Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan 4 í dag fer fram umræða utan dagskrár um málefni Umhverfisstofnunar í kjölfar skýrslu Ríkisendurskoðunar. Málshefjandi er hv. þm. Sigurjón Þórðarson. Hæstv. umhverfisráðherra Jónína Bjartmarz verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Frú forseti. Komið er að atkvæðagreiðslu við 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2007. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007 svo og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar bera með sér að kosningar eru á næsta ári. Því er aðeins um bráðabirgðafjárlög að ræða. Það bíður nýrrar ríkisstjórnar að gera raunhæf fjárlög fyrir næsta ár. Þess vegna er rétt að skoða tillögur meiri hluta fjárlaganefndar sem tilraun ríkisstjórnarflokkanna til að tryggja áframhaldandi setu þeirra í ríkisstjórn. Ábyrgðarleysi ríkisstjórnarflokkanna í fjármálum hefur verið áberandi undanfarin ár en nú keyrir um þverbak. Tillögur meiri hluta fjárlaganefndar eru plagg sem lítið mark er takandi á, m.a. vegna þess hve efnahags- og tekjuforsendur eru óvissar og útgjaldaákvarðanir handahófskenndar. Allt bendir til þess að ríkisstjórnarmeirihlutinn geri sjálfur ekki ráð fyrir að þurfa að framfylgja frumvarpinu. Þess vegna er frekar horft til fjölmiðlaþarfar einstakra ráðherra en mikilvægis fjárlaga gagnvart efnahagsmálum þjóðarinnar. Frú forseti. Við höfum á undanförnum dögum séð undirskriftarþörf einstakra ráðherra þar sem ritað er undir samninga sem gilda eiga fram í tímann eða allt næsta kjörtímabil. Frumvarpið segir í raun allt sem segja þarf um nauðsyn þess að skipt verði um ríkisstjórn á vori komanda. Frú forseti. Ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna er alger í þessu máli. Þess vegna munum við í minni hlutanum sitja hjá við óábyrgar tillögur þeirra.

Virðulegi frú forseti. Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2007 kemur nú til atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. Í þessu frumvarpi er margt gott sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa tekið undir, bæði í umræðum á þingi og í umfjöllun í nefndum. Hins vegar er þar einnig annað sem er miður, t.d. að enn skortir fjármagn til allmargra heilbrigðisstofnana, sérstaklega á landsbyggðinni, til öldrunarstofnana og til ýmissar annarrar umönnunar sjúkra og heilsugæslu. Stjórnarandstaðan hefur á Alþingi frá fyrsta degi þingsins sameinast um eitt mál, eitt stórmál sem var stórátak í lífeyristryggingum elli- og örorkulífeyrisþega og annarra sem lifa á lægstu bótum. Við lögðum fram í upphafi þings þingsályktunartillögu um nýja framtíðarskipan lífeyrismála þar sem lögð var áhersla á að taka til hendi. Við flytjum breytingartillögur við þetta frumvarp í samræmi við þá þingsályktunartillögu um að tekjutrygging aldraðra verði að lágmarki 86 þús. kr., að frítekjumark lífeyrisþega vegna atvinnutekna verði lágmark 75 þús. kr. á mánuði, að vasapeningar hækki frá því sem nú er um 50% og önnur grunnatriði sem við leggjum til. Þetta eru megináherslur okkar í umræðum um þessi fjárlög. Ég vitnaði í gær í bréf sem ég fékk frá trésmið sem hafði misst heilsuna. Hann lýsti því hvernig þau hjónin höfðu barist fyrir því að fá nægar ráðstöfunartekjur. Skerðingar hér og skerðingar þar hvar sem niður var borið. Hann spurði: Hvað ætlið þið að gera? Jú, tillögur okkar, sem hér verða bornar upp, eru um stórkostlega bót á málum eða a.m.k. lágmarksbætur fyrir þessa hópa verði þær samþykktar hér á Alþingi í nokkru góðæri. Það er góðæri á vissan hátt þótt menn efist um forsendur þess. Að öðru leyti, frú forseti, sitjum við hjá við atkvæðagreiðslu um allar megintillögur frumvarpsins en leggjum áherslu á að tillögur okkar nái fram að ganga.

Hæstv. forseti. Við atkvæðagreiðsluna sem hér fer fram um fjárlög 2007 skal vakin athygli á því að stjórnarandstaðan flytur þrjár tillögur um aukin útgjöld upp á 7,4 milljarða kr. sem allar, ef samþykktar yrðu, mundu bæta verulega hag og afkomu aldraðra og öryrkja, einkum þeirra sem hafa úr minnstum fjármunum að spila. Ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur á undanförnum árum fellt allar tillögur til lagfæringar á fjárlögum sem stjórnarandstaðan hefur flutt Á síðasta hausti voru það 42 tillögur. Það hefur verið venjan með yfirstjórn ráðherraræðisins, sem þessi ríkisstjórn hefur tamið sér. Í gær var upplýst í umræðum að það vinnulag að fella allt hefði a.m.k. verið framsóknarmönnum mikil gleðistund. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að það verði stjórnarþingmönnum minnisstætt til framtíðar ef þeir fella tillögur okkar um átak til að bæta líf þess fólks sem vann landið úr fátækt fyrri tíðar til bjargálna. Frjálslyndi flokkurinn og þingmenn hans munu að þessu sinni sitja hjá við allar tillögur stjórnarliða, sem ekki hefur verið venja okkar til þessa, hæstv. forseti. Ýmsar tillögur í frumvarpinu eru til bóta en annað vantar algerlega, t.d. auknar fjárveitingar til sjúkrahússins á Akranesi. Það er skilið eftir.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. fjárlaga er ríkissjóði skilað 9 milljarða kr. afgangi á árinu 2007. Það endurspeglar gríðarsterka stöðu ríkissjóðs. Þrátt fyrir þetta er stórauknum fjármunum varið til velferðar-, heilbrigðis- og menntamála. Við ætlum áfram að standa undir því velferðarþjóðfélagi sem við höfum byggt upp á síðustu árum. Ég vek athygli á því að í mennta- og heilbrigðismálum hefur hv. stjórnarandstaða ekki lagt fram neinar tillögur við 2. umr. fjárlaga ársins 2007. Hæstv. forseti. Í ljósi sterkrar stöðu ríkissjóðs getum við haldið áfram að auka kaupmátt almennings. Á næsta ári stendur fyrir dyrum að hækka skattleysismörk upp í 90 þús. kr. Það stendur til að hækka barnabætur um 25% eða um 1,7 milljarða, sem munu skila sér sérstaklega til lágtekju- og millitekjufólks. Það stendur jafnframt til að lækka tekjuskatt um 1% og jafnframt lækka virðisaukaskatt á matvælum sem mun hafa í för með sér meiri kaupmátt fyrir almenning og lægri verðbólgu á næsta ári.  Hæstv. forseti. Sterk staða ríkissjóðs veldur því að við getum haldið áfram að standa vörð um velferðarkerfið. Við getum haldið áfram að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Við getum líka haldið áfram að styrkja kaupmátt heimilanna í landinu. Við munum halda áfram á þeirri braut og ég er stoltur af því fjárlagafrumvarpi sem við höfum lagt fram. En því miður er engin stefna í veigamiklum atriðum af hálfu stjórnarandstöðunnar. Í veigamiklum málum koma engar tillögur frá stjórnarandstöðunni. Það er fáheyrt og því miður ríkir algert stefnuleysi 

Frú forseti. Þessi atkvæðagreiðsla er lýsandi fyrir þá möguleika sem skapast þegar efnahagslífið fær að blómstra og haldið er með ábyrgum hætti um ríkisfjármálin. Fjárlagafrumvarpið og tillögur meiri hlutans eru grundvöllur fyrir stærsta átaki síðari ára í að bæta kjör lífeyrisþega, fyrir stærsta átaki nokkru sinni til að lækka matvælaverð, fyrir gríðarlegri styrkingu í heilbrigðiskerfinu og fyrir mikla aukningu framlaga til framhaldsskóla og háskóla. Þetta gerum við á sama tíma og við skilum afgangi upp á 9 milljarða kr. Ef við horfum til baka eitt ár þá gera áætlanir ráð fyrir því að ríkissjóður yrði næsta árið rekinn með 7 milljarða kr. halla. Viðsnúningurinn á þessum tíma er þessi. Fyrir vikið getum við farið í þessi stórverkefni en samt skilað afgangi og jafnframt tekist á við ný útgjöld sem voru ófyrirséð vegna brotthvarfs varnarliðsins. Þeir sem ekki sjá þetta eru hreinlega blindir og grípa fram í stöðugt þegar aðrir reyna að gera grein fyrir atkvæði sínu. Þetta er góð staða og stjórn ríkisfjármála er ábyrg. Þetta er gott fjárlagafrumvarp og tillögurnar frá stjórnarmeirihlutanum eru góðar.

Frú forseti. Við greiðum hér atkvæði um opinbera listastefnu, líkt og gerðist í einræðisríkjum. Við greiðum atkvæði um heiðurslaun listamanna og þar er lagður til menningarsmekkur hins opinbera. Ég er á móti því, auk þess sem ég tel að þeir listamenn sem eru þarna á listanum séu margir hverjir komnir á þann stað í lífinu og búnir að ná þeim árangri að þeir þurfi ekki styrkja við. Hins vegar, ef menn ætla að veita heiðurslaun geta menn farið út í það að veita 1 kr. á mánuði sem er miklu ódýrara fyrir ríkissjóð. Svo vantar á listann suma listamenn. Ég hef bent á það áður, mjög merka listamenn sem við Íslendingar eigum, eins og Björk Guðmundsdóttur sem er mjög merk og ég vildi gjarnan veita heiður en hún þarf ekkert á neinum styrk að halda þannig að það yrði mjög gott að veita henni 1 kr. á mánuði. Þar með fengi hún heiðurinn. Þarna vantar líka fleiri listamenn sem við eigum og eru mjög merkir.  
            

Virðulegi forseti. Með breytingartillögum sem stjórnarandstaðan leggur hér fram eru lagðar til stórfelldar og tímabærar kjarabætur til eldri borgara og öryrkja. Sú tillaga sem við greiðum atkvæði um hér gerir ráð fyrir að frítekjumark á atvinnutekjur ellilífeyrisþega verði 75 þús. kr. á mánuði. Ríkisstjórnin leggur til 25 þús. kr.frítekjumark sem er allt, allt of lágt. Eldri borgarar eiga það inni að við leiðréttum kjör þeirra myndarlega vegna þess að hið háa Alþingi ber ábyrgð á því að eldri borgurum hefur verið haldið niðri með íþyngjandi lagasetningum. Kostnaður við þessa tillögu er ekki hár, þ.e. um 410 millj. kr. til viðbótar þeim 192 millj. sem hið smánarlega frítekjumark ríkisstjórnarinnar kostar. Í nýliðnum prófkjörum höfðu ýmsir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hátt um frítekjumark til eldri borgara og ég skora á þá þingmenn að standa við stóru orðin og segja já við tillögunni. Ég segi já, frú forseti.

Virðulegur forseti. Stjórnarflokkarnir hafa gert samkomulag við eldri borgara og þar er tekið upp það nýmæli að taka upp frítekjumark og við ákváðum að flýta upptöku þess frá því sem ákveðið hafði verið. Það mun taka gildi um næstu áramót. Uppsafnað eru þetta 27 milljarðar á næstu fjórum árum sem munu fara til lífeyrisþega, bæði ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Meginhlutinn fer til ellilífeyrisþega, 18 milljarðar, en 7 til öryrkja þannig að hér er um að ræða stærsta skref sem við höfum tekið og líklega hið stærsta sem nokkur ríkisstjórn mun taka í að bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja. 

Hæstv. forseti. Það er mikið hagsmunamál og það er mikið réttlætismál fyrir aldraða og öryrkja sem afla sér einhverra launatekna að það verði ekki til að skerða greiðslur til þeirra úr almannatryggingum. Aldraðir og öryrkjar sem vilja afla sér tekna, hugsanlega tímabundið, fólk sem í mörgum tilvikum býr við óstöðugt heilsufar, veigrar sér við því vegna þess að það er af því tekið úr greiðslum almannatrygginga. Ríkisstjórnin hefur látið undan þrýstingi utan þings og innan, þrýstingi frá Landssambandi eldri borgara, frá Öryrkjabandalaginu og stjórnarandstöðunni hér á þingi, og vill lötra áfram í framfaraátt. Við viljum stíga myndarlegt skref. Í stað þess að frítekjumarkið verði 300 þús. kr. viljum við að það verði 900 þús. kr. á ári. Ríkisstjórnarflokkarnir hér á Alþingi leggjast gegn þessum framförum, leggjast gegn þessu framfaraskrefi. 

Frú forseti. Fjölmargir af yngri forustumönnum Sjálfstæðisflokksins hafa á síðustu vikum og mánuðum lýst því yfir að hækka beri frítekjumarkið. Sumir hafa jafnvel lýst því yfir að leyfa eigi ellilífeyris- og örorkulífeyrisþegum að vinna eins mikið og þeir vilja án þess að það skerði lífeyri þeirra. Það væri jákvætt í núverandi ástandi þar sem við þurfum á öllu vinnuafli að halda. Því var lýst yfir af einum af upprennandi leiðtogum Sjálfstæðisflokksins í umræðu í gær að þetta kerfi væri vont og vinnuletjandi. Nú leggur stjórnarandstaðan fram tillögu sem gerir ráð fyrir því að horfið verði að hluta til frá þessu kerfi. Hér hafa því þingmenn stjórnarliðsins tækifæri til að standa við stóru orðin. En eins og endranær hafa þeir fallið á prófinu. Dáðir fylgja ekki orðum. Hér er talað um að auka kostnað ríkissjóðs vegna þessa um 400 millj. kr. umfram tillögur ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjármálaráðherra segir að velsæld ríki. Velsældin er ekki meiri en svo að það er ekki hægt að koma til móts við aldraða og öryrkja með þessum hætti. Ég segi já.

Frú forseti. Eins og allir í þessum sal sjá er hér á ferðinni mikið sanngirnismál. Það er með ólíkindum að við skulum deila um þessa tillögu í ljósi þeirra kjarabóta sem hún tryggir eldri borgurum og í ljósi þeirrar hugmyndafræði sem liggur henni að baki. Þetta er ekki dýr tillaga. Í raun munu fleiri krónur koma í ríkiskassann með aukinni atvinnuþátttöku eldri borgara þannig að hún er ódýrari en sú tala gefur til kynna sem liggur fyrir á þessu blaði. Ég held að aðstaða stjórnarliða í dag sýni að þeir meina afskaplega lítið með því að þeir ætli að setja málefni eldri borgara í forgang. Við sjáum að víða í samfélagi okkar er sótt að eldri borgurum. Skýrasta dæmið er hin síaukna skattbyrði sem þessi hópur þarf að búa við. Nú hefur meira að segja komið fram að ríkisstjórnarflokkarnir beinlínis hótuðu Landssambandi eldri borgara í samningaviðræðum að ef þeir drægju skattamálin og lífeyrismálin inn í umræðuna þá mundu áform um búsetuúrræði komast í uppnám. Ég spyr: Hvers konar ríkisstjórn höfum við, sem hótar hagsmunasamtökum eldri borgara með þessum hætti? Þess vegna segi ég já.

Frú forseti. Ríkisstjórnin gerði ekki samkomulag við eldri borgara heldur var gefin út yfirlýsing vegna þess að ríkisstjórnin var ekki tilbúin að ganga lengra en raun ber vitni í kjaramálum eldri borgara. Ég segi já við 75 þús. kr. frítekjumarki strax um áramótin fyrir ellilífeyrisþega þannig að þeir geti aukið tekjur sínar um 75 þús. kr. á mánuði án þess að það skerði bæturnar. Ríkisstjórnin lagði til 17 þús. kr. eftir tvö ár og 25 þús. kr. eftir þrjú ár en bakkaði þó aðeins í 25 þús. kr. nýverið. Ef þetta verður fellt sýnir það innantóm orð frambjóðenda Sjálfstæðisflokksins í prófkjörunum og sýnir viljaleysi ríkisstjórnarinnar í að draga úr þeirri fátæktargildru og vinnuletjandi umhverfi sem kerfið felur í sér. Það er löngu tímabært að endurskoða lífeyriskafla almannatrygginganna. Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Með þessari sameiginlegu tillögu stjórnarandstöðuflokkanna á Alþingi eru stigin risavaxin skref í átt til réttlætis. Samþykkt hennar mundi losa mikinn fjölda eldri borgara og lífeyrisþega úr fátæktargildru. Um er að ræða eitt brýnasta sanngirnismál íslensks samfélags og því er átakanlegt að heyra það að orðaglamrið úr prófkjöri Sjálfstæðisflokksins á dögunum hafði ekkert inntak. Stóru orðin um að setja málefni eldri borgara og öryrkja í forgang í íslensku samfélagi standast ekki. Það er miður, virðulegi forseti, að ekki eigi að standa við stóru orðin þegar kemur að brýnu sanngirnis- og réttlætismáli í íslensku samfélagi. Að sjálfsögðu, virðulegi forseti, segi ég já.

Hæstv. forseti. Hér er tekin afstaða til þess hvort fólkið sem fær greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins getur fengið að starfa í hálfu starfi í þjóðfélaginu án þess að greiðslur þeirra skerðist. Ríkisstjórnarflokkarnir taka þá afstöðu að meina því fólki að taka þátt á vinnumarkaði án þess að fá skerðingar á greiðslur sínar, sem núna eru 45% og eiga að vera 38,35%. En við höfum lagt til að þær fari niður í 35%. Stjórnarliðum finnst að bótaþegar geti ekki unnið hálft starf án þess að fá skerðingar. Það er ömurlegt að vera vitni að því hvaða augum stjórnarþingmenn sjá líf eldri borgara og öryrkja í þessu landi. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Það er í raun ömurlegt að hlusta á málflutning stjórnarandstöðunnar í þessu máli, um fjárlög sem eru einhver bestu fjárlög sem Alþingi hefur afgreitt. Ég var einn af þeim forustumönnum ríkisstjórnarinnar sem sat í ráðherrabústaðnum þegar sú stund var í höfn að eldri borgarar náðu, eftir vinnu Ásmundar Stefánssonar og fleiri, sáttargjörð um að fá á næstu 4 árum 27 milljarða kr. til viðbótar til að bæta kjör sín. Það var stór stund. Það var ekki stund tára, það var stund gleði. Þess vegna er þetta yfirboð sem hér er lagt fram. Þegar menn hafa gert samkomulag þá hafa þeir gert samkomulag og standa við það. Það þekkir enginn betur en verkalýðsleiðtoginn Ögmundur Jónasson. Þá stunda menn ekki yfirboð þannig að málflutningur stjórnarandstöðunnar er enn sá sami, að reyna að æsa til ófriðar í íslensku samfélagi. Þeir viðurkenna ekki að staðan á Íslandi er betri en nokkru sinni fyrr 

Frú forseti. Þetta mál snýst í raun um það eitt hvaða afstöðu við höfum til hags og kjara eldri borgara. Að því er varðar þetta frítekjumark sem hér er til ákvörðunar þá er öllum væntanlega ljóst að ástandið er einfaldlega á þann hátt að kerfið sem við búum við er fátæktargildra. Það er vítahringur að því leyti að ellilífeyrisþegum er beinlínis hegnt fyrir að afla sér tekna. Hér er gerð tilraun til að gera bragarbót á þessu kerfi þannig að ellilífeyrisþegar geti aflað sér 75 þús. kr. á mánuði án skerðingar. Lægra getur það varla verið. Ríkisstjórnin skilar fjárlögum með 9 milljarða afgangi en á sama tíma leyfir hún sér að bjóða ellilífeyrisþegum upp á 25 þús. kr. í tekjur án skerðingar. 

Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur aukið skatta á lágtekjufólk í landinu. Hún mætir í þingsalinn ákaflega hreykin yfir þessum 25 þús. kr. sem menn mega vinna sér inn á almennum markaði eftir að þeir eru komnir á ellilaun. Það er verið að tala um fátækasta fólkið í landinu. Mér finnst þetta ekki rausnarlegt og ekki í samræmi við það sem menn hafa talað um, t.d. að hafa sveigjanleg starfslok og gefa fólki tækifæri til að aðlaga sig því að fara á eftirlaun. Mér finnst þetta ekki í samræmi við að hafa fólk í fyrirrúmi, a.m.k. er það ekki gamla fólkið sem er í fyrirrúmi hjá þeim flokkum sem hér ráða ríkjum. Ég tel alls ekki of langt gengið með tillögum stjórnarandstöðunnar og að þær ættu jafnvel að ganga lengra. En ég segi já.

Hæstv. forseti. Það er ótrúleg skammsýni hjá ríkisstjórninni að rýmka ekki meira frítekjumark lífeyrisþega til að auðvelda þeim atvinnuþátttöku. Allir vita að það er ekki aðeins betra fyrir lífeyrisþegana sjálfa heldur samfélagið í heild. Staðan er sú að skerðingarreglurnar sem lífeyrisþegarnir búa við eru hrein eignaupptaka samanber dæmið um lífeyrisþegana sem eru með 110 þús. kr. í tekjur og afla sér 10 þús. kr. atvinnutekna. Þeir halda eftir af 10 þús. kr. aðeins 1.500 kr. eftir skatta og skerðingar. Það er auðvitað hrein skömm fyrir ríkisstjórnina hvernig hún stendur að málinu. Það er ástæða til að vekja athygli á því að þótt verið sé að rýmka frítekjumark lífeyrisþega þá er ekkert gert fyrir öryrkjana. Það er engin breyting hjá öryrkjunum að því er varðar frítekjumark. Það vita auðvitað allir nema ríkisstjórnin hve mikilvægt er að rýmka frítekjumarkið. Ég segi bara: Hafi þessi ríkisstjórn skömm fyrir hvernig hún stendur að málum. Ég segi já.

Frú forseti. Fyrsta dag þingsins í haust lagði stjórnarandstaðan sameinuð, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingmenn Samfylkingarinnar og þingmenn Frjálslynda flokksins, fram tillögu á Alþingi um lágmarksréttarbætur fyrir aldraða og öryrkja. Við þingmenn þessara flokka lítum á málið sem forgangsmál í samfélaginu. Við fylgjum þessum tillögum okkar eftir á Alþingi og krefjumst aðgerða. Það er ekki nóg að sýna skilning og vilja ræða málin og jafnvel að setja þau í nefnd. Nei, hér er allt ljóst. Það væri auðvelt að samþykkja þessar tillögur okkar um lágmarksréttarbætur fyrir aldraða og öryrkja. Ég skora á þingmenn að fylkja sér á bak við okkur í velferðarflokkunum og segja já.

Frú forseti. Hér er að ljúka atkvæðagreiðslu um tillögu stjórnarandstöðuflokkanna um það að heimila eldri borgurum að vinna fyrir 75 þús. kr. á mánuði án þess að verða fyrir skerðingum á lífeyri sem greiddur er af ríkinu. Það er alveg ljóst af þeirri atkvæðagreiðslu sem hér er að fara fram að stjórnarliðar á þingi ætla að fella þessa tillögu. Það er ekki mikil reisn yfir þeirri afgreiðslu. Það tókst að fá ríkisstjórnarflokkana til þess að breyta hugmyndum sínum um frítekjumark til handa eldri borgurum núna á seinustu dögum þingsins. Rausnin var sú að ríkisstjórnin ætlaði að heimila eldri borgurum að vinna fyrir 17 þús. kr. á mánuði án þess að til kæmu skerðingar á árinu 2009, 25 þús. kr. á árinu 2010. Þetta tekur gildi nú um næstu áramót vegna baráttu eldri borgara og stjórnarandstöðunnar, en ég verð að segja að ég hef skömm á þeirri afstöðu sem stjórnarliðar sýna eldri borgurum hér á þingi. Ég segi já.

Frú forseti. Hér er með sama hætti og í hinu fyrra nafnakalli verið að greiða atkvæði um það hvort að þessu sinni öryrkjum verði heimilt að vinna sér inn 750 þús. kr. án þess að lífeyrisgreiðslur skerðist. Þessi ríkisstjórn skilar afgangi, og gumar af því, sem nemur 9 milljörðum kr. Hér er um útgjöld að ræða sem svara til 340 millj. kr. Nánasarháttur og níska þessarar ríkisstjórnar í garð öryrkja er með ólíkindum, eins og menn hafa sagt hér áður: Við hljótum að hafa skömm á þessari framkomu. Hvar eru nú þeir sem voru hér og riðu eins og riddarar á hvítum hesti til að frelsa öryrkja úr fótsnöru fátæktarinnar í prófkjörum liðinna vikna, fólkið sem talaði um að það ætti að leyfa fólki að hjálpa sér sjálft? Hvar er það núna? Það kemur hér hvert á fætur öðru og fellir þessa sjálfsögðu tillögu. Ég segi já.

Frú forseti. Hér erum við að leggja til að öryrkjar geti unnið sér inn 75 þús. kr. á mánuði án þess að það skerði bætur þeirra og þá geti þeir valið milli þeirrar reglu og hinnar sem fyrir er í almannatryggingunum. Þetta kæmi þeim best sem eru fátækastir, þeim sem hafa minnst. Ríkisstjórnin ætlaði ekkert að gera fyrir þennan hóp. Hún skilaði þessum hópi auðu. Þetta segir alla söguna um það hvernig þessi ríkisstjórn er gagnvart þeim sem minnst hafa og áherslum hennar gagnvart öryrkjum og málefnum lífeyrisþega. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um það hvort öryrkjum yrði heimilt að hafa 75 þús. kr. á mánuði án þess að verða fyrir skerðingu. Það verður að segjast alveg eins og er, hæstv. forseti, að það stefnir sennilega í það sama með þessa tillögu eins og hina fyrri varðandi eldri borgara og ég endurtek einfaldlega að mér finnst afstaða ríkisstjórnarinnar í þessum málum, ríkisstjórnar stjórnarþingmannanna, vægast sagt ömurleg. Það er verið að reyna að opna fyrir það að fólk geti komist betur af í þessu landi, það sem minnst hefur, og þá leggjast menn gegn því alveg sérstaklega. Ég segi já.

Frú forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um þá tillögu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins að frítekjumark m.a. öryrkja verði 75 þús. kr. á mánuði vegna atvinnutekna. Í umræðunni um lífeyrisgreiðslur eru öryrkjar gjarnan settir til hliðar. Þessar tillögur sem við flytjum hér um lágmarksbætur til elli- og örorkulífeyrisþega eru forgangsmál. Þótt ég harmi það að meiri hluti Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins skuli velja það að fella þessa lágmarksgreiðslu sem við leggjum til lofum við okkur því að náum við að skipta um ríkisstjórn í vor sem við stefnum að 

Frú forseti. Sú atkvæðagreiðsla sem hér fer fram sýnir muninn á stjórnarflokkunum og stjórnarandstöðuflokkunum. Þingmenn stjórnarflokkanna hér á þingi eru að fella það að heimila fólki með skerta starfsgetu að vinna sér fyrir 75 þús. kr. á mánuði án þess að verða fyrir skerðingum á bótum frá hinu opinbera. Hvað er að fólki? Þessir einstaklingar með skertu starfsgetuna munu borga af þessu skatta og skyldur eins og hver annar sem vinnur fyrir launum. Þessir einstaklingar munu eyða þessum launum sínum hér innan lands og greiða af því virðisaukaskatt eins og aðrir gera. Hvað er að fólki að geta ekki samþykkt það að fólk með skerta starfsgetu, öryrkjar, megi vinna fyrir 75 þús. kr. á mánuði án þess að bæturnar skerðist? Þetta er ekki spurning um krónur og aura, þetta er spurning um vilja, spurning um virðingu og spurning um reisn. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Kaupmáttur lífeyrisþega hefur hækkað helmingi minna en hjá öðrum. Grunnlífeyrir og tekjutrygging lífeyrisþega væru í dag 17 þús. kr. hærri á mánuði ef raungildi þessara greiðslna hefði haldist eins og þær voru 1995 þegar þessi ríkisstjórn tók við. Lífeyrisþegar eru í öftustu röð hjá þessari ríkisstjórn. Lífeyrisþegar eru í forgangi hjá stjórnarandstöðunni. Þessi tillaga sem hér er greitt atkvæði um, ný framtíðarskipan lífeyrismála, er stærsta framfaraskref sem stigið hefur verið í málefnum lífeyrisþega í marga áratugi. Ég segi já.

Frú forseti. Þær þrjár tillögur sem hv. stjórnarandstæðingar hafa flutt mundu fara með afganginn af ríkissjóði, keyra upp þenslu og eru hættulegar að því leyti. Auk þess kosta þær um 48 þús. kr. á hvern einasta vinnandi mann í landinu eða 97 þús. kr. á hjón. Þetta er lýðskrum og yfirboð. Ég segi nei.

Frú forseti. Við erum að greiða atkvæði um að tekjutrygging aldraðra verði 85 þús. kr. frá áramótum og öryrkja 86 þús. kr. Við erum að greiða atkvæði um að minnka tekjutengingar þannig að þær fari úr 45% í 35%. Við erum að greiða atkvæði um að sjúklingar á hjúkrunarstofnunum fái helmings hækkun á vasapeningum. Þeir fengu ekkert hjá ríkisstjórninni í sumar, ekki neitt. Þeir voru skildir eftir. Við leggjum til að fólk haldi aldurstengdri örorkuuppbót sinni þegar það fer á ellilífeyri og viljum afnema tengingar við tekjur maka. Við erum að greiða atkvæði um það og einnig að fólk haldi eftir 75 þús. kr. af lífeyri sínum þegar það fer inn á stofnun eða á lífeyrisgreiðslur. Ætla menn að segja nei við þessu eins og sést á töflunni? Þetta segir allt um þessa ríkisstjórn. Ég bið lífeyrisþega og landsmenn alla að hafa þetta hugfast, viljaleysi ríkisstjórnarinnar í málefnum lífeyrisþega. 

Hæstv. forseti. Hér er verið að taka afstöðu til þess hvort auka eigi greiðslur til eldri borgara og öryrkja um 6 þús. kr. á mánuði með því að hækka tekjutrygginguna. Hér taka menn afstöðu til þess hvort hækka eigi vasapeninga hjá fólki sem dvelur á stofnunum úr 22 þús. kr. og upp í 34 þús. kr., eins og við höfum lagt til. Hér er einnig tekin afstaða til tekjutryggingar maka. Hæstv. forseti. Ég furða mig enn og aftur á afstöðu ríkisstjórnarflokkanna í þessum málum. Ég held að þeir hafi ekki mikla framtíðarsýn fyrir eldri borgara og öryrkja í þessu landi, því miður. Ég segi já.

Forseti. Hér greiðum við atkvæði um 1.000 millj. kr. framlag til að styrkja rekstrargrunn Landspítala – háskólasjúkrahúss sem er eins og við vitum flaggskip heilbrigðisþjónustu okkar og mikilvægt að það geti áfram þróað þjónustu sína við sjúklinga. Frá sameiningu sjúkrahúsanna tveggja í Reykjavík hefur náðst mikil hagræðing en nú er svo komið að það þarf að styrkja rekstrargrunninn. Ég furða mig á afstöðu- og afskiptaleysi stjórnarandstöðunnar gagnvart Landspítala – háskólasjúkrahúsi sem og heilbrigðismálunum almennt, þar sem menn sitja hjá í öllum tillögum stjórnarmeirihlutans um að styrkja heilsugæsluna. 

Frú forseti. Hér er verið að afgreiða fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár við lok 2. umr. Það er óhætt að segja að þetta eru kosningafjárlög þar sem ríkisstjórnin þeytir kosningaloforðum á báða bóga sem aldrei fyrr  Stjórnarandstaðan hefur sameinast um burðartillögur sem með táknrænum hætti undirstrika samstöðuna sem með henni hefur verið á þessum vetri og verður þegar stjórnarandstaðan  
            

Forseti óskar eftir að þingmenn gefi ræðumanni hljóð.

Frú forseti. Eins og ég gerði veikburða tilraun til að segja frá áðan gegn köllum stjórnarliðsins þá er það þannig að stjórnarandstaðan hefur sameinast um tillögur sem verða burðarásar í samstarfi hennar á þessum vetri og jafnframt þegar þessari ríkisstjórn verður hrundið frá völdum.  
             Frú forseti. Ég hef þrjár mínútur til að gera grein fyrir atkvæði mínu og hef lokið nákvæmlega einni og hálfri mínútu.

Forseti biðst velvirðingar en í ræðustólnum eru ræðumanni gefnar þrjár mínútur en einungis ein til atkvæðaskýringar. Þingmenn verða að virða það að ræðumaður taldi sig hafa þrjár mínútur. Ég gef ræðumanni andartak til að ljúka ræðu sinni.

Frú forseti. Þær tillögur sem stjórnarandstaðan hefur sameinast um ganga allar út á að bæta kjör öryrkja og aldraðra. Það sem ríkisstjórnin hefur hins vegar sameinast um er að bregða fæti fyrir viðleitni stjórnarandstöðunnar til að bæta kjör þeirra sem verst eru staddir í þessu samfélagi. 
            

Því miður voru ræðumanni gefnar upp þrjár mínútur í ræðustól en það var ekki forseti sem stjórnaði því. Þingmaðurinn taldi sig því hafa lengri tíma en hann hafði. Forseti vekur athygli á að í atkvæðaskýringunni sem hér fer fram er ein mínúta fyrir hvern ræðumann.

Hæstv. forseti. Við þessa atkvæðagreiðslu hefur kristallast sá grundvallarmunur sem er á stefnu ríkisstjórnarinnar annars vegar og stjórnarandstöðunnar hins vegar. Stjórnarandstaðan hefur við þessa atkvæðagreiðslu sameinast um tillögur til að bæta stöðu þess fólks í íslensku samfélagi sem býr við erfiðust kjör. Það á við um hópa aldraðra og það á við um öryrkja. Við vildum stíga afdráttarlaust skref í framfaraátt en ríkisstjórnin hefur fellt tillögur okkar. Þetta eru síðustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar á þessu kjörtímabili og vonandi síðustu fjárlög Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Kjósendur í komandi alþingiskosningum hljóta að minnast þessarar atkvæðagreiðslu, annars vegar afstöðu ríkisstjórnarinnar sem lagðist gegn kjarabótum til ellilífeyrisþega og öryrkja og hins vegar stjórnarandstöðu sem sýnt hefur þann vilja sinn í verki að vilja jafna kjörin í landinu með því að bæta kjör lágtekjufólks, bæta kjör aldraðra og öryrkja. Um þetta verður kosið í vor. 

Virðulegi forseti. Við erum að ljúka atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga. Það sem stjórnarandstöðuflokkarnir kalla yfirboð ríkisstjórnarinnar og kosningafjárlög frá stjórnarflokkunum eru fjárlög sem þeir treysta sér til að bæta við öðrum 7 milljörðum kr., sem er auðvitað ekki annað en yfirboð. 
             Hugmyndir stjórnarandstöðuflokkanna nema rúmum 13 milljörðum í þennan málaflokk. Þetta er auðvitað ekki annað en yfirboð. Þetta eru ekki trúverðugar tillögur. En mesti brandarinn er þó sá að tillögurnar sækja styrk sinn í aðhaldssama stefnu stjórnarflokkanna í ríkisfjármálunum, í það breytta umhverfi sem stjórnarflokkarnir hafa tryggt til að leggja grunninn að því að við getum haldið áfram að bæta við á velferðarsviðinu.

Virðulegi forseti. Atkvæðagreiðslunni um síðustu fjárlög þessarar ríkisstjórnar sem nú gengur til móts við dauðastríð sitt fer brátt að ljúka, virðulegir þingmenn. Þessi atkvæðagreiðsla sýnir með óyggjandi hætti að ríkisstjórnin er alveg jafnforhert og þegar hún hóf valdaferil sinn. Þessi ríkisstjórn heldur áfram að breikka bilið á milli fátækra og ríkra í þessu landi. Hún virðist staðráðin í að halda stórum hópi þjóðfélagsþegna í basli og fátæktargildru enn um stund. Ég vil lýsa því yfir, sem einn af fulltrúum stjórnarandstöðunnar, að það eru betri tímar fram undan. Þessu undarlega hjónabandi fálkans og framsóknarmaddömunnar lýkur brátt. Þá taka við nýir vendir sem munu sópa miklu betur, ekki síst fyrir þá sem  
            

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá hv. meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar sem er að finna á þskj. 455. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ólaf Darra Andrason frá Alþýðusambandi Íslands, Dórótheu Jóhannsdóttur, Ingibjörgu Helgu Helgadóttur, Ingva Má Pálsson og Sigurð Guðmundsson frá fjármálaráðuneyti og Hannes G. Sigurðsson frá Samtökum atvinnulífsins. Nefndinni bárust auk þess umsagnir um frumvarpið. Rétt til vaxtabóta eiga þeir sem greiða vaxtagjöld af lánum vegna kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota og einnig þeir sem keypt hafa eignarhlut í almennri kaupleiguíbúð. Vaxtabætur greiðast út að lokinni álagningu opinberra gjalda og miðast við vaxtagjöld viðkomandi tekjuárs, skuldir vegna húsnæðislána, tekjur, sem og eignir í lok þess árs. Það er einkum tekjuaukning og hækkun fasteignamats á milli ára sem leiddi til skerðingar á vaxtabótum við álagningu síðasta haust. Aðrar eignir en fasteignir og jafnframt skuldir hafa einnig áhrif á það til hve hárra vaxtabóta einstaklingur á rétt. Eignir eru t.d. ökutæki, verðbréf og innstæða í banka. Verðbréf og fasteignir hafa hækkað mikið undanfarin ár en skuldir flestra hafa hækkað í takt við verðbólgu sem hækkaði miklu minna. Þó er vitað að skuldir heimilanna hafa vaxið mjög mikið bæði vegna skuldbreytinga og hækkunar yfirdráttar. Skuldir eru t.d. húsnæðislán, yfirdráttur og námslán. Þar sem nettóeign er mismunur á eignum og skuldum viðkomandi er hún mjög næm fyrir breytingum á hvoru tveggja og getur sveiflast mjög mikið milli ára. Í frumvarpinu er lagt til að lágmark eignaviðmiðunar að frádregnum skuldum til skerðingar á vaxtabótum verði hækkað afturvirkt um 25%. Þessi hækkun miðast við það að framtalin nettóeign allra framteljenda hækkaði um tæp 25% milli áranna 2004 og 2005. Þessar aðgerðir koma til framkvæmda þegar að samþykktu frumvarpinu og viðbótarvaxtabætur eiga að koma til útgreiðslu fyrir áramót. Frumvarpið á rætur sínar að rekja til yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar frá 22. júní sl. í tengslum við áframhaldandi gildi kjarasamninga þar sem hún lýsti sig reiðubúna til að endurskoða ákvæði laga um vaxtabætur ef í ljós kæmi við niðurstöðu ákvörðunar vaxtabóta að hækkun fasteignaverðs árið 2005 hefði leitt til marktækrar skerðingar á vaxtabótum. Við ákvörðun vaxtabóta í ágúst sl. kom í ljós skerðing á heildarfjárhæð vaxtabóta frá því sem reiknað hafði verið með samkvæmt forsendum fjárlaga fyrir árið 2006 og var auk þess um umtalsverða fækkun vaxtabótaþega að ræða. Varð niðurstaðan samkvæmt álagningartölum að ákvarðaðar vaxtabætur voru um 300 millj. kr. lægri en reiknað hafði verið með í fjárlögum. Var lækkunin minni en flestir bjuggust við, um 6%. Sú 25% hækkun eignamarka sem ASÍ taldi ófullnægjandi í júní sl. reyndist í ljósi álagningar í haust því vera næg til að mæta meðalhækkun nettóeignar allra framteljenda eins og að framan greinir. Það var samdóma álit gesta nefndarinnar að ekki væri unnt að elta breytingar hjá ákveðnum einstaklingum. Þess vegna hlyti hækkun eignamarka að byggjast á meðaltalshækkun. Í umsögn ASÍ er nefnt að eignamörkin þurfi að hækka um 83% á milli ára til að einstaklingar í tiltekinni stöðu verði jafnsettir og fyrir hækkun fasteignamats. Nefndi fulltrúi ASÍ 80% á fundum með nefndinni. Sú hækkun mundi leiða til þess að hjón með 17 millj. kr. nettóeign ættu rétt á vaxtabótum. Í viðræðum við fulltrúa ASÍ var rætt ítarlega um áhrif frumvarpsins á einstaka hópa en ekki komu fram ákveðnar hugmyndir ASÍ um hækkun eignamarka. Samkvæmt frumvarpinu byrja vaxtabætur hjóna að skerðast þegar nettóeign þeirra fer yfir 7,7 millj. kr. og falla niður við 12 millj. kr. nettóeign. Eins og að framan greinir er í þessu frumvarpi lögð til afturvirk 25% hækkun á því lágmarki nettóeignar þar sem skerðing vaxtabóta hefst. Talsvert var rætt um það í nefndinni hversu mikið lágmark eignaviðmiðunar skv. 4. mgr. B-liðar 68. gr. þyrfti að hækka til að standa við þá yfirlýsingu sem ríkisstjórnin gaf í júní sl. Ljóst er að vegna jafnræðisreglu er ekki hægt að hafa mismunandi eignamörk fyrir einstaka hópa og landshluta. Þar sem fasteignaverð hefur hækkað miklu minna úti á landi en á höfuðborgarsvæðinu munu vaxtabætur til fólks úti á landi aukast, en minnka til fólks á höfuðborgarsvæðinu við þessa breytingu. Hins vegar mun sú hækkun sem lögð er til með þessu frumvarpi bæta stöðu þeirra sem búsettir eru á höfuðborgarsvæðinu. Nefnt hefur verið að greiðslumat byggist m.a. á vaxtabótum og það kunni að bregðast ef vaxtabætur falla niður. Því er til að svara að greiðslumatið byggist ekki síður á tekjum og þær hafa hækkað umtalsvert umfram það sem við hefði mátt búast. Þannig mun greiðslumat í flestum tilvikum standast þó að vaxtabætur skerðist. Meiri hlutinn leggur til að hafin verði endurskoðun á vaxtabótakerfinu þar sem það hafi augljósa agnúa. Má þar nefna, líkt og fram kemur í umsögn Seðlabanka Íslands, að niðurgreiðsla á lánsfé er til þess fallin að auka skuldsetningu almennings og draga úr sparnaði. Meiri hlutinn telur ekki heppilegt að hvetja fólk til skulda á þann hátt og vill að hugað sé að gjörbreytingu á þessu kerfi. Meiri hlutinn leggur til að eignarmörkin verði hækkuð um 30% í stað 25% eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Í því sambandi má nefna að matsverð fjölbýlishúsa í Reykjavík hækkaði um 30% á milli ára. Við þessa breytingu er áætlað að vaxtabætur hækki alls um 4,3% umfram það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum 2006. Sú hækkun á eignamörkum sem hér er lögð til er vegna þess óeðlilega ástands sem stafar af mikilli hækkun fasteigna og verðbréfa og telur nefndin eðlilegt að sú hækkun á eignamörkum verði tekin til endurskoðunar ef sú staða snýst við á næstu árum. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali: 1. Lagt er til að lágmark eignaviðmiðunar hækki um 30% í stað 25% eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. 2. Lögð er til breytt dagsetning í 2. málsl. 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins úr 1. desember 2006 í 31. desember 2006. Ætla má að langstærstur hluti framteljenda fái þær bætur sem þeir eiga rétt á samkvæmt frumvarpinu greiddar út á innan við viku. Hins vegar má gera ráð fyrir að það taki 2–3 vikur að endurákvarða og greiða einhverjum hluta manna. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Ásta Möller og Hjálmar Árnason. Herra forseti. Ég ætla að fara nokkrum orðum um vaxtabótakerfið og hvernig það virkar. Ef hjón í ákveðinni stöðu sem skulda 15 millj., sem er ekkert mjög fjarri lagi með venjulegt fólk, eru með vaxtagjöld upp á 800 þús. og með 7,2 millj. í árstekjur, þ.e. 600 þús. kr. samanlagt á mánuði, 300 þús. kr. hvort, sem eru einmitt meðallaun ASÍ-fólks, og þessi hjón eiga 10 millj. í nettóeign fá þau 187 þús. kr. í vaxtabætur. Ef þau hins vegar hafa ákveðið í desember sl. að fara í heimsreisu sem kostar milljón og borga hana í desember lækkar eignin um milljón og við það hækka vaxtabæturnar um 66 þús. kr. á þessu ári. Ríkið styrkir heimsreisuna fyrir þetta fólk svo að maður tali ekki um ef eyðslan er meiri, þá aukast vaxtabæturnar enn frekar. Af þessu dæmi má ljóst vera að þetta kerfi er mjög hvetjandi til skulda. Þessi hækkun á vaxtabótum, 66 þús. kr., hefði komið núna í haust og svo aftur og aftur á meðan fólkinu tekst að halda eignunum fyrir neðan eignamörkin. Það má einmitt gera með því að skulda, með því að eyða. Þá vil ég nefna að hjón sem eru með 13 millj. í árstekjur, þ.e. 1,1 milljón á mánuði samanlagt, geta fengið bætur frá ríkinu. Ef þau skulda nægilega mikið geta þau fengið bætur þó að þau séu með 1,1 milljón á mánuði samanlagt í tekjur. Í mínum huga er þetta ekki velferðarkerfi. Ég tel að fólk í þeirri stöðu þurfi ekki bætur. Samkvæmt frumvarpinu hækka eignamörkin þannig að hjá hjónum byrja bæturnar að skerðast við 8 millj. kr. og hætta að skerðast við tæplega 13 millj. kr. eign. Ég tel, herra forseti, að fólk sem á 8 millj., að maður tali ekki um 13 millj., í eign þurfi ekki á bótum frá velferðarkerfinu að halda, hvað þá ef menn ætla að hækka þetta enn frekar eins og menn gáfu í skyn að þyrfti að gera. Í nefndaráliti minni hlutans kemur fram að hann vísi allri ábyrgð á niðurstöðu þessa máls á ríkisstjórnina og það eru engar tillögur, herra forseti, ekki neitt. Það er ekki hægt að segja hvað þeir ætla að fara með mörkin hátt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson sem skrifar undir það nefndarálit vill fara með mörkin enn hærra þannig að fólk sem er jafnvel með - ég veit ekki hvaða mörk hann ætlar sér að fara með og ég mun spyrja hann að því á eftir og hann vill láta fólk fá bætur úr velferðarkerfinu sem er með eignir upp á 14, 15, 17 millj. Hvernig fær það staðist þá stefnu sem hv. þingmaður, sem ritar undir nefndarálitið, aðhyllist um jafnaðarmennsku? Eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans mundu þær hugmyndir sem ASÍ var með gera það að verkum að fólk sem á eignir upp á 17 millj. fengi bætur úr velferðarkerfinu, nettóeignir, eignir umfram skuldir. Það var reyndar ekki neglt niður, heldur var það nefnt á fundum nefndarinnar og í greinargerð frá ASÍ að hækkunin þyrfti að vera eitthvað í þeim takti. Ég reyndi að koma með dæmi um hjón sem tiltölulega nýlega hefðu keypt sér íbúð með 80–90% skuldsetningu og benti á að það þyrfti að hækka eignamörkin um 370% til að þau töpuðu ekki vaxtabótunum. Þessi dæmi ættu að sýna fólki, herra forseti, að þetta kerfi er ekki á vetur setjandi. Þess vegna leggur meiri hlutinn til að þessu kerfi verði breytt og í leiðinni gætu menn gjarnan tekið á húsaleigubótakerfinu sem hefur ekki síðri agnúa, herra forseti. Ég flutti reyndar fyrir nokkrum árum frumvarp um að taka upp húsnæðisbætur í staðinn fyrir hvort tveggja vegna þess að vaxtabæturnar gera ráð fyrir því að menn skuldi og húsaleigubæturnar gera ráð fyrir því að menn leigi nægilega dýrt. Ég held að það sé mjög brýnt, herra forseti, að breyta þessu kerfi, sérstaklega í ljósi þeirra dæma sem ég nefndi hér. Það er ljóst að það fólk sem fær bætur eftir þessa breytingu verður annað fólk en það sem fékk bætur í fyrra vegna þess hvað þessi eignarviðmið eru kvik. Það er líka því miður ljóst að það fólk sem sýnir ráðdeild og sparsemi og stofnar ekki til nýrra skulda missir vaxtabæturnar en hinum sem eru duglegir að kaupa sér jeppa, fara í utanlandsreisur og annað slíkt og eyða og spenna er hyglað, herra forseti. Ég fellst á þessa hækkun með þeim rökstuðningi sem ég nefndi en ég er ekki aðdáandi þessa kerfis enda hef ég margoft lagt til, herra forseti, að því verði breytt en eins og með svo margt annað taka þingmenn ekki á slíkum vandamálum eða sjá þau ekki eða segja að þetta sé ekkert vandamál.

Hæstv. forseti. Ég er viss um að mörgum mun bregða í brún þegar þeir átta sig á innihaldi þessa frumvarps frá ríkisstjórninni sem kveður á um leiðréttingu á útgreiddum vaxtabótum frá í ágúst vegna verulegrar hækkunar á fasteignamati. Ég býst við að það séu margir sem bíða eftir því núna að frumvarpið verði afgreitt og vænta þess þá að fá leiðréttingu á vaxtabótum sínum. Eins og vitað er skertust vaxtabætur mjög margra, fjölda manns, í ágúst síðastliðnum þegar vaxtabætur voru greiddar út vegna hins háa fasteignamats. Staðan var raunar sú hjá mörgum sem höfðu fengið fullar vaxtabætur í ágúst árið áður, að þeir fengu engar vaxtabætur í ágúst síðastliðnum þó ekkert hefði breyst í kjörum eða tekjum viðkomandi, nema að fasteignamatið hafði hækkað. Það var það eina sem hafði breyst í kjörum mjög margra sem nú búast við að fá vaxtabætur. Ég ætla að rifja það upp, virðulegi forseti, að stjórnarandstaðan krafðist þess á Alþingi síðastliðið vor að lögum yrði þá þegar breytt þannig að komið yrði í veg fyrir þann skell á fjárhag heimilanna sem var yfirvofandi vegna skerðingar á vaxtabótum. Við því var ekki orðið með þeim afleiðingum, eins og ég var að lýsa, að vaxtabætur skertust verulega hjá fjölda einstaklinga og í mörgum tilvikum þurrkuðust þær alveg út, jafnvel hjá þeim sem höfðu fengið fullar vaxtabætur árið áður. Ég held að ekki sé ofsagt að margir áttuðu sig ekki á þeim skelli sem þeir urðu fyrir í ágúst og gerðu ráð fyrir vaxtabótum í fjárhagsáætlunum sínum á árinu. Staðan eins og hún er nú, eftir að frumvarpið er komið úr meðferð í efnahags- og viðskiptanefnd, er að ríkisstjórnin kom ekki aðeins aftan að fjölda íbúðareigenda með því að leiðrétta ekki vaxtabæturnar strax í vor með tilliti til gífurlegrar hækkunar á fasteignamati, heldur kemur hún enn og aftur í bakið á fjölda heimila í landinu sem enga leiðréttingu fá með frumvarpinu, sem þó höfðu verið gefnar væntingar um. Minni hlutinn í efnahags- og viðskiptanefnd, sem flytur hér sameiginlegt nefndarálit, átelur harðlega að ekki skuli vera staðið við yfirlýsingu um vaxtabætur sem gerð var í sumar í tengslum við endurskoðun kjarasamninga. Við gagnrýnum því bæði vinnubrögðin og eins efnisinnihaldið og niðurstöðuna í frumvarpinu. Yfirlýsingin sem gerð var í sumar var í tengslum við endurskoðun kjarasamninga og þá kvað yfirlýsingin á um að leiðrétta ætti vaxtabætur ef í ljós kæmi veruleg skerðing á vaxtabótum vegna hækkunar á fasteignamati. Í umsögn ASÍ um frumvarpið, sem kom fyrir efnahags- og viðskiptanefnd, kemur fram að það hafi verið og sé skilningur fulltrúa ASÍ á yfirlýsingunni að á grundvelli hennar eigi að finna leið til að gera þá sem verða fyrir marktækri skerðingu nokkurn veginn jafnsetta. Ég endurtek, hæstv. forseti, nokkurn veginn jafnsetta og ef ekki hefði komið til hinnar miklu hækkunar á fasteignamati. Þetta er grundvallaratriði. Einnig kemur fram í umsögninni að leiðinni sem valin er í frumvarpinu til að leiðrétta þá miklu skerðingu sem orðið hafði á vaxtabótum, hafi ASÍ hafnað í sumar. Þeirri leið var sem sagt hafnað sem ríkisstjórnin kom svo með inn í þingið nú á haustdögum, þeirri leið var þegar hafnað í júní í sumar í tengslum við kjarasamninga. Niðurstaðan þá, eins og fram kom í umsögn ASÍ, var að aðilar urðu ásáttir um að nýta tímann - ég bið hæstv. forseta að taka eftir því, að nýta tímann til hausts til að skoða málið og samráð yrði haft við ASÍ. Í umsögn ASÍ kemur fram að ekkert hafi orðið af slíku samráði og það sem meira er að ASÍ hefur ekki einu sinni fengið umbeðin gögn til að geta lagt mat á skerðinguna og hvaða leiðir hægt væri að fara til að fólk fengi eðlilega leiðréttingu sinna mála. Svona vinnubrögð, hæstv. forseti, eru ekki forsvaranleg. Menn leggja upp í það í sumar að leiðrétta vaxtabæturnar vegna hækkunar á fasteignamati, menn sammælast um að setjast niður og fara sameiginlega yfir forsendur á nýjum útreikningum, en ekkert hefur verið gert í því máli, virðulegi forseti, ekkert sem heitið geti. Ekki er hægt að kalla það samráð þótt ASÍ hafi í september verið kallað til einu sinni eða tvisvar til að kynna því hvaða leið ríkisstjórnin væri að fara í þessu efni. Engin tilraun var gerð til að fara yfir og meta sameiginlegar forsendur sem nýir útreikningar áttu að byggja á. Ég tel að þetta sé mjög alvarlegt vegna þess að í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar kom í ljós að ASÍ hafði einlægan vilja til að ná sameiginlegri lendingu með ríkisstjórninni í málinu. Mér kæmi ekki á óvart, virðulegi forseti, að eftirmáli yrði í samskiptum ASÍ og ríkisstjórnarinnar vegna þeirrar niðurstöðu og málsmeðferðar í umræddu máli. Það hlýtur að kólna í viðskiptum milli þessara aðila þegar ekki er staðið við það samráð sem menn sammæltust um að yrði varðandi forsendur þessara útreikninga. Það sem meira er og alvarlegt er að ASÍ ætlaði þá sjálft að reyna að mynda sér skoðun um forsendur á þessu máli og kallaði þá eftir gögnum - ég ætla að ítreka það, virðulegi forseti, þannig að hér verði ekki útúrsnúningar á eftir um það, að kallað var eftir ópersónugreinanlegum gögnum frá ríkisskattstjóra til að hægt væri að fara yfir hvaða forsendur væru sanngjarnar við útreikning á þessum málum með það að markmiði, eins og ASÍ lagði upp með, að þeir sem urðu fyrir marktækri skerðingu vegna hækkunar á fasteignamati yrðu nokkurn veginn jafnsettir eftir sem áður. Við í stjórnarandstöðunni gerðum ítrekaðar tilraunir til þess, meðan málið var í meðferð í efnahags- og viðskiptanefnd, að fá þá aðila þar sem himinn og haf var milli skoðana hjá varðandi þessa útreikninga til að setjast yfir málið og reyna að koma sér saman um sameiginlegar forsendur í útreikningunum, þannig að sá tími sem málið væri í meðferð hjá nefndinni yrði þá nýttur til þess að menn gætu staðið bærilega sáttir frá borði eftir að hafa reynt að komast að sameiginlegri niðurstöðu í málinu. En tíminn var alls ekki nýttur til þess, virðulegi forseti. Það var ekki fyrr en í gær, eftir mikinn eftirrekstur frá stjórnarandstöðunni, að fulltrúar ASÍ og fjármálaráðuneytisins, og þá væntanlega formaður efnahags- og viðskiptanefndar, settust yfir það til að ná sameiginlegri niðurstöðu. Niðurstaðan varð sú að breytingin á eignamörkunum verður ekki 25% heldur 30% eins og formaður nefndarinnar lýsti áðan. Og það er ekki sameiginleg niðurstaða ASÍ og stjórnvalda að þarna sé komin sameiginleg lausn á þessu máli vegna þess að sú breyting sem þarna er gerð er raunverulega bitamunur en ekki fjár með tilliti til þeirra markmiða sem ASÍ setti sér, að aðilar yrðu nokkurn veginn jafnsettir. Ég heyrði að formaður efnahags- og viðskiptanefndar kallaði hér af hverju stjórnarandstaðan flytji ekki breytingartillögu. Stjórnarandstöðunni var ekki gert það kleift frekar en ASÍ að fá fram þær forsendur sem nauðsynlegar voru til að stjórnarandstaðan eða ASÍ gætu lagt fram útreikninga og forsendur, og þá eftir atvikum breytingartillögur, sem byggðu á útreikningum sem nauðsynlegir voru til þess að hægt væri að leggja fram slíka breytingartillögu. Við mótmælum vinnubrögðum í þessu máli, bæði gagnvart stjórnarandstöðunni og ekki síst gagnvart ASÍ, og líka efnisinnihaldi þessa máls. Niðurstaðan er sú að fjöldi einstaklinga og fjölskyldna í landinu, sem skapaðar hafa verið væntingar hjá að mundu nú í desember hljóta leiðréttingu á þeirri miklu skerðingu á vaxtabótum sem fram kom í ágústmánuði sl., verður fyrir miklum vonbrigðum, en hjá mörgum heimilum, einstaklingum og hjónum hurfu vaxtabæturnar hreinlega alveg. Málið er vissulega líka seint á ferðinni. Það var lagt fram á fyrstu dögum þingsins en það kom ekki til nefndarinnar fyrr en 7. nóvember, ef ég man dagsetninguna rétt. Allt þetta verður til þess að fólk fær ekki vaxtabæturnar afgreiddar á þeim tíma sem tiltekinn var í frumvarpinu þegar það var lagt fram í haust, þ.e. 1. desember. Ef frumvarpið verður afgreitt á þeim degi eru líkur á því að stór hluti þeirra sem fær endurgreiðslu samkvæmt þessu frumvarpi - menn hafa nefnt töluna 80–90% án þess að ég hafi hugmynd um hvað er á bak við hana - fái vaxtabæturnar endurgreiddar á bilinu 1.–5. desember, alla vega er stefnt að því að það verði fyrir 31. desember en það er auðvitað ófært að ekki sé hægt að standa við að greiða þær allar út 1. desember. En það má eins og annað rekja til vinnubragða við alla meðferð þessa máls, bæði áður og eftir að það kom inn í þingið. Það er því ljóst, virðulegi forseti, að stjórnvöld hafa algerlega gengið á svig við samkomulagið en í umsögn sem við fengum kemur orðrétt fram um þessa yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar: „Aðilar urðu því ásáttir um að nýta tímann til hausts til að skoða málið og að samráð yrði haft við ASÍ. Því miður hefur ekkert orðið af slíku samráði.“ - Segir í umsögn ASÍ og í lok umsagnarinnar kemur síðan fram: - „Í ljósi þess sem að framan er rakið telur ASÍ að frumvarpið eins og það er fram sett sé með öllu óásættanlegt og ekki í samræmi við þær viðræður sem áttu sér stað milli ríkisstjórnar og ASÍ í aðdraganda yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar.“ Þetta er staðan í málinu þegar það er tekið til 2. umr. og þó að við í stjórnarandstöðunni séum ósátt við þetta mál munum við greiða því leið gegnum þingið í dag, þannig að það geti orðið að lögum til þess að þeir sem fá þó einhverja leiðréttingu á sínum málum með þessu frumvarpi þegar að lögum er orðið, fái þá leiðréttingu sem fyrst. Ég tók eftir því að formaður efnahags- og viðskiptanefndar finnur vaxtabótakerfinu allt til foráttu og tínir til dæmi um hjón sem eiga einhverja ákveðna eign og þeim dettur síðan í hug að fara í sólarlandaferð, ég man nú ekki hvað hann nefndi,  ASÍ hefur í umsögn sinni sett fram sláandi dæmi um hvernig sú leið sem ríkisstjórnin leggur til með hækkun á eignarstuðli um 25%, sem er að vísu kominn í 30% núna eftir að þessi dæmi voru sett fram, dugi hvergi til að bæta fjölda heimila þá skerðingu sem þau hafa orðið fyrir. Í mörgum tilvikum er ekki um neina leiðréttingu að ræða hjá fólki með lágar og meðaltekjur, þrátt fyrir þessa hækkun á eignarstuðlinum, sem er algerlega óviðunandi. Við erum að stærstum hluta til að fjalla um fólk með lágar tekjur og meðaltekjur. Það skýrist af því að skerðing vaxtabóta, sem hefst þegar eignin nær 6,2 millj. hjá hjónum en þær falla alveg út þegar hún er orðin 9,9 millj., er á svo þröngu eignabili að gífurleg hækkun á fasteignamati, allt upp í 35% en meðaltali sennilega 29% á höfuðborgarsvæðinu þar sem það hækkaði mest, kemur í veg fyrir nokkra leiðréttingu vaxtabóta, þrátt fyrir þessa 25% hækkun á eignastuðlinum. Með því að hækka hann í 30%, sem er sennilega í dæmi því sem ASÍ setur upp, þar eru tvö dæmi tekin, annað af hjónum og hitt af einstaklingi, mundi þetta sennilega í öðru dæminu a.m.k. kannski rétt skríða undir þessi eignamörk, sem heldur aukast við þá breytingartillögu sem meiri hlutinn gerir. ASÍ tekur dæmi af hjónum með 440 þús. kr. í tekjur sem áttu eign upp á 25 millj. kr. en 19 millj. í skuld, eða 6 millj. kr. nettóeign, sem fengu fullar vaxtabætur við álagningu 2005. Síðan hefur ekkert breyst í aðstæðum þessa fólks nema að fasteignamatið hefur rokið upp þannig að eignin hefur þá orðið verðmætari, a.m.k. um tíma. Þetta er auðvitað eignabóla, þetta er ekkert fast í hendi hjá fólki. Fólk lifir ekkert betur við það að fasteignamatið hækki og eignin hækki á pappírnum. Miðað við 29% hækkun á fasteignamati milli áranna 2005 og 2006 hækkar eignin í þessu tilviki í rúmar 32 millj. en skuldin hækkar aðeins um rúm 4%, fer úr 19 millj. kr. 2005 í 19 millj. og 760 þús. Nettóeignin er því 12 millj. og 490 þús. eftir hækkunina á fasteignamatinu en var áður 6 millj. Vaxtabætur falla niður við 9,9 millj. kr. eign og því fengu þessi hjón engar vaxtabætur í ágúst sl. Nú þegar búið er að hækka eignastuðulinn um 25% fer eignin í 12,4 millj. og sennilega eitthvað örlítið meira með þeirri breytingu sem hér er gerð og við þessa hækkun fær fólkið í dæmi ASÍ enga leiðréttingu á vaxtabótum sínum. Það er líka tekið dæmi af einstaklingi sem ég tel óþarft að rekja hér en þar er um að ræða einstakling með 15 millj. kr. húsnæðiseign, hann fékk í vaxtabætur 105 þús. á árinu 2005 en fær engar nú, þrátt fyrir þessar leiðréttingar, vegna þess að fasteignamatið fer langt upp fyrir eignamörkin jafnvel þó að þau hækki núna um 25–30%. Þetta er niðurstaðan, virðulegi forseti, eftir að ríkisstjórnin hefur setið yfir þessu máli frá því í sumar. Það sem er gagnrýnisvert, og við gagnrýnum auðvitað mjög harðlega, er að ekki var reynt að leita að raunverulegu samráði við ASÍ um þetta mál þannig að við stæðum ekki frammi fyrir því núna að fjöldi einstaklinga sem væntir þess að fá vaxtabætur fær þær ekki þegar þessi leiðrétting er komin fram. Það er ekki eins og það sé í fyrsta skipti, virðulegi forseti, sem ríkisstjórnin skerðir vaxtabætur hjá fólki. Þessari ríkisstjórn er meinilla við vaxtabætur og eins og við heyrðum af orðum hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar vill hann örugglega helst slá þær af ef hann réði einn og gæti ráðið ferðinni í þessu efni. Það hefur verið reiknað út að á árunum 2003–2006 hafi vaxtabætur verið skertar um 1,4 milljarða kr. Það hefur auðvitað komið mjög hart niður á mörgum heimilum sem byggt hafa greiðsluáætlanir sínar m.a. á greiðslu vaxtabóta. Þegar verið er að vinna greiðslumat fyrir fólk, hvort heldur er í bönkum eða hjá Íbúðalánasjóði, og verið að meta greiðslugetu fólks þá eru vaxtabæturnar auðvitað hafðar með, vegna þess að þær hafa áhrif á greiðslubyrði fólks og því er auðvitað verið að koma í bakið á fólki þegar sífellt er fundin einhver leið til að skerða vaxtabætur meira og meira . Árin 2003 og 2004 miðuðust vaxtabætur við 7% eftirstöðva skulda. Árið 2005 var þetta hlutfall lækkað í 5,5 og síðan í 5% á þessu ári. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á ekki að ganga nema til hálfs við að vinda ofan af skerðingunni og er miðað við 6%. Í öðru lagi voru einungis greidd út 90% af hámarksupphæð vaxtabóta árið 2004 og 95% árið 2005. Í þriðja lagi hefur húsnæðisverð hækkað mikið á tímabilinu og langtum meira en eignaviðmið til útreiknings vaxtabóta sem stóð í stað milli áranna 2005 og 2006. Ég hef tekið eftir því að hæstv. fjármálaráðherra hefur stundum notað það sem rök þegar hann er að skerða vaxtabæturnar að vextir hafa verið að lækka í landinu.  Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta mál. Ég harma auðvitað að þetta skuli verða niðurstaðan. Það munu verða mikil vonbrigði, eins og ég sagði, fyrir fjölda heimila í landinu þegar fólki verður ljóst að það muni ekki fá leiðréttingu á vaxtabótum sínum eins og það hafði vonað. Það eru líka mikil vonbrigði hvernig ríkisstjórnin hefur hunsað eðlilegt samráð við Alþýðusamband Íslands í þessu máli og ég ítreka að það kæmi mér ekki á óvart þó að einhver eftirmál yrðu í samskiptum ASÍ og ríkisstjórnarinnar vegna þess. Niðurstaða okkar í minni hlutanum er því að vísa allri ábyrgð á niðurstöðu málsins á ríkisstjórnina og við áteljum harðlega að fjöldi fólks sem væntir leiðréttinga á greiðslum vaxtabóta muni annaðhvort fá litla eða enga greiðslu á vaxtabótum nú í desember eins og lofað hafði verið.

Frú forseti. Í fyrsta lagi athugasemd um þær fullyrðingar hv. þingmanns að dæmið mitt um milljón króna útgjöld til ferðalaga sé ekki rétt. Vextirnir sem menn nota við útreikning vaxtabóta eru eingöngu tengdir láni af íbúðakaupum. Hins vegar eru eignirnar samkvæmt lögunum allar eignir, þ.e. eignir mínus skuldir, hverju nafni sem þær nefnast, námsskuldir, yfirdráttur eða annað. Ég var bara að tala um eignaskerðinguna, ég var ekki að tala um að menn tækju vexti af þessari skuld til frádráttar, eingöngu eignaskerðinguna. Nettóeignin er eignir mínus skuldir. Dæmið er hárrétt að því leyti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann sem skrifar undir nefndarálitið og nefnir enga tölu - nú þarf að fara að gera eitthvað, frú forseti, það þarf virkilega að fara að koma með einhverja ákveðna tölu til að hægt sé að leiðrétta: Hvað ætlar hv. þingmaður að gera? Ætlar hún að styðja frumvarp ríkisstjórnarinnar? Ætlar hún að fella tillögu meiri hlutans, ætlar hún að samþykkja hana, sitja hjá, ekki að taka afstöðu? Hún hefur ekki lagt fram neinar tillögur, ekki sagt 40% hækkun, 35% hækkun, ekki neitt. Hún er algjörlega aðgerðalaus, ætlar ekki að gera neitt til að laga stöðuna. Hvað ætlar hv. þingmaður að gera? Ætlar hún að greiða atkvæði með breytingartillögu meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar, sitja hjá, greiða á móti og samþykkja tillögu ríkisstjórnarinnar eða ætlar hún líka að fella hana? Á þetta allt að verða óbreytt?

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér þann munað að halda hv. þingmanni í spennu fram eftir degi þangað til afstaða mín í þessu máli kemur í ljós. Það liggur náttúrlega alveg fyrir að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar, meiri hlutinn og ríkisstjórnin hafa gert okkur í minni hlutanum ókleift að flytja hér breytingartillögur við þetta frumvarp með sama hætti og ASÍ. ASÍ kallaði eftir gögnum, en fékk ekki, til að geta unnið tillögur sínar að breytingu með líkum hætti og við hefðum gert hér ef við hefðum fengið umbeðin gögn. Það er svo mikill dónaskapur í þessu máli, virðulegi forseti, af hálfu ríkisvaldsins. ASÍ sendi tölvupóst fyrir fimm vikum þar sem beðið var um þessi gögn og það var ekki virt viðlits, ASÍ fékk ekkert svar við þessum tölvupósti þar sem beðið var um þessi gögn til að það gæti unnið tillögur sínar og lagt þær fram í nefndinni. Með sama hætti er okkur í nefndinni gert ókleift að leggja fram breytingartillögur með alveg sömu forsendum og rökum og ASÍ, nákvæmlega sömu rökum. Þetta eru auðvitað engin vinnubrögð, það er vanvirða við þingið að haga sér svona gagnvart stjórnarandstöðunni, og síðan er það líka lítilsvirðing gagnvart ASÍ sem gerði þá kröfu í sumar að fá fram leiðréttingu að gögnum sé haldið frá því til þess að það geti ekki sett fram sínar tillögur. Síðan varðandi vaxtabæturnar. Það er alveg nýtt fyrir mér ef það er virkilega svo að fólk sem skuldsetur sig vegna heimsreisu eða hvað það nú er sem ekkert er tengt íbúðarhúsnæði geti fengið vaxtabætur út á það. Þá er bara eitthvað að í skattkerfinu. Aldrei mundi mér detta í hug ef ég skuldsetti mig fyrir einhverju öðru en húsnæði að fara að setja það fram með þeim hætti á skattframtalinu að ég gæti fengið út á það vaxtabætur. Ég skal viðurkenna það að ef þetta er virkilega svona í framkvæmd 

Frú forseti. Menn fá ekki vaxtabætur út á þá eyðslu eða þær skuldir. Það er misskilningur hv. þingmanns. Hins vegar eru vaxtabæturnar skertar miðað við eign manna. Ef menn eiga mikla eign eru þær skertar meira. Þá er verið að tala um eign mínus skuldir. Menn fá ekki vaxtabætur út á heimsreisuna, allan vaxtakostnaðinn í kringum það, heldur minnkar heimsreisan eignirnar um milljón og við það skerðast vaxtabæturnar minna sem þær ella hefðu gert af því að hjónin eiga milljón kr. minna í nettóeign og fá 66 þús. kr. meira í vaxtabætur, þ.e. skerðingin verður 66 þús. kr. minni af því að þau eiga milljón kr. minna. Ég hélt að hv. þingmaður skildi þetta. Þarna koma sem sagt ekki vextir af þessum skuldum, alls ekki, þeir eru bara á skuldum tengdum húsnæðinu. Það er ekki rétt að menn geti ekki lagt fram hugmyndir eða tillögur án þess að fá upplýsingar og alla skattskrána í heilu lagi, heldur geta menn að sjálfsögðu sest niður og reiknað út ýmiss konar dæmi fyrir skjólstæðinga sína og skattgreiðendur. Ég er búinn að gera það, ég er búinn að setja niður alls konar dæmi fyrir fólk sem er með námslán, fólk sem er nýbúið að kaupa, fólk sem er búið að kaupa fyrir löngu síðan, fólk sem býr úti á landi sem iðulega hagnast á þessu eða fólk sem býr hér í Reykjavík þar sem íbúðarverð hefur hækkað um 30%. Ég hef líka tekið dæmi um það að menn eigi hlutabréf og að þau hækki. Þetta er ég búinn að reikna allt út. Niðurstaðan er nánast hvað sem er frá því að menn hagnist um einhver prósent upp í það að þurfa að hækka eignamörkin um 370%, það var það hæsta sem ég fann. Hvað gera menn? Menn taka eitthvert meðaltal, menn taka það meðaltal sem gefur nánast sama og fjárlögin gerðu ráð fyrir og þó eilítið betur. En menn skulu ekki láta sér detta í hug 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal getur ekki neitað því að hann gerði stjórnarandstöðunni og Alþýðusambandinu mjög erfitt fyrirj. Við gátum ekki unnið okkar verk og lagt mat á þær forsendur og útreikninga sem þurfti að gera til þess að fólk fengi vaxtabætur í samræmi við það markmið sem ASÍ setti sér, að fólk yrði nokkurn veginn jafnsett ef ekki hefði komið til þessi mikla hækkun á fasteignamati. Það hafði t.d. ekki verið úr vegi að skoða stöðuna ef fasteignamatið hefði ekki hækkað svona mikið og eignirnar t.d. bara hækkað jafnmikið og skuldirnar, rúm 4% í samræmi við verðlag, og álagningin hefði verið stillt inn á það núna í ágúst. Þá hefðum við séð hvað fólk hefði getað fengið raunverulega út úr þessu ef fasteignamatið hefði ekki blásið svona upp. Um þetta hefði þurft að taka sérstaka umræðu. Þetta er mjög óeðlilegt viðmið, þetta fasteignamat til útreiknings á vaxtabótum, og það þarf að skoða aðrar leiðir í því sambandi. Munum við lenda í þessu sama á næsta ári vegna þess að fasteignamat hækkar gífurlega, eins og við erum að gera núna? Þetta viðmið við fasteignamat er því alveg óhæfa. Það liggur fyrir að við getum ekki lagt fram breytingartillögu af því að við fengum ekki þær upplýsingar sem við báðum um - sem voru sömu gögn og ASÍ bað um - til þess að geta reiknað út hvaða breytingartillögur við hefðum átt að setja hérna fram til að fólk yrði jafnsett eða nokkurn veginn jafnsett og ef ekki hefði komið til þessi mikla hækkun á fasteignamati.

Virðulegi forseti. Hér hefur margt komið fram. Af því að hv. þingmaður kom inn á mál varðandi hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar, Pétur Blöndal, langaði mig aðeins að taka upp að mér finnst ekki rétt að ráðast á hv. þingmann vegna þess að hann fékk þó aðilana til að setjast niður. Ég tel að við hefðum frekar getað gagnrýnt fjármálaráðuneytið fyrir að hafa ekki nýtt þennan tíma í betra samráð. Við fengum reyndar upplýsingar um að einhver samskipti hefðu átt sér stað en hins vegar er það aldrei gott þegar menn svara ekki erindum. Mig langaði að segja að við verðum þó að taka tillit til þess að hér er verið að setja 590 millj. aukalega í þennan málaflokk, í vaxtabæturnar, og menn geta auðvitað reiknað sig í hvað sem er eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á áðan. Þess vegna tel ég ekki rétt að segja að stjórnvöld hafi algerlega gengið á svig við samkomulagið. Ég er þó þeirrar skoðunar að vaxtabætur ættu meira að koma efnaminna fólki og ungu fólki til hjálpar. Við fengum upplýsingar um að með þessum breytingum og ef farið hefði verið með þetta upp í hærri prósentutölu hefði jafnvel eldra fólk komið inn. Mér finnst vera tími til kominn að endurskoða kerfið en með þeim rökum að ég vil að efnaminna fólk og ungt fólk fái þessa aðstoð og fái bæturnar í auknari mæli vegna þess að það er það sem við viljum stefna að. Ég tek undir að það má gagnrýna ýmislegt í þessu ferli en við stöndum frammi fyrir þessu og viljum auðvitað að fólk fari að fá þetta greitt út um næstu mánaðamót og spyr því hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hvort hún mundi taka undir að farið yrði í slíka endurskoðun.

Hæstv. forseti. Hv. þingmanni fannst ég hafa verið fullharkaleg við formann efnahags- og viðskiptanefndar af því að hann hefði verið sá sem hefði leitt saman deiluaðila til að fá einhverja aðra niðurstöðu. Ég held að hv. þingmaður muni nú ekki hvernig þetta gekk fyrir sig í efnahags- og viðskiptanefnd, það var eiginlega strax á fyrsta fundi nefndarinnar sem ég óskaði eftir því að deiluaðilar mundu nýta tímann og setjast yfir það að ná sameiginlegri niðurstöðu í þessu máli. Mig minnir að svar formanns efnahags- og viðskiptanefndar hafi verið það að málið væri hjá efnahags- og viðskiptanefnd sem ætti að afgreiða það þannig að það væri óþarfi að láta deiluaðila fara að setjast yfir þetta þó að lokin á síðasta degi sem nefndin fjallaði um málið hefðu að vísu orðið þau að hann varð við ítrekaðri kröfu okkar í stjórnarandstöðunni um það. Þannig kom inn smáleiðrétting til hækkunar á eignastuðlinum. Hv. þingmaður gumar mikið af því að nú sé verið að setja 500 millj. í vaxtabótakerfið til að leiðrétta þetta en hún verður líka að muna að á árunum 2003–2006 hefur vaxtabótakerfið verið skert um 1.400 millj., 1,4 milljarða, sem hefur komið mjög hart niður á fólki sem hún ber hér fyrir brjósti eins og fram kom í þessum ræðustól, þ.e. fólki með lágar og meðaltekjur, þessi flata skerðing sem var farið í svo að dæmi sé tekið. Ríkisstjórnin hefur verið mjög flink að finna upp margvíslegar leiðir til að skerða vaxtabótakerfið en það er helst fólk með lágar og meðaltekjur sem nýtur góðs af vaxtabótakerfinu þó að dæmi séu um annað. Ég er sannarlega hlynnt því að fara allar leiðir sem hægt er til að bæta vaxtabótakerfið og að það gagnist best fólki með lágar og meðaltekjur. Það var einmitt það sem var lagt upp með þegar vaxtabótakerfið fór af stað en þessi ríkisstjórn er á góðri leið með að eyðileggja vaxtabótakerfið alveg eins og hún hefur verið mjög ötul við að eyðileggja fæðingarorlofskerfið. Gæti ég haft langt mál 

Virðulegi forseti. Ég held að ég og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir séum ekkert mjög langt hvor frá annarri í áherslum á vaxtabótakerfið. Ég ítreka þá afstöðu mína að ég vil að það lifi áfram en með þessum áherslum sem ég ítrekaði áðan á yngra fólk og þá tekjulágu. Við megum reyndar ekki gleyma þeim hópi ungs fólks sem er t.d. að koma úr námi og er með mikið af skuldum, námslán og margt annað, er að reyna að kaupa sér húsnæði, sem er nú ekki auðvelt eins og staðan er í dag, og er kannski með ágætistekjur en miklar skuldir. Það fær auðvitað sitt. Mér finnst mikilvægt að við hömrum á þessum hlutum. Auðvitað verðum við að líta líka til þess að undanfarin ár hafa tekjur hækkað og vextir sömuleiðis að ákveðnu marki og eignir hafa aukist. Það er ástæðan fyrir því að bæturnar hafa kannski ekki vaxið eins og áður. Hins vegar eru mjög margir aðrir hlutir sem við verðum að taka tillit til. Það er kannski þessi hópur sem á húsnæði sem hefur hækkað mikið út af fasteignamatinu en er ekkert að hreyfa sig, það nýtur ekki ágóðans, er ekki að selja eða neitt slíkt. Þar hækka gjöldin og hækka og mér finnst fólk ekki fá næga umbun fyrir að sýna aðhaldssemi og spara og ekki fjárfesta of mikið. Eins og ég segi, ég held að það sé virkilega tími til kominn að endurskoða þetta kerfi án þess þó að fórna einhverjum grundvallarhugsjónum sem við viljum að vaxtabótakerfið endurspegli. Ég ítreka að ég held að við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir höfum svipaðar áherslur í þeim málum en því er ekki að neita að reiknireglurnar á bak við þetta vaxtabótakerfi eru orðnar einkennilegar og ákveðnir hlutir hafa of mikil áhrif á það hvernig það þróast. Ég ítreka að við erum að auka útgjöldin til vaxtabótanna, teljum okkur standa við samkomulagið og það er nauðsynlegt að fólk fái þetta greitt út sem fyrst.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar gegn betri vitund þegar hún segir að stjórnarliðar séu að standa við samkomulagið. Hv. þingmaður hefur eins og aðrir hlustað á ASÍ. Hv. þingmaður hefur eins og aðrir í efnahags- og viðskiptanefnd lesið umsögn ASÍ og þar kemur fram að ekki sé staðið við samkomulagið, það sé farið á svig við það vegna samráðsleysis, það liggur bara fyrir. Ég hygg að það muni alveg örugglega heyrast í ASÍ eftir þessa niðurstöðu. Hv. þingmaður ber hag unga fólksins fyrir brjósti og ég ætla ekkert að draga það í efa. Hún fylgir þessari ríkisstjórn og ríkisstjórnin hefur gert marga hluti sem hafa skert verulega hag unga fólksins, t.d. eins og ég var að nefna með fæðingarorlofið. Ekki eru nú greidd 80% af launum, heldur er fæðingarorlofið komið niður í 75% af launum vegna skerðingarinnar og viðmiðunartímans sem reiknaður er út. Hverjir eru nafnvextir í dag t.d. hjá fólki sem er að taka sér lán þegar við skoðum verðbólguskattinn svonefnda? Ég hugsa að nafnvextirnir séu um 13%. Það hefur komið mjög hart niður á unga fólkinu sem hv. þingmaður ber fyrir brjósti hvernig farið hefur verið með t.d. Íbúðalánasjóð. Hæstv. ráðherra hefur ekki leiðrétt brunabótamatið þannig að lán til unga fólksins sem er að kaupa sér íbúð er ekki 90% af verði íbúðar. Lánin frá Íbúðalánasjóði eru komin niður í 40–50% af verði íbúðar. Það er þetta sem er að fara með íbúðakaupendur, lánin sem fólk fær og sparnaður þessa fólks brennur upp núna í þessum hækkunum sem hafa orðið og sérstaklega vegna þess að hæstv. félagsmálaráðherra og ríkisstjórnin hafa neitað að breyta 

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta frumvarp. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sem var talsmaður minni hlutans í efnahags- og viðskiptanefnd um þetta mál hefur þegar gert ágætlega grein fyrir afstöðu okkar en þó ætla ég að fara nokkrum orðum um málið. Við erum að ræða breytingartillögu við lög um tekjuskatt, nr. 90/2003, og málið snýr að vaxtabótum. Eins og kunnugt er eiga þeir rétt til vaxtabóta sem greiða vaxtagjöld af lánum vegna kaupa eða byggingar á íbúðarhúsnæði til eigin nota og einnig þeir sem hafa keypt eignarhlut í kaupleiguíbúðum. Þessar vaxtabætur ráðast af ýmsum breytum. Þær ráðast af eignum fólks og þá skiptir fasteignamatið sköpum. Þær taka mið af tekjum einstaklinganna og skuldum þeirra. Spurningin er hvernig þetta spilast síðan saman. Nú gerðist það og hefur gerst á síðustu mánuðum og missirum að fasteignamatið hefur rokið upp úr öllu valdi. Það hefur hækkað stórlega. Það þýddi að þeir sem höfðu tekið lán til kaupa á eignum eru skyndilega komnir með miklu meiri eign handa milli. Eignin er orðið miklu verðmætari en hún áður var enda þótt skuldirnar séu hinar sömu og jafnvel þótt tekjurnar séu svipaðar. Nú er það svo að fólk er yfirleitt ekki að kaupa íbúðarhúsnæði sem fjárfestingu heldur sem íverustað. Auðvitað ganga íverustaðir kaupum og sölum eftir atvikum en þetta er yfirleitt áfangastaður sem fólk heldur inn í með sig og sína. Við þessa sprengingu á fasteignamarkaðnum, hækkun fasteignamats, þá skertust tekjurnar eða greiðslurnar sem menn áttu rétt til í vaxtabótakerfinu og af þeim sökum ákvað Alþýðusamband Íslands við endurskoðun kjarasamninga síðastliðið sumar að taka málið sérstaklega upp. Það var leitað eftir samkomulagi við stjórnvöld um hækkun, breytingu á skerðingarmörkunum, þannig að þau tækju mið af hinum breytta veruleika á fasteignamarkaði. Í viðræðunum í sumar lagði ríkisstjórnin fram tillögu um að hækka eignastuðlana talsvert, um 25% en sérfræðingar Alþýðusambandsins töldu ekki nóg að gert og það náðist ekki samkomulag um málið. Lyktir urðu hins vegar þær að ríkisstjórnin gaf út yfirlýsingu, hinn 22. júní, þar sem segir meðal annars, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lýsir sig reiðubúna til að endurskoða ákvæði laga um vaxtabætur ef í ljós kemur við niðurstöðu álagningar í ágúst nk. að hækkun fasteignaverðs á árinu 2005 hefur leitt til marktækrar skerðingar á vaxtabótum.“ Í bréfi sem efnahags- og viðskiptanefnd barst frá Alþýðusambandinu fyrir fáeinum dögum, 17. nóvember segir, með leyfi forseta, m.a.: „Það var og er skilningur fulltrúa ASÍ á yfirlýsingunni“ þ.e. þeirri sem hér var vitnað til „að á grundvelli hennar eigi að finna leið til að gera þá sem verða fyrir marktækri skerðingu nokkurn vegin jafnsetta og ef ekki hefði komið til þessi mikla hækkun fasteignamats. Í viðræðum aðila í sumar nefndu ráðherrar þá hugmynd að hækka eignastuðla um 25% og málið væri þannig úr sögunni. Á það féllust fulltrúar ASÍ ekki og bentu á að málið þarfnaðist frekari skoðunar. Hækkun á eignastuðlum um 25% dugir ekki. Aðilar urðu því ásáttir um að nýta tímann til hausts til að skoða málið og að samráð yrði haft við ASÍ. Því miður hefur ekkert orðið af slíku samráði.“ Í bréfinu tilgreinir síðan Alþýðusambandið ástæður fyrir því eða færir fyrir því rök að sambandið telji að hækkun eignastuðla um 25% dugi ekki. Í gögnum Alþýðusambandsins er tekið dæmi sem hv. þingmaður, framsögumaður minni hlutans í þessu máli fór ágætlega í gegnum áðan, og þar er vísað til þess að fólk sem festi kaup á eign fyrir 25 millj. kr., sem gæti verið fjögurra herbergja íbúð þess vegna, tók lán fyrir þeirri eign og er með tiltölulega svipaðar tekjur, verður af vaxtabótum vegna hækkunar á fasteignamatinu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fór í gegnum þetta dæmi. Ég er með það hérna fyrir framan mig. Ég ætla ekki að tefja umræðuna með því að hafa það upp aftur. Ágreiningurinn um þetta mál snýst eiginlega um tvennt: Það snýst að sjálfsögðu um innihaldið, þ.e. hvort dugi að hækka eignastuðlana um 25% eða hvort þurfi að hækka þá enn meira. Alþýðusambandið hefur í því sambandi nefnt 80% án þess þó að sambandið hengi sig í þá tölu. En spurningin snýst um það hvor talan færi okkur nær þeim markmiðum sem menn ræddu í sumar við endurskoðun kjarasamninga. En þetta snýst einnig um vinnubrögð, um aðkomu Alþýðusambandsins að þessum viðræðum. Við höfum fengið nokkuð misvísandi upplýsingar um þetta efni. Okkur er annars vegar sagt frá fundum sem aðilar hafi átt þar sem þeir hafi ræðst við, að því er virðist fyrst og fremst um samskipti en eftir því sem ég fæ best skilið þá hefur ekki verið orðið við óskum Alþýðusambandsins um að sérfræðingar sambandsins annars vegar og fjármálaráðuneytisins hins vegar settust yfir málið með öll þau gögn sem til þarf til að freista þess að komast að niðurstöðum. Við tókum þetta mál upp og höfum rætt það ítrekað á fundum í efnahags- og viðskiptanefnd og það varð samkomulag um það í nefndinni að hún legði sitt til þess eða mæltist til þess að aðilar settust yfir málið, þetta var í fyrradag, en ég heyri það á fulltrúum Alþýðusambandsins að fundirnir hafi ekki skilað því sem væntingar hafi staðið til af þeirra hálfu enda hafi sennilega þurft meiri tíma til vinnslu á málinu og af þeim sökum höfum við lagt áherslu á gagnrýni okkar í garð ríkisstjórnarinnar og þá einkum fjármálaráðuneytisins fyrir að standa ekki að þessu máli eins og efni standa til. Það sem hefði þurft að gerast er að aðilar hefðu þurft að sitja í haust og fara yfir þau gögn sem menn síðan reisa tillögur sínar á. Við gagnrýnum harkalega þessi vinnubrögð. Þetta er eiginlega mergurinn málsins í gagnrýni okkar. Að öðru leyti vil ég gera rök og málflutning hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að mínum. Hún talaði fyrir hönd okkar í minni hlutanum í stjórnarandstöðunni í þessu máli og ég hef ekki miklu við það að bæta.

Herra forseti. Hv. þingmaður er jafnaðarmaður og vill jafna kjör fólks. Hvað vill hann fara hátt með eignamörkin? Nú er gert ráð fyrir því að hjón sem eru með 12 millj. í nettó eigið fé eigi að geta fengið bætur úr velferðarkerfinu. Vill hv. þingmaður fara með þetta upp í 14, 17, 20 eða hvað? Einföld spurning.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta ekki vera sérstaklega einföld spurning. Ég er því almennt fylgjandi að hér verði komið upp traustum húsaleigumarkaði, en ég skal segja það að ég hef verið fylgjandi því að fólki sem vill eiga sitt húsnæði sé gert það kleift. Ég hef verið fylgjandi sjálfseignarstefnu í húsnæði. Ef menn eru það verðum við að horfa til þess að fólk með meðaltekjur geti fest kaup á húsnæði sem er fyrir fjölskyldu á bilinu 20–30 millj. kr. Þetta er bara staðreynd. Og ef við horfum til einstaklinga með millitekjur í þjóðfélaginu duga þær ekki til, ef á að auðvelda fólki að eignast sitt húsnæði. Það sem hv. þingmaður telur vera mjög einfalda spurningu og óskar eftir hreinum og einföldum svörum er kannski ekki alveg svona einfalt. Kannski snýst þetta um annað og meira. Kannski snýst þetta um stefnuna í húsnæðismálum. Hvað viljum við? Viljum við stuðla að því að millitekjuhópar geti eignast sitt húsnæði, ég tala nú ekki um þá sem lakast standa að vígi? Ég hefði viljað stuðla að því líka fyrir þá hópa. Allra lægstu hóparnir eru komnir út af eignamarkaðnum með því fyrirkomulagi sem við búum við núna. Eftir breytingar á húsnæðislögunum sem gerðar voru fyrir nokkrum árum var ráðist gegn félagslegu þáttunum í húsnæðiskerfinu þannig að það fólk er komið yfir á húsaleigumarkaðinn. Mér finnst það vera ágætur kostur ef hann er fyrir hendi og ef hann er traustur. Ég vil hafa hinn valkostinn líka og ef við viljum það verðum við að horfa raunsætt á þessi mál.

Herra forseti. Velflestir landsmenn, þeir sem eiga húsnæði hafa hagnast meira á húsnæði sínu á síðasta ári en þeir höfðu í tekjur, sumir verulega miklu meira, þ.e. þeir sem voru mikið skuldsettir. 

Hæstv. forseti. Ég held að þeir sem eru ábyrgir fyrir óforsvaranlegum vinnubrögðum í þessu máli eigi að hafa svolítið hægt um sig, og það á við um hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hjá hjónum byrjar skerðing þegar nettóeign er einungis rúmar 6 millj. kr. 

Virðulegi forseti. Mig langar við 2. umr. um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, að segja hér nokkur orð. Frumvarpið kom fram í tengslum við samkomulag milli ASÍ og samtaka atvinnulífsins í sumar og fól í sér yfirlýsingu frá ríkisstjórninni frá 22. júní síðastliðnum þar sem ríkisstjórnin lýsti sig reiðubúna til að endurskoða ákvæði laga um vaxtabætur ef í ljós kæmi við niðurstöðu álagningar í ágúst að hækkun fasteignaverðs á árinu 2005 hefði leitt til marktækrar skerðingar á vaxtabótum. Þetta var úr yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Við munum flest okkar sem vorum á vorþingi að töluverðar umræður voru á þinginu og í samfélaginu um hvaða áhrif hækkað fasteignaverð hefði á vaxtabætur nú í haust, hver upphæð þeirra yrði og hvernig þær skiptust á milli einstaklinga. Það voru ákveðnar skoðanir, ákveðnar hugmyndir í gangi um að vaxtabætur mundu verða mun lægri en fjárlög fyrir árið 2006 gerði ráð fyrir, enda kom fram í umræðu í nefndinni að bæði fulltrúar ASÍ og fjármálaráðuneytisins höfðu talið að hækkun fasteignaverðs hefði þau áhrif á upphæð vaxtabóta að lokinni álagningu að hún mundi lækka frá því sem fjárlög 2006 gerðu ráð fyrir. Í ljósi þessa má mjög vel skilja afstöðu ASÍ í vor að hafna hugmynd um 25% hækkun á eignaviðmiðun sem taldi að vaxtabæturnar mundu hafa þau áhrif að upphæðin yrði mun lægri. Núna hins vegar eftir álagningu í sumar kom í ljós að upphæð vaxtabóta var nokkuð nálægt því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum og 25% hækkun næði að brúa það bil og gott betur. Virðulegi forseti. Vaxtabótakerfið er flókið og margir þættir hafa áhrif á upphæð vaxtabóta. Ljóst er að hækkun á verði fasteigna á síðustu missirum hefur haft mikil áhrif. Hópurinn sem fær vaxtabætur breytist á milli ára. Eignastaða breytist, skuldastaða breytist og tekjur breytast. Það er því ekki alltaf sami hópurinn sem fær vaxtabætur frá einu ári til annars. Við hækkun á fasteignaverði hafa orðið verulegar breytingar á þeim hópi. Þeim sem fá vaxtabætur hefur fækkað á milli ára þótt upphæðin eftir álagningu hafi verið litlu lægri en á fyrra ári. Það bendir til þess að vaxtabætur séu almennt hærri en áður hjá þeim hópi sem nú fær þær bætur. Ég verð að taka undir með þeim sem bent hafa á að sviptingar, eins og þær sem orðið hafa á síðustu missirum í fasteignaverði, og aukin skuldsetning heimilanna setur strik í reikning hjá ýmsum sem hafa gert ráð fyrir vaxtabótum þegar þeir gerðu áætlanir um fasteignakaup sérstaklega. Hins vegar er ljóst og það kom fram í umræðum nefndarinnar að ekki er með nokkrum hætti hægt að elta breytingar hjá ákveðnum einstaklingum heldur verði að horfa á heildina. Fram kom í nefndinni að mismunandi skilningur væri á milli manna um hvort með frumvarpinu, með 25% hækkun á eignaviðmiðun, hefði verið staðið við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við samkomulag aðila vinnumarkaðarins í vor. Hins vegar er ljóst, eins og hefur komið fram í ræðum fyrr í dag, að upphæðin til vaxtabóta er með frumvarpinu hærri en gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2006. Hún hefur þvert á móti hækkað, hún hefur hækkað um það bil 300 millj. kr. og því verður ekki annað sagt en út frá þessu sjónarmiði hafi verið staðið við samkomulagið. Eins og fram kom í framsögu hv. þm. Péturs H. Blöndals var í umfjöllun nefndarinnar ákveðið að hækka viðmið í 30% í stað 25%. Með því var komið til móts við sjónarmið ASÍ um frekari hækkun viðmiðunar, en eins og fram hefur komið fyrr í dag setti ASÍ í raun aldrei fram neina sérstaka tölu þó gefið hafi verið dæmi um 80% hækkun eignaviðmiðunar og með því yrði þá dekkuð flestöll dæmi en það mundi leiða til verulegrar hækkunar vaxtabóta. En það var ekki hugmyndin með þessari yfirlýsingu í vor, að mínu mati. Ljóst er að engan veginn væri hægt að tryggja að allir væru jafnsettir eftir og það yrði að miða við meðaltalshækkun í hverju einasta tilviki. Að lokum, herra forseti, vil ég lýsa þeirri skoðun minni að taka þurfi vaxtabótakerfið til gagngerðrar endurskoðunar og endurskoða tilgang þess. Ég tel að það eigi í auknum mæli að beina niðurgreiðslu á lánum, sem vaxtabótakerfið óneitanlega er, til ungs fólks sem er að kaupa sína fyrstu íbúð. Með því er lagður sterkari grunnur undir eignakaup ungs fólks til frambúðar en gert er í dag. Það mun bæta hag þeirra til framtíðar burt séð frá framtíðartekjum.

Herra forseti. Við erum að ræða hér við 2. umr. frumvarp sem lýtur að vaxtabótum. Stjórnarandstaðan leggur sameiginlega fram minnihlutaálit í efnahags- og viðskiptanefnd og gerir þar alvarlegar athugasemdir. Fyrsta athugasemdin lýtur að vinnubrögðunum í þessu máli. Fram kom í vinnu nefndarinnar að Alþýðusamband Íslands hafi ekki fengið þau gögn sem það taldi sig þurfa til að geta lagt mat á skerðinguna. Það er ámælisvert, sérstaklega í ljósi aðdragandans að þessu máli sem laut að samkomulagi eða yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í viðræðum við ASÍ og aðila vinnumarkaðarins þegar kom að kjarasamningum. Þess vegna er það mjög alvarlegt þegar Alþýðusamband Íslands telur að boðað samráð hafi ekki verið til staðar eða uppfyllt að öllu leyti. Sömuleiðis hefur verið bent á að þeirri leið sem hér er farin hafi Alþýðusambandið hafnað fyrr í sumar og því er alveg ljóst að engin sátt er um aðgerðir ríkisstjórnarflokkanna. Mig langar mig að vitna í það sem forseti Alþýðusambandsins segir á heimasíðu sinni nú í morgun. Hann er harðorður í garð ríkisstjórnarinnar. Þar segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin lofaði því í sumar við endurskoðun kjarasamninga, að tekið yrði á vanda þess fólks sem missir nú stóran hluta vaxtabóta sinna - eða jafnvel allar bæturnar - fyrir þær sakir einar að fasteignamat hækkar milli ára. Fólk hefur ekkert meira á milli handanna þó fasteignamatið hækki. Þvert á móti, það hefur minna vegna þess að talsverður hluti fær nú ekki vaxtabæturnar. Það verður ekki horft fram hjá því að ríkisstjórnin gaf loforð í sumar um að tekið yrði á þessum vanda strax og þing kæmi saman nú í haust og að samráð yrði haft við verkalýðshreyfinguna um nauðsynlegar breytingar. Þrátt fyrir að ASÍ hafi ítrekað leitað eftir samráði nú í haust og vetrarbyrjun var í engu orðið við því og óskum ASÍ um aðgang að nauðsynlegum gögnum ekki einu sinni svarað. Niðurstaðan eins og hún stefnir í að verða er með öllu óviðunandi og kemur ekki til móts við vanda þeirra þúsunda sem nú fá skertar eða engar vaxtabætur. Við bentum á þetta strax í sumar og höfum gert það ítrekað síðan. Það er ekkert hægt að lýsa þessari niðurstöðu öðruvísi en svo að hér sé um hreinar vanefndir að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar.“ Þetta segir forseti Alþýðusambandsins nú í morgun um þá leið sem ríkisstjórnarflokkarnir vilja að við lögfestum og förum hér í dag. Að sjálfsögðu áttum við að standa við gefin loforð við verkalýðshreyfinguna. Að sjálfsögðu áttum við að uppfylla það markmið sem laut að því að gera fólk jafnsett fyrir hækkunina á fasteignamatinu. Það hefur hins vegar ekki verið gert. Það er einfaldlega ekki gengið nógu langt. Það er sömuleiðis mjög alvarlegt þegar Alþýðusambandið telur að hér sé um að ræða hreinar vanefndir og það verður fróðlegt að sjá viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar á næstu dögum í ljósi þess að verkalýðshreyfingin lítur á þetta sem hluta af samkomulagi sem var gert hér í sumar til að tryggja frið á vinnumarkaðnum. Leiða má líkur að því að sá friður sé væntanlega úti. Önnur meginathugasemd stjórnarandstöðunnar lýtur að efni frumvarpsins sem, eins og ég kom áður að í mínu máli, gerir fólk ekki jafnsett fyrir hækkun á fasteignamatinu. Við höfum dæmi um einstaklinga sem eru í nákvæmlega sömu stöðu og áður en missir síðan vaxtabæturnar eða verður fyrir skerðingu í ljósi þess að fasteignamatið hefur hækkað. Þetta fólk fær talsverðan skell. Þetta eru ekki litlir fjármunir sem snerta viðkomandi fjölskyldu. Þetta getur hlaupið á hundruðum þúsunda. Þetta eru fjármunir sem fólk hefur jafnvel haft ákveðnar væntingar um að fá og þess vegna er þetta mjög bagalegt fyrir margar fjölskyldur. Í þessu samhengi þarf að minnast þess að Íslendingar hafa aldrei verið eins skuldugir og einmitt í dag. Íslensk heimili skulda um 1.200 milljarða kr. sem er meira en landsframleiðslan. Skuldir heimila hafa aukist um 30% á einu ári. Hér er því um að ræða mjög skuldug heimili, skulduga landsmenn sem hafa í mörgum tilvikum gert ráð fyrir að fá sinn skerf af vaxtabótunum en fá hann ekki. Það þarf að hafa í huga að fæstir eru að kaupa eða selja húsnæði sitt. Menn ráðast væntanlega í þá fjárfestingu tiltölulega sjaldan. Þó að fasteignamatið hafi hækkað og þetta fólk búi nú í verðmætari húsum þá hefur hins vegar engin önnur breyting átt sér stað enn. Fólk hefur ekki fengið fjármunina í hendurnar ef svo mætti segja þó að það verði fyrir einhvers konar auðsáhrifum eins og þekkt er. ASÍ hefur bent á að þessi leið ríkisstjórnarinnar komi sérstaklega niður á lágtekju- og millitekjufólki. Þeir nefna það þótt eflaust sé hægt að finna dæmi um hitt. Í minnihlutaáliti stjórnarandstöðunnar stendur að í mörgum tilvikum sé ekki um neina leiðréttingu að ræða hjá fólki með lágar tekjur og meðaltekjur, þrátt fyrir þessa hækkun á eignastuðlinum, sem er algjörlega óviðunandi. Skýrist það af því að skerðing vaxtabóta, sem hefst þegar eignin nær 6,2 millj. kr. en þær falla alveg út þegar hún er orðin 9,9 millj. kr., er á svo þröngu eignabili að gífurleg hækkun á fasteignamati, allt upp í 35% þar sem það hækkaði mest, kemur í veg fyrir nokkra leiðréttingu vaxtabóta, þrátt fyrir 25% hækkun á eignastuðlinum. Einnig vert að hafa í huga að fasteignaverð eða fasteignamat hefur aukist mismikið eftir því hvar fólk býr. Leiða má líkur og rök að því að höfuðborgarbúar fari verr út úr þessu en aðrir. Þegar ég tala um höfuðborgarbúa þá leyfist mér að segja að við séum að ræða um langstærstan hluta landsmanna í ljósi þeirrar staðreyndar að 65% þjóðarinnar býr á einu prósenti landsins, hér á höfuðborgarsvæðinu. Enda er Ísland eitt mesta borgríki sem fyrirfinnst. Stór hluti af landsmönnum hefur sem sagt búið við mjög hækkandi fasteignamat og verður síðan fyrir skerðingu eins og þeirri sem hér hefur verið lýst. Þetta hefur einnig áhrif á væntingar fólks, þ.e. það hafði hugsanlega og í mörgum tilvikum væntingar um að fá eitthvað í vaxtabótunum eins og það hefur hugsanlega fengið undanfarin ár þótt það sé að sjálfsögðu ekkert áskrifendur að þeim, langt í frá. Hins vegar hagar fólk sér eftir því hvernig fortíðin hefur farið með það og fólk hefur ákveðnar væntingar um hvernig staða þess verður á næsta ári. Að mínu mati er hér því komið aftan að fólki. Við erum ekki að ná að uppfylla það markmið sem við settum okkur og ríkisstjórnin, að minnsta kosti í sumar, þ.e. að fólk sé jafnsett gagnvart þessari miklu hækkun á fasteignamatinu. Við og verkalýðshreyfingin höfum bent á að fólkið er ekki jafnsett eftir að þessi leið ríkisstjórnarflokkanna hefur verið farin. Kannski kemur þetta ekki á óvart, herra forseti, í ljósi forgangsröðunar ríkisstjórnarinnar. Nefna má ýmis önnur atriði í efnahagsmálum þessa lands og ríkisstjórnarinnar sem benda öll í eina átt, þ.e. að þrengja að hinum venjulega Íslendingi. Við höfum nú þegar staðfestingu á því, meira að segja frá hæstv. fjármálaráðherra, að skattbyrði hafi aukist á öllum tekjuhópum nema þeim tekjuhæsta, þ.e. topp 10%. Þar hefur skattbyrðin lækkað. Hins vegar hefur hún hækkað hjá öllum öðrum á valdatíma þessarar ríkisstjórnar. Við búum enn þá við eitt hæsta matvælaverð í heimi og ríkisstjórnarflokkarnir neita enn að ganga alla leið eins og við í Samfylkingunni viljum gera til að tryggja hér Evrópuverð á matvælum. Áfram verður því matarverð á Íslandi með því hæsta í heiminum. Einnig var fróðlegt að sjá við afgreiðslu fjárlaga í morgun að ekkert var komið inn á boðaðar tollalækkanir. Það er eins og ekki sé gert ráð fyrir þeim þó ríkisstjórnarflokkarnir hafi boðað að þær eigi að taka gildi 1. mars næstkomandi. Annaðhvort eru þær í algeru uppnámi eða það illa undirbúnar að ríkisstjórnarflokkarnir gátu ekki komið þeim í fjárlögin. Þeir ætla því að nota gömlu aðferðina og taka á því með öðrum hætti fram hjá fjárlögum eins og við þekkjum. En þrátt fyrir að þeir lögfesti sínar tollalækkanir er alveg ljóst að þar er alls ekki gengið nógu langt að mínu mati og margt skilið eftir sem mun viðhalda hinu háa matarverði. En það er eins og ríkisstjórnin telji það vera einhvers konar náttúrulögmál að allt þurfi að vera dýrt á Íslandi. Það er ekki nóg með að skattbyrðin hafi verið þyngjast og matvælaverðið sé með því hæsta sem þekkist. Við búum við gríðarlega hátt bensínverð, hátt lyfjaverð og háa vexti, en vextir eru að sjálfsögðu ekkert annað en verð á peningum. Þetta er allt afrakstur efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar sem hefur svo sannarlega gengið sér til húðar. Ríkisstjórnin hefur sýnt fram á að hún þarf á hvíld að halda því hinn óstöðugi stöðugleiki heldur áfram í efnahagslífinu eins og allir hafa bent ríkisstjórninni á hvort heldur það eru stjórnarandstöðuflokkarnir, greiningaraðilarnir eða jafnvel Seðlabankinn. En ríkisstjórnarflokkarnir þráast við og kasta hér fram einhvers konar glansmynd sem aldrei stenst þegar á hólminn er komið. Leið ríkisstjórnarflokkanna í vaxtabótunum með því að koma aftan að fólki, ungu fólki, skuldugu fólki, ætti kannski ekki að koma á óvart. Sömuleiðis kemur hún kannski ekki á óvart í ljósi skoðana sem margir stjórnarliðar hafa látið í ljós, þ.e. að þeim er einfaldlega í nöp við vaxtabótakerfið. Jafnvel vilja þeir sumir leggja það af með öllu og hafa gefið það sterklega til kynna. Sömuleiðis er það gert í meirihlutaáliti stjórnarflokkanna. Þar segir, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn leggur til að hafin verði endurskoðun á vaxtabótakerfinu þar sem það hafi augljósa agnúa. Má þar nefna, líkt og fram kemur í umsögn Seðlabanka Íslands, að niðurgreiðsla á lánsfé er til þess fallin að auka skuldsetningu almennings og draga úr sparnaði. Meiri hlutinn telur ekki heppilegt að hvetja fólk til skulda á þann hátt og vill að hugað sé að gjörbreytingu á þessu kerfi.“ Það væri gaman að ræða hvaða leið ríkisstjórnarflokkarnir vilja fara í þessu vaxtabótakerfi. Vilja þeir leggja það algerlega niður eða vilja þeir standa vörð, eins og stjórnarandstöðuflokkarnir, um kerfi sem á fyrst og fremst að koma til móts við skuldugt lágtekjufólk og millitekjufólk? Í ljósi þess sem við vitum um skuldastöðu heimilanna er talsverð þörf á því að vega á móti hinni slæmu skuldastöðu íslenskra heimila. Að lokum ítreka ég að stjórnarandstaðan er ósátt við þá leið sem farin er. Hún telur að samkomulagið við verkalýðshreyfinguna hafi ekki verið uppfyllt. Verkalýðshreyfingin hefur bent á það sjálf. Vinnubrögðin hafa verið mjög sérkennileg. Gögn hefur skort og umræðan í efnahags- og viðskiptanefnd hefur verið á stundum sérkennileg í því ljósi. 

Herra forseti. Hv. þingmaður sagði að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir þráuðust við. Ég held að vandi vinstri manna hér á þingi sé nú aðallega sá að kjósendur þráast við að kjósa þá. Ég vildi bara koma því að. 
             Svo talaði hv. þingmaður um að skuldsetningin hefði aukist mjög mikið. Nú er það svo merkilegt að þegar skuldsetningin vex þá minnkar eignin og þá minnka skerðingarnar í vaxtabótakerfinu. Það er nú dálítil mótsögn í því sem hv. þingmaður er að segja. Þeir sem eru duglegastir að skuldsetja sig fá óskertar vaxtabætur. Kerfið hvetur því til skuldsetningar. Hvernig getur hv. þingmaður þá verið á móti því að kerfið sé tekið til endurskoðunar?

Herra forseti. Það getur vel verið að við hv. þm. Pétur Blöndal séum ekki sammála um þá hugmyndafræði að hið opinbera eigi að standa fyrir einhvers konar kerfi til að koma til móts við skuldugan almenning. Vaxtabótakerfið er þannig hugsað að það eigi að létta róður skuldugs fólks. Til þess var til þess stofnað. Það væri fróðlegt að fá að vita hvort hv. þingmaður vilji leggja vaxtabótakerfið alveg af. Það má lesa það úr hans orðum. Ég held að stærsti vandi íslenskra heimila sem hafa orðið mjög skuldug á mjög skömmum tíma sé ekki vegna vaxtabótakerfisins. Það er auðvitað efnahagsástandið sem hefur ýtt fólki í skuldsetningu. Hér hefur verið keyrt áfram af mikilli þenslu. Ríkisstjórnarflokkarnir viðhalda miklum væntingum meðal annars með stóriðjuframkvæmdum. Síðan er einfaldlega mjög dýrt að lifa á Íslandi. Húsnæðisverð hefur hækkað gríðarlega mikið. Við búum við eitt hæsta matvælaverð í heimi, hæstu vexti í heimi, eitt hæsta bensínverð í heimi, eitt hæsta lyfjaverð í heimi þannig að það er dýrt að vera Íslendingur. Til að ná endum saman neyðast íslenskar fjölskyldur til að taka lán. Aðgerðir ríkisstjórnarflokkanna og aðgerðaleysi á sumum sviðum hvetja íslenskan almenning til að skuldsetja sig fyrst og fremst en ekki vaxtabótakerfið í sjálfu sér.

Herra forseti. Nú hefur komið í ljós á undanförnum árum að neysla almennings hefur aukist gífurlega, sérstaklega í bílum og utanlandsferðum og slíku. Eru menn þvingaðir til að kaupa sér jeppa? Ég veit ekki til þess. Ég held einmitt að vaxtabótakerfið hvetji þá sem vilja kaupa sér bíla og stofna til skulda til þess. Ég nefndi áðan dæmi um fólk sem eyðir milljón í heimsreisu. Það fær 66 þús. kr. auknar vaxtabætur. Því er kannski ekkert skrýtið þó fólk skuldsetji sig þegar velferðarkerfið verðlaunar það fyrir það. En þeim hins vegar sem sýna ráðdeild og sparsemi er hegnt. Þeir komast fljótlega upp fyrir eignamörkin og fá þá litlar sem engar vaxtabætur. Eftir því sem þeir spara meira á vissu eignabili þeim mun minni vaxtabætur fá þeir. Þetta er vaxtabótakerfið í hnotskurn. Það er spurning hvort hv. þingmaður sé hlynntur því enn þá.

Herra forseti. Ég er hlynntur vaxtabótakerfinu. Stjórnarandstaðan er það. Ég veit ekki betur en að ríkisstjórnarflokkarnir hafi líka sagt sig vera hlynnta því. Annars væru þeir varla að gera þær breytingar sem hér er um að ræða. Hv. þingmaður hefur reyndar ekki enn svarað skýrt hér í dag hvort hann vilji leggja af vaxtabótakerfið í heild sinni. Hann svarar því kannski á öðrum vettvangi eða hefur kannski gert það áður. Það er mjög sérkennilegt í málflutningi hv. þm. Péturs Blöndals að umræðan um velferðarkerfið fer alltaf að snúast um heimsreisur og jeppakaup og annað slíkt. Það er mjög sérkennilegt að þingmaður sem veit mætavel eða ætti að vita mætavel hver staða ýmissa hópa í okkar samfélagi sé, komi alltaf með röksemdir gegn hluta velferðarkerfisins á þeim nótum að menn séu að kaupa sér jeppa og heimsreisur. Mig langar að upplýsa hv. þingmann um að 30.000 Íslendingar lifa á 100 þús. kr. eða minna. Þriðji hver eldri borgari þarf að lifa af 110 þús. kr. og minna og margir af miklu minna. Námsmenn fá námslán sem er langt undir lágmarksframfærslu. Þetta eru hópar sem ekki kaupa neina jeppa. Þetta eru ekki hópar sem kaupa heimsreisur. Við búum til okkar velferðarkerfi væntanlega með það að markmiði að geta aðstoðað þá sem þurfa á aðstoð að halda og þetta eru hópar sem þurfa það. En það er sérkennileg lenska hjá þingmanninum að setja allt í samhengi við hina ofurríku sem væntanlega í huga þingmannsins hafa alltaf það að markmiði að misnota velferðarkerfið. Auðvitað er hægt að finna dæmi þess að menn misnoti velferðarkerfið. En það er ekki röksemd í sjálfu sér gegn tilvist velferðarkerfisins, langt í frá. Staða í samfélagi okkar kallar á velferðarkerfið, öflugt vaxtabótakerfi sem tekur á skuldugum almenningi. Það nær ekki nokkurri átt að tala um jeppakaup og heimsreisur í sömu andrá og vaxtabótakerfið vegna þess að þeir hópar sem ég taldi hér upp 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér um vaxtabótamálið. Þegar á síðasta vori, hæstv. forseti, áður en þingi lauk var bent á þann vanda sem hér er um að ræða. Talið var að til þessa mundi draga varðaði vaxtabætur til fólks vegna þess að fasteignir hefðu hækkað verulega í verði og því mundi hrein eignastaða, út frá verði fasteigna samkvæmt fasteignamati og hins vegar vegna skuldsetningar fólks, verða til þess að áætlanir röskuðust hjá mörgum sem á sínum tíma fóru í greiðslumat hjá viðskiptabanka sínum, tóku lán, keyptu íbúð. Þeir skulda jafnmikið og þegar þeir sömdu greiðsluáætlun sína sem byggðist því að forsendur í þjóðfélaginu færu ekki langt frá þeim viðmiðum sem greiðsluáætlunin byggði á, þ.e. þar er gert ráð fyrir því hvað fólk hefur í tekjur. Það er jafnvel reiknað með því að kjarasamningar leiði til kauphækkana á næstu árum. Menn geta gefið sér einhverjar meðaltalskauphækkanir til lengri tíma. Yfirleitt eru lán til húsakaupa til langs tíma og hægt að gera ráð fyrir kauphækkunum að jafnaði á bilinu 2–3%. Það mætti teljast gott til lengri tíma litið, umfram annan kostnað. En oft er ekki hægt að gera ráð fyrir því. En þetta eru viðmið sem menn nota þegar þeir reyna að átta sig á því hvað líklegt sé að ungt fólk hafi í tekjur á næstu árum til að fjárfesta í íbúð. Hve hátt lán það ráði við. Yfirleitt fjárfestir fólk í íbúð til að búa þar til nokkurra ára og er ekki endilega að kaupa sér íbúð með það að markmiði að íbúðin hækki í verði vegna fasteignamats. Menn taka því í fyrsta lagi mið af kaupgetu sinni og lánastofnanir einnig. Það tekur mið af fasteigninni sem er verið að kaupa og þar eru væntanlega reiknuð inn í gjöld sem fylgja fasteigninni, fasteignagjöld og ýmis önnur gjöld. Einhverju gera menn ráð fyrir í viðhald o.s.frv. Viðkomandi einstaklingar og lánastofnanir hafa síðan yfirleitt gert ráð fyrir að vaxtabætur héldu sér nokkurn veginn og ríkisstjórnir á hverjum tíma og Alþingi mundi ekki breyta vaxtabótunum þannig að þessar forsendur fólks skekktust mikið. Nú stöndum við frammi fyrir því á hv. Alþingi að gera lagfæringar á þessu. ASÍ reisti þá kröfu við ríkið á síðastliðnu vori, og er rétt að ítreka það að það var ASÍ en ekki Samtök atvinnulífsins, að þetta mál skyldi skoðað til leiðréttingar. Það var þó ekki gert á síðasta vori þótt á það hafi verið bent að það væri nauðsynlegt til að fólk héldi vaxtabótum nokkurn veginn í samræmi við áætlanir, greiðslumat sitt og tekjur. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti. Ég held að menn verði líka að átta sig á því að hækkun á verði fasteigna er ekki eitthvað sem fer í vasann hjá mönnum. Það er ekki eitthvað sem fólk tekur bara úr vasanum til að lifa af. Það ætlar væntanlega að búa í fasteigninni, a.m.k. í einhver ár. Það mun ekki að innleysa þann hagnað sem ef til vill gæti orðið af því að selja íbúðina. Sjálfsagt mundu menn kaupa sér aðra íbúð og ekki víst að eignastaða fólks lagist nokkuð við það. Tvennt hefur áhrif á greiðslugetu fólks miðað við það greiðslumat sem það fór í. Fasteignaskattarnir hækka. Fasteignaverð hefur hækkað um 29% að meðaltali og sennilega upp í 35% á Reykjavíkursvæðinu. Þar af leiðandi hækka fasteignaskattar. Það hefur áhrif á hvaða tekjur eru eftir til að greiða af lánum o.s.frv. Verðbólgan hefur valdið því að kostnaður við lán hefur hækkað þótt hann dreifist á greiðslutíma. Þegar það bætist við, hæstv. forseti, að vaxtabætur hverfa þá sjá allir sem vilja sjá að þetta hefur veruleg áhrif á hvað viðkomandi fjölskylda hefur til að mæta þeim skuldbindingum sem hún tók á sig og tók á sig í góðri trú. Ég hygg að allir hv. þingmenn átti sig á því sem ég hef hér rakið. Þetta hefur áhrif. Ég endurtek að það er ekki svo að fólk sé almennt að kaupa og selja fasteign á hverju ári og leysa út hagnað. Frekar er líklegt að fólk, a.m.k. ungt fólk, þurfi að stækka við sig frá fyrstu íbúðarkaupum. Það er staðan sem við sitjum uppi með. Forusta ASÍ telur að það sem nú er lagt til í frumvarpi ríkisstjórnarinnar nægi ekki til þess að uppfylla það sem talað var um á síðasta sumri, að fólk yrði jafn vel sett eftir lagfæringarnar af hendi ríkisstjórnarinnar og það var fyrir. Það held ég að hafi verið markmiðið. Hins vegar hefur komið í ljós, það var m.a. upplýst í efnahags- og viðskiptanefnd, að samráðið sem menn töldu víst að yrði, milli ríkisins annars vegar og Alþýðusamband Íslands hins vegar, hefur ekki farið fram. Menn hafa ekki unnið að málinu saman og ASÍ hefur borið sig illa undan því að fá ekki upplýsingar um málið til að leggja mat á um hve mikið væri nauðsynlegt að vaxtabætur hækkuðu til að fólk yrði jafn vel sett. Það hafa verið búin til dæmi sem allir þekkja, þau hafa verið rakin hér, um að jafnvel þyrfti að hækka eignastuðulinn um allt að 83% til að menn komist í sömu stöðu og fyrr. En formaður efnahags- og viðskiptanefndar telur að slík hækkun mundi keyra fram úr öllu hófi og hafa í för með sér verulegar breytingar umfram það sem menn höfðu verið að leita eftir. Samráðið sem átti að verða varð ekki. Ég ásaka ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki haft samráð og gefið ASÍ upplýsingar svo að þeir gætu sjálfir reiknað þessi dæmi. Fulltrúar ASÍ á fundi efnahags- og viðskiptanefndar kváðust ekki hafa fengið upplýsingar og gætu þar af leiðandi ekki, þótt þeir hefðu tekið fram ákveðin dæmi sem sýndu þessa breytingu upp á 83%, vegna upplýsingaskorts og án forsendna fyrir útreikningum ríkisins metið það nákvæmlega hvaða tillögur þeir hefðu í málinu eða að hægt væri að leita sátta um aðra tölur en þau 25% sem lögð voru til í frumvarpi ríkisstjórnarinnar, sem hefur reyndar hafa verið hækkuð í 30%. Það er auðvitað þannig, hæstv. forseti, að hækkun launa fylgir öðrum lögmálum en hækkun fasteignaskatta og fasteignaverðs og hefur þar af leiðandi allt önnur áhrif. Ég hygg að fólk hafi ekki fengið kauphækkanir í samræmi við hækkun fasteignaverðs á undanförnum árum. Slík breyting á milli ára sem menn hafa tekið dæmi um veldur því miklum vanda í þessu efni. Ég er áheyrnarfulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd en átti þess ekki þess kost að sitja síðasta fundinn sem var haldinn meðan umræður fóru fram um fjárlög í gær. Ég er þar af leiðandi ekki á nefndarálitinu sem áheyrnarfulltrúi en ég lýsi mig samþykkan því eins og stjórnarandstaðan hefur skrifað það. Ég tek undir þær ásakanir sem þar birtast að því er varðar vinnubrögð og annað. Hér hefur verið rakið dæmi um fjölskyldu sem hefur 440 þús. kr. í mánaðarlaun eða 5,3 millj. á ári. Ætli það teljist ekki þokkaleg laun. Það hefur verið sýnt fram á að slík fjölskylda sem hefur engu breytt, búið áfram í húsnæði sínu o.s.frv., fær engar vaxtabætur. Fólk sem hefði átt að fá 236 þús. kr. í vaxtabætur ef sömu forsendur hefðu verið til staðar og áður. Ég endurtek, hæstv. forseti, að féð sem bundið er í fasteigninni við hækkun fasteignaverðs er ekki eyðslufé í vasa fólks. Það er eign sem reiknuð fyrir þau verðmæti miðað við hækkun fasteigna á hverju ári. Það er auðvitað engin trygging fyrir því að fasteignaverð hækki í framtíðinni. Það getur alveg lækkað. En eftir sem áður situr fólk uppi með það, vegna þeirra breytinga sem gerðar hafa verið, að fá ekki vaxtabætur. Það dregur verulega úr því að fólk nái kannski endum saman miðað við gefnar forsendur, það sem fólkið gerði ráð fyrir þegar það keypti íbúðina og lánastofnanir töldu eðlilegt við útreikning á því hvað fólk þyrfti að hafa í tekjur til að geta staðið undir kaupunum. Vaxtabætur hafa verið reiknaðar inn í það dæmi. Tvennt hefur vegið hastarlega að þeim tekjugrunni sem fólk hefur til að standa undir afborgunum. Annars vegar missir vaxtabóta og hins vegar veruleg hækkun fasteignagjalda, sem afleiðing af háu fasteignaverði. Þetta vildi ég láta koma fram og ætla ekki að lengja mál mitt frekar. Það er hins vegar nauðsynlegt að þetta mál fái að fara í gegn. Fólk varð af vaxtabótum á þessu ári og væntanlega bíður það eftir að fá þær sem hugsanlega á rétt á þeim. Því miður er allt málið komið í tímapressu. Það var kannski það sem stjórnarliðar ætluðu sér, að setja málið í tímapressu svo að jafnvel stjórnarandstaðan á þingi, þótt hún væri óánægð með framsetningu málsins og afgreiðslu þess, mundi ekki stoppa málið. Við viljum auðvitað ekki hafa af fólki að það geti fengið vaxtabætur á þessu ári. En þingtíminn styttist óðum og eigi að ná þessum greiðslum að stærstum hluta inn á árinu sem nú er að líða þá þarf málið hraða afgreiðslu. Hæstv. forseti. Eins og ég hef rakið þá er ég ósáttur við vinnubrögðin og ósáttur við niðurstöðu frumvarpsins. Ég tel að það hafi verið afar undarleg vinnubrögð af hálfu ríkisins að láta ekki af hendi upplýsingar um á hvaða forsendum ríkisvaldið byggir útreikninga sína þannig að m.a. forusta ASÍ og stjórnarandstaðan hefði getað skoðað málið fyrr og menn ef til vill fundið prósentuviðmið sem sátt hefði náðst um þótt ekki hefði náðst að tryggja þar öll möguleg dæmi, miðað við það sem áður var.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá utanríkismálanefnd á þskj. 453 um mál nr. 351, um fullgildingu fríverslunarsamnings milli ríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu og Tollabandalags Suður-Afríkuríkja. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Jónsson og Friðrik Jónsson frá utanríkisráðuneyti. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að fullgilda fríverslunarsamning milli aðildarríkja Fríverslunarsamtaka Evrópu (European Free Trade Association, EFTA, sem Ísland, Liechtenstein, Noregur og Sviss eru aðilar að) og Tollabandalags Suður-Afríkuríkja (South African Customs Union, SACU, sem Botsvana, Lesótó, Namibía, Suður-Afríka og Svasíland eru aðilar að) sem undirritaður var í júní og júlí 2006 á Höfn í Hornafirði, í Genf, Gabarone og Pretoríu. Samningurinn kveður á um lækkun og afnám tolla á iðnaðarvörum, sjávarafurðum og unnum landbúnaðarvörum auk þess sem í honum eru ákvæði um vernd fjárfestinga og hugverkaréttinda, þjónustuviðskipti, samkeppnismál og úrlausn deilumála. Í samningnum er tekið tillit til mismunandi þróunarstigs aðildarlandanna. Ísland, ásamt Noregi og Sviss, hefur jafnframt undirritað tvíhliða samning við aðildarríki SACU og munu þeir samningar öðlast gildi á sama tíma og fríverslunarsamningurinn. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita Halldór Blöndal, formaður, Bjarni Benediktsson, Dagný Jónsdóttir, Drífa Hjartardóttir, Jón Gunnarsson og Sæunn Stefánsdóttir.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um stofnun opinbers hlutafélags um Lánasjóð sveitarfélaga. Lánasjóður sveitarfélaga var stofnaður með lögum nr. 35/1966 en starfar nú samkvæmt lögum nr. 136/2004. Sjóðurinn hefur frá stofnun verið óskipt sameign allra sveitarfélaga á Íslandi og hefur hann það hlutverk að tryggja sveitarfélögum, stofnunum þeirra og fyrirtækjum lánsfé á hagstæðum kjörum með veitingu lána eða ábyrgða. Sjóðurinn er t.d. sérlega mikilvægur fyrir þau sveitarfélög sem verst standa en þar njóta öll sveitarfélög sömu kjara öfugt við almennan fjármagnsmarkað. Með setningu laga nr. 136/2004 var lagaumhverfi lánasjóðsins breytt til samræmis við almenn starfsskilyrði fjármálafyrirtækja á fjármálamarkaði eftir því sem fært var, meðal annars með niðurfellingu á ákvæðum um árleg framlög til hans úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga og frá ríkissjóði. Í tengslum við niðurfellingu þessara framlaga var beinum afskiptum ríkisins af rekstri lánasjóðsins hætt og öll ábyrgð á stjórn hans og rekstri færð til sveitarfélaganna. Þá var Lánasjóði sveitarfélaga gert að starfa sem lánafyrirtæki samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki á grundvelli starfsleyfis Fjármálaeftirlitsins og undir eftirliti þess fékk hann starfsleyfi í ágúst 2005. Verði frumvarp þetta að lögum verða tekin frekari skref í átt að aðlögun lánasjóðsins að almennum starfsskilyrðum fjármálafyrirtækja. Megininntak frumvarpsins er eftirfarandi: 1. Kveðið er á um skiptingu eigin fjár lánasjóðsins. Gert er ráð fyrir að íbúafjöldi sveitarfélaga á hverju ári frá 1967 ráði skiptingu á þeim hluta eigin fjár lánasjóðsins sem myndaður er af framlögum úr jöfnunarsjóði og ríkissjóði á hverju ári frá stofnun lánasjóðsins en útistandandi lán um áramót hvert ár ráði skiptingu á þeim hluta eigin fjár sem myndaður er af öðrum rekstrartekjum hvers árs að frádregnum rekstrarkostnaði. 2. Stofnað verði opinbert hlutafélag um rekstur Lánasjóðs sveitarfélaga en félagið verði alfarið í eigu sveitarfélaga í samræmi við framangreinda skiptingu eigin fjár lánasjóðsins. 3. Takmörkun verður á meðferð hlutafjár. Hlutafé getur eingöngu verið í eigu sveitarfélaga og stofnana eða fyrirtækja að fullu í eigu þeirra. Hámarksatkvæðisréttur eins hluthafa mun miðast við 15% og ekki verða heimiluð nein viðskipti með eignarhluti í tvö ár frá gildistöku laganna eins og þau eru áætluð, þ.e. til ársloka 2008, en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að lög þessi taki gildi 1. janúar nk. Kveðið er á um að tilteknar ívilnanir sem Lánasjóður sveitarfélaga nýtur vegna almannaþjónustuhlutverks haldi gildi sínu. Lánasjóðurinn mun áfram hafa það hlutverk að tryggja sveitarfélögum hagstæðustu lánakjör sem fáanleg eru á hverjum tíma. Þrátt fyrir þá formbreytingu að stofnað verði opinbert hlutafélag um sjóðinn er gert ráð fyrir að tiltekin sérákvæði sem um hann gilda verði áfram í lögum. Frá stofnun hefur lánasjóðurinn aldrei tapað útláni sem skýrist m.a. af sérákvæði í sveitarstjórnarlögum um að sveitarfélög geti veitt honum veð í tekjum sínum. Afar mikilvægt er að þetta ákvæði verði áfram í gildi. Einnig er gert ráð fyrir að lagaákvæði um skattfrelsi sjóðsins verði áfram í gildi verði frumvarpið að lögum. Rétt er að minna á að við setningu laga um Lánasjóð sveitarfélaga, nr. 136/2004, setti Alþingi það skilyrði að hafin yrði vinna við að skilgreina eignarhald á sjóðnum. Þeirri vinnu er nú lokið og ríkti algjör samstaða á ársfundi sjóðsins, sem haldinn var í september sl., um þá skiptingu. Sama má segja um tillögu stjórnar um að breyta sjóðnum í opinbert hlutafélag í eigu allra sveitarfélaga. Ég vil undir lok máls míns vekja athygli á því að auk hefðbundinnar kostnaðarumsagnar fjármálaráðuneytisins sem fylgir þessu frumvarpi fylgir einnig umsögn skrifstofu sveitarstjórnarmála í félagsmálaráðuneytinu þar sem fjallað er um efnahagsleg áhrif frumvarpsins á sveitarfélögin. Hæstv. forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. félagsmálanefndar.

Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því frumvarpi sem hér er mælt fyrir af hálfu hæstv. félagsmálaráðherra. Það eru þó tvær spurningar sem mig langar að varpa til hans. Í fyrsta lagi kemur það fram í máli hæstv. ráðherra að einn tilgangurinn með þessari breytingu sem verið er að gera á sjóðnum er að færa hann sem næst því umhverfi sem ríkir á fjármálamarkaði. Þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra hvort það samrýmist því markmiði að þessi sjóður njóti fullkomins skattfrelsis áfram. Í öðru lagi langar mig til að spyrja hann hvort frumvarpið sé þannig úr garði gert að það skapi í reynd möguleika á því að eitt sveitarfélag eða hugsanlega eitt fyrirtæki í eigu sveitarfélags geti eignast allt hlutafé í þessum sjóði.

Virðulegur forseti. Fyrst út af skattfrelsinu. Hér er um að ræða sjóð sem starfar á grundvelli þess að vera almannaþjónustufyrirtæki og ég hygg að það séu kannski meginrökin varðandi skattfrelsið. Varðandi hina spurninguna, hvort eitt sveitarfélag eða fyrirtæki geti keypt upp alla hluti, þá hygg ég að út af fyrir sig sé það hægt í framtíðinni en ég minni á það ákvæði í frumvarpinu að enginn einn hluthafi getur haft meira en 15% atkvæðisrétt á hluthafafundum.

Frú forseti. Ég er í sjálfu sér alveg sammála því markmiði sem kemur fram hjá hæstv. ráðherra að þar sem um er að ræða almannaþjónustufyrirtæki eigi að greiða götu þess eins og best verður gert. Að því leytinu til hef ég síður en svo á móti því að það njóti skattfrelsis en þá finnst mér hins vegar að það sé umhendis að halda því fram að verið sé að færa þennan sjóð inn á svið þar sem umhverfi hans verði sem næst því sem ríkir á almennum fjármálamarkaði. Á þeim markaði ríkir sem betur fer ekki skattfrelsi heldur eru fjármálafyrirtæki í vaxandi mæli að reiða af höndum mjög mikilvægar skatttekjur. Ekki meira um það, frú forseti. Svo langar mig bara, rökræðunnar vegna, að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé þá þannig að eitt tiltekið fyrirtæki, eins og Orkuveita Reykjavíkur, gæti fræðilega eignast allt hlutaféð. Hæstv. ráðherra svaraði því í reynd með jáyrði. Þá langar mig til þess að spyrja hann: Hver fer þá í slíku tilviki með hin 85 prósentin af atkvæðisréttinum ef við erum að tala um kringumstæður þar sem eitt sveitarfélag eða eitt fyrirtæki í eigu sveitarfélags á allan sjóðinn en hefur einungis 15% af atkvæðisrétti? Einhvers staðar hljóta hin 85 prósentin að liggja. Ég er viss um að þessi hæstv. ráðherra, sem hefur sýnt það með verkum sínum að hugsa fyrir öllu, hefur líka hugsað fyrir þessum möguleika.

Virðulegur forseti. Auðvitað er mögulegt, eins og hv. þingmaður orðaði það, held ég, að þetta geti gerst með þessum hætti. Ég held hins vegar að ákveðin markaðslögmál muni þá gilda í þessu eins og mörgu öðru og hver er þá hagur eins fyrirtækis eða eins sveitarfélags að kaupa upp hluti í þessum lánasjóði? Ég treysti mér ekki til að dæma um það hér og nú.  Ákvæðið um 15% hámarkshlutdeild hlýtur að vera ákveðin bremsa á það að menn vilji kaupa upp öll hlutabréf í sjóðnum, enda þori ég nánast að fullyrða að það muni ekki koma til, en framtíðin verður að skera úr um það.

Hæstv. forseti. Nú hafa sumar af þeim spurningum þegar komið fram sem ég hugðist spyrja en það eru þó ýmsar vangaveltur eftir. Ég vil t.d. spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig fer um eignarhluta ef það verður niðurstaða íbúa í sveitarfélagi sem hefur sameinast að kljúfa sig aftur í sundur? Hvað gera menn varðandi eignarhlutann ef sveitarfélag sem hefur verið sameinað klofnar aftur upp í einhverjar einingar? Í annan stað velti ég líka fyrir mér: Ef svo er að sú stofnun sem hér er um að ræða á að nálgast það að verða sem mest á viðskiptalegu sviði eins og slíkar stofnanir en hafa samt skattfrelsi og hægt verður að hafa algjörlega opin viðskipti um þessa eignarhluti, þá finnst mér svolítið horfið frá þeirri hugsun sem ég taldi að væri á bak við þessa lánastarfsemi til sveitarfélaganna, sem er að þjónusta á almannasviði og að veita sveitarfélögum sérstakan aðgang að fjármagni þegar þau hafa þurfa á því að halda. Ég held að þetta frumvarp þurfi að skoðast virkilega vel, hæstv. forseti, og að það sé ekki sjálfgefið að þetta geti gengið svona eftir eins og hæstv. ráðherra hefur lýst því.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson velti fyrir sér hvað mundi gerast ef sveitarfélag klofnar upp eða því yrði skipt upp með einhverjum hætti. Ég hygg að með þessa eign sveitarfélaga fari bara eins og um aðrar eignir, sveitarfélögin eiga margar eignir í fasteignum og öðru. Ég geri ráð fyrir að það verði með sama móti farið með þá eign sem er til umræðu, ég svara því þannig. Skattfrelsi hefur verið hjá lánasjóðnum og það verður áfram. Ég held ég hafi svarað því áðan varðandi almannaþjónustuna. Ég hvet eindregið til þess að félagsmálanefnd fari vel ofan í þetta mál. Eins og ég sagði í framsögu minni er um að ræða sjóð sem er alfarið í eigu sveitarfélaganna og hefur verið það frá upphafi. Það er ósk eigendanna að fara þessa leið og ég féllst á það, ég tel það góða leið. En ég hvet til þess að menn skoði þetta vel í nefndinni og fái þær upplýsingar sem menn telja sig þurfa þar.

Frú forseti. Ég held að þetta frumvarp til laga um stofnun opinbers hlutafélags um Lánasjóð sveitarfélaga, sem hæstv. félagsmálaráðherra hefur mælt fyrir, þurfi ítarlegrar skoðunar við. Í andsvörum hafa þegar komið fram ýmis atriði sem mér finnst að þurfi að skoða. Markmiðið með slíkum sjóði þarf að vera alveg skýrt og á að vera tekið fram í lögum. Ef það er ætlunin, eins og hér er sagt og hæstv. ráðherra sagði, að þessi sjóður eigi nánast að þjóna sama tilgangi og í hliðstæðu formi og verið hefur, þetta sé aðeins formbreyting, þ.e. að skilgreina eignarhluti eftir einhverri ákveðinni formúlu sem gefin var, í staðinn fyrir að áður var hann í sameign allra óskilgreint, þá á bara að segja að þetta sé formbreyting. Ef hann á líka að njóta annarra ívilnana eins og um opinbera þjónustustofnun væri að ræða, þá á að segja það og lagaumgjörðin á þá að vera þannig að svo sé tryggt. Þess vegna á III. kafli á bls. 4 ekkert heima þarna, en þar segir: „Ekki mega fara fram viðskipti með hluti í félaginu fyrr en 1. janúar 2009. Sveitarfélögum er þó heimilt að færa eignarhluti sína til stofnunar eða fyrirtækis sem að fullu er í eigu sveitarfélagsins.“ Ef tilgangurinn með frumvarpinu er alfarið sá, eins og sagt er, að það eigi að skilgreina hlutina og skipta þeim á sveitarfélögin og markmiðið sé áfram að hann sé í eigu sveitarfélaganna og þjóni sem slíkur, þá á hann að vera það, það er svo einfalt. Enda segir í IV. kafla að ríkisábyrgð sé má segja á öllum skuldbindingum sjóðsins þar sem félagsmálaráðherra getur greitt eða tekið af framlagi viðkomandi sveitarfélags og jöfnunarsjóðsframlagi til að standa skil á skuldbindingum ef hann gerir það ekki beint. Því má segja að það sé, enda er ég ekki að setja í sjálfu sér út á það. En það að ætla að opna á að einstök fyrirtæki eða sveitarfélög geti eignast sjóðinn að stórum hluta, þó að atkvæðisréttur eins aðila sé bundinn við 15%, þá er það ekki markmið laganna, það er bara svo einfalt. Við höfum engan áhuga á að fara að búa til eitthvert einkavæðingarferli og fara bakdyramegin að einkavæðingu á sjóðnum, eins og umrædd tillögugrein býður upp á. Vilji menn breyta formi sjóðsins þá gerum við það með lögum en ekki að vera að hafa neina sjálfvirkni í lögunum sem gefur færi á að einstakur aðili geti eignast nánast allan sjóðinn og átt svo ríkisábyrgð á skuldbindingum hans eða skuldbindingum einstaklinga eða einstakra sveitarfélaga gagnvart honum. Ég geri ekki beina athugasemd við þetta þó að menn séu að fara hérna út í einhverja kollhnísa og reiknikúnstir með því að reyna að skilgreina eigendahlutfall sjóðsins á einstök sveitarfélög. Það má vel vera að það sé skynsamlegt þó að ég sjái ekki beint markmiðið í því - nema markmiðið sé að opna á þá leið sem ég varaði við áðan, að einstök fyrirtæki á vegum sveitarfélaga eða sveitarfélag geti komist yfir allan sjóðinn, því að frá og með 1. janúar 2009 mega viðskipti fara fram um hluti í sjóðnum innan sveitarfélaganna og innan fyrirtækja í eigu þeirra. Það er heldur ekki skýrt hvort sveitarfélög geti nú þegar - eða ég sé það ekki svona í fljótu bragði - afhent hluta af sínum hlut til fyrirtækis í eigu viðkomandi sveitarfélags, en það virðist vera svo. Eftir árið 2009 er það að minnsta kosti fullkomlega heimilt. Mér finnst orðalagið ekki alveg skýrt í lögunum hvort það er heimilt innan þess tíma. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um þetta. Ég tel að það eigi að vera alveg skýrt hvert markmiðið er með sjóðnum. Þetta er félagslegt markmið á tilveru sjóðsins og verkefnum hans gagnvart sveitarfélögunum og það á þá að vera svo. III. kaflinn er að mínu viti fullkomlega - ekki bara óþarfur heldur opnar hann fyrir einkavæðingu eða fyrir uppsöfnun á eignarhlutum sjóðsins á örfárra hendur. Ef menn vilja hafa það þannig eiga menn að segja það hreint út. En það er ekkert því til fyrirstöðu að lögum sé breytt ef mönnum sýnist ástæða til annars árið 2009 eða 2015 eða hvenær sem það er, ef það er vilji Alþingis á hverjum tíma. En einhver sjálfvirkni í uppsöfnun eignarhluta á ekki að vera í lögunum. Svo einfalt er það.

Virðulegur forseti. Ég þakka umræðuna um málið sem ég tel mjög mikilvægt og miklir hagsmunir í því fyrir sveitarfélögin. Aðeins út af því sem síðasti hv. ræðumaður sagði varðandi það sem kemur fram í frumvarpinu um eignarhaldið og hvernig því verði háttað, verði þetta að lögum, þá minni ég á, hv. þm. Jón Bjarnason, að þegar lögum um Lánasjóð sveitarfélaga var síðast breytt árið 2004 var það einfaldlega vilji Alþingis að þetta eignarhald yrði skýrt, eins og kom fram í ræðu minni. Það er í raun verið að fara eftir vilja þingsins að því leyti til. Síðan er það ósk frá eigendum sjóðsins að hann verði rekinn í því rekstrarformi sem heitir opinbert hlutafélag og ég er sammála því og þess vegna er þetta frumvarp hér komið. Að öðru leyti heyri ég það á umræðunni að mikill áhugi er eðlilega fyrir þessu máli hjá hv. þingmönnum og ég hvet til þess að í félagsmálanefnd verði farið rækilega ofan í þetta og menn fái allar þær upplýsingar sem menn þurfa á að halda, það er eðlilegt, ég hvet því til þess. Að öðru leyti þakka ég þessa umræðu.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna en ég ætla rétt aðeins að geta þess að vegna þess að lánasjóðurinn nýtur alls konar forréttinda, borgar ekki skatta og skyldur og nýtur auk þess núna samkvæmt frumvarpinu ríkisábyrgðar á lán sem tekin eru fyrir ákveðinn tíma, þá er ég á móti honum af því að hann skekkir samkeppni. Hins vegar er ég mjög hlynntur frumvarpinu því það skýrir eignarhaldið. Ég hef verið í ákveðinni krossferð fyrir því að finna eigendur að öllu fé og þetta er liður í þeirri krossferð að finna eigendur og það verður allt annar andi í stjórninni sem kosin er af sveitarfélögunum þegar hún veit að hún er að fjalla um eignarhluta sveitarfélaganna í lánasjóðnum en ekki einhverja óljósa sameign. Þetta skerpir mikið á arðsemiskröfu. Það er þarna örlítið sem ég er mjög hlynntur, að taka 3 milljarða af eigin fé og setja það út til sveitarfélaganna. Ég held að það sé gott mál, það er allt of mikið eigið fé í þessum sjóði. Það er nú ekki mikið fleira sem ég vildi segja, frú forseti, nema ég vildi þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni enn einu sinni. Hann er alltaf með svo góðar og frumlegar hugmyndir um hvernig megi einkavæða fyrirtæki ríkisins og það er mér virkilega mikil hvatning þegar hv. þingmaður heldur ræður sínar og segir að hægt sé að einkavæða þetta og hitt.

Frú forseti. Ég vil ekki tefja framgang þessa ágæta máls en það skiptir auðvitað máli að afstaða Sjálfstæðisflokksins liggi fyrir í málinu. Hér hefur talað einn þingmaður sjálfstæðismanna og hann er meira að segja einn helsti talsmaður Sjálfstæðisflokksins í efnahagsmálum. Hv. þm. Pétur Blöndal kom hér en ég hef ekki greind til þess að skilja afstöðuna sem hv. þingmaður var að lýsa. Hv. þingmaður sagðist algjörlega vera á móti þessum sjóði af rökum sem hann tiltók. Hins vegar sagðist hann vera hlynntur frumvarpinu. Ber þá að skilja það svo að hv. þingmaður ætli fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins að samþykkja frumvarpið en vera samt á móti efni þess?

Frú forseti. Ég vona að hv. þingmaður geri sér grein fyrir að sjóðurinn starfar í dag, það er ekki verið að mynda hann, ég ætla að vona að hann geri sér grein fyrir því. Það sem við erum að gera núna er að skerpa á eignarhaldinu. Ég er hlynntur því en ég er á móti sjóðnum sem slíkum. Ekki er verið að tala um að leggja hann niður eða stofna hann eða gera eitthvað slíkt, heldur er verið að skerpa á eignarhaldinu og ég er mjög hlynntur því.

Frú forseti. Það er alltaf hættulegt þegar hv. þm. Pétur Blöndal fer að hæla mér og sérstaklega þegar ég fer að hæla honum til baka, þá er eitthvað mjög mikið að. En það sem er gott við hv. þm. Pétur Blöndal er að hann kemur oft skýrt að efninu hvort sem maður er innilega ósammála honum eða ekki. Það breikkar því umræðuna hvort sem hún verður betri eða ekki fyrir bragðið.

Þú ert skilningsríkur maður.

Já, ég er skilningsríkur. Ég árétta að ef hinn eini vilji og tilgangur með frumvarpinu er að skýra eignarhaldið, eins og hæstv. félagsmálaráðherra kom inn á, að þetta hafi verið að ósk sveitarfélaganna að það yrði gert, þá getur Alþingi samt haft sjálfstæða skoðun á því. Þó að sveitarfélög óski eftir einhverju hefur Alþingi hina pólitísku skoðun sína og meirihlutaskoðun á því ef út í það fer. Það eru því ekki einhver algild sannindi þó að einhver annar vilji eitthvað öðruvísi heldur en Alþingi síðan ákveður. En ef það er hinn einbeitti vilji að skýra eigi eignarhaldið og það verði svona en að öðru leyti starfi sjóðurinn óbreytt áfram og með óbreyttum tilgangi sem félagslegur sjóður, þá á hann að vera það. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér að þá eigi heldur ekki að vera í lögunum, hvort sem við erum með eða á móti einkavæðingu framdyramegin eða bakdyramegin, ef meiri hluti verður fyrir því að breyta sjóðnum í það að einstakir aðilar geti keypt hann upp, komist yfir hann að stórum hluta. Þá yrði bara lögunum breytt á Alþingi í þá veru ef meiri hluti er fyrir því. En viljinn á að vera fullkomlega skýr og einfaldur en ekki neinar bakdyr 

Frú forseti. Mér er tjáð að vinstri græn í sveitarstjórnum hafi verið hlynnt þessu. Ég veit ekki um neinn sem er sérstaklega á móti því að sveitarfélögin eigi þetta.  Í þeim sveitarfélögum sem eru sniðug og bíða með að selja hækkar verðið bara og hækkar ef einhver vill endilega komast yfir sjóðinn. Það er jákvætt fyrir viðkomandi sveitarfélög og íbúa þeirra.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002. Frumvarpið mælir fyrir um hvernig staðið verður að innleiðingu á breyttum reglum um eigið fé fjármálafyrirtækja sem teknar eru upp á Evrópska efnahagssvæðinu með breytingum á tveimur tilskipunum, nr. 2006/48 og nr. 2006/49. Reglurnar eru byggðar á staðli frá Basel-nefndinni um bankaeftirlit, svonefndum Basel II staðli sem gefinn var út í júní 2004 og uppfærður í nóvember 2005. Hann kemur í stað eldri staðals um eigið fé alþjóðlegra fjármálafyrirtækja sem að stofni til er frá 1988. Gert er ráð fyrir að þessar nýju reglur verði innleiddar í lög og reglur aðildarríkja Evrópska efnahagssvæðisins með gildistöku hinn 1. janúar 2007. Sú leið hefur verið valin í frumvarpinu, eins og reyndar víðar, að meginatriði breytinganna verða lögfest, verði frumvarpið að lögum, en útfærslum og tækniatriðum er vísað í reglur sem Fjármálaeftirlitið setur. Tilgangur þess að lögbinda ákveðið lágmark eigin fjár fjármálafyrirtækja sem þó ákvarðist af umfangi starfseminnar helgast af því að fjármálafyrirtæki þurfa að geta þolað talsverð fjárhagsleg áföll án þess að lenda í greiðsluþroti. Reglur Basel-nefndarinnar hafa það að markmiði að samræma reglur milli aðildarríkja nefndarinnar hvað varðar starfsemi alþjóðlegra fjármálafyrirtækja. Á Evrópska efnahagssvæðinu hefur frá upphafi verið farin sú leið að láta Basel-reglurnar gilda um öll fjármálafyrirtæki hvort sem starfsemi þeirra er alþjóðleg eða bundin við eitt land. Markmiðið með breytingunum er einkum að ákvörðun um lágmark eigin fjár fjármálafyrirtækja verði byggð á nákvæmari viðmiðum en hingað til hefur verið stuðst við þannig að fyrirtæki sem hafa góða stjórn á áhættum sínum geti notið þess við útreikning á eiginfjárkröfunni. Þetta er gert með tvennum hætti: Meginreglur eru annars vegar ítarlegri en áður og auk þess geta stór fjármálafyrirtæki með öflugt skipulag fengið að byggja eiginfjárkröfuna á eigin áhættumati að hluta. Ákvæði um eigið fé eru í 84. og 85. gr. laganna. Í þremur fyrstu málsgreinum 84. gr. eru ákvæði um lágmark eigin fjár sem lagt er til að breytist nokkuð þannig að nýjar málsgreinar koma í stað eldri. Síðari hluti greinarinnar er einkum skilgreining á eigin fé í þessu samhengi og leggur frumvarpið til nokkrar breytingar á henni. Lagt er til að hugtakið eiginfjárgrunnur verði notað í 84. gr. í stað hugtaksins eigin fjár en þetta hefur í för með sér breytingar á nokkrum öðrum lagagreinum. Breytingar eru lagðar til á 85. gr. sem fjallar um liði sem draga þarf frá eigin fé áður en það er borið saman við lágmarkið. Þá er lögð til breyting á 17. gr. vegna innleiðingar á ákvæði tilskipunar 2006/48 um fullnægjandi innri ferla við mat á áhættum og eiginfjárþörf fjármálafyrirtækis og breyting á 28. gr. vegna lagfæringar á undanþáguákvæði um hámark á virkum eignarhlutum en það ákvæði hefur áhrif á hvaða liðir dragast frá eiginfjárgrunni skv. 84. og 85. gr. laganna. Eins og áður kom fram er reiknað með að þessar nýju reglur komi til framkvæmda á Evrópska efnahagssvæðinu hinn 1. janúar nk. Mikilvægt er því að frumvarp þetta verði að lögum fyrir áramót. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu óska ég þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Ekkert hef ég neitt á móti Basel II fremur en ég hafði nokkuð á móti Basel hinum fyrsta. Ég er meira að segja hlynntur Basil fursta. En í máli hæstv. ráðherra kemur fram að sú stefna hafi verið tekin af hálfu ráðuneytisins að innleiða meginbreytingarnar sem leiða af þessum tilskipunum tveimur í lög en skilja útfærsluna eftir með þeim hætti að hún komi fram í reglum Fjármálaeftirlitsins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hefði ekki dugað að láta tilskipanirnar og þær breytingar sem af þeim leiða koma allar fram í reglum Fjármálaeftirlitsins? Er beinlínis nauðsynlegt að setja sérstök lög þar um?

Hæstv. forseti. Ég held að það sé litið almennt svo á að það sé nauðsynlegt að a.m.k. undirstöðureglur og -rammar séu lagðir í lögum til þess að um fullnægjandi löggildingu sé að ræða í aðildarlöndunum, það sé hins vegar kannski matsatriði hversu langt er gengið í því. Hér er reynt að fara hóflega leið í þessu máli.

Frú forseti. Hér er á ferðinni afskaplega spennandi mál um eiginfjárreglur fjármálafyrirtækja sem við í efnahags- og viðskiptanefnd hlökkum mikið til að skoða og einhenda okkur í. Það segir sig sjálft að það er auðvitað mikilvægt að hafa samræmdar reglur á þessu sviði eins og á svo mörgum öðrum sviðum. Ef ég skil hæstv. viðskiptaráðherra rétt er hér um að ræða skyldu okkar til að innleiða efnisreglur þeirra tilskipana sem hann vísaði til. Það væri reyndar fróðlegt að fá viðbrögð frá hæstv. viðskiptaráðherra um hvort hér sé um að ræða skyldu eða ekki, hvort við höfum í rauninni eitthvert val hvað þetta varðar. Það væri líka fróðlegt að vita að hvaða leyti við höfum svigrúm í efnahags- og viðskiptanefnd til að koma að breytingum þessa máls. Markmiðið er væntanlega að stuðla að samræmingu og þá hlýtur svigrúm löggjafans eðli málsins samkvæmt að vera mjög takmarkað. Við sjáum að markmiðið með þessum breytingum er fyrst og fremst að ákvörðun um lágmark eigin fjár fjármálafyrirtækja verði byggð á nákvæmari viðmiðum en hingað til hefur verið stuðst við og að fyrirtæki sem hafa góða stjórn á áhættum sínum geti notið þess við útreikning á eiginfjárkröfunni. Meginreglurnar eru víst ítarlegri en áður og stór fjármálafyrirtæki með öflugt skipulag geta fengið að byggja eiginfjárkröfuna á eigin áhættumati að hluta. Eins og ég skil frumvarpið eru þetta efnisatriði málsins. Mig langar að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort hér sé verið að bregðast við einhverjum vanda hvað þetta varðar, hvort honum sé kunnugt um að eitthvað hafi kallað á þessa breytingu úti í hinum stóra heimi og hvort þessar breytingar muni breyta einhverju í raun og veru varðandi íslensku fjármálafyrirtækin. Hver er hin praktíska breyting, ef svo mætti segja? Í greinargerðinni er sagt að framvegis muni lánastofnanir geta valið á milli ýmissa aðferða við uppgjör á eiginfjárkröfum vegna lánaáhættu og að annaðhvort verði unnt að velja tiltölulega einfalda aðferð, sem kallast staðlaða aðferðin, eða þá að velja aðra tveggja flóknari aðferða sem m.a. byggjast á eigin útreikningi fyrirtækja á áhættu. Það kallast víst innramatsaðferðir. Notkun innramatsaðferðar er háð heimild frá Fjármálaeftirlitinu sem jafnframt mun hafa reglulegt eftirlit með því hvort aðferðirnar sem beitt er standist ýmsar kröfur sem gerðar eru. Síðan segir þarna, með leyfi forseta: „Staðlaða aðferðin minnir á þá aðferð sem nú er notuð til að reikna út eiginfjárkröfu. Líklegt er að langstærstur hluti fjármálafyrirtækjanna miðað við fjölda muni velja hana. Innramatsaðferðirnar gera strangar og kostnaðarsamar kröfur til áhættumats fyrirtækjanna og er því búist við að einungis stærri fyrirtæki sæki um leyfi til að nýta þær aðferðir.“ Fjármálafyrirtækjum er veitt valfrelsi milli tvenns konar aðferða. Mig langar að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort það sé skynsamlegt að hafa tvenns konar aðferðir sem fyrirtækin geti valið um og hvort á þeim sé einhver grundvallarmunur sem gæti vakið einhvern misskilning eða eitthvað slíkt eftir því hvaða aðferðir menn styðjast við. Mig langar einnig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort markaðsaðilar fjármálafyrirtækja hér á landi hafi sýnt þessu máli einhvers konar viðbrögð, hvort honum sé kunnugt um það. Býst hann við einhverjum vandkvæðum eða að íslensku fjármálafyrirtækin nái að fara að starfa eftir þessum lagabreytingum strax 1. janúar? Er nægur tími til að undirbúa viðkomandi fyrirtæki, eru þau í stakk búin til að fara eftir þessu? Þetta snertir auðvitað það hvort þetta séu í raun og veru miklar breytingar eða hvort þær séu aðallega tæknilegs og formlegs eðlis. Mig langar einnig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra um kostnaðinn. Í greinargerðinni er sagt að kostnaðurinn muni aukast, þá væntanlega bæði hjá Fjármálaeftirlitinu og hjá fjármálafyrirtækjunum sjálfum. Rekstur Fjármálaeftirlitsins er fjármagnaður með ríkistekjum af eftirlitsgjaldi samkvæmt lögum um greiðslu kostnaðar við opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og hér er sagt að þeim kostnaði verði mætt af þeim tekjum. Mig langar því að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra: Hversu mikið mun eftirlitsgjaldið hækka ef við samþykkjum þetta frumvarp? Mun sú hækkun ekki að öllu leyti duga fyrir þeim kostnaði sem Fjármálaeftirlitið verður fyrir við lögfestingu þess? Einnig væri fróðlegt að vita hvort viðskiptaráðuneytið hafi metið það hvort kostnaður hjá fyrirtækjunum sjálfum muni aukast við að uppfylla þessar kröfur, hvort við séum að lögleiða hér það íþyngjandi reglur að talsverður kostnaður falli á viðkomandi fyrirtæki. Er e.t.v. hægur vandi fyrir þessi fyrirtæki að uppfylla kostnaðinn? Að lokum langar mig að forvitnast um atriði sem hæstv. viðskiptaráðherra kom inn á í andsvari sínu sem lýtur að því að útfærslurnar og tækniatriðin eigi að vera ákvörðuð í reglum sem eru settar af Fjármálaeftirlitinu. Gerir hann ráð fyrir miklum breytingum hvað það varðar? Mun Fjármálaeftirlitið ráðast í meiri háttar breytingar á sínu regluverki vegna þessa frumvarps? Í sjálfu sér styð ég markmið þessa frumvarps. Mér finnst það samræming á mikilvægum reglum. Samræmingin er góð. Hún er grundvöllur Evrópusamvinnunnar. Við höfum séð hvað þetta regluverk sem kemur frá Evrópusambandinu hefur fært okkur margt jákvætt í okkar samfélagi. Í rauninni sjáum við allar grundvallarbreytingarnar á fjármálalöggjöfinni, samkeppnislöggjöfinni, viðskiptalöggjöfinni, persónuréttarlöggjöfinni, umhverfislöggjöfinni, fjarskiptalöggjöfinni - svona mætti lengi telja. Við sjáum að þær breytingar á þessum lagabálkum, lagaumhverfi, koma að stærstum hluta frá Evrópusambandinu og í langflestum tilvikum eru þessar breytingar til batnaðar. Ég hef enga ástæðu til að efast um að þessar breytingar sem við erum að innleiða hér varðandi eiginfjárreglurnar séu af sama meiði, þ.e. að gera fjármálafyrirtæki okkar samkeppnishæfari og gegnsærri.

Frú forseti. Ég fagna því frumvarpi sem hér er komið fram. Það er mjög nauðsynlegt í þeirri stöðu sem við erum í nú með atvinnulíf sem hefur blómstrað óvenjuhratt og mikið og starfar ötullega jafnvel utan lands, alveg sérstaklega þar með þessari útrás eins og hún er kölluð. Við það magnast upp áherslur sem menn hafa kannski ekki kynnst áður, alla vega ekki að stærðargráðunni til. Þetta er þvílík áhætta að menn eiga mjög erfitt með að átta sig á henni. Það er tugmilljarða áhætta sem menn eru að taka í einstökum dæmum og jafnvel hundruð milljarða. Því er orðið mjög mikilvægt að bankarnir sem eiga mikla hagsmuni þarna tengda hafi bæði gott áhættustýringarkerfi innan borðs, innra eftirlit með áhættu og aðferðir til að dreifa áhættu. Brýnt er að opinberir eftirlitsaðilar gæti þess að þessi kerfi vinni rétt og að annarri áhættu sem kerfin taki ekki til sé mætt þannig að sparifjáreigendur og aðrir viðskiptamenn bankanna þurfi ekki að óttast að neitt komi upp á. Það er þekkt úr gjaldþrotafræðum og öðrum fræðum sem fjalla um líkindi að þegar menn taka mjög mikla áhættu og í vaxandi mæli þá er gjaldþrotið nánast óumflýjanlegt. Það er bara spurning hvenær. Þess vegna er mjög brýnt að bankar sem lána í svona starfsemi séu búnir undir það að taka á slíkum vandamálum. Mér sýnist nú að menn séu mjög duglegir í bönkunum að dreifa áhættunni til að geta ráðið við það ef einhverjir aðilar fara illa í sínum fjárfestingum. Frú forseti. Ég styð þetta frumvarp. Ég mun vinna að hröðum framgangi þess í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og kalla til gesti sem vonandi geta skilað góðum niðurstöðum og góðum greinargerðum þannig að frumvarpið megi batna ef þörf er á í nefndinni.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessi ágætu viðbrögð og prýðilegar spurningar sem ég vonast til að geta fjallað eitthvað um þó þeim verði kannski ekki svarað endanlega í stuttu svari. Ég vil þakka þær ágætu undirtektir sem hér hafa komið fram hjá hv. þingmönnum. Í sem einföldustu máli er um það að ræða að gera samræmda sundurliðun á áhættuþáttum á efnahagsreikningi og setja síðan samræmt margfeldi við hvern lið fyrir sig. Það er í allra skemmstu máli það sem um er að ræða þannig að niðurstöðutala á þessum áhættumatsreikningi sé með þeim hætti að viðskiptaaðilar og stjórnendur hvers fjármálafyrirtækis geti þokkalega við unað í þokkalegu öryggi. Í sjálfu sér eru Basel II reglurnar ekki skylda, en innleiðing þeirra verður skylda við það að þær eru teknar upp í tilskipun. Það gerist raunverulega með þeim hætti. Það er kannski ekki rétt að segja að þessar reglur séu settar vegna einhverra sérstakra vandamála eins og hv. þingmaður spurði um. Það er frekar um það að ræða að þetta er þróunarstig. Þetta er liður í langri þróun. Vinnan við Basel II staðalinn hefur staðið yfir í mjög mörg ár. Hún hefur farið í gegnum margar umræður meðal fjármálastofnana og er ákaflega vönduð og reyndar flókin vinna þarna að baki. Það er ekki heldur um það að ræða að það séu sérstök vandamál í íslenskum fjármálafyrirtækjum sem verið er að mæta heldur frekar þróunarþarfir þeirra eins og ég sagði og ég hygg að einn sterkasti hvatinn til að taka upp þessar reglur hér á landi sé einfaldlega hagsmunir og öryggi fyrirtækjanna. Með því að fylgja þessari þróun vel eftir sýna þau sig að vera metnaðarfull, örugg og traust á alþjóðlegum markaði. Þá var spurt hvort það væri heppilegt eða eðlilegt að hafa tvær eða reyndar þrjár aðferðir um að velja. Sannleikurinn er sá að flest minni fyrirtæki, og þar af leiðandi trúlega öll íslensku fyrirtækin, eiga kost á því að velja stöðluðu leiðina. Hinir kostirnir tveir um innramatsaðferðir eiga þá frekar við um þau fyrirtæki sem eru stærri, eru metnaðarfyllri, eru í flóknari viðskiptum, eru kannski í áhættufyllri viðskiptum og telja sér þess vegna henta eða jafnvel nauðsynlegt á markaði að sýna að þau viðhafa svo mikla vinnu, svo vandaða vinnu og svo flókið og fullkomið kerfi sem þar heimtist til. Það kann að vera að ýmis vandkvæði verði við innleiðslu þessara nýju reglna. Ég á reyndar ekki von á því fyrir þau fyrirtæki sem taka upp staðlaða aðferð. En ég held að það geri sér allir grein fyrir því að upptaka innramatsaðferðar tekur býsna langan tíma hjá fyrirtæki og ég held að það sé gert ráð fyrir því að þau hafi tíma og svigrúm til þess arna enda um valkvæðar ákvarðanir að ræða. Við vitum ekki núna hver kostnaður verður af þessu. Í sjálfu sér má segja að útgáfa leiðbeinandi reglna af hálfu fjármálaeftirlitsins liggi kannski að talsverðu leyti fyrir í því að þessar tilskipanir séu fyrir hendi og álit Basel II nefndarinnar sé fyrir hendi og það er kunnugt öllum íslenskum bankamönnum og sérfræðingum fjármálaeftirlitsins til nokkurra ára nú þegar þannig að það er ekki þar með sagt að það verði mjög mikill kostnaður við það umfram það sem ella yrði. En einhver kostnaður verður þetta og vitanlega verður það talsverður kostnaður í metnaðarfullum fyrirtækjum að kaupa til sín alla þá flóknu sérfræðivinnu sem er dýr við að búa til þessa áhættugrunna og til dæmis þau sem taka innramatskerfið. Ég endurtek að ég þakka þessar ágætu undirtektir og vönduðu spurningar sem hér komu fram og sýna hvað þetta er í raun og veru heillandi mál fyrir þá sem hafa á annað borð hafa áhuga á slíkum efnum.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. viðskiptaráðherra fyrir greinargóð svör. Það er fróðleg vinna fram undan í efnahags- og viðskiptanefndinni og við höfum sem betur fer ágætan tíma núna á nefndardögum eftir helgi. Mig langar að inna viðskiptaráðherrann eftir dálitlu varðandi kostnaðinn. Hæstv. viðskiptaráðherra segir að kostnaðurinn sé ekki alveg klár, þ.e. hvað varðar aukinn kostnað hjá Fjármálaeftirlitinu. Að sama skapi er væntanlega erfitt að meta þann kostnað sem verður fyrir hendi hjá sjálfum fjármálafyrirtækjunum og kannski ómögulegt fyrir viðkomandi ráðherra að meta það. En mig langaði að inna eftir því hvort það væri alveg öruggt að þeim kostnaði sem þó hlýst af þessu frumvarpi hjá Fjármálaeftirlitinu verði að öllu leyti mætt með hækkuðu eftirlitsgjaldi þannig að við munum ekki sjá fjármagn tekið úr sameiginlegum sjóðum landsmanna í formi skatta sem fara til Fjármálaeftirlitsins. Er það alveg öruggt og réttur skilningur að aukinn kostnaður Fjármálaeftirlits verði ekki fjármagnaður af skattfé heldur af þessum þjónustugjöldum sem Fjármálaeftirlitið nú þegar innheimtir af fjármálafyrirtækjunum sjálfum?

Hæstv. forseti. Ég hygg að megnið af þeim kostnaði sem um verður að ræða yrði innheimtur hjá viðkomandi fyrirtækjum því hér er um sértækan kostnað að ræða vegna sértækra verkefna. Ég hygg að hann muni dreifast á jafnvel nokkur ár. Sannleikurinn er þó sá að þessar reglur sjálfar liggja fyrir í þeim alþjóðlegu textum sem fyrir hendi eru þannig að það þarf ekki að nema nein ný þekkingarlönd á þessu sviði. Ég geri ráð fyrir því að það verði nægur tími til að bregðast við þörfum, aðstæðum og óskum sem kunna að koma upp við þessa innleiðingu. Ef óskað verður eftir því að tekið sé úr sameiginlegum sjóðum þá mun það vafalaust helgast af því að þar sé um einhver sameiginleg hagsmunamál að ræða. Að því leyti sem um er að ræða upptöku sérstakra reglna í einstökum fyrirtækjum þá tel ég tvímælalaust að það verði innheimt með venjulegum hætti af hálfu Fjármálaeftirlitsins.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum á sviði Neytendastofu sem er á þskj. 415. Frumvarp þetta er tvíþætt. Annars vegar miða breytingar þær sem lagðar eru til að því að unnt verði að skjóta öllum ákvörðunum Neytendastofu til áfrýjunarnefndar neytendamála. Hins vegar eru lagðar til breytingar á tveimur lagabálkum sem nauðsynlegt er að gera vegna lagabreytinga sem gerðar voru á síðasta þingi þegar framkvæmd faggildingar var færð frá Neytendastofu til Einkaleyfastofu með lögum nr. 24/2006, um faggildingu o.fl., og þegar lög um vog, mál og faggildingu voru felld úr gildi með lögum nr. 91/2006, um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn. Áfrýjunarnefnd neytendamála var sett á stofn með lögum nr. 62/2005, um Neytendastofu og talsmann neytenda, á árinu 2005. Til áfrýjunarnefndar neytendamála er nú hægt að skjóta stjórnvaldsákvörðunum Neytendastofu sem teknar eru á grundvelli laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins, laga um öryggi vöru og opinbera markaðsgæslu og annarra laga sem heyra undir Neytendastofu og hafa að geyma heimild til málskots. Slíka málskotsheimild er nú að finna í lögum um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn, lögum um neytendalán og lögum um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu. Í frumvarpi því sem nú er mælt fyrir er lagt til að málskotsheimild til áfrýjunarnefndarinnar verði sett í öll önnur lög sem Neytendastofa hefur eftirlit með framkvæmd á, þ.e. lög um alferðir, lög um öryggi raforkuvirkja, neysluveitna og raffanga, lög um húsgöngu- og fjarsölusamninga, lög um rafrænar undirskriftir og lög um vörur unnar úr eðalmálmum. Jafnframt er lagt til í frumvarpi þessu að orðalagi áfrýjunarheimilda í lögum um neytendalán og lögum um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu verði breytt til samræmis við orðalag heimildarákvæða þeirra sem lagt er til í frumvarpi þessu. Breytingin er lögð til þar sem mikilvægt er talið að unnt sé að skjóta ákvörðunum stofnunarinnar til æðra stjórnvalds, en margar ákvarðanir Neytendastofu varða einstaklinga sem neytendur og er því mikilvægt að þeir hafi aðgang að ódýrri, skilvirkri og einfaldri leið til að fá ákvarðanir stofnunarinnar endurskoðaðar. Þá er lagt til að bætt verði við ákvæði í þá lagabálka sem ekki hafa slík ákvæði nú þess efnis að um meðferð mála hjá Neytendastofu fari samkvæmt ákvæðum laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins. Markmið breytingarinnar er að tryggja gagnsæi og samræmi í málsmeðferð hjá Neytendastofu. Hæstv. forseti. Ég legg til að máli þessu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Hér erum við að tala um frumvarp um breytingu á lögum á sviði Neytendastofu. Það er sagt að markmiðið með frumvarpinu sé tvíþætt. Annars vegar séu lagðar til breytingar á ýmsum ákvæðum laga um Neytendastofu sem hún hefur eftirlit með framkvæmd á. Þar á að miða breytingar að því að unnt sé að skjóta öllum ákvörðunum Neytendastofu til áfrýjunarnefndar neytendamála. Í annan stað eru lagðar til breytingar sem varða færslu á framkvæmd faggildingar frá Neytendastofu til Einkaleyfastofu. Hér er auðvitað um mjög mikilvægt mál að ræða. Neytendamálin í heild sinni ættu að mínu mati að vega þyngra í pólitískri umræðu en þau gera núna. Allir landsmenn eru jú neytendur og mér finnst að hagsmunir neytenda þurfi oft að lúffa fyrir hagsmunum annarra hópa, svo sem Bændasamtakanna, eins og við þekkjum úr umræðu um hvort samkeppnislög eigi að gilda um landbúnaðinn eða ekki. Í því máli er grundvallarmunur á afstöðu Samfylkingarinnar annars vegar og ríkisstjórnarflokkanna hins vegar sem við tókumst á um fyrr í haust. Þar er Samfylkingin sammála talsmanni neytenda um að, að sjálfsögðu sé það í hag neytenda og í raun í hag bænda einnig, að innleiða samkeppni á landbúnaðarmarkaðnum eins og öðrum á mörkuðum. En þótt þetta sé ekki efni þess frumvarps sem nú er til umræðu undirstrikar það samt að við þurfum að ræða oftar um neytendamál. Hér er verið að bæta inn, eins og mér skilst, heimild til að skjóta öllum ákvörðunum Neytendastofu til áfrýjunarnefndar neytendamála og í sjálfu sér er það jákvætt. Við höfum þá meginreglu í stjórnsýslu okkar að stjórnvaldsákvörðunum er hægt að skjóta til æðra stjórnvalds nema í algerum undantekningartilvikum og síðan er dómstólaleiðin að sjálfsögðu alltaf fær. En á meðan það er áfrýjunarleið þá ber mönnum að nýta sér hana. Mig langar að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort áfrýjunarheimild sé ekki heimil samkvæmt þeim lögum sem nú gilda. Og er það þá rétt skilið að þeim ákvörðunum sem Neytendastofa tekur á grundvelli þeirra laga sem hér eru talin upp hafi ekki verið hægt að áfrýja til áfrýjunarnefndar samkeppnismála? Eða hafa menn stuðst við einhverja aðra almenna heimild annars staðar í lagasafninu? Er hér verið að bæta áfrýjunarleiðina eða er einfaldlega verið að setja hana í þá lagabálka sem hér eru taldir upp? Sé þessi áfrýjunarheimild ekki til staðar núna og verið sé að bæta úr því, sem er auðvitað jákvætt, þá má væntanlega gera ráð fyrir að málum muni fjölga hjá áfrýjunarnefnd samkeppnismála. En hins vegar er ekki gert ráð fyrir neinum auknum kostnaði fyrir ríkissjóð verði þetta frumvarp samþykkt. Mig langar því að spyrja hvort ekki megi gera ráð fyrir því að kostnaður við áfrýjunarnefnd samkeppnismála muni aukast ef málum muni fjölga í ljósi þess að hægt verður að skjóta fleiri ákvörðunum Neytendastofu til viðkomandi nefndar. Við sjáum að hér er sett inn áfrýjunarheimild í lagabálka sem geta snert ýmiss konar viðskipti og mjög fjölbreytileg viðskipti. Við erum að tala um breytingu á lögum um húsgöngu- og fjarsölusamninga og breytingu á lögum um rafrænar undirskriftir. Og breytingu á lögum um rafræn viðskipti og aðra rafræna þjónustu. Þetta eru allt lagabálkar sem í eðli sínu geta snert ýmiss konar viðskipti. Væntanlega þegar tíminn líður munu ákvarðanir Neytendastofu vera að einhverju leyti á sviði þessara laga. Því er einboðið að mínu viti að málum muni fjölga, þ.e. að því gefnu að hér sé verið að bæta inn alveg nýrri áfrýjunarheimild. Mig langar því að spyrja varðandi kostnaðinn hvort það sé ekki skammsýni að gera ráð fyrir að enginn kostnaður muni hljótast af þessu frumvarpi. Mig langar einnig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra hvort það standi til að efla með einhverjum hætti áfrýjunarnefndina til lengri tíma og um leið sömuleiðis að efla Neytendastofu og embætti talsmanns neytenda. Að lokum langar mig að spyrja hæstv. viðskiptaráðherra, fyrst við erum að ræða þetta mál, hvernig reynslan af Neytendastofu og talsmanni neytenda sem tók til starfa árið 2005, með lögum frá 2005, hafi verið. Hvort reynslan hafi ekki verið hreint með ágætum og hvort við þurfum að hafa þá langtímasýn að jafnvel efla og fjölga mannafla hjá Neytendastofu og hjá talsmanni neytenda. Og hvort hann deili þeirri skoðun með mér að við eigum heldur að ýta undir starfsemi þessara eftirlitsaðila frekar en hitt.

Hæstv. forseti. Ég þakka ágætar undirtektir og vandaðar spurningar sem hv. þingmaður bar hér fram. Eins og segir í fylgiskjali með frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir auknum kostnaði fyrir ríkissjóð af innleiðingu þessa frumvarps og gera má ráð fyrir því að það verði sparnaður fyrir dómstóla að einhverju leyti við það að menn nýti meira þá leið að skjóta málum til áfrýjunarnefndar. Eins og þetta er núna eru heimildir fyrir hendi til að skjóta stjórnvaldsákvörðunum Neytendastofu sem miðast við eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gegnsæi markaðarins og við nokkur önnur lög einnig til áfrýjunarnefndar. Frumvarpið gerir sem sagt ráð fyrir því að auka heimildir neytenda að verulegum mun. Það kemur fram hvaða lög þar er um að ræða, ég þarf ekki að telja þau upp aftur því ég gerði það áðan. Hér er sem sagt um það að ræða að styrkja mjög heimildir og möguleika neytenda til þess að skjóta málum til úrskurðarnefndarinnar og fá þar tiltölulega skjótan málefnalegan úrskurð á mál sín eða vafaefni. Ég held ótvírætt að það sé réttarbót að því fyrir neytendur almennt. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef þá hefur starfsemi Neytendastofu og talsmanns neytenda gengið mjög vel. Þar hafa menn auðvitað verið að vinna í ýmsum fyrstu verkum og skipulagsverkefnum eftir þær breytingar sem orðið hafa á lögum og reglum um þessi málefni og þessar stofnanir. En ég hef ekki orðið var við annað en að það hafi gengið ágætlega og hafi skilað allgóðum árangri að svo miklu leyti sem forsendur eru til að æskja árangurs þegar í stað, eftir svo stuttan tíma. En ég þakka undirtektir.

Frú forseti. Ég er sammála hæstv. viðskiptaráðherra. Hér er um að ræða réttarbót, þ.e. við erum að skjóta hér, ef ég skildi hæstv. viðskiptaráðherra rétt, stoðum undir þá heimild að það ætti að skjóta öllum ákvörðunum Neytendastofu til áfrýjunarnefndar neytendamála. Ég held ég hafi mismælt mig og kallað þetta áfrýjunarnefnd samkeppnismála. En þetta er að sjálfsögðu önnur nefnd, áfrýjunarnefnd neytendamála. Svo það komi hér fram. En ég tók ekki eftir því hvort hæstv. viðskiptaráðherra kom inn á hugsanlega aukinn kostnað nefndarinnar. Fyrst hæstv. viðskiptaráðherra telur að þetta muni jafnvel leiða til sparnaðar fyrir dómstóla og fjölga málum til þessarar nefndar, þá hlýtur kostnaðurinn að aukast við viðkomandi nefnd. Því langar mig að spyrja aftur í þessu andsvari hæstv. viðskiptaráðherra hvort hann ætli að mæta þeim aukna kostnaði með einhverjum hætti. Eða hvort hann telji það svigrúm vera fyrir hendi hjá áfrýjunarnefndinni nú þegar, að hún sé í stakk búin til að mæta þessari fjölgun mála. Síðan væri jafnvel fróðlegt að heyra, þ.e. ef hann hefur það á takteinunum, hversu fjölmenn nefndin er nú þegar og hvað hún kostar í dag.

Hæstv. forseti. Ég hef reyndar ekki almennileg svör við þeim spurningum sem nú voru lagðar fram. Ég hef skilið það svo að úr því að ekki verður aukinn kostnaður ríkissjóðs, þá sé gert ráð fyrir því að þarna sé um einhver mörkuð gjöld að ræða sem séu fyrir þjónustu nefndarinnar og þá greidd af öðrum aðilum.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Flugmálastjórn Íslands, nr. 100/2006. Eins og þingheimi er kunnugt voru samþykkt á hinu háa Alþingi síðastliðið vor tvö lagafrumvörp um breytingu á starfsemi og skipulagi Flugmálastjórnar Íslands. Markmið þeirra var stofnun opinbers hlutafélags um flugleiðsöguþjónustu og flugvallarrekstur sem Flugmálastjórn hefur annast og hins vegar að skipa málum þannig að Flugmálastjórn Ísland sinni áfram stjórnsýslustarfsemi og þar með eftirlitsstarfsemi. Ljóst var þegar framangreind frumvörp voru lögð fram að ekki mundi fyllilega nást að ljúka mótun gjaldaákvæðis vegna Flugmálastjórnar Íslands. Lögin voru því samþykkt með almennri gjaldaheimild í 9. gr. laganna. Megintilgangurinn með frumvarpi þessu er að leggja til nýja skipan varðandi gjaldtöku Flugmálastjórnar með almennum gjaldaheimildum stofnunarinnar. Jafnframt eru felldar niður ýmsar skattlagningarheimildir í lögum um loftferðir, nr. 60/1998, og lögum um aukatekjur ríkissjóðs, nr. 88/1991, sem ekki er lengur þörf fyrir. Hafist var handa við að ljúka vinnunni í haust og liggur að baki mikil vinna hjá Flugmálastjórn við að tengja kostnað og eftirlit við drög að gjaldskrá sem nú liggur fyrir. Gerðar voru nokkrar breytingar á dögunum í samræmi við athugasemdir frá gjaldanefnd fjármálaráðuneytis. Með þessu er lögð til sú grundvallarbreyting að verið er að hverfa frá skattheimtu en taka í stað þess gjöld sem verða kostnaðartengd. Flest gjaldanna sem talin eru upp í frumvarpinu eiga sér fyrirmynd í núgildandi lögum og gjaldskrá. Með að setja fram eitt ákvæði er telur upp gjöld sem heimilt er að innheimta er gjaldtakan gerð eins skýr og gagnsæ og mögulegt er. Ekki er gert ráð fyrir verulegum breytingum á heildargjaldtöku gagnvart flugrekendum en nokkrar breytingar verða innan gjaldskrárinnar, þ.e. að tilfærsla verður milli einstakra kostnaðarþátta sem taka mið af greiningu á kostnaði sem átt hefur sér stað. Frumvarpið gerir ráð fyrir um 20% hækkun á útgáfu fyrsta lofthæfisskírteinis sem er reyndar skattur. Hafa verður í huga að gjöld og skattar sem kveðið er á um í loftferðalögum hafa ekki hækkað í tíð gildandi laga og í raun ekki frá árinu 1992. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir nýjum gjaldaheimildum vegna eftirlits Flugmálastjórnar með hlutafjárvæddri flugleiðsögustarfsemi, þ.e. vegna Flugstoða ohf. Frumvarpið var unnið í samstarfi samgönguráðuneytis og Flugmálastjórnar og flugráð hefur fengið frumvarpið til umsagnar og ekki gert við það athugasemdir. Þá var það einnig sent til umsagnar hagsmunaaðila og hafa engar athugasemdir borist frá þeim. Frumvarpið er aðeins tvær greinar og er í 1. gr. þess kveðið á um gjaldaheimild Flugmálastjórnar. Það er kveðið á um heimild til að innheimta gjöld vegna útgáfu skírteina, starfsleyfa, heimildaeftirlits og vottunar, auk annarrar starfsemi svo sem vegna sérstakrar þjónustu sem óskað er vegna vottunar, viðurkenningar, prófunar eða veitingar heimilda. Lýst er ítarlega í 1. gr. frumvarpsins hvernig hátta skal heimild Flugmálastjórnar Íslands til innheimtugjalda. Eru það bæði árleg gjöld svo sem vegna árlegs eftirlits og útgáfu skírteina svo og gjöld fyrir einstaka þjónustuþætti svo sem prófgjöld til útgáfuheimilda sem tengjast einstökum atburðum og vegna samhæfingar eða samstarfs við erlend stjórnvöld í þágu eftirlitsskylds aðila. Eins og fyrr segir eiga flest gjaldanna sem talin eru upp í 1. gr. frumvarpsins sér fyrirmynd í núgildandi lögum og gjaldskrá. Nýmæli í frumvarpinu er heimild til að krefjast innheimtu fyrirframgreiðslu vegna yfirferðar gagna og samskipta svo sem vegna útgáfu starfsleyfis eftirlitsskylds aðila. Er það talið nauðsynlegt þar sem slík vinna er iðulega tímafrek og kann að dreifast yfir langan tíma án þess að tryggt sé að umsækjandi ljúki umsagnarferli. 2. gr. lagafrumvarpsins kveður á um gildistöku og niðurfellingu heimilda í lögum um aukatekjur ríkissjóðs til innheimtugjalda vegna útgáfu skírteina og flugrekstrarleyfa þar sem þau færast inn í 9. gr. laga um Flugmálastjórn Íslands. Einnig er mælt fyrir um brottfall annarra gjaldtökuheimilda er varða lendingargjöld og fleira sem einnig hefur verið tekið inn í hið nýja lagafrumvarp. Virðulegi forseti. Hér verður að öðru leyti ekki farið nánar yfir ákvæði frumvarpsins sem skýrð eru í athugasemd við einstakar greinar þess. Frumvarpið er til þess fallið að gera alla gjaldtöku er varðar útgáfu skírteina, heimildaeftirlit og vottun eins skýra og gagnsæja og mögulegt er. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgöngunefndar og vænti ég góðs samstarfs við þingmenn um að frumvarpið verði að lögum á þessu þingi. En þess ber að geta að ráðuneytið hefur haft góða samvinnu við samgöngunefnd og farið yfir flest þau frumvörp sem eru á dagskrá þingsins og til meðferðar í þinginu. Ég tel mjög mikilvægt að slík forvinna fari fram og þakka hv. samgöngunefndarmönnum fyrir gott samstarf hvað það varðar.

Frú forseti. Það er í sjálfu sér þakkarvert að hæstv. ráðherra skuli hafa unnið forvinnu í málinu. Mættu ýmsir kollegar hans og starfssystur í hæstv. ríkisstjórn taka sér þau vinnubrögð til eftirdæmis og reyna frekar að ná meiri sátt um ýmis mál sem hingað koma og eru ákaflega umdeild. Ég hafði talið, áður en ég hlýddi á mál hæstv. ráðherra, að í þessu frumvarpi væri ekki um að ræða nein ákvæði sem leiddu til aukinnar gjaldtöku. Hæstv. ráðherra greindi hins vegar frá því að í 2. gr. frumvarpsins væri að finna auknar gjaldtökuheimildir. Mig langar því til að spyrja hann: Er það svo að hér sé fortakslaust verið að veita nýjar gjaldtökuheimildir og hvað er gert ráð fyrir að sú gjaldtaka kunni að nema miklu þegar allt er saman reiknað?

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í ræðu minni gerum við ráð fyrir að umsvif þeirrar starfsemi sem í dag fellur undir flugöryggissvið Flugmálastjórnar verði í öllum aðalatriðum óbreytt. Engu að síður verður einhver tiltekinn viðbótarkostnaður af því að þessi starfsemi verði sérstök stofnun. Við höfum lagt mikla áherslu á það í allri þessari vinnu að gætt sé ýtrustu hagkvæmni í endurskipulagningunni og við leggjum áherslu á að gætt sé hófs í þeim gjöldum sem lögð verða á samkvæmt þessum ákvæðum frumvarpsins, en stofninn hefur í sumum tilvikum ekki verið hækkaður, eins og fram kom, síðan 1992 þegar hv. þm. Össur Skarphéðinsson var í ríkisstjórn og við áttum gott samstarf eins og raunar enn þann dag í dag. Þess vegna teljum við, ekki síst vegna þess að umsvifin í þessu starfi hafa aukist vegna fjölgunar flugvéla á okkar svæði og fjölgunar flugvéla hjá flugrekstraraðilum, að tryggja þurfi eðlilega hækkun. Í sumum tilvikum er hún nokkur en hún tengist að sjálfsögðu þeirri starfsemi sem þarna er um að ræða. Það er því ekki fyrir fram gefið, vegna þess að verkefnin eru sveiflukennd frá einum tíma til annars, að verið sé að auka tekjur stofnunarinnar vegna þess að þær eru að verulegu leyti tengdar starfsemi sem vex og minnkar frá einum tíma til annars eftir því hversu margar flugvélar eru á lofti 

Frú forseti. Þetta er væntanlega eitt af því sem verður kannað gaumgæfilega í meðferð hv. samgöngunefndar. Mér sýnist af máli hæstv. ráðherra að hann sé að boða hér umtalsverða hækkun sem hann er þó að reyna að draga fjöður yfir með því að segja að það sé hvort eð er kominn tími á að hækka ýmis gjöld sem fyrir voru. Ekki ætla ég að deila um það. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra að við áttum prýðilegt samstarf árið 1992 og síðar. En ég minnist þess ekki að við höfum nokkru sinni átt mikið eða gott samstarf um að hækka álögur á flugrekstur á Íslandi og ég dreg það mjög í efa, þrátt fyrir alla þá hlýju sem ég finn í brjósti mér bærast til hæstv. ráðherra, að það samstarf muni takast á síðustu dögum fyrir jól.

Virðulegur forseti. Sem betur fer hefur orðið mikill vöxtur í flugstarfsemi á Íslandi. Það byggist m.a. á því að flugöryggissvið Flugmálastjórnar hefur verið afskaplega fljótt í förum og snúningalipurt og hugmyndaríkt við það að þjóna flugrekstraraðilunum. Ég vek athygli á því, eins og fram kom í ræðu minni, að flugráð, sem skipað er mörgum góðum mönnum sem hafa mikla þekkingu og mikla reynslu, hefur farið yfir frumvarpið og það hefur verið sent flugrekstraraðilum til umsagnar. Það hafa ekki komið athugasemdir þaðan, enda held ég að allir þeir sem í flugráði eru og flugrekstraraðilarnir geri sér grein fyrir því hversu geysilega mikilvægt er að halda úti þessari starfsemi flugöryggissviðsins og nú Flugmálastjórnar frá áramótum og að um hana sé traust tekjuumgjörð. Það er mjög athyglisvert að flugrekstraraðilarnir eru mjög sáttir við þessar breytingar og hafa staðið með okkur í endurskipulagningunni bæði beint og óbeint og því ber að fagna.

Frú forseti. Í athugasemdum við þetta lagafrumvarp, um breytingu á lögum um Flugmálastjórn Íslands, segir að hún sé m.a. afleiðing af þeirri ákvörðun eða samþykkt á Alþingi síðastliðið vor að skipta Flugmálastjórn upp og stofna hlutafélag um flugvallarekstur og flugleiðsöguþjónustu, nokkuð sem ég er enn meira sannfærður um nú en þá að sé röng ákvörðun, að fara út í einkavæðingu og markaðsvæðingu á þessum þáttum, flugvallarekstri og flugleiðsögu. Verið er að leita eftir tekjugrunni fyrir þessa starfsemi og þá velti ég því fyrir mér í fyrsta lagi, hvort hæstv. ráðherra gæti greint aðeins frá því hver breytingin er en segir hér að verið sé að fella niður heimildir til skattlagningar sem áður voru inni. Í öðru lagi, hverjum er endanlega ætlað að greiða þann kostnað sem hér er verið að leggja til? Mér sýnist að það séu kannski fyrst og fremst flugrekstrarhafar og þeir sem eru með flugvelli og aðra starfsemi á vegum flugs og flugþjónustu. Hlýtur þá ekki kostnaðurinn að lenda endanlega á notendum flugsins, farþegum og öðrum? Erum við ekki bara að samþykkja eða opna fyrir aukna markaðsvæðingu og auknar gjaldtökuheimildir sem lenda endanlega á farþegunum og geta leitt til enn hærra verðs á þessari þjónustu og skerða þannig samkeppnishæfni hennar?

Virðulegi forseti. Mat mitt er að frumvarpið, eins og það er lagt fram hér og sem liður í endurskipulagningu þessarar starfsemi, muni styrkja samkeppnishæfni íslenskra flugrekenda. Það fer ekkert á milli mála. Vegna orða hv. þingmanns þá er alls staðar í veröldinni verið að aðskilja eftirlitshlutverk og þjónustuhlutverk. Við ætlum að gera það um næstu áramót. Í umsögn fjármálaráðuneytisins með frumvarpinu segir, með leyfi forseta: „Markmiðið með frumvarpinu er að færa Flugmálastjórn Íslands heimildir til gjaldtöku og fella niður á móti skattlagningarheimildir sem ekki er lengur þörf á í viðkomandi lögum. Gjaldtakan er m.a. vegna vottunar, starfsleyfa, skírteina og eftirlits. Þessi breyting á tekjustofnum Flugmálastjórnar Íslands mun hafa í för með sér óverulegar breytingar á gjaldtöku í heild sinni.“ Síðan segir: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð.“ Aðalatriði málsins er að í heild sinni er verið að halda þessu innan þess ramma sem verið hefur en, vel að merkja, það er algerlega nauðsynlegt að stofnunin hafi möguleika á því, og þess vegna eru þessar gjaldtökuheimildir, að bregðast við þegar flugfélög okkar skrá nýjar vélar, að geta hlaupið til fyrirvaralítið og í því hefur sá kraftur sem flugfélögin eru að sýna í uppbyggingu verið falinn, að flugöryggissviðið hefur getað gripið inn í 

Frú forseti. Ég get tekið undir orð hæstv. ráðherra um að það sé mjög mikilvægt að flugfélög okkar hafi sem besta samkeppnisstöðu og hafi möguleika til öflugs starfs í þjónustu sinni okkur öllum til hagsbóta. Þessi umsögn frá fjármálaráðuneytinu sem hæstv. ráðherra vitnaði til segir bara ekki neitt, hún er gjörsamlega blönk, þannig að það er varla hægt að hugsa sér lélegri og aumari umsögn frá fjármálaráðuneytinu. Við rekum okkur æ oftar á það að umsagnir fjármálaráðuneytisins um kostnað vegna frumvarpa eru meira og minna út í bláinn og þegar til kastanna kemur er allt öðruvísi. Ég tala nú ekki um þegar verið er að skipta félögum upp, einkavæða hluta og hluti er áfram í ríkisrekstri, sameina stofnanir á óhagkvæman hátt o.s.frv. og þá hafa þessar kostnaðaráætlanir fjármálaráðuneytisins meira og minna verið út í bláinn. Ég held að ástæða sé til að þar á bæ fari menn að huga betur að. Hvað þýðir t.d. þetta: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð“? Hvað þýðir að það verði ekki séð? Mér finnst þetta engin umsögn og þetta verður sjálfsagt tekið fyrir í hv. samgöngunefnd þegar við fáum frumvarpið þangað. Ég vil t.d. benda á að ein gjaldtökuheimildin hljóðar svo, með leyfi forseta: „Sérstakrar þjónustu sem óskað er vegna vottunar, viðurkenningar, prófunar eða veitingar heimilda, samkvæmt föstu gjaldi á hverja unna klukkustund. Við ákvörðun gjalda skal leggja til grundvallar kostnað vegna launa og launatengdra gjalda, aksturs, þjálfunar og endurmenntunar, aðkeyptrar sérfræðiþjónustu, húsnæðis, starfsaðstöðu, fjarskipta, búnaðar og tækja, stjórnunar- og stoðþjónustu og alþjóðlegrar samvinnu í þágu flugrekstrar auk ferða og uppihalds.“ Þetta er býsna opin heimild. Þetta markaðsvæðingarferli sem hér er lagt upp með 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi til breytinga á lögum um Flugmálastjórn Íslands, nr. 100/2006, þar sem kveðið er á um breytta skipan gjaldtöku stofnunarinnar. Ástæða var til að leggja samhliða fram frumvarp til breytinga á lögum um loftferðir og tryggja frekari lagastoð fyrir innleiðingu EES-gerða sem teknar hafa verið inn í EES-samninginn en hafa ekki verið innleiddar í íslenskan rétt sem og að gera aðrar tímabærar leiðréttingar á ákvæðum laganna til samræmis við það sem tíðkast í nágrannaríkjum okkar á þessu sviði. Meðal breytinga eru annars vegar reglur sem heimila Flugmálastjórn að banna flug loftfara frá ákveðnum flugrekstraraðilum eða frá einstökum ríkjum sem sett hafa verið á svonefndan svartlista Evrópusambandsins. Auk þess eru reglur um flutning hreyfihamlaðra og þjónustu við þá á flugvöllum og reglur um upplýsingar fyrir farþega um hver sé raunverulegur flytjandi. Hins vegar lúta breytingar frumvarpsins að því að styrkja lagastoð vegna evrópska flugsvæðisins að setja skilyrði fyrir umskráningu loftfara, að viðkomandi hafi staðið í skilum á greiðslum gjalda til Flugmálastjórnar, að heimila setningu skipulagsreglna innan flugvalla og útvíkkun á hugtakinu flugumferðarstjórn í flugleiðsöguþjónustu og landamærastöð í stað tollhafnar. Vikið skal að einstökum atriðum frumvarpsins. Í 1. gr. er kveðið á um heimild Flugmálastjórnar Íslands til að banna flug loftfara sem skrásett eru eða starfrækt frá tilteknum ríkjum og eða flugrekendum í íslenskri lofthelgi á grundvelli flugöryggis. Stofnuninni er gert að miðla upplýsingum um slíkt bann til almennings, alþjóðlegra stofnana og ríkja. Nánar skal kveðið á um setningu slíks banns, skilyrða, framkvæmd, afléttingu þess og upplýsingamiðlun í reglugerð. Ástæða þessa eru nýlegar reglugerðir Evrópusambandsins sem innleiddar verða í EES-samninginn á næstunni. Allt frá 1996 hafa samtök flugmálastjórna í Evrópu, ECAC og Flugöryggissamtök Evrópu, JAA, haft forgöngu um að aðildarríki þess geri úttektir á erlendum loftförum og flugrekendum sem viðkomu hafa í ríkjum þess í því skyni að auka flugöryggi. Með slíkum úttektum er leitað staðfestingar á því að loftför og áhafnir sem lenda í aðildarríkjum uppfylli viðauka við Chicago-samninginn sem hefur að geyma lágmarksreglur og viðmið um flugöryggi. Evrópusambandið gaf árið 2004 út tilskipun um framkvæmd og skýrslugjöf og árið eftir nýja tilskipun um setningu og afturköllun slíks banns, upplýsingamiðlun og um varnir flugrekenda sem fyrir slíku banni verður. Gert er ráð fyrir að innleiða sambærilegar reglur hér, þ.e. að Flugmálastjórn geti tekið ákvörðun um bann en samkvæmt lögum um loftferðir nr. 60/1998 hefur Flugmálastjórn ekki slíka heimild í dag. Þær heimildir sem lög um loftferðir hafa að geyma ná einungis til þess að aftra för loftfars sem ekki telst lofthæft frá íslensku yfirráðasvæði, sbr. 135. gr. núgildandi laga. Þá er sérstök heimild í 4. gr. laganna þar sem samgönguráðherra er heimilt þegar brýna nauðsyn ber til, svo sem vegna almannaöryggis eða allsherjarreglu, að takmarka eða banna loftferðir almennt eða um hluta af íslensku yfirráðasvæði. Heimild þessi er annars eðlis og beinist að flugsamgöngum almennt, en ekki að því að banna einstökum flugrekendum eða loftförum för um íslenska lofthelgi. 2. gr. frumvarpsins kveður á um breytingar á 2. mgr. 10. gr. laganna er fjallar um heimild til að skrá loftfar hér á landi sem íslenskum flugrekanda er heimilt að nota í rekstri sínum ef það er í eigu einstaklinga með ríkisfang og heimilisfesti í tilteknum ríkjum sem Ísland hefur samið við vegna þessa. Í núverandi ákvæði er vísað til tveggja samninga sem Ísland er aðili að. Til að komast hjá frekari breytingum á ákvæðinu er mælt fyrir um almennara orðalag svo ekki þurfi að koma til langrar upptalningar á þeim samningum sem Ísland hefur gerst aðili að. Einnig er kveðið á um breytingar á 3. mgr. 10. gr. Með breytingunni gefst flugrekendum frekara svigrúm til þess að skrá loftfar hér á landi og að leita megi eftir skráningu loftfars hér á landi þótt eignarhald þess kunni að vera í höndum aðila utan ríkja sem Ísland hefur samið við. Meðal nýmæla frumvarpsins eru ákvæði 4. gr. er varða rétt fatlaðra og hreyfihamlaðra en nauðsynlegt að hafa skýra lagastoð fyrir nýrri reglugerð Evrópusambandsins sem býður innleiðingar í íslenskan rétt. Það nýmæli er lögfest að komi til þess að synja þurfi fötluðum eða hreyfihömluðum farþega um flutning vegna þess að flugöryggiskröfur mæla gegn því eða ef stærð loftfarsins eða dyr þess rúma ekki farþega skuli flugrekandi, umboðsmaður hans eða ferðaskrifstofa gera viðhlítandi ráðstafanir til að stinga upp á öðrum viðunandi möguleika á flutningi. Samkvæmt framangreindri reglugerð Evrópusambandsins á farþegi rétt á að fá endurgreiddan farmiða eða að breyta flugleið á áfangastað komi til synjunar um flutning. Þá er mælt fyrir skyldu rekstraraðila flugvallar til að veita fötluðum og hreyfihömluðum aðstoð á tilgreindum stöðum til að komast um borð í loftfar, í tengiflug og fleira. Gert er ráð fyrir að þessi aðstoð rekstraraðila flugvallar sé fjármögnuð með gjaldi sem lagt sé á notendur flugvallar í samræmi við hlut hvers notanda af farþegum sem um flugvöllinn fara en í dag ber hver og einn flugrekandi ábyrgð á þjónustu við fatlaða viðskiptavini sína. Nú eru í gildi reglur um hámarksfjölda fatlaðra eða hreyfihamlaðra um borð í loftförum og verður hún endurskoðuð í ljósi breyttra reglna. Þá er í 5. gr. kveðið á um heimild til setningar skipulagsreglna innan flugvalla en núverandi heimild nær aðeins til setningar slíkra reglna er varða ýmis mannvirki utan flugvalla. En nauðsynlegt þykir að hægt sé að kveða á um skipulag og starfsheimildir þeirra sem þar eru. Í 6.–8. gr. eru ýmsar lagfæringar sem skýra sig sjálfar. Í 9. gr. frumvarpsins er nýmæli sem kveður á um að við bókun farseðils skuli samningsbundinn flytjandi upplýsa farþega um nafn hins eiginlega flytjanda. Verði breytingar á eftir að bókun hefur farið fram skal samningsbundinn flytjandi upplýsa farþega um það svo fljótt sem kostur er. Það færist sífellt meira í vöxt að annar flytjandi annist og starfræki loftflutning en sá sem samdi við farþega upphaflega um flutninginn. Í sumum tilvikum semur flytjandi við flugrekanda um flutning en í öðrum tilvikum er um að ræða tilfærslu á milli flugrekenda, svo sem vegna bilunar eða annarra ófyrirséðra atvika. Er hér sú skylda lögð á samningsbundinn flytjanda, þ.e. þann aðila er semur við farþega um flutning, að hann upplýsi við bókun um nafn hins eiginlega flytjanda. Sé óljóst þegar bókun fer fram hver eiginlegur flytjandi er ber samningsbundnum flytjanda að tilkynna farþega um eiginlegan flytjanda um leið og slíkar upplýsingar fást staðfestar. Mikilvægt er að flugrekandi eða ferðaskrifstofa, eftir atvikum, upplýsi samningsbundinn flytjanda um hver hinn eiginlegi flytjandi er verði breytingar á þeirri tilhögun sem farþega var áður tilkynnt um. Fái söluaðili ekki upplýsingar um eiginlegan flytjanda getur hann ekki framfylgt ákvæðinu og er því ráðgert að hann sæti ekki ábyrgð vegna þessa. Að lokum vek ég athygli á nýmæli í síðustu efnisgrein frumvarpsins, um heimild til handa ríkisstjórninni til að gera samninga við stjórnir annarra ríkja um gagnkvæma viðurkenningu réttinda, skírteina, heimilda, starfsleyfa og vottunar á sviði loftflutninga. Þessi breyting tengist aðild Íslendinga að Flugöryggisstofnun Evrópu árið 2004. Í reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 1592/2002, um stofnun Flugöryggisstofnunar Evrópu er gert ráð fyrir tiltekinni samningagerð um gagnkvæma viðurkenningu af hálfu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins við þriðju ríki. Nauðsynlegt er að Ísland geri sambærilega samninga við þriðju ríki samhliða Evrópusambandinu til að tryggja hnökralausan rekstur íslenskra flugrekenda og sama rekstrarumhverfi og annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Er hér miðað við að samgönguráðherra fari með samningsgerð. Virðulegur forseti. Ég hef farið yfir helstu ákvæði og nýmæli frumvarpsins um breytingar á lögum um loftferðir. Breytingunum er ætlað að styrkja lagaumhverfi fyrir innleiðinga nýrra EES-gerða og um leið eru lagðar til nokkrar breytingar á skyldum flugrekenda gagnvart fötluðum, um upplýsingaskyldu þeirra og um heimild fyrir ríkisstjórnina til að semja um gagnkvæma viðurkenningu ýmissa réttinda sem tengjast flugrekstri. Breytingarnar eru til þess fallnar að styrkja stjórn og eftirlit með flugrekstri og styrkja íslenska flugrekendur í þróun sinni, sókn og útrás á erlendum vettvangi. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til samgöngunefndar og vænti góðs samstarfs við þingmenn enda eru þingmenn einhverjir allra mestu ferðalangar sem ég þekki. Ég vænti því að hv. þingmenn hafi hlustað af athygli á það merkilega umbótafrumvarp sem hér er flutt.

Hæstv. forseti. „Þetta eru einfaldlega vanefndir af hálfu ríkisstjórnarinnar á því sem lofað var,“ segir Grétar Þorsteinsson, forseti ASÍ, á heimasíðu ASÍ í dag um það frumvarp sem hér á að fara að greiða atkvæði um. Þar segir einnig, með leyfi forseta: „„Ríkisstjórnin lofaði því í sumar við endurskoðun kjarasamninga, að tekið yrði á vanda þess fólks sem missir nú stóran hluta vaxtabóta sinna – eða jafnvel allar bæturnar – fyrir þær sakir einar að fasteignamat hækkar milli ára. … Niðurstaðan eins og hún stefnir í að verða er með öllu óviðunandi og kemur ekki til móts við vanda þeirra þúsunda sem nú fá skertar eða engar vaxtabætur. … Það er ekkert hægt að lýsa þessari niðurstöðu öðruvísi en svo að hér sé um hreinar vanefndir að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar“, sagði forseti ASÍ að lokum.“ ASÍ lagði upp með að íbúðarkaupendur yrðu nokkurn veginn jafnsettir og ef ekki hefði komið til hinna miklu hækkana á fasteignamati. Það er langt í frá að íbúðarkaupendur séu jafnsettir eftir þær breytingar sem hér á að gera að lögum. Það er ástæða til að átelja einnig vinnubrögðin í þessu máli, samráðsleysið við ASÍ og að þeir séu ekki virtir svara um að fá nauðsynleg gögn í málinu til að geta lagt fram tillögur og hugmyndir að breytingum. Svona vinnubrögð hljóta að hafa eftirmála í samskiptum ASÍ og ríkisstjórnarinnar þegar ekki er hægt að treysta samkomulagi sem gert er við ríkisvaldið. Við í minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar tökum undir þær ákúrur sem ASÍ hefur sett fram á ríkisstjórnina. Við vísum allri ábyrgð á niðurstöðu þessa máls á ríkisstjórnina og áteljum harðlega að fjöldi fólks sem væntir leiðréttinga og greiðslu vaxtabóta muni annaðhvort fá litlar eða engar greiðslur á vaxtabótum í desember eins og lofað hafði verið.

Hæstv. forseti. Samkvæmt þessu frumvarpi byrja vaxtabætur hjá hjónum að skerðast í rúmum 8 millj. kr., þ.e. þegar hrein eign er um 8 millj. kr., og dettur algerlega út þegar eignin er komin í 12,8 millj. kr. Jú, þetta er talsverð eign en ef við horfum til veruleikans og til fasteignaverðs í landinu, hvað venjuleg fjögurra herbergja íbúð fyrir 4–5 manna fjölskyldu kostar, þá eru það orðnar verulegar upphæðir. Það sem ég furða mig á er að heyra umfjöllun sumra hv. þingmanna Sjálfstæðisflokksins um þetta mál. Það er ekki hægt að alhæfa í því efni. En mér virðist margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, eða sumir þeirra sem hafa haft sig í frammi í þessari umræðu, í furðulega litlum tengslum við veruleikann í landinu, við kjaraveruleika venjulegs launafólks á Íslandi. Það er misræmi í því sem flokkurinn segir. Annars vegar vill hann fylgja sjálfseignarstefnu á húsnæðismarkaði, að fólki sé gert gerlegt að eignast húsnæði sitt, og hins vegar stendur hann fyrir lögum sem gera venjulegu launafólki, almennu launafólki, ógerlegt að eignast húsnæði. Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til skýringar á afstöðu okkar, einnig vegna vinnubragða í tengslum við þetta mál. Alþýðusambandi Íslands var heitið samstarfi um útfærslu og endanlegar niðurstöður á útreikningi vaxtabóta, hvar skerðingarmörkin skyldu vera. Það hefur ekki gengið eftir. Hér er um að ræða alvarlegar vanefndir. Menn vísa í formlega fundi sem haldnir hafa verið en á daginn kemur að fundirnir hafa fyrst og fremst snúist um hvernig samskiptum skyldi hagað. Þegar kemur að hinni eiginlegu aðkomu sem Alþýðusambandi Íslands var heitið við þetta mál þá er hún nánast engin, enda fullyrðir Alþýðusambandið og forsvarsmenn þess að um sé að ræða vanefndir á kjarasamningum. Þetta er alvarlegt mál, einnig af þeim sökum. Af þessum ástæðum munum við sitja hjá við atkvæðagreiðsluna en leggjum áherslu á að stjórnarandstöðuflokkarnir á Alþingi lýstu því yfir að þeir mundu ekki standa í vegi fyrir því að þetta mál yrði tekið til afgreiðslu og gert að lögum í dag. Við vildum stuðla að því að þeir sem koma til með að njóta hærri vaxtabóta fái þær sem allra fyrst. En við hefðum viljað að stærri skref hefðu verið stigin í þessu efni.

Forseti. Við greiðum hér atkvæði um að lágmark eignaviðmiðunar, að frádregnum skuldum, til skerðingar á vaxtabótum verði hækkað afturvirkt um 30%. Í meðförum nefndarinnar höfum við hækkað eignaviðmiðun úr 25 í 30% eins og fram hefur komið. Það skiptir miklu máli að við náum að greiða út bæturnar fyrir jól, en aðalatriðið er að við erum að auka útgjöld til vaxtabóta um 590 millj. kr. eða umfram verðlag. Það skiptir máli að við stöndum vörð um vaxtabótakerfið. Það hefur komið fram við meðferð þessa máls að fara þarf í endurskoðun á vaxtabótakerfinu til að vaxtabæturnar skili sér sannanlega til þeirra sem mest þurfa á að halda eða lágtekju- og millitekjufólks. Ég segi já, því að við verðum að tryggja fólki þessar bætur fyrir jólin.