Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Lögð hefur verið fram á Alþingi skýrsla forsætisráðherra um meðferð og framkvæmd ályktana Alþingis árið 2011, mál nr. 360 á þskj. 409. Eins og kveður á um í 8. mgr. 45. gr. þingskapa gengur skýrslan til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til umfjöllunar.

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 332, um vexti og framfærslukostnað. Það er fyrirspurn frá hv. þm. Birgi Þórarinssyni. Ástæður tafar eru að ekki hefur tekist að afla nauðsynlegra upplýsinga innan gefins tímafrests.

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Á fundi Landsvirkjunar sem fram fór í gær kom fram að stóriðjusamningar gætu klárast um mitt næsta ár. Er þar verið að horfa til Bjarnarflags og Þeistareykja. Jafnframt hefur komið fram í opinberri umræðu að meðal þeirra fyrirtækja sem Landsvirkjun horfir til sé kísilverksmiðjan PCC sem er þýskt fyrirtæki. Ég vil bera það undir hæstv. forsætisráðherra hvort ríkisstjórnin styðji þessar hugmyndir í raun og veru vegna þess að í fyrsta lagi skortir stuðning við verkefnin í fjárlögum þar sem treysta þarf á hið opinbera, á ríkið, til að tryggja nauðsynlegar samgöngubætur; vegaframkvæmdir annars vegar og hins vegar hafnarframkvæmdir. Í öðru lagi vil ég bera það undir hæstv. forsætisráðherra hvort það skipti máli að um kísilverksmiðju sé að ræða þar sem kísilverksmiðjur eru talsvert verri í mengunarlegu tilliti en álver, en álver voru ríkisstjórninni ekki þóknanleg fyrr á kjörtímabilinu. Samfylkingin setti stóriðjustopp og Vinstri grænir hafa sérstaklega talað um losun gróðurhúsalofttegunda í andstöðu sinni við áform um uppbyggingu á Bakka. Ríkisstjórnin hefur sett sér metnaðarfull markmið um að takmarka losun gróðurhúsalofttegunda næstu árin og þess vegna skiptir mjög miklu máli að það komi strax fram ef ríkisstjórnin hyggst nota aukna losun gróðurhúsalofttegunda sem ástæðu til að leggja stein í götu þessara verkefna. Ég kalla því eftir því að hæstv. forsætisráðherra geri strax grein fyrir því þar sem nú liggur fyrir hvers konar iðnaður stefnir í að vaxi í nágrenni við Húsavík, á Bakka, og hvaða fyrirtæki það eru sem hafa lýst áhuga. Landsvirkjun er með áform um að ráðast í virkjanaframkvæmdir. Ætlar ríkisstjórnin að styðja þau verkefni eða hyggst hún leggjast gegn þeim á síðari stigum?

Virðulegi forseti. Við styðjum auðvitað öll verkefni, innlend sem erlend, að því er varðar atvinnuuppbyggingu og fjárfestingar svo fremi sem þau rúmast innan allra laga og reglna og alþjóðasamninga sem við erum aðilar að. Við og Landsvirkjun höfum sannarlega horft til þessa svæðis á norðausturhorninu og við höfum einmitt verið að fara yfir í atvinnustöðuna þar að því er varðar t.d. samgöngubætur og hafnarbætur sem sannarlega þarf að ráðast í ef fara á í þá uppbyggingu sem þar er fyrirhuguð. Við höfum viljað leggja okkar af mörkum að því er varðar þann þátt sem snýr að samgöngubótum og hafnarbótum og sett í það einhverja fjármuni. Ég tel að við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að sú uppbygging sem þar er fyrirhuguð og Landsvirkjun hefur ráðist í og undirbúið, komist til framkvæmda. Kísilverksmiðjan, af því að hún er nefnd sérstaklega, er auðvitað innan sama ramma og ég lýsti, þ.e. rúmist hún innan þeirra laga og reglna sem við vinnum eftir í umhverfismálum og skipulagsmálum munum við auðvitað styðja þá framkvæmd. Við höfum farið í ýmsa fjárfestingarsamninga á umliðnum árum og missirum og það er ýmislegt í pípunum að því er varðar uppbyggingu og fjárfestingarsamninga sem unnið er að. Undirritaðir hafa verið fimm fjárfestingarsamningar, ef ég man rétt, og ég held að það séu 12 í farvatninu þannig að það er ýmislegt á döfinni í atvinnumálum og atvinnuuppbyggingu. Við styðjum allt sem til framfara horfir í því efni svo fremi sem það rúmast innan þeirra laga, reglna og umhverfisþátta sem við viljum fylgja.

Frú forseti. Með allri virðingu er ríkisstjórnin greinilega ekki tilbúin. Hún er ekki tilbúin til að svara því hvort kísilverksmiðja á Húsavík rúmast innan þeirra áætlana sem hún starfar eftir, hún er ekki tilbúin til að svara því hvort það samræmist lögum og einhverjum alþjóðlegum viðmiðum. Og ríkisstjórnin er ekki tilbúin að svara því hvort hún ætlar að leggja fjármuni í að tryggja nauðsynlegar samgöngubætur og uppbyggingu hafnarmannvirkja sem tengjast þeirri framkvæmd. Landsvirkjun er tilbúin en ríkisstjórnin er ekki tilbúin með svörin. Það er hin dapurlega staðreynd málsins. Við erum á síðasta ári þessa kjörtímabils. Raunverulegur stuðningur frá ríkisstjórninni við uppbyggingu iðnaðar í landinu er enginn. Þegar álverið á Bakka var slegið af klöppuðu þingmenn stjórnarliðsins hér í þingsal. Núna eru komin raunveruleg dæmi um fyrirtæki. Landsvirkjun segist ætla að klára samninga um mitt næsta ár, þá sé raunhæft að klára þá. Ríkisstjórnin verður að svara því: Ætlar hún að styðja við þau áform eða ekki? Það er ekki hægt að fresta svörunum fram yfir kosningar, því miður. Það er ekki hægt að koma á næsta kjörtímabili og segja: Það var ekki svona fyrirtæki. Ef ríkisstjórnin bregst varðandi fjárhagslegan stuðning verða þessi verkefni 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég þarf að endurtaka það sem ég sagði áðan, við styðjum auðvitað öll þau fjárfestingarverkefni sem komin eru á þann stað að hægt sé að fara að framfylgja þeim. Ég nefndi einmitt hafnarframkvæmdir og samgönguframkvæmdir, sem hv. þingmaður minntist á. Við höfum verið fara yfir þau mál og við erum jákvæð gagnvart því að styðja við þær framkvæmdir, samgöngubæturnar og hafnarbæturnar, sem þurfa að verða í tengslum við þá atvinnuuppbyggingu sem á sér stað á norðausturhorninu 

Svar.

Mér finnst að hv. þingmaður gleymi því oft þegar hann og stjórnarandstaðan öll talar um það hvað hér sé mikill hagvöxtur samanborið við önnur lönd. Hér er hagvöxtur um 2,5% og 

Það verður ekki passað þegar þessi fyrirtæki hætta við.

Forseti hyggst bjóða sérstaklega velkomna á palla Alþingis unga nemendur úr grunnskólum.

Virðulegi forseti. Nú hafa heildrænar meðferðir rutt sér til rúms samhliða hefðbundinni heilbrigðisþjónustu og var stigið stórt skref þegar lög nr. 34/2005, um græðara, og eftir því sem við á aðra græðara, voru sett. Markmið þeirra laga var að stuðla að gæðum heilsutengdrar þjónustu græðara og öryggi þeirra sem leita eftir slíkri þjónustu eða nýta sér hana. Einnig var markmiðið að koma á fót frjálsu skráningarkerfi fyrir græðara. Græðari er, samkvæmt skilgreiningu í lögum, sá sem veitir heilsutengda þjónustu utan almennrar heilbrigðisþjónustu. Heilsutengd þjónusta græðara er skilgreind sem þjónusta sem tíðkast einkum utan hinnar almennu heilbrigðisþjónustu og byggist fremur á hefð og reynslu en gagnrýndum, vísindalegum niðurstöðum. Slík þjónusta felur í sér meðferð með það að markmiði að efla heilsu fólks, lina þjáningar, draga úr óþægindum og stuðla að heilun. Í lögunum er þess sérstaklega getið að meðferð alvarlegra sjúkdóma skuli einungis veitt af löggiltum heilbrigðisstarfsmönnum nema sjúklingar óski eftir þjónustu græðara eftir samráð við lækni. Græðara er óheimilt að ráðleggja fólki að hætta lyfjameðferð eða annarri meðferð sem það hefur hafið hjá löggiltu heilbrigðisstarfsfólki. Einnig er heimilt að koma til móts við óskir sjúklinga sem vilja nýta sér heilsutengda þjónustu græðara sé það í samræmi við stefnu stofnunarinnar. Ber þá að skrá það í sjúkraskrá sjúklings. Það er án nokkurs vafa hægt að spara í lyfjakostnaði ef hægt er að bjóða upp á fleiri valkosti í heilbrigðismálum. Það er ekkert jafnræði í því að þeim sem fara svokallaðar óhefðbundnar leiðir og spara ríkinu fleiri tugi ef ekki hundruð þúsunda á ári með því að nýta sér heildrænar meðferðir, sé gert að greiða allan kostnað sjálfir. Mig langar því að beina fyrirspurn til hæstv. velferðarráðherra hvort hann telji grundvöll til að skoða hvort framkvæmanlegt sé að Sjúkratryggingar Íslands komi að því að niðurgreiða heildrænar meðferðir þeirra sem sækja þjónustu til skráðra græðara og þeirra sem lög nr. 34/2005 ná til.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðrún Erlingsdóttir rakti sögu og lagasetningu frá 2005 varðandi græðara þar sem lög voru sett til að stuðla að gæðum og öryggi þeirra sem nota þjónustu sem er utan hefðbundna kerfisins. Unnið hefur verið eftir þeim lögum og hefur verið starfandi félag græðara sem fylgst hefur með og skráð fjölda þeirra sem sinna þeirri þjónustu. Við höfum séð að gríðarlega margir nýta sér þessa þjónustu. Ég fékk í hendurnar könnun sem gerð var fyrir nokkrum árum, árið 2006 ef ég man rétt. Þá sögðust 32% aðspurðra nýta sér þjónustu frá aðilum sem stunduðu óhefðbundna meðferð, sem sagt sem voru utan opinbera heilbrigðiskerfisins. Það hefur verið tímabært á sínum tíma að setja þessi lög. Í framhaldi fylgdu reglugerðir, meðal annars um gjaldskrá og tryggingu þannig að tryggt væri að þarna gæti ekki hver sem er komið inn heldur væri fylgt eftir ákveðnum gæðakröfum. Þess var einnig gætt að starfsábyrgð væri gagnvart því sem þarna er unnið. Landlækni var falið að hafa eftirlit með starfseminni. Meginspurning hv. þingmanns er hvort ráðherra telji grundvöll til að skoða hvort framkvæmanlegt sé að Sjúkratryggingar Íslands komi að því að niðurgreiða heildrænar meðferðir. Ég verð að viðurkenna að það hefur ekki verið til umræðu í ráðherratíð minni í velferðarráðuneytinu og hefur ekki verið skoðað sérstaklega, en auðvitað væri full ástæða til þess. Menn hafa verið að ræða ýmsar aðrar leiðir innan heilbrigðiskerfisins, um heilsuhreyfiseðla og fyrirbyggjandi aðgerðir og auðvitað kemur til greina að meta reynsluna af slíku og viðurkenna með einhverjum hætti þá starfsemi sem vissulega hefur sannað gildi sitt. En svarið sem sagt er að sá undirbúningur hefur ekki enn átt sér stað í ráðuneytinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. velferðarráðherra svör hans og vonast til að menn skoði þetta. Eins og velferðarráðherra benti á hafa 32% nýtt sér þessa þjónustu samkvæmt þeirri könnun sem gerð var. Ég hef þá trú og þekki það sjálf að þetta virkar og hvet til þess að menn skoði það af heilum hug að niðurgreiða þessa þjónustu eins og aðra heilbrigðisþjónustu.

Hæstv. forseti. Í sjálfu sér er engu við það að bæta sem ég sagði áðan en ég get tekið undir að ástæða er til að skoða það. Það má segja að eðlilegt sé að málið hafi ekki komið inn á borð hjá mér vegna þess að við höfum verið í dúndrandi niðurskurði og aðlögun og ekki bætt mikið við endurgreiðslur. Sjúkratryggingar hafa heldur ekki niðurgreitt með sama hætti t.d. sálfræðiþjónustu, iðjuþjálfun og annað slíkt, en það er auðvitað engin ástæða til annars en skoða þessar leiðir sem hluta af heilbrigðiskerfi okkar og reyna að leggja mat á hvað af hinum óhefðbundnu eða heildrænu meðferðum, eins og hv. þingmaður kallaði það, eiga rétt á stuðningi.

Virðulegi forseti. Það væri reyndar áhugavert að beina fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra sem fyrrverandi iðnaðarráðherra sem kom hér ítrekað og fagnaði væntanlegri uppbyggingu í Þingeyjarsýslum. Ég hvet ríkisstjórnina til dáða í því að standa við það í verki en ekki bara í orði, eins og mér heyrðist vera gert í fyrirspurninni áðan. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. ráðherra varðandi opinber innkaup og ríkiskaup. Heyrst hefur að ýmsar stofnanir standi sjálfar fyrir innkaupum sínum, sumar í krafti stærðar sinnar en aðrar einhverra annarra hluta vegna. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það sé ekki stefna ríkisstjórnarinnar og ráðherra að beina öllum innkaupum til Ríkiskaupa samkvæmt lögum um opinber innkaup til að ná fram sem mestri hagræðingu í rekstri og innkaupum. Eru á því einhverjar augljósar undantekningar? Ég vildi gjarnan heyra það frá hæstv. ráðherra ef svo er. Ef stofnanir standa sjálfar að innkaupum gegn stefnu ríkisstjórnarinnar eða lögum um opinber innkaup, hvaða úrræði hefur hæstv. ráðherra til taka á slíkum hlutum? Að lokum, hefur ráðherra vitneskju um að einhverjar ríkisstofnanir, og þá hvaða stofnanir, hafi tekið að sér útboð fyrir aðrar sambærilegar stofnanir, hugsanlega minni, á landinu?

Virðulegi forseti. Ég er einmitt nýbúin að mæla fyrir frumvarpi til laga um opinber innkaup þar sem gerðar eru ákveðnar breytingar til að skerpa á stefnu stjórnvalda í þessum efnum. En það er rétt sem hv. þingmaður segir, það skiptir náttúrlega öllu máli að menn fari að lögum um opinber innkaup. Ef einhver brögð eru að því að stofnanir geri það ekki er það auðvitað sérstakt viðfangsefni sem fara þarf yfir. Hv. þingmaður nefnir ekki nein sérstök dæmi. Hann nefnir eingöngu að hann hafi heyrt um einhverjar stofnanir. Það væri ágætt ef menn segðu um hvaða stofnanir sé að ræða og um hvað er raunverulega verið að spyrja þannig að ég geti þá látið skoða það sérstaklega. Það er algerlega ljóst að við erum með lög um opinber innkaup. Eftir þeim ber að fara. Geri menn það ekki er það sérstakt athugunarefni. Það tökum við mjög alvarlega. Það skiptir líka mjög miklu máli sem hv. þingmaður sagði að menn vandi sig við öll innkaup fyrir ríkið. Við þurfum að fara vel með það fé sem okkur er falið af hálfu skattgreiðenda að gæta og verja. Sem betur fer hefur okkur tekist að ná fram mjög miklu aðhaldi í rekstri ríkisins á undanförnum árum sem skilar sér í því að við erum búin að ná frumjöfnuði og munum ná heildarjöfnuði á árinu 2014. Innkaupastefna ríkisins er auðvitað liður í því.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svörin. Ég skil svör ráðherra með þeim hætti að ekki sé verið að færa útboðsmál úr höndum Ríkiskaupa yfir til stofnana. Þá vil ég spyrja: Til hvaða úrræða geta fjármálaráðherra og Ríkiskaup gripið gagnvart þeim ríkisstofnunum sem ekki virða slíka rammasamninga? Ráðherra spurði um dæmi. Til dæmis hefur Landspítali – háskólasjúkrahús óskað eftir því að sjá sjálfur um sín innkaup og selja síðan til annarra heilbrigðisstofnana. Þá er spurningin: Hver á að fá mismuninn af því að dreifa hlutunum til stofnananna, því að þetta kostar væntanlega bæði starfsmenn og tíma? Ef innkaupin eru ekki í höndum Ríkiskaupa og stofnanir sitja ekki við sama borð, á þá risinn markaðnum að skammta hinum og taka hluta af rekstrargjöldum þeirra til sín? Það er að hluta til ástæða fyrirspurnarinnar, en ég vildi einnig vita hvort sambærileg dæmi væru til og til hvaða úrræða ráðuneytið og ráðherra gætu gripið til að bregðast við slíku.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni, það gengur ekki upp ef stærri stofnanir hafa einhvern hagnað af því að dreifa vörum. Hins vegar er mér er mjög til efs að menn fari af stað með slíkt öðruvísi en í samráði við Ríkiskaup. En ég skal fara vandlega yfir málið og kanna hvað þarna er á ferðinni.

Virðulegi forseti. Þegar sú ríkisstjórn sem nú situr tók við var mikil umræða um það meðal hæstv. ráðherra, stjórnarliða og stuðningsmanna þeirra að nú væru breyttir tímar, nú væri komin ný verkstjórn og verkstjórinn væri sjálfur hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir. Þá yrði nú annað verklag haft en áður. Það er því útilokað annað, þegar kemur að stærstu málunum sem varða fólkið í landinu, en að hæstv. forsætisráðherra hafi beint komið að þeim. Ég vil spyrja um mál sem margir finna fyrir og engin haldbær svör hafa komið við: Af hverju var Drómi stofnaður? Af hverju var verklagið eins og raunin varð? Í kjölfar neyðarlaganna voru stofnaðir nýir bankar á grunni þeirra gömlu og hefur það verið ákveðin vernd fyrir viðskiptavini þeirra banka, en það var ekki í þessu tilfelli. Hér voru innlánin sett inn í Arion banka á lágum vöxtum en síðan var stofnað sérstakt innheimtufélag, Drómi, sem ekki er í neinum öðrum verkefnum en að innheimta. Finnst mörgum mjög hart gengið fram, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, gagnvart viðskiptavinum gamla SPRON. Af því hefur hlotist allra handa ójafnræði sem of langt mál er að fara í hér. Ég spyr að tvennu: Af hverju var þessi leið farin? Af hverju var Drómi stofnaður? Og síðan: Af hverju fá kröfuhafar Arion banka meðgjöf frá Dróma? Þá vísa ég til munarins á vöxtum sem skuldabréf sem gefin voru út af Dróma og Arion banki fær og innlánsvöxtunum á reikningunum sem fara til Spron. Af hverju fengu menn þá meðgjöf og af hverju var sú leið farin að stofna Dróma?

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir það að saga Dróma er ein sorgarsaga frá upphafi og hefur komið niður á viðskiptavinum sem ekki hafa fengið sömu fyrirgreiðslu og verið hefur í bankakerfinu. Það er öllum ljóst að það er eitthvað mikið að í samskiptum Dróma og þeirra lántaka sem undir félagið heyra. Úr þeim vanda verður að leysa. Þessi mál hafa lengi verið í skoðun og ég tel að grípa verði til aðgerða í því máli vegna þess að FME hefur fengið ótal kvartanir vegna viðskipta við Dróma, en það virðist engu breyta. Mér finnst að menn þurfi að setjast yfir það. Verið er að skoða málefni Dróma frá eignarhaldsfélagi Seðlabankans og ráðherranefnd um skuldavanda heimila. Allir þeir aðilar leita nú leiða til að tryggja lántökur sem eiga sín mál undir Dróma, sömu réttindi og meðferð skuldamála og hjá öðrum fjármálastofnunum. Ég held að menn hljóti að skoða hvort ástæða sé til að flytja eignasafnið frá Dróma með einhverjum hætti til Seðlabanka eða til Arion banka vegna þess að allar leiðir sem menn vilja fara í þessu efni til að rétta hlut þessa fólks virðast ekki skila tilætluðum árangri. Fjármálaráðuneytið hefur nokkuð víðtækar heimildir og skyldur til eftirlits með starfsháttum fjármálafyrirtækja og það á einnig við um Dróma. FME hefur tekið starfsemi Dróma til skoðunar og mun væntanlega taka á þeim þáttum sem menn telja að sé ábótavant þar. En það er ekki hægt að una við að viðskiptamenn Dróma fái allt aðra fyrirgreiðslu, allt aðra þjónustu, allt aðra aðstoð í skuldavanda sínum en aðrar fjármálastofnanir þannig að mér finnst eðlilegt að hv. þingmaður taki þetta mál upp, þetta er stórt vandamál sem við verðum að leysa. Ríkisstjórnin og sérstök ráðherranefnd fjalla nú um 

Virðulegi forseti. Það var ágætislýsing hæstv. ráðherra á ástandi mála. Ég spurði tveggja spurninga: Af hverju var þessi leið farin? Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að hafa komið að þeirri ákvörðun, annað er fullkomlega útilokað. Hæstv. forsætisráðherra er hæstv. forsætisráðherra. Af hverju var þessi leið farin? Hún er fullkomlega óskiljanleg. Hæstv. ráðherra fór hér yfir afleiðingar af ákvörðun hæstv. forsætisráðherra. Af hverju er þessi meðgjöf til kröfuhafanna? Ég spurði tveggja spurninga og hæstv. forsætisráðherra lýsti afleiðingunum af ákvörðunum sínum. Ég spyr enn og aftur: Af hverju fór hæstv. forsætisráðherra þessa leið? Það er útilokað annað en að hæstv. forsætisráðherra hafi komið að þeirri ákvörðun. Þetta er risamál, eins og hæstv. forsætisráðherra rakti ágætlega.

Virðulegi forseti. Það var náttúrlega farið ítarlega yfir stöðu SPRON og Frjálsa fjárfestingarbankans með Fjármálaeftirlitinu og með Seðlabanka, eins og annarra bankastofnana og fjármálastofnana sem voru í vandræðum eftir hrun. Það var tillaga þessara aðila að það væri besta leiðin að skipta þessu upp með þeim hætti að Arion fengi viðskiptin til sín en lánasöfn yrðu eftir hjá Dróma, því félagi sem stofnað var á grundvelli SPRON og Frjálsa fjárfestingarbankans. Ég tel að athuguðu máli að það hafi ekki verið skynsamleg leið að skipta því upp með þeim hætti. Ég tel að við eigum að skoða það núna hvort ekki sé ástæða til að taka eignasafnið sem er hjá Dróma, sem virðist ekki ráða við vandann, og skoða hvort ekki eigi með einhverjum hætti að taka á þeim málum og flytja eignasafnið annaðhvort til Seðlabankans eða til Arion banka.

Virðulegi forseti. Mig langar að gera að umtalsefni húsaleigubótakerfið og hef þá í huga nemendur sem stunda nám í framhaldsskóla í hinum dreifðu byggðum landsins. Það vill þannig til að heimavistarbúar í dreifbýli fá engar húsaleigubætur ef þeir eru svo óheppnir að eiga lögheimili í sama sveitarfélagi og skólinn sem þeir stunda nám í er til húsa. Jöfnunarstyrkur til framhaldsskólanema miðast við fjarlægð frá skóla en húsaleigubótakerfi styðst hins vegar ekki við neina slíka fjarlægðarstiku. Í því kerfi eru línur dregnar um sveitarfélög og þá er ekki gott að eiga heima í stóru sveitarfélagi. Nýlegt dæmi er um nemanda úr Fljótsdalshéraði sem er eitt víðfeðmasta sveitarfélag landsins. Þar er fjarlægð á milli heimilis og skóla um 50 km og samgöngur svo sannarlega ekki alltaf góðar. Ég held að við getum verið sammála um það að nemi sem þarf að ferðast slíka vegalengd á hverjum degi vilji fremur búa á heimavist en að keyra fram og til baka á hverjum einasta degi. Þessi nemandi fær ekki húsaleigubætur eins og herbergisfélaginn þó að álíka langt sé á milli heimila þeirra og skólans þá sitja þeir ekki við sama borð. Af því að annar er nefnilega svo óheppinn að eiga lögheimili í Fljótsdalshéraði þar sem menntaskólinn er, hann fær ekki húsaleigubæturnar því hann er ekki með aðsetur í skólanum þar sem það má ekki flytja aðsetur innan sveitarfélags, samkvæmt lagatúlkun Þjóðskrár. Þetta er ekkert einsdæmi því að eftir sameiningu sveitarfélaga búa margir foreldrar og nemendur við enn meiri fjárhagslegan ójöfnuð vegna þess að húsaleigulögin hafa ekki fylgt eftir breyttu landslagi. Þetta er auðvitað mismunun og má velta því fyrir sér líka hvort þetta sé ekki brot á jafnræðisreglu. Á sama tíma og verið er að hvetja nemendur til að stunda nám í heimabyggð þá getur þetta ekki farið saman og ég veit að þetta er gríðarlega mikilvægt mál fyrir frekar stóran hóp. Mig langar því að spyrja hæstv. velferðarráðherra hvort til standi að breyta húsaleigulögunum, þannig að gert sé ráð fyrir þeirri breytingu sem hefur átt sér stað við sameiningu sveitarfélaga og yrði til að jafna þann aðstöðumun sem ég hef hér gert grein fyrir.

Hæstv. forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns þá er málið statt þannig að það er verið að koma fram með lagafrumvarp, vonandi strax eftir áramótin, um húsnæðisbætur í stað húsaleigu- og vaxtabóta, að vísu með innleiðingu á löngum tíma. Gert er ráð fyrir að það komi reglugerð sem fjallar um húsaleigubætur á næsta ári, þá á ég við með hefðbundnum hætti nema með hækkuðum greiðslum. Það er gert ráð fyrir hátt í milljarði í aukningu á húsaleigubótum til þess að reyna að koma til móts við þá aðila sem þar eru. Samtímis hefur verið í endurskoðun lagaumhverfi sérstaklega fyrir húsnæðissamvinnufélög og leigufélög og við erum komin með tillögur frá undirhópi sem vann að því máli. Ég verð að viðurkenna að mér er ekki alveg kunnugt um hvort akkúrat þetta mál hefur komið þar inn undir, en ég kannast við málið. Þetta er mál sem hefur komið upp í Fljótsdalshéraði eins og hv. þingmaður nefndi og eins í Skagafirði og víðar en auðvitað er það vandmeðfarið af því að það eru sveitarfélögin sem borga og sjá um framkvæmdina á húsaleigubótum. Það er auðvitað vandmeðfarið hvar mörkin eiga að vera, hvort það eigi að miða við ákveðinn kílómetrafjölda eða hvort það eigi að miða við samgöngur, almenningssamgöngur og svo framvegis. Ég held að það sé sjálfsagt að skoða þetta mál. Það hefur verið flutt þingmál um þetta, ef ég veit rétt, eða að minnsta kosti vakin athygli á því af þingmönnum. Þannig að okkur er ekkert að vanbúnaði að fara yfir með sveitarfélögunum hvort við getum breytt þessari framkvæmd. Ef húsnæðisbæturnar verða að lögum þegar þar að kemur þá fer þessi málaflokkur alfarið yfir til ríkisins, það er almennu húsaleigubæturnar en sérstöku húsaleigubæturnar verða hjá sveitarfélögum. Þannig að svar mitt er að það er ekki búið að gera neitt í þessu að svo stöddu, að því sem mér er kunnugt um, en það er sjálfsagt að taka málið upp í tengslum við þá spurningu sem hér kom fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er rétt að í þessu dæmi sem ég tók hér áðan var það sveitarfélagið sem synjaði foreldrunum og námsmanninum um húsaleigubæturnar og ég veit að þau hafa kært þessa synjun til velferðarráðuneytisins eða úrskurðarnefndar félagsþjónustu- og húsnæðismála. Það er alveg ljóst að fjölskyldur sem þurfa að senda eitt eða fleiri börn um langan veg í skóla bera af því mikinn kostnað og það er því mikilvægt að þetta verði inni í hinum nýju lögum, að mínu viti, þar sem sérstaklega er tekið á þessu og ég vona auðvitað að samband sveitarfélaganna leggi á það áherslu með ráðuneytinu, af því að við stöndum auðvitað fyrir jafnrétti til náms og grundvallaratriði í því er þessi hluti af velferðarþjónustunni okkar.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Ég er sammála hv. þingmanni um það að það þarf að fara yfir þetta mál og skoða með hvaða hætti er hægt að leysa það. Við deilum áhyggjum af því að víða er kostnaður verulegur við það að sækja nám og þess vegna hafa menn líka unnið að því skipulega að reyna að bæta framhaldsnám sem næst hverri byggð, það er reyna að dreifa því um landið með framhaldsdeildum eins og núna síðast á Hvammstanga. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt því það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að jafnrétti til náms er ein af mikilvægustu forsendum fyrir byggð á hinum ýmsu stöðum. Það er líka rétt að það er gríðarlegur kostnaður af því þegar fólk þarf að færa sig til, jafnvel þó að það sé innan sveitarfélags og þá skiptir auðvitað miklu máli að menn njóti réttinda eins og húsaleigubóta. En það geta verið vandkvæði á því að finna hvar mörkin eru en það á ekki að fæla okkur frá því að málið sé skoðað.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér eitt mikilvægasta málið sem við höfum tekið fyrir á þessu kjörtímabili. Þó að auðvitað væri hægt að tala talsvert um forsöguna í þessu máli og þann vandræðagang sem mér hefur fundist vera á því ætla ég ekki að eyða tíma mínum í það í dag. Ég hef talað þó nokkrum sinnum í þessu máli og þá fyrst og fremst um nauðsyn þess að um það ríki nokkuð breið samstaða og menn breyti ekki grundvallarsáttmála þjóðarinnar í mikilli andstöðu. Mér hefur þótt horfa sérkennilega við að ríkisstjórnin og hæstv. forsætisráðherra sem hafa kennt sig við norræna velferð og norræn stjórnmál hafa keyrt þetta mál nokkuð skarpt fram. Í raunveruleikanum er allt annað upp á teningnum en norræn velferð því að þar leggja menn sig fram um að hafa, eins og ég hef margoft rætt hér, að minnsta kosti 70–80% af þinginu á bak við allar breytingar, hvað þá breytingar á stjórnarskrá. Það hefði líka verið áhugavert að horfa til breytinga Norðmanna á stjórnarskránni. Það ferli hefur tekið fjölmörg ár, þeir hafa tekið fyrir ákveðna kafla og endurnýjað stjórnarskrána í fullkominni sátt. Þeir leggja sig að minnsta kosti fram um það. Ég segi þetta því að forsagan er þess eðlis að í málinu ríkir talsverð tortryggni á milli þeirra sem vilja breyta stjórnarskránni með þeim hætti sem við sjáum í frumvarpinu og hinna. Ég er í hópi þeirra sem vilja gjarnan breyta stjórnarskránni og ég tel það mjög mikilvægt en hef ekki heyrt fyrr en í þessari umræðu áhuga meiri hlutans á að hlusta á önnur sjónarmið. Og ég spyr: Hvenær sýndi meiri hlutinn að hann væri til í að slá af sinni leið til að sýna raunverulegan vilja til að taka hér upp raunverulegt samráð og samvinnu um málið? Við erum að tala um stjórnarskrána, grundvallarsáttmála þjóðarinnar. Ég tel afar óheppilegt ef það mál mundi enda með þeim hætti að hugsanlega stæði minnsti mögulegi meiri hluti að baki þessum breytingum. Afleiðingin af þessari fortíð í bland við þau átök sem hafa orðið hér fyrr á þessu kjörtímabili er tortryggni hvers í annars garð innan þessara hópa sem hafa mismunandi sýn. Það hefur mjög neikvæð áhrif í málefni eins og þessu, þ.e. á stjórnarskrána sjálfa. Hér hafa hv. stjórnarþingmenn, sérstaklega úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, haldið því fram að í vor hafi farið fram mjög ómálefnaleg umræða, málþóf, en ég spyr: Tóku margir stjórnarþingmenn þátt í þeirri umræðu með okkur sem spurðum hér spurninga og vildum ræða einstakar greinar, einstakar spurningar sem til stóð að fara með í þjóðaratkvæði? Rökstuddu þeir af hverju þessar spurningar væru bornar upp en ekki aðrar? Til dæmis er spurningin um þjóðaratkvæði, af hverju var ekki spurt afleiðingaspurningar þegar menn vildu fá meiri möguleika á að skjóta málum til þjóðarinnar? Af hverju var ekki spurt um hlutfall, 10, 15, 20% eða meira? Margir vildu, þar með sá sem hér stendur og vil ég í því sambandi minna á stefnu Framsóknarflokksins, auka möguleika þjóðarinnar á að koma beint að málum. Það hefur verið stefna okkar. En þeir hefðu einnig, og þar með sá sem hér stendur, gjarnan viljað segja hug sinn til hlutfallsins. Hvernig skilja menn til að mynda niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um að menn vilji þjóðaratkvæði, er það 10% mark eða er það 20%? Ég held að það sé nokkuð óljóst og það sé túlkunaratriði. Hið sama má segja um persónukjör. Margir, og einnig þá sá sem hér stendur, hafa haft þá skoðun að vilja auka vægi persónukjörs. Er ég þá sammála tillögu stjórnlagaráðs? Ég tel að minnsta kosti að það þurfi að skoða alla kanta og hliðar á því máli. Sjálfur hef ég þá reynslu að hafa verið kjörinn í sveitarstjórn í algjöru persónukjöri þar sem allir voru kosnir, reyndar án þess að bjóða sig fram. Ég hef óheppilega reynslu af því. Það er ekki gott, það er nauðsynlegt að það sé til bakland sem menn geta leitað til. Afleiðingarnar af stjórnlagaþingskosningunum þar sem landið var eitt kjördæmi og mjög margar persónur í boði urðu að það væri nokkuð óljóst hvað menn voru að kjósa. Þeir sem voru þekktir úr sjónvarpi eða opinberri umræðu voru frekar kosnir en hinir sem voru minna þekktir en voru hugsanlega með mjög góðar skoðanir og þekkingu á málinu. Í fyrradag fóru margir stjórnarliðar mikinn í að gagnrýna að við í minni hlutanum færum fram á að vita með hvaða hætti meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar ætlaði að taka á ábendingum og tillögum lögfræðingahópsins, ekki síst um heildarmatið. Þetta er mikið plagg sem lögfræðingahópurinn skilaði af sér og hafði takmarkað umboð. Ég segi fyrir mig að ég hefði að minnsta kosti kosið að umboðið hefði verið víðtækara og að hópurinn hefði haft heimild til að gera efnislegar breytingartillögur. Í staðinn kemur hann með ábendingar og endar einn kafla í skilabréfi sínu á því að segja, með leyfi forseta: „Hefur hópurinn kosið að fara heldur varlega í breytingar á grundvelli hinna fyrrnefndu“ - þ.e. tillagna stjórnlagaráðs - „í trausti þess að Alþingi muni einnig ígrunda gaumgæfilega ábendingar á grundvelli hinna síðarnefndu,“ þ.e. lögfræðingahópsins. Síðar í þessu sama plaggi er til að mynda talað um hvað eigi heima í stjórnarskrá og hvað í almennum lögum. Þetta er umræða sem nauðsynlega þarf að taka og hefur verið tæpt á í máli ýmissa í þinginu og varðandi það hvort það samrýmist alþjóðlegum viðmiðum og þróun á sviði stjórnskipunarréttar. Þar hefur reyndar komið í ljós að Feneyjanefnd Evrópuráðsins á að taka afstöðu til þess. Eru tillögurnar nægilega vel rökstuddar og hafa áhrif þeirra verið metin? Það finnst mér ákaflega mikilvægt. Af hverju eru tillögurnar lagðar fram og eru þær nægilega vel rökstuddar? Svörin sem við höfum fengið í umræðunni til þessa eru ekki skýr og ýta því miður enn undir þá tortryggni að ekki fylgi fullur hugur máli um að vilja samráð og samvinnu til að ná breiðri samstöðu um breytingarnar á stjórnarskránni. Þeim hugmyndum sem ég hef má skipta í þrennt. Það sem ég helst vildi hafa séð, og vil enn, er að menn settust niður og næðu saman um nauðsynlegar breytingar og næðu mjög breiðri samstöðu um þær tillögur en við mundum áfram vinna að heildarendurskoðun stjórnarskrárinnar, m.a. með því að fá íslenska sérfræðinga í stjórnskipunarrétti til að vinna með okkur. Það mundi augljóslega þýða að sú heildarendurskoðun mundi ekki klárast fyrir vorið en við gætum klárað þá kafla og þær greinar sem við teljum mikilvægastar. Margir hafa talað um þetta úr þessum ræðustól og nefnt einstaka kafla og greinar. Til vara er önnur leið sem mér finnst hægt að fara. Þá mundi ég leggja til að þingið legðist yfir þá kafla sem nauðsynlegast er að mínu mati að breyta í núverandi stjórnarskrá, það er I., II. og V. kafla. Þetta er það sama og til að mynda Björg Thorarensen prófessor hefur talað um, þ.e. I. kaflann um þrígreiningu valds, II. um forsetann, valdsvið hans og verksvið og einnig þá V. kaflann um dómstólana. Við gætum reynt enn og aftur að ná sem breiðastri samstöðu um þær breytingar sem þýðir eins og alltaf þegar menn vinna með þeim hætti að allir þyrftu að gefa eitthvað eftir til að ná samstöðu. Það má líka benda á greinar og tillögur sem Ágúst Þór Árnason og Skúli Magnússon, sem sátu í stjórnlaganefndinni, hafa lagt til. Mér hefur fundist það áhugaverð leið til að reyna að ná samstöðu um þær breytingar sem ég held að mjög margir, ef ekki allir, hérna inni séu sammála um að þurfi að skoða. Það sem mér hugnast verst, og raunar mjög illa, er að fara þá leið sem meiri hlutinn hefur verið á. Ég verð að segja að mér finnst rök okkar innlendu sérfræðinga, sem hafa bent á að margt sé ekki nægilega vel gert, mjög sannfærandi. Þrátt fyrir að frumvarpið í heild sinni hafi á sér yfirbragð margra góðra hluta hefur mér fundist erfitt að sitja undir því að þeir sérfræðingar sem við leitum gjarnan til í stjórnskipunarrétti hafa mátt þola háðsglósur, vera kallaðir lagatæknar og sagðir sitja í fílabeinsturni, vera sérskipaðir sérfræðingar, „usual suspects“ og annað í þeim dúr. Ég tel að í þessu frumvarpi göngum við of langt í að kollvarpa núverandi stjórnarskrá og fara inn í umhverfi sem við vitum ekki nákvæmlega hvað þýðir. Í kjölfarið mun reyna mun meira á dómstóla en til að mynda eftir setningu stjórnarskrárinnar 1944. Er skemmst að minnast breytinganna á mannréttindakaflanum 1995 sem höfðu verulegar afleiðingar á ýmsum sviðum. Ég held að hér sé allt of mikið sett undir, það gæti skapast réttaróvissa, við séum að færa vald um túlkun á stjórnarskránni til dómstólanna og að þar verði mikið álag á næstu árum. Ég er viss um að það er ekki skynsamlegt að fara þá leið. Það má líka benda á að þegar við setjum lög um einstaka hluti tölum við gjarnan um það, sérstaklega í málum sem hafa strax bein áhrif í samfélaginu, að það sé nauðsynlegt að reglugerðirnar liggi fyrir sem fyrst. Hér erum við að setja stjórnarskrá og það hefur verið sagt að það muni þurfa að breyta mjög mörgum lögum, jafnvel setja mjög mörg ný lög. Ég vil því spyrja hv. formann stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hvort lögð hafi verið vinna í það, annars vegar að afmarka verkefnið, átta sig á því hversu mörgum lögum og þá hvaða lögum þurfi að breyta, og hins vegar finna út hvaða lögum þurfi að bæta inn í. Það er mikilvægt, ef við erum annars vegar að setja mikið vald og álag yfir á dómstólana í túlkun og hins vegar mikið álag á þingið og framkvæmdarvaldið, að bregðast hér við í lagasmíð og með breytingum á lögum. Ég er ekki viss um að þetta sé það skynsamlegasta á næstu árum. Það væri nær að setjast vel yfir málið og gera eins og Norðmenn, taka nokkra kafla í einu og laga þá en hafa heildarendurskoðun í gangi allan tímann. Við yrðum þegar upp yrði staðið komin með nýja stjórnarskrá, heildstæða, og þá væri búið að fara vel og rækilega yfir hvern kafla fyrir sig, hvaða lögum þyrfti að breyta og hvaða ný lög þyrfti að setja. Mér finnst núverandi stjórnarskrá tala mjög skýrt. Auðvitað má segja að hún sé á nokkuð eldra máli og mörgum finnst hún torkennileg aflestrar. Mér finnst yfirbragð frumvarpsins vera meira í ætt við leiðarljós í til að mynda skipulagslögum þar sem menn setja sér háleit markmið um það sem þeir ætla að ná en síðan koma bæði markmið og leiðir að þessu síðar þar sem stendur nákvæmlega hvernig menn ætla að haga málum. Ég veit að það eru mismunandi hópar í þingsalnum. Sumum finnst sú leið mjög fín að hafa orðskrúð og háleit markmið sem við eigum að stefna að á næstu árum og jafnvel áratugum um félagsleg réttindi og þriðju kynslóðar réttindi. Ég er í hópi hinna sem vilja að stjórnarskráin sé frekar einföld og skýr og að dómstólum sé ekki eftirlátið mikið til túlkunar sem þó augljóslega verður alltaf eitthvað þegar menn gera svona verulegar breytingar. Ef sú niðurstaða verður ofan á að fara þessa leið eru ýmsar greinar sem ég vildi gera verulegar athugasemdir við. Ég vil nefna aftur að það eru þá I., II. og V. kafli núverandi stjórnarskrár sem við þurfum að skoða vel. Ég held að allir séu sammála um það í sambandi við umræðu síðustu ára. Annað sem nefna mætti, þetta er ekki endilega eftir mikilvægi, komst til tals í gær og ég hef reyndar oft talað fyrir, mikilvægi þess að sveitarfélögin fái skýrari sess í hugum fólks hér inni. Þeir eru hluti af framkvæmdarvaldinu, fara í dag með 30% en hugmyndir eru uppi um að auka það vægi og það sé eðlilegt að það standi til að mynda í 2. gr. Það þarf að fara líka betur yfir sveitarfélagakaflann. Varðandi auðlindaákvæðið sem ég tel mjög mikilvægt að verði sett inn vil ég benda á minnispunkta Aagotar Óskarsdóttur um að þar sé ýmislegt sem þarf að skilgreina betur. Hvað eru til dæmis auðlindir? Ég minni á frumvarp þingmanna okkar framsóknarmanna þess efnis og einnig á ýmis ákvæði er varða einkaréttarlega eign og hvað opinber eign sé. Ég hef ekki tíma til að fara yfir það nákvæmlega núna. Mannréttindakaflinn í heild sinni finnst mér þessu marki brenndur með leiðarljósin, þriðju kynslóðar réttindi, hann er of umdeildur. Mér finnst gerðar of miklar breytingar, of óljósar og að lokum, frú forseti, án þess að ég hafi tíma til að fara yfir það verð ég að nefna kosningakaflann og Alþingi. Þar eru allt of miklar umbreytingar. Ég kallaði eftir því í andsvörum að meiri hlutinn sem ber fram þessar tillögur rökstyðji hér af hverju hann vilji fara þessa leið. Það hefur verið bent á að það endi með því að landsbyggðarþingmenn verði 11, að hámarki 15. Það hefur verið bent á ýmsa aðra þætti og enginn hefur rökstutt hér hvernig á að standa að slíku. 

Frú forseti. Hv. þingmaður talaði töluvert mikið um breytingar á stjórnarskránni og umræðuna. Ég verð að segja eins og er að mér finnst umræðan hingað til hafa verið nokkuð góð en mér finnst henni farið að hraka vegna þess að stjórnarliðar eru ekki á mælendaskrá. Ég hefði viljað að hv. stjórnarliðar og hv. stjórnarandstæðingar ræddu málin efnislega og málefnalega. Ég tel mjög brýnt að öll sjónarmið komi fram. Það horfir ekki vel en það getur breyst. Kannski átta hv. stjórnarliðar sig á því að þeir eru stjórnlagaþing. Við erum að gefa íslensku þjóðinni stjórnarskrá og það er mjög veigamikið hlutverk þingmanna. Hv. þingmaður talaði um að það væri kannski ágætt að breyta þessu í pörtum og þá er spurningin: Hvernig vill hann sjá breytingar á stjórnarskrá? Þetta er afskaplega þunglamalegt kerfi, þ.e. um leið og búið er að samþykkja breytingar á stjórnarskrá þurfa að fara fram kosningar sem þýðir að breytingar á stjórnarskrá eru yfirleitt síðasta málið sem samþykkt er fyrir kosningar. Það gerist eiginlega alltaf í lok kjörtímabils og lendir þá í þeim hasar sem fylgir lokum kjörtímabils þar sem menn eru að búa sig undir kosningar, prófkjör og annað slíkt. Hefur hv. þingmaður skoðað hugmyndir sem ég hef sett fram um breytingar á 79. gr. og finnst honum það of hratt? Finnst honum þröskuldarnir þar of miklir, þungir eða jafnvel of lágir? Hvernig vill hann sjá breytingar á stjórnarskrá? Svo vil ég spyrja hann um eitt efnislegt atriði. Það stendur að allir hafi meðfæddan rétt til lífs. Getur það verið að viku fyrir fæðingu hafi menn ekki rétt til lífs?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég tek undir að það sé mikilvægt í 1. umr. í þessu máli eins og öllum öðrum að sem flest sjónarmið komi fram. Til að þau komi fram þurfa stjórnarliðar að vera í umræðunni líka og það er það sem ég var að kvarta yfir í vor, það var algjör skortur á því að þeir tækju þátt í þeirri umræðu. Ég veit að hv. þingmaður er mér sammála um það. Varðandi það að kaflaskipta breytingunum hef ég verið á þeirri skoðun að við séum á leið sem við höfum þegar hafið, hún hófst með þjóðfundi og stjórnlaganefnd og því miður þeim mistökum sem urðu í kringum stjórnlagaþingskosningar og síðan skipun stjórnlagaráðsins og óheppilega samsetningu þeirra hvað varðar skiptingu fólks með ólík sjónarmið. Ég nefni í því sambandi að aðeins tveir landsbyggðarfulltrúar voru kjörnir. Ég held að ef við höldum stefnunni og ætlum að gera heildarendurskoðun á þessu sé fullnýtanleg sú vinna sem þegar hefur verið unnin. Ég benti á, og það kannski svarar síðustu spurningu hv. þingmanns um meðfæddan rétt til lífs, að mér finnst margt í mannréttindakaflanum óljóst og óskýrt og þetta ákvæði þar á meðal. Ég held að það þurfi hreinlega meiri tíma. Þessi leiðarljós eru búin að marka svolítið stefnuna um hvert við ætlum að fara en ég held að það sé nauðsynlegt að fara nánar ofan í hvað við erum í raun og veru að segja og hvað það síðan mun þýða bæði í túlkun dómstóla og samfélaginu öllu. Örstutt um 79. gr., ég hef ekki fyrir framan mig tillögur hv. þingmanns en hef hins vegar margoft heyrt hann fara yfir þær. Ef við ákveðum að við ætlum að endurskoða stjórnarskrána í heild sinni og tökum ákveðna kafla fyrir er það líka einn þáttur sem við þurfum að átta okkur á, þ.e. með hvaða hætti hægt sé að breyta henni. 

Frú forseti. Eins og stjórnarskráin er uppbyggð núna og þegar breytingar eru gerðar á henni greiðir þjóðin í rauninni aldrei með bindandi hætti atkvæði um stjórnarskrána sína. Fyrst samþykkir eitt þing stjórnarskrána, síðan verða almennar kosningar þar sem verið er að kjósa á milli manna og flokka út frá því hvað þeir ætla að gera fyrir heimilin, fjárhagslega stöðu þeirra, skapa atvinnu eða hvernig þeir vilja hafa efnahagsmálin og slíkt. Þá eru menn ekki að greiða atkvæði um stjórnarskrána. Síðan kemur nýtt þing og það samþykkir þá stjórnarskrá óbreytta, ef því sýnist svo, og þá verður hún að nýrri stjórnarskipun - og þjóðin kom aldrei að því. Það sem ég legg til með þessari breytingu á 79. gr. er að fá þjóðina með bindandi hætti að stjórnarskránni. Ég tel að mannréttindi séu megininntak stjórnarskrár, og meginatriði í mannréttindum er rétturinn á lífi, þ.e. að það megi ekki drepa fólk, hvorki rétt fyrir fæðingu né eftir. Ég vildi bara láta standa: Engan má drepa.

Virðulegi forseti. Varðandi það hvernig við fáum þjóðina með okkur í að staðfesta endanlegt plagg eru hugmyndir þingmannsins að nokkru leyti samrýmanlegar þeim hugmyndum sem Björg Thorarensen hefur bent á að hafi verið farið eftir 1944. Ég tek undir það, það er áhugavert að gera slíkar breytingar. Við gætum farið þá leið sem ég hef lagt til, að kaflaskipta stjórnarskránni og taka þá þætti sem við erum sammála um en vinna betur í hinum og stefna að því að ljúka þeim til að mynda á næsta kjörtímabili. Ég tel mjög mikilvægt að við setjum inn auðlindaákvæði, það þarf bara að fara aðeins betur yfir orðalag og skilgreiningar í því efni. Þá værum við komin með tæki til þess að vinna verkið til enda á einhverjum árum og ég tel að við eigum að sýna stjórnarskránni þá virðingu, og ég geri það, líka núverandi stjórnarskrá, að við byggjum á því sem við höfum en breytum ekki allt of mörgu í einu fyrr en við erum búin að íhuga það vel og rækilega.

Virðulegi forseti. Alltaf leggst blessaðri lögfræðistéttinni eitthvað til. Fyrst kom efnahagshrunið og lögfræðingar fengu nóg að gera í alls konar dómsmálum sem voru afleiðing af því öllu saman. Við sjáum kannski ekki fyrir endann á því en þeim málum fer nú að fækka. Þá er verið að boða nýja stjórnarskrá sem öllum er ljóst að mun kalla á hrinu af málsóknum og lögfræðilegum álitaefnum eins og við heyrum þegar í þessari umræðu. Það er ljóst mál að bara sú aðgerð að búa til nýja stjórnarskrá frá grunni, hversu vel sem menn vanda sig við textann að öðru leyti, opnar fyrir möguleikann á margs konar túlkun. Það hefur komið glögglega fram hérna í dag, ekki bara núna í morgun heldur líka í gær þar sem mjög mörg álitaefni voru reifuð. Menn hafa verið að spyrja hvað einstakar greinar þýði og þar fram eftir götunum. Hér í gær talaði til dæmis mikill áhugamaður um þessa nýju stjórnarskrá, sem taldi plaggið mjög vel skrifað, hv. þm. Guðmundur Steingrímsson, en benti hins vegar á að til að skilja einstakar greinar hefði hann orðið að fara í skýringartextann. Skýringartexti er auðvitað góður og gildur til síns brúks en hann dugar ekki. Af þessu sjáum við að mjög margt þarna er opið fyrir túlkun og leiðir af eðli málsins, þannig er það ævinlega þegar nýr texti af þessu taginu er skrifaður. Mér sýnist þetta vera augljóst mál og því vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki þurfi að fara rækilega ofan í þennan texta með hliðsjón af þessu og þeim ábendingum sem hafa komið. Ég hef líka áhyggjur af því sama og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni. Hér komu fram ábendingar frá lögfræðingahópi. Eingöngu var tekið tillit til þess sem má segja að hafi lotið að orðalagi og slíku er sneri að samræmingu gagnvart alþjóðlegum samningum. En til viðbótar komu fram miklar efnislegar ábendingar sem ákveðið var að fara ekki eftir. Er ekki augljóst mál að það hefði verið skynsamlegra að taka tillit til þeirra 

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það að skýringartextinn þurfi að vera mjög skýr. Varðandi auðlindaákvæðið til dæmis þá fór ég á ráðstefnur þar sem reynt var að útskýra þetta á liðnu ári og þar sögðu menn að textinn sem slíkur væri út af fyrir sig ekki stórkostleg breyting frá ýmsu því sem nú er og mundi ekki breyta í dómafordæmum neinu vegna þess að menn hefðu stoð í 1. mgr. 1. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Hins vegar, ef menn horfðu á þær skýringar sem lágu fyrir, en nú er lögfæðihópurinn vissulega búinn að fara yfir það, og komu fram í stjórnlagaráði þá voru þær þess efnis að menn færu á taugum og gætu ekki notað þær til neins. Það er því mjög mikilvægt að textinn sé skýr og að skýringarnar séu líka skýrar og skýri beinlínis hverja grein. Ég hef alla tíð viljað setja auðlindaákvæði inn í stjórnarskrána og barist fyrir því í mörg ár ásamt þingmönnum Framsóknarflokksins, en þegar ég heyrði skýringar einstakra stjórnlagaráðsmanna, og reyndar einstakra þingmanna hér í salnum líka, á þessu ákvæði þá fór ég að hugsa minn gang og gat því miður alls ekki lesið það sama út úr textanum. Það er því ákaflega mikilvægt að skýringartextinn sé mjög skýr og hafi beina skírskotun til greinarinnar. Það er rétt að það mun hafa gríðarlegt álag í för með sér á framkvæmdarvaldið, á dómstóla og á Alþingi ef við tökum allar þessar breytingar inn í einu. Það eru hugmyndir uppi, sem ég kom ekki að áðan, um að setja á stofn Lögréttu, sérstaka nýja stofnun sem færi yfir frumvörp ef þess væri óskað. Í því skyni vil ég taka undir þau orð hv. þm. Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, sitjandi forseta í umræðunni í gærkvöldi, hvort ekki væri nægilegt að styrkja lagasvið Alþingis með lagaskrifstofu, eins og hv. þm. Vigdís Hauksdóttir og fleiri hafa lagt til, og því sé ekki nauðsynlegt að 

Virðulegi forseti. Það hefur stundum örlað á því að þeir sem setja lögin, þeir sem mæla fyrir frumvörpum hafa fyrst og fremst vísað til skýringartexta, athugasemda og greinargerða með frumvörpunum þegar kallað er eftir skýringum á því hvað tiltekið ákvæði þýði. Það kann að vera gott og gilt að einhverju leyti en við eigum ekki að nálgast viðfangsefnið þannig. Viðfangsefnið er að gera lagatextann nægilega skýran til að öllum sé hann ljós. Var það ekki einmitt eitt af því sem sagt var þegar lagt var af stað með þessa endurskoðun, að gamla stjórnarskráin okkar væri að meginstofni skrifuð fyrir 70 árum og þess vegna þyrftum við að gera hana nútímalegri og auðlesanlegri fyrir þá sem við eiga að búa? Nú vísa menn mikið í stórar skýringargreinar með einstökum liðum. Ég held að það sé algjörlega óhjákvæmilegt að lesa saman þessar skýringargreinar eins og þær liggja fyrir núna, ekki eins og þær lágu fyrir frá stjórnlagaráðinu því að þær voru meingallaðar, og styrkja að minnsta kosti þá túlkun sem kemur fram í skýringunum í frumvarpstextanum sjálfum.

Virðulegi forseti. Það er rétt að skýringartextinn þarf að vera mjög skýr en skilgreiningarnar þurfa líka að liggja fyrir og að nokkuð breið samstaða sé um þann sameiginlega skilning. Ég nefndi reyndar í fljótheitum auðlindaákvæðið þar sem nauðsynlegt er að skilgreina þær auðlindir sem eiga að fara í þjóðareign. Hvað eru auðlindir? Ég benti meðal annars á minnisblað Aagotar Óskarsdóttur þess efnis að það sé ekki alltaf augljóst, uppspretta vatns, vatn og annað í þeim dúr sem hún nefndi. Við höfum til dæmis farið með þjóðgarðana alla í hæsta verndarflokk því að við fórum fyrst með Þingvelli þangað, helgistað þjóðarinnar. Það eru svona skilgreiningaratriði sem við verðum að vera búin að ná nokkuð sameiginlegum skilningi á áður en við setjum þau inn sem grein og þá verður skýringartextinn að undirbyggja það sem þar stendur. Mér finnst margt vera óljóst 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi þeirri spurningu til mín hvort það væri búið að fara nákvæmlega yfir hvaða lög þyrfti að setja eða hvaða lögum þyrfti að breyta. Nú er þetta mál að koma hingað í þinglega meðferð, sem kallað er, og við þurfum að skila því til nefnda. Ætlunin er, eins og útskýrt var hér í gær eða fyrradag, að senda málið til allra nefnda þingsins. Ég er viss um að þetta mun allt saman liggja fyrir þegar málið kemur aftur til 2. umr. Til þess erum við að taka það inn í þingið. Við ákváðum það sameiginlega að fara með þetta mál út fyrir þingið og nú erum við komin með þetta frumvarp. Við höfum tekið inn breytingar sem sérfræðihópurinn lagði til. Þaðan komu líka ábendingar. Þær verða ræddar á milli 1. og 2. umr., það er sá háttur sem hafður er á með mál í þinginu og farið verður yfir allt mjög nákvæmlega. Hins vegar er ljóst að við erum ekki nákvæmlega sammála um alla hluti hér. Vonandi getum við nálgast hvert annað eitthvað í hinni þinglegu meðferð. Það er von mín. Ég skil alveg hvað það þýðir að allir eigi að geta lifað með reisn, aðrir skilja það kannski ekki. Það er ekkert óskýrt í mínum huga. Það er mjög nákvæm greinargerð með þessu frumvarpi þannig að þegar það kemur til allra dómsmálanna sem 

Virðulegi forseti. Ég vona að ræðu mína megi ekki skilja þannig að ég hafi eitthvað á móti því að þessi umræða fari hér fram eða þetta mál sé komið til þingsins. Ég hef einmitt kallað eftir því að við eigum þessa málefnalegu umræðu og tel það afar mikilvægt. Þess vegna kallaði ég eftir því að þeir sem bera þetta frumvarp fram og hafa lýst sig fylgjandi því, og einstaka menn hafa sagt að þeir væru tilbúnir að klára það mjög hratt og vel og samþykkja, kæmu og útskýrðu ákveðnar greinar. Ég hef kallað eftir því hérna nokkrum sinnum að kosningakaflinn yrði rökstuddur og þær afleiðingar sem margir hafa bent á, til að mynda að landsbyggðarþingmenn yrðu á bilinu 11 til hámark 15. Hvernig rökstyðja menn að það sé skynsamlegasta leiðin? Ég vil benda á fyrirmynd í Noregi. Ég hef reyndar heyrt einstaka stjórnarþingmann, meira að segja úr stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd, benda á að þar sé atkvæðavægi ekki bara einn maður, eitt atkvæði heldur sé líka tekið tillit til landsvæðis. Þar sem hér er verið að auka vægi náttúrunnar í stjórnarskránni væri þetta ekki óeðlilegt. Ég bendi á að Skaftárhreppur er til að mynda 7% af Íslandi. Það yrði mjög erfitt í dag og næstum útilokað í þessu nýja kerfi að þaðan kæmi þingmaður sem væri þá fulltrúi þessa 7% af Íslandi því að þar eru bara 480–490 íbúar og fer því miður fækkandi vegna þess að við höfum ekki tekið nægilega á atvinnu- og samfélagsmálum þar. Ég tek undir með hv. þingmanni um þær ábendingar sem sérfræðihópurinn kemur með, m.a. að stjórnlagaráðið sjálft hefði gert mati á áhrifum hátt undir höfði í 2. mgr. 57. gr., þ.e. „að mat á áhrifum lagasetningar skuli fylgja frumvörpum samkvæmt nánari ákvæðum í lögum“. Því er slegið föstu að því þýðingarmeiri sem tillögur séu þeim mun meiri rækt eigi að leggja við mat á áhrifum, samanber Handbók um undirbúning og frágang  
             Hvaða mál er mikilvægara en stjórnarskráin?

Virðulegi forseti. Það þykir sums staðar og mér þykir það vera grundvallarmannréttindi að atkvæði allra vegi jafnt. Í þessu frumvarpi er það lagt til. Á móti kemur að í grein um sveitarfélög er hert á hlutverki þeirra. Í 2. mgr. 105. gr. segir, með leyfi forseta: „Sveitarfélög skulu hafa nægilega burði og tekjur til að sinna lögbundnum verkefnum.“ Það verður aldeilis mikil breyting ef þetta kemur í stjórnarskrá. Síðan kemur nálægðarreglan í gr. 106: „Á hendi sveitarfélaga, eða samtaka í umboði þeirra, skulu vera þeir þættir opinberrar þjónustu sem best þykir fyrir komið undir staðbundinni stjórn þeirra svo sem nánar skal kveðið á um í lögum.“ Þetta yrði bylting. Það yrði bylting ef í stjórnarskránni væri sveitarfélögum tryggt fé til að standa undir því sem best er komið sem næst fólkinu.

Virðulegi forseti. Við framsóknarmenn héldum einmitt ráðstefnu um sveitarfélagakaflann og stjórnarskrána í fyrravor þar sem doktorsneminn Eva Marín Hlynsdóttir var okkur til ráðgjafar. Í núgildandi grein, 78. gr., stendur þetta reyndar líka á íslensku, það má alla vega skilja það þannig. Það var mat margra sérfræðinga á þeim tíma að þrátt fyrir þessa nýju viðbót væri mikið meira af orðum en þar stæði ekkert mikið meira. Það var sjónarmið þeirra. Ég tek hins vegar heils hugar undir, og nefndi það í máli mínu, að það þurfi að setja sveitarfélögin á hærri stall samhliða ríkisvaldinu vegna þess að þetta eru tvö framkvæmdarvöld, tvö stjórnvöld sem fara með 100% af ákvörðunum og fjármögnun okkar í landinu í mismunandi hlutfalli. Ég benti þess vegna á 2. gr. Ég geri hins vegar engar stórar athugasemdir við kaflann sem slíkan en það er umdeilanlegt hvort þar standi mikið meira þó að greinarnar séu orðnar fjórar og textinn meiri. Ég vona bara, í lok andsvars míns, að við gefum okkur nægilegan tíma 

Virðulegi forseti. Það er mjög ánægjulegt að við ræðum hér frumvarp til stjórnarskipunarlaga um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ef maður leitar að skilgreiningu á stjórnarskrá má meðal annars finna þessa, með leyfi forseta: „Stjórnarskrá er heiti yfir allar þær reglur sem ráða stjórnskipun ríkis. Stjórnarskrá getur verið í formi eins ákveðins skjals eða hún getur verið dreifð í mörgum rituðum textum, hún getur einnig verið óskrifuð að miklu eða öllu leyti, t.d. geta hefðir og venjur haft stjórnskipulegt gildi og þannig verið hluti af stjórnarskránni.“ Í mínum huga er stjórnarskrá sáttmáli þjóðar, byggður á lagalegum og hugmyndafræðilegum grunni. Í stjórnarskrá þurfa að koma fram þau gildi sem við viljum byggja samfélag okkar á svo og þær reglur sem við viljum að myndi ramma utan um samfélagið. Í mínum huga eru þau atriði jafnmikilvæg, gildin og lagaramminn. Ofuráhersla á lagalegt gildi stjórnarskrárinnar er að mínu mati takmarkandi í því plaggi sem á að vera þjóðarsáttmáli og þjóðin á að upplifa sem sinn. Sú tillaga að stjórnarskrá sem stjórnlagaráð skilaði þinginu sl. sumar er unnin í mikilli samvinnu við þjóðina. Ferlið sem stjórnlaganefnd, þjóðfundur og loks stjórnlagaráð mynduðu var þáttur í því samvinnuferli. Það að spyrja þjóðina svo ráða um hvort hún vildi að útkoma samvinnuferlisins ætti að mynda grundvöll að fyrstu íslensku stjórnarskránni eða ekki, var eðlilegt framhald ferlisins sem lagt var upp með. Yfirferð lögfræðilegrar sérfræðinganefndar, sem hefur farið yfir tillögurnar með lagalega árekstra í huga og tengsl við alþjóðlega sáttmála sem við erum aðilar að, er mikilvæg. Tillögur þeirra liggja fyrir og nú er hið eiginlega þinglega ferli að fara af stað þar sem umsagna verður leitað til að tryggja að þjóðarsáttmáli okkar og grundvallarlög verði sem allra vönduðust um leið og sú grundvallarhugsun sem fólkið í landinu vill hafa er varðveitt. Mér líst mjög vel á hugmyndina sem hefur komið fram hjá formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að allar nefndir þingsins hafi sitt að segja og geti þá leitað ákveðinna umsagna um hluta málsins. Mér finnst mjög ánægjulegt að upplifa þá uppbyggilegu umræðu sem nú fer fram á þinginu um stjórnarskrármálið og vonandi fylgir áframhaldandi umræða í samfélaginu um það. Vonandi tekst okkur að gera umræðuna jákvæða og uppbyggilega þó svo að stjórnmálamenn og lögspekingar séu ekki á einu máli um form og innihald. Þetta er frábært tækifæri fyrir þjóðina, fyrir alla aldurshópa, til að ræða skipan mála. Það er spennandi að ræða stjórnskipan og grunngildi samfélagsins við ungt og frjótt fólk sem er tilbúið til að hugsa út fyrir rammann. Það er ekki síður spennandi að ræða þetta mál við eldra fólk sem á lífsreynsluna til að meta mál eftir og getur því svo vel bent á það sem betur má fara. Nú langar mig að víkja máli mínu að einni grein frumvarpsins, 39. gr., og einangra mig við eitt atriði hennar sem er jafnt vægi atkvæða. Margir líta á það sem sjálfsögð mannréttindi, að það verði sjálfsagt og eðlilegt að einn maður eigi eitt atkvæði jafngilt hvar sem menn búa. Meiri hluti þjóðarinnar vill að þannig verði skipan mála samkvæmt niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um stjórnarskrármálið og þá niðurstöðu ber að sjálfsögðu að virða. En það kemur ekki á óvart að í tveimur landsbyggðarkjördæmum sem lengst liggja frá höfuðborgarsvæðinu var svarið við spurningunni í þjóðaratkvæðagreiðslunni í nokkrum meiri hluta neitandi. Ég viðurkenni að ég var ein af þeim sem svöruðu þeirri spurningu neitandi þar sem ég á þá lífsreynslu að hafa allan minn fullorðinsaldur búið eins langt frá höfuðborginni og maður kemst og þekki því af eigin raun þann aðstöðumun sem er til staðar milli íbúa þessa lands eftir búsetu. Því miður tel ég okkur ekki vera tilbúin til að fækka talsmönnum þessa hóps á löggjafar- og fjárveitingasamkomu þjóðarinnar. Það verðum við vonandi einhvern tíma en ég tel þann tíma ekki vera kominn. Í því sambandi dettur mér í hug að benda á umræður um lélegan tækjakost Landspítalans fyrr í haust. Ég man ekki eftir að aðrir en þeir sem eru fulltrúar landsbyggðarinnar á þingi hafi minnst á að það sama á við um Sjúkrahúsið á Akureyri og fjórðungssjúkrahús landsins. Það segir sína sögu um það hvar við erum stödd í því að hugsa um landið sem eina heild og muna alltaf eftir því að það býr fólk með sínar þjónustuþarfir um allt land. Það er oft talað um að það þurfi að fara fram umræða og vitundarvakning um mál sem við höfum til umræðu í þinginu áður en við getum farið í að breyta lögum í mikilvægum málum. Nýlegt dæmi er í meðferð velferðarnefndar núna um ætlað samþykki vegna líffæragjafar en það er kúvending frá því sem nú er þar sem gert er ráð fyrir ætlaðri neitun. Í umræðu um málið hefur mikið verið talað um þörf á umræðu um það. Mér finnst það sama eiga við um ákvæði um jafnt vægi atkvæða. Þangað hljótum við að vilja stefna en það þarf að verða vitundarvakning í samfélaginu og meðal kjörinna fulltrúa sem margir hverjir fá hroll og tala um kjördæmapot ef minnst er á hagsmuni hinna dreifðu byggða. Í umræðu um endurskoðun á lögum um málefni fatlaðs fólks, í tengslum við yfirfærslu á málaflokknum til sveitarfélaganna í lok 2010, kom upp umræðan um að við þyrftum ekki lengur nein sérstök lög um málefni fatlaðs fólks, lög um félagsþjónustu ættu að duga. Allir þeir sem byggju í sveitarfélagi ættu rétt á þjónustu við hæfi, fatlaðir eða ófatlaðir. En niðurstaðan var sú að við værum ekki tilbúin, við værum ekki komin þangað að láta af sértækri löggjöf til að tryggja mannréttindi fatlaðs fólks. Enn væri samfélagið ekki tilbúið til að líta á það sem sjálfsagðan hlut að hindrunum væri rutt úr vegi til að hamlanir fólks hái þeim sem minnst í daglegu lífi, þann rétt þyrfti að tryggja með sértækri löggjöf. Til að taka umræðuna enn lengra má benda á að um leið og umræðan um að ekki sé þörf á sértækri löggjöf fyrir ákveðna minnihlutahópa eins og fatlað fólk er í gangi, er krafan um að hópur fatlaðra ungmenna fái sérstaka skóla fyrir sig afar hávær, hinn almenni standi sig ekki. Ætti ekki umræðan frekar að snúast um það hvernig við getum bætt hinn almenna skóla og fundið leiðir til að fullnægja félagslegum þörfum ungmennanna en að aðgreina þá frá samfélaginu? Þau dæmi sem ég hef tekið um tiltekinn minnihlutahóp eiga að vera til þess að skýra þá skoðun mína að við séum ekki tilbúin til að fækka fulltrúum þess minnihlutahóps sem íbúar dreifðra byggða eru á Alþingi Íslendinga. Það þarf að minnsta kosti fleira að koma til jöfnunar en atkvæðavægið. Það þarf að tryggja þjónustuvægið í sama slagnum. Ég efast ekki um að það er hinn eiginlegi vilji þjóðarinnar. Aðgangur að grunnþjónustu eins og menntun, heilbrigðisþjónustu, fjölbreyttri atvinnu, fjarskiptum og þokkalegum samgöngum í eðlilegri fjarlægð frá heimili eru sjálfsögð réttindi fólks á 21. öldinni. Eða hvað? Erum við enn í baráttu fyrir þeim sjálfsögðu réttindum fyrir ákveðinn hóp? Já, það erum við og þetta er mannréttindabarátta en ekki kjördæmapot. Vonandi á jöfnun á atkvæðavæginu eftir að skila okkur fleiri liðsmönnum í þeirri baráttu en einhvern veginn er ég ekki viss um að svo sé strax, til þess þarf að eiga sér stað jákvæð vitundarvakning um stöðu fólks á landsbyggðinni. Ég er hrædd um að við séum ekki tilbúin frekar en við erum tilbúin til að leggja af sérlög um málefni fatlaðs fólks. Við viljum stefna að hinu almenna, ekki bara einhvern veginn heldur með markvissri umræðu, aðgerðum og réttindabaráttu. Þrátt fyrir þennan fyrirvara minn í málinu ítreka ég ánægju mína með frumvarpið sem hér liggur fyrir, ekki síst í ljósi þess lýðræðislega ferlis sem ég rakti í upphafi. Málið er nú að fara í ítarlega umfjöllun í nefndum þingsins og mun að sjálfsögðu taka eðlilegum breytingum í því ferli. Umræðan hér hefur verið góð, vonandi heldur umræðan í samfélaginu áfram og kannski getur sú umræða vakið áhuga almennings á almennum stjórnmálum á ný sem væri afar þörf hliðarverkun. Ég hlakka til áframhaldandi vinnu með frumvarpið í nefndum þingsins og í þessum sal.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hennar og fagna sérstaklega þeim orðum hennar að gjalda varhuga við því ákvæði sem tilgreint er í 39. gr. frumvarpsins sem hér liggur fyrir um jöfnun atkvæða og útfærslu þess. Ég vænti þess að eiga mjög gott samstarf við hv. þingmann um að finna einhverja allt aðra útfærslu á því ákvæði ef málið gengur svo langt. Ég vildi gjarnan inna hv. þingmann eftir því hvort hún teldi sig eiga marga skoðanabræður í stjórnarliðinu í því efni. Í mínum huga er þetta eitt stærsta mál sem er tilgreint í tillögunni sem liggur fyrir og varðar landsbyggð og þann jöfnuð sem við gerum kröfu til að ríki í íslensku samfélagi. Frumskilyrði til þess að þegnar landsins séu jafnsettir gagnvart ríkisvaldinu er að þeir hafi sama aðgang að því að koma að ákvarðanatöku sem varðar sameiginlega hagsmuni, sameiginleg mál landsmanna allra. Því lýsi ég yfir ánægju með afstöðu hv. þingmanns í því efni að hún telur að ákvæðið eins og það er sett hér inn í 39. gr. tryggi ekki þann jöfnuð sem við viljum hafa í þeim efnum. Því spyr ég og ítreka enn og aftur spurningu mína til hv. þingmanns um það hvort hún telji sig ekki eiga marga skoðanabræður í stjórnarmeirihlutanum sem leggur þetta mál fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka jákvæð viðbrögð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar. Ég velti fyrir mér, hann talaði um hvort við sæjum fyrir okkur allt aðra útfærslu. Ég held að við þurfum að skoða mjög vel alla þá möguleika sem við höfum. Ég held að við viljum í raun og veru öll hafa það þannig að það sé jöfnuður á öllum sviðum og að við séum búin að ná þeim þroska að hugsa að sjálfsögðu ávallt um hagsmuni allra landsmanna. Einhvers konar útfærslu þurfum við því að skoða sem tryggir að talsmenn minnihlutahópa eins og landsbyggðarfólks á Íslandi eigi sér talsmenn á Íslandi. Hvað varðar skoðanabræður í stjórnarliðinu verð ég að viðurkenna að ég hef ekki gert neina úttekt á því en ég veit að það eru mjög margir í stjórnarliðinu sem eru ekki á sömu skoðun og ég enda er staðan þannig að kannski eru það ekki síst landsbyggðarþingmenn sem hafa velt þessu fyrir sér. Ég get alla vega sagt það fullum fetum að ég veit að ég á skoðanabræður og -systur í stjórnarliðinu. Mig langar að benda á að við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að það er ákveðin nýbreytni í kaflanum um sveitarstjórnarmál í stjórnarskránni. Þar eru í raun og veru ákveðnir möguleikar á að færa þjónustuna og ákvarðanatökuna nær fólkinu þannig að benda má á það ákvæði til einhvers konar mótvægis við ákvæðið í 39. gr.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og það er ágætt að vita til þess að skoðanabræður og -systur er víða að finna í flokkum um þessi efni. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að umræðan sem við erum að taka hér bendi meðal annars til að svona stórt atriði eins og um ræðir hafi ekki verið nægilega ígrundað áður en það var sett fram. Við verðum að treysta því að í efnislegri umfjöllun og meðferð þingsins í málinu verði gerðar á því breytingar. Ég sé að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir er í salnum sem formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Ég treysti því að hún sjái svo um að sérstaklega þetta ákvæði verði tekið fyrir og vandað betur til verka en um ræðir því ég fullyrði að ef þetta gengur óbrjálað eftir með því lagi sem hér er sett fram, verður misvægið enn meira en á allt annan veg en því er háttað í dag.

Virðulegi forseti. Ég endurtek það sem fram kom í ræðu minni, ég legg til að um þetta mál, eins og svo mörg önnur þar sem við erum að breyta mikilvægum atriðum í löggjöf okkar, fari fram mjög markviss og góð umræða. Það er ekki það, búið er að tala um jafnt vægi atkvæða aftur á bak og áfram í samfélaginu en ég held samt að það þurfi að halda áfram að ræða málið og það þarf að leiða fram sjónarmið bæði höfuðborgarbúa og landsbyggðarfólks. Nú tek ég fram að það þarf ekki endilega að vera bundið við það. Ég held að það séu alveg til höfuðborgarbúar sem hafa aðra skoðun á málinu en fjöldinn. Á sama hátt veit ég líka að það er til landsbyggðarfólk sem vill gjarnan að atkvæðavægi verði jafnt. Ég held að það skipti mjög miklu máli að umræða um það atriði fari fram og hún verði markviss og uppbyggileg, vegna þess að þannig náum við í raun skilningi á málefnum hver annars.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir ræðu hennar. Í hennar máli og fleiri stjórnarþingmanna hefur komið fram að þeim hugnist ekki 39. gr. og þar með ekki jöfnun atkvæðisréttar. Það kannski skýrir viljaleysi ríkisstjórnarinnar til að fara með plaggið óbreytt í þjóðaratkvæðagreiðslu, eins og margir stjórnlagaráðsfulltrúar fóru fram á. Sá sem hlaut flest atkvæði í þeirri kosningu lagði til dæmis mjög ríka áherslu á að það færi óbreytt. Við framsóknarmenn eigum liðsmenn í því máli, liðsmenn að því leyti að þeir töldu ófært að fara með það óbreytt fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Mig langar að benda á að þegar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd var í Noregi kom jafnt vægi atkvæðisréttar eða ójafnt atkvæðavægi auðvitað til umræðu. Sem dæmi má nefna að Norðmönnum hefur aldrei dottið í hug að breyta því á þann hátt að það væri einn maður, eitt atkvæði, vegna þess að líkt og á Íslandi er landsbyggðin þar mjög rík af náttúruauðlindum. Norður-Noregur lýtur stjórnarskrárverndar að því leyti, með fjölda þingmanna. Við skulum því ekki flýta okkur að vinna þetta mál heldur gera það á yfirvegaðan hátt. Ég tel að sömu rök eigi að einhverju leyti við á Íslandi vegna þess að það er raunverulega landsbyggðin sem heldur höfuðborgarsvæðinu uppi vegna gjaldeyrisskapandi atvinnugreina úti á landi. Mig langar að spyrja þingmanninn, vegna þess að frumvarpið er flutt af hennar samflokksþingmönnum: Hvaða lausn sér hún í málinu varðandi 39. gr. úr því að hún hafnar henni? Er einhver millileið til eða eigum við að taka núgildandi grein inn í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Mig langar til að það komi skýrt fram, ég taldi mig bæði byrja og enda mál mitt á því, að það plagg sem hér liggur fyrir hugnast mér í öllum meginatriðum þó að ég telji okkur ekki tilbúin í þetta tiltekna atriði, bara svo það sé algjörlega á hreinu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góð orð í garð landsbyggðarinnar. Ég er algjörlega sammála henni í því að höfuðborgin á náttúrlega heilmikið undir landsbyggðinni þar sem náttúruauðlindir okkar og gjaldeyrissköpun fer fram þar að mjög miklu leyti. Þannig eigum við að geta átt þessi samskipti. Landsbyggðarfólk er háð höfuðborginni hvað varðar þjónustu og höfuðborgin er háð landsbyggðinni hvað varðar auðlindir, gjaldeyrissköpun og annað slíkt. Þannig eigum við að hugsa þetta. Svo það sé alveg á hreinu líka vildi ég að hugmynd stjórnlagaráðsins færi óbreytt í þjóðaratkvæðagreiðslu vegna þess lýðræðislega ferlis sem þar hefur farið fram. Þannig hef ég talað um þetta mál á þinginu. Eftir sem áður hef ég alltaf goldið varhuga við þessu tiltekna atriði vegna þess að ég vildi óska þess að við þyrftum ekki að vera með neinar girðingar eða neitt vegna þess að hugsun okkar væri þannig. Ég vildi óska þess að við værum komin svo langt í jafnréttishugsun okkar á öllum sviðum, hvort sem það eru kynin, minnihlutahópar sem eiga við einhvers konar fötlun að stríða eða fámennir hópar sem búa úti um landið. Því miður er það ekki svo gott og þess vegna tel ég að við þurfum að skoða þetta mjög vel. Ég er ekki viss um að það kerfi sem kemur fram í 39. gr. sé það rétta, ekki heldur kosningakerfið. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki lausnina, því miður, en ég held að það sé nákvæmlega það sem við erum að fara að gera, 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta. Já, þess vegna fagna ég því mjög að þetta mál sé loksins komið fyrir þingið. Það er búið að draga allt of lengi að taka það efnislega fyrir á vettvangi þess og meðal þingmanna, og það styttist í kosningar. Úr því að þingmenn stjórnarliðsins eru ekki komnir með mótaðar lausnir að til dæmis þessum kosningakafla er mér til efs að þeim ákvæðum verði breytt í þessu frumvarpi vegna þess að það er svo langt á milli manna. Þá er greinilega ekki lengur meiri hluti fyrir breytingu á 39. gr., svona til upplýsingar. Þarna eru líka gerðar tillögur að breytingum um sveitarstjórnarmál og sveitarstjórnir og mig langar að spyrja þingmanninn sem ég veit að hefur starfað mikið að sveitarstjórnarmálum: Hefur hún eitthvað kynnt sér þá nálægðarreglu sem er lögð til í sveitarstjórnarkaflanum og út á hvað hún gengur? Hún er beint eftir fyrirmynd Evrópusambandsins.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég hef ekki kynnt mér nákvæmlega útfærsluna á nálægðarreglunni en við höfum rætt það heilmikið. Ég hef setið í félags- og tryggingamálanefnd og síðar velferðarnefnd, þar tókum við meðal annars þátt í því að færa stóran málaflokk á milli stjórnsýslustiga, frá ríkinu og yfir til sveitarfélaganna. Það var ekki síst gert með þeim rökum að það væri eðlilegt að sú þjónusta væri nálægt fólkinu þannig að þar eru rökin fyrir því að þessi málaflokkur var fluttur. Við erum að vinna að flutningi frekari verkefna til sveitarfélaganna sem teljast til nærþjónustu eins og málefni aldraðra. Ég held að það sé gert víðar en bara í löndum Evrópusambandsins. Ég get sagt að í mörgum málum, t.d. í byggðamálum, ættum við virkilega að líta til Evrópusambandsins sem er með alvörubyggðastefnu. Ég held að þar séum við ekki svikin af fyrirmyndinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur fyrir ræðuna. Af því að hún nefndi í andsvörum áðan að hún væri mjög sátt við þetta plagg langar mig að víkja aðeins að 57. gr., með leyfi forseta: „Lagafrumvarp má ekki samþykkja fyrr en eftir minnst tvær umræður á Alþingi.“ Ég þekki hv. þingmann að góðu einu, hef starfað með henni í félags- og tryggingamálanefnd og nú aðeins í velferðarnefnd og veit að hún leggur mikið upp úr því að vanda vinnubrögð. Hv. þingmaður hefur margoft rætt það í nefndinni þar sem ég hef starfað með henni. Mig langar að hún segi aðeins álit sitt á ákvæðinu í þessari grein vegna þess að sérfræðihópurinn sem skoðaði frumvarpið leggur til að því verði breytt. Mig langar að vitna í skilabréf lögfræðingahópsins, með leyfi forseta: „Í 57. gr. er gert ráð fyrir því að umræðum um lagafrumvörp sé fækkað úr þremur í tvær. Í ljósi þess að valkosti í bréfi stjórnlagaráðs 11. mars um að frumvörp fari ekki til nefndar fyrir 1. umræðu, hefði þurft að endurskoða þessa tillögu með hliðsjón af markmiði stjórnlagaráðs um vandaða lagasetningu.“ Mig langar að fá álit hv. þingmanns á þessu af því að ég veit að henni er mikið í mun að við vöndum okkur í þessu húsi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa góðu fyrirspurn. Mig langar til að minna á að í þessari grein stendur: „Lagafrumvarp má ekki samþykkja fyrr en eftir minnst tvær umræður á Alþingi.“ Hér er ekki verið að leggja það til að fækka umræðunum heldur sagt að þær eigi að vera minnst tvær. Ég þakka hv. þingmanni fyrir jákvæð ummæli um vinnubrögð mín og að sjálfsögðu legg ég mikla áherslu á að við slökum ekki á gæðum vinnunnar í tengslum við lagafrumvörp. Við vitum samt að ráðherra mælir oftast fyrir stjórnarfrumvörpum og oftar en ekki er það gert fyrir nánast tómum sal. Kannski má segja að það sé ákveðin kynning á frumvarpinu en kannski er alveg möguleiki að halda sig mjög ákveðið við það að vanda sig við alla vinnu jafnvel þó að umræðum verði fækkað. Þegar nefndir flytja frumvörp eru ekki nema tvær umræður um málið vegna þess að nefndin hefur þegar kynnt sér það. Hið sama getur átt við þegar mál eru endurflutt, þá er nánast búið að vinna það í nefndinni en einhverra hluta vegna hefur það ekki náð í gegn. Ég held að við verðum að vera svolítið sveigjanleg í þessu. Þess vegna er ég ánægð með að það stendur „minnst“ tvær umræður á Alþingi og tel að þetta sé ekki hættulegt ákvæði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Það er oft tímahrak, álag, fjöldi mála á dagskrá og álagstími í þinginu sem hv. þingmaður þekkir enn betur en ég. Ég hef samt sem áður tvisvar sinnum komið inn í þennan tíma. Ég þekki asann. Það þarf að ræða þung og erfið mál og ég spyr nú: Verður ekki ákveðin freisting að fara hratt yfir sögu ef það er hægt? Það er það sem ég hef áhyggjur af. Er þetta ekkert hættulegt? Þarf ekki stundum að hafa pínulítið vit fyrir þeim sem eru hér? Þetta á ekkert bara við um núverandi ríkisstjórn, þetta á við um þær ríkisstjórnir sem munu koma og þá sem fara með völdin, meiri hlutann á hverjum tíma. Það er það sem ég er að spyrja hv. þingmann um. Ég veit að hún vill einlæglega vanda sig og mér finnst að þetta eigi ekki að vera til staðar. Mig langar að fá álit hv. þingmanns á þessu.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni. Því miður höfum við stundum verið þannig stödd að hér hafa lög verið afgreidd í allt of miklum asa síðla nætur og það er ekki til neinnar fyrirmyndar. Auðvitað viljum við, ég held öll hér inni, virkilega vanda okkur. Við viljum leggja okkur fram um að þau frumvörp sem hér verða að lögum séu vönduð og búið að taka tillit til allra sjónarmiða. Lagasetning er ekkert grín og við verðum virkilega að vanda okkur við hana. Það getur alveg verið að það sé rétt hjá þingmanninum að þarna sé einhver ákveðinn freistnivandi, hann er því miður alls staðar í kringum okkur. Eins og ég segi verðum við að vona að þetta heimildarákvæði verði hægt að nýta í þeim tilvikum sem ég nefndi áðan, en að í stórum og erfiðum málum 

Virðulegi forseti. Við tökumst núna á við erfiðasta og mikilvægasta viðfangsefni sem við höfum tekist á við á þessu kjörtímabili og þó lengra sé leitað. Ég vísa auðvitað til þess að stjórnarskráin er slíkt grundvallarplagg að við hljótum alltaf að horfa til þess verkefnis með mikilli auðmýkt og mikilli vissu um að við verðum að vanda okkur og við verðum að komast að niðurstöðu sem við erum sannfærð um sem flest í hjarta okkar að sé hin réttasta við þær aðstæður sem við vinnum að þessum málum. Stjórnarskrá okkar hefur verið við lýði allan lýðveldistímann í meginatriðum með breytingum og hefur reynst vel. Ákvæðum stjórnarskrár er erfiðara að breyta en almennum lögum og þannig á það að vera. Það þarf að vera tiltekin festa í þeirri lagasetningu. Sú breyting sem við kunnum að gera á núverandi stjórnarskrá, hvort sem við leggjum til grundvallar þetta plagg sem hér er til umræðu eða förum aðrar leiðir, verður að vera þannig úr garði gert að okkur sé ljóst að hún verður kjölfestan í okkar stjórnskipun um töluverðan tíma. Öllum er líka ljóst að stjórnarskráin er lifandi plagg í þeim skilningi að hún þarf að taka tilteknum breytingum þegar aðstæður breytast. En þær breytingar mega hvorki vera of hraðar né of róttækar því að það gæti í sjálfu sér skapað óvissu. Stjórnarskránni er ætlað að draga úr óvissu í stjórnskipun okkar og skapa tiltekna vissu fyrir borgara landsins í daglegu lífi. Ég tek undir og fagna því að þessi almenna umræða sé komin á það skrið sem hún er þó komin á núna á Alþingi. Ég vil líka vekja athygli á því að hér hafa hér um bil allir, a.m.k. allir þeir sem ég hef hlustað á, fagnað því að málefnaleg umræða sé hafin. Af hverju fagna menn því? Vegna þess að þá eru þeir að segja að málefnaleg umræða eigi að leiða til einhvers. Þær breytingar sem menn kalla eftir, sú vörn sem menn fara í gagnvart einstökum málum eins og gengur og gerist - allt er þetta auðvitað til þess fallið að við reynum að fara gagnrýnið yfir einstök atriði og útiloka ekki neinar breytingar, við útilokum hvorki að gera róttækar breytingar frá frumvarpinu né að við þurfum ekki að gera slíkar breytingar. Mér hefur hins vegar fundist svolítið óþægilegt að jafnframt því að menn fagna því að málefnaleg umræða sé hafin og hún sé mjög mikilvæg hafa viðbrögðin frá þeim sem tala sérstaklega fyrir þessu frumvarpi verið þannig að það sækir dálítill uggur að mér um að í raun sé ekki mikill áhugi á því að fara nákvæmlega ofan í þá gagnrýni sem hefur komið fram í umræðunni. Ég vona auðvitað að ég hafi á röngu að standa og það mat mitt sé ekki rétt. Gallinn við umræðuna núna er að við erum bara að klóra yfirborðið, við ræðum í hálfgerðum andarteppustíl á 15 mínútum þetta mikilvægasta þingplagg sem fyrir sjónir okkar hefur komið á kjörtímabilinu. Þetta þurfum við að hafa í huga og nefndin þarf að hafa í huga að þær ábendingar sem fram hafa komið í umræðunni eru þessum takmörkunum háðar. Ég ætla að koma strax að máli sem ég tel að skipti gríðarlega miklu máli. Ég segi ekki að það skipti öllu máli, en miklu. Hér er ég að víkja að III. kaflanum sem lýtur að Alþingi og sérstaklega 39. gr. sem fjallar um alþingiskosningar. Menn hafa sagt sem svo að það sé sjálfgefið að vægi atkvæða hvar sem er á landinu eigi alls staðar að vera jafnt. Ég get ekki tekið undir það. Ég tel að það hafi verið megingalli á allri umræðu um kosningalöggjöf og kjördæmaskipan í landinu hversu þröngt sjónarhornið hefur verið. Það er ekki svo að við Íslendingar einir höfum rætt um þessa hluti, margar aðrar þjóðir hafa ekki síður fjallað um spurninguna um jafnt vægi atkvæða. Breska þingið fór rækilega yfir þessi mál fyrir nokkrum árum og var auðvitað fullt tilefni til að gera það á því þingi. Þar eru einmenningskjördæmi. Þar getur teoretískt komið upp sú staða að ef einn flokkur fær flest atkvæði, þó ekki væri nema þriðjung atkvæða í öllum kjördæmum, gæti sá flokkur fengið alla þingmennina. Það eru ekki mjög miklar líkur á því en þessi staða getur komið upp. Við sjáum að með einmenningskjördæmafyrirkomulaginu í Bretlandi hefur jafnvel meiri hluta þingmanna verið kosinn með talsverðum minni hluta þingsins. Þess vegna var eðlilegt að þeir spyrðu þessara spurninga. Niðurstaða þeirrar nefndar sem allir stjórnmálaflokkarnir stóðu að var sú að þegar fjallað væri um kjördæmaskipan og kosningafyrirkomulag þyrfti að horfa til fleiri átta en bara spurningarinnar um jafnt vægi atkvæða. Til dæmis þyrfti að spyrja hvernig við getum viðhaft þá kjördæmaskipan sem treystir sem best hið lýðræðislega fyrirkomulag sem felst í því að þingmenn og kjósendur eigi sem greiðastan aðgang hver að öðrum. Það er ljóst að landið sem eitt kjördæmi er ekki líklegt til að stuðla að því. Mjög stór kjördæmi eru ekki líkleg til að stuðla að því. Einnig vöknuðu spurningar eins og hvaða fyrirkomulag væri líklegast til að skila meirihlutaríkisstjórn. Við vitum að hlutfallskosning með engum þröskuldum, eins og við erum þó með í okkar fyrirkomulagi, mun ekki stuðla að því. Einmenningskjördæmi stuðla að því, það vitum við. Þá þurfa menn að vega þessa hagsmuni saman og bera saman við kröfuna um jafnt vægi atkvæða. Út úr því kemur ekkert klippt og skorið um að vægi atkvæða eigi að vera jafnt eða að menn vilji endilega hafa einmenningskjördæmi til að tryggja meirihlutastjórn. Möguleikinn getur verið sá að reyna, t.d. á grundvelli hlutfallskosningarinnar sem við erum með núna með þröskuldum, að þróa kerfið í átt að jafnara vægi atkvæða og síðan þeim öðrum þáttum sem ég hef gert að umtalsefni. Þetta held ég að skipti miklu máli. Þetta varð í raun niðurstaðan árið 2003 þegar núverandi kjördæmaskipan var tekin upp. Þá sögðu menn: Til að geta haldið í við þessi sjónarmið - þau sem ég var að gera að umtalsefni - þurfum við að sætta okkur við að hafa kjördæmin stærri og að skekkjan í atkvæðavæginu geti numið allt að einum á móti tveimur. Ég held að það sé býsna viðunandi niðurstaða að þessu leytinu til. Það er rétt að vísað hefur verið til þess að í þeirri ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu eða skoðanakönnun sem fór fram á þessu hausti var spurt um afstöðu fólks til jafns vægis atkvæða. Það vekur athygli mína að það voru þó ekki nema 57% sem vildu jafnt vægi atkvæða. Í því ljósi segi ég: Okkur ber að sjálfsögðu, ef við viljum horfa til þessarar atkvæðagreiðslu, að horfa líka til þess talsvert stóra minni hluta, 43% þjóðarinnar, sem hafnaði þessari leið. Annað er ósanngjarnt. Annað er óbilgirni. Annað er ofríki. Ef við ætlum ekki að horfa til viðhorfa 43% þjóðarinnar sem ofan í kaupið komu augljóslega mest af landsbyggðinni, eins og við sáum af skiptingunni á bak við þetta, ætlum við að beita minni hlutann sem á landsbyggðinni býr ofríki meiri hlutans. Það er mjög háskalegt. Jafnvel þótt við vildum vera trú hugmyndinni um jafnt vægi atkvæða og taka ekki tillit til þeirra sjónarmiða sem ég hef gert að umtalsefni með málefnalegum hætti vil ég segja að sú leið sem farin er í þessu frumvarpi er algerlega útilokuð, alveg fráleit, alveg afleit. Gert er ráð fyrir því að kosið sé með tvennum hætti: Annars vegar sé kosið úr kjördæmunum sem geta verið allt á bilinu eitt kjördæmi, landið eitt kjördæmi, upp í að vera átta kjördæmi. Það getur verið seinni tíma ákvörðun hvaða aðferð menn hafa á því. Ég er algerlega á móti því, ég held að festa eigi þetta í stjórnarskipunarlögin eins og það er gert núna. Núna er sagt: 6 kjördæmi hið minnsta. Við eigum að festa þetta. Við eigum ekki að opna þann möguleika að pólitískur meiri hluti geti breytt þessu með einföldum hætti og gert til dæmis landið að einu kjördæmi. Það er algerlega útilokuð aðferðafræði. Gert er ráð fyrir því að úr þessum kjördæmum komi 30 þingmenn. Þar af hygg ég að sex kæmu úr mínu kjördæmi og eitthvað fleiri úr öðrum landsbyggðarkjördæmum sem stærri eru. Alls 30 þingmenn. Síðan er opnað á að hafa sérstakan landslista þar sem landið er í raun eitt kjördæmi og af honum á að kjósa 33 þingmenn. Þetta hljómar allt vel og menn sveifla um sig orðaleppum eins og þeim að auðvitað muni allir á þessum landslista horfa til landsins alls og axla ábyrgð gagnvart landsbyggðinni ekkert síður en höfuðborgarsvæðinu þegar þeir koma á þing. Óskaplega eru þetta nú falleg orð en lítil huggun harmi gegn vegna þess að vitaskuld verða þeir sem eiga pólitískt líf sitt undir því að fá kjör af þessum landslista að horfa til þess hvar pólitískir hagsmunir þeirra liggja í raun. Á þetta hefur Þóroddur Bjarnason, prófessor á Akureyri, bent í mjög athyglisverðri grein og með viðurkenndri aðferðafræði hefur hann leitt að því líkum að þessir 33 þingmenn muni koma af höfuðborgarsvæðinu, eða eins og hann segir í grein sinni, með leyfi virðulegs forseta: „Þannig væri þeim landskjörna þingmanni eflaust voðinn vís sem héldi fram sjónarmiðum sem væru verulega óvinsæl á höfuðborgarsvæðinu. […] Langflestir landskjörnir þingmenn yrðu því íbúar höfuðborgarsvæðisins eða a.m.k. […] meiri hluta kjósenda á höfuðborgarsvæðinu þóknanleg.“ Þingmenn sem kæmu af landsbyggðinni og töluðu til dæmis fyrst og fremst fyrir sjónarmiðum sem greinilega eru minnihlutasjónarmið í ýmsum efnum, svo sem húshitunarmálum eða samgöngubótum til afskekktari svæða, ættu sjálfsagt ekki mikla möguleika nema menn færu að taka upp á því af vorkunnsemi að kjósa þá sérstaklega. Hættan er auðvitað sú eins og menn hafa bent á að það væru fyrst og fremst skoðanalausar druslur á landsbyggðinni sem gætu hugsanlega fengið stuðninginn. Við sáum hvernig þetta virkaði í kosningunum til stjórnlagaþings, sem voru reyndar ólöglegar. Tveir fulltrúar stjórnlagaráðs komu af landsbyggðinni. Það mótaði því miður mjög tillögur ráðsins og þýðir ekkert að horfa fram hjá því. Ég segi í fyrsta lagi: Það eru rök fyrir því að horfa í fleiri áttir en bara á spurninguna um jöfnun á vægi atkvæða. Í öðru lagi: Þetta er vond leið sem er lögð til í 39. gr. Ég fagna því að þessi sjónarmið hafa komið fram víðar en hjá mér. Ég vil einnig koma aðeins inn á - og sýnir nú hvað maður þarf að tala í miklum andarteppustíl - kaflann sem lýtur að Alþingi. Hann finnst mér vera býsna vanbúinn. Nei, ég ætla að sleppa þessu og fara frekar í stjórnarmyndunarhlutann því það er býsna brýnt mál. Þar er komið að hlutverki forseta Íslands. Ég verð að segja að mér finnst það mjög ankannalegt í 90. gr. þar sem gert er ráð fyrir því að forseti Íslands geri tillögu til þingsins um forsætisráðherra. Þarna er forsetinn kominn með beint íhlutunarvald um myndun ríkisstjórnar. Þannig á það auðvitað ekki að vera. Ég veit að kaflinn í núgildandi stjórnarskrá um forsetann er mjög gallaður en þarna er hins vegar ekki nægilega bætt úr að mínu mati. Þetta kemur líka fram í frægri ræðu forseta Íslands 1. október í fyrra. Þar kemur hann inn á þessi mál og vekur athygli á því að með tillögum stjórnlagaráðs taki hlutverk forsetans við myndun ríkisstjórnar miklum breytingum, það verður mun sjálfstæðara. Þar segir, með leyfi virðulegs forseta: „Í stað þess að formenn stjórnmálaflokka móti valkosti forsetans eins og tíðkast hefur frá lýðveldisstofnun mundi forseti sjálfur hafa frumkvæði að viðræðum við einstaka þingmenn og þingflokka. Hann gerir síðan tillögur til Alþingis um forsætisráðherra og er þá ekki bundinn af því að velja þingmann til þess embættis. Verði fyrsta tillaga forsetans ekki samþykkt hefur hann að nýju viðræður við þingmenn og þingflokka. Í stað þess forustuhlutverks sem formenn flokka hafa í áratugi haft við myndun ríkisstjórna fela tillögur stjórnlagaráðs í sér nýja skipan þar sem beinar viðræður forsetans við þingmenn yrðu afgerandi.“ Þetta er rétt túlkun forsetans hvað sem hver segir. Það sjáum við með því að lesa bókstaflega 90. gr. um stjórnarmyndunarviðræðurnar, þar kemur þetta mjög glögglega fram. Ég tel að þarna sé mjög sveigt af leið þess þingræðis sem við viljum hafa í heiðri. Auðvitað er eðlilegast að fyrirkomulagið sé þannig að það sé á valdi hinna lýðræðislega kjörnu þingmanna að reyna að koma sér saman um meirihlutastjórn. Það kann að vera, eins og er gert í dag samkvæmt núverandi stjórnarskrá, að forsetinn kunni að hafa þar atbeina ef ekki gengur saman með myndun ríkisstjórna en með þessum hætti 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér hefði nú þótt betra að hann væri hófsamari í orðavali í þessari umræðu, en það hefur hver sinn smekk í því. Ég verð að segja að það skiptir verulega miklu máli að við ræðum mjög vandlega einmitt það sem hv. þingmaður lagði hvað mesta áherslu á, þ.e. atkvæðisréttinn, jafnan rétt til atkvæðis í kosningum til þings, því það er það sem við erum að tala um. Það er jafn kosningarréttur. Það er eitt atkvæði á mann í öðrum kosningum. Það er eitt atkvæði á mann þegar við kjósum í þjóðaratkvæðagreiðslu eins og 20. október síðastliðinn. Það er eitt atkvæði á mann þegar við kjósum til forseta eins og síðastliðið sumar. Og það er eitt atkvæði á mann þegar við kjósum til sveitarstjórna, líka þar sem er blandað saman þéttbýli og dreifbýli í stórum sveitarfélögum. Þar er þessi hugsun, einn maður, eitt atkvæði, í heiðri höfð. Það skiptir verulega miklu máli að vanda sig við röksemdirnar. Hv. þingmaður talaði um einn á móti tveimur. Þetta er sá kafli í núgildandi stjórnarskrá sem hvað oftast hefur verið breytt, það er kjördæmaskipanin, til þess að reyna að styrkja hlut landsbyggðarinnar hér inni á þinginu, það hefur verið gert margoft. Feneyjanefndin var sett á stofn eftir fall járntjaldsins til þess að leiðbeina og aðstoða þjóðir þar til þess að byggja upp nýtt lýðræðislegt þjóðskipulag. Hún mun að sjálfsögðu fara sérstaklega ofan í þetta. Í erindi og fyrirspurn sem formaður stjórnskipunarnefndar hefur sent og var kynnt hér í umræðunni í fyrradag, kom það einmitt fram 

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að ég hafi verið stórorður að einhverju leyti í ræðu minni áðan. Ég reyndi þó að vera efnislegur. Ég reyndi að færa rök fyrir mínu máli. Ég verð bara að segja það eins og er að ég hef svo alvarlegar athugasemdir við þessa 39. gr., ég tel að hún sé svo afleit að ég get ekki annað en haft nokkuð stór orð um það sem mér finnst svona afleitt og algjörlega ómögulegt. Ég færði fyrir því rök og ég hef reynt að gera það efnislega að það væru rök fyrir því að líta til fleiri þátta heldur en bara jöfnunar atkvæðisréttar og vísaði m.a. til reynslu og nálgunar annarra þjóða. Ég tel að þannig eigum við að nálgast þessa umræðu. Ég hef alltaf verið mjög gagnrýninn á það alla tíð að umræðan á Íslandi um kosningafyrirkomulag og kjördæmaskipan, sem er rétt hjá hv. þingmanni, að er sá þáttur sem oftast hefur verið breytt í okkar stjórnarskrá, umræðan hefur að mínu mati verið út frá allt of þröngu sjónarhorni. Ég var ekki einu sinni að fjalla um það sem mjög margir tala um í þessu sambandi sem er jöfnun lífsgæða að öðru leyti. Ég fjallaði vísvitandi ekki um það, ég var einfaldlega að vísa til þess að við stjórnskipunina sjálfa bæri mönnum að líta til fleiri þátta. Síðan er það hitt. Jafnvel þó menn segðu sem svo að það ætti að vera hægt að jafna vægi atkvæða og menn ættu ekki að vera að hugleiða þá þætti sem ég var að nefna hérna, þá færði ég fyrir því rök og vísaði m.a. í fræðilegar athuganir sem segja okkur það að þetta fyrirkomulag leiði til nýs óréttlætis, ef þannig er hægt að orða það. Þannig segir Þóroddur Bjarnason í greininni sem ég nefndi áðan að þetta fyrirkomulag mundi leiða til þess að í stað þess að landsbyggðarkjördæmin hefðu miðað við þessa hugmynd, sex þingmenn umfram mannfjölda eins og er í dag, mundi það leiða til þess að þeir þingmenn sem sæktu umboð sitt til landsbyggðarinnar yrðu a.m.k. 12 færri en jafnt atkvæðavægi segir til um. Þetta eru efnislegar 

Herra forseti. Ég komst nú ekki til þess áðan, en hefði átt að gera, að segja að það er ekki eins og við séum að ljúka þessari umræðu hér í dag. Við erum að hefja hana, þetta er 1. umr. og við höfum farið yfir það hér hverjar hugmyndir stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar eru varðandi framhald vinnunnar. Ég vona að hv. þingmaður sé mér sammála um að mikilvægt sé að hver einasti þingmaður komi efnislega að vinnu við þetta frumvarp nú þegar það er hér komið formlega inn í þingið. Takmörkun á kosningarrétti. Einu sinni var það þannig að þetta var takmarkað eftir kyni. Það eru tvö ár þangað til við fögnum 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna á Íslandi. Einu sinni var þetta takmarkað við það að menn væru fjár síns ráðandi, að menn væru bændur og svo framvegis. Við þurfum að horfa til þess hvernig kosningarréttur er takmarkaður. Það er ekki eðlilegt að takmarka hann að mínu viti, en það er hægt að beita öðrum ráðum. Nú er tími minn útrunninn, 

Virðulegi forseti. Mér er alveg ljóst að þetta er 1. umr. þessa máls. Ég talaði í 15 mínútur og gat á handahlaupum farið yfir tvö efnisatriði sem mér lágu sérstaklega mikið á hjarta. Ég hefði getað talað um mjög mörg önnur mál líka. Það er ekki þannig, hv. þingmaður, að það sé einhver ágreiningur um kosningarréttinn og við getum auðvitað rætt á einhverri sögustund um það hvað gerðist hér fyrir 100 árum, en það finnst mér ekki vera innlegg í þessa umræðu. Það sem ég er einfaldlega að reyna að árétta í þessu er það að þessi spurning um kosningarréttinn og vægi atkvæða er flóknari og margbrotnari heldur en mér hefur fundist að umræðan hafi almennt endurspeglað, hvort heldur þjóðfélagsumræðan eða umræðan hér á Alþingi. Ég vildi þess vegna vekja athygli á þessu og líka á því að aðrar þjóðir sem eru að velta þessum hlutum fyrir sér, til að mynda í Bretlandi þar sem kannski 30, 40% þjóðarinnar kýs í raun og veru meiri hluta stjórnarinnar. Aðrar þjóðir eru að velta þessu máli 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu og sérstaklega þann hluta hennar er varðar jöfnun atkvæða. Ég vil taka undir með hv. þingmanni í nær öllu sem kom fram í máli hans hvað þann þátt snertir. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að við hugum að þessum þætti og setjum skýrar línur í umræðuna. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með því í umræðunni hvernig stjórnarliðar hafa komið hér upp hver á fætur öðrum og sagt að þeir styðji frumvarpið í einhverjum atriðum eins og það lítur út, en hafi verulegar athugasemdir við þennan þátt málsins sem snýr að jöfnun atkvæða. Mig langaði að velta upp spurningu til hv. þingmanns í ljósi umræðunnar sem verið hefur um þetta mál. Það hefur verið rætt af ákveðnum fulltrúum í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og það hefur verið rætt af þeim fulltrúum sem hafa setið í stjórnlagaráði að það komi ekki til með að verða neinar breytingar á frumvarpinu milli 1. og 2. umr. Er hv. þingmaður bjartsýnn á að tekið verði tillit til þeirra sjónarmiða sem upp hafa komið varðandi jöfnun atkvæða milli 1. og 2. umr.? Það er spurning númer eitt. Síðan langar mig að velta því almennt upp við hv. þingmann hvort hann geti farið ofan í það hvernig hann telji heppilegast að breytingar á stjórnarskrá fari fram. Ég hefði talið eðlilegast þegar við erum að breyta stjórnarskrá að teknir séu fyrir ákveðnir afmarkaðir þættir og reynt sé að ná sem víðtækastri sátt um þá. Hvað finnst hv. þingmanni almennt um það? Við erum á þeim stað að verið er að ræða breytingar á stjórnarskrá í fullkomnum ágreiningi þar sem öll stjórnarskráin liggur undir en ekki einhverjir ákveðnir afmarkaðir þættir.

Virðulegi forseti. Ég er þeirrar skoðunar að skynsamlegast hefði verið fyrir okkur að reyna að takast á við tiltekna afmarkaða þætti sem hefði verið ástæða fyrir okkur að breyta í núgildandi stjórnarskrá. Ég nefndi hérna áðan í ræðu minni málefni sem snúa að forseta Íslands og ég vakti athygli á því að forseti Íslands hefði sjálfur komist að þeirri niðurstöðu að sú grein sem fjallar um stjórnarmyndunarviðræður leiði til þess að atbeini forsetans að þessu máli verði miklu meiri heldur en nokkru sinni áður. Ég hef mjög verulegar og miklar athugasemdir við þetta ákvæði frumvarpsins. Ég hefði frekar haldið að þingmenn hefðu viljað styrkja stöðu þingsins frekar en að búa til einhverja sérstaka aðkomu forsetans, að það sé forsetinn sem geri tillögur til þingsins um kjör forsætisráðherra. Ég veit að í núgildandi stjórnarskrá er talað um atbeina forsetans að stjórnarmyndunarviðræðum, en það er einmitt hlutverk forsetans sem ég tel að sé mjög knýjandi fyrir okkur að taka til endurskoðunar í stjórnarskránni. Síðan er annað. Auðvitað fallast allir á það að það er meiri hlutinn sem fer með öll ráð í okkar samfélagi, í lýðræðislegu samfélagi, þannig er það a.m.k. á þinginu. En það er líka svo að menn hafa ævinlega bent á að þrátt fyrir það geti það verið ólýðræðislegt ef meiri hlutinn beitir minni hlutann ofríki. Þetta er mjög þekkt t.d. í stjórnmálafræðiumræðunni, mjög þekkt í félagsvísindaumræðunni og það sem ég óttast núna er að það kunni að leiða til þess að ef menn taki ekki tillit til sjónarmiða 43% þjóðarinnar, þar með getum við sagt mjög stórs hluta landsbyggðarinnar varðandi þessa spurningu um jöfnun atkvæðisvægis, muni þingið hér beita ofríki 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er annað mál sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í, sem eðli málsins samkvæmt hann komst ekki inn á á þeim stutta tíma sem er til þess að ræða þessi mál, það er 111. greinin sem snýr að fullveldisheimild til fullveldisframsals. Þar vilja margir meina að sé verið að opna á fullveldisframsal. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist um þessa grein. Erum við að verja fullveldið nægilega vel með þessari 111. gr., eða erum við að opna of mikið á fullveldisframsal? Hver er skoðun hv. þingmanns á þessu máli? Hvernig sér hann fyrir sér að svona grein væri best orðuð þannig að hún verji fullveldi þjóðarinnar?

Virðulegi forseti. Ef maður les 111. gr. bókstaflega, sem við hljótum að þurfa að gera, segir þar, með leyfi virðulegs forseta: „Heimilt er að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu.“ Það er með öðrum orðum verið að opna á mjög mikið framsal fullveldis, það er ótvírætt. Þetta hefur oft verið rætt vegna þess að við vitum það ef við gerumst aðilar t.d. að Evrópusambandinu mun það fela í sér fullveldisframsal sem allir eru sammála um að rúmast ekki innan núverandi stjórnarskrár. Þess vegna hafa menn sagt að samhliða aðild að Evrópusambandinu þyrftum við einmitt að gera breytingar á fullveldisákvæði stjórnarskrárinnar. Hér er það komið. Hér er búið að opna á það. Það sem ég hef hins vegar áhyggjur af er það að þetta mál er dálítið óljóst. Í skýringargögnum, þ.e. í athugasemdakaflanum, segir t.d., með leyfi virðulegs forseta: „Á hinn bóginn verður að ætla að á þessum grundvelli geti verið heimilt að framselja vald til stofnunar …“ Og svo framvegis. Með öðrum orðum,  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu. Eins og fram kom eru 15 mínútur fljótar að líða og tvær mínútur enn fljótari þannig að ég ætla að vinda mér í það sem mig langaði að ræða við hv. þingmann. Það er kosningagreinin eða 39. gr. Við vorum á fundi í atvinnuveganefnd í morgun að fjalla um frumvarp til laga um skipan ferðamála. Þar kom inn fulltrúi frá höfuðborginni og taldi það mjög mikilvægt að í einhverjum samráðshópi væri fulltrúi höfuðborgarinnar á móti sex eða átta markaðsstofum eða fleiri á landsbyggðinni. Okkur fannst það fullkomlega eðlilegt. Á sama hátt finnst okkur sem erum fulltrúar af landsbyggðinni hér á þingi það líka fullkomlega eðlilegt að það séu fulltrúar frá landsbyggðinni. Ég tek undir með þingmanninum um áhyggjur hans af afleiðingum þessa frumvarps ef af lögum yrði um breytingarnar á kosningafyrirkomulaginu, ég tók það nú aðeins til í mínu máli, tel að þar séu ófærar tillögur og að aðrar þurfi að fara. Þingmaðurinn benti einmitt á það að til stjórnlagaþingskosninganna voru aðeins tveir fulltrúar af 25 af landsbyggðinni. Má spyrja sig hvort þeir verði nokkuð fleiri hlutfallslega af þeim landslista sem á að velja 33 þingmenn. Ég nefndi í ræðu minni það sem ég hef heyrt um norska kerfið og verð að viðurkenna að ég þekki það nú ekki til hlítar að þar sé tekið blandað vægi fjölda einstaklinga og af stærð landsvæðis. Skaftárhreppur er með 7% af Íslandi undir 480–490 íbúa. Í núverandi kosningafyrirkomulagi er ólíklegt að það séu margir þingmenn 

Virðulegi forseti. Það gefur augaleið að ef við tökum upp það fyrirkomulag að meiri hluti þingmanna verði kosinn á grundvelli þessa landslistafyrirkomulags eins og gert er ráð fyrir í þessari 39. gr. mun það hafa þau áhrif að verulega stór hluti þingmann kemur af fjölmennustu svæðunum. Af hverju er það? Auðvitað vegna þess að þar liggur atkvæðavægið og í þá áttina munu þess vegna frambjóðendur á þessum listum skírskota. Við skulum vona að það verði undantekningar, við skulum gefa okkur að margir muni einfaldlega gefa lítið fyrir það að reyna að höfða til þessa stóra hóps og ná engu að síður kjöri, en óskaplega held ég að það völubein verði valt. Óskaplega held ég að það verði mikil freisting í þá áttina fremur að tala inn í þann hóp sem ráða mun úrslitum slíkra kosninga en til þess hóps sem fámennari er. Við sjáum í þinginu hvernig þessar umræður birtast okkur. Eru það ekki einmitt þingmenn landsbyggðarinnar sem tala fyrst og fremst um þau mál sem snúa að landsbyggðinni? Ég er samt ekki að segja að aðrir þingmenn séu henni endilega andvígir, þvert á móti. Ég held hins vegar að þetta endurspegli það að menn gæti að sínum pólitísku rótum í þessum efnum. Það er ekkert að því. Ég tel að fyrirkomulagið við stjórnlagaþingskosninguna hafi verið mjög eitruð blanda. Persónukjör og landið eitt kjördæmi hlaut að enda með ósköpum að þessu leytinu. Ég er ekki að tala illa um þá einstaklinga sem hlutu kjör í þessari ólöglegu kosningu. Ég er einfaldlega að vísa til þess að það var ekki góð staða að tveir fulltrúar í stjórnlagaráðinu væru með þá skírskotun sem ég nefndi. Það skiptir máli og það þýðir ekki að horfa fram hjá því. Við sjáum það líka í yfirbragðinu á þessum tillögum. Ég nefndi Bretland. Ég ætla að bæta því við að afskekktustu hlutar Bretlands hafa annað vægi í sínum kosningum til viðbótar við það ójafnvægi 

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið og tek undir það að fullu leyti. Ég hef miklar áhyggjur af þessu. Ég vildi aðeins spyrja hv. þingmann út í þær væntingar sem hann hefur til þessarar vinnu. Nú er málefnaleg umræða hafin og það er vel. Ég hef til að mynda kallað eftir því að stjórnarliðar rökstyðji leiðina í 39. gr. og skynsemina í henni. Margir hafa bent á, eins og hv. þingmaður, að landsbyggðarþingmenn gætu orðið 11. Þóroddur Bjarnason og fleiri hafa líka talað í þá veru. Ég hef hins vegar orðið annars áskynja. Síðast í andsvari við mig vísaði formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar til þess að þær tillögur sem ég lagði fram og sagði að þyrfti að skoða og breyta væru léttvægar og að að hennar mati stæði allt í þessu, menn þyrftu ekki að hafa neinar áhyggjur. Ég hef fengið það á tilfinninguna að formaður nefndarinnar hafi 

Virðulegi forseti. Ég skal bara játa að ég hef nokkrar áhyggjur af þessu máli vegna þess að mér hefur fundist viðbrögðin í umræðunni hafa gefið manni tilefni til að hafa áhyggjur af því hvort það verði nokkuð hlustað á gagnstæð sjónarmið. Þá er ég ekki bara að vísa til þess sem við segjum úr ræðustólnum, heldur ekki síður þess sem kemur væntanlega fram í umsögnum þegar þær fara að berast. Þess vegna hef ég nokkrar áhyggjur af þessu. Við skulum sjá til. Ég vek athygli á því að menn hafa fagnað því að þessi málefnalega umræða fari fram og hún hlýtur þá að leiða til einhverrar niðurstöðu. Stjórnlagaráðsfulltrúinn Þorvaldur Gylfason skrifaði hins vegar í DV 12. nóvember, með leyfi virðulegs forseta: „Tíminn til efnislegrar umræðu um stjórnarskrármálið er liðinn. […] Krafan um efnislega umræðu um frumvarpið á Alþingi nú er í reyndinni krafa um að drepa málinu á dreif.“ Þetta er hans sjónarmið. Hann telur með öðrum orðum að við þingmenn höfum ekki rétt á að tala um þessi mál, 

Virðulegur forseti. Eftir efnahagshrunið gafst Íslendingum tækifæri til þess að taka á vandanum sem því fylgdi með mjög afgerandi hætti. Þau tækifæri voru að nokkru nýtt með setningu neyðarlaganna en það ferli sem var nauðsynlegt og hófst með setningu neyðarlaganna var hins vegar ekki klárað. Við stöndum því enn frammi fyrir miklum vanda vegna þess að tækifærin voru ekki nýtt. Það verður smám saman ljósara hversu stór vandinn er og þar af leiðandi hversu mikil þörfin er fyrir það að bregðast við á afgerandi hátt. Fjárfesting hefur verið vanrækt á undanförnum árum að því marki að gjaldeyrissköpun er ekki næg til að standa undir þeim útgreiðslum sem fyrirsjáanlegar eru að óbreyttu. Seðlabanki Íslands hefur á undanförnum árum hvað eftir annað vanmetið stórlega hreina erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins. Síðast í maí á þessu ári áætlaði Seðlabankinn í peningamálum að skuldastaða þjóðarbúsins væri neikvæð um u.þ.b. 50% af vergri landsframleiðslu. Þetta mat hefur smátt og smátt verið hækkað, bæði hjá Seðlabankanum og raunar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum líka, sem í síðustu þremur skýrslum sínum hefur jafnt og þétt hækkað mat sitt á því hver skuldastaða íslenska þjóðarbúsins er. Nú virðist blasa við að ef fram heldur sem horfir munum við, íslenska þjóðarbúið, ekki geta aflað nægs gjaldeyris til að standa straum af vaxtagreiðslum og öðrum greiðslum vegna þessa skuldastabba. Þó að skuldastaða ríkisins gæti vissulega verið verri, eins og við sjáum dæmi um víða í Evrópu, bætast við miklar erlendar skuldir íslenskra lögaðila sem færa skuldastöðuna það hátt að nýjasta mat, m.a. hagfræðiprófessorsins Ragnars Árnasonar, gerir ráð fyrir því að þegar tekið hefur verið tillit til uppgjörs á þrotabúum bankanna verði hrein erlend skuldastaða í kringum 100% af vergri landsframleiðslu, geti orðið um 1.600 milljarðar króna. Miðað við nýjustu skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um stöðu mála á Íslandi sem birtist fyrr í þessum mánuði eru nettóáhrif þrotabúanna þar af 30–40% af vergri landsframleiðslu. Þetta eru gífurlega háar upphæðir sem breyta algjörlega möguleikum okkar á því að standa straum af vaxtakostnaði, þ.e. þjóðarbúsins, svo framarlega sem ekki verði gripið þarna inn í. Jafnframt sjáum við af þessum nýjustu tölum og uppfærðum tölum Seðlabankans að það hefði verið óframkvæmanlegt fyrir íslenska ríkið að bæta Icesave-vöxtunum ofan á þá vexti sem fyrirséð er að muni þurfa að greiða úr landi í erlendri mynt. Ef Icesave-samningar hefðu verið samþykktir á sínum tíma væri ekki með nokkru móti hægt að leysa þann vanda sem við stöndum frammi fyrir. Ísland stefndi í þrot eða væri komið í þrot. En enn er hægt að leysa vandann. Enn er hægt að grípa þarna inn í. Því spyr ég hæstv. forsætisráðherra, og það er tilefni þessarar umræðu: Með hvaða hætti hyggst hæstv. forsætisráðherra og ríkisstjórnin bregðast við stöðu þjóðarbúsins svoleiðis að afborganir af þessum skuldum, bæði einkaaðila, sveitarfélaga og ríkisins, verði sjálfbærar? Ef ekkert verður að gert mun, samkvæmt spá sem fyrrnefndur Ragnar Árnason háskólaprófessor hefur gert og birtist í Morgunblaðinu í dag, skuldastaðan fara stöðugt versnandi næstu 60 árin og verða 230% af vergri landsframleiðslu. Það mun að sjálfsögðu fela í sér gríðarlega kjaraskerðingu fyrir Íslendinga alla og ófyrirséðar afleiðingar, hugsanlegan landflótta, draga úr öllum möguleikum okkar á að byggja upp íslensk atvinnutækifæri, íslenska framleiðslu og vinna okkur út úr vandanum. Með öðrum orðum, það stefnir í mjög hættulega neikvæða keðjuverkun sem setur efnahag landsins í voða. Því er fullt tilefni til þess að stjórnmálamenn, ríkisstjórnin ekki hvað síst og hæstv. forsætisráðherra, bregðist við þeim vanda og skýri 

Hæstv. forseti. Stöðu þjóðarbúsins tel ég vera góða miðað við aðstæður og hagvaxtarhorfur hér á landi eru bjartari en meðal annarra iðnvæddra ríkja að mati bæði innlendra og erlendra sérfræðinga. Ný spá Seðlabankans gerir ráð fyrir 2,5% hagvexti á þessu ári og fer vaxandi næstu ár og verður 3,75% samkvæmt spánni 2015. Þetta sýnir að verðmætasköpun í samfélaginu er að aukast. Allt þetta ár hefur atvinnuleysi verið að minnka og starfandi einstaklingum er að fjölga á ný eftir að hafa fækkað töluvert í kjölfar hrunsins. Á síðasta ári jókst hlutur atvinnuvegafjárfestinga í landsframleiðslu í fyrsta sinn frá árinu 2006, eða um 25%. Fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar gerir ráð fyrir 10 milljarða innspýtingu í fjárfestingar í innviðum samfélagsins og í græna hagkerfinu og ný könnun Seðlabankans um fjárfestingaráform innlendra fyrirtækja bendir einnig til þess að fjármunamyndunin verði meiri í ár en áður var gert ráð fyrir. Staða heimila og fyrirtækja er jafnt og þétt að batna á ný. Heildareignir að frádregnum heildarskuldum námu yfir 1.800 milljörðum um síðustu áramót og höfðu aukist um tæp 17% á milli ára. Skuldir fyrirtækja og heimila eru nú 280% af landsframleiðslu, en voru 510% þegar það náði hámarki haustið 2008. Skuldir heimila og fyrirtækja frá hruni hafa því lækkað um næstum helming sem hlutfall af landsframleiðslu. Það er auðvitað brýnt að ljúka endurskipulagningu skulda fyrirtækja og heimila sem fyrst, ekki síst endurútreikningum ólögmætra gengislána. Eitt helsta verkefni kjörtímabilsins hefur verið að stoppa upp í um 300 milljarða fjárlagagat. Ekkert bendir til annars en að rekstur ríkissjóðs verði nánast sjálfbær á næsta ári. Engin ríkisstjórn í hinum vestræna heimi hefur náð slíkum árangri á liðnum árum. Á sama tíma hefur ríkisstjórnin staðið fyrir stórfelldri hækkun vaxta og barnabóta, lækkun skattbyrði um 60% allra heimila, auknum útgjöldum til velferðarmála og stórauknum tekjujöfnuði í samfélaginu. Sé litið til skulda hins opinbera er talið að þær hafi náð hámarki á síðastliðnu ári þegar þær námu 101% af landsframleiðslu. Á þessu ári munu þær lækka í um 97% af landsframleiðslu. Hrein skuldastaða hins opinbera er hins vegar 66% af landsframleiðslu í ár, en gert er ráð fyrir að þær lækki og nemi 53% af landsframleiðslu í lok árs 2015. Skuldir hins opinbera eru hérlendis svipaðar og í ýmsum öðrum iðnríkjum og staðreyndin er sú að íslenska ríkið ræður vel við skuldir sínar og á ekki við skuldakreppu að stríða. Mikilvægt er að fjármagnshöftum verði aflétt eins fljótt og auðið er. Þar verðum við þó að fara með mikilli gát og tryggja með öllum tiltækum ráðum að lífskjör almennings verði varin fyrir mögulegu gengishruni og óðaverðbólgu. Umræðan um fyrirhugaða nauðasamninga gömlu bankanna er á nokkrum villigötum. Við skulum ekki fara í neinar grafgötur um að þetta mál er og verður eitt af stóru málunum á borði þessarar ríkisstjórnar, Seðlabankans og Alþingis. Það er hins vegar alveg ljóst að Seðlabankinn fékk yfirráð yfir útgreiðsluferlinu með lögunum frá 12. mars sem er afar mikilvægt. Seðlabankinn hefur því regluvaldið þegar kemur að útstreymi gjaldeyris og hann mun ekki setja neinar reglur sem gætu ógnað hér lífskjörum eða markmiðum um fjármálastöðugleika, en það er mjög mikilvægt þegar litið er til efnahagsþróunar og inn í framtíðina að vel sé að þessu máli staðið. Ég tel að mjög mikilvægt sé að vinna þetta mál áfram í sátt og senda erlendum kröfuhöfum þau skýru skilaboð að pólitísk staða á Íslandi breyti engu um meðhöndlun þeirra því að einhugur sé um að ganga eins langt í vörn fyrir íslenska hagsmuni og lög og þjóðréttarlegar skuldbindingar leyfa. Ég tel mikilvægt að við getum verið sammála um það og náð samstöðu um hvernig á eigi að taka og hvernig standa eigi að afnámi gjaldeyrishaftanna. Þetta eru stóru málin inn í framtíðina sem ég vona að við getum náð sæmilega breiðri sátt um. Frú forseti. Aukinn hagvöxtur, minna atvinnuleysi, lægri skuldir, minnkandi verðbólga, jafnari lífskjör, og meiri bjartsýni á meðal heimila og fyrirtækja eru allt merki um að við séum á réttri leið og að ríkisstjórnin hafi 

Herra forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að efna til þessarar umræðu um stöðu þjóðarbúsins og þakka jafnframt forsætisráðherra fyrir sýn hennar á málið. Ég tel að staða íslenska þjóðarbúsins sé býsna alvarleg, þ.e. í þeim skilningi að ef ekki verður gripið til réttra ráðstafana getur stefnt í mjög mikið óefni. Hins vegar eru góðu fréttirnar þær að ef rétt er haldið á málum getum við Íslendingar unnið okkur mjög hratt út úr þessari stöðu, út úr höftunum, út úr þeirri stöðnun sem hefur verið viðvarandi frá því þessi nýja ríkisstjórn tók við, sem hefur ekki sýnt langtímahagvexti neinn alvörustuðning. Ekki hefur verið unnið með þeim sem hafa viljað koma hingað og fjárfesta á Íslandi. Sú staða sem dregin er upp, og hæstv. ráðherra og málshefjandi hafa komið inn á, og snýr að gjaldeyrishöftunum er þessi: Við Íslendingar munum ekki framleiða þann gjaldeyri sem þarf til þess að standa í skilum við þær skuldbindingar sem þjóðarbúið hefur gengist undir. Það er staðan. Út af fyrir sig er rétt að ríkið hefur ekki tekið á sig allar þessar skuldbindingar en sú staðreynd að þjóðarbúið er með þessar kröfur á sig er mjög alvarleg. Þess vegna skiptir höfuðmáli að vel takist til við að ljúka uppgjöri bankanna og að sjálfsögðu er það óþolandi staða að nú fjórum árum eftir hrun sé fullkomin óvissa um það í hvaða höndum allar stóru fjármálastofnanirnar á Íslandi eru. Hverjir eru eigendur þeirra? Þetta er eins óheilbrigt ástand í einu landi og það getur helst orðið. Hverjir eiga fjármálakerfið á Íslandi? Þetta er auðvitað algjörlega óásættanleg staða, fullkomlega. Leiðin fyrir okkur Íslendinga er að örva fjárfestingar, auka framleiðni. 

Forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu um stöðu þjóðarbúsins, horfurnar og á hvaða stað við erum. Það má auðvitað halda nokkra tölu um stöðu þjóðarbúsins fyrr og nú. Staðan í dag hefur kannski sjaldan verið verri, hún hefur oftast nær verið betri allan lýðveldistímann en einmitt í ár og undanfarin ár. Staðan í dag er hins vegar betri en hún hefur verið frá hruni. Ef við reynum að leggja mat almennt á stöðu þjóðarbúsins undanfarin ár og áratugi hefur hún sjaldan verið verri, en hún er miklu betri en hún var þegar allt hrundi í hausinn á okkur árið 2008 og allar vísbendingar benda í þá átt að staðan muni batna hægt og bítandi og örugglega á næstu missirum og árum. Mér datt í hug áðan þegar formenn stjórnarandstöðuflokkanna héldu ræður sínar í þessari umræðu, umræða sem átti sér stað í þessum sal fyrir tveim til þrem árum síðan og fjallað var um Parísarklúbbinn, hvort ekki væri rétt að við segðum okkur til sveitar og gengjum til liðs og mundum sækja um í hinn svokallaða Parísarklúbb eftir liðsinni og fá þar inni. Sýn þeirra á framtíðina er svartsýni, þ.e. þeir eru svartsýnir á framtíðina. Þeir virðast telja sjálfum sér trú um það, jafnvel þótt þeir trúi því ekki alveg sjálfir, að það sé svart fram undan og miklu, miklu verra en nokkurn mann órar fyrir. Það er þeirra trú á framtíðina. Það er þeirra boðskapur sem þeir flytja inn í þingið, inn í samfélagið, að sýnin sé svört, það geti jafnvel allt verið við það að hrynja aftur í hausinn á okkur. En hvar eru vísbendingarnar um það? Hvar eru merkin 

Herra forseti. Þetta er brýn og þörf umræða. Ég þakka framsögumanni, hv. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni, fyrir að brydda upp á henni. Við stöndum frammi fyrir gríðarlegum vanda og skiptir ekki máli þó að hæstv. forsætisráðherra telji upp tölur eða formaður fjárlaganefndar tali um hvað menn séu svartsýnir. Við búum við það að skuldir þjóðarbúsins eru gríðarlegar. Skuldir ríkisins eru gríðarlegar, skuldir flestra sveitarstjórna eru gríðarlegar og skuldir heimila eru gríðarlegar. Þær skuldir eru til komnar vegna þess froðuhagvaxtar og þeirrar bólu sem varð fyrir hrun og hrundi svo algjörlega til grunna. Skuldastaðan er einfaldlega orðin slík. En stjórn og stjórnarandstaða vill ekki viðurkenna að ekki er hægt að vinna sig út úr þeirri stöðu með fjárfestingu eða hagvexti. Skuldsetningin er orðin allt of mikil til að það sé hægt. Það er eitthvað sem menn þurfa að fara að leiða hugann að og við höfum verið að benda hér á í rúmlega þrjú ár. Eina leiðin út úr þeirri stöðu er sú að stórfelldar afskriftir og niðurfellingar skulda þurfi að fara fram á öllum þeim vígstöðvum sem ég taldi upp. 88 milljarðar kr. bara í vexti af skuldum ríkissjóðs á ári er staða sem þarf ekki að horfa nema örstutt á til að sjá að verður aldrei staðið við nema grunnstoðum samfélagsins verði slátrað. Það er þegar byrjað. Við vitum það, við sjáum það úti um allt. Við sjáum það í löggæslunni, menntamálum og heilbrigðismálum. Þetta vilja menn ekki viðurkenna. Ég tek undir það sem hv. þm. Bjarni Benediktsson sagði áðan að ástandið í þessum málum er eins óheilbrigt og það getur orðið. Það er meðal annars óheilbrigt vegna þess að fólk vill ekki viðurkenna það heldur kemur hingað upp eina ferðina enn, eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason og talaði um Parísarklúbbinn, fólk sem hefur ekki hugmynd um hvað Parísarklúbburinn er, hvað hann 

Virðulegi forseti. Margir gerðu lítið úr skuldavandanum fyrir hrun og gera enn. Fyrir hrun prentuðu bankarnir peninga með útlánum sem þeir gerðu að innstæðum. Útlánin voru notuð til að fjármagna kaup á hlutabréfum og fasteignum og verð þeirra hækkaði með aukinni peningaprentun. Við bankahrunið féll verð á hlutabréfum og fasteignaverð lækkaði ásamt því að útlán fóru í vanskil. Nafnverð verðbréfanna á bak við upphaflegu útlánin lækkaði hins vegar lítið og hrægammasjóðir keyptu bréfin á hrakvirði. Í fjögur ár hafa stjórnvöld afneitað skuldavandanum. Á meðan hafa hrægammasjóðir fengið sem nemur 50% af þjóðarframleiðslu í erlendum gjaldeyri úr þrotabúunum. Hrægammasjóðir vita að stjórnvöld geta stoppað greiðslur úr búunum. Þeir hafa því markvisst bætt samningsstöðu sína með kaupum á kröfum í þrotabú, lánveitingum til fyrirtækja, ásamt uppkaupum á ríkisskuldabréfum og fasteignum. Herra forseti. Það er ekkert um að semja við hrægammasjóði. Við framleiðum okkur ekki út úr vandanum nema með því að ganga á auðlindir komandi kynslóða. Gjaldeyrisöflun þjóðarinnar dugar vart til að borga af núverandi skuldum, hvað þá af skuldabréfi í erlendum gjaldeyri. Aðeins ein leið er fær. Leggja verður háan skatt á eignir þrotabúanna í gegnum til dæmis upptöku nýkrónu. Þannig verður til gjaldeyrir til að hleypa restinni út og tryggja lífskjör almennings. Herra forseti. Hugsum í lausnum sem gefa þjóðinni von.

Virðulegi forseti. Það var tvennt sem olli mér verulegum áhyggjum í ræðu eða svarræðu hæstv. forsætisráðherra. Annars vegar mantran um að hér gangi allt vel og tiltekin sjónarmið eru höfð frammi um að hagvöxtur sé á bilinu 2–3,5% meðan allir vita að við þyrftum að hafa a.m.k. 5% hagvöxt til að skila nægilega miklu til að standa undir þeim skuldbindingum sem við erum með. 25% aukning fjárfestinga í atvinnulífi, en frá hvaða tölu? Lægstu fjárfestingu Íslandssögunnar. Því miður er ekkert að marka þetta og ég hef áhyggjur af því. Hins vegar hef ég áhyggjur af því sem kom fram í svarræðu hæstv. forsætisráðherra, léttúðinni yfir skuldastöðunni, að vilja ekki gera sér grein fyrir hver skuldastaðan er. Kannski er það að hluta til vegna þess að Seðlabankinn og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hafa verið að endurmeta skuldirnar látlaust og við höfum aldrei fengið rétt svör, eins og málshefjandi, hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson kom inn á í inngangi sínum. Það er auðvitað alveg ótrúlegt að við skulum ekki hafa þær tölur. En mér finnst mun alvarlegra að léttúð hæstv. forsætisráðherra gagnvart þessu skuli vera þvílík að segja að þetta mál sé meira og minna allt í höndum Seðlabankans og við þurfum ekki að hafa áhyggjur af því. Hvar er hin pólitíska forusta? Í ummælum sem höfð eru eftir hv. þm. Árna Páli Árnasyni í blaðaviðtali segir hann, með leyfi forseta: „Að mínu viti hefur umgjörðin í tengslum við afnám gjaldeyrishafta aldrei verið hluti af peningalegu sjálfstæði Seðlabankans. Þegar ég var efnahags- og viðskiptaráðherra var forustan um afnám hafta á minni hendi. Þannig að það er alveg skýrt að það er hin pólitíska forusta sem hefur valdið í þessum efnum.“ Það er akkúrat það sem skortir. Tækifærin eru sannarlega til staðar á Íslandi, þau hafa hins vegar ekki verið nýtt síðustu árin. Þau gefa okkur þá von að við getum komist út úr þessu. Það þarf að taka annars vegar á skuldavandanum með hörku og hins vegar að setja 

Virðulegur forseti. Ég þakka forsætisráðherra og formönnum stjórnarandstöðuflokkanna fyrir innlegg þeirra í dag og fagna þeim samhljóm sem er í málflutningi þeirra gagnvart erlendum kröfuhöfum. Það er mikilvægt fyrir okkur öll að þau skilaboð séu þverpólitísk og skýr. Alþingi stendur einhuga að baki Seðlabankanum í því að gæta ýtrustu þjóðarhagsmuna í þeim efnahagslegu ákvörðunum sem taka þarf á næstu missirum. Með mars-lögunum hefur bankinn fengið þau tæki sem hann þarf til að standa þann vörð en þurfi hann á frekari tækjum að halda mun ekki standa á Alþingi við að veita honum þau. Ég hef ítrekað úr þessum stól varað við óraunsæjum væntingum um skjótt afnám gjaldeyrishafta. Ég fullyrði og fagna því að fleiri eru að átta sig á því að óraunsæjar væntingar um það hamla því að við getum unnið úr vandanum. Það er nefnilega þannig að aflandskrónueigendur og erlendir kröfuhafar þurfa að átta sig á því að þær krónur sem hér eru innlyksa fara ekki neitt. Það eina til hagsbóta fyrir íslenskt þjóðarbú og þessa aðila sem hægt er að gera við þær krónur er að fjárfesta, fjárfesta og fjárfesta í gjaldeyrisskapandi starfsemi á Íslandi. Því aðeins verða búin til einhver þau verðmæti sem unnt væri með tíð og tíma að flytja út úr landinu.

Virðulegi forseti. Það er sjálfstætt vandamál hversu langan tíma það hefur tekið að komast að því hver raunveruleg skuldastaða þjóðarbúsins er. Það er vægast sagt gagnrýni vert að Seðlabankinn hafi ítrekað þurft að endurskoða spár sínar og áætlanir um skuldir. Ég held að hæstv. forsætisráðherra þurfi að athuga það sérstaklega hvernig á því stendur að vafi sé um það hér svo hundruðum milljarða munar hvað íslenska þjóðarbúið skuldar. Það mál finnst mér vera þess eðlis að það hlýtur að vera á forgangslista hæstv. forsætisráðherra að fara yfir það hvernig á slíku getur staðið. Hitt er það sem stendur upp á hæstv. forsætisráðherra að svara en hún kemur sér undan því. Hvernig hyggst hún í ríkisstjórn sinni borga þær skuldir sem á okkur hvíla? Allt tal um að hagvöxturinn sé mun meiri en í öðrum löndum skiptir auðvitað engu máli.  Að tala síðan um að 25% aukning í atvinnuvegafjárfestingu sé mikil, 25% aukning af engu, af því lægsta sem við höfum nokkurn tímann séð. Að segja að það sé dæmi um að atvinnuvegafjárfestingin sé komin á gott skrið er auðvitað ekki boðlegur málflutningur, hæstv. forsætisráðherra. Ég held að löngu tímabært sé, virðulegi forseti, að menn fari að tala um stöðuna eins og hún er. Að sjálfsögðu getum við unnið okkur út úr þessum vanda en til þess þurfa menn að taka nauðsynlegar ákvarðanir, átta sig á því hver skuldastaðan er og fara að skapa gjaldeyri. Hvenær ætlar hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Skiptar skoðanir kunna að vera á því hvernig meta eigi árangur í ríkisfjármálum og hvort viðunandi árangur hafi náðst eftir hrun. Stjórnvöld hafa tekið á málum. Tölurnar tala sínu máli svo ekki er um að villast. Við erum á réttri leið. Á hrunárinu 2008 var fjárlagahallinn 216 milljarðar. Með því að grípa strax til aðgerða tókst að ná honum niður í 140 milljarða árið 2009. Samkvæmt áætlunum verður ríkissjóður hallalaus árið 2014. Það skiptir sköpum að þeim árangri var náð með blönduðum aðgerðum aðhalds og tekjuaukningar sem eiga sinn þátt í að staðan er nú mun betri en gert var ráð fyrir að hún yrði á þessum tímapunkti. Reynt hefur verið eftir fremsta megni að hlífa grunnþjónustunni en ná fram meiri hagræðingu í almennri stjórnsýslu og rekstri ríkisins. Er það til samræmis við markmið stjórnvalda um að verja velferðarsamfélagið. Ríkisstjórnin hefur frá upphafi lagt áherslu á að nota skattkerfið ásamt félagslegum stuðningi til þess að auka jöfnuð í samfélaginu. Við hvers kyns ráðstöfun fjármuna hefur verið reynt að beina þeim til þeirra sem helst þurfa á þeim að halda. Það er af sem áður var. Í aðdraganda hrunsins var að hætti nýfrjálshyggjumanna svigrúm í fjárlögum hverju sinni helst notað til að lækka skatta hjá vel stæðum einstaklingum með lækkun á fjármagnstekjuskatti og arðgreiðslum. Því þurfti að breyta og það höfum við gert. Þegar horft er til aðhaldsaðgerða hefur þolmörkum vissulega víða verið náð og álag á starfsfólk orðið umtalsvert. Sem betur fer höfum við nú tækifæri til að vinna okkur upp á við aftur þó enn þurfi að gæta aðhalds. Í þessum sal hafa fulltrúar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar mótmælt svo gott sem öllum skattahækkunum. Það er alvarlegt umhugsunarefni sem vert er að staldra við. Hver væri staðan í skólum landsins og á sjúkrahúsum ef engir skattar hefðu verið hækkaðir heldur skorið tvöfalt meira niður en hingað til hefur verið gert? Sagt hefur verið að traust efnahagsstjórn sé stærsta velferðarmálið. Það er hægt að taka undir þau orð og fagna þeim árangri sem rauðgræn ríkisstjórn hefur náð í þeim efnum. Hver var valkosturinn við leið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar? Það hlýtur að hafa verið leið Sjálfstæðisflokks og Framsóknar sem hefði falið í sér harkalegan niðurskurð og áframhaldandi einkavæðingu. Við skulum því fagna því sem 

Virðulegur forseti. Það er ágætt að geta haldið hér áfram. Ég talaði áðan um að eina leiðin út úr þessum vanda væru stórfelldar afskriftir eða niðurfellingar skulda. Hagvaxtarumræðan er einfaldlega ekki viðeigandi í þessu ástandi, það mun aldrei duga til að tala um einhvern hagvöxt til að komast út úr þessari stöðu. Ég tek undir það sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir sagði áðan. Skilvirkasta leiðin út úr stöðunni virðist vera einhvers konar skiptigengisleið með upptöku nýkrónu þar sem mismunandi tegundir eigna og skulda eru færðar yfir í nýja mynt með mismiklum áföllum. Öðruvísi er mjög erfitt að eiga við þetta mál. Við búum við þá stöðu að enn þá, fjórum árum eftir hrun, er eignarhald á fjármálafyrirtækjum óljóst. Við vitum ekki hver á fjármálafyrirtækin í landinu. Fjármálaeftirlitið neitar að veita upplýsingar. Ég hefði seint trúað því að við mundum sitja uppi með Fjármálaeftirlit sem væri eins eða verra en það Fjármálaeftirlit sem var fyrir hrun, en því miður virðist staðan vera sú. Uppbygging fjármálakerfis á öðrum forsendum en fyrir hrun hefur algjörlega mistekist. Fjármálamenningin er sú sama. Fyrirtækjamenningin er sú sama. Talað hefur verið um og var sagt áðan að aflandskrónueigendur og kröfuhafar ættu að nota peningana sína í innlenda fjárfestingu. Þeir eru að því. Þeir eru að kaupa upp íbúðir og íbúðarhúsnæði í stórum stíl í Reykjavík. Hvað þýðir það fyrir íslenska íbúðareigendur og fyrir hagkerfið í heild? Hvers konar staða er komin þar upp þegar kröfuhafar og aflandskrónueigendur eiga orðið stóran hluta af íbúðarhúsnæði? Það hefur ekkert verið skoðað. Þetta er villta vesturs ástand og því miður er það þannig. Fjögur ár hafa verið til að taka ærlega til en það hefur ekki verið gert nema í litlum mæli. Mig langar að enda orð mín á því að benda mönnum á að allt tal um hagvöxt og að hægt sé að vaxa út úr þessum vanda með auknum hagvexti er 

Virðulegur forseti. Ég þakka góða umræðu. Ég var þó misánægður með svör stjórnarliða í dag. Ég get tekið undir ræðu hv. formanns efnahags- og skattanefndar, Helga Hjörvars, en aðrar ræður stjórnarliða fjölluðu um eitthvað allt annað en við ættum að vera að ræða. Þar voru furðuyfirlýsingar á borð við það hjá hæstv. forsætisráðherra að við ættum ekki við skuldakreppu að stríða. Á sama tíma gerir íslenska ríkið erlendan gjaldeyri upptækan til að það og aðrir aðilar geti staðið straum af erlendum skuldum. Enn er talað um hagvöxtinn sem varð til vegna falls gjaldmiðilsins og notkunar á séreignarsparnaði og tímabundinna, vonandi ekki svo tímabundinna, makrílveiða. Fjárfesting hefur verið í sögulegu lágmarki. Svo kemur hæstv. forsætisráðherra og talar um sérstaka fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar sem áður voru bara hefðbundin verkefni ríkisins og dugar ekki einu sinni til að ná fjárfestingu hins opinbera upp í eðlilegt horf við þessar aðstæður. Svo er enn og aftur talað um tekjujöfnuð. Hvernig varð hann til? Með því að tekjur allra lækkuðu og rýrnuðu. Atvinnuleysið sem enn er að minnka, atvinnuleysistölur fara jú lækkandi, en hafa orðið til ný störf? Nei, það vantar nú eitthvað upp á það. Á sama tíma verður ekki til sá gjaldeyrir sem við þurfum til að standa straum af erlendum skuldum þjóðarbúsins. Það er hin einfalda staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Við þurfum að bregðast við því. Þess vegna þarf skýra sýn frá hæstv. forsætisráðherra um hvernig eigi að bregðast við þeim vanda. Ég er þeirrar skoðunar að hægt sé að bregðast við honum með því að framleiða aukinn gjaldeyri og með því að grípa inn í það ferli sem nú á sér stað og er líklegt til þess að auka enn á útgreiðslur í erlendri mynt. Sé ekki brugðist við með mjög afgerandi hætti er staðan ekki góð. Þess vegna þurfum við forustu frá hæstv. forsætisráðherra í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Mér finnst alveg óþarfi af hv. stjórnarandstöðu að reyna að skapa ótta um stöðu þjóðarbúsins og koma því inn hjá þjóðinni að hér sé allt í kalda koli. Það er bara ekki svo. Það hefur komið fram hjá Seðlabankanum að hrein erlend skuldastaða þjóðarbúsins sé viðráðanleg eftir að þrotabúin hafa verið gerð upp. Hér er kallað eftir því og sagt að stjórnvöld hafi ekkert gert í því að borga niður skuldir. Hvað höfum við gert? Það kom fram í máli mínu áðan að skuldir heimila og fyrirtækja hafa lækkað um 200% af landsframleiðslu á þremur árum. Mér finnst það alveg ótrúlegur árangur.  Það kemur hér mjög misvísandi fram hjá stjórnarandstöðunni, þ.e. sjálfstæðismenn tala um að hagvöxtur skipti engu máli meðan framsóknarmenn tala um að hann sé allt of lítill. Síðan komu fram áhyggjur af gjaldeyrisstöðu þjóðarbúsins. Það er nú svo að ríkissjóður og Seðlabanki Íslands hafa í tvígang fyrir fram greitt komandi gjalddaga á lánum tengdum efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðs til að lækka kostnað á gjaldeyrisforðanum. Ég tel að engin alvarleg staða sé varðandi gjaldeyrisstöðu þjóðarbúsins ef frá er skilið það sem við þurfum að skoða vel og er verið að reyna að ná fram, þ.e. endurfjármögnun á Landsbankabréfinu. Þegar við erum að tala um erlendar skuldir og framleiðni á gjaldeyri liggja spár þannig að við getum lækkað hreinar skuldir í hlutfalli við landsframleiðslu nokkuð hratt miðað við undirliggjandi viðskiptajöfnuð næstu ára sem er áætlaður um 2–3% af landsframleiðslu, en viðskiptaafgangur af þessari stærðargráðu og hagvöxtur  Ég tel því alveg óþarfa að vera með svona svartagallsraus varðandi stöðu þjóðarbúsins. Við þurfum að vinna 

Virðulegi forseti. Við ræðum um frumvarp til stjórnarskipunarlaga, um stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Ég vil í upphafi segja að það er mjög erfitt að ræða svo umfangsmikið og stórt mál þegar ræðutími er þetta stuttur. Í svona stóru máli þegar ný stjórnarskrá er undir gefst ekki svigrúm til að fara mjög vel ofan í nema einstakar efnisgreinar. Það er ekki vel því að stjórnarskráin er grundvallarplagg Íslendinga. Hún er það sem skiptir okkur öllu máli. Reglur samfélagsins eru mótaðar þarna og á þeim byggir allt okkar samfélag. Það hefði verið miklu eðlilegra í umræðum um breytingar á stjórnarskránni að taka fyrir einhverja ákveðna afmarkaða þætti. Ég hef verið því mjög fylgjandi að setja í stjórnarskrá möguleikann á því að þjóðin geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum og að við eflum beint lýðræði í samfélaginu. En með því að blanda þessu öllu saman og umbylta stjórnarskránni allri í einu er aðdragandinn að því að breyta stjórnarskránni ekki réttur, þá er þetta ekki gert á þeim forsendum að við náum um það víðtækri sátt. Stjórnarskráin er ekki plagg Sjálfstæðisflokks, Samfylkingar, Framsóknarflokks eða einhverra annarra stjórnmálaflokka. Stjórnarskráin er plagg þjóðarinnar allrar og stjórnarskráin á að vera hafin yfir hina pólitísku umræðu. Ég ætla að taka sérstaklega fyrir eitt ákvæði í þessari ræðu, fullveldisafsalið. Þegar þjóðaratkvæðagreiðslan fór fram um þessar tillögur bentu margir á að það hefði verið heppilegt að spyrja þjóðina hvort hún vildi sjá öflugra fullveldisákvæði í stjórnarskrá en þessar tillögur gera ráð fyrir. Það var ekki vilji til þess hjá stjórnarmeirihlutanum að spyrja þjóðina þeirrar spurningar. Margir telja að það hafi verið vegna þess að meiri hluti stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hafði áhyggjur af því að þjóðin vildi ganga lengra og setja hærri þröskulda en þessar tillögur gerðu ráð fyrir í því að verja fullveldið. Þær eru margar, yfirlýsingarnar sem hefur verið haldið fram í aðdraganda þessarar vinnu um fagleg vinnubrögð, gegnsæi og annað því um líkt. Því hefur verið haldið fram að þjóðfundur sem kallaður var saman á haustdögum 2010 og hafði meðal annars það markmið að fjalla um þetta mál hefði haft að leiðarljósi stjórnlagaráðið sem meiri hluti Alþingis valdi eftir að Hæstiréttur hafði ógilt stjórnlagaþingskosninguna. Sá þjóðfundur var mjög afdráttarlaus þegar kom að fullveldi þjóðarinnar. Það kom fram bæði í upphafsorðum og niðurstöðum þjóðfundarins að stjórnarskráin ætti að vera sáttmáli sem tryggði fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar. Það var meðal annars fjallað um það í fjölmiðlum þegar niðurstaða þjóðfundarins var til umræðu að það hefði vakið sérstaka athygli hversu mikil áhersla hefði verið lögð á þennan þátt í niðurstöðum þjóðfundarins. Síðan kemur að tillögum stjórnlagaráðs og því frumvarpi sem við ræðum hér um fullveldisákvæðið. Nú liggur fyrir að sitjandi ríkisstjórn hefur það á stefnuskrá sinni að gerast aðili að Evrópusambandinu eða í það minnsta annar stjórnarflokkurinn sem nýtur rúmlega 20% stuðnings í skoðanakönnunum í dag. Á margan hátt má segja að þessar tillögur stjórnlagaráðs séu sniðnar að kröfum Evrópusambandsins, en öllum er ljóst að núverandi ríkisstjórn hefur fjallað um það oftar en einu sinni að hér þurfi að breyta stjórnarskrá. Forustumenn Samfylkingarinnar hafa meðal annars sagt að opnun á fullveldisafsali í stjórnarskrá sé eitt af mikilvægustu málum flokksins vegna þess að annars mundi ESB-umsóknin læsast inni. Í ljósi mikilvægis málsins fyrir ríkisstjórnina ætti engan að undra ítrekaðar umfjallanir Evrópusambandsins um stjórnarskrárbreytingar Íslands, nú síðast í nýútkominni framvinduskýrslu ESB um stöðu ESB-viðræðnanna. Evrópuþingið fjallaði einnig um þessi mál í ályktun í mars 2012 en þar var því sérstaklega fagnað að ríkisstjórnin hefði skipað stjórnlagaráð sem ynni síðan að endurskoðun stjórnarskrár Íslands. Af hverju gerði Evrópusambandið þetta? Jú, vegna þess að allir gera sér grein fyrir því að það verður að opna á aukið fullveldisafsal til að við getum orðið aðilar að Evrópusambandinu. Nú liggur fyrir að þjóðfundurinn sem haldinn var hafði aðra sýn en þessa og vildi styrkja fullveldið í stjórnarskrá landsins. Þá erum við komin að þessu ákvæði í drögum að nýrri stjórnarskrá, 111. gr. Þar er opnað á að heimilt sé að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að í þágu friðar og efnahagssamvinnu. Það er kveðið á um að framsalið skuli vera afturkræft og það er líka kveðið á um það síðar í þessari grein að feli lögin í sér verulegt valdaframsal skuli þau borin undir atkvæði allra kosningarbærra manna til samþykktar eða synjunar. Þá spyr sá sem ekki veit: Hvað er verulegt valdaframsal? Er Evrópusambandsaðild verulegt valdaframsal? Er afsal á einstökum þáttum eins og nefnt hefur verið sektarákvæði vegna alþjóðlegra samninga verulegt valdaframsal? Hvar liggur línan í þessu nákvæmlega? Það liggur alveg ljóst fyrir að með þessari grein er opnað mun meira á valdaframsal en í þeirri stjórnarskrá sem við erum með í dag. Það væri fróðlegt að heyra í þeim sem bera þetta mál fram hvernig þeir telji að þessi grein endurspegli það viðhorf sem kom fram á þjóðfundinum 2010 og það viðhorf sem ég kom inn á áðan. Svo er athyglisvert að bera þessa grein saman við 67. gr. sem fjallar um möguleika þjóðarinnar til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um einstök mál. Í 2. málslið 1. mgr. stendur: „Á grundvelli þeirra er hvorki hægt að krefjast atkvæðagreiðslu um fjárlög, fjáraukalög, lög sem eru sett til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum né heldur um skattamálefni eða ríkisborgararétt.“ Þjóðréttarlegar skuldbindingar sem heimilar eru í 111. gr. eru þá undanþegnar þjóðaratkvæðagreiðslum í 67. gr. Það er í það minnsta mjög óljóst hvort svo sé eða ekki en samkvæmt orðanna hljóðan er ekki hægt að lesa annað út úr þessu en það að um þau mál sem heyra til að mynda undir Evrópusambandsaðild geti þjóðin ekki kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum, hvort sem þau eru lítil eða stór. Og jafnvel þó að vitnað sé til þess í 111. gr. að framsal ríkisvalds skuli ávallt vera afturkræft getur þjóðin ekki kallað eftir atkvæðagreiðslu um úrsögn úr Evrópusambandinu vegna þess að það er undanskilið í þessari 67. gr. Þegar við horfum upp á Evrópusambandið víkka sig út og hversu mikið af lögum kemur beint frá Evrópusambandinu er augljóst að þjóðin hefur ekkert um það að segja og getur ekki kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um þau. Þegar kemur aftur að þessari 111. gr. sem er um framsal ríkisvalds og möguleikana á því má líka velta fyrir sér af hverju menn eru ekki með hærri þröskulda þegar um verulegt valdaframsal er að ræða, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson vitnaði til í gær og ræddi í sinni ræðu. Það er ótrúlegt að menn séu að tala um að opna á jafnvel stórt og mikið valdaframsal, t.d. Evrópusambandsumsókn, og að þá þurfi ekki aukinn meiri hluta. Við þekkjum úr nágrannaríkjum okkar að menn eru að tala um að ef um verulegt valdaframsal er að ræða þurfi hærri þröskulda. Ef um minna framsal er að ræða er hægt að komast af með lægri þröskulda. Það er ekki hægt að lesa annað út úr þessu sem tengist fullveldisákvæðunum en að fullveldið styrkist ekki með þeim drögum sem liggja hér fyrir. Fullveldið veikist með fyrirliggjandi tillögum. Það liggur algjörlega ljóst fyrir, og það væri mjög fróðlegt að heyra þau sem bera þetta mál fram, hv. þingmenn Valgerði Bjarnadóttur, Álfheiði Ingadóttur, Róbert Marshall, Lúðvík Geirsson, Magnús Orra Schram og Margréti Tryggvadóttur, fjalla um þetta ákvæði á þessum nótum eða tengja þjóðaratkvæðagreiðslurnar inn í þetta á einhvern hátt þannig að það liggi ljóst fyrir. Ég hef ekki heyrt þau velta því upp hvort vilji sé til þess að veikja fullveldið með þessum hætti. Er vilji þjóðarinnar sá að veikja fullveldið með þessum hætti? Stendur vilji meiri hluta þjóðarinnar til þess að opna á fullveldisafsal í stjórnarskrá með þeim hætti sem hér kemur fram? Það er ótrúlegt að setja málið í þessa stöðu vegna þess að, eins og ég kom inn á, mörg atriði í þessu frumvarpi eru góðra gjalda verð og skoðunarverð. Ég vil taka aftur fram að ég hef til að mynda verið mjög fylgjandi ákvæði sem snertir beint lýðræði og er mjög fylgjandi því að opnað sé fyrir aukið beint lýðræði í stjórnarskrá og þjóðinni sjálfri veittar auknar heimildir. Ég hef efasemdir um þær gríðarlegu þrengingar sem er verið að setja inn í það ákvæði, bæði hvað varðar skattamálefni, fjárhagsleg málefni, og eins þjóðréttarskuldbindingar. Maður sér ekki að hugsunin á bak við þjóðréttarskuldbindingarnar sem þarna koma inn geti verið önnur en að tryggja að ekki geti hlaupið snurða á þráðinn með nokkurn hlut ef til þess óheillaspors komi að Ísland gerist aðili að Evrópusambandinu. Það er engu líkara en að Evrópusambandið hafi sjálft lesið yfir þessi drög og gefið grænt ljós á að þetta gæti farið svona fram. Síðan er annað málefni sem er fróðlegt að skoða og það snýr að 34. gr. er varðar náttúruauðlindir í þjóðareign. Ég ætla líka að taka það út frá þessum fullveldisvinkli. Þar segir: „Auðlindir í náttúru Íslands sem ekki eru háðar einkaeignarrétti eru sameiginleg og ævarandi eign þjóðarinnar. Enginn getur fengið þær eða réttindi tengd þeim til eignar eða varanlegra afnota og aldrei má selja þær eða veðsetja.“ Svo segir undir lok greinarinnar: „Stjórnvöld geta á grundvelli laga veitt leyfi til afnota eða hagnýtingar auðlinda, sem og annarra takmarkaðra almannagæða, gegn fullu gjaldi og til tiltekins hóflegs tíma í senn.“ Þarna er lögð áhersla á að auðlindirnar séu eign þjóðarinnar. Við skulum taka skilgreininguna á auðlindunum út fyrir sviga en engu að síður er ekkert sem útilokar að síðan sé hægt að framselja nýtingarréttinn á auðlindunum frá þjóðinni, úr landi til spænskra sjómanna ef við tökum sjávarauðlindina eða til skoskra sjómanna. Það er ekkert í stjórnarskránni sem útilokar að auðlindin sé eign þjóðarinnar en að nýting hennar sé frá ríkjum hugsanlega sunnar í Evrópu. Þessu vil ég líka velta upp. Er vilji til þess að opna svona á þetta í stjórnarskrá? Ég er því mótfallinn. Þarna sér maður líka að verið er að veita heimildir og opna inn í stjórnarskrána vegna þess að það er nauðsynlegt út af Evrópusambandsumsókninni. Þá ætla ég að koma aftur inn á að Evrópusambandið hefur sjálft fjallað um þessi málefni og fagnað því, eins og ég kom að í ræðu minni áðan, oftar en einu sinni að Íslendingar skuli vera að endurskoða stjórnarskrá sína sem sé nauðsynlegt að gangi hratt og vel fyrir sig vegna þess að ef það gerist ekki strandar Evrópusambandsumsóknin. En ég vil segja aftur að ég er fylgjandi ákveðnum breytingum á stjórnarskránni. Ég held að þetta sé ekki unnið með réttum hætti. Þarna er verið að klæða þessa vinnu í búning sem mér líkar ekki. Ég áskil mér rétt til að fjalla frekar um stjórnarskrána og aðrar greinar frumvarpsins í næstu ræðu minni og óska eftir því að forseti setji mig aftur á mælendaskrá.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans sem um margt var mjög athygliverð. Ég deili áhyggjum hans varðandi þá grein sem hann gerði að uppistöðu í ræðu sinni og er 111. gr. í frumvarpinu sem hér liggur fyrir. Það er alveg augljóst að eins og hún er sett fram þar býður það þeirri hættu heim að samningar séu gerðir við önnur þjóðríki og keyrðir í gegnum afsal fullveldis og í gegnum þingið í krafti meirihlutaræðis. Það vekur manni nokkurn ugg að það sé komið þannig fram á þingi, sérstaklega í ljósi þess hvernig ýmis mál hafa verið hanteruð af þinginu. Þar er nærtækt að líta til þess hvernig stjórnarandstöðu er meinaður aðgangur að upplýsingum til að rækja starf sitt, þótt ekki sé annað nefnt. Engu að síður held ég að það sé óhjákvæmilegt að Alþingi Íslendinga ræði í umræðunni sem fram undan er hvernig farið verði að því að tryggja betur í stjórnarskrá landsins það sem hefur sérstaklega verið áberandi í samskiptum okkar við Evrópusambandið og tengist EES-samningnum, hvernig við þræðum þá vandasömu línu. Ég vildi gjarnan heyra frá hv. þingmanni, sem ég veit að hefur hugleitt þau mál ærið vel, hvaða hugmyndir hann getur helst séð til að leggja inn í vinnuna sem fram undan er svo að ákvæðið verði þannig úr garði gert að við getum verið fullsæmd af því. Ég tel og ég vil undirstrika það að nauðsynlegt er að koma ákvæði sem þessu inn í stjórnarskrá landsins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Af því að hann kom inn á Noreg og nágrannaríki í máli sínu er einmitt töluverð umræða í norsku samfélagi í dag um fullveldismál, framsal ríkisvalds og þau málefni sem tengjast framsali ríkisvalds. Ekki síst vegna þess að þar kom nýlega út skýrsla um EES-samninginn og það fullveldisafsal sem í honum er fólgið. Menn ræða hvernig hægt sé að bregðast við því, ekki út frá stjórnarskránni heldur út frá því að Norðmönnum þóknast ekki hvernig EES-samningurinn er að þróast. Ég hef ákveðnar skoðanir á því en tek hins vegar undir með hv. þingmanni hvað þá grein snertir. Henni þarf að breyta. Ég held að hyggilegast væri, eins og meðal annars hefur komið fram hjá flokksfélaga hv. þm., Birgi Ármannssyni, að setja inn einhver konar þrep. Þannig geta menn velt því fyrir sér að ekki er jafnhár þröskuldur á tiltölulega litlu fullveldisafsali eða einstökum samningum sem snerta einhver ákveðin málefni mjög þröngt, og mjög miklu fullveldisafsali eins og EES-samningurinn hefði verið og er og hugsanleg aðild að ríkjasamböndum eða annað því um líkt, þá þarf mun hærri þröskuld. Fyrirsögnin á 111. gr. ætti ekki að vera Framsal ríkisvalds, hún ætti að vera Vörn fullveldis. Hugmyndin á að vera hvernig við getum varið fullveldið en engu að síður tekið þátt í alþjóðlegum samskiptum. Hugmyndafræðin á ekki að vera sú hvernig við getum framselt ríkisvaldið með sem auðveldustum hætti.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég tek undir að heiti greinarinnar er mjög misvísandi en vil hins vegar segja að ég deili áhyggjum þingmannsins um hvernig á að skilgreina takmarkanirnar ef við eigum að fara að þrepa hvað er mikið, verulegt, lítið eða hvaðeina telst til fullveldisafsals ríkisins. Ég held að það sé mjög erfitt að skilgreina. Það kann vel að vera að gerlegt sé í þeirri vinnu sem fram undan er að setja niður einhverjar slíkar stikur. Ég held engu að síður og vil undirstrika að það er gríðarlega viðurhlutamikið verkefni og hlýtur að taka allnokkurn tíma að skoða það sem liðið er, hvernig þessir hlutir hafa gengið og hvað bíður fram undan í samskiptum okkar m.a. við Evrópusambandið og önnur ríki. Að mínu mati er það óásættanlegt, og ég vildi heyra álit hv. þingmanns á því, að einfaldur meiri hluti atkvæða ráði í svo stórum málum sem fullveldisafsal er. Það hljóti að vera gerðar kröfur um kosningaþátttöku, um einhvern tilskilinn meiri hluta sem þarf til þess að þjóðin taki og samþykki svo afdrifaríka ákvörðun sem felst í því að framsal ríkisvalds sé í rauninni gerlegt í samningum sem íslensk stjórnvöld kunna að gera hverju sinni. Ég er þeirrar skoðunar að það þyrfti að gera þannig að kröfur verði gerðar að því leytinu til um aukinn meiri hluta og jafnvel líka um einhverja skilgreinda þátttöku kosningarbærra manna í slíkri þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Í greinargerð sérfræðingahópsins sem fór yfir stjórnarskrána var aðeins fjallað um þau mál. Þar er meðal annars komið inn á að tillaga stjórnlagaráðs sé frábrugðin því sem þekkist í Danmörku og Noregi, þegar verið er að ræða afgreiðslu á tillögu um valdaframsal. Í Danmörku er gert ráð fyrir því að 5/6 atkvæða þurfi til þess að valdaframsal geti náð fram að ganga og í Noregi er það 3/4. Í Noregi er enn fremur gerð krafa um að ef verið er að samþykkja valdaframsal á þingi séu 2/3 þingmanna viðstaddir atkvæðagreiðsluna og ef ekki næst meiri hluti er tillagan fallin. Það liggur því alveg ljóst fyrir að tillaga stjórnlagaráðs og frumvarpsins hér gengur skemur en gert er í nágrannaríkjum okkar. Það er ekki jafnhár þröskuldur í því að verja fullveldið og stjórnarskrár nágrannaríkja gera ráð fyrir. Ef við veltum fyrir okkur þjóðfundinum sem haldinn var 6. nóvember 2010 héldu fulltrúar í stjórnlagaráði því ítrekað fram að hann hefði verið leiðsögn þeirra inn í þessa vinnu. Þar sagði meðal annars að það ætti að verja fullveldi Íslands í stjórnarskrá og kom það fram í upphafsorðum, í kafla inni í niðurstöðum og í niðurstöðunum að tryggja yrði fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar. Þá veltum við fyrir okkur: Af hverju erum við með tillögu sem ekki uppfyllir þau skilyrði og er veikari en er í stjórnarskrám nágrannalanda okkar þegar þjóðfundurinn sem átti að vera leiðsögnin sagði allt annað? Mér er þetta hulin ráðgáta 

Hæstv. forseti. Það sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hefur mest fjallað um er 111. gr., fullveldisframsalið. Hún er tvímælalaust með mikilvægari ákvæðum þessara tillagna. Um er að ræða verulega breytingu frá núgildandi stjórnskipun og mjög mikilvægt að það tiltekna atriði fái góða umræðu vegna þess að til dæmis í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu fékk það tiltölulega litla umræðu. Ég verð að segja alla vega fyrir mitt leyti að mér finnst tillagan eins og hún er lögð fyrir þingið, reyndar með ákveðinni breytingu sérstaklega í greinargerð frá lögfræðingahópnum, ófullnægjandi. Ég vil þakka hv. þm. Ásmundi Einari Davíðssyni fyrir að vitna í það sem ég sagði fyrr í umræðunni um að það þyrfti að skýra vel hvernig taka ætti á mismunandi stigum fullveldisframsals, ef svo má segja. Það eru allir sammála um að ákvarðanir sem fela í sér fullveldisframsal geta verið misviðamiklar. Sumar geta falið í sér lítið framsal, t.d. þegar flugmálastjórn Evrópu er falin sektarheimild á tilteknu sviði, eins og við höfum rætt oft áður. Svo getur aftur verið um verulega mikið framsal fullveldis að ræða í öðrum tilvikum eins og til dæmis væri ótvírætt um að ræða ef Ísland gengi í Evrópusambandið. Ég vil í rauninni fyrst og fremst fá tækifæri til þess að inna hv. þingmann eftir því atriði, þ.e. hvort hann hefur mótað sér einhverjar nánari hugmyndir um hvar mörkin eiga að liggja í þessu sambandi. Ég geri mér grein fyrir því 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og tek aftur undir með honum, það gæti verið mjög fróðlegt að skoða möguleikann að hafa misjöfn þrep. Það getur reyndar reynst dálítið erfitt að skilgreina og það þarf að skilgreina mjög vel hvar mörkin liggja þarna á milli og hverjar kröfurnar eiga að vera í einstökum þrepum. Það er algjörlega ótækt að mínu viti að við séum að ganga styttra hvað það snertir en gengur og gerist í nágrannaríkjunum. Ef til verulegs valdaframsals kemur, eins og til dæmis Evrópusambandsaðildar, og eigi að greiða þjóðaratkvæði um slíkt gefur augaleið að þar eigum við ekki að ganga skemur en nágrannaríkin sem tala um 2/3 eða 3/4 atkvæða í slíkum tilfellum. Síðan þegar kemur að einhverjum smærri málum, eins og hv. þingmaður kom inn á, ætti að einhverju leyti að vera nóg að fá stuðning meiri hluta Alþingis og það skiptir svo miklu máli. Af því að hv. þingmaður er í nefndinni vil ég líka beina því til hennar að skoða 67. gr. þegar verið er að undanskilja frá þjóðaratkvæðagreiðslu öll málefni sem tengjast síðan slíkum þjóðréttarsamningum. Það tel ég algjörlega ótækt og sérstaklega í ljósi þess að þeim málum sem koma hingað inn á borð er alltaf að fjölga og við þingmenn sjáum að ekki er hægt að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um nein þeirra EES-mála sem koma hingað. Það er algjörlega ótækt og ég hvet nefndina til þess að skoða það samhliða 111. gr.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um það og tel fulla ástæðu til að skoða samspil 67. gr. og 111. gr. hvað þetta varðar. Það er einmitt mjög sérstakt að gert er ráð fyrir að ekki geti farið fram þjóðaratkvæðagreiðslur um samninga eða löggjöf sem byggir á þjóðréttarsamningum í 67. gr. en svo er sérákvæði um fullveldisframsalið í 111. gr. Það þarf að skoða gaumgæfilega hvernig þetta vinnur saman og ég persónulega treysti mér ekki til að svara því á þessari stundu hvernig það á að vinna saman. Þarna geta ákvæðin skarast og þá þarf að hugleiða vel hvernig með á að fara. Það sem ég vildi kannski fyrst og fremst gera með andsvari mínu áðan, og ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin, var einmitt að vekja athygli á því að í tillögum stjórnlagaráðs er gert ráð fyrir einu, opnu, almennt orðuðu ákvæði sem á að taka á til hvers kyns fullveldisframsals. Mér finnst hins vegar mikilvægt að ná inn í þá umræðu að þarna getur verið um gríðarlega mikið róf að ræða. Allt frá því að vera mjög takmarkað framsal á afmörkuðu sviði upp í það að vera verulegt fullveldisframsal eins og þegar um Evrópusambandsaðild er að ræða þar sem gert er ráð fyrir verulegu framsali löggjafarvalds, dómsvalds og framkvæmdarvalds til stofnana Evrópusambandsins. Þarna verður auðvitað að greina á milli og það er mikilvægt að í því ákvæði sem á endanum verður samþykkt verði slíkan greinarmun að finna. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ákvæðið eins og það er orðað af hálfu stjórnlagaráðs,  
            

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að 111. gr. þarf að skoða mjög gaumgæfilega. Eins og hún stendur þarna, og jafnvel með þeim breytingum sem eru komnar frá þessum lögfræðingahópi eða með þeirra viðbótum, er greinin enn of opin og mun opnari en gengur og gerist í okkar nágrannaríkjum. Hún tryggir möguleikana á framsali ríkisvalds en hún tryggir á engan hátt fullveldi þjóðarinnar og það er það sem greinin á að gera. Eins og ég sagði hér áðan á greinin ekki að snúast um hvernig mögulegt sé að ná því fram að framselja ríkisvald. Hún á að snúast um hvernig mögulegt sé að verja fullveldið þegar kemur að því að við þurfum að gera þjóðréttarlega samninga því að öll ríki þurfa að gera samninga við önnur ríki. Ég treysti því að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd muni skoða málið en muni ekki skoða það út frá einhverjum þröngum flokkshagsmunum eins stjórnmálaflokks á Íslandi. Með þröngum flokkshagsmunum á ég við að það verður að opna á þetta í stjórnarskrá vegna þess að Evrópusambandið hefur sent frá sér ályktanir um að það eigi að gera. Það er rétt þó að hv. þm. Lúðvík Geirsson hristi hér hausinn. Evrópusambandið hefur sent frá sér ályktanir og samþykktir þess efnis að það verði að opna á aukið fullveldisafsal í stjórnarskrá annars sé Evrópusambandsumsóknin strand. Það hefur fyrrverandi og núverandi formaður þess ágæta flokks Samfylkingarinnar líka sagt. Ég treysti því að þess verði gætt og menn ráðist ekki í fullveldisafsal með þessum hætti til að þóknast þröngum, afmörkuðum sjónarmiðum eins stjórnmálaflokks á Íslandi.

Hæstv. forseti. Segja má að ég hafi tekið nokkurt forskot á sæluna með andsvörum mínum við hv. þm. Ásmund Einar Daðason vegna þess að það var akkúrat þetta efni sem ég ætlaði að taka til umfjöllunar á þeim fáu mínútum sem ég hef nú til ráðstöfunar. Ég ætlaði að rifja upp í upphafi að ástæða þess að menn fóru að ræða að setja ákvæði um fullveldisframsal inn í stjórnarskrá á sér þá sögu, ef við getum orðað það svo, að á undanförnum tveimur áratugum höfum við í nokkrum tilvikum lent í alvarlegri kreppu í þinginu vegna þess að við höfum haft til meðferðar frumvörp sem hafa falið í sér tilvik sem eru að minnsta kosti á gráu svæði hvað varðar fullveldi landsins. Um hefur verið að ræða nokkur tilvik um framsal ríkisvalds til alþjóðlegra eða yfirþjóðlegra stofnana og það hefur verið á gráu svæði vegna þess að stjórnarskrá okkar gerir, samkvæmt orðanna hljóðan og hefðbundinni túlkun, ekki ráð fyrir öðru en að æðsta vald á sviði framkvæmdarvalds, löggjafarvalds og dómsvalds sé hjá innlendum aðilum. Ég næ ekki að fara í miklar söguskýringar í þeim efnum en við skulum hafa það í huga að þau tilvik sem hafa komið upp á undanförnum árum, t.d. 2005 þegar við samþykktum tiltekin ákvæði varðandi áhrif Eftirlitsstofnunar EFTA á sviði samkeppnismála, í fyrra eða hittiðfyrra á sviði flugmála og svo hafa komið upp álitamál á fleiri sviðum, um stjórnkerfi á sviði loftslagsmála, á sviði fjármálamarkaða. Þarna hafa verið um að ræða tilvik þar sem, við getum orðað það svo að lögfræðingar hafa stundum þurft að fara út á ystu nöf við að túlka íslensku stjórnarskrána þannig að fullveldisframsal væri að einhverju leyti heimilt. Í sumum tilvikum hafa lögfræðilegir ráðgjafar varað okkur við því að samþykkja tillögurnar óbreyttar af þeim sökum að þær samræmdust ekki stjórnarskrá. Það var upphaflega hugmyndin á bak við það að setja ákvæði inn í stjórnarskrá sem hefði í för með sér heimild til einhvers konar fullveldisframsals. Gott og vel. Í tillögum stjórnlagaráðs er greinilegt að upphaflega var ætlunin að ákvæðið tæki bæði til framsals af því tagi sem ég hef nefnt, takmarkaðs framsals á afmörkuðum sviðum, en undir það mætti líka færa viðameira, stærra framsal eins og fylgdi aðild okkar að Evrópusambandinu. Ákvæðið er bara eitt og það á að rúma bæði hin smæstu tilvik af þessu tagi og hin stærstu tilvik. Þannig skildi ég alla vega tillögu stjórnlagaráðs eins og hún kom fyrst fram. Ég vísaði til þess áðan að í skýringartexta lögfæðinganna fjögurra, sem fylgir með sem greinargerð frumvarpsins, er aðeins búið að breyta frá því. Þeirra niðurstaða er í sem skemmstu máli, og vísa ég til bls. 249 í þessari sérprentun á frumvarpinu með greinargerð, að óverulegt framsal eða minni háttar framsal þarfnist ekki þjóðaratkvæðagreiðslu heldur eigi ákvæðið um fullveldisframsal samkvæmt orðanna hljóðan bara við um verulegt framsal. Með því sýnist mér að lögfræðingahópurinn túlki það þannig að þau tilvik um takmarkað framsal á afmörkuðum sviðum sem við höfum verið í vandræðum með á undanförnum árum verði áfram heimild með sama hætti og talið hefur verið, á grundvelli venjulegrar lagasetningar, án þeirrar sérreglu um þjóðaratkvæðagreiðslu og slíkt sem gert ráð fyrir í 111. gr. Ég veit ekki hvort ég misskil lögfræðingahópinn, hvort lögfræðingahópurinn misskilur stjórnlagaráð eða hvort ég misskildi upphaflega tillögur stjórnlagaráðs en ég held að þarna séum við komin út á einhverja hála braut vegna þess að tilgangurinn var alltaf sá, eins og ég segi, að það væri sérstakt ákvæði í stjórnarskránni sem heimilaði þau tilvik, eins og þegar verið er að fela loftslagsstofnun Evrópu að útdeila einhverjum kvótum og beita viðurlögum o.s.frv. Það var hugmyndin svo það er komið eitthvað á skjön. Þótt ég geri ekki annað hér þegar hallar nú að niðurstöðu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans. Það eru ótrúlega margir þættir í þessu frumvarpi sem þarf að ræða og skoða áður en lengra er haldið með málið og fullveldisframsalið er einn sá stærsti. Það er rétt sem þingmaðurinn fór yfir að lögfræðihópurinn gerði breytingar á þessu ákvæði, að meiri háttar valdaafsal til erlendra stofnana þyrfti að fara í þjóðaratkvæði en minni háttar ekki. Það breytir því ekki að greinin er mjög opin og óvarin gagnvart því ferli sem þessum málum er ætlað í frumvarpinu. Þetta er svipað því og að breyta stjórnarskránni, vegna þess að samkvæmt þessu getur meiri hluti þingmanna knúið fram niðurstöðu, segjum t.d. bara í ESB-umsóknarmálinu, og sent það svo í ráðgefandi þjóðaratkvæðagreiðslu. Það getur orðið meirihlutastemning í samfélaginu fyrir því að fara í einhverjar svona aðgerðir og það tel ég ekki nógu gott, það verði að verja þetta á einhvern hátt. Því langar mig til að spyrja þingmanninn: Telur hann að heillavænlegra að breyta þessu ákvæði þannig að við færum sömu leið og Norðmenn þar sem þarf aukinn meiri hluta þingmanna til að geta farið þessa leið? Eða á hvern hátt getum við sett ákvæði í stjórnarskrá til að verja fullveldi okkar gagnvart kannski ráðríkum meiri hluta hverju sinni?

Herra forseti. Ég held að við hv. þingmaður deilum afstöðu til þessa atriðis í megindráttum. Ég held að leiðin sem farin er í norsku stjórnarskránni sé áhugaverð. Ég er ekki tilbúinn til að segja á þessari stundu að við ættum að afrita það ákvæði og setja í okkar stjórnarskrá, en mér finnst hugmyndin þar um mismunandi leiðir til að takast á við minni háttar og meiri háttar fullveldisframsal áhugaverð. Reyndar ef ég man rétt er ekki gert ráð fyrir kröfu um þjóðaratkvæðagreiðslu í norsku stjórnarskránni varðandi fullveldisframsal, það er bara spurning um aukinn meiri hluta á þingi. Þá þegar er um ákveðið frávik að ræða. En hugmyndin um að það eigi að fást við meiri háttar framsal og minni háttar framsal með mismunandi hætti, ég er samþykkur henni og tel að hún sé áhugaverð og mikilvæg. Hv. þingmaður nefnir að um mikilsvert mál sé að ræða og ég er fullkomlega sammála henni um það. Ég held að það sem snertir beint eitt stærsta pólitíska álitamál okkar tíma sé atriði sem þarf að ræða gaumgæfilega. Þau eru auðvitað miklu fleiri í þessum stjórnarskrártillögum og ég vona svo sannarlega að við fáum tækifæri til að ræða önnur atriði líka í þaula, en ég tel að þar sem þetta atriði hefur fengið fremur litla athygli og litla umræðu sé mikilvægt að nefna það í umræðunni áður en nefndarstörf á þessu sviði hefjast.

Virðulegi forseti. Ég vil benda þingmönnum á bls. 247 í greinargerðinni þar sem farið er yfir hversu vel þetta er verndað bæði í Noregi og Danmörku. Með leyfi forseta, langar mig til að lesa upp úr greinargerðinni: „Í báðum þessum ríkjum er áskilið að aukinn meiri hluti þjóðþinganna samþykki framsalið, 5/6 atkvæða í Danmörku og 3/4 í Noregi. Í Noregi er enn fremur gerð krafa um að 2/3 þingmanna séu viðstaddir atkvæðagreiðslu. Náist ekki tilskilinn meiri hluti á þingi telst tillagan fallin í Noregi, en í Danmörku er þá heimilt að vísa málinu til þjóðaratkvæðis, ef einfaldur meiri hluti hefur samþykkt tillöguna.“ Ég talaði um það í gær í umræðunni að við ættum ekki að vera að finna upp hjólið og það er gott að bera sig saman við nágrannalöndin sérstaklega, en ég hef þó gagnrýnt að hér sé verið að sækja ákvæði til Venesúela og Brasilíu. En hér höfum við dæmi frá nágrannaþjóðum okkar sem við höfum sótt mjög okkar löggjöf til í tímanna rás, náttúrlega ekki síst núgildandi stjórnarskrá sem við fengum frá Danmörku, og þetta eigum við að setja inn. Það á ekki að vera auðvelt að framselja vald til erlendra stofnana, ekki frekar en að það á að vera auðvelt að breyta stjórnarskránni. Í framhaldi af þessu langar mig að spyrja þingmanninn: Hvor leiðin hugnast honum, 5/6 atkvæða þingmanna eða 3/4 eins og í Noregi, í stað þess ákvæðis sem lagt er til í frumvarpinu?

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara beint síðustu spurningu hv. þingmanns vegna þess að ég hef ekki mótað mér afstöðu til þess hvert hlutfallið á nákvæmlega að vera. En ég er sammála hv. þingmanni um að það er eðlilegt við svona aðstæður að hafa ferlið við að samþykkja fullveldisframsal þyngra og erfiðara en á við um venjulega lagasetningu. Ég held að í þessu sambandi þurfi að horfa á samspil þess sem fer fram á þinginu og hvort krafist er þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef einungis þingið á að fá að afgreiða fullveldisframsal held ég að það sé rétt að gera kröfu um mjög hátt hlutfall innan þingsins. Ef þjóðaratkvæðagreiðslu er krafist er kominn annar varnagli, ef svo má segja, og þá er þörfin til að hafa mjög háan þröskuld á þinginu ekki sú sama og áður. Það þarf því að horfa á þetta í samspili. Ég tek fram að ég er afdráttarlaust þeirrar skoðunar að meiri háttar fullveldisframsal eigi að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er stærri spurning hvernig meðhöndla eigi í þinginu það sem við getum kallað minni háttar eða vægara fullveldisframsal. Ég sæi fyrir mér að það gæti verið gert með ákvæði um mjög stóran meiri hluta á þingi þannig að ljóst sé að samstaða sé mjög breið um slíka breytingu, eigi hún að ná fram að ganga. En meiri háttar framsal á alltaf að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég ætla að nota tækifærið hér í blálokin til að minna á svar forsætisráðherra við fyrirspurn Atla Gíslasonar um stjórnarskrána og Evrópusambandið sem víkur að hluta til að þessum atriðum. Og bara til að það komi inn í þessa umræðu þá kemur fram í svarinu að forsætisráðherra telur, á grundvelli lagahópsins sem starfar á vegum samninganefndar við ESB, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir málefnalega nálgun í þessu mikilvæga atriði sem við erum með undir í frumvarpi að nýrri stjórnarskrá. Ég vil meina að þetta sé eitt af stærri málunum í því, þó að þau séu mörg stór. Það skiptir miklu að gott samkomulag sé um það hvernig við útfærum þetta. Ég á erfitt með að taka þessa umræðu á þeim nótum sem var hér í fyrri þingræðum í umræðunni þar sem menn máluðu þetta ákvæði í einhverjum framtíðarlitum þar sem Evrópusambandið er í öllum skúmaskotum að reyna að bregða fæti fyrir íslenskt fullveldi. Þetta mál snýr að forsögunni ekkert síður en mögulegri framtíð. Það er hárrétt sem kom fram í máli hv. þm. Birgis Ármannssonar að þetta er ekki í fyrsta sinn sem þetta mál kemur upp. Þessi tillaga hefur verið til umræðu í stjórnlagaráði og stjórnlaganefndum a.m.k. aftur til ársins 2005, ef ekki fyrr, og þessi ákvæði hafa verið útfærð og rædd með ýmsum hætti. Það er ljóst að málið snýr nokkuð að því að vega og meta hvað er meiri háttar og hvað er minni háttar. Við horfum til þess að Alþingi hefur á undanförnum árum og áratug og jafnvel þótt lengra sé litið aftur afgreitt hér mál sem fela í sér fullveldisafsal með einum eða öðrum hætti sem hefðu aldrei gengið í gegn á þeim grunni sem lagðar eru þó línur með í þessu frumvarpi. Það má auðvitað skoða mjög ítarlega og mun betur hvernig þetta fer saman. En ég vil spyrja hv. þingmann hvort ég skilji hann rétt, varðandi hvað sé meiri háttar og minni háttar, að við séum að ræða 

Hæstv. forseti. Já, ég get staðfest að það er eitthvert svoleiðis fyrirkomulag sem ég hef í huga, þ.e. ef um er að ræða mjög afmörkuð tilvik og hugsanlega takmarkað framsal. Til dæmis tek ég oft í þessari umræðu dæmið um sektarvald evrópskrar flugumferðarstofnunar vegna tiltekinna brota flugrekenda. Strangt til tekið er það auðvitað fullveldisframsal á þessu takmarkaða sviði. Ég er ekki viss um að nauðsynlegt sé að krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um það. Ég held að heppilegra væri ef við hefðum þarna ákvæði um að aukinn meiri hluti þingsins gæti afgreitt mál af því tagi. Það mætti síðan hafa einhvern öryggisventil ef ekki næðist niðurstaða eftir tiltekna málsmeðferð á þingi, þá væri hugsanlega hægt, sem þrautavaralendingu, að láta kveða upp úr um það með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé ekki ástæðu til að gera það ef ekki er tiltakanlegur ágreiningur um aðgerðina og ef fullveldisframsalið er mjög afmarkað. Eins og ég sagði hins vegar áðan í andsvörum við hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur er ég þeirrar skoðunar að ekki sé eðlilegt að meiri háttar framsal, þ.e. það nær til margra sviða og felur hugsanlega í sér verulegt valdaframsal, sé afgreitt nema með þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég get því séð fyrir mér þessar tvær mismunandi leiðir. Ég er ekki andvígur því að í íslenskri stjórnarskrá sé ákvæði sem heimilar fullveldisframsal undir einhverjum kringumstæðum og með ákveðnum skilyrðum. En ég tel að með þeim útfærslum sem hafa verið lagðar á borð okkar þingmanna frá stjórnlagaráði, með skýringarbreytingum eða greinargerðarbreytingum frá lögfræðingahópnum, séum við ekki komin að niðurstöðu og höfum ekki náð fullnægjandi lendingu í málinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir svör hans. Ég get að mörgu leyti verið sammála nálgun hans og finnst skipta máli að við ræðum þetta einmitt á þessum nótum. Ég vísa til þess að undanfarnar vikur hefur utanríkismálanefnd þingsins verið með ákveðið mál sem lýtur að regluverki Evrópusambandsins í fanginu sem í sjálfu sér enginn ágreiningur er um, mikilvægi og gildi þess að innleiða það ákvæði og þá reglugerð. En sérfræðingar okkar á sviði stjórnlagamála eru þeirrar skoðunar að í því felist fullveldisafsal og þingið hafi bara enga heimild, miðað við gildandi stjórnarskrá, til að innleiða ákvæðið. Ef við lítum til sögunnar getum við örugglega fundið fjöldann allan af slíkum ákvæðum sem hafa verið fest í regluverki okkar þvert á ákvæði stjórnarskrár. Þess vegna verður að nálgast þessa umræðu á þeim nótum eins og fyrri fulltrúar á þingi hafa rætt áður, og margir þeirra sitja hér enn á þingi, að þjóðþingið verður að bregðast við þeirri stöðu sem við erum í, því alþjóðasamfélagi sem við lifum í, og horfa til þess hvernig við getum gert þetta rétt. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að vera frekar sparari á þjóðaratkvæðagreiðslur en hitt. Það er engin lausn að ætla að vísa öllum málum í þjóðaratkvæði bara vegna þess að einhverjum finnst það spennandi. Þjóðaratkvæði á að nota þegar virkilega er þörf á og ástæða til þannig að menn taki fullt mark og mið af því sem þar er lagt fyrir og út úr því kemur. Þingið verði að tryggja einhverjar leikreglur í þingsal til að menn geti afgreitt með öðrum hætti önnur mál og það sé þá 

Herra forseti. Að þessu sinni heyrist mér við hv. þm. Lúðvík Geirsson vera sammála í öllum meginatriðum. Ég er einmitt alveg sammála því sjónarmiði sem kom fram í lok ræðu hans, að þjóðaratkvæðagreiðsla sé mikilvægt tæki og henni eigi að beita þegar raunverulega er ástæða til. Ég er ekki þeirrar skoðunar, og hygg að hv. þingmaður sé það ekki heldur, að þjóðaratkvæðagreiðslur séu lausn allra vandamála og því fleiri þjóðaratkvæðagreiðslur því betra. Ég held að svo sé ekki. Ég held að þjóðaratkvæðagreiðslur eigi að vera um raunveruleg stórmál, stórar ákvarðanir sem mikill ágreiningur er um, helst, alla vega verður það að vera skilyrði að málið sé raunverulega stórmál í pólitísku samhengi. Ég held að þjóðaratkvæðagreiðslufyrirkomulagið skaðist ef þjóðaratkvæðagreiðslur eru of margar og of tíðar og um of sérhæfð og afmörkuð efni. Ég held að þar með dragi úr þátttöku í þeim og þar með dragi úr vægi þeirra. Við ættum líka að hafa þetta í huga þegar við horfum á önnur ákvæði stjórnarskrártillagnanna, m.a. sem vísa í þjóðaratkvæðagreiðslur. Varðandi viðfangsefni okkar akkúrat á þessum punkti í umræðunni, sem er 111. gr., vil ég varpa fram þeirri hugmynd sem ég hef svo sem einhvern tíma gert hér í þinginu og annars staðar, hvort það væri ástæða, eins og dæmi eru um í einstökum löndum þótt það sé kannski ekki algengt, að hafa sérákvæði í stjórnarskránni sem varðar skilyrði þess að við göngum í Evrópusambandið, 

Virðulegi forseti. Afsal fullveldis á Íslandi á í rauninni ekki að vera til staðar, í engu tilviki, vegna þess að við erum lítil þjóð og eigum ekkert að rétta fram litla puttann á hönd sem ræður illa við stórveldin. Við getum miklu fremur, ef við viljum vinna með öðrum þjóðum að ákveðinni reglugerð og reglum í ýmsum þáttum viðskipta, menningarlífs, gæslumálum og öðrum þáttum þjóðfélagsins, sett okkur reglur í samræmi við það á okkar eigin forsendum í stað þess að veita afsal út fyrir landsteinana eins og menn eru hér að gæla við á ótrúlegan hátt. Nú eru komnir aftur þeir sem vildu Ísland undir öðrum þjóðum eins og við vorum í 700 ár frá 1262. Þeir forgöngumenn sem stóðu að því að Ísland varð sjálfstætt 1944, til að mynda Ólafur Thors, Bjarni Benediktsson og fleiri, voru frumkvöðlar að því að Ísland er sjálfstætt í dag. Margir góðir menn úr öðrum flokkum komu þar til liðs. Nú koma smjaðrararnir fyrir erlendri forsjá og vilja veikja íslenskt samfélag, sjálfstæði Íslands. Stjórnarskrá Íslands er sáttmáli, hún er markmið, hún er gjörð sem á að vera tær og skýr eins og íslensk tunga þegar hún er best. Stjórnarskrá Íslands er eins konar ljóð, efnismikið en tært og klárt. Jónas Hallgrímsson sagði, með leyfi forseta: Háa skilur hnetti himingeimur, blað skilur bakka og egg; en anda sem unnast fær aldregi eilífð að skilið. Þetta er viðmiðunin sem getur verið grunnur að íslenskri stjórnarskrá þar sem tekið er tillit til þess að fólk skilur það sem sagt er, gerir sér grein fyrir því að lífið er sveigjanlegt, það er aldrei 100%, en markmiðið þarf að vera klárt. Nú eyðir hæstv. ríkisstjórn tímanum í að fjalla um nýja stjórnarskrá umfram það að fjalla um vandamál sem blasa við þjóðinni í dag og brenna á heimilum landsins, atvinnulífi og stöðu Íslands sem sjálfstæðrar þjóðar. Því er stungið ofan í skúffu og það er farið í dægurmálin því að auðvitað má flokka stjórnarskrá undir dægurmál þó að hún sé mikilvæg vegna þess að það er ekki brennandi þörf á því að hún sé kláruð á stundinni og það er heldur ekki hægt. Í umræðum í þinginu í gær kom sú hugmynd að íslensk tunga ætti að eiga sér stað í stjórnarskránni. Það er alveg rétt. Það er mikill vandi að tryggja svo að gildi í alþjóðarétti allt sem lýtur að því að Íslendingar eigi auðlindirnar í landinu. Það er mikill vandi að túlka það og við höfum, virðulegi forseti, býsn af góðum stjórnsýslufræðingum, lögfræðingum og sérfræðingum sem geta unnið þessa grunnvinnu alla en ekki binda það við einhvern saumaklúbb eða samkvæmisleik eins og gert er í dag. Samning stjórnarskrár er ekki málfundarreglur, hún er miklu alvarlegra mál. Hæstv. forsætisráðherra sagði að það ætti að gera stjórnarskrána strax af því að búsáhaldabyltingin hefði viljað það. Búsáhaldabyltingin er gott dæmi um falsið í íslensku samfélagi, falsið í fréttaflutningi, falsið í frásögnum, villuljós. Búsáhaldabyltingin var í hnotskurn um það bil hundrað manna hópur stjórnleysingja sem héngu á þreklitlum væng Vinstri grænna án þess að nokkrar flugfjaðrir væru þar, héngu í samspili við Samfylkinguna og börðu potta og pönnur, liðlega hundrað manna hópur sem átti aðsetur í verbúð Vinstri grænna og var stjórnað af skæruliðaforingjum úr Alþingi sjálfu.  Það er líka sorglegt að verið sé að endurskoða stjórnarskrá Íslands í ljósi þess að hæstv. núverandi ríkisstjórn Íslands er sansaveik og það er ekki gott að hefja slíka vinnu þegar þannig er ástatt, það er mjög alvarlegt mál. Það er mjög alvarlegt mál vegna þess að stjórnarskrá Íslands er gleggsta dæmið um að það verður að vera almenn sátt um niðurstöðuna. Auðvitað er hægt að ná sátt. Í gegnum síðustu áratugi hafa löngum um 95% mála verið samþykkt í nefndum þingsins með sátt. Það er hátt hlutfall og annað en maður skyldi ætla af fréttum að dæma, en það er staðreyndin. Þetta hefur hins vegar farið halloka nú að undanförnu vegna þess að hæstv. ríkisstjórn Íslands vill ekki vinna í sátt. Hún vill keyra fram með valdboði og valdníðslu, stundum hluti sem er grundvallaratriði að sátt sé um. Þetta er mjög alvarlegt mál, virðulegi forseti, og menn ættu að hafa í huga að við þurfum tíma til að slípa þetta til þannig að þokkalegur friður sé í hjarta og sálum landsmanna yfir því sem verið er að gera í þessum efnum því að stjórnarskráin er sáttmáli sem allir eiga að skilja og allir eiga að virða. Íslensk stjórnarskrá. Nú er leitað til Feneyjanefndarinnar svokölluðu, nefndar Evrópuráðsins, og allt í lagi að fá eitthvert álit þaðan, en það er ekkert útgangsmál, skiptir engu stórmáli. Við getum alveg eins farið nánar í stjórnarskrárgerð frænda okkar í Skandinavíu, Finna, Svía, Norðmanna, Dana. Við höfum til að mynda ekki skoðað breytingar í stjórnarskrá Dana um árabil, sem er þó grunnurinn að íslenskri stjórnarskrá sem er við lýði. Þannig þarf að vinna þetta á miklu breiðari grundvelli, en ekki með olnbogunum eins og nú er gert. Við eigum að taka kúrsinn á það að íslensk stjórnarskrá sé unnin út frá hjartalagi fólksins í landinu og virði þann stíl sem Íslendingar búa yfir. Nú um hríð eru hagfræðingar úr ýmsum áttum að drepa íslenskt samfélag og yfirkeyra allt með kenningum og uppákomum sem eiga lítið skylt við raunveruleikann en eru teoríur og ævintýri, ákveðin ljóð út af fyrir sig, en varla ætluð til þess að hnýta upp, samkvæmt þeim, þau net sem við þurfum í samfélagi okkar til þess að geta aflað árangurs. Þegar mál eru keyrð svona, án þess að leitað sé sáttar um sáttmála, þá mun það ekki halda, auðvitað ekki. Stríðið mun halda áfram. Orrustunni lýkur ekki, skoðanaskiptunum lýkur ekki og einhver neytir afls og nær fram hlutum sem leggjast ekki í gleymskunnar dá. Málefnið bíður um sinn og svo heldur óróinn áfram og upplausnin sem er nákvæmlega það sem við þurfum ekki á að halda. Það á ekki að vera, virðulegi forseti, stefnumið þeirra sem fara nú með stýringu á þessum málum að upphefja sjálfa sig með því að lemja í gegn hluti sem er mikið ósætti um. En þegar þetta er gert í skjóli ríkisstjórnar sem er því miður sansaveik - og það er alvarlegt orð en varlega farið með það samt - er það er ekki rökhelt, verklagið er byggt á geðþóttaákvörðunum, tilskipunum, skipunum, ekki því að hlusta á fólkið í landinu, hlusta á hug fólksins í hverju hvunndagshugsunin hjá Íslendingum almennt liggur. Nei, það á að reka trippin í rétt með hornum. Um það verður auðvitað aldrei friður, Íslendingar eru ekki þeirrar gerðar, það hefur margsýnt sig. Þá er verr af stað farið en heima setið. Þetta er staðan í dag í þessu máli. Hér er talað um að menn vilji hafa opnar dyr til þess að koma á framsali sjálfstæðis, framsali ríkisvalds. Við gerðum nóg af því í bankadæminu þegar innmaturinn úr íslenskum bönkum var seldur út og suður um allar álfur án þess að nokkur verðmæti væru þar á bak við. Allt fór úr böndum og það höfum við séð þó svo að stjórnvöld hafi ekki brugðist við því eins og vera bæri, en ef á síðan að selja fullveldi Íslands í partasölu á útsölu í Brussel, Hong Kong eða hvar sem er er það efni sem mun ekki styrkja Ísland. Það mun eyða þessu landi sem sjálfstæðri þjóð. Við getum ekki selt sjálfstæði Íslands eða fullveldi eins og menn höfðu hugmyndir um að selja norðurljósin. Það er liðin tíð. Nú verður að hugsa rökrétt og gæta þess að ekkert fari úr böndunum. Við megum aldrei slaka á klónni til að verja sjálfstæði Íslands, ekki tommu af pollanum. Það er skylda okkar og á að vera metnaður okkar. Þess vegna er staðan í rauninni, viðræðurnar og umræður um stjórnarskrárbreytingu, á byrjunarstigi. Við getum sett okkur markmið um að klára verkið á tveimur, þremur árum en við þurfum miklu meiri tíma en menn eru að tala um. Annað er út í hött. Annað er eins og óbökuð kaka sem er óæt. Haile Selassie á hátindi Abyssiníu: Guð bakaði köku. Hún varð hvít, hann henti henni. Hann bakaði aðra köku,  Stjórnarskrá þarf að standast ákveðið 

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að ræða hinar ýmsu samlíkingar og túlkanir sem hv. þingmaður nefndi með í ræðu sinni. Í lok ræðunnar kom hann inn á mikilvægi sjálfstæðisins og fullveldisins, en samkvæmt 111. gr. tillögunnar er einmitt fjallað um kaflann sem snýr að framsali ríkisvalds. Þar er opnað fyrir heimild til að gera þjóðréttarsamninga sem fela í sér framsal ríkisvalds til alþjóðlegra stofnana sem Ísland á aðild að. Þar er líka fjallað um að það eigi að vera afturkræft með einhverjum hætti og að það skuli borið undir atkvæði allra kosningabærra manna sé um verulegt valdaframsal að ræða. Margir hafa gagnrýnt að ákvæðið sé ekki nægjanlega sterkt og standi ekki nægilega vörð um fullveldið og það gangi ekki eins langt og til að mynda hjá nágrannaríkjum okkar. Mig langaði að spyrja hv. þingmann sérstaklega út í þetta ákvæði, hvort hann telji að 111. gr. standi nægilega vörð um fullveldi þjóðarinnar. Síðan er eitt í tillögunum sem ég hef persónulega verið hrifinn af þó að ég sé ekki hrifinn af því hvernig það er þrengt í tillögunum. Það snýr að beinu lýðræði og er í 67. gr. þar sem er opnað á að ákveðinn hluti þjóðarinnar geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál. Reyndar finnst mér gagnrýnisvert við tillöguna að hún þrengir það töluvert niður. Þarna eru undanskildir þjóðréttarsamningar og þær skuldbindingar sem því fylgja, skattamálefni o.fl. Ég deili þeim skoðunum með hv. þingmanni að margt er gagnrýnisvert við vinnulagið í málinu. Er hv. þingmaður fylgjandi því að við innleiðum beint lýðræði í meira mæli í stjórnarskrá og að þjóðin geti kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um einstök mál?

Virðulegi forseti. Það er mat mitt að 111. gr. sé óbrúkleg af því að hún er svo veik fyrir sjálfstæði Íslands. Þjóðaratkvæðagreiðslur eru af hinu góða í mörgum tilvikum en það má líka ofnota þær, það má ofsjóða þær eins og margt annað. Ég held að það geti orkað mjög tvímælis að einhverjir hlutir sem íhuga þarf vel og gæta þarf varúðar við geti farið úr böndunum í einhverju móðursýkiskasti sem við Íslendingar lendum stundum í eins og aðrar þjóðir í ýmsum málum. Þá getur illa farið ef einhver kemur og býður okkur gull og græna skóga og við látum blekkjast. Þá getur það tapast sem er búið að eyða öldum, allri sögutíð Íslands í að verja og sækja. Það er því mjög vandmeðfarið og þessi orð „meira lýðræði“ hljóma svolítið eins og þegar menn segja í embættiskerfinu: Þetta er í faglegu mati. Mjög faglegt. Þá veit maður af reynslunni að það er einhver bölvuð vitleysa í gangi, verkleysi og skortur á verksviti og reynslu. Þá er farið í skjól við falleg orð sem segja ekki söguna eins og hún er. Við eigum að vera mjög hörð í öllu er lýtur að því að stemma stigu og standa í vegi fyrir valdaframsali á íslenskum rétti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að þar hafi komið fram að ég og hv. þingmaður erum bæði sammála og ósammála. Ég er ósammála hv. þingmanni um þá nálgun sem hann hefur á hugmyndafræðina á bak við beint lýðræði. Ég er henni mjög fylgjandi og tel að við eigum að vera tilbúin til þess að veita málum út til þjóðarinnar í auknum mæli og að þjóðin geti sjálf kallað eftir þjóðaratkvæðagreiðslum um ýmis mál. Við sáum það til að mynda í Icesave-samningunum hvernig þjóðin hafði vit fyrir misvitrum stjórnmálamönnum, embættismönnum og fleirum. Ég treysti henni vel og tel að ef við fengjum aukið aðhald þjóðarinnar og mundum ekki undanskilja ákveðin mál, eins og gert er ráð fyrir þarna, mundi þingið nálgast þjóðina og embættismannakerfið meira í skoðunum vegna þess að þá hefði þjóðin þennan möguleika. Við erum hins vegar mjög sammála þegar kemur að fullveldisafsalinu og að 111. gr. sé á engan hátt nægilega vel úr garði gerð þannig að hún tryggi fullveldi þjóðarinnar og sjálfstæði hennar. Það var mjög góð samlíking hjá hv. þingmanni að á örskömmum tíma geti tapast eitthvað sem tekið hafi tugi og jafnvel hundruð ára að ná. Það er nefnilega ekki sjálfgefið að vera sjálfstæð og fullvalda þjóð en það er í krafti þess sem við höfum náð að sækja fram og byggja þetta land, að við höfum náð að tryggja hér ein bestu lífsskilyrði sem fyrir finnast í hinum vestræna heimi. Ég tek undir með hv. þingmanni að 111. gr. eins og hún er upp sett þarna er óbrúkleg, svo ég noti orðalag hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Það er ekki rétt skilið að ég sé einhver þröskuldur á aukið lýðræði, ég er mjög hlynntur því. Varnaðarorð mín byggðust einmitt á því að mjög vandmeðfarið væri að setja það upp. Það er mjög æskilegt að vísa málum til fólksins okkar úti um byggðir og sveitir landsins en við komum alltaf að spurningunni sem á eftir að ræða mjög mikið: Geta til að mynda 30 þingmenn óskað eftir þjóðaratkvæðagreiðslu, 30 þús. Íslendingar eða 3 þús., menn með kosningarrétt o.s.frv.? Það á eftir að ræða og þarna þarf að finna eitthvert bil, en það er mjög æskilegt, eins og hv. þingmaður sagði, að opna þessar dyr mjög ákveðið og markvisst þannig að aðhald komi frá þjóðinni á þá samkundu sem er á Alþingi. Ekki veitir af stundum að það sé til staðar. Ég er því alveg fullkomlega sammála hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni um að lýðræðið þarf að fá meiri sess í framgjörð lagasetningar, stjórnarskrár og annarra þátta sem við vélum um frá missiri til missiris.

Virðulegur forseti. Ég tek til máls í annað sinn um þetta virðulega og góða mál og hefði gjarnan viljað tala lengur. Ég náði ekki að ræða nokkur atriði í gær í ræðu minni sem ég hefði viljað fara dýpra í. Það hefur verið kallað eftir efnislegri umræðu. Mig langar að ræða fjögur atriði sem ég tel skipta mjög miklu máli; jafnt atkvæðavægi, beint lýðræði, persónukjör og stjórnmálaflokka og auðlindir í þjóðareigu. Hvað varðar nýmælið um jafnt atkvæðavægi hef ég lýst því hér yfir áður að í allri lýðveldissögunni, nærri 70 árum, hefur Alþingi algerlega brugðist í því að tryggja fólki á Íslandi jafnt vægi atkvæða og hefur verið ófært um að breyta þessu til að Ísland geti kallast alvörulýðræðisríki. Með þessari stjórnarskrá er stigið það mjög mikilvæga skref að valdið skipist ekki eftir því hvar menn eiga heima. Eins og svo margir aðrir hef ég þó vissulega skoðað þær áhyggjur sem menn hafa í landsbyggðarkjördæmunum um að landsbyggðin muni hugsanlega missa frá sér eitthvert vald þegar kemur að jöfnu atkvæðavægi því að í þremur kjördæmum úti á landi eru menn með tvö atkvæði að jafnaði miðað við þá sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Sjálfur kem ég ekki auga á hversu vel þetta aukna atkvæðavægi hefur gagnast landsbyggðinni, ef maður heyrir í þingsal talað meira um eitt en annað er það einmitt vandi landsbyggðarinnar. Ég lít á mig sem þingmann alls landsins og tala jafnt um málefni Suðvesturkjördæmis, Reykjavíkurborgar, landsbyggðarinnar og alls landsins. Ég held að það sé skylda þingmanna. Því er velt upp í tillögu stjórnlagaráðs að kjördæmin megi vera átta. Það er ekki lagt til að landið verði eingöngu eitt kjördæmi heldur megi kjördæmin vera allt að átta. Sú tillaga tekur mið af svæðisstjórnum sveitarfélaga sem nú eru til staðar. Hugmyndin þar á bak við er einmitt sú, eins og fram kemur í frumvarpinu, að færa í staðinn sveitarstjórnunum meira vald sem og svæðisstjórnum sveitarfélaga. Það er hugmyndafræði sem ég styð innilega því að ég hef sjálfur engan sérstakan áhuga á því að fólk úti á landsbyggðinni hafi minni völd en aðrir í landinu. Þetta er hugmynd sem við þurfum að skoða vel og ýta undir, að svæðisstjórnir sveitarfélaga hafi óskoraðan umsagnarrétt um lagasetningu á Alþingi. Það mætti hugsa sér það og að kjördæmin verði með þeim hætti sem lýst er og jafnvel átta til að styðja við þá hugmyndafræði. Beint lýðræði er einnig mjög mikilvægur þáttur og þar hafa menn mikið talað um hvað þarf margar undirskriftir. Ég bendi á að það er gríðarleg vinna að safna undirskriftum 10% atkvæðisbærra manna. Ég hef tekið þátt í því sjálfur. Hér á ég við undirskriftir á blaði. Þess vegna er verið að tala um þetta 10% lágmark. Ef menn eru að tala um rafrænar undirskriftir horfir málið öðruvísi við og þá þurfa menn að velta fyrir sér hvaða leiðir verði farnar í því. Eins og fram kemur í gögnum með málinu verður þetta ákvæði óvirkt ef það á að auka hlutfallið úr 10% og þá verður ekki hægt að nota það þannig að við megum ekki fara þá leið. Hvað varðar persónukjör og flokka hef ég talað fyrir því að það verði tekið upp persónukjör, ekki síst núna þegar prófkjör fjórflokksins eru í algleymingi. Þingmenn nota vinnutímann alveg miskunnarlaust til að stuðla að eigin endurkjöri en þeir sem eiga að keppa við þá hafa ekki nándar nærri eins góða aðstöðu og sitjandi þingmenn. Þetta býr til misvægi og óréttlæti sem er hægt að laga með persónukjörsákvæðum, en það þarf að taka það til athugunar hvað það persónukjör á að ná langt og hvort það eigi að ná til þess að menn geti valið fólk úr framboðum fleiri en eins flokks. Stjórnmálaflokkar hafa hlutverk og tilgang og það þarf einfaldlega að huga vel að því. Það síðasta sem ég mundi vilja ræða er auðlindaákvæðið og það hvernig Íslendingar hafa á undanförnum árum einfaldlega orðið leiguliðar í eigin landi vegna þess að það er verið að selja auðlindir landsins undir erlend yfirráð. Við höfum HS Orku og jarðhitann þar. Við höfum þá þróun sem á sér stað í nýtingu á veiðiréttindum í ám og vötnum úti um allt land þar sem erlendir auðmenn kaupa sér 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ræðu. Það eru nokkur atriði sem væri fróðlegt að koma inn á. Mig langar að velta því upp hvort hv. þingmaður hafi lesið eða séð vangaveltur dr. Þórodds Bjarnasonar sem er stjórnarformaður Byggðastofnunar og hefur fjallað um að svo kunni að fara að nái þessar tillögur fram að ganga muni þingmönnum á landsbyggðinni fækka niður í 11 talsins. Hann veltir því líka upp að töluverðar líkur séu á því að taki frambjóðandi lítilla dreifbýlla svæða upp þau málefni séu yfirgnæfandi líkur á að honum verði refsað á höfuðborgarsvæðinu. Þetta sáum við til dæmis í umræðunni um jöfnun raforkukostnaðar þar sem fámenn dreifbýl svæði tókust á við massann á höfuðborgarsvæðinu. Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af þessu atriði? Síðan þegar kemur að þjóðaratkvæðagreiðslum almennt langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann sé því fylgjandi að undanskilja ákveðin atriði frá þjóðaratkvæðagreiðslu, t.d. þjóðréttarskuldbindingar. Þriðja spurningin sem mig langar að koma með til hv. þingmanns snýr að náttúruauðlindum. Hv. þingmaður talar um að náttúruauðlindir séu nú þegar að komast í erlenda eigu, að erlendir aðilar séu að eignast aðgang að laxveiðiám o.s.frv. Telur hv. þingmaður að í 34. gr. þar sem fjallað er um náttúruauðlindir sé girt fyrir það að erlendir aðilar geti fengið afnotarétt af íslenskum auðlindum? Það er ekkert í þessari 34. gr. sem girðir fyrir það að erlendir aðilar geti fengið allan aðganginn að til að mynda sjávarútvegsauðlindinni, spænskir togarar eða breskir. Telur hv. þingmaður ekki eðlilegt að takmarka það með einhverjum hætti í 34. gr. þannig að við náum akkúrat því sem hv. þingmaður kom inn á í ræðu sinni áðan?

Herra forseti. Þetta voru nokkuð margar spurningar en ég skal reyna að svara þeim. Hvað varðar grein Þórodds Bjarnasonar var það leiðrétt strax daginn eftir að sú grein birtist og sýnt fram á að hann hefði einfaldlega rangt fyrir sér. Þorkell Helgason leiðrétti þessa útreikninga hans. Þetta getur ekki skeð. 
             Hvað varðar litlu kjördæmin, eins og ég sagði áðan lít ég á mig sem þingmann alls landsins og ég held að með jöfnu vægi atkvæða muni þingmenn einfaldlega taka í auknum mæli upp þau vinnubrögð að menn líti á sig sem þingmenn allrar þjóðarinnar, ég tala nú ekki um ef þetta verður eitthvað í samræmi við svæðaskiptingu sveitarstjórna. Þá munu menn líka vinna saman. Ég heyri menn oft tala um Reykjavík andspænis landsbyggð, en þeir þingmenn sem tala þannig eru eingöngu þingmenn landsbyggðarinnar. Ég heyri þingmenn höfuðborgarsvæðisins aldrei tala svona. Ég lít á þá orðræðu að hluta til sem tilbúning þingmanna í kjördæmum úti á landi til að reyna að ná endurkjöri og búa sér til einhvern óvin sem heitir höfuðborgarsvæðið. Mér fellur sú umræðuhefð illa. Hvað varðar þjóðaratkvæðagreiðslur er verið að tala um takmarkanir vegna laga sem stafa af þjóðréttarskuldbindingum, þ.e. Ísland getur ekki gengist undir þjóðréttarskuldbindingar og samið svo lög í kjölfarið og þeim lögum verið kollvarpað. Það þarf að kollvarpa þjóðréttarskuldbindingunum sjálfum. Það er ekkert sem segir að þar á séu takmarkanir. Þetta er einfaldlega til að gera mönnum kleift að undirgangast slíkar skuldbindingar en það má ekki eyðileggja þær vegna þess að lögin sem þurfa að fylgja þeim séu gerð ógild. Hvað varðar auðlindir og erlenda aðila verður það svar að bíða næsta umgangs ef ég kem því að.

Virðulegi forseti. Það sem dr. Þóroddur Bjarnason sagði hefur verið rengt af Þorkeli nokkrum sem sat í stjórnlagaráði. Þessi drög að stjórnarskrá munu veikja stöðu landsbyggðarinnar frá því sem nú er. Það hefur ekki verið rengt. Það eru verulegar líkur til þess að þingmaður sem ætti mikið bakland á höfuðborgarsvæðinu byði sig fram eftir þessa breytingu og tæki upp málstað lítilla dreifbýlla sveitarfélaga. Oft og tíðum snýst málið einmitt um að það þarf að veita fjármagn til þessara sveitarfélaga og kannski er ekki skilningur á því á höfuðborgarsvæðinu. Einmitt þess vegna er mikilvægt að styrkja stöðu þessara svæða. Þetta snýst ekki um að stilla þessu upp sem vinum eða óvinum landsbyggðarinnar. Hv. þingmaður talaði um að undanskilja þjóðréttarskuldbindingar - 

Herra forseti. Ég ætla að halda áfram með spurningalistann frá því áðan. Varðandi auðlindir og erlenda aðila er það rétt að það er ekkert sem beinlínis tekur fram að auðlindir megi ekki vera í eigu erlendra aðila. Það er tekið fram að auðlindir mega ekki vera í eigu neinna nema þjóðarinnar og að þær megi aldrei framselja þannig að menn eignist þær eða geti veðsett þær. Það kemur einfaldlega í veg fyrir að þær verði seldar erlendum aðilum. 
             Ég nefndi áðan veiðirétt í ám og vötnum vegna þess að við búum við þá stöðu að erlendir auðmenn hafa keypt sig fram fyrir Íslendinga hvað varðar aðgengi að þeirri auðlind. Mér finnst óboðlegt að sú staða geti komið upp og vonandi tekst mönnum að girða fyrir það með einhverjum hætti. Jafnt vægi atkvæða veikir ekki stöðu landsbyggðarinnar. Jafnt vægi atkvæða undirbyggir aukið lýðræði á Íslandi og með auknu lýðræði eykst hagur allra. Það er einfaldlega niðurstaðan úr lýðræðinu. Það að menn hafi tvö atkvæði á móti einu er ólýðræðislegt og 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þór Saari fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Ég sakna þess dálítið að stjórnarandstæðingar - ég veit ekki hvort ég á að telja hann með í þeim hópi - komi í pontu og ræði við okkur efnislega þannig að hin ýmsu sjónarmið komi fram og hægt sé að fá svör við spurningum. Ég hef alla tíð barist fyrir jöfnu vægi atkvæðisréttar og því að landið verði eitt kjördæmi. Ég var reyndar ánægður þegar misvægið minnkaði úr því að vera 1:4 í það að vera 1:2 en vildi gjarnan ganga lengra. Ég sé ekki nema eina lausn á því ef hún á að vera rökfræðilega skotheld, þ.e. að landið verði eitt kjördæmi. Um leið og búið er að skipta því niður í fleiri kjördæmi myndast þröskuldar til að komast inn og þeir eru reyndar líka til þó að landið sé eitt kjördæmi, það er engu að síður 1:63. Þegar landið er eitt kjördæmi myndast sterkt flokksræði af því að þá er alltaf einn þingmaður efstur í þessu eina kjördæmi í hverjum flokki. Hvernig sér hv. þingmaður að hægt sé að laga það? Svo vildi ég spyrja hann út í það sem stendur um jafnt vægi kynjanna í framboði, hlutfall karla og kvenna. Um leið og maður kemur með einhverja reglu um jafnt vægi kynjanna brýtur maður hina regluna um jafnt vægi atkvæða vegna þess að einhver kona eða karl fer fram fyrir annan þó að hún eða hann sé með lægra atkvæðamagn. Öll svona jaðarskilyrði skemma hugmyndina um jafnt vægi atkvæða. Svo langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi hlustað á mig tala um sameiginlegt prófkjör allra flokka í gær. Ég sé það fyrir mér sem ákveðið persónukjör fyrir kosningar. Svo væri mjög gaman að tala við hv. þingmann um Lögréttu.

Herra forseti. Ég var lengi þeirrar skoðunar að landið ætti að vera eitt kjördæmi vegna þess að eingöngu þannig væri hægt að tryggja jafnt vægi atkvæða. Síðan þá hef ég fræðst og lært mjög mikið um málið, ekki síst eftir að hafa komið inn á þing. Nú er komin fram tillaga í frumvarpi stjórnlagaráðs um nokkuð sem það kallar kjördæmavarið landskjör þar sem gengið er fyllilega til móts við að það geti verið til kjördæmi en vægi atkvæða samt jafnt. Það finnst mér mjög flott hugmynd og þess virði að fari hér í gegn vegna þess að vægi atkvæða á að vera jafnt en ég er líka þeirrar skoðunar að það sé hugsanlega heppilegt að hafa kjördæmi. Það er vitað að hagsmunir sumra landshluta eru sérstakari en annarra. Við verðum að viðurkenna það. Hvað varðar jafnt vægi kynja er alveg rétt að þegar handvalið er inn á lista með þeim hætti sem gert er víða, þ.e. sætum skipt til helminga á milli kynja, getur það hugsanlega gengið gegn lýðræðinu og lýðræðislegri niðurstöðu sem hefði orðið á annan veg. Menn kalla þetta jákvæða mismunun. Hún hefur þurft að eiga sér stað víða um heim, sérstaklega á sínum tíma í Bandaríkjunum þar sem blökkumenn fóru mjög halloka gagnvart öðrum. Það ástand er ekki eins alvarlegt á Íslandi og ég set alltaf spurningarmerki við þetta atriði. Ef menn vilja fara þessa leið þurfa menn að rökstyðja það vel og gera breytingarnar mjög varlega. Á sínum tíma var mikið ójafnvægi kynja í íslenskum stjórnum. Mjög fáar konur tóku þátt í stjórnmálum. Það hefði mátt réttlæta þetta þá en staðan er ekki svoleiðis í dag. Ég bendi á að þar sem persónukjör er við lýði hefur niðurstaðan orðið sjálfvirkt þannig að kynjahlutfallið er nánast jafnt. Ég mun svo leitast við að svara hinum spurningum þingmannsins í seinni umferðinni.

Herra forseti. Ein mínúta er ekki langur tími í svona mikilli efnislegri umræðu en ég vildi spyrja í fyrsta lagi um Lögréttu sem er tillaga um að Alþingi kjósi. Telur hv. þingmaður að Lögrétta sé hlutlaus þegar Alþingi kýs hana sjálft, og kýs jafnvel þingmenn í hana? Það er ekki einu sinni talað um að það sé bannað að hafa þingmenn í Lögréttu. Hvað gerist ef einhverjir flokkar á Alþingi kjósa í Lögréttu sem á svo að fara yfir til dæmis frumvörp frá stjórnarandstöðu? Finnst ekki hv. þingmanni miklu eðlilegra að Lögrétta sé jafnvel fullskipaður Hæstiréttur? Þar er fólk með sérþekkingu í lögum og tæki ekki bara afstöðu til laga frá Alþingi eða lagafrumvarpa að beiðni ákveðins hluta þingmanna heldur líka til dómsmála sem kæmu upp í gegnum dómskerfið þar sem menn efast um að ákveðin lög standist stjórnarskrá. Þá yrði Lögrétta eins konar stjórnlagadómstóll.

Herra forseti. Ég átti eftir að svara spurningu frá hv. þingmanni um sameiginlegt prófkjör allra flokka sem einhvers konar lausn á prófkjörsvandamálinu sem ég leyfi mér að kalla svo. Mér finnst prófkjörin eins og þau blasa við mér í dag vera alvarlegt vandamál fyrir lýðræðið í landinu og það þurfi að breyta því. Ég heyrði þessa hugmynd fyrst í gær hjá hv. þingmanni, mér finnst hún mjög athyglisverð. Það getur vel verið að hægt sé að fara í eitthvert tilbrigði við persónukjör þar, ég veit það ekki, en það er mælt fyrir persónukjöri í þessu plaggi og til eru mjög margar útfærslur og útgáfur af persónukjöri sem þarf að leggjast yfir. Við sáum það þegar við fórum yfir persónukjörsfrumvörpin fyrir tveimur eða þremur árum. Lögrétta er aftur á móti mál sem ég verð einfaldlega að viðurkenna að ég hef ekki skoðað mjög rækilega. Það er tilraun til að gera lögin betri úr garði gerð. Það má vissulega færa rök fyrir því að ekki sé æskilegt að þingmenn eða Alþingi kjósi Lögréttu, einhverjir aðrir geri það. En einhverjir þurfa að velja í Lögréttu 

Virðulegi forseti. Í ábendingum hv. þm. Þórs Saari komu ágætisatriði fram. Hann vakti athygli á því að það þyrfti að auka vald sveitarstjórna landsins sem ég held að sé rétt. Hann vakti athygli á því að æskilegt væri að taka upp persónukjör. Það kann að vera flókið og ekki alveg í stíl við marga hluti. Hann talaði um að verið væri að selja auðlindirnar. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni, menn eru að selja orku úr auðlindunum, það er mikill munur. Þetta ber þó allt að þeim brunni að langan tíma þarf og miklu lengri en ætlað er af hæstv. ríkisstjórn til að ljúka þessu máli. Til að mynda þátturinn um aukið vald sveitarstjórna, menn hrista það ekkert úr erminni á nokkrum vikum eða mánuðum. Það þarf að halda ótal fundi um allt land með sveitarstjórnarmönnum sjálfum, ef ekki er miðað við að ákvörðun sé tekin í 101 Reykjavík. Hv. fyrrverandi forsætisráðherra heitinn, Bjarni Benediktsson, hafi margoft orð á því að aldrei ætti að vera höfuðborgarmaður í fjárlaganefnd vegna þess að þar var þá vélað um ýmsa hluti sem nýttust í stóru og smáu um land allt. Hann sagði: Reykjavík hefur slíkt forskot á öllum þáttum menningar, heilbrigðisþjónustu, skólakerfis og öllum þáttum þjóðlífsins að það þarf að finna jafnvægi þar sem hlutur landsbyggðarinnar er virtur. Það er ekki gert með því að auka rétt sex manna fjölskyldu umfram fjögurra manna fjölskyldu, svo einfalt er það. Það 

Herra forseti. Fyrst um sveitarstjórnirnar. Mér finnst það góð hugmynd að svæðisstjórnir sveitarfélaga fái aukið vægi. Það hefur sýnt sig undanfarin ár að svæðisstjórnir sveitarfélaga hafa unnið mjög vel saman að hagsmunum sveitarfélaga. Ég leyfi mér að minna á Suðurkjördæmi, kjördæmi þingmannsins, þar sem allar sveitarstjórnirnar sameinuðust nýverið um að verkefni á Kirkjubæjarklaustri varðandi hús ætti að vera forgangsmál allra sveitarfélaga á svæðinu. Það er merki um að sveitarstjórnir eru farnar að skilja betur hvaða vægi þær hafa þegar þær vinna saman. Ég held að það verði framhald á þessu. Það þarf ekkert miklu lengri tíma, það þarf einfaldlega að hugsa um útfærsluna á þeim atriðum í frumvarpinu í meðförum þess í þinginu. Hvað persónukjörið varðar hefur persónukjörsfrumvarp komið tvisvar sinnum fyrir þingið. Allsherjarnefnd fjallaði um það mjög rækilega í bæði skiptin og nánast allar breyturnar í því máli eru þekktar. Þegar kemur að því að setja kosningalöggjöf í framhaldi af nýrri stjórnarskrá verður það mál að sjálfsögðu skoðað rækilega. En að hafa persónukjör í stjórnarskránni á þessu stigi kallar ekki á neinn lengri undirbúning. Hvað varðar sölu auðlinda jafngildir nýtingin á jarðhitanum hjá HS Orku til alls þess tíma sem hún á að vera nánast því að fyrirtækið eigi auðlindina. Það er hlutur sem við verðum að fara mjög varlega með, einmitt í framhaldi af auðlindaákvæðinu, að leigan á auðlindunum verði ekki til svo langs tíma að það megi líta á þær sem hreina eign. Það þarf að stíga mjög varlega til jarðar þar. Hvað varðar lengri tíma fyrir frumvarpið í heild hafa breytingar á stjórnarskrá verið ræddar í bráðum 70 ár. Þetta plagg byggir á tillögum sem menn hafa rætt í þaula undanfarna áratugi og það er í raun ekki mjög margt spánnýtt hér sem þarf miklu lengri umræðu.

Virðulegi forseti. Leiga á auðlind til langs tíma, til að mynda orku, jafngildir ekki eignaraðild, það er klárt mál. Það þýðir ekkert að vera að búa til einhver mynstur sem standast hvorki íslenska tungu né staðreyndir. Ég harma það í þessum ágætu vangaveltum hv. þingmanns að hann fer undan í flæmingi þegar maður spyr hvort ekki þurfi talsverðan tíma til að komast að niðurstöðu. Hv. þingmaður sagði að það þyrfti bara að útfæra hugmyndir um valdahlutfall sveitarfélaganna í landinu. Já, gerum það bara næstu helgi. Það er náttúrlega ekki hægt að tala svona vegna þess að við vitum að þessi breyting er mjög vandmeðfarin og flókin og mun strax kalla á alls konar væringar milli landshluta, hvort sem það er í dreifbýli eða þéttbýli. Þess vegna þarf tíma í þetta og það þýðir 

Herra forseti. Hvað varðar leigu á auðlindum hefur komið skýrt fram í umfjöllun undanfarin tvö ár að heppilegast er til dæmis að líta á þá auðlind sem jarðvarminn er sem námu en ekki sem endalaust endurnýjanlega auðlind, því það er verið að ofnýta jarðvarmann þannig að hann nær ekki að endurnýja sig. Slík ofnýting mun gera auðlindina að engu á 30–60 ára tímabili. Þess vegna þurfum við að vara okkur á þessu. Hvað varðar lengri tíma benti ég á það áðan að þetta frumvarp hefur verið í smíðum mjög lengi. Það byggir á gögnum sem voru til enn fyrr. Hér er ekkert sem er dregið upp úr hatti núna. Þetta snýst að stórum hluta um að auka lýðræðið og valddreifingu um allt land. Það er af hinu góða. Ég efast ekki um að sveitarfélögin muni taka fegins hendi þeim ákvæðum sem 

Forseti. Hér er rætt mál sem er gríðarlega mikið að vöxtum og ekki að undra þótt skoðanir séu skiptar þegar við ræðum sjálf grundvallarlög lýðveldisins. Þrátt fyrir orð hv. þm. Þórs Saari um að þetta mál hafi verið mjög lengi í smíðum vil ég engu að síður hvetja menn til varkárni í slíkum yfirlýsingum, ekki síst í ljósi þess hvernig tilurð frumvarpsins var. Ef við horfum yfir þá sögu hvernig til málsins var stofnað var það gert á miklum umbrotatímum í íslensku þjóðlífi. Við lendum, því miður segi ég, í því að kosningar til stjórnlagaþings sem átti að vinna að þessu eru dæmdar ógildar af Hæstarétti og þá er farin önnur leið til að halda málinu áfram. Til viðbótar getum við sagt að það leið heill starfsvetur hér á þingi áður en þingnefndin sem fékk þetta mál til umfjöllunar rýndi þá afurð sem stjórnlagaráð skilaði til þingsins. Þessa þætti í vinnunni ber að taka alvarlega og horfa til. Mér er nákvæmlega sama þó að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir hristi hér hausinn úti í sal og glotti yfir þeim orðum sem ég viðhef um aðdraganda málsins. Ég tel að í því embætti sem hv. þingmaður gegnir beri henni að hlýða á röksemdir með og á móti, þótt hún sé ekki sammála þeim, með stakri rósemd og hugprýði og vænti þess að svo verði, en setji ekki upp þann þóttasvip sem mér þykir einkenna marga stjórnarþingmenn við umræðu þessa máls, svo það sé sagt. Í stað þess að gjamma í hliðarsölum væri nær að þingmaðurinn sæti í sal Alþingis og tæki þátt í þeirri umræðu sem hér fer fram. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er mikið að vöxtum og í því eru margvísleg álitaefni sem vert er að gefa ríkan gaum og væri æskilegt að hafa góðan tíma til þess. Ég vænti þess að sá tími gefist þegar málið kemur aftur til þingsins eftir öfluga vinnu þingnefndarinnar. Ég vil sérstaklega ræða 39. gr. og þau ákvæði sem þar liggja fyrir um breytingar á kosningafyrirkomulaginu sem mælt er fyrir um í 31. gr. gildandi stjórnarskrár. Lokamálsgrein í 31. gr. núverandi stjórnarskrá hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Breytingar á kjördæmamörkum og tilhögun á úthlutun þingsæta, sem fyrir er mælt í lögum, verða aðeins gerðar með samþykki 2/3 atkvæða á Alþingi.“ Jafnframt er bundið í 2. mgr. 31. gr. að kjördæmin skulu vera sex. Stjórnlagaráð var kvatt saman til fjögurra daga fundar til þess að bregðast við athugasemdum eða bréfum sem stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis sendi til ráðsins í febrúar 2012. Þar var fjallað um ýmsa þætti þessa máls, m.a. það sem kallað er kjördæmavarið landskjör í tillögunni. Sá einstaklingur sem var yfir þeim þætti vinnunnar við breytingar á 31. gr. stjórnarskrárinnar um kjördæmakosninguna og kjördæmaskipanina hefur lýst því yfir opinberlega að hann hafi mikinn fyrirvara á útfærslunni sem þar um ræðir og hann hafi óskað eftir því að alþjóðleg samtök sem sérhæfa sig í greiningu á þessum þáttum gæfu stjórnlagaráðinu álit sitt áður en tillagan færi frá ráðinu. Svo óheppilega vildi til að ekki var hægt að bíða eftir því. Ég vil vekja athygli á því, forseti, að það segir einnig um þetta ákvæði á bls. 154 í greinargerð með frumvarpinu, sem er ærið ítarleg, að vissulega séu uppi mörg álitamál í þessu efni. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna orðrétt í greinargerðina: „Ákvæðið um bundin sæti flækir kosningalög óhjákvæmilega og stríðir þar með gegn því sjónarmiði að þau séu sem auðskiljanlegust. Á hitt verður jafnframt að líta að sé landinu skipt upp í kjördæmi er vart rökrétt að kjördæmi geti verið næsta rúið þingsætum falli atkvæði með ólíklegum hætti.“ Ef þessi orð í sjálfri greinargerðinni gefa ekki fullt tilefni til að rýna þetta skynsamlega og að menn gefi sér þann tíma sem þarf til þess, veit ég ekki hvaða orð ætti að duga til að hvetja þingið til að vanda sig við að rýna þá tillögu sem hér liggur fyrir og kölluð er kjördæmavarið landskjör. Það liggur einnig fyrir að með þessari breytingu er þinginu gefið allt vald til að skilgreina kjördæmin, ákveða tölur þeirra og þar með talið að skipta landinu ekki upp í kjördæmi heldur hafa það allt eitt kjördæmi. Það er ekkert sagt um kosningaaðferðina. Allir þættir varðandi persónukjörið eru óútfærðir. Allt sem skiptir máli um niðurröðun þingsæta er nú háð þinginu. Það sem hv. þingmenn Þór Saari og Pétur H. Blöndal ræddu hér í andsvörum, um jöfnun kynjahlutfallsins, er sömuleiðis óútfært og gengur í raun gegn þeim ákvæðum sem lúta að persónukjörinu. Það er leyst í þeirri umræðu með því að vitna til þess að til sé fyrirbæri sem heiti jákvæð mismunun. Þá kann maður að spyrja: Hefur þeirri hugsun, því hugtaki, verið beitt varðandi kosningalöggjöfina á Íslandi? Af hverju skyldu menn hafa af þessu töluverðar áhyggjur? Ég held að vert sé fyrir okkur að hugleiða það örlítið. Ég var staddur á fundi í gær þar sem kynnt var úttekt Háskólans á Akureyri á starfsemi ríkisins í Norðausturkjördæmi. Í þeirri greiningu eru menn að skoða hvort grundvallarforsenda velferðarríkisins standist. Grundvallarforsenda velferðarríkisins er einfaldlega sú að allir þegnar ríkisins leggi til sameiginlegra sjóða eftir getu sinni en njóti þjónustu og stuðnings ríkisins eftir þörfum. Hingað til hafa fyrri rannsóknir sýnt að íbúar landsbyggðarinnar fá allt að helmingi minni starfsemi og þjónustu fyrir skattana sína en íbúar höfuðborgarinnar. Með þessu er ég ekki að segja að höfuðborgin sé ill og landsbyggðin góð, það er langur vegur frá. Ég tel þvert á móti að þetta séu tvær einingar í sama potti sem verði að vinna saman. Það eru engin skil í mínum huga á því á mikilvægi hvors um sig. Ég tel hins vegar að ákveðin gjá hafi orðið til og sé að dýpka af ýmsum ástæðum og við eigum að reyna að leita allra leiða til að brúa hana. Ég er þeirrar skoðunar að fyrirkomulagið sem leiðir þetta meðal annars af sér stafi af því að við séum enn þá bundin hugsun og verklagi sem fundið var upp og tíðkað á 19. og 20. öld þegar menn tóku meðvitaða ákvörðun um að byggja upp höfuðborg, miðstöð á sviði stjórnsýslu, fjármála, viðskipta, menntunar og því um líks. En við höfum ekki lagað okkur að þeim gríðarlegu breytingum sem hafa átt sér stað í íslensku samfélagi og raunar veröldinni allri sem gefa okkur möguleika á því að færa til verkefni í öllu þjóðríkinu, sama hvort það heitir Ísland eða ber eitthvert annað nafn. Þess í stað erum við enn þá bundin við þennan gamaldags og úrelta hugsunarhátt, og að sjálfsögðu eltir fólkið í landinu skattana sína þar sem þeir eru nýttir. Það vill svo til að það er í miðju höfuðborgarsvæðisins sem við getum kallað svo, og við höfum vissulega byggt upp saman, sem skattarnir eru nýttir í mestum mæli. Í þeirri greiningu sem ég fékk kynningu á á fundinum sem ég vitnaði til kemur til dæmis fram að Austurlandið gamla greiðir meira en 40, 50% í skatta í sameiginlega sjóði en varið er til uppbyggingar eða þjónustu við íbúana á því svæði. Því er haldið fram að þær einingar sem ríkissjóður heldur úti í heilbrigðisþjónustu séu svo óhagkvæmar að það taki því ekki að halda þeim gangandi, t.d. læknisþjónustu á Borgarfirði eystra þar sem búa örfá hundruð manna, það sé eðlilegt að íbúar þar þurfi að sækja upp á Hérað eftir lækni. Sem svar við þessu segi ég: Það kostar að halda úti byggð á Borgarfirði eystri. Það er ekkert sjálfgefið að við eigum endilega að færa hagkvæmnikröfuna sem gildir í stærstu einingunni út yfir alla starfsemi ríkisins í landinu. Ég fullyrði að þetta er meginástæðan fyrir þeirri niðurstöðu að bróðurpartur íbúa í landsbyggðarkjördæmunum svokölluðu hefur allan fyrirvara á tillögunum í þeirri mynd sem þær birtast okkur og skyldi engan undra. Áður en við gerum breytingar á kosningafyrirkomulaginu og færum valdið til breytinga á því út úr stjórnarskrá Íslands inn í almenna löggjöf frá Alþingi, tel ég einboðið að íbúar landsbyggðarkjördæmanna geri kröfu til að sjá hvernig menn hugsa þetta til enda. Það er einfaldlega nóg komið. Þetta snýst ekki um það hvort sá sem hér stendur eða aðrir þingmenn sem sitja á löggjafarsamkundunni fyrir hönd þessara kjördæma haldi starfinu sínu eða ekki. Málið er einfaldlega miklu stærra og viðameira heldur en það. Ég vil fullyrða að meðan þessu misvægi er ekki haggað, meðan allar tilraunir í þá átt eru kallaðar kjördæmapot, þröng hugsun kjördæmapotsins, að það sé ekki í þágu Íslands að íbúar sem hafa kosið sér búsetu hvort heldur er á Borgarfirði eystra eða í Borgarnesi eða guð má vita hvar, hafi ekki sömu tækifæri til þjónustu og sá sem býr við Breiðafjörðinn eða á höfuðborgarsvæðinu. Meðan þessu misvægi er ekki haggað verður engin sátt um þær tillögur sem hér liggja fyrir. Ég sé að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar, hefur kvatt sér hljóðs, og því er ekki úr vegi að inna hv. þingmann eftir því hvernig það verk standi sem gefin voru fyrirheit um að vísa frumvarpinu til Feneyjanefndar Evrópuráðsins og hvernig miði þeirri vinnu hjá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þingsins að búa málið í hendur þeirrar margrómuðu nefndar sem öllum líkindum mun gefa okkur leiðbeiningar og ráð um hvernig við tökum á ýmsum álitaefnum sem upp kunna að koma í umræðu okkar og vinnu á þingi, áður en við göngum frá því til endanlegrar afgreiðslu eða til 2. umr. í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa virðulegan forseta og aðra þá sem hér eru viðstaddir um að ekki er rétt að um málið hafi ekki verið fjallað á síðastliðnum vetri. Haldnir voru 19 fundir í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd um efnið, það komu 40 gestir, bara svo það sé skráð í þingtíðindi. Hvað varðar undirbúning að því að búa málið í hendur Feneyjanefndarinnar þá gengur hann vel. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að spyrja um það. Formanni stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur verið boðið að sitja fund Feneyjanefndarinnar 14. og 15. desember þar sem málið verður formlega lagt fyrir. Það gengur sem sagt bara mjög vel að undirbúa það allt saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir andsvarið. Ég á ekki sæti í hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en ég vænti þess að það sé allt satt og rétt sem hv. þingmaður segir, ég hef ekki vænt hana um neitt annað, að rétt sé að þessir fundir hafi verið haldnir. En svo mikið veit ég að efnisleg umræða í nefndinni hefur ekki verið mikil eða þá viðbrögð við komu gesta og álitum þeirra sem lögð hafa verið þar inn. Þau viðbrögð sem komið hafa frá helstu sérfræðingum landsins í stjórnskipunarrétti á síðustu tveimur, þremur vikum styrkja mig í þeirri trú að sagt sé satt og rétt frá. Ég sat málþing í Háskólanum í Reykjavík og viðbrögð margra þeirra sem þar töluðu gagnvart því frumvarpi sem hér liggur fyrir komu mér verulega á óvart, þ.e. hversu hörð þau voru. Það styrkir mig enn frekar í þeirri trú og ég leyfi mér að halda því fram að nefndin hefði átt að rýna frumvarpið betur áður en hún lagði það fram. Það væri raunar fróðlegt að heyra viðbrögð hv. þingmanns við þeirri gagnrýni sem frumvarpið hefur hlotið. Það er gott til þess að vita að málið er í undirbúningi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd þar sem hún óskar álits Feneyjanefndarinnar. Ég mundi líka gjarnan vilja heyra hvenær hv. formaður nefndarinnar reiknar með að það verði fullbúið, því að það tekur sjálfsagt tíma að þýða allt málið, greinargerðin er t.d. ærin að vöxtum. Það væri æskilegt að heyra hvenær hv. formaður reiknar með því að málið fari út fullbúið frá okkur.

Virðulegi forseti. Það gleður mig óendanlega að þingmaðurinn haldi ekki að ég segi ósatt í þessum ræðustól, ég er mjög fegin því. Ég hef margsagt það í ræðustól að það er ekki hægt að hefja efnislega umræðu um mál þegar stjórnarandstaðan segir ýmist: Ég er á móti 114 greinum, eða: Þetta á allt að fara í tætarann. Ég er alla vega ekki sú galdrakona að ég geti komið af stað efnislegri umræðu við slíkar aðstæður. En nú er málið komið fyrir þingið og hafin er efnisleg umræða um það. Ég á sannarlega von á því að hún haldi áfram í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd og öllum öðrum nefndum þingsins. Ég á von á því að ég geti farið með það sem Feneyjanefndin þarf til að rýna málið, á þann fund sem formaður stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar hefur verið boðaður á. Síðan koma fulltrúar frá nefndinni hingað og ræða við þá sem þeir telja að þeir þurfi að ræða við. Ég geri ráð fyrir að allir sem óska eftir að ræða við þá fulltrúa muni gera það.

Forseti. Ég þakka enn og aftur andsvarið. Það er gott að geta orðið til gleði öðru hvoru. Ég vænti þess í ljósi orða hv. þingmanns að hún muni hún leggja sig mjög fram um að stýra umræðunni í nefnd sinni á þeim grunni sem liggur fyrir í frumvarpinu og fari í gegnum hverja og eina grein með fulltrúum allra flokka sem sæti eiga í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd. Ég held tæpast að hægt sé að skjóta sér á bak við það lengur að kröfur séu uppi um að vera á móti öllu málinu ef hv. formaður nefndarinnar stýrir verki hennar þannig að hún tekur hverja og eina grein fyrir sérstaklega og fer í gegnum hana, ræðir rök með eða á móti, ástæður til tillögugerðar o.s.frv. Vonandi náum við fullkominni samstöðu um þá niðurstöðu sem kemur í þingsal fyrir 2. umr. Það er einlæg von mín að svo verði einfaldlega af þeirri ástæðu að hér ræðum við grunnlög landsins. Ég tel afar brýnt, ekki síst í ljósi þess ástands sem verkið er komið úr, að þingið sýni því þann sóma að standa vörð um það grundvallaratriði sem þarf að vera um stjórnarskrá landsins að um hana ríki sem mest sátt. Þar reynir á formann viðkomandi nefndar að leiða fram þá sátt í þeirri vinnu sem fram undan er. Ég ætla það af svörum hv. þingmanns að formaður nefndarinnar, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, muni leggja sig alla fram um að ganga þannig til verka að allir flokkar og fulltrúar þeirra framboða sem í nefndinni starfa beri málið að endingu fram í þingsal.

Herra forseti. Það fer að líða að lokum þessarar 1. umr. um tillögur stjórnlagaráðs sem meiri hluti hv. stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar flytur, þó með nokkrum breytingum sem nokkuð hafa verið ræddar. Þetta hefur verið góð og málefnaleg umræða, þó með einstaka undantekningum. Mér þótti dálítið sárt að þegar ég sagðist óttast breytingarnar sem væru svo viðamiklar dró hv. þm. Róbert Marshall þá ályktun að ég vildi engar breytingar og að sjálfstæðismenn almennt óttuðust allar breytingar. Það fannst mér ekki sanngjarnt vegna þess að ég vil nefnilega breytingar. Þær breytingar sem ég vil sjá gerðar þurfa hins vegar að vera útreiknaðar og áhrifin metin þannig að menn viti hvaða afleiðingar þær muni hafa. Á það finnst mér skorta og þess vegna er ég mjög uggandi ef þetta yrði samþykkt, eins og menn hafa jafnvel sagt, með naumum meiri hluta. Ég vona að svo verði ekki, ég vona að menn hlusti á rök og varnaðarorð og síðan náist sú breyting sem menn geta horft framan í án þess að verða skelfingu lostnir við tilhugsunina um hvað getur gerst. Þótt bara einu atriði yrði breytt í mannréttindakafla um öryrkja eru forsendur öryrkjadómsins fallnar og þá gildir fordæmi hans ekkert lengur. Eitt lítið atriði þar gæti þýtt allt önnur réttindi öryrkja. Þá þurfa að falla hæstaréttardómar og menn vita hvaða tíma það tekur. Þeir þurfa að átta sig á nýju umhverfi þannig að gjörbreyting á stjórnarskrá getur þýtt lagalega óvissu í 20, 30, 40 ár. Það er ekki gott og er tæpast æskilegt. Þess vegna þurfum við að vanda okkur vel í þessari vinnu. Ég sakna þess dálítið að hv. stjórnarliðar taki ekki þátt í umræðunni vegna þess að það er einmitt mjög mikilvægt að geta spurt þá vissra spurninga. Ég hef nefnt hérna mörgum sinnum að uppbygging stjórnarskrár er að mínu mati mannréttindamál fyrst og fremst, þetta er heimspekilegt vandamál. Ég hef talað um að skipta mannréttindunum í I. og II. kafla, þ.e. mannréttindi sem vernda mig fyrir öðru fólki, þar á meðal ríkinu því að það er ekkert annað en samansafn fólks, og síðan eru mannréttindi annarrar gráðu þar sem ég á kröfu á annað fólk, t.d. varðandi framfærslu. Réttur barns til framfærslu er annarrar gráðu mannréttindi þar sem barnið á rétt á framfærslu og þau mannréttindi hljóta alltaf að vera háð efnahagsástandi. Þau eru önnur í Sómalíu en á Íslandi. Svo hef ég rætt mörgum sinnum að ég vildi gjarnan, og ég hef ekki heyrt neinn mann andmæla því, að þjóðin greiddi atkvæði með bindandi hætti um sína eigin stjórnarskrá. Við verðum að finna einhverja leið til þess. Ég hef bent á eina leið og ég vil að nefndin skoði hana mjög vandlega. Þar eru þröskuldar sem þarf að vega og meta. Eru þeir of háir? Þá yrði mjög erfitt að breyta stjórnarskránni, allt of erfitt. Eru þeir of lágir? Það má heldur ekki því að þá er stjórnarskránni breytt eins og vindarnir blása. Þarna þarf að finna hinn gullna meðalveg og ég skora á hv. nefnd að fjalla um hugmyndir mínar um breytingu á 79. gr. og jafnvel senda þær til Feneyjanefndarinnar ásamt með öðrum plöggum og spyrja hana hvað væri æskilegt að hafa þessa þröskulda háa eða lága. Það eru ýmis atriði sem ég hef bent á. Ég hef bent á að í átta greinum sé gert ráð fyrir að einhver tryggi eitthvað, t.d. skal friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu tryggt. Hver á að tryggja? Er það ekki stjórnarskráin? Ætti þá ekki að standa: Einkalíf, heimili og fjölskylda okkar eru friðhelg? Þá liggur það fyrir. Þá stendur það í stjórnarskránni klippt og skorið. Þetta hafa menn ekki tekið með í þessum breytingum þó að ég hafi lagt fram þessa breytingartillögu. Svo er skrúðmælgi sem ég vara við og bið menn endilega að forðast, t.d. að allir hafi meðfæddan rétt til lífs. Meðfætt er voða fallegt en það útilokar þá sem eru ófæddir, rétt fyrir fæðingu. Ég vil að menn forðist alla skrúðmælgi því að hún eyðileggur meininguna. Því miður kemst ég ekki öllu lengra en það var heilmikið eftir. Ég átti eftir að ræða um ríkisborgararétt. Hann er stórhættulegur. Hjón sem hafa hvort sitt ríkisfangið geta eignast börn sem eru með tvöfaldan ríkisborgararétt. Ef þau hitta börn sem eru með tvöfaldan ríkisborgararétt er kominn fjórfaldur og síðan áttfaldur og þar á eftir sextánfaldur. Ég var með tillögu um að breyta þessu þannig að ríkisborgararéttur yrði 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið gagnleg umræða. Þingmenn sumir hverjir kalla eftir ítarlegri umræðu og auk þess kalla þeir eftir heildarúttekt á frumvarpinu. Við erum að fara með málið inn í nefnd og það verður ítarlega rætt. Það verða gerðar á þessu frumvarpi allar þær úttektir sem nokkur möguleiki er á. Spurt er: Hvers vegna fengu lögfræðingarnir fjórir ekki víðara umboð? Svarið við því er einfalt, virðulegi forseti: Þau voru beðin um að gefa lögfræðilegt en ekki pólitískt álit á tillögum stjórnlagaráðs. Þau voru beðin um að samræma mannréttindaákvæði tillagna stjórnlagaráðs mannréttindasáttmálum sem við erum aðilar að. Þess vegna er bætt inn ákvæði um að virða eigi rétt foreldra til að menntun barna þeirra sé í samræmi við trúarskoðanir eða lífsskoðanir þeirra. Einnig er bætt við ákvæði um að ekki megi lögsækja fólk tvisvar fyrir sömu sakir. Virðulegi forseti. Þau gerðu það sem þau voru beðin um. Auðvitað er ekki hægt að biðja fólk um að vinna vinnu af þessu tagi án þess að það geti lýst skoðunum sínum. Það væri dónaskapur, virðulegi forseti. Og þau lýstu skoðunum sínum í skilabréfi með ábendingum og ábendingar þeirra og ábendingar allra annarra sem komu fram í fyrravetur verða ítarlega skoðaðar og ræddar í öllum nefndum þingsins eftir því sem við á. Ég vona að ekki þurfi að segja það hér, þótt alltaf sé verið að segja það, að við eigum að vanda okkur við það sem við gerum. Mér finnst óþarfi að segja það. En áttum okkur líka á því hvert hlutverk okkar er. Okkar er að móta stefnu og ákveða, auðvitað eftir að hafa aflað okkur allra þeirra upplýsinga sem við höfum tök á, en verkefnið er að velja á milli leiða, ákveða hvaða leið á að fara. Það á við hvort heldur er um rammaáætlun um vernd náttúrunnar og nýtingu náttúruauðlinda eða innihald og ákvæði í stjórnarskrá. Þegar við ákveðum eitthvað getum við ekki skýlt okkur á bak við fræðimenn. Við hlustum á ráð sem okkur eru gefin en svo ákveðum við og berum ábyrgðina. Við erum kosin til að leiða. Við erum kosin til að ákveða en ekki til að skýla okkur á bak við fræðimenn. Fræði og vísindi eru ekki öll jafnnákvæm. Í vísindum þarf fólk stundum að taka ákvarðanir sem það veit ekki nákvæmlega hvaða afleiðingar hafa. Læknavísindi eru nærtækasta dæmið. Læknar sem rannsaka sjúkling eins vel og þeim framast er unnt þurfa stundum að taka ákvarðanir sem þeir vita ekki nákvæmlega hvaða afleiðingar hafa. Á íslensku er talað um raunvísindi og hugvísindi. Fyrir einhverjum árum eða ef til vill áratugum héldu kannski einhverjir því fram að hagfræði væri fremur raunvísindi en hugvísindi. Tölvur og örgjörvar gerðu hagfræðingum kleift að reikna alls konar hluti fram og til baka, lóðrétt og lárétt með ótal breytum. Þess vegna héldu sumir að þeir gætu spáð nokkuð nákvæmlega fyrir um efnahagsþróun. Sú var hins vegar ekki raunin. Af hverju ekki? Af því að - þetta er kannski prívatkenning mín en mér fannst hún góð - aðal-, megin-, eða hvað við köllum breytuna í spálíkaninu er fólk. Fólk er óútreiknanlegt, virðulegi forseti, svoleiðis er það bara. Auðvitað getur þó hagfræðin spáð fyrir um hvað er líklegt með misjafnlega mikilli óvissu. Fræðin sem fjalla um það sem við erum með til umfjöllunar eru hugvísindi. Eftir því sem ég best veit hafa fræðimenn ekki haldið því fram að þeir geti spáð fyrir um framtíðina. Þeir rannsaka það sem þekkt er. Auðvitað eigum við að hlusta á það sem fræðimenn segja. Hvað eigum við þá að gera þegar þeir segja að persónukjör, þar sem fólk getur valið einstaklinga af mismunandi listum eins og tíðkast til dæmis á Írlandi, leiði til meiri flokksaga vegna þess að rannsóknir sýna að flokksagi er meiri á Írlandi en annars staðar? Segja bara já og amen? Það er svoleiðis, tölum ekki meira um það? Nei, virðulegi forseti, það er ekki nóg fyrir mig. Það þarf meira til að sannfæra mig um réttmæti þess. Við hljótum að gera þetta upp við okkur sjálf, vega og meta og taka ákvörðun. Við getum ekki bara sagt: Fræðimenn segja þetta og kannanir segja hitt og þess vegna geri ég svona. Við erum í pólitík og hún snýst um að ráða ráðum og vega og meta og ákveða svo og bera ábyrgðina. Því er haldið fram að það sé óljóst að hafa í stjórnarskrá að allir eigi að fá að lifa með reisn og að ofbeldi sé bannað hvenær og hvar sem er - vegna þess að það geti leitt til málaferla. Ég bið hv. þingmenn að velta fyrir sér hvaða framfarir yrðu nokkurn tímann nokkurs staðar ef við horfðum alltaf í baksýnisspegilinn og þyrðum ekki að takast á við hið ókomna. Við höfum leitað til lögfræðinga, virðulegi forseti. Tillögurnar sem lagðar eru fram standast kröfur þeirra að formi til þótt þeir telji að sumt megi laga að efni til. Það eru ábendingar þeirra. Við höfum líka minnisblöð stjórnmálafræðinga og við munum áfram leita álits þeirra. Ég velti fyrir mér, virðulegi forseti, og ég segi þetta ekki í hálfkæringi, hvort við ættum ekki að leita til sagnfræðinga og spyrja þá hvaða áhrif breytingar hafi haft á þróun í þessu landi.

Virðulegi forseti. Þetta var að mörgu leyti áhugaverð ræða. Hv. þingmaður sagði það sem allir vita að vísindi, m.a. hugvísindi, eru ekki óbrigðul. Það höfum við alltaf vitað. Einu sinni var að vísu til sú stjórnmálaskoðun, hún kallaðist sósíalismi, sem gekk út frá því að alla hluti væri hægt að skipuleggja vegna þess að mannleg breytni væri þannig að hægt væri að hafa áhrif á hana með skipulaginu. Sú hugmyndafræði hrundi þótt ekki vilji allir viðurkenna það, en hún gerði það engu að síður. Það sem hv. þingmaður segir um að þekkingin sé ekki óbrigðul er auðvitað alveg rétt. En það sem ég áttaði mig ekki alveg á í því sem hv. þingmaður sagði var: Var hv. þingmaður þar með að undirbyggja með málflutningi sínum að það ætti að taka sem minnst mark á ábendingum fræðimanna vegna þess að fræði þeirra væru ekki algjörlega óbrigðul? Það sem ég held að skipti miklu máli núna - ég hef tekið eftir því að hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir dæsir alltaf óskaplega þegar henni mislíkar það sem menn segja - er þetta: Hér liggja fyrir gögn. Er ekki eðlilegast að meta þau að minnsta kosti á efnislegum forsendum og reyna að komast að einhverri niðurstöðu á þeim grundvelli? Er hv. þingmaður með málflutningi sínum að undirbyggja að sökum þess að einhver óvissa sé í fræðum lögfræðinga, félagsvísindamanna, hagfræðinga eða annarra getum við látið sem ekkert sé og því ekki hlustað á það sem þeir segja? Ég held að það sé skynsamlegast fyrir okkur að fara yfir þessi mál efnislega eins og okkur ber skylda til. Einn af helstu talsmönnum stjórnlagaráðsins og sá háværasti hefur haldið því fram að það sé búið að loka fyrir alla frekari efnislega umræðu um þessi mál. Hv. þingmaður og aðrir hafa fagnað því að umræðan fari fram, en sú umræða verður auðvitað að leiða til einhvers, hún er ekki bara eitthvert snakk inn í þingtíðindi. Hugmyndin á bak við þessa 1. umr. er að kveikja á ákveðnum viðvörunarbjöllum þar sem það á við  Ég vil að hv. þingmaður svari því hvort hugmyndin  
            

Virðulegi forseti. Ég hef marglýst því yfir að við erum að fara í ítarlega umræðu. Ég hef marglýst því yfir að þingið tekur auðvitað hina endanlegu ákvörðun. Nei, ég er ekki að segja að það eigi ekki að hlusta á fræðimenn. Ég er hins vegar að vekja athygli á því að skoðanir fræðimanna eru líka margar og það er okkar í þinginu að ákveða og vega og meta og bera ábyrgðina á því.

Virðulegi forseti. Það er nákvæmlega þetta sem við höfum haldið fram allan tímann. Alþingi hefur auðvitað síðasta orðið í þessu máli áður en málinu verður síðan vísað til þjóðarinnar. Það er það sem við höfum alltaf sagt í allri þessari umræðu. Hv. þingmaður sagði í fyrri ræðu sinni áðan, og ég tek undir það og skrifaði það niður til að halda því til haga fyrir sjálfan mig að minnsta kosti, að verkefnið væri að velja og hafna. Hv. þingmaður sagði enn fremur að við værum kosin til þess að leiða og ákveða. Það er alveg rétt, það er nefnilega kjarni málsins. Alþingi hefur gríðarlega mikið vald í þessum efnum. Það sem ég tel að skipti öllu máli, ef menn vilja taka sjálfa sig hátíðlega og standa við þessi orð, er að viðurkenna þær tillögur sem liggja til grundvallar þessu frumvarpi. Þær verða auðvitað vegnar og metnar á grundvelli efnislegra forsendna. Við erum ekki bundin af niðurstöðu tillagna stjórnlagaráðsins í einu eða neinu ef okkur sýnist við frekari yfirferð, með fræðimönnum eða í umræðunni okkar á milli, að tillögurnar kalli á breytingar. Þetta finnst mér vera kjarni málsins. Þetta finnst mér það vinnulag sem við eigum að hafa. Mér finnst að hv. þingmaður sé í öðru orðinu að taka undir með mér, en hún sé hins vegar að reyna að grafa dálítið undan trúverðugleika þeirra sem hafa gagnrýnt þessi mál á efnislegum forsendum, svo sem fræðimanna á sviði félagsvísinda sem hafa haft ákveðnar skoðanir á ýmsu sem gerðist í fortíðinni í undirbúningi þessa máls eða lögfræðinga sem hafa verið að benda á ýmsar stjórnskipulegar veilur í þessu frumvarpi. Þessum sérfræðihópi voru settar frekar þröngar skorður um það sem hann átti að skoða, þ.e. hvort væru innri mótsagnir í frumvarpinu, hvort við værum að fara að þeim skuldbindingum sem við höfum tekist á hendur í alþjóðlegum sáttmálum o.s.frv. Það gerði það auðvitað að verkum að möguleiki hópsins til að koma með ábendingar urðu miklu þrengri. Sérfræðihópurinn kom hins vegar með aðrar ábendingar sem skiptu máli í sérstöku skjali, sérstökum kafla. Ég fagna því sem hv. þingmaður sagði og vænti þess að því verði fylgt fast eftir, að allar úttektir verði gerðar 

Virðulegi forseti. Ég mótmæli því að ég hafi verið að grafa undan einum eða öðrum. Ég var bara að fílósófera. Mér fannst allt í lagi að enda þessa ágætu umræðu á því að hugsa upphátt og ég gerði það.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur, formanni nefndarinnar, fyrir ágæta ræðu. Hún undirstrikaði það sem ég hef haldið fram og mjög margir. Við vitum náttúrlega að Alþingi Íslendinga er stjórnlagaþing, 79. gr. stjórnarskrárinnar segir það. Það breytir enginn stjórnarskránni nema Alþingi Íslendinga. Hv. þingmaður ætlar að hlusta á allar hugmyndir um breytingar sem eru skynsamlegar. Þá vildi ég byrja á því að spyrja einnar einfaldrar spurningar: Kæmi til greina að senda hugmyndir mínar um breytingar á stjórnarskrá með þröskuldum og hafa þá spurningarmerki við þröskuldana, háa eða lága hjá Alþingi eða þjóðinni, til Feneyjanefndarinnar á vegum hv. nefndar sem hv. þingmaðurinn stýrir? Síðan varð ég dálítið dapur. Ég hafði lagt töluvert mikla og verulega vinnu á síðasta vetri, í jólafríinu og í janúar, í að koma með efnislegar breytingar við mjög margar greinar, 80 eða 100 greinar. Sumar voru rökstuddar mjög nákvæmlega, t.d. með ríkisborgararéttinn. Það er ekki tekið mið af þeim. Ég sagði að ef svona regla um ríkisborgararétt ætti að gilda almennt sætum við eftir nokkra mannsaldra með fólk sem væri með tvöfaldan, fjórfaldan, sexfaldan, fjórtánfaldan, þrjátíuogtvöfaldan eða sextíuogfjórfaldan ríkisborgararétt. Getur virkilega verið meiningin að hafa það þannig? Ég var með breytingartillögu um það að við 18 ára aldur skyldi viðkomandi velja sér ríkisborgararétt til að stöðva slíka verðbólgu í ríkisborgararéttum. Þetta var ekki tekið inn. Fjöldi annarra atriða, eins og það sem stendur um að friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu skuli tryggð - tryggð af hverju? Af hverju stendur ekki einfaldlega að einkalíf, heimili og fjölskylda séu friðhelg? Þá liggur það fyrir. Það þarf enginn að tryggja það. Svo er sagt á fjölmörgum stöðum að eitthvað skuli tryggja með lögum, t.d. framfærslu barna. Mér finnst miklu betra að segja bara að börn eigi rétt á framfærslu.

Virðulegi forseti. Mér finnst það koma til greina að senda tillögu Péturs H. Blöndals og biðja Feneyjanefndina að gefa álit sitt, mér finnst það alveg sjálfsagt. Mér dettur ekki annað í hug. Það hvarflar ekki annað að mér. Síðan getum við haft hinar ýmsu skoðanir á því hvernig eigi að orða hlutina. Pétur H. Blöndal hefur sagt að hann telji að ekki eigi að orða þetta þannig að rétturinn sé tryggður. Mér finnst þetta smekksatriði en ekki grundvallaratriði, en auðvitað ræðum við það líka.

Herra forseti. Ég verð að segja að ræða og andsvar hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur, formanns nefndarinnar, gladdi mig mjög og vekur mér vonir um að við náum farsælli lendingu í þessu máli. Það sem ég hef verið að benda á er mjög einfalt: Stjórnarskráin á að standa ein sér. Hún á ekki að þurfa atbeina ríkisvalds eða löggjafarvalds vegna þess að löggjafarvaldið er hluti af stjórnarskránni. Stjórnarskráin á því að standa ein sér og þess vegna hef ég lagt áherslu á að öllum atriðum þar sem vísað er í lög, eins og að tryggja umönnun barna með lögum eða eitthvað slíkt, verði breytt á þann veg að sagt verði beint út að börn eigi þennan rétt í stjórnarskránni. Síðan er það Alþingis, af því að alþingismenn sverja eið að stjórnarskránni, að fylla upp í stjórnarskrána með lögum ef þarf að kveða nánar á um eitthvað, en ekki þannig að stjórnarskráin verði ekki virk fyrr en Alþingi hefur sett tiltekin lög. Ég geri ráð fyrir að nú geti ég eytt einhverjum vikum í að skrifa nýja greinargerð til nefndarinnar, kannski með öðrum þingmönnum, og komið með hugmyndir ásamt fjölmörgum öðrum sem verða skoðaðar, annaðhvort hafnað eða teknar inn með rökum væntanlega. Þá getum við farið að búa til virkilega góða stjórnarskrá því að það er mjög margt í þessum drögum sem er jákvætt, annað þarf að varast. Ég held að þegar við erum búin að liggja yfir þessu í góðan tíma, þingmenn allir, þá komi út úr því mjög góð og vönduð vinna.

Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi ekki misskilið hv. þingmann. Hann lagði fram tillögur við allar greinar í fyrra og ég vona að það séu ekki þær sem hann hafi haldið að mér þætti sjálfsagt að senda til Feneyjanefndarinnar.

Nei, nei, nei.

Það eru tveir skólar um það hvernig eigi að gera stjórnarskrá. Annar er sá sem hv. þm. Pétur H. Blöndal nefnir. Fleiri hafa nefnt að kannski sé sagt á of mörgum stöðum í því frumvarpi sem liggur fyrir að hinu og þessu eigi svo að ná fram með lögum. Ég segi bara enn einu sinni: Það verður eitt af því sem verður skoðað. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal sérstaklega fyrir hvað hann hefur verið málefnalegur í allri þessari umræðu.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um fjögurra ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2014 frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar. Rétt er að taka fram að umhverfis- og samgöngunefnd afgreiddi málið frá sér síðastliðið vor en einhverra hluta vegna var það ekki afgreitt frá þinginu og kom aftur til okkar í haust. Var það þá afgreitt aftur frá nefndinni, en eins og sést í titlinum er um að ræða áætlun fyrir árið 2011, sem er liðið, og er ekki svo langt í að 2012 ljúki þannig að það er ekki seinna vænna að afgreiða áætlunina. Hér er sem sagt um að ræða fjögurra ára framkvæmdaáætlun stjórnvalda og samhliða er lögð fram fjarskiptaáætlun til 12 ára, 2011–2022, og var fjallað saman um áætlanirnar í nefndinni. Grundvallarmarkmið fjarskiptaáætlunar eru hliðstæð markmiðum samgönguáætlunar sem var afgreidd frá þinginu á síðasta þingi en markmiðin eru aðgengileg og greið fjarskipti, hagkvæm og skilvirk fjarskipti, umhverfisvæn fjarskipti og örugg fjarskipti. Þau eiga að leggja grunn að framþróun íslensks samfélags. Eins og við öll vitum hafa fjarskipti þróast afar ört síðasta áratuginn og síðustu ár og missiri. Sú þróun varðar bæði þær tæknilegu framfarir sem gera fjarskiptum, tölvutækni og fjölmiðlum kleift að renna saman sem og hið lagalega markaðsumhverfi fjarskipta sem taka meðal annars mið af samræmdum reglum Evrópusambandsins. Það er að sjálfsögðu áhersla meiri hlutans að regluverkið verði að fylgja tækniþróuninni og vera í stöðugri endurskoðun. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að huga sérstaklega að stöðu fjarskiptamála í dreifbýli landsins og telur brýnt að ljúka grunntengingum um land allt og tryggja íbúum landsins nauðsynlega fjarskiptaþjónustu. Öflug fjarskipti og góðar tengingar eru afar mikilvæg fyrir íbúa og fyrirtæki í dreifbýli ekki síður en í þéttbýli og eru oft forsenda þess að búseta, nám og rekstur fyrirtækja geti gengið. Þeir sem búa utan þéttbýlis þurfa oft að leita lengra eftir þjónustu en íbúar í þéttbýli og því er mikilvægt að tryggja möguleika þeirra til að eiga samskipti við þjónustuaðila, stjórnvald og stjórnsýslu með rafrænum og öruggum hætti. Í b-lið 1. hluta tillögunnar er gert ráð fyrir að mótaðar verði tillögur að úrbótum til að greiða fyrir endurnýjun og uppbyggingu ljósleiðarastofn- og aðgangsneta um allt land. Í 12 ára fjarskiptaáætlun eru svo lögð skref í átt að því að tryggja öllum landsmönnum aðgang að háhraðanettengingu sem skilar 30 eða 100 mb. Meiri hlutinn bendir á að á ýmsum svæðum í dreifbýli þar sem markaður hefur reynst fyrir samkeppni er framboð og þjónusta þó langt frá að vera nægilega góð og öflug. Mikilvægt er því að hafa í huga að uppbyggingar er ekki einungis þörf á svæðum sem eru skilgreind sem svæði markaðsbrests. Á ýmsum svæðum þar sem fyrirtæki á markaði hafa haslað sér völl og sjá um þjónustuna er ástandið í raun engan veginn ásættanlegt. Í tillögunni er meðal annars kveðið á um að stuðla að samnýtingu og samstarfi á ákveðnum sviðum fjarskiptamála og meiri hlutinn telur slík ákvæði afar mikilvæg enda sé óásættanleg sóun í því fólgin að samnýta ekki svo dýrmæta samfélagsinnviði. Í f-lið 1. hluta tillögunnar er lagt til að settar verði fram myndrænar upplýsingar um fjarskiptastaði, fjarskiptakerfi og þjónustusvæði þeirra. Í k-lið 3. hluta er jafnframt lagt til að upplýsingum um staðsetningu radíósenda verði safnað og haldið til haga og þær gerðar aðgengilegar almenningi. Nefndinni bárust athugasemdir við þann lið þar sem bent var á öryggissjónarmið og mikilvægi þess að koma í veg fyrir að valdið yrði tjóni á innviðum fjarskipta. Meiri hlutinn telur mikilvægt að við framkvæmd þessa þáttar verði horft til öryggissjónarmiða, verndunar mikilvægra innviða og þjóðaröryggis. Nefndin ræddi og mikilvægi öflugs öryggiskerfis þannig að ef hættuástand skapast eða náttúruhamfarir eru yfirvofandi sé unnt að koma skjótum boðum til íbúa og gesta á viðkomandi svæði. Meiri hlutinn fagnar því að sett séu fram markmið um örugg fjarskipti í 3. hluta tillögunnar og áréttar hversu áríðandi er að til séu skýrar viðbragðsáætlanir og fjarskiptakerfi sem komið geta viðeigandi upplýsingum er varða almannaheill á framfæri skjótt og örugglega. Nefndin fjallaði á síðasta þingi um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti og lögum um Póst- og fjarskiptastofnun þar sem meðal annars var lagt til að CERT-ÍS öryggis- og viðbragðsteymi væri komið á fót og var það mál afgreitt frá þinginu síðasta vor. Í nefndaráliti meiri hlutans kemur fram að eðlilegt sé að opinberar íslenskar stofnanir og deildir innan þeirra beri íslensk heiti og því er lögð til sú breytingartillaga að í stað CERT-ÍS öryggis- og viðbragðsteymis sé talað um netöryggissveit Póst- og fjarskiptastofnunar eða netöryggissveitina. Tillögunni fylgir ekki kostnaðaráætlun en í athugasemdum kemur fram að gert sé ráð fyrir því að fé til að framkvæma verkefni hennar verði sótt í fjarskiptasjóð sem hefur það að markmiði að stuðla að upplýsingum á sviði fjarskipta á grundvelli fjarskiptaáætlunar. Sjóðurinn var stofnaður með lögum nr. 135/2005, um fjarskiptasjóð, og átti gildistími þeirra að vera til ársloka 2011 en var framlengdur til loka árs 2016. Virðulegur forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þessa fjögurra ára áætlun enda vorum við búin að fara í gegnum umræðuna síðasta vor þótt málið væri ekki afgreitt þá, því miður. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu sem ég tiltók í máli mínu um að stofnuð verði netöryggissveit Póst- og fjarskiptastofnunar til verndar ómissandi upplýsingainnviðum gegn netárásum. Undir álitið skrifa auk þeirrar sem hér stendur hv. þingmenn Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Mörður Árnason og Álfheiður Ingadóttir.

Virðulegi forseti. Sú tillaga til þingsályktunar um fjögurra ára fjarskiptaáætlun er heilmikið mál og ætti að vekja mikla umræðu. Það vekur því spurningar í mínum huga að ekki hafi margir séð ástæðu til að kveðja sér hljóðs í umræðunni. Ég hef hins vegar gert það í flestum þeim umræðum sem settar hafa verið á í tengslum við þessa þingsályktunartillögu, bæði á þessu þingi og í fyrra. Í rauninni var margt ágætlega sagt í ræðu hv. þingmanns og formanns umhverfis- og samgöngunefndar og framsögumanns málsins sem áréttað er með sambærilegum hætti í nefndaráliti meiri hlutans. Ég ætla að lesa, með leyfi forseta, það sem mér finnst skipta miklu máli í þessu sambandi: „Nauðsynlegt er að tryggja örugg fjarskipti á öllu landinu. Meiri hlutinn áréttar mikilvægi þess að huga sérstaklega að stöðu fjarskiptamála í dreifbýli landsins og telur brýnt að ljúka grunntengingum um land allt og tryggja íbúum landsins nauðsynlega fjarskiptaþjónustu. Öflug fjarskipti og góðar tengingar eru ekki síður mikilvæg fyrir íbúa og fyrirtæki í dreifbýli en þéttbýlinu og eru oft forsenda þess að búseta, nám og rekstur fyrirtækja geti gengið í dreifbýlinu. Þeir sem búa utan þéttbýlis þurfa oft að leita lengra eftir þjónustu en íbúar í þéttbýli og því mikilvægt að tryggja möguleika þeirra til að eiga samskipti við þjónustuaðila, stjórnvöld og stjórnsýslu með rafrænum og öruggum hætti.“ Ég gæti tekið undir hvern stafkrók í þessum texta. Ég held að það sé nefnilega kjarni málsins. Við vitum að fjarskiptatækni, tölvutækni, símatækni og skyldir hlutir hafa verið að breytast mjög hratt. Þau markmið sem við settum okkur fyrir fjórum árum og átta árum eru í rauninni úrelt markmið. Ég kann nú varla skammstafanir á þessum fjarskiptatengingum, ISDN, ADSL, sem menn settu sem markmið á sínum tíma, og við vorum varla búin að samþykkja það á Alþingi þegar hluti af þeirri tækni var orðinn úreltur og markmiðin sem við höfðum sett okkur voru markmið gærdagsins. Það er það sem einkennir þann markað að hann breytist svo hratt að við sjáum ekki fram í tímann. Snjallsímar voru óþekkt fyrirbæri fyrir fáeinum árum og það eru bara gamlir íhaldsmenn sem eiga nú orðið ekki snjallsíma, sem segir okkur það að við þurfum að vera mjög á varðbergi og mjög vel meðvituð um þá breytingu sem er að eiga sér stað. Ég ætla að taka annað dæmi. Menn reyna að byggja upp atvinnufyrirtæki á landsbyggðinni og setja upp tölvukerfi sín í samræmi við það. Það er varla til það auma atvinnufyrirtæki sem ekki þarf á miklum fjarskiptum að halda. Menn geta ekki borgað reikninga sína nema hafa greiðan aðgang að tölvukerfum og netkerfum landsins. Þegar kerfin uppfylla ekki skilyrðin sem nútímaviðskipti kveða á um lenda menn hreinlega í vandræðum. Menn geta ekki borgað reikningana af því að tölvukerfi og viðmót í tölvunum í bönkunum er orðið svo þróað að gömlu línurnar, hvort sem það var ISDN eða gamli koparinn að ég tali nú ekki um loftnetstengingarnar, ráða ekki við þetta. Svona getum við haldið áfram. Það segir okkur að við þurfum að vera mjög vel á varðbergi. Ég studdi mjög uppbyggingu fjarskiptasjóðs á sínum tíma og tel að það hafi verið mjög gott þegar Síminn var seldur á sínum tíma að leggja verulega fjármuni inn í þann sjóð af söluverðmæti Símans til að fara í þá uppbyggingu úti um landsbyggðina. En síðan þróast málin og menn þurfa að halda áfram. Það er auðvitað það sem við þurfum að marka okkur stefnu um í fjarskiptaáætlun. Ég hef velt því upp í umræðunni hvort fyrirkomulagið á fjarskiptaáætlunum eins og þær hafa verið núna og eru í þessum búningi séu nægilega skýrar. Svo ég svissi yfir í næstu umræðu er sagt í nefndaráliti meiri hlutans með 12 ára fjarskiptaáætluninni að fjögurra ára fjarskiptaáætlunin sé framkvæmdaáætlun. Mér finnst tillaga til fjarskiptaáætlunar ekki ná því markmiði. Hún er ekki raunveruleg framkvæmdaáætlun í þeim skilningi sem við þekkjum til dæmis í samgönguáætlunum þar sem við sjáum hvaða vegi menn ætla að leggja á næstu fjórum árum, hvað menn ætla að gera í hafnargerð á næstu fjórum árum og hvað menn ætla að gera í flugsamgöngum á næstu fjórum árum. Í b-lið í 1. kafla er til dæmis sagt, með leyfi virðulegs forseta: „Samstarfsvettvangur hagsmunaaðila móti tillögur að úrbótum sem greiði fyrir endurnýjun og uppbyggingu ljósleiðarastofn- og aðgangsneta um land allt.“ Ég skal játa að ég veit ekki hver þessi samstarfsvettvangur hagsmunaaðila er. Hverjir eru hagsmunaaðilarnir? Eru það fyrirtækin sem eru fjarskiptafyrirtæki? Eru það sveitarfélög? Er það almennt atvinnulíf eða aðrir notendur? Mér er það ekki ljóst. Látum það liggja á milli hluta. En hefði ekki verið eðlilegra að slíkar tillögur lægju fyrir í fjarskiptaáætlun eins og þessari en ekki bara að fjarskiptaáætlunin, sem sögð er vera framkvæmdaáætlun, mælti fyrir um að samstarfsvettvangur hagsmunaaðila, þessi óskilgreindi vettvangur að öðru leyti, ætti að gera tillögur að úrbótum sem greiddu fyrir endurnýjun og uppbyggingu ljósleiðarastofn- og aðgangsneta um land allt? Er það ekki einmitt það sem við ættum að sjá í fjarskiptaáætluninni? Þá vissum við til dæmis hvort menn ætluðu að laga GSM-sambandið út í dreifðar byggðir, hvort menn ætluðu að taka alla hina blindu kafla úr GSM-sambandinu á þjóðvegakerfinu, hvort menn ætluðu að fara í það að efla tölvutengingarnar í dreifbýlinu, eins og nefndarálit meiri hlutans mælir ekki beinlínis fyrir um en þar er þó almenn árétting á sjónarmiði sem ég geri ráð fyrir að eigi mikinn meiri hluta stuðning í landinu. Tillögunni fylgir ekki kostnaðaráætlun en hins vegar er gert ráð fyrir að fé til að framkvæma þessi verkefni verði sótt í fjarskiptasjóð. Hvað er um mikla fjármuni að ræða? Hvað hefur fjarskiptasjóður yfir miklum fjármunum að ráða til að fara í þessi verkefni? Ég ætla bara að taka eitt lítið dæmi. Ég spurði hæstv. innanríkisráðherra að því síðastliðið vor og fékk því svarað núna á liðnu sumri hvaða áform væru uppi um að bæta GSM-samband á þjóðvegakerfinu annars vegar um Ísafjarðardjúp og hins vegar á Vestfjarðavegi 60. Svarið var á margan hátt áhugavert en niðurstaðan var sú að engin áform væru um það. Fjarskiptasamband á þessari helstu þjóðleið inn á tvo helstu og stærstu þéttbýliskjarna Vestfjarða, þ.e. norðanverða Vestfirði og sunnanverða Vestfirði, eiga að vera eins og þau eru í dag, algjörlega óviðunandi. Sú var tíðin að við áttum kerfi sem kallað var NMT-kerfi sem var nú að mörgu leyti gallað en þótti mikil framför á sínum tíma og mörg okkar nýttu það. Það samband var víðast hvar um landið. Síðan lagðist það af vegna þess að tæknin gerði það að verkum að það voru varla nema einhverjir sérvitringar, þingmenn landsbyggðarinnar og nokkrir flutningabílstjórar sem notuðu það kerfi og var ekki hægt að reka það lengur. Þá komu upp gloppur í GSM-kerfinu sem eru auðvitað algjörlega óviðunandi. Ég er ekki að segja að GSM-kerfi er ekki til þægindaauka, það er líka öryggiskerfi vegna þess að menn hafa ekki upp á annað að hlaupa. Tetra-kerfið, sem nær um land allt og lögreglan og björgunarsveitir nota, er kerfi sem almenningur hefur ekki aðgang að og getur því ekki bjargað sér með. Almenningur er með GSM-símasamband og þess vegna hefði ég kosið að framkvæmdaáætlunin, sem svo er kölluð, væri skýrari en þarna er kveðið á um. Það er líka talað um það í d-lið 1. kafla að fjarskiptasjóður vinni stöðumat, þarfagreiningu og forgangsröðun núverandi og mögulegra verkefna. Ég hefði talið að sú forgangsröðun væri það sem hefði átt að liggja fyrir. Hún hefði átt að liggja til grundvallar einhvers konar framkvæmdaáætlun um þessi mál þannig að við vissum hvenær kæmi að því að laga tölvusambandið í Árneshreppi, hvenær kæmi að því að laga GSM-samband í Ísafjarðardjúpi eða hvenær menn ætluðu að taka burtu alla blindu kaflana á þjóðvegakerfinu hvað þetta áhrærði í GSM-sambandinu, sem er mjög bagalegt eins og við vitum, svo ekki sé nú talað um stóra verkefnið sem er að hafa alvörufjarskipti fyrir sjómennina okkar. Það hefur að vísu lagast, GSM-sambandið nær víðar og sjómenn eru með annars konar fjarskipti líka í mörgum tilvikum en það vantar hins vegar heilmikið upp á það enn þá. Ég hefði kosið það að hefði verið lagt til grundvallar í þessari vinnu að við sæjum hvaða áform stjórnvöld hefðu uppi um uppbyggingu á þessu sviði. Ég hef því miður ekki haft fyrir því að skoða möguleika fjarskiptasjóðs til að fara í svona framkvæmdir. Ég óttast að þeir séu ekki allt of miklir en til að auka mér leti vil ég spyrja hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur hvort hún hafi á takteinum upplýsingar um í hvaða færum fjarskiptasjóðurinn er til að fara í þau verkefni og mjög mörg önnur. Það kann að hljóma svolítið eins og ég sé að klaga og kvarta og ég er að því, ég tel að þetta sé eitt af þeim verkefnum sem er mjög mikilvægt að fara í. Ég er alveg opinn fyrir því að menn skoði það að styrkja tekjustofna fjarskiptasjóðs með einhverjum hætti vegna þess að hann þarf að vera virkur. Ég tel ekkert óeðlilegt við að hann sé notaður til að spýta í varðandi uppbygginguna sem ekki verður gerð á markaðslegum forsendum. Stór hluti af íbúum landsins býr við þau fjarskipti sem ég hef verið að kalla eftir, án þess að neinn opinber atbeini komi að því. Það er hins vegar ákveðinn hluti landsins sem ekki býr við þau fjarskipti og það er ekki bara einkamál þeirra sem við það býr heldur líka þeirra sem eiga viðskipti við þessi svæði og líka þeirra sem leggja sína leið þangað. Það er að vísu búið að bæta aðeins úr GSM-sambandinu norður í Árneshreppi, svo ég taki það sem dæmi. Ég kom þar einu sinni og hitti algjörlega furðu lostinn ferðamann sem hafði keyrt frá Hólmavík og norður í Árneshrepp. Það hvarflaði ekki annað að honum en að þegar hann kæmi norður í Árneshrepp gæti hann dregið upp GSM-símann sinn og gert það sem hann þurfti að gera, hringt eða hvaðeina sem hann ætlaði að gera, og hann trúði ekki sínum eigin eyrum þegar hann áttaði sig á því að hann var utan GSM-sambands, að hann var kominn í það sem við áhugamenn um gönguferðir á Hornströndum köllum stundum GSM-frelsið. Það rifja ég bara upp sem dæmi um að það er hinn venjulegi lífsmáti okkar nútímamanna að nýta sér þessa hluti. Ég hef nefnt GSM-sambandið og það lýtur líka að fleiri þáttum í daglegu lífi okkar en tölvusamskiptin eru enn þá mikilvægari, þau eru forsendan fyrir því að menn geti lifað nútímalegu lífi úti um byggðir landsins þegar kemur að viðskiptum, námi og öðru slíku. Þess vegna hefði ég kosið að við endurskoðuðum fyrirkomulag fjarskiptaáætlunarinnar og hefðum það skýrara, ekki bara með almennri markaðssetningu, ekki bara með því að fela einhverjum að búa til einhverja forgangsröðun nú þegar áætlunin er hálfnuð heldur að þessir hlutir lægju fyrir þannig að við sæjum umfangið, áttuðum okkur á kostnaðinum og gerðum okkur síðan grein fyrir því hvað er raunhæft í uppbyggingu á þessum mikilvægu innviðum samfélags okkar.

Forseti. Mig langar að byrja á að þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir ræðuna og árvekni í þessum málum í mörg missiri. Hann er afar vakandi og öflugur málsvari landsbyggðarinnar í þessum málum og hefur ítrekað bent á hversu mikilvæg fjárfesting í fjarskiptainnviðum er til framtíðar. Það er auðvitað þannig sem við eigum að líta á þetta mál sem samfélag, það eru að mínu mati fáar fjárfestingar til framtíðar sem gefa jafnmikið af sér þegar upp er staðið og einmitt fjárfesting í fjarskiptainnviðum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni líka að tækniþróunin er gríðarlega ör og þar skiptir öllu máli að vera skrefi á undan vegna þess að það sem við lítum á sem afar hátæknivætt í dag er orðið úrelt eftir viku. Það eru ýmsar umræður og ábendingar sem hafa komið fram um hvernig við þurfum að passa að fjárfesta ekki í búnaði sem verður orðinn úreltur á skömmum tíma. Þarna þurfum við að hlusta á okkar bestu sérfræðinga í þessum efnum. Skýrari framkvæmdaáætlun og aðgerðaáætlun. Ég get á ýmsan hátt tekið undir að það sé verkefni þingsins í framhaldinu hvernig eigi að gera verkefnin enn þá skýrari og skilgreina þau með enn afmarkaðri ramma. Þá kemur aftur ágæt samlíking sem hv. þingmaður er með í samgönguáætlun en þar togast líka á á einhvern hátt tiltekin sjónarmið um hvort það sé hlutverk þingsins að marka hinn almenna ramma, hinar almennu forsendur og forgangsröðun og svo eigi aðrir að útfæra eða hvort þingið eigi að setja niður þessa minni handavinnu sem þó auðvitað skiptir öllu máli, þ.e. hvar peningarnir lenda og hvaða áþreifanlegu verkefni verið er að tala um. Í samgönguáætlun er það þingsins að leggja hinar stóru línur um forgangsröðun. Hið sama gildir hér. Ég tek hins vegar undir með þingmanninum að í framhaldinu væri verðugt verkefni að gera aðgerðaáætlun og framkvæmdaáætlun skýrari og hafa aðeins meira kjöt á beinunum. Þingmaður spyr um færi fjarskiptasjóðs til uppbyggingar. Eins og hann kom sjálfur inn á skiptir höfuðmáli úr hversu miklum fjármunum er að spila. Þar hittir hv. þingmaður naglann á höfuðið, það þarf að finna einhverjar betri og sterkari fjármagnsleiðir vegna þess að það skortir mjög á það og hefur hrapað miðað við hvernig þessu var ætlað að vera. Þingið þarf sem slíkt að huga alveg sérstaklega að því. Ef okkur er alvara með að þetta sé hin rétta fjárfestingarleið til framtíðar verðum við að finna öflugri tekjustofna ef svo má segja. Ég held að ég hafi tekið almennt á þeim vangaveltum sem fram komu hjá hv. þingmanni. Ég tek undir að það er ýmislegt sem við getum gert betur en þetta held ég þó að sé skref til framfara og ég þakka honum aftur kærlega fyrir hans öflugu málsvörn í þessum málum.

Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar um tillögu til þingsályktunar um 12 ára fjarskiptaáætlun fyrir árin 2011–2022. Hið sama á við um þessa lengri áætlun og hina skemmri, hún var afgreidd frá umhverfis- og samgöngunefnd í vor og þar farið í gegnum hinar stóru línur í þessum efnum. Því miður var málið síðan ekki afgreitt frá þinginu endanlega eins og átti að gera. Ég ætla ekki að fara aftur í gegnum þær stóru línur sem hér koma fram. Hinni skemmri áætlun sem við ræddum lítillega áðan er ætlað að vera meiri aðgerðaáætlun til næstu ára en þetta er lengri áætlun sem þingið kemur að aftur og á þá að útfæra frekar. Í þessari áætlun er lögð áhersla á nokkra höfuðþætti. Í fyrsta lagi að stuðla að atvinnuuppbyggingu, bættum lífsgæðum og jákvæðri byggðaþróun, tryggja öryggi almennra fjarskiptaneta innan lands og tenginga við umheiminn, styrkja samkeppni á fjarskiptamarkaði og auka samkeppnishæfni Íslands, ná fram víðtæku samstarfi markaðarins, neytenda, opinberra stofnana og ráðuneyta um stefnumótun er varðar fjarskipti og skyld svið, ná fram hagkvæmri notkun fjármagns og hámarka jákvæð áhrif fjarskipta á hagvöxt og lífsgæði og ná fram samræmdri forgangsröðun og stefnumótun. Skal forgangsröðun byggjast á mati á þörf fyrir úrbætur á landinu í heild og í einstökum landshlutum. Það er farið í gegnum stefnumótunina um markmið um aðgengileg og greið fjarskipti, um hagkvæm og skilvirk fjarskipti, um örugg fjarskipti og um umhverfisvæn fjarskipti í ólíkum liðum. Eitt vil ég segja, frú forseti, jafnvel þótt okkur finnist ganga allt of hægt og að allt of margir, sérstaklega úti á landsbyggðinni, búi við óásættanleg fjarskipti og líka eins og ég sagði í ræðu minni áðan á svæðum sem ekki eru skilgreind sem svæði markaðsbrests stöndum við okkur vel þegar við berum okkur saman við ýmis önnur lönd. Hér eru lögð fram metnaðarfull markmið sem við eigum að geta staðið við ef peningar fylgja. Ég ætla ekki að endurtaka allt sem sagt hefur verið um þetta mál eða fara í gegnum það og læt máli mínu lokið. Undir álitið um þessa lengri áætlun skrifa auk þeirrar sem hér stendur Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall, Mörður Árnason og Álfheiður Ingadóttir.

Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga mundi verðskulda langa ræðu um ýmislegt og það er líka fróðlegt að lesa þá greinargerð eða athugasemdir sem þingsályktunartillögunni fylgja sem varpar góðu ljósi á stöðuna á fjarskiptamarkaðnum og uppbyggingu hans sem væri áhugavert að ræða nokkuð. Ég ætla í sjálfu sér ekki að gera það að þessu sinni, mig langar aðeins bara að vekja máls á einu atriði sem er mjög lítið rætt í þessu samhengi. Ég hef hins vegar fært það í tal í þessari umræðu og er í sjálfu sér ekkert að kalla eftir viðbrögðum hv. þingmanns, framsögumanns málsins, nema hv. þingmaður telji þá ástæðu til. Það sem ég er að velta fyrir mér er staða póstmálanna, staðan á póstmarkaðnum sem hefur fallið svolítið í skuggann fyrir allri umræðunni um fjarskiptin almennt, tölvurnar, símana og það allt saman. Eins og við vitum eru pósthús starfandi víða um landið og póstþjónusta er eitt af því sem við teljum flest ómissandi. Lengst af var það þannig að pósthús voru í hugum okkar flestra nokkurn veginn óhagganleg fyrirbrigði. Við höfum séð þróunina blasa við okkur. Pósthús voru nánast á hverju götuhorni og veitti sennilega ekki af. Við munum það sem fórum í pósthús fyrir 30 árum eða svo. Oft þurftu menn að standa í biðröðum. Þær biðraðir eru almennt talað ekki í pósthúsum í dag nema þá fyrir jólin. Síðan sáum við það að pósthúsum fór að fækka. Það er t.d. ekki lengur pósthús í miðborg Reykjavíkur, sem menn hefðu einhvern tíma talið að væri nánast óhugsandi að gerðist og við þekkjum líka að það hefur dregið mjög úr starfseminni úti á landsbyggðinni. Það er búið að loka pósthúsum víða. Sú ákvörðun var tekin á sínum tíma að færa póstþjónustuna úr hinum hefðbundnu pósthúsum inn í t.d. bankastofnanir og er ekkert við því að segja. Það var í sjálfu sér ágætisákvörðun sem tryggði í ýmsum tilvikum hvort tveggja í senn póstþjónustuna á staðnum og bankastarfsemina á staðnum. Það hafa komið upp tilvik eins og t.d. á Bíldudal og Flateyri, svo ég taki nú bara nýjustu dæmin, þar sem jafnvel þetta fyrirkomulag hefur ekki dugað til að viðhalda póstþjónustunni né bankastarfseminni. Þá fer auðvitað að bresta í. Íslandspóstur hefur reynt að sinna þessu með því að taka upp landpóstakerfi. Ég hef heyrt skiptar skoðanir um það. Sumir telja að það hafi lukkast ágætlega. Aðrir eru mjög óhressir með kerfið og ég heyrði viðtal við ágætan atvinnurekanda á Bíldudal í útvarpinu núna einn morguninn sem sagði frá því að það gæti kippt fótunum undan hans starfsemi. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni sem við þurfum að velta fyrir okkur. En hver er ástæðan? Ástæðan er náttúrlega blessuð tæknin. Við þekkjum það sjálf að við erum ekkert mjög mikið að skrifa sendibréf eins og menn gerðu áður. Fyrirtækin leysa sín mál í gegnum tölvupóst eða í gegnum síma og allt mögulegt. Í athugasemdunum á bls. 33 eru mjög fróðleg súlurit sem sýna hvernig þessi þróun er. Heildarfjöldi áritaðra bréfa sem voru borin út árið 2006 voru upp undir 60 þúsund en eru núna komin í rúmlega kannski 45 þúsund á árinu 2010 og þróunin virðist vera nokkuð skýr. Það sem blasir síðan við er það að ef við skoðum samsetninguna þá voru bréf sem eru undir 50 grömm um 50 þúsund á þessum tíma en eru núna komin niður fyrir 40 þúsund. Það skiptir miklu máli að skoða einmitt þessa þróun á bréfunum undir 50 grömmum. Af hverju segi ég það? Jú, það er vegna þess að það er einkaleyfi á dreifingu á bréfum sem eru undir 50 grömm og einkarétturinn er í höndum Íslandspósts, sem er afsprengi gamla Pósts og síma. En þetta er ekki bara einkaréttur heldur líka gríðarlegar skyldur sem eru lagðar þarna á fyrirtæki. Á grundvelli laga um alþjónustu hefur Íslandspóstur skyldu til að standa fyrir dreifingu á pósti alls staðar um landið. 120 þúsund heimili á landinu og 10 þúsund fyrirtæki fá fimm daga dreifingu pósts til sín og það eru ekki nema 156 aðilar, eins og segir hérna í athugasemdunum, sem ekki fá þjónustu fimm daga vikunnar, sem eru 0,13% af öllum heimilum. Ég get ekki sagt annað en að þetta er náttúrlega býsna vel af sér vikið miðað við okkar erfiðu landfræðilegu aðstæður, en þetta hefur auðvitað byggst á því að þetta fyrirtæki hefur haft einkaréttinn. Það hefur ekki mátt nota tekjur sínar af einkarétti til að standa undir samkeppnishlutanum, það vitum við, það er auðvitað bara bannað m.a. í samkeppnislögum og ég hygg líka í lögunum um póstþjónustu. Þetta hefur hins vegar búið til ákveðinn grundvöll fyrir fyrirtækið til að starfa eftir og þar með hefur það getað staðið undir þessari þjónustu. Nú sjáum við líka á rekstri Íslandspósts að þó að menn séu að reyna þar allt fyrir sér í hagræðingu hefur verið taprekstur á undanförnum árum, þrátt fyrir að menn hafi verið að hækka burðargjöld, þrátt fyrir það að menn séu að reyna að fækka afgreiðslustöðum og gera fyrirtækið nútímalegra á allan hátt þá er þetta engu að síður staðan. Núna stöndum við frammi fyrir nýju viðfangsefni. Samkvæmt tilskipun sem við höfum fallist á, eða sem við höfum held ég alla vega lögfest, tilskipunin er alla vega orðin bindandi eða er talin vera bindandi, við skulum ekki ganga neitt lengra, þá mun einkaréttarheimild á því að dreifa pósti undir 50 grömmum falla úr gildi um næstu áramót. Þessi tilskipun kvað á um það að aðildarríkjum Evrópusambandsins og þar með EES-ríkjanna held ég, bar að hafa afnumið þennan einkarétt fyrir 31. desember 2010, fyrir sem sagt tveimur árum. Þá fengu 11 aðildarríki leyfi til að fresta afnámi einkaréttarins, en bara til 31. desember 2012 sem er núna eftir rétt rúman mánuð, eftir svona fimm vikur. Ekki er heimild til að fresta gildistöku tilskipunarinnar lengur. Síðan hafa allmörg ríki þegar afnumið þennan einkarétt. Íslensk stjórnvöld tilkynntu í lok árs 2009 að þau hygðust líka sækja um þennan frest og hafa fengið hann og við höfum verið að vinna samkvæmt þessum fresti. Nú virðist manni af þessum lestri að nú séu að lokast öll sund. Við vitum það að Norðmenn hafa mótmælt þessu mjög harðlega. Þeir líta þannig á að þeir ætli sér ekki að hlusta á þennan boðskap erkibiskupsins frá Brussel og ætla sér að láta sem ekkert sé. Þegar við ræddum þessi mál við fyrri umræðu þá spurði ég hæstv. innanríkisráðherra um þetta og hann svaraði, að mér fannst, býsna skýrt að það kæmi ekki til greina að verða við þessu, við mundum ekki falla frá þessum einkarétti og við mundum ekki hlíta þessum tilskipunum. Við þekkjum, við hv. þingmaður og aðrir þingmenn geri ég ráð fyrir líka, að það getur kallað á ýmis viðbrögð og getur haft afleiðingar í för með sér, ef talið er að við séum ekki að virða EES-samninginn sjálfan. Ég spurði hæstv. ráðherra til að þetta væri nú alveg skýrt og áréttaði spurninguna. Ég gerði það með þessum hætti, með leyfi virðulegs forseta: „Það þarf að vera gulltryggt hvernig þessari póstdreifingu verður sinnt. Hún er lífsnauðsynleg fyrir byggðir landsins, það blasir við. Ég tel því mjög mikilvægt að hæstv. innanríkisráðherra komi hér aftur og stafi þetta betur ofan í okkur þannig að það liggi þá alveg fyrir að það sé ákvörðun hans, og þar með íslenskra stjórnvalda, ríkisstjórnarinnar, að þessi einkaréttur verði ekki afnuminn um næstu áramót.“ Svar hæstv. ráðherra, með leyfi virðulegs forseta aftur, var svona: „Hæstv. forseti. Já, það er ásetningur minn að reyna að sjá til þess að svo verði. Ég hef lýst því yfir í ríkisstjórn og hef opinberlega lýst því yfir áður. Það er hins vegar þannig að það er sitthvað sem við komumst ekki upp með gagnvart heilagri ritningu Evrópusambandsins. Við erum knúin til að gera sitthvað sem okkur líkar ekki. Ég hef efasemdir um, og er sammála Norðmönnum hvað það snertir, að þetta eigi að heyra undir EES-samninginn og ég er andvígur því. En við höfum í þessu efni ákveðið samflot með Norðmönnum sem einnig eiga í viðræðum við ESB um þetta atriði. Þetta er minn vilji og minn ásetningur. Hvað við síðan komumst upp með að gera skal ég ekkert fullyrða um, ég get það að sjálfsögðu ekki, en þannig vil ég hafa þetta. Ég hef alltaf verið mjög andvígur afnámi einkaréttar Pósts og síma. Ég hef verið mjög eindregið andvígur því og mun gera það sem ég mögulega get til að koma í veg fyrir að sá réttur verði afnuminn.“ Ég held að þetta sé eins skýrt og það getur verið. Hæstv. ráðherra er á móti því að við afnemum einkaréttinn núna eftir fimm vikur. Nú hef ég ekki upplýsingar um hvað hefur gerst síðan þá og ætti kannski frekar að spyrja hæstv. innanríkisráðherra um það hvernig þessi mál standa. Verður það þannig þegar búið er að lesa í sundur jóla- og áramótapóstinn að 50 gramma bréfin verði ekki lengur undir einkarétti? Hvaða afleiðingar hefur það? Hvaða afleiðingar hefur þetta fyrir rekstur Íslandspósts? Eru einhver fyrirtæki núna komin í startholurnar sem í góðri trú telja að einkaréttinum verði aflétt og ætla sér að fara inn á þennan markað, fleyta rjómann þar sem það er þægilegast? Hvernig verður þá staðið að því að tryggja póstsendingar um landið? Hvernig verður staðið að því að koma í veg fyrir að það verði einhver brestur á því afhendingaröryggi sem við höfum verið að byggja upp? Ég nefndi áðan að það séu ekki nema 0,13% af öllum heimilum sem fá ekki póstþjónustu fimm daga vikunnar sem mér finnst ótrúlega góður árangur. Mér hefur fundist þetta mál hafa legið allt of mikið í þagnargildi. Menn hafa ekki alveg kveikt á þessu og jafnvel umræða mín náði bara eyrum eins fjölmiðils. Ég held að það hafi verið mitt góða Morgunblað sem kveikti á því að þetta gæti skipt máli. Aðrir hafa einhvern veginn ekki áttað sig á þessu. Það getur vel verið að þetta sé ekki vandamál og að ég sé að hafa einhverjar óþarfa áhyggjur, en ég held að miðað við það að þessi dreifing er með sínum annmörkum sem ég nefndi áðan vegna breytinga sem Íslandspóstur hefur verið að grípa til, þá er þessi þjónusta þó með þeim hætti að hér um bil öll heimili á landinu fá fimm daga póstþjónustu. Það er ástand sem ég vil gjarnan að verði áfram. Þegar svona breytingar verða, sem lúta hér um bil öllum árituðum bréfum sem voru borin út t.d. á árinu 2010, þá sýnist manni að það geti með einhverjum hætti komið við, við skulum ekki ganga lengra en það, komið við rekstur Íslandspósts og þar með möguleika hans til að sinna sínu góða hlutverki áfram. Ég vildi aðeins velta vöngum yfir þessu og koma þessum umþenkingum mínum inn í umræðuna. Ég ítreka að þetta á fyrst og fremst erindi við hæstv. innanríkisráðherra og mögulega hæstv. utanríkisráðherra sem væntanlega fer með EES-samninginn og þarf að svara með hvaða hætti að þessu verði staðið. Mér er auðvitað ekkert að vanbúnaði að spyrja hæstv. ráðherra um þetta mál en engu að síður taldi ég nauðsynlegt að það kæmi hingað inn. Líka ef hv. þingmaður, formaður umhverfis- og samgöngunefndar, tekur til máls á eftir í ræðu eða andsvari og mundi þá greina okkur frá því hvort þessi mál hafi eitthvað borið á góma í undirbúningi að þingsályktunartillögunni inni í umhverfis- og samgöngunefnd, áður en hún kom hingað inn til síðari umr.

Forseti. Ég vil í örstuttu máli þakka hv. þingmanni aftur fyrir að vekja máls á þessu mjög svo mikilvæga málasviði. Ég deili áhyggjum hans af þróuninni og er mjög ánægð með afstöðu Norðmanna og vona að hún haldi, þannig að það veiti þá okkur líka skjól hvað varðar það að afnema þennan einkarétt. Þær upplýsingar sem við höfum fengið í umhverfis- og samgöngunefnd og ég sem formaður nefndarinnar er að þetta taki sannarlega ekki gildi núna um áramótin. Við Íslendingar, íslensk stjórnvöld og hæstv. innanríkisráðherra erum af fremsta megni að reyna að komast hjá því að þurfa að gangast undir þetta. Norðmenn veita okkur ákveðið skjól vegna þeirra afstöðu, en þetta er sem sagt enn þá í athugun og skoðun. Það er ekki enn ljóst hvernig málum lyktir eða hvernig leikar fara að lokum. Afstaðan er í það minnsta skýr og þar deili ég þeim áhyggjum sem hér hafa fram komið. Við ræddum þó nokkuð stöðu póstþjónustunnar í nefndinni. Kannski er ég svona gamaldags en mér finnst mjög mikilvægt að haldið sé uppi öflugri póstþjónustu. Aðrir hafa bent á að það sé hugsanlega verið að veita ofþjónustu, þ.e. að sá góði árangur sem íslensk póstþjónusta stendur fyrir sé jafnvel óþarflega góð. Að rannsókn hafi sýnt að fólk þurfi ekki endilega á því að halda að fá póstinn sinn svona oft og sérstaklega þegar tekið er mið af tækniframförum, en þá segi ég á móti: Ef það á að minnka hina hefðbundnu póstþjónustu bréfa og böggla þá verður að koma á móti að fjarskiptin séu 100% áreiðanleg og það vantar enn upp á svo víða, úti á landi sérstaklega. Það verður að tryggja þá þjónustu, ef við ætlum að leyfa okkur að gefa meira eftir á hinu sviðinu þar sem við höfum, eins og hv. þingmaður sagði, staðið okkur mjög vel. Það er áhyggjuefni þegar pósthúsum fækkar og póstþjónustan sem slík minnkar, þá þarf að vera klárt jafnvægi í þessum efnum. Ég vildi bara koma örstutt inn á þessi atriði þar sem hv. þingmaður fór svo vel í gegnum þau. Varðandi afnám einkaréttarins er greinilega ekki ljóst enn hvernig málum mun lykta, en það er alla vega alveg klárt að ekkert verður af þessu núna um áramótin. Vonandi náum við að halda áfram í höndina á Norðmönnum í þessum efnum og tryggja að þessu verði ekki dembt yfir okkur eins og ég held að hv. þingmaður hafi sagt að erkibiskupinn ætlast til í Brussel.