Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að gert er ráð fyrir að gera hlé á þessum fundi upp úr kl. 12.30 til kl. 1 en þá hefjist fundurinn með atkvæðagreiðslum um dagskrármál fundarins.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum sem er á þskj. 2. Þetta frv. er lagt fram í tengslum við frv. um aðild Íslands að samningi um hið Evrópska efnahagssvæði. Frv. var upphaflega lagt fram á 115. löggjafarþingi en kom þá ekki til umræðu. Iðnn. fékk frv. engu að síður til umfjöllunar og sendi það ýmsum aðilum til umsagnar. Frv. er nú lagt fram efnislega óbreytt en með smávægilegum breytingum í ljósi athugasemda sem bárust frá umsagnaraðilum til hv. iðnn. Smárás, sem á ensku nefnist integrated circuits eða silicon chip, hefur valdið byltingu í rafeindatækni. Uppfinning smárása og framleiðsla þeirra hefur verið forsenda tækniframfara á fjölmörgum sviðum, bæði í tölvubúnaði og geimförum svo að ég nefni tvö mikilvæg dæmi. Smárás samanstendur af mörgum lögum af rásum sem komið er fyrir á kubbi úr hálfleiðaraefni. Það er teikning þessara rása og gerð þeirra sem nefnist svæðislýsing. Hönnun svæðislýsinganna krefst mikillar sérþekkingar, er bæði tímafrek og dýr. Hins vegar er mjög auðvelt og ódýrt að búa til eftirlíkingar þegar hönnuninni er lokið. Það er ekki hægt samkvæmt gildandi einkaleyfalöggjöf að fá einkaleyfi fyrir hönnun svæðislýsinga og hönnunarvinnan er því miður heldur ekki vernduð samkvæmt höfundalögum. Það er þess vegna sem þörf er fyrir sérstaka löggjöf til að tryggja að hönnuðir svæðislýsinga njóti verndar og njóti ávaxta síns erfiðis. Þetta frv. kveður á um slíka vernd. Við gerð frv. var stuðst við efni tilskipunar Evrópubandalagsins um vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum auk norrænna laga um þetta efni. Verndin, sem frv. kveður á um stofnast sjálfkrafa, þ.e. ekki er þörf sérstakrar skráningar til að einkaréttur stofnist. Það er kveðið á um það í 7. gr. frv. að einkaréttur til hagnýtingar svæðislýsingar smárása í hálfleiðurum stofnist þegar svæðislýsingin er fyrst áfest eða árituð á hálfleiðarakubb. Hér er fylgt sömu reglu og gildir um vernd samkvæmt höfundalögum og var reyndar sama leið valin í Noregi. Þess er að geta að enn er engin framleiðsla smárása hafin hér á landi. Flest fyrirtæki sem hanna og framleiða smárásir eru stór fjölþjóðafyrirtæki. Ein forsenda þess að unnt verði að hefja hönnun eða framleiðslu slíkra smárása á Íslandi er vitaskuld að viðunandi vernd fáist fyrir slíka vinnu. Þessu frv. er ætlað að stuðla að því að slík vernd sé veitt á Íslandi. Með frv. er einnig lagður að því grunnur að tryggt sé að íslenskir ríkisborgarar njóti sams konar verndar innan hins Evrópska efnahagssvæðis. Vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum innan Evrópubandalagsins nær samkvæmt tilskipun bandalagsins um þetta efni aðeins til ríkisborgara aðildarríkja Evrópubandalagsins. Hins vegar hefur framkvæmdastjórnin ákveðið að láta vernd samkvæmt tilskipuninni einnig ná til ákveðinna ríkja, þar á meðal EFTA-ríkjanna, enda veiti þau ríki ríkisborgurum Evrópubandalagsins sama rétt. Þessu frv. er ætlað að stuðla að því að hægt sé að uppfylla þessar gagnkvæmnikröfur. Virðulegi forseti. Frv. mun tryggja að þeir sem hanna eða framleiða smárásir muni í framtíðinni njóta verndar hér á landi. Þar sem verndin stofnast sjálfkrafa mun frv. ekki hafa í för með sér neinn kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um efni frv. en vísa til athugasemda við einstakar greinar. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Ég á sæti í iðnn. þingsins og mun væntanlega fjalla um þetta mál þar en það eru nokkur atriði sem ég hefði samt viljað fá nánari skýringar á. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hvers vegna 11. gr. er orðuð eins og gert er í frv., þ.e. að ,,Lög þessi öðlast gildi um leið og samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði öðlast gildi að því er Ísland varðar.`` Ég hefði í fljótu bragði talið, og kannski ekki síst eftir ræðu hæstv. iðnrh., að það væri eðlilegt að slík lög yrðu sett á Íslandi. Þó að ekki séu framleiddar þessar svæðislýsingar smárása í hálfleiðurum hér á landi nú verður kannski eðlilegt að hafa slík lög í gildi hér á landi og hefði mér þess vegna þótt eðlilegt að það stæði bara: Lög þessi öðlast gildi 1. janúar eða nú þegar eftir því sem við á. Mér finnst óþarfi að vera alltaf að taka það fram þó að það sé af því tilefni að nú hefur verið undirritaður samningur um Evrópskt efnahagssvæði. Mér þykir þetta galli á fleiri frumvörpum. Ég vil taka það fram, virðulegur forseti, að það gildir ekki bara um þetta frv. og þess vegna vil ég spyrja sérstaklega hvort ekki sé eðlilegt að þessu sé breytt. Auðvitað fjallar nefndin um þetta og tekur afstöðu til þess hvort hún telur þetta eðlilegt eða ekki. Í 9. gr. er talað um að brot gegn lögum þessum varði sektum, þ.e. ef þessi einkaréttur er ekki virtur, og þá kannski vandast nú málið. Það fór þannig fyrir mér þegar ég var að lesa greinargerðina með frv. eða athugasemdir við frv. að þá var mér alls ekki ljóst um hvað þetta væri. Ég veit hvað smárar eru, díóður, viðnám og þéttar. Það vill þannig til að ég veit eitthvað um það og ég þóttist skilja svona flest orðin en ég var samt engu nær. Ég hefði því gjarnan viljað spyrja nákvæmar um í hvað þetta væri notað. Það stendur að vísu að það sé notað í rökrásir --- ég skildi að vísu ekki hvað það var --- og minni í tölvum, vasareiknum og örgjöfum. Þetta vafðist svolítið fyrir mér. Síðan er orð hér sem ég skildi ekki og það er íhlutur. Ég var að velta fyrir mér hvort það væri hlutur eða hvað það væri. Þetta er nú kannski atriði sem hægt er að kanna nánar í nefnd en ég vil benda á að það er mjög mikilvægt að það sé ljóst þeim sem eru að fara eftir löggjöfinni hvað um er að ræða. Annað ætlaði ég ekki að segja að svo komnu máli. Ég held að það sé ekkert að því að lögfesta einkarétt manna um þetta efni og tel það raunar mjög eðlilegt þó svo að enn sé ekki framleitt neitt slíkt hér á landi eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra. Ég verð að segja eins og er að það mundi vefjast fyrir mér hvenær ég væri að brjóta lög um einkarétt ef ég læsi bara þetta og það væri orðið að lögum.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu hefur, eins og kom fram hjá hv. þm. Kristínu Einarsdóttur, verið örlítið til umræðu í iðnn. Þetta er raunverulega fyrsta málið sem hér er mælt fyrir í tengslum við staðfestinguna á EES-samningnum. Það er kannski dálítið dæmigert að þetta mál sem hér er til umfjöllunar er, a.m.k. í mínum huga, afskaplega flókið. Þrátt fyrir að ég sé búinn að lesa frv. nokkrum sinnum á ég ákaflega erfitt með að átta mig á því hvað þarna er um að ræða. Hins vegar vil ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir að skýra málið örlítið í sinni framsöguræðu. En spurningin er þessi: Er þetta kannski forsmekkurinn að öllu því sem við eigum eftir að taka við á Alþingi vegna þeirra samninga sem við erum nú að gera við Evrópubandalagið eða um Evrópska efnahagssvæðið? Málið er flókið og það vefst fyrir ýmsum fleirum en mér að átta mig á hvað þarna er um að ræða. Mig langar í því tilefni að vitna til þeirra umsagna sem iðnn. hefur óskað eftir að fá frá aðilum sem við töldum að hefðu kannski einna best vit á því hvað þarna væri um að ræða. Í umsögn raunvísindadeildar Háskóla Íslands segir, með leyfi forseta: ,,Skrifstofa raunvísindadeildar hefur óskað eftir að eðlisfræðiskor svari þessu bréfi fyrir hönd deildarinnar og hef ég rætt efni þess við skorarmenn sem starfa við rannsóknir tengdar rafeindatækni. Við erum þó sammála um að í skorinni sé ekki nægjanleg þekking á tæknilegum atriðum þessa máls til þess að hún treysti sér til að gefa efnislega umsögn um málið.`` Þetta er nú frá einni virtustu menntastofnun þjóðarinnar. Sú deild, sem þar er starfandi og ætti að hafa mesta þekkingu til að bera til þess að geta gefið umsögn um málið, treysti sér ekki til þess vegna þess að þekking sé ekki þar nægjanlega mikil. Sama gildir um Einkaleyfastofuna en Einkaleyfastofan fékk þetta mál einnig til umfjöllunar. Í áliti frá þeim segir: ,,Stofnunin hefur ekki á að skipa mönnum með sérþekkingu á því sviði sem frv. fjallar um og treystir sér því ekki til að gera beinar athugasemdir við tæknileg efnisatriði frumvarpsins.`` Ég held að hv. iðnn. verði nokkur vandi á höndum þegar hún þarf, eftir að búið er að mæla fyrir málinu hér, að kalla til menn til að ráðfæra sig við um það hvert efni þessa frv. sé. Ég vil endurtaka þakklæti mitt til hæstv. iðnrh. fyrir að hann varpaði í framsöguræðu, a.m.k. fyrir mig, nokkru skýrara ljósi á það um hvað málið snýst. Að lokum vil ég spyrja hæstv. iðnrh. þeirrar spurningar hvort ekki hefði verið full ástæða til, þó svo verið sé að mæla fyrir þessu máli og eigi að lögfesta það í tengslum við samninginn eins og kemur skýrt fram í 11. gr. og burt séð frá því hvort við erum að ganga frá samningi um Evrópska efnahagssvæðið, að lögleiða þá hluti sem hér er gert ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Ég þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls, þeim 15. þm. Reykv. og 11. þm. Reykv., fyrir spurningarnar og athugasemdirnar sem þeir hafa gert. Í fyrsta lagi spurði hv. 15. þm. Reykv. um 11. gr. og gildistökuávæðið þar sem gildistakan er tengd aðild Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Ástæðan fyrir því að þessi tenging er gerð er sú, eins og fram kemur í 4. gr. frv., að þarna er verið að stofna lagagrundvöll til þess að veita ríkisborgurum Evrópubandalagsins gagnkvæmnisrétt á Íslandi. Við viljum ekki gera það alveg hiklaust fyrr en við höfum tryggt okkur þá gagnkvæmni sem í EES-samningnum felst að öðru leyti. Auðvitað er það rétt, eins og kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv. og reyndar eins og ég skildi hv. 15. þm. sama kjördæmis, að það er nauðsynlegt að kveða á í íslenskum lögum um vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum upp á framtíðina. Þetta er framtíðarmál og okkar rannsóknarmenn og hugvitsmenn verða að búa við þau skilyrði að hanni þeir rafeindatæknihluti af þessu tagi þá njóti þeir einkaréttar til hagnýtingar eins og gerist í öðrum löndum og með gagnkvæmni á hinu stóra markaðssvæði Evrópubandalagsins. Það er mergurinn málsins. Ég ætla ekki að taka að mér að útskýra rafeindatæknina í þessu máli. Reyndar vék ég að henni nokkrum orðum í minni framsöguræðu á þann leikmannsmáta sem mér er fært að gera, það er eina aðferðin sem ég kann til að lýsa þessu, að gefa þá lýsingu á málinu sem mér var gefin. Þetta eru þessi ,,integrated circuits``, ,,silicon chips``, sem eru íhlutir flestra rafeindatækja nú á tíð og þá kem ég að því orði sem ég er ekkert að gera að mínu orði sérstaklega en ég skil svo að tæknimennirnir, sem textann settu saman, líti á sem orð fyrir ,,component``, hluta í einhverju stærra verki. Ég er ekkert að halda þessu orði fram sem sérstaklega snjöllu, en það hefur alveg skýra merkingu í hugum þeirra sem þennan texta hafa sett saman og vonandi í hugum þeirra sem setja saman svona tæki. Ég hef ekki, virðulegi forseti, mikið meira um þetta að segja. Ég tek undir það með þingmönnunum tveimur sem hér töluðu að hvort tveggja þarf að athuga í nefndinni, orðalagið, orðavalið og gildistökuákvæðið sem að sjálfsögðu tengist gildistökuákvæði margra frumvarpa sem flutt eru hér í tengslum við aðildarsamninginn um Evrópska efnahagssvæðið.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingar á einkaleyfalögum, nr. 17/1991, og vörumerkjalögum, nr. 47/1968, sbr. lög nr. 31/1984, en þetta frv. er að finna á þskj. 3. Frv. er lagt fram í tengslum við frv. til laga um aðild Íslands að samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Það var reyndar lagt fram á 115. þingi en kom þá ekki til umræðu. Iðnn. fékk frv. engu að síður til umfjöllunar og sendi það ýmsum aðilum til umsagnar. Efnislegar athugasemdir við frv. bárust ekki til iðnn. og er það nú lagt fram efnislega óbreytt en með smávægilegum breytingum og athugasemdum við einstakar greinar frá því þskj. sem lagt var fram á 115. þingi. Breytingarnar sem frv. gerir ráð fyrir á núgildandi einkaleyfalögum og vörumerkjalögum takmarkast við þau atriði sem beinlínis gætu torveldað frjálsa flutninga vöru og þjónustu á milli aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Breytingin sem frv. gerir ráð fyrir á einkaleyfalögunum varðar einkum það atriði að hve miklu leyti eigandi einkaleyfis getur stjórnað markaðssetningu afurðar sem framleidd er samkvæmt einkaleyfinu. Breytingin felur í sér að hafi íslenskur einkaleyfishafi eða aðili með hans samþykki sett á markað einkaleyfisverndaða afurð í einu aðildarríki EES-samningsins geti hann ekki hindrað á grundvelli einkaleyfis síns að sú afurð verði líka markaðssett í öðru aðildarríki EES-samningsins. Á ensku er þessi regla nefnd ,,exhaustion of rights`` en hún hefur hlotið heitið réttindaþurrð á íslensku. Núgildandi regla einkaleyfalaganna um réttindaþurrð einkaleyfishafa tekur eingöngu til markaðssetningar á Íslandi. Þess vegna er þetta frv. flutt. Í frv. er auk þess gert ráð fyrir nokkrum smávægilegum breytingum á núgildandi vörumerkjalögum. Helsta nýmæli frá gildandi löggjöf er að kveðið er á um notkunarskyldu á skráðum vörumerkjum. Það felur í sér að ef eigandi skráðs vörumerkis hefur ekki notað það innan fimm ára frá skráningu þess er hægt að fá skráninguna ógilta með dómi. Þetta ákvæði á að koma í veg fyrir að aðilar skrái vörumerki einungis til að hindra að aðrir noti þau. Enn fremur felur frv. í sér nokkra breytingu á kröfum sem gerðar eru til þeirra auðkenna sem unnt er að nota sem vörumerki. Virðulegi forseti. Þetta frv. felur ekki í sér stórvægilegar breytingar á núgidandi vörumerkja- og einkaleyfalögum, enda eru einkaleyfalögin ný af nálinni, voru samþykkt árið 1991. Frv. mun heldur ekki hafa í för með sér neinn kostnaðarauka fyrir ríkissjóð. Ég tel því ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um efni frv., en vísa að öðru leyti til athugasemda við einstakar greinar þess sem fylgja á þingskjalinu. Frú forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Örstutt: Aðeins ein spurning út af orðum hæstv. iðnrh. þar sem hann talaði um þá nýbreytni í þessu frv. að hægt væri innan fimm ára að fá með dómi afnám á einkarétti á vörumerkjum. Spurningin er þessi: Er vitað að mikið sé um það að vörumerki séu skráð í þeim tilgangi einum að koma í veg fyrir að aðrir geti notað þau? Er vitað hvort einhver fjöldi slíkra skráninga er til? Þetta var bara spurningin.

Virðulegur forseti. Aðeins lítil spurning líka: Mig langaði til að vita í tilefni af orðum hæstv. ráðherra þegar hann segir að verið sé að gera smávægilegar aðrar breytingar hvort þær séu sérstaklega vegna samningsins um Evrópskt efnahagssvæði eða hvort jafnframt sé inni í frv. ákvæði sem væri eðlilegt að gera algerlega óháð því hvort breytingarnar, t.d. þessi síðasta sem var gerð að umtalsefni --- hvort þetta er ekki það sama sem gildir hér. Nú er ég ekki þar með að segja að þetta séu ekki allt eðlilegar og réttar breytingar. Auðvitað geri ég athugasemd aftur við þetta síðasta, að það þurfi alltaf að miðast við hið Evrópska efnhagssvæði ef um er að ræða eðlilegar breytingar á íslenskri löggjöf sem gera hana nútímalegri og eðlilegri vegna samskipta okkar við aðrar þjóðir og sérstaklega Evrópuþjóðirnar burt séð frá því hvort við gerumst aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu eða ekki. Þess vegna ætlaði ég að spyrja hvort um þetta atriði, sem hann nefnir þarna og mér finnst út af fyrir sig eðlilegt að hafa inni í löggjöfinni, að menn geti ekki hindrað aðra í að koma vöru á markað eða skráð vörumerki bara til að hindra aðra, gildi ekki það sama og um frv. sem við töluðum um áðan, að það væri eðlilegt að þetta stæði allt inni í íslenskri löggjöf og sama ákvæðið væri í lokin.

Forseta sýnist að ástæða sé til að fresta þessari umræðu því að meiningin var að gera stutt matarhlé fyrir kl. 1. Þá er gert ráð fyrir að fundur haldi áfram. Umræðu er því frestað nú, en henni verður haldið áfram eftir kl. 1. Aðeins 19 mínútur eru þar til fundur á að hefjast að nýju.

Virðulegi forseti. Um leið og þingflokkur Alþb. samþykkir að máli þessu verði vísað til nefndar telur hann rétt að minna á að færð hafa verið sterk rök að því að frv. samræmist ekki íslenskri stjórnarskrá. Við væntum þess að sú hlið málsins verði tekin til rækilegrar athugunar í nefnd áður en málið kemur aftur hér til meðferðar.

Virðulegi forseti. Í trausti þess að stjórnarskrárþáttur EES-málsins verði tekinn til alvarlegrar athugunar og afgreiðslu hér á hinu háa Alþþingi munum við kvennalistakonur greiða fyrir því að samningurinn gangi til nefndar, en ég tek fram fyrir hönd okkar þingkvenna Kvennalistans að í því felst engin viðurkenning á því að samningurinn um hið Evrópska efnahagssvæði standist íslensku stjórnarskrána.

Samkvæmt 42. gr. þingskapa skal vísa þessu frv. til sérnefndar og þarf því að kjósa þá nefnd. 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða annað málið sem er á dagskrá í dag í tengslum við frv. til laga um Evrópskt efnahagssvæði. Ég hef eina athugasemd við það sérstaklega sem ég vildi koma að við 1. umr. Í 9. gr. er kveðið á um að við lögin bætist ný grein, 25. gr. a, um vörumerki, þ.e. að hafi eigandi að skráðu vörumerki ekki notað það í fimm ár frá skráningardegi skuli það ógilt en í síðustu málsgrein segir, með leyfi forseta: ,,Nú er krafa um ógildingu eigi lögð fram fyrr en þrír mánuðir hið skemmsta eru liðnir frá lokum fimm ára tímabilsins en eigandi merkis hefur hafið eða tekið aftur upp notkun þess á síðustu þremur mánuðum áður en krafa um ógildingu kom fram. Skal þá slík notkun ekki hafa áhrif á kröfu um ógildingu . . . `` Mér finnst vera mótsögn í frv. Ef ekki verður tekin upp notkun merkis eftir rúm fimm ár og ógildingar hefur verið krafist skal ógildingin fara fram jafnvel þó að á fyrstu þremur mánuðunum hafi eigandi byrjað að nota vörumerkið. Því virðist það svo að jafnvel þótt eigandinn hafi farið að nota vörumerkið innan þessara fimm ára og þriggja mánaða geti ógilding samt sem áður farið fram. Þetta er athugasemd inn í þá umræðu sem trúlega fer fram um málið í nefnd. Ég hef ekki kynnt mér þetta sérstaklega enda er verið að byrja að ræða þetta núna. En við yfirlestur á frv. fannst mér þarna vera mótsögn.

Frú forseti. Ég þakka þeim þremur þingmönnum sem tekið hafa þátt í umræðunni fyrir ábendingar þeirra og athugasemdir. Hv. 11. þm. Reykv. spurði hvort það væri algengt að menn skráðu vörumerki, eingöngu til þess að koma í veg fyrir notkun annarra á þeim og hvort upplýsingar væru til um það hversu algengt þetta væri. Því er til að svara að það liggur eiginlega í hlutarins eðli að ekki er auðvelt að afla upplýsinga um þetta, en þeir sem fara með þessi mál telja að einhver brögð séu að því. Ástæðan fyrir því að þetta ákvæði er í 9. gr. frv. er að ákvæði af þessu tagi eru algeng í lögum nær allra aðildarlanda Evrópska efnahagssvæðisins um þetta mál og þótti þess vegna ástæða til að samræma okkar löggjöf að þessu leyti. Reyndar er það rétt sem kom fram hjá hv. 15. þm. Reykv. að þetta er ákvæði sem að ýmsu leyti er eðlilegt að hafa í lögum hvort sem er. Hv. 15. þm. Reykv. spurði hvers vegna þetta væri tengt aðildinni að Evrópska efnahagssvæðinu vegna þess að að hennar áliti væru ýmis ákvæði í frv. sem hvort eð er væri æskilegt að væru í íslenskum lögum. Ég get tekið undir með þingmanninum að það er rétt að í frv. eru eingöngu ákvæði sem eðlilegt er að hafa í íslenskum lögum. En það er sérstök ástæða til þess að tengja það aðildina að hinu Evrópska efnahagssvæði vegna þess að með frv. og það er kjarni þess, er verið að ákveða að íslenskur einkaleyfishafi eða aðili með hans samþykki setji á markað einkaleyfisverndaða afurð í einu aðildarríki EES-samningsins og þá geti hann ekki á grundvelli einkaleyfisins hindrað að sú afurð verði markaðssett í öðru aðildarríki EES-samningsins. Með þessu erum við að gefa samaðilum okkar að þessu svæði rétt. Við fáum gagnkvæman rétt á móti og hann er tengdur samningnum. Þess vegna er þessi tenging á gildistökuákvæðunum. Ég vildi svo loks víka að því sem kom fram hjá hv. 6. þm. Vestf. þar sem hún vakti máls á því hvort mótsögn kynni að felast í lokamálsgrein 9. gr. frv. miðað við tilgang þeirrar greinar. Ég tel rétt að sú nefnd sem um málið fjallar, gefi þessu sérstakan gaum, en að mínu áliti er þarna ekki um neina mótsögn að ræða heldur er þetta ákvæði til þess að verjast sýndargerningum ef einhver aðili, sem skráð hefur vörumerki eingöngu til þess að koma í veg fyrir að annar geti notað það, kemst á snoðir um að til standi að krefjast þess að það verði afmáð, grípi þá til þess að sýnast, að hefja notkun á því. Flóknara er málið ekki, en ég þakka þingmanninum fyrir að vekja athygli á því að hugsanlega kunni þarna að vera nauðsynlegt að kveða skýrar að orði. Ég veit að hv. iðnn., undir öruggri forustu 17. þm. Reykv., mun gefa þessu máli alveg sérstakan gaum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um staðla sem er á þskj. 4. Þetta frv. er lagt fram í tengslum við frv. um aðild Íslands að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Til að rifja nokkuð upp forsögu þessa máls vil ég nefna að frv. til laga um stöðlun var fyrst lagt fram á 112. löggjafarþingi. Þar var það ekki tekið til umræðu heldur eingöngu sýnt til kynningar. Í frv. var lagt til að Staðlaráð Íslands yrði gert að sjálfseignarstofnun, auk þess sem lögfest yrðu ýmis ákvæði um sjálfa stöðlunarstarfsemina, þar á meðal um birtingu og notkun staðla. Að fengnum umsögnum helstu aðila sem málið varðar var þetta frv. svo endurskoðað og lagt fram að nýju á 113. löggjafarþingi en varð ekki útrætt. Frv. var svo flutt á ný á 115. löggjafarþingi í nokkuð breyttri mynd. Þá var gert ráð fyrir að Staðlaráð Íslands yrði gert að hlutafélagi og að ríkissjóður legði félaginu til starfsemi og eignir staðladeildar Iðntæknistofnunar. Ákvæði frv. um sjálfa stöðlunina voru hins vegar óbreytt frá fyrri gerðum þess. Samhliða frv. var flutt sérstakt frv. til laga um breytingar á lagaákvæði er varða stöðlun og fleira en efni þess hafði áður verið hluti af frv. um stöðlun. Þessi frv. hlutu ekki afgreiðslu. Frv. um staðla sem ég mæli fyrir í dag felur í sér þá meginbreytingu frá fyrri frv. um sama efni að fallið er frá fyrri hugmyndum að stofna sjálfstætt staðlaráð sem yfirtaki starfsemi staðladeildar Iðntæknistofnunar ríkisins. Það er mikilvægt að lagagrundvöllur staðla og gerð þeirra verði styrktur án tafar. Til að greiða fyrir framgangi frv. er því talið heppilegt að engar breytingar verði gerðar að sinni á stöðu Staðlaráðs og staðladeildar Iðntæknistofnunar. Virðulegi forseti. Eins og ég minntist á í upphafi er þetta frv. lagt fram í tengslum við frv. um aðild Íslands að samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Staðlar hafa afar mikilvægu hlutverki að gegna í afnámi viðskiptahindrana milli landa. Í samningi sem gerður var á vettvangi GATT, almenna samkomulagsins um tolla og viðskipti, um afnám viðskiptahindrana á tæknisviði eru hugtökin staðall og stöðlun skilgreind. Þar er kveðið á um að vísa skuli til alþjóðlegra staðla í opinberum stjórnvaldsfyrirmælum fremur en að tilgreina í einstökum atriðum hverjar tæknilegar kröfur skuli gera til vöru og þjónustu í reglugerðarákvæðum einstakra stjórnvalda. Það er eitt megineinkenni staðla að þeir eru samdir í samvinnu og samráði við helstu hagsmunaaðila. Í þeim ætti því að endurspeglast góð framkvæmdavenja að bestu manna yfirsýn þar sem enginn getur samið staðal án samráðs við þá sem við hann eiga að búa. Þetta nána samráð greinir staðlana skýrt og hiklaust frá hefðbundnum stjórnvaldsfyrirmælum. Annað atriði sem greinir staðlana frá hefðbundnum stjórnvaldsfyrirmælum er að þeir eru frávíkjanlegir. Vegna þessara eiginleika ákvað framkvæmdastjórn Evrópubandalagsins að þeir skyldu gegna veigamiklu hlutverki í áformum þess að mynda einn markað á efnahagssviði aðildarríkjanna fyrir árslok 1992. Í framhaldi af þessari ákvörðun var ákveðið að lögbundin samræming í tilskipunum Evrópubandalagsríkja á tæknisviðinu, skyldi takmörkuð við grunnkröfur um öryggi og heilsu manna og dýra og verndun umhverfis. Því til viðbótar var þeim aðilum sem lengi höfðu unnið að stöðlun í iðnaði fengið það hlutverk að semja tæknilegar forskriftir, þ.e. staðlana. Það er litið svo á að þeir framleiðendur sem styðjast við staðla við framleiðslu sína hafi þar með fullnægt grunnkröfum bandalagsins um framleiðsluna. Evrópubandalagið gerði rammasamning við Evrópsku staðlasamböndin CEN og CENELEC um að stýra gerð þeirra staðla sem gert er ráð fyrir í tilskipunum bandalagsins. Þeir staðlar sem eru samþykktir af staðlasamböndunum eru nefndir Evrópustaðlar og skulu samkvæmt samningnum verða að landsstöðlum í aðildarríkjum staðlasambandanna innan missiris frá samþykkt þeirra. EFTA-ríkin gerðu sams konar samning við Evrópsku staðlasamböndin. Þessir rammasamningar hafa leitt til þess að til eru samræmdir staðlar á æ fleiri sviðum innan Vestur-Evrópu. Í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði er gert ráð fyrir að vísað verði til þessara staðla í stjórnvaldsfyrirmælum og tæknisviðum og við opinber innkaup. Með þessari auknu áherslu sem lögð hefur verið á staðla hefur hlutverk og starf þeirra sem semja staðla í Evrópu verið aukið. Sérstaklega á það við um hin smærri, fámennari ríki. Sem dæmi má nefna að áður en Staðlaráð Íslands gerðist aðili að Evrópsku staðlasamböndunum höfðu eingöngu verið staðfestir 50 staðlar á Íslandi á 30 ára tímabili. En á þeim fjórum árum sem liðin eru frá því að Staðlaráð gerðist aðili að evrópsku staðlasamböndunum, en það var árið 1988, hafa 1.600 staðlar verið staðfestir. Í ljósi þess mikilvæga hlutverks sem stöðlum er ætlað að gegna í framtíðinni á hinu sameiginlega evrópska markaðssvæði, er öllum Evrópuríkjum nauðsynlegt að fylgjast vel með samningu og gerð Evrópustaðla og taka þátt í þeirri vinnu á þeim sviðum sem varða beina hagsmuni þeirra. Þetta á reyndar við um fleiri staðla en Evrópustaðlana, fjölmörg sjónvarpstæki, svo ég taki eitt dæmi hér á landi, geta ekki birt séríslenska bókstafi í textavarpi Ríkissjónvarpsins vegna ófullnægjandi staðla. Þá er skemmst að minnast tillögu Tyrkja um að sértyrkneskir bókstafir komi í stað séríslenskra í alþjóðlegri stafatöflu fyrir tölvur sem samin er á vegum Alþjóðastaðlasambandsins. Samþykkt þeirrar tillögu hefði leitt til þess að þurft hefði að gera kostnaðarsamar breytingar á tölvubúnaði sem fluttur væri inn í framtíðinni til þess að hann félli að sérkennum íslenskrar tungu. Af þessu dæmi er ljóst að skýrari lagaramma, skýrari lagastoð, þarf fyrir staðla og stöðlun á Íslandi, ekki síst til þess að unnt sé að gæta, með skipulögðum hætti og með góðum árangri, íslenskra hagsmuna á sviði alþjóðlegrar stöðlunarstarfsemi. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að rekja nákvæmlega efni allra greina þessa frumvarps. Meginefni þess eru ákvæði um gerð og birtingu staðla. Þau eru að mestu leyti samhljóða samsvarandi ákvæðum þar að lútandi í fyrri frv. á þessu sviði sem rækilega voru rædd á 115. þingi. Einnig er í frv. kveðið á um Staðlaráð Íslands og starfsemi þess lýst. Horfið er frá því að hafa sérákvæði um breytingar á gildandi lagaákvæðum er snerta staðla og stöðlun þar sem samkomulag hefur náðst um að viðeigandi ráðuneyti muni beita sér fyrir því að breytingar verði gerðar á þeim lögum sem undir þau falla og þar sem orðanotkun um staðla og stöðlun eru í ósamræmi við þetta frv. Þetta frv. mun tryggja skýrari reglur um birtingu staðlanna, um rétt hagsmunaaðila til athugasemda við frv. að nýjum stöðlum sem aftur á að tryggja að víðtækt samráð verði um gerð þeirra. Með því er lagður grunnur að því að í framtíðinni verði í ríkara mæli vísað til staðla í reglugerðum og öðrum stjórnvaldsfyrirmælum. Frv. sem slíkt mun ekki leiða af sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um frv. fleiri orð, en vísa til athugasemda við einstakar greinar þess. Ég vil að endingu, virðulegi forseti, leyfa mér að láta það álit í ljós að þó að þetta efni kunni að virðast óaðgengilegt og tyrfið þá er staðlanotkunin og þátttaka Íslendinga í alþjóðlegu samstarfi á því sviði hvorki meira né minna en lykillinn að hinu sameiginlega markaðssvæði fyrir íslenskan útflutning, að sem flest okkar fyrirtæki starfi á sama grundvelli og keppinautar þeirra og samstarfsaðilar á hinu Evrópska efnahagssvæði. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um gjaldeyrismál, en þetta frv. er á þskj. 5. Frv. er nánast samhljóða frv. um sama efni sem lagt var fram og rætt en ekki afgreitt á 115. löggjafarþingi um sama efni. Þetta frv. er flutt samhliða frv. til laga um innflutning en það frv. er á þskj. 6. Tillagan er sú að þessi tvö lagafrv. komi í stað laga nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, með síðari breytingum. Þar með yrði skilið á milli gjaldeyrisviðskipta annars vegar og innflutningsviðskipta hins vegar. Ekki er mikil ástæða til þess að fara mörgum orðum í þetta sinn um þróun gjaldeyrismála á undanförnum árum, enda hafa þau oft komið til umræðu á hinu háa Alþingi. Ég leyfi mér að benda á að á árinu 1990 voru gerðar róttækustu breytingar á gjaldeyrisreglum frá því á árunum í kringum 1960 og fjölmargar hömlur voru felldar brott eða veruleg rýmkun ákveðin. Ég leyfi mér að benda á að þessum breytingum á gjaldeyrisreglunum hafi almennt verið vel tekið og að reynslan af þeim hafi verið góð. Samkvæmt upplýsingum Seðlabankans hefur aukið frelsi í gjaldeyrismálum ekki enn haft nein umtalsverð áhrif á fjármagnshreyfingar til og frá landinu. Ef við lítum á fjárfestingar í atvinnurekstri, fasteignakaupum og verðbréfaviðskiptum þá hefur reyndar verið um innstreymi fjármagns að ræða til Íslands, ekki útstreymi, eins og úrtölumenn á sviði gjaldeyrismála hafa jafnan óttast þegar gjaldeyrisreglum hefur verið breytt í átt til aukins frjálsræðis. Þetta er einkar athyglisverð niðurstaða sem ég leyfi mér að vekja athygli þingmanna á. Með frv. er lagt til að fjölmargar breytingar verði gerðar á skipan gjaldeyrismála á Íslandi. Breytingarnar þjóna þreföldum tilgangi. Í fyrsta lagi að færa reglur á þessu sviði til samræmis við það sem gerist og gengur í helstu samkeppnislöndum okkar þannig að gjaldeyrisreglur skerði ekki samkeppnisstöðu íslensks atvinnulífs. Í öðru lagi að rýmka gjaldeyrisreglurnar svo að hér á landi geti þrifist og þróast gjaldeyrismarkaður með eðlilegum hætti þar sem framboð og eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri hafi áhrif á gengi krónunnar. Breytingar í þessa átt eru í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar í gengismálum sem kynnt var haustið 1991 og rædd var ítarlega á Alþingi á sínum tíma. Í þriðja lagi er það tilgangur frv. að hafa hliðsjón af skuldbindingum okkar á þessu sviði samkvæmt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og frv. því tengt aðildarsamningi Íslands að Evrópska efnahagssvæðinu. Helstu breytingarnar frá gildandi lögum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála sem frv. felur í sér eru þessar: 1. Lagt er til að skilið verði á milli gjaldeyrismála annars vegar og innflutningsmála hins vegar eins og ég hef þegar nefnt. 2. Lagt er til að sú meginregla skuli gilda að gjaldeyrisviðskipti skuli vera óheft nema annað sé sérstaklega tekið fram í lögum. Í þessu felst grundvallarbreyting, sú breyting að í stað núgildandi meginreglu laganna um gjaldeyrisviðskipti sem er sú að gjaldeyrisviðskiptin séu háð leyfum nema annað sé sérstaklega tekið fram, mun í framtíðinni gilda sú meginregla að gjaldeyrisviðskipti skuli ekki vera háð leyfum, skuli vera óheft nema þau séu sérstaklega takmörkuð í lögum. 3. Í frv. er kveðið á um að viðskrh. geti enn um sinn ákveðið með reglugerð takmarkanir á tilgreindum flokkum fjármagnshreyfinga. Þessi ákvæði eru í samræmi við aðlögunarfresti sem Íslandi er heimilaður á þessum sviðum í EES-samningunum. 4. Í frv. er svonefnt öryggisákvæði sem heimilar Seðlabankanum, að höfðu samráði við viðskrn., að ákveða tímabundna stöðvun tiltekinna flokka fjármagnshreyfinga ef fjármagnshreyfingar til og frá landinu valda óstöðugleika í gengis- og peningamálum. 5. Í núgildandi lögum er viðskrn. falið forræði á sumum sviðum gjaldeyrismála og Seðlabankanum á öðrum. Þetta er ekki í alla staði heppilegt fyrirkomulag. Því er lagt til að verkaskipting milli ráðuneytis og Seðlabanka verði gerð alveg skýr með þeim hætti að ráðuneytið setji allar meginreglur á sviði gjaldeyrismála en Seðlabankinn setji svo nánari reglur um framkvæmd gjaldeyrisviðskiptanna og annist daglega framkvæmd á þessu sviði. 6. Lagt er til að áfram gildi upplýsingaskylda vegna gjaldeyrisviðskipta þótt gjaldeyrishöftin hverfi. Þetta er í samræmi við stefnu annarra ríkja sem starfa munu á hinu Evrópska efnahagssvæði. Virðulegi forseti. Á síðustu árum hafa verið stigin stór skref í átt til aukins frjálsræðis í gjaldeyrismálum. Reynslan af þessum breytingum hefur verið góð. Flestar þjóðir Vestur-Evrópu búa nú þegar við meira frelsi í gjaldeyrisviðskiptum en Íslendingar og það gildir ótvírætt um gjaldeyrisverslun eins og aðra verslun að því frjálsari sem hún er því hagsælli verður hún landinu. Verði frv. að lögum þá lögum við löggjöf okkar á sviði gjaldeyrismála að því sem gerist og gengur í nágrannaríkjum og vörðum leið til afnáms síðustu gjaldeyrishafta. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið mælt fyrir fyrsta frv. sem kemur til kasta efh.- og viðskn. í tengslum við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Nú er það svo eins og kom að vísu fram í máli hæstv. viðskrh. að frv. tengist ekki samningnum nema að hluta og svo er reyndar með æði mörg þeirra frv. sem við höfum séð og koma til efh.- og viðskn. Þar eru fléttaðir inn í heilu lagabálkarnir í mjög stórum málum, t.d. ný samkeppnislög, sem gerir það að verkum að sú vinna sem liggur fyrir nefndinni á næstu vikum og mánuðum er gríðarlega mikil og að mínu mati verður að taka tillit til þess gagnvart öllum dagsetningum varðandi endanlega afgreiðslu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði hér á Alþingi. Það er ekki hægt að ætlast til þess að þingmenn taki afstöðu til hans fyrr en búið er að vinna fylgifrumvörpin í nefnd. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda hér langa ræðu. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem nefndin byrjaði að fjalla um í sumar. Það varð að vísu miklu minna úr nefndarvinnu í sumar en ég í það minnsta hafði reiknað með, væntanlega vegna þess að fyrir okkar litla stjórnkerfi hefur það reynst mjög mikil vinna að undirbúa öll þau mál sem hér þarf að taka fyrir og koma þeim fram. Mig langar þó að varpa örfáum spurningum fram til hæstv. viðskrh. Varðandi heimildir til takmörkunar á skammtímaviðskiptum hefur vaknað sú spurning hvort ekki sé hægt að komast fram hjá þeim í gegnum kaup og sölu á hlutdeildarbréfum í verðbréfasjóðum sem fjárfesta í langtímaskuldabréfum. Þarna hafi menn því í raun tæknilega leið til þess að komast fram hjá þessum heimildum. Í 3. gr. er heimild til stöðvunar mjög víðtæk og menn geta velt því fyrir sér hvort, þegar gripið er til hennar --- hún gildir til sex mánaða og hægt er að grípa til hennar hvað eftir annað --- slík stöðvun getur komið í veg fyrir að aðilar í viðskiptum geti staðið við sínar viðskiptaskuldbindingar. Varðandi 4. gr. vaknar sú spurning hvort lög um fjárfestingu erlendra aðila gæta ekki þeirra hagsmuna sem þar er getið um og hvort þetta þarf að vera bæði í þeim lögum og eins í gjaldeyrislögunum. Að lokum varðandi 11. gr., sem fjallar um upplýsingaskyldu þeirra aðila, sem um þessi mál fjalla, getur maður velt því upp hvort ekki þyrfti að koma inn ákvæði sem þyrfti að grípa til þegar, ég vil ekki segja ef heldur þegar, kemur að almennri skattlagningu eignatekna og hvort þá þurfi ekki að vera þarna alveg skýr ákvæði um upplýsingaskyldu til skattyfirvalda þannig að ekki þurfi að gera þá breytingu þegar þar að kemur.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um gjaldeyrismál. Hér eru lagðar til grundvallarbreytingar og framtíðin verður auðvitað að leiða í ljós hvernig þær reynast. Mig langar að vekja máls á nokkrum atriðum sem snerta frv. Ég geri fyrst þá almennu athugasemd við meginþorra þeirra frumvarpa sem við munum ræða varðandi hið Evrópska efnahagssvæði að það vekur athygli mína hversu oft það kemur fyrir í þessum frumvörpum að ráðherrum er gefið vald til þess að ákveða framkvæmd og nánari framkvæmd í reglugerðum. Ég tel að þetta sé nokkuð sem við þurfum að athuga í nefndum þingsins, hvort þarna sé um óeðlilega mikið afsal á valdi til ráðherra að ræða, en þar með er ég ekki að segja að það sé óeðlilegt í því tilviki sem hér er til umræðu. Ég þarf einfaldlega að kanna það betur. Þetta er hins vegar ákveðið einkenni á þessum frumvörpum sem snerta hið Evrópska efnahagssvæði og gerir það að verkum að framkvæmd laganna verður kannski óljósari en ella. Sú stóra spurning sem vaknar varðandi þetta mál er auðvitað sú hvernig íslenskur markaður er búinn undir þessa breytingu og mig langar til að spyrja hæstv. viðskrh. hvernig þessi breyting, sem hér er lögð til og tekur gildi um leið og lögin verða samþykkt, hafi verið undirbúin. Er íslenskur gjaldeyrismarkaður búinn undir þessa opnun? Ég vildi gjarnan heyra hans mat á því vegna þess að við vitum að íslenskt fjármálalíf fer gjarnan sínar eigin leiðir. Það eru einkum tvær greinar sem hafa vakið spurningar hjá mér. Það eru 10. og 11. gr., þ.e. varðandi upplýsingaskyldu og nauðsynlegt eftirlit og hagskýrslugerð Seðlabankans. Sú spurning vaknar hvort menn séu að veita frelsi öðrum þræði en vilji samt vera með puttana í þessu, hvort menn eru ekki tilbúnir að stíga skrefið í áttina til frelsisins þegar á reynir. Ég vildi gjarnan heyra skýringu hæstv. viðskrh. á 11. gr., hvernig hann skilur þetta nauðsynlega eftirlit. Hagskýrslugerðin skýrir sig auðvitað sjálf, en hversu víðtækt vald er þarna um að ræða fyrir Seðlabankann? Ég tek undir það sem síðasti ræðumaður sagði, að það þarf auðvitað að vera hægt að fylgjast með slíkum hreyfingum vegna skattaeftirlits, en þarna má velta fyrir sér hvort menn séu jafnvel að halda að hluta til í gamalt kerfi. Varðandi 10. gr. komu fram athugasemdir af hálfu umsagnaraðila, að þarna væri verið að leggja á þá óþarfa skyldu en ég held að það hafi reyndar verið einhver misskilningur og hér sé fyrst og fremst verið að kveða á um það að allar upplýsingar sem varða þau kjör sem um ræðir liggi frammi. Við munum að sjálfsögðu skoða þetta mál rækilega í efh.- og viðskn. en þetta voru þau atriði sem ég vildi beina til hæstv. viðskrh.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 6. þm. Norðurl. e. og 18. þm. Reykv. fyrir spurningar þeirra og athugasemdir og framlagið til umræðunnar. Vegna þess sem kom fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e. í upphafi ræðu hans, að því mætti halda fram að margt í þessum frumvörpum, m.a. þessu frv., sem eru flutt í tengslum við EES-samninginn, sé ekki beinlínis tengt honum, þá vil ég annars vegar vísa til samkomulags milli þingflokkanna um það hvaða mál tengdust málsmeðferð EES-samningsins á þingi. Ég tel að á því leiki enginn vafi að við erum að framkvæma það samkomulag. Í öðru lagi vildi ég líka nefna að ég tel að einnig sé mjög mikilvægt að breytingar þær sem við beinlínis þurfum að gera á mörgum sviðum efnahags- og viðskiptamála vegna þessa samnings séu settar í sitt rétta samhengi, virki ekki eins og einhvers konar viðhengi í löggjöf sem að öðru leyti væri fullkomin ástæða til að hreyfa og vildi reyndar benda á að frv. sem hér er rætt hefur áður verið lagt fram og rætt í þinginu og tengingin þess vegna alveg skýrt og ákveðið sett við EES í að ég taldi fullu samráði við alla þingflokka. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. 6. þm. Norðurl. e. hafi á þessu aðra skoðun en ég, en ég vildi hafa sagt þetta alveg skýrt við upphaf umræðu um þessi mörgu mál sem tengjast EES-samningnum. Þá vík ég að þeim fjórum spurningum sem hv. 6. þm. Norðurl. e. hreyfði hér. Hann vakti fyrst máls á því hvort hugsanlegt væri að komast fram hjá takmörkunum á skammtímahreyfingum fjármagns milli landa með því að beita langtímahreyfingum í sýndargerningum. Ég held að það muni aldrei verða mikil brögð að þessu, einfaldlega vegna þess hversu kostnaðarsamt það er að beita slíkum ráðum. Þó má vel vera að við vissar aðstæður kynni þessa að gæta, en þá eru líka tæki í þessu lagafrv. til þess að snúast við slíkum hreyfingum, þ.e. stöðvunarvald Seðlabankans sem ég þó fullvissa þingheim um að a.m.k. frá mínum bæjardyrum séð er ekki líklegt að verði notað til þess að hamla eðlilegum viðskiptum og aldrei mundi ég gera tillögu um slíkt. Þetta tengist beint annarri spurningu hv. 6. þm. Norðurl. e.: Er stöðvunarheimildin í 3. gr. frv. svo víðtæk að komið gæti í veg fyrir að fyrirtæki gætu staðið við eðlilegar viðskiptaskuldbindingar sínar? Þar er mitt svar að sjálfsögðu það sem ég hef þegar gefið í skyn, að það vakir alls ekki fyrir höfundum frv. Ég sé ekki að nokkur mundi í fyrirsjáanlegri framtíð vilja beita því þannig. En eðli málsins samkvæmt verður stöðvunarheimildin að vera nokkuð víðtæk ef hún á að geta gert það gagn sem henni er ætlað að gera. Í þriðja lagi var spurt um það hvort ákvæði 4. gr. um gjaldeyrishreyfingar vegna fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi væru nauðsynleg vegna þess að efnisákvæði mætti finna sem væru þessu skyld í lögum um fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi. Mitt svar í því máli er að sjálfsögðu það að ég tel nauðsynlegt að það sé alveg skýr tenging við gjaldeyrisviðskiptalöggjöfina einmitt hvað þessi atriði varðar þótt það sé að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm. að efnisákvæðin um fjárfestingarmálin eiga að vera í hinum lögunum. Í fjórða lagi var svo spurt um 11. gr., hvort nauðsynlegt væri að bæta þar við ákvæði til þess að gefa skattyfirvöldum upplýsingar um fjármagnstekjur ef og þegar slíkar tekjur yrðu skattstofn. Þetta er rétt athugað hjá hv. þm. Þetta er mál sem þarf að huga að. Fyrir fram virðist þó eðlilegast að slík ákvæði væru sett í skattalögin og upplýsingaskyldu þeirra vegna en ekki í þessi lög, en þó tel ég tvímælalaust nauðsynlegt að hv. efh.- og viðskn. hugi að þessu atriði. Þá kem ég að máli hv. 18. þm. Reykv. Hv. þm. vék að því hvort í þessu frv. og ýmsum öðrum sem tengjast EES-samningnum fælist mikil aukning á reglugerðarvaldi ráðherra. Ég held að þetta frv. sé alls ekki dæmi um slíkar breytingar. Þvert á móti er þetta frv. sem felur í sér að gefa þegnunum almennan rétt nema annað sé ákveðið með sérstökum lögum. Í núgildandi gjaldeyrisreglum og lögum er þessu öfugt farið. Þar er allt bannað sem ekki er leyft af ráðherranum. Með þessu er því í raun og veru verið að rýmka rétt þegnanna og takmarka reglugerðarvald ráðherrans. Það má vel vera að því megi finna stoð í öðrum frv. að verið sé að skapa allvíðtækar heimildir fyrir reglugerðarsetningu af hálfu ráðuneytanna en þetta frv. er ekki gott dæmi um það. Ég kem þá að því sem sagt var um 10. og 11. gr. Ég tel að ákvæði 10. gr. séu þörf og það sé eðlileg krafa til viðskiptaaðila að þeir upplýsi sem gleggst þau kjör sem gilda í viðskiptunum og ég skildi reyndar athugasemd hv. þm. á þenn veg að það væri líka hennar skoðun. Um 11. gr. vil ég taka það skýrt fram að í henni vakir alls engin viðleitni til þess að viðhalda hinu eldra kerfi undir merki upplýsingakröfu. Þvert á móti er þetta eingöngu til þess hugsað að við getum fylgst með þessum mikilvægu viðskiptastraumum milli Íslands og annarra landa eftir að gjaldeyrisfrelsi hefur verið innleitt að fullu. Ég tel að þessi þörf verði áfram mjög mikil en hún má ekki verða til þess að hamla eðlilegum viðskiptum, enda er það alls ekki tilgangur þessarar greinar. Þá var spurt hvernig íslenskur markaður væri undir þetta búinn og hvaða afleiðingar kynnu að fylgja því að gjaldeyrisviðskiptafrelsi væri hér innleitt. Þá get ég eingöngu bent á það sem reynslan þessi síðustu tvö ár með mjög rúmum greiðsluheimildum fyrir þá sem viðskipti stunda í gjaldeyri, að þetta hefur alls ekki haft þau áhrif að hér skapaðist neinn órói á gjaldeyrismarkaðnum eða útstreymi gjaldeyris úr landinu. Þvert á móti, eins og ég hef bent á, hefur fremur verið um innstreymi að ræða og ekki neinar kollsteypur eða miklar breytingar þótt þarna væri í raun og veru brotið blað í okkar gjaldeyrisviðskiptasögu á pappírnum.

Virðulegi forseti. Það er bara eitt atriði sem ég vil að sé alveg skýrt. Ég var ekki að gagnrýna það að í þessum frumvörpum væru fleiri efnisþættir en sneru beint að Evrópska efnahagssvæðinu. Ég vildi hins vegar að hér kæmi skýrt fram að það hlyti að setja miklu meiri kröfur á nefndina og það yrði að taka tillit til þess í öllum tímaplönum varðandi endanlega samþykkt eða endanlega ákvarðanatöku um samninginn hér á Alþingi. Menn verða að taka tillit til þess að ekki er hægt að ætlast til þess að þingmenn taki þar afstöðu fyrr en þessari vinnu í nefndunum er lokið.

Hæstv. forseti. Ég held að það hljóti að vera leyfilegt að spyrja spurningar þeirrar sem ég hef í hyggju að spyrja undir þessum dagskrárlið þar sem hér er fjallað um gjaldeyrisviðskipti, bæði í beinum fjárfestingum og fasteignakaupum o.s.frv., skammtímahreyfingum fjármagns og erlendum langtímalántökum og öðru slíku. Í hv. fjárln. kom í morgun til fundar við okkur virðulegur ríkisendurskoðandi og ég beindi til hans fyrirspurn um það hvort ekki stæði til að samræma bókhaldsskyldu og reikningsfærslu fyrirtækja ef til samnings um Evrópskt efnahagssvæði kemur. Það segir sig sjálft að þegar verið er að flytja fé milli landa og jafnvel fyrirtæki þá hlýtur það að skipta máli hvernig upplýsingar liggja fyrir um rekstur fyrirtækjanna. Það kom mér mjög á óvart að ríkisendurskoðandi sagðist hreinlega ekkert um þetta vita og vissi ekki til þess að verið væri að vinna að slíku. Ég held að þetta sé afar mikilvægt vegna þess að ég hef grun um að Íslendingar séu ekki sérlega til fyrirmyndar um bókhald og góðan frágang á uppgjöri fyrirtækja sinna og ég held að við höfum einfaldlega látið ýmislegt líðast sem ég hygg að aðrar þjóðir geri síður. Þess vegna leikur mér nokkur hugur á að vita hvað hæstv. viðskrh. hyggst fyrir í þessu mjög svo mikilvæga máli að ég tel. Ég vona að það sé líka leyfilegt að spyrja, hæstv. forseti, af því að nú er hæstv. viðsk.- og iðnrh. staddur hér eftir alla þá miklu umræðu sem við höfum haldið hér uppi um margumræddan samning og mig hefur langað að spyrja um það lengi og hefur verið erfitt að komast að, hvað menn ætli sér í raun og veru með allar þær lagabreytingar sem hér er lagt af stað með. Hvort tveggja er að ekki er alveg gulltryggt að umræddur samningur hafi meiri hluta og a.m.k. vonum við það svo lengi sem hægt er að vona. En annað er það sem ég held að allir ráðherrar hæstv. ríkisstjórnar hljóti að hafa velt fyrir sér og ekki þá síst hæstv. iðnrh. og viðskrh.: Hvað gerist í raun og veru ef Frakkar fella Maastricht-sáttmálann? Nú sýnist vera að Bretar hörmuðu það ekki mjög ef svo færi og nú berast fréttir frá Ítalíu um að þar sé vaxandi andstaða við samninginn. Utanríkisráðherra Dana, Uffe Elleman-Jensen, hefur margsagt að ef Frakkar felli Maastricht-sáttmálann sé samningur um Evrópskt efnahagssvæði úr sögunni og þá sé nauðsynlegt að hefja alla þá samningsgerð að nýju. Ég vil því spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh.: Er ekki alveg öruggt að við förum ekki að breyta hér lögum fyrir 20. sept. eða a.m.k. höfum biðlund þangað séð verður hvað um Maastricht-málið verður í Frakklandi? Auk þess, eins og ég hef margtekið fram, finnst mér með öllu óeðlilegt að afgreiða lagabreytingar, sem hljótast af samningi um Evrópskt efnahagssvæði, fyrr en sá samningur hefur verið samþykktur. Það er auðvitað gersamlega fráleitt að hér verði eitt einasta mál afgreitt fyrr en það liggur alveg skýrt fyrir. Þetta held ég að hljóti að vera eðlileg niðurröðun mála. Það er þetta tvennt sem ég vil ítreka, hæstv. forseti. Annars vegar hvað menn hyggjast fyrir með samræmda bókhaldsskyldu og upplýsingar um rekstur fyrirtækja og hins vegar hvað hæstv. ráðherra hugsar um hin stærri málin, hvort samningur um Evrópskt efnahagssvæði verður að veruleika yfirleitt.

Virðulegi forseti. Fyrst vegna fyrirspurnar hv. 14. þm. Reykv. um samræmdar kröfur um bókhald og upplýsingar um rekstur fyrirtækja, vil ég taka fram að Alþingi samþykkti á 115. þingi reglur um uppgjör lánastofnana þar sem samræmdar voru m.a. kröfur um eiginfjárstöðu þessara stofnana sem eru í gildi um allt hið Evrópska efnahagssvæði og reyndar víðar. Það er angi af þessu máli. Ég bendi líka á að á verkefnaskrá viðskrn. er að koma hér til þingsins í haust með lagafrv. um breytingar á félagalöggjöfinni til þess að samræma hana því sem gerist á hinu Evrópska efnahagssvæði. Þar verða að sjálfsögðu líka ákvæði um gerð ársreikninga og upplýsingaskyldu hjá fyrirtækjum. Bókhaldslög sem, eins og kunnugt er, heyra undir fjmrh. kynni að þurfa að taka til skoðunar í því samhengi þótt ég leyfi mér að efast um að Íslendingar séu eftirbátar annarra Evrópuþjóða hvað hina lögformlegu hlið varðar. Það má vel vera að í framkvæmd sé víða pottur brotinn en ég held að okkar ákvæði um þetta í lögum og reglum séu alveg frambærileg. Hitt er annað mál að þarna má lengi betur gera og ég tek alveg undir það með hv. þm. að huga þarf að þessu máli vegna viðskipta milli landa. Ég kem svo að seinni spurningu hv. þm. um það hvað gerast muni í samningunum um hið Evrópska efnahagssvæði fari svo að Frakkar samþykki ekki Maastricht-samning Evrópubandalagsins sunnudaginn 20. sept. eða hvenær sem það er sem sú þjóðaratkvæðagreiðsla á að fara fram. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé ekki spurning um hið Evrópska efnahagssvæði heldur eingöngu spurning um það hvort Evrópubandalagið fer inn á næsta áfanga í þróun til enn nánara samstarfs sem Maastricht-samkomulagið fjallar um og nú er leitað samþykkis þjóðanna við en snertir ekki hið Evrópska efnahagssvæði.

Hæstv. forseti. Hæstv. iðn.- og viðskrh. er bjartsýnasti maður sem ég hef kynnst. Það verður að segjast eins og er. Ekki einn einasti ráðherra í Evrópu, sem ég hef heyrt tala um þessi mál, gengur að því gruflandi að verði Maastricht-sáttmálinn brotinn niður og Frakkar t.d. felli hans eins og Danir gerðu, þá sé Efnahagsbandalagið orðið allt annar viðsemjandi en farið var af stað með. Ég held að enginn vilji sætta sig við að haldið verði áfram að óbreyttu eftir það. Það kemur mér satt að segja á óvart hversu ósammála hæstv. iðn.- og viðskrh. er öllum kollegum sínum sem ég hef heyrt og lesið um og ég hef heyrt úttala sig um málið og lesið eftir svör við þessari spurningu. Hins vegar svaraði hæstv. ráðherra ekki því sem ég spurði líka um, þ.e. hvort hann væri ekki sammála mér um að það væri ósæmilegt með öllu að ganga frá nokkurri löggjöf sem væri tilkomin vegna samningsins fyrr en samningurinn lægi fyrir.

Herra forseti. Ég tel að frv. sé í öllum aðalatriðum eðlilegur áfangi eða eðlilegt skref í þróun í átt til frjálsari gjaldeyrisviðskipta sem hér hefur verið í gangi á undanförnum árum og hef ekki í sjálfu sér neinar grundvallarathugasemdir við þá stefnu sem í frv. birtist. Það atriði höfum við rætt hér áður, m.a. á síðasta vetri í tengslum við tengda hluti þegar gengisskráningarfyrirkomulag og gjaldeyrisviðskipti voru ítarlega til umræðu. Ég læt nægja að vísa í þau sjónarmið sem ég setti þar fram almennt séð um þessi mál. Spurningin er fyrst og fremst í mínum huga hvernig við þróum fyrirkomulag þessara hluta hér á Íslandi þannig að breytingar í þessa veru geti tekist með farsælum hætti. Það er framkvæmdaratriði sem ég held að varði ákaflega miklu og tengist m.a. þessum atriðum, viðskiptum með gjaldeyrismál. Það tengist auðvitað gengisskráningunni sjálfri, fyrirkomulagi hennar, það tengist stöðu Seðlabankans og burðum hans til að sinna sínu hlutverki. Það er ákaflega erfitt að ræða þetta aðskilið, svo nátengdir eru þessir hlutir. Ég ætla að þessu sinni ekki að hafa langt mál og vísa til þess sem ég hef áður sagt um þetta. Ég á sömuleiðis sæti í þeirri nefnd sem fær þessi mál til skoðunar og hef þar af leiðandi tækifæri til að fara betur ofan í saumana á ýmsu. Það eru aðeins nokkur atriði sem ég vil segja á þessu stigi og þau varða í fyrsta lagi öryggisákvæði í 3. gr. frv. Það má auðvitað skoða frá ýmsum hliðum, a.m.k. tveimur. Annars vegar þeirri hvort þarna séu á ferðinni varhugaverð ákvæði hvað það snertir að stjórnvöld geti lagt stein í götu viðskipta og gert fyrirtækjum erfitt fyrir sem standa í viðskiptum með skyndiákvörðunum á grundvelli þessarar greinar. Það má segja að menn væru að skoða þetta frá þeirri áttinni að þeir óttuðust það takmarkandi vald sem stjórnvöldum eða Seðlabanka væri þarna veitt. En það má líka skoða það frá hinni hliðinni og ég tek fram að ég hef ekki miklar áhyggjur af þessu fyrrnefnda. Ég óttast ekki að þó svo að gripið yrði til takmarkandi aðgerða varðandi skammtímahreyfingar ættu menn að þurfa að bera sig illa undan því og það fer auðvitað líka mikið eftir hvernig því valdi verður beitt. Ég tel ekkert síður ástæðu til að velta því fyrir sér frá gagnstæðri hlið hvort það er tryggilega um hnútana búið að afgreiða breytingar á viðskiptum með gjaldeyri sem afnema með öllu úr lögum heimildir stjórnvalda til að grípa til róttækra ráðstafana ef virkilegur voði er fyrir dyrum, hrun blasir við eða ef þessi viðskipti komast í verulegt uppnám af einhverjum ástæðum. Ég spyr hæstv. viðskrh.: Hefur það ekki verið rætt að eitthvert almennara öryggisákvæði væri fyrir hendi. Að sjálfsögðu má alltaf hugsa sér að miðað við slíkar aðstæður gætu menn gripið til lagasetningar. Hið fræga bráðabirgðalagavald er enn fyrir hendi, eins og mönnum er í fersku minni hér, ef einhver ósköp dyndu yfir, það yrði meiri háttar verðhun, eitthvert kreppuástand, ófriður eða annað því um líkt leiddi til þess að færu öll venjubundin viðskipti með gjaldeyri í uppnám. Ég er að spyrja m.a. undir nokkrunm áhrifum af því að við höfum séð til mikilla sviptinga í þessum efnum ekki langt frá okkur á undanförnum dögum. Manni eru auðvitað ofarlega í huga þær miklu sviptingar sem orðið hafa í gjaldeyrismálum vinaþjóðar okkar, Finna, og eru auðvitað talsverð tíðindi þegar litið er yfir þróun þeirra mála síðasta ár. Þar hafa menn einmitt verið, bæði í Finnlandi og reyndar í nágrannalöndunum sem orðið hafa fyrir áhrifum af breytingum hjá Finnum, t.d. Svíar og Norðmenn, að grípa til ýmissa ráðstafana eins og stórhækkunar á vaxta- og skammtímaskuldbindingum. Menn hafa ekki gengið svo langt að stöðva þær en róttækar aðgerðir af skyldum toga hafa þar verið á ferðinni. Ég velti því t.d. fyrir mér hvort það sé með öllu óhugsandi að skynsamlegt gæti verið að að loka slíkum viðskiptum einhverja klukkutíma eða sólarhring ef svo ber undir. Nú eru dæmi þekkt um að menn loki fyrir viðskipti, t.d. með hlutabréf eða þvílíka hluti, þegar uppnám skapast og bíða af sér verstu hryðjurnar. Það geta verið klukkutímar eða kannski einn til tveir sólarhringar. Það er auðvitað þekkt úr viðskiptum víða að. Úr því að menn viðurkenna með 3. gr. laganna þörfina fyrir það að hafa einhver úrræði af þessu tagi inni í löggjöfinni um sjálf gjaldeyrisviðskiptin finnst mér það vera á réttum stað að ræða það hver þau úrræði eiga þá að vera, hvers eðlis og við hverju sé skynsamlegt að vera viðbúinn í þeim efnum. Ég er talsmaður þess að haldið sé í frjálsræðisátt eins og ég hef hér gert að umtalsefni áður. Ég vona að það verði ekki snúið út úr fyrir mér eða mér lögð orð í munn þó að ég ræði um þetta atriði vegna þess að jafnágætt og frjálsræðið er, þar sem það á heima og þjónar best þeim markmiðum sem menn eru að stefna að, þá er það auðvitað jafnljóst að mönnum er fyrir bestu að búa þannig um hnútana að það gangi, geti með eðlilegum hætti gengið fyrir sig. Stundum þurfa að vera bremsur, einhverjir neyðarhemlar sem hægt er að taka í til að unnt sé að verja og viðhalda slíku kerfi viðskipta. Annars er hætt við að það sæki í alveg öfugt horf og menn freistist til að reyna að binda þetta með öðrum hætti. Það er, eins og ég áður sagði, ákaflega erfitt að ræða þetta nema fjalla um það í beinu samhengi við gengisskráninguna sjálfa. Ég leyni því ekki að ég er auðvitað að ræða þetta undir áhrifum af því að menn stefni hér að meiri markaðsskráningu gengis. Það hefur einnig verið rætt og í því ljósi verði að skoðast ákvæði af því tagi sem í 3. gr. eru, að á komandi árum búa menn sig undir vaxandi markaðsskráningu á gengi krónunnar. Þá verður líka búist við þeim sveiflum og sviptingum sem við sjáum allt í kringum okkur að geta orðið í slíku fyrirkomulagi og jafnvel hjá miklu stærri og efnahagslega sterkari þjóðum en okkur. Ég spyr hæstv. viðskrh. um þessi atriði. Telur hann að það sé fullnægjandi eða skynsamlegast að ganga frá þessu svona í löggjöf um gjaldeyrisviðskiptin sjálf? Er það e.t.v. í trausti þess að önnur úrræði, þ.e. þau sem menn hafa samkvæmt gjaldeyrisskráningarreglunum og í gegnum afl miðbankans til að kaupa og selja og þannig jafnvægisstilla gengi gjaldmiðlanna, með slíkum sameiginlegum úrræðum sé þetta nógu tryggt. Ég vil a.m.k. fyrir mitt leyti að það komi fram að ég væri tilbúinn til að skoða 3. gr. eða aðrar slíkar með mjög opnum huga og þá með því hugarfari að menn hefðu þarna inni þau öryggisúrræði sem teldust alveg fullnægjandi miðað við okkar aðstæður. Auðvitað verðum við að muna að við erum að tala nánast um það heimsviðundur og það merkilega ,,experiment`` sem það auðvitað er að halda úti sjálfstæðum gjaldmiðli hjá jafnlítilli sjálfstæðri þjóð sem Ísland er og ætla okkur jafnvel að stíga skref í átt til frjálsrar markaðsskráningar á þeim gjaldmiðli á komandi árum. Því er auðvitað ekki að leyna heldur að það er fleira en ástandið í Finnlandi sem gæti verið áhugavert að ræða við þessar aðstæður og hér var aðeins komið inn á þróun mála í Evrópu af hv. síðasta ræðumanni. Það er fleira en álitamál um framtíð markaðarins sem tengist atkvæðagreiðslu Frakka um Maastricht-samningana sem þar er að gerast. Þar eru líka miklar hræringar á gjaldeyrismarkaði. Gjaldeyrissamstarf Evrópubandalagsþjóðanna hangir á bláþræði að margra mati og ríkisstjórnir Bretlands og Ítalíu hafa neyðst til að grípa til stórtækra aðgerða til að reyna að verja sig og sinn gjaldmiðil innan ramma gjaldmiðlasamstarfs Evrópubandalagsins. Þar má nánast ekkert út af bera eins og menn vita. Það er til marks um það hversu vakurt þetta ástand er, ég vona að menn skilji þá líkingu, að ekki þó stærri eða þyngri gjaldmiðill en finnska markið skuli setja allt þetta gjaldeyrisgúmmúlaði í uppnám eins og gerðist og að gengisfelling finnska marksins skyldi valda umtalsveru umróti á öllum gjaldeyrismörkuðum Evrópu og breyta innbyrðis hlutföllum milli dollars og Evrópumynta og hvað eina. Það segir sína sögu um það hversu viðkvæmt þetta ástand er. Þetta held ég að við verðum að hafa í huga þegar við ræðum kerfisbreytingar eins og hér eru á ferðinni í gjaldeyrisviðskiptum í átt til meiri þátttöku okkar eða tengingar við þennan markað. Ég læt þetta nægja um þessi efni en mér fyndist fróðlegt að heyra hæstv. viðskrh. koma inn á þessa hluti. Ég vil aðeins nefna, eins og fleiri, 11. gr. Mín spurning til hæstv. viðskrh. í því sambandi er einmitt um hana: Verður það ekki tryggt að nauðsynlegar upplýsingar komist til skila, þeim verði kerfisbundið safnað og skráð sem leyfisbundin gjaldeyrisviðskipti hafa áður sjálfkrafa tryggt að væru fyrir hendi? Ég er t.d. að hugsa hér um hagskýrsluupplýsingar og upplýsingar um gjaldeyristekjur einstakra atvinnugreina og annað því um líkt. Ég kynntist því sjálfur fyrir nokkrum árum síðan að þar var veruleg brotalöm að ýmsu leyti hjá okkur, t.d. hversu aðgengilegar upplýsingar lágu fyrir um gjaldeyristekjur atvinnugreinar eins og ferðaþjónustu. Það var talsvert unnið að því á sínum tíma að safna slíkum upplýsingum og bæta úr þeim hlutum. Ég vænti þess og veit reyndar að það er að mörgu leyti í batnandi horfi. En nú er hér verið að leggja til breytingu sem getur haft talsverð áhrif á aðstæður í þessum efnum. Þá er sett inn 11. gr. um að það sé skylt að veita Seðlabankanum allar upplýsingar til þess að hann geti sinnt nauðsynlegu eftirliti og hagsýslugerð. Ég held að það skipti mjög miklu máli að vandaður verði allur undirbúningur hvað framkvæmdina snertir og ekki komi upp nein totgstreita milli aðila í þessu sambandi, bankanna, Seðlabankans, Hagstofunnar og þeirra aðila sem hér þurfa að starfa saman. Það er ákaflega mikilvægt að hafa greiðar og góðar upplýsingar um hluti eins og þessa, gjaldeyristekjur og gjaldeyrisútgjöld og annað sem fróðlegt getur verið að skoða þegar afkoma og starfsskilyrði og framlegð einstakra aðila til þjóðarbúsins eru metin. Og ég vona að hæstv. viðskrh. geti fullvissað okkur um að þessum hlutum verði bærilega fyrir komið. Að lokum um reglugerðaráráttu sem er eðlilegt að menn staldri við, kannski ekkert sérstaklega út af þessu frv. heldur vegna þess að við höfum á undanförnum mánuðum ekki síst séð ærið skrautlega hluti í vissum tilvikum um hugkvæmni manna í þeim efnum að skipa meira og minna út og suður öllum hlutum með reglugerðarvaldi. Að afla svo víðtækrar heimildar löggjafans til reglugerðarútgáfu að það jaðrar við að meira og minna lagasafnið yrði óþarft með tímanum, ef svo heldur fram sem horfir, og óhætt væri bara að setja ein stutt lög fyrir hvert málasvið sem hljóðuðu þannig að ráðherra skipaði þeim með reglugerð. Frægust er auðvitað 4. gr. frv. um samninginn um Evrópskt efnahagssvæði sem er með ólíkindum og annað eins hefur líklega aldrei í samanlagðri sögu löggjafarsamkomunnar sést eins og það altæka vald til reglugerðarútgáfu um öll framkvæmdaratriði samningsins, allt sviðið, sem þar er á ferðinni. Það eru á dagskránni líka kunningjar þar sem eru nokkuð skrautleg reglugerðarákvæði. Ef ég man rétt eru á dagskránni frv. til laga um húsgöngusölu, eða hvað það nú heitir,  ,,Ráðherra setur í reglugerð að fenginni tillögu Seðlabankans nánari reglur um leyfi til gjaldeyrisviðskipta, þar á meðal um skilyrði fyrir leyfisveitingu og afturköllun leyfis.`` Og í 10. gr. segir: ,,Ráðherra getur með reglugerð sett nánari reglur um framkvæmd 1. mgr.`` En þetta er ekki nóg því þetta er afmarkað og þetta bindur reglugerðarvaldið sem þarna er framsalað við ákvæði þessarar greinar og skilyrðir það nánar. Þess vegna er sett í lokin, eins og stundum áður, nánar tiltekið í 14. gr., þessi setning: ,,Viðskrh. fer með framkvæmd laga þessara. Hann getur með reglugerð sett nánari ákvæði um framkvæmd þeirra.`` Og þá spyr ég: Til hvers eru ákvæðin í 10. gr. og 8. gr. úr því að í lokin er svona til öryggis sippað inn í lögin einu almennu reglugerðarákvæði um allt saman? Þetta kemur inn á það mál hvernig menn vilja ganga frá, takmarka og búa um heimildir til reglugerðarútgáfu í lögum af þessu tagi almennt séð. Er það t.d. hin rétta formúla að hafa inni í einstökum greinum frv. sjálfstæðar heimildir til reglugerðarútgáfu hvað þær snertir en klykkja svo út í lokin með einni almennri heimild sem tekur yfir allt svið laganna og þar með er í rauninni tvítekin með vissum hætti þessi heimild til handa hæstv. ráðherra? Mér finnst þetta ekki skemmtilegur svipur a.m.k. hvað uppsetninguna á þessu snertir. Ég er ekki að halda því fram að þarna sé út af fyrir sig á nokkurn hátt verið að ganga lengra en oft er gert. Mér finnst þó að mörgu leyti eðlilegast að reglugerðarvaldið sé skilyrt, þ.e. búið sé um það með ákveðnu orðalagi hvaða þáttum ráðherra getur skipað með reglugerð á grundvelli laganna og í grófum dráttum hvernig. Þannig fylgi af hálfu löggjafans ákveðin leiðsögn um hversu víðtækt reglugerðarvaldið sé, til hvaða þátta laganna það taki og hvernig skuli um það búa í grófum dráttum. Ég tel ákvæði 8. gr. í raun og veru alveg eðlilegt. Ég held að það sé einmitt hlutur sem sé eðlilegt að tekið sé fram um að með vissum og tilskildum hætti ráðherra skuli skipa með reglugerð. Ég held að hvað viðskiptafyrirkomulagið sjálft snertir þá væri það ástæðulaus sparðatíningur að fara að hafa það inni í lögunum sjálfum og þess vegna sé að mörgu leyti fullkomlega eðlilegt að þar sé sérstaklega aflað heimildar til að skipa því nánar með reglugerð. En alla vega hvað þetta snertir að lokum, þá tel ég að framsetingin í þessu litla frv. sé ekki til fyrirmyndar þó að hún sé út af fyrir sig ekki verri en við höfum oft áður séð. Hér er þó eitt sem er jákvætt og er rétt að halda því til haga og viðurkenna það sem vel er gert, þ.e. að birt eru drög að reglugerð um gjaldeyrismál sem fskj. með frv. Það er til bóta. Það er, má segja, til fyrirmyndar að við afgreiðslu laganna á þinginu sé einmitt þannig staðið að málum. Ég skal verða manna fyrstur til að viðurkenna það sem vel er gert og það breytir ekki miklu í mínum huga þó að ég sjái að vísu, ef maður fer nú ofan í smáatriðin, að þessi drög eru í reynd úrelt því að þau miða við ákvæði óbreyttra eða gildandi laga um fjárfestingu erlendra aðila en frv. sjálft er hins vegar tengt gildistöku EES-samningsins sem mun aftur leiða til viðamikilla breytinga á nefndum lögum og fella þarf út fjölmörg ákvæði sem í reglugerðardrögunum eru inni, t.d. um takmarkanir á heildarfjárfestingum erlendra aðila, takmarkanir á eignarhlut erlendra aðila í flugrekstri, bönkum og fleira. Þess vegna er það auðvitað þannig að væntanlega stendur til og er í undirbúningi reglugerð á grundvelli svo breyttra ákvæða um þessi efni sem af gildistöku EES-samningsins leiðir nema hæstv. viðskrh. sé e.t.v. að gefa okkur í skyn að hann reikni ekki með því að sá samningur gangi í gegn á næstunni heldur muni lögin um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri frá 1991 standa óbreytt um ókomin ár og þess vegna séu reglugerðardrögin svo úr garði gerð. En hvað sem innihald þeirra snertir þá er það jákvætt að mínu mati að sýnd er sú viðleitni að hafa sem fskj. með frv. uppkast að reglugerð sem málinu tengist. Herra forseti. Ég læt þetta nægja af minni hálfu en áskil mér að sjálfsögðu rétt til þess við síðari umræðu málsins að útlista sjónarmið mín betur eftir að hafa haft þá tækifæri til þess að skoða það nánar í nefnd.

Hæstv. forseti. Ég fagna því sem fram kom í máli hv. 4. þm. Norðurl. e. að hann teldi þetta frv. eðlilegan áfanga í átt til frjálsari gjaldeyrisviðskipta. Vegna þeirra mála, sem hann vakti sérstaka athygli á, vildi ég taka fram um öryggisákvæðin í 3. gr. að ég tel að þau séu alveg fullnægjandi til að bregðast við vanda af því tagi sem hv. þm. gerði að umtalsefni, óróleika og óstöðugleika í gjaldeyrisviðskiptum. Þau eru til þess hugsuð og að mínu áliti nægilega víðtæk til þess að bregðast við slíkum vandamálum og tel ég ekki þörf á frekari lagaákvæðum þess vegna. En auðvitað er það hárrétt athugað hjá þingmanninum að það er fyrst og fremst á sviði viðskipta með gjaldeyri og verðbréf sem hugmyndin er að Seðlabankinn í framtíðinni hafi áhrif á þessum markaði. En eins og þau dæmi, sem hv. þm. nefndi og eru mönnum fersk í huga, frá óróleika og óstöðugleika á hinum norræna gjaldeyrismarkaði og reyndar víða um Evrópu, eins og þau dæmi sýna, þá getur þar stundum borið að höndum með skyndilegum hætti vanda sem ekki er auðvelt að sjá fyrir. En ég fullvissa hv. 4. þm. Norðurl. um að einmitt þessi mál hafa verið mjög rækilega athuguð og niðurstaðan er þessi tillaga. Ég tel mjög nauðsynlegt að hv. efh.- og viðskn. fjalli einmitt um það hvort þetta öryggisákvæði sé hið rétta og skynsamlega en að sjálfsögðu er það mín skoðun og mín tillaga að þetta sé sá umbúnaður sem við höfum um þetta. Ég tek það fram að ég tel að ef við gengjum lengra í þessu værum við farin að ganga gegn tilgangi þessa lagafrv. sem er að gjaldeyrisviðskipti séu yfirleitt frjáls en eingöngu í undantekningartilfellum bundin hömlum með lögum sérstaklega. Það er eðlisbreytingin frá þeim lögum sem eru í gildi og hafa verið að þar er allt í reglugerðarvaldi ráðherrans öfugt við það sem þetta frv. felur í sér og þar með er ég kominn að þeim umræðum sem hafa orðið um reglugerðarvald og reglusetningu. Ég hélt satt að segja að hv. 4. þm. Norðurl. e. ætlaði aldrei að komast að því sem er aðalatriðið í þessu máli hvað þetta frv. varðar að þar eru einmitt sýnd drög að þeirri reglugerð sem menn hugsa sér að gildi verði frv. að lögum og hefði nú kannski verið eðlilegt að byrja á því þegar rætt var um hvernig haldið væri á regluvaldi ráðuneytis. Síðan kem ég að því, virðulegi þingmaður, að ég vildi vekja athygli þingheims á því að í þessu frv. er gildistökuákvæði með mjög venjulegum hætti. Það er sagt að lög þessi öðlist þegar gildi og þá falli jafnframt úr gildi lögin frá 1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Þetta ætla ég ekkert að útskýra frekar og eðlilega eru þess vegna drögin að reglugerðinni miðuð við gildandi lög um fjárfestingu erlendra aðila í íslenskum atvinnurekstri. Þetta er umræðuskjal fyrir hv. efh.- og viðskn. Þess er að vænta að fram muni koma í haust tillaga um breytingar á þeim lögum og þá er að sjálfsögðu fyrir höndum að laga reglurnar um gjaldeyrisviðskiptin að því sem þingið ákveður á þeim vettvangi. Ég vildi að endingu taka það fram vegna orða sem féllu um það hvernig eðlilegt væri að ákveða reglugerðarvald ráðherra í lögum. Hið almenna ákvæði 14. gr., sem hv. þm. gerði að umtalsefni, er ákaflega venjulegt að formi. Það má heita að það hafi verið regla í lagasetningu á Íslandi um langan aldur að hafa reglusetningarvaldið sett undir lok lagabálks með þeim almenna hætti sem þarna greinir. Um það má hafa marga skoðun. En þetta er venjulega aðferðin. Ég tek undir það sem fram kom að það er eðlilegt að hnitmiða regluvaldið þar sem það er sérstaklega stofnað eins og gert er í 8. gr. og 10. gr. einmitt til þess að alveg sé ljóst frá upphafi að um þetta megi setja reglur sérstaklega þannig að enginn þurfi að velkjast í vafa um að þarna sé lagastoðin í lagi. Um þessi efni ætla ég ekki að hafa fleiri orð en þakka þær ábendingar og þann stuðning við þetta frv. sem fram hefur komið við umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um innflutning. Þetta frv. er á þskj. 6. Það er flutt samhliða frv. til laga um gjaldeyrismál sem er á þskj. 5 og hér er lagt til að þessi tvenn lög komi í stað núgildandi laga nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Í þeim lögum er bæði fjallað um gjaldeyrismál og innflutningsmál, enda hafa gjaldeyrisverslun og gjaldeyrishöft löngum verið nátengd innflutningsverslun og innflutningshöftum. Nú er lagt til að þessir tveir málaflokkar verði aðskildir í lögum þar sem gjaldeyrismál tengjast í æ ríkara mæli ýmiss konar fjármagnshreyfingum fremur en greiðslum fyrir innflutning og lántökum vegna hans. Frv. er í samræmi við ákvæði EES-samningsins um frjáls viðskipti með vöru og þjónustu. Í lögunum um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála frá 1979 kemur fram sú meginregla að innflutningur skuli ekki háður leyfum nema annað sé ákveðið í sérstökum lögum, reglugerðum eða auglýsingum. Listi yfir þær vörur, sem háðar eru innflutningsleyfi, hefur styst smátt og smátt. Landbúnaðarvörur hafa lengst af verið meginuppistaða þessa lista. Á síðari árum hafa einnig verið á honum ýmsar olíuvörur, bensín og ýmiss konar burstar. 1. jan. 1991 var bensín fellt út af listanum. Í október 1991 hurfu þaðan nokkrar tegundir bursta og pensla og frá og með 1. jan. 1992 voru brennsluolíur, gasolíur og jarðolíur með öllu felldar út af þessum lista. Eftir standa fjölmargar landbúnaðarvörur auk tveggja vöruflokka af burstum en með þeim innflutningstakmörkunum er verið að vernda framleiðslu Blindrafélagsins. Efnisatriði frv. eru nánast þau sömu og innflutningsákvæðanna með lögum nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála. Í frv. kemur fram sú meginregla að innflutningur á vöru og þjónustu til landsins skuli vera óheftur. Innflutningsfrelsið hefur reynst okkur vel og ég trúi ekki að nokkur vilji hverfa frá því. Lagt er til að einungis verði unnt að víkja frá meginreglunni um innflutningsfrelsi með stoð í lögum eða milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um vog, mál og faggildingu. Þetta frv. var lagt fram á 115. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Það hefur nú verið endurskoðað í ljósi umsagna sem um það bárust og viðræðna um efni þess við ýmsa sem málið varðar. Frv. miðar m.a. að því að unnt sé að fullnægja hér á landi ákvæðum svokallaðs Tampere-samkomulags EFTA-ríkjanna um gagnkvæma viðurkenningu á niðurstöðum prófana og jafnframt gera mögulegt að koma á því samræmismati byggt á stöðlum, prófunum og vottunum sem EES-samkomulagið gerir ráð fyrir að sé fyrir hendi í öllum ríkjum hins sameiginlega markaðssvæðis. Í frv. er annars vegar lagt til að sett verði ný ákvæði um vog, mál og löggildingu mælitækja sem leysi af hólmi ýmis gömul lagaákvæði og hins vegar er í því að finna ákvæði um svokallaða faggildingu en það heiti er notað um það sem nefnist ,,akkreditering`` eða ,,accreditation`` á tungum nágrannaþjóða okkar. Þá er í frv. ákvæði um Löggildingarstofuna sem m.a. gera ráð fyrir að hún sé sjálfstæð ríkisstofnun undir yfirstjórn ráðuneytis og er í greinargerð bent á að rök kunni að mæla með því að hún verði í framtíðinni rekin sem sjálfstæð B-hluta stofnun. Ég mun nú víkja nokkuð að einstökum atriðum frv. og bendi á að í II. kafla þess er að finna ákvæði um mælieiningar og landsmæligrunna en þar er um að ræða tengingu okkar við hið alþjóðlega einingakerfi sem alþjóðastofnunin fyrir vog og mál í París sér um. Þá er í kaflanum kveðið á um notkun hins alþjóðlega einingakerfis en ráðherra getur þó heimilað með reglugerð að notaðar séu einingar utan þessa kerfis. Er þá gert ráð fyrir að hægt sé að koma til móts við sérþarfir einstakra atvinnugreina en slíkar einingar skulu þó ávallt hafa viðmiðun í hinu alþjóðlega einingakerfi með þeim fyrirvörum sem kveðið er á um í alþjóðlegum stöðlum og reglum sem settar hafa verið um hið alþjóðlega einingakerfi og vísa skal til í reglugerðinni. Þá er í þessum kafla kveðið á um að í landinu skuli vera til nauðsynlegir landsmæligrunnar til notkunar við stillingu mælitækja og er þar fyrst og fremst um að ræða mæligrunna fyrir metra og kílógramm. Talsverður kostnaður er því samfara að koma upp og varðveita landsmæligrunna og verður það að fara eftir þörfum atvinnulífsins hvort aðrir landsmæligrunnar verða haldnir hér á landi. Hægt verður t.d. að fá aðstoð erlendra systurstofnana til þess að fínstilla mælitæki, svo að ég nefni dæmi, á sviði geislamælinga meðan ekki þykir svara kostnaði að koma upp landsmæligrunni á því sviði hér á landi. Í III. kafla frv. er fjallað um löggildingu mælitækja og löggildingarskyldu og er í 5. gr. sett sú almenna regla að skylt sé að löggilda öll mælitæki sem notuð eru á Íslandi til þess að mæla stærðir sem hafa áhrif á verð eða afgjald í hvers konar viðskiptum með vöru, þjónustu og skatt- og gjaldstofna. Nánari reglur um þetta skal setja í reglugerð. Það hafa lengi verið í löggjöf ákvæði um löggildingu venjulegra mælitækja sem mæla rúmmál og þyngd í viðskiptum en eðlilegt þykir nú að taka af öll tvímæli um að löggildingarskyldan geti náð til hvers konar gjaldmæla sem ekki hafa verið háðir eftirliti og að unnt sé að banna notkun ólöggiltra eða eftirlitsskyldra mælitækja sem ekki uppfylla þessar settu kröfur. Í framkvæmd verður þessu í mörgum tilvikum hagað þannig að gerðar verða kröfur til faggildingar skv. IV. kafla þessa frv. á þeim prófunarstofum sem annast eftirlitsprófanir á ýmiss konar gjaldmælum. Ég nefni sem dæmi mæla orkuveitna. Settar verða skýrari reglur um eftirlit með og endurlöggildingu á hvers konar mælitækjum sem notuð eru í viðskiptum. Ákvæðin í IV. kafla frv. eru nýmæli hér á landi og byggja á þeirri tilhögun sem tekin verður upp á Evrópska efnahagssvæðinu að fyrirtæki og stofnanir, sem framkvæma lögbundnar prófarnir eða vottanir að vara, ferli eða þjónusta, svo og hæfni og þekking starfsmanna, uppfylli lögbundnar kröfur, skuli hafa það sem hér eru nefnd faggilding. Þetta nær einnig til prófana og vottunar sem skylt er að framkvæma samkvæmt alþjóðlegum samningum sem Ísland er aðili að. Í þessu felst að gerðar skuli ríkar kröfur um verklagsreglur og traust þeirra aðila sem annast lögbundna starfsemi af þessu tagi, hvort sem um er að ræða opinbera aðila eða einkaaðila sem taka að sér lögbundin verkefni. Í þessu felst viss trygging stjórnvalda, atvinnulífs og alls almennings um það að þessir aðilar uppfylli tilteknar kröfur. Dæmi um opinberar stofnanir sem falla undir þetta ákvæði eru Vinnueftirlit ríkisins, Rafmagnseftirlit ríkisins, Hollustuvernd ríkisins, Bifreiðaskoðun Íslands hf. og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Með því að lögfesta kröfur af þessu tagi skapast forsendur fyrir því að fela einkaaðilum fleiri verkefni sem opinberar eftirlits- og prófunarstofur hafa til þessa sinnt. Það er frá því að skýra að í öllum aðildarríkjum Evrópubandalagsins og EFTA eru starfandi faggildingaraðilar. Tilgangurinn með starfsemi þeirra hefur fyrst og fremst verið sá að skapa nauðsynlegt traust milli stjórnvalda þannig að unnt sé að taka skyldubundna prófun í einu ríki gilda í öðru svo framarlega sem hún er framkvæmd af faggiltri prófunarstofu. Tilgangurinn með þessu er að draga úr tæknilegum viðskiptahindrunum sem m.a. felast í endurteknum prófunum á vöru þegar hún er flutt milli landa. Til að tryggja eðlilega samkeppni er lagt til í 2. mgr. 11. gr. að faggilding frá faggildingarstofnunum innan Evrópska efnahagssvæðisins skuli einnig gilda hér á landi og að ráðherra geti veitt stofnunum utan svæðisins sams konar heimild. Þetta merkir að aðilar á Íslandi geta leitað faggildingar erlendis og þar með verður Löggildingarstofunni veitt aðhald með samkeppni. Þótt Löggildingarstofunni sé ætlað að sinna faggildingu á Íslandi er ekki gert ráð fyrir að sú starfsemi kalli á verulega fjölgun starfsmanna. Starfsemin er þess eðlis að við faggildingu á einstökum stofnunum eða starfsemi þeirra verður leitað til sérfróðra aðila á því sviði sem um er að ræða hverju sinni. Þá hefur viðskrn. fyrir hönd Löggildingarstofunnar gert samstarfssamning við sænsku faggildingarstofnunina, SWEDAC, um aðgang Löggildingarstofunnar að sérfræðingum og þekkingu þeirrar stofnunar. Ég vil næst víkja nokkuð að V. kafla sem fjallar um starfsemi Löggildingarstofunnar en eins og fram kom í greinargerðinni tók þessi stofnun til starfa árið 1919. Í 14. gr. er ákvæði um að Löggildingarstofan sé sjálfstæð yfirstofnun sem lúti yfirstjórn viðskrn. Hún skiptist í deildir samkvæmt ákvörðun ráðherra og er að svo stöddu haft í huga að við stofnunina sé starfandi annars vegar mælifræðideild og hins vegar faggildingardeild. Lagt er til að heimilt sé að setja á fót sérstakar ráðgjafarnefndir um starfsemi einstakra deilda og virðist vera þörf á því við þær breytingar á starfi stofnunarinnar sem fyrirsjáanlegar eru á næstu missirum. Í 15. gr. er fjallað um hlutverk Löggildingarstofunnar og svo í þeirri 18. eru ákvæði um gjaldskrá hennar. Í umsögnum um frv. eins og það var lagt fram á 115. þingi kom fram sá ótti hagsmunaaðila að tekjur af starfi stofnunarinnar á sviði löggildingarmælitækja yrðu notaðar til þess að byggja upp bákn sem gæti útilokað starfsemi annarra aðila á þessu sviði hér á landi. Til þess að taka af öll tvímæli um þetta er nú lagt til í 2. mgr. 18. gr. að þar komi ákvæði þess efnis að þess verði ávallt gætt að tekjum Löggildingarstofunnar af löggildingu mælitækja og annarri lögbundinni starfsemi sé ekki varið til þess að standa straum af kostnaði við þjónustu sem öðrum aðilum er einnig heimilt að veita. Í VI. kafla frv. er fjallað um löggilta vigtarmenn og kemur þessi kafli í stað laga frá árinu 1915. Lagt er til að almennar kröfur séu gerðar til löggildingar vigtarmanna og almenna reglan sé að löggildingin gildi fimm ár í senn. Gerð er krafa til þess að vigtarmenn hafi sótt námskeið í störfum vigtarmanna og standist prófkröfur í námskeiðslok. Þá vil ég benda á að í ákvæði til bráðabirgða I er gert ráð fyrir að eldri löggildingar vigtarmanna haldi gildi með vissum skilyrðum en þó ekki lengur en til 1. jan. 1998. Virðulegi forseti. Ég tel að þetta frv. feli í sér ýmsar mikilvægar og nauðsynlegar breytingar og legg áherslu á að það verði samþykkt í þessari fyrstu lotu þinghaldsins þannig að það geti tekið gildi um næstu áramót. Sú tillaga er hér flutt í ljósi þess að þótt frv. sé flutt í tengslum við frv. um fullgildingu samningsins um hið Evrópska efnahagssvæði, þá hefur þetta frv. sjálfstætt gildi og ákvæði þess eru nauðsynleg fyrir viðskipti okkar við ríki EFTA og Evrópubandalagsins hvort sem samningurinn um EES tekur gildi fyrr eða síðar. Ég geri það því að tillögu minni að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem efh.- og viðskn. er farin að vinna að. Ég vil þó leggja áherslu á að það er mikilvægt að það verði vandað til þessarar löggjafar og það komi skýr skilaboð frá löggjafanum um það hvernig að þessu verði staðið. Það er nú einu sinni svo að komi maður í lítil fiskvinnslufyrirtæki úti á landi, þá er fátt eitt sem getur kveikt meira í mönnum heldur en þegar farið er að ræða um Löggildingarstofuna og þann kostnað sem menn telja að hafi verið starfsemi þessari samfara fram að þessu. Ég legg áherslu á það atriði sem hér kemur fram að það er heimilt að fela öðrum en Löggildingarstofunni að annast löggildingu og eftirlit með mælitækjum og vogum. Það er út af fyrir sig mjög jákvætt ef menn geta dreift þeirri starfsemi. Síðan ætla ég að fara örfáum orðum um þá kafla sem hér eru um faggildingu. Ég held að þar sé um að ræða atriði sem geti verið mikilvægt fyrir okkar útflutningsaðila og vöruútflutning ef það tekst að gera þau atriði virk og menn geti með faggildingu hér innan lands, aflað sér þeirra vottorða hvað vissa þætti gæða framleiðslunnar snertir til þess að komast inn á ákveðna erlenda markaði. Ég sagði í upphafi að ég sæi ekki ástæðu til þess að hafa hér mörg orð, en ítreka það sem ég sagði í mínum upphafsorðum að ég held að mikilvægt sé að það komi frá löggjafanum nokkuð skýr skilaboð um það hvernig staðið verði að þessum þætti sem snertir bæði framleiðsluna og kannski í meira mæli, ef þessi lög verða samþykkt, viðskiptin.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um öryggi framleiðsluvöru sem er á þskj. 8 en þetta frv. er samið í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Það var upphaflega lagt fram á 115. löggjafarþingi en kom þá ekki til umræðu. Efh.- og viðskn. fékk frv. til umfjöllunar og sendi það til umsagnar ýmsum aðilum sem málið varðar. Það bárust engar efnislegar athugasemdir en hins vegar nokkrar formlegar athugasemdir og málið er því lagt fram svo til óbreytt frá því sem það var á 115. þingi. Við samningu frv. var höfð hliðsjón af tilskipun Evrópubandalagsins varðandi öryggi framleiðsluvöru en þessi tillaga var endanlega samþykkt í júní sl. og eiga ákvæði tilskipunarinnar að hafa tekið gildi í löndum Evrópubandalagsins eigi síðar en 1. júlí 1994. Frv. er einnig byggt á sænskum og norskum lögum um þetta efni, en í nágrannalöndum okkar hafa verið í gildi almenn lög um vöruöryggi árum saman. Hér á landi hafa ekki verið í gildi sérstök lög um öryggi framleiðsluvöru en hins vegar hafa ákvæði laga nr. 24/1936, um eftirlit með matvælum og öðrum neyslu- og nauðsynjavörum, náð til þessa atriðis að hluta. Þessi lög eru nú í endurskoðun að því er varðar matvælin og kemur þetta frv. í stað þess sem þá stendur eftir af lögunum frá 1936. Samkvæmt 72. gr. og XIX. viðauka samningsins um Evrópska efnahagssvæðið er áformað að samræma löggjöf ríkja efnahagssvæðisins á sviði neytendamála með ákveðnum hætti og eru þar á meðal nefndar tilskipanir Evrópubandalagsins varðandi öryggi leikfanga og um vörur sem geta reynst hættulegar heilsu og öryggi neytenda þar eð þær virðast aðrar en þær eru. Í viðskrn. eru í undirbúningi reglugerðir til þess að uppfylla ákvæði þessara tilskipana og munu þær verða samdar á grundvelli laganna um öryggi framleiðsluvöru ef þetta frv. verður að lögum. Markmiðið með setningu þessara laga er að koma í veg fyrir að vara og þjónusta geti valdið tjóni á mönnum, munum og umhverfi. Til að stuðla að því er seljanda gert skylt að gefa nauðsynlegar upplýsingar í öryggis- og aðvörunarskyni og í vissum tilfellum er hægt að banna honum að bjóða fram vöru eða þjónustu eða skylda hann til þess að afturkalla vöru eða þjónustu af markaði. Framkvæmd laganna mun verða í höndum viðskrh. og er áformað að hann setji reglugerð um nánari fyrirmæli um framkvæmd. Virðulegi forseti. Þetta frv. til neytendalaga, ef að lögum verður, mun mjög auðvelda eftirlit með vöru og þjónustu á markaðnum þannig að hægt ætti að vera að koma í veg fyrir að slík vara eða þjónusta nái til neytanda og valdi honum tjóni. Ég legg því áherslu á að frv. fái afgreiðslu á þessu hausti og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Til að spara tíma hef ég kosið að koma athugasemdum mínum á framfæri eða öllu heldur fyrirspurn í andsvarsformi. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, af því að ég sé ekki að það sé tekið fram, hvort ekki beri að hafa allar leiðbeiningar og aðvaranir á vöru á því tungumáli sem talað er í hverju aðildarríki. Það er lítið gagn í alls kyns aðvörunum og vörulýsingum á framleiðsluvöru ef neytendur ekki geta lesið það sem á vörunni stendur.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt mál að leiðbeiningar, aðvaranir eða upplýsingar um eðli og eiginleika framleiðsluvöru sem selja á á íslenskum markaði, ef þörf krefur vegna ákvæða eins og eru í þessum lögum, verði á íslensku.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að segja það að mér finnst hæstv. viðskrh. vera kjarkmaður að mæla fyrir þessu frv. í því formi sem það er hér. Þetta er eitt af þeim málum sem hefur fengið nokkra umfjöllun í hv. efh.- og viðskn. og það voru mjög vinsamleg tilmæli, og ég held alveg samhljóða, nefndarmanna á síðasta fundi að þetta frv. yrði tekið til nánari vinnslu og menn útskýrðu nánar hvað það þýddi og hvernig ætti að framkvæma það. Það hefur m.a. komið fram í álitsgerð hjá Verkfræðingafélagi Íslands að þetta frv. sé að nokkru leyti byggt á misskilningi. Ef menn taki þá tilskipun Evrópubandalagsins sem það er byggt á, þá fjalli það eingöngu um vöru sem virðist vera annað en hún er. Það minnir mig á ágætan dægurlagatexta sem Björk Guðmundsdóttir söng um plastið, af hverju plastið væri alltaf að þykjast eitthvað annað en það er, af hverju það væri að þykjast vera leður og hinir ýmsu aðrir efnisþættir, en það er nú útúrdúr. En menn þurfa að vera miklu klárari á því hvað verið er að setja í lög. Þetta kannski undirstrikar enn þá einu sinni hvílíkt álag hefur verið á okkar litla stjórnsýslukerfi við að koma þessu öllu saman frá sér á skömmum tíma. Í öðru lagi var mjög óljóst um hvað þetta ætti að fjalla, hvernig er samspil þessara laga við Rafmagnseftirlit, Matvælaeftirlit, Vinnueftirlit og fleiri eftirlitsstofnanir. Í 9. gr. segir: ,,Nú er fyrirmælum eftirlitsaðila ekki hlýtt . . . `` Hver er þessi eftirlitsaðili? spurðum við í nefndinni? Það er alveg óklárt hver á að annast þetta eftirlit og við bentum á að það hlyti að vera nauðsynlegt í okkar litla stjórnkerfi til þess að gera það nú ekki enn þá umfangsmeira og dýrara en það er í dag að reynt yrði að samræma á einhvern hátt allar þessar eftirlitsstofnnair og við þá vinnu yrði sá þáttur, sem hér er verið að ræða um, tekinn inn. Þetta eru nú þau efnislegu atriði sem ég vildi koma á framfæri við þessa 1. umr.

Frú forseti. Ég vildi koma hér á framfæri örfáum athugasemdum varðandi þetta frv. Hugsunin í þessu frv. er að mínum dómi mjög þörf og merkileg. Hér er m.a. um að ræða vörur sem gjarnan eru á boðstólum fyrir börn. Hér er t.d. verið að huga að leikföngum sem geta verið hættuleg börnum og ýmiss konar eftirlíkingar, t.d. af matvælum sem börn geta glapist af og sett upp í sig en reynast þeim hættuleg. Eflaust er ýmislegt fleira sem þarna kemur inn í en þetta er m.a. hugsunin með þessu frv. En því er ekki að leyna að í sumar þegar efh.- og viðskn. var að kanna þetta mál og nú síðast eftir að þing hófst, þá kom í ljós að það eru gerðar allmiklar athugasemdir við þetta frv., bæði hvað varðar skilgreiningar á hugtökum, sem við getum að sjálfsögðu lagað í efh.- og viðskn. Það hefur t.d. verið spurt varðandi 1. gr.: Hvað er átt við með hugtakinu munir? hvort það nái nógu vítt, og það hefur líka verið gerð athugasemd við skilgreininguna á hugtakinu vara. En meginathugasemdirnar beinast að 4. gr., eins og fram kom í máli hv. síðasta ræðumanns, þar sem algerlega er óljóst hver þessi eftirlitsaðili er. Hver er það sem á að hafa eftirlit með þessu? Undir hvern heyrir þetta, eftirlit með hættulegum vörum eða öryggi framleiðsluvöru? Meðal annars hefur Verkfræðingafélagið bent á að verið sé að vísa til ákveðinnar tilskipunar hjá EB en inntak þessara laga sé miklu almennara en fram kemur í tilskipuninni og þar af leiðandi sé ekki samræmi þarna á milli. Þetta þurfum við náttúrlega að athuga betur. Þá hafa Neytendasamtökin bent á það að þessi grein sé ekki í samræmi við þrískiptingu ríkisvaldsins, þ.e. ráðherrann setur reglugerð og jafnframt skipar fyrir um það hver skuli hafa með höndum eftirlitið með því að reglugerðin sé haldin. Ég ætla ekki að leggja dóm á þetta en vek bara athygli á því hvort þetta samrýmist hugmyndum um þrískipt vald og réttaröryggi eins og segir í athugasemd Neytendasamtakanna. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. 14. þm. Reykv. Það er auðvitað mjög mikilvægt að aðvaranir séu á íslensku. Mín meginspurning til hæstv. viðskrh. er þessi: Hver á þessi eftirlitsaðili að vera og hvað líður vinnu varðandi það að sameina og samræma það eftirlit sem fram fer hér á landi með ýmiss konar framleiðslu og þjónustu þar sem það kom fram í efh.- og viðskn. að unnið er að slíkri samræmingu? Það verður auðvitað að skýrast áður en við göngum frá þessum lögum hver á að hafa eftirlit með því að þeim sé framfylgt.

Frú forseti. Ég þakka þeim þingmönnum sem hér hafa tekið til máls í umræðunum fyrir ábendingar þeirra. Það var margt rétt athugað í ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e. Við höfum fengið til umfjöllunar í viðskrn. athugasemdir sem borist hafa frá ýmsum umsagnaraðilum um þetta frv. Við höfum gert tillögur til hv. efh.- og viðskn. um breytingar á frv. í ljósi þessara athugasemda sem ég vona að nefndarmönnum hafi borist en það bréf var sent nefndinni þann 8. sept. sl. Það er hárrétt sem kom fram í máli hv. 18. þm. Reykv. að hér er verið að fara að nokkru leyti inn á nýja braut. Ég held að það sé rétt athugað hjá henni að hugsunin sem á bak við frv. býr sé þörf og æskilegt að komist í framkvæmd. Með eftirlitsaðila er hér átt við þann eftirlitsaðila sem fer með viðkomandi málasvið. Þetta getur verið Hollustuverndin eða Heilbrigðiseftirlitið. Þetta geta verið aðrir aðilar. Ég vil ekki, og ég endurtek, vil ekki láta þær aðstæður að okkar stjórnkerfi sé ekki fullbúið í öllum greinum tefja það að fram komi neytendaverndarlöggjöf af því tagi sem hér er um að tefla. Ég vil heldur að þarna séu einhverjar eyður í framkvæmdinni ef meginhugsunin er fest í lög og ég vona að ég fái stuðning þingsins til þess. Ég lýsi mig jafnframt reiðubúinn til þess að athuga mjög vandlega hverja grein í frv. og breyta öllu því sem á er bent að betur megi fara í samstarfi við nefndina. Ég þakka fyrir það samstarf sem fram hefur farið í sumar um þetta mál og önnur en endurtek að ég tel alveg nauðsynlegt að marka stefnu í þessu máli þannig að lagastoð sé til í sambandi við hættulega vöru og þjónustu og ekki síst, eins og hv. 18. þm. Reykv. nefndi, í sambandi við leikföng og annað sem ætlað er börnum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um húsgöngu- og fjarsölu sem er á þskj. 10 en þetta frv. er flutt í tengslum við frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið. Það var upphaflega lagt fram á 115. löggjafarþingi en fékk þá ekki umræðu. Efh.- og viðskn. fékk frv. til meðferðar í sumar og hún sendi það til umsagnar ýmissa aðila sem láta sig málið varða. Frv. er hér lagt fram að nýju með smávægilegum breytingum í ljósi þessara athugasemda. Í 72. gr. EES-samningsins, sem vísar til XIX. viðauka við hann, samþykkja stjórnvöld í EFTA-ríkjunum að laga löggjöf sína að tilteknum gerðum Evrópubandalagsins. Þar á meðal er tilskipun Evrópubandalagsráðsins frá 22. des. 1985 sem fjallar um húsgöngusölu og er þetta frv. sniðið eftir efni hennar. Einnig er við gerð frv. höfð hliðsjón af tillögu að tilskipun Evrópubandalagsins varðandi fjarsölu en með slíkri sölu er átt við viðskipti þar sem kaupandi og seljandi hittast ekki heldur fer sölustarfsemin fram með aðstoð síma, bréfsíma, sjónvarps, með útsendum pöntunarlistum eða með tölvusamskiptum. Þetta form viðskipta fer nú óðum í vöxt. Markmiðið með frv. er að sett verði lög sem verndi neytendur gegn óréttmætum viðskiptaháttum er tengjast sölumennsku utan fastra starfsstöðva verslunarmanna eða verslunarfyrirtækja og verður þörfin fyrir slíka vernd mikilvægari eftir því sem söluaðferðunum fjölgar og augljóst að flest ákvæði gildandi kaupalaga, sem verja hagsmuni neytenda, byggjast á því að um ákveðna verslunarstaði sé að ræða. Viðskiptahættir þar sem seljendur og kaupendur gera með sér samninga eða takast á hendur einhliða skuldbindingar utan starfsstöðvar seljandans verða æ algengari í okkar samfélagi. Það sem einkennir þessa samninga er að það er nær undantekningarlaust seljandinn sem á frumkvæðið að viðskiptunum. Neytandinn er því oft óviðbúinn viðskiptum og tilboð seljenda geta komið honum í opna skjöldu. Neytendum gefst sjaldan kostur á að bera gæði og verð tilboðsins saman við önnur tilboð á markaðnum ólíkt því sem er um viðskipt þar sem neytandinn, kaupandinn á frumkvæði að viðskiptunum. Virðulegi forseti. Frv. þetta, ef að lögum verður, mun auka vernd neytenda gegn seljendum þegar gerðir eru samningar á faraldsfæti utan fastrar starfsstöðvar seljandans. Ég legg áherslu á að frv. fái afgreiðslu á þessu hausti og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Hæstv. forseti. Ég get ekki stillt mig um, þegar verið er að tryggja rétt manna við kaup á því sem selt er við dyrnar, eftir því sem ég skil þetta frv., enn og aftur, af því að nú eru um það bil tíu ár síðan ég gerði það fyrst, að spyrja hæstv. iðn.- og viðskrh. hvað líði löggjöf um greiðslukort. Það er með ólíkindum að það skuli hafa tekið a.m.k. tíu ár að koma í gegnum þingið lögum um greiðslukortaviðskipti. Ég vil spyrja í fáfræði minni: Hvernig er slíku háttað í hinum væntanlegu samstarfslöndum Evrópska efnahagssvæðisins? Illa trúi ég því að greiðslukortaviðskipti hafi ekki lagastoð í þessum löndum og ég vil a.m.k. spyrja hvort ekki sé örugglega svo og þar með hvenær við megum vænta þess að hið háa Alþingi komi frá sér löggjöf um greiðslukortaviðskipti.

Virðulegi forseti. Þetta mál er að sönnu ekki til umræðu hér en ég vil taka fram að í 10. dagskrármálinu, samkeppnislagafrumvarpinu, sem er 9. mál þingsins á þskj. 9, er kafli um greiðslukort. Það ber þannig að að ég hef á mörgum þingum flutt tillögu til laga um greiðslukortaviðskiptin. Nú hefur náðst um það samkomulag, vona ég, við ýmsa sem hafa látið sig málið varða hér í þinginu og utan þess að fella almennar reglur um þessi viðskipti inn í samkeppnislögin og ég bið hv. 14. þm. Reykv. að kynna sér efni þeirrar tillögu. Ég vonast til þess að þetta frv. megi koma til umræðu hér á eftir.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umfjöllunar var til umfjöllunar í efh.- og viðskn. í sumar og hét þá Frumvarp til laga um húsgöngusölu o.fl. en heitir nú Frumvarp til laga um húsgöngu- og fjarsölu. Við yfirferð yfir fyrstu drög frv. gagnrýndum við það m.a. að í 9. gr. frv. kom fram, með leyfi forseta: ,,Viðskiptaráðherra fer með framkvæmd laga þessara og er honum heimilt að setja nánari ákvæði um framkvæmd laganna með reglugerð. Í slíkri reglugerð getur ráðherra ákveðið að lögin nái einnig til fjarsölu og getur hann sett nánari reglur um neytendvernd í því sambandi.`` Okkur þótti óeðlilegt að það væri verið að setja sérstaka löggjöf um húsgöngusölu o.fl. og hnýta síðan fjarsölu inn í þessa löggjöf án þess að vita nokkuð nánar hvaða reglur yrðu settar um fjarsölu. Ég tek undir það með hæstv. viðskrh. að þetta form sölu hefur farið vaxandi og mun fara vaxandi og líklegt að svokölluð húsgöngusala verði mun minni en fjarsala, þ.e. fólk geti keypt ýmsa hluti og stofnað til viðskipta í gegnum sjónvarpstæki, í gegnum tölvur o.s.frv. Því er nauðsynlegt að um þetta gildi ákveðnar reglur er vernda neytendur frá óeðlilegum viðskiptaháttum í þessu sambandi. Nú hefur þessu verið breytt og mér sýnist að breytingin hafi gengið í þá átt, eins og fram kemur í 5. gr., með leyfi forseta: ,,Lög þessi eiga við um fjarsölu eftir því sem við á, en ráðherra getur sett nánari reglur um neytendavernd í því sambandi í samræmi við þær reglur sem samþykktar verða um það efni í samstarfi ríkja Evrópska efnahagssvæðisins.`` Ég vil spyrja hæstv. viðskrh. hvort hér sé ekki fulllangt gengið. Er ástæða til þess að gefa sérstakar heimildir til þess að setja reglugerðir um allt það sem hugsanlega kunni að verða samþykkt í samstarfi þessara ríkja? Liggur svo mikið á í sambandi við löggjöf af þessu tagi að það megi ekki bíða eftir því að slíkar reglur komi fram? Ber okkur einhver skylda til að veita framkvæmdarvaldinu slíkar lagaheimildir? Ég er ekki með þessu, hæstv. viðskrh., að halda því fram að hér sé um sérstakt hættumál að ræða eða hér sé verið að veita viðskrh. hættulegar heimildir. Þetta er tiltölulega saklaust mál í sjálfu sér og sjálfsagt að setja um þetta reglur í ljósi vaxandi viðskipta á þessu sviði. En mér finnst að þetta frv. beri nokkurn keim af fljótræði og ekki sé tími til að bíða eftir því að menn komi sér saman um reglur. Það er ávallt verið að breyta lögum hér á Alþingi og það er meira að segja svo að hér er almennt verið að flytja allt of mikið af frumvörpum. Það hefur ávallt verið svo og ekki hefur það farið batnandi í tíð þessarar ríkisstjórnar. Það er verið að setja lög um alls konar mál og oft og tíðum er gengið of langt í því skyni að mínu mati og minni tími gefst til að huga að framkvæmd nauðsynlegra laga. Ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst þetta bera vott um bráðræði þar sem eigi að koma öllu í höfn í eitt skipti fyrir öll eins og það muni aldrei verða tími síðar til að líta á mál sem þetta. Þess vegna finnst mér að þetta sé eitt af þeim málum sem þurfi að vinnast betur og ætti að vísa því aftur til viðskrn. til frekari vinnslu og umfjöllunar.

Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir því að sumt af því sem er í frv. sé til bóta og mér finnst það vera það. En ástæðan fyrir því að ég tek til máls núna er sú að ég vil beina því til nefndarmanna að skoða þetta vel með tilliti til neytenda að því leyti sem varðar ónæði á heimilum, þ.e. friðhelgi heimilisins. Ég hef þá skoðun að lög um húsgöngusölu munu verða litin þeim augum af þeim sem hana stunda að þau veiti þeim meiri rétt til að banka upp á hjá fólki og ónáða það.  Ég hef trú á því að kannski komi að því að neytendur fái frið fyrir sölumönnum. Þannig er það í dag að svona sölustarfsemi fer ekki fram á venjulegum verslunartíma heldur á maður yfirleitt von á fólki sem vill koma sínum vörum á framfæri á öllum öðrum tímum, oftast nær er ég a.m.k. ónáðaður eftir kvöldmat með svona tilboðum. Ég veit satt að segja ekki hvernig á að bregðast við annarri tegund sölumennsku. Það eru sífelldar símhringingar með alls kyns tilboðum og þar sem menn kurteisi sinnar vegna geta ekki kannski lagt á heldur verða að hlusta á langa romsu af útlistunum þess sem í símanum er um hvað það væri sniðugt hjá viðkomandi að kaupa eitthvað eða gerast áskrifandi að einhverju blaði. Mér finnst þetta satt að segja vera gengið langt úr hófi og ég held að menn ættu að velta því vandlega fyrir sér, ef menn setja á annað borð lög eða reglur til verndar neytendum í svona skyni, hvort menn geta ekki með einhverjum hætti komið þar inn möguleikum til að fólk geti beðist undan því að vera sífellt ónáðað af sölumönnum.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl. dró athygli okkar að því að í 5. gr. frv. er tilvísun til reglna sem samþykktar kynnu að verða um neytendavernd í samstarfi ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Ég get verið honum sammála um að það kunni að mega orða þetta með öðrum hætti og ég treysti því að hv. efh.- og viðskn. hugi gaumgæfilega að því. En ég er ekki sammála honum um að þetta sé ekki tímabær löggjöf. Því miður er ég sannfærður um að við verðum að tryggja réttarstöðu neytenda í þessum málum fyrr frekar en síðar. Ég er fullkomlega sammála honum um að við þurfum ekki að hafa þarna einhvers konar fyrirframsamþykkt á þeim reglum sem þarna kynnu að verða settar. Það má vel vera að það megi orða með öðrum hætti og ég treysti á að nefndin finni þar lausnir í samstarfi við ráðuneytið. En ég vil líka benda á, eins og kom reyndar fram í máli hv. 1. þm. Austurl., að það hefur verið unnið að málinu eftir að athugasemdir komu fram við það í hv. efh.- og viðskn. og reyndar hafa borist um það umsagnir og ég treysti því að þarna sé búið að halda því til haga sem mestu máli skiptir. Ég er þeirrar skoðunar að við þurfum að vinda að því bráðan bug að skýra þessa réttarstöðu þar sem svo mjög hallar oft á aðstöðu samningsaðilanna þegar slíkir samningar eru gerðir um kaup sem hér er verið að festa í lög og reglur. Ég er sammála hv. 3. þm. Vesturl. um að ónæði á heimilum sem fylgir sölumennsku, bæði á dyratröppum og í gegnum síma, er oft til baga. En ég held að það sé eðlilegra að um slík málefni sé fjallað í lögum um friðhelgi einkalífsins og heimilanna en í neytendaverndarlögum eins og hér er verið að brydda upp á. En ég endurtek að ég þakka þann áhuga sem þessu máli er sýndur og vonast til þess að við finnum leið til að festa þessar reglur í lög sem fyrst.

Virðulegi forseti. Aðeins til þess að enginn misskilningur sé í þessu máli milli mín og hæstv. viðskrh., þá er ég honum sammála um að full ástæða er til að setja löggjöf og reglur um fjarsölu. Gallinn við frv. er sá að það er fyrst og fremst samið með tilliti til svokallaðrar húsgöngusölu, m.a. vegna þess að um það mál hafa verið settar sérstakar reglur hjá Evrópubandalaginu og þar með eiga svipaðar reglur að gilda á hinu nýja Evrópska efnahagssvæði ef það verður að veruleika. En gallinn er sá að það kemur nánast ekkert fram í frv. um fjarsölu enda hef ég skilið það svo að verið sé að vinna að slíkum reglum í samstarfi Evrópuríkjanna. Það sem ég átti fyrst og fremst við var að það þýðir lítið að setja löggjöf þar sem nánast ekkert kemur fram um hvernig neytendur skuli verndaðir. Hér er eingöngu sagt að þessi löggjöf skuli ná til fjarsölu og það skuli síðan ákveðið með reglugerð. Það kemur eiginlega ekki mikið annað fram. Þess vegna gæti þessi löggjöf hljóðað þannig: Frumvarp til laga um húsgöngu- og fjarsölu og síðan kæmi 1. gr.: Viðskrh. skal setja reglur um þau mál eftir því sem við á og kann að semjast um í samstarfi ríkja Evrópska efnahagssvæðisins. Nú er það ekki það sem hæstv. viðskrh. er að leggja til. Hann er að leggja til að taka upp hér ákveðnar reglur um húsgöngusölu en fjarsala er annað og ég held að við getum verið sammála um að það verði miklu viðameiri viðskipti í framtíðinni. Ég á eingöngu við það, hæstv. viðskrh., að hér sé um það mikilvægt mál að ræða sem varði e.t.v. enn þá meira framtíðina en daginn í dag, þó að vissulega sé ekki ástæða til að gera lítið úr þeim viðskiptum eins og þau eru í einhverjum mæli stunduð í dag, að þá þurfi að vanda þetta mál betur og bíða með að setja löggjöf um það þangað til viðskrn., sem leggur frv. fram, veit nokkurn veginn hvað það er að biðja um og Alþingi Íslendinga veit nokkurn veginn um hvað er verið að setja lög og hvernig eigi að nota þá löggjöf. Ég get ekki séð að það komi mikið fram í frv. hvernig eigi að nota löggjöfina. Þar af leiðandi finnst mér þetta vera bráðræðislega unnið og nauðsynlegt fyrir hæstv. viðskrh. að taka málið til endurskoðunar eins og svo mörg önnur frumvörp sem hafa verið unnin að undanförnu. Ég vil taka skýrt fram að ég er ekki að undrast það þó að þessi mál séu í vissum vandræðum. Það er mikið álag fyrir viðkomandi ráðuneyti að ljúka öllum þessum málum. Þar eru ekki margir starfsmenn til reiðu og það er ekkert óeðlilegt þó að það gangi illa að ljúka mörgum þessum málum. Ég tel hins vegar að þetta sé eitt af því sem geti beðið í nokkra mánuði án þess að það skapist sérstakt hættuástand.

Frú forseti. Ég get verið sammála hv. 1. þm. Austurl. að það er engin sérstök hætta á að hér skapist hættuástand þótt frv. verði ekki að lögum allra næstu daga. En ég er ekki sammála honum um það að fjarsölustarfsemin sé ekki felld inn í frv. eða grein fyrir því gerð í frv. og athugasemdum með því hvernig hún tengist þessum væntanlegu lögum. Það er skilgreint í frv. hvað það er sem átt er við með orðinu fjarsala, að það séu fyrst og fremst viðskipti þar sem seljandinn hafi ekki möguleika til að skoða vöruna og hann hafi ekki hitt seljandann augliti til auglitis fyrir tilstilli fjarskipta. Í mörgum tilfellum eiga nákvæmlega sömu atriði við, þ.e. að neytandanum sé gefinn sérstakur réttur til að falla frá samningi sem gerður er við þessi skilyrði. Þetta eru hliðstæðurnar í sambandi við húsgöngusöluna og fjarsöluna og allt er þetta fellt inn í frv. Ég get því ekki varist þeirri hugsun að hv. þm. sé að tala út frá drögum að frv. sem fyrr var rætt. Ég er honum alveg sammála um að það þarf að hafa betri gát í sambandi við tilvísun 5. gr. til reglna sem settar kunna að verða á hinu Evrópska efnahagssvæði um þetta mál. Ég vil að endingu, frú forseti, þakka hv. 1. þm. Austurl. fyrir skilning hans á því viðfangsefni sem við erum hér að glíma við en um leið endurtek ég að ég tel að frv. hafi fengið þá meðferð og þann undirbúning sem við sé að búast í þessu máli. Ég held að það sé mjög til bóta að festa þessar reglur í lög og þar sé ekkert bráðræði á ferðum.

Það mun hafa verið rætt um það og hæstv. viðskrh. óskar eftir því að 12. og 13. mál verði rædd saman. Ef enginn hreyfir andmælum mun það verða gert.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir tveimur frumvörpum um tengd efni. Annað er frv. til laga um verðbréfaviðskipti. Það frv. er á þskj. 11. Hitt er frv. til laga um verðbréfasjóði en það frv. er á þskj. 12. Hér er gerð um það tillaga að þessi frumvörp komi í stað núgildandi laga nr. 20/1989, um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði. Hér er því ráð fyrir því gert að þessir tveir málaflokkar verði aðskildir með lögum. Engu að síður þykir rétt, með leyfi hæstv. forseta, að fjalla um þessi frumvörp saman þar sem þau varða náskyld efni. Ég vek athygli þingmanna á því að á næstunni er áformað að mæla fyrir enn einu frv. um þetta eða skylt efni. Þar er um að ræða frv. til laga um Verðbréfaþing Íslands sem er að finna á þskj. 13. Öll eru þessi þrjú frumvörp þáttur í aðlögun íslensks réttar að ákvæðum í samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Frumvörpin hafa verið kynnt hv. efh.- og viðskn. þingsins og hafa fengið þar nokkra umfjöllun. Löggjöf um verðbréfamiðlun er tiltölulega ný af nálinni hér á landi en fyrstu lögin um þetta efni voru lögin nr. 27/1986, um verðbréfamiðlun. Þau áttu sér skamma ævi og voru felld úr gildi með núgildandi lögum um verðbréfaviðskipti og verðbréfsjóði frá árinu 1989. Núgildandi lög eru mun ítarlegri en lögin frá 1986 og að flestu leyti í samræmi við löggjöf nágrannalandanna á þessu sviði. Engu að síður var ljóst frá upphafi að einstök atriði gildandi laga mundu þarfnast endurskoðunar að fenginni reynslu af framkvæmd þeirra. Við samningu þessara frumvarpa var eftir föngum stuðst við ákvæði núgildandi laga um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði en jafnframt var stuðst við tilskipanir og tilmæli Evrópubandalagsins sem gilda munu innan Evrópska efnahagssvæðisins. Einnig var litið til löggjafar nágrannaríkjanna, einkum Noregs og Danmerkur. Hefur löggjöf þessara landa þegar verið löguð að reglum Evrópubandaslagsins að meira eða minna leyti. Þá er einnig rétt að minna á að frv. til laga um Verðbréfaþing Íslands, sem lagt er fram samhliða frumvörpunum, hefur að nokkru áhrif á ákvæði þessara tveggja frumvarpa sem hér eru til umræðu. Enn er ekki í gildi innan Evrópubandalagsins tilskipun um starfsemi verðbréfafyrirtækja. Hins vegar er tilskipun þar í undirbúningi um svonefnda ,,investment services`` eða fjárfestingarþjónustu sem þessi starfsemi mundi falla undir. Höfð hefur verið hliðsjón af drögum að þessari tilskipun, sér í lagi meginreglunni um gagnkvæma viðurkenningu starfsleyfa á Evrópska efnahagssvæðinu við samningu frv. Það þótti rétt að taka tillit til þessarar tilskipunar eftir því sem kostur er. Á hinn bóginn kynni að þurfa að endurskoða einstök ákvæði þegar slík tilskipun liggur endanlega fyrir. Hvað verðbréfasjóðina varðar er í gildi Evrópubandalagstilskipun nr. 611/1986 og er frv. um verðbréfasjóðina lagað að henni í fjölmörgum greinum. Ég mun koma að einstökum efnistriðum þess máls hér á eftir. Virðulegi forseti. Ég hyggst nú víkja að einstökum efnisatriðum frv. um verðbréfaviðskipti. Ákvæði frv. um leyfisveitingar til verðbréfamiðlunar eru að flestu leyti efnislega samhljóða ákvæðum núgildandi laga um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði. Leyfisveitingavaldið er í höndum ráðherra en því er haldið opnu að ráðherrar feli bankaeftirlitinu þetta vald ef ástæða þykir til. Nokkrar breytingar verða á skilyrðum fyrir leyfisveitingu en þær leiðir af EES-samningnum eins og reyndar meginreglan um gagnkvæma viðurkenningu starfsleyfa sem fram kemur 35. gr. frv. Ég vík nú nánar að leyfisveitingu til reksturs verðbréfafyrirtækis sem fjallað er um í III. kafla frv. Frv. gerir ráð fyrir nokkrum breytingum á skilyrðum fyrir veitingu leyfis sem nú er nefnt starfsleyfi í stað rekstrarleyfis áður. Lágmarksfjárhæð innborgaðs hlutafjár hækkar úr 20 millj. kr. í 40 millj. kr. Sama gildir um eigið fé sem aldrei skal nema lægri fjárhæð en 40 millj. kr. Þá er einnig mælt fyrir um að fjárhæðirnar skuli miðast við gengi evrópsku mynteiningarinnar ECU í stað lánskjaravísitölu áður. Þessar breytingar taka allar mið af drögum sem fyrir liggja að tilskipun um ,,investment services`` innan Evrópubandalagsins. Með frv. er lagt til að lágmarksfjöldi í stjórn verðbréfafyrirtækis verði þrír stjórnarmenn í stað fimm áður. Er með þessu tekið tillit til nýlegra breytinga á ákvæðum hlutafélagalaga um fjölda stjórnarmanna í hlutafélagi. Í IV. kafla frv. er að finna ákvæði um synjun umsókna um starfsleyfi sem er nýmæli. Samsvarandi ákvæði er að finna í frv. til laga um verðbréfsjóði. Mikilvægi ákvæðis þessa eykst þegar litið er til þess að íslenskt leyfi mundi öðlast sjálfkrafa gildi í öðrum aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Hér er lagt til að ráðherra verði skylt að rökstyðja synjun og senda umsækjanda, enda er hér um viðurhlutamikla stjórnsýsluathöfn að ræða. Jafnframt er kveðið á um að ákvörðun um leyfisveitingu eða synjun skuli að jafnaði liggja fyrir ekki síðar en að þremur mánuðum liðnum og í síðasta lagi að sex mánuðum liðnum frá því að umsókn barst. Kafli frv. um réttindi og skyldur verðbréfafyrirtækja sem tekur einnig til verðbréfamiðlara geymir ítarlegri ákvæði en gildandi lög um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði frá 1989. Af helstu nýmælum má hér nefna að felld er brott heimild verðbréfafyrirtækja til að annast rekstur verðbréfasjóða. Þeim er hins vegar heimilt að annast umsjá og varðveislu eigna verðbréfasjóðanna. Þessar breytingar leiða af aðlögun að Evrópubandalagstilskipunum um verðbréfasjóði sem ég vík nánar að síðar. Með frv. er gert ráð fyrir almennri reglu sem kveður á um að gera skuli samning um þá þjónustu sem verðbréfafyrirtæki tekur að sér fyrir sína viðskiptamenn. Með þessu nýmæli er ætlunin að koma í veg fyrir ágreining í samskiptum verðbréfafyrirtækja og viðskiptamanna sem dæmi eru um að upp hafi komið. Þó er ekki raunhæft að skylda aðila til samningagerðar um einstök tilfallandi viðskipti, t.d. milligöngu um kaup eða sölu á einstökum verðbréfum. Ákvæði frv. um almenn útboð hefur tekið nokkrum breytingum miðað við gildandi lög. Hér er lagt til að fallið sé frá notkun hugtaksins markaðsverðbréf en í stað þess taki ákvæði til allra verðbréfa sem boðin eru almenningi með almennu útboði. Heimild hlutafélaga til að annast sjálf útboð er felld brott og í hennar stað koma skýrari reglur er taka til allra almennra útboða. Meginreglan verður sú að almennt útboð fari fram fyrir milligöngu verðbréfafyrirtækja nema lög ákveði annað. Að síðustu er gert ráð fyrir þeirri grundvallarbreytingu frá gildandi lögum að öll verðbréf sem boðin eru almenningi með almennu útboði skuli skráð á opinberum verðbréfamarkaði. Það má rekja þessa breytingu að nokkru til frv. til laga um Verðbréfaþing Íslands sem lagt er fram samhliða þessu frv. Þá er ákvæðinu ætlað að stuðla að virkari viðskiptum á opinberum verðbréfamarkaði hér á landi og að auknu öryggi einstakra fjárfestingaraðila. Á því er byggt að almenningur eigi greiðan aðgang að upplýsingum um verðbréf og útgefendur þeirra. Hér er þó ekki um skyldu til skráningar allra verðbréfa að ræða heldur einungis þeirra sem boðin eru almenningi með almennu útboði. Af fleiri nýmælum má nefna að lagt er til að fleiri verðbréfafyrirtækjum verði bannað að veita lán eða ganga í ábyrgðir vegna verðbréfakaupa. Ákvæðið tekur mið af norskum rétti og er ætlað að stuðla að óhlutdrægni og óháðri stöðu verðbréfafyrirtækja. Með þessu er fyrst og fremst verið að koma í veg fyrir að verðbréfafyrirtækin örvi sölu verðbréfa með því að bjóðast til að lána kaupendum andvirði bréfanna að fullu eða að hluta til lengri eða skemmri tíma. Bannið hefur hvorki áhrif á heimildir verðbréfafyrirtækja til að annast sölutryggingu á verðbréfum né eðlilega bið sem getur orðið á uppgjöri milli einstakra verðbréfafyrirtækja. Loks er gert ráð fyrir því nýmæli að verðbréfafyrirtæki sé aðeins heimilt að taka þátt í atvinnustarfsemi að því tilskildu að þátttakan sé í eðlilegum tengslum við starfsemi þess og hafi ekki áhrif á óhlutdrægni þess. Í VI. kafla frv. er fjallað mun ítarlegar og nákvæmar en áður um það sem kallað er misnotkun trúnaðarupplýsinga eða innherjaviðskipti. Þessi mikilvægu ákvæði eru löguð að tilskipun Evrópubandalagsins um þessi efni. Með trúnaðarupplýsingum er hér átt við atriði sem eru líkleg til að hafa áhrif á markaðsverð verðbréfa ef opinberar yrðu. Um afturköllun leyfa er fjallað í sérstökum kafla í frv. Þessi ákvæði eru mun ítarlegri en ákvæðin í gildandi lögum. Annars vegar er um að ræða skyldur ráðherra til afturköllunar, sem eru auðvitað nýmæli, og hins vegar heimild til afturköllunar. Með ákvæðum kaflans er áhersla lögð á vandaða málsmeðferð enda er afturköllun leyfis viðurhlutamikil og íþyngjandi stjórnsýsluathöfn fyrir þann sem fyrir því verður. Eins og fram hefur komið í máli mínu gerir frv. ráð fyrir því að ráðherra fari með leyfisveitingar og afturköllun leyfa. Hins vegar hefur þróunin orðið sú víða erlendis að eftirlitsaðilum væru falin þessi verk og eru frændur vorir Danir þar kannski nærtækasta dæmið Af þessum sökum er hér lagt til að ráðherra geti falið bankaeftirlitinu verkefni af þessum toga ef ástæða þykir til án þess að til lagabreytingar komi. Sambærilegt ákvæði er að finna í frv. um verðbréfasjóðina. Virðulegi forseti. Ég vík nú nokkrum orðum að einstökum efnisatriðum frv. um verðbréfasjóði, helstu ákvæðum þess og helstu breytingum sem það felur í sér miðað við gildandi lög. Í fjölmörgum greinum er frv. lagað að Evrópubandalagstilskipuninni nr. 611 frá 1985, um fyrirtæki um sameiginlega fjárfestingu í framseljanlegum verðbréfum, eins og það hefur verið þýtt á íslensku. Fyrst ber þar að nefna að gert er ráð fyrir að verðbréfasjóðirnir hafi sérstakt starfsleyfi. Hér er um að ræða breytingu frá gildandi lögum sem ekki gerir ráð fyrir sérstakri leyfisveitingu vegna starfrækslu verðbréfasjóða heldur einungis staðfestingu bankaeftirlitsins á samþykktum sjóðanna. Af einstökum skilyrðum fyrir veitingu leyfis vil ég nefna að gerðar eru fjárhagslegar kröfur til verðbréfasjóðanna sem ekki er gert í gildandi lögum. Þetta er að mínu áliti bæði eðlilegt og nauðsynlegt, m.a. með hliðsjón af því að með þessu frv. er gert ráð fyrir að verðbréfasjóðirnir verði sjálfstæðari en áður, t.d. hvað varðar aðildarhæfi að dómsmálum. Tilkoma svonefndra rekstrarfélaga og vörslufyrirtækja er líka hvort tveggja nýmæli í íslenskri löggjöf. Ég kem þá að synjun umsókna um starfsleyfi en gert er ráð fyrir efnislega sambærilegum ákvæðum í þessu frv. og í frv. um verðbréfaviðskiptin sem ég hef þegar nokkuð rætt. Í þeim kafla frv., sem fjallar um stjórn og skipulag verðbréfasjóða, eru ítarlegri ákvæði en í gildandi lögum um aðalfund, skipan stjórnar og hlutverk hennar. Að auki eru sett ákvæði um almennt og sérstakt hæfi stjórnarmanna í slíkum fyrirtækjum. Hér er stefnt að auknu sjálfstæði og aukinni ábyrgð stjórnarmanna og stjórna á rekstri verðbréfasjóðanna. Þá er það nýmæli í tillögunni að stjórnarmenn verðbréfasjóðs megi ekki jafnframt eiga sæti í stjórn rekstrarfélags eða vörslufyrirtækis verðbréfasjóðsins. Þetta er í samræmi við reglur Evrópubandalagsins á þessu sviði og eðlilegt með tilliti til almenns eftirlitshlutverks stjórnar verðbréfasjóðsins sem tillögur eru um í frv. Í V. kafla frv. um verðbréfasjóði er að finna mikilvæga breytingu frá gildandi lögum en sá kafli fjallar um rekstrarfélög og vörslufyrirtæki. Gildandi lög um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði gera ráð fyrir að rekstur verðbréfasjóða skuli falinn sérstökum hlutafélögum, þ.e. verðbréfafyrirtækjum. Reglur Evrópubandalagsins leiða hins vegar til þess að verðbréfafyrirtækjum verður óheimilt að reka verðbréfasjóði eins og verið hefur. Reglurnar kveða á um að félög sem annast rekstur sjóðanna, svonefnd rekstrarfélög, skuli eingöngu hafa slíkan rekstur með höndum. Þá er og gert ráð fyrir að svonefndum vörslufyrirtækjum skuli falið að varðveita eignir sjóðanna. Þetta er í samræmi við reglurnar innan Evrópubandalagsins sem ég hef þegar vitnað til. Samkvæmt frv. gæti verðbréfafyrirtæki gegnt hlutverki vörslufyrirtækis og annast varðveislu eigna verðbréfasjóða. Rekstrarfélagi er hins vegar ætlað að sjá um daglegan rekstur verðbréfasjóðsins, m.a. sölu og innlausn hlutdeildarskírteina og fjárfestingar þess fjár sem sjóðnum er fengið til ávöxtunar. Rekstrarfélög skulu vera óháð og starfa eingöngu að rekstri verðbréfasjóða með nokkrum undantekningum þó. Dæmi um fyrirtæki sem rekstrarfyrirtækjum er heimilt að starfrækja eru einmitt hlutabréfasjóðir og fjárfestingarfélög. Vörslufyrirtæki eru eins og nafnið gefur til kynna hugsuð til þess að hafa með höndum umsjá og varðveislu verðbréfa. Með því að skilja þannig á milli daglegs rekstrar annars vegar og umsjár og vörslu hins vegar er stefnt að enn frekari vernd fyrir viðskiptavini verðbréfasjóðanna. Er vörslufyrirtækinu ætlað að stuðla að því að fjárfestingar séu í samræmi við lög og að hlíta fyrirmælum rekstrarfélagsins um ráðstöfun eigna nema þær séu í andstöðu við lög eða samþykktir. Því ber einnig að fylgjast með sölu hlutdeildarskírteina, innlausn þeirra og útreikningi á verði þeirra. Vörslufyrirtæki eru þó ekki ábyrg fyrir því að starfsemi verðbréfasjóðsins séu í lögmætu horfi því þá ábyrgð ber stjórn verðbréfasjóðs og rekstrarfélags hans. Í þeim kafla frv., sem fjallar um hlutdeildarskírteini í verðbréfasjóðum, er að langmestu leyti byggt á ákvæðum gildandi laga. Þó er þar einnig höfð hliðsjón af reglum Evrópubandalagsins og ákvæðum danskra laga. Það er nýmæli að gert er ráð fyrir því að hlutdeildarskírteini skuli skráð á opinberum verðbréfamarkaði samkvæmt reglum sem þar gilda. einnig er um nýmæli að ræða þegar kveðið er beinlínis á um að hlutdeildarskírteini verði einungis seld gegn staðgreiðslu. Þetta er hvort tveggja í samræmi við Evrópubandalagsréttinn og dönsk lög á þessu sviði. Sama má segja um ákvæði frv. um frestun innlausnar sem er nýmæli í lögum. Komi til frestunar á innlausn skal slík frestun vera almenn og taka til allra hlutdeildarskírteina í sömu útgáfu. Í athugasemdunum með þessu frv. er að finna ítarlega umfjöllun um það hvenær til frestunar innlausnar getur komið. Hér er að sjálfsögðu um að ræða undantekningu frá meginreglu sem ber að skýra mjög þröngt. VII. kafli þessa frv. geymir mikilvæg ákvæði um fjárfestingarstefnu verðbréfasjóða sem fela í sér grundvallarbreytingar frá gildandi lögum sem láta verðbréfasjóðum eftir að ákveða í hvers konar verðbréfum er fjárfest. Skv. 20. gr. frv. verður meginreglan hins vegar sú að fjárfesta skal eingöngu í verðbréfum sem skráð eru á opinberum markaði eða höndlað er með á öðrum skipulegum markaði. Er þetta í samræmi við ófrávíkjanlegar reglur Evrópubandalagsins hvað þetta varðar. Af ákvæðum þessa kafla frv. má sjá að í raun er ætlast til þess að í það minnsta 90% af eignum verðbréfasjóðs skuli ráðstafað með áðurgreindum hætti. Hins vegar er ekki gerð sú krafa að fjárfestingar sjóðsins séu bundnar við sérstök ríki. Í 21.--25. gr. þessa frv. er að finna býsna flóknar reglur um fjárfestingarstefnu verðbréfasjóða sem allar eiga það sameiginlegt að þeim er ætlað að tryggja dreifingu áhættu og taka í flestum tilfellum mið af reglum Evrópubandalagsins. Ég vek athygli á ítarlegum athugasemdum um þetta efni sem fylgja frv. til frekari glöggvunar, enda er málið á margan hátt tæknilegt en rækilega skýrt í athugasemdum. Með þessu frv. er lagt til að sú almenna regla verði lögfest, sem í reynd hefur gilt hér í framkvæmd, að fari fjárfesting fram úr leyfilegum mörkum skuli þegar gerðar ráðstafanir til úrbóta. Þó er það nýmæli að kveðið er á um ákveðinn frest sem bankaeftirlitinu er þó heimilt að víkja frá. Í IX. kafla frv. er að finna ákvæði um eftirlitsskyldu bankaeftirlits sem eru efnislega samhljóða gildandi lögum. Nú er þó kveðið svo á um að um þetta eftirlit gildi jafnframt ákvæði laga um verðbréfaviðskipti sem ég hef þegar fjallað nokkuð um. Þá er loks í X. kafla frv. fjallað með mun skýrari hætti en áður um afturköllun þegar veittra leyfa. Hér koma sömu sjónarmið til athugunar og í kaflanum um afturköllun leyfa í verðbréfaviðskiptafrv. og ég get vísað til þess sem ég sagði um það mál. Um tilkynningarskyldu verðbréfasjóða til bankaeftirlitsins og annarra eftirlitsaðila á Evrópska efnahagssvæðinu er fjallað í XI. kafla frv. Hyggist verðbréfasjóður selja eða setja hlutdeildarskírteini sín á markað eða stofna útibú í einhverju aðildarríkjanna ber að tilkynna slíkt til eftirlitsaðila. Þessi tilkynningarskylda er í samræmi við reglur Evrópubandalagsins og er gert ráð fyrir að tilkynnt sé fyrir fram um allar slíkar fyrirætlanir. Að lokum vil ég taka það fram að í frv. er gert ráð fyrir sambærilegri framsalsheimild ráðuneytis til bankaeftirlits og í frv. til laga um verðbréfaviðskipti hvað varðar leyfisveitingar og gilda um það efni sömu sjónarmið og ég rakti þar. Virðulegi forseti. Frumvörpin sem ég hef nú mælt fyrir marka að mörgu leyti þáttaskil í þróun verðbréfaviðskipta á Íslandi. Þau fela í sér að íslensk verðbréfafyrirtæki og verðbréfasjóðir fá stóraukna vaxtarmöguleika og þeim eru fengin sambærileg starfsskilyrði og í ríkjum innan aðildarríkja hins Evrópska efnahagssvæðis. Ég legg til, virðulegi forseti, að þessum tveimur frumvörpum verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Aðeins örfáar athugasemdir og spurningar í sambandi við þessi tvö mál. Ég vil fyrst vekja athygli á því að ég er mjög sammála því að um þessi mál sé rætt bæði í einu og satt að segja undrast að ekki skuli hafa verið látið nægja eitt frv. Ég sé ekki hvaða tilgangi það þjónar í raun og veru að hafa þau tvö en það kann að vera meira smekksatriði en það skipti verulegu máli. Ef við tökum fyrst fyrir 11. málið þá hvarflar það að manni hvort þess sé gætt að samkeppnisaðstaða íslenskra verðbréfafyrirtækja sé sambærileg og í aðildarríkjunum að Evrópska efnahagssvæðinu. Og þá hnýt ég strax um það að ég held að óvenjulegt sé að slík fyrirtæki hafi ekki leyfi til lánastarfsemi. Nú kann að vera að þetta sé ekki rétt hjá mér og ég skal þá taka leiðréttingu en grun hef ég um að erlend verðbréfafyrirtæki í Evrópu hafi almennt leyfi til að stunda lánastarfsemi. Og þá hlýtur sú spurning að vakna hvort þau hafi sömu samkeppnisaðstöðu hér á landi og þau hafa erlendis. Aðra athugasemd langar mig að gera við 2. gr. frv. eða a.m.k. setja fram þá spurningu hvert hlutverk bankaeftirlits Seðlabankans sé. Ég fæ ekki betur séð en þegar viðskrh. veitir leyfi til verðbréfamiðlunar þá sé, eins og segir seinast í greininni, ,,áður en leyfi er veitt skal leitað umsagnar bankaeftirlits Seðlabanka Íslands``. Síðan í 31. gr. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Bankaeftirlit Seðlabanka Íslands hefur eftirlit með starfsemi verðbréfamiðlara og verðbréfafyrirtækja.`` Og í 38. gr. segir, með leyfi forseta: ,,Ráðherra getur falið bankaeftirlitinu veitingu leyfa til verðbréfamiðlunar skv. II. kafla og starfsleyfa verðbréfafyrirtækja skv. III. kafla, afturköllun leyfa skv. IX. kafla svo og setningu reglna sem ráðherra er falið að setja samkvæmt lögum þessum.`` Mér finnst einhvern veginn að þarna hafi bankaeftirlitið allt vald í sínum höndum, bæði sem leyfisveitandi, eftirlitsaðili og í raun og veru dómari í málefnum viðkomandi fyrirtækis og vil því spyrja þann hæstv. ráðherra, sem gekkst fyrir því að gerður væri greinarmunur á hinu þrískipta valdi í þjóðfélaginu, hvort þarna sé ekki ástæða til að gera einhvern greinarmun á völdum bankaeftirlitsins með allri virðingu annars fyrir því. Í 17. gr. er komið að því vandamáli hvort verðbréf í almennu útboði skuli skráð á opinberum verðbréfamarkaði samkvæmt reglum sem þar gilda um skráningu verðbréfa, þ.e. spurningin um hvort það skuli vera lögbundið að verðbréf séu skráð. Og ég rek augun í að Eiríkur Guðnason hefur gert athugasemd við þetta í séráliti í fskj. og telur að það ættu að vera hagsmunir fyrirtækjanna sjálfra eða verðbréfaeigendanna að þau verði skráð og það sé þá til marks um að þau séu einhvers virði. Um þetta treysti ég mér ekki til þess að fella neinn dóm en væri forvitin að vita hvaða þýðingu þetta hefur. Ég hef satt að segja ekki nógu mikið vit á þessu til þess að gera mér grein fyrir því hvort það sé eðlilegt að skráningin sé lögboðin. Í 20. gr. þykir mér orðalagið ,,í eðlilegum tengslum`` aðeins óskýrt, ég held að ég sé nú búin að fá skýringu á því en lög eiga helst að vera þannig að maður skilji þau án þess að leita skýringa, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Verðbréfafyrirtæki er því aðeins heimilt að vera meðeigandi eða þátttakandi í annarri atvinnustarfsemi að slík þátttaka sé í eðlilegum tengslum við starfsemi verðbréfafyrirtækisins og hafi ekki áhrif á óhlutdrægni þess, . . . `` Ég hef fengið þá skýringu að hér sé einungis um að ræða sams konar fyrirtæki, banka, lánastofnanir af öllu tagi og fjármögnunarfyrirtæki og bið hæstv ráðherra að leiðrétta það ef þetta er rangt hjá mér. En alla vega þykir mér þetta orðalag ,,í eðlilegum tengslum`` segja lesanda frv. afar lítið. Síðan vil ég bara ítreka það sem ég reyndar gerði að umræðuefni áðan. Í VII. kafla er talað um ársreikninga og endurskoðun og ég tel að afar nauðsynlegt sé í sambandi við öll þessi fjölmörgu mál að aðlagaðar verði reglur um ársreikninga og endurskoðun og uppgjör fyrirtækja til samræmis við það sem annars staðar gerist. Það sýnir hvernig ástandið er hér í landi þegar það getur verið álitamál hjá sjálfum ríkisendurskoðanda hvort skila eigi reikningum samkvæmt greiðslugrunni eða rekstrargrunni þannig að þá hljóta ýmsir aðrir að vera í vandræðum með það. Þess vegna tel ég mjög nauðsynlegt að þessi mál verði skoðuð í sambandi við öll þessi nýju frv. um efnahagsmál. Annað hef ég ekki í fljótu bragði getað séð í 11. málinu sem ástæða væri til að gera athugasemd við. Ég vænti þess og vil jafnframt spyrja að því hvort þessi frv. hafi ekki örugglega farið til umsagnar hagsmunaaðila, verðbréfafyrirtækja af öllu tagi og hvort tillit hafi ekki verið tekið til athugana sem þar komu fram. Ég geri satt að segja ráð fyrir að svo hljóti að hafa verið, en ekki sakar að fá það staðfest. En ef ég tek saman það sem ég hef verið að gera athugasemdir við þá er fyrst þessi spurning um sömu samkeppnisaðstöðu íslenskra verðbréfafyrirtækja og annarra innan Evrópska efnahagssvæðisins ef af verður og hvort bankaeftirlitið hefur ekki einum of fjölskrúðugt vald gagnvart þessum fyrirtækjum. Að síðustu vil ég benda á ýmis ákvæði sem vara menn við að fara galgopalega með trúnaðarupplýsingar. Þegar þessi ákvæði eru lesin hlýtur maður að velta fyrir sér hvort eðlilegt sé að beita allt of miklum trúnaði um hag þeirra fyrirtækja sem menn eru að reyna að fá annað fólk til að fjárfesta í. Ég held að það þurfi ekki nema lesa Pressuna í dag og reyndar eina Pressu á viku til þess að komast að hvers konar subbuskapur á sér stað í viðskiptum í þessu þjóðfélagi og hvernig menn geta haft fé af samborgurum sínum eina vikuna, orðið gjaldþrota daginn eftir og stofnað nýtt fyrirtæki og haldið áfram að arðræna fólk á allan hátt og enginn virðist fá rönd við reist. Þar segir frá einum ágætum Íslendingi sem hélt áfram að reka fyrirtæki sitt úr tugthúsinu, kallaði starfsliðið bara á morgnana á fund og var að afplána gamla dóma á meðan hann var að afla sér nýrra því að allt virtist vera jafnólöglegt sem hann gerði í tugthúsinu. Ekki batnaði hann við það. Þannig að maður spyr sig: Hvernig í heimsins ósköpunum er hlutafélagaskráningu háttað í þessu landi? Það virtist hver sem er getað stofnað hvert hlutafélagið á fætur öðru þótt þetta séu margdæmdir sakamenn. Virtir bæjarfulltrúar og framkvæmdamenn í þjóðfélaginu láta sig ekki muna um að hafa tugi milljóna af virtum fyrirtækjum í landinu, flýta sér að skipta um nafn á fyrirtækinu og kaupa af sjálfum sér gamla fyrirtækið eða hvernig í ósköpunum sem menn gera þetta nú allt saman. En einhvern veginn fær þetta allt saman að viðgangast og það virðist vera orðin einna helst von um að ekkert verði gert í málum þeirra sem mest hafa af sér brotið að þeir hjálpi til þess að ná í aðra sem eru kannski eilítið skárri og aðstoða þar með lögregluna til þess að koma höndum yfir þá. Og maður spyr sig: Í hvers konar bananalýðveldi býr maður? Hvar er eftirlit með hlutum eins og þessum? Síðan er gengið að heiðvirðu fólki sem hefur verið að reyna að vinna að því að gera atvinnulífið í landinu fjölskrúðugra með kostnaðarsömum tilraunum. Þær hafa ekki alltaf heppnast en þær hafa bæði veitt fólki vinnu og kannski von um betra líf í sinni heimabyggð. Það stendur ekki á því að ganga að þessu fólki. Af hverju er þessu fólki ekki bent á að kaupa fyrirtækið af sjálfu sér og láta það heita eitthvað annað og komast þannig hjá ábyrgð á því sem það er að gera? Ég vil mælast til þess að meðan sótt er af ofurkappi að breyta löggjöf íslensku þjóðarinnar í öllum mögulegum og ómögulegum efnahagsmálum, þá verði ofurlítið litið til þess sem er svo að gerast allt í kringum okkur. Því að ég vil bara spyrja: Vill okkur einhver í Evrópska efnahagssvæðið? Ef menn litu í kringum sig í íslensku efnahagslífi þá trúi ég því satt að segja ekki. Ég held að þeir mundu flýta sér að losna við okkur.

Virðulegur forseti. Ekki ætla ég að fara að gera tilraun til þess að lýsa íslensku efnahags- og atvinnulífi en ég vil hins vegar ekki taka undir með hv. þm. Guðrúnu Helgadóttur í öllu því sem hún sagði því að þó að oft sé subbuskapur í ýmsum gjörningum verður maður líka stundum var við subbuskap í fjölmiðlum. Það hefur komið fyrir, fyrir löngu síðan, í íslensku samfélagi að maður eða menn voru dæmdir af fjölmiðlum en voru síðan sýknaðir af Hæstarétti 10 árum síðar. Það vill bara svo til að enginn las hæstaréttardóminn en allir lásu blöðin. Því miður er það svo að það er ekki allt rétt sem stendur í íslenskum blöðum, hvort sem þau koma út daglega eða vikulega, þótt sem betur fer sé sumt satt og rétt. Ég vænti þess þó að a.m.k. nágrannaríki okkar meti ekki íslenskt efnahagslíf af því að lesa suma af þessum pappírum. Ég fullyrði það að íslensk löggjöf um bókhald og reikningshald er ekki síðri en nágrannaríkja okkar, enda er hún nánast sú sama og hjá öðrum Norðurlöndum og hlutafélagalöggjöf og löggjöf á ýmsum sviðum samnorræn löggjöf þar sem fram hefur farið mikið sameiginlegt undirbúningsstarf og er ástæðulaust að gera þá löggjöf tortryggilega. Hitt er svo annað mál, eins og hæstv. viðskrh. sagði, það má alltaf bæta slíka löggjöf, enda er hún stöðugt til endurskoðunar.  Ég vil benda á það sem kemur fram í athugasemdum frá samtökum íslenskra verðbréfafyrirtækja og ég held að allir geti út af fyrir sig tekið undir. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Opinberum afskiptum af þessu tagi verður þó að setja takmörk þannig að þau hindri ekki eðlilega starfsemi og framþróun og þau geta aldrei komið í stað nauðsynlegrar aðgæslu neytenda sjálfra og þess ásetnings þeirra sem að verðbréfaviðskiptum starfa að starfsemin sé rekin á heiðarlegum og faglegum grundvelli.`` Þessi sjálfsögðu atriði eru nefnd hér vegna þeirrar tilhneigingar, sem kemur fram í frumvarpsdrögunum, að auka vald eftirlitsaðila. Ég ætla ekki að halda því fram að verið sé að ofgera hvað snertir vald eftirlitsaðila hér en hins vegar er rétt að nefna þessi sannindi, að það er ekki hægt að hafa eftirlitsaðila hér sem hafa vit fyrir öllum og gera allt fyrir alla. Því mega menn vara sig á því að auðvitað getur það hindrað eðlilega starfsemi og framþróun. Það verður alltaf áhætta falin í viðskiptum. Það verður alltaf áhætta á fjármagnsmörkuðum og enginn eftirlitsaðili er til sem getur komið í veg fyrir það. Og á vegum ríkisins eru engir svo vitrir eftirlitsaðilar að þeir geti komið í veg fyrir einhver töp. Hins vegar verða að vera hér ákveðnar leikreglur og ég vænti þess að þessi frumvörp séu gott skref í þá átt. Þó er nokkuð erfitt að ræða þessi mál vegna þess að þau hafa verið í vinnslu í sumar. Margvíslegar athugasemdir hafa komið og tekið hefur verið tillit til þeirra sumra en ekki allra eins og gengur og gerist. Þetta eru mál af því tagi að best er að vinna þau sem mest í efh.- og viðskn. og því skal ég ekki ræða einstök atriði þeirra hér. Þó langar mig að nefna það sem kemur fram í athugasemdum frá 20. júlí, en þar segir, með leyfi forseta: ,,Beindist gagnrýni samtakanna fyrst og fremst að því að verið væri að þrengja svigrúm verðbréfasjóðanna til fjárfestinga meira en EB-reglurnar gerðu ráð fyrir þrátt fyrir yfirlýst markmið í greinargerð með frv. um að verið væri að samræma reglurnar að þessu leyti við reglur EB. Þarf ekki að fara mörgum orðum um þá röskun sem það hefði á samkeppnisstöðu íslenskra verðbréfasjóða gagnvart erlendum sjóðum ef möguleikar þeirra til fjárfestinga væru á einhvern hátt takmarkaðri en þeirra. Áhugi íslenskra fjárfesta hlyti í auknum mæli að beinast að erlendum verðbréfasjóðum og jafnframt myndu íslensku verðbréfasjóðirnir sjálfir fjárfesta að verulegum hluta erlendis.`` Þetta er að sjálfsögðu kjarni málsins. Ef við erum sammála um að koma á frelsi í hreyfingu fjármagns milli landa eins og gert er ráð fyrir í samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði verða að gilda reglur hér sem tryggja samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart erlendum fyrirtækjum. Það á jafnt við um verðbréfasjóðina. Nú hefur sjálfsagt verið tekið tillit til þessarar gagnrýni í einhverjum mæli í þessu frumvarpi, en ef það er rétt að hér sé verið að setja reglur sem eru annars eðlis en reglur sem gilda í löndum sem samningar um frjálsan fjármagnsflutning eru við er það beinlínis ranglátt. Ég veit að hæstv. viðskrh. vill ekki standa að slíkri löggjöf og hef engar ástæður til að ætla að hann hafi nokkrar tilhneigingar til slíks. Sé eitthvað af þessari gagnrýni réttmætt er að mínu mati sjálfsagt að taka tillit til hennar. Það er m.a. verkefni efh.- og viðskn. að ganga úr skugga um réttmæti slíkrar gagnrýni og taka tillit til hennar sé hún rökstudd. Ég ætla að fjalla um þetta mál fyrst og fremst á sviði efh.- og viðskn. þar sem ég á sæti, en þetta eru þau tvö efnisatriði sem ég hnaut um í þessum síðustu athugasemdum. Svo hljóta menn náttúrlega líka að hnjóta um þessi orð sem þar eru sett fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með því að fela bankaeftirlitinu þetta vald er eftirlitsþáttur og úrskurðarþáttur á einni og sömu hendi.`` Hv. 14. þm. Reykv. kom inn á þetta. Það er heimild til ráðherra að fela bankaeftirlitinu skv. 40. gr. frv. og 39. gr. hins frumvarpsins, ef ég man rétt, ákveðið vald en það er ekki sjálfgefið. Þar segir: ,,Með þessu er skertur sá trúnaður og sú hlutlausa staða sem nauðsynlegt er að úrskurðaraðilar hafi og er tvímælalaust í anda íslensks stjórnarfarsréttar. Með frumvarpinu er bankaeftirlitinu ekki einungis falið dómsvald, heldur einnig rannsóknarvald og saksóknaravald og um mörg málefni einnig löggjafarvald.`` Ef þetta væri allt saman rétt held ég að við gætum orðið sammála um það, ég og hæstv. viðskrh., að hér er nokkuð langt gengið og ekki hægt að setja löggjöf sem hefur slíkan tilgang. Þetta er jafnframt verkefni efh.- og viðskn., að tryggja að svo sé ekki því að það er nauðsynlegt að aðskilja sem mest eftirlitsvald og úrskurðarvald eftir því sem hægt er, svo ekki sé talað um dómsvald sem er sjálfsögð regla. Hitt er svo annað mál að eftirlits- og úrskurðarvald hlýtur þó alltaf í einhverju að fara saman og má þá í því sambandi nefna íslenska skattalöggjöf þar sem útilokað er að aðskilja eftirlits- og úrskurðarvald. þá er mikilvægt að viðkomandi aðilar geti sótt rétt sinn til annarra aðila og það er eitt af því sem þarfnast betri athugunar að því er varðar þetta annars mikilvæga mál. Ég tel að hér hafi verið unnin góð undirbúningsvinna og þetta sé mál sem ætti að geta náðst sæmileg samstaða um.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að gera athugasemd við það sem hv. 1. þm. Austurl. sagði. Mér þótti hann tala í mjög föðurlegum tóni til mín, taldi rétt og svo sem einsýnt að það væri verkefni efh.- og viðskn. að fást við þetta mál, aðrir skyldu lítið skipta sér af því --- eða það var næstum því sagt. Hann las síðan upp úr umsögnum sem við höfum alls ekki fengið. Það sem er fyrir mig lagt í þingsal eru frumvörpin eins og þau liggja fyrir og ég áskil mér allan rétt til að gera athugasemdir við þau. Mér hlotnaðist sá heiður að hv. 1. þm. Austurl. var meira að segja sammála mér um a.m.k. eina athugasemd mína og ég lýsi því ekki hvað það gleður mig. Það er auðvitað jafnsjálfsagt þegar frumvörp eru lögð fram sem hlotið hafa verulega umsögn úti í þjóðfélaginu, og sjálfsögð kurteisi, að við fáum líka að sjá þessar umsagnir, þá þyrftum við ekki að vera að þrasa í einhverju sem þegar er búið að benda nefndinni á. Ég hlaut að lesa þetta yfir eins og það er lagt á mitt borð. Annað hef ég ekki til að styðjast við. Ég vænti þess því að hæstv. iðn.- og viðskrh. svari mér um þetta með sambærilega samkeppnisaðstöðu. Hv. 1. þm. Austurl. hefur þegar tekið að sér að annast bankaeftirlitið. Það er þá fyrst og fremst þetta sem mig fýsir að vita, hvort það er ekki einstakt að verðbréfafyrirtæki hafi ekki leyfi til að stunda lánaviðskipti ef við erum að samræma þetta til þess að samkeppnisaðstaðan verði sambærileg.

Virðulegur forseti. Ég skal gjarnan beita mér fyrir því að hæstv. 14. þm. Reykv. . . .

Bara háttvirtur.

Já, háttvirtur.

Það er alveg nóg.

Já. Alveg nóg. Þá skal ég hafa það sem þingmaðurinn vill í þeim efnum, en eitt sinn var þingmaðurinn hæstvirtur eins og fleiri þegar þingmaðurinn var forseti sameinaðs Alþingis, virðulegur forseti þingsins. Það verður auðvitað alltaf ákveðin verkaskipting hér í þinginu og jafnvel þótt hv. 14. þm. Reykv. vilji fá allar umsagnir með öllum frumvörpum óska ég ekki eftir því og treysti mér ekki til að lesa allt sem kemur á borð fjárln. þingsins. Ég treysti þeim þingmönnum til þess að fjalla um það sem er trúað fyrir því og ef ég ætti að lesa það allt og hlusta á röksemdafærslur um greiðslugrunn og rekstrargrunn þar á bæ --- það held ég að ekki sé hægt að leggja á alla þingmenn hér. Við verðum að treysta þeim sem til þess eru kjörnir. Ef þingmenn óska sérstaklega eftir að fá þessar umsagnir liggja þær fyrir. Þær liggja fyrir í skjölum þingsins og það er ekkert vandamál að útvega þær.

Virðulegi forseti. Hér hafa orðið mjög athyglisverðar umræður og um mál sem skipta afar miklu þegar þetta frv. er rætt. Það er í fyrsta lagi það sem kom fram í máli þeirra beggja, hv. 14. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Austurl., að mikilvægt væri að þessi löggjöf setti íslenskum verðbréfafyrirtækjum og verðbréfasjóðum samkeppnisskilyrði sem væru sambærileg við það sem gerðist í löndunum í kringum okkur. Ég vil fullvissa þessa tvo hv. þingmenn um að það er nákvæmlega það sem er tilgangur þessara frumvarpa. Það kann að virðast að við séum að setja mikið af nýjum lagaákvæðum en þó er það reyndar ekki efnislega svo því hér er að mestu um það að ræða að flytja í nýjan búning lagareglur sem fyrir voru eða skerpa þær í ljósi reynslunnar og líka það að við séum tilbúin fyrir áramót með regluverk og skipulag fyrir okkar stofnanir sem stenst samjöfnuð, bæði hvað varðar eftirlit og öryggi viðskiptavina og samkeppnisstöðu. Þetta er hinn tvíþætti tilgangur þessara beggja frumvarpa og ég veit að hv. þingmenn sem hér hafa talað eru mér alveg sammála um þennan tilgang. Það er rétt hjá hv. 14. þm. Reykv. að það kann að vera að reglan um það að verðbréfafyrirtæki megi ekki veita viðskiptavinum sínum lán fyrir andvirði bréfanna að fullu eða að hluta til lengri eða skemmri tíma sé ekki í lögum víða þótt ég telji að hún sé víða í reglum. Hér er fyrst og fremst tekið mið af norskum rétti þar sem slíkt bann er í gildi, en ég tek fram að bann við slíkum lánveitingum, sem að sjálfsögðu er til þess hugsað að verðbréfafyrirtækin verði sem óhlutdrægust og óháðust og séu ekki til þess að örva sölu með því að lána væntanlegum kaupendum peninga, á eingöngu að gilda til þess að takmarka slíka sölumennsku og hefur engin áhrif á heimildir fyrirtækjanna til að veita sölutryggingu fyrir útgáfu bréfa eða eðlilega bið sem getur orðið á uppgjöri vegna viðskipta milli einstakra verðbréfafyrirtækja. Hins vegar er mjög mikilvægt að ekkert sé í þessu lagafrumvarpi sem hindrar eðlilega starfsemi þessara fyrirtækja. Annað mjög athyglisvert mál sem báðir hv. þingmenn viku að var hvort í tillögum frv. fælist óeðlilegt, óheppilegt samkrull valdþátta hjá bankaeftirlitinu væri því heimilað að annast ýmis þau störf sem aðalregla frv. er að fela ráðherranum. Ég get sagt það af hjartans einlægni að ekkert er fjær mér en að flétta saman með óhæfilegum hætti valdþáttunum þremur. Hvorki í þessu máli né öðrum vil ég gera það. En það er spurning hvort það t.d. að fela bankaeftirlitinu leyfisveitingar og afturköllun á leyfi til þessarar starfsemi kann ekki einmitt að fela í sér vissa vernd fyrir þá sem í greininni starfa. Einmitt vegna þess sem hv. 1. þm. Austurl. nefndi ættu þeir málskot til ráðuneytisins ef þeim ekki líkaði niðurstaðan. Þetta vil ég nefna sem eina skýringu á þessu, en tek skýrt fram að hér er um heimildir að ræða, ekki ákvörðun. Ég tek undir það sem fram kom hjá hv. 1. þm. Austurl. að þetta er mál sem er einkar heppilegt að ræða fyrst og fremst í nefndum þingsins og tek fram að þar hefur mikil vinna þegar verið fram lögð við að gera þetta mál sem best úr garði. Ég leyfi mér að láta í ljós þá von að sumar af ábendingum hv. 1. þm. Austurl. hafi ekki tekið tillit til þeirra breytinga sem gerðar hafa verið í ljósi umsagna sem borist hafa frá mörgum aðilum sem fengu málið til umsagnar og þar svara ég um leið einni af spurningum hv. 14. þm. Reykv. Mál þetta hefur sannarlega fengið vandaðan umsagnarferil. Ég bið menn að taka með svolitlu saltkorni þessi stóryrði í bréfinu frá verðbréfafyrirtækjunum þar sem frv. var fundið margt til foráttu sem ekki átti við rök að styðjast, en það sem átti við rök að styðjast vil ég meina að hafi verið tekið til greina. Ég er alveg sammála hv. 1. þm. Austurl. um það. Við höfum síst þjóða tök á því að tryggja opinbert eftirlit sem verndi menn fyrir sjálfum sér. Það er alltaf álitamál hversu langt á að ganga í eftirlitsstarfsemi hins opinbera, en ég held að það sé fjarri lagi að halda því fram að í þessum lagafrumvörpum felist óhæfileg tilhneiging til þess að auka vald eftirlitsaðilanna. Þvert á móti erum við að reyna að setja upp samkeppnishæfa skipan þessa málaflokks þannig að okkar fyrirtæki geti hindranalaust tekið þátt í viðskiptum á stærra markaðssvæði en áður og til þess þurfa þau að standa mál, bæði hvað varðar viðskiptalega aðstöðu en ekki síður að menn hafi traust á að vel sé staðið að rekstrinum.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um Verðbréfaþing Íslands, en það er að finna á þskj. 13. Þetta frv. tengist að sjálfsögðu þeim tveimur frv. sem mælt var fyrir undir síðasta dagskrárlið um tengd efni, um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði. Öll eru þessi þrjú frv. skref í aðlögun íslensks réttar á sviði verðbréfaviðskipta að ákvæðum í samningi um Evrópskt efnahagssvæði. Það hafa ekki áður verið sett sérstök lög um Verðbréfaþing Íslands. Ég ætla því að fara nokkrum orðum um tilurð skipulegra verðbréfaviðskipta á Íslandi, en fyrstu reglurnar um Verðbréfaþing voru settar af bankastjórn Seðlabanka Íslands og staðfestar af viðskrh. sumarið 1985. Seðlabankinn sótti lagaheimild til setningar þessara reglna til þágildandi laga um Seðlabankann. Í reglunum var lögð á það áhersla að markaður með verðbréf yrði sem sveigjanlegastur en jafnframt tryggt að starfsemin yrði traust og heilbrigð. Lagt var á það kapp að öryggi þeirra sem vildu ávaxta sitt fé fyrir milligöngu þingsins yrði borgið sem best. Fimmtán aðilar sóttu um aðild að Verðbréfaþinginu strax í upphafi, en einungis fjórir fengu slíka aðild. Stofnaðilarnir voru því auk Seðlabankanas: Fjárfestingarfélag Íslands, Iðnaðarbanki Íslands, Kaupþing hf. og Landsbankinn. Í gegnum árin hafa fleiri verið samþykktir sem þingaðilar en flestir hafa þeir verið 13. Í dag eru þeir 10 og má rekja fækkunina til sameiningar viðskiptabankanna, fyrst og fremst. Í nóvember 1985 voru fyrstu verðbréfin skráð í viðskiptakerfi Verðbréfaþingsins. Í fyrstu var hér um að ræða skráningu á útistandandi flokkum spariskírteina ríkissjóðs en þegar fram liðu stundir bættust við ýmsir flokkar annarra verðbréfa. Hlutabréf voru fyrst samþykkt til skráningar síðla árs 1991 en nú hafa alls sex félög skráð hlutabréf sín á Verðbréfaþinginu. Mér er óhætt að fullyrða að með tilkomu Verðbréfaþingsins hafi verið skapaður grundvöllur fyrir skipuleg verðbréfaviðskipti á því sem venjulega er kallaður eftirmarkaður hér á landi. Frumvarpið var upphaflega kynnt sem frumvarp til laga um Kauphöll Íslands en hefur tekið ýmsum breytingum í meðförum þingnefndar og umsagnaraðila. Þessar breytingar hafa verið kynntar efh.- og viðskn. en frv. hefur fengið þar nokkra umfjöllun. Nú er lagt til að hinn opinberi verðbréfamarkaður hér á landi verði áfram kallaður Verðbréfaþing Íslands og að skipan stjórnar verði óbreytt fyrst um sinn. Frv. gerir ráð fyrir að meginatriði gildandi reglna nr. 26/1992, um Verðbréfaþing Íslands, verði lögfest og að þingið starfi sem sjálfstæð sjálfseignarstofnun. Fram að þessu hefur starfsemi þingsins að mestu farið fram undir verndarvæng Seðlabankans sem hefur m.a. lagt því til starfsaðstöðu og starfskrafta. Gert er ráð fyrir að eftirleiðis verði starfsemin borin uppi af eigin tekjum og að hún færist úr Seðlabankanum er frá líður. Hér er lagt til að Verðbréfaþing Íslands hafi einkarétt til að stunda kauphallarstarfsemi og að önnur starfsemi verði Verðbréfaþinginu ekki heimil. Byggt er á því að íslenskur verðbréfamarkaður beri varla nema eitt fyrirtæki sem rekur verðbréfaþing á faglegum grundvelli. Til fróðleiks má geta þess að samkvæmt nýsettum dönskum lögum heldur kauphöll Kaupmannahafnar einkarétti til að starfrækja kauphallarstarfsemi þar í landi. Eins og ég hef þegar sagt er gert ráð fyrir að Verðbréfaþing verði rekið sem sjálfseignarstofnun en það form er talið henta best hér á landi að svo stöddu. Þess má geta að kauphallirnar í Danmörku og Noregi eru báðar sjálfseignarstofnanir. Samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði skyldar aðildarríkin strangt til tekið ekki til að setja lög um kauphallarviðskiptin. Hins vegar er að finna ákvæði í reglum bandalagsins sem kveða á um það að aðildarríkin skuli tilnefna innlent yfirvald eða yfirvöld sem til þess eru bær að heimila opinbera skráningu verðbréfa þannig að líkar reglur gildi um þetta efni á öllu svæðinu. Það verður því að teljast æskilegt að hér séu sett sérstök lög, reyndar í samræmi við okkar réttarhefð, um þetta málasvið svo að sem minnstur vafi leiki á um réttindi og skyldur þingaðila á Verðbréfaþingi Íslands. Þessu til stuðnings má benda á Evrópubandalagstilskipun nr. 79/279 en þar segir að aðildarríki skuli sjá til þess að lögbær yfirvöld hafi nauðsynlegar heimildir til að starfrækja skyldur sínar. Ekki þykir mér ástæða til að fjölyrða um einstök ákvæði þeirra EES-reglna sem gilda munu um verðbréfaviðskiptin. Ég bendi á að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði mælir fyrir um frjálsar fjármagnshreyfingar milli aðildarríkjanna og því aðeins er unnt að tala um sameiginlegan markað að útgefendur og kaupendur verðbréfa búi við sambærilegar aðstæður og jöfn starfsskilyrði hvarvetna á þessu stóra svæði. EES-reglurnar miða þannig að því að vernda kaupendur verðbréfa jafnframt því að auðvelda útgefendum aðgang að fjármagni á stærri markaði en áður. Þess má og geta að gildandi reglur um Verðbréfaþing Íslands eru nú þegar að nokkru leyti lagaðar að Evrópubandalagsreglum, t.d. reglunum um skráningarlýsingu og upplýsingaskyldu skráðra hlutafélaga. Meginefni frumvarpsins er að öðru leyti sótt til gildandi reglna um Verðbréfaþing Íslands að teknu tilliti til nauðsynlegra form- og efnisbreytinga. Þá hafa verið sóttar ýmsar góðar hugmyndir til nágrannaríkja okkar, einkum Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar. Ég mun nú, virðulegi forseti, fara nokkrum orðum um helstu ákvæði frv. og drepa á nokkur frávik frá þeim reglum sem nú gilda. Eins og ég hef þegar nefnt er gert ráð fyrir að Verðbréfaþingið hafi einkarétt til að stunda kauphallarstarfsemi. Ákvæði frumvarpsins um einkarétt girða þó ekki fyrir það að verðbréfafyrirtæki geti birt opinberlega sölu og kaupverð verðbréfa burt séð frá því hvort slík bréf eru skráð á Verðbréfaþinginu. Þessir viðskiptahættir eru þekktir erlendis og hafa verið nefndir ,,over the counter``-viðskipti eða bara ,,yfir búðarborðið``. Með frv. er lagt til að Verðbréfaþingið taki við öllum réttindum, eignum, skuldum og skuldbindingum Verðbréfaþings Íslands og er ráðgert að uppgjör fari fram við gildistöku laganna. Heimili og varnarþing Verðbréfaþingsins verður í Reykjavík, enda eru höfuðstöðvar allra peninga- og fjármálastofnana í höfuðborginni. Gert er ráð fyrir fjölbreyttu og fjölþættu hlutverki Verðbréfaþingsins hér eftir sem hingað til. Það á að vera vettvangur verðbréfaviðskipta og það á að starfrækja í því skyni skipulagt viðskipta- og upplýsingakerfi. Að öðru leyti fellur m.a. í hlut Verðbréfaþingsins að gera faglegar kröfur til þingaðila, að meta skráningarhæfi verðbréfa, að skrá gengi og aðrar nauðsynlegar upplýsingar og hafa eftirlit með framkvæmdum á reglum Verðbréfaþingsins. Með þessu frumvarpi er ekki gert ráð fyrir að breytingar verði á núverandi samsetningu stjórnar Verðbréfaþingsins að svo stöddu. Í upphafi þessa árs náðist almenn samstaða milli hagsmunaaðila á verðbréfamarkaði um meginatriði gildandi reglna um Verðbréfaþing Íslands. Þar náðist m.a. samkomulag um samsetningu stjórnar og virðist ekki þörf á að hreyfa við þeirri niðurstöðu að svo skömmum tíma liðnum. Af helstu nýmælum ber fyrst að nefna ákvæði IV. kafla frv. sem fjallar um þingaðila að Verðbréfaþinginu. Þar er lagt til að verðbréfamiðlarar og verðbréfafyrirtæki sem starfa innan Evrópska efnahagssvæðisins og öðlast hafa leyfi til verðbréfamiðlunar samkvæmt lögum síns heimalands geti orðið þingaðilar hér á landi. Hér er að sjálfsögðu um að ræða einn þátt í lögun íslensks réttar að ákvæðum samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Í þessu felst að leyfishafar frá aðildarríkjum Evrópska efnahagssvæðisins þurfa ekki að sækja sérstaklega um leyfi til verðbréfamiðlunar samkvæmt hérlendum lögum um verðbréfaviðskipti hafi þeir slíkt leyfi samkvæmt lögum síns heimalands eða annars lands á Evrópska efnahagssvæðinu. Samningurinn um EES tryggir einnig að hérlendir aðilar njóti sams konar eða hliðstæðra réttinda innan svæðisins alls. Þá er lagt til að ráðherra verði heimilt að veita aðilum frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins leyfi til verðbréfamiðlunar að fenginni umsögn stjórnar Verðbréfaþingsins. Sé slíkt leyfi veitt af aðildarríki innan EES gildir það eingöngu innan þess aðildarríkis að gefnum þeim skilyrðum sem það sjálft setur. Í V. kafla frv. er fjallað um skráningu verðbréfa í viðskiptakerfi Verðbréfaþingsins og eru ákvæði kaflans að miklu leyti efnislega samhljóða núgildandi reglum. Þó er lagt til að settar verði fyllri reglur en nú gilda um niðurfellingu verðbréfa af skrá. Einnig er gert ráð fyrir að ráðherra geti við sérstakar aðstæður stöðvað viðskipti á Verðbréfaþinginu. Um eftirlitshlutverk Verðbréfaþingsins er fjallað í VIII. kafla frv. Þar er gert ráð fyrir að eitt af hlutverkum þingsins sé að hafa eftirlit með framkvæmd á reglum sem settar hafa verið af stjórn þess. Jafnframt eru þar ákvæði um það að Verðbréfaþingið skuli hafa samvinnu við bankaeftirlit Seðlabankans á þeim sviðum þar sem það gegnir almennu eftirlitshlutverki lögum samkvæmt. Virðulegi forseti. Þetta frv. gerir ráð fyrir að Verðbréfaþingi Íslands verði með sérstökum lögum tryggðar nauðsynlegar heimildir til þess að rækja skyldur sínar, jafnt hér á landi sem gagnvart samstarfsaðilum okkar á væntanlegu Evrópsku efnahagssvæði. Ég legg áherslu á að þetta frv. fái sem fyrst afgreiðslu og legg til að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði um hin fyrri mál og á jafnframt við um þetta, að hér er um að ræða mál sem hefur verið unnið á alllöngum tíma og hefur verið tekið tillit til margvíslegra athugasemda, í nokkrum mæli a.m.k., og margir komið að því. Það er ekki efni til þess að fara að fjalla mjög mikið um það hér við 1. umr. Við munum gera það í efh.- og viðskn. en ég vildi þó koma að einni athugasemd strax við 1. umr. og það er um form þessarar stofnunar og stjórn hennar. Ég tek það fram að ég tel mjög nauðsynlegt að koma á verðbréfaþingi á Íslandi. Það eru orðin það mikil viðskipti með hvers kyns hlutabréf og verðbréf að nauðsynlegt er að skapa slíkan vettvang á grundvelli þeirrar reynslu sem þegar er komin um þessi mál. Gert er ráð fyrir að Verðbréfaþing Íslands sé sjálfseignarstofnun. Hins vegar er gert ráð fyrir að Seðlabankinn tilnefni formann stjórnarinnar og að viðskrh. tilnefni einn mann sem fulltrúa minni fjárfesta. Ég er þeirrar skoðunar að ef verið er með sjálfseignarstofnun eigi að láta hana sem mest um það hvernig hún skipar sínum málum. Þeir aðilar sem munu eiga aðild að þessu starfi eiga fyrst og fremst að koma sér saman um stjórnina og ég hef efasemdir um að viðskrh. eigi að skipa einn mann í þessa stjórn sem líklegt er þá að Seðlabankinn muni aftur skipa sem formann stjórnarinnar. Ég held það eigi að forðast pólitísk afskipti af þessu máli eftir því sem kostur er og ég hef efasemdir um að öryggisatriði krefjist þess að slík skipan sé. Hitt er svo annað mál að alltaf er erfitt að finna meðalveg í þessu. Ég er ekkert að hafa á móti því að viðskrh. hverju sinni skipi einn aðila en ég teldi betri blæ á því ef hægt væri að koma því þannig við að minni fjárfestar kæmu sér saman um þetta sjálfir án aðstoðar viðskrh. á hverjum tíma. Ég vildi koma þessari athugasemd á framfæri strax við 1. umr., en mun að öðru leyti fjalla um málið í efh.- og viðskn. og taka afstöðu til þess þar.

Virðulegi forseti. Þessi þrjú frv. sem verið er að fjalla um og snerta verðbréf og verðbréfaviðskipti eru áreiðanlega þörf frumvörp til að ræða í sambandi við þann samning sem hér liggur frammi. E.t.v. hefði þurft að taka afstöðu til einhverra þessara mála þó svo að við værum ekki að ræða samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Ég hnaut um eina setningu þegar hæstv. viðskrh. var að mæla fyrir þessu frv. Síðasta mgr. 1. gr. hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Heimili og varnarþing Verðbréfaþingsins er í Reykjavík.`` Mér er spurn hvort fyrirtækið sé þannig að eðli að nauðsyn sé á að það sé staðsett í höfuðstað landsins, hvort þetta byggi ekki meira á viðskiptum í gegnum fjarskipti, tölvur og aðra skrifstofuvinnu, hvort einhver nauðsyn sé á að heimili og varnarþing sé í Reykjavík. Í III. kafla frv. er rætt er um framkvæmdastjóra og hlutverk hans. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Framkvæmdastjórinn skal vera búsettur hér á landi.`` Ekki er tiltekið að hann skuli vera búsettur í Reykjavík, þannig að hægt væri að hugsa það mál svolítið lengra. Hvort nauðsynlegt sé ef verið er að setja á stofn eitt fyrirtæki, sem e.t.v. byggir starfsemi sína að miklu leyti á þeim viðskiptamáta sem sífellt færist í vöxt, að menn þurfa ekki að vera að rétta hver öðrum pappírana beint yfir borðið, mætti skoða staðsetninguna í víðara samhengi. Í framhaldi af því dettur mér í hug að miklar umræður hafa orðið um það að flytja hinar ýmsu stofnanir, ekki hvað síst á vegum ríkisins, út á land og þar hefur líka komið fram að mjög erfitt sé að leggja niður stofnanir í Reykjavík, eða flytja þær til eins og það heitir, en það ætti að vera miklu hægara um vik þegar verið er að búa til nýja stofnun.

Frú forseti. Hv. 1. þm. Austurl. gerði rekstrarform og stjórnarfyrirkomulag Verðbréfaþingsins að umræðuefni. Mig langar að taka fram í því sambandi að eins og fram kom í minni framsöguræðu er rekstrarform verðbréfaþinganna í þeim löndum sem við berum okkur oftast saman við, í Danmörku og Noregi, einmitt í formi sjálfseignarstofnana. Þar er reyndar, að ég tel víst, formaður stjórnanna skipaður af viðskiptaráðherranum. Ég veit að það er svo í Danmörku og ég hygg að það muni einnig vera þannig í Noregi. Ég tók hins vegar alveg sérstaklega fram í minni framsöguræðu áðan að með þessu frv. er ekki gerð tillaga um breytingu á stjórnarfyrirkomulagi Verðbréfaþingsins, sem starfað hefur samkvæmt reglum settum af Seðlabankanum, frá því sem samkomulag náðist um í upphafi þessa árs þótt vel megi hugsa sér aðra samsetningu á stjórninni. Ég vil eingöngu nefna þessi sjónarmið en tel ástæðu til að hv. efh.- og viðskn. fjalli um þetta og kynni sér hvernig þessu er fyrir komið í löndunum í kring. Ég tel að mjög mikilvægt sé að þessari stofnun verði fengin sú staða í okkar stjórnkerfi að hún njóti viðurkenningar og virðingar í okkar samstarfslöndum á Evrópska efnahagssvæðinu, þannig að ekki verði um það villst að hún hafi sterka stöðu og að eftirlit með starfsemi á þinginu sé í traustum og öruggum höndum. Hv. 6. þm. Vestf. gerði það að umtalsefni sem reyndar kom fram í mínu máli hér áðan, að heimili og varnarþing Verðbréfaþingsins væri fyrirhugað í Reykjavík. Þá vildi ég vekja athygli á að hér er í raun og veru ekki um það að ræða að setja á fót nýja stofnun, heldur er verið að breyta formi hennar. Hún er til og eins og ég hef þegar sagt í þessum fáu orðum er stjórn hennar óbreytt frá því sem var en í því að þarna er ekki tilgreint ríkisfang eða heimilisfang í nánari atriðum, annað en það að væntanlegur framkvæmdastjóri eigi að eiga heima á Íslandi, felst svo sem ekki neitt sérstakt nema að hann gæti átt lögheimili hvar sem væri á Íslandi eins og reyndar er algengt um menn sem starfa í Reykjavík. Um þetta tel ég ekki þurfa að hafa fleiri orð, en held að með tilliti til þess að höfuðstöðvar peninga- og fjármálastofnana í landinu eru allar í Reykjavík og að Verðbréfaþingið starfar hér þegar væri næsta óheppilegt að hugsa sér annan stað fyrir það þótt það sé að sjálfsögðu eitt af því sem hv. efh.- og viðskn. hlýtur að kanna.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um neytendalán sem er á þskj. 14 en þetta frv. er enn eitt í röð þeirra sem lögð eru fyrir þingið í tengslum við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Hér á landi eru ekki í gildi almenn lög um lánsviðskipti eða afborgunarkaup en slík lög er að finna í öllum okkar nágrannalöndum. Við gerð frv. voru hafðar til hliðsjónar tilskipanir Evrópubandalagsins varðandi neytendalán og einnig danskt og sænskt frv. til laga um lánssamninga sem einmitt eru á döfinni um þessar mundir í þessum tveimur löndum. Frv. hefur í sumar fengið nokkra umfjöllun hjá efh.- og viðskn. Alþingis. Eftir fund viðskrn. með nefndinni var ákveðið að taka tillit til margra umsagna sem borist höfðu frá hagsmunaaðilum og var gildissvið frv. þrengt og nafni þess breytt í frumvarp til laga um neytendalán en áður hafði það verið kynnt sem frv. til laga um lánsviðskipti. Tilgangurinn með tilskipun Evrópubandalagsins um neytendalán er að samræma reglur í löggjöf hvers lands á sviði neytendalána, einkum reglur um það hvaða upplýsingar neytendur skuli fá í tengslum við lánveitingar. Löggjöf um þetta efni var nokkuð ólík í Evrópubandalagslöndunum. Þetta gat leitt til röskunar á samkeppnisstöðu lánveitenda eftir því hvar þeir störfuðu. Tilgangurinn með þessari tilskipun og breytingum á henni hefur verið að ná fram jafnari stöðu lánveitenda og að tryggja rétt neytenda. Frumvarpið sem hér er lagt fram nær til lánssamninga sem gerðir eru við lántakanda af hálfu verslana, framleiðenda og þjónustuaðila með fáum undantekningum. Það nær til lána vegna kaupa á lausafé og þjónustu og einnig til almennra neyslulána. Það tekur jafnt til lánssamninga sem einstaklingur gerir og lögaðili. Tilgangur frv. er ekki síst að bæta möguelika lántakenda til að bera saman mismunandi tilboð lánveitenda og eru ákvæði í frv. þess efnis að lánveitandi skuli upplýsa lántakanda í prósentum um svokallaða árlega hlutfallstölu kostnaðar áður en lánssamningurinn nær fram að ganga. Upplýsingar um þetta eiga að gera lántakandanum auðveldara að meta hvort hann kjósi að taka lánið sem í boði er. Gert er ráð fyrir að settar verði reglur um það hvernig árleg hlutfallstala kostnaðar verði reiknuð út og hvernig upplýsingar um hana eigi að koma fram. Í frv. er sérstakur kafli um endurheimt eignarréttar. Þar er gert ráð fyrir því að þegar vara er keypt með afborgunum og eignarréttarfyrirvara eigi lántakandi eða kaupandi rétt á því að leysa til sín hlut sem seljandi eða lánveitandi hefur endurheimt að vissum skilyrðum uppfylltum. Frv. hefur þann tilgang m.a. að fullnægja skilyrðum tilskipana Evrópubandalagsins um neytendalán með íslenskri löggjöf. Meginatriðið í tilskipuninni frá 1987 er að neytandinn fái upplýsingar um lántökukostnað í hundraðstölum samkvæmt árlegri hlutfallstölu kostnaðar sem ég hef þegar nefnt. Útreikningurinn á þessari tölu samkvæmt tilskipuninni átti að gerast samkvæmt gildandi aðferðum í löggjöf hvers lands. Samkvæmt 5. gr. tilskipunarinnar nægði að tilgreina eða gefa upp a.m.k. heildarlánskostnað neytandans á meðan beðið væri eftir samþykkt aðildarríkjanna varðandi útreikningsaðferðir fyrir þessa árlegu hlutfallstölu kostnaðar. Með tilskipun frá 1990 var þessi 5. gr. felld úr gildi og aðildarríkin skylduð til að taka upp í löggjöf sérstakan útreikning á þessari kostnaðarmælingu samkvæmt nánar tilgreindum reglum og reikna lántökukostnaðinn út samkvæmt því. Í tilskipuninni er gert ráð fyrir því að neytandinn hafi ætíð, í tengslum við lánssamning, upplýsingar um árlega hlutfallstölu kostnaðar í prósentum, þ.e. samanlagðan kostnað vegna lánsins lýst sem árlegri hundraðstölu sem reiknuð er út samkvæmt sérstakri stærðfræðiformúlu. Tilskipunin leiðir einnig að öðru leyti til samræmingar á kostnaðarliðum sem eiga að koma inn í útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar. Samkvæmt samningnum um Evrópskt efnahagssvæði þurfa Íslendingar að uppfylla báðar tilskipanirnar og er eðlilegt að það sé gert með einni lagasetningu. Þar sem hér á landi eru hvorki í gildi lög um upplýsingaskyldu í lánsviðskiptum né neytendalán ætti frv. að vera veruleg réttarbót fyrir neytendur. Frv. tekur til lánssamninga sem gerðir eru við lántakanda í atvinnuskyni af hálfu verslana, framleiðenda og þjónustuaðila og skiptir þá ekki máli hvort lántakandi er að kaupa sér eitthvert lausafé með afborgunum eða hvort hann er að kaupa þjónustu. Nokkrar tegundir lánssamninga eru undanþegnar ákvæðum frv. Það eru einkum lánssamningar sem eru ætlaðir til að afla eða viðhalda eignarrétti á landi eða byggingu sem reist hefur verið eða áformað er að reisa eða sem ætlaðir eru til að endurnýja eða bæta slíka byggingu. Frv. undantekur einnig lán sem eru til styttri tíma en þriggja mánaða, vaxta- og kostnaðarlaus lán og lán að lægri fjárhæð en 15 þús. kr. Meginatriðið í frv. er að lántakandi skuli fá upplýsingar um hina árlegu hlutfallstölu kostnaðarins í prósentum í tengslum við samþykkt samningsins. Í íslenskum rétti hefur fram að þessu ekki verið í gildi krafa um að lántakandi skuli eiga rétt á slíkum upplýsingum. Tilgangurinn með ákvæði þessu er að gefa lántakandanum færi á að meta hversu hár kostnaður fylgir láninu. Árleg hlutfallstala kostnaðar gefur upp samanlagt verð á því að taka að láni 100 kr. í eitt ár og greinir þannig frá kostnaðinum við lánið án tillits til fjárhæðar eða greiðsluskilmála. Upplýsingar um hlutfallstöluna gera lántakandanum auðveldara að bera saman mismunandi lánstilboð og geta því komið að gagni í samkeppni og jafnvel haft áhrif til lækkunar á lántökukostnaði. Um útreikning þessarar tölu fer eftir stærðfræðiformúlu sem sett verður í reglugerð og er þar gert ráð fyrir að farið verði eftir samræmdum reglum á Evópska efnahagssvæðinu. Samkvæmt frv. skulu upplýsingarnar um árlega hlutfallstölu kostnaðar ásamt upplýsingum um vexti og lántökukostnað koma fram í auglýsingum þar sem neytendalán eru boðin. Tilgangurinn með þessu ákvæði er að gefa lántakandanum færi á því, áður en hann tekur slíkt lán, að meta kostnaðinn og bera hann að öðru leyti saman við önnur tilboð. Verðlagsstofnun er samkvæmt þessu frv. ætlað að framfylgja lögunum. Frv. gerir ráð fyrir að lögin taki gildi um leið og samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið. Lánveitandi á m.a. frá þeim tíma að upplýsa lántakanda um árlega hlutfallstölu kostnaðar í tengslum við lántöku. Það er því mjög nauðsynlegt að þessar reglur verði kynntar sem fyrst þar sem útreikningurinn er nokkuð flókinn og reyndar tel ég að með þessu frv. sé bætt úr brýnni þörf, að skylda þá sem lán bjóða að hafa skilmerkilegar upplýsingar á takteinum um það hvað þau kosti. Virðulegi forseti. Frv., ef að lögum verður, mun bæta réttarstöðu neytenda við gerð lánssamninga og hvetja til meiri samkeppni á þessu sviði. Ég legg því áherslu á að frv. fái afgreiðslu á þessu hausti og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Hér er enn á ferð gamall kunningi okkar í efh.- og viðskn. Þetta frv. hefur tekið nokkrum breytingum frá því að við sáum það fyrst í vor og er búið að þrengja svið þess. Frv. fjallar orðið um neytendalán en hét frv. um lánsviðskipti þegar það kom fyrst fram og fékk nokkrar athugasemdir sem slíkt. Ég vil taka undir með viðskrh. að það er brýn þörf á að settar séu skýrar reglur um neytendalán. Þar hafa menn oft á tíðum getað tekið mjög háa vexti í skjóli þess að upplýsingaskylda hefur ekki verið mjög ströng varðandi kjörin og í raun engin krafa um að neytendur væru á skýran hátt upplýstir um hvað það kostaði í raun og veru að taka hlutinn á lánskjörum miðað við það að staðgreiða. Þetta er einn angi af stærra máli. Það er mjög brýnt hér á landi að upplýsa neytendur, lántakendur í þessu tilfelli --- ekki bara í vöruviðskiptum heldur á fleiri sviðum á lánamarkaðnum --- um stöðu sína og réttindi og um gildi þess að skrifa undir fjárhagsskuldbindingar. Það er nú eilítill útúrdúr frá þessu máli. Ég ítreka að þetta mál er í vinnslu og ég sé ekkert sem bendir til annars en að það fái áframhaldandi athugun og farsælan endi áður en það kemur inn í þing aftur frá nefndinni.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á tvennum lagaákvæðum er varða íslenskt ríkisfang. Frv. er á þskj. 15. Þetta frv. er samið í tengslum við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði og er í því fjallað annars vegar um breytingu á lögum nr. 41 frá 2. maí 1968, um verslunaratvinnu, og hins vegar um breytingu á iðnaðarlögum, nr. 42 frá 18. maí 1978. Efni frv. er einfalt. Það fjallar um það að veita ríkisborgurum annarra ríkja á hinu Evrópska efnahagssvæði sömu réttindi og íslenskum ríkisborgurum eru gefin með þessum lögum. Það er lagt til að skilyrðið um íslenskt ríkisfang sé fellt niður en að önnur skilyrði laganna haldist óbreytt. Hér er að sjálfsögðu um að ræða grundvallaratriði í samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, en það er gagnkvæmur réttur ríkisborgara svæðisríkjanna til að flytja búsetu sína á milli ríkja og stunda þar atvinnu án mismununar gagnvart ríkisborgurum viðkomandi ríkis. Að sjálfsögðu fylgir það samningnum að íslenskir ríkisborgarar njóti sömu réttinda til atvinnu og starfa á þessum sviðum hvarvetna á hinu Evrópska efnahagssvæði. Virðulegi forseti. Ég tel ekki þörf á nánari framsögu fyrir þessu frv. en legg til að því verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera örstutta athugasemd. Þetta er eins konar bandormur, örlítill bandormur sem hér kemur frá hæstv. iðn.- og viðskrh. Það er annars vegar um að ræða grein varðandi verslunaratvinnu og hins vegar varðandi iðnaðarlög. Í sjálfu sér hefði kannski átt að vísa 1. gr. til efh.- og viðskn. og 2. gr. til iðnn. Ég ætla að gera athugasemd við það að iðnaðarlögin heyra ekki undir okkur í efh.- og viðskn. en við munum að sjálfsögðu taka þetta fyrir ef aðrir teljast ekki betur til þess færir. Mig langar líka til að gera athugasemd varðandi formið á þessum lögum. Í 1. gr. er vísað í fjórar tilskipanir frá EB. Ég var að reyna að leita að þessum tilskipunum en finn þær ekki í mínum plöggum og mér er ekki ljóst hvort búið er að þýða þessar tilskipanir. Mér hefði þótt, vegna þessa viðamikla máls sem við erum að fjalla um í heild, að það hefði verið til að auðvelda okkur þingmönnum vinnuna að gerð hefði verið grein fyrir því um hvað þessar tilskipanir fjalla þó að auðvitað sé hægt að ráða það af samhenginu um hvað þetta er. Það er spurning um tæknilega útfærslu og það hefði auðveldað okkur þetta mál ef við hefðum vitað hvað felst í þessum tilskipunum.

Frú forseti. Það er alveg rétt ábending hjá hv. 18. þm. Reykv. að efnislega fellur 2. gr. undir hv. efh.- og viðskn. og hin fyrsta undir hv. iðnn. En þar sem hér er um að ræða sams konar breytingu í báðum tilfellum þótti eðlilegast að fella þetta í eitt frv. Ég vil benda á að samkvæmt gildandi þingsköpum er ekkert því til fyrirstöðu að hv. efh.- og viðskn. óski álits hv. iðnn. sérstaklega um þetta mál og ég efast ekki um að því máli yrði vel tekið í nefndinni. Síðan mætti líka nefna að annað frv., sem var rætt fyrr á þessum fundi, um faggildingu o.fl., heyrir samkvæmt sínu efni kannski jafnt undir iðnn. Ég bendi þá hv. efh.- og viðskn. á það úrræði að leita samstarfs við hv. iðnn. Í öðru lagi var eftir því spurt af hálfu 18. þm. Reykv. hvert væri efni tilvitnaðra tilskipana Evrópubandalagsins. Ég tek undir það með hv. þm. að það er alveg nauðsynlegt að þingmönnum sé gert kunnugt um efni og innihald þessara tilskipana áður en málið er afgreitt og mun gera ráðstafanir til að þær berist hv. efh.- og viðskn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til samkeppnislaga sem eru á þskj. 9. Frv. um þetta efni var flutt á 115. löggjafarþingi en var ekki útrætt. Nú hefur frv. verið breytt á þann hátt að í það eru, að ósk efh.- og viðskn. þingsins, felld meginatriði frv. til laga um greiðslukortastarfsemi sem verið hefur til umfjöllunar á nokkrum undanförnum þingum en ekki náð afgreiðslu. Einnig er nú bætt við frv. sérstökum kafla um framkvæmd samkeppnisreglna og fleiri reglna samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Í upphaflegri mynd hafði frv. sjálfstætt gildi gagnvart þessum samningi þótt í því fælist veruleg samræming við samkeppnisreglur stærstu Evrópubandalagsríkjanna. Eftir að EES-samningurinn hafði verið undirritaður í Óportó í maí sl. þurfti því annaðhvort að semja sérstakt frv. um framkvæmd samkeppnisreglna samningsins eða bæta kafla við þetta frv. og var sá kostur valinn, m.a. í samráði við hv. efh.- og viðskn. Þeirri löggjöf sem frv. gerir tillögu um er nú ætlað að leysa af hólmi lögin nr. 56 frá 1978, um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta viðskiptahætti. Frá því að þau lög frá árinu 1978 gengu í gildi hafa orðið mjög víðtækar breytingar á skipulagi og starfsháttum atvinnulífsins hér á landi. Kröfur um aukna framleiðni og skilvirkni hafa leitt til þess að stærri og öflugri einingar og aukin samkeppni hefur komist á í atvinnulífinu. Fyrirkomulag á sölu vöru og þjónustu hefur stöðugt verið að breytast. Þá hefur aukin milliríkjaverslun í vaxandi mæli haft áhrif á samkeppnisaðstæður á mörgum sviðum atvinnulífsins hér á landi. Aðlögun íslenska hagkerfisins að nánari efnahagssamvinnu í Evrópu þrýstir enn frekar á um þessa þróun. Af þessum ástæðum, virðulegi forseti, er því fyllilega tímabært að endurskoða alla íslensku samkeppnislöggjöfina í ljósi breyttra aðstæðna. Þær breytingar sem ég hef hér gert að umræðuefni hafa þegar haft veruleg áhrif á starfshætti og starfsaðferðir verðlagsyfirvalda. Fram á síðustu ár var hlutverk verðlagsyfirvalda á Íslandi að mestu fólgið í afskiptum af verðlagningunni sjálfri í einu eða öðru formi. Á þessu hefur hins vegar orðið sú breyting að stórlega hefur dregið úr beinum verðlagsafskiptum en í stað þess hafa afskipti af samkeppnisaðstæðum og samkeppnismálum farið vaxandi. Með aukinni samkeppni hefur borið meira á því að fyrirtæki með sterka stöðu á markaðnum misbeita henni, m.a. með því að mismuna viðskiptavinum og beita ósanngjörnum aðferðum gagnvart samkeppnisaðilum. Málum af þessu tagi sem koma til meðferðar verðlagsyfirvalda hefur farið fjölgandi. Réttar leikreglur um samkeppni geta haft gífurlega mikil áhrif til að bæta lífskjör almennings og stuðla að hvers konar hagræðingu í rekstri fyrirtækja. Reglur, sem vinna gegn einokun og hringamyndun, sem vinna gegn samþjöppun efnahagslegs valds og sem setja seljendum vöru og þjónustu leikreglur um samskipti við neytendur vernda hagsmuni hvers einasta manns í landinu og bæta reyndar lífskjör hans. Það er á því vaxandi skilningur hér á landi eins og annars staðar í Evrópu að virk samkeppni er mjög mikilvæg til þess að stuðla að hagkvæmari nýtingu framleiðsluþáttanna og efnahagslegum framförum. Eins og fram hefur komið hefur samkeppni hér á landi aukist í ýmsum greinum á síðustu árum en mikið vantar á í mörgum þeirra að hún sé fullnægjandi. Með frv. er að því stefnt að efla virka samkeppni enn frekar á þeim sviðum þar sem hún getur best tryggt hag neytenda, atvinnulífsins og samfélagsins alls. Þetta er ætlunin að gera með því að skerpa þær samkeppnisreglur sem nú eru í gildi, auka það sem nefnt hefur verið gagnsæi markaðarins og viðskipta á honum og með því að draga úr opinberum samkeppnishömlum. Með frv. er þó aðeins með óbeinum hætti hægt að stuðla að síðast talda atriðinu þar sem ýmsar opinberar samkeppnishömlur, ég nefni innflutningsbönn, tæknilegar viðskiptahindranir, verðlagningu búvöru, verðlagningu lyfja, vátrygginga og fleiri þátta sem eru bundin í öðrum lögum þyrfti að endurskoða sérstaklega. Ég á þó von á því að skilningur á nauðsyn virkrar samkeppni á þessum sviðum einnig eigi eftir að aukast og vil reyndar benda á að í þessu frv. er ráð fyrir því gert að samkeppnisyfirvöld geti komið á framfæri ábendingum við stjórnvöld um ákvæði laga og stjórnvaldsfyrirmæla sem stríða gegn meginmarkmiði þessara laga um samkeppnismál. Virðulegi forseti. Ég mun nú fara yfir nokkur helstu ákvæði frv. og helstu breytingar sem það felur í sér miðað við gildandi lög. Þar ætla ég fyrst að nefna að meginstefna, það sem kalla mætti andi laganna, breytist nokkuð. Í gildandi lögum hafa bein verðlagsafskipti setið í fyrirrúmi en samkvæmt þessu frv. munu þau heyra til undantekninga. Í stað þess er megináhersla á það lögð að ná meginmarkmiði laganna um hagkvæma nýtingu framleiðsluþátta með eflingu virkrar samkeppni. Í samræmi við þetta m.a. er það lagt til að Verðlagsstofnun verði breytt í samkeppnisstofnun og samkeppnisráð taki við af Verðlagsráði. Lögin taka til viðskipta hér á landi en ekki til samninga, skilmála eða athafna sem ætlað er að hafa áhrif utan Íslands. Verði samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði fullgiltur hér á landi fylgja honum kvaðir um lögfestingu samkeppnisreglna sem gilda eiga í viðskiptum milli ríkja á markaðssvæðinu. Íslensk samkeppnisyfirvöld mundu með því öðlast möguleika til þess að hafa afskipti af ýmsum atriðum sem varða innflutning til Íslands, t.d. með samningum milli fyrirtækja á markaðssvæðinu utan Íslands sem ætlað er að hafa áhrif hér á landi. Það er vitað um ýmiss konar fyrirkomulag sem hefur hækkað innflutningsverð til Íslands, t.d. að dönsk fyrirtæki hafi frá fornu fari haft einkaumboð fyrir innflutning frá þriðja ríki til Íslands og þiggi fyrir það umboðslaun. Í þessu felast nýir möguleikar til að hafa áhrif á viðskiptakjör landsins og bæta þau á grundvelli samningsins um Evrópskt efnahagssvæði. Í 3. gr. frv. er lagt til að ráðherra geti breytt gildissviði þessara laga í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar sem Ísland tekst á hendur. Þetta á við um EES-samninginn en einnig gætu væntanlegar skuldbindingar okkar í nýju GATT-samkomulagi komið til greina. Þá er af sömu ástæðu lagt til að stofnunin aðstoði við framkvæmd samkeppnisreglna annarra ríkja og alþjóðastofnana í samræmi við gagnkvæmar skuldbindingar í milliríkjasamningum sem Ísland er aðili að. Eins og ég hef þegar nefnt er gert ráð fyrir að fimm manna samkeppnisráð komi í stað níu manna verðlagsráðs og er það í samræmi við breytt hlutverk og breytt stjórntæki þeirrar stofnunar sem ætlað er að hafa daglega framkvæmd laganna á sinni könnu. Stofnunin fær ný stjórntæki til að veita atvinnulífinu aðhald og því þykir ekki heppilegt að hagsmunaaðilar hafi þar jafnmikil áhrif og verið hefur enda væru fulltrúar þeirra settir í erfiða aðstöðu þegar bæta ætti ýmsum stjórntækjanna. Hér er því lagt til að ráðherra skipi einn mann í samkeppnisráð, Hæstiréttur tvo, eins og verið hefur, og hagsmunaaðilar tilnefni tvo ráðsmenn. Er hér lagt til að þeir verði tilnefndir af ASÍ og VSÍ og eru þá valin þau hagsmunasamtök sem hafa víðtækasta félagsaðild. Varamenn verði skipaðir á sama hátt. Samkvæmt frv. er einnig gert ráð fyrir að sérstakri fastanefnd, skipaðri þremur mönnum er fjalli um auglýsingar og er með því einfölduð sú skipan sem lögð hefur verið til í frv. um breytingu á gildandi lögum sem verið hefur til umfjöllunar á nokkrum undanförnum þingum og eru þau ákvæði hér felld inn í þetta frv. Þá er gert ráð fyrir sérstakri þriggja manna áfrýjunarnefnd. Til hennar er hægt að áfrýja ákvörðunum samkeppnisráðs og samkeppnisstofnunar. Sú skipan er hér lögð til í því skyni að auka réttaröryggi, jafnframt því sem völd samkeppnisráðsins eru stórlega aukin og því m.a. fengið sektarvald og vald til þess að mæla fyrir um afturköllun á samningum um samruna fyrirtækja og skyldum samningum. Í athugasemdum við frv. er gerð grein fyrir þeim meginreglum um samkeppniseftirlit sem byggt er á í iðnvæddum ríkjum. Ég ætla ekki að endurtaka það hér en í gildandi lögum eru nokkrar tegundir samkeppnishamla bannaðar. Samkvæmt frv. er gert ráð fyrir því að fjölga slíkum bönnum þannig að allar þær samkeppnishömlur sem að fenginni reynslu eru ótvírætt taldar skaðlegar verði hér eftir bannaðar. Þetta felur m.a. í sér að samningar og samráð og aðrar samstilltar aðgerðir um verð, gerð tilboða og skiptingu markaðs milli aðila verði óheimilar. Bann við markaðsskiptingu milli aðila er nýtt í íslenskri löggjöf og einnig bannið við útgáfu ýmissa starfsstétta á sameiginlegum verðtöxtum sem mjög hefur tíðkast á Íslandi. Það er einnig nýmæli að seljandi vöru getur ákveðið það verð sem endurseljandi má hæst verðleggja vöruna á. Þetta síðasta ákvæði sem ég nefni getur einkum haft þýðingu þegar seljandi vill hasla sér völl með ódýra vöru og þarf að geta tryggt sig gegn því að endurseljendur geri honum það ókleift. Frá þessum bannákvæðum sem ég hef gert að umtalsefni eru nokkrar undanþáguheimildir í frv. sem má beita ef þær geta leitt til aukinnar samkeppni, aukinnar framleiðni eða þegar sérstakar aðstæður sem varða almannaheill eru til staðar. Enn fremur er veitt leyfi til samstarfs eða samvinnu milli aðila sem eru það smáir að áhrif þeirra á markaðnum eru talin hverfandi, svokölluð smámuna- eða bagatel-regla, eða að talið er að samvinna þeirra geti leitt til þess að samkeppni á markaðnum raunverulega eflist. Þá eru leyfðir samningar og samvinna milli móðurfyrirtækis og dótturfyrirtækis sem í reynd mætti telja eitt og sama fyrirtækið og samningar milli nytjaleyfishafa og nytjaleyfisnotenda, þ.e. milli þeirra sem hafa yfirráð yfir einkaleyfi og aðila sem fær rétt til að nýta leyfið og þá yfirleitt gegn sérstöku gjaldi. Fyrir utan þau bannákvæði við samkeppnishindrunum sem lögð eru formlega til í frv. er einnig lagt til að heimiluð verði íhlutun í aðrar tegundir eða annað fyrirkomulag athafna sem talin eru hafa skaðleg áhrif á samkeppni milli fyrirtækja. Þar er m.a. um að ræða heimildir til íhlutunar gegn misbeitingu markaðsráðandi fyrirtækja á aðstöðu sinni. Það er almennt viðurkennt að fylgjast þurfi sérstaklega vel með þessari tegund samkeppnishamla en það hefur sýnt sig vera afar erfitt í framkvæmd og á alþjóðavettvangi hafa verið skiptar skoðanir um það með hvaða hætti það skuli best gert. Hér er lagt til að íhlutun eigi sér stað að undangengnu mati á hverju tilviki og er það sami háttur og hafður er á í fámennari samstarfsríkjum okar í EFTA. Markaðsyfirráð eru sem slík í sjálfu sér ekki bönnuð en það er matsatriði samkeppnisyfirvalda í hverju einstöku tilfelli hvort og að hve miklu leyti er um misbeitingu að ræða á markaðnum. Að undanförnu hafa verið miklar umræður um samþjöppun efnahagslegs valds í samfélaginu og það er ekki að ástæðulausu. Það má segja að í frv. sé í fyrsta sinn tekið á þessu viðfangsefni á vettvangi löggjafarinnar. Það tíðakst ekki í okkar nágrannaríkjum að hafa afskipti af eignar- eða valdahlutföllum innan einstakra fyrirtækja nema í algjörum undantekningartilfellum. Um það er fyrst og fremst fjallað í samþykktum hlutafélaga og með almennum lagaákvæðum um þak á atkvæðisrétt einstaks aðila í félagi. Slík ákvæði virðast reyndar vera á undanhaldi í löggjöf okkar nágrannalanda þar sem þau þykja í reynd ekki hafa skilað upphaflegum tilgangi. Hins vegar er algengt að hið opinbera hafi afskipti af samruna fyrirtækja sem talinn er leiða til skertrar samkeppni og samþjöppunar efnahagslegs valds. Það er einmitt það sem gert er eða lagt er til í þessu frv. og ákvæðið, eins og það er sett fram, nær bæði til samruna sem er formlegs eðlis, de jure, eða samstarf í reynd, de facto samstarf. Hér er um að ræða nýmæli í íslenskum lögum en lagt er til að samkeppnisráð hafi heimild til þess að banna samruna fyrirtækja eða yfirtöku fyrirtækis á öðru fyrirtæki ef það dregur verulega úr samkeppni á markaðnum. Einnig eru í frv. ákvæði sem gera samkeppnisráði það heimilt að ógilda samruna eða yfirtöku sem þegar hefur átt sér stað. Sama á við ef eigendur með virk yfirráð í einu fyrirtæki ná virkum yfirráðum í öðru eða það sem ég nefndi de facto yfirtöku. Eftirlit með samruna eða yfirtöku fyrirtækja er að sjálfsögðu nátengt eftirliti með misbeitingu á markaðsyfirráðum. Það gengur hins vegar lengra þar sem samkeppnisyfirvöldum er gert kleift að koma í veg fyrir að þær aðstæður myndist á markaðnum að fyrirtæki nái með yfirtöku eða samruna einokunar- eða markaðsráðandi stöðu. Hér er verið að leggja til að yfirvöldum verði veitt heimild til þess að ógilda samruna eða yfirtöku ef ekki duga önnur úrræði gegn misbeitingu markaðsyfirráðanna til þess að tryggja nægilega virka samkeppni. Það leiðir af sjálfu sér að jafnafdrifaríkri heimild og samkeppnisyfirvöldum væri fengin með þessu ákvæði yrði ekki beitt nema ríkar ástæður væru til og að talið væri að virkri samkeppni væri veruleg hætta búin ef samruni eða yfirtaka fengi að standa. Það er nýmæli í frv. að lagt er til að samkeppnisráði verði veitt heimild til þess að leggja á stjórnvaldssektir vegna brota á samkeppnisreglunum. Þetta ákvæði um stjórnvaldssektirnar er í samræmi við þróun þessara mála í nágrannaríkjum okkar. Við ákvörðun stjórnvaldssektanna skal tekið tillit til þess skaða sem samkeppnishömlurnar hafa valdið eða geta valdið og þess ávinnings sem þær hafa í för með sér. Sektirnar geta þó hæst numið 10% af ársveltu viðkomandi fyrirtækis. Ákvörðunum samkeppnisráðs um ógildingu á samruna fyrirtækja og um álagningu stjórnvaldssekta má skjóta til áfrýjunarnefndar sem skipuð er sérfróðum mönnnum. Úrskurðir áfrýjunarnefndar og ákvarðanir samkeppnisráðs eru aðfararhæfir og tengist það hinum nýju aðfararlögum á þann hátt að mælt er fyrir um framkvæmd aðfarar samkvæmt 13. kafla laganna og að kveðja skuli gerðarþola fyrir héraðsdóm ef fara á að aðgerðum í samræmi við þetta. Með þessu móti er tryggð skjót málsmeðferð fyrir héraðsdómi jafnframt því sem fyllsta réttaröryggis er gætt. Sá kafli í frv. sem fjallar um óréttmæta viðskiptahætti er í meginatriðum óbreyttur frá samsvarandi kafla í gildandi lögum. Hér er um að ræða ákvæði sem í nágrannaríkjum okkar eru ýmist höfð í samkeppnislögum eða í sérstökum lögum um markaðsstarfsemi í viðskiptum. Nú er þó bætt inn nýju ákvæði um auglýsingar sem einkum er ætlað til verndar börnum gegn óeðlilegum áhrifum auglýsinga. Á hinn bóginn er fellt brott ákvæði sem felur í sér bann við úthlutun vinninga í verðlaunasamkeppni í tengslum við kynningu á vöru eða þjónustu. Sannleikurinn er sá að það hefur ekki reynst unnt að framfylgja núgildandi banni við slíkum viðskiptaháttum og almennur skilningur á því að yfirleitt sé þörf á slíku banni virðist hverfandi. Í frv. er lögð áhersla á að auka gagnsæi á markaðnum með upplýsingamiðlun enda er það grundvallarforsenda fyrir því að samkeppni sé virk að seljendur og kaupendur vöru og þjónustu beri gott skynbragð á verð, viðskiptakjör og gæði og hafi greiðan aðgang að upplýsingum um þau efni. Virðulegi forseti. Eins og ég hef þegar minnst á hefur frv. verið breytt verulega frá þeirri mynd sem það var í þegar það var lagt fram á 115. löggjafarþingi, m.a. að því leyti að bætt er við það kafla um eftirlit með greiðslukortastarfseminni. Á nokkrum undanförnum þingum hefur verið lagt fram stjórnarfrumvarp um greiðslukortastarfsemi en það hefur ekki orðið útrætt. Á síðasta vori samþykkti hv. efh.- og viðskn. að óska eftir því að meginefni greiðslukortafrumvarpsins yrði fellt inn í þetta frv. og verði samkeppnisráði þar m.a. veitt heimild til að setja reglur um greiðslukortastarfsemina sem tryggi að hagur neytenda hér á landi verði eigi lakari í slíkum viðskiptum en almennt gerist í öðrum ríkjum hins fyrirhugaða Evrópska efnahagssvæðis. Frá því að umrætt frv. kom fyrst fram hafa íslensku greiðslukortafyrirtækin á ýmsan hátt breytt viðskiptaháttum sínum og eins hefur orðið veruleg tækniþróun sem gerir kleift að bókfæra samstundis greiðslumiðlunarseðla og þar með viðhafa betri varnir gegn misnotkun þessa greiðsluforms. Hins vegar ríkir, eins og allir sjá, fákeppni á þessu þjónustusviði hér á landi sem hefur leitt til þess að greiðslumóttakendur og samtök þeirra kvarta yfir stöðu sinni gagnvart greiðslukortafyrirtækjunum. Þá mun krafa íslensku fyrirtækjanna og bankakerfisins um þriðjamannstryggingu fyrir skilvísum greiðslum korthafa vera nær einsdæmi. Í 8. kafla frv. er lagt til að samkeppnisstofnun og samkeppnisráði sé falið eftirlit með greiðslukortastarfseminni og skuli þess gætt að viðskiptakjör neytenda verði eigi lakari í slíkum viðskiptum en almennt gerist í okkar helstu viðskiptaríkjum. Í lok 8. kafla er lagt til að ráðherra hafi heimild til að setja með reglugerð nánari reglur um greiðslukortastarfsemi að fengnum tillögum samkeppnisráðs þar að lútandi. Eru þá bæði hafðar í huga þær tæknibreytingar sem stöðugt verða á þessu sviði og eins að sífellt er unnið að samræmdum alþjóðareglum um þessa starfsemi sem stöðugt verður fjölþjóðlegri. Þá getur samkeppnisráð jafnframt beitt öðrum almennum heimildum sem lagt er til að það fái til þess að hlutast til um greiðslukortastarfsemina, t.d. vísa ég þar til misbeitingarákvæða 17. gr. þessa frv. Eins og ég hef þegar nefnt er gert ráð fyrir því að samkeppnisyfirvöldin beiti aðeins í undantekningartilfellum beinni íhlutun í verðákvarðanir. Megináherslan er lögð á það að samkeppni ríki á markaðnum en verðlagsíhlutun komi því aðeins til greina að önnur úrræði hafi ekki dugað. Í frv. er hins vegar lögð til heimild í 9. kafla þess fyrir ríkisstjórnina til þess að setja á tímabundna almenna verðstöðvun eða aðrar verðlagningarreglur ef mjög óvenjulegar aðstæður skapast í þjóðfélaginu. Í 10. kafla frv. er fjallað um upplýsingaskyldu til verðlagsyfirvalda og skal sérstaklega bent á ákvæði 43. gr. sem veitir samkeppnisstofnun heimild til skyndirannsókna á vettvangi og heimild til þess að leggja hald á gögn. Það hefur sýnt sig í viðskiptaríkjum okkar að slík heimild er nauðsynleg við samkeppniseftirlit til þess að hægt sé að koma í veg fyrir að gögnum um óleyfilegt samráð fyrirtækja um verð eða markaðsskiptingu sé skotið undan eða þau eyðilögð. Ákvæðum 11. kafla frv. var, eins og ég hef áður nefnt, bætt við fyrri gerð þess eftir að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði var undirritaður. Samkeppnisreglurnar sem gilda eiga í viðskiptum yfir landamæri milli EES-ríkja eru að talsverðum hluta þess eðlis að þær snúa beint að lögaðilum, þ.e. þeim er ætlað að hafa bein réttaráhrif. Til þess að Íslendingar fullnægi skuldbindingum sínum samkvæmt samningnum þarf því að lögfesta reglurnar hér á landi. Í því frv. sem hér er mælt fyrir og í því frv. sem liggur fyrir um fullgildingu samningsins um Evrópskt efnahagssvæði er lagt til að meginmál EES-samningsins skuli hafa lagagildi á Íslandi. Að því er varðar samkeppnisreglur er hér um að ræða ákvæði 53.--60. gr. samningsins og því til viðbótar er samkeppnisreglur að finna í bókunum 21--25 með samningnum og viðauka XIV við hann. Þá eru reglur sem lúta að samkeppni fyrirtækja í samningnum um eftirlitsstofnun EFTA og í samningnum um dómstól EFTA, samanber bókun 4 við þann samning. Samkeppnisreglur EES og samkeppnisreglur frv. eru í meginatriðum byggðar á sama grundvelli. Það er gert ráð fyrir því að samkeppnisstofnun muni jafnframt því sem hún framfylgir samkeppnisreglum í iannanlandsviðskiptum aðstoða við framkvæmd samkeppnisreglna EES. Það þykir því hagkvæmt að fella inn í samkeppnislagafrv. þær EES- og ESE-reglur sem nauðsynlegt er að lögfesta á Íslandi við fullgildingu EES-samningsins. Nátengdar samkeppnissviðinu eru reglur EES um ríkisaðstoð og því er hér lagt til að þau ákvæði samningsins sem þann þátt snerta og þarf að lögfesta sérstaklega verði felld inn í frv. Hluti af samkeppnisreglum EES, ESE-reglna og reglna um ríkisaðstoð má setja með stjórnvaldsfyrirmælum og er því lagt til að ráðherra fái sérstaka heimild til að setja slík fyrirmæli með reglugerð eftir því sem nauðsynlegt reynist til að efna samningsskyldur okkar. Ég ætla ekki að þessu sinni að fjalla um efni einstakra greina í 10. kaflanum. Þær eru ítarlega útskýrðar í athugasemdum með frv. Ég vil þó vekja sérstaka athygli á ákvæðum 51. gr. þar sem lagt er til að ráðherrar fái heimild til þess, að fenginni umsögn samkeppnisráðs, að setja reglugerð um nánari framkvæmd samkeppnisreglna samningsins um Evrópska efnahagssvæðið og samningsins um eftirlitsstofnun og dómstól EFTA. Einnig er hér lagt til að ráðherra sé heimilt að setja nánari reglur um framkvæmd reglna EES-samningsins um ríkisaðstoð til aðila hér á landi. Slík reglugerð sem hér um ræðir er nauðsynleg, ekki síst til þess að upplýsa aðila hér á landi um þessar reglur. Svo ég nefni dæmi þá er ríkisaðstoð flokkuð með flóknum hætti í heimilan stuðning og óheimilan. Frá meginreglunni um bann við ríkisaðstoð sem raska samkeppnisstöðu fyrirtækja eru t.d. undantekningar sem flokkast undir aðgerðir gegn byggðaröskun og aðgerðir sem heimila fjárstuðning úr opinberum sjóðum. Þá er hér lagt til að ný samkeppnislög í samræmi við frv. taki gildi 1. jan. nk. og að gefnu tilefni og til að taka af öll tvímæli er ákvæði í frv. um það að starfsmenn Verðlagsstofnunar eigi rétt á sambærilegum störfum hjá samkeppnisstofnun og eigi því ákvæði laga um biðlaun ekki við um þá breytingu sem hér um ræðir. Eðlilegt þykir að breytingin úr verðlags- í samkeppniseftirlit taki gildi um áramót og ekki sé ég neitt því til fyrirstöðu að frv. verði að lögum og taki gildi þá þótt fullgilding samningsins um Evrópskt efnahagssvæði kynni að dragast á langinn hjá einhverju aðildarríkjanna. Virðulegi forseti. Að mínu áliti er þetta frv. tímamótamál. Það er mjög mikilvægt að það fái hér skjóta og ítarlega umfjöllun. Alþingi hefur haft tækifæri til þess að fjalla um meginþætti frv. í ýmsum myndum á ýmsum stigum á undanförnum mánuðum. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi en til næsta fundar verður boðað samkvæmt dagskrá. Sá fundur verður klukkan hálfellefu í fyrramálið. Fundinum er slitið.