Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hinn 8. september 2006 var gefið út svofellt bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman mánudaginn 2. október 2006. Um leið og ég birti þetta, er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í Dómkirkjunni, sem hefst klukkan 13.30. Gjört á Bessastöðum, 8. september 2006. Ólafur Ragnar Grímsson. ------- Geir H. Haarde. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman mánudaginn 2. október 2006.“ Samkvæmt bréfi því sem ég hef nú lesið lýsi ég yfir að Alþingi Íslendinga er sett. Sagan er okkur ærið hugleikin á þessum stundum; upphaf þings jafnan tímamót, en þó sjaldan eins og nú; þáttaskilin tengd í senn þingheimi og landstjórninni en einnig deilumáli sem í hálfa öld hafði afgerandi áhrif á flokkaskipan, setti mark á átökin í stjórnmálunum en líka menningu og sálarlíf þjóðarinnar. Nýr forsætisráðherra kemur nú til þings með forustu og ábyrgð á sínum herðum og nýir ráðherrar hafa tekið við mikilvægum málaflokkum. Fjölmargir alþingismenn sem lengi hafa sett svip á löggjafarstarfið og málflutning í þessum sal hafa tilkynnt að þetta þing verði hið síðasta á ferli þeirra. Algengt var á fyrri öld að forustumenn gegndu hér störfum í áratugi en nú setja tíð mannaskipti í ríkari mæli svip á Alþingi Íslendinga. Slík þróun kann að vera svo samofin nýjum þjóðfélagsháttum að ekki verði aftur snúið en þá er líka mikilvægt að bregðast rétt við og nýta vel tímann sem hér gefst til starfa. Þjóðin felur alþingismönnum mikinn trúnað. Kjör þeirra er kjarninn í stjórnskipan landsins, sáttmálanum um samfélagshætti Íslendinga. Ég óska nýjum ráðherrum farsældar í ábyrgðarstörfum og þingmönnum sem nú hefja sitt síðasta þing velferðar í framtíðinni. Sérstaklega sendi ég á þessari stundu fráfarandi forsætisráðherra, Halldóri Ásgrímssyni, kærar kveðjur, þakkir fyrir framlag hans á liðnum árum og samstarf okkar, bæði meðan við gegndum báðir skyldustörfum í þessum sal og eftir að þjóðin fól okkur aukna ábyrgð. Halldór Ásgrímsson kom víða við og var áhrifaríkur leiðtogi á umbrotatímum í sögu okkar Íslendinga. Vegferð hans úr austfirsku þorpi á alþjóðavettvang er á vissan hátt táknræn fyrir umskiptin sem orðið hafa. Þegar við vorum báðir ungir drengir að leik á sjávarkambi hófust með þjóðinni deilur sem stóðu lengur en önnur átök, glíma sem markaði djúpa gjá í stjórnmál og þjóðlíf Íslendinga. Skiptingin í andstæðar fylkingar var skarpari en í öðrum málum, heitar og óbilgjarnar tilfinningar langlífar á báða bóga. Víglína var dregin um þjóðarvitund. Margir góðir menn urðu fjendur ævilangt, óvinagarður eitraði fjölskyldur í áratugi og fjölmargir, skáld og listamenn, nutu eigi sannmælis á opinberum vettvangi þrátt fyrir ágæt verk því matið tók mið af átökunum. Það er erfitt fyrir þá sem nú vaxa úr grasi að skilja til hlítar hve hatrömm þessi glíma var, deilurnar um veru hersins, varnarliðið á Miðnesheiði, og kannski getur ekkert okkar skilið til fulls hve afgerandi þáttaskil hafa nú orðið. Herinn er farinn. Gærdagurinn sá fyrsti í meira en hálfa öld án hermanna í landi okkar. Nú hefjast nýir tímar - nýtt skeið í þjóðarsögu. Lærdómarnir eru býsna margir en mikilvægastur kannski sá að forðast ber í lengstu lög að Íslendingar verði á ný fórnarlömb svo djúpstæðs klofnings. Því er áríðandi að allir sem ábyrgð bera, bæði á Alþingi og í landstjórninni, bæði nú og um alla framtíð, kappkosti af fremsta megni að ná sem mestri sátt um málefnin sem verða munu á verkaskrá íslenskrar þjóðar. Kalda stríðið, deilurnar um hersetuna, veru varnarliðsins, fjandskapurinn sem skipti þjóðinni í stríðandi sveitir dró á margan hátt úr getu okkar til að sækja fram. Hjaðningavíg á heimavelli veiktu samtakamátt og kraftinn til nýsköpunar. Aflinu sem hefði mátt verja til framfara á öllum sviðum var beitt í átökum við okkur sjálf. Árangur Íslendinga að undanförnu, útrásin á okkar tímum, blómlegt atvinnulíf og vísindaiðkan, gróskan í menningu og skapandi listum - allt hefur það öðlast aukinn þrótt því þjóðin hefur losnað úr viðjum þessa gamla klofnings. Það er sannarlega gleðiefni að svo friðsælt sé í okkar heimshluta að mesta herveldi sem veröldin hefur kynnst skuli komast að þeirri niðurstöðu að engum tilgangi þjóni að hafa hér sveitir, að engin þörf sé á vörnum sem áður voru taldar brýnar. Það er gæfa okkar Íslendinga að eiga nú farsælt samstarf við allar þjóðir á norðurslóðum, að allir vilji vera vinir okkar, að engin hernaðarógn sé í augsýn. Nú hefur skapast einstakt tækifæri fyrir þing og þjóð til að halda til móts við nýja tíma með samstöðuna að leiðarljósi. Áfram verður ágreiningur um ýmis mál, en deilurnar um veru hersins ættu að verða víti til varnaðar um alla framtíð. Ávallt verði leiðarljós að samfélag Íslendinga lamist aldrei aftur vegna djúpstæðs þjóðarklofnings. Við þurfum öll að standa saman, einkum nú þegar veröldin breytist ört og tækifærin bíða í öllum álfum. Á þessum tímamótum ber ég fram þá einlægu ósk að víðtæk og eindregin samstaða skapist um stöðu Íslands í veröldinni og sambúð okkar við aðrar þjóðir. Nú þurfum við að ná þjóðarsátt um grundvöllinn í utanríkisstefnu Íslendinga. Alþingi hefur hér einstakt hlutverk. Aldrei fyrr frá lýðveldisstofnun hefur aðstaða skapast til að ná svo víðtækri sátt í þessum efnum. Lítil þjóð þarf á því að halda að einhugur ríki um stöðu hennar í veröldinni, að samstaða sé um samskiptin við önnur lönd. Þá getur hún beitt sér af öllu afli til að skapa íbúum hagsæld og velferð. Þá getur hún virkjað kraftana til framfara á öllum sviðum. Þá getur hún tryggt sér öruggt sæti í fremstu röð og orðið öðrum þjóðum fyrirmynd. Þó að tímarnir kalli áfram á úrlausn flókinna viðfangsefna þurfum við að forðast í lengstu lög að ágreiningurinn fari úr böndum og leiði til álíka klofnings og í áratugi dró úr þjóðinni kraft. Við þurfum öll að vanda okkur og nýta lýðræðið til að efla og styrkja samstöðuna. Við sjáum ýmis merki þess að afstaðan til náttúrunnar kunni að verða viðlíka hitamál og herinn var fyrrum. Þúsundir mótmæla á götum Reykjavíkur á sama tíma og íbúar Austurlands fagna nýjum áföngum í byggðaþróun. Náttúra Íslands er okkur öllum kær, samofin sjálfstæðisvitund Íslendinga en líka uppspretta þjóðarauðs og framfara á flestum sviðum. Þegar ágreiningurinn um veru hersins hefur nú verið til lykta leiddur með brottför varnarliðsins er afar brýnt að deilurnar um nýtingu náttúru Íslands skapi ekki nýja gjá. Þjóðarsátt í erfiðum málum er verðmæt auðlind og með samstöðuna að leiðarljósi eru okkur allir vegir færir. Í anda þeirrar sýnar bið ég alþingismenn að rísa úr sætum og minnast ættjarðarinnar. 
             Samkvæmt 1. gr. þingskapa ber nú þeim þingmanni sem lengsta fasta þingsetu hefur að baki að stjórna fundi þangað til forseti Alþingis hefur verið kosinn og bið ég Jóhönnu Sigurðardóttur, 2. þm. Reykv. s., að ganga til forsetastóls.

Ég býð háttvirta alþingismenn velkomna til þingstarfa og læt í ljós þá von að störf Alþingis, 133. löggjafarþings, sem er að hefjast, verði landi og þjóð til heilla. Fyrir hönd okkar alþingismanna heilsa ég starfsfólki Alþingis og vænti þess að við megum eiga góða samvinnu við það eins og endranær.

Nú verður minnst fyrrverandi alþingismanns sem lést eftir að þingfundum var frestað í júní sl. Magnús H. Magnússon, fyrrverandi alþingismaður og ráðherra, andaðist á Landakotsspítala 22. ágúst. Hann var 83 ára að aldri. Magnús H. Magnússon var fæddur í Vestmannaeyjum 30. september 1922. Foreldrar hans voru hjónin Magnús Helgason gjaldkeri og Magnína Jóna Sveinsdóttir húsmóðir. Magnús lauk gagnfræðaprófi frá Menntaskólanum í Reykjavík vorið 1938, prófi frá Loftskeytaskólanum 1946, símvirkjaprófi með radíótækni sem sérgrein 1948 og fór síðan í framhaldsnám hjá Pósti og síma. Magnús var sjómaður á árunum1937–1942, m.a. á norsku fraktskipi á fyrstu árum seinni heimsstyrjaldar. Hann var bifreiðarstjóri að atvinnu á árunum 1942–1945, loftskeytamaður á togara 1946 og síðar í afleysingum. Hann starfaði í radíótæknideild Pósts og síma 1946–1956 og var verkstjóri þar 1950–1953, yfirverkstjóri 1953–1956. Magnús gegndi stöðu stöðvarstjóra Pósts og síma í Vestmannaeyjum 1956-1987 að undanskildum þeim árum sem hann var bæjarstjóri og síðar alþingismaður. Hann var bæjarfulltrúi í Vestmannaeyjum 1962–1982, þar af bæjarstjóri 1966–1975. Við alþingiskosningarnar 1978 var Magnús í framboði í Suðurlandskjördæmi fyrir Alþýðuflokkinn, náði kjöri og sat á Alþingi sem þingmaður Suðurlandskjördæmis til 1983. Hann var skipaður félags-, heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra 1978, var jafnframt samgönguráðherra frá því í október 1979, og gegndi þeim störfum fram til stjórnarskipta í febrúar 1980. Magnús var landskjörinn varaþingmaður Suðurlandskjördæmis 1983–1987 og sat á tíu þingum alls. Magnúsi H. Magnússyni voru falin ýmis trúnaðarstörf um ævina og er hér fátt eitt talið. Hann sat í stjórn Sparisjóðs Vestmannaeyja 1957–1978, var í framkvæmdastjórn Brunabótafélags Íslands frá 1966 og varð stjórnarformaður 1980. Magnús var varaformaður Alþýðuflokksins 1980–1984. Magnús var bæjarstjóri í Vestmannaeyjum þegar eldgos hófst á Heimaey aðfaranótt 23. janúar 1973. Hann varð samstundis þjóðkunnur af forustu í sveit þeirra sem stjórnuðu fyrstu viðbrögðum, varnaraðgerðum og björgunarstarfi og síðar viðreisnar byggðar í Eyjum. Þar birtist hann kjarkmikill, skipulagður og fumlaus maður og nýtti sér seiglu, dirfsku og verkkunnáttu sem hörð lífsbarátta hefur löngum kennt Eyjamönnum. Magnús var vandaður maður og setti sig vel inn í þau mál sem hann þurfti að fjalla um. Hann rökstuddi mál sitt vel og fylgdi því fast eftir, laus við málskrúð og yfirborðsmennsku. Hann var öfgalaus, hófsamur og íhugull. Með honum var gott að starfa. Ég vil biðja háttvirtan þingheim að minnast Magnúsar H. Magnússonar með því að rísa úr sætum. - 
            

Borist hefur bréf um afsal þingmennsku frá 7. þingmanni Reykjavíkurkjördæmis norður, Halldóri Ásgrímssyni, dagsett 5. september sl., sem hljóðar svo: „Með bréfi þessu afsala ég mér þingmennsku frá og með deginum í dag að telja. Síðan ég var fyrst kjörinn á Alþingi sumarið 1974 hef ég átt gott samstarf við fjölda fólks á vettvangi þingsins. Ég kveð Alþingi því með söknuði en er jafnframt afar þakklátur öllu því fólki sem ég hef haft tækifæri til að kynnast og starfa með. Ég færi núverandi alþingismönnum og starfsfólki Alþingis sérstakar þakkir fyrir gott og ánægjulegt samstarf. Ég óska Alþingi, alþingismönnum og starfsfólki þingsins allra heilla í framtíðinni.“ Við þingmennskuafsal Halldórs Ásgrímssonar tekur Sæunn Stefánsdóttir fast sæti á Alþingi og verður 11. þm. Reykjavíkurkjördæmis norður. Ég býð hinn nýja þingmann, Sæunni Stefánsdóttur, velkomna til starfa á Alþingi. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er því öllum hnútum vel kunnug hér. Jafnframt vil ég nota þetta tækifæri til þess að þakka Halldóri Ásgrímssyni, fyrrverandi forsætisráðherra, fyrir langt og farsælt starf hans í þágu þings og þjóðar. Hann hefur átt sæti á Alþingi síðan 1974 að hálfu öðru ári undanskildu og verið ráðherra lengur en aðrir núlifandi stjórnmálamenn, og raunar næstlengst allra frá því innlendur ráðherra hóf störf 1904. Halldór Ásgrímsson hefur því sett mikinn svip á störf Alþingis og þjóðfélagið allt á sínum langa stjórnmálaferli. Við kveðjum hann með óskum um velfarnað á nýjum vettvangi. - Ég óska honum og fjölskyldu hans allra heilla á komandi árum.

Nú fer fram kosning forseta Alþingis. Samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þingskapa eru þeir einir í kjöri sem tilnefndir eru. Mér hefur borist ein tilnefning, um 5. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, Sólveigu Pétursdóttur. Eru aðrar tilnefningar? Aðrar tilnefningar hafa ekki borist. Sólveig Pétursdóttir er því ein í kjöri. Þar sem aðeins einn er í kjöri fer kosningin fram með atkvæðagreiðslukerfinu eins og á undangengnum þingum ef ekki eru athugasemdir. Kosningin er leynileg. Töflurnar á veggjum munu aðeins sýna hverjir hafa greitt atkvæði en ekki hvernig þeir greiddu atkvæði og sama gildir um geymsluminni tölvunnar. Þeir sem kjósa Sólveigu Pétursdóttur ýti á já-hnappinn en þeir sem skila auðu ýti á hnappinn sem merktur er: Greiðir ekki atkvæði. Gult ljós kviknar við miðhnappinn þegar atkvæði hefur verið greitt, sama á hvorn hnappinn er ýtt, og eins kviknar aðeins gult ljós á veggtöflunni því að kosningin er leynileg eins og áður sagði. Hefst nú kosning forseta. [Gengið var til forsetakosningar. Atkvæði féllu þannig að Sólveig Pétursdóttir, 5. þm. Reykv. s., hlaut 55 atkvæði, 7 þingmenn greiddu ekki atkvæði.]

Samkvæmt þessu er Sólveig Pétursdóttir, hv. 5. þm. Reykjavíkurkjördæmis suður, rétt kjörin forseti Alþingis. Ég óska henni til hamingju með kosninguna og allra heilla í starfi og bið hana að taka við fundarstjórn.

Háttvirtir alþingismenn. Ég þakka hæstvirtum starfsaldursforseta, Jóhönnu Sigurðardóttur, hlý orð í minn garð. Ég þakka háttvirtum alþingismönnum það traust sem þeir hafa sýnt mér með því að kjósa mig á ný forseta Alþingis. Ég met það traust mikils. Forsetar hafa í sumar unnið að starfsáætlun fyrir þetta þing í samráði við ríkisstjórn og formenn þingflokka og er áætlað að Alþingi verði frestað 15. mars nk., um tveimur mánuðum fyrir alþingiskosningarnar, 12. maí. Ég óska góðs samstarfs við ríkisstjórn og þingflokka um framgang þingstarfa og vænti þess sérstaklega að þau frumvörp stjórnarinnar sem afgreiða á komi sem fyrst fram svo að þingið hafi sem mest ráðrúm til að afgreiða þau á þessu stutta þingi. Nú er hafið seinasta löggjafarþing á þessu kjörtímabili, kosningaþing eins og það er stundum kallað. Ef allt fer að venju má búast við því í vetur að stjórnmálaflokkarnir skerpi áherslumál sín fyrir kosningarnar að vori og að hitnað geti í kolunum. „Alþingi er enginn sunnudagaskóli“ sagði einn forvera minna, og eru orð að sönnu. En alþingismenn verða eigi að síður að gæta hófs í málflutningi, sýna háttvísi og virða persónu og æru annarra. Þar ekki undan miklu að kvarta hér í þessum sal en ágætt að minnast þessa annað slagið. Við Íslendingar búum við ríka lýðræðishefð og mikla og almenna þátttöku í kosningum. Það eru verðmæti sem við verðum að gæta vel og hlúa að. Ég hef lagt áherslu á að Alþingi sjálft leggi mikið af mörkum til þess að kynna sig, starfshætti sína, sögu og vinnubrögð í lýðræðisþjóðfélagi. Ég hygg þó að við getum gert meira og tel að Alþingi eigi í samvinnu við fræðsluyfirvöld að gefa ungu fólki færi á þjálfun í löggjafarstörfum og feta þá sömu slóð og nágrannaþing okkar hafa gert. Þannig má efla stjórnmálaáhuga ungs fólks og kenna nemendum að taka afstöðu og rökstyðja mál sitt og um leið þjálfa þá í að tileinka sér lýðræðisleg vinnubrögð og að ná sameiginlegri niðurstöðu í málum. Eins og ég vék að í ræðu minni við sama tækifæri í fyrra tel ég mikilvægt að alþingismenn líti í eigin barm og hugi að því hvort störf og starfshættir Alþingis séu í samræmi við kröfur tímans. Ég átti marga fundi með formönnum þingflokka á liðnum vetri, svo og í sumar, um þau mál og finn fyrir miklum skilningi þeirra í þessu efni. Ég er nú bjartsýn á að hljómgrunnur sé fyrir því í öllum þingflokkum og hjá ríkisstjórn að leita heildarsamkomulags um umbætur á þingstörfum, bæði þeim sem byggjast á þingskapalögum og eins þingvenjum. Þar þurfa allir að vera sveigjanlegir og kannski gefa eitthvað eftir af því sem þeim þykir hagkvæmt nú í því skyni að bæta svipmót þingsins. Markmið okkar er að Alþingi vandi vel verk sín, að löggjöfin sé vönduð og að umræður séu drengilegar og öllum til sóma. Meiri hluti í hverju máli ræður málsúrslitum að sjálfsögðu en jafnsjálfsagt er að minni hluti eigi rúman rétt til að koma skoðunum sínum á framfæri og veita það aðhald sem öllum er hollt. Heiðarleiki og réttlæti séu leiðarmerki okkar á þeirri leið. Í byrjun ágúst sl. átti ég þess kost að ferðast um Íslendingaslóðir í Manitoba-fylki í Kanada í tengslum við heimsókn mína á Gimli til að flytja minni Kanada á Íslendingadeginum sem haldinn var í 117. skipti. Ég varð hvarvetna vör við mikinn hlýhug til Íslands og skynjaði alls staðar mjög sterkt ræktarsemi afkomenda íslensku landnemanna við menningararfleifð sína og hversu mikill áhugi er á því að halda tengslum við Ísland. Samskiptin við þá eru okkur mikilvæg, ekki aðeins vegna þess að landnámið er hluti af sögu okkar heldur skapa þessi tengsl möguleika á auknum menningarlegum og viðskiptalegum samskiptum landanna. Mjög margt hefur verið gert á undanförnum árum, ekki síst af hálfu íslenskra stjórnvalda, til að efla þessi samskipti en mér finnst einnig sjálfsagt að við tökum til athugunar hvernig Alþingi geti með sjálfstæðum hætti lagt sitt af mörkum til að hlúa að þessum tengslum. Alþjóðlegt samstarf eykst nú á öllum sviðum. Alþingismenn hafa svo sannarlega orðið þess varir enda er talsverðu fé varið til þess og sérmenntað starfsfólk til aðstoðar í þeim efnum hér á skrifstofunni. Ég hef á þingferli mínum tekið þátt í alþjóðlegu þingmannasamstarfi og tel að það sé mjög gagnlegt. Ég vil nota þetta tækifæri til að minna sérstaklega á ályktun Evrópuráðsþingsins frá því fyrr á þessu ári um átak gegn heimilisofbeldi. Þar er m.a. hvatt til þess að þingin standi fyrir viðburðum í þinghúsum landanna 24. nóv. nk. af því tilefni. Forsetar þjóðþinganna eru líka í æ ríkara mæli þátttakendur í hinu aukna alþjóðlega samstarfi enda eru nú gerðar sífellt meiri kröfur til okkar að sitja alþjóðlega fundi og ráðstefnur um margvísleg málefni, auk þess sem heimsóknir milli þjóðþinga færast mjög í vöxt. Að undanförnu hafa því verið gerðar ráðstafanir til að styrkja þá þjónustu sem forseti fær framvegis í þessum efnum ásamt öðrum skipulagsbreytingum á skrifstofu Alþingis. Þá vil ég skýra frá því að ég hef ákveðið, í samráði við forustu Krabbameinsfélagsins, að Alþingishúsið verði lýst bleiku ljósi á næstunni. Er það gert sem táknrænn stuðningur Alþingis og alþingismanna við baráttuna við þann vágest sem brjóstakrabbamein er. Alþingi slæst þannig í hóp margra þekktra stofnana víða um veröld í sérstöku alþjóðlegu árveknisátaki gegn brjóstakrabbameini. Við þingsetninguna í fyrra nefndi ég að saga Alþingis er bundin Þingvöllum órjúfanlegum böndum. Á mikilvægum stundum í lífi þjóðarinnar hefur Alþingi komið saman á Þingvöllum. Ég hvet enn og aftur til þess að við framtíðarskipulag þjóðgarðsins og framkvæmdir fái Alþingi þann sess sem því ber á þessum helgasta stað okkar Íslendinga. Ég endurtek þakkir mínar til þingheims fyrir að fela mér að gegna störfum forseta. Það er ásetningur minn að eiga gott samstarf við alla háttvirta þingmenn.