Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Gísli Sveinsson Jeg ætlaði mjer að eins að skýra frá, að jeg kom með brtt. til að færa, ef svo mætti að orði kveða, efnið til betra máls í 4. gr. frv. Það má segja um hæstv. stjórnarskrárnefnd, að „skýst, þótt skýrir sjeu“. Stjórnin hafði látið hjá líða að lagfæra kjördæmabilsákvæðið samkv. stjórnarskránni nýju, en þar sem nefndin hefir tekið upp bráðabirgðaákvæðin úr stjórnarskrárfrv., þá hefir henni láðst að athuga, að þetta er ekki stjórnarskrárfrv., og verður því að breyta orðalaginu.

Frsm. (Sveinn Björnsson) Jeg skal fyrir nefndarinnar hönd, þakka hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) fyrir, að hann hefir haft auga fyrir þessari villu, sem hjer hefir orðið, og jeg hygg, að mjer sje óhætt að lýsa yfir því, fyrir nefndarinnar hönd, að þessari lagfæringu sje með þökkum tekið.

Frsm. (Björn Hallson) Jeg skal fyrst leyfa mjer að geta þess, að það hefir slæðst inn lítils háttar prentvilla í frv., í 2. málsgrein; þar stendur „umbóta“, en á að vera umbrota. Þetta skiftir að vísu ekki miklu máli, en jeg vil þó benda á, að þannig á það að vera, og verður líka leiðrjett. Nefndin hafði þetta mál ekki lengi til meðferðar, taldi ekki rjett að tefja framgang þess, en vildi, að það næði fram að ganga þegar á þessu þingi. Nefndinni fanst málið í þeim búningi, að við það mætti að mestu una. Við höfum ekki rekið augun í fleira en nál. tilgreinir. Þetta, sem frv. fer fram á, er alveg nýtt; það eru ekki til nein sjerstök lög um eftirlit með útlendingum hjer á landi, það er að segja, samstæð lög eru engin til, heldur að eins einstakar lagagreinar, t. d. 17. gr. hegningarlaganna frá 1869. 32. og 43. gr. fátækralaganna frá 1905, og svo í sambandslögunum frá 1918, sem gera ráð fyrir jafnrjetti Dana og Íslendinga samkv. 6. gr. Á þessum tímum, sem nú eru, er full þörf á, að samin sjeu sjerstök lög um þetta efni, og má í því sambandi minna á, að aðrar þjóðir hafa strangt eftirlit með því, hverjir flytjast inn í lönd þeirra, og er því ekki nema sjálfsagt, að eins sje gert hjer. Síðasta þing leit líka svo á, sbr. þingsályktun þess, og stjórnin hefir orðið við vilja þess með því að leggja þetta frv. fyrir þingið nú. Það má enn fremur benda á það, að víða ber mikið á gerbyltingamönnum, eða bolshevikka-hreyfingunni rússnesku, svo að full ástæða getur verið til að hafa eftirlit með því, hverjir setjast hjer að, meðal annars af þeirri ástæðu. Nefndin hefir ekki lagt til, að stjórnarfrv. verði breytt að nokkrum mun; það eru að eins tvær breytingar, önnur við 7. gr., á þingskjali 38. Hún gengur út á eftirlit með gistihúsum, eða þeim húsum, sem opinberlega selja næturgreiða, hvort sem þau eru í sveit eða kaupstað. Hins vegar telur nefndin ekki nauðsynlegt, að haft sje eftirlit eða gestabækur á bæjum með fram þjóðvegum, sem selja ferðamönnum greiða nótt og nótt. Eftirlit með þeim virðist ástæðulaust, og yrði ekki nema á pappírnum, þótt sett yrði. Nefndin fellst því á skoðun stjórnarinnar, að þessi lög eigi að eins að snerta regluleg, opinber gistihús, hvort sem er i sveitum eða kaupstöðum. Brtt. þessi er því til þess að skýra 7. gr. stjórnarfrv., þar sem nefndinni virðist ekki koma skýrt fram í greininni, hvernig eigi að haga þessu eftirliti með þeim, sem selja greiða. Jeg hygg líka, að það hafi komið fyrir áður, að skýrslna frá slíkum húsum hafi verið krafist, en ekki fengist, með því að sú krafa hafði ekki við nein lög að styðjast, svo að nú er ekki hægt að hafa fullkomið eftirlit með slíkum húsum, nema að hafa við einhver lög, svipuð þessum, að styðjast. Hin breytingin er við 12. gr., þar sem nefndin leggur til, að þessi lög gangi strax í gildi. Jeg man svo ekki til, að það sje fleira, sem jeg þurfi að taka fram fyrir nefndarinnar hönd að svo stöddu.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Af því að það hefir komið fram brtt., á þgskj. 50, sem nefndin hefir ekki haft tíma til að bera sig saman um, vildi jeg óska þess, í samráði við háttv.flm. þessarar brtt. (P. O.), að ekki yrðu umr. um frv. nú, heldur verði þær geymdar til 3. umr., og mun nefndin fyrir þann tíma taka þessa brtt. til athugunar. Það er svo háttað um þetta mál að það er ekkert á hættu, þótt frestað sje umr. um það til 3. umr. og brtt. tekin aftur þangað til.

Fjármálaráðherra (S. E): Jeg vildi að eins leyfa mjer að styðja mál háttv.frsm. (M. G.). Jeg vildi óska, að þetta mál yrði látið ganga sem umræðuminst til 3. umr.

Pjetur Ottesen Jeg vildi að eins lýsa yfir því, að jeg er því samþykkur fyrir mitt leyti, að málið fái að ganga umræðulaust til 3. umr.

Sveinn Björnsson Jeg býst við því, að þetta verði ákveðið þannig, að málið fái að ganga til 3. umr., en vildi gjarnan láta þau orð fylgja því til fjárhagsnefndar, að hún taki nú frv. enn betur til athugunar, því að það mun vera fleira en þessi brtt., sem mun þurfa athugunar við.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg þykist vita, hvaða ósamræmi háttv. 1. þm. Reykv. (Sv. B.) á við í þessu frv., nefnilega 1% gjaldið á öllum póstkröfum, og vil að eins geta þess, að jeg hefi bent háttv.frsm. (M. G.) á þetta, og háttv. fjárhagsnefnd mun athuga þetta.

Flm. (Sveinn Björnsson) Þetta frv. fer fram á breytingu á grein, sem er orðin úrelt. Þessi grein stendur í tilskipun 20. jan. 1797, 25. gr. Jeg ætla að leyfa mjer að lesa hana upp: „Hver og einn viðkomenda, sem er innan forlíkunartakmarka, skulu sjálfir koma fyrir sættanefndir; þó má það leyfilegt vera, þá hlutaðeigandi er löglega hindraður, að senda annan vandaðan mann fyrir sig, er hafa verður ánægjanlega fullmakt til að sættast á málið vegna þess, er honum hefir fullmakt gefið; en að öðru leyti skal það bannað vera að taka með sjer málfylgismenn (prokuratores), eður senda þá fyrir sig, til að túlka mál fyrir forlíkunarnefndinni“. Það kom brátt í ljós, að ákvæði þetta þótti óhyggilegt, og var því breytt í Danmörku árið 1823. En því hefir ekki verið formlega breytt hjer. Mönnum, sem hafa átt að mæta fyrir sáttanefnd, en hafa átt heima utan sáttaumdæmis, hefir hingað til samkvæmt venju verið leyft að láta málaflutningsmenn mæta fyrir sig, ef þeir ekki geta mætt sjálfir. En nú fyrir skömmu var því mótmælt, að málaflutningsmaður mætti mæta fyrir mann, sem átti heima utan sáttaumdæmis. Dómurinn áleit það ekki heimilt, og málið varð því ónýtt. Yfirdómurinn tók þetta ákvæði strangt og áleit ekki hægt að fara fram hjá því, er mótmælin komu fram, og því verða að brjóta gamla venju. Það er mikið óhagræði í því, að ferðast langar leiðir, eða fá mann, sem ekki er vanur, til að mæta fyrir sig. Reyndin verður sú, að menn snúa sjer til málaflutningsmanna, og þeir fá aftur einhverja, sem ekki eru málaflutningsmenn, til að mæta fyrir sig. En reynslan er sú, að sætt verður venjulega ekki, því þeir geta ekki sæst á annað en það, sem málaflutningsmaðurinn hefir leyft þeim fyrirfram. Það er því síður en svo, að umrætt ákvæði nái sínum upprunalega tilgangi, að fækka málum, heldur verður það til að fjölga málum. Þetta er mikið óhagræði fyrir allan almenning, en verður að vera, vegna dómsins, ef því er ekki breytt. Jeg ætla ekki að fara frekari orðum um þetta, því málið er mjög einfalt. Jeg mælist til þess, að það fari ekki í nefnd; æskilegast væri, að það næði fram á þessu þingi. Vona jeg, að því verði leyft að fara nefndarlaust til 2. umr.

Flm. (Magnús Kristjánsson) Jeg býst við, að þetta frv. þurfi ekki skýringar við, annara en þeirra, er í greinargerðinni felast. Jeg ætla að eins fáum orðum að minnast á, að menn, sem gæta vjela á mótorskipum, ættu að eiga kost á að afla sjer nauðsynlegrar fræðslu í þeim efnum, við opinbera stofnun, sem talist gæti fræðslustarfinu vaxin. Síðustu 15 ár hafa miklar breytingar orðið á sjávarútvegi; árabátar hafa lagst niður, en í stað þeirra komið fjöldi mótorbáta og mótorskipa. Í skipum þessum liggur stórfje, og árangurinn af útgerðinni getur því að eins orðið góður, að alt sje í lagi, og er því nauðsynlegt, að reglur sjeu settar um það, hverjir megi hafa vjelgæslu á hendi. Hingað til hefir ekki verið kostur á að afla sjer fræðslu í þessum efnum, nema á námsskeiðum Fiskifjelagsins. Nú hafa þau námsskeið lagst niður, vegna þess, að hæfir menn hafa ekki verið fáanlegir til að veita þeim forstöðu, og ef til vill líka af því, að húsrúm, áhöld og fleira hefir vantað. Það liggur því beint við, að slík stofnun verði sett á stofn á landssjóðs kostnað, og það sem fyrst. Ef ekkert er að gert, getur af því hlotist mikið fjárhagslegt tjón og mörg mannslíf verið í hættu. Það er ekki svo að skilja, að öll slys stafi af þekkingarleysi þeirra, sem vjelunum stjórna, en slíkt getur þó átt sjer stað. Stórfje hefir farið forgörðum vegna þess, að skip hafa orðið að hætta í vertíðarbyrjun vegna vjelbilunar, því að færir menn hafa ekki gætt vjelanna. Það ætti að vera meðmæli með frv., að það er gert í samráði við forstöðumann vjelskólans, og vjelfræðingur Fiskifjelagsins hefir einnig um það fjallað og telur nauðsynlegt, að það nái fram að ganga. Mjer væri kærast, að málið fengi að ganga nefndarlaust, því annars er tvísýnt, hvort það fær afgreiðslu á þessu þingi; tel óhætt, þótt það gangi áfram nefndarlaust, og vænti þess, að það fái góðar viðtökur.

Ólafur Proppé Herra forseti! Mjer þykir mjög vænt um frv. þetta, enda hafði jeg hugsað mjer að koma fram með líkt frv., en nú hefir verið tekið af mjer ómakið, svo að jeg finn mjer skylt að votta þakklæti mitt fyrir. Jeg hefi sjálfur haldið því fram, bæði í ræðu og riti, hvílík nauðsyn væri á því, að vjelamenn hefðu eins mikla kunnáttu og skipstjórar. Mótorvjelar eru nú mjög dýrar, og því full ástæða til, að krafist sje nokkurrar þekkingar einnig á þessu sviði. Fjárhagslegt tjón, sem stafar af því, að óhæfir menn eyðileggja vjelarnar, er óútreiknanlegt, fyrir utan hið óbeina tjón, og oft geta líf manna verið í veði vegna vankunnáttu vjelstjóra. Laun þessara manna eru nú það há, að heimta má fylstu kunnáttu, eins og hjá bestu skipstjórum. Jeg vona, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi og að því verði vísað til 2. umr. nefndarlaust. Till. kom fram um að vísa málinu til sjávarútvegsnefndar.

Lög nr. 18, 20. okt. 1905, þar sem þetta ákvæði stendur: „enda búi sýslumaður þar“, virðast bera það með sjer, að andi þessarar setningar hefir þá verið álitinn þýðingarmeiri en hann er nú. Því með breyttum staðháttum hefir Keflavík vaxið upp úr því. Þá voru engir vegir lagðir og apall, illur yfirferðar, svo það tók fulla 7 tíma að komast frá Hafnarfirði til Keflavíkur. Þá var heldur enginn sími, svo ekki var hægt að koma orðum nje skeytum á skömmum tíma. Nú horfir það öðruvísi við. Besti bílvegur, sem til er á landinu, er nú milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur, svo komast má það á 1 klukkutíma. Þessi vegur er oftast vel ferðafær fyrir bíla, jafnvel þó snjóalög sjeu, og sími er nú lagður milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur, svo afgera má sakirnar á svipstundu. Þess vegna finst mjer ákvæðið ekki eiga við nú. Keflavík er lítið mannfleiri nú en þá, en þó finst mjer nú frekari þörf, að þessir 600 íbúar fái rjettarbót, til þess að geta komið skipulagi á ýms atriði, til dæmis vegagerðir, húsaskipun og fleira. Öll sanngirni virðist því mæla með því, að þeim verði veitt undanþága í þessu efni. Líka er það skilyrði fyrir hendi, sem ekki er algengt, að hreppstjóri er búandi á staðnum, og hefir það talsverða þýðingu. Keflavík er miðstöð alls viðskiftalífs á Reykjanesskaga, og er því full ástæða til að ætla, að hún muni eiga framtíð fyrir sjer. Ef höfn verður gerð á Reykjanesskaga, þá verður hún þar. Þetta atriði bendir til þess, að Keflavík hafi skilyrði til að fá það, sem þetta frv. fer fram á. Jeg ætla ekki að orðlengja meira um þetta, en vona, að frv. fái að ganga til 2. umr., helst án nefndar. Tillaga kom fram um að vísa málinu til allsherjarnefndar.

Flm. (Bjarni Jónsson) Það mun vera kunnugt þeim mönnum, sem setið hafa á síðustu þingum, að komið hafa tilmæli ár eftir ár, sjerstaklega úr mínu kjördæmi, bæði þingmálafundargerðir og annarskonar ávörp, um það, að reyna að komast fyrir rætur þessa illa sjúkdóms, sem spillir svo mjög fje og þeim afurðum, sem bændur eiga að fá af þessum fjárstofni sínum, bæði til sölu og eigin notkunar, og þar sem svo er nú, að þetta er sá atvinnuvegur, sem öll fjárframleiðsla bænda hvílir á, má sjálfsagt vænta þess, að hv. þm snúist vel við slíkri málaleitun. Jeg vil að eins nefna það, að þessi tilraun, sem gerð var fyrir nokkrum árum, mistókst, og að hún mistókst af því, að ekki var hlýtt þeirri reglu, að líta í einhverja góða dýralækningabók, eða leita ráða hjá dýralækni. Það, sem mönnum yfirsást, var að þetta eina það drepur ekki eggin, og þegar tímar líða, kemur nýr maur úr hverju eggi, og þegar ekki er baðað á milli þess, að sá nýi maur skríður úr egginu, og þess, að hann verpir nýjum eggjum, þá verður baðið ónýtt, eins og gefur að skilja. Þess vegna verður það nauðsynlegt, eins og líka er sett hjer í frv., að hafa böðin tvö, með stuttu millibili, og þá er ekki að eins von, heldur líka vissa fyrir, að fjárkláðanum verði útrýmt, ef öll forstaða málsins er með fullri skynsemi. Jeg þykist nú vita, að landbúnaðurinn eigi svo marga og mikla formælendur, að þessu frv. þurfi ekki að biðja vægðar, að því verði vísað til landbúnaðarnefndar og hún af gnægð síns vísdóms færi það í þann búning, sem henni þykir best henta, og láti það ganga fram nú á þinginu.

Flm. (Einar Þorgilsson) Þetta frv. er gamall kunningi hjer á Alþingi. - Samskonar frv. var flutt í Ed. í fyrra. komst þar í gegn og til Nd. Þar var það til 1. umr., en dagaði uppi sökum tímaskorts og málafjölda. Engu síður er þörf, að frv. nái fram að ganga. Greinargerðin ber með sjer þær ástæður, sem að málinu liggja, en samt vil jeg leyfa mjer að skýra það ofurlítið nánar. Í greinargerðinni er sagt, að Kjalnesingum sje ætlað að leita læknis til Hafnarfjarðar og sjeu þar með læknislausir. Þetta má ekki skilja svo, að Hafnarfjarðarlæknarnir sjeu ónýtir, heldur eru það erfiðleikarnir að nálgast þá, sem hjer er átt við. Þeir erfiðleikar eru bæði vetur og sumar, þó út yfir taki auðvitað á vetrum. Eins og öllum er ljóst, þá er Svínaskarð ófært á vetrum, og verður því að fara í kringum Esjuna, og af því má skilja, að það er betra, að ekki liggi lífið við. Af þessum ástæðum verða Kjósarhreppsbúar, Kjalnesingar og Mosfellingar að vera án þess að leita læknis til Hafnarfjarðar og neyðast því til að fara til Reykjavíkur og leita lækna, sem alls ekki eru skuldir að sinna þeim, og geta þar að auki krafist þeirrar borgunar sem þeim list; þeir eru ekki skyldir til að fylgja neinum taxta. Jeg vil leyfa mjer að geta eins dæmis, sem kjósandi einn í Kjósarhreppi sagði á kjósendafundi síðastl. haust. Hann handleggsbrotnaði og fór úr liði samtímis, og eðlilega varð að leita læknis til Hafnarfjarðar, sem þá var eigi viðlátinn, svo úrræðin urðu að snúa sjer til Reykjavíkur. Meðan þessu fór fram varð maðurinn að þola og bíða. Hann sagði: Ef nokkrir alþingismenn hefðu orðið fyrir því að handleggsbrotna og fara úr liði hjer inni í Kjós um hátúnasláttinn, þá skil jeg ekki í, að þeir hefðu ekki fundið til samhygðar með þessum manni, og þá mundi hv. deild ekki hafa verið hikandi í því, hvað hjer ætti að gera. Jeg vona að hjer þurfi ekki frekari skýringar og að hv. deild lofi málinu að ganga til 2. umr.; býst ekki við, að það komist hjá því að verða sett í nefnd, en kysi það þó helst.