Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um sérstakan skatt á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Sérstakur skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði var lagður á í fyrsta sinn á árinu 1979. Skatturinn hefur síðan verið lagður á árlega samkvæmt sér stökum lögum sem gilt hafa fyrir eitt ár í senn. Í ár er skatturinn lagður á samkvæmt I. kafla laga nr. 74/1986, um álagningu og innheimtu ýmissa tímabundinna skatta og gjalda á árinu 1987. Í endurskoðaðri tekjuáætlun fyrir 1986 er áætlað að innheimtar tekjur af honum verði um 165 millj. kr. Í frv. til fjárlaga fyrir árið 1988 er, eins og áður segir, gert ráð fyrir að framhald verði á skattlagningu þessari. Af þessum sökum er í frv. lagt til að ákvæði efnislega samhljóða 1. kafla laga nr. 74/1986, þar á meðal hvað varðar skatthlutfall, verði lögfest vegna álagningar opinberra gjalda 1988. Í tekjuáætlun fjárlagafrv. fyrir árið 1988 er gert ráð fyrir að álagning skattsins nemi 210 millj. kr. en innheimtan um 190 millj. kr., að meðtalinni innheimtu af eftirstöðvum fyrri ára. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Við styðjum það að lagður verði skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Við teljum hins vegar, með tilliti til þess hvað fyrirtæki eiga bersýnilega að sleppa vel samkvæmt skattastefnu Alþfl., eðlilegt að þessi skattstofn verði nýttur betur og munum flytja brtt. um hækkun á þessum skatti á skrifstofu- og verslunarhúsnæði.



Herra forseti. Við þm. Borgarafl. erum andvígir þessum sérstaka skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þessi skattur, eins og kom fram í framsögu hæstv. fjmrh., var í fyrsta sinn lagður á á arinu 1979. Hann hefur einkenni þeirra skatta sem við höfum oft tekið upp á árum áður, þ.e. tímabundinna skatta sem eru lagðir á til að leysa ákveðin vandamál það árið en hafa síðan tilhneigingu til þess að verða eilífir. Við mundum miklu frekar vilja að athugað yrði um eignarskatt á atvinnuhúsnæði almennt og kannað hvort ekki væri hægt að dreifa þessum skatti yfir á annað atvinnuhúsnæði, t.d. iðnaðarhúsnæði. Ég sé í sjálfu sér ekki neina ástæðu til að taka sérstaklega fyrir verslunar- og skrifstofuhúsnæði og leggja sérstakan eignarskatt á það, en undanskilja allt annað atvinnuhúsnæði slíkum sérstökum eignarskatti. Ég hefði gaman af að fá svör við því hvort skrifstofuhúsnæði í eigu stjórnmálaflokka ber uppi þennan sérstaka skatt og mundi gjarnan vilja heyra svör hæstv. fjmrh. við því.



Herra forseti. Ég get auðvitað vel tekið undir það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að það má kannski gagnrýna álagningu þessa skatts, en ég er nú svolítið seinn í hreyfingum og erfitt að fá mig ofan af því sem einu sinni hefur tekist að sannfæra mig um. Þetta er þriðji fjmrh. sem ég styð sem leggur fram þetta frv. og ég geri ráð fyrir því að ég muni styðja þennan skatt með jafnljúfu geði nú fyrir þessi jól og ég hef gert fyrir fjögur síðustu jól.



Herra forseti. Ég kem hér upp til að taka það fram að Kvennalistinn styður þetta frv. og hefur stutt svipuð frumvörp á síðasta kjörtímabili. Það má kannski segja að í þetta sinn er sérstök ástæða og ætti að vera létt fyrir verslunina í landinu að láta eitthvað af mörkum til samneyslunnar því að að henni hefur verið hlúð og henni hefur gengið afskaplega vel núna á þessum síðustu góðæris- og þenslutímum að afla fjár. Þess vegna hlýtur það að vera gleðiefni fyrir verslunina í landinu að geta lagt eitthvað af mörkum til samneyslunnar og mætti gjarnan vera meira.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um söluskatt ásamt með síðari breytingum. Hér ræðir um lög nr. 10 frá 1960. Þetta er eitt þriggja frumvarpa sem öll verða til umræðu á þessum deildarfundi. Hin tvö fjalla um breytingu á tollalögum og vörugjaldi. Þar sem þessi þrjú frv. eru að mörgu leyti efnislega ósundurslítanleg og nátengd hef ég í hyggju að ræða þau hér öll að svo miklu leyti sem umræðuefnið er eitt og vænti þess að þm. geti fjallað um þau öll í senn hér á eftir að svo miklu leyti sem það er efnislega óaðskiljanlegt. Þetta er bæði eðlilegt vegna þess hversu samtengd þessi þrjú mál eru og eins ekki síður þar sem með þessu sparast dýrmætur tími á hinu háa Alþingi. Ég sagði að við það mundi sparast dýrmætur tími á hinu háa Alþingi og vil þá fara nokkrum orðum um það mál. Ríkisstjórnin hefur verið gagnrýnd fyrir hversu seint mörg stórmál hafa komið fram hér á Alþingi.

Má ég biðja hv. ræðumann um að doka aðeins við. Það hefur komið fram ósk um það frá stjórnarandstöðunni að fundinum verði frestað í fimm mínútur. Ef ræðumanni er það ekki mikið á móti skapi hef ég það í hyggju að verða við þeim tilmælum.

Ég verð að sjálfsögðu við slíkum tilmælum forseta. - Fundarhlé.



Herra forseti. Við þm. stjórnarandstöðunnar höfum komið saman til að ræða þá málsmeðferð sem blasir nú við, þ.e. að taka til umræðu þrjú mjög viðamikil og stór stjfrv. sem við höfum nánast engan tíma haft til að kynna okkur, en þau voru lögð fram hér á fundi síðdegis í gær. Það hafa engir formlegir þingflokksfundir verið haldnir síðan þessi frumvörp voru lögð fram. Við fyrir okkar leyti erum reiðubúin að ræða þessi stjfrv., taka þátt í umræðum á malefnalegan hátt, en til þess verðum við að fá tækifæri til að kynna okkur þetta rækilega og haga umræðum þannig að þær séu skipulegar. Við getum því ekki fallist á að hæstv. fjmrh. tali fyrir öllum þessum málum í belg og biðu og síðan eigi umræðurnar að fara fram á sama hátt, í belg og biðu, þar sem þetta verði einn hrærigrautur, þessi þrjú stóru og viðamiklu frumvörp. Við munum því óska eftir því að það verði fylgt þeirri dagskrá sem hér liggur fyrir og talað fyrir hverju þingmáli fyrir sig og umræður um þau fari fram með sama hætti.



Ég vil upplýsa að á forsetafundi nú fyrir skömmu var tilhögun fundarins rædd og komist að þeirri niðurstöðu að ástæða væri til að taka þessi mál nú fyrir og halda áfram fundi þar til hægt væri að vísa málunum til nefndar. Mál þessi eru öll mjög tengd hvert öðru. Fjmrh. hafði haft samband við mig og spurt hvort ekki væri mögulegt að taka tillit til þessarar tengingar í framsöguræðu og forseti játti því. Ég skil hins vegar ummæli hv. 7. þm. Reykn. og beini því til fjmrh. að skoða þær röksemdir sem hann hefur þar fært fram.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir þær góðu undirtektir sem hann hefur greint frá varðandi það mál sem hv. 7. þm. Reykn. flutti áðan. Þar er um að ræða að það er einfaldlega farið fram á að þessi mál séu rædd hvert fyrir sig, þ.e. tollar, vörugjald og söluskattur, en ekki öll í bendu. Auðvitað eru þau skyld og ekkert óeðlilegt við það þó að það sé komið inn á öll málin undir svo að segja hverjum dagskrárlið, en óhjákvæmilegt er að það skapist aðstæður til að ræða málin aðgreint vegna þess að hér er um að ræða stór og þýðingarmikil mál, söluskattsmálið, upp á marga milljarða kr., sömuleiðis tollabreytingin og vörugjaldið. Hér er um að ræða stórkostlega íþyngingu á álögum á landsmenn og útilokað í raun og veru að efna hér til umræðu öðruvísi en það sé gert með þeim hætti sem hér var lagt til af hv. 7. þm. Reykn. og ég vænti þess að hæstv. fjmrh. verði við þeim óskum sem fram komu frá hæstv. forseta þessarar deildar um að þannig verði á hlutunum tekið eins og venja er til, enda er náttúrlega engin mynd að láta sér detta í hug einu sinni að ætla sér að taka þetta fyrir svona í hrúgu. Það er alveg yfirgengilegt og sýnir bara að hæstv. núv. ríkisstjórn lítur á Alþingi sem færiband en ekki sem lýðræðislega samkomu.



Ég vil taka fram í framhaldi af því sem ég sagði áðan að ekki var ætlunin annað en taka hvert mál fyrir sig til umræðu og mæla fyrir þeim, en meginframsagan yrði um þetta mál.



Herra forseti. Ég vil koma upp og taka undir orð þeirra stjórnarandstöðuþm. sem hér hafa talað. Það er afleitt að þau vinnubrögð skuli hafa verið höfð á þinginu sem raun ber vitni og miður að hæstv. fjmrh. skyldi ekki hlusta á þingskapaumræðu, sem var í nokkrar klukkustundir í morgun, þar sem þm. komu hver á fætur öðrum í ræðustól til að lýsa yfir óánægju sinni með vinnubrögðin og skipulagsleysið. Það höfðu flestir verið boðaðir á fleiri en einn fund og margir jafnvel á þrjá í morgun á sama tíma, ýmist í nefndum eða á fund í Sþ., og urðu menn að velja eftir geðþótta og smekk og mikilvægi mála hvar þeir reyndu helst að mæta. Síðan hefur enginn tími gefist til að gaumgæfa þessi fjarskalega mikilvægu mál, þær stóru kerfisbreytingar og þær miklu skattaálögur sem við stöndum frammi fyrir að fara að kynna okkur og ræða, og það er náttúrlega afleitt. Ég styð að þessi mál verði tekin hvert fyrir sig og síðan þurfa þau mjög gaumgæfilega umfjöllun í nefnd og tíma til þess að þm. geti almennilega kynnt sér þau áður en þau koma hingað til 2. umr. Annað væri gersamlegt ábyrgðarleysi af hálfu þm. og slíkt er að sjálfsögðu ekki hægt að fara fram á af ráðherrum eða stjórn þingsins.



Herra forseti. Það stendur auðvitað ekki annað til en taka málin mjög gaumgæfilega fyrir í nefnd og var sérstaklega rætt um það á fundi fjh.- og viðskn. í morgun hvernig þau vinnubrögð yrðu og ég veit ekki betur en fullt samkomulag sé um það.



Herra forseti. Sá er hængur á tímafrekum umræðum um tímaskort að klukkan tifar og tíminn eyðist.

Þú hefðir betur séð það fyrr.

Það er hverju orði sannara að ríkisstjórnin hefur verið gagnrýnd fyrir hversu seint stór og viðamikil mál eru fram komin. Þessi gagnrýni er fyllilega réttmæt og þýðir ekki að vera með nein undanbrögð í því efni. Það er staðreynd að undirbúningur þessarar skattkerfisbreytingar reyndist mun tímafrekari en áformað var í upphafi, jafnvel þó að að þessum málum hafi verið unnið myrkranna á milli vikum og mánuðum saman. Ég dreg enga dul á að mér þykir þetta miður. Þetta er ekki gert af ráðnum hug til að sýna Alþingi Íslendinga óvirðingu og ég biðst velvirðingar á því að þurfa að leggja svo stór og viðamikil mál fram með svo naumum undirbúningstíma. Við erum hér að ræða frv. til l. um breytingar á lögum um söluskatt. Ég mun að sjálfsögðu verða við því að ræða það mál fyrst og fremst, en kemst ekki hjá því engu að síður að víkja að hinum málunum einfaldlega vegna þess að innbyrðis rökrétt samhengi þeirra er slíkt að hjá því verður ekki komist. Um þessi þrjú frumvörp má segja að þótt skattkerfisbreytingar sem í þeim felist séu umfangsmiklar og komi víða við eru þær engu að síður einfaldar. Auk þess eru hugmyndirnar í sjálfu sér ekki nýjar af nálinni. Þær má rekja flestar ef ekki allar til starfsáætlunar ríkisstjórnarinnar sem lögð var fram um leið og stjórnin tók við fyrir hálfu ári. Enn fremur voru þessar tillögur áréttaðar í fjárlagafrv. sem lagt var fram í októberbyrjun. Í stórum dráttum eru þess vegna umfang og meginatriði þessa máls kunn frá því á liðnu sumri. Eins og ég nefndi áðan er hér gerð tillaga um einhverja veigamestu kerfisbreytingu á sköttum sem gerð hefur verið um áratuga skeið. Markmiðin með þessum breytingum eru m.a. eftirfarandi: Fækkun undanþága og samræmdur söluskattur. Jafnframt lækkun tolla og afnám sex annarra gjalda. Í þriðja lagi öruggari tekjuöflun ríkissjóðs. Í fjórða lagi stórbætt skattaskil. Og í fimmta lagi lækkun verðlags á mjög þýðingarmiklum og umfangsmiklum vöruflokkum. Þessar breytingar koma til framkvæmda um leið og tekið verður upp staðgreiðslukerfi skatta. Með þessum aðgerðum og ákvörðun um 22% virðisaukaskatt, sem stefnt er að að verði tekinn upp í ársbyrjun 1989 þegar gamla söluskattskerfið verður afnumið, með þessum umfangsmiklu breytingum er lokið stærsta þættinum í endurskoðun skattakerfisins í samræmi við þau boðorð samstarfssamnings stjórnarinnar að skattlagning verði þar með gerð einfaldari, réttlátari og skilvirkari. Mikilvægur þáttur þessara aðgerða felst í víkkun núverandi söluskattsstofns þannig að söluskattur leggist á allar neysluvörur. Fyrsta skrefið í þá átt var stigið sl. sumar þegar söluskattur var á ný lagður á tölvur og farsíma, sérstakur 10% söluskattur var lagður á ýmis matvæli frá 1. ágúst sl. og á sérfræðiþjónustu frá 1. sept. sl. Jafnframt var boðað að um næstu áramót yrði stigið annað skref til að víkka enn skattstofninn og samræma hann með því að gera söluskattsskyldar þær neysluvörur sem undanþegnar eru söluskatti eða bera sérstakan söluskatt. Loks er fyrirhugað að síðasta skrefið verði stigið með upptöku virðisaukaskatts í ársbyrjun 1989. Á síðustu árum hefur greinilega komið í ljós að söluskattskerfið uppfyllir ekki lengur þær kröfur um öryggi í framkvæmd og eftirlit með innheimtu sem verður að gera til þessa mikilvægasta tekjustofns ríkisins. Í því sambandi hefur einkum verið bent á hversu hinar fjölmörgu undanþágur frá skattskyldunni gera framkvæmd erfiða og óörugga. Mikill fjöldi undanþága, sem m.a. er afleiðing uppsöfnunaráhrifa söluskattsins í framleiðslustarfseminni, mælir með því að upp verði tekinn virðisaukaskattur. Vorið 1986 skilaði áliti sérstök nefnd skipuð af þáv. fjmrh. sem kannaði orsakir og umfang skattsvika. Í ábendingum sínum um leiðir til úrbóta er höfuðáhersla lögð á nauðsyn þess að einfalda skattakerfið. Þar segir m.a., með leyfi forseta: "Einfalda þarf skattalögin, fækka undanþágum og afnema margs konar frádráttarliði þannig að skattstofnar verði skýrir og afmarkaðir og greiðsluskylda auðreiknanleg. Einföldun skattalaga og fækkun undanþága og frádráttarliða auðveldar öll skattaskil virkara skatteftirlits. Um leið þarf að fækka skatttegundum og gæta þess að einstakir skattstofnar séu ekki ofnýttir." Á sínum tíma uppfyllti söluskatturinn að mörgu leyti ágætlega þær kröfur sem almennt eru gerðar til neysluskatta. Skattstofninn var stór, undanþágur voru fáar, skatthlutfallið var lágt og framkvæmdin var einföld og ódýr. Öll þessi atriði eru forsendur nauðsynlegs öryggis í framkvæmd skattheimtu af þessu tagi. Allt frá árinu 1970 hefur eðli söluskattsins hins vegar verið að breytast. Ástæðurnar eru margvíslegar. Ég nefni nokkrar: Í kjölfar fríverslunarsamninga Íslands við EFTA og EB á fyrri hluta 8, áratugarins lækkuðu tolltekjur ríkisins mjög verulega vegna afnáms verndartolla. Þetta tekjutap var að mestu leyti bætt með hækkun söluskattshlutfallsins. Minnkandi tollvernd og hækkun söluskattshlutfallsins jók á hinn bóginn uppsöfnunaráhrif söluskatts þar sem hann lagðist á vélar, þjónustu, viðhald og ýmis aðföng innlends samkeppnisiðnaðar. Ef ekkert hefði verið að gert hefði samkeppnisstaða innlendra framleiðenda, jafnt á innanlandsmarkaði sem erlendis, versnað að miklum mun. Og nú bið ég menn að minnast þess að fá hagkerfi í grennd við okkur eru jafnopin eða jafnháð milliríkjaviðskiptum og okkar. Til að bæta úr þessu var gripið til þess ráðs að undanþiggja í stórum stíl vélar og tæki til samkeppnisiðnaðar frá tollum og söluskatti. Á sama hátt hefur söluskattur verið felldur niður af ýmsum vélum og tækjum til fiskvinnslu og landbúnaðar í því skyni að skapa þessum atvinnugreinum betri starfsskilyrði. Þá var í vaxandi mæli farið að undanþiggja neysluvörur söluskatti, m.a. í því skyni að halda vísitöluhækkunum í skefjum. Lokaskrefið í þessu undanþágufargani var síðan stigið haustið 1978 þegar matvörur voru undanþegnar söluskatti til þess þá að halda aftur af fyrirsjáanlegum launahækkunum og hafa áhrif á vísitölu. Þannig hefur skattsviðið smám saman verið að þrengjast, en það hefur óhjákvæmilega leitt til síhækkandi hlutfalls, fjölgunar undanþága, síversnandi innheimtu með þeim afleiðingum að söluskattskerfið er í molum. Það segir sig sjálft að þeim mun hærra sem skatthlutfallið er þeim mun meiri verður ásókn í undanþágur, enda ljóst að skatturinn getur haft afgerandi áhrif á samkeppnisstöðu einstakra fyrirtækja og framleiðsluvara gagnvart keppinautum. Þessi þróun hefur þannig torveldað eftirlit með skilvísri skattheimtu og vafalaust ýtt undir tilhneigingu til undandráttar. Herra forseti. Með þessu frv. er mörkuð ný stefna í þessum efnum. Tilgangurinn er fyrst og fremst sá að efla öryggi í framkvæmd söluskatts að svo miklu leyti sem slíkt er mögulegt án nýs neysluskattakerfis sem tekur meira mið af þörfum atvinnulífs og samkeppnishæfni en söluskatturinn getur eðli málsins samkvæmt gert. Jafnframt hefur ríkisstjórnin ákveðið markað þá stefnu og áréttað hana að þessu sinni að virðisaukaskattur verði tekinn upp í ársbyrjun 1989. Þær breytingar sem söluskattsfrv. felur einkum í sér eru þessar: Matvæli verða að nýju að fullu söluskattsskyld. Það er staðreynd að mínu mati að engin einstök aðgerð hefur grafið jafnmikið undan framkvæmd og eftirliti með skilum á söluskatti og afnám söluskatts á matvæli gerði á sínum tíma. Ástæðan er einfaldlega sú að mjög erfitt er og í reynd oft óframkvæmanlegt að halda söluskattsskyldum og söluskattsfrjálsum vörum aðgreindum á smásölustigi. Til að ákvarða söluskattsstofn hefur m.a. verið notast við sérstakar flóknar reiknireglur sem aldrei eru nákvæmar, auk þess sem það er bæði erfitt og tímafrekt að koma við nauðsynlegu eftirliti með að þeim sé framfylgt. Þessu fylgir stóraukin fyrirhöfn, bæði fyrir þá sem innheimta söluskatt og einnig og ekki síst þá sem standa eiga skil á honum í ríkissjóð, svo og skattayfirvöld. Út af fyrir sig jókst þetta vandamál nú í haust þegar sérstakur söluskattur, 10%, var lagður á matvæli önnur en kjötvörur, mjólkurvörur og grænmeti, en þá lá þó a.m.k. fyrir að hann skyldi verða tímabundinn og stefnt að því að einfalda kerfið um næstu áramót. Um það er engin spurning að þegar undanþágur söluskatts af matvælum hafa verið felldar niður verður söluskattsuppgjör matvöruverslana miklum mun einfaldara. Jafnframt verður eftirlit skattyfirvalda með söluskattsskilum miklum mun auðveldara en nú er. Á þessu leikur ekki minnsti vafi. Þeir sem halda öðru fram hafa annaðhvort ekki kynnt sér málið nægilega vel eða tala þar gegn betri vitund. Það er kannski ástæða til að líta aðeins nánar á þetta atriði því að þetta er vissulega grundvallaratriði. Þeim matvöruverslunum sem ekki hafa aðstöðu til að halda söluskattsskyldri og söluskattsfrjálsri sölu aðgreindri á sölustigi er samkvæmt reglugerð heimilt að skipta heildarveltu sinni með óbeinum hætti í söluskattsskylda og söluskattsfrjálsa sölu. Þetta er gert á þann hátt að innkaupum á skattfrjálsum vörum, vörum sem bera 25% sölugjald og vörum sem bera 10% sérstakan söluskatt á að halda aðgreindum í bókhaldi og útsöluverð þeirra er síðan reiknað á hverju uppgjörstímabili. Skattaðilar geta valið um þrjár meginaðferðir við að skipta heildarveltu í skattskylda og skattfrjálsa sölu, en í reynd, þegar menn líta á framkvæmdina, verða þessar reglur miklum mun flóknari. Fyrsta aðferðin er sú að skipta heildarveltu í sömu hlutföllum og er á milli reiknaðs útsöluverðs innkaupanna í hverjum skattflokki á tímabilinu. Önnur aðferð er að reikna útsöluverð söluskattsfrjálsra innkaupa og annars skattskylda vöruflokksins, en hinn skattskyldi vöruflokkurinn er síðan fundinn með því að draga fyrrnefndu vöruflokkana frá heildarveltunni. Þriðja aðferðin er að reikna útsöluverð beggja skattskyldu flokkanna og síðan er skattfrjálsa salan fundin með því að draga útsöluverð þeirra frá heildarveltunni. Það er ljóst að þeir aðilar sem gera upp eftir þessum aðferðum þurfa að leggja á sig aldeilis ómælda vinnu við söluskattsuppgjör í hverjum einstökum mánuði. Einnig er ljóst að flóknar reglur um uppgjör auka hættur á villum og valda mun meiri vinnu skattyfirvalda við eftirlit. M.ö.o.: Skattskilin eru flókin og þau eru tímafrek. Skattaeftirlitið er óöruggt og í sumum greinum verður því nánast ekki við komið. - Lítum aðeins á það atriði. Söluskattseftirliti skattyfirvalda eins og það er framkvæmt má í grófum dráttum skipta í þrjá þætti. Í fyrsta lagi er um að ræða undirbúningsskoðun sem skattstofurnar framkvæma. Það felst í því að mánaðarlegar skýrslur eru yfirfarnar, augljósar villur, reikningsskekkjur, lagfærðar. Þá eru fylgiblöð þeirra sem selja bæði skattfrjálsar og skattskyldar vörur yfirfarin ef ástæða þykir til. Loks er gengið úr skugga um hvort allir skráðir söluskattsskyldir aðilar hafi skilað skýrslum og áætlað á þá hafi þeir ekki skilað. Á þessu stigi er ekki hægt að tala um ítarlega og gagnrýna skoðun heldur fyrst og fremst undirbúning fyrir tölvuvinnslu, álagningu og gerð innheimtuskrár. Í öðru lagi eru söluskattsskýrslur bornar saman við ársreikninga framteljenda. Þessi samanburður er unninn á skattstofum þegar ársreikningar hafa borist. Með honum gefst færi á eftirliti með söluskattsskilum í heild að því tilskildu að skatt- og reikningsskil viðkomandi fyrirtækja séu með eðlilegum hætti. Þennan samanburð er reynt að framkvæma árlega hjá sem flestum skattaðilum. Í þriðja lagi fer fram skoðun á bókhaldi þar sem söluskattsskyld fyrirtæki eru borin saman við bókhald þeirra. Þessar athuganir hafa fyrst og fremst verið á vegum rannsóknardeildar ríkisskattstjóra, en þeim er einnig sinnt af sérstökum eftirlitsmönnum aðeins á stærri skattstofunum. Af þessu stutta yfirliti má ráða að niðurfelling undanþága frá söluskatti og ein álagningarprósenta á alla vöruflokka í stað þriggja áður gerbreytir aðstæðum til öflugra skatteftirlits. Starfsmenn á skattstofum, sem nú þurfa að eyða miklum tíma í að yfirfara fylgipappíra með söluskattsskýrslum, geta snúið sér að sínu verki, að söluskattsendurskoðun og virkara eftirliti með bókhaldi fyrirtækja. Jafnframt leiðir þessi breyting til mikillar einföldunar í uppgjöri á söluskatti hjá matvörukaupmönnum. Þetta ætti enn frekar að stuðla að bættum skattskilum. Í þessu samhengi mætti nefna eitt atriði að því er varðar framkvæmd málsins. Sú hugmynd hefur verið reifuð og rædd, án þess að um hana hafi enn verið tekin ákvörðun, að nú sé rétti tíminn að nota tækifærið, þegar lækkun og einföldun tollakerfisins kemur til framkvæmda, að fela tollþjónustunni, sem þá hefur miklu færri verkefnum að sinna, að annast framkvæmd og eftirlit með söluskattsinnheimtu og síðar virðisaukaskattsinnheimtu. Ef þetta yrði gert færum við í því efni að góðu fordæmi grannþjóðar okkar Dana sem tóku þennan þátt upp þegar tollabylting varð hjá þeim við inngöngu í Efnahagsbandalag þannig að tollþjónustunni var þá falið eftirlit með virðisaukaskatti sem talið er eitt hið einfaldasta, skilvirkasta og fullkomnasta sem þekkist. Þarna væri um það að ræða að starfsfólk sem þegar hefur nokkra þjálfun í þessum störfum fengi nýtt verkefni, en það er eitt meginatriði þessarar breytingar, annars vegar einföldun kerfisins og hins vegar öruggari innheimta með eftirliti sem við yrði komið. Í tengslum við þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði á söluskattslögum hafa komið fram spurningar um hvort ekki ætti að skylda smásölufyrirtæki, t.d. þau sem væru yfir ákveðinni stærð, til að nota löggilta búðarkassa sem á fagmáli heita víst nú orðið sjóðvélar. Raunar er það svo að skv. 17. gr. söluskattslaga er ráðherra heimilt að ákveða að í öllum verslunum, sölu- og afgreiðslustöðum þar sem söluskattur er innheimtur skuli notaður peningakassi. Þetta mál var á sínum tíma kannað rækilega í nefnd sem skipuð var í júní árið 1980 af þáv. fjmrh., hv. þm. Ragnari Arnalds, til að gera tillögur um bætta innheimtu söluskatts. Í skýrslu nefndarinnar, sem var skilað í mars 1981, kemur m.a. fram að nefndin taldi þetta bestu trygginguna fyrir réttu uppgjöri söluskatts á staðgreiðslusölu. Á þessum tíma treysti nefndin sér þó ekki til að mæla með því að kassanotkun yrði gerð að skyldu, fyrst og fremst vegna þess að heildarvelta samkvæmt búðarkassa eða sjóðvél og söluskattsskyld velta var á þeim tíma engan veginn sú sama. Hvers vegna? Jú, vegna hinna fjölmörgu undanþága frá söluskatti, ekki hvað síst á matvælum. Nefndin gerði hins vegar tillögur um breytingar á lögum og reglugerð um söluskatt sem m.a. gengu út á auknar kröfur um tekjuskráningu. Með þeim breytingum sem hér er lagt til að komi til framkvæmda nú um áramótin verða aðstæður gerbreyttar. Þess vegna hef ég ákveðið að láta kanna sérstaklega hvort ekki sé nú rétt, miðað við gerbreyttar aðstæður, að stíga skrefið til fulls og framkvæma tillögur þessarar nefndar um skyldu smásöluaðila yfir ákveðinni lágmarksstærð til að nota löggilta peningakassa. Aðrar breytingar, sem frv. felur í sér, eru að söluskattur verði á ný lagður á heilsuræktarstofur, nuddstofur, ljósastofur, aðgangseyri að íslenskum kvikmyndum og fleiri skemmtunum, sem um nokkurt skeið hafa verið undanþegnar söluskatti, og kaup á einkaflugvélum og eldsneyti fyrir þær. Þá er í þriðja lagi fallið frá skiptingu sölugjalds í almennan söluskatt 20%, söluskattsauka 2,5%, orkujöfnunargjald 1,5% og húsnæðisgjald 1%. Í fjórða lagi er rétt að geta þess að 6. og 7. gr. laganna, sem fjalla um undanþágur, eru felldar saman í eina grein og hún gerð fyllri þar sem gert er ráð fyrir að heimild fjmrh. skv. 20. gr. gildandi laga til að undanþiggja vörur eða þjónustu söluskatti verði afnumin. Af þessu leiðir að undanþágur sem rekja má til þessarar heimildar falla niður. Þær undanþágur sem ákveðnar hafa verið með þessum hætti og ekki þykir rétt eða gerlegt að afnema í söluskattskerfi er því að finna í 3. gr. frv. sem við nú ræðum. Eins og fram kemur í athugasemdum með fjárlagafrv. fyrir árið 1988 er talið óeðlilegt að í fjárlögum sé kveðið á um víðtækar heimildir til niðurfellingar, lækkunar eða endurgreiðslu aðflutningsgjalda og söluskatts. Þetta hefur verið lenska á undanförnum árum eins og 6. gr. fjárlaganna ber vitni um. Í þessu sambandi þarf að hafa í huga að fjárlög eru afgreidd með öðrum hætti en venjuleg lög og því vafasamt að ákveða í þeim efnisreglur um skattaleg málefni. Miklu eðlilegra er að hafa þessar heimildir í viðkomandi skattalögum. Í samræmi við það er í 4. gr. frv. að finna ýmsar undanþáguheimildir sem annars hefur verið að finna í 6. gr. fjárlaga. Á sama hátt er lagt til að undanþáguheimildir sem nú eru í sérlögum, t.d. lögum um Jarðboranir hf., Vísindaráð og Vísindasjóð, verði framvegis í lögum um söluskatt þar sem þær eiga í raun heima. Með þessum hætti verður söluskattslöggjöfin heildstæðari en ella. Loks er gerð tillaga um að færa ýmsar lágmarksfjárhæðir laganna upp í samræmi við verðlagsþróun. Þá er þess að geta að samhliða frv. verður lagt fram lagafrv. sem felur í sér hækkun á sérstökum söluskatti af sérfræðiþjónustu sem ákveðin var með brbl. nr. 68 frá 1987 úr 10% í 12%. Í sambandi við það mál ber þó að geta þess að til greina kemur einfaldlega sú málsmeðferð í umfjöllun þingnefndar að brtt. verði fluttar um þetta efni við lagafrv. um söluskatt fremur en að flytja um það sérstakt frv. eða flytja um það brtt. við fyrirliggjandi þingmál sem í umfjöllun eru hjá hv. fjh.- og viðskn. Þær breytingar á söluskatti sem felast í þessum frv. eru sem fyrr segir nátengdar umfangsmiklum breytingum á lögum um tollskrá og vörugjald. Jafnhliða samræmingu söluskatts og víkkun skattstofns verða tollar lækkaðir og sex mismunandi vöru- og aðflutningsgjöld lögð niður. Í stað þeirra verður tekið upp eitt vörugjald, 14%, sem leggst á nokkra skýrt afmarkaða vöruflokka. Lítum nánar á hvernig þessi kerfisbreyting tengist hvað öðru. Í fyrsta lagi er ástæða til að rifja upp að í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar er kveðið sérstaklega á um nauðsyn þess að endurskipuleggja tollamál með það fyrir augum að stefna að lækkun tolla og samræmdri álagningu. Jafnframt að stokka aðflutningsgjaldakerfið upp og fækka gjöldum í því skyni að einfalda álagningu og tryggja sem mest samræmi milli innlends vöruverðs og innflutningsverðs. Loks átti að stíga lokaskrefið í afnámi tolla af hráefnum til innlendrar framleiðslu, auk þess sem tollar af rekstrarvörum ýmist lækkuðu eða féllu alveg niður. Í framhaldi af þessari stefnumörkun ríkisstjórnarinnar fól fjmrh. sérstökum starfshópi að undirbúa það verk. Þessi stefnumörkun var áréttuð í fjárlagafrv. þar sem jafnframt var ákveðið að kerfisbreytingin tæki gildi frá 1. jan. 1988. Um innbyrðis tengsl þessara aðgerða, breytinga á tollakerfi, vörugjaldskerfi og söluskattskerfi, er fjallað í þeim frumvörpum þremur sem hér eru á dagskrá. Þessi endurskoðun og einföldun á tolla- og vörugjaldskerfinu tengist enn fremur þeim breytingum sem verða á söluskattskerfinu um næstu áramót þar sem hluta af því tekjutapi sem ríkissjóður verður fyrir með tollalækkunum og afnámi vörugjalds verður mætt með tekjum, í fyrsta lagi af breiðari söluskattsstofni. Þessi þrjú frv. verður því að meta að því er áhrif þeirra varðar í heild sinni og spyrja: Hverjir eru meginþættir þessarar kerfisbreytingar og hver eru áhrif hennar í heild annars vegar á tekjur ríkissjóðs og hins vegar á verðlag í landinu? Með þessari uppstokkun á aðflutningsgjaldakerfinu er gert ráð fyrir að tollakerfið verði í stórum dráttum byggt á tveimur tekjustofnum, almennum tollum og samræmdu vörugjaldi, í stað margra smærri gjaldstofna. Þannig eru felld niður skv. frv. eftirtalinn gjöld: Sérstakt vörugjald af innflutningi og innlendri framleiðslu sem voru 24 og 30%. Vörugjald af innflutningi og innlendri framleiðslu sem voru 7 og 17%. Sérstakt byggingariðnaðarsjóðsgjald sem var 1/2% og sérstakt tollafgreiðslugjald sem var 1%. Jafnframt eru hæstu tollar lækkaðir úr 80% niður í 30% að tóbaki og bensíni undanskildu. Þá er gert ráð fyrir því að fella matartolla nær undantekningarlaust niður, en hámarkstollar á þeim eru nú 40%. Loks er áformað að stíga lokaskrefið í átt til samræmingar í álagningu aðflutningsgjalda á atvinnurekstur með því að fella niður tolla og vörugjald af vélum, tækjum og varahlutum ýmiss konar til landbúnaðar og þjónustuiðnaðar. Sérstök ástæða er til að staldra við þann þátt málsins sem lýtur að niðurfellingu tolla á matvæli. Eins og fyrr segir er gert ráð fyrir að fella með öllu niður slíka tolla. Á því er þó ein undantekning, sem rétt er að vekja athygli á, og hún er þessi: Gert er ráð fyrir því að því er varðar innflutt ferskt grænmeti að á því verði 30% tollur, a.m.k. fyrst um sinn. Hins vegar eru uppi hugmyndir um það, sem enn hafa ekki verið formaðar í tillöguformi en ræddar í ríkisstjórn og þar er samkomulag um, að í stað 30% tolls á innflutt grænmeti verði tekin upp önnur skipan í líkingu við þá sem tíðkast m. a. annars staðar á Norðurlöndum, nefnilega sérstakt innflutningsgjald á innflutt grænmeti sem verði í ólíkum flokkum eftir tegundum og breytist síðan eftir árstímum vegna þess að gjaldið á að hafa þann tilgang að veita innlendum framleiðendum nokkra vernd á markaðnum þegar innlent grænmeti er á boðstólum en lækka hins vegar mjög verulega til að tryggja neytendum sem hagstæðast innflutningsverð á þeim árstímum þegar innlendir framleiðendur eru ekki á markaði með sína framleiðslu. Þetta er reyndar hugmynd sem áformað er að gildi einnig um innlenda kartöfluframleiðslu og komi þá í staðinn fyrir hvort tveggja, sérstaka tollvernd eða gömlu handaflsstjórnunina, þ.e. að beitt verði sérstökum höftum og bönnum. Í gildandi tolla- og vörugjaldskerfi gætir víða mikillar mismununar í skattlagningu vörutegunda sem þó gegna svipuðu eða nákvæmlega sama hlutverki í heimilishaldi. Sumar vörur bera háa tolla og vörugjöld, en aðrar sambærilegar vörur hvorugt. Þessi kerfisbreyting hefur í för með sér talsverða röskun á verðhlutföllum hér innan lands. Þess eru dæmi að einstakar vörutegundir lækki um meira en helming í verði meðan aðrar hækka um 15–20%. Um þetta er rétt að nefna nokkur dæmi, þ.e. dæmi um áætlaðar verðbreytingar. Þannig má nefna dæmi um vörur sem ekki munu taka neinum verðbreytingum. Dæmi um slíkt eru: mjólk, skyr, smjör, dilkakjöt, gosdrykkir, sápur og þvottaefni, föt og skófatnaður, húsgögn, áfengi og tóbak, bifreiðar, skólavörur. Í annan stað má nefna dæmi um vörur sem ætla má að hækki í verði við þessa kerfisbreytingu. Ég nefni nokkur dæmi: alifugla- og svínakjöt á bilinu 5–10%, nautakjöt á bilinu 10–15%, innflutt nýtt grænmeti 7%, kaffi 2–3%, sykur 13%, brauð u.þ.b. 13%, egg 5–10% o.s.frv. Vörur sem lækka í verði eru hins vegar mjög margar og sem dæmi um það má nefna: niðursoðna og þurrkaða ávexti sem lækka um 35%, fryst og niðursoðið grænmeti sem lækkar um 15%, haframjöl og heilhveiti sem lækkar um 9%, ýmsar hreinlætisvörur sem lækka mjög verulega, á bilinu 25–47%, ýmis algeng heimilistæki lækka mjög verulega, sem dæmi um það má nefna borðbúnað, sjónvörp, myndbandstæki, hljómflutningstæki, frystikistur, skólaritvélar, íþróttavörur, sem lækka á bilinu 10–40% , bifreiðavarahlutir um 20%, hjólbarðar um 20%, hreinlætistæki um 45%, blöndunartæki um 30% og margvíslegar aðrar byggingarvörur um 30% o.s.frv. Þetta þýðir m.ö.o. verulega breytingu á verðhlutföllum í verðmynduninni innan lands í átt til samræmingar við verðhlutföll sem tíðkast í grannlöndum okkar. Hjá þessu verður ekki komist nema með því að ganga þvert á þann megintilgang breytingarinnar að einfalda álagningu og bæta eftirlit með innheimtu aðflutningsgjalda og jafnframt samræma verðhlutföll á hliðstæðum vörum. Það segir sig sjálft að áhrif svo umfangsmikilla breytinga eru ákaflega vandmetin. Þetta á jafnt við um áhrifin á tekjuhlið ríkissjóðs og raunar ekki síður verðlagsáhrifin eins og þau koma fram í vísitölum framfærslu- og byggingarkostnaðar. Núverandi aðflutningsgjöld eru að sjálfsögðu hluti þess skattstofns sem söluskatturinn leggst á. Lækkun aðflutningsgjalda leiðir því ein og sér til lækkunar á söluskattsstofni og þar með til tekjutaps ríkissjóðs. Með þessum fyrirvörum er áætlað að ríkissjóður verði af tekjum sem nema rúmlega 4,5 milljörðum kr. vegna þessara tollalækkana og niðurfellingar gjalda. Þessu tekjutapi verður annars vegar mætt með upptöku nýs vörugjalds, hins vegar með hluta af auknum söluskattstekjum vegna breikkunar söluskattsstofns. Þannig er tekjutapið, sem hlýst af lækkun aðflutningsgjalda, vegið upp með víkkun söluskattsstofnsins jafnhliða því sem tekna er aflað til hliðarráðstafana. Það er afar mikilvægt að skýrt komi fram að þessar kerfisbreytingar fela ekki í sér á nokkurn máta aukna skattbyrði á almenning frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. heldur er einungis verið að færa tekjuöflun á milli einstakra tekju- og gjaldstofna. M.ö.o.: þeir rúmlega 2 milljarðar kr. sem kerfisbreytingin skilar umfram álagningu fjárlagafrv. fara rakleiðis út aftur í auknum niðurgreiðslum á helstu nauðsynjavörum, hærri ellilífeyri og auknum barnabótum. Skattbyrðin er því óbreytt fyrir og eftir breytinguna. Á hinn bóginn standa vonir til þess að kerfisbreytingin auðveldi skatteftirlit, geri innheimtuna um leið skilvirkari. Þetta ætti að leiða til bættra skattskila þegar á næsta ári og færa ríkissjóði þar með eitthvað auknar tekjur. Þetta kalla ég hins vegar ekki aukna skattbyrði heldur minni skattsvik. Hér er um að ræða að innheimta í einföldu kerfi í ríkissjóð söluskatt sem hefur verið á lagður en samkvæmt margvíslegu mati ekki komist til skila.

Hvað ætli það sé nú stór upphæð?

Ég bendi hv. fyrirspyrjanda á að kynna sér það í svokallaðri skattsvikaskýrslu sem unnin var undir verkstjórn Þrastar Ólafssonar, framkvæmdastjóra Dagsbrúnar.

Er ekki rétt að ráðherra segi okkur frá því hvað þetta þýðir í þessu efni?

Ég vísa hv. þm. á að kynna sér mat þeirrar nefndar á því. Ef ég man rétt var það svo metið á verðlagi ársins 1986 að það kynni að nema 1,3 milljörðum. Vera má að þetta sé verðlag ársins 1985. Þetta má vafalaust meta á yfir 2 milljarða á verðgildi ársins 1988. Eðlilegt er að spurt sé: Hvaða áhrif hefur svo víðtæk kerfisbreyting aðflutningsgjalda og söluskatts á verðlag í landinu og þá alveg sérstaklega á framfærslukostnað heimila? Þær umfangsmiklu breytingar sem hér eru gerðar tillögur um hafa auðvitað mikil áhrif á vöruverð. Heildaráhrif þessara breytinga á verðvísitölur að teknu tilliti til niðurgreiðslna, sem raðgerðar eru alls 1250 millj. kr., eru þessar: Framfærsluvísitala mun ekki breytast. Byggingarvísitala lækkar um rúmlega 2%. Lánskjaravísitala lækkar um tæplega 1%. Breytingar á vöruverði verða í meginatriðum þessar: Mikilvægustu búvörur hækka ekki í verði. Aðrar matvörur ýmist lækka, standa í stað eða hækka. Tollalækkanir og afnám hinna ýmsu vörugjalda leiða jafnframt af sér lækkun fjölmargra vörutegunda. Þar á meðal er ýmis matvara, hreinlætis- og snyrtivörur, borðbúnaður og búsáhöld, íþróttavörur og hljómtæki, reiðhjól og ritvélar, barnavagnar og barnastólar svo að nokkur dæmi séu nefnd. Hvað segir þetta okkur þá um framfærslukostnað heimilanna? Það segir okkur að heildaráhrifin af öllum þessum aðgerðum valda ekki hækkun á framfærslukostnaði. Það er ákaflega mikilvægt þegar menn taka afstöðu til þessara breytinga að almenningur sé ekki blekktur með villandi upplýsingum um stóraukin útgjöld vegna þessara aðgerða því að sannleikurinn er sá að útgjöld meðalfjölskyldu á Íslandi, hjóna með tvö börn, eins og þau mælast í vísitölu framfærslukostnaðar, haldast óbreytt. Það er kjarni málsins. Það er auðvitað rétt, og hefur aldrei verið undan dregið í mínum málflutningi, að matarútgjöld heimila hækka með þessum breytingum. Það er hins vegar argasta blekking að halda því fram að matarútgjöld hækki um fjórðung. Hið rétta í því máli er að matarreikningur meðalfjölskyldu á Íslandi gæti hækkað um 7% þegar upp er staðið. Helstu nauðsynjar, mjólk, skyr, smjör og dilkakjöt, hækka ekki við þessar breytingar. Aðrar kjötvörur á bilinu 5–10%. Önnur matvæli ýmist hækka eða lækka og lækka verulega sum. Þannig lækka ýmsar innfluttar matvörur vegna niðurfellingar tolla og vörugjalda, t.d. niðursuðuvörur af ýmsu tagi. Innflutt nýtt grænmeti hækkar hins vegar um 7%, brauð og nýir ávextir um 13%. En ég endurtek: Að jafnaði hækkar matvælaliðurinn í vísutölu framfærslukostnaðar um 7% við þessa breytingu. Og hvaða fjárhæðir erum við þá um að tala? Þetta eru um 1800 kr. á mánuði hjá þessari sömu vísitölufjölskyldu, hjónum með tvö börn. Það eru auðvitað peningar. En hvað kemur á móti þessum 1800 kr. á mánuði í auknum útgjöldum? Á móti kemur lækkun á fjölmörgum öðrum nauðsynjavörum því þótt það sé auðvitað rétt að menn borði ekki hreinlætisvöru eða frystikistur eða teppi eða barnavagna eru þetta engu að síður vörur sem ganga inn í heimilishald allra fjölskyldna í landinu. Þessar vörur og raunar fjölmargar aðrar vörur sem vega þungt í heildarútgjöldum lækka svo mikið í verði að heildarútgjöld vísitölufjölskyldunnar haldast óbreytt. Nú kann einhverjum að koma spánskt fyrir sjónir að framfærslukostnaður geti haldist óbreyttur þrátt fyrir 7% hækkun matvælaútgjalda. Skýringin á þessu er einföld. Hún liggur í því að matvælaliðurinn í framfærsluvísítölunni vigtar minna en fjórðung af heildarútgjöldum vísitölufjölskyldunnar samkvæmt neyslugrunni sem fundinn er með sérstakri könnun frá árinu 1978 og vegur enn minna í útgjaldamynstri vísitölufjölskyldunnar samkvæmt nýjum vísitölugrunni sem byggður er á neyslukönnun heimilanna á þessu ári. Skoðum lítið dæmi um ársútgjöld vísitölufjölskyldunnar. Þau eru í dag talin vera rétt innan við 1300 þús. kr. eða rúmlega 100 þús. kr. á mánuði. Af þessu eru matarútgjöld rétt tæplega 300 þús. kr. á ári eða 24 þús. kr. á mánuði. Tæplega 1 milljón fer þá í annað en mat á vísitöluheimilinu eða um 80 þús. kr. á mánuði. Hvaða áhrif hefur skattkerfisbreytingin áformað um áramót á þessar tölur? Matarútgjöld hækka samkvæmt því um 22 þús. kr. miðað við heilt ár, þ.e. 1800 kr. á mánuði eins og ég nefndi áðan. Önnur útgjöld lækka hins vegar um sömu krónutölu þannig að framfærslukostnaður í heild er óbreyttur með öllu. Þannig lítur þá dæmið út frá sjónarhóli þessarar umræddu fjölskyldu, hjóna með tvö börn. Lítum á annað atriði. Nú er það auðvitað svo að neysluvenjur fólks eru misjafnar og það er svo undarlegt með þessa blessaða vísitölufjölskyldu að hún virðist eiga sér fáa formælendur og vera heldur vinafá. Samt sem áður er hún engu að síður þverskurður af fjölskyldum í landinu og neysluútgjöldum þeirra. Og þá má spyrja sem svo: En hvað með aðrar fjölskyldur? Fjölskyldur með fleiri börn? Fjölskyldur eldra fólks? Og svarið er þetta: Þótt þessar aðgerðir komi út á sléttu gagnvart meðalfjölskyldunni hefur ríkisstjórnin ákveðið að til viðbótar við auknar niðurgreiðslur skuli varið 600 millj. kr. á næsta ári í auknar lífeyrisgreiðslur og barnabætur. Þessari fjárhæð verður varið þannig að u.þ.b. helmingur hennar rennur til að hækka lífeyrisgreiðslur um áramótin þannig að heildarhækkun bótagreiðslna verði 7%, þ.e. jafnmikil og nemur áætlaðri hækkun á matvælum vegna þessara aðgerða. Hinn helmingur fjárhæðarinnar verður notaður til að hækka barnabætur og barnabótaauka um 10% frá áramótum. Jafnframt verður ákveðinni fjárhæð varið til að hækka skerðingarmörk í barnabótaauka sérstaklega, en hann er tekjutengdur, ef börn eru fleiri en eitt. Þessi hækkun barnabóta og barnabótaauka, hækkunin ein, samsvarar 5000 kr. á hvert barn á ári að meðaltali. Með þessum viðbótaraðgerðum til tekjujöfnunar er því enn frekar dregið úr áhrifum hækkunar á matvælaútgjöld að þessu sinni hjá barnmörgum og tekjulágum fjölskyldum. Þetta eru staðreyndir málsins að því er varðar annars vegar meðalfjölskylduna, hins vegar barnmargar fjölskyldur og í þriðja lagi þá sem hafa tekjur sínar frá almannatryggingakerfinu. Það er rétt að geta þess hér að barnabætur eru greiddar út með um 64 þús. börnum. Hækkun barnabóta og barnabótaauka svarar því til, eins og ég sagði, miðað við þessar upphæðir, um 5 þús. kr. á ári á hvert barn, þ.e. þegar miðað er við að til hækkunar barnabóta og barnabótaauka verði varið um 320 millj. sem skiptist þannig að 280 millj. verði varið til sérstakrar 10% hækkunar barnabóta og barnabótaauka, en um 40 millj. til hækkunar skerðingarmarka ef börn eru fleiri en eitt. Þá er rétt að vekja athygli á því að samkvæmt staðgreiðslukerfi skatta, þ.e. því frv. sem lagt hefur verið fram til laga um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt, er gert ráð fyrir að barnabætur verði greiddar út á tímabilinu frá 15.-20. jan. fyrir fyrsta ársfjórðung. Fyrir hjón með tvö börn, annað yngra en sjö ára, yrði janúargreiðslan tæplega 16 þús. kr. án barnabótaauka. Herra forseti. Áður en ég lýk máli mínu vil ég nefna tvö atriði sem mér finnst ástæða til að nefna sérstaklega. Í fyrsta lagi hefur því verið haldið fram að stefna ríkisstjórnarinnar í skattamálum taki ekki nægilega tillit til manneldissjónarmiða. Þessi gagnrýni kemur m.a. fram í fróðlegri blaðagrein eftir Jón Gíslason, formann Manneldisfélags Íslands, í Morgunblaðinu í gær. Þar er þeim sem hér stendur í ræðustól jafnvel borið á brýn að vera ötull talsmaður hagsmunasamtaka í landbúnaði fremur en almennra neytenda.

Það er bara svona!

Mér hefur verið legið á hálsi fyrir ýmislegt, hv, skrifari, um dagana, en þetta er í fyrsta skipti að ég held sem þessari skoðun er hreyft, a.m.k. opinberlega. Burtséð frá þessu get ég hins vegar tekið undir margt sem í greininni er sagt. Ég er t.d. sammála þeirri skoðun greinarhöfundar að það þjóni tæplega viðurkenndum sjónarmiðum manneldis að halda feitmeti að landsmönnum, jafnvel þótt ég verði að viðurkenna það líka að mér þyki það harla gott. Gildir þá einu hvort um er að ræða kjöt eða mjólkurafurðir. Hitt er svo annað mál að stundum þarf að gera fleira en gott þykir. Það var einfaldlega ekki hægt að láta manneldissjónarmið ráða ferðinni, a.m.k. ekki að þessu sinni, að því er varðar þá kerfisbreytingu sem hér um ræðir. Aftur á móti má hiklaust halda því fram að manneldissjónarmið hafi þrátt fyrir allt haft veruleg áhrif á niðurstöðuna og þar nefni ég t.d. að vörugjald var ekki fellt niður af sælgæti og gosdrykkjum og fleiri slíkum vörum sem flokka má undir óhollustuvörur. Uppi voru hugmyndir um að ganga lengra í þessa átt, hafa vörugjaldið hærra í þessum vöruflokkum, en þær náðu ekki fram að ganga. Að gefnu tilefni, vegna þess að mér er tjáð að þetta atriði hafi komið til umræðu í utandagskráreða þingskapaumræðu í hv. Ed. í dag, þar sem spurst var fyrir um hvers vegna álagning hins samræmda vörugjalds upp á 14% væri miðuð við heildsöluverð, þá er það einmitt þáttur þessa máls. Við höfum búið við tvöfalt vörugjald í þessum skilningi, þ.e. eitt vörugjald og síðan vörugjaldsálag á ýmsar óhollustuvörur. En þetta vörugjald, sem ekki er launungarmál að hefur innheimst illa, var lagt að því er varðaði innlenda framleiðslu, sælgæti og gosdrykki, aðeins á 80% gjaldstofn af endanlegu framleiðsluverði innlendrar verksmiðju. Nú hefur þessari reglu verið breytt eins og allar slíkar reiknireglur hafa verið afnumdar þannig að gjaldið er lagt á 100% gjaldstofn sem þýðir þá að vörugjald á óhollustuvörur sem svo eru kallaðar, eins og gosdrykki, sælgæti og aðrar fleiri svipaðar vörur, er í reynd í 17% gjaldi og hefur því ekki verið lækkað í verði, en hlutfallslega er það hækkað meira en á aðrar vörur af þessum sökum. Og til þess um leið að sami gjaldstofninn sé lagður á að því er varðar vörugjaldið, bæði að því er varðar innlenda og erlenda framleiðslu, þá er það gert með þeim hætti að afnumin er reiknireglan upp á 80% sem þýðir þá að til samræmis er hún lögð á hjá báðum aðilum á sama grunn sem er þá þessi 26% breyting frá 80 og upp í 100% . Þá er þess að geta að ýmsar af þeim matvörum sem hiklaust má telja til hollustufæðis hækka mun minna en fram kemur í þessari umræddu blaðagrein. Þar má nefna brauð og egg sem hækka um 10–15% en ekki 25% eins og þar er haldið fram. Innflutt nýtt grænmeti hækkar um 7% og nýir ávextir um 13% ef lækkun og niðurfelling tolla og vörugjalds skilar sér að fullu til neytenda. Ég fellst því ekki á þær fullyrðingar að manneldissjónarmið hafi verið fótum troðin í þessari ríkisstjórn. Það eru ekki rétt rök. Hins vegar er rétt að þau hafa ekki verið ráðandi um þessa breytingu og það er með ráðum gert einfaldlega vegna þess að eitt grundvallaratriði þessarar stefnubreytingar í tolla-, vörugjalds- og söluskattsmálum er að þar eigi fyrst og fremst að stefna að einfaldri og öruggri framkvæmd, en ef við viljum sinna einhverjum öðrum markmiðum, hvort heldur þau eiga að vera t.d. að örva fyrirtæki til fjárfestingar eða tryggja samkeppnishæfni atvinnuvega eða skapa einhverja séraðstöðu einhverjum hópum, eigi það að gerast með öðrum hætti. En það er fleira sem heyrir undir manneldi en matvælin sjálf. Það má kannski einnig líta á að fjölmargar aðrar vörur, sem ýmsir mundu halda fram að heyrðu undir hollustu, lækka stórlega í verði eftir þessar breytingar. Leyfist mér að nefna nokkur dæmi. Ég nefni t.d. tæki til íþróttaiðkana, sem lækka um 26%, hluti og búnað til fimleika og frjálsra íþrótta, sem lækka um 26%, hluti og búnað fyrir borðtennis, ákaflega holl iðja ekki satt, um 46%, ísskautar og hjólaskautar lækka um 33%, golfkylfur, sem sumum þykir vera í ætt við hollustuíþrótt, a.m.k. fyrir innisetulið sem hreyfir sig lítið, lækka um 46%, taflborð og taflmenn lækka um 46% og er ákaflega hollt út frá manneldissjónarmiðum eins og ýmsir hér inni vita mætavel. Íþróttaskór og fatnaður breytist ekki í verði fremur en annar fatnaður og skór. Nú heyrir það kannski ekki undir manneldi að lækka mjög verðlag á hvers kyns hlutum, amboðum og ífærum til barnauppeldis. Ég nefni barnareiðhjól og varahluti sem lækka um 48%, barnavagna og varahluti í þá sem lækka um 42%, barnabílstólar 16%. Ég veit ekki hvort barnapelar og barnasnuð heyra undir manneldi. Þeir hlutir lækka um 45% alla vega. Þess má svo geta að við alla þessa útreikninga er gert ráð fyrir sama álagningarhlutfalli fyrir og eftir breytingu og tollum miðað við samninga okkar við EFTA og Evrópubandalagið. Vörur frá Asíu, Afríku og Ameríku fá í sumum tilvikum á sig ytri tolla á bilinu 0–30%, en það kemur út af fyrir sig ekki þessu máli við. Hitt atriðið, sem mér finnst sérstök ástæða til að nefna að gefnu tilefni, er nauðsyn þess að vel sé fylgst með framkvæmd þessara breytinga um áramótin. Þetta á alveg sérstaklega við um þau tilvik þar sem vöruverð á að lækka vegna tollalækkunar og eða niðurfellingar vörugjalda. Það er auðvitað alltaf einhver hætta á að þessar lækkanir skili sér ekki að fullu til hins almenna neytanda. Besta leiðin til að draga úr þessari áhættu er að efla verðskyn neytenda. Viðskrh. hefur raunar þegar falið Verðlagsstofnun að gera sérstakar ráðstafanir til að undirbúa verðkannanir í verslunum fyrir og eftir áramótin og koma þeim upplýsingum jafnhraðan á framfæri við neytendur. Þetta er ákaflega brýnt og mikilvægt að vel sé að því staðið. Auk þess er mikilvægt að koma upplýsingum um líkleg áhrif skattabreytinganna á almennt verðlag á framfæri við neytendur eins fljótt og kostur er til að stuðla að enn virkara verðlagseftirliti. Herra forseti. Ég vil að lokum minnast á eitt atriði til viðbótar sem mikið hefur verið fjallað um á undirbúningsstigum þessa máls. Þeirri skoðun hefur margsinnis verið hreyft hvort ekki væri æskilegt og beinlínis hagkvæmt frá sjónarhóli þjóðarbúsins og neytenda að ganga enn lengra í átt til lækkunar á tollum. Rökin fyrir þessu eru aðallega tvenns konar. Í fyrsta lagi að með enn frekari lækkun á svokölluðum ferðamannavörum, þ.e. þeim vörum sem Íslendingar á ferðalögum erlendis gjarnan kaupa þar fremur en hér á landi, muni þessi verslun færast inn í landið. Þetta muni hafa í för með sér að á móti tolltekjutapi ríkissjóðs að einhverju leyti muni koma auknar söluskattstekjur. Í öðru lagi má halda því fram að núgildandi tollaskipan, þar sem enn er viðhaldið hærri tollum gagnvart þeim löndum sem við höfum ekki gert fríverslunarsamninga við, geti í mörgum tilvikum komið í veg fyrir hagkvæmari innkaup en ella. M.ö.o.: menn séu beinlínis neyddir til að sækja á óhagstæðari og dýrari markaði vegna þess hversu misjöfn tollmeðferðin er. Þótt ekki hafi unnist tími til að taka nægilegt tillit til þessara sjónarmiða áður en tollfrv. var lagt fram var ríkisstjórnin sammála um það á fundi sínum sl. föstudag að þetta væri mál sem vert væri að skoða í meðfórum Alþingis og þingnefndar sérstaklega. Ég hef þess vegna undirbúið að kynna nokkrar viðbótartillögur í hv. fjh.- og viðskn. þar sem reynt yrði að koma til móts við þetta sjónarmið. Þessar tillögur eru ekki viðamiklar, eru ekki til þess fallnar að tefja meðferð máls, en þær væru eða gætu verið að mínu viti nokkur skref í átt til eðlilegri viðskiptahátta og ættu jafnframt að stuðla enn frekar að lækkun vöruverðs hér á landi. Herra forseti. Með þeim breytingum á tolli, vörugjaldi og söluskatti sem áformaðar eru um næstu áramót er stefnt að verulegri einföldun á núgildandi skattakerfi. Með þeim næst betra samræmi milli verðhlutfalla bæði hér innan lands og ekki síður milli innlendrar og erlendrar vöru en undanfarin ár og jafnvel áratugi, en eðlileg verðhlutföll milli einstakra vörutegunda hafa vissulega meira og minna brenglast í þessum leifum frá haftabúskap fyrri ára. Hitt er jafnljóst að þegar litið er á verðmyndun í landinu í samhengi blasir víða við verulegt misræmi í verðlagningu. Það má telja fullvíst að þetta misræmi hafi óheppileg áhrif á eðlilega verðmyndun, bæði með óhagkvæmari innkaupum og hærra vöruverði en ella. Enn fremur hefur það vafalaust í mörgum tilvikum ýtt undir óæskilega viðskiptahætti og þannig í reynd stuðlað að undandrætti frá skatti. Þess vegna er löngu orðið tímabært að vinda ofan af þessu kerfi og gera það auðveldara í framkvæmd og eftirliti, en það er megintilgangurinn með þessari kerfisbreytingu. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Hér fyrr í dag, um það leyti sem hæstv. fjmrh. tók til máls til að mæla fyrir þessum skattlagningarfrv. Alþfl., óskuðum við eftir því, fulltrúar stjórnarandstöðunnar, að það yrði rætt um þessi mál með býsna aðgreindum hætti samkvæmt þingsköpum, enda þótt við gerum okkur það ljóst að þessi mál tengjast með ýmsum hætti, en þá töldum við að það væri eðlilegt að fara yfir málin hvert fyrir sig. Nú hefur það hins vegar gerst að hæstv. fjmrh. hefur kosið að halda sömu ræðu og hann hefði ella haldið, vera ekki neitt að hlusta á röflið í stjórnarandstöðunni, ganga yfir hana í þessu efni. Í tilefni af því og öðrum tíðindum sem eru að gerast í þinghúsinu á þessum klukkutímum óskum við eftir því, fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna í hv. Ed. Alþingis, að umræðum um þetta mál verði frestað, fundinum verði frestað og skapað svigrúm til þess að okkar fulltrúar í hópi formanna þingflokka og forseta þingsins geti rætt um þinghaldið áfram þannig að hér verði ekki haldið áfram með þeim hætti sem gerst hefur á undanförnum klukkutíma þegar hæstv. fjmrh. hefur virt þær óskir, sem við höfum borið fram, að vettugi. Þess vegna fer ég fram á það fyrir hönd stjórnarandstöðunnar í þessari virðulegu deild við hæstv. forseta að hann fresti nú þegar fundi og kveðji saman fund formanna þingflokkanna og forseta þingdeilda til að fjalla nánar um störf þingsins.



Ég vil í tilefni af þessu segja það, sem fram kom reyndar áðan, að mælt verður fyrir hverju máli fyrir sig líkt og skylt er. Það náðist samkomulag um það í dag að halda fundum áfram hér. Ég get ekki séð að það samkomulag hafi neitt breyst. Það verður fundahlé núna milli kl. 7 og 9 og hygg ég að það sé ástæða til að nota þann tíma til samráðsfunda auk matarhlés.



Herra forseti. Ég vil síst gera lítið úr því að nauðsynlegt sé að halda góðri samvinnu við stjórnarandstöðuna og skil að hluta athugasemdir hennar. En á hinn bóginn hlýt ég að minna á í þessu samhengi að fyrir því er löng þinghefð þegar samkynja frumvörp eru til umræðu í þinginu að ráðherrar vísi með einum eða öðrum hætti til efnisatriða þeirra frumvarpa, sem tengjast, í framsöguræðum sínum, enda er það ógerningur að gera annað og beinlínis villandi ef við samningu frumvarpanna er beinlínis um efnisatriði að ræða sem varða hvert annað eins og á við um þau frumvörp sem hér um ræðir. Ég sé, herra forseti, ekkert nema gott um það að segja að þingflokksformenn hitti stjórnarandstöðuna að máli og við skýrum málið. Það hefur tekist víðtækt samkomulag um hvernig eigi að vinna að efnisathugun á þessum frumvörpum og ég vil vænta þess að það góða samstarf, sem stofnað hefur verið til, rofni ekki og okkur megi auðnast að halda því striki sem við vorum sammála um að taka, stjórn og stjórnarandstaða, í sambandi við vinnubrögð í tengslum við þessi frumvörp. Ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að hann verði við tilmælum hv. 7. þm. Reykv. um að það verði gert hlé á fundinum og menn ræði saman.



Fram kemur að það virðist vera vilji fyrir því úr mörgum áttum að þetta samráð eigi sér stað nú þegar. Ég hafði talið að það hefði þegar farið fram. En það er stutt til kvöldmatarhlés og því ástæðulaust að setja sig í stellingar á móti því að enn verði komið saman til fundar. Hef ég því ákveðið að fresta fundi til kl. 9 og jafnframt að sá tími verði notaður til samráðs við formenn þingflokkanna um þinghaldið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir góðar undirtektir við þau tilmæli sem hér hafa verið flutt og sömuleiðis hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir góðar undirtektir og vænti þess að þessi viðbrögð séu til marks um að okkur takist sem best að klóra okkur í gegnum þann frumskóg sem málatilbúnaður ríkisstjórnarinnar er orðinn á þessu þingi. - Fundarhlé. Herra forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir er hluti af stóru skattadæmi sem nú er til meðferðar. Hæstv. fjmrh. kaus í umræðunum fyrir kvöldmatinn að fara nokkuð vítt yfir sviðið og er kannski eðlilegt að svara því með því að fara nokkuð vítt yfir sviðið líka hér af minni hálfu, ræða almennt um skattheimtuna. Ég áskil mér þó rétt til að ræða um vörugjald og tolla í einstökum atriðum undir síðari dagskrárliðum, en mun efnislega fjalla almennt um þessi skattheimtumál og um söluskattinn sérstaklega. Ég vil byrja á því að vekja athygli á eftirfarandi staðreyndum um skattahækkanir ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar: 1. Þegar ríkisstjórnin var mynduð var ákveðið að leggja á skatta sem námu 1000 millj. kr. á árinu 1987 og 3700 millj. kr. á árinu 1988. 2. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var þessum forsendum breytt og bætt við 2000 millj. kr. Samtals voru skattar ríkisins þá taldir nema 24,8% af landsframleiðslu eða 59 milljörðum 564 millj. kr. 3. Nú er talið samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá Þjóðhagsstofnun í dag að skattar á næsta ári verði 26% af landsframleiðslu og hækki því frá því að fjárlagafrv. var lagt fram um 2880 millj. kr. til viðbótar við það sem áður var komið. Heildarskattlagning ríkisstjórnarinnar, sem ákveðin hefur verið frá 8. júlí sl., nemur því samtals á verðlagi fjárlaga 8580 millj. kr. Frá því að ríkisstjórnin tók við, herra forseti, eru liðnir rétt um fimm mánuðir. Þannig nema skattar frá því að stjórnin tók við um 1716 millj. kr. á mánuði eða 57 millj. á dag frá því að ríkisstjórnin tók við. En það má líka hafa annan hátt á til samanburðar. Segjum að launamaður hafi hálfa milljón króna í árstekjur. Þá þarf liðlega 17 þúsund launamenn til að vinna fyrir þeirri skattahækkun sem núv. ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun um frá því að hún tók við. Þannig lítur þetta dæmi út: 8580 millj. kr., hæsta hlutfall skatttekna af vergri landsframleiðslu sem um getur á 19 ára bili sem ég hef fengið tölur um. Mér hafa í dag borist upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun um heildartekjur ríkissjóðs 1978–1988. Þar er miðað við greiðslugrunn og verðlag hvers árs og fyrir árið 1988 er miðað við forsendur fjárlaga eins og þær liggja núna fyrir. Þar kemur fram að 1979 voru skatttekjur sem hlutfall af vergri landsframleiðslu 24,2%, 1980 23,4%, fór hæst 1982 í tíð ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens í 24,5%, síðan í ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar 22,1%, 22,5%, 21,7%, 21,9% og á næsta ári munu skatttekjur sem hlutfall af landsframleiðslu verða 24,7%, þ.e. þær munu slá það met sem ríkisstjórn Gunnars Thoroddsens setti á árinu 1982 við mikið erfiðari aðstæður í þjóðarbúskapnum en nú er um að ræða. Á því ári var um að ræða verulegan samdrátt í tekjum ríkisins, verulegt efnahagslegt áfall sem þjóðin varð fyrir. Núna, eftir þetta mikla góðæri, liggur það fyrir að fyrstu skattatillögur Alþfl., sem hér er verið að ræða um, hækka skattana í landinu upp í hæsta hlutfall af vergri landsframleiðslu sem verið hefur á 18 ára tímabili. Það er ástæða til að óska Sjálfstfl. sérstaklega til hamingju með þann mikla árangur í því að lækka skatta og draga úr samneyslu sem hér birtist og það er einnig ástæða til að veita þeim hamingjuóskum til Alþfl. líka vegna þess að talsmenn Alþfl. og Sjálfstfl. hafa á undanförnum árum og áratugum eða allt frá því í viðreisnarstjórninni lagt á það höfuðáherslu í efnahagsmálum að það bæri að draga úr skattheimtu.

Sem rétt er.

Sem rétt er, segir hv. 2. þm. Norðurl. e. og formaður fjh.- og viðskn. Ed., og væntanlega mun hann vinna samkvæmt því þegar málið kemur til meðferðar í þeirri hv. nefnd. Hér er m.ö.o. um að ræða kaflaskipti og ég tel að þær byrðar, sem með þessum sköttum er verið að leggja á almenning í landinu, séu í rauninni beinlínis hættulegar vegna þess að hér er verið að ganga lengra á skömmum tíma en við þekkjum nokkur dæmi um áður þegar kaupmáttur kauptaxta t.d. af því að ég nefndi árið 1982 er mun lægri en hann var á því ári. Þessar tölur nefndi hæstv. fjmrh. ekki í ræðu sinni áðan. Hann lagði ekki saman skattatillögur núv. ríkisstjórnar og skattaákvarðanir. Hann greindi ekki frá því hvað matarskatturinn þýðir fyrir ríkissjóð á næsta ári. Það komu engar upplýsingar fram um það í hans annars löngu ræðu. Ræða hans fjallaði mest um tæknilegar útfærslur, ýmiss konar tæknilegar útfærslur á söluskatti, tollum og vörugjaldi. Það er athyglisvert hvað þessi annars vaski stjórnmálamaður hefur á skömmum tíma tekið mikinn lit af hinu þurra embættismannakerfi sem hefur aðeins eitt svar við vandamálum, einföldun, samræming, einföldun, samræming, burtséð frá því hvað það kostar almenning. Hver er matarskatturinn á næsta ári? Hver er hann? Af hverju sagði hæstv. fjmrh. ekki frá því hver matarskatturinn er? Heildarhækkun á matvörum vegna söluskattsbreytingarinnar í tíð núv. ríkisstjórnar nemur á næsta ári 5750 millj. kr. Þetta er tala sem ég bar undir hæstv. fjmrh. uppi í fjmrn. fyrir nokkrum dögum og hana féllst á. Þetta er sá skattur sem lagður er beint á allar matvörur í landinu. Og allir þurfa að borða. Líka lágtekjufólk, aldraðir og öryrkjar svo að dæmi séu nefnd. Og það breytir engu í þessu sambandi þó að hæstv. ráðherra reyni að bjarga sér á hundasundi með því að tala um einföldun og samræmingu. Það sem blasir við þessu fólki er að það er verið að hækka stórkostlega og sérstaklega skattana á þeim sem þurfa að eyða stærstum hluta tekna sinna í matvörur og það er láglaunafólkið í landinu. Svo þykjast þessir menn vera í jafnaðarmannaflokki. Með þessari ákvörðun um matarskattinn er verið að taka um það ákvörðun að taka til baka ákvörðun vinstri stjórnarinnar haustið 1978 um að afnema að fullu söluskatt af matvælum. Ég tel að hér sé um að ræða ákaflega varasama ákvörðun. Ég tel að út af fyrir sig geti það verið rétt og skynsamlegt að einfalda hluti og fækka undanþágum, en ég segi: Forustumaður í jafnaðarmannaflokki á að byrja á fyrirtækjunum. Hann á að byrja á því að fella niður frádráttarliði fyrirtækjanna. Það gerir hann ekki. Það eru engar tillögur uppi um það hér enn af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég vil af þessu tilefni spyrja hæstv. fjmrh.: Hvenær kemur frv. um fyrirtækjaskattana til hv. Alþingis til meðferðar? Hvernig lítur þetta dæmi út gagnvart almenningi á fyrri hluta ársins 1988? Það lítur í fyrsta lagi þannig út að söluskattur er lagður á matvörur sem nemur 5750 millj. kr. Allar matvörur hækka að jafnaði að sögn ríkisstjórnarinnar um 7%. Söluskatturinn sem átti að vera 22% verður 25%. Af hverju er það? Það er m.a. vegna þess að hæstv. viðskrh. er þeirrar skoðunar að það taki því ekki að lækka söluskatt úr 25 í 22%. Það muni svo litlu í verðlaginu að enginn taki eftir því og það verði ekki nokkur leið að fylgja því eftir. Þetta var yfirlýsing hæstv. viðskrh. í fjölmiðlum í gærdag. Hann telur að þessi lækkun muni ekki skila sér. En ég kem nánar að því hér á eftir, hvað þá með allt hitt, allar hinar lækkanirnar, allar hinar breytingarnar, vörugjaldið, tollurinn á öllum mögulegum vörum og ómögulegum sem meiningin er að breyta verði á samkvæmt frumvörpunum sem hér verða á dagskrá í kvöld. Í fyrsta lagi lítur þetta þannig út gagnvart almenningi: söluskattur á matvörum. Í öðru lagi liggur fyrir að skattabyrði beinna skatta sem hlutfall af tekjum greiðsluárs mun hækka um nærri því 1/4 milli áranna 1987 og 1988 samkvæmt opinberum tölum sem fyrir liggja og enginn hefur vefengt. Í þriðja lagi liggur það fyrir samkvæmt upplýsingum fjmrh. að útsvör sveitarfélaganna munu hækka að raungildi á árinu 1988, ef svo fer fram sem horfir, um allt að 10%. Í fjórða lagi liggur fyrir að fasteignamat á öllum íbúðum í landinu hækkar milli áranna 1987 og 1988 um 100 milljarða kr., þar af 50 milljarða kr. umfram hækkun byggingarvísitölu. Taki sveitarfélögin fasteignagjöld af þessari umframhækkun á sama hátt og þau taka nú þýðir það mörg hundruð millj. kr., kannski um 500 millj. kr., í aukin fasteignagjöld. Fasteignagjöld eru sem kunnugt er a.m.k. hér í Reykjavík innheimt í tveimur áföngum, í janúar og maímánuði ef ég man rétt, og er alveg ljóst að ráðstöfunartekjur heimilanna munu af þessum ástæðum öllum skerðast mjög verulega frá því sem er á þessu ári. Í fimmta lagi mun það einnig hafa áhrif á fjárhag almennings og ráðstöfunartekjur heimilanna að það hefur verið ákveðið að taka upp staðgreiðslukerfi skatta og verður byrjað að taka af mönnum strax í janúarmánuði, sama mánuði og á að greiða hærri fasteignagjöld en áður. Þeir sem skulda, þeir sem hafa lent í húsnæðiserfiðleikum, t.d. á undanförnum árum, hafa notið verulegs vaxtafrádráttar, hefðu dregið þann vaxtafrádrátt með sér frá árinu 1986 yfir á árið 1988 samkvæmt gamla kerfinu. Núna fer þetta fólk ekki að njóta vaxtaafsláttar frá sínum sköttum fyrr en á síðari hluta ársins 1988. Þetta eru fimm atriði, fimm efnisleg rök sem fjmrh. í ræðu sinni áðan annars mjög langri kom ekki inn á, en þau sýna að ráðstöfunartekjur heimilanna á árinu 1988 munu skerðast verulega frá árinu 1987, sérstaklega á fyrri hluta ársins 1988. Ég skora á hæstv. fjmrh. í umræðunum á eftir að svara þessum röksemdum efnislega. Ég er tilbúinn til að hafa í þessu efni eins og öðrum það sem sannara reynist, en ég hef tekið eftir því að þegar stjórnarliðar eru að kynna þessar skattlagningartillögur, sem hér liggja fyrir, reyna menn alltaf að tala út frá kerfisbreytingunni, kerfið, kerfið, kerfið, samræming, einföldun, en að menn tali út frá almenningi í landinu, sem verður að vinna fyrir þessum ósköpum, kemur ekki fyrir. Hæstv. fjmrh. sagði áðan að sú einföldun sem hér er verið að gera tillögu um mundi þýða 2000 millj. kr. í bættri skattheimtu og vitnaði þar til álits skattanefndarinnar. Mér fannst þetta býsna athyglisvert og í samræmi við þessa yfirlýsingu mun ég fyrir mitt leyti beita mér fyrir því að þessar álögur, sem hér standa á blaði, verði lækkaðar um sömu upphæð vegna þess að í þessum tölum er hvergi gert ráð fyrir betri innheimtu söluskattsins. Hann er allur framreiknaður eins og hann hefði verið lagður á eftir gamla kerfinu án þeirrar margumtöluðu samræmingar og einföldunar sem núna er verið að setja geislabaug á í fjmrn. Þegar þessi mál eru skoðuð í heild eru rökin bara ein, einföldun, samræming. Í þessum frumvörpum er hvergi gert ráð fyrir auknum jöfnuði lífskjara í landinu, hvergi, vegna þess að það liggur fyrir samkvæmt frv. um tekju- og eignarskatt, sem liggur fyrir Nd., að það er gert ráð fyrir að hátekjumenn lækki meira í sköttum en þeir sem eru með miðlungstekjur. Í þessum tillögum og frumvörpum eru engin ákvæði sem benda til þess að ríkisstjórnin ætli með myndugum hætti að tryggja að þessar verðlækkanir skili sér til neytenda. Hvaða tryggingar höfum við fyrir því? Ætli við þekkjum ekki tilraunirnar sem gerðar hafa verið í þessum efnum á liðnum árum og hvernig það hefur komið út? Þar hefur það ekki gerst að þessar verðlækkanir hafi skilað sér til almennings í landinu. Og það eru engar tillögur um það af hálfu hæstv. fjmrh. Hann viðurkennir ekki einu sinni þennan möguleika í sinni framsöguræðu sem þó er gert í greinargerð með frv. sem embættismennirnir hafa samið. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjmrh. og þar með ríkisstjórnina í þessu máli: Hvað á að gera til að tryggja þetta? Ég treysti því ekki að verslunin skili lægra vöruverði sjálfkrafa án verulega herts eftirlits. Ég er þar ekki að fara með illu orði að þeim sem starfa við verslun í þessu landi. Reynslan sýnir ósköp einfaldlega að þegar um svona margvíslegar, flóknar mismunandi og oft mjög litlar hreyfingar er að ræða á einstökum vörum í verðbólguástandi kemur þetta ekki til fólksins. Því vil ég segja við hæstv. fjmrh.: Ég treysti ekki tölum hans um að hækkun framfærsluvísitölu verði núll við þessar ákvarðanir. Það mætti út af fyrir sig ræða í þessu samhengi líka, en ég get gert það síðar í kvöld: Hvaða áhrif hefur þessi ákvörðun á stöðuna á hinum almenna vinnumarkaði í landinu? Hvaða áhrif hefur það á stöðuna á hinum almenna vinnumarkaði þegar verið er að taka matarskatt upp á 5750 millj. kr.? Ætli það verði auðveldara fyrir verkalýðshreyfinguna að gera samninga nema þá hún geri samninga um það í janúar eða febrúar að taka þessa vitleysu alla af, en það hefur hún iðulega gert, rekið menn til baka með svona endileysu. Ég er sannfærður um það að þessi vinnubrögð Alþfl. hafa mjög slæm áhrif á stöðuna á hinum almenna vinnumarkaði og þau gera það svo að segja útilokað að hægt sé að semja um kaup og kjör fyrr en séð er hvaða áhrif þessar ráðstafanir hafa úti í þjóðfélaginu. Ég hef ekki orðið var við það að fjmrh. hefði nokkrar áhyggjur af því, ekki milligram, ekki talaði hann um það í þessari býrókratísku embættismannaræðu sem hann flutti hérna áðan. Í þessum frumvörpum er fullyrt að margvíslegar hliðarráðstafanir séu gerðar. Það á að leysa vandann með því m.a. að halda áfram niðurgreiðslum og stórauka niðurgreiðslur á landbúnaðarafurðir upp á 1250 millj. kr. Ég segi það alveg eins og er að ég skil alla umræðu um þessi mál núna síðustu dagana þannig að núv. ríkisstjórn líti á þessa niðurgreiðsluhækkun sem tímabundna ráðstöfun og það sé ætlunin að skerða þessar niðurgreiðslur. Ég tel að það sé óhjákvæmilegt í tilefni af þessu fyrir þá sem þykjast bera hag bænda fyrir brjósti, eins og núv. ritari þessarar deildar og fyrrv. ritari Nd. þykjast gera, þá tel ég óhjákvæmilegt að á það verði látið reyna að það niðurgreiðslustig, sem verið er að bæta við í tengslum við þetta söluskattsfrv., verði lögfest. Ég mun bera upp till. um það að þessir bændavinir fái að sýna hug sinn í verki með því að standa þannig að málum að þessi niðurstaða verði lögfest. Ég veit að þeir treysta núv. fjmrh. nákvæmlega jafnilla og ég í þessu efni og vita að það dugir ekkert á hann nema böndin, lagaböndin í þessu efni. Við skulum sjá hvað þeir gera þá. En ætli þeir viti ekki eins og er að það á að taka þetta aftur. Þess vegna er búið svona losaralega um þessa hluti. Og það er líka sagt: Það á að hækka barnabætur og hækka ellilífeyri. Engar tillögur liggja fyrir um útfærsluna á því af hálfu ríkisstjórnarinnar og ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. upplýsi þegar í umræðunni um þetta fyrsta mál hvernig ríkisstjórnin hyggst útfæra hækkun barnabóta og ellilífeyris skv. þessum yfirlýsingum. Ég gæti sagt margt fleira um þetta mál, herra forseti, m.a. það að framkoman við þingið er alveg ofboðsleg. Hún er alveg yfirgengileg. Hæstv. ráðherra baðst að vísu afsökunar á sjálfum sér hér áðan í þessu efni. Það er út af fyrir sig gott að hann hafi sómatilfinningu að þessu leytinu til a.m.k., sem ég dreg svo sem ekkert í efa að hann hafi. En þessi framkoma á sér að mínu mati engar hliðstæður í þingsögunni að reynt sé að breyta svo að segja öllu skattakerfi ríkisins með afgreiðslu hér í þinginu á sjö dögum eða svo. Það eru engin dæmi um það. Engin. Það kann vel að vera að menn hugsi sem svo: Látum stjórnarandstöðuna bara fá þetta í hausinn. Keyrum yfir hana. Rúllum yfir hana og göngum frá henni hér í þinginu á næstu dögum. En skyldi það ekki vera þannig að þessir menn eins og formaður Alþfl. ættu að bera virðingu fyrir lýðræðinu og þingræðinu og verða hugsað til þess að einn góðan veðurdag og sennilega fljótt, ef hann heldur eins áfram og hann hefur gert til þessa, þá mun hann lenda í stjórnarandstöðu á nýjan leik? Þá verður hans þjónusta í Arnarhvoli afþökkuð af þjóðinni. Skyldi það ekki vera þessum mönnum, sem eru núna svona uppfullir af valdasperringi eins og ráðherrar Alþfl. eru þessa dagana, skyldi það ekki vera hollt fyrir þá að hugsa um það að einn góðan veðurdag lýkur þessu nú og þá verða þeir að taka tillit til hinna almennu leikreglna sem venjulegt fólk í landinu verður að sætta sig við? Og skyldi mönnum aldrei detta það í hug, þó að mönnum sé illa við stjórnarandstöðuna og í nöp við hana og þm. stjórnarandstöðunnar, kemur það þá ekki fyrir að mönnum detti það í hug að verið sé að ofbjóða þm. stjórnarflokkanna? Eru þeir sáttir við þessi vinnubrögð? Eru þeir ánægðir með þessa niðurstöðu? Telja þeir eðlilegt, þm. Sjálfstfl., að láta reka ofan í kokið á sér 8600 millj. kr. skattahækkun hér á nokkrum dögum? Segja menn bara amen og hallelúja og já takk? Er enginn maður með sjálfstæða hugsun eða a.m.k. virðingu fyrir leikreglum lýðræðisins í þingflokki Sjálfstfl., Alþfl. eða Framsfl.? Getur það verið að menn séu svo gjörsamlega heillum horfnir að þeir signi sig bara og segi já takk þegar svona löguðu er hellt yfir þá? Ég hef orðið var við það hér í bakherbergjum og kaffistofum að vissir ágætir menn hér í þinginu í stjórnarliðinu eru með innantökur út af þessum ósköpum. En ætli það væri þá ekki rétt að menn tækju sig til og skoðuðu þessi mál aðeins betur? Hvaða læti eru þetta? Af hverju þarf að hvolfa þessu öllu yfir þjóðina núna á nokkrum dögum? Hún hefur haft þessi tollalög, sem við ræðum um seinna í kvöld, um nokkurt skeið. Skyldi hún ekki þola þau eins og í tvo til þrjá mánuði í viðbót? Ætli það verði héraðsbrestur og móðuharðindi þó að það yrði nú? Ja, þvílík áþján hafa þá ekki þessi lög verið ef menn þurfa endilega núna dagfari og náttfari fyrir jólin að steypa þessu hér yfir þingið! Ég vil segja fyrir hönd okkar þm. Alþb.: Er það ykkar skoðun, hv. stjórnarliðar í þessari virðulegu deild, að það eigi að keyra málið í gegn núna á þessum dögum, allar þessar skattahækkanir án þess að málið fái eðlilega skoðun? - Vegna þess að ég segi við ykkur, þm. stjórnarflokkanna: Þið vitið ekki nákvæmlega hvað stendur í þessum plöggum. Þið vitið lítið um það sumt vegna þess að þið eruð nýbúnir að fá þetta, rétt eins og við fengum þetta hér á okkar borð í gær. Ætlið þið að láta þetta yfir ykkur ganga? Og ég segi af okkar hálfu þm. Alþb.: Við lýsum fullri ábyrgð á hendur ykkur í þessu efni, Jóns Helgasonar, Karvels Pálmasonar, Þorvaldar Garðars Kristjánssonar, Halldórs Blöndals, Eyjólfs Konráðs, Salome Þorkelsdóttur og Egils Jónssonar. Við lýsum fullri ábyrgð á hendur ykkar í þessu efni.

Hvað með forseta vorn.

Ég gæti talið upp fleiri Karvel minn, hv. þm., ef nauðsyn krefur því það eru enn þá fleiri í Alþfl. en þú. Þið berið þessa ábyrgð. Þið eruð að leggja þetta á þjóðina. Þið eruð að leggja þessi vinnubrögð á þingið. Það er ykkar mál. Þið skuluð fá að bera þennan kross ein og hjálparlaust ef þið kjósið að gera það með þessum hætti. Ég ætla þessu næst, herra forseti, að víkja aðeins sérstaklega að frv. um söluskatt, breyt. á l. nr. 10 1960, um söluskatt með síðari breytingum. Ég vík fyrst að nokkrum efnisatriðum þess. Því er haldið fram að nú sé verið að fækka stórkostlega undanþágum, það sé verið að grisja þær og einföldunin, samræmingin tryggi skilvirkni. Það er nýtt slagorð Alþfl.: Skilvirkni x-A. Hvaða undanþágur eru þetta svo sem verið er að fella niður og hvaða undanþágur eru settar á áfram? Hvaða undanþágur ætli sé sérstaklega brýnt að hafa áfram í söluskattinum, herra forseti? Það eru afruglarar. Það er alveg sérstaklega nauðsynlegt að afruglarar séu áfram undanþegnir söluskatti. Það á auðvitað að leggja söluskatt á matvörur og einfalda og tryggja skilvirkni. En afruglarar skulu vera á sínum stað. Soðningin verður með söluskatti. Það verður fróðlegt þegar hæstv. ráðherra fer að setja upp búðarkassa hér hjá honum Birni vini mínum á Grímsstaðaholtinu sem stundum selur grásleppu niðri í miðbæ. Hann á að taka söluskatt. Fisksalarnir hérna í Reykjavík eiga að taka söluskatt. Sá sem selur manni fisk við bryggju á að taka söluskatt. Þetta skyldi þó ekki verða til þess að það yrði aðeins erfiðara fyrir hæstv. sjútvrh. að tryggja það að trilluhornin rói ekki eftir fiski? Menn hafa nú fundið leiðir til annars eins og þess að losa sig við söluskatt á soðningu hér í landinu.  Í þessu frv. er einnig gert ráð fyrir því að nokkrar vörur verði teknar undir söluskatt og þjónusta umfram það sem verið hefur og fleira en matvæli. Frá því greinir í þessari setningu, sem ætti skilið að komast í bókmenntirnar, á bls. 11 í frv. Þar segir, með leyfi forseta: "Þær undanþágur sem hafa verið við lýði en falla nú niður eru þessar: Aðgangseyrir að gufubaðsstofum, nuddstofum, ljósastofum, heilsuræktarstofum svo og að útisamkomum og að sýningum á íslenskum kvikmyndum svo og vélbinding heys." Við sem komum aðeins nálægt landbúnaði þekkjum það eins og hv. þm. Egill Jónsson að í seinni tíð er það þannig með bændur að ef það bilar bindivél á bæ þá fer maður til með bindivélina sína og bindur fyrir nágranna sinn og kemur rétt fyrir að menn taka nokkra aura fyrir bindinguna. Til að fræða fjmrh. kannski þá taka menn eins og nokkrar krónur á bagga. Samkvæmt þessu eiga þessir bindivélaeigendur allir að koma sér upp búðarkössum til að tryggja það að þetta skili sér í ríkissjóð. - Herra forseti, ég sóttist lengi eftir því í mínum þingflokki að komast í Ed. Herra forseti, ef ég mætti biðja mér hljóðs.

Má ég biðja hv. þdm. að hafa hljóð.

Þurfa þetta að vera færanlegir kassar?

Það sem ég ætlaði að segja, hv. 4. þm. Vesturl. er það að ég gerði lengi tilraun til þess að komast í Ed. í mínum þingflokki og það tókst naumlega. En ég sé að ég hef valið rétta deild. Ég finn það nú. En þessir búðarkassar sem á að koma upp á heybindivélum skv. tillögu ríkisstjórnarinnar til að tryggja skilvirkni í söluskattsstigum, það væri fróðlegt að fá upplýsingar um þetta hjá hæstv. fjmrh. og þess vegna spyr ég hann til viðbótar við afruglarana sem eiga að vera söluskattslausir: Af hverju á vélbinding heys að vera með söluskatti? Og af hverju á soðningin að vera með söluskatti? Er honum sérstaklega í nöp við þá starfsemi eða hvað á þetta að þýða? Gufubaðsstofur, nuddstofur, ljósastofur, heilsuræktarstofur. Hvað gefur þetta í ríkissjóð? Hæstv. ráðherra hlýtur að geta svarað því. Hvað gefur þetta í ríkissjóð? Og útisamkomur. Það er sjálfsagt feitur biti þó að þeir séu hættir að halda framsóknarmótin. Og sýningar íslenskra kvikmynda. Hvað gefur það í ríkissjóð? Ég legg þessar spurningar formlega fyrir ráðherra og ég óska eftir því að hann svari þeim á þessari kvöldstund. Ég vil þessu næst víkja að öðru ákvæði frv. þar sem frá því er greint að fella eigi niður úr söluskattslögunum ákvæðin um það að tiltaka sérstaka prósentu í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Eins og kunnugt er hefur það verið í söluskattslögunum frá upphafi að það hefur átt að greiða 8% af söluskatti í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Nú er þetta ákvæði fellt niður og sagt að það sé nægilegt að hafa það inni, þetta ákvæði í lögunum um Jöfnunarsjóð. Ég er ósammála þessu. Ég tel að þetta mikilvæga atriði eigi að vera inni í lögunum um söluskatt áfram og mun kanna undirtektir við það í hv. nefnd hvort menn geta fallist á það að setja þetta inn í lögin um söluskatt svo sem verið hefur. En ég tel að það sé ekki nægilegt að búa svo um hnútana að þetta sé eingöngu inni í lögunum um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég tel, herra forseti, að þetta frv. um söluskatt sé í fyrsta lagi ranglátt vegna þess að það leggst þyngst á þá sem minnst hafa launin. Í öðru lagi horfir það ekki til þeirrar einföldunar sem hæstv. fjmrh. vill vera láta vegna þess að hann er að undanþiggja alls konar hluti áfram skv. þessu frv. Í þriðja lagi tel ég að þessar ráðstafanir séu þannig að það sé ekki tryggt að þær skili sér í heild í lægra verðlagi. Þvert á móti tel ég að verðlag muni hækka. Þegar á heildina er litið þá er einnig ljóst að hæstv. fjmrh. hefur sjálfur ekki trú á því að þetta skili sér betur í ríkissjóð því að hann reiknar ekki með krónu í betri innheimtu í þessu plaggi eins og það lítur hér út þó hann segði sjálfur að þetta nýja kerfi gæti þýtt 2000 millj. kr. í viðbót í ríkissjóð í betri innheimtu. Hann hefur ekki meiri trú á því en svo að hann reiknar ekki með því í þessu plaggi. Allt ber þetta því að sama brunni. Þetta er í rauninni ekki einföldun. Þetta er leitun að skattstofni sem fólk neyðist til að nota, það eru matvörur, ef það vill á annað borð lifa. Þetta þýðir ekki aukið réttlæti, þetta þýðir ekki aukna skilvirkni, vegna þess að áfram er undanþeginn fjöldi vara og þjónustugreina sem fjmrn. hefur engin tök á að tryggja. Hér er á ferðinni frv. sem er fyrst og fremst til marks um stjórnunargleði þeirra manna sem fyrir skömmu, eftir 17 ára útlegð, gengu inn í ríkisstjórn þessa lands. Þess vegna væri ríkisstjórninni helst sæmandi að draga þessi plögg öll til baka eða gefa þingheimi kost á því að ræða þau með eðlilegum hætti næstu daga, bera okkur saman um hvað þetta þýði, hvort þessar undanþágur séu endilega þær réttu, hvort það séu til atriði sem ætti að skattleggja, hvort ekki sé leið til að lækka skattprósentuna, fara yfir þetta lið fyrir lið. Það er engin ástæða til að vinna þessi mál með þeim hætti sem hér er lagt til. Þess vegna lýsi ég fyrir okkar hönd yfir andstöðu við þetta frv. eins og það er, og andstöðu við vinnubrögðin sem höfð eru í frammi vegna þess að ég tel að þau feli í sér lítilsvirðingu við þessa samkomu, Alþingi Íslendinga.



Herra forseti. Það þarf dálítinn kjark til að fara hér í ræðustól eftir þessa dómadagsræðu. Var fróðlegt að heyra þá lýsingu sem hv. 7. þm. Reykv. gaf af þessum þremur tekjustofnafrv. hæstv. fjmrh. sem hann er núna að demba yfir þingið og þjóðina. Ég tel að það sé hreinlega skylda stjórnarandstöðunnar að reyna að koma í veg fyrir að þessar breytingar nái fram að ganga. Hér er um að ræða svo hrikalega skattheimtu á almenning að orð fá varla lýst. Þessu er ágætlega lýst í DV í dag; með leyfi hæstv. forseta, þar sem þeir fréttamenn DV hafa reiknað út að skattaálögur eru að jafnaði 420 millj. kr. á hverri viku frá því að ríkisstjórnin kom til valda 8. júlí í sumar. Þegar maður les þessa frétt þá hugsar maður sem svo: Það hlýtur að vera fyrsta skylda okkar í stjórnarandstöðunni að reyna að koma þessari ríkisstjórn frá. Því að ef svo heldur sem horfir þá heldur hún áfram að bæta sköttum og álögum á almenning sem nemur 420 millj. kr. að jafnaði á viku hverri. Það verður björgulegt eftir því sem líður á kjörtímabilið ef svona heldur áfram. Ég ætla að reyna að fara málefnalega í gegnum þessi þrjú frv. sem hér eru til umræðu í kvöld og reyna að halda mig við hvert frv. fyrir sig eins og við óskuðum eftir að hæstv. fjmrh. gerði þó að hann hafi reyndar talað mjög vítt og breitt og afar ruglingslega. Hann þvældi þessu öllu saman í einn hrærigraut og var oft erfitt að henda reiður á því hvað hann var að tala um. En ég ætla að reyna að halda mig við söluskattsfrv. í þessari ræðu þó svo að ég kunni að grípa til einhverra dæma sem ég tek úr hinum frv. tveimur. Eitt af því sem mér finnst hjákátlegast að lesa í grg. með söluskattsfrv. er að þar er talað um að það muni verða til þess að verðbólga lækki. Mér er spurn: Hvernig getur verðbólga lækkað þegar lagður er 25% matarskattur á allar helstu matvörur almennings? Hvernig má það öðruvísi verða en að verkalýðshreyfingin muni koma með mjög harðar kaupkröfur í kjölfarið á slíkum álögum? Auðvitað hefur það áhrif á verðbólguna þannig að hún fer á stað. Hún fer upp á við aftur. Hæstv. fjmrh. hefur að vísu lýst því mjög fjálglega hvernig eigi að koma til móts við almenning í landinu með því að greiða niður örfáar af þeim matvörum sem almenningur notar daglega, þ.e. mjólk, kjöt og skyr, svo eitthvað sé nefnt, og reyndar blessað lambakjötið okkar. En þegar það er rifjað upp hefur oftlega komið fram í seinni tíð að almenningur í landinu hefur ekkert lengur efni á að borða lambakjötið, hvort sem á það er lagður 25% söluskattur eða ekki. Það skiptir raunverulega ekki lengur máli hvort það er niðurgreitt eða hvort þessi söluskattur kemur á lambakjötið því það eru allir hættir að borða það. Það kom fram hjá einni háttsettri embættismannafrú hér í einhverju blaðinu í sumar að hún væri löngu hætt að kaupa lambakjöt í matinn á sínu heimili. Hún hefði hreinlega ekki efni á því. Þess vegna hygg ég að launafólk hér í þessu landi skipti það afarlitlu máli hvort lambakjöt verði greitt niður þannig að söluskattsáhrifin komi ekki fram þar því það hefur enginn efni á því að borða það ágæta kjöt lengur. Umframbirgðir af lambakjöti í landinu eru með ólíkindum. Það vita allir. Við erum látin borða gamalt kjöt, orðið tveggja ára segja sumir í verslununum, vegna þess að það hleðst upp af því að það hefur enginn efni á því að borða það. Ég ætlaði reyndar ekki að tala hér mikið um lambakjöt nema hvað ég gæti kannski varpað fram þeirri hugmynd að fleygt yrði svo sem eins og heilum árgangi til þess að við gætum aftur farið að borða nýtt kjöt, næsta ár a.m.k. Hæstv. fjmrh. talaði í framsöguræðu sinni mikið um söluskattinn sem undanfara virðisaukaskattsins sem fyrirhugað er að leggja á 1. janúar 1989. Með því virðisaukaskattskerfi sem stefnt er að komum við til með að horfa upp á það að u.þ.b. 25 þúsund söluskattsgreiðendur verða í virðisaukaskattskerfinu. Það liggur við að helmingur vinnufærra manna á Íslandi verði sennilega að vera með bakpoka með þessum kössum sem hv. þm. 7. þm. Reykv. lýsti svo skemmtilega í ræðu sinni áðan. Helmingur vinnufærra á landinu verður söluskattsskyldur í virðisaukaskattskerfinu og þarf sennilega að halda á einhverjum svona kassa til þess að skila söluskattinum. Í raun og veru endar þetta með því að helmingur vinnufærra manna er orðinn nokkurs konar skattstofa fyrir fjmrn. til þess að reikna út og leggja á söluskatt, þ.e. virðisaukaskatt, á hina sem sleppa. Þeir eru nú að verða tiltölulega fáir meðal vinnufærra manna, þannig að það verður sem sagt helmingur vinnufærra manna í því að leggja söluskatt á hinn helminginn. Í gamla söluskattskerfinu voru þetta um 1800 söluskattsgreiðendur sem sáu um að greiða yfir 85% af söluskattinum. Í kosningabaráttunni í vor létum við þm. Borgarafl. athuga með söluskatt í tolli. Þá rifjuðust upp fyrir mér gamlar hugmyndir Alþfl. um að leggja á söluskatt í tolli. Reyndar rifjaðist það einnig upp fyrir okkur að þegar söluskatturinn var lagður á upp úr 1960 voru um það miklar deilur hvort söluskattur skyldi lagður á í tolli eða hvort hann skyldi lagður á í smásölunni. Það endaði með því að söluskattur var lagður á í smásölunni, en það mun hafa stafað af því að heildsalar höfðu sterkari ítök á þeim árum. Þeirra rödd heyrðist betur hjá stjórnvöldum og Alþingi þegar var verið að innleiða söluskattinn hér fyrir tæplega 30 árum. Söluskattur í tolli er ákaflega einföld innheimta á söluskatti. Hann er innheimtur með tollum. Í raun og veru mætti þá leggja niður allt söluskattskerfið í landinu á einu bretti. Hins vegar er eftir að meðhöndla samkeppnisiðnaðinn í slíku kerfi. Samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar munu vera um 2500 fyrirtæki í landinu sem teljast til samkeppnisiðnaðar. Samkvæmt þeim samningum sem við höfum gert bæði við Efnahagsbandalagið og Fríverslunarbandalagið ber okkur að láta þessi samkeppnisfyrirtæki greiða söluskatt. En það er afar einfalt að láta þessi fyrirtæki greiða nokkurs konar virðisaukaskatt, þrátt fyrir söluskatt í tolli, þannig að ekki yrði um uppsöfnun á söluskatti að ræða hjá þessum samkeppnisfyrirtækjum. Það var reiknað út af Þjóðhagsstofnun skv. okkar ósk að til þess að ná sömu tekjum og gamla söluskattskerfið gaf af sér hefði söluskattur í tolli þurft að vera um 28%. En þá voru allir aðilar innan lands lausir við söluskattinn ef frá eru talin þessi 2500 fyrrnefndu fyrirtæki í samkeppnisiðnaði. Hugsið ykkur alla þá þjónustuaðila sem hefðu ekki lengur þurft að hugsa um söluskatt, eða alla smásöluna sem hefði ekkert þurft að skipta sér af söluskatti frekar! Ég held að það hefði verið nær að athuga einhverjar slíkar leiðir í staðinn fyrir þetta hrikalega kerfi sem er verið að teyma okkur inn í. Hver eru raunverulega rökin fyrir því að taka upp virðisaukaskatt á Íslandi? Jú, þetta er haft eftir erlendum fyrirmyndum. Ég sagði það einhvern tímann í blaðagrein að svo virtist sem embættismönnunum hér á Íslandi líði afar illa ef þeir vita af einhverju flóknu skattkerfi í nálægum löndum sem við höfum ekki tekið upp. Þeir beinlínis iða í skinninu eftir því að geta tekið slíkt kerfi upp. Við, í þessu litla landi norður í Dumbshafi þar sem ekki búa nema 250 þúsund hræður, við þurfum endilega að taka upp söluskattskerfi sem tugmilljóna þjóðir nota úti í Evrópu. Ef við skoðum dæmið nánar þá er afar einfalt að sjá hvers vegna stóru iðnaðarlöndin í Evrópu eru með virðisaukaskatt. Um það bil 80% af öllum neysluvörum, sem eru í smásölunni í löndum t.d. í Mið-Evrópu eða í Efnahagsbandalagslöndunum, eru framleidd innan lands. Það er ósköp eðlilegt að nota virðisaukaskatt í þjóðfélagi sem framleiðir yfir 80% af vörum til innlendrar neyslu í landinu sjálfu. Það eru aðeins um 20% af neysluvörum í þessum þjóðfélögum fluttar inn. Svo það er ofur eðlilegt að slík lönd geti ekki tekið söluskatt í tolli. Á Íslandi er þetta akkúrat öfugt. Þar eru um 80% af öllum neysluvörum á markaði innan lands fluttar inn, en aðeins um 20% sem er framleitt í landinu sjálfu, þannig að það er afar óeðlilegt og beinlínis rangt að taka upp sama söluskattskerfi á Íslandi og í hinum stóru iðnaðarlöndum Evrópu. Fyrir u.þ.b. ári síðan var ég á ferðalagi í Evrópu og kom í tvö smáríki. Annað þeirra var Andorra, litla ríkið uppi í Pýreneafjöllunum, þar sem enginn söluskattur er á vörum í smásölu. Ég spurði einn verslunareiganda þar í verslunargötunni, þar sem tugþúsundir ferðamanna eru að versla og kaupa varning á mjög hagstæðu verði, hvernig stæði á því að þeir hefðu ekki söluskatt. Það setti að honum óstöðvandi hlátur, sem minnti einna helst á ástandið hér í deildinni rétt áðan, og sagði að hann hefði aldrei heyrt neitt vitlausara því að ef lagður yrði söluskattur á vörur í smásölu þá hyrfu allir ferðamennirnir og þjóðfélagið mundi verða af gífurlegum tekjum sem þeir skilja eftir í landinu. Annað smáríki í Evrópu, Lúxemborg hefur heldur engan söluskatt. Hefði nú ekki verið nær fyrir sendimenn fjmrn., þegar stór hópur þeirra var sendur í ferðalag til útlanda til að kynna sér söluskattskerfi, virðisaukaskattskerfi nágrannalandanna, að fara til Lúxemborgar og kanna af hverju er ekki söluskattur í Lúxemborg. Í staðinn voru þeir sendir til Danmerkur. Þó svo ég hafi oft sótt hugmyndir til Danmerkur þegar þar hefur verið um góðar hugmyndir að ræða þá er það síðasta landið sem ég mundi fara til til að sækja góðar hugmyndir í sambandi við virðisaukaskatt, söluskatt og skattlagningu yfirleitt. Ég átti sjálfur heima um árabil í Danmörku og þekki vel hvernig þar hagar til um skattheimtu. Ég átti m.a. heima í Danmörku þegar staðgreiðslukerfi skatta var tekið þar upp 1. jan. 1970. Meiri aukning á skattbyrði á launþegum og almenningi hefur aldrei nokkurn tímann orðið í Danmörku, hvorki fyrr né síðar, en þegar staðgreiðslukerfi skatta var þar tekið upp áramótin 1969–1970. Ég er alveg viss um það að eitthvað svipað á eftir að gerast hér á landi þegar við göngum í gegnum þessar kerfisbreytingar hæstv. fjmrh. sem miða allar að því að gera lífið fyrir allan almenning hér á Íslandi óbærilegt. Ég var að tala um danska virðisaukaskattskerfið, en því var hælt mjög í ræðu hæstv. fjmrh. Hann faldi að það væri mjög einfalt, skilvirkt og með því besta sem þekkist. Þegar Danir tóku upp virðisaukaskattskerfið fóru ótalmargir smáaðilar bæði í iðnaði og verslun beinlínis á hausinn því að þeir þoldu ekki virðisaukaskattinn sem setti á þá miklar byrðar, þ.e. þeir þurftu að eyða miklum tíma í útreikninga og uppgjör til ríkisins, sem þeir höfðu verið blessunarlega lausir við áður. Þá kemur aftur að því sem ég gat um áðan að það verður gaman að lifa í þjóðfélagi þegar helmingur vinnufærra manna eða þar um bil situr við að reikna út virðisaukaskatt til að leggja á hinn helminginn. Í Danmörku hefur verið komið upp sérstökum verslunum, sem eru afar fróðlegar fyrir þá sem berjast svona ákaft fyrir virðisaukaskattskerfi. Það eru vöruhús sem kallast Metro. Þangað fara allir sem hafa söluskattsnúmer í virðisaukaskattskerfinu og kaupa sér lúxusvörur, neysluvörur, oft söluskattslausar, en á mjög hagstæðu verði vegna þess að þeir hafa söluskattsnúmer. Almenningur stendur þar fyrir utan dyr með sultardropann úr nefinu og horfir á dýrðina fyrir innan en fær ekki aðgang. Það er hinn hluti vinnufærra manna sem hefur ekki söluskattsnúmer. Það er kannski eitthvað þessu líkt sem við viljum fá hér á Íslandi, eins konar "berioskabúðir" eins og eru notaðar í Rússlandi fyrir þá sem hafa yfir gjaldeyri að ráða. Þar er hægt að versla mjög ódýrt, kaupa ódýrar vörur ef menn hafa vestrænan gjaldeyri milli handanna. Eitthvað svipað gætum við hugsað okkur hér, þ.e. að við tækjum upp svona söluskattsbúðir í líkingu við Metrovöruhúsin í Danmörku þar sem þeir sem hafa virðisaukaskattsnúmer geta gert ódýr innkaup meðan allur almenningur horfir á og fær ekki notið. Í ræðu hæstv. fjmrh. var fjallað ítarlega um matarskattinn. Bæði í ræðu hæstv. fjmrh., eins og hann orðaði það, og sömuleiðis í athugasemdum með þessu frv. sem hér liggur fyrir hv. deild, er því haldið fram að framfærsluvísitalan mun ekkert breytast við þessar söluskattsbreytingar. Það er talið að vísitölufjölskyldan noti u.þ.b. 20% af útgjöldum sínum til þess að kaupa mat og því muni útgjaldahækkunin aðeins verða 7% eða um 1800 kr. á mánuði eins og svo er sagt. Þetta er mikil blekking vegna þess að lágtekjufólkið notar miklu, miklu meiri hluta tekna sinna til að kaupa mat. Matur á Íslandi er með því dýrasta sem þekkist í öllum heiminum. Ég hef ferðast mjög víða og komið í flesta heimshluta. Ég hef aldrei nokkurs staðar orðið var við eins dýra matvöru og hér á Íslandi. Og nú á að hækka hana um 25% þó svo að það komi niðurgreiðsla á örfáar tegundir landbúnaðarvöru sem framleiddar eru í landinu sjálfu. Ég hef áhyggjur af þeim ferðamannaiðnaði sem hér hefur vaxið á undanförnum árum og almenningur í landinu bindur miklar vonir við. Ég er ansi hræddur um það að næsta sumar þegar ferðamenn koma hingað til lands muni þeir flýja hljóðandi í burtu þegar þeir sjá verðlagið hér, einkum á veitingahúsum og í verslunum almennt á Íslandi. Það að setjast inn á veitingahús á Íslandi er munaður sem er með því dýrasta sem þekkist nokkurs staðar í heiminum. Þegar kominn verður fullur söluskattur á matvöru mega allir biðja guð að hjálpa sér. Það verða ekki aðrir sem fara út að borða á veitingahúsum en þeir sem geta annaðhvort látið opinbera aðila borga fyrir sig eða þá að fyrirtækin eru reiðubúin að taka það á sig sem risnukostnað. Það hefði verið gaman að sjá einhverjar hugmyndir í þá átt að reyna að koma til móts við ferðamannaþjónustu landsmanna með því að athuga hvort ekki mætti reyna að taka upp svipað kerfi og í nágrannalöndunum, að ferðamenn geti fengið endurgreiddan söluskatt. Ég gat um það áðan að ég hefði á ferðum mínum komið til smáríkisins Andorra þar sem mikil verslun fer fram til ferðamanna sem flykkjast þangað til að kaupa sér ódýra vöru. Það er einhver munur að sjá hvernig menn líta á hlutina par. Í staðinn fyrir að reyna að fæla ferðamenn frá Íslandi með því að hafa verðlag svo hátt í landinu að sá ferðamaður sem villist hingað til lands næsta sumar hlýtur að flýja hljóðandi upp í næstu flugvél og forða sér héðan. Það væri gaman að sj á einhvern tímann hugmyndir í þá átt að reyna að lækka vöruverð á Íslandi og gefa ferðamönnum kost á endurgreiðslu á söluskatti eins og þekkist í nágrannalöndunum til þess að styrkja stöðu ferðamannaþjónustu í landinu. Ég mun hér á eftir þegar við tökum til umræðu vörugjaldsfrv. og tollafrv. ræða ítarlega um þá hluti, en mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra að því, af því að ég sé það á blaði einu sem ég hef tekið með mér í ræðustól, hvort muni vera söluskortur á skriðdrekum því að ég sé að þeir munu lækka úr 45% í 30% toll. Hins vegar munu geimför og skotvagnar fyrir geimför lækka úr 35% í 0%. Það er líklega gert fyrir lágtekjufólkið. Ég geri ráð fyrir því að þar sem skriðdrekar eru ekki lækkaðir nema úr 45% í 30% kunni það að vera af ótta við það að almenningur í landinu muni gera uppreisn gegn matarskattinum. Það er hins vegar ekkert á þessu blaði sem segir hvort þeir verði undanþegnir söluskatti. Má vera. Þeir eru ekki með í þeirri upptalningu sem er hér í söluskattsfrv. Það eru margir skemmtilegir hlutir sem koma fram í bæði söluskattsfrv., í vörugjaldsfrv. og í tollafrv. og ég er ekki í nokkrum vafa um það að við eigum eftir að skemmta okkur dátt hér í deildinni í kvöld þegar við förum að tína til einstök atriði og einstök dæmi um þá kerfisbreytingu sem er hér á ferðinni.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að mótmæla þeim vinnubrögðum sem viðhöfð hafa verið þegar þessi mál voru lögð fram og þegar hafa verið gagnrýnd. Það er nefnilega að mjög lauslega athuguðu máli sem við ræðum þessi veigamiklu frv. hér í deildinni í kvöld og það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. 7. þm. Reykv. að fyrir marga stjórnarþingmenn eru þessi frv. jafnný og ókunn og fyrir okkur stjórnarandstæðinga. Sem dæmi um vinnubrögðin langar mig til þess að segja ykkur frá því að ég vissi ekki af fundi í Ed. hér í gær vegna þess að við kvennalistakonur sátum á þingflokksfundi og höfðum ekki fengið tilkynningu um að það yrði framhaldsfundur í Ed. Því sá ég þessi þrjú frv. ekki fyrr en á fundi Sþ. í morgun en þar var ég upptekin í umræðum þangað til langt fram yfir hádegi. Og það sér hver maður, sem rennir grun í hversu veigamiklar breytingar hér er um að ræða, hversu fáránlegt það er í raun að ætla sér að ræða þær af einhverju málefnalegu innsæi með svo stuttum fyrirvara. Þetta finnst mér vera fráleit vinnubrögð. Ég mun þó ræða stuttlega ýmislegt það sem mér hefur tekist að kanna, og þá sérstaklega í þessu umrædda frv. en ekki tala almennt um skattamál né heldur um hin tvö sem verða rædd hér á eftir. Það er þá fyrst að í athugasemdum um frv. á bls. 6 stendur, með leyfi forseta: "Á sínum tíma uppfyllti söluskatturinn að mörgu leyti ágætlega þær kröfur sem gerðar eru til neysluskatta almennt. Skattstofninn var stór, undanþágur fáar, skatthlutfallið lágt og framkvæmdin einföld og ódýr. Öll þessi atriði eru forsendur nauðsynlegs öryggis í framkvæmd skattheimtu af þessu tagi." Það er sem sé talin þarna meginforsenda í framkvæmd skattheimtu af þessu tagi að skatthlutfallið sé lágt. Þessi forsenda er ekki fyrir hendi í umræddu frv. um söluskatt. Skatthlutfallið er hátt. Það er 25%. Og það er enn verra að þessi háa skattprósenta skuli leggjast á jafnnauðsynlegar vörur og matvæli. Kvennalistinn hefur alveg frá því í stjórnarmyndunarviðræðunum í vor lýst því yfir að við erum mjög mótfallnar því að skattheimta sé lögð á nauðsynjavörur eins og matvæli og sendum reyndar frá okkur ályktun strax í ágúst þegar þessi ríkisstjórn tilkynnti 10% hækkun á matvælum, ef ég má vitna með leyfi forseta: "Kvennalistinn skorar á hina nýju ríkisstjórn að láta af áformum um 10% söluskatt á matvæli. Þegar hefur framkvæmd þessarar skattheimtu verið frestað til næstu mánaðamóta og vill Kvennalistinn benda nýjum valdhöfum á að nota þann tíma til að íhuga vandlega kosti og galla skattlagningar á matvæli. Það þarf ekki að fjölyrða um áhrif skattlagningar á matvæli fyrir heimili landsins, en hitt vefst fyrir mörgum hvernig þessi nýja skattlagning samræmist eftirfarandi markmiðum nýrrar ríkisstjórnar: Í fyrsta lagi: Lækkun verðbólgu. Í öðru lagi: Tekjuöflun ríkisins verði gerð einfaldari og réttlátari og skilvirkari, eins og stendur í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Varðandi fyrra atriðið er vitað að hækkun framfærslukostnaðar hefur áhrif á rauðu strikin og er því verðbólguhvetjandi. Varðandi síðara atriðið má spyrja um réttlæti þess að hækka verð á þeirri vöru sem enginn getur verið án. Smávægileg hækkun elli- og örorkulífeyris og barnabóta til örfárra bætir engan veginn upp þá hækkun brýnustu nauðsynja og aukna verðbólgu sem af þessari aðgerð leiðir. Einfaldari verður innheimtan varla ef þrefalt kerfi verður í gangi í einni og sömu verslun, 25%, 10% og 0% söluskattur. Ef ríkisstjórnin heldur fast við áform sín mun hráefnið í grjónagrautinn hækka. Hvað skal þá til ráða? Hvaða mataruppskrift ætlar ný ríkisstjórn að ráðleggja húsmæðrum landsins?" Enn eru þessar röksemdir sem hér koma fram í raun gildar vegna þess sem getið var einmitt í máli síðasta ræðumanns. Það er afskaplega líklegt að þetta verði verðbólguhvetjandi þegar kemur að kjarasamningum. Svo veigamiklar hækkanir á útgjöldum heimilanna hljóta að leiða til aukinna krafna um hækkað kaup. Það er enginn vafi á því. Það þarf enginn að fjölyrða um réttlætið sem fólgið er í því að leggja slíkan skatt á matvæli sem er stór útgjaldaliður fyrir láglaunafólk og miklu meiri útgjaldahluti en hjá þeim sem hærri tekjurnar hafa. Síðan tek ég undir þá spurningu sem þegar er komin fram: Hvernig stendur á því að þegar þessar miklu skattabreytingar eru kynntar kemur engin nánari útfærsla á því hvernig barnabætur verða greiddar og t.d. elli- og örorkulífeyrir? Hvernig á að mæta þeim bótum sem nefndar hafa verið? Hvernig á að mæta þörfum fyrir bætur sem lofað hefur verið og nefndar hafa verið þegar þessi aukna byrði er lögð á þá sem minnstar tekjurnar hafa? Ég tek undir þessa spurningu og bið um málefnaleg svör. Síðan er talað um að þessi skattheimta eigi síðar að leiða til virðisaukaskatts. Á síðasta þingi þegar lagt var fram frv. um virðisaukaskatt, þá lýsti Kvennalistinn sig andvígan slíku frv. í þeirri mynd sem það þá var, ekki síst vegna þess að við vorum á móti því að virðisaukaskattur legðist á lífsnauðsynjar eins og matvæli eins og þar var lagt til, þannig að þar gildir sama röksemdin. Og ég man ekki betur en hæstv. fjmrh. hafi líka verið á móti virðisaukaskatti þá. Hann taldi upp einar fjórar ástæður og ein þeirra - ég vona að hæstv. ráðherra heyri mál mitt, annars á hann erfitt með að svara mér á eftir - og ef ég man rétt þá var ein síðasta ástæðan, fjórða ástæðan til þess að hann var á móti þessu frv., sú að neyslustýringin, sú neyslustýring sem niðurgreiðsla á landbúnaðarafurðum er, var honum ekki að skapi eða, með leyfi forseta, eins og hann sagði þá í umræðu: Vegna þess að með hliðarráðstöfunum er verið að verja fé til neyslustýringar til þess að hafa beinlínis áhrif á neysluval og þar af leiðandi innkaup og markaðsstöðu fyrirtækja. Svo mörg voru þau orð og þá átti hæstv. ráðherra einmitt við niðurgreiðslur á landbúnaðarvörum. En hvað gerir hann nú, ráðherrann? Gerir hann það góða sem hann vill? Ég held ekki því að það er ekki bara sú staðreynd að söluskatturinn skuli lagður á matvörur sem kemur láglaunafólkinu sérstaklega illa, heldur vil ég einnig gera hér að umræðuefni þá neyslustýringu sem því fylgir. Fyrst af öllu langar mig að minnast hér nokkuð á manneldismál, og reyndar minntist ráðherra á þetta í máli sínu áðan, en mig langar að gera það enn ítarlegar vegna þess að ég tel að þetta sé í raun afskaplega mikilvægt þegar til lengdar lætur. Það er nefnilega mjög erfitt að byrja á því að skapa góðar venjur, bæði með einstaklingum og ekki síst með þjóðum. Í skýrslu heilbr.- og trmrh. um íslenska heilbrigðisáætlun, sem var lögð fram á síðasta þingi, eru tiltekin ákveðin manneldismarkmið. Þar er m.a. sagt, og ég vitna, með leyfi forseta: "Næringarástand þjóðarinnar er talið gott, en það þarf að sjá um að allir fái nægan mat og að í honum séu rétt hlutföll frá næringarfræðilegu sjónarmiði. Leggja skal áherslu á framleiðslu og framboð hollrar, innlendrar fæðu. Það á að ýta með ýmsu móti undir neyslu kornmetis, fisks, kjöts sem er magurt, kartaflna og grænmetis." Og ég vona að hæstv. ráðherra sé að hlusta. "Stuðla skal að neyslu mjólkurvara með lágu fituinnihaldi með fræðslu og verðstýringu. Neysla matar sem hefur mikið af sykri og neysla sætinda svo og saltaðs matar á að minnka með upplýsingastarfsemi og verðstýringu." Þetta var ágæt stefna og er enn og hæstv. núv. ríkisstjórn var með á nótunum og hafði kynnt sér þetta þegar hún samdi og birti stefnuyfirlýsingu sína og starfsáætlun því að þar segir einmitt í kaflanum um heilbrigðismál á bls. 24: "Samræmdar verði aðgerðir stjórnvalda til að framfylgja neyslu- og manneldisstefnu með heilbrigði landsmanna að leiðarljósi." Þetta var það sem hún ætlaði að gera. Síðan tiltekur hún nú að landbúnaðarvörur sérstaklega séu mikilvægasti neysluhluti almennings en hún tekur hvorki tillit til þeirra manneldissjónarmiða sem hafa komið fram í manneldismarkmiðum heilbrigðisáætlunarinnar né heldur til þeirra markmiða sem Manneldisfélag Íslands hefur sett sér. Mig langar að vitna í greinina sem hæstv. ráðherra minntist á sjálfur áðan. Það er grein í Morgunblaðinu frá 9. des. eftir Jón Gíslason, sem er næringarfræðingur og formaður Manneldisfélags Íslands. Hann segir, með leyfi forseta: "Þegar samkomulag ríkisstjórnarinnar er athugað nánar kemur hins vegar í ljós að manneldismarkmið sem taka mið af því að efla heilbrigði þjóðarinnar hafa ekki verið höfð til hliðsjónar við mótun þess" - þ.e. frv. Hann segir enn fremur: "Manneldisráð Íslands, sem lögum samkvæmt skal vera heilbrigðisyfirvöldum til ráðuneytis um manneldismál, lauk á sl. ári við gerð manneldismarkmiða fyrir Íslendinga. Markmiðin eru sett fram í þeim tilgangi að efla heilbrigði þjóðarinnar með leiðbeiningum um fæðuval og eru byggð á þeim rannsóknum og þeirri þekkingu sem fyrir liggur um tengsl mataræðis og heilsu." Hann segir síðan frá því að þetta hafi verið kynnt hjá fyrrv. ríkisstjórn og hlotið góðar undirtektir. Síðan telur hann upp nákvæmlega þær fæðutegundir sem ég minntist á og fleiri sem allar hljóta þau örlög í þessu frv. að þær munu hækka. Hann segir enn fremur: "Ríkisstjórn Íslands hefur samþykkt aðild að áætlun 33 Evrópuþjóða um forvarnarefni sem nefnt er Heilbrigði allra árið 2000. En Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur unnið að undirbúningi þess verkefnis á síðustu árum. Eitt af meginmarkmiðum áætlunarinnar er að vinna að öflugum forvörnum þannig að koma megi í veg fyrir sjúkdóma. Mataræði getur haft áhrif á heilsufar á fleiri vegu og tengsl mataræðis og heilsu er því einn þeirra þátta sem heilbrigðisyfirvöld verða að leggja áherslu á ef markmið áætlunarinnar eiga að nást. Einn veigamesti þáttur forvarna vegna langvinnra sjúkdóma, svo sem hjarta- og æðasjúkdóma, krabbameins, sykursýki og tannsjúkdóma, er fræðsla um rétt fæðuval." Og enn segir hann: "Manneldisfélag Íslands stóð fyrir ráðstefnu, manneldisstefnu á Íslandi 31. okt. og 1. nóv. sl. og þá ráðstefnu sótti ég einmitt. Þegar unnið var að undirbúningi þessarar ráðstefnu sendi félagið fjmrn. bréf þar sem óskað var eftir því að fulltrúi ráðuneytisins flytti erindi á ráðstefnunni um verðlagningu matvæla með tilliti til manneldismarkmiða. Ráðuneytið gat ekki orðið við þessari ósk og bar því við að nú væri unnið að veigamiklum breytingum á þessu sviði. Þegar samkomulag ríkisstjórnarinnar liggur nú á borðinu er ekki úr vegi að álykta sem svo að ráðuneytið hefði getað dregið ákveðinn lærdóm af því að taka þátt í ráðstefnunni og fylgjast með því sem þar fór fram. Ráðstefnu þessa sóttu u.þ.b. 100 manns og einnig má geta þess að þingflokkum var boðið að senda fulltrúa á hana. Að gefnu tilefni kemur hér fram ályktun sem samþykkt var samhljóða á áðurnefndri ráðstefnu: "Þátttakendur á ráðstefnu Manneldisfélags Íslands fagna því sem fram hefur komið um fyrirhugaða vinnu að frv. um forvarnarstofnun ríkisins og skipan nefndar sem falið verður að móta opinbera manneldisstefnu hér á landi. Leggja verður áherslu á að þessum verkefnum verði lokið eins fljótt og auðið er þannig að stefnumótun og fræðslu varðandi tengsl mataræðis og heilsu verði á markvissan hátt komið á framfæri við almenning og þá aðila sem vinna við framleiðslu og sölu matvæla, kennslu og hollustuvernd. Við mótun manneldisstefnu er nauðsynlegt að taka mið af öllum þáttum sem hafa áhrif á neysluvenjur fólks. Því er lagt til að manneldisstefna verði mótuð í samvinnu þeirra ráðuneyta sem fara með hollustumál, framleiðslumál, svo sem sjávarútveg, landbúnað og annan matvælaiðnað, fræðslu- og kennslumál, viðskipti og verðlagsmál. Manneldisstefna og manneldismarkmið byggja á þekkingu og þar með stöðugum rannsóknum. Stjórnvöld verða því við mótun manneldisstefnu að tryggja að sköpuð verði aðstaða til rannsókna á neysluvenjum, efnainnihaldi matvæla og tengslum mataræðis og heilsu."" Þar hef ég lokið tilvitnun í þessa grein. Ég hef valið að veita henni svo mikinn tíma vegna þess að ég álít að þetta sé mjög mikilvægt. Það kom einmitt fram í máli hæstv. ráðherra áðan að vegna þess að það þurfti að einfalda var ekki ráðrúm til þess að byrja manneldisstefnuna góðu. Að vísu höfðu þeir tekið ofboð lítið tillit til þess með því að setja 14% vörugjald á sætindi. En nettóútkoman er sú að gosdrykkir t.d. hækka ekki í verði og sætindi í raun og veru standa í stað. Það er afskaplega lítil hreyfing á þeim vörum sem hefði þurft að verðleggja í samræmi við þessa heilbrigðisstefnu. Ef þetta er ævinlega viðhorfið þegar á að stíga fyrsta skrefið á þeirri löngu göngu að setja heilbrigðisstefnu á fót hérlendis, þá verður það aldrei gert vegna þess að það verður aldrei ráðrúm til þess. Og ég vil bæta við þriðju spurningunni til hæstv. ráðherra: Hvers vegna, einmitt þegar verið var að móta þessa stefnu, eins og segir í svari frá fjmrn., hvers vegna í ósköpunum gat ekki einn af öllum þessum mörgu mönnum sem vinna í ráðuneytinu gefið sér tíma til að fara á þessa manneldisráðstefnu til þess að heyra hvað þar var sagt í stað þess að sniðganga ráðstefnuna, sniðganga öll markmið hennar, sniðganga í raun markmið þessarar heilbrigðisáætlunar? Það sem þetta þýðir í raun og veru, og ég ver tíma mínum í að tala um, er að eins og með mörg önnur góð mál hér á þinginu eru þau ekkert annað en pappírinn sem þau eru prentuð á. Þau eru ekki meira virði í raun og veru þegar til kastanna kemur. Það er afskaplega sorglegt, sérstaklega vegna þess að nú er um að ræða fólk sem er yngra, fólk sem hefur haft tök á að fylgjast með nýjum viðhorfum, fólk sem ætti að vita betur sem situr í ríkisstjórn. Og það er reglulega hryggilegt til þess að vita að það skuli ekki telja sig hafa ráðrúm til að taka tillit til svo mikilvægra mála. Varðandi virðisaukaskattinn, sem ég minntist á áðan og ég lýsti því að við hefðum verið mótfallnar honum, langar mig að taka dæmi í þetta sinn frá Noregi. Hv. 7. þm. Reykn. tók dæmi frá Danmörku þegar virðisaukaskatturinn var settur á þar. Í Noregi hefur virðisaukaskattskerfið ekki skilað þeim árangri sem af því var vænst, hvorki til einföldunar, réttlætis eða skilvirkni. Árið 1972 ætluðu Norðmenn í Efnahagsbandalagið og til þess að undirbúa inngöngu sína þangað löguðu þeir skattakerfi sitt í þá átt að taka upp virðisaukaskatt. Síðan felldi þjóðin í atkvæðagreiðslu tillöguna um inngöngu í Efnahagsbandalagið þannig að Noregur sat uppi með virðisaukaskattkerfi. Reynsla þeirra er sú að menn hafa orðið að setja mismunandi skattþrep á vörur í virðisaukakerfinu. Þeim hefur ekki reynst það jafneinfalt og skilvirkt og þeir vonuðu. Aðilum í því kerfi sem annast innheimtu fjölgar næstum því þrefalt og það kallar á eftirlitsaðila. Rökin um það að menn eigi að hafa eftirlit hver með öðrum falla um sjálf sig vegna þess að það hefur ekki síður sýnt sig að menn bindast samtökum í raun til þess að forðast þetta eftirlit. Í sambandi við þessi mismunandi skattþrep í virðisaukakerfinu vil ég benda hæstv. ráðherra á að hvergi í nágrannalöndum okkar hafa menn treyst sér eða látið sér detta í hug að skattleggja matvöru á þennan hátt. Það finnast mismunandi þrep í virðisaukaskattkerfi sem ná til matvæla eða þá þar sem söluskattur ríkir eru þau lægri eða jafnvel ekki skattur á matvælum. Meira að segja í Englandi hjá ríkisstjórn Margrétar Thatcher hefur tekist að halda matvælum tiltölulega ódýrum miðað við margt annað í þjóðfélaginu. Og í sambandi við þessa stefnu í söluskattinum, bæði hvað varðar heilsufar og líka hvað varðar afkomu fjölskyldna í landinu og ekki síst láglaunafjölskyldna, þá langar mig til að spyrja hæstv. ráðherra fjórðu spurningarinnar: Hvað með fjölskyldustefnu þessarar ríkisstjórnar? Hafði hæstv. fjmrh. eða ráðuneytið eða ríkisstjórnin sem slík samband við þann vinnuhóp sem sérstaklega var skipaður til þess að sinna málefnum fjölskyldunnar þegar ráðherra ákvað að setja á slíka skatta sem ganga svo nálægt velferð fjölskyldnanna? Var haft sérstakt samráð við þennan hóp? Ég vil spyrja að því. Og hefur hæstv. ráðherra í fimmta lagi hugleitt hver áhrif það hamstur hefur á þensluna í þjóðfélaginu, það hamstur sem nú á sér stað í þjóðfélaginu vegna þess að ákveðnar vörutegundir eiga að hækka eða þau auknu kaup sem verða þegar ákveðnar vörutegundir lækka? Í því annríki sem ég lifi núna þar sem ég hitti fátt fólk á leið minni heiman frá og í vinnuna, þá hef ég samt þegar heyrt a.m.k. þrjú dæmi um það hve fólk hefur hamstrað vöru. Ég frétti af því að nánast engin spýta af parketi væri lengur til í bænum. Manneskju nokkra vantaði fjórar spýtur af ákveðnu parketi og það hristu allir höfuðið og sögðu: Elskan mín, það er alls staðar búið. Það er búið að kaupa upp allt parket. Það hækkar. Kona sem ég þekki hefur í marga mánuði hugleitt hvort hún ætti að kaupa sér ísskáp. Hún dreif í því fyrir nokkrum vikum, síðan þurfti lagfæringa eða breytinga við og hún hringdi í búðina og búðarstúlkan var grátandi af taugaæsingi. Það var allt rokið úr búðinni. Við hittum í dag mann sem verslar með ákveðna vörutegund sem á að hækka. Hann sagði: Ég leysti út gám í morgun. Hann er tómur. Veldur þetta ekki þenslu í þjóðfélaginu? Og hvað verður síðan með vörurnar sem lækka, þegar fólk fer að kaupa þær? Veldur það ekki líka þenslu í þjóðfélaginu sem ætlunin var þá að reyna að draga úr? Ég hef miklar áhyggjur af því sem hv. 7. þm. Reykv. var að tala um áðan og það er tilfærslan á ráðstöfunartekjum heimilanna til ríkissjóðs á fyrri hluta næsta árs. Að vísu streymir talsvert af því fé aftur til baka en á síðari hluta ársins, þegar frádráttarliðirnir koma til og þá verður það vandamál ríkissjóðs sem reyndar þarf á því fé að halda einmitt á þeim árstíma. Ég hef miklar áhyggjur af þeirri tilfærslu ráðstöfunartekna sem verður á fyrri hluta ársins og ekki síður af því hve mikið af því fé í raun mun ekki skila sér aftur til fjölskyldnanna, svo ég nefni ekki hið háa fasteignamat sem nýlega hefur dunið yfir og þá skatta sem menn munu þurfa að greiða í samræmi við það. Í raun má segja að flestum sem hafa lesið þessi frv. blöskri sú jafnaðarmennska sem í þeim birtist og sú einföldun sem þar verður á kostnað velferðar bæði einstaklinga og fjölskyldna. Það er eitt atriði sem ég kemst ekki hjá að minnast á í þessu frv., þó að það væru mörg sem mætti nefna en ég ætla að geyma mér það til seinni umræðu. Það gefst örugglega tækifæri til þegar við höfum fjallað um þetta í nefnd og hefur gefist betri tími til að lesa þetta frv. því að enn hef ég haft of lítinn tíma til þess. Ég var t.d. ekki einu sinni komin að þessari afskaplega spaugilegu setningu sem leysti talsverðan taugatitring úr mönnum með hlátrinum áðan um nuddstofurnar og vélbindingu heys. En hins vegar gat ég ekki komist hjá því að taka eftir 7. lið í 4. gr. á bls. 3, þar sem gefið er leyfi eða heimild til þess að fella niður söluskatt af afruglurum. Og þetta er á sama tíma sem þessi ríkisstjórn ætlar að skerða tekjur af aðflutningsgjöldum til Ríkisútvarpsins, sem stendur í hörðu stríði við samkeppnisaðila um auglýsingar sem fara reyndar þverrandi. Á fundi í fjh.- og viðskn. núna um daginn komu einmitt fulltrúar Ríkisútvarpsins til þess að kynna fjárhagsstöðu þess og það setti verulegan ugg að mönnum úr öllum þingflokkum, stjórnarliðum jafnt sem stjórnarandstöðuþingmönnum þegar þeir sáu fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins. Á sama tíma ætlar hæstv. fjmrh. að fella niður söluskatt af afruglurum fyrir samkeppnisaðila Ríkisútvarpsins. Mig langar einfaldlega til að spyrja: Hvers vegna? Hvers vegna gerir hann það? Stendur honum á sama um Ríkisútvarpið? Hverjar eru ástæðurnar og hverjar eru forsendurnar? Ég ætla ekki að lengja mál mitt í þetta sinn. Ég hef aðeins tæpt á nokkrum atriðum og tekið sum talsvert ítarlega og algjörlega sleppt öðrum. En ég ætla ekki að verja meiri tíma í þetta mál nú en gefa mér lengri tíma og meira tækifæri þegar það hefur verið gaumgæft í nefnd og ég hef kynnt mér það betur.



Herra forseti. Þessar umræður hafa verið fróðlegar, athyglisverðar um sumt. Það vakti athygli mína að við upphaf umræðna virtist nokkur taugatitringur í mönnum og höfð voru uppi mótmæli við því að við reyndum að spara okkur tíma með því að ræða þessi mál nokkuð í samhengi og reynt að hafa uppi andmæli við því að eðli málsins samkvæmt væri rétt að ræða þau í samhengi. En sú kerfisbreyting sem hér er boðuð, breytingar á tollum, vörugjaldi og söluskatti, er að sjálfsögðu ein allsherjar kerfisbreyting á óbeinum sköttum og þess vegna ákaflega eðlilegt að hún sé rædd í slíku samhengi. Enda fór það svo að mótmælendur sáu að sér og hafa að sjálfsögðu farið út um víðan völl og rætt allt í einni bendu eins og ásakanir voru uppi um að fjmrh. hefði gert, þ.e. menn hafa kosið, eðlilega, að ræða hér öll frv. og ekki bara um tolla, vörugjald og söluskatt, heldur líka um virðisaukaskatt, sem boðaður er, þannig að um það virðist út af fyrir sig ekki lengur vera ágreiningur.  Í annan stað er líka fróðlegt að hafa í huga að hverju hv. stjórnarandstæðingar beina sjónum sínum og hvað það er sem þeir kjósa að ræða ekki. Nú skal ég segja það enn og aftur að ég ber fulla virðingu fyrir þeim sjónarmiðum stjórnarandstöðu þegar hún gagnrýnir það hversu seint þessi mál eru fram komin, enda baðst ég velvirðingar í þessum ræðustól á mínum hlut í þeim málum. Tímaáætlunin raskaðist, það er staðreynd, við hvern sem er að sakast og fram undan er gífurlega mikið vinnuálag, meira en góðu hófi gegnir. Það hefur hins vegar líka komið fram hjá hv. ræðumönnum að þetta er ekki af forakt á þingræðum. Þetta er ekki af meinbægni við stjórnarandstöðuna eða illum vilja, enda kom það fram í máli nokkurra hv. ræðumanna að það væri í raun og veru líkt á komið með stjórn og stjórnarandstöðu að þessu leyti. Og rétt er það að þær ákvarðanir, sem liggja til grundvallar útfærslu þessarar kerfisbreytingar í heild, lágu ekki fyrir í endanlegri mynd fyrr en við lok síðustu viku og voru þá kynntar af þeim gögnum sem tiltæk voru liðsoddum stjórnarandstöðunnar sama morguninn og þær voru ræddar við forustumenn þingflokka stjórnarflokkanna. Hitt er svo annað mál að þingflokkar stjórnarliða höfðu tækifæri til að tilnefna menn til þess að fylgjast með þessari vinnu fyrr þannig að það er þá eina forskotið sem þeir hafa umfram hv. stjórnarandstæðinga. Að því leyti til erum við öll sameiginlega í þeim vanda að mikið verk liggur fyrir þingi, en það hefur ekki verið gert upp á milli stjórnarliða og stjórnarandstöðu, þannig að sú tilfinning sem maður hefur af málflutningi þeirra að stjórnarmeirihlutinn sé hér af ásettu ráði að sýna stjórnarandstöðu fyrirlitningu eða yfirgang er ekki sanngjörn. Með þessum orðum er ég ekki að draga í land með það að auðvitað er sú staðreynd hversu seint málin eru fram komin vandi fyrir þingið og vítaverð vinnubrögð. Þá skulum við, með leyfi hæstv. forseta, snúa okkur að nokkrum þeirra mála sem til mín var beint og sérstök ástæða er til að ræða. Leiðtogi stjórnarandstöðunnar í hv. deild, hv. 7. þm. Reykv., hóf mál sitt með því að ræða skattadæmið. 

Það er rangt, ráðherra.

Í stórum dráttum virðist mér, en ég ætla ekkert að fullyrða um að heimildin hafi verið sú, þá bara ber þeim saman.

Hagtölur mánaðarins og Þjóðhagsstofnun.

Dæmið lítur svona út: Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir auknum skattaálögum sem nema 5700 millj. kr. Þar af vegna þeirra ráðstafana sem hún greip til við valdatöku sína í upphafi, yfir um eitt ár 3700 millj. og tekjuöflun skv. fjárlögum, sem ákvarðanir voru teknar um áður en fjárlagafrv. var lokið fyrir upphaf þings, um 2000 millj. Eins og fram kemur af þeim gögnum sem hv. þm. nú hafa fyrir framan sig er aukin tekjuöflun vegna þeirrar kerfisbreytingar, sem nú er verið að kynna í þessum þremur frv., 2050 millj. kr. En þá ber að hafa það í huga að nákvæmlega þessari fjárhæð er varið til útgreiðslu úr ríkissjóði jafnharðan, 1250 millj. til niðurgreiðslna á þýðingarmestu búvörum og um 600 millj. kr. til hliðarráðstafana. Þá er nefnt að auknar skattaálögur nemi 600 millj. kr. sem felist í hækkun tekjuáætlunar fyrir 2. umr. fjárlaga. Um það er það að segja að ævinlega er það svo í þjóðfélagi þar sem verðbólga er nokkur að tekjuhlið fjárlaga og tekjuáætlun eru endurskoðuð áður en fjárlögum er lokið. Þessi hækkun er til mikilla muna minni en verið hefur flest ár, hún endurspeglar aðeins verðlagsbreytingar en engar raunbreytingar. Öfugt við það sem hv. 7. þm. Reykv. sagði þá er í áætlun gert ráð fyrir 400 millj. kr. tekjuauka vegna bættra skattskila kerfisins. Það er ekki há upphæð en hún byggist ekki á auknum álögum heldur á bættum skattaskilum. Hún byggist á mjög varlegri áætlun um upprætingu á skattsvikum, að draga úr skattsvikum en ekki að leggja á aukna skatta. Við getum deilt um matið á því hvort það er varlegt eða ekki, en þannig er það. Því næst má bæta inn í þetta hækkun útsvara sem fyrir liggur og menn meta einhvers staðar á bilinu 600–700 millj. kr. og því næst auknar álögur sem tengja má við álagningu fasteignagjalda upp á 1150 millj. kr. Þannig er kominn þessi 91/2 milljarður. En eftir stendur eftir sem áður að auknar skattálögur þessarar ríkisstjórnar frá því að hún tók við á miðju sumri eru nettó 5700 millj. kr.

Að frádregnum tilfærslum.

Það er nettótalan. Þá er á það að líta hvort hér er eingöngu um að ræða að þessir skattar hafi verið lagðir á almenning í formi aukinna neysluskatta. Það er ekki svo. Ég rifja upp að þættir í skattálagningu, sem tekin var upp á miðju sumri, voru gjöld sem leggjast á fyrirtæki. Þar minni ég á hækkun á ábyrgðargjöldum vegna lánveitinga, vegna lántöku fyrirtækja og sjóða og enn fremur gjaldtöku á erlendar lántökur. Ég minni á þann þátt í tekjuáætlun fjárlaga sem gerir ráð fyrir auknum tekjum ríkissjóðs vegna breytinga á lögum um tekjuskatt lögaðila sem í þeirri áætlun er 150 millj. kr. Það var sérstaklega spurt um hvar það frv. væri statt og er rétt að svara því að það er þann veg statt að það var kynnt á næstsíðasta ríkisstjórnarfundi og var til umræðu á ríkisstjórnarfundi áðan og þar var samþykkt að vísa því til þingflokka stjórnarliða. 400 millj. kr. hafa verið lagðar á í formi launaskatts á fyrirtæki sem fyrirtækjaforsvarsmenn halda fram að þeir fái ekki velt út í verðlag af sér, a.m.k. ekki við óbreyttar aðstæður. Gert er ráð fyrir sérstökum skatti á verktaka í þjónustu varnarliðs og tekjur af því áætlaðar um 50–100 millj. kr. Ef litið er á skattlagningu fyrirtækja í þessu heildardæmi af þessum 5700 millj. má segja að fyrirtæki og þá fyrst og fremst auðvitað fyrirtæki í einkarekstri og atvinnulífi en einnig opinber fyrirtæki með hliðsjón af áætlun um arðtöku opinberra fyrirtækja séu á bilinu 1600–1800 millj. Því næst er því við að bæta að það eru megineinkenni fjárlagafrv. að dregið hefur verið mjög verulega úr millifærslum, tilfærslum, styrkjum og framlögum til atvinnuvega og stofnana sem þjónustað hafa atvinnuvegi oft og tíðum endurgjaldslaust eða með mjög lágri gjaldtöku. Ekki er því óraunsætt að ætta að í raun og veru hafi með fjárlagafrv., bæði á tekju- og gjaldahlið, verið lagðar byrðar á fyrirtækin í landinu sem eru einhvers staðar á bilinu frá 1800 millj. til 2600 millj. eftir því hvernig menn meta þetta á tekju- og gjaldahlið. En því hefur heyrst haldið fram að í tíð fyrrv. ríkisstjórnar hafi byrðum af fyrirtækjum verið létt um upphæð sem svarar 2 milljörðum á verðlagi síðasta árs. Það er m.ó.o. ekki rétt, að því er varðar þessa skatta, að þar hafi bara verið byrjað á öfugum enda og öllu saman velt yfir á neytendur. Af þessum heildarsköttum bera fyrirtækin sinn hlut. Persónulega er ég þeirrar skoðunar að hlutur þeirra hafi verið of lítill. Ég tel þetta eðlilega breytingu. Ég tel að í stórum dráttum sé ekki verið að íþyngja þeim um of. Ég tel að fyrirtækin eigi að bera sinn hlut í skattheimtunni og önnur viðbótarrök fyrir þessu eru að sjálfsögðu þau að á undanförnum 2–3 árum hefur verið óvenjulegt góðæri í landinu þannig að það má gera ráð fyrir því að hagur fyrirtækja hafi þrátt fyrir allt batnað og um það höfum við óyggjandi tölur. Þetta eru þá staðreyndirnar um skattana og þetta eru mín svör um það hvernig þessari skattbyrði er skipt. En þá er spurningin þessi: Til hvers erum við að leggja á þessa skatta? Var einhver nauðsyn á því? Um það geta verið skiptar skoðanir, en ég átti kannski ekki beinlínis von á því að heyra það frá talsmönnum Alþb. og kannski talsmönnum Kvennalistans að þeir fordæmdu það að reynt sé að rétta við hallarekstur ríkissjóðs sem ekki verður gert nema með tvenns konar hætti, þ.e. með lækkun útgjalda eða öflun tekna. Sér í lagi kemur mér kannski á óvart að heyra ef hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson er allt í einu orðinn talsmaður þess að skattar séu allt of lágir í landinu. Nú er rétt að rifja upp að á miðju sumri var talið að það stefndi í hallarekstur hjá ríkissjóði upp á 3,4 milljarða. Sá hallarekstur minnkaði mjög verulega við fyrstu aðgerðir ríkisstjórnarinnar sem ætla má að hafi skilað við innheimtu milli 900 og 1000 millj. á yfirstandandi ári. En þrátt fyrir áformaðan tekjuauka upp á 3,7 milljarða á árinu 1988 stefndi í viðvarandi hallarekstur hjá ríkissjóði. Reyndar var sá hallarekstur, þegar lokið var smíði fyrstu gerðar fjárlaga í byrjun september, metinn 7500 millj. kr. Miðað við núverandi vaxtastig er það auðreiknanlegt dæmi hvernig slíkur halli, sem byggðist annars vegar á mjög veikum og götóttum tekjustofnum ríkisins, hefði orðið innbyggður halli í þessu kerfi með varanlegum hætti vegna þess að hann hefði að sjálfsögðu orðið að brúa með lántöku, og ég segi að við núverandi vaxtastig, hvort heldur er á að líta hér heima á innlendum lánamarkaði eða erlendum, hefði þessi hallarekstur fyrirsjáanlega orðið að illkynjuðu æxli, alvarlegri meinsemd, sem ég bið menn að staldra við og hugleiða, einkum þá sem kenna sig nú mjög við vinstri, félagshyggjuna, samneysluna, landsbyggðina og nauðsyn þess að ríkið auki útgjöld sín eða beiti áhrifum sínum til tekjutilfærslna til þess m.a. að hafa áhrif á tekjuskiptinguna, til þess að byggja upp almannatryggingakerfi, til þess að byggja upp heilbrigðiskerfi, til þess að ýta undir manneldisstefnu, til þess að halda uppi betra skólakerfi, til þess að halda uppi betri samgöngum o.s.frv. o.s.frv. Ég hef nefnilega upplifað það mjög sterklega undanfarna daga að það eru uppi mjög sterkar kröfur um aukin útgjöld á ýmsum sviðum. Ég heyri minna frá þeim hinum sömu sem hvað harðastir eru í kröfunni um aukin útgjöld um að það sé nauðsynlegt að afla tekna fyrir þeim og eðlilegt. Og ég er satt að segja í þeim hópi manna sem lætur ekki hugfallast þrátt fyrir að það kynni að vera rétt sem hv. þm. Svavar Gestsson fór með, að hlutur ríkisins í vergri landsframleiðslu kynni að vera kominn upp í 24,7% eða svipað hlutfall og var á velmektardögum ríkisstjórnar Gunnars heitins Thoroddsens, þ.e. 24,5%. Ég læt mér ekki bregða við það og minni á að þrátt fyrir allt er það nú svo að skatthlutur ríkisins og hins opinbera í þjóðartekjum Íslendinga er til mikilla muna minni en hann er í öllum grannlöndum okkar. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að hann megi ekki fá að vaxa endalaust, það eigi að reyna að hafa hliðsjón af því að halda honum í skefjum. Það eigi að gera með því að skilgreina hlutverk ríkisins. Það eigi að gera með því að vinna þannig í ríkisbúskapnum að ríkið reyni að vanda til verka á þeim sviðum þar sem það er alveg fortakslaust hlutverk ríkisins að halda uppi öflugri samneyslu, en það eigi einmitt þá um leið að vera hin hliðin á þeirri skiptimynt að menn fallist á að ríkið dragi saman seglin á öðrum sviðum, eins og er stefnan í þessu fjárlagafrv., m.ö.o. draga saman seglin, lækka útgjöld um 20% til millifærslna og styrkja til atvinnuvega, einmitt þannig, til þess að hafa eitthvað ögn meira fé til ráðstöfunar til þess sem við köllum velferðarkerfi eða til verklegra framkvæmda á vegum opinberra aðila án þess að fjármagna það með lánum. Áður en við ljúkum þessari umræðu um skattana, um skattbyrðina, um hlut ríkisins í heildartekjunum og um hin góðu og fögru orð um nauðsyn samneyslunnar kemst ég ekki hjá því að vekja athygli á því í þessum umræðum að það eru mjög þýðingarmiklar staðreyndir sem hv. talsmenn stjórnarandstöðunnar kjósa að þegja um og leiða hjá sér. Það eru t.d. staðreyndirnar um það að sú kerfisbreyting sem hér er boðuð og kynnt í þessum þremur frv. mun ekki leiða til neinnar hækkunar á framfærsluvísitölu og þar af leiðandi ekki neinnar hækkunar á útgjöldum meðalfjölskyldu, engrar.

Þú veist ekkert um það.

Og í annan stað, ef spurt er sérstaklega um það, að slepptum meðaltölum, hver verði hlutur barnafjölskyldna og hver verði hlutur hinna öldruðu, liggur það fyrir að það verður varið umtalsverðu fé til þess að bæta þeirra hlut enn frekar. Ég get því alveg leyft mér að fullyrða það eins og menn geta fullyrt nokkurn skapaðan hlut að það er ekki með þessari kerfisbreytingu verið að vega að framfærslu heimilanna, alls ekki. Þvert á móti er reynt að sjá til þess að þeir sem helst þurfa á stuðningi að halda fái hann. Það var spurt sérstaklega um hliðarráðstafanir. Ég vék að því máli í ræðu minni áðan, en það er rétt að árétta það nokkrum orðum. Í fjárlagafrv. er miðað við hækkun bóta lífeyristrygginga frá 1. janúar til samræmis við fyrirliggjandi launabreytingar samkvæmt kjarasamningum opinberra starfsmanna um 3%. Í þeim hliðarráðstöfunum sem nú eru í undirbúningi en ekki lokið og tillögur verða settar fram um í hv. fjh.- og viðskn. er við það miðað að bætur lífeyristrygginga hækki um 7% eða um 4% umfram það sem gert hefur verið ráð fyrir, jafnmikið og nemur áætlaðri hækkun matvælaliðar framfærsluvísitölu. Kostnaður við þetta er áætlaður 280 millj. kr. Það er á verksviði hæstv. heilbr.- og trmrh. að undirbúa reglugerð um nánari útfærslu þessa þannig að ég get ekki svarað því nánar en þetta að okkar hugmyndir eru þessar um útgjöldin. Í annan stað er spurningin um barnabætur. Til hækkunar barnabóta og barnabótaauka er áætlað að verja 320 millj. kr. Tillögur eru um það að þær skiptist þannig: 250 millj. verði varið til sérstakrar 10% hækkunar barnabóta og barnabótaauka, 40 millj. verði varið til hækkunar skerðingarmarka ef börn eru fleiri en eitt. Barnabótaaukinn er eins og kunnugt er tekjutengdur, en hingað til hafa skerðingarmörkin verið hin sömu hvort heldur börnin eru eitt eða fleiri. Barnabætur eru, eins og fram kom í máli mínu áðan, greiddar með 65 þús. börnum og hækkunin er því samkvæmt þessu 5 þús. kr. á ári á hvert barn, hækkunin ein sér. Þá er þess að geta að barnabætur verða greiddar út á tímabilinu 15.–20. janúar. Það liggur fyrir samkvæmt frv. um tekju- og eignarskatt í staðgreiðslu sem hér liggur fyrir og er unnið að í nefnd. Þær verða greiddar út fyrir fram, miðað við framtöl liðins árs, 15.–20. jan. Fyrir hjón með tvö börn, annað yngra en 7 ára, yrði janúargreiðslan tæplega 16 þús. kr. án barnabótaaukans sem eðli málsins samkvæmt kemur einkum og sér í lagi að góðum notum fyrir einstæða foreldra með börn á framfæri. Um niðurgreiðslurnar hef ég þegar sagt nóg. Það er upplýst að 1250 millj. kr. verður varið til þess þáttar og það er til þess að tryggja að það verði engin verðhækkun, alls engin verðhækkun á helstu afurðum hefðbundins íslensks landbúnaðar og ef það er manneldisstefna, þá er það ágætt. Enn fremur var haldið fram ákveðnum fullyrðingum um skattbyrði í beinum sköttum. Um það er ekki margt að segja annað en þetta: Það liggur fyrir og það hefur verið fjallað um það í þaula í góðu samráði við stjórnarandstöðu, sem þátt tók og átti ágætan þátt í starfi milliþinganefndar um staðgreiðslukerfið, hverjar staðreyndirnar eru í því efni. Eins og frv. liggur nú fyrir er niðurstaðan sú að því er varðar hinn staðgreidda tekjuskatt einstaklinga að skattbyrðin er óbreytt frá því sem áformað var þegar staðgreiðslufrv. var samþykkt á hinu háa Alþingi á sl. vori, þ.e. miðað við óbreytta skattbyrði frá árinu 1986, 4,2% af heildartekjum einstaklinga. Og þá spyrja menn: Já, en af hverju er ekki miðað við árið 1987 þegar skattbyrðin varð miklum mun lægri í reynd en áformað var, þ.e. fór niður í 3,4%, og af hverju var skattbyrðin svona lítil á yfirstandandi ári og af hverju voru tekjur ríkissjóðs af tekjusköttum svona óverulegar á yfirstandandi ári, sérstaklega í samanburði við tekjur sveitarfélaga af útsvari? Það var vegna þess að menn höfðu gert ráð fyrir 20% launahækkunum sem urðu í reynd 38%. M.ö.o., menn eru að segja sem svo: Á verðbólgan að ráða því hver á að vera skattbyrði í tekjuskatti? Staðreyndin er ósköp einfaldlega sú að skattbyrði í tekjuskatti yfirstandandi árs varð óvenjulega lítil af ófyrirséðum ástæðum og um það var bærileg samstaða að því er varðaði staðgreiðslukerfið þegar það var samþykkt hér á hinu háa Alþingi á sl. vori að eðlilegt væri að miða við óbreytta skattbyrði en ekki slíkar sveiflur. Við erum einmitt að hverfa frá því kerfi að eiga það undir tilviljanakenndum hlutum hver hin endanlega skattbyrði verður, sbr. þá staðreynd að í gamla tekjuskattskerfinu, þótt jaðarskatturinn væri í reynd skráður sem hærri prósentutala, liggur það alveg ljóst fyrir að ef við erum að miða við 20–25% verðbólgu er raunveruleg skattbyrði í efsta þrepi gamla kerfisins lægri en í núv. kerfi. Það er eitt atriði sem ástæða er til að staldra við og hafa áhyggjur af að því er varðar skattbyrði í beinum sköttum á næsta ári og það hefur með réttu verið bent á það atriði í ræðum sumra hv. stjórnarandstæðinga. Það er spurningin um tilfærslu á skattbyrði innan árs hjá sumum hópum. Þá er fyrst og fremst um að ræða spurninguna um það að vaxtafrádráttur hins nýja kerfis kemur ekki til útborgunar að óbreyttu frv. fyrr en eftir á, eins og verið hefur að sjálfsögðu um þá sem leggja út í kostnað, húsnæðiskaup, og fá þá vaxtafrádráttinn til frádráttar tekjuskatti sínum eftir á. Þegar þetta kemur heim og saman við að það er fyrirséð gífurleg hækkun á fasteignamati og fasteignagjöldum sveitarfélaga og sú venja hefur skapast að innheimta það á fyrstu þremur mánuðum ársins - staðgreiðslukerfið gerir að sjálfsögðu ráð fyrir því að menn greiði skatta af launum sínum, það er eðli þess kerfis, alla mánuði ársins, því næst bætist þetta við, þá er ástæða til að staldra við það og athuga það mjög vel og nákvæmlega í nefnd. Í milliþinganefndinni voru umræður um þetta mál og það eru uppi hugmyndir um það hvernig unnt verði að leysa þetta með vaxtafrádráttinn þótt það sé mjög flókið að gera það, en það er unnt. Það eru ýmsar hugmyndir uppi um það og ég vil vekja athygli á því að af hálfu einnar sveitarstjórnar hér í nágrannasveitarfélagi, Kópavogi, hefur það verið samþykkt að því er varðar fasteignagjöldin og innheimtu þeirra að dreifa innheimtunni á 10 mánuði og fella niður innheimtu í janúar til þess að reyna að laga innheimtu fasteignagjalda sveitarfélaga að hinu nýja kerfi. Þetta held ég að væri mjög góð hugmynd ásamt með því ef hægt væri að vinna einstaklingsbundið framtöl þeirra eitthvað rúmlega 20 þúsund einstaklinga eða framteljenda sem ætla má að hafi haft hærri vaxtabyrði frá sl. tveimur árum en nam 10% frádrættinum og hvort þá mætti fara eins að. Ég vildi a.m.k. gjarnan að sú hugmynd væri könnuð í þaula í þessu efni eins og gert er að því er varðar barnabætur og barnabótaauka sem eru greiddar út í upphafi janúar miðað við framtöl fyrra árs, þá bráðabirgðagreiðsla sem hægt væri að ljúka þegar framtöl liggja fyrir og búið er að vinna úr þeim fyrir mitt ár. Þetta er raunveruleg gagnrýni og réttmæt og mér finnst að sjálfsögðu að það eigi að reyna að taka jákvætt á því þegar gagnrýni er málefnaleg og réttmæt og tel að eðlilegt sé og sjálfsagt að skoða þetta mál nánar. Herra forseti. Það var beint til mín nokkrum spurningum sem ég skal leitast við að svara eftir því sem ég get. Hv. 7. þm. Reykv. Svavar Gestsson spurði: Hvað kostar matarskatturinn? Skattstofninn á öllum matvælum, innlendum og innfluttum, er 28 milljarðar kr. og 25% skattur þýðir þá brúttó 7 milljarðar. En þá er þess að geta að í fjárlagafrv. var gert ráð fyrir niðurgreiðslum á vöruverði upp á 1587 millj. kr. og því næst hafa þær verið auknar upp á 1250 millj. þannig að frá þessari upphæð dragast 2800 millj. Skattlagning í söluskatti, 25% á öllum matvælum, innlendum og erlendum, er þá nettó 4200 millj. kr. Þetta breytir hins vegar engu um það að kjarni málsins er þessi að því er varðar útgjöld fjölskyldna sem við nefndum, við fórum yfir þær tölur í umræðunni hér í dag. Vísitölufjölskyldan hefur úr rúmlega 100 þús. kr. að spila á mánuði, 113 þús. kr. á mánuði. Matarútgjöld hennar eru um fjórðungur og niðurstaðan er sú að útgjaldaauki fjölskyldunnar af þessum sökum er 1800 kr. á mánuði sem er hins vegar að fullu bættur þegar vegna þess að aðrir útgjaldaþættir vegna þessara kerfisbreytinga lækka samsvarandi þannig að framfærslukostnaður hennar er óbreyttur. Ef hér er um að ræða annars konar fjölskyldu, barnafjölskyldu eða fjölskyldu einstæðra foreldra með fleiri börn á framfæri, liggur það fyrir að hennar hagur verði betur bættur með barnabótum, barnabótaauka og þvílíkum hliðarráðstöfunum. Það var góð skemmtan að heyra hjartanlegan hlátur manna, hláturinn hefur ekki alveg yfirgefið mannskapinn á alvarlegum stundum, út af áformuðum söluskatti á heybindivélar. Ekki get ég nú upplýst hv. fyrirspyrjanda um það hvað hann gefur í ríkissjóð á næsta ári, en nuddstofurnar ...

Telur fjmrh. að bændur muni telja þetta fram?

Ég verð að segja í fullri einlægni við hv. fyrirspyrjanda að hingað til hefur verið mjög rækilega fyrir því séð í skattalögum og af mikilli hagkvæmni að bændur landsins eru skattlaus stétt. Og ég hef ekki trú á því að óbreyttum tekjuskattslögum lögaðila að það verði á því nein breyting.  Það var spurt um nuddstofurnar, "massasið" og ljósaböðin og það dirrindí allt saman og samkvæmt mati hinna vísustu manna er það talið munu gefa hugsanlega um 100 millj. kr. í ríkissjóð á næsta ári og mætti kannski verja þeim til þarfra hluta, svo mjög hefur þessi ljósabúnaður og massas-iðnaður eflst í tíð fyrrv. ríkisstjórnar. Skatturinn á soðninguna sem menn töluðu um og spurðu, ja, hvað gefur hann? Það er mat manna að hann kunni hugsanlega að gefa um 400 millj. kr. Af hverju er nú verið að leggja söluskatt á soðningu? Óttalega er þetta eitthvað lítilfjörlegt, 400 millj. Ástæðan fyrir því eins og svo mörgu öðru er sú að það hefur orðið ansi mikil bylting í íslensku þjóðfélagi, breyting á mörgum sviðum, breyting á neysluvenjum, breyting á verslunarháttum frá þeirri tíð þegar við vorum drengstaular að alast upp á bryggjusporðum og það var til siðs kannski að menn sæktu soðninguna beint um borð þegar bátar komu að landi, að bryggjum. Það mun vera svo að helmingur a.m.k., mér er reyndar sagt að taka því varlega, mér er sagt að það sé meira, af soðningunni sé nefnilega kominn í verslun í stórmörkuðum. Því miður er það mjög að breytast víða og má vel harma það, af því að ég heyri að margir hv. þm. eru mjög íhaldssamir á hið góða og gamla kerfi sem þeir eru aldir upp við, ef fisksalar verða aldauða. Það vona ég að verði aldrei. Ástæðan er einfaldlega þessi að 50–60% af þessari verslun fer fram í stórverslunum og við erum einu sinni að taka upp þá breytingu að við ætlum að losna við allt skattafúskið, allar reiknireglurnar, allan tilbúninginn, og koma þessu bara ósköp einfaldlega á þannig að það sé í lagi og þá er nú þessi kostur valinn. Hlut aðgöngumiða að íslenskum kvikmyndum í söluskatti held ég að enginn treysti sér til að meta í krónum og aurum. Spurt var um það hvað gert verði til að tryggja lækkun vöruverðs, að verðlækkanirnar, þessar miklu verðlækkanir, komist til skila til almennings, og hv. 7. þm. Reykv., Svavar Gestsson, spurði einmitt: Hvers vegna var fallið frá upphaflegum áformum um að lækka söluskattsprósentuna í 22–23%? Hann vitnaði til þeirra ummæla hæstv. viðskrh. sem hefði átt að segja í blöðum í dag eða einhverjum fjölmiðlum að ein ástæðan fyrir því hefði verið sú að menn hefðu treyst því varlega að söluskattslækkunin, ekki meiri en þessi, 2–3 söluskattsstig, kæmist til skila til almennings. Nú ætla ég ekki að gera mönnum upp orð eða skoðanir, en ég neita því ekki að við undirbúning þessa máls á undanförnum vikum höfum við að sjálfsögðu, ég sjálfur og mínir starfsmenn, rætt við fjöldann allan af talsmönnum atvinnulífs, þar á meðal verslunar og þjónustu og það er ekkert launungarmál að við tókum upp þau vinnubrögð þegar tillögur lágu fyrir, bæði að því er varðar tollskrá og vörugjald, að gefa slíkum aðilum kost á að kynnast þessum tillögum til þess að hjálpa okkur við að koma fram með praktískar ábendingar, leiðréttingar og annað slíkt. Þetta reyndist mjög þarft og skilaði okkur ágætu gagni. En ég get ekki leynt því að í nánari viðræðum, og skoðun, við marga talsmenn, reynda menn úr verslun og þjónustu, vöruðu þeir við því, af því að við erum að tala um söluskattsbreytingu sem aðeins á að standa í eitt ár áður en við hverfum yfir í nýtt virðisaukaskattskerfi, að taka þann kostinn að lækka söluskattinn lítillega og sögðu sem svo að við núverandi eftirspurnaraðstæður í þjóðfélaginu væru því miður mjög miklar líkur á því að við endurmat vörubirgða um áramót og í framhaldinu yrði tækifærið um of freistandi að nota það með líkum hætti og þegar myntbreytingin varð sællar minningar í tíð ríkisstjórnar Gunnars heitins Thoroddsens, sem hv. 7. þm. Reykv. er kannski ekki alveg búinn að gleyma, að þessi verðlækkun mundi ekki komast til skila nægilega vel. Menn töldu hins vegar allt annað mál þegar um er að ræða slíka uppstokkun verðmyndunarkerfisins og jafnmiklar verðbreytingar eins og leiðir af þessum byltingarkenndu breytingum um lækkun tolls og vörugjalds þar sem verðlækkanirnar eru mjög verulegar. Það er spurt: Hvað á að gera til þess að tryggja þetta? Það er margt og í mínu máli kom ýmislegt fram um það. Menn skemmtu sér mikið vel yfir hugmyndaauðgi og, hvað eigum við að segja, "svækiskum" húmor hv. 7. þm. Reykv. þegar hann dró upp málverkið af búðarkössunum og heybindivélinni. Engu að síður er það nú svo að hv. þm. Ragnar Arnalds, sem eitt sinn var fjmrh. og lagði að vísu ekki í stórar breytingar, gerði þó þetta. Hann skipaði nefnd til þess að skoða með hvaða hætti mætti tryggja betri söluskattsskil með því að skylda smásöluaðila, ekki heybindivagna, til þess að hafa búðarkassa um borð. Málið komst ekki í framkvæmd. 

Lokuð sjóðvél.

Lokuð sjóðvél, það er einmitt það. Málið komst ekki í framkvæmd og nefndin sá öll tormerki á því. Af hverju? Einfaldlega vegna þess að það sem í gegnum sjóðvélina hefði farið var allt annað en söluskattsstofninn vegna þess að undanþágurnar voru endalausar þannig að það hefði ekki komið að neinu gagni. Nefndin lagði á það áherslu að því aðeins kæmi þetta töfratæki að verulegum notum að við værum að tala um einfaldan undanþágulausan söluskatt, helst einstiga. Hann gæti að vísu verið tvö stig, tæknilega er það viðráðanlegt út af fyrir sig, tæknilega séð, en því miður, það varð ekki af framkvæmdum. Þriðja atriðið sem ég nefndi um bætt skil var hugmyndin um það að fela tollþjónustunni, sem nú hefur miklu minni verkefni við að fást, að taka að sér eftirlit og framkvæmd söluskatts og síðan virðisaukaskatts að danskri fyrirmynd. Allt í einu telja menn að fyrirmynd Dana sé ekki nógu góð, menn eigi að sækja þær helst annað. Ég held að menn eigi bara að láta frændur okkar njóta sannmælis þegar þeir gera góða hluti og þeir hafa gert góða hluti þarna. Þetta eru allt dæmi um slíka hluti. En stærsta einstaka atriðið sem tryggir bætt skattskil er auðvitað það sem er rauði þráðurinn í öllum tillögum skattsvikanefndarinnar. Það er ekki að fjölga fólki í eftirliti. Það er ekki í því fólgið að gera annan hvern Íslending að löggæslumanni með hinum. Það er fólgið í því að löggjöfin sjálf verði svo einföld og auðveld í framkvæmd að það sé hægt að beita ódýru eftirliti. Svo sagði einhver hér í umræðum, mig minnir að það hafi verið hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, að í Evrópubandalaginu væru menn ekkert þeirrar skoðunar að það væri nauðsynlegt að hafa eitt þrep, nei, nei. Og ég hef verið sakaður um það hér af ýmsum að vera katólskari en páfinn og vilja hafa einfaldara og hreinna kerfi en jafnvel þeir hjá Efnahagsbandalaginu. Jahérna. Hver skyldi nú vera katólskari en páfinn? Heyra má ég erkibiskups boðskap. Er Efnahagsbandalagið orðið mönnum fyrirmynd í skattamálum? Er Ítalía orðin mönnum fyrirmynd í skattamálum? Er Frakkland orðið mönnum fyrirmynd í skattamálum? Er Spánn orðinn mönnum fyrirmynd í skattamálum? Ég veit að hv. þm. Júlíus Sólnes trúir mjög á skattlaus kotríki, tilbúin dvergríki hér og þar um álfuna, sem lifa á því að vera eins konar verðbréfamarkaður og skattsvikaraparadís til ávöxtunar á svartamarkaðsfé og sviknu fé og það er út af fyrir sig bisness og vel lítandi á það. 

Fiskveiðistefnan?

Já. Ég held, frú forseti, að ég hafi svarað þeim meginatriðum sem til mín var beint, einkum og sér í lagi frá hv. þm. Svavari Gestssyni, um staðreyndirnar um skattana, um skatta þessarar ríkisstjórnar, um skattbyrði, um fyrirtækjaskatta, um verðlagsáhrif, um áhrif á hag fjölskyldna, um hvað hægt er að gera til þess að mæta tilfærslu í skattbyrði sumra hópa innan ársins, um skilvirknina í kerfinu, um aðgerðir til þess að draga úr skattsvikum og tryggja bætt skil, um hliðarráðstafanir og reyndar um framkomuna við þingið. Ég á, eins og ég segi og viðurkenni, minn hlut í því að það tókst ekki að koma þessum málum fram fyrr. Ég hef beðist velvirðingar á því og ég fellst ekki á að þetta sé gert af illum hug í garð stjórnarandstöðu eða af neinni forakt á þingræðinu. Frú forseti. Það var spurt sérstaklega og þótti nokkur skemmtan: Hvers vegna er nú það að mennirnir sem boða hið hreina og tæra og undanþágulausa kerfi gera ekki ráð fyrir að leggja söluskatt á afruglara? Já, það er rétt að svara því. Hvers vegna ekki það? Það felst nú ekki bara í því sú skoðun að sumum sé mjög nauðsynlegt að hafa aðgang að afruglara, það er ekki það. Nei, þetta mál er ósköp einfaldlega um spurninguna um samkeppnisaðstöðu opinberrar ríkisrekinnar sjónvarpsstöðvar og um samkeppnishæfni hinnar nýju stöðvar. Ég minni á: Alþingi Íslendinga hefur samþykkt að afnema einokun ríkisfjölmiðlanna. Það hefur samþykkt lög og sett upp ákveðnar reglur um starfshætti og starfsskilyrði frjálsra útvarps- og sjónvarpsstöðva. Að sjálfsögðu var það svo að meðan var verið að byggja upp búnað og dreifikerfi ríkissjónvarpsins var það undanþegið öllum opinberum gjöldum, að sjálfsögðu. Afruglararnir eru því miður dæmi um kerfi sem er eins konar dreifingarkerfi þessarar stöðvar. Ef ekki væri fyrir þessi tæki væri þessi stöð ekki til. Þessi tæki kosta núna milli 15 og 16 þús. kr., er mér sagt, og ef á þetta væri lagður tollur, vörugjald og söluskattur færi verðið upp í 27 þús. kr. Nú skilst mér að þorri þjóðarinnar, þéttbýlisþjóðarinnar, hafi þegar aflað sér þessara tækja. Mér skilst að þetta sé í hverju húsi t.d. í byggðarlagi hv. þm. Júlíusar Sólnes.

Ég kannast ekki við það.

Nei, en mér skilst það nú samt. Það er verið að byggja upp þetta dreifingarkerfi úti um land. Stöð 2 er að reyna að hasla sér völl úti um land, á Austfjörðum, á Norðurlandi, á Vestfjörðum. Eru hv. þm. að segja að þeir séu orðnir katólskari en páfinn ég í hinu undanþágulausa kerfi, að þeir vilji segja: Við skulum leggja þennan skatt á núna, þegar þéttbýlisþjóðin hefur notið skattleysisins, þá skulum við leggja hann á Austfirðinga, Norðlendinga og Vestfirðinga, rétt mátulega? Eða eru þeir að segja, t.d. talsmenn Borgaraflokksins sem ég hélt að væru umburðarlyndir og frjálslyndir menn sem teldu sig vera unnendur frjálsræðis í viðskiptum og ekki allt of mikla ríkisforsjármenn, að þeir séu tilbúnir í nafni kerfisins að kollvarpa gersamlega í einu vetfangi rekstrarskilyrðum frjálsra sjónvarpsstöðva? 

Þetta er byggðastefna.

Já, það má segja það, partur af byggðastefnu. Síðan er þess að geta, virðulegi forseti, að þessi undanþága er enn byggð á heimild. Sú heimild er að vísu færð úr fjárlögum og flutt þangað sem hún á heima, inn í söluskattslög. Þetta er heimild til fjmrh. að beita þessari undanþágu. Það mun hann gera meðan sá sem hér stendur er fjmrh. ef tryggt er að af verði lögð þau einokunarviðskipti að umrædd tæki séu aðeins seld af einu fyrirtæki, en það lít ég á að sé brot á eðlilegum viðskiptaháttum, en mér er kunnugt um að verslanir sem versla með sjónvörp, vídeó og hvað það nú heitir hafa óskað eftir því að fá að hafa þetta til sölu eins og aðrir. Það er að sjálfsögðu algjört skilyrði fyrir því að heimildin verði veitt. Virðulegi forseti. Hv. þm. Júlís Sólnes gerði mjög að umtalsefni virðisaukaskatt sem verður til umræðu hérna á seinni hluta ársins. En það liggur fyrir að þessi ríkisstjórn hefur boðað það að þessi kerfisbreyting að því er söluskattinn varðar sé tímabundin og við stefnum að því að virðisaukaskatturinn taki gildi á næsta ári. Og hver voru rök hv. þm. fyrir því að vera andvígur virðisaukaskatti fyrir utan það að Danir hefðu sett upp virðisaukaskatt? Þau eru fyrst og fremst tvenns konar: Í fyrsta lagi: Þeir aðhyllast hugmyndina um söluskatt í tolli. Það hefur margsinnis komið fram að þessi hugmynd er allrar umhugsunar verð. Það er bara margsinnis búið að kanna að hún gengur því miður ekki upp. Reyndar kom fram viðurkenning á því í máli hv. þm. þegar hann sagði að þá yrði sá söluskattur að fara upp í 28%. Ég held reyndar að hann hefði orðið að vera hærri. Þá væri spurningin um hvað ætti að vera við hina 2500 samkeppnisaðila sem hann nefndi svo. En aðalatriðið er þetta: Virðisaukaskattur er söluskattur í tolli. Hann er það. Hann leggst á allan innflutning í tolli. En kostir hans eru þeir, og það hélt ég að hv. þm. Júlíus Sólnes mundi hreinlega viðurkenna eftir nokkra skoðun, að við getum ekki búið við söluskattskerfi sem er nothæft nema þá á kostnað þess að gera íslenskan samkeppnisiðnað, ekki bara íslenskan iðnað, íslenskan útflutningsiðnað, ósamkeppnishæfan. Af hverjum þurfum við raunverulega að bora öll þessi göt, tryggja allar þessar undanþágur, fyrir landbúnað, fyrir sjávarútveg, fyrir fiskvinnslu, fyrir samkeppnisiðnað? Og líti menn á það. Menn hafa sagt: Það er ekki verið að fella niður allar undanþágur frá söluskatti. Það er rétt. Það eru taldar upp allar þarfir íslensks atvinnulífs vegna þess að ef við legðum á söluskatt án undanþága værum við að gera þessi fyrirtæki ósamkeppnishæf. Við þurfum að fá söluskatt, hann heitir virðisaukaskattur, sem fullnægir því skilyrði að leggjast á innflutning í tolli, en án þess að grafa undan samkeppnishæfni íslensks atvinnulífs. Og lokarökin eru auðvitað þau sem fram komu í máli hv. þm. sjálfs. Hann sagði: Við erum ekki eins og iðnaðarþjóðfélagið þar sem 80% af þjóðarframleiðslunni eru fyrir innlendan markað. Nei. Við erum með galopið hagkerfi, við framleiðum tiltölulega mjög fáar, einhæfar vörur til útflutnings og við flytjum inn allar þarfir okkar. Og einmitt af því að við erum slíkt samkeppnisþjóðfélag og af því að við erum svo stórir útflytjendur getum við ekki haft kerfi óbeinna skatta sem eyðileggur samkeppnishæfni þessara útflutningsgreina. Svo einfalt er það. Virðulegi forseti. Ég hef þá svarað því sem fram kom í máli hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur um afrugl. Hv. þm. fór einnig fram á að fá nánari upplýsingar um útfærslu á hliðarráðstöfunum. Ég tel mig einnig hafa gert það eftir því sem mér er fært. Hv. þm. tók líka dæmið af Efnahagsbandalaginu um hin mörgu þrep og ég hef svarað því. Spurningin sem ég ætti þá ósvarað væri þetta með neyslustýringuna og manneldisstefnuna. Reyndar lýsti ég mínum skoðunum og mínum sjónarmiðum að því er það varðar í minni framsöguræðu og hef litlu við það að bæta. Ég er þeirrar skoðunar að það sé ekki hlutverk stjórnvalda að ráða neyslu fólks, alls ekki. Ég er þeirrar skoðunar að fólk eigi að ráða því sjálft. Svo einfalt sé það. Það á ekki að vera neitt meginsjónarmið þegar menn eru að ákvarða tollakerfi eða söluskatt að það eigi að endurspegla skoðanir hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur eða einstakra ráðherra eða einstakra stjórnmálamanna hvað mönnum sé fyrir bestu. Ég treysti fólki til að taka þær ákvarðanir sjálft. Að vísu er því ekki að neita að tillit hefur verið tekið til manneldisstefnu í þessum aðgerðum og dæmi um það hef ég nefnt mýmörg, sbr. það að greiða niður hollustuna af landbúnaðinum, sbr. að tryggja það í þessu kerfi að lækka mjög margvíslegan varning til fjölskyldunnar sem byggir á útivist og íþróttaþátttöku og barnauppeldi. Allt eru þetta manneldissjónarmið. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar að ef einhverjir eru uppi í þjóðfélaginu sem hafa á því mjög djúpstæða sannfæringu að þetta sé óhollt fyrir þig og þetta sé hollt og þú eigir að vera svona en ekki hinsegin og borða þetta en ekki hitt, þá eigi viðkomandi að hafa fyrir því að boða þær skoðanir sínar sjálfir og ástunda fræðslutrúboð, þetta trúboð. Ég sé m.ö.o. enga ástæðu fyrir því að ríkisvaldið eigi að hafa vit fyrir fólki í því hvað það lætur ofan í sig. Reyndar hafa tískuhugmyndirnar á því sviði verið svo sveiflukenndar að það er varla fyrr búið að koma þeirri skoðun til skila hjá fólki hvað það eigi nú að borða að það er orðið viðurkennt að það er tóm vitleysa. Virðulegi forseti. Þá telst mér svo til að ég hafi af einlægri virðingu fyrir málflutningi stjórnarandstæðinga reynt að svara öllum þeim spurningum sem til mín var beint og veita þær upplýsingar sem á mínu færi er að gefa. Ég þakka fyrir fróðlega og málefnalega umræðu. 2



Herra forseti. Mig langar að leggja nokkur orð í belg í þessa að ýmsu leyti mjög skemmtilegu umræðu hér í kvöld. Hún hefði kannski átt að vera öllu alvarlegri en raun varð á hjá okkur sumum hverjum sem æðimikið hlutum að hlæja vegna margra skemmtilegra tilbrigða úr þessum stóli. En ég ætla ekki að blanda mér í það né heldur beint í það að fullyrða um áhrif þeirra skatta nákvæmlega í krónum talið sem verið er að ræða um. Ég held að það sé enginn fær um það hvað sem stofnunin heitir, hvorki Þjóðhagsstofnun né neinir aðrir, að segja með neinni nákvæmni til um það allt saman. Það er ýmislegt gott í þessum tillögum og ég vil nota þetta tækifæri sérstaklega til að fagna því að nú verður gerður væntanlega uppskurður á tollalögum og tollskrá. Það var orðið tímabært svo sannarlega. Að því var unnið í tíð fyrrv. ríkisstjórnar og minnist ég þess að veturinn 1983–1984 vann ég sem formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar mjög mikið starf með ráðuneytismönnum til að undirbúa það frv. sem hér liggur nú fyrir. Það var í mjög svipuðum dúr sem við unnum þá. Það var nefnilega fyrirheit allra þm. Framsfl. og Sjálfstfl. þá og skilyrði af minni hálfu fyrir stuðningi við þá ríkisstjórn áður en hún var mynduð að fyrsti liður í svokölluðum mildandi aðgerðum væri stórfelld lækkun á neyslusköttum sem legðust með gífurlegum þunga á heimilin. Það var að vísu nánast allt saman svikið. Þess vegna fagna ég því að þessi tollskrá liggur nú fyrir og vona að sú breyting verði samþykkt. Ég kemst ekki hjá að leiðrétta það, sem hæstv. fjmrh. sagði hér, að á liðnu sumri hefði öllum mátt vera kunnugt að þeir skattar sem nú er rætt um að leggja á þjóðina mundu verða á hana lagðir. Mér var ekki kunnugt um það og engum í Sjálfstfl. held ég og ég held að almenningi hafi ekki verið kunnugt um það. Þannig vildi nefnilega til að þegar stjórnarmyndunarviðræður þeirra þriggja flokka sem nú eru í ríkisstjórn voru strandaðar vegna kröfu formanns Alþfl. og flokksins alls um svokallaðar fyrstu aðgerðir, þ.e. neysluskatta strax, sem tekið var undir af formanni Framsfl., þegar þessar umræður voru strandaðar vegna þessarar kröfu, af því að við sjálfstæðismenn neituðum öllum nýjum sköttum, kom það í minn hlut að flytja um það tillögu í þingflokki Sjálfstfl. að við sættum okkur við að leggja á um það bil 1 milljarð í sköttum til að hægt væri að halda stjórnarmyndunarviðræðunum áfram. Ég man að ég sagði á þeim fundi að það kæmi þá vel á vondan að ég flytti þessa tillögu því að allir vissu að ég væri andvígur þeirri stefnu og á móti þeirri skattlagningarstefnu sem hefði verið stunduð, en það væri þó skárra að leggja þennan skatt á, þennan 1 milljarð, en landið yrði stjórnlaust og upplausn ríkti, en allir voru sammála um að engin leið hefði verið til stjórnarmyndunar annarrar en þeirrar sem raunin varð á. Ég ber ábyrgð á þeim sköttum þess vegna, ekki kannski hverjum einstökum þeirra, af því að í ýmsum tilvikum hefði ég viljað haga því öðruvísi, en á þeirri upphæð ber ég ábyrgð og henni hærri en 1 milljarði á ári, væntanlega eitthvað á þriðja milljarð á ári úr því að það var 1 milljarður á tæplega hálfu ári. Á öðru ber ég ekki ábyrgð. Nú er talað um að leggja á töluvert hærri skatta en þetta. Það vita allir og er engin ástæða til að draga fjöður yfir það að rétt fyrir þingsetningu voru tekin upp þau fjárlög sem þingflokkarnir höfðu samþykkt í meginatriðum. Ég hygg að það hafi m.a.s. verið búið að prenta fjárlögin eða langt komið að prenta þau. Og ég vissi ekki fyrr en daginn fyrir þingsetningu, þ.e. 9. okt., að það ætti að kollvarpa þeim fjárlögum og leggja á mun meiri skatta. Það þýðir ekkert að draga fjöður yfir þetta. Þetta eru staðreyndir. Þjóðin öll vissi þetta ekki fyrr en um þá helgi að það væri von á nýjum fjárlögum og fjárlagafrv. mundi ekki sjá dagsins ljós á setningardegi þingsins. Þetta gerðist vegna þess og með þeim rökstuðningi að komin væri ný þjóðhagsspá frá Þjóðhagsstofnun allt öðruvísi en hún hefði verið nokkrum mánuðum áður og allt væri að farast í þessu þjóðfélagi. Ég trúði því ekki heldur að allt væri að farast í þessu þjóðfélagi. En ég ætla ekki að fara lengra út í þessa sálma núna. Staðreyndir eru staðreyndir og rétt er rétt og þess vegna verður að leiðrétta það að þjóðin öll hafi vitað á miðju sumri að von væri á þessum sköttum. Hún hafði ekki hugmynd um það. Ef einhverjir hafa vitað það hafa þeir farið mjög dult með að þetta ætti að gerast eða þetta ætti að reyna. En það sem mig langar að gera og þess vegna fór ég í pontu hér er að spyrja hæstv. fjmrh. hvenær von sé á skýrslu svokallaðrar hallanefndar. Þeir kalla hana það sjálfir nefndarmenn. Það mun vera nefnd fjögurra eða fimm manna frá Fjárlaga- og hagsýslustofnun, Þjóðhagsstofnun, Seðlabanka og Háskóla Íslands, menntaðra hagfræðinga allra saman, það hygg ég að þeir séu. Hvenær mun vera von á þeirri skýrslu? Mun hún koma á morgun, á laugardag, sunnudag eða mánudag? En frestur sá sem formaður nefndarinnar sagði opinberlega að yrði á þessu núna fyrir tæpum þremur vikum, hygg ég að það sé, er þá að renna út. Hann sagði að skýrslan mundi sjá dagsins ljós eftir tvær eða þrjár vikur á þeim tíma, þ.e. um þetta leyti. Og ég bar þessa spurningu upp við hæstv. ráðherra í gær í einkaviðræðum, hvort hann vildi grennslast fyrir um þetta. Ef hann ekki hefur gert það sætti ég mig alveg við að fá ekki svar í kvöld, en ég vil sem sagt fá að sjá þessa skýrslu áður en ég tek afstöðu til afgreiðslu þeirra mála sem hér eru til umræðu. Inntakið í þeirri bráðabirgðaskýrslu hygg ég að sé að tekjuafgangur ríkissjóðs á árunum 1980–1985, ef rétt væri reiknað, hafi verið að meðaltali þetta 6–8 milljarðar kr. miðað við núgildandi verðlag og spár um landsframleiðslu á næsta ári. Ég endurtek að þessar tölur eru þannig, þær bráðabirgðatölur sem mér voru gefnar upp fyrir nokkrum vikum, að á árunum 1980–1985, öllum árunum, hefði með eðlilegu uppgjöri á ríkisfjármálunum verið þetta mikill, nokkurra milljarða, tekjuafgangur í staðinn fyrir tekjuhalla. Þetta felst ósköp einfaldlega í því að ekki eru taldir til eigna þeir sjóðir sem eru hluti af ríkissjóði en færðir til gjalda á hverjum fjárlögum, - þ.e. svokölluð framlög til húsnæðismálastjórnar sem er ein skúffa í ríkiskassanum að sjálfsögðu, til Byggðastofnunar sem er önnur skúffa, til Lánasjóðs ísl. námsmanna sem er líka fullverðtryggður sjóður þó hann sé vaxtalaus eða vaxtalítill, og nokkurra smærri sjóða, - sem eingöngu ríkissjóður á. Alltaf er látið færa til gjalda milljarða á milljarða ofan og telja það útgjöld þegar verið er að lána fé út til húsbyggjenda t.d. á fullri verðtryggingu og jafnvel þó að það séu ekki nema 31/2% vextir, sem eru mjög háir. Að raunvextir í fasteignaviðskiptum séu hærri en 31/2% þekkist ekki, þeir eru kannski 4, 5 og 6% í nágrannalöndunum sumum þar sem þeir eru hæstir jafnvel, en þar ríkir alltaf 2–3% verðbólga þannig að þeir eru lægri en vextirnir hér. Rétt upp gert ætti ekki að færa til gjalda allt það sem ríkissjóður er að færa upp úr einni skúffu í aðra hjá sjálfum sér. Þá er ekki talið allt bankakerfið, ekki Seðlabankinn sem auðvitað er deild í ríkissjóði, ekki allir atvinnuvegasjóðir, ekkert af þessu, bara ríkissjóður sjálfur. Hann bókfærir alltaf að það séu gjöld sem hann er að færa úr einni skúffu í aðra. Það eru ekki gjöld. Af því að ég sé hv. þm. Guðmund H. Garðarsson hér: Hvað mundu menn segja ef sjóður hans félags, verslunarmannasjóðurinn, sem er álíka stór og húsnæðissjóður ríkisins, hygg ég, 12–14 milljarðar eða hvað það nú er, segði um áramótin: Ja, ég er kominn á hausinn. Ég er búinn að lána allt féð út. Að vísu á fullum verðtryggingum og vöxtum. Nei, ég varð að færa það allt til gjalda. - Það gerir ríkissjóður. Ef menn ekki skilja þetta einfalda dæmi skilja menn ekki neitt. Ég vil fá að sjá þessar tölur áður en fjárlögin verða héðan afgreidd. Ég vonast til að það verði innan tveggja eða þriggja daga. Því var lofað og Alþingi á heimtingu á að fá að sjá þessar tölur. Og einn í þessari nefnd, dr. Tór Einarsson, prófessor í Háskólanum, birti í maímánuði sl. upplýsingar einmitt um starf þessarar nefndar þar sem hann fullyrðir að beinar fjármálalegar kröfur ríkissjóðs á borgarana, okkur hér, séu a.m.k. 6 milljörðum hærri en allar kröfur íslenskra borgara á ríkið, þ.e. öll skuldabréfalánin og allt það er 6–7 milljörðum lægra en kröfurnar sem ríkið á á okkur, fyrst og fremst auðvitað út af húsnæðisstjórnarlánunum. Þessu er öllu snúið við og sagt að ríkið sé svo stórskuldugt að næsta kynslóð þurfi að borga þessi lifandis skelfingar ósköp. Þess vegna eru menn á móti því að ríkissjóður afli sér einhvers hluta af því fé sem hann þarf til síns rekstrar eða framkvæmda að láni. Nei, nei, það er alveg þveröfugt. Ofan á allt það fé sem ríkissjóður þarf til síns reksturs verða líka hirtir af okkur til viðbótar nokkrir milljarðar. Þetta hefur verið svona að undanförnu. Nú bíð ég eftir að fá að sjá þessa skýrslu og ég veit að þið, hv. þm., takið nú undir með mér um að það líði ekki margir dagar þangað til við fáum staðreyndirnar á borðið.



Ég vek athygli á því að enn er eftir að ræða tvö stórmál í nótt og því ástæða til að ætla að ef umræður verða svo miklar sem um þetta mál standi þingfundur til kl. 6 eða 7 í fyrramálið. 



Herra forseti. Það var fróðlegt að hlusta á hæstv. fjmrh. Hann taldi sig reyndar hafa svarað öllum þeim spurningum sem að honum hefði verið beint, en það gerði hann ekki. E.t.v. heyrir hann í mér núna, en ég er ekki viss. Hann svaraði t.d. ekki spurningu minni um það hvers vegna fulltrúi fjmrn. taldi sér ekki fært að mæta á ráðstefnu Manneldisfélags Íslands til að hlusta á þau sjónarmið sem þar ríktu. Og ég varð satt að segja hneyksluð á orðfæri hæstv. ráðherra um manneldisstefnu. Hann talaði um sannfæringu, hann talaði um trúboð, hann talaði um að stjórnvöld ættu ekki að stýra neyslu fólks. Hvað í ósköpunum heldur hæstv. ráðherra að hann sé að gera þegar hann verðleggur matvæli? Ætli fólk kaupi ekki það sem það telur sig hafa efni á fyrst og fremst, jafnvel fremur en leita hollustu? Ég tala nú ekki um þegar heilbrigðisfræðsla er af svo skornum skammti að það er kannski erfitt að átta sig á hvar hollustan liggur. Veit hæstv. ráðherra hvað fátækt fólk, t.d. í löndum Efnahagsbandalagsins, borðar? Veit hann hvers konar fæðusamsetning það er og hefur hann einhvern grun eða vitneskju um hversu hollustusamleg sú fæða er og næringarrík? Veit hann hvar mörk næringarskorts eru og þess að vera sæmilega alinn? Greinilega ekki. Er hæstv. ráðherra á móti - og ég vil spyrja hann núna - er hann á móti íslenskri heilbrigðisáætlun sem hæstv. heilbrmrh. Guðmundur Bjarnason hyggst leggja fram á þessu þingi og hefur þegar boðað m.a. mig og marga aðra til að ræða á þingi í febrúarbyrjun, sérstöku heilbrigðisþingi? Í þessari áætlun felst einmitt má segja ákveðin stýring sem stjórnvöld ætla að taka sér á hendur bæði með fræðslu og líka með verðstýringu, t.d. matvæla. Er hæstv. ráðherra þar með að lýsa yfir vantrausti á rannsóknir og reynslu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar? Hvað segir hann t.d. um þá staðreynd að íslensk börn hafa mun fleiri skemmdar tennur en jafnaldrar þeirra í nágrannalöndunum og þá á ég við Norðurlöndin og jafnvel Bretland, en þeir eru næstmestu sykurætur í heimi? Við eigum metið. Ástæðan fyrir þessum tannskemmdum er m.a. álitin vera mikið sykurát auk þess sem tannhirða er léleg. Við verjum mestu fé í tannviðgerðir af nágrannalöndum okkar t.d. Hvað er ráðherrann eiginlega að rugla?  Í öðru lagi svaraði hann mér reyndar ekki heldur um það hvort hæstv. ríkisstjórn, hann sjálfur eða ráðuneytið hefðu ráðfært sig við þá fjölskyldunefnd sem ríkisstjórnin skipaði sérstaklega til að sinna málefnum fjölskyldunnar. Þeir þurftu þess kannski ekki frekar en þeir þurftu að ráðfæra sig við Manneldisfélag Íslands þegar þeir voru einmitt að leggja drög að verðlagningu á matvælum. Þeir höfðu ekki tíma til þess. Þeir voru svo önnum kafnir við verðlagninguna. Hann svaraði mér ekki heldur um afstöðu sína til núverandi fjárhagsstöðu Ríkisútvarpsins sem ég hef miklar áhyggjur af, miklar áhyggjur, og ekki síst, hæstv. ráðherra, vegna landsbyggðarinnar því að það er ekki margt sem er meira metið í fjölmiðlun á landsbyggðinni en einmitt Ríkisútvarpið. Hafi hann ekki tekið eftir því á ferðum sínum frægum um landið ætla ég að segja honum það núna því að ég hef iðulega heyrt það á ferðum mínum þó ekki hafi ég haldið 100 fundi í einni lotu. Ég er satt að segja líka hneyksluð á þessu frelsisrugli í hæstv. fjmrh. sem svo sannarlega þyrfti afruglara við í sjónvarpsmálunum. Ég bið hann um að svara mér frekar þessum spurningum sem ég bar fram. En að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umræðu nema hann gefi tilefni til þess aftur.



Herra forseti. Mig langar til að koma með örfáar athugasemdir varðandi svör hæstv. ráðherra við ræðu minni um frv. um söluskatt sem við höfum hér til meðferðar. Hæstv. ráðherra virtist ekkert hafa skilið í hugmyndum mínum um að taka söluskatt í tolli og hélt því nánast fram að sá virðisaukaskattur sem hann hyggst taka upp að ári liðnu sé söluskattur í tolli. Væntanlega er það bóndinn sem þarf að innheimta söluskatt af heybindivélinni sinni. Er hann þá orðinn einhvers konar tollheimtumaður eða verður hann settur á launaskrá hjá tollinum? Það sem við áttum við með hugmyndum okkar um söluskatt í tolli var að þar yrði lagður á einn skattur og mætti gjarnan taka vörugjaldið inn í þann skatt, en við skulum koma að því betur á eftir. Það eru 2500 samkeppnisaðilar sem ég gerði mér mjög vel grein fyrir að yrðu að greiða söluskatt til þess að við gætum staðið við viðskiptasamninga okkar bæði við Fríverslunarbandalagið og Efnahagsbandalagið. En það er ákaflega einfalt að leysa vandamál þeirra. Þetta er hreint bókhaldsatriði. Þeir færa inn þann söluskatt sem þeir hafa orðið að greiða af aðföngum í bókhaldi sínu og draga hann frá þeim söluskatti sem þeir svara til ríkisins þegar þeir selja vöru sína frá verksmiðjunni. Þetta er svona einfalt. Þetta gerist í bókhaldi fyrirtækjanna.  Hæstv. ráðherrann kom lítið inn á þær afleiðingar sem slíkt kerfi, sem við höfum lýst hér, mundi hafa varðandi þjónustuaðila innan lands. Það leiðir nú hugann að því, sem stendur í athugasemdum við frv., að skattskilin verði svo miklu betri í virðisaukaskattskerfinu eða í söluskattskerfi sem byggir á því að það sé lagður söluskattur á allt. Ég fæ nú ekki séð að aðstaða þeirra þjónustuaðila, sem hafa kannski í hugum almennings verið þeir aðilar sem reyna að losna við að greiða söluskatt til ríkisins, breytist nokkurn skapaðan hlut, hvorki í þessu söluskattskerfi né í komandi virðisaukaskattskerfi. Ég hygg að það verði nákvæmlega sama ástandið á þeim bæ eins og var í gamla góða söluskattskerfinu. Þess vegna höfðum við uppi hugmyndir og tilburði í þá átt að kanna söluskattskerfi sem stæli hreinlega glæpnum, losaði þessa þjónustuaðila algerlega við allan söluskatt svo þeir þyrftu þá ekki að hafa fyrir því að reyna að koma sér undan honum. Hæstv. ráðherrann hafði lítinn áhuga á að ræða um ferðamannaþjónustu og taka undir með mér um með hvaða hætti við getum eflt hana. Ferðamannaþjónusta er mikill vaxtarbroddur í atvinnulífinu hér og vonandi vaxandi atvinnuvegur hjá okkur Íslendingum. Svo sannarlega veitir okkur ekki af að renna styrkari stoðum undir atvinnulífið og gera það fjölbreyttara. En það er allt útlit fyrir að með þeim skattaálögum sem hér eru boðaðar muni ferðamannaþjónustan væntanlega leggjast af. Ég fæ ekki séð hvernig nokkur útlendingur getur komið til Íslands hæstv. ráðherrans, til þess þjóðfélags sem hér verður á næstu árum þegar þær skattaálögur sem hér eru boðaðar hafa verið innleiddar af fullum þunga. Aumingja fólkið sem býr í landinu mun láta þetta yfir sig ganga því það á ekki í önnur hús að venda, það verður að búa hér og taka á sig þessar byrðar.

Það er ekki neyðarbrauð að búa hér.

Ja, ég mundi segja að svo gæti orðið að það yrði neyðarbrauð að búa á þessu landi eftir að skattaálögur hæstv. ráðherra ná fram að ganga. En ég er ansi hræddur um að þeir ferðamenn sem villast hingað til lands verði fljótir að forða sér þegar þeir sjá hvernig verðlag verður hér.



Herra forseti. Hér hafa farið fram allathyglisverðar umræður um skattamál, enda að vonum því að hér er stórt mál á ferðinni sem er frv. til laga um breytingu á lögum um söluskatt. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þau svör sem hann gaf. Hann talaði alllengi, en mér fannst óþarfi af hæstv. forseta að vera að víta fjmrh. sérstaklega, eins og hann gerði áðan, þó hann flytti alllanga ræðu. Það er eðlilegt þegar margs er spurt að þá þurfi ráðherrann að koma víða við og ekkert að því að finna þó að umræðan taki dálítinn tíma. Nefndarfundir eiga ekki að byrja fyrr en um níuleytið og menn eru ýmsu vanir þannig að það er engin ástæða til þess enn þá, að mínu mati, að kvarta undan þessari umræðu þó hún taki dálitla stund. Ég ætla fyrst að víkja að því svari sem hæstv. fjmrh. gaf mér varðandi skattabreytingarnar í heild. Ég verð að játa að mér fannst niðurstaða ráðherrans í þessu efni ekki nægilega skýr, ekki þannig að ég næði því a.m.k. í þeim töluðum orðum, svo hratt sem þau voru flutt svo sem venja er til. Mér finnst að í grg. með frv. sé þetta óskýrt líka. Þess vegna hef ég lagt í það dálitla vinnu að reyna að átta mig á þessari skattabreytingu með hjálp þeirra gagna sem liggja fyrir í frv., með upplýsingum sem ég hef í nóvemberhefti Hagtalna mánaðarins, sem ég hygg að þm. hafi fengið núna síðustu daga, þar sem fjallað er um ríkisfjármálin eins og þau virtust standa eftir að fjárlagafrv. var lagt fram. Jafnframt þessu hef ég aflað mér upplýsinga frá Þjóðhagsstofnun. Menn geta auðvitað leyft sér eins og gengur að vera með léttúðugar athugasemdir bæði um Þjóðhagsstofnun og Seðlabanka, en ég hygg þó að þegar við erum að fara yfir þessi mál, nú og áður hvað sem síðar verður, verðum við að notast við þau talnagögn sem frá þessum stofnunum koma nema annað skýrara komi fram. Ég skoðaði þessi mál með tvennum hætti, tveimur aðferðum má segja. Til að skýra það betur ætla ég að fara yfir þær. Í fyrsta lagi: Þegar ríkisstjórnin var mynduð var tekin ákvörðun um 1000 millj. kr. skattlagningu á árinu 1987 sem þýddi 3700 milljónir á árinu 1988. Í öðru lagi: Þegar fjárlagafrv. var lagt fram var gert ráð fyrir að bæta við þarna 2000 millj. kr. þannig að samtals var talan orðin 5700 millj. kr. í skattahækkun núv. ríkisstjórnar. Þá voru skattar ríkisins taldir 56 milljarðar 324 millj. kr., en heildartekjur ríkisins, sem sagt skattar og sértekjur, alls 59 milljarðar 564 millj. kr. Þannig stóð þetta þegar efnahagsráðstafanirnar miklu voru tilkynntar í upphafi þings og menn stóðu á öndinni af hrifningu, sumir hverjir, a.m.k. fjmrh., yfir því hvað þetta væru stórkostlegar efnahagsráðstafanir og mundu leysa allan vanda. Þá spáðum við því sum að þetta mundi ekki duga og það yrðu gerðar nýjar efnahagsráðstafanir og frv. yrði aftur tekið upp og það varð auðvitað raunin. Þá kem ég að þriðja þætti þessara skattahækkana. Þar sem uppsetning mála í frv. ríkisstjórnarinnar og ræðum ráðherrans er ekki með þeim hætti að ég átti mig á henni kaus ég að taka niðurstöðutölur fjárlaganna eins og þau líta nú út fyrir að verða. Sú tala segir mér - og segir á blaði frá Þjóðhagsstofnun sent ég fékk í dag - að skattarnir verði, skattar og sértekjur, verði 26% af landsframleiðslu og hækki þess vegna miðað við þessar hlutfallsbreytingar frá því að fjárlagafrv. var lagt fram um 2880 millj. Samtals gerir þetta 8580 millj. kr., þ.e. 3700 plús 2000 plús 2880 millj. kr. Síðan gerist það að menn bæta nokkuð á niðurgreiðslur, bæta nokkuð á lífeyri og barnabætur. En ég hygg að heildarskattlagningin, fyrst og fremst í sköttum, 90% í sköttum, kannski eitthvert brot í sértekjum, aukist þarna um 8580 millj. kr., eða u.þ.b. 1,7 milljarða á mánuði frá því að ríkisstjórnin tók við. Þetta var niðurstaða eitt í þessu efni og ég varð ekki var við að fjmrh. væri með tölur sem vefengdu þetta í sjálfu sér. Síðan er til önnur aðferð til að finna þetta fyrir þá sem ekki hafa aðgang að talnavélum fjmrn. sem mætti kalla sjóðvélar nú orðið reyndar.

Lokaðar sjóðvélar.

Lokaðar, harðlæstar sjóðvélar. Og leiðin er sú, herra forseti, til að átta sig á þessu, að taka bráðabirgðatölur eins og þær liggja nú fyrir um heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1987. Þær heildarskatttekjur ríkisins á þessu ári eru 45504 millj. kr. Frá þeirri tölu dreg ég síðan 1000 millj. kr. sem er skattaákvörðun núverandi ríkisstjórnar samkvæmt samþykkt sem var gerð hér í sumar eins og fyrr hefur verið upplýst á þessum fundi. Niðurstaðan verður þá sú að skatttekjurnar á þessu ári hefðu að óbreyttu og án tilkomu núverandi ríkisstjórnar orðið 44504 millj. kr. eða 21,6% af vergri landsframleiðslu. Skv. brtt. við fjárlagafrv. er nú gert ráð fyrir að skatttekjurnar verði 24,7% af vergri landsframleiðslu. Mismunurinn er 3,1% af vergri landsframleiðslu. Verg landsframleiðsla er 240 milljarðar og 500 millj. kr. 3,1% af því eru 7456 millj. kr. Eins og ég tók fram áðan tel ég þessa síðarnefndu aðferð við að nálgast þetta ónákvæmari en hinar fyrri. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn til að fara í gegnum hvað eina af tölum í þessum efnum til að átta mig betur á þessu. En ég sé ekki betur en að þessi viðbótarskattlagning á næsta ári, miðað við ákvarðanir hinnar nýju ríkisstjórnar, sé 8000 millj. kr. a.m.k., sennilega 8500–8600 millj. kr. Ég er tilbúinn að taka við öllum talnagögnum sem fjmrn. kann að senda mér um þessi mál og ég mun óska eftir því í nefndinni að þetta verði gert upp þannig að nefndarmenn séu sammála um þann talnagrundvöll sem verið er að vinna með. Síðan munum við auðvitað sem nefndarmenn, eftir því sem ástæða er til, reyna að gera þinginu grein fyrir þessu því að menn verða að vita um hvað þeir eru að fjalla og vita hvað þeir eru að samþykkja eða synja. Ég er með þeim ósköpum gerður að ég hef gaman af því að lesa talnadálka þannig að fjmrn. þarf ekkert að vera feimið við að senda mér hauga af einhverjum svona pappírum, talnadálka já.

Það var þá lesning.

Já, formaður fjh.- og viðskn. Ed. gerir lítið með svoleiðis lesningu sem við höfum þó ekki orðið vör við í nefndinni. Þvert á móti hefur okkur fundist mikið til um áhuga hans á talnadálkum í hvívetna. Þetta er um skattahækkanirnar. Og ég vænti þess að hæstv. fjmrh. svari þessu atriði nú þegar við umræður um söluskatt nánar en mér fannst hann gera áðan. Þá ætla ég næst aðeins að víkja að því atriði sem fjmrh. nefndi. Hann sagði: Þessar kerfisbreytingar allar skila sér í verðlagi alveg fortakslaust, fullyrti hann. Það er ekki hægt fyrir reynda stjórnmálamenn að tala svona. Hæstv. ráðherra þarf ekki annað en að fara t.d. yfir reynsluna af myntbreytingunni á sínum tíma. Það var að vísu um að ræða verulega verðbólgu á þeim tíma en þó ekki þegar myntbreytingin átti sér stað. Ég hygg að hún hafi ekki verið mikið meiri en er um þessar mundir. En ég er alveg sannfærður um að það er mjög hætt við að svona viðamiklar verðbreytingar á verðbólgutímum skili sér ekki. Þess vegna finnst mér yfirlýsing hæstv. ráðherra um að þetta muni skila sér alveg fortakslaust óvarleg yfirlýsing, enda segir í grg. með einu frv. sem liggja fyrir, með leyfi forseta, á þessa leið: "Það segir sig sjálft að áhrif svo umfangsmikilla breytinga eru ákaflega vandmetin. Þetta á jafnt við um áhrifin á tekjuhlið ríkissjóðs og raunar ekki síður verðlagsáhrifin eins og þau koma fram í vísitölum framfærslukostnaðar og byggingarkostnaðar." Hér hafa starfsmenn fjmrn. vaðið fyrir neðan sig og slá engu föstu í þessu efni. Mér þykir líklegt að verðlagsáhrifin af þessu muni ekki skila sér til almennings vegna þeirrar verðbólgu sem hér er, vegna þeirra áhrifa sem verðbólgan hefur á verðskyn almennings og vegna þess að þessar breytingar, sem nú er verið að gera, eru flóknar og koma svo víða við. Þess vegna held ég að það sé óvarlegt af fjmrh. að hafa svo stórar fullyrðingar í þessu efni. Ég vil varðandi hans ræðu fagna því sem hann sagði í sambandi við þær áhyggjur sem hann hefði af tilfærslu skattbyrðinnar innan árs, einkum hjá þeim sem eru með skuldir og hafa verið með verulega frádrætti af þeim ástæðum. Ég fer fram á það, þó málið sé ekki í þessari deild, að fjmrn. komi á framfæri við hv. fjh.- og viðskn. Nd., sem er með þetta mál, tillögu um útfærslu á því hvernig mætti flýta vaxtaafslættinum þannig að hann komi ekki bara á síðustu dögum ársins, heldur komi hann fyrr, helst frá byrjun ársins ef nokkur kostur er. Við skulum átta okkur á því að ef þessu verður ekki breytt frá gildandi lögum, þá mun vaxtaafslátturinn koma svona á hverju ári næstu árin af því að þetta eru ekki áhrif sem eingöngu eru á fyrsta ári staðgreiðslukerfisins heldur halda þau svona áfram. Og ég held að það sé vont, bæði fyrir launamenn en einnig fyrir ríkissjóð, að búa við þetta kerfi. Mér sýnist raunar að ríkissjóður muni á fyrri hluta ársins 1988 verða með mjög myndarlegar tekjur miðað við það sem hefur verið á undanförnum árum, en á síðari hluta ársins, þegar frádrættirnir fara að verka og þegar lánskjaravísitalan hefur mælt upp persónuafsláttinn, þá verði tekjur ríkisins miklu lakari en á fyrri hluta ársins að raungildi. Og ég held að það sé ekki skynsamlegt að vera með miklar sviptingar í tekjustofnum ríkisins innan ársins. Það kallar á alls konar ráðstafanir og vanda, eins og kunnugt er, sem getur haft önnur víðtæk efnahagsleg áhrif. Mér fannst það einnig skynsamleg ábending hjá hæstv. fjmrh. að í tilefni af staðgreiðslukerfinu væri rétt að beina því til sveitarfélaganna að þau innheimti fasteignagjöldin miklu oftar. Mér fyndist jafnvel hugsanlegt að Alþingi gerði það með einhverjum hætti, beindi því til sveitarfélaganna. Það er jafnvel hugsanlegt að setja inn í lög ákvæði til bráðabirgða vegna staðgreiðslunnar um að fasteignagjöldunum verði skipt á a.m.k. 8, 9 eða 10 gjalddaga, hvernig sem menn vilja hafa það. En ég held að ábendingar fjmrh. í þessu efni hafi verið skynsamlegar og góðra gjalda verðar. Hæstv. ráðherra var svo vinsamlegur að upplýsa mig um söluskattstekjur af nuddstofum og ég verð að segja það alveg eins og er, ég er ekki lífsreyndari maður en það, að það kom mér algjörlega á óvart að það væru 100 millj. kr. sem menn tækju inn af nuddstofum. Kom mér algjörlega á óvart. Soðningin skilar í ríkissjóð 400 millj. kr. og mér fyndist, það er a.m.k. mín skoðun, að til greina kæmi að fella niður söluskatt á soðningunni, en taka í staðinn upp gjöld á ýmsa aðra þætti, t.d. í tolli, umfram það sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstjórnarinnar um breytingu á tollalögum. Svo var það þetta með afruglarana. Já, það kom í ljós ef einhver hefur verið orðinn lúinn hér í deildinni, sem er ótrúlegt, en það kom í ljós þegar menn hlustuðu grannt á ræðu ráðherrans að þetta var fyrst og fremst byggðamál með afruglarana. Það þurfti að tryggja það að blessað fólkið á Djúpavogi og Dalvík, Drangsnesi, Búðardal og Súðavík fengi afruglarana ódýrt. Ég segi það alveg satt að ég hef lengi leitað að byggðastefnunni í fari núv. hæstv. fjmrh. og þetta er í fyrsta sinn sem örlar á henni. Og ég segi alveg eins og er að mér finnst þetta sérkennileg byggðastefna þegar þess er gætt að sami ráðherra leggur núna fram fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv. sem gerir ráð fyrir því að taka af Ríkisútvarpinu 300 millj. kr. af mörkuðum tekjustofnum Ríkisútvarpsins vegna aðflutningsgjalda af útvarps- og sjónvarpstækjum. Ég tek undir það með hv. 6. þm. Reykv., Guðrúnu Agnarsdóttur, að auðvitað er uppbygging Ríkisútvarpsins, m.a. dreifikerfis Ríkisútvarpsins, miklu stærra byggðamál en Stöð 2, jafnvel þó að á Stöð 2 séu merkir menningarþættir um eitt og annað eins og hæstv. fjmrh. örugglega þekkir og hefur horft á.  Ég vil að síðustu hér að sinni þakka hv. 8. þm. Reykv. fyrir mjög fróðlega ræðu sem hann flutti. Mér fannst það náttúrlega einkar fróðlegt hvernig hann rakti aðdraganda þessara skattamála í Sjálfstfl. Athyglisvert. Hann sagðist hafa lent í því til að tryggja það að landið fengi starfhæfa stjórn að flytja tillögu um 1000 millj. kr. skatta á þessu ári. Ég veit nú að hann sér að þessi stjórn hefur eiginlega aldrei verið starfhæf þannig að þess vegna hefði tillagan auðvitað verið óþörf. Hún hefur aldrei verið starfhæf, þessi ræfill. En hann sagði: "Á öðru ber ég ekki ábyrgð." Mér þykir þetta nokkuð athyglisvert. Og þó verð ég að segja að umræða hans um niðurstöðu hallanefndarinnar var einkar fróðleg. Ég mun láta það verða mitt fyrsta verk í fjh.- og viðskn. á eftir að óska eftir því við hv. formann nefndarinnar, Halldór Blöndal, að skýrsla hallanefndar verði fengin inn á hennar borð. Ég tek undir það með hv. þm. og styð hann eindregið í því að ég vil fá að sjá þessa skýrslu áður en ég afgreiði þessi mál, eins og hann orðaði það. Það kom mér satt að segja ekki á óvart að hv. 8. þm. Reykv. væri sá maður í þingliði Sjálfstfl. sem tæki við sér þegar hann sæi þetta ofboð, þetta flóð af skattahækkunum sem nú eru að ganga yfir þjóðina. Ég held hins vegar að það væri vissulega þörf á því, vegna þess að hér er staddur hæstv. fjmrh., að hv. 8. þm. Reykv. héldi strax í nótt nokkurt erindi hér í deildinni yfir ráðherranum um þessi mál því að ég er ekki með öllu viss um að hæstv. ráðherra hafi skilið þann fagnaðarboðskap sem fólst í rauninni í ræðunni og léttir af honum skattlagningarkvöðum verulegum, sem ég veit að eru þung spor fyrir hann, að leggja fram skattatillögur upp á 8580 millj. kr. Ég tel því æskilegt að þessi mál verði skoðuð. Ég óska eftir að fjmrh. upplýsi það hér við þessa umræðu hvar þessi skýrsla hallanefndar er, jafnframt sem ég fer fram á það að hann svari ýmsum þeim öðrum spurningum og athugasemdum sem komið hafa fram í þessari ræðu minni sem ég er að halda nú. Því að til þess að umræðan geti haldið eðlilega áfram verður auðvitað upplýsingastreymið að vera sem greiðast þannig að ekki skapist misskilningur á milli manna vegna þess að upplýsingar liggi ekki fyrir. En það er sem kunnugt er hættulegt ef það verður stífla í upplýsingaflæðinu eins og hefur m.a. komið í ljós í hæstv. ríkisstjórn sl. sólarhring, þar sem einn ráðherrann sagði af sér í morgun þó hann tæki svo aftur til starfa seinna í kvöld.



Hæstv. forseti. Hér hafa farið fram mjög fjörugar og skemmtilegar umræður. Satt best að segja átti ég ekki von á því að þessi næturfundur yrði svona skemmtilegur. En það er um alvarlegt mál að ræða, miklar skattaálögur sem hæstv. ríkisstjórn er að boða og sem til framkvæmda eiga að koma á næsta ári. Það sem er mergur þessa máls er þetta: Hvað felst í þessari einföldun sem um er að ræða? Ég er að sjálfsögðu hlynntur því að einfalda flest kerfi þannig að undanskot geti ekki átt sér stað. En það er ekki það sem felst í þessu öllu saman, heldur sá mismunur sem í einfölduninni felst. Mismunur upp á tæpa 7 milljarða sem þetta einfalda kerfi skilar ríkissjóði. Hér áður fyrr taldi ég að Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. núv. fjmrh., væri sá Hrói höttur sem hann talaði um, að hann ætlaði að taka frá þeim ríku og gefa þeim fátæku. En því miður boða þessi þrjú frv. sem hér hafa verið lögð fram annað. Nú á að ráðast á láglaunafólkið og skilja hina, fyrirtækin og stórefnamennina, eftir. Ég harma það mjög. Og ég sem hafði bundið mjög miklar vonir við þennan fjmrh. Annars er annað atriði sem kemur upp í huga manns þegar þessar tölur eru athugaðar og þær fullyrðingar hæstv. fjmrh. að nú skuli setja söluskatt á nuddstofur og aðra þjónustu. Þetta eru auðvitað tekjur sem skila ríkissjóði umtalsverðum fjárhæðum. En það verður að athugast að þetta eru tekjur sem hvergi koma fram í vísitölugrunni. Og fleira sem söluskattur er lagður á nú kemur hvergi fram í þeim grunni sem lagður er til grundvallar. Ég held að það verði að athuga það að einhvers staðar frá koma peningarnir. Þó þetta komi ekki bara á matvöru og annað, þá er þarna um neysluskatt að ræða sem beinist augljóslega að almenningi. Ég vil ekki að svo komnu tefja þessar umræður um þetta fyrsta frv., um söluskattinn. Ég vildi koma þessum athugasemdum að. Ég vonast eftir því að þessi fundur verði ekki mjög langur því mikið og erfitt starf bíður okkar þm. hér á morgun eða á eftir og ég vonast svo sannarlega eftir því að við getum tekið virkan þátt í þeim störfum.



Virðulegi forseti. Það er svona heldur að draga úr þessum umræðum, heyrist mér, ekki eins mikill fítonskraftur og þær hófust með. Ég leyfi mér samt sem áður að vona að stjórnarandstaðan sé vel vakandi. Hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir kvartaði undan því að ég hefði ekki svarað með viðunandi hætti öllum þeim spurningum sem til mín var beint. Hún spurði hvers vegna fulltrúi frá fjmrn. hefði ekki sótt fund hjá manneldisráði. Svar: Ég hef ekki hugmynd um það. Hún spurði hvort samráð hefði verið haft við fjölskylduhóp sem starfar á vegum ríkisstjórnarinnar áður en ákvarðanir voru teknar um tolla, vörugjald og söluskatt. Svar: Það var ekki gert. Hv. þm. spurði hvort sá sem hér stendur hefði ekki áhyggjur af fjárhag Ríkisútvarpsins. Svar: Jú, og af ærnum ástæðum. Þá held ég að ég hafi svarað þeim spurningum. Hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson flutti hér athyglisverða ræðu og vék að því hvernig mál hefðu staðið hér þegar þessi stjórn var mynduð að því er varðaði vitneskju manna um skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Af því tilefni vil ég leyfa mér að rifja upp að í því kveri sem sumir kalla starfsáætlun ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar, stefnuyfirlýsingu og starfsáætlun, en stundum var gantast með í stjórnarmyndunarviðræðum að héti Jónsbók, segir svo, með leyfi forseta: "Helstu þættir í hinu nýju skattakerfi verði: 1. Staðgreiðsla beinna skatta einstaklinga kemur til framkvæmda í ársbyrjun 1988." Þetta var vitað. Að þessu vinnum við. Þetta verður vonandi. "2. Tekjuskattsálagning atvinnurekstrar verði jafnframt endurskoðuð og einfölduð og að því stefnt að ný skipan taki gildi á árinu 1988." Starfshópur var settur til þessa verks í ágústmánuði á liðnu sumri. Hann hefur nú skilað til ríkisstjórnar frv. að breytingum. Það frv. hefur verið rætt á tveim ríkisstjórnarfundum og hefur á ríkisstjórnarfundi í dag verið vísað til þingflokka til umfjöllunar og fékk að mínu mati jákvæðar undirtektir í ríkisstjórninni. "3. Launaskattur og tryggingagjöld atvinnurekenda vegna launþega verði einfölduð og samræmd og leggist sem jafnast á allar atvinnugreinar." Þarna var hugmyndin sú að lækka launaskatt á þeim greinum atvinnulífs sem nú bera 31/2% launaskatt. Hugmyndirnar voru um að launaskattur yrði 1 eða 11/2%. Niðurstaðan varð ekki alveg sú. Niðurstaðan er sú að fyrir liggur á Alþingi frv. til laga um 1% launaskatt í þeim greinum sem áður báru hann ekki eftir breytingarnar vegna kjarasamninganna í febr. 1986, en eftir sem áður bera verslun og þjónustufyrirtæki 31/2% launaskatt þannig að í besta falli getum við sagt að þarna hafi verið stigið skref í átt til samræmingar en ekki til fulls. Og rökin eru þau að menn telja að of mikillar þenslu gæti hér, einkum á höfuðborgarsvæðinu og þá einkum og sér í lagi í verslun og þjónustu sem lýsir sér m.a. í þeim áhyggjum sem menn hafa með réttu út af sívaxandi viðskiptahalla. "4. Athuguð verði skattlagning fjármagns- og eignatekna og samhengi slíkrar skattlagningar og eignarskatta og skatta af öðrum tekjum." Það gildir um þetta mál eins og önnur að starfshópur var skipaður til þess innan ráðuneytis með samráði við sérfræðinga ríkisskattstjóraembættis og reyndar valinkunna endurskoðendur aðra að fara í gegnum þetta mál. Þetta er flóknasti þátturinn í skattalöggjöfinni, sá þáttur íslenskrar skattalöggjafar sem kannski er með stærstu gati. Þess má geta að einn helsti sérfræðingur fjmrn. í skattamálum fór á þessu hausti í sex vikna kynnisferð til Bandaríkjanna til þess að kynna sér einkum og sér í lagi skattalöggjöf Bandaríkjanna að lokinni endurskoðun að því er varðar fyrirtæki og fjármagns- og eignatekjur. Hann hefur skilað skýrslu um þær athuganir. Sömuleiðis hefur þessi starfshópur lagt nokkra vinnu í upphaf þessa máls, en það hefur ævinlega verið tekið fram af minni hálfu að þetta mál sé þess eðlis að hjá því verði ekki komist að leggja í það meiri vinnu og þess sé ekki að vænta að niðurstöður af því starfi verði lagðar fram og kynntar í ríkisstjórn og þingflokkum fyrr en á næsta ári. Að nokkru leyti tengist þetta líka þeirri yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sem var þáttur í efnahagsráðstöfunum hennar í október, að gera ráðstafanir til þess að draga úr þeim mun sem er annars vegar á ávöxtunarkjörum verðbréfa, spariskírteina opinberra aðila, banka, verðbréfamarkaðar og hins vegar hlutafjáreignar í fyrirtækjum. Þarna ber einnig að taka tillit til þeirra sjónarmiða að síst af öllu vakir það fyrir mönnum að draga úr sparnaði. Engu að síður verður að leggja þá grundvallarreglu til hliðsjónar þessari endurskoðun að allar tekjur, hvernig sem þeirra er aflað og af hvaða rótum sem þær eru runnar, verði skattlagðar út frá jöfnum sjónarmiðum þannig að þetta mál er í athugun, enda segir hér í stefnuyfirlýsingu að það skuli athugað. "5. Tekin verði upp ný, samræmd og einfölduð gjaldskrá aðflutnings- og vörugjalda sem gæti komið til framkvæmda á árinu 1988." Mikið starf hefur verið í þetta lagt og nú stöndum við hér á kvöldfundi í hv. Ed. og ræðum ávöxtun. Og þar er m.a. um að ræða aðför að hafnarbakkaverðbólgunni sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson hefur með mestum fítonskrafti varað við á undanförnum árum og ég er honum innilega sammála um það. Þetta er að því leyti vissulega skref í rétta átt og einhver merkasta bylting sem orðið hefur í skattamálum á Íslandi, sennilega í sögu lýðveldisins, þó að einstaka úrtölumenn og íhaldssamar sálir úr flokkum sem kenna sig við vinstri amist við því. "6. Virðisaukaskattur, eða nýtt og endurbætt söluskattskerfi, verði komið í varanlegt horf 1989. Undanþágum frá núverandi söluskatti verður fækkað í áföngum sem aðdraganda að breyttu skattkerfi. Fyrsta skref í þessa átt kemur til framkvæmda um mitt ár 1987 og annað í ársbyrjun 1988." Við þetta hefur verið staðið. Þetta voru helstu stólparnir í þeirri skattayfirlýsingu sem ríkisstjórnin lét frá sér fara og ég fæ ekki betur séð en að menn geti nú sagt: Þarna var sjókortið gert klárt. Þetta var það sem menn lýstu yfir. - Þetta er reyndar í fullu samræmi við málflutning a.m.k. míns flokks fyrir kosningar og á þessi mál lögðum við mikla áherslu. Ég fæ því ekki séð að neitt í þessum aðgerðum eigi að koma mönnum á óvart. Þvert á móti held ég að það verði ekki annað sagt en að stjórnarflokkarnir, ríkisstjórnin, hafi á tiltölulega stuttum starfstíma reynt af fremsta megni og með mikilli vinnu að koma í framkvæmd og leggja fyrir Alþingi frumvörp um breytingar á skattakerfinu í samræmi við þessa stefnuyfirlýsingu. Að því er varðar ábyrgð á þessu fæ ég ekki varist því að segja einfaldlega: Við berum sameiginlega ábyrgð á þessari stefnuyfirlýsingu, þessari starfsáætlun ríkisstjórnarinnar. Við berum sameiginlega ábyrgð á því fjárlagafrv. sem lagt var fram. Ég vek á því athygli að í viðtali við formann Sjálfstfl. hefur hann látið þess getið að hann hafi í byrjun októbermánaðar, þegar sýnt þótti að fyrstu aðgerðir hefðu ekki skilað nægum árangri og áhyggjur manna af vaxandi viðskiptahalla fóru vaxandi, haft frumkvæði að því að við þessar aðstæður ætti þessi ríkisstjórn að leggja fram fjárlagafrv. með fullum jöfnuði, stíga skrefið stærra en við áformuðum í upphafi, nefnilega að sætta sig ekki við halla í fjárlagafrv. upp á 1/2% af landsframleiðslu eða 1200 millj. kr., heldur bæri að leggja það fram með jöfnuði og gera það að meginstólpa í efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar við ríkjandi aðstæður. Þetta var gert. Í því fólst að þessi 1200 millj. kr. halli var jafnaður með tvennum hætti, með lækkun ríkisútgjalda upp á tæpar 600 millj. kr. og tekjuöflun upp á um það bil 600 millj. kr. eða rúmlega það. Ég hlýt að sjálfsögðu að trúa því að þessi áform hafi verið kynnt jafnt í öllum þingflokkum og ég veit ekki betur, ég er fullvissaður um það af forsvarsmönnum stjórnarflokkanna, en að svo hafi verið og að með þeim hætti hafi fjárlagafrv. fengið eðlilega málsmeðferð sem stjfrv. samþykkt af stjórnarflokkum. Virðulegi forseti. Það var spurst fyrir um skýrslu hallanefndar svokallaðrar. Því er hægt að svara stutt og laggott, mín vitneskja um störf hallanefndar er af skornum skammti. Ég vissi satt að segja ekkert af tilvist þeirrar virðulegur nefndar fyrr en upp hófust ritdeilur nokkrar milli hv. þm. Eyjólfs Konráðs Jónssonar og starfsmanns Fjárlaga- og hagsýslustofnunar, skrifstofustjóra hennar, Gunnars Hall, sem fram fóru í dagblöðum fyrir nokkrum vikum. En af þeim má ráða að hallanefnd er skipuð nokkrum valinkunnum embættismönnum og sérfræðingum úr fjmrn., Seðlabanka, Háskóla og annars staðar og er skipuð, að mér skilst, að frumkvæði forvera míns, hæstv. núv. forsrh. og hefur allviðamikil verkefni, nefnilega að vinna hinn íslenska þátt heildarathugunar sem fram fer á vegum EFTA til samræmingar fjárlaga. Það kom fram í þessum skoðanaskiptum í blöðum að hallanefnd hefði ekki lokið störfum og ég hef ekki nýjar upplýsingar að flytja um það hvort hún er eitthvað nær því. Ég mun að sjálfsögðu verða við tilmælum hv. þm. og grennslast fyrir um það og víst skal ég reyna að leggja því lið ef ég get að ýta undir það að hún ljúki störfum því hér er um að ræða fróðlega athugun. Hinu er ekki að neita að hv. þm. og formaður nefndarinnar eru ekki alveg sammála um niðurstöður nefndarinnar í starfi hennar hingað til. En meginsjónarmiðið er það að breyta eigi reikningsfærslu og bókhaldi í ríkisfjármálum og þá á þann veg að millifærslusjóðir verði teknir inn í A-hluta ríkisfjármála. Og þá er sjónarmiðið það að á móti framlögum ríkisins til sjóða eins og húsnæðislánasjóðanna, Lánasjóðs ísl. námsmanna, Byggðasjóðs o.s.frv. beri einnig að gjaldfæra á móti innkomnar tekjur þessara millifærslusjóða af endurgreiðslum og að það megi líta svo á, ef við lítum á tímabilið 1980–1985, að þessi uppsetning hefði breytt niðurstöðutölum fjárlaga að verulegu leyti. Þá er hins vegar á það að líta að endurgreiðslur mjög margra þessara sjóða eru með þeim hætti að þessir sjóðir rýrna árlega að eigin fé og fá ekki endurgreiðslur á raunvöxtum. Frægasta dæmið um það er að sjálfsögðu Lánasjóður ísl. námsmanna. Gott dæmi um það nú er það að í fjárlögum á þessu ári voru framlög til hans af ríkisframlögum stóraukin og eru, ef ég man rétt, 600–700 millj. kr. þar sem byggt er á því að auka eigin framlög því sem næst sem því svarar sem sjóðurinn þarf að endurgreiða af áður teknum erlendum lánum. En þó að með ríkisframlögum sé þannig reynt að stuðla að eiginfjáruppbyggingu þessa sjóðs breytir það ekki því að endurgreiðslur sjóðsins bera að sjálfsögðu enga vexti, eru verðtryggðar að nafninu til en endurgreiðsluákvæðin eru skert þannig að í raun og veru má áætla að endurgreiðslur séu ekki nema á bilinu 40–50% af raunvirði endurgreiðslna. Þetta á við um Lánasjóðinn. Sama á við um byggingarlánasjóðina, sama á við um marga aðra millifærslusjóði hins opinbera sem lána út fé á niðurgreiddum vöxtum. Þegar til lengri tíma er litið yrði því niðurstaða þessa dæmis ekki sú sem mér hefur virst að hv. þm. geri ráð fyrir, fyrir utan það að niðurstöðurnar virðast vera aðrar eftir bráðabirgðaskoðun á árunum 1986 til dagsins í dag og það er á þeim árum sem snerist á verri veg að því er varðaði halla í ríkisfjármálum. Reyndar er það partur af starfi þessarar nefndar að hún hefur gert á því bráðabirgðaathugun hvert hefði stefnt með halla á ríkissjóði ef áfram hefði haldið sá, við getum sagt kerfishalli sem byggði á hinum veiku tekjustofnum, vaxandi halla og þeirri staðreynd að raunávöxtun lána hefur verið mjög há. Þess vegna má draga af því þá ályktun að þessi halli hefði orðið illviðráðanlegur hefði hann vaxið og væri þá reyndar sama á hvern veg við hefðum hagað reikningsfærslu sjóðanna. Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson var ekki alveg sannfærður af þeim tölum sem ég fór með um þá skatta sem lagðir hafa verið á í tíð núv. ríkisstjórnar, en þar sýndi ég fram á það að nettóskattarnir sem ríkisstjórnin hefur staðið að eru 5700 millj. kr. Þær tölur sem ég fór með voru þessar og þar ber reyndar ekki mikið í milli: Þeir skattar sem voru ákveðnir með fyrstu aðgerðum ríkisstjórnarinnar en koma inn í fjárlög ársins 1988 eru áætlaðir upp á 3700 millj. kr. Og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið um aðra skattheimtu og birtast í niðurstöðutölum fjárlaga og tengjast fjárlagafrv. eru metnar á rúmlega 2000 millj. kr. þannig að niðurstaðan er 2700 millj. kr. Þær aðgerðir eða sú útfærsla sem varðar tekjuhlið fjárlagafrv. sem felst í þeirri kerfisbreytingu sem hér er til umræðu, þ.e. tollalækkunin og vörugjaldslækkunin en breikkun söluskattsstofnsins í 25% söluskatti felur í sér auknar tekjur tekna megin upp á 2050 millj. kr. Þá ber þess hins vegar að geta að þessi upphæð er greidd út jafnharðan, annars vegar vegna niðurgreiðslna og hins vegar vegna millifærslna lífeyristrygginga og barnabóta. Um frekari tekjuáform er ekki að ræða umfram það að við lok fjárlaga til 2. umr. hefur tekjuáætlun verið endurmetin í samráði við Þjóðhagsstofnun vegna veltubreytinga um 600 millj. kr. og þar er gert ráð fyrir bættum skattaskilum upp á 400 millj. kr. Aðrar tölur um aukna skattlagningu lúta þá að öðrum stjórnvaldsaðilum, þ.e. hækkun útsvars umfram verðlagsbreytingar og hækkun fasteignagjalda sem áætluð hafa verið. Hv. þm. hélt því fram í fyrstu ræðu sinni að vegið á mælikvarða landsframleiðslu hefði hlutur ríkisins í heildarskatttekjum aukist mjög, þ.e. í 24,7% en hefði verið hæstur áður á árinu 1982 24,5% sem hlutfall af vergri landsframleiðslu hvers tíma. Það er rétt að hlutfallið hefur hækkað og ástæðan er auðvitað sú, og ég er ekkert að neita því, að tekjuöflun hefur verið aukin til þess að eyða hallarekstri ríkissjóðs. En þær tölur sem ég hef hér undir höndum um hlutfall ríkisins af vergri landsframleiðslu eru þessar - það er best að hafa formálann réttan. Ég er annars vegar að ræða um hlutfall ríkisins af landsframleiðslu í heildartekjum. Fyrst, heildartekjur ríkisins af vergri landsframleiðslu eru þessar: Árið 1986 24%, þar af skatttekjur 22%. Árið 1987, fjárlög, 24,4%. Endurskoðuð áætlun 1987 23,2%, þar af skatttekjur 22%. Frv. 1988 24,8%, þar af skatttekjur 23,5%. Ef við vegum þetta á gjöld, og segjum fyrst heildargjöld sem hlutfall af vergri landsframleiðslu, þá eru tölurnar þessar: 1986 25,2%, fjárlög 1987 26%, endurskoðuð áætlun haust 1987 24,2%, frv. 1988 24,8%. En ef við lítum á þessi gjöld án vaxta eru tölurnar þessar af því að hv. þm. óskaði eftir talnaflóði: 1986 22,7%, endurskoðuð áætlun 1987 22,5%, frv. 1988 22,8%. Virðulegi forseti. Hv. þm. Júlíus Sólnes hafði áhyggjur af ferðamannaþjónustu og taldi að litlar líkur væru til þess að við gætum lokkað menn af framandi þjóðum til þess að sækja okkur heim á þessu góða og glæsta eylandi sem við byggjum ef fram færi sem stefndi um virðisaukaskattinn. Þetta kemur mér nokkuð á óvart.  Í annan stað, að því er varðar ferðamannaþjónustu. Virðisaukaskattur hentar ferðamannaþjónustu ákaflega vel. Og nú vill svo til að mesta ferðamannaþjóð í Evrópu er vafalaust Ítalía, það gullna land sækja heim fleiri einstaklingar af öðrum þjóðum en nokkurt annað land og mun fleiri en landið byggja. Ekki veit ég til þess að virðisaukaskattur, flókinn nokkuð og allhár á Ítalíu, hafi flæmt ferðamenn þar úr landi og sama má eiga við gjarnan um helstu ferðalönd álfunnar. Það hefur ekki verið neinum vandkvæðum bundið, hvort heldur er á Ítalíu eða á Spáni að byggja upp ferðamannaiðnað þótt þar væri virðisaukaskattur sem er fyrst og fremst það mál, tollar og virðisaukaskattur, sem varðar ferðalög. Ábending hv. þm. um það að taka upp það kerfi að ferðamenn sem hér mundu vilja gera innkaup fengju endurgreiddan virðisaukaskatt er reyndar sjálfsagður hlutur og eðlilegt að stefna að því. Að því er varðar umræðuna um hugsanlega óhagstæð áhrif á skattbyrðina innan ársins og ummæli hv. þm. um það efni tek ég aðeins fram að þær hugmyndir sem ég reifaði hér eru niðurstaða af umræðum sem fram fóru í þingflokki Alþfl. um það mál og við munum að sjálfsögðu verða við því að koma þeim hugmyndum á framfæri við hv. þingnefnd. Fleiri athugasemdir held ég að hafi ekki komið fram í þessari seinni lotu. Ég vona að þessi umræða hafi með nokkrum hætti upplýst málið. Það er kannski ekki hvað síst athyglisvert við þessar breytingar, þótt þær virðist viðamiklar og flóknar, að hugmyndirnar sem við erum að byggja á eru einfaldar. Þær eru afar einfaldar. Og að sjálfsögðu erum við hér að ræða um mjög mikið framfaraspor við endurskoðun á skattakerfi sem flestum bar saman um satt að segja að væri orðið óbeysið. Minni ég þar á ummæli oddvita hæstv. fyrrv. ríkisstjórnar sem sögðu það fullum fetum í kosningabaráttunni að skattakerfið íslenska væri í molum, eins og annar orðaði það, og hinn að það væri í brotum. Við erum hér að lækka tolla úr 80% í 30%. Við erum að afnema fjölmörg gjöld önnur. Við erum að hverfa frá úreltum skilgreiningum úreltra tollalaga þar sem daglegar neysluvörur fólks voru flokkaðar sem hátollavörur. Við erum að færa 6000 tollnúmer þannig til að 5000 beri engan toll. Við erum að afnema alla tolla á innfluttum matvælum. Við erum að stíga lokaskrefið í því að afnema alla tolla á aðföngum, vélum, tækjum og hráefnum til atvinnuveganna. Og af því að ég sé að hv. þm. Egill Jónsson er genginn í salinn er rétt að minna á það að því er varðar landbúnaðarmálin að þarna er stigið stórt skref í þá átt að lækka tolla og lækka vörugjöld og tilkostnað, aðflutningsgjöld af aðföngum landbúnaðarins. Ekki hvað síst á þetta við t.d. um margvísleg og þörf handverkfæri. Ef ég lít á gróðurhúsabændur þá er þar um að ræða stórfelldar breytingar í átt til lækkunar á útgjöldum þess atvinnurekstrar til aðfanga. Við erum að gera íslenskt atvinnulíf samkeppnishæfara en áður. 



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu allt saman rétt sem hæstv. ráðherra las hér upp um skattamálin og síst ætla ég að bera það af mér að ég sé samþykkur ýmsu því sem gert hefur verið til einföldunar. Í fyrri ræðu minni tók ég sérstaklega fram að ég gleddist yfir því að við fengjum hér til afgreiðslu frv. til breytinga á tollalögum og tollskrá og þarf ég ekki að endurtaka það. Það vita víst þeir sem vilja vita að það tel ég vera mjög gott mál. En hæstv. ráðherra láðist að lesa upp eitt ákvæði - ég man þetta held ég nokkurn veginn. Það var tekið skýrt og rækilega fram að leitast yrði við að jafna halla ríkissjóðs, svokallaðan halla sem raunar hefur nú enginn verið eftir því sem ég var að upplýsa hér áðan, á þrem árum. Ég vona að það komi á daginn þegar skýrsla hallanefndarinnar svonefnd kemur fram. En sem sagt yrðu tekin þrjú ár í það að leitast við að jafna þennan halla en ekki eitt ár. Það var að sjálfsögðu gert að kröfu okkar sjálfstæðismanna. Ég féllst á að það mætti reyna að lækna þennan svokallaða halla á þremur árum. Ég tel raunar að það sé engin goðgá að í landi, sem er með jafnmikla uppbyggingu og við erum, sé einhver halli á ríkisfjármálum ár hvert. Mér skilst að t.d. í Japan, þar sem hraðast er sótt fram, sé halli á fjárlögum hvorki meira né minna að jafnaði en 6% af landsframleiðslu, ekki af fjárlögum, af landsframleiðslu. Í Þýskalandi er þetta jafnaðarlega um 3%. Ég veit eiginlega ekki um neitt vestrænt land, en ég verð kannski upplýstur um það ef einhver hér veit um það, sem rekur ríkissjóð með svokölluðu hallaleysi eða með afgangi. Ég held að það sé bara ekkert móðins lengur, það þekkist ekki. En kannski veit einhver hér inni um slíkt land.

Noregur. Níu milljarðar núna.

Já, Gro Harlem er að reyna þetta núna en mér skilst nú að verðbólgan sé ansi mikið á uppleið þar og erfiðleikarnir séu ærnir. Norska krónan fellur svona álíka og blessaður dollarinn og þá segja menn: Er ekki halli hjá Bandaríkjamönnum? Það er alveg rétt. Hann hefur verið á allri öldinni nema tvö ár, held ég, þegar Hoover kom af stað heimskreppunni með hallalausum fjárlögum og Carter verðbólgunni með hallalausum fjárlögum. En það hefur nú ekki verið nema þau tvö ár. Hérna stendur orðrétt í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar, með leyfi forseta: "Jafnvægi í ríkisfjármálum verði náð á næstu þrem árum. Tekjuöflun ríkisins verði gerð einfaldari, réttlátari og skilvirkari. Útgjöld ríkissjóðs verði endurskoðuð þannig að gætt verði fyllsta aðhalds og sparnaðar og að þau vaxi ekki örar en þjóðarframleiðslan. Skattatekjur nýtist sem best í þágu almennings." Þegar gengið var frá fjárlögunum á liðnu hausti var við þetta miðað að það þyrfti ekki að ná hallanum niður nema á þrem árum. Það samþykktum við allt saman í þingflokki Sjálfstfl. en síðan gátum við auðvitað ekki samþykkt fjárlög sem við aldrei höfðum séð. Og það er rétt að segja má að það hafi verið fyrstu dagana í októbermánuði sem við fengum um þetta vitneskju. Ég gat þess áðan að við fengum þá vitneskju nákvæmlega 9. okt., eða a.m.k. ég, vitneskju um að búið væri að brjóta upp fjárlögin sem við samþykktum vegna þess að komin væri ný skýrsla frá Þjóðhagsstofnun sem sýndi að við værum að fara þráðbeint á hausinn og þess vegna þyrfti að innheimta einhver lifandis skelfingar ósköp af nýjum sköttum af þjóðinni þegar harðnaði á dalnum. Ég er ansi hræddur um að það verði erfitt að láta þetta dæmi ganga upp að ætla sér að ná þessum svokallaða halla niður á einu ári í stað þriggja. Ég hef margsagt það og það er ekkert launungarmál, ég hef svarað bæði blöðum og öðrum því þegar ég hef verið að því spurður hvort ég mundi fallast á skattalögin, nýjar skattlagningar, að ég gæti ekki fallist á neitt sem ég ekki hefði séð, sem ég hefði ekki hugmynd um hvað stæði í. Það er fyrst í gær sem ég get farið að átta mig á því og núna um helgina. Þess vegna er ég ekki fær um að taka ábyrgð á einu eða neinu sem ég aldrei hef haft aðstöðu til að kynna mér. Það ætti að vera þannig um aðra þm. að vera ekki að fallast á eitt eða neitt fyrr en þeir vissu eitthvað um það. Þetta er ósköp einfalt mál. Þannig stendur þetta, nákvæmlega eins og ég sagði: Ég ber ekki á þessari stundu ábyrgð á neinu öðru en því sem ég samþykkti, þ.e. upprunalegu fjárlögunum, ekki þeim nýju.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. kom inn á það í ræðu sinni síðast að ferðamenn þyrftu ekki að hafa áhyggjur af verðlagi á Íslandi og enn fremur vitnaði hann til þess, sem hann hefur reyndar margoft ítrekað í fjölmiðlum undanfarið, að í því gósenlandi sem er fram undan þegar búið er að breyta tollskránni og vörugjaldinu, þá muni verðlag hér innan lands verða með þeim hætti að Glasgow-ferðir muni algjörlega leggjast af. Ég er hérna með þrjú reiknuð dæmi á blaði sem mig langar til að skýra hv. þingheimi frá. Ég er ekki lengi að því, herra forseti, og bið velvirðingar. Við skulum taka sem dæmi vöru sem kostar 105 kr., cifverð í Glasgow og á Íslandi. Við skulum láta liggja að því að innkaupsverðið sé hið sama, 105 kr. Í Glasgow er enginn tollur og ekkert vörugjald. Álagning er 60%. Það eru 63 kr. og þar með er varan komin upp í 168 kr. Síðan kemur 15% söluskattur í Glasgow sem er 25 kr. og þar með kostar varan 193 kr. Við skulum taka Ísland 1988, Ísland, land hæstv. fjmrh., það gósenland sem hann er að boða að verði hér á næstunni. Varan kostar 105 kr. Síðan kemur 15% tollur. Ja, það er ekki mikið, ekki nema 16 kr. og varan kostar 121 kr. Síðan kemur 14% vörugjald, 17 kr. og varan kostar nú 138 kr. Síðan kemur álagningin, 60%, hún er eins og í Glasgow - og nú er þó oft að álagning er yfirleitt lægri hér á Íslandi en víða erlendis þannig að ég hugsa að hér sé ekki hallað á hæstv. fjmrh. - það gerir 83 kr. og varan er komin upp í 221 kr. Síðan kemur 25% söluskattur, 55 kr. og varan er komin upp í 276 kr., kostaði 193 í Glasgow. Skyldu nú ekki margar húsmæðurnar fara til Glasgow til þess að sækja vöru sem væri þetta miklu ódýrari? Við skulum taka annað dæmi sem er raunhæfara. Með þeim mikla flutningskostnaði sem er til Íslands er ekki óeðlilegt að cif-verð vörunnar sé verulega hærra en í Glasgow. Við skulum taka sem dæmi að cif-verð vörunnar sé 115 kr. Ég held að það sé mjög varlega áætlað og tollur sé nú 30%, sem verður á mjög mörgum vörum. Það gerir 35 kr. og varan er nú komin í 150 kr. Síðan kemur það sem ég ætla að koma mjög ítarlega inn á á eftir, að vörugjaldið er ekki 14%, það er 171/2%. Það gerir 26 kr. Þá er varan komin í 176 kr. 



Herra forseti. Mér þóttu mjög eftirtektarverðar þær tölur sem hv. 7. þm. Reykn. fór með hér áðan, en gallinn á þeim var sá að maður veit ekki um hvaða vörur er að ræða þannig að maður getur ekki sannreynt það sem hann fór með.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um vörugjald. Meginatriði þessa máls eru þau að sex mismunandi gjöld verða skv. frv. felld niður, fjögur mismunandi vörugjöld, sem nú eru 7%, 17%, 24% og 30%. Jafnframt falla niður tollafgreiðslugjald sem nú er 1% og byggingariðnaðarsjóðsgjald sem er 1/2%. Lagt verður á skv. frv. eitt samræmt vörugjald, 14%, sem leggst á nokkuð skýrt afmarkaða vöruflokka, sem nú bera margvísleg vörugjöld á bilinu 17–30%. Þessar vörur eru sælgæti og kex, öl, gosdrykkir og safar, ýmiss konar raftæki, hljómtæki, sjónvörp og myndbönd, blöndunartæki og kranar, raflagnaefni, hreinlætistæki sem og steypustyrktarjárn. Innlendum gjaldendum fækkar til mikilla muna og eftirlit verður einfaldara. Ætla má að innlendir gjaldendur verði í kringum 20. Þeir voru áður á þriðja hundrað. Með þeim hætti þýðir einföldun vörugjaldsins, samræming þess ofan á grunn lækkaðra tolla einfaldara og auðveldara kerfi og möguleika til betri innheimtu. Í grg. með þessu frv. er stiklað á stóru um þróun tolla og vörugjalds frá inngöngu okkar í EFTA árið 1970. Lögð er áhersla á að þessi breyting tekin saman, tollalækkunin og vörugjaldið, muni fyrst og fremst hafa þau áhrif að lækka vöruverð og breyta verðhlutföllum í verðmyndun hér á landi til samræmis við það sem gerist með flestum viðskipta- og grannþjóðum. Sérstök ástæða er kannski til að vekja athygli á því að að gjaldsviðinu slepptu er þetta frv. að stofni til byggt upp á svipaðan hátt og gildandi lög um sérstakt tímabundið vörugjald. Þetta á einkum við um ýmis atriði sem lúta að framkvæmd, svo sem álagningu, innheimtu og eftirlit. Reglum um ákvörðun gjaldstofnsins er hins vegar breytt nokkuð. Í gildandi lögum um vörugjald og lögum um sérstakt tímabundið vörugjald er gjaldstofn innfluttrar vöru tollverð hennar að viðbættum tollum. Gjaldstofn vöru sem framleidd er innan lands er hins vegar verksmiðjuverð án álagningar fyrir sölu- og dreifingarkostnað. Af reglum gildandi laga leiðir að heildsöluálagningu er haldið fyrir utan gjaldstofninn. Þessi aðferð við ákvörðun gjaldstofns hefur leitt til nokkurra erfiðleika við útreikning og eftirlit með vörugjaldi af innlendri framleiðslu. Hafa ber í huga í þessu sambandi að innlendir framleiðendur annast í langflestum tilvikum jafnframt heildsöludreifingu sinnar framleiðslu. Augljóslega er vandkvæðum bundið að segja nákvæmlega til um hver raunverulegur sölu- og dreifingarkostnaður er í þessum tilvikum. Að auki er þessi aðferð við ákvörðun gjaldstofnsins óþarflega flókin og skerðir möguleika á virku eftirliti með réttum skilum. Af þessum sökum er í þessu frv. lagt til að gjaldstofn vörugjalds verði heildsöluverð vöru, hvort sem um er að ræða innflutta vöru eða vöru framleidda innan lands. Samkvæmt þessu er í frv. kveðið á um að af innfluttri vöru sé gjaldstofn til vörugjalds tollverð vörunnar, tollur sé um hann að ræða, auk 25% áætlaðrar heildsöluálagningar. Á sama hátt er kveðið á um að gjaldstofn innlendrar framleiðslu sé heildsöluverð. Gjaldstofninn er því sambærilegur í báðum tilvikum. Þessar breytingar munu leiða til einföldunar í framkvæmd auk þess sem með þeim er ætlað að auðvelda eftirlit með réttum skilum á vörugjaldi. Í þessu felst að því er varðar innlenda aðila að felldar verða niður svokallaðar reiknireglur sem ríkjandi voru að því er bæði varðaði undanþágu, götóttan söluskatt og vörugjöld. Vörugjöld voru m.ö.o. áður ekki lögð á nema 80% stofn. Með þessari samræmingu er sú reikniregla lögð niður í nafni einföldunar og bættrar innheimtu. Þetta þýðir það að því er þessar vörur varðar að vörugjald 14% samsvarar í eldra kerfi 17% vörugjaldi. Þetta á, eins og ég áður sagði, einkum og sér í lagi við um sykraðar vörur, sem sumir kenna við óhollustu, gosdrykki, sælgæti og annað þess háttar, og má með einhverjum hætti leggja út sem part af manneldisstefnunni að þessar vörur fá þarna aðra meðferð. Þær þeirra sem voru í 17% vörugjaldi áður eru það í reynd áfram. Ég hygg, með vísan til þeirra merku umræðna sem þegar hafa farið fram um málið í heild, þátt þessarar breytingar í tollabreytingunni og aðrar afleiðingar þess arna á verðlag, verðhlutföll og verðmyndun að ekki sé miklu við það að bæta á þessu stigi máls.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú þegar viðurkennt að vörugjaldið er í raun 17%, þó að hann hafi í öllum fjölmiðlum fram til þessa talið það vera 14%. Það stafar að sjálfsögðu af 5. gr. frv. þar sem segir að það skuli leggja vörugjaldið á eftir að búið er að bæta við gjaldstofninn 25% áætlaðrar heildsöluálagningar. Ég held að það hefði verið eðlilegra að viðurkenna það strax opinberlega að vörugjaldið er 17,5%, en ekki 14% eins og hæstv. ráðherrann hefur talað um. Vörugjaldið kom til sögunnar skömmu eftir Vestmannaeyjagosið eins og öllum er í minni og hét þá tímabundið vörugjald. En það er með það eins og aðra skatta sem lagðir eru á að þeir hafa tilhneigingu til að festast. Þetta "tímabundna" gufaði einhvern tímann upp á lífsleiðinni fyrir nokkrum árum, og vörugjaldið er komið til þess að vera. Það virðist ekki vera hægt að losna við það með nokkru móti. Ég held samt sem áður að afar fróðlegt væri fyrir þingheim að fara yfir lista yfir þau númer sem verða með vörugjöldum og bera saman við þau númer sem verða án vörugjalda. Í sjálfu frv. eru númerin í 3. gr. talin upp án nokkurra skýringa. Ég held að það væri fróðlegt fyrir þingheim að sjá hvað þarna er á bak við. Og þó það taki dálítinn tíma held ég að það verði mjög fróðleg umræða og gæti varpað nokkru ljósi á með hvaða hætti hæstv. ráðherrann hyggst skattleggja fólkið hér í landinu. Ef við byrjum eru dæmi um efni og tollflokka sem eru án vörugjalds, það er t.d. ryðvarnarolía, málning, þurrkefni, litir til listmálunar, skiltagerðar o.s.frv., innsiglislakk, aðrir prentlitir. Og mér þykir vænt um að hæstv. fjmrh. hugsar hlýlega til kvenþjóðarinnar vegna þess að ilmvötn, varalitur og alls kyns krem eru án vörugjalds og er það vel. Sömuleiðis er séð fyrir hárinu, hárþvottalögur og hárlakk eru án vörugjalds. Tannkrem er án vörugjalds og það er nú eins gott því það kom fram í umræðum áðan að tannheilsa Íslendinga er afleit. Svo það er nú gott að sjá það að tannkrem skuli verða án vörugjalds. Rakkrem og ilmefni í tengslum við rakstur eru án vörugjalds, og svo er um handsápu og raksápu og reyndar aðra sápu og þvottaefni. Þetta byrjar mjög vel vegna þess að það virðist svo að hæstv. ráðherrann hafi hugsað sér að allt sem lýtur að hreinlæti og þrifnaði landsmanna skuli vera án vörugjalds. En það er ekki víst að það verði svo gott þegar við höldum lengra áfram í listanum. Það er margt fróðlegt sem kemur hér fram. Lím er án vörugjalds, púður og sprengiefni, það er án vörugjalds, það er nú mjög gott, og kveikiþráður og flugeldar, ekki skal lasta það. Eldspýtur og gas, filmur og fúavarnarefni, hleðslur fyrir slökkvitæki, þynnir, frostlögur, íblöndunarefni fyrir sement, ryðvarnarefni, slöngur og pípur úr plasti, gólfefni úr plasti, plötur í loft, klæðningar til bygginga. Svo kemur næsti flokkur og þá er sett á vörugjald. Það eru baðker og salerni. Ef orðið heimili kemur nálægt, þá er vörugjald og það á eftir að verða eins og rauður þráður í gegnum allan þennan lista. Í hvert skipti sem heimili kemur nálægt vöruflokknum, þá er vörugjald. Hér eru í framhaldi vörur án vörugjalds. Það eru öngultaumar. Mér þykir mjög vænt um það því að ég nota öngultauma sjálfur þegar ég fer á laxveiðar, svo að mér var nú mjög létt þegar ég sá að þeir eru án vörugjalds. Hjólbarðar, það er búið að hrósa sér mikið af því að hjólbarðar verða nú án vörugjalds. Túttur, það er gott fyrir blessuð börnin að tútturnar eru ekki með vörugjaldi. Ég veit ekki hvernig það hefði farið.  Ferðakostnaður, belti og þess háttar, vörur úr þörmum, stendur hérna, og timbur, parket, spónaplötur, trefjaplötur, krossviður, viðarrammar og þakspónn og borðbúnaður, innlagður viður, allt er þetta án vörugjalds, og herðatré og handföng og áhöld, korkvörur, korkhólkar.  Mottur og ábreiður og körfugerðarvörur, veggfóður, gólfklæðning, umslög, póstkort, dagbækur, stílabækur, skjalabindi. Það er gott fyrir Alþingi að það er ekki vörugjald á þessu. Póstkort og almanök, þakfilt úr flóka, spunaefni og gólfteppi, allt er þetta án vörugjalds, veggteppi, garðhlífar og þess háttar, göngustafir og steinar til bygginga. Hér er reyndar einn hlutur sem tengist heimili sem er án vörugjalds og það hefur líklega sloppið í gegnum hreinsunareldinn. Þetta hefur væntanlega farið fram hjá hæstv. ráðherranum og hans aðstoðarmönnum. Ef þeir skyldu nú vilja lagfæra þetta með brtt., t.d. við 2. umr., er nr. 6802.2101, svo að þeir geti breytt þessu og sett vörugjald þarna á, en þetta eru búsáhöld og skinnvörur. Og reyndar eru hér búsáhöld úr granít og þess háttar. Það er þarna undir númerinu 6802, svo að hæstv. ráðherrann og aðstoðarmenn hans geti skrifað þetta hjá sér og lagað þetta í skyndi því að þarna hafa, eins og ég segi, orðið mistök að þessi búsáhöld sluppu í gegn án vörugjalds. Gjallull og steinull í lausum þynnum eða rúllum er án vörugjalds, þaninn leir og þess háttar, hljóðeinangrunarplötur, þak- og veggjaasfalt, spónaplötur, spónaplötur með gifsi, pípur úr sementi, bremsuborðar, unninn gljásteinn, vörur úr steini, þakflísar. Það er vel séð fyrir byggingarvörum og ég fagna því að þeir sem fara að byggja á næstunni þurfa ekki að hafa miklar áhyggjur af vörugjaldinu nema ef eitthvað lýtur að hreinlæti innan húss. Nú er það svo að vísu, eins og kom fram í upphafi, að sápur og þess háttar er án vörugjalds, en hér koma tvö númer, vaskar og handlaugar, sem eru með vörugjaldi. Og það kemur aftur að því sem ég gat um að ef orðið heimili kemur nálægt þá er vörugjald. Svo eru styttur og skrautvörur og vörur úr gleri, öryggisgler og glerspeglar. Það er nú reyndar tengt heimili. Ég held að þetta hafi líka farið fram hjá hæstv. ráðherranum og hans aðstoðarmönnum. Gangstéttarhellur, glerperlur og eftirlíkingar, glertrefjar, mottur, skartgripir. Ég er út af fyrir sig alveg sammála því því að það er eins og kom fram í upphafi að það er reynt að gera vel við kvenþjóðina og ég held að við getum allir, a.m.k. þm., verið sammála því. Reyndar eru hér nefnd búsáhöld úr silfri og góðmálmum, þau sleppa við vörugjald. En það er líklega vegna þess að láglaunafólkið kaupir lítið af svoleiðis svo að það þarf ekki að hafa vörugjald á því þess vegna. Ef almenningur upp til hópa mundi kaupa mikið af búsáhöldum úr silfri og góðmálmum yrði væntanlega sett vörugjald á þetta. Glysvarningur, svona ermahnappar og þess háttar, það er án vörugjalds. Síðan koma flatvalsaðar vörur úr járni og stáli, 600 millimetrar eða meira, það er án vörugjalds, flatvalsaðar vörur úr járni eða stáli, 600 millimetrar eða minna, það er líka án vörugjalds. En ég skil ekki af hverju vírstengur yfir 6 millimetrar að gildleika eru með vörugjaldi, og steypustyrktarstál er með vörugjaldi, það er mjög furðulegt. Nú prófílar og alls konar leiðslur og pípur úr járni, það er án vörugjalds, aðrar leiðslur og pípur, t.d. soðnar eða hnoðaðar, það er án vörugjalds. En svo kemur hérna mjög einkennilegt. Það er gaddavír fyrir bændur með vörugjaldi. Það á ekki af aumingja bóndanum að ganga sem þarf að vera með söluskattskassann á heybindivélinni. Hann þarf líka að borga vörugjald af gaddavírnum. Keðjur, hjólbarðakeðjur og hlífðarkeðjur hvers konar eru án vörugjalds, skrúfboltar og skrúfur, rær og aðrar rær, spennuskífur og þess háttar, hnoð, þetta er allt án vörugjalds. Svo kemur hérna afar athyglisvert. Hér er um heimilistæki að ræða sem eru án vörugjalds og þá verður maður furðu lostinn þangað til maður fer að lesa betur. Það eru nefnilega eldavélar fyrir gas, og eldavélar fyrir fljótandi eldsneyti og eldavélar fyrir fast eldsneyti, það er án vörugjalds. En allar eldavélar eins og venjulegt fólk notar, sem notar rafmagn fyrir sín heimilistæki, eru með vörugjaldi. Sem sagt, ef þið viljið setja upp eldavél og kynda hana með kolum getið þið keypt hana án vörugjalds. Hér er aftur tollnúmer yfir vaska, baðker og önnur hreinlætistæki. Það er allt með vörugjaldi því þó að sápan sé án vörugjalds á það að kosta að setja nauðsynlegan búnað til þess að nota sápuna. Hins vegar eru koparleiðslur og koparpípur án vörugjalds, naglar og boltar og teiknibólur og margt þess háttar. Hreinlætisvörur úr kopar eru með vörugjaldi því að hreinlæti kostar. Pípur úr nikkel og álplötur til bygginga, þetta er allt án vörugjalds, álleiðslur og pípur, álleiðsluhlutar. Hreinlætisvörur heitir hér einn tollflokkur og hann er svona einn og dálítið einmana með vörugjaldi. Síðan koma álnaglar, leiðslur úr blýi, leiðslur úr sinki, handknúin tæki, hnífar, borðbúnaður. Það er gott að það er ekki vörugjald á því þannig að þess háttar vörur verða þrátt fyrir allt ekki með vörugjaldi. Síðan eru hér rakhnífar, rakvélablöð og þess háttar. Mér er tjáð að það hafi átt að vera með vörugjaldi en þá hafi einn þm. tjáð embættismönnunum sem voru að undirbúa þetta frv. að hann hefði keypt sér ársbirgðir af rakhnífum og rakvélablöðum á ferð sinni erlendis og komið með heim. Svo að hæstv. ráðherrann og embættismennirnir hafa líklega fallið frá því að setja vörugjald á rakvélablöð vitandi það að það væri auðvelt að birgja sig upp í útlöndum og koma með ársbirgðir með sér heim þá sjaldan að þm. skreppa til útlanda. Ég get haldið svona áfram. Miðstöðvarkatlar eru án vörugjalds og forhitarar fyrir miðstöðvarkatla. Ég er nú mjög feginn því vegna þess að ég á sjálfur eftir að kaupa tvo forhitara fyrir hús mitt á Seltjarnarnesi, þannig að það er mikil huggun að sjá að þeir verða án vörugjalds. Heimilisviftur eru með vörugjaldi, en loftjöfnunartæki fyrir glugga með kælibúnað og þess háttar, það er án vörugjalds. En kæliskápar fyrir heimili eru með vörugjaldi, og frystikistur eru með vörugjaldi. En kæliborð fyrir verslanir eru að sjálfsögðu án vörugjalds. Síðan koma aftur heimilistæki með vörugjaldi. Gaskyntir hraðvatnshitarar sleppa við vörugjald, þannig að það kynni að vera að maður ætti að setja upp gaskynta hraðvatnshitara til að sleppa við vörugjaldið. En þurrkarar til heimilis eru með vörugjaldi, og uppþvottavélar til heimilis eru með vörugjaldi. Síðan sé ég hér eitt númer og það eru sjálfknúnir bergskerar. Það er náttúrlega mikil huggun að þeir skuli ekki vera með vörugjaldi því að við ætlum jú að fara að bora tugi kílómetra af jarðgöngum þannig að það var nú annað hvort að sleppa sjálfknúnum bergskerum við að vera með vörugjaldi. Og áfram er haldið. Um leið og heimilið kemur nálægt kemur vörugjaldið, þvottavélar, þvottavélar með vindu, þvottavélar fyrir 10 kg eða minna, þurrhreinsivélar, þurrkarar, strauvélar, allt er þetta með vörugjaldi og svo önnur heimilistæki með vörugjaldi. Rafhlöður eru án vörugjalds. Önnur heimilistæki, ryksugur, bónvélar, eldhússorpkvarnir, hrærivélar, önnur tæki, allt er þetta með vörugjaldi. Heimilisstraujárn eru með vörugjaldi, að sjálfsögðu, eldavélar, ofnar og kaffivélar. Ég er sjálfur ekkert á móti því að kaffivélar séu með vörugjaldi. Ég held að við þm. drekkum allt of mikið kaffi og þjóðin öll, þannig að það getur vel verið að það ætti að vera dýrara að búa til kaffi. Ristar og hraðsuðukatlar. Síðan eru hér hljóðnemar og hátalarar, heyrnartól, hljóðmagnarar, plötuspilarar og þess háttar. Hér er reyndar einn hlutur með vörugjaldi sem ég er mjög sáttur við. Það er það sem Ameríkumenn kalla "jukebox", og er mér ósárt um það þó að það sé með vörugjaldi. Segulbandstæki eru með vörugjaldi og símsvarar en það er athyglisvert að símar eru ekki með vörugjaldi. Ég er nú að verða búinn ef hv. þm. eru orðnir þreyttir á þessu. En ég held að það sé mjög nauðsynlegt til að skilja hvernig vörugjaldið er hugsað og hvernig hæstv. ráðherrann og hans aðstoðarmenn hafa valið að leggja þetta vörugjald á. Segulbönd eru án vörugjalds, og hljómplötur eru án vörugjalds. Það er lítið um það að segja, en hins vegar eru útvörp og fjarstýribúnaður fyrir leikföng með vörugjaldi. Litsjónvörp fyrir sjónvarpsstöðvar eru án vörugjalds en önnur litsjónvörp til heimila eru með vörugjaldi, og loftnet og tengdir hlutir eru með vörugjaldi, það sem heimilin nota. Allur vír er með vörugjaldi og er engin sérstök skýring á bak við það. Reiðhjól sluppu og vonandi hafa menn orðið sammála um það að það væri af hinu góða að reiðhjól væru án vörugjalds, enda man ég eftir umræðu hér í þinginu fyrir nokkrum árum um að afnema aðflutningsgjöld af reiðhjólum sem þótti gott mál. Barnavagnar eru án vörugjalds og getum við öll tekið undir það að ekki megi leggja álögur á blessaða foreldrana og börnin. Bátar, seglbátar, vélbátar, eru án vörugjalds. Sjóngler fyrir annað augað eða bæði augu eru án vörugjalds. Úr og klukkur eru án vörugjalds og öll hernaðarvopn eru án vörugjalds. Það er mesti munur að vita af því, þannig að ef það kæmi nú til stríðs er ódýrt að flytja inn hernaðarvopn, svo sem marghleypur og skammbyssur og önnur skotvopn og þess háttar. Hlutir og fylgihlutir í skotvopn, þetta er allt án vörugjalds. Sprengjur og skothylki, það er líka án vörugjalds, og sverð og höggsverð eru án vörugjalds, sæti í flugvélar er án vörugjalds, sæti í bíla, bólstruð, snúningsstólar með hæðarstillingu eru án vörugjalds og tannlæknastólar. Flest húsgögn eru án vörugjalds, ef ekki öll. Leikföng eru án vörugjalds, samkvæmisleikir hvers konar eru án vörugjalds og sjónhverfingahlutir eru án vörugjalds. Og reyndar er 0% tollur á samkvæmisleikjum að auki. Við getum komið inn á það betur seinna í nótt. Íþróttavörur eru án vörugjalds og tek ég heils hugar undir það og eins veiðistengur. Ég er mjög ánægður með það því ég ætla að kaupa mér veiðistöng næsta sumar. Hringekjur fyrir farandleikhús eru án vörugjalds og unnið fílabein. Mikið er ég feginn að vita að unnið fílabein skuli vera án vörugjalds. Handsíur eru án vörugjalds og kúlupennar og blýantar, skólatöflur og þess háttar. Það er nú gott því að það væri vont ef ætti að fara að skattleggja sérstaklega hluti sem við þurfum á að halda fyrir skólabörnin okkar. Þessi langi listi, sem ég taldi rétt að lesa upp, sýnir mjög glöggt að það var hægt að gera annað tveggja. Það var hægt að leggja 3% vörugjald á allt og þá þurfti enginn að hafa áhyggjur af þessu meir. En velja þá leið að draga fram allar heimilisvörurnar og setja vörugjald á þær en sleppa öllu öðru við vörugjöld sýnir hug hæstv. ráðherra og embættismanna hans til almennings í landinu, til heimilanna, til hins almenna manns sem þarf að borga 25% söluskatt fyrir soðninguna. Hann á líka að fá á baukinn fyrir þær vörur sem hann þarf að kaupa til heimilisins. Hefði ekki verið einfaldara, hæstv. ráðherra, að leggja 3–5% vörugjald á öll númerin og e.t.v. fá inn miklu meiri tekjur? Ég hefði a.m.k. gjarnan viljað fá svör við þeirri spurningu hvað þyrfti að leggja hátt vörugjald á öll þessi númer til að ná inn sömu tekjum og að leggja 14% eða öllu heldur 171/2% vörugjald á alla hluti til heimilis, en sleppa næstum því, öllu öðru. Ég kom að því aðeins áðan í ræðustóli að hæstv. ráðherrann hefur talað mikið um hvað vöruverð muni lækka á Íslandi við þessar aðgerðir og ég tók tvö dæmi um hið gagnstæða þar sem ég gat sýnt fram á að Glasgow-verðið svokallaða verður eftir sem áður svo lágt að verð flestra hluta hér á landi mun ekki geta keppt við það. Við skulum kannski taka fleiri slík dæmi. Ég er hér með reiknuð dæmi um verðmyndun á smáraftækjum og öðrum svokölluðum smyglnæmum vörum, en hugtakið "smyglnæmar vörur" kemur fyrst fram í nokkuð gamalli greinargerð frá fjmrn. þar sem verið er að fjalla um fjáröflunartolla. Ef við tökum aftur hliðstæð dæmi eins og þau sem ég rakti áðan getum við tekið meginland Evrópu. Innkaupsverð vöru cif verður 105 kr., tollur 0%, vörugjald 0%, álagning, bæði heildsölu- og smásöluálagning, er að jafnaði 60%. Varan er þar með komin í 168 kr. hafi hún byrjað í 105 og söluskatturinn 15% sem er algengt á meginlandi Evrópu nema að sjálfsögðu í því landi sem hæstv. ráðherra sótti upplýsingarnar til, þ.e. í Danmörku þar sem söluskattur er mun hærri, en víðast hvar annars staðar er hann lægri, þ.e. ef maður færir sig út fyrir Norðurlöndin, þ.e. 15%, og varan kostar þá 193 kr. Ísland 1987: 105 kr. innkaupsverð og 40% tollur gefur vöruverðið 147 kr. 30% vörugjald 44 kr. og 60% heildsölu-smásöluálagning kemur vöruverðinu upp í 306 kr. 25% söluskattur kemur vöruverðinu upp í 383 kr. Ég tek þetta dæmi til þess að vera ekki leiðinlegur við hæstv. ráðherra því að hér er þó dæmi um að vöruverð lækki verulega og er það vel. Ísland 1988, gósenland hæstv. ráðherra: Varan kostar 105 kr., cif-verðið. Tollur er 15%, mikil lækkun. Vöruverðið er komið í 121 kr. 14% vörugjald 17 kr. Ég hefði reyndar átt að setja 171/2% vörugjald eins og er í raun og veru þannig að þetta dæmi er sennilega vanreiknað en látum það vera. Síðan kemur 60% heildsölu-smásöluálagning og varan er komin í 221 kr. Síðan er 25% söluskattur og varan kostar reyndar ekki nema 276 kr. Varan er 43% dýrari á Íslandi en á meginlandi Evrópu. Látum það vera. Hæstv. ráðherra heldur því fram að þetta dugi til þess að húsmæður og Íslendingar yfirleitt hætti að fara til útlanda, kaupa þar inn og taka með sér, en ég held því miður að það verði lítið lát á því. Ég get að lokum rifjað upp og tekið dæmi um hvað er að gerast í sambandi við svokallaðar Glasgow-ferðir, en ég þykist hafa rakið það hér með mjög góðum og gildum rökum að það eru allar líkur á því að Glasgow-ferðir verði áfram vinsælar hjá almenningi á Íslandi, að komast burtu frá því landi þar sem vöruverð er hæst í öllum heiminum, bæði matur og aðrar vörur, til nágrannalandanna þar sem vöruverð er eðlilegt, þar sem vöruverð er í einhverju samræmi við tekjur almennings. Finnst hv. þm. ekki einkennilegt að ef menn fara í helgarferð til Glasgow eða London nægir að kaupa 3–4 góða hluti, þá er búið að borga allan ferðakostnaðinn og meira til? Nú um daginn komu með einni ferð frá Glasgow 13 ryksugur þannig að það er ýmislegt sem fólk tekur með sér frá Glasgow sem það telur hag í að kaupa þar frekar en á Íslandi. Að maður tali nú ekki um öll smáraftækin, þessi svokölluðu smyglnæmu tæki. Útvörp, plötuspilarar, kaffikönnur, straujárn - allt kemur þetta inn á hverjum einasta degi núna frá Glasgow. Ég hef ekki nokkra trú á því að Glasgow-ferðum muni linna. Flugvélarnar munu áfram koma fullar af ryksugum, plötuspilurum, útvörpum, kaffikönnum og straujárnum. Það er kannski til huggunar fyrir hæstv. ráðherra að það er erfitt að bera með sér heimilisþvottavélar og uppþvottavélar, en áreiðanlega mundi fólk gera það ef það gæti. Og þannig mun verða áfram því að ég fæ ekki séð að sú tollabreyting og sú breyting sem er lögð til grundvallar í frv. til 1. um vörugjald muni breyta nokkru. Allar nauðsynjavörur almennings, heimilisvörurnar, munu áfram verða mjög dýrar og miklu dýrari hér á landi en í nágrannalöndunum og fólk mun streyma til Glasgow eftir sem áður.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum nr. 55 frá 30. mars 1987, tollalögum. Þetta frv. felur í sér að lækka hæstu tolla úr 80% í 30%. Það felur í sér afnám fjölmargra gjalda annarra og með því er að því stefnt að vöruverð á Íslandi standist betur samjöfnuð við vöruverð í útlöndum. Úreltar skilgreiningar tollalaga, þar sem daglegar neysluvörur eru flokkaðar sem hátollavörur, eru felldar niður. Af 6000 tollnúmerum bera 5000 engan toll. 40 mismunandi tollstig frá 0–80% falla niður. Í staðinn koma sjö jöfn þrep frá 0–30%. Tollar á matvörum eru nær undantekningarlaust felldir niður. Þá er stigið lokaskrefið í þá átt að fella með öllu niður tolla á aðföngum íslensks samkeppnis- og útflutningsiðnaðar, tolla af hráefnum, vélum, tækjum o.s.frv. Fjölmargar vörutegundir, sem borið hafa háa tolla og vörugjöld, lækka stórlega í verði. Brenglun vöruverðs, sem tollar og vörugjöld hafa valdið, verður leiðrétt. Mörg dæmi eru um að heilu vöruflokkarnir lækka í verði um 20–40% og öll mun þessi breyting stuðla að því að verslunin flytjist í auknum mæli inn í landið. Í grg. með frv. er þessi kerfisbreyting kynnt rækilega í heild sinni þar sem saman fer tollalækkun, samræmt lækkað vörugjald og söluskattsbreyting, gerð grein fyrir áhrifum þess á tekjur ríkissjóðs og á verðmyndun í landinu. Loks er í grg. ítarleg frásögn af þróun tolla og aðflutningsgjalda á Íslandi frá því áður en Íslendingar gengu í Fríverslunarbandalagið EFTA og gerðu fríverslunarsamning í fyrsta sinn við Efnahagsbandalag Evrópu árið 1973. Á töflu á bls. 338 er rakið hvernig tollar hafa lækkað smám saman á undanförnum árum frá árinu 1975 úr 22% í 11% 1986, en með þeim breytingum sem fyrirhugaðar eru má ætla að hlutfallið verði komið niður í 5%. Því næst er gerð rækileg grein fyrir því hvaða breytingar þetta frv. hefur í för með sér að því er varðar tollverðlagningu á hráefnum og efnivörum íslensks iðnaðar, vélum, tækjum og varahlutum og hver munur er á annars vegar samningsbundnum tollalækkunum gagnvart EFTA og EBE og þeirri stefnu sem áformað er skv. frv. að fylgja að því er varðar ytri tolla gagnvart innflutningi til Íslands frá þeim viðskiptasvæðum sem við höfum ekki fríverslunarsamninga við. Þá er að finna í frv. mikinn fróðleik um áhrif nýrrar tollskrár á einstaka vöruflokka. Loks er þess að geta að tollþjónustan mun eftir þessa breytingu fá mjög breytt verksvið sem leiðir til þess að þeirri hugmynd hefur verið hreyft að tollþjónustan muni þegar fram líða stundir annast undirbúning, framkvæmd og eftirlit með söluskatti og vörugjöldum þannig að unnt verði án aukins mannafla í þjónustu ríkisins að tryggja bætta framkvæmd á öllu kerfi tolla, vörugjalda og neysluskatta.



Herra forseti. Það var fyrr í kvöld sem við hæstv. fjmrh. áttum nokkur orðaskipti um tölur í sambandi við skattlagningu og í ræðum mínum hélt ég því fram að viðbótarskattar ríkisins væru 8580 millj. kr. samkvæmt ákvörðunum núv. ríkisstjórnar. Í einni af ræðum sínum í kvöld sagði fjmrh. að í fyrsta lagi hefðu ákvarðanir í sumar þýtt 3700 millj., ákvarðanir í haust 2000 millj., ákvarðanir núna 2050 millj. í auknar tekjur, en hann sagði: sem fara jafnharðan út aftur. En allt um það. Það eru auknar tekjur. Og niðurstaðan af þessu er 7750 millj. Síðan segir hann að inn í þær spár sem nú eru komnar sé gert ráð fyrir veltubreytingum umfram það sem gert var ráð fyrir við frágang frv. upp á 600 millj. Síðan segir hann að gert sé ráð fyrir bættri innheimtu upp á 400 millj. Þetta gerir samtals 8750 millj. og skakkar þá heldur litlu á milli okkar hæstv. ráðherra í sambandi við þessar tölur. Niðurstaðan er sú að við ákvarðanir núv. ríkisstjórnar um aukna skatta gera 8600–8750 millj. kr. Ég hygg að í þessu talnageri sé ekki hægt að komast öllu nær því sem ætla má að geti orðið niðurstaðan, en taka ber fram að þær verðlagsforsendur sem allt þetta byggir á, og m.a. fjárlagafrv., eru örugglega ákaflega veikar, m.a. vegna þess að sú fastgengisstefna, sem í orði kveðnu er fylgt hér í landinu, er að verða býsna laus í reipunum, að ekki sé meira sagt, og væri full ástæða til þess að taka hér smálotu í umræðum um almenn efnahagsmál og það sem fram undan er í þeim efnum hjá hæstv. ríkisstjórn, hvað hún hyggst gera, til hvaða ráðstafana hún hyggst grípa bak jólum í efnahagsmálum. En það er augljóst mál að grípa verður til víðtækra ráðstafana í efnahagsmálum á fyrri hluta næsta árs eins og sakir standa og horfur eru miðað við mikinn og vaxandi viðskiptahalla og halla á útflutningsatvinnuvegunum, m.a. fiskvinnslugreinunum. Ég stend hér upp m.a. til að fagna því að þessi talnagrundvöllur, sem við höfum rætt hér nokkuð um í kvöld, er að skýrast. Það eru sem sagt á milli 8000 og 9000 millj. kr. sem auknar álögur ríkisins eru á þjóðina á næsta ári. Auk þess kemur hækkað útsvar, raunhækkun útsvars. Auk þess kemur hækkun fasteignagjalda sem stafar af því að fasteignamatið í landinu hækkar um 100 milljarða kr. á íbúðarhúsum, úr 320 milljörðum í 420 milljarða. Þegar þetta er allt saman talið þá er komin svipuð tala og sú sem var birt í einu dagblaðanna í dag og ég varð var við að ýmsum þm. þótti býsna ótrúleg: 10 milljarða kr. skattahækkanir á næsta ári frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 1987. Þá var að vísu gert ráð fyrir miklum halla. Og það er rétt sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. að það hefur verið skoðun margra, m.a. mín, að það væri hættulegt til langframa fyrir ríkið að vera rekið með verulegum halla. Það hefði verðbólguáhrif í för með sér og ylli margvíslegum öðrum vandkvæðum í efnahagsstjórnun vegna þess að þá ætti sér stað seðlaprentun, hætta væri á auknum viðskiptahalla og þar með erlendum skuldum. Þess vegna var ég þeirrar skoðunar fyrir kosningarnar í vor að eitt af fyrstu verkefnum nýrrar ríkisstjórnar, hver sem hún yrði, hlyti að vera það að stuðla að betra jafnvægi í ríkisbúskapnum. Deilurnar gátu hins vegar snúist um það, og snúast auðvitað um það, í fyrsta lagi hverjir áttu að borga þennan halla niður. Um það snúast stjórnmáladeilur ævinlega, og enn fremur hlaut það að vera álitamál hversu hratt ætti að fara í þessum efnum með tilliti til greiðsluþols almennings og atvinnugreina í landinu. Þá er ég að tala um framleiðsluatvinnuvegi, iðnað og aðrar slíkar greinar. Ég hygg að staðan sé núna þannig að um leið og fyrir liggur að hugsanlegt sé að ríkissjóður verði rekinn með nokkrum jöfnuði á næsta ári, a.m.k. skárri en var á þessu ári, um leið og það er ljóst þá virðist líka vera ljóst að framleiðsluatvinnuvegirnir, þ.e. sjávarútvegurinn, fiskvinnslan, er rekin með halla og verður rekin með halla á næsta ári ef ekki verður gripið til sérstakra aðgerða. Ég er einnig sammála þeirri skoðun hæstv. fjmrh. að það sé ekkert á móti því að taka inn aukið fé í ríkissjóð til samneyslunnar. Ég tel að það sé mikilsverður liður í því að tryggja samneysluna í landinu að ríkissjóður sé rekinn með sæmilegum hætti. En ég er hins vegar ekki sammála honum um þær aðferðir sem hann beitir, hvorki frv. um söluskatt, vörugjald, né heldur frv. um tolla, eins og það liggur hér fyrir, en tek þó fram að ég hef ekki átt þess kost, fremur en aðrir þm., að skoða það mál niður í kjölinn sem vert væri því hér er um að ræða stórt mál og flókið sem tók heila þrjá sólarhringa að prenta í Ríkisprentsmiðjunni Gutenberg, en við höfum nú haft þriðjung þess tíma, þ.e. prenttímans, hér á hv. Alþingi til að kynna okkur þau mál. Ég vil aðeins í framhaldi af umræðunni um vörugjald víkja að því að það er nokkuð athyglisvert hvernig ætlunin er að reikna út vörugjald af innfluttum vörum. Það er ekki gert með því að taka vörugjaldið af tollverði, heldur er það gert með því að taka gjaldstofninn, gjaldstofninn er tollverð innfluttrar vöru eins og það er ákveðið skv. 8.–10. gr. tollalaga, að viðbættum tollum eins og þeir eru ákveðnir skv. þeim lögum, auk 25% áætlaðrar heildsöluálagningar. Þannig að allt vöruverð er skrifað upp um 25% áður en vörugjaldið er lagt á, sem þýðir að raunverulegt vörugjald á þessum vörum er ekki 14%, heldur mun hærra eða 17–18%. Ég vildi gjarnan að rökstuðningur fyrir þessu væri skýrari en ég hef orðið var við að fram hafi komið, eða séð í athugasemdum við þetta lagafrv. um vörugjald, sem var til umræðu hér á undan. Í sambandi við frv. um tollana vildi ég aðeins segja þetta: Það hefur lengi verið nauðsynlegt að endurskoða tollskrána. Það hefur lengi verið nauðsyn á því að samræma tollskrána. Það hefur lengi verið brýnt að lækka verulega fjölmarga tolla á almennum nauðsynjum sem hafa verið mjög háir, óeðlilega háir, lagðir á á tímum þegar það sem nú telst til daglegra nauðsynja var kallað lúxus eða eitthvað af því taginu. Þess vegna er samræming nauðsynleg. Hins vegar sé ég ekki betur í þessari tollskrá, tillögum ríkisstjórnarinnar, en að þessi samræming af hennar hálfu sé öll tilviljanakennd. Ég sé satt að segja ekki mikil rök fyrir sumum þáttum í þessu efni. Eins finnst mér að margt af því sem fellt er niður algjörlega undan tolli mætti gjarnan vera með tolli. Sömuleiðis get ég ómögulega séð hvaða rök eru bak við ýmsar þær tillögur sem ríkisstjórnin gerir í þessum pakka. Ég get t.d. nefnt það að gert er ráð fyrir núll tolli á sykri og sykurvörum. Það er gert ráð fyrir tiltölulega lágum gjöldum af sælgæti. Ég er þeirrar skoðunar, eins og hv. 6. þm. Reykv., að þegar verið er að skoða og endurmeta mál eins og tollskrá, þá sé alls ekki óeðlilegt að taka tillit til manneldissjónarmiða, manneldisstefnu. Ekki vegna þess að Alþingi eigi alltaf að vera að hafa vit fyrir öllum mönnum, heldur vegna þess að það liggja fyrir óyggjandi niðurstöður um það að neysla á tilteknum vörum hefur slæm áhrif á heilsufar fólks og það er engin forræðishyggja fólgin í því að hafa verðið á þeim vörum eilítið hærra en öðrum. Rétt eins og við ákveðum tiltölulega hátt verð á tóbaki sem og sjálfsagt er og áfengi, svo tvö dæmi séu nefnd. Sem dæmi um tilviljanakennda ákvörðun í þessu frv. í sambandi við tolla eru tollar á tóbaki. Það væri t.d. fróðlegt að fá um það upplýsingar hjá hæstv. fjmrh. hvað veldur því að það er 10% tollur á neftóbaki en 50% tollur á öðru tóbaki. Kannski er á bak við þetta einhver þjóðlegur strengur,  Varðandi þetta frv. þá á það auðvitað alveg sérstaklega við sem við sögðum hér fyrr í kvöld að það er ekki boðlegt að reyna að láta þingið afgreiða þetta svona. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Hvaða hundrað er í hættunni þó þessar breytingar tækju t.d. gildi 1. mars, eða 1. apríl, að liðnum fyrsta fjórðungi ársins 1988 þannig að þingið hefði skaplegan tíma til að skoða þetta? Má vel hugsa sér að jólaleyfi þm. yrði stutt, menn hittust hér bak jólum og á milli hátíða,  Ég leyfi mér líka að efast um það að hið opinbera stjórnsýslukerfi ráði við þessi verkefni á þeim skamma tíma sem eftir er til áramóta. Ég hef satt að segja ekki orðið var við það að vinnubrögð á þeim bæjum séu öll svo skilvirk, svo ég nefni uppáhaldsorð hæstv. fjmrh., séu svo skilvirk að menn róti frá sér jafnviðamiklum kerfisbreytingum og þessum milli jóla og nýárs. Ég hygg að til þess þurfi lengri tíma. Það er stórhættulegt að setja í gang slíkar kerfisbreytingar, stórhættulegt að setja þær í gang ef það tekst óhönduglega til í upphafi. Þess vegna vil ég beina því til hæstv. fjmrh. og stjórnarmeirihlutans hér í þessari virðulegu deild, hvort ekki geti komið til greina að hinkra með afgreiðsluna á þessu fram yfir hátíðar þannig að þinginu gefist eðlilegur tími til þess að vinna málin, þannig að við getum að lokum opnum huga sagt hvert við annað sæmilega sátt: Ja, við vissum nokkurn veginn hvað við vorum að gera. Ég held að það sé mjög mikill kostur fyrir alþm. að standa upp frá verki sínu sæmilega sáttur við það að hann hafi haft hugmynd um það í grófum dráttum hvað hann var að gera og hvaða afleiðingar það hefur sem hann er að samþykkja.



Herra forseti. Ég tók ekki tollskrána með mér í ræðustól svo þm. geta andað léttar. Ég ætla að gera hér örfáar athugasemdir við það tollafrv. sem hér hefur verið lagt fram. En áður en ég geri það vil ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherrans í ræðu minni áðan, að ég fái upplýsingar um það hvað þurfi að leggja mikið vörugjald á öll tollnúmer, sama vörugjaldið, til þess að ná sömu tekjum og fyrirhugaðar eru með því að leggja einungis vörugjald á þá hluti sem eru til heimilanna. Óska ég eftir að fá svör við þessari spurningu. Ég tek undir með hv. 7. þm. Reykv. að ég tel alveg fráleitt að ætla það að þingheimur afgreiði þetta tollalagafrv. fyrir hátíðar. Við höfum rétt aðeins getað gluggað í þetta mikla verk, jólabókina í ár, sem tók þrjá daga að prenta. Engu að síður höfum við séð ýmsa hluti þar sem betur mættu fara, en af eðlilegum orsökum getum við á þessari stundu ekki sagt mikið um sjálft frv. Það er þó eitt sem ég hefði viljað vekja athygli á og benda hæstv. ráðherranum á að kanna og taka til athugunar á milli umræðna. Væri ekki athugandi að hverfa frá cif-tollun og fara yfir í fob-tollun? Okkur hefur verið refsað fyrir það Íslendingum að búa hér norður í Dumbshafi. Tollur er lagður ofan á flutningskostnað til landsins af fullum þunga og þannig skapast ýmislegt misrétti vegna þess að flutningskostnaður á vörum til Íslands er mjög mismunandi. Oft og tíðum er um að ræða að vörur sem væri ákaflega hagkvæmt að kaupa t.d. langt að, sem eru mjög ódýrar í innkaupi í fjarlægum löndum. Þær verða óþarflega dýrar þegar hingað er komið vegna þess að tollur er lagður ofan á flutningskostnað. Ég vil biðja hæstv. ráðherrann að taka þessa ábendingu til athugunar. Það er ekkert sem segir að við þurfum að hafa hér cif-tolla. Mig grunar að það þurfi ekki að hækka tolla, þ.e. tollana sjálfa, nema örlítið til þess að mæta því tekjutapi sem ríkissjóður yrði fyrir ef horfið yrði frá því að tolla flutningsgjöld, og tekin væri upp svokölluð fob-tollun. Það er annað atriði sem ég mundi vilja sjá í þessu frv. sem hér hefur verið lagt fram í hv. deild. Meðan bandaríkjadollar er svona lágur í verði, eins og hann er þessa stundina, því þá ekki að hafa inni heimildir í tollalögum til þess að lækka tolla einhliða, við skulum segja á bandarískum vörum, því það er alveg ljóst að þessa stundina og þessi árin er hægt að gera geysilega hagkvæm innkaup á ýmiss konar iðnaðarvörum í Bandaríkjunum. En því miður eru tollar enn þá á þeim og reyndar vörugjald líka sem ekki er á hliðstæðum vörum t.d. frá Efnahagsbandalaginu og Fríverslunarbandalaginu. Það er að sjálfsögðu vegna þeirra samninga sem við höfum gert við bæði Fríverslunarbandalagið og Efnahagsbandalagið. En það er enginn sem mundi banna okkur að lækka tolla einhliða á bandarískum vörum ef okkur þætti það sjálfum hagkvæmt. Ég mundi óska eftir því að það yrði kannað hvort ekki væri ráðlegt að hafa slíka heimild inni í þessum lögum. Ég sé í sjálfu sér ekki ástæðu til að fara að orðlengja um þetta tollalagafrv., til þess þurfum við stjórnarandstöðuþm. miklu, miklu meiri tíma til þess að geta kynnt okkur frv., þessa stóru og þykku bók. Svo ég læt máli mínu lokið að sinni.



Herra forseti. Þar sem ég á ekki sæti í fjh.- og viðskn., sem fær þetta frv. ásamt þeim tveimur öðrum frv. sem hér hafa verið aðalumræðuefni í kvöld, get ég ekki staðist þá freistingu að segja hér nokkur orð þó reyndar sé orðið langt liðið kvölds eða komið fram á nótt. En ég skal reyna að stytta mál mitt eftir bestu getu. Það hafa verið athyglisverðar umræður hér í kvöld um þessi frv., um þessa svokölluðu skattastefnu núv. ríkisstjórnar. Hér hafa margir farið á kostum og margt jafnvel skemmtilegt verið sagt. Einnig hafa þm. stjórnarandstöðunnar gagnrýnt harðlega vinnubrögð ríkisstjórnarinnar og þá ekki síst fyrir hversu seint mál koma fram, stór og umfangsmikil frv. eins og frv. sem nú er til umræðu, tollskráin. Það er vissulega hægt að taka undir þessa gagnrýni og það eru ekki síður þm. stjórnarliðsins sem eru óánægðir með hversu stuttur tími hefur gefist til að kynna sér þessi mál, eins og reyndar hæstv. ráðherrar hafa hér látið orð falla um og jafnvel beðist afsökunar á. En eins og ég sagði: Það er áliðið kvölds og komið að seinasta dagskrármálinu og þar finnst mér vera ofurlítið ljós í myrkrinu. Nú er verið að ræða frv. sem fjallar um að fella niður eða lækka tolla á nauðsynjavörum, einnig til heimilanna. Það var athyglisverður málflutningur hv. 7. þm. Reykn. áðan þegar hann var að þylja upp vörugjaldslistann. Hann hafði mörg orð um að það væri ekkert gert í því að lækka eða fella niður vörugjöld á vörum sem tilheyrðu heimilunum. Í næstu andrá kom hann inn á byggingarefni, allt mögulegt sem tilheyrir byggingarefnum, og ef byggingarefni tilheyra ekki heimilunum, þá veit ég ekki hvað. Svo endaði hann með því að hann kom að búsáhöldum og borðbúnaði o.s.frv. og þá kom í ljós að margt af þessu er sem betur fer í þeim flokki þar sem verið var að lækka eða fella niður vörugjöld.  En það kom líka fram hjá honum fyrr í kvöld að "aumingja fólkið í þessu landi", eins og hann orðaði það, ætti mjög bágt og almenningur hefði ekki efni á því að borða. En svo kom fram í ræðunni hér áðan að fólkið streymdi úr landi og það kæmi til baka með fullar hendur af alls konar varningi, heimilistækjum, ryksugum og guð má vita hverju. Og guði sé lof fyrir að það er ekki eins slæmt og mætti halda ástandið í þessu landi. Sem betur fer er það svo að fyrir þá sem eru verr settir eru gerðar ráðstafanir, bæði af þessari ríkisstjórn og þeim sem á undan hafa setið, til þess að bæta hag hinna verst settu. Og það er ekki bara Borgarafl. sem ber hag þeirra fyrir brjósti. Það gerum við öll, hver og einn einasti þm. á hv. Alþingi Íslendinga, og höfum alltaf gert. En tollskráin sem hér liggur fyrir gefur mér tilefni til að rifja það upp frá árinu 1983, þegar þáv. ríkisstjórn tók við völdum, að gerðar voru ýmsar ráðstafanir til að bæta hag heimilanna og hinna lægst launuðu með svipuðum aðgerðum og verið er að tala um nú, með hækkun barnabóta, hækkun tryggingabóta og einn liðurinn var lækkun tolla á nauðsynjavörum heimilanna. Þetta var ein af fyrstu ráðstöfununum. Það var þáv. hæstv. fjmrh. sem mælti fyrir brbl. á hv. Alþingi, Albert Guðmundsson. Tollalækkanir á þeim tíma leiddu til þess að vöruverð lækkaði um 20–22% á nauðsynjavörum heimilanna. Vel að merkja voru þessar vörur samkvæmt tollskrá þá yfirleitt í 80% tollflokki, sem verið var að lækka niður í 40%, svo okkur hefur miðað nokkuð á leið. Þáv. hæstv. fjmrh. setti á laggirnar nefnd til að endurskoða tollskrána og því hefur verið haldið áfram og við erum nú að uppskera árangurinn af því verki. Það vill svo til að ég var annar þeirra þm. í mínum þingflokki sem höfðu mikinn áhuga á tollalækkunum og tók þátt í því starfi, sem hv. 8. þm. Reykv. skýrði frá fyrr í kvöld, þ.e. að fara yfir tollskrá þegar þær ráðstafanir ríkisstjórnarinnar voru gerðar, sem ég gat um hér, í upphafi kjörtímabils hennar. Þetta finnst mér nauðsynlegt að rifja upp við þetta tækifæri. En nú höfum við í höndunum þennan mikla lagabálk og er ekki að undra þó bókin sé þykk því hér er verið að fjalla um alla tollskrána. Það hefur farið fyrir mér eins og fleiri hv. þm. hér að ég hef ekki getað skoðað þessa skrá nógu ítarlega. En það eru þó nokkur atriði sem mig langar til að vekja athygli á eða spyrja hæstv. fjmrh. um og ég vil hafa þann fyrirvara á vegna þess hve lítill tími hefur gefist að e.t.v. er það af misskilningi sem spurt er eða gerðar athugasemdir. Mig langar til að nefna almennt talað þau atriði í tollskránni sem varða innflutning á vörum sem varða öryggi í umferð, bifreiðavarahlutum, sem ég veit að lækka, og hlífðarhjálmum. Ef ég skil rétt er t.d. talað um hlífðarhjálma í 65. kafla, að þeir séu í 15% tolli. Nú er það staðreynd, sem flestir vita, a.m.k. þeir sem áhuga hafa á slysavörnum, að höfuðslys þeirra sem aka bifhjólum eða reiðhjólum eru mjög slæm. Þess vegna skiptir það miklu máli að slík öryggistæki séu á lágu verði. Ég hefði því talið að það væri engin goðgá að slíkir öryggishjálmar, ef þetta eru þeir sem ég er að tala um og falla undir tollflokk 65.06, væru settir niður í 0-flokk. Þetta er ábending. Þá vil ég spyrja um hvers vegna hjólbarðakeðjur eru í 30% flokki, hlífðarkeðjur ýmiss konar sem eru einu atriðin á bls. 237 eða undir tollflokki 73.15 og eru í 30% en allt annað er í núlli. Kannski er þetta út af einhverjum verndarvörum eða slíku. Ef svo er kemur væntanlega skýring á því. Ef það er ekki hefði ég talið að þetta væri eitt af þessum öryggisatriðum sem ætti að vera í 0-flokki og getur ekki verið stór útgjaldaliður fyrir ríkissjóð. Þannig langar mig einnig að benda á tollflokk 85.11. Það eru alls konar kveikikerti, ræsihreyflar og þess háttar, sent ég held að tilheyri líka bifreiðavarahlutum, og eru einnig í 30% tolli. Allt sem tilheyrir rafmagns-, ljósa- eða merkjabúnaði, í 85.12, er í 30% tolli. Ef ekki er einhver önnur ástæða hefði ég lagt áherslu á að þetta yrði sett niður helst í 0-tollflokk. Hér er ég með í huga fyrirbyggjandi aðgerðir til að auðvelda bifreiðaeigendum að hafa þessa hluti í lagi. Þannig er með hljóðdeyfa og útblástursrör, tengsli og hluta þeirra. E.t.v. eru þetta svokallaðar verndarvörur og ástæðan sú að þær eru í 30% flokki, en ef það er ekki ættu þær einnig að fara niður í 0-flokk. Að lokum langar mig að nefna barnavagna. Ég held að hæstv. fjmrh. hafi talað um að þeir lækkuðu um 48% og það er af hinu góða, en þeir eru samt sem áður enn í 10% tolli, en undir næsta tollflokki fyrir neðan - það eru einungis barnavagnar í 87.15, síðan er 87.16 - eru ýmiss konar tengivagnar, sjálfhlaðandi eða sjálflosandi tengivagnar og festivagnar til landbúnaðarnota í 0-flokki. Mættu ekki barnavagnar vera líka í 0-flokki? Þá vil ég einnig nefna barnabílstóla. Ég held að hæstv. ráðherra hafi sagt að þeir lækkuðu um 16%. Ég finn þá ekki í skránni. Ég er ekki komin svo langt að ég sé búin að finna þá hérna. Ég veit ekki í hvaða tollflokki þeir eru, en mér fyndist að ef þeir eru ekki í 0-flokki ættu þeir að vera það. Þetta eru örfá atriði sem mér hefur nú tekist að tína út úr.

Þeir eru í 87.15, barnavagnar.

Já, barnavagnar, en ég var að tala um barnabílstóla líka. Ég hefði viljað fá þá í 0-flokk ef þeir eru ekki í 0-flokki. Mér sýnist að miðað við að þeir lækki bara um 16% gætu þeir verið í hærri flokki. Ég skal ekki hafa þessi orð mín öllu meiri, herra forseti. Mér fannst nauðsynlegt að koma þessum athugasemdum mínum að og viðhorfum almennt til þessara mála þó að ég geti tekið undir það, sem ýmsir sem hér töluðu á undan mér hafa sagt, að það hefði verið æskilegt og raunar nauðsynlegt að fá tækifæri til að skoða þessi mal betur, en ég mun stuðla að því að þessi mál komist áfram, þrátt fyrir þær athugasemdir sem ég hef gert og vænti að nefndin taki til athugunar.



Herra forseti. Fyrst örfáar athugasemdir varðandi ræðu síðasta hv. ræðumanns. Um dæmin sem hv. þm. nefndi um öryggismál, svo sem eins og öryggishjálmar, eins um rafbúnað ýmiss konar, ræsikerfi, ljósabúnað í 30% tollflokki, þá segi ég það með fyrirvara um að ég er ekki algerlega viss í minni sök en hygg þó að hér séum við að tala um ytri tollinn, 30%, gagnvart öðrum en EFTA-svæðum. Ég tel mig vita þetta að því er varðar tollflokkinn 65.06, öryggishjálmar. Hann er í 0-tolli í EFTA-flokkum og ætti þá að vera það, nema um hrein mistök sé að ræða, nema að því er varðar viðskiptasvæði utan fríverslunarsamtaka. Þ.e. ef þessi varningur kemur alla leið frá Japan væri hann sennilega í 15% flokki og það gæti eins átt við aðra þessa flokka því að almenna reglan er sú algerlega að því er varðar tollskrána að öryggisvörur eru í 0-flokki. Því aðeins að þær séu fluttar inn utan EFTA-svæðis væri um annað að ræða. Hv. þm. Júlíus Sólnes beindi til mín spurningu, sem varðaði reyndar umræðuefni frá fyrri tíð, þ.e. um vörugjöld. En fyrst verð ég að gera eina alvarlega athugasemd við hans mál. Hann fræddi okkur með lestri upp úr vörugjaldsskrá og ég heyrði ekki betur en það vottaði fyrir hneykslan í röddinni þegar hann fjallaði um varalit og snyrtivörur. Ungur maður lærði ég það af hagsögubókum að bandarískar konur settu í andlitið á sér af þess konar dóti svo mikið magn að það samsvaraði þáverandi þjóðartekjum Indverja sem nú munu vera eitthvað á 8. hundrað milljónir. Þetta er m.ö.o. ekkert smáglingur og ekki lítill liður í útgjöldum heimilanna.

Ég hef ekkert við það að athuga.

Það gleður mig að heyra það. En spurningin var sú hvað það mundi þýða ef sú stefna hefði verið tekin upp að leggja samræmt vörugjald á allar vörur, sérstaklega allar innfluttar vörur. Samkvæmt skýrslum um innflutning á árinu 1987 er almennur vöruinnflutningur upp á 45,4 milljarða á fob-verði sem er 51 milljarður og 70 millj. cif. Þetta mundi þýða að ef við hefðum tekið þann kost að leggja almennt vörugjald á allan þennan innflutning reiknast mér svo til að hann hefði mátt helminga um það bil, þ.e. úr fyrra vörugjaldi 171/2 niður í um það bil 8–81/2%. Og værum við þá mikið nær eða hvað? Væri þetta skynsamlegri stefna? Við skulum athuga að vörugjaldið, sem hér er lagt til, leggst á ákaflega fáa og afmarkaða gjaldstofna. T.d. eru öll matvæli undanþegin og það hefði sitt að segja á matvælaverð ef á það legðist 81/2% vörugjald. Öll lyf og læknisvörur, hjúkrunarvörur af hvaða tagi sem er yrðu undanþegin og það hefði sitt að segja og gæti m.a. haft nokkuð alvarleg tekjumismununaráhrif ef þeim sem sjúkir eru, þurfa á þessu að halda, væri gert að borga 81/2% vörugjald. Undanþegið er allt timbur og reyndar megnið af byggingarvörum. Það hefði haft talsvert alvarlegar afleiðingar á byggingarvísitölu sem samkvæmt þessum heildarkerfisbreytingum lækkar en hefði hækkað ef þessi kostur hefði verið valinn og þar með komist inn í lánskjaravísitölu sem hefði hækkað og þar með t.d. öll greiðslubyrði af skuldum þar sem aftur á móti sú leið sem valin var leiðir til þess að lánskjaravísitalan lækkar. En þá er eftir að geta þess að ef við hefðum fjölgað gjaldendum vörugjalds úr um það bil 20 í 700, eins og eitt sinn voru uppi hugmyndir um, eða í tugi þúsunda, eins og þessi tillaga fæli í sér, er hætt við því að það sjónarmið að tryggja örugga innheimtu gjaldsins væri farið fyrir bí. Í fljótu bragði virðist mér því að þetta væri ekki góð tillaga. Að öðru leyti sé ég nú ekki ástæðu til að staldra við margt í þessum umræðum. Það er ljóst að okkur hv. 7. þm. Reykv. ber ekki nákvæmlega saman um tölur um skattadæmið. Það dæmi verður að sjálfsögðu útkljáð svo óyggjandi verður í umfjöllun nefndar. Ég nenni ekki að endurtaka það í þriðja sinn. Það gladdi mig að heyra að við erum að mörgu leyti sammála að því er varðar nauðsyn þess að hafa fjárhag ríkissjóðs traustan og ég hygg að það byggi á sömu forsendum og að við teljum að það sé ekki grundvöllur til að standa á til framtíðar út frá sjónarmiðum þeirra sem vilja standa vörð um velferðarríki og um samneyslu, sameiginlegar framkvæmdir og þar með byggðastefnu að slíkt viðgangist. Um manneldisstefnuna er greinilega nokkur ágreiningur. Hv. þm. gat sér þess til að það væri þó einhver þjóðlegur strengur sem hrærðist í brjósti fjmrh. þar sem um væri að ræða að tolli á nefróbaki væri stillt í hóf. Mér kom nú í hug af því tilefni að hv. þm. er greinilega minnugur þess að einhver mesti neftóbaksneytandi þjóðarinnar og öflugasti verkalýðsleiðtogi þjóðarinnar hefur nú yfirgefið flokkinn hans.

Hann er farinn úr flokknum.

Farinn úr flokknum og þá er það sjónarmið fyrir bí.

Kannski þetta sé ástæðan.

Kannski þetta sé ástæðan, kannski hann sé að nálgast eitthvað flokk fjmrh., þessi mikli neftóbaksneytandi. Að öðru leyti svaraði hv. ræðumaður spurningum sínum sjálfur. Hann spurði: Hvers vegna gætum við ekki verið hér saman milli hátíða og eftir áramótin og velt fyrir okkur tollum? Svarið er nefnilega að það er ekki gæfulegt að hafa tollskrána opna fram í mars eða apríl. Var ekki einhver að kvarta undan því að kannski væri óþarflega mikið hamstur í búðum? Hv. þm. Júlíus Sólnes beindi til mín þeirri spurningu hvort það væri ekki góð hugmynd að fella flutningsgjöldin, sem eru há, út úr álagningargrunni tolla og vörugjalds og miða við fob fremur en cif. Munurinn á þessu tvennu er alls um 11% og allir vita að fragtgjöld á Íslandi eru há, enda einokunaraðstaða í þeim bransa ólíðanlega mikil. En á það er þá að líta að þegar stefnt er að upptöku virðisaukaskatts er virðisaukaskattur þeirrar tegundar að innskatturinn leggst á öll aðföng og þetta gæti þess vegna aðeins staðið í eitt ár. Þessi hugmynd var skoðuð og rædd í alvöru og niðurstaðan varð þó þrátt fyrir allt sú að það dæmi gengi ekki upp. Önnur ábending var hins vegar um ytri tolla og þá vil ég aðeins minna á að ég lýsti því í ræðu minni hér fyrr í dag að það kæmi vel að mínu mati til álita að skoða það mál í nefnd. Niðurstaðan í þessu tollafrv. var sú að ytri tollar eru á bilinu 10–25%. Það var m.ö.o. ekki tekin sú afstaða að samræma og lækka ytri tolla. Það er rétt ábending hjá hv. þm. að eins og nú háttar til að því er varðar gjaldeyrisþróun og gjaldmiðlaþróun á gjaldeyrismörkuðum, dollars, væru forsendur fyrir því að breyta nokkuð innflutningsmynstrinu og ná hagkvæmari innkaupum, ef við beindum viðskiptum okkar meira í vesturátt, og því marki mundum við sennilega ná ef við tækjum upp samræmda ytritollastefnu á bilinu um 5% sem kemur vissulega til álita að gera en er ekki mjög stór útgjaldaauki þegar saman fer hagkvæmni í verslun. Nú eru þetta að vísu tímabundnar aðstæður. Það getur verið flókið mál að því er varðar fríverslunarsamninga o.s.frv. En þetta er sjónarmið sem ég hef hreyft og komið mjög til álita. Þótt ekki hafi tími unnist til að ná niðurstöðu í því máli væri verðugt viðfangsefni að taka það til rækilegrar skoðunar í nefnd. Að svo mæltu þakka ég öllum, sem þátt hafa tekið í þessari umræðu, fyrir málefnalegar og fróðlegar umræður og nota tækifærið til að bjóða hæstv. forseta góða nótt.