ekki lengra. Þetta stoppar hér. Við getum ekki látið svona kvenfyrirlitningu, svona ótrúlegan - mann bara skortir orð til að lýsa þessu - líðast hér innan veggja Alþingis. Stopp, hingað og ekki lengra. 
            

Frú forseti. Þetta frumvarp er ein af forsendum fyrir tillögum í fjárlagafrumvarpinu sem gert er ráð fyrir að við greiðum atkvæði um á föstudaginn. Hér er verið að tala um að hækka gjöld og framlengja ýmis bráðabirgðaákvæði, svo sem um víxlverkun örorkubóta almannatrygginga og örorkulífeyris og um hækkun á frítekjumarki örorkulífeyrisþega vegna atvinnutekna við útreikning tekjutryggingar um að nýta megi Framkvæmdasjóð aldraðra til að reka hjúkrunarheimili og að starfsendurhæfingarsjóðir fái ekki tekjur af almennu tryggingagjaldi á árinu 2019, svo dæmi séu tekin. Heildarhugsun og framtíðarsýn í þessum málaflokkum er engin, heldur eru bráðabirgðaákvæði framlengd ár eftir ár þó að aðstæður hafi breyst umtalsvert frá því að þau voru fyrst samþykkt. Við í Samfylkingunni munum ekki styðja þetta frumvarp.

Frú forseti. Það er ýmislegt allt í lagi við þetta frumvarp en það er mjög víða sem það gengur mun skemmra en maður hefði vonað. Það eru tvö þemu sem einkenna frumvarpið, annars vegar að áframhald er á bráðabirgðaákvæðarunu sem dregur úr getu samfélagsins til að gera langtímaáætlanir og geta spáð fyrir um framtíðina. Það þarf að fara að hætta að viðhalda viðstöðulausum bráðabirgðaákvæðum og frekar festa þetta í sessi. Hitt er að það vantar að stigin séu nauðsynleg skref til að ná langtímamarkmiðum og þá kannski ekki síst í umhverfismálum. Það er ljóst að það verða bæði að vera jákvæðir og neikvæðir efnahagslegir hvatar til ná markmiðum okkar í loftslagsmálum og hér er ekki nóg að gert.

Frú forseti. Það frumvarp sem hér er til atkvæðagreiðslu er til stuðnings þeim fjárlögum sem hafa töluvert verið rædd hér. Eins og vonandi er ljóst hefur þingflokkur Viðreisnar ýmislegt við það plagg að athuga og það stefnuleysi sem þar ríkir og er lýst. Það liggur því í hlutarins eðli að við munum ekki styðja þetta frumvarp.

Frú forseti. Ætlar ríkisstjórnin að taka á loftslagsvandanum af festu? Ef svo er þurfa skilaboðin um það að vera skýr líkt og með hækkun kolefnisgjalds. Það sem skortir á hjá ríkisstjórninni eru tímasett markmið með mælanlegum skrefum. Því er spurningin áleitin um hvort ríkisstjórninni sé í raun alvara með aðgerðaáætlun sinni í loftslagsmálum og hvort hún sé raunhæf. Ef Ísland semur við Evrópusambandið um samdrátt í losun um 40% verður losun á fyrsta ári skuldbindingartímabils Parísarsamkomulagsins að vera 40% minni á árunum 2016, 2017 og 2018. En er það sem hér er lagt til líklegt til að vera raunhæft skref? Það eru engin viðmið þannig að við getum ekki svarað þeirri spurningu.

Frú forseti. Hér er verið að leggja til breytingu á gjaldskrá vegna kostnaðar við rekstur Fjármálaeftirlitsins. Bankarnir, tryggingafélögin og lífeyrissjóðirnir eiga samkvæmt þessu að borga minna í rekstri FME. FME á að mæta þessu með að ganga á eigið fé. Þetta er mjög óskynsamleg ráðstöfun og mun hafa það í för með sér að dregið verður úr mikilvægi eftirlits með fjármálastofnunum. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að það er allt á sömu bókina lært hjá ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur þegar kemur að bönkunum; lækka skal alla skatta og öll gjöld á bankana en skerða á öryrkja og eldri borgara. Ég segi nei.

Frú forseti. Hér er verið að gera breytingu á lögum um sóknargjöld og lagt til að sóknargjöld hækki ekki samkvæmt almennum verðlagsbreytingum. Hækkunin er einungis 0,32% en ætti samkvæmt almennri verðlagsuppfærslu að vera 2,5%. Ég tel það óeðlilegt, ég hefði talið að sóknargjöldin ættu að hækka í samræmi við verðlagsuppfærslu, en styð engu að síður þessa hækkun þó að lítil sé. Hún hefði átt að vera hærri að mínum dómi.

Frú forseti. Ég ætla að víkja aðeins að 25. gr. Samkvæmt lögunum eiga allir atvinnurekendur að greiða 0,13% af stofni til iðgjalds og hér er framlengt ákvæði um að þeir greiði 0,10% en ekki 0,13%. Það væri þá nær að mínum dómi að breyta lögunum ef vilji ríkisstjórnarinnar stendur til þess að lækka þetta mikilvæga gjald. Örorka hefur stöðugt farið vaxandi og því er mjög mikilvægt að við spornum við þeim vanda, en ekki að skerða getu fagaðila, eins og hér er gert, til að taka á vandanum. Það væri fróðlegt að vita hvort þessi ráðstöfun auki ekki í raun vandann og kostnað samfélagsins. Er lausnin sú að mati ríkisstjórnarinnar að auka vandann í stað þess að leysa hann? Það væri fróðlegt að fá atkvæðaskýringu forsætisráðherra hér.

Frú forseti. Samkvæmt þessu virðist sem svo að svartolía muni lækka í verði og það verði því hagkvæmara að brenna henni. Þá spyr maður hvort ekki þyrfti að taka á hækkun kolefnisgjalds varðandi brennslu á svartolíu. Ég verð að segja að hér sannast með þessari tillögu að ríkisstjórnin er algjörlega úti á túni í þessum kolefnismálum.

Frú forseti. Hér eru lagðar til breytingar á lögum um svæðisbundna flutningsjöfnun. Ég tel að frumvarpið sé ekki nægilega undirbyggt, að í greinargerðinni sem því fylgir sé ekki með sannfærandi hætti sýnt fram á að frumvarpið skili tilætluðum árangri. Það getur allt eins farið svo að þeir sem njóta flutningsjöfnunar í dag muni bera skarðan hlut frá borði. Að því sögðu mun ég ekki styðja þetta frumvarp en ég mun sitja hjá við atkvæðagreiðsluna.

Virðulegur forseti. Ég verð að játa að ég veit ekki nákvæmlega hvort ég er í réttri grein til að koma í ræðustól, en ég vildi bara árétta þá afstöðu mína og atvinnuveganefndar sem fram kom í nefndaráliti, að hvetja hæstv. ráðherra málaflokksins til að hefja sem fyrst vinnu við að endurskoða málefni dýralækna og byggja þar á þeim skýrslum sem unnar hafa verið um þau mál. Þetta er skýr og einróma hvatning hv. atvinnuveganefndar um að hefja þá vinnu sem allra fyrst.

Frú forseti. Þetta er kannski ekki eitt af stórmálum ríkisstjórnarinnar í vetur en þetta mál er dæmigert mál sem getur vel beðið. Það snýst um að hækka gjöld eða í rauninni að hækka skatta á greinina sem hún hefur að hluta til beðið um sjálf, til að gæta allrar sanngirni. En ég tel miklu betra að beðið verði með gjaldahækkunina og málið skoðað í heild sinni, að farið verði í endurskoðun á þessum sjóði því að ég tel að greinin geti sjálf komið sér saman um það í staðinn fyrir að láta ríkissjóð vera millilið eða innheimtuaðila fyrir hana. Þess vegna tel ég mikilvægt að tilgangur sjóðsins og markmið verði endurskoðuð. Ég efast ekki um að greinin sjálf geti staðið mun betur á þessu án þess að ríkið þurfi að skerast í leikinn. Þess vegna mun ég ekki greiða atkvæði með þessu máli.

Virðulegur forseti. Aðalfundur Félags hrossabænda og fagráð í hrossarækt hefur óskað eftir þessu frá árinu 2015. Það getur vel verið að mönnum sýnist það þess virði að bíða eitthvað lengur með að bregðast við þessum eindregnu óskum Félags hrossabænda. Ég tek alveg undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um að fullt tilefni sé til að endurskoða þessa gjaldtöku. Það er sjálfsagt mál að fara til þess verks, en ég tel sömuleiðis sjálfsagt mál að verða við óskum greinarinnar um að losna úr þeirri úlfakreppu sem hún hefur verið í vegna þess að hún hefur ekki fengið að hækka gjaldið á sjálfa sig að eigin ósk.

Frú forseti. Hér er gert ráð fyrir uppskiptingu á velferðarráðuneytinu með tilheyrandi kostnaðarauka fyrir ríkissjóð án þess að á nokkru stigi málsins hafi verið færð neitt sérstaklega sannfærandi rök fyrir því hverju það eigi að skila. Hér er uppskipting af pólitískum ástæðum sem verður á endanum á kostnað skattgreiðenda og, það sem verra er, er að horfið er frá áformum sem skila áttu verulegri hagræðingu fyrir ríkissjóð í formi bættrar samvinnu og samlegðar milli félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Mér þykir þetta mál sýna æðimikinn skort á heildarsýn á þennan mikilvæga málaflokk sem skýrir liðlega helming útgjalda ríkissjóðs og gríðarlega mikilvægt er að vel sé haldið á. Ég get því ekki stutt þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessu frumvarpi og því að það sé komið hingað til lokaafgreiðslu. Ég held að reynslan hafi sýnt að það er skynsamlegt að greina á milli þeirra málaflokka sem heyra undir þessi tvö ráðuneyti með skýrum hætti. Ég held að þeim verði betur sinnt með því fyrirkomulagi sem hér er boðað en því sem verið hefur. Það er rétt sem hv. þm. Þorsteinn Víglundsson benti á, að hér er um að ræða málaflokka sem taka til sín sennilega um helming útgjalda hins opinbera. Ég held að sú vinna sem hér er verið að leggja upp með með aðgreiningu í heilbrigðisráðuneyti annars vegar og félagsmálaráðuneyti hins vegar, muni skila markvissari stefnumótun og stjórnsýslu á þeim sviðum. Hér er verið að hverfa frá breytingu sem ákveðin var með breytingu á stjórnarráðslögunum 2011, sem ég lagðist gegn á sínum tíma. Ég fagna því að nú sé kominn meiri hluti í þessum sal fyrir því að breyta til baka.

Frú forseti. Fyrir liggur breytingartillaga við þessa þingsályktunartillögu sem felur í sér að þingið lýsi nokkurs konar hlutleysi gagnvart þessari tillögu, þ.e. styðji ekki þessa breytingu heldur láti nægja að segja að hún fari ekki í bága við lög um Stjórnarráð Íslands. Skoðun mín og 1. minni hluta nefndarinnar er sú að almennt séð sé skynsamlegt að forsætisráðherra ráði þessum málum en lögin eru eins og þau eru úr garði gerð. Verði þessi tillaga felld mun ég ekki styðja upphaflegu tillöguna heldur greiða atkvæði gegn henni þar sem ég styð ekki þá uppskiptingu sem gert er ráð fyrir, en lögin eru eins og þau eru.

Frú forseti. Það er þessi hlutleysistillaga sem við í minni hlutanum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd leggjum til að Alþingi samþykki, þ.e. það vald er í höndum forsætisráðherra hvernig skipting ráðuneyta og hlutverk er. Í þingsályktunartillögu er farið um víðan völl um tilgang og efni og hvaða störf eigi að vera inni í hvaða ráðuneyti. Mér finnst rétt að taka það fram hér, af því að hæstv. forsætisráðherra var ekki í salnum í gær þegar við vorum að ræða þetta, að fjölmargir komu fyrir nefndina og lýstu yfir miklum áhyggjum af þeim tilfærslum á verkefnum sem verða á milli ráðuneyta. Ég hvet hæstv. ráðherra til að lesa þær umsagnir sem bárust nefndinni vegna þessa máls. Annars hvet ég líka þingmenn til að styðja breytingartillögu 1. minni hluta.

Virðulegur forseti. Við þessa atkvæðagreiðslu vil ég nota tækifærið til að þakka hv. þingnefnd vinnuna við þessa þingsályktunartillögu og að niðurstaða skuli vera komin í málið. Þau sjónarmið sem fram koma í breytingartillögum minni hluta eru sjónarmið sem ég get að mörgu leyti tekið undir því að ég held að í besta mögulega árferði væri það framkvæmdarvaldsins að skipta með sér verkum. Ég held að það færi vel á því að við skoðuðum hvernig þessu er fyrir komið í stjórnarráðslögunum. En ég tel að hér liggi fagleg rök til grundvallar. Hér höfum við tvö skörp og skýr ráðuneyti utan um þessa tvo mikilvægu málaflokka. Greining liggur að baki sem ráðuneytin hafa skoðað og ég hlakka til að sjá báða þessa málaflokka styrkjast við breytt fyrirkomulag. En við þurfum sannarlega að skoða vel fyrirkomulag á tilteknum málaflokkum, og vísa ég þá sérstaklega til málefna aldraðra.

Hæstv. forseti. Með þessari tillögu er verið að taka til baka breytingar sem gerðar voru á árunum 2009–2013 þar sem fjórum ráðuneytum var skellt saman í tvö með ærnum kostnaði, það sparaði enga peninga. Gengið er allt of skammt í þessari tillögu. Verið er að henda mannvirkjamálum yfir í barnamálaráðuneytið þannig að það sem tilheyrir mannvirkjum, skipulagi og öðru er enn í þremur ráðuneytum. Ekki er farið að ráðum fagaðila sem lögðu til að öll þessi mál, þ.e. Skipulagsstofnun, úrskurðarnefnd o.fl., yrðu sett yfir í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytið ásamt mannvirkjum. Á það var ekki hlustað þannig að þetta er hroðvirknislega unnið, ekki faglegt, og það er engin stefna í þessu, engin pólitík í þessu. Þetta er eiginlega eins og ríkisstjórnin.

Virðulegur forseti. Ólíkt þeim hv. þingmanni sem stóð hér á undan mér fagna ég þessari þingsályktunartillögu, að við séum að skipta upp velferðarráðuneytinu vegna þess að það mun styrkja stjórnsýslu beggja þessara málaflokka. Eins og komið hefur fram fer um helmingur allra útgjalda ríkissjóðs í þessi tvö ráðuneyti. Ég vil líka segja að það verður áframhaldandi góð samvinna á milli heilbrigðisráðuneytis og félagsmálaráðuneytis vegna þess að sú samvinna byggist ekki eingöngu á því að þau séu í sama ráðuneyti. Hún byggist líka á fólkinu sem þar situr. Ég vil einnig segja að verið hefur mjög góð samvinna milli mín og hæstv. heilbrigðisráðherra. Sú samvinna mun halda áfram þrátt fyrir að við styrkjum þessa tvo málaflokka með því að skipta upp ráðuneytinu. Ég fagna því líka að við skulum styrkja húsnæðismálin. Við erum að setja aukinn kraft í málefni barna og sú breyting sem þar er að verða mun líka spila inn í þá vinnu sem er í gangi af hálfu þverpólitískrar nefndar um það málefni. Ég fagna því þessari þingsályktunartillögu gríðarlega. Það er ánægjulegt að hún sé komin á lokastöð. Ég þakka stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fyrir vinnslu þessa máls.

Frú forseti. Það sem við í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og Alþingi erum ábyrg fyrir í þessu máli er hvað ráðuneytin eiga að vera mörg annars vegar og hins vegar hvað þau eiga að heita. Allt annað tal, um að færa ákveðna málaflokka á milli, varðar ekki þetta mál af því að það er nokkuð sem forsætisráðherra getur lagt til við forseta Íslands, að ákveðin málefni falli undir ákveðin ráðuneyti, og síðan að ákveðnir ráðherrar beri ábyrgð á ákveðnum málaflokkum. Það er ekki það sem við erum að ræða hér, en það hefur verið nefnt hérna í orðræðunni Hvað mega ráðuneytin vera mörg? Mér finnst það mjög gott að þessu sé skipt af skilvirkni á milli heilbrigðisráðherra annars vegar og félagsmálaráðherra hins vegar til að það sé sérráðuneytisstjóri með fókus á sína málaflokka, af því að þetta eru risastórir málaflokkar, bróðurparturinn af fjárútgjöldum ríkisins fer til velferðarmála. Þessi skipting finnst mér bara mjög góð eftir að hafa fylgst með þessu máli í nefndinni. Svo er það hitt, hvernig verið er að færa málaflokkana til. Mér sýnist það líka vera skynsamlegt þó að það sé ekki það sem við greiðum atkvæði um hér, að færa t.d. húsnæðismálin undir félagsmálaráðherra, 

Frú forseti. Ég vil sömuleiðis fagna því að þessi tillaga sé hér komin til afgreiðslu og þakka hv. þingnefnd fyrir að hafa lokið umfjöllun sinni um málið. Ég get glatt formann nefndarinnar með því að ég hef bæði fylgst með umræðum og umsögnum um málið og veit að þar hafa til að mynda gestir á borð við Jafnréttisstofu og Barnaverndarstofu lýst mikilli jákvæðni í garð þess, annars vegar að þyngja eigi málaflokk barna í félagsmálaráðuneytinu og hins vegar að jafnréttismálin eigi að fá sinn sess í forsætisráðuneytinu og þar með vera hluti af allri stjórnsýslunni. Mér er kunnugt um þá gagnrýni sem komið hefur fram á flutning mannvirkjamálanna en vil segja að ég treysti félagsmálaráðuneytinu, sem fer með svo stóran hluta af húsnæðismálunum, mjög vel til að halda utan um það og tel að það hafi mikil fagleg tækifæri í för með sér. Síðast en ekki síst tel ég mjög mikilvægt að þau ráðuneyti sem fara munu með þessa mikilvægu málaflokka, sem eru sömuleiðis stór hluti allra ríkisútgjalda, fái um leið faglega styrkingu og eflingu sem ég tel að sé í senn hagkvæmt til lengri tíma og mikilvægt fyrir þessa málaflokka. Ég fagna því að þessi tillaga sé komin til afgreiðslu og mun að sjálfsögðu styðja hana.

Hæstv. forseti. Ég gat þess í umræðum að ég teldi að breytingartillaga minni hlutans í þessum efnum byggði á ákveðnum misskilningi. Ég lít svo á að lögin geri kröfu um að þingið taki efnislega afstöðu til málsins sem hér er lagt fram, ekki eingöngu formlega, eins og mér fannst að ráða mætti af orðum tillöguflytjenda eða þeirra sem undirrituðu nefndarálitið. Í lögskýringargögnum er beinlínis kveðið á um að tillaga forsætisráðherra að þessu leyti þurfi að koma til þingsins og skuli fá efnislega umfjöllun. Þess vegna tel ég ekki ástæðu til að samþykkja þessa tillögu heldur fella hana af því að mér finnst örla á misskilningi á hlutverki þingsins í þessu sambandi. Það var meðvituð ákvörðun þingsins 2011 að Alþingi hefði eitthvað um það efnislega að segja hvernig skipan ráðuneyta væri.

Forseti. Ég ætla að lýsa mig efnislega sammála þessari breytingartillögu. Hún fangar sama anda og ég hef gagnvart þessum málum. Hafa aðrir hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar viðrað svipaðar skoðanir hér. Mín skoðun er að framkvæmdarvaldið eigi sjálft að véla um hvernig það vill skipa sínum málum. En í ljósi þess að hjá einhverjum eru áhöld um hvort akkúrat þessi breytingartillaga uppfylli þær lagalegu skyldur sem lögin setja á Alþingi get ég ekki annað en greitt atkvæði gegn tillögunni. Eins og ég lýsti yfir í umræðum í gær er þetta mál sem ég er þegar byrjaður að skoða og vinna varðandi breytingar á þessum lögum og boða því áframhaldandi vinnu í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Við erum að hefja 3. umr. um frumvarp til fjárlaga og ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Eins og við vitum tók nefndin málið til sín á milli umræðna eftir 2. umr. og hefur fjallað um málið og nokkur atriði sem þurfti að ræða og taka fyrir. Áður en ég kem að því sem kemur fram í nefndaráliti meiri hluta vil ég nefna að við 2. umr. voru lagðar fram ýmsar tillögur til hagræðingar og m.a. voru 144 milljónir færðar til lækkunar á Rannsóknasjóði, málaflokkur 7.10, sem er um 5% af þeim sjóði, 1,7% af málaflokknum og 1,2% af málasviði 7, Nýsköpun, rannsóknir og þekkingargreinar. Í samráði við hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra mun hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra leysa þetta að hluta innan síns ramma og nýta það verkfæri sem lög um opinber fjármál heimila. Meiri hluti fjárlaganefndar mun jafnframt mæta því með viðbótarframlagi til að við tryggjum það að sjóðurinn verði ekki fyrir þeirri skerðingu. Eins og ég sagði tók nefndin málið til sín og ætla ég nú að víkja að því sem fram kemur í nefndaráliti meiri hluta. Nefndin hefur fjallað um málið og kallað til sín fulltrúa, m.a. frá Öryrkjabandalagi Íslands, fjármála- og efnahagsráðuneytinu, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, Íslandspósti ohf. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingartillögur til hækkunar gjalda en einnig eru lagðar til fjölmargar millifærslur fjárheimilda sem sérstaklega er gerð grein fyrir í álitinu. Mun ég fara stuttlega yfir í hverju þær felast en hverri breytingu verða gerð nákvæm talnaskil og áhrif í heild sinni í sérstökum yfirlitum sem fylgja í áliti þessu. Í lögum um opinber fjármál er kveðið á um að reikningsskil fyrir A-hluta ríkissjóðs skuli gerð á grundvelli alþjóðlegra reikningsskilastaðla. Í því felast fjölmargar breytingar á núverandi uppgjörsaðferðum, bæði hjá ríkissjóði í heild og hjá einstökum ríkisaðilum. Ein breytingin lýtur að því að kaup á varanlegum rekstrarfjármunum, svo sem bílum og meiri háttar tölvubúnaði, skal eignfæra og afskrifa á líftíma eignarinnar í stað þess að gjaldfæra þau að fullu á kaupári eins og tíðkast hefur fram til þessa. Slík breyting kallar á flutning fjárheimilda vegna varanlegra rekstrarfjármuna af rekstrarframlögum yfir í fjárfestingarframlög. Nákvæma sundurliðun af því tagi er að finna í yfirliti 1 í áliti þessu og millifærslur sem þarf að framkvæma innan hvers málefnasviðs og málaflokks A-hluta ríkissjóðs. Samtals er lagt til að rekstrarframlög lækki um 4.624,6 millj. kr. og á móti hækki fjárfestingarframlög um sömu fjárhæð. Um er að ræða breytingartillögu við sundurliðun 2 í frumvarpinu. Í frumvarpinu var ekki tekið tillit til þessarar breytingar en gerð er tillaga um það núna við 3. umr. og er breytingartillöguna að finna í sérstöku þingskjali, nr. 584. Í því felst að gjaldaheimildir allra málefnasviða og málaflokka eru lækkaðar sem nemur áætlaðri fjárfestingu og þess í stað veitt samsvarandi fjárfestingarframlög. Hér er því um millifærslur að ræða sem breyta hagrænni skiptingu gjalda en hafa engin áhrif á heildarafkomu ríkissjóðs á þjóðhagsgrunni samkvæmt 1. gr. frumvarpsins. Sambærilegar millifærslur þarf að gera vegna yfirstandandi árs og meiri hlutinn væntir þess að í frumvarpi til fjáraukalaga verði gert ráð fyrir þeim. Í öðru lagi eru gerðar breytingartillögur við frumvarpið til samræmis við fyrirhugaðar breytingar á skipan ráðuneyta í Stjórnarráði Íslands og flutningur verkefna milli ráðuneyta. Samkvæmt tillögu til þingsályktunar sem lögð var fram á Alþingi 26. september sl., mál 155, og var hér til 2. umr. í gær, 4. desember, eru lagðar til breytingar á heiti og fjölda ráðuneyta sem fela í sér að í stað velferðarráðuneytis komi annars vegar heilbrigðisráðuneyti og hins vegar félagsmálaráðuneyti. Í yfirliti 2 er sýnt hvernig ríkisaðilar sem áður féllu undir velferðarráðuneytið skiptast á milli félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Að auki eru lagðar til breytingar vegna fyrirhugaðs flutnings jafnréttismála frá velferðarráðuneyti til forsætisráðuneytis og flutnings málefna mannvirkja frá umhverfis- og auðlindaráðuneyti til nýs ráðuneytis félagsmála. Samtals nemur flutningur jafnréttismála um 401 millj. kr. og umfang flutnings málefna mannvirkja nemur 616,4 millj. kr. sem færast á milli ráðuneyta en fellur undir óbreytt málefnasvið og málaflokk, þ.e. 17.50 Stjórnsýsla umhverfismála. Um er að ræða breytingartillögur við sundurliðun 2 í frumvarpinu en þær hafa ekki áhrif á heildarafkomu ríkissjóðs. Í þriðja lagi er um að ræða innleiðingu markaðsleigu fyrir fasteignir í eigu ríkisins. Gerðar eru tillögur um millifærslur vegna breytinga á reikningsskilum og umsýslu fasteigna í eigu ríkisins. Fasteignir eru nú eignfærðar og afskrifaðar á endingartíma sínum í stað þess að gjaldfærast að fullu á kaup- eða byggingarári. Á undanförnum árum hefur verið unnið að því að færa margar fasteignir til umsýslustofnunarinnar Ríkiseigna, sem núna er með rúmlega helming allra fasteigna ríkisins og flestar jarðeignir í umsjón sinni. Stofnunin innheimtir húsaleigu af ríkisaðilum sem ætlað er að standa undir almennu viðhaldi og greiðslu fasteignagjalda, trygginga og opinberra gjalda. Leigan er mun lægri en sú sem greidd er fyrir sambærilegt húsnæði á almennum markaði þar sem ekki er tekið tillit til fjármagnskostnaðar vegna fjárbindingar í húsnæðinu. Þetta fyrirkomulag hefur í för með sér að rekstrarkostnaður stofnana sem leigja af Ríkiseignum er ekki sambærilegur við kostnað þeirra sem leigja á almennum markaði. Það getur leitt til þess að hvati til þess að hagræða í húsnæðismálum einstakra stofnana verður minni en ella. Fram til þessa hefur verið mjög lítill hvati fyrir forstöðumenn að færa starfsemi yfir á ódýrara markaðssvæði eða draga úr stærð húsnæðis. Samræming á leigugreiðslum, óháð því hvort starfsemin er rekin í húsnæði ríkisins eða húsnæði í eigu einkaaðila, er liður í viðleitni til að bæta úr þessu. Fyrir nær alla ríkisaðila sem nú leigja húsnæði sitt hjá Ríkiseignum er um umtalsverða hækkun leigu að ræða, að meðaltali úr um 900 kr. á fermetra á mánuði í um 1.700 kr. Gerðar eru tillögur til breytinga á fjárheimildum fjölmargra málefnaflokka til að bæta ríkisaðilum hækkunina á leigunni. Breytt fyrirkomulag tekur til fasteigna í umsjón Ríkiseigna, þ.e. rúmlega helmings allra fasteigna ríkissjóðs. Áætlað er að sams konar breyting komi til framkvæmda gagnvart öðrum fasteignum ríkisins í síðari áfanga verkefnisins. Lengri tíma þarf í síðari áfanganum, enda er það eignasafn talsvert sérhæfðara og almennt í umsjón umfangsmikilla ríkisaðila, svo sem Landspítalans, Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri og fasteigna Stjórnarráðsins. Tillagan nær til fyrsta áfanga verkefnisins og felur í sér hækkun fjárheimildar málaflokka um samtals 4.802,1 millj. kr. Samhliða hækka tekjur Ríkiseigna þannig að tillagan hefur engin áhrif á afkomu ríkissjóðs í 1. gr. frumvarpsins. Áformað er að auknar tekjur ríkiseigna vegna markaðsleigu renni til ríkissjóðs sem fjármagnskostnaður á grundvelli sérstaks skuldabréfs sem gefið verður út í tengslum við þessar breytingar. Í yfirliti 3 er sundurliðun á hækkun fjárheimilda vegna hækkunar húsaleigu fyrir alla þá ríkisaðila sem breytingin tekur til. Samtals nemur heildarhækkun gjaldaheimilda 4.802,1 millj. kr. en heildaráhrif á afkomu ríkissjóðs eru engin vegna hækkunar tekna Ríkiseigna sem skilað er í ríkissjóð. Millifærslur og leiðréttingar á hagrænni skiptingu málefnasviða og málaflokka er að finna í yfirliti 4 þar sem fram koma leiðréttingar á svokallaðri hagrænni skiptingu málefnasviða og málaflokka. Þar á meðal eru leiðréttingar á tillögum við 2. umr. og breyttar forsendur og leiðréttingar á sértekjum heilbrigðisstofnana vegna nýs greiðsluþátttökukerfis. Samtals hækka rekstrarframlög um 826,9 millj. kr., rekstrartilfærslur lækka um 306,2 millj. kr., fjármagnstilfærslur lækka um 30,7 millj. kr. og fjárfestingarframlög lækka um 284,6 millj. kr. Loks hækka rekstrartekjur um 205,4 millj. kr. þannig að nettó eru engin áhrif á afkomu ríkissjóðs. Virðulegur forseti. Ég ætla nú að víkja að málefni Íslandspósts og tillögu um viðbót við 5. gr., sem er ýmis ákvæði um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir, og 6. gr. frumvarpsins, um ýmsar heimildir. Undir lok vinnu fjárlaganefndar fyrir 2. umr. kom fram tillaga um að heimila fjármála- og efnahagsráðherra að leggja Íslandspósti ohf. til lánsheimild og hlutafé. Ekki gafst tími til að greina upplýsingar um stöðu félagsins og því ákvað nefndin að kanna málið frekar og ítarlegar og gera ekki tillögu fyrr en við 3. umr., bæði gat nefndin þá skoðað og leita skýringa með þeim gögnum sem þegar lágu fyrir og aflað frekari gagna, eins og gert var. Markaðsaðstæður Íslandspósts hafa breyst hratt á undanförnum misserum og sú þróun sem við höfum séð heldur áfram og póstmarkaðir breytast ört. Hefðbundin póstfyrirtæki á Norðurlöndum eru enn í ríkiseigu. Félögin glíma öll við sambærilega þróun á póstmarkaði sem einkennist af mikilli fækkun almennra bréfa og auknum kostnaði vegna alþjónustu sem er umfram hækkanir á gjaldskrá. Meiri hlutinn undirstrikar að póstþjónusta er einn af grundvallarþáttum samfélagsins og mikilvægt að þjónustan sé skilvirk um allt land. Ísland er strjálbýlt, vegalengdir miklar og samgöngur oft erfiðar. Við yfirferð málsins kom skýrt fram að hefðbundnar leiðir við að mæta hallarekstri vegna alþjónustu, þ.e. hækkun á verði fyrir bréf og hagræðing í dreifikerfi, einkum á landsbyggðinni, duga einar og sér ekki lengur til að standa undir allri alþjónustubyrðinni eins og alþjónustan er skilgreind. Meiri hlutinn bendir jafnframt á að alþjónustuskyldan liggur tæknilega séð hjá ríkinu en ekki hjá Íslandspósti. Félaginu hefur aftur á móti verið falið að framkvæma hana, m.a. á grundvelli tekna innan einkaréttar, þ.e. af bréfum undir 50 g. Þrátt fyrir að Póst- og fjarskiptastofnun hafi samþykkt gjaldskrárhækkanir hafa þær ekki dugað til að vega upp á móti magnminnkun bréfa í einkarétti umfram áætlanir og auknum fjölda erlendra póstsendinga innan alþjónustu sem hafa haft neikvæð áhrif á afkomu og lausafjárstöðu Íslandspósts. Þótt bréfapóstur hafi dregist saman á öllum Norðurlöndum hafa verið farnar mismunandi leiðir að því marki að tryggja dreifingu pósts. Sérstaklega hefur tímasetning aðgerða verið breytileg milli landa. Í Danmörku brugðust stjórnvöld ekki við fyrr en fjárhagsstaðan var orðin verulega slæm. Það leiddi til enn frekari þarfar á endurskipulagningu og hárra fjárveitinga frá ríkinu. Aftur á móti virðast stjórnvöld í Noregi og Finnlandi hafa gripið fyrr til aðgerða. Í því getur falist ákveðinn lærdómur fyrir íslensk stjórnvöld, sú ábyrgð að bregðast við fyrr en seinna. Þá eru það aðgerðir og tillögur meiri hlutans eftir skoðun fjárlaganefndar og eftir að hafa fundað með fagráðuneyti póstmála, samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu, með fjármála- og efnahagsráðuneytinu, sem fer með eignarhlut ríkisins, sem og með stjórnendum Íslandspósts. Nefndin hefur einnig kannað að lánveiting á markaðsvöxtum stangast ekki á við ríkisaðstoðarreglur sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur eftirlit með. Nefndin kallaði eftir svörum við spurningum sínum um kjör og endurgreiðslur lána, hagræðingaraðgerðir og framtíðarsýn félagsins. Nefndin sendi stjórn Íslandspósts eftirfarandi: Hver er rökstuðningur fyrir lánsfjárhæðinni, og hvernig er ætlunin að nýta lánið? Hvenær og hvernig hyggst félagið endurgreiða lánið? Yfirlit um þær hagræðingaraðgerðir sem stjórnin hefur samþykkt á síðastliðnum mánuðum í því skyni að auka rekstrarhæfi og ná fram fjárhagslegri endurskipulagningu á félaginu. Hver er framtíðarsýn stjórnar varðandi það að uppfylla alþjónustukvöð póstdreifingar eftir að einkarétturinn hefur verið afnumin eins og nú er fyrirhugað? Í svörum stjórnarinnar kemur fram að stjórn félagsins hyggist grípa til margvíslegra ráðstafana til þess að tryggja megi rekstrargrundvöll félagsins til framtíðar. Þegar hefur verið skipaður aðgerðahópur sem hefur það hlutverk að koma með tillögur til endurskipulagningar á starfsemi félagsins. Í því felst m.a. að leggja kosti fyrir eigandann um starfsemi, rekstrarform og framtíðarskipan póstmála með tilliti til hlutverks Íslandspósts. Það er, virðulegi forseti, mikilvægt að þingið, bæði hv. umhverfis- og samgöngunefnd sem og hv. fjárlaganefnd, verði upplýst um framvindu mála, þær aðgerðir og kosti sem lagðir verða fyrir. Enn fremur kemur fram að félagið er að öllu óbreyttu ekki rekstrarhæft til framtíðar og geti ekki óstutt staðið undir skuldbindingum sínum. Til greina kemur að draga úr þjónustu og lækka kostnað. Stjórn Íslandspóst hyggst endurgreiða lán ríkissjóðs með greiðslu framlags úr jöfnunarsjóði alþjónustu sem sótt hefur verið um vegna ófjármagnaðrar alþjónustubyrðar á árunum 2013–2017. Póst- og fjarskiptastofnun hefur þá kröfu til skoðunar en sjóðurinn stendur engan veginn undir kröfu félagsins. Það liggur ljóst fyrir. Fram kemur að á undanförnum árum hefur verið ráðist í ýmsar breytingar og aðgerðir til hagræðingar í rekstri og rakin fjölmörg dæmi þar um. Unnið er að frekari aðgerðum til að greina og styrkja reksturinn. Fjárfestingar, fjárfestingaráætlanir og þættir sem fela í sér verulegan breytilegan kostnað eru til endurskoðunar með hliðsjón af skuldbindingum, þróun verkefna og stöðu félagsins með sparnað og hagræðingu í huga. Stjórnin mun senda nefndinni yfirlit yfir allar fjárfestingar frá árinu 2008. Einnig kemur fram að samkvæmt fyrirliggjandi gögnum er ljóst að ákveðnir hlutar alþjónustunnar verða ekki reknir með hagnaði. Stjórnin telur að leiðrétta þurfi rekstrargrunn Íslandspósts og afgreiða slíka tekjuöflun með þjónustusamningi. Í svari fjármála- og efnahagsráðuneytisins kemur m.a. fram að unnið sé að því að á fyrri hluta næsta árs liggi fyrir skýrari sýn á framtíðina, fyrirkomulag póstþjónustu og hlutverk Íslandspósts á þeim markaði. Meiri hlutinn beinir því til stjórnar og eiganda að marka fyrirtækinu skýra stefnu og endurmeta þannig mögulega stöðu þess á póstmarkaði með það fyrir augum að draga jafnvel úr þátttöku félagsins á virkum samkeppnismörkuðum utan kjarnastarfsemi félagsins. Ekki má stuðla að því að ríkið sitji uppi með óþarflega háa og mögulega vaxandi byrði vegna niðurgreiðslu póstþjónustu. Helstu álitaefnin eru að mati meiri hlutans að nú þegar hefðu átt að liggja fyrir upplýsingar um sviðsmyndir um framtíðarhlutverk félagsins, greinargóðar upplýsingar um einstaka starfsemisþætti og yfirlit um hagræðingaraðgerðir og framtíðarsýn. Meiri hlutinn telur brýna nauðsyn á að endurskoða lög um póstþjónustu og fyrir Alþingi í hv. umhverfis- og samgöngunefnd er nú til umfjöllunar frumvarp til nýrra heildarlaga um póstþjónustu. Meta þarf hvort ýmis ákvæði frumvarpsins til laga um póstþjónustu geti tekið fyrr gildi eða sem fyrst gildi til að létta reksturinn, þ.e. lækka kostnað og auka tekjur. Er þar ekki síst horft til eðlilegrar gjaldtöku vegna erlendra pakkasendinga sem að óbreyttu valda félaginu verulegum kostnaði þar sem tekjur standa ekki undir raunkostnaði. Enn fremur metur meiri hlutinn þörf á að skilgreina umfang alþjónustu innan ramma Evrópuregluverksins sem allra fyrst. Fljótlega þarf að taka afstöðu til og útfæra þær leiðir til fjármögnunar sem fjallað er um í nýja póstfrumvarpinu en gildistaka þess, verði það samþykkt að lögum, er 1. janúar 2020. Það ríkisframlag sem hér er til umræðu á að tryggja rekstur félagsins út árið 2019 eða fram að gildistöku nýrra póstlaga. Meiri hlutinn setur enn fremur þau skilyrði, reyni á lánsheimildina, að ráðherrum beri að upplýsa bæði fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd Alþingis um framgang fjárhagslegrar endurskipulagningar og útfærslu á framtíðarrekstrarfyrirkomulagi áður en nýttar eru þær lána- og framlagsheimildir sem hér er gerð tillaga um. Gerð er tillaga um að við 2. tölulið 5. gr. bætist nýr liður um að endurlána allt að 1.500 millj. kr. til Íslandspósts. Einnig er gerð tillaga um að við 6. gr. bætist nýr liður um að leggja Íslandspósti til aukið eigið fé vegna fyrirliggjandi lausafjárvanda félagsins. Nú ætla ég að víkja að öðrum atriðum og breytingartillögum meiri hlutans en fyrst vil ég segja að fram kom í umsögnum við frumvarpið fyrir 2. umr. beiðni frá VIRK Starfsendurhæfingarsjóði um framlag en þar kemur í raun og veru fram ágreiningur eftir að við í hv. fjárlaganefnd fórum að grafast fyrir um af hverju vantaði upp á. Ágreiningurinn grundvallast á gjaldstofni tryggingagjalds og samkomulagi sem gert var. Nefndin hefur kallað eftir afstöðu ráðuneyta vegna fjárbeiðni frá VIRK Starfsendurhæfingarsjóði. Ágreiningur er um lagatúlkun sem felst í þjónustusamningi við VIRK sem og mismunandi lagatúlkun á því hvaða gjaldstofn tryggingagjalds skuli miða við þegar framlögin eru reiknuð út. Meiri hlutinn gerir ekki breytingartillögu um þetta mál að þessu sinni en leggur áherslu á að aðilar málsins nái samkomulagi um þetta sem fyrst. Þá eru aðrar breytingartillögur sem koma fram í áliti meiri hlutans. Gerð er tillaga um 4 millj. kr. framlag til umboðsmanns Alþingis til að tryggja framkvæmd svokallaðs Opcat-verkefnis, sem er bókun við samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum. Umboðsmaður Alþingis mun taka að sér verkefnið hérlendis og tillagan tryggir að framkvæmd þess komi ekki niður á öðrum verkefnum embættisins. Þá er gerð tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til Byggðastofnunar. Tillagan er gerð í kjölfar umræðu um stöðu minkaræktar en mikil verðlækkun á mörkuðum á síðastliðnum árum auk sterks gengis íslensku krónunnar hefur valdið algjörum umskiptum í rekstri minkabænda til hins verra. Lagt er til að ráðherrar byggðamála og landbúnaðarmála hafi forystu um frekari greiningu á framtíð loðdýraræktar og leggi fram tillögur í málinu innan núverandi fjárheimilda þeirra auk þessa tímabundna framlags til eins árs. Jafnframt er mælst til þess að fjárlaganefnd og atvinnuveganefnd verði kynntar aðgerðir ráðuneyta vegna loðdýraræktar áður en til greiðslu framlagsins kemur. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til Sjúkrahússins á Akureyri og framlengja þannig sambærilegt framlag sem meiri hlutinn gerði tillögu um við 2. umr. fyrir ári síðan. Meiri hlutinn væntir þess að hæstv. heilbrigðisráðherra nýti útgjaldasvigrúm vegna fjárlagagerðar 2020 til þess að taka afstöðu til þess hvort gera skuli framlagið ótímabundið. Þá er gerð tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag til Hugarafls, samtaka um geðheilbrigði. Framlaginu er ætlað að stuðla að víðtækum og öflugum úrræðum í geðheilbrigðismálum með því að gera samtökunum kleift að halda opnu úrræði fyrir geðfatlaða og aðstandendur þeirra sem þangað leita og efla bataferli í geðheilbrigðismálum og stuðla að virkari þátttöku á vinnumarkaði. Meiri hlutinn væntir þess að ráðherra félagsmála leggi mat á starfsemina og taki afstöðu til þess hvort gera skuli rekstrarsamning við samtökin eða falla frá framtíðarfjárveitingum. Gerð er tillaga um 18 millj. kr. hækkun til Lýðheilsusjóðs til að efla sjóðinn enn frekar en gert er í frumvarpinu. Gerð er tillaga um 45 millj. kr. tímabundið framlag til að mæta kostnaði vegna innleiðingar jafnlaunavottunar. Þar munar mestu um 36 millj. kr. til að þróa hugbúnað fyrir starfaflokkun og launagreiningu. Fjármagnið nýtist til þess að greiða fyrir þróun hugbúnaðar fyrir opinbera og almenna vinnumarkaðinn og auk þess til að greiða 4 millj. kr. árlega fyrir notkun hugbúnaðar Staðlaráðs Íslands sem tryggir almennt aðgengi að staðlinum. Að auki verður fjármagn nýtt til að greiða fyrir ráðgjöf til að endurgera verkfærakistu jafnlaunavottunar á vefsíðu Stjórnarráðsins. Í öðru lagi er um að ræða viðbót vegna verkefnis í framkvæmdaáætlun, 7 millj. kr., til að greiða fyrir launarannsókn í samstarfi við Hagstofu Íslands, fjármögnun endurskoðunar jafnlaunastaðalsins, almenna kynningu á jafnlaunavottun, til að fjármagna árlegan jafnlaunadag o.s.frv. Þá þarf að greiða fyrir ráðgjöf vegna verkefnis sjö sem snýr að endurskoðun jafnréttislaga. Í þriðja lagi er um að ræða námskeið fyrir vottunaraðila og er það framlag 2 millj. kr. Þá er gerð tillaga um 20 millj. kr. tímabundið framlag til að styrkja rekstur Ljóssins, endurhæfingar- og stuðningsmiðstöðvar fyrir krabbameinsgreinda, til viðbótar við 30 millj. kr. tímabundið framlag sem samþykkt var við 2. umræðu. Framlaginu er ætlað að tryggja að miðstöðin geti áfram sinnt því þverfaglega endurhæfingarhlutverki sem hún, sem hluti af heilbrigðiskerfinu, hefur sinnt í síauknum mæli. Meiri hlutinn væntir þess að heilbrigðisráðherra leggi mat á starfsemina og taki afstöðu til þess hvort gera skuli varanlegan rekstrarsamning við samtökin eða falla frá framtíðarfjárveitingum. Ég hef þá gert ítarlega grein fyrir öllu því sem fram kemur í áliti meiri hluta hv. fjárlaganefndar. Ég vil í lok ræðu minnar, virðulegi forseti, þakka allri nefndinni, hv. fjárlaganefnd, fyrir sérstaklega góða vinnu við umfjöllun málsins og jafnframt, af því að við erum komin að lokum þessarar vinnu og við í hv. fjárlaganefnd þurfum góðan stuðning frá öflugum riturum nefndarinnar, vil ég þakka þeim sérstaklega fyrir aðstoð og stuðning við nefndina í gegnum þessa vinnu sem endranær. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir í þessu nefndaráliti, auk þeirrar tillögu sem meiri hlutinn hyggst leggja fram til að mæta skerðingum í Rannsóknasjóð, eins og ég fór yfir í upphafi ræðu minnar. Undir meirihlutaálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn og gera það á Alþingi 3. desember sl.: Willum Þór Þórsson, Haraldur Benediktsson, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir, Njáll Trausti Friðbertsson og Páll Magnússon.

Virðulegur forseti. Aftur lendum við í því að nefndarálitið sem afgreitt var úr nefnd er ekki endanlegt, enda bættust 70 milljónir við þennan rannsóknastyrk. Það er gott út af fyrir sig. En það byrjaði í mínus 35 milljónum í fjárlagafrumvarpinu frá fyrra ári. Til viðbótar voru teknar 146,6 milljónir við 2. umr. Núna fara 70 milljónir til baka þangað þannig að nú eru um 111,6 milljónir í mínus þrátt fyrir allt í þessum málaflokki. Hv. formaður nefndarinnar segir að ráðuneytið ætli að bæta uppi mismuninn þarna á. En að sjálfsögðu koma þeir peningar einhvers staðar að. Hvernig getur ráðherra bara gripið 111 milljónir úr lausu lofti án þess að það hafi áhrif á önnur verkefni? Þá langar mig til að spyrja: Hvaðan koma þeir peningar? Úr hvaða öðrum verkefnum eiga þeir peningar að koma? - Allt of stuttur tími gefinn, geymum næstu spurningu þar til næst.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni spurninguna. Það er eðlilegt að spyrja. Ef ég náði öllu sem hv. þingmaður sagði þá var hann að spyrja um skerðinguna sem kom fram við 2. umr. í málaflokki 7.10 og er 144 milljónir. Lög um opinber fjármál heimila ráðherra að færa á milli málaflokka og jafnframt málefnasviða, en hann þarf þá að biðja fjárlaganefnd um heimild þar um. Nú setur hæstv. ráðherra skerðingu, 5%, á þennan sjóð sem hann hefur ákveðið að endurskoða og getur þar af leiðandi verið með sársaukaminni aðgerðir og dreift því á fleiri liði. Það verður hæstv. ráðherra að klára sín megin. Við erum að þessu í samráði við hann og svo er meiri hlutinn ákveðinn 

Virðulegi forseti. Það er gott að fá loforð um að þetta verði ekki skert. Mig langar til að fjalla aðeins um það sem meiri hlutinn gerði við 2. umr. þar sem þessi málaflokkur var skertur til að gera almennar ráðstafanir til að draga úr útgjaldavexti. Ég vil leita álits hv. formanns varðandi nákvæmlega þetta orðalag frá fjárlaganefnd. Þegar niðurstaðan verður síðan sú að öll sú fjárhæð sem dregin var frá fer niður á einn málalið, rannsóknasjóðinn, er það í alvörunni almenn aðgerð til að draga úr útgjaldavexti? Sérstaklega þegar þessi málaflokkur og rannsóknasjóðurinn var skertur um 35 milljónir hvort eð er í fjárlagafrumvarpinu sem slíku og þar af leiðandi enginn útgjaldavöxtur þar til að hafa hömlur á? Eru skilaboðin frá fjárlaganefnd um almennar ráðstafanir til að draga úr útgjaldavexti ekki rangt túlkaðar af ráðherra ef þær eiga að fara í nákvæmlega þetta eins og þær áttu að gera?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Þetta er í samræmi við stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar um að auka fé til rannsókna, þróunar og nýsköpunar. Þetta var því eilítið stílbrot á þeirri almennu hagræðingu sem fór á öll ráðuneyti í ljósi breytinga á milli efnahagsspáa. Í þessu tilviki fór fjárhæðin á rannsóknasjóð og það var stílbrot á þessari stefnu. Auðvitað var þetta ekki há fjárhæð af heildarfjárhæðinni. En eftir samtal við hæstv. ráðherra kom fram að hann vill endurskoða þessa ráðstöfun og dreifa hagræðingunni milli málaflokka og milli liða, enda ber hæstv. ráðherra ábyrgð samkvæmt lögum um opinber fjármál 

Frú forseti. Ég er hrædd um að þessi ákvörðun á milli umræðna, að skera niður til vísindastarfs, sé ekki bara stílbrot heldur hreinlega brot og það er bara búið að breyta um stefnu. Þetta er ekki sú stefna sem skrifuð er í fjármálaáætlun fyrir næstu fimm ár og var samþykkt hér í vor. Það er með öllu óskiljanlegt að meiri hlutinn hafi ákveðið að skera niður til þessara mála á milli umræðna og ég vil biðja hv. þingmann um að fara betur yfir þetta með mér. Við erum hér fjárveitingavaldið. Við þurfum að vita í hvað framkvæmdarvaldið ætlar að nýta sína peninga. Formaður fjárlaganefndar getur ekki staðið hér í þessari pontu og sagt við okkur þingmenn: Við ætlum að gera þetta einhvern veginn og það er framkvæmdarvaldið sem ætlar að finna út úr þessu. Við þurfum að fá að vita hvernig á að standa við stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum og hvernig stendur á því að ákveðið var að hverfa frá þeirri stefnu á milli umræðna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur þessa fyrirspurn. Þetta er sama spurningin og ég fékk áðan í andsvari hv. þm. Björns Leví Gunnarssonar og ég hef í raun engu við það að bæta. Þetta er unnið hér á milli umræðna í samvinnu við hæstv. ráðherra eins og ég fór yfir í ræðu minni. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra vill endurskoða þessa ráðstöfun og við hyggjumst mæta því með breytingartillögu og fá síðan upplýsingar um það hvernig hæstv. ráðherra hyggst framkvæma þetta hér fyrir atkvæðagreiðslu á föstudaginn.

Frú forseti. Þetta svar er ekki nægilega gott. Það erum við hér í þessum sal sem erum fjárveitingavaldið. Það erum við hér sem samþykkjum þá upphæð sem ráðherra fær að spila úr. Síðan er það svo að á þessum breyttu tímum sem við lifum núna þá verðum við að nýta hugvitið, efla tækniþekkingu, nýsköpun og rannsóknir og við verðum að horfa á menntakerfið með öðrum hætti en við höfum gert. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur mörgum sinnum síðan hún tók við talað um stórsókn í menntamálum og talað á þessum nótum, að við þurfum á breyttum tímum að horfa á menntakerfið með öðrum hætti. Það hefur hæstv. forsætisráðherra líka talað um hér og sett sérstaka framtíðarnefnd á laggirnar til að skoða hvernig við getum nýtt hugvitið, vísindin og tæknina til að mæta áskorunum sem tæknibyltingin nýja krefur okkur um. Ég vil bara spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér að orð og athafnir fara ekki saman. Við getum ekki gert þetta ef við ætlum síðan að skera niður til málaflokksins.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurninguna. Ég er sammála hv. þingmanni með það, og þetta kemur skýrt fram í í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar, að efla hér nýsköpun, rannsóknir og þróun. Það er einmitt þess vegna sem hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra er að endurskoða þessa ráðstöfun á hagræðingu. Hann verður eftir sem áður að útfæra sína hagræðingu. Á því leikur enginn vafi. Ég er sammála hv. þingmanni með það og þess vegna erum við að þessu. Þess vegna er hæstv. ráðherra að endurskoða þessa ráðstöfun vegna þess að það er í samræmi við stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar að efla rannsóknir, nýsköpun og þróun.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar fyrir hans yfirferð. Ég hef miklar áhyggjur af 1.500 millj. kr. neyðarláni sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að fari til Íslandspósts. Í fréttum hefur forstjóri Íslandspósts sagt að með neyðarláninu sé fyrirtækið komið fyrir vind í bili en hins vegar séu blikur á lofti á næsta ári. Hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar sagði að nú þyrfti að grípa til aðgerða og það er alveg hárrétt af því að 1.500 millj. kr. eru töluvert há fjárhæð og maður veltir fyrir sér hvort ekki þurfi að eiga sér stað breyting hjá Íslandspósti, björgunarsveitir að koma á dekk í staðinn fyrir að setja alltaf meira á þetta hallandi skip. Þetta eru háar fjárhæðir, hv. þingmaður, og ég átta mig ekki á því hvað þetta á að gera ef blikur eru á lofti eftir mánuð.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur spurninguna um Íslandspóst. Fyrst vil ég segja að staðan er alvarleg hjá Íslandspósti. Það vitum við öll. Íslandspóstur er í eigu okkar landsmanna, allra landsmanna, og þess vegna verðum við að skoða stöðuna gaumgæfilega. Það var m.a. þess vegna sem hv. fjárlaganefnd kallaði málið til sín milli 2. og 3. umr. Nú er búið að lána 500 milljónir til að klára þetta ár og það er fyrir vind. Síðan er heimild upp á milljarð inn á næsta ár og áður en dregið er á þá heimild þá er það tryggt hér gaumgæfilega að hv. umhverfis- og samgöngunefnd og hv. fjárlaganefnd verði upplýstar um framvindu mála.

Frú forseti. Staðan er grafalvarleg. Síðastliðinn áratug eða svo hefur verið um það rætt að svo kunni að vera að Íslandspóstur sé að nýta það fé sem íslenska ríkið leggur til vegna alþjónustu inn í samkeppnisrekstur. Í morgun kom Félag atvinnurekenda fram og sagði að það væri full ástæða til þess að skoða þetta og rannsaka gaumgæfilega af því að það er skýrt brot á samkeppnislögum. Þetta er ekki bara skýrt brot á samkeppnislögum heldur erum við í vandræðum í Evrópu, ef upp um þetta kemst. Það er einmitt það sem ég hef áhyggjur af, ég hef áhyggjur af ESA og það mun líka kosta okkur töluverða peninga. Það kemur fram í greinargerðinni að nefndin hafi fengið staðfestingu á að lánveiting ríkisins á markaðsvöxtum til Íslandspósts stangist ekki á við ríkisaðstoðarreglur sem ESA hefur eftirlit með. Þá spyr ég: Var þeim sem spurður var um ESA gerð grein fyrir því að umrætt lán fæst ólíklega endurgreitt og er þess vegna styrkur? Sömuleiðis að fjármagnið kunni að vera nýtt í samkeppnisrekstur þessa ríkishlutafélags að einhverju leyti eins og við fáum fréttir af?

Hæstv. forseti. Ég þakka spurninguna og þetta eru allt spurningar sem hv. fjárlaganefnd var að fara í gegnum í liðinni viku. Fyrst vil ég segja varðandi allar ákvarðanir um það hvernig er farið með einkarétt, alþjónustu og samkeppni þá er eftirlitsaðili sem heitir Póst- og fjarskiptastofnun sem hefur með þann þátt að gera. Hún hefur eftirlit með þeirri starfsemi og þeim ákvörðunum sem snúa gjaldtöku fyrir dreifingu á pósti. Nú var þetta lengi vel álitamál og tilheyrir fortíðinni og endaði með samkomulagi félagsins við Samkeppniseftirlitið. Þær upplýsingar sem við höfum og snúa að láninu eru að það er á markaðsvöxtum og fellur þar með ekki undir þennan stuðning. Nú vitum við ekki hvort og hvenær verði dregið á lánin eða hver staðan verður ef og þegar dregið er á lánin og við verðum að skoða það þegar þar að kemur, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar yfirferðina. Það kemur fram í greinargerð meiri hlutans fyrir 3. umr. að á fund nefndarinnar milli 2. og 3. umr. komu fulltrúar Öryrkjabandalagsins sem gleymst hafði að boða á fund nefndarinnar á fyrri stigum málsins. Þar komu fram margar mjög gagnlegar upplýsingar fyrir nefndina varðandi stöðu þessa hóps, varðandi áform um breytingar á örorkulífeyriskerfinu, hvaða áhrif þessi lækkun framlags um 1.100 millj. kr. á næsta ári í málaflokkinn hefði, ekki hvað síst varðandi kaupmáttarþróun þessa hóps. Við horfum á það gerast þessa dagana að verðbólga bæði þessa árs og næsta árs stefnir í að verða umtalsvert meiri en áður var gert ráð fyrir. Kaupmáttarrýrnun þessa hóps á næsta ári verður þar af leiðandi talsvert meiri en gert var ráð fyrir, jafnvel við í 2. umr. málsins. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þingmann: 

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja það varðandi umsögn frá Öryrkjabandalaginu að ég bað forráðamenn Öryrkjabandalagsins afsökunar á því að hafa ekki sent formlega eftir beiðni sem varð til þess að umsögn frá Öryrkjabandalaginu kom seint, sem var miður. Við buðum þeim að koma sem þeir þáðu, sem er gott vegna þess að ég tek undir með hv. þingmanni, og þakka honum fyrirspurnina svo ég geti komið þessu að, að þar var að finna mjög gagnlegar upplýsingar og mjög ítarlega umsögn. Nú er það svo með allar slíkar umsagnir sem eru mjög gagnlegar fyrir nefndina í allri umfjöllun og nýtist vel, að þetta samtal þarf auðvitað að vera gegnumgangandi þó að við bregðumst ekki við öllum kröfum sem fram koma. Ég er alveg sammála hv. þingmanni með það að því miður hefur ekki tekist að bæta kjör þessa hóps þó að við höfum hækkað framlög til málaflokksins um gífurlegar fjárhæðir og það er auðvitað okkar sameiginlega verkefni að bæta þar úr. Það er í raun og veru bara ömurlegt að horfast í augu við það.

Frú forseti. Já, ég tek undir orð hv. þingmanns. Þetta er ömurlegt að horfa upp á og mér þótti mjög miður að sjá að um málefni öryrkja í þessari stöðu var ekki eytt einu orði í nefndarálitinu annað en að fulltrúar þeirra hefðu mætt á fund nefndarinnar. En það er annað sem ég velti fyrir mér líka þegar við erum að fara inn í lokaumræðu um fjárlög. Það liggur fyrir að verðbólga á þessu ári verður talsvert meiri en gert var ráð fyrir, jafnvel í uppfærðri þjóðhagsspá bara síðast í nóvember. Verðbólguhorfur á næsta ári eru öllu verri en gert var ráð fyrir. Með það fyrir augum hefði maður búist við ákveðinni varfærni af hálfu fjárlaganefndar. Á sama tíma erum við í raun og veru að setja mjög hættulegt fordæmi þar sem fjárlaganefnd jók útgjöld um 700 millj. kr. milli 1. og 2. umr. og hér er bætt við 200 millj. kr. til viðbótar sem er í raun og veru umfram afkomumarkmið í fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar. Við stöndum hér með milljarð umfram í útgjöld, umfram 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni mjög góða spurningu. Við erum í fyrsta skipti að upplifa það á milli efnahagsspáa að það sé aðeins dvínandi hagvöxtur og verðbólga fer upp. Hingað til höfum við ekki þurft að horfast í augu við slíkt og ekki fundið fyrir því hversu föst við erum í raun og veru í lögum um opinber fjármál þegar kemur að því að magnfesta í hlutföllum í stefnu. Við erum með 1% markmið um afgang og það þurfti bara verulega að hafa fyrir því og nefndin gat lítið hreyft sig eftir tillögur sem komu inn við 2. umr. Við erum að enda þetta í 0,97, þannig að tæknilega séð er þetta 1% afgangur. Það er ekki meira en svo. Þetta er eitthvað sem ég held að við hljótum að skoða til framtíðar, hvernig stjórnvöld geta brugðist við á hverjum tíma og þingið þegar kemur að einhverju sem við myndum kalla hagsveiflustjórnun.

Frú forseti. Þrátt fyrir mikla gagnrýni tekur fjárlagafrumvarpið sáralitlum breytingum á milli umræðna. Enn stendur meiri hlutinn við áform sín um að lækka fyrirhugaða fjármuni til öryrkja frá því sem var boðað þegar fjárlagafrumvarpið var lagt fram fyrir einungis rúmum tveimur mánuðum. Enn þurfa hjúkrunarheimili að búa við óviðunandi rekstrarskilyrði og sama má segja um heilbrigðisstofnanir úti á landi. Ekki er staðið við fyrirheit um stórsókn í menntamálum og enn stendur til að lækka heildarfjárframlög til framhaldsskóla á milli ára. Þá stendur enn þá til að auka skerðingar barnabóta hjá millitekjuhópum og lægri upphæð á að renna til vaxtabóta á næsta ári en til stóð á yfirstandandi ári. Aldraðir þurfa enn að bíða eftir sínum kjarabótum og sjúkrahúsþjónusta þarf meiri fjármuni til að mæta þeim markmiðum sem stjórnvöld hafa sett sér í þann málaflokk. Einn mikilvægasti málaflokkur opinberra fjármála sem kallast húsnæðisstuðningur stendur nánast í stað á milli ára og þá er almenn löggæsla og samgöngumál enn í talsverðri fjárþörf. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar vill vekja athygli á tveimur nýjum ályktunum sem hafa borist síðan 2. umr. um fjárlagafrumvarpið lauk. Hinn 30. nóvember síðastliðinn sendi miðstjórn Alþýðusambands Íslands frá sér eftirfarandi áskorun til stjórnvalda, með leyfi forseta: „Alþýðusamband Íslands skorar á stjórnvöld að hraða allri vinnu er lýtur að kröfum verkalýðshreyfingarinnar í komandi kjaraviðræðum. Ef aðgerða- og skilningsleysið sem hefur einkennt viðbrögð stjórnvalda heldur áfram er ljóst að erfitt mun reynast fyrir aðila vinnumarkaðarins að ganga frá nýjum kjarasamningi. Það er aðeins rétt rúmur mánuður þangað til kjarasamningar renna út. Stjórnvöld hafa ekki lagt neitt handfast fram til lausnar þeim gríðarlega vanda sem blasir við í húsnæðismálum. Þá vantar tillögur í skattamálum sem eru þó lykillinn að kröfum um aukinn jöfnuð. Það hefur verið ljóst árum saman að gera þarf þjóðarátak í húsnæðismálum. Fjöldi fólks er fastur í viðjum okurleigu, húsnæðisóöryggis, það getur ekki keypt og margir búa við óviðunandi aðstæður. Þessi staða er m.a. tilkomin vegna aðgerðaleysis stjórnvalda og sveitarstjórna og hefur verkalýðshreyfingin þó í langan tíma bent á vandann. Það er orðið sjálfstætt úrlausnarefni að laga húsnæðismarkaðinn, enda liggur fyrir að þær kjarabætur sem samið hefur verið um síðustu ár hafa brunnið upp á báli húsnæðiskostnaðar. Það þarf róttækar breytingar á kerfinu þannig að hagsmunir launafólks og heimila verði teknir fram yfir hagsmuni fjármagnseigenda. Breyting á skattkerfinu er mikilvægur áfangi á þeirri vegferð að vinda ofan af þeirri stóru skattatilfærslu sem orðið hefur síðustu ár þar sem láglaunahópar hafa verið látnir borga reikninginn fyrir ríkasta hluta þjóðarinnar. Hér þarf breytta forgangsröð. Það er kominn tími til að hagsmunir lág- og millitekjufólks verði hafðir að leiðarljósi með breytingum á skattkerfinu og hækkun á barna- og vaxtabótakerfinu.“ Þetta er, frú forseti, ályktun eða umsögn frá miðstjórn Alþýðusambands Íslands sem fjárlaganefnd barst núna á milli umræðna. Þarna er ákaflega skýrt talað um stöðu mála og við í Samfylkingunni getum tekið undir hvert orð og við höfum lagt fram tillögur sem myndu mæta mörgu af því sem Alþýðusamband Íslands sem þarna nefna. Fyrsti minni hluti vill einnig vekja athygli á annarri umsögn. Hinn 19. nóvember sendi Öryrkjabandalag Íslands frá sér eftirfarandi ályktun, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra og meiri hluti fjárlaganefndar leggja til við Alþingi að lög um almannatryggingar verði brotin við afgreiðslu fjárlaga. Í fjárlagafrumvarpi 2019 leggur fjármálaráðuneytið fram nýja túlkun á ákvæði 69. gr. almannatryggingalaga. Í frumvarpinu segir um bætur almannatrygginga: „Hækkun bótanna tekur mið af spá Hagstofu Íslands um þróun vísitölu neysluverðs að viðbættri 0,5% kaupmáttaraukningu. Það er sama forsenda og gildir um launahækkanir í frumvarpinu …“ Það er rangt að það sé sama forsenda og gildir um launahækkanir í frumvarpinu. Frumvarpið byggir eins og fjárlagafrumvörp hingað til á þjóðhagsspá Hagstofu Íslands en samkvæmt henni er áætluð hækkun launavísitölu 6% og má sjá þá forsendu fjárlagafrumvarpsins í frumvarpinu þar sem kemur skýrt fram að gert er ráð fyrir 6% nafnhækkun launa: „Þá er gert ráð fyrir að nafnlaun hækki um 6% á næsta ári …“ Þá kemur einnig fram að gert er ráð fyrir því að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann vaxi um 2,7%. Þrátt fyrir þetta leggur fjármálaráðherra til við Alþingi að það samþykki 0,5% kaupmáttaraukningu lífeyrisþega, að því gefnu að verðbólga fari ekki yfir 2,9%. Ákvæði 69. gr. laga um almannatryggingar var lögfest með 10. gr. laga nr. 130/1997. Í greinargerð með frumvarpinu segir í skýringum við ákvæðið: „Jafnframt er eðlilegt að fjárhæð bótanna verði ákveðin á fjárlögum hverju sinni, enda byggist viðmiðun þeirra á sömu forsendum og fjárlög um almenna þróun launa og verðlags á fjárlagaárinu.“ Í ræðu Davíðs Oddssonar, þáverandi forsætisráðherra, 9. desember 1997 sagði hann við innleiðingu ákvæðisins: „Lásinn er tvöfaldur. [...] Það á ekki að láta nægja að miða við neysluvísitöluna. Það á jafnframt að gæta þess að huga sérstaklega að og hafa viðmiðun á launaþróuninni og þá auðvitað er bara hægt að gera það þegar launaþróunin er vænlegri kostur en vísitala neysluverðs.“ Við fjárlög 2019 er launaþróunin vænlegri kostur en vísitala neysluverðs, en samt er ætlun ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar að miða einungis við neysluverðsvísitöluna við ákvörðun um hækkun lífeyris almannatrygginga. Í áliti meiri hlutans er gert ráð fyrir að bætur almannatrygginga og atvinnuleysisbætur hækki um 3,6% í stað 3,4% sem er í takt við verðbólguspá næsta árs. Verðbólguspáin hefur hækkað í 3,6% og á hækkun lífeyris almannatrygginga einungis að vera í samræmi við verðbólguspá, sem hækkaði úr 2,9% í 3,6% frá júní til nóvember. Hvers vegna er gengið fram hjá áætlaðri 6% hækkun launavísitölu? Hvað varð um 0,5% kaupmáttaraukningu og hvað gerist ef verðbólga verður enn meiri?“ Tilvitnun lýkur í umsögn Öryrkjabandalags Íslands. Og þessi spurning er hér og henni er ekki svarað. Við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið lagði 1. minni hluti fram breytingartillögur upp á um 24 milljarða kr. sem væri hægt að öllu leyti að fjármagna með breyttum tekjuúrræðum. Þessar tillögur og hugmyndir hefðu gert ráð fyrir hærri afgangi á ríkissjóði á næsta ári en ríkisstjórnarflokkarnir gera ráð fyrir í þessu fjárlagafrumvarpi. Því miður voru allar breytingartillögur Samfylkingarinnar og í reynd allra annarra stjórnarandstöðuflokka felldar við 2. umr. Nú við 3. umr. leggur 1. minni hluti aftur fram nokkrar breytingartillögur sem allar líta til framtíðar. Kostnaður við þessar breytingartillögur er um 4 milljarðar kr. sem er sama upphæð og stendur til að lækka veiðileyfagjöldin um milli ára. Því væri hægt að fjármagna þær allar með því að hafa óbreytt veiðileyfagjöld á næsta ári. Ég vil minna á að frumvarpið um veiðigjöld hefur ekki verið samþykkt endanlega, það á eftir að koma aftur inn í þingsal við 3. umr. og við getum ákveðið að vísa því frá, taka okkur eitt ár eða svo til að ná meiri sátt um veiðigjaldsmálið og á árinu 2019 að nýta þá rúmu 4 milljarða sem skapast myndu í ríkissjóð bara fyrir þessa einu ákvörðun í það sem við leggjum hér til. Í fyrsta lagi leggjum við til að framlag til öryrkja (málefnasvið 27 Örorka og málefni fatlaðs fólks) hækki um 1 milljarð kr. 2. Stofnframlög til almennra íbúða (málefnasvið 31 Húsnæðisstuðningur) hækki um 1 milljarð kr. 3. Barnabætur (málefnasvið 29 Fjölskyldusvið) hækki um 500 millj. kr. 4. Háskólar (málefnasvið 21 Háskólastig), framlag hækki um 500 millj. kr. 5. Heilbrigðisþjónusta úti á landi, almenn sjúkrahúsþjónusta (málefnasvið 23 Sjúkrahúsþjónusta), framlag hækki um 500 millj. kr. 6. Hjúkrunarheimili (málefnasvið 25 Hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta), framlag hækki um 400 millj. kr. 7. Skattrannsóknarstjóri (málefnasvið 5 Skatta-, eigna- og fjármálasýsla), framlag hækki um 100 millj. kr. til að fylgja eftir rannsókn á Panama-skjölunum, skattaskjólum og skattsvikum vegna peningaþvættis. 8. Framlög til Rannsóknasjóðs Vísinda- og tækniráðs hækki um 147 millj. kr. Í breytingartillögunni gerum við ráð fyrir að 147 millj. kr. komi aftur inn þrátt fyrir þetta möndl sem hv. þingmaður, formaður fjárlaganefndar, fór yfir fyrr í þessari umræðu. Ég vil, frú forseti, fá að lesa hér yfirlýsingu nemendafélaga vegna niðurskurðar til Rannsóknasjóðs. Það nægir mér ekki að formaður fjárlaganefndar standi hér í þessum ræðustól og segi: Við ætlum að endurskoða aðhaldskröfuna og það er hæstv. menntamálaráðherra sem ætlar að endurskoða hagræðingarkröfuna og skera bara niður einhvers staðar annars staðar. Ég vil fá að vita: Hvar á að skera niður? Á að skera niður hjá framhaldsskólunum, háskólunum, í menningarmálum, safnamálum, íþrótta- og tómstundamálum? Hvar á að skera niður þessar rúmlega 100 millj. kr.? Við þurfum að fá að vita það, fjárveitingavaldið hér. Frú forseti. Ég vil lesa upp bréf nemendafélaganna, með leyfi forseta, vegna niðurskurðar til Rannsóknasjóðs: „Undirrituð lýsa yfir alvarlegum áhyggjum af fyrirhuguðum 147 milljóna króna niðurskurði til Rannsóknasjóðs í fjárlögum 2019. Í stóra samhengi fjárlaga hljómar þetta kannski ekki sem mikil fjárhæð en fyrir þá sem reiða sig á sjóðinn er um gríðarlegar fjárhæðir að ræða. Sé talan sett í samhengi við árslaun þá kemur í ljós að með þessari fjárhæð væri hægt að fjármagna tæp þrjátíu árslaun doktorsnema eða tuttugu og ein árslaun nýdoktora. Þetta er því mikið högg fyrir íslenskt fræðasamfélag sem reiðir sig í stórum stíl á þennan sjóð. Sérstaklega höfum við undirrituð áhyggjur af stöðu doktorsnema og nýrannsakenda verði af þessum niðurskurði en sá hópur byggir afkomu sína nær algjörlega á úthlutunum úr samkeppnissjóðum. Á seinustu árum hefur árangurshlutfall úr Rannsóknasjóði lækkað verulega, úr 29,6 prósentum árið 2015 í 18,4 prósent í ár, jafnvel þó að ekki hafi verið skorið niður til sjóðsins að ráði. Verði af fyrirhuguðum niðurskurði er ljóst að árangurshlutfallið mun lækka verulega í úthlutun ársins 2019. Í fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar 2019–2023 segir: „Fjármögnun doktorsnema er ótrygg og nýliðun akademískra starfsmanna víða ófullnægjandi. Þetta skapar hættu á að sú nýja þekking sem gjarnan fylgir ungum vísindamönnum skili sér illa inn í háskólana og að það dragi úr tengslum við erlent fræðasamfélag.“ - Þetta var tilvitnun í fjármálaáætlun. Og áfram með bréfið, með leyfi forseta: „Undir þessi orð ríkisstjórnar taka undirrituð. Við teljum ljóst að fyrirhugaður niðurskurður muni hafa gríðarleg áhrif á doktorsnám í landinu þar sem brottfall mun að öllum líkindum aukast og nýliðun minnka. Möguleikar nýrannsakenda munu að sama skapi snarminnka sem mun valda atgervisflótta og veikja vísindarannsóknir og háskólana til langframa. Við skorum því á þingmenn að leiðrétta framlög til menntamála svo að unnt sé að veita nægileg framlög til rannsókna og vísinda við háskóla og fræðastofnanir á Íslandi. Undir þessa yfirlýsingu rita: Félag doktorsnema og nýrannsakenda við Háskóla Íslands, Stúdentaráð Háskóla Íslands, Landssamtök íslenskra stúdenta, Samband íslenskra námsmanna erlendis, Félag doktorsnema við Háskólann í Reykjavík, Arkímedes – félag doktorsnema við Verkfræði- og náttúruvísindasvið Háskóla Íslands, Doktorsnemaráð Heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands, Félag doktorsnema á Menntavísindasviði Háskóla Íslands, Félag doktorsnema og nýrannsakenda við Hugvísindasvið Háskóla Íslands, Félag doktorsnema á Félagsvísindasviði Háskóla Íslands, Nemendafélag Háskólans á Bifröst, Stúdentafélag Háskólans á Akureyri og Stúdentafélags Háskólans í Reykjavík.“ Frú forseti. Formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Logi Einarsson, ræddi um þessi mál í störfum þingsins fyrr í dag og ég vil taka heils hugar undir orð hans. Heimurinn er á ofsahraða og áður en við vitum af verðum við í nýju umhverfi þar sem ný störf verða til og önnur breytast. Lykillinn að því að fóta sig í svo hverfulum heimi og byggja þetta nýja samfélag er að við nýtum hugvitið, eflum tækniþekkingu, nýsköpun og rannsóknir. Og ég held að flestir geri sér grein fyrir því að þetta þurfum við að gera eigum við að koma vel frá tæknibyltingunni sem við stöndum frammi fyrir. Við verðum að horfa á menntakerfið með allt öðrum hætti en við höfum gert. Við verðum að leggja áherslu á menntun og menntastofnanir og nýsköpun innan þeirra. Þess vegna er ég sammála áherslum sem fram koma í fjármálaáætluninni og samþykkt var í vor, en ekki er síðan fylgt eftir í helsta stefnuplaggi ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2019, sem er þetta fjárlagafrumvarp sem við ræðum nú í 3. umr. Frú forseti. Í stað þess að líta til þeirra breytinga eða þeirra mála sem við í Samfylkingunni höfum lagt til og fulltrúi Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd hefur talað fyrir og lagt fram, þá tryggir fjárlagafrumvarpið því miður hvorki félagslegan né efnahagslegan stöðugleika. Það er dapurlegt. Ríkisstjórnin ætlar hvorki að ráðast í nauðsynlegar fjárfestingar í innviðum samfélagsins né í nauðsynlega tekjuöflun fyrir hið opinbera og þetta mun koma niður á velferðarkerfinu okkar allra. Undir nefndarálitið frá 1. minni hluta fjárlaganefndar ritar hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur prýðisræðu. Hún fór yfir tillögur Samfylkingar og 1. minni hluta fjárlaganefndar sem undir ritar hv. þingmaður og nefndarmaður í fjárlaganefnd, Ágúst Ólafur Ágústsson, sem vann fína vinnu í hv. fjárlaganefnd, svo það sé sagt. Ég vil byrja á því að segja varðandi það orðalag sem hv. þingmaður kom hér að, um það möndl sem sá er hér stendur, formaður fjárlaganefndar, viðhafði, að ég get tekið allri gagnrýni, en svona orðalag er alveg á mörkunum, finnst mér, reitir mig aðeins til reiði. Ég ætla samt að reyna að haga mér vel hér í þessum ræðustól, ég geri mér far um það, en þetta er alveg á mörkunum. Við erum algerlega sammála um það, ég og hv. þingmaður, að áhersla á rannsóknir, þróun og menntun er í samræmi við stjórnarsáttmála, er í samræmi við ríkisfjármálaáætlun, og þess vegna var þetta dregið fram alveg á síðustu metrunum fyrir 3. umr., sem hv. þingmaður fór hér mjög vel yfir, skerðing á Rannsóknasjóði. En við skulum átta okkur samt á því að hér er verið að hækka málaflokk 7.10 um 9,1%. Þessi ákveðni sjóður hefur fengið miklar hækkanir, 65% hækkun frá 2013, þannig að það er ekki bara hæstv. ríkisstjórn sem leggur áherslu á það heldur hefur verið gert mikið í þessum málum. Það er af því að við erum sammála um það að við þurfum til framtíðar og vegna komandi kynslóða að huga vel að menntun, rannsóknum og nýsköpun. Ég er sammála hv. þingmanni varðandi það. En hv. þingmaður þarf ekki að hafa áhyggjur af þeirri breytingartillögu sem hún fór hér yfir, vegna þess að það er búið að stíga inn í þetta mál og afgreiða vegna þess að … 

Frú forseti. Það stóð ekki til að reita hv. þingmann til reiði og ég hef unnið með hv. þingmanni lengi og satt að segja hef ég ekki séð hann reiðan. Þetta orðalag um möndl átti ekki að vera niðrandi um hv. þingmann, heldur um þann málatilbúnað sem hv. þingmaður kynnti. Þegar við samþykktum lög um opinber fjármál og þegar við vorum að vinna að þeim var leiðarljósið þetta: Setjum upp ferla þannig að við getum sett niður áætlanir og stefnu sem við vinnum eftir og sem á að standast a.m.k. yfir eitt ár. Þess vegna endurskoðum við fjármálaáætlunina á fimm ára fresti. Þegar fjárveitingavaldið fær ekki að vita hvernig á að mæta þessari aðhaldskröfu, viðbótaraðhaldskröfu sem kemur inn á milli umræðna, finnst mér það óásættanlegt. Ef það á ekki að mæta henni með því að skera niður Rannsóknasjóð þá getur það ekki verið í samræmi við það leiðarljós sem við vorum að vinna eftir þegar við unnum frumvarpið um opinber fjármál og samþykktum síðan í þessum þingsal. Þetta er það sem ég vil kalla möndl. Ég vil fá að vita áður en við samþykkjum þetta frumvarp hvernig málaflokkarnir leggjast. Og ég vil fá að sjá hvar á að skera niður í staðinn.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég vil bara segja fyrst að ég kemst yfir þetta og við skulum ekki hengja okkur í orðalagið. Ég er sammála hv. þingmanni. Verklagið á að vera í lagi. Það er nú samt þannig í þessu verklagi að innan málaflokka þá má ráðherra og getur og á að hafa svigrúm til þess að færa á milli. Hann þarf hins vegar að tilkynna hv. fjárlaganefnd ef hann hyggst færa á milli málefnasviða, en það er sagt þegar hann er kominn inn á fjárlagaárið. Ég vil bara segja að ég er sammála hv. þingmanni og við í meiri hlutanum sem þurftum að gera þetta hér á skömmum tíma höfum þegar farið yfir það að við þurfum að fá það á hreint hvernig hæstv. ráðherra hyggst bregðast við á þeim málefnasviðum og innan þeirra málaflokka sem um ræðir. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, en ég get því miður ekki svarað því frekar hér þótt ég gjarnan vildi.

Frú forseti. Það er rétt að hæstv. ráðherrar hafa svigrúm til þess að færa á milli ef eitthvað óvænt kemur upp. En það á ekki að segja á milli umræðna að eitthvað óvænt muni - það eigi einhvern veginn að græja það eftir að búið er að samþykkja frumvarpið. Það er ekki verklagið sem við samþykktum. Við þingmenn, bæði í stjórnarandstöðu og í stjórninni, þurfum að veita framkvæmdarvaldinu aðhald og það á að fara eftir því sem við segjum hér. Við segjum með lögum um opinber fjármál: Þið fáið svigrúm til þess að færa á milli og það er ákveðinn sveigjanleiki í því, vegna þess að eitthvað getur komið upp á á árinu. En þegar við samþykkjum frumvarpið fyrir árið 2019 þá þurfum við náttúrlega að vita hvernig hlutirnir eiga að leggjast, þá er ekki hægt að vera með svona lausa enda. Á föstudaginn þegar við göngum frá frumvarpinu verður þetta allt að vera á hreinu. Markmiðið með lögunum var að við ætluðum að hætta þessu fúski sem hefur viðgengist árum saman. Þegar ég var í fjárlaganefnd þá vorum við oft að glíma við nákvæmlega það sama og hv. þingmaður lýsir hér. En hugmyndin var sú að bæta áætlunargerð, auka aga og aðhald í ríkisfjármálum og láta ekki lausa enda standa út af þegar gengið er frá fjárlögum fyrir hvert ár.

Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd fékk fjárlög aftur til afgreiðslu eftir 2. umr., aðallega vegna þess að ákveðið var að bíða með að afgreiða tillögur ríkisstjórnarinnar um lánveitingu til Íslandspósts. Nefndarmenn höfðu efasemdir um að réttar forsendur væru fyrir því að ríkið hlypi undir bagga með Íslandspósti, hvort sú upphæð sem lögð væri fram var í raun til komin vegna hallareksturs vegna þeirrar alþjónustu sem Íslandspóstur sinnir. Ekki fengust viðunandi svör um það hvort svo væri. Í áliti meiri hlutans er farið yfir spurningar og svör sem nefndin sendi Íslandspósti þar sem beðið var um rökstuðning fyrir lánsfjárhæðinni, hvernig ætlunin væri að nýta lánið, hvernig félagið hygðist endurgreiða það, til hvaða hagræðingaraðgerða hefði verið gripið að undanförnu og hvernig stjórnin sæi fyrir sér að hægt væri að uppfylla alþjónustukvöð póstþjónustu. Einfalda svarið er, eins og kemur fram í áliti meiri hlutans, að félagið er ekki rekstrarhæft til framtíðar og getur ekki staðið undir skuldbindingum sínum. Ég tel því óhjákvæmilegt að líta svo á að hér sé ekki um lán að ræða heldur einfaldlega ríkisstyrk. Þó að verið sé að segja að þetta sé lán á markaðskjörum er ekki búið að fá álit Ríkisábyrgðasjóðs á því hverjir eru í raun markaðsvextir á þessu láni. Það þarf að koma skýrt fram, það er ekki bara hægt að vísa í einhverja vexti sem fyrirtækið fékk í upphafi þessa árs og segja að sömu forsendur séu fyrir þeim vöxtum þá og núna. Það virkar ekki þannig. Ég vil líka segja að þetta sé ríkisstyrkur því að þó að lánið yrði endurgreitt að fullu, sem verður að teljast ólíklegt, kæmi sú endurgreiðsla einungis niður á framtíðarrekstri af því að félagið er ekki rekstrarhæft sem ríkið þarf hvort eð er að styrkja seinna meir. Ekki eru gerðar neinar kröfur til Íslandspósts fyrir lánveitinguna umfram þær aðgerðir sem telja mætti eðlilegt að félagið grípi sjálft til. Ýmsir nefndarmenn fjárlaganefndar höfðu hátt um ákveðin skilyrði sem þyrftu að vera fyrir láninu sem hvergi er að finna. Nú langar mig til að skammast aðeins aftur svipað og ég gerði í 2. umr. þar sem ég fékk einfaldlega of lítinn tíma til að klára nefndarálit. Það gafst aðeins rýmri tími til þess núna. Nefndarálit meiri hlutans þá var afgreitt úr nefnd án þess að allur textinn væri í raun kominn inn í nefndarálit þegar það var afgreitt úr nefndinni. Það er aftur svipað hérna. Hérna kemur fram breytingartillaga eftir að búið er að afgreiða málið úr nefndinni og minni hlutinn er einfaldlega ekki látinn vita. Þetta varðar þessa lagfæringu í málaflokki 7.10 þar sem meiri hlutinn dró frá 146,6 milljónir sem áttu að vera almennar ráðstafanir til að draga úr útgjaldavexti. Málið er það að útgjaldavöxturinn á þessu málefnasviði er til kominn vegna rammaáætlunar ESB í mennta- og rannsóknarmálum og ýmislegt sem er tengt landsframleiðslu. Af því að landsframleiðslan hefur vaxið svona mikið hefur sú upphæð einfaldlega hækkað mikið. Allar aðrar upphæðir nema ein á þessu málefnasviði hafa hins vegar lækkað. Það er Rannsóknamiðstöð Íslands. Þar voru fjárlög 2018, 38,4 milljónir fóru niður í 32,3, markáætlun á sviði vísinda og tækni voru 207,5 milljónir, fóru niður í 192,5, Rannsóknasjóður lækkaði um 35 milljónir, úr 2,2 milljörðum og 505 milljónum yfir í 2 milljarða og 470 milljónir. Rammaáætlun var sú eina sem hækkaði úr um 1,8 milljörðum í 2,6, varasjóður málaflokksins lækkar um 10 milljónir. Rannsóknasjóður, til að auka verðmæti sjávarfangs, lækkar um 2 milljónir. Tækniþróunarsjóður lækkar líka um einar 40 milljónir. Það eina sem hækkar er Framleiðnisjóður landbúnaðarins úr 127 milljónum í 133,8 milljónir. Þetta er útgjaldavöxtur þessa málefnasviðs, þessi landsframleiðslutenging rammaáætlunar ESB um menntun, rannsóknir og tækniþróun. Meiri hlutinn setur þá kröfu að fara eigi í almennar ráðstafanir til að draga úr útgjaldavexti á þessu málefnasviði út af þeirri hagspá sem kom síðan inn og útfærslan á því er að taka það af Rannsóknarsjóði. Að sjálfsögðu verður allt vitlaust við það því að það er einfaldlega gegn stjórnarsáttmálanum, það er svo einfalt. Það er ekki hægt að monta sig af því að framlög til þessa málefnasviðs séu að hækka svo rosalega mikið af því að um er að ræða skuldbundna hækkun miðað við landsframleiðslu. Það er ekkert við því að gera. Það gerist óháð því hvaða ákvörðun einhver tekur. Það er óháð stefnu stjórnvalda hvað það varðar. Nú er aftur komin tillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar um að hækka fjárframlög eftir að búið er að lækka þau um 140 milljónir, hækka þau um 70 milljónir. Skilaboð frá formanni fjárlaganefndar eru þau að menntamálaráðherra ætli að brúa bilið. Þá munar í því bili þessum 35 milljónum sem voru upprunalega dregnar frá í fjárlagafrumvarpinu og síðan aukalega af þessum 146,6 milljónum, sem var síðan plús 70 í milli, sem eru þá 111,6 milljónir sem vantar þar upp á. Þá upphæð þarf menntamálaráðherra að draga einhvers staðar fram af þessu málefnasviði. Ekki af öðrum málefnasviðum, ekki frá háskólanum, framhaldsskólunum, heldur af nákvæmlega þessu málefnasviði. Það má færa á milli málaflokka innan málefnasviðanna ef fyrir því eru ákveðin rök o.s.frv. en þá þarf ráðherra að taka frá Rannsóknamiðstöð Íslands eða markáætlun á sviði vísinda og tækni - er Innviðasjóður ekki inni í þessu líka eða er hann hjá atvinnuvegaráðuneytinu? Ég man ekki alveg hvernig þetta er. Ekki er verið að taka frá rammaáætlun ESB um menntun því að það er bundið samkvæmt landsframleiðslu. Að sjálfsögðu spyrjum við þessarar stóru spurningar: Hvaðan eiga 111 milljónir að koma inn í Rannsóknasjóðinn frá öðrum fjárlagaliðum á þessu málefnasviði? Það er bara alls ekkert augljóst og ég held að gagnrýnin yrði alveg jafn mikil ef þetta yrði tekið frá Rannís frá Rannsóknamiðstöð Íslands, enda myndi það ekki duga, það eru ekki nema 32,3 milljónir, það vantar ansi mikið upp í 111 milljónir þar. Til að byrja með fékk minni hlutinn ekki að vita að það væri lagfært um einhverjar 70 milljónir. Minni hlutinn fékk ekki að vita, við fengum að heyra það af afspurn, að útfærslan á þessum almennu ráðstöfunum til að draga úr útgjaldavexti færi á Rannsóknasjóðinn. Við fengum ekki að vita það frá ráðherra eða neitt svoleiðis. Við fengum að vita það í gegnum fræðasamfélagið sem átti að taka við þessu, frá stofnunum o.s.frv. Þannig að það er rosalega margt að í fjárlagafrumvarpinu og í þessu ferli öllu sem við erum að reyna að komast inn í, sem sagt í lögum um opinber fjármál. Það er verið að gera svo rosalega margt á gamla mátann, á því tempói sem fjárlög voru unnin í áður en lög um opinber fjármál voru tekin upp. Fjárlagafrumvarpið ber þess enn merki, alveg klárlega. Það er ekkert gagnsæi í því af hverju bundin útgjöld hækka um ákveðna upphæð. Það er ekkert gagnsæi í því af hverju útgjaldasvigrúmið, sem er peningar inn í ný verkefni, eykst eða minnkar. Það vantar algerlega slíkt gagnsæi. Ég bað um betri sundurliðun á þessari útgjaldabrú og það gerði fjárlaganefnd líka, útskýringar á því af hverju fjárheimildir málefnasviðs breytast úr 100 milljörðum í 200 milljarða eða hvað það er, á hvaða málefnasviði sem það er. Af hverju þarf ráðherra þessa fjármuni? Hvað er það í stefnu stjórnvalda, hvað er það sem hefur verið gert til að bæta eða efla stöðuna sem kostar þennan aukapening? Við því bárust mjög fá svör. Það barst eitt svar, eins og ég tek fram í nefndaráliti mínu, frá dómsmálaráðuneytinu, sem ber að hrósa en það barst með of stuttum fyrirvara til að hægt væri að taka tillit til þess í nefndaráliti fyrir 2. umr. Ég minni þá bara á það núna. Í þeim sundurliðunum sem við þó fengum er hægt að rekja sig niður á sundurliðun, sem stóðst upp á krónu, á því hvert útgjaldasvigrúmið var að fara, í hvaða verkefni. Það var hægt að rekja þetta, fínt, frábært. Við bættust síðan sundurliðanir frá öðrum ráðuneytum sem deildu málefnasviði. Þar kom líka sundurliðunin á sama málaflokk sem bætti við pening í útgjaldasvigrúmið. Og þá allt í einu var útgjaldasvigrúmið ekki á núlli. Þá vantaði allt í einu 25 milljónir út af því málefnasviði sem t.d. Umboðsmaður barna heyrir undir og það þarf að klóra sér í hausnum til að sjá hvernig þetta allt eigi að virka saman hérna. Ég bara verð að segja að tilfinningin er sú að það sé mjög lítið samtal og virkni um það hvernig stefnan sem verið er að setja passar saman við fjárheimildirnar og ástæður þess að þessar fjárheimildir þurfi til. Tilfinningin er einmitt sú að þetta sé öfugt. Það er sett stefna. Fólk hefur litla hugmynd um hver kostnaðurinn er við stefnuna og svo var reynt að skrapa saman þá peninga sem hægt var að finna og deilt inn á verkefnin eftir hentisemi, bara eftir því hvað liggur næst, ekki eftir því hvað skilar sér best. Sú greining er ekki til staðar af því að ekki eru til kostnaðar- og ábatagreiningar fyrir þau verkefni sem stjórnin setur fram í fjármálaáætluninni og í fjárlögunum. Ég geri athugasemd við þetta vandamál sem ég bendi á hér að meiri hlutinn kemur með breytingartillögu inn eftir að hann er búinn að afgreiða álit sitt úr nefnd sem ruglar mitt álit. Ég geri ráð fyrir því að allt standi óbreytt frá því að álitið er afgreitt úr nefnd. Ég skrifa hluta álits míns einmitt um þessar 146,6 milljónir sem eru dregnar frá málefnasviði 7.10, um vísinda- og samkeppnissjóði í rannsóknum. Svo kemur á daginn að það er ekki alveg rétt af því að síðan er búið að bæta við 70 milljónum. Það væri smákurteisi að láta mann alla vega vita, þannig að maður gæti kannski tekið tillit til þess. Ég veit ekki hvenær ákvörðun var tekin, ég veit ekki hvenær breytingartillagan var send inn, kannski var það bara núna rétt fyrir þingfund. Þá hefði nefndarálitið mitt svo sem verið löngu tilbúið, en það verður þá að gera grein fyrir þessu í ræðu sem er ekki þægilegasta leiðin til að gera þetta. Ein breytingartillaga kom hér í viðbót frá meiri hlutanum sem er mjög ánægjuleg. Það er breytingartillaga upp á 4 milljónir til umboðsmanns Alþingis til að hann geti sinnt svokölluðum OPCAT-verkefnum. Það er ákveðinn samningur og sáttmáli um eftirlit með pyndingum o.s.frv. Þetta er samt sama breytingartillaga og við í Pírötum lögðum fram í 2. umr. fjárlaga og sú tillaga var felld. Þannig að meiri hlutinn er búinn að fella tillögu Pírata um 4 milljóna fjárframlög til umboðsmanns Alþingis en leggur þó nákvæmlega sömu tillögu fram aftur núna fyrir 3. umr. Vissulega var líka að finna breytingartillögu sem átti að renna til Ríkisendurskoðunar og það kemur niður á sama fjárlagalið. Það kemur heildarsumma sem var hafnað í heild sinni en það bendir líka á ákveðið fjárveitingarvandamál sem við glímum þá við í atkvæðagreiðslu hérna. Þegar við í Pírötum leggjum fram breytingartillögu um fjárveitingar til umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar kemur það ekki í tveimur liðum sem kosið er um af eða á, heldur er kosið um það saman af því að þeir eru undir sama málefnasviði. Ég velti því fyrir mér hvort ekki þurfi að athuga þetta betur í framtíðinni. Nú fékk fjárlaganefnd einnig til sín fjölda erinda um fjármögnun á hinum og þessum verkefnum. Það sem vekur mesta furðu eru síendurtekin erindi fyrri ára sem fjárlaganefnd hefur komið til móts við aftur og aftur. Þessu fyrirkomulagi verður einfaldlega að ljúka. Annaðhvort eiga ráðuneytin, sem þessi erindi beinast að, að taka þessi verkefni inn á samning til sín eða gera eitthvað annað hvað varðar þjónustuna, eða gefa það hreinlega út að þessi verkefni eigi ekki að fá styrk frá ríkinu. Það er gersamlega óþolandi að alltaf þurfi einhver verkefni að vera háð miskunn fjárlaganefndar. Það er heldur ekkert sem bendir til þess að ráðuneytin geti ekki tekið við þessum verkefnum án aukins fjármagns. Það þýðir að þegar fjárlaganefnd samþykkir svona fjárveitingar er í raun verið að láta ráðherra fá fjármagn í önnur verkefni eða sem svigrúm til að mæta veikleikum í framkvæmd fjárlaga. Þetta er rosalega alvarlegt þegar maður pælir aðeins í því. Ráðherra hefur 100 milljónir í öll þau verkefni sem hann dreymir um. Inni í þeim 100 milljónum, segjum sem svo, er t.d. það að fjármagna frábær verkefni Hugarafls eða Ljóssins. En við fáum ekkert að vita af því. Svo er sótt um. Heyrðu, við höfum ekki heyrt neitt um að við séum að fá áframhaldandi styrk til að halda starfseminni uppi. Fjárlaganefnd hleypur bara til eins og hauslaus hæna og samþykkir: Gjörið svo vel. Hérna fáið þið 30 milljónir. Og eftir stendur ráðherra enn með 100 milljónir, auka 30 milljónir - þetta er dæmi, þetta er hypoþetískt dæmi. Við vitum ekki hvort ráðherra hafði bolmagn til þess að standa undir þeim verkefnum sem voru þarna í gangi. Við fengum meira að segja loforð í 2. umr. um að ráðherra væri búinn að leysa þetta vandamál með Hugarafl. Þess vegna var engin breytingartillaga þá en hún kemur allt í einu núna inn í 3. umr. Þetta er vandamál. Fólk hlýtur að sjá hversu ógagnsætt þetta er fyrir Alþingi að glíma við. Mig langar að ljúka þessu á orðum sem hv. þm. Óli Björn Kárason lét falla í störfum þingsins í dag sem passa ágætlega inn í umræðuna um fjárlög. Þar nefndi hann að ríkissjóður hefði aldrei staðið jafn vel skuldalega séð og ýmislegt svoleiðis. Eins og ég hef bent á áður í þessum ræðustól er ýmislegt sem við tökum ekki tillit til. Þar ber hæst þessa innviðaskuld. Við sjáum ákveðna gjá fyrir framan okkur í verkefnum sem þarf að fjármagna strax. Ég get ekki sagt á næstu árum því að það liggur svo mikið á þeim. Ekki er tekið tillit til þessarar skuldar í stöðu ríkissjóðs. Það gerir það að verkum að ríkissjóður er ekki í bestu stöðu sem hann hefur nokkurn tímann verið í. Kannski hvað varðar þessa peningalegu skuldastöðu en á heildina litið: Nei. Það hefur verið farið yfir það þó nokkuð oft á undanförnu ári og fyrir kosningar hver uppsöfnuð skuld væri í innviðum. Samtök iðnaðarins gáfu út skýrslu um það. Það eru ófáir milljarðar. Við verðum að taka tillit til þessara skuldbindinga, þessarar viðhaldsþarfar og fjárfestingarþarfar, uppbyggingar sem við höfum vanrækt á undanförnum árum á meðan við höfum einblínt á niðurgreiðslu skulda. Við sjáum það svart á hvítu hversu mikla vexti við spörum þegar við greiðum þessar peningalegu skuldir niður. Það er mjög gott að geta séð það. Á sama tíma erum við með ákveðna samfélagslega skuld í innviðum og við vitum ekki hver vaxtakostnaðurinn er. Það er slæmt að vita ekki vaxtakostnaðinn þar. Kannski er hann hærri en á lánum sem við höfum borgað niður. Kannski væri meiri arður af því að fara í ákveðna framkvæmd í staðinn fyrir að greiða þetta lán niður. Þá myndum við losna við uppsafnaðan vaxtakostnaðinn af þeirri framkvæmd, sem safnast upp á meðan ekki er farið út í hana, og við náum ábatanum af þeirri framkvæmd til framtíðar mun fyrr. Það vegur líka upp á móti vaxtakostnaðinum á láninu sem annars hefði verið greitt upp. Við þurfum að huga að þessu á næstunni og væri mjög gott að fá betri greiningar á þessu í framtíðinni til þess einmitt að geta tekið mun upplýstari ákvörðun um það hvort við eigum að borga niður skuldir eða fara í fjárfestingar eða uppbyggingu. Ég hlakka til þess þegar lög um opinber fjármál eru í alvörunni farin að virka og farnar að koma stefnur og áætlanir sem eru kostnaðarmetnar og ábatagreindar og þegar við getum farið að tala betur um það af hverju við erum að taka þessa stefnu en ekki aðra. Umræðan hefur verið rosalega lítil á þeim nótunum. Rosalega lítil umræða hefur verið, bæði í fjármálaáætluninni og í fjárlögunum, um stefnuna sem fjárlögin eiga að byggja á. Við ættum að fletta upp í köflunum og skoða stefnuna í ferðaþjónustu og spyrja: Eigum við að marka langtímastefnu um þróun sjálfbærrar ferðaþjónustu í samvinnu við hagsmunaaðila? Þetta er mjög almennt orðað. Það hljómar mjög sjálfsagt. Þetta er einhver aðgerð. Hún hljómar ekki mjög markviss þessi aðgerð. Maður sér ekki árangurinn af henni. Þá þarf maður að fara að rekja sig aftur í fjármálaáætlunina, þar sem eru einhver viðmið um það hvaða árangri þessi aðgerð á að skila, þ.e. að móta langtímastefnu. Að styðja við markaðsstofur landshlutanna, örugglega mjög fín aðgerð. Ég fer aftur í fjármálaáætlunina og spyr: Hvaða árangri ætlum við að ná með því að styrkja markaðsstofur landshlutanna? Þá getum við spurt okkur hvort það að fara í þessa aðgerð eða mögulega einhverja aðra aðgerð skili okkur í rétta átt eða ekki. Ég hef spurt að því áður í þessum ræðustól hvort við séum í raun og veru að fara eftir lögum um opinber fjármál. Svarið hefur verið: Já, en á sama tíma erum við líka í innleiðingarferli. Lög um opinber fjármál voru með ákveðinn gildistíma. Þau tóku gildi á sínum tíma árið 2015. Það var bara þá, þá voru þau í fullu gildi. Það voru settir fyrirvarar á nokkur atriði, t.d. ársskýrslu ráðherra, en ekki mikið annað. Lögin eru í fullu gildi og við eigum að fylgja þeim. Ráðuneytin eiga að skila okkur fjárlögum og fjármálaáætlun samkvæmt lögum um opinber fjármál. Ef þau vilja í alvörunni innleiðingarferli þá verður að gera þá tröppu í lögunum til þess að það sé skýrt fyrir okkur hér á Alþingi, þar sem fjárveitingavaldið áð að vera, við hverju megum við búast. Á undanförnum tveimur árum höfum við afgreitt fjárlög á allt of stuttum tíma. Það hefur verið gjörsamlega ómögulegt að komast að því hvort og hvað hefur verið samþykkt. Af hverju þurfti 100 milljónir þarna og 200 milljónir annars staðar? Það var ekki tími til að svara því. Í fyrsta skipti núna erum við að byggja á næstum því heilu ferli í lögum um opinber fjármál. Stjórnin fékk eilítið styttri tíma en stjórn á hefðbundnu kjörtímabili hefði fengið til að setja fram fjármálastefnu. Fjármálaáætlun fékk u.þ.b. þann tíma, og hún skilaði aðeins of seint, sem hún þurfti, sem gert er ráð fyrir í lögum um opinber fjármál. Fjárlögin gera það líka. Samt erum við á þeim stað í dag að við vitum ekki hvað tölurnar þýða án þess að biðja um sérstaka sundurliðun. Við vitum ekki hvað það þýðir þegar meiri hlutinn segir mínus 146,6 milljónir í málaflokk 7.10. Við fengum að vita af því í gegnum hliðarherbergin, stofnanir og þá sem eru að vinna í því, að það þýddi í raun niðurskurð hjá Rannsóknarsjóði. Auðvitað ættum við að vita þetta frá upphafi. Mér finnst það mjög alvarlegt. Það kom fram þegar við samþykktum fjárlög áður, þegar fjárlaganefnd lagði þó nokkuð aukalega í samgöngumál sem skilaði sér ekki nægilega nákvæmlega í greinargerð, að ráðherra gat þá allt í einu gert hvað sem hann vildi við þá peninga. Það kom fram í breytingartillögu meiri hluta að þetta ættu að vera almennar ráðstafanir til að draga úr útgjaldavexti. Almenna aðgerðin sem ráðherra túlkaði væri að draga alla upphæðina frá Rannsóknasjóði. Ég verð að gera athugasemd við að það getur ekki verið almenn aðgerð að útfæra slíka aðhaldsaðgerð með þeim hætti. Þar tel ég ákveðinn brest vera á milli þess sem þingið ætlast til hvað fjárlög varðar og hvað gerist síðan í ráðuneytunum. Næsti hluti af því ferli er eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Nú höfum við samþykkt þessi fjárlög og þurfum að geta spurt ráðherra í framhaldinu: Skila fjármunirnir sem þú fékkst okkur í áttina að þeim markmiðum sem sett voru samkvæmt stefnunni eða ekki? Vandamálið er að ráðherra getur ekki svarað því. Út af tveimur ástæðum. Aðallega út af því að mælikvarðarnir eru tiltölulega ónákvæmir og misgóðir á milli málefnasviða og hins vegar af því að aðgerðirnar eru ekki kostnaðarmetnar. Þá er ekki hægt að segja: 100 milljónir dugðu akkúrat fyrir þessu og var alveg fullkomin kostnaðaráætlun. Við komumst meira að segja að því að við gátum bætt um betur og gerðum þetta fyrir 95 milljónir, við spöruðum. Hver veit hvort það var rétt eða ekki af því að kostnaðarmatið lá ekki fyrir fyrir fram? Það var hægt að skálda það eftir á. Það er eitthvað sem við megum ekki láta ganga yfir okkur hér því að nákvæmlega það er að afsala sér fjárveitingavaldinu.

Forseti. Mig langar til að beina athyglinni að því sem hv. þingmaður hóf umræðu sína á og það er neyðarlánið til Íslandspósts, eða eins og hann fór vel yfir er réttara að tala þar um tapað fé ríkissjóðs eða ríkisstyrk í ljósi þess hver svörin voru um aðstæður og framtíðarhorfur. Þar sem hv. þingmaður situr í fjárlaganefnd og er einnig áheyrnarfulltrúi í umhverfis- og samgöngunefnd langar mig að fá skoðun hans á því hvort og hvernig við getum stoppað þessa þróun, að hér sé um að ræða eitthvert ferli sem er háð skoðunum misviturra stjórnmálamanna. Mig langar til að vitna í frétt þar sem fyrrverandi þingmaður, Lilja Mósesdóttir, segir, með leyfi forseta: „Á þeim tíma“ - hún á við árin 2010–2011 - „var Steingrímur J. Sigfússon fjármála- og efnahagsráðherra og Lilja Rafney Magnúsdóttir stjórnarmaður í Íslandspósti og nefndarmaður í samgöngunefnd. Ég hvatti þau til að grípa í taumana áður en í óefni væri komið. Steingrímur og Lilja virtust ekki átta sig á alvarleika málsins og ekkert gerðist. Nú er Íslandspóstur kominn í þrot og reikningurinn sendur á skattgreiðendur.“ Hvað getur hv. þingmaður sagt 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða tímamörkin.

Virðulegi forseti. Þetta er risastór spurning um mjög erfitt málefni. Það er vissulega ákveðin þróun í póstþjónustu sem við stöndum frammi fyrir og hvaða fyrirtæki sem er myndi standa frammi fyrir vandræðum í þeirri stöðu. Við fengum t.d. að vita það í nefndinni að núverandi fyrirkomulag á því hvernig stjórn er sett yfir þetta fyrirtæki mun aldrei skila þeirri niðurstöðu eða leiða til einhvers konar faglegrar meðferðar á slíku fyrirtæki eins og það er. Það fannst mér mjög undarlegt því að það er ákveðinn áfellisdómur á stjórnina sem slíka og fyrirkomulagið, hvernig þetta virkar yfirleitt, ekki bara hjá Íslandspósti heldur öllum öðrum opinberum fyrirtækjum.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir og biðst eiginlega forláts á að vera að koma með svona stórt mál þar sem er aðeins mínúta til svara. En kannski er niðurstaðan sú að við þurfum að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar. Það er alveg ljóst að fjármálaráðuneytið hefur á þessum árum ekki staðið sig sem eigandi, sem gæslumaður þessa verkefnis, sem gæslumaður almannafjár. Það er ljóst að samgönguráðuneytið, þar áður innanríkisráðuneytið, hefur heldur ekki staðið sig í því máli að skapa Íslandspósti rétt rekstrarumhverfi. Þarna undir liggja tvær fastanefndir þingsins. Við erum líka að tala um, eins og hv. þingmaður kemur inn á, stjórn þessa fyrirtækis, stjórnendur sem ekkert hafa gert, eftir því sem maður kemst næst, í því að taka alvarlega þær vísbendingar sem þó hafa fengist og gera af alvöru einhverjar aðhaldskröfur í rekstrinum. Maður veltir fyrir sér: Er ástæðan sem við stöndum frammi fyrir hér sú að það er alltaf hægt að fara í vasa 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé hárrétt hjá hv. þingmanni, það er alla vega mín tilfinning vegna þess skorts á svörum sem maður fékk. Við viss svör vantaði ákveðnar útskýringar sem var beðið um. Maður fær það á tilfinninguna, einmitt vegna frumvarpsins sem liggur fyrir umhverfis- og samgöngunefnd um afnám einkaréttarins o.s.frv., að það sé í gangi ákveðin stöðutaka gagnvart ákvæðum í því frumvarpi um hvað ríkið kemur til með að þurfa að greiða fyrir alþjónustuna þegar upp er staðið. Það sé verið að búa sér til meira olnbogarými sem fyrst, ekki miðað við það hversu mikill kostnaður er í rauninni af alþjónustunni miðað við einkaréttinn eins og hann er núna, heldur sé þetta bara til þess að vera með meira á milli handanna þegar ríkið þarf síðan samkvæmt nýju lögunum að standa undir kostnaðinum af þjónustunni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Eins og þingmaður sem hér var áður í andsvari er ég á þeim slóðum að ræða um Íslandspóst. Ég ætla að vekja athygli á því að í nefndarálitinu sem meiri hlutinn leggur fram eru láninu og framgangi þessarar fjármögnunar sett mjög ströng skilyrði. Ég er ekki sammála því sem hv. þingmaður lét liggja að í sínum orðum, að þetta væri nálgast með kæruleysislegum hætti. Þess vegna er spurning mín til þingmannsins: Telur hann ekki skýr skilyrði fyrir framgangi málsins sem eru talin upp í nefndarálitinu í þremur liðum? Meiri hluti fjárlaganefndar ræðir líka endursköpun fyrirtækisins, ræðir um að draga það út af samkeppnismarkaði, straumlínulaga fyrirtækið. Ég vil einnig minna hv. þingmann á að póstur er einn af grunnþáttum samfélags okkar og á ríkinu gildir ákveðin skylda í þeim efnum. 
            

Virðulegi forseti. Nei, ég tók það sérstaklega fram að ég tel ekki að þau skilyrði sem eru sett upp þarna séu einhver skilyrði umfram það sem nauðsynlega þyrfti hvort eð er að grípa til, til þess einfaldlega að stunda ábyrga stjórn á fyrirtækinu. Án aðkomu fjárlaganefndar myndi þetta hvort sem er vera gert. Það er það sem ég á við með að í rauninni séu ekki sett nein skilyrði fyrir aukaaðkomu ríkisins upp á 1,5 milljarða. Póstþjónustan er vissulega gríðarlega mikilvæg þjónusta sem hefur verið að þróast, af því að fleiri möguleikar hafa bæst við til að koma skilaboðum á milli fólks, en segja má að hún að sé fyrsti vísirinn að internetinu þar sem hægt er að senda skilaboð á milli manna. Síðan hefur komið tækni sem gerir það miklu skilvirkara, hraðvirkara og hægt að senda miklu meira magn á miklu styttri tíma. Það eru kannski vandamál með pakkasendingarnar en bréfasendingar eru að deyja drottni sínum af því að það er annað sem tekur við.

Frú forseti. Meiri hluti fjárlaganefndar beinir því til stjórnar og eigenda að marka fyrirtækinu skýra stefnu og endurmeta mögulega stöðu þess á póstmarkaði. Við erum að segja: Við viljum hafa rekstrarhæft fyrirtæki hér eftir að þið hafið lokið ykkar yfirferð um það. Það er forsendan fyrir því að við munum samþykkja að þetta lán verði veitt til fyrirtækisins. Ég vil líka minna á að það kemur fram í þriðja punkti okkar í þeim álitaefnum sem við leggjum fram að skilgreina þarf umfang alþjónustu innan ramma Evrópuregluverksins og það er það sem ég vísaði til í fyrra andsvari mínu til hv. þingmanns. Ríkið hefur ákveðnar skyldur en ég heyrði ekkert um hugmyndir hv. þingmanns um hvernig ætti að mæta rekstrarvanda Íslandspósts. Ég myndi biðja hann að fara yfir það í seinna andsvari.

Virðulegur forseti. Ég er í eftirlitshlutverki. Vinna mín felst í raun í því að sinna eftirliti og gagnrýna. En ég er ekki með heilt ráðuneyti á bak við mig af ýmsum sérfræðingum sem geta sett fram alla mögulega kosti málsins sem ég get tekið tillit til.

Þú hefur skoðanir.

Þetta eru þeir kostir sem eru lagðir fram, 

Hvaða skilyrði eru það?

Það er ykkar að komast að því.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni ræðuna. Það er eiginlega komið fram sem ég ætlaði að koma að hér, virðulegur forseti, er snýr að Íslandspósti. Hv. þm. og varaformaður hv. fjárlaganefndar, Haraldur Benediktsson, dró það allt mjög skýrt fram. En ég vil hins vegar koma inn á margt sem snýr að forminu og hv. þingmaður fór yfir, eins og hann gerði í 2. umr. er varðar verklag og framsetningu. Ég ætla ekki endurtaka það sem hv. þingmaður fór ágætlega yfir í ræðunni, en ég ætla bara að segja það að ég get ekki annað en tekið undir flest það sem hv. þingmaður kom að í sinni ræðu, hvað varðar framsetningu og upplýsingar sem við erum að vinna úr og þetta innleiðingarferli, sem ég ætla að halda áfram með í seinna andsvari. Tíminn líður svo hratt.

Virðulegi forseti. Það eru tvímælalaust jákvæð teikn á lofti, það eru allir jákvæðir gagnvart því að gera betur. Það er gott og ég býst að sjálfsögðu við því að við gerum betur í framtíðinni, það virkar alltaf þannig, við stefnum alltaf að því að gera betur. Spurningin er kannski: Hvernig getum við komist þeim mun fyrr á áfangastað? Það er eitthvað sem ég held að við ættum að vinna betur að. Á undanförnum tveimur árum hefur ekki verið unnið mjög markvisst að því milli ráðuneytis og fjárlaganefndar að slípa kannski aðeins til hvernig framsetningu þingið vill á fjárlögum, í kynningum ráðuneyta um fjárlögin og á fjárlagafrumvarpinu og fjármálaáætluninni sjálfri. Það er eitthvað sem ég held að vanti. Og ég veit að það er slík vinna í gangi í ráðuneytunum og ég veit að þau eru áhugasöm um þá samvinnu, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og þakka jafnframt hv. þm. Ólafi Þór Gunnarssyni fyrir að upplýsa mig um að við erum á gervihnattaöld. Það getur kannski leyst sitthvað í okkar vinnu og í þessu innleiðingarferli af því að nú erum við farin að vinna með lögin lengra og lengra í ferlinu. Ég vil bara hvetja hv. þingmann áfram með athugasemdir sem snúa að verklagi að formi, af því að ég lít þannig á að við í hv. fjárlaganefnd séum á sama báti þar.

Virðulegur forseti. Já, ég held að ég geti ekki komist hjá því. Ég er svona ákveðinn kerfakarl, ég sé alltaf fyrir mér hvernig kerfi virka og eftir því sem maður fer oftar í gegnum kerfi þá sér maður ýmsa hnökra sem maður rekst á og bendir á eða spyr um: Væri ekki eðlilegra að gera þetta á einn eða annan hátt öðruvísi? Þarna er greinileg hraðahindrun, eða eitthvað því um líkt. Það hafa svo sem ekki verið nema jákvæð viðhorf gagnvart því, t.d. í ráðuneytunum. Ég er samt að vinna hérna núna þriðju fjárlögin síðan ég kom inn á þing og ég sé ekki rosalega mikinn mun, satt best að segja. Þegar skrifstofa opinberra fjármála kemur með kynningar sínar eru þau komin mjög langt áfram, en sú vinna virðist ekki vera komin langt inn í önnur ráðuneyti. Ég held því að stíga þurfi pínu á bensíngjöfina þar og ná þeirri góðu vinnu sem er þar í gangi inn í öll ráðuneytin 

Frú forseti. Það gleður mig kannski fátt meira en þegar einhverjir af hv. þingmönnum vitna í mín orð. Mikið væri ég feginn og þætti betra ef menn vitnuðu rétt til þeirra orða sem ég læt falla. Hv. þm. Björn Leví Gunnarsson vitnaði til mín og þeirra orða sem ég lét falla undir liðnum störf þingsins og fullyrti áðan í ræðu sinni að ég hefði haldið því fram að staða ríkissjóðs hefði aldrei verið betri. Þetta sagði ég ekki, hv. þingmaður. Hv. þingmaður sem gefur sig út fyrir að vera maður formfestu og gerir athugasemdir á athugasemdir ofan þegar einhverjum reglum er ekki fylgt hlýtur að vilja hafa rétt eftir þegar hann telur ástæðu til að vitna í aðra þingmenn. Það sem ég sagði er einfalt: Hrein erlend staða þjóðarbúsins hefur aldrei verið betri 

Virðulegur forseti. Ég biðst velvirðingar á ónákvæmninni enda hafði ég þetta bara eftir minni og þeirri tilfinningu og skilningi sem ég fékk á orðum hv. þingmanns undir liðnum störf þingsins. Ég ætlaði ekki að vera ónákvæmur hvað það varðar.

Þetta er meira en ónákvæmni.

Mér fannst það alla vega ekki. Mér fannst þessi almenni skilningur sem ég fékk á ræðu hv. þingmanns vera sá að staðan hefði aldrei verið betri og það var sú almenna tilvitnun sem ég var að vísa til og vildi þá að auki bæta því við að þá þyrfti að taka til ákveðinna hluta þegar um stöðuna í heild er að ræða.

Frú forseti. Ja, ónákvæmni? Þegar ekki er haft rétt eftir mönnum - ef ég sem gamall blaðamaður hefði komist upp með að tala um það þegar ég vitna með röngum hætti í það sem sagt er 

Virðulegi forseti. Ég ætla rétt að vona að hv. þingmaður geti skilið það með mér svo að það séu fleiri tilvitnanir til en bara beinar tilvitnanir. Hv. þingmaður  Þannig gengur samtal fyrir sig. Það er ekkert rosalega flókið. Ég sagði ekki að um beina tilvitnun hefði verið að ræða. Ég biðst afsökunar á að hafa ekki verið nákvæmari gagnvart því en ég held að almennt séð þurfi þess ekki. Þegar maður tekur fram að um beina tilvitnun sé að ræða kemur það, held ég, skýrar fram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir framsögu hans. Ég ætla að víkja að nokkrum atriðum nú við 3. umr. Miðflokkurinn lýsir vonbrigðum með það að meiri hlutinn skuli ekki við 3. umr. hafa dregið úr stefnu sinni að bæta í ríkisbáknið. Miðflokkurinn er þeirrar skoðunar að við hefðum átt að forgangsraða ríkisútgjöldum með öðrum hætti og búa í haginn fyrir komandi kjarasamninga. Tel ég vera afar ólíklegt að samið verði um 3,6% launahækkun í 3,6% verðbólgu. Það er mikilvægt að taka fyrstu skrefin í því að afnema krónu á móti krónu skerðingu. Það kemur fólki í lægstu hópunum best. Sem dæmi veltir maður fyrir sér hvað réttlætir það t.d. að dráttarvextir, sem öryrki fær greidda vegna máls sem hann vinnur fyrir dómstólum, skuli skerða örorkubætur viðkomandi, og það sama á einnig við um miskabætur. Þessu kerfi verður að breyta og það verður að gerast strax. Breytingar hvað þetta varðar þurfa ekki endilega að vera spyrtar saman við breytingar á kerfinu í heild sinni sem eru fyrirhugaðar. Þetta væri hægt að gera strax. Rætt hefur verið um að kaupmáttur hafi aukist mikið síðustu ár og á þetta hefur m.a. fjármála- og efnahagsráðherra lagt áherslu í sínum málflutningi. Almennt síðastliðin fimm ár hefur kaupmáttur vænkast um 30%, en hjá lífeyrisþegum aðeins um 6%. Samkvæmt kaupmáttarreiknivél VR er hækkunin til lífeyrisþega á bilinu 4–8%. Ég ætla að víkja næst að láni til Íslandspósts. Meiri hluti fjárlaganefndar leggur til að lána Íslandspósti 1,5 milljarða kr. og er breytingartillaga við frumvarpið þess efnis lögð fram við 3. umr. Hér er um háa upphæð að ræða og ef hún er sett í samhengi sjáum við að hún er hærri en nemur skerðingunni til öryrkja á næsta ári eins og ríkisstjórnin leggur til í frumvarpinu. Mál þetta var töluvert rætt innan nefndarinnar og komu bæði fulltrúar fjármála- og efnahagsráðuneytisins og fyrirtækisins fyrir nefndina. Ég tek alveg heils hugar undir það að póstþjónusta í landinu verður að ganga hnökralaust fyrir sig. En vandinn í rekstri fyrirtækisins er alvarlegur og verður að teljast ámælisvert hversu seint hann er kynntur fjárlaganefnd. Nauðsynlegt hefði verið að nefndin kallaði eftir greiningarvinnu á rekstri fyrirtækisins frá þar til bærum aðilum, eins og Ríkisendurskoðun, áður en ákvörðun um að veita fyrirtækinu lánið er tekin. Skuldir fyrirtækisins hafa aukist jafnt og þétt frá því að það var gert að opinberu hlutafélagi. Óháð úttekt á taprekstrinum hefði átt að fara fram og ábyrgð stjórnar fyrirtækisins auk þess sérstaklega skoðuð. Rekstur þessa mikilvæga fyrirtækis er kominn í þrot og verið er að senda reikninginn á skattgreiðendur, eins og svo oft áður. Á fyrri stigum hefði átt að grípa til aðgerða, þessi vandi er ekki til kominn á einni nóttu. Forstjóri fyrirtækisins hefur sagt að bréfsendingum hafi fækkað langt umfram það sem reiknað var með og þar með drógust tekjurnar saman sem því nam. Tekjurnar áttu m.a. að standa undir kostnaði við póstþjónustu. Setja verður spurningarmerki við hvernig áætlanagerð innan fyrirtækisins er háttað þegar svona mikil fjárfrávik verða í tekjuáætlun. Í bréfi stjórnar Íslandspósts til nefndarinnar, þann 2. desember sl., segir að forsenda þess að Íslandspóstur geti greitt umbeðið lán velti einkum á því hvort og hvernig stjórnvöld hyggjast fjármagna alþjónustuskyldu, sem lög gera ráð fyrir. Í fyrirliggjandi frumvarpi til nýrra póstlaga er gert ráð fyrir afnámi einkaréttar ríkisins á dreifingu bréfa, en honum hefur verið ætlað að standa undir alþjónustubyrði vegna þjónustu sem ekki eru markaðslegar forsendur fyrir að veita, þó svo að sú hafi ekki verið raunin undanfarin ár. Jafnhliða ákvörðun um afnám einkaréttar er sérstaklega brýnt að svara því hvernig leysa eigi ófjármagnaða alþjónustubyrði sem fylgir rekstrarleyfi Íslandspósts. Málið er því þannig vaxið að Íslandspóstur getur ekki greitt lánið til baka nema með því að sækja fé í alþjónustusjóðinn, sem er tómur. Engar fjárheimildir eru ætlaðar í sjóðinn í frumvarpinu. Ef svo færi að Íslandspóstur fengið fé úr alþjónustusjóðnum þá þarf að fjármagna hann. Ekki gæti sú fjármögnun farið fram í gegnum varasjóðina á næsta ári þar sem hér er ekki um ófyrirséð mál að ræða. Þannig að umgjörðin í kringum þetta mál er öll í ólestri og engan veginn í samræmi við góða stjórnsýsluhætti. Miðflokkurinn styður ekki þessa lánveitingu á meðan óháð úttekt á starfsemi fyrirtækisins hefur ekki farið fram. Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja næst aðeins að hinni skörpu gengislækkun sem hefur átt sér stað núna á skömmum tíma og á þeim tíma sem fjárlagavinnan hefur staðið yfir. Það hafa sem sagt töluverðar breytingar orðið á gengi krónunnar á síðustu vikum og það hefur haft, eins og áður segir, áhrif á fjárlagavinnuna milli umræðna. Ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að útgjöldum tengdum gengisbreytingu verði m.a. mætt með sölu á losunarheimildum koltvísýrings. Nánar verður vikið að því á eftir. Peningastefnunefnd Seðlabankans gaf það út nýverið að ein ástæðan fyrir skarpri veikingu krónunnar undanfarið hafi verið óvissa um fjármögnun flugfélagsins WOW. Ég tel nauðsynlegt að staldra aðeins við þetta vegna þess að þetta hefur náttúrlega skipt heimilin í landinu verulega miklu máli. Og það er nú þannig að þegar þetta flugfélag kom inn á millilandamarkaðinn árið 2011 var það að sjálfsögðu mikilvægt fyrir hagkerfið. Fjöldi ferðamanna hefur aukist verulega og þeir sem koma til landsins koma aðallega með vélum frá Icelandair og WOW. Umfjöllun fjölmiðla um flugfélagið WOW var lengi vel jákvæð og fyrirtækið í miklum vexti. Það varð síðan mikill viðsnúningur á árinu 2017 og engar fjárhagsupplýsingar eru birtar fyrr en um miðjan júlí 2018, en þá birtir félagið ársreikning sinn mjög seint. Í ágústmánuði komu síðan fréttir af taprekstri og að félagið væri að fara í skuldabréfaútboð, eins og hefur komið fram og við þekkjum. Í tengslum við skuldabréfaútboðið kemur fram að eiginfjárhlutfall flugfélagsins hefði verið komið niður í 4,5% í júní 2018. Skuldabréfaútboðið dugði síðan ekki til. Ljóst var að félagið var komið upp við vegg og átti ekki laust fé til að standa við skuldbindingar sínar. Ég tel rétt að fara aðeins nánar í þetta vegna þess að það hefur skipt verulegu máli sem gerðist í framhaldi þessa hvað varðar stöðu krónunnar. Samgöngustofa á að framkvæma reglulega mat á fjárhagsstöðu flugrekenda og flugrekstur er, eins og við þekkjum, kerfislega mikilvægur í okkar hagkerfi og fjárhagslegir burðir íslensku millilandaflugfélaganna skipta þjóðarbúið miklu máli, varða efnahagslegan stöðugleika og svo að sjálfsögðu flugöryggi. Ferðaþjónustan er okkar stærsta atvinnugrein og stendur hún undir 42% af útflutningsverðmætum þjóðarinnar. Ferðaþjónustan á því allt undir góðum og öruggum flugsamgöngum. Því verður að segjast eins og er að það er með ólíkindum að svo kerfislega mikilvægur rekstur geti farið með eiginfjárhlutfallið niður í 4,5% um hábjargræðistímann og orðið valdur að snarpri gengislækkun krónunnar sem síðan skilar sér hratt í aukinni verðbólgu, hækkun vísitölu og hækkun lána landsmanna. Samgöngustofa á, eins og ég sagði, að framkvæma reglulega mat á fjárhagsstöðu flugrekanda. Það er því réttmætt og eðlilegt að velta því fyrir sér hvort eftirlit Samgöngustofu með fjárhagsstöðu félagsins hafi yfir höfuð verið nægilegt og hvort stjórnvöld beri þá ekki að hluta til ábyrgð á hinni snörpu gengislækkun. Samgöngustofa hefði átt að gera álagspróf á íslensku millilandaflugfélögunum með tilliti til fjárhagsstöðu og eiginfjárhlutfalls. Kerfislega mikilvægur rekstur eins og flugrekstur felur í sér áhættu fyrir innlend fjármálafyrirtæki í eigu ríkisins og fyrirtæki í ferðaþjónustu ef niðurstaðan verður sú að verulega dregur úr starfsemi þeirra. Það getur síðan aftur haft áhrif á arðgreiðslur ríkisbankanna til ríkisins og almennt á efnahagslífið ef dregur mikið úr komu ferðamanna til landsins. Í þessu sambandi má ekki gleyma því að bankarnir eru kerfislega mikilvægir eins og við þekkjum og til samanburðar höfum við í dag öflugt eftirlit með fjármálastarfsemi sem er í höndum Fjármálaeftirlitsins. Fylgst er náið með rekstri bankanna, sett eru skilyrði er varða útlánavöxt, söfnun innlána og þess háttar. Það sama verður að gilda um flugreksturinn. Hæstv. forseti. Ég ætla næst að víkja aðeins að sölunni á losunarheimildum á koltvísýringi sem meiri hlutinn leggur til og er á stefnuskrá ríkisstjórnarflokkanna. Í frumvarpinu kemur fram að meiri hluti nefndarinnar leggur til að selja losunarheimildir okkar á koltvísýringi fyrir allt að 4 milljarða kr. eða um 85% heimilda. Hér er um að ræða geymdar heimildir fyrir árin 2013–2018 í svokölluðu ETS-kerfi. Frá fjármála- og efnahagsráðuneyti hefur komið fram að hér sé ekki um að ræða varanlegar heimildir heldur hluta af þeim heimildum sem komið hafa í hlut Íslands, við hina árlegu skiptingu úthlutaðra heimilda á milli aðildarríkjanna, síðan Ísland gerðist virkur þátttakandi í ETS-kerfinu árið 2012 og fram til ársins 2018. Einnig kemur fram af hálfu ráðuneytisins að aðrar þjóðir innan EES hafa selt sínar heimildir á hverju ári hingað til en í tilviki EFTA-ríkjanna, Noregs, Liechtenstein og Íslands hafa ákveðin lagatæknileg atriði verið ófrágengin og komið í veg fyrir að þessi þrjú ríki gætu selt sinn skerf. Á meðan hafa þær heimildir sem þeim bar að selja verið geymdar. Sala heimildanna er engu að síður gagnrýnisverð í ljósi þess að hér er um verðmæti að ræða sem aukast ár frá ári og eru nú seld til að mæta útgjaldaaukningu meiri hlutans við 2. umr. fjárlaga. Verið er að selja kvóta sem þarf síðan ugglaust að kaupa aftur síðar og þá örugglega á hærra verði. Ef það er svona nauðsynlegt að selja kvótann af einhverjum óskilgreindum tæknilegum ástæðum þá er Miðflokkurinn þeirrar skoðunar að nota ætti andvirðið til að standa undir kvótakaupum síðar, stofna jafnvel loftslagskvótasjóð. Hvað ef ríkissjóður verður ekki aflögufær þegar kemur að því að kaupa meiri kvóta? Þá þarf væntanlega að leggja á nýja skatta til að standa undir kvótakaupunum, og eins og venjulega þá kemur almenningur til með að borga brúsann. Eins og málum er háttað í dag skattalega hvað þennan málaflokk varðar erum við að vinna í loftslagsmálum með mjög takmörkuðum hætti í raun aðeins á 5% af menguninni, með skattlagningu á bensín og dísilolíu. Miðflokkurinn hefur gagnrýnt stefnuleysi í þessari skattlagningu, eins og kemur fram í nefndaráliti við 2. umr. Það má því spyrja hvort það sé stefna ríkisstjórnarinnar að auka enn frekar álögur á bensín og dísilolíu á næstu misserum til að standa undir kaupum á mengunarkvóta. Það mun síðan bitna sérstaklega illa á landsbyggðinni eins og skatturinn gerir almennt. Honum er ekki jafnað niður á landsmenn með sanngjörnum hætti. Þess vegna er svo mikil hækkun skattsins, sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir og boðað, óforsvaranleg. Heildstæð stefna verður að liggja fyrir um hvernig Ísland ætlar að nota kolefnisgjöld í baráttunni við loftslagsbreytingar án þess að þær bitni á landsbyggðinni eða samkeppnishæfni atvinnugreina og dragi þróttinn úr hagkerfinu. Hæstv. forseti. Ég ætla að víkja næst að breytingartillögu sem Miðflokkurinn flytur við 3. umr. og varðar séreignarsparnað og það mikilvæga úrræði sem hefur verið í gildi, að hægt sé að nota hann til að greiða inn á íbúðalán, en það eru áform ríkisstjórnarinnar að þetta mikilvæga úrræði falli niður um mitt næsta ár, eins og kemur fram í fjárlagafrumvarpinu. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt fyrir þá sem hafa tök á því að greiða niður skuldir og það er árangursrík leið til eignamyndunar og eiga stjórnvöld á hverjum tíma að leitast við að skapa aðstæður sem hvetja íbúðareigendur til að greiða niður skuldir eins og kostur er. Með því að greiða inn á íbúðalán með viðbótarlífeyrissparnaði nýtur viðkomandi skattafsláttar og mótframlags launagreiðanda auk þess sem innborgunin lækkar heildarvaxtagreiðslu og verðbætur. Hér hefur verið um mikilvægt úrræði að ræða sem felur í sér skattfrjálsa ráðstöfun séreignarsparnaðar til íbúðarkaupa og inn á höfuðstól húsnæðislána. Samkvæmt upplýsingum frá lífeyrissjóðum hefur þetta úrræði verið töluvert notað. Rúmlega 6.500 einstaklingar hafa sótt um úrræðið vegna kaupa á fyrstu íbúð. Í október sl. var greitt inn á lán hjá tæplega 3.000 einstaklingum og í sama mánuði bárust um 408 umsóknir, nýjar umsóknir, samkvæmt nýjustu upplýsingum frá ríkisskattstjóra. Hvað íbúðarkaup varðar hafa þeir sem nýtt hafa sér þetta úrræði getað fengið séreign útborgaða skattfrjálst upp í kaup á íbúð. Inn á höfuðstól húsnæðislána hefur verið heimilt að greiða allt að 4% framlag launþega og 2% framlag launagreiðanda, hámark 500.000 kr. á ári fyrir einstakling en 750.000 kr. á ári fyrir hjón, eða aðila sem uppfylla skilyrði til samsköttunar. Verð á fasteignum hér á landi hefur hækkað verulega á undanförnum árum, eins og við þekkjum. Framboð íbúða annar engan veginn eftirspurn. Það, eins og við þekkjum líka, skýrir þá miklu hækkun sem hefur átt sér stað á þessum markaði. Flestir undirliggjandi þættir vísa til þess að fasteignaverð, sem er núna í hæstum hæðum, lækki ekki í bráð svo neinu nemur. Þrátt fyrir þetta hefur ríkisstjórnin ákveðið að falla frá þessari heimild til nýtingar séreignarsparnaðar til íbúðarkaupa og niðurgreiðslu íbúðalána. Þetta kemur fram í frumvarpinu á blaðsíðu 114 og á að taka gildi um mitt ár 2019. Hér er um óskynsamlega ráðstöfun af hálfu ríkisstjórnarinnar að ræða. Draga mun auk þess úr uppsöfnun séreignarsparnaðar í stað þess að auka ætti heimildir hvað þetta sparnaðarform varðar. Starfshópur sem þáverandi forsætisráðherra skipaði í júní 2017 til að fara yfir hlutverk lífeyrissjóða í uppbyggingu atvinnulífsins lagði einmitt áherslu á að auka svigrúm til séreignar- og húsnæðissparnaðar. Hópurinn skilaði vandaðri skýrslu í byrjun þessa árs um málið. Þessi umræddi starfshópur leggur til, að því gefnu að lágmarksiðgjald í lífeyrissjóð verði hækkað úr 12% af launum í 15,5%, að stjórnvöld skoði í samráði við hagsmunaaðila að lögum verði breytt þannig að einstaklingar fái auknar heimildir til að ráðstafa viðbótarlífeyrissparnaði til húsnæðissparnaðar og jafnframt að sjóðfélagar geti ráðstafað 3,5% af 15,5% lágmarksiðgjaldi í séreign, eða til húsnæðissparnaðar að eigin vali. Auk þess að tryggður verði sveigjanleiki sjóðfélaga til að nýta séreignarsparnaðinn til að greiða inn á húsnæðislán og/eða við kaup á íbúð. Með útreikningum hefur verið sýnt fram á að einstaklingar sem leggja fyrir 15,5% af launum í lífeyrissjóð alla starfsævina munu safna upp tiltölulega góðum eftirlaunaréttindum. Með viðbótarlífeyrissparnaði geta eftirlaun jafnvel orðið meiri en atvinnutekjur. Starfshópur leggur því til að stjórnvöld skoði að auka heimildir til séreignarsparnaðar og nýta launatengdan lífeyrissparnað til húsnæðissparnaðar. Ekki verður séð annað en að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að fella niður almenna úrræðið um úttekt iðgjalda séreignarsparnaðar til kaupa á íbúð eða til að greiða niður húsnæðislán gangi þvert á tillögur starfshópsins og eru það mikil vonbrigði. Því leggur Miðflokkurinn til breytingartillögu við frumvarpið þess efnis að heimildarákvæðið til nýtingar séreignarsparnaðar til íbúðarkaupa og niðurgreiðslu íbúðalána verði framlengt um tvö ár þegar ákvæðið á að renna út um mitt næsta ár. En hér er um mikilvægt úrræði að ræða sem skiptir fjölmarga einstaklinga og fjölskyldur máli. Í lokin vil ég koma aðeins inn á kafla í nefndarálitinu sem hefur yfirskriftina: Að styðja góð mál. Miðflokkurinn studdi í atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins ýmsar af tillögum ríkisstjórnarinnar, enda er það stefna flokksins að styðja góð mál hvaðan sem þau koma. Stjórnarflokkarnir, Sjálfstæðisflokkur, Vinstrihreyfingin – grænt framboð og Framsóknarflokkur, greiddu atkvæði gegn öllum breytingartillögum Miðflokksins og stjórnarandstöðunnar. Í þessu sambandi má nefna dæmi. Krabbameinsfélagið sótti um fjárframlag til fjárlaganefndar upp á 70 millj. kr. til að styrkja reksturinn. Krabbameinsfélagið vinnur mjög mikilvægt starf í baráttunni við krabbamein, sem er sannarlega þakkarvert. Félagið stundar rannsóknir, fræðslu og forvarnir og veitir ekki síst þeim sem greinast með krabbamein og aðstandendum þeirra mikilvægan stuðning. Krabbameinsfélagið hefur til fjölda ára unnið afar mikilvægt starf í leit að brjóstakrabbameini meðal kvenna. Þjónusta félagsins er viðkvæm og það er mjög mikilvægt að tryggja til framtíðar samfellu hennar á hendi reyndra sérfræðinga. Miðflokkurinn flutti breytingartillögu við frumvarpið um sérstakt framlag til Krabbameinsfélagsins upp á 50 millj. kr. en tillagan var felld af ríkisstjórnarflokkunum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki og Vinstrihreyfingunni – grænu framboði. Hér er um mjög mikilvægt starf að ræða sem Krabbameinsfélagið sinnir og upphæðin er lág í samhengi fjárlaga. Alþingi nýtur ekki mikils trausts í störfum sínum meðal þjóðarinnar. Það er miður og er það fyrst og fremst stjórnmálamönnunum sjálfum að kenna. Flokkslína í atkvæðagreiðslum á Alþingi er gamaldags pólitík og ekki í anda nýrra og betri stjórnmála, sem þjóðin hefur kallað eftir. Að styðja góð mál hvaðan sem þau koma er mikilvæg leið til aukinnar virðingar gagnvart störfum Alþingis. Að lokum, hæstv. forseti, vil ég koma aðeins að landbúnaðinum. Sem fyrr blasir það við að ríkisstjórnarflokkarnir eru áhugalausir um landbúnaðinn og það eru mikil vonbrigði nú við 3. og síðustu umræðu frumvarpsins að meiri hlutinn skuli ekki leggja til auknar fjárheimildir til landbúnaðarins til að mæta þeim neikvæðum áhrifum sem tollasamningurinn við Evrópusambandið kemur til með að hafa á búvöruframleiðslu okkar. Landbúnaðarráðherra sagði í þinginu nú í haust að hann væri með í smíðum mótvægisaðgerðir til að mæta aukinni samkeppni erlendis frá. Engar fjárheimildir eru ætlaðar í umræddar mótvægisaðgerðir né heldur til að bæta stöðu sauðfjárbænda og sýnt þykir að ríkisstjórnarflokkarnir, Vinstri grænir, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur eru sem fyrr áhugalausir um hag landbúnaðarins og er það mikið áhyggjuefni.

Herra forseti. Ég ætla að láta hjá líða að ræða af einhverjum krafti ummæli hv. þingmanns um virðingu Alþingis og að ríkisstjórnarflokkarnir séu þar sérstakir gerendur í því að draga úr henni. Ég held að þar kunni ýmsir að þurfa að líta dálítið hraustlega í eigin barm, alla vega um þessar mundir. En þingmaðurinn ræddi lítillega eða töluvert um hvað ríkisstjórnarflokkarnir létu tækifærin fram hjá sér fara til þess að skera niður í ríkisútgjöldum og hagræða í ríkisrekstri o.s.frv., en í hinu orðinu ræðir svo Miðflokkurinn um að það verði að bæta í í velferðarmálum. Mestan part hefur Miðflokkurinn talað um að skera niður í ríkisútgjöldum en hefur hins vegar látið hjá líða, a.m.k. oftast, að segja hvar eigi að skera niður, hverjir eigi að fá þá jólakveðju frá Miðflokknum að störf þeirra, stofnanir þeirra, hagur þeirra sé ekki áhyggjuefni Miðflokksins. Hvaða skatta á að lækka og hvaða skatta á að hækka eða hvar á að ná í peningana til að hækka útgjöldin til velferðarmála sem flokkurinn er að tala um? Það er einhvern veginn allt á skjön í þessum málflutningi. Mér finnst að ef menn ætla að fara fram á þennan hátt - og það er allt í lagi að vera á móti í ríkisútgjöldum, ef menn hafa þá stjórnmálaskoðun er það allt í lagi - verði þeir að hafa kjark til að segja hvar á að skera niður.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma upp og leggja fyrir mig þessar fyrirspurnir. Ég vil hvetja hv. þingmann í fyrsta lagi til að kynna sér nefndarálit Miðflokksins við 2. umr. Þar er að finna nokkur svör við því sem hv. þingmaður spurði um. Miðflokkurinn hefur gagnrýnt hversu bætt er í ríkisbáknið í þessu fjárlagafrumvarpi og ég get nefnt dæmi í þeim efnum. Það að skipta velferðarráðuneytinu upp í tvö ráðuneyti á ný kostar rúmar 200 millj. kr. Það er verið að fjölga starfsmönnum, ráða nýjan ráðuneytisstjóra o.s.frv. Við sjáum ekki þörf fyrir þetta. Þarna er hægt að spara peninga. Hækkun til stjórnsýslu umhverfismála er 800 millj. kr. Við sjáum ekki þörf fyrir þá hækkun. Verið er að hækka til sendiráða um 500 millj. kr. Við sjáum ekki þörf fyrir það. Það er því víða hægt að spara í ríkisútgjöldum þegar kemur að því að bæta í ríkisbáknið. Það er fyrst og fremst það sem við höfum rætt um. Hægt er að nýta þá fjármuni t.d. til þess að bæta öryrkjum þá skerðingu sem ríkisstjórnin færir þeim núna í nýársgjöf.

Herra forseti. Já, einangrunarstefna, afneitun á því að loftslagsmálin séu raunverulegt vandamál og að þurfi að huga að umhverfismálum, það er líka sjónarmið. Það er ágætt að það sé alla vega komið upp á yfirborðið. Mig langar aðeins að spyrja þingmanninn í seinna andsvari mínu út í þetta með séreignarsparnaðinn sem hann gerir að umtalsefni í nefndaráliti sínu. Mér finnst ekki koma neins staðar fram í nefndarálitinu, og ég held að ég fari rétt með að það hafi heldur ekki komið fram í nefndarálitinu við 2. umr., hvernig þingmaðurinn ætlar að mæta tekjutapi sveitarfélaganna sem þau munu óhjákvæmilega verða fyrir ef tillögur þeirra um séreignarsparnaðinn ná fram. Vill Miðflokkurinn 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég vil byrja á því að bæta aðeins við varðandi kolefnismálin. Miðflokkurinn gerir sér algerlega grein fyrir þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir í þeim efnum. Hins vegar verður þessi skattlagning að vera þannig að hún mismuni ekki landsmönnum og það vantar heildstæða stefnu um það hvernig Ísland ætlar að nota kolefnisgjöld í baráttunni við loftslagsbreytingar án þess að það bitni á landsbyggðinni eða samkeppnishæfni atvinnugreina og dragi þróttinn úr hagkerfinu, svo að það liggi alveg fyrir. Hv. þingmaður spyr síðan hvernig eigi að bæta sveitarfélögunum upp þann tekjumissi sem þau verða fyrir ef ákvæði um séreignarsparnaðinn verður framlengt. Ég get svarað því til að í umræðunni um veiðigjöldin lagði ég til að sveitarfélögin fengju hlutdeild í veiðigjaldinu og þar er kominn tekjustofn sem hægt væri að nota til mæta þeirri skerðingu. 

Herra forseti. Ég ætla aðeins að fá að eiga orðastað við hv. þm. Birgi Þórarinsson um nefndarálitið og það sem segir um séreignarsparnað og húsnæðismál. Nú kann að vera að ég misskilji þann texta sem hér er og ræðu hv. þingmanns áðan en ég fæ ekki betur séð en að hv. þingmaður standi í þeirri trú að ríkisstjórnin sé núna að ákveða að leggja niður þá möguleika eða réttara sagt að leyfa ekki lengur fólki sem er að ráðast í sín fyrstu íbúðarkaup að nýta séreignarsparnaðinn í það. Það er rangt. Ef hv. þingmaður er þeirrar skoðunar er ágætt að fram komi að það er rangt. Það úrræði að einstaklingar sem eru að ráðast í sín fyrstu íbúðarkaup geti nýtt sér séreignarsparnaðinn í tíu ár er varanlegt. Það fellur ekki úr gildi um mitt næsta ár, nema síður sé. Þetta er varanlegt ákvæði sem gildir þangað til hv. alþingismenn taka ákvörðun um annað. Ég vildi koma því á framfæri. Hv. þingmaður getur kannski upplýst mig hvort hann standi í þeirri trú að verið sé að afnema þetta úrræði til þeirra sem eru að ráðast í sín fyrstu íbúðarkaup. Þá er ágætt að vita það, en það er kannski líka ágætt að leiðrétta 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Þetta er mikill misskilningur hjá honum og ég hvet hann til að lesa nefndarálitið.

Búinn að því.

Það er hvergi minnst á fyrstu íbúðarkaup. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það ákvæði er áfram inni og það segir líka í fjárlagafrumvarpinu á bls. 114, þannig að þetta er misskilningur hjá hv. þingmanni. Þessi tillaga gengur út á að framlengja ákvæðið til íbúðarkaupa, það stendur ekki fyrstu íbúðarkaupa, og niðurgreiðslu íbúðarlána þannig að tillagan er alveg rétt og rökrétt og leiðréttist hér með. Ef hv. þingmaður telur að um einhvern misskilning sé að ræða af minni hálfu er það ekki.

Herra forseti. Mikið er gott að það skuli vera komið á hreint að hv. þingmaður er með þetta alveg á hreinu. Það mátti hins vegar og má skilja það svo af bæði nefndaráliti og ræðu hans að hann standi í þeirri trú, eins og ég talaði um áðan. Ég er feginn að misskilningurinn er minn. Það skiptir auðvitað máli vegna þess að hér er um að ræða gríðarlega mikilvægt úrræði. Ég er sammála því mati hv. þingmanns sem kemur fram í nefndarálitinu að við eigum að taka það til umræðu að auka frekar möguleika einstaklinga til að nýta séreignarsparnaðinn, ég tala nú ekki um þann viðbótarséreignarsparnað eða séreign sem myndast við hækkun á iðgjaldi upp í 15,5%. En það verður hins vegar að vera hluti af þeirri umræðu sem við eigum eftir að taka þegar liggja fyrir heildstæðar tillögur um húsnæðisstuðning almennt, þannig að sú tillaga sem liggur fyrir frá hv. þingmanni og Miðflokknum um frekari stuðning 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Ég mótmæli því jafnframt að þessi tillaga Miðflokksins sé ótímabær. Þetta er úrræði sem hefur verið í gildi og hefur gefið mjög góða raun. Ég rakti það í ræðu áðan og það kemur fram í nefndarálitinu að fjölmargir einstaklingar nýta sér úrræðið. Ég skil ekki alveg þann málflutning að koma með það fram að nú sé þetta allt í einu ótímabært. Það er gott að hv. þingmaður kom inn á að hann sé sammála því að mikilvægt sé að auka svigrúm til að nýta sér þetta séreignarúrræði. Það er einmitt það sem starfshópurinn leggur til sem ég nefndi hér, sem forsætisráðherra skipaði árið 2017. Þess vegna kemur mér verulega á óvart að tillaga ríkisstjórnarflokkanna um að falla frá þessu úrræði 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Þórarinssyni ræðuna. Margt ágætt í ræðu hv. þingmanns. En ég get ekki setið undir þeim orðum að núverandi hæstv. ríkisstjórn sé áhugalaus um landbúnað og þeir flokkar sem að hæstv. ríkisstjórn standa. Til að leiðrétta þau orð ætla ég að vísa í nefndarálit meiri hluta við 2. umr. sem lýtur að málefnasviði 12, Landbúnaði, þar sem kemur fram að stór hluti eða yfirgnæfandi hluti fjárhagsrammans er bundinn í samningum ríkisvalds og bænda og það eru verulegar fjárhæðir. Þar segir, með leyfi forseta: „Á undanförnum árum hafa orðið miklar breytingar á rekstrarumhverfi landbúnaðar. Veruleg lækkun tollverndar, hækkaður launakostnaður við úrvinnslu afurða og stóraukinn innflutningur í beinni samkeppni við innlenda framleiðslu hefur skert kjör bænda. Minni markaðshlutdeild og lágt afurðaverð auk verðlækkunar á útfluttum landbúnaðarafurðum rýrir mjög framleiðsluvilja landbúnaðarins. Auknar innflutningsheimildir, og sérstaklega með innflutningi á hráu kjöti, gera samkeppnisstöðu landbúnaðarins enn erfiðari. Mikilvægt er að hafa þessa stöðu í huga við undirbúning fjármálaáætlunar og endurskoðun búvörusamninga á næsta ári. […] Meiri hlutinn leggur til að við undirbúning fjármálaáætlunar og næstu fjárlagagerðar verði hugað að sókn til aukinnar verðmætasköpunar í matvælaframleiðslu, m.a. með markvissu samstarfi þeirra stofnana ríkisins sem starfa á sviði landbúnaðar, matvælarannsókna og þróunar.“ Hérna birtist skýr áhugi hæstv. ríkisstjórnar á málefnum landbúnaðar og ég ætla að minna hv. þingmann jafnframt á það að fyrir ári síðan mættum við vanda sauðfjárbænda. Þetta er ekki úrlausnarefni sem er leyst á einni nóttu, en við erum mjög vel meðvituð, ríkisstjórnarflokkarnir, um málefni bænda.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni, formanni fjárlaganefndar, andsvarið. Ég fagna að sjálfsögðu því sem hv. þingmaður sagði, að stjórnvöld væru mjög meðvituð um stöðu landbúnaðarins. Það er mikið fagnaðarefni. En það er nú einu sinni þannig að orðum verða að fylgja athafnir. Það er bara þannig. Ef við skoðum sérstaklega þennan tollasamning við Evrópusambandið þá kemur hann til með að hafa veruleg áhrif á innlenda búvöruframleiðslu. Hæstv. landbúnaðarráðherra sagði í ræðustól að hann væri að vinna að mótvægisaðgerðum til að mæta þeim vanda sem innlend búvöruframleiðsla kemur til með að standa frammi fyrir, og stendur frammi fyrir, vegna þessa samnings. Það hefði verið fullkomlega eðlilegt að núna hefðu fylgt einhverjar fjárheimildir til að bregðast við þessum vanda og setja í mótvægisaðgerðir. Það hefur enginn fengið að sjá þær mótvægisaðgerðir sem hæstv. landbúnaðarráðherra hefur boðað. Það er orðið tímabært að þær fari að líta dagsins ljós. En að sjálfsögðu vona ég að ríkisstjórnarflokkarnir komi þá með mikla og stóra sókn til handa landbúnaðinum í næstu fjármálaáætlun. En staðan er ósköp einföld. Það er ekki að sjá neinar greiðslur til að mæta vandanum. Það er ekki að sjá neinar fjárheimildir fyrir sauðfjárbændur sem enn búa við vanda. En ég vil þó þakka það að komið var aðeins til móts við loðdýrabændur. En í mínum huga er alveg ljóst að orðum verða að fylgja athafnir.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ég þakka hv. þingmanni jafnframt að draga það fram að meiri hlutinn er að leggja til stuðning við loðdýrabændur, eins og við gerðum fyrir ári síðan í stuðningi við sauðfjárbændur. Ég ítreka það að við endurskoðun búvörusamninga og ríkisfjármálaáætlunar, og hv. þingmaður kom hér inn á boðaðar mótvægisaðgerðir hæstv. ráðherra, þá tökum við á þessum málum. Ég held að við séum sammála þar, ég og hv. þingmaður. En svo ætla ég bara að ljúka þessu á jákvæðum nótum og þakka hv. þingmanni störf í hv. fjárlaganefnd.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni, formanni fjárlaganefndar, fyrir innlegg hans og gott að heyra að honum er umhugað um landbúnaðinn. Ég vænti þess að við sjáum það þá með afgerandi hætti núna í þeirri vinnu sem fram undan er á næsta ári og mikilvægt er að þetta sé ríkjandi skoðun innan ríkisstjórnarflokkanna. Mér finnst nefnilega hafa farið frekar lítið fyrir því, en brýnt er að taka á þessum málum. Landbúnaðurinn er okkur afar mikilvægur, eins og við öll þekkjum, og íslensk matvælaframleiðsla. Og þegar við erum nýbúin að fagna 100 ára afmæli fullveldis er rétt að geta þess að öflugur landbúnaður, íslensk matvælaframleiðsla, er að sjálfsögðu undirstaða fullveldis. Að lokum vil ég taka undir góðar kveðjur til hv. formanns fjárlaganefndar, Willums Þórs Þórssonar, fyrir ánægjulegt samstarf í fjárlaganefnd.

Herra forseti. Fjárlög hverrar ríkisstjórnar bera merki þeirrar forgangsröðunar sem sú ríkisstjórn starfar út frá. Ef maður ætti að lesa í þá forgangsröðun eða hver metnaður ríkisstjórnarinnar sé í þessu efni þá ber hún þess merki að ríkisstjórnin líti svo á að koffort ríkisstjórnarinnar séu yfirfull, hér sé tækifæri til að eyða fé eins og enginn sé morgundagurinn, ef mætti orða það svo. Það er reyndar dálítið áhugavert að þegar maður sér Sjálfstæðisflokkinn í forystu fyrir ríkisfjármálunum þá fara orð og athafnir aldrei saman. Það er alltaf talað um ráðdeild. Það er alltaf talað um mikilvægi þess að vel sé haldið á ríkisfjármálunum, að gætt sé vandlega að því að fara vel með opinbert fé, því ekkert er jú auðveldara en að sólunda annarra manna fé. En á sama tíma er síðan allt sett á fullt í útgjaldaaukningunni. Raunar er það svo að fáir flokkar sjálfsagt hafa staðið fyrir meiri útgjaldaaukningu hjá ríkissjóði á undanförnum tveimur, þremur áratugum en einmitt Sjálfstæðisflokkurinn. 18 ára valdatíð flokksins fól í sér þriðjungs aukningu ríkisútgjalda á hvern mann á föstu verðlagi. Svo mikil var útgjaldaaukningin, svo mikil var veislan, að útgjöldin stóðu í stað á föstu verðlagi næstu sex ár þar á eftir hið minnsta, þar sem ekkert svigrúm var í ríkisfjármálum fyrir neinar viðbætur og raunar kom það í hlut annarra flokka að skera niður og draga úr þessum fordæmalausa útgjaldavexti eftir vakt Sjálfstæðisflokksins í fjármálaráðuneytinu. Og núna á að hefjast handa aftur. Við horfum upp á fjárlög og fjármálaáætlun ríkisstjórnar þar sem auka á útgjöld á föstu verðlagi um fjórðung að mér sýnist á gildistíma fjármálaáætlunar ríkisstjórnarinnar. Þetta er forkastanlega ábyrgðarlaus stefna í ríkisútgjöldum, verð ég að segja. Það kemur svo berlega í ljós að hér er mynduð ríkisstjórn um hina stórhættulegu málamiðlun að ráðast í útgjaldaaukningu á öllum meginsviðum ríkisfjármálanna en það eigi að lækka skatta á sama tíma. Það gefur augaleið að annar hvor þessara þátta mun brotna, það mun ekki verða innstæða, það mun ekki verða fjárhagslegur styrkleiki fyrir hendi hjá ríkissjóði til að takast á við svo yfirgengilega ábyrgðarlaust loforð. Það sem er ekki sagt í þessari stefnu er að það er augljóst að hér þarf að hækka skatta og það allverulega í kólnandi hagkerfi ef standa á við þau útgjaldaloforð sem hér hafa verið gefin. Það er svo sorglegt að horfa upp á þetta, eftir alla umræðuna í kjölfar hrunsins um mikilvægi aukinnar ábyrgðar ríkisfjármálanna í hagstjórn, bættrar umgjarðar í kringum ríkisfjármálin í lögum um opinber fjármál, sem reyndar á þeim tíma voru einmitt gagnrýnd fyrir það að þeim myndi aldrei takast að beisla ríkisfjármálin ef stjórnmálamenn ætluðu sér virkilega að sleppa þeim lausum. Þetta er það sem við sjáum gerast hér enn og aftur, að viðmiðunarreglur laga um opinber fjármál hafi ekkert að segja, jafnvel þó svo að fordæmalaus útgjaldaaukning sem raun ber vitni sé fram undan. Þau grípa hvergi í við þær kringumstæður. Það eru enn meiri vonbrigði að sjá að jafnvel á þeim eina stað þar sem þessi viðmið hefðu átt að standa sem einhver bremsa, þ.e. að afkomumarkmið ríkisstjórnarinnar sjálfrar í fjármálastefnu verði ekki lægra en 1% af vergri landsframleiðslu, þá brýtur ríkisstjórnin það sjálf þegar á reynir og skilar núna fjárlögum sem fara undir þetta afkomuviðmið. Slík er útgjaldagleðin í þessu öllu saman. Það er eðli ríkisfjármála að það verður alltaf að forgangsraða. Það er ekki hægt að gera allt fyrir alla. Viðfangsefni stjórnmálanna á hverjum tíma er: Hvernig stöndum við rétt að forgangsröðun þegar við mætum brýnustu þörfum samfélagsins, brýnustu verkefnunum hverju sinni? Við reynum ekki að lofa öllu fyrir alla sem við vitum á endanum að við munum aldrei geta staðið við. Á sama tíma og þessi mikla útgjaldagleði er í gangi sjáum við að raunhagkerfið er að kólna nokkuð hratt og þó að ekki sé ástæða til að fara á taugum yfir þeirri þróun, þó að ekki sé ástæða til að ætla að einhver djúp efnahagsniðursveifla sé fram undan, þá gefur augaleið að tekjustofnar ríkissjóðs munu ekki verða jafn sterkir á komandi misserum og verið hefur. Það fylgir því þegar við erum í hápunkti hagsveiflunnar að allt kemur í sama punkt; tekjur einstaklinga eru í hápunkti, neysla einstaklinga er í hápunkti, afkoma fyrirtækja er í hápunkti, og allir helstu tekjustofnar ríkissjóðs skila þar af leiðandi hámarksafrakstri á þeim tímapunkti. Það stillir engin ábyrg ríkisstjórn útgjaldastig ríkisfjármálanna af við þennan hápunkt. Það getur enginn gert ráð fyrir því að þannig muni ríkisfjármálin skila af sér um ókomna tíð. Það er mætavel þekkt hver hagsveiflunæmni, getum við sagt, ríkisfjármálanna er. Hlutfall tekna ríkissjóðs af landsframleiðslu hefur tilhneigingu til að hækka talsvert í mesta hagvextinum en dragast síðan saman þegar um hægist. Það þarf ekkert djúpa niðursveiflu til að þessi sveifla eigi sér stað, þvert á móti. Við sjáum þess skýr merki núna. Fólk er tekið að halda aðeins meira að sér höndum en áður, hvort sem er í stórum fjárfestingarákvörðunum eins og húsnæðiskaupum eða bifreiðakaupum, eða bara í neyslunni sjálfri eins og tölur okkar um einkaneyslu sýna. Þetta skilar sér allt saman í minnkandi tekjum ríkissjóðs. Á sama tíma hafa verðbólguhorfur versnað sem þýðir að kostnaðarstig ríkissjóðs hefur aukist á sama tíma. Við sjáum að atvinnustigið er lítillega að versna og ákveðnar blikur þar á lofti. Allt skilar þetta sér í auknum útgjöldum ríkissjóðs. Staðreyndin er sú að ríkissjóður hefur ekkert svigrúm til að takast á við þessa kólnun á næsta ári. Það er ekki minnsta viðleitni, hvorki af hálfu ríkisstjórnar né meiri hluta fjárlaganefndar, að hafa eitthvert borð fyrir báru þegar kemur inn í tvísýnni tíma. Það finnst mér miður að horfa upp á af því að mér sýnist í raun að þegar öllu er á botninn hvolft hvað varðar lög um opinber fjármál, alla umræðuna um vandaðri vinnubrögð sem við höfum farið í gegnum þingið á undanförnum árum, þá stendur ekkert eftir annað en einfaldlega mjög falleg umgjörð utan um jafn óvönduð vinnubrögð og áður. Sömu hagstjórnarmistökin og áður hafa verið gerð, sama útgjaldagleðin í hápunkti hagsveiflunnar eins og áður hefur verið gagnrýnt. Á þessu er ekki að sjá neinn efnislegan eða raunverulegan mun þrátt fyrir alla þá vinnu sem lögð hefur verið í bætta umgjörð. Það má til sanns vegar færa að upplýsingagjöfin er kannski meiri og það er horft til fleiri þátta, en kjarni málsins er auðvitað sá að það sé meiri ábyrgð í hagstjórninni við stjórnun ríkisfjármála og þar verður ekki séð að neitt hafi breyst. Við höfum gert nákvæmlega sömu mistökin aftur um stóraukin útgjöld ríkissjóðs í hápunkti hagsveiflunnar og stefna þessarar ríkisstjórnar er að reyna að halda þeirri þróun áfram á komandi árum, stefna sem mun ekki geta gengið eftir án þess að hækka skatta umtalsvert. Það er líka áhugavert að horfa á sýn og stefnu þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að lykilmálaflokkum. Ef við byrjum á heilbrigðismálum er þar vissulega aukið í útgjöld, en á sama tíma hefur verið skorin upp herör gegn einkareknum hluta heilbrigðiskerfisins án þess að því fylgi nokkur sýn á það hvort það skili ríkissjóði einhverjum ábata í formi hagkvæmari kaupa á þjónustu. Þetta nær svo langt að við erum að senda töluverðan fjölda fólks úr landi í liðskiptaaðgerðir þrátt fyrir að við vitum að hver aðgerð þar kosti þrisvar sinnum meira en ef hún fengist framkvæmd hér hjá einkaaðilum sem eru boðnir og búnir til að gera þetta. Ég fæ ekki skilið hvernig svona forgangsröðun næst fram. Hér er um að ræða einhverjar pólitískar kreddur, en um leið að því er virðist vísvitandi sóun á opinberu fé. Það er ekki hægt að horfa á það öðruvísi. Og það er verið að ráðast í uppstokkun á heilbrigðiskerfinu þar sem ekki er að sjá að það sé nein kostnaðarleg greining að baki, bara sótt að hinum einkarekna hluta heilbrigðiskerfisins og gefnar yfirlýsingar um færslu tiltekinna þjónustuverka yfir til opinbera heilbrigðiskerfisins án þess að nein greining hafi farið fram, alla vega ekki verið kynnt, sem sýnir hver ávinningur ríkissjóðs af slíkum breytingum á að vera. Þetta finnst mér heldur dapurt að horfa upp á út frá einmitt þessari skyldu okkar að gæta þess að hér sé vel farið með opinbert fé, að það nýtist okkur eins og best verður á kosið, að hagkvæmni heilbrigðiskerfisins okkar sé eins mikil og kostur er til þess að geta tryggt sem hæst þjónustustig. Maður verður ekki var við þetta í forgangsröðun ríkisstjórnarinnar, þvert á móti. Á sama tíma og vissulega er lofað auknum útgjöldum í heilbrigðiskerfinu þá sér maður ekki betur en að samtímis sé verið að grípa til aðgerða út frá pólitískum kreddum sem beinlínis draga úr skilvirkni þess sama kerfis sem þýðir verri nýtingu fjár í heilbrigðismálum. Til viðbótar er sérstakt að horfa upp á áherslur eins og t.d. varðandi uppbyggingu hjúkrunarheimila, sem margoft hefur komið fram í opinberri umræðu að verulegur skortur er á, fráflæðisvandi, eins ljótt og það orð er, Landspítalans er í hæstu hæðum og á sama tíma skerum við niður framlög til uppbyggingar í hjúkrunarrýmum fyrir aldraða. Ég gef rosalega lítið fyrir skýringar um að einhverjar framkvæmdir séu að tefjast. Ég held að það væri hægur vandi að koma öðrum framkvæmdum á koppinn stæði til þess pólitískur vilji. Ég held að þetta hafi einfaldlega verið handhæg skýring til að skera niður stóran útgjaldalið þegar ríkisstjórnin lenti í vandræðum með útgjaldaloforð sín. Það sýnir kannski öðru fremur að einmitt við þennan smávægilega hiksta sem kom í þjóðhagsspárnar núna milli 1. og 2. umr. og ríkisstjórnin þurfti að bregðast við þeim vanda sem því fylgdi, þá var þunga niðurskurðarhnífsins beint að velferðarmálum, að heilbrigðis- og félagsmálum. Maður sér ekki neina tilraun ríkisstjórnarinnar til að horfa til annarra mögulegra þátta og ná fram aukinni hagræðingu á öðrum sviðum ríkisrekstrarins. Það má nefna einföld dæmi þessu til stuðnings. Af hverju hefðum við ekki getað skotið t.d. áformum um niðurgreiðslu ríkisins á bókaútgáfu á frest og staðið vörð um velferðarkerfið í staðinn? Hvað með ýmis önnur verkefni sem við erum að ráðast í? Ef við tökum þessa grófu helmingaskiptingu, þ.e. að helmingur ríkisútgjalda fari til heilbrigðis- og félagsmála og helmingurinn í eitthvað annað, mátti þá ekkert annað undan láta en að slá á frest uppbyggingu hjúkrunarheimila, taka 1,1 milljarð frá örorkulífeyrisþegum sem samsvarar u.þ.b. 55.000 kr. á hvern örorkulífeyrisþega sem þeir ekki fá á næsta ári? Ég held að þann hóp muni ansi mikið um þá fjárhæð, að klippa út ætlaða kaupmáttaraukningu örorkulífeyrisþega og ellilífeyrisþega, skilja þann hóp eftir án nokkurrar kaupmáttaraukningar og væntanlega með talsverða kaupmáttarrýrnun á næsta ári. Mér finnst það ótrúlega dapurt upp á að horfa á sama tíma og hér er ríkisstjórn með alla þessa útgjaldagleði. Maður hefði ætlað að hnífinn gæti borið niður einhvers staðar annars staðar en hjá þessum hópi. Þegar við lítum síðan til menntakerfisins þá hefur verið talað um mikilvægi þess að ráðast í stórsókn í menntamálum, sem oft hefur verið sett fram sem útgjaldamarkmið en ekki gæðamarkmið. Stefnan hefur verið sett á viðmið við útgjöld sem hlutfall af landsframleiðslu án þess að þar sé að finna að baki einhver skýr gæðaviðmið, árangursviðmið, um menntakerfið. Það sem maður staldrar fyrst við er að samhliða því sem við tölum alltaf öll um, um mikilvægi þess að efla starfs- og iðnnám í landinu, þá hlýtur sá málaflokkur hvað minnsta hlutfallslega aukningu í útgjöldum milli ára hjá þessari ríkisstjórn. Enn og aftur fara ekki saman orð og athafnir. Mér finnst dálítið sérstakt og áhugavert að bera saman upplifun mína af þeim tvennu fjárlögum sem ég hef komið hvað mest að á mínum stutta þingferli, annars vegar fjárlögum án ríkisstjórnar fyrir árið 2017, þar sem náðist ótrúlega góð og skilvirk umræða og vinna í fjárlaganefnd um hina raunverulegu pólitísku forgangsröðun í fjárlagavinnunni og þar var unnið þvert á alla flokka, og hins vegar vinna við fjárlagagerðina 2018, en hún var vissulega mjög knöpp í tíma, og sér í lagi núna fjárlagavinnan fyrir 2019. Þar kemur bara forskrift frá framkvæmdarvaldinu. Fjárlaganefnd, eins og ég upplifi það, er eiginlega skilin eftir algjörlega umboðslaus í þessari vinnu. Það var ekkert svigrúm skilið eftir fyrir fjárlaganefnd í breytingum milli 1. og 2. umr. því að ríkisstjórnin kom einfaldlega fram með breytingartillögur milli umræðna sem skildu nefndina eftir með nákvæmlega 0 kr. í raun og veru í svigrúm til að bregðast við einhverjum af þeim beiðnum sem nefndinni höfðu borist frá öllum þeim gestum sem komu fyrir nefndina. Þess vegna var brugðið á það ráð á endanum að rjúfa afkomuviðmið til að ná þó alla vega að gera eitthvað fyrir allan þann hóp. Síðan gerist þetta aftur núna á milli 2. og 3. umr. Það koma töluvert miklar og viðamiklar breytingar frá framkvæmdarvaldinu og svigrúm nefndarinnar sjálfrar til að bregðast við með einhverjum hætti er afskaplega takmarkað. Þó er bætt við um 200 milljónum til samans, en það eykur í raun bara enn frekar rofið á afkomuviðmiðinu, þessu 1% sem afkoma ríkissjóðs átti að lágmarki að vera. Ég verð að segja eins og er að þegar við settum þessi viðmið á sínum tíma, eða þegar Alþingi setti lög um opinber fjármál og setti þær viðmiðunarreglur sem þar ættu að gilda, þá held ég að í ljósi þess hve veikar þær viðmiðunarreglur voru í raun fyrir fram, þá hefði þurft að gera þá algeru kröfu til okkar sjálfra að þetta væru grundvallaratriði sem ekki yrðu rofin, að við myndum ekki rjúfa þó þær reglur sem þar væru settar. En í fyrsta skipti sem á þetta reynir í raun og veru, í fyrsta skipti sem fjárlaganefnd er í þeirri stöðu frá því að lög um opinber fjármál voru sett að hagvaxtarspár batna ekki á milli umræðna heldur versna, það þrengir aðeins að, ekkert stórkostlega, bara aðeins, í ríkisbúskapnum, þá brjótum við grundvallaratriðin. Þessar afkomureglur verða harla lítils virði ef við ætlum ekki einu sinni að fara eftir þeim og voru þær nógu bitlitlar fyrir. Ef þær eru ekki einu sinni það grundvallaratriði að þeim sé fylgt, þá eru þær harla lítils virði. Og ef við rjúfum þetta grundvallaratriði núna, hvað næst? Göngum við þá ekki aðeins lengri næst? Við getum verið með 1% afgangsviðmið, en það skiptir kannski ekki höfuðmáli þótt við skilum ekki nema hálfu, þetta er innan skekkjumarka. Þetta er enn ein birtingarmyndin á því agaleysi sem alltaf hefur verið hér í stjórn ríkisfjármálanna og heldur því miður áfram núna. Allt hefur þetta svo sem verið rætt áður í þessari umræðu, en því miður engu verið breytt í þeim efnum. Við í Viðreisn munum leggja fram breytingartillögur við fjárlagafrumvarpið við 3. umr. og okkar tilraun í þeim breytingartillögum er að reyna bara þó ekki sé nema aðeins að laga forgangsröðun fjárlagavinnunnar eins og hún er lögð upp af hálfu ríkisstjórnarinnar í 3. umr. Það sem við reynum þó af veikum mætti að gera er að leggja til aukna fjármuni til rannsókna og nýsköpunar í takt við þá umræðu sem verið hefur, að það vanti um 147 millj. kr. til þess að ekki þurfi að skera niður í raun og veru í þeim málaflokki. Um leið leggjum við til að niðurgreiðslu á útgáfu bóka verði einfaldlega frestað. Þar sparast 400 milljónir. Við leggjum til að almenn sjúkrahúsþjónusta á landsbyggðinni verði styrkt um 150 milljónir. Við í fjárlaganefnd höfum heyrt fjölmörg dæmi nefnd í yfirferð okkar yfir þessa málaflokka þess efnis að spítalar á landsbyggðinni séu ekki öfundsverðir af sinni stöðu. Má þar nefna ekki síst Vestfirði og Suðurnesin. Það hefur aðeins verið brugðist við vandanum norður á Akureyri, en við leggjum til 150 millj. kr. viðbót þarna inn. Við leggjum til að heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa fái sérstaka fjárveitingu upp á 200 millj. kr. og þeim fjármunum verði varið til að vinna á biðlistum hér heima fyrir, t.d. í liðskiptaaðgerðum þar sem við erum að láta sjúklinga bíða mjög lengi í dag. Það má alveg hafa það í huga þegar við tölum um hinn opinbera biðlista eftir slíkum aðgerðum, sem sagður er 12 mánuðir, að það tekur 6–12 mánuði fá viðtal hjá lækni til þess að komast inn á þennan sama biðlista, þannig að ekki veitir af fjármunum þarna. Og við leggjum til að það verði kveðið sérstaklega á um það að þessum fjármunum, til að hámarka nýtingu þeirra, verði varið hér innan lands en ekki með því að senda sjúklinga úr landi. Við leggjum til að bætt verði við að nýju 500 millj. kr. í uppbyggingu hjúkrunarrýma, það er aðeins hálf sú fjárhæð sem skorin var niður milli 1. og 2. umr., en við teljum það koma alla vega til móts við brýnustu þörfina. Við leggjum jafnframt til að 59 millj. kr. verði varið til Sjálfsbjargarheimilanna í takt við brýna fjárþörf þar, en jafnframt að 70 millj. kr. fari til Krabbameinsfélagsins. Loks leggjum við það til í hagræðingarskyni að við uppskiptingu velferðarráðuneytisins verði ekki veitt viðbótarfjármagn heldur verði ráðuneytinu eða nýjum ráðuneytum einfaldlega falið að vinna úr því, enda teljum við í raun og veru ófært að skipulagi stjórnsýslunnar sé breytt með þessum hætti sem augljóslega hefur aukið óhagræði í rekstri ríkisins í för með sér. Í rauninni kom ágætlega fram í umræðunni að álit Alþingis ætti kannski eingöngu að varða fjárveitinguna til þessara mála en það myndi láta framkvæmdarvaldinu eða ríkisstjórn á hverjum tíma eftir að ákveða hvernig hún vildi skipta upp ráðuneytum. Þingsins væri bara fyrst og fremst að leggja mat á það hvort réttlætanlegt væri að verja meiri fjármunum. Að lokum leggjum við það til, sem er veigamesta breytingin í þessu, að öryrkjum og eldri borgurum, ellilífeyrisþegum, verði tryggð 1% kaupmáttaraukning á næsta ári sem okkur reiknast til að kosti um 1.200 millj. kr. Þetta eru talsverð útgjöld. Á móti höfum við hins vegar lagt hér ítrekað til að breytingum á veiðigjöldum verði einfaldlega frestað, betri tími nýttur til á næsta ári að freista þess að ná fram einhverri þverpólitískri samstöðu um það mál. Það hafa svo sem ýmsar tölur verið nefndar í því samhengi, en ætla mætti að viðbótartekjur ríkisins á næsta ári vegna þessa yrðu 4–5 milljarðar kr., sem gera gott betur en að mæta þeim 1.800 millj. kr. viðbótarútgjöldum sem við leggjum hér til nettó. Raunar myndi það einnig duga til að koma ríkisfjármálunum inn fyrir 1% afkomuviðmiðið eins og hér hefur verið nefnt áður að hefur verið rofið af ríkisstjórninni. Við vonum að sjálfsögðu að hér geti skapast ágæt samstaða um þessi verkefni, sérstaklega hvað varðar stöðu ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Ef við horfumst í augu við það að nú þegar er ljóst að verðbólga þessa árs er orðin umtalsvert meiri en ráð var fyrir gert, tæp 4% a.m.k., og horfur á því að verðbólga á næsta ári geti jafnframt orðið talsvert meiri en ráð var fyrir gert, og að staða krónunnar, sem er einn helsti orsakavaldurinn í verðbólgunni inn á næsta ár, er talsvert veikari en Hagstofan gerði ráð fyrir í endurmetinni þjóðhagsspá og allt eins líklegt að verðbólga verði meiri en þessi áætluðu 3,6%, þá held ég að ekki sé vanþörf á að tryggja betur stöðu þessa viðkvæma hóps og ég trúi ekki öðru en að um það geti náðst góð samstaða í þinginu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni prýðisræðu. Ég geri mér gjarnan far um að hlusta vel eftir þegar hv. þingmaður ræðir kjaramál, efnahagsmál í stóru samhengi og þróun ríkisútgjalda. Ég er sammála hv. þingmanni þegar hann ræðir þróun ríkisútgjalda, bæði til baka í tíma og svo ekki síður inn í framtíðina, að við séum í útgjaldavexti sem sér ekki fyrir að verði sjálfbær inn í framtíðina. Ég veit að hv. þingmaður er mjög meðvitaður um þá uppsöfnuðu þörf á mörgum sviðum sem er til staðar. Við getum nefnt samgöngurnar, við getum nefnt heilbrigðiskerfið, við getum nefnt menntamálin. Hv. þingmaður kom inn á að rúmlega 50%, 54,1%, ef ég man þetta rétt, fara í eitt ráðuneyti sem er velferðarráðuneytið, sem hv. þingmaður þekkir mjög vel. Ég vil skilja eftir spurningar fyrir hv. þingmann í fyrra andsvari. Hv. þingmaður sagði að við værum á hápunkti hagsveiflunnar. Er það svo? Er það skoðun þingmanns? Ef við erum að beita okkur fyrir því að auka útgjöld til menntamála, samgangna, heilbrigðis- og velferðarmála til að mæta þessari uppsöfnuðu þörf, hvar vill hv. þingmaður skera niður á móti?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar andsvarið og nota tækifærið til að þakka honum gott samstarf. Þótt mér þyki niðurstaðan alveg kolómöguleg var samstarf í fjárlaganefnd engu að síður mjög gott. Þegar kemur að hinni dæmigerðu umræða um hvar við eigum að skera niður er nefnilega til tvenns konar niðurskurður á kostnaðinn. Það er annars vegar til hagræðing í ríkisrekstri þar sem við getum skilað jafn góðri eða jafnvel betri þjónustu fyrir minna fé, sem mér finnst vanta svo mikið upp á í hugsun í rekstri ríkisins. Og hvað á ég við með því þegar ég horfi t.d. á að maður þykist sjá sóun víða? Hvar eru áformin til að mynda þegar kemur að menntakerfinu? Við styttum stúdentspróf um eitt ár en um leið og komu upp hugmyndir um að fækka framhaldsskólum um einn með sameiningu lögðust stjórnarliðar þvert gegn slíku, jafnvel þótt það gæfi augaleið að þegar við værum að missa ígildi heils árgangs út úr framhaldsskólakerfinu okkar, u.þ.b. 4.500 nemendur, þá hlyti að vera einhvers staðar tækifæri til hagræðingar í þessu. Þegar kemur að heilbrigðismálunum, velferðarmálunum í heild þá vitum við mætavel að með því að auka fjárveitingar til ákveðinna þátta, eins og t.d. sálfræðiþjónustunnar, tímanlegra aðgerða á borð við liðskipti og annað þess háttar, getum við sparað verulega útgjöld í kerfinu okkar til lengri tíma litið. Sálfræðiþjónusta getur dregið úr nýgengi örorku og sparað umtalsverða fjármuni í heilbrigðiskerfinu þegar fram í sækir. Sama má segja um að taka tímanlega á vandamálum eins og þegar kemur að liðskiptaaðgerðum og öðru slíku, við vitum að þetta er kostnaður sem hverfur ekkert frá okkur. Eins með hjúkrunarrýmin, að byggja þau upp og geta losað um 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni. Hv. þingmaður er mjög glöggur á ríkisreksturinn, ég get alveg sagt það hér. Öll störf hans í hv. fjárlaganefnd bera þess vitni. Ég get ekki annað en tekið undir með hv. þingmanni um áhuga okkar á bættum ríkisrekstri. Ég er ekki viss um að við getum mætt þessum stóru tölum í uppsöfnuðu þörfinni í einu vetfangi þar. Varðandi viðmiðin eigum ekki endilega að binda okkur í einhver hlutföll af vergri landsframleiðslu, við eigum heldur að hanna árangursmælikvarða. Hv. þingmaður nefnir framhaldsskólana. Þar erum við að ná tilætluðum árangri. Með styttingunni aukast framlögin á nemanda þótt heildarframlaginu, rúmlega 30 milljörðum sé haldið. Við höldum sjó í því. Ég hef meiri áhyggjur af því hvaða félagslegu afleiðingar þetta hefur til framtíðar. Hv. þingmaður kom inn á afkomuviðmið og ég rengi ekki hv. þingmanna í því, hann áttar sig alveg á þessu. Við erum undir 1%. En bara svo að það sé sagt þá vill svo til að það skal setja fram með einum aukastaf og það bjargar málinu, þannig að við erum í 0,97 og þá hækkar þetta í 1. Við rétt sleppum með það. Auðvitað þarf að vera meiri bragur á því en þetta dregur samt fram það sem hv. þingmaður kom inn á um hversu bundin við erum við þessar aðstæður þegar við förum niður á milli efnahagsspáa. Ég spyr hv. þingmann: Telur hann að við eigum að fara inn í lög um opinber fjármál og breyta þessu samhengi í 4., 5., 6., 7. og 10. gr.? Við erum alveg föst 

Herra forseti. Þetta eru áhugaverðar vangaveltur hjá hv. þingmanni. Í stuttu máli mætti segja að afstaða mín væri þessi: Það er alveg rétt að þetta sníður okkur nokkuð þröngan stakk, sérstaklega þegar þrengir aðeins að í ríkisbúskapnum. Við sjáum að með þessari litlu breytingu, í grunninn sama landsframleiðsla á næsta ári samkvæmt spá en bara örlítið hærri verðbólguspá, myndaðist strax gat í afkomunni miðað við þetta. Stóra málið fyrir okkur hlýtur að vera eftirfarandi: Þegar við tökum það kjarnagildi laga um opinber fjármál að ríkisfjármálin séu sjálfbær, að við séum að hagsveifluleiðrétta okkur í áætlunum okkar, væri kannski miklu heilbrigðara að við hefðum til viðmiðunar, þegar svona lítils háttar breytingar eiga sér stað eins og hér er um að ræða, hvað þetta þýðir í hagsveifluleiðréttu umhverfi. Hvernig getum við horft á þetta til lengri tíma litið? Það er í raun og veru það sem mér finnst eiga að vera kjarni langtímastefnumótunar í ríkisfjármálum, að þetta sé heiðarleg framsetning, að við séum ekki að lofa útgjöldum sem við vitum að við getum ekki staðið við til lengri tíma litið öðruvísi en að hækka skatta, að við séum að stilla okkur af á hverjum tíma, bæði á tekju- og gjaldahlið og afkomumarkmiði út frá því, að til lengri tíma litið ætti þetta að vera sjálfbært og svo tiltölulega góður stöðugleiki í ríkisfjármálum. Svo getum við nýtt það svigrúm sem gefst hverju sinni ýmist til niðurgreiðslu skulda eða til að spýta inn í opinberar framkvæmdir, t.d. þegar kreppir að. En það sorglega í stöðunni núna 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður sé sammála mér um það að við stöndum á ákveðnum tímamótum í sögunni á Íslandi varðandi efnahagsmál. Við höfum verið með á sjö, átta ára fresti skarpar niðurdýfur og komið krepputímar. Nú hafa forsendur breyst svolítið. Efnahagslíf hefur breyst mikið og allt okkar umhverfi varðandi efnahagsmálin. Við erum á sjöunda ári núna í jákvæðri hagsveiflu, enn þá með viðskiptajöfnuð. Eins og þróunin hefur verið undanfarið þá virðist hún sveiflast aðeins, en sá viðskiptajöfnuður mun væntanlega haldast ef svipað gengi og er núna mun haldast og ef olíuverð verður á svipuðum nótum og það er komið í núna. Það eru náttúrlega alltaf þessar skörpu breytingar sem hafa alltaf verið okkur mikilvægar, hvert olíuverðið er og slíkir þættir. Ég vil spyrja hv. þingmann um þessa ákveðnu sýn á efnahagslífið vegna þess að mér finnst oft koma fram í máli hans svolítið svört mynd af því hvert stefni og er þá verið að vísa í gamla tíma, hvort hann sé jafn neikvæður gagnvart því að við séum að fá svona kreppur eins og 1969, olíukreppuna 1974, 1978 og svo 1991–1995. Hvernig lítur hann á framtíðina almennt? Mér finnst hún stundum svolítið svört hjá honum. Við höfum farið í gríðarlegan útgjaldavöxt á síðustu árum og ég er sammála þingmanninum um það. Við erum að stefna í 33 milljarða kr., sem er þó töluvert minna en hefur verið síðustu tvö ár í fjárlögum ríkisins. Í fyrra voru það rúmir 50 milljarðar. Þá var nú hv. þingmaður í þeirri ríkisstjórn sem lagði raunar drögin að þeim fjárlögum sem við samþykktum í fyrra, síðastliðið haust. Það varð ekki mikil breyting á því sem sú ríkisstjórn hafði lagt fram með. Þar á undan, eftir kosningar 2016, voru þetta líka 50 milljarðar. Svo vil ég bara rétt í lokin spyrja um það sem hv. þingmaður kom inn á varðandi 

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Svo ég gleymi því ekki: Já, það er sem sagt þriðjungs aukning ríkisútgjalda á mann á föstu verðlagi á hvern íbúa landsins, úr 1,5 milljónum á föstu verðlagi í 2,3 milljónir, ef ég man þetta rétt. Það er alveg rétt að það er margt að breytast í hagkerfinu. Hv. þingmaður segir að ég sé svartsýnn. Það er alveg rétt, þ.e. ég er reyndar mjög bjartsýnn maður að eðlisfari, en ég hef alltaf talið betra að nálgast þessi viðfangsefni, forsendur í ríkisfjármálunum, með heldur svartsýnum hætti en treysta því síðan að það geti mögulega farið betur en maður væntir, þannig að við séum alla vega búin undir verri þróun. Það er alveg rétt að staða okkar í efnahagslífinu er að mörgu leyti fordæmalaus varðandi viðskiptaafgang í gegnum alla þessa uppsveiflu sem við höfum aldrei upplifað áður og það er rétt að við erum með nettó jákvæða erlenda stöðu sem hefur ekki gerst áður í okkar sögu. Auðvitað er þetta merki um mun meira heilbrigði í hagkerfinu en var t.d. fyrir áratug síðan. Ég hef aldrei óttast, og hef margoft sagt það í þessari svartsýni minni, annað hrun eins og varð hér 2008 og 2009 og tel það nær óhugsandi við núverandi kringumstæður. Það er líka ágætt að hafa það í huga að í hverri einustu uppsveiflu höfum við sagt: Í þetta skipti er þetta allt öðruvísi en síðast. Það hefur kannski að hluta til ræst en að hluta til ekki. Það má muna það að 2000–2001 voru internetið og tæknibyltingar að gerbreyta samsetningu hagkerfisins en það reyndust vera minni áhrif af því en við ætluðum. Bankakerfið varð nýr fótur undir hagkerfinu hjá okkur 

Herra forseti. Ég deili áhuga hv. þingmanns á efnahagsmálum í sögulegu samhengi og velti þessu oft fyrir mér og reyni að ná utan um hlutina. Það er svolítið áhugavert að hugsa um það sem kom fram í máli hv. þingmanns fyrr í ræðu, að ríkisútgjöldin hafa hækkað um 33% á þessu tímabili, 1991–2009. Það skekkir reyndar svolítið myndina að hafa árið 2009 inni í þessu vegna þess að ef við tökum árin frá 1991–2008,  Ég vildi bara koma þessu að og hvort hann hefði sett þetta í samhengi við það þegar hann er að tala um hækkun ríkisútgjalda frá 1991–2008 við raunverulega efnahagslega þróun í landinu á sama tíma. Yfirleitt er þetta þannig að það leitar að einhverju jafnvægi og þessi raunvöxtur í hagkerfinu leitar yfirleitt yfir í ríkisútgjöldin og til íbúa landsins að einhverju leyti í gegnum þann þátt.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni enn og aftur. Þetta er laukrétt, sem hv. þingmaður kemur inn á, að vissulega jókst landsframleiðsla á mann mjög mikið á þessu tímabili. Það endurspeglar þessi sveifluaukandi áhrif ríkisfjármálanna sem hafa alltaf verið hjá okkur. Ef við tökum 2008, sem var lokapunkturinn í þessari viðmiðun minni, þá var hagkerfið okkar í alveg fordómalausu ójafnvægi á þessum tíma. Við vorum búin að ganga í gegnum gríðarlega kröftuga uppsveiflu og þar hefðu öll varfærnissjónarmið átt að vera á lofti varðandi ríkisfjármálin, að demba þessu ekki út í ríkisútgjöldin. Það sást mjög vel að ríkisstjórnin sem tók síðan við horfði fram á óbreytt eða heldur lækkandi ríkisútgjöld á mann í gegnum niðursveifluna, nákvæmlega af því svigrúmið var minna en ekkert. Það er þetta sem hefur alltaf verið gagnrýnt með ríkisfjármálin, þessi klassíska keynesíska hagfræði, ýmsir svo sem á móti henni til þess að gera, en í jafn sveiflunæmu hagkerfi og okkar er svo mikilvægt að ríkissjóður sé aflögufær til að ráðast í opinberar framkvæmdir, jafnvel af miklum krafti á tímum efnahagslegrar niðursveiflu, en sé ekki alltaf í sömu sporum og að við þurfum ekki að endurtaka þetta hagsveiflu eftir hagsveiflu, að við þurfum að skera niður bæði í opinberum framkvæmdum og jafnvel velferðarkerfinu sjálfu þegar kreppir jafnvel bara lítillega að, að þá sé ekkert svigrúm eftir. Það er það sem ég er að gagnrýna með þessi útgjaldaáform, þótti reyndar gaman að því að hv. þingmaður sagði að við í fyrri ríkisstjórn hefðum verið með nær sömu „ambisjónir“ í útgjaldaaukningu og þessi ríkisstjórn, því að ég man ekki betur en í fjárlagaumræðunni fyrir ári hafi ríkisstjórnin einmitt talað fjálglega um það hversu mikið væri verið að bæta í frá fyrri ríkisstjórn. En þetta 

Virðulegur forseti. Við erum að ræða hér fjárlög í 3. umr. Fjárlög gagnvart öryrkjum, minnihlutahópi sem hefur verið skilinn eftir undanfarin ár. Við getum farið allt aftur til þess tíma þegar hrunið varð, að þá voru skerðingar hjá öryrkjum, en þeim var líka lofað statt og stöðugt að það fyrsta sem yrði gert væri að leiðrétta þá hluti. Sú leiðrétting hefur ekki enn farið fram. Kjaragliðnun hefur orðið. Eftir hrunárin hafa allir fengið leiðréttingu kjara sinna eftir á nema lífeyrisþegar. Ef við rýnum í núverandi fjárlög þá er það svolítið undarlegt að þar kemur skýrt fram að launavísitalan hefur hækkað um 6%. En hvað eiga öryrkjar að fá? Þeir eiga að fá 3,6%, en 2,9% út af verðhækkunum og verðbólgunni, en ef rétt væri ættu þeir að fá um 10%. Ef við tökum lögin eins og þau liggja fyrir og þar stendur skýrt - ég held að það hafi verið í tíð Davíðs Oddssonar sem þetta var sett á - að viðmið var á launaþróun þá. Í sambandi við hækkun hjá öryrkjum á annaðhvort að miða við launaþróun eða vísitölu neysluverðs. Annað hvort af þessu tvennu er vænlegri kostur, en því miður hefur alltaf verið tekinn sá kostur inn í öll fjárlög sem hafa komið öryrkjum illa. Ef farið hefði verið, bara hreinlega farið eftir launaþróun eins og hún hefur verið undanfarin ár, þá væru öryrkjar mun betur staddir í dag en þeir eru. Ef við förum í launaþróunina eins og hún er, hreinlega frá 2010–2017, hefur lífeyrir á þeim tíma hækkað um 74.000 kr. eða rétt rúmlega, en þingfararkaupið hefur hækkað um 581.000 kr. 74.000 kr. til öryrkjanna, þingfararkaupið um 581.000 kr. frá 2010–2017. Hvað segir þetta okkur? Jú, þetta segir okkur hreinlega það að það sé vitlaust gefið. Og annað er líka sem sýnir fáránleikann í öllu þessu dæmi, það er þróun t.d. atvinnuleysisbóta. Atvinnuleysisbætur voru 227.000 kr. en eru núna 270.000. Þetta er 19% hækkun og þarna var verið að skerða atvinnuleysisbætur. Hækka þarf þær mun meira en öryrkja. Öryrkjar hafi alltaf verið á svipuðum stað. Ef við tökum þetta enn lengra, ef við þökkum fyrir: Jú, við getum þakkað fyrir eitt, svona smá glætu í því frumvarpi sem á nú að fara að samþykkja, það er að hætta á að skatta og skerða styrki. Tökum samt og rifjum upp hvaða skerðingar eru enn inni hjá öryrkjum. Hvar er eitt ljótt dæmi? Það eru að koma jól. Hvað fáum við þingmenn í jólabónus? 181.000 kr. Hvað fékk ég sem lífeyrisþegi á launum frá lífeyrissjóðnum og Tryggingastofnun ríkisins í jólabónus síðast? 6.000 kr. Hvernig getur það verið að ég hafi fengið 6.000 kr. í jólabónus þegar Tryggingastofnun segir að öryrkjar eigi að fá 43.000 kr. í jólabónus? Jú, skerðingarnar, þeir geta ekki einu sinni gefið öllum sama jólabónus. Ef við setjum þetta líka í annað samhengi fá atvinnulausir tvöfalt hærri jólabónus, 81.000 kr., plús það að þeir fá auka með hverju barni. Þetta fá ekki öryrkjar. Það er því alltaf verið að mismuna. Ég segi fyrir mitt leyti: Miðað við stöðu mína í dag að fá 181.000 kr. í jólabónus en 6.000 kr. síðast, þá ætti ég að fá 6.000 kr. í dag. Þeir sem eru þarna úti, sem fá 43.000 kr., þeir ættu að fá 80.000 kr. alveg eins og atvinnulausir og líka þá aukalega með börnum, skerðingalaust. Stærstur hluti öryrkja lifir og fær útborgað fyrir skatt 239.000 kr. á mánuði. Þetta eru 2,9 milljónir og ef við setjum þetta í samhengi við það sem þingmenn hafa og aðrir æðstu menn þessarar þjóðar hafa fengið á síðustu árum, þá er þetta smánarleg tala og eftir skatta eru þetta 204.000 kr. rúmar. Það lifir enginn af þessu. Þetta gildir auðvitað líka um marga aldraða. Þeir fá ekki mikið. Stærsti hlutinn er á þeirri hungurlús sem er skömmtuð í fjárlagafrumvörpum, þessu fjárlagafrumvarpi og á undanförnum árum. Ef rétt væri gefið og við hefðum hagað okkur eins og átti að haga sér upphaflega frá 1988 í sambandi við persónuafslátturinn þá væri hann tvöfaldur í dag. Þá væru 300.000 kr. skatta- og skerðingalausar. Og væri það einhver svaka lúxus? Ég segi nei. Það getur ekki verið það, vegna þess að við hljótum líka að horfa til þess að það hlýtur að vera svolítið undarlegt í þessu samhengi að ef við tökum neysluviðmiðið, sem er hjá velferðarráðuneytinu, það lækkaði. Hugsið ykkur. Neysluviðmið velferðarráðuneytisins hefur lækkað úr 223.000 kr. niður í 180.000 kr. Ég veit ekki hvað hefur skeð hjá velferðarráðuneytinu. Hefur orðið svona gífurleg verðhjöðnun á öllu hjá þeim? Hvernig þeir gátu allt í einu lækkað framfærsluviðmiðið svona mikið er mér óskiljanlegt. Þeir hefðu átt að stórhækka það. Síðan eru í þessu líka önnur dæmi. Húsaleiga hefur farið upp úr öllu valdi. Fólki er alltaf gert erfiðara og erfiðara fyrir að framfleyta sér. Láglaunafólk er ekki betur statt. Við verðum að átta okkur á því að þeir sem eru með um 500.000 kr. útborgað í dag, ekkert rosalega mikið, vegna þess að þegar búið er að skatta þau laun þá er tiltölulega lítið eftir. Skattar á þeim hafa hækkað á þessu tímabili um 80 milljarða. Það hlýtur að vera undarlegt í því samhengi ef við tökum líka þá sem eru með um 300.000 kr., þar hafa skattar frá 1996 hækkað um 19 milljarða. Við erum að skatta, ekki bara fátækt, við erum að skatta sárafátækt, og ég tel að það sé okkur til háborinnar skammar í þessu samfélagi okkar að gera það. Svo er heilbrigðiskerfið, geðsjúkdómarnir. Eitt af því fáa sem virkaði og menn gátu leitað til án þess að panta tíma eða gera eitthvað, var lagt niður. SÁÁ, fólk við dauðans dyr, biðlistar, bíðið. Síðan er heilbrigðiskerfið, biðlistar eftir aðgerðum, ekki í mánuði, ekki í eitt ár heldur jafnvel tvö, þrjú ár. Uppdópaðir eða sárkvaldir, látið mig vita það. Ömurlegt að fólki sé boðið upp á slíkt. Á sama tíma eru til peningar til að borga fyrir fólk að fara til Svíþjóðar í aðgerðir sem kosta þrisvar sinnum meira, hægt væri að gera þrjár aðgerðir fyrir eina. Síðan er annað í þessu sem við ættum líka að taka til umfjöllunar, þ.e. hvernig við ætlum að auka tekjur ríkissjóðs til að standa undir því að bæta kjör lífeyrisþega og annarra í þessu landi. Jú, við gætum t.d. byrjað á því að gera réttar fjármálaáætlanir um framkvæmdir ríkissjóðs. Flestallar stórar framkvæmdir ríkissjóðs, jafnvel sveitarfélaganna líka, fara yfir 100% fram úr. Þarna erum við að sólunda milljörðum. Hvað segir það um okkur? Á sama tíma og Norðmenn geta verið með 15% undir í kostnaðaráætlunum þá erum við með 100% yfir. Það segir okkur að það sé mjög skrýtin fjármálastjórn og við þurfum að taka okkur virkilega á. Ég segi: Við erum 10–15 árum á eftir Norðmönnum. Við mættum læra margt af þeim og ekki bara í þessum málum heldur líka í öðrum málum. Ef við tökum þetta í heild sinni þá er kominn tími til og það á að vera sjálfsagður hlutur að við berum nógu mikla virðingu fyrir Alþingi. Því miður er hún víst í lægsta punkti núna. Hvers vegna? Jú, vegna þess að við hlustum ekki á fólkið. Stærsti hlutinn af fólkinu þarna úti er að biðja um réttlæti, biðja um að það sé sett í forgang og að það fái að lifa með reisn. Er það hægt í þessum fjárlögum? Nei. Það væri hægt strax og takið bara dæmið af þeim sem eru að bíða með og hafa í geymslu 4 milljarða. Til hvers eru þeir að geyma þá? Jú, ef starfsgetumat sleppur í gegn, ef þetta eða hitt kemur. Af hverju taka þeir ekki þessa 4 milljarða núna strax og láta fólkið fá þá. Fólkið þarf á þessu að halda,  Í þessu samhengi má líka benda á að þeir sem voru verst settir, þeir sem fengu 70.000–80.000 kr. til að lifa af, höfðu einhverra hluta vegna verið erlendis eða eitthvað, fá ekki fullar bætur frá Tryggingastofnun ríkisins. Það er verið að leiðrétta það núna, sem betur fer. En hvað segir það um okkur? Það þurfti umboðsmann Alþingis til að fá leiðréttingu. Það þarf að leiðrétta þetta hjá því fólki fjögur ár aftur í tímann. Fjögur ár aftur í tímann er það fólk að fá leiðréttingu vegna þess að Tryggingastofnun ríkisins neitaði um rétt þess, rétt sem það átti með lögum. Þess vegna segir það okkur líka að við þurfum að skoða gaumgæfilega hvað Tryggingastofnun ríkisins er að gera og hvort verið sé að brjóta á því fólki, sem er veikast og getur ekki varið sig, á hverjum einasta degi. Ég segi: Ef við erum að því er það þingi og þjóð til háborinnar skammar. 
            

Herra forseti. Hv. þingmaður talaði aðeins um 69. gr. almannatryggingalaga sem mig langaði að koma inn á. Áður en ég klára það samt er ein athugasemd um opinberar framkvæmdir sem fara alltaf fram yfir áætlun og stórar framkvæmdir 100% fram yfir áætlun. Það er ekki rétt, bara til að hafa það alveg á hreinu.

200%.

- Nei, nei, það er miklu lægra, þessar fréttir sem voru unnar upp úr því voru af þeim áætlunum sem hafa farið umfram áætlun, ekki af öllum áætlunum því að þá lækkar meðaltalið. Ég bað upplýsingaþjónustu Alþingis um tölur frá því að 69. gr. almannatryggingalaga var sett, um hver væri launaþróun ársins, hver væri verðbólga ársins, hver væri hækkun samkvæmt lögunum. Það byrjar þannig að 1998 er hækkunin frá 1997–1998 4%. Á sama tíma er verðbólga 1,66% - allt í lagi, hærri en verðbólgan - en launaþróunin er 9,37%. Þarna er það mjög skýrt í lögunum að það á að vera hærra af þessu tvennu. Næsta ár 11,28% hækkun, allt í lagi, launaþróun 6,81, verðbólga 3,44, hærra! Ókei, allt í lagi, það má líka. Fleiri ár, af 20 árum sem eru talin upp frá 1998–2016 eru fimm ár þar sem talan hækkar meira en launaþróun eða verðbólga. Í öll hin skiptin er hækkunin yfirleitt meiri samkvæmt launaþróun og munurinn eftir grófum útreikningi að gera er 50%, þ.e. launin 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ef við grípum á lofti það sem hann sagði - 50% hærri, hvað erum við þá að tala um? Við erum að tala um svo lág kjör að þessi 50% eru ekki nein rosaleg upphæð. En 50% ofan á þingmannalaun er há upphæð. Þetta sýnir bara fram á að það á að hætta þessu prósentutali. Við verðum að fara að koma okkur í krónutölu. Við erum að tala um núna 3,6% hækkun og við erum að tala um nokkra þúsundkalla fyrir skatt. Við erum að tala um 6.000–7.000 kr. fyrir skatt, þetta eru smáaurar. Setjum þetta í samhengi ef við þingmenn fáum þetta. Hvað erum við þá að tala um? Þá erum við að tala um 30.000–40.000. Þetta þykir bara sjálfsagt. Þetta er ekki sjálfsagt, þetta á ekki að vera svona. Við verðum að sjá til þess að hlutirnir séu þannig að við eigum t.d. héðan af að miða okkar hækkanir við krónutöluhækkanir. Við eigum að fá sömu krónutöluhækkanir héðan í frá og þeir sem eru á lægstu launum og lægstu töxtum, lægstir. Það er það sem ég tel að við ættum að gera. Þá værum við til fyrirmyndar.

Virðulegur forseti. Við erum hér að fjalla um fjárlög fyrir árið 2019, 3. og síðustu umr. Ég ætla að stikla á stóru í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar en fyrst af öllu vil ég þakka þeim þingmönnum sem ég sit með í fjárlaganefnd fyrir samstarfið og fyrir vinnuna sem hefur verið ljómandi fín. Við höfum fengið marga gesti eins og vant er en nefndarvinnan hefur verið hreint með ágætum að mínu mati. Mig langar að byrja á að ræða skipan ráðuneytanna og benda þeim á það sem kannski eru að horfa en hafa ekki öll gögn í höndunum, að hægt er að finna ýmislegt á netinu undir þessu máli, m.a. er varðar þær breytingartillögur sem gerðar eru. Ein af þeim er breytt skipan Stjórnarráðsins og flutningur verkefna milli ráðuneyta, þ.e. verið er að skipta upp velferðarráðuneytinu í heilbrigðisráðuneyti og félagsmálaráðuneyti sem ég tel að verði til heilla. Ég held að þetta ráðuneyti sé allt of stórt og allt of umfangsmikið - eins og komið hefur fram tekur það til sín stóran hluta af útgjöldum hverra fjárlaga - upp á að því sé vel sinnt og fái nægjanlega athygli eins og báðum þessum ráðuneytum ber. Síðan fagna ég því að jafnréttismálin eru flutt í forsætisráðuneytið frá velferðarráðuneytinu. Sú áhersla liggur þar undir að hafa þetta svona þvert á öll ráðuneyti, enda er forsætisráðuneytið samhæfingarráðuneyti allra ráðuneyta. Ég held að málaflokknum verði gert hærra undir höfði en verið hefur og ekki veitir af. Síðan langar mig að tala aðeins meira um praktíkina sem er að finna í öðru nefndaráliti nefndarinnar við þessa 3. umr. Hér er bara verið að fara yfir það sem gerðist milli 2. og 3. umr. en þar er m.a. leiga á fasteignum í eigu ríkisins. Verið er að gera ýmsar millifærslur vegna þess þar sem Ríkiseignir hafa með að gera margar fasteignir sem ríkið á og þeim ber m.a. að innheimta húsaleigu af ríkisaðilum sem á að standa undir viðhaldi og greiðslu fasteignagjalda, trygginga o.s.frv. Þessi leiga hefur verið mun lægri en á almennum markaði í sambærilegu húsnæði og ekki hefur verið tekið tillit til fjármagnskostnaðar vegna fjárbindingar í húsnæðinu. Það sem er undir í þessu er að leigan hækkar umtalsvert fyrir þá aðila sem leigja húsnæði sitt hjá Ríkiseignum. Meðaltalið er úr 900 kr. á fermetra í um 1.700 kr. en það er verið að gera tillögur til að þetta komi í rauninni út á núlli og stofnanirnar eiga ekki að þurfa að taka þetta af sínu rekstrarfé, þ.e. til viðbótar við það sem fyrir er. Ég tel mikilvægt að þetta sé sagt hér og því haldið til haga. Svo eru margar aðrar eignir sem eru í umsjón Ríkiseigna sem tekur lengri tíma að fara yfir. Þar er m.a. verið að tala um það stóra eignasafn sem er háskólinn, Landspítalinn og aðrar fasteignir Stjórnarráðsins sem verður farið í í öðrum áfanga. Eins og ég vísaði í er hægt að sjá sundurliðun á þessum hækkunum fjárheimilda í yfirliti nr. 3. Svo er líka að finna hérna ýmsar aðrar millifærslur og leiðréttingar á hagrænni skiptingu. Ég ætla að tala eins og margir aðrir hér um Íslandspóst. Það er kannski að bera í bakkafullan lækinn en ég held samt að ástæða sé til að ræða hann, þetta er mál sem var frestað á milli umræðna þar sem fjárlaganefnd vildi fyrir þá umræðu reyna að fá fleiri og meiri upplýsingar en lágu fyrir. Ég vil að við höfum það í huga að það er kannski erfitt að eiga við póstþjónustu í svo litlu landi sem Ísland er þar sem miklar vegalengdir eru, erfiðar samgöngur o.s.frv. Hins vegar breytir það því ekki að það þarf að fara ofan í saumana á þessum rekstri, ég held að öllum sé það ljóst, og allflestir eru a.m.k. sammála um það fyrir utan svo að skilgreina annað en alþjónustubyrðina sem ég held að við þekkjum flestöll. Í nefndarálitinu er eitt og annað rakið, m.a. að þetta er ekki bara á Íslandi, þetta er líka í öðrum löndum. Við erum að niðurgreiða Kínapóstinn og sendingarnar sem margur er að kaupa. Það erum ekki bara við, það eru auðvitað mörg önnur lönd að því. Það vill svo til að Kína er flokkað sem þróunarland, svo merkilegt sem það nú er, þegar kemur að póstþjónustu og það kostar stórar fjárhæðir að greiða það niður. Hins vegar finnst mér líka mikilvægt að segja hér að það kemur fram í nefndarálitinu að gera þarf bæði fjárlaganefnd og umhverfis- og samgöngunefnd grein fyrir þeirri fjárhagslegu endurskipulagningu sem fram þarf að fara og útfærslu á framtíðarrekstrarfyrirkomulagi áður en þær heimildir sem hér er verið að fjalla um verða nýttar. Mér finnst það vera höfuðatriðið í þessu máli. Ég vil þó segja að þegar farið verður í þessar framtíðarhagræðingaraðgerðir þykir mér sem landsbyggðarkonu afar mikilvægt, af því að það er gjarnan sagt að mesta hagræðingin sé fólgin í því að fækka minnstu einingunum í hinum dreifðu byggðum, að eitt af þessum fáu opinberu störfum sem eru að verða eftir mjög víða verði ekki tekið líka. Mér finnst að við eigum að hafa það í huga. Það fórst fyrir að setja 50 milljónir til Sjúkrahússins á Akureyri sem við settum inn í fyrra og áttu að vera til framtíðar í rekstrargrunni sjúkrahússins. Það er hér sett fram og er af hálfu heilbrigðisráðherra ætlunin að gera það varanlegt. Hér er líka sett inn tímabundið framlag til Hugarafls og í dag sáum við að félagsmálaráðherra hefur gert tveggja ára samning við það. Við erum líka að efla Lýðheilsusjóð enn frekar en gert er ráð fyrir í frumvarpinu, um 18 milljónir, og mér þykir það mjög mikilvægt. Við höfum mikið talað um forvarnir á marga vegu. Lýðheilsusjóði er ætlað að efla geðheilsu á næsta ári, verkefni sem tengjast geðrækt barna, aðgerðir sem miða að heilbrigðu mataræði, svefni og hreyfingu, áfengis-, vímu- og tóbaksvarnir, verkefni sem tengjast kynheilbrigði og sem beinast að minnihlutahópum til að stuðla að jöfnuði til heilsu o.s.frv. Margt er þar undir. Virðulegi forseti. Heilt yfir leggjum við í þessu fjárlagafrumvarpi til aukinn jöfnuð. Það er mikilvægt fyrir alla af því að í samfélögum sem búa við jöfnuð lifir fólk lengur. Börnum gengur betur í skóla, það er lægri glæpatíðni og fólki líður almennt betur. Þess vegna er jafnara samfélag gott fyrir okkur öll. Við leggjum líka áherslu á að efla heilbrigðisþjónustu og erum að gera Ísland að kyndilbera í loftslagsmálum. Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið ber þess merki að ríkisstjórnin ætlar að standa við gefin loforð í stjórnarsáttmálanum. Í dag erum við á lokasprettinum í fjárlagaumræðunni. Þetta eru sóknarfjárlög þar sem við sækjum fram á öllum sviðum og ánægjulegt að eiga þar hlut að máli. Aukningin á milli ára er tæp 5%. Gríðarleg innviðafjárfesting af margvíslegum toga er leiðarstef þessara fjárlaga. Í tvennum fjárlögum hafa framlög til heilbrigðis- og félagsmála einna hækkað um meira en 75 milljarða. Við erum að styrkja menntakerfið, samgöngukerfið og eins og ég sagði áðan er gríðarleg innspýting í loftslagsmálin þar sem við ætlum okkur að vera leiðandi. Leiðarstefið er alls staðar það sama, að auka jöfnuð, enda vitum við að samfélag sem einkennist af jöfnuði er betra samfélag fyrir alla. Ég ætla þó ekki að neita því að vissulega eru verkefnin ærin fram undan og þeim er hvergi nærri lokið. Þetta eru fjárlög nr. 2 á einu ári, en þessi tvennu fjárlög þessarar ríkisstjórnar styrkja stoðir velferðarkerfisins, efla innviði og gera umhverfið betra. Ég þreytist ekki á að minnast á að við ætluðum ásamt svo mörgum öðrum að leggja til 40–50 milljarða á kjörtímabilinu en við höfum gert margfalt betur en svo í þessum tvennu fjárlögum á einu ári. Við hljótum að fagna þessari eflingu heilbrigðisþjónustunnar sem svo mikið hefur verið kallað eftir. Ég geri mér hins vegar líka grein fyrir því að við viljum sjá hlutina gerast hraðar, enda hefur þessi málaflokkur eins og margur annar setið of lengi á hakanum og ljóst að batinn tekur svolítinn tíma. Mér þykir afskaplega mikilvægt að hér er raunverulega verið að gera heilsugæsluna að fyrsta viðkomustað í heilbrigðiskerfinu. Sú hugsun skiptir t.d. máli að hafa geðheilbrigðisteymi á heilsugæslunni og bjóða þar upp á þverfaglega þjónustu sem mun létta á sérhæfðu þjónustunni þegar fram í sækir. Við erum að fjármagna geðheilbrigðisáætlun og við setjum verulega aukið fjármagn í að draga úr kostnaðarþátttöku sjúklinga sem er sérstakt réttlætismál og snýst um það að jafna aðgang að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Það er ekki bara réttlætismál, það eru líka kjaramál. Samkvæmt Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni er það eitt mikilvægasta málefnið sem við getum tekist á hendur til að berjast gegn fátækt. Það eru breytingar á skattkerfinu með hækkun persónuafsláttar og við höldum áfram á þeirri vegferð að gera skattkerfið grænna sem er í samræmi við áherslur stjórnvalda í umhverfismálum. Við hækkum barnabætur milli ára um í kringum 15% og hafa þær hækkað um 26% frá því að ríkisstjórnin tók við. Framlög til fæðingarorlofs hækka um 19% á árinu og allt miðar þetta að jöfnuði. Við erum með mikið átak í samgöngumálum. Í þinginu er verið að vinna samgönguáætlun á fullu og vonandi sjáum við afraksturinn fljótlega. Það skiptir miklu máli eins og við sjáum, þar er þörfin gríðarleg og ljóst að það verður ærið verkefni. Vonandi náum við samstöðu um að ná utan um það verkefni. Eins og ég segi er mikið talað um sumt, annað miklu minna. Til dæmis leggjum við til kaup á nýjum þyrlum fyrir Landhelgisgæsluna og gerum ráð fyrir að þær verði afhentar 2022. Við erum líka að leggja af stað í byggingu Húss íslenskra fræða. Annað sem minna hefur verið rætt um er 100 milljónir í barnamenningarsjóð sem ætlað er að styrkja börn til virkrar þátttöku í menningarlífinu heilt yfir, hvort sem það er í listsköpun, hönnun eða öðru, til að þeirra raddir fái að heyrast. Við leggjum líka til 400 millj. kr. framlag til stuðnings á útgáfu íslenskra bóka, enda mikið rætt í samfélaginu um að við þurfum að vernda íslenskuna. Þess vegna kom mér á óvart að hér skyldi koma fram tillaga um að draga þennan stuðning algerlega til baka. Virðulegi forseti. Það er verið að vinna að fyrstu áföngum í breytingum á samspili tekjuskatts og bótakerfa sem er eitt af stefnumálum ríkisstjórnarinnar og er það gert í tengslum við endurskoðun kjarasamninga. Vonandi fer það að líta dagsins ljós. Ég hef upplýsingar um að það fari að gerast. Heilt yfir litið tel ég að við séum að setja fram góð fjárlög þar sem við erum með minni álögur á launafólk, við erum að hækka barnabætur, við erum að setja heilbrigðismál í forgang. Við erum að lækka skuldir um leið og við aukum fjárfestingar í innviðum og til loftslagsmála þannig að ég tel að þessi ríkisstjórn sé öðru sinni á þessu eina ári að leggja fram mjög góð fjárlög.

Herra forseti. Það kemur væntanlega engum hér inni á óvart að ég er ósammála því að þetta séu stórkostlega góð fjárlög. Ég ætla ekki að fara yfir það allt sem ég var ósammála í ræðu hv. þingmanns. En það sem fékk mig samt til að biðja um orðið var fullyrðing hv. þingmanns þegar hún segir að leiðarstefið sé jöfnuður, ef ég man það rétt. Það eru svo mikil öfugmæli, forseti, að það hálfa dygði. Öll jöfnunartækin eru vannýtt, öll jöfnunartæki sem stjórnvöld eiga möguleika á að nota eru vannýtt í fjárlagafrumvarpinu. Ég veit því ekki hvað það er sem á að vera svona mikill jöfnuður og hvers lags eiginlega leiðarljós það er sem hv. þingmaður vill meina að sé þarna til að gera þessi fjárlög að svona miklum jöfnunarfjárlögum. Ég vil biðja hv. þingmann að fara vel yfir það með mér. Ég þarf ekki bara að vitna í tillögu Samfylkingarinnar hvað þetta varðar eða ræður þingmanna Samfylkingarinnar, heldur get ég lesið hér greinargerð eða yfirlýsingar miðstjórnar Alþýðusambands Íslands þar sem þetta er einmitt dregið fram og þar er þessi setning: „Þá vantar tillögur í skattamálum sem eru þó lykillinn að kröfum um aukinn jöfnuð. […] Breyting á skattkerfinu er mikilvægur áfangi á þeirri vegferð að vinda ofan af þeirri stóru skattatilfærslu sem orðið hefur síðustu ár þar sem láglaunahópar hafa verið látnir borga reikninginn fyrir ríkasta hluta þjóðarinnar.“ Barnabætur eru skertar þannig að fólk sem er undir miðtekjum fær engar barnabætur. 

Virðulegi forseti. Ég vildi að hv. þingmaður hefði hlustað á ræðuna mína, ekki bara leiðandi stef. Ég fór ágætlega yfir þetta. Það er alveg ljóst að við erum ekki sammála um að hér séu öll tæki vannýtt til að jafna, alls ekki. Ég vil t.d. byrja á því að segja þegar við erum að tala um skattþrepin að við erum að taka þau skref að mörk efra þrepsins eru fest við neysluvísitölu til samræmis við neðra þrepið. Við hækkuðum fjármagnstekjuskattinn. Það má ekki gleyma því í síðustu fjárlögum. Við erum að hækka persónuafslátt og þrátt fyrir að í orðræðu hv. þingmanns núna sé orðræðan færð til varðandi barnabætur er það samt sem áður þannig að við erum að auka þá greiðslu um 1,6 milljarða. Við erum að færa skerðingarmörkin og það hlýtur að teljast jöfnuður. Ég vil líka halda því fram, hv. þingmaður, að allt það sem stendur að því að jafna aðgengi að heilbrigðisþjónustunni, jafna aðgengi að menntakerfinu, auka greiðsluþátttökuna, þetta eru auðvitað allt saman jöfnunaraðgerðir. Það er ekki hægt að halda öðru fram en að þetta séu jöfnunaraðgerðir. Við erum að jafna aðgang barna, m.a. með því að setja fjármuni í barnamenningarsjóð. Við erum að jafna aðgang barna og allra með því að setja peninga til að styðja útgáfu íslenskra bóka, þannig að ég get bara ekki tekið undir að þetta séu ekki jöfnunaraðgerðir, hv. þingmaður, þegar við erum að efla heilsugæsluna þannig að fólk þurfi ekki að sækja sérhæfða þjónustu eða mun síður, vegna þess að um leið og við erum komin með öfluga heilsugæslu þar sem eru virk geðheilbrigðisteymi o.s.frv. þá eru það auðvitað jöfnunaraðgerðir. Við getum svo alltaf deilt um það hvort má setja meira eða minna í hlutina. Það er aftur allt annað mál. En það að halda því fram að hér séu jöfnunartækin ekki nýtt, ég get ekki verið meira ósammála.

Herra forseti. Jöfnunartækin sem notuð eru úti um allan heim sem skipta máli eru í gegnum skattkerfið og eru í gegnum bótakerfið. Það er ekki verið að nýta þau almennilega. Það er algjörlega ljóst. Það er kannski verið að taka einhver pínulítil jákvæð skref í alls konar góðum málum sem nýtast litlum hópi og eru til gagns, en í stóra samhenginu er ekki verið að nýta skattkerfið almennilega. Hv. þingmaður talar um fjármagnstekjuskattinn. Ég vil biðja hv. þingmann að segja mér hvað fjármagnstekjuskatturinn hækkar mikið, því að gert er ráð fyrir að hann hækki mikið fyrir árið 2019. Það er nefnilega ekki króna. Gert er ráð fyrir að hann lækki um 2 milljarða. Þessi lækkun, eða þessi hækkun á fjármagnstekjuskatti, var svo pínulítið skref að það átti samt í fyrstu hugmyndunum að gefa 1.400 þús. kr. Þetta er stóra jöfnunarskrefið sem hv. þingmaður vill stæra sig af fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans. Það er bara spaugilegt. Þegar er verið að tala um að heilsugæslan sé svo frábær úti um allt land, að verið sé að gera svo góða hluti, og það væri sannarlega gott jöfnunarskref að verið væri að laga heilsugæsluna úti um allt land. En ég get talað sem landsbyggðarmaður að ekki er verið að gera það í mínum landshluta eða í mínu kjördæmi þar sem heilsugæslustöðvarnar og heilbrigðisstofnanirnar þurfa samtals rúmlega hálfan milljarð til þess að geta lifað af á árinu 2019, ef ég tek Heilbrigðisstofnun Suðurnesja og Heilbrigðisstofnun Suðurlands saman. Þetta er ekkert til að stæra sig af. Þetta er vandamál sem þarf að taka á en er ekki tekið á í þessum fjárlögum. Það er ekki tekið á þessu vandamáli. Ég lifi í 26.000 manna samfélagi og heilsugæslan er ekki að þjóna fólkinu þar. Það á að vera skylda ríkisstjórnarinnar sem hefur jöfnuð að leiðarljósi að sjá til þess að heilbrigðisstofnanirnar virki úti um allt land og fyrir alla.

Herra forseti. Já, það er alveg rétt, kerfið á að virka, eins og ég sagði áðan líka, en þetta gengur í rauninni hægt vegna þess að kerfin voru mjög svelt og hv. þingmaður veit það, hafandi setið í ríkisstjórn og verið fjármálaráðherra, að það er ekki einfalt mál að láta hlutina ganga upp, einn, tveir og þrír.  Það er rangt af hv. þingmanni að halda því fram að ekki sé verið að auka fjármuni til heilbrigðismála. Hún er beinlínis að segja að hér sé ekki verið að efla heilsugæsluna og hún segir að heilsugæslan heima hjá henni sinni bara ekki fólkinu. Ég get bara ekki tekið undir það. Það má vel vera að það þurfi að bæta og gera betur. Og hér erum við að leggja til fjármuni. Þeir eru auðvitað ekki komnir í virkni, hv. þingmaður, við erum ekki búin að samþykkja fjárlögin. En ég vil halda því fram að við byrjuðum á fjárlögum yfirstandandi árs og þessi fjárlög verða líka til þess að við komum til með að reka miklu betra heilbrigðiskerfi. Það verður aldrei þannig að það verði fullkomið, það vitum við, ég og hv. þingmaður. En það hefur aldrei eins miklum fjármunum verið varið á einu bretti í þessi mál og núna, t.d. í innkaup á lyfjum eða til að styrkja geðheilbrigðismálin eða bara almennt í heilbrigðiskerfið. Við erum loksins að hefja byggingu á nýjum Landspítala, sem hv. þingmaður nefndi ekki en hefur verið til umfjöllunar í mörg ár. Að halda því fram að við séum ekki að styrkja kerfið er beinlínis rangt. Getum við gert öðruvísi og betur? Eflaust. Og þingmaðurinn hefur aðrar hugmyndir en ég í því. En það breytir því ekki og ég fer aldrei ofan af því að við erum að vinna gott verk. Við erum með góð fjárlög. Við erum hér með sóknarfjárlög til allra innviða.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið enda sé ég að fólk er orðið þreytt á henni. Ég held samt að við séum að setja einhvers konar met í að vera hér í 3. umr. fjárlaga og það er bara 5. desember. Ég fór ágætlega yfir hug minn til þessa fjárlagafrumvarps í ræðu minni undir 2. umr. og get tekið undir margt sem kom fram í ræðu hv. þm. Bjarkeyjar Olsen Gunnarsdóttur, sem var hér á undan mér, þó að ég kynni nú kannski að vilja sjá örlítið meiri aðhald í sumum málaflokkum. Ég tek heils hugar undir það að þetta eru sóknarfjárlög og við höfum náð ótrúlegum árangri á síðustu árum í að snúa ríkissjóði við. Það er margt sem ber að þakka í því sambandi, m.a. það að við höfum haldið fast utan um ríkisfjármálin. Við höfum verið verulega dugleg í að greiða niður skuldir og það mun koma sér virkilega vel. En mér fannst ég ekki geta látið 3. umr. líða hjá öðruvísi en að nefna tvö atriði. Fyrst vil ég nefna það sem kom fram í máli formanns fjárlaganefndar þegar hann mælti fyrir nefndarálitinu, hv. þm. Willums Þórs Þórssonar, varðandi hagræðingarkröfuna sem hefur verið sett á Rannís. Ég er gríðarlega þakklát fyrir það og mér finnst mjög mikilvægt að við höfum náð að leggja þá breytingu til. Mér yfirsást það og það var engin umræða um þetta í 2. umr., og ég held að þarna hafi verið um mistök að ræða, því að það skiptir gríðarlega miklu máli að við höldum uppi rannsóknum og nýsköpun í landinu, enda er það eitt af helstu stefnumálum núverandi ríkisstjórnar að gera það. Og Rannsóknasjóður og Tækniþróunarsjóður eru mikilvægastir og ákveðin grunnstoð í þeim efnum. Ég vil því þakka sérstaklega fyrir það, mér finnst það mjög mikilvægt. Ég þarf svo aðeins að nefna málefni Íslandspósts. Ég verð að viðurkenna að mér þykir þetta mál í alla staði, eins og ég held reyndar öllum sem um málið hafa þurft að fjalla, verulega erfitt og meira að segja alveg hundleiðinlegt, leyfi ég mér að segja. Það er samt þannig að Íslandspóstur hefur í töluverðan tíma vakið athygli á því í hvað stefndi og ég minnist þess, þegar ég kem hér inn á þing 2016 og sest í umhverfis- og hv. samgöngunefnd, að þá kom þangað til okkar forstjóri Íslandspósts til að vekja athygli á stöðu mála hjá fyrirtækinu og hafði gert það áður. Mér þykir ekki auðvelt að samþykkja hér einhvers konar neyðarlán til fyrirtækis, sérstaklega í ljósi þess að það liggur fyrir að fyrirtækið muni ekki geta borgað þetta til baka að óbreyttu, það þarf eitthvað annað til. Á sama tíma væri ég alls ekki tilbúin að taka þátt í aðgerðum sem sendu þetta opinbera hlutafélag í þrot. Það er auðvitað ekki svoleiðis. Ég fellst því algjörlega á þau sjónarmið sem uppi eru hjá meiri hluta fjárlaganefndar og hef ekki heyrt neinn af þeim þingmönnum sem hafa verið að gagnrýna þetta koma með aðrar lausnir í þessu máli. Ég tek heils hugar undir það að við þurfum að hlaupa undir bagga með þessu fyrirtæki. Á sama tíma er algjörlega nauðsynlegt að setja þessar kröfur sem meiri hluti fjárlaganefndar hefur sett inn í nefndarálitið, kalla eftir þessum upplýsingum. Fyrst og síðast held ég að við hér í þessum sal og í pólitíkinni mörkum stefnu um það hvernig póstþjónusta á að vera til framtíðar. Við erum með fyrir þinginu frumvarp þar að lútandi. Ég hef ekki tekið þátt í mikilli umræðu um það, virðulegi forseti, en ég hygg að það sé eitthvað sem við þurfum að gera og fara yfir. Auðvitað gengur hún ekki upp þessi leið sem við höfum verið að fara hér á síðustu árum með Íslandspóst og ákveðinni útþenslu hjá því fyrirtæki, án þess að það þó standi undir alþjónustunni og því sem fyrirtækinu er falið að sinna. Mér finnst erfitt að samþykkja þetta neyðarlán en mun gera það því að ég sé heldur enga aðra lausn. Ég legg áherslu á að við förum vandlega yfir framtíðarsýn okkar til póstþjónustu hér á landi á næstu misserum í tengslum við umræðu um póstfrumvarpið og sjáum svo til hvert stefnir og hver verður framtíð þessa fyrirtækis. Ég held ég hafi þetta ekki lengra, virðulegi forseti.