Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Þær ástæður, sem liggja til þess, að þetta frv. er lagt fram hér á hæstv. Alþ., koma skýrt fram í grg. þess. Þess vegna þarf ég ekki að hafa um málið neina verulega framsögu. Málið er líka mjög einfalt. Það verður ekki komizt hjá því að leysa þessa deilu; og fyrst og fremst er vegna þess tjóns, sem hún veldur, aðkallandi nauðsyn að leysa hana. Eins og kemur fram í grg., hafa deiluaðiljar orðið við þeirri beiðni, að leggja málið í gerð. En þegar til þess kom að ná samkomulagi um gerðardómsmydunina, strandaði málið á því, að aðiljar gátu ekki komið sér saman um það, hvernig ætti að orða ákvæðin um það, að deiluaðilar skyldu í engu gjalda þess hvor hjá öðrum, að þeir hefðu tekið þátt í deilunni. Um þetta getur hver hv. þm. fengið fullnægjandi vitneskju með því að lesa fylgiskjöl frv. Ætla ég svo ekki að hafa þessa framsögu lengri, en þar sem fyrirliggur samþykki frá báðum aðiljum um, að málið skuli lagt í gerð, og nú ósk frá öðrum aðiljanum um, að samþ. verði um það l. á Alþ., og sennilega ekki óvilji hins, að það verði gert, þá vænti ég þess, að hv. þm. geti samþ. þetta frv., og það sem fyrst, þannig að sem allra skemmstar umr. þurfi að verða um það hér í hv. d.

*Ólafur Thors: Ég get fyrir mitt leyti orðið við tilmælum hæstv. forsrh. um að gera ekkert sérstakt til þess, að umr. lengist um málið. Ég er frv. fylgjandi, og við sjálfstæðismenn á þingi erum það allir. Hæstv. forsrh. kvað svo á, að aðiljar þessa máls hafi ekki getað komið sér saman um orðalag þeirrar hugsunar, að niður skyldu falla sakir, eftir að deilan að öllu leyti hefði verið lögð í gerð. Þetta er rétt. Ég lít svo á, að stjórn Eimskipafélags Íslands hafi ekki getað og heldur ekki haft rétt til þess að taka fyrir sitt leyti ákvörðun um, að stýrimenn skyldu njóta eftirlauna, eins og þeim er ætlað samkvæmt reglugerð fyrir eftirlaunasjóð fyrir Eimskipafélag Íslands, 10. og 14. gr. Samkvæmt þessum gr. mun stj. félagsins ekki hafa vald til þess að taka endanlega ákvörðun um þetta. Ég læt liggja á milli hluta, hvort löggjafinn getur sett ákvæði um þetta atriði. Það verður þá á sínum tíma deilumál á milli dómstólanna og aðalfundar Eimskipafélagsins, ef félagið gerir nokkuð til þess að halda fram þeim rétti, sem það kann að hafa, til þess að svipta stýrimenn, sem tekið hafa þátt í deilunni, eftirlaunum. Ég hefi enga trú á því, að til þess verði nein tilraun gerð. Ég hafði ætlað að bera fram brtt. við 1. gr. frv., til þess að skýrt kæmi fram, hvernig ég liti á málið. Ég er þeirrar skoðunar, að stjórn Eimskipafélagsins og stjórn skipaútgerðar ríkisins, eða framkvæmdarstjóri hennar, hafi verið búnir að aðhyllast það, að sakir skyldu niður falla, að svo miklu leyti sem það væri á valdi þessara aðilja. Ég hafði ætlað mér að bera þessa brtt. fram. En eftir að ég átti tal við hæstv. forsrh. sé ég ekki ástæðu til þess. Hann ætlar, að í þessu orðalagi I. gr. felist sú hugsun, að sakir falli niður millí deiluaðilja, eftir að sætt hefir verið gerð í málinu. Ég vil einnig, að svo verði, þó að ég, með þessum fyrirvara, sem ég hefi tekið fram viðvíkjandi 11). og 14. gr. reglugerðar um eftirlaunasjóð E. Í. bendi á, að draga má það kannske í efa, að löggjafinn geti gert ákvarðanir sínar um þetta. Ég vil, að það komi skýrt og ákveðið fram, enda þótt ég ætlist til, að stýrimenn njóti sama réttar hjá Eimskipafélaginu og meðaðiljum þess í deilunni eins eftir sem áður að deilan hófst og missi ekki neins í vegna deilunnar, - ég vildi láta það koma alveg skýrt fram, að stýrimenn öðluðust ekki neina nýja vernd með orðalagi þessarar gr. Til þess að skýra, hvað fyrir mér vakir, þá segi ég, að ég gæti hugsað mér, að einhver ágreiningur risi um það, hvort þessi eða hinn stýrimaðurinn skyldi ganga fyrir um skipstjórastöðu, svo að ég nefndi eitthvert dæmi, eða að á einhverju skipinu yrði ósamkomulag á milli skipst jóra og stýrimanna, svo að hentugt þætti að flytja manninn á milli skipa, og þá tel ég, að útgerðarfyrirtækið ætti að hafa óbundnar hendur til þess. Slíkt gæti komið fyrir. Ég ætla að geta um það, að mér hefði þótt viðfelldnara, að í 1. gr. frv. hefði ekki verið ákveðið, að í gerð yrði lögð deila milli Stýrimannafélags Íslands og Eimskipafélags Reykjavíkur og Eimskipafélagsins Ísafoldar, af þeim ástæðum, að sáttasemjari hefir ekki fjallað um þá deilu, en allshn. beggja d. hafa fjallað um þetta mál og ekki þótt ástæða til að breyta þessu, og mun ég því heldur ekki flyt ja brtt. um það.

*Héðinn Valdimarsson: Ég hefi borið fram brtt., sem á að koma til atkvgr. við 2. umr., en með leyfi hæstv. forseta ætla ég að tala um hana í sambandi við málið í heild. Eins og þetta nál. liggur fyrir, hafa báðir deiluaðiljar komið sér saman um að hafa frjálsan gerðardóm um sin deilumál, en samkomulagið slitnaði á því einu, að Eimskipafélag Íslands hafði ekki viljað lofa því, að stýrimennirnir yrðu ekki látnir gjalda þátttöku sinnar í deilunni. Hv. þm. G.-K. kom með nokkrar ástæður fyrir því. að hann teldi félagsstj. ekki einfæra til að dæma um það, hvort stýrimennirnir hefðu glatað eftirlaunarétti sínum, og eftir 10. gr. reglug. um eftirlaunasjóð félagsins væri hægt að lita svo á, að henni mætti ekki breyta nema með samþykki aðalfundar. Í 10. gr. er aðeins talað um það, ef maður er riðinn við athafnir eða fyrirtæki, sem að áliti félagsstj. komi í bága við hagsmuni félagsins, eða hefst eitthvað það að af ásettu ráði, sem félagsstj. telur skaða starfsemi félagsins. Ég lít svo á að það komi ekki til nokkurra mála, að þetta falli undir það, að stýrimennirnir hafi unnið á móti hagsmunum félagsins, þó að þeir geri ákveðnar kröfur um kaup og kjör og fái framgengt sínum kröfum, heldur sé hér átt við allt önnur atvik. Í þeim vinnudeilum. sem ég hefi tekið þátt í, og þær eru margar, hefir venjulega verið sett það skilyrði, a. m. k. hjá verkamannafélögunum, að menn yrðu ekki á neinn hátt látnir gjalda þátttöku sinnar í deilunni. Og þetta hefir gengið orðalaust. m. a. við Eimskipafélag Íslands. En ég man eftir einu dæmi, þar sem þetta gekk ekki. Það var í hinni svonefndu garnadeilu, og þá ákvað félagið, sem var hinsvegar, verkamannafélagið Dagsbrún, að setja af sinni hálfu það skilyrði fram, að ef tekið yrði að ýfast við þeim mönnum, sem hefðu tekið þátt í deilunni, þá tæki félagið deiluna upp aftur. Þetta skilyrði hefði stýrimannafélagið að sjálfsögðu getað sett við Eimskipafélagið, og kann að vera, að þá hefði ekki þurft að gripa til þessara ráðstafana. Ég skal þó ekkert um bað deila, en hvernig sem ágreiningur liggur fyrir, þá er deilan í raun og veru ekki um gerðardóminn, því að um hann hafa aðiljar verið ásáttir, heldur hvort gilda skuli þessi venjulega regla, þegar sættir takast í deilu, að aðili sé ekki látinn gjalda þátttöku sinnar í deilunni. Ef stýrimennirnir vildu ekki taka þann kostinn, sem tekinn var upp í sambandi við þá vinnudeilu, sem Dagsbrún átti í, þá fyndist mér eðlilegt að setja löggjöf um ekkert annað en það, að gamla venjan, sem gilt hefir á milli verkamannafélaga og atvinnurekenda, skuli einnig gilda hér. Hinsvegar finnst mér ekki vera nein ástæða til að setja f. um sjálfan gerðardóminn, ef hægt er að leysa sjálft deiluatriðið. Þess vegna gengur mín brtt. eingöngu út á það, að hvorugur aðili láti hinn gjalda þátttöku sinnar í deilunni. Það er ekki deilt um annað, og ég álít ómögulegt, að Eimskipafélagið geti gengið frá því að leggja málið í gerð. Ég lít svo á, að það sé ekki rétt af löggjafarvaldinu að taka að sér að setja löggjöf um meira en brtt. mín felur í sér, ekki sízt þegar sett hafa verið l. á þessu þingi, sem hafa sætt mótmælum frá mjög fjölmennri stétt, sjómannastéttinni; og það lítur mjög mikið út fyrir, að þetta deiluefni sé spunnið upp af stj. Eimskipafélags Íslands til þess að koma á stað einni löggjöfinni enn um gerðardóm til þess að festa það í meðvitund manna, að þessi mál eigi að ákveða með gerðardómi. Ég get þess vegna ekki greitt frv. atkv., eins og það liggur fyrir, en ber þessa brtt. fram og álit hana vera nægilega til þess að leysa málið.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég get orðið við tilmælum hæstv. forsrh. um að tefja ekki þetta mál. Við kommúnistar höfum áður haft tækifæri hér í þinginu til þess að lýsa afstöðu okkar til gerðardóma í vinnudeilum, og sú afstaða er óbreytt. Því hefir verið haldið fram, að félagið, sem þarna á hlut að máli, hafi óskað eftir, að þessi leið yrði farin. Ég býst nú við, að stýrimennirnir hafi enganveginn óskað eftir þessu, heldur hafi þeir verið nauðbeygðir til að fara fram á það, eingöngu af því, hvernig atvinnurekendur, sérstaklega Eimskipafélag Íslands, hafa komið fram, með það fyrir augum að þvinga ríkisvaldið til afskipta af þessari deilu, til þess að atvinnurekendastéttin geti fengið gerðardóm í sambandi við vinnudeilur yfirleitt. Ég álít, að sú brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. 3. þm. Reykv., myndi vera fullnægjandi til þess að leysa þessa deilu. Eina atriðið, sem strandaði á í sambandi við frjálsan gerðardóm, var það, hvort atvinnurekendur ættu að hafa möguleika til þess að hefna sín á einhvern hátt á þeim, sem hafa tekið þátt í verkfallinu, og ef þessi brtt. yrði að l., myndi það þýða, að atvinnurekendum yrði gert það ómögulegt. Ef Alþ. samþ. þessa brtt., væri málið því komið á þann grundvöll, að hægt væri að leysa delluna. Við kommúnistar munum því greiða atkv. með till., en á móti frv. sjálfu óbreyttu.

*Finnur Jónsson: Ég get viðvíkjandi afstöðu Alþfl. til málsins vísað til yfirlýsingar sem hv. 3. landsk. gaf um afstöðu Alþfl. til lögþvingaðra gerðardóma yfirleitt. Sú afstaða hefir verið mörkuð af þm. flokksins við afgreiðslu gerðardómanna, sem afgr. voru á þessu þingi í tilefni af kaupdeilu sjómanna og útgerðarmanna í byrjun síðustu vertíðar. Alþfl. telur slíka gerðardóma varhugaverða vegna fordæmis. En þar sem samkomulag hefir náðst á milli aðiljanna í þessari kaupdeilu, stýrimanna og útgerðarmanna, um það, að gerðardómur skeri úr, og þar sem hér er ekki um það að ræða að lögbjóða gerðardóm 'á móti vilja hvorugs aðiljans, heldur eingöngu til þess að staðfesta þetta samkomulag, en aðalatriðið er að tryggja það með lögum, að stýrimennirnir verði ekki að neinn leyti látnir gjalda þátttöku sinnar í deilunni, þá mun Alþfl. greiða þessu frv. atkv. Þrátt fyrir það hefir hann ekki að neinu leyti horfið frá sinni fyrri afstöðu um skipun slíkra gerðardóma. Hv. þm. G.-K. virðist vilja skilja eitthvað á milli félags og félagsstjórnar eða jafnvel félagsstjórnar og framkvæmdastjórnar. Í blaði Sjálfstfl. í morgun kemur það berlega í ljós, að það telur það ekki hafa legið undir úrskurði stj. félagsins, hvort hér sé um eitthvert það athæfi að ræða, sem komi í bága við hagsmuni félagsins, heldur liggi slíkt undir úrskurð aðalfundar. - Eftir þeirri grein, sem hv. þm. G.- K. las upp áðan, virðist það vera álit félagsstj., sem hér er um að ræða, og eins og fram kom í samningunum við stýrimennina, þá lítur út fyrir, að a. m. k. innan félgsstj. hafi verið einhverjar raddir uppi um það, að stýrimennirnir hafi að einhverju leyti unnið á móti hagsmunum Eimskipafélags Íslands, og væri því rétt að láta þá gjalda þess með því að svipta þá eftirlaunarétti. Og þó að ekki lægi annað fyrir en þetta í Morgunblaðinu, þá liggur mjög nærri að álykta, að löggjafinn sé beinlínis að veita stýrimönnunum vernd með þessu frv., og að því leyti sé það réttarbót fyrir þá. Að öðru leyti nær það vitanlega engri átt að vera að sundurgreina það, að félagsstj. eða framkvæmdastj. geti ráðið öllu um þessi máli. Um brtt. þá, sem hv. 3. þm. Reykv. ber hér fram f. h. Kommfl., er það að segja, að hún virðist í raun og veru, ef hún hefir einhverja meiningu, miða að því, að ástandið í þessari deilu verði óbreytt. Í tillgr. er gert ráð fyrir, að hvorugur aðilinn láti hinn gjalda þátttöku sinnar í deilunni á neinn hátt. Hv. 3. þm. Reykv. f. h. Kommfl. vill láta launakjörin vera óbreytt á skipunum. En nú er það vitanlegt, að ef þessi kjör eiga eitthvað eð breytast, þá breytast þau ekki, nema annarhvor aðilinn gjaldi einhvers við það. Þar sem Eimskipafélagið hefir neitað að láta gerðardóminn, sem aðiljar voru búnir að koma sér saman um, taka til starfa, ef þetta fylgdi, þá er vitanlega gersamlega þýðingarlaust, ef menn vilja fá lausn á þessari deilu, sem sérstaklega hefir verið óskað eftir af hálfu stýrimanna, að afgr. þetta frv., nema því aðeins að ákveða, að gerðardómurinn taki til starfa. Eimskipafélgið hefir neitað þessu atriði, þegar það var sett fram af hálfu stýrimanna, og ef ekki verða gerðar neinar ráðstafanir af Alþ., þá litur út fyrir, að þessi deila myndi standa í stað, ef till. hv. 3. þm. Reykv. og þeirra félaga hans í Kommfl. næði fram að ganga. Fyrir þá, sem heldur vilja leysa deiluna á þann hátt, sem verkalýðurinn í deilunni, stýrimennirnir, hafa farið fram á, liggur því ekki annað fyrir en að greiða atkv. með þessu frv. óbeyttu og þó að Alþfl. sé að vísu á móti lögþvinguðum gerðardómum í kaupdeilum, mun hann geta fylgt þessu frv. á þeim forsendum, að deiluaðiljar voru búnir að koma sér saman um gerðardóminn.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég vil leyfa mér að þakka hv. þm. fyrir undirtektirnar undir þetta mál. Ég álít, að brtt., sem hér kemur til atkv. við 2. umr., sé óþörf og til mikilla skemmda. ef hún væri samþ., því að þó að þetta atriði út af fyrir sig, að deiluaðiljar skuli ekki gjalda þess. að þeir hafi tekið þátt í deilunni, væri ákveðið með l., þá hefir Alþ. ekki þá tryggingu. sem það getur gert sig ánægt með, fyrir því, að deiluaðiljar komi sér saman um önnur atriði gerðardómsins, svo mikil stífni, sem í þetta mál er komin, því gæti svo farið, þó að þessi brtt. væri samþ., að málið væri óleyst. - En ef að deiluaðiljar samt sem áður eru færir um að koma sér saman um gerðardóm í þessu máli, eftir að hafa fengið álit Alþ., það sem kemur fram sérstaklega í niðurlagi 1. gr. frv., þá vil ég benda þessum hv. þm. á 6. gr. frv., þar sem er ákveðið, að úrskurður gerðardóms viki fyrir löglega gerðum samningi milli deiluaðilja, á hvaða tíma sem er. Deiluaðiljar gætu komið sér saman um það í kvöld að tilnefna menn í gerðardóminn og láta hann kveða upp úrskurð. Þessi l. koma vitanlega ekki til framkvæmda fyrr en eftir morgundaginn, því að þótt l. yrðu staðfest á morgun, þá er eftir að birta þau og ganga frá öðrum formsatriðum, svo að ef deiluaðiljar eru færir um að ganga frá málinu, án þess að 1. komi til, þá geta þeir gert það samkv. ákvæðum 6. gr. frv. Annars get ég ekki séð, að það öryggi sé fyrir hendi, sem Alþ. verður að óska eftir. ef þannig væri gengið frá málinn. eins og hér er stungið upp á. Þá er það fyrirspurnin, sem fram kom frá hv. þm. G.-K. viðvíkjandi niðurlagsákvæði 1. gr. Hann sagðist skilja þessi ummæli þannig, að það væri ætlazt til, að sakir féllu niður, og það er vitanlega alveg réttur skilningur, m. ö. o., eins og hann orðaði það, að stýrimennirnir misstu einskis í af þeim réttindum, sem þeir hefðu. en ynnu hinsvegar ekki ný' réttindi. Og þetta er líka réttur skilningur, þ. e., að deiluaðiljarnir séu eins settir eins og þeir voru fyrir deiluna. Þetta felst í niðurlagi 1. gr. Ég þarf svo ekki að fara fleiri orðum um það, sem hér hefir komið fram, en vil vænta þess. að þó að einhver orð, sem gætu, ef að venju lætur, gefið ástæðu til umr. í þessari hv. d., hefðu fallið við þessa umr., að þær umr. yrðu helzt látnar falla niður í þetta skipti, svo að við getum afgr. málið sem allra fyrst héðan frá hv. Alþ.

*Héðinn Valdimarsson: Hv. þm. Ísaf. var að lýsa því, fyrir hvers hönd ég talaði. Ég hefi oft gert grein fyrir því hér í þinginu, og öllum er það kunnugt. Ég veit, að hv. þm. talaði þar á móti betri vitund, þegar hann var að lýsa því, að ég talaði f. h. kommúnista. Ég vildi bara óska, að hann vissi fyrir hvers hönd hann talaði. Ég veit ekki til, að hann tali fyrir neina aðra en 7 menn hér á Alþ. og 9 menn utan þingsins. Hv. þm. fór að finna að orðalagi till. Orðalagið er nákvæmlega það sama og í frv., og ég veit ekki, hvað það er hlægilegra í brtt. en í frv., þar sem hv. þm. ætlar þó að greiða því atkv. Að öðru leyti fór hann að verja gerðardóminn á sama hátt eins og þeir, sem töluðu með gerðardóminum í sjómannadeilunni í vetur og hann á sínum tíma virtist vera mest á móti. Ég get ekki séð, hversvegna samningar ættu ekki að takast, þegar búið er að leysa sjálft deilumálið. Hæstv. forsrh. talaði um, að það gætu orðið samningar, þó að þetta frv. yrði samþ. Það er nátturlega rétt. að eftir 6. gr. geta þeir orðið, en þetta þarf ekki að vera, en ef brtt., sem ég flyt. yrði samþ., þá þarf að gera samninga um málið, því að ég, skil ekki, hvernig aðili eins og Eimskipafélag Íslands ætti að geta hlaupið frá því að leggja málið í gerð.

*Ólafur Thors: Það eru aðeins örfá orð. Hæstv. forsrh. hefir nú staðfest þann skilning minn á niðurlagsorðum 1. gr., að það sé tilgangurinn, að sakir falli niður. En ég hefi áður leitt athygli að því, að það orki tvímælis, hvort löggjafinn geti samþ. þetta vegna fyrirmæla stjskr. og með tilliti til 10. og 14. gr. reglugerðar um eftirlaunasjóð Eimskipafélags Íslands, en ég hirði ekki um að tefja umr. með því að fara frekar út í það. Ég vil mótmæla því, sem hér hefir verið slegið fram, að af hálfu Eimskipafélagsins og Skipaútgerðarinnar, því að þessir aðiljar stóðu saman, hafi verið gerð nokkur tilraun til þess að sýna stífni í þessu máli, heldur stafar þetta, eins og ég áður hefi getið um, af fyrirmælum 10. og 14. gr. fyrrnefndar reglugerðar. Ég þykist vita, að forráðamenn þessara fyrirtækja liti þannig á. að stýrimennirnir hafi ekki beitt löglegum ráðum í þessu verkfalli. en ég hefi forðazt að draga það inn í umr., en geri það. af því að hér hefir verið deilt á annan aðiljann að ástæðulausu. Ég hlustaði mér til nokkurrar ánægju á ræðu hv. þm. Ísaf. Ég er ekki viss um, að þessi grg., sem hann gaf fyrir atkv. sinn, sé rétt, því að það er ekki nema stuttur tími siðan hans flokkur „dró“ sinn ráðh. út úr ríkisstj. einmitt vegna samþ. h um gerðardóm. Ég ætla ekki að fara að troða illsakir við hv. þm. Ég held, að þeim beri ekki mikið á milli, hv. þm. Ísaf. og hv. 3. þm. Reykv., en eins og allir vita, þá hefir hv. 3. þm. Reykv. haft þennan hv. þm. fyrir stýrimann, og legg ég til, að þessi deila verði einnig lögð í gerð, ef hún harðnaði, þegar liði fram á nóttina.

*Finnur Jónsson: Það er ákaflega leitt, ef hv. 3. þm. Reykv. er móðgaður út af því að vera talinn kommúnisti. Ég taldi slíkt ekki fjarri sanni vegna þess, að hans till. er orðuð á sömu leið og till., sem hv. 1. landsk., form. Kommfl., flutti í Ed. á þskj. 452. Og þar sem vitað er, að Kommfl. á 2 fulltrúa hér í þessari deild, þá taldi ég ekki, að hv. 3. þm. Reykv. hefði tekið þetta upp hjá sjálfum sér, heldur gert það fyrir hönd flokksins og til að innsigla þá ágætu trúlofun, sem þegar af hans hálfu er undirbúin fyrir hans flokk. Ég styrkist því fremur í þessari trú. þar sem hv. 5. þm. Reykv. lýsti því yfir, að hann myndi greiða þessari till. atkv. Fyrir hvers hönd ég tala hér, þarf ég ekki að svara. Ég tala fyrir hönd Alþfl., þess löglega Alþfl. hér á landi. Ég skal svo ekki fara út í þetta frekar. En það kemur sjálfsagt í ljós á sínum tíma, hvor hefir fylgi Alþfl., meiri hluti sambandsstjórnar og allir þm. flokksins eða 3. þm. Reykv. út af þeim ummælum hans. að tillgr. sín væri nákvæmlega eins orðuð og er í lögum, þá ætla ég það sé sönnun fyrir því, að hún er þýðingarlaus. Þá vil ég benda hv. 3. þm. Reykv. á, ef hann hefir ekki tekið eftir því, þegar hann tók að sér að flytja till., að í hans till. er gert ráð fyrir því, að öll þau ákvæði í lögunum, sem miða að því, að settur sé á stofn gerðardómur, séu ákvæði á ný um, hvort kaup og kjör verði færð niður. Þetta gerir það að verkum, að till. hans hefir allt aðra meiningu en till., sem lögð var fram frá hæstv. forsrh. Ég skal ekki fara neitt út í það að svara hv. þm. G.-K. nú. En ég vildi segja það í sambandi við eftirlaunasjóð félagsins, að það mætti helta algerlega dæmalaust. ef Eimskip, sem stundum er nefnt óskabarn þjóðarinnar, léti einstökum mönnum í stjórn þess liðast að hafa uppi nokkur mótmæli um það, að menn, sem búnir eru að slita sér út í þjónustu félagsins, fengju ekki að njóta þess stuðnings, sem sjóðnum er ætlað að veita þeim, heldur nota hann til kaupkúgunar við starfsmenn félagsins.

*Héðinn Valdimarsson: Ég vil aðeins beina því til hv. þm. Ísaf., að ef hann langar ákaflega mikið til að vita, hvernig þessi till. hefir orðið til, þá getur hann fengið að vita það með því að snúa sér til hæstv. forseta, sem var viðstaddur fæðinguna,, og hv. þm. Ísaf.

*Ólafur Thors: Eingöngu út af því, sem hv. þm. sveigði að stjórn Eimskipafélagsins fyrir, að hún hefði í hyggju eða langaði til að nota eftirlaunasjóð félagsins í einhverjum varhugaverðum tilgangi. Vísa ég þessum ummælum algerlega heim til föðurhúsanna aftur. Það, sem fyrir liggur. er eingöngu það, að samkvæmi reglugerð um eftirlaunasjóð, eða öllu heldur samningi, hafi styrkréttindi glatazt starfsmanni, hafi hann, að áliti félagsstjórnar, verið riðinn við athafnir eða fyrirtæki, sem koma í bága við hagsmuni félagsins, eða hann hefst eitthvað það að, af ásettu ráði, sem til skaða getur orðið starfsemi félagsins. Það er ekki vafamál, að bæði stjórn ríkisskipa og stjórn Eimskip álita ólöglega stofnað til þessa verkfalls. En auðvitað liggur það í hlutarins eðli, að stýrimenn eins og aðrir styrkþegar, hafa alveg óskoraðan rétt til að stofna til venjulegra verkfalla, án þess að þurfa á nokkurn hátt að eiga það á hættu, að þeir gætu misst réttindin af þeim orsökum. Það liggur í hlutarins eðli, að stj. ríkisskipa og stjórn Eimskipafélagsins væru ámælisverðar, ef til slíkra ráða ætti að grípa í vissum verkföllum. En það er af því, að stjórn Eimskipafélagsins hefir þetta álif, þá getur hún ekki leynt því fyrir aðalfundi. En samkvæmt 14. gr. á aðalfundur að úrskurða. Ég hefi lýst þeirri skoðun minni, og ég er -. Ég skal bíða, á meðan lærifaðirinn hvíslar í eyra þm. Ísaf. - Er óhætt að halda áfram? - Ég sagði, að þótt engin ákvæði séu sett í lögin. þá er ég sannfærður um, að aðalfundur hefði fellt niður þessa ósk. Nú vona ég, að óhætt sé að hætta, og hv. þm. Ísaf. geti talað. því að ég held, að hv. þm. N.-Ísf. sé nú búinn að segja, hverju hann eigi að svara.

*Finnur Jónsson: Ég þarf ekki að svara hv. þm. G.-K. neitt sérstaklega út af þessu, þótt ég hefði að sjálfsögðu ástæðu til að þakka honum mikið, þar sem hann hefir einmitt staðfest með því að lesa enn á ný upp þessa grein úr lögum Eimskipafélagsins það, sem ég gat um í fyrstu ræðu minni. að úrskurður um þetta mál liggi eingöngu í höndum félagsstjórnar, og sannar með því, að blöð flokks hans fara með ósannindi í þessu máli. Því að blöðin héldu fram í morgun, að þessi úrskurður lægi ekki hjá stjórn Eimskipafélagsins heldur hjá aðatfundi þess.

Hvað stendur í 14. gr.?

. Það stendur í greininni, sem hv. þm. las, og ég vona, að hann lesi ekki til að blekkja þingheim, að það færi eftir áliti stjórnar Eimskipafélagsins, hvori unnið hafi verið á móti hag félagsins eða ekki.

Já, og ef stjórnin álítur það, þá á aðalfundur að úrskurða

. Þess vegna er það, sem fyrir hefir legið, að stjórnin hefir ekki viljað gefa upplýsingar um, að allar sakir skyldu falla niður. Þannig er það auðséð, að það hafa verið a. m. k. einhver ummæli um það innan stjórnarinnar, að þessum ákvæðum skyldi beitt gegn stýrimönnunum. Það eru þess vegna engin svigurmæli til neins í framkvæmdastjórn Eimskipafélagsins, þótt bent sé á það, að svo mikla dáleika, sem þjóðin hefir á Eimskip, og svo mikil hlunnindi sem Alþingi hefir veitt því, þá væri það algerlega óverjanlegt, ef nokkrum einstökum mönnum ætti að haldast það uppi að nota eftirlaunasjóðinn í kaupkúgunarskyni við einhverja stétt manna innan félagsins.

*Ólafur Thors: Ég held, að hv. þm. Ísaf. hafi ekki reynt að skilja fyrirmæli þessara greina. Í 10. gr. stendur, að ef félagsstjórn álítur, að framkoma styrkþega brjóti í bága við hagsmuni félagsins, þá eigi styrkurinn að falla niður. Þá er það ekki á valdi félagsstjórnar að úrskurða, að styrkurinn falli ekki niður. Og Eimskipafélagsstj. er ekki þannig gerð, að hún geti með vilja sínum ákveðið, hvað hún álitur. Menn hafa skoðun, mydaða út frá skynsamlegu sjónarmiði, og það er ekki á færi nema einstakra manna að vera svo hjólliðugir, að þeir hafi þá skoðun, sem kemur bezt að hafa á hverjum tíma. Stjórn Eimskipafél. á að mynda sér álit út frá rökum og málefnislegri aðstöðu, hvort framkoma manna brjóti í bága við hagsmuni félagsins. Ef stjórnin álítur, að svo sé, þá eiga þeir samkvæmt reglugerðinni að missa sinn rétt. En þá er hægt að breyta þessu með ákvæði aðalfundar samkv. 14. gr. reglugerðarinnar. Svona liggur málið fyrir.