Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mál þetta var tekið út af dagskrá í gær, og reiknaði ég með, að það yrði rætt í sjútvn., því að Ed. hefur gert á því breyt., sem eru mjög á annan veg en Nd. gerði ráð fyrir. Þar sem sjútvn. hefur ekki tekið málið fyrir, vil ég leyfa mér að flytja skrifl. brtt. við frv. Í Ed. hefur verið sett inn ákvæði í 9. gr. við 4. málsgr. þess efnis, að ekki sé heimilt að taka hafnargjöld af vörum, sem skipað er upp á bryggjur, sem einstaklingar eiga. Ef þetta verður samþ., þá er leyfð smuga fyrir einstaklinga að komast hjá að greiða vörugjald. Ég tel það ákvæði mjög óeðlilegt og óviðeigandi. Hin brtt. er í rauninni í sömu átt, í 3. mgr. var sett vafaákvæði, og á að vera matsatriði, hvort bryggjur einstaklinga njóti hlunninda af hafnargerðinni. Og væri það þá á valdi viðkomandi ráðh. að leggja gjald á hafnarmannvirki. Brtt., sem ég ætla að leggja fram, ganga í sömu átt og deildin gerði ráð fyrir í fyrstu.

Forseti (BG) : Borizt hafa skrifl. brtt., sem hv. dm. hafa nú heyrt. Verður að leita afbrigða um till., svo að þær geti orðið teknar til meðferðar á fundinum.



Þetta frv. um hafnargerðir og lendingarbætur er búið að ferðast nokkuð milli deilda. Ég tel þörf á að fá fulla afgreiðslu á þessu máli, en get hins vegar búizt við, að málið dagi uppi, ef farið verður að breyta því enn þá, því að þá yrði málið að leggjast fyrir sameinað þing. Ég vil því leggja á móti, að þessar skrifl. brtt. verði samþ., þar sem ég tel þær ekki heldur skipta miklu máli.



Ég vil leyfa mér að taka í sama strenginn og hv. þm. V.-Húnv. Mér finnst þetta atriði, sem brtt. fjalla um, ekki skipta svo miklu máli, að ástæða sé að tefja málið þess vegna.



Ég sé enga hættu við það, þó að málið fari í Sþ. Hafnarlögin eru ill orðin, ef samþ. verður sú breyt., sem Ed. hefur gert á frv. Hafnarsjóðirnir verða að fá tekjur af vörugjöldum. Ef eyðileggja á vörugjöldin með því að nota bryggjur einstaklinga, án þess að vörugjöld séu greidd, þá eru hafnarsjóðirnir illa komnir. Hér er því ekkert smávægilegt atriði á ferðinni, og þó að þetta spillandi ákvæði væri samþ. í Ed. með litlum meiri hluta að vísu, þá er ekki vonlaust, að það verði fellt úr, ef málið verður tekið upp í Sþ.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Þetta mál, sem nú er rætt, er að ýmsu vandræðamál og erfitt viðfangs. Það eru til nokkrar hafnir, þar sem einkahafnarmannvirki eru einu hafnarvirkin. Eins og nú er ástatt, má ekki leggja hafnargjöld á þær, fyrr en hafnarsjóður hefur lagt eitthvað til þeirra. Nú er þetta þó að færast í það horf, að einkamannvirkin eru að hverfa og hafnarsjóðirnir eru að taka við. Ég man í svip aðeins eftir 2 stöðum á Vesturlandi og 1 á Austurlandi, þar sem einkahafnarmannvirki eru. Eðlilegast væri, að þessi einkamannvirki verði lögð undir hafnarsjóði og eigendurnir fái bætur eftir mati. Ég efast um, að þetta ákvæði verði útkljáð svo öllum líki, en hér er bara um bráðabirgðaástand að ræða, sem mun lagast. Eins og nú stendur, þá er þetta ekki „aktuelt“ nema fyrir 2 eða 3 staði.



Enda þótt þetta ákvæði geti orkað tvímælis, tel ég málið komið á það stig, að ég vil ekki stofna því í tvísýnu með því að það fari til sameinaðs þings og segi því nei.



Herra forseti. Ég sé, að hv. Ed. hefur breytt þessu frv. lítils háttar. Ég hélt þó, að þess hefði ekki verið þörf, svo framarlega sem fyrir mönnum vakir að gera heldur gagn en ógagn með breyt. Breyt., sem hér var gerð á frv., var um að gera aðeins auðveldara fyrir ríkið að verða þátttakandi í þessu mannvirki, en, með þeirri breyt., sem Ed. gerði á frv., er þetta a. m. k. nokkuð torveldað, svo að ekki sé meira sagt. Ég á því ekki annan kost en leggja fram skriflega brtt. um að færa frv. til hins fyrra horfs. Ég vildi vænta þess, að hv. Nd. standi fast við þá samþykkt, sem hún áður hefur gert í þessu máli. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um málið, en mun afhenda hæstv. forseta brtt. mína.



Herra forseti. Þetta stórmál er nú fyrst tilbúið í frumvarpsformi og menn munu ekki hafa haft kost á að athuga það sem skyldi, og er það óforsvaranlegt að fá ekki kost á því að athuga breyt. þær, sem hv. Ed. hefur gert á því. Ég vona, að hæstv. forseti taki málið af dagskrá, svo að unnt sé að athuga breyt. þær, sem hv. Ed. hefur gert á því. Frv. var nú rétt fleygt til mín, og er vafasamt, hvort dm. hafa lesið það með áorðnum breyt. Mælist ég því til, að frv. verði tekið af dagskrá.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. Hvað viðkemur ræðu hv. þm. V.-Sk., þá birtist áhugi hans í þessu máli furðu seint. Ég vil taka það fram, að hér er ekki um að ræða neinar stórbreyt. á frv. og þær breyt. voru nú einmitt ræddar hér í þessari hv. d. og samþ. hér gegn n. þeirri, sem fjallar um málið, en þrátt fyrir það var þetta samþ. hér í d. Að breyt. sé stórvægileg er misskilningur, en hér er aðeins um að ræða setningu, sem fáir vilja fella og er um, að ef Sogið verði virkjað, þá eigi ríkið að gera það, nema samið sé um annað. Þessi varnagli er eðlilegur. T. d. er aukin virkjun var fyrirhuguð í Soginu 1942, þá skrifaði bæjarstj. Reykjavíkur ríkisstj. og spurðist fyrir um það, hvort ríkið vildi virkja, og ríkið gaf það svar, að það væri ekki tilbúið til þess, og varð því úr, að Reykjavík framkvæmdi virkjunina upp á eigin spýtur. Þetta er því ósköp eðlilegt. Meiri hl. iðnn. mælir með því, að frv. verði samþ. eins og það er nú.



Herra forseti. Ég ætla aðeins hvað viðkemur ræðu hv. þm. V.-Sk. að benda á, að brtt. mín er aðeins sú að kippa til baka breyt. Ed., og frekari breyt. gerði hv. Ed. ekki á frv. Ég sé ekki neina ástæðu til þess að fara að rökræða hér þetta mál, það gerði ég við fyrri umr., en ég ætla nú samt að leyfa mér að senda hv. 11. landsk. nokkur orð. - Á ræðu hans var það helzt að heyra, að meiri hl. iðnn. ætti að ráða því, hvaða bein væru hér á borð borin í þessari hv. d. Ég vil nú benda þessum hv. þm. á það, að hann hefur ekki meiri rétt hér en aðrir þdm. Þau eru jafngild atkv. þdm., þótt þeir eigi ekki sæti í iðnn. Þessi hv. þm. var samþykkur minni hl. á sínum tíma og vonandi, að þm. standi við samþykkt sína við 3. umr. Það er bókstaflega furðulegt af þessum hv. þm. að leggja á það áherzlu að gera ríkinu erfitt fyrir til þess að ganga til verks með þessa virkjun. Það er óþarfi af þessum hv. þm. að láta ljós sitt frekar skína í þessu máli. Hann er búinn að sýna svo oft vilja sinn og villir ekki á sér heimildir. Það liggur bert fyrir af frammistöðu þessa hv. þm., að hann vill torvelda, að ríkið taki þátt í þessu. Um annan tilgang er ekki að ræða hjá honum, þessum hv. þm. Ég hef ekki skap í mér til þess að eyða fleiri orðum að þessum hv. þm. Sjálfur er hann búinn að túlka vilja sinn og er illt, að þessi ungi maður skuli vilja hindra það, að almenningur í landinu eigi kost á því að fá raforku. Allt tal þessa hv. þm. er í þessa átt. Maður skyldi ætla, að þessi maður væri frá steinöld, að ég tali nú ekki um hug almennings í landinu, sem hefur byggt vonir í sambandi við þetta rafmagn. Ég mun nú ekki að sinni fjölyrða um þetta frekar, en ég gat ekki annað en sent honum kveðju, og má hún fylgja honum sem skuggi í þessu framfaramáli.



Herra forseti. Hv. 11. landsk. sagði, að ekki væri hér um neina stórbreyt. að ræða, en það er samt alls engin afgreiðsla á þessu máli, að því er nú fleygt í hendurnar á mönnum, og ég verð að segja það eins og er, að ég hef ekki haft tíma til að lesa frv. yfir, því að ég var upptekinn við önnur störf. - Hins vegar viðurkennir Ed., að hér sé um stórvægilega breyt. að ræða. Öðru breytti d. ekki í frv. Hv. 11. landsk. sagði líka svo, og er ég sammála honum í því og var líka auðheyrt á honum, að hér væri um stórmál að ræða. Afgreiðslan á þessu máli er sú, að útiloka á hinar dreifðu byggðir frá því að fá rafmagn, og gefa einhverjum aðila sérstöðu til vinnslu raforku úr þessu vatni. T. d. væri þetta möguleiki fyrir Rvík, og hv. 6. þm. Reykv. hefur þau ítök hér á hæstv. Alþ., að hann getur tryggt Reykjavík einokunaraðstöðu í þessu máli. - Nú er farið að leggja línur að Hellu og í Þykkvabæinn, en raforkan, sem fæst, er frá 20 ha. mótor. Ef ríkið má ekki fá raforku inn á línuna, þá er hér um stórfenglega breyt. að ræða á frv. og hún er mjög vafasöm, að allir verði réttlausir, nema einn staður. Það er því fyllilega athugandi að fresta afgreiðslu þessa máls. Hæstv. samgmrh. gerist nú órór í stólnum. Hann hefur talað alldigurbarkalega um auglýsingaraflínur sínar út um sveitirnar og rær að því öllum árum, að Rvík nái einkarétti á virkjun Sogsfossanna.  Þessi hæstv. ríkisstj. virðist annars vera heilög, og henni ferst illa að tala um tafir á málum, og ef mér sýnist rétt nú, þá eru bekkir stjórnarliðsins þunnskipaðir nú. Ef ekki má taka málið af dagskrá nú, þá vil ég atkvgr.

Forseti (SigfS): Ég sé ekki ástæðu til þess að taka málið af dagskrá, þar sem öllum er það þegar kunnugt.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Ég hef því miður ekki fylgzt hér með málum, en heyrði sitthvað úr ræðu hv. þm. V.-Sk. Hann áfellist auglýsingastarfsemi í sambandi við raflínulagningar um Suðurlandsundirlendið. Ég vil benda þessum hv. þm. á, að Framsókn hafði þetta í hendi sér á valdatíma sínum, en gerði ekkert í raforkumálum sveitanna og hefst ekki handa enn. Hvað viðkemur auglýsingum mínum, þá var hér um bréf að ræða, sem birt var í Ríkisútvarpinu og kom ekki frá mér, og ráðuneytið hefur ekki haldið á lofti neinni auglýsingastarfsemi í þessu efni. Þm. lagði upp úr því, að taka ætti upp rafmagn á línurnar frá Selfossi. Þessi hv. þm. sagði einnig, að ekki væri næg orka í Soginu fyrir þessi héruð. Þetta er fjarri staðreyndum og er rangt, að ekki sé til nóg orka á næstunni fyrir Rvík og nágrenni. Það er fullkomlega nægilegt rafmagn fyrir hendi frá Soginu til þessara staða á Suðurlandsundirlendinu og það er sérstaklega mögulegt eftir þær ráðstafanir, sem Reykjavíkurbær hefur gert til úrbóta þangað til aukning Sogsvirkjunarinnar kemur til framkvæmda. Enn fremur er tryggt, að þessir staðir, sem rafveita Suðurlands á að ná til, hafa sama rétt til rafveitu og Reykjavíkurbær. Þess vegna er ekki um neinn afgang að ræða til þessara staða frá Soginu, heldur fullkomið jafnrétti á við Reykjavíkurbæ, sem er eigandi Sogsvirkjunarinnar. Hvernig hv. þm. ætlar að fá menn til að trúa því, að hér sé um auglýsingastarfsemi að ræða, fæ ég ekki skilið, því að rétturinn til rafmagnsins nær jafnt til allra. Ég skal svo ekki tefja hv. d. frekar að svo stöddu með löngum ræðuhöldum um þetta mál. Hins vegar er ég alveg reiðubúinn til þess að tala við þessa hv. þm. um málið, hvenær sem þeir vilja, og hefði ég gaman af að heyra þá gera grein fyrir afstöðu sinni frammi fyrir kjósendum.

Frsm. (Sigurður Thoroddsen) : Herra forseti. Ég þarf litlu að svara rausi hv. þm. V.-Sk. Þó mátti ráða af því, að hvað hann snerti, hefði mátt fresta afgreiðslu málsins. Þó að það sé hér eftir 3. umr., mátti sjá greinilega, að hann hafði ekki kynnt sér efni frv. Hann sagði, að sveitirnar yrðu afskiptar í rafmagnsmálunum, en Reykjavík mundi fá öllu sínu framgengt. En hverju vill Reykjavík koma fram? Það, sem hér er farið fram á, er það, að reist verði rafmagnsstöð fyrir Reykjavík. En í 7. gr. frv. segir, að rafmagn skuli og látið til hinna dreifðu byggða. Framsóknarmenn reyndu ekki að dreifa rafmagni um byggðirnar hér áður, eins og til er ætlazt í þessum l. Árið 1942 héldu þeir að sér höndunum í því máli. En það hefur svo sem komið í ljós, að ekki hefði veitt af að fresta afgreiðslu þessa máls vegna vankunnáttu þessa hv. þm. Það verður þó að teljast hart, þar eð einstakir þm. hefðu átt að geta kynnt sér málið rækilega. - Ég sé þá ekki ástæðu til þess að víkja meira að þessum hv. þm. Ég veit ekki, hvað hefur komið hv. 1. þm. Árn., þeim orðvara manni, til þess að væna mig hér um ósannindi. Þetta er í þriðja sinn, sem hann bregður mér um ósannindi. Ég vil taka það fram, að þessar till., er hér um ræðir, eru samþ. gegn vilja meiri hl. iðnn. hér í þessari hv. d. og þrátt fyrir mótmæli meiri hl. n. Ég veit því ekki til, að ég hafi farið með ósannindi í þessu máli. En kannske segir hv. þm. þetta vegna þess, að mínar till. hafa fengið meiri byr hér en hans? Hann segir, að tal mitt hér beinist að því að torvelda, að rafmagnið dreifist út um landið. Ég átti sæti í raforkumálan. með hv. þm. Hún klofnaði, og var ég einn í minni hluta. Meiri hl. lagði fram fyrir Alþ. frv., sem reyndist svo gallað, að það var ekki tekið fyrir. Hins vegar var haldið áfram að vinna að málinu og var það birt eftir mínum till., sem bezt má sjá af því, að það er mín afstaða, sem mörkuð er þegar í l. Ég er kannske ungur á mælikvarða hv. þm., þó að ég sé kominn yfir fertugt. En ég álít, að hv. þm. mætti vera þakklátur fyrir það, að afstaða hans í þessu máli gleymdist.



Herra forseti. Ég vildi aðallega svara einu atriði í ræðu hæstv. samgmrh., en hann virðist ekki vera viðstaddur núna og vildi ég óska þess, að hæstv. forseti gerði ráðstafanir til þess að fá hann hingað í d., ef hægt væri. Ég ætlaði ekki að taka hér til máls við þessa umr., en nokkur orð í ræðu hæstv. samgmrh. gáfu mér tilefni til þess að standa upp. Þetta rafmagnsmál, sem deilur hefur vakið, er lína sú, sem fyrirhugað er að leggja frá Selfossi og austur í Þykkvabæ árið 1947. Ráðh. talaði um það, að mikill áróður hefði verið gegn þessu máli austan fjalls. Þetta er auðvitað hinn mesti misskilningur, þar eð þetta hefur verið og er mesta áhugamál sveitanna, mál, sem varðar svo miklu, að brýn nauðsyn er á, að það leysist sem allra fyrst, og um það eru menn sammála. Mþn. í raforkumálum lagði fram frv. til raforkul., en það fann ekki náð fyrir augum hæstv. ríkisstj. og lét hún þá semja annað frv., sem nú er orðið að l., en það gengur bara ekki eins langt og hitt. Við vildum, þegar lína væri komin til Eyrarbakka, fá línu þaðan beint austur í Þykkvabæ. En með sínum alkunna dugnaði fékk hv. samþm. minn því framgengt, að línan yrði fyrst lögð heim til hans. Og það er út af fyrir sig fjarri mér að lasta það og raunar ekkert við það að athuga. Ég býst ekki við, að það standi á Rangæingum að verða við þeim kvöðum, sem á þá kunna að verða lagðar í þessu skyni. Og fyrir hálfum öðrum degi var samþ. á sýslufundi Rangárvallasýslu að leggja fé á móti til þessarar línu, og var það samþ. einróma fyrir tilmæli mín. Hins vegar játa ég, að ýmsir menn líta til þess, hve lítið rafmagn er nú aflags fyrir Reykjavíkurbæ. Og nú stendur hér til að koma upp eimtúrbínustöð við Elliðaár til bráðabirgða. Það má því búast við því, að á næstunni verði lítið rafmagn fyrir austanmenn, þar sem varla er ráð fyrir gert, að þessi stækkun fullnægi þörfum Reykjavíkur. Ég held, að þessi skoðun þeirra austan fjalls sé nokkuð rétt. Það sló nokkrum óhug á menn fyrir austan, þegar sama kvöldið og sýslunefndinni var skrifað um þessa ákvörðun að leggja línuna austur, kom tilkynning um það í útvarpinu, og hlýtur hún að vera komin frá hæstv. samgmrh. Satt að segja fannst mörgum þessi auglýsing skrumkennd. Mönnum fannst þetta óþarfa bráðræði, þar sem framkvæmdir áttu ekki að hefjast fyrr en 1947. Og sannast mála er það, að það dofnaði yfir vonum manna við þessa auglýsingu. Litið var á þetta sem kosningabeitu. Mér finnst skrýtið að hlaupa svo fram fyrir skjöldu, og margir héldu, að hér væri um auglýsingastarfsemi að ræða. Við væntum þó, að alvara sé á bak við og við þetta sé staðið. En ég þekki hæstv. ráðh. ekki að slíku og ég efast ekki um, að ef þessi hæstv. ráðh. fer með þessi mál, muni honum vera alvara. En eins og málum er nú komið í Soginu og fyrir liggur hér á þskj., þá held ég, að við megum bíða eftir þessu í 4 ár. Það, sem hér liggur fyrir, sú brtt., sem komin er frá Ed., hún er þannig vaxin, að við megum búast við því, að Reykjavík sitji fyrir. Fyrir rúmum 2 árum síðan sagði hv. 11. landsk., að hann vildi ekki, að sveitirnar fengju rafmagn, því að það mundi seinka fyrir eyðingu þeirra. Þetta sagði hann þá. - Ég býst við, að landsmönnum þyki meiri trygging í því, að ríkið hafi framkvæmdir þessara mála með höndum en einstök bæjarfélög, því að búast má við, að þau vilji skara eld að sinni köku, og er það í sjálfu sér ekkert nema mannlegt. Þess vegna held ég, að mjög nauðsynlegt sé, að breyt. Ed. verði aftur felld úr frv. Ég vil svo ekki lengur orðlengja þetta meira. Nú er orðið áliðið þings, og því hefur verið haldið fram, að við framsóknarmenn höfum tafið þingstörfin, en ég held, að ég hafi a. m. k. ekki talað nema 1–2 sinnum á þessu þingi síðan um nýár.



Herra forseti. Þetta verður aðeins lítið, sem ég vildi segja. Það hefur komið fram, að hæstv. samgmrh. og hv. 11. landsk. leggja áherzlu á þá breyt., sem vitanlega er til þess að draga úr því, að sveitirnar austanfjalls fái rafmagn. Ég vísa á bug, þeirri staðhæfingu hæstv. samgmrh., að ég hafi verið að áfellast hann fyrir aðgerðir hans í. samgöngumálunum. Það er ekkert að þakka eða áfellast, því að hann hefur alls ekkert gert fyrir samgöngumál Suðurlandsundirlendisins. Þó að pantað hafi verið efni í háspennulínu austur í Rangárvallasýslu, þá er engin trygging fyrir því, að það fari til þess, sem það var fyrirhugað fyrir, eða annað eins hefur maður a. m. k. séð. Þá vil ég algerlega mótmæla því, að Framsfl. hafi haft það á sínu valdi að leggja þessa línu austur. Aðeins á 2–3 þingum hefur flokkurinn haft meiri hluta, 1931–32, og ef hæstv. ráðh. áfellist flokkinn fyrir það, þá er hann ekki síður að löðrunga sjálfan sig og sinn flokk í þessu máli, því að eina tækifærið hefði þá verið, þegar flokkurinn var í samstjórn með Alþfl. En honum ætti að vera kunnugt, að á þeim árum voru aðrar fjárhagsástæður en nú, þar sem þá voru kreppuár, en nú eru veltiár. Og þó að þetta mikla veltutímabil hafi verið viðkomandi fjárl., hefur lítið borið á framkvæmdum hjá hæstv. ríkisstj., þó að hæstv. samgmrh. hafi hælt sér af framkvæmdum, sem gerðar hafi verið í landinu, enda var eitt stjórnarblaðið nú alveg nýlega að segja það um þennan ágæta samgmrh., að slíkt sleifarlag, sem væri á strandferðunum, hefði aldrei átt sér stað fyrr og væri hreint hneyksli, sem þyrfti að kippa í lag.  Þá sagði hæstv. samgmrh., að það væri áróður að segja, að ekkert rafmagn væri til á Selfossi. Er nokkuð rafmagn til á Selfossi? Ég veit ekki til, að þar sé rafmagn til nema frá einum litlum mótor. Og ég hefði vart trúað því, að jafngætinn og glöggur maður og hæstv. samgmrh. er mundi viðhafa fullyrðingar eins og þær, að fullkomlega nægilegt rafmagn væri til í Soginu eins og verið hefur til þessa, því að það er ekkert annað en að stangast við staðreyndir, sem þeir menn vita bezt og hafa fengið að reyna, sem síðast hafa fengið línur til sín þaðan, því að þeir fá þaðan ekki rafmagn nema mjög takmarkað til sinna nota. Og ég get ekki skilið, að meiri trygging mundi vera fyrir þá um að fá rafmagn, sem austar á Suðurlandsundirlendinu búa. Þá talaði hæstv. samgmrh. um það, að þegar eimtúrbínustöðin kæmi, mundi rakna mjög úr þessu. Ég hef alltaf skilið það svo, að það væri dýrt að framleiða rafmagn með eimtúrbínustöð til að leiða það út um landið. Og ég hef skilið það svo, að bygging eimtúrbínustöðvar hér í Reykjavík mundi eingöngu vera miðuð við, að það væri varastöð til þess að grípa til, þegar vantar rafmagn, en ekki til þess að selja rafmagn. Og að hæstv. samgmrh. skuli grípa í þetta hálmstrá, sýnir ljóst, hve málstaður hans er lítils virði, - þessi maður, sem ekki þurfti áður, ef hann varði góðan málstað, að grípa til slíks. En það var reyndar áður en hann komst í þann félagsskap, sem hann nú er í. Þá vil ég aðeins svara hv. 11. landsk. þm. örfáum orðum, sem kom hér með mjög mikla umvöndun í minn garð, og sagði, að komið hefði í ljós, að ég hefði ekki kynnt mér málið, og þess vegna væri í raun og veru skylda að láta mér upplýsingar í té. Ég efast um, að sá hv. þm. hafi lesið þetta frv. fyrr en um leið og það var tekið fyrir nú við umr. En það þykir mér hart frá hans hendi - og ég verð að segja: Heyr á endemi! - þegar hann bregður öðrum þm. hér um það, að þeir hafi vanrækt að setja sig inn í mál, sem hér koma til meðferðar. Ég hef ekki séð neitt sérstakt ljós skína frá þessum hv. þm., sem gefi mér tilefni til að halda, að hann sé fær um að fræða aðra, því að oftast þegar ég hlusta á þennan hv. þm. verður það til þess frekar að rugla mig - í hvaða máli sem er - heldur en að gera mér glögga grein fyrir því: Hygg ég, að margir aðrir hv. þm. geti sagt það sama. - Hv. 11. landsk. þm. sagði, að skylt væri að láta í té utan Reykjavíkur rafmagn, bæði eftir nýju og gömlu l., með kostnaðarverði og jafnrétti við Reykjavík, - hann sagði að vísu: „með kostnaðarverði o. s. frv.“ En hvað var það, sem átti að felast í þessu „og svo framvegis“? Ætli það hafi ekki verið eitthvað, sem dró úr jafnréttinu? Því að ég veit ekki betur en heimilað sé í l., að Reykjavík megi leggja á þetta rafmagn eins og heildsalar gera, til þess að græða á hinum, sem eiga að fá orku frá verinu. En það mátti bara ekki nefna, hvað þetta „og svo framvegis“ var, en það er þetta, sem ég tók fram. Og það þarf náttúrlega engan að furða, þó að þeir, sem í Reykjavík búa og telja sig fulltrúa Reykjavíkur, vilji fá þá aðstöðu gagnvart öðrum um raforkusölu, sem heildsalar hafa um álagningu gagnvart öðrum. Þetta er mjög mannlegt. En ég sem einn þeirra manna, sem búa á þessu svæði, sem talað er um hér að leiða rafmagn til, neita réttmæti þessarar sérréttindaaðstöðu Reykjavíkur, bæði í þessu máli og öðrum viðkomandi Suðurlandsundirlendinu. Hún er ekkert jafnrétti eða réttlæti, heldur yfirgangur og ranglæti, og því lengur sem henni er haldið áfram og þessari aðstöðu er mælt bót af fulltrúum eins og hv. 11. landsk., því fyrr er þess að vænta, að það muni verða mynduð þau samtök, sem geta líka talað sínu máli gagnvart Reykjavík. Hæstv. samgmrh. var að tala um, að við hefðum rætt um það, þegar ekki væri betur um þessi mál séð en gert væri, að þeir, sem búa austan fjalls, hefðu sína raforkustöð sjálfir. Ég hef verið því fylgjandi, að þeir á Suðurlandsundirlendinu hefðu rétt til þess að eiga sína raforkustöð, alveg eins og Reykjavík á sína. Og ef þannig á að jafna aðstöðumun, sé ég ekki annað en að við séum á réttri leið. - En hvað vakir á bak við þetta, kemur bezt í ljós í þeim ummælum, sem hv. 11. landsk. þm. hefur haft hér á hæstv. Alþ., að ef greiða ætti fyrir því, að sveitirnar fengju rafmagn, yrði það til þess að tefja fyrir því, að þær færu í eyði. Það er einmitt þessi hugsunarháttur, sem kemur fram hjá hv. 11. landsk., að það sé einmitt það, sem stefna eigi að, að reyna að tæma sveitirnar meir og meir. Og einn af flokksmönnum þessa hv. þm., sem hér sat á þingi áður, lét einu sinni svo um mælt, að það væri hið mesta ólán, að nokkurn tíma skyldi hafa sprottið nokkurt strá á þessu landi. Og hugurinn til sveitanna mun enn vera svipaður hjá þessum flokki. En ég vil nú segja það þeim, sem hér vilja ekki ganga inn á það, að jafnrétti fáist fyrir alla, sem þurfa að nota virkjun Sogsins, að það er hægt að brýna svo deigt járn, að það bíti. Og ég hygg, að það muni kannske ekki ganga eins greiðlega að tæma sveitirnar og hv. 11. landsk. þm. og aðrir, sem hafa sama hugsunarhátt, gera sér hugmynd um, að hægt sé í þessu efni. Um þetta raforkumál duga engar ráðherrayfirlýsingar. Þær hafa ekki reynzt vel haldgóðar, eins og kunnugt er. Og ég hygg, að það muni varla þekkjast í nokkru landi, að ráðherrayfirlýsingar hafi komið hver á móti annarri frá einni og sömu ríkisstj., þar sem ráðh. hafa sagt hver annan segja ósatt, nema hér. Og þjóð, sem búin er að búa við slíkt stjórnarfar í nokkur ár, er ekki ákaflega ginnkeypt fyrir einhverjum verzlunartilkynningum, þó að þær eigi að heita tilkynningar frá ríkisstj. Þjóðin er farin að líta svo á, að ef það er fyrirsögn fyrir einhverju máli, að það sé tilkynning frá ríkisstj., þá sé ástæða til þess að leita sér frekari upplýsinga um sannleikann í málinu.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það er nú sjálfsagt tilgangslaust að elta ólar við þennan hv. þm., sem síðast talaði, þm. V.-Sk., því að hann talaði eins og maðurinn, sem sagði, að hann væri ekki hingað kominn til þess að láta sannfærast.

Er þetta ný tilkynning frá ríkisstj.?

. Ræða hv. þm. V.-Sk. gaf mér fullkomið tilefni til þessara orða, því að svo berlega snýr þessi hv. þm. við því, sem ég veit, að hann veit betur um málið, og því, sem sagt var hér áðan, að ég þarf ekki að leiða frekar rök að því. - Þegar ég kom hér inn í deildarsalinn áðan, var það hið fyrsta, sem ég heyrði hv. þm. tala um, að ríkisstj. hefði í frammi óhæfilega auglýsingastarfsemi í sambandi við raforkuframkvæmdir og að ekkert afl væri til aflögu í Soginu - og ég tala ekki um á Selfossi. Þess vegna væri það gabb og blöff hjá ríkisstj. að tala um að leggja nokkra rafmagnsleiðslu út frá þessum stöðum. Og hv. þm. V.-Sk. leyfði sér að áfellast það sleifarlag, sem hann sagði, að væri á raforkuframkvæmdum hjá ríkisstj., og komst að þeirri niðurstöðu, að það væri heppilegra fyrir þessi héruð austan fjalls að virkja sjálf en að eiga nokkuð undir þessum framkvæmdum ríkisins. Mér virtist hv. 1. þm. Rang. taka þessu miklu skynsamlegar í sinni ræðu. Hef ég ekki við þá ræðu að athuga nema tvö atriði. Skal ég víkja fyrst að ræðu hv. þm. V.-Sk. - Hann sagði eitthvað á þá leið, að í þessum málum væri ríkisstj. ekkert að þakka eða vanþakka. Þetta getur verið rétt á vissan hátt. En svo sagði þessi sami hv. þm.: Eða hvað hefur verið gert? Þessum hv. þm. til leiðbeiningar skal ég upplýsa, hvað hefur verið gert í rafmagnsmálum þessa landshluta upp á síðkastið. Það hefur verið ákveðið að leggja línu til Selfoss, Eyrarbakka og Stokkseyrar, og haft hefur verið samstarf við héraðsstjórnir á þessum stöðum um þetta. Ákveðin hafa verið fjárframlög í þessu skyni og ríkissjóður hefur gengið í ábyrgð fyrir viðkomandi héruð, til þess að þau geti lagt fram fé að sínum hluta til þessa kostnaðar. Gerður hefur verið út maður til útlanda til þess að kaupa efni í þessar raforkuveitur. Það er svo nýlega gert, að það er ekki farið að leysa þetta efni út á staðnum, en allur undirbúningur er fenginn til þess að línan komi upp, þegar efnið kemur til landsins. - Náttúrlega getur hv. þm. V.-Sk. sagt, að hann trúi engu af þessu. En hann verður þá bara að bíða, þangað til hann sér það. Og þá fyrst getur hann áfellzt ríkisstj., ef hún svíkur og víkur um framkvæmdir frá því, sem hér hefur verið sagt. Hann getur fengið sannanir fyrir því, að þessar ráðstafanir hafa verið gerðar, bæði hjá ríkisstj. og rafmagnseftirliti ríkisins. Og ég undrast, að þessi hv. þm. skuli ekki telja, að gerðar séu framkvæmdir í einhverju slíku máli fyrr en farið er að vinna í sjálfri línulagningunni, því að mikið verk liggur jafnan fyrir að framkvæma áður en svo langt er komið málum. Auk þessa var svo samþ. hér á hæstv. Alþ. heimild fyrir ríkisstj. til þess að nota kringum 2 millj. kr. til þess að leggja fram í línu frá Selfossi og austur um Árnessýslu, austur í Holt, sem skiptist þar yfir í Þykkvabæinn og til Hellu á Rangárvöllum, en þó þannig úr garði gerðar línurnar, að halda mætti þeim áfram austur um sýsluna, þegar hentugt þætti. Síðan hefur ríkisstj. ákveðið að nota þessa heimild og það hefur verið tilkynnt viðkomandi héraðsyfirvöldum í Árnes- og Rangárvallasýslum, þannig að það liggja fyrir hjá sýslumanni Árnessýslu og sýslumanni Rangárvallasýslu skilríki um, að ríkisstj. hefur ákveðið að nota þessa heimild og spurzt fyrir um, hvort viðkomandi héruð vildu leggja á móti þann hluta fjárframlags, sem lög gera ráð fyrir, og hefur nú - að vísu ekki alveg ákveðið - annað þessara héraða svarað þessu þannig, að þeir vilji, að þetta verði gert, og þakka ég þeim það ekki, þar sem ríkissjóður leggur fram 3/4 hluta fjár til framkvæmdanna, en héruðin eiga að leggja fram ¼ hluta. - Í þessu sambandi hefur verið minnzt á, að hér væri um auglýsingastarfsemi að ræða. Ég hef, eins og ég sagði áðan í minni fyrri ræðu, ekki sett eina einustu auglýsingu eða blaðagrein af stað um þetta mál, annað en það, sem ég man eftir, að ég í Ed. í yfirlitsgrein um þingmál gaf leyfi til að hafa eftir mér um þetta mál. Um þá útvarpstilkynningu, sem valdið hefur hneykslun hér í hv. þd., get ég ekkert vitað, og vissi ekki um hana fyrr en ég hlustaði á hana. Hún er ekki undan mínum rifjum runnin og var ekki undir mig borin, enda sum atriði hennar þannig, að hún stenzt ekki veruleikann. Ég veit ekkert, hver að þessari útvarpstilkynningu hefur staðið, og það var a. m. k. ekki ráðuneytið og ekki ég, og vil ég þess vegna ekki, að ég sé neitt við hana bendlaður, enda hef ég enga auglýsingastarfsemi haft með höndum í þessu máli, því að fyrir mér hefur ekkert vakað annað en að koma þessu máli áleiðis svo fljótt sem unnt væri, þó að hv. þm. V.-Sk. telji það ólíklegt. Hv. þm. V.-Sk. gekk svo langt, að hann fór að skýra frá því, að það væri aðeins til einn lítill mótor á Selfossi til raforkuframleiðslu, svo að það væru ákaflega litlar líkur til, að lína frá Selfossi gæti bjargað þeim fyrir austan með rafmagn, því að mér skildist hann telja, að þessi litli mótor gæti varla annað að fullnægja þörfum fyrir rafmagn á staðnum. Hér mælti hv. þm. mjög á móti betri vitund, því að hann veit, að það hefur engum dottið í hug að leggja línu frá þessum mótor. Hann veit, að það er fyrirhugað að leggja línu frá Soginu að Selfossi og svo frá Selfossi línu austur í sveitir. Þetta er því hreinn útúrsnúningur hjá hv. þm. og sú málsmeðferð, sem ekki er öðrum sæmandi en honum og verður ekki tekin alvarlega hér í hv. d. Þá sagði hv. þm. V.-Sk., að sú eimtúrbínustöð, sem hér ætti að byggja í Reykjavík, mundi eingöngu verða varastöð, og kæmi þess vegna ekki til mála að geta veitt rafmagni austur um sveitir frá henni, enda muni vera óheppilegt að framleiða rafmagn hér með kolakyndingu og leiða það síðan austur á þá staði, þar sem héruðin eigi að fá raforku frá vatnsorkuveri. Hér ber að sama brunni, að hv. þm. V.-Sk. reynir að villa um staðreyndir eins og hann frekast getur. Rafmagnsnotkunin hér er ekki alltaf jöfn. Hún er stundum meiri og stundum minni, og það getur verið nokkrar klukkustundir á dag, sem venjuleg rafmagnsframleiðsla yfir sólarhringinn er ekki nóg fyrir bæinn, og þessari varastöð er ætlað að taka álagið, þegar það fer fram úr því, sem Sogsstöðin getur annað. Og við það, að þessi varastöð tekur að sér að sjá fyrir rafmagnsþörfinni meðan þetta ástand varir, þá verður það auðvitað til þess, að afgangur verður aftur af rafmagni við Sogið til þess að fullnægja rafmagnsþörf fyrir austan. Þetta veit ég, að hv. þm. V.-Sk. skilur, og hans málflutningur í þessu efni er því hreinn útúrsnúningur hjá honum. Hv. þm. V.-Sk. vitnaði einnig í skýrslu, sem legið hefur frammi í þinginu frá atvmrh., sem er grg. um verksmiðju til herzlu síldarlýsis, og greindi hann úr þessari skýrslu frá því áliti rafmagnseftirlits ríkisins, að sú aukning, sem fyrirhuguð væri á Sogsvirkjuninni og nemur 30–35 þús. hestöflum, mundi ekki verða fyrr en árið 1950, og vildi hann aftur með þessu sanna, að þessi virkjun, sem hér um ræðir, kæmi langt of seint, og á meðan væri ekki á neinn hátt séð fyrir þessum auknu þörfum. En hann las ekki það, sem stendur nokkrum línum framar og gerbreytir málinu í þessu sambandi, þar sem gert er ráð fyrir, að við raforkuframleiðsluna í Reykjavík bætist 7500 kw. toppstöð. En raforkuþörfin til þessara staða, Selfoss, Eyrarbakka, Stokkseyrar og í Holtin og Þykkvabæinn og til bæjanna þar í kring, er sjálfsagt um innan við 1000 kw. M. ö. o. það, sem ætlað er að bæta við Sogsstöðina til nota fyrir austan, er aðeins 1/7 partur af því, sem á að bæta við raforkuframleiðsluna hér í Reykjavík á næsta vetri. Þannig er fullkomlega séð fyrir því, að sú aukning á álagi, sem kemur frá þessum stöðum fyrir austan, Selfossi, Eyrarbakka, Stokkseyri og byggðunum, sem ég nefndi áðan, er aðeins örlítið brot af því, sem bætt verður við raforkuframleiðsluna hér í Reykjavík. En um þetta las hv. þm. V.-Sk. ekki úr sama plaggi og hann las upp úr áðan, sjálfsagt viljandi, af því að hann vildi ekki láta þetta koma fram. Hv. þm. V.-Sk. sagði, að Framsfl. hefði ekki verið hér í meiri hluta síðan Sogið var virkjað, og það er víst nokkuð rétt, sem betur fer. En þó ætla ég, að ef Framsfl. hefði viljað beita sér fyrir málinu, - og að sjálfsögðu hefði honum staðið það næst, - þá mundi ekki hafa staðið á fylgi við málið, ef sá flokkur hefði viljað koma því fram, því að hann mun hafa átt flesta fulltrúana úr þeim héruðum, sem hér er um að ræða. Og að ég hafi á nokkurn hátt viljað löðrunga minn eigin flokk í þessu máli, kemur ekki til mála, því að hann hefur ekki staðið á móti því, að þetta yrði gert. Hv. þm. V.-Sk. gekk svo langt, að hann fór að tala um strandferðirnar í þessu sambandi og tók upp ummæli blaða um ásigkomulag strandferðanna. Ég skal nú ekki hafa um það mörg orð. En ég vil aðeins segja þessum hv. þm. það í trúnaði, sem reyndar allir mega vita, að mér hafa borizt ákaflega margar kvartanir um rekstur strandferðanna á síðustu tímum, og margir hafa sitt hvað við þær að athuga, og margir af þeim beina þeim aðfinnslum gagnvart forstjóranum, sem er framsóknarmaður, Pálma Loftssyni. Ég hef tekið þá afstöðu gagnvart þessum kvörtunum, að ég hef heldur reynt að bægja þeim frá en hitt, og reynt að bæta úr, án þess að til örþrifaráða hafi þurft að grípa. En ræður eins og sú, sem hv. þm. V.-Sk. nú hélt, örva sannarlega ekki til þeirra hluta. Sem sagt, allt þetta tal hv. þm. V.-Sk. er fyrir mér aðeins augljóst merki um upprifnar taugar og slæman málstað. Þeir finna það, hv. þm. Framsfl., að þeir hafa ekki staðið vel að málinu, og að dómur þjóðarinnar er yfir þeim vofandi. Þess vegna þurfa þeir nú að gera ágreining út af aukaatriðum í þessum efnum. En aðalatriði málsins eru þau, að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að koma þessum málum af stað og á þann hátt, að hægt er að auka þarna við framkvæmdir, þegar ákvörðun verður um það tekin á sínum tíma að teygja þessar línur út um þessar viðkomandi sýslur. Og ég hef lagt fyrir rafmagnseftirlit ríkisins fyrir nokkru að gera áætlanir um raforkuleiðslu frá Soginu um ýmis þéttbýlustu héruð Árnes- og Rangárvallasýslu, og ef þær athuganir sýna, að hægt verði að leggja þessar línur, geri ég ráð fyrir, að stefnt verði ákveðið að því að ráðast í þær, því að ég hef þá trú, að ef nokkrar sveitarafveitur geta komizt á á Íslandi, þá sé það í Árnes- og Rangárvallasýslum. Mér finnst engin alvara felast á bak við allar þær kynlegu aðfinnslur hv. framsóknarmanna í þessum málum, sem þeir hafa sett fram. Ég hélt því fram í minni fyrri ræðu, að það væri verið að reyna að koma af stað áróðri heima í viðkomandi héruðum, til þess að reyna að gera framkvæmd þessa máls tortryggilega. Hv. þm. V.-Sk. vildi mótmæla þessum áróðri austan fjalls á móti málinu, eins og hann orðaði það. En ég sagði ekki, að þessi áróður væri á móti málinu, heldur til þess að gera aðgerðir ríkisstj. í málinu tortryggilegar, þ. e. a. s. framkvæmd málsins, og það staðfesti hv. 1. þm. Rang. í gær, því að hann sagðist hafa orðið að beita sér fyrir því, að samþykkt fengist einróma fyrir því, að þetta yrði framkvæmt, og mér skildist, að sú samþykkt hefði fengizt aðeins vegna þess, að hann beitti sér fyrir því, því að þessi hv. þm. sagði : „Þessi samþykkt fékkst einróma fyrir. eindregin tilmæli mín.“ En ég treysti honum til að sjá, að þetta er skynsamlegasta lausn málsins, og þess vegna hefði það verið málinu til ills, ef ágreiningur hefði verið um samþykkt þess heima fyrir, og það ber að hindra, að þessi áróður beri þann árangur, að málinu verði stofnað í voða, því að allir eru sammála um, að þetta beri að gera, þó að reynt sé af sumum að gera framkvæmd málsins tortryggilega. Annars sneri sá hv. þm., 1. þm. Rang., ræðu sinni mest um auglýsingastarfsemi, sem hann var að tala um, að hefði verið í sambandi við þetta mál, eins og reyndar hv. þm. V.-Sk. minntist á líka. En hv. þm. V.-Sk. talaði um útvarpsauglýsingu, sem birt hefði verið, þannig eins og hún lægi fyrir frá mér. (SvbH. Nei, ég hef aldrei sagt þetta). En ég hef aldrei staðið að henni. Hv. þm. V.-Sk. sagðist hafa verið fylgjandi því frá upphafi, að sveitirnar fyrir austan ættu sína eigin rafstöð. Ég vildi óska, að hv. þm. V.-Sk. vildi beita sér fyrir þessu. Því að ef þeir þar eystra treysta sér til að reisa sína eigin stöð og reka hana á allan hátt, þá skal ég ekki vera meinsmaður þess. En þessi hv. þm. veit, að á því yrði verri útkoma en með því að fá rafleiðslu frá Selfossi. Ég hef í þessum umr. ekki farið inn á efni frv., enda þarf þess ekki að þessu sinni. En út af því, sem hv. þm. V.-Sk. sagði um aðstöðu sveitanna og aðstöðu Reykvíkinga til þessarar virkjunar og til þess að fá rafmagn frá þessari virkjun, skal ég leyfa mér að vísa í ákvæði 6. gr. frv. og einnig í 7. gr. Þar stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er henni“ - þ. e. Sogsvirkjuninni - „einnig að láta í té raforku við stöðvarvegg í orkuverum og við afspennistöðvar til almenningsnota utan Reykjavíkur við kostnaðarverði og að viðbættum allt að 5%.“ Þetta er þessi heildsalaálagning, sem hv. þm. V.-Sk. er að tala um. En hvernig er svo þessi heildsalaálagning? Það stendur hér strax á eftir því, sem ég las áðan : „Þetta verð má þó aldrei fara fram úr því, sem Rafmagnsveita Reykjavíkur borgar fyrir raforkuna miðað við afhendingu á sama stað.“ M. ö. o., raforkuveitum fyrir austan fjall er tryggt rafmagn fyrir nákvæmlega sama verð og Reykjavík fær það á, og Reykjavík er skyld til að láta alla, sem búa á þessu svæði, fá rafmagnið alveg á sama hátt og Reykjavík og með sama verði, og það er kostnaðarverð að viðbættu í hæsta lagi 5%. - Nú kann hv. þm. að segja: Sogsvirkjunin getur safnað í sjóð á þennan hátt. En þá stendur í 7. gr., hvernig með skuli fara, þegar þessi sjóður hefur safnazt. Þar stendur: „Nú hefur virkjuninni safnazt varasjóður, þegar ríkissjóður verður meðeigandi hennar samkvæmt þessari grein, og verðar hann þá eign Reykjavíkurbæjar og ríkissjóðs að réttri tiltölu við greiðslur þær, er sjóðurinn hefur myndazt af, frá Rafmagnsveitu Reykjavíkur annars vegar og notendum utan hennar hins vegar.“ Það er svo nákvæmlega eins í þessu tilfelli réttur Reykvíkinga og réttur ekki Reykvíkinga. Þeir fá hvorir um sig rafmagnið jafndýrt. Og sömu reglur gilda um báða aðilana, ef varasjóður safnast, því að þá á hann að skiptast eftir sömu hlutföllum á milli þessara aðila og til hans hefur verið stofnað af þeim. Þetta ranglæti, sem notendum rafmagnsins utan Reykjavíkur á að vera skapað með þessu, sé ég því ekki, að sé til, heldur eru aðfinnslur út af þessu atriði einungis til þess að reyna að - finna upp eitthvað til þess að gera málið tortryggilegt og til þess að reyna að búa til átyllu til þess að halda því fram, að ekki sé allt með felldu í framkvæmd málsins. Og hv. Framsflm. virðist koma illa það, sem verið er að framkvæma í þessu máli. Þá hef ég rakið öll þessi atriði, sem á hefur verið minnzt. Ég hef ekki gert það af því, að ég búist við að geta sannfært hv. þm. V.-Sk., því að ég tel, að undir vissum kringumstæðum sé alveg útilokað að reyna það. En ekki að síður tel ég rétt, vegna annarra hv. þdm., að þessar upplýsingar komi fram, svo að þeir, sem vilja, geti myndað sér um málið hlutlausa og heilbrigða skoðun.



Herra forseti. Hæstv. samgmrh. endaði orð sín á því, að það mundi vera útilokað, að hægt væri að sannfæra mig um það, sem hann taldi rétt vera. Ég vil bera honum allt annað. Ég er búinn að sannfæra hann um, hvað rétt er í þessu máli, þó að hann vilji ekki viðurkenna það. Ég þekki hæstv. samgmrh. að því að vera það skilningsgóðan mann, að hann yfirleitt þekki rök frá falsrökum. Og þegar ég heyri, að hann vill stangast á við staðreyndir, þá er það ekki annað en að vilja berja höfðinu við steininn. Hitt hef ég heyrt á ræðu hans, að hann er sannfærður um margt af þeim falsrökum, sem hann fer með. Hann bendir t. d. á 6. og 7. gr. frv. og segir, að með þessum ákvæðum, sem hann greindi, sé tryggt jafnrétti fyrir sveitirnar annars vegar og Reykjavík hins vegar í þessum málum, þó að leyfð sé þessi heildsöluálagning, 5%, á alla raforku, sem framleidd er til sveitanna. En hvers vegna stendur þá ekki, að það sé skylt að láta það með kostnaðarverði? Fær Reykjavík það ekki með kostnaðarverði? Er hún látin borga eitthvað það, sem fram yfir er kostnaðarverð á þessu?  Þá sagði hæstv. samgmrh., að okkur framsóknarmönnum virtist koma það illa, sem verið sé að gera í þessum málum. Ég get ekki séð, að nokkrum manni geti komið illa það, sem ekkert er. Og hann talaði um yfirlýsingar. Það hefur ekkert komið fram af framkvæmdum ríkisstj. í málinu annað en yfirlýsingar, engar raunhæfar framkvæmdir í málinu. Og ef þessi hæstv. ríkisstj. t. d. hefði ekki traust þjóðarinnar til þess að halda áfram í þessu máli, þá sé ég ekki, að hún væri búin að afreka nokkurn hlut í þeim efnum, annað en að gefa út sínar venjulegu auglýsingar og yfirlýsingar. Það er rangt hjá hæstv. samgmrh., að ég hafi sagt, að hann hefði gefið út þá tilkynningu, sem birt var í útvarpinu og minnzt hefur verið á í þessum umr. En hæstv. samgmrh. sagði líka, að hún hefði ekki verið sannleikanum samkvæm, þannig að ástæða var til, að ýmsir hefðu haldið, að hún væri frá ríkisstj. Þá sagði hæstv. samgmrh. um austursveitirnar, að þessar línur, sem fyrirhugaðar eru fyrir austan, mundu ekki þurfa nema á 1000 kw. rafmagni að halda. Ég veit ekki, hvaðan sú fræðsla er komin, en einkennilegt þykir mér þetta, eftir rafmagnsþörf annars staðar, því að ég hygg, að á þessu svæði búi 3000–4000 manns, og það hefur held ég aldrei verið reiknað með minna en 750 w. rafmagnsnotkun á mann, þar sem minnst er notkunin, og allt upp í 1000 wött á mann, og fyrir Reykjavík er þessi notkun reiknuð miklu meiri. Þessar tölur virðast því vera út í bláinn. Ég sé svo ekki, að nokkur ástæða sé til að ræða þetta nánar. Það er búið að sýna sig, hvað á bak við býr í þessu máli hjá hæstv. ríkisstj. Og það vildi ég fá fram og ekkert annað, svo að menn geti eftir því greitt atkv. Og ég hygg, að þeir, sem að brtt. standa, telji hana stórmál.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég þarf að svara þessari aths. hv. þm. V.-Sk. Hann spurði: Greiðir Reykjavík hærra verð en kostnaðarverð fyrir sína raforku? Ég vil benda á það, að Sogsvirkjunin er sjálfstætt fyrirtæki, sem selur Reykjavík rafmagn, alveg eins og öðrum aðilum. Og ef Sogsvirkjunin selur íbúum Árnessýslu og Rangárvallasýslu rafmagnið nokkru hærra en við kostnaðarverði, sem má gera upp að 5%, selur fyrirtækið Reykvíkingum raforkuna sama verði, þannig að rafveitur þessara héraða og Reykjavík fá rafmagnið nákvæmlega á sama verði. Þá spurði þessi hv. þm.: Er ekki hægt að verja fénu, sem ætlað er að leggja í varasjóð, öðruvísi en að leggja það í sjóð? Það má vera. En ef þarna er um að ræða greiðslu umfram kostnaðarverð, þegar allur kostnaður er tekinn til greina, þá sé ég ekki, að annað liggi fyrir en að þessi sjóður komi til skipta. Þá sagði sami hv. þm., að 1000 kw. kæmi ekki til greina sem nægileg raforka fyrir þetta svæði fyrir austan, sem fyrirhugað er að leggja línur um og nefnt hefur verið, því að það væri a. m. k. 750 til 1000 wött, sem nauðsynlegt væri, að kæmi á mann. En venjulega mun ekki vera gert ráð fyrir nema 500 wöttum á mann, og þó í byrjun miklu minna, þannig að þessi tala 1000 kw., sem slegið er fram að lítt athuguðu máli, mun ekki vera fjarri sanni, og er það þá ekki nema 1/7 partur þeirrar orku, sem Reykjavíkurbær bætir við sig á næsta vetri. Þá byrjaði hv. þm. V.-Sk. aftur á að stagast á því, að engar raunhæfar ráðstafanir hefðu verið gerðar í þessum málum, eftir að upplýst er, að tveir rafvirkjunarfræðingar hafa verið sendir til útlanda til að undirbúa málið og annar þeirra er kominn heim, sem báðum var falið að kaupa efni til þessarar veitu, og eftir að búið er að gefa þessum héruðum, sem um er að ræða, skuldbindingu frá ríkissjóði. Og þess vegna hafa þessir menn þar eystra aðgang að fé til rafveitnanna, hvaða ríkisstj. sem er við völd. Skal ég svo ekki elta lengtir ólar við ræðu þessa hv. þm., enda var ég búinn að svara mestu af því, sem fram kom í henni, áðan.



Herra forseti. Ég ætla ekki að eyða tíma í að ræða það, sem fram hefur komið hjá hæstv. samgmrh., enda hefur það verið gert af öðrum. Það er líka svo með hann, að ef minnzt er hér á sleifarlag á framkvæmdum vissra mála, sem heyra undir hans ráðuneyti, þá reynir hann að koma því á sinn undirmann. En hv. 11. landsk. talaði hér áðan og gat um störf raforkumálan. og raforkul., sem nú eru nýafgr. frá þinginu. Ef einhver ókunnugur hefði hlýtt á þessa ræðu hans og tekið mark á orðum hans, hlyti sá maður að álíta, að þessi hv. þm. væri mikill afreksmaður í rafmagnsmálum og eiginlega, að það, sem gert hefði verið í þeim málum, væri hans verk. En ég held, að þetta væru alrangar hugmyndir um afrek þessa hv. þm. Það var nú þannig með hans starf í mþn. í raforkumálum, að hann klauf sig þar frá öðrum nm. og skilaði nál., sem hann kallaði svo. En þetta svo kallaða nál. var nær eingöngu skætingur um okkur hina nm. í mþn., sem höfðum skilað okkar frv., en till. um framkvæmdir var þar ekki að finna. Þegar frv. það til raforkulaga, sem nú er nýlega afgreitt, var lagt fyrir þingið í vetur, bar það með sér, að mörg atriði úr frv. okkar, sem vorum í mþn., höfðu þar verið tekin með, og að mörgu leyti hafði verið höfð hliðsjón af því frv. við samningu þessa frv. Að vísu vantaði þar mörg þýðingarmikil ákvæði, sem voru í okkar frv. En þáttur hv. 11. landsk. í þessu máli nú á þinginu hefur verið þannig, að hann yfirleitt hefur verið í fararbroddi þeirra manna, sem hafa reynt að spilla fyrir og beita sér á móti breyt. til bóta, sem fram hafa komið í málinu. Þetta eru hans afrek í málinu, og er ekki ástæða til að öfunda hann af frammistöðunni.



Það eru aðeins örfá orð. Ég ætla aðeins að leiðrétta eitt atriði hjá hv. 11. landsk. þm., sem sennilega er fram komið hjá honum af misheyrn, frekar en af mishermi. Ég hef ekki látið það í ljós, að hann hafi farið með ósatt mál, það mun enginn hafa heyrt mig viðhafa þau ummæli, en það, sem ég gerði að umtalsefni, var afstaða hans til málsins, og það er sitt hvað. Hv. þm. V.-Húnv. drap á það, hvern þátt hann á í þessu máli, og þarf ég þess vegna ekki að fjölyrða um það. En það er aðeins eitt atriði í ræðu hæstv. samgmrh., sem ég kann ekki við, en það er um einhvern áróður austan fjalls gegn þessu máli. Ég frábið mig yfirleitt öllum getsökum í þeim efnum. En hafi verið minnzt á framkvæmd þessa máls, hef ég sagt frá því eins og ég vissi bezt, hvernig því líður. Ég hef ekki með einu orði lagt málinu neitt til spillis, eins og hæstv. samgmrh. getur getið sér til, því að ég vil vona, að hann væni mig ekki um áhugaleysi á því, að raforka fáist í mitt hérað og önnur héruð þar, sem mér er málið að vísu ekki eins skylt, en ég skoða mig þó í þessu máli sem öðrum stærri málum sem fulltrúa þeirra hér á þingi og skoða mig að því leyti ekki einungis bundinn við það hérað, sem hefur nú kjörið mig til þess að vera sinn fulltrúa hér. Eitt atriði kom hér fram, sem hv. þm. V.-Sk. er búinn að gera að umtalsefni og ég skal ekki fjölyrða um, en það er viðvíkjandi raforkusjóðnum. En þetta atriði er ekki alveg rétt eins og hæstv. samgmrh. sagði frá því, og veit ég, að það er fyrir vangá. Það hefur verið safnað fé í varasjóð. Þegar ríkið gerist aðili að þessu, þá fær Reykjavík í sinn hlut það, sem lagt hefur verið fram af hálfu bæjarins í þann sjóð; en það, sem kom frá öðrum héruðum, hvort sem það kann að vera mikið eða lítið, gengur til ríkisins, en ekki til fólksins í þeim héruðum, þar sem fólkið hefur keypt raforkuna. Ég er ekkert að telja þetta eftir, því að ég geri ekki ráð fyrir, að það skipti miklu máli, að þetta verði neinn verulegur sjóður fyrir hin einstöku héruð, a. m. k. ekki fyrst í stað, sem kunna að fá raforkuna frá Soginu meðan Reykjavíkurbær á það fyrirtæki einn. En eigi að síður horfir málið svona við, og það er rétt, að það komi fram eins og það er. En ég geri ekkert úr þessu atriði hjá öðrum, sem eru miklu meiri.



Herra forseti. Ég hjó eftir því hjá hæstv. samgmrh., þegar hann talaði um rafveitur, að hann sagði, að það, sem þarna ætti að gera eða stæði til að gera, stæði Framsfl. næst fyrir þessi orð hans vil ég alveg sérstaklega þakka honum. Hann finnur, að hvenær sem góð mál eru á ferðinni, þá standa þau sérstaklega nálægt Framsfl. Þetta kom tvisvar fram í hans ræðu. Ég vil sem framsóknarmaður þakka honum fyrir þessa viðurkenningu.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég þakka hæversku hv. 2. þm. N.-M. Ég hef ekkert við það að athuga, þó að hann þakki mér fyrir þau orð, sem ég lét falla um Framsfl., því að ég hef ekkert sagt annað en það, sem mér þótti rétt og skylt að minnast á, að ég taldi, að Framsfl. hefði borið að gera þetta, því að það væri í samræmi við það, að þeir áttu, þegar þessi mál voru til umr., flesta fulltrúa á þingi frá þessum héruðum, og það var ástæðan fyrir því, að ég taldi þessi mál liggja Framsfl. næst. Þá skal ég nokkuð víkja að því, sem hv. 1. þm. Árn. sagði. Hann vildi andmæla því, að nokkur áróður væri hafinn austan fjalls gegn málinu. Ég skal viðurkenna, að ég hef ekki heyrt getið um þann áróður í sambandi við Árnessýslu, en ég hef heyrt, að nokkur áróður væri fyrir því í Rangárvallasýslu að telja, að málið sé einungis auglýsingastarfsemi og þess vegna sé bezt fyrir Rangæinga að snúa sér að virkjun heima fyrir. Þetta hef ég eftir skilorðum mönnum úr Rangárþingi. Það var þetta, sem ég meinti með því, að nokkur áróður væri hafinn til þess að gera málið tortryggilegt í þessu héraði. Ég veit ekki, hve mikil brögð eru að þessu, en þannig var málið flutt í mín eyru og er ég tilbúinn að greina að því heimildarmann. Þá taldi hv. þm., að um nokkurn misskilning væri að ræða um skiptingu varasjóðs Sogsvirkjunarinnar, ef til kæmi, að hún yrði sameign Reykjavíkurbæjar og ríkissjóðs. Þessu yrði nokkuð misskipt, þar sem Reykjavík fengi endurgreiddan sinn hlut framlagsins, en einstaklingar fengju ekki sinn hlut, heldur rynni hann til ríkisins. Ég held, að ekki sé um neinn misskilning að ræða í þessu sambandi, því að þannig er málum skipað eftir frv., að þessum varasjóði er skipt milli Reykjavíkurbæjar fyrir hönd þeirra umbjóðenda, sem hann rekur rafveitur fyrir, og ríkissjóðs til rafveitna ríkisins, vegna þeirra umbjóðenda, sem hann hefur. Þessu verður þannig skipt milli tveggja stofnana, sem hafa með höndum rekstur þeirra rafveitna, sem taka að sér það, sem Sogsvirkjunin tók að sér áður, og borgarar Reykjavíkur fá ekki útborgað þetta fé, heldur er það skrifað á reikning rafveitu Reykjavíkur, og hinir fá ekki heldur útborgað, heldur færist féð á reikning rafveitna ríkisins. En báðir aðilarnir, sem greiða í sjóðinn, njóta sinna fjárframlaga í þessum hlutföllum vegna þess, að þeir verða að borga inn til fyrirtækja, sem hafa með höndum rekstur þeirra rafveitna, sem Sogsvirkjunin hafði áður með höndum.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. þreytist aldrei á að tala um áróður. Nú er hann kominn austur yfir Þjórsá og næst kemst hann kannske austur að Jökulsá. Ég hef fyrir mitt leyti ekki orðið var við neinn áróður í þessu máli, en Rangæingar eru þannig settir, að þeir taka á móti því, sem fram kemur og þeir halda, að sé til bóta. En hitt sagði ég áðan, að það sló óhug á marga menn, sem vildu vona, að hægt væri að byggja eitthvað á þessu. Ég var austur í Þykkvabæ, þegar þessi skrumauglýsing kom í útvarpi og blöðum, og það var sama daginn og ráðh. skrifaði n. bréf um þetta efni. Sveitamennirnir eru nú þannig gerðir, að þeir leggja meira upp úr athöfnum en auglýsingum, ef þeir hafa í huga að framkvæma eitthvað til hagsbóta fyrir sig eða aðra. Þeir eru ekki vanir að hlaupa með það í útvarp og blöð, þó að þeir framkvæmi eitthvað. En þetta er kannske bara gamaldags hugsunarháttur þeirra, sem í sveitunum búa. En svo stóð nú á, að kosningar stóðu fyrir dyrum, og sumir líta þannig á, sem tala við mig, að einhver kosningaáróður kunni nú að hafa verið í þessari auglýsingu. Þetta sögðu þeir við mig. Vonandi er ekki að ásaka hæstv. ráðh., því að hann segist ekkert vera bendlaður við þetta, og þykir mér vænt um það, af því að ég hef ekki orðið var við svona skrumauglýsingar hjá honum um sig eða sín verk. Hver þetta hefur gert, veit ég ekki. Samþm. minn sést ekki hér í dag. Ég hefði þó gjarnan viljað spyrja hann, en varla hefur hann þó gert það. En þá er eftir að vita, hver það hefur gert. Ég held a. m. k., að það hafi verið gert hæstv. ráðh. til lofs og dýrðar og kannske einhverjum fleirum. En sem sagt, ég læt það engin áhrif hafa á mig eða mín afskipti af þessu máli. Mér er nokkurn veginn sama um þessa auglýsingu, sérstaklega ef hún yrði ekki til þess að draga úr vonum þeirra manna; sem þrá, að eitthvað verði úr því, að þeir fái rafmagn. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta. En dálítið er það undarlegt með þessa 5% álagningu. Það voru 10% í fyrsta frv., sem lá fyrir þinginu, og einn þm. sagði mér það, sem mjög stendur nærri Reykjavík, að þetta væri alltaf hægt að lagfæra, því að Reykjavík væri svo sterk, að hún gæti hækkað þessa prósentu þegar henni sýndist, og þá má búast við, að þetta geti komizt upp í að verða eins konar heildsöluálagning.



Ég kann ekki við það, að hæstv. samgmrh. skuli bera á móti aths., sem ég gerði um tölur, því það er ekki hægt. Við skulum taka dæmi. Segjum, að varasjóður sé 900 þús. kr., hlutur Reykjavíkur 800 þús. kr., og segjum, að tveimur héruðum séu ætlaðar 100 þús. kr., sinn helmingurinn hvoru, - þá falla þessar 50 þús. kr. ekki í þeirra hlut, sú eign fer til ríkisins, og skiptir ekki máli, þó að ríkið ætli að annast útvegun rafmagnsins í þessi héruð, því ber einnig skylda til í framtíðinni að láta Reykjavík þetta í té. Þess vegna er það rétt, sem ég sagði, en það er ekki rétt, eins og hæstv. ráðh. segir, að það standi nákvæmlega eins á. Hitt er annað mál, að það munu ekki verða stórvægilegir fjármunir frá öðrum héruðum í þessum sjóði, svo að að því leyti varðar það ekki miklu fyrir þau, enda höfuðatriðið, að framkvæmd málsins fari þannig úr hendi, að héruðin fái nægilega raforku, en það er annað mál og breytir ekki þessu. En ég kann ekki við, að hæstv. ráðh., sem er bæði minnisgóður og skýr og þar að auki reikningsmaður, sé að bera á móti þessu.

Samgmrh. (Emil Jónsson).: Ég dreg í efa, að ég eigi skilið það fallega viðurnefni, reikningsglöggur og skýr. Ég fæ ekki skilið það, sem hv. þm. sagði, og þykir mér það leiðinlegt. En mér skilst, að þessi upphæð, sem kann að hafa safnazt í varasjóð, og ef fleiri aðilar en Reykjavíkurbær gerast meðeigendur að virkjuninni, að hann skiptist þarna í tvo hluti í réttum hlutföllum við það, sem Reykjavík annars vegar og allir aðrir héraðsbúar hins vegar hafa lagt í sjóðinn, og ríkissjóður komi þarna fram sem nokkurs konar umboðsmaður fyrir þessa aðila utan Reykjavíkur og þeir í gegnum hann njóti þessa sjóðs í hlutfalli við það, sem þeir hafa lagt fram. Að öðru leyti skal ég ekki ræða þetta frekar.



Herra forseti. Við hv. þm. N.-Ísf. höfum leyft okkur að bera fram brtt. við þetta frv. á þskj. 781. Hún fer fram á, að tímatakmarkið verði miðað við 7 ár í stað 6 áður. Er það millivegur, því að áður gerðum við till. um 8 ár. Það hefði e. t. v. verið ástæða til að gera fleiri brtt., en við látum þetta vera svo, en vonum, að þessi brtt. verði samþ., því að hún gerir mögulegra að framkvæma lögin.

Frsm. (Gísli Sveinsson) : Mér er í rauninni óskiljanlegt það kapp, sem lagt er á það af hálfu flm. brtt. við 5. gr. að fá þá breyt. á frv., sem þeir fara fram á. Þegar felld var brtt. þeirra í hv. d. um að hafa tímatakmarkið 8 ár, þá koma þeir nú með 7 ár. Þetta er einkennilegur þrái. 6 ár hljóta að vera áætlunartakmarkið, ef kleift á að vera að framkvæma verkið. Ef efni og ástæður leyfa, eins og frv. segir, þá yrði ekki verið að verkinu meira en 6 ár. Það kann að vera, að hægt hafi verið að færa rök fyrir því, að tímatakmarkið hafi verið of þröngt. En allra sízt mátti víkka það um eitt ár, því að eins árs munur gerir enga breytingu. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái þetta. Ég tala ekki fyrir munn n., heldur fyrir sjálfan mig. En ég geri ráð fyrir, að hjá meiri hl. n., sem vildi samþ. frv. óbreytt, standi við það sama. Að öðru leyti vil ég ekki tefja umr. um þetta mál meira, og verða nú atkv. úr að skera.

Frsm. (Páll Þorsteinsson) : Á þessu frv. hafa verið gerðar nokkrar breyt. í Ed. Menntmn. hélt fund um þær í gær og varð ásátt um að láta kyrrt liggja, en hún flytur aftur 2 brtt. á þskj. 792, sem liggja hér fyrir. Í Ed. var breytt ákvæðunum um umráð yfir skólabyggingum, þannig að þau skyldu vera í höndum bæjarstjórnar. Er þar enginn greinarmunur gerður á sveitum og kaupstöðum. Þetta getur gengið í bæjum, en ekki í sveitum, því að þá yrðu 2 eða fleiri hreppsnefndir að koma saman til ráðagerða, og yrði það oft erfitt viðfangs, því að misjafnlega er háttað þessum málum í hinum ýmsu sveitum. Nefndin leggur því til, að í kaupstöðum verði umráðarétturinn í höndum bæjarstjórnar, en í sveitum verði hann í höndum skólanefnda. - Svo hefur nefndin orðið ásátt um að taka aftur upp ákvæðið um yfirlækni, og styðst hún þar meðal annars við álit landlæknis.



Eins og ég lýsti yfir hér í gær, þá skrifaði ég undir nál. með fyrirvara og leyfi ég mér að bera fram nokkrar brtt. Það er alllangt síðan þetta mál var lagt fyrir hv. d., og hefur n. rætt það allmikið. Meiningin er að færa yfirráðin yfir atvinnudeild háskólans úr höndum ráðherra og setja þau í hendur háskólaráðs. Jafnframt þessari breyt. er til þess ætlazt, að tekin verði upp kennsla í háskólanum fyrir kennaraefni í gagnfræðaskólum, en mikil vöntun er nú á mönnum til þeirra starfa, og er æskilegt, að háskólinn taki að sér þessa fræðslu. Segja má, að einkum sé um tvær breyt. að ræða með þessu frv., sem eru athugaverðar. Annars vegar það, að landbúnaðardeildin er slitin úr tengslum við atvinnudeildina og lögð undir háskólann. Hins vegar er svo það, að sumir kynnu að ætla, að sú hætta væri því samfara að leggja kennsluskyldu á atvinnudeildina, að hún yrði fremur kennsludeild en rannsókna. Ég álít þetta þó ekki svo hættulegt, að ég standi á móti afgreiðslu frv. af þeim sökum. Ég hef reynt með till. mínum að samræma þau sjónarmið, sem fram hafa komið, svo að allt gæti fallið í ljúfa löð. Aðalbrtt. mín fjallar um það, að n. þær, sem þar er lagt til að skipaðar verði, skuli gera till. um, að hvaða verkefnum skal einkum unnið á hverjum tíma í þágu atvinnuveganna. Eins og nú er, mun þetta fyrirkomulag vera haft á um störf landbúnaðardeildar, og má búast við, að svo verði áfram. Því þykir mér rétt, að hliðstæðar reglur gildi um störf hinna undirdeildanna. Ég lagði þessar till. fram í menntmn., og voru þær ræddar bar. En þótt hv. menntmn. hafi ekki viljað gera þessar till. að sínum, vænti ég, að samkomulag geti orðið um þær. Aðalefni þessa frv. er það, að taka skal upp kennslu í ýmsum greinum náttúrufræða í atvinnudeild háskólans. Munu allir sammála um nauðsyn slíkrar kennslu, en e. t. v. skiptar skoðanir um, hvort binda skuli hana við atvinnudeildina. Ég hef haldið þeirri skoðun á lofti í menntmn., að eðlilegt væri að binda þessa kennslu við atvinnudeildina, en lögbinda það þó ekki. Nú liggur fyrir þinginu frv. um aðra stofnun, sem e. t. v. væri eðlilegra að binda þessa kennslu við, og þess vegna ekki ástæða að lögbinda neitt bar um í þessu frv. 3. og 4. brtt. miða að sama marki og 1. og 5. brtt., en í þeim felst í rauninni sama mál. Í fljótu bragði virðist hér ekki vera um stórvægilegt atriði að ræða, en það er þó svo í rauninni, og skal ég gera grein fyrir því. Í l. þeim, sem breyta skal með þessu frv., er sagt, að atvinnudeildin skuli fá jörð til umráða í nágrenni Reykjavíkur til þess að vinna að ýmiss konar rannsóknum í þágu landbúnaðarins. í þessu augnamiði var svo jörðin Keldur keypt, og hefur þar verið starfrækt rannsóknastöð. Með þessu frv. er gert ráð fyrir þeirri breytingu, að þetta jarðnæði verði tekið frá atvinnudeildinni og lagt undir læknadeild háskólans. Ég fæ ekki séð, að nein þörf sé á þessari ráðabreytni. Hv. frsm. lét þess getið við fyrri umr., að Rockefellerstofnunin hefði sett það skilyrði, þegar veitt var fé til rannsókna í búfjársjúkdómum, að sú stofnun, sem hefði rannsóknirnar með höndum, skyldi lúta læknadeild háskólans. Nú vill svo vel til, að auðvelt mun að átta sig á því, hvort þessu er þannig varið, þar sem til mun vera bréf frá Rockefellerstofnuninni um þetta efni. Ég lít svo á, að það eitt sé gert að skilyrði, að þessi rannsóknastöð lúti yfirstjórn háskólans, og ég hef ekki enn þá heyrt nein rök, sem hagga þessari skoðun minni. Þess vegna ætla ég, að þessi breyting sé óþörf og ástæðulaus, og af þeim ástæðum legg ég tel, að umrædd grein í frv. falli burt. Ég vil benda á, að hér er um stórt fjárhagsatriði að ræða. Ef þessi jörð er tekin af landbúnaðardeild, stendur hún slypp eftir, og verður vart hjá því komizt að bæta henni það upp. Að þessu athuguðu finnst mér einsætt. að halda skuli þeirri skipana sem verið hefur varðandi þessa jörð. Ekki ber þó að skilja mína till. svo, að ég álíti, að á Keldum sé allskostar nægilegt jarðnæði fyrir atvinnudeildina. Ég álít, að þörf væri á að bæta við það land, sem þegar er keypt, og gæti þá komið til greina að skipta jörðinni, en það hygg ég, að væri eðlilegra en fara þá leið, sem lagt er til í frv. 5. brtt. mín á bskj. 793 er við 15. brtt. n. Ég minnist þess ekki, að það atriði, sem þessi brtt. n. fjallar um, væri rætt á nefndarfundi, og kom það mér því ókunnuglega fyrir sjónir, og legg ég til, að þetta verði fellt niður. 6. brtt. mín á bskj. 793 er við 16. brtt. n. og fjallar um það, að 11. gr. l. nr. 64 1940 falli ekki niður, eins og n. leggur til. Er þetta í samræmi við það, sem talað var um í n. Ég tel sjálfsagt að þetta standi áfram í 1. Ég hef þá gert nokkra grein fyrir brtt. þeim, sem ég flyt, og mun láta, þetta nægja.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mjög þessar umr. En ég get ekki látið þetta stórmál fram hjá mér fara án þess að drepa á atriði, sem mér virðast nokkuð einkennileg varðandi afgreiðslu þess. Hv. þm. A.-Sk. hefur flutt hér brtt., þar sem hann leggur til, að rannsóknarstöðin á Keldum lúti áfram landbúnaðardeild, eins og verið hefur, en ekki læknadeild háskólans, eins og frv. gerir ráð fyrir. En í 15. gr. frv. er sagt, að allar rannsóknir skuli heyra undir læknadeildina. Mér þykir þetta undarlegt ákvæði. Í grg. frv. er reynt að láta líta svo út, að frv. sé vandlega undirbúið. Tveir prófessorar við háskólann hafa unnið að því síðan í vor. En því fer fjarri, að hér sé á málunum haldið af sanngirni og réttsýni. Það er reipdrátturinn um Keldur, sem er undirrót þeirra ákvæða í frv., sem eru fráleitust. Þá má það þykja dálítið einkennilegt, að þótt leitað sé með logandi ljósi í öllu frv. og grg., þá er hvergi minnzt á dýralækni. Þeim er algerlega haldið utan við þetta mál. Það er allt á sömu bókina lært. Og hv. Alþ. gleypir vitanlega við þessu. Nú ætlar hv. þm. A.-Sk. að laga þetta allt. Hann vill skipa sérstaka n. í hverja deild til að velja verkefni. Það á eftir því að láta sérstaka n. taka til þau verkefni, sem t. d. landbúnaðardeildin á að hafa með höndum. En það á ekki að spyrja dýralæknana frekar en fyrr, hvað ætti að rannsaka. Við þá er ekki talað. Allir aðrir eru teknir fram yfir þá, þótt þeir hafi sérmenntunina. Hvernig mundu aðrar þjóðir líta slíkar ráðstafanir? Ég hef átt tal við dýralækna á Norðurlöndum, Noregi, Svíþjóð og Danmörku, um skipan dýralækningamálanna hér. Ég benti þeim á, að á 10 ára starfsemi við fjársjúkdóma hefði stjórnin varið til þeirra mála mörgum tugum millj., en ekkert hefði farið í gegnum hendurnar á okkur. Þeir voru undrandi yfir þessu. Allt bendir til, að ástæður séu ekki fyrir hendi til að gera breytingu á þessu og hindra þetta, en þetta er hneyksli engu að síður.



Herra forseti. Í gær, þegar málið var til umr., óskaði ég eftir, að því yrði frestað, af því að ég vildi koma með brtt. við frv. Hv. þm. A.-Sk. hafði líka boðað, að hann flytti brtt. við frv., og liggja þær nú fyrir. Verð ég að segja, það, að ég er þeim að mörgu leyti samþykkur. Eftir að ég hef rætt við hv. flm. brtt. og frsm. n. skilst mér, að sterkar líkur séu til þess, að hægt sé að fá samkomulag í þessu máli innan menntmn. þar sem sjónarmið hv. þm. A.-Sk. væru fyllilega tekin til greina. Ég vil því leyfa mér að fara þess á leit við hv. þm. A.-Sk., að hann taki aftur till. sínar til 3. umr. og þær yrðu þá teknar sérstaklega til athugunar. Og vildi ég mjög gjarnan fá að fylgjast þar með. Vona ég hv. menntmn. taki þetta sérstaklega fyrir. Ég held málinu sé mestur og beztur greiði ger með því að afgreiða það á þennan veg.

Frsm. (Gunnar Thoroddsen) : Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um þetta mál fleiri orðum. En út af brtt. A.-Sk. á þskj. 793 vil ég taka það fram, að ég er honum efnislega sammála um sumar. Ég vil því styðja þá ósk hv. 2. þm. Skagf., að hv. þm. taki brtt. aftur til 3. umr. Og mun þá að sjálfsögðu menntmn. ræða þær og reyna að ná um þær samkomulagi.



Ég hef nú heyrt tilmæli frá hv. 2. þm. Skagf. og hv. frsm. um, að ég taki till. til baka til 3. umr. Mér er það ekkert höfuðkeppikefli, að þær kom undir atkvæði á þessari stundu fremur en nokkrum lögum síðar, og þess vegna gæti ég fallizt á að taka þær, aftur til 3. umr. Ég hef gert grein fyrir þeim hér, og hv. þm. eiga auðvelt með að gera sér ljós þau atriði, sem á milli ber og í till. felast. En nú er mjög tekið að líða að þinglokum, eftir því sem okkur er tjáð, en mörg málefni eru til úrlausnar. En engin loforð eru fyrir hendi um það, að tími vinnist til þess í menntmn. að setja fund og taka brtt. til athugunar nú, en svo framarlega sem það er hægt, vil ég gjarnan verða við tilmælum þessum og draga brtt. til baka til 3. umr.



Herra forseti. Ýmsar þessar brtt. hv. þm. A.-Sk., sem fluttar eru á þskj. 793, voru ræddar í menntmn. og ýmsar af þeim hlutu góðar undirtektir. Ég tel vafalaustað um margar till. geti orðið samkomulag í n. Út af þeim fyrirspurnum, hvort tími vinnist til nefndarstarfa, vil ég lýsa yfir því, að ég mun boða til fundar í kvöld eða á morgun, svo að hægt sé að afgreiða málið fyrir mánudag og 3. umr. geti þá farið fram.



Eftir að hafa fengið þessa yfirlýsingu frá hv. form. menntmn. dreg ég till. til baka til 3. umr.