Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef áður gert athugasemd við það undir umræðu um störf þingsins að ég hafi ekki fengið viðhlítandi svör við skriflegum fyrirspurnum sem ég beindi til hæstv. fjmrh. um launaþróun innan heilbrigðisþjónustunnar. Mér finnst mikilvægt að réttur alþingismanna til að fá fullnægjandi svör við spurningum sem fram eru bornar sé virtur og óska eftir viðbrögðum við þessari ítrekun á erindi mínu.

Herra forseti. Eins og kunnugt er er það algengt á hinu háa Alþingi að þingmenn beri fram fyrirspurnir sem krefjast ítarlegra svara sem oft er erfitt að veita innan þess frests sem þingsköpin áskilja. T.d. var í dag útbýtt tveimur slíkum svörum þar sem sérstaklega er tekið fram að ekki verði gengið lengra í að vinna svörin innan tilskilins frests en þar kemur fram. Þetta átti við um það svar sem hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur gert að umtalsefni bæði á þessum fundi en reyndar einnig fyrr í vor þegar ég hafði ekki aðstöðu til þess að vera til andsvara. Að gefnu þessu tilefni vil ég taka fram að enda þótt sumar af spurningum hv. þm. í hinni skriflegu fyrirspurn hafi verið óskýrar að okkar dómi og enda þótt launavinnsla í heilbrigðisstofnunum landsins sé ekki miðlæg, eins og kunnugt er, og þar af leiðandi mjög erfitt um vik að draga saman í einn stað allar þær upplýsingar sem ég geri ráð fyrir að fyrirspyrjandi hafi viljað fá fram, þá mun af minni hálfu í fjmrn. verða reynt í sumar að setja sérstakan starfskraft í að að vinna að þáttum sem lúta að þessu máli, m.a. að því að fá nákvæmlega fram samsetningu starfsmanna á þessum stofnunum og þær breytingar sem hafa orðið innan heildarinnar. Jafnframt þær breytingar sem hafa orðið á vinnumagninu en þær geta verið með ýmsum hætti. Í sumum tilfellum er t.d. um það að ræða að ákveðnir hópar manna hafi helgað sig störfum á stofnunum og t.d. hætt að vinna sjálfstætt úti í bæ. Einnig munum við reyna að skoða launaþróunina innan einstakra hópa og hjá hverjum hópi fyrir sig. Því vænti ég þess að við í ráðuneytinu verðum komin með mun betri upplýsingar um þessi mál í haust sem munu vonandi greiða fyrir þeim kjarasamningum sem fara þá í hönd m.a. við samtök hv. þm. Ögmundar Jónassonar, formanns BSRB, og félögin innan hans samtaka en einnig önnur samtök opinberra starfsmanna. Auðvitað er það rétt hjá honum að það er mjög mikilvægt að upplýsingar um þessi efni liggi fyrir þegar menn ganga til slíkra viðræðna. Herra forseti. Þetta vildi ég að kæmi fram af minni hálfu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin. Að mínum dómi voru þær spurningar sem ég setti fram skýrar, auðskiljanlegar og vel skilgreindar og ætti að vera auðsvarað. En eins og ég hef áður gert grein fyrir úr ræðustól var áþekkum spurningum svarað árið 1994 og væri hægt að fara yfir tæknilegar hliðar þess máls en ekki rétti tíminn til þess nú. Mér finnst gott til þess að vita að hæstv. fjmrh. ætlar að verða við beiðni minni með þeim hætti sem hann hefur hér skýrt frá. Ég þakka svörin.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. meiri hluta efh.- og viðskn. um frv. til laga um afnám lagaákvæða um skattfrelsi forseta Íslands. Nefndin fjallaði um þetta mál og fékk á fund sinn fulltrúa nokkurra aðila sem getið er um í nefndarálitinu. Nefndin gerir tvær tillögur til breytinga á frv. sem koma fram í nál. 1. Við I. kafla bætist ný grein sem verði 2. gr., svohljóðandi: Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Forsætisráðherra skal skipa nefnd til að endurskoða lög þessi og önnur lög sem kunna að hafa áhrif á kjör forseta Íslands. Meðal annars skal nefndin fjalla um hvort ástæða sé til að breyta fyrirkomulagi á ákvörðun launa forseta Íslands þannig að annar aðili en Kjaradómur úrskurði um þau. Störf nefndarinnar skulu miðast við að nýtt fyrirkomulag geti eftir því sem við á tekið gildi eigi síðar en að loknu kjörtímabilinu 2000--2004, þ.e. 1. ágúst 2004. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú að menn vilja undirstrika sérstöðu launaákvæðanna fyrir forseta Íslands og að kjör hans skuli ekki vera viðmiðun fyrir aðra. Þá er í annan stað tillaga frá meiri hlutanum um að ný grein bætist við II. kafla laganna sem fjallar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og það komi inn nýr 6. tölul. 28. gr. sem fjallar um almennt séð hvað ekki skuli talið til skattskyldra tekna hjá einstaklingum og að inn í þann lið komi: Hlunnindi forseta Íslands vegna embættisbústaðar og rekstrar hans, risnu og bifreiða eða önnur hlunnindi sem embættinu fylgja. Ástæðan fyrir þessari brtt. er sú að hlunnindi þessi eru vandmetin í eðli sínu og eru í raun embættiskvöð en nýtast mjög takmarkað þeim sem gegnir embætti forseta Íslands persónulega. Þetta eru tvær tillögur til breytinga á frv. sem meiri hluti nefndarinnar gerir. Að öðru leyti er rétt að vekja athygli á því sem kemur fram í nál. Nefndin tók til sérstakrar skoðunar hvaða áhrif sú ákvörðun að afnema skattfrelsi forseta Íslands hefði á störf Kjaradóms. Kom fram í máli Garðars Garðarssonar, formanns Kjaradóms, að við ákvörðun launa alþingismanna og ráðherra hefði verið horft til sambærilegra starfa á almennum vinnumarkaði og laun þeirra ákvörðuð út frá því. Síðan hefði ákveðin hefð verið í dómnum fyrir því að laun forseta Íslands væru hærri en laun forsrh. þrátt fyrir að laun forseta Íslands nytu þessara sérstöku skattalegu kjara. Formaður Kjaradóms taldi enn fremur að í kjölfar samþykktar frumvarpsins mundi Kjaradómur koma saman og úrskurða hækkun launa forseta Íslands með hliðsjón af breyttum forsendum. Formaður Kjaradóms telur einsýnt að þrýstingur muni koma á dóminn af hálfu þeirra annarra sem hann úrskurðar laun fyrir, sérstaklega vísaði hann í embættismenn og enn fremur mundi koma fram þrýstingur hjá þeim sem kjaranefnd úrskurðar laun fyrir. Hins vegar kom skýrt fram hjá formanni Kjaradóms að ekki væri tilefni til að úrskurða um hækkanir til annarra þrátt frir nýjan úrskurð um laun forseta Íslands. Meiri hlutinn tekur undir þetta mat í nefndarálitinu. Það liggur alveg klárt fyrir frá hendi meiri hlutans að hann styður álit formanns Kjaradóms að þessu leyti að nýr úrskurður um laun forseta Íslands hafi ekki í för með sér neitt tilefni til nýrra úrskurða fyrir aðra hvort heldur þeir heyra undir Kjaradóm eða kjaranefnd. Þá kom einnig fram hjá formanni Kjaradóms að hann teldi ástæðu til að dómurinn fengi betri leiðbeiningar um það hvernig bæri að skilja þessi lög ef frv. yrði samþykkt. Þá vísaði hann bæði í frv. sjálft, í greinargerðina og síðast en ekki síst þau misvísandi ummæli sem komu fram við 1. umr. málsins. Í umræðum í nefndinni kom fram, menn vildu taka fram, að Alþingi getur ekki gefið Kjaradómi fyrir fram ákveðna forskrift um það hvernig hann eigi að úrskurða um laun forseta Íslands. Ástæðan er sú að Kjaradómur er gerðardómur og ekki gengur upp að raska stöðu Kjaradóms sem gerðardóms með því að hann sé bundinn fyrir fram af Alþingi. Hins vegar telur meiri hlutinn rétt að einhverjar hugmyndir séu gefnar um það hvaða viðmiðanir meiri hlutinn telur eðlilegar fyrir Kjaradóm að vinna eftir í þessu skyni. Í fyrsta lagi telur meiri hlutinn að til viðmiðunar fyrir nýjan úrskurð sé eðlilegt að miða við þrönga skilgreiningu á skattfrelsi forseta þannig að ekki sé þörf á að bæta rýrnun kjara vegna skattfrelsis fjármagnstekna eða annarra tekna en þeirra sem koma beint frá embættinu þótt eðlilegt sé að rýrnun kjara vegna tekjuskatts og útsvars á embættislaun sé bætt. Þetta þýðir t.d. að meiri hlutinn telur ekki eðlilegt að tekið sé inn í úrskurð um laun forseta Íslands þótt sá einstaklingur sem gegnir því embætti hefði tekjur af öðrum póstum, svo sem fyrirlestrahaldi, tekjur af bókaútgáfu eða einhverju öðru sem er algerlega óskylt forsetaembættinu svo fjármagnstekjurnar séu líka teknar þarna inn þannig að að þessu leyti sé viðmiðunin skilgreind tiltölulega þröngt. Í öðru lagi og í ljósi umræðna sem urðu við 1. umr. telur meiri hlutinn að ekki sé sjálfgefið að bætt sé kjararýrnun vegna skattfrelsis af öllum óbeinum sköttum og vísar sérstaklega í virðisaukaskatt í því tilefni enda er virðisaukaskattur almennur skattur á neyslu. Þetta er atriði sem meiri hlutinn vill að Kjaradómur skoði sérstaklega. Meiri hlutinn getur ekki gefið Kjaradómi beinar forskriftir um þetta að sjálfsögðu frekar en annað en meiri hlutinn telur þetta hins vegar ekki sjálfgefið. Meiri hlutinn telur að það séu meiri rök til að bæta kjararýrnun vegna annarra óbeinna skatta og getur þess vegna vísað á einhver dæmi þar sem menn telja að það gæti verið sanngjarnt að tekið sé tillit til þess. Ástæðan er sú að meiri hlutinn telur að þessu frv. sé ekki ætlað að raska í sjálfu sér kjörum forseta Íslands eða að rýra kjör hans. Hins vegar sé eitthvert eðlilegt samhengi í því hvernig hin nýju kjör eru ákveðin og núverandi kjör eru. Í þriðja lagi telur meiri hlutinn að Kjaradómur hljóti að skoða rækilega alla aðra þætti í kjörum forseta Íslands og hvernig þeir raskast með samþykkt þessa frv. og meta að hve miklu leyti sanngjarnt og eðlilegt er að taka tillit til þess í nýjum úrskurði. Virðulegi forseti. Með þeim brtt. sem ég hef rakið og með þessum útskýringum sem koma fram í nál. frá meiri hlutanum leggur meiri hlutinn til að frv. verði samþykkt. Í meiri hlutanum eru auk mín Kristinn H. Gunnarsson, Jón Kristjánsson, Gunnar Birgisson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Sigríður A. Þórðardóttir og Ögmundur Jónasson sem hefur fyrirvara sem hann mun væntanlega gera grein fyrir.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. minni hlutans en hann skipar ásamt mér hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir. Þetta þingmál hefur borið að með allsérstæðum hætti eins og þingmenn vita og fengið ákveðna flýtimeðferð eins og um mjög brýnt stjfrv. væri að ræða og er það allsérstakt að svo skuli vera á lokadegi þingsins. Ég held að það sé allsérstakt að þingmannamál, sem er ekki samstaða um, sé tekið í gegnum þrjár umræður og meðferð í nefnd á lokadegi þingsins. Þrennt liggur alveg ljóst fyrir í þessu máli að því er varðar afstöðu þingmanna Samfylkingarinnar. Þingmenn Samfylkingarinnar eru því hlynntir að unnið sé að því að afnema skattfrelsi forseta Íslands og maka hans enda er það alveg ljóst og vitað að þingmenn Samfylkingarinnar hafa bæði flutt og stutt slík frumvörp. En við höfum lýst vanþóknun okkar á því hvernig að þessu frv. hefur verið staðið vegna þess að öll vinnubrögð og meðferð málsins hefur einkennst af virðingarleysi við forsetaembættið og við í minni hlutanum teljum að það beri að harma að samskipti þjóðkjörins þjóðhöfðingja okkar og Alþingis skuli dregið niður á það plan sem hefur verið gert hér. Í þriðja lagi höfum við í Samfylkingunni haft verulegar áhyggjur af því hver áhrifin mundu verða á vinnumarkaðinn og Kjaradóm, hvaða áhrif það hefði á úrskurð Kjaradóms gagnvart þeim hópum sem Kjaradómur ákvarðar laun fyrir og reyndar einnig kjaranefnd, ef farin yrði sú leið að afnema skattfrelsi forseta Íslands án þess að málið yrði rækilega skoðað og kannað og raunar miklu betur en hér hefur gefist tími til. Í meðförum nefndarinnar er alveg ljóst að miðað við þann tíma sem gafst til að fara yfir málið er mikil óvissa að okkar mati um áhrifin af þessu frv. og alveg ljóst að þingið hefði átt að gefa sér meiri tíma en hér var til ráðstöfunar til að fjalla um þetta mál enda fannst mér það standa upp úr í málflutningi formanns Kjaradóms, sem kom á fund nefndarinnar, að hann lagði ríka áherslu á að vandað yrði vel til vinnubragða í þessu efni þegar verið væri að gera slíkar breytingar. En það er alveg ljóst að þeir sem standa að þessu frv. með dyggum atbeina og stuðningi ríkisstjórnarinnar ætla sér greinilega að keyra þetta mál fram af offorsi í þinginu. Það vekur vissulega spurningar af hverju frv. er ekki fyrr fram komið og hví það birtist þá fyrst í þinginu er ljóst mátti vera að núverandi forseti mundi á næsta kjörtímabili gegna embættinu áfram. Ég held að þetta frv. sé að mörgu leyti vanbúið til efnislegrar ákvörðunar. Málið hefur skýrst nokkuð í meðförum nefndarinnar. Í máli formanns efh.- og viðskn. kom fram að formaður Kjaradóms hefði látið þau orð falla að það hefðu komið fram mjög misvísandi sjónarmið fram í umræðunni hvað við ætti að taka ef skattfrelsi forsetans yrði afnumið. Ég held að það hafi verið alveg ljóst og átt við rök að styðjast vegna þess að ekki einu sinni flm. frv. voru sammála um hvað við ætti að taka ef skattfrelsið yrði afnumið og komu fram þar misvísandi sjónarmið. Hitt er annað mál að ég hygg að formaður Kjaradóms hafi ekki verið að kalla eftir eins nákvæmri forskrift í þessu efni og meiri hlutinn gefur í nál. sínu og nokkuð sérstakt að meiri hlutinn telji að Alþingi geti ekki gefið Kjaradómi nákvæma forskrift af niðurstöðu þar sem stöðu hans sem gerðardóms verði raskað. Ég held einmitt að forskriftin sé það nákvæm að það liggi við að stöðu hans sem gerðardóms verði raskað. En auðvitað er það málefni meiri hlutans hvernig hann stendur að áliti sínu. Það hefur sem sagt ríkt mikil óvissa um það hvaða áhrif þessar breytingar kunni að hafa á kjör til forsetaembættisins, þar með talin lífeyrisréttindi. Forsrn. hefur einnig í skriflegri umsögn greint frá því að ekki sé ljóst hvaða breytingar þurfi að gera á fjárveitingu til embættis forseta Íslands verði frv. samþykkt. Það sem skiptir líka verulegu máli er að enginn treystir sér til að meta til fulls þau áhrif sem þessar breytingar geta haft á laun þeirra sem Kjaradómur eða kjaranefnd tekur ákvörðun fyrir. Það er alveg ljóst að nú þegar er komið fram að fulltrúar launafólks hafa verulegar áhyggjur af afgreiðslu þessa máls á þingi og þeirri skyndiafgreiðslu sem stefnir í og framkvæmdastjóri ASÍ spáði því að þessar breytingar mundu koma sem högg á launakerfið. Í huga hans var ekki vafi að þetta gæti haft áhrif í þá veru að Kjaradómur gæti breytt launaákvörðunum til verulegrar hækkunar fyrir þá sem hann ákveður laun fyrir. Eins hefur þing Landssambands iðnverkafólks, sem er haldið á þessum dögum, sent frá sér ályktun þar sem hugmyndum er harðlega mótmælt um að afnema skattfríðindi forseta og telur þingið í ályktun sinni að þær aðgerðir muni hafa í för með sér stórfellda hækkun launa æðstu embættismanna og auka þannig stórlega launabilið í landinu enda virðist það eini tilgangurinn með breytingunni eins og sagði í þeirri ályktun. Formaður Kjaradóms lagði mikla áherslu á að sú breyting sem við erum að fjalla um mundi skapa mikinn þrýsting á Kjaradóm og kjaranefnd varðandi hækkun launa embættismanna. Hann upplýsti að laun forseta Íslands sem Kjaradómur ákveður efst í pýramída sínum sem eru rúmar 600 þús. kr. hefðu virkað sem ákveðið lok á það að ekki væri hægt að færa launin hærra upp og hefði leitt til þess að ýmsar hlunnindagreiðslur og sporslur hefðu viðgengist í embættismannakerfinu. Þegar búið væri að lyfta upp þessu loki og hugsanlega hækka laun forseta Íslands þá vildi formaður Kjaradóms meina að það mundi skapast aukinn þrýstingur á það nú frá því sem þegar væri að færa upp laun embættismanna sem Kjaradómur ákveður laun fyrir. Þess vegna taldi hann mjög brýnt að vanda til þeirra breytinga sem gerðar væru og sú skoðun hans kom fram að réttast væri að lögin um laun forseta Íslands yrðu endurskoðuð. Lagði hann á það áherslu og það kom m.a. fram að í lögunum yrðu laun og önnur kjör ákvörðuð með þeim hætti að þau yrðu tekin undan Kjaradómi og sett sérstök lög eða endurskoðuð lögin um laun forseta og ákvörðun um það efni flutt til Alþingis. Við í minni hlutanum tökum undir þessi sjónarmið. Með því móti væri sérstaða forsetaembættisins undirstrikuð og samanburður á launum forseta við laun ráðherra og æðstu embættismanna úr sögunni en Kjaradómi ber að gæta innbyrðis samræmis í ákvörðunum sínum sem gæti leitt til þess að aðrir sem taka laun samkvæmt ákvörðun Kjaradóms hækki verulega. En með því að hafa þá skipan á sem formaður Kjaradóms mælir með yrði ekki um að ræða þá forskrift sem Kjaradómur hefur að vinna eftir samkvæmt lögum frá þinginu þar sem honum ber, Kjaradómi, að gæta ákveðins samræmis í ákvörðunum sínum. Þess vegna teljum við í minni hlutanum að það hefði átt að skoða það rækilega að reyna að ná samstöðu um þá leið sem Kjaradómur mælir í raun með. Mér finnst meiri hluti nefndarinnar taka með hangandi hendi undir þá leið sem formaður Kjaradóms mælir með vegna þess að í þeirri brtt. sem meiri hlutinn leggur fram sem ákvæði til bráðabirgða er einungis sagt að forsrh. skuli skipa nefnd til þess að endurskoða lög þessi og önnur lög sem kunna að hafa áhrif á kjör forseta Íslands og: ,,Meðal annars skal nefndin fjalla um hvort ástæða sé til að breyta fyrirkomulagi á ákvörðun launa forseta Íslands þannig að annar aðili en Kjaradómur úrskurði um þau. Störf nefndarinnar skulu miðast við að nýtt fyrirkomulag geti eftir því sem við á tekið gildi eigi síðar en að loknu kjörtímabilinu 2000--2004, þ.e. 1. ágúst 2004.`` Það er ekki fyrr en 1. ágúst 2004 þannig að það er í fyrsta lagi alls óvíst hvort þessi leið verði farin. Í annan stað virðist þannig um hnútana búið af hálfu meiri hlutans að þessi lög eigi ekki að taka gildi fyrr en að fjórum árum liðnum og við hvaða umhverfi búum við í millitíðinni? Jú, við búum við það að skattfrelsi er afnumið hjá forsetanum og það er Kjaradómur sem tekur ákvarðanir um laun forsetans ásamt ákvörðun um laun ráðherra, þingmanna og annarra embættismanna og síðan kjaranefnd sem tekur ákvörðun um laun fjölda embættismanna. Á meðan hefur Kjaradómur þá forskrift að vinna eftir að hann á að gæta samræmis í launakjörum. Þó að formaður Kjaradóms hafi sagt að það væru ekki bein tengsl núna milli þeirrar ákvörðunar sem Kjaradómur mun taka --- hann sagði að hann mundi beita sér fyrir því að Kjaradómur kæmi saman og tæki þá ákvörðun væntanlega um launakjör forsetans fyrir 1. ágúst nk. --- þó að ekki væru bein tengsl á milli breytinga á launakjörum forseta og launakjörum annarra sem dómurinn ákveður laun fyrir, þá er ekkert sem segir að á því fjögurra ára tímabili sem þetta fyrirkomulag á að gilda verði ekki verulegar breytingar á kjörum þeirra sem Kjaradómur ákveður laun fyrir einmitt vegna þess að þetta lok hefur verið tekið af sem laun forsetans hafa verið vegna þess að laun hans eru ákveðin efst í pýramídanum og það mun, eins og formaður dómsins sagði, auka verulega þrýstinginn á að hækka laun annarra. Skoðað var af hálfu fjmrn. hvað ætla mætti að laun forsetans mundu hækka miðað við þær breytingar sem hér á að gera og með hliðsjón af þeim hlunnindum sem forsetinn hefur haft í skattfríðindum. Þar voru tekin fjögur dæmi. Þegar við spurðum meiri hlutann út í þá forskrift sem hann gefur Kjaradómi, sem ég held að draga megi í efa að sé rétt að gera eins nákvæmlega og þeir gera, þá var það mat meiri hlutans að þessar breytingar mundu þýða að laun forseta mundu hækka í 1.130--1.200 þús. kr. Þá erum við að tala um rúmlega helmings hækkun á launum forsetans. Nú eru launin um 615 þús. kr. Eins og ljóslega mátti lesa af ummælum formanns dómsins hefur þetta haldið niðri launum annarra og þegar búið er að lyfta þessu loki held ég að hættan sem við höfum varað við sé virkilega fyrir hendi, enda ítreka ég að fulltrúar launafólks hafa verulegar áhyggjur af áhrifum breytingarinnar. Herra forseti. Út af fyrir sig þarf ég ekki að hafa mikið fleiri orð um þessi mál. Ég vil þó taka fram að Sigurður Líndal lagaprófessor kom á fund nefndarinnar. Í ljósi þess að margir telja alveg nauðsynlegt að flýta sér eins og hægt er í þessa breytingu og engan tíma megi missa af því að þetta verði að gerast áður en nýtt kjörtímabil forseta hefst, þá kom það fram í orðum Sigurðar Líndals lagaprófessors að hægt væri að breyta kjörum forseta hvenær sem er á kjörtímabilinu nema tilgangurinn væri að rýra kjör hans. Nú hefur það komið fram, m.a. hjá einstaka flutningsmönnum þessa frv. að tilgangurinn sé ekki að rýra kjör forseta Íslands. Ef tilgangurinn er ekki að rýra kjör forsetans þá geta menn tekið sér lengri tíma en síðustu klukkutíma þessa þings til að fjalla um þetta mál. Þannig mætti vanda betur málatilbúnaðinn við að breyta því fyrirkomulagi sem gilt hefur um kjör forsetans til að tryggja að bærileg sátt ríki um þetta í þinginu, sem það gerir ekki með þeirri málsmeðferð sem meiri hlutinn hefur viðhaft. Við hefðum getað sýnt forsetanum þá virðingu sem honum og embætti hans ber í samskiptum þingsins við forsetaembættið. En því er greinilega ekki að heilsa núna og það ber vissulega að harma, herra forseti. Því vísum við í minni hlutanum allri ábyrgð á þessum fordæmalausu vinnubrögðum í samskiptum þjóðkjörins þjóðhöfðingja og þjóðþingsins á hendur ríkisstjórninni sem undir forustu Davíðs Oddssonar hefur gert þetta mál að forgangsmáli á lokastigi þinghaldsins.

Herra forseti. Ég skrifa undir nál. meiri hlutans með fyrirvara og er skýringin á honum eftirfarandi: Hér er verið að greiða atkvæði um skattalagafrv., ekki um laun forseta Íslands. Samkvæmt landslögum ber Kjaradómi, ekki Alþingi, að ákvarða laun forsetans. Ég hef margoft lýst andstöðu við það fyrirkomulag að Kjaradómur og kjaranefnd ákvarði laun forsetans, alþingismanna og embættismanna og fært rök fyrir þeirri afstöðu. Þetta er hins vegar það fyrirkomulag sem við búum við og að mínum dómi er óeðlilegt að Alþingi leggi Kjaradómi lífsreglurnar með þeim hætti sem gert er í nál. meiri hlutans. Ég er því ekki sammála þeim hluta álitsins. Sem einstaklingar getum við haft á því skoðun hvað Kjaradómi ber að gera en öðru máli gegnir um Alþingi sem löggjafa. Ég styð lagabreytingarnar og þær brtt. sem fram eru komnar frá því að 1. umr. fór fram en þær fela í sér að hlunnindi vegna skilgreindra embættiskvaða eru ekki reiknuð forsetanum til skattskyldra tekna.

Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með störf efh.- og viðskn. varðandi þetta mál. Ég tel að upp úr þessu máli standi og þýðingarmest sé að fram hefur komið að þingheimur allur er efnislega þeirrar skoðunar að þessi skattfríðindi eigi að afnema. Það er þýðingarmest. Að vísu er deilt um tæknilega hluti, með hvaða hætti aðdragandi máls skuli vera o.s.frv., en það eru minni háttar atriði. Mikilsverðast er að fram kemur að þingheimur allur vill afnema skattfríðindi forseta og forsetaframbjóðendur allir, sem síðast voru í framboði, vildu sömuleiðis, eins og menn muna, eindregið afnema þessi fríðindi. Þannig ætti að geta verið gott samkomulag um þetta með þjóðinni.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. forsrh. að líklega ríkir almenn samstaða um það á Alþingi að afnema beri skattfríðindi forsetaembættisins. Sú skoðun hefur ítrekað komið fram að eðlilegt væri að forseti lýðveldisins væri jafnsettur öðrum þegnum þó að hann væri að öðru leyti fremstur meðal jafningja. Það sem hefur hins vegar gerst núna, herra forseti, er að málið ber að með þeim hætti að menn hljóta að spyrna við fótum og spyrja: Hvað hastar? Hvað hastar núna að bera fram frv. þessarar gerðar daginn sem á að fresta fundum Alþingis? Í greinargerð með frv. segir að þær breytingar sem felast í frv. verði ekki gerðar á kjörtímabili forseta vegna ákvæðis 2. mgr. 9. gr. stjórnarskrárinnar og síðan er vitnað í það ákvæði. Miðað við þær upplýsingar hér hafa komið fram um skoðun Sigurðar Líndals lagaprófessors á þessu er hér um ákveðinn misskilning ræða. Menn þurfa ekki að flýta sér nema til standi að rýra kjör forsetans. Ætli menn að hafa forsetaembættið jafnsett eftir sem áður má breyta kjaraumhverfinu, þ.e. gera breytingar á kjörtímabilinu. Mér finnst þetta skipta máli og varpa ljósi á hve mikill hraðinn er. Það kom ekki í ljós að þetta atriði, sem virðist hvatinn að því að hraða þessum málum, byggist á misskilningi fyrr en í umfjöllun efh.- og viðskn. um málið í dag. Við getum reyndar velt því fyrir okkur hvort tilgangurinn var að rýra kjör forsetaembættisins. Eins og kom fram við umræðuna í morgun þá virtust flutningsmenn ekki alveg einhuga um til hvers var lagt af stað í þessa ferð, hvort forsetaembættið átti að vera jafnsett eða hvort það mætti rýra. Menn voru heldur ekki sammála um hverjar gætu verið hugsanlegar afleiðingar frv. Af því að formaður Kjaradóms kvartaði undan því að leiðbeiningar Alþingis hefðu verið svolítið út og suður, ef hlustað væri eftir því sem flm. sögðu, þá er rétt að ítreka að orð 1. flm. hljóta að vega dálítið þegar menn vilja túlka eða finna út hvað hér er meint. Hann lét hafa eftir sér að hann teldi að laun hæstv. forsrh. mundu hækka í kjölfarið. Þar var auðvitað á ferðinni ákveðin forsögn sem hér er síðan reynt að bera til baka. Málið hefur sannarlega verið ruglingslegt, herra forseti, og ber vott um að menn hafi kannski flýtt sér meira en efni stóðu til. Menn hafa haft áhyggjur af því hvaða áhrif samþykkt þessa frv. mundi hafa. Fyrst og fremst hafa menn haft áhyggjur af því hvaða áhrif það hefði á launamarkaðinn. Í dag gætti ákveðins titrings í röðum launafólks þar sem menn óttast að hér sé einungis upphafið að því að launabilið í þjóðfélaginu aukist enn meira en það er núna. Formaður Kjaradóms taldi að þrýstingur á dóminn mundi aukast mjög eftir að laun forsetans verða skráð eins og gera verður hér eftir einfaldlega vegna þess að þarna sjá menn mjög mikið bil, annars vegar á milli forseta lýðveldisins og hins vegar forsrh. en síðan annarra ráðherra, æðstu embættismanna og loks alþingismanna. Í kjarabaráttu eru menn fljótir að gleyma því sem var og horfa einungis á þá stöðu sem uppi er þegar tekist er á um hlutina og fljótlega verða menn búnir að gleyma því að ástæðan fyrir því að laun forsetans eru skráð eins og þau eru skráð er sú að skattfríðindi hans hafi verið afnumin. Þannig er áreiðanlega rétt að þessi pressa mun verða mikil. Ég er ekki trúuð á að það sem meiri hluti hv. efh.- og viðskn. setur í nál. sitt hafi mikið að segja þegar að því kemur að takast á við þann þrýsting. Ég held að þetta frv. muni líka hafa önnur áhrif og hafi þegar haft önnur áhrif. Áhrifin eru þau að embætti forseta Íslands og samskipti þess við þjóðþingið er komið undir alveg sérstakt ljós og það ljós er ekki gott fyrir Alþingi Íslendinga. Býsna margir í þjóðfélaginu eru sannfærðir um að meðferð þessa máls og aðdragandi beri fyrst og fremst vott um að menn vilji á einhvern hátt gera lítið úr embætti forseta Íslands. Menn geta auðvitað mótmælt og vilja ugglaust gera það en eigi að síður eru þetta áhrifin. Herra forseti. Ég vil, með þínu leyfi, vitna í leiðara sem ritstjóri Dags skrifar í blað sitt í dag undir fyrirsögninni ,,Pukurslegt næturbrölt``. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Í fyrsta lagi: Síðustu sólarhringa þinghaldsins hefur pukurslegt næturbrölt nokkurra alþingismanna vakið furðu. Þingmenn úr Sjálfstæðisflokknum hafa haft um það frumkvæði að þingið kasti fyrir róða allri venjulegri meðferð þingmála til að afnema í skyndi skattfrelsi forsetaembættisins og láta þar með núverandi forseta greiða skatta á næsta kjörtímabili. Upphaflega þorði að vísu enginn þingmannanna að kannast við krógann opinberlega, en þegar málið kom fram í þinginu varð ljóst að sjálfstæðismenn höfðu fengið þingmenn úr öllum flokkum nema Samfylkingunni til að taka þátt í þessum einstæðu vinnubrögðum. Í öðru lagi: Hvers vegna kemur þetta mál upp með svo óvenjulegum hætti á síðustu dögum þingsins? Flutningsmenn tillögunnar segja skýringuna þá að nú sé kjörtímabili forsetans að ljúka. Á þjóðin að trúa því að þessir þingmenn hafi ekki áttað sig á þeirri staðreynd fyrr en allra síðustu daga? Hefur það ekki legið fyrir í fjögur ár? Var þeim þetta ekki ljóst þegar þingið hófst í október? Auðvitað! Þess vegna er þessi afsökun tómt blaður. Annars hefðu þingmennirnir auðvitað lagt málið fram strax á haustþinginu. Það er því eitthvað annað og alvarlegra sem býr hér að baki. Þeir þingmenn sem standa að frv. eiga að skýra þjóðinni frá raunverulegu ástæðunni, annað er óheiðarlegt. Í þriðja lagi: Auðvitað ættu allir þegnar þjóðfélagsins að greiða skatta og skyldur til samfélagsins. En slík undanþága nær ekki aðeins til forseta Íslands. Margir opinberir embættismenn njóta líka skattfrelsis, svo sem sendiherrar. Hvers vegna fylgir ekki með í frv. þingmannanna tillaga um að afnema skattfrelsi þeirra líka? Ef svo væri, gætu flutningsmenn a.m.k. reynt að segja þjóðinni að þeir væru sjálfum sér samkvæmir og að framfylgja einhverri grundvallarstefnu í málinu, en ekki aðeins að flytja frv. sem beinist augljóslega gegn þeim sem nú gegnir forsetaembætti.`` Herra forseti. Það er miður að menn skuli skrifa leiðara sem þessa og telja sig hafa stóran hluta þjóðarinnar á bak við sig í þeim viðhorfum sem hér koma fram. Þetta eru því miður áhrifin af því frv. sem hér er verið að afgreiða. Ég held að þessi áhrif verði hvað alvarlegust, þ.e. þau áhrif sem sitja eftir af þeim vinnubrögðum sem hér hafa verið viðhöfð.

Herra forseti. Ég kom bara í pontu til þess að mótmæla þeim orðum sem hér voru viðhöfð, a.m.k. hvað mig varðar sem einn flutningsmanna þessa frv., að ég væri á einhvern hátt að lítillækka forsetaembættið. Ég tel það alls ekki vera. Ég tel að það sé mjög gott mál að leitt verði í ljós hver hin raunverulegu kjör forsetaembættisins eru. Ef þau eru raunverulega 1,2--1,3 millj. þá tel ég að forsetinn sé vel að þeim kominn og vonandi verða honum úrskurðuð þau laun.

Herra forseti. Virðing forseta Íslands hefur ávallt verið mér ofarlega í huga og ég hef litið á þetta embætti sem virðingarstöðu. Það hefur að mínu áliti réttlætt skattfrelsi forsetans sem svo margra annarra í þjóðfélaginu. Það er þó svo að forsetinn sjálfur lýsti því oft yfir í kosningabaráttunni fyrir fjórum árum að afnema ætti þessi fríðindi og því vart annað hægt en verða við eindregnum óskum hans. Hvort umræðan vegna þessara breytinga dregur úr virðingu embættisins eða framtíð þess verði tekin til endurskoðunar mun tíminn einn leiða í ljós. Ég segi já.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sem hefur tekið afdráttarlausa forustu í þessu þingmannamáli fagnaði þeirri samstöðu sem hann las úr afstöðu alþingismanna varðandi það að afnema skattfrelsi forsetaembættisins. Ég vil þess vegna benda á þá afstöðu sem kemur fram í nefndaráliti minni hluta efh.- og viðskn. þar sem minni hlutinn lýsir vanþóknun sinni á því hvernig að þessu frv. er staðið. Öll vinnubrögð og meðferð málsins einkennast af virðingarleysi við forsetaembættið. Það ber að harma að samskipti þjóðkjörins þjóðhöfðingja og Alþingis skuli dregin niður á þetta plan. Herra forseti. Mér finnst það einstaklega dapurt að enda þinghald þessa vetrar á þessu ólánlega máli og greiði ekki atkvæði.

Herra forseti. Það var á misskilningi byggt milli mín og starfsmanna þingsins hvort ég þyrfti að kveðja mér hljóðs við 3. umr. eða í atkvæðagreiðslunni sjálfri og var talið að það nægði að gera það í atkvæðagreiðslunni en svo mun ekki vera. Það sem ég vildi sagt hafa um breytingar um mat á umhverfisáhrifum er að ég vil ítreka það sem ég sagði í dag um brtt. minni hluta umhvn. sem fjallaði um mat á umhverfisáhrifum og landshlutabundinni skógrækt. Brtt. frá minni hlutanum felur í sér og er samkvæmt mínum skilningi til umræðu hér við 3. umr., að umhverfisáhrif landshlutabundinna skógræktarverkefna skuli metin samkvæmt lögum þessum. Eins og við vitum, herra forseti, stefnir í það að umhverfisáhrif skipulagsáætlana verði metin samkvæmt tilskipun Evrópusambandsins og þar með áhrif af landshlutabundinni skógrækt. Minni hlutinn í umhvn. og reyndar þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs telja það afar mikilvægt að ákvæði um landshlutabundna skógrækt verði sett inn í þessi lög, enda falli það út úr lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni með samþykkt þessara laga.

Hvað sagði þingmaðurinn um fundarstjórn forseta?

Ég hef lokið máli mínu, herra forseti.

Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs fagna því að loks skuli samþykkt ný löggjöf um mat á umhverfisáhrifum og erum við þegar á heildina er litið nokkuð sáttir við þá niðurstöðu sem umhvn. komst að í vinnu sinni við frv. og greiðum málinu því atkvæði okkar. Við teljum mikilvægt að sá skilningur skuli staðfestur við umræðuna um málið að Skipulagsstofnun geti hafnað framkvæmd vegna ónógra gagna eða ófullnægjandi rannsókna og teljum við þennan skilning liggja fyrir núna, enda óttumst við áhrifin af því að fella niður möguleikann til ítarlegra mats. Hins vegar vil ég ítreka þá fyrirvara sem minni hluti umhvn. hefur þegar lýst í umfjöllun um málið og lúta að tímafresti bráðabirgðaákvæðis og 11. gr. sem er allsendis ófullnægjandi að okkar mati, en í heildina greiðum við málinu atkvæði okkar.