Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það um norræna vitnaskyldu, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., er byggt á samþykkt Norðurlandaráðs frá 1968 um að beina því til ríkisstjórna Norðurlandanna að beita sér fyrir því að sett verði löggjöf í löndunum sem komi á gagnkvæmri skyldu manna í ríkjunum öllum til þess að mæta sem vitni fyrir dómstólum á öðrum Norðurlöndum. lög um þetta efni hafa verið sett í Danmörku og Svíþjóð, en lagafrv. hafa verið lögð fyrir þjóðþingin í Finnlandi og Noregi. Þess má geta að almenn samstaða var um þetta mál í Norðurlandaráði. Það er augljóst, svo sem á er bent í grg. frv., að vitnaskyldan mun ekki verða mikið notuð í samskiptum Íslands við hin löndin vegna fjarlægðar og minni samskipta sem því svarar. Jafnframt skal á það bent að samkvæmt ákvæðum frv. skal því aðeins beita henni að vitnisburður kunni að hafa verulega þýðingu fyrir úrslit más. Er þessi regla í og með sett með hlíðsjón af reglum norskra og íslenskra laga um fjarlægðarmörk í sambandi víð vitnaskyldu. Tvær smávægilegar breytingar þarf að gera í lögunum um meðferð einkamála í héraði samfara þeim reglum sem ætlað er að setja með þessu frv. Er um það efni flutt sérstakt lagafrv., sem fylgir þessu frv. um norræna vitnaskyldu, og kemur fyrir hér á eftir. Varðar annað atriðið fjarlægðarmörkin, en hitt snertir ákvörðun á greiðslum í sambandi við framkvæmd vitnaskyldunnar. Að öðru leyti leyfi ég mér, herra forseti, að vísa til grg. frv. og vil óska þess að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Eins og ég drap á í framsöguræðu minni áðan er þetta frv. fylgifiskur frv. um norræna vitnaskyldu og varðar tvö atriði sem ég drap þá á, sem sagt fjarlægðarmörk að því er vitnaskyldu varðar og í öðru lagi um vitnaþóknun sem 2. gr. fjallar um. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að fjölyrða um þetta frv., en vænti þess að það fylgi hinu frv. eftir. Ég leyfi mér að óska þess að það verði að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er lagt fyrir hv. Ed., fjallar um meðferð á skotvopnum, skotfærum, sprengiefni og skoteldum svo og um innflutning, framleiðslu og verslun með þessar vörur. Löggjöf um þetta efni er að meginstofni til orðin 40 ára gömul. Með l. nr. 69 frá 1936 voru fyrst sett ákvæði um skráningu skotvopna, um innflutning og sölu á þeim og sölu á skotfærum og sprengiefnum. Einnig er að finna ákvæði um sprengiefni og skotelda í lögum um brunavarnir og brunamál. Enda þótt þessi ákvæði hafi á sínum tíma svarað kröfum tímans, þá gera þau það ekki lengur. Kemur þar margt til: Aukin þörf á strangara eftirliti með sölu þessara efna og tækja vegna aukinnar notkunar og breyttra þjóðlífshátta og samneytis við aðrar þjóðir. Í gildandi lögum er ekki kveðið á um ýmis atriði sem nauðsynlegt er að skýr ákvæði séu um, og um önnur atriði er þörf ítarlegri ákvæða. Sé lítið til nágrannaþjóða hefur löggjöf um þetta efni nú á síðustu árum mjög víða verið tekin til endurskoðunar, og stefnt er alls staðar að auknu eftirliti með sölu og notkun þessara efna og tækja. Ég mun nú stuttlega víkja að nokkrum höfuðatriðum í frv. og helstu nýmælum sem í því er að finna. Frv. skiptist í 7 kafla. I. kaflinn fjallar um gildissvið frv. Þar er merking hugtakanna skotvopn, skotfæri, sprengiefni og skoteldur afmörkuð. Í 3. gr. er ráðh. heimilt að setja reglur um önnur efni en þau sem frv. tekur til samkvæmt eldri skilgreiningu, ef þau hafa svipaða eiginleika og verkanir, svo sem ýmis önnur vopn en skotvopn og ýmis efni sem teljast ekki vera sprengiefni eða skoteldur, en hafa svipaða eiginleika. Aðstæður geta komið upp sem gera nauðsynlegt að setja um þessa hluti reglur, og er því talið rétt að ráðh. sé veitt þessi heimild. Í Il. kafla frv. er fjallað um innflutning, útflutning, framleiðslu og verslun með nefndar vörur. Í gildandi lögum eru ófullkomnar reglur um framleiðslu á þessum vörutegundum. Það má segja að það hafi ekki komið svo mjög að sök til þessa þar sem til skamms tíma hefur engin slík framleiðsla verið í landinu. Nú eru hins vegar starfandi a.m.k. tvær flugeldaverksmiðjur hér og er því þörf á að settar séu reglur um framleiðslu þessa. Frv. gerir ráð fyrir þeirri breytingu frá núverandi framkvæmd varðandi innflutning til landsins að leita þurfi leyfis fyrir hverri og einni vörusendingu, Þetta er mikilvægt til þess að tryggja að ekki séu aðrar vörur fluttar inn en þær sem leyfðar eru til sölu innanlands, og einnig veitir það stjórnvöldum tækifæri til að fylgjast á hverjum tíma með innflutningnum. Gert er ráð fyrir að meira eftirlit verði með verslunum. Lögð er ríkari skylda á verslunareigendur en áður að þeir afhendi ekki öðrum vörur en þeim sem sanni að þeir megi kaupa. III. kafli frv. fjallar eingöngu um skotvopn og skotfæri. Þar er kveðið á um það hverjir geti fengið leyfi til þess að kaupa skotvopn og skotfæri. Nokkuð ýtarlegri ákvæði eru um þetta í frv. en nú eru í gildandi lögum. Samkvæmt gildandi lögum ern að vísu allströng ákvæði um það hverjir geti fengið leyfi til þess að eiga skotvopn, en ef til vill hefur ekki tekist að fylgja þeim ákvæðum í framkvæmd sem skyldi. En í núgildandi lögum segir að það skuli vera aðalregla, að þeim einum sé veitt heimild til þess að hafa í vörslum sínum skotvopn sem sýni skilríki fyrir því að þeim sé það gagnlegt eða nauðsynlegt vegna atvinnu sinnar. Svipað ákvæði er í frv., en auk þess eru tilgreind ákveðin skilyrði sem leyfishafi þurfi að fullnægja, svo sem ákveðinn lágmarksaldur, 20 ár. Gerðar eru kröfur um að viðkomandi hafi þekkingu á skotvopninu og kunni skil á hættueiginleikum þess, og almennt er gert að skilyrði að menn hafi ekki gerst brotlegir við almenn hegningarlög, áfengislög eða lög er varða meðferð skotvopna, nema brot sé smávægilegt. Það nýmæli er í frv. að gert er ráð fyrir að skotvopnaleyfi séu ekki gefin út til lengri tíma í senn en 10 ára. Ætti þetta að auðvelda lögregluyfirvöldum að hafa eftirlit með skráningu skotvopna, og það auðveldar þeim að fylgjast með því að leyfishafar fullnægi nauðsynlegum skilyrðum á hverjum tíma. Mörg önnur nýmæli eru í þessum kafla frv. er miða að því að koma í veg fyrir misnotkun skotvopna. Öll þessi ákvæði setja ákveðnar hömlur við sölu skotvopna án þess þó að koma í veg fyrir eðlilega og nauðsynlega notkun þeirra. Benda má á í þessu sambandi að viða um lönd er, eins og ég drap á áðan, verið að herða ákvæði um sölu og meðferð skotvopna og stafar m.a. af síauknum ofbeldishvötum og hryðjuverkum. IV. kafli frv. fjallar um sprengiefni, hverjir megi kaupa það og hverjir megi nota, um geymslu sprengiefnis og meðferð. Til þessa hefur skort reglur um þetta efni. Ófullkomnar reglur eru til um það hvar og hvernig megi geyma sprengiefni. Mjög fábrotnar reglur eru í gildi um flutning á því og meðferð þess. Þótt í frv. séu ákvæði um þetta er gert ráð fyrir að ítarlegri ákvæði verði sett í reglugerð, enda er það æskilegra þar sem hér er að verulegu leyti um tæknileg atriði að ræða. Notkun skotelda hefur ekki valdið verulegum vandræðum hér. Þó er það svo að á hverju ári slasast menn af völdum skotelda. Því er talið nauðsynlegt að settar séu um þetta fyllri reglur en nú gilda. Gert er ráð fyrir því sem meginreglu að ekki megi selja yngri mönnum en 16 ára skotelda. Á sama hátt og um sprengiefni er þörf á setningu reglugerðar um þetta efni. Í VI og VIII. kafla frv. er fjallað um heimild stjórnvalda til þess að svipta leyfishafa leyfi, um refsingar, eignarupptöku, stjórnvaldskæru o.fl. Refsimörk eru hækkuð talsvert frá því sem nú er. Samkvæmt gildandi lögum varða brot á nefndum vörum sektum allt að 10 þús. kr. Samkvæmt frv. getur brot varðað allt að eins árs fangelsi, nema þyngri refsing liggi við eftir öðrum lögum. Í sumum nágrannalöndum eru refsimörkin hærri, svo sem í Daumörku og Svíþjóð, en þar er gert ráð fyrir að brot við samsvarandi lögum geti varðað allt að tveggja ára fangelsi. Í Noregi og Finnlandi eru hins vegar refsimörkin nokkru lægri. Ætlast er til þess að leyfissviptingum verði beitt í ríkari mæli en nú er gert. Allítarleg ákvæði eru um þetta í frv. og hvernig fari um sölu á varningi sem leyfishafi skal skila þegar hann er sviptur leyfi, ef ekki eru jafnframt fyrir hendi skilyrði til eignarupptöku. Bæði hækkun refsinga og beiting ákvæða um sviptingu leyfa í ríkara mæli en nú er gert ættu að leiða til meiri aðgæslu hjá þeim sem fara með og nota þessa hluti. Enda þótt frv. sé mun viðameiri en gildandi lög eru, þá er þörf á setningu reglugerðar sem kveði nánar á um ýmis atriði, svo sem geymslu og flutning á sprengiefni og um fleiri atriði. Rétt er að benda á í þessu sambandi að hvergi er í frv. tiltekið hvaða efni og tæki megi flytja til landsins eða framleiða í landinu til almennrar sölu. Það þótti ekki henta að binda þetta í lögum, heldur er ráðh. gefin heimild til þess að kveða á um þetta með reglugerð. Gert er ráð fyrir að öll skotvopnaleyfi, sem gefin hafa verið út fyrir gildistöku laganna, svo og öll önnur leyfi er varða þessa hluti, svo sem verslunarleyfi, verði felld úr gildi. Þetta er nauðsynlegt til þess að koma lagi á skráningu skotvopna í samræmi við ákvæði frv. og tryggja að leyfishafar fullnægi settum skilyrðum. Gefinn er allrúmur frestur eða um eitt ár til endurnýjunarbeiðnar. Ég ætla ekki að hafa þessa framsöguræðu öllu lengri. Ég hef drepið í örstuttu máli á höfuðatriði þessa frv., en frekari skýringar er að fá í aths. með frv. Ég geri ráð fyrir að flestir hv. þdm. séu þeirrar skoðunar að þörf sé fyrir ítarlegri ákvæði um þessi efni en nú eru í lögum og að þörf sé á strangara eftirliti og aðhaldi í þessum efnum en tíðkast hefur. Ég álít að í frv. felist mikil réttarbót að þessu leyti til og að það veiti færi á því að koma við því nauðsynlega aðhaldi sem þörf er á í þessu sambandi. En auðvitað er það svo með þessi lög eins og önnur, að það fer mikið eftir framkvæmdinni og það fer mikið eftir því að framkvæmdin sé samræmd og sé hin sama hvarvetna á landinu, og að því eiga ákvæði þessa frv. að miða. Ég tel þörf á því, að þetta frv. hljóti afgreiðslu á þessu þingi, og vil mælast til þess að vinnubrögðum verði hagað á þá lund við athugun frv. að þess verði kostur. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að óska þess að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi leyfa mér að þakka dómsmrh. fyrir það að leggja fram þetta frv. sem er við fljótan yfirlestur miklu ítarlegra og veitir miklu meira aðhald um þessi efni heldur en verið hefur, Hins vegar vil ég leyfa mér að tilkynna það hér að við alþfl.- menn munum bera fram nokkrar brtt. við frv. Það er skammt síðan frv. kom fram og því miður hef ég ekki getað fengið þær breyt. nægilega undirbúnar sem ég hef hug á að komi fram, en það skal verða eins fljótt og kostur er á. Ég hef fullan hug á því að það tefji ekki fyrir afgreiðslu málsins. Það, sem ég vil vekja athygli á við 1. umræðu, er að mér finnst að það hafi verið allt of rúmar hendur um það hverjir hefðu byssuleyfi eða skotleyfi. Ég sé að það er takmarkað og hert mjög eftirlit með því. En að öðru leyti er líka allt of frjálst að minni hyggju hverjir megi selja þessi skotvopn og eins allt of mikið gert að því að auglýsa þau, því að þau eru háskaverkfæri í höndum þeirra sem kunna ekki með að fara. Þetta höfum við dæmin um, bæði ný og forn, og m.a. hvað auðvelt er fyrir unglinga að ná í þessi vopn löngu áður en þeir eru menn til og hafa ábyrgðartilfinningu fyrir því að bera þau. Það er töluvert mikil verslun sem hér er um að ræða. T.d. hef ég fengið upplýsingar um að af vopnum, skotfærum og hlutum til þeirra hafi verið innflutt um 76.4 tonn árið 1974, að cifverðmæti upp á 40 millj. kr., og af sprengiefnum, flugeldum og skrauteldum 460 tonn og cifverð 50.9 millj. kr. Hér er því um allmikla verslun að ræða og kann að vera að sú till., sem við höfum á prjónunum, alþfl.-menn, mæti þess vegna nokkurri andspyrnu. En okkur sýnist ráðlegast með svona vopn og ýmislegt í sambandi við þau að ríkið hefði einkasölu á því, og um breyt. í það horf munum við flytja tillögur. Í öðru lagi, svo ég nefni annað atriði, er að okkur sýnist mjög varhugavert að þessi vara sé auglýst svo sem verið hefur, og í þriðja lagi að hún sé á slíkum glámbekk sem okkur hefur sýnst hún vera. En erindi mitt hingað upp var fyrst og fremst að þakka það, að þessu máli er hreyft og það tekið til endurskoðunar, og tilkynna að við munum flytja við frv. nokkrar brtt., þó að við að öðru leyti séum málinu mjög fylgjandi.



Herra forseti. Ég ætlaði, eins og síðasti ræðumaður, að þakka dómsmrh. fyrir þetta frv. og ræði þá einkum um kaflann sem að skotvopnum lýtur. Ég held að hér sé bætt að miklu leyti úr ýmsum göllum á fyrri löggjöf. Ég hlýt að segja, eins og hv. síðasti ræðumaður, að ég hef ekki fengið tíma til þess að velta einstökum atriðum þessa frv., einstökum greinum, nægilega vel fyrir mér, en ég þykist sjá, ef nokkuð er, að það muni fremur vanta inn í frv. ýmis atriði, sem ég tel persónulega mikilvæg, fremur en að hér sé ofgert. Af ógætilegri meðferð á skotvopnum og umsýslu um þau getur stafað tvenns konar voði. Annars vegar, svo sem dæmin sanna, hafa menn af slysni, óláni og kunnáttuleysi orðið sér og öðru fólki að voða með þessum tækjum. Hins vegar er unnið stórtjón á dýralífi landsins með óleyfilegri stundum og í öðrum tilfellum tillitslausri meðferð þessara tækja. Að vísu hygg ég að sú hlið þessa máls, sem lýtur að notkun þessara veiðivopna annars vegar og verndun dýralífs landsins hins vegar, sé efni í annað mál. Okkur vantar löggjöf um skotveiði og strangar reglur um skotveiði hér á landi. En mér er kunnugt um það að á ýmsum svæðum landsins er fuglalíf nú í verulegri hættu - sérkennilegt fuglalíf - vegna skotglaðra manna. Og ég vil í beinu samhengi við þetta frv., sem hér hefur verið lagt fram, vekja athygli, sérstaka athygli á nauðsyn þess að vandlega verði um hnútana búið í nýrri löggjöf um skotveiði. Það er algjör óhæfa að mönnum skuli haldast það uppi að aka eftir þjóðvegum landsins og utan við þá um varptíma með skotvopn á þeim tíma þegar fuglarnir eru friðaðir, skjóta þá út um glugga og hafa sig síðan í burtu með særða fugla og dauða meðfram vegunum. En eins og ég segi, þetta er annað mál, hvernig að verður unnið við setningu nýrrar löggjafar um skotveiði hér á landi. Það, sem ég sé kannske helst ábótavant við frv. sjálft, er ekki hverjum heimilt sé að flytja inn þessi tæki, en ég hefði gjarnan viljað sjá ákvæði um það - ströng ákvæði um það með hvaða hætti á að geyma skotvopn á heimilum. Ég hefði gjarnan viljað að kveðið væri á um það að þau mætti ekki geyma öðruvísi en í læstum hirslum og þannig um hnútana búið að börn eða unglingar undir lögaldri hefðu ekki greiðan aðgang að þeim. Það er rétt að löggjöf sú, sem á sínum tíma kvað á um byssuleyfi, hún var góð á þeim tíma. Að vísu minnist ég þess að okkur unglingunum, sem vorum farnir að fara með byssu áður en þessi löggjöf kom, okkur þótti hún nokkuð hörð og hún varð okkur töluvert áfall. En ég er efalaus um það að hún var góð og náði árangri á sínum tíma. Hún er orðin úrelt núna, og því meiri höft innan skynsamlegra takmarka sem sett eru um útbýtingu byssuleyfa, því betra tel ég. Þó ég víki ekki jákvætt að hugmyndinni um ríkiseinkasölu á skotvopnum sem kom fram hjá síðasta ræðumanni, þá tel ég hana alls ekki fráleita. En við skulum í þessu sambandi viðurkenna þá staðreynd að fyrir ýmsa er skemmtileg íþrótt að veiða með byssu, og menn vilja gjarnan geta valið sér byssu við hæfi og ekki láta aðra kveða á um það hvaða tegund þeir noti. Ég gæti hugsað mér að svo kynni að fara, ef hægt væri að gera hagstæð innkaup á Bruno haglabyssum, að ríkisstofnunin mundi kaupa svo sem eins og 10 ára birgðir af þeim, og ég má nú eiginlega ekki til þess hugsa að Winchester væri ekki á boðstólum af þessum sökum. Sem sagt, ég vildi að ef væri ríkiseinkasala, þá væri kveðið á um það að tekið yrði svolítið tillit til vilja kaupenda.



Herra forseti. Ég vil þakka þeim tveimur hv. ræðumönnum, sem hér hafa talað, fyrir vinsamlegar undirtektir undir þetta frv. Ég geri mér grein fyrir því að þetta er allviðamikill lagabálkur, og auðvitað er ekki ætlast til þess að sá hraði sé hafður á afgreiðslu málsins að þm. gefist ekki tóm til að lesa hann gaumgæfilega og koma með brtt. við hann. Ég geri mér ljóst að það er mikið vandaverk að semja lög um þetta efni. Þar verður að mínum dómi að reyna að rata visst meðalhólf, eins og málum er komið. En ég hef að sjálfsögðu ekkert við það að athuga að gerðar séu breyt. á þessu frv. og allra helst ef þær ganga í þá átt sem hv. ræðumenn mæltu fyrir, sem sé að herða eftirlit og aðhald í þessum efnum. Og það kann að vera hægt. Það er að vísu gert ráð fyrir því, eins og ég gerði grein fyrir í framsöguerindi mínu, að ítarlegri reglur verði settar um þetta í reglugerð, og það kann að vera heppilegra að geta lagað slík ákvæði eftir reynslunni í reglugerð heldur en að setja fyrir fram og í upphafi um það lagaákvæði. Við setningu slíkrar löggjafar sem þessarar verður líka að gæta að því að ganga ekki of langt, þannig að hún verði ekki bara margir og fallegir bókstafir, en þannig sé að staðið að það sé erfitt að halda henni uppi í framkvæmd. Það var vissulega athyglisvert sem hv. þm. bentu á, og ég geri ráð fyrir að hv. allshn. taki það til athugunar. Ég hef síst á móti því að hún athugi þau atriði, eins og t.d. um auglýsingar á þessu. Það kann að vera matsatriði hvort á að banna auglýsingar á þessum efnum eða ekki. Ég veit ekki hvort slíkt bann er mjög mikill hemill á sölu þeirra. En sumum getur aftur á móti fundist það til hægðarauka fyrir sig að vita hvar þessi vopn og efni eru fáanleg. En það eru bannaðar auglýsingar á vissum efnum hér og þess vegna væri það ekkert einsdæmi þó það væru bannaðar auglýsingar á þessum efnum. Því tel ég að gjarnan megi taka það til athugunar. Sama er að segja um geymslu á skotvopnum og skyldum efnum, að ef hægt er að setja um hana ítarlegri ákvæði í lögum heldur en er í frv., þá hef ég að sjálfsögðu ekkert við það að athuga, en bendi þó á að það er einmitt gert ráð fyrir því að um það efni verði mælt nánar í reglugerð. Og þannig getur verið um sum efni, eins og t.d. varðandi geymslu skotvopna í heimahúsum. Það er sjálfsagt að þar sé beitt vissum varúðarreglum. En það verður, eins og ég sagði áðan, að gæta viss meðalhófs í þeim efnum. Þegar farið er með löggjöf að mæla fyrir um efni sem eru innan veggja heimilis, þá eru það oft og einatt ákvæði sem erfitt er að halda uppi í framkvæmd. En þetta finnst mér sjálfsagt að sé athugað. Ég tek alveg undir orð hv. þm. Stefáns Jónssonar, 5. þm. Norðurl. e., að það er að mér finnst mjög óvarlega farið með skotvopn við veiðar og valdið hættu með því, ég vil segja bæði fyrir menn og dýr, enda hefur slíkt orðið að slysum. Og það sem hann sagði og er vafalaust rétt, að menn skjóti út um bifreiðaglugga og því um líkt, þá er það forkastanlegra en svo að það taki að eyða hér orðum að því. Þessi skotgleði gengur út í öfgar að mínum dómi og ég fæ ekki skilið hana. En þetta þykir mörgum mikið sport, að drepa allt sem drepið verður af fuglum. Það er skotið uppi um fjöll og firnindi, og hefur slíkt stundum orðið til þess að það hefur orðið að gera m.a allkostnaðarsama leit að þeim mönnum sem hafa lagt í slíka leiðangra. Vilji menn stunda slíkt er a.m.k. lágmarkskrafa að þeir hafi vit á því sem þeir eru að gera og fara með. En ákvæði um þetta efni eiga sennilega frekar heima í lögum um fuglafriðun og fuglavernd sem eru fyrir hendi. Ég get búist við því að það þyrfti að setja fyllri ákvæði um þau efni þar. En það er vafasamt að þau ákvæði eigi út af fyrir sig heima í þessum lögum. En það eru ekki aðeins byssurnar, sem eru hættulegar, og skotvopnin í þessu sambandi, heldur einnig það efni sem er alveg nauðsynlegt og óhjákvæmilegt vegna framkvæmda og tækni, þ.e.a.s. sprengiefni. Því miður hefur komið fyrir að það hefur sannast að varsla á því efni hefur ekki verið sem skyldi og að jafnvel unglingar hafa komist 2 slíkar geymslur. Það hefur sem betur fer e.t.v. ekki orðið að þeim slysum sem slíkt hefði getað orðið, en þetta er auðvitað stórhættulegt og verður með öllum ráðum að reyna að búa sem allra tryggilegast um það. Engum dettur í hug að það sé hægt að banna innflutning eða banna notkun á þessum efnum sem eru óhjákvæmileg, en það verður að fara þannig að að þeim stafi sem minnst hætta og gera þær kröfur til þeirra aðila, sem hafa og þurfa að hafa þetta undir höndum, að þeir hafi nægilega vörslu á því. Ég fyrir mitt leyti tek sem sagt undir það, að ef hv. þm. komast að því að athuguðu máli að það sé hægt að setja strangari ákvæði, þá skal síst af öllu standa á mér í því efni að samþ. það. Það hefur verið lögð talsverð vinna í að undirbúa þetta frv. og það hefur verið reynt að taka ýmis sjónarmið til greina. Viðvíkjandi þeirri hugmynd, sem hv. þm. Bragi Sigurjónsson varpaði hér fram, að það væri eðlilegt að það væri einkasala á þessum efnum, þá vil ég um það segja, að ég er ekki við því búinn að taka afstöðu til þeirrar till. óundirbúinn, og það atriði hefur ekki verið á dagskrá í sambandi við gerð þessa frv., heldur hefur verið miðað við það ástand sem er í þessum efnum. Það má sjálfsagt færa ýmis rök fyrir því að það mætti búa tryggilegar um verslun í þessu efni ef hún væri í höndum opinbers aðila. En eins og alkunnugt er, þá eru aftur á móti skiptar skoðanir um hvaða verslun eigi að vera í einkasölu eða hvað eigi að vera frjálst, og ég skal á þessu stigi ekki segja neitt um það hverjar undirtektir slík hugmynd kann að fá á Alþ. Mér er nær að halda að hún mundi þurfa öllu lengri meðgöngutíma en það tímabil sem eftir er af þingtímanum. En það er sjálfsagt að athuga það eins og önnur atriði í þessu sambandi. Ég leyfi mér svo að ítreka þakkir mínar til hv. þm. Stefáns Jónssonar og hv. þm. Braga Sigurjónssonar fyrir vinsamlegar undirtektir undir frv. í megindráttum. Ég vona að það fái afgreiðslu á þessu þingi, það er sannfæring mín að það sé spor í rétta átt, þó að það leysi auðvitað engan veginn öll vandamál í þessu sambandi, og það er sannfæring mín að það sé tímabært að setja löggjöf um þetta efni nú.



Herra forseti. Þetta þurfa ekki að vera mörg orð. Ég vil þó fagna þessu frv. og þakka hæstv. ráðh. fyrir framlagningu þess. Áður höfum við fjallað hér í Ed. um svipað frv. til l. um skipulag ferðamála. Ég var þá í samgn. þessarar d. og það fékk þar ítarlega skoðun, og endirinn varð sá að þó að skoðanir væru skiptar í upphafi, þá urðum við sammála um flest í lokin, ef ekki allt. Þetta frv. var á sínum tíma afgr. héðan frá Ed., en strandaði, held ég, á síðustu dögum þingsins í Nd., þá að mig minnir við 3. umr. þar. Við meðferð þess máls voru kallaðir til ýmsir aðilar. Þeir voru ekki á eitt sáttir, en það var reynt að samræma sjónarmið þeirra, og ég held að yfirleitt hafi það verið skoðun manna að í meðförum okkar með viðræðum við þessa aðila hafi frv. batnað töluvert. Ég hef ekki kynnt mér nægilega vel það frv., sem nú er, og miðað við það hvernig við skiluðum þessu frá okkur á sínum tíma. Ég sé að sumt er þar til bóta enn frá því sem þar var, svo sem einföldun á Ferðamálaráði. Það er orðið heldur minna bákn en það var í upphafi. Hins vegar sýnist mér að verksvið ráðsins í 7. gr. eða verkefnaskrá þess sé orðin skýrari og afmarkaðri jafnvel heldur en var eftir meðferð okkar, þar séu settar öllu fastari skorður og skýrari. Það blandast auðvitað engum hugur um nauðsyn þess að betra skipulagi sé komið á ferðamál okkar almennt, og þegar ég tala um ferðamál. þá tala ég auðvitað fyrst og fremst um ferðalög hér innanlands, enda er þetta frv. um það og skipulag sem t.d. Ferðaskrifstofa ríkisins á að rækja samkv. 10. gr. þessara laga og einkum á að beinast að fyrirgreiðslu og skipulagningu ferða fyrir íslenska og erlenda ferðamenn um Ísland. Einnig er það sem vikið er að í 7. gr., í 2. tölul., um verkefni ráðsins, þ.e. hin svokallaða landkynning. Hún er örugglega nauðsynleg, eðlileg og óýkt kynning á okkar landi. Ég get að vísu aldrei varist því að að mér sækir viss kvíði út af því ef við ætlum að gera of mikið úr því. Við getum þá átt von á örtröð erlendra ferðamanna hér eða, að of stór hluti okkar íslendinga fari í það að þjóna erlendu ferðafólki - við getum gengið þar vissulega of langt einnig - og þá væntanlega því ferðafólki sem næga ætti fjármunina. Ég fagna sem sagt sannarlega öllum tilraunum og allri viðleitni, sem mér sýndist þetta frv. beinast mjög að, í þá átt að stuðla að ferðalögum okkar íslendinga um okkar eigið land. Ég er hins vegar ekki einn af þeim sem sjá í því fegursta framtíð fjölda íslendinga til handa að gera Ísland að eins konar Sviss norðursins. Þar er áreiðanlega, eins og ég sagði áðan, hægt að ganga of langt. Ég held t.d. að við mundum ekki vera hrifnir ef við stuðlum beint og óbeint að því að það yrði um hreina örtröð erlendra ferðamanna að ræða á ýmsum okkar fegurstu staða. En í því sambandi er auðvitað rétt að vekja athygli á því að við eigum marga fagra staði og sérkennilega, ekki síst í auðn og óbyggðum miðhálendisins, og ég held að eitt meginhlutverk Ferðamálaráðs og Ferðaskrifstofu ríkisins ætti að vera, að dreifa þeim ferðamannastraumi, sem vel kann að aukast mjög, dreifa honum víðar um landið, á fleiri staði og skapa þá um leið vissa lágmarksaðstöðu fyrir ferðamenn á nýjum ferðaleiðum eða áningarstöðum. Ég ætla aðeins að víkja að fáeinum atriðum frv. sem ég hef sérstakan áhuga á og ég minnist vel frá fyrra starfi mínu í samgn. þessarar deildar. Á verkefnaskrá Ferðamálaráðs samkv. 7. gr. fagna ég mjög ákveðnum ákvæðum í 7. og 8. tölul. þar sem segir: „Samstarf við Náttúruverndarráð og aðra hlutaðeigandi aðila um að umhverfi, náttúru- og menningarverðmæti spillist ekki af starfsemi þeirri sem lög þessi taka til“ - og í öðru lagi að verkefni ráðsins séu „frumkvæði um fegrun umhverfis og snyrtilega umgengni á viðkomu- og dvalarstöðum ferðafólks.“ Þegar að þessum liðum er vikið, þá komum við að því hvers vegna fulltrúi í Ferðamálaráði er frá Náttúruverndarráði. Það er engin tilviljunum að hann er þar kominn. Ég held að fáir fulltrúar eigi einmitt meira erindi þangað en fulltrúar Náttúruverndarráðs, og við vitum það allir hér að sá frækni ferðagarpur sem forustu hefur í þeirri sveit, Eysteinn Jónsson, hefur verið óþreytandi við að telja ferðamál og náttúruvernd óaðskiljanleg ef við eigum að halda landi okkar óspjölluðu, ef við eigum að vernda og verja okkarfegurstu staði. Mig minnir það áreiðanlega rétt að 8. tölul. um frumkvæði Ferðamálaráðs um fegrun umhverfis og snyrtilega umgengni á viðkomu- og dvalarstöðum ferðafólks sé einmitt beint frá þessum ágæta manni kominn og reyndar einnig orðalag 7. tölul., ef ég man rétt. Í aths. við 8. gr. hvað það snertir, að Ferðamálaráði sé heimilt að veita einka- eða opinberum aðilum styrk af því gjaldi, sem lagt er á vörusölu Fríhafnarinnar í Keflavík, til að koma upp endurbættri aðstöðu fyrir ferðamenn á stöðum sem fjölsóttir eru, það getur út af fyrir sig verið rétt að hafa þetta ákvæði, sérstaklega með tilliti til þess, sem segir beint í athugasemdunum um þetta, að hér er um heimild að ræða og ekki ætlast til að hún sé notuð nema mjög takmarkað. Ég held að það sé alveg rétt að undirstrika það að styrki af þessu tagi til ýmissa einkaaðila eigi að nota mjög varlega. Og það sýnist vera meiningin samkv. aths. við frv. Ég styð eins og áður III. kafla frv. um Ferðaskrifstofu ríkisins. Ég álít að fremsta hlutverkið þar eigi að vera það, eins og þar segir í 10. gr., að stuðla að ferðamálum hér innanlands og stuðla þar að bættri þjónustu. Mér er kunnugt um að starfsemi Ferðaskrifstofu ríkisins á Edduhótelum hefur um margt verið til fyrirmyndar og þar hefur ýmislegt mátt að finna eins og viðar, en sums staðar veit ég að þessi starfsemi hefur gert það að verkum að aðrir aðilar hafa bætt rekstur sinn og þjónustu öfugt við það sem stundum hefur heyrst, að þarna væri um óeðlilega og óheppilega samkeppni að ræða frá hálfu þessara hótela. Ég verð að segja það að reynslan af því, þar sem ég þekki til er einmitt mjög jákvæð. Hún hefur orðið hvatning öðrum aðilum sem voru töluvert langt niðri í þessum efnum, bæði hvað þjónustu og allan rekstur snertir, - hefur orðið þeim bein hvatning til þess að bæta og auka þjónustu við ferðafólk og í sumum tilfeilum að leggja niður þjónustu sem var fyrir neðan allar hellur, og það er líka til bóta. Varðandi Ferðamálasjóðinn, þá er mér auðvitað orðið það löngu ljóst að ferðamálin hljóta að þurfa sinn öfluga stofnlánasjóð, og ég skal ekkert úr því draga. Samkv. frv., 24 gr., 2. tölul., þar sem nú er því bætt við að sjóðnum sé heimilt að veita einka- og opinberum aðilum gegn fullnægjandi tryggingum lán til annarra þátta ferðamála en í 1. lið greinar, svo framarlega sem með lánveitingunni er stuðlað að þróun íslenskra ferðamála, þá finnst mér að samkv. þessu ætti að vera tryggt að þeir aðilar sem ég hef lengi haft af áhyggjur, þ.e.a.s. þeir sem hafa stundað hópferðaakstur úti á landsbyggðinni viða og átt í miklum erfiðleikum, þeir eigi nú eftir þessu ákvæði að geta komist inn í þennan sjóð, eigi möguleika á lánum úr sjóðnum. Hitt er annað, að þessi lán hafa yfirleitt verið óhagstæð. Ég sé ekki nægilega vel hvaða breyting hér verður ú. Mér sýnist hún út af fyrir sig ekki teljandi. Hitt vildi ég leggja áherslu á og biðja n. um að athuga sérstaklega, að þessi sjóður fær töluvert fjármagn frá ríkissjóði, honum er einnig heimilt að taka allmyndarlega fjárhæð að láni sem hann svo framlánar aftur. Ég teldi eðlilegt að inn í þessi lög væri hreinlega selt það ákvæði að sjóðurinn birti árlega lánveitingar úr sjóðnum, að sjóðnum verði gert að skyldu að birta hvaða lánveitingar eru þaðan veittar. Ég tel t.d. varðandi Byggðasjóð, sem hefur gert þetta að fastri reglu, það mjög til fyrirmyndar, þannig að menn geti séð í hvað þessir fjármunir hafi farið og þurfi ekki að vera að eltast neitt við það. Ég ætla ekki að hafa mjög mörg orð hér um eins og ég sagði áðan, enda hef ég ekki nema rétt lesið frv. yfir á hlaupum. Ég er alveg samþykkur 35. gr. Ég held að það sé rétt, að ef mikil örtröð myndast á einhverjum fjölsóttum ferðamannastöðum, þá sé ráðh. heimilt að ákveða að greiddur skuli þar aðgangseyrir, þ.e.a.s. á þeim stöðum sem eru eign ríkisins. Ég er hins vegar ekki alveg víss um innheimtuna á þessu, hvernig hún gengur, og veit reyndar dæmi þess að ekki gengur nú allt of vel að ná þessu fé og kannske gengur það verst hjá þeim sem besta hafa aðstöðuna til að greiða þarna fyrir. Sama er að segja um ýmsa þjónustu sem menn fá á þessum ferðamannastöðum, sem ég tel fulla ástæðu til þess að láta greiða fyrir, að þar sleppa þeir oft sem síst skyldi, þannig að það þyrfti áreiðanlega að setja þarna nánari ákvæði um innheimtuna, hvernig hún væri framkvæmd. En aðalerindi mitt var sem sagt að fagna þessum gamla kunningja hér. Ég gerði það einnig á sínum tíma þegar þetta mál kom hér til umr. Ég fagna meginefni frv. og styð meginstefnu þess, að svo miklu leyti til sem ég hef getað kynnt mér það, og tel að þær breytingar, fljótt á lítið, sem ég sé að hafa orðið frá fyrra frv., séu til bóta, að sumu leyti til einföldunar, en í öðru lagi, og það er varðandi verkefni Ferðamálaráðs, séu komin skýrari ákvæði og greinilegri sem rétt er að fagna.



Herra forseti. Ég vil á sama hátt og aðrir þeir hv. þm., sem hér hafa tekið til máls um þetta frv. til 1. um skipulag ferðamála, þakka hæstv. ráðh. fyrir að koma þessu frv. áleiðis og taka undir allt það góða sem til hans hefur verið talað af því tilefni. Ég vil leyfa mér að hefja mál mitt með því að lýsa því yfir að Ferðamálaráð, sem ég hef setið í frá upphafi sem varaformaður, hefur sérstaklega beðið mig að lýsa hér ánægju ráðsins með framkomu þessa frv., og skila því hér með til hæstv. ráðh., sem ég gerði í upphafi persónulega. Af tilefni ræðu hv. 7. landsk. þm., Helga Seljans, og yfirferðar hans yfir frv. sjálft, þá vil ég aðeins segja það, að Ferðamálaráð hefur verið afskaplega einfalt í sniðum og störfum og þetta frv. er ekki að því leytinu til einföldun á Ferðamálaráði. Þar hafa setið 8 manns plús 2 skipaðir af ráðh., en þeir verða nú 9 plús þessir 2, og ég held að það sé til mikilla bóta að fá þá aðila, sem hér koma nú nýir inn samkv. frv., á fundi Ferðamálaráðs. Hv. 7. landsk. þm. gerði sérstaklega 7. og 8. lið 7. gr. að umræðuefni, en það er um samstarf við Náttúruverndarráð og aðra hlutaðeigandi aðila o.s.frv. og 8. liðurinn um frumkvæði um fegrun umhverfis og snyrtilega umgengni á dvalarstöðum ferðafólks. Ég vil upplýsa það að Ferðamálaráð hefur, án þess að vera skyldað til með lögum, haft þetta sjónarmið í huga frá upphafi. En ég vil líka taka undir þau orð sem hann lét hér falla til Eysteins Jónssonar. Hann hefur verið frumkvöðull að slíkum málum og talað til okkar varnaðarorð í Ferðamálaráði, hefur komið þar á fundi og átt sinn þátt í að beina hugum okkar inn á þessar brautir. Ég vil geta þess vegna þeirra orða sem hv. síðasti ræðumaður gerði að umtalsefni í 8. gr., að Ferðamálaráð hefur veitt fé af þeim upphæðum, sem komið hafa frá Keflavíkurflugvelli eða annars staðar frá í Ferðamálasjóð eða til umráða í Ferðamálaráði, bæði til Edduhótelanna og eins til annarra hótela rekinna á vegum einstaklinga. Má þar nefna það átak sem hvað stærst er í okkar starfi sem ferðamálaráðsmanna, en það er uppbygging á hótelinu í Höfn í Hornafirði sem ég held að hv. þm. geti tekið undir með mér að var mikið og þarft framtak. Þá vil ég einnig upplýsa hv. síðasta ræðumann, af því að hann gerði Ferðamálasjóðinn að sérstöku umræðuefni, að sá skilningur, sem hann vonar að verði í framtíðinni, hefur alltaf ríkt. Ferðamálasjóður hefur styrkt aðila sem standa að ferðalögum um landið og má taka dæmi um eldhúsbil sem Ferðamálaráð styrkti einn aðila, sem sér eingöngu um ferðir innanlands, til að kaupa. Og eins er um hreinlætisaðstöðu fyrir þá aðila sem hafa tekið sér það verkefni fyrir hendur að hugsa um erlenda ferðamenn og sýna þeim landið. Þá vil ég einnig geta þess að lánveitingar úr Ferðamálasjóði hafa alltaf verið opinber gögn og skýrsla Ferðamálaráðs hefur alltaf birt lista yfir alla þá sem fengið hafa lán úr Ferðamálasjóði, þannig að þar er ekki um neinn feluleik að ræða. Margt af því, sem hér hefur verið talað um, er þegar í gangi og hefur lengi verið. Í sambandi við VL kafla, 35. gr., þá talaði hv. síðasti ræðumaður, 7. landsk. þm., um þá grein sem segir að ráðh. sé heimilt að ákveða að fenginni umsögn stjórnar Ferðamálaráðs Íslands að greiddur skuli aðgangseyrir að fjölmennum ferðamannastöðum sem eru eign ríkisins, enda sé það fé, sem þannig safnast, að frádregnum innheimtukostnaði eingöngu notað til fegrunar og snyrtingar viðkomandi staða og til að bæta aðstöðu til móttöku ferðamanna sem þangað koma. Ég vil benda á að yfirleitt hafa aðilar sótt um leyfi til Ferðamálaráðs þegar um útiskemmtanir hefur verið að ræða, t.d. í Þórsmörk eða áður fyrr á Laugarvatni, og ef við tökum sem dæmi Laugarvatn, þá hefur aðgangseyririnn þar runnið til þess að stórbæta aðstöðu þeirra sem nota tjaldstæði staðarins, og ég held að það sé til fyrirmyndar eins og það hefur verið byggt upp. Svona má lengi telja. Ferðamálaráð hefur starfað að miklu leyti í anda þess frv. sem hér er um að ræða. Ferðamálaráð hefur líka margoft bent á það, að það er og hefur verið nauðsynlegt að koma betri skipan á ferðamál þjóðarinnar. Ég vil aðeins benda á það að Þjóðhagsstofnun áætlar að nú starfi við ferðamál um 4% af þjóðinni í þjónustugreinum sem snerta ferðamál og það er talsvert stór hópur og fer sívaxandi. Ég held að það sé óþarfi að spyrna við fótum til þess að fyrirbyggja óþarfan átroðning ferðamanna. Ég held að það sé réttara að fara að eins og stefnt er að með þessu frv., þ.e. að koma á betra skipulagi. Og ég held að það sé yfirleitt gert í öllum löndum. Ég vil leyfa mér að vísa hér til bls. 17 á fskj. um beinar og óbeinar gjaldeyristekjur vegna erlendra ferðamanna árið 1969 og allt til 1974, og þá kemur í ljós að þrátt fyrir samdrátt á árunum 1972–1973 eru heildartekjur af ferðamönnum til Íslands, þ.e.a.s. af erlendum gjaldeyristekjum, 7.2% miðað við heildarútflutningsverðmæti þjóðarinnar, svo að þetta er orðið talsvert stór atvinnuvegur. Formaður Ferðamálaráðs upplýsti okkur rétt fyrir þennan fund að Ísland væri eina norræna landið sem hefði ekki fullkomna löggjöf um ferðamál. Nú er það náttúrlega matsatriði hvað er fullkomin löggjöf, ég skal viðurkenna það, en alla vega vonum við að við getum sett löggjöf sem hægt er að fullkomna með tímanum, en að við komum hér á löggjöf sem geri bæði Ferðamálaráði og öllum þeim aðilum, sem að ferðamálum starfa, störfin auðveldari og betur skipulögð. Ég vil bæta því við, að eins og menn sjá á bls. 17, þá eru heildartekjurnar af erlendum ferðamönnum, sem koma til landsins, nokkuð á þriðja milljarð, eru 2.4 milljarðar, og hafa aukist eitthvað lítillega síðan þessi skýrsla er gefin út, en hún er frá árinu 1974. Ég vil einnig að það komi fram að við þær breytingar, sem eru lagðar til í þessu frv., eykst ekki kostnaðurinn við framkvæmd ferðamála. Kostnaðurinn við framkvæmd samkv. þessu frv., sem hér liggur fyrir, verður nokkuð líkur því sem hann er þegar dreginn er saman kostnaður við Ferðamálaráð, sem er óverulegur, enda hefur Ferðamálaráð starfað sem ólaunað ráð frá upphafi, og kostnaður við Ferðaskrifstofu ríkisins, sem sagt kostnaðurinn eykst ekki. Verður það að teljast nokkuð gott. Ég vil líka leyfa mér að benda á að lánveitingar úr Ferðamálasjóði á þessu tímabili, sem um er getið á bls. 17, er óverulegur hér í Reykjavík. Þær eru tæpar 20 millj. af 154 millj. rúmum sem veittar hafa verið að láni úr Ferðamálasjóði. Sýnir það að Ferðamálasjóður hefur lagt mesta áherslu á að byggja upp móttöku ferðamanna og aðstöðu úti á landi. Ég held að það sé álit allra ferðamálaráðsmanna að þar sé meiri þörf og mesta þörfin sé áhersía á uppbyggingu á móttöku ferðamanna úti á landi. Það er sæmilega vel séð fyrir því hér í Reykjavík. Þá vil ég fagna því sem fram kemur í 25. gr. í V. kafla, um Ferðamálasjóð, en þar er getið um í 1. lið: „Árlegt framlag úr ríkissjóði eigi lægra en 40 millj. kr.“ Ég tel að þetta sé mikið til bóta því að Ferðamálasjóður hefur verið févana miðað við það mikla verk sem óunnið er í ferðamálum víðs vegar um landið. Ég vil endurtaka þakklæti mitt og okkar ferðamálaráðsmanna til hæstv. ráðh. fyrir hans áhuga á að koma þessu frv. í gegnum n. og deildir Alþ. á þessu þingi og vona að þm. almennt hjálpi til þannig að þetta frv. hljóti lokaafgreiðslu á þessu þingi, en dagi ekki uppi.



Herra forseti. Ég hygg að það hljóti að hafa verið óvenjulega ánægjulegt fyrir hæstv. samgrh. að hlýða á ræður þær sem hér hafa verið haldnar. Ég minnist þess vart að hafa heyrt hv. þm. Helga F. Seljan hrósa ráðh. í núv. ríkisstj. af annarri eins einlægni og hann gerði áðan. Nú vill svo vel til fyrir hæstv. ráðh., að ég hygg að hann eigi í þessu tilfelli lofið skilið, að frv., sem var bætt í meðferð Ed. stórlega, hefur enn þá haldið áfram að batna í skúffu ráðh. Er svo gjarnan um ýmislegt það sem gott er að það batnar með aldrinum. Svo er með frv. að það er ekki einsdæmi, að því lengur sem það dregst að þau verði að lögum, því betra. Ég hygg nú samt að telja megi þessu frv. það til kosta, að hér er gert ráð fyrir því að komið verði skipulagi á mál sem nú eru í miklu óefni vegna skipulagsleysis. Ég hef látið þau orð falla að ég vilji ekki bregða fæti fyrir samþykkt þessa frv. En ég hef óljósan grun um það, að þó að það hafi batnað svona mikið í meðferð Ed. fyrst og síðan í meðferð hæstv. ráðh., þá kunni e.t.v. að vera hægt að bæta það enn. Svo ég nefni breyt., sem orðið hefur á frv., sem ég er ekki alveg viss um að sé til bóta, þá er það sú að fellt er niður ákvæði um að forstöðumaður ferðaskrifstofu hafi til að bera ákveðna þekkingu. Það getur varla komið í staðinn að hann hafi í þjónustu sinni einhvern mann sem hafi slíka þekkingu til að bera. Sé erfitt að fylgja því fram að forstöðumaður ferðaskrifstofu hafi þessa þekkingu til að bera, svo ekki verði sniðgengið, þá má það verða erfiðara að fylgja því fram að hann hafi í þjónustu sinni slíkan mann sem þessa þekkingu hafi til að bera. Ég er persónulega þeirrar skoðunar að nokkuð mikið sé í húfi að þeir menn, sem falið er að leiða útlenda ferðamenn, sem hafa keypt sér far hingað til lands skv. auglýsingum, inn í helgidóm íslenskrar náttúru, - það sé talsvert í húfi að það séu góðir menn sem annist þessa leiðsögn. Ég tel það til mikilla bóta að mega nú sjá von í því að farið verði að stemma stigu við örtröð ferðamanna á ýmsum fegurstu stöðum landsins. Það er ekkert leyndarmál að í sumar leið var náttúru spillt stórkostlega í Herðubreiðarlindum með ágangi útlendinga á vegum íslenskra ferðaskrifstofa og þó fyrst og fremst einnar ferðaskrifstofu. Það er ekkert leyndarmál heldur að fuglaparadísin víð Mývatn hefur verið í hættu vegna ágangs ferðamanna. Og hér komum við að því sem gjarnan verður, að annars vegar höfum við hagsmuni mannanna sem græða á því, stunda þá atvinnu að flytja ferðamenn þúsundum saman um landið og sýna þeim fegurð þess, og svo eru hins vegar hagsmunir mannanna sem þurfa að bæta tjón, leggja af mörkum fé til þess að bæta um það sem spillt er, og þó umfram allt eru það hagsmunir mannanna, sem eiga þau verðmæti sem þarna er verið að selja, því nú er það þannig að þar er verið að koma í peninga þarna ekki aðeins fegurð, sem fyrir augum ber, heldur líka ró og kyrrð ýmissa fegurstu og friðsælustu staða landsins. Og þegar kominn er rútubíll á þennan stað, fullur af útlendingum, þá er þessi ró úr sögunni. Það er verið að selja burt að vissu leyti verðmæti sem við eigum. Og er þá það enn ótalið með hvaða hætti ýtt hefur verið undir það með auglýsingum af hálfu þeirra, sem tekjur hafa af ferðamálum á Íslandi, að hingað komi menn til að kaupa upp í eiginlegri merkingu ýmis þau verðmæti sem þegnar þessa lands hafa setið einir að fram að þessu. Á ég þar m.a. við útlendingabraskið með veiðiárnar okkar þar sem íslenskum þegnum er gert að keppa við erlenda auðjöfra með verðtilboðum í veiðileyfi til þess að veiða í ám okkar og vötnum. Ég er nú ekki alveg víss um með hvaða hætti talnafróðir menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að 4% af þjóðinni lifi af ferðamálum og að 7% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar komi frá ferðamálum. Ég veit ekki hvernig þetta dæmi er reiknað, en þykist þess alveg fullviss að hér sé um að ræða brúttótekjur, en ekki nettó. Enn segi ég það, að ég tel frv. vera til bóta frá skipulagsleysinu, en ég óska eindregið eftir því að það verði nú enn athugað í n., þó að ég vilji gjarnan stuðla að því að það verði afgr. sem fyrst. Ég tel gott að fá löggjöf um ferðamál, en ég vil heldur að það dragist fram á haustþingið að samþ. hana ef þess er nokkur kostur að bæta hana frá því sem nú er. Ég vil að ferðamálalöggjöf okkar miði að því í fyrsta lagi að tekið verði tillit til hagsmuna þeirra manna sem hafa lagt fjármuni sína í hótelbyggingar hérna og hafa gert móttöku gesta og fyrirgreiðslu að ævistarfi. Í öðru lagi vil ég að löggjöfin miði að því að tekið verði sómasamlega á móti þeim erlendum gestum, sem koma hingað til lands, og þeim gerð vistin hér notaleg, svo sem gestrisinni þjóð hæfir. En ég vil ekki að þessi löggjöf miði að því að auka umfram allt straum erlendra ferðamanna til landsins, jafnvel hið gagnstæða.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fjalla hér um erlenda ferðamenn og skipulag ferðamála almennt. Ég vona að sem flestir geti verið sammála um það, að á þessu sviði þarf nú að gæta hófs, en um leið er vafalaust mikil þörf á því að skipuleggja ferðamál betur en gert hefur verið. En ég vil leyfa mér að benda á það, að þegar þetta mál var hér á ferðinni fyrir tveimur árum, þá bar ég fram brtt. við frv. sem þá hét sama nafni og nú, frv. til l. um skipulag ferðamála. enda hóti það væri að efni til eitthvað öðruvísi. Það var t.d. þá talað um Ferðamálastofnun Íslands, en nú er bara talað um Ferðamálaráð. En þá bar ég fram brtt. sem var samþ. hér í d., ég held með öllum greiddum atkv. Og þar sem ég hef ekki rekist á efni þessarar brtt. í nýja frv., þá vil ég nú reyna að koma henni á framfæri áður en málið fer til n., þannig að n. geti skoðað þessa till. Till. var svohljóðandi: „Telji Ferðamálastofnunin að heimavistarbygging í þágu skóla, sem ríkissjóður kostar að einhverju leyti, henti til starfrækslu sumargistihúss, getur hún farið fram á að byggingarteikningum sé hagað svo að húsnæðið fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru til rekstrar gistihúss, enda sé stofnunin eða viðkomandi byggingaraðili reiðubúinn að bera ábyrgð á þeim byggingarkostnaði sem af breytingunum leiðir. Jafnframt er heimilt í þessu skyni að veita Ferðamálastofnuninni eða viðkomandi byggingaraðila lán úr ríkissjóði fyrir milligöngu Ferðamálasjóðs, allt að 10 millj. kr. árlega.“ Ég held nú satt að segja að þessi brtt., sem ég flutti fyrir tveimur árum og eins og ég sagði var samþ. samhljóða hér í d. og þannig fór frv. til Nd., þarfnist ekki mikilla skýringa. Það er einkennilegt ósamræmi ríkjandi í þessum málum, þar sem annars vegar er gert ráð fyrir því að erlendir gestir séu hýstir í skólahúsnæði á heimavistum sem ríkið hefur byggt dýrum dómum, en standa auð yfir sumartímann, og svo hins vegar því, að þessar skólabyggingar eru ekki nándar nærri alltaf hannaðar með hliðsjón af þessum notum. Á þetta hafa ýmsir bent fyrr og síðar, en lítið hefur verið gert til að tryggja samræmingu á þessu þannig að fé ríkisins nýtist betur en ella. Ég vil taka það fram, að Ferðamálaráð mælti mjög eindregið með samþykkt þessarar till. á sínum tíma, og ég mun leyfa mér að flytja þessa till. nú fyrir 2. umr. málsins.



Herra forseti. Vegna þess, sem hv. 5. þm. Norðurl. v. gat um í sinni ræðu, vil ég upplýsa það að Ferðamálaráð hefur gert margar tilraunir - og þær hafa borið vissan árangur - að hafa samvinnu við menntmrn. um að fá að fylgjast með skólabyggingum um land allt. Það hefur borið árangur ,og það hefur verið samstarf milli húsameistara ríkisins í sumum tilfellum og Ferðamálaráðs um hönnun skólahúsa, þar sem hægt er og rétt er að koma þannig fyrir að skólahús geti í skólahléum - sumarleyfum tekið á móti ferðamönnum. Mig minnir að það hafi verið gert á Flúðum. Og slíkt samstarf stóð til - ég veit ekki hvernig því lauk - á Ísafirði. Alla vega var það gert með þessa tvo staði í huga. En það hefur verið gert á öðrum stöðum líka. Þegar umr. hafa verið í Ferðamálaráði um slíkt samstarf, þá hefur það alltaf verið byggt á því að bar sem þyrfti að vera aukakostnaður við skólahús til þess að gera skólabyggingar hæfar til að taka á móti ferðamönnum þann tíma sem skólahúsið er ekki notað sem slíkt eða heimavistirnar, þá lánaði Ferðamálasjóður út á þann mismun. Ég nefni þetta til að það komi hér fram til upplýsingar. En ég tel rétt að þessi till. hv. 5. þm. Norðurl. v. verði tekin til athugunar um leið og frv. er afgr.



Herra forseti. Ég hef ekki fylgst nákvæmlega með störfum Ferðamálaráðs, en ég veit ýmis dæmi þess um skólabyggingar, sem eru að rísa nú, að það hefur verið vilji manna að hægt væri að nota skólann sem gistirými fyrir ferðamenn, en það hefur enginn verið reiðubúinn til að leggja fram fé til að gera þetta kleift, því að viðkomandi sveitarfélög, sem í þessum tilvikum hafa verið sveitahreppar, hafa ekki talið sig hafa fjármagn til þess að kosta þá viðbótarfjárfestingu sem þarna var um að ræða. Þar sem vandamálið virðist sem sagt vera þess eðlis, þá er að minni hyggju mjög brýnt að tryggja að þetta komist í framkvæmd og að það sé ætlað sérstakt fé í þessu skyni. Ég rak mig líka á það í viðræðum vill Ferðamálaráð að það taldi sig ekki hafa fé aflögu í þessu skyni, og það var með þetta í huga sem till. var flutt á sínum tíma. Það má að vísu segja að ef allir aðilar eru mjög samstarfsfúsir, bæði menntmrn. og viðkomandi sveitarfélög, þá er þetta tiltölulega einfalt mál. Þá er hægt að framkvæma þetta án beinnar lagaíhlutunar. En mér sýnist á öllu að það væri æskilegt að koma þessu í fast skipulag og þess vegna er till. flutt.



Herra forseti. Þetta frv. er þmfrv. Það er um það að í staðinn fyrir, að í umferðarlögum nú er skylt í vissum tilfellum að beita varðhaldi, er í þessu frv. gert ráð fyrir því að það sé sett í vald dómara hvort hann dæmir í sektir, varðhald eða fangelsi allt að tveimur árum. Eins og ég sagði er það svo, að í mörgum tilfellum er skylt að dæma í varðhald. Hins vegar hefur það tíðkast ákaflega lengi að varðhaldi hefur verið breytt í sekt, og það eru á hverju ári mjög margar slíkar breytingar sem kallaðar eru nú náðanir, en eru í þessu fólgnar, að varðhaldsdómi er breytt í sektardóm. Þessir hættir, sem þannig hafa komist á, eru út af fyrir sig ekkert skemmtilegir og það er í rauninni að mínum dómi heppilegra, að dómari hafi það á valdi sínu og geti þá strax dæmt sekt, heldur en að vera að dæma í varðhald sem svo verður síðar breytt í sekt. Ég er, eins og ég sagði, þessu frv. samþykkur. Þetta hefur auðvitað engin áhrif á ökuleyfissviptinguna, ekki fremur en þessi svokallaða náðun hefur haft það, að þó að varðhaldi hafi verið breytt í sekt, þá helst ökuleyfissviptingin eftir sem áður. Þetta frv. var samþ. í Nd., og ég hygg að allshn., sem fékk það þar til meðferðar, hafi mælt með því samhljóða. Ég geri það að till. minni að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Þetta frv. um breyt. á umferðarlögum er stjórnarfrv., þó mjög limlest eftir meðferð í Nd. að mínum dómi, en samt hlýt ég að mæla fyrir því hér. Það má segja að þegar þetta frv. var lagt fyrir hv. Nd. hafi kjarni þess verið sá að hverfa að nýjum háttum um skráningu bifreiða, taka upp nýtt skipulag í því efni. hverfa frá því að það séu lögreglustjórar, sem fara með það, og hverfa frá því, að það þurfi að umskrá bifreið í hvert skipti sem hún skiptir um eiganda, svo sem nú er. Jafnframt voru í þessu frv. fleiri ákvæði sem að vísu hafa sína þýðingu. Þau voru um að það skyldi tekin upp skráning á vissum vélknúnum farartækjum, sem skráning hefur ekki verið á, svokölluðum beltabifhjólum og snjósleðum. Þriðja meginatriðið í frv. má segja að hafi verið að hækka vátryggingarfjárhæðir bifreiða í samræmi við breytta verðlagsþróun, skulum við segja, þ.e.a.s. að tvöfalda fjárhæðirnar, þannig að vátryggingarfjárhæð verði 12 millj. kr. fyrir bifreiðar, en 6 millj. fyrir önnur ökutæki, í stað þess, sem er í núgildandi lögum, það eru 6 millj. kr. fyrir bifreiðar, en 3 millj. kr. fyrir önnur ökutæki. Þessu frv. breytti hv. Nd. á þá lund að hún felldi niður úr upphaflega frv. ákvæðin um skráningu bifreiða, um það nýja skipulag sem gert var ráð fyrir að tekið yrði upp á skráningu bifreiða, en eftir standa þá í þessu frv., sem hér er lagt fyrir þessa hv. d., hin tvö atriðin sem ég nefndi, um skráningu á vissum vélknúnum farartækjum og svo um hækkun vátryggingarfjárhæðar, auk minni háttar atriða sem eru í þessu frv. Ég tel það að sjálfsögðu miður farið að það skyldi vera fellt í Nd. að taka upp þessa nýju skipan á skráningu bifreiða. Ég skal samt ekki fara mörgum orðum um það hér og mæla fyrir því sem þegar er búið að fella niður úr frv. En ég vil aðeins leyfa mér að vísa í grg. þar sem kemur fram hversu mikið kveður að umskráningum, að á árinu 1974 voru umskráningar 27 340. Það gefur auga leið að það er æðimikill kostnaður og vinna sem eru samfara þessu kerfi sem við höfum nú. Það var á sínum tíma gerð rækileg athugun á því hvað mundi sparast við þá hagræðingu ef tekin væri upp skráning í líkingu við það sem tíðkast annars staðar. Sú athugun mun hafa verið lögð fyrir fjvn. eða undirnefnd fjvn. á sínum tíma, 1971 eða 1972, að ég ætla, og þá var reiknað með því að sparnaðurinn mundi verða 31/2–4 millj. Þetta er nú hægt að margfalda, eins og menn geta gert sér í hugarlund, og samkvæmt viðtali, sem ég átti við forstjóra Bifreiðaeftirlitsins, telur hann að beinn sparnaður Bifreiðaeftirlitsins að því nýja kerfi yrði um 20 millj. ef það yrði tekið upp. Nú geta menn litið svo á að 20 millj. séu ekki mikið fé nú á tímum. En samt sem áður er það fjárhæð sem sitt hvað má gera fyrir, og ég held að það hefði verið mjög virðingarvert af Alþ. að sýna vilja sinn til þess að koma við sparnaði þegar því er gefið færi á því. Það var sitt hvað fært fram gegn því að taka upp þessa skipan, m.a. ruglingur í sambandi við þinglýsingu. En þess er að geta, að það var gert ráð fyrir því í aths. með frv. og hefur alltaf verið gert ráð fyrir því að ef þessi nýja skipan væri upp tekin, þá yrði að setja ný ákvæði um þinglýsingu, þó að það hafi ekki þótt ástæða til þess að vera að semja eða setja slík ákvæði fyrr en þessi ákvæði í umferðarlögunum hlytu samþykki. Það var sagt sem svo, að það væri bara hægt að hækka skráningargjöldin og láta menn borga fyrir þetta og standa undir þeim kostnaði og þá lenti hann ekki á ríkissjóði. Skráningargjöldin hafa reyndar verið hækkuð, en samt sem áður hrökkva þau nú ekki til til þess að standa undir þessum kostnaði. Sjálfsagt mætti fara þessa leið. En mér finnst sú röksemdarfærsla minna nokkuð á rökin hjá karlinum sem sat á merinni með klyfjarnar á eigin baki og sagði: Hesturinn ber ekki það sem ég ber - því að auðvitað er þetta kostnaður, sem er þessu kerfi samfara hver svo sem greiðir það. Frá ríkisins sjónarmiði getur verið hagkvæmt að koma honum yfir á aðra, en eftir sem áður er það kostnaður sem einhver verður að greiða, fyrir utan þá vinnu og óhagræði sem af þessu stafar. Eins og ég sagði, herra forseti, þá ber mér auðvitað fyrst og fremst að mæla fyrir því frv. sem ég legg hér fram og komið er frá hv. Nd. Ég tel, þó að það sé orðið annað og miklu lakara að mínum dómi heldur en það var í öndverðu, að þá sé rétt samt að afgreiða það og það sé nauðsynlegt að afgreiða það. Hins vegar mundi ég vera þessari hv. d. mjög þakklátur og þeirri n., sem fær þetta mál til meðferðar, ef hún vildi taka upp þau ákvæði sem felld voru niður í Nd., og það mundi ekki vera í fyrsta skipti sem hv. Ed. bætir nokkuð úr mistökum sem átt hafa sér stað í Nd. Ég skal ekki fjölyrða um þetta mál, herra forseti. Það verður skiljanlegra ef menn hafa upphaflega frv. líka við höndina og þær athugasemdir sem því fylgja. Þar er hægt að fá skýringar á þessu sem ég leyfi mér að vísa til. Ég æski þess að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur haft til meðferðar frv. til l. um skráningu og mat fasteigna. N. hefur fjallað um þetta frv. á allmörgum fundum og þ. á m. sameiginlegum fundum með fjh.- og viðskn. Nd. Umsagnir bárust frá allmörgum aðilum, sem ég mun gera grein fyrir síðar í máli mínu, og einnig komu til fundar við n. Þorsteinn Ólafsson deildarstjóri: fjmrn., Gaukur Jörundsson prófessor og Guttormur Sigurbjörnsson forstjóri Fasteignamats ríkisins. N. malir með því að frv. verði samþ. með þeim breytingum sem koma fram á þskj. 505 og ég mun gera nánari grein fyrir, en hins vegar áskilja nm. sér rétt til að flytja eða fylgja öðrum brtt. Aðalmat fasteigna frá 1970 er gert samkv. lögum nr. 28 frá 1963, um fasteignamat og fasteignaskráningu. Það er ljóst og hefur lengi verið ljóst að lagagrundvöllur matsins frá 1970 er ekki nægilega góður og mikill til þess að vera nægilega traustur grunnur fyrir framtíðarþróun fasteignamats. Frv. var samið um fasteignamat árið 1970 af Ármanni Snævarr prófessor. Hann skilaði frv. af sér 1971 og hafði náið samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, en hins vegar varð ekki af því að þetta frv. kæmi til meðhöndlunar Alþingis. Hins vegar var lagt fram frv. um fasteignamat og fasteignaskráningu á þingi 1973, en það frv. náði ekki fram áð ganga. Ed afgreiddi frv., en það stöðvaðist í Nd. vegna þingrofs. Nú er svo komið að ef ekki fæst ákvörðun um framtíð fasteignamats í landinu, þá er hætt við því að sá mikli kostnaður og sú mikla vinna sem hefur verið lögð í fasteignamatið, þ.e.a.s. fasteignamatið frá 1970, öll sú vinna og kostnaður sé unnið fyrir gýg. Það er því mjög brýnt að fá traustari grundvöll undir fasteignamat og má því leggja mikla áherslu á að þetta frv. nái fram að ganga hér á Alþingi. Ég ætla mér ekki að gera grein fyrir málinu almennt, það fylgir frv. ítarleg grg. og ráðh. gerði grein fyrir málinu allítarlega í framsögu. N. leggur fram allmargar brtt. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því að nafn þessarar stofnunar verði Fasteignaskrá í stað hins eldra nafns: Fasteignamat ríkisins. N. varð sammála um að það væri ekki ástæða til þess að breyta þessu nafni. Þó að það megi til sanns vegar færa að orðið „fasteignaskrá“ lýsi ef til vill betur tilgangi þessarar stofnunar, þá taldi n. ekki ástæðu til að breyta nafninu Fasteignamat ríkisins, þar sem það nafn er orðið fast í sessi og einnig mundi fylgja því allmikill kostnaður að breyta þessu nafni, svo sem prentun á nýjum eyðublöðum o. s. frv. Í öðru lagi gerir n. það að till. sinni að 2. gr. breytist þannig að í stað orðsins „landamarka“ komi orðið: landamerkja. Það er vegna ábendingar hv. þm. Steinþórs Gestssonar. Hann gerði ítarlega grein fyrir því máli á sínum tíma við framsögu þessa máls og vísa ég til orða hans þar, þar sem hann rifjaði það upp að orðið „landamerki“ sé gamalt orð sem hafi verið í lögum lengi og sé ástæða til að halda því orði. En hér er átt við landamerki, sem eru vanalega kölluð lóðamörk ef um þéttbýli er að ræða, og þarfnast ekki frekari skýringa. Þá er gerð brtt. við 2. málsgr. 2. gr., en hún hljóðar svo í frv.: „Ef um sérgreindan eignarrétt eða sérstaka notkun einstakra hluta mannvirkja er að ræða, skal samkvæmt lögum þessum farið með slíka eignarhluta sem fasteignir, sbr. 3. gr., lið 3.22.“ Hér er um það að ræða að aðskilja sérstakar einingar, t.d. í fjölbýlishúsum, og það sé litið á hverja einingu sem sérstaka fasteign. En brtt. er flutt vegna þess, að til þess að svo megi vera þarf skipting og eignarhlutföll að liggja fyrir í þinglýstum heimildum. Það er sem sagt gert ráð fyrir því að það sé ekki um að ræða sérstaka fasteign nema það liggi fyrir í þinglýstum heimildum hvernig skiptingin er og hvernig eignarhlutföllin eru. T.d. ef í einu húsi er annars vegar íbúð á efri hæð og verslun á neðri hæð og eigandi sæi ástæðu til að skipta þessari eign í tvær fasteignir, þá yrði það að gerast á þann hátt að hann yrði að þinglýsa slíku skjali þar sem þessi ósk kæmi fram. Þá er gerð brtt. við 3. gr., en 3. gr. fjallar einkum um þær upplýsingar sem á að afla varðandi fasteignina. Þessi upptalning í 3. gr. er allítarleg, og við athugun kom í ljós að upptalningin er nokkuð gölluð og einnig voru margvíslegar óskir um að þar yrðu tekin upp fleiri atriði. En þó voru margir sem bentu á að það væri erfitt og óeðlilegt að lögfesta slíka upptalningu. Þess vegna er lögð til breyting eins og segir ? brtt. n. við 3. gr.: „Setja skal í reglugerð ákvæði um söfnun og skráningu upplýsingaatriða svo og um helstu skrár gefnar út á grundvelli þeirra.“ Það er því gert ráð fyrir að þessi upptalning verði ákveðin með reglugerð. Þá kemur fram brtt. frá n. við 4. gr. Er það gert vegna ábendinga frá Þróunarstofnun Reykjavíkurborgar, en umsögn barst frá þeirri stofnun. Sú stofnun sagði eftirfarandi um 4. gr.: „Það vantar alveg ákvæði um að skráningu skuli breytt þegar mannvirki er breytt. Erfitt er að gera sér grein fyrir hvers vegna byggingarstigið tilbúið undir tréverk er valið fram yfir önnur“ - en 4. gr. hafði gert ráð fyrir því. „Í Reykjavík er t.d. mun auðveldara að fá upplýsingar um fokheld mannvirki og svo mun víðar. Eðlilegast er að hugsa sér að skráning fari fram í hvert skipti sem húsið er skoðað, sama á hvaða byggingarstigi það er. Með aðstoð þessara upplýsinga mætti síðan mynda tölfræðilegar reglur um hvenær vænlegast væri að skoða húsið næst. Á það skal bent, að ef matsverð húss er ekki í samræmi við byggingarstig þess eða ef matshæft hús er ekki metið strax tapast töluverðar upphæðir í fasteignagjöldum.“ Í samræmi við þetta höfum við gert það að till. okkar að 4. gr. hljóði svo: „Upplýsingar samkvæmt 3. gr. skulu skráðar og skráningu þeirra breytt þegar landsstærðir breytast, notkun lands breytist, svo sem víð gerð lóðarsamninga“ - og við bætist: „eða úthlutun lóðar, en ella á byggingartíma mannvirkis“ - í stað orðanna: „þegar mannvirkið er fullgert fyrir gerð innréttinga, þegar hús er fullgert“ - og síðan kemur áfram: „þegar mannvirki er tekið í notkun og loks þegar mannvirki er breytt eða eytt.“ Þessi breyting er í samræmi við þá ábendingu sem kom frá Þróunarstofnun Reykjavíkur. Þá er einnig gerð till. um breytingu á 2. málsgr. 4. gr., en hún hljóðaði þannig áður samkvæmt frv.: „Upplýsingar skulu einnig skráðar við eignaskipti eða breytingu á umráðum eignar, sbr. 12. gr.“ Við þetta bætist: „Heimilt er að setja í reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessarar greinar. Þ. á m. hve oft fasteignir skuli skoðaðar af Fasteignamati ríkisins.“ Það komu fram allmargar ábendingar þess efnis, m.a. frá bæði Þróunarstofnun Reykjavíkurborgar og borgarstjórn Reykjavíkur eða borgarráði, að það væri æskilegt og í reynd töldu þeir nauðsynlegt að það væri ákvæði þess efnis í lögunum hve oft fasteignir skuli skoðaðar. En það var ekki talið kleift að ákveða það nú í eitt skipti fyrir öll. Þessi mál þurfa að þróast. Hins vegar var n. sammála um að það þurfi að skoða fasteignir með vissu millibili, en niðurstaðan varð að slíkt skyldi ákveðið í reglugerð. Þá er gerð lítils háttar breyting á 5. gr. í samræmi við ábendingu frá Þjóðhagsstofnun, en Þjóðhagsstofnun var einn þeirra aðila sem sendu umsögn. Segir svo í umsögn Þjóðhagsstofnunar varðandi þessa grein: „Áríðandi er að koma á skráningu hverrar íbúðar og láta íbúa vita hver merkingin er. Í Danmörku er gert ráð fyrir að starfsmenn fasteignamats lími miða á hurðir til að byrja með, en eigendum verði síðan skylt að útbúa varanlegar merkingar. Á öllum húsum eru nú járnskilti með matrikelnúmeri þess. Hagstofustjóri er meðmæltur því að eins sé farið að hér. Á þann hátt væri hægt að skylda menn til að skrifa íbúðarnr. á skattskýrslur og tilkynningar um flutninga og útkoman væri ókeypis manntal og íbúaskrá á hverju ári og sjálfkrafa endurnýjun fasteignaskrár árlega. Á þann hátt kæmu fram upplýsingar um ólöglegar íbúðir og nánari athugun þeirra væri auðveldur eftirleikur. Ef til vill mætti þá koma í veg fyrir ýmiss konar óhöpp.“ Það þótti rétt að taka tillit til þessarar ábendingar, og þess vegna er bætt við í 2. mgr. fyrir aftan, „staðgreinistölukerfis“ orðinu „matrikel“ innan sviga til þess að leggja áherslu á við hvað er átt. Einnig er bætt við í þessa grein að heimilt sé að skylda fasteignaeigendur til að sjá um auðkenningu fasteigna samkvæmt greinitalnakerfi Fasteignamats ríkisins. Nm. höfðu ekki fullvissu fyrir því að slíkt yrði nauðsynlegt, en það var talið rétt að slík heimild væri fyrir hendi ef þetta kerfi gæti ekki verkað nema til kæmi að eignirnar yrðu merktar. Hins vegar verður það að koma í ljós. Það er sjálfsagt ekki æskilegt að fara út í stórt fyrirtæki til þess að koma því á, en það verður að meta eftir því sem þessi mál þróast, og því þótti rétt að hafa þessa heimild ef rétt þætti að framkvæma það síðar meir. Þá er í fimmta lagi gerð brtt. við 6. gr., en 2. málsgr. 6. gr. hljóðar svo: „Ráðh. hefur heimild til að fela öðrum aðila framkvæmd laganna ef slík breyting þykir hagkvæm.“ Í grg, kemur fram að hér er fyrst og fremst átt við Hagstofu Íslands. En það komu fram allmargar ábendingar, sérstaklega frá Reykjavíkurborg, að það gæti reynst hagkvæmt að fela einstökum sveitarfélögum eða stofnunum á vegum sveitarfélaga að annast ýmis ákvæði þessara laga. N. þótti rétt að taka tillit til þessara ábendinga og bæta því við í þessari grein. Er lagt til að 2. málsgr. 6. gr. orðist svo: „Ráðh. hefur heimild til að fela óðrum opinberum aðilum, þ.m.t. einstökum sveitarfélögum eða samstarfsstofnunum þeirra, skráningu fasteigna samkv. lögum þessum, ef slík breyting þykir hagkvæm.“ Það bendir margt til þess að slíkt gæti verið hagkvæmt og því er nauðsynlegt að slík heimild sé í lögunum og hún sé ótvíræð. Í sjötta lagi breytist 7. gr. aðeins á þann hátt, eins og margar aðrar gr., að í stað „Fasteignaskrár“ kemur: Fasteignamat ríkisins. Í 8. gr. er gert ráð fyrir því að við Fasteignamat ríkisins starfi ráðgefandi n. þeirra aðila sem nýta eða nýtt geta þessa skrá í rekstri sínum. Er lagt þar til að í þessari n. eigi sæti 2 fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga, fulltrúi Sambands ísl. tryggingarfélaga, fulltrúi Húsa- og landeigendasambands Íslands og fulltrúi samstarfsnefndar banka og sparisjóða. N. gerir það að brtt. sinni að í þessari n. eigi sæti þrír fulltrúar Sambands ísl. sveitarfélaga í stað tveggja, þar af einn þeirra tilnefndur af Reykjavíkurborg. Það er ljóst að meginhluti fasteigna er hér á höfuðborgarsvæðinu, og það liggur alveg ljóst fyrir að það er nauðsynlegt að Reykjavíkurborg sé með í þessu starfi. Því þótti nauðsynlegt að taka sérstaklega fram að einn fulltrúi skyldi vera frá Reykjavíkurborg, þótt allar líkur væru til að Samband ísl. sveitarfélaga mundi tilnefna fulltrúa þaðan. Síðan er lagt til að bæta við í þessa n. fulltrúa frá Brunabótafélagi Íslands, en Brunabótafélag Íslands mun annast um 95% af tryggingum fasteigna utan Reykjavíkur. Þá er gert ráð fyrir því að í stað samstarfsnefndar banka og sparisjóða komi Samband ísl. viðskiptabanka. Frv. var sent til umsagnar samstarfsnefnd banka og sparisjóða, en samstarfsnefndin eða samvinnunefndin tók fram að verkefni hennar væri mjög þröngt, aðeins á sviði aðgerða í tékkamálum. Þess vegna þótti rétt að í stað samstarfsnefndar kæmi Samband Ísl. viðskiptabanka sem er eðlilegri aðili í þessu sambandi. Þá er gert ráð fyrir því að inn komi fulltrúi frá Landmælingum Íslands, frá Hagstofu Íslands, frá Þjóðhagsstofnun og Skipulagsstjórn ríkisins. Ég sé nú að Samband ísl. tryggingarfélaga hefur fallið niður í brtt. Það virðist hafa fallið niður í vélritun, og vænti ég þess að n. reynist unnt að koma þeirri leiðréttingu að, því að það er gert ráð fyrir því í frv. að Samband ísi. tryggingafélaga eigi einn fulltrúa í þessari n., og það var ekki hugmynd fjh.- og viðskn. að þessi fulltrúi félli út. Því er hér um mistök að ræða sem ég vænti að verði hægt að leiðrétta. En ástæðurnar til þess, að hér er bætt við fulltrúum, eru sérstaklega þær, að það er mjög nauðsynlegt að sem flestir aðilar komi til með að hagnýta sér þetta nýja fasteignamat. Hagnýtt gildi fasteignamats er mjög mikið þótt það sé erfitt að sjá út fyrir allt það svið. Þeir aðilar, sem gætu haft not af skránni, eru m.a. ríkissjóður við álagningu skatta og gjalda sem taka mið af fasteignamati, sveitarstjórnir við álagningu fasteignaskatta og annarra gjalda sem taka mið af fasteignamati, tryggingafélög, bankar, lánastofnanir og aðrir hliðstæðir aðilar, einstaklingar og fyrirtæki í fasteignaumsýslu, þinglýsingardómarar við töku þinglýsingar- og stimpilgjalda, Þjóðhagsstofnun við gerð þ]óðhagsreikninga, Framkvæmdastofnun við áætlanagerð, Hagstofa Íslands við ýmsa upplýsingasöfnun við hagskýrslugerð, skipulagsyfirvöld til afnota fyrir skipulag bæja og kauptúna, Landmælingar Íslands vegna landmælinga, ríkissjóður vegna skrásetningar ríkiseigna og áætlanagerðar um þróun ýmissa gjaldstofna o.fl., Almannavarnir, samtök landbúnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar, og sjálfsagt mætti bæta hér við. En þessi upptalning ætti að nægja til þess að sýna fram á hversu mikilvægt þetta mat getur verið. Á það skal hins vegar lögð áhersla, að með réttu og nákvæmu fasteignamati á hverjum tíma má fella niður hliðstæða starfsemi hjá fjölda aðila til verulegs sparnaðar, svo sem brunabótamat með breytingu á lögum um brunatryggingar, ýmis möt vegna lántöku, eignarnáms, vátrygginga og veðsetninga. Því er nauðsynlegt að þeir aðilar, sem gætu og koma til með að geta notað þetta mat í framtíðinni, hafi möguleika á að hafa áhrif á þessa starfsemi og þannig sé með lögunum reynt að tryggja það enn betur að þessir aðilar komi til með að nota þetta mat og verði smám saman hætt að nota sjálfstæð möt hinna einstöku aðila. Jafnframt má benda á að í fasteignamatinu hefur verið safnað saman ýmsum gögnum sem koma sérstaklega að haldi þegar gera þarf vissar tegundir af greiningum (eða analýsum). Vitneskja er t.d. fyrir hendi um hvert hús hvers konar kynding er í húsinu, og má hugsa sér hvers virði slík vitneskja er ef alvarlega er hugleitt að innleiða rafmagnshitun húsa samhliða hitaveitu sem mjög er rætt um nú í þeirri orkukreppu sem yfir okkur hefur dunið. Sama máli gegnir um ýmsar aðrar upplýsingar, svo sem fjarlægðir sveitabýla frá þjóðvegi og fleira af slíku tagi. Vélvædd geymsla upplýsinga þessara í fasteignaskrá tryggir jafnframt auðvelda notkun þeirra þegar á þarf að halda. Af þessu ætti að sjást að fasteignamatið og skráin hefur of þýðingarmiklu hlutverki að gegna í okkar þjóðfélagi til að hægt sé að vanrækja þetta hlutverk. Ég tel að ég hafi með þessu bent á að það var mikilvægt að bæta hér við ýmsum aðilum sem gætu hagnýtt sér þessa starfsemi. Í áttunda lagi er gerð brtt. við 9. gr., en breyt. eru litlar. Í 2. málsgr. bætist við setningin: „Eigendum fasteigna er skylt að veita þær upplýsingar um fasteignir sem um er beðið.“ Það þótti nauðsynlegt að hafa slíkt ákvæði í lögum, að eigendum væri skylt að veita upplýsingar um fasteignir, og þess vegna var það tekið inn. Í 5. málsgr. verður sú breyting að í stað orðsins „mannvirkjagerðar“ kemur orðið: fasteigna. Og í 6. málsgr. bætist, en hún hljóðar svo í frv.: „Fasteignaskrá sendir hverju sveitarfélagi árlega skrá með nægum upplýsingum um fasteignir til að gengið verði úr skugga um að aðilar skv. 2. málsgr. hafi fullnægt upplýsingaskyldu sinni.“ Það þótti nauðsynlegt að setja um þetta nánari ákvæði í reglugerð og þess vegna er lagt til að málsgr. orðist svo: „Fasteignamat ríkisins sendir hverju sveitarfélagi árlega skv. nánari ákvæðum í reglugerð skrá með nægum upplýsingum um fasteignir til að gengið verði úr skugga um að aðilar skv. 2. málsgr. hafi fullnægt upplýsingaskyldu sinni.“ Það er mjög líklegt og í reynd víst að það verða fleiri aðilar, sem koma til með að senda inn breytingar, en byggingarfulltrúar og sveitarstjórnir, og þess vegna er nauðsynlegt að Fasteignamat ríkisins sendi sveitarfélögum upplýsingar um slíkar breytingar, sem sveitarfélög hafa ekki vitneskju um. En það er ljóst að þá þarf að setja um það nánari ákvæði og því var bætt við að það skyldi gert í reglugerð. Í 10. gr. breytist aðeins nafn stofnunarinnar, og sama er um 11. gr. Við 12. gr. er mjög lítils háttar brtt., sem er vegna annarra breytinga, og einnig á eftir orðunum: „Fasteignaskrá kveður á um form og efni slíkra tilkynninga og er eigendum skylt að veita allar þær upplýsingar sem um er beðið“ - falli niður orðin: „þ. á m. um söluverð eða leigu.“ Þessi brtt. er flutt skv. ábendingu Þjóðhagsstofnunar. Í 13. gr. breytist aðeins nafn stofnunarinnar, en 14. gr. breytist allnokkuð og þar er um þýðingarmikla grein að ræða. 14. gr. hljóðar svo í frv.: „Fasteignaskrá selur þeim, sem þess óska, upplýsingar úr skránni og úrvinnslu á þeim. Verðlagning þessarar þjónustu skal miðast við endurheimtu kostnaðar Fasteignaskrár, að því marki sem fjárlög á hverjum tíma gera ráð fyrir.“ N. gerir að till. sinni að þessi grein hljóði svo: „Fasteignamat ríkisins veitir þeim, er þess óska, upplýsingar úr skránni og er jafnframt heimilt að veita þjónustu um úrvinnslu á þeim“ - þ.e. upplýsingunum. Meginatriðið er að þessi skrá, sem verður í höndum Fasteignamats ríkisins, á að vera opinber skrá og opin öllum. Hins vegar er ekki ástæða til þess að hverjum sem er sé veitt úrvinnsla á þeim upplýsingum sem þar eru þótt skráin sé opin. Það á hver sem er að geta komið og fengið að skoða þessa skrá, en hins vegar verður það að vera mat stofnunarinnar hvort veita eigi aðila, sem um biður, úrvinnslu á þeim upplýsingum sem eru í skránni. Þá er gerð till. um að 2. málsgr. 14. gr. orðist svo: „Verðlagning þessarar þjónustu skal miðast við endurheimtu kostnaðar Fasteignamats ríkisins, að því marki sem fjárlög á hverjum tíma gera ráð fyrir.“ Og síðan: „Við verðlagningu þjónustu til sveitarfélaga skal tekið sérstakt tillit til upplýsingasöfnunar þeirra, sbr. 3. gr.“ Það er alveg ljóst að sveitarfélög koma til með að leggja til meginhluta af þeim upplýsingum sem byggt verður á, og þess vegna þykir það rétt og í reynd sjálfsagt að verðlagning til þeirra taki mið af þessari staðreynd. Því þótti rétt að það væri ótvírætt í lögum að sveitarfélögin ættu að njóta annarra kjara en aðrar stofnanir sem ekki leggja til upplýsingar í skrána. Þá er gert ráð fyrir því að á eftir 15. gr. komi ný gr. sem fjallar um hvaða eignir eru undanþegnar fasteignamati. Það hefur verið svo að hér hefur verið um reglugerðarákvæði að ræða, en það þótti rétt að taka þessi ákvæði inn í lögin. Er þessi lagagr. samhljóða reglugerðinni með lítils háttar hreytingum, en þá er um það að ræða hvaða eignir eru undanþegnar fasteignamati, aðallega ýmsar eignir sem ríkissjóður á og á vegum opinberra aðila. Gert er ráð fyrir að nokkur breyt. verði á 16. gr. sem verður 17. gr. Það er einkum það atriði, að gert er ráð fyrir því í frv. að hlunnindi, sem eru óháð búsetu, þ.e. önnur en dúntekja, eggjatekja, fuglatekja, hvers konar veiði til eigin nota og reki skuli í þessu sambandi sérmetin sem hluti gangverðs sem næst tiföldum árlegum nettótekjum af þeim. Þarna eru sem sagt sérstök ákvæði um mat í slíkum tilfellum. Það þótti ekki rétt að hafa svo nákvæmt orðalag um þessa hluti í lögunum, en ekki um aðra, og því leggur n. til að þessi setning falli niður og hljóðar greinin í brtt. í samræmi við það. 10. brtt. er við 18. gr., sem verður 19. gr., en 3. málsgr. þessarar greinar hljóðar svo: „Beri brýna nauðsyn til af framkvæmdaástæðum er Fasteignaskrá heimilt, að fengnu samþykki ráðh. og meðan þörf krefur, að ráða trúnaðarmenn í einstökum kjördæmum sem annist mat og/eða skoðun fasteigna. Ef til kemur skal í reglugerð setja nánari ákvæði um ráðningu og starfssvið trúnaðarmanna.“ Nm. þótti óþarflega margir fyrirvarar vera í þessu orðalagi, enda er það skoðun þeirra aðila, sem hafa starfað að matinu, að það verði nauðsynlegt að hafa slíka trúnaðarmenn, og þess vegna er lagt til að 3. málsgr. orðist svo: „Fasteignamati ríkisins er heimilt að fengnu samþykki ráðh. að ráða trúnaðarmenn í einsstökum kjördæmum, er annist mat og/eða skoðun fasteigna. Ef til kemur skal í reglugerð setja nánari ákvæði um ráðningu og starfssvið trúnaðarmanna.“ Það verður skv. þessu mati stofnunarinnar og með samþykki ráðh. að ráða slíka trúnaðarmenn. Ekki þótti ástæða til að draga meira úr þessu með öðru orðalagi, enda hafa allflestir trú á, sem til þessara mála þekkja best, að það muni reynast nauðsynlegt að ráða slíka trúnaðarmenn, og verður það væntanlega gert við framkvæmd þessara laga. Herra forseti Þetta er nú orðið alllangt mál, en ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar brtt. nema ákvæði til bráðabirgða. Það er gerð lítils háttar breyting á ákvæðum til bráðabirgða sérstaklega að ákvæði til bráðabirgða nr. V. falli niður, það er óþarft, en hins vegar komi inn nýtt ákvæði til bráðabirgða sem verði nr. V. og orðist svo: „Áður en nýtt fasteignamat tekur gildi hinn 1. des. 1976, sbr. 3. málsgr. 26. gr., skal fara fram endurskoðun á ákvæðum gildandi laga sem fasteignamat hefur áhrif á, þannig að samþykkt þessara laga valdi ekki breytingum á gjöldum af fasteignum.“ Það er ljóst að þessi lög eru ekki tekjuöflunarlög. Hér er aðeins verið að breyta fasteignamati. Það er nauðsynlegt í framhaldi af lagasetningu þessari að breyta ýmsum öðrum lögum, svo sem um tekjuskatt og eignarskatt og um tekjustofna sveitarfélaga, því að það er ljóst að með tilkomu þessara laga mun fasteignamat stórhækka. Því vildi n. leggja á það áherslu að það yrði að fara fram endurskoðun á ákvæðum þeirra laga sem nýtt fasteignamat hefur áhrif á, og verður verkefni Alþingis að ákveða þá hve há gjöld skuli lögð á fasteignir. En aftur á móti skal skýrt tekið fram að þessi lög eiga ekki að leiða af sér aukna skattlagningu. Ég vil að lokum leggja til að þetta frv. verði samþ. og fái skjóta afgreiðslu. Það verði lögð á það áhersla af þeim aðilum, sem vinna að þessum málum, að það sé nauðsynlegt að fá lög um þessi efni sem fyrst. Það hefur dregist í mörg ár af mörgum ástæðum. Því vil ég eindregið leggja til - og nm. eru sammála um það - að frv. verði samþ. með þeim brtt. sem n. hefur lagt fram.



Herra forseti. Landbn. hefur haft frv. til l. um Búnaðarbanka Íslands til athugunar og rætt það á fundum sínum, en náði ekki samstöðu um málið. Nál. meiri hl. n. er undirriðað af 6 nm., þar af einum með fyrirvara sem ég hygg að hann muni gera grein fyrir hér við umr. Minni hl., Helgi F. Seljan, mun gera grein fyrir sinn áliti. Um þetta frv. mun ég ekki hafa mörg orð. Það kom fram á nefndarfundi að nm. töldu eðlilegt og sanngjarnt að Búnaðarbanki Íslands hefði rétt til að versla með erlendan gjaldeyri. En við 1. umr. um frv. hér í hv. Ed. gerði hæstv. landbrh. einmitt grein fyrir þessu atriði, að ákvæði um það var ekki fellt inn í frv., og vil ég minna lítils háttar á það sem hann sagði um það efni. Hann taldi óþarft að fella það inn í lög um Búnaðarbankann, þar sem hægt er - og mun verða gert í þessu tilfelli, eins og hæstv. ráðh. sagði í ræðu sinni - að taka upp samninga við Seðlabankann, eftir að þetta frv. er orðið að lögum, sem hann vonaði að yrði fyrr eða seinna, um að Búnaðarbanki Íslands versli með gjaldeyri eins og hinir bankarnir. Með vísun til þessara ummæla hæstv. landbrh., fallast nm. á þá málsmeðferð, sem hann gerir ráð fyrir að beita, og gera ekki till. um breytingu á þessu í frv., en treysta því að við yfirlýsingu hæstv. ráðh. verði staðið. Að öðru leyti vísa ég til nál. okkar um það að meiri hl. n. mælir með því að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Ég var ekki kominn inn á þing þegar talað var fyrir þessu frv., og því miður gafst mér lítill tími til þess að kynna mér það áður en það var afgr. úr nefnd. En fyrirvari minn var aðallega miðaður við það að ég gæti komið hér örfáum athugasemdum að þó að ég vildi ekki á annan hátt bregða fæti fyrir frv. eins og það er að þessu sinni. Ég vil í fyrsta lagi lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst eðlilegt, fyrst ríkisbankarnir eru þrír, að þeir starfi eftir líkum lögum allir. Mér sýnist þetta frv. stefna að því, og fyrsta athugasemd mín er í raun og veru bundin því að mér finnst óeðlilegt að einn ríkisbankinn heyri undir annan ráðh. en hinir ríkisbankarnir. Þetta kemur fram í 8. gr., að Búnaðarbankinn á að lúta undir þann ráðh. sem fer með landbúnaðarmál, en mér fyndist eðlilegra, að hann lyti eins og hinir bankarnir undir bankamrh., og óska eftir því við afgreiðslu frv. að 8. gr. verði borin upp sérstaklega. Í öðru lagi get ég tekið undir orð síðasta ræðumanns um það, að mér finnst a.m.k. tíminn, sem er valinn til að fjölga úr tveimur bankastjórum upp í þrjá ekki vel valinn, því að nú eru slíkir tímar að það væri réttara að spara útgjöld, en ekki auka þau. Af þeim ástæðum óska ég eftir því að 1. málsl. 10. gr. verði borinn upp sérstaklega. Hinu er ég alveg sammála, að það sé eðlilegt að Búnaðarbankinn hafi leyfi til þess að versla með gjaldeyri alveg eins og Landsbankinn og Útvegsbankinn, hið sama gildi um alla ríkisbankana. Loks langar mig að lýsa þeirri skoðun minni, að ég hef lengi verið á móti því hvað bankakerfið er orðið margþætt og útþanið hjá okkur og ég hefði kosið að bönkum væri fækkað. Hér kom einu sinni fram í þinginu að sameina skyldi Búnaðarbankann og Útvegsbankann, og það fannst mér stefna í rétta átt. En ég var þó enn róttækari en það. Ég hefði óskað eftir því að Verslunarbankinn, Samvinnubankinn og Alþýðubankinn væru lagðir niður og þeir látnir renna inn í hina bankana þrjá, þ.e.a.s. ríkisbankana, sem yrðu eftir það bara tveir hefði þetta orðið að lögum. Þessari skoðun minni vildi ég koma hér á framfæri. En að öðru leyti mun ég fylgja þessu frv., nema ég óska eftir því að 8. gr. verði borin upp sérstaklega og 1. málsl. 10. gr., og hef lýst hvers vegna sú ósk er fram komin.



Herra forseti. Aðeins örfáar athugasemdir í sambandi við það frv. sem hér er til umr. Ég tel ekki óeðlilegt, jafnumsvifamikill banki og Búnaðarbanki Íslands er orðinn, - hann mun vera orðinn annar stærsti af svokölluðum ríkisbönkum, - að það komi í sambandi við stjórn hans fram óskir um að yfirstjórn bankans geti verið á svipaðan veg og er háttað hjá hinum bönkunum, að það séu þrír bankastjórar og heimild sé til þess að ráða aðstoðarbankastjóra. Það er ekki nema eðlileg ósk. En það, sem vekur nokkrar efasemdir í mínum huga, er að hér er flutt frv. um l. um Búnaðarbanka Íslands, allviðamikið frv. sem er í nokkrum köflum og ekkert bendir til að eigi að verða breytingar á á næstunni. En ég er sammála þeim aðilum sem hér hafa talað og bent á að nauðsyn er á því að heildarlöggjöf þjóðarinnar í sambandi við bankamál sé tekin til rækilegrar endurskoðunar. Og þar mundu mjög mörg atriði koma að mínum dómi til athugunar. Í sambandi við þetta frv. get ég einnig fallist á þá athugasemd, sem hér hefur verið gerð, að það er ákaflega óeðlilegt ákvæði, sem er í 8. gr. þessa frv. um að yfirstjórn þessa banka sé í höndum annars ráðh. heldur en fjallar almennt um bankamál. Það er náttúrlega alveg sjálfsagt að í heildarlöggjöf um bankamál þjóðarinnar sé ákveðið að hver sú stofnun, hvert það fyrirtæki, sem lagalega hefur fengið viðurkenningu á því að heita banki og mega reka almenna bankastarfsemi í landinu, fái með slíkum réttindum réttindi til þess að veita almenna þjónustu sem felst í því að versla með erlendan gjaldeyri. Það er svo margt annað sem þyrfti að koma inn í allsherjar bankalöggjöf. Það virðist vera ríkjandi og eiga allmiklu fylgi að fagna meðal þingmanna og annarra sú gagnrýni að bankakerfið sem slíkt sé orðið allt of umfangsmikið og víðfeðmt. Ég skal nú ekki fara að leggja beinlínis dóm á það. Á hinn vil ég hins vegar vekja athygli, hvort ekki væri ástæða fyrir okkur að haga bankalöggjöf og fyrirmælum og ákvæðum um almenna bankastarfsemi í landinu eitthvað í samræmi við það sem gildir hjá öðrum þjóðum, t.a.m. á Norðurlöndum. Það er eitthvað svo fastbundin og víðtekin regla hér á landi að miða bankastarfsemi við ákveðið verkefni, að þessi og þessi banki eigi öðrum verkefnum frekar að sinna málefnum ákveðinna tegunda, ákveðinna starfsgreina, ákveðinna atvinnugreina o.s.frv. Ég held að það væri fyllilega þess virði að athuga þau ákvæði sem nú gilda t.a.m. í alveg nýrri löggjöf sem tekið hefur gildi í Danmörku um banka og starfsemi þeirra. Hún er fyrst og fremst bundin og háð ákveðnum skilyrðum, þannig að þær skuldbindingar, sem bankastofnanir takast á hendur, verða að vera í ákveðnu hlutfalli við eigið fé. Það held ég að væri atriði sem væri rétt fyrir okkur að gefa meiri gaum að. Við ættum að samræma löggjöf um starfsemi og rekstur banka í heild eitthvað á þann veg, sem ég hef verið að lýsa. Ég held að við mundum fá miklu heilbrigðari almenna bankastarfsemi og bankaþjónustu í þjóðfélaginu með því að hafa þessi sjónarmið fyrir augum. Ég veit ekki hvort það er endilega svo aðkallandi að bönkum, verði fækkað. Það er atriði út af fyrir sig. Ef okkur gæti tekist að hafa betri heildarstjórn á hvernig almennri bankaþjónustu í landinu er háttað og við gætum verið öruggir um að hún væri ávallt innan þess ramma, sem talinn er eðlilegur um starfsemi slíkra fjármálastofnana að sjálfsögðu undir hinu opinbera bankaeftirliti sem á að vera í höndum Seðlabankans, eins og það er nú hjá okkur, þá væri mikið unnið. Ég vil einnig benda á að í slíkri löggjöf mættu gjarnan vera ákvæði sem leyfðu almenna starfsemi fjármagnsmiðlara sem er almennt viðurkennd frjáls og eðlileg atvinnugrein í nágrannalöndum okkar. Slík starfsemi getur átt fyllsta rétt á sér og getur verið þjóðfélaginu og þegnum þess til mikils hagræðis. Að sjálfsögðu á slík starfsemi að vera háð lögskipuðu eftirliti bankakerfisins. En hún á undir öllum kringumstæðum rétt á sér og á að vera gert ráð fyrir henni í starfsemi hins almenna bankakerfis. Ég hefði talið hægast og eðlilegast, eins og nú er málum háttað, að þetta frv., sem hér er til afgreiðslu verði heimild í þá átt að fjölga bankastjórum Búnaðarbankans og enn fremur að veita heimild til ráðningar aðstoðarbankastjóra. Mín vegna hefði einnig mátt taka af allan vafa um það og ákveða með lögum að bankanum yrðu veitt fullkomin gjaldeyrisréttindi, en að öðru leyti yrði ákvæðum þessa frv. frestað, því að með slíku háttalagi um afgreiðslu málsins væri Alþ. að staðfesta þá ætlun sína að innan tiltölulega skamms tíma ætlaði Alþ. að gegna þeirri skyldu, sem ég tel að það hafi, að taka hina almennu löggjöf um alla bankastarfsemi í landinu til gagngerrar endurskoðunar.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til þess að fullgilda fyrir Íslands hönd samning Danmerkur, Finnlands, Íslands, Noregs og Svíþjóðar um stofnun Norræna fjárfestingarbankans. N. hefur fjallað um þetta frv. og leggur einróma til að það verði samþ. Það var á aukaþingi Norðurlandaráðs á s.l. ári að það var samþ. að stofna norrænan fjárfestingarbanka. Það var yfirgnæfandi meiri hl. Norðurlandaráðs sem samþ. þessa till. Allir fulltrúar Íslands frá öllum flokkum voru samþykkir því að stofna til þessa banka. Ég er ekki í nokkrum vafa um að stofnun þessa banka verður til hagsbóta fyrir íslendinga. Utanríkisviðskipti íslendinga við hin Norðurlöndin eru óhagstæð. Það er mjög mikill halli á vöruskiptajöfnuði okkar við hin Norðurlöndin, og ég er fullviss um að það er mikill skilningur fyrir því á hinum Norðurlöndunum að auka útflutning okkar til þeirra. Þessi banki ætti að geta stuðlað mjög að því að svo verði.



Herra forseti. Frv. þetta til l. um breyt. á lögum um afréttamálefni, fjallskil o.fl. er samið af svokallaðri landnýtingarnefnd, sem hér starfaði fyrir þrem árum og er þetta frv. flutt til þess að gera kafla þeirra laga um ítölu gleggri og auðveldari í framkvæmd heldur en talið var að hann væri í lögunum. Landbn. hefur rætt þetta frv. á fundum sínum og leitað umsagnar ýmissa aðila, þ. á m. Búnaðarfélags Íslands, Landgræðslu ríkisins og Sambands ísl. sveitarfélaga, og fengið frá öllum þessum aðilum jákvæðar umsagnir um frv. Við athugun í n. sýndist okkur augljóst að nægilega skýrt kæmi það ekki fram að lögin tækju einnig til þéttbýlisstaða eða kaupstaða í landinu, og það er kannske skiljanlegt vegna þess að frv.er samið fyrir það löngu að síðan hafa fjölmargir kaupstaðir verið stofnaðir í landinu. Þó að upphaf afréttamálalaganna sé á þá lund að þar sé tekinn af allur vafi um að kaupstaður tilheyri því fjallskilaumdæmi sem sú jörð var í sem kaupstaðurinn hefur risið á, þá þurfti eigi að síður að gera það algjörlega ótvírætt að lögin gætu náð til þéttbýlisstaðanna einnig. Ég þarf ekki að færa að því rök, ég veit að hv. dm. eru það kunnugir þeim málum viða um land, að það er hverjum manni auðséð að þar er einnig þörf að fylgjast með, að ekki sé um ofnotkun lands að ræða. En eins og ég sagði áðan, þá var frv. samið með það fyrir augum að það væri um mjög lítinn vanda að ræða að því er kaupstaðina varðar, og því er hvarvetna í frv. talað um hreppsnefndir og hreppsfélög, en samheiti sveitarfélaga á Íslandi er sveitarfélag. Því höfum við gert það að till. okkar að hvarvetna í þessu frv. verði breytt úr hreppsnefndum í sveitarstjórnir og úr hreppum í sveitarfélög. Með því móti virðist það vera ótvírætt að lögin taki einnig til þessara staða sem ég gat um áðan. Í 23. gr., 2. málsl., er komist svo að orði á einum stað: „Um rétt einstaklinga innan viðkomandi kaupstaða eða kauptúns fer eins og um venjulegt sveitarfélag sé að ræða.“ Þetta þótti n. ekki vera eðlilegt orðafar og leggur því til að þessu verði breytt eins og segir í 6. brtt. n„ að fyrir „venjulegt sveitarfélag sé að ræða“ komi: önnur sveitarfélög og einstaklinga innan þeirra sé að ræða. Í 24. gr. leggur n. til að við 1. málsgr. bætist svo hljóðandi: „enda sé það land, ef um heimaland er að ræða, girt fjárheldri girðingu.“ Þetta er ábending frá Sambandi ísl. sveitarfélaga sem n. féllst á. Það er gert ráð fyrir því að eigandi jarðeignar, sem vilji lána nytjar af landi sínu, en sveitarstjórn synji um, þá geti hann krafið sveitarstjórnina um beitarleigu eftir mati ítölunefndar. En landbn. litur svo á að þetta eigi ekki að vera fært nema það land, sem um er að ræða, sé afgirt fjárheldri girðingu svo að einstaklingurinn setji ekki fé í landið nágrönnum sínum til meins. Ég held að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta frv., en n. leggur til einróma að frv. verði samþ. með þeim breyt. sem ég hef lýst hér.