Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta litla frv. er fylgifrv. þess máls, sem við ræddum um áðan, frv. til l. um hreppstjóra, og leiðir beint af því, en efni þess er ákvæði um þóknun til stefnuvotta. Ef hitt frv. verður að l., er talið, að það ákvæði ætti bezt heima í l. um meðferð einkamála í héraði, enda hreppstjórar ekki, eins og segir í grg., stefnuvottar af sjálfu sér. Í 2. gr. þessa frv. eða gildistökuákvæðinu er sagt, að jafnframt sé úr gildi numin 5. gr. 1. nr. 85 11. júní 1938, um laun hreppstjóra og aukatekjur. Ég veit ekki, hvort þetta mundi eiga við í þessu frv., og kemur til athugunar hjá n., en það er kannske ekki fyrr en á síðara stigi málsins. Ef hitt frv. gengur á undan, og þegar það hefur verið samþ., þá er búið að nema l. í heild úr gildi. Þetta verður bara að athugast sem formshlið undir meðferð málsins. Ég legg svo til, að þessu frv. verði eins og hinu að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Ein elzta félagslega heildin í þjóðfélagi okkar Íslendinga er hreppurinn, og Grágás, sem er elzta lögbók Íslendinga, hefur nokkur ákvæði um skipan hreppanna og hlutverk þeirra, og með setningu tíundarlaganna 1096 var einnig aukið hlutverk hreppanna og þeim falin forusta í framfærslumálum sveitanna sérstaklega. Í okkar fornu löggjöf eru einnig mjög merk lagaákvæði í sambandi við hreppana, fyrir utan framfærsluskylduna, um tryggingamálin sérstaklega, sem talið er að hafi ekki þá átt sér neina hliðstæðu í samtímalöggjöf nágrannaríkja okkar. Það er einkennandi, að sjálfstjórn hreppanna var mjög mikil eða segja má alger í hinu forna þjóðveldi innan tiltekinna marka, sem landslög settu, því að það var ekkert stjórnvald sett yfir þá fyrstu aldirnar, eftir að land byggðist, umfram allsherjarvaldið, sem var hjá Alþingi, eins og kunnugt er, en allsherjarframkvæmdavald nær ekkert. Hrepparnir, má segja, að hafi verið undirstaðan, hreppaskipting og meðferð hreppsmálefna undirstaða og upphaf sveitarstjórna hér á Íslandi. Þegar Jónsbók var lögtekin 1281, voru flest ákvæði Grágásar svo og eldri lagasetningar um framfærslu og aðra starfsemi hreppanna tekin upp í hana, og fór svo um aldir, að ákvæði Jónsbókar um hlutverk hreppanna héldust óbreytt að heita mátti, allt til ársins 1781, en þá er sú breyting gerð, að með konungsbréfi var allt vald í ýmsum málefnum hreppanna, ýmsum tilteknum málum og þar á meðal í framfærslumálum einnig, fengið í hendur sýslunefndarmönnum, en hreppstjórar fara þá með vald í umboði þeirra. Síðan má segja, að lítil breyt. hafi verið gerð á málefnum hreppanna þar til árið 1907, er ný sveitarstjórnarlög voru sett. Eins og ég sagði áðan, snerta hin fornu lög okkar um hreppana fyrst og fremst sveitarstjórnarmálin, en það er vegna þess, að allsherjarvald ríkisins var þá lítið sem ekkert. Hin almenna löggjöf um sveitarstjórnarmál á Íslandi hefur verið mjög dreifð þar til nýlega, að sett voru heildarlög um þau efni, og þau komu til framkvæmda 1. jan. 1962. En þau lög höfðu ekki nein bein ákvæði um störf hreppstjóranna, elns og eðlilegt er, þar sem þeir voru fyrst og fremst umboðsmenn framkvæmdavaldsins - allsherjarframkvæmdavaldsins. Þetta hefur aðeins verið rifjað upp vegna þess, að hér er fjallað um einn þeirra tiltölulega fáu þátta í stjórnarfarsmálefnum okkar, sem á sér óslitna ævaforna erfðavenju. Og þó að sveitarstjórnarmálefnin séu nú á dögum að miklu leyti í höndum oddvitanna og hreppsnefndanna, þá eru störf hreppstjóranna enn afar þýðingarmikil fyrir dreifbýlið í landinu. Það má segja, að nú á dögum bresti að mestu lagaákvæði um hreppstjórana og störf þeirra. Helztu ákvæði eru í gamalli reglugerð frá 29. apríl 1880. Það er eins og vænta má, að reglugerðin er ekki lengur í sem beztu samræmi við starfsháttu nútímaþjóðfélags og ýmislegt, sem öðruvísi mætti vera og betur fara. Ég hef hins vegar álitið, að enn væru hættir þannig í byggðaskipun, að æskilegt væri að viðhalda áfram þeirri skipan, að hreppstjórar annist tiltekin og óhjákvæmileg störf í þágu framkvæmdavaldsins og í þágu almennings. Það hefur því þótt nauðsynlegt að setja nýjar reglur um störf hreppstjóranna og aðhæfa þau sem bezt nútímaaðstæðum og reyna jafnframt að hagnýta störf þeirra sem bezt, en kunnugt er, að fjöldi góðra og hæfra manna skipa þessar stöður í dag og hafa löngum skipað þær. Það varð því að ráði að taka til meðferðar í dómsmrn. undirbúning að frv. til l. um hreppstjóra, sem hér liggur fyrir, og í það eru tekin helztu almennu atriðin, sem varða stöðu hreppstjóranna. Það er hins vegar gert ráð fyrir því, að þessari löggjöf fylgi síðar reglugerð, sem mundi kveða nánar á um einstök og sundurliðuð atriði starfa þeirra, sem væru þess eðlis, að betur eigi heima í reglugerð en löggjöfinni sjálfri. Það má segja, að ástæðan fyrir því, að ég efndi til þessarar endurskoðunar, var nauðsynin á að lagfæra laun hreppstjóranna. En eftir að sú athugun hófst, fannst mér eðlilegra að hafa endurskoðunina nokkru víðtækari, og niðurstöður þess koma fram í því frv., sem hér liggur fyrir. Ef við víkjum að nokkrum atriðum frv., sem telja má nýmæli og rétt er að gera grein fyrir nú, þá er það fyrst í 2. gr., að þar er sagt, að þegar starf hreppstjóra losnar, þá skuli sýslunefnd kjósa hlutbundinni kosningu, ef óskað er, 3 íbúa í hlutaðeigandi hreppi til hreppstjórastarfs, og skipar sýslumaður einn þeirra hreppstjóra. Það eru í raun og veru ekki nýmæli í þessu. Það er þannig nú, að sýslunefndirnar eiga að tilnefna 3 menn, en er sagt berum orðum hér, að það skuli kjósa þessa menn hlutbundinni kosningu, ef óskað er. Það má segja, að í raun og veru sé það meginregla, sem gildi í sambandi við þessi mál, ef leitt er frá margs konar hliðstæðum ákvæðum um sveitarstjórnarmál, og hygg ég, að það hafi verið framkvæmt í víssum tilfellum einnig svo. En ég taldi miklu eðlilegra, að bein ákvæði væru um það, ef þess væri óskað í sýslunefnd, að hlutfallskosning væri við höfð, og í samræmi við almennar reglur um sveitarstjórnarmál. Í 3. gr. eru almenn ákvæði, sem hreppstjórar þurfa að uppfylla til stöðunnar, og er ekkert sérstakt eða nýtt um það að segja. Í 4. gr. eru ákvæði um það, að heimilt skuli í reglugerð að setja ákvæði um aldurshámark fyrir hreppstjóra að fenginni umsögn sýslunefndar þar um. Það eru engin ákvæði um aldurshámark hreppstjóra nú, en hins vegar eru störf þeirra þess eðlis og svo þýðingarmikil, að það er kannske ástæða til þess að setja ákvæði um aldurshámark, t.d. lögreglustjórn, að svo miklu leyti sem hún er framkvæmd í umboði sýslumanns, og kynni kannske að vera ástæða til að gera það eitthvað í ríkari mæli, þá er það náttúrlega vafasamt, þegar menn eru komnir yfir hið almenna aldurstakmark, 70 ára aldur, að það verði ekki annmarkar á því að uppfylla þá skyldu, sem þeim kynni að verða á herðar lögð. Ég hef hins vegar ekki lagt til, að þetta verði beint ákveðið í frv, um aldurshámarkið, að hin almenna regla um aldurshámark embættismanna skuli um það gilda, heldur gert ráð fyrir því, að ráðh. hafi heimild til að ákveða þetta, en mundi þó áður fá umsögn þeirra, sem gerst til þekkja, sýslunefndanna og þar á meðal auðvitað sýslumannanna, um þetta mál. Ég veit ekki, hvað hv. n., sem fær þetta til meðferðar, kann um þetta að sýnast, og kemur sjálfsagt til álita að ákveða beinlínis aldurshámarkið. Það mundi ég láta í hendur n. að ákveða um, ef henni sýndist svo. Hef ég ekkert við það að athuga, að því verði breytt, en fannst að sumu leyti, að eðlilegt gæti verið að hafa þennan hátt á. Í 6. gr. eru ákvæði um störf hreppstjóra, og hún er ekki ýtarleg, eins og hv. þm. sjá. Það er sagt, að þeir séu umboðsmenn sýslumanns hver í sínum hreppi, þeir fari með lögregluvald, annist innheimtu opinberra gjalda, fógetagerðir og fleiri störf í umboði sýslumanns, svo og önnur störf, eins og þar stendur, sem nánar kann að vera kveðið á um í reglugerð. Sem dæmi um störf hreppstjóra má nefna það, að þeir fara með lögregluvaldið að vissu leyti í umboði sýslumannsins, annast fógetagerðir, uppskriftir búa og halda uppboð. Hreppstjórar eru og úttektarmenn. Þeir standa fyrir utankjörfundarkosningu og eru oddvitar undirkjörstjórna. Jafnframt annast hreppstjórar fjölmörg önnur störf, sem varða héraðsmálefni almennt; svo að í reyndinni má segja, að þeir séu á margan annan hátt, sem hvorki er ákveðið í lögum né reglugerð, fyrirsvarsmenn í hreppi sínum, sem byggist þá á fornri hefð og venju. En eins og ég vék að áðan, hefði ég talið eðlilegra, að öll nánari ákvæði um störfin, framar því, sem tiltekið er í þessari grein, yrðu síðar, að frv. samþykktu, ef að lögum verður, sett í reglugerð. Þá vil ég koma að ákvæðinu um laun hreppstjóra í 7. gr. Það er vikið að því í athugasemd við gr., hver laun hreppstjóra hafi verið fyrir fardagaárið 1963-64. Það eru 5778 kr. fyrir hreppstjórastarf í hreppi með 100 íbúa eða færri, en síðan hækkuðu þau um 693 kr. fyrir hverja byrjaða 50 íbúa. Þar segir einnig, að fram á síðustu ár hafi launin hækkað í samræmi við almennar launabreytingar ríkisstarfsmanna, en eftir að launaákvæði kjaradóms komu til. framkvæmda, hafa launin verið hækkuð um 1.5% aðeins, og var það gert til bráðabirgða. Bæði vegna launahækkana opinberra starfsmanna á árinu 1963 og einnig vegna þess, að talið hefur verið, að í launum hafi hreppstjórar dregizt nokkuð aftur úr, þá er nú lagt til að hækka launin í 7500 kr. í minnstu hreppunum, innan við 100 íbúa, og hækkunin vegna hverra 50 íbúa verði 900 kr. í stað 693 kr. áður. Þetta er innan við 50% hækkun á launum hreppstjóranna frá því, sem áður hefur verið. Í minnstu hreppunum, sem eru innan við 100 íbúa, mundu launin þannig verða, eins og ég sagði, 7500 kr., árslaunin, í hreppum með 100-150 íbúa 8400 kr. og síðan hækka um 900 kr. við hverja 50 íbúa, þannig að þegar hrepparnir eru t.d. komnir upp í 800 íbúa, eins og t.d. Vopnafjörður og Ölfushreppur, þá eru launin orðin 20 000 kr. með þessu ákvæði og hækka upp í 22 þús., en voru 15 480 kr., þegar þau síðast voru greidd. Ef hreppur er kominn upp í allt að 1500, segjum eins og Njarðvíkurhreppur t.d., þá yrðu launin 31 800 kr. Og stærsti hreppurinn, sem er Selfosshreppur, sem er með allt að 2000 íbúa, þá mundu launin verða 41 700 kr. og geta komizt upp í 46000 kr., en í þeim hreppi gátu launin hæst komizt upp í 34 500 kr. En þetta er yfirleitt rétt innan við 50% launahækkun frá því, sem verið hefur. Ef litið er á þetta í sambandi við aðra flokka, þá vil ég geta þess, að 1947 eru hreppstjórar í hreppi með innan við 100 íbúa eða færri með í árslaun 500 kr. Þá voru lögreglumenn með 500 kr. á mánuði og gátu farið upp í 700 kr. á mánuði á 6 árum, en árslaun hreppstjóranna 500 kr. Nú 1964 eftir kjaradóminn eru lögreglumenn með mánaðarlaun 7430 kr. og geta farið upp í 9040 kr. á 15 árum. Ef hreppstjórar hækka til jafns við lögreglumennina, er þetta nokkurn veginn það sama. Hér er lagt til 7500 kr. í minnstu hreppunum, en eins og ég sagði, þá eru lögreglumennirnir með 7430 kr. á mánuði og upp í 9040 kr. og hlutfallið yrði þá svipað og það var 1947. Það er eilítið hærra, hækkunin, en hjá Dagsbrúnarmönnum. Nú skal ég ekki segja, hvort endilega á að bera saman við Dagsbrúnarmenn og lögreglumenn, enda er það lítið eitt hærra, og ég hef alltaf haft virðingu fyrir hreppstjórunum og stöðu þeirra og hef þess vegna lagt til, að þetta væri ívið hærra, eða 7500 kr. Það kemur til álita, hvaða áhrif þetta hefur á fjárgreiðslur ríkisins. Þá sjáum við, að litlu hrepparnir eru langflestir. Hreppar, sem eru innan við 100 íbúa, eru 40. 36 hreppar eru innan við 150 íbúa, þ.e.a.s. á bilinu frá 100-150. Á bilinu frá 150-200 eru líka 36 hreppar og 24 á bilinu frá 200-250 íbúa, 14 á bilinu frá 250-300 og 15 á bilinu 300-350 íbúa. Svo fer þeim að fækka hreppunum, og það eru 7 hreppar á bilinu frá 400-450 og 7 á bilinu 450-500. Síðan eru 12 hreppar á bilinu frá 500 upp í 1000 íbúa. Á bilinu 1250-1500 eru aðeins 2 hreppar, 1 hreppur á bilinu 1500-1750 íbúa og aðeins einn hreppur yfir 1750 íbúa eða á bilinu 1750-2000, það er Selfosshreppur, sem ég nefndi áðan, og Seltjarnarneshreppur er annar stærsti hreppurinn. Þetta mundi í heild hafa þau áhrif, að laun hreppstjóranna mundu verða, ef þetta yrði samþykkt, 2 409 500 kr., en eru í fjárlagaáætluninni fyrir 1965 2 070 000 kr. og þyrfti því heildarupphæðin að hækka um 339 500 kr. eða tæpar 340 000 kr. Eins og nú standa sakir, eru hreppstjórarnir alls 214 í landinu, og áhrifin verða þá í heild þessi, sem ég hef nú greint. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta frv., en vildi mega vona, að með því mundi komast á nokkru betri skipan um málefni hreppstjóranna og þá launagreiðslur til þeirra sér í lagi. Að svo mæltu vildi ég mega leggja til, að málinu yrði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég tel það vel farið, að nú skuli eiga að stofna til nýrrar lagasetningar um hreppstjóra, heildarlöggjafar. En það er eins og hæstv. dómsmrh. drap á hér áðan, að löggjöf um þessa sýslunarmenn er og hefur verið um langt skeið mjög í molum og ófullkomin, þar sem helztu lagaákvæði, sem þá varða, er áð finna í l. frá 1938, um laun hreppstjóra, og aðalákvæðin þó í eldgamalli reglugerð, frá 1880, sem í mörgum greinum og flestum greinum er orðin gersamlega úrelt. En það er hins vegar svo, eins og hæstv. dómsmrh. vék að og gerði grein fyrir í sinni framsöguræðu, að hreppstjórasýslanin er eitt hið elzta opinbera starf hér á landi, þar sem segja má, að það eigi rætur sínar að rekja til starfs hreppstjórnarmanna Jónsbókar. Þó að þeim væri þá í upphafi að vísu ætlað aðeins að fara með sveitarstjórnastörf, þá festist hins vegar fljótt sú venja, að hreppstjórnarmenn, sem nafnið hreppstjóri festist við, færu með ýmiss konar störf í umboði valdsmanns, þ.e. sýslumanns, og hann færi smám saman að hafa skipti af störfum hreppstjóranna og það færi svo að lokum, að þessi venja var staðfest með konungsúrskurði, eins og greint var frá, þar sem hreppstjórum var boðið að fara eftir sýslumannsboði. En á öllu tímabilinu til 1808 fóru þó hreppstjórar með hvort tveggja í senn, sveitarstjórnastörf og umboðsstjórnarstörf. 1808 verður sú breyting á, að sjálfstjórn sveitarfélaga er felld úr gildi með konungsúrskurði, og eftir það og allt fram til 1872 fóru hreppstjórar reyndar líka með störf, sem í eðli sínu voru sveitarstjórnarstörf og umboðsstjórnarstörf, en fóru þá með þau að öllu leyti í umboði ríkisins eða konungsstjórnar. En 1872 varð hins vegar meginbreyting á í þessum efnum, þar sem gerð voru alger skil á milli sveitarstjórnar og umboðsstjórnar. Sveitarfélögin fengu aftur sinn forna sjálfstjórnarrétt, og settar voru á fót sérstakar hreppsnefndir, en hreppstjórar urðu sýslunarmenn ríkisins og fara eftir það með framkvæmdarvaldsstörf á vegum ríkisins. Skömmu eftir það, eða 1880, var gefin út þessi reglugerð um hreppstjóra, sem enn er að formi til í gildi, og þar var einmitt gert ráð fyrir því og er gert ráð fyrir því, að hreppstjórar séu umboðsmenn sýslumanns, bæði gagnvart hreppsnefndum og almenningi. Þegar litið er á þessa sögu og annars vegar á það, hve löggjöfin um þessa sýslumenn hefur verið mjög í molum, eins og ég áðan drap á, þá er tímabært að mínum dómi og ekkí vonum fyrr, að efnt sé til heildarlöggjafar um þessa starfsmenn ríkisins, og því fagna ég út af fyrir sig. Hins vegar verð ég um leið að segja það, að ég hefði kosið, að þessi lagaákvæði um hreppstjórana, fyrst það er á annað borð verið að endurskoða réttarákvæðin um þá og gefa út ný heildarlög um þá, hefðu verið nokkru viðameiri og fyllri. Ég hefði kosið, að í slíkum lagabálki, sem á að vera heildarlöggjöf um hreppstjóra, hefði verið vikið nokkru nánar að og gerð nokkru fyllri grein fyrir verkefnum og þó allra helzt valdsviði hreppstjóra. En ákvæði frv. eru vægast sagt fátækleg um það efni, þar sem það er í raun og veru lagt alveg á vald ráðherra að ákveða það með reglugerð, því að sú upptalning, sem fyrirfinnst í 6. gr., segir raunar afar lítið. Þar segir aðeins þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Hreppstjórar eru umboðsmenn sýslumanns hver í sínum hreppi. Fara þeir með lögregluvald og annast innheimtu opinberra gjalda, fógetagerðir og fleiri störf í umboði sýslumanna, svo og þau önnur störf, sem nánar kann að vera kveðið á um í lögum eða reglugerðum.“ Síðan er svo viðbót við þetta í 10. gr., þar sem segir, að dómsmrh. setji í reglugerð frekari ákvæði um störf hreppstjóra og kjör. Mér er náttúrlega ljóst, að það er ógerningur að telja upp í lögum verkefni hreppstjóra, svo að tæmandi sé. Það er auðvitað algerlega ógerlegt, og ætlast enginn til þess. En ég held þó, að það hefði verið hægt að drepa á meginverkefni þeirra, eins og reyndar gert var á sinni tíð í hreppstjórareglugerðinni frá 1880, t, d. skipti þeirra af lögreglumálum, skipti þeirra af uppljóstrun brota, innheimtustörf o.fl., o.fl., auðvitað breytt eftir þeirri þróun, sem síðar hefur átt sér stað, og í samræmi við aðstæður nú á tímum. En þarna er aðeins sagt, að þeir fari með lögregluvald, og er það raunar ekki neitt frekar markað. Ég vil þó benda á, að t.d. í lögum um meðferð opinberra mála eru talsvert fyllri ákvæði um þá löggæzlumenn, sem lögreglumenn nefnast. Í annan stað er sagt, að þeir annist fógetagerðir og önnur störf í umboði sýslumanns. Ég geri ráð fyrir, að þar sé haft í huga, að það sé samt ákveðið í öðrum lögum, hvenær þeir geti framkvæmt fógetagerðir í umboði sýslumanns, og sama máli gegni um önnur störf þeirra, sem þeir færu með í umboði sýslumanns, eins og uppskriftagerðir og önnur störf í sambandi við skipti. Og þannig mætti fleira nefna. En sérstaklega hefði ég kosið, að það hefði verið reynt að marka valdssvið hreppstjóranna nokkuð gagnvart sýslumönnum. Þarna er sagt, að þeir séu umboðsmenn sýslumanns hver í sínum hreppi. Í því geri ég ráð fyrir að eigi að felast; að hreppstjórar taki við skipunum af hálfu sýslumanns og eigi að lúta boði hans. En það hefði að mínum dómi verið æskilegt, að það hefði verið reynt að útfæra þetta nokkru nánar. Mér sýnist, að í raun og veru sé ekki um aðra meginbreytingu að tefla í þessu frv. en breyt. á launakjörum hreppstjóra. Ég held, að til hennar sé full ástæða, og geri ekki ráð fyrir, að það telji neinn eftir þá hækkun, sem þeim er ætluð. Hitt gæti frekar að mínum dómi komið til álita, hvort eftir þessu frv. er nægilega vel gert við hreppstjóra. Satt að segja var þetta ekki mjög há upphæð, sem hæstv. ráðh. nefndi, sem hreppstjóralaunin hækkuðu í heild, þannig að mér finnst það hljóti að koma til álita, hvort það er, jafnvel eftir þá endurbót, sem í þessu frv. felst, nægilega vel gert við þessa sýslunarmenn, því að ég tek alveg undir það með hæstv. ráðh., að það á m.a. af sögulegum ástæðum að halda uppi virðingu og veg þessara sýslunarmanna. En með hliðsjón af þessu, að í þessu frv. er fyrst og fremst og eiginlega nær eingöngu um að tefla endurbætur á og endurskoðun á l. um laun hreppstjóra frá 1938, en ákaflega takmarkað tekið inn af þeim ákvæðum, sem eru í hinni gömlu hreppstjórareglugerð, eða hliðstæður þeirra ákvæða, þá hefði þetta frv. allt eins mátt heita frv. til l. um laun hreppstjóra o.fl., eins og l. frá 1938. En sem sagt, launabreytingarinnar tel ég þörf og tel þess vegna, eins og ég þegar hef sagt, að það hafi verið ástæða til endurskoðunarinnar, og tel það vel farið, að það skuli stofnað til þessarar lagasetningar, þó að frv. sé nokkuð öðruvísi úr garði gert en ég hefði kosið. Það má náttúrlega segja, að það megi lagfæra það og koma breyt. á því að í sambandi við meðferð n. En sannleikurinn er sá, að það er dálítið erfitt að koma við veigamiklum breyt. á svona lagabálkum í sambandi við nefndarmeðferð.



Herra forseti. Ég vil aðeins víkja að nokkrum atriðum, sem fram komu í ræðu hv. 3. þm. Norðurl. v., hvort nógu vel sé gert við hreppstjórana í launamálunum. Það má náttúrlega lengi um það deila. Ég vildi aðeins í því sambandi vekja athygli á, að hækkunin, sem ég taldi að í heild mundi koma á launagreiðslurnar, er til viðbótar 15% hækkun, sem þegar er komin á laun hreppstjóranna, eftir að kjaradómur ákvað laun opinberra starfsmanna á miðju árinu 1963, þannig að frá því, sem áður var, áður en hann gekk í gildi, þá, eins og ég sagði, er hækkunin tæp 50%. Það hefur verið talið, að að meðaltali hafi laun opinberra starfsmanna kannske hækkað um milli 40 og 45%, ef ég man rétt. Þá var tilhneiging hjá mér að hafa hækkunina heldur meiri en minni en meðaltalið, eins og fram kom í fyrri ræðu minni. Mér fannst hv. þm. vilja gera heldur lítið úr þessu frv. í lok ræðu sinnar, að eiginlega ætti þetta að heita frv. um laun hreppstjóra, og skil ég ekki þá tilhneigingu, því að ég var áður mjög ánægður yfir þeim athugasemdum, sem fram komu um, að það mætti gera frv. fyllra og löggjöfina meiri. Það var engin tilhneiging hjá mér til þess að miklast yfir þessu frv. Ég er allshugar feginn því, að fram koma ábendingar um, að það mætti gera það ýtarlegra. Og það, að það er ekki ýtarlegra í sambandi við störf hreppstjóra, er hreinlega vegna þess, að mig skortir sjálfan persónulega þekkingu og reynslu í þessu efni, því að lagaþekkingin ein, þó að ég sé ekki að tala um, að henni sé fyrir að fara hjá mér, hún er ekki nægjanleg í þessu sambandi, heldur einmitt sú reynsla, sem menn hafa fengið af hreppstjórnarstörfunum. gerði að vísu ráðstafanir til þess, að sérstakt samband var haft við tvo sýslumenn, þá Björn Fr. Björnsson sýslumann Rangæinga og Ásgeir Pétursson sýslumann í Borgarnesi, og mínir fulltrúar, sem að þessu unnu, höfðu leiðbeiningar og stuðning frá þeim, þó minni en til var ætlazt af sérstökum og óviðráðanlegum ástæðum. En það vill svo vel til, að hér í d. munu vera tveir hreppstjórar, og sú n., sem málið fengi til meðferðar, gæti auðvitað haft stuðning af viðræðum við þá og einnig hv. 3. þm. Norðurl. v., sem er lagaprófessor, ef hann á þá ekki sæti í allshn., sem mér er ekki kunnugt um. Ég mundi því líta á það með mikilli ánægju, að frv. gæti orðið meira að vöxtum og nánar tiltekið um störf hreppstjóranna í meðferð þingsins. Og auðvitað er þetta ekki aðeins breyt. á launum hreppstjóranna. Það er beint ákvæði í 2. gr. um hlutfallskosningar, sem ég taldi að vísu, að mundi verða litið á að giltu. Það er verulegt ákvæði, sem d. verður að taka afstöðu til, um hámarksaldur hreppstjóranna. Ef ekki verður breytt um frá því, sem hér er, er á valdi ráðh. að ákveða það í reglugerð síðar. Hvort menn vilja taka það beinlínis upp, það kemur til athugunar undir meðferð málsins. Og í þriðja lagi er svo færð saman löggjöf, sem er á víð og dreif um hreppstjórann og er til stuðnings og getur einmitt lagt grundvöllinn að því, að auðveldara sé að fylla í eyður þessa frv. allt það, sem betur mætti fara. Ég endurtek það, að mér þætti ekki nema vænt um, að það gæti orðið ýtarlegra en hér er, og vænti þess í alla staði, að gott samkomulag geti orðið um það.



Herra forseti. Þetta frv. er einnig fylgifrv. með frv. um hreppstjórana og leiðir af því, og læt ég nægja að vísa til grg., sem fylgir frv., um þetta tiltekna atriði, sem hér er gert ráð fyrir að hafa aðra skipun á, ef frv. um hreppstjórana verður að lögum. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og til hv. allshn.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að spyrja hæstv. dómsmrh. um það, hvað líður endurskoðun skiptalaganna samkv. þál., sem var samþ. á Alþingi 20, marz 1963. En þessi þál. hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta fara fram endurskoðun á l. nr. 3 frá 12. apríl 1878, um skipti á dánarbúum og félagsbúum o. fl., og l. nr. 25 frá 14. júní 1929, um gjaldþrotaskipti.“ Þar sem þetta frv. er hér til umr., sem tilheyrir nefndri löggjöf, vildi ég heyra frá hæstv. ráðh., hvað langt er komið endurskoðun nefndra laga.



Herra forseti. Ég get því miður ekki gefið svör við þessari spurningu að svo stöddu. Ég skal gera ráðstafanir til þess að upplýsa d. nánar um það, hvað líður þessari endurskoðun, sem spurt er eftir.