Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þetta mál hlaut allítarlega meðferð í höndum hv. menntmn. Nd. Voru þar gerðar á því nokkrar breytingar sem að mati nefndarmanna menntmn. Ed. voru til bóta. Þetta frv. hefur verið nokkuð lengi í smíðum. Það var fyrst samið af kirkjulaganefnd sem skilaði frv. um þetta efni til kirkjuþings í október 1982. Geta má þess að það frv. var byggt á hugmyndum og tillögum nefndar á vegum kirkjunnar sem átti að fjalla um starfshætti kirkjunnar. Þetta frv. var svo fyrst lagt fram á hinu háa Alþingi vorið 1983 en hlaut þá ekki afgreiðslu, var reyndar ekki rætt, en síðan kom það aftur fyrir á þessu þingi og er nú komið að lokaafgreiðslu þess. Eins og fram kemur í nál. eru nm. óbundnir að flytja brtt. eða fylgja þeim. Skrifa a. m.k. tveir þeirra undir með fyrirvara. Þó má lýsa því sem skoðun nefndarinnar að athugandi væri fyrir kirkjuna og kirkjuþing hvort nokkur atriði þessa frv. ættu ekki heima með öllu í höndum kirkjunnar sjálfrar. Ég tel, og það er skoðun fleiri nefndarmanna. að um starfshætti og ýmis framkvæmdaatriði ætti að taka ákvörðun á kirkjuþingi. Það er hins vegar rétt að fjölmörg atriði verður að festa í lögum. En það eru fyrst og fremst rammalög. Kirkjan ætti síðan að hafa alimikið frelsi til þess að ákveða sjálf hvernig hún ynni að ýmsum innri málum sínum innan þeirra rammalaga. Þetta er nú aðeins hugleiðing og ábending um samskipti löggjafarvalds og kirkjuvalds, ég tel kirkjuna eiga að vera sjálfstæðari um sín innri mál en fram kemur t. d. í nokkrum greinum þessa frv. En að þessu sögðu vil ég lýsa þeirri skoðun að þótt menn skrifi upp á með fyrirvara er það þó skoðun nefndarinnar að mæla með samþykki frv. í megindráttum.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 41 frá 2. maí 1968. um verslunaratvinnu. Nefndin ræddi frv. ítarlega og varð sammála um afgreiðslu málsins eins og kemur fram í nál. á þskj. 918. Nefndin flytur við frv. brtt. á þskj. 919 sem hljóðar svo: „Við 1. gr. Greinin orðist svo: Á eftir 1. mgr. 2. gr. laganna bætist ný mgr. er orðist svo: Lög þessi taka einnig til leigu myndbanda.“ Eins og fram kemur í nál. og brtt. leggur nefndin til að ákvæði frv. nái aðeins til myndbanda. Nefndin er sammála um að það sé allt of víðtækt að fella leigu allra lausafjármuna undir lög um verslunaratvinnu. Þar muni hljótast af þungt kerfi sem trauðla yrði farið eftir í framkvæmd og til þess eins fallið að bjóða lögbrotum heim. Leiga lausafjármuna er mjög algeng viðskipti milli manna og má þar nefna um ótal dæmi, hestaleigur, grímubúninga svo að eitthvað sé nefnd. Hins vegar eru myndbandaleigur mjög útbreiddur atvinnurekstur sem þarf að vera undir eftirliti, m. a. vegna höfundaréttar og laga um bann við ofbeldismyndum. Féllst því nefndin á að starfsemi þeirra falli undir verslunaratvinnu þar sem hætta á leyfissviptingu getur aukið aðhald í rekstri þessara fyrirtækja auk þess sem leyfi þurfi til að reka slík fyrirtæki og þau falli undir bókhaldsskyldu. Það skal tekið fram að viðskrh. gerir ekki athugasemd við þessa málsmeðferð og hefur afgreiðsla nefndarinnar á málinu verið kynnt honum. Nefndin telur ástæðu til þess að um leigu lausafjármuna gildi ákveðnar reglur og nauðsyn beri til þess að setja þessari starfsemi ramma þó að það verkefni bíði um sinn. Bílaleigur eru útbreiddasta starfsemin af þessu tagi og þær starfa skv. reglugerð frá 1960. Það er full þörf á því að endurskoða reglur um rekstur þessara fyrirtækja sem sum hver eru stór og með mjög mikinn rekstur. Hins vegar ber að áliti nefndarinnar að setja sérstaka löggjöf þar um eða fella ákvæði um þennan rekstur inn í þau lög sem við eiga um hvern þátt, t. d. skráningu atvinnurekstrar, bókhaldsskyldu o. fl.



Virðulegi forseti. Ég ætla að lýsa mig andvígan þessari niðurstöðu og þessari brtt. sem hér er fram komin. Ég tel þetta mjög óeðlilega athöfn af löggjafans hálfu og ekki í samræmi við eðli okkar hlutverks. Í fyrsta lagi er verið að fella hér málefni sem varðar þessa starfsemi. þ. e. myndbandaleigur. inn í löggjöf sem er þessum rekstri allsendis óskyld. Eins og fram kom í máli frsm. fjh.- og viðskn. væri alls ekki hægt að fella þessa þjónustu í heild. þ. e. útleigu á öllum þeim mögulegum hlutum og þjónustu sem fyrirfinnast í okkar þjóðlífi, undir þessa löggjöf því að það telst ekki verslun skv. skilgreiningu. Þess vegna tel ég þetta í fyrsta lagi mjög óeðlilegt. Í öðru lagi fæ ég ekki séð að ákvæðin um heimild til leyfissviptingar gefi mönnum einhver betri tæki til þess að hafa eftirlit með því hvaða efni er til útleigu í myndbandaleigum enda er sú löggjöf sem varðar höfundarétt og barnavernd og önnur slík löggjöf sem fyrir hendi er hér á landi til að verja fólk fyrir slíku efni. Ég hefði talið miklu eðlilegra að menn skoðuðu frekar þá löggjöf með tilliti til þess hvort þar ætti að herða á einhverju til þess að ná yfir slíka hluti. Leyfissvipting í krafti beitingar ákvæða laga um verslunaratvinnu er ekki nema kákið eitt. Í fyrsta lagi geta menn reynt að rifja það upp fyrir sér hvenær síðasti kaupmaðurinn var sviptur verslunarleyfi hér á landi vegna þess að hann seldi skemmda vöru eða væri að einhverju leyti með lélega þjónustu. Að vísu mun það hafa komið fyrir að menn hafi verið sviptir verslunarleyfi þegar þeir voru gerðir upp vegna gjaldþrots en það hefur þó ekki leitt til annars en þess að einhver annar aðili, leppur eins og kallað er, hefur tekið við rekstrinum. Nákvæmlega það sama mun gerast þegar þessari löggjöf á að beita. Löggjöfinni á ekki að beina gegn mönnunum, einstaklingunum eða fyrirtækjunum sem þarna er verið að reka. Það á að beina því gegn því sem virkilega er um að ræða hér, þ. e. þjónustunni sjálfri, þeim myndböndum sem er verið að leigja út, efni þeirra og innihaldi, ef menn ætla sér virkilega að hafa einhverja stjórn á því. En ég held að einmitt í því hvernig þetta kemur fyrir löggjafann núna sýni að menn treysta sér ekki til þess í gegnum aðra löggjöf að ná virkilega góðum tökum á þeim hlutum sem þeir vilja ráða þarna. Menn leggja því þetta hérna fram til málamynda til þess að geta sagt að þeir hafi gert eitthvað þó að hverju mannsbarni hljóti að vera ljóst að þetta eitthvað er sama og ekki neitt.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins bæta við örfáum orðum, m. a. út af máli síðasta hv. ræðumanns. Efni þessa frv. var m. a. sent Verslunarráði Íslands til umsagnar sem dró í efa að þessi viðskipti gætu fallið undir lög um verslunaratvinnu. Hins vegar höfum við líka undir höndum álitsgerð frá viðskrn., frá Jóni Ögmundi Þormóðssyni, þar sem segir: „Í lögum um verslunaratvinnu og í grg. með þeim lögum er engin skilgreining á verslun. Verslunarráð Íslands hefur bent á að leiga skv. almennri málvenju geti ekki kallast verslun. Sú skoðun breytir því þó ekki að ýmis frávik frá almennum málvenjum geta falist í lagaákvæðum og dómaframkvæmd.“ Það er m. a. með tilliti til þessara ábendinga sem við höfum fallist á það að setja þetta ákvæði um leigu lausafjármuna, myndbandaleigur, inn í lögin um verslunaratvinnu. En ég endurtek það sem ég sagði í framsögu minni áðan, að auðvitað er full þörf á því að setja um leigu lausafjármuna löggjöf eða almennar reglur því að þetta form viðskipta er mjög útbreitt milli manna. Það er eitt sem mér láðist að taka fram áðan og hafði reyndar ekki tekið eftir. Hv. þm. Ragnar Arnalds var samþykkur áliti n. en nafn hans hefur fallið niður undir nál. Ég hafði ekki veitt þessu athygli en tek það fram hér með.



Virðulegi forseti. Vegna orða hv. síðasta ræðumanns, hv. 4. þm. Austurl., vil ég benda á að það sem hann sagði hér styður frekar þann málstað, sem ég var að reyna að túlka, en niðurstöður nefndarinnar vegna þess að Verslunarráðið bendir á, eins og sagt er, að leiga geti ekki skv. almennum málvenjum kallast verslun. Það er einmitt þess vegna sem þetta er fellt inn í lögin með þessum hætti, þ. e. það tekur eingöngu til leigu myndbanda, ella hefðu menn notað texta sem hefði þá hljóðað eitthvað á þessa leið: „Einnig taka lögin til leigu lausafjármuna í atvinnuskyni.“ Það hefði þá náð yfir alla þá útleigu sem við fyrirfinnum í viðskiptalífi okkar. En því treystu menn sér alls ekki til heldur fóru þá leið að taka myndbandaleigurnar sérstaklega út úr og stinga þeim þarna inn í þessi lög. Það að það eru sérstaklega tilgreindar myndbandaleigur en ekki almenn leigustarfsemi sýnir að menn treysta sér ekki til að túlka leigu sem almenna verslun. Ég vil ekki taka svo djúpt í árinni að flokka þetta undir fasisma en þetta finnst mér mjög hæpin ráðstöfun og mjög slæmt fordæmi sem þarna er vakið. Þó að menn hafi einhvern ímugust á ýmsu því efni sem þarna er til útleigu verður það að viðurkennast að nokkrir tugir þúsunda manna hafa það ekki og notfæra sér þessa þjónustu mjög mikið.



Virðulegi forseti. Öldungis ofbýður mér þegar menn taka sér í munn í þessum ræðustóli orð eins og fasismi út af svo litlu tilefni og svo litlu máli sem hér er til umr. núna. Það er slík gróf ofnotkun orða og slík stórmæli að því er ekki hægt að una. Ég lýsi furðu minni á þessu háttalagi og þessari ræðumennsku. Ég vek athygli á því að hér er bara um að ræða enn eitt málið af mörgum á þessu þingi sem BJ hefur misskilið. Það er ekkert um það að ræða í þessu máli að verið sé að leggja einhvern dóm eða amast við einhverju efni sem myndbandaleigur hafa á boðstólum. Málið snýst ekki um það að einu eða neinu leyti. Það snýst um allt aðra hluti. Það er búið að gera grein fyrir því hér hvers vegna sú leið var farin sem farin er. Efni og innihald þeirra myndbanda, sem eru til leigu hér í myndbandaleigum, kemur þessu máli nákvæmlega ekkert við. Það var til umr. hér í Sþ., ef ég man rétt, fyrr í vetur og voru þar höfð uppi nokkuð þung orð af hálfu þeirra þm. sem ætla má að gerst þekki þessi mál, hv. þm. Pétur Sigurðsson m. a., í þá veru að rökstuddur grunur væri á því að skattskil þessara fyrirtækja sem enginn vissi þá hvað væru mörg, myndbandaleigurnar, væru ekki að réttum lögum vegna þess að starfsemi þeirra væri ekki leyfisbundin með neinum hætti. Þess vegna kom fram hér frv. um að öll leigustarfsemi yrði háð því að menn hefðu verslunarleyfi þannig að leyfisveitingin skapaði eins konar aðhald í þessum efnum. Auðvitað er það aðhald ekkert einhlítt, ég skal viðurkenna það. En það er þó a. m. k. nokkurt aðhald og tilraun til þess að hafa yfirsýn yfir þessa starfsemi þannig að a. m. k. skattyfirvöld viti hverjir það eru sem fást við þessa tegund af rekstri sem veltir milljónum og veltir ótrúlegum upphæðum hér í höfuðborgarsvæðinu á hverri viku og býður margt mjög gott efni. Það er bara fyrir utan þetta mál. En menn töldu ekki fært að samþykkja þessa till. eins og hún lá fyrir vegna þess að skv. orðanna hljóðan hefði leiga á lausafjármunum jafnvel gilt um bókasöfn og ýmislegt fleira. Menn höfðu efasemdir um þetta en voru sammála um að myndbandaleigurnar ættu að falla undir þetta í þessari lotu þannig að það væri á einhverjum opinberum stað yfirsýn yfir þennan rekstur. Það var líka talað um það í nefndinni þegar þessi mál voru til umr. að þetta ætti hugsanlega að gilda um bílaleigur líka. Menn töldu hins vegar að það þyrfti svolítið meiri athugunar við. Þessi myndbandaleiga er í eðli sínu ákaflega svipuð verslunarrekstri. Þetta er venjulega í verslunarhúsnæði. Fólk kemur þarna og gerir viðskipti sem eru í því formi að það borgar gjald fyrir að nota ákveðinn hlut í ákveðinn tíma og kemur síðan aftur og skilar honum og kannske stofnar til enn frekari viðskipta. Ég sé því hreint ekkert óeðlilegt við þetta. Að nota þan orð hér að þetta beri keim af fasisma sem hér er verið að gera er svo gersamlega út í hött að ég ætla ekki að gera það frekar að umtalsefni. En ég held bara að hér sé misskilningur á ferðinni. Það er ekki með neinum hætti verið að fjalla um eða leggja mat á gæði þess efnis sem er á boðstólum í myndbandaleigunum, það kemur þessu máli bara ekkert við.