Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Katrín Thoroddsen) : Herra forseti. Þetta frv. til l. um verndun barna og ungmenna er flutt af heilbr.- og félmn. samkv. tilmælum menntmrh. Hvað viðvíkur stuðningi einstakra nm., þá hefur hver þeirra um sig áskilið sér frjálsar hendur við afgreiðslu. Frv. fylgir ýtarleg grg. og er það nú flutt hér í fjórða sinn. Tvisvar hefur það verið samþ. hér áður. Á s. l. hausti var það sent barnaverndarnefnd til athugunar, og gerði n. við það nokkrar brtt., sem hafa verið teknar til greina. Annars er í grg. nánar getið breyt. og munu hv. þm. þær kunnar, þar sem frv. er gamalkunnugt. Í frv. felast margar umbætur, sem nauðsynlegar eru, og er mér persónulega kunnugt um, að svo er.

Flm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Ég er nú nokkuð undrandi yfir þeim umr., sem spunnizt hafa út af þessu frv. hér við 1. umr., og það er fjarri því, að við tveir flm., sem töluðum hér lítils háttar, er frv. var lagt fram, gæfum tilefni til þess, að svo langar umr. yrðu um frv. á þessu stigi málsins. Þessu máli hefur verið tekið með svo miklu ofstæki og ofstopa, að furðu sætir. Ég þarf ekki að leiða rök að þessum ummælum, það gerði hv. þm. Borgf. svo rækilega í ræðu sinni um daginn. Sýndi hann fram á, hvílíkt gerræði það væri að ætla sér að vísa málinu frá á fyrsta stigi þess með dagskrártill. Aðalrök þeirra manna, sem að þeirri till. standa, eru þau, að þessi 1. séu svo ný, að ekki sé rétt að bera fram till. til breyt. á þeim. En hvaða rök mæla gegn því, að 1. sé breytt á næsta þingi, eftir að þau eru sett, ef sú breyt. hefur fengið þinglega meðferð og athugun í n., en það vilja þessir menn nú hindra? Þetta er nú hreint ekki dæmalaust, að 1. sé breytt á næsta þingi, eftir að þau eru sett. Fyrir þessu þingi liggja t. d. frv. um breyt. á 1., sem sett voru á síðasta reglulegu þingi, t. d. frv. til 1. um breyt. á tryggingalöggjöfinni. Ég ætla nú ekki að fara að svara öllu, sem ástæða væri til að svara í ræðum hv. þm. A-Húnv., hv. 2. þm. Rang. og hv. þm. S-Þ., því ég óska fremur eftir því, að þær umr. fari fram á síðara stigi málsins hér í hv. d. Þá mun ekki standa á okkur flm. að ræða málið ýtarlega, en að svo stöddu er það ástæðulaust með öllu, því að ég er viss um, að frávísunartill. hv. 2. þm. Rang. nær ekki samþykki, það væri til vansæmdar fyrir þessa hv. d. og nær engri átt. Mér hnykkti við, er hv. þm. A-Húnv. talaði um það í ræðu sinni með miklum rosta eins og einvaldsherra, að þýðingarlaust væri að ræða þetta mál hér, það væri tilgangslaust, þar eð vitað væri fyrir, hvernig um það færi. Þessi ummæli tel ég ekki sæmandi, sízt þegar þess er gætt, að það er forseti Sþ., er lætur þau sér um munn fara. Og þegar talað er um, að ekki megi vekja óþarfa deilur um þetta mál hér, þá er mér spurn : Er ekki Alþ. einmitt sá vettvangur, sem jafna ber deilurnar á? En á þetta mál hefur aldrei mátt minnast, jafna deilur í því og komast að einhverri lausn. Hv. þm. V-Sk. flutti dagskrártill. á síðasta þingi, þar sem lagt var til að vísa málinu - það er búnaðarmálasjóðsmálinu, hvernig tekjum sjóðsins skuli varið - heim til búnaðarfélaganna og láta fara fram atkvgr. um það þar. Þessi till. var bæði skynsamleg og rökrétt hugsuð, og á hana hefði hv. Alþ. átt að fallast. Þetta mátti þá ekki nefna sökum ofstopa þeirra, sem á móti voru, og það sýnir bezt ótta þeirra við það, hvernig fara mundi, ef málinu væri vísað til búnaðarfélaganna. Mér virðist því nú, er Alþ. hefur fellt jafnsanngjarna till., að ekkert geti verið fjarstæðara en að þingið vísi þessu máli frá sér, án þess að það sé einu sinni rætt í n. Og hvar ætti málið að lenda, ef þannig væri farið með það? Það er skylda Alþ. að varðveita eðlileg lýðræðisréttindi þegnanna og frjáls félagssamtök í landinu og heppilega uppbyggingu þeirra og veita aðstoð sína, er félagssamtök leita til þess um úrræði. Þetta er skylda æðsta varðar laga og lýðræðis í landinu, Alþ. sjálfs. Hér hefur legið fyrir þinginu frv. til 1. um breyt. á 1. um stéttarfélög og vinnudeilur, þar sem hlutazt er til um atkvæðisrétt í félögunum og innri mál þeirra. Verkalýðsforkólfarnir hafa sterklega mótmælt þessu frv., og íhlutun af hálfu Alþ. sem sú, er þar er talað um, finnst mér ekki koma til mála móti vilja verkalýðsfélaganna, að blanda sér þannig í innri mál þess félagsskapar, er á að vera frjáls af þeirri íhlutun, af því hann vill það. En jafnsjálfsagt er hitt, er frjáls félagsskapur í landinu leitar til Alþ. til úrlausnar á málefnum sínum, að Alþ. leitist þá við að veita þá úrlausn. Hv. þm. S-Þ. taldi það fjarstæðu að innheimta búnaðarmálasjóðsgjaldið á þann hátt, er við leggjum til, sökum þess að bæjarflokkarnir, eins og hann sagði, væru í meiri hl. á Alþ. En það eru ekki þessir flokkar, sem vinna gegn þessu máli eða sýna því andúð, og þessi rök hv. þm. eru furðuleg, því ef til vill er það hann sjálfur, sem er foringi þeirra, sem berjast gegn því, að sjóðurinn verði slíkur, sem honum var í upphafi ætlað að verða, ásamt þeim hv. þm. A-Húnv. og 2. þm. Rang. Þetta eru raunverulega þeir, sem hv. þm. S-Þ. gæti kallað foringja bæjarliðsins eða bæjarflokkanna í þessu máli. Mér dettur ekki í hug, að hinir raunverulegu foringjar bæjarflokkanna sýni jafnmikið ofstæki í þessu máli og hv. þm. S-Þ. vill vera láta. Slíkt er fjarstæða að ætla. Eins og það er skylt að styðja verkamenn gegn íhlutun um félagssamtök þeirra, er það skylda verkamanna eða fulltrúa þeirra að styðja félagssamtök bænda, er þeir leita aðstoðar Alþ. um þessi samtök sín. Það er óhæfa og óviðurkvæmilegt að brigzla Alþ. um, að það þurfi endilega að sýna ójöfnuð í málinu, þótt það snerti ekki beint mál, sem foringjar bæjarflokkanna eru umboðsmenn fyrir. Ég tel sérstaka ástæðu til að mótmæla þeim ummælum hv. þm. S-Þ. og hv. 2. þm. Rang., að ekki hafi verið leitað til búnaðarfélaganna um það, hvernig búnaðarmálasjóðsgjaldinu skuli varið. Þetta er alrangt. Frv. um búnaðarmálasjóð var ásamt grg. sent öllum búnaðarfélögum landsins, og þar var greinilega tekið fram, hvernig verja ætti þessu fé í þarfir landbúnaðarins, og þetta var gert í tíma, áður en fulltrúar voru kjörnir til búnaðarþings. Þetta er því ekki annað en ein rökleysa andstæðinga þessa frv., er liggur hér fyrir til umr., og sýnir hún bezt það ofstæki, sem beitt er í þessu máli, er vill kæfa málið í fæðingunni. Vinur minn hv. þm. S-Þ. óskaði oft eftir því í ræðu sinni, að ég gæfi upplýsingar um eitt og annað, en ég verð að segja, að ég fann ekkert nýtt í þeirri klukkutímaræðu, er hann hélt hér. Ég hef svo oft heyrt hann flytja alveg sömu ræðuna á pólitískum fundum, búnaðarfundum, og átta til tíu útgáfur hef ég séð af henni í Ófeigi. Hann gat því sparað sér að flytja hana hér enn þá einu sinni. En því miður, verð ég að segja, af því mér er vel við þennan hv. þm., hefur hann orðið því einangraðri, því oftar sem hann hefur flutt ræðu sem þessa, og mig furðar ekki á því, að ræðuflutningurinn hafi leitt til þess. Það, sem hv. þm. virtist helzt vilja fá upplýsingar um, var það, hvort gjald til stéttarfélaga hefði yfirleitt nokkurn tíma verið innheimt með þeim hætti, sem hér er gert ráð fyrir. Það skiptir raunar ekki miklu, hvort fordæmi er fyrir þessari aðferð, en þó má benda á, að í nágrannalöndum okkar, t. d. í Noregi, er slíkt gjald innheimt eftir stærð jarða, miðað við bústærð og tekið af jörðinni eða framleiðslunni, á líkan hátt og við hugsum þetta, en ekki sem nefskattur eins og tíðkast t. d. í verkalýðsfélögunum. Ég vil leggja áherzlu á það, að bændur sjálfir leggja á sig þetta gjald, og það er því óhæfa og öfugmæli er hv. þm. S-Þ. segir, að þetta fé sé sótt í ríkissjóð. Þetta er alrangt. Þetta fé fer aldrei í ríkissjóð. Bændur leggja sjálfir á sig þetta gjald, taka það hjá sjálfum sér. Hin einu afskipti ríkisins af því eru þau, að ríkisstofnun innheimtir það, en það er ekki tekið úr ríkissjóði, því þangað fer það aldrei. Og að ætla Alþ. að misbeita valdi sínu í þessu efni er óhæfa og getsakir í þess garð, er ég vil ekki sætta mig við. Ég sé nú ekki ástæðu til að fara að ræða um skipulag Búnaðarfélags Íslands við hv. þm. S-Þ., vin minn, Jónas Jónsson. Við höfum svo oft rætt um það mál áður, og ég veit, að hann hefur fengið grillur í hausinn um þetta, sem þýðingarlaust er að reyna að hrófla við. Ég hef svo oft heyrt hann segja sömu söguna, að búnaðarfélagið væri að leysast upp, það væri ekki annað en deild úr stjórnarráðinu, o. s. frv. Þetta er ekki rétt. Búnaðarfélagið er sjálfstætt félag, er ríkissjóður eflir að starfsfé, eins og fleiri félög. Það er hins vegar rétt, að hér áður fyrr voru gerðar samþykktir hér á Alþ., er sviptu þetta félag sjálfstæði, t. d. má í því sambandi nefna setningu jarðræktarl. En ég held, að þessi bönd hafi verið horfin af félaginu fyrir 10 árum síðan, eða um tveimur árum eftir, að ég varð framkvæmdarstjóri þess. Síðan hefur ekkert verið gert af hálfu Alþ. eða ríkisstj. til að skerða sjálfstæða starfsemi félagsins. Enginn landbrh. hefur síðan gert neitt til að hindra eðlilega þróun og eðlilegt sjálfstæði búnaðarfélagsins, og þetta segi ég jafnt um alla, sem verið hafa í þessu ráðherrastarfi síðan. Það er því útúrsnúningur einn að vera að tala um þessa hluti nú, ósjálfstæði búnaðarfélagsins og þess háttar. Það er sögulegt, en snertir ekkert það, sem gerist í dag. En mér getur ekki annað en komið í hug, er hv. þm. er sífellt að ala á því, að búnaðarfélagið sé aðeins deild úr stjórnarráðinu, það sé ekkert félag o. s. frv., hvort hann sé nú ekki að undirbúa herferð ásamt undirforingjum sínum, þeim hv. þm. A-Húnv. og hv. 2. þm. Rang., á hendur búnaðarfélaginu til að leysa það upp, að sínu leyti eins og þessir menn hafa undirbúið herferð í því máli, sem hér er nú til umr. Ég segi ekki, að svo sé, en það er ómögulegt annað en láta sér detta það í hug í sambandi við slíkan málflutning, því Búnaðarfélag Íslands er nú sjálfstæðara en það hefur nokkru sinni verið áður. Það væri í sjálfu sér ástæða til að ræða hér margt fleira, en ég geri það nú ekki við 1. umr. málsins. Mér þykir eðlilegra að geyma það, unz málið er komið úr n. og búið er að athuga, hvort ekki næst frekar samkomulag um það nú en í fyrra. Þá var hér bent á heppilega leið til úrlausnar, ef Alþ. hefði tekið henni með sanngirni, en ekki ofstopa og ofstæki, og nú beita sumir sér enn þá fyrir því, að málinu verði ekki á þinglegan hátt vísað til 2. umr. og nefndar.



Herra forseti. Það er nú eitt og annað, sem hv. flm. þessa frv. hafa sagt, síðan ég talaði hér síðast, sem ég tel ástæðu til að víkja að til viðbótar því, sem ég sagði þá. Í síðustu ræðu sinni endurtók hv. 1. þm. Skagf. þau ummæli hv. þm. Borgf., að það væri sérstaklega vansæmandi fyrir mig sem forseta Alþ. að mæla með því, að dagskrártill. hv. 2. þm. Rang. yrði samþ. En það er ekki sízt vegna þess, að ég er forseti Sþ., að ég legg þetta einmitt til í þessu máli, því að vitað er, að það stofnar hér til langvarandi rifrildis. Það var heitasta deilumálið á síðasta fjárlagaþingi, og ástæðulaust er að hefja þær deilur á nýjan leik. En úr því að það hefur nú engu að síður verið gert, tel ég heppilegra að afgreiða málið við eina umr. en láta það tefja þingstörfin lengur. Það er því sízt vegna ofstækis, að ég mæli með því, að dagskrártill. hv. 2. þm. Rang. verði samþ., því að ef hún verður samþ., er þetta mál útgert hér. Annars ætla ég strax að víkja að ræðu hv. þm. Borgf., sem ekki gæti talizt óvenjuleg af hálfu framsóknarmanna, og hann virðist vera orðinn einn af þeim. Hann komst þannig að orði, að ég hefði látið hv. 2. þm. Rang. flytja þessa till., og er þetta alltítt orðalag hjá framsóknarmönnum. Nú bætti hv. 1. þm. Skagf. við þetta með því að gefa í skyn, að við hv. 2. þm. Rang. værum verkfæri hv. þm. S-Þ. Það er raunalegt að hlusta á svona getsakir og þvætting á Alþ. Það er undarlegt að heyra hv. 1. þm. Skagf., sem maður þekkir að því að vera siðaðan mann (hvað sem hv. þm. Borgf. líður), brigzla þm. um, að þeir séu verkfæri annarra. Þá var hv. þm. Borgf. að tala um yfirlæti og jafnvel mikilmennskubrjálæði, þó að ég benti á, að þýðingarlaust væri að vekja þrætur um þetta mál. Það hefur ekki orðið svo mikil breyt. á d. Annars mun það koma í ljós við atkvgr. um dagskrártill. 2. þm. Rang. Það er því algerlega út í loftið mælt, að hér sé um mikilmennsku að ræða. Ég ætla því næst að víkja ofurlítið að því, sem hv. þm. Borgf. sagði um, að við hefðum gefizt upp við að rökræða þetta mál á síðasta þingi. Þetta er líka út í loftið, en hitt er rétt, að okkur þótti ekki viðeigandi að svara þvættingi þeim, sem þessi hv. þm. flutti í tveggja stunda ræðu, því að aðalatriðið var að koma málinu fram í þeirri mynd, sem það var flutt. Hv. 1. þm. Skagf. var að tala um, að málið hefði verið árás á frjálsan félagsskap bændanna. Þetta er helber vitleysa, því að bændastéttin er klofin í þessu máli og það liggur ekkert fyrir um það hvoru megin meiri hlutinn er. Það voru fleiri búnaðarfélög, sem lýstu sig fylgjandi þessum 1.

Þetta er ósatt.

Það munu liggja hér frammi skjöl, sem sanna þetta. Þá vil ég fara nokkrum orðum um upphaf þessa máls vegna þess, sem fram hefur komið. Það hófst á því, að till. kom fram í Nd. um að leggja fram 60 þús. kr. til orlofs fyrir bændur, eða sem svaraði 10 kr. á hvern bónda, og skyldi þetta vera ferðasjóður. Frv. þessu var svo breytt í Ed., þannig að í stað 60 þús. kr. framlags skyldi lagt ½% gjald á afurðir bænda, sem rynni í ferðasjóð þann, er um ræðir í frv., en frv. dagaði uppi á þessu þingi. Það, sem næst skeður, er það, að búnaðarþing tekur upp þetta gjald, en breytir um verkefni þessa fjár og leggur til, að það verði notað til húsbyggingar fyrir Búnaðarfélag Íslands og þá um leið til hótelbyggingar, en nokkrum hluta til styrktar Stéttarsambandi bænda. Hv. 1. þm. Skagf. sagði, að engin bönd væru í 1. um fjárráð búnaðarfélagsins. Þó eru fjárreiður þess allar háðar samþykki landbrh., en það er einmitt þetta atriði í þessum 1., sem mestar æsingar hafa verið út af, og þó segir búnaðarmálastjóri, að þetta hafi aldrei komið að sök. Það hefði líka verið opinbert vantraust á núverandi landbrh., ef þetta ákvæði hefði verið afnumið úr þessum 1., þar sem fé þetta er innheimt af hinu opinbera. Aftur á móti tel ég það ekki vantraust á ráðh., þó sett séu ákvæði um, að féð skuli fara til búnaðarsambandanna í réttu hlutfalli við framlög þeirra, þó að hv. þm. Borgf. leyfi sér að hafa þannig endaskipti á sannleikanum að telja það. Þá hefur þessu máli mjög verið blandað í deilur um Stéttarsamband bænda, sem stóðu um, hvort sambandið skyldi óháð eða deild í Búnaðarfélagi Íslands, og þess vegna alls ekki nátengdar búnaðarmálasjóði. Nú var það gert að flokksmáli hjá Framsókn að vera á móti 1. um búnaðarmálasjóð, og átti við afgr. þess máls að nota handjárnaaðferðina á hv. þm. S-Þ., en eins og kunnugt er, beygði hann sig ekki fyrir handjárnaákvæðinu og lét sig hvergi, eins og allir raunar vissu, sem þekkja JJ. Það, sem næst skeður, er það, að þm. Borgf. fer á aðalfund Búnaðarsambands Suðurlands til að berjast fyrir Framsókn, eftir því sem bezt verður séð. Þessi fundur stóð í 16 eða 17 st. - annars ætla ég ekki að lýsa honum nánar. Menn, sem samþykkir voru 1. um búnaðarmálasjóð, voru þar í meiri hl., sem sjá má af því, að stj., sem lýst hafði sig samþykka 1. þessum, var öll endurkosin, þó að þm. Borgf. sýndi sig þar eystra sem verkamann Framsóknar, en ekki heiðarlegan sjálfstæðismann. Eitt, sem þm. Borgf. var að nudda með, var það, að kommúnisti hefði verið aðalfylgismaður minn í n., og talaði með lítilsvirðingu um það og taldi það niðrandi fyrir mig sem bónda að vera í félagsskap með manni, sem væri kommúnisti. Nú stendur þannig á, að við höfum verið í opinberri stjórnarsamvinnu við kommúnista, og þess vegna eðlilegt og sjálfsagt, að við störfuðum saman að ýmsum málum. Ég tek þessa aths. þm. Borgf. því ekki alvarlega. Varðandi það atriði, sem 1. þm. Skagf. sagði, að það væri ekki þingræðisleg aðferð að vísa ekki máli til n., þá er þetta fjarri sanni. Það má afgr. mál við hvaða umr. sem er. Aths. þessa sama þm. varðandi Búnaðarfélag Íslands sé ég ekki ástæðu til að fara út í. Ég tel ekki ástæðu til að blanda meiru en þörf er á í þessa deilu, sem hér um ræðir, og tel þess vegna heppilegast að afgr. málið við þessa 1. umr.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður byrjaði á því, að hér væri verið að stofna til langvarandi rifrildis að ástæðulausu. Það er ekkert nýtt, þegar sá, sem rangindum er beittur, vill rétta sinn hlut, að sá, sem rangindunum beitir, telji það rifrildi að ástæðulausu og kalli slíka menn óróaseggi. Hv. þm. A-Húnv. tók það atriði upp eftir þm. S-Þ. og jótraði á því, þegar hann, þm. S-Þ., skírskotaði til fylgis síns á aðalfundi Búnaðarsambands Suðurlands. Það sanna í þessu máli er það, að Guðmundur gamli á Hofi, sem illu heilli hafði tekið málstað þessara manna - og verður að teljast elliglöp af hans hálfu, - var endurkjörinn í stjórn félagsins. En þess ber að gæta, að kosning þessi fór fram á öndverðum fundi þessum og áður en raunveruleg deila um þetta mál varð. Og það hef ég eftir greinargóðum manni, sem sat þennan fund, að hann teldi mjög vafasamt, að kosningin hefði farið á þessa leið, hefði hún farið fram í lok fundarins, enda ber það heim við undirtektir fundarmanna í þessum umræðum. Þá sannaði það mjög andstöðu bænda við þetta mál, hvernig kosningar fóru til búnaðarþings. Enda þótt í broddi þeirrar fylkingar, sem var í andstöðu við Búnaðarfélag Íslands, væri maður einkar vinsæll, Bjarni Bjarnason skólastjóri, varð sú fylking undir við kosningarnar og fékk ekki nema tvo menn af fimm, þrátt fyrir mikinn áróður. Ég get ekki elzt við að svara hv. þm. S-Þ., enda hefur 1. þm. Skagf. gert það rækilega. Þó get ég ekki varizt að minnast á eitt atriði, sem er algert nýmæli hjá þm. S-Þ., en það er það, að Búnaðarfélag Íslands sé ekkert félag, en eins og kunnugt er, hélt það upp á 100 ára afmæli sitt nú fyrir nokkru. Með öðrum orðum, ég veit ekki, hvort nokkurt félag í þessu landi er eldra. Um það, hvernig Búnaðarfélag Íslands er byggt upp, get ég skýrt nokkuð, ef einhver hefði glapizt á að trúa því, sem þm. S-Þ. var að segja. Búnaðarfélag Íslands hefur deild í hverju hreppsfélagi, þar sem bændur hverrar sveitar ráða ráðum sínum og kjósa sér stjórn. Þá hafa þessi hreppabúnaðarfélög með sér sambönd, sem í eru ein eða fleiri sýslur. Þessi sambönd hafa sín þing og ráða ráðum sínum, en á þeim eiga sæti fulltrúar allra hreppabúnaðarfélaganna. En svo er Búnaðarfélag Íslands samband allra búnaðarsambandanna. Ég efast því um, að það sé nokkurt félag á Íslandi, sem byggt er upp á lýðræðislegri hátt, en þó leyfir þessi hv. þm. sér að koma fram fyrir allan þingheim og segja, að Búnaðarfélag Íslands sé ekkert félag. Hitt er annað mál, að ríkið hefur falið Búnaðarfélagi Íslands að annast ýmis mál, sem víða í öðrum löndum munu heyra undir ráðuneyti ríkisins, eins og t. d. sandgræðslu, jarðrækt o. fl., og til þessarar starfsemi fær það fé úr ríkissjóði, og til ráðstöfunar á þessu fé þarf samþykki landbrh., eins og eðlilegt er, þar sem þetta fé er ákveðið í fjárl. af Alþ., þó að Búnaðarfélag Íslands ráðstafi því fyrir hönd ráðuneytisins. En Búnaðarfélag Íslands er samt frjáls félagsskapur, hvað sem þessu líður. Þó að öll þessi starfsemi væri tekin og sett undir ríkið, þá er Búnaðarfélagið til eftir sem áður og er sambandsfélag allra búnaðarfélaga á landinu og getur hagað allri sinni starfsemi eftir vild sinni, en að vísu þá starfað þess minna, og slíkt starf hefur nú verið og verður að vera til, hvernig sem ríkið hugsar sér að búa að búnaðarfélaginu. Búnaðarfélag Íslands er því hreinn stéttarfélagsskapur, sem bændur landsins eru í, og er ekki síður lýðræðislega byggt upp heldur en Alþýðusamband Íslands. Hitt er annað mál, að Búnaðarfélag Íslands hefur lengst af ekkert skipt sér af þeim venjulegu stéttarmálum, sem verkamannafélög landsins yfirleitt hafa með höndum, sem er m. a. vegna þess, að bændur hafa verið fráhverfir því að skipa sér í slík félög og hafa ekki talið það nauðsynlegt allt til þessa. En svo kom fyrir atburður á þingi árið 1943, þar sem það sýndi sig, að þetta var ekkert hégómamál, að þarna vantaði hlekk í félagakerfið í landinu, og hæstv. Alþ. fann þetta, þegar Alþ. þurfti að leysa vandamál, sem varðaði alþjóð. Og þá löggilti það Búnaðarfélag Íslands sem venjulegt stéttarfélag til þess að semja við fulltrúa frá verkalýðsfélögunum og ríkinu um vandamál landbúnaðarframleiðslunnar og landbúnaðarvöruverðið. Búnaðarfélag Íslands tók að sér þessa starfsemi og gekk til samninga við áðurnefnda aðila, og var það hið alkunna sexmannanefndarstarf, og þeir aðilar, sem að því stóðu, leystu það starf, svo að til fyrirmyndar má þykja, með fullkomnu samkomulagi. - En eftir að þetta gerðist, var öllum bændum ljóst, að þeir urðu einnig að taka upp sinn þátt í félagsstarfi samhliða þeirri starfsemi, sem Búnaðarfélag Íslands hefur haft með höndum. Það var nauðsynlegt, eins og nú var komið. Þarna vantaði þá hlekk í félagakerfi stéttarfélaga landsins. Þá kom upp nokkur ágreiningur meðal bænda um það, hvort það nýja stéttarfélag ætti að vera algerlega laust í tengslum við Búnaðarfélag Íslands og fara sínar eigin götur eða hvort Búnaðarfélag Íslands ætti að taka að sér þessa starfsemi, og bændur litu á þetta ýmsum augum. Um tíma horfði til nokkurs óefnis um þetta, og klofningur varð í bændastéttinni út af þessu máli. Þá var það á haustþinginu 1945, að Búnaðarfélag Íslands beitti sér fyrir því að sameina þessi tvö sjónarmið, að finna millileið út úr þessu máli, sem allir gætu sætt sig við. Og sú millileið var í höfuðatriðum ákveðin þannig, að stéttarsamband íslenzku bændanna skyldi að vísu vera sjálfstæð stofnun innan búnaðarfélagsskaparins, sem væri alls ráðandi yfir þeim málum, sem það færi með, en það væri þannig taug á milli þessa félagsskapar og búnaðarfélagsins, að ákveðin væri verkaskipting þar á milli, til þess að hvor þessara tveggja starfsgreina færi ekki með sömu mál, sem leitt gæti af sér árekstra og óþægindi í afgreiðslu þessara mála. Og eftir allmikil átök, sem má kalla fæðingarhríðir þessa nýja félagsskapar, fór svo að lokum, að á framhaldsstofnfundi stéttarsambands bænda á s. l. hausti á Hvanneyri var fullkomið samkomulag allra fulltrúa á fundinum um þetta, bæði þeirra, sem andstæðastir höfðu verið því áður, sem þar var samþ., um það, hvernig þessum málum skyldi skipað, og hinum, sem frá öndverðu höfðu verið með því, sem þar var samþ. Og nú er stéttarsamband bænda þannig stofnað með fullkomnu samkomulagi allra þeirra manna, sem áður höfðu deilt um þessi mál. Þetta samband er nú svo byggt upp, að í l. beggja félaganna er ákveðin verkaskipting milli þeirra að öllu leyti og hvort félagið fyrir sig er sjálfrátt um þau mál. En þó að nokkur ágreiningur væri um það um skeið, hvernig ætti að byggja þetta stéttarsamband upp, þá var aldrei ágreiningur um það, að bændur yrðu, um leið og þeir hæfu þessa starfsemi, að afla fjár til starfsemi síns eigin stéttarfélags, í þeirri vissu, að það er sjálfsagður hlutur í hverju stéttarfélagi, að þeir, sem í félaginu eru, standi sjálfir straum af starfsemi félags síns fjárhagslega. Og þá var það, að farið var að leita að eðlilegum leiðum til þess að koma fjárhagshlið þessarar starfsemi á fastan grundvöll. Og það varð ofan á að grípa til hugmyndar, sem hefur fæðzt í landbn. hv. Nd. - eins og hv. þm. A-Húnv. minntist lítillega á -, að leggja gjald á söluvörur bænda, sem þeir gætu ráðstafað sjálfir. Og þessi hugmynd var víkkuð það út af búnaðarþingi, að það var ákveðið, að einmitt þessi aðferð skyldi við höfð til þess að afla þessari stéttarstarfsemi eigin tekna. En það var undirskilið, að þeir réðu sjálfir og einir meðferð þessara mála. Þannig var frv. borið fram á Alþ., og þannig var frá því gengið af búnaðarfélagsskapnum í landinu. - Það er því ekki sambærilegt hinu, þegar hv. þm. A-Húnv. er að reyna að réttlæta það, að ráðh. eigi að hafa íhlutun um það, hvernig fé er varið, sem Búnaðarfélag Íslands fer með fyrir ríkið. Það er alveg sitt hvað og eins ólíkt eins og hvítt og svart. - Nú gerist það á Alþ., að bændur eru gerðir ómyndugir um það, hvernig þeir verji því fé, sem þeir höfðu sjálfir ákveðið að leggja á sig til sinnar eigin starfsemi, og ég verð að segja það, að meðferð Alþ. á félagsskap bænda í þessu máli er svo óheyrileg, að ekkert dæmi er til í íslenzkri þingsögu um annað slíkt ofbeldi viðkomandi frjálsum félagsskap í landinu. Ef við eigum að fá dæmi um annað slíkt hjá stjórnarvöldum landa, verðum við að sækja þau til Þýzkalands og Ítalíu, frá þeim tíma, er nazistar og fasistar fóru þar með völd, því að þarna eru svo þverbrotnar allar lýðræðisreglur, sem gilda í félagsskap yfirleitt í landinu, að það er ekkert til hliðstætt því í neinu lýðræðisþjóðfélagi. Í þessi tuttugu ár, sem ég er búinn að sitja á Alþ., hef ég aldrei vitað öðru eins ofbeldi beitt í neinu máli gegn neinni stétt, eins og bændasamtökin í landinu voru beitt í þessu máli, og ég veit með vissu, að allir þeir bændur, sem hugsuðu út í þessi mál og fundu til eins og menn, voru hneykslaðir út af þessari framkomu - og fleiri en þeir, allir menn í landinu, sem gerðu sér grein fyrir því, á hvaða leið Alþ. var í þessu máli. - Ég skal segja eitt lítið dæmi um þetta úr mínu kjördæmi við síðustu kosningar. Þar er kona, sem alin er upp í alþýðusamtökunum í Reykjavík og beitti sér mjög mikið fyrir þeim, meðan hún átti þar heima. Eftir að hún flutti í Mýrasýslu, gat hún ekki haldið þeirri starfsemi áfram, en svo mikla tryggð hefur hún haft við sinn flokk, að hún kaus Alþfl. alltaf, þótt hún flyttist úr Reykjavík. Svo gerðist það á framboðsfundi í vor, að þegar frambjóðandi Alþfl. var að stíga niður úr ræðustóli og skoraði á alla frjálst hugsandi menn í landinu að kjósa Alþfl., að þá segir þessi kona hátt og snjallt þarna á fundinum: „Við þessar kosningar á allt sveitafólk, sem ekki vill láta traðka á sér, að kjósa Framsóknarflokkinn.“ - Vegna uppeldis þessarar konu fann hún til þess, hver óréttur hafði verið sýndur í þessu máli, nefnilega gagnvart bændasamtökunum í landinu. En því miður hefur ekki öll sveitaalþýða í landinu verið jafnnæm fyrir þeim órétti, sem beitt var gagnvart henni, eins og þessi kona, ef dæma skal eftir kosningaúrslitunum, sem urðu s. l. vor í sveitakjördæmunum. Ég veit að vísu, að ekki allir, sem hafa kosið þá menn, sem stóðu að þessari ofbeldisframkvæmd á þessari löggjöf, hafa gert það með ljúfu geði vegna þessara mála, heldur voru ýmis gömul bönd, sem bundu þá við þessa frambjóðendur. En hitt er annað mál - og er sorglegt til þess að vita - að vitanlega er því eins farið í bændastéttinni, sem finnst í öllum löndum og öllum stéttum og félögum, að til eru menn, sem svo eru skapi farnir, að þeir þola að láta bjóða sér ýmislegt, menn, sem Þorsteinn Erlingsson kveður um: „Það er hart, að hróður þann hundar af manni drógu, að þeir flatar flaðri en hann framan í þá, sem slógu. Þrælslund aldrei þrýtur mann, þar er að taka á nógu. Hann gerði allt, sem hundur kann, hefði hann aðeins rófu.“ - Og það er kannske vel til fallið, að hv. 2. þm. Rang. gerist formaður þeirra bænda í landinu, sem segja mætti, að þessi kveðskapur Þorsteins Erlingssonar að einhverju leyti ætti við.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt, sem ég ætla að segja. Ég ætla alveg að láta hjá líða að þessu sinni að svara því, sem til mín hefur verið vikið í sambandi við þetta mál. Ég legg áherzlu á að flýta því, að málið geti gengið til 2. umr. Ég skal að vísu viðurkenna, að það er afar mikil sjálfsafneitun að nota nú ekki tækifærið til þess að svara hv. þm. A-Húnv., þ. e. ræðu hans hér áðan, og þá líka síðari ræðu hv. 2. þm. Rang., sem hann flutti, þegar þetta mál var hér, því að báðir þessir hv. þm. lögðu sig svo flata undir höggið, að það væri hægt að veita þeim hér alveg verðskuldaða ráðningu, og það getur vel skeð, að ég geri það við 2. umr. þessa máls. En ég ætla að láta það hjá líða nú. - Ég vildi aðeins minnast á eitt, af því að það er nokkuð skýr lýsing á því, hvernig hv. þm. A-Húnv. fer með heimildir, því að hann sagði hér áðan, að það hefði verið meiri hluti búnaðarsambandanna, sem sendu áskoranir til Alþ. eða létu í ljós vilja sinn gagnvart síðasta þingi, sem hefðu mælt með breytingunni. Til þess að hafa alveg óyggjandi svör við þessu hef ég nú aflað mér nokkurra gagna í þessu máli, síðan hv. þm. A-Húnv. talaði hér um þetta mál. Þær sakir standa þannig eftir þessum gögnum, að 11 búnaðarsambönd hafa mótmælt breyt. á þessum l. á síðasta þingi, en aðeins voru það 2 búnaðarsambönd, sem mæltu með henni. - Ég vildi ekki láta hjá líða að gefa þessar upplýsingar, og þá alveg með sérstöku tilliti til þess, að það er forseti Sþ., maðurinn, sem hefur verið falið það hlutverk að bera uppi sóma hæstv. Alþ., sem lætur sér sæma að fara svona óráðvandlega með alveg augljósar heimildir, sem fyrir liggja. Ég vænti þess, að hv. þd. sýni svo sem að undanförnu það frjálslyndi og þá sanngirni gagnvart þeirri stétt, sem mál þetta tekur til, að ekki aðeins fái þetta mál að ganga til 2. umr., heldur einnig gaumgæfilegrar athugunar á hæstv. Alþ. Og vil ég þess mega vænta, að sú verði niðurstaðan, að sú leiðrétting verði hér á gerð, sem stefnt er að með þessu frv.



Það hefur, eins og ég bjóst við, orðið málinu til góðs, að nokkrar umr. hafa farið fram um það, og verða þær umr. væntanlega eitthvað meiri, vegna þess að formælendur þess, eins og hv. þm. Mýr. og hv. 1. þm. Skagf., eiga eftir að skilja aðalatriðin í þessu máli, sem þeir berjast fyrir. Þeir sem sagt hafa ekki enn náð út yfir að skilja það mál, sem hér liggur fyrir. Og það er alveg rétt - af því að þessir menn eru í valdaaðstöðu í Búnaðarfélagi Íslands -, að nokkuð sé gert til þess að beina þeim á rétta leið. Það, sem hér liggur fyrir, er það að forkólfar Búnaðarfélagsins hafa beðið Alþ. að lögfesta skatt á bændur landsins í ákveðnu skyni, þ. e. a. s. bændastéttin á að fá fyrir forgöngu þessara manna vissa peninga, sem teknir eru með því að leggja á stéttina visst gjald með landslögum, til þess að stéttin hafi þá til sinnar stéttarstarfsemi. - Þetta er algerlega nýtt. Það er ekkert fordæmi fyrir þessu fyrirkomulagi að færa peninga úr ríkissjóði og ráðstafa þannig. Það er ekkert fordæmi hægt að finna um þetta frá fiskimönnum. Það eru viss tæknileg atriði, sem félag þeirra á að leysa af hendi og fær peninga í því skyni úr ríkissjóði. Ástæðan til þess, að búnaðarfélagsforkólfarnir hafa lent inni á þessari braut, er eins konar samkeppni við launakröfur Alþfl., eins og ég sagði í fyrradag og hv. þm. A-Húnv. rökstuddi nokkuð ýtarlega. Það var háð nokkuð hörð barátta af fulltrúum frá verkalýðnum fyrir því, að verkamenn fengju að ferðast með fullu kaupi frá vinnuveitendum, eins og launastéttir aðrar, sem möguleika höfðu til þess. En þá fyrst er það, sem hv. þm. Mýr. og hans flokksbræðrum dettur í hug að fara að hugsa um þetta, þannig að bændur fái líka hliðstætt fé til umráða. Það er algerlega nauðsynlegt fyrir forkólfa búnaðarfélagsins að skilja þessa sögulegu staðreynd, nefnilega að þetta var ekki hugsað fyrir bændur þannig, að hér væri um félagsskap að ræða. Það var heldur nokkurs konar kapphlaup við orlofslöggjöfina, að reynt var að koma því fram, að bændur fengju ferðastyrk. En hann fékkst ekki á þann veg, að Alþ. léti málið þannig til sín taka. Ég hélt því fram þá, og enginn treysti sér til að neita því, að meiri hluti þingsins - sem eru ekki neitt venju fremur vondir menn, en eru ekki sveitaþingmenn - væri ófáanlegur til þess að gera þetta. Þessi þingmeirihluti veitti fé úr ríkissjóði til orlofs handa fólki, sem kaup eða laun tekur hjá öðrum, en neitaði bændum um sams konar fjárgreiðslur. Og ef Stefán Jóhann, forseti Alþfl., hefði ekki komið með þetta frv., eru ekki líkur til, að nein rödd hefði heyrzt um það, að slíkan sjóð skyldi stofna. Þessi fjárveiting til bænda er því eftiröpun eftir því, sem Stefán Jóhann fékk fram á Alþ. fyrir verkamenn og launastéttirnar. Og þess vegna er það, að það, sem illa er til stofnað, má búast við, að verði ekki langlíft. Því verð ég að segja það, að þessi forsaga málsins er vottur um það, að það er ekki nógu skapandi gáfa þarna að verki. Þessir menn, sem vildu fá þarna fram hlunnindi fyrir bændur, áttu að geta fundið eðlilegri leiðir fyrir bændastéttina til þess að afla fjár til orlofsferða sinna. Það var ein leið opin til þess og ekki nema ein, sú, að leiðtogar bænda - án þess að vera í sambandi við búnaðarfélagið - færu til bænda og segðu: „Þið þurfið að ferðast, eins og þið þurfið ýmissa hlunninda við. Þess vegna legg ég til, að þið stofnið félag eingöngu í þessu skyni, að þið getið tekið ykkur orlofsferðir, og þetta sé ykkar stéttarfélagsskapur. Þið leggið á ykkur viss gjöld í þessu skyni.“ - Og ég veit, að ýmsir greindir bændur vildu þetta, og hv. þm. Skagf. minntist á, að þetta væri þekkt að einhverju leyti í Noregi. Fyrstu hrakfarirnar í þessu efni hjá búnaðarfélagsforkólfunum var, að þegar þeir máttu sjá, að þeir komust ekki þessa leið, sem þeir ætluðu að fara til þess að fá þetta fé handa bændastéttinni, þá sáu þeir ekki, hvaða leið var eðlilegust. Og þeir máttu sjá, að til þess að eitt félag væri óháð sem stéttarfélag, þá varð það að hafa sinn eigin fjárhag, ráða sjálft yfir sínum málum og hafa sína stjórn. Og þetta er það, sem reynt hefur verið að gera skiljanlegt bæði hv. þm. býr. og hv. 1. þm. Skagf. En þessu hafa þeir gengið fram hjá, því að sá stéttarfélagsskapur, sem væri undirgefinn stjórn Búnaðarfélags Íslands, yrði beygður með tiltölulega auðveldu móti af þjóðfélaginu, af því að Búnaðarfélag Íslands er ekki frjáls félagsskapur. Það er leiðinlegt, að svona vel gerðir menn, eins og hv. þm. Mýr. og hv. 1. þm. Skagf., skuli ekki sjá, að þegar Alþ. er tvisvar búið að taka af þessu félagi æðstu stjórn og setja algerlega aðra stjórn í staðinn, fyrst með því að fara svo með stjórnina og síðan framkvæmdastjórann hjá þessu félagi, þá er ekki hægt lengur að deila um það, að þetta er ekki frjálst félag lengur. Það er sannarlega furðulegt fyrirbrigði, að þessir annars merkilegu tveir hv. þm. skuli ekki vera búnir að sjá þetta enn þá. Og enda þótt hv. 1. þm. Skagf. segi, að búnaðarfélagið hafi ekki orðið fyrir neinu aðkasti hingað til, síðan skipt var um búnaðarmálastjóra - sem vel getur satt verið - þá geta menn þó séð, að það, sem gert hefur verið tvisvar af því opinbera, getur orðið gert alveg eins í þriðja eða fjórða skiptið, þar sem Alþ. hefur sagt því fyrir verkum, þegar Alþ. hefur þótt ástæða til. Ég benti á það í fyrradag, að örlítið félag, tíu til tuttugu manna félag, geti haft ótrúlega mikið vald með því að neita um sína þjónustu. En formaður Búnaðarfélags Íslands hefur látið sig þetta litlu skipta. En hann gæti gert mikið í þessu máli, með sinni góðu greind, ef hann hefði ekki gert öfugt, eins og Sveinn dúfa, því að hann fór til hægri, þegar á að fara til vinstri, og til vinstri, þegar á að fara til hægri. - Það, sem lá fyrir bændastéttinni eftir hinar miklu hrakfarir haustið 1944, var að reyna að búa sér til tæki til þess að stýra sér út úr þeim vandræðum. En það gat hún ekki gert nema með því að taka sjálf verðlagningarvaldið yfir landbúnaðarvörum í sínar hendur. Ég tók það fram í dag og áleit, að formaður búnaðarfélagsins hefði gjarnan mátt heyra það, að þegar bændur urðu fyrir þessu óhappi haustið 1944, þá kemur Búnaðarfélag Íslands, sem er ekkert nema stjórnardeild, og fer að tala um, hvernig landsstjórnin eigi að vera. Og það vita allir, að það var sagt þá í stærsta blaði í Reykjavík, Morgunblaðinu, að leiðtogar Sjálfstfl. og Framsfl. hefðu beðið búnaðarfélagið að kalla saman sitt þing til þess að vinna að því að greiða fyrir myndun ríkisstj. Nú verð ég að vísu að taka fram, að ég tel ekki allt alveg óyggjandi sannleika, þó að það standi í Morgunblaðinu. En þessu var ekki mótmælt, hvorki af sjálfstæðismönnum né búnaðarfélaginu né af framsóknarmönnum, og þegar ég og aðrir reyndu að mótmæla þessu gerræði, þá stóðu form. Sjálfstfl. og Framsfl. saman, - þá komu þeir sér í eitt skipti saman, aðeins eitt skipti - um það, að reyna að hindra, að bændur á Suðurlandsundirlendinu gætu komið vilja sínum fram. Þeir tóku sig svo til, þessir góðu menn, til að sýna fram á, að þessi skrítni samningur eða þessi skrítni bátur, sem var bara afturendinn, en vantaði framendann og var þess vegna ekki góður til að vera á floti, væri góður. Þeir sendu m. a. hv. 1. þm. S-M. og hv. þm. A-Húnv. austur á Skeið, og þáverandi forseti Alþ., núverandi hv. þm. V-Sk., og form. Framsfl. börðust hlið við hlið við Ölfusárbrú, og að sama skapi var vel skipað í Rangárvallasýslu. Þá var ekki neinn þústur á mínum góðu Framsóknarsamherjum við hv. 2. þm. Rang. Allt var ein kærleikskeðja á þessum fundum, og það lék ekki á tveimur tungum, eins og þetta þýðingarmikla og merka blað sagði frá, að búnaðarfélagið hóf þessi fundarboð fyrir forstöðu tveggja flokka, og þessi vitnisburður staðfestist með því, að flokksformennirnir stjórnuðu þessum fundum, sem voru gerðir til að beygja bændur á Suðurlandi og venja þá af því að hafa sjálfstæða skoðun. (GSv grípur fram í.) Það gleður mig að heyra, að hv. þm. V-Sk. er hér nærstaddur. Hann getur bæði nú og síðar verið vitni um þá ást og eindrægni, sem ríkti í þessu efni, m. a. við Ölfusá, þar sem þessi hv. þm. gekk svo vel fram í að framfylgja boðum síns yfirboðara, sem var búinn að brúka búnaðarfélagið á þennan einkennilega hátt. Það er líka stuðningur fyrir þessa frásögn Morgunblaðsins, að eftir að búnaðarfélagið hafði kallað búnaðarþing saman og það hafði lýst yfir, að það vildi gefa eftir, því að það gaf upp sexmannagrundvöllinn að þessu sinni og lagði þar ofan á litlar 8 milljónir fyrir eitt ár, þá skrifuðu þessir stóru herrar í blöð sín og sýndu þá kurteisi að afsaka þessa milljónasamþykkt. Þeir skrifuðu grein, sem þeir hafa að líkindum samið í sameiningu, form. Framsfl. og form. Sjálfstfl., en svo látið prentarana breyta örlítið, settu svo þessa grein út hvor með sínu nafni í Tímann og Morgunblaðið. Í þessum greinum þakka þeir bændum mjög vel fyrir þegnskap og drengskap, hæla þeim mikið fyrir, hvað þetta hafi verið fallega gert af þeim, en taka báðir fram, að drengskapurinn sé ekki eins mikill og menn hyggi, því að bændur hafi engan rétt haft og hafi því ekki getað tapað neinu, en það hafi hins vegar verið skynsamlegt af þeim að gera þessa verzlun við mannfélagið, því að vel geti verið, að þeir hafi eitthvað upp úr þessu. Nú vil ég beina því til formanns búnaðarfélagsins, sem sýnir okkur þá ánægju og gagn að vera hér við, hvort hann haldi, að ef bændur hefðu verið sjálfir kvaddir til, að þeir hefðu viljað láta 8 milljónir og gefa upp sexmannagrundvöllinn, þó að þeir hefðu orðið fyrir þeirri ánægju að fá formenn þessara flokka í stjórn. Þó að ég efist ekki um, að margir hefðu viljað fá þessa merku menn til að stjórna landinu, þá höfðu þeir ekki þá óeigingirni, að þeir hefðu viljað eyðileggja málstað sinn til þess, og ekkert stéttarfélag veraldarinnar, sem rétt er myndað, hefði gert tilboð, sem var bindandi aðeins fyrir annan aðilann, eins og þetta var fyrir hina tvöföldu, hálu aðstöðu búnaðarfélagsins. Félagið er stjórnardeild og læzt vera forsjón bænda og á að vera það, og mun ég síðar sýna fram á, hvernig það rækir sín störf. En þegar búnaðarfélagið fór út fyrir það svið, sem því var ætlað, þá gerðust þessir ótrúlegu hlutir, að búnaðarþing var kallað saman til að reyna að mynda ríkisstj. og síðar til að eyðileggja það, að bændur sjálfir gætu bjargað sér. Búnaðarfélagið var búið að gera þá mestu ólukku, sem það gat gert, þegar það kom út á það svið, sem það hafði ekki leyfi til að vera á, þar sem allt var planlaust og rakalaust, sem þeir gerðu, og varð því að slysi. Sorgarsaga búnaðarfélagsins frá 1944 er flestum kunn, og mér er sagt frá mönnum, sem voru á búnaðarráðsfundum í vetur og voru áður í búnaðarfélaginu, að þeir hafi lýst yfir hreinlega, hvað þeir hafi verið blekktir mikið og sjái eftir því, sem þeir hafi gert 1944, og þetta er alveg rétt að viðurkenna, og þetta álít ég, að forseti búnaðarfélagsins ætti að gera manna mest. Ég veit, að honum hefur gengið gott eitt til, því að hann gerði þetta í góðri trú, en það bar þveröfugan ávöxt, því að vissulega ætlaðist hann ekki til að fá í landsstjórn menn, sem halda fram, að a. m. k. 90% af kjósendum í Mýrasýslu hafi enga lífsmöguleika, engin menningarskilyrði séu þar hugsanleg og þess vegna eigi byggðin að leggjast í eyði. Þessi skoðun kom fram hjá frambjóðanda þessa flokks í Þingeyjarsýslu. Hann hélt fram, að dreifbýlið hefði enga menningu eða framtíð. Þetta er stefna flokksins, og hann vinnur trúlega eftir því. Það, sem hafðist upp úr gjafapólitíkinni 1944, var því aðeins þetta, að koma svona flokki til valda og svona mönnum í ríkisstjórn. Og ástæðan til þess, að sunnlenzkir bændur og greindir bændur út um land komu með hugmyndina um stéttarfélag bænda í verðlagmálum, var þetta óhapp. Ég veit, að allir leiðandi menn í búnaðarfélaginu ætluðu að gera gott 1944, en það varð ákaflega vont, af því að búnaðarfélagið á ekkert að hugsa um að mynda ríkisstjórnir eða fella þær, það er utan við þess vettvang, og þar af leiðandi er það svo, að búnaðarfélagið er það háð ríkisvaldinu, að það lætur eggja sig til að kalla saman búnaðarþing í pólitískum tilgangi, af því að einhverjir flokksleiðtogar vilja hafa þá til þess. Ég held, að það sé þá bezt að bæta því við, fyrst farið er að tala um þessa hryggilegu atburði 1944, og það er gagnlegt fyrir sögu framtíðarinnar að segja það, að það er nokkurn veginn víst, að þegar leiðtogar Framsfl. og Sjálfstfl., líklega báðir í góðri trú, byrjuðu þetta tilhugalíf, þá höfðu þeir báðir verið alllengi í leit eftir paradís, návist kommúnistafl., og það er vitað, að þeir báðir höfðu tapað, því að rauða maddaman hafði þá verið ósveigjanleg með sína blíðu marga mánuði og báðir höfuðbiðlarnir sáu ekkert fram undan annað en ömurleik og einstæðingsskap, ef þeir ættu að treysta á þá maddömu. En hvað gerist svo? Nú höfðu þessi ósköp gerzt, að búnaðarþing hafði verið kallað saman og látið gefa eftirgjafaryfirlýsingu til að létta fyrir. Ég held, að ég verði að segja hv. þm. Mýr. smásögu þessu til skýringar, og ég vona, að hann skilji hana, af því að hann er svo góður sveitamaður. Það var einu sinni merkisbóndi nokkur í Öxnadal, ég hugsa, að hv. 1. þm. Eyf. kannist við hann. Hann fékk sér stundum nokkuð mikið í staupinu í kaupstaðnum. Hann átti ágætan reiðhest og reið honum jafnan. Þegar hann var að koma drukkinn úr kaupstaðnum og datt af baki, þá kraup hesturinn á kné, til þess að hinn drukkni riddari gæti komizt á bak aftur. Eins fór hér. Búnaðarþing kraup á kné, til þess að hinir vösku, ófullu pólitísku riddarar gætu komizt á bak. En hvað gerðist svo, þegar þessi fagnaðarlæti stóðu sem hæst? Þá snýr rauða maddaman við, snýr sér að öðrum þessara flokka með opinn faðminn, kastar sér um hálsinn á honum og segir: „Ég er þín, að minnsta kosti um stundarsakir.“ Upp úr þessu kom svo núverandi ríkisstjórn. Það leiðir af sjálfu sér, þegar einn biðill, sem hefur verið lengi á sínu ferðalagi, allt í einu fær svona svör, þá getur hann ekki neitað, en það er sárt fyrir okkur hv. þm. Mýr. af flokkslegum ástæðum að verða að viðurkenna, að okkar kæru flokksbræður urðu afskiptir. Og ef ég hef lesið rétt greinar í Tímanum undanfarið, þá búast framsóknarmenn við því, að þessi sáttmáli muni halda áfram og Framsfl. muni ekki hafa annað af sinni eftirgjöf og pólitíska ævintýri 1944 en sorglegar endurminningar. Ég vona því, að þegar jafnskýr maður og hv. þm. Mýr. lítur á þetta og rennir huganum yfir fundina, þá hljóti hann að skilja, að bændur hafa ástæðu til að vantreysta Búnaðarfélagi Íslands í þessu efni. Þeir geta trúað ákaflega vel Pálma Einarssyni til að mæla fyrir skurðum og Páli Zóphóníassyni til að rekja ættartölur kúa, þar er ekki ástæða til að efast um hæfileikana, en það er rótgróin ástæða til að efast um hæfileika búnaðarfélagsins til að blanda sér inn í annað en fagleg mál, því að hv. þm. Mýr. og hans menn brutu þarna af sér og áttu eftir að brjóta meira af sér, en allt í beztu trú. Nú í sumar var haldinn fundur á Hvanneyri. Það er dálítið merkilegt að segja frá því, að aðdragandinn er sá, að það voru menn á Suðurlandi, sem töldu, að illa hefði verið haldið á málunum. Það var búið að vekja landshreyfingu til að stofna samband um verðlagsmál bænda, en þá hljóp búnaðarfélagið til eins og formlegur flokkur og hertók þetta samband. Leiðtogar búnaðarfélagsins höfðu aldrei gert neitt til að skapa stéttarsamband. Þeim var nóg að hafa búnaðarfélagið, eins og það var. Þeir sögðu, eins og stendur í Alþingisrímunum, þegar Arnljótur er að halda ræðu: „Bankann þarf ei, Þórshöfn dugar, þar er Snæbjörn minn.“ Þeim fannst ekki ástæða til, að neitt væri til nema þeirra „organisation“, sem var þá orðin stjórnarmóðir. Þeir komu austur að Laugarvatni og voru þá búnir að setja allt kosningaapparat búnaðarfélagsins í gang til að hafa áhrif á gerðir fundarins, búnir að beita öllu því ofbeldi og kúgun, sem þeir gátu. Í mitt kjördæmi var t. d. búið að senda mann, sem hafði verið framsóknarmaður, alþýðuflokksmaður, kommúnisti og unnið með sjálfstæðismönnum, til að reyna að blekkja bændur á laun og reyna að koma að þeim óvörum á fundinum. Svo mikils þótti hér við þurfa. Svo koma þeir allir að Laugarvatni, eftir að hv. þm. Mýr. var búinn að kalla þá saman í Reykjavík til að æfa þá í, hvernig þeir ættu að kjósa hv. þm. Borgf. sem fundarstjóra og hvernig hann, hv. þm. Mýr., ætti að koma þar fram eins og Kristján konungur IX., þar sem hann stendur á stjórnarráðsblettinum með stjórnarskrána, eins átti hann að koma þar með stjórnarskrá bændasamtakanna í framréttri hendi, mikið plagg, þar sem stæði, hvernig allt ætti að vera, þar sem bændur áttu ekki að vera frjálsir, heldur sérstök deild í búnaðarfélaginu, og forseti búnaðarfélagsins átti að stíga eins og keisari á sinn veldisstól í formannsæti og tróna þar. Þetta gekk allt eftir áætlun, eins og þegar Hitler hertók Pólland og Tékkóslóvakíu. Þó að búnaðarfélagið hefði beðið fullkominn ósigur fyrir kommúnistum í sambandi við stjórnarmyndunina, þá gat það þó rétt hlut sinn heima þar. En Adam var ekki lengi í Paradís. Þrátt fyrir allan þennan mikla dugnað var mikið af bændum, sem vissu, að þetta var stórkostlega vitlaust og að það þekkist hvergi nokkurs staðar, að stéttarfélag sé látið vera háð ríkisvaldinu. Það vissu þeir, þó að þeir hefðu ekki staðið í stræku. Og þá átti að gera klókindabragð með því að segja: „Við skulum bera þetta undir bændur. Við skulum láta almenna atkvæðagreiðslu bænda skera úr, hvort þessi nýja hreyfing skuli verða frjáls eða ófrjáls.“ Þeir treystu blaðakosti sínum, Tímanum og Degi, að þau gætu talið bændum trú um, að þeir ættu að fara á básinn. En svo verður nokkuð ofan á. Mér er sagt, að hv. 1. þm. Skagf. hafi sagt, sem vel má vera, með sínu góðlátlega blíða brosi, þegar atkvæðakassarnir komu í búnaðarfélagið: „Það er bezt að hafa atkvæði sunnlenzku bændanna ofan á, til þess að talningin verði ánægjulegri, þegar neðar kemur í kassann.“ Þetta var allt mjög skynsamlegt.

Þetta er ein af gróusögum hv. þm., sem enginn sannleikur er fyrir.

Ég verð að hryggja hv. þm. með því, að þetta er satt. Hann veit, að hann hefur svo sorglega sögu að segja frá brölti sínu 1944 og á.fram, að honum er heppilegra að viðhafa það lítillæti og ástúð, sem honum er lagin, en að vera með drýldni.

Ég hef ekki haft eins illt af brölti mínu og hv. þm. af sínu brölti.

Ég veit, að þessi hv. þm. hlýðir minni vinsamlegu bendingu, fyrst með þögn nú og síðar með kurteisri ræðu, þegar þar að kemur. En hvernig sem menn hafa spáð fyrir þessu, þá varð niðurstaðan allt önnur en sú, sem forkólfarnir gerðu ráð fyrir. Þó að þeir beittu öllum þeim tækjum, sem þeir höfðu ráð á, til að fá bændur til að fara á básinn, þá fengu þeir aðeins örlítinn meiri hluta fyrir innlimuninni. Og þá er tekið undarlegt ráð, þ. e. a. s., að inn í þetta mun hafa komið annað, sem kom líka fram í ræðu hv. þm. Skagf. Um sama leyti, kannske eitthvað áður, hafði landbrh. tekið í sína þjónustu Árna Eylands, sem lengi hafði verið starfsmaður í búnaðarfélaginu og unnið þar mjög myndarlega og líka fyrir sambandið og unnið manna mest að útbreiðslu vélanotkunar hjá bændum landsins. Það má segja, að Árni Eylands hafi meira en nokkur annar Íslendingur unnið að því að auka þekkingu bænda á vélum og hjálpað til að fá hingað til lands sem heppilegastar vélar. Þar að auki er hann prýðilega ritfær og hafði verið ritstjóri Freys um stund, en hvort sem hann braut af sér eða ekki, þá var honum sagt þar upp, en fór í þjónustu landbrh. og var gerður fulltrúi í landbrn.  (Forseti BG: Ég vil leyfa mér að vekja athygli hv. þm. á því, að fundartími er senn á þrotum. - BÁ: Þetta kemur nú málinu heldur lítið við. - StgrSt: Sambandið sagði Árna fyrst upp.)  Ég vildi óska þess, að hæstv. forseti reyndi til að halda hv. 1. þm. Skagf. við sinn eigin ræðutíma, svo að það er bezt fyrir þann hv. þm. að geyma krafta sína til þess. Árni Eylands hafði verið hjá sambandinu og unnið þar vel, en frá búnaðarfélaginu var hann rekinn. Nú er hann orðinn yfirmaður búnaðarfélagsins í stjórnarráðinu, og ekki er ósennilegt, að búnaðarfélagsforkólfarnir hafi verið farnir að renna grun í, að ef búnaðarfélagið héldi áfram þessa götu, þá yrði kannske gerð nokkur breyt. í yfirstjórn þessara mála. Að minnsta kosti var það svo, að um það leyti, sem Hvanneyrarfundurinn var, og að því mun ég víkja nánar, þegar þessari umr. verður haldið áfram síðar, þá var í Morgunblaðinu hógvær grein um það, að búnaðarfélagið sé aðallega farið að gefa sig við kaupgjaldsmálum bænda, en sinni síður sínum upprunalegu málum, og því sé líklegt, að það hafi þá afleiðingu, að Búnaðarfélag Íslands verði aðeins stéttarfélag, en hin tæknilegu mál komi í stjórnarráðið. Og ég vil svo enda á því nú, að á Hvanneyrarfundinum kastaði búnaðarfélagið öllu fyrir borð, tók allt aftur, skar á öll tengsl milli búnaðarfélagsins og stéttarsambandsins. Hv. þm. Mýr., sem átti að setjast á keisarastólinn á Hvanneyri, gekk frá honum og afhenti keisaradæmið einhverjum öðrum, en um það tölum við seinna. [Frh.]



Herra forseti. Mál þetta er flutt af mikilli nauðsyn. Það er ekki ástæða til að fara nákvæmt út í það hér, því að allýtarleg grg. fylgir. En þó skal það tekið fram, að fyrir árið 1921 var slæmt ástand í þessu efni. Unnu þá togarasjómenn sleitulaust, og hvíldartíma þeirra var mjög ábótavant, og mætti nefna mörg dæmi um, hvað sjómenn áttu við slæm kjör að búa. Var svo komið árið 1921, að Alþ. sá sig neytt til að samþykkja l. um ákveðinn hvíldartíma fyrir sjómenn. Margir risu þá upp og töldu, að togaraútgerðin mundi stöðvast við þessa lagasetningu. En þetta reyndist ekki rétt. L. voru samþ. og útgerðin blómgaðist, og svo fór, að allir töldu þetta nauðsynlegt. Árið 1928 breytti Alþ. hvíldartímanum úr 6 stundum í 8 stundir, og frá 1928 til þessa dags hefur það ástand haldizt, og eru því togarasjómenn bundnir við 16 stunda vinnu á sólarhring. Nú hefur sú breyt. orðið á, að verkalýðsfélög hafa hlotið viðurkenningu. Verkamenn í landi hafa 8 stunda vinnudag, en togarasjómenn 16 stunda, eða helmingi lengri, og er þó vitað, að vinna þeirra er hið mesta erfiði. Togarasjómenn hafa fundið þennan órétt og margir séð, að slíkt mátti ekki láta við svo búið standa. Það er yfirleitt viðurkennt, bæði af skipstjórum og útgerðarmönnum og þeim, sem þekkja til þessarar vinnu, að fyrstu 6 stundirnar eru afköstin mest. Má þess vegna halda því fram, að þótt þetta þýði, að vinnutíminn er styttur, þá muni afköstin ekki minni. Margir munu kannske segja, að frv. hafi aukinn kostnað í för með sér. Ég er á öðru máli. Stytting vinnudagsins þýðir aukin afköst, og þekkist þetta bæði til sjávar og sveita. Það er skoðun margra, sem til þekkja, að menn vinna mest fyrstu 6 stundirnar, og sést af því, að ekki yrði um mikinn kostnaðarauka að ræða. Árið 1942 var flutt sams konar frv., bundið við það, að sólarhringnum v æri skipt í tvær 12 stunda vökur. Meðal sjómanna eru skiptar skoðanir um þetta. Okkur flm. fannst rétt, að þetta væri óbundið, þannig að sjómenn gætu ráðið, hvort þeir vildu heldur hafa tvær 12 stunda eða fjórar 6 stunda vökur. Um aðrar breyt. er það að segja, að útgerðin er látin bera ábyrgð á framkvæmd þessara l., sbr. 2. gr. Í 3. gr. er sektarákvæðum breytt, sem eðlilegt er, vegna breytts peningagildis, því að í l. segir, að 10 þús. kr. greiðist fyrir brot, sem áður greiddist með 5 þús. kr. Frá 1942, þegar frv. var lagt fram, hefur sú breyt. orðið, að ég held, að þá hafi ekki verið almenn skoðun, að breyta þyrfti vinnutímanum, enda dagaði frv. þá uppi. Nú hefur sú breyt. orðið, að sjómenn hafa sannfærzt um, að meiri hvíld þýðir aukin afköst, og nú, þegar saltfiskveiðar eru að hefjast, sem reyna meira á vinnuþrek manna, er skoðun sjómanna, að hvíldartíminn sé lengdur, og álítum við, að sú skoðun eigi rétt á sér. Ég vil minnast á það, að á síðasta þingi alþýðusambandsins var samþ. samhljóða, að hvíldartími sjómanna væri aukinn. Að síðustu er eitt atriði, sem athugandi er. Nú eru Íslendingar að stækka skipastólinn, og þegar stærri togarar koma, verður allt úthald lengra. Þess vegna er nauðsyn, að vinnutíminn sé styttur. Ég vænti þess, að hv. d. sýni þessu máli skilning og velvild, því að eins og ég hef sagt er þetta mikið nauðsynjamál. Ég vil svo óska, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. sendi sjútvn. þessarar d. þetta frv. og óskaði, að n. flytti það fyrir hönd hæstv. ráðh. Í grg. er tekið fram, að n. áskilur sér rétt gagnvart frv.. Frv. barst nýlega, og sá n. ekki fært að tefja það, en áskilur sér rétt til að gera brtt., þar sem enginn tími vannst til athugana. Þá mun n. athuga málið nánar milli 1. og 2. umr. og mælist til við hæstv. forseta, að henni vinnist tími til þess. Annað þarf ekki að taka fram að sinni, en ég mælist til, að frv. verði vísað til 2. umr.