Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um lækkun og jöfnun húshitunarkostnaðar og átak í orkusparnaði, en það er 104. mál Sþ. á þskj. 125, flutt af sjö þm. Alþb. Það er óhætt að fullyrða að enginn einn þáttur veldur jafnmikilli mismunun í kjörum fólks hérlendis og ójafn húshitunarkostnaður. Á sama tíma og tæp 60% landsmanna eða 135 þús. manns búa við ódýrar hitaveitur þurfa 25% þjóðarinnar, 57 þús. manns, að greiða margfaldan kostnað fyrir hitun frá dýrum rafveitum og hitaveitum. Auk þess eru um 6% eða tæp 15 þús. manns sem enn búa við olíuhitun, en flestir þeirra eiga nú þegar völ á að tengjast innlendum en yfirleitt dýrum veitum. Í grófum dráttum lítur dæmið þannig út að um þriðjungur landsmanna býr við mjög háan hitunar kostnað þrátt fyrir niðurgreiðslur á raforku og olíu til húshitunar. Miðað við gjaldskrá og vel einangrað húsnæði þarf þessi hluti þjóðarinnar að greiða um og yfir þrefalt meira fyrir hitun híbýla sinna en þau 60% sem njóta ódýrra hitaveitna. Fyrrnefndi hópurinn þarf að verja í húshitun að meðaltali sem svarar 10–12 vikna launum lágtekjufólks miðað við tekjutryggingu í dagvinnu, en síðartaldi hópurinn ver í þessu skyni sem svarar fjögurra vikna launum eins og gjaldskrám hefur verið háttað. Í mörgum tilvikum - og á það legg ég áherslu - er munurinn þó langtum meiri og kostnaðurinn við húshitun hrikalegri, eins og raunar er rakið í grg. með till., m.a. með skýrum dæmum frá þéttbýlisstöðum á Vestfjörðum. Til margháttaðra aðgerða hefur verið gripið af stjórnvöldum á liðnum árum til að hamla gegn hækkun húshitunarkostnaðar og vaxandi mismunun eftir veitusvæðum. Þar má nefna niðurgreiðslu á olíu til húshitunar og margföldun á olíustyrkjum að raungildi eftir olíuverðstökkið veturinn 1978–1979, orkusparnaðaraðgerðir á mörgum sviðum undir forustu orkusparnaðarnefndar, sem skipuð var á árinu 1979, lög um lækkun og jöfnun hitunarkostnaðar sem sett voru vorið 1980, lán til orkusparandi breytinga á íbúðarhúsnæði á vegum Húsnæðisstofnunar ríkisins frá árinu 1981 að telja, niðurgreiðslu á raforku til húshitunar í áföngum frá 1. okt. 1982 að telja, framlag til varmaveitna sem átt hafa í mestu fjárhagserfiðleikum, breytingu á orkulögum til að draga úr kostnaði og áhættu við borun eftir heitu vatni, jöfnun heildsöluverðs á raforku til allra landshluta skv. samningum um Landsvirkjun og nýjum lögum um fyrirtæki, baráttu fyrir leiðréttingu á orkusölusamningum við stóriðjufyrirtæki sem ásamt hækkandi fjármagnskostnaði valda mestu um erfiða fjárhagsstöðu Landsvirkjunar á undanförnum árum. Með þáltill. er lagt til að skipulegt framhald verði á aðgerðum til að lækka og jafna húshitunarkostnað og að Alþingi feli ríkisstj. að gera tilteknar ráðstafanir í því skyni. Tvennt er það sem veldur mestu um ójöfnuð í húshitunarkostnaði, mismunur á gjaldskrám veitufyrirtækja og ófullnægjandi frágangur húsnæðis. Aðgerðir til að lækka og jafna orkureikning heimilanna í landinu vegna húshitunar eiga því að beinast að hvoru tveggja, lækkun á hæstu gjaldskránum og skipulegum orkusparnaði, m.a. með endurbótum á húsnæði: Þáltill. tekur á báðum þessum þáttum eins og hér greinir. Í till. er gert ráð fyrir að sett verði þak á húshitunarkostnað meðalíbúðar, 400 rúmmetra að stærð. Gjaldskrár verði við það miðaðar að ekki þurfi meira en svarar til sex vikna launa á ári skv. tekjutryggingartaxta fyrir dagvinnu til að greiða áætlaðan húshitunarkostnað slíkrar íbúðar. Við ákvörðun á þessu hámarki var höfð hliðsjón af hitunarkostnaði meðalíbúðar, 377 rúmmetra, eins og hún er metin í nýja vísitölugrundvellinum svonefnda, en þar er um eins konar vegið landsmeðaltal að ræða. Árskostnaður skv. þessum grunni væri á núverandi verðlagi 18 760 kr. Laun skv. dagvinnutekjutryggingu hjá Dagsbrún munu nú vera 2 530 kr. á viku eða 15 180 á sex vikum. Þar sem laun eru nú óeðlilega lág er í útreikningi gert ráð fyrir hækkun þeirra eða sem svarar 17 200 kr. fyrir sex vikur sem væri það hámark sem gjaldskrár tækju mið af varðandi húshitunarkostnað á ári frá ársbyrjun 1985 að telja. Hins vegar er gert ráð fyrir áfanga að þessu marki frá byrjun árs 1984 og þá miðað við að húshitunarkostnaður skv. gjaldskrá svari að hámarki til átta vikna launa eða sem nemur 22 900 kr. á ári. Verkfræðistofan Fjarhitun, sem mikið hefur unnið að athugunum á húshitunarkostnaði fyrir opinbera aðila, hefur áætlað heildarkostnað af niðurgreiðslum skv. þessu sem hér greinir, en það kemur raunar fram nánar útfært í fskj. 11 með þáltill.: Miðað við endanlegt markmið, sex vinnuvikur sem viðmiðun, þá þyrfti í niðurgreiðslur vegna íbúðarhúsnæðis 604 millj. á ári og vegna atvinnuhúsnæðis og fétagslegs húsnæðis 206 millj. kr. til viðbótar eða 810 millj. samtals á ársgrundvelli. Miðað við áfangann frá upphafi þessa árs, sem þáltill. gerir ráð fyrir, væru þessar upphæðir vegna íbúðarhúsnæðis 421 millj. kr. og vegna atvinnuhúsnæðis og félagslegs húsnæðis 136 millj. eða samtals 557 millj. kr. Innifalinn í þessum tölum er kostnaður vegna niðurgreiðslu á rafhitun, dýrum hitaveitum og olíuhitun. Varðandi olíuhitun er gert ráð fyrir meðalorkuverði sem er rúmlega 10% hærra en við rafhitun. Skv. þessu þyrfti, eins og ég gat um, um 420 millj. kr. til lækkunar á hitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis á árinu 1984 og að auki 136 millj. vegna atvinnuhúsnæðis og fétagslegs húsnæðis, en talsvert hærri upphæðir á komandi ári miðað við sex vinnuvikna viðmiðunina. Miðað við núverandi niðurgreiddan rafhitunarkostnað skv. gjaldskrá hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða, sem er áætlaður um 29 þús. kr. á ári, væri hér um að ræða 40% lækkun, og hjá Hitaveitu Akureyrar, þar sem árskostnaður skv. gjaldskrá er áætlaður eins og gjaldskráin var 1. nóv.–1. febr. 34 800 kr. á ári, yrði um að ræða nálægt 50% lækkun. Kostnaðurinn hjá Hitaveitu Akureyrar, reiknaður á ársgrundvelli, er sem sagt nokkru hærri en niðurgreidd raforka til húshitunar hjá Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Varðandi markmið þáttill. um jöfnuð á húshitunarkostnaði kemur fram í útreikningum á fskj. 11 í viðauka I, að séu uppfyllt skilyrðin um lækkun á húshitunarkostnaði skv. lið 1 í till. er einnig náð þeim markmiðum um jöfnun hitunarkostnaðar sem þar er kveðið á um. Það sést raunar af töflu sem fylgir í grg., að eftir lækkun með aukinni niðurgreiðslu yrði munurinn á dýrum og ódýrum veitum 2.3-faldur miðað við átta vikna laun og 1.8-faldur miðað við dæmi 1, þ.e. sex vikna laun. Þessi munur hefur minnkað enn frekar eftir þá hækkun sem orðið hefur hjá Hitaveitu Reykjavíkur og væntanlega einnig hjá þeim veitum sem lægsta taxta hafa haft, en ég hygg að 25% hækkun hafi tekið gildi hjá Hitaveitu Reykjavíkur í gær eða 1. febr. Niðurgreiðsla á innlendri orku er að mati flm. óhjákvæmilegt úrræði við núverandi aðstæður til að létta á þeim sem þyngstar byrðar bera. Hins vegar verður jafnhliða að tryggja stórátak í orkusparnaði, ekki síst með endurbótum á einangrun og öðrum frágangi húsnæðis, bæði íbúðarhúsnæðis og atvinnuhúsnæðis. Það er hin þjóðhagslega æskilega leið. Með henni á að vera unnt að bæta aðstæður þeirra til frambúðar sem nú greiða hæstu orkureikningana, enda njóti þeir forgangs við úthlutun styrkja og hagstæðra lána til úrbóta á húsnæði. Í þessum efnum má leita að fyrirmynd hjá hinum Norðurlöndunum, ekki síst í Danmörku þar sem stórvirki hefur verið unnið í orkusparnaði, m.a. með einangrun húsnæðis frá 1975 að telja. Reynslan af orkusparnaðarlánum Húsnæðisstofnunar ríkisins hérlendis undanfarin ár sýnir ótvírætt að annað og meira þarf að koma til svo að hér náist viðunandi árangur. Örva þarf húseigendur, sveitarfélög og atvinnurekendur til aðgerða með því að bjóða fram styrki, m.a. í formi ráðgjafar á þessu sviði, svo og töng og hagstæð lán. Til að leiða í ljós með skjótum hætti hvaða árangri er unnt að ná í orkusparnaði með bættri einangrun húsnæðis er lagt til að sérstakt átak verði gert á völdum stöðum á landinu í endurbótum á húsnæði og einnig með fræðslu um orkusparnað. Niðurstöður af slíkum aðgerðum þurfa að vera mælanlegar og því er eðlilegt að leita samvinnu við þá fjóra þéttbýliskjarna, þ.e. Bolungarvík, Raufarhöfn, Neskaupstað og Hvolsvöll, þar sem Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins og Orkustofnun hafa staðið að víðtækum athugunum á húsnæði eins og fram kemur í fskj. 5 með þessari þáltill. Miklu skiptir að gefa iðnaðarmönnum kost á þjálfun í endurbótum á eldra húsnæði og nauðsyn gæti verið á að hafa einhvern hóp manna í förum til byggðarlaga þar sem heimamenn geta ekki sinnt þessum verkefnum til fulls. Líkur benda til að eins og verkefnastaða er í byggingariðnaði nú um þessar mundir gæti átak í viðhaldi húsnæðis fallið vel að vinnumarkaði og komið í veg fyrir atvinnuleysi iðnaðarmanna og annarra er í byggingariðnaði starfa. Þá er í þáltill. lagt til að komið verði upp ráðgjafarþjónustu í orkusparnaði undir eftirliti fjögurra aðila, Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins, Orkustofnunar, orkusparnaðarnefndar iðnrn. og Húsnæðisstofnunar ríkisins. Þessir aðilar myndi eins konar ráðgefandi stjórn fyrir slíka þjónustu, sem hafi í senn ráðgjafar- og samræmingarhlutverk með höndum. Samvinna við ýmsa aðila kemur þar til álita, m.a. við byggingarþjónustuna, sveitarfélög og samtök þeirra. Eðlilegt verður að teljast að þessi þjónusta verði færð með skipulegum hætti út í landshlutana og tengist þar m.a. starfi byggingarfulltrúa. Sérstakir orkuráðgjafar þyrftu að koma til, menn sem sérhæfðu sig í ráðgjöf á þessu sviði og ferðuðust um landið. Svonefndir „energikonsutenter“ í Danmörku gætu verið viss fyrirmynd að slíkri starfsemi. Ráðgjafarþjónustan gæti gefið mikilsverðar leiðbeiningar til þeirra aðila sem ráðstafa fjármagni til orkusparnaðaraðgerða því að miklu skiptir að það nýtist sem best og unnt sé að svara umsóknum um lán og styrkveitingar skjótt og greiðlega. Eins og fram hefur komið kosta þær aðgerðir sem þáttill. gerir ráð fyrir verulegar fjárhæðir umfram það sem ráð er fyrir gert í áætlunum stjórnvalda vegna ársins 1984. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 230 millj. kr. í niðurgreiðslur vegna rafhitunar og í olíustyrki 61.5 millj. kr. eða samtals 291.5 millj. kr. Skv. þeim hugmyndum um áfangalausn á árinu 1984 sem fram koma í þáltill. þyrfti samtals 557 millj. kr. í heild vegna niðurgreiðslna, þar af 421 millj. kr. vegna íbúðarhúsnæðis. Í því sambandi vil ég minna á að til að ná því markmiði sem hér er fram sett varðandi íbúðarhúsnæði flutti ég brtt. við fjárlagafrv. fyrir árið 1984 þar sem gert var ráð fyrir að framlag til lækkunar húshitunarkostnaðar yrði 420 millj. kr. í stað 230 millj. kr. og tekna til þessa yrði aflað á þessu ári með hækkun orkuverðs til stóriðju og/eða með orkuskatti í samræmi við tillögur nefndar sem skilaði áliti 28. jan. 1983 um fjáröflun til lækkunar húshitunarkostnaðar, en í þeirri nefnd áttu sæti fulltrúar allra þáverandi þingflokka. Þessar brtt. mínar voru felldar við 2. og 3. umr. fjárlaga. Iðnrh. hæstv. gaf hins vegar svofellda yfirlýsingu við 3. umr. fjárlaga hér í Sþ. þann 19. des. s.l., með leyfi forseta: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að lagt verði fram á fyrstu dögum þings eftir áramót frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar til að létta verulega kostnað þeirra sem þyngstar byrðar bera vegna hitunar híbýla sinna með niðurgreiðslu orkugjafa og ráðstöfun til orkusparnaðar.“ Þetta mælti hæstv. ráðh. Sverrir Hermannsson þann 19. des. s.l., en nú er kominn 2. febr. og þing hefur starfað í tvær vikur eftir áramót. Fyrstu dagar þings eru því liðnir og ekkert bólar á frv. sem ríkisstj . boðaði fyrir jól að kæmi fram hér á fyrstu þingdögum eftir jólaleyfi. Skv. yfirlýsingu ráðh. á það frv. að fela í sér ákvæði um, eins og það var orðað, „að létta verulega kostnað þeirra sem þyngstar byrðar bera vegna hitunar híbýla sinna.“ Að fenginni þessari yfirlýsingu voru hér greidd atkvæði varðandi framlög á fjárlögum ársins 1984. Nú er hæstv. iðnrh. fjarverandi, en ég hlýt að inna hér eftir því staðgengil hans eða hæstv. forsrh., sem ég vænti að sé hér í húsinu, og eftir nærveru hans er óskað, herra forseti, þannig að hægt verði að inna hann eftir hvað líði þessari frv.-gerð.

Ég mun verða við þeirri ósk að kanna hvort hæstv. forsrh. er í húsinu og geti svarað þessari fsp.

Herra forseti. Ég mun doka við á meðan það sést hvort hæstv. forsrh. kemur í þingsal.

Er ekki forsrh. á landinu?

Það er eftir að sjá.

Mér er tjáð að hæstv. forsrh. sé farinn úr húsinu og hér er nú fátt um ráðh. Að vísu er hæstv. félmrh. hér staddur. Aðra ráðh. sé ég ekki í augnablikinu.

Herra forseti. Það væri kannske eðlilegt að óska eftir nærveru einhvers ráðh. Sjálfstfl., ef þeir gætu leyst úr fsp. um þetta. Ég innti eftir því hvort einhver gegndi störfum hæstv. iðnrh. í fjarveru hans erlendis, en fékk þær upplýsingar að svo mundi ekki vera og hann hefði fært út það svið sem hann starfar á.

Já, ég sá hér hæstv. ráðh. sjálfstfl. áðan og reikna með því að einhver þeirra kunni að vera í húsinu enn þá og skal láta kanna hvort einhver þeirra... Ég sé að hæstv. fjmrh. er genginn í salinn og vænti þess að hv. 5. þm. Austurl. beini þá til hans fsp. sinni.

Já, herra forseti, það mun ég gera, og ber vissulega vel í veiði því að hér er um fjárhagsmál að ræða og hæstv. iðnrh. mun vafalaust þurfa fulltingi hæstv. fjmrh. til þess að ná fram þeim fyrirætlunum sem hann boðaði hér og gaf yfirlýsingu um þann 19. des. í Sþ., yfirlýsingu sem ég vitnaði til hér áðan og vil leyfa mér að endurtaka, þar sem ég óska eftir að hæstv. fjmrh. leitist við að svara því hér á eftir ef hann vildi gera svo vel og getur veitt upplýsingar. Yfirlýsing hæstv. iðnrh. í Sþ. þann 19. des. varðandi húshitunarmál var svofelld: „ Ríkisstj. hefur ákveðið að lagt verði fram á fyrstu dögum þings eftir áramót frv. til l. um jöfnun húshitunarkostnaðar til að létta verulega kostnað þeirra sem þyngstar byrðar bera vegna hitunar híbýla sinna með niðurgreiðslu orkugjafa og ráðstöfun til orkusparnaðar.“ Í framhaldi af þessu minnti ég á að nú eru liðnar um tvær vikur af starfstíma Alþingis eftir jólaleyfi og því vildi ég inna hæstv. fjmrh. eftir því hvort hann geti upplýst hvað valdi töfum á framlagningu umrædds frv. og hvenær þess sé að vænta að það verði lagt hér fram á Alþingi. Það eru margir sem bíða spenntir eftir að sjá efndir á orðum og yfirlýsingum hæstv. ríkisstj. um lækkun hitunarkostnaðar, því að á starfstíma hennar hefur hitunarkostnaður ekki lækkað, heldur hækkað stórlega, þvert ofan í gefin loforð við stjórnarmyndunina s.l. vor. Hin stórfellda kaupskerðing sem ríkisstj. hefur beitt sér fyrir veldur því jafnframt að hitunarkostnaðurinn er þeim mun þungbærari, og þeir munu margir sem liggja nú með ógreidda reikninga frá veitufyrirtækjum og sjá enga leið til að standa í skilum með greiðslur. Varðandi fjáröflun er í þáltill. vísað til nál. um fjáröflun til að jafna húshitunarkostnað, nál. frá 28. jan. 1983 sem prentað er sem fskj. 8 með þáltill. Ljóst er að þær tölur sem nefndin gekk út frá að afla þyrfti í þessu skyni eru úreltar, eins og ég raunar hef þegar að vikið, en þær fjáröflunarleiðir sem nefndin benti á eru í fullu gildi að mati flm. Mikilsvert er að um þær var samstaða í nefndinni þar sem sæti áttu fulltrúar frá þingflokkum sem studdu þáv. ríkisstj. og einnig frá stjórnarandstöðu. Ástæða er til að gefa því sérstakan gaum að með átaki í orkusparnaði, eins og hér er lagt til, lækkar fljótlega sú upphæð sem verja þarf til niðurgreiðslna. Er eðlilegt að verja því fjármagni sem þannig verður til ráðstöfunar í aðgerðir í orkusparnaði, þ.e. til styrkja og til þess að greiða niður fjármagnskostnað vegna lána sem veitt yrðu á hagstæðum kjörum til að ýta undir orkusparandi endurbætur á húsnæði. Eðlilegt verður að teljast að stefnt sé að breytingum á verðlagningu á innlendri orku til húshitunar sem geri kleift að ná viðunandi jöfnuði án þess að niðurgreiðslur þurfi að koma til í framtíðinni. Slíkar breytingar taka hins vegar óhjákvæmilega nokkurn tíma. Sama máli gegnir um tilhögun á niðurgreiðslum. Þar getur vissulega komið til álita einhver annar háttur en nú er viðhafður ef menn telja það skynsamlegra og ná betur settum markmiðum. Meginmáli skiptir hins vegar að húshitunarkostnaður verði lækkaður skjótlega frá því sem nú er hjá þeim sem þyngstar byrðar bera og samhliða verði hraðað varanlegum aðgerðum til úrbóta með orkusparnaði. Herra forseti. Ég hef hér gert grein fyrir meginatriðum þessarar þáltill. en vísa að öðru leyti til grg. með henni, svo og til 11 fskj. sem varpa ljósi á marga þætti húshitunarmálanna. Ég legg svo til að eftir að umr. um þessa till. hefur verið frestað verði henni vísað til hv. atvmn., sem einnig mun hafa fengið til meðferðar þáltill. um orkusparnað, sem hv. þm. Guðmundur Einarsson mælti fyrir hér í síðustu viku og fjallar að nokkru leyti um skyld atriði þessari till.



Herra forseti. Vegna þeirra fsp. sem hv. síðasti ræðumaður beindi til mín sem fjmrh. í fjarveru iðnrh. hef ég það eitt að segja að ég veit ekki betur en frv. sé á lokastigi í undirbúningi í iðnrn. Iðnrh. hefur rætt þetta í ríkisstj., en hve langt verður þangað til hann leggur það fram, því get ég ekki svarað án þess að hafa tíma til að kynna mér málið betur á þessu stigi. Vona ég að þetta svar mitt dugi að sinni.



Herra forseti. Það er rétt sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði í sinni framsögu að jöfnun og lækkun húshitunar er eitt meginmálið í dag ef ekki á verr að fara en þegar er orðið og ef ekki á að stefna beinlínis að eyðingu byggða víðs vegar í kringum landið. En þetta er mál sem ekki er að koma upp í dag. Við höfðum ríkisstj. á undan þessari sem sat í 31/2 ár og lítt miðaði í þá átt til jöfnunar eða lækkunar húshitunar á þeim tíma sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sat í iðnrn., því miður.  En ég tek heils hugar undir það að þetta er eitt meginmálið og kannske eitt meginkjaramálið í dag í þeirri stöðu sem við erum nú. En stjórnvöld hafa daufheyrst við þessu, bæði núverandi og fyrrverandi ekkert síður. Það er engu líkara en þeir sem ferðinni ráða hverju sinni séu svo blindir á það ástand sem ríkir í þessum efnum á hinum svokölluðu köldu svæðum, að engu tali tekur. Það er undarlegt að kjósendur þessara einstaklinga, þessara flokka, sem með völdin hafa farið skuli ekki ýta betur við þessum herrum en gert hefur verið til þess að fá menn til að skilja vandamálið eins og það í raun og veru er. Þeir sem ráðið hafa ferðinni í þessum mátum undangengin ár, bæði núv. ríkisstj. og fyrrv. ekki síður, hafa svikið marggefin fyrirheit í þessu máli, tekið peninga ófrjálsri hendi sem áttu að fara í þetta en nýtt þá til annarra hluta. Þar var fyrrv. ríkisstj. engin undantekning nema síður væri. Þessi hefur þó verið heldur skárri í þeim efnum, tekið heldur minna ófrjálsri hendi en fyrrv. ríkisstj. Ég veit ekki hvort menn gera sér grein fyrir því almennt að t.d. núna í janúarmánuði þarf íbúðareigandi á stað eins og í Bolungarvík, verkamaður með lágmarkslaunin í kringum 11–12 þús., að borga 9 þús. kr. í upphitun á sinni íbúð þar í janúarmánuði.  Þess vegna segi ég það: Ég er undrandi á því að augu ráðandi manna í þjóðfélaginu skuli ekki opnast fyrir þessu gífurlega vandamáli, fyrir þessu gífurlega óréttlæti sem hér er um að ræða. Þetta á vissulega við um alla kjaramálaumræðu í þjóðfélaginu í dag. Besta og raunhæfasta kjarabótin þessu fólki til handa væri að lækka stórlega þann gífurlega bagga sem þarna er um að ræða hjá því fólki sem við þetta þarf að búa. Varðandi efnisatriði þessarar þáltill. skal ég ekki mikið ræða. Hún er góðra gjalda verð út af fyrir sig en teljist innihald hennar gott núna hefði verið hægt í ráðherratíð fyrrv. iðnrh. að gera betur, ganga götuna í anda þess sem nú er lagt til, stíga miklu stærra skref til réttlætis en gert hefur verið. En eigi að síður tek ég undir allt sem hann sagði um það að hér er svo brýnt mál á ferðinni að úrbóta er þörf og það strax. Þess vegna segi ég að þáltill. þó góð væri gagnar ekki vegna þess að hér verður að gera hlutina strax. Það verður ekki beðið eftir því að þáltill., hversu góð sem hún er, fari sinn gang í gegnum þingið. Ég á ekki von á því. Það hafa þá breyst viðhorf hjá stjórnendum hverju sinni, meiri hl. Ég á ekki von á því að fyrir slíkri till. verði sérstaklega greið gatan, hvað þá heldur samþykkt ef lík viðhorf eru ríkjandi hjá núv. meiri hl. til stjórnarandstöðumála eins og oftast eru í þinginu. En þó svo væri tæki það of langan tíma. Fólk getur ekki beðið lengur eftir úrbótum í þessu máli, þær verða að koma strax. Ég sakna þess að hæstv. iðnrh. skuli ekki vera hér til staðar vegna þess að vissulega var ég að vona að í þeirri yfirlýsingu sem hæstv. iðnrh. gaf hér rétt fyrir jól gæti maður eygt von til þess að augu manna væru að opnast fyrir því hversu þetta vandamál er gífurlega stórt og mikið. En enn bótar ekki á að það loforð hæstv. iðnrh. standist að frv. í þessa átt sjái dagsins ljós á þinginu. Ég tek undir vonbrigði hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar um að forsrh. skuli ekki einu sinni vera staddur hér við þessa umr., sá ráðh. sem er fulltrúi fyrir það fólk sem þyngstar byrðar ber í þessum efnum, þ.e. Vestfjarðakjördæmi.

Það er ekkert þyngra þar en annars staðar.

Ef hv. þm. Egill Jónsson hefur orðið undrandi við þessar tötur þá er það rétt. Það er ekkert vafamál. Undan því er ekki hægt að víkjast. En það væri full ástæða til að hæstv. forsrh. yrði kallaður í salinn til að hægt væri að fá um það upplýsingar frá honum hvort og með hvaða hætti er verið að vinna að þessu máli. Ég sé að hv. 3. þm. Reykv., fyrrv. félmrh. í þeirri ríkisstj. sem lítið gerði í átt til réttlætingar, bendir nú á hæstv. samgrh. 

Hver réði?

Hver réði hvað? Er nú hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson genginn í salinn? Ja, það var tími til kominn eftir langvarandi fjarveru.

Hver réði ferðinni?

Já, hver réði ferðinni? Það er ekki eðlilegt að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sé með á því hver réði ferðinni þá eða a.m.k. hann vill ekki við það kannast. Verkin eru það slæm eins og þau voru framkvæmd þá. Alþb. var talið ráða ferðinni í meginþáttum þess stjórnarsamstarfs sem var í fyrrv. ríkisstj. A.m.k. hældu þeir sér oft af því Alþb.-menn hvað þeir hefðu komið góðu til leiðar í tíð þess stjórnarsamstarfs.  En þetta mál snýr auðvitað að allri ríkisstj. en ekki bara forsrh. eða einhverjum tilteknum ráðh. Þetta snýr að allri ríkisstj., þetta snýr ekki síst að meiri hl. hér á Alþingi, hvað hann vill gera í mátinu. Í raun og veru snýr þetta að Alþingi öllu hvort það ætlar áfram að láta slíkt herfilegt óréttlæti viðgangast eins og hér er um að ræða. Ég trúi ekki öðru en að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson, formaður Verkamannasambandsins, formaður samtaka lítilmagnans í þjóðfélaginu, þeirra sem verst eru settir, minnst bera úr býtum, taki undir það að hér þurfi róttækra aðgerða við og aðgerða strax þó að honum hafi ekki auðnast það að hafa áhrif til þess að það væri gert í tíð fyrrv. ríkisstj. því miður. Ég vil að lokum, herra forseti, beina því til þeirra hæstv. ráðh. sem hér eru inni úr hvorum stjórnarflokknum sem það er að þeir íhugi nú gaumgæfilega hvort ekki sé nógu langt gengið í álögum á það fólk sem við þetta býr þegar farið er að borga allt upp í 9000 kr. á mánuði fyrir að kynda íbúðarhúsnæði á köldu svæðunum.  
             Ég held nefnilega að það hljóti að líða að því, kannske á næstu dögum, næstu vikum, tala nú ekki um á næstu mánuðum, ef fram heldur sem horfir í þessu efni, að þessi svæði tæmist raunverulega af íbúum. Þau tæmast og fólkið fer hingað í gósenlandið á Reykjavíkursvæðinu. Ekki er það þjóðfélaginu til hins betra.

Það eru lægri laun í Reykjavík en í Bolungarvík.

Ég held nú að hv. þm., formaður Verkamannasambandsins, ætti að líta í kringum sig í þjóðfélaginu, kynna sér launakjörin hvernig þau eru vítt og breitt um landið þegar hann talar um launamál. Eru lágmarkslaunin eitthvað hærri úti á landi en hér í Reykjavík? Ég er ekki eins hátt settur í hreyfingunni eins og þú. Eru lágmarkslaunin eitthvað hærri úti á landi en í Reykjavík? Skiptir það engu máli hvort viðkomandi einstaklingur sem er með sambærileg laun þarf að borga 8–9 þús. kr. á hverjum mánuði af sínum launum bara í þennan eina þátt heimilishaldsins eða hvort hann þarf að borga eins og hér í Reykjavík kannske upp undir 1000 kr. á tveggja mánaða fresti. En ég veit að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hefur verið dragbítur á þetta innan Verkamannasambandsins að þarna yrði leiðrétting gerð og því talar hann nú sem hann gerir. Hann hefur verið dragbítur á það að þarna fengist leiðrétting, kjarajöfnun, með þessum hætti milli launþega enda er hv. þm. nú þagnaður. Ég tek að síðustu, hæstv. forseti, undir það sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson sagði að margir bíða ábyggilega spenntir eftir því að sjá þær tillögur eða það frv. í hvaða formi það kann að vera sem hæstv. iðnrh. lofaði hér fyrir jól að fram skyldi koma á fyrstu dögum þings eftir áramót. Sama hvar í pólitískum flokki menn eru, hvaða stjórnmálaskoðun sem menn hafa, trúi ég því ekki að þeir geti horft upp á að slíkt óréttlæti haldi áfram í þjóðfélaginu eins og það sem hér um ræðir að því er varðar hitunarkostnaðinn hjá launafólki og raunar öllum. Þannig að hver dagur sem liður verður til þess að æ fleiri flosna upp á þessum svæðum og flytja til þeirra svæða þar sem þessi kostnaður er ekki nema brot af því sem hann er á þeim stöðum sem ég hef hér verið að tala um.



Herra forseti. Vegna þeirra umr. sem hér hafa átt sér stað nú vil ég aðeins fullvissa hv. þm. um það að ráðherrar í ríkisstj. gera sér engu síður fulla grein fyrir mikilvægi þessa máls en þeir menn sem hér hafa tekið til máls. Ég vil upplýsa það hér vegna fjarveru iðnrh. að hann hefur unnið að þessu máli í fullu samræmi við þá yfirlýsingu sem hann gaf hér rétt fyrir jólin og mér er persónulega kunnugt um að það frv. sem hann er að vinna að er um það bil að komast í þann búning að hann mun fara að leggja það fyrir ríkisstj. Ég vil einnig geta þess hér í leiðinni að þegar er búið að ákveða hækkun á niðurgreiðslu upphitunarkostnaðar sem tekur gildi núna við næsta útreikning. Það er einnig óhætt að segja frá því hér að iðnrh. hefur þegar mótað ákveðnar orkusparandi aðgerðir í samráði við félmrh. og það er verið að ganga frá þeim málum þessa dagana af sérstakri verkstjórn. Tengdar verða saman aðgerðir iðnrn. og félmrn., þar með talin tæknideild Húsnæðisstofnunar, til að hrinda því máli í framkvæmd, því að náttúrlega skiptir mestu máti að hefja þessar framkvæmdir. sem fyrst eins og hér hefur komið fram. Ég vil einnig geta þess hér, svo að menn haldi ekki að ríkisstj. haldi að sér höndum í sambandi við þetta mikilvæga mál, að það er verið að hefja undirbúning og endurskoðun á verðjöfnunargjaldinu, m.a. sérstaka skoðun á því hvað hægt er að gera í sambandi við heildsöluverð á raforku frá Landsvirkjun. Allt þetta tengist því mikilvæga máli sem við erum að tala um hér. Ég stóð hér aðeins upp til að leiðrétta þann misskilning, sem hér virðist koma fram hjá hverjum manninum á fætur öðrum, að það sé ekkert verið að gera í þessum málum. Það er alger misskilningur. Þetta er eitt af þýðingarmestu málum og ríkisstj. stendur öll heils hugar að því að reyna að finna úrræði sem duga, ekki til að athuga þau heldur til að framkvæma þau.



Herra forseti. Hér er vissulega hreyft mikilsverðu máli. Hv. 5. þm. Austurl. hefur í fararbroddi fyrir Alþb.-mönnum gert úttekt á stöðu upphitunarmála í landinu eftir að hæstv. iðnrh. Hjörleifur Guttormsson hefur látið af störfum. Og sú úttekt er ekkert glæsileg. Sú úttekt er ekkert glæsileg og það þarf vissulega kjark til þess að færa sig svona um set yfir borðið, gera úttekt á eigin verkum og birta hér í þskj. Annaðhvort hafa menn gleymt því að þeir fóru með þennan málaflokk allan þennan tíma, báru á honum ábyrgð og áttu að standa þjóðinni skil á ákveðnum verkum, eða þá að menn telja að þrátt fyrir allt muni það gleymast en hitt lifa, að þeir hafa áhuga á því, eftir að þeir eru farnir úr stólunum, að bæta um betur. Hvað var það sem gerðist undir stjórn hæstv. iðnrh. Hjörleifs Guttormssonar í þessu máli? Jú, það er kunnara en frá þurfi að segja að þegar olíukreppan skall á á sínum tíma í ríkisstjórnartíð Ólafs Jóhannessonar áttu Íslendingar á hinum köldu svæðum þá von og það markmið að virkja ætti vatnsafl í landinu og koma raforku til húshitunar út um allt land og þá væri búið að bjarga málunum. Þá væri þetta komið í lag, þá gætu menn búið við sæmilegan valkost í upphitunarmálum í landinu. Allt kapp yrði lagt á að leysa það mál með hitaveitum þar sem það væri hægt. En hvað er það svo sem fer úrskeiðis? Undir forustu hæstv. iðnrh. Hjörleifs Guttormssonar hækkaði Landsvirkjun sína gjaldskrá um 600% samkv. þeim upplýsingum sem er að finna í riti því sem fylgir þáltill. á bls. 6. Lesi menn bara sjálfir, um 600% á sama tíma og byggingarvísitalan í landinu tvöfaldaðist. Sem sagt, við stóðum allt í einu frammi fyrir því að allt það sem við höfðum sett traust okkar á, að dreifa raforkunni um land allt og koma henni til hinna köldu svæða, það var orðið blekking, það skilaði engu. Niðurstaðan var svipuð og við hefðum notað olíu, munurinn var ekki stór. Það er spurning hvort það hefði ekki verið skynsamlegra að setja upp svartolíukyndistöðvar í öllum þorpunum miðað við niðurstöðuna. Ég heyri að hv. 3. þm. Reykv. er þegar orðinn nokkuð órólegur í hliðarsal yfir þessari umr. Það gerðist fleira á þessu tímabili. Það var farið í það að sameina Laxárvirkjun og Landsvirkjun og það var farið í það að afhenda Landsvirkjun virkjunarréttinn yfir bestu valkostum Íslands í virkjunarmálum. En blekið var varla þornað af þessum samningum þegar hækkanirnar dundu yfir. Vitið þið að Laxárvirkjun hefði grætt tugi milljóna á seinasta ári ef hún hefði fengið að hafa þetta raforkuverð? Það hefði orðið stórkostlegur gróði. Hvað var það sem gerðist og við almennir þm. gerðum okkur enga grein fyrir áður en til þessara samninga var gengið og undir þá skrifað, sem við höfðum veitt Hjörleifi umboð til að vinna að? Við gerðum okkur ekki grein fyrir því að Landsvirkjun var raunverulega gjaldþrota ef hún hefði mátt sitja uppi með þá orkusamninga sem hún var búin að gera og íslenska ríkisstj. fyrir hennar hönd. Það var það sem blasti við. Hún þurfti 600% hækkun til að rétta sig af. Málið er ákaflega einfalt, það veit hæstv. fyrrv. iðnrh. Í gegnum raforkuverðið á Íslandi er verið að greiða stórkostlegan skatt vegna orkusölusamninganna við erlenda auðhringa. En spurningin er þessi og þar brestur mig allan skilning á hans tillöguflutningi: Hvernig stendur á því að hann getur réttlætt það að láta íslenskan almenning greiða það sem stóriðjan átti að greiða og bjarga þannig Landsvirkjun frá gjaldþroti? Hvers vegna lét hann ekki sauma að þeim þannig að það sæist hver ástæðan var? Hvers vegna þurfti hann endilega að feta það hver orsökin var með því að hleypa 600% orkuhækkun yfir landslýð? Ef hann á þessu stigi hefði látið virkja, allan þann tíma sem hann fór með þessi mál, látið virkja Blöndu, látið Rafmagnsveiturnar njóta þess að fá þá virkjun hagkvæma og selja á eðlilegu verði, þá væri staðan allt önnur í dag. Ef Landsvirkjun var orðin gjaldþrota vegna sinna samninga, þá þurftu eigendurnir að leggja henni fé ef hún átti að fá að starfa áfram. Það var það eina sem var réttlætanlegt í stöðunni. Það var það eina sem var siðferðilega séð réttlætanlegt í stöðunni. Ég hygg að það sé hverjum einasta Íslendingi ljóst hverjar afleiðingarnar eru af því að þetta misvægi á sér stað í framfærslukostnaði í landinu. Afleiðingarnar eru m.a. þær að verkafólk í Reykjavík kýs heldur að vera atvinnulaust á höfuðborgarsvæðinu og hafa hina ódýru hitaveitu en að fara á þá staði þar sem fiskiþorpin eru og fá sér atvinnu. Það er betri kostur. Þannig standa málin. Og við flytjum inn erlent vinnuafl.  Ég verð að segja það eins og er að ég hef ekki orðið fyrir meiri vonbrigðum með þróun nokkurra mála en þá að sú von, sem fólkið á köldu svæðunum átti eftir 1973 um að fá ódýra raforku til upphitunar um land allt, var gerð að engu með því að hleypa hækkunum Landsvirkjunar yfir eins og gert var. Hv. 5. þm. Austurl. hlýtur að gera sér grein fyrir því að það var hann sem bjó yfir þeim upplýsingum og þeirri þekkingu sem þá dugði til að taka réttar ákvarðanir, hefði hann metið stöðuna rétt. En með því að ganga endanlega frá því að afhenda bestu virkjunarkosti landsins til þessa fyrirtækis, sem var gjaldþrota, og leyfa því svo að hækka um 600% strax og blekið var þornað var hann endanlega að ganga frá því að það var engin útgönguleið góð úr þessu máli.



Herra forseti. Það er ekki nema allt gott um það að segja að hér skuli vera komin á dagskrá till. til þál. um lækkun og jöfnun húshitunarkostnaðar, sem hæstv. fyrrv. iðnrh. er 1. flm. að. Ég get að sjálfsögðu fagnað því og þá ekki síst vegna þess að það er æskilegt að stjórnmálaflokkarnir leggi í það nokkra vinnu hér á Alþingi að skýra stefnu sína í einstökum málaflokkum. Það er mikil saga, sem ég ætla ekki að ræða hér en kom hér fram í ræðu síðasta hv. ræðumanns, að fjalla um þróun orkuverðs á þeim fimm árum sem Alþb. fór með forræði þeirra mála. En til að bregða upp ofurlítilli mynd af þeim málum er vert að benda á að á þeim tíma þrefölduðust allir raforkutaxtar í landinu að raungildi til. Þetta segir ákaflega mikla sögu þótt í stuttu máli sé. Það ber líka að hafa í huga í þessu sambandi, að í raun var af fyrrv. ríkisstj. og þá fyrir forustu fyrrv. iðnrh. tekin ákvörðun um hverjar gjaldskrár raforkuiðnaðarins skyldu verða með æðimiklum fyrirvara. Þannig vill til að fyrir liggur bréf sem fyrrv. iðnrh., hv. núv. 5. þm. Austurl., gaf út þann 23. apríl árið 1982 þar sem kveðið er svo á um að jöfnuði í framleiðslukostnaði og gjaldskrám skuli náð með jöfnum hækkunum á tveimur árum, þ.e. árinu 1982 og árinu 1983. Þær hækkanir, sem þá var gefið fyrirheit um og gjaldskrár tóku mið af á árinu 1982 og eins og þær áttu að verða á árinu 1983, hafa ekki komið til framkvæmda. Sú gjaldskrárhækkun sem miðað var við að yrði á árinu 1983 hefur ekki orðið. Það hefur ekki verið fylgt því hækkunarplani sem lagður var grundvöllur að með bréfi iðnrh. sem dags. er í apríl 1982. Það ber að hafa í huga í sambandi við þessa till., og það vil ég undirstrika, að efnislega er ég þar sammála mörgu. Ég er t.d. sammála því að rjúfa þá viðmiðun sem hefur verið á milli raforkuverðsins og olíu eða hitaveitna, sem raforkuverð til húshitunar hefur tekið mið af allt fram að þessum tíma. Hér er lagt til, að því er ég hygg í fyrsta sinn, að höfð verði nokkuð til viðmiðunar í þessum efnum kjör fólksins í landinu. Þessu er ég alveg sammála. Það er ekki ósvipuð viðmiðun sem var æði mikið notuð í störfum orkuverðsnefndar. Nú er talað hér um að ná fram ákveðnum árangri á árinu 1984, þ.e. 6 vikna launaviðmiðun miðað við hitun 400 rúmmetra húsnæðis. Það er athyglisvert, eins og ég hef nú sagt hér áður á Alþingi, hvernig þessi tala er fundin. Þetta er nefnilega meðaltalstala á húshitunarkostnaði frá árinu 1970 til ársins 1978. Ég hygg að það muni hafa verið 61/2 vika. Flm. fer því aftur fyrir sitt ráðherratímabil til að finna viðmiðun. Það er hyggilegt. Í 2. lið till. talar flm. um vegið meðattal hitaveitna og töluna 21/2. Ef við þetta yrði miðað mundi raforkuverð til húshitunar hækka frá því sem nú er, en ekki lækka. Ég hygg að þessi tala sé ekki mjög langt frá tveimur núna. Þá geta talnaglöggir menn séð hverju Alþb. reiknar með í þessum efnum. Hér hefur hæstv. félmrh. sagt frá því að þegar hafi verið gripið til aukinna aðgerða í húshitunarmálum. Þá þykir mér ekki ólíklegt að miðað sé við þá viðmiðun sem orkuverðsnefnd er með í sínu frv., sem er 1.8. Ef við miðum við hús sem er bærilega einangrað - ég sakna þess nú að hv. þm. Karvel Pálmason skuli ekki vera hér einhvers staðar nær - þá erum við ekki neitt mjög langt frá sjö vikna verkamannslaunum miðað við 400 rúmmetra húsnæði. Þessar tölur verður væntanlega hægt að fara nákvæmar yfir bráðlega, en við erum samkv. þeim upplýsingum sem félmrh. gaf hér áðan ekkert fjarri því að vera staddir á svipuðum slóðum og hæstv. iðnrh. telur að væri æskilegt í árslok 1984. Þetta er hins vegar ekki það sem skiptir sérstöku meginatriði í þessum efnum, heldur hitt, að menn eru nú hér með þessi mál í umr. á ekki svo mjög ólíkum nótum og það er mjög mikilvægt í þessu máli. Í 3. lið till. er svo fjallað um stórátak til orkusparnaðar. Ég held að mjög mikil ástæða sé til að undirstrika þetta og félmrh. hefur líka skýrt það mál hér í umr. Það hefur verið unnið að því á milli tveggja ráðuneyta eftir að við skiluðum okkar skýrslum. Það hefur kannske eitthvað tafið málið, en það verður þá þeim mun betur undirbúið. Þetta er vert að benda á í sambandi við ræðu hv. þm. Karvels Pálmasonar þar sem hann talaði um 9000 kr. mánaðargreiðslu vegna upphitunar í Bolungarvík. Auðvitað fer þm. með réttar tölur, enginn skyldi efa það, en það sem skiptir sérstöku máli hér er að það er stór hluti af húsakostinum í landinu með þeim hætti að ekki er hægt að ná fram bærilegu verðlagi í húshitun með öðrum hætti en að laga húsnæðið. Það er ekki nokkur einasti vafi á að það sem hér er tilgreint af hv. þm. Karvel Pálmasyni er ekki vandað íbúðarhúsnæði. Mér sýnist fljótt á litið að þetta mundi spara í kringum sem svaraði 40–50 þús. kwst. á ársgrundvelli, en miðað er nú gjarnan við, og við höfum farið mjög rækilega yfir það mál, að hús sem hafa verið byggð á allra síðustu árum þurfi ekki nema liðlega 30 þús. kwst. á ársgrundvelli. Þetta sýnir gífurlegan mun. Og það er einmitt það sem er lögð áhersla á í þessu sambandi að reyna að laga og bæta úr þessum mikla mismun. Það er reyndar mjög í sama anda og kom fram í málflutningi og tillöguflutningi frá Bandalagi jafnaðarmanna, sem umr. fór fram um í þessari virðulegu deild. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta mál. Það er að sjálfsögðu líka hægt að taka undir og undirstrika 4. lið till. um sérstaka ráðgjafarþjónustu í þessum efnum. Ég vil hins vegar segja það sem mína skoðun að þar legg ég þó meira upp úr að farið verði í þessi mál og menn einbeiti sér að því að ná þar árangri í aðgerðum. Ég held að það sé nokkuð ljóst að menn vita hvar skórinn kreppir að og að árangri verður ekki náð nema með mjög markvissum aðgerðum. Ég get tekið undir það sem hefur komið fram hjá öðrum hv. þm. að út af fyrir sig harma ég það að orkuverðsfrv. skuli ekki vera komið fram. Ég minni hins vegar á það sem fram kom í ræðu iðnrh. hér á dögunum við umr. um till. Bandalags jafnaðarmanna, að frv. yrði lagt fram öðru hvoru megin við mánaðamótin núna. Eins og menn vita er iðnrh. staddur erlendis og hygg ég að það hafi átt sinn þátt í því að frv. hefur ekki komið fram. En víst er um það að þar gefst gott tækifæri til að taka þessi mál til enn ítarlegri umfjöllunar og ég held að mér sé óhætt að segja að ég geti glatt minn kæra vin hv. þm. Karvel Pálmason með því, að þar kemur í ljós að við okkar kosningaloforð í þessum efnum verður staðið.



Herra forseti. Það er nú ekki svo að þessi hæstv. ríkisstj. sem nú situr hafi staðið við sín kosningaloforð. Henni hefur þegar tekist að svíkja ýmis af þeim. Ég minni þar bara á húsnæðismálin. Um það veit ég að hv. þm. Agli Jónssyni er fullkunnugt. Þar hefur ekki verið staðið við þau loforð sem gefin voru. En vegna þess að hann vék að hv. þm. Karvel Pálmasyni í ræðu sinni áðan og kvaðst sakna nærveru hans í þingsölum nú um stundir vil ég að fram komi að hann þurfti að víkja af þingfundi til þess að sitja miðstjórnarfund Alþýðusambands Ístands þar sem menn eru að ræða nú á þessum válegu tímum í kjaramálum varnaraðgerðir gegn hinum hrikalegu kjaraskerðingum þessarar ríkisst . sem hv. þm. Egill Jónsson styður með ráðum og dáð. Ég veit ekki hvort honum finnst það frambærileg afsökun fyrir fjarveru um stundarsakir úr þingsölum en mér finnst það.

Ég sagði þetta nú ekki með niðrandi orðum.

Nei, en engu að síður vék hv. þm. að því að hv. þm. Karvel Pálmason væri ekki staddur hér í salnum og því vil ég að þetta komi skýrt og greinilega fram. Hæstv. félmrh. tók til máls áðan og greindi frá ýmsu af því sem verið er að vinna að í þessum efnum. Það er allt góðra gjalda vert. Þó að þessi ríkisstj. hafi svikið ýmis af sínum kosningaloforðum og loforðum sem hún gaf við upphaf síns ferils ætla ég ekki að vantreysta henni um alla hluti. Ég ætla að leyfa mér að hafa svolitla biðlund - hún er ekki búin að starfa mjög lengi - og láta á það reyna hvort hún gerir eitthvað í réttlætisátt í þessum mikilvægu málum, sjá þær tillögur sem hún mun leggja fram í þessum málum og sjá hvort þá verður staðið við þau hin stóru orðin. Ég ætla ekki að fella harða dóma yfir henni eftir þessa mánuði sem hún hefur starfað þó að hún hafi ekki komið öllu fram í þessum efnum. Þetta eru flókin mál og ekki á öllum sviðum mjög auðveld viðfangs. Það verður líka að sýna svolitla sanngirni í pólitík eins og annars staðar í mannlegu lífi. Varðandi þá till. sem hér er til umr. þá er þetta auðvitað skynsamleg till. Hún skiptist í 4 efnisþætti sem hefur verið rækilega gerð grein fyrir þegar í þessum umr. og ég ætla ekki að endurtaka en að efni til og stofni er þetta skynsamleg till. Hún er vandlega unnin, a.m.k. á ytra borði, full af fskj., töflum, súluritum, línuritum og öllu sem nöfnum tjáir að nefna á því sviði þó að hún sé kannske óvenjulega þunnt plagg miðað við þá doðranta sem hv. 1. flm., fyrrv. iðnrh., beindi hér á borð þm. öllum stundum. Allt er gott um till. og hennar efni. En hvað þá? Það sem mér finnst miður geðfellt í þessu sambandi er sá tvískinnungur og, ég vil leyfa mér að segja, sú bíræfni sem felst í þessum tillöguflutningi. Hv. 1. flm. þessarar till. hefur gegnt embætti iðnrh. um margra ára skeið, nánast allar götur síðan 1978 með einu stuttu hléi.

Hver stóð fyrir því?

Já, við stóðum fyrir því og kannske hefði það hlé á setu hv:. þm. Hjörleifs Guttormssonar í stóli iðnrh. að ósekju mátt vera miklu lengra en við fengum því ekki ráðið. En hvað þá? Hvers vegna gerði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson ekki það sem hann nú vill gera þegar hann gegndi embætti iðnrh.? Hvers vegna var þetta ekki gert þá? Hvers vegna var ekki búið að þessu fyrir löngu? Það er þessi tvískinnungsháttur, þessi bíræfni, sem sumir mundu kannske segja að jaðraði við fullkomna ósvífni, hafandi verið fáa mánuði í stjórnarandstöðu og segja: Nú get ég leiðrétt öll þessi mál í einni svipan. Af hverju var ekkert gert allar götur síðan 1978? Kannske er fulldjúpt í árinni tekið að segja að ekkert hafi verið gert. Ég skal draga í land með það. En lítið var gert. Ég minni hv. þm. Hjörleif Guttormsson á að þm. Alþfl. á þessu tímabili fluttu fjölmargar till. til lækkunar og jöfnunar hitunarkostnaðar. En hvað gerði hv. þm. Hjörleifur Guttormsson þegar hann vermdi stól iðnrh. hér mér til vinstri handar? Hann rétti upp hendina og greiddi atkv. gegn þessum till. Ég veit ekki hvort menn halda að svona framkoma í pólitík sé til þess fallin að vera af hinu góða. Ég held þvert á móti að ekki þýði að bjóða fólki upp á svona framkomu. En þetta hafa hv. þm. Alþb. sýnt að undanförnu mætavel. Þegar þeir eru komnir í stjórnarandstöðu er blaðinu allt í einu gersamlega snúið við. Í dag höfum við allt aðra skoðun en við höfðum í gær. Í dag erum við í stjórnarandstöðu, í gær vorum við í stjórn og þess vegna höfum við aðra skoðun í dag en við höfðum í gær. Þýðir að bjóða íslenskum almenningi, vel upplýstu fólki, svona háttalag? Þessi till. sem hér er til umr. er dæmigerð fyrir svona framkomu. Ég held að það sé liðin tíð í íslenskri stjórnmálabaráttu að það þýði að haga sér svona. En þeir sem það vilja geta auðvitað haldið því áfram til eilífðarnóns og vonandi gera þeir það vegna þess að ég held að það verði þeim ekki til framdráttar, nema síður sé. En ég endurtek að þetta er skynsemdartillaga. Hún hefði bara betur verið fyrr fram komin og hún hefði betur verið fyrr framkvæmd. Ég skal ekki, herra forseti, tefja þessar umr. mjög lengi. En svo sem aðrir sem hafa talað á undan mér legg ég þunga áherslu á það hversu mikið réttlætismál hér er um að ræða. Rifjast þá upp í huga mínum þegar hitaveita kom á Akranes og til Borgarness, hið mesta þjóðþrifafyrirtæki þótt dýrt sé og erfitt að standa undir afborgunum á tímum hágengis dollara. Þá sögðu menn: Þessar krónutöluhækkanir sem við höfum verið að fá í launaumslögin eru ekkert miðað við þá kjarabót sem lækkun hitakostnaðarins hefur verið. Þetta er auðvitað meginatriði í málinu. Það eru mörg ár síðan ég benti á t.d., og var ekki einn um það, til hverrar búseturöskunar í landinu það mundi leiða ef þetta misræmi héldist og hversu dýr sú búseturöskun mundi reynast, ekki aðeins íbúum þeirra svæða sem flutt væri til heldur íslensku þjóðinni allri vegna þess að það er mál þjóðarinnar allrar að jafna þennan kostnað. Jöfnun og lækkun þessa kostnaðar er eitthvert mesta réttlætismál sem nú er á döfinni í íslensku þjóðfélagi. Þessi mikli munur sem menn búa við er sömuleiðis eitthvert mesta ranglæti sem nú er við lýði í íslensku þjóðfélagi. Þess vegna fagna ég þeim yfirlýsingum sem gefnar voru áðan af hálfu hæstv. ríkisstj. að verið sé að vinna að þessu. Ég veit að innan ríkisstj. eru áhugamenn um leiðréttingu á þessu sviði og enn um sinn ætla ég að leyfa mér að sýna henni svolitla biðlund og sjá hvort á næstu vikum koma ekki fram frá henni till. til úrbóta í þessum efnum. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég tek eindregið undir þá meginstefnu til jöfnunar hitakostnaðar um landið sem er komið að í þessari till. til þál. Eins og hefur komið fram í umr. er mismunur á húshitunarkostnaði á Íslandi einn þeirra þátta sem raska lífskjörum á Íslandi stórkostlega og skipta fólki í kjarafylkingar sem ráðast ekkert af launakjörum þess. Við höfum um þessa þætti ýmis fleiri dæmi. Á hv. Alþingi hefur áður í vetur verið vikið að atriðum eins og húsnæðismálum, skattamálum og því hvort ein eða tvær fyrirvinnur eru á heimili. Þessir þættir vega svo þungt í því að skipta fólki upp í lífskjarafylkingar að það liggur við að manni finnist hjákátlegt að horfa upp á að fólk skuli þurfa að takast á í miklum átökum í kjarasamningum um kannske örfá hundruð kr. þegar einstakar fjölskyldur búa við ójöfnuð upp á þúsundir króna vegna þessara þátta sem var vikið að hérna að framan eins og húsnæðismála og húshitunarkostnaðar. Hérna hefur verið rætt og rifist mikið um orkuverð, stefnu undanfarinna stjórna og ástæður okkar fyrir háu orkuverði. Ástæðurnar fyrir þessu háa orkuverði eru náttúrlega margar. T.d. er gífurlega hröð fjárfesting í orkuframkvæmdum og lítið eigið fjármagn. Tekjur okkar af þeim samningum sem við þegar höfum um orkusölu til stóriðju eru lágar og óverulegar. Þetta leiðir hugann að því t.d. hversu skynsamlegt er að byrja nú á einni virkjuninni enn mitt í því ástandi í orkumálum sem um er rætt. Ég ætlaði aðeins að koma aftur að óskamáli mínu sem er orkusparnaður. Mikið hefur verið rætt og ritað um orkusparnað. Birtar hafa verið tölur um gífurlega fjármuni sem hefur verið varið á undanförnum árum til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Einnig hefur komið fram að þörf er á að gera miklu betur og veita miklu meira fé til þessa málaflokks ef á að jafna þann lífskjaragrunn sem fólkið í landinu stendur á. Þess vegna eru þær upplýsingar sem á undanförnum misserum hafa verið að berast um orkunýtingu í húshitun kærkomnar. Ég minni á nýlega könnun sem var gerð á Vesturlandi og kannanir sem hafa verið gerðar á vegum Rannsóknastofnunar byggingariðnaðarins og eru með á fskj. í þál. Augljóst er að þetta þjóðfélag sem nú telur sig vera í miklum kröggum hlýtur að gera skilyrðislausar kröfur til þess að húsaeinangrun verði stórlega bætt frá því sem nú er. Það getur ekki verið að við höfum hreinlega efni á því að láta orkuna nýtast jafnilla og hún gerir. $g held að við höfum þegar nægar upplýsingar í þessum húseinangrunarmálum til að hrinda með litlum fyrirvara af stað miklu átaki til að bæta húseinangrun. Ég held líka að það sé girnileg ráðstöfun, ekki síst með tilliti til versnandi atvinnuástands víða um land. Því vil ég leggja mikla áherslu á að ég tel að bæði þeim fjármunum sem nú þegar er verið að verja til húshitunarjöfnunar og þeim fjármunum sem hugsanlega verður varið til viðbótar á þessu sviði á næstu misserum megi ekki sóa á þann hátt sem víða virðist gerast. Í þessum umr. hefur verið vikið dálítið að till. Bandalags jafnaðarmanna í orkusparnaði sem voru til umr. í síðustu viku. Þær gerðu ráð fyrir hagstæðum lánum til húseigenda og að það yrði skilyrði fyrir greiðslum til húshitunarjöfnunar að viðunandi einangrun hefði verið náð. Ef sýnt væri að viðunandi einangrun væri ekki hægt að ná í byggingu, t.d. vegna þess að hún væri svo gömul eða á einhvern hátt þannig úr garði gerð, væri eðlilegt að fjalla sérstaklega um slík tilfelli. En einhver arðsamasta aðgerð sem við gætum gert í okkar orkumálum í dag hlýtur að vera að einangra hús betur. Það er líka mikilvægt atriði í þessum till. Bandalagsins að þessar orkujöfnunargreiðslur nái ákveðnu hámarki, þ.e. þak sé á þeim. Þetta þak má jafnvel miða við húsastærð eða fjölskyldustærð eftir því sem við á. Svo er líka mikilvægt atriði í þessum till. að orkutaxtar séu ekki niðurgreiddir sjálfir heldur að niðurgreiðslum orkunnar sé komið til notenda á annan hátt. Þetta er mikilvægt vegna þess að það hefur sýnt sig að flakk með orkutaxta hefur valdið skuldasöfnun og rekstrarerfiðleikum hjá orkufyrirtækjum. Því tel ég rétt að söluverð orkufyrirtækjanna sé kostnaðarverð að viðbættu því sem má telja eðlilegan kostnað við rannsóknir og útþenslu veitukerfa t.d. en að niðurgreiðslum verði síðan komið til notenda utan orkutaxtanna sjálfra. En ég lýsi fylgi mínu og okkar Bandalagsmanna við megintilgang þessarar þáltill. sem er jöfnun hitakostnaðar vegna þess að ég legg áherslu á að það er næstum því sárgrætilegt að á sama tíma og yfirlýst stefna allra stjórnmálaflokka í landinu er að stuðla að jöfnun lífskjara í þessu landi skuli vera einstakir málaflokkar, eins og ég nefndi húsnæðismál og hitunarmál, skattamál o.fl., sem valda svo stórkostlegum ójöfnuði, svo stórkostlegu misræmi milli fólks og milli landshluta að átök um krónahundruð í launasamningum verða næstum hjákátleg. Ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að víkja hér að nokkrum atriðum sem fram hafa komið í umr. og óska eftir að þeir hv. þm. sem hér hafa talað og vikið að mér í máli sínu verði viðstaddir vegna þess að ég ætla aðeins að koma að því. Má vera að þeir séu allir í þingsal sem talað hafa nema hv. þm. Ólafur Þórðarson, sem ég sé ekki viðstaddan, en hann vék með nokkuð sérstökum hætti að mér í sambandi við þennan tillöguflutning svoleiðis að það mundi gleðja mig að sjá framan í hann hér með öðrum þm. í salnum.

Ég mun gera ráðstafanir til þess að hv. þm. verði hér viðstaddur. Ég veit að hann er á fundi úti í Þórshamri sem stendur.

Það er, herra forseti, af nokkru fleira að taka en því sem ég ætlaði að víkja að varðandi málflutning hv. þm. Ólafs Þórðarsonar. Almennt vil ég lýsa ánægju minni með undirtektir hv. þm. við þessa þáttill. Það hafa verið jákvæðar undirtektir við efni hennar hjá eiginlega öllum sem hér hafa talað og menn hafa lýst fylgi sínu við þá stefnumörkun sem þar kemur fram í öllum meginatriðum. Þetta er auðvitað það sem máli skiptir, hvort menn greinir á um það sem til framtíðar horfir. Til þess er till. flutt að tekið verði á málum varðandi lækkun húshitunarkostnaðar og orkusparnaður verði einn liður til að ná fram slíkri lækkun, hvort menn eru sammála þar um markmiðin eða ekki. Hitt hefur svo farið í talsvert mál hjá hv. þm., sem ekki er óvenjulegt, að ræða um fortíðina og deila þar m.a. á mig sem fyrrv. ráðh. iðnaðarmála og orkumála á liðinni tíð. Ég er því nokkuð vanur að heyra ýmsa gagnrýni á mín störf þar og kemur það ekkert á óvart og þoli alveg að líta á þau mál og reyni að gera það hlutlægt, að meta hvað rétt er í þeim ásökunum sem þar eru fram bornar. Varðandi fsp. mína til hæstv. ráðh. og talsmanna ríkisstj. um hvers sé að vænta um tillöguflutning af hennar hálfu í framhaldi af yfirlýsingu hæstv. iðnrh. 19. des. s.l. kom fram að umrætt frv. væri í burðarliðnum. Við skulum vænta þess að þá liði ekki margir dagar þangað til að það sést hér inni á hv. Alþingi. Hv. 11. landsk. þm. taldi að svo kynni að vera að ferðalag hæstv. iðnrh. til útlanda - hann mun hafa farið af landi brott í gærmorgun - kunni að vera ástæðan fyrir því að frv. er ekki fram komið. Hæstv. samgrh. tjáði mér að ráðh. væri væntanlegur á morgun. Þess er þá að vænta að við sjáum þessar till., sem að líkindum byggja að verulegu leyti á starfi þeirrar nefndar sem hv. 11. landsk. þm. hefur starfað í frá því í sumar varðandi þennan málaflokk sérstaklega. Hv. þm. Egill Jónsson greindi frá því í máli sínu áðan að hann teldi að sú stefnumörkun sem hann hefði stungið upp á við iðnrn. í nál. ásamt fleirum væri að verulegu leyti í þá átt eða mjög nálægt þeirri stefnumörkun sem hér væri uppi varðandi lækkun húshitunarkostnaðarins. Ég lýsi auðvitað ánægju minni yfir því, ef það gengur eftir sem fram kom í hans máli, því þá væri vissulega verulegum áfanga náð. Margt getur orkað tvímælis þegar menn eru að fjalla um þessi mál í almennum orðum. Tölur, einkum beinar kostnaðartölur og sambærilegar tölur, geta kannske leitt menn nokkuð nærri hinu rétta í þessum efnum þó að vissulega megi oft segja ósatt eða hagræða ýmsu með tölum - ég tala nú ekki um með prósentureikningi einum saman. Það skulum við líka hafa í huga. En vegna þess að það er deilt á störf fyrrv. ríkisstj. og mín störf sem iðnrh. að þessum málum sérstaklega vil ég í upphafi máls míns nú bera fram tölur sem komnar eru frá iðnrn. eftir að ég hætti þar starfi sem ráðh. og varða áætlaðan húshitunarkostnað miðað við gjaldskrár á hverjum tíma fyrir meðalóúð 400 rúmmetra að stærð og þær niðurgreiðslur sem í gildi eru. Ég vil láta hv. þm. heyra þessar tölur. Hvað segja þær okkur? Hinn 10. maí, þegar gjaldskrár veitufyrirtækja voru síðast ákveðnar á meðan ég gegndi starfi iðnrh., og hér tek ég aðeins Rafmagnsveitur ríkisins sem viðmiðun því það væri of langt mál að rekja það varðandi mörg veitufyrirtæki, var áætlað af ráðuneytinu að árskostnaður fyrir upphitun meðalíbúðar á veitusvæði Rafmagnsveitna ríkisins væri 24 592 kr. og mun hærri ef ekki hefðu komið til niðurgreiðslur í októbermánuði, en þá höfðu gengið fram stórfelldar hækkanir á raforku fyrir tilstuðlan núv. ríkisstj. og aðeins að hluta verið mætt með auknum niðurgreiðslum, bera útreikningar iðnrn. vott um að húshitunarkostnaður sömu íbúðar hafi hækkað rétt um 4 100 kr. á ári eða í 28 898 kr. þrátt fyrir niðurgreiðslur. Þetta gerist á sama tíma og ríkisstj. stendur að þeim stórfelldu kjaraskerðingum sem allir þekkja. Greiðslubyrðin vegna húshitunarinnar hefur því hækkað til stórra muna umfram það sem þessar tölur bera vott um. Sá tími sem menn þurftu til að vinna fyrir húshituninni ... 
             Það er gott að hv. 11. landsk. komi og rökstyðji sitt mál hér á eftir. Það nægir ekki með einföldu framíkalli. Launin hækkuðu ekki sem þessum hækkunum nam.  Mér kom það dálítið spánskt fyrir sjónir að hv. 3. þm. Vestf., sem hefur vikið af fundi vegna annarra starfa, skyldi fara að bera í bætifláka fyrir núv. ríkisstj. í sambandi við húshitunarkostnaðinn og deila í rauninni sérstaklega á fyrrv. ríkisstj. vegna meðferðar mála í sambandi við þessi efni, en taldi að núv. ríkisstj. hefði verið heldur skárri ef eitthvað væri. Ja, það er hægt að komast að niðurstöðum með ýmsum hætti. Ég hef rakið hér tölur frá hæstv. núv. iðnrh. sem sýna hvað hefur gerst varðandi húshitunarkostnaðinn. Hann hefur hækkað að raungildi á þessum tíma og aukning á niðurgreiðslum hefur ekki haft við að hamla gegn hækkunum, vegna þess að hleypt hefur verið fram með samþykki ríkisstj. og með samþykki ráðh. Framsfl. í ríkisstj. stórfelldum gjaldskrárhækkunum hjá Landsvirkjun sem hv. þm. Ólafur Þórðarson var hér að býsnast yfir að ég hefði hleypt fram á mínum tíma sem iðnrh. Það var nefnilega fyrsta kveðjan til orkunotenda í landinu frá núv. ríkisstj. að veita Landsvirkjun alveg sérstaka 19% hækkun hinn 3. júní s.l. og bæta síðan um betur með því að heimila Landsvirkjun hækkun um 31% á heildsöluverði raforku hinn 1. ágúst s.l. Það er von að menn séu hér með ádeilur uppi, sem standa að slíku. Það finnst mér nokkur hreysti eftir slíkar aðgerðir þeirrar ríkisstj. sem staðið hefur fyrir stórfelldustu kjaraskerðingum í landinu sem sögur fara af í sögu lýðveldisins á þeim tíma sem hér um ræðir og ríkisstj. hefur setið við völd. Það er ekki bara húshitunarkostnaðurinn sem skiptir máli, heldur hinn almenni orkukostnaður. Hvað ætli hann hafi hækkað í krónum talið fyrir meðalfjölskyldu, sem notar rétt tæpar 4 þús. kwst. af orku á ári? Hinn almenni taxti, sem allir landsmenn bera - ekki bara þeir sem eru með rafhitun hjá sér - hefur að mati iðnrn. hækkað um 5100 kr. á ári. Hækkun orkukostnaðar hjá meðatfjölskyldu, sem notar raforku að auki til upphitunar, hefur því verið um 8–10 þús. kr. eftir því hvort við göngum út frá þeirri hækkun sem nú hefur orðið og þeirri aukningu á niðurgreiðslum sem orðið hefur frá 1. febrúar eða þeim töxtum sem áður giltu og hafa færst inn í reikninga notenda frá 1. ágúst að telja. Þetta er nú frammistaða þeirrar ríkisstjórnar sem hv. þm. Ólafur Þórðarson er dyggur stuðningsmaður við í sambandi við orkumál og orkuverð. Það er von að blessaður þm. komi hér og blási mikinn úr ræðustól yfir gerðum fyrrv. ríkisstjórnar sem hann einnig studdi, að ég best veit, og átti sinn hlut að aðgerðum sem hann var að deila hér á að góðum hluta til. Framsfl. var þar á meðal, þó að hann hlypist undan merkjum í þeim málum sem mestu skiptu til að ná fram leiðréttingu á orkuverði til stórnotenda í landinu, sem fá hér raforkuna á gjafverði, sama við hvað er miðað, heiminn í heild eða nálæg lönd. Þar brást Framsfl., svo ekki sé nú talað um Alþfl. sem var þar í slagtogi þegar á reyndi á s.l. vetri. Ekki fannst mér sérstaklega skynsamlegt hjá hv. 5. landsk. þm., Eiði Guðnasyni, að koma hér til þess að hælast um yfir frammistöðu Alþfl. í þessum efnum. Hann ætti að hafa í minni frammistöðu síns flokks þegar á reyndi að ná fram leiðréttingum á raforkuverði til stóriðjufyrirtækja. Þótt ekki hefði verið farið lengra fram en að ná framleiðslukostnaðarverði fyrir orkuna, sem við seljum til stóriðjufyrirtækjanna, hefði verið unnt að lækka húshitunarkostnað þeirra sem nota raforku um 60% fyrir þær tekjur sem þannig hefðu fengist. Það er óhjákvæmilegt að rifja þessa sögu hér upp enn og aftur við þessa umr. þegar þessir hv. þm. telja sig þess umkomna að gera harðar árásir og láta stór orð falla í minn garð í sambandi við mína málafylgju varðandi orkuverðsmálin í landinu til húshitunar og til annarra þarfa. Það vill nú svo til, hv. þm. sem hér hafði mælt í þessari umr., að þskj. geyma orð manna og afstöðu til mála á undanförnum árum. Þau orð verða ekki aftur tekin né sú afstaða sem þar kom fram og sú afstaða sem þar kom ekki fram. Hvaða afstaða var það sem þar kom ekki fram? Hún var sú, að fram til hausts 1980, þegar ég bar fram um það till. að krafist yrði endurskoðunar á orkusölusamningi við Íslenska álfélagið hf. svokallaða, orkusölusamningum við Alusuisse, höfðu engir þm. þessara þriggja flokka, sem bundust samtökum hér á s.l. vetri um að flytja till. sem þeir túlkuðu sem vantrauststill. á mig sem ráðh., höfðu engir talsmenn þessara þingflokka, Alþfl., Sjálfstfl. og Framsfl., séð ástæðu til þess að minnast á það einu orði frá því ég kom hingað inn á Alþingi, að raforkuverðið til stóriðjufyrirtækjanna væri of lágt og þar þyrfti einhverju um að þoka. Eftir að borin höfðu verið fram skýr rök fyrir því hvers konar kjarasamningar það voru sem við bjuggum við lögðu þessir hv. þm. og þingflokkar ekki í annað en að lýsa yfir almennu fylgi í orði við að leiðrétting þyrfti að nást fram á þessum samningum, en á borði reyndust þeir svikulir og hallir undir hagsmuni hinna erlendu aðila, eins og sýnt hefur verið fram á með skýrum rökum, með tilvitnunum í þeirra eigin orð og afstöðu þeirra á hv. Alþingi. Ég ætla ekki hér að fara að rifja það upp í einstökum atriðum. Það er af svo mörgu að taka og spurning hvar ætti að byrja, hvort það ætti að fara að rifja upp blaðagreinar eftir hv. alþm. og leiðarljós þessara flokka eða hvort það ætti að fara að rifja upp afstöðu innan ríkisstj., sem liggur fyrir, eða hvort það ætti að fara að rekja kurteisisviðræðurnar sem fram fóru á bak við mig sem ráðh. við forráðamenn auðhringsins. Það hef ég gert ekki alls fyrir löngu. Það liggur fyrir í þingtíðindum. Þar mætti þó bæta við ýmsu fleira. Þróun raforkuverðs í landinu og staða aðalorkuframleiðandans í landinu, Landsvirkjunar, frá árinu 1978 og frá því á árum fyrr, en kannske alveg sérstaklega frá þeim tíma, hefur, svo sem sýnt hefur verið fram á í athugunum og skýrslum sem fyrir liggja, þróast þannig, sem raun ber vitni, að fyrirtækið hefur talið sig þurfa stórkostlega hækkun á heildsöluverði til almenningsveitna á þessum tíma, langt umfram hækkun byggingarvísitölu, til þess að jafna metin á því sem tapast í viðskiptum við álverið og Íslenska járnblendifélagið líka og velta því yfir á bök almennings. Það er gegn þeirri þróun sem leitast var við að fylkja liði hér á Alþingi og innan ríkisstj. á liðnum árum, en því miður ekki með þeim árangri sem þurft hefði vegna þess að baklandið var holgrafið. Talsmönnum auðhringsins hafði tekist það ætlunarverk sitt að hafa þau áhrif á áhrifamikla aðila í íslensku þjóðfélagi að þeir reyndust ekki menn til að standa uppréttir svo að ná mætti fram sanngjörnum íslenskum rétti í þessum viðskiptum. Nú glímir önnur ríkisstj. við þetta verkefni, mennirnir sem harðast deildu á mig fyrir málafylgjuna. Þeim sýnist ekki ætla að ganga allt of vel þó að aðstæður þessa auðfélags séu að eigin sögn þess og allra sem sjá vilja aðrar og betri þetta árið en var í þeirri kreppu og öldudal sem ríkti þegar ég var í forsvari, og hafði þó auðhringurinn full efni á að leiðrétta orkuverðið hjá álverinu í Straumsvík miðað við afkomu þess, enda vitað að sú álbræðsla er langsamlega arðgæfasta fyrirtæki í eigu auðhringsins, sem rekur að mig minnir um 12 álver eða eitthvað nærri því. Þetta er nauðsynlegt að rifja hér upp miðað við þann málflutning sem hv. þm. sjá sóma sinn í að viðhafa hér í árásum á mig og mína málafylgju til að reyna að ná fram íslenskum rétti og tekjum inn í íslenskt samfélag fyrir raforkusölu. Þá ætla ég að víkja aðeins nánar að hv. þm. Ólafi Þórðarsyni, sem talaði hér áðan. Hann býsnaðist yfir því að ég hefði hleypt fram svo og svo mikilli hækkun hjá Landsvirkjun. Mér skildist á honum að ég hefði bara átt að setja hnefann í borðið, þegar ég kom í ráðherrastól, og segja: Hingað og ekki lengra. Þið fáið enga hækkun, a.m.k. ekki umfram verðlagsþróun. Það er eflaust það sem þm. átti við, geri ég ráð fyrir. Við skulum aðeins líta á það og hlut Framsfl. í þessu máli því að sú saga segir ansi mikið um vinnubrögð framsóknarmanna, hvað þeir telja boðlegt í samstarfi við aðra og hvaða sagnfræði þeir telja boðlegt að reyna að búa til og færa sér til betri vegar þó að annað liggi fyrir.

Undir hvern heyrði þessi málaflokkur?

Þessi málaflokkur, orkumálin almennt, heyrði undir iðnrn. Verðlagning í landinu í aðalatriðum heyrir hins vegar undir, vegna þess að hv. þm. sá ástæðu til þess að spyrja um þetta, viðskrn. þar sem Tómas Árnason var ráðh. á þessum tíma. Nú ætla ég ekkert að fara að skrifa hv. þm. Tómas Árnason sem viðskrh. sérstaklega fyrir verðhækkunum á orkunni. En við skutum hafa það sem rétt er í þessu máli. Þegar ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens var mynduð var viðhafður sami háttur og verið hafði í ríkisstjórn Ólafs Jóhannessonar og ég hafði einnig starfað í varðandi ákvarðanir á gjaldskrám veitufyrirtækja og opinberum gjaldskrám. Sett var á laggirnar svokölluð gjaldskrárnefnd skipuð einum fulltrúa frá hverjum stjórnaraðila. Fulltrúi Framsfl. í gjaldskrárnefnd var Georg Ólafsson verðlagsstjóri og jafnframt formaður nefndarinnar. Hann var ekki fulltrúi viðskrn., heldur fulltrúi Framsfl., tilnefndur af honum sem pólitískur fulltrúi, en heyrði sem formaður nefndarinnar undir viðskrh. Það var þessi nefnd, undir forustu Georgs Ólafssonar og Tómasar Árnasonar sem hans yfirmanns, sem bar fram sínar tillögur við ríkisstj. varðandi öll opinber fyrirtæki. Till. gjaldskrárnefndar stönguðust oft á við till. rn. í ýmsum tilvikum. Þær gátu verið til lækkunar frá till. rn. og þær gátu verið til verulegrar lækkunar frá óskum opinberra fyrirtækja. En mótaðar voru tillögurnar þarna og yfirleitt voru það þær tillögur sem náðu fram að ganga í ríkisstj. í sambandi við verðlagningu opinberra fyrirtækja.

Hvað með neitunarvaldið?

Og svo komum við að neitunarvaldinu.

Voruð þið bara kúskaðir?

Svo komum við að neitunarvaldinu. Það gerðist um áramótin 1981–1982 að úr gildi féllu ákvæði í lögum um verðlag og viðskiptahætti, minnir mig þau heita, sem höfðu veitt ríkisstjórnum aðstöðu til ákvarðana um verðlagningu hjá Landsvirkjun alveg sérstaklega frá árinu 1970 að telja. Það kom fljótlega, í byrjun árs 1982, upp það viðhorf af hálfu Landsvirkjunar að nú hefði Landsvirkjunarstjórnin sjálfdæmi til að taka þær ákvarðanir og setja á þær hækkanir sem hún teldi nauðsynlegar. Af hálfu lögfræðinga aðila, ríkisstj. og Landsvirkjunar, var þetta ekki vefengt. Viðbrögð ríkisstj. við þessu urðu þau í fyrstu að leitast við að ná samkomulagi við Landsvirkjun um verðlagningu af sinni hálfu. Það var leitast við, og það var hv. 11. landsk. þm. að vitna í áðan, að í stað þess að Landsvirkjun setti fram mjög mikla hækkun, eins og hún óskaði eftir í aprílmánuði 1982, þá næði sú hækkun ekki þá fram að ganga, heldur yrði leitast við að leiðrétta gjaldskrár fyrirtækisins í átt við óskir stjórnar á lengra tímabili, enda var þess vænst á þeim tíma að takast mætti að ná fram leiðréttingu á orkuverði til stóriðjufyrirtækja sem unnið var að af hálfu ríkisstj. og iðnrn. á þeim tíma. En þegar leið á árið 1982 kom fram að stjórn Landsvirkjunar vildi ekki samningaleiðina við ríkisstj., vildi ekki fara að óskum ríkisstj. um þessi efni, heldur setti á meiri hækkanir en um hafði verið rætt. Það er í þeirri stöðu sem ég óska fyrst eftir því í ríkisstj. að mál gengju þannig eftir að sett yrði sérstök löggjöf sem tryggði ríkisvaldinu, iðnrn., ákvörðunarvald um verðlagningu hjá orkuveitum almennt. Varðandi hitaveitur og rafveitur sveitarfélaga, þá hafði ríkisvaldið eftir sem áður tangarhald á verðlagningu vegna almennra ákvæða í orkulögum þar að lútandi. En Landsvirkjun lá augljóslega fyrir utan og hitt var raunar deiluefni, þannig að snemma árs 1983 fellst ríkisstj. á till. mína um að flytja frv. sem tryggði stjórnvöldum ákvörðunarvald um verðlagningu orkufyrirtækjanna atmennt að Landsvirkjun meðtalinni. Þetta var samþykkt í ríkisstj. Frv. fer til Ed., kemst í gegnum 1. umr. og er vísað til iðnn. Ed. Þar gerist það hins vegar að frv. stöðvast og situr fast. Hv. þm. gæti leitað sér upplýsinga hjá formanni iðnn. Ed. um hvaða ástæður lágu fyrir því. Ég get í stuttu máli greint frá meginástæðunni. Fulltrúar Framsfl. í iðnn. Ed. töldu sér ekki henta að styðja frv., sem ráðh. flokksins í ríkisstj. höfðu veitt heimild til og lýst yfir samþykki sínu við að flutt yrði. Og hvaða ástæður gætu hafa legið fyrir þessari afstöðu Framsfl., sem mér skildist að væri innan þingflokks hans eða a.m.k. hjá áhrifaaðilum í flokknum, hvort sem þingflokkssamþykktir voru fyrir því eða ekki? Jú, ástæðan var sú að framsóknarmönnum þótti þægilegt að geta hagað sínum kosningaáróðri, vegna þess að þeir þóttust sjá fram undan kosningabaráttu fyrr eða seinna á árinu, með þeim hætti að kenna mér sem iðnrh. um þær hækkanir sem Landsvirkjun þóknaðist að taka sér á raforku og hindra að ég fengi stöðvunarvald í því skyni. Þetta var nú heiðarleikinn í vinnubrögðum Framsfl. í sambandi við það mál sem hv. þm. Ólafur Þórðarson sá sérstaka ástæðu til að fara að gera að árásarefni á mig. Þetta voru vinnubrögðin.

Um hvaða nefnd var hv. ræðumaður að tala?

Ég er að tala um afstöðu fulltrúa Framsfl. í iðnn. Ed. þar sem þeir höfðu forustuna og formennskuna. Formaður n. var Davíð Aðalsteinsson. Við hann einan ræddi ég um þetta mái.

Þú talaðir í fleirtölu áðan.

Já, hv. þm., ég hef ekki í minni núna hver hinn fulltrúi Framsfl. var í iðnn., nema það væri Stefán Guðmundsson sem þarna situr, en vitneskja mín um þetta efni er frá hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni. Og það var ekkert farið í launkofa með hvaða fyrirstaða væri þarna á ferðinni.  Síðan kemur að því eftir að á er leitað og eftir gengið í ríkisstj. að það tekst þó í öndverðum apríl að fá samþykki ríkisstj. fyrir setningu brbl. efnislega á þeim nótum sem frv. hafði verið flutt um sem ekki náði fram að ganga í Ed. um þetta efni. Síðan koma kosningar og þær ganga hjá. Ríkisstj. situr í nokkrar vikur að kosningum loknum. Landsvirkjun óskar eftir hækkun á sínum taxta um 31%. Málið fer til rn. fyrst, brbl. hafa verið sett, valdið er í höndum stjórnvalda, en í ríkisstj. varð það að niðurstöðu að gjaldskrárnefnd fjallaði um málið eins og verið hafði áður og gerði sínar till. Iðnrn. gerði till. til gjaldskrárnefndar að kosningum loknum um að engin hækkun yrði heimiluð hjá Landsvirkjun að þessu sinni. Það væri ekki forsvaranlegt að auka álögur á atmenning og meðgjöf til álversins í Straumsvík eftir þeirri leið. Þá kemur álit gjaldskrárnefndar, en ekki samhljóða. Minni hlutinn, Ragnar Árnason, í gjaldskrárnefnd studdi till. iðnn., meiri hluti nefndarinnar, formaðurinn org Ólafsson, íulltrúi Framsfl., og Þórður Friðjónsson, fulltrúi sjálfstæðismanna í nefndinni, lögðu til 20% hækkun á gjaldskránni sem heimiluð yrði Landsvirkjun. Málinu var vísað til þriggja ráðh., landbrh., viðskrh. og mín, til að reyna að leysa þennan ágreining. Þar var sæst á 10% gjaldskrárhækkun til Landsvirkjunar, sem tók gildi 10. maí. Þessi saga gæti verið holl til umhugsunar fyrir hv. þm. Framsfl., ekki síst fyrir hv. þm. Ólaf Þórðarson í sambandi við þau ádeiluefni sem hann hafði hér uppi á mig.

En bréfið frá 1982?

Ég hef þegar, hv. þm. Egill Jónsson, um það rætt. En það er fleira úr málflutningi hv. þm. Ólafs Þórðarsonar. Ég ætla ekki að elta ólar við öll þau rangindi sem hann gerði mér í sínu máli, en ég vil aðeins nefna þar eitt atriði til viðbótar til að sýna fram á inntakið og hugarfarið að baki í sambandi við mátflutninginn. Hann er að saka mig um það í sínu máli sérstaklega að bera ábyrgð á sameignarsamningnum við Landsvirkjun. Iðnrn. vann að því máli í samræmi við ákvæði stjórnarsáttmála og raunar ákvæði sem komið var inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Ólafs Jóhannessonar á sínum tíma um stofnun eins raforkuöflunarfyrirtækis. Þetta var stefnumál Framsfl., frá flokksþingum búið að vera, og í þessu efni voru Alþb. og Framsfl. samstíga þó að ekki hafi allir þm. þessara flokka endilega skrifað sérstaklega upp á þau efni. Mér er kunnugt um að í þessu efni hafði hv. þm. Ólafur Þórðarson sérstöðu í sínum þingflokki. Ég ætla ekkert að taka hana af honum. En Framsfl. hafði þetta sem stefnumið. Hv. þm. var að álasa mér fyrir að hafa gert þennan samning í stað þess að fara nú að virkja Blöndu á vegum einhverra annarra en Landsvirkjunar, en afhenda ekki Landsvirkjun virkjunarrétt á Blöndu. Hvaða afstöðu hafði formaður þingflokks Framsfl. í þeim efnum þegar til umr. var hér á Alþingi frv. til l. um raforkuver? Ég held að hv. þm. Ólafur Þórðarson ætti að fara í aukatíma til hv. þm. Páls Péturssonar eða rifja upp hans málflutning í sambandi við það efni. Jú, að mati hv. þm. Páls Péturssonar var það alveg meginkrafa að hið fyrsta yrði gengið frá því að mál þetta yrði tekið úr höndum Rafmagnsveitna ríkisins og afhent Landsvirkjun sem virkjunaraðila. Það var mjög hörð krafa, og hafði hann ýmsar kröfur uppi í sambandi við Blöndumál. Málflutningur á þessum nótum, sem hv. þm. Ólafur Þórðarson hefur hér uppi, er með slíkum ólíkindum að ég átti ekki von á því að hann teldi sér hæfa að viðhafa slíkan ræðustíl hér og slíkan málflutning. Ég hef ekki orðið var við ósanngirni af hans hálfu í málflutningi með þeim hætti sem mér fannst koma fram hér og ég vænti þess að það sé fremur af vankunnáttu hjá hv. þm. en illvilja að hann fer hér með svo staðlausa stafi í mikilsverðum atriðum eins og fram komu í hans máli. Og læt ég við það sitja þó að að mörgu fleira sem fram kom hjá honum hefði þurft að víkja. Hv. 11. landsk. þm. lýsti því yfir í lokin að við kosningaloforð Sjálfstfl. í húshitunarmátum yrði staðið. Það stendur í þingtíðindum og við skutum vona að eftir gangi. Hv. þm. sagði í þessari umr. og hafði gert það áður, og ég heyrði raunar að formaður flokks hans, nýlega kjörinn, hefði hent sömu lummu á lofti og komið á framfæri á kappræðufundi í Hafnarfirði nýlega, að húshitunarkostnaður hefði þrefaldast að raungildi þau ár sem ég hafi gegnt ráðherrastarfi iðnrh. Hv. þm. Egill Jónsson fer með margar tölur, en hann undirbyggir þær ekki alltaf með skýrum hætti. Ég ætla ekki að fara að hafa uppi ákveðnar staðhæfingar um þetta efni, vegna þess að ég er varfærinn í sambandi við tölur og tel að þær þurfi að skoða vel, en ég teldi æskilegt að hv. þm. sýndi þennan útreikning, hvernig hann er fenginn, og kæmi því á framfæri við þénanlegan hentugleika. Svo vill til að ég innti einn embættismann í iðnrn. eftir því hvaða raunverðshækkun mundi hafa orðið á raforkutöxtum til húshitunar á þessu tímabili, frá 1978 raunar til þessa dags. Ég fékk upplýsingar um það núna rétt fyrir umr., þó með öðrum hætti væru en ég hafði gert ráð fyrir því að ég hef litið svo til að raunverðshækkunin hafi orðið veruleg á þessum tíma, sbr. þá miklu hækkun umfram byggingarvísitölu sem Landsvirkjun fékk og sumpart tók sér á undanförnum árum. En bráðabirgðatölur sem ég fékk um þetta bera því alls ekki vitni að hv. þm. Egill Jónsson fari með rétt mál, heldur skeiki þar verulega miklu, svo ekki sé meira sagt. Raunar sé raunverð raforkunnar, miðað við byggingarvísitölu og lánskjaravísitölu og niðurgreiðsluna sem nú er, ekki öllu hærra en var 1978. En þetta tek ég með fyrirvara á meðan ég hef ekki farið nánar ofan í það.  Hann vék að því í sínu máli að viðmiðunartalan 2.5 falt vegið meðaltal, sem kemur fyrir í þessari þáltill., mundi valda því, ef ætti að nota hana, að ekki yrði um verulega lækkun á húshitunarkostnaði að ræða.

Ég sagði að ef það yrði hækkun.

Ég vil upplýsa hv. þm. um það, sem raunar kom fram í minni framsögu, að það er hitt markið, viðmiðunin við vinnuvikur, sem verður ráðandi í því dæmi sem hér er um að ræða. Ég tók það sérstaklega fram að ef það gengi eftir sem lagt er til í þáltill., þá yrði munurinn, og þá miðað við taxta Hitaveitu Reykjavíkur eins og hann var fyrir 1. febr., u. þ. b. 1.8-faldur. Það er því það sem ræður, verði þær till. sem hér er mælt fyrir að veruleika, og munar þá ekki miklu í þeim hugmyndum sem við höfum uppi, hv. 11. landsk. og ég, í þessu efni.

Sbr. 1. lið till.

Sbr. 1. lið till. Herra forseti. Það væri ástæða til að víkja hér að ýmsum fleiri atriðum. Meginádeiluefni þeirra hv. þm. sem hér töluðu í minn garð var að ónóg hefði verið að gert í sambandi við húshitunarmálin þau ár sem ég gegndi ráðherrastarfi. Ég get vel undir það tekið að æskilegt hefði verið að ná fram öðru og meira en varð í tíð þeirrar ríkisstj. Meginatriðið var að bæta stöðu raforkuiðnaðarins með því að skapa honum eðlilegar tekjur af orkusölu til stóriðju. Um það stóðu átökin í sambandi einnig við húshitunarkostnaðinn, sbr. einnig álit þeirrar nefndar sem vitnað er til í þáttill. og skilaði samróma áliti 28. jan. 1983 og gerði það að tillögu sinni að tekjuöflun til að ná settum markmiðum ríkisstj. í sambandi við húshitunarkostnað yrði náð fram með leiðréttingu á raforku til stóriðju. Aðrar leiðir voru þar einnig nefndar til vara á meðan ekki tækist að ná þeirri leiðréttingu fram. En þátt þingflokks Framsfl. í framhaldinu rifjaði ég upp hérna um daginn. Ég ætla ekki að fara að hrella þá hv. framsóknarmenn með því að rekja það frekar hérna því að ég sé að þeir eru svolítið ókyrrir, a.m.k. hv. þm. Stefán Guðmundsson. Hann ætti að líta í þingflokkssamþykkt Framsfl. varðandi tekjuöflun til húshitunar, sem rakin er í grg. með þessari þáltill. Hún ber vott um þann hráskinnaleik og þau vinnubrögð sem þingflokkur Framsfl. taldi sér samboðin á þeim mánuðum sem þarna um ræðir. Það er leikur sem ég vildi ekki hafa verið þátttakandi í, það segi ég satt. En um alla þá þætti sem vikið er að efnislega í þessari till. var fjallað í tíð fyrrv. ríkisstj. Í tíð fyrrv. ríkisstj. voru stigin ákveðin skref og staðið að aðgerðum. Því er það rétt, sem ég mælti í minni framsögu, að þessi till. byggir á þeim grunni sem þá var lagður, en hvetur til og markar stefnu um nauðsynlegar áframhaldandi aðgerðir. Því hef ég ekki neitt til þess að fyrirverða mig fyrir úr fortíðinni í þessum efnum eða í tengslum við þann tillöguflutning sem ég stend hér að ásamt sjö þm. Alþb. - tillögur sem fengið hafa góðar undirtektir, sem ég þakka, frá hv. þm. sem hér hafa rætt og tjáð sig um málið.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, ef hlustað er á 5. þm. Austurl., að Framsfl. hefur stjórnað iðnrn. allt það tímabil sem hann var þar iðnrh. eða a.m.k. öllu því sem miður fór. Ég man ekki betur en þær fréttir bærust nokkuð snemma á því stjórnartímabili og því væri á lofti haldið af formanni Alþb. að þeir hefðu neitunarvald í þeirri ríkisstj. Ég veit ekki betur en það hafi nokkuð oft komið fram í umr. um utanríkismál að þeir hefðu neitunarvald í þeirri ríkisstj. Engu að síður lætur hæstv. fyrrv. iðnrh. sem hann hafi nánast verið látinn dansa nauðugur eftir línu Framsóknar allan þennan tíma. Það er út af fyrir sig spurning hvaða hlutverk menn vilja setja sig í. Ef hv. 5. þm. Austurl. þykir betra að fá það á sig að hann hafi dansað allan þennan tíma eftir línu framsóknarmanna, undir þrýstingi þeirra og frekju, hann hafi sem sagt hlýtt, ef hann telur það betra hlutskipti en hitt, að það sé borið á hann að hann hafi gert mistök, þá hann um það. Ég vil undirstrika það sem olli mér mestum vonbrigðum með hæstv. iðnrh. Því að það verður að koma hér fram líka að margt var vel unnið af því sem gert var í hans iðnrh.-tíð. Ég er alveg sannfærður um það t.d. og hef ávallt verið að sú gagnasöfnun sem hann stóð að varðandi svissneska auðhringinn og álverið í Straumsvík var mjög til fyrirmyndar. Ég hef aldrei haldið öðru fram. En það sem mig undrar alveg sérstaklega varðandi ákvarðanatökuna um 600% hækkun 1980–1982 á heildsöluverði á raforku frá Landsvirkjun, sem ég tel að hann beri fulla ábyrgð á, er sú staðreynd að hann vissi að þessi hækkun var ekki komin til vegna þarfar Landsvirkjunar á að selja raforku á eðlilegu verði, hallinn var ekki vegna viðskiptanna við almenning, hallinn var við stóriðjuna. Þess vegna var þarna um skattlagningu á íslenska þjóð að ræða. Það vissi hæstv. iðnrh. Hvers vegna ætlaði hann þá Vestfirðingum og Austfirðingum að borga helmingi meira í slíkri skattlagningu heldur en þeim sem bjuggu á heitu svæðunum? Hvers vegna skattlagði hann þá ekki hitaveiturnar og sagði: Þið verðið að borga skatt vegna þessarar staðreyndar.

Ég þagði ekkert um þær staðreyndir.

Hann lætur það óáreitt þennan tíma að raforkuverðið frá Landsvirkjun hækkar um 600% og veltir því yfir á notendur raforkunnar eins og með því móti komi það jafnt og réttlátlega niður í greiðslum vegna þeirra samninga sem gerðir höfðu verið og voru rangir og lélegir.

Var ekki hv. ræðumaður með honum í stjórn?

Þessi mál voru oft rædd innan Framsfl. og það er rétt hjá hv. 5. þm. Austurl. að þar var ekki einhugur um þessi mál að öllu leyti, það er alveg á hreinu. Hitt er svo annað mál að það þýðir ekkert að segja: Formaður þingflokks Framsfl. hafði þessa skoðun. Formaður þingflokks Framsfl. var ekki iðnrh. þetta tímabil. Það var hv. 5. þm. Austurl. Þetta er annað atriðið sem ég hef ekki getað fyrirgefið, að þegar hv. 5. þm. Austurl. veit að verið er að fara í skattheimtu fyrir stóriðjuna skuli hann bresta manndóm til að leggja þann skatt þannig á þjóðina að það komi jafnt niður en taki ekki ákvörðun um að íbúar hinna köldu svæða séu látnir greiða helmingi meira eða ríflega það en aðrir vegna þess að þeir kaupa mun meiri raforku en aðrir. Þetta veit hv. 5. þm. Austurl. Það er þetta sem ég tel að hann þurfi að gera sínum umbjóðendum fyrir austan grein fyrir. Hitt atriðið sem vekur undrun mína mjög er það, að fyrrv. hæstv. iðnrh. skuli ekki hafa talið sér skylt að gera Alþingi grein fyrir þeirri staðreynd að fjárhagsstaða Landsvirkjunar er orðin slík miðað við þá samninga sem hún er búin að gera að það þurfi að veita henni 600% hækkun á heildsöluverði á sama tíma og byggingarvísitala tvöfaldast, og þetta dugi ekki einu sinni til til að koma henni í takt við verðlagsþróun í landinu. Hefði nú ekki verið eðlilegt að höggva frá og veita Jóhannesi Nordal tíma til að glíma við vandann? Var ekki sanngjarnt að hann sæti uppi með þann vanda Landsvirkjunar sem stjórnarformaður og gerði grein fyrir því á opinberum vettvangi, í blöðum landsins og fjölmiðlum, að samningarnir sem búið var að gera við stóriðjuna væru það lélegir að Landsvirkjun væri að fara á hausinn? Hefði það ekki verið stuðningur fyrir iðnrh. að fá slíka yfirlýsingu frá stjórnarformanni Landsvirkjunar? Var það ekki nauðsynlegt í baráttunni til að safna mönnum saman? Hv. 5. þm. Austurl. vissi mætavel að málin stóðu á þann veg að þessa samninga þurfti að brjóta upp og hann var búinn að vinna vel að því máti að safna gögnum til að undirbúa þau átök. En hví í dauðanum tekur hann þá ákvörðun um það að velta vandanum yfir á þjóðina af fullum krafti í stað þess að láta fyrirtækið sitja uppi með hann og láta þá sem því stjórna þurfa að sækja fram? Hvers vegna gefur hann þeim tækifæri til að sitja í friði og spekt á bak við? Var þetta rökrétt? Þetta er ekki herkænska sem leiðir til sigurs. Það blasir við. Ég tel að þegar hv. 5. þm. Austurl. heldur því fram að við höfum verið svikulir og hallir undir erlenda aðila, þá sé hann í reynd að koma því á framfæri að við höfum ekki viljað samþykkja einhliða hækkun á álverði án þess að fá að vita hvað bar á milli þáv. iðnrh. og auðhringsins í tölum. Það hlýtur að vera spurningin um það hvort við samþykktum einhliða hækkanir á álverið sem hann gerir að umræðuefni þegar hann ber það á okkur að við séum svikulir og hallir undir erlenda aðila. Finnst hv. 5. þm. Austurt. of mikið þó að við hefðum fengið að vita það á þessu stigi hvað bar á milli? Það lágu engin gögn fyrir um það hvað bar á milli. Það lágu engin gögn fyrir um það hvort þeir vildu hækka um 10, 20, 30 eða 100%, engar tölur. Það var sett á laggirnar nefnd til að ræða þessi mál. En hvernig var farið með þá nefnd? Fékk hún að tala við þessa aðila? Nei. Iðnrh. einn taldi sér skylt að annast slíkt þrátt fyrir tilvist nefndarinnar. Til hvers var hann þá með þessa nefnd? Ég hygg að hver og einn sem vill skoða þessi mál af sanngirni hljóti að gera sér grein fyrir því að það verður ekki farið út í einhliða hækkun fyrr en það liggur ákveðið fyrir hvað hægt er að fá í samningum og hvað ekki er hægt að fá í samningum. Enn þann dag í dag standa málin þannig að við vitum ekki hvað hægt er að fá í samningum. Og það hefur enginn útilokað það að farið verði í einhliða aðgerðir ef það næst ekki fram sem þarf, það hefur enginn útilokað það. Ég vil minna hv. 5. þm. Austurl. á það, að núv. iðnrh. hefur lýst því yfir í ræðustól hér á þinginu að hann útiloki ekkert í þessum efnum ef því er að skipta. Það hlýtur aftur á móti að vera jafnt áhyggjuefni 5. þm. Austurl. sem mitt að sú von sem íbúar hinna köldu svæða fengu þegar ákveðið var að fara í innlenda orkuöflun til að leysa þeirra húshitunarvanda, sú von hefur brostið hvað hagkvæmni snertir. Þeir eru búnir að fá línurnar, þeir eru búnir að fá raforkuna, en verðið á raforkunni hefur hækkað svo mikið í millitíðinni miðað við annað verðlag í landinu að björgunin er ekki slík sem vonir stóðu til. Það er þetta sem hefur gerst. Og ég trúi því ekki að iðnrh., sem hefur verið við völd frá 1978 að mestu leyti fram á þennan tíma, geri sér ekki grein fyrir því þegar hann les þessa þáttill. og fer yfir úttektina á stöðu mála sem hér kemur fram. Hann hlýtur náttúrlega fyrst og fremst með tillöguflutningnum að vera að deila á þann sem er að fara úr stólnum en ekki hinn sem er nýtekinn við. Ég trúi því ekki að hann skilji þetta ekki. Ég vil undirstrika það að ég tel að Landsvirkjun eigi að sjálfsögðu að lúta hliðstæðum lögum varðandi verðlagningu eins og önnur orkufyrirtæki í landinu á hverjum tíma. Og ég hef áhyggjur af því þegar núv. borgarstjóri Reykjavíkur lýsir því yfir að næsta krafa sé að heimta arð af eigin fé Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun, eins og komið hefur fram og þm. vita. Þá spyrjum við okkur sem erum utan af landi: Er það nýlendustefnan bláköld sem er að taka við í þessum efnum? Er það markmiðið sem Reykjavíkurborg sá með því að yfirtaka Blöndu og Fljótsdalsvirkjun, að hún væri komin í þá aðstöðu að geta farið að heimta arð af Landsvirkjun í borgarsjóð? Ef svo er, þá hljótum við að spyrja okkur að því hvort ekki séu enn þá minni líkur á því að það fólk úti á landi sem nú býr við þetta raforkuverð eigi von á réttlæti í framtíðinni.



Herra forseti. Ekki fer hjá því að þeim hugsunum skjóti upp hvernig þingstörfum væri háttað og hvernig þau færu fram ef allir hv. þm. tækju jafnmikið af tíma þingsins í þessum ræðustóli eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson, 5. þm. Austurl., gerir. En að þessu sinni - og nú skal ég ekki gerast langorður - var hv. þm. ekki aðeins langorður heldur afar stórorður. Hann kaus raunar að hafa þann háttinn á að fara langt á svig við meginefni þeirrar till. sem hér var til umr. Hann fór að rifja upp afskipti sín af álmátinu, af samningunum við Alusuisse. Ég held að hann hefði átt að láta það ógert. Hans ferill í því máli er ekki með þeim hætti að hann hafi þar af sérstakan sóma. Það sem mér fannst athugavert við málflutning hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar voru þau orð og þær einkunnir sem hann valdi samþm. sínum úr þremur öðrum flokkum, þ.e. úr öllum flokkum nema Alþb. sem þá áttu sæti á þingi. Hvað sagði hann? Hann sagði þó að hann notaði ekki það orð: Þið eruð landráðamenn. Hann sagði: Þið eruð svikulir og hallir undir hagsmuni erlendra aðila. Á íslensku er eitt orð yfir þetta, hann sagði: Þið eruð landráðamenn, og það eru stór orð. Við þm. erum ekki óvanir því að heyra hv. þm. Alþb. nota viðlíka orðbragð um menn sem ekki eru þeim sammála. Ég vil segja að þetta er málflutningur sem er fyrir neðan allar hellur. Látið er liggja að því að hvergi séu góðir Íslendingar nema í Alþb. Allir hinir séu, svo að ég noti þau orð sem hv. þm. viðhafði úr þessum ræðustóli fyrir skammri stundu, svikulir og hallir undir erlenda hagsmuni. Svona málflutningur er prúðmenni á borð við hv. þm. Hjörleif Guttormsson, sem ég hef talið, algerlega ósæmandi. Svona málflutningur ætti í rauninni aldrei að heyrast hér á hinu háa Alþingi miðað við þær aðstæður og þá sögu sem við þekkjum. Vonandi kemur aldrei til þess að ástæða verði til að kalla neina menn slíkum nöfnum úr þessum ræðustóli. Ég fordæmi, herra forseti, harðlega málflutning af þessu tagi. Hann á ekki erindi í þingsali. Hitt er svo annað mál að ég skil að hv. 5. þm. Austurl. skuli nota hvert tækifæri í næstum hvaða máli sem er til að koma að frammistöðu sinni í átmálinu. Ég skil það með vissum hætti vegna þess að þetta hlýtur að vera honum ákaflega þungt í huga. Mín skoðun er sú - og þar er ég ekki að kenna um illvilja eða illri meiningu, síður en svo - að fyrir klaufaskap tókst þessum hv. þm. meðan hann gegndi embætti iðnrh. að klúðra þessu máli þannig, að hnýta það í slíkan rembihnút, að fyrirsjáanlegar væru margra ára deilur fyrir erlendum dómstólum, gerðardómum út um allan heim hér um bil og hér heima um þetta mát. Fyrirsjáanlegt var að ekki var hægt að ná neinum samningum á næstunni. Málið var allt í einum rembihnút. Um það voru þrír flokkar á Alþingi sammála að beita yrði nýjum ráðum til að ná fram lausn í þessu máli og hæstv. þáv. iðnrh. hefði ekki borið gæfu til þess að fara rétt að málinu. Ég efast ekki um að honum gekk að sjálfsögðu gott eitt til. En eins og gengur og gerist í lífinu klúðruðust málin bara í höndunum á honum. Það var ekki rétt á þeim haldið. En að hann skuli nota þennan vettvang til að kalla þingbræður sína þeim nöfnum sem hann notaði áðan, viðhafa um þá þau orð og gefa þeim þær einkunnir sem hann gerði hér úr ræðustól finnst mér gersamlega ósæmandi og raunar með öllu óviðunandi.



Herra forseti. Það er greinilegt af ræðum samstarfsmanna úr fyrrv. hæstv. ríkisstj. að einkennilegt hefur andrúmsloftið verið innan veggja þeirrar ríkisstj., þeirra samstarfsaðila sem þar áttu hlut að máli. Menn hafá heyrt hér, ekki bara í dag heldur margoft, hvernig þeir brigsla hver öðrum að þetta eða hitt sé hinum að kenna en ekki mér. Það er auðvitað alveg rétt hjá hv. þm. Ólafi Þórðarsyni að hæstv. fyrrv. iðnrh. átti að hafa forgöngu í því að leiðrétta þetta sem hann ekki gerði. En hvorki Ólafur Þórðarson né aðrir framsóknarmenn geta þvegið af sér þann blett að hafa ekki fylgt því eftir að þetta næði fram að ganga. Allir þm. úr fyrrv. hæstv. ríkisstj. eru samábyrgir í þessu máli. Eða geta menn þvegið það af sér hér í umr. eins og hv. þm. Ólafur Þórðarson og hver sem er raunar úr fyrrv. hæstv. ríkisstj. og þingliði hennar að hafa fellt hér margoft tillögur við afgreiðslu fjárlaga sem innifólu það að skila til baka þeim skatti sem á var lagður til þess að jafna þennan mun? Þetta gerðu þessir hv. þm.

Hverjir bera ábyrgð á álsamningunum?

Á álsamningunum? Ég var nú ekki kominn að því. Ég skal tala um það við þig á eftir. En hvernig geta þessir menn fríað sig ábyrgð í þessum efnum sem margítrekað fella hér brtt. á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga um það að skila þessu fjármagni til réttra aðila? Ekki einn einasti af þingliði fyrrv. ríkisstj. getur fríað sig af þessu. Á árinu 1983 átti að verja til jöfnunar í þessum þætti og lækkunar húshitunarkostnaðar 315 millj. kr. en það urðu aðeins 34 eða 35 skv. ákvörðun fyrrv. ríkisstj. Svo koma þessir ágætu hv. þm. hér upp og bera hvor annan sökum um að hinn sé eitthvað sekari en gagnaðilinn. Þeir eru báðir jafnsekir í þessu og það verður ekki af þeim þvegið. Og hvað sem hækkuninni á orkuverði til ÍSALs líður geta þessir menn ekki þvegið þann smánarblett af sér að hafa tekið þá peninga sem búið var að skattleggja fólk fyrir til þess að jafna húshitunarkostnað. Þessir baggar sem fólk verður nú að bera væru ekki eins þungir hefðu þessir hv. þm. skilað þeim peningum sem þeir áttu að gera til réttra aðila til þess að lækka þennan kostnað. Ég hef hins vegar ekki á móti því að til viðbótar því sem búið er að skattleggja fyrir til lækkunar á orkuverði og húshitunarkostnaði komi líka hækkun orkuverðs til ÍSALs og það verði nýtt til hins sama. En fjármagnið var fyrir hendi, þessir hv. þm. bera ábyrgð á því að það var ekki notað til réttra hluta. Um leið og hv. 5. þm. Austurl. er farinn úr ráðherrastólnum eftir að hafa margfellt brtt. frá þáv. stjórnarandstöðu um að skila þessum peningum til baka er það helber sýndarmennska að rjúka upp nú við afgreiðslu fjárlaga í des. og bera fram sams konar till. og við gerðum í stjórnarandstöðu af því hann er sjálfur kominn í stjórnarandstöðu, sams konar till. og hann margfelldi sem ráðh. Þarna hafa menn skoðanaskipti eins og að hafa buxnaskipti. Slíkir þm. verða ekki teknir alvarlega af almenningi. Svo augljós er sýndarmennskan sem fram kemur í slíkum málflutningi og slíkum verknaði að almenningur sér svo í gegnum hana að enginn getur í raun og veru tekið hann alvarlega. - Nema því aðeins - og það vona ég að sé því ekki er nú öllum alls varnað - að nú hafi menn loksins séð réttlætið og ætti að fylgja því. Sé svo er það auðvitað vel þótt seint sé. Ég ætla ekkert að óska þess að hv. 5. þm. Austurl. komist aftur í ráðherrastól til að geta látið á það reyna hvort hann hefur breyst. Ég er ekkert sannfærður um það. En ég vona svo sannarlega að núv. hæstv. iðnrh. standi betur í stykkinu en forveri hans úr sama kjördæmi. 

Ekki Egill.

Það er rangt, hv. þm. Þú fylgist ekki með, enda ekki eðlilegt, maður sem sjaldan sést hér innan dyra. Það er ekkert við því að búast að þér sé kunnugt um allt það sem hér er að gerast. Og hv. þm. verður virt það til vorkunnar.  En svona líta þessi mál út fyrir almenningssjónum að hér eru menn að leika tveim skjöldum. Ég vil treysta því og trúa þangað til að ég sé annað að hæstv. núv. iðnrh. auðnist að stíga það gæfuspor að gæta hér meira réttlætis en forverar hans hafa gert og hann og hv. þm. Egill Jónsson gerðu við afgreiðslu fjárlaga í des. s.l.



Herra forseti. Það var aðeins örstutt vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið. Sú tilsögn sem ég leitaðist við að veita hv. þm. Ólafi Þórðarsyni virðist nú ekki hafa borið þann árangur enn sem ég vænti. Ekki var það að marka af hans málflutningi varðandi orkuverðshækkanirnar. Og að fara að blanda einhverju neitunarvaldi inn í þau efni held ég að sé nú nokkuð langsótt. En það væri kannske ástæða til að spyrja í þessu sambandi: Hvað hefur breyst í afstöðu hv. þm. til þessara mála ef hann taldi hækkanir Landsvirkjunar í tíð fyrrv. ríkisstj. svo forkastanlegar en hefur engin orð uppi um þær hækkanir sem gengu fram í upphafi starfsferils núv. ríkisstj., 19% hækkun 3. júní, 31% að auki 1. ágúst? Um það hafa engin stór orð hér fallið. Hann vildi skýra afstöðu Framsfl. til einhliða leiðréttingar á raforkuverði til ÍSALs með þeim hætti að ekki hafi legið fyrir hvað bar á milli. Það var atveg ljóst hvað bar á milli. Auðhringurinn tók það skýrt fram í sínum skeytum að hann var ekki reiðubúinn til að leiðrétta orkuverðið nema hafa það þá á hreinu að fá ekki minna á móti í kröfum sér í hag. Inn á það var ekki gengið í minni tíð sem ráðh. Og hv. þm. spurði: Hvers vegna fékk álviðræðunefndin ekki að tala við Alusuisse? Mig undrar satt að segja talsvert að slíkar spurningar skuli koma fram þegar það á að hafa verið öllum ljóst og fór ekki leynt að fulltrúar Alusuisse neituðu að fyrra bragði að halda áfram viðræðum við álviðræðunefndina og skelltu á hana hurðum og aflýstu við hana viðræðum. Aflýstu einhliða fundi sem ákveðinn hafði verið 3. mars 1982. Þetta ætti hv. þm. að rifja upp. Hv. þm. Eiður Guðnason leggur mér hér orð í munn sem ég mælti ekki. 



Herra forseti. Ég vil segja það varðandi hækkanir sem orðið hafa hjá núv. ríkisstj. að orkumálin munu vafalaust koma hér til umr. þegar núv. hæstv. iðnrh. er við og eðlilegt að ræða þau á þeim vettvangi. Ég er dálítið hissa á því að hv. 5. þm. Austurl. virðist enn ekki hafa gert sér grein fyrir aðalatriðum í mínum málflutningi, þeim tveim atriðum sem ég lagði höfuðáherslu á, og hefur viljað fara út um víðan völl með það mál. Ég tel að það hafi ekki legið nægilega ljóst fyrir, til þess að hægt væri að taka ákvörðun um einhliða hækkun raforkunnar, hvað bar á milli. Og ég tel að það liggi ekki enn þá fyrir hvað bar á milli. En hinu vona ég að hv. 5. þm. Austurl. og hæstv. fyrrv. iðnrh. geri sér grein fyrir, að því hætti fulltrúi Framsfl. á sínum tíma þátttöku í álviðræðunefndinni að iðnrh. vildi þar stjórna vinnubrögðum nefndarinnar en treysti sér ekki til að bíða eftir því hver niðurstaða yrði og meta þá málefni eins og efni hefðu staðið til.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð vegna síendurtekinna ummæla hv. fyrrv. iðnrh., 5. þm. Austurl. Það liggur fyrir að fyrir réttu ári var lagt fram frv. hér á Alþingi þar sem lagt var til að orkukostnaðurinn yrði að hluta tekinn út úr kaupgjaldsvísitölu af þeim ástæðum að ríkisstj. viðurkenndi nauðsyn þess að hækka orkuverð verulega umfram almennt verðlag í landinu. Þessi brýna nauðsyn var komin til af því að mjög óeðlileg skuldasöfnun hafði átt sér stað hjá orkufyrirtækjum með óhagstæðum erlendum lántökum. Ég hef ekki hjá mér hvaða tölur voru nefndar í þessu sambandi nú og vil ekki reyna að rekja það eftir minni, en síðasta ríkisstj., sú sem sat á undan þeirri sem nú situr, viðurkenndi hér á Alþingi bæði í orði og í þskj. að brýna nauðsyn bæri til þess að hækka orkuverðið mjög verulega umfram annað verðlag í landinu. Jafnframt var látin í ljósi sú skoðun að stjórnvöld yrðu að hafa tækifæri til þess að leiðrétta slíka hluti og koma við almennum efnahagsaðgerðum án þess að það leiddi sjálfkrafa til óðaverðbólgu, víxlhækkana kaupgjalds og verðlags. Svo þung áhersla var lögð á þetta mál þá að tillögur voru beinlíns um það gerðar að hækkun orkuverðsins yrði að hluta utan við kaupgjaldsvísitölu.



Herra forseti. Áður en næsta mál verður tekið fyrir vil ég segja eftirfarandi og skal ekki tefja fundinn lengi: Hér á hinu háa Alþingi hefur verið dreift skýrslu, sem ég hef hér í höndunum, sem iðnrh. hefur látið gera um tækifæri fyrir þá sem fjárfesta vilja í kísilmálmvinnslu á Íslandi. Skýrsla þessi er um margt fróðleg og því mikilvægt að allir hv. þm. kynni sér hana. En nú er það svo að skýrsla þessi er lögð hér fram á enskri tungu, sem ekki er öllum hv. þm. nýtanleg, enda ekki inntökuskilyrði til setu á Alþingi að hafa vald á erlendum tungumálum. 
             Ég vil minna á sams konar aths. í umr. fyrir líklega tveimur árum um aðild Íslands að Alþjóðaorkustofnun, þegar þykkum doðröntum var dreift hér á ensku þm. til aflestrar. Ég vil því enn sem áður krefjast þess að öll gögn Alþingis verði lögð fram á íslensku ævinlega, svo að allir hv. þm. sem og aðrir þeir sem áhuga kynnu að hafa á þeim málum sem hér er fjallað um geti lesið þau. Annað er auðvitað engan veginn sæmandi. Þessari stofnun, hinu háa Alþingi, ber fyrst af öllu skylda til að standa vörð um íslenska menningu og tungu. Ég bið því hæstv. forseta að sjá þegar í stað til þess að skýrsla iðnrn. verði skrifuð á íslensku eða þeir hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson og Geir Gunnlaugsson þýði skrif sín yfir á íslensku - ég vænti að þeir ráði við það - og henni verði dreift að nýju. Jafnframt fer ég þess á leit að þess verði gætt að gögn frá rn. landsins verði ævinlega lögð fram á íslenskri tungu. 
             En úr því að ég er komin í ræðustól vil ég leyfa mér að vekja athygli á öðru, sem ekki síður varðar störf Alþingis, en það er seta og viðvera hv. þm. stjórnarliðsins í þingsölum. Fyrir nokkrum mínútum gekk ég fram og taldi þm. sem eru staddir yfir höfuð í húsinu, þeir voru ekki allir í þingsölum. Þeir voru alls 25 af 60 og enginn ráðherra. Af þessum 25 þm., sem staddir voru í húsinu, voru 18 stjórnarandstæðingar. Hér hefur staðið yfir umr. um eitt þýðingarmesta mál okkar Íslendinga í dag síðan kl. 2. Klukkutímum saman var hér ekki ein einasta sála sem styður núv. ríkisstj. Hvers konar reisn er yfir hinu háa Alþingi og hvers konar virðing er þetta fyrir málflutningi stjórnarandstæðinga? Eru þetta mennirnir sem tala hæst um virðingu fyrir lýðræði og frelsi? Ég held að menn ættu að hugsa vandlega um þetta. En það er annað sem er athyglisvert einnig í sambandi við þetta. Svo hefur brugðið við í tíð núv. ríkisstj. að nokkuð fer saman viðvera stjórnarliða og viðvera sjónvarps og útvarps hér. Ég vil nú ekki segja að ég sakni sífelldrar yfirsetu sjónvarpsins með myndavélar sínar á okkur þm. hv. dag út og dag inn, eins og tíðkaðist hér í tíð fyrrv. ríkisstj., en fyrr má nú vera áhugaleysi þeirrar góðu stofnunar á störfum þingsins síðan núv. ríkisstj. tók við. Ég vil biðja menn að íhuga aðeins - þessar fáu sálir sem hér eru nú komnar til þings - hvort eitthvert samband kunni að vera á milti áhuga stjórnarþingmanna fyrir störfum þingsins og áhuga Ríkisútvarpsins og sjónvarpsins á störfum þingsins.



Út af beiðni hv. þm. vil ég taka það fram að mér þykir hún réttmæt og eðlileg. Þessari skýrslu mun hafa verið dreift hér skv. sérstakri beiðni úr ræðustól þingsins hér um að hún lægi fyrir þm. til aflestrar. Ég mun koma því á framfæri við rétta aðila að sú eðlilega málsmeðferð verði við höfð að þessu plaggi verði dreift hér á Alþingi á íslensku, og þykist ég vita að það muni auðsótt þar sem þetta plagg er komið svo skjótt á borð þm. eftir að þess var óskað. Ég tek undir það atveg sérstaklega með hv. þm. hversu viðvera þm. almennt er slök, svo ekki sé fastar að orði kveðið, og ítreka það, sem hefur verið gert áður úr forsetastól af hv. aðalforseta Sþ., að þingskyldur þyrftu menn svo sannarlega að rækja betur og meir og af meiri samviskusemi en raun ber oft vitni um. Þessi dagur er kannske ekkert sérstakt dæmi frekar en aðrir dagar.



Herra forseti. Ég get tekið undir að æskilegt sé og nauðsynlegt að þskj. séu á íslenska tungu. En á hinn bóginn vitum við þm. að ýmsu er dreift hér meðal þm. sem er á erlendum tungumálum. Mér finnst svolítið erfitt að slá þeirri reglu fastri að þm. geti ekki fengið plögg án þess að þýðingarskylda hvíli á rn. Það hefur auðvitað mikinn kostnað í för með sér, svo ég tali nú ekki um tíðindi af Norðurlandaþingum sem er ekkert smáverk að snúa yfir á íslenska tungu. Þess vegna álít ég að þarna verði að hafa hóf á. Ég tek undir með hæstv. forseta að það sé eðlilegt að verða við beiðni varðandi þessa skýrslu, en ég held að ógjörningur sé að slá því föstu að ráðh. megi ekki biðja um að plöggum sé dreift meðal þm. nema þau séu á íslenska tungu. Það mundi einfaldlega valda því að þm. fylgdust ekki jafnvel með og ella nema slíku fylgdi óhæfilegur kostnaður.



Herra forseti. Ég tala hér fyrir till. til þál. á þskj. 136 um framhaldsrannsóknir á ilmenitmagni í Húnavatnssýslum, eiginleikum þess og vinnsluhæfni. Till. þessi var flutt á síðasta þingi, en náði ekki afgreiðslu þá. Till. hljóðar svo, með leyfi herra forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram frekari rannsóknir á þeim ilmenitsvæðum, sem þekkt eru í Húnavatnssýslum, og leita nýrra svæða þar sem titanríkt basískt berg kynni að vera í verulegum mæli. Skal rannsóknin beinast að magni titans og annarra verðmætra efna í berginu og vinnsluhæfni þeirra. Niðurstöðum rannsóknarinnar skal fylgja frumáætlun um arðsemi, vinnslu, mannaflaþörf, fjárfestingarkostnað, markaðshorfur svo og önnur atriði sem rannsóknaraðilar telja máti skipta.“ Till. um sama efni var flutt á síðasta þingi, en fékk ekki þá umfjöllun sem tilskilið er. Það ilmenit sem hér hefur fundist inniheldur titan, sem er verðmætur léttur málmur sem m.a. er mikið notaður sem íblöndun við aðra málma. Langstærsti hlutinn fer þó til framleiðslu á málningarvörum þar sem við þekkjum það vel. Einnig er titan notað sem einangrun á suðuþráð og karbitþráð svo og við pappírsvinnslu, plastvinnslu o.fl. Með flutningi þessarar þáltill. vilja flm. vekja athygli á hugsanlegum möguleikum til vinnslu þessa efnis. Þáltill. fjallar fyrst og fremst um rannsóknir á magni titans og annarra málma sem samhliða vinnslu þess væri hagkvæmt að nýta. Vitað er um nokkra staði í Húnavatnssýslu þar sem ilmenit er að finna, en ilmenit er titansteind sem er helsta titanhráefnið í heiminum sem unnið er úr. Ilmenit er unnið bæði úr bergi og sandi og er það aðallega í basísku djúpbergi. Þeir staðir sem nú eru þekktir í Húnavatnssýslum þar sem ilmenit er að finna eru Steinsvað í Víðidalsá, Urðarfell upp af Melrakkadal í Víðidal, Hólar og Skessusæti austan og norðan Víðidalsfjalls, Deildarhjalli í Vatnsdalsfjalli og fleiri staðir. Þær takmörkuðu rannsóknir sem fram hafa farið á þessum stöðum benda til þess að þar geti verið um mikið magn af basísku bergi að ræða, og hafa frumrannsóknir sýnt athyglisvert magn af titani, auk málmsteinda, í berginu. Árið 1976 fól Framkvæmdastofnun ríkisins Baldri Líndal efnaverkfræðingi að kanna tilvist málmríkra steinefna í Víðidal. Í því sambandi voru gerðar efnagreiningar og málmskiljutilraunir á sýnum. Árið 1978 var gefin út könnunarskýrsla Iðnþróunarstofnunar Íslands og Orkustofnunar um íslenskt ilmenit. Fram kemur í skýrslunni að þótt hlutfall titans og annarra verðmætra efna í íslensku ilmeniti sé e. t. v. lágt miðað við það sem best gerist erlendis, þá sé nú tekið til vinnslu berg sem sífellt minna innihald hefur verðmætra efna með hverju árinu sem liður, þar sem auðugustu námurnar eru nýttar fyrst og verið er að taka til vinnslu námur sem ekki þóttu vinnsluhæfar áður. Í grg. er greint frá dæmum þar um. Þá virðast rannsóknir sýna að á Íslandi sé titanauðugt berg í allmiklum mæli, einnig virðist kornastærð, aukaefni, harka bergsins o.fl., sem máli skiptir varðandi vinnsluhæfni, hagstætt íslensku ilmeniti. Í skýrslu Orkustofnunar og Iðnþróunarstofnunar um íslenskt ilmenit frá 1978, sem áður er vitnað til, segir m.a.: „Steinsvað. Gabbró sést á smábletti undir bní á Víðidalsá hjá Lækjamóti. Berg þetta er grófkornótt og inniheldur yfir 3% titanoxíðs. Sýni úr þessu bergi hefur verið rannsakað nánar af Baldri Líndal ... Titaninnihald reyndist þá samsvara 4.4%, sem tókst að auka við þyngdarskiljun ákveðinnar kornastærðar í um 25% titanoxíðs, en talið var að þar mætti hæglega gera betur. Þarna við Steinsvað nær gabbróið rétt upp fyrir vatnsborð Víðidalsár. Útbreiðsla þess nærlendis er óþekkt, þar eð berg er allt hulið þykkum lausum jarðlögum. Hins vegar eru góðar líkur á að kanna mætti tilvist eða útbreiðslu gabbrósins þarna með jarðeðlisfræðilegum aðferðum.“ Með tilkomu þeirrar miklu orkuvinnslu sem nú er unnið að í Húnavatnssýslu og nálægra tveggja þéttbýlisstaða, þ.e. Hvammstanga og Blönduóss, og þéttbýlla sveita virðast ýmis skilyrði vera fyrir hendi til framkvæmda og framleiðslu ef þær rannsóknir, sem þáltill. þessi gerir ráð fyrir að fram fari, leiða í ljós að hagkvæmt sé að hefja vinnslu titans og annarra verðmætra efna á þeim stöðum sem þáttill. fjallar um. Það má koma hér fram að ég geri mér ekki ljósa grein fyrir því hversu álitlegan kost hér er um að ræða. Þó tel ég víst að hann sé það álitlegur að óskynsamlegt sé annað en að rannsaka sem gaumgæfilegast þá staði sem hér um ræðir í þessari þáltill. Það að lagt er til að rannsóknir fari fram á nefndum jarðefnum í því kjördæmi er við flm. till. erum fulltrúar fyrir er ekki óeðlilegt. En við minnum einnig á aðra mögulega staði, svo sem á nokkra staði á Austurlandi, sem sjálfsagt og eðlilegt er einnig að verði athugaðir þannig að myndin öll verði sem skýrust að rannsókn lokinni. Það er að sjálfsögðu ástæðulaust að benda sérstaklega á mismun þess að vinna dýrmæt hráefni til iðnaðarframleiðslu úr íslenskri jörð eða flytja hráefnið óravegu hingað til vinnslu, eins og nú er gert. Okkur Íslendingum er það mjög nauðsynlegt að rannsaka og skoða þá kosti sem landið hefur að geyma. Íslendingar verða því aðeins efnahagslega sjálfstæð þjóð að takast megi að afla auðs úr því sem okkar eigið land og landhelgi hefur að geyma, án þess þó að ganga um of á stofninn sjálfan. Við verðum fyrst og fremst að læra að lifa af vöxtum þess sem landið hefur að gefa. Þannig búum við best í haginn fyrir afkomendur okkar. Þótt nokkur vitneskja sé þegar fyrir hendi um verðmæt efni í jörðu hér á landi ber okkur að leitast við að bæta við þá vitneskju með frekari rannsóknum. Við þurfum að vinna að aukinni verðmætasköpun í landinu, sem byggist á því sem það hefur að gefa. Það er með þessi grundvallaratriði í huga sem flm. flytja þessa þáltill. og vonast til að hún njóti skilnings og fyrirgreiðslu hér á Alþingi. Að lokinni þessari umr. legg ég til að málinu verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Með sama hætti og þegar þessi till. var til meðferðar fyrir einu ári lýsi ég yfir stuðningi mínum við hana og vildi gjarnan greiða gang hennar í gegnum Alþingi eftir því sem í mínu valdi stendur. Ég undirstrika það hins vegar, sem kom raunar fram í framsöguræðu hv. flm. Stefáns Guðmundssonar, að ilmenit er víðar að vinna en í Húnaþingi og m.a. á Austurlandi. E. t. v. á ekkert byggðarlag djúpberg í jafnríkum mæli og einmitt það sem ég telst til. E,g vildi þess vegna leggja áherslu á að við frekari afgreiðslu málsins á Alþingi verði tekið tillit til þessa máts með það fyrir augum að þær námur sem menn hafa vitneskju um hér á landi verði teknar til rannsóknar.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt. Ég vil taka það enn og aftur skýrt fram, eins og hv. þm. vék að, að ég legg auðvitað áherslu á að allir kostir séu skoðaðir í þessu máli og að myndin sé sem ljósust. Þá fyrst er gagn að þessari athugun og ég vona að þá fyrsti skili hún líka árangri. En ég undirstrika að það er mín meining að allir kostirnir séu skoðaðir.



Herra forseti. Ég vil taka mjög undir efni þessarar till., en langar aðeins til að spyrja hv. 1. flm. nokkurra spurninga um leið og ég vek athygli á þeim málum en það eru tollalækkanir á efni fyrir myndlistarmenn. Í grg. fyrir till. segir á bls. 2, með leyfi forseta: „Ísland er eitt af fáum ríkjum í flokki svokallaðra þróaðra ríkja sem ekki hefur gerst aðili að sáttmála þessum. Ísland hefur þó í reynd framfylgt öllum ákvæðum Flórens-sáttmálans frá 1950 að undanteknu ákvæðinu um aðflutningsgjöld af vísindatækjum.“ Nú hef ég reynt að fara í gegnum það sem ég hef getað aflað mér úr sáttmálanum sjálfum og ég skal viðurkenna að það er dálítið óljóst hvort vörur sem t.d. myndlistarmenn nota koma beinlínis undir ákvæði sáttmálans. Þó þykir mér það trúlegt vegna þess að hér er t.d. talað um að í viðaukabókun sem gerð var í nóv. 1976 nær tollalækkun yfir hljóðfæri og annan búnað til tónlistariðkana. Þá væri óeðlilegt að jafnsjálfsagðir hlutir eins og efni myndlistarmanna væri ekki þar með. Nú hef ég spurst fyrir um hvernig þessu sé háttað hjá tollstjóraembættinu. Þar hafa komið upplýsingar í þá veru að t.d. er 35% tollur á litum listmálara og 30% vörugjald. Á römmum er 17% almennur tollur og á teiknipappír 15%, vörugjald að vísu ekkert þar. Málaratrönur með 20% almennum tolli og málarapenslar 17%. Eins og mönnum er kunnugt reiknast þessi tollur af vöruverði, flutningsgjaldi, vátryggingu og öðrum kostnaði sem fer í að koma þessum vörum til landsins. Það hefur um langt skeið verið baráttumál myndlistarmanna að fá þessar tollalækkanir í gegn. Það kann að vera að sáttmálinn snúist meira um flutning listaverka milli landa en mér þætti þá vænt um að 1. flm., hv. þm. Gunnar G. Schram, léti aðeins í ljós álit sitt á þessu efni því að ég er langt frá því að vera alveg viss hvort hægt er að benda á ákvæði í sáttmálanum sem fjallar beinlínis um þetta efni. En þess má geta að í niðurstöðum nefndar sem skilaði álitsgerð um starfsgrundvöll listamanna í nóv. 1982 skv. þáltill. sem samþykkt var á hinu háa Alþingi er ein till. nefndarinnar einmitt í þá veru að fara fram á niðurfellingu á gjöldum af efnisvörum myndlistarmanna og er þetta atriði eitt af þremur meginbaráttumálum þeirra sem þá nefnd skipuðu. Ég vil að öðru leyti eins og ég sagði áðan lýsa stuðningi við þessa till. þó að mér þyki reyndar dálítið undarlegt að meira hefur borið á því nú en oft áður í þinginu að stjórnarþm. komi með tillögur um mál sem viðkomandi ráðh. og ríkisstj. væri í lófa lagið að gera hér og nú. En það er sama hvaðan gott kemur og auðvitað alveg sjálfsagt að staðfesta þennan sáttmála. Ég mun því veita því máli fylgi mitt en vildi sem sagt benda á þessi réttindamál myndlistarmanna.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 10. landsk. þm. fyrir ummæli hans áðan úr ræðustól og stuðning við þessa þáltill. og jafnframt fyrir að lýsa því yfir að það sé sama hvaðan gott kemur. Það er nú þegar komið nokkuð á fjórða áratug frá því að þessi sáttmáli var gerður og af einhverjum ástæðum hefur dregist að Ísland, eitt örfárra Evrópulanda, hafi samþykkt ákvæði hans. Sáttmálinn fyrir utan viðaukabókunina tekur til eftirfarandi 5 flokka eins og reyndar kemur fram í grg. Í fyrsta lagi er þar um að ræða bækur, tímarit og skýrslur og hvers kyns sérútgáfur. Í öðru lagi listaverk, safngripi með menntunarlegt, vísindalegt eða menningarlegt gildi. Í þriðja lagi sýningarefni og hvers kyns hljóðritað efni sem hefur menntunarlegt, vísindalegt og menningarlegt gildi. Í fjórða lagi vísindatæki og búnaður og það er það sem þessi till. snýst fyrst og fremst um. Í fimmta lagi vörur til afnota fyrir blinda. Nú er það svo að ég tel mér nú kannske varla fært að kveða hér upp úrskurð um hvort þeir hlutir sem hv. 10. landsk. þm. nefndi, þ.e. efniviður til myndlistargerðar, fellur ótvírætt innan ramma þessa sáttmála. Mér er nær að halda, án þess að ég vilji þó fullyrða um það, að svo sé ekki, að hér sé átt við eins og fram kemur í viðauka B þar sem segir: Listaverk, safngripir, þ.e.a.s. fullbúin listaverk, en ekki efnivið til gerðar listaverka í þeim skilningi. Þannig að mér býður í grun að svo sé skv. þessum sáttmála eftir því sem ég hef best eða næst komist. Hins vegar vil ég taka undir þau orð sem hv. þm. lét falla um nauðsyn þess að undanþiggja opinberum gjöldum efni til listsköpunar og lýsa stuðningi mínum við þau sjónarmið sem hún bar fram hér í sinni ræðu.