Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Frá því að þessi fyrirspurn var lögð fram hefur mikið vatn runnið til sjávar og m.a. hefur samgönguáætlun 2005–2008 litið dagsins ljós. Það kunna því að vera gögn sem ég fer hér yfir sem hafa tekið nokkrum breytingum frá því að sú áætlun kom fram. Það er ánægjulegt að sjá að framkvæmdir eru hafnar í Svínahrauni þar sem nú verður lagður 2+1 vegur frá Skíðaskálabrekku vestur fyrir Litlu kaffistofu ásamt mislægum gatnamótum við Þrengslaveg. Með þessari framkvæmd leggjast af þrjár afleitar beygjur. En betur má ef duga skal þar sem umferðaraukningin á leiðinni yfir Helllisheiði hefur verið langt umfram það sem allar áætlanir gerðu ráð fyrir og einnig umfram það sem 1+1 vegur ber þegar umferðin er hvað mest. Þessa auknu umferð má m.a. rekja til breyttra atvinnuhátta á svæðinu, stóraukinnar umferðar ferðamanna, innlendra sem erlendra, þar með talin sístækkandi sumarhúsabyggð fyrir austan fjall auk mikilla afþreyingarmöguleika af margvíslegum toga. Einnig má benda á að Orkuveita Reykjavíkur er nú að hefjast handa við byggingu Hellisheiðarvirkjunar og mun leggja áherslu á að kynna ferðamönnum virkjunina og reiknað er með allt að 250 þúsund heimsóknum gesta árlega. Einnig er augljóst að íbúafjölgun er veruleg á Stór-Árborgarsvæðinu, sem ég kalla svo, en íbúafjölgun hefur ekki fyrr verið neitt í líkingu við það sem nú er og ekkert bendir til annars en að svo verði áfram. Af þessu má ráða að vegurinn yfir Hellisheiði verður að fá verulegt fjármagn næstu árin til að anna þessu mikla álagi. Þá er og ljóst að tvær aðrar leiðir frá stórhöfuðborgarsvæðinu létta á umferðarþunga yfir Hellisheiðina en það er Gjábakkavegur, sem nú er inni í samgönguáætlun, og svokallaður Suðurstrandarvegur. Sá síðarnefndi er kominn að hluta í útboð og mikilvægt er að það verkefni haldi áfram eins og áætlanir hafa gert ráð fyrir. Því vil ég spyrja hæstv. samgönguráðherra: 1. Hver er áætlaður kostnaður við að a. bæta þriðju akrein við 3 km kafla þar sem Hellisheiði er hæst, b. bæta þriðju akrein við 5,5 km kafla frá Litlu kaffistofunni að Lögbergsbrekku? 2. Hver er áætlaður kostnaður við að leggja Suðurstrandarveg frá Þorlákshöfn í Selvog eftir að lokið hefur verið tengingu við Þorlákshöfn?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kjartani Ólafssyni fyrir að fá tækifæri til að svara þeim spurningum sem hv. þingmaður ber hér upp vegna þeirrar miklu umræðu sem farið hefur fram um nauðsynlegar vegabætur á þessu svæði, þ.e. yfir Hellisheiði annars vegar og um Suðurstrandarveg hins vegar. Þær umræður hafa farið nokkuð geyst, að mér hefur fundist, og margir hafa talað eins og ekkert væri um að vera í framkvæmdum á þessu svæði, en eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda eru í gangi framkvæmdir á báðum þessum svæðum. Spurt er í fyrsta lagi hver sé áætlaður kostnaður við að bæta þriðju akrein við 3 km kafla þar sem Hellisheiði er hæst. Svar mitt við þeirri spurningu er að þar sem hvorki liggur fyrir hönnun á hugsanlegri breikkun né þversniðsmælingar af núverandi vegi er stuðst við grófa áætlun, samanber svar við fyrirspurn frá Björgvini G. Sigurðssyni á þskj. 862, mál 574. Þar er gefinn upp áætlaður kostnaður á hvern kílómetra um 34 millj. kr. Þessi umræddi kafli á Hellisheiðinni er um 2,7 km á lengd og ætti að vera einna ódýrast að breikka hann á þessari leið. Kostnaður gæti því verið rétt undir 100 millj. kr. að endurbæta þennan tæplega 3 km vegkafla á Hellisheiðinni þar sem hún er hæst. Í öðru lagi er spurt hver sé kostnaðurinn við að bæta þriðju akrein við 5,5 km kafla frá Litlu kaffistofunni að Lögbergsbrekku. Svar mitt er að með hliðsjón af ofangreindu og því að breikka þarf eina brú á þessum kafla, megi álíta að kostnaður verði rúmlega 200 millj. kr. við endurbætur á þessum vegkafla. Með vegriði milli aksturstefna má áætla að þessi kostnaður hækki um u.þ.b. 10 millj. kr. á hvern kílómetra. Í þriðja lagi er spurt hver sé áætlaður kostnaður við að leggja Suðurstrandarveg frá Þorlákshöfn í Selvog eftir að lokið hefur verið tengingu við Þorlákshöfn. Frá Selvogi að fyrirhuguðu hringtorgi við Þorlákshöfn eru um 15 km. Kostnaður við þennan áfanga ásamt hringtorgi og lýsingu við það er áætlaður um 360 millj. kr. Þetta er það svar sem ég vil gefa hv. fyrirspyrjanda um kostnað við endurbætur á þessum vegkafla. Eins og fram kom í ræðu hv. þingmanns og fyrirspyrjanda eru nú þegar hafnar framkvæmdir í Svínahrauni eða Kristnitökuhrauni, eins og við munum væntanlega nefna það hraun ekki síður. Þær framkvæmdir eru geysilega mikilvægar og þar er um að ræða endurbætur sem fela í sér mislæg gatnamót og tengingu við Þrengslaveginn. Þessi breyting mun stytta leiðina yfir Hellisheiði. Síðan er búið að bjóða út framkvæmdir við fyrsta áfangann á Suðurstrandarvegi þannig að unnið er fullum fetum að endurbótum á þessu svæði. Vegna þeirrar umræðu sem fram hefur farið þar sem menn hafa haft uppi stór orð um svik vegna framkvæmda á Suðurstrandarvegi er algerlega ljóst, og ég undirstrika það hér og nú, að sú mikla áhersla og í rauninni sú mikla áherslubreyting sem hefur orðið þar sem harðari krafa er gerð um að flýta framkvæmdum við tvöföldun Reykjanesbrautar og flýta framkvæmdum á Hellisheiði þá er alveg ljóst og ætti hvert mannsbarn að sjá hvar sem er á landinu að á sama tíma og við erum að draga úr framkvæmdum í vegagerð hljótum við 

Frú forseti. Það er engu líkara en að hæstv. samgönguráðherra hafi ekki hlustað á þau loforð sem búið er að spila undanfarna daga þar sem hæstv. forsætisráðherra og hæstv. utanríkisráðherra lofuðu því fyrir kosningar að Suðurstrandarvegur yrði kláraður innan 18 mánaða og það ætti ekki að hafa nein áhrif á aðrar vegaframkvæmdir í því kjördæmi. Ég held að hæstv. samgönguráðherra ætti að hlusta betur á þau orð sem þar voru sögð. Mér finnst undarlegt geðleysi í hv. þm. Kjartani Ólafssyni að standa hér og spyrja hvað kosti að leggja spotta af þessum sama vegi, Suðurstrandarvegi, sem ætti að vera búinn ef staðið hefði verið við þessi kosningaloforð. Ég held að nær væri að standa hér og spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að hæstv. ráðherra ætlar sér, með þeirri þingsályktunartillögu sem búið er að leggja fram um samgöngumál, að svíkja þau loforð sem hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra gáfu kjósendum og íbúum á þessu svæði? Að endingu vil ég segja, út af fréttaflutningi undanfarna daga, að það er alrangt sem fram hefur komið, m.a. hjá hæstv. forsætisráðherra, að þingmenn Suðurkjördæmis hafi sammælst um að hætta við framkvæmdir á Suðurstrandarvegi.

Virðulegi forseti. Það eru gríðarleg vonbrigði að Suðurstrandarvegur skuli hafa dottið fyrirvaralaust út úr vegáætlun, horfið þaðan nánast sporlaust. Ég vil líka nota tækifærið hér til að benda á að stjórnarþingmenn í Suðurkjördæmi, þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, eru eins og lufsur í þessu máli. Þeir virðast ætla að láta þetta yfir sig ganga eins og ekkert sé. Þeir taka ekki til máls í umræðum um vegáætlun, þegja þunnu hljóði, eru hér á samsærisfundum með útvöldum sveitarstjórnarmönnum úr kjördæminu til að ráðskast um það hvort fara eigi í Suðurstrandarveg eða ekki. Síðan kemur það eins og skrattinn úr sauðarleggnum að þessi vegur hafi verið sleginn af. Málið hefur ekki verið rætt við okkur þingmenn í kjördæminu og það ætti að vera fyrsta forgangsverk samgönguráðherra, ef hann vill ná sátt um þessi mál, að sjá til þess að málið fari í gegnum almennilega umræðu við þingmenn kjördæmisins. Svona vinnubrögð hljóta að vera með öllu ólíðandi.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir þau svör sem hér voru gefin. Það kom reyndar fram í þeim að þetta væri gróf áætlun um þessa vegspotta, sem svo voru nefndir hér áðan, efst á Hellisheiðinni en með því að ná þeim erum við að sjá fram á veginn frá Hveragerði vestur fyrir Lögbergsbrekku sem 2+1 veg. Það er auðvitað mikil vegbót fyrir utan svo það að við fáum mislæg gatnamót, það er augljóst. En betur má ef duga skal, eins og ég sagði. Það þarf að hyggja að langtímaáætlun hvað þennan veg varðar og auðvitað horfum við til lengri tíma um það að þessi vegur verði 2+2 og þá að Selfossi. En það er ekki inni á þeirri áætlun sem er verið að kynna hér. Gagnvart Suðurstrandarvegi er rétt að það komi hér fram að fjármunir hafa verið lagðir í þann veg og til eru fjármunir í hann sem mundu duga fyrir áfanganum frá Þorlákshöfn að Selvogi. Það eru u.þ.b. þeir fjármunir sem hafa verið settir í veginn. Ég lít svo til að það fjármagn liggi fyrir og að einvörðungu sé verið að fresta þeim framkvæmdum.

Hvað með loforðin?


            

Virðulegi forseti. Það verður að segjast alveg eins og er að málflutningur hv. þm. Jóns Gunnarssonar, ég tala nú ekki um hv. þm. Magnúsar Hafsteinssonar, er með öllu óforsvaranlegur, alveg ótrúlega ómerkilegur málflutningur. Hér koma menn upp og lýsa því að þeir hafi ekki verið þátttakendur í þeirri ákvörðun að færa til fjármuni af fjárveitingu Suðurstrandarvegar til þess að framkvæma endurbætur á Hellisheiði. 
             Þetta er alveg ótrúlega ómerkilegur málflutningur og er ekki sæmandi mönnum sem vilja láta taka sig alvarlega í umræðu á Alþingi og í ákvarðanatöku um vegamál. Það kom beiðni frá hv. þingmönnum Suðurkjördæmis  
            

Frú forseti. Þó að miklum fjárhæðum sé varið til vegaframkvæmda árlega er það þó svo að á mörgum svæðum landsins er mjög langt í land með að ástand vega sé viðunandi miðað við þær kröfur sem við gerum í dag, bæði hvað varðar öryggi á vegum, gerð vega með tilliti til vetrarfærðar og burðargetu þeirra. Sem dæmi er nærtækt að nefna veginn milli Hólmavíkur og Brúar í Hrútafirði en á þeim vegarkafla eru 14 einbreiðar brýr, 13 blindhæðir og þrír staðir þar sem árlega verða umferðarslys og fjöldi óhappa. Vegasamgöngur á Vestfjörðum almennt eru langt frá því að geta talist viðunandi, sérstaklega ef tillit er tekið til hins fyrirsjáanlega stóraukna álags sem verður á vegunum á næstu árum vegna þess að þungaflutningar eru nær allir að flytjast á vegakerfið og að litið er til ferðamennsku sem vaxtarsprota í fábreyttu atvinnulífi. Það hefur vakið athygli mína að umtalsverð fjárhæð er árlega afgangs af framkvæmdafé Vegagerðarinnar og virðist fara hækkandi frá ári til árs. Með tilliti til hinna miklu verkefna sem bíða í samgöngumálum, ekki aðeins á Vestfjörðum heldur einnig á öðrum landsvæðum, t.d. á norðausturhorni landsins, svíður að sjá að ekki virðist framkvæmt fyrir þá upphæð sem heimild er fyrir í fjárlögum. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra: Eru dæmi um að vegaframkvæmdir hafi dregist fram yfir áramót vegna þess að undirbúningi framkvæmda hefur ekki verið lokið í tæka tíð? Ef svarið er jákvætt, hvaða helstu framkvæmdir er um að ræða og hvað tefur helst fyrir í undirbúningsvinnunni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Önnu Kristínu Gunnarsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Hún er athygliverð og mjög gagnlegt er, held ég, fyrir hv. þingmenn að gera sér grein fyrir einmitt þeim staðreyndum sem blasa við þegar fyrirspurninni er svarað. Hv. þingmaður spyr: „Eru dæmi um að vegaframkvæmdir hafi dregist fram yfir áramót vegna þess að undirbúningi framkvæmda hefur ekki verið lokið í tæka tíð? Ef svarið er jákvætt, hvaða helstu framkvæmdir er um að ræða og hvað tefur helst fyrir í undirbúningsvinnunni?“ Öðru hvoru kemur fyrir að ekki tekst að hefja framkvæmdir við verk á þeim tíma sem áætlað hefur verið. Ástæður þess geta verið margþættar en nefna má samninga við hagsmunaaðila, umfangsmikið umhverfismat, deilur út af mati á umhverfismálum og kærur út af því, auk þess sem í sumum tilfellum reynist verkhönnun framkvæmda tímafrekari en áætlað hefur verið þegar öllu undirbúningsferli, umhverfismatsferlinu, er lokið. Sem dæmi um framkvæmdir sem hér um ræðir, framkvæmdir sem dregist hafa, má nefna Gjábakkaveg þar sem kæruferli hefur verið býsna langt, sem og úrskurðarferli, vegna þess að þær framkvæmdir sem eru nærri Þingvallaþjóðgarðinum hafa verið að mati margra þess efnis að margar kærur hafa komið sem hafa þannig tafið framkvæmdir. Þess vegna hafa fjárveitingar ekki nýst, heldur setið eftir sem geymdar fjárveitingar. Sama er með Suðurstrandarveginn, hann fór ekki af stað af sömu ástæðum. Reykjanesbraut um Garðabæ, þar er um það að ræða að ekki liggur enn þá fyrir að hægt sé að fara af stað með þær framkvæmdir vegna deilna um legu vegarins. Þá má nefna Dettifossveg og hringveg um Norðurárdal í Skagafirði þar sem deilur hafa staðið yfir við landeigendur og sveitarstjórn um legu þess vegar. Þar er um að ræða part af hringvegi þar sem eru fjórar einbreiðar brýr sem á að leggja af með því að þar komi nýr vegur. Þetta eru þær framkvæmdir sem ég vil nefna alveg sérstaklega sem hafa tafist af þessum tilgreindu ástæðum. Þess vegna hafa fjármunir sem hafa verið til staðar ekki nýst og eru þær fjárveitingar þá færðar á milli ára. Það er náttúrlega nauðsynlegt að gera sér grein fyrir því að samgönguáætlun og vegakafli þeirrar áætlunar er afar mikilvæg áætlunargerð. Í mörgum tilvikum, langflestum, er það þannig að vegaframkvæmdir ná yfir mörg missiri og mörg ár og þess vegna þarf að gera glöggar áætlanir um kostnað og allan undirbúning og afla fjármuna til framkvæmdanna. Þá er oft og tíðum reynt að færa á milli ára ef það þykir henta framkvæmdaframvindunni. Þegar framkvæmdir síðan komast af stað, og ekki síst þegar um það er að ræða að framkvæmdir hafi tafist og fjárveitingar safnast upp, er e.t.v. í mörgum tilvikum hægt að bjóða verk út með þeim hætti að verktíminn verði enn styttri en áður hafði verið áætlað. Í mörgum tilvikum tekst það en síðan er það þó þannig að verk geta verið það umfangsmikil að verktímann er ekki hægt að stytta þrátt fyrir að fjármunir séu til reiðu til framkvæmdanna. Það eru margar hliðar á þessu en ég held að það sé afar gagnlegt fyrir hv. þingmenn að fá þessa mynd upp á borðið sem hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir hefur spurst fyrir um. Ég held að það sé gagnlegt fyrir okkur að velta þessu fyrir okkur og spyrja kannski spurningarinnar: Erum við að ganga of langt í vinnuferlinu í umhverfismati? Ég tel það varla en kæruferlið hins vegar er afar erfitt.

Frú forseti. Hæstv. samgönguráðherra svaraði hér spurningum um hvað gæti valdið töfum á vegaframkvæmdum og hvernig með væri farið. Hæstv. ráðherra nefndi Suðurstrandarveg sem varð til þess að ég gat ómögulega á mér setið að ræða aðeins þann veg. Hæstv. ráðherra sagði að yfirleitt væru fjárveitingar færðar á milli ára ef um tafir væri að ræða á vegaframkvæmdum þar sem búið væri að ákveða fjármuni. Örlög sumra fjárveitinga verða að þær koma ekki til baka. Þær eru teknar að fullu og öllu aftur af hæstv. ráðherra og ríkisstjórn, og fjármunir sem búið er að lofa skila sér þá ekki ef um tafir verður að ræða og vegurinn sleginn af um langt árabil, eins og nú eru að verða örlög þessa Suðurstrandarvegar. Það er mikill munur á því þegar tafir verða á vegi og þingmenn ákveða að taka að láni fjármuni sem ætlaðir voru í eina framkvæmd og setja í aðra, í trausti þess að það sé eitthvað að marka hæstv. ráðherra þegar þeir gefa út fjárveitingar, og því að slá framkvæmdir af að fullu um langan tíma.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör. Tilefni þessarar fyrirspurnar er að ég tók eftir því að af framkvæmdafé Vegagerðarinnar á síðasta ári voru rúmir 3 milljarðar í afgang sem ekki nýttust og mér sýndist sem sú upphæð færi hækkandi ár frá ári. Ég hef reyndar lagt fram skriflega fyrirspurn til hæstv. ráðherra um það efni þannig að ég mun þá fljótlega sjá hver þróunin er. Það er hins vegar svo, eins og ég sagði í ræðu minni áðan, að þegar maður horfir upp á þessa þróun hlýtur maður að velta fyrir sér hvort ekki sé hægt að breyta málum á einhvern hátt þannig að við getum nýtt það fé sem við höfum heimild til að nýta árlega, jafnmikið og við eigum eftir ógert í vegaframkvæmdum á Íslandi. Það eru auðvitað, eins og hæstv. ráðherra sagði, ýmis dæmi sem tefja fyrir, nýjungar í lögum eins og t.d. umhverfismat. Þá er spurningin hvort við þurfum ekki að breyta vinnuferlinu á einhvern þann hátt að við getum komist hjá því að sitja uppi með vannýtt fé ár eftir ár. Oft er það, held ég, þannig að tafir eru fyrirsjáanlegar, við vitum nokkurn veginn oft og tíðum hvort við erum að skipuleggja á svæðum þar sem er ágreiningur eða deildar meiningar um vegarlegu eða yfirleitt hvort það eigi að vera vegur. Við stöndum t.d. væntanlega frammi fyrir því á Vestfjörðum bráðlega. Eins og ráðherra hæstv. sagði eru margar framkvæmdir þannig að þeim er áfangaskipt og þá er spurningin hvort ekki sé hægt að flytja fé á milli 

Virðulegur forseti. Fyrst vil ég nefna að alltaf eru einhver dæmi þess að fluttir séu fjármunir með samþykkt þingmanna viðkomandi kjördæmis á milli verkefna ef þannig stendur á. Til dæmis eru dæmi um að tilboð eru lægri en áætlanir hafa staðið til þó að raunar sé fátítt að það nemi stórum fjárhæðum. Þá er hægt að nýta og færa til en síðan er það fellt inn í við afgreiðslu annaðhvort fjárlaga næsta árs eða við afgreiðslu samgönguáætlunar. Þannig er staðið að því. En ekki er um það að ræða að settar séu af stað nýjar framkvæmdir sem ekki eru á áætlun fyrir fjármuni sem eru geymdir vegna þess að framkvæmdir einstakra verka hafi ekki farið af stað. Að sjálfsögðu verður að fara að öllum þeim reglum um fjárhæðir ríkisins sem eðlilegt er að sé farið eftir. Ég vildi aðeins nefna að það er ekki bara að verkum seinki vegna umhverfismatsaðgerða heldur einnig vegna þess að oft á tíðum er hönnun flóknari. Dæmi um það er vegurinn um Garðabæ, Reykjanesbrautin. Síðan geta komið upp deilur við sveitarstjórnir, að þær gefi ekki framkvæmdaleyfi. Dæmi um það er vegtengingin Þverárfjallsvegur niður til Sauðárkróks þar sem deilur hafa staðið innan sveitarstjórnar um hvernig sá vegur ætti að liggja, en nú 

Frú forseti. Eins og fram kom í fyrirspurn minni áðan hafa vaknað hjá mér spurningar um nýtingu fjár á vegáætlun. Vegáætlun er gerð til margra ára í senn en eftir sem áður virðast vera einhverjir hnökrar á undirbúningi framkvæmda þegar til kastanna kemur og framkvæmdir tefjast því oft og iðulega. Nú geta auðvitað legið ástæður til þess að framkvæmdir tefjist án þess að Vegagerðin fái nokkuð við það ráðið, eins og t.d. smíði brúar yfir Gönguskarðsá við Sauðárkrók, sem hæstv. ráðherra minntist á áðan. Þar hefur meiri hluti sjálfstæðismanna og vinstri grænna ekki getað komið sér saman um hvaða legu innkeyrsla í bæinn á að hafa og hafa vísað málinu sennilega fimm sinnum aftur til skipulags- og samgöngunefndar. En það er sennilega og vonandi einstakt stjórnleysi í einu bæjarfélagi. Það verður hins vegar að velta því fyrir sér hvort Vegagerðin er að einhverju leyti undirmönnuð, hvort ný lög, t.d. um umhverfismat, geri það að verkum að breyta þurfi vinnulagi til þess að fjármagn geti nýst sem mest á því ári sem heimild fæst til að nýta það, t.d. með því að hafa tilbúin verk á nokkurs konar varaframkvæmdalista eða hvað annað sem hægt er að taka til bragðs. Ég spyr því hæstv. samgönguráðherra: 1. Hvaða kröfur eru gerðar til stöðu undirbúnings vegaframkvæmda þegar fjárheimilda er leitað? 2. Eru verk á vegáætlun þar sem undirbúningi er lokið og verkin tilbúin til útboðs án þess að fjárheimild liggi fyrir? 3. Hefur komið til álita að breyta forgangsröðun verkefna þegar verk tefjast? 4. Hvað tekur undirbúningur fyrir nýframkvæmdir hjá Vegagerðinni að jafnaði langan tíma, annars vegar fyrir lagningu vega, hins vegar brúarsmíð?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður spyr: „Hvaða kröfur eru gerðar til stöðu undirbúnings vegaframkvæmda þegar fjárheimilda er leitað?“ Svar mitt er þetta: Að lágmarki þarf að liggja fyrir skilgreining verkefnisins áður en verk er sett inn á vegáætlunarhluta samgönguáætlunar. Fyrir verk sem eru á tveimur fyrri árum áætlunar er æskilegt að fyrir liggi frumhönnun eða verkhönnun, sem væri auðvitað æskilegt ef það er hægt. Í annan stað er spurt: „Eru verk á vegáætlun þar sem undirbúningi er lokið og verkin tilbúin til útboðs án þess að fjárheimild liggi fyrir?“ Svar mitt er þetta: Fjárheimildir eru gefnar út fyrir verk sem eru með fjárveitingu á vegáætlun viðkomandi árs. Undantekning frá þessu er ef áætlanir benda til þess að kostnaður við verkið verði meiri en fjárveiting. Í þriðja lagi er spurt: „Hefur komið til álita að breyta forgangsröðun verkefna þegar verk tefjast?“ Svar mitt er þetta: Fyrir kemur að framkvæmdaröð sé breytt ef verk með fjárveitingu á vegáætlun dregst af einhverjum ástæðum. Í fjórða lagi er spurt: „Hvað tekur undirbúningur fyrir nýframkvæmdir hjá Vegagerðinni að jafnaði langan tíma, annars vegar fyrir lagningu vega, hins vegar brúarsmíð?“ Svar mitt er þetta: Undirbúningur vegna nýframkvæmda Vegagerðarinnar tekur eðli málsins samkvæmt mjög mislangan tíma eftir stærð og eðli verks. Ekki er unnt að gefa upp neinn „eðlilegan tíma“, meðaltíma í því sambandi. Þetta á bæði við um vega- og brúargerð. Almennt má segja að þessi tími hafi verið að lengjast að undanförnu vegna krafna um meira og flóknara samráð við ýmsa aðila og á það ekki síst við um þegar slíkar framkvæmdir eru inni í þéttbýli þar sem búið er að skipuleggja og byggja kannski þétt upp að viðkomandi vegarstæði. Þá þarf að taka tillit til mjög margra þátta, svo sem eins og hljóðvistar, þar sem upp hefur komið mjög aukin krafa til veghaldara um hljóðvistaraðgerðir í tengslum við hönnun vega í þéttbýli.

Hæstv. forseti. Við höfum verið að leggja á það mikla áherslu á undanförnum árum að takast á við ýmsar lagfæringar á vegakerfinu sem einkum snúa að einbreiðum brúm, hættulegum köflum, svokölluðum svartblettum, o.s.frv. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég undrast svolítið hversu hægt okkur miðar þó að vissulega sé verið að vinna við einbreiðar brýr og annað slíkt. Þarna er oft á tíðum ekki um framkvæmdir að ræða sem kalla á mjög mikið fé og heldur ekki mjög flókna hönnun þegar verið er að skipta út einbreiðum brúm, búa til ræsi eða jafnvel nýjar brýr þar sem er um tiltölulega litlar framkvæmdir að ræða. Ég undrast það að við skulum ekki fara hraðar 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Manni finnst eiginlega undarlegt að þegar verk tefjast skuli ekki vera farið í önnur verk sem liggur fyrir að verður að vinna í framhaldinu. Ég ætla að taka sem dæmi aftur brúna yfir Gönguskarðsá við Sauðárkrók. Þetta þref og þjark er búið að standa yfir allt þetta kjörtímabil. Búið var að taka ákvörðun á síðasta kjörtímabili um legu brúarinnar eins og hún mun væntanlega liggja eftir þær mörgu hringferðir sem við vorum að lýsa áðan. En það er ekki einungis þetta verk sem er eftir til að þessi mikla vegabót sem Þverárfjallsvegur er nýtist að fullu, heldur á líka eftir að ljúka hluta vegarins, þ.e. eftir að komið er niður í Gönguskörð og til Sauðárkróks. Þar er vegurinn enn þá niðurgrafinn og snjóar oft í hann fyrir utan að þarna er aurbleyta og hann hefur reynst hættulegur á sumrin og auk þess stórskemmt bíla. Þess vegna fyndist manni þetta alveg dæmigerð framkvæmd sem ætti að fara í í staðinn fyrir að bíða alltaf eftir að pólitíkusarnir á Sauðárkróki geti komið sér saman. Það er skoðun mín að það ætti að reyna taka til endurskoðunar vinnulagið við framkvæmdir hjá Vegagerðinni með það í huga að hafa ætíð til reiðu verkefni sem hægt er að fara í ef verk tefjast af fyrirsjáanlegum eða ófyrirsjáanlegum orsökum.

Virðulegur forseti. Trúlega hefur rótin að þessari fyrirspurn verið margumræddur vegur um Þverárfjall og Gönguskörð. En ég vil að gefnu tilefni vegna ræðu hv. þingmanns segja að það væri ekki skynsamlegt að fara af stað með framkvæmdir á öðrum pörtum þessa vegar vegna þess að flöskuhálsinn um fullkomna nýtingu þessarar leiðar var brúin þarna um og vegurinn sem liggur niður að þéttbýlinu. Það var svo mikill munur á þessum tveimur leiðum að ekki var hægt að taka neinar ákvarðanir um aðrar framkvæmdir að mínu mati án þess að fyrir lægi endanleg lega þessa vegar. Nú liggur þetta fyrir og verður ekki aftur snúið. Ég er mjög sáttur við þá niðurstöðu, tel að þar hafi verið valin besti kosturinn, og kannski var ástæða til þess að þreyja þorrann og góuna og þvermóðska samgönguráðherrans hafi leitt til þess að loksins fékkst niðurstaða um að fara þá leið sem er best fyrir byggðina en umfram allt best fyrir vegfarendur, og þar ofan í kaupið ódýrari svo nemur 30–40 milljónum. Niðurstaðan er því fengin og vonandi verður hægt að bjóða þetta verk út strax og búið er að vinna hönnun en þegar búið er að taka ákvörðun um hvar brúin á að liggja þarf að hanna mannvirkið og ekki verður það boðið út fyrr en því verki er lokið. Niðurstaða er fengin. Það er aðalatriðið í mínum huga.

Hæstv. forseti. Æskulýðsmál eru málaflokkur sem því miður hefur ekki hlotið mikla umræðu á hinu háa Alþingi. Lög um æskulýðsmál eru frá árinu 1970 og því orðin 35 ára gömul. Það segir sig sjálft að þessi lagabálkur er orðinn úreltur og full þörf er á að endurskoða hann. Því vil ég beina nokkrum spurningum um málið til hæstv. menntamálaráðherra. Hvað líður endurskoðun nýrra æskulýðslaga sem nefnd um endurskoðun þeirra átti að skila til ráðherra 1. september 2004? Enn fremur leikur mér forvitni á að vita hvert hlutverk æskulýðsráðs eigi að vera í framtíðinni og hvernig velja eigi í það ráð. Eins og menn vita er unnið gott æskulýðsstarf hér á landi. Nefna má starf frjálsra félagasamtaka eins og ungmennafélaganna í landinu, öflugt skátastarf, tómstundastarf, félagsmiðstöðvar sem starfræktar eru í sveitarfélögum og svo mætti áfram telja. Þessir aðilar hafa lagt metnað sinn í að byggja upp öflugt æskulýðsstarf og fylgja takti tímans án þess að grundvallarreglur um uppeldi og góð samskipti séu fyrir borð bornar. Framboð, framþróun og fjölbreytni í æskulýðsstarfi eru ekki síður mikilvæg en framboð, framþróun og fjölbreytni í íþróttastarfi. Hæstv. forseti. Þegar unnið er að endurbótum laga um æskulýðsmál skyldi maður ætla að heppilegast væri að leita liðsinnis, skoðana og reynslu þeirra aðila sem sinna því mikilvæga æskulýðsstarfi sem fram fer hér á landi. Því vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvaða samvinna hafi verið höfð við sveitarfélögin í landinu við endurskoðun laganna. Þá vil ég einnig spyrja um starf æskulýðssjóðs og vil fá að vita hver skipar stjórn sjóðsins og eftir hvaða vinnureglum er farið við þá skipun. Einnig vekur það eftirtekt að eftir því sem ég best fæ séð hafa úthlutanir úr æskulýðssjóði til kristilegs starfs verið 30 af 57 eða 52,6% úthlutana sjóðsins frá því að hann var stofnaður 2004. Hvers vegna er það svo?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður og fyrirspyrjandi hefur beint til mín fimm spurningum er lúta að íþrótta- nei, æskulýðsmálum og æskulýðsstarfi. Varðandi fyrstu spurninguna: „Hvað líður endurskoðun laga um æskulýðsmál?“ er rétt að geta þess að síðla árs 2003 var skipuð nefnd á vegum ráðuneytisins sem fékk það hlutverk að gera tillögur um nýja löggjöf um æskulýðsmál. Í erindisbréfi nefndarinnar var m.a. tekið fram að nefndin hefði til hliðsjónar við vinnu sína skýrslu og tillögur nefndar sam vann úttekt á stöðu félags- og tómstundamála ungs fólks á Íslandi fyrir ráðuneytið. Nefndin hefur skilað mér tillögum sínum um frumvarp að nýjum æskulýðslögum með ítarlegri greinargerð. Nefndina skipuðu bæði fulltrúar ráðuneytisins sem sinna æskulýðsmálum en jafnframt fulltrúar þeirra sem best þekkja til æskulýðsmála hér á landi, eins og til að mynda Ásta Möller, varaþingmaður og formaður nefndar sem vann skýrsluna um úttekt á á stöðu félags- og tómstundamála ungs fólks, Stefán Bjarkason, framkvæmdastjóri í Reykjanesbæ, og Ólafur Jóhannsson sóknarprestur. Frumvarp um ný æskulýðslög eru nú til frekari skoðunar innan ráðuneytisins en þau munu ekki verða lögð fyrir yfirstandandi þing. Önnur spurningin er: „Hvert á hlutverk æskulýðsráðs að vera og hvernig á að velja í ráðið?“ Hlutverk þess er samkvæmt tillögum nefndarinnar nokkuð breytt frá núgildandi lögum og meiri áhersla er nú lögð á stefnumarkandi og ráðgefandi hlutverk þess gagnvart málaflokknum og er starfsemi æskulýðsráðs afmörkuð betur en áður. Skal ráðið vera stjórnvöldum til ráðgjafar í æskulýðsmálum, gera tillögur um áherslur og stefnumótun í málaflokknum, veita umsagnir um mál er varða æskulýðsstarfsemi, leitast við að efla æskulýðsstarfsemi félaga, félagasamtaka, skóla og sveitarfélaga og stuðla að samvinnu þessara aðila um æskulýðsmál, efna til funda og ráðstefna um æskulýðsmál, taka þátt í erlendu samstarfi í æskulýðsmálum, stuðla að þjálfun og menntun félagsforustufólks og leiðbeinenda og stuðla að æskulýðsrannsóknum auk annarra þeirra verkefna sem fjallað er um í lögunum nú þegar eða sem ráðuneytið hugsanlega kann að fela þeim. Æskulýðsráð skal skipað tíu fulltrúum, sex skulu valdir af fulltrúum æskulýðssambanda, tveir af Sambandi íslenskra sveitarfélaga og ráðherra skipi síðan tvo menn, formann og varaformann. Hefð hefur skapast um að fulltrúar æskulýðsfélaga hafi verið tilnefndir á fundi æskulýðsráðs og hefur það fyrirkomulag gefist ágætlega að mínu mati. Varðandi þriðju fyrirspurnina: ,,Hvaða samvinna hefur verið höfð við sveitarfélögin um endurskoðun laganna?“ þá er rétt að geta þess að við undirbúning að frumvarpinu hafði nefndin náið samráð við öll helstu samtök á sviði æskulýðsmála auk Sambands íslenskra sveitarfélaga, auk þess sem drög að frumvarpinu voru kynnt þeim á formlegum fundi. Þá sat í nefndinni Stefán Bjarkason sem starfar að æskulýðsmálum fyrir Reykjanesbæ. Fjórða fyrirspurnin er: „Hver skipar stjórn æskulýðssjóðs og eftir hvaða vinnureglum er farið við þá skipun?“ Samkvæmt reglum um æskulýðssjóð, nr. 113/2004, er stjórn sjóðsins skipuð sömu mönnum og skipa Æskulýðsráð ríkisins. Það skipa frá 1. janúar 2005 Júlíus Aðalsteinsson formaður, skipaður án tilnefningar, en aðrir aðalfulltrúar eru Eyrún Björk Jóhannsdóttir, Stefán Már Gunnlaugsson og Einar Lee, skipuð samkvæmt kosningu kjörfundar æskulýðssamtaka, og Stefán Bjarkason, skipaður samkvæmt tilnefningu Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það er síðan hlutverk mitt samkvæmt reglum sjóðsins að úthluta styrkjum úr sjóðnum að fengnum tillögum stjórnar. „Hvers vegna hafa 30 af 57 úthlutunum úr æskulýðssjóði runnið til trúarlegs starfs frá því að sjóðurinn var stofnaður 2004?“ spyr hv. þingmaður. Samkvæmt reglum sjóðsins er það hlutverk æskulýðssjóðs að styrkja sérstök verkefni á vegum æskulýðsfélaga og æskulýðssamtaka sem unnin eru fyrir börn og ungmenni og/eða með virkri þátttöku þeirra, þjálfun æskulýðsleiðtoga og leiðbeinenda til virkrar þátttöku í æskulýðsstarfi, nýjungar og tilraunir í félagsstarfi barna og ungmenna og samstarfsverkefni æskulýðsfélaga og æskulýðssamtaka á sviði félagsstarfa. Styrkir eru ekki veittir til árvissra eða fastra atburða í félagsstarfi svo sem þinga, móta eða þess háttar atburða eða ferðahópa. Umsóknir í æskulýðssjóð og sem falla undir reglur sjóðsins hafa verið hlutfallslega fleiri frá kristilegum æskulýðsfélögum. Til að mynda voru við síðustu úthlutun alls 39 umsóknir sem féllu undir reglurnar. Þar af voru umsóknir frá kristilegum æskulýðsfélögum rúmlega helmingur þeirra eða alls 20 umsóknir. Við úthlutun fengu 16 kristileg samtök styrkveitingu, þ.e. 41%, og önnur samtök því 59% svo sem skátar, Félag framhaldsskólanema, samráðshópur ungliðahreyfingar stjórnmálaflokkanna, björgunarsveitir o.fl.

Frú forseti. Mismæli hæstv. ráðherra í upphafi eru eiginlega talandi dæmi um hve íþróttir eru ofarlega í huga fólks þegar máli er vikið að tómstundum ungmenna. Ég ætla ekki að kasta rýrð á íþróttastarf, ég hef stutt það dyggilega og staðið að sjálfboðaliðastarfi og geri enn, en sem kennari fyrr á árum varð ég auðvitað mjög oft vör við að íþróttir höfða ekki til allra. Það eru ekki allir sem geta stundað íþróttir og hafa ekki áhuga á þeim og þess vegna vil ég nota þetta tækifæri til að leggja áherslu á hversu mikilvægt það er að veita markvissan stuðning til fjölbreytts annars konar tómstundastarfs því að við vitum það allar sem hér erum hversu tómstundir eru mikilvægar fyrir heilbrigði og farsælt uppeldi barna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Hún upplýsti áðan að nefnd sú sem ætlað var að endurskoða æskulýðslög hafi skilað frumvarpi ásamt greinargerð. Ástæður fyrir spurningum mínum eru m.a. þær að ég hef verið að reyna að spyrjast fyrir um frumvarpið og þessa endurskoðun. Eftir því sem ég best veit hafa þeir aðilar sem sitja í æskulýðsráði hvorki upplýsingar um hvert efni frumvarpsins er né greinargerðar með því og þess vegna tel ég mjög mikilvægt að ráðherrann upplýsi mjög fljótlega hvernig þetta frumvarp er úr garði gert. Hún sagði áðan að frumvarpið væri breytt og ég spurði þeirrar spurningar hvaða samvinna hefði verið höfð við sveitarfélögin um þetta mál. Ég tel að sveitarfélögin og fulltrúar þeirra þurfi að vita hvernig ætlunin er að breyta æskulýðslögum vegna þess að starfið í sveitarfélögunum í þessum geira er mjög umfangsmikið. Varðandi fjórðu spurninguna sem ég spurði, um æskulýðssjóðinn, þá kemur það fram á vef ráðuneytisins að í stjórn æskulýðssjóðs sitji þeir sem eru í æskulýðsráði. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef skipa þrír aðilar þessa stjórn og það er ekki samkvæmt þeim reglum sem gilda eiga um stjórn sjóðsins. Þeir gera tillögur til ráðherra hverjir fá úthlutað úr sjóðnum. Ráðherra upplýsti að umsóknir vegna trúarlegs starfs væru mjög margar í sjóðinn. Ég vil aftur á móti segja að þó að umsóknir vegna trúarlegs starfs séu margar í sjóðinn finnst mér skipta mjög miklu máli að úthlutanir úr honum nái til breiðari hóps umsækjenda og vil því með þessum orðum skora á ráðherra að upplýsa sveitarfélög og alla þá aðila sem starfa í æskulýðsgeiranum um þetta frumvarp. Einnig mælist ég til þess við hæstv. ráðherra að úthlutanir úr æskulýðssjóði nái til breiðari hóps í framtíðinni.

Hæstv. forseti. Mismæli og ekki mismæli í upphafi máls míns. Vissulega eigum ekki að skammast okkur fyrir að tala um íþróttir og æskulýðsmál í sömu andrá. Það er nú einu sinni svo að íþróttir eru tómstundir en aftur á móti er það ekki svo að allar tómstundir séu íþróttir og við verðum að hafa það í huga. Við vitum mætavel að íþróttir falla ákveðnum hópum en svo eru aðrar tegundir tómstunda sem henta öðrum betur. Við verðum einfaldlega að taka tillit til þess í okkar kerfi að bjóða tækifæri fyrir alla sem taka tillit til þarfa einstaklingsins hverju sinni. Ég held að okkur hafi tekist að byggja upp slíkt kerfi og er þá sérstaklega með sveitarfélögin í huga. Ég vil undirstrika að nefndin hafði mjög náið samstarf við sveitarfélögin og það var líka starfsmaður sveitarfélaganna í þeirri nefnd sem skipuð var og falið var það hlutverk að móta tillögur fyrir nýtt frumvarp til æskulýðslaga. Við erum að fara vel yfir það. Mikið samráð var haft og margir fundir haldnir. Þegar frumvarpið kemur síðan til kasta þingsins verða þessir aðilar að sjálfsögðu kallaðir aftur fyrir nefndina og það fá allir greiðan aðgang að því að koma sjónarmiðum sínum og tillögum á framfæri við þá sem fara yfir málið á hinu háa Alþingi þannig að allra eðlilegra leikreglna er gætt. Varðandi umsóknir og þá sem sækja um styrki þá held ég að rétt sé að hafa það hugfast, hvort sem það er í æskulýðssjóðnum eða annars staðar í hinu margháttaða og oft flókna og allt of flókna sjóðakerfi ríkisins, að enginn má ganga að því gefnu að menn eigi sérstakt tilkall til þess fjármagns sem í sjóðum ríkisins er hverju sinni. Að sjálfsögðu ber okkur sem förum með stjórnun og stefnumótun að hafa það hugfast að fara reglubundið yfir úthlutanir og yfir þær reglur sem einstaklingar og lögaðilar þurfa að fara eftir varðandi umsóknir.

Frú forseti. Ég fylgi úr hlaði fyrirspurn þeirrar sem hér stendur og hv. þm. Marðar Árnasonar. Nefnd sem í áttu sæti fulltrúar framhaldsskóla og menntamálaráðuneytis og lauk störfum síðla vetrar 2003 var sammála um að væri aðsókn í framhaldsskóla meiri en fjárveitingum næmi væri eðlilegt að forgangsraða nemendum, enda eina raunhæfa úrræði skólanna þegar allt kemur til alls. Fjármagn til framhaldsskóla er ítrekað ónógt miðað við aðsókn að þeim og jafnvel þó að ráðuneytið hafi undirritað samning við framhaldsskóla um tiltekinn fjölda sem hverjum og einum er heimilt að taka inn er ekki veitt fjármagni til þeirra sömu skóla í samræmi við það heldur er tekin einhliða ákvörðun um að í fjöldanum einum saman felist stærðarhagkvæmni. Það er þó ekkert gefið þar sem allt eins getur staðið svo á að skipta þurfi upp hópum þegar komið er upp í tiltekinn fjölda og fjöldinn hafi því í för með sér aukinn kostnað. Framhaldsskólarnir eru ítrekað settir í þá stöðu að þurfa að velja milli þess hvort þeir veiti umsækjendum skólavist eða að standa við fjárlög. Hvor ákvörðunin sem tekin er felur í raun í sér lögbrot. Sem betur fer hefur fjöldi eldri nemenda vaxið frá ári til árs, þ.e. þeirra sem sækja um vist í framhaldsskóla oft eftir nokkurra ára þátttöku í atvinnulífinu. Það er fagnaðarefni því að ómenntað vinnuafl er ekki það sem heppilegast er fyrir framtíð íslensks atvinnulífs. Það ber því að taka vel á móti þessu fólki ekki síður en nýnemunum. Ég tek skýrt fram að það er skoðun mín og Samfylkingarinnar að fagna beri öllum þeim sem sækja um skólavist í framhaldsskóla, jafnt nýútskrifuðum úr grunnskóla sem eldri einstaklingum, og að veita eigi þeim ókeypis skólavist. Sú er ekki raunin í dag þar sem aldur ræður í raun af hverjum tekin eru gjöld fyrir nám, samanber nemendur öldungadeilda og fjarnemendur á framhaldsskólastigi. Ég spyr hæstv. ráðherra: 1. Hverjar voru niðurstöður nefndar um fjarnám og forgang í framhaldsskóla sem lauk störfum síðla vetrar 2003? 2. Hvaða reglur gilda af hálfu ráðherra um forgangsröð nemenda sem sækja um skólavist í framhaldsskóla? Taka þær mið af niðurstöðum nefndarinnar?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir spyr mig tveggja spurninga: ,,1. Hverjar voru niðurstöður nefndar um fjarnám og forgang í framhaldsskóla sem lauk störfum síðla vetrar 2003? 2. Hvaða reglur gilda af hálfu ráðherra um forgangsröð nemenda sem sækja um skólavist í framhaldsskóla? Taka þær mið af niðurstöðum nefndarinnar?“ Hinn 7. ágúst 2003 skipaði þáverandi menntamálaráðherra starfshóp um framkvæmd fjarkennslu á framhaldsskólastigi. Hópurinn skilaði niðurstöðum í desember 2003 í formi innanhússkýrslu, en meginniðurstaða hópsins var sú að ekki væri ástæða til að skilja fjarkennslu frá öðrum kennsluformum sem viðhöfð eru í skólakerfinu. Þetta leiddi til þess að um fjarkennslu gilda almenn ákvæði framhaldsskólalaga og reglugerð á grundvelli þeirra. Dreif- og fjarkennsla hefur eins og við þekkjum mætavel aukist og blómgast í núverandi lagaumhverfi frá því að Hagstofa Íslands tók að skrá fjarnám sérstaklega frá 1997 og til ársins 2004. Á þeim tíma hefur hún u.þ.b. tífaldast hvað nemendafjölda varðar, úr rúmum 200 nemendum í nálega 2.200 nemendur á árinu 2004, sem er gríðarleg aukning. Í þeirri tiltölulega frjálsu þróun liggur margvísleg hagkvæmni fyrir skólana og einstaklingana sem ég tel ekki ástæðu til að binda á klafa regluverks umfram annað skólastarf, heldur fái fjarkennslan að þróast með öðrum kennsluformum á jafnréttisgrundvelli. Við sjáum að sú þróun hefur verið jákvæð. Niðurstöður starfshópsins breyttu þannig heldur engu um þær almennu reglur sem unnið hefur verið eftir við innritun í framhaldsskóla. Skólarnir taka við þeim nemendum sem þeir hafa rými fyrir og fjárheimildir eru fyrir á fjárlögum hverju sinni. Fyrst hefur verið gengið frá innritun þeirra sem eru í skólunum í óslitnu námi og skila valblöðum og staðfestingargjöldum. Næst hafa nýnemar úr grunnskólum verið innritaðir og samkvæmt lögum er innritun í framhaldsskóla í höndum skólameistara og hefur ráðuneyti menntamála að jafnaði ekki afskipti af framkvæmd innritunar nema til þess að tryggja, ef því er að skipta, öllum grunnskólanemendum tækifæri til þess að hefja nám í framhaldsskóla, a.m.k. á árinu sem þeir ljúka grunnskólanum.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra sagði að fjárheimildir ættu að ráða sem þýðir með öðrum orðum að það eiga ekki allir að fá aðgang að framhaldsskóla því fjárheimildir til þess að veita öllum aðgang eru ekki nægilegar. Þá er það klárt. Það er mikið ánægjuefni hve fjarkennsla og dreifnám hefur aukist. Hins vegar þurfa þeir sem stunda fjarnám á framhaldsskólastigi oft á tíðum að greiða háa upphæð fyrir hverja einustu einingu sem þeir taka. Í þessu felst mikið misrétti gagnvart þeim sem hafa framhaldsskóla við bæjardyrnar hjá sér, sem eru því miður ekki allir Íslendingar og ekki allir í akstursfæri við framhaldsskóla, auk þess sem oft á tíðum er fullorðið fólk að reyna að bæta menntunarstig sitt með því að stunda slíkt fjarnám. Mér finnst því brotið mjög á jafnrétti eða jafnræði fólks til náms og vildi að þeim sem það kysu yrði gert kleift að stunda fjarnám án þess að greiða fyrir það sérstaklega, en það er því miður ekki svo. Að öðru leyti þakka ég hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það var ágætt að fá það á hreint hvernig reglur ráðuneytið hefur.

Hæstv. forseti. Það er hægt að koma upp í púlt og misskilja. Ég ætla ekki hv. þingmanni að rangtúlka, en ég vona að þetta hafi bara verið misskilningur af hálfu hv. þingmanns, því það er alveg ljóst að stefna ríkisstjórnarinnar hefur verið sú og er sú að allir eigi greiðan aðgang að framhaldsskólum landsins. Hins vegar hafa ekki allir framhaldsskólar landsins blankó tékka að fjárlögum, þannig eru vinnubrögð okkar ekki á hinu háa Alþingi, heldur verða menn einfaldlega að vinna eftir ramma og síðan verðum við eins og hefur tíðkast fram til þessa í ráðuneytinu að reyna að koma til móts við þær þarfir og þá mismiklu fjölgun sem framhaldsskólarnir verða fyrir eftir því hvar þeir eru á landinu. Það er alveg ljóst að þörfin á suðvesturhorninu er mun meiri. Það er meiri þrýstingur hér vegna fjöldans og við verðum einfaldlega að taka á þeim verkefnum. Ég lít á þetta sem jákvæð verkefni, því það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði áðan að það er mikið fagnaðarefni að þeim er að fjölga sem sækja sér framhaldsskólanám og við þurfum að fjölga þeim einstaklingum því við sitjum aðeins eftir hvað það varðar miðað við aðrar þjóðir. Það er jákvætt verkefni sem við erum að taka á. Það er alveg ljóst að ef við stöndum frammi fyrir því í ráðuneyti menntamála að þurfa einhverjar fjárveitingar vegna aukinnar aðsóknar í framhaldsskóla á hausti verður að sjálfsögðu að koma til móts við þá aukningu á þann hátt að hægt sé að leysa það mál, því framhaldsskólar landsins eru og eiga að vera öllum opnir.

Frú forseti. Í byggðaáætlun frá mars 1999 er lögð áhersla á að efla menningu á landsbyggðinni og í kjölfarið var Byggðastofnun falið að leiða undirbúningsvinnu við gerð menningarsamninga. Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi tóku þátt frá upphafi og hugmyndir starfshóps að skipulagi voru kynntar fyrir sveitarstjórnarmönnum á Vesturlandi í júní 2001. Þar var skipulag og innihald menningarsamnings á Austurlandi höfð til fyrirmyndar. Þáverandi menntamálaráðherra svaraði bréfi frá Samtökum sveitarfélaga á Vesturlandi þann 29. júní 2001 á eftirfarandi hátt, með leyfi forseta: „Menntamálaráðuneytið er reiðubúið til viðræðna við yður um samstarf á grundvelli sérstaks samnings sem byggist á sömu grundvallarsjónarmiðum og samningur ráðuneytisins við sveitarfélög á Austurlandi.“ Drög að menningarsamningi voru samin í samvinnu ráðuneytis og SSV með gildistíma til ársloka 2005 og er dagsetning á lokum gildistíma gott vitni um tímann sem þetta er búið að taka án þess að samningur hafi verið undirritaður. Ítrekað hefur verið vakið máls á málinu á Alþingi, m.a. af þeirri sem hér talar, en án árangurs og fyrirspurn frá SSV var send til ráðherra þann 16. mars sl. Ár eftir ár er vitnað til þess að fjármagn sé ekki fyrir hendi á fjárlögum, en ekki hefur verið unnið í að fá því breytt. Segir það allt sem segja þarf um áhugann og viljann. Nú síðast hafa samningar við Austfirðinga verið endurnýjaðir. Nú eru til samningar milli ráðuneytisins við Ísafjarðarbæ og Vestmannaeyjar um menningarhús við Hafnarfjörð og Hafnarfjarðarleikhúsið um starfsemi leikhússins, menningarsamningur við Akureyrarbæ og menningarsamningur við sveitarfélög á Austurlandi, en enn hefur ekkert markvert gerst í samningamálum við SSV. Spurningin er hvað veldur því að samningur við þetta landsvæði er dreginn svo á langinn sem raun ber vitni og hversu lengi á þetta að ganga svo til að fundnar séu nýjar og nýjar tylliástæður til að ljúka ekki verkinu? Ég spyr því hæstv. ráðherra: 1. Hvað líður gerð menningarsamnings fyrir Vesturland? 2. Hvenær er áætlað að hægt verði að undirrita menningarsamning milli menntamálaráðuneytisins og Sambands sveitarfélaga á Vesturlandi?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður kom inn á hefur staðið til í nokkur ár að undirrita menningarsamning við sveitarfélögin á Vesturlandi á grundvelli skýrslu um menningarmál á því svæði og viðræðna milli fulltrúa ráðuneytisins og sveitarfélaganna. Ég svaraði fyrir nokkru fyrirspurn sem beint var til mín um menningarsamning við Eyþing og kom þá inn á að það liggur fyrir í ráðuneytinu að ganga til viðræðna á ný við Vestlendinga, en með breyttum forsendum af hálfu ríkisins. Þær forsendur eru fyrst og fremst þær að allir samningsaðilar beri ábyrgð, bæði fjárhagslega og faglega, en slíkur samningur með þeim áherslum var undirritaður nýlega við Austlendinga og var þar nokkuð mikil breyting á frá fyrri samningi við Austlendinga. Samkomulag hefur tekist á milli menntamálaráðuneytis og samgönguráðuneytis að bæði ráðuneytin verði aðilar menningarsamninganna sem ríkið mun gera og þannig nái samningarnir einnig til menningartengdrar ferðaþjónustu. Ég vil í þessu sambandi nota tækifærið og greina þingheimi jafnframt frá því að Fjórðungssamband Vestfirðinga hefur sent ráðuneytinu fyrir hönd allra sveitarfélaga á Vestfjörðum ósk um samstarf við ráðuneytið um menningarmál og menningartengda ferðaþjónustu á Vestfjörðum. Þegar ráðuneytið hóf undirbúning að viðræðum við Vestlendinga árið 2001 um menningarsamning var það vilji menntamálaráðuneytis að Vestfirðingar yrðu einnig aðilar slíks samnings. Því var svarað til af hálfu Vestlendinga að þeir mætu stöðuna svo eftir óformlegar viðræður við Vestfirðinga að hentugra væri að hvor landshluti fyrir sig ynni að undirbúningi menningarsamnings, en þær forsendur gætu hins vegar breyst með nýrri kjördæmaskipan. Ráðuneytið mun nú í viðræðum sínum við Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi og Fjórðungssamband Vestfirðinga óska eftir því að þeir skoði formlega hvort ekki getið verið flötur á samstarfi þeirra í þessum málaflokki með einn samning í huga. Fyrir liggur að gerðir hafa verið tveir menningarsamningar sem í gildi eru, þ.e. við Akureyri um þátttöku ríkisins í menningarlegri atvinnustarfsemi og við Austfirðinga um menningarmál. Þá hafa eftirtalin sveitarfélög óskað eftir menningarsamningi við ríkið, Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi, Eyþing – Samtök sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Samband sunnlenskra sveitarfélaga og Fjórðungssamband Vestfirðinga. Öll þau sveitarfélög hafa lagt fram menningarstefnu sína til grundvallar viðræðum. Því má segja að sveitarfélög á öllu landinu, að undanskildum sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu og á Reykjanesi ásamt Norðvesturlandi, hafa óskað eftir slíku samstarfi. Skoðun mín er að ekki eigi að gera marga menningarsamninga og ekki eigi einungis að miða slíka samninga við samtök sveitarfélaga á landinu, heldur eigi þeir að ná til eins stórra landsvæða og hægt er og gefa þannig sveitarfélögum tækifæri á að vinna saman að þessum málaflokki með nýjum hætti og nýrri hugsun. Austfirðingar hafa t.d. skipt landsvæði sínu allt frá Höfn í Hornafirði að Vopnafirði í fjögur samstarfssvæði. Ég hef sannfærst um að menningarsamningar sem þessir eru byggðarlögum í landinu mjög mikilvægir í atvinnusköpun. Það kemur best í ljós við lestur metnaðarfullrar stefnumótunar þeirra. Samningarnir eru líka mikilvægir fyrir ráðuneytið og stjórnvöld þar sem þeir gefa fólki tækifæri til sköpunar og landsmönnum öllum tækifæri á að njóta fjölbreytilegrar menningar um land allt. Ráðuneytið er einnig sannfært um að menningarmál munu í auknum mæli skipta máli í atvinnusköpun á landinu og til þess þurfi stuðning stjórnvalda. Alþingi hefur lagt metnað sinn í að tryggja varðveislu menningararfsins og ég tel menningarsamningana stuðla að aukinni menningarsköpun, nýsköpun á sviði lista og menningar sem einnig þurfi að hlúa að. Á fjárlögum 2005 er ekki gert ráð fyrir fleiri menningarsamningum en þegar hafa verið gerðir. Sé miðað við að sambærilegar fjárveitingar yrðu veittar til hvers og eins landsfjórðungs og Austurlands, má ætla að þær séu ekki undir 100 millj. kr. árlega. Undirbúningur fyrir fjárlagagerð innan ráðuneytis er hafin, en það er borin von að menntamálaráðuneytið geti gengið til samstarfs við fleiri sem óskað hafa eftir samstarfinu, nema fjárveitingar komi til á fjárlögum. Því get ég í raun ekki svarað fyrirspyrjanda því til á þessari stundu hvenær undirritun menningarsamnings við Vesturland fari fram. Það byggist á viðræðum við aðila, sem og hvort fjárveitingar muni fást. Hv. þingmaður nefndi að það væru alltaf dregnar fram einhverjar tylliástæður til að skáskjóta sér undan samningagerð. Það er alveg ljóst að það er eindreginn vilji minn að gera þessa samninga og ljóst að Vesturland hefur og mun hafa þar forgang og það svæði, vonandi í samstarfi við Vestfirðinga, en það er ekki hægt að kalla það tylliástæðu þegar fjárlög ráða ferðinni eins og hv. þingmaður veit mætavel. Fjárlög eru lög eins og öll önnur frumvörp sem eru samþykkt á hinu háa Alþingi.

Frú forseti. Þetta hljómar allt einhvern veginn mjög kunnuglega, því miður, breyttar forsendur, fjárlög hljóta að ráða, ekki er gert ráð fyrir þessu á fjárlögum 2005 o.s.frv. Að sjálfsögðu veit ég þetta allt. Ég veit líka að það kemst ekkert á fjárlög nema barist sé fyrir því að hlutirnir komist á fjárlög. Ég geri ekki ráð fyrir að Vestlendingar ætlist til þess að fá undirritaðan samning á morgun sem taki gildi næsta dag. Ég reikna með að þeir yrðu bara sælir og glaðir ef samningur yrði undirritaður á þessu ári og hann gengi í gildi með nýjum fjárlögum á næsta ári. Það tel ég eðlileg vinnubrögð. Ég tel það hins vegar ekki eðlileg vinnubrögð að ganga ekki í verkin og ljúka þeim. Ég tel heldur ekki eðlilegt að lofa einhverju í byggðaáætlunum og fyrir kosningar og klára ekki verkið. Mér finnst það með fádæmum að gengið hafi verið að þessu verki með hangandi hendi allt frá 2001 og alltaf verið að finna eitthvað nýtt og nýtt til. Nú eru það breyttar forsendur, verið er að fá ráðuneyti samgöngumála inn í það og síðan á að taka Vestfirðinga með í dæmið og gott ef ekki Norðlendinga vestri líka. Þetta samstarf þessara svæða, það er búið að ræða það í hópi þessara sveitarfélaga. Þau telja ekki tímabært að haga málum þannig, enda held ég að hver einasti maður hljóti í rauninni að sjá að það er allt of þungt í vöfum að vera með heilt kjördæmi undir í þessum málum. Ég ætla að nota síðustu mínúturnar til þess að brýna hæstv. ráðherra til að ganga að þessu verki og ég trúi ekki öðru en hæstv. samgönguráðherra sé fús til að bretta upp ermar þannig að það fáist gengið frá því á þessu ári.

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að tala alltaf um að verið sé að breyta og breyta forsendum. Það er ljóst að frá upphafi var verið að fara fram á það að Vestfirðingar og Vestlendingar mundu athuga þetta saman,  Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að halda áfram þróun þessara samninga. Samningurinn sem upphaflega var gerður við Austlendinga hefur tekið miklum breytingum og að mínu mati jákvæðum breytingum. Við erum að fá fleiri ráðuneyti inn í þetta sem bera ábyrgð, m.a. á menningartengdri ferðaþjónustu. Við reynum að skoða þetta vítt og breitt yfir og erum að öðlast reynslu frá fyrri samningum sem við metum síðan inn í gerð nýrra samninga. Það er alveg ljóst að þessi nýi samningur leggur líka meiri skyldur á herðar sveitarfélaganna, enda kom það skýrt fram í máli þeirra sem komu að samningnum á Austurlandi að sveitarfélögin meta hann mjög mikils. Þess vegna sáu þau hag sinn í því að koma sjálf með aukið fjármagn inn í samninginn. Það er ósköp eðlilegt, og ég ætla rétt að vona að hv. þingmaður ætli sér það, að menn vegi og meti hlutina með það í huga að skoða hvaða þróun er æskilegust fyrir hönd þeirra sem koma með skattféð inn í ríkiskassann.