Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Óskað er eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta.

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við að óskað sé eftir heimild til lengri þingfundar í dag. Hv. þingmenn treysta í einfeldni sinni á þetta plagg sem er starfsáætlun þingsins. Hæstv. forseti hefur ítrekað lagt sig fram um að telja okkur trú um að hún sé það sem unnið er eftir. Ég vil vekja sérstaka athygli á því að á fundi þingflokksformanna fyrir viku var lögð fram áætlun um þinghald næstu tveggja vikna, þar á meðal dagsins í dag, og það kom ekkert fram um að settur yrði annar fundur að loknum fyrirspurnafundi. Það var tilkynnt með tölvupósti án alls samráðs við okkur þingmenn í stjórnarandstöðunni seint á föstudaginn, ég held að það hafi verið komið fram á kvöld á föstudaginn þegar tilkynnt var um þetta. Þetta er algerlega óásættanlegt, frú forseti, þar sem allir vita að á mánudögum er fyrirspurnafundur. 

Forseti minnir á mörk ræðutíma og biður hv. þingmenn að virða þau tímamörk.

Frú forseti. Nú eru tvær vikur síðan lýst var eftir því á fundi þingflokksformanna að fram kæmi einhvers konar listi um forgang þingmála. Það bíða ein 50 eða 60 mál frá ríkisstjórninni meðferðar. Sá listi hefur ekki enn séð dagsins ljós. Við stefnum með þingið enn einu sinni í sama gamla farið þar sem verður unnið á næturnar, löggjöf verður afgreidd á færibandi og þingmenn hafa að stórum hluta ekki hugmynd um hvað þeir eru að samþykkja. Þetta eru óboðleg vinnubrögð. Í skýrslu þingmannanefndarinnar var rækilega tekið á þessu og hvatt mjög til vandaðra og betri vinnubragða en þau tilmæli hafa einfaldlega verið höfð að engu í þinginu. Þangað til að betra skikki verður komið á afgreiðslu þessara mála mun ég ekki samþykkja svona snöggar breytingar á dagskrá þingsins, með fullri virðingu fyrir þeim þingmálum sem eru á dagskrá og þrátt fyrir þá sannfæringu mína að því fleiri mál sem eru afgreidd því betra. En það er betra að sleppa því að afgreiða þau en að afgreiða þau í einhverju hálfkáki.

Hæstv. forseti. Ég kem upp til að mótmæla því að við höldum seinni fundinn fram á kvöld og nótt. Á föstudaginn þegar þingmenn voru að ljúka störfum og fara til síns heima, lá ekki fyrir að það ætti að vera fundur fram á kvöld. Á dagskrá eru mál sem menn vilja gjarnan taka þátt í umræðunni um. Þetta er ekki þinginu til sóma. Þetta er ekki skynsamleg leið til að leysa þann vanda sem ríkisstjórnin hefur sjálf komið sér í, að koma að málum allt of seint inn í þingið. Það er ekki skynsamlegt að tætast hér áfram á þessum degi. Eins og fram hefur komið er ekki skyldumæting, það er frídagur á morgun og menn hafa skipulagt mál sín og störf sín með ýmsum hætti. Ég óttast að þetta sé enn eitt dæmi um að við munum í lok þessa vorþings vera að reyna að afgreiða hálfunnin mál fram á nætur og afleiðingin verður sú, frú forseti,  Ég mun greiða atkvæði gegn því að þessi heimild verði veitt.

Virðulegi forseti. Það kom fram á fundi þingflokksformanna nú í morgun að forseti ákvað að hafa annan fund í dag þar sem aðeins fimm fyrirspurnir lágu fyrir fundinum og mikilvægt er að nýta tíma þingsins á lokasprettinum, enda sjáum við að mörg brýn mál eru á dagskrá seinni fundarins í dag, t.d. svokölluð SMS-lán. Hér erum við að fjalla um atvinnutengda starfsendurhæfingu, réttindagæslu fyrir fatlað fólk, hér eru til umræðu aðgerðir gegn skipulagðri glæpastarfsemi, hér verður fjallað um nauðungarsölu, mál frá efnahags- og viðskiptanefnd sem á að styrkja stöðu skuldara sem og mál frá velferðarnefnd um greiðsluaðlögun einstaklinga. Hér eru mörg brýn mál, virðulegi forseti, og tel ég því rétt að hafa fund fram eftir til að koma þeim til nefndar til umfjöllunar á faglegan máta.

Til svara eru: Forsætisráðherra, mennta- og menningarmálaráðherra, umhverfisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég vil bera það upp við mennta- og menningarmálaráðherra hvernig hún sér stöðuna í Evrópusambandsaðildarviðræðunum, ekki síst í ljósi þess að nýlega lét hún þau orð falla að hún teldi öruggt, eða því sem næst, að Íslendingar mundu á endanum ekki vilja ganga inn í Evrópusambandið. Spurningin er þessi: Hvernig sér ríkisstjórnin og ráðherrar hennar fyrir sér að við höldum áfram viðræðuferlinu, sem hefur verið mjög tafsamt og tekið lengri tíma en átt hefur við um önnur EES-ríki? Í dag er staðan sú að við höfum einungis lokið viðræðum í um tíu köflum, þeim hefur verið lokað til bráðabirgða. Við höfum teflt fram samningsafstöðu í 20 köflum af 33 og það verður ekki fyrr en í júní í sumar sem hugsanlega verður komin fram samningsafstaða í um það bil 29 köflum. Það er því augljóst að eina sem hefur gerst frá því að viðræður hófust er að við höfum lokað viðræðuköflum til bráðabirgða um hluti sem voru augljóslega þá þegar í samræmi Evrópulöggjöfina hér á landi, fyrir utan tvo kafla reyndar. Það hefur sem sagt gengið hægt. Ráðherrann telur að Íslendingar muni ekki samþykkja samninginn þegar upp er staðið. Stefnt var að því að ljúka viðræðum á þessu kjörtímabili. Það virðist ekki ætla að takast. Hvernig sér ráðherrann fyrir sér að kjörtímabilinu ljúki, með tilliti til viðræðnanna við Evrópusambandið? Er hún til dæmis sammála þeim ráðherrum í ríkisstjórninni sem nú tala fyrir því að við látum reyna til fulls á erfiðu kaflana þegar á þessu ári, til að hægt sé að hleypa almenningi að ákvörðun um það hvort halda eigi ferlinu áfram?

Frú forseti. Það er ljóst að þetta ferli hefur auðvitað tekið lengri tíma en kannski ýmsir í þessum sal töldu, enda má raunar segja að umsóknarferlið hafi lengst eftir inntöku þeirra ríkja sem síðast gengu í Evrópusambandið. Það er því ekki hægt að bera saman það aðildar- eða umsóknarferli sem við erum í nú og til að mynda það ferli sem Noregur gekk í gegnum á sínum tíma, svo því sé til haga haldið. Ferlið hefur tekið ákveðnum breytingum og það snýr ekkert sérstaklega að Íslendingum heldur bara hreinu ferlinu í sjálfu sér, af hálfu Evrópusambandsins. Ég er ekki heldur sammála hv. þingmanni um að lítið sem ekkert hafi gerst í ferlinu. Það liggur margt fyrir. Ég get hins vegar tekið undir að ég hefði viljað sjá það ganga hraðar því ég er þeirrar skoðunar að það sé mjög mikilvægt að við fáum að vita sem mest, að við fáum niðurstöðu í sem flesta kafla sem fyrst. Það er mín skoðun. Þegar hv. þingmaður vísar til þess að ég telji að Íslendingar muni líklega fella aðild í atkvæðagreiðslu þá er ekkert launungarmál að það hefur verið afstaða mín alla tíð. Ég hef talið að þjóðin tæki þá afstöðu, og fyrir mína parta tel ég mig vita nokkurn veginn hvað komi út úr samningaviðræðunum. En hins vegar tel ég mjög mikilvægt að á það sé látið reyna og mín afstaða hefur alltaf verið sú að í þessu máli eigi þjóðin að eiga síðasta orðið. Æskilegt væri að það gæti orðið á þessu kjörtímabili en það liggur hins vegar fyrir að við vitum ekki nákvæmlega hvaða efnislegu niðurstöður munu koma. Ég sagði í þessum sal í síðustu viku að við mundum til að mynda ekki fá opnunarskilyrði fyrir sjávarútvegskaflann fyrr en í sumar í fyrsta lagi. Mér finnst mjög mikilvægt að þjóðin fái eitthvað til að greiða atkvæði um og að sjálfsögðu sem fyrst en ég er ekki búin að móta mér skoðun á því hvernig nákvæmlega eigi að ljúka þessu kjörtímabili með tilliti til þessa máls.

Frú forseti. Það má segja sem svo að við í þessum sal getum verið sammála um að fyrst meiri hluti þingsins ákvað á annað borð að sækja um aðild að Evrópusambandinu, höfðum við öll væntingar um að eitthvað kæmi út úr ferlinu, einhverjar upplýsingar, einhver ný staða, eitthvað sem við gætum notað til að leggja mat á málið. En nú eru að verða liðin þrjú ár og þetta gengur ekki hraðar en raun ber vitni. Í ljósi þeirrar stöðu sem hæstv. ráðherra vísar til, þ.e. að æskilegt sé að skapa þá stöðu að fólk hafi eitthvað fyrir framan sig til að taka afstöðu til, þá spyr maður sig: Nú eru þrjú ár liðin og við erum ekki komin lengra. Á að taka önnur þrjú ár? Á að taka kannski sex ár í viðbót? Hvað er ásættanlegt í þessu samhengi? Er hægt að standa í viðræðum við Evrópusambandið í fleiri kjörtímabil með jafnveikum stuðningi og er héðan frá þinginu? Nú liggur æ betur fyrir að margir stjórnarþingmenn greiddu atkvæði einungis út frá þeirri forsendu 

Virðulegi forseti. Það liggur fyrir að hv. þingmenn, eins og þjóðin öll, hafa afstöðu til þessa máls út frá mjög ólíkum forsendum. Til eru þeir þingmenn eins og til að mynda ég sem hef ákveðna pólitíska afstöðu í Evrópusambandsmálinu, og aðrir hafa aðra pólitíska afstöðu í því. En það eru líka til þeir sem telja mjög mikilvægt, af því að þeir telja að myndin sé ekki einlit eða svart/hvít, getum við sagt, að úr viðræðunum komi ákveðin efnisleg niðurstaða þannig að þjóðin sem heild fái tækifæri til að taka afstöðu og það er mín eindregna afstaða líka, hvað svo sem mér kann að finnast um Evrópusambandsaðild út frá minni pólitísku afstöðu sem ég byggi á ákveðnum hugmyndafræðilegum forsendum og snýr m.a. að lýðræðismálum. Ég tel mjög mikilvægt að þjóðin fái sem nákvæmastar upplýsingar og mitt mat var og er enn að þær fengjust með því að fara í þessar viðræður. Um tímalengdina held ég að við verðum í raun og veru að sjá til, og ég minni á það sem ég sagði áðan að það eru mikilvægir kaflar fram undan. Ég held að mikilvægt sé að við sjáum til að mynda hver opnunarskilyrðin verða í sjávarútvegskaflanum sem ég nefndi áðan.

Hæstv. forseti. Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði, birti niðurstöður skoðanakönnunar sem hann stóð fyrir þar sem hann spurði nokkuð beint um afstöðu til Evrópusambandsins. Þar kom fram að 54% þjóðarinnar eru á móti ESB en aðeins 27,5% voru hlynnt því. Það hefur líka komið fram að meiri hluti allra kjósenda allra flokka og flokksbrota, nema Samfylkingarinnar og Bjartrar framtíðar, eru á móti Evrópusambandsaðild. Þá hefur einnig komið fram að Samtök iðnaðarins sem áður voru hlynnt aðild að ESB hafa kúvent í afstöðu sinni og sama má segja um ýmsa ráðherra, nú síðast hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra, sem komið hafa fram og talað gegn aðild. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort ekki sé kominn tími til að opna augu og eyru og fara að hlusta á þjóðarvilja. Aðrar þjóðir hafa sett aðildarviðræður í bið og ég minni þá á sem hlynntir eru Evrópusambandsaðild að Malta gerði það um fjögurra ára skeið vegna þess að staðan var nákvæmlega eins og ég lýsti áðan, það var enginn vilji til þess meðal maltnesku þjóðarinnar eða meiri hluta stjórnmálamanna á þinginu þar á sínum tíma og þess vegna settu þeir málið í bið. Ég vil einnig spyrja hæstv. forsætisráðherra, vegna umræðu um skýrslu utanríkisráðherra í síðustu viku þar sem rætt var um að koma íslensku krónunni í einhvers konar í skjól hjá Evrópusambandinu, hvernig hæstv. forsætisráðherra sér það gerast. Á það að gerast með sambærilegum hætti og við höfum séð á Írlandi, að skuldsetja þjóðina, koma skattborgurum í vítahring með 14,5% atvinnuleysi og viðvarandi kreppu næstu árin? Það er staða sem þeir sjá ekki fram úr að eigin sögn. Hver er skoðun hæstv. forsætisráðherra á þeirri leið sem hæstv. utanríkisráðherra lýsti í skýrslu sinni í síðustu viku?

Hæstv. forseti. Skoðanakannanir að því er varðar aðild að Evrópusambandinu hafa sveiflast mjög frá því að lögð var inn aðildarumsókn. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að fylgið með aðildinni er nokkuð lítið núna. Ég hygg að skýringarnar á því liggi nokkuð ljósar fyrir. Við höfum staðið í makríldeilu við Evrópusambandið og það hefur verið með kröfu um meðalgöngu að því er varðar Icesave-málið. Ég hygg að það hafi haft neikvæð áhrif og birtist okkur í skoðanakönnunum. Síðan hefur staðan í Evrópu á umliðnum vikum og mánuðum verið þannig að það hefur líka haft þessi áhrif en vonandi bara tímabundið. En ég hef trú á því að þegar við komum nær samningsniðurstöðu í þessu máli og hægt verður að kynna niðurstöðuna sem við fáum betur fyrir þjóðinni muni þetta breytast. Ég hygg því að bakslagið sé tímabundið að því er varðar þessa skoðanakönnun. Hvað það varðar að koma krónunni í skjól er það og hefur verið eitt stærsta mál okkar að skoða gjaldmiðilsmál okkar. Það er alveg ljóst, til dæmis samkvæmt því sem nú liggur fyrir frá Þjóðmálastofnun, að ekkert eitt atriði hefur valdið meiri kjaraskerðingu hjá fólki en staða krónunnar og gengisfellingar sem við höfum búið við þannig að það er mjög brýnt mál að við tökum á gjaldmiðilsmálunum. Það er verið að skoða þau mál í Seðlabankanum og í þverpólitískri nefnd sem kannar þessi mál. Ég er sammála hæstv. utanríkisráðherra um 

Hæstv. forseti. Ég ítreka spurningu mína um hvaða sýn hæstv. forsætisráðherra hefur á þessa leið. Ég vitnaði til þeirrar leiðar sem Írar fóru, að taka við skuldum einkabanka og skuldsetja þjóðina. Er það sú leið sem talað er um í sambandi við snjóhengjuna upp á 1.000 eða 1.200 milljarða? Á að lokum að fara þá leið? Varðandi þá yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra að skoðanakannanir sveiflist mjög er það ekkert skrýtið. Árið 2009, þegar við sóttum um aðild, sem ekki var mikill meiri hluti fyrir að gera, bjuggum við við allt aðrar aðstæður. Ég vitna í því sambandi til nokkuð virts hagfræðings, Johns Maynards Keynes, sem sagði eitthvað á þá leið, með leyfi forseta: „When the facts change, I change my mind. What do you do, sir?“ Eða í beinni þýðingu: Þegar staðreyndirnar breytast þá skipti ég um skoðun. Hvað gerir hæstv. forsætisráðherra?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alveg ljóst að við munum gera alveg eins og aðrir landsmenn að því er varðar aðildarumsókn okkar í Evrópusambandið, við munum skoða hvaða niðurstöðu við fáum í aðildarviðræðunum og þá skipta auðvitað hagsmunir þjóðarinnar öllu máli. Ég geri mér vonir um að niðurstaðan verði það hagstæð að það verði rétt og skynsamlegt fyrir þjóðina að ganga í Evrópusambandið. Það er sú leið sem við viljum fara til að koma krónunni í var. Eins og Slóvenía og Eistland getur Ísland hafið þátttöku í ERM II samstarfinu aðeins örfáum mánuðum eftir formlega aðild. Ég held að ekkert sé brýnna, eins og ég nefndi áðan varðandi gjaldmiðilsmálið, en koma krónunni í skjól vegna gjaldeyrishaftanna en ekki síst vegna þess að við þurfum að skipta um gjaldmiðil. Það er stærsta mál 

Virðulegi forseti. Í dag var kynnt skýrsla Stefáns Ólafssonar um umfang kreppunnar og afkomu ólíkra tekjuhópa. Skýrslan er um margt áhugaverð og sérstaklega þær tölur sem þar komu fram. Þó er hægt að deila um túlkun Stefáns á þeim tölum. Helstu niðurstöður eru þær að ráðstöfunartekjur lágtekjuhópa lækkuðu um 9% milli áranna 2008 og 2010. Þær lækkuðu um 14% hjá millitekjuhópum og um 38% hjá hinum tekjuhæstu. Í skýrslunni er jafnframt að finna það mat höfundar að jöfnuður hafi aukist á Íslandi. Niðurstaða höfundarins af þessu öllu saman er að umtalsverður árangur hafi náðst í því að milda áhrif hrunsins á lágtekju- og millitekjuhópa á meðan þyngri byrðar hafi verið lagðar á þá tekjuhæstu. Er hæstv. forsætisráðherra sammála þeirri túlkun Stefán Ólafssonar að árangurinn sé fyrst og fremst ríkisstjórninni að þakka eða er ástæðnanna kannski fremur að leita í því að fjármagnstekjur hrundu, bónusar lækkuðu, yfirvinna hvarf og meðallaun lækkuðu hjá hinum tekjumeiri? Er ánægjan með aukinn jöfnuð þá ef til vill frekar fögnuður yfir áhrifum hrunsins á þá tekjuhærri? Hvað vill hæstv. forsætisráðherra segja um það?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þá gagnmerku skýrslu sem birt var í dag. Hún er um margt mjög athyglisverð og sýnir hvernig ríkisstjórninni hefur tekist með aðgerðum sínum að hlífa tekjulægstu hópunum og fólki með meðaltekjur. Þarna kemur meðal annars fram að sex af hverjum tíu heimilum hafa fengið lægri skattbyrði með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur farið í gegnum. Hún hefur farið í aðgerðir í skattamálum, hún hefur farið í aðgerðir að því er varðar bótakerfið, ekki síst vaxtabætur, og hefur það skilað sér í því að við sjáum að það mikla hrun sem við fórum í gegnum hefur bitnað miklu minna á lágtekjuhópunum og fólki með meðaltekjur en fólki með hærri tekjur. Hvað er átt við þegar talað er um fólk með hærri tekjur sem búið hefur við 38% skerðingu samkvæmt skýrslunni? Það eru þau 10% þjóðarinnar sem hafa mestar tekjur, ætli við séum ekki að tala þar um tekjur upp á 7 milljónir á mánuði, fyrir utan það að þessi hópur græddi langmest í tíð sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, hann bar langmest úr býtum. Þó að einhver kjaraskerðing komi nú til þessa hóps er það fullkomlega réttlætanlegt þegar við höfum þá getað hlíft fólki með lágar tekjur og meðaltekjur. Þetta er mjög gagnmerk skýrsla sem við ræðum hér. Við náum til baka þeim ójöfnuði sem myndaðist í tíð sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, við erum búin að ná ójöfnuðinum niður í það sem hann var 1997 og 1998, en hann var orðinn hrikalega mikill í tíð sjálfstæðismanna. Það er afraksturinn af velferðarstjórninni, stjórn jafnaðarmanna, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir hreinskilið svar. Það liggur þá fyrir að ánægjan með aukinn jöfnuð er fögnuður yfir áhrifum hrunsins á hina tekjuhærri. Mig langar til að vekja athygli á öðru. Fram kemur í skýrslunni að skattbyrði hinna tekjulægstu hafi lækkað frá árinu 2007 og það staðfestir þær niðurstöður sem áður hafa komið fram. Vegna samspils persónufrádráttar og skattþrepa er eðli kerfisins þannig að þegar laun lækka lækkar skattbyrðin. Um það er ekki deilt. Í skýrslunni er sýnt hvernig laun hafa lækkað hjá hinum tekjulægstu. Er þá ekki eðlileg ályktun að vegna þeirrar lækkunar hafi skattbyrðin lækkað og þar af leiðandi sé alls ekki hægt að rekja þá skattalækkun sem talað er um í skýrslunni 

Hæstv. forseti. Það er útúrsnúningur hjá hv. þingmanni að segja við gleðjumst yfir því að orðið hafi mikil kjaraskerðing  Við breyttum fjármagnstekjuskattinum í þá veru að þar var sett ákveðið gólf, 100 þús. kr. gólf fyrir einstaklinga og 200 þús. kr. gólf fyrir hjón, sem hlífir fólki sem á lítinn sparnað í bönkum. Það eru sennilega 60 þús. manns sem ekki greiða fjármagnstekjuskatt en sem gerðu það í tíð sjálfstæðismanna. Kaupmáttur launa - ég bið þingmanninn um að athuga 

Frú forseti. Við sameiningu Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og Garðyrkjuskólans á Reykjum var stofnaður Landbúnaðarháskóli Íslands, fræðslu- og rannsóknastofnun landbúnaðarins. Heimanmundur Landbúnaðarháskóla Íslands við stofnun var samtals 115 millj. kr. halli frá árinu 2004 frá þeim stofnunum sem þá runnu saman og mynduðu skólann. Í viðræðum við stjórnvöld um framlag til skólans kom ávallt fram ásetningur um að vinna með skólanum, auka við fjárlagaramma hans og gera reksturinn þannig sjálfbæran. Um þetta voru meðal annars gefin fyrirheit áður en skólinn var fluttur milli ráðuneyta árið 2007. Af þessu varð hins vegar ekki fyrr en árið 2009 þegar hinn innri halli á rekstrinum var viðurkenndur að hluta við afgreiðslu fjárlaga og 70 milljónir fengust í aukinn fjárlagaramma. Sú hækkun hefur hins öll verið tekin til baka og gott betur með 130 millj. kr. niðurskurði á árunum 2010 og 2011. Reksturinn er því aftur orðinn ósjálfbær. Nauðsynlegt er að setja fram skýrt ferli við vinnu að því að losna við þennan uppsafnaða halla. Ef það tekst ekki verður að leggja niður starfsstöðvar, hætta að taka inn nemendur og segja upp fólki. Ef framlög skólans hefðu fylgt meðaltalshækkun til íslenskra háskóla á árabilinu 2005–2011 hefði Landbúnaðarháskóli Íslands ekki þurft að glíma við neinn rekstrarvanda, að sögn forsvarsmanna hans. Því langar mig til að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra: Hafa farið fram viðræður við Landbúnaðarháskóla Íslands um fjármál skólans? Er vilji fyrir því að fella niður eða afskrifa uppsafnaðan innri halla til að skólinn geti einbeitt sér að þeim tækifærum sem eru í íslenskum landbúnaði og til þess að mæta gríðarlegri eftirspurn eftir námi við skólann?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Það er gott að finna þann skilning sem mér hefur fundist hv. þingmenn hafa á málefnum landbúnaðarháskólanna. Það er rétt að þegar Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Hólaskóli voru færðir upp á háskólastig og fóru síðar frá landbúnaðarráðuneyti yfir til menntamálaráðuneytis var í hvorugu tilfelli gerður upp fortíðarvandi. Það er auðvitað ekki gott. Þannig hefur til að mynda Landbúnaðarháskólinn verið með uppsafnaðan halla sem hefur reglubundið verið gerð athugasemd við af hálfu Ríkisendurskoðunar. Eins og kemur fram í nýlegri skýrslu Ríkisendurskoðunar hefur mennta- og menningarmálaráðuneytið sótt um að fá þennan halla felldan niður. Þar kemur fram svart á hvítu að við höfum haft vilja til að beita okkur í þessu máli. Það er hins vegar rétt sem hefur verið rætt, m.a. af hálfu fjármálaráðuneytis, að það er mikilvægt að þegar halli er felldur niður sé líka komið á jafnvægi í rekstri og helst auðvitað að stofnanir geti á einhvern hátt unnið á sínum halla. Við höfum þannig ekki litið á þetta sem aðskilið verkefni heldur eitt verkefni, þ.e. annars vegar að koma rekstrinum í jafnvægi yfir árið og hins vegar að skoða þennan uppsafnaða halla. Þegar skólinn fékk 70 millj. kr. viðbótarfjárframlag haustið 2009, ef ég man rétt, fyrir fjárlögin 2010, átti það að duga til að koma rekstrinum í lag. Þetta átti sem sagt ekki að vera viðurkenning að hluta heldur átti að duga til þess að rétta af hallann. Eins og hv. þingmaður bendir hins vegar á hefur skólinn mátt sæta miklum niðurskurði eins og aðrir háskólar, upp á 20% á þessum þremur árum, og það hefur hreinlega sagt til sín. Við erum í viðræðum við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri. Ég hef að sjálfsögðu átt fund með skólameistara og fulltrúum háskólaráðs um málið og það standa yfir viðræður af hálfu ráðuneytisins 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þetta svar. Ég hef að sjálfsögðu skilning á niðurskurði. Allar stofnanir ríkisins þurfa að takast á við hann en mér finnst mjög mikilvægt að menn og skólar njóti sannmælis. Ég er hér með töflu sem var birt á heimasíðu Landbúnaðarháskólans sem sýnir að á árunum 2005–2011 hafi til dæmis Háskólinn á Akureyri fengið 80,4% aukna fjárveitingu á meðan nemendafjöldi hans dróst saman um 2%. Háskólinn á Hólum fékk 42,2% aukna fjárveitingu en nemendafjöldi jókst um 148% og Landbúnaðarháskóli Íslands fékk ekki nema 36% aukna fjárveitingu meðan nemendafjöldi jókst um 52,4%. Það er því eðlilegt að spyrja hæstv. ráðherra: Finnst þér þetta eðlilegt og sanngjarnt? Getur verið að skólar sem fara með fræðslurannsóknir á sviði landbúnaðar eigi kannski ekki 

Forseti minnir hv. þingmann á reglur um ávarp og talsmáta í ræðustól Alþingis. Hann á ekki að ávarpa hæstv. ráðherra í 2. persónu.

Frú forseti. Hvað varðar síðustu spurningu hv. þingmanns get ég alls ekki tekið undir að þessari ríkisstjórn sé ekki annt um þá háskóla sem sinna landbúnaðarmenntun. Ég get fullvissað hv. þingmann um að samstarf mitt við báða þessa skóla hefur verið sérstaklega gott. Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri hefur verið öflugur samstarfsaðili í því samstarfsneti opinberra háskóla sem ég setti stefnuna um árið 2010 og er núna farið að skila verulegum árangri í auknu samstarfi og aukinni samræmingu milli opinberu háskólanna. Ég get ekki annað sagt en að það hafi verið feikilega gott samstarf og ég hafna því algjörlega að þessir skólar njóti ekki velvildar. Hins vegar er aðstöðumunur. Nemendafjöldinn er ólíkur og erfitt að bera saman að því leyti. Ég nefni sem dæmi að Háskóli Íslands er líklega sá skóli sem er með langflesta nemendur sem ekki er greitt sérstaklega fyrir ef við horfum á framlög. Það sem þarf hins vegar að gera til að 

Frú forseti. Í morgun birtist skýrsla Hagstofunnar um ráðstöfunartekjur og húsnæðiskostnað. Þar stendur, með leyfi frú forseta: „Árið 2011 vörðu 11,3% Íslendinga yfir 40% ráðstöfunartekna sinna í húsnæðiskostnað. Þeir sem voru líklegastir til að búa við verulega íþyngjandi húsnæðiskostnað“ - það er skilgreining á því að eyða meira en 40% af tekjunum í húsnæði - „voru ungt fólk, þeir sem bjuggu í óniðurgreiddu leiguhúsnæði, bjuggu einir eða voru í lægsta tekjufimmtungi.“ Þetta segir okkur að þeir sem eru verst staddir í þjóðfélaginu eyða mest í húsnæði eftir allar stuðningsaðgerðir, húsaleigubætur og annað slíkt. Í þessari skýrslu kemur fram að í lægsta tekjufimmtungnum, þ.e. í hópi þeirra 20% sem voru með lægstar tekjur, eru 32% sem greiða meira en 40% af tekjum í húsnæðiskostnað. Það kemur líka fram að leigjendur eru verst settir í þessari skýrslu. Það eru 22% leigjenda sem borga meira en 40% í húsnæðiskostnað og hafa aldrei verið fleiri. Nú er það spurning mín til hæstv. velferðarráðherra, sem á að gæta að velferð fólks í landinu og velferðarkerfinu, hvort það sé fullnægjandi á sama tíma og ríkið setur tugi milljarða, eflaust nauðsynlega, til að niðurgreiða lán og annað slíkt hjá þeim sem skulda, að þetta sé staðan 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á Hagtíðindum Hagstofunnar. Ég held að sé afar mikilvægt eins og með hina skýrsluna sem hér var fyrr til umræðu að við skoðum þær tölur sem birtast okkur, skoðum hvað þær segja okkur og hvaða ráð við höfum til að bregðast við. Eitt forvitnilegt sem vantaði í þessar athugasemdir hv. þingmanns er að árið 2006 var ástandið þannig að 14,3% borguðu meira en 40% af ráðstöfunartekjum í húsnæði. Það er líka ljóst af þessum tölum, það hefur áður komið fram og hefur verið brugðist við því, að þær eru áfellisdómur yfir séreignarstefnunni sem hefur verið í landinu. Við erum með lélegan leigumarkað, hann hrundi meðal annars í hruninu, og gríðarlega háa húsaleigu. Við þurfum að byggja þetta allt saman upp. Við þessu hefur verið brugðist með því að húsnæðishópur skilaði hér niðurstöðu. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi verið í þeim hópi. Þar kom fram tillaga um að taka upp húsnæðisbætur og reyna að jafna stöðu leigjenda og eigenda á húsnæðismarkaði. Það skiptir mjög miklu máli til framtíðar að við jöfnum þessa stöðu þannig að fólk eigi raunverulegt val um að þurfa ekki að taka á sig skuldaklafa, heldur geti búið í öruggri leigu til langs tíma á viðráðanlegum kjörum. Það er nefnilega svolítið merkilegt að skoða þessar tvær skýrslur sem eru að koma fram og bera saman við ástandið fyrir hrun, m.a. hvað varðar skuldastöðu, t.d. hver vanskilin voru, hvernig eignastaðan var og annað. Við vorum á þeim tíma á hræðilegri leið sem við þurfum að leiðrétta núna í framhaldinu og hefur hingað til tekist mjög vel. Hér er ég að tala um skýrsluna frá Þjóðmálastofnun Háskóla Íslands. Okkur hefur tekist að jafna stöðuna og bæta þar úr, en við eigum töluvert mörg skref eftir ótekin og það er þá eins gott að þau skref verði tekin af þeim sem vilja leysa vandamálið.

Frú forseti. Mér finnst skorta á framtíðarsýn. Hvernig vilja menn leysa þetta? Mér finnst skorta á að menn horfi á stöðu leigjenda. Þeim fer hratt fjölgandi. Þeir voru um 18% af heimilum í landinu, eru núna komnir upp í 25%. Það hefur þær skýringar að mjög margir hafa misst húsnæði sitt og mjög margir hafa bæst við og ekki keypt. Fasteignamarkaðurinn hefur legið niðri, það vantar eina tvo eða þrjá árganga, jafnvel fjóra eða fimm, inn í eignarhúsnæði. Mér finnst öll umræðan á Alþingi, því miður, snúast um skuldara, eflaust af illri nauðsyn, en menn gleyma leigjendum sem þurfa oft og tíðum að borga verðtryggða leigu, hækkandi leigu og búa við mikið óöryggi. Ég hvet hæstv. ráðherra til að taka á öllu sínu til að bæta stöðu þess hóps.

Hæstv. forseti. Ég tek heils hugar undir með hv. þingmanni, ekki samt að það skorti framtíðarsýn. Hún er skýr. Við höfum einmitt tekið þá afstöðu í framhaldi af vinnu húsnæðishópsins að við ætlum að leggja áherslu á að jafna stöðu leigjenda og þeirra sem búa í eigin húsnæði. Við ætlum að leggja áherslu á að leigjendamarkaðurinn sé raunverulegur valkostur. Við höfum gefið Íbúðalánasjóði heimild til að stofna leigufélag þar sem hann getur þá nýtt sér þær 600 íbúðir sem þegar eru í höndum hans og í útleigu, að þær verði á leigumarkaðnum til langs tíma. Við höfum verið í samskiptum við lífeyrissjóðina, Reykjavíkurborg og sveitarfélögin hér í kring um að stækka leigumarkaðinn. Núna er verið að vinna við námsmannaíbúðir í tengslum við Félagsstofnun stúdenta. Allt þetta skiptir mjög miklu máli. Ég tek ekki til mín þegar eingöngu er verið að ræða skuldavanda vegna þess að ég hef ítrekað bent á að við verðum að skoða þetta sem greiðsluvanda. Við verðum að skoða það. 30% aðila sem eru í greiðsluvanda eru ekki í eigin húsnæði og eru ekki að borga af skuldum vegna 

Hæstv. forseti. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem umræða fer fram um skuldavanda heimilanna en vonandi fer nú að síga á seinni hlutann á þeim umræðum hér, þ.e. stöðu þess máls og þau úrræði sem ýmist er verið að boða eða ekki að boða til lausnar á vandanum. Nokkuð er síðan við höfum rætt þetta í þingsal og frá því að það var gert síðast hefur Seðlabanki Íslands gefið frá sér skýrslu um málið og um páskana bárust þær fréttir úr herbúðum ríkisstjórnarflokkanna að nú væri verið að setja saman einhverjar tillögur til að taka á skuldavanda heimilanna. Þess vegna taldi ég þörf á og óskaði eftir þessari umræðu og þakka hæstv. ráðherra fyrir að taka þátt í henni í dag. Mig langar til að fá fram einhverjar upplýsingar um það á hvaða leið þetta málefni er. Þá er mjög mikilvægt að átta sig á því í hverju vandinn er fólginn, í hverju telur ríkisstjórnin vandann vera fólginn til að það sé alveg öruggt að við séum öll að tala um sama hlutinn. Er aðeins verið að tala um húsnæðislán fjölskyldna og heimila í landinu eða er verið að tala einnig um leigjendur? Að öllum öðrum þingmönnum ólöstuðum hefur enginn verið ötulli við að benda á vanda þeirra en Pétur Blöndal. Er verið að taka á báðum þessum hópum, þ.e. húseigendum og leigjendum, eða erum við einfaldlega að skoða húsnæðislánin, eins og svo oft hefur komið fram hér í umræðum um þessi mál, þ.e. að eingöngu sé verið að skoða vanda vegna veðskulda á húsnæði? Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geri ráð fyrir því að þessar tillögur verði lagðar fram á þessu þingi, ef einhverjar eru, og hvenær þær muni þá liggja fyrir vegna þess að nú þegar hefur sá frestur runnið út sem við höfum til að leggja fram mál sem meiningin er að afgreiða á þessu þingi. Síðan langar mig að spyrja um lánsveðin, af því að komið var sérstaklega inn á það í umræðum í fjölmiðlum af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar þetta mál var til umræðu síðast, þ.e. um páskana. Þá var tekið fram að í pípunum væru einhverjar lausnir varðandi lánsveðin. Mér skildist að lífeyrissjóðirnir mundu koma þar eitthvað að, sem kemur mér talsvert á óvart vegna þess að í öllum þeim umræðum sem ég hef átt þátt í þar sem lífeyrissjóðirnir koma við sögu hefur það einmitt ekki verið afstaða lífeyrissjóðanna að koma að lausn þessara mála þar sem þessi lán eru flestöll í skilum og enginn vilji er að því er mér skilst, eða hefur ekki verið, til þess að lífeyrissjóðirnir tækju á sig eitthvað af þessu. Þá kemur að næstu spurningu, þ.e. hvaða fjármuni ríkisstjórnin er tilbúin til að veita í það að leita lausna og leggja fram tillögur um þessi málefni og hvernig eigi að fjármagna úrræðin. Síðan er mikilvægt þegar við horfum á þetta að ræða aðeins líka um Íbúðalánasjóð. Við í þinginu höfum rætt áður um þá lánþega sem eru hjá Íbúðalánasjóði. Þeim buðust ákveðin úrræði en afskaplega fáir uppfylltu skilyrði sem fóru þar í gegn. Það er því spurning hvort ráðherrann er ánægður með þau úrræði og þá afgreiðslu sem Íbúðalánasjóður hefur haft gagnvart þeim lánþegum sem hafa verið í skuldavanda og sótt um úrræði eða hvort ráðherrann telur að þar þurfi að bæta í af því að þetta er hluti af rekstri ríkisins. Síðan langar mig að spyrja ráðherrann að öðru. Legið hefur frammi í þinginu frumvarp þar sem gert er ráð fyrir flýtimeðferð þeirra dómsmála sem snúa að því að leysa úr málefnum tengdum skuldavanda heimilanna. Það mál hefur verið fast í nefnd og virðist ekkert á leiðinni út. Mig langar að leita eftir afstöðu ráðherrans til þess hvort við ættum nú að taka höndum saman um að taka það á dagskrá og samþykkja það vegna þess að nokkur mikilvæg mál liggja hjá dómstólunum, m.a. á að láta reyna, eftir því sem mér skilst, á gildi verðtryggðra lána. Það væri áhugavert ef ráðherrann hefði einhverja skoðun á því máli og væri gott að hún kæmi fram í umræðunni. Hér eru komnar allnokkrar spurningar og flestar þeirra sendi ég ráðherranum, en fleiri bætast stöðugt við. Það er einfaldlega vegna þess að fólk, flestallt, þekkir einhvern eða á sjálft í vandræðum vegna skuldavanda, greiðsluvanda eða tekjuvanda og hefur hópast í hrönnum og sent mér fyrirspurnir, hringt og beðið mig um að bæta hérna í fyrirspurnirnar. Ég verð að sýna því skilning ef ráðherrann kemst ekki yfir þetta allt saman. En það er ein spurning enn: Hvernig gengur að fylgja eftir endurútreikningum erlendra lána, þ.e. gengisbundnu lánanna, eftir dóminn? Fólk hefur verið að kalla mikið eftir því að það fái einhverja afgreiðslu í gegnum sína banka en gengur hægt.

Frú forseti. Við hefðum kannski þurft aðeins rýmri tíma en þetta knappa form leyfir til að ræða þessi mikilvægu mál en við gerum okkar besta. Í fyrsta lagi er mikilvægt að hafa í huga að það er auðvitað búið að grípa til fjölmargra ráðstafana gegnum tíðina frá 2009, allt frá upphafsbráðaaðgerðum eins og frystingu lána og stöðvun nauðungaruppboða og síðan yfir í aðgerðir eins og greiðslujöfnun, almenna og sértæka skuldaaðlögun, 110%-leið, verulega hækkun almennra vaxtabóta og upptöku sérstakra vaxtaniðurgreiðslna upp á 6–6,5 milljarða kr. hvort ár 2011 og 2012. Við sjáum það núna í rannsóknum og mælingum að þær aðgerðir eru þegar farnar að skila verulegum árangri. Engu að síður er það vissulega staðfest að áfram eiga ákveðnir hópar í vandræðum og það staðfesta rannsóknir líka. Þar má nefna bæði úttekt Seðlabankans og fleiri gögn sem við höfum í höndum. Það er líka að verða betur og betur ljóst hvar þessi vandi brennur mest á, það eru tekjulægri barnafjölskyldur, einkum hinar yngri eða þær sem keyptu húsnæði eða stækkuðu við sig á árunum rétt fyrir hrunið, það eru tekjulágir einhleypir aðilar sem búa einir og svo eru það leigjendur. Það er auðvitað alveg ljóst. Þar er í lífskjararannsókn Hagstofunnar afar sláandi að í raun eru það kannski leigjendur og ekki bara þeir sem leigja á almennum markaði heldur líka hinir leigjendurnir sem eiga að njóta niðurgreiddrar húsaleigu en hafa fengið á sig fullar vísitöluhækkanir hennar allan tímann sem hafa orðið fyrir mestum búsifjum. Það kemur auðvitað á óvart í rannsóknum Hagstofunnar hvað greiðslubyrði þeirra sem eru að borga af húsnæði hefur í raun og veru breyst lítið borið saman við hina, að meðaltalið þar og meðaltalshúsnæðiskostnaðurinn skuli ekki hafa hækkað meira en raun ber vitni og vera lægri en hann var á árinu 2006. Ef við tökum þá sem borga af eigin lánum verja þeir lægri hluta ráðstöfunartekna sinna á árinu 2011 í afborganir en þeir gerðu árin 2005 og 2006. Það eru því ýmsar mjög gagnlegar upplýsingar að finna í þessu, sömuleiðis greining á þeim sem eru með verulega íþyngjandi greiðslubyrði svokallaða, þ.e. verja meiru en 40% ráðstöfunartekna sinna í húsnæðiskostnað, þeir eru 11,3% nú en voru 14,3% árið 2006 og það eru leigjendurnir aftur sem ýta greiðslubyrðinni sérstaklega upp í þessum hópi. Ég hef ekki tíma til að fara rækilegar ofan í þetta en þetta eru athyglisverðar upplýsingar. Það kemur líka mjög skýrt í ljós að vandi þeirra fjölskyldna sem eru í greiðsluerfiðleikum stafar ekki síður af öðrum skuldum en fasteignaskuldum. Má segja að það sé alveg helmingur þegar það er greint. Ýmiss konar neyslulán, námslán, bílalán, yfirdráttarlán, kreditkortaskuldir og önnur almenn neyslulán standa fyrir alveg fyllilega helmingi af greiðsluvanda þeirra fjölskyldna sem þannig háttar um. Oft og tíðum eru þessi lán miklu þyngri í skauti - því að þau eru stutt, a.m.k. sum þeirra - en jafnvel fasteignaveðlánin sjálf. Varðandi lánsveðshópinn starfaði sérstakur starfshópur sem fór af stað í febrúar við að greina þann vanda og skilaði áliti á dögunum sem er nú notað í viðræðum við Samtök fjármálafyrirtækja og lífeyrissjóðina um að reyna að ná saman um að klára þann hóp sem ekki hefur fengið 110%-leiðina með sama hætti og aðrir gagnvart lánum sem hvíldu á eignum skuldara. Búið er að afmarka þennan vanda held ég eins vel og hægt er miðað við fyrirliggjandi gögn frá ríkisskattstjóra, Þjóðskrá og fleiri aðilum. Það liggur fyrir að um 3.900 skuldarar notuðu lánsveð til að fjármagna íbúðarkaup, liðlega 2 þús. manns eru í þeirri stöðu að vera með yfirveðsett húsnæði í skilningi 110%-leiðarinnar, það er stærðin, en upphæðirnar eru háar. Lífeyrissjóðirnir eru nú með til skoðunar drög að samkomulagi sem var dregið upp á dögunum. Þeir skipuðu tíu manna starfshóp sem hefur fundað síðan og stefnt er að því að hann skili af sér núna í lok þessarar viku. Þá verða vonandi forsendur til þess að fara í formlegar viðræður að því tilskildu að allir séu tilbúnir til þess, þ.e. lífeyrissjóðir og fjármálafyrirtæki. Íbúðalánasjóður, að sjálfsögðu skiptir úrvinnslan þar miklu máli en hún er algerlega í samræmi við það sem Alþingi ákvað. Við höfum dregið að mikið af gögnum, sem væntanlega verða birt þegar þessari vinnu lýkur, frá Þjóðskrá, ríkisskattstjóra, Hagstofu Íslands, Seðlabankanum, Samtökum fjármálafyrirtækja, umboðsmanni skuldara o.s.frv. 
             Varðandi fjármuni sem ríkið er mögulega tilbúið til að verja í frekari lausn þessa skuldavanda mætti skipta því í tvennt, annars vegar spurninguna um hvort menn taka á sig einhvern einskiptiskostnaði vegna beinna aðgerða eins og niðurfærslu lána og/eða í hvaða mæli menn telja að hægt sé að styðja við þá hópa sem verða áfram í verulegum þrengingum í gegnum 

Virðulegi forseti. Við ræðum enn það mikilvæga mál sem skuldastaða heimilanna er. Við höfum rætt málið oft og mikið í sérstökum umræðum og í umræðum um lagafrumvörp og þingsályktunartillögur. Í þeim umræðum hafa yfirleitt mæst vel sjónarmið efnahagsstöðugleika og nauðsynjar þess að grundvallareiningar samfélagsins, heimilin, búi við það öryggi og þann stöðugleika sem heimili eiga að byggja á. Gripið hefur verið til margra aðgerða og vil ég þar sérstaklega minna á vaxtabætur og sérstakar vaxtaniðurgreiðslur sem koma inn á heimili landsmanna nú um mánaðamótin. Mér finnst of lítið hafa verið gert úr þessu góða úrræði, kannski vegna þess að það úrræði hverfur oft í hít heimilisbókhaldsins en eru í raun og veru gjarnan allt að þriðjungur vaxta- og verðbótagreiðslna heimilanna. Kannski þarf að skoða það að þessi greiðsla verði samtímagreiðsla. Segja má að vandinn sé þríþættur. Það er skuldavandi, sem snýr að eignastöðu og því óréttlæti sem fólk telur sig hafa orðið fyrir, hækkað verðlag, lækkað fasteignaverð, stórfelldar hækkanir verðbættra skulda hafa orðið til þess að sparifé sem bundið er í fasteignum hefur gufað upp en ekki kannski það sem lá í banka.  Við erum alltaf að fá betri og betri upplýsingar um þann hóp sem skuldar. Það virðast vera tekjulágir einstaklingar og það virðast vera barnafjölskyldur í flestum tekjuhópum og það finnst mér við þurfa að skoða sérstaklega. Það er samt sláandi að um það bil fjórðungur landsmanna á í skuldavanda, annar fjórðungur í greiðsluvanda og 10% eiga í vanda með hvort tveggja. Þar að auki hefur réttlætiskenndin orðið fyrir verulegu hnjaski vegna aukinnar skuldsetningar, eigið fé er horfið og gjaldeyrislán hafa verið leiðrétt og það skiptir máli að fólk sjái að ákveðið réttlæti sé til staðar. Erfitt er að finna það að nágranninn við hliðina sé að fá eitthvert úrræði sem maður fær ekki sjálfur. 

Frú forseti. Undanfarin þrjú ár hafa framsóknarmenn ítrekað lagt fram tillögur til hjálpar heimilum í skuldavanda. Á þær tillögur hefur því miður lítið verið hlustað, þess í stað reka stjórnvöld stefnu sem gengur út á að engum sé hjálpað nema viðkomandi sé kominn í þrot. Afleiðingin er sú að gríðarleg verðmæti fara til spillis. Ef enn dregst að tekið verði á þessum vanda af festu er mikil hætta á að fjöldi Íslendinga hreinlega missi vonina, missi trúna á að þeir geti búið börnum sínum góða framtíð á Íslandi. Undanfarnar vikur hafa staðið yfir fermingar á Íslandi eins og margir þekkja. Það hefur verið nöturlegt að verða vitni að því í mörgum fermingarveislum að þurfa að vera að kveðja vini sína og ættingja sem ætla sér að fara til Noregs, búnir að gefast upp. Þetta er ungt og vel menntað fólk, allt þeirra eigið fé er brunnið upp og það er búið að fá nóg af úrræðaleysi ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna í skuldamálum og flýr skattpíningu þeirra á millistétt í landinu. Lítil þjóð má ekki við slíkri blóðtöku til lengdar. Það er í rauninni þannig að þegar íslenskar fjölskyldur biðja um réttlæti eða sanngjarna málsmeðferð verða þær annaðhvort að horfa til Hæstaréttar eða yfir til Bessastaða. Það er því ljóst að stefnubreytingu þarf í skuldamálum heimilanna. Framsókn hefur sýnt að flokkurinn er trúverðugur í þeim efnum. Eitt af því sem við höfum lagt til er að nýta skattkerfið til hjálpar heimilum og skapa jákvæða hvata til að taka á skuldavandanum. Það er undarlegt frá því að segja að sú ríkisstjórn sem hér er við völd í dag og kallar sig norræna velferðarstjórn skuli virka þannig að ungt og efnilegt fólk, vel menntað, skuli flýja til Noregs í norræna velferð.

Forseti. Hér erum við enn einu sinni að ræða skuldamálin. Ég held að ég hafi lagt fram eina til tvær tillögur að meðaltali á hverju ári síðan ég fór á þing. Ég held ég sé með tvær tillögur um lausn á þeim málum á þessu þingi. Sú síðasta sem kom fram fyrr á þessu ári, sem ég held miðað við núverandi aðstæður sé sú langbesta, best útfærð og gjörleg. Hún byggist eiginlega á hugmyndinni um hvernig maður borðar fíl, einn bita í einu, að skipta vandanum upp í langan tíma og tryggja að allir komi að honum. Þetta er ekki endilega eina leiðin og við eigum að skoða þetta allt saman. Þetta er vandamál sem okkur var treyst til að leysa. Við vorum öll kosin hérna inn á þing með þetta stóra vandamál sýnilegt í samfélaginu, okkur var falið það verkefni að leysa það og við verðum að standa saman að lausn þessara mála. Mig langar til að nota tækifærið og biðja stjórnarmeirihlutann um að við fáum öll að koma að lausn vandans, að þetta sé ekki unnið í einhverjum bakherbergjum af örfáum og einhverjum málamyndagjörningi á milli stjórnarflokkanna, heldur að við komum öll að þessu, vinnum þetta í fagnefnd eða vinnuhóp þar sem allir flokkar geta haft eitthvað um málið að segja. Þetta er risastórt mál, þetta stendur samfélagi okkar verulega fyrir þrifum, ekki síst vegna þess að þetta er réttlætismál eins og komið var inn á hérna áðan. Þetta er líka spurning um í hvernig samfélagi við viljum búa. Viljum við samþykkja það að byrðunum af hruninu sé skellt yfir á skuldara eða viljum við deila byrðunum einhvern veginn öðruvísi?

Virðulegi forseti. Samkvæmt Seðlabankanum voru um 63% skuldsettra heimila í greiðslu- eða skuldavanda í lok árs 2010. Hópurinn sem er í mestu erfiðleikum eru ungar barnafjölskyldur, tekjulágir einhleypingar og þeir sem tóku verðtryggð fasteignalán, sérstaklega á seinni hluta uppsveiflunnar. Skuldaúrræði ríkisstjórnarinnar áttu að hjálpa þeim sem voru í mestri neyð en samkvæmt nýlegu mati Seðlabankans nutu þeir tekjuháu í meira mæli góðs af sértækri vaxtaniðurgreiðslu og 110%-leiðinni. Skuldaúrræðin fá því falleinkunn á mælikvarða ríkisstjórnarinnar sem vill ekki viðurkenna að hún hafði rangt fyrir sér þegar hún hafnaði almennri leiðréttingu skulda með því að fordæma tillögur að skuldaleiðréttingum og kalla þær peningaprentun. Samkvæmt Seðlabankanum hefði almenn leiðrétting fækkað heimilum í vanda um 15 þúsund en 110%-leiðin og sérstök vaxtaniðurgreiðsla fækkaði heimilum í greiðsluvanda um 1.450. Ríkisstjórnin lofar nú úrbótum í barna- og vaxtabótakerfinu til að aðstoða enn og einu sinni þá sem eru í mestri neyð. Ég ætla ekki að trúa öðru en að taka eigi upp sérstakar húsnæðisbætur eins og lofað var við myndun hinnar norrænu ríkisstjórnar. Hærri húsnæðisbætur munu létta tímabundið undir með mörgum heimilum sem nú kljást við greiðsluvanda en gera ekkert fyrir þá sem eru að verða eignalausir. Á sama tíma á ekki að krefja heimili með gengislán um endurgreiðslu á ofgreiddum vaxtabótum og sértækri vaxtaniðurgreiðslu. Frú forseti. Óréttlætið sem 

Forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér á sér stað og þakka hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur fyrir að hefja máls á þessu viðamikla máli. Ég held að flestir sem rætt hafa um þetta mál, og ekki bara í dag heldur á undanförnum missirum, séu sammála um að þetta sé eitthvert brýnasta úrlausnarefni íslenskra stjórnmála í dag, þ.e. að vinna á þeim tekju- og efnahagsvanda sem við er að glíma og bæta hjá öllum landsmönnum. Það eru hins vegar ákveðin atriði sem standa í vegi fyrir þeim úrlausnaratriðum sem lúta að skuldamálum heimilanna, eflingu atvinnulífs og bættri stöðu ríkissjóðs. Það kann að vera að það liggi fyrst og fremst í því að við erum með mjög mikil og stór ágreiningsmál uppi sem í rauninni skipta þessi þrjú atriði ekki neinu sérstöku máli. Þar á ég við mál eins og Evrópusambandsaðildarumsóknina, landsdómsmálið, fiskveiðistjórnarmálin o.s.frv. Þetta eru allt saman mál sem við þekkjum hér inni og hafa alið á ófriði og ýtt undir deilur frekar en sátt og samstarf. Staða mála er þannig að umtalsverður fjöldi heimila hefur fengið leiðréttingar, það ber að þakka, hvort heldur í gegnum auknar vaxtabætur eða sérstakar vaxtabætur, sömuleiðis í gegnum þá réttmætu leiðréttingu þegar gengislánin voru dæmd ólögmæt, og í gegnum niðurfellingar fjármálastofnana, bankanna, þar á meðal ríkisbankans Landsbankans með 20% af niðurfellingu lána. En einn hópur stendur algjörlega eftir og það er sá hópur sem hefur verið í viðskiptum við Íbúðalánasjóð, ríkisfjármálastofnunina. Og við erum ekkert að ræða þann vanda hér. Að því borði verða allir stjórnmálaflokkar að koma og finna einhverja lausn því að þann hóp má ekki skilja eftir á köldum klaka. Það er mjög einfalt í mínum huga. Við eigum að leggjast öll á eitt um að finna lausnir sem þar ganga.

Frú forseti. Það sem við köllum norræna velferð er ekki síst fólgið í traustri umgjörð um húsnæðismál einstaklinga allt lífið. Það er mikilvægt í því sambandi að við horfum til þess sem hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra sagði áðan, að við eigum ekki að líta á þann vanda sem uppi er hér og nú eins og vanda sem hægt er að leysa með einhverri töfralausn, með því að prenta peninga eins og minnst var á hér einhvern tíma, eða með einfaldri 200 milljarða kr. niðurgreiðslu í eitt skipti fyrir öll, heldur þarf að líta til þess að treysta umgjörðina til langframa. Þess vegna er ég hjartanlega sammála því að mikilvægt sé að við festum í sessi fyrir næsta ár og næstu ár vaxtabótakerfið og niðurgreiðslu á vöxtum og barnabótakerfið vegna þess að það mun til frambúðar tryggja þá miklu og mikilvægu umgjörð sem einstaklingar þurfa að hafa til þess að treysta á og við getum kallað norræna velferð. Frú forseti. Þetta er stuttur tími. Mér finnst mjög mikilvægt að horfa á þá skýrslu sem Hagstofan gaf út í dag þar sem kemur fram að við erum þó ekki að greiða nema 18% af ráðstöfunartekjum okkar í húsnæðiskostnað, sem er lægra hlutfall en á árinu 2006. Ég hefði sjálf talið að við værum með einkaeignarstefnu okkar og skuldabyrði allri að eyða miklum mun meira í húsnæðiskostnað. En einn er sá hópur sem hefur verið afskiptur og ég vil hvetja til þess að það dragist ekki lengur en út þessa viku að taka á málefnum þeirra sem eru með lánsveð. Þetta er ekki stór hópur og þetta eru ekki háar fjárhæðir 

Forseti vill áminna hv. þingmann um að virða ræðutíma.

Virðulegi forseti. Mig langar í upphafi þessarar umræðu að greina aðeins á milli greiðsluvanda og skuldavanda. Í greiðsluvanda duga ráðstöfunartekjur heimila ekki til að standa undir greiðslubyrði lána og lágmarksframfærslu en flest heimili í greiðsluvanda eru tekjulág. Þar er mikið um barnmargar fjölskyldur og leigjendur. Í skuldavanda eru hins vegar húsnæðiseigendur með neikvætt eigið fé, en flest heimili í skuldavanda eru tekjuhá. Tíundi hver skuldsettur húseigandi er bæði í greiðslu- og skuldavanda. Þetta segir okkur að almennar aðgerðir í skuldamálum hjálpa ekki þeim í verstu stöðunni. Þær eru dýrar og ómarkvissar og þá vil ég sérstaklega taka fram að í nýrri skýrslu sinni mælir Seðlabankinn ekki með almennum aðgerðum á sviði skulda,  Þess vegna vil ég segja, virðulegi forseti, að þeir sem tala fyrir almennum aðgerðum í skuldamálum gera það þvert á tillögur Seðlabankans. Við sjáum það líka ef við skoðum almennar afskriftir að stærstur hluti þeirra fer til þeirra sem hafa hæstu tekjurnar í samfélaginu. Gögnin sýna til dæmis að heimili með mikinn tekjuafgang eða yfir 200 þús. kr. í afgang eftir lágmarksframfærslu og greiðslu af húsnæðisskuldum, munu fá um 30% af almennum afskriftum, sem þýðir að almenn afskrift er greidd af öllum en rennur til þeirra sem mestar hafa tekjurnar. Ég held að það sé ómarkviss nýting fjármuna, virðulegi forseti. Ég vil segja þetta: Við eigum að horfa á þá sem eru með lánsveð og að þeir verði gerðir jafnsettir öðrum með aðgang að 110%-leiðinni. Við eigum að líta til ráðstöfunartekna barnafjölskyldna og auka þær með hækkun barnabóta og hærri tekjuskerðingarmörkum. Við eigum líka að horfa á húsnæðisbætur sem geta komið í stað vaxta- og húsaleigubóta þannig að við styðjum við fjölskyldur í leiguhúsnæði. Þar er brýnasti vandinn og þar eigum við að forgangsraða þeim takmörkuðu fjármunum sem úr er að spila.

Virðulegi forseti. Fyrirlátið mér, faðir inn sæti, fyrirlátið mér, eg vil gráta orð og hugsun, illar görðir auðmjúkliga ok firraz dauða. Með leyfi forseta, tilvitnaði ég hér til kvæðisins Lilju, sem allir vildu kveðið hafa, eftir Eystein Ásgrímsson, engin núverandi Lilja en önnur Lilja. Hver er vandinn, eða eigum við kannski að segja: Hver er vandinn í augum ríkisstjórnarinnar? Hér kom upp einn stjórnarliði og sagði að það yrði að leysa lánsveðin í næstu viku. Hversu oft höfum við heyrt stjórnarliða leggja til að málin væru núna í nefnd og það yrði að leysa þau í næstu viku eða næsta mánuði? Það kom fram í skýrslu Seðlabankans að þær leiðir sem þó hafa verið uppi á borðinu - ríkisstjórnin segir alltaf fjölmargar leiðir en það eru þó tvær sem hafa staðið upp úr - 110%-leiðin, sem alþjóðlegu hagfræðingarnir kölluðu „lunacy“ eða tunglveiki eða klikkaðar, og vaxtabótaleiðin, hefðu bjargað samtals um 600–800 heimilum hvor eða um 1.400 heimilum. Það hefur líka komið fram að hin almenna leiðrétting hefði losað tífalt fleiri heimili úr þeim vanda sem þau voru stödd í. Auðvitað vildi Seðlabankinn ekki fara þá leið, nema hvað. Hún mundi leysa úr vanda illa settra heimila í landinu og sú stefna virðist ekki hafa verið hér uppi á borði. Í ræðu um helgina á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins sagði hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, að tjón af völdum aðgerða eða aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar væri meira en af hruninu sjálfu. Þetta hefur orðið mörgum til æsinga og uppvöðslu og hávaða. En hvað kostaði það samfélagið að fara ekki leið almennra leiðréttinga? 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þeim hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni í dag sem hefur verið góð og að einhverju leyti upplýsandi, vegna þess að ég tel að maður geti dregið þá ályktun að ríkisstjórnin hafi þau plön að reyna að koma til móts við þá sem eru með lánsveð, eitthvað sé í pípunum sem komi hugsanlega fram í næstu viku, og að tekið verði á barnabótakerfinu og spýtt í þar og einnig varðandi húsnæðisbætur sem hafa verið talsvert í umræðunni. Þá er það bara spurning mín sem hæstv. ráðherra náði ekki að svara: Hvað með þá sem eru með lán hjá Íbúðalánasjóði og hafa ekki fengið samsvarandi úrræði og þeir sem voru og eru hjá bönkunum? Síðan langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann geti gefið okkur einhverjar upplýsingar um hvenær tillögur ríkisstjórnarinnar koma fram, hvernig gangi eða hvort ríkisstjórnin sé að fylgja því eftir að bankarnir endurreikni þau lán sem á að endurreikna miðað við dóma Hæstaréttar, og hvort hann muni styðja að flýtimeðferðarmálið, sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson lagði fram í upphafi og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur endurflutt í þinginu, fái framgöngu í þinginu. Það er auðvitað þannig að dómstólarnir verða að leysa úr ákveðnum málum, þannig bara virkar kerfið okkar. Þessi tillaga er góð og við eigum að setjast saman yfir hana og klára hana og afgreiða í gegnum þingið. Það er mikilvægt fyrir alla og það mundi líka einfalda vinnu okkar að einhverju leyti, vegna þess að það er betra að dómstólarnir taki á málunum en að við séum að grípa til aðgerða sem síðan eru dæmdar ólöglegar. Mig langar að þakka fyrir þessar upplýsingar og fagna þeirri skýrslu sem birtist í Hagtíðindum í dag. Það er eins og þetta hafi verið pantað, ég var að kalla eftir frekari upplýsingum og vesgú, þær koma nokkrum klukkutímum fyrir umræðuna, það er mjög þægilegt. En í allri þeirri vinnu sem hefur staðið yfir við að reyna að finna lausn á skuldavanda heimilanna frá því að ég tók hér sæti, hefur maður verið að fiska í gruggugu vatni, reynt að átta sig á því hver staðan er 

Enn og aftur vill forseti áminna um ræðutíma.

Frú forseti. Ég veit að minnsta kosti að upplýsingagrunnurinn sem við höfum núna er betri en nokkru sinni fyrr. Við fundum auðvitað mjög fyrir því haustið 2010 að ýmsar grundvallarupplýsingar skorti. Þá var lögð mikil vinna í að taka þær saman og heldur hefur miðað áfram en hitt og upp á síðkastið höfum við notað meira samtímagögn frá skattinum á grundvelli rafrænna framtala, sem eru þá bestu og nýjustu upplýsingar sem til eru um stöðuna. Ég held því að sá upplýsingapakki sem við höfum núna í höndunum sé eins traustur og hann getur orðið í bili, en Hagstofan stefnir að því að mynda gagnagrunn sem verði kannski innan árs orðinn virkur og opinn og verður þá uppfærður jafnóðum. Það er auðvitað það sem okkur hefur vantað, einn öflugan miðlægan gagnagrunn um heildarskuldastöðuna hjá heimilunum og húsnæðislánin ekki síst. Við eigum auðvitað enga fagstofnun á þessu sviði eftir að Húsnæðisstofnun ríkisins hvarf út úr myndinni sem slík á sínum tíma. Varðandi spurningar hv. þingmanns í fyrsta lagi um Íbúðalánasjóð hefur hann framkvæmt 110%-leiðina algerlega í samræmi við þau lög sem Alþingi afgreiddi og hann er bundinn af. Það er reyndar sama aðferðin og sumir bankar og lífeyrissjóðir hafa notað en aðrir bankar hafa farið sínar eigin leiðir. Það er vissulega ekki heppilegt að slíkt misræmi sé uppi en enn sem komið er hefur ekki verið tekin ákvörðun um annað en að klára þá aðgerð. Þar stendur lánsveðshópurinn út af og þess vegna bindur maður vonir við að það takist að koma þar á samkomulagi en maður getur auðvitað ekki lofað því fyrir fram, því að það á eftir að setjast niður í hinar eiginlegu samningaviðræður um hvernig kostnaðinum verði deilt. Þar verður vandinn því að auðvitað ætlumst við til þess að allir leggi þar af mörkum. Varðandi endurreikning gjaldeyrislána er sérstök samstarfsnefnd, sem í eru umboðsmaður skuldara og Samtök fjármálafyrirtækja, að fara yfir þau mál öllsömul, sömuleiðis dómsmálin sem þarf að að sortera og flýta í gegnum réttarkerfið. Mat manna hefur verið að það þyrfti ekki lagabreytingar til ef samkomulag tækist við héraðsdóm og síðan Hæstarétt um að taka mikilvægustu málin hratt í gegn og vonandi getur það gerst á þessu ári. 
             Að öðru leyti þakka ég fyrir þessa umræðu, ég held að flestir hafi rætt þetta á þeim nótum að við séum öll af vilja gerð til að láta gott af okkur leiða. En ég verð þó að segja að mér finnst ansi langt gengið þegar menn leggja hlutina þannig upp að aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi búið til ranglæti í þessum efnum, eins og hv. þm. Lilja Mósesdóttir 

Virðulegi forseti. Fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um auðlegðarskatt, eignarnám og skattlagningu var dreift í lok janúar á þessu ári og fagna ég því að nú er runnin upp sú stund að þessari fyrirspurn verði svarað. Eins og ég nefndi er ég meðal annars að spyrjast fyrir um auðlegðarskattinn sem er eignarskattur og hefur þá sérstöðu að hann er ekki lagður á tekjur þannig að viðkomandi einstaklingur þarf að greiða hvort sem hann er með tekjur eða ekki. Fyrstu spurningarnar eru þessar: 1. Hefur ráðherra látið kanna mörk auðlegðarskatts og eignarnáms? 2. Er það eignarnám eða getur það talist eðlileg skattlagning að 2% auðlegðarskattur í þrjú ár er tæp 6% skattlagning á eignir? Ég hef tekið þetta mál upp áður og spurði hæstv. fjármálaráðherra á sínum tíma um það. Þá kom í ljós í svari frá honum að 387 fjölskyldur voru árið 2009 með heildartekjur upp á minna en 10 millj. kr. Það er fyrst og fremst eldra fólk sem greiðir þetta, en þrátt fyrir að þetta sé skattur á eignir er einum eignum haldið fyrir utan, lífeyrisréttindum. Það er óheppilegt þar sem væntanlega hefðu ráðherrar í ríkisstjórn greitt þennan auðlegðarskatt ef hann hefði náð yfir allt saman. Þetta er fyrst og fremst fólk sem hefur ekki haft hefðbundin lífeyrisréttindi sem greiðir þennan skatt. Svo er næsta spurning, virðulegi forseti: 3. Hefur ráðherra hugleitt hversu stór hluti skattstofns við skattlagningu fjáreignatekna er verðleiðrétting, þ.e. verðbætur á verðtryggðum innlánsreikningum og gengismun á innlendum gjaldeyrisreikningum, og vextir? Það er spurt um þetta vegna þess að eftir að skatturinn hækkaði svona erum við að sjá skuggalega skatta. Ef við bara miðum við 8% verðbólgu og 1% raunvexti eru skattarnir um 168%. Ef við bætum við 2% auðlegðarskatti er þetta komið upp í tæplega 370%. 4. Mun ráðherra halda fast við álagningu afturvirkra skatta við innlausn spariskírteina ríkissjóðs þegar vextir ávinnast þegar fjáreignaskattar eru 10%, 15% 18% og 20%, en spariskírteinin eru innleyst þegar fjáreignatekjuskattur er 20%? Spurningin er einfaldlega þessi: Er ekki um afturvirkni að ræða þegar fólk er skattlagt með þessari háu skattprósentu en það eru búnir að vera miklu lægri skattar á þeim tíma sem það hefur átt þessi spariskírteini? Síðan er spurt út í ákvæði stjórnarskrárinnar sem vísar í afturvirka skattlagningu og eignarréttarákvæðið. 

Virðulegur forseti. Varðandi fyrstu spurningu hv. þingmanns vil ég svara henni með þessum hætti: Hugtakið eignarnám er að finna í 72. gr. stjórnarskrár Íslands. Þar er fjallað um friðhelgi eignarréttarins og að engan megi skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji og skuli koma fullar bætur fyrir. Ekki er kveðið á um tiltekin mörk í viðkomandi ákvæði, hvorki í fjárhæðum né öðrum mælikvörðum. Því er vandséð hvernig kanna eigi þau mörk sem hv. þingmaður spyr um enda um eðlisólíka hluti að ræða. Annars vegar er spurt um eignarskattlagningu og hins vegar skyldu eiganda eignar til að láta hana af hendi að öllu leyti eða hluta gegn eignarnámsbótum sem annaðhvort fara eftir samkomulagi eða mati. Stjórnvöld hafa orðið að skera niður útgjöld á öllum sviðum. Einnig hefur orðið að grípa til tekjuöflunaraðgerða af margvíslegum toga til að komast í gegnum erfiða tíma. Mat stjórnvalda var einfaldlega það að greiðendur auðlegðarskatts væru aflögufærari um að leggja meira til samfélagsins en þeir sem minna eiga. Því verður ekki á móti mælt að skýr jákvæð tengsl séu á milli tekna og hreinnar eignar og hátt frítekjumark er fyrir einstaklinga vegna skattsins. Spurningu nr. 2 svara ég með þessum hætti: Hér er greinilega gengið út frá því að sú eign sem skattlögð er gefi engar tekjur af sér. Allt eins má líta á að skatthlutfallið sé álag á fjármagnstekjur. Þessi röksemdafærsla á engan rétt á sér nema um sé að ræða eignir sem ekki gefa af sér neinar tekjur. Svarið við spurningu nr. 3, ég er að spara mér tíma með að lesa hana ekki upp, er svona: Í árslok 2010, en það er síðasta árið sem upplýsingar eru til um bæði fjármagnseignir og fjármagnstekjur, áttu heimilin í landinu innlán í innlánsstofnunum að upphæð 563,6 milljarða kr. ef undan eru skilin innlán í séreignarlífeyrisreikningum hjá þessum sömu stofnunum. Af þeim voru 126 milljarðar, þ.e. 22%, á verðtryggðum reikningum. Það sama ár töldust vaxtatekjur heimilanna á skattframtölum 28,7 milljarðar. Vísitala neysluverðs hækkaði um 2,5% yfir árið 2010 og samkvæmt því hefðu verðbætur yfir árið numið 3,1 milljarði kr. miðað við að innstæður hafi verið hinar sömu í upphafi og við lok ársins. Þær drógust hins vegar saman og því er talan eitthvað hærri. Á gjaldeyrisreikningum í eigu heimilanna voru 23,5 milljarðar kr. um áramótin 2010, en gengi krónunnar hafði hækkað töluvert yfir árið og því er engin tekjufærsla vegna þeirra. Á heildina litið voru því rúmlega 3 milljarðar af 28,6 milljarða vaxtatekjum heimilanna vegna verðbóta á verðtryggðum innlánsreikningum, þ.e. 10,5%. Af þessum tölum verður þó ekki fullyrt að sama hlutfall af fjármagnstekjuskatti sé tilkomið vegna verðtryggingarinnar, enda greiddu einungis 46.800 aðilar fjármagnstekjuskatt samtals en 171.800 aðilar höfðu vaxtatekjur af innstæðum. Varðandi spurningu 4 frá hv. þingmanni vil ég svara henni þannig að ég get alls ekki tekið undir það sem hv. þingmaður kýs að nefna álagningu afturvirkra skatta. Meginreglan um tímapunkt skattskyldu vaxtatekna hjá einstaklingum utan atvinnurekstrar er að vextir hafi verið greiddir eða greiðslukræfir á tekjuárinu, sbr. 1. málslið 2. mgr. 8. gr. laga nr. 90/2003. Ávöxtun langtímaskuldabréfa telst almennt óvissar tekjur sem ekki eru skattskyldar fyrr en við innlausn, sbr. og 2. mgr. 59. gr. tekjuskattslaga. Hv. þingmaður spyr að lokum hvort ég hyggist brjóta stjórnarskrána sem bæði hann og ég höfum svarið eið að. Ákvæði hennar um tímasetningu lagasetningar um skattamál eru alveg skýr. Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu. Þær lagabreytingar sem ég stend fyrir munu hér eftir sem hingað til taka mið af þessu. Þau svör sem ég hef gefið við spurningum hv. þingmanns sýna að svo hefur verið í því erfiða verkefni sem baráttan við afleiðingar efnahagshrunsins hefur staðið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni fyrir þessa fyrirspurn. Ég tengist henni næstum því sjálfur þar sem ég innleysti spariskírteini og þarf að borga 18% skatt 13 ár aftur í tímann þó að meginhluta tímans hafi verið 10% skattur. Það er í málaferlum svo ég get ekki tjáð mig meira um það. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra sem kemur væntanlega aftur á eftir í stólinn: Hvernig stendur á því að verðmæti lífeyrisréttinda er ekki talið með í auðlegðarskatti sem kom fram í fyrirspurn hv. þingmanns? Þeir sem eiga sennilega mestu lífeyrisréttindin í landinu eru í B-deild LSR og eru ráðherrar, forstöðumenn ráðuneyta, ráðuneytisstjórar og slíkir. Hvernig stendur á því að þetta telst ekki með auðlegðarskattsstofni og getur verið að menn hafi beitt þarna ítökum sínum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra er á sama stað og sá ráðherra sem var á undan og sem svaraði mér á 138. löggjafarþingi. Þá spurði ég, með leyfi forseta: „Hefur ráðuneytið kannað hvers vegna auðlegðarskattur hefur verið afnuminn í sumum Evrópulöndum?“ Svarið þá var bara: Nei. Svör hæstv. ráðherra benda til þess að það sé nákvæmlega sama upp á teningnum hér. Þegar hæstv. ráðherra talar eins og hann gerði um eignarnámið og eignarskattinn eins og þetta sé eðlisólíkt hvet ég hæstv. ráðherra í mestu vinsemd til að kynna sér af hverju til dæmis þýski stjórnsýsludómstóllinn dæmdi sambærilega skattlagningu ólöglega. Ég hvet hann til að skoða hvað er að gerast í öðrum löndum og ef hæstv. ráðherra gerir það er ég sannfærður um að þá komi annað hljóð frá hæstv. ráðherra. Í 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrárinnar segir: „Enginn skattur verður lagður á nema heimild hafi verið fyrir honum í lögum þegar þau atvik urðu sem ráða skattskyldu.“ Út á það gengur málið varðandi spariskírteinin. Ég hef ekki tíma til að fara yfir það í þessu stutta andsvari. Það eru ekki alltaf tengsl á milli tekna og eigna. Þetta eru ekki sérstaklega há frítekjumörk fyrir fólk sem á til dæmis skuldlaust húsnæði en hefur ekki miklar tekjur. Í svari frá hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra kom fram að 387 fjölskyldur eru með minna en 10 milljónir í heildartekjur en greiða samt sem áður verulega eignarskatta eða auðlegðarskatta. Það lítur illa út, virðulegi forseti, að það sem var haldið fyrir utan væru lífeyrisréttindi. Það lítur illa út fyrir þessa ríkisstjórn að hún hafi haldið lífeyrisréttindunum fyrir utan 

Virðulegi forseti. Aðgerðir sem gripið var til í þeim tilgangi að stöðva mikla skuldasöfnun ríkissjóðs þurftu að vera róttækar. Fáir voru aflögufærir og verja þurfti þá þjóðfélagshópa sem ekki þoldu frekari álögur. Fréttir dagsins um aukinn jöfnuð í stjórnartíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sýna að þetta hefur tekist. Það er mat ráðuneytisins að skattlagningin standist öll ákvæði stjórnarskrárinnar, bæði hvað varðar eignarrétt og afturvirkni skattlagningar. Í greinargerð með frumvarpi um auðlegðarskattinn sem lagður var á í fyrsta sinn árið 2010 voru færð margvísleg rök fyrir því hvers vegna aftur var tekinn upp skattur á hreina eign einstaklinga. Þar var meðal annars bent á að í ljósi þeirrar miklu eignatilfærslu sem orðið hefði á árunum fyrir hrun og samþjöppunar á eignarhaldi væri lagt til að taka upp skatt á hreina eign, en þá með mjög háu fríeignarmarki fyrir einstaklinga. Jafnframt kom fram það sjónarmið, sem ég get tekið undir, að þeir aðilar sem söfnuðu miklum eignum fyrir hrun hafi notið þess að skattar á fjármagnstekjur voru lágir, auk þess sem aðrar skattareglur voru þeim hagstæðar fyrir hrun. Meðal annars af þeim sökum var talið réttlætanlegt að skattbyrði þessa hóps yrði aukin nokkuð frá því sem áður var sem hluti af bráðnauðsynlegri tekjuöflun ríkissjóðs til að takast á við afleiðingar hrunsins. Því verður hins vegar ekki á móti mælt að einn af vanköntum eignarskatta, hvort sem um er að ræða skatt á hreina eign eins og auðlegðarskatt eða skatt á brúttóeign eins og fasteignagjöld til sveitarfélaganna, er að ekkert samband er á milli greiðslugetu og skattlagningar. Hin háu eignamörk auðlegðarskattsins eiga hins vegar að koma til móts við það enda má ætla að stærstur hluti þeirra eigna sem er ofan við eignamörk auðlegðarskattsins sé í arðberandi eignum eða að í öllu falli sé eignunum ætlað að skila eigandanum 

Forseti. Það hefur verið spurt um þetta áður á þinginu. Það gerði Jóhann Ársælsson, að ég hygg veturinn 2003–2004, og oftar hefur þetta verið rætt eftir því sem ég fæ upp þegar ég leita í tölvunni. Fyrr í vetur var hér svolítil umræða um dagpeninga erlendis og kannski innlendis líka eftir að því var kastað fram að þeir væru fríðindi og tál. Niðurstaðan varð sú að dagpeningar sem hóflega væri deilt út væru það ekki heldur eðlileg ráðstöfun af hálfu vinnuveitandans, ríkisins sem hér var um að ræða, til þeirra sem þurfa að ferðast í vinnunni. Þá kom líka upp spurning um þessa flugvildarpunkta heima og erlends. Þeir sem fara fá þessa punkta sem einkaeign sína í raun og veru og geta ráðstafað þeim með ýmsum hætti. Algengast er auðvitað að menn noti þá sem uppfyllingu eða beina borgun fyrir flugferðir sem ekki tengjast neitt þeim flugferðum sem þeir fá þá fyrir, a.m.k. ekki þegar um starfsmenn ríkisins er að ræða. Þar er enginn vafi um þessa flugvildarpunkta að um er að ræða bein fríðindi. Án þess að hnýta í þá sem þeirra njóta í sjálfu sér, ég get vel unnt mönnum þess að eiga þessa punkta, er það í fyrsta lagi að ríkið og skattborgararnir njóta í engu þess sem gæti komið fram, ímyndar maður sér, sem afsláttur í samningnum við flugfélagið. Í öðru lagi er með þessum punktum gert upp á milli starfsmanna ríkisins, annars vegar þeirra sem heima sitja, þ.e. á Íslandi eða á skrifstofunum eða hvar sem þeir eru nú að störfum, og ekki eru settir í flug, og hins vegar þeirra sem fljúga og geta svo notað þessa punkta sína sem upphaf í sumarfrísferðalög eða hvað veit ég. Það er spurt um afstöðu ráðherra til þess arna. Það er líka spurt um heildarfjöldann. Hversu margir punktar eru það sem starfsmenn ríkisins fá sem fríðindi með þessu lagi? Í þriðja lagi er spurt hvort þessir punktar séu skattskyldir. Það skilst mér að þeir séu. Þá vaknar spurningin: Hvernig er sá skattur innheimtur?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr um ætlaðan heildarfjölda flugvildarpunkta árið 2011 fyrir utanlandsferðir á vegum ríkisins. Fyrirtæki og stofnanir eru ekki aðilar að vildarklúbbum flugfélaga heldur eru það einstaklingarnir sjálfir sem ferðast með flugfélögunum. Þannig fylgja vildarpunktarnir þeim sem ferðast með viðkomandi flugfélagi en ekki stofnuninni eða fyrirtækinu sem greiðir fyrir flugferðina. Í ljósi þessa hefur ríkið ekki upplýsingar um þá vildarpunkta sem starfsmenn þess hafa safnað á ferðalögum fyrir ríkið. Hv. þingmaður spyr hvort þessir vildarpunktar séu skattskyldir. Samkvæmt lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, teljast til skattskyldra tekna hvers konar gæði, arður, laun og hagnaður sem skattaðila hlotnast og metin verða til peningaverðs og skiptir ekki máli hvaðan þær stafa eða í hvaða formi þær eru, samanber upphafsákvæði 7. gr. laganna. Tekjuákvæði laganna eru því víðtæk og taka til hvers konar verðmæta sem metin verða til fjár í hvaða formi sem slíkur tekjuauki fellur skattskyldum aðila í hlut. Undantekningar frá skattskyldu eru sérstaklega tilgreindar í lögunum og ber að túlka þröngt samkvæmt almennri lögskýringarreglu. Í 118. gr. laga nr. 90/2003 segir að í upphafi hvers árs skuli ríkisskattstjóri að fenginni staðfestingu fjármálaráðherra gefa út reglur um mat á hlunnindum og öðrum tekjum og frádrætti sem meta þarf til verðs samkvæmt lögum. Reglur þessar voru birtar í Stjórnartíðindum sem auglýsing nr. 1283/2011 að því er varðar tekjuárið 2012. Í kafla 2.1 er fjallað um ýmis starfstengd hlunnindi og kemur þar fram almenn regla um tekjufærslu hlunninda og fríðinda sem launagreiðandi lætur starfsmanni í té til einkaþarfa. Þá kemur jafnframt fram að ýmis gæði sem látin eru starfsmönnum í té skuli ekki telja til tekna, þar með talið eru kaffiveitingar og notkun á borðsímum. Önnur hófleg verðmæti skapa ekki heldur tekjur í skilningi skattalaga. Söfnun á vildarpunktum er ekki sérstaklega tilgreind í skattmati fyrir tekjuárið 2012 og hefur raunar aldrei verið á undanförnum árum. Punktasöfnun einstaklinga á sér stað með margvíslegum hætti og í mismiklum mæli. Allur þorri almennings sem notar tilteknar tegundir greiðslukorta fær punkta af viðskiptum sínum, mismarga eftir því hvaða greiðslukort eru notuð og hvernig viðskiptin eru. Þannig fá viðskiptamenn fjölmargra fyrirtækja verulegan fjölda punkta sem eins konar afsláttarkjör af sínum daglegu viðskiptum og í langflestum tilvikum er heildarfjöldi uppsafnaðra punkta að mestu leyti þannig fenginn vegna persónubundinna viðskipta með vörur. Handhafar greiðslukorta þurfa í flestum tilfellum að greiða árgjald, mishátt eftir eðli viðskiptanna og tegund korta, og stundum eru árgjöldin jafnvel töluvert hærri en verð á ferðum sem greiddar eru af vinnuveitanda. Hafa korthafar þannig óbeint greitt fyrir fram fyrir tiltekin afsláttarkjör og þar með punktana. Þannig verður að telja að virði punta sem safnast vegna ferða á vegum launagreiðanda sé út frá skattalegu sjónarmiði afar óljóst. Punktasöfnun ríkisstarfsmanna kann að vera misjöfn eftir einstaklingum en er alla jafna ekki verulegur hluti af punktasöfnun þeirra í heild, auk þess sem punktar vegna einstaka ferða á vegum launagreiðanda eru mjög óverulegur hluti þess punktafjölda sem þarf til þess að greiða fyrir fargjöld. Samkvæmt framansögðu er mjög ólíklegt að punktar sem safnað er á vegum launagreiðanda séu ráðandi þáttur í greiðslu fyrir ferðir sem farnar eru á grundvelli punkta. Er því mjög vafasamt að slíkt skapi starfsmönnum nokkrar tekjur eða ígildi tekna. Þá er undir hælinn lagt hvort starfsmaður sem öðlast hefur punkta í tengslum við ferðir á vegum launagreiðanda noti punktana eða að þeir nýtist honum á einhvern hátt. Hv. þingmaður spyr að lokum hvort ráðherra telji koma til greina að semja þannig við flugfélög um þessar ferðir að vildarpunktar farþega falli niður en ríkið njóti á móti betri afsláttarkjara. Ríkiskaup stóðu fyrir útboði á flugfargjöldum á vormánuðum 2011 og eru því fargjöld nú hluti af rammasamningum Ríkiskaupa. Í útboðinu var leitað bestu kjara á markaði og gengið út frá því að tilboð bjóðanda innihéldi allan kostnað og gjöld sem féllu til við kaup á flugfargjöldum. Í útboðinu var ekki gert ráð fyrir að tilboðin innihéldu bónus eða önnur fríðindi fyrir farþega. Í ljósi þessa gerir ráðuneytið ekki ráð fyrir að betri kjör fáist í nýju útboði.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir þessa fyrirspurn. Flugvildarpunktar eru ósiðlegir, það er mjög einfalt. Þeir skekkja samkeppni. Einu sinni var íslenskt flugfélag sem vildi fljúga ódýrt út á landsbyggðina og bauð mun lægri fargjöld en ekki vildarpunkta. Opinberir starfsmenn sem fóru til Reykjavíkur til að hitta fjárlaganefnd og aðra opinbera aðila völdu alltaf dýrari miðann af því að þá fengu þeir prívat vildarpunkta sem sveitarfélagið borgaði ef þetta voru sveitarfélagsmenn. Þetta er ósiðlegt kerfi, það skekkir samkeppni og það er ríkið eða fyrirtækið sem greiðir þetta en starfsmaðurinn fær punktana. Svo fannst mér hæstv. fjármálaráðherra skauta fram hjá því að svara fyrir það hvort því sé framfylgt að þetta sé skattskylt. Það er ekki nóg að lesa bara einhverjar reglur um að það sé eða sé ekki skattskylt. Svo eykur þetta að sjálfsögðu launamun 

Forseti. Ég verð að lýsa vonbrigðum mínum með svör hæstv. fjármálaráðherra og taka undir með síðasta ræðumanni í öllu sem hann sagði. Fyrsti punkturinn er auðvitað sá að það er furðulegt og í raun og veru fordæmalítið að fjármálaráðherra svari undirbúinni fyrirspurn þannig að það sé óljóst hvort tiltekið fyrirbrigði sé skattskylt eða ekki.  Hins vegar er ekki fáheyrt, því að það er margheyrt af öðrum fyrirspurnum hér á þinginu til fjármálaráðherra, að þeir treysta sér ekki til að gefa upp eða finna út magn þessara punkta. Það kom líka fram í svari við þeirri fyrirspurn sem ég minntist á áðan frá 2003–2004. Það virðist líka vera siður embættismanna þeirra sem fengnir eru til að gera uppköst að svörum fyrir fjármálaráðherra að neita nánast tilvist þessara flugvildarpunkta sem allir vita um og allir  
             Forseti. Ég lýsi vonbrigðum mínum með þetta svar og vonast til að nýtt komi á næstunni. Ef ekki, þá flytjum við hv. þm. Pétur Blöndal væntanlega þingsályktunartillögu 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka þátt í umræðunni. Mér þykir hins vegar afar leitt að valda hv. þm. Merði Árnasyni vonbrigðum.

Mér líka.

Þó er það svo að fyrirtæki og stofnanir eru ekki aðilar að vildarklúbbum flugfélaga heldur eru það einstaklingarnir sjálfir sem ferðast með flugfélögunum. Eins og ég rakti áðan getur greiningin á þessum hlunnindum, ef svo skal kalla, verið mjög erfið og flókin. Punktasöfnun einstaklinga á sér stað með margvíslegum hætti, í mismiklum mæli og er oft og tíðum í gegnum persónubundin kaup á vörum. Þannig verður að telja að virði punkta sem safnast vegna ferða á vegum launagreiðenda sé út frá skattalegu sjónarmiði afar óljóst og hefur ekki hingað til talist skattskylt. En ég heiti hv. þingmanni að kanna málið enn betur.

Virðulegi forseti. Ég lagði inn fyrirspurn í lok febrúar á þessu ári til hæstv. umhverfisráðherra um tengsl undirbúnings umsóknar um aðild að Evrópusambandinu og friðunar svartfugls. Mér hefur fundist alveg furðulegt hversu lítil umræða hefur verið um þau áhrif sem tilskipanir Evrópusambandsins í umhverfismálum hafa á Ísland. Er ég til dæmis að vísa til fuglatilskipunar og vistgerðartilskipunar. Ég hvet alla til að lesa rýniskýrsluna um umhverfismál þannig að menn átti sig á því hvað þetta eru mikil inngrip í Ísland. Með fullri virðingu fyrir þeim aðilum sem um þetta véla í höfuðborg Belgíu, Brussel, er þetta ekki fólk sem þekkir vel til íslenskra aðstæðna. Þetta snýst um að banna hvalveiðar, refaveiðar, áhrif á selveiðar, veiðiaðferðir og annað slíkt. Þetta tengist svartfuglinum og gríðarlega mikið því grunnstefi sem við höfum haft í okkar rétti. Það kemur fram á bls. 11 í 5. kafla, með leyfi forseta: „Í tilskipuninni er ekki gert ráð fyrir að hlunnindi geti verið lögmæt ástæða fyrir því að veita undanþágu frá meginreglum hennar.“ Virðulegi forseti. Þetta er grundvallarbreyting á því sem við höfum viðhaft hér og gengið vel eftir því sem ég best veit. Ég hef aldrei heyrt nokkurn leggja út frá neinu öðru eða gagnrýnt það fyrirkomulag sem við höfum haft. Þess vegna ætla ég að leggja sjö spurningar fyrir hæstv. ráðherra. Þær hljóma svo: 1. Hvenær fékk umhverfisráðuneytið eða stofnanir þess upplýsingar um að lög um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum væru í grundvallaratriðum ósamrýmanleg fuglatilskipun Evrópusambandsins? 2. Lágu fyrir upplýsingar frá Náttúrufræðistofnun og Umhverfisstofnun um að til að samræmast löggjöf Evrópusambandsins þyrfti að breyta ákvæðum laga nr. 64/1994 þannig að nýting hlunninda gengi ekki framar friðunarákvæði laga þegar starfshópur um svartfugla var starfandi? 3. Var starfshópurinn beinlínis stofnaður til að gera tillögu um lagabreytingar sem vitað var að væru nauðsynlegar vegna umsóknar Íslands um aðild að Evrópusambandinu? 4. Hvaða rannsóknir eða upplýsingar eru fyrirliggjandi um að hlunnindanýting hafi afgerandi áhrif á afkomu svartfuglastofna? 5. Hvað eru margir svartfuglar veiddir af eigendum hlunninda og hvar? 6. Hefur ráðherra upplýsingar um að eigendur hlunninda umgangist þessa auðlind þannig að hætta stafi af? 7. Beitir ráðherra þeim úrræðum sem tiltæk eru í lögum til að vernda þessa stofna, t.d. með því að halda í skefjum afræningjum eins og tófu og mink? Ef ekki, af hverju? Hver er þáttur þessa afráns í viðgangi svartfuglastofnsins?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Þetta er tvíhliða mál sem hér er verið að fjalla um, annars vegar spurning sem varðar beinlínis tengsl aðgerða umhverfisráðuneytisins við aðildarumsókn Íslands að ESB og hins vegar fræðilegur og faglegur grunnur þeirra aðgerða sem verið er að leggja til. Hvort tveggja er svolítið undir í spurningum hv. þingmanns. Umræðan um fækkun svartfuglastofna er ekki bundin við Ísland. Hún hefur verið uppi töluvert undanfarin missiri og ekki bara á Íslandi heldur líka á Norðurlöndum og í Bretlandi. Í málstofu umhverfisráðuneytisins og Náttúrufræðistofnunar í mars á síðasta ári var dregin upp mjög skýr mynd af mikilli fækkun í þessum stofnum. Sumir mundu vilja kalla það hrun. Í kjölfar þessa stofnaði ég starfshóp í ljósi hinnar alvarlegu stöðu í þeim tilgangi að fjalla meðal annars um veiðar og nýtingu svartfugls og til að nefndin gæti gert tillögur til mín um aðgerðir sem stuðlað gætu að endurreisn þessara stofna hér við land. Þess má geta í ljósi spurninga fyrirspyrjanda að það liggur fyrir að í kjölfar aðildarumsóknar Íslands fól umhverfisráðuneytið bæði Umhverfisstofnun og Náttúrufræðistofnun Íslands meðal annars að greina fuglatilskipunina eins og þingmaðurinn vísar til, þ.e. hvað hún felur í sér gagnvart íslenskri löggjöf rétt eins og gildir um alla aðra löggjöf á Íslandi og er hluti af þessu umsóknarferli. Það má segja að frá því í júní 2010, þegar niðurstöður þeirrar rýningar liggja raunverulega fyrir, hafi umhverfisráðuneytið og stofnanir þess haft ítarlegar upplýsingar um það í hvaða atriðum þessi lög væru ekki að fullu í samræmi við fuglatilskipun ESB. Þessar upplýsingar hafa verið aðgengilegar öllum á heimasíðu utanríkisráðuneytisins. Varðandi aðrar spurningar hv. þingmanns er því til að svara að rannsóknir hafa hvorki verið gerðar hér á áhrifum hefðbundinnar hlunnindanýtingar á svarfuglastofnana né hvort þau áhrif séu í sjálfu sér afgerandi fyrir afkomu þeirra. Á það er hins vegar bent í skýrslu starfshópsins að ástæða hrunsins sé talin ætisskortur en ekki veiðar. Jafnframt er bent á að við þessar aðstæður sé mikilvægt að friða stofnana fyrir öllum veiðum til að stuðla að endurreisn þeirra. Því miður er skýrslugjöf í veiðikortakerfinu ekki nægjanlega nákvæm til að hægt sé að segja til um það hversu margir svartfuglar séu veiddir af handhöfum hlunnindakorta. Við höfum ekki nægilega skýrar reglur um skil. Í tillögum starfshópsins eru tillögur um að bæta upplýsingagjöf um skil á veiðiskýrslum. Vonandi getum við komið því til framkvæmda. Landeigendur sem fara með veiðirétt á sínu landi og hafa staðfestan rétt til nýtingar hefðbundinna hlunninda hafa ekki svo vitað sé umgengist svartfugl þannig að hætta sé af þeirri umgengni. Það hefur þó komið í ljós að um fjórðungshluti lundaveiði í afla sem tekinn er sem hlunnindaveiði er fullorðinn fugl. Það er sérstakt áhyggjuefni. Nýting hlunninda á varptíma hefur miðast við að veiðin byggðist á ókynþroska fugli og því er umhugsunarvert hvort forsendur fyrir lundaveiði yfir sumartímann séu brostnar og að hætta geti stafað af slíkum veiðum fyrir styrkingu og endurnýjun í lundastofninum. Hvað varðar þátt refa og minka sem hv. þingmaður nefndi í spurningum sínum í viðgangi svartfuglastofna er eyðing refa og minka á forræði sveitarfélaga og þeim veiðum á að beina á svæði þar sem hætta er á tjóni af völdum þessara tegunda samkvæmt lögunum. Þegar talað er um tjón er í flestum tilfellum verið að vísa til búfénaðar, eins og sauðfjár og svo auðvitað nýtingar æðardúns og fiskveiða. Það er löngu vitað að minkur getur haft áhrif á fuglalíf, einkum á varp teistu og lunda á eyjum, en refur getur líka haft áhrif í fuglabjörgum ef þau eru aðgengileg fyrir refinn. Það hefur hins vegar verið talið að afrán refs á svartfugli sé takmarkað og að áhrif hans á viðgang svartfuglastofna séu lítil, ef nokkur. Ég vona, virðulegur forseti, að ég geti svarað því sem út af stendur í mínu seinna svari. Þess má þó geta að í samningsafstöðu Íslands gagnvart Evrópusambandinu er gengið út frá því að veiðistjórn hvað þessar tegundir varðar sé í höndum íslenskra stjórnvalda eins og lagt er upp með í áliti utanríkismálanefndar Alþingis. Samningsmarkmið Íslands er því að heimilt verði að veiða og nýta þessar fimm tegundir áfram hér á landi. Ákvörðun um hvort leyfa skuli veiðar hér á landi verður þá í höndum íslenskra stjórnvalda og sú ákvörðun mun byggjast á því hvort stofninn 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni kærlega fyrir þessa fyrirspurn því að þetta er mjög mikilvægt. Ég tek undir áhyggjur hv. þingmanns af áhrifum þessara tilskipana Evrópusambandsins á íslenskar aðstæður. Það er mjög mikilvægt að standa vel í lappirnar hvað þetta varðar. Ég vil aðeins forvitnast í leiðinni hjá hæstv. ráðherra um villidýranefndina svokölluðu. Er hún búin að skila af sér? Starfaði nefndin um svartfuglastofnana þvert ofan í þá nefnd? Hvað líður frumvarpi hvað þetta varðar? Mér finnst áhugavert að heyra í svari hæstv. ráðherra staðfestingu á því að hlunnindanýting bænda og fleiri aðila sé sjálfbær og skynsamleg. Það er mjög mikilvægt að það komi fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þau voru samt þannig að maður þarf að fara betur yfir þau og gæti þurft að fylgja þeim betur eftir þar sem hún svaraði ekki spurningunum sem lagðar voru fram. Hvað sem því líður er það að minnsta kosti gott að svarið við sjöttu spurningunni sem er: „Hefur ráðherra upplýsingar um að eigendur hlunninda umgangist þessa auðlind þannig að hætta stafi af?“ er afdráttarlaust: Nei. Það kemur líka fram að ætisskortur er vandinn hjá svartfuglinum en ekki veiðar. Flestir eiga erfitt með að skilja hvers vegna þá er verið að banna veiðar. Ef það er lítið æti gerist ekkert annað en að fuglinn mun svelta. Ég er búinn að fá upplýsingar víðs vegar að út af þessu. Núna áðan fullyrti við mig einn að norðan sem þekkir vel til að það hefði aldrei verið betra ástand á Norðurlandi varðandi svartfuglinn. En við höfum ekki tíma til að ræða það hér. Ég get ekki séð annað en að þessi starfshópur hafi meðal annars verið stofnaður til að gera tillögur um lagabreytingar í tengslum við umsókn Íslands að Evrópusambandinu. Ég vek athygli á því að núna stýrum við þessu en við erum að semja við Evrópusambandið um að fá að stýra þessu áfram. Það er grundvallarbreyting ef hlunnindanýtingin verður ekki heimil, það er ekki inni í tilskipuninni núna. Við höfum ekkert að gera með það að Evrópusambandið breyti tilskipuninni einhliða. Við munum ekki koma að því nema að litlu leyti ef við förum þarna inn sem ég vona að verði aldrei. Virðulegi forseti. Það er stórmál ef gerðar verða grundvallarbreytingar á því sem við höfum séð. Ég held að það megi færa full rök fyrir því að við Íslendingar höfum umgengist náttúruna af virðingu og gætum frekar kennt öðrum en að láta einhverja aðila sem ekkert þekkja til og búa við allt aðrar aðstæður segja okkur hvað við eigum að gera.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna. Það er meginregla þegar umgengni við náttúruna er annars vegar að láta hana njóta vafans og beita varúðarsjónarmiðum og þá er ekki góður máti að ganga á stofna sem gengur illa af einhverjum ástæðum. Þessi starfshópur er ekki stofnaður til að gera breytingar í þágu Evrópusambandsins heldur í þágu svartfugla við Ísland. Við gerum það sem við getum til að styrkja möguleikana til verndar. Til þess hefur verið lagt fram frumvarp til kynningar á vef umhverfisráðuneytisins. Það hefur ekki komið enn þá til þingsins þannig að því er til að svara varðandi fyrirspurn hv. þingmanns. Rétt eins og hv. fyrirspyrjandi, Guðlaugur Þór Þórðarson, hef ég fengið margar athugasemdir frá mörgum hlunnindabændum og þeim sem þekkja þessa stofna vel og hafa verið í umgengni við þá kynslóðum og öldum saman. Af þeim sökum óskaði ég sérstaklega eftir því að tekin yrði saman skýrsla um þær umsagnir og áhyggjur til þess líka sérstaklega að skoða hvort möguleiki væri að beita staðbundnum aðgerðum. Það er nokkuð sem ég hef ekki tekið afstöðu til. Ég fékk þessa skýrslu í morgun og tel rétt að umhverfis- og samgöngunefnd fái hana til sérstakrar umfjöllunar. Almennt vegna umræðunnar verðum við að gæta að þeirri stöðu að þetta snýst fyrst og fremst um hrun allnokkurra svartfuglastofna og þingmanninum til upplýsingar eru veiðar á þessum fimm tegundum óheimilar í Noregi. Noregur er ekki í aðildarferli að Evrópusambandinu.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram á Alþingi fyrirspurn til hæstv. umhverfisráðherra um skipulag haf- og strandsvæða. Fyrirspurnin er svohljóðandi: Hvað líður undirbúningi að skipulagi á haf- og strandsvæðum við landið og hver er staða verkefnisins? Hefur verið tekin afstaða til þess hver eigi að fara með skipulagsvaldið, ríki eða sveitarfélög? Tilefni þess að ég legg fram þessa fyrirspurn er að það eru auðvitað komin upp ný viðhorf varðandi skipulag á haf- og strandsvæðum. Hér fyrr meir var þetta tiltölulega einfalt. Menn reru til fiskjar og þá gilti um það sérstök löggjöf sem menn urðu að fara eftir. Síðar meir var það þannig að nýting hafsvæðanna breyttist mjög mikið. Bæði eru fiskveiðar framkvæmdar með margvíslegri hætti en oft var áður og síðan hefur orðið til alls konar haftengd starfsemi eða starfsemi sem tengist sjávarútvegi en er þó ferðatengdari á margan hátt. Þar á ég við hluti eins og sjóstangveiði, skemmtisiglingar og hvalaskoðun eftir atvikum. Ýmislegt fleira mætti nefna í þessu sambandi. Við vitum líka að það hefur orðið gríðarlega mikil uppbygging í ferðamennsku víða um landið og ferðamenn nýta sér einmitt tækifærið og möguleikana sem snúa að því að fara ferðir um hafsvæðin, bæði í lengri og styttri siglingar. Komum skemmtiferðaskipa hefur fjölgað mjög mikið. Ég sá áðan að á fjórða tug skipa kemur til dæmis til Ísafjarðar á þessu sumri og gert er ráð fyrir að um 30 þús. farþegar komi með þessum skipum. Við vitum líka að starfsemi hafna hefur breyst. Það hefur orðið uppbygging á ákveðnum svæðum, t.d. í Arnarfirði, við efnisnám af hafsbotni. Þar er ég að vísa til kalkþörungavinnslunnar sem skiptir orðið mjög miklu máli í atvinnulífinu á sunnanverðum Vestfjörðum. Við höfum velt fyrir okkur hvers konar nýrri orkuvinnslu. Þetta vekur líka spurningar um nýtingu og nýtingarrétt sjávarjarða og eigenda þeirra. Þannig gætum við áfram talið. Þetta gerir að verkum að það þarf að taka til sérstakrar skoðunar ýmsa þætti sem lúta að skipulagi á haf- og strandsvæðum við landið. Fjórðungssamband Vestfirðinga, sérstaklega framkvæmdastjóri þess, Aðalsteinn Óskarsson, hefur haft mjög mikið frumkvæði í þessum efnum og unnið að mínu mati algjört brautryðjendaverk. Nú er verið að yfirfara þessi mál á vegum hæstv. umhverfisráðherra. Því ákvað ég að leggja fram þessa fyrirspurn vegna þess að það er ástæða til að reyna eftir föngum að hraða þessari vinnu og um leið velta fyrir sér hvar skipulagsvaldið eigi að liggja. Á það að liggja hjá ríkinu eða sveitarfélögum og hvernig á að öðru leyti að standa að þessum málum?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni afar brýna fyrirspurn. Það er rétt sem fram kemur í orðum hans, þetta er málaflokkur sem þarf verulegrar endurskoðunar við og utanumhalds. 27. september 2010 skipaði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í samráði við þá er hér stendur nefnd um skipulag framkvæmda á hafinu. Hlutverk þeirrar nefndar var tvíþætt, annars vegar að gera úttekt á lögunum og reglunum sem gilda um framkvæmdir og athafnir með ströndum landsins og í efnahagslögsögunni og hins vegar að meta þörf fyrir skýrari reglur þar um og skoða hvort ástæða sé til að setja löggjöf um skipulag strandsvæða. Í nefndinni var breitt samráð. Þar sátu fulltrúar tilnefndir af ofangreindum ráðuneytum, þar að auki innanríkisráðuneytinu, iðnaðarráðuneytinu og Sambandi íslenskra sveitarfélaga. Nefndin taldi nauðsyn að kalla enn fleiri að borðinu og þess vegna var settur á fót vinnuhópur sem í áttu sæti fulltrúar líka frá Fiskistofu, Hafrannsóknastofnun, Landhelgisgæslunni, Matvælastofnun, Orkustofnun, Siglingastofnun, Skipulagsstofnun og Umhverfisstofnun. Þar að auki áttu fulltrúar Fjórðungssambands Vestfirðinga sæti í hópnum vegna sérstöðu þess landsvæðis. Hópnum var ætla að finna helstu vankanta við núverandi fyrirkomulag og koma með tillögur að því með hvaða hætti þessum málum væri best fyrir komið. Nefndin skilaði niðurstöðu 8. september 2011. Í henni kom fram að ekki væri til heildstæð löggjöf hér á landi um stjórn strandsvæða, en nokkrir lagabálkar tengjast málefninu. Það eru taldir upp 38 lagabálkar sem eru taldir tengjast stjórnun strandsvæða. Á Íslandi fara 11 undirstofnanir fjögurra ráðuneyta með meginábyrgð stjórnsýslu á íslenska strandsvæðinu. Ekkert ráðuneyti fer með yfirstjórn málaflokksins og sveitarfélögin hafa ábyrgð gagnvart framkvæmdum og athöfnum innan netlaga. Nefndin taldi helstan galla á regluverki um framkvæmdir og athafnir með ströndum og í efnahagslögsögunni skort á heildarsýn yfir starfsemi á umræddu svæði og jafnframt skort á samráði stofnana. Nefndin lagði til að skoðað yrði hvernig væri hægt að samræma reglur betur og setja upp skýrari reglur þar sem heildarsýn og samræmd vinnubrögð væru betur tryggð en nú er. Þar er nefndur sérstaklega sá möguleiki að nota landsskipulagsstefnu eða þá hugmyndafræði sem hún byggir á til að setja fram skipulagsstefnu fyrir hafið af hálfu stjórnvalda. Nefndin taldi afar mikilvægt að stjórnvöld mörkuðu skýra stefnu um málefni hafsins og færði þá stefnu yfir í áætlanir um einstök þemu með tilliti til nýtingar og verndunar. Nefndin mælti með stofnun starfshóps sem hefði það hlutverk að vinna að stefnumörkun um málefni haf- og strandsvæða. Einnig taldi nefndin mikilvægt að lagt yrði mat á það hvort nauðsynlegt væri að ein stofnun eða nefnd eða hópur færi með skipulagningu strandsvæða og að við skipulagningu væri litið til mismunandi hagsmuna af starfsemi sem fyrirhuguð væri og hún kortlögð. Við skipulag á hafsvæði í löndunum í kringum okkur er staðið mjög mismunandi að málum. Í Danmörku nær skipulagsvald sveitarfélaganna eingöngu til landsins. Í Noregi geta sveitarfélögin skipulagt eina sjómílu út fyrir grunnlínu, en í Svíþjóð og Finnlandi nær skipulagsvald sveitarfélaganna út í 12 sjómílur en er háð skipulagsstefnu á landsvísu, þ.e. grunnstefnu. Bretar hafa sett sérstök lög um skipulag hafsvæða, Marine and Coastal Access Act frá 2009. Lögsaga sveitarfélaga í Hollandi til að mynda nær hins vegar einn kílómetra á haf út þannig að þetta er með nokkuð mismunandi sniði. Á vegum norrænu ráðherranefndarinnar er starfandi vinnuhópur sem vinnur að því að taka saman efni um skipulag hafsvæða á norrænni vísu. Ísland á fulltrúa í þeim hópi. Einnig er að störfum samráðshópur sem vinnur að undirbúningi umfjöllunar um skipulag hafsvæða í landsskipulagsstefnu, þ.e. vinnunni sem nú stendur yfir. Í samráði við sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur verið ákveðið að hefja undirbúning að vinnu við gerð lagafrumvarps þar sem gert verður ráð fyrir að yfirumsjón með skipulagi framkvæmda og athafna á hafinu verði á forræði ríkisins í nánu samráði við viðkomandi sveitarfélag á strandsvæðum. Umhverfisráðuneytið mun hafa forræði á málinu og hafa í þessum undirbúningi náið samráð við viðkomandi ráðuneyti, Samband íslenskra sveitarfélaga og ekki síst þau sveitarfélög sem málið snertir eðli málsins samkvæmt frekar en önnur.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir mjög áhugaverða fyrirspurn og eins svör hæstv. ráðherra. Þegar við á þinginu fjölluðum um lög um kræklingarækt sem eiginlega enduðu þannig að það mætti halda að það væru lög um bann við kræklingarækt og eins núna þegar atvinnuveganefnd hefur verið að skoða fiskeldismál virðist sem það sé algjör forsenda fyrir því að menn geti skipulagt starfsemi sem er misjöfn, það getur líka verið ferðaþjónusta, það getur verið svo margt annað sem tengist strandsvæðunum, að það liggi þar fyrir skipulag áður en menn fara af stað, en ekki þessi frumskógur af umsögnum og inngripum ríkisstofnana eins og við erum að byggja upp í dag. Ég hjó eftir því hjá hæstv. ráðherra og bið hana að koma aðeins inn á það ef hún getur í sínu seinna svari að ég hefði talið eðlilegra að þessi skipulagsvinna yrði sett yfir til 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir fróðlegt svar og hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir að taka þátt í umræðunni. Ég fagna því líka sem fram kom í máli hæstv. ráðherra að nú sé í undirbúningi frumvarp sem taki sérstaklega á því álitamáli sem ég gerði að umtalsefni. Hér er um að ræða mjög brýnt mál. Við vitum líka að það getur verið býsna viðkvæmt. Nú háttar þannig til að á vegum Fjórðungssambands Vestfirðinga er verið að vinna eins konar haf- og strandsvæðaprufuskipulag í Arnarfirði, nýtingaráætlun sem menn eru að reyna að setja niður fyrir sér. Við skulum aðeins fara eftir minni yfir álitamálin sem geta komið upp. Arnarfjörður er stór og mikill fjörður með straumakerfi sínu. Hann hefur hins vegar nokkra sérstöðu eins og við vitum sem þekkjum þar til. Þar fara fram hefðbundnar fiskveiðar, með ýmsum veiðarfærum, svo sem snurvoð, línu og færum. Þar fer fram rækjuveiði og núna er að hefjast þar viðurhlutamikið laxeldi. Þar hafa komið upp árekstrar eins og við þekkjum, því miður. Þarna hafa menn líka reynt fyrir sér með kræklingarækt. Þarna eru siglingar með farþega. Þarna er líka umfangsmikil kalkþörungavinnsla af hafsbotni eins og ég nefndi áðan. Það þarf að taka þessi mál alveg sérstökum tökum. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að forræði sveitarfélaga og heimamanna sé sem mest í þessum efnum. Ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni. Ég vil þess vegna nefna hér í þessari umræðu að ég tel eðlilegt að þegar verið er að vinna svona frumkvöðulsstarf eins og núna er verið að vinna í Arnarfirði á vettvangi Fjórðungssambands Vestfirðinga beri ríkinu að leggja því lið, t.d. með fjármagni. Núna liggur fyrir að það vantar rúmlega 2 millj. kr. til að sveitarfélögin á Vestfjörðum geti lokað  Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ráðherra sé ekki sammála mér um að það sé eðlilegt vegna eðli málsins að ríkissjóður komi þar til skjalanna, a.m.k. að einhverju leyti.

Virðulegi forseti. Ég þakka enn fyrir góða umræðu og hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni fyrir þátttöku í henni. Ég held að við séum nokkurn veginn alveg á sömu fjöl hér, því að við erum í raun og veru að tala um að ná böndum yfir aðstæður sem hafa verið óviðunandi og óþægilega flóknar eins og hér kom fram. Allt að 11 stofnanir hafa með einhverju móti um málið að segja og undir fjórum mismunandi ráðuneytum sem bæði eykur flækjustig og gerir það líka að verkum að þeir sem hyggja á framkvæmdir eða atvinnustarfsemi á þessum svæðum mæta hugsanlega mismunandi afstöðu og mismunandi sýn. Það sem við erum að tala um hér er einföldun í grundvallaratriðum og samkvæmni. Þess vegna skiptir aðkoma ríkisins mjög miklu máli. Ég deili hins vegar algjörlega þeirri sýn að náið samráð við heimamenn er grundvallaratriði í þessum efnum. Þess vegna höfum við lagt upp með þá nálgun að Samband íslenskra sveitarfélaga sé við borðið frá fyrsta degi, þ.e. í því hvernig þessari frumvarpssmíð verður fyrir komið. Þetta verður semsé samstarfsverkefni. Ég vildi nota tækifærið hér, virðulegi forseti, til að nefna eitt atriði inn í þessa umræðu vegna þess að það hefur ekki fengið mikið rými, áhrif loftslagsbreytinga á mögulega hækkun sjávarborðs og þar með áhrif á strandsvæði. Þetta er algjörlega nýr þáttur sem við verðum að taka með í reikninginn varðandi allt skipulag byggða, vegagerðar og annarra framkvæmda á strandsvæðum vegna þess að við horfum fram á það að við komum til með að sjá verulegar breytingar á sjávarborði á allra næstu áratugum.