Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti Íslands og forsetafrú, ríkisstjórn, alþingismenn, erlendir gestir, Íslendingar. Enn kemur Alþingi saman til fundar á Þingvelli, á Lögbergi við Öxará. Fundarsalurinn getur naumast glæstari verið. Grundvöllur hans er gróður og hraun, veggirnir eru fagur fjallahringur og háir hamrar, kraftaverk, sem aðeins guð og eldur gátu gert. Loftið er sjálfur himinninn í allri sinni dýrð, heimkynni þess almættis, sem kraftaverkið vann. Fyrir næstum tíu og hálfri öld var Alþingi stofnað á þessum stað. Um leið var komið á fót ríki, sem var einstætt á miðöldum. Sjötíu árum síðar var kristni lögtekin á Þingvelli. Um það bil sjö áratugum áður hafði landnám Íslands hafist. Þess er nú minnst hér í dag, á þeim stað, sem er helgastur í hugum Íslendinga. En Þingvellir eru ekki aðeins heilög jörð vegna þess að hér hafi gerst örlagaatburðir í sögu þjóðarinnar. Segja má með sanni, að á þessum stað hafi þeir útlendir menn, sem smám saman námu þetta land, orðið Íslendingar. Þegar Alþingi hið forna kom hér saman til að semja lög og dæma dóma, var hér ávallt samtímis haldin þjóðhátíð, þar sem ættarbönd voru treyst og vinabönd bundin, þar sem flutt var hin fegursta list og glæst íþrótt iðkuð. Hér var grundvöllur íslensks þjóðlífs lagður Um íslenska þjóð má með sanni segja, að hún hafi fæðst á Þingvöllum. Þess vegna er enginn staður jafnvel til þess fallinn og Þingvellir, að þar sé minnst 1100 ára búsetu í landinu. Hér færa Íslendingar fósturjörð sinni gjöf í minningu þess, sem þeir hafa af henni þegið í ellefu aldir. Sú gjöf verður gefin af þakklátum huga, af auðmýkt hjartans, af ást til landsins. Alþingismenn! Verður nú rætt eina málið, sem er á dagskrá þessa fundar, till. til þál. um landgræðslu- og gróðurverndaráætlun.



Herra forseti, góðir áheyrendur. Sú till. til þál., sem hér liggur fyrir, er flutt af öllum flokkum á Alþingi. Hin sérstaka þingnefnd, sem kosin var í sameinuðu Alþingi til að fjalla um þetta mál, hefur skilað áliti. Í nefndarálitinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur fjallað um till. til þál. um landgræðslu- og gróðurverndaráætlun. Telur hún vel við eiga að minnast 1100 ára búsetu þjóðarinnar í landinu með því, að Alþingi taki í umboði þjóðarinnar ákvörðun um, að varið skuli ríflegu fjárframlagi á næstu fimm árum til að græða upp landið og vernda gróður þess. Nefndin er sammála um að leggja til, að tillagan verði samþykkt.“ Efni tillögunnar er það, sem nú skal greina: Alþingi ályktar, að á árunum 1975–79 skuli framkvæma áætlun um landgræðslu og gróðurvernd og verja í því skyni samtals einum milljarði króna. Þessi áætlun skiptist í fjóra höfuðþætti, en þeir eru: landgræðsla, skógrækt, rannsóknir og aðrar aðgerðir. Markmiðin eru einkum þessi: að stöðva jarðvegs- og gróðureyðingu og hefta sandfok; að græða örfok og ógróið land; að hlynna að skóglendi, sem fyrir er og leggja grundvöll að nýjum skógum; að efla rannsóknir og tilraunir, svo að framkvæmdir hvíli á traustum grunni. Svo telja fróðir menn, að á landnámsöld hafi meira en hálft landið verið þakið gróðri, en nú, 11 öldum síðar, er gróinn aðeins fjórðungur landsins. Meira en helmingur gróðurlands hefur tapast á þessum tíma. Hverjar eru orsakir þessarar eyðingar? Náttúruhamfarir, eldgos, öskufall, veðurhamur, sandfok, skriðuföll, ágangur vatna, álag á beitilönd, skógarhögg og margar fleiri. Náttúruöflin leikast á og kalla fram þessar undarlegu andstæður, sem eru auðkenni íslenskrar náttúru. Sömu öflin eyða og byggja upp. Vatnið gerir hvort tveggja að brjóta land og lífga. Frost og fannir deyða og skýla á víxl. Og jafnvel eldsumbrotin leggja líkn með þraut og láta gosefnin græða sárin. Ari fróði segir svo í Íslendingabók um landnám Íslands: „Í þann tíð var Ísland viði vaxið á milli fjalls og fjöru.“ Þar sem nú er aðeins einn hundraðasti hluti landsins skógi vaxinn, hafa sumir vefengt orð Ara. Nýjustu rannsóknir leiða í ljós, að á landnámsöld muni birkiskógar og kjarr hafa náð yfir 30–40 sinnum stærra landssvæði en nú. Sú reynsla, sem fengin er af friðun og ræktun birkiskóga, er, að gróðurfar batnar á þeim slóðum, trjágróður bindur og bætir jarðveginn. Skógurinn skapar öðrum gróðri skjól, hann er til nytja og fegrunar, auðgar náttúruna, gerir fuglalíf fjölbreytt. „Blikar í lofti birkiþrasta sveimur, og skógar glynja, skreyttir reynitrjám,“ kvað Jónas Hallgrímsson. Það átak, sem nú er fyrirhugað, er undirbúið af landnýtingar- og landgræðslunefnd. Það, sem þessi tillaga felur í sér, þarf að gera í góðri samvinnu við bændur landsins og félagssamtök þeirra. Því er líkt farið um gróður landsins og menningu þjóðarinnar, að hollt er að byggja á því, sem íslenskt er og stendur föstum fótum í íslenskum jarðvegi. En forfeður okkar kunnu þá list að frjóvga íslenska menningu með þeim erlendu áhrifum og straumum, sem að henni féllu og gátu samlagast henni, án þess að hún biði tjón af. Eins er um íslenskan gróður. Það getur verið gagnlegt að leita þess frá öðrum löndum, sem fellur vel að íslenskum staðháttum og samlagast náttúru landsins. Svo segja reyndir menn, að þótt ýmsar erlendar urtir og fræ reynist vel við stöðvun uppblásturs og landgræðslu, dugi þó ekkert eins vel og melgrasið íslenska. „Séð hef ég skrautleg suðræn blóm sólvermd í hlýjum garði, áburð og ljós og aðra virkt enginn til þeirra sparði; mér var þó löngum meir í hug melgrasskúfurinn harði, runninn upp þar, sem Kaldakvísl, kemur úr Vonarskarði.“ Margar eru þær köldu kvíslir, sem grandað hafa gróðri á umliðnum öldum. En nú skal spyrna við fótum. Nú skal segja eyðingaröflunum stríð á hendur og herða bæði sókn og vörn. Við stöndum í Vonarskarði. Við berum í brjósti þá von, að sá, er sólina hefur skapað, haldi verndarhendi yfir landi og þjóð. Og við stöndum nú á þeim stað, „er við trúnni var tekið af lýði.“ Og trúnni skulum við halda, trúnni á forsjón og framtíð þessa fagra lands.



Herra forseti, góðir áheyrendur. Það er óumdeilanlegt, að Íslendingar eiga tilveru sína sem þjóð landinu að þakka. Það er landinu að þakka, að hér hefur varðveist hrein tunga í ellefu aldir, meðan fjölmörg tungumál smárra þjóða hafa liðið undir lok vegna samskipta við öfluga nábúa. Fjærlægð Íslands frá öðrum löndum hefur ekki aðeins stuðlað að því að verja þá menningu, sem hér dafnaði í upphafi, heldur hefur hjálpað til að þroska hana og tryggt Íslendingum þannig menningararf, sem þeir geta verið stoltir af. Landið hefur átt sinn ríka þátt í því að skapa merkilega þjóðarsögu, þar sem þjóðin hefur þurft á fyrirhyggju og atorku og þrautseigju að halda til þess að geta notið gæða þess. Þegar Íslendingar risu úr áþján eftir margar aldir, var það ástin á landinn og trúin á landið, sem veitti þeim mestan styrk til að berjast fyrir rétti sínum. Í sjálfstæðisbaráttunni var það Ísland ögrum skorið, Eldgamla Ísafold og Ísland farsælda frón, sem skóp skáldum þjóðarinnar og stjórnmálamönnum eldmóð og úthald til að ná hinu langsótta marki, að hér byggi frjáls þjóð í frjálsu landi. Ef til vill sýnir það þó best hin sterku tengsl lands og þjóðar, að þegar íslenskri æsku brann mestur eldur í brjósti í frelsisbaráttunni í upphafi þessarar aldar, valdi hún sér hið stolta kjörorð: Íslandi allt. Þegar ákveðið var, að Alþingi héldi sérstakan fund á Þingvöllum í tilefni ellefu alda afmælis fastrar byggðar á Íslandi, var ekkert sjálfsagðra en að sá þingfundur væri helgaður landinu. Þetta mátti gera með ýmsum hætti. Þó var brátt komist að þeirri niðurstöðu, að þetta yrði best gert í formi aukinnar landgræðslu og gróðurverndar. Svo vel hagaði til, að Halldór E. Sigurðsson landbrh. hafði 30. nóv. 1971 skipað nefnd undir forustu Eysteins Jónssonar, fyrrum ráðherra, til að gera heildaráætlun um alhliða landgræðslu, og skyldi miða við, eins og segir í skipunarbréfi nefndarinnar, „að hægt væri að minnast 11 alda byggðar á landinu með heildarátaki um landgræðslu og gróðurvernd.“ Nefndin var skipuð mönnum úr öllum stjórnmálaflokkum og frá mörgum samtökum og stofnunum, sem helst fjalla um landgræðslumál. Nefndin leitaði álits fjölda aðila um allt land og vann mikið starf undir forustu hins ötula formanns síns. Þegar fulltrúar þingflokkanna fóru að kynna sér starf hennar og tillögur, var það fljótt sameiginlegt álit þeirra, að sú landgræðslu- og gróðurverndaráætlun, sem nefndin hafði samið og koma skyldi til framkvæmda á fimm árum, yrði tilvalið mál til meðferðar og afgreiðslu á þjóðhátíðarfundi Alþingis. Hér er ekki tími til að gera þessari áætlun skil. Aðeins skal á það bent, að með henni er landinu aðeins greidd lítil afborgun af stórri skuld. Á liðnum öldum hefur verið gengið svo nærri gróðri landsins, jafnt af gáleysi og illri nauðsyn, að gróið land er nú talið helmingi minna en á landnámsöld. Þótt margt hafi verið gert vel á síðari áratugum, hefur enn ekki tekist að snúa vörn í sókn. Enn gengur á hið gróna land, og enn eru stór svæði í mikilli hættu. Tilgangur þessarar áætlunar er fyrst og fremst að styrkja vörnina og undirbúa sóknina. Framtíðarmarkið hlýtur að vera það, að aftur stækki gróið land á Íslandi, að þjóðin sýni þannig tryggð sína og ræktarsemi við landið, jafnframt því sem hún fegrar það og bætir sjálfri sér og niðjum sínum til gleði og gagns. Vér Íslendingar minnumst oft þeirrar réttmætu kröfu vorrar, að Ísland verði aðeins fyrir Íslendinga. Um þá kröfu verður sannarlega að standa traustan vörð á allan hátt. En því aðeins getum við borið þá kröfu fram með fullum rétti, að við sýnum landinu fyllstu ræktarsemi, að við byggjum það vel og byggjum það allt. Það er líka skylda, sem þessi krafa leggur okkur á herðar, að við höldum landinu sem hreinustu og ómenguðustu, andrúmsloftið verði eins hreint og heilnæmt og var fyrir 1100 árum og ár og vötn landsins og hafið umhverfis það haldi sem líkustum hreinleika og þá. Það er lögmál, sem aldrei má gleymast, að tryggðin við landið og trúin á landið er frumskilyrði þess, að íslensk þjóð haldi áfram að vera til. Þessum orðum mínum vil ég ljúka með því að vitna til kvæðis vestfirska bóndans og skáldsins Guðmundar Inga Kristjánssonar, sem flutt var á Hrafnseyri 17. júní 1944: Í hillingum bíður Ísland enn með ögur og núp og sand. Það leggur með draum og sögu í senn á sál þína tryggðaband. Og nú er það vort að vera menn og verðskulda þetta land.



Herra forseti. Góðir Íslendingar. Um flestar þjóðir gildir líkt og um einstaklinga. Fáir muna eftir sér á öðru eða þriðja ári, og enginn man til upphafs síns. Bernskuminningar þjóðanna leysast upp í sundurlausar svipmyndir og hverfa inn í myrkur fortíðarinnar. En saga okkar Íslendinga sker sig úr. Þeir, sem gefa sér tíma til, eiga þess kost að kynnast fyrstu kynslóðinni, sem byggði þetta land. Í skráðum heimildum ganga landnámsmennirnir fram á leiksvið sögunnar, holdi klæddir einstaklingar hundruðum saman. Á Íslandi var sagnfræði hafin til vegs og virðingar löngu fyrr en í öðrum germönskum löndum, og þessi mikla virðing Íslendinga fyrir sögunni varð þjóðinni ómetanlegur aflgjafi og varpaði jafnframt skímu langt inn í myrkvaða sögu nálægra þjóða. Íslenska þjóðveldið, sem hér var stofnað, - á völlunum, þar sem vér nú stöndum, í bláum fjallahring, við ána, þar sem öxin týndist, einkenndist um margt af frjóum og ferskum nýmælum í löggjöf og stjórnskipun. Hið forna Alþingi er frægasta dæmið. En hins vegar er ekki síður vert að minnast, að samkvæmt áliti merkustu vísindamanna stóð löggjöf Íslendinga framar annarri löggjöf, ekki síst hvað varðar félagshyggju- og jafnréttismál, og má þar nefna einstæða löggjöf um tryggingar og málefni fátækra. Þó fór svo, að þessi merka stjórnskipun reyndist bera með sér það mein, sem varð lýðveldinu að falli: Vald goðanna var ekki sótt til fólksins í landinu nema rétt í upphafi, Goðorðin gengu kaupum og sölum og að lokum söfnuðust þau á fárra hendur. Sú þróun gat ekki endað nema á einn veg. Það er háttur sagnfræðinga að leita að hliðstæðum í sögu þjóðanna. Á Íslandi er auðvelt að finna hliðstæðu landnámsins. Það er sá tími, sem við nú lifum, hin nýja landnámsöld til sjávar og sveita. Mannfjöldi á Íslandi var nokkurn veginn sá sami í byrjun þessarar aldar og hann hafði verið á tíma þjóðveldisins, rétt um 70 þúsund manns, en gróðurlendi landsins rýrnaði hins vegar á þessum 1000 árum um meira en helming. Gróðurlendið hefur að vísu ekki aukist aftur, fremur haldið áfram að rýrna. En íbúar landsins eru nú þrisvar sinnum fleiri en í byrjun aldarinnar, ræktað land er sexfalt meira en þá og varanleg mannvirki þúsundföld að vöxtum. Íslendingar eru reynslunni ríkari, og þeir hljóta því að varast þá meinsemd, sem varð þjóðveldinu forna að fjörtjóni: samþjöppun valds og auðs á fárra manna hendur. Og það er trúa mín, að senn muni þjóðin taka af skarið og tryggja sér fullkomið sjálfstæði með því, að allur erlendur her verði á brott úr landinu. Lýðveldið unga er enn í mótun, og forlagahjólið er í höndum okkar sjálfra. En jafnframt blasir það við, að þjóðin á ógoldna skuld við landið. Það er löngu kominn tími til, að reynt sé með skipulegu átaki að bæta þau spjöll á landinu, sem ellefu alda búseta hefur valdið. Vonandi lætur sér þó enginn til hugar koma, að við getum keypt samvisku okkar frið með þeim 1000 millj. kr., sem þáltill., sem hér er til umræðu, gerir ráð fyrir. Hér er aðeins fyrsta skrefið stigið, og það mun í mesta -lagi duga til að koma aftur á jafnvægi, stöðva undanhaldið. Unga fólkið í landinu, sem á kyn sitt að rekja gegnum 33 ættliði til kynslóðar fyrstu landnámsmannanna og nú er að taka forustuna í hinu nýja landnámi Íslendinga, mun vafalaust ganga rösklega að þessu verki. Og þó getur enginn vænst þess, að ein kynslóð greiði þá skuld, sem 33 ættliðir hafa skilið að baki sér. En hennar hlutverk verður að snúa vörn í sókn. Góðir Íslendingar. Ég gat þess áðan, að eitt af því, sem helst einkenndi þjóðveldið forna, var félagshyggja meiri en títt var á þeim tímum. Það er við hæfi, að í minningu landnámsins sameinumst við um félagslegt átak, sem leggur byrðar á okkur öll. Mannkynið allt stendur nú frammi fyrir ískyggilegum háska. Auðlindir jarðar fara þverrandi, og ört vaxandi mengun ógnar lífi á jörðu. Þessum háska verður því aðeins afstýrt, að þjóðir heimsins taki höndum saman og spari ekkert til, jafnvel breyti lífsvenjum sínum. Til þess þarf félagslegt átak, þúsundfalt á við það að græða upp allt Ísland, og til þess þarf sterkan samstilltan vilja þjóðanna, sem enn lætur á sér standa. Ákvörðun Alþingis í dag er vitnisburður um sameiginlegan vilja Íslendinga til að snúa þessari öfugþróun við, og hún er um leið áskorun okkar til annarra þjóða að taka höndum saman til varnar náttúru og lífi á jörðinni.



Herra forseti, Góðir Íslendingar. Hérland og þarland og nóg er allt Ísland, segir gamalt máltæki. Meiri hluti mannkyns getur öfundað oss af því, hve rúmt er í landinu og hve auðvelt við eigum með að njóta einveru í skauti náttúrunnar. Þetta eru verðmæt hlunnindi á jörðinni nú á dögum. En vér vitum meir. Vér vitum, að nóg er allt Ísland því aðeins, að þjóðin fari vel með landið og skilji viðkvæmni þess. Vér vitum, að nóg er allt Island því aðeins, að vér bætum allt tjón, sem valdið er, og spyrnum gegn þeim náttúruöflum, sem rífa landið niður. Vér vitum, að nóg er allt Ísland því aðeins, að þjóðin líti á landið sem -sameign, sameiginlegan fjársjóð, sem hún öll ber ábyrgð á. Fyrir hundrað árum var fagnað þúsund ára byggð í landinu, og þá greiddi erlendur konungur skuld við íslensku þjóðina með stjórnarbót, sem m.a. færði Alþingi löggjafarvald. Nú, þegar fagnað er ellefu hundrað ára byggð í landinu, greiðir íslenska þjóðin sjálf skuld við landið, en innan stundar mun Alþingi væntanlega beita löggjafarvaldinu og samþykkja að verja tíu hundruð milljónum króna, - sem hefðu eins getað verið ellefu hundruð milljónir, - til áætlunar um landgræðslu og gróðurvernd. Enda þótt dægurmál séu þung í skauti og sjálf landsstjórnin flókin gáta, hafa þeir góðu menn, sem sátu síðasta þing og sitja nýkjörið þing, sameinast um þetta mál. Betra verk getum vér eigi unnið á þessum þjóðhátíðardegi. Viðhorf manna til náttúru og umhverfis hafa tekið miklum breytingum til hins betra á síðustu árum, þótt sumum þyki jafnvel nóg um náttúruverndina. Lítum á hið fagra umhverfi vort í dag, Þingvelli, sem skáldið kallaði „hjarta Fróns“. Vér höldum hátíð í tjöldum og á trépöllum, sem munu hverfa án þess að skilja eftir sig ör. Hvernig væri um að lítast, ef Íslendingar hefðu látið undan næstum sífelldum draumum um að reisa stórbyggingar hér á þessum stað? Margir bestu drengir þjóðarinnar vildu endurreisa Alþingi á Þingvöllum. Ef svo hefði verið gert, væri hér heilt alþingisþorp, samansafn margvíslegra og misjafnra bygginga, ef að líkum lætur. Og hversu oft hefur ekki verið sagt, að það sé þjóðarskömm að reisa ekki á Þingvöllum glæsilegt gistihús og mikla veislusali? Hvað mundi steinkumbaldi gera fyrir þennan stað? Það er sannarlega gott, að þjóðin reisi þúsund ára borgir, þar sem þær eiga heima. En því skyldum við keppa við náttúruna hér, þar sem „titraði jökull, æstust eldar öskraði djúpt í rótum ,lands,“ þegar skaparinn hjó þetta listaverk. Hin nýju viðhorf til náttúru og umhverfis gera oss öll viðkvæm fyrir skemmdum á landinu, hvort sem er af mannavöldum eða ekki. Vér fyllumst reiði við beljandi uppblástur, sem feykir jarðvegi á haf út. En vér megum ekki gleyma því, að fleira getur blásið upp en fjöllin. Það getur orðið uppblástur á hinum andlega og siðferðilega jarðvegi, sem er gróðurmold heilbrigðs mannlífs á Íslandi. Vér höfum um aldir tekið meira af landinu en það gat gefið. Þetta er viðurkennt af Alþingi á Þingvöllum í dag. En taka ekki einstaklingar og hópar enn í dag meira af þjóðfélaginu en það getur gefið? Og skáka þeir ekki ár eftir ár í því skjóli, að einhver annar muni greiða skuldina? Er ekki kominn tími til þess að draga úr kröfunum um meiri lífsþægindi, en auka leitina að betra lífi? Með þessum fundi Alþingis og því máli, sem fyrir honum liggur, gerum við Ísland ekki stærra land, heldur betra land. Vér vonum, að þessi hugsun berist í dag frá Alþingi við Öxará til þjóðarinnar allrar. Nóg er allt Ísland. En batnandi þjóð er best að lifa í svo góðu og fögru landi. Lifið heil, og gleðilega hátíð.



Herra forseti, góðir landsmenn. Samstaða fulltrúa allra þingflokka um flutning þáltill. á þskj. 1 um landgræðslu- og gróðurverndaráætlun til minningar um ellefu hundruð ára búsetu þjóðarinnar í landinu hefur nú verið ítrekuð með einróma áliti þeirrar sérstöku nefndar, sem kjörin var til að fjalla um málið, að samþykkja beri tillöguna eins og hún liggur fyrir. Fagna ber þeim einhug, sem ríkir á Alþingi um þetta mál. Fleira gat komið til greina, þegar ákveðið var, hvert verkefni skyldi velja hátíðarfundi Alþingis á Lögbergi þjóðhátíðardaginn í minningu ellefu alda byggðar í landinu. En það er eindregin skoðun mín, að ekki hafi verið bent á neitt verkefni nándar nærri jafnverðugt og viðeigandi til ákvörðunar þingheims á þessum fornhelga bletti og stórátak þjóðarinnar til að hrinda í framkvæmd heildstæðri áætlun um landbætur ásamt rannsóknum á gróðurfari og landnýtingu, sem þurfa að fylgja. Kólnandi veðurfar um nokkur undanfarinna ára eftir allangt hlýviðrisskeið ætti að hafa fært okkur Íslendingum heim sanninn um, hve gróðurlendi landsins er viðkvæmt fyrir hvers konar breytingum á gróðurskilyrðum og vandmeðfarið til búsnytja. Kalskemmdir á ræktarlandi í heilum héruðum og jafnvel landsfjórðungum eru ekki einar til sannindamerkis um åhrif af nokkurri lækkum meðalhita á gróðurfar og þar með afkomu allra landsmanna, en þó bænda sér í lagi. Auk þess þykir einnig ásannast, að haglendi þoli lakar beit búfjár í köldum árum en hlýjum og gróðureyðing af völdum höfuðskepnanna fari í vöxt. Þessi reynsla ætti að hafa kennt mönnum, að nú er einmitt tímabært að hefjast handa og leggja gróðuröflun náttárunnar rækilegar lið en gert hefur verið hingað til. Eins og tækni og þekking er nú háttað, er engin afsökun fyrir því að láta skeika að sköpuðu, hversu gróðri og gróðurlendi vegnar. Og að svo miklu leyti sem á skortir viðhlítandi þekkingu sæmir ekki annað en að gera það, sem gera þarf, til að afla hennar. Þekkingargrundvöllurinn á gróðurlendi landsins og gróðrarskilyrðum þarf að vera svo traustur, að menn geti að staðaldri fylgst með viðgangi eða hnignun gróðurfars og gripið hvenær sem þörf gerist til þeirra úrræða, sem vænlegust þykja, til að færa út endimörk gróðurríkisins á hagfelldasta hátt eða hefta háskalega gróðurskerðingu með sem minnstum tilkostnaði. Í þessu efni eins og öðrum er það öflun og beiting undirstöðuþekkingar á viðfangsefninu, sem er forsenda árangursríkra vinnubragða. En jafnframt því að afla aukins þekkingarforða er brýn ástæða til að hefjast handa af myndarskap við að nýta þá vitneskju og reynslu, sem þegar er tiltæk, í mun stærri stíl en hingað til. Skýrslur kunnugustu manna í hverju héraði um sig og niðurstöður af athugunum fræðimanna á stærri svæðum ber að sama brunni. Þessi gögn í heild benda eindregið til, að þrátt fyrir ötult starf þeirra stofnana, sem að landgræðslu vinna, fari gróðri á viðlendum svæðum hrakandi, landeyðingin virðist, þegar á heildina er litið, vega salt við landgræðsluna. Reynsla, þekking og tækni eru til taks að snúa vörn fyrir gróðurlendið í sókn á hendur auðninni. Það, sem á skortir til að gera mun betur en unnt hefur verið til þessa, er aukið fjármagn. Úr því á að bæta næsta hálfan áratug með þeirri áætlun, sem hér liggur fyrir til afgreiðslu. Þrátt fyrir óyggjandi vitnisburð sögulegra heimilda og rannsókna á náttúrunni gætir þess enn, að sumir menn kveinka sér við að láta sér skiljast, að það er maðurinn og búpeningur hans, sem eiga meginþáttinn í stórfelldri rýrnun íslensks gróðurlendis frá því land byggðist. Slík hvumpni við staðreyndir er í senn ástæðulaus og viðsjárverð: Ástæðulaus sökum þess, að enginn fær með nokkrum rétti áfellst liðnar kynslóðir, sem hvorki höfðu skilyrði til að heyja sér vistfræðilegan skilning né önnur ráð til að bjarga lífi sínu og sinna, en ganga á gróðrarforða landsins. Viðsjárverð fyrir þá sök, að afneitun staðreynda af tilfinningaástæðum gerir menn ómegnuga að taka viðfangsefni raunhæfum tökum. Minningu forfeðranna er sýnd sönnust rækt með því að sýna vit og vilja til að nota efnin, sem okkur hafa áskotnast, til að grynna á skuldinni, sem þeir stofnuðu til við landið. Til hennar var efnt, svo að okkur, sem gefið er að lifa þennan dag, yrði lífs auðið. Séum við þakklát fyrir það, hljótum við að fagna því að eiga þess kost að sýna lít á að greiða fósturjörðinni brot af fósturlaunum kynslóðanna, sem á undan okkur hafa sporað íslenskan svörð.



Að samþykktri þessari tillögu læt ég í ljós þá ósk, að allar framkvæmdir samkvæmt henni verði landi og þjóð til blessunar, að landið verði þeirra vegna betra og fegurra, að þjóðin verði í kjölfar þeirra heilsteyptari og hamingjusamari. Stór spor hafa verið ráðin til eflingar landgæðum og aukinnar náttúrufegurðar. Jafnframt ættu Íslendingar nú að strengja þess heit að standa eilífan vörð um frelsi sitt og allt það, sem gert hefur þá íslenska. Þegar minnst er ellefu hundruð ára Íslandsbyggðar, ætti sú ósk að brenna heitust í brjósti sérhvers Íslendings, að þjóðin, sem hér hefur búið í ellefu aldir, bæði í reisn og niðurlægingu, notið hefur gæsku náttúrunnar og þolað hamfarir hennar, - sú þjóð, sem hefur ekki aðeins búið við tengsl auðlegðar og menningar, heldur einnig mótast af sambúð örbirgðar og skáldskapar, - að þessi þjóð megi um alla framtíð eiga þetta land og njóta þess, sjálfri sér til heilla og drottni allsherjar til dýrðar. Til er aðeins einn öruggur vegur til farsældar manns og þjóðar. Hann er sá að trúa á landið, trúa á manninn og trúa á guð. Þjóðin hefur nú viljað sýna, að hún trúir á landið, Hún þarf einnig að sýna, að hún trúi á sjálfa sig. Megi guð vors lands, megi lands vors guð gefa, að þær vonir rætist, sem reistar eru á trú þjóðarinnar á land sitt, að hið góða og sanna, sem búið hefur í hug íslenskrar þjóðar í ellefu hundruð ár, eflist um alla framtíð. - Fundi er slitið.