Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannes Jónsson) Fyrir hönd fjvn. hefi ég ekki annað að segja að þessu sinni en að óska, að frv. verði vísað til 2. umr., að lokinni þessari umr.

Magnús Guðmundsson Það hefir orðið að samkomulagi milli Sjálfstæðisflokksins og hæstv. stj. að fresta eldhúsdagsumr. til 3. umr., þannig að við þá umr. hafi flokkurinn fullan rétt til þeirra umræðna. Með tilliti til þess skal ég ekki fara fleiri orðum um þetta mál nú, en þó vil ég geta þess, að ég hafði búizt við, að hv.frsm.fjvn. myndi gefa dálitla skýringu viðvíkjandi hag ríkissjóðs. En ég vil þá vona, að hann geri það í byrjun ræðu sinnar við 2. umr.

Héðinn Valdimarsson Við höfum líka fallizt á það, jafnaðarmenn, að fresta eldhúsdagsumr.

Flm. (Jón Þorláksson) Það er öllum kunnugt, að Alþingi hefir áður látið sig varða Grænlandsmál. M. a. hefir það kosið nefnd, sem hafði það ætlunarverk sérstaklega að sinna þeim málum. Það hefir að vísu verið fremur sjaldan, sem þau hefir borið á góma hér, en nú eru að gerast þeir viðburðir viðvíkjandi Grænlandi, að mér hefir fundizt, að Alþingi gæti ekki leitt það mál hjá sér án þess að stofna réttindum og hagsmunum Íslands á þessu sviði í nokkra hættu. Ég þarf ekki að rifja það upp, á hverju það byggist almennt, að Íslendingar láta sig varða um Grænland og telja sig eiga rétt til þess og vænta, að þau réttindi gætu orðið Íslandi til hagsmuna á ókomnum tíma. Ég vil aðeins minna á, að sú hvítra manna byggð, sem verið hefir á Grænlandi, var héðan komin og stóð í nánustu sambandi við okkar þjóðfélag af öllum þjóðfélögum um nokkrar aldir. Ennfremur vil ég minna á það, að Grænland var eitt af þeim þremur löndum úti í Atlantshafi, sem töldust skattlönd Noregskonungs um nokkurt skeið án þess að tilheyra Noregi sjálfum. Þessi lönd fylgdu með þegar Noregur sameinaðist Danmörku, en urðu svo viðskila við Noreg með friðnum í Kiel 1814. Segja má, að þau afskipti og yfirráð hvítra manna, sem framkvæmd hafa verið á Grænlandi nú á síðari öldum, hafi verið framkvæmd af því ríkjasambandi, sem Ísland taldist til og var einn hluti af. Nú er Ísland orðið sjálfstætt ríki fyrir nokkrum árum, eins og kunnugt er, með góðu samþykki Danmerkur. En þegar sáttmálinn 1918 var gerður, þá var ekkert sérstakt ákvæði sett um það, hvernig fara skyldi um rétt Íslands til Grænlands, og stendur það að mínu viti við það sama, sem var áður en sambandslögin frá 1918 voru sett. Ég tel þannig, að auk þess réttar, sem Íslendingar kunna að eiga vegna sögulegrar aðstöðu í fortíðinni, þá höfum við óhrekjanlegan nútímarétt til Grænlands við hlið Dana, vegna sambandsins við Dani, eða hverju nafni sem menn nú vilja nefna þetta. Nú, þó að það liggi utan við þetta mál, þá vil ég aðeins skjóta því hér inn í, að ég hefi ávallt hugsað mér, að þegar endanleg málalok verða um sambandið milli Íslendinga og Dana, þegar sambandslögin falla úr gildi, þá sé sjálfsagt, að samningar komi til milli þessara ríkja um afstöðu hvors fyrir sig til Grænlands. Ég hefi fyrir mitt leyti ekki ástæðu til að vænta annars en að Íslendingar geti í þessu efni haft góða aðstöðu til þess að halda öllum sínum rétti. Fyrir utan hin sögulegu rök, þá kemur það hér til, að við erum næstu nágrannar Grænlendinga að telja má af þeim þjóðlöndum, sem hvítir menn byggja. Við getum ekki af þeirri ástæðu látið okkur standa á sama, hvernig fer um Grænland. Það er að vísu svo, að ennþá eru Íslendingar ekki fleiri en svo, að landkostir eru nógir heima fyrir til lands og sjávar handa þeim íbúafjölda, sem hér er, svo að við munum ekki á síðari árum hafa sérlega tilhneigingu til þess að leita atvinnurekstrar út fyrri landið sjálft. En enginn veit, hver breyting kann að verða á þessu, og þá er Grænland, eins og ég gat um, næst okkur af þeim löndum, sem getur verið um að ræða að Íslendingar sæki atvinnu til. Það er þess vegna eðlileg ósk af Íslendinga hálfu að geyma og varðveita allan þann rétt, sem Ísland kann að eiga til Grænlands, til þess tíma, þegar íslenzka þjóðin kynni að þurfa að taka lands- eða sjávargæði þar til notkunar handa sér. Nú veit ég það, að margir hafa gert og gera máske ennþá lítið úr því, að mikinn feng eða hagnað muni vera hægt að sækja til Grænlands, en ég vil vísa þeim mönnum til sögunnar um það, að það er ekki rétt að óreyndu að gera lítið úr þeim gæðum, sem í náttúrunnar skauti kunna að vera til, þó að um norðlæg lönd sé að ræða. Sagan sýnir, að þeir, sem sunnar búa, hafa ávallt gert sér þær hugmyndir um norðuráttina, að þangað væri lítið gæði að sækja, en eftir því sem mannsandanum hefir tekizt að gera sér náttúruna meira og meira undirgefna, þá hefir það komið í ljós, að náttúrugæðin eru miklu meiri í hinum norðlægari löndum en menn höfðu gert sér hugmynd um, enda hefir það verið svo, að þungamiðja menningarinnar hefir alltaf verið á norðurleið allan þann tíma, sem sögur fara af, frá ströndum Miðjarðarhafslandanna og norður á Bretland, sem þótti óbyggilegur útkjálki, þegar menning sú hófst, sem sögur fara af suður í löndum. Ég vil hér einnig nefna eitt dæmi úr sögunni, sem ætti að vara menn við að gera lítið úr landkostum hinna norðlægustu landa. Þegar Bandaríkjamenn keyptu Alaska af Rússum fyrir fáeinar millj. dollara, þótti mörgum það heimska mikil, því að þá hugsuðu menn, að í þessu landi væri engin gæði að fá. En eins og menn kannast við, þá komu þar í ljós skömmu síðar mestu gullnámur veraldarinnar, og auk þess geymir land þetta mörg önnur þau landsgæði, sem menn höfðu þá enga hugmynd um. Alveg eins veit enginn ennþá, hvaða gagn þeim kann að verða af réttindum á Grænlandi, sem á ókomnum tímum eiga þar landsréttindi. Það, sem nú gerist í þessu máli, er það, að Norðmenn hafa gert tilraunir til að kasta eign sinni á töluvert svæði norðaustan til á Grænlandi, og út af því hefir lent í deilu við stjórn Danmerkur, og Danir hafa skotið málinu til alþjóðadómstólsins í Haag. Nú þykir mér hætt við því, að ef Íslendingar láta þessa deilu afskiptalausa, verði það á sínum tíma lagt svo út, sem Íslendingar teldu ekki nú, að þeir hefðu hagsmuna að gæta á þessu svæði. Ég tel þess vegna, að afskiptaleysi íslenzkra stjórnarvalda kynni að spilla málstað okkar á sínum tíma, þegar gera á upp samningana við Dani um það, hvaða rétt Íslendingar hafi til Grænlands. Þetta er höfuðástæðan til þessarar till. nú, en auk þess álít ég, að það sé í miklu samræmi við íslenzka hagsmuni að fylgja þeirri skoðun, sem uppi hefir verið í Danmörku og Danir hafa fengið viðurkenningu allmargra ríkja fyrir, að Grænland sé ein heild, sem eigi að fylgjast að. Með því að styðja þessa skoðun, styðjum við jafnframt réttarkröfu Íslands til Grænlands í heild. En gangi nokkur hluti Grænlands undan til annara ríkja, þá megum við vita það, að réttur okkar til þess hluta landsins yrði þar með ekki annar eða ríkari en sá, sem hver önnur þjóð gæti gert gildandi, og ekki sá sami sem við teljum okkur nú hafa til landsins í heild. Það er þess vegna í fyrsta lagi tilætlun mín með þessari þáltill., að íslenzka ríkisstj. taki eftir þessari deilu og styðji þá skoðun, að Grænland sé ein heild, sem ekki beri að skipta í sundur, og að Íslendingar telji sig hafa rétt umfram aðrar þjóðir til landsnytja á þessu landi. Hér við vil ég þó bæta því, að jafnvel þó að það kunni að verða ofan á, að Grænland verði ekki af alþjóðaréttinum skoðað sem ein heild og að skipti á því gætu því komið til mála, þá er þó sérstök ástæða af hálfu Íslendinga að mótmæla því, að yfirráðaréttur Norðmanna verði viðurkenndur á þeim hluta landsins, sem þeir nú hafa kastað eign sinni á. Ég vil leiða athygli stj. og þm. að því, að í kringum Norður-Íshafið liggja miklir landflákar, sem skiptast milli fárra ríkja. Ég vil leyfa mér að telja upp þau ríki, sem hér um ræðir: 1. Bretaveldi, þar sem Kanada á land, 2. Bandaríkin, sem eiga Alaska, 3. hið mikla rússneska ríki, sem á alla Síberíu og hinar rússnesku strendur, 4. Finnland, sem á örlitla sneið að hafinu, 6. Noregur og 7. Ísland, og þar við bætist svo Grænland. Hefir Norður-Íshafið verið nefnt Miðjarðarhaf norðurhvelsins. Í því hafi er mikið af eyjum, stærri og smærri, og sú spurning hefir komið upp, hverjir eigi tilkall til þessara eyja. Sú kenning, sem ég veit til, að helzt hefir fengið byr, er sú, að hvert hinna byggðu landa, sem liggja að Norðurhafinu, teljist eiga rétt til óbyggðra landa, er liggja í geira þeim, er lengdarbaugar marka út frá endimörkum hvers lands til pólsins. Og sú skipting, sem hefir farið fram á eyjum í Norðurhafinu, er í samræmi við þessa kenningu, ef Grænland er undanskilið. Rússland helgar sér allar eyjar, sem liggja til norðurs af Síberíu og Rússlandi, og Noregur hefir fengið viðurkennd yfirráðin yfir Svalbarða, sem liggur í geira Noregs. En nú liggur sá hluti Grænlands, sem Noregur hefir kastað eign sinni á, í geira þeim, sem tilheyrir Íslandi, því landið liggur beint í norður af ströndum Íslands. Og þó að það sé litið svo á, að Grænland sé ekki óskiptilegt land, þá álít ég, að ísl. stjórninni beri að gæta hagsmuna Íslands þannig, að ekki verði viðurkennd yfirráð neins annars ríkis yfir þeim hlutanum, sem liggur norður af Íslandi, samkv. skiptingu þeirri, sem ég nefndi áðan. Ég hefi svo ekki meira um þetta mál að segja, en vil taka það fram, að ég álít, að ekki beri að blanda neinum andúðartilfinningum þjóða á milli inn í þetta mál. En ég tel skyldu Alþ. að gæta hagsmuna Íslands með fullri alvöru og sanngirni. Og með þessum formála óska ég eftir, að Alþ. samþ. þessa till.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil geta þess, að í þingbyrjun ritaði ég til utanríkismálanefndar og óskaði eftir, að hún tæki þetta mál til meðferðar. En af því hefir enn ekki orðið. Ég legg því til, að umr. verði frestað og málinu vísað til utanríkismálanefndar.

Jóhann Jósefsson Á Alþingi 1925 var samþ. að kjósa n. til að rannsaka hinn sögulega rétt Íslendinga til Grænlands. Í þessa n. voru kosnir þáv. þm.N.-Þ., núv. 4. þm. Reykv. og núv. forsrh. Það hlýtur að skipta miklu máli, hvernig viðhorfið er með hinn sögulega rétt, sem margir af hinum þjóðhollustu Íslendingum halda fram, að sé mikill. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa upp fáein orð úr framsöguræðu þáv. þm.N.-Þ., sem talaði fyrir málinu. Hann minntist fyrst á það, að Alþ. hafi sett þriggja manna n. til að rannsaka málið, og síðar, að n. hafi átt lítt kost á tækjum til rannsóknar og starfið verið torsóttara fyrir þá sök, að n. hafi ekki verið opinberlega skipuð. Frsm. farast svo orð í ræðu sinni: „Nefndinni hefir verið nokkuð örðugt um aðdrætti nauðsynlegra rita og upplýsinga, því þeirra er lítt kostur hér í landinu. Hefir starfið orðið miklu torsóttara fyrir þá sök, að n. var ekki opinberlega skipuð“. Því var það, að farið var fram á það 1925, að n. væri opinherlega skipuð. Frsm. segir ennfremur: „Ég hefi þegar drepið á verksvið nefndarinnar. Það er í stuttu máli, eins og till. greinir, að rannsaka alla réttarstöðu Grænlands að fornu og nýju að því er Ísland varðar - eða bæði „fornstöðu“ og „nýstöðu“ landsins í sambandi við ríkjandi réttarhugmyndir nútímans“. Nú hefir það komið fram í ræðu hv.flm.till., er liggur hér fyrir, að þessar réttarhugmyndir nútímans geti að því er virðist veitt Íslandi rétt til tilkalls á Grænlandi, fram yfir þann sögulega rétt, sem við eigum. En þetta var ekki eins ljóst á þingi 1925, að réttarhugmyndir nútímans styddu réttarkröfur Íslendinga til Grænlands. En áður héldu menn, að okkar eini réttur væri hinn sögulegi. Í sambandi við þetta mál vil ég leyfa mér að bera fram fyrirspurn til hæstv.forsrh., sem skipar sæti í n.: Hvað hefir verið gert síðan Grænlandsnefndin var skipuð, til að rannsaka réttaraðstöðu Íslands til Grænlands? Hvað hefir verið gert til að afla gagna til rannsóknarinnar, hvaða rannsókn hefir fram farið og hver hefir orðið niðurstaðan af þeirri rannsókn? Það er vitanlegt, að þetta mál hefir átt tök í hugum mikils þorra þjóðarinnar, þó að því hafi verið haldið minna á lofti opinberlega en það ætti skilið. En nú er tækifæri til að rifja upp þetta mál og koma fram með fyrirspurnir, þegar það hefir verið lagt upp í hendur þm. og þingið verið vakið til umhugsunar um það að nýju. Ég vænti þess, að hæstv.forsrh. sjái sér fært að gefa Alþ. upplýsingar um rannsóknina, sem nefndin átti að leysa af hendi.

Héðinn Valdimarsson Jafnaðarmenn eiga engan mann í utanríkismálanefnd á þessu þingi og geta því ekki rætt till. þar. En það er ómögulegt annað en greiða till. atkvæði. En hún er þó orðuð þannig, að ekki er hægt að sjá, á hvern hátt á að gæta réttinda Íslands, eða hve langt á að ganga í þessu efni. Það eru sumir, sem leggja mikið upp úr hinum sögulegu rökum Íslendinga til Grænlands. En ég segi fyrir mitt leyti, að ég legg ekki mikið upp úr þeim. Á sama hátt ættu Norðmenn tilkall til Íslands. Núlifandi Íslendingar hafa ekkert gert til að helga sér landið. Og það hefði verið betra fyrir stórútgerðarmennina, sem tala mest um Grænland, að þeir hefðu sýnt á einhvern hátt í verkinu, að þeim þætti landið nýtilegt. Aftur á móti hafa hinar 2 þjóðir, sem nú deila um landið, meiri ástæðu til þess en við, þar sem þær hafa þó komið nálægt því, en við ekki. Norðmenn hafa reynt að nýta suma þá hluta landsins, sem Danir hafa ekki nýtt. Eskimóar sjálfir hafa ekki nýtt landið nema að mjög litlu leyti, og engin líkindi eru til þess, að þeim takist það einum. Það getur verið satt, að miklar auðlindir séu í landinu, og nú á síðustu tímum virðist svo, sem mikil fiskigengd sé við strendur þess. Það er líka vitanlegt, að Eskimóarnir geta ekki nýtt þetta land. Mér virðist, að sú eðlilega lausn á þessu máli væri sú, að hvorki Danir eða Norðmenn ráði yfir landinu, heldur sé það undir alþjóðlegum yfirráðum, og þó sérstakt tillit tekið til Eskimóanna. Ég vildi a. m. k. leggja áherzlu á það, að þó að hagsmuna Íslands verði þar gætt í atvinnulegu tilliti, þá geri það ekki tilkall til landvinninga þar á meðan okkar eigið land er að mjög miklu leyti óbyggt og ónotað.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Hv. þm. Vestm. beindi til mín fyrirspurnum viðvíkjandi nefnd þeirri, sem á sínum tíma var kosin í Grænlandsmálinu. Eins og hv.þm. gat um, á formaður nefndarinnar ekki lengur sæti á Alþ. En ég og hv. 4. þm. Reykv. eigum enn sæti á þingi, og ég get orðið við ósk hv.þm. Vestm. um að svara að mínu leyti. Grænlandsnefndin lagði nokkra vinnu í það að draga að bækur og rit í þessu skyni, og Alþ. gerði sérstakar ráðstafanir, þegar það keypti sérbókasafn Einars Benediktssonar. Safninu var komið fyrir uppi í Landsbókasafni. Það hefir því verið dregið að mikið efni, sem síðar er hægt að vinna úr. En hinsvegar leit ég svo á, og hygg, að hv. 4. þm. Reykv. hafi gert það líka, að þegar kosin var sérstök utanríkismálanefnd, þá væri þetta mál komið í hennar hendur.

Jóhann Jósefsson Ég þakka hæstv.forsrh. fyrir úrlausnir hans viðvíkjandi fyrirspurnum mínum. - Ég skal geta þess, að ég er ekki eins sannfærður um gagnsleysi hins sögulega réttar og hv. 3. þm. Reykv. Af svari hæstv.forsrh. þykist ég mega ráða, að Grænlandsnefndin, sem átti að athuga hinn sögulega rétt og ennfremur þá aðstöðu til Grænlands, sem nútíminn skapar okkur, hafi ekki innt af höndum það verkefni sitt nema að litlu leyti. Hæstv. forsrh. gat um, að nefndin hefði aflað sér bókmennta um þetta efni, en það fylgdi ekki með, hvort nokkuð hefði verið unnið úr þeim plöggum. Það virðist nú ekki unnt á þessu stigi málsins að leggja frekara verkefni fyrir hina gömlu Grænlandsnefnd, sem búin er að því er virðist að starfa með neikvæðum árangri í síðastliðin 5 ár. En ég vil leggja áherzlu á það, ef svo er, að utanríkismálanefnd á að taka málið til meðferðar, að hún snúi sér þá að því af fullri alvöru. Ég hefi aldrei heyrt getið um, að utanríkismálanefnd hafi skipt sér af Grænlandsmálum, enda mun hún ekki hafa talið sér það skylt, þar sem til var sérstök Grænlandsnefnd. Ég mun greiða atkv. með till. þeirri, sem borin er fram af hv. 1. landsk., með það fyrir augum, að stjórnin gæti hagsmuna Íslands í þessu máli síðar. Að endingu vil ég leggja áherzlu á það, að ekki verði vanrækt að rannsaka hinn sögulega rétt Íslendinga til Grænlands.

Pétur Ottesen Ég get tekið undir með hv.þm. Vestm., að ég greiði þessari till.atkv. með það fyrir augum, að sérstök áherzla verði lögð á hinn sögulega rétt Íslendinga til Grænlands. Eins og hv. 1. landsk. hefir tekið fram, er hinn sögulegi réttur að öllum hætti sterkari en réttur þeirra landa, sem nú deila um Grænland. Eins og kunnugt er, var landið fundið og byggt af mönnum frá Íslandi, og um margar aldir gilti íslenzkt réttarfar á Grænlandi. Og landið var nytjað af ísl. mönnum, þó að svo færi, að það týndist, ekki einungis Íslendingum, heldur líka þeim þjóðum, sem nú deila um það. Og það, sem sýnir, hve landið er nátengt Íslandi á allan hátt, er það, að við rannsóknir Dana á landinu hafa þeir orðið að fá Íslendinga til að þýða og skilja fornminjar, sem þar hafa fundizt. Þeir hafa orðið að sækja ísl. fjárstofn til þess að rækta þar, og ísl. menn til þess að leggja á ráðin, hvernig að skyldi farið. Ég vil endurtaka það, að ég greiði till.atkv. með það fyrir augum, að á þeim vettvangi, sem á að flytja málið, verði hinum sögulega rétti haldið fram. Það er hinn sögulegi réttur, er Danir hafa byggt kröfur sínar á, og þó að þeim hafi tekizt að halda Grænlandi í slíkum heljargreipum, að það hefir verið útilokað frá menningarstraumum heimsins, þá virðist svo, sem sú aðferð sé ekki til þess fallin að byggja yfirráða- eða eignarrétt á henni. Ég segi fyrir mitt leyti, að ég legg ekki mikið upp úr því að vera að halda á lofti rétti þeim, sem rekja mætti til sambandslaganna, enda hafa Danir sett hespu og lás fyrir, að þar sé um nokkra hagsmuni til handa Íslendingum að ræða á Grænlandi. Réttur Íslendinga er miklu eldri, og rætur hans liggja djúpt og víða í meðvitund íslenzku þjóðarinnar og fjölda margra erlendra fræðimanna víðsvegar um heim, sem tala um Grænland sem íslenzka nýlendu. Þess má nú vænta, að Grænlandsnefndin hafi unnið að þessu máli, og það þannig, að þeir, sem flytja málið af hálfu Íslands, hafi betri gögn vegna rannsóknar nefndarinnar á þessu máli. Ég geri ráð fyrir, að svo mikil alvara hafi verið á ferðum þegar hún var skipuð, að skipun hennar hafi einhvern árangur borið. Ég vil taka það fram, að þó að Danir eigi samkv. sambandslögunum að fara með utanríkismál vor, þá tjáir ekki að svo verði gert í þessu máli. Þar verður að vera bein þátttaka af Íslendinga hálfu; enda er þetta mál alveg sérstakt og þannig vaxið, að sjálfsagt er, að Íslendingar haldi fram á eigin hönd rétti sínum og kröfum fyrir dómstóli þeim, sem fjallar um þetta mál.

Einar Arnórsson Hér hafa hv.þm. talað um sögulegan rétt, sem við Íslendingar hefðum til Grænlands, og það lítur svo út, sem sumir séu mjög trúaðir á það, að sá sögulegi réttur sé góður og gildur. En ég er ekki svo sannfærður um þann sögulega rétt. Og ég tel rétt, að það komi fram í Alþ., að það eru ekki allir jafntrúaðir á þann rétt. Þá verða vonbrigðin ef til vill minni. Ef það á að halda því fram, að það út af fyrir sig gefi Íslendingum rétt til yfirráða yfir Grænlandi, að Grænland byggðist héðan, þá má með sömu röksemdafærslu halda því fram, að Noregur eigi rétt til Íslands. Það var líkt farið um byggingu á báðum stöðum. - Hingað fluttust frá Noregi margir þeir menn, sem brotið höfðu norsk lög og urðu fyrir það útlagar úr landi sínu. Þeir námu hér land í sínu eigin nafni, en ekki í nafni Noregs. Sama máli gegnir um Grænland. Fyrsti landnámsmaður Grænlands, Eiríkur rauði, var gerður útlagi héðan af Íslandi og hann nam ekki Grænland í nafni Íslands. Hann og þeir, sem með honum fóru héðan, námu landið í sínu eigin nafni, en ekki til að auka við Ísland. Þetta er engin nýjung. Þetta hafa aðrir áður sagt og fært þar rök að. Hitt er að vísu satt, að samgöngur voru meiri milli Íslands og Grænlands en annara landa, þótt samgöngur væru einnig nokkrar milli Grænlands og Noregs alla tíð fram á 14. öld. En ástæðan fyrir því er vitanlega skyldleiki landsbúanna og lega landanna. Grænlendingar virðast munu hafa gert samninga við Íslendinga um ýms atriði, en af því verður auðvitað helzt ráðið það, að Grænlendingar hafi verið sérstakt og sjálfstætt þjóðfélag. Með því að þessi skoðun liggur fyrir á prenti í víðlesnu tímariti, svo að allir geta kynnt sér hana, þá getur það ekki talizt goðgá eða málspjöll, þótt minnzt sé á málið hér á Alþingi frá þessu sjónarmiði. Hitt fæ ég ekki séð, að það sanni rétt okkar til Grænlands, þótt íslenzkt sauðfé sé auðveldara að ala á Grænlandi en sauðfé frá öðrum. Og þótt Íslendingar skilji öðrum betur rúnir þær, er fundizt hafa í Grænlandi, þá sannar það ekki heldur rétt okkar til landsins. Það sannar ekkert annað en það, að við skiljum öðrum betur norrænt mál og þá hluti, sem á því eru ritaðir. Annað mál er það, hvort Íslendingar, sem að margra skoðun voru eitt sinn hluti af Danmörku, eigi ekki sameiginlegan rétt til landsins með Danmörku. Þessa kenningu þarf auðvitað líka að athuga. Um þetta atriði er ekkert í sambandslögunum frá 1918. Ef landið verður opnað dönskum ríkisborgurum, þá er það augljóst mál, samkv. 6. gr. sambandslaganna, að þá hafa íslenzkir ríkisborgarar þar sama rétt og Danir. Og mun þessa getið í aths. nefndarinnar við sambandslagafrv. Annars er ekkert sagt í því sambandi um rétt Íslendinga til Grænlands. En þó að hluti af landinu verði kallaður eign Danmerkur, byggðin að sunnan og vestan, sem Danir raunverulega ráða yfir, þá gildir ekki hið sama um austurhlutann, sem sumir fræðimenn telja „no man's land“. Á þetta land hefir, að skoðun t. d. próf. Halfdan Koths í Oslo, enginn slegið eign sinni, og því hafa Norðmenn tekið þetta landsvæði og telja sér það heimilt. Með tilliti til þessa hluta landsins gætum við ef til vill fært okkur til nytja kenningu þá, sem hv. 1. landsk. gat um, að hvert land við Norðuríshafið ætti rétt til landtöku á geira þeim, er lægi að því. Þessi kenning kæmi okkur miklu fremur að gagni. Um það svæði, sem Norðmenn og Danir deila nú um, þýðir okkur varla að vitna til gamalla réttinda, því að menn héðan af landinu hafa ekki numið það. En þar kemur til greina lega okkar lands og hagsmunaatriðið. Það er sjálfsagt, að athugað verði vandlega, hvaða afstöðu Ísland eigi að taka í þessu máli Danmerkur og Noregs og hvort eigi mætti vera, að hagsmunir Íslands kynnu að verða teknir þar að einhverju leyti til greina.

Flm. (Jón Þorláksson) Ég hafði hugsað mér meðferð málsins á þann hátt, að Alþ. samþ. þessa till., en stj. tæki síðan málið til meðferðar með aðstoð utanríkismálanefndar. Taldi ég það bezt viðeigandi og hreinlegast, af því að ég hélt, að það orkaði ekki tvímælis, að okkur bæri að framkvæma það, sem till. fer fram á. Hinsvegar vil ég ekki setja mig á móti till.hæstv.forsrh. að vísa málinu til utanríkismálanefndar á þessu stigi, ef hæstv. ráðh. vill lofa því, að þetta mál fái aftur að koma á dagskrá, áður en þm. verða sendir heim. - En þetta verður að vera alveg hreint. Annars get ég ekki fallizt á það, að umr. sé frestað. Út af umr. vil ég fyrst minnast á tvö atriði í ræðu hv.þm. Borgf. Hann sagðist ekki vilja byggja neinn rétt á ákvæðum sambandslaganna. Þessi orð hans mætti skilja á þann veg, að ég hefði í flutningsræðu minni byggt eitthvað á þeim. En svo var ekki. Ég tók það eitt fram, að ég vissi ekki til, að við hefðum samið af okkur neinn rétt, sem við hefðum haft til 1918. Ég byggði ekki neinn rétt á lögunum, en tók það eitt fram, að með þeim hefði engu verið glatað. Þá fór hann nokkrum orðum um stjórn Dana á landinu og sagði, að þeir héldu því í heljargreipum og lokuðu því fyrir öðrum þjóðum. Þetta atriði er málinu óviðkomandi eins og það liggur hér fyrir til umr., en hinsvegar vil ég benda á, að það stríðir ekkert á móti hagsmunum okkar Íslendinga, þótt Danir þannig hindri annara þjóða menn í því að hagnýta sér landið. Því að þótt við séum ekki viðbúnir að færa okkur gæði landsins í nyt, þá er okkur hagur að því, að það sé geymt ónotað, þar til við erum þess umkomnir að hagnýta okkur auðæfi þess. Ef þetta samrýmist hagsmunum grænlenzku þjóðarinnar, þá er ekkert við það að athuga frá almennu siðferðislegu sjónarmiði. Það er alls ekki rétt af okkur að fara að halda því fram og gerast fyrirsvarsmenn þess, að Bretar og aðrar stórþjóðir færu að fá rétt til að notfæra sér auðæfi landsins. Hv. 3. þm. Reykv. gerði lítið úr því, að við ættum hér hagsmuna að gæta, en vildi þó ekki vera á móti till., sem fyrir liggur. Hann hélt því fram - og það nær einnig til hv. 2. þm. Reykv. -, að ekki myndi vera um mikinn sögulegan rétt að ræða til Grænlands. Þeir mega gæta sín, að ekki verði lagt meira í orð þeirra en þeir sjálfir munu gera. Sögulegur réttur er hver sá réttur, sem við höfum eignazt til 1918. En þegar þeir mæla gegn sögulegum rétti, þá eiga þeir máske ekki við annað en það, að ekki sé hægt að byggja kröfur til landsins á því, að það byggðist í fornöld héðan frá Íslandi. En æskilegt væri, að þeir á þessu stigi málsins höguðu orðum sínum svo, að málflutningsmenn andstæðinganna fái ekki meira út úr orðum þeirra en þeir sjálfir ætlast til. Þá gerði hv. 3. þm. Reykv. lítið úr því, að við hefðum sótt nytjar þangað, og notaði tækifærið til að hnýta í útgerðarmenn. Ég tók það fram í framsöguræðu minni, að svo fámennir sem við erum, höfum við gnægð heimakosta og því ekki ástæða til að leita bjarga langt í burtu. Eru útgerðarmenn því ekki ámælisverðir, þótt þeir noti gæðin heima fyrir heldur en að fara að sækja langt. En eins og ég hefi áður tekið fram, þá er engin sönnun þess, að síðar komi ekki þeir tímar, að Íslendingum væri það mikils virði að eiga rétt til atvinnufyrirtækja á Grænlandi. Þá færði sami þm. það fram, að bæði Danir og Norðmenn hefðu gert ýmislegt á Grænlandi, sem gæfi þeim þar rétt til yfirráða, en við ekki. Þetta skal fúslega viðurkennt, einkum að því er Dönum viðkemur. Danir hafa stjórnað nýlendunum að austan og vestan í sambandi við okkur og hafa látið þar margt eftir sig liggja. En út af kröfum Norðmanna til Norðaustur-Grænlands, sem styðjast eiga við atvinnurekstur norskra manna, þá er ég ekki svo kunnur þeim málum, að ég þori alveg að bera brigður á það, að þeir hafi eitthvað gert í þá átt, að það gæti heitið landnám. En flest af því, sem þeir hafa gert, er þess eðlis, að íslenzkur hugsunarháttur getur ekki viðurkennt, að sú starfsemi gefi þeim neinn rétt til landsins. Starf þeirra hefir að mestu verið í því fólgið að leggja dýr að velli. En íslenzkur hugsunarháttur á þessu sviði er annar en suðlægari þjóða, og hefir hann mótast af lífskjörunum í norðurhöfum. Við friðum hiklaust rándýr og ránfugla, ef við sjáum hættu á því, að þær dýra- eða fuglategundir líði undir lok. Í norðurhöfum hafa dýrin svo harða baráttu að heyja fyrir lífi sínu, að þegar veiðigrimmd mannanna kemur til viðbótar öðru því, sem þau hafa við að stríða, þá verður hætta á því, að vissar dýrategundir geti með öllu dáið út. Eftir íslenzkum hugsunarhætti getur ekki neinn réttur fengizt til landnáms með veiðiskap einum, með því að útrýma dýrum og gera dýralífið fáskrúðugra. Ég hygg því, að fullyrða megi, að megnið af því, sem Norðmenn hafa gert á Norðaustur-Grænlandi, sé þess eðlis, að eftir íslenzkum hugsunarhætti veiti það ekki neinn rétt til yfirráða yfir landinu. Þá sagði hv. 3. þm. Reykv. að till. bæri það ekki með sér, á hvern hátt haga ætti gæzlu íslenzkra hagsmuna út af Grænlandsmálum. Það var með vilja gert að hafa ekkert um það í till., því að ég vildi, að stj. hefði sem frjálsastar hendur um það, hvernig hún sneri sér í málinu. En ég hefi helzt hugsað mér framkvæmdina á þá leið, að Ísland á sínum tíma mætti sem sjálfstæður aðili á dómþinginu í Haag, eða hvar annarstaðar, sem alþjóðadómþing væru háð um réttindi til Grænlands, og léti vita, að það teldi sig aðila, og kæmi óskum sínum og kröfum þar á framfæri með þeim hætti, sem réttarfarsreglur dómstólsins leyfa. Ég hefi tekið það fram út af ummælum hv. 2. þm. Reykv., að hann hefir ekki hagað orðum sínum nægilega gætilega, þegar hann lýsti yfir þeirri skoðun sinni, að Íslendingar ættu engan sögulegan rétt til landsins. Ég hygg, að með sögulegum rétti hafi hann þar átt eingöngu við rétt þann, sem hægt væri að byggja á landnáminu í fornöld. En ég vona, að hinu hafi hann ekki viljað halda fram, að Íslendingar hafi ekki sem sambandsþjóð Norðmanna og Dana haft rétt til umráða yfir landinu ásamt þeim, né heldur að í því sambandi hafi Ísland verið þeim mun réttindaminna en sambandsríkin, að við skilnaðinn hafi ekkert átt eftir að verða handa Íslendingum, heldur öll réttindi fallið í hendur hinum sambandsþjóðunum.

Einar Arnórsson Ég ætlaði aðeins að gera nokkrar aths. út af ræðu hv.flm. Um sögulegan rétt okkar til Grænlands má tala frá þrennskonar sjónarmiðum. Í fyrsta lagi er um það að ræða, hvort hægt sé að byggja rétt til landsins á landnáminu. Það var það atriðið, sem ég talaði um og álít, að hæpið muni að byggja rétt á því. Hv. flm. lýsti óánægju sinni yfir því og taldi það hættulegt málstað okkar, að ég lét þessa skoðun uppi. En ég lít svo á, að þegar meta skuli mál sem þetta, þá verði að líta á allt, sem máli skiptir, hvort sem það mælir með eða móti. Eins fer ég að, ef einhver leitar til mín ráða, þá leita ég þess vandlega, hvað með er og hvað á móti, svo að ekki sé farið út í neitt, sem hljóti að tapast. Ég sé ekki, að það geti horft til nokkurra réttarspjalla, þótt ég og aðrir lýsi skoðunum, sem áður hafa birzt á prenti í víðlesnu tímariti og allir hafa því átt kost á að sjá og forsvarsmenn andstöðuþjóðarinnar vitanlega þekkja. Ég vísa því á bug ummælum hv.flm. um það, að ég hafi sagt meira en það, sem rétt var að segja. Annað atriðið er það, að við ættum rétt til Grænlands sökum fyrra sambands okkar við Danmörku. Mætti e. t. v. byggja á sambandi Íslands við Danmörku, og að Grænland væri því, að því leyti sem Danmörk telur sér landið, sameign þessara tveggja landa. Um þetta atriði hefi ég ekkert sagt og ætla eigi að gera það nú. En þá er þriðji möguleikinn, sá, að réttur Íslands til Grænlands, eða hluta af því, sé byggður á legu landa þessara, að Íslandi yrði viðurkenndur réttur til Norður-Íshafslanda innan geira þess, er norður af landinu liggur, og til Norðurskauts. Þessi hugmynd virðist ekki óálitleg, enda þótt hún muni ekki enn hafa hlotið viðurkenningu sem þjóðréttarregla. Athugað hefir verið, að ekki standi í till., hvernig með mál þetta skuli farið. Ég er algerlega sammála hv.flm. um það, að alls ekki sé fært að setja í till. ákvæði um þetta. Fyrirskipanir um það efni verða ekki settar hér. Það ætti eigi við og eigi heldur kominn tími til þess nú, að tiltaka, hvaða kröfur gera, skyldi eða yfir höfuð, hvaða meðferð skuli hafa á málinu. Utanríkismálanefnd og þeir aðrir, er stjórnin kynni að ráðfæra sig við um málið, verða með stjórninni að ráða því til lykta. Og ef málið verður borið undir dóminn í Haag af hálfu Íslands, þá fer það þar eftir dómskapareglum hans.

Pétur Ottesen Hv. 1. landsk. hefir bent á, hversu sérstaklega óheppilegt það sé, þegar íslenzkir lögfræðingar fara að véfengja ríkjandi skoðanir þjóðarinnar á sögulegum rétti okkar til Grænlands. Um langt skeið var samband Íslands og Grænlands svo náið, að bæði í íslenzkum og erlendum tímaritum, sem fjalla um þetta tímabil, er Grænland kallað íslenzk nýlenda, og má af því marka, hvernig bæði innlendir og útlendir fræðimenn hafa litið á samband landanna. Ég skil ekki, hvers virði sögulegur réttur er, ef það hefir ekki afgerandi þýðingu í þessu tilliti, að Grænland byggist frá Íslandi og byggðin þar þróast í skjóli íslenzkrar löggjafar og íslenzkra hátta. Það breytir engu, þó að síðar komi önnur tímabil og þessi menning deyi að mestu út og ýmsir viðburðir verði, sem trufla framþróun þessara frumbyggja Grænlands. Ég get ekki komið auga á, að aðrar þjóðir hafi meiri rétt til Grænlands en við. Og ég held því fram, að ritgerð sú eftir Ólaf prófessor Lárusson, er hv. 2. þm. Reykv. var að vitna í, sé vægast sagt mjög óheppileg. Mér virtist hv.þm. vilja afsaka afstöðu sína í þessu máli með þessum tilvitnunum, en þessi ritgerð er byggð á fullkomnum misskilningi á því, hvað sögulegur réttur er. Sumir vildu nú e. t. v. segja, að með sama rétti gætu Norðmenn helgað sér Ísland. En slíkt kemur ekki til mála, þó ekki væri af öðru en því, að Norðmenn hafa viðurkennt sjálfstæði Íslands. Þegar úr því skal skorið, hvaða þjóð hafi frekastan rétt til lands, þá verður að taka rækilega tillit til þess, hvaða þjóðir eigi við líkust skilyrði að búa og séu líklegastar til þess að geta hagnýtt sér þau náttúrugæði landsins, sem fyrir hendi eru, - og sé það svo lagt á metaskálarnar með hinum sögulega rétti. Þetta yrði vafalaust þungt á metunum. Sú reynsla, sem fyrir hendi er viðvíkjandi Grænlandi, er á þá leið, að Danir hafa sýnt sig ófæra til þessa, sem hér er áður getið, og að Íslendingar eru eina þjóðin, sem líkleg væri til þess að notfæra sér gæði gróðurmoldar Grænlands, og einnig auðæfi sjávarins við strendur þess. Það er ekkert undarlegt, þó að Íslendingar hafi ekki gengið á undan öðrum þjóðum með fiskveiðar við Grænlandsstrendur. Þeir hafa sjálfir búið við ein auðugustu fiskimið heimsins, og samkv. nýjustu fiskirannsóknum eru fiskigöngurnar við Grænland aðeins örlítill hluti af þeim íslenzka fiskistofni, sem elst upp hér við land og á upptök sín að rekja til hinna miklu hrygningarstöðva á Selvogsbanka. Ég held því fram, að til sé bæði sögulegur og eðlilegur yfirráðaréttur Íslendinga yfir Grænlandi. Íslendingar hafa bezt skilyrði til þess að hagnýta sér auðæfi landsins, og ætla ég, að það verði drjúgt á metaskálunum. Mér virtist hv.l.landsk. hneykslast á þeim orðum, sem ég lét falla um það, hvernig Danir hefðu farið með stjórn Grænlands. Um það atriði, að Danir haldi Grænlandi lokuðu af umhyggju fyrir Íslendingum, er eins og annarstaðar sannleikurinn sagna beztur. Og þarna er sannleikurinn sá, að það er af tómri þröngsýni og engu öðru, að slíkt stjórnarfar er viðhaft þar. Það er mín skoðun, ef Íslendingar vilja halda fram kröfum til nokkurs réttar í Grænlandi - og það ber þeim að gera -, þá sé það hættulegt að sleppa þessu tækifæri. Ef við létum þessa deilu algerlega afskiptalausa, mundi þykja óeðlilegt, að við færum síðar að blanda okkur inn í þessi mál. Það mun sannast, að Dönum helzt ekki til lengdar uppi með þessa innilokunarstefnu á Grænlandi. Ef þeir ætla sér að halda henni áfram til lengdar, þá er það óhjákvæmileg afleiðing, að aðrar þjóðir fari að seilast þar til yfirráða. - Og sú mun verða raun á, að erfiðara yrði okkur það, Íslendingum, að reka réttar okkar þar, þegar t. d. Englendingar eða Bandaríkjamenn væru búnir að slá eign sinni á landið.

Báðar þessar þjóðir hafa viðurkennt yfirráð Dana á Grænlandi

. Þó svo sé, þá má ganga út frá því sem gefnu, að til beggja vona geti brugðið með haldgæði þeirrar viðurkenningar til frambúðar, ef Danir beita áfram slíkri þröngsýni og óstjórn og þeir leyfa sér nú á Grænlandi, og misnoti svo herfilega þennan yfirráðarétt sem raun ber vitni um. Það gæti líka komið til mála, að stórveldin þyrftu ekki að hafa svo mikið fyrir því að eignast Grænland sem að taka það með valdi. Það gæti eins vel komið fyrir, að Danir blátt áfram seldu Grænland. Ekki hikuðu þeir við að selja Vesturheimseyjar sínar, þegar þeir þóttust vera farnir að tapa á þeim. Eins gæti farið með Grænland. Yrði nú horfið að því ráði, að Íslendingar létu þessa deilu afskiptalausa, þá mundi það skaða Ísland stórkostlega í framtíðinni. Því verður ekki neitað, að Íslendingar eiga mikilla hagsmuna að gæta í Grænlandi, og að því athuguðu held ég, að ekki sé rétt að draga fjöður yfir skoðanir sínar í þessu máli, enda mun ég ekki draga til lands nokkuð af því, sem ég hefi sagt.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég vil aðeins í sambandi við ummæli hv. 1. landsk. viðvíkjandi því, að vísa málinu til n., lýsa því yfir, að ég mun stuðla að því eftir megni, að það verði afgr. sem fyrst. Og þar sem hv. 1. landsk. á einmitt sæti í þeirri nefnd, þá ætti ekki að þurfa að óttast, að málið dragist lengur en þörf er á.

Flm. (Jón Þorláksson) Eftir að hafa heyrt undirtektir hæstv.forsrh. og hæstv. forseta, þá fellst ég á, að málinu sé vísað til nefndar á þessu stigi.

Frsm. (Halldór Steinsson) Það lítur ekki vænlega út um það, að þetta frv. geti komið áfram hér til umr. í d. Á síðasta fundi var útbýtt sæg af brtt., og á þessum fundi hefir till. enn verið útbýtt., og er óvíst, hvort séð er fyrir endann á þessum till. enn sem komið er. N. hefir ekki haft tækifæri til að kynna sér allar þessar till., svo sem eðlilegt er, og vildi ég því mælast til þess við hæstv. forseta, að hann tæki málið út af dagskrá að þessu sinni, og tæki það ekki á dagskrá aftur fyrr en n. hefir lokið störfum sínum. Forseti tók málið af dagskrá.

forseti (ÁÁ): Áður en störf þessa fundar hefjast, vil ég nokkrum orðum minnast fyrrv. þingmanns, sem lézt hér í bænum í gær, Einars Jónssonar, fyrrv. prests og prófasts á Hofi í Vopnafirði. Hann var þm. Norðmýlinga á árunum 1893–1901 og 1912–1913. Einar Jónsson var Austfirðingur að ætt og uppruna, fæddur á Stóra-Steinsvaði í Hjaltastaðaþinghá 7. des. 1853. Varð stúdent 1876 og guðfræðikandidat 1879. Vígðist sama ár að Felli í Sléttuhlíð og var þar prestur til 1885, er honum var veittur Miklibær í Blönduhlíð. Árið 1889 var honum veitt Kirkjubæjarprestakall í Hróarstungu, 1909 Desjarmýri og loks 1912 Hof í Vopnafirði. Þjónaði hann því prestakalli til 1929, er honum var veitt lausn frá embætti, og hafði hann þá verið þjónandi prestur í 50 ár. Hann var prófastur í Norður-Múlaprófastsdæmi óslitið frá 1896 til 1929, er hann lét af embætti. Hann hafði flutzt til Reykjavíkur fáum dögum áður en hann andaðist. Það er almælt um séra Einar Jónsson, að hann hafi verið fjölhæfur maður, einkar athugull, gætinn og samvizkusamur í öllum störfum sínum, bæði hér á þingi og heima í héraði, og hið mesta ljúfmenni, enda var hann hverjum manni vinsælli. Það, sem lengst mun þó halda minningu hans uppi, eru ritstörf hans í þágu íslenzkrar ættfræði. Hann vann að því svo að segja alla æfi að semja ættartölur og fékkst sérstaklega við ættir Austfirðinga. Í því efni liggur eftir hann mikið handrit, sem nú verður eign Landsbókasafnsins. Um þetta verk farast þeim dr. Guðmundi Finnbogasyni landsbókaverði og dr. Hannesi Þorsteinssyni þjóðskjalaverði m. a. svo orð í bréfi til Alþingis 1929: „Með þessu verki hefir ættfræði Austfirðingafjórðungs verið svo að segja reist frá grunni af frábærri elju, lærdómi og samvizkusemi, og þar með varðveittur margvíslegur fróðleikur um einstaka menn og ættir, er nú mundi glataður að fullu og öllu, ef höfundurinn hefði eigi aflað hans meðan tími var til. Verkið er því ómetanlegur fjársjóður fyrir ættfræði vora, og má ekki annarsstaðar vera en á Landsbókasafni Íslands, enda hefir það verið löngun og ásetningur höfundarins að koma því þangað“. Ég vil biðja hv. þingmenn að minnast þessa látna merkismanns með því að standa upp. Allir þm. stóðu upp úr sætum sínum. VI. Kosningar. 1. Orðunefnd. Á 4. fundi í Sþ., 25. júlí, var tekin til meðferðar kosnings eins manns í orðunefnd samkv. 3. gr. reglugerðar 3. júlí 1921, um hina íslenzku fálkaorðu, fyrir þann tíma, sem eftir er árabilsins 1927–1932.

Forseti (ÁÁ): Ég hygg, að fljótlegast sé að viðhafa listakosningu, og óska því eftir listum.

Haraldur Guðmundsson Ég vil geta þess, að ég mun ekki taka þátt í þessari kosningu, því að hún er einber hégómi. Forseta barst einn listi, er á stóð Aðalsteinn Kristinsson. - Þar sem ekki komu fleiri uppástungur, lýsti forseti yfir, að kosinn væri án atkvgr.: Aðalsteinn Kristinsson forstjóri.

5. Stjórn Minningarsjóðs Jóns frá Gautlöndum. Á 36. fundi í Nd., s. d., var tekin til meðferðar kosning tveggja manna í stjórn Minningarsjóðs Jóns alþm. Sigurðssonar frá Gautlöndum fyrir tímabilið frá 1. jan. 1932 til 31. des. 1933.

Pétur Ottesen Ég geri það að till. minni, að Ingólfur Bjarnarson, þm. S.-Þ., og Þórarinn Kristjánsson hafnarstjóri verði endurkosnir.

Magnús Jónsson Eftir 48. gr. þingskapanna skal hafa hlutfallskosningu, þegar kjósa á um tvo menn eða fleiri, hvort heldur er til þingstarfa eða utanþingsstarfa. Fram komu tveir listar, A og B. - Á A-lista var IngB, en á B-lista Þór Kristjánsson. - Samkv. því lýsti forseti yfir því, að kosnir væru án atkvgr.: Ingólfur Bjarnarson alþm. og Þórarinn Kristjánsson hafnarstjóri.

Forseti (JörB): Fram hefir komið ósk um það, að málinu verði frestað, og tek ég það því út af dagskrá.

Einar Arnórsson Hver hefir óskað þess?

Forseti (JörB): Véfengir hv.þm., að ég fari með rétt mál?

Nei, nei

. Það er ekkert launungarmál. Óskin kom frá hv.þm. Mýr.