Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Frv. þetta er komið frá Nd. og er eitt af bráðabirgðalögum stjórnarinnar. Nefndin hefir haft frv. þetta til athugunar og hefir ekki talið ástæðu til þess að gera á því neinar breytingar. Leggur nefndin því til, að frv. verið samþ. óbreytt. Nefndin gat að vísu látið sér detta í hug að bera fram ýmsar breytingar á frv., sem komið gætu til greina, en þar eð hún fékk vitneskju um. að ef til vill væri von á nýju frv., er fæli í sér þær breytingar, sem nefndin hafði hugsað sér, ákvað nefndin að mæla með því, að frv. yrði samþ. óbreytt, og bíða átekta um það, hvað síðar kynni að koma fram. Ég tel svo ekki þörf á að fara fleiri orðum um frv. af hálfu nefndarinnar, en vænti þess, að frv. nái samþykki hv. deildar.

*Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson): Í greinargerð þeirri, er fylgir bráðabirgðalögunum, er gerð grein fyrir þeim ástæðum, er til þess lágu, að lögin voru gefin út. Læt ég nægja að vísa til þeirrar grg. og vænti þess, að frv. þessu verði að afloknum umr. vísað til allshn.



Það hefir að líkindum heldur litla þýðingu, því miður, að ræða mál þetta hér meira en þegar hefir verið gert á þingi. Ég vildi þó ekki láta frv. framhjá fara í deildinni án þess að sýna lit á því að mótmæla. Því í stuttu máli er frv. þetta, svo sem hv. deildarmönnum er kunnugt, og enda þótt þeir kunni að greiða því atkv., eitthvert það mesta hneykslismál, sem lagt hefir verið fyrir þingið um langt skeið. Hæstv. félmrh. setti þessi lög til þess að taka sjálfsákvörðunarréttinn af byggingarfélögum verkamanna. Með þessum bráðabirgðalögum skal lögskipa formann í þessum félögum til þess að draga valdið úr höndum félagsmanna sjálfra. Frá almennu sjónarmiði séð voru þessi bráðabirgðalög þarflaus, því íhlutun hins opinbera var meira en tryggð með yfirráðum yfir stjórn byggingarsjóðsins. Stjórnarskráin mælir svo fyrir, að ekki megi gefa út bráðabirgðalög nema brýna nauðsyn beri til, og það vita allir, að um enga slíka nauðsyn var að ræða hér. Hæstv. félmrh. hefir því framið skýlaust stjórnarskrárbrot, og þó ekki væri annað en þetta, þá væri það nægilegt til þess að fella svona frv. Það kom greinilega í ljós, til hvers refirnir voru skornir með Byggingarfélag alþýðu. Það breytti l. sínum þegar bráðabirgðal. voru gefin út, í samræmi við bráðabirgðalögin. Þegar hæstv. ráðh. sá, að þetta dugði ekki, gerði hann sér hægt um hönd og neitaði að viðurkenna félagið, og bar það fyrir sig sem ástæðu, að félagið hefði sett skilyrði. Sannleikurinn er sá, að það setti engin skilyrði. - Það þýðir víst ekki að ræða mikið meira um þetta; ég sé, að þm. ganga allir út, svo að ekki er lengur hægt að koma við neinum rökum. - Hæstv. ráðh. gerir sér lítið fyrir og brýtur l. félagsins og stofnar annað félag, og því er veitt lán, enda þótt þetta félag, sem fyrir var, uppfyllti öll skilyrði. Af þessu er hægt að sjá, að í fyrsta lagi hefir verið framið hér stjórnarskrárbrot, með útgáfu bráðabirgðalaga, síðan brýtur ráðh. sín eigin lög, þegar hann sér, að þau duga ekki til að koma því fram, sem hann ætlaði sér. Alþingi ætti því að sjá sóma sinn í því að fella þessi l. nú þegar við 1. umr.



Frv. þetta fer fram á að veita Sláturfélagi Suðurlands heimild til þess að innkalla stofnbréf sín. Allshn. hefir haft málið til athugunar og telur réttlátt að veita þessa heimild. Leggur nefndin því til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.



Þegar þetta mál var til 2. umræðu, lýsti ég dálítið göllunum á því, sem ég taldi vera, og einkum hvernig væri farið innheimtu vaxtaskatts og meðferðinni, sem á honum er. Ég ætla ekki að taka hér upp aftur það sem ég þá sagði, en ég verð að segja það, að ég tel þetta vera mjög óþægilegt fyrir þá menn, sem eiga fé í sparisjóðum og hafa ekki umráð yfir því um tíma. Þetta kemur mikið niður á þeim, sem lítið eiga inni í sparisjóðum, og verður að teljast skaðlegt, að þetta fé á að dreifast út um byggðir landsins í staðinn fyrir að leggja það á vöxtu. Ég hefði talið það réttara að undanskilja sparisjóðsfé frá þessari skyldu, að vaxtaskattur af því sé sendur til skattheimtumanna. Ég álít, að hægt sé að ná takmarkinu fyrir því, ef bankastofnanir eru knúðar til þess með l. að senda hlutaðeigandi skattanefndum skýrslur um innieign manna í sparisjóðum. Ég skal ekki ræða lengi um þetta mál, en ég bjóst við því, að hv. fjhn. mundi hafa lagað málið fyrir 3. umr. og athugað sérstaklega þessar aths. mínar um það, hvort ekki væri hægt að sleppa innstæðufé úr a-lið 2. gr., en láta koma í staðinn að skylda stofnanir til að senda skýrslur um innieignir. En þar sem hún hefir ekki gert það, kannske af athugunarleysi, vildi ég óska þess, að umr. yrði frestað í bili, svo að hún geti komið með till. um breyt. á þessu atriði, eða ef hún æskir þess ekki, mun ég sjálfur flytja brtt.

* Frsm. (Magnús Jónsson) : Hv. 5. landsk. þm. benti á það við 2. umr. þessa máls, að það væri dálítið óþægilegt fyrir menn, sem hafa vaxtatekjur, að verða fyrir bið á því, að þeir fái ¼ þangað til þær eru endurgreiddar aftur, ef þeir teldu þessar tekjur fram. Ég játa, að þetta er ekki gott, og mér þætti vænt um, ef hann gæti komið með góðar till. til þess að hægt yrði að sneiða hjá þessum litlu óþægindum. En svo var ekki, hann hefir í þess stað talað um aðra aðferð til þess að ná lögmætum sköttum af innstæðufé í sparisjóðum. Hann stakk upp á því að bjóða brtt., ef tími yrði til. Mér skildist, að sú till. myndi verða að neyða sparisjóði til að gefa upp alla innstæðu. Ég get sagt, að ég er alveg á móti þessu; ég held, að það sé ómögulegt að koma með nein lagafyrirmæli, sem mæla meira á móti því, að menn spari saman, heldur en ef lögð væri fullkomin skylda til að gefa upp alla innieign. Það mun nú vera í skattal. nokkur heimild, sem veitir skattayfirvöldum leyfi til þess að fá upplýsingar hjá bönkunum, a. m. k. um stærri innstæður. Bankarnir streitast á móti þessu af þeirri ástæðu, að það er óvinsælt. jafnvel þó þagnarskylda hvíli á. Ég verð að segja fyrir mitt leyti, að þó að ég fylgi þessu frv., þá álít ég það beinlínis neyðarvörn á móti því að neyða lánsstofnanir til að gefa upp innstæðufé. Auk þess er það beinlínis ómögulegt. Mjög mikið af innstæðufé er nafnlaust lagt inn í bankana. Jafnvel þó til væru lagafyrirmæli um það, að bankinn mætti ekki taka á móti fé, nema vita fyrir víst, að nafnið væri til, væri ómögulegt að komast að því, hvort nafnið væri til. Ein aðalástæðan fyrir því, að menn langar til að spara saman fé, er það, að féð er skattfrjálst. Það kom fram till. um það, að fara heldur þá leiðina, að leggja á háa vaxtaskatta og heimila mönnum jafnvel að draga undan til skatts. Svo rík nauðsyn er á því fyrir lánsstofnanir að halda innstæðum manna leyndum, til þess að eggja menn á að spara saman peninga. Ég veit ekki. hvort það er nokkuð fallegt í þessu, en það þýðir ekki að streitast á móti þeim sparnaði, sem er í eðlisfari manna, að geyma peninga þar, sem aðrir vita ekki um þá. Ég mun ekki fylgja málinu af miklu forsi. Það er þegar búið að liggja nokkuð lengi í sömu d., og býst ég við, að það hafi fengið rækilega athugun. Ég vil endurtaka þá ósk mína, að hv. d. afgr. málið frá sér sem allra fyrst.

*Jónas Jónsson: Ég ætla ekki að mæla á móti þeirri ósk hv. 5. landsk., að þessu máli verði frestað um einn dag. Við, sem erum í fjvn., sjáum fram á. að það koma ný stórfelld útgjöld í sambandi við ófriðinn, og viljum leiða hv. þdm. það fyrir sjónir, að ríkissjóði veitir ekki af öllum tekjum, sem hægt er að fá. Enginn óskar eftir því, að ríkissjóður fari að safna skuldum fyrir daglegum þörfum, eins og kemur fyrir í harðæri. Hv. 5. landsk. þóttist geta fundið ráð til þess að bæta úr þessum annmarka viðvíkjandi innieignum manna. Áreiðanlega á þingið rétt á því að láta menn, sem hafa óframtaldar innieignir, ekki sleppa lengur. Það er ákaflega erfitt fyrir okkur þm. að verða að reyta saman tekjur í ríkissjóðinn fyrst og fremst með tollum af flestum nauðsynjavörum, en láta sleppa mörg undanfarin ár fjárbrallsmenn, sem svíkjast undan skatti. Hér er gerð tilraun til þess að ná sköttum af þeim, og treysti ég sérfróðum mönnum, sem fást við þetta mál, að láta ekki dragast, að þetta geti gengið gengum þingið. Ekki mun af veita fyrir ríkissjóð að fá þær tekjur.



Herra forseti! Hv. landsk. fór fram á það við hv. þd., að hún frestaði málinu, svo að hann gæti athugað nánar hugmynd sína. Mér finnst hún alveg óframkvæmanleg. Við innstæður manna í bönkum eru oft gervinöfn, og ómögulegt er að komast að því, hver hinn rétti eigandi er. T. d. áttu 5 sömu upphæðir, 41 þús. kr. hver, höfðu öll lagt inn sama dag og hétu Fjóla. Njóla. Sóla o. s. frv., og „karl í koti“ 48 þús. kr. í sparisjóði úti á landi. Þannig úir og grúir af allskonar gervinöfnum. sem ekki er hægt að ná í nema með vaxtaskatti. Fé, sem á þennan hátt er geymt. nemur 20–30 millj. kr., og ríkissjóður gæti fengið allríflegar tekjur með því að leggja vaxtaskatt á þetta óframtalda fé. Ámóta upphæð er í verðbréfum. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessari hlið málsins.



Ég geri ekki ráð fyrir því þótt málinu sé frestað nú til morguns, að þá sé nokkurrar frekari athugunar á því að vænta fyrir þann tíma. Ég segi fyrir mig. að ég er bundinn við störf á fundum síðari hluta dagsins í dag. Ég vildi aðeins láta vita af þessu. E. t. v. getur hv. 5. landsk. gert sínar athuganir á málinu, en menn mega ekki vænta þess, að ég geti sinnt því í dag.



Ég vil aðeins spyrja hv. 1. þm. Eyf., hvort hann treysti sér ekki til að hafa samvinnu við mig um athugun á þessu máli?

Ekki í dag

. En á morgun?

Það kann að vera

.

Forseti (EÁrna) : Ég hefði kosið að þurfa ekki að fresta þessu máli lengur en til morguns. Hefi ég því ákveðið að fresta umr. nú, en taka málið hinsvegar aftur á dagskrá á morgun.

*Jónas Jónsson: Ég ætla aðeins að segja fáein orð um þetta frv. Því mun verða vísað til n., en ég álít rétt, að það fari ekki frá n. á þessu þingi. Þær ástæður, sem færðar hafa verið fram, eru þær, að það er verið að reisa mikla byggingu fyrir Háskóla Íslands, og það er nokkurn veginn víst, að sú bygging komist upp og takist að hita hana upp, ef hitaveitan kemst á, á þessu ári. Það hafa komið til mála breyt. á Háskóla Íslands. Ein breyt., sem í raun og veru var undirbúin fyrir löngu með l. um Háskóla Íslands, er um uppeldisfræðikennslu í háskólanum. Um það er allt óákveðið ennþá, og verður að líta á þetta sem fullkomlega út í loftið, ef farið væri að stofna prófessorsembætti án þess að bíða eftir því, að gerð verði skipulagsbreyting í uppeldismálum, sem leiðir af því, að byggingin er ekki fullgerð. Ég mun greiða atkv. með því, að frv. verði sent til n., en hefi komið hér fram með nægileg rök fyrir því, að ekki er ástæða til að samþ. það, vegna fjárhagshliðarinnar.