Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það má segja, að þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé ekki áður óþekkt í þessari hv. d., og get ég af þeirri ástæðu verið fáorðaðri um þetta mikilsverða mál en ella hefði orðið. En við framsóknarmenn höfum á tveim undanförnum þingum flutt í þessari hv. d. frv. svipaðs efnis og það, sem hér liggur fyrir, þ.e.a.s. um stofnun sérstakrar lánastofnunar eða sérstaks lánasjóðs, bústofnslánasjóðs, sem hefur verið ætlað það hlutverk samkv. þeim frv. að veita frumbýlingum og efnalitlum bændum hagstæð lán eða stuðning til bústofns- og vélakaupa eða til greiðslu lausaskulda, sem þeir fá ekki undir risið og eru oft efnahag þeirra ofviða og eru þrándur í götu fyrir því, að þeir geti komið efnahag sínum og búrekstri á traustan og heilbrigðan grundvöll. Þessi frv., sem við höfum flutt hér á tveimur undanförnum þingum um þetta efni, hafa ekki náð fram að ganga. Það hefur farið fram um þau 1. umr. hér í hv. d. og þeim verið vísað til n., en Síðan hafa þau ekki komið til meðferðar meir, því að nefnd hefur ekki skilað um þau áliti, og þau hefur dagað uppi á því stigi. Það frv., sem hér liggur fyrir, gengur í mjög svipaða átt og hin fyrri frv., en þó eru í því nokkrar breytingar frá því, sem verið hefur í hinum fyrri frv. Eins og kunnugt er, samþykkti siðasta Alþingi sérstök lög um lausaskuldalán bænda, og er sú löggjöf komin til framkvæmda, svo sem menn vita. Af þeim sökum er í þessu frv. ekki gert ráð fyrir því, að bústofnslánasjóður veiti lán til greiðslu lausaskulda. Hvað sem um þau lausaskuldalán, sem veitt hafa verið samkv. l. um lausaskuldalán til bænda, má segja, þá þykir ekki ástæða til að taka upp í þetta frv. sérstök ákvæði um það efni. Í hinum fyrri frv. var í undantekningartilfellum gert ráð fyrir alveg sérstökum stuðningi eða styrk, þ.e. óafturkræfum styrk, í því skyni, sem í frv. sagði, auk hagstæðra lána. Það ákvæði miðaðist sérstaklega við þá bændur, sem áttu við svo erfiðan hag að búa vegna skulda, lausaskulda og annarra skulda, að það var álitið, að búrekstur þeirra gæti ekki komizt á heilbrigðan grundvöll nema með slíku óafturkræfu láni. Það er hins vegar í þessu frv., sem hér liggur fyrir, eingöngu gert ráð fyrir lánveitingum úr bústofnslánasjóði, en ekki neinum óafturkræfum styrk. Efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, er í stuttu máli þetta, að samkv. því skal settur á stofn sérstakur lánasjóður, bústofnslánasjóður, sem nefndur er. Hann á að vera í vörzlu Búnaðarbankans, en lýtur sérstakri stjórn. Þessi sjóður á að hafa það hlutverk að veita frumbýlingum og öðrum þeim bændum, sem eru efnalitlir eða þannig stendur á fyrir, sem nánar segir í 4. gr., lán, - hagstæð lán til bústofns- og vélakaupa. Vextir af þessum lánum eru bundnir við ákveðið hámark í frv., mega ekki vera hærri en 5%. Það eru ákvæði um þær tryggingar, sem má lána gegn, í 5. gr. frv. Samkvæmt því ákvæði er heimilt að veita bústofnslán gegn öðrum tryggingum en þeim, sem nú er krafizt, a.m.k. í framkvæmdinni, þegar um stofnlán er að ræða. Á hinn bóginn er svo gert ráð fyrir tiltölulega skömmum lánstíma. Stofnfé bústofnslánasjóðs er ákveðið 100 millj. kr., þar af 40 millj. kr. óendurkræft framlag ríkissjóðs, en gert er ráð fyrir, að hinn hluti stofnfjárins sé tekinn að láni með ríkisábyrgð. Stjórn sjóðsins er í höndum fimm manna nefndar og fer stjórnin með ákvörðunarvald um lánveitingar úr sjóðnum. Fjórir nm. skulu kosnir af sameinuðu Alþingi með hlutfallskosningu, en fimmti nm., sem jafnframt er formaður n., skal skipaður af ráðh. samkv. tilnefningu Stéttarsambands bænda. Þetta er höfuðefni þessa frv. Við framkvæmd lána úr sjóðnum mundi að sjálfsögðu þurfa að setja ýmsar ýtarlegri reglur. Það er gert ráð fyrir því, að þær séu settar í reglugerð, og er það til samræmis við það, sem tíðkast um aðrar sambærilegar lánastofnanir. Það þarf ekki að fara mörgum orðum í sjálfu sér um nauðsyn þessa máls, og má að verulegu leyti vísa til þess rökstuðnings, sem fram kemur í grg. með þessu frv., svo og til grg. þeirra, sem fylgt hafa fyrri frv. um svipað efni og áður er drepið á. Það er engum blöðum um það að fletta, að það er mjög mikil og að ég hygg alveg óumdeilanleg þörf á sérstökum lánum í því skyni, sem frv. fjallar um, þ.e.a.s. til bústofnsaukningar og til vélakaupa. Sú þörf er að mínum dómi alveg sérstaklega brýn hjá frumbýlingum, hjá þeim ungu bændum, sem eru að byrja búskap og hafa enn ekki komið sér fyrir, ekki eignazt nægilegan bústofn eða nauðsynlegar búvélar. En þó að þörfin sé að mínu viti þannig brýnust hjá hinu unga fólki, í þessu sambandi hjá frumbýlingunum, þá er þó alveg vafalaust, að mörgum eldri bændum er líka nauðsynlegt - bráðnauðsynlegt - að auka sinn bústofn, til þess að þeir geti haft sæmilega afkomu og staðið straum af framfærslu sinnar fjölskyldu og þeim margvíslegu framkvæmdum, sem þeir hafa lagt í á undanförnum árum á sínum jörðum. Þeir bændur, sem staðið hafa í miklum framkvæmdum, jafnvel þó að þeir hafi ekki dregið seglin saman í því efni allra síðustu árin, vegna þess að þá hafa framkvæmdirnar verið viðráðanlegar, þeir eru margir í miklum skuldum vegna þessara framkvæmda. Sumt af þeim skuldum voru lausaskuldir og því mjög erfiðar við að fást. Því er ekki að neita, að nokkur bót hefur verið á ráðin í því efni með lausaskuldalánunum. En samt er það nú svo, að þó að það sé betra að hafa þannig komið þessum skuldum í fast horf, þá þarf nú að borga þau lán ekki síður en aðrar skuldir, og afborganir af þeim lánum ásamt vaxtagreiðslum eru allháar upphæðir hjá mörgum bændum. En bú margra bænda eru því miður svo smá, að það er naumast sýnilegt, að þeir geti með óbreyttum bústofni staðið undir þeim skuldum, þeim lánum, sem þeir hafa nú fengið, auk svo framfærslu sinnar fjölskyldu, þannig að það virðist einmitt af þeirri ástæðu vera knýjandi nauðsyn á því, að þessir menn geti stækkað sín bú. Með öðrum hætti er ekki sýnilegt, að þeir geti lifað við mannsæmandi kjör og staðið í skilum með greiðslu afborgana og vaxta af sínum skuldum. Og það er jafnframt svo, að með þessum framkvæmdum, sem þeir hafa lagt út í á sínum jörðum, hafa þeir bætt jarðirnar það mikið, margir hverjir a.m.k., að það hafa skapazt þar skilyrði til þess að framfleyta stærri áhöfn á hverri jörð en áður var, einkanlega þegar við bætist aukin vélanotkun. Um búvélarnar má nokkuð sama segja og um bústofninn. Flestir, sem til þekkja, munu ljúka upp um það einum munni, að búskapur verði nú á tímum ekki stundaður með neinum verulegum árangri nema með nauðsynlegum búvélum. Aðstaða þeirra bænda, sem ekki hafa nauðsynleg tæki eða vélar, má heita vonlaus. Hún verður ekki sambærileg við aðstæður nágrannans, sem hefur vélar og tæki, og þeir, sem þannig er ástatt um að eiga ekki nauðsynlegar búvélar, hljóta að dragast aftur úr, og þeir hljóta í raun og veru að gefast upp innan tíðar, ef ekki verður bót á ráðin, og leita annað, einkanlega þegar atvinnuástand er þannig, að þeim býðst atvinna annars staðar. Þegar svo er, er þess ekki að vænta, að þeir uni því að stunda búskap án þess að hafa nauðsynlegar vélar eða tæki til að stunda búskap, og ég held, að það verði að játa, að þeim sé vissulega ekki láandi, þó að þeir hverfi frá búskap við slíkar aðstæður. Það má líka segja, að þar sem auknar jarðræktarframkvæmdir hafa átt sér stað, þá kalli þær í raun og veru á aukna vélanotkun. Það verða ekki full not af þeim framkvæmdum, sem þannig hafa átt sér stað, nema það sé jafnframt hægt að gripa til aukinnar vélanotkunar. Það ber allt að sama brunni, að það er mjög nauðsynlegt, að búin séu stækkuð og vélanotkunin aukin, sérstaklega er slíkt auðvitað alveg óhjákvæmilegt, þegar um einyrkja er að ræða, en eins og kunnugt er, er nú búskapurinn hér þannig orðinn víðast hvar, að það er um einyrkjabúskap að ræða. Ég skal í þessu sambandi ekkert fara út í það, hvort það fyrirkomulag er æskilegt eða ekki, en það er staðreynd, sem viðast hvar blasir við og fram hjá verður ekki komizt. En nú er það alkunn staðreynd, sem hér þarf ekki að fara mörgum orðum um, að bústofn og búvélar kosta mikið fé. Frumbýlingar og efnalitlir bændur hafa alls ekki það fé handa á milli, sem til þess þarf að kaupa bústofn eða hæfilegan bústofnsauka eða nauðsynlegar vélar, og allra sízt eftir þá stórkostlegu dýrtíðaraukningu, sem átt hefur sér stað að undanförnu. En það er alkunnugt, að búvélarnar t.d. hafa stórhækkað í verði beinlínis vegna aðgerða þess opinbera, vegna þeirra gengislækkana, sem hér hafa átt sér stað. Erfiðleikar frumbýlinga eru að sjálfsögðu í því sambandi alveg sérstaklega augljósir. kostnaður við bústofnun í sveit er gífurlega mikill og hefur einmitt stóraukizt á undanförnum 3–4 árum, m.a. vegna gífurlegra verðhækkana og óhóflegra vaxtahækkana. Þeir munu því vera mjög fáir frumbýlingarnir, sem hafa, eins og nú háttar, ráð á verulegu fjármagni til þess að festa kaup á jörð, nauðsynlegum áhöldum og vélum af hæfilegri stærð. Það má að vísu segja, að ungir menn geti sparað saman nokkurt fé, og það er vissulega rétt, að nokkru marki, og er út af fyrir sig sjálfsagt að hvetja þá til þess og vissulega þekkir maður þess dæmi, að ungir menn kappkosta nú einmitt að vinna og fara frá sínum heimilum og sækja atvinnu annað til þess að safna nokkru fé einmitt til þess að leggja í kaup á búvélum, annaðhvort fyrir sjáifa sig eða á heimili sinna foreldra. En ég hygg nú samt, að þó að þetta sé rétt og þessi dæmi þekkist, þá sé það sama, þó að ráðdeildarsamir unglingar eigi í hlut, ég hygg, að það komi á daginn, að það verði erfitt fyrir þá að spara og draga saman þær upphæðir, sem duga til þess nú að kaupa jörð og reisa bú og kaupa nauðsynlegar vélar. Ég hygg, að það sé óhjákvæmilegt og nauðsynlegt, að þeir eigi völ á hagstæðum lánum í þessu skyni. Það eiga þeir ekki nú, og mér er kunnugt um ýmis dæmi þess, að ungt fólk er í vandræðum af þessum sökum og verður einmitt af þeim ástæðum að hverfa frá þeirri fyrirætlun sinni að stofna bú í sveit. Það er t.d. tiltölulega nýlegt dæmi, sem mér kemur í hug í því sambandi, að það er ungur maður í sveit, sem hefur hug á að stofna til búskapar og hefur hug á því að fara að undirbyggja þá búskaparstofnun, og hann festi kaup á allverulegum bústofni af sauðfé. En þessi ungi maður, sem er eitthvað rétt um tvítugt eða þar um bil, hafði ekki ráð á því fé, sem til þess þurfti að festa kaup á þessum bústofni, og hann sneri sér til mín og leitaði minnar aðstoðar í því efni, hvort það væru nokkrir möguleikar á því að fá lán í þessu skyni. Ég sneri mér eðlilega til þeirrar lánastofnunar, sem hefur með lán til bænda að gera, Búnaðarbankans, og ég verð að vísu að játa, að mínu erindi var þar út af fyrir sig vel tekið og vandræði þessa unga manns voru þar leyst á þann eina hátt, sem hægt var að gera í þeim banka, þ.e.a.s. að þessi ungi maður fékk víxillán í þessu skyni. En það var ekki heimild til og ekki möguleikar á að lána honum annars konar lán í þessu skyni. En allir sjá, að víxillán duga ekki. Ég get nefnt annað dæmi, sem mér kemur líka í hug, vegna þess að það er alveg nýlega um garð gengið. Til mín komu ung hjón hér í bænum, þau eru 25–26 ára að aldri. Þau eiga orðið þrjú börn. Þau búa í lélegri leiguíbúð. Maðurinn vinnur úti og hefur sæmilegar tekjur, en konan getur auðvitað ekki unnið úti, vegna þess að hún þarf að hugsa um börnin. Þó að maðurinn hafi sæmilegar atvinnutekjur, gera þær alls ekki betur en að hrökkva til framfærslu þessarar fjölskyldu, þannig að þau leggja ekkert fyrir, og fjárhagur þessara hjóna var þannig, að þau áttu alls ekki neitt. En nú langaði þau til þess að fara að flytjast upp í sveit og setjast þar að og töldu, að það mundi henta sér betur að búa í sveit, sérstaklega með tilliti til barnanna. Og ég athugaði þetta mál dálítið fyrir þau. Það voru möguleikar á því að fá jarðnæði, fá leigða jörð, verðið viðráðanlegt, en hvar áttu þá þessi hjón að fá fé til þess að kaupa nauðsynlegan bústofn? Það þýddi ekkert fyrir þau að fara upp í sveit og setjast þar að með tvær hendur tómar. Það varð að hafa þó nokkurt bú til þess að standa undir þessu talsvert þunga heimill. Og ég verð að játa, að ég hef ekki getað bent þessum ungu hjónum á neina leið til þess að fá lán til nauðsynlegra bústofnskaupa með þeim kjörum, sem þeim væru viðráðanleg og nokkurt vit væri í að ráðleggja þeim að ganga að. Þetta er aðeins eitt dæmi, það eru mýmörg dæmi áreiðanlega svona til. Ég held, að það væri mikil þörf á því að styðja að því einmitt, að ungt fólk, sem vildi fara út í sveitirnar, gæti komizt þangað og komið sér þar sæmilega fyrir. Það er ekki því að neita, að allt of víða blasir það við í sveitum þessa lands því miður, að það er svo, að jafnvel á góðum jörðum sitja eftir gamlar manneskjur eða tiltölulega fullorðið fólk aðeins, gömul hjón kannske víða og gamlar manneskjur, en það vantar einmitt mjög viða unga fólkið. Og það er engin tilviljun, að þessu er þannig farið. En þetta hlýtur að vera mikið áhyggjuefni öllum þeim, sem bera hag íslenzkra bændabyggða fyrir brjósti. En það er, eins og ég sagði, auðvitað ekki tilviljun, að þessu er svo komið. Ég fæ ekki betur séð en við þær aðstæður, sem nú eru, sé mjög erfitt fyrir ungt fólk að hefja búskap í sveit, nema þar sem svo stendur á, að það getur tekið við jörð og búi af foreldrum sínum eða þá komið fótum fyrir sig í skjóli þeirra. En fyrir ung hjón, sem hafa ekki neitt slíkt við að styðjast, er mjög erfitt að afla sér þess, sem til þarf, bæði bújarðar, og þó er það nú auðveldast, eins og nú er komið, vegna þess að nokkuð ber á því allviða, að jarðir hafi farið í eyði, þannig að það er hægt að fá þær leigðar. En þá er eftir að kaupa bústofn og vélar, og það eru sérstaklega vélarnar, sem kosta stórfé, og bústofninn auðvitað líka. Það er ekki nokkrum vafa undirorpið, að það mundi verða mörgum frumbýlingum mjög mikil uppörvun og lyftistöng og gæti beinlínis leyst þeirra vanda, ef þeir ættu völ á föstum og hagstæðum lánum til bústofnsaukningar og vélakaupa. Slík frumbýlingslán gætu óefað stuðlað að því, að fleiri hjón en ella reistu bú í sveit. En eins og ég hef þegar tekið fram í máli mínu hér, þá hefur ekki verið kostur slíkra lána til þessa. Í l. um stofnlánadeild landbúnaðarins, sem samþykkt voru hér á síðasta Alþingi, er að vísu heimild til lánveitingar til bústofnsaukningar og til búvélakaupa, en slík heimildarákvæði eru auðvitað lítils virði, nema þau séu notuð. Ég skal játa, að það er ekki fullreynt enn um framkvæmd þessara laga, þar sem svo skammt er liðið frá því, að þau voru sett. En þó verður að minnast þess í því sambandi, að þessi heimildarákvæði í l. eru í raun og veru eldri, af því að l. um stofnlánadeildina eru, eins og menn vita, að meginefni til eldri, byggð á hinum eldri lögum um ræktunarsjóð og byggingarsjóð, eru byggð á i. um landnám, ræktun og byggingar í sveitum. En í þeim lögum var ræktunarsjóði heimilað að veita lán til bústofnsauka. Sú heimild var hins vegar aldrei notuð, sem tæplega var heldur von til, þar sem ræktunarsjóðurinn átti jafnan fullt í fangi með að sinna þeim aðalverkefnum, sem honum voru ætluð. Það er nú hætt við því, að framkvæmdin verði að þessu leyti til svipuð og áður var. Enn sem komið er hendir a.m.k. ekkert til þess, að framkvæmdin verði að þessu leyti til önnur og að þessi heimild verði notuð. Hins vegar munu nú hafnar nokkrar lánveitingar úr stofnlánadeildinni til búvélakaupa, og er það að sjálfsögðu góðra gjalda vert, svo langt sem það nær. En eftir því sem ég veit bezt, þá mun gert ráð fyrir lánveitingum til vélakaupa, þ.e.a.s. til kaupa á ákveðnum, tilteknum vélum og nokkru tilteknu fylgifé með þeim. Það er gert ráð fyrir, að 30% af andvirði vélar séu lánuð út til þeirra kaupa. Það er náttúrlega auðsætt, að slík lán, þó að þau séu, eins og ég sagði, góðra gjalda verð og geti verið mikil hjálp, mikilsverð hjálp, þá eru þau lán ekki fullnægjandi, t.d. alls ekki fullnægjandi fyrir frumbýling, sem hefur ekki úr neinu að spila. Hvar á hann að afla sér þess fjár, sem á vantar til nauðsynlegra vélakaupa? Það getur verið svo ástatt um hann, að hann sé litlu nær, þó að hann fái 30% til vélakaupa. Það er alveg nauðsynlegt fyrir hann að eiga kost á viðbótarláni, og það er einmitt gert ráð fyrir því, ef þetta frv. yrði að lögum, að þá gæti slíkur aðili fengið viðbótarlán úr bústofnslánasjóði til þvílíkra vélakaupa. Það má segja og skal út af fyrir sig játað, að það sé aukaatriði, hvaðan slík lán koma, hvað sá sjóður heitir, hvað sú stofnun heitir, sem veitir lán til bústofnskaupa eða vélakaupa, ef sérstakt fé er ætlað í þessu skyni. Það kann þess vegna sumum að virðast eðlilegri leið að efla stofnlánadeildina, svo að hún geti sinnt þessu hlutverki. En ég verð að játa, að ég hef ekki trú á því, að stofnlánadeildin verði efld svo mjög, að hún verði gerð fær um að sinna þessu verki svo sem þarf. Ef stofnlánadeildin hefur ekki nægilegt fé, þá er ákaflega hætt við því, að einmitt bústofnslánin yrðu út undan, en frekar yrði sinnt þeim lánum, sem áður hafa tíðkazt í þeim lánastofnunum. Þó að sumir kunni að segja, að það sé tilgangslítið í þessu sambandi að setja upp nýjar lánastofnanir eða fleiri lánastofnanir, aðalatriðið sé að sjá þeim lánastofnunum eða þeirri lánastofnun, sem fyrir er, fyrir nægilegu fjármagni, þá held ég, að það sé heppilegri leið að setja upp sérstaka lánastofnun, sem hefur einmitt þetta sérstaka og afmarkaða hlutverk. Þá er það tryggt, að það fjármagn, sem þeirri stofnun er ætlað, fer ekki annað en einmitt í þetta, þ.e. í lán til bústofnskaupa og til vélakaupa. Það má sjálfsagt segja, að það fé eða það fjármagn, sem þessari lánastofnun, bústofnslánasjóðnum, er ætlað í þessu frv., sé ekki fullnægjandi í þessu skyni. Það má vel vera. En það er alltaf hægara, þegar byrjað hefur verið, að auka þá við, eftir því sem reynslan sýnir að þörf krefur. Ég held sem sagt, að það sé ekki rétt eða skynsamlegt að byggja sína von í þessu efni á stofnlánadeildinni. Ég hygg, að hún muni eiga fullt í fangi með að sinna þeim verkefnum, sem hún hefur fengizt við að undanförnu. Það hefur að vísu ekki farið fram hjá neinum, að það hefur verið látið mikið af því að undanförnu, að ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að efla stofnlánadeildina og tryggja fjárhag hennar um framtíð alla, að mér skilst. Ég er nú hræddur um, að þeir, sem bundið hafa trú og traust sitt við þann boðskap, eigi eftir að verða fyrir verulegum vonbrigðum. Þeir, sem hafa haldið það og halda það, að með því skattgjaldi, sem lagt hefur verið á bændur, sé það tryggt, að jafnan verði fyrir hendi í stofnlánadeildinni nægur sjóður til þess að fullnægja lánbeiðnum, - ég hygg, að þeir eigi eftir að verða fyrir vonbrigðum. Ég held, að það hljóti að vera öllum auðsætt, sem eru þeim málum kunnugir og sjá vilja, að það skattgjald út af fyrir sig mun ekki leiða til mikillar sjóðasöfnunar hjá stofnlánadeild landbúnaðarins. En ég vil aðeins koma því að í þessu sambandi, að ef það væri svo, að það skattgjald leiddi til sjóðasöfnunar hjá stofnlánadeildinni og ef taka ætti upp þá stefnu að láta hvern atvinnuveg fyrir sig leggja sjálfan til lánsfé, þá er það að mínum dómi alveg fráleitt að leggja það á þá sem skattgjald. Þá á að leggja það á sem stofnsjóðsgjald fyrir þessa menn, sem á að vera þeirra eign í þessum sjóðum, ef um virkilega sjóðasöfnun væri að ræða. En sannleikurinn er auðvitað sá, sem hægt er að segja umbúðalausan, þegar menn vilja, og ég skal ekki fara langt út í í þessu sambandi, það hefur verið gert í sambandi við annað mál, að það skattgjald, sem nú er lagt á landbúnaðinn vegna stofnlánadeildarinnar, fer til þess að greiða þau gengistöp, sem verða hjá þessum sjóðum. Það er sá einfaldi sannleikur umbúðalaus, sem á að sjálfsögðu að segja mönnum í þessu efni. Um hitt geta svo skoðanir verið skiptar, hvort það sé eðlilegt eða ekki að láta bændur bera þessi gengistöp, sem hafa orðið á þessum sjóðum. Frá mínu sjónarmiði er það óeðlilegt og sérstaklega ósanngjarnt, af því að í því efni eru bændur látnir sitja við önnur kjör en aðrir og farið verr með lánastofnun bændanna en aðrar lánastofnanir, vegna þess að þegar genginu var breytt, voru ákvæði um það, að ríkissjóður tók í raun og veru að sér gengistöp gjaldeyrisbankanna, þ.e.a.s. að það átti að stofna sérstakan reikning í Seðlabankanum á nafni ríkissjóðs, og inn á þann reikning voru lögð töp og hagnaður gjaldeyrisbankanna og ríkissjóðs vegna gengisbreytingarinnar. Auðvitað er Búnaðarbankinn og lánastofnanir hans, ræktunarsjóðurinn og byggingarsjóðurinn, lánastofnun algerlega sambærileg við þær lánastofnanir, og það átti auðvitað að láta hann sitja að þessu leyti við algerlega sama borð. Það eru engin rök í því efni að segja, að hann hafi ekki verið gjaldeyrisbanki og þess vegna hafi hann ekki átt að njóta þessarar aðstöðu eins og gjaldeyrisbankarnir. Það er nú önnur saga, að að minni hyggju hefði Búnaðarbankinn fyrir löngu átt að vera búinn að fá gjaldeyrisréttindi, og ég hef barizt fyrir því og flutt till. um það, bæði hér á Alþingi og eins í bankaráði Seðlabankans, án þess að því hafi fengizt framgengt, án þess að það hafi fengizt fram. En að sjálfsögðu á hann ekki að sitja í þessu efni við verri aðstöðu en aðrar lánastofnanir, þó að hann hafi ekki fengið gjaldeyrisrétt, því að það er vitaskuld enginn eðlismunur á þessum lánasjóðum Búnaðarbankans og á öðrum bönkum. Í báðum tilfellum bar auðvitað ríkissjóður þar á fulla ábyrgð. En út í þetta skal ég sem sagt ekki fara nánar í þessu sambandi. Ég vildi aðeins drepa á þetta vegna þess, að ég býst kannske við, að þær röksemdir komi fram, að það sé óþarft að vera að stofna sérstakan sjóð í þessu skyni, stofnlánadeildin geti sinnt þessu verkefni. En ég hef aðeins nefnt þetta til þess að sýna fram á það, að ég held, að það sé tálvon að treysta á stofnlánadeildina til að leysa þetta verkefni. Það verður þá a.m.k. að gera breytingar á því skipulagi, sem nú er. Ég held þess vegna, herra forseti, í stuttu máli sagt, að það sé mjög mikil þörf á sérstökum bústofnslánasjóði, sem sinni þeim hlutverkum, sem honum eru ætluð í þessu frv. Og ég held, að sú þörf sé alveg hin sama og áður þrátt fyrir hin nýju stofnlánadeildarlög og þrátt fyrir þau heimildarákvæði, sem eru í þeim lögum. Sú þörf, sem fyrir hendi er í þessu efni, er mjög brýn, og það má ekki dragast mjög lengi að koma slíkri lánastofnun á fót, og ég held, að það verði ekki daufheyrzt til lengdar við þessari aðkallandi þörf, þó að það mál kunni að verða leyst í einhverju öðru formi en þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er ekki aðalatriðið, í hvaða formi það verður leyst, en það verður að leysa úr vandræðum þess fólks, sem hér er sérstaklega um að ræða, efnalítilla bænda, sem þurfa að stækka sín bú, og frumbýlinga, sem hafa ekki tök á því að stofnsetja bú í sveit, enda þótt þeir kysu það helzt, af því að þá vantar nauðsynlegt fjármagn og þeir hafa ekki aðgang að hagstæðum lánum í því skyni.



Herra forseti. Ég stend hér ekki upp til þess sérstaklega að fara að mótmæla röksemdum hv. 1. flm. þessa frv. fyrir frv. sjálfu. Hann benti þar á mörg atriði, sem við erum sammála um og flestir þeir, er þekkja til vandamála bænda, gera sér grein fyrir að eru rétt. Það eru hins vegar nokkrar hugleiðingar í sambandi við málið, sem ég vildi koma hér að. Áður en ég kem þó að því, langar mig til þess rétt aðeins að drepa á þau atriði, sem hv. 1. flm. minntist á í lok sinnar ræðu og í rauninni koma þessu máli ekki við, eins og hann sagði, en það er hin gamla deila út af stofnlánadeildinni og skipulagningu hennar. Hann hélt því hér fram, sem mér að vísu þótti einkennilegt að heyra frá jafnsanngjörnum manni og honum, að raunverulega væri skattgjald bænda til stofnlánadeildarinnar ekki til annars en að borga gengistöpin á sjóðunum. Þetta er auðvitað alger misskilningur. Með skipulagningu stofnlánadeildarinnar er framlag bænda aðeins einn hluti af því fjármagni, sem til hennar var tryggt, því nýja fjármagni, sem stofnlánadeildinni var tryggt. Skattgjaldi bænda er mætt með jöfnu framlagi frá ríkissjóði til viðbótar því fastaframlagi, sem verið hefur undanfarin ár, og auk þess með framlagi frá neytendum, þannig að hlutur ríkissjóðs og neytenda er verulega miklu hærri en framlag bænda, auk þess sem stofnféð, sem deildinni var afhent og er algerlega frá ríkissjóði, kemur þarna til viðbótar. Það er því alls ekki með neinum rétti hægt að halda því fram, að það sé sérstaklega skattgjald bænda, sem gengur til þess að borga gengismuninn. Auðvitað er viss hluti þessarar fjárhæðar notaður til þess. En með skattgjaldi bændanna var auðið að leggja grundvöll að því og rökstyðja það með fullum rétti, að það væri eðlilegt, að ríkissjóður legði til þessa sjóðs fé, sem hann leggur ekki til neinna stofnsjóða, vegna þess mótframlags, sem kom hér frá bændum og í þriðja lagi frá neytendum. Og þetta nýja fé gerir miklu meira en greiða gengishallann á sjóðunum, vegna þess að árlegu framlögin nú fyrstu árin eru meira en tvöfaldur gengishallinn, og síðan fer það vaxandi ár frá ári með vaxandi framleiðslu. Og það, sem hefur gefið mönnum ástæðu til að halda, að með þessum hætti væri hægt að leggja traustan grundvöll að stofnlánadeildinni, er einmitt það, að með aukinni framleiðslu landbúnaðarvara og sölu þeirra hækkar ár frá ári einnig skylduframlagið frá ríkissjóði, þannig að hér er um að ræða tekjustofn, sem hlýtur að vaxa, eftir því sem verðhækkanir á þessum vörum verða meiri. Hv. frsm. vék einnig að gengismálinu á sínum tíma og því, að ríkissjóður hefði verið látinn taka á sig gengishalla gjaldeyrisbankanna. Það hefur margsinnis verið á það bent, að þetta er ekki rétt að því leyti til, að gengishagnaður gjaldeyrisbankanna var notaður til þess að greiða gengistöp ríkissjóðs og Seðlabankans, og það var vitanlegt fyrir fram, að það yrði gengishagnaður hjá gjaldeyrisbönkunum sem slíkur. Ég er hins vegar ekki að mótmæla því, að það hefði vel getað verið og hefði verið mjög æskilegt, að það hefði verið hægt að létta af sjóðum Búnaðarbankans þessum gengistöpum. En þá hefðu komið einnig til greina fleiri aðilar, og það hefði þá orðið að framkvæma þetta ákvæði með öðrum hætti en var gert t.d. við gengisbreytinguna 1950 og enginn maður hafði þá neitt við að athuga. Og þegar gengisbreytingalögin síðari, sem hv. frsm. minntist á, voru til umræðu hér í þingi, kom engin till. fram um það frá neinum aðila að breyta þessari reglu og láta þennan gengisjöfnuð einnig ná til annarra lántaka en hinna almennu viðskiptaskulda bankanna. Og það er nokkurn veginn ljóst, að eftir þeirri reglu, sem fylgt var, hefði það ekki gagnað, þó að Búnaðarbankinn hefði verið gjaldeyrisbanki, því að hin föstu lán, sem höfðu verið tekin fyrir sjóði bankans, alveg eins og átti sér stað með fiskveiðasjóð, hefðu ekki fallið undir þennan gengisútjöfnuð, ef svo má segja, nema því aðeins að meginreglum í þessu efni væri breytt. Hitt er svo annað mál, sem ég skal fúslega þakka og leggja áherzlu á að beri að virða, og það er það sjónarmið hv. frsm., sem hann hefur látið í ljós bæði hér í hv. d. og víðar, t.d. með tillöguflutningi hér, að það væri eðlilegt, að Búnaðarbankinn fengi gjaldeyrisréttindi. Það er auðvitað sjálfsagt, og hann hefði átt fyrir löngu að vera búinn að fá þau, og fyrir því er engin forsvaranleg vörn að neita honum um þau, en út í þá sálma skal ég ekki fara í sambandi við þetta mál frekar. Varðandi þetta frv. sjálft, þá er það alveg rétt hjá frsm., að hér er um vandamál að ræða. En vandamálið er töluvert viðtækara en hann vék að í sínu máli, því að það er ekki eingöngu um það að ræða, að það vanti peninga til að lána í þessu skyni, heldur koma hér einnig til greina önnur vandamál, sem ég veit að hann sem lögfræðingur þekkir mætavel, og það er veðsetningarsjónarmiðið. Í raun og veru eru vélar alls ekki veðhæfar, og í raun og veru er bústofn alls ekki veðhæfur, hvað sem líður því ákvæði, sem er í veðlögum og í vissum undantekningarákvæðum í því sambandi. Þau ákvæði geta gengið, ef um er að ræða mjög stutt lán, en lán til lengri tíma út á bústofn er ákaflega erfitt að veita, ekki sízt eins og ástatt hefur verið með bústofn, ekki sízt fjárbústofn, hér á landi á undanförnum árum, þegar féð hefur getað hrunið niður og horfið á skömmum tíma, þannig að hér er vitanlega um mjög veruleg áhættulán að ræða, og ég hygg, að það hafi m.a., auk fjárskortsins, ráðið því á undanförnum árum og ég vil segja áratugum, að ekki hefur verið talið fært af stjórn Búnaðarbankans að hefja lánveitingar í þessu skyni út á þessi veð ein út af fyrir sig. Það er svo aftur allt annað mál, ef hægt væri með einhverju móti að finna aðrar veðsetningar, eða þá ef það væri hugsun manna, að það væri rétt beinlínis að taka upp aðrar lánareglur, þ.e.a.s. nokkurs konar bein áhættulán, sem væru að nokkru leyti út frá styrktarsjónarmiði. Þá mætti vel hugsa sér, að væri hægt að byggja upp lánakerfi sem þetta. En ég áiít, að við megum ekki gagnvart bændum villa mönnum sýn um það, að hér er við vandamál að glíma, sem er ekki eingöngu fjárhagslegs eðlis, heldur einnig stafar það af því, að það er mjög torvelt að koma fyrir slíkum lánveitingum. Og það er ekki einstakt hér. Það voru t.d. hafin bústofnslán í Danmörku, en horfið frá þeim, vegna þess að það var ekki talið, að mögulegt væri að lána út á bústofn einan saman. Þetta er atriði, sem ég tel nauðsynlegt að menn geri sér grein fyrir, án þess að ég með því sé á nokkurn hátt að mótmæla þeirri nauðsyn, sem er fyrir hendi að finna einhver úrræði til þess að leysa þann vanda, sem hér er við að glíma. Hitt er svo aftur spurning, hvort rétt er að hugsa sér að leysa þetta mál með því að taka það eitt út úr og segja í rauninni, að þetta sé meira vandamál en ýmis önnur fjárfestingarmál landbúnaðarins, þannig að um það eigi að stofna sérstakan sjóð. Hv. frsm. benti réttilega á, að í lögum um stofnlánadeild landbúnaðarins eru fullgildar heimildir fyrir lánveitingum til beggja þeirra þarfa, sem þetta frv. fjaliar um, bæði til kaupa á bústofni og búvélum. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé ekki ákaflega mikið gagn í því að fara að stofna nýjan lánasjóð í þessu skyni, nema því aðeins ef það væri hugsunin, að úr þeim sjóði ætti að lána út frá öðrum sjónarmiðum og eftir öðru viðhorfi til veðsetninga og trygginga heldur en gert er með stofnlánadeild landbúnaðarins. Þá væri hægt að hugsa sér það viðtækara vandamál en þetta eitt, fjárfestingarmál landbúnaðarins. Fjárfestingarlán til landbúnaðar hafa verið of lág, og það er m.a. ástæðan til þess, að bændur hafa safnað lausaskuldum. Nú var sú ráðstöfun gerð, sem tvímælalaust er mjög mikilsverð, að breyta lausaskuldum bænda í föst lán. Og það væri auðvitað höfuðnauðsyn að reyna að leggja áherzlu á það, að fjárfestingarlánum landbúnaðarins yrði komið í það horf, að lausaskuldir þyrftu ekki að myndast í stórum stíl að nýju. Síðustu árin hafa lánveitingar úr stofnlánadeild landbúnaðarins, nú síðast úr ræktunar- og byggingarsjóði, verið hækkaðar mjög verulega, þannig að í ýmsum tilfellum er nú ekki langt frá því, að grunntölur þær, sem miðað er við, séu raunhæfar. Og þó að það sé að vísu rétt, að verðlag hefur auðvitað hækkað og framkvæmdir orðið dýrari, þá hefur samt þokazt allverulega í þá átt, að grundvöllur sá, sem miðað er við, þegar lánveitingar eru ákvarðaðar, er nær því raunhæfa marki, miðað við núgildandi verðlag, heldur en var t.d. fyrir 3 árum, miðað við þágildandi verðlag. Og það ber auðvitað að stefna að því, að byggingarlánin og lán til ræktunar og annarra framkvæmda á jörðum komist upp í það mark, að það sé hægt að lána hámarkslán miðað við raunhæft mat á kostnaði framkvæmdanna. Í annan stað verður svo smám saman að reyna að taka upp nýjar lánveitingar, eins og hefur verið gert nú upp á siðkastið, en þó þannig að ganga ekki lengra en svo, að það sé hægt að uppfylla þau loforð eða þær vonir, sem menn geta byggt á slíkum lánveitingum. Ég álít það ekki heppileg vinnubrögð að ákveða t.d. lán úr stofnlánadeild landbúnaðarins svo há, að það sé sýnt, að stofnlánadeildin geti ekki risið undir því og verði að fara að velja umsækjendur úr. Það álft ég ekki heppilegt. Og af þeim sökum hefur þótt eðlilegra, t.d. með ákvarðanir um lán út á vélar, að hafa lánin lægri, en reyna þá að sjá til þess, að það væri öruggt, að þeir menn, sem vélarnar keyptu, gætu treyst á að fá þessi lán. Hitt er alveg rétt hjá hv. frsm., að þau lán eru auðvitað ekki há. Hins er aftur á móti að gæta, að lán út á vélar geta auðvitað aldrei orðið hlutfallslega eins há og út á aðrar fjárfestingarframkvæmdir, byggingar og slíkt. Það er auðvitað alveg rétt, að það skortir mikið á, að það sé hægt að ná þar saman endum, og vitanlega ber að stefna að því, að þau lán geti hækkað. Ég er jafnframt þeirrar skoðunar, að vissar framkvæmdir bænda, svo sem t.d. súgþurrkun, sem Stéttarsamband bænda hefur lagt mikla áherzlu á að hafnar yrðu lánveitingar út á, það sé verkefni, sem þurfi mjög rækilega að gefa gaum og reyna að leysa þann vanda svo skjótt sem auðið er, en ég álít, að einnig beri að leysa þann vanda út frá því sjónarmiði, að menn geti þá treyst á að fá slík lán, en það verði ekki aðeins pappírsgagn. Varðandi búvélarnar að öðru leyti er það vandamál, sem er töluvert erfitt viðureignar, eins og ég áðan sagði, fyrst og fremst út frá veðsjónarmiðum. Það er nógu erfitt með dráttarvélarnar, vegna þess að þær eru í rauninni alls ekki veðhæfar, nema þær séu kaskótryggðar í fyrsta lagi, sem er mjög dýrt, og í öðru lagi eru þær tæplega veðhæfar, þó að það sé, vegna þeirra mjög ófullkomnu reglna, sem gilda um lausafjárveð, og aðrar vélar, sem ekki eru einu sinni skrásettar, eru að sjálfsögðu gersamlega óveðhæfar. Hitt er svo annað mál, að þetta mætti hugsa sér að leysa, ef það væri til veðhæfi í jörðum, og það hefur varðandi dráttarvélarnar verið farið út í það að taka veð í jörðunum, m.a. til þess að gera þetta léttara fyrir bændur, þar sem þeir losna þá við þann mikla kostnaðarauka að kaskótryggja vélarnar. Bústofnslán má auðvitað hugsa sér á þessum grundvelli einnig, og ég sé ekkert því til fyrirstöðu, að það megi hugsa sér að taka upp það mál. Það væri kannske hugsanlegt. Ég nefni það sem dæmi, vegna þess að það er alveg nýlegt tilfelli, sem hefur verið imprað á við mig sem bankastjóra, og það er, hvort hugsanlegt væri að stofna bústofnslánasjóð eða bústofnslánadeild í ákveðnu sveitarfélagi, sem með sameiginlegri ábyrgð tæki slík lán og endurlánaði Síðan bændum eftir þeim tryggingum, sem þeir þá heima fyrir teldu sig geta fengið. Það má vafalaust hugsa sér ýmsar slíkar hliðar á málinu, en þetta þarf auðvitað allt nánari athugunar við, og ég álít, að varðandi stofnlánadeildina sé rétt hjá hv. frsm., að það verði önnur viðfangsefni, sem þar komi fyrr til, m.a. vegna þess að ég álit, að það séu jafnvel viðfangsefni, sem séu brýnni en bústofninn, þó að það sé vissulega mikilvægt að geta sinnt því atriði. En varðandi bústofninn og raunar öll þessi framkvæmdamál verðum við líka að hafa það í huga, sem hv. frsm. raunar vék að í sinni ræðu, að enda þótt lán séu fáanleg, þá eru takmörk fyrir því, hvað menn mega taka að láni, þegar þeir eru að koma undir sig fótum við búskap. Það er erfitt að byrja búskap með skuldabagga, mjög erfitt, því að vissulega, þótt maður geti komizt yfir nokkurn bústofn, þá er svo óendanlega margt eftir að gera, sem þarf að fá fé til, til þess að hægt sé að reka búskapinn með eðlilegum hætti. Og horfur í búskap eru nú ekki betri en svo, að það er áreiðanlega mikið íhugunarefni fyrir hvern mann, sem út í búskap ræðst, hvað hann má leyfa sér að leggja út í búskapinn fjárvana og byggja upp með lántöku. Með engum þessum hugleiðingum mínum er ég að kasta rýrð á þá hugmynd, sem hér kemur fram, því eins og ég sagði í upphafi, er þetta vandamál, sem vissulega þarf að gefa gaum að. En ég vildi láta þessar hugleiðingar koma fram til þess í rauninni að benda á nokkur atriði til viðbótar þeim, sem hv. frsm. benti á, til þess að myndin yrði ljósari fyrir mönnum, hvaða vandamál hér er við að glíma. Ég vil svo enn fremur á það benda, að það er eitt atriði, sem getur einnig til viðbótar mætt á móti því að setja upp sérstakan sjóð, og það er það, að með þessu frv. er gert ráð fyrir, að þessi sjóður hafi sérstaka stjórn, og þá mundi stofnlánadeild landbúnaðarins lána eftir sínum reglum og þessi sjóður eftir sínum reglum. Ég álít, að þegar um er að ræða fjárfestingarlán til landbúnaðarins, eins og annarra atvinnuvega, þá sé mjög æskilegt, að það séu samræmdar aðgerðir í þessu sambandi, og þegar hér í frv. er talað um, að það þurfi að meta það, hverju bóndinn geti undir risið, þá hlýtur stofnlánadeildin að þurfa að meta það, hvort hann getur þá til viðbótar þessum lánum fengið þau stofnlán, sem hann er að óska eftir úr þeirri átt, og jafnframt með hliðsjón af því, að nú er stofnlánadeildin farin að lána út á vissa tegund búvéla, þá sé dálítið erfitt að gera hér greinarmun á, út á hvaða búvélar hún á að lána og út á hvaða vélar þessi deild eða hvort það er hugsunin, að stofnlánadeildin hætti að lána út á búvélar og þessi deild taki við. En þá vil ég í því sambandi benda á, að þó að ekki séu nema þessi 30% lán út á dráttarvélar, þá má gera ráð fyrir, miðað við þann innflutning, sem nú er á dráttarvélum til landsins og stórvirkum jarðræktarvélum, að þá geti þær lánveitingar jafnvel orðið 10 millj. kr. á ári, þannig að það er vissulega ekki lítið fjármagn, sem þarf til þess að mæta því til viðbótar lánveitingum út á þær aðrar vélar, sem vafalaust er hugsunin með þessu frv. að einnig yrðu teknar upp. Um þetta má auðvitað endalaust deila, hvað séu heppileg vinnubrögð í þessu sambandi. Ég vil hins vegar láta í ljós fullkomna ánægju mína yfir því, ef það tækist að fá aukið fé til stofnlána í landbúnaði, hvort sem það væri í sérstaka deild eða aukin fjárráð stofnlánadeildarinnar. En þó að það snerti ekki beinlínis þetta mál, vil ég samt á það benda, að ég álít, að í dag sé mesta vandamálið veðdeildin í sambandi við jarðakaup og eignayfirfærslur, því að það er fullkomið vandamál, sem ég álít að sé í rauninni a.m.k. ekki minni þörf en varðandi bústofnskaupalánin að reyna að greiða fram úr. Eins og við vitum, hefur veðdeildin alltaf orðið út undan, síðan var farið að afla fjár í þessa stofnlánasjóði landbúnaðarins, m.a. vegna þess, að það hefur þurft að byggja þetta upp svo mikið á lántökum og lánin aldrei verið meiri en svo, að þau hafa jafnvel ekki nægt til þess að leysa úr brýnustu þörfum bænda um stofnlán til bygginga og ræktunar, og það hefur verið talið nauðsynlegast af öllu að láta þau lán sitja í fyrirrúmi. Ég skal alls ekki lasta þá stefnu, en það breytir ekki því, að þessu vandamáli þarf að mæta. Í lögum um stofnlánadeild landbúnaðarins er gert ráð fyrir því, að stofnlánadeildin kaupi skuldabréf veðdeildarinnar fyrir allt að 10 millj. kr. á ári, sem ég teldi að væri tiltölulega viðunandi lausn á þeim vanda, ef veðdeildin fengi 10 millj. af nýju fjármagni ár hvert næstu árin. Hinu er ekki að leyna, að enn sem komið er hefur stofnlánadeildin ekki þetta bolmagn, því að tekjustofnar þeir, sem hún á að fá, - það er fyrst nú á þessu ári, sem þeir skila sér, - og ekki fyrr en eftir nokkuð lengri tíma, sem stofnlánadeildinni fer að vaxa þannig fiskur um hrygg, að sé hægt að gera ráð fyrir, að hún geti átt fé aflögu í þessu sambandi. En ég álít, að þá verði að reyna að leita annarra úrræða. Þótt að vísu megi segja, að þessi vandi við að fá veðdeildarlán til jarðakaupa valdi því, að það sé jafnvel þægilegra fyrir menn að kaupa jarðir, vegna þess að eftirspurn eftir jörðunum eða sölumöguleikar þeirra eru svo litlir, að það er ekki hægt að krefja um mikla útborgun, ef menn eiga að gera sér vonir um að selja þær, þá verðum við að lita á aðstöðu þeirrar kynslóðar, sem er að hverfa frá búskapnum og verður eftir áratuga strit að segja skilið við sín bú með litla möguleika til að fá nokkuð út úr þeim. En það er líka vandamál, sem verður að líta á og gera sér grein fyrir, og einmitt með veðdeildarlánunum er í rauninni eina leiðin til þess að veita einhverja réttingu mála þessu fólki. Það má segja, að það komi ekki beint þessu máli við, en af því að menn hafa rætt nokkuð á víð og dreif þessi vandamál landbúnaðarins í sambandi við stofnlán til ýmissa þarfa, þá vildi ég aðeins vekja athygli á þessum vanda einnig. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að ég vonast til, að það verði auðið að halda þannig á þessum málum á næstu árum, að hægt verði að auka verulega stofnlánin í landbúnaði, og allir góðir menn vilji ljá sitt lið til þess, að efla megi stofnlánasjóði landbúnaðarins, þannig að svo megi verða og á þann hátt koma í veg fyrir, að bændur á nýjan leik bindi sér mikinn lausaskuldabagga. Þetta er vissulega viðfangsefni, sem þarf að líta á, og má ekki skjóta því lengi á frest og verður að reyna að miða framkvæmdir við það. Ég sé svo ekki, herra forseti, að ástæða sé til þess fyrir mig að ræða málið sérstaklega nánar á þessu stigi, en vildi láta þetta koma fram, áður en málið fer í nefnd. En að öðru leyti hef ég ekkert að athuga við þær hugleiðingar, sem fram komu frá hv. 1. flm. frv., sem ræddi málið af fullum skilningi á því vandamáli, sem hér er við að glíma.



Herra forseti. Orð hv. 6. þm. Norðurl. e. gefa mér ekki tilefni til margra aths. Hann tók þessu máli í sjálfu sér tiltölulega vinsamlega og viðurkenndi þá þörf, sem er fyrir lán í því skyni, sem þetta frv gerir ráð fyrir, og hafði, að mér virtist, fullan skilning, eins og vænta mátti, á vandræðum þess fólks, sem hér er sérstaklega haft í huga. Hins vegar benti hann á, að það væru fleiri atriði. sem kæmu til greina í þessu sambandi, heldur en aðeins vöntun á fjármagni, og benti í því sambandi sérstaklega á þau vandkvæði, sem væru í sambandi við veðsetningar, þegar lána ætti út á bústofn eða vélar. Það er að sjálfsögðu rétt, að það geta verið ýmis vandkvæði í sambandi við tryggingar, þegar um slík lán sem þessi er að tefla. Bústofn og vélar þykja að sjálfsögðu almennt ótryggari sem veð heldur en t.d. fasteignir. En þar kemur á móti, að samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir tiltölulega skömmum lánstíma. Enn fremur er gert ráð fyrir, að það geti komið til greina ýmsar fleiri tryggingar en einmitt veð í vélum og bústofni. T.d. er bent á hreppsábyrgð, og er rétt að benda á það einmitt í sambandi við þá leið, sem hann var að tala um að hugsanlegt kynni að vera að sveitirnar beittu sér fyrir í þessu efni og stofnuðu einhvers konar bústofnslánadeildir, sem kæmu fram út á við gagnvart lánastofnun sem ein heild. Enn fremur er hér bent á sjálfsskuldarábyrgð tveggja eða fleiri aðila, og yfirleitt eru sjóðsstjórninni samkv. þessu frv. gefnar frjálsar hendur til að meta það, hverja tryggingu skuli taka gilda. Ég held, að þó að það sé rétt, að ýmis vandkvæði séu í sambandi við þetta, þá séu þau ekki svo mikil, að þau séu óyfirstíganleg. Það er nú svo með það atriði eins og önnur, sem snerta margs konar formsatriði, að það er venjulega hægt að finna einhverjar leiðir í þeim efnum, ef menn eru sammála um þau efnislegu atriði. Og vissulega er það eðlilegt bankamannssjónarmið að huga að tryggingunum og athuga, að þær séu í lagi. En einhvern tíma held ég, að ég hafi heyrt sögu af bankastjóra, sem lét það uppi, að hann teldi, að bezt mundi bara að lána út á andlitið á mönnum, og sannleikurinn er sá, að tryggingar, jafnvel þótt í fasteignum séu, geta brugðizt. Ég held, að þetta þurfi ekki að standa í vegi, ef menn eru á annað borð inn á nauðsyninni að veita þessi lán. En um það atriði held ég, að enginn þurfi að vera í vafa. Hitt er svo aftur á móti rétt, að það vantar náttúrlega fjármagn líka til ýmissa annarra þarfa, og það gæti auðvitað verið matsatriði, hvaða þarfir á að meta mest og hvað á að ganga á undan. Það er að sjálfsögðu rétt, sem hv. 6. þm. Norðurl. e. benti á, það eru mikil vandkvæði, hvað veðdeildin hefur verið fjárvana, og af því hafa hlotizt mikil vandræði í sambandi við jarðakaup og jarðasölu. Og úr því þarf vitaskuld að bæta. Við framsóknarmenn höfum bent á úrræði í því efni einmitt í sambandi við annað mál, úrræði, sem vel gæti komið til greina og gæti eitthvað bætt úr þessum vanda, sem þar er við að etja. En ég held nú t.d., að því er frumbýlinga snertir, þá sé jarðaspursmálið þó, eins og nú hagar til, ekki það erfiðasta, vegna þess að það er hreint ekki svo lítið framboð af leigujörðum. Það er hægt að fá jarðir leigðar. Að vísu eru þær jarðir kannske oft ekki sem ákjósanlegastar. Í öðru lagi er ástand þeirra jarða oft þannig, að það þarf að gera þeim mjög mikið til góða. En það er þó víða svo, að t.d. fyrir ung hjón, sem hygðu á búskap í sveit, þá er hægt að fá jarðnæði, en þá standa þau uppi ráðalaus, vegna þess að þau hafa ekkert fé til þess að kaupa fyrir bústofn og vélar. Og ég held þó, að það sé eitt frumatriði í sambandi við öll þessi mál, það er að hafa nægilegan bústofn, það er bústofninn, sem byggja á á. Hitt er auðvitað rétt og mikið vandamál, sem hv. ræðumaður benti einnig á, að það geta verið takmörk fyrir því, undir hve háum lánum búskapur getur risið. En ég held, að í því sambandi komi sérstaklega til greina annað atriði, sem menn verða að gera sér alveg ljóst og gera upp við sig, og það er það, að það er takmarkað, hve háa vaxtabyrði lán til landbúnaðar geta borið. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að þeir, sem við landbúnað fást, þurfa að eiga kost á lánum með hagstæðum kjörum - vaxtalágum lánum. Það er staðreynd, að landbúnaður hér og ég hygg viðast hvar annars staðar eða alls staðar annars staðar er þannig settur, að hann getur ekki risið undir háum vöxtum, hann ber ekki háa vaxtabyrði. Þetta er hrein staðreynd, sem verður að horfast í augu við. Jafnframt því sem þarf að sjá landbúnaðinum fyrir nægilegum fjárfestingarlánum, þá verður að gera sér grein fyrir þessu, að hann getur ekki staðið undir vaxtaháum lánum. Það voru eiginlega ekki sérstakar aths. við frv. sem slíkt, sem komu fram hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., svo að ég þarf ekki að ræða það frekar. Hv. þm. vildi ekki, sem vonlegt var, fallast á mitt sjónarmið um það, að skattgjaldið á bændur væri í raun og veru á lagt til þess að standa undir gengistöpum á sjóðunum. Ég skil nú hans sjónarmið að því leyti, að hann vill að sjálfsögðu ógjarnan viðurkenna það, og ég held því nú ekki fram og hélt því ekki fram í minni frumræðu, að allar fjárhæðirnar, sem renna til stofnlánadeildarinnar fari í gengistöpin. Því hélt ég ekki fram, heldur nefndi ég aðeins það skattgjald, sem á bændur er lagt. Hv. þm. nefndi engar tölur í þessu sambandi, og mér eru nú ekki alveg tiltækar tölur að þessu leyti, en ég hygg, að hann geti upplýst það, hv. þm., hve miklu t.d. skattgjaldið á bændur til stofnlánadeildar landbúnaðarins nemur á ári hverju eða hve hárri fjárhæð er áætlað að það nemi, og svo aftur á hinn bóginn, hve hárri fjárhæð á ári gengistöp bankans nema vegna þessara sjóða, og þá væri fróðlegt að vita, hve þar er mikill munur á. Ætli það láti ekki nokkuð nærri, að þetta jafni sig, eins og nú horfir? Hitt er svo auðvitað annað mál, að ef breytingar verða bæði á verðlagningu og framleiðslu, þá liggur það að sjálfsögðu ljóst fyrir, að tölurnar breytast og sú upphæð breytist, sem til stofnlánadeildarinnar rennur. En eins og þetta er nú, er mér nær að halda og mun halda mig við það, þangað til annað upplýsist, að þarna muni ekki miklu á. Mér láðist svo víst, herra forseti, að nefna nefnd í minni fyrri frumræðu. Ég óska að sjálfsögðu eftir því, að þetta frv. gangi til n., og það er þá víst fjhn.