Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr: og félmn. Ed. hefur fjallað um frv. það til l. um breyt. á l. um almannatryggingar, sem er á þskj. 234. N. mælir einróma með samþykkt frv., en fulltrúar stjórnarandstöðunnar áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv. Um aths. einstakra nm. við ákvæði frv., svo og ákvæði til bráðabirgða, vísast til nál. Þetta frv. var þegar í haust boðað af hæstv. trmrh., þegar hann mælti fyrir frv. um staðfestingu á þeim bráðabirgðalögum, sem sett voru á s.l. sumri um þessi mál. Þá þegar rakti hann helztu atriði þess og hefur nú í báðum hv. þd. skýrt ítarlega efni þess, svo að óhætt er að fara hér fljótt yfir sögu. Það er rétt að minna á það enn einu sinni, að á Liðnu sumri var sett nefnd til að endurskoða allt tryggingakerfið, og þetta frv. nú er sá fyrsti áfangi, sem lagt er til, að öðlist gildi nú um áramót. Sá áfangi er reyndar geysilega mikilsverður hvað aðalatriði hans snertir, tekjutryggingu aldraðra og öryrkja, auk annarra þeirra umbóta, sem frv. gerir ráð fyrir. Það er jafnframt mikilvægt, að nefndin skuli starfa áfram og vinna að frekari úrbótum á tryggingakerfinu, enda hefur hæstv. ráðh. áður greint frá ýmsu því, sem fyrirhugað er að taka þar fyrir, þótt síðar öðlist gildi. Svo snúið sé beint að efni frv. sjálfs, þá er hér um að ræða till. til hækkunar, sem munu gjörbreyta allri aðstöðu þess fólks, sem lakast er sett í þjóðfélaginu fyrir sakir elli eða af völdum örorku. Það atriði, sem 5. gr. frv. felur í sér, þ.e. tekjutryggingin svo kallaða, er leiðrétting á efnahagslegu og félagslegu misrétti, sem brýna nauðsyn bar til að draga sem mest úr. Þær upphæðir, sem nú skulu gilda, 10 þús. kr. á mánuði fyrir einstakling og 18 þús. kr. fyrir hjón, eru sérstaklega athyglisverðar, þegar gerður er samanburður við greiðslur fyrri hluta þessa árs, þegar sambærilegar tölur voru innan við 5 þús. á einstakling og milli 8 og 9 þús. kr. fyrir hjón. Það, að hér er á ferðinni rúmlega 100% aukning þessara bóta, sannar hvort tveggja, knýjandi nauðsyn breytingarinnar og ekki síður mikilvægi hennar. Þessari stórfelldu leiðréttingu er því fagnað af öllum. Sú tekjutilfærsla, sem hér er um að ræða, er svo sjálfsögð félagsleg umbót, að um hana geta engar deilur orðið, enda þegar komið glögglega í ljós. Þau önnur atriði frv., sem rétt er að benda á sérstaklega, eru þessi: Í 3. gr. eru ákvæði um barnalífeyri. Þar er um ákvæði að ræða, sem að nokkru voru áður aðeins heimildarákvæði, en nú eru ótvíræð. Nú er barnalífeyrir greiddur, hvort sem faðirinn eða móðirin er öryrki, en áður gilti þetta aðeins um föður. Þá skal greiða barnalífeyri með barni ellilífeyrisþega og með barni manns, sem sætir gæzlu- eða refsivist um lengri tíma, og er þetta ákvæði í mörgum tilfellum mikilvægt og réttlátt. Þá er í 4. gr. athyglisvert og nauðsynlegt ákvæði, þar sem ekkill engu síður en ekkja fær rétt til bóta í 6 mánuði eftir lát maka og einnig bætur vegna barns á framfæri innan 17 ára aldurs. Í 8. og 9. gr. frv. er gert ráð fyrir hækkun sjúkradagpeninga barna og eins því, að allir fullorðnir einstaklingar hafi jafnan rétt gagnvart þessum greiðslum, en áður nutu húsmæður ekki sama réttar og aðrir. Það er ákvæði II. gr., sem kveður á um skyldur umboðsmanna trygginganna og stofnunarinnar í heild að gera sér jafnan grein fyrir aðstæðum umsækjenda og bótaþega, og þá ekki síður að gera þeim grein fyrir ítrasta rétti þeirra til bóta tvímælalaust svo ákveðið, að ekki ætti að vera nein hætta á því, að fólk fái ekki að vita rétt sinn, ef ákvæðinu verður vel og rækilega fylgt eftir. Það hefur allt of víða viljað brenna við, að þarna hafi verið um vanrækslu og skeytingarleysi að ræða, einkanlega víða úti á landsbyggðinni, þótt allt hafi það verið í framfaraátt undanfarin ár. Um 12. gr. hafa hvað mest komið fram ólíkar skoðanir á réttmæti þeirra breytinga, sem þar eru lagðar til. Ég hlýt að telja viðmiðun við almennt kaupgjald verkafólks sanngjarnari og eðlilegri en viðmiðun við einhvern tiltölulega afmarkaðan starfshóp innan verkalýðshreyfingarinnar. Fylgismenn núv. stjórnar hljóta einnig að treysta henni til að beita sér fyrir breytingum á fjölskyldubótum, beinlínis til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu, eins og eðlilegast hlýtur að teljast. Um einstakar brtt. við frv. vildi ég aðeins segja það, að ég tel á þessu stigi ekki rétt að gera hér á neinar breyt., enda hefur í Nd. verið gengið til móts við óskir stjórnarandstöðunnar í veigamiklum atriðum. Þar sem vitað er, að mál þessi eru öll í endurskoðun, eins og áður er sagt, þá munu þessi atriði og mörg fleiri verða tekin þar til gaumgæfilegrar athugunar, og skal því fyllilega treyst, að allar sanngjarnar umbætur fái þar góða úrlausn. Því skal svo að lokum aðeins fagnað, að þessi áfangi skuli svo myndarlegur, um leið og ég hlýt að lýsa yfir gleði minni yfir samstöðu þm. um heildarefni frv.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. á þskj. 242 með fyrirvara. Ég mun, eins og reyndar þegar kom fram við 1. umr. málsins, stuðla að framgangi frv., að það megi verða að lögum fyrir þinghlé og mun greiða atkv. með frvgr. öðrum en bráðabirgðaákvæðunum. Frv. hefur tekið nokkrum breytingum í meðferð hv. Nd. Þar hafa m.a. verið numin burt ákvæðin um tryggingadómstólinn og sömuleiðis ákvæði í 2. gr. frv., en eins og frv. var upphaflega lagt fram, var smuga fyrir sveitarfélögin til að velta miklu af þunga framfærslubyrðarinnar yfir á Tryggingastofnunina og ríkissjóð. Ég hef ásamt öðrum í heilbr.- og félmn. látið gera bókanir, sem fram koma í nál. og er þar þá fyrst að nefna bókun varðandi þá skerðingu tekjutryggingarinnar, sem í frv. felst, eins og það nú liggur fyrir. Þegar skerðingarreglurnar voru á sínum tíma afnumdar, mig minnir snemma á valdatíma víðreisnarstjórnarinnar, þá þótti þar vera um mikla framför að ræða. Hér eru óneitanlega komnar skerðingarreglur á ný í almannatryggingalög. Við vitum það, að fjöldi ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega stundar ýmis létt störf, sem aldur og heilsa leyfa, og það eru störf, sem eru tæpast þó svo lítið launuð, að þau valdi ekki því, að þetta fólk missir alveg af tekjutryggingunni. Það er sá megingalli á þessu, að þetta dregur úr viðleitni fólks til að stunda vinnu, eftir að það hefur náð ellilífeyrisaldri eða hefur verið úrskurðað á örorkulífeyri. Þetta er þjóðhagslega óæskilegt, og þó er kannske eitt, sem segja má að vegi þyngra: Hvaða þýðingu hefur þetta fyrir einstaklinginn, alveg burtséð frá þeim krónum, sem þarna er um að ræða? Ég tel að þetta sé mikill galli á löggjöfinni, eins og hún nú væntanlega verður. En nú eru almannatryggingalögin öll í heildarendurskoðun, og vonandi er, að þetta atriði verði tekið sérstaklega til athugunar. Einnig vildi ég minnast aðeins á félaga í lífeyrissjóðum, sem hafa keypt sér réttindi, kannske um áratugi, og þurft að verja til þess ákveðnum hluta af sínum tekjum. Þegar þeir svo komast á lífeyrisaldur, sem yfirleitt er sá sami og hjá almannatryggingum, þá verða þessi eftirlaun, sem þeir hljóta, til þess, að þeir fá ekki tekjutrygginguna. Ég gæti trúað, að það yrðu margir þessara aðila býsna sárir og þeim þyki þetta ekki vera sanngjarnt. Þessu fólki, sem kemst á lífeyri hjá sjóðunum, mun ugglaust fjölga mjög á komandi árum, því að enn þá eru margir þessir sjóðir svo nýir, að það eru fáir farnir að njóta bóta úr þeim. Þá eru það bráðabirgðaákvæðin, sem skellt var inn á síðustu stundu, og það hefur ekki verið nein aðstaða til að skoða þau sem skyldi. Ég held það hafi ekki verið fyrr en í gær, sem útbýtt var þskj. með frv. eftir 3. umr. í Nd. Hér sátum við á fundi samfellt í allan gærdag, með matarhléi aðeins, og fundur í heilbr.- og félmn. var haldinn þegar að loknum deildarfundi. Ég og aðrir nm. vorum ákveðin í því að stuðla að því, að frv. fengi svo skjóta afgreiðslu sem unnt væri, og það var satt að segja tómt mál um að tala að fá nánari skýringar á ýmsu því, sem í bráðabirgðaákvæðunum felst. Svo skeður sá, ég vil segja, fáránlegi hlutur, að þarna er inni í almannatryggingalögum verið að framlengja launaskatt. Ég segi, fáránlegur hlutur, og ég held, að allir séu sammála um, bæði stjórnarandstaða og stjórnarliðar, að það sé ákaflega óeðlilegt að framlengja launaskatt í almannatryggingalögum. Og maður satt að segja undrast, hvers vegna hæstv. ríkisstj., sem hlýtur að vera búin fyrir löngu að gera sér grein fyrir, að hún ætlaði að framlengja launaskattinn, gerði það ekki með eðlilegum hætti. Ég veit ekki, hvort nokkur svör fást við því, og ég býst varla við, að hæstv. trmrh. geti gefið mér þau, - þessi bráðabirgðaákvæði eru satt að segja mál hæstv. fjmrh., - hvað ætlað sé, að launaskatturinn gefi, þetta 11/2%. Mér skilst, að svör muni ekki hafa fengizt við því í hv. Nd., enda mun nú fjmrh. ekki einu sinni hafa verið við, þegar þessi bráðabirgðaákvæði voru rædd þar. Svo er annað, sem ég vildi spyrja um líka, sem er nú kannske reyndar fyrir fram gefið. Nú þarf auðvitað að reikna hækkanir á allar bætur í samræmi við ákvæði laganna. Og ég geri ráð fyrir, að þá verði hækkun reiknuð einnig á þessar hækkanir, sem lagðar eru til hér í þessu frv., þótt frv. sé reyndar fram komið, eftir að samningar hafa tekizt og vitað er um kauphækkanir. Í bráðabirgðaákvæðunum er eitt atriði, sem vakin var athygli á við 1. umr. málsins. Það er í I, B, vegna sjúkratrygginga, þar sem ákveðið er, að sveitarfélögin eigi að greiða sjúkrasamlaginu með jöfnum greiðslum á árinu 2125 kr. fyrir hvern samlagsmann gegn uppgjöri að árinu loknu, eins og þar segir. Það er af ýmsum talið; ég hef ekki haft neina aðstöðu til að kynna mér það; að þetta sé langt umfram það, sem eðlilegt sé í ýmsum sveitarfélögum og þá sérstaklega í þeim smærri. Við, eins og ég sagði, afgreiddum málið í n. í gærkvöld og vildum flýta fyrir afgreiðslu þess, og það væri e.t.v. ástæða til þess, að þetta eina atriði yrði þá athugað í n. milli 2. og 3. umr. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um frv. á þessu stigi, en endurtek það, að ég mun greiða atkv. með greinum þess öðrum en bráðabirgðaákvæðunum, en mun sitja hjá við atkvgr. um þau.



Herra forseti. Eins og ég tók fram við 2. umr. málsins hér í gær, þá flyt ég á þskj. 241 tvær brtt., sem ég gerði örlitla grein fyrir í gær, og reyndar skýra þær sig sjálfar, svo að ekki þarf mörg orð þar um. Fyrri brtt. mín á þskj. 241 er um það, sem ég gat um í gær, að stundi barn kauplaust nám eftir 16 ára aldur, - ætla má, að það hafi lokið skyldunámi, - þá njóti það sömu námsaðstoðar eins og það væri í skóla, ef það getur sannað, að um 6 mánaða skólavist sé að ræða með a.m.k. 30 kennslustundum á viku. Og í öðru lagi, að setningin „Fjölskyldubætur eru undanþegnar þessu ákvæði, en um hækkun þeirra fer eftir ákvörðun ríkisstj. hverju sinni“, falli niður í 12. gr. frv. Þessar brtt. mínar þurfa ekki að mínu viti frekari skýringa við, þær skýra sig svo greinilega sjálfar. En það er eitt atriði, sem mig langar til að beina til hæstv. trmrh., eða réttara sagt ein fsp., sem ég held, að sé nauðsynlegt, að liggi fyrir, áður en deildin gengur endanlega frá frv. En það er varðandi ákvæði 12. gr. frv., eins og það er eftir 3. umr. í Nd. Hvað er átt við með „vikukaupi í almennri verkamannavinnu“? Nú er það á vitorði allra hv. þdm., að kauptaxtar eru breytilegir, og þeir munu vera a.m.k. 4, ef ekki 6 talsins í almennri verkamannavinnu. Er það vegið meðaltal þessara taxta allra, sem hér er átt við, eða er átt við einhvern tiltekinn taxta? Ég held, að það sé nauðsynlegt, að þetta sé til í skjölum Alþ., því að þarna væri hæglega verið að bjóða heim misskilningi meðal bótaþega, um hvað væri í raun og veru um að ræða. Ég lýsti því hér í gær, að ég hefði talið, að a.m.k. að þessu sinni hefði þessi viðmiðun átt að vera óbreytt, vegna þess að hlutfallslega mest kauphækkun fékkst í þeim greinum, sem miðað var áður við, þ.e. kaup fólks, sem vinnur við sjávarafla í landi, fiskvinnsluna í landi. Þá hefði sú breyting orðið 13% hækkun í staðinn fyrir, að með þessu ákvæði verður hún aðeins 10%, ef miðað er við lægsta taxta Dagsbrúnar, eftir að búið er að taka tvo neðstu taxtana af, svo sem kaup- og kjarasamningar kváðu á um. Ég mun greiða frv. atkv., eins og það liggur fyrir. Þótt mér sé ljóst, að erfitt sé að gera á því breytingar, þá taldi ég rétt að fá það staðfest, einnig í þessari hv. þd., hvort hún væri annarrar skoðunar um þau atriði, sem ég legg til í brtt. mínum á þskj. 241, en fram kom í Nd. Að öðru leyti, eins og ég lýsti yfir í gær, mun ég greiða frv. atkv. að undanteknum ákvæðum til bráðabirgða, sem, eins og næsti ræðumaður hér á undan sagði, samrýmast alls ekki lögum um almannatryggingar og eiga heima í allt öðrum lögum. Hér er verið að bjarga í land hlutum, sem hæstv. ríkisstj. hefur sézt yfir. Að vísu er það mannlegt og skiljanlegt, en það verður eigi að síður ekki gert með mínu atkv. Hins vegar mun ég ekki hindra framgang málsins, svo miklar bætur, sem í því felast bótaþegum til handa, en ég vil, að það liggi skýrt fyrir, að ég tel, að þessi ákvæði eigi ekki heima í þessum lögum. Auk þess óska ég skýringa á því, við hvað sé átt, þegar talað er um vikukaup í almennri verkamannavinnu.



Herra forseti. Tryggingalöggjöfin í heild felur í sér afar víðtæk ákvæði, svo að þetta mál gæti í sjálfu sér verið tilefni til mikilla umr. En það er alls ekki ætlun mín að tala hér almennt um tryggingalöggjöfina, og það er ekki ætlun mín að tefja afgreiðslu þessa máls, þótt ég hafi kvatt mér hljóðs í því skyni að segja fáein orð um það þskj., sem hér er til afgreiðslu. Það er einn liður í ákvæðum til bráðabirgða, sem ég vildi leyfa mér að vekja athygli á með nokkrum orðum. Þetta ákvæði er svo hljóðandi: „Iðgjöld hinna tryggðu til sjúkratrygginga skv. 2. mgr. 48. gr. laganna. Sérstakt framlag sveitarsjóða til sjúkratrygginga skv. 3. mgr. 49. gr. laganna skal árið 1972 vera 9.77% af tilföllnum gjöldum sjúkrasamlags, þ. á m. hlut í gjöldum héraðssamlags árið 1972. Skal hvert sveitarfélag greiða sjúkrasamlagi með jöfnum greiðslum á árinu 2.125 kr. fyrir hvern samlagsmann gegn uppgjöri að árinu loknu.“ Þetta ákvæði lýtur aðeins að framkvæmd mála á árinu 1972, enda virðist mér, að með þeirri skipulagsbreytingu, sem nú er gerð á fjárhagsgrundvelli sjúkrasamlaga, sé nokkuð tvísýnt um það, hvort þau til frambúðar starfi á sama hátt og verið hefur, og til þess bendir að nokkru ákvæði í II. lið á þskj., þar sem kveðið er svo á, að hvert sjúkrasamlag skuli gert upp nákvæmlega miðað við 1. jan. 1972. En um framtíðarskipan sjúkrasamlaga í heild verður ekki fjallað í sambandi við þetta mál, og það bíður síðari tíma. En fjárhagsgrundvöllur sjúkrasamlaganna hefur verið þannig, að Tryggingastofnunin ákveður iðgjöld í hverju sjúkrasamlagi, að fengnum tillögum sjúkrasamlagsstjórnar. Iðgjaldsákvörðun er háð staðfestingu ráðh. Iðgjöld skulu ákveðin með það fyrir augum, að heildartekjur sjúkrasamlags nægi til að standa straum af skuldbindingum þess. Á móti iðgjöldum, sem ákveðin eru í hverju sjúkrasamlagi, hefur ríkissjóður síðan greitt hlutfallslega, og eins og lögin eru nú, þá nemur það 250% greiddra sjúkrasamlagsiðgjalda samlagsmanna, og hlutaðeigandi sveitarfélag hefur siðan greitt 85% iðgjaldanna, eða fjárhæð, sem nemur 85% af heildariðgjöldunum. Ákvörðun Tryggingastofnunarinnar um iðgjaldahæð í hverju sjúkrasamlagi, sem tekin er að fengnum tillögum sjúkrasamlagsstjórnar, er því sá grundvöllur, sem fjárhagsöflun til sjúkrasamlagsins byggist nú á, þar sem hinir aðilarnir greiða tiltekin framlög á móti, fjárhæð í tilteknu hlutfalli við iðgjöldin. Þetta hefur í framkvæmd þróazt þannig, að sjúkrasamlagstjórnir, sem eiga heima í hverju sveitarfélagi, þar sem sjúkrasamlag starfar, gera sér grein fyrir fjárþörfum sjúkrasamlagsins og senda tillögur sínar um fjárhæð iðgjalda til Tryggingastofnunar ríkisins. Ég hygg, að ég megi fullyrða, að Tryggingastofnunin hafi aldrei hamlað gegn því eða ráðh., að hækkuð væru iðgjöld til sjúkrasamlaganna, þvert á móti hygg ég, að það hafi verið sjónarmið þeirra, að fjárhagur sjúkrasamlaganna ætti að vera vel tryggður. Þótt framkvæmdin hafi verið með þessum hætti, þá er það augljóst, að þarfir sjúkrasamlaganna hafa reynzt misjafnar, og af því hefur leitt, að iðgjöld í sjúkrasamlögum hafa verið allmismunandi. Ég hef hér í höndum rit Tryggingastofnunar ríkisins, Félagsmál, og í þessu riti er listi um iðgjöld sjúkrasamlaga nokkuð víða af landinu, eins og þeim hefur verið breytt og þau ákveðin á árinu 1971. Þessi listi tekur að vísu ekki til allra sjúkrasamlaganna í landinu, vegna þess að á árinu 1971 mun ekki hafa verið um verulegar breytingar að ræða á iðgjöldum í sumum sjúkrasamlögunum, en mér telst svo til við lauslega athugun, að þessi listi nái yfir 55 sjúkrasamlög, og þessi listi eða grg. sýnir, að hæsta iðgjald hjá þessum 55 sjúkrasamlögum hefur á árinu 1971 verið 4 020 kr., í Kópavogi, en lægsta iðgjald á þessu ári, að mér virðist við lauslega athugun, hefur verið 2 160 kr., í sjúkrasamlagi Raufarhafnarhrepps, og síðan eru fjárhæðirnar misjafnar, sveiflast nokkuð til þarna á milli, en mjög mörg sjúkrasamlög hafa verið með iðgjöld á þessu ári um 3 000 kr. og þar fyrir neðan. Reykjavík er að sönnu ekki á þessum lista, að mér sýnist, hins vegar er Akureyri hér, og iðgjald þar er 3 300 krónur, og þetta er nokkuð eftirtektarvert með tvo stærstu kaupstaðina, þegar Reykjavíkurborg er tekin frá, Akureyri og Kópavog, hvaða munur er þar á iðgjaldi til sjúkrasamlags, þ.e. hvernig þau málefni hafa þróazt í þessum kaupstöðum, þótt ég telji víst, að réttindi sem samlagsmenn njóta í þessum tveimur stóru kaupstöðum, séu svipuð eða hin sömu. Nú er hér með þessum till. breytt fjárhagsgrundvelli sjúkrasamlaganna, þar sem iðgjöld einstaklinga eiga að falla niður, og þá er ekki óeðlilegt að spyrja: Hvernig verður fjárhagsgrundvöllur sjúkrasamlaganna lagður í framkvæmd á árinu 1972? Mér skilst, að það geti komið til greina, að sjúkrasamlagsstjórnir, sem vitanlega starfa áfram, sendi tillögur sínar til Tryggingastofnunar ríkisins, um það, hver iðgjöld á árinu 1972 hefðu þurft að vera, til þess að fjárhagur samlagsins sé tryggður, miðað við þær hækkanir, sem í vændum eru, og síðan verði ákveðin iðgjöld til hvers sjúkrasamlags með tilliti til þessara tillagna. Hitt gæti e.t.v. komið til greina, - það er aðeins hugmynd, sem ég varpa fram, - að það muni ekki verða gert ráð fyrir því, að sjúkrasamlögin safni sjóðum á árinu 1972. Ef svo ætti að vera, virðist ástæðulaust að gera þau upp miðað við næstu áramót, heldur að þau geti innt af hendi þann kostnað eða þær kvaðir, sem á þau falla, og þá mætti hugsa sér, að sveitarfélög og ríkissjóður greiddu eftir á mánaðarlega upp í þær þarfir, sem sjúkrasamlagið hefur fyrir tekjur, en þetta er nú, má segja, hugmynd um framkvæmdaatriði, sem ekki snertir þetta þskj. beinlínis, þótt ég hafi haft orð á þessu. Nú má gera ráð fyrir, að það verði einhver hækkun á kostnaði, sem sjúkrasamlög eiga að standa undir á árinu 1972, frá því, sem verið hefur á þessu ári, og í heild verður kostnaður Tryggingastofnunar ríkisins miklum mun meiri en á þessu ári, en það stafar að verulegu leyti af stórauknum bótum og þannig útfærslu í tryggingakerfinu, en þau réttindi, sem sjúkrasamlögin eiga að veita á árinu 1972, munu ekki breytast mikið frá því, sem verið hefur að undanförnu, þannig að það er eðlileg ályktun, að hækkun til þeirra þurfi ekki að vera eins mikil og til almannatrygginganna í heild. Þá kem ég aftur að orðalagi í bráðabirgðaákvæðunum, sem ég las í upphafi máls míns, þar sem segir, að sérstakt framlag sveitarsjóða til sjúkratrygginga skuli árið 1972 vera 9.77% af tilföllnum gjöldum sjúkrasamlags, þ. á m. hlut í gjöldum héraðssamlags árið 1972. Nú er starfsemi sjúkrasamlaganna þannig, að reikningar eða fjárhæðir eru greiddar eftir á samkv. reikningum, sem sjúkrasamlagsstjórnirnar fá í hendur, og ég skil þetta orðalag þannig, að þegar talað er „af tilföllnum gjöldum sjúkrasamlags“, þá sé þar með átt við þann kostnað, sem kominn er fram samkv. reikningum, sem sjúkrasamlagsstjórnir hafa fengið í hendur, og þar sem þessi kostnaður er greiddur eftir á, þá virðist mér, að það nægi, að sjúkrasamlagið geri kröfu til þess, að sveitarsjóður greiði jafnóðum, þ.e. mánaðarlega eftir á, 9.77% eða segjum 10% af þeim kostnaði, sem sjúkrasamlagið hefur orðið fyrir á tilteknu tímabili, og síðan greiði ríkið hitt, til þess að reikningar sjúkrasamlagsins séu gerðir upp. Ég tel þetta varhugavert, og ég vildi mælast til þess, að n. athugaði þennan málsl., sem ég skal nú lesa, og ég tel vel farið, að hæstv. ráðh. hlustar á þessi orð: „Skal hvert sveitarfélag“ - þ.e.a.s. hvert einasta sveitarfélag - „greiða sjúkrasamlagi með jöfnum greiðslum á árinu 2 125 kr. fyrir hvern samlagsmann gegn uppgjöri að árinu loknu.“ Ég bendi aftur á það, að á þessu ári hafa iðgjöld margra sjúkrasamlaga, samkv. opinberri, óvéfengjanlegri heimild verið 3 000 kr. og þar fyrir neðan, og ef miðað væri við, við skulum segja, 3 000 kr. iðgjald, það hefði þurft að vera það á árinu 1972, og sveitarsjóður á að greiða 9.77% eða 10% af hlutfalli við það, þá er þessi skattheimta til sjúkrasamlagsins 2 125 kr. fyrir hvern samlagsmann langt umfram þarfir hjá mörgum þeirra. Ég sé satt að segja ekki, - þar sem ekki mun vera miðað við það, að sjúkrasamlögin fari að safna sjóðum, enda finnst mér þá, að hlutur ríkisins ætti að hækka að sama skapi, - að það sé nein ástæða til að vera að gera þetta skilyrðislaust, og þess vegna vil ég mælast til þess, að þessi málsl. verði skoðaður, áður en málið fer út úr d., annaðhvort á þann veg að sleppa þessu ákvæði um skilyrðislausar greiðslur sveitarsjóðs, sem nema 2 125 kr. fyrir hvern samlagsmann, og láta bara hlutfallstöluna gilda, eða á þann veg, að þetta sé ekki gert skilyrðislaust, heldur sé þetta hámark, það megi vera allt að þessu, en í reynd verði þetta miðað við þarfir sjúkrasamlags í hverju sveitarfélagi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af þeirri brtt., sem hv. 1. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinsson, hefur flutt við þetta frv., sem hér er til umr. Út af fyrir sig eru þessar tillögur góðra gjalda verðar, en ég veit það, að hv. flm. á ekki upphafið að þessum tillögum. Hér mun vera um góðmennsku hans að ræða og tillitssemi við formann Alþfl., sem flutti þessar sömu tillögur í hv. Nd. En ég vil aðeins, áður en þessar brtt. hv. 1. landsk. þm. koma til afgreiðslu hér í hv. d., minna Alþfl. á vissar staðreyndir, minna á þær staðreyndir, að Alþfl. hefur farið með menntamál í 15 undanfarin ár og tryggingamál í 13 ár. Þessar brtt. eru einmitt fluttar af hæstv. fyrrv. menntmrh. í Nd. og hæstv. fyrrv. trmrh. hér í hv. d. Þessa góðu hluti, sem eru í þessum brtt., létu þeir undir höfuð leggjast að framkvæma í öll þessi ár, og mér finnst satt að segja, að þessar tillögur hafi á sér það yfirbragð, að það sé eins og þessir hæstv. fyrrv. ráðh. séu að naga sig í handarbökin yfir því að hafa ekki gert þá góðu hluti, sem stefnuskrá Alþfl. segir, að hugur standi til, en þessi fyrri till. á þskj. 241 fjallar um það að veita námsfólki á aldrinum 16–21 árs styrk, sem nemur upphæð fjölskyldubóta, að óbreyttu því kerfi, sem búið hefur verið við í skattamálum. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur ákveðið að fella niður nefskatta. Það svarar til þess, ef búið hefði verið áfram við óbreytt það kerfi, sem Alþfl. ásamt Sjálfstfl. mótaði á ríkisstjórnarárum þessara flokka í þrjú kjörtímabil, að nú sé greiddur 13 þús. kr. styrkur til alls þessa fólks og ekki aðeins námsfólks á aldrinum 16–21 árs, heldur einnig til þeirra, sem eru í æðra námi. Þessi styrkur nemur að óbreyttu kerfi, sem búið var við áður, 13 þús. kr. á hvern námsmann, því að nefskattarnir verða niður felldir. Þetta vildi ég aðeins, að fram kæmi hér, vegna þess að ég tel, að Alþfl. megi ekki gleyma þessu og hann verði að hafa þetta í huga, þegar greidd verða atkv. um þessar brtt. Að öðru leyti vil ég segja það um síðari till., að kerfið um fjölskyldubætur er hugsað upphaflega þannig, að fjölskyldubætur verði til tekjujöfnunar í þjóðfélaginu. Ég tel, að það kerfi sé þannig nú, að það leiði ekki til þeirrar tekjujöfnunar, sem það gæti gert, ef á því væru gerðar breytingar, og sú nefnd, sem hæstv. trmrh. hefur skipað til að endurskoða í heild tryggingalöggjöfina, hefur þetta verkefni með höndum, að kanna, hvaða breytingar sé skynsamlegt að gera á kerfi fjölskyldubóta, og það er eðlilegt, að sú nefnd fái starfsfrið til þess að kanna það mál betur, og hún mun síðar koma með till. sínar fyrir hv. Alþ., þegar hún hefur lokið störfum; og þær till. munu væntanlega verða lagðar fyrir hv. Alþ. á næsta þingi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð í samhandi við I. liðinn í bráðabirgðaákvæði. Hv. 3. þm. Austf. hefur vikið allítarlega að þessu, og ég vil taka undir þau orð, sem hann lét falla í þessu efni. Þetta hefur aðeins komið inn í umr. hér í hv. d. í sambandi við tekjustofna sveitarfélaga og verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga, að sveitarstjórnarmönnum finnst nokkur óvissa um, hver hlutur sveitarfélaganna verði, það er raunar sagt þar, að 50% af framlagi sveitarfélaga til sjúkrasamlaga taki ríkið á sig, en síðan er eftir að gera sér sem gleggstar hugmyndir um, hver verður hlutur sveitarfélaganna eftir sem áður, og það skiptir nokkru máli í þessu efni. Þess vegna teldi ég mjög nauðsynlegt, að hægt væri að fá þær forsendur, sem þessar tölur eru byggðar á. Í því sveitarfélagi, sem ég er kunnugastur, Kópavogi, sem hér hefur nú verið vikið að, höfum við há sjúkrasamlagsgjöld. Sveitarfélögin einmitt hér á höfuðborgarsvæðinu búa við dýrustu sjúkrahúsagjöldin, og það er mjög mikill munur hvar á landinu er í þessu efni, en daggjöld til sjúkrahúsanna eru 40% af útgjöldum sjúkrasamlagsins í Kópavogi. Þegar bæjarstjórn Kópavogs gekk frá fjárhagsáætlun sinni miðað við gildandi lög í því efni, þá fékkst áætlun frá sjúkrasamlaginu um framlag bæjarins á næsta ári miðað við núgildandi lög, og það var reiknað með að hækka framlag bæjarins um 20% frá því árið áður. Þessi tala, sem hér er sett, 2 125 kr. fyrir hvern samlagsmann, er talsvert hærri en 50% af því framlagi, sem þó var gert ráð fyrir að hækka um 20% frá fyrra ári, og þess vegna endurtek ég: Það er mjög nauðsynlegt að fá vitneskju um, á hverju þetta er byggt. Ég tek undir það með hv. 3. þm. Austf., að mér sýnist, að í mörgum tilvikum geti verið ósamræmi milli þessa gjalds, 2 125 kr. fyrir hvern samlagsmann, og svo hins vegar því, að sveitarsjóður á að greiða 9.77%. Þetta hlýtur að vera mjög breytilegt hjá sjúkrasamlögunum, en það kann að vera, að þetta sé miklu nær hér á höfuðborgarsvæðinu en víða út á landi, en þrátt fyrir það tel ég nauðsynlegt að fá frekari upplýsingar um, á hverju þessi útreikningur byggist.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil hefja mál mitt á því að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir afar fljót störf. Hún hefur raunar lokið meðferð sinni á milli 1. og 2. umr. á skemmri tíma en ég gerði mér nokkrar vonir um. Hv. þm. Auður Auðuns vék í ræðu sinni hér áðan að ýmsum atriðum í sambandi við þetta frv., atriðum, sem vissulega eru umhugsunarverð. M.a. vék hún að ákvæðinu um tekjutryggingu og talaði um skerðingarreglur í því sambandi. Ég veit nú ekki, hvort það er í sjálfu sér alveg rétt orð í sambandi við þetta. Þarna er ætlunin að aðstoða sérstaka þjóðfélagshópa, fólk, sem hefur haft allt framfæri sitt frá tryggingunum eða litlar tekjur í viðbót við það, þannig að tryggt verði, að enginn þjóðfélagsþegn, sem þessi lög ná til, hafi lægri tekjur en þarna er um að ræða, en þegar sett er löggjöf um aðstoð við sérstaka hópa í þjóðfélagi, þá koma alltaf upp vandamál í sambandi við mörkin, það er alveg rétt, og þær röksemdir, sem hv. þm. kom með, eiga vissulega fullan rétt á sér. Ég hef hugleitt þetta mál, og mér finnst sjálfsagt, að sú nefnd, sem um þetta fjallar, íhugi það, hvernig hægt er að gera þessi mörk eins mannleg og hægt er. Þetta atriði kom einnig hér til tals í Nd., og ég tók þar undir það á sama hátt, en ég minnti á það einnig í því sambandi, að á þessum kjarabaráttutímum, sem við lifum nú og ég skal sízt lasta, þá heyrist það stundum, að talað sé um vinnuna fyrst og fremst sem álag eða böl, en auðvitað er vinnan það ekki. Vinnan er lífið sjálft, það er hún, sem gefur lífinu gildi hjá einstaklingunum, og við skulum einnig muna eftir því í þessu sambandi, að þeir öryrkjar, sem geta unnið, og aldrað fólk, sem getur unnið, er í nánari tengslum við þjóðfélagið og lifir þess vegna heilbrigðara og betra lífi, hvað þessi atriði snertir. Ég vil, að menn muni einnig eftir þessu sjónarmiði, um leið og ég viðurkenni með hv. þm. Auði Auðuns, að þarna er um að ræða mál, sem sjálfsagt ber að athuga nánar. Hv. þm. Auður Auðuns gagnrýndi þann stutta tíma, sem Alþ. hefði fengið til meðferðar á þessu máli. Ég viðurkenndi það í framsöguræðu minni í gær, að þessi tími er allt of naumur, og ég get gjarnan ítrekað það nú. Ég hef oft sjálfur staðið hér í ræðustól á Alþ. og gagnrýnt það, að Alþ. væri notað sem afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj. hverju sinni, og ég hef ekki skipt um skoðun, þótt ég sé nú kominn í þá aðstöðu að verða að biðja þm. um að vinna störf sín við aðstæður, sem ég tel í meginatriðum vera rangar. Hugmyndir mínar um sambúð Alþ. og ríkisstj. eru þær, að ég tel, að Alþ. eigi að hafa miklu meiri áhrif en það hefur nú. T.a.m. tel ég, að nefndir þingsins þyrftu að geta verið miklu virkari og haft miklu meira frumkvæði en þær hafa, eins og sakir standa. Ég lít svo á, að þróunin þurfi að vera sú, að í stað þess að Alþ. sé stundum afgreiðslustofnun fyrir ríkisstj., þá beri að líta á ríkisstj. sem eins konar framkvæmdarstjórn Alþ. Þetta eru mínar hugmyndir, og ég vonast til þess að geta að því leyti, sem það kemur til minna kasta, stuðlað að því, að þróun mála verði á þessa lund. Réttlæting ríkisstj. nú er sú, að hún hefur færst ákaflega mikið í fang á ákaflega skömmum tíma. Hún tekur við eftir langt stjórnartímabil annarra flokka og hefur reynt að koma ákaflega miklu í verk, og þess vegna er farið fram á þessi vinnubrögð hér á hv. Alþ., en ég endurtek, að ég tel vinnubrögð af þessu tagi ekki vera eins og vera ber. Hv. þm. Auður Auðuns spurði mig um launaskattinn. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir, að innheimtur verði launaskattur, þ.e. gamli 1% launaskatturinn og síðari launaskatturinn 1.5%, sem settur var með verðstöðvunarlögunum. Þar er þessi launaskattur áætlaður 700 millj. kr., þetta 1.5% ætti þá að vera um 420 millj. Hv. þm. spurði einnig um, hvort ætlunin væri, að hækkun samkv. ákvæðum 12. gr. þessa frv. ætti einnig að koma á þær bætur, sem þarna bætast við, og ég mundi telja það eðlilegt, að þær bætur, sem til koma á síðari hluta ársins, nái einnig til þessara upphæða. Hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson hefur flutt hér brtt., sem einnig voru fluttar í Nd. Að þeim hefur verið vikið hér í ræðu, og ég þarf ekki miklu við það að bæta. Það atriði, sem felst í fyrri till., að fjölskyldubætur verði notaðar til að aðstoða fólk, sem er við nám, er hugmynd, sem hefur verið rædd hér áður á þingi, og ég vék m.a. að henni á síðasta þingi. Þetta er kerfi, sem ég veit, að er t.d. notað í Svíþjóð, en það er starfandi nefnd, sem hæstv. menntmrh. hefur skipað til þess að fjalla um aðstoð við námsfólk á milli skyldunámsins og háskólanámsins, og ég tel eðlilegt, að sú nefnd fjalli um þessa hugmynd. Ég tel, að hún eigi ekki heima í þessum lögum um almannatryggingar, alveg óháð því, hvað mönnum kann að sýnast um hugmyndina sjálfa, og þess vegna legg ég til, að sú till. verði felld. Í sambandi við síðari till. um fjölskyldubætur, þ.e. að það verði skylda að hækka þær eins og aðrar bætur, þá gerði ég grein fyrir því við 1. umr., þar sem ég taldi þetta ekki rétt, að sú nefnd, sem að þessu starfar, vinnur einmitt að endurskoðun á því, hvort ekki sé hægt að nota fjölskyldubæturnar til miklu meiri tekjujöfnunar en núna er í framkvæmd,.en tilgangur fjölskylduhóta átti einmitt að vera sá. Ég er þeirrar skoðunar, að sú upphæð, sem nú fer til fjölskyldubóta, gæti nýtzt miklu betur en nú er með breyttri tilhögun, og einnig þess vegna leggst ég gegn því, að þessi till. verði samþ. Raunar vil ég minna á það í sambandi við þessa till., að þarna er gert ráð fyrir nýjum útgjöldum almannatrygginga, sem nema mjög verulegum upphæðum. Það var ekki gerð nein grein fyrir því af flm., hvaða upphæðir þarna sé um að ræða, en mér sýnist, að það muni naumast vera undir 100–200 millj. kr. Ég vil minna á það, að í þeim þríþættu breytingum á almannatryggingalögum, sem nú koma til framkvæmda um þessi áramót, eru fólgnar hækkanir, sem nema yfir 1 þús. millj. kr. Ég er sannfærður um það, að þm. almennt hafa áhyggjur af því, hvort ríkisstj. sé ekki að spenna bogann of hátt með þessum breytingum, og ég skal viðurkenna það fúslega, að við þetta eru áhyggjur minar einnig bundnar. Hv. formaður Alþfl. hefur með meiri þunga en aðrir menn bent á það, að ríkisstj. væri að auka útgjöld ríkissjóðs ákaflega mikið, og ég fæ ekki komið því saman og heim að leggja áherzlu á slíkar kenningar, en að flytja á sama tíma brtt. af þessu tagi, sem fela í sér svona mikla hækkun, sem ég hef gert grein fyrir. Hv. þm. Páll Þorsteinsson og Axel Jónsson hafa vikið að einu atriði í ákvæði til bráðabirgða, atriði B, vegna sjúkratrygginga, og beðið mig um nánari skýringar á þessu atriði. Ég verð að viðurkenna það hreinskilnislega, að ég hef ekki þá vitneskju, að ég geti gefið þessar skýringar. Þetta mál var unnið á vegum fjmrn., og ég hef ekki kynnt mér þetta atriði það gaumgæfilega, að ég geti um það fjallað. Hins vegar heyrðist mér á hinni mjög svo greinargóðu ræðu hv. þm. Páls Þorsteinssonar, að þarna sé um að ræða vandamál, sem þurfi að skoða, og ég teldi eðlilegt, að hv. heilbr.- og félmn. athugaði þetta mál á milli 2. og 3. umr., og ég mundi þá reyna að gera ráðstafanir til þess, að hæstv. fjmrh. gæti mætt á fundi með n. eða einhver annar, sem gæti fjallað um málið af nægilegri sérþekkingu. Eina áhyggjuefni mitt í þessu sambandi er við það bundið, að ég hef, eins og menn víta, og þm. allir hafa raunar áhuga á því, að þetta mál fáist samþykkt fyrir jól, og ef gerð er breyting á því hér í Ed., þá verður hún að gerast það fljótt, að hægt verði að taka málið aftur í Nd. og afgreiða það þar, en þær röksemdir, sem hér hafa komið fram, eru þess eðlis, að ég tel sjálfsagt, að þetta verði athugað. Að svo mæltu ítreka ég þakkir mínar til hv. n.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta þess getið, að þegar ég spurði, hvort hægt væri að fá upplýsingar um, hvað væri áætlað, að launaskatturinn gæfi, þá var mér vitaskuld kunnugt um, að í fjárlagafrv., sem er lagt fram í þingbyrjun, er hann áætlaður 700 millj., og þarf þá ekki annað en að reikna hlutfallslega, hvað þessi framlenging launaskatts þýðir. Það, sem ég átti við, var nú eiginlega það, vegna þess að maður veit það, að tekjur manna stórhækka á næsta ári vegna samninganna í haust, hvort það væri einhver áætlun um það með tilliti til þeirrar hækkunar, hvað búast mætti við, að launaskatturinn gæfi.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Því miður hef ég ekki þá vitneskju, að ég geti svarað þeirri spurningu, sem hv. þm. Auður Auðuns var að bera fram. En ég kvaddi mér hljóðs aftur vegna þess, að ég gleymdi að svara fsp., sem hv. þm. Eggert G. Þorsteinsson beindi til mín, þ.e. hvað átt væri við með almennri verkamannavinnu. Þarna er átt við lægsta taxta Dagsbrúnar, þann taxta, sem áður var hinn almenni fiskvinnslutaxti. Það var dálítið vandamál, hvernig ætti að orða þetta, og við bárum þetta undir Verkamannasambandið, og það túlkaði það á þennan hátt, að þetta orðalag mundi jafngilda þessum taxta. Í þessu sambandi skal ég mjög gjarnan viðurkenna það, sem kom fram í ræðu hv. þm., að hækkun samkv. þessum taxta er ögn lægri en hún hefði verið samkv. fiskvinnslutaxtanum. Þarna munar, eins og hv. þm. sagði, um 3%. Hækkunin samkv. frv. verður rúmlega 10%, en hefði orðið rúmlega 13% samkv. þessum almenna fiskvinnslutaxta. Þarna er ekki um ýkja háa fjárhæð að ræða, hvað peninga snertir. Heildarupphæðin, sem áætluð er vegna þessarar skyldu til hækkunar á árinu, hefur verið áætluð 240 millj., þannig að þessi munur er innan við 10 millj., svo að það er ekki um mikla upphæð að ræða. Meginröksemd mín er hin, sem ég gerði grein fyrir áðan, að mér finnst ekki hægt að leggja þann bagga á jafn viðkvæman hóp eins og fólk í fiskvinnu, að það sé látið semja um almannatryggingar ásamt almennum samningum sínum.