Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. fjhn. hefur haft málið til meðferðar á fundi í dag, þess vegna hefur ekki gefizt tími til að gefa út prentað nál. Nefndin klofnaði um málið, og vildu fjórir nm. að frv. yrði samþ. óbreytt. Minni hl. (BrB) vildi fella frv. og gefur út sérstakt nál. um málið. Með leyfi hæstv. forseta les ég upp nál. meiri hl.: „Frv. var tekið fyrir og rætt í n., en samkomulag fékkst ekki um afgreiðslu þess. Vildi minni hl. (BrB) láta fella frv. Gefur hann því út sérstakt nál. Meiri hl. gat ekki fallizt á þetta. Leggur hann til, að frv. verði samþ. óbreytt.“ Ég get þess, að ég hefði viljað geta gert nánari grein fyrir þessu máli, en það er ekki hægt vegna aðkallandi afgreiðslu málsins. Þetta mál var borið fram á þskj. 10 og útbýtt í Nd. 11. okt. Við afgreiðslu þess þar voru gerðar nokkrar breyt. Fyrsta breyt. er sú, að sett var inn ný gr., sem skyldi vera 2. gr. í frv., um að í stað 6% söluskatts komi 7% sölusk. Hæstv. fjmrh. hefur gert grein fyrir því í Sþ., hvers vegna þetta er ákveðið svo. Aðalástæðan til að taka þetta inn í frv. er til að vega upp á móti þeim útgjöldum, sem samþ. hafa verið. Aðalástæðan fyrir því, að ég er fylgjandi þessu, er, að sýnilegt er, að við afgreiðslu fjárlfrv. frá þinginu er ekki hægt að fá þau greiðsluhallalaus, nema tekjur komi á móti auknum útgjöldum. Bornar hafa verið fram till. við 3. umr. fjárlfrv., sem nema 20 millj. kr. Það er ekki hægt að fullyrða, hvaða till. verða samþ., en sýnilegt er, að gæta þarf fyllstu varúðar við samþykkt þess, ef ekki á að vera á því greiðsluhalli. Frá mínu sjónarmiði er þegar orðinn greiðsluhalli á fjárlfrv., þó að ekki hafi verið samþ. annað inn en lýst hefur verið. Náðst hefur samkomulag um 3 millj. kr. lán., en þetta lán verður ekki greitt af tekjum ríkissjóðs. Það hefur verið ákveðin stefna ríkisstj. að skila greiðsluhallalausum fjárlögum og helzt með greiðsluhagnaði. Ég viðurkenni, að frv. er varlega áætlað, þó að fjmrh. hafi lagt hækkun um 1 millj. kr. til að greiða að fullu gjöld á árinu, sem ekki hafa verið tekin með. Nú hefur m.a. verið gerð brtt. við 22. gr., sem kemur til með að kosta ríkið milljónir króna, ef hún verður samþ. Aðrar breyt. hafa verið gerðar í Nd., m.a. sett inn ný 3. gr., og er það nokkur breyt. á 24. gr. l. Hækkaðir hafa verið dráttarvextir úr 1/2% í 1%, og staðfestir það, að ég hef haft meira til míns máls heldur en hæstv. ráðh. Ég hef ekkert frekar um þetta að segja, en verið er að gera breyt., sem ekki var áður. Í sambandi við 3. málsgr. þessarar gr. leyfi ég mér að benda á og beina til hæstv. ráðh., hvort ekki sé hægt að ákveða með reglugerð, þegar úrskurður er kveðinn upp af yfirvöldunum um skattamál, að gefa skattgreiðanda tækifæri til að gæta hagsmuna sinna í sambandi við afgreiðslu málsins. Allir úrskurðir í þessum málum eru felldir fyrir luktum dyrum og engin sönnun fyrir því, að þær athugasemdir, sem þeir gera við skattaálagninguna, séu nokkurn tíma lesnar. Ég vildi aðeins minnast á þetta við hæstv. ráðh. Ég vona, að hann beiti sér fyrir því, að hér sé ekki eitt sjónarmið látið ráða öllu, heldur sé tekið fullt tillit til beggja aðila. Hvað viðvíkur síðari málsgr. vil ég segja, að þar þyrfti að gera breyt. á. Skattgreiðendum er skylt, þó ágreiningur sé um skattinn, að greiða hann að viðlögðum 1% dráttarvöxtum, hafi hann ekki verið greiddur fyrir eindaga. Þó er skylt að taka fram, að sé skatturinn lækkaður, ber að endurgreiða það, sem lækkuninni nemur. Mér finnst það ósamræmi í lögunum, að annar aðilinn skuli greiða 12% í vexti af því, sem hann hefur ekki greitt af skatti sínum á tilsettum tíma. Þá finnst mér, að ríkissjóður ætti að greiða 12% af því fé, sem hann hefur oft tekið og haldið fyrir skattgreiðendum. Ég get ekki komið með neina brtt. um þetta, því að nauðsynlegt er að hraða framgangi málsins. Ég bendi á, að 25% leyfisgjald af ferðafé helzt áfram, og sama er að segja um söluskatt af bifreiðum, að hugsað er að hann haldist áfram. Ég álít, að báðir þessir skattar ættu að falla úr gildi. Þetta mæli ég ekki fyrir munn meiri hl., heldur er þetta mín skoðun á málinu. Meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, og er ég því fylgjandi með þeim forsendum, sem ég hef skýrt frá.



Herra forseti. Eins og frsm. n. tók fram, hefur n. fjallað um málið. Meiri hl. hefur samþ. það, en ég var andvígur því. Það liggur ekki enn þá frammi nál. frá mér, en kemur vonandi bráðlega. Eins og frv. kemur frá Nd., telst framlagið vera hækkun á söluskattinum. Þessi hækkun er talin gefa ríkissjóði 5 millj. kr. tekjur. Þetta mun verða til hækkunar verðlags í landinu, enn meir en fram er komið. Ef till., sem liggur fyrir um breyt. á gengislækkunarlögunum um bindingu vísitölunnar, verður samþ., kemur þetta allt niður á launastéttum landsins, án þess að þær fáí það að nokkru leyti bætt. Nú hefur verið upplýst, að það sé engin þörf þessarar hækkunar við greiðslujöfnuð fjárlaganna. Þar sem einn nm. úr fjvn. hefur upplýst, að óhætt væri að hækka tekjur fjárl., án þess að til nokkurs greiðsluhalla þurfi að koma, finnst mér óhætt að hækka útgjöldin um 30 millj. Mér finnst óþarft á tímum sem þessum að vera að hugsa um greiðsluhallalaus fjárlög, svo að ég tali nú ekki um hagnað af þeim. Tilgangurinn með þessari hækkun virðist eingöngu vera sá einn að rýra kaup manna, eins og sú hugsjón vaki alltaf fyrir þeim. Þessir hækkuðu tollar voru í raun og veru gengislækkun. Þegar krónan verður skráð á rétt gengi, verður þá hægt að afnema þessa tolla? Nú hefur reynslan svarað. Raunin hefur ekki orðið sú, að þessi álagning hafi verið afnumin, heldur hefur hún hækkað. Það er ekki hægt að hugsa sér augljósara gjaldþrot en þeir hafa komizt í með þessari gengislækkun og hve blekking þeirra er taumlaus. Af öllum tollum og sköttum er söluskatturinn heimskulegastur og ranglátastur. Hann leggst jafnt á allar vörur og íþyngir atvinnuvegunum og dregur úr framkvæmdum. Þannig leggjast margar millj. á efni til Sogsvirkjunarinnar með þeim árangri, að þessar framkvæmdir verða óheyrilega dýrar. - Að lokum endurtek ég, að ég legg til, að frv. þetta verði fellt.



Herra forseti. Ég vil þakka n. fyrir skjóta afgreiðslu þessa máls. Ég ætla að segja fáein orð út af spurningu hv. frsm. meiri hl. n., hvort ég hefði í hyggju að breyta framkvæmd varðandi meðferð á kærum á söluskatti og beinum sköttum, að þeir, sem kæra, gætu gætt betur hagsmuna sinna en nú er. Ég hef athugað, hvort hægt sé að koma einhverjum breytingum við, en get ekki rætt þetta í einstökum atriðum, því að ég hef engar niðurstöður um málið. Ég vil taka fram út af innheimtu dráttarvaxta, að um dráttarvexti af skatti, sem er of á lagður, mælir engin sanngirni með að endurgreiða dráttarvexti, sem hafa verið innheimtir. Og hvernig er hægt að finna nokkrar aðrar reglur heldur en nú gilda í þeim efnum? Ég vil benda á, að það er misskilningur, sem minni hl. byggir afstöðu sína á, í fyrsta lagi, að það sé óþarft að leggja skattinn á. Því miður er það misskilningur. Eins og margsinnis hefur verið tekið fram, virðast tekjur ríkissjóðs ekki ætla að gera betur en rétt að hanga í áætlun, og við annað er ekki hægt áð miða, eins og hv. 6. landsk. þm. hefur margsinnis lagt áherzlu á. Við verðum að byggja á þeirri reynslu, sem fyrir er. Þetta sýnir, að við getum ekki áætlað þeim tekjustofnum að gera betur en að standa undir þeim útgjöldum, sem komin voru við 2. umr., þá er eftir fyrir því, sem bætt var við við 3. umr. Það er því miður þannig, að þessi skattur er ekki óþarfur. Ef ekki hefðu orðið sérstök áföll á árinu, sem er að líða, hefði ekki komið til mála að auka skatta og tolla, og mér er nær að halda, að ef við hefðum losnað við eitthvert eitt af þessum áföllum, þá hefði það ekki komið til. Við þekkjum allir, hver þessi áföll voru, það var síldveiðibrestur, langvarandi verkfall á togurunum og hrun á ísfisksmarkaðinum. Þetta er nóg til að benda á, að þó að við hefðum ekki losnað við nema eitt af þessum áföllum, þá hefði ekki komið til mála, að þurft hefði að auka skattana eða tollana. Hv. þm. hafa stundum minnzt á, að skattar og tollar hafi verið auknir í sambandi við gengislækkunina. Nú er það komið á daginn, að tekjur af tollum virðast ætla að verða nákvæmlega jafnháar fyrir árið 1950 eins og fyrir árið 1949, svo að þær álögur í heild hafa ekki aukizt. Þetta er tilsvarandi við, að eitthvert bæjarfélag hefði sömu útsvör árin 1949 og 1950. Þetta er mjög eftirtektarvert atriði, og þegar þessa er gætt, þá er það kannske ekki svo undarlegt, þó að við höfum neyðzt til að bæta um 3% við heildarfjárhæðina, eins og hún er. Það er kannske ekki heldur óeðlilegt með tilliti til þess, að laun opinberra starfsmanna hafa verið hækkuð um 40% nú um áramót frá því sem þ$u voru 1949, fyrst 15% og síðan 22% ofan á það, sem komið var. Það er ekki furða, þó að það þurfi nokkurt fé til að standa undir þessari gífurlegu hækkun, sem nemur 20 til 30 millj. frá því árið 1949. Þetta vildi ég aðeins taka fram út af þessu atriði. Það er kannske með öllu óviðeigandi að fara að tala um brtt., sem flm. er ekki búinn að mæla fyrir, en ég held, að ég verði að gera það nú og biðja afsökunar, ef það er dónaskapur. Það er á þskj. 405. Síðast þegar þetta mál var hér á ferðinni, held ég, að það hafi verið flutt sams konar till. Ég get ekki mælt með, að þessi till. verði samþ. Ég ætla að segja það sama um þetta mál nú og ég sagði þá. Þessi till. hefur það til síns máls, að þetta innflutningsgjald bifreiða er of hátt fyrir atvinnubílstjóra, ef þeir hafa tök á að flytja inn bifreiðar. Hins vegar er það svo, að þessir menn hafa ekki fengið að flytja inn neinar bifreiðar. En ef það yrði ofan á, að það yrði hægt að veita þessum mönnum innflutningsleyfi fyrir bifreiðum, þá mundi ég beita mér fyrir því, að þeir þyrftu ekki að koma undir þessi ákvæði, en ég vil ekki breyta þessu ákvæði, ef bifreiðar yrðu fluttar inn til annarra en atvinnubifreiðarstjóra, svo að ekki verði farið í kringum þetta. Ef til þess kæmi; að hægt væri að leysa þörf atvinnubifreiðarstjóra, finnst mér rétt, að tiltekinn fjöldi bifreiða yrði þeim ætlaður, sem undanþeginn yrði þessu gjaldi, og ætti að athuga, hvort þetta getur ekki komið til greina.



Herra forseti. Við vorum í dag, í sambandi við almannatryggingarnar, að tala um innheimtuákvæði, sem stóð til að sett væru í þau lög, til þess að tryggja rétt almannatrygginganna gegn þeim bæjarfélögum, sem standa í vanskilum. Hafi þar verið gengið langt til að tryggja innheimtuna, þá sýnist mér, að í 3. gr. þessa frv. sé ekki tekið mýkri silkihönzkum á innheimtunni, þar sem segir: „Sá, er vöru selur eða lætur í té þjónustu, sem söluskatt ber að greiða af, ábyrgist skilvísa greiðslu skattsins til innheimtumanns ríkissjóðs. Hafi einhver eigi greitt skattinn innan mánaðar frá gjalddaga, skal hann greiða 1% í dráttarvexti fyrir hvern byrjaðan mánuð frá gjalddaga. Þá má og innheimtumaður láta lögregluna stöðva atvinnurekstur hans, þar til full skil eru gerð, með því m.a. að setja verkstofur, útsölur, tæki og vörur undir innsigli.“ Hvar er nú hv. þm. S–Þ.? Ég get varla ímyndað mér, að hann greiði þessu atkv. Annars er í skemmstu máli um þetta frv. að segja, að söluskatturinn var, eins og alkunnugt er, tekinn upp til að gera ríkissjóði kleift að standa undir ábyrgð á fiskverðinu. Nú hefur sú ábyrgð verið felld niður, og ætti þá, ef allt væri eðlilegt, að fella tekjustofninn niður líka, og þetta frv. hefði átt að fjalla um það. Fyrst var hann 3%, nú er hann 6%, og nú leggur hæstv. fjmrh. til, að hann verði hækkaður um 1%, og áætlar hann, að sú hækkun gefi 5–6 millj. kr. tekjur. Hins vegar var því lofað með gengisfellingunni, að þegar hún færi að verka, þá yrði sköttum aflétt almennt, hvað þá sköttum, sem settir eru til að standa undir fiskábyrgð, sem búið er að fella úr gildi. Einnig er tekjuáætlun ríkissjóðs svo rúm, að nægar tekjur munu vera fyrir útgjöldum ríkissjóðs, ef þær væru áætlaðar í samræmi við raunveruleikann og óeðlileg svartsýni hæstv, fjmrh. væri ekki látin sitja í fyrirrúmi fyrir öllum staðreyndum. Ég legg því til, að þetta frv. verði fellt, og ég mun greiða atkv. á móti því.



Herra forseti. Út af því, sem hv. 6. landsk. þm. sagði um innheimtuákvæðið í lögunum, vildi ég segja nokkur orð því til útskýringar. Þetta ákvæði er sett eftir tillögum tollstjórans í Reykjavík og þeirra manna, sem sérstaklega hafa athugað þetta mál fyrir ráðuneytið og hafa reynslu um slíkt. Innheimta þessa skatts er stórkostlegt alvörumál. Þetta er gjald, sem innheimt er af almenningi og á að skila til ríkisins. Þetta er eins konar geymslufé, sem þeir taka við, sem innheimta. Það hefur sýnt sig, að innheimta þessa gjalds er afar örðug, og þetta ástand er að verða svo alvarlegt, að ekki er sjáanlegt annað en þetta gjald ætli að daga uppi hjá þessum aðilum, sem innheimta eiga fyrir ríkið. Þetta er mjög alvarlegt og hættulegt fyrir atvinnurekendur sjálfa, því að ef þetta er ekki tekið jafnóðum, vilja þeir freistast til að nota það til einhvers annars og festa það í rekstri. Þetta hafa aðrar þjóðir séð, t.d. Danir, Norðmenn, Svíar og fleiri þjóðir, sem hafa svona gjöld. Þær láta borga mánaðarlega til að forðast þessa hættu og hafa allar þetta ákvæði, að ef gjaldinu er ekki skilað, þá er fyrirtækinu lokað. Það verður til þess, að þetta dagar ekki uppi, og fólki verður ljóst, að þetta er ekki skattur, heldur geymslufé, sem skila á áfram. Það er sannfæring mín, að öllum sé fyrir beztu, að þetta ákvæði sé sem skýlausast, svo að gjaldið komi jafnóðum. Þetta ástand er svo ískyggilegt, að við höfum ekki séð, að við gætum farið aðrar leiðir en nágrannaþjóðir okkar hafa farið. Mér dettur ekki í hug að fara að svara þeim staðlausu fullyrðingum, sem hv. 6. landsk. þm. kom með um fjárhagsáætlun ríkisins, sjálfsagt í 20. eða 30. sinn, hann talar þar alltaf eins og hann hafi ekki heyrt, hvað sagt hefur verið um þessi mál.



Herra forseti. Það þýðir víst ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. eða aðalefni þess, þ.e. framlengingu á söluskattinum og hækkun þá, sem lagt er til að gerð verði á honum. Við sósíalistar höfum verið þessu andvígir, og hv. 1. landsk. hefur lýst afstöðu okkar til þess, en um það verður sjálfsagt engu um þokað, þar sem ríkisstj. hefur tekið þessa stefnu og virðist staðráðin í að feta þá leið áfram og taka stærri og stærri skref og leggja slíkar álögur á neytendurna í landinu. Ég skal þess vegna ekki fjölyrða um það, en ég vil leyfa mér að bera fram 2 brtt. á þskj. 405 við 5. gr. frv., þ.e. varðandi gjaldeyrisskatt af innfluttum fólksbifreiðum og 20% söluskatt af bifreiðum, sem ganga kaupum og sölum innanlands. Það er nú kunnugt, að frá því að lög þessi voru sett 1948, hafa orðið mjög miklar breyt. á aðstöðu atvinnubifreiðastjóra. Það var talið, og vafalaust að allmiklu leyti með réttu, að árið 1948 og fram á það ár, hafi þetta verið mjög arðvænlegur atvinnuvegur, og í sambandi við það hafði skapazt allmikið brask með bifreiðar, bæði þær, sem fluttar voru nýjar til landsins, og eins þær, sem fyrir voru í landinu, og það mun hafa átt sér þó nokkurn stað, að þeir, sem voru búnir að komast yfir bifreiðar, hafi getað selt þær með verulegum hagnaði. Þetta ástand var árið 1948 talið gefa ástæðu til að leggja þau gjöld, sem ákveðið var, á innflutning bifreiða og sölu, og þau er enn verið að framlengja m.a. með 5. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir. Þetta ástand er nú orðið gerbreytt. Atvinna atvinnubifreiðastjóra hefur minnkað alveg geysilega og er nú orðin það lítil, að ýmsir, sem stundað hafa þessa atvinnu árum saman, telja sér tæpast fært að halda því áfram, þeir fá ekki af því þær tekjur, sem nauðsynlegar eru til lífsframfæris, enda hafa bifreiðar, ekki síður en annað, stórhækkað og ekki hvað sízt fyrir það, að þessir skattar hafa verið á lagðir. Ég geri ráð fyrir, að hv. þdm. hafi veitt því athygli, að í framhaldi af nál., sem lagt hefur verið fram í Nd., er birtur eins konar reikningur yfir bifreið, innflutta árið 1948, og annar yfir sams konar bifreið, innflutta á yfirstandandi ári, og þessi innkaupareikningur ber með sér, að á þessu tímabili hefur rétt verð bifreiða, með aðeins 5% álagningu, hækkað hvorki meira né minna en úr 28409,00 upp í 85686,36 kr., eða um það bil þrefaldazt. Þessi hækkun á að vísu rætur sínar að rekja til fleiri atriða, en einn mjög verulegur þáttur er einmitt þessi skattur, sem ríkissjóður hefur lagt á innflutning fólksbifreiða og leitt hefur til þess, að hlutur ríkissjóðs í innflutningsverði bifreiðarinnar hefur hækkað úr 9872,15 kr. í 39063,57 kr., eða um það bil fjórfaldazt. Þetta sýnir mjög ljóslega, hvaða áhrif þessi gjaldeyrisskattur hefur á innflutningsverð fólksbifreiða, og leiðir til þess, að jafnframt því, sem hagur bifreiðastjóra hefur gengið saman, verður þeim ákaflega torvelt, og mörgum algerlega ókleift, að geta keypt bifreiðar, þó að þeir ættu þess kost að fá þær innfluttar. Nú lýsti hæstv. ráðh. því yfir áðan, að hann teldi þetta sanngirnismál. Hann vill þó ekki, að þessu ákvæði laganna sé breytt, heldur gefur hann fyrirheit um, að ef atvinnubifreiðastjórar fái leyfi til að flytja inn bifreiðar, mundi hann beita sér fyrir því, að þeir yrðu undanþegnir gjaldeyrisskatti. Þetta er mér að vísu gleðiefni, og mér dettur ekki í hug að efa, að hann muni standa við það, ef slík tilfelli koma fyrir meðan hann gegnir því embætti, sem hann er nú í, og er það að vísu ágætt, að atvinnubifreiðastjórar mega eiga von á að þurfa ekki að greiða skattinn. En hins vegar sé ég ekki betur en til að framkvæma þetta fyrirheit þyrfti blátt áfram lagabreytingu, þegar til þess kæmi. Þá yrði að gera það með bráðabirgðalögum. Því getur ráðh. komið til leiðar, en ég sé ekki, að þá væri ekki réttast að breyta þessu lagaákvæði nú, þegar tækifæri er til þess og málið er til meðferðar hér á þinginu. Ég tel það miklu eðlilegra. Ég skal þá ekki fjölyrða frekar um þetta atriði, ég sé sem sagt ekki ástæðu til að taka till. aftur þrátt fyrir þessa yfirlýsingu hæstv. ráðh., vegna þess að ég tel, að þetta verði ekki framkvæmt nema með lagabreytingu, og þá sé eins gott að gera það nú þegar. Síðari hluti till. fjallar um, að fella skuli niður 31. gr. þeirra laga, sem hér um ræðir, en sú grein fjallar um, að fella skuli niður 20% söluskatt af bifreiðum, sem ganga kaupum og sölum innanlands. Um þetta atriði gildir það sama og ég hef sagt um gjaldeyrisskattinn; skv. lögum á sá, sem selur bifreið, að greiða þetta gjald til ríkisins, hann leggur það náttúrlega á söluverð bifreiðarinnar, svo að í rauninni verður það kaupandinn, sem söluskattinn greiðir. Þetta torveldar atvinnubifreiðastjórum að endurnýja bifreiðar sínar, hve mikið sem þeim liggur á. Það hefur því miður verið svo, eins og hæstv. ráðh. gat um áðan, að atvinnubifreiðastjórar hafa ekki fengið innflutningsleyfi fyrir bifreiðum, a.m.k. ekki svo að neinu nemi. Meira að segja þegar almennt voru fluttar inn bifreiðar, þá fengu atvinnubifreiðastjórar hverfandi lítið af þeim. Þetta hefur leitt til þess, að atvinnubifreiðastjórar, sem nauðsynlega verða að endurnýja bifreiðar sínar, því að mjög lélegar bifreiðar er ekki hægt að nota, verða að kaupa bifreiðar á innlendum markaði, þó að þær séu ekki nýjar, og greiða í verði þeirra þennan söluskatt, því að auðvitað hlýtur seljandinn að reyna að bjarga sér með því að leggja hann á bifreiðina. Vegna þess atvinnuástands, sem nú ríkir í þessari starfsgrein, finnst mér engin sanngirni að leggja þessa byrði á bifreiðastjórana, ef þeir þurfa að kaupa bifreið til að geta haldið starfinu áfram. Ég veit ekki, hve miklar tekjur ríkissjóður hefur fengið af þessum 20% söluskatti.

Það er á 2. millj. kr. á þessu ári.

Þó að segja megi, að ríkissjóð muni um hverja milljónina, þá held ég, að á fjárlögum, sem eru um 300 millj. kr. há, sé það ekki það mikið atriði fyrir ríkissjóð, að ekki sé fært að ganga til móts víð atvinnubifreiðastjóra og fella þetta gjald niður. Það mundi, eins og þegar hefur verið tekið fram, greiða ofurlítið fyrir því, að þeir gætu endurnýjað bifreiðar sínar, og er ekki það mikið fjárhagsatriði fyrir ríkissjóð, að ekki ætti að vera hægt að gera það. Ég vildi þess vegna vonast til þess, að hv. þdm. sjái sér fært að verða við þessari till. og eins um gjaldeyriskattinn, eins og ég teldi líka sanngjarnt, þó að það hafi kannske ekki mikla praktíska þýðingu, þar sem ekki er líklegt, að mikill innflutningur verði á bifreiðum á næstunni.



Herra forseti. Ég er sammála hæstv. ráðh. um, að það sé alveg rétt að setja þetta ákvæði í sambandi við innheimtu skattsins, vegna þess að þetta eru ekki álögur á fyrirtækin, heldur er þetta innheimta. En ég vil benda hæstv. ráðh. á, að það er annar skattur í landinu, sem heitir veitingaskattur og er sama eðlis, því að þau fyrirtæki leggja skattinn á viðskiptavinina, en sum af þessum fyrirtækjum hafa ekki greitt skattinn í 4 ár. Það er ákaflega hart í þjóðfélaginu, ef stöðva á fyrirtæki fyrir vangreiðslur á skatti í einn mánuð, þegar fyrirtækjum, sem eru sams konar eðlis, helzt uppi að skjóta sér undan skatti árum saman.

Þetta er alveg rétt, og höfum við þetta til athugunar í ráðun.



Herra forseti. Hér er farið fram á að framlengd sé heimild til að innheimta skemmtanaskatt með 200% álagi. Nú er mér kunnugt um breytt viðhorf hjá kvikmyndahúsum úti um land, að umsetningin er slík vegna hrörnandi efnahags almennings, að þau eru flest ef ekki öll rekin með tapi. Ég held því, að það væri eðlilegt, að þau fengju að halda þessum rekstri áfram og greiða af þessu eingöngu skemmtanaskatt samkv. skemmtanaskattsl. frá 1927, en álagið til Reykjavíkur héldist. Ég býst við, að aðsóknin að kvikmyndahúsunum hér í Reykjavík sé það jöfn, að þau fyrirtæki hér í höfuðstaðnum geti ef til vill borgað skatt með 200% álagi, og mun ég því leggja til, að frv. haldi sér að því leyti, og vildi því bera fram brtt. á þá lund, að á eftir orðinu „kvikmyndasýningum“ komi: í Reykjavík. Vil ég leyfa mér að leggja þá brtt. fram.



Ég var ekki í d. þegar hv. þm. lagði fram sína till., en mér er nóg að heyra till., því að mér skilst, að þarna komi fram, að tillögumaður ætlist til, að skemmtanaskatturinn verði hvergi nema í Reykjavík með 200% álagi. Það er hvort tveggja, að ekki er nein sanngirni í þessu og að þeir aðilar, sem eiga að fá sínar tekjur af skemmtanaskattinum, fara varhluta af því. En hv. tillögumanni og hv. dm. er kunnugt um, hverjir þeir eru; það er fyrst og fremst þjóðleikhúsið, og það eru félagsheimilin, sem eru stærstu aðilarnir, og það mundi þá lenda á þeim. Mér finnst, að ósanngirnin í till. sé svo mikil, að það sé fráleitt að hugsa sér að samþ. hana.



Herra forseti. Mér heyrist á hæstv. viðskmrh., að vegna tekjuþarfa þjóðleikhússins og félagsheimila, sem fá mest af skemmtanaskattinum, megi ekki rýra þennan tekjustofn. Það er sjónarmið út af fyrir sig. En það er ekki síður sjónarmið að athuga, hver er aðstaða skattgreiðenda. Er nokkuð að skattleggja hjá kvikmyndahúsum úti um land? Aðstöðumunurinn þar og hér í Reykjavík er sá, að hér getur hvert kvikmyndahús haft kvikmyndasýningu daglega, tvisvar, þrisvar að deginum flesta daga ársins. Þetta eru stórfyrirtæki, sem velta milljónum, flest eða öll. Úti á landi verða kvikmyndahúsin að launa mann sem húsvörð og í flestum tilfellum sýningarmann og dyravörð, en hafa ekki möguleika á kvikmyndasýningum nema einu sinni til tvisvar í viku á mörgum stöðum og oftast langt frá því fyrir fullu húsi. Á slíkum stöðum er nógu erfitt að borga skemmtanaskattinn, sem á var lagður upphaflega, áður en þetta álag var samþ., og það er staðreynd, að flest kvikmyndahús utan Reykjavíkur eru rekin með tapi. Kvikmyndahúsið í Hafnarfirði borgar ekki skemmtanaskatt, - það hefur tekjurnar til að byggja elliheimili, og eins er með kvikmyndahúsið á Akranesi, og þegar þau eru frá dregin af kvikmyndahúsum í nágrenni Reykjavíkur, þá er aðstaða kvikmyndarekstrarins að öðru leyti á þann veg um slík fyrirtæki, að þau standa ekki undir sínum eigin útgjöldum og hafa þannig ekkert bolmagn, því að skemmtanaskatturinn tekur 40% af brúttó innkomnum tekjum, og eins og þetta er nú orðið, er sett á hann 200% álag.



Ég get sagt hv. þm. það, að ef kvikmyndahúsin úti á landi eru rekin með tapi, þá eru kvikmyndahúsin hér í Reykjavík líka rekin með tapi. Ástæðan fyrir þessu er líklega hin sama hjá báðum aðilum, þ.e. að þessi fyrirtæki hafa ekki fengið gjaldeyrisleyfi til þess að kaupa myndir. Kvikmyndahúsin hér í Reykjavík áttu fyrir hálfum mánuði síðan eina mynd, sem ekki hafði verið sýnd áður, hvert hús. Þessi kvikmyndahús hafa verið að bjarga sér með því undanfarið að grafa upp gamlar myndir í fórum sínum, sem sýndar hafa verið fyrir mörgum árum, og sýna þær aftur. Árangurinn af þessu er sá, sem engum dylst, sem kemur í kvikmyndahús, að aðsókn að kvikmyndahúsum hér í bænum hefur stórkostlega minnkað, og hún hefur minnkað af þessum ástæðum, að kvikmyndahúsin hafa ekki nýjar myndir til að sýna. Það er því ekkert meiri ástæða til þess að leggja þennan skatt á kvikmyndahúsin hér í Reykjavík heldur en úti á landi. Um kostnað kvikmyndahúsa úti á landi, þá hygg ég, að þau séu flest rekin þannig, að þeir, sem að þeim vinna, hafi þetta í hjáverkum aðallega, og þess vegna er sjálfsagt greitt minna í kaupgjald við rekstur þeirra en gert er hér við kvikmyndahús í Reykjavík, þar sem fastir menn eru við rekstur húsanna. Þessi ástæða hv. þm. hefur þess vegna ekki við nein rök að styðjast, og það er ekki nokkur sanngirni í því að kippa burt þessu álagi af kvikmyndahúsum úti á landi, án þess að það sé einnig gert í Reykjavík.



Herra forseti. Heilbr.-og félmn. hefur ekki tekið þetta mál til umræðu síðan það var afgr. hér við síðustu umr., en mér er kunnugt um það, að hv. 4. þm. Reykv. (HG) hefur hugsað sér að bera fram brtt. við þessa umr. hér og hefur borið það undir einstaka nm., án þess þó, að haldinn hafi verið um hana annar fundur. Ég hef ekki séð, að brtt. hafi verið útbýtt, en vildi gjarnan óska þess, að hæstv. forseti fengi um það vitneskju frá skrifstofunni, hvort till. hefur verið prentuð, og afgreiða málið a.m.k. ekki fyrr en sú vitneskja liggur fyrir. - Ég sé, að hv. 4. þm. Reykv. er nú kominn í d. Ég var að minnast hér á till., sem von er á í sambandi við afgreiðslu almannatryggingal., en þar sem hv. þm. er nú kominn, get ég látið máli mínu lokið hér. Ég hef sem frsm. meiri hl. ekkert við málið að athuga, eins og það er, og mun ekki bera fram brtt., en mun fylgja þessari brtt., ef hún er eins og talað var um í gær.



Herra forseti. Ég bið afsökunar á því, að ég mæti ekki fyrr en þetta, en ég tafðist á leiðinni. - Það hefur nokkuð verið rætt um það í n. að bera fram nú við 3. umr. brtt. við 29. gr. frv., en sú gr. fjallar um innheimtu framlags sveitarsjóða. Það hefur komið hér fram í umr., að síðastliðin ár hafi nokkrir erfiðleikar komið í ljós við innheimtu framlags frá einstöku bæjar- og sveitarfélögum, og vék hæstv. forsrh. að því í ræðu sinni hérna um daginn. Það er að vísu rétt, að nokkuð hefur borið á þessu hin síðari ár, en það stafar að mínu áliti af því, að innheimta útsvaranna fer til þess að greiða gjöld, sem eru umfram hin ákveðnu gjöld í fjárhagsáætlunum hlutaðeigandi bæjar- og sveitarfélaga, og hefur þá valdið erfiðleikum á því að inna af höndum önnur lögboðin gjöld, sem tekin hafa verið upp í áætlanirnar. - N. hefur ráðgazt um þetta við skrifstofustjóra félmrn., sem jafnframt er eftirlitsmaður bæjar- og sveitarstjórna í landinu, og gerði hann uppkast að till., sem nú skal greina frá og ég vil leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta. Brtt. er svo hljóðandi: „Við 29. gr. Aftan við greinina bætist ný málsgrein, svo látandi: Nú vanrækir sveitarfélag greiðslu á framlagi sínu til Tryggingastofnunar ríkisins í eitt ár eða lengur, og er ráðherra þá heimilt að ákveða, að á útsvör tiltekinna stofnana, fyrirtækja og einstaklinga í sveitarfélaginu skuli lagt hald og þau greidd innheimtumanni ríkissjóðs, þegar þau falla í gjalddaga, og skal sú skipan haldast þar til skuld sveitarsjóðs við Tryggingastofnunina er að fullu greidd.“ Samkv. þessari till. er gert ráð fyrir, að ráðh. sé heimilt, ef vanræksla á framlagi sveitarsjóða til Tryggingastofnunarinnar hefur átt sér stað í eitt ár eða lengur, að leggja hald á útsvörin, þannig að um leið og þau séu greidd, gangi þau til þess að greiða þessar vanskilaskuldir, og sú skipan haldist, þar til skuldin við Tryggingastofnunina er að fullu greidd. - Ég hef ekki haft tækifæri til að halda fund um þetta í n., en ég held, að 4 nm. af 5 séu sammála um að mæla með því, að þessi till. verði samþ., og vil ég mælast til þess, að hv. d. samþykki hana.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. meiri hl. heilbr.- og félmn., sem hv. 4. þm. Reykv. hefur nú lýst. - Þar sem brtt. er skrifleg og auk þess of seint fram komin, þó að hún sé frá meiri hl. n., þarf afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Mér þykir nú æði áhrifamikil till. koma hér nokkuð skyndilega inn í umr. málsins. Ég minnist þess ekki, að í nokkurri löggjöf sé gengið jafnlangt í því að taka valdið af sveitarstjórnum í meðferð útsvara. Tryggingastofnunin er ágæt stofnun, en þess er þó að gæta, að þótt hugsa þurfi fyrir hennar rétti, þá þarf líka fleira að gæta. Ef gefa á heimild til þess að fleyta þannig ofan af aðaltekjulind sveitarfélaganna, þá finnst mér satt að segja, svona í fljótu bragði, of langt gengið, og þess vegna er það, að ég get ekki greitt þessari till. atkv. Það nálgast það, að með svona tili. væri Tryggingastofnuninni gefinn réttur til þess að leggja aukaútsvar á sveitarfélögin og innheimta þannig það, sem þau eiga vangoldið. Nú er sjálfsagt að ætlast til þess, að sveitarfélögin standi í skilum, en reynslan hefur sýnt, að það getur nokkuð slegið í harðbakkann fyrir þeim í ýmsum efnum, og það ríður æði mikið á því fyrir þau að halda lánstrausti í viðskiptum, bæði heima hjá sér og við stofnanir, en þegar svona væri komið, að Tryggingastofnunin gæti gengið að því, sem auðveldast er að innheimta af útsvörunum, er enginn vafi á því, að aðrir lánardrottnar sveitarfélaganna mundu missa traust á þeim og telja, að vafasamt væri að sýna linkind eða hafa viðskipti við sveitarfélögin. Till. ber svo bráðan að, að það er ekki þægilegt að snúast við henni með brtt. En eins og hún er lögð fyrir, get ég ekki greitt henni atkvæði mitt.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. telur, að með umræddri till. sé of langt gengið og Tryggingastofnuninni sé með henni fengið of mikið vald, svo að næstum sé hægt að segja, að hún geti lagt á aukaútsvör og innheimt þau. Þetta er mjög ofmælt, og sést það, ef till. er athuguð niður í kjölinn. Hitt er rétt, að það gefur undir sumum kringumstæðum og í versta tilfelli rýrt lánstraust hlutaðeigandi sveitarfélaga. Hér er svo þess að gæta, að það er ekki Tryggingastofnunin, sem fær þetta vald í hendur, heldur ráðh., sem tekur sínar ákvarðanir í samráði við skrifstofustjórann í félmrn., sem á að vera treystandi til að gera sveitarfélögunum ekki neitt til tjóns. Þá vil ég einnig benda á, að í gr. er ákvæði um það, að þessu ákvæði megi beita þá fyrst, er sveitarfélag hefur vanrækt í ár eða lengur að greiða tryggingagjöld sín. Í slíku tilfelli mundi þá Tryggingastofnunin rita félmrn. bréf og óska eftir aðstoð þess við innheimtuna, en það metur svo málavexti. En ætlunin með till. er sú, að í stað þess, að ríkisstj. þurfi að greiða ábyrgðarskuldbindingarnar, þá geti ráðh. ákveðið að leggja þetta hald á útsvörin. Og ég er ekki viss um, að í þessari gr. felist veruleg breyt. í framkvæmd, frá því sem nú er, og ótti hv. þm. sé því ástæðulaus.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Reykv. undirstrikaði það, að það væri ráðh., en ekki Tryggingastofnunin, sem hefði valdið til að ganga að sveitarfélögunum, ef þetta ákvæði verður að l. Þetta er að vísu rétt. En það er jafnrétt, er ég hélt fram, að Tryggingastofnuninni er með þessu gefinn réttur á hendur sveitarfélögunum, enda þótt félmrn. hafi milligöngu. En það er svo um sveitarfélögin, að þeim þykir heimastjórn bezt, og utanstefnur vilja þau engar hafa, enda er ekki fyrir það að synja, að í höndum félagsmrh. geti þessi réttur orðið allharkalegur fyrir sveitarfélögin, t.d. á þá lund, að lánstraust þeirra verði stórlega skert, eins og hv. 4. þm. Reykv. viðurkenndi, þar sem hér er svo til ætlazt, að Tryggingastofnunin fái forgangsrétt að tekjunum í hinu auðveldasta formi, þ.e.a.s. sjálfri innheimtu útsvaranna. - Nú er það svo í landi okkar, að víða eru útsvör ekki innheimt að stórum hluta fyrr en síðari hluta árs, og fyrri hluta ársins verða sveitarfélögin að byggja á því fé til veltu sinnar, sem auðveldast er að innheimta. Og að taka af sveitarfélögunum réttinn til að fá þessar tekjur, tel ég of langt gengið. Ég held því, að till. sé vanhugsuð nema frá sjónarmiði Tryggingastofnunarinnar, en hags beggja þessara aðila verður að gæta jafnt, svo að fullnægt sé öllu réttlæti.



Herra forseti. Það er reginmisskilningur hjá hv. þm. S-Þ., að hér sé verið að gefa Tryggingastofnuninni einhvern stórkostlegan rétt, enda er þessi till. ekki komin frá þeirri stofnun né heldur frá heilbr.- og félmn., heldur flutt að undirlagi ráðuneytisins, sem fer með þessi mál. Og það er ráðuneytið, sem fær þennan rétt; tryggingarnar eiga kröfu á að fá þetta fé beint frá ríkissjóði, ef annað bregzt, og bað er gegn því, sem ráðuneytið vill tryggja sig. Þetta er augljóst mál. Enn fremur ber þess að gæta, að þegar sveitarstjórnir og bæjarstjórnir gera sína fjárhagsáætlun og leggja á útsvör, þá leggja þær á ákveðið gjald til þess að standa straum af iðgjöldum til trygginganna, og um leið og búið er að greiða útsvörin, þá hefur þetta gjald líka verið greitt og er raunveruleg eign trygginganna, en ekki sveitarsjóðanna. En það hefur hins vegar komið fyrir, að sveitarfélög, sem hafa lagt á útsvör og fengið þau innheimt að fullu og þar með hið áætlaða gjald, hafa svo notað það í allt annað, þótt óheimilt sé. Því að þetta gjald er nefnilega ekki eign sveitarsjóðanna, heldur trygginganna, og þeir geta því ekki varið því eftir sínum geðþótta. Þá vil ég leyfa mér að benda á, að flest sveitarfélög hafa fengið svo að segja jafnháar bætur frá tryggingunum eins og þau hafa lagt út í iðgjöldum, svo að þau þurfa raunverulega ekki að kvarta. Og því hefur m.a. komið tillaga til n. um að fara þá leið að fella niður bætur til einstaklinga í þeim sveitarfélögum, sem ekki standa í skilum. Á þetta gat n. þó alls ekki fallizt, að klípa t.d. af fé til gamalmenna vegna þess, að viðkomandi sveitarstjórnir hefðu tekið það fé, sem tryggingunum ber, og notað það til annars. Og fyrir mitt leyti get ég ekki fylgt því, að bætur verði felldar niður undir neinum kringumstæðum. Þær minnka líka beinlínis útgjöld bæjar- og sveitarfélaga með því að þær eru hjálp hinum fátækari og styrkja einnig hina efnaðri til að standa enn betur undir útgjöldum sveitarsjóðanna. Það er því misskilningur hjá hv. þm. S-Þ., að hér sé gengið á rétt sveitarfélaganna. Hér er aðeins verið að gefa viðkomandi ráðh. rétt til að fara þessa leið, í stað þess t.d. að hlutaðeigandi sveitarstjórnir séu settar undir eftirlit. Og ég vænti þess, að hv. þm. geti verið till. fylgjandi, er hann hefur athugað þetta.



Herra forseti. Ég vildi aðeins segja um þetta örfá orð. Það er vitanlega dálítið óheppilegt, að till. þessi skuli vera skriflega fram komin svona á síðustu stundu og liggja þannig fyrir hv. d. Og ég geri því ráð fyrir, af því ég heyri, að ekki er fullt samkomulag um hana, að það verði að taka hana eitthvað frekar til athugunar. Nú er það svo, eins og allir vita, að ríkissjóður ber ábyrgð á því, að framlög sveitarfélaganna séu greidd, samkv. núgildandi lögum. Hins vegar hefur oft heyrzt um það rætt, að losa þyrfti ríkissjóð við þessa ábyrgð. Ég held fyrir mitt leyti, að ábyrgð ríkissjóðs á innheimtunni eigi að standa í l. áfram, en hins vegar sé rétt, að hún verði gerð áhættuminni en nú er. Er þá einkum um tvær leiðir að velja, og er hin fyrri sú, sem hér er lagt til að verði farin; hin er sú, að svipta þau sveitarfélög réttindum, sem ekki standa í skilum, unz þau hafa greitt skuld sína. - Ég viðurkenni, að báðar aðferðirnar eru dálítið harðar, og þarf því ekki að undra, þótt forráðamenn sveitarfélaganna kveinki sér nokkuð. En einhverjar ráðstafanir verður hér að gera til þess að tryggja innheimtuna. Það er alveg víst, enda þótt ég nefni ekki að þessu sinni nein nöfn, að útsvarsálög, sem hafa verið innheimt og átt að fara til trygginganna, hafa í sumum tilfellum verið notuð til alls annars. Hafa þá viðkomandi sveitarfélög í fyrsta lagi gert sig sek um hlut og enn fremur gert þá nauðsyn brýnni, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að þetta geti ekki komið fyrir. Það virðist þó ekki heppilegt að ganga til úrslita í þessu máli nú, enda þótt ég hafi vonað, að hægt yrði að afgreiða það til n. í Nd. í dag. En ég vil leyfa mér að spyrja, hvort ekki megi taka till. aftur hér nú, svo að frv. geti þá farið eins og það er til Nd., og þetta sé svo athugað á milli umræðna og e.t.v. orðið samkomulag um þetta atriði, svo að allir mættu vel við una.



Herra forseti. Ég vona, að enginn hafi tekið orð mín svo, að ég væri að mæla vanskilum bót eða undanbrögðum sveitarfélaganna um lögmætar greiðslur. En ég bendi hins vegar á það, að ef svo fer, sem oft vill verða, að þau komast í erfiðleika með greiðslur, þá verður að gæta hófs gagnvart þeim. - Mér virtist þess gæta í ræðu hv. þm. Barð., að hann skildi þetta mál ekki allt of vel. Gjaldið til trygginganna er víðast hvar ekki svo lítill hluti af útsvarsgjöldunum, t.d. er það 12–14% á Húsavík, og þó þetta sé tekið á áætlun, þá getur sú áætlun brugðizt, af því að tekjur innheimtast ekki. Þetta ber líka að athuga vel. Þá er ekki heldur rétt að gera mikið úr þeim samanburði, að sveitarfélögin fái ekki minna fé frá tryggingunum en þaðan er goldið til þeirra. Mörgum bótunum er þannig háttað, að sveitarsjóður hefur engar tekjur af þeim eða möguleika til að bæta hag sinn vegna þeirra. Ég veit t.d. um margt fólk, sem dvelur í elli sinni hjá vandamönnum sínum og notar þetta fé til gjafa, og það kemur ekki fram sem aukið gjaldþol hinna tryggðu. Varðandi þetta mál álít ég annars, að það væri einkum tvennt, sem fremur kæmi til álita en sú leið, sem lögð er til í þessari till. Það væri þá í fyrsta lagi, að sveitarfélögin væru sett undir eftirlit, ef þau komast verulega í þrot, og í annan stað, sem réttara væri, að tekinn væri til skuldalúkningar ákveðinn hluti af hverju útsvari, eftir því sem þau innheimtast. Nú hefur hæstv. félmrh. lagt til, að þessi till. sé tekin aftur, og verður það gert og málið fer til Nd., og vænti ég þess, að þetta verði þar athugað. Ég er ekki á móti því, að þeir greiði, sem geta, og vil ekki vera með því, að sveitarfélög geti haft undanbrögð, en ég vil leggja áherzlu á það, að um leið og hugsað er um hag ríkissjóðs, þá sé vel séð fyrir hag sveitarfélaga og rétti þeirra.



Herra forseti. Ég legg til, að í þessu sé höfð þriðja leiðin. Hæstv. ráðh. minntist á tvær, en þriðja leiðin er sú, að þegar hreppsnefnd gerir áætlun um sína greiðsluþörf, og það er gert nú þessa dagana, þá kemur í ljós, að viss hluti þarf að renna til þess arna. Forstöðumaður trygginganna upplýsir, að það sé 12–14% . Þegar búið er að gera þessa áætlun, þá á hvert sveitarfélag að leggja ofan á 10% fyrir óvissum útgjöldum, þess vegna er nóg hér að láta Tryggingastofnun ríkisins fá heimild til þess að taka allt að 20% af útsvörunum. Þannig fengju innheimtumenn heimild til þess að taka 20% af hverju útsvari upp í þessa skuld, og það ætti að vera nóg, og þegar kemur fram á árið, ætti Tryggingastofnunin að vera búin að fá sitt. Þess vegna er þetta millivegur, sem ætti að fara. Hinar leiðirnar, sem talað er um að fara, að láta sveitarfélögin fá forgangsrétt að útsvörum, og sömuleiðis að svipta sveitarfélög rétti til trygginganna, - þessar leiðir eru báðar óhæfar. Ég vona því, að þetta sé leið, sem allir geti sætt sig við. Ég ætla ekki að gera brtt., en það er auðvelt að gera þessa breyt., að í staðinn fyrir allt útsvarið komi allt að 20% af öllum útsvörum. Þetta ætti að verða til þess, að sveitarfélögin trassi ekki að greiða það, sem þeim ber, eins og þau hafa gert, og önnur trassi ekki að uppfylla sínar skyldur með því að trassa að jafna nóg niður.



Vegna þeirra ummæla, sem fallið hafa, þykir mér skylt að leiðrétta nokkuð. Annars tek ég undir það, sem hæstv. forsrh. sagði um þetta mál. En ég má til með út af orðum hv. þm. S-Þ. að leiðrétta nokkuð hans ummæli. Hann upplýsti hér í sinni fyrri ræðu, að samkv. fyrirmælum Tryggingastofnunarinnar ætlaðist hún ekki til, að lagt væri útsvar á ellilífeyri. Þetta er byggt á misskilningi. Þvert á móti hefur Tryggingastofnunin brýnt fyrir sveitarstjórnum, að hægt sé og rétt að leggja útsvar á þessar tekjur.

Ég minnist bréfs frá tryggingunum, þar sem tekið er fram, að ekki sé ætlazt til, að lagt sé á ellilífeyri.

En þegar alþýðutryggingalögin gömlu voru í gildi, þá voru ellilaun eingöngu miðuð við ástæður manna og engum veitt þau nema sveitarstjórnin teldi, að viðkomandi maður gæti ekki komizt af án ellilauna, og þá var sveitarstjórnunum skrifað og gert ráð fyrir að sveitarstjórnir legðu ekki útsvar á ellilaun. En eftir að þessi l. gengu í gildi 1947, þá var sveitarstjórnunum á ný skrifað, að nú væri ekki lengur veittur þessi styrkur eingöngu sem framfærslustyrkur þeim, sem ekki gætu lifað án hans, heldur samkv. l. og því bæri að taka tillit til þess við skattaákvörðun til viðbótar öðrum tekjum, sem hlutaðeigandi hefði. Því kemur það af sjálfu sér, að ekki er skattur á lagður, ef engar aðrar tekjur eru, en ef aðrar tekjur eru, þá á að telja heildartekjur til framtals, og þá má leggja útsvar á. - Ég vildi aðeins leiðrétta þetta. Að því er snertir meðaltal þess, hversu greiða skuli til trygginganna mikinn hluta af útsvörum, vildi ég aðeins benda á, að samkv. skýrslum frá Tryggingastofnuninni fyrir árin 1947–4948 hafa framlög sveitarsjóðanna til trygginganna numið 14–15% af útsvarsupphæð, sem þykir kannske hátt, en til samanburðar var fátækraframfærslulífeyrir 50% af útsvörum áður en núverandi tryggingal. gengu í gildi 1946. Ég skal þá víkja örfáum orðum að þriðju leiðinni, þeirri leið, sem hv. 1. þm. N–M. minntist á. Það hefur verið rætt um þessa leið í sambandi við þá brtt., sem hér liggur fyrir. En gallinn að fara þá leið er sá, að mér er sagt af lögfræðingum, að þó að þessi gr. væri samþ. á þann veg, sem hv. þm. gerir ráð fyrir, þá gæti það ekki breytt ákvæðinu um skuldasöfnun. Af þessum útsvörum er ekki hægt að fá ákveðna prósentu, vegna þess að þau eru bundin með öðrum hætti, sem ekki er hægt að raska með þessu. Því er ekki fært að fara þessa leið. - Hins vegar liggur í augum uppi, að útsvör eins og hjá áfengisverzluninni og ríkisverksmiðjunum á Siglufirði er meiningarlaust að greiða í bæjarsjóð samtímis því, sem ríkissjóður leggur út stórar fúlgur fyrir sama sveitarfélag. Ég held því, eins og ég áðan sagði, að ótti hv. þm. S-Þ. í þessum efnum sé tilefnislaus.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér fyrir hönd meiri hl. n. að verða við þeim tilmælum hæstv. ráðh. að taka þessa till. aftur, auk þess vil ég taka fram, að þetta er ekki till., sem n. hefur borið fram, nema eftir ósk skrifstofustjóra ráðuneytisins. Þegar hæstv. ráðh. óskar eftir því, að till. sé dregin til baka, til þess að athugast, þá er sjálfsagt að verða við þeim tilmælum. - Skriflega brtt. frá meiri hl. heilbr.- og félmn. er því tekin aftur.



Herra forseti. Það er aðeins aths. við það, sem hv. 4. þm. Reykv. var að fræða mig um, að sveitarfélag mætti leggja útsvar á bótaþega trygginganna. Þó að þetta sé svo, að l. heimili það, þá er hitt víst, að sveitarfélög fá ekkert í hendurnar í útsvar af þeim bótum, sem tryggingarnar veita. Þetta kemur af sjálfu sér, vegna þess að gamla fólkið, sem fær þessar tryggingabætur, og aðrir, sem illa eru settir, hefur svo lágar tekjur, að lítt er gengið eftir því, að það telji fram, og þetta kemur því ekki undir skatt. Þess vegna er það staðreynd, að það má ekki, þegar talað er um hag sveitarsjóðanna, bera saman tölur, sem Tryggingastofnunin greiðir byggðarlaginu, og framlög sveitarsjóðs til trygginganna og ætlast til, að þetta jafni sig, þannig að sveitarsjóðirnir græði. Yfirleitt tapa sveitarsjóðirnir í þeim viðskiptum, þó hin talan sé hærri. Að lokum: Það er engin trygging fyrir því, að beztu gjaldendurnir, sem er verzlunin, mundu falla undan, ef ráðh. færi að láta velja, það er meiri tillitssemi heldur en ráðh. getur sýnt sveitarfélagi í vanskilum. Það er einmitt verzlunin, sem mundi verða látin greiða beint til ríkisins. Hitt er ekki óeðlilegt, þó að hlutfall væri tekið af því, sem innheimtist. Svo að lokum: Ég er ekki að tala vegna þess að Húsavík sé í vanskilum.