Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Málsvarar stjórnarandstöðunnar, hv. 1. þm. Austf. (EystJ) og hv. 4. þm. Austf. (LJós), héldu í gær alllangar ræður um þetta frv. Það merkilegasta við þessar ræður var, að þótt þær væru allýtarlegar, var í þeim engar upplýsingar að finna um, hvort hv. ræðumenn og þá væntanlega flokkar þeirra væru með frv. eða mótfallnir því. Um það féll ekki eitt orð í ræðum þeirra. Það mun hins vegar væntanlega koma í ljós við meðferð málsins á þinginu, í síðasta lagi við atkvgr., hvort það hlýtur stuðning þeirra flokka, sem þessir hv. þm. eru fyrirsvarsmenn fyrir, eða hvort þeir beita sér gegn því, og verður sannarlega fróðlegt að fá um það vitneskju. En það voru nokkur atriði í ræðum þeirra, sem mig langar til að gera að umtalsefni. Í fyrsta lagi kvörtuðu þeir báðir undan því, að brbl. skyldu hafa verið gefin út um þetta efni, og töldu engar viðunandi skýringar hafa verið á því gefnar, hvers vegna það hafi verið nauðsynlegt. Þær skýringar er þó að finna í forsendum brbl. sjálfra, en þar segir, að um leið og vertíð hæfist, hafi verið talið nauðsynlegt að gera ráðstafanir til þess, að allmiklu af skuldum sjávarútvegsins til skamms tíma verði breytt í löng lán. Það var upphaf vertíðarinnar, sem gerði það nauðsynlegt, að þessu máli, sem um nokkurt skeið hafði verið á döfinni, væri komið í höfn. Þeir töldu og, að ekki hefði verið hafður mikill hraði á vinnubrögðum í kjölfar setningar brbl., þar sem enn væri ekki búið að gefa út reglugerð samkv. brbl. Ég furðaði mig dálítið á því, að þeim skyldi ekki vera kunnugt, hvorugum held ég, að reglugerðin var gefin út 14. jan. s.l., er undirrituð s.l. laugardag, svo að öllum undirbúningi af hálfu stjórnarráðsins í þessum efnum er lokið og þegar farið að vinna að framkvæmd málsins af fullum krafti af hálfu þeirra, sem um framkvæmdina eiga að fjalla, þ.e.a.s. stjórn stofnlánadeildarinnar og viðskiptabankanna. Ríkisstj. hefur engan dag látið líða, síðan brbl. voru sett, án þess að inna af hendi sínar skyldur í þessum efnum gagnvart þeim aðilum, sem hagræðis eiga að njóta í kjölfar þessarar lagasetningar. Ef beðið hefði verið eftir Alþingi með lagasetninguna, er augljóst mál, að málið hefði tafizt um 3–4 vikur og hefði því alls ekki getað komið að því gagni, sem þessari nýskipan er ætlað að koma. Auk þessa voru tvö atriði í ræðum hv. þm., sem mig langar til að gera að umtalsefni. Þeir fjölluðu báðir um þessi atriði og á nokkuð svipaðan hátt. Annars vegar voru þær staðhæfingar þeirra, sem raunar hefur verið mjög á loft haldið, bæði hér í þingsölunum í síðustu viku fyrir jólaleyfi og í blöðum hv. stjórnarandstöðu nú um nokkurra mánaða skeið, þær fullyrðingar, að vaxtahækkunin á s.l. ári hafi verið og sé útgerðinni sem og öðrum atvinnurekstri landsmanna algerlega óbærileg byrði. Þetta var margundirstrikað í ræðum hv. þm. í gær. Það var eins og þessu væri teflt fram sem eins konar mótvægi á móti því hagræði, sem allir hlytu að játa að útvegurinn mundi njóta í kjölfar þessarar lagasetningar, það hagræði væri í raun og veru smámunir hjá þeim gífurlegu búsifjum, sem útgerðin hefði orðið fyrir, fyrst og fremst vegna vaxtahækkunarinnar og einnig vegna lánatakmörkunarinnar á s.l. ári. Þetta er hið fyrra af þeim atriðum, sem mig langar til að gera að umtalsefni. Hið síðara eru þær staðhæfingar, sem fram komu í ræðum þessara hv. þm. um greiðslujöfnuðinn á s.l. ári og þann samanburð, sem þeir gerðu á niðurstöðu greiðslujafnaðarins þá við undangengin ár. Þá er fyrst að snúa sér að vöxtunum og þýðingu vaxtanna fyrir sjávarútveginn. Hv. 1. þm. Austf. gekk jafnvel svo langt að staðhæfa í ræðu sinni í gær, að vaxtahækkunin ein næmi sem svaraði 15–20% af kaupgjaldi margra útgerðarfyrirtækja. Ég hef hér fyrir framan mig rekstraráætlun togara fyrir eitt ár og rekstraráætlun línubáts. Báðar þessar áætlanir eru samdar af sérfróðum mönnum á þann hátt, sem ágreiningslaust hefur verið um mörg undanfarin ár, að slíkar áætlanir skuli samdar. Áætlanir sem þessar voru ekki aðeins grundvöllur undir þeim útreikningum, sem gerðir voru í sambandi við gengisbreytinguna á s.l. ári. Slíkar áætlanir, nákvæmlega eins og þessar í öllum aðalatriðum, voru einnig undirstaða undir þeim ráðstöfunum, sem stjórn Hermanns Jónassonar gerði nokkrum sinnum á sinu valdaskeiði, svo að um gerð þeirra í sjálfu sér er enginn ágreiningur á milli þeirra flokka, sem setið hafa í ríkisstj. undanfarin ár. Vextir eru nú um 2% hærri en þeir voru fyrir efnahagsráðstafanirnar og verða það væntanlega enn um nokkurt skeið. Ef reiknaður er útgjaldaaukinn af 2% vaxtahækkun í rekstraráætlun togara fyrir eitt ár, hækkar heildarrekstrarkostnaður togarans um 0.7%. 2% vaxtahækkun hjá togaranum þýðir 0.7% útgjaldaaukningu fyrir togarann á ári. Ég orðlengi ekki um, hvílík fjarstæða það er, að slík útgjaldahækkun vegna vaxtahækkunarinnar geti stefnt eða stefni rekstri togara í bráða hættu. Til samanburðar má geta þess, að kaupgreiðslur til skipshafnar eru 27% af heildarútgjöldum togarans. Að því er línubátinn snertir, þýðir 2% vaxtaaukning hækkun á heildargjöldum hans um 0.6%, eða mjög svipaða tölu. Hlutdeild hlutanna í heildarútgjöldum bátsins er hins vegar 33%. Ég segi um þetta hið sama og áðan, að öllum mönnum má vera augljóst, að það er reginfjarstæða að telja þessa útgjaldaaukningu skipta nokkru meginmáli í rekstri línubátsins. Hins er svo að geta á hinn bóginn, að þýðing vaxtanna í rekstri vinnslufyrirtækjanna er mun meiri, áreiðanlega helmingi meiri og líklega ríflega það heldur en hlutur vaxtanna í rekstri báts og togara. Um hlutdeild vaxtanna í rekstri frystihúsa, saltfiskvinnslustöðva og við skreiðarverkun er því miður ekki hægt að, fá jafnóyggjandi upplýsingar og um áætiaðan rekstrarkostnað togara og báts. Ég hygg þó, að segja megi, að 2% vaxtahækkun þýði jafnvel 2–21/2 % aukningu á rekstrarkostnaði vinnslustöðvanna, og er það að vísu mun meira en vaxtaútgjöldin fyrir togarann og bátinn. Þótt ekki sé hægt að fá glöggar upplýsingar um þýðingu vaxtanna fyrir vinnsluna í heild, er hægt að mynda sér mjög greinargóða hugmynd og í raun og veru miklu nákvæmari hugmynd um vaxtabyrði útgerðarinnar með því að fá upplýsingar í bönkunum um heildarlán bankanna til útgerðarinnar, því að um það eru til nákvæmar skýrslur í viðskiptabönkunum. Ég hef fengið upplýsingar um það, hversu mikið bankarnir áttu í útlánum hjá útgerðinni, allri útgerðinni, vinnslustöðvunum auðvitað meðtöldum, í nóvemberlok 1960. Þá voru heildarlán útgerðarinnar hjá bankakerfinu 1471 millj. kr. Þar af voru 70 millj. löng lán á föstum vöxtum, sem vaxtahækkunin hafði ekki áhrif á. Síðan varð lækkun á lánunum í desember í sambandi við birgðabreytingar, og það er því áreiðanlega mjög nálægt lagi að áætla lánin til útgerðarinnar á árinu 1960 1400 millj. kr. Nú hækkuðu vextir í febrúarlok 1960 um um það bil 4%, svo að það er hægur vandi að reikna, hverju 4% vaxtahækkun í 10 mánuði af 1400 millj. kr. nemur, en það eru 47 millj. kr. Útgjaldaaukning útgerðarinnar í heild hefur því numið einhvers staðar mjög nálægt 47 millj. kr. á árinu 1960. Ég segi nú aftur: Dettur nokkrum manni í hug í alvöru, eða eru það frambærilegar staðhæfingar á Alþingi og gagnvart alþjóð að halda, að jafnvel þessi útgjaldaaukning í þessa 10 mánuði hafi haft úrslitaþýðingu fyrir rekstur sjávarútvegsins á Íslandi? Verðmæti sjávarútvegsframleiðslunnar hefur á árinu 1960 verið um það bil 2400 millj. kr., svo að vaxtahækkunin er um 1.9% af heildarframleiðsluverðmæti sjávarútvegsins. Nú var í fyrsta lagi öllum kunnugt, að sú mikla vaxtahækkun, sem gerð var í febrúarlok 1960, var gerð til bráðabirgða. Henni var aldrei ætlað að standa til frambúðar, enda voru vextirnir lækkaðir um s.l. áramót, eins og öllum er í fersku minni. Eru vextirnir nú ekki nema um 2% hærri en þeir voru fyrir efnahagsráðstafanir. Því hefur enn fremur verið lýst yfir af hálfu ríkisstj., að þessum vöxtum er ekki meiningin að halda lengur en talið er nauðsynlegt til þess að vera öruggur um að halda verðbólguþróuninni í skefjum. Á það væntanlega ekki að taka mjög langan tíma frá þessari stundu, að úr því fáist skorið endanlega, hvort stefnubreytingin verður sigursæl eða ekki. Ef við minnumst þess, að vextir eru nú 2% hærri en þeir voru fyrir efnahagsráðstafanirnar, og ef við gerum ráð fyrir því, að útlán til útgerðarinnar verði á næsta ári um 1500 millj. kr., þá þýðir það 30 millj. kr. útgjaldaaukningu á heilu ári fyrir útgerðina, miðað við það ástand, sem var fyrir efnahagsráðstafanir. Hér verður þess enn fremur að geta, að það frv., sem hér er til umræðu, sem sagt lánabreytingin, mun hafa í för með sér mjög verulega vaxtalækkun fyrir útveginn. Ekki er hægt að segja með víssu, hversu miklu hún muni nema, en ég leyfi mér samt að fullyrða, að í kjölfar samþykktar þessa frv. muni sjávarútvegurinn njóta vaxtalækkunar, sem muni nema einhvers staðar um 10 millj. kr., sem þá má draga frá vaxtahækkuninni eða útgjaldaaukningunni, vegna þess að viðskiptavextir eru nú 2% hærri en þeir voru fyrir efnahagsráðstafanirnar, þannig að áætla má, að vaxtaútgjöld útvegsins á árinu 1961 muni verða eitthvað í kringum 20 millj. kr. meiri en þau voru á heilu ári fyrir efnahagsráðstafanirnar. 20 millj. kr. af um það bil 2500 milljóna framleiðsluverðmæti er um 0.8%. Þetta eru tölur, sem ógerningur er að véfengja. Ég segi ekki, að þær séu nákvæmar upp á milljón. Það geta slíkar tölur aldrei verið. En það getur engu skakkað, sem neinu máli skiptir, enda þyrfti að tvö-, þre- eða fjórfalda tölurnar, til þess að þær hefðu nokkuð í áttina við þá þýðingu, sem hv. málsvarar ríkisstj. hafa verið að gefa í skyn að þær hefðu. 20 millj, kr. útgjaldaaukning á árinu 1961 vegna vaxtahækkunarinnar fyrir útveg í heild eins og sjávarútveginn getur bókstaflega enga úrslitaþýðingu haft fyrir hag eða rekstur útvegsins. Allar staðhæfingar um, að með þessum ráðstöfunum hafi verið og sé áfram verið að leggja óbærilegar byrðar á útgerðina, eru því algerlega staðlausir stafir. Þá eru örfá orð um það atriði, að lánaaðhaldið á s.l. ári hafi einnig reynzt útgerðinni mjög alvarlegur baggi. Ég gat þess áðan, að í nóvemberlok s.l. hafi lán bankanna til sjávarútvegsins numið 1471 millj. kr. Ég fékk upplýsingar um það, hver lánin til sjávarútvegsins voru í nóvember 1959. Þá námu þau 1262 millj. kr. Þannig hafði sjávarútvegurinn frá bankakerfinu 209 millj, kr. meira í nóvemberlok 1960 en hann hafði í nóvemberlok 1959. Þetta er öll hörkumeðferðin, sem sjávarútvegurinn hefur orðið fyrir af hálfu bankakerfisins. Ef tekið er tillit til verðlækkunar, sem orðið hefur á ýmsum afurðum, eru birgðir í nóvember 1960 aðeins um 25 millj. kr. lægri en í nóvember 1959, svo að hér hefur verið greinilega um það að ræða, að sjávarútvegurinn hefur haft meira fé til umráða úr bankakerfinu á s.l. ári en hann hafði árið áður, og var það í raun og veru eðlilegt og sjálfsagt í framhaldi af þeirri kostnaðaraukningu, sem átti sér stað á því ári. Þessar tölur ættu einnig að taka af tvímæli um, að mjög hafi verið sorfið að sjávarútveginum og jafnvel rekstur hans torveldaður með því að meina honum eðlilegan og heilbrigðan aðgang að lánsfé. Hitt er svo annað mál, að það tókst á s.l. ári að koma í veg fyrir það, sem gerzt hefur mörg undanfarin ár, að ýtt væri undir vaxandi verðbólgu með því að deila út í þjóðfélagið lánsfé úr bönkunum, sem heilbrigður sparnaður stóð ekki á bak við. Þá var einnig að því vikið í ræðum beggja hv. stjórnarandstæðinga í gær, að ríkisstj. hafi sett mjög strangar lánatakmörkunarreglur og síðar orðið að fara bónarveg til bankanna um að brjóta þessar reglur. Hér er mjög villandi frá skýrt. Ríkisstj. setti sér í sambandi við efnahagsráðstafanirnar að vinna að því, að útlán bankakerfisins færu ekki fram yfir visst mark. Ríkisstj. datt auðvitað aldrei í hug að binda sjálfa sig nokkrum böndum í þessum efnum. Slíkur ásetningur er einungis til viðmiðunar, og það er til mikils hægðarauka og mikils gagns að vinna þannig. Eitt af því, sem á vantaði einmitt í stjórn Hermanns Jónassonar, var, að þannig væri unnið, að menn settu sér mark fram í tímann, stefnumið til þess að vinna að. Slík stefnumið geta hins vegar aldrei reyrt þróunina í fastar skorður og mega ekki gera. Ef í ljós kemur, að víkja þarf í einhverju smávægilegu frá því, þá er það gert. Það var það, sem var gert á árinu 1960. Í staðinn fyrir að einblína á þessi stefnumið sem óumbreytanlegt lögmál, var tekið eðlilegt og sjálfsagt tillit til þróunarinnar og staðreynda lifsins. Það var lögð meiri áherzla á að halda atvinnuvegunum gangandi, eins og gert var og tókst, heldur en að skoða viðmiðunartölur, að skoða áætlanir sem bindandi lög. Þarna hygg ég, að ríkisstj. hafi farið rétt að. Annars var í þessum efnum um svo smávægileg frávik að ræða, ef sambærilegar tölur eru teknar, að ekki er sérstakt orð þar á gerandi. Seinna atriðið, sem ég vildi gera að umtalsefni úr ræðum hv. stjórnarandstæðinga í gær, voru ummæli þeirra um greiðsluhallann á árinu 1960 og sá samanburður, sem þeir gerðu á þessum greiðsluhalla og greiðsluhallanum sérstaklega árin 1959 og 1958. Ég rek ekki málflutning þeirra, geri ráð fyrir, að flestum hv. þm. sé hann ljós. Hann hefur auk þess birzt í morgun í forustugrein í dagblaðinu Tímanum, sem flestir hafa væntanlega rifjað upp þar, svo að ég sé ekki ástæðu til þess að endurtaka Það hér, heldur skal snúa mér beint að þeim svörum, sem hægt er að gefa og nauðsynlegt er að gefa við þessum málflutningi. Það er því miður mikill galli á þeim umr., sem fara fram um greiðslujafnaðarmálin, að menn hafa þar mikla tilhneigingu, margir þm. og jafnvel fyrrv. ráðh., eins og báðir hv. ræðumenn frá því í gær, til þess að fara mjög villandi með tölur og tala í sömu andránni um tölur, sem þýða sitt hvað, og jafnvel nota orðið „greiðslujöfnuður“ í tveimur ólíkum merkingum. Það er í raun og veru nauðsynlegt, að a.m.k. þm. komi sér saman um að nota orð í einni og sömu merkingu, og það á að vera tiltölulega auðvelt. Ef við komum okkur saman um, hver skuli vera merkingin í orðinu „greiðslujöfnuður“, jafnvel þó að við komum okkur saman um, að nota megi orðið í tvenns konar merkingu, ættum við ekki að þurfa að deila um þá tölu, sem hér er um að ræða. Ástæðan til þess, að við deilum, er, að hugtakið „greiðslujöfnuður“ er í belg og biðu notað í tvenns konar merkingu, sem er alveg óskyld. Maður gæti fyrirgefið mönnum á götunni, sem hugsa ekki sérstaklega um þessi mál, að láta slíkt henda sig. Maður gæti jafnvel fyrirgefið blaðamönnum, sem þurfa að skrifa um þúsund hluti og þurfa því miður oft að skrifa um hluti, sem þeir hafa ekki tíma til að setja sig inn í, að þeir skrifi villandi um slík mál eins og þessi. Ég segi alveg hiklaust, að ég á erfitt með að fyrirgefa þingmönnum og þá alveg sérstaklega fyrrverandi ráðherrum að tala þannig um þessi mál, að augljóst er, að þeir nota orð í tvenns konar merkingu, með þeim afleiðingum, að þeir, sem á þá hlusta og hafa ekki sett sig rækilega inn í hlutina, misskilja niðurstöðu málsins herfilega. Það, sem hefur gerzt, er það, að í umr. hér á þingi og í blöðum um greiðslujafnaðarmálin ` hefur orðið „greiðslujöfnuður“ verið notað í þessum tveim merkingum: Annars vegar hefur orðið „greiðslujöfnuður“ verið notað til þess að tákna hallann á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd í vörum og þjónustu, þ.e. mismuninn á gjaldeyrisgreiðslum þjóðarinnar í heild til útlanda og frá útlöndum fyrir allar vörur og alla þjónustu, sem frá landinu fer og til landsins kemur. Greiðsluhalli hefur annars vegar verið talinn tákna hallann á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd í vöruskiptum og þjónustuviðskiptum. Þessi halli var á s.l. ári 460 millj. kr. Hann var á árinu 1959 475 millj, kr. Hins vegar verður að vita, hvað þessi tala raunverulega táknar, að það geta verið stórir þættir í aðalliðunum, sem mynda þessa tölu, sem eru alls ekki sambærilegir frá ári til árs.

En hvað var þetta 1958? Hefur ráðh. það hjá sér?

Ekki nema á gamla genginu, 75 millj. Ég ætla einmitt að koma að því á eftir. Ég var ekki búinn. - Inn í þessar tölur ganga liðir, sem eru ekki og geta ekki verið sambærilegir frá ári til árs. Það er mjög misjafnt hjá einstökum þjóðum, hvað slíkir liðir eru stórir. Það er mjög misjafnt, hvað mikið samræmi er í þessum tölum frá ári til árs. Hjá okkur, þar sem mjög verulegur hluti innflutningsins eru skip og bátar og flugvélar, geta þessar tölur breytzt mjög mikið frá ári til árs og alls ekki gefið rétta hugmynd um heildarniðurstöðuna, þannig að það getur verið nauðsynlegt og er hjá okkur tvímælalaust nauðsynlegt að athuga, hversu mikill hluti af innflutningnum hefur verið skip, bátar og flugvélar, og taka tillit til þess. Eins og við vitum hefur endurnýjun skipaflotans hér og flugvélaflotans orðið í stórum stökkum. Við höfum keypt inn okkar skip með nokkurra ára millibili og þá í einu fyrir tugi, ef ekki hundruð milljóna, reiknað á núverandi gengi. Það er algerlega augljóst mál, að ekki dugir að bera saman tölur frá ári til árs, þar sem mjög stórir liðir, jafnvel aðalliðirnir, taka slíkum stökkbreytingum frá einu árinu til annars. Þess vegna er það einnig, að þegar hagstofan og hagfræðistofnanir bankanna gefa upp innflutninginn, geta þær jafnan um innflutning á skipum og bátum alveg sérstaklega til þess að auðvelda mönnum samanburðinn frá ári til árs. Þess vegna er það einnig, að þegar talað er um þennan heildarhalla á vörum og þjónustu, þar sem innflutningur og útflutningur eru stærstu liðirnir, verður einnig að taka tillit til þeirra breytinga, sem orðið hafa á greiðslum vegna skipa og báta, til þess að hægt sé að gera slíkan samanburð réttan.  Ég vil víkja að því, hversu mikil breyting hefur orðið á greiðslum vegna skipa og báta og flugvéla á árinu 1959 og 1960. Á árinu 1959 námu greiðslur vegna skipa og báta og flugvéla 320 millj. kr., en á árinu 1960 500 millj. kr. M.ö.o.: greiðslur vegna skipa og báta og flugvéla aukast um 180 millj. kr., eru 180 millj. kr. meiri 1960 en þær voru 1959. Þar er auðvitað meginskýringin á því, að hallinn á vörum og þjónustu er 460 millj. kr. 1960, miðað við 475 millj. 1959, að hann hefur ekki minnkað um meira en 15 millj. kr. þrátt fyrir batann í gjaldeyrisstöðunni. Meginskýringin á því er sú, að við höfum notað 180 millj. kr. meira til þess að greiða fyrir skip og flugvélar en við gerðum 1959. M.ö.o.: á árinu 1959 er verið að greiða skip og báta, sem gerðar voru pantanir á í stjórnartíð Hermanns Jónassonar og stjórnartíð Emils Jónssonar. Það er það, sem þarf að greiða. Þann reikning var verið að greiða á s.l. ári.  Ég var að segja áðan, að annars vegar hefði orðið „greiðsluhalli“ verið notað til þess að tákna hallann á vörum og þjónustu. Það er önnur merkingin, sem lögð hefur verið í orðið „greiðsluhalli“. Einnig hefur verið lögð í orðið „greiðsluhalli“ önnur viðtækari merking, og hún er sú að taka þar einnig tillit til afborgana af skuldum þjóðarinnar og annarra fjármagnshreyfinga, t.d. breytinga, sem verða á skuldum eða inneignum Íslendinga, þ.e. einstaklinga, erlendis. Þegar orðið „greiðsluhalli“ er notað í þessari merkingu, er það gert til þess að fá heildarmynd af þeirri breytingu, sem verður á heildargjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að þó að halli á vörum og þjónustu vaxi ekki frá einu ári til annars, getur orðið mikil breyting á heildargjaldeyrisaðstöðu þjóðarinnar gagnvart útlöndum, ef afborganir á skuldum vaxa mjög mikið, ef áður er búið að stofna til skulda, sem auðvitað þarf að borga af. Þess vegna verður, ef menn vilja fá heildarmynd af gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar við útlönd, jafnframt að taka tillit til þeirra afborgana, sem þjóðin er búin að skrifa undir að borga, og annarra minni háttar breytinga, sem geta orðið á öðrum gjaldeyrisviðskiptum einstaklinga. Þá fyrst fæst heildarmynd af gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Þessi merking, sem ég var nú að lýsa í orðinu „greiðsluhalla“, var lögð í orðið í grg. ríkisstj. fyrir efnahagsmálafrv. veturinn 1960, og það var engin dul á það dregin, að þetta var merkingin, sem lögð var í orðið „greiðsluhalli“. Það var sem sé hallinn á vörum og þjónustu við útlönd, að viðbættum afborgunum af föstum lánum og öðrum breytingum á gjaldeyrisviðskiptum þjóðarinnar við útlönd. Sú merking hefur verið lögð í það síðan í þeim skýrslum, sem gefnar hafa verið út í framhaldi af þessu. Nú skal ég færa rök fyrir því, hvers vegna var alveg nauðsynlegt að gera sér grein fyrir þessu. Það var vegna þess, að það hafði komið í ljós, hvers vegna ekki mátti þegja um þessa hlið á málinu. Það var komið í ljós, að til svo mikilla lána hafði verið stofnað á undanförnum árum, smám saman á áratugnum 1950–60, einkum á síðari helmingi hans, að greiðslubyrðin vegna þessara lána var að verða miklu, miklu meira vandamál en breytingin, sem varð á hallanum á vörum og þjónustu. Til þess að sýna fram á þetta hef ég einnig látið taka saman yfirlit yfir hallann á vörum og þjónustu og afborganir af lánum og aðrar fjármagnshreyfingar frá 1956 til 1960, allt reiknað á gamla genginu, til þess að auðveldari sé samanburðurinn við fyrri árin. Ég tel að sumu leyti eðlilegra, af því að þau eru fleiri, að reikna allt saman þannig, heldur en fara að umreikna árin 1956–59 yfir í nýja gengið. Hér eru tölur, sem mig langar - með leyfi hæstv. forseta - til að lesa fyrir þm., til þess að þeir sjái nákvæmlega, hvað er um að ræða, þannig að menn þurfi ekki að deila um þessi atriði, ef menn vilja ekki deilurnar, ef menn vilja ekki segja rangt, þá þurfi ekki neinn að gera það vegna skorts á upplýsingum. Tölurnar um hallann á vörum og þjónustu frá 1956 til 1960, reiknaðar á gamla genginu, eru þessar: 1956 ............ 162 millj. kr. 1957 ............ 166 – – 1958 ............ 75 – – 1959 ............ 204 – - 1960 ............ 197 – - Ef við hins vegar athugum afborganir, samningsbundnar, fastar afborganir af skuldum, eru þær tölur þessar: 1956 29 millj. kr. Við sjáum, að í samanburði við greiðsluhallann á vörum og þjónustu, sem þá var 162 millj., skiptir afborgunartalan þá ekki neinu verulegu máli. Afborganir af föstum lánum 1956 eru ekkert verulegt vandamál í hlutfalli við hallann á vörum og þjónustu, sem raunar þarf ekkert vandamál að vera heldur, því að það er alveg eðlilegt, að land eins og Ísland hafi halla í viðskiptum, að því er snertir vörur og þjónustu. Sem sagt, afborganirnar þá eru ekkert sérstakt vandamál, sem sést á hlutfallinu á milli talnanna. Nú les ég áfram: 1956 . afborganir 29 millj kr 1957 . - 45 – – 1958 - 63 – - 1959 . - 106 – – 1960 - 124 - - Þetta mun verða enn meira 1961, 124 millj. kr. M.ö.o.: samningsbundnar afborganir af erlendum lánum eru á árunum 1959 og 1960 orðnar meira en helmingur af hallanum á vörum og þjónustu. Það er þessi staðreynd, sem auðvitað hefði gert algerlega óforsvaranlegt að tala eingöngu um greiðsluhalla þjóðarinnar gagnvart útlöndum í merkingunni: greiðsluhalli á vörum og þjónustu. Það varð að taka fram og margundirstrika hina stórvaxandi þýðingu afborgana af erlendum skuldum. Þess vegna var ekki aðeins sjálfsagt, heldur hefði allt annað verið óheiðarlegur málflutningur og til þess að blekkja þjóðina, ef ekki hefði verið gert yfirlit yfir summuna af greiðsluhallanum á vörum og þjónustu og samningsbundnum afborgunum af erlendum lánum. Þá varð auðvitað líka að taka tillit til hins, sem skiptir miklu minna máli, sem sé breytinga á öðrum gjaldeyrisviðskiptum einstaklinga og birgðabreytinga hérlendis, sem þýða gjaldeyri, og þar fram eftir götunum. Þær tölur fyrir þessi sömu ár eru þær, að 1956 er jákvæð breyting um 22 millj. kr., þá koma gjaldeyristekjur inn af þessum sökum, 1957 40 millj., 1958 55, 1959 aðeins 4 og 1960 jákvæð breyting 18 millj. kr. Þannig hefur heildarhallinn á greiðsluviðskiptum landsins við útlönd á þessum árum orðið þessi 1956–60, þessir þrír liðir, halli á vörum og þjónustu, afborganir og aðrar fjármagnshreyfingar: 1956 ............ 169 millj. kr. 1957 ........... 251 – - 1958 ............ 208 - - 1959 ............ 314 - - 1960 ............ 303 - Heildargreiðsluhallinn hefur á þessu fimm ára tímabili því verið þessi. Við þurfum auðvitað að vita, hvað átt er við, þegar talað er um greiðsluhalla í þessari merkingu. Þetta eru allt aðrar tölur og þýða allt annað en orðið greiðsluhalli í merkingunni: halli á vörum og þjónustu. Nú þarf að taka út úr þessum samanburði þær tölur, sem eru algerlega ósambærilegar frá ári til árs, sem sagt innflutning skipa og flugvéla og svokallaðar nettó-fyrirframgreiðslur, og þær tölur hvert ár eru þessar: 1956 91 millj., 1957 42 millj., minnkar um helming, 1958 107 millj., næstum þreföldun, 1959 137 millj. og 1960 214 millj. Greiðslurnar vegna innflutnings skipa og flugvéla eru 1960 fimm sinnum hærri en 1957. Maður fær engan skynsamlegan samanburð á milli ára, nema því aðeins að maður taki þessar tölur burt, dragi frá, ef maður vill bera árin saman, þó að hinar tölurnar séu auðvitað réttar að því er snertir heildargjaldeyrisaðstöðuna. Ef teknar eru tölurnar yfir hallann fyrir utan skip og flugvélar, þannig að tölurnar séu sambærilegar, eru þær þessar: 1956 er heildarhallinn 78 millj., 1957 er hann 208 millj., 1958 er hann 101 millj., 1959 er hann 177 millj., og 1960 er hann 89 millj., allt reiknað á gamla genginu. Þannig er heildargreiðsluhallinn á árinu 1960, að frátöldum skipum og flugvélum, 88 millj. kr. minni en hann var á árinu 1959, reiknað á gamla genginu. Ég taldi rétt að láta þessar tölur koma fram, til þess að menn þyrftu ekki að deila, hvað væri rétt i þessu, ef menn vilja hafa það, sem er rétt í því. Það er sem sagt nauðsynlegt, ef menn eru með þessar greiðslujafnaðartölur, að segja alveg skýrt, hvað menn eiga við með orðinu „greiðslujöfnuður“. Það er með þetta orð eins og orð almennt, að það má nota orð í margs konar merkingu, og það er ekkert einsdæmi, að orðið „greiðslujöfnuður“ sé notað í fleiri en einni merkingu. Það hefur verið notað í fleiri en einni merkingu. En það er skylda hvers manns, sem orðið notar og segir frá tölum, sem það tákni, að segja, í hvaða merkingu hann er að nota orðið. Það er í þeim efnum, sem hv. forsvarsmönnum stjórnarandstöðunnar hefur orðið fótaskortur og þess vegna sagt hluti, sem gefa tilefni til mjög alvarlegs misskilnings á málinu. Ég tók hér með mér frv. ríkisstj. um efnahagsmál ásamt grg. og vitna þar í bls. 31 til þess að taka af öll tvimæli um, í hvaða merkingu ríkisstj. og hennar sérfræðingar frá byrjun hafa notað orðið „greiðsluhalli“. Það er á bls. 31, með leyfi hæstv. forseta: Yfirlit um greiðsluhallann við útlönd frá 1955–1958. Þar er fyrsti liðurinn greiðslujöfnuður á vörum og þjónustu, og niðurstaðan á honum er halli á vörum og þjónustu. Í næstu línu fyrir neðan eru afborganir af erlendum lánum, eins og ég var að lesa, og svo aðrar fjármagnshreyfingar og leiðréttingar og síðan gerð grein fyrir, hvernig hallinn er jafnaður, og alls er greiðsluhallinn við útlönd svona saman settur talinn það, sem þar er greint, og þær tölur eru í samræmi við það, sem ég las áðan, nema ég hef aðeins fengið bætt við tölunum fyrir 1959 og 1960. Ég mun því algerlega vísa þeirri staðhæfingu heim til föðurhúsanna, að ríkisstj. hafi sagt eða gert neitt eða birt nokkurn skapaðan hlut, sem gefi tilefni til misskilnings í þessum efnum. Ég vil raunar ekki heldur trúa því, að hv. þm., sem ég þekki af margra ára samstarfi í ríkisstj. að eru báðir mjög töluglöggir, átti sig ekki á þessu. Ég er sannfærður um, að þeir gerðu það báðir. Þess vegna get ég ekki annað en harmað það, að þrátt fyrir það skuli svona alvarleg tilefni vera gefin almenningi til þess að misskilja þessi efni. Niðurstaðan af því, sem ég hef sagt um þetta efni, er því sú að beina því til hv. stjórnarandstæðinga og raunar til þm. yfirleitt í umr. um þessi mál að gera almenningi þau ekki enn torskildari en þau í raun og veru eru með því að fara gálauslega með orð og tölur í þessu sambandi. Við ættum að koma okkur saman um það hér á hinu háa Alþingi, það er í raun og veru atriði, sem skiptir miklu máli fyrir virðingu Alþingis hjá þjóðinni, að við stöndum hér ekki hver framan í öðrum og segjum hver annan segja ósatt um hluti, sem engin ástæða á að vera til að della um, ef menn bara koma sér fyrir fram saman um að meina það sama með þeim orðum, sem menn nota.



Herra forseti. Það má greinilega verða var við það í þessum umr., að hæstv. viðskmrh. finnur allóþægilega nú, að hann hefur tekið upp sérstaka þýðingu á ákveðnu orði, sem hér hafði verið notað allmikið af opinberum aðilum áður, en það var orðið „greiðsluhalli“. Bæði hagstofan og eins hagfræðideild Landsbankans, sem gefur út Fjármálatíðindi, höfðu notað þetta orð um margra ára skeið þannig, að ekki fór mikið á milli mála, hvað stóð á bak við þetta orð, hvað þar var átt við, og það var einmitt í þeirri merkingu, sem við stjórnarandstæðingar notuðum þetta orð i nokkrum deilum, sem hér fóru fram um efnahagsmálin um það leyti, sem verið var að samþykkja viðreisnarlöggjöf ríkisstj. Allt fram til þess hafði verið gerð sú grein fyrir orðinu „greiðsluhalli“, að hér væri um að ræða uppgjör á viðskiptum þjóðarinnar við önnur lönd, þ.e.a.s., að taldar voru til útgjalda hjá okkur allar innfluttar vörur, sem við keyptum til landsins, og greiðsla fyrir alla þjónustu til útlendinga, en hins vegar var tekið sem tekjur hjá okkur allur okkar útflutningur og allar þær tekjur, sem við áttum að fá fyrir þjónustu við útlendinga. Þannig var dæmið gert upp, og þetta var kallað í öllum opinberum skýrslum greiðsluhalli þjóðarinnar, þegar svo stóð á, eða greiðslujöfnuður við útlönd. En hæstv. núv. ríkisstj. dugði það ekki, þegar hún fór að rökstyðja frv. sitt til gengislækkunar og efnahagsráðstafana, að notfæra sér þessa skýringu á orðinu „greiðsluhalli“, og hún tók upp þá nýlundu, að nú bætti hún við þessa tölu, sem birt hafði verið af þessum opinberu aðilum, allríflegri summu til viðbótar og lagði hana þar við og sagði: Hinn raunverulegi greiðsluhalli er svona mikill. - Þá var vitanlega komin önnur merking í orðið greiðsluhalli. Og hvað var þetta í aðalatriðum, sem hér skakkaði um? Það var það, að ríkisstj. tók til viðbótar afborganir af erlendum lánum þjóðarinnar og bætti við hið fyrra uppgjár og fékk þannig greiðsluhallann út hærri. M.ö.o.: ef þjóðin hefur skuldað 700 millj. kr. erlendis og borgað síðan af þessum 700 millj. kr. 100 millj., lækkað skuldir sínar úti, þá var sú greiðsla tekin til viðbótar við innfluttar vörur og talin sem bein útgjöld og skapa halla hjá þjóðinni. Auðvitað höfðu okkar fjármálastofnanir, eins og hagfræðingarnir við Landsbankann og hagfræðingarnir við hagstofuna, aldrei viljað telja þetta til halla í rekstri þjóðarinnar, þó að hún lækkaði skuldir sínar við útlönd. En þetta þótti hæstv. ríkisstj. nauðsynlegt að gera á þessum tíma, að telja þessar afborganir með og bæta ofan á þá tölu, sem alltaf hafði verið færð í opinberum skýrslum sem greiðsluhalli, og þannig fékkst út háa talan. Svo gerist auðvitað það einkennilega, að þegar uppgjörið kemur fyrir viðreisnarárið, þá þarf allt í einu að taka upp gamla lagið aftur. Þá má ekki hafa sama hátt á og telja afborganir af skuldum líka með. Nei, þá eru sýnilega merkingarnar tvær í orðinu, og nú verða menn bara að gæta að sér, hvort þeir nota heldur þessa merkinguna eða hina. Nei, það er alveg augljóst, hvað hér er um að ræða, og getur hver hv. alþm. glöggvað sig greinilega á því með því að líta yfir Hagtíðindi og með því að líta yfir Fjármálatíðindin. Þá sést greinilega, að árum saman hefur greiðsluhallinn alltaf verið gerður upp á þann hátt, sem við notuðum þessa tölu, en ekki á þann hátt, sem ríkisstj. leyfði sér að gera, þegar hún gerði upp greiðsluhallann við útlönd Í grg. sinni fyrir viðreisnarfrv. Þar var verið að hafa rangt við, og nú kemur það henni í koll aftur. En það er fleira í þessum efnum, sem er eftirtektarvert og í rauninni miklu athyglisverðara en þetta uppgjör og það, sem nú er sagt, og það, sem þá var sagt. Við stjórnarandstæðingar bentum á, að hinar opinberu skýrslur hefðu sagt, að greiðsluhallinn við útlönd árið 1958, síðasta ár vinstri stjórnarinnar, hefði samkv. opinberum skýrslum verið talinn 90 millj. Það er rétt, að á sumum skýrslunum var hann talinn 75, eins og hæstv, viðskmrh, nefndi hér áðan. Var það vegna þess, að tilteknar fiskbirgðir, sem höfðu verið fluttar út til Ameríku, voru þá ekki taldar með í öðru tilfellinu. En hagstofan notaði töluna 90 millj. í greiðsluhalla, og ég held mig við þá tölu árið 1958. Við þessa tölu þurfti auðvitað ríkisstj. að bæta afborgunum af lánum til lækkunar á erlendum skuldum til þess að fá greiðsluhallann eitthvað upp þetta ár. En það var ekki það, sem ég ætlaði að tala um nú. Við bentum á, að þegar litið væri á þennan greiðsluhalla fyrir árið 1958, 90 millj., þá bæri að líta á það, að birgðir í landinu af útflutningsvörum, framleiddum fiski, sem lá tilbúinn hér í landinu, höfðu aukizt um 90 millj. Hefði hann verið fluttur út, þá náðist fullkominn greiðslujöfnuður þetta ár. En það var alveg hlaupið yfir það, alveg stigið yfir það. Menn vildu ekki líta á það, þó að það sé vitanlega eitt af stærstu atriðunum í þessu, hvort birgðir af útflutningsvörum hafa minnkað eða aukizt á viðkomandi ári. Við bentum einnig á annað atriði, og það var það, að þegar menn litu á greiðsluhallann 90 millj. árið 1958, bæri að taka tillit til þess, að þá væri búið að telja til útgjalda hjá þjóðinni allan hinn mikla innflutning, sem væri vegna innflutnings á skipum, flugvélum og stórkostlegum gjaldeyrisgreiðslum til þess að greiða slík mannvirki eins og Sogsvirkjunina og önnur stór mannvirki í landinu. Við bentum á, að þegar svo stæði á, að þjóðin stæði í stórfelldum framkvæmdum, eins og við að byggja Sogsvirkjun, sem kostaði yfir 200 millj. kr., þá hlyti það vitanlega að skapa allmikil gjaldeyrisútgjöld á því ári, sem þetta gengi yfir, og það yrði að taka tillit til þess, þegar menn gerðu sér grein fyrir því, hvað þessi greiðsluhallatala raunverulega segði. Nei, ríkisstj. var ekki aldeilis á því, leit fram hjá því öllu saman, og greinargerðin fyrir viðreisnarfrv. ber þess glöggt vitni, að hún tók ekkert tillit til þess í sinum tölum, hvað var flutt inn á árunum 1958 og 1959 af skipum, af flugvélum og öðru, sem var í sambandi við stórframkvæmdir í landinu. En nú, þegar kemur til uppgjörs á árinu 1960 og það er auðvitað mikill greiðsluhalli, þá segir hæstv. viðskmrh.: Þetta segir ekkert, það verður að taka tillit til þess og draga hér frá innflutning á skipum, bátum og flugvélum, ef það á nokkurt vit að vera í þessum samanburði. Man þessi hæstv. ráðh., hvernig hann brást við þessum athugasemdum okkar, þegar hér var verið að deila um viðreisnarfrv. á sínum tíma í byrjun ársins? Ég veit, að hv. alþm. muna vel eftir því. Þá var stigið yfir þetta, og ríkisstj. lézt ekki sjá það og vildi ekki viðurkenna það, að raunverulega hefði útkoman á árinu 1958 verið mjög hagstæð í viðskiptum þjóðarinnar út á við, þar sem bókfærður greiðsluhalli var aðeins 90 millj. kr., en birgðaaukning á útflutningsvörum var jafnmikil á því ári, þrátt fyrir gífurlega mikinn innflutning, sem þá var, eða óvenjulega mikinn innflutning á dýrum tækjum og stofnkostnaði nýrra atvinnufyrirtækja í landinu. En það þurfti að sanna þjóðinni það þá, að svo væri komið, að þjóðarbúið væri rekið með gífurlegum halla, 200–300 millj. kr. halla á hverju ári, og að þessi halli hefði verið til jafnaðar 200 millj, kr. s.l. 5 ár eða yfir 1000 millj. kr. alls, eins og menn muna vel eftir. Menn verða vitanlega að vera sjálfum sér samkvæmir í þessum efnum. Ef þeir vilja gera greiðsluhallann upp eitt árið þannig, að hin gamla merking í orðinu „greiðsluhalli“ ætti ekki að notast, heldur ætti að bæta við hana líka greiðslum á afborgunum, og það ætti heldur ekkert tillit að taka til þess, hvort mikið var flutt inn af dýrum atvinnutækjum, þá vitanlega verður að gera það annað árið líka. Við skulum nú aftur halda okkur við það að líta örlítið á uppgjör ársins 1960 og ársins 1959, því að mér þótti hæstv. viðskmrh. fara þannig með tölur þar eða leggja þannig merkingu í tölur, að menn hefðu getað haldið, að útkoman á því ári hefði raunverulega verið miklum mun betri í viðskiptum þjóðarinnar við útlönd en t.d. á árunum á undan. En ef hann vill vera heiðarlegur í málflutningi, eins og hann var hér að óska mjög eftir að þm. væru, verður hann þó að viðurkenna, að hvernig svo sem hann veltir tölunum fyrir sér fyrir árið 1960, þá er afkoma þjóðarinnar út á við langverst það ár og enn verri en árið 1959, sem hún var þó lökust samkvæmt opinberum tölum. Ég benti á það í umr, í gær, að einn af þekktum hagfræðingum í landinu og einn af þeim, sem munu vera í sjálfu hagfræðingaráði Sjálfstfl., starfsmaður Verzlunarráðs Íslands, Þorvarður J. Júlíusson, hefði alveg nýlega gert grein fyrir því í Morgunblaðinu, að á sambærilegum grundvelli, - en hann reiknaði allar tölur á nýja genginu, en ekki á gamla genginu, eins og hæstv. viðskmrh. gerði, - þá hefði greiðsluhallinn verið árið 1959 475 millj., en árið 1960 460 millj., eða svo að segja jafnmikill. En sá var bara munurinn, eins og ég benti á, og ég vil minna hæstv. viðskmrh. á að gera þar athugasemd við, ef ekki er rétt með farið hjá mér, að árið 1959, þegar greiðsluhallinn er talinn þarna 475 millj., það ár var mjög mikil birgðaaukning á útflutningsvöru í landinu. Greiðsluhallinn það ár stafaði að verulegu leyti af því, að það var aukning á útflutningsbirgðum í landinu. Það stóð svona á um áramótin með útflutninginn. En árið 1960, þegar greiðsluhallinn er talinn 460 millj., var hins vegar gengið verulega á útflutningsbirgðirnar, þær minnkuðu. Það var ekki nóg að flytja út afurðir ársins 1960 á þessu ári, heldur þurfti einnig að flytja út á þessu ári afurðir frá árinu 1959. Allar síldarlýsisbirgðirnar og síldarmjölsbirgðirnar frá árinu 1959 voru fluttar út á árinu 1960 og gera vitanlega útkomu ársins 1960 þar af leiðandi miklu betri, þegar litið er á þetta í tölum. Það sér því hver maður, sem tekur þarna tillit til birgðanna, að hinn raunverulegi halli á búskapnum árið 1960 er miklum mun meiri en hallinn var 1959, þegar hallinn var þó mestur áður. En eins og ég benti á í ræðu minni í gær, þá er sanngjarnt að bæta við, að vitað er, að árið 1960 er innflutningurinn - eða útgjöld þjóðarinnar gjaldeyrislega séð - talinn minni en hann raunverulega er, vegna þess að talsverður hluti af innflutningnum, sem búið er að taka inn í landið og nota, hefur ekki enn verið færður til reiknings gjaldeyrislega séð, við skuldum hann enn þá í stuttum vörukaupalánum til erlendra verzlunarhúsa. En áður var þetta ekki. Þá varð að greiða vöruna, þegar hún var flutt inn og hún var tekin til notkunar. Raunverulega er því alveg augljóst mál, að árið 1960 er langsamlega lakasta árið hjá okkur í gjaldeyrislegu tilliti í viðskiptunum við útlönd. Ég tók eftir því, að þegar hæstv. viðskmrh. reyndi að fegra nokkuð árið 1960 - síðasta ár í samanburði við önnur ár í þessum efnum, þá vill hann nú orðið draga frá innflutningnum andvirði báta, skipa og flugvéla, og hann fellst gjarnan á að draga það þá líka frá í uppgjöri áranna 1956, 1957, 1958 og 1959. En eins og hann vill fallast á að draga þennan óvenjulega mikla innflutning á bátum, skipum og flugvélum á þessu ári frá, hvers vegna þá ekki einnig að draga frá hin óvenjulega miklu gjaldeyrisútgjöld vegna Sogsvirkjunarinnar, vegna sementsverksmiðjubyggingarinnar, af hverju ekki að draga það frá líka? Var það bara vegna þess, að það var á árunum 1957 og 1958, en ekki nú á árinu 1960? Nei, svona meðferð á tölum, eins og hæstv. ríkisstj. hefur leyft sér að viðhafa í þessum efnum, hefur vitanlega hneppt hana í þennan vanda, sem hún er komin í nú. Ef menn gera upp greiðsluhallann við útlönd eftir beinum tölum á nákvæmlega sambærilegum grundvelli og áður var, kemur í ljós, að greiðsluhallinn 1959 var miklum mun meiri en 1958, en greiðsluhallinn 1960 er gerður upp í beinum tölum nokkurn veginn sá sami og hann var 1959, en þá er raunverulega eftir að taka tillit til birgðahreyfinga og svo einnig til vörukaupalánanna. Það er auðvitað alveg rétt, sem hæstv. viðskmrh. sagði, alveg eins og við bentum honum á, þegar viðreisnarfrv. lá hér fyrir þinginu, að það er ekki hægt að gera neinn skynsamlegan samanburð á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd frá ári til árs nema taka sanngjarnt og fullt tillit til þess, hvort þjóðin er að flytja inn á því ári stórkostleg stofnverðmæti i formi skipa, í formi nýrra orkuvera eða verksmiðja. Það verður vitanlega að taka tillit til slíks. Við vitum, að svo gæti staðið á hjá þjóðinni, að hún hefði mjög góða afkomu á einu ári raunverulega, þ.e.a.s. mikla framleiðslu og miklar tekjur og eyddi í sjálfu sér ekkert meiru en venjulega, en það ár hefði hún ráðizt í að flytja inn, auðvitað vegna þess, að hún hefur tekið erlend lán, tæki eða verksmiðjur upp á gífurlega háa upphæð, mörg hundruð milljónir eða jafnvel milljarð, og það mundi auðvitað þýða það á pappírnum, að þá væri kominn greiðsluhalli, því að þetta er allt saman talið til útgjalda, þó að eignin liggi fyrir í landinu. Slíkt uppgjör segir auðvitað ekki nema mjög takmarkað. Það var þetta, sem við vorum að benda á, stjórnarandstæðingar, þegar ríkisstj. var að berja hér fram viðreisnarfrv. sitt á sínum tíma, að það yrði að taka tillit til þess, að sá greiðsluhalli, sem hefði orðið á árunum 1957 og 1958, stafaði að mjög verulegu leyti af því, að þjóðin var þá að flytja inn þessi verðmæti, sem áttu vitanlega að koma henni að gagni í framleiðslu á komandi árum og hafa gert og eru að gera núna. Þá fékkst ríkisstj. ekki til að hlusta á þessi rök og lamdi sitt mál í gegn og blekkti þjóðina með því að halda því fram, að hallinn á þjóðarbúskapnum væri allt annar en hann var. Á árinu 1958 varð framleiðsluaukning í sjávarútveginum í kringum 20%, af því að skipin voru orðin fleiri og nýting flotans var ein sú bezta, sem við höfum þekkt. Flotanum var jafnar og meir haldið til veiða en nokkurn tíma var áður, og því varð framleiðsluaukning. Af því náðum við því raunverulega á því ári að ná jöfnuði í viðskiptum við útlönd, ef við tökum birgðirnar með, sem þá höfðu safnazt upp í landinu, þrátt fyrir hinn gífurlega mikla innflutning á því ári. Það var samt sem áður öskrað framan í þjóðina af boðberum viðreisnarinnar á þessum tíma, að allt væri hér að steypast á höfuðið og að hér yrði að taka upp þessa nýju stefnu vegna gífurlegs halla á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd. En það var ósatt. Það var svo annað atriði, sem mig langaði til að víkja að nokkrum orðum, af því, sem hæstv. viðskmrh. sagði. Hann vék hér nokkuð að vaxtagreiðslum útgerðarinnar og hvaða áhrif vaxtahækkunin hefði haft á útgerð landsmanna og komst þar að mínum dómi að furðulega vitlausri niðurstöðu. Fyrst var það, að hæstv. ráðh. tók rekstur togara og síðan tók hann rekstur vélbáts og miðaði við þær áætlanir, sem lágu fyrir um rekstrarútgjöld þessara fyrirtækja, og taldi, að vaxtaútgjöldin væru ekki rétt mikil hjá þessum aðilum, og reiknaði þetta út í 0.7% af heildarútgjöldum togara og 0.6% af heildarútgjöldum báta, þá vaxtahækkun, sem þarna hefði verið samþ. Það lá alveg greinilega í orðum hans, að þó að hann viðurkenndi, að vaxtaútgjöldin hjá fiskiðnaðinum, hjá frystihúsum mundu vera allmiklu meiri en hjá bátum og togurum, þá væri þó alls fjarri, að þetta gæti haft nein úrslitaáhrif á rekstrarafkomu fiskiðnaðarins í landinu. Hann minntist á það, hæstv. ráðh., að hér hefðu fallið orð um, að vaxtahækkunin, sem ríkisstj. ákvað i upphafi ársins og var að meðaltali um 4%, mundi hafa jafngilt í rekstrarútgjöldum hjá frystihúsi 15–20% hækkun á öllum launagreiðslum, og taldi slíkt algera fjarstæðu. Ég hef í nokkrum tilfellum einmitt rannsakað þetta beint upp úr reikningum slíkra fyrirtækja. Ég gæti meira að segja látið ráðh. hafa reikninga eins slíks fyrirtækis. Ég tók þessar tölur hjá þessu fyrirtæki vegna þess, að ég hafði góða aðstöðu til þess að fá reikningana, og það er engin launung á því, að í þessu fiskverkunarfyrirtæki, þessu frystihúsi, sem hefur aðra fiskverkun með höndum líka, voru árið 1959 allar vinnulaunagreiðslur yfir og undirmanna þar 3.3 millj. kr. Hins vegar voru vaxtagreiðslurnar í þessu fyrirtæki árið 1959 rétt aðeins innan við eina millj. kr. Síðan voru reiknaðir út þeir vextir, sem yrðu hjá fyrirtækinu við sams konar rekstur á árinu 1960 eftir nýja vaxtakerfinu, og vaxtahækkunin var um 720 þús. kr. hjá þessu fyrirtæki. Samtals voru þá vextirnir orðnir rúmlega 1700 þús. kr. á móti 3.3 millj. vinnulaunagreiðslum, eða vaxtahækkunin jafngilti nákvæmlega 22% af öllum vinnulaunagreiðslum þessa frystihúss. Ég skal einnig bæta því við, að ég var nokkru seinna staddur á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna, og þar hlustaði ég m.a. á tvo landsþekkta útgerðarmenn, þekkta sjálfstæðismenn um leið, Ólaf Jónsson úr Sandgerði og Finnboga Guðmundsson úr Gerðum, báða mjög þekkta útgerðarmenn. Lögðu þeir á þessum fundi fram skrifaða greinargerð með fyrirspurn til Jónasar Haralz, sem mætti á þessum fundi, og þar gerðu þeir grein nákvæmlega í tölum fyrir áhrifum vaxtahækkunar á tiltekinn rekstur hjá þeim í þeirra fiskiðnaði. Og niðurstaða þeirra var sú, að þeir töldu, að vaxtahækkunin hefði numið heldur hærri upphæð en í þessu dæmi, sem ég hafði litið á, þar sem dæmið sagði, að vaxtahækkunin næmi 22%. Þessir landsþekktu menn upplýstu þarna, að af þeirra bókhaldi væri það að segja, að vaxtahækkunin væri heldur hærri en þetta. Og svipaða sögu hafa aðrir að segja. Nú skal ég koma hér með frekari skýringar á þessu almenns eðlis, svo að hæstv. viðskmrh. mætti þá athuga málið að nýju. Það er talið, að meðalfrystihús í landinu framleiði rúmlega 1000 tonn af frystum þorskflökum. Ásamt með annarri framleiðslu, sem venjulega fylgir þessu í flestöllum tilfellum, er vægilega metið að telja, að öll framleiðsla, sem um er að ræða í slíku frystihúsi sem þessu, að fylgiafurðunum meðtöldum, sé að framleiðsluverðmæti í kringum 8–10 millj. kr., í sumum tilfellum nokkru hærri, en sjaldan eða aldrei lægri en þessi upphæð. Nú vita allir, að reynslan er sú, að þeir, sem standa í framleiðslu á fiskafurðum, verða að leggja út svo að segja allt þetta andvirði, og það geta þeir ekki gert nema taka lán til þess, þeir verða að greiða vinnulaunin, þeir verða að greiða aflaverðmætið o.s.frv., enda hefur reynsla bankanna orðið sú, að þeir hafa í langflestum tilfellum orðið að lána þessum aðilum rétt við 100% af útflutningsverði vörunnar eða alveg eins og varan kostar. Slíkt fyrirtæki sem þetta hefur þá bara af afurðunum einum varla minna umleikis á árinu en 8–9 millj. kr., sem það þarf að liggja með í lánum. Þá er spurningin þessi: Þurfa þeir nú að hafa lánið allt árið fyrir þessa ársframleiðslu? Þeir, sem hafa komið nærri skreiðarframleiðslu og verkun á saltfiski t.d., ef hann er verkaður, gefa allir upp, að þeir verði að hafa sín afurðalán í meira en sem nemur heilu ári. Það er svo og kunnugt mál, að frystihúsaeigendur hafa gefið það upp, að þeir þurfi meira að segja að bíða í kringum 6–7 mánuði að meðaltali eftir því að fá þann fisk sinn greiddan, sem þeir eru búnir að afhenda til útflutnings, það taki þá að jafnaði 6–7 mánuði, frá því að þeir afhenda fiskinn til útflutnings, þar til þeir hafa fengið hann fyllilega greiddan. En til viðbótar við þessa 6–7 mánuði má svo auðvitað bæta þeim tíma við lánstímann, frá því að fiskurinn er framleiddur og þangað til hann er tekinn til afskipunar, og það mun því mjög vægilega áætlað, að í sambandi við hraðfrystan fisk séu lánin frá 9–12 mánuði til jafnaðar. Það mun því ekki vera fjarri því, að meðaltalshús eins og þetta verði að hafa í bein afurðalán 8–10 millj. kr. yfir árið. Þá fer að verða auðvelt að sjá, hvaða vextir og vaxtahækkun er eingöngu á því. En svo er um miklu meira að ræða en aðeins afurðalánin, sem hæstv. ráðh. virðist aðallega miða við. Útgerðin þarf auðvitað að standa undir miklu, miklu meira en bara afurðalánum. Til viðbótar við þau lán, sem almennt eru bókfærð sem afurðalán framleiðslunnar, koma önnur rekstrarlán útgerðarinnar í ýmsu formi hjá bönkunum og oft og tíðum yfirdráttarlán á hlaupareikningum, sem verða líka vegna ýmiss konar bæði framkvæmda og sveiflna í rekstri. Til viðbótar við þetta koma svo líka hjá sjávarútveginum öll stofnlánin. Á hverju ári þarf útgerðin vitanlega að taka meira og minna af stofnlánum: í fiskveiðasjóði, í Framkvæmdabankanum, og útgerðarfyrirtæki verða, eins og menn vita, að taka tugi milljóna króna að láni úr ýmsum kunnum sjóðum í landinu, atvinnuleysistryggingasjóði og fleiri sjóðum, þar sem þau fá lán til sins stofnkostnaðar og á óbeinan hátt til síns rekstrar. Til viðbótar við þetta má einnig telja, að t.d. núna, eftir að vextirnir urðu svona gífurlega háir, þurfa útgerðarfyrirtæki einnig að borga þessa feiknarlega háu vexti til margra viðskiptavina sinna, eins og t.d. olíufélaga og margra annarra, ef um drátt er á greiðslu þangað að ræða. Það er því alveg furðulega fjarstætt, þegar hæstv. ráðh. talar um það, að öll lán til sjávarútvegsins hafi verið núna í nóvemberlok 1470 millj. kr. Ef hann vill líta á skýrslur bankanna, þá segja þær, að öll lán bankanna, - aðeins lán bankanna og sparisjóðanna, - hafi verið 4600 millj. kr. um þetta sama leyti. En svo heldur hæstv. ráðh., að lán sjávarútvegsins, þegar þau eru öll talin, hafi ekki verið nema 1400 millj. Hverjir skyldu hafa allt hitt? Ekki eru í þessari tölu nein stofnlán. Stofnlánasjóðirnir eru þar að auki taldir með 2500 millj. kr. í stofnlán. Heildarlánin hjá fjárfestingarlánasjóðunum og bönkum og sparisjóðum eru þannig talin hartnær 7 þúsundir milljóna. Það er vitanlega alger fjarstæða að tala um, að öll lán til sjávarútvegsins séu þessar 1470 millj., sem hæstv. ráðh. hér talar um. Hér er fyrst og fremst um að ræða afurðalán eða lán, sem eru í beinum tengslum við afurðalán hjá bönkunum. En önnur lán eru í margs konar formi veitt til útgerðarinnar og eru langt umfram þetta. Þessi einstöku dæmi, sem auðvelt er að taka, ef menn vilja kanna það í einstökum tilfellum, - þessi einstöku dæmi um rekstur fiskiðjuvera sýna glögglega, hversu vaxtaútgjöldin eru gífurlega þung á rekstrinum. Vextirnir í sambandi við rekstur bátanna og rekstur togaranna koma svo raunverulega fram í gegnum þennan gífurlega vaxtaþunga fiskiðnaðarins. Þegar svona baggar eru lagðir á fiskiðnaðinn, gerir hann ekkert annað en það, að hann lækkar fiskverðið til bátanna og fiskverðið til togaranna, og þannig vitanlega hvílir þetta á þessum greinum sjávarútvegsins á óbeinan hátt. En við getum sagt, að þessar byrðar hvíli á sjávarútveginum sem heild. Ég veit svo ekki, hvort það er einhver hending líka, að hæstv. viðskmrh. nefndi hér tiltekna tölu í nóvemberlok. En það er einmitt svo, að í nóvemberlok eru allajafna allar afurðabirgðir og hin skráðu lán útvegsins hin lægstu, sem þau yfirleitt verða, vegna þess að þá er búið að ganga lengst á birgðirnar, sem liggja í landinu. Þá er búið að flytja tiltölulega mest út, og menn eru rétt að verða búnir að hreinsa sig upp fyrir næsta úthald. En lánin til sjávarútvegsins í maí-júní, þegar mjög mikill hluti af afurðalánum út á vetrarvertíðina er enn standandi og þar að auki eru lán vegna síldveiðanna, bæði til síldarverksmiðja og annarra, að bætast þar í hópinn, eru vitanlega miklum mun hærri. Ég held, að það væri miklu sæmra fyrir hæstv. ríkisstj. að reyna að gera sér alveg hleypidómalausa grein fyrir því, hvað er rétt í þessum efnum, en vera að fimbulfamba með slíka fádæma fjarstæðu og vitleysu, eins og Morgunblaðið hefur verið með undanfarna daga í sambandi við þunga vaxtanna og ég heyri nú, að hæstv. viðskmrh. endurtekur hér lið fyrir lið, eins og Morgunblaðið hefur verið að hafa þetta upp undanfarna daga, hvort sem hann hefur nú gefið Morgunblaðinu þessar upplýsingar, sem hann sagðist hafa fengið eftir góðum heimildum, eða hann hefur farið að taka þessa vizku beint upp úr Morgunblaðinu. En ég get fullvíssað hann um það, að hér er algerlega rangt með farið og ekki í neinu samræmi við það, sem staðreyndir segja til um. En það er með þetta eins og ýmislegt fleira, að það virðist vera, að það fari alveg eftir því, hvað við á í hvert skipti. Vaxtahækkunin var feiknalega mikil og voldug og stórkostlega þýðingarmikil fyrir alla hina mörgu og sárþjáðu sparifjáreigendur í landinu. Þá var hún mikil. En þegar þarf aftur að telja hana fram hjá hinum, sem eiga að borga hana, þá bara munar ekkert um þetta. Svipaða sögu er að segja um aðra hluti í þessu uppgjöri hæstv. ríkisstj., að það skiptir auðvitað engu máli að taka tillit til þess, þegar hún var að rökstyðja sína viðreisn, þó að þjóðin hefði notað mjög miklar fjárfúlgur á árinu 1958 til þess að flytja inn skip og flugvélar og heilar verksmiðjur. Það skipti engu máli. Það varð bara að líta fram hjá því. En núna, þegar hún stendur þannig fyrir því sjálf, þá gefur alranga hugmynd af ástandinu að taka ekki tillit til þess arna. Þetta er auðvitað að segja eitt í dag og annað á morgun, af því að maður er kominn í flækju, af því að maður er búinn að tefla sig inn í vitleysu og menn sjá ekki almennilega leið út úr henni. Þetta er nákvæmlega sama myndin og ég gerði hér grein fyrir í gær, og auðvitað kom ekki eitt einasta orð frá hæstv. ráðh. út af. Eins og það sé ekki einkennilegt, að einn liður í viðreisninni skyldi vera í febrúarmánuði að breyta gamalli lagasetningu varðandi sjávarútveginn og ákveða að stytta lánstímann á stofnlánum til sjávarútvegsins? Lög, sem höfðu staðið í mörg ár, þar sem ákveðið var, að fiskveiðasjóður skyldi lána út á skip og báta til 20 ára og til mannvirkjagerðar í landi til 20 ára, það þurfti endilega vegna viðreisnarinnar að breyta þessum lögum og segja: Það má ekki hafa lánin lengur en til 15 ára og 12–15 ára, ef það voru fasteignir í landi. - En núna eftir tíu mánuði koma sömu menn og segja: Nú höfum við fundið leiðina út úr öllum vandanum. Það er bara að lengja stuttu lánin. Það á að taka þessi lán, sem eru til of stutts tíma, og lengja þau í 15–20 ár. Þá er allt í lagi. - Í fyrra tilfellinu var það svo, að þá þurfti endilega að hækka vextina á stofnlánum sjávarútvegsins úr 4% í 6.5%. En menn þurfa að borga núna 7–8% af þessum stuttu lánum, og á að lækka þetta niður í 61/2 %. Nei, ég held fyrir mitt leyti, að langbezta leiðin fyrir hæstv. ríkisstj. og ráðherra hennar væri að segja það, sem er nú líklega mjög mikið til rétt, að hún hafi látið ákveðna ráðunauta sína villa sér sýn og hafi álpazt út í ráðstafanir, sem verði að kippa öllum til baka aftur, af því að þær hafi allar reynzt vitlausar, og snúa svo bara hreinlega til baka aftur, setja skömmina í þessum efnum á þá, sem líklega eiga frumskömmina í þessu, þótt auðvitað geti ríkisstj. ekki skotið sér undan því, að hún hefur samþykkt þetta, hún hefur fallizt á þessar ráðstafanir, sem allar hafa mislukkazt. Nú standa menn frammi fyrir því, að nettóskuldaaukning þjóðarinnar við útlönd er í kringum 500 millj. á árinu 1960. Það er ekki mín tala, það er ekki ég, sem hef sagt þetta, heldur sagði svo í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum einn af hagfræðingum Sjálfstfl.. Þorvarður J. Júlíusson. Hann sagði, að nettóskuldaaukningin við útlönd af föstum lánum væri um 500 millj. En einn megintilgangur viðreisnarinnar átti einmitt að vera að minnka skuldirnar við útlönd, því að þær væru orðnar allt of háar. Og hæstv. viðskmrh. er nýlega búinn að vera hér uppi í pontunni og verður þar að viðurkenna, að raunverulega er greiðsluhalli við útlönd, mældur á sömu mælistiku og hér hefur verið gert áður, á árinu 1960 einn sá mesti, sem við höfum haft. Og það er, eins og ég sagði þá, engin afsökun fyrir ríkisstj., þó að hún geti sagt: Á árinu 1960 var flutt inn mikið af bátum og skipum, óvenjumikið, - vegna þess að á árunum á undan var flutt inn óvenjumikið bæði af bátum og skipum og flugvélum og verksmiðjum. Það er því enginn munur á því nú og því, sem áður var. Ég beindi svo þeirri fsp. til hæstv. viðskmrh. í gær í sambandi við þessa lagasetningu, hver hefði raunverulega verið ástæðan til þess, að ríkisstj. hefði talið sig vera knúna til þess að setja brbl. um þetta skuldauppgjör hjá útgerðinni. Eins og menn kannast við, er svo fyrir mælt í stjórnarskrá landsins, að ekki skuli setja brbl. nema brýn nauðsyn sé til slíks. Hæstv. ráðh. svaraði hér áðan því einu til, að í grg. fyrir brbl. væri tekið fram, að hér væri um brýna nauðsyn að ræða, og það hefði verið nauðsynlegt, vegna þess að vertíð væri að byrja. Ég fæ ekki séð það enn, hvaða munur hefði verið á því fyrir útgerðina til þess að byrja vertíð að vera búin að fá, eins og hún var búin að fá áður, loforð ríkisstj. fyrir því, að þessar lánalengingar skyldu fara fram, og svo því, að sjá þetta sett sem brbl. án nokkurrar athugunar hér á Alþingi. Nú var líka öllum útgerðarmönnum alveg augljóst mál, að þó að þessi lög yrðu sett sem brbl. 5. jan., hlaut það að taka alllangan tíma, ég vil segja marga mánuði, þangað til búið verður að veita lán samkvæmt þessum lögum, svo að nokkuð um muni. Lánveitingarnar geta aldrei farið fram fyrr en á miðri vertíð eða seinni hluta vertíðar, það er gefið mál, því að menn vita, að framkvæmdin á að vera sú, að þrír matsmenn eiga að meta allar eignir útgerðarinnar. Það á að taka frystihús úti á landi og meta það í hólf og gólf, hvað slíkt frystihús mundi kosta á verðlagi dagsins í dag, og rannsaka, hvað vélarnar eru gamlar, hvað húsið er gamalt, og fyrna þetta niður til þess að finna matsverð. Auðvitað tekur þetta langan tíma, allt það uppgjör, sem hér á að fara fram. Undirbúningsvinnu að þessu hefði mátt vinna alla saman, ef ríkisstj. var búin að gefa útgerðarmönnum loforð um að setja þessi lög og ef hún víssi, að hún hafði raunverulega þingfylgi fyrir lögunum. En hún átti ekki heldur að gefa út nein brbl., nema hún hefði slíkt þingfylgi, og það hlýtur hún að hafa verið búin að kanna, þegar hún gaf út brbl. Það var því þarflaust með öllu að rjúka upp og gefa út brbl. í þessum efnum, og ég sé ekki annað en öllum ríkisstj. sé mjög auðvelt að gefa út brbl. yfirleitt í öllum tilfellum, ef má rökstyðja þörfina fyrir brbl. á jafnléttilegan hátt og hér er gert. Mér finnst því, að skýring hæstv. ráðh. á setningu brbl., nokkrum dögum áður en þing kom saman, sé mjög ófullnægjandi. Ég lagði fyrir hæstv. ráðh. hér í umr. í gær nokkrar aðrar fsp. varðandi framkvæmd þessara væntanlegu laga. Ég spurðist m.a. fyrir um það, hvort nokkuð væri ákveðið í þeim efnum, hvað hér væri um mikil heildarlán að ræða, ég hefði heyrt minnzt á 300 millj., 400 millj. og jafnvel allt upp í 700 millj. Hefur ríkisstj. ekki hugsað sér einhver takmörk í þessum efnum, hvað má taka undir þessa lengingu mikla heildarfjárhæð, eða er hér kannske engin takmörkun á? Enn fremur spurðist ég fyrir um, hvort ákvarðanir hefðu verið teknar um vexti af þessum væntanlegu lengingarlánum. Ég heyrði ekki, að hæstv. ráðh. svaraði þessu neinu. Annað atriði er líka mjög mikilvægt, sem ég spurðist hér fyrir um, en það er varðandi framkvæmdina á þessum málum, hvort ákveðnar hefðu veríð einhverjar reglur um það, hvað af skuldum útvegsins skyldi fyrst og fremst taka upp í þessi lengingarlán. Á t.d. fyrst að taka lán, sem hafa verið veitt sem afurðalán, jafnvel upp í 100%, og lækka þau lán ofan í 70% af áætluðu útflutningsverði afurðanna, eins og ég hef heyrt nokkuð talað um? Eru þetta þau lánin, sem m.a. eiga að ganga fyrst yfir í þessa lengingu, eða eiga það kannske að vera viðskiptabankarnir, sem algerlega ráða, hvað af skuldum útgerðarfyrirtækja verður lengt á þennan hátt? Það væri fróðlegt að fá upplýsingar um þessi atriði. En meginatriðið er þó það, sem ég hef aðallega rætt í þessum umr., en það eru ástæðurnar fyrir því, að þessi lög eru nú sett, þau eru nú fram komin, að nú þarf tíu mánuðum eða svo, eftir að viðreisnarlöggjöfin tók gildi, að framkvæma almenn skuldaskil hjá útgerðinni, þó að sagt væri með viðreisnarlöggjöfinni, að megintilgangur hennar væri að koma rekstri útgerðarinnar á hallalausan grundvöll og heilbrigðan grundvöll. Auðvitað sjá menn, að þetta takmark viðreisnarinnar hefur gersamlega brugðizt.



Herra forseti. Það eru nokkur orð í tilefni af því, sem hæstv. viðskmrh. sagði. Það var ekki hægt að segja, að hæstv. ráðh. gæfi miklar viðbótarupplýsingar um þetta mál, sem fyrir liggur. En á hinn bóginn gaf hann ýmsar talsvert þýðingarmiklar upplýsingar um önnur atriði og þá sérstaklega um afkomuna út á við á árunum 1959 og 1960. Hæstv. ráðh. sagðist vilja leggja sitt lóð á þá vogarskál, að mynd af þeim efnum gæti orðið sem skýrust í hugum sem flestra landsmanna og sem sönnust, og skildist manni, að þetta hefði að hans skilningi alltaf verið tilætlun hæstv. ríkisstj. En aftur á móti hefðu verið aðrir menn, þ. á m. sumir fyrrv. ráðh., sem væru mjög ámælisverðir, því að þeir hefðu reynt að flækja þessi mál og villa fyrir mönnum og borið brigður á það, sem hinir betri menn úr stjórnarliðinu hefðu haft um þessi efni að greina landsfólkinu. Ég verð að segja, að þessar bollaleggingar sóma sér heldur illa í munni hæstv. ráðh., þegar tekið er tillit til þess, að hann talar hér fyrir munn ríkisstj., því að einn hinn allra mesti ljóður á ráði hæstv. ríkisstj. hefur verið sá, hvernig hún hefur umgengizt skýrslur þær, sem gerðar eru af opinberum stofnunum í landinu einmitt um þessi efni. En hámarki sínu náði þessi starfsemi hæstv. ríkisstj. einmitt í grg. sjálfs viðreisnarfrv. og þó alveg sérstaklega í þeirri útleggingu, sem á þeirri skýrslu var viðhöfð, og stóð þar fremstur í flokki hæstv. forsrh. og hefur haldið þeirri starfsemi áfram fram á þennan dag. En sú skýrsla, sem gerð var um þessi efni og hét Yfirlit um greiðsluhallann við útlönd 1955–1958 og birt var í grg., fjallaði um það í útleggingu hæstv. ríkisstj., að það hefði orðið greiðsluhalli við útlönd, og það stendur orðrétt í þessu yfirliti: greiðsluhalli samtals á árunum 1955–1958 1050 millj. Og í útleggingunni hét, að þetta sýndi, - og það var alveg sérstaklega hæstv. forsrh., sem lagði sig fram um að greina þjóðinni frá þeirri gæsalappastaðreynd, - að þetta sýndi, að þjóðin hefði lifað um efni fram og á fimm árum hefði þjóðin eytt 1050 millj. meira en hún hefði aflað. Þetta var ekki neinn hégómi, því að á þessu var það byggt fyrst og fremst að leggja á þjóðina gífurlega kjaraskerðingu, sem ríkisstj. hefur verið að bisa við að koma í framkvæmd síðan. En við leyfðum okkur að benda á og ætlum ekki að biðja hæstv. viðskmrh. afsökunar á því, hvorki í dag né endranær, að þessi tala og þessi málflutningur allur væri hrein fölsun, - hrein fölsun frá rótum á því, hvernig raunverulega væri ástatt um þjóðarhaginn og hvað raunverulega hefði skeð, ekki fyrir það, að tölur væru falsaðar, heldur hitt, að tölur væru settar rangt upp í því skyni að láta þær gefa rangar upplýsingar og leggja út af þeim með blekkingum. Og þetta lá einfaldlega í því, sem nú kemur eins greinilega fram og hægt er að óska sér, að í þessum tölum var talið til útgjalda á þjóðarbúinu og til eyðslu allt það, sem þjóðin lagði á þessum árum í nýjungar, í nýjar framkvæmdir, eins og t.d. Sogsvirkjunina, áburðarverksmiðjuna og sementsverksmiðjuna, og einnig það, sem þjóðin lagði út eða tók að láni fyrir báta og skip og hvers konar önnur tæki. Þetta leyfði hæstv. ríkisstj. sér að kalla eyðslu þjóðarbúsins og bera vott um, að Íslendingar hefðu lifað um efni fram sem þessu nam. Það var ekki nægilegt fyrir ríkisstj. í þessum blekkingaáróðri að nota niðurstöður þeirrar skýrslu, sem sýndi halla á vörum og þjónustu og ekki heldur hefði verið hægt að nota réttilega með þessu móti, því að þar var líka talið með það, sem flutt var inn til þessara stórframkvæmda, og skip og bátar og annað slíkt, - það var ekki einu sinni nóg að nota þá tölu í þessum áróðri, heldur varð að setja upp enn aðra tölu og kalla hana greiðsluhalla við útlönd, þar sem bætt var við ýmsum öðrum liðum, sem voru enn óskyldari eyðslu en jafnvel þessi tækjaöflun og stórframkvæmdir, og er þá mikið sagt, svo sem afborgunum af skuldum við útlönd, þ.e.a.s. lækkunum á erlendum skuldum. Slíkum liðum var bætt við, og allt var þetta kallað eyðsla og vottur þess, að þjóðin lifði um efni fram. Og niðurstaðan varð þannig 1050 millj. á 5 árum. Og nú leyfi ég mér að spyrja hæstv. viðskmrh.: Vill hann mæla í móti því, að það hafi verið þessi tala, sem kölluð var vottur þess, að Íslendingar hefðu lifað um efni fram, og að það væri einmitt þessi niðurstaða, sem sýndi, að hér hefði verið stórkostlegur halli á viðskiptunum við útlönd? Ég held, að það sé ekki til neins fyrir einn eða annan að mótmæla því, að þannig var þetta mál flutt, og því kemur það úr hörðustu átt, þegar hæstv. ráðh. er að vara menn við því nú að fara ógætilega með tölur og áminna um að byggja samvizkusamlega á þeim staðreyndum, sem fyrir liggja. Hann ætti að beina þeim ábendingum í aðra stefnu en til stjórnarandstöðunnar. Hvað hefur svo komið í ljós hér í dag? Hæstv. viðskmrh. hefur upplýst hér í dag, og það er mjög merkilegt, að eftir þessari uppgjörsaðferð, - og ég bið menn að taka eftir því, - eftir þessari uppgjörsaðferð, sem ríkisstj. notaði um greiðsluafkomuna við útlönd á árunum 1955–58, eftir þeirri sömu aðferð, sem hún hafði við að gera upp þetta tímabil, var greiðsluhallinn 1959 730 millj. og greiðsluhallinn á þessu ári, sem nú var að líða, 704 millj. Eftir uppgjörsaðferð ríkisstj. sjálfrar, eins og hún vildi hafa hana, hefur greiðsluhallinn orðið með núverandi gengi 1434 millj. á tveimur árum. Hvað segir hæstv. ríkisstj. um þetta? Er það þá þetta, sem þjóðin hefur eytt um efni fram á þessum tveimur árum undir forustu hinnar nýju valdasamsteypu? Vafalaust, að þeirra skilningi. En nú hefur mönnunum orðið meira en lítið bilt við, og er það ekkert einkennilegt. Hér um má segja, að það kemur mönnum ævinlega í koll að haga sér í málflutningi eins og hæstv. ríkisstj. hefur leyft sér í þessu sambandi. Nú verður þetta eins skýrt og verða má, því að nú kemur hæstv. viðskmrh. og segir: Það má ekki undir nokkrum kringumstæðum ske það ódæði, að nokkur maður leyfi sér að nota þessa tölu í umræðum um afkomu þjóðarinnar út á við. Nei, það verður að draga alveg stórkostlega liði frá. Það verður að draga frá innflutning á skipum og flugvélum, segir ráðh., ekki hefur því verið kastað út i eyðslu. Það verður að draga það frá. - En hvenær dró núv. ríkisstj. frá innflutning á skipum og flugvélum, þegar hún var að segja þjóðinni frá því, að á fimm árunum, áður en hún tók við, hefði verið eytt 1050 millj. um efni fram? Hvenær var þá dreginn frá innflutningur á skipum og flugvélum? Og eru það aðeins skip og flugvélar, sem skipta máli í þessu sambandi? Það er fleira matur en feitt kjöt, þó að það sé gott. Það er líka þýðingarmikið, að þjóðin eignist orkuver eins og Sogið og framkvæmdir eins og áburðarverksmiðjuna og sementsverksmiðjuna, og ef nokkur glóra á að vera í því að nota þessar tölur á þann hátt, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, þá á vitanlega líka, eins og við margsinnis bentum á, að taka þessar framkvæmdir og fleiri til greina. Með þessu hefur verið svo rækilega flett ofan af blekkingum hæstv. ríkisstj., sem hún hefur flutt þjóðinni í þessum efnum, sem frekast verður á kosið. Og það sem bezt er, hæstv. ríkisstj. hefur gert það sjálf, og það var auðvitað æskilegast, að hún gerði það sjálf. Það hlaut að koma að því, að hún gerði það. Þetta hlaut að koma í koll, vegna þess að það hlaut að verða hægt að stilla upp dæmi fyrir árin 1959 og 1960 alveg hliðstæðu við það, sem ríkisstj. gerði fyrir árin 1957 og 1958 og misnotaði svo freklega, að alræmt er orðið og vitanlega til vanvirðu fyrir þá, sem þannig hafa á haldið. Ég tek fullkomlega undir þau ummæli hæstv. viðskmrh., að menn umgangist þessi mál af háttvísi og greini rétt frá. En eins og ég hef margsinnis tekið fram og augljóst er af því, sem ég hef sagt, fer ekki á milli mála, hvar misbrestur hefur orðið í því sambandi. Og þessum leik er haldið áfram, því að það eru nefnilega fleiri uppgjör, sem koma til greina í þessu sambandi, en uppgjör á vörum og þjónustu og svo greiðslujafnaðaruppgjörið hliðstætt því, sem hæstv. ríkisstj. lét setja í fyrra í grg. efnahagsmálafrv. Það er líka til uppgjör, sem sýnir gjaldeyrisstöðu bankanna út af fyrir sig. Sú tala segir ekki ákaflega mikið um afkomu þjóðarinnar út á við. Og það veit ég, að hæstv. viðskmrh. viðurkennir hreinlega, að hún segir ekki mikið um það, því að þar er eftir að taka til greina lántökurnar og marga aðra liði, sem koma smátt og smátt inn í uppgjörið eftir því, hversu það er ýtarlega gert og hversu margir liðir eru teknir með. En nú er samt byrjaður sá leikur í herbúðum hæstv. ríkisstj., ég hef ekki mikið orðið var við, að hæstv. viðskmrh. hafi leikið hann, - en það er byrjaður sá leikur að slá því fram, að gjaldeyrisstaða bankanna hafi batnað um svo og svo marga milljónatugi, og nefna það sem einhvers konar sönnun fyrir því, að afkoma þjóðarinnar út á við hafi farið stórkostlega batnandi árið 1960, þó að sú tala út af fyrir sig segi ekki neitt um þau efni. M.ö.o.: það er blekkingaleikur leikinn enn eins og var í fyrra. Nú er bara gripið annað atriði, af því að það hentar betur, og notað í þessu skyni. Þetta er ekki fallegur leikur, og hæstv. viðskmrh. ætti að beita sér fyrir því, að þessu væri hætt og að hver tala væri látin innihalda í málflutningi það, sem hún raunverulega inniheldur, en ekki eitthvað allt annað, eins og gert hefur verið. Hér er náttúrlega sannast að segja um grundvallaratriði að ræða, því að það er hreint siðleysi að misnota tölur og uppgjör frá stofnunum eins og hagstofunni á þann hátt, sem gert hefur verið. Og svo er óskammfeilnin svo stórkostleg, að þegar bent er á, hvernig niðurstöðurnar eru notaðar og ranglega út af þeim lagt, þá er sagt: Hvað er verið að tala um þetta? Þetta er frá hagstofunni. - Jú, tölurnar eru frá hagstofunni, en það er bara lagt allt annað inn í þær en nokkur maður hefur leyfi til og allt annað en í þeim felst, og svo eru svörin: Þær eru frá hagstofunni. - Það eru ekki nema nokkrir dagar síðan aðalmálgagn ríkisstj. leyfði sér að viðhafa þessa málsmeðferð í umr., sem urðu um áramótaboðskap núv. forsrh., þar sem þessi tala um gjaldeyrisstöðu bankanna var notuð á villandi hátt, - áreiðanlega af ásettu ráði á villandi hátt, - því að sá sami ráðh., sem breiddi sig út yfir það í fyrra í hliðstæðum nýársboðskap, að þjóðin hefði eytt um efni fram 1050 millj. á fimm árum, og byggði það á þessari þokkalegu stefnu í málflutningi, sem ég lýsti hér áðan, að telja með í eyðslunni allt, sem hafði farið til skipa- og bátakaupa og til Sogsvirkjunarinnar, áburðarverksmiðjunnar og sementsverksmiðjunnar, sá hinn sami ráðh., sem breiddi sig út yfir þetta þá, var ekkert að segja þjóðinni það núna um áramótin, að eftir sams konar reikningsmáta hefði hallinn orðið 1434 millj. á árunum 1959 og 1960. Hvers vegna sagði hæstv. forsrh. ekki þjóðinni það núna á nýársdag, sem er nákvæmlega hliðstæð tala og hliðstæðir útreikningar og þeir, sem hann flutti í fyrra? Og af því að hæstv. forsrh. fór héðan út rétt í þessu, þá skora ég á hæstv. viðskmrh. að hrekja þetta, ef það er hægt. Þegar hæstv. viðskmrh. ræddi um afkomuna út á við, minntist hann talsvert mikið á, að afborganir af lánum hefðu farið vaxandi og orðið hærri fjárhæð í hlutfalli við hallann á vörum og þjónustu en áður hefði verið. Ég held, að þetta sé ekki neitt einkennileg þróun, þegar þess er gætt, að landsmenn hafa komið sér upp fyrirtækjum eins og áburðarverksmiðju og sementsverksmiðju og öðrum slíkum fyrirtækjum, sem verða til þess, að innflutningur minnkar stórkostlega, því að vörurnar eru framleiddar í landinu sjálfu, og í staðinn fyrir innflutninginn koma svo greiðslur af lánunum, sem tekin voru til að koma fyrirtækjunum upp. Ég held þess vegna, að þessar hugleiðingar hæstv. ráðh. hafi ákaflega litla þýðingu til að sýna mönnum, hvernig þjóðarbúið stendur eða hvernig horfir um þessi mál. Það er stórkostlegur ávinningur að því að byggja áburðarverksmiðju og sementsverksmiðju, þó að afleiðingin af því verði sú, að afborganir og vextir til útlanda hækki frá því, sem áður hefur verið, því að að öllu öðru óbreyttu minnkar við það hallinn á vörum og þjónustu. Hér þarf líka margt fleira að taka til greina, t.d. eins og það, að keypt hefur verið talsvert mikið af skipum og bátum og tekin lán til stutts tíma í því skyni, og þá koma þar þungar greiðslur stutta stund. Það er svo margt í þessu, sem kemur til greina, að einfaldur samanburður eins og ráðherra gerði hefur ekki mikla þýðingu. Að lokum vil ég svo segja varðandi þennan þátt í málinu, að ég sé ekki betur en að af upplýsingum ráðherrans megi ráða, að afkoma þjóðarinnar út á við árið 1960 hafi verið mjög slæm og allt öðruvísi en þeir, sem fyrir þessari svokölluðu viðreisn stóðu, töldu að mundi verða. Er það sannast að segja hörmuleg niðurstaða af þessu öllu saman, þegar það kemur nú í ljós til viðbótar við allt annað, að niðurskurðurinn á framkvæmdunum og hin mikla kjararýrnun hefur ekki einu sinni náð að verða þess valdandi, að það skapist jafnvægi i bili út á við. Þvert á móti, þrátt fyrir þennan stórkostlega samdrátt í framkvæmdum og niðurskurð á neyzlu verður stórkostlegur halli út á við. Þetta er hörmuleg niðurstaða. Þá mun ég víkja að hinu atriðinu, sem hæstv. ráðherra gerði að umtalsefni, vaxtabyrði útgerðarinnar. Hann sagði, að vaxtabyrðin væri mjög lítil og hækkun á vöxtum hefði sáralitla þýðingu fyrir útgerðina. Þetta væri auðséð á því, að 2% vaxtahækkun hefði lítil áhrif á rekstrarútgjöld togara, eins og áætlanir hefðu verið lagðar fyrir hann, og einnig á rekstrarreikning fyrir fiskibát. En hæstv. ráðherra hefur náttúrlega aldrei dottið í hug, að fiskverðið kynni að vera lægra til bátanna og togaranna vegna þess, hve vextirnir voru hækkaðir stórkostlega, og þegar þess er gætt, að það eru fiskiðjuverin, sem taka yfirleitt mest af lánunum, sem hvíla á fiskinum, og verða að borga vextina. Hæstv. ráðherra hefur náttúrlega aldrei dottið það í hug, og niðurstaðan af því verður svo sú, að þessi dæmi hafa sáralitla þýðingu eða nánast enga þýðingu eða kannske öllu heldur eru mjög villandi í sambandi við allt málið. Það er staðreynd, að mörg fiskiðjuver i landinu hafa orðið fyrir svo þungum áföllum vegna vaxtahækkunarinnar, að það nemur a.m.k. 15–20% af því kaupgjaldi, sem þau verða að greiða. Er hægt að færa dæmi fyrir þessu, eins og hér hefur verið upplýst, enda er í þessu sambandi skemmst að minnast, að einn merkur athafnamaður hefur gefið um þetta þýðingarmiklar upplýsingar í einu af aðalstjórnarblöðunum, Haraldur Böðvarsson á Akranesi. Þar upplýsti hann, að aðeins nokkur fyrirtæki í einni veiðistöð greiddu 8 millj. kr. í vexti, og það er ekki lágt áætlað, að áður en stjórnin kom til skjalanna, hefur vaxtabyrði þessara fyrirtækja ekki verið yfir 51/2 millj. Það er alveg áreiðanlegt, að stjórnin hefur hækkað með sínum ráðstöfunum vexti þessara örfáu fyrirtækja í einum fiskibæ á landinu um a.m.k. 2.5 millj. kr. Hæstv. ráðherra nefndi hér tölu um útlán bankanna í útgerðina. Í fyrsta lagi veit maður ekki, hvað er þá talið til útgerðar, hvort öll vinnslufyrirtæki eru þar talin með og öll lán, sem þar eiga að vera, t.d. eins og síldarverksmiðjur og annað slíkt. Í annan stað vantar þarna inn í allt það lánsfé, sem útgerðin hefur frá öðrum aðilum en bönkunum og er stórkostlega mikið fjármagn, enn fremur þau lán, sem útgerðin hefur frá sparisjóðum, sem eru allstórar stofnanir víða í landinu. Þá vantar inn í þetta dæmi öll stofnlánin. Þessi málflutningur hæstv. ráðherra fær því alls ekki staðizt á nokkra lund. Ber það ekki vott um mikla rannsókn eða að djúpt sé kafað, þegar þess er gætt, að hæstv. ráðherra notaði hér til rökstuðnings þessari fullyrðingu sinni um, að vextirnir hefðu litla þýðingu fyrir útveginn, þær upplýsingar, sem Morgunblaðið hefur flutt um þetta undanfarna daga og er orðið að athlægi fyrir um gervallt landið. Einmitt þann málflutning tók hæstv. ráðherra upp í sinni ræðu. Ég gat ekki fundið annað en að hann fylgdi efnislega öllu því, sem þar hefur verið haldið fram um þetta. Þennan kafla ræðu sinnar endaði hæstv. ráðherra með því að halda því fram, að það væri fjarstæða, sem stjórnarandstæðingar hefðu stagazt á, að vextir þeir, sem hæstv. ríkisstj. innleiddi, væru óbærilegir fyrir íslenzkt atvinnulíf. Þá sjáum við, að við höfum fengið viðskiptamálaráðherra, sem heldur því fram, að íslenzku atvinnulífi hafi ekki verið ofgert með 111/2 % vöxtum. Allir, sem til þekkja, vita þó, að það er gersamlega óhugsandi, að íslenzkt atvinnulif geti borið slíka vexti, eins og líka hæstv. ráðh. hefur fengið að reyna, þó að hann vilji ekki játa það, því að hæstv. ríkisstj, hefur neyðzt til þess að lækka vextina nú þegar talsvert, þó að ekki hafi hún gert það nóg. Þeir, sem standa fyrir atvinnurekstri, vita betur en hæstv. ráðh. um þetta. Það er vafalaust ekki mikið sagt, að það þyrfti að tvöfalda og vel það þá fjárhæð, sem hæstv. ráðh. vildi telja að sjávarútvegurinn í heild þyrfti að gjalda i vöxtum. Svo fjarri lagi voru fullyrðingar hans um það efni. Hæstv. ráðh. vék hér dálítið að útlánunum. Við höfðum bent á, að hæstv. ríkisstj. hefði lýst því yfir í grg. fyrir viðreisnarfrv., að útlánin mættu ekki fara yfir 200 millj. Síðan benti ég á, hvílík fjarstæða þetta hefði reynzt í framkvæmdinni og fjarri öllu lagi og barnalegt að hugsa sér, að það væri hægt að draga svo stórkostlega saman lánin til framleiðslunnar á sama tíma sem allur rekstrarkostnaður væri hækkaður svo gífurlega og vaxtabyrðin einnig. Reynslan hefur líka sýnt þetta, því að ríkisstj. hefur alls ekkert getað farið eftír þessum hugleiðingum. Það hefur auðvitað orðið að auka útlánin langt fram yfir þessa fjárhæð, og svo endar það með því, að þegar ríkisstj. er búin að keyra framleiðsluna í kút með því að rembast við að komast sem næst þessari fjarstæðu, sem hún hafði einsett sér í byrjun að stefna að, þá verður hún að koma hér með frv. um að auka útlánin til útgerðarinnar og auka útlánin yfirleitt. Það er vitað mál, að þótt hæstv. ríkisstj. sé að láta í veðri vaka núna, að það sé hægt að gera þessi skuldaskil fyrir útgerðina og hjálpa henni, án þess að nokkurt nýtt lánsfé fari í umferð, þá er slíkt hin mesta fjarstæða. Ef þau lán, sem bankakerfið hefur látið út upp á síðkastið út á afurðir, verða að einhverju leyti gerð að löngum lánum í staðinn fyrir að koma inn á næstu mánuðum, þá verður það í reyndinni til þess að auka það fé, sem í heild verður í útlánum, því að vitanlega kemst hæstv. ríkisstj. ekki hjá því að láta bankana lána fyrirtækjunum rekstrarlán framvegis eins og verið hefur. Eða er það meiningin, eins og ég spurði hér um í gær, er það meiningin að draga úr rekstrarlánunum á þessu ári stórkostlega frá því, sem var í fyrra, og lána miklu minna út á afurðirnar en áður hefur verið gert? Þessu svaraði hæstv. ráðh. ekki neitt. Hæstv. ráðh. var að tala um, hvað það væri ákaflega þýðingarmikið að setja sér markmið. Hann var að tala um það i sambandi við þessar 200 millj. Það hafi eiginlega vantað hér undanfarið, að menn settu sér markmið. Menn ættu að setja markmið og svo ættu menn að keppa einlæglega að því að ná þeim markmiðum. Ég sé nú ekki, hvaða þýðingu það hefur haft í þessu sambandi, þó að ríkisstj. væri að nefna þessa fjarstæðu í fyrra, 200 millj., sem útlánaaukningin ætti að verða. Og hvaða gagn hefur það gert? Ég sé það ekki. Í framkvæmdinni hefur ekkert farið nálægt þessu markmiði, sem kastað var þarna fram, og gagnið get ég ómögulega séð. En ógagnið kem ég auga á, sem liggur í því, að það var verið að rembast við að reyna að halda sér í þessa fjarstæðu, þangað til búið var að gera framleiðslunni stórtjón. Það eru þau einu áhrif, sem ég hef getað komið auga á af þessu „markmiði“, sem hæstv. ríkisstj. setti sér alveg út í bláinn. Ef það á að vera gagn að því að setja sér markmið, verða þær fyrirætlanir að vera byggðar á einhverju raunsæi og einhverri þekkingu um það, hvað hugsanlegt er að gera. Annars verður þetta að stórtjóni, eins og nú liggur fyrir. Ég spurði hæstv. viðskmrh. að því í gær, hvernig á því stæði, að það hefði verið ráðizt í að gefa út bráðabirgðalöggjöf um þetta mál. Honum hlyti að vera kunnugt um, að slíkt ætti ekki að eiga sér stað, nema alveg sérstaklega brýna nauðsyn bæri til. En hæstv. ráðh. vísaði bara til grg. í þessu efni. En þar segir ekkert, sem hægt er að kalla rök fyrir því, að þurft hafi að gefa út brbl. um þetta. Það er eitthvað á þá lund, sem hæstv. ráðh. endurtók, að um leið og vertíð hæfist, væri nauðsynlegt, að gerðar væru ráðstafanir til að breyta lausaskuldum í föst lán. Hvaða lausaskuldum hefur verið breytt í föst lán? Ég veit ekki um, að einni einustu lausaskuld hafi verið breytt í fast lán. Ég hef rekizt á útgerðarmenn síðustu daga, sem alls ekki hafa hugmynd um, hvort þeir koma til greina í þessu skuldauppgjöri, sem hér er stofnað til, hvort þeir fái nokkra minnstu aðstoð í þessu sambandi. Og það er einfaldlega af þeirri ástæðu, að það hefur ekkert komið út annað en þessi brbl: rammi, og reglugerðin var ekki komin hingað til Alþ., þegar ég fór inn í þennan sal á fund kl. hálftvö í dag. Þá var Lögbirtingablaðið með reglugerðinni ekki komið hingað til Alþingis. Það er því ekkert búið að starfa samkv. þessari löggjöf. Það hefur ekki einn einasti útgerðarmaður á landinu fengið lausaskuld sinni enn þá breytt í fast lán samkv. þessu, og a.m.k. fram að þessu hefur mönnum alls ekki verið ljóst, hvort þeir gætu komið til greina í þessu skuldauppgjöri. Það hefði því verið hægt að ná sama árangri með einhvers konar viljayfirlýsingu af hendi hæstv. ríkisstj. um það, hvað hún ætlaðist fyrir. Og það er algert brot að mínu viti á þeirri reglu, sem að réttu á að hafa um útgáfu brbl., að grípa til þess að þessu sinni varðandi þetta mái. Hitt er svo annað mál, að maður veit, hvers vegna brbl. voru gefin út. Það liggja til þess pólitískar ástæður. Það liggja til þess þær ástæður, að hæstv. ríkisstj. er alltaf að reyna að finna alls konar aðferðir til þess að ná sjávarútveginum út af því skeri, sem hún hefur siglt honum á, og koma flotanum af stað á vertíðina án þess að gera beina samninga við útgerðarmenn að formi til. Það má ekki vera það form á því, vegna þess að það átti að vera einn liður í hinni nýju efnahagsmálastefnu, að slíkt kæmi ekki til mála og þyrfti alls ekki að koma til mála, því að þetta átti allt að vigta sig sjálft og allt að ganga af sjálfu sér. Og það er þessi þrái hjá hæstv. ríkisstj., þó að hún sjái, að stefnan er farin út um þúfur, og það er farið að gera alls konar ráðstafanir til þess að ýta á flot, - opinberar ráðstafanir margvíslegar, heila keðju, sem við höfum verið að lýsa við umr., bæði fyrir jól og nú í gær. En þó að þetta liggi allt saman fyrir, verður þetta helzt að vera þannig, að það séu ekki að forminu til gerðir neinir samningar. Samt sem áður á að spila spilunum út, og það þarf að spila þeim út nægilega snemma, þannig að það hafi áhrif í þá átt að leysa atvinnuvegina úr læðingi. Stjórnarráðstafanirnar eru gerðar til þess, að flotinn fari af stað, og það er þess vegna, sem gripið er til þess að gefa út þessi brbl. Það er einn liðurinn í því að blóta á laun,- ef svo mætti segja, - það er einn liðurinn í því að blóta á laun. Það er einn liðurinn í því að brjóta þá stefnu um afskiptaleysi í þessum málum, sem hæstv. ríkisstj. var búin að marglýsa yfir að hún mundi hafa. Það er einn liðurinn í því að semja við forustulið útgerðarinnar á bak við tjöldin. Það er einn liðurinn í því að gera opinberar ráðstafanir með samningum bak við tjöldin við forustumenn útgerðarinnar um það, hvað ríkisstj. og ríkisvaldið geri, til þess að útgerðin geti gengið. Þessi útgáfa brbl. út af fyrir sig er þess vegna eins og ein málsgrein í þrotabúsyfirlýsingu viðreisnarinnar, ein málsgrein, ein setning. Hæstv. ráðh. sagði í þessu sambandi, að hann furðaði sig á því, að okkur skyldi ekki vera kunnugt um, að reglugerðin var undirrituð 14. jan. Hann sagðist furða sig á því. Hvernig áttum við að vita það? Það hefur ekkert verið tilkynnt um það. Ég hef hvergi séð það. Ég hef þó alltaf verið að horfa eftir því í blöðunum, hvort reglugerðin væri komin, en ekki séð neitt um, að reglugerðin hafi verið gefin út, því siður reglugerðina sjálfa. Það er ekki hægt að furða sig á því, að mönnum er það ekki kunnugt, sem voru ekki þar til kvaddir á nokkurn hátt, að reglugerðin var út gefin 14. jan. Ég hef frétt, að það sé staðfest í þessari reglugerð, sem ég hef ekki séð eða lesið, að ekki eigi að koma til greina, að menn geti fengið stuðning, ef þeir skulda meira en 70% af matsverði eignanna. Þetta ákvæði tel ég ófært. Með þessu móti verða öll þau fyrirtæki, sem skulda meira en 70% af eðlilegu matsverði eigna sinna, útilokuð frá því að fá nokkurn stuðning. Það vil ég ekki fyrir mitt leyti með nokkru móti fallast á. Það geta verið fullkomlega heilbrigð fyrirtæki og átt fullan rétt á sér, þó að þau skuldi meira en þetta. Og hér er um algera stefnubreytingu að ræða frá því, sem áður hefur verið. Stefnan hefur einmitt verið sú að reyna að greiða fyrir því, að ýmis fyrirtæki víðs vegar um landið gætu starfað, þótt þau þyrftu að fá að láni meira en 70% af verði eigna, jafnvel upp í 90% af stofnverði þeirra tækja, sem þau þurftu að afla sér. Ég hef að vísu séð, að annar stjórnarflokkurinn telur, að það hafi verið rangt að styðja þessi fyrirtæki og stuðla að því, að svona atvinnurekstur gæti komizt upp. En ég tel, að þetta hafi í mörgum dæmum átt fullan rétt á sér og það nái ekki nokkurri átt að breyta hér gersamlega um stefnu og útiloka alla frá stuðningi og lánum, sem geta ekki lagt fram 30% af verði eigna af eigin fé. Hér er um grundvallarstefnubreytingu að ræða í uppbyggingu atvinnulífsins, ef þessu verður haldið til streitu. Ég vil biðja menn að skoða þetta. Ég vil biðja menn að gera sér þetta ljóst. Ég vil biðja menn að gera sér ljóst, hvað skeður, ef þessi stefna verður tekin upp og verður haldið við hana. Og það er gleggst í því efni að benda á, að ef þessi stefna hefði verið höfð á undanförnum áratugum, hefði meginhluti þess atvinnurekstrar, sem byggður hefur verið upp víðs vegar um landið, aldrei komið til greina, vegna þess að ekki hefur verið mögulegt í mörgum byggðarlögum að ná saman 30% af stofnverði þeirra tækja, sem fyrirtækin hafa þurft á að halda. En ég sé eyrnamarkið á þessu. Það er eyrnamark þeirra, sem með þessu öllu saman, sem nú er verið að gera, vilja koma i veg fyrir, að atvinnureksturinn geti orðið byggður upp á þann hátt, sem gert hefur verið á undanförnum áratugum, vilja fyrst og fremst, að atvinnureksturinn sé í höndum þeirra, sem hafa nóg eigið fé, eins og það er orðað á máli Morgunblaðsins, nægilegt eigið fjármagn. Þannig er það orðað. Það hefur alveg sérstaklega veríð fundið að því einmitt í þessu málgagni, að á undanförnum árum hafi menn átt allt of greiðan aðgang að lánum, þeir sem hafi ekki haft nægilegt fjármagn handa á milli. En það er einmitt lífæðin i okkar uppbyggingu, að ríkisvaldið hefur hreinlega verið notað, líka vald ríkisins yfir bönkunum, til þess að stuðla að uppbyggingu þeirra, sem höfðu lítið eigið fjármagn, voru fátækir, þannig að uppbyggingin yrði ekki eingöngu á vegum þeirra tiltölulega fáu, sem með einhverjum ráðum höfðu komizt yfir mikið fjármagn. Ég vil spyrja hæstv. viðskmrh., hvort það sé stefna Alþfl. að breyta nú algerlega til á þennan hátt og hvort flokkurinn hafi gert sér grein fyrir því, hvað af þessu leiðir, ef þessi regla, sem þarna er sett í þessa löggjöf, á að útfærast einnig í bankapólitíkinni yfirleitt og ríkisábyrgðarpólitíkinni og í sambandi við aðra þá fyrirgreiðslu, sem tíðkazt hefur að láta í té við uppbyggingu atvinnulífsins. Við sjáum, hvað núna er verið að gera í ríkisábyrgðarmálunum, á því frv., sem liggur fyrir um ríkisábyrgðirnar, og við sjáum alls staðar þetta sama. Þetta er allt angi af þeim sama hugsunarhætti, sem lýst var í forustugrein aðalstjórnarblaðsins skilmerkilega á s.l. hausti. Í þessu sambandi vil ég spyrja hæstv. viðskmrh.: Hvernig verður t.d. litið á atvinnuaukningarféð í þessu sambandi? Atvinnuaukningarféð hefur verið skoðað sem stuðningsfé af ríkísvaldsins hendi til þess að greiða fyrir uppbyggingunni víðs vegar um landið. Er ætlunin að telja þetta fé, atvinnuaukningarfé, með skuldum í sambandi við þessi skuldaskil fyrirtækjanna, og er þá ætlunin að loka þessari fyrirgreiðsluleið fyrir öllum fyrirtækjum á landinu, sem skulda meira en 70% af andvirði eigna, að atvinnuaukningarfénu meðtöldu? Slíkri framkvæmd mótmæli ég gersamlega, eins og yfir höfuð þessari nýju stefnu, sem þarna er upp tekin og ég hef lýst. Þá hefur verið spurt, hvort þessi aðstoð, þessi lánabreyting eða hvað við eigum að kalla það, væri miðuð við ákveðna heildarfjárhæð. En þessu hefur ekki verið svarað af hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. hlýtur samt að geta svarað þessu, fyrst hann getur reiknað út, hve mikil vaxtahlunnindi útgerðin fær vegna þessara lána. Er það ekki? Hæstv. ráðh. sagðist vera búinn að reikna það út, að vaxtahlunnindi útgerðarinnar af þessum lánum yrðu 10 millj. Hann hlýtur þá að geta sagt okkur, hvað hárri fjárhæð í heild hann reiknaði með, þegar hann fékk út þessar 10 millj. Hæstv. ráðh. hefur líka verið spurður að því hér, hvaða vextir mundu verða á þessum lánum, og því hefur hann ekki heldur svarað. En hæstv. ráðh. hlýtur að vita það, því að ekki gæti hann fundið það út, að vaxtahlunnindi þau, sem útvegurinn fær af þessu, verði 10 millj., nema það sé búið að hugsa sér, hvað vextirnir verða. Mér finnst ekki rétt af hæstv. ráðh. að vera að halda þessum upplýsingum, þar sem hann hefur þær, og vildi taka undir þær óskir, sem hér hafa komið fram, að ráðh. gæfi þessar upplýsingar. Loks er svo eitt atriði enn í sambandi við málið, sem mig langar til að minnast á. Eftir því, sem hæstv. ráðh. hefur talað, og því, sem í frv. stendur, sýnist þetta allt vera byggt á því, að öll lánin verði afgreidd i gegnum viðskiptabankana og upp í skuldir við þá. Hvað verður þá um þau fyrirtæki, sem eru æði mörg í landinu, sem skulda öðrum stofnunum en bönkunum? Eiga þau ekki að koma til greina í þessu sambandi? Getur það staðizt, að þau komi ekki til greina? Þau hljóta að eiga rétt á sér, alveg eins og þau fyrirtæki, sem skipta við bankana. Og ef þetta hefur ekki verið skoðað ofan í kjölinn, vil ég biðja hæstv. ráðh. að athuga það gaumgæfilega, að það eru vafalaust til fyrirtæki í landinu, sem eiga alveg jafnmikinn rétt á aðstoð og önnur, sem skulda öðrum stofnunum en bönkunum, og það er alls ekki víst, að þær stofnanir, sem þau skulda, skuldi bönkunum. Ég vil vona, að hæstv. ráðh. athugi þetta atriði, og má vera, að í reglugerðinni sé eitthvert ákvæði um þetta. Hæstv. ráðh. kvartaði yfir því, að hann hefði ekki heyrt það á því, sem menn sögðu, hvort menn væru með eða móti frv. Ég lýsti því þó mjög greinilega yfir, að því er mér fannst, að ég teldi frv. stefna í rétta átt að því leyti, sem hér væri gert ráð fyrir að bæta lánakjör útgerðarinnar og lækka vextina. Þessu er ég :hvoru tveggja mjög fylgjandi og fylgjandi meginstefnu frv. að því leyti. En á hinn bóginn sé ég ekki betur en á frv. séu stórkostlegir ágallar, sem verði að leggja áherzlu á að fá lagaða.