Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (GSv) : Frá hæstv. forseta Nd. hefur mér borizt svohljóðandi bréf: „Reykjavík, 2. okt. 1943. Stefán Jóhann Stefánsson, 4. þm. Reykv., hefur í dag ritað forseta neðri deildar á þessa leið: „Með því að ákveðið er, að ég fari utan í erindum ríkisins og verði í þeirri för næstu vikur, þá leyfi ég mér, með skírskotun til 3. mgr. 144. gr. laga nr. 80 1942, um kosningar til Alþingis, að óska eftir því, að varamaður minn, Sigurjón Á. Ólafsson, taki sæti í minn stað á Alþingi, á meðan ég verð fjarvistum, og að hann taki einnig á sama tímabili sæti í þeim nefndum deildarinnar, er ég hef verið kosinn í.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt, með ósk um, að þér boðið sem skjótast til fundar í sameinuðu þingi til þess að rannsaka og bera upp til samþykktar kjörbréf varamanns. Jörundur Brynjólfsson. Forseti sameinaðs þings.“ Samkvæmt þessu hefur hv. kjörbréfanefnd verið aðvöruð um að athuga kjörbréf varamanns hv. 4. þm. Reykv., og er hún nú væntanlega reiðubúin að skila áliti.



Herra forseti. Samkvæmt þessu bréfi, sem hér hefur verið lesið upp, þá hefur kjörbréfanefnd tekið þetta mál til meðferðar í morgun. Hún hefur fengið í hendur kjörbréf Sigurjóns Á. Ólafssonar, sem er 4. varaþm. Reykv. Nefndin hefur athugað þetta bréf og ekki fundið neina galla á því, og hefur hún því einróma samþ. að leggja til, að kjörbréfið verði samþ.



Ég vildi aðeins spyrjast fyrir um það í sambandi við þetta, hvort þessi hv. þm. á einnig að taka sæti hv. 4. þm. Reykv. í utanríkismálanefnd, þar sem hann er aðalmaður, en hefur þar einnig sinn varamann.

Forseti (GSv): Samkvæmt bréfi því, sem ég las hér áðan, hefur hv. 4. þm. Reykv. aðeins óskað eftir, að hv. 4. varaþm. Reykv. taki sæti hans í þeim nefndum í Nd., sem hann á sæti í. Þessi hv. þm. hefur áður setið á þingi, og þarf hann því ekki að undirrita eiðstaf.

Flm. (Páll Þorsteinsson) : Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 64 till. til þál. um samgöngubætur á eyðisöndum Skaftafellssýslu. Það blandast engum hugur um, að höfuðskilyrði fyrir velgengni hinna ýmsu héraða og sveita landsins er greiðar samgöngur. Á síðustu árum höfum við sótt mjög fram á þessu sviði sem öðrum. Miklu fé hefur verið varið til vegagerða og annarra samgöngubóta, eins og raun ber vitni um. Nú fleygir tækninni svo mjög fram um ýmislegt, að margt, sem var talið ógerlegt að yfirstíga, er orðið auðvelt viðfangs. Það er kunnugt, að setuliðið notar hér áður óþekkt, vélknúið tæki. Gefur það vonir um, að hægt sé að ráða bót á hinum mestu samgönguörðugleikum, sem íbúar landsins og þó sérstaklega íbúar héraðsins, sem hér um ræðir, hafa átt við að stríða, með því að nota þessi tæki. Það er kunnugt, að setuliðsmenn á Hornafirði fóru yfir Jökulsá á Breiðamerkursandi á þennan hátt nú nýlega. Þegar sézt, að hægt er að ráða bót á þessum samgönguörðugleikum, má það ekki undir höfuð leggjast að gera það, sem hægt er, til hagsbóta í þessu efni, bæði fyrir héraðið og landið í heild. Það er ekki hægt fyrir íbúa héraðanna einna að ráðast í þetta vegna kostnaðarins, en sjálfsagt virðist, að ríkið taki að sér að annast það. Það virðist sjálfsagt, að Alþ. hafi opin augu fyrir þessu efni sem öðru. Það hefur og skipað n. til að athuga, hvað setuliðið getur af höndum látið af tækjum, sem nothæf kynnu að reynast til samgöngubóta hér á landi, þá er það hverfur héðan. Ef til vill gæti það, sem hér er farið fram á um val og útvegun tækja, fallið undir starfssvið þeirrar nefndar. Mér virðist hér vera um svo sjálfsagt mál að ræða, að ekki sé ástæða til að vísa því til n. En hins vegar mun ég ekki vera á móti því, ef till. kemur fram um n. Prentvilla hefur slæðzt inn í till., en hún er ekki meinleg. Í 3. línu að ofan stendur: á hvern hátt sé hagkvæmt og bæta, en á að vera: hagkvæmt að bæta.



Ég vildi aðeins gera það að till. minni, að vísa málinu til allshn.

Flm. (Ingólfur Jónsson) : Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt mörgum fleiri þm., - við erum 15 alls flm. þáltill., - að flytja þáltill. þá, sem er á þskj. 82, um rannsókn á því, hvað kosta muni að gera steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun, og einnig er lagt til í þáltill., að fram fari athugun á kostnaði við nauðsynlegar breytingar á legu vegarins og gerð á þessari leið með tilliti til flutninga að vetrarlagi. Það mun e. t. v. mörgum hv. þm. finnast, að nokkuð mikill stórhugur liggi á bak við tillögu þessa, sem fer fram á það að leggja steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun. En vegagerðir og viðgerðir á vegum þessa leið eru mjög kostnaðarsamar með því fyrirkomulagi, sem nú er. Það er því nauðsyn á að breyta til í þessu efni. Það er líka þannig með Suðurlandsundirlendið, að það hefur þá sérstöðu að vera hafnlaust: Ein mestu framleiðsluhéruð landsins, sem eru fyrir austan fjall, eru hafnlaus og verða að nota Reykjavík sem innflutnings- og útflutningshöfn. Flutningar til og frá þessum héruðum verða að fara fram á bifreiðum langa leið eða um 100–300 km. Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, að þeir, sem verða að búa við þessi kjör, hugsi sér einhverjar úrbætur á þessu sviði, þar sem ekki er um annað að ræða en að fara yfir erfiðan og tiltölulega langan fjallveg til þess að komast til hafnarinnar. Og þessi leið teppist oft að vetri til, og leiðin verður þess vegna lokuð og það e. t. v. meiri hluta vetrarins. Það hefur fyrir löngu verið rætt og ritað um að bæta úr þessum samgönguörðugleikum héraðanna fyrir austan fjall. Það var á sínum tíma talað um að leggja járnbraut yfir Hellisheiði og talið öruggt, að ef hún yrði lögð, kæmu tryggar samgöngur austur. Ef járnbraut hefði verið lögð þessa leið á þeim tíma, sem mest var talað um að gera það, þá hefði það verið gert á tiltölulega ódýran hátt. En málið strandaði á þeim tíma á því, að búizt var við því, að járnbraut mundi ekki hafa nægilega mikið að flytja, til þess að hún gæti borið sig. Enda þótt ég telji, að það hefði verið hagur að leggja járnbrautina á þeim tíma, þegar mest var um það rætt, þá er ekki þar með sagt, að rétt væri nú að ráðast í þær framkvæmdir með þeim kostnaði, sem það hefði nú í för með sér. Bifreiðakostur er nú orðinn þannig, að ef vegir eru góðir, þá má nota þau farar- og flutningatæki, sem trygg og örugg samgöngutæki. Það er þess vegna skoðun mín, að það bezta, sem gert verður fyrir héruðin austan fjalls, sé að reyna að gera vegina góða til flutninga með bifreiðum og með því verði bezt tryggðar samgöngurnar að vetrarlagi. Það hefur verið byrjað á því að leggja veg um Krýsuvík, og það var gert vegna þess, að sú leið var álitin snjóléttari og gæti verið þrautaleiðin, þegar heiðin er ófær. Það er þess vegna út af fyrir sig ekkert nema gott um það að segja, að sá vegur kæmi. Ég geri þess vegna líka ráð fyrir því, að það verði haldið áfram með þann veg, hvað sem gert verður við Hellisheiðarveginn, því að hann er kominn hálfa leiðina. En sá vegur er 35–40 km lengri en Hellisheiðarleiðin. Og þegar ekki er hægt að koma neinum vörum til þessara héraða nema frá Reykjavík, þá hygg ég, að það þyki tæplega sanngjarnt, að bændur austan fjalls leggi krók á leið sína, sem nemur 70–80 km í hverri ferð. Og ég hygg, að enginn undrist það, að bændur fyrir austan Hellisheiði hugsi sér einhverja aðra möguleika hentugri og betri en fara þann krók mikinn hluta vetrarins. Hitt væri eðlilegt, að þessi krókur væri notaður sem þrautalending, ef svo miklum snjó kyngdi niður á heiðina, að hún yrði ófær, jafnvel þó að vegarstæðinu yrði breytt og vegagerðinni breytt. Það er útilokað, að ætlazt sé til þess, að Krýsuvíkurvegurinn sé notaður sem vetrarvegur yfirleitt austur fyrir heiði. Það er útilokað, að hann geti verið notaður nema sem þrautalending, þegar heiðin er lokuð vegna snjóa. Það hefur stundum verið talað um það, að miklar vegagerðir og mikið vegaviðhald væri á Suðurlandsundirlendinu. Og það er von. Það hefur líka verið talað um það, að mikið vegaviðhald væri á veginum yfir Hellisheiði og Svínahraun. Það er líka von, því að Suðurlandsbrautin er sá vegurinn hér á landi, sem mest umferð er um, sá vegur, sem tengir helztu framleiðsluhéruð landsins við höfuðstaðinn og er samgönguæð á milli aðalframleiðsluhéraða landsins og aðalinnflutnings- og útflutningshafnarinnar. En menn geta tekið tillit til þess, um leið og talað er um þessar miklu vegagerðir og vegaviðhald á leiðinni austur, að það hafa hvorki verið gerð nein hafnarmannvirki né neinar bryggjur á þessum svæðum. Víðs vegar annars staðar á landinu hefur mörgum hundruðum þús. og jafnvel milljónum króna verið varið til hafnargerða og bryggjugerða. En vegna Suðurlandsundirlendisins hefur ekki verið kostað til slíks. Þó verða þau héruð, sem notið hafa bryggjugerða og lendingarbóta, vitanlega líka að hafa vegi og fá þar af leiðandi fé úr ríkissjóði til vegalagninga og viðhalds vega ekki síður en hafnlausu héruðin. Strandferðastyrkir eru einnig veittir í stórum stíl til þeirra héraða, sem hafa hafnir. En slíkir styrkir koma ekki til fyrir þau svæði, þar sem um engar hafnir er að ræða. Það væri þess vegna ekki óeðlilegt, þó að eitthvað væri gert fyrir þessi hafnlausu héruð, sem kæmi eins og hliðstætt framlagi til hafnargerða og bryggjugerða. Það væri ekkert óeðlilegt þó að byrjað væri á því að leggja steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun, ef það gæti orðið trygging fyrir greiðum vetrarsamgöngum frá aðal útflutnings- og innflutningshöfninni til stærsta og blómlegasta landbúnaðarhéraðsins á landinu, þar sem eru sveitirnar austan fjalls. Ég veit, að margir munu halda fram, að steinsteyptur vegur yrði mjög dýr og kannske svo dýr, að óframkvæmanlegt sé að ráðast í þann kostnað. Mér er það ljóst, að slíkur vegur yrði dýr í fyrstu. En viðhaldskostnaður á slíkum vegi er hverfandi lítill og jafnvel enginn, ef miðað er við þann mikla viðhaldskostnað, sem er á vegum eins og þeir eru nú lagðir. Það hagar líka sérstaklega vel til að leggja steinsteyptan veg yfir Hellisheiði og Svínahraun vegna þess, að þar er föst undirstaða. Þar er líka nóg af grjóti og sandi alveg við höndina. En þó að það sé vitanlegt, að það sé dýrt að leggja steinsteyptan veg á þessari leið, þá er þess að gæta, að þessi þáltill. er ekki þannig vaxin, að hún ákveði, að þetta skuli gert, heldur fer hún fram á rannsókn á því, hvort það muni vera tiltækilegt kostnaðarins vegna og hvort hentugt þyki að leggja veginn þannig, að hann sé á þessum stað, eða hvort ekki sé mögulegt að fá hentugra vegarstæði en þar, sem vegurinn liggur nú. Ég hef heyrt verkfræðing segja, að ef vegarstæðið væri valið þar, sem snjóléttast er á þessum slóðum, og vegurinn hækkaður upp, þá væru miklar líkur til þess, að snjór yrði ekki á veginum, heldur yrði hann upp úr mestan hluta ársins og jafnvel kannske allt árið. Og ef vegurinn yrði lagður þannig og steinsteyptur, þá mætti telja víst, að ríkissjóður mundi losna að kalla alveg við viðhaldskostnað á veginum og snjómokstur á Hellisheiði. Og hvað kostar allt vegaviðhaldið? Ég held, að það séu miklar líkur til þess, að það geti orðið fjárhagslegur sparnaður að því að leggja steinsteyptan veg ekki aðeins þarna, heldur og víðar á landinu. Við vitum, að erlendis er vegagerðin framkvæmd á þann hátt. Og hvers vegna skyldi það þá ekki líka vera hagnaður fyrir okkur, þar sem tæknin er komin á það stig, sem nú er? Það eru 15 þm., sem standa að flutningi þessarar þáltill. Hv. þm. Reykv. töldu sjálfsagt að vera meðflm. hennar, vegna þess að þeir skilja, hve mikils virði það er fyrir Reykjavík, að samgöngur yfir Hellisheiði geti verið tryggar að vetrarlagi. Bærinn hefur oft orðið mjólkurlaus fyrir það, að heiðin hefur teppzt. Það er þess vegna ekki síður hagsmunamál bæjarbúa en bændanna austan fjalls, að þessi leið sé gerð trygg og örugg til flutninga allt árið. Og eftir því sem vegurinn yfir heiðina verður betri, eftir því verða flutningarnir öruggari á þessari leið og eftir því getur mjólkin til neytenda orðið ódýrari. Ég tel óþarft að fara miklu fleiri orðum um þetta mál að þessu sinni. Ég veit, að það á mikið fylgi hér í hæstv. Alþ. Ég vil aðeins óska þess, að þáltill. verði vísað til ríkisstj. og síðan verði þessu máli haldið vakandi. Væntanlega gerir ríkisstj. þá ráðstafanir til að láta þessa rannsókn fara fram samkvæmt því, sem tekið er fram í þáltill. Og verði niðurstöður þeirrar rannsóknar jákvæðar, þá verður vonandi eitthvað úr framkvæmdum í þessum efnum.



Herra forseti. Ég geri nú ráð fyrir, að þáltill., sem borin er fram af 15 þm., muni ekki eiga neitt erfitt framdráttar hér á hæstv. Alþ. En í sambandi við þessa þáltill. vildi ég mega beina þeirri fyrirspurn til hv. flm., hvort þessir hv. þm., sem bera þessa þáltill. fram, hafi hugsað sér framkvæmd þessarar vegagerðar austur yfir fjall, sem þáltill. er stíluð um, þannig, að sú framkvæmd verði, ef í hana verður ráðizt, látin koma á undan og sitja fyrir framkvæmd á lagningu annarra vega um landið, þar sem ekkert er farið að gera fyrir einstök héruð í því efni. Undanfarin ár hefur verið lagt fé í vegagerðir milli Reykjavíkur og héraðanna fyrir austan fjall, ekki aðeins eins og hægt hefur verið með skynsamlegum hætti að gera, heldur bæði þann veg og líka hefur verið lagt fé í þær vegagerðir langt fram yfir það, sem nokkurt vit er í. Það er kominn bílvegur bæði yfir fjallið milli Reykjavíkur og þessara héraða og svo það, sem komið er af Krýsuvíkurveginum, sem lagður hefur verið af litlu viti, en meira fyrir pólitískan reipdrátt en af skilningi, og það hefur verið framkvæmt þvert ofan í tillögur þeirra manna á sínum tíma, sem vit höfðu á þessu máli. Og ég hef ekki orðið var við það, að síldarmjöl eða áburður hafi verið dýrara til þeirra manna, sem hafa fengið þessar vegabætur, en það er selt hinum, sem verða að reiða þetta heim til sín á klökkum. Nú er ég ekkert á móti því, að þetta verði rannsakað, sem í þáltill. er lagt til, að rannsakað verði. En ég vil fá að vita, hvernig menn hugsa sér þessa framkvæmd, hvort menn hugsa sér að halda þeirri stefnu, sem hefur átt sér stað hér á landi, að fyrst sé lagt fé í vegi, síðan sé lagt fé fram til þess að brjóta upp þessa vegi og í þriðja lagi til þess að leggja þar vegi, sem vegir eru til, - og þetta allt, áður en farið er að gera ruðningsbrautir fyrir önnur héruð. Ég hef séð það í Borgarfirði, þar sem vegir hafa verið, að nýir vegir eru gerðir og á sama stað brotnir upp gamlir vegir, sem menn í sumum héruðum, sem hafa ekki neina vegi, mundu gráta af gleði yfir að mega hafa hjá sér. Og ég býst við því, að hv. þm. A.-Sk. mundi fagna því að fá einhvern vegarspotta í kjördæmi sitt eins og veginn, sem nú er yfir Hellisheiði. Hvað við kemur rannsókninni sjálfri, sem í þáltill. greinir, vil ég benda hv. flm. á, að rannsókn hefur þegar farið fram á þessu máli, sem leiddi í ljós, að hvorki ætti að fara Hellisheiði né Krýsuvíkurleiðina með veg austur yfir fjall, sem gera ætti öruggan að vetrinum, heldur um Þrengslin. Það liggur fyrir áætlun um það, hvernig þann veg ætti að leggja, og ummæli vegamálastjóra um það. Þessi leið mundi vera fær allan veturinn. En á þeim tíma, þegar þessi leið var til umræðu sem vetrarleið austur, vildi hæstv. Alþ. ekki sinna því máli að leggja veginn þarna. Hins vegar liggja fyrir upplýsingar um það, að slitlagið á steypta veginum hér austur frá bænum kostaði 1000 kr. lengdarmetrinn fyrir stríð, og mundi nú kosta um 5000 kr. hver m á sams konar vegi þar. Og steypti vegurinn í Hafnarfirði, sem mun vera um 200 m. mun vera búinn að kosta eina og hálfa millj. kr. eða um 7.500 kr. lengdarmetrinn.  Ég er ekki á móti rannsókn á þessu efni. En ef berja á fram slíkan veg hér á Alþ., þó að nú sé til vegur á þessari leið, meðan önnur héruð eru látin vera alveg vegarlaus, þá þykir mér það einkennileg stefna í vegamálunum almennt skoðað. Hitt væri að mínu áliti eðlilegt, að því væri bætt inn í till., hvort ekki væri réttara að leggja rafmagnsbraut milli Reykjavíkur og Ölfusár. Vegurinn á Hellisheiði hefur verið malbikaður, og hefur það kostað stórfé. Og þegar hv. flm. talar um, að bærinn hafi verið mjólkurlaus, vegna þess að vegurinn austur hafi teppzt að vetrinum af snjóum, þá vil ég benda honum á, að það er til byggðarlag annars staðar á landinu, þar sem yfir heilan mánuð var ekki hægt að flytja að sér meira en 5 lítra á mann af mjólk, og var það vegna þess, að svo mjög hefur verið skorið við neglur sér framlag til vegagerða þar. Þau börn, sem þar eru, mega sjálfsagt að áliti þeirra manna, sem þessu hafa ráðið, hafa beinkröm og alls konar barnasjúkdóma fyrir það, að enginn skilningur hefur verið á því, að fólkið þar þyrfti að komast í vegarsamband við aðra landshluta. Og þeir bændur, sem þar eiga heima, mega þá líka sjálfsagt að áliti þessara manna svelta af þessum sömu ástæðum. En þegar komið er við hagsmuni þeirra hér austan fjalls, þá lítur út fyrir, að ekki eigi að láta sig muna um það að veita milljónir og jafnvel tugi milljóna til þess að láta þá hafa nýjan veg, þó að vegur til þeirra sé þegar til, meðan aðrar sveitir fá ekki veg, sem þær í raun og veru eiga heimtingu á að fá. Hv. 1. flm. talaði um það máli sínu til stuðnings, að engin hafnarmannvirki væru á þessum stöðum, sem mundu njóta þessarar vegagerðar, ef til kæmi. Því miður er þetta nú svo. Og mundi það þá ekki vera eins aðkallandi mál að ræða um, hvort ekki væri rétt að gera höfn á þessu svæði, - ekki vegna þess, að það geti komið í staðinn fyrir veg, heldur af því að það er mál, sem hefði átt að ræða miklu fyrr, hvort þetta væri ekki rétt, ekki aðeins fyrir bændur, sem þarna búa fyrir austan, heldur vegna allra landsmanna í heild. En þá er það vanalegt, að 3/5 kostnaðar við slík mannvirki eru greiddir af hlutaðeigandi héraði. Og ef það væri lagt til, að 3/5 kostnaðar af þessari vegarlagningu ættu að koma frá bændunum þarna austan fjalls, þá býst ég við, að fá mætti aðra 15 menn til þess að styðja það, að það yrði rannsakað, hvort ekki væri rétt að ráðast í slíka vegagerð sem þessa, sem hvergi er annars staðar á landinu. Enn fremur minnist ég þess, að þó að ekki sé um strandferðaskip að ræða, sem flytji til þessara héraða, þá mun hafa verið samþ. ekki óveruleg fjárfúlga til þeirra héraða til Suðurlandsskips, sem talað er um, að notuð sé til styrktar þessum héruðum til bifreiðaflutninga. Það væri kannske alveg eins rétt í þessu efni að nefna þetta réttu nafni. Og enn fremur er veittur styrkur til báts, sem fer milli Vestmannaeyja og Stokkseyrar, sem kemur ýmsum þessara manna að góðu haldi, sem þarna búa eystra. Ég vil taka það fram, að ef það kynni að verða ofan á að leggja þennan veg, sem talað er um í þáltill., að rannsókn fari fram um, þá er ég ekki sammála hv. 1. flm. þáltill. um, að halda ætti samt sem áður áfram vegarlagningu um Krýsuvíkurleiðina. Ég sé ekki, hvað sá vegur ætti að gera, ef búið væri að leggja þann veg, sem hér er um að ræða. Ég held, að það sé þegar orðið nægilegt hneyksli fyrir Alþ., hve miklu fé er búið að kasta í þá pólitísku braut, sem lögð hefur verið á Krýsuvíkurleiðinni, þó að framlag til þess vegar sé ekki haft eins og nokkurs konar folald í eftirdragi á eftir þeirri kostnaðarsömu vegargerð, sem hér er á ferð till. um. Ég vil óska þess, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn. Vil ég einnig ítreka þessa fyrirspurn mína, hvort það sé tilgangur þessara hv. þm. að láta fjárveitingu til þessarar vegagerðar, - ef rannsókn sýndi, að viturlegt væri að ráðast í hana, - ganga á undan viturlegum og nauðsynlegum fjárveitingum til vega í þeim héruðum á landinu, sem enn hafa ekki fengið einn vegarspotta.

Bjarni Ásgeirsson. Herra forseti. Í þeim umr., sem fram fóru síðast um þetta mál, þá var þeirri fyrirspurn beint til mín - eða ég tók hana a. m. k. til mín -, hvað liði þál. þeirri, sem Alþ. samþ. s. l. vetur, um ráðstafanir til eflingar íslenzkum landbúnaði. Þessari fyrirspurn tel ég mér skylt að svara fyrir hönd Búnaðarfélags Íslands. Það er skemmst af því að segja, að hæstv. ríkisstjórn sendi þessa þáltill. til Búnaðarfélags Íslands, en það vísaði henni aftur til mþn., sem síðasta búnaðarþing kaus til þess að athuga ýmis landbúnaðarmál. Nefnd þessi hóf störf á s. l. vori, þ. e. a. s. hún undirbjó starfsemi sína að ýmsu leyti og fékk sér til aðstoðar menn, sem heppilegt þótti að leita til. Ég geri svo ráð fyrir, að þessi mþn. taki til starfa í vetur og vinni þá að þessari þál., sem spurt var um svo og öðrum þeim málum, sem henni voru falin af hálfu búnaðarþings. Mér þykir rétt að lesa hér upp þál. búnaðarþings um verkefni þessarar mþn., en hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Búnaðarþing ályktar að kjósa fimm manna mþn., sem sé skipuð stjórnarnefndarmönnum Búnaðarfélags Íslands og tveimur búnaðarþingsfulltrúum, og vinni nefndin að rannsókn á framleiðslu landbúnaðarins og markaðsskilyrðum fyrir landbúnaðarafurðir. Sé í því sambandi athugað, hverjar framleiðslugreinir sé nauðsynlegast að efla og hvort hagkvæmt væri að draga saman aðrar einstakar greinir, svo að framleiðsla landbúnaðarins verði sem bezt samræmd neyzluþörf þjóðarinnar og erlendum markaðsskilyrðum“. Í öðru lagi er það svo þessi umrædda þál. frá Alþ. Hún er í fjórum liðum og tekur yfir ýmislegt, sem ekki er tekið fram í þál. búnaðarþings. Það er því mikið rannsóknarefni, sem liggur fyrir þessari mþn., og ég geri ekki ráð fyrir, að hún geti skilað áliti fyrr en snemma á árinu 1945, en það er ætlunin, að hún geti þá lagt athuganir sínar fyrir búnaðarþing. Sú þáltill., sem hér liggur fyrir, grípur að nokkru leyti inn á þetta sama, en er þó nokkuð frábrugðin. Ég tel rétt, að þegar nýbýlastjórn hefur lokið störfum þeim, sem henni eru falin samkvæmt þessari þáltill., þá verði henni fyrirskipað að leggja till. sínar fyrir Búnaðarfélag Íslands og ríkisstjórnina, því að það getur fallið inn í það, sem þegar hefur verið rannsakað. Ég taldi rétt að skýra frá þessu, en fyrst ég er nú staðinn upp, þá vil ég ræða þetta nánar í sambandi við þær umr., sem hér fóru fram á síðasta fundi. Það er að vísu óhugnanlegt að ræða við hv. 2. landsk. þm. um landbúnaðarmál, eins og hann hagar sér venjulega, þegar þau eru á dagskrá. Það má vera, að þessi hv. þm. sjái alltaf rautt, en þegar landbúnaðarmál eru rædd, þá sér hann ekkert nem rautt og rótast um eins og naut í flagi. Ég er nú búinn að gleyma ýmsum þeim firrum, sem hann var hér með á síðasta fundi, en það var þó eitt, sem ég vildi minnast á. Hann var að harma það, að þegar síldartorfurnar lægju eins og krap ofan á sjónum alveg uppi í landsteinum, þá skyldu menn vera að leggja sig niður við það „að púla upp á kúgras“, eins og sagt er, í staðinn fyrir að stunda sjóinn til þess að ausa þessum miklu auðæfum upp. Það er nú svo, að þessi auðæfi, sem eru í sjónum, eru miklu meiri en öll önnur auðæfi okkar hér, og þar er gróðinn fljótteknari en annars staðar. Það hafa fleiri en hann tekið eftir þessu, meira að segja framsóknarmenn líka. Já, meira að segja, þegar hann var ungur og var að lesa fræði Lúters hin minni, þá voru það þm. Framsfl., sem lögðu grundvöllinn að síldarvinnslu hérlendis, og það var sú löggjöf, sem þeir þá settu, sem varð grundvöllurinn að því, að ausið er upp úr hafinu þeim auðæfum, sem þar eru, en eru lögð á land, þegar vel veiðist. Það, sem þá var gert, var grundvallandi fyrir þann iðnað, sem nú er rekinn á Siglufirði og víðar um landið, og það var fyrir atbeina Framsfl., að kyndarar á Siglufirði og aðrir njóta nú góðrar sumaratvinnu við síldariðnaðinn. Og það er líka alveg hárrétt stefna að halda áfram að nota sér þessi auðæfi. En því má ekki heldur gleyma, að síldin hefur það til að vera ekki eins og krap á yfirborðinu, hún hefur það til að láta ekki sjá sig nema dag og dag og það kannske heilt sumar. Það er vitað, að sumir þeir, sem hafa lagt fé og fyrirhöfn í það að handsama síldina, hafa tapað á því stórfé og hafa jafnvel aldrei beðið þess bætur. Það hefur komið fyrir, að fólk, sem hefur farið í síldarstöðvarnar á sumrin, hefur beðið eftir síldinni allt sumarið og fram á haust og hefur þá orðið að fara burtu allslaust eða ennþá verr á sig komið, og það hefur komið fyrir, að ríkið hefur orðið að senda eftir því og kosta flutning þess burtu. Það er til gamall málsháttur, sem segir: „Svipull er sjávarafli“, enda vill oft verða svo í reyndinni. Það er því vissara fyrir þessa þjóð að hafa fleiri fætur til þess að standa á, ef hún vill sjá hag sínum borgið, og það er það, sem hefur verið gert. Þjóðin hefur reynt að nota sér jöfnum höndum þau gæði, sem moldin og sjórinn hafa að bjóða. Því að það er svo um þetta blessað land, að það hefur bjargað því lengst af, að áföllin komu yfirleitt ekki alltaf jafnt bæði sjávar- og landsmegin. Þegar afli hefur brugðizt til sjávar, hefur oft árað vel til lands, sem hefur þá verið til bjargar á þeim tíma. Eins er það, þegar árferði hefur verið illt til lands, þá hefur oft staðið svo á, að vel hefur árað til sjávar, sem hefur þá bjargað frá dauða og hörmungum í það skiptið. Þannig mun það því ávallt verða að atvinnuvegir þjóðarinnar verða að styðja hver annan, og það þarf að haldast í hendur með allt það, sem gert er til góða í báðum þessum atvinnugreinum. Þess vegna má maður ekki láta vaxa sér svo í augum þessar síldartorfur, sem vaða kringum landið, að maður komi ekki auga á það, sem þarf að hugsa um og hirða. Það er því alls ekki rétt hjá þm., að það hafi verið til ógæfu fyrir þessa þjóð, að hún hefur trúað á moldina. Það er einmitt gæfa hennar, að hún hefur haldið trúnaði við moldina. En þessi kenning þm. um það að fyrirlíta landið, vegna hinna miklu aflagæða, er alls ekki ný. Hrafna-Flóki mun hafa litið á þetta sömu augum og hv. 2. landsk. Honum uxu svo í augum hinar miklu fiskitorfur úti fyrir ströndum landsins fyrra sumarið, sem hann var hér, að hann lagði sig allan fram við að stunda sjóinn, en hirti ekkert um að heyja handa fénaði sínum, með þeim afleiðingum, að stofn hans stráféll. Hrafnaflóki varð ekki heldur langlífur á þessu landi, því að hann hafði hugann allan við hinar fögru síldartorfur. Ef þjóðin ætlar sér að feta í hans fótspor, eins og hv. 2. landsk., þá verður þjóðin ekki langlíf í þessu landi, og verða þá aðrir að taka við af þeim, sem þannig haga sér. Ég skal viðurkenna, að auður sjávarins er fljótteknari en auður landsins eða moldarinnar. En við Íslendingar ráðum ekki nema að takmörkuðu leyti yfir sjónum; hann er að nokkru leyti almenningseign, og á hann er gengið af svo að segja öllum þjóðum heims á venjulegum tímum, og höfum við þegar orðið varir við, að beztu fiskimið okkar eru á ýmsum sviðum að ganga til þurrðar. Hins vegar eigum við sjálfir landið, sem við búum í, og vitum, að um leið og við notfærum okkur mold lands vors, mun hún heldur auðgast en rýrna. Við vitum, að það eina, sem við ráðum yfir, er það, sem í landinu er, en ráðum ekki nema að nokkru leyti yfir því, sem í sjónum býr. Þess vegna verðum við að notfæra okkur moldina af fremsta megni, og það er skylda okkar að muna ávallt eftir landinu og möguleikum þess og jafnvel að leggja eitthvað af þessum auði hafsins í moldina sjálfa, sem er okkar einasta fasteign, þótt hún gefi ef til vill minni stundararð heldur en sjórinn. Gæfa okkar í framtíðinni mun því velta á því, hvernig við förum með þessa okkar dýrmætustu fasteign. Mér fannst ástæða til þess að minnast á þetta sérstaklega, í sambandi við þau orð, sem hv. 2. landsk. lét hér falla um landbúnaðinn í sambandi við sjávarauðinn. Hins vegar mun ég ekki fara nánar út í ýmislegt, sem hann minntist á, en væri ef til vill ástæða til að ræða nánar. Ég vil svo fara nokkrum orðum um ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hann talaði um, að farið skyldi með gætni að fjölga býlum landsins, vegna þess að ekki væri sýnt, að markaður fyrir íslenzkar landbúnaðarafurðir sé svo rúmur, að hyggilegt væri að auka mjög mikið við framleiðsluna frá því, sem nú væri. Ég er þm. að ýmsu leyti sammála um þetta atriði. Um leið og við skipuleggjum landbúnaðarstarfsemi okkar, þurfum við að rannsaka, hvaða markaðsskilyrði eru fyrir hendi um landbúnaðarafurðir. Búnaðarþingið hefur einmitt athugað þetta mál, og tel ég sjálfsagt, að rannsókn verði hafin á því, hvort íslenzkur landbúnaður, með bættum vinnuaðferðum, hafi skilyrði til þess að flytja afurðir sínar á erlendan markað; sömuleiðis skal athuga, hverjar þessar framleiðslugreinar eru. Ég fyrir mitt leyti hef þá trú frekar en vissu, að ef okkur tekst að framleiða landbúnaðarafurðir okkar á þann hagkvæmasta hátt, sem unnt er og með beztu vélum, sem þekkjast og við getum komið við, þá geti þessar afurðir okkar orðið samkeppnisfærar fyrir erlendan markað. Eitt atriði þarf að rannsaka allnákvæmlega, ef komizt verður að þeirri niðurstöðu, að ekki verði hægt að framleiða landbúnaðarafurðir okkar, svo að þær verði samkeppnisfærar eða til frambúðar. Ég álít þá, að við ættum að hverfa frá framleiðslu fyrir erlendan markað, en ættum þá að athuga innlenda markaðinn, hvað snertir hve ódýrar vörur við getum framleitt, og hvort það borgi sig betur en að flytja þær inn. Landbúnaðurinn verður að gera þær kröfur til sjálfs sín, að framleiðsluvörur hans verði fullkomlega samkeppnisfærar við innfluttar vörur. Þarf þá að fara fram nákvæm rannsókn á því, hvernig þetta mætti takast. Við verðum að taka þessi mál frá rótum og skipa þeim þannig, að vel megi við una að rannsókn lokinni. Ég fyrir mitt leyti trúi því, að takast megi að skipuleggja íslenzka landbúnaðarframleiðslu þannig, að hún geti orðið eftir sem áður annar aðalatvinnuvegur þjóðarinnar. Ég mun því greiða atkvæði með þessari till. til þál., en vil hins vegar bera fram brtt. þess efnis, að skýrslur þær, sem nýbýlastjórn er falið að gera í frv., verði afhentar Búnaðarfélagi Íslands.



Herra forseti. Það eru nokkuð einkennilegar umr., sem hér hafa farið fram út af þáltill. þeirri, sem hér um ræðir. Því er ekki að neita, að vissir þm. hika ekki við að leyfa sér að fara út í brigzlyrði um andstæðinga sína og snúa út úr orðum þeirra, þótt alvarleg mál séu á ferð. Sjaldan hefur þó verið gengið eins langt og nú. Það, sem fyrst og fremst hefur borið á milli, svo að maður komist að kjarna málsins, er það, hver af atvinnuvegum landsmanna sé traustastur. Flm. leyfði sér að staðhæfa, að það væri, hefði verið og mundi verða landbúnaðurinn, en engin rök færði hann fyrir máli sínu. Þegar ég hélt því fram, að sjávarútvegurinn væri traustastur atvinnuvega okkar, færði ég nokkur rök fyrir því í minni ræðu. Aftur á móti gerði flm. enga tilraun til að færa rök fyrir sínum staðhæfingum, en reyndi í stað þess að snúa út úr því, sem ég sagði. Hann sagði, að reynsla væri fengin fyrir því, að mjög hæpið væri að byggja á sjávarútveginum fyrir þjóðina. Hann vildi líkja honum við gullæði, sem grípur fólk, svo að það streymir til landsvæða, þar sem gull hefur fundizt, en flestir hefðu gripið í tómt. Hins vegar er sannleikurinn sá, að á síðustu áratugum hefur landbúnaðurinn þurft að fá milljónir króna á ári hverju, sem sjávarútvegurinn hefur orðið að standa undir. Þrátt fyrir þetta líkti hann sjávarútveginum við gullæði, en hélt því fram, að okkar eina fasteign væri landið og landbúnaðurinn væri og yrði traustastur á að byggja fyrir fjöldann. Á fiskimiðin líta þeir smáum augum, þótt þau séu ein hin beztu í heimi. Hv. þm. Mýr. kom inn á spursmálið, hvort auka ætti framleiðslu íslenzkra landbúnaðarafurða og um markaði fyrir þær. Ég er honum sammála um, að ekki komi til nokkurra mála að leggja út í þetta, ef aðrir atvinnuvegir þurfa að borga með þessari atvinnugrein. Ef sýnt er því, að einhverjar atvinnugreinar geta ekki borgað sig, á að draga þær saman. Hins vegar hef ég aldrei haldið því fram, að leggja ætti landbúnaðinn niður, þótt ég telji sjávarútveginn traustastan. Þvert á móti álít ég, að okkur beri að styðja hann. Annað stórt deiluatriði er hér, sem ég vil fara nokkrum orðum um. Það er um, að í framtíðinni verði komið upp nægilega mörgum smábýlum víðs vegar um land. Ég álít, að til þess að landbúnaðurinn verði lífvænleg atvinnugrein, eigi að koma upp stórum samfélagsbúum, útbúnum nýtízku vélum. Hins vegar er ég mótfallinn smábýlum með nokkurra dagslátta landi, dreifðum út um sveitir landsins. Óréttlát ásökun er það, þegar okkur er brigzlað um fjandskap í garð bænda, því að of mikla hluttekningu hef ég í þeirra garð til þess, að það sé gert, og tel einmitt sjálfsagt að efla landbúnaðinn og gera hann að lífvænlegri atvinnugrein. Við megum bara aldrei gleyma þeim atvinnuvegi, er færir okkur mesta auðlegð. Hv. þm. V.-Sk. segir, að landbúnaðurinn sé alls staðar nauðsynlegur og að Rússar viðurkenni þetta. Mér finnst það hlægilegt, ef hann ætlar sér að líkja saman svartmoldarhéruðum Rússlands og íslenzku moldinni. Það er ekki nema eðlilegt, að Rússar telji landbúnaðinn sinn arðvænlegasta atvinnuveg, þar sem land þeirra hefur að bjóða einhver hin beztu skilyrði til jarðræktar og akuryrkju. Aftur á móti hafa bændur hér á landi einatt átt við að stríða hin erfiðustu jarðræktarskilyrði. Mér finnst þetta því mjög slæm röksemdafærsla hjá honum. Að lokum er það einn útúrsnúningur hjá hv. þm. V.-Sk., sem mér þykir rétt að fara nokkrum orðum um. Hann leyfir sér að staðhæfa, að ég hafi sagt, að landbúnaðurinn væri þjóðhættulegur og bændur væru þjóðhættulegir menn. Það er undarlegt, að nokkur maður skuli leyfa sér hér á Alþ. að viðhafa slíkan málaflutning og slík ósannindi. Það er svo langt í frá, að mér hafi dottið nokkuð slíkt í hug, og er þetta því tilhæfulaust þvaður, sem enginn fótur er fyrir. Ég álít hins vegar, að þeir menn, sem leyfa sér slíkan málaflutning, séu þjóðhættulegir menn, og það væri því tilhæfulaus uppspuni og ósanngirni að setja bændur í sama númer, því að það er vitað mál, að þeirra hugsunarháttur er öðruvísi. Mér mundi aldrei detta til hugar að setja þá í sama númer og mann, sem hefur seilzt til valda og öllum er kunnugt um, að er gamall nazisti og það ekki af betra taginu. Það er einmitt hann og fleiri menn, sem hafa gert flokkinn eins og hann er. Vona ég, að forseti misvirði það ekki við mig, þótt ég svari í sama tón, því að umgetinn þm. gaf tóninn. Formaður Búnaðarfélags Íslands var einnig að ræða þetta mál, að vísu af meiri sanngirni en hv. þm. V.-Sk., en þar gætti þó sömu þröngsýninnar eins og einkennir flesta framsóknarmenn. Þeim er svipað farið í þessu máli, hv. þm. V.-Sk. og hv. þm. Mýr. Þm. Mýr. mælti miður sæmilegum orðum í minn garð og vildi halda því fram, að ég sæi stöðugt rautt. Það er því líkast sem hann hafi ekki hlustað á ræðu mína, heldur á ræðu Sv. þm. V.-Sk. (SvbH) og hugsað, að hann segði satt, er hann flutti sinn svívirðingavaðal. Ég sagði, að það væri sorglegt, þegar síldin veður inni í fjarðarbotnum fyrir Norðurlandi og ausa má upp með snurpinót svo sem hver óskar, að þá skuli einn og einn maður vera að hjakka á hálfbrunnum þúfnakollum með ljáspík. Slíkar aðfarir eiga ekki rétt á sér nú á tímum. En sé landbúnaðurinn rekinn með þeim áhöldum og aðferðum, sem samsvara atvinnutækjum notuðum við síldveiðarnas, þá vil ég meina, að hann geti átt rétt á sér. Hv. þm. V.-Sk. lýsti því, hversu svikull væri sjávarafli og hversu sjávarútvegurinn hefði iðulega brugðizt. En þetta hnekkir engu um þá staðreynd, að sjávarútvegurinn er nytsamasti atvinnuvegur þjóðarinnar, og þó hann hafi stöku sinnum brugðizt, þá er jafnfráleitt að dæma hann eftir því og það væri að leggja niður landbúnað, þótt miður gangi í einn tíma en annan. Þm. Mýr. lýsti því skáldlega, hversu mikilsverður landbúnaðurinn væri í þjóðfélagi voru og hversu farið hefði fyrir Hrafna-Flóka, er hann gáði ekki að afla heyjanna. En þetta hefði hann getað sparað sér, ef hann hefði hlustað á mína ræðu. Ég fordæmdi alls ekki landbúnað og er fullkomlega sammála þm. Mýr. um það, að við verðum að endurskipuleggja landbúnaðinn. En fyrsta skilyrði fyrir slíkri endurskipulagningu er, að landbúnaðurinn taki í sína þjónustu stórvirk verkfæri og vélar, og það er ekki framkvæmanlegt á smábýlum, dreifðum um afskekktustu og óbyggilegustu svæði landsins. Því í ósköpunum viðurkennir þm. Mýr. ekki nauðsyn stórbúa og samyrkjubyggða, þar eð það er ófrávíkjanleg staðreynd, að stórvirk vinnutæki eru ekki nothæf á smábýlum? Um nýbýlalögin er það að segja, að þau eru svo stórlega misheppnuð, að þau hafa engum til gagns orðið nema þar, sem þau hafa verið brotin eða farið í kringum þau, en því miður hafa svo fáir haft tækifæri til slíks og þá helzt ekki nema framsóknarmenn. Ég hygg, að réttast væri að láta þetta mál ekki fara lengra, en fela Búnaðarfél. að gera það, sem réttast og hentast þykir því viðvíkjandi.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að bera hér fram þáltill. á þskj. 62 um gagnfræðanám. Þau tvö aðalatriði, sem við álítum, að þurfi umbóta, eru í fyrsta lagi að samræma gagnfræðakennslu í landinu, þannig að próf frá hvaða gagnfræðaskóla sem er, veiti sömu réttindi til framhaldsnáms, og í öðru lagi, að héraðsskólunum verði sköpuð skilyrði til að halda uppi gagnfræðadeild. Nú sem stendur eru starfandi sex héraðsskólar hér á landi, svo og gagnfræðaskólar í flestum kaupstöðum, og eru þar veitt gagnfræðapróf, sem þó eru frábrugðin og veita ekki réttindi til framhaldsnáms að þrem undanteknum. Þessar undantekningar eru: gagnfræðadeildirnar við menntaskólana á Akureyri og í Reykjavík og Gagnfræðaskóli Reykvíkinga. Við teljum óheppilegt, að ekki skuli kleift fyrir nemendur að fá hin ákveðnu réttindi við hvern skólann, sem er, ef kunnátta er fyrir hendi. Með þessu er ekki ætlunin, að allir, sem í skólana fara, stundi framhaldsnám, heldur verði einnig aukin kennsla í öðrum greinum, t. d. verklegum, fyrir þá, er ætla sér ekki að stunda framhaldsnám. Mætti hátta því svo, að hafðar væru tvær deildir, og væri verkleg kennsla einkum í annarri og bókleg í hinni. Það mun nú vera starfandi nefnd skólafróðra manna, er vinnur að því að samræma kennslulöggjöf, og mun þetta þar tekið til athugunar.



Á síðasta þingi var þetta mál til umræðu hjá menntmn. hinn 8. apríl, og var samþ. að skrifa kennslumálaráðherra með tilmælum um, að sem fyrst yrði skipuð milliþinganefnd um skólamál samkv. ályktun Alþingis 1941. Nú hefur hún verið skipuð og er tekin til starfa. Tel ég því ekki ástæðu til að taka eitt atriði út úr, því að vitanlega hefur n. öll skólamálin til athugunar. Hún er skipuð sérfróðum mönnum, og eru málin því í góðra manna höndum. Ég skal þess vegna ekki hafa fleiri orð um þetta, en mér virðist ástæðulaust að koma fram með þál. sem þá, er hér liggur fyrir, og þykir mér rétt að leggja til, að málinu verði vísað til allshn.



Ég er að vísu bæði með og móti þessari þáltill. Ég veit, að það vakir fyrir flm. hennar að gera þeim mönnum úr kauptúnum og sveitum landsins, sem löngun hafa til þess að ganga háskólaveginn, gönguna léttari fyrstu þrepin. Það var nýlega samþykkt á bændafundi austan lands að bera fram þá ósk, að Eiðaskóla yrði breytt í gagnfræðaskóla að nokkru leytí. Hygg ég, að meðal annars þessi ósk fólksins úti um byggðir landsins geti að nokkru réttlætt till. þá, sem hér liggur fyrir. Það er nokkuð vafasamt, hvort rétt sé að breyta lögum um héraðs- og gagnfræðaskóla þannig, að þeir yrðu eins konar trekt, sem lægi upp í háskóla. Héraðs- og gagnfræðaskólalögin frá 1930 gera ráð fyrir skólum með sérstöku sniði. Þeim er ekki ætlað að búa nemendur sína beinlínis undir það að ganga langskólaveginn, heldur veita hagkvæma menntun, bæði bóklega og verklega, sem öllum má að gagni koma í daglega lífinu. Ég held, að hægt væri að ná því marki, sem flm. stefna að, þótt farnar séu aðrar leiðir en fyrir þeim virðist vaka. Vil ég í því sambandi nefna Flensborgarskólann í Hafnarfirði, sem er eins konar brú nokkuð áleiðis inn í menntaskólana. Þegar Alþ. breytti l. um héraðsskólana árið 1939, var gert ráð fyrir ýmsum breyt. á fyrirkomulagi þeirra, þótt þær breyt. séu ekki komnar til framkvæmda vegna yfirstandandi styrjaldar. Héraðsskólarnir eru nú helztu íþróttaskólar landsins og vinnuskólar og mjög ólíkir þeim gagnfræðaskólum, sem miða að því að búa nemendur sína undir menntaskólanám og eru nokkurs konar þáttur, sem liggur til menntaskóla og háskóla. Vil ég skjóta því til flm. till., að Alþ. er hér búið að móta sérstaka tegund skóla, sem búa ekki nemendur sína undir menntaskólanám. Í þeim er lögð mikil áherzla á íþróttir. Þar eru nemendum kennt að hirða herbergi sín, annast þvotta og ræstingu, og er það athyglisverð nýjung. Auk þess venjast nemendur ýmsum öðrum gagnlegum vinnubrögðum. Skólarnir eru félitlir, og skortur á kennslubókum og áhöldum hefur verið talsverður, síðan stríðið skall á, en úr því verður bætt smátt og smátt. Alþingi 1939 leit svo á, að ekki væri heppilegt að breyta héraðsskólunum í bóklega skóla. Vil ég nefna í því sambandi Flensborgarskólann, sem land og bær hefur nýlega byggt yfir af rausn ig myndarskap. Það fólk, sem sækir hann, fer að námi loknu út í atvinnulífið. Það eru aðallega sjómenn og sjómannakonur, sem búa sig þar undir lífsbaráttuna. Ég álít það ekki heppilegt fyrir þá, sem halda áfram námi, að fara þangað, því að skólinn er ekki sniðinn sem framhaldsskóli. Ég tel, að það eigi við um gagnfræðaskólana eins og héraðsskólana að breyta þeim nokkuð og kenna meira verklegt í þeim. Það kemur fljótt í ljós, hvort nemendur þessara skóla hafa áberandi námshæfileika. Þm. V.-Sk. og núverandi kennslumálaráðh., sem báðir eru ágætir námsmenn, hafa t. d. báðir verið í Flensborgarskólanum og vöktu þá þegar athygli á sér. En það má engan veginn sveigja út af aðalbrautinni vegna fárra manna, sem stunda vilja langskólanám. Ef til vill má koma því svo fyrir, að þessari till. verði breytt á þann veg, að hún gæti orðið sem eins konar net, sem lagt yrði fyrir þann kjarna, sem vildi halda áfram námi. Ég hygg, að rétt sé að leggja áherzlu á að gera skólana þannig, að þeir verði sem aðgengilegastir, bæði fyrir þá, sem einkum vilja stunda bóklegt nám, og hina, sem fremur kjósa það verklega. Það eru ekki allir mjög hrifnir af bóknámi, og verður árangurinn af starfi þeirra skóla, sem áherzlu leggja einkum á það, aft mjög misjafn. Eru barnaskólarnir gott dæmi um það. Ef hægt væri að breyta þeim að nokkru leyti í vinnuskóla, mundu koma þaðan fleiri menn, sem yrðu góðir og gegnir borgarar þjóðfélagsins. Það er að vonum, að tekið sé til athugunar, að í Menntaskólanum í Reykjavík er enginn maður úr sveit. Þm. nærliggjandi héraða segja sem svo: Fólk úr okkar byggðarlögum á þess ekki kost að sækja þennan skóla, og þó er þetta skóli Suður- og Vesturlandsins. Úr þessu viljum við gjarnan bæta. - Nú er bætt úr þessu á þann hátt, að menn úr næstu sýslum við Reykjavík senda börn sín norður á Akureyri, í menntaskólann þar. Það er eðlilegt, því að Menntaskólinn í Reykjavík er að nokkru leyti lokaður. Ég álít ekki tilvinnandi, að gerð verði sú breyt. á gagnfræða- og héraðsskólalögunum, að þeir verði neðsta trappan á leiðinni til háskóla. Hins vegar verður að gera þeim, sem það vilja, kleift að ganga háskólaveginn. En til þess verður að fara aðra leið en þá að breyta um héraðs- og gagnfræðaskólana.

Flm. (Sveinbjörn Högnason) Hv. þm. Snæf. taldi till. þessa fram komna að ástæðulausu, þar sem nú væri starfandi nefnd, sem hefði skólamál landsins til athugunar. En eins og ég tók fram í framsöguræðu minni, er þörfin mjög mikil á því, að þetta verði tekið fljótt til athugunar. Skipulagsleysið er svo mikið í þessu efni, að ekki er hugsanlegt að draga það lengur að fá úr því bætt. Það er ekki tilgangur till. að samræma gagnfræðanámið til þess, eins og hv. þm. S.-Þ. komst að orði, að gagnfræða- og héraðsskólarnir verði neðsta trappan upp í menntaskólana, heldur að samræma gagnfræðakennsluna í landinu. Það er hægt að hugsa sér, að menn með gagnfræðamenntun eigi aðgang að fleiri skólum en menntaskólum. Þótt rétt sé, sem hv. þm. S.-Þ. sagði, að ekki væri vert að leggja of mikið kapp á bóknám, þá er það svo nauðsynlegt að afla sér viss forða þekkingar eins og gagnfræðamenntunar, að það er ekki álitamál. Það er ekki hægt að hugsa sér að komast af án þess að gera vissar þekkingarkröfur til manna. Það er engan veginn tilgangur þessarar till., eins og þm. S.-Þ. virðist álíta, að gerbreyta héraðsskólal. og öllu fyrirkomulagi þeirra skóla. Það væri hægt að hugsa sér, að bekkirnir væru tvískipaðir. Annar legði meiri stund á bóklegt nám, hinn verklegt. Yrði þannig reynt að greina á milli þeirra, sem leggja vildu meiri áherzlu á bóklegt nám, og hinna, sem einkum vildu stunda verklegt. Þá taldi þm. S.-Þ., að ekki ætti að miða skólana eingöngu við þá, sem stunda vilja bókleg fræði. Það er að vísu rétt, en ekki er hægt að miða þá við þá nemendur, sem eiga erfiðast með að læra, og sé ég ekki ástæðu til að taka meira tillit til þeirra en hinna. Virðist auðséð, að heppilegast sé að veita nemendum ákveðinn þekkingarforða, hvort sem hugur þeirra hneigist meira að verklegu eða bóklegu námi. Ég er sannfærður um, að hv. Alþ. mun taka málið föstum tökum, því að það þarfnast úrlausnar sem fyrst. Það er óverjandi ástand, sem nú ríkir í þessum málum og þessum skólum, til niðurdreps, ef þeim verða ekki fljótlega settar einhverjar reglur sem öðrum.