Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Þetta frv. til ættleiðingarlaga hefur gengið í gegnum hv. Nd. og verið samþ. þar með lítils háttar breytingum. Frv. er samið af sérstakri nefnd, sifjalaganefnd, sem svo hefur verið kölluð, sem tekið hefur saman fleiri frv. Í henni áttu sæti dr. Ármann Snævarr hæstaréttardómari, formaður, Auður Auðuns fyrrv. ráðh. og Baldur Möller ráðuneytisstjóri dómsmrn. Ritari n. var Guðrún Erlendsdóttir, sem er kennari við Háskólann og hefur haft með höndum kennslu í sifjarétti. Með þessu frv. fylgir sérstaklega ítarleg grg., sem skipt er í kafla. Í I. kafla grg. er vikið að því, hvenær ættleiðingarlög fyrst voru sett hér. Þau urðu ekki samferða ættleiðingarlögum á Norðurlöndunum, heldur voru sett hér síðar. Ern fyrstu ættleiðingarlögin frá 1953. Þangað til þau voru sett var stuðst við ýmis dreifð lagaákvæði og venjur og höfð hliðsjón af lögum um það efni á Norðurlöndunum. Norðurlandalögin hafa svo verið endurskoðuð og gefin út að nýju og verið gerðar á þeim ýmsar breytingar. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er samið með tilliti til þess og geymir að ýmsu leyti fyllri ákvæði en ættleiðingarlögin frá 1953, en auk þess talsvert veigamiklar breytingar frá þeim lögum. Gerð er allrækileg grein fyrir því, hverjar þær breytingar eru, í III. kafla athugasemda þeirra sem fylgja frv. Eru þar taldar upp breytingar í ekki færri en 17 liðum. Er um að ræða í sumum tilfellum allþýðingarmiklar breytingar. Ég sé ekki ástæðu til þess að ég fari að lesa þær upp og endurtaka það sem í aths. segir um þær. Ég vil leyfa mér að benda á II. kafla athugasemdanna, þar sem er að finna tölfræðilegar upplýsingar um fjölda ættleiðinga hér á landi. Þar er skrá yfir ættleiðingar allt frá 1904 til 1975. Eins og sjá má á þeirri skrá, hefur fjöldi ættleiðinga verið talsvert mikill, fór vaxandi fram til 1960, en má segja að aðeins hafi dregið úr honum síðan. Því er ekki að neita, að meðal fræðimanna, m. a. íslenskra, eru nokkuð skiptar skoðanir um það, hversu langt eigi að ganga í ættleiðingum. Er talið af sumum, að eðlilegra sé e. t. v. að miða við fóstur og fósturbörn en beinlínis að hafa kjörbarnafyrirkomulag. Ég skal ekki fara út í það nánar. Ég hygg, að hv. allshn. Nd. hafi fengið umsagnir um þetta efni, og vænti þess, að upplýsingar liggi fyrir um það. Menn geta haft skiptar skoðanir á því, hvort eigi eða megi að stefnu til leyfa ættleiðingar eða ekki. Hins vegar held ég að ef menn eru á því, að það eigi að gera. þá sé þetta frv. tvímælalaust til mikilla bóta frá núgildandi löggjöf, geymi fyllri og skýrari ákvæði en þar er að finna. Ég held að varla þurfi að gera ráð fyrir því, að breytt verði til frá þeim háttum sem hér hefur verið fylgt í því efni, að ættleiðingar eigi sér stað í allríkum mæli. Það getur vissulega verið, að hér sé meiri vandi á höndum í því efni en sums staðar annars staðar, m. a. vegna fámennis sem hér er. Með tilvísun til þess, hve ítarlegar aths. fylgja frv., sé ég ekki ástæðu til þess að vera að hafa lengri framsöguræðu um það. Hv. þm. hafa fengið ríkuleg tækifæri til að athuga þetta frv. vegna þess að það hefur legið fyrir tveimur þingum, og ég held að óhætt sé að segja, að það hafi hlotið mjög vandlega athugun hjá hv. allshn. Nd. Ég ætla því að láta þetta nægja, herra forseti. en leyfi mér að óska eftir því, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. á þskj. 430 hef ég leyft mér að flytja frv. til laga um sölu notaðra lausafjármuna. Þar segir í 1. gr.: „Hver sá, sem reka vill verslun eða umboðssölu með notaða eða gamla lausafjármuni, svo sem bifreiðar, bækur, innanstokksmuni eða annan varning, skal til þess hafa sérstakt leyfi lögreglustjóra viðkomandi lögsagnarumdæmis.“ Í 2. gr. er svo komið inn á leyfisveitingu. Leyfishafi skal fullnægja skilyrðum laga um verslunaratvinnu og fullnægja að öðru leyti þeim skilyrðum sem sett eru í lögum þessum eða öðrum lögum eða reglugerðum til að mega reka starfsemina. 3. gr. fjallar um afturköllun þessa leyfis ef leyfishafi hefur brotið ákvæði laga þessara eða almennar reglur um réttmæta verslunarhætti. Í 4. gr. er talað um, í hvers konar húsnæði eða starfsstöð megi reka verslun af þessu tagi, enda fullnægi það ákvæðum reglugerða um öryggismál og húsnæði vinnustaða. 5. gr. fjallar um það, hvernig taka skuli til geymslu slíkan varning, nema um bifreiðar sé að ræða, til þess að menn geti sannað óvefengjanlega eignarrétt sinn á þeirri vöru sem þeir eru þannig að koma með til sölu. 6. gr. fjallar um heimildarskrá sem skylt er að halda um allan varning sem veitt er viðtaka til endursölu, hvort sem hann er keyptur eða tekinn til umboðssölu. Í þessa skrá skal svo færa upplýsingar eins og móttökunúmer, móttökudag, lýsingu hlutar, nafn, stöðu og heimilisfang þess sem hlutinn afhenti, söludag hlutar, nafn, stöðu og heimili kaupanda hlutar, innkaupsverð, viðgerðarkostnað, ef einhver er, og söluverð hlutar. Sé hlutur tekinn í vöruskiptum skal skiptaverðs getið. Í 7. gr. er fjallað um, hversu lengi skuli geyma heimildarskrána og ýmsar aðrar upplýsingar um varning, svo sem kvittanir og bréf o. fl. Lögreglustjóra skal opinn aðgangur að þessari heimildarskrá, og er lýst hvernig hann geti krafist þess að fá skráðan sem óskráðan varning til skoðunar hvenær sem hann telur þess þörf. Í 8. gr. er fjallað um það, að sá, sem verslunina reki, skuli jafnan sýna fyllstu aðgát við kaup og sölu gamals eða notaðs varnings. Telji hann ástæðu til skal hann krefja seljanda varnings um persónuskilríki. Óheimilt er að kaupa eða veita móttöku varningi til endursölu frá þeim sem yngri er en 16 ára. Svo er í raun og veru aðalatriði þessarar greinar: Seljandi bifreiðar skal sanna með vottorði Bifreiðaeftirlits ríkisins að hann sé skráður eigandi hennar. Síðan er í 9. gr. heimild varðandi 5. gr., að lögreglustjóra sé heimilt að veita undanþágu frá ákvæðum 5. gr., þ. e. a. s. um geymslutímann. Er það í samræmi við önnur lög um þetta efni í nágrannalöndum okkar. Þetta frv. skýrir sig að mestu leyti sjálft með því að lesa yfir þær athugasemdir sem því fylgja. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Að beiðni flm. frv. þessa, er það samið af Arnmundi Backman lögfræðingi. Víð samningu þess var einkum stuðst við gildandi reglur í Noregi og í því sambandi stuðst við gögn og ábendingar frá landssambandi löggiltra bílasala í Noregi, „Autoriserte Bruktbiihandleres Landsf orbund“. Hinn 1. jan. 1977 gekk í gildi í Noregi reglugerð um sölu notaðra eða gamalla hluta. Reglugerð þessi var sett samkv. heimild í lögum um verslunaratvinnu, lov om handelsnæring frá 8. mars 1935, 10. kafla um „antikvar- og skraphandel“. Sambærilegum lagaákvæðum er ekki til að dreifa hér á landi. Verslun og umboðssala með notaða gamla hluti, svo sem sala notaðra bifreiða, bóka, innanstokksmuna eða annars, hefur færst mjög í vöxt hér á landi á undanförnum árum, sér í lagi þó sala notaðra bifreiða. Verslun af þessu tagi er sérstaks eðlis. Hún byggir í aðalatriðum á því að endurselja ýmiss konar lausafjármuni, sem áður hafa verið í einkaeign. Af þeim sökum verður sölumaður að treysta eignarheimild þess sem hlutinn afhendir til sölu. Og sá, sem notaðan hlut kaupir, verður að treysta því að sú heimild hafi verið fyrir hendi, að hann hafi með lögmætum hætti eignast notaðan hlut. Um eðli fornverslana eða umboðssölu notaðra bifreiða verður ekki farið fleiri orðum í grg. þessari. Sérstaða þeirra í verslunarviðskiptum er augljós. Af þeim sökum telur flm. þessa frv. brýnt að lögfest verði ákvæði sem tryggja ættu sæmilegt réttaröryggi í viðskiptum þessum. Með slíkt í huga er frv. þetta lagt fram. Í öllum aðalatriðum er ákvæðum hinnar norsku reglugerðar fylgt.“ Hér er sú leið farin að festa í lögum ýmis þau ákvæði, rammaákvæði þó, sem í Noregi eru í reglugerð og reyndar einnig á hinum Norðurlöndunum. Lagaákvæði þau, sem reglugerðin þar byggist á, eru ekki finnanleg í lögum hér á landi, og því þótti okkur, sem að þessu stöndum, mér sem flm. og Arnmundi Backman lögfræðingi, sem samdi frv., nauðsyn bera til að hafa um þetta nokkru skýrari lagaákvæði en eru í norsku lögunum, m. a. af því að um sumt er það eðlilegra þegar um nýmæli er að ræða í lagasetningu. Hér er á engan hátt verið að setja óeðlilegar hömlur á þessi um flest eðlilegu viðskipti með notaða hluti, aðeins að veita þeim ákveðið aðhald í lögum, svo sem telja verður sjálfsagt, því að viðskiptin fara sívaxandi, einkum hvað bílasölurnar snertir, aðhald sem t. d. Landssamband löggiltra bílasala í Noregi hefur beinlínis óskað eftir þar í landi. Það er eðlilegt og sjálfsagt ákvæði, að leyfisveiting til verslunar sem þessarar sé bundin því, að almennt verslunarleyfi sé fyrir hendi: Sama er að segja um húsnæðið, að það hlýtur að þurfa að vera viðunandi sem vinnustaður, bæði hvað snertir öryggismál og hollustuhætti. Í 5. gr., um 14 daga geymslufrest, er farið eftir norsku ákvæðunum, sem þó eru mun stífari því að í 9. gr. þessa frv. er gefið leyfi til undanþágu að fengnu samþykki lögreglustjóra. Hér er komið að því, sem er meginatriði þessa frv., en það er að fyllsta réttaröryggis sé gætt. Sá, sem með vöruna verslar, og sá, sem hana kaupir, verður að vera öruggur um að engin eftirmál eigi sér stað, að varan, sem keypt er, sé á eðlilegan og löglegan hátt komin í hendur þess sem selur nýjum aðila, þ. e. að eignarréttur þess, sem upphaflega selur fornverslun eða bílasölu hlut, sé ótvíræður eða sem allra ótvíræðastur. Þetta meginatriði varð t. d. orsök þess, að þessir aðilar í Noregi, sem eru með mikla verslun af þessu tagi, beinlínis óskuðu eftir ítarlegri ákvæðum hvað þetta snerti bæði í lögum og alveg sérstaklega í reglugerð. Um bifreiðar gegnir alveg sérstöku máli. Bæði er það, að þar er um mjög mikla aukningu að ræða í viðskiptum, en þar er líka um mjög verðmæta hluti að ræða. Því er í stað 14 daga frestsins sett inn ákvæðið, sem ég var að lesa áðan, að seljandi bifreiðar skuli sanna með vottorði Bifreiðaeftirlits ríkisins að hann sé skráður eigandi hennar. Um þetta atriði var haft samráð við þá aðila hérlendis sem gleggst til þekkja, m a. þá sem hafa fengið mál til meðferðar í þessu sambandi, þ. e. þar sem eignarréttur seljanda hefur verið vafasamur og ábyrgð hans í raun engin þegar til átti að taka. Um þetta segir í athugasemdum við 8. gr: „Í niðurlagi greinarinnar er lagt til að seljanda notaðra bifreiðar verði gert skylt að sanna með vottorði Bifreiðaeftirlits ríkisins eignarheimild sína. Í viðskiptum sem þessum hefur í seinni tíð borið talsvert á svokölluðum „raðsölum“, þ. e. að bifreið fer um hendur nokkurra seljenda sem þó eru ekki skráðir eigendur hennar. Hefur þetta þótt skapa talsverða réttaróvissu. Bifreið er fyrirferðarmikið tæki í nútíma þjóðfélagi. Á eigendum og ökumönnum hvílir veruleg ábyrgð samkv. lögum. En meðan „raðsölurnar“ án skráningar hvers eiganda viðgangast eru opinberar skrár ófullkomnar um skráningaskylda eigendur bifreiða.“ Hér er beinlínis verið að tryggja það, að þessar óæskilegu „raðsölur“ án skráningar nýs eiganda hverju sinni fari alls ekki fram, en að því eru vaxandi brögð. Fyrir því hef ég sjálfur orðið að nokkru leyti varðandi bílakaup mér náskyldra. Veit ég þess vegna, að þetta er vægast sagt vafasamt, ef ekki verða sett skýrari ákvæði þar um. Þar kom það sem sagt í ljós, að fara þurfti til þriðja aðila í raun og veru til þess að finna þann sem skráður var sem eigandi þeirrar bifreiðar sem seld var, svo undarlegt var þetta. Um heimildarskrána kunna að vera uppi efasemdir, en grannþjóðum okkar hefur þótt nauðsyn bera til að hafa um þetta ákveðnar reglur, og því er lagt til að hún verði svo ítarleg sem segir í 6. gr. Ég legg engan dóm á það, hvort þetta er svo nauðsynlegt sem þeir telja í nágrannalöndum okkar, en ef nefnd getur tekið þetta til einhverrar umr. nú eða athugunar á þessu þingi, sem verður auðvitað að teljast frekar vafasamt að verði gert að nokkru ráði, þá auðvitað athugar n. það, hvað af þessu má vera beinlínis í lagaformi og hvað þá í reglugerðarformi. Sama er að segja um geymslu slíkrar skrár. Hér er í engu gengið lengra en grannar okkar ganga, en sjálfir vilja fornsalar og bilasalar í löndum þessum hafa sem nákvæmast og best yfirlit um viðskipti sín og geta haft það í höndum hvenær sem á væri þörf. Aukið réttaröryggi í þessum sívaxandi viðskiptum er markmiðið með frv. þessu og því ættu allir hlutaðeigandi að fagna mjög. Ég hef aðeins heyrt örla á þeim misskilningi, að þetta frv. sé sett til höfuðs bílasölum og fornsölum. Slíkt er fjarstæða. Um leið og viðskiptavinum þeirra er tryggt betur en áður, að allt sé með felldu um kaup þeirra á hlutunum, hvort sem það er bók, þvottavél eða bíll, og engin eftirmál hljótist þar af, um leið ættu seljendurnir að tryggja sinn hlut. Annars er ekki allt eins og það á að vera. Það hlýtur að vera markmið hvers þess sem hér við fæst, að allt sé sem hreinast og ótvíræðast Ég efast ekki um það, að þeir sem hafa beinlínis óskað eftir þessu, sjálfir aðilarnir sem hafa beinlínis óskað eftir þessu í grannlöndum okkar hafi ekki gert það að ástæðulausu. Ég efast ekki um það heldur, því að svo vaxandi viðskipti er um að ræða, að við munum þurfa einnig að setja um þetta ákvæði. Þó er ég langt í frá að segja, að þau þurfi að vera nákvæmlega eins og hér er ráð fyrir gert, því að hér er um að ræða nokkuð óljós mörk milli laga annars vegar eða reglugerðar hins vegar. Ég hef líka aðeins fengið eina hringingu út af því, að húsnæðis- eða starfsstöðvarákvæði væru of ströng, það sé óviðkunnanlegt að hafa þau svo ströng. Ég skildi þetta að vísu ekki. Ég tel að þau eigi síst að vera lakari en sams konar ákvæði um aðra verslun yfirleitt, og gjarnan mætti líta á umhverfið líka. Ég hef ekki farið út í það í sambandi við þetta. Það yrði þá reglugerðaratriði. Það mætti t. d. gjarnan buga að því einnig, að í kringum bílasölurnar yrði sem allra snyrtilegast og öllu sem best fyrir komið. Ég hef á því trú, að þörf sé laga sem þessara. Ég hef sjálfur rekið mig á einkennileg dæmi í sambandi við þetta, og það var í rann og veru kveikjan að þessu frv. Ég hef á því trú einnig, að allra hagur sé að einhver lög af þessu tagi verði sett, hvort sem þau verða með þessum hætti eða einhverjum öðrum. Frv. má breyta og það má eflaust bæta. En fari menn að skoða löggjöf og reglur nágranna okkar hygg ég að fremur yrði um að ræða ítarlegri og fyllri ákvæði, nema menn vildu þá setja þar um sérstaka reglugerð. Ég vil svo leyfa mér, herra forseti, að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.

Frsm. (Ingi Tryggvason) : Herra forseti. Allshn. hefur rætt frv. til l. um breyt. á lögum um áskorunarmál, og var n. sammála um að mæla með samþykkt frv. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Halldór Ásgrímsson. Eins og hv. þdm. er kunnugt fjallar þetta frv. um áskorunarmál. Helstu atriðin, sem þar er lagt til að breytt verði, eru á þá lund, að stefnandi á samkvæmt frv. að geta sjálfur gefið út áskorunarstefnu. Er talið að þetta muni spara nokkra vinnu og flýta fyrir afgreiðslu mála. Enn fremur er í þessu frv. lagt til, að stefnukröfur verði aðfararhæfar að liðnum sjö sólarhringum, en það á einnig að flýta fyrir afgreiðslu málanna. Ég tel ekki ástæðu til að flytja frekari framsöguræðu með nál. hv. allshn., enda var þetta mál skýrt í framsöguræðu á sínum tíma.



Herra forseti. Ég leyfi mér að flytja á þskj. 442 frv. til laga um kaup ríkisins á síldarverksmiðjunni á Þórshöfn á Langanesi. Frv. er svo hljóðandi: „1. gr. Ríkissjóður skal leita eftir kaupum á síldarverksmiðju Hraðfrystistöðvarinnar hf. á Þórshöfn á Langanesi. 2. gr. Takist kaupin skal Síldarverksmiðjum ríkisins falin umsjá með verksmiðjunni, og þar með að hefjast þegar handa um að fullgera verksmiðjuna og búa hana nauðsynlegum tækjum til þess að hún geti hafið loðnuvinnslu þegar á næsta hausti.“ Ég hygg að rétt sé að gera þegar í upphafi máls grein fyrir aðdraganda þessa frv. Svo sem hv. þm. er kunnugt hefur sameignarfyrirtæki þeirra á Þórshöfn, Hraðfrystistöðin hf., átt í verulegum í fjárhagsörðugleikum síðustu ár, að mestu til komnum með þeim hætti, að fyrirtæki lenti í því óláni að kaupa notaðan og úr sér genginn togara í þann mund sem nýtt og fullkomið hraðfrystihús stöðvarinnar var að komast í gagnið, og bar svo til, að einmitt um þetta leyti varð þurrð á fiskimiðum þeirra Þistilfirðinga. Þeir höfðu orðið einna verst fyrir barðinu á niðurlagi þorskastríðsins, er bresku togurunum var hópað saman á miðin fyrir utan grunnslóð þeirra og þar gekk fiskur til þurrðar. Var þá ekki um annað að ræða fyrir þá Þórshafnarbúa en að reyna að komast yfir skuttogara, svo sem önnur byggðarlög höfðu gert til þess að tryggja sér hráefnisöflun, en einnig þetta bar upp á þann tíma þegar tekin hafði verið um það ákvörðun af hálfu núv. ríkisstj., að ekki skyldu keyptir fleiri skuttogarar til landsins en þeir sem þangað voru komnir. Má segja að þetta hafi borið upp á þann tíma þegar menn komust allt í einu að þeirri niðurstöðu að Íslendingar ættu orðið of mörg fullkomin fiskiskip. En hvað sem því liður áttu þeir Þórshafnarbúar ekki kost á því að kaupa annan togara en þetta gamla norska skip, sem rekið hafði verið með fádæma erfiðleikum hér á landi um nokkurt skeið og var raunar komið í gjaldþrot þar sem því hafði verið niður komið. Það var ljóst að þetta skip var illa farið og mörgu ábótavant þar um borð. Okkur þm. kjördæmisins má vera það minnisstætt að við inntum þá Þórshafnarbúa, sem í forsvari voru um þetta mál, eftir því, hvort þeir hefðu kynnt sér ástand þessa skips, sem væri ekki glæsilegt til kaups. Það kváðust þeir hafa gert, en töldu sig til knúna að kaupa skipið eigi að síður, þótt þeir vissu að þetta væri vonarpeningur, þar sem þeir sæju ekki fyrir aðra möguleika til að komast yfir skip sem gæti annast hráefnisöflun fyrir fyrirtæki þeirra. Nú fór svo sem horfði, að skipið reyndist illa, bilanir voru tíðar og langt umfram það sem eðlilegt gat talist með tilliti til þess, að skipið var nýlega komið úr klössun. Hefur þetta valdið þeim Þórshafnarbúum tjóni með tvennum hætti, í fyrsta lagi náttúrlega með þeim hætti, að ekki hefur fengist hráefni til frystihússins svo sem þörf var á, þannig að atvinnuleysi hefur ríkt í plássinu mánuðum saman, og í öðru lagi hefur viðgerðarkostnaður á skipi þessu verið óskaplegur. Á næstliðnu hausti, þegar enn kom í ljós að stórviðgerða var þörf á skipinu, leituðu þeir Þórshafnarbúar eftir því, að Síldarverksmiðjur ríkisins keyptu síldarverksmiðju, sem fyrir er þar í plássinu og í eigu Hraðfrystistöðvarinnar, - keyptu þessa verksmiðju af þeim Þórshafnarbúum þannig að andvirði verksmiðjunnar mætti renna upp í viðgerðarkostnað á skipi þeirra, sem þá hafði beðið í nausti um sinn vegna þess að ekki voru tiltækir peningar til þess að borga viðgerðina. Að vísu, svo sem eðlilegt var, leituðu Þórshafnarbúar eftir þessum kaupum með atbeina ríkisstj. Af hálfu forsjármanna ríkisstj. var leitað beint til stjórnar SR um það, hvort hún teldi æskilegt og vildi kaupa síldarverksmiðjuna á Þórshöfn. Af hálfu stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins voru undirtektir fremur dauflegar. Í fyrsta lagi var það til fært, að Síldarverksmiðjur ríkisins væru ekki aflögufærar með fé eins og á stóð, þar eð þær hefðu þegar ákveðið umfangsmiklar og dýrar framkvæmdir annars staðar við Síldarverksmiðjur ríkisins. Í öðru lagi var á það bent, að síldarverksmiðjan á Þórshöfn væri ekki, eins og þá stóð á, í rekstrarhæfu ástandi, heldur þyrfti að gera allkostnaðarsamar breytingar á henni og endurbætur til þess að hægt væri að vinna í henni loðnu. Enn í þriðja lagi var það til fært, að Þórshöfn lægi ekki vel við loðnumiðunum, þar sem Raufarhöfn t. d. lægi mun betur að sumarloðnumiðunum en Þórshöfn, en Vopnafjörður betur að vetrarloðnumiðunum. Væri raunar, þegar sækja þyrfti norður fyrir Langanes með loðnufarm, ekki öllu lengra að sigla til Raufarhafnar en til Þórshafnar. Mætti því segja að ekki væri vinningur fyrir Síldarverksmiðjur ríkisins sem slíkar að því að reka síldarverksmiðju á Þórshöfn. Öðru sinni, þegar eftir var gengið við stjórn Síldarverksmiðja ríkisins um þetta mál, fékkst álitsgerð frá stjórn Síldarverksmiðjanna sem var efnislega á þá lund, að ef ríkisstj. ákvæði að kaupa verksmiðju þessa yrði hún, eins og að líkum léti, að sjá fjárhagshlið málsins farborða. Þar er síðan skemmst af að segja tilkomu málsins, að við þm. Norðurl. e. fengum undir mánaðamótin febr: mars bréf, dags. 22. febr., undirritað af forsvarsmönnum hreppsnefndar á Þórshöfn, atvinnumálanefndar, verkalýðsfélagsins og Hraðfrystistöðvarinnar, svolátandi með leyfi forseta: „Við undirritaðir aðilar á Þórshöfn skorum hér með á alla þm. Norðurl. e. að standa saman að flutningi frv. á Alþ. um að Síldarverksmiðjur ríkisins kaupi síldarverksmiðju Hraðfrystistöðvar Þórshafnar hf. á Þórshöfn og komi henni í starfhæft ástand fyrir næstu loðnuvertíð. Ljóst er að óhæfa er að verksmiðja þessi standi í niðurníðslu, á sama tíma og leigja þarf skip frá Noregi til loðnubræðslu. Það er skýlaus krafa Þórshafnarbúa, að frv. þessa efnis verði lagt fram á Alþ. nú á næstu dögum. Ef ekki næst samstaða meðal þm. Norðurl. e. um að flytja áðurgreint frv., er það ósk okkar að þeir þm., sem hafa til þess vilja, flytji frv.“ Nú er skemmst af því að segja, og vil ég að það komi ljóslega fram í ræðu minni, að það hvarflar ekki að mér að skort hafi góðan vilja af hálfu annarra þm. kjördæmisins til þess að leysa efnahagsvanda þeirra Þórshafnarbúa. En vegna forsögu málsins, vegna þess með hvaða hætti hafði verið fjallað um mál þetta innan ríkisstj. áður og sökum þess með hvaða hætti stuðningsmenn ríkisstj. í hópi meðþm. minna úr kjördæminu höfðu bundist í málið við störf sín að því að leysa efnahagsvandamál Þórshafnarbúa, töldu þeir ekki rétt og ekki vænlegt til ávinnings fyrir málið að standa að flutningi frv. þessa, en brugðu með samþykki allra þm. kjördæmisins á það ráð að búa til annars konar þingmál, þ. e. a. s. þáltill., sem flutt verður í Sþ. og lýtur að því að beina því til ríkisstj. að efnahagsástandið á Þórshöfn verði athugað í heild og þá m. a. hugað að því, hvort ekki geti verið rétt eða vænleg lausn á þessum málum að Síldarverksmiðjur ríkisins kaupi þessa síldarverksmiðju og hefji rekstur hennar. Ég taldi nauðsynlegt að greina frá þessari meðferð málsins í hópi okkar þm. kjördæmisins, vegna þess að upp hefur komið sá misskilningur, að ég vildi á einhvern hátt kenna þeim meðflm. mínum um það svona privat og persónulega, ef ekki verður orðið við þessari beiðni þeirra Þórshafnarbúa um kaup á verksmiðju þeirra. Hér er um að ræða eitt hinna svonefndu byggðamála og í grg. með frv. segi ég frá því, að mér hefði verið það miklu skapfelldara, að Þórshafnarbúum eða sameignarfélagi þeirra hefði verið séð með skaplegum kjörum, fyrir því fé sem til þess þyrfti að koma verksmiðjunni í brúkhæft stand, því augljóst er að hér yrði um mjög hagkvæmt fyrirtæki að ræða. Þess háttar fyrirgreiðsla hefði verið eðlileg, en henni hefðu þó orðið að fylgja að vísu hafnarbætur, svo að hin stærri loðnuskip gætu lagst að bryggju á Þórshöfn, og einnig hefði þurft að taka um það ákvörðun að búa þannig að hráefnisöflun til fiskiðjuversins á Þórshöfn að lýtalaust mætti teljast. Nú blæs hins vegar þannig á landi hér, að ekki er að vænta á næstu víkum a. m. k. eða mánuðum neins konar veðrabrigða í byggðamálum, og ljóst, að ríkisstj. sú, sem nú situr, hefur uppi önnur áfarm, - eða e. t. v. væri kannske rétt að orða það svo, að hún hefði uppi engin áform um að efla framleiðslu hinna einstöku byggðarlaga, hvað þá að hún sýni sig í því að byggja fjárhag ríkisins á grundvelli aukinnar nýtingar landsins gæða, hvort heldur í mynd náttúruauðlinda eða vinnuafls landsmanna. Ljóst er af því, hvernig staðið hefur verið að vandamálum Þórshafnarbúa, að ekki eru á döfinni neinar fyrirætlanir um að leysa efnahagsvandamál Hraðfrystistöðvarinnar og þar með þorpsins með myndarlegu átaki, sem gæti gert þeim Þórshafnarbúum kleift að standa á eigin fótum fjárhagslega. Ætlunin mun fremur vera sú að halda áfram þessari smábótastefnu, þ. e. a. s. að halda áfram að bjarga í smáskömmtum, þessari aðferð að bæta bót ofan á bót fremur en að láta atvinnulífið gjörsamlega stöðvast, í staðinn fyrir að hjálpa þeim Þórshafnarbúum: 1) til þess að komast yfir traust skip, sem nægt gæti örugglega til þess að afla hráefnis til fiskiðjuversins nýja, sem er mjög myndarlegt og vel hefur verið til stofnað; 2) með því að koma síldarverksmiðjunni á staðnum í gang, búa hana þeim tækjum sem nauðsynleg eru til viðbótar og endurnýja það sem úr sér hefur gengið á liðnum árum; 3) með því að leggja fram fé sem þarf til þess að bæta svo höfnina að hin stærri loðnuskip geti lagst þar að bryggju. Ég hef gengið úr skugga um að ástæðan fyrir beiðni Þórshafnarbúa, þeirri sem sett er svo einarðlega fram í fyrrnefndu bréfi sem ég las hér áðan, er sú, að þeir hafa misst trú á því, að af hálfu ríkisstj. verði gerðar neinar ráðstafanir sem dugi til þess, að þeir heimamenn geti komið verksmiðjunni í gang, svo að til gagns megi telja, fyrir næstu loðnuvertíð. Þeir sjá ekki nein teikn þess að vænta megi neinnar slíkrar aðstoðar af hálfu ríkisvaldsins. Því er það sem þeir óska þess eindregið, að ríkissjóður kaupi verksmiðjuna og feli síðan stjórn Síldarverksmiðja ríkisins rekstur hennar, svo sem rekstur annarra síldarverksmiðja ríkisins, jafnframt því sem tryggt verði að lagt verði af mörkum fé til þess að koma henni hið fyrsta í rekstrarhæft ástand. Frv. það, sem hér er flutt að beiðni þeirra heimamanna á Þórshöfn, kemur alveg heim og saman við niðurlag bréfs stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins frá 19. des. s. l. sem stílað var upp á það, að ef Alþ. og ríkisstj. samþykktu að kaupa síldarverksmiðjuna á Þórshöfn og legðu til það fé, sem þarf til þess að koma henni í rekstrarhæft ástand, muni náttúrlega stjórn Síldarverksmiðja ríkisins taka að sér að reka þá verksmiðju eins og aðrar síldarverksmiðjur ríkisins. Ég tel augljóst mál, að sá vandi, sem nú steðjar að þeim Þórshafnarbúum í atvinnu- og efnahagsmálum, er ábyrgðarmál ríkisstj. Íslands, en ekki stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins. Hér í 1. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður skuli leita eftir kaupum á síldarverksmiðju Hraðfrystistöðvarinnar hf. á Þórshöfn á Langanesi. Af hálfu eigenda síldarverksmiðju þessarar hefur þegar verið gerð grein fyrir því, með hvaða kjörum þeir vildu selja þessa verksmiðju. Það er ljóst mál að þessi verksmiðja er til sölu, en í 1. gr. frv. er aðeins kveðið á um það, sem eðlilegt er eigi að síður, að ríkissjóður leiti eftir kaupum á verksmiðjunni. 2. gr. frv. hljóðar um það, að ef kaupin takast á síldarverksmiðjunni, og er engin ástæða til að ætla annað, skuli Síldarverksmiðjum ríkisins falin umsjá með verksmiðjunni og þar með að hefjast handa um að fullgera hana og búa hana tækjum til þess að hún geti hafið loðnuvinnslu þegar á næsta hausti. Að dómi kunnugra og þeirra, sem best eiga að þekkja til slíkra mála, færi rekstur þessarar verksmiðju á Þórshöfn við loðnubræðslu ákaflega vel með öðrum þáttum útgerðar frá Þórshöfn. Kunningja minn, siglingafróðan, sem margan túrinn hefur siglt fyrir Langanes með hlaðið skip, spurði ég hvort það væri ekki virkilega jafnlangt til Þórshafnar og Raufarhafnar þegar siglt væri með loðnufarm fyrir Langanes. Hann leyfði sér að svara til á þá lund, að þeir ætluðu þá piltarnir að gera vel fyrir röstinni, ef þeir ætluðu að fá út jafnlanga siglingu til Þórshafnar og Raufarhafnar. Þeir ágallar á verksmiðjunni, sem upp eru taldir í grg. frá stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, eru vafalaust ekki ýktir. Þessir ágallar eru á síldarverksmiðjunni á Þórshöfn. Úr þeim þarf að bæta til þess að hægt sé að koma verksmiðjunni í gang við loðnubræðslu. Það þarf að bæta við tækjum, og fullkomin ástæða er til þess að ætla, að kostnaður við það að koma verksmiðjunni í rekstrarhæft stand yrði í kringum 200 millj. kr. En hitt er vafalaust, að verksmiðja af þessu tagi á Þórshöfn, sem kostaði ríkissjóð tilbúin til þess að taka til starfa innan við 500 millj. kr., yrði arðbært fyrirtæki fyrir ríkið, og þó umfram allt hitt, að sú vinna, sem þessi verksmiðja mundi tryggja íbúum Þórshafnar, og þær framfærslutekjur, sem þeir mundu hafa af störfum í þessari verksmiðju, mundu efla byggðarlag sem vissulega stendur höllum fæti nú. Þórshöfn er annars þannig í sveit sett með frjótt og viðlent hérað Þistilfjarðar að baklandi, að þar má efla útgerð og annan atvinnurekstur svo að hvort styðji annað til þroska: þorp og sveit. Svo bar til, að af öllum byggðarlögum á Norðurl. e. varð þetta pláss harðast úti við þau veðrabrigði, sem urðu við síðustu stjórnarskipti. Nú er nauðsyn að gera þá ráðstöfun er frv. þetta hnígur að, þ. e. a. s. að koma síldarverksmiðjunni þar í starfrækslu, og síðan þær ráðstafanir, sem ég drap áðan á í ræðu minni, að tryggja þeim Þórshafnarbúum skip sem til þess dugir að afla hráefnis í frystihús staðarins. Þessar ráðstafanir er nauðsynlegt að gera til þess að gera Þórshafnarbúum kleift að þreyja þorrann og góuna uns aftur bregður til bata fyrir hinar dreifðu sjávarbyggðir í stjórnmálum landsins.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir þessari hv. þd. til meðferðar, er að mínu mati dæmigert um það þegar ákveðnir þm. þurfa á vissu sjónarspili að halda og þurfa á því að halda að geta skapað sér tækifæri til þess að viðhafa áróður í sem viðtækustum mæli þannig að hann komist til skila. Allur tilbúningur frv. og mátinn sem hafður hefur verið í sambandi við flutning þess, svo og framsöguræða hv. 5. þm. Norðurl. e. um þetta mál, eru órækust merki um þetta. Það er rétt, að málefni Þórshafnar hafa verið mjög til meðferðar í vetur hjá þm. kjördæmisins almennt. Hvað svo sem sagt er í frv. eða í grg., þá held ég að mjög erfitt sé halda því fram, að ekki hafi verið full samstaða meðal þingmanna kjördæmisins um að reyna að verða Þórshafnarbúum að liði í hinum erfiðu og vandasömu málum þeirra eftir því sem frekast væri kostur. Rétt er það einnig, eins og tekið er fram í grg. þessa frv., að erindi barst frá forsvarsmönnum Þórshafnarbúa, hreppsnefndinni, atvinnumálanefndinni, verkalýðsfélaginu og Hraðfrystistöðinni, í bréfi dags. 22. febr., um að þm. beittu sér fyrir því, að Síldarverksmiðjur ríkisins keyptu verksmiðjuna. En hv. flm. þessa frv. var jafnvel kunnugt um það og okkur öðrum þm. Norðurl. e., að búið var að vinna verulega mikið að því að reyna eftir öllum færum leiðum að koma þessum kaupum í kring, og við nutum stuðnings mikilsverðra ráðamanna í þjóðfélaginu við þetta mál. Hins vegar var málinu þannig háttað og því var tekið með þeim hætti í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, að mjög erfitt virtist vera að koma því máli þar í gegn. Mér vitanlega varð ég aldrei þess var, að fulltrúi þess flokks, sem hv. flm. þessa frv. tilheyrir, sá fulltrúi Alþb. sem á sæti í stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, hefði verið neinn sérstakur stuðningsmaður þessarar hugmyndar. Ég held að þó svo að hv. flm. þessa frv. vilji staðhæfa bæði í grg. og í umr. á hinu háa Alþ., að ekki séu á döfinni nein áform um að leysa vandamál Þórshafnar, verði hann a. m. k. að undanskilja þm. Norðurl. e., hvar í flokki sem þeir standa, því svo miklu höfum við eytt af tíma okkar, a. m. k. á þeim vetri sem nú er að liða, að leysa vanda Þórshafnar. Og ég held að kinnroðalaust megi segja það hér úr ræðustól á þingi, að eftir atvikum hafi vel til tekist, a. m. k. að útvega fjármagn. Málsgr. í grg., sem er að finna á bls. 2, ber að mínu mati nokkurn vott um þann áróðurskeim sem er af frv. sem liggur fyrir til umr. Mig langar til - með leyfi hæstv. forseta - að lesa hana upp. Orðrétt stendur svo.: „Í haust er leið, er togarinn Fontur hafði beðið lengi viðgerðar, en hvergi örlaði á marktækum vilja yfirvalda til þess að tryggja peninga til framkvæmdanna, fóru Þórshafnarbúar þess á leit, að ríkisstj. keypti af þeim fyrrgreinda síldarverksmiðju og greiddi andvirðið til togaraviðgerðanna. Málinu vék ríkisstj. einfaldlega til stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins, sem komst að þeirri niðurstöðu að kaupin yrðu ekki arðbær fyrir stofnunina.“ Mig langar í sambandi við þessa málsgrein, sem ég hef verið að lesa, að beina þeirri fyrirspurn til hv. flytjanda frv., hvernig hann heldur að snúist hefði verið við þessari ósk til að mynda í vinstri stjórninni, þar sem sjávarútvegsmálin heyrðu undir einn þm. Alþb., úr því að honum finnst að hann geti komist þannig að orði: „Málinu vék ríkisstj. einfaldlega til.“ Er ekki flm. þessa frv. sammála mér um það, að ef slík beiðni hefði borist og Alþb. hefði átt sjútvrh., mundi hafa farið ósköp líkt um meðferð slíks erlendis? Á ég þar við, að ég hygg að sú stjórnardeild, þó hún hefði notið forstöðu Alþb., hefði ekki viðstöðulaust borið upp í ríkisstj. að verða við þeim óskum sem þarna var um að ræða, um kaup á umræddri verksmiðju. Ég held að sá ráðh. mundi ekki hafa talið óeðlilegt að vísa slíkum tilmælum til stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins. Það er rétt, sem flm. frv. tekur fram í grg., að hann leitaði eftir stuðningi annarra þm. kjördæmisins, bað þá að verða meðflm. að þessu frv. Ég segi fyrir mitt leyti, að þegar þessi tilmæli bárust mér stóð þannig á að ég gat ekki tekið afstöðu til þess. Ég skýrði fyrir þeim aðila sem bar mér þessi tilmæli, að ég gæti ekki tekið afstöðu um slíkt málefni fyrr en ég væri búinn að bera ósk um þátttöku mína upp í mínum þingflokki, en þannig stóð á, þegar mér barst þessi ósk, - ég hygg að það hafi verið á fimmtudegi, - að ekki var væntanlegur fundur í þingflokknum fyrr en næsta mánudag þar á eftir. Tjáði ég hlutaðeigandi, að ég væri ekki reiðubúinn að gefa svar viðvíkjandi umræddri beiðni fyrr en að loknum þeim tíma er fundur hefði verið í þingflokknum. Þetta var það svar sem ég gaf í sambandi við þetta. Þetta frv. var samt sem áður flutt og er búið að vera nokkrum sinnum á dagskrá í hv. Ed., hefur ekki komið til umr. fyrr en nú. Mér hefur skilist að sá dráttur, sem orðið hefur á því að taka þetta mál til umr., stafi af því, að hv. flm. hafi beinlínis óskað eftir því, að umr. ætti sér ekki stað, henni yrði frestað. Ég hef þá skýringu fram að færa, - hann leiðréttir mig þá ef það er rangt, - að við höfum verið að reyna að vinna að því, þm. Norðurl. e., undir forustu 1. þm. kjördæmisins, hv. þm. Ingvars Gíslasonar, að flytja, allir þm. kjördæmisins þáltill. um málefni Þórshafnar. Þar leggjum við áherslu á hvílík vandamál eru á höndum, og við leggjum áherslu á að þau verði tekin til gaumgæfilegrar athugunar með það sjónarmið fyrir augum að leysa þau. Sú till. hefur nú þegar verið flutt, a. m. k, er búið að semja till.. það er búið að skrifa upp á hana. Ég veit ekki annað en að hún sé komin í prentun og ég verð að lýsa undrun minni, því að ég hélt ég mundi sjá þessa till. ásamt mjög ítarlegri grg. og miklum fskj. núna. Ég hélt að hún mundi liggja á borðum þm. í dag. Hv. flm. þessa frv. er einn af meðflm. þáltill., svo að ætla mætti að úr því að hann gat beðið svo lengi eftir því að þetta frv. hans yrði tekið til umr. í deildinni, þá væri hann orðinn sáttur á þá meðferð málsins og skapast hefði því samstaða allra þm. kjördæmisins um að vera flm. að greinargóðri þáltill., þar sem lögð væri fram einlæg ósk og áskorun til ríkisstj. um að taka einbeittum og ákveðnum tökum á þeim vandamálum sem er við að etja.  Það, sem ég er með þessum orðum að átelja, er að hv. þm. skyldi ekki standast freistinguna og taka á þessu máli með okkur hinum, spara sér það að vera að gera þetta að einhverju einkaáróðursmáli fyrir síg í hv: Ed. Hann gat alveg sparað sér þau frýjunaryrði, sem hann viðhafði í framsöguræðu sinni, ekki væru á döfinni nein áform um að leysa vandamál þessa byggðarlags, því það er fjarri öllum sanni. Hv. þm. gaf það fyllilega í skyn, að að mörgu væri að gá þarna austur frá. Í ræðu hans kom fram, að eiginlega væri enginn vandi að leysa þessi mál ef aðeins væri vilji fyrir hendi. Hv. flm. bar fram óskalista: það þyrfti einungis að leggja þessu byggðarlagi til fjármuni til þess að íbúar þess gætu fengið nýtt og betra skip en það togskip sem þeim var útvegað með ærnum stuðningi þm. kjördæmisins, - skip sem því miður, mót von okkar allra, hefur ekki reynst slík björg í bú sem við höfðum óskað. Þm. hafði einnig á óskalista sínum að tryggja þyrfti íbúum þessa byggðarlags fjármuni til þess að endurbyggja verksmiðjuna svo hún gæti komist í fullan gang, helst undir stjórn heimamanna. Og í þriðja lagi: tryggja þyrfti íbúum þessa byggðarlags nægilegt fjármagn til þess að gera nauðsynlegar umbætur á hafnaraðstöðu, svo að þær umbætur, sem nauðsynlegar eru á verksmiðjunni, kæmu að fullum notum. Allt er þetta rétt og satt. En þarna eru engar smáupphæðir á ferðinni. Þetta eru ekki nokkrir tugir milljóna. Hér er óskalisti, sem ég hygg að muni ekki vera langt frá milljarðinum ef við leggjum allt saman. Hér þyrfti beinlínis að leggja fram mjög háa upphæð. Ég er ekki í neinum vafa um að hv. flm. þessa frv. er jafnljóst og mér, að við þau skilyrði, sem við búum við í þessu þjóðfélagi í dag, er gjörsamlega útilokað, með hversu góðum vilja og hversu góðu hugarfari sem við viljum ganga til leiks, - þá er gjörsamlega útilokað að við gætum útvegað þá fjármuni sem þarf til þess að koma aðeins þessum framangreindum þremur liðum á óskalista hv. þm. í framkvæmd. Eins og ég skýrði frá fyrr í máli mínu höfum við allir þm. Norðurl. e. sameinast um að flytja þáltill. Ég er því miður ekki með hana, en hún er til þess ætluð að vekja athygli hæstv. ríkisstj. á þeim vandamálum sem steðja að þessu byggðarlagi, Þórshöfn. Í þessari þáltill. er lögð rík áhersla á að hvetja ríkisstj. til þess að taka þessi vandamál föstum tökum. Þar er bent á sem úrræði að reyna að koma þeirri skipan á, að síldarverksmiðjan gamla á Þórshöfn verði endurbætt og henni komið í gagnið. Mín skoðun er sú, að samþykkt slíkrar till. og samstöðu þm. um að hafa áhrif á þau mál, sem greint er frá í umræddri þáltill., verði gefinn gaumur og unnið að lausn þeirra eftir því sem hægt er hverju sinni og muni slíkt gagna Þórshöfn og íbúum þar og málefnum þeirra mun betur en sú sýndarmennska sem felst í því, að þessi hv. þm. sker sig út úr og flytur þetta frv. Mín skoðun er sú, að flutningur þessa frv. og sá leikaraskapur, sem að mínum dómi felst í flutningi þess, leysi því miður ekki þann vanda sem steðjar að íbúum Þórshafnar. Vandinn verður ekki leystur með langri og ítarlegri grg. og langri og ítarlegri áróðursræðu. Til þess að leysa þennan vanda þarf samstillt átök, fleiri og ábyrgari aðila, svo að gagni megi koma.



Herra forseti. Hér er hafin umr. um frv. til l. um kaup ríkisins á síldarverksmiðjunni á Þórshöfn á Langanesi. Þau vandamál, sem skapast hafa í atvinnulífi Þórshafnar á undanförnum árum, hafa mjög, verið til umræðu meðal þm. kjördæmisins, í ríkisstj., í Framkvæmdastofnun, á Alþ. og raunar víðar. Ég er þeirrar skoðunar, að innan þingmannahópsins hafi verið ágæt samstaða um að vinna að því heils hugar að styðja Þórshafnarbúa til þess að koma atvinnumálum staðarins í sem best horf. Ég tel að þm. kjördæmisins með 1. þm. þess í broddi fylkingar hafi þar unnið mikið verk, þó að enn þá sé árangur þess verks ekki að fullu kominn í ljós. Það er öllum kunnugt, sem hér eru, að frumorsökin að þeim vandamálum, sem nú steðja að Þórshafnarbúum, er sú staðreynd, að fiskimiðin, sem Þórshafnarbúar hafa sótt á undanförnum áratugum, Þistilfjörðurinn, sem hefur verið mjög gjöful fiskislóð, hafa brugðist að verulegu leyti á undanförnum árum. Það var ekki fyrr en hafði dregið mjög verulega úr afla bátanna á Þórshöfn sem farið var að huga að því að kaupa togskip fyrir staðinn. Ekki er ástæða til þess, að ég fari að rekja þá sögu hér. Komið hefur áður fram, að því miður var það skip, sem keypt var, ekki nógu gott. Það bilaði hvað eftir annað og útgerð þess hefur ekki gengið vel. Ástæðan til þess, að ekki var fyrr af stað farið með kaup á togskipi til Þórshafnar en raun bar vitni, mun fyrst og fremst hafa verið sú, að Þórshafnarbúar höfðu gert ráð fyrir að byggja útgerð sína áfram á bátaafla af þeim gjöfulu miðum sem þeir hafa haft rétt við bæjardyrnar. Því er ekki að neita, að þær umræður og sú vinna, sem hefur verið lögð í atvinnuvandamál Þórshafnar, hefur verið mjög tengd skipi á undanförnum tveimur árum. Ég þarf ekki að bæta miklu við það sem sagt hefur verið um aðdragandann að flutningi þess frv. sem hér liggur fyrir. Ég efast um að þetta sé rétta leiðin til þess að koma fram þeim umbótum og ná þeim markmiðum sem við stefnum að í atvinnumálum Þórshafnar. Þó vil ég gjarnan taka undir það, að ég álít mjög mikilvægt að síldarverksmiðja sú, sem til er á Þórshöfn og ekki hefur verið starfrækt nema sem beinaverksmiðja á undanförnum árum, verði endurbyggð svo fljótt sem kostur er á. Það er ekkert óeðlilegt, þar sem allmargir fjalla um eitt og sama mál, að upp komi misjöfn viðhorf til þess hvernig auðveldast sé að leysa málin, hvernig varanlegust og heppilegust lausn fást. Ég get gjarnan látið það í ljós sem mína skoðun, að ég tel að heppilegra hefði verið að geyma flutning frv. sem þessa þangað til búið væri að tryggja framgang þess í þinginu. Eins og fram hefur komið flytja þm. Norðurl. e. þáltill. um atvinnumál og félagsleg vandamál Þórshafnar. Mun þm. fljótlega gefast kostur á að kynnast ekki aðeins þáltill., heldur grg. og umfangsmiklum fskj. sem þeirri grg. fylgja. Hefði að ýmsu leyti verið eðlilegast að umr. um þessi vandamál hefðu beðið þeirrar þáltill., því að þeir sem kæra sig um geta fengið mjög miklar upplýsingar úr þeim fskj. sem þáltill. fylgja. Mig langar að víkja örfáum orðum að ræðu hv. flm. frv. Ætla ég þó ekki að taka mörg atriði hennar til athugunar. Hv. 5. þm. Norðurl. e. varð tíðrætt um þau veðrabrigði sem hefðu orðið við síðustu stjórnarskipti. Ekki vil ég gera lítið úr því, að myndarlega hafi verið tekið á atvinnumálum dreifbýlisins á vinstristjórnarárunum. Eins og kunnugt er tekur Framsfl. ekki aðeins þátt í þeirri ríkisstj., sem nú situr, heldur tók líka þátt í þeirri sem hvarf frá árið 1974. Ég er þeirrar skoðunar, að í öllum aðalatriðum hafi ekki síður verið vel haldið á atvinnumálum dreifbýlisins á þessum fjórum árum, eða hálfu fjórða ári, sem núv. ríkisstj. hefur setið að völdum, en var á vinstristjórnarárunum. Að vísu er rétt, að erfiðleika hefur gætt á Þórshöfn. Þar hefur verið í gangi veruleg uppbygging, fyrst og fremst mjög myndarlegt hraðfrystihús og svo kaup togarans. Ég held að rétt sé að rifja það upp, hvaða fjármunir hafa farið frá Byggðasjóði til þessarar atvinnuuppbyggingar á Þórshöfn. Ég veit að vísu, að verðgildi krónanna var annað á vinstristjórnarárunum en nú er, en samt er það fyllilega athyglisvert, hversu miklum fjármunum hefur verið varið á Þórshöfn til atvinnuuppbyggingar á þessum síðustu árum, eins og víða annars staðar um land. Til frystihússins á Þórshöfn, sem er hið myndarlegasta mannvirki og þjónar nú ágætlega tilgangi sínum og er líklegt að verða áfram að verulegu leyti undirstaða atvinnulífsins á Þórshöfn, voru lánaðar á árunum 1973 og 1974 samtals 7 millj. kr. frá Framkvæmdastofnun. Á árunum 1975 og 1976 voru lánaðar til þessa sama frystihúss samtals 39 millj. kr. og árið 1978 7.6 millj. kr. Þetta finnst mér ekki bera þess vitni að hafi dregið úr fjárstreymi til Þórshafnar eftir að veðrabrigðin urðu 1974. Á árinu 1976 lánaði Framkvæmdastofnun til togarakaupanna 28.4 millj., til togaraútgerðarinnar á árinu 1977 15 millj. og það sem af er þessu ári 51.8 millj. Til viðbótar hafa svo Síldarverksmiðjur ríkisins lánað 50 millj. til þessarar útgerðar. Raunar þarf ekki um það að deila, að enn er þessi útgerð ekki komin í það horf sem þyrfti að vera. Ég er flm. frv. algjörlega samþykkur um það, að á því er mikil þörf, að sú síldarverksmiðja, sem fjallað er um í frv., verði endurbyggð og þar hafin loðnubræðsla. En ég vil mótmæla því, að Þórshöfn hafi sérstaklega orðið hart úti hvað aðstoð snertir frá Byggðasjóði t. d. Ég fullyrði að málefni Þórshafnar, þó þau séu að ýmsu leyti erfið viðfangs, hafa fengið mjög rækilega athugun og úr vissum þáttum hefur verið leyst. Þórshöfn er gamalt og virðulegt útgerðarpláss við Þistilfjörð. Þar hefur verið rekin mjög hagkvæm útgerð um langt skeið. Þar hefur eins og í öðrum sjávarplássum, ekki síst á Norðurlandi, ollið á ýmsu um aflabrögð og afkomu. Þar hafa verið örðugleikar á undanförnum árum, sem stafa að mínum dómi fyrst og fremst af því, að orðin var fiskþurrð á miðum Þórshafnarbúa á tímabili. Nú virðist nokkuð vera úr þessu að rætast, þó enn sé ekki séð að hve miklu leyti það verður. Þistilfjörðurinn, sveitarbyggðin í Þistilfirði, varð fyrir miklum áföllum á kalárunum svokölluðu, líklega meiri áföllum en nokkurt annað einstakt byggðarlag á þeim árum. Nú hefur það aftur á móti gerst, að landbúnaður stendur með blóma í Þistilfirði. Mér finnst ástæða til að ætla, að að þrátt fyrir þá örðugleika, sem hafa steðjað að atvinnulífinu á Þórshöfn, eigi þessi byggð sem er ein sú afskekktasta á landinu, a. m. k. eins örugga framtíð og við getum sagt að liðin tíð hafi verið. Fleira hefur verið gert sem styður atvinnumál Þórshafnarbúa. Nokkuð hefur verið unnið þar að hafnargerð, þó það sé eins og víða annars staðar minna en skyldi. Það eru áætlaðar verulegar framkvæmdir við höfnina á þessu ári, m. a. er í þeim áætluðu framkvæmdum tekið mið af því, að bætt verði aðstaða til þess að taka við loðnu til löndunar ef verksmiðjan verður endurreist. Unnið hefur verið mjög verulega að vegamálum héraðsins og ekki langt í land, þó að það sé nokkuð, að aðalvegir um héraðið séu mjög sæmilega vetrarfærir. Samgöngur við Raufarhöfn hafa verið stórbættar á undanförnum áratugum. Hitt er annað mál, að Þórshöfn er, eins og ég sagði áðan, afskekkt og samgöngur við svæðið þurfa að vera greiðar. Gera þarf enn verulegt átak í öllum þáttum samgöngumála, í bættri hafnaraðstöðu, bættri aðstöðu á flugvelli og bættri vegagerð, en þar er kannske einna stærsti þröskuldurinn, það sem enn er óunnið í vegi á Melrakkasléttu, en um þann veg fara Þórshafnarbúar mestan hluta ársins, þegar þeir þurfa að fara út úr héraðinu. Ég sé ekki ástæðu til þess að bæta að öðru leyti miklu við það sem hér hefur áður verið sagt. Ég fagna því, að samstaða hefur náðst meðal allra þm. kjördæmisins um flutning þáltill. sem er í prentun og verður væntanlega lögð fram áður en löng stund liður. Ég veit ekki hvort það verður í dag eða á morgun. Ég fagna því, að flm. þessa frv. skyldi vilja verða flm. þáltill. líka. Ég er ákveðið þeirrar skoðunar, að vandamál eins og það, sem hefur komið upp á Þórshöfn, verði því aðeins leyst að þeir, sem gerst til þekkja, vinni að því af einlægni og af alhug að kynna þau vandamál, sem uppi eru, túlka sjónarmið heimamanna um lausn vandamálanna og reyna með aðstoð allra þeirra, sem þar eiga hlut að máli, að finna sem vænlegastar leiðir til úrlausnar. Ég vil raunar endurtaka það sem ég sagði áðan, að ég tel að frv., eins og það sem hér er til umr., hefði því aðeins átt að flytja að fullkomin samstaða væri um það meðal þm. kjördæmisins, það sé ekki sérstaklega líklegt til að gera nokkurt gagn nema það hefði verið hægt að standa að því á þann hátt. Ég tel að flm. hafi skort nokkuð þolinmæði í sambandi við þetta mál og hann hafi þess vegna unnið málinu vafasaman greiða með flutningi þessa frv.