Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 9. des. 1977. Þar sem ég vegna annarra starfa mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, skv. 138. gr. Laga um kosningar til Alþingis, að óska þess, að 1. varamaður Alþb. í Vesturlandskjördæmi, Skúli Alexandersson útvegsmaður taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Jónas Árnason, 5. þm. Vesturl.“ Ég býð Skúla Alexandersson velkominn til starfa hér í deildinni.



Virðulegi forseti. Um þetta mál hafa orðið langar og strangar umr. og ég ætlaði mér ekki að verða til þess að lengja þær, en vil þó aðeins koma nokkrum aths. að. Ég tel að það beri að þakka hv. flm. fyrir að hafa flutt þetta frv., ekki þó vegna þess að ég sé alls kostar samþykkur því, heldur vegna þess að tímabært var að taka upp almennar umr. um þessi mál hér á Alþ. að þessu sinni. Það hafa komið upp í umr. að undanförnu hér á hv. Alþ. mál sem flokkast undir svokallaða aronsku. Í þessu máli hefur komið oftar en einu einni upp það sem ég kalla karvelsku, en það er sú árátta sumra þm., og þó aðeins nokkurra þm., að ráðast við öll tækifæri að Reykvíkingum og því sem reykvískt er og telja að Reykvíkingar sem slíkir hafi allt fram yfir aðra, sem hér á landi búa, sem er auðvitað hinn mesti misskilningur. Það væri ærin ástæða til þess í umr. um þetta mál, að þeim gefnu tilefnum sem ég hef hlustað á hér á hv. d., að ræða þetta nánar og efnislega, en þeir hafa staðið þar fremstir að, sá hv. þm. sem karvelskan er kennd við, hv. þm. Karvel Pálmason, og svo hv. 4. þm. Austurl., Tómas Árnason, og er í raun og veru undarlegt hvernig þeir hafa getað komið ýmsum hnútum sínum að Reykvíkingum og Reykjavík í sambandi við þetta mál. Það, sem ég vildi benda á í sambandi við umr. um málið og þá væntanlega til athugunar fyrir þá hv. n., sem fær málið til meðferðar, eru aðrir vankantar en hefur verið getið um að undanförnu í umr., og bendi ég m.a. þar á tækifæri og rétt þeirra aðila, sem á landi voru búa, til þess að njóta jafnréttis til að kjósa. Það var gerð, að mig minnir í tíð fyrrv. hæstv. ríkisstj., nokkur breyting, sem var mikið til bóta í sambandi við aðstöðu sjúkra til að geta neytt atkvæðisréttar síns. Það hefur líka, a.m.k. hér á þessum þéttbýlisstað, í Reykjavík, verið gert ýmislegt til þess að aldraðir á elliheimilum gætu neytt síns kosningarréttar, þó að þar þyrfti um að bæta í sambandi við utankjörstaðarkosningar fyrir það fólk líka. Þótt það sé ekki fjarverandi úr bænum þyrfti það þegar heilsa leyfir að geta notað tækifærið til þess að kjósa og þá utan kjörstaðar eða utan kjörfundar. Fyrir þá, sem þurfa að neyta atkvæðisréttar síns á þann hátt að greiða atkv. í svokölluðum utankjörstaðarkosningum, sem fyrst og fremst eru sjómenn, flugfólk og ferðamenn, þá er auðvitað öllum ljóst að þeir hafa ekki þann rétt Sem hér hefur verið vitnað til og er þó mikið takmarkaður hin síðustu ár, en það er rétturinn til þess að breyta listum, bæði að strika út einstaka frambjóðendur og breyta röðun. Þetta er ekki hægt í utankjörstaðarkosningu og er ákveðinn hópur manna, stundum stór hópur kjósenda, þar með sviptur þessum rétti. Ég held að það væri vei hægt að koma þessu fyrir, að gefa þessu fólki tækifæri til að hafa þennan rétt eins og aðrir hafa. Auk þess tel ég að það sé orðið tímabært að færa til fyrra horfs þennan rétt, að hafa ekki þá miklu takmörkun sem er á þessum rétti til þess að strika menn út eins og nú er, því það er auðvitað lítið vil í því, að einhver kjósandi geti aðeins strikað yfir 1/3 af hv. frambjóðanda, en látið 2/3 hans halda áfram upp í þingsali eða inn í sveitarstjórn. Þetta er ekki rétt, tel ég. Þótt ekki sé alveg farið í þennan rétt að fullu, að geta strikað manninn út, sem getur auðvitað haft ýmsar afleiðingar sem m.a. var bent á á sínum tíma þegar þessum ákvæðum var breytt í það horf sem nú er, þá tel ég samt að þetta þurfi að breytast í átt að hinu fyrra horfi. Það er, held ég, aðeins einn hv- þm., sem hefur komið inn á það í sambandi við umr. um þetta mál, að miklu af því, sem stefnt er að því að ná, mætti ná með prófkjörum, eins og þau eru framkvæmd í dag jafnvel. En þó hefur verið bent á það hér í umr., að til þess að þau gætu náð tilgangi sínum þyrfti að koma löggjöf um þau, og eftir síðustu reynslu manna af prófkjörum tel ég það nauðsynlegt, þannig að alla vega séu aðilar ekki að misbeita valdi sínu milli flokka, þó ekki sé annað nefnt. Flokkarnir sjálfir geta og eiga auðvitað að koma í veg fyrir misnotkun og misferli innan sinna vébanda. En ég hefði talið að lög um prófkjör gætu komið mikið á móti því sem fjallað er um í frv. og hefur komið fram í umr., og þar á ég við röðunina. Ég minnist þess, að í heimabyggð hv. flm. hefur farið orð af því að allir flokkar komu sér saman um prófkjör í eina tíð, og ég hef alltaf heyrt vitnað til þess, að það hafi tekist með ágætum vei og það voru ekki nein eftirmál þar um. Flokkarnir komu sér saman um að hafa prófkjör á sama degi. Þessu mætti auðvitað breyta á þann veg, að það væru trúnaðarmenn hins opinbera, þeirra sem með kosningamálin fara, sem sæju um þetta á hverjum stað á hverjum tíma. Frv., eins og það er, tel ég að eigi illa við fyrir alla flokka, eins og stærð þeirra er í dag, þetta sé mjög erfitt í framkvæmd, og stafrófsröðunum er ég alfarið á móti. Alla vega hef ég þá skoðun ef ég ætti einhvern tíma eftir í framtíðinni að lenda í prófkjöri, að þá mundi ég reyna að ná fram nafnbreytingu fyrst. Það er enginn vafi og það hafa sagt mér menn, sem við talningu hafa fengist þegar slík röðun fer fram sem prófkjör í sjálfu sér að nokkru leyti er, að þá sé áberandi hvernig stafrófsröðunin kemur út hjá kjósendum sem þurfa að velja mörg nöfn, 8–13 eins og er hjá stærsta flokknum, Sjálfstfl., hér í Reykjavík, enda er till. á því höfuðbóli, gömul nokkuð, um það, að áður en til prófkjörs væri gengið yrði fyrst hlutað um sæti á prófkjörslistanum. Sú till. náði ekki fram á sínum tíma , enda virðast allflestir í þeim flokki ekki ná aftar í stafrófinu en aftur að M eða svo. - En það er enn eitt atriði, sem ég vil benda á til viðbótar þeim mönnum, sem um málið hafa rætt, og það er, að það er í sjálfu sér engin nauðsyn að raða út allan listann, enda skilst mér að það sé ekki sú hugsun, sem að baki liggur, að þess þurfi, enda afskaplega erfitt við að eiga. Ég held að það mundi koma fram nóg prófun og vilji kjósenda þó að þeir hefðu rétt til þess aðeins að merkja við einn, tvo eða þrjá á listanum, þannig að það væri nóg röðun hinum almenna kjósanda til viðbótar því sem á undan færi fram hjá flokknum sjálfum. Ég sé ekki ástæðu, virðulegi forseti, til þess að hafa þessi orð fleiri við 1. umr. málsins. En ég hef tekið eftir því, að það eru allmargir sem hafa lýst skoðunum sínum almennt á þessum málum, og ég tel það vel. Þessi mál eru kannske meira í brennidepli nú en nokkru sinni áður, m.a. vegna þess sem einnig hefur verið bent á í þessum umr., að það hefur hallast mjög á hin seinni ár um það atkvæðamagn sem býr að baki hverjum þm. Og það er enginn vafi að leiðrétting þar á mundi vera ekki aðeins talin eðlileg, heldur og réttlætanleg, og hafa verið nefndar til þess leiðir sem ég skal ekki fara út í hér að ræða. En ég vil aðeins endurtaka þau orð mín, að ég fagna því að þetta frv. kom fram og það hafi gefist kostur á að ræða þetta mál. Það hafa margir menn, sem hér hafa um þetta mál rætt, talað spaklega og vitlega, en þó ekki allir.



Virðulegi forseti. Þessar umr. eru nú farnar að verða ansi langdregnar og kannske líka að lokum þreytandi. Auk þess er svo langt síðan ég bað um orðið, að ég veit ekki nema eitthvað sé farið að hripa úr mér af því sem mér hafði dottið í hug að ræða, enda var ég búinn að lýsa hér áður skoðun minni á þessu máli og hún hefur auðvitað ekkert breyst á þessum tíma. En ég vil þó segja um þessar umr., að þær hafa yfirleitt verið gagnlegar og þær hafa verið málefnalegar og þær hafa m.a. leitt það í ljós, að hér er ekki fjallað um mjög auðleyst mál eða einfalt mál, og ég held að flestum sé ljóst að þetta frv. er gallað og að þeirri till., sem hér er hreyft um fyrirkomulag kosninga, ætti að hafna. Hins vegar er líka ljóst, að það er almennur skilningur á því, að það ætti að auka möguleika kjósenda til þess að hafa áhrif á framboð og kosningu til Alþingis. En hins vegar kemur það nú í ljós, að þetta er engan veginn auðvelt mál og engan veginn vandalaust hvernig fara á með þetta. Ég held að menn þurfi að gera það upp við sig, hvernig þeir vilja leysa þetta mál, og þá held ég að við verðum að athuga margt í því sambandi og hrapa ekki að því að grípa fyrstu till. sem kann að koma fram. Alveg sérstaklega held ég að það komi hér til miklu fleira en þessi viðtæki réttur til röðunar sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég sagði það, held ég, í fyrri ræðu minni og vil gjarnan endurtaka það, að ég held að ef kosningar yrðu með þessum hætti, þá yrðu þær óþarflega illvígar, innbyrðis illvígar í flokkunum, og ég held að þær yrðu mjög „persónulegar“ í vondri merkingu þess orðs, og auk þess held ég að þær yrðu mjög sérgæðingslegar, í stað þess að kosningar, ef þær fara fram á siðmannlegan hátt, eiga að vera málefnalegar og byggðar á sameiginlegum málstað þeirra frambjóðenda sem saman eru í framboði. Ég held sem sagt að sú leið, sem hv. flm. bendir hér á, gangi gegn þessu, hún yrði til þess að ala á skrumi og það miklu frekar en flestar aðrar leiðir sem til greina koma. En auðvitað er það rétt, sem hefur komið fram í þessum umr., að það er aldrei hægt að koma í veg fyrir lýðskrum í stjórnmálabaráttu. Það er út af fyrir sig aldrei hægt að koma í veg fyrir það. En ég held þó að sumar kosningaaðferðir séu öðrum líklegri til þess að ala á slíku. Ég hef í rauninni ekki miklu við þetta að bæta, en minnist enn einu sinni á þetta atriði sem ég finn sérstaklega að í þessu frv. En aftur á móti vil ég ekki að það misskiljist, að ég álít að kjósendur eigi að hafa röðunarrétt. Vissulega eiga kjósendur að hafa sinn röðunarrétt, og það hefur líka komið fram í þessum umr. hjá fleiri en einum, að í rauninni hafa kjósendur skv. núgildandi lögum röðunarrétt, og ég sé enga ástæðu til þess að gera lítið úr því, þó að e.t.v. sé hugsanlegt að það megi eitthvað breyta þar út af og auka rétt manna til þess að breyta röð á listum. En ég er sem sagt mjög andvígur þessari tegund af rétti til þess að raða, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég held nefnilega að þarna sé verið að einfalda flókið mál eða öllu fremur verið að flækja einfalt mál. Það er verið að bjóða heim óæskilegri kosningabaráttu og það er verið að láta undan kröfum fáeinna hávaðamanna í fjölmiðlum. Ég álít að það sé kominn tími til þess að sporna við fótum gegn þessu lýðskrumi og gegn þessum óhugnaði sem æsifréttamennskan er. Það er t.d. varla nema hálfur sannleikur, að það sé einhver krafa hjá fólkinu að breyta þurfi kosningarfyrirkomulagi með ákaflega róttækum hætti. Ég held að þetta sé ekki nema hálfur sannleikur. Þetta er fullyrðing, ein af mörgum, sem er búin til af örfáum mönnum sem hafa alið á þessu nú missirum saman í fjölmiðlunum, og svo kalla menn þetta kröfu fólksins. Þetta er aðeins eitt dæmið um það, hvernig fréttamenn hér á landi, eins og kannske víðar, eru farnir að „búa til fréttir“, ef svo má segja, búa til málefni handa fólkinu til að ræða um og segja svo að þetta sé krafa fólksins. Við höfum ótal dæmi um svona fréttamennsku. Við höfum ótal dæmi um það núna að undanförnu, að það eru „búin til“ sérstök mál sem menn eiga að ræða og skulu ræða og annað kemst ekki að, og málin eru yfirleitt rædd þannig, að það er búinn til einn ákveðinn skilningur sem er barinn inn í vitund manna og allt látið snúast um þann skilning einan. Ég verð að segja það um þetta mál, þegar því er haldið fram að það sé einhver „krafa fólksins“ að það þurfi að gera róttækar breytingar á kosningatilhögun, þá er það ekkert annað en meira og minna tilbúningur úr örfáum fréttamönnum sem lifa á því að búa til fréttir og búa til oft og tíðum sáraómerkileg viðfangsefni handa fólkinu til að hugsa um. Sannleikurinn er sá, að þó að almenningur á Íslandi eins og víðar sé undirlagður af svona ómerkilegum áróðri fyrir tilstilli fjölmiðlanna, sem í gangi eru, þá held ég þó að fólk hér á Íslandi sé fúst til þess að rökræða hvert mái, ég held að það sé við því búið að rökræða þetta mál og ég held að það sé óþarfi að vera að gera almenningi upp einhverjar fyrir fram skoðanir í þessu máli, eins og mér hefur fundist koma mjög sterklega fram í ræðum margra sem hér hafa talað og látið eins og þeir séu sérstaklega að tala máli fólksins og þeir séu að bera fram almenna kröfu frá fólkinu. En eins og ég segi, þá er ég andvígur þeirri tegund af röðunarrétti sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég tel langeðlilegast að flokkarnir ákveði framboð, og ég álit að flokksleg samtök eigi að ákveða röðun á framboðslista. En jafnframt legg ég áherslu á að kjósendur geti á kjördegi umraðað að vild sinni og e.t.v. bætt við nýjum nöfnum á listann. Þetta tel ég fullnægja eðlilegri kröfu um röðunarrétt kjósenda. En jafnframt vil ég leggja á það áherslu, og ég legg á það mikla áherslu, að stjórnmálaflokkarnir starfi af þrótti og að þeir starfi þannig, að það sé óhætt að segja að þeir séu ábyrgir gagnvart kjósendum og gagnvart því lýðræðisskipulagi sem þeir starfa undir. En ég held að það sé líka praktísk nauðsyn, að framboðslistarnir eigi sér sína forustumenn og sína málsvara. En þetta atriði er sáralítið rætt og þessu hefur ekki verið gefinn mikill gaumur. Ég hef bent á þetta hér í umr. og geri það enn þá. En eins og ég segi, þá tel ég þetta fyrst og fremst praktískt vandamál, en það er í rauninni miklu meira. Það er líka spurning um það, hvernig kosningabaráttan fer fram. Það er spurning um það, hvaða innihald kosningabaráttan hefur. Það er spurning um það, hvort kosningabaráttan eigi að vera málefnaleg, þannig að hafin sé barátta og átök á milli stjórnmálafylkinga eða hvort stjórnmálabaráttan á að vera einhvers konar frumskógahernaður þar sem menn standa að nafninu til saman, en er þó ætlað í reynd að vegast á innbyrðis. Þannig held ég að það sé mjög óheppilegt að ætla að fara að blanda saman prófkjöri og almennum kosningum, eins og þó virðist vera meining hv. flm. Ég lagði þessa spurningu um forustu fyrir frambjóðendum fyrir hv. flm. í fyrri ræðu minni og mér þykir vænt um að hann tók eftir þessari spurningu, því hún er afar mikilvæg, og hv. flm. gerði tilraun til að svara spurningu minni. En ég held þó að svar hans hafi verið mjög ófullnægjandi. Flm. segir að ef frambjóðendur geti ekki komið sér saman eigi flokkarnir að ákveða það, t.d. stjórnir kjördæmissambandanna, þá eigi þær að ákveða hvaða frambjóðendur eru í málsvari fyrir listanum. En ég verð nú að bera fram þá spurningu á móti eða leggja þá spurningu fyrir, hvort þetta sé nógu gott og hvort þetta sé nógu lýðræðislegt. Ég held að það hljóti að vera ansi miklir annmarkar á þessu. Og það leiðir aftur til þess, að maður fer að spyrja: Hvað mundi ske frekar ef till. hv. flm, yrði að lögum. Ég er nefnilega sannfærður um að það sækti fljótlega í það horf, að flokkar og aðstandendur framboðslista fyndu til þess skipulagsleysis, sem leiðir af óröðuðum lista, og reyndin yrði auðvitað fljótlega sú, að flokkarnir færu að halda fram ákveðnum mönnum og reka áróður fyrir þeim. En hvað er þá unnið við þetta fyrirkomulag? Þegar svo er komið erum við komnir hringinn. Hér hefur líka verið rætt mikið um flokkana og flokksræðið og það væri kannske ástæða þess að gera það lítillega að umræðuefni. Ég gerði það svolítið í fyrri ræðu minni, og þá lagði ég áherslu á að flokkarnir væru mikilvægir fyrir það þjóðskipulag sem við aðhyllumst, sem er lýðræði og þingræði. Ég sagði þá fullum fetum að það eigi að efla starfsemi flokkanna og ekki síst frumeininganna í flokkunum, þ.e.a.s. einstakra flokksfélaga á afmörkuðum svæðum, og kjördæmissambandanna. Ég álít að slík efling flokksstarfsemi yrði til styrktar lýðræðinu í landinu. Lýðræði okkar byggist nefnilega á margflokkakerfi. Það byggist á því, að til séu skipulögð stjórnmálasamtök, og við höfum hér á Íslandi eins og annars staðar búið við marga flokka. Og þannig er það yfirleitt í vestrænu lýðræði, að það eru margir flokkar, sem bjóða fram, og út af fyrir sig ekkert óeðlilegt við það og við verðum að miða okkar aðgerðir við þessa staðreynd. En ég held líka að það hljóti að vera eitt af aðalhlutverkum stjórnmálasamtakanna að bjóða fram menn til Alþingis og halda mönnum fram til forustu í landsmálum. Þetta er að mínum dómi réttur flokkanna í lýðræðislandi, en þessum rétti fylgir auðvitað líka ábyrgð. Og þegar talað er um það, að flokksræði hafi vaxið, þá held ég að það sé beinlínis rangt. Ég held að ef þessi fullyrðing á að merkja það, að flokksforingjarnir hafi meiri áhrif núna í sambandi við ákvarðanatöku, bein áhrif, þá held ég að þetta sé rangt. Ég held að ýmsar geðþóttaákvarðanir flokksforingja séu varla þekkjanlegar nú. A.m.k. kannast ég ekki við það úr mínum flokki. Óeðlilega afskiptasemi flokksforingja af einstökum málum þekki ég ekki, og ég held að það sama sé upp á teningnum í öðrum flokkum. Sannleikurinn er sá, að lýðræðið í stjórnmálaflokkunum hefur vaxið, en ekki minnkað. Það er t.d. ekkert annað en skrum þegar sagt er að foringjaklíkur ráði framboðum. Ég þekki ekkert dæmi um slíkt, og jafnvel þó að hv. þm. Karvel Pálmason hafi verið að reyna að draga fram eitthvað slíkt hér um daginn að því er varðaði Framsfl. einhvern tíma á Vestfjörðum, þá verð ég að segja það, að ég kannast ekki við þetta dæmi og er ekki í vafa um að hann fer stórlega rangt með. Ég held að svo sé, að allir flokkar beiti lýðræðislegum aðferðum við val frambjóðenda. Það er auðvitað ekki alltaf beitt nákvæmlega sömu reglunni, en ég held að óhætt sé að segja, að allir flokkar beiti lýðræðislegum aðferðum þegar um framboð er að ræða. Og það er alveg fráleitt að halda því fram, að foringjaklíkur ráði öllu um framboð. Foringjaklíkur, sem svo eru stundum kallaðar, ég held að þær ráði nánast engu um framboð. Nú er verið að ganga frá framboðum til Alþingis yfirleitt í öllum flokkum og í öllum kjördæmum. Þetta er að ske núna, hefur verið að ske að undanförnu og er enn að ske. Og hvaða aðferðum skyldi nú vera beitt? Það vita allir hv. alþm. og þarf í rauninni ekki að telja það upp. En ég ætla þó að nefna það, að það er beitt skoðanakönnunum, beinum prófkjörum, og fjölskipaðar framboðsnefndir fjalla um málin og þær leggja fram tillögur til kjördæmisþinganna eða fulltrúaráða, og kjördæmisþing eða fulltrúaráð hafa síðan æðsta valdið, en þessi fulltrúaráð og kjördæmisþing eru býsna fjölmenn fulltrúaþing flokksmanna í kjördæminu. Þetta hefði einhver tíma talist vera lýðræðisleg aðferð, og er það, þó að sjálfsagt megi gera eitthvað betur. En yfirleitt þekki ég ekki annað en að þetta fari fullkomlega eðlilega fram og á fullkomlega lýðræðislegan hátt, og það er engin ástæða til þess að gera lítið úr þess háttar starfsemi flokkanna. Ég tel einmitt að það sé ástæða til að minnast á það, að flokkarnir starfa nú og hafa starfað á síðustu árum miklu lýðræðislegar en e.t.v. kann að hafa verið hér einhvern tíma fyrrum. Þetta vil ég að menn hugleiði og að menn viti. Þess vegna segi ég það, að allar fullyrðingar um að það sé eitthvert flokksræði í landinu, flokksræði í merkingunni foringjavald, þá er ég viss um að það er rangt. Þessar fullyrðingar eru ekkert annað en hávaði í vissum mönnum, og ég mundi nú vilja leggja það til að hinir hófsamari menn, sem láta í sér heyra um þetta, séu ekki að bergmála þetta og éta þetta upp eftir einhverjum lýðskrumurum og æsingamönnum. En eins og ég segi, virðulegi forseti, þá eru þessar umr. orðnar býsna langar og ég hef áður sagt skoðun mína á þessu máli. Ég sé enga ástæðu til þess að lengja þessar umr. úr hófi, en ég endurtek það, að ég held að þessar umr. hafi þrátt fyrir allt verið gagnlegar. Málefnaágreiningur hefur vissulega komið í ljós í sambandi við þetta mál, hann hefur komið skýrt í ljós, og það var í rauninni nauðsynlegt að hann kæmi fram. Það er bara sá galli á, að þessi málefnaágreiningur hefði átt að vera kominn fram miklu fyrr, helst fyrir 2–3 árum, þannig að það hefði verið hægt að kveða fyrr í kútinn ýmis konar skrum og ósannindi sem uppi hafa verið í blöðum og öðrum fjölmiðlum í sambandi við þessi mál. Að þessu leyti tel ég, að framlagning þessa frv. hafi orðið að gagni, og get þakkað hv. flm. það, en efnislega er þetta mjög óaðgengilegt frv. og þarf greinilega mikillar athugunar við.

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Um þetta þingmál hafa nú sennilega farið fram meiri umr. en um nokkurt annað þingmál það sem af er þessu þingi. Hlýtur að liða að því að málið verði afgr. til nefndar. Mig langar þó til þess áður að segja hér nokkur orð. Umr. hafa ekki aðeins fjallað um frv. sjálft sem slíkt, heldur gengið miklu lengra og viðar um kjördæmamálið og kosningalögin almennt séð. Ég vil segja það fyrst um frv., að ég tel að sú hugmynd, sem þar er sett fram, sé allrar athygli verð. Ég vil ekki á þessu stigi, eins og sumir ræðumenn hafa gert, telja þessa aðferð forkastanlega, þó að ég sjái að vísu að á henni eru ýmsir gallar. Ég held að það hafi komið fram í umr. oft á tíðum of mikið vantraust á almenna hæfni og greind kjósenda að velja sér menn af viðkomandi lista. Ég lít þó samt ekki fram hjá því, að svo einföld regla sem þarna er gert ráð fyrir býður upp á alls konar baktjaldastarfsemi á sama tíma og kosningar fara fram, sem geta komið illa út eða á annan veg en raunverulegur vilji kjósendanna er. Ég held þess vegna að þetta mál verði að skoðast í tengslum við önnur mál varðandi kosningalög og kjördæmaskipan, ekki síst með tilliti til þess, að almennt séð er ég mótfallinn því að með litlum fyrirvara séu sett lög sem taka gildi strax, en þar gefist ekki nokkur umþóttunartími áður en lögin koma til framkvæmda. Ég tel að nú, eins og á stendur, séum við komin of nálægt kosningum og það sé búin að fara fram of mikil undirbúningsvinna til þess að það sé Fært að láta þessa breytingu á kosningalögum taka gildi fyrir þann tíma. En ég vil leyfa mér að minnast á aðrar breytingar, aðrar hugmyndir, sem flestir ræðumenn hafa komið inn á í þessum umr., þannig að ég á ekki að vera nein undantekning í því, - ýmsar aðrar breytingar sem þyrfti að gera á kosningalögum og kjördæmaskipan. Hér hafa menn haldið margar ræður þar sem talað er um lýðréttindi, jöfn lýðréttindi allra í landinu, í þá veru að við berum fyrir borð rétt einstaklinganna miðað við það kerfi sem nú gildir. Það hefur komið líka til greina að leiðrétta þetta misjafna vægi samkvæmt öðru máli, sem hér hefur verið á dagskrá, með því að úthluta uppbótarþingsætum eftir öðrum reglum samkvæmt kosningalögunum en nú er gert. Ég verð að segja það, að mér þótti það athyglisvert sem kom fram hjá formanni stjórnarskrárnefndar í sjónvarpsþætti eigi alls fyrir löngu, þar sem hann var að velta því fyrir sér, hvort hér kynni að vera um stjórnarskrárbrot að ræða eða ekki, þ.e.a.s. kannske ekki beinlínis gagnvart orðalagi stjórnarskrárinnar, heldur þeim hugmyndum sem liggja að baki því orðalagi sem er í henni, - þar eru þau ákvæði, að landskjörnum þingsætum sé úthlutað til þess að jafna á milli flokka, - hvort það felist í því, þegar ákvæði séu sett til þess að framfylgja þessu í kosningalögum, að það mundi þá líka vera gert ráð fyrir í þessu orðalagi stjórnarskrárinnar að þetta skuli vera til þess að jafna á milli kjördæma. Ég heyrði að formaður n. efaðist um það. Ég held að það væri rétt þess vegna, að þessi atriði yrðu líka athuguð í samhengi við málið allt, um leið og hugsanlega yrði gerð breyting á stjórnarskránni. Ég vil segja það í sambandi við þetta algjörlega jafna vægi eða tiltölulega lítinn mismun á vægi atkvæða, að mér þykir þetta tal allt dálítið undarlegt, m.a. þegar við lítum til þess, að þetta vægi er á öðrum sviðum feikilega misjafnt. Hvernig stendur á því, að Reykvíkingar skuli una við það, að það eru litlu færri atkvæði á bak við hvern fulltrúa sem þeir kjósa til borgarstjórnar en til Alþingis. Þar hefur ekki fjölgað mönnum enda þótt heimild sé til í lögum og lúti þá ákvörðum borgarstjórnarinnar sjálfrar. Þar er vægi atkvæða feikilega misjafnt um allt land. Sums staðar er ekki nema örfá atkvæði á bak við hvern sveitarstjórnarfulltrúa. Ég geri mér grein fyrir því að valdsviðið er líka mjög misjafnt. En þarna kemur margt til athugunar, og ég er þeirrar skoðunar, að við þurfum að finna visst vægi í stjórnarskránni, annars vegar á milli landshlutanna og hins vegar vægi persónulegs atkvæðis. Þetta mál er ekki eins á dagskrá, enda kemur ekki fram jafnmikill mismunur í öðrum löndum, en það er líka þjóðfélagsgerðin allt önnur, þar sem tiltölulega jöfn byggð er um landið allt eða hvert land fyrir sig, og þess vegna koma ekki slík vandamál upp. Hins vegar hef ég bent á það áður, að Bandaríkjamenn leysa þetta á allt annan hátt þar sem um er að ræða öldungadeildina. Það hefur verið nefnt hér í umr., þar sem öldungadeildin er mynduð af fulltrúum allra fylkja, þar sem hvert fylki út af fyrir sig hefur jafnmarga fulltrúa, hversu fjölmennt sem það er, þar sent kemur fram sextugt vægi atkvæðis í Alaska miðað við New York-ríki. Þetta getur gerst þar. vegna þess að þar stendur ekki og fellur ríkisstjórn með því hvernig þingið í heild er skipað, vegna þess að þeir búa ekki við þingræðisform eins og við gerum. Ég efast um að það sé vilji fyrir því að breyta því stjórnarformi hér að hverfa frá þingræðisforminu og taka upp það form sem er í Bandaríkjunum. En þá er spurningin: Getum við tryggt rétt landsbyggðarinnar eða landshlutans á einhvern annan veg en þann að taka það upp hér, að önnur deildist yrði kosin beint af landshlutunum sjálfum og í hinni deildinni væri gert ráð fyrir jöfnu vægi atkvæða allra kjósenda? Getum við tekið eitthvert annað form, sem yrði eins konar millileið og tryggði þessi sjónarmið hvor tveggja. Ég er ekkert efins í því, að það er hægt að finna slíka leið. Ég geri ráð fyrir því, að ef menn athuga til hvers það mundi leiða, þá fæ ég ekki betur séð en að það mundi leiða til nokkuð svipaðrar niðurstöðu og þeirrar sem við búum við núna. Ég fæ a.m.k. ekki annað séð, ef við athuguðum hvernig við ættum að tryggja þessa hluti vítt um landið. Það er alveg tómt mál að tala um það, að þetta séu einhver sérstök lýðréttindi sem við eigum að líta á, út af fyrir sig, í engu samhengi við annað, og ræðumenn hafa talað um það, að þeir vildu jafna aðstöðuna þannig að allir búi við sömu aðstöðu alls staðar um landið. Við verðum að sjálfsögðu að bæta aðstöðuna eins og við getum þannig að menn eigi félagslega séð rétt til sömu þjónustu, t.d. í heilbrigðismálum og skólamálum og öðrum slíkum þáttum. En við jöfnum aldrei aðstöðuna til áhrifa, því það er landfræðilegs eðlis, þannig að það eru ýmsir þættir þarna sem gera það að verkum, að það er tómt mál að tala um það, það er fjas eitt. Ég vil leggja á það alveg sérstaka áherslu í sambandi við þessar umr., að ég tel að það þoli ekki bið að taka ákvarðanir um það, hvort og hvaða breytingar verða gerðar á stjórnarskránni. Ég tel að það þoli ekki ýkjalanga bið að taka ákvarðanir um það, hvort kjördæmaskipuninni sem slíkri verði breytt eða hvort sú kjördæmaskipun, sem nú er, verður áfram. Og ég tel að við stöndum nú frammi fyrir framkvæmd ýmissa málaflokka þannig að við þurfum að samhæfa stjórnunarlega séð hvernig þar verður komið fyrir hlutunum annars vegar og hvernig landið skiptist í kjördæmi hins vegar. Það eru miklar umr. t.d. um skólamál, um grunnskólastigið og framkvæmd laga um grunnskóla. Það eru líka miklar umr. uppi varðandi framhaldsskólastigið, í hvers höndum það verði, hverjir kosti það, hverjir fari með yfirstjórn þessara mála, hver verði landfræðileg mörk fræðsluumdæmanna, hvernig verði háttað yfirstjórn þar. Verður hún sjálfstæð eða að meira eða minna leyti í tengslum við rn.? Og þá kemur upp spurningin: Eigum við að binda okkur þarna við kjördæmin eða eigum við að mynda nýjar einingar þar sem ein eining kannske verður hluti af kjördæmi, en, önnur eining hluti af tveimur kjördæmum? Getum við samhæft þessi mörk? Það sama er uppi varðandi athuganir á heilbrigðisþjónustunni. Heilbrigðislögin eru ekki að fullu komin til framkvæmda enn, og ég veit ekki til þess að úti um landið hafi embættislæknar, sem í þessum lögum eru nefndir héraðslæknar, hafi tekið til starfa. Getum við fundið þarna einhver eðlileg landfræðileg og félagsleg mörk fyrir nýjum umdæmum? Eiga þessi umdæmi að vera önnur en þau í skólamálunum, eða eiga þau að vera önnur en þau sem kjördæmin koma til með að marka ef breyting verður gerð? Eitt atriði enn: Við hljótum líka að líta alvarlega á það, og það er eitt af því sem ég tel að ekki þoli bið, hver verður framtíð sýslunefnda í því formi sem þær eru nú. Alls staðar fara saman nú í landinu mörk sýslna og mörk kjördæma enda þótt margar sýslur séu víðast í sama kjördæminu. Starfssvið eða starfsvettvangur sýslnanna hefur á undanförnum áratugum breyst geysilega mikið og verkefni þeirra hafa horfið frá sýslunefndum yfir til ríkisins. Þær hafa mismunandi mikil verkefni á sinni könnu, sum sárafá. Það er önnur breyting sem hefur gerst: Kaupstaðir hafa horfið út úr umdæmum sýslnanna og á þann hátt hafa þær veikst svo að staða þeirra og stærð þeirra er orðin minni en svo að það séu starfhæfar einingar stjórnunarlega séð. Ég hef t.d. áður bent á sjálfstæða sýslu hér í okkar næsta nágrenni. Mér sýnist að það horfi þann veg, að innan nokkurra ára kunni í heilu sýslufélagi, sjálfstæðu sýslufélagi, að vera aðeins eftir einn - kannske tveir, en þó sennilega ekki nema einn hreppur ef byggðaþróun hér heldur áfram svo sem hún hefur verið á undanförnum árum. Á ég þá við Kjósarsýslu. Þess vegna er nauðsynlegt að samræma bæði störf sýslunefnda, eins og þær eru núna, sem og þau störf sem fara fram á vegum landshlutasamtakanna, stokka þarna algjörlega upp, e.t.v. að formi til að leggja hvort tveggja niður. Það er ekkert mál fyrir mig, hvort hin nýja stjórnunareining kemur til með að heita sýslunefnd eða eitthvað annað. En þarna knýr á að taka hendinni til og ýta ekki endalaust slíku vandamáli á undan sér. Þess vegna held ég að Alþ. þurfi annaðhvort að krefjast þess að stjórnarskrárnefnd verði sett ákveðin tímamörk til að ljúka sínu starfi eða þá að taka málið í sínar hendur, til þess að snemma á næsta kjörtímabili liggi fyrir ákveðnar niðurstöður sem verða afgreiddar það tímanlega að þær geti komið til framkvæmda fyrir aðrar þingkosningar hér frá. Niðurstaða mín er sú í sambandi við þessar umr., að ég held að það sé rétt, að þoka fram yfir þessar kosningar þeim breytingum sem reifaðar hafa verið í umr, á þessu haustþingi, en að það komi fram ákveðin yfirlýsing um það, að að þessu máli verði unnið og að það verði komist að niðurstöðu það snemma á næsta kjörtímabili, að niðurstaða liggi nægilega tímanlega fyrir.

Lúðvík Jósepsson Hæstv. forseti. Mér er ljóst að ég hef talað tvísvar í þessu máli og skal því ekki lengja umr. óhóflega úr því sem komið er. Þegar mál þetta var hér síðast á dagskrá vék ég nokkuð að því, að á því hefði borið að einstakir þm. hefðu fullyrt hér um það, hvað aðrir þm. hefðu sagt í málinu, sem ekki var í neinu samræmi við staðreyndir, og lagt mjög út af slíkum fullyrðingum. Ég benti á í þessu tilfelli sérstaklega ýmsar fullyrðingar sem fram höfðu komið í ræðu hv. 5. þm. Vestf., Karvels Pálmasonar. Ég afsakaði þetta að nokkru leyti með því, að langt hefði liðið milli funda og menn hefðu af þeim sökum sennilega vel getað misst niður þráðinn og því hafi ekki verið fullt samræmi í því sem sagt var. En ég tók eftir því á síðasta fundi, að það þurfti ekki að líða langt á milli til þess að menn færu alrangt með það sem sagt hafði verið. Þessi sami hv, þm. kom á nýjan leik með hinar furðulegustu fullyrðingar um það, hvað ég hefði m.a. sagt rétt áður en hann fór hér upp í ræðustól. og það er einkum það sem ég vil leiðrétta hér af því sem hann sagði. Hann fullyrti t.d. að hann hefði skrifað eftir mér, að ég vissi ekki einu sinni hvort ég væri sammála öðrum flokkssystkinum mínum um það, hvort veita ætti kjósendum frekari rétt en þeir hefðu nú til þess að hafa áhrif á röðun framboðslista. Auðvitað sagði ég ekkert í þessa átt, heldur þveröfugt og margendurtók það í minni ræðu. En það, sem hv. þm, var hér að vitna til, hafði ég talað um á þennan hátt samkvæmt þeirri skrifuðu ræðu sem liggur hér fyrir í þinginu og ég mun tilfæra orðrétt, með leyfi forseta, þar stendur: „Það kann vel að vera, að nokkur munur sé á sjónarmiðum mínum og þeirra varðandi það skipulag sem á að gilda í þessum efnum. Það get ég ekki sagt um á þessu stigi. En ég er þeim sammála að því leyti til, eins og ég hef hér margundirstrikað, að ég tel sjálfsagt að athuga hvort hægt er að breyta þeim reglum, sem í gildi eru, um rétt hins almenna kjósenda til þess að hafa áhrif á röðun nafna á framboðslista.“ Þetta lagði hv. þm, þannig út, að ég vissi ekki hvort ég væri sammála þeim um það að veita kjósendum nokkurn rétt. En þetta var aðeins eitt af mörgu sem fram kom hjá hv. þm. í þessa átt. Ég skal ekki fara að elta ólar við það. Það er með öllu tilgangslaust, eins og ég sagði í minni fyrri ræðu, að þræta við þm. sem aðeins fullyrða eitthvað að mínum dómi út í bláinn og eru í rauninni tilbúnir til að taka það aftur í lok setningar sem þeir fullyrða í upphafi setningar, eins og það sem fram kom hjá hv. 5. þm. Vestf. þegar hann sagði að hann undraðist að ég vissi ekki í hvaða flokki hann hefði verið, þar sem hann hefði verið í Alþb. og þar hefði hann nú heldur betur kynnst flokksræðinu. En hann var ekki búinn að gleypa andann til þess að byrja á næstu setningu þegar hann sagði, að að vísu hefði hann aldrei verið í Alþb. sem stjórnmálaflokki - aldrei. En bann kynntist flokksræðinu í Alþb. áður en Alþb. varð til. Á meðan Alþb. hafði ekki verið myndað sem stjórnmálaflokkur, þá beitti það þennan hv. þm. ofbeldi í sambandi við líklega framboðsmál þau sem hér var verið að ræða um, þó að hann viðurkenndi að hann hefði aldrei verið í Alþb. sem stjórnmálaflokki. En þetta er aðeins í fullu samræmi við aðrar fullyrðingar hv. þm, um þessi mál, sem í rauninni tekur ekki að vera að tala hér um. Það þekkja allir, að Alþb, var starfandi sem kosningasamtök áður en stjórnmálaflokkurinn Alþb. var myndaður. Þá var vitanlega ekki um neina flokksstjórn að ræða og ekkert flokksræði. Það var samkomulag þeirra aðila sem höfðu komið sér saman um að standa sameiginlega að framboðum. Og sem sagt, allar fullyrðingar hv. þm. í þessa átt detta auðvitað dauðar eins og hvert annað sem ekki verður sannað með neinum hætti. Sama er auðvitað að segja um fullyrðingar þar sem hann bar að mínum dómi mjög ómaklega á þá Vestfirðinga að þeir létu kúga sig á þann hátt, að þó að þeir væru búnir að bjóða fram til. Alþingis, þá kæmu menn stundum frá flokkunum í Reykjavík og sneru þeim í hring og píndu þá til þess að leggja af skoðun sína og taka upp það sem flokkarnir vildu. Ég tel að þetta sé mesti óhróður um Vestfirðinga og sagt um þá alveg ómaklega, að þeir séu svo aumir að þeir láti snúa sig niður á þennan hátt, hafandi réttinn og vera búnir að bjóða fram, en svo senda flokksforustumenn menn vestur og þá snarsnúast Vestfirðingar og gefast upp undireins. Þetta er svo sem eins og fullyrðing um það, og var greinilegt að hv. þm. átti við Vestfirðinga, að það tíðkaðist að flokksforustan réði menn til lífstíðar til þingmennsku. Hvað er að heyra! Er svona komið fyrir Vestfirðingum virkilega, að þeir láti fara svona með sig, þó að það sé upplýst að flokkarnir hafi þann hátt á, að það sé fullkomlega á valdi flokksmannanna í viðkomandi kjördæmi gegnum kjördæmisráðin að ráða framboðum? En það er eins og ég segi, það er auðvitað alveg þýðingarlaust að vera að þræta við menn sem fullyrða á þennan hátt og koma í rauninni hvergi nærri því að rökræða um mál. Við getum auðvitað alltaf sagt: Ég var píndur, það var farið illa með mig, og flokkarnir voru svona óbilgjarnir, jafnvel áður en flokkarnir urðu til ákváðu þeir þetta eða hitt. Ég skal ekki lengja þessar umr. frekar, hæstv. forseti, vegna þess að ég veit að það er ástæða til að þetta mál komist til n. Ég hef lýst afstöðu minni til þessa máls og bent á hvað ég tel vera aðalatriði málsins. En fullyrðingar út í bláinn um það, hvernig hafi verið farið með einstaka menn eða hvernig einstakir menn hafi látið fara með sig af einhverjum flokksstjórnum, koma málinu ekki við. Og það er í rauninni allt annað sem hér hefði átt að ræða um og að mínum dómi hefur verið rætt um í þessum umr. af nálega öllum þeim sem hafa tekið þátt í þeim, öðrum en hv. 5. þm. Vestf , sem bara hefur kastað fram svona fullyrðingum, jafnvel um að flokkar, sem ekki voru orðnir til, hafi farið illa með hann.



Virðulegi forseti. Ég sé mig til neyddan að hefja umr. utan dagskrár til að átelja fréttaflutning Ríkisútvarps og Sjónvarps, er þessar stofnanir greindu frá síðustu verðhækkunum á landbúnaðarvörum í síðustu viku. Ég tel mér þetta skylt þar sem ég er formaður landbn. þessarar hv. d. Þetta er ellefta árið sem ég á sæti hér á hinu háa Alþ., en þetta er í fyrsta skipti sem ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, þannig að ekki er hægt að segja að ég hafi misnotað þennan rétt sem hv. alþm. hafa þegar sérstakt tilefni er til sem knýr á að hefja umr. hér á hv. Alþ. án þess að málefnið sé á dagskrá. Það má segja að það sé ekkert nýtt fyrirbrigði, að þessir fjölmiðlar gæti ekki þeirrar óhlutdrægni sem þeir eiga að gæta samkv. lögum, og að full ástæða hafi verið oft áður til að fjalla um starfsemi þessara áhrifamiklu fjölmiðla og benda alþjóð á ýmis dæmi þess, að óhlutdrægni hafi oft ekki verið gætt, og eins hitt, að hlutdrægni er iðulega beitt í sambandi við val á mönnum í einstaka þætti. Ég stend Líka í þeirri trú, að þessir fjölmiðlar hafi gengið lengra að þessu leyti að undanförnu en áður fyrr, og ég set það í samband við þann gegndarlausa, órökstudda áróður sem uppi hefur verið hafður gegn bændastéttinni og framleiðslu hennar t.d. í síðdegisblöðunum og miklu víðar, hvernig fréttamenn þessara beggja stofnana greindu frá og matbjuggu fréttir af þessu tilefni. Það bendir allt til þess, að hin gamalreynda aðferð nasistanna: að endurtaka nógu oft það sama, sé farin að hafa áhrif á starfsmenn þessara stofnana, þeir séu hættir að gera sér fulla grein fyrir hvað er hlutlaus frásögn. Maður hrekkur við þegar svo er komið að eins ágæt kona og Sigrún Stefánsdóttir fréttamaður er virðist hafa orðið fyrir áhrifum frá þessum gegndarlausa áróðri, ef dæma má af hlut hennar í uppsetningu umræddrar fréttar. Ég ætla þá fyrst að lesa hluta af umræddri frétt eins og hún var í hljóðvarpinu 6. þ.m., fréttamaður var Vilhelm G. Kristinsson, með leyfi forseta: „Veruleg hækkun á verði flestra tegunda landbúnaðarvöru tekur gildi í fyrramálið. Hækkunin er mismunandi eftir tegundum, og með ákvörðuninni er greinilega gerð tilraun til þess að breyta neysluvenjum neytenda. T.d. er reynt að draga úr sölu undanrennu með mikilli verðhækkun, en auka smjörsölu. Undanrennan hækkar í verði um 68%, en mikil eftirspurn hefur verið eftir undanrennu að undanförnu. Verð á nýmjólk hækkar um tæplega 24%. Hins vegar hækkar smjör ekki í verði, miklar smjörbirgðir hafa safnast fyrir í birgðageymslum í landinu á þessu ári. Rjómi hækkar aðeins í verði um 1.4%, ostur um 16.9%, kindakjöt um 17–18% og nautakjöt yfirleitt um 20%. Nú verða tekin nokkur dæmi um verðhækkun landbúnaðarvöru sem tekur gildi í fyrramálið. Hver lítri af undanrennu hækkar, eins og fyrr sagði, í verði um tæplega 68%. Hver lítri kostar á morgun 100 kr., hækkar um 40 kr. Verð á mjólk í tveggja lítra fernum hækkar um tæplega 24%, hækkar úr 184 kr. fernan í 228.“ Fréttamaðurinn segir að með verðákvörðuninni sé greinilega gerð tilraun til þess að breyta neysluvenjum neytenda. Ég vil spyrja: Er þetta óhlutdrægni í frásögn? Er það viðeigandi af fréttamanni að nota tækifærið, sem hann fær um leið og hann segir frá verðhækkun á þessari vöru, til að segja hver sé skoðun hans á hvað liggi á bak við þá ákvörðun - í þessu tilfelli framleiðsluráðs - að verðleggja hinar ýmsu afurðir mjólkurinnar eins og var gert þessu sinni? Og hann heldur áfram: T.d. er unnt að draga úr sölu undanrennu með mikilli verðhækkun, en auka smjörsölu. - Ég átel harðlega svona framkomu fréttamanns. Það er hvorki viðeigandi né í hans verkahring að leggja mat á það, hvað liggi að baki slíkri verðákvörðun. Hans verksvið er það eitt og annað ekki að segja frá þessum hækkunum, ef honum finnst það þá frétt. En mat fréttamanna hvað sé frétt og hvað ekki getur verið umdeilanlegt, ekkert síður en margt annað, en ég mun koma að því síðar. Þá er það sjónvarpið 7. þ.m., fréttamaður Sigrún Stefánsdóttir. „Að undanförnu hafa heilbrigðisstéttir víða um land rekið áróður fyrir breyttum neysluvenjum almennings í þá átt, að neysla grænmetis og ávaxta sé aukin svo og neysla á grófu korni og mögrum kjöt- og fisktegundum. Hins vegar er mælt með því, að dregið sé úr neyslu sykurríkra fæðutegunda og fituríkra og aukin neysla fitusnauðra mjólkurafurða á kostnað feitra. Manneldisfræðingar bæði vestanhafs og austan hafa í stórum dráttum verið á einu máli um þessi ráð og telja að með því að fara eftir þeim megi draga úr ýmsum þeim sjúkdómum sem nú höggva stór skörð, svo sem hjartasjúkdómum og æðasjúkdómum. Í okt. s.l. kom það fram í fréttum sjónvarpsins, að sala á undanrennu hefur aukist um 130% fyrri hluta ársins miðað við sama tíma í fyrra. En á sama tíma minnkaði sala á nýmjólk um 0.9%. Hér á landi er fituinnihald mjólkur um 3.8–3.9%, en undanrennan er með 0.05% feiti, og var því þessi aukning á sölu undanrennunnar í fullu samræmi við þær breytingar, sem taldar eru nauðsynlegar á fæðu kyrrsetufólks nútímans. Í gær gerðist það, að Framleiðsluráð landbúnaðarins tilkynnti 18.4% meðaltalshækkun á landbúnaðarvörum og gekk hún í gildi í morgun. Hækkunin á mjólkurvörunum er mjög mismunandi, en það, sem mesta athygli vekur, er að mjólk hækkar um 23.9%, en undanrennan hvorki meira né minna en 66.7%. Þessar verðhækkanir stefna að þróun sem gengur í berhögg við það, sem manneldisfræðingar mæla með. En hver er þá skýringin?“ Fréttamaður notar tækifærið til þess að koma fram með ákveðna prédikun gegn fituneyslu um leið og sagt er frá umræddri verðhækkun, hefur samband við m.a. landlækni og Bjarna Þjóðleifsson lækni, sem er þekktur að því að beita áróðri gegn neyslu á fituríkri fæðu, og fréttamaður spyr vegfarendur um álit þeirra. Spurningarnar eru alltaf á þann veg að reyna að fá svör gegn þessari verðákvörðun á undanrennunni, og raunar gerðist alveg það sama í fréttaauka útvarpsins, þegar Helgi H. Jónsson spurði hina ýmsu í sambandi við þetta mál. Og enn segir fréttamaður sjónvarpsins, eftir að hafa sagt frá því að undanrennan hafi hækkað um 66.7%: „Þessar verðhækkanir stefna á þróun sem gengur í berhögg við það sem manneldisfræðingar mæla með?" Er þetta óhlutdrægni í frásögn? Er fréttatími sjónvarpsins réttur vettvangur fyrir fréttamenn til að prédika um einhverjar ákveðnar neysluvenjur sem taldar eru af einhverjum æskilegar fyrir almenning? Það væri fróðlegt, að hæstv. menntmrh. segði sitt álit á því hér á eftir. Annað mál er það, þó að fréttamaður spyrji lækni eða einhverja bóklærða menn um álit þeirra. Hins vegar er engin marktæk, afgerandi niðurstaða til á því, hvað er hollt og hvað er óhollt í þessu tilliti. Einn segir þetta og annar hitt, aðeins staðhæfingar sem sannarlega er nóg af. Ég veit ekki betur en læknar og aðrir þeir, sem telja sig þess umkomna að segja til um hvað sé hollt og hvað sé óhollt, segi eitt í dag og annað á morgun, og væri það allt rifjað upp, sem ýmsir, sem telja sig þess umkomna á þessu sviði að vera leiðandi, hafa sagt um hollt og óhollt mataræði, mundi koma í ljós að einhvern tíma á síðustu tveimur áratugum hafa verið uppi kenningar um að flest það, sem við leggjum okkur til munns, sé a.m.k. óhollt, ef ekki baneitrað. Og svo reyna menn að kalla slíkt og þvílíkt vísindi! Þann áróður, sem hefur verið rekinn gegn neyslu á feitu kjöti, smjöri og jafnvel mjólk, er varla hægt að flokka undir annað en atvinnuróg, og slíkt er tæplega hægt að þola af fréttamönnum sjónvarps og útvarps. Ég vil mælast til þess við hæstv. menntmrh., að hann sjái til þess að fréttamönnum þessara stofnana sé gert ljóst, hvert starfssvið þeirra sé, og af þeim krafist óhlutdrægni í hvívetna. Ég vil undirstrika það sérstaklega, að það liggur ekki fyrir nein afgerandi vísindaleg niðurstaða um það, hvað sé hollt og hvað ekki til neyslu, og ekki er ósennilegt að það sé einstaklingsbundið. Það er talið óæskilegt, að menn fitni a.m.k. að ráði. En fitnar fólk ekki fyrst og fremst af því að það borðar of mikið, frekar en hvað það borðar? Það er sagt að fólk í vissum héruðum Rússlands verði mjög gamalt, allt að því 150 ára, og það lifi mjög mikið á mjólkurafurðum. Sé það rétt bendir það ekki til þess að mjólkin hafi óæskileg áhrif á heilsu þessa fólks. Ég varð fyrir þeirri reynslu fyrir einum 5 eða 6 árum, eftir skoðun hjá Hjartavernd, að mér var tjáð að allt of mikil fita væri í blóði mínu og ég yrði að breyta um mataræði. Ég brást nú þannig við, að ég sagði við lækninn, sem var enginu annar en Ólafur Ólafsson, núv. landlæknir: „Ef ég hefði alltaf farið eftir ráðleggingum lækna um mitt mataræði, þá væri ég löngu dauður“ - ég mundi engu breyta um mataræði og enginn borðaði feitara kjöt en ég eða meira smjör. Og við það sat. Ég borðaði það sama og áður. Eftir tvö ár, er ég kom aftur í skoðun, var fitan í blóðinu komin í eðlilegt horf. Ef ég hefði breytt matarvenjum mínum samkv. ráðleggingum læknisins, hefði þá ekki verið sagt við mig í síðara skiptið: Þú ert orðinn góður, þarna sérðu, þetta er árangurinn af hreyttu mataræði, og þessu verður þú að halda áfram ef þér er annt um heilsu þina? Mín reynsla sannar auðvitað ekkert annað en það, að blóðfitan komst í eðlilegt horf án breytinga á lífsvenjum, og bendir til þess, að það sé annað en hvað menn borða sem veldur of mikilli blóðfitu, þótt eitt slíkt tilfelli segi að vísu ekki mikið. En hvers vegna fer fram endalaus umr, um það, hvað sé hollt og hvað sé óhollt af framleiðslu landbúnaðarins, þótt það liggi fyrir að það séu heilsusamlegustu neysluvörurnar sem á boðstólum eru? Skiptir þá engu þessa prédikara allt annað sem menn leggja sér til munns, og hvað um verðlag á öllum öðrum neysluvörum? Það kann að vera að fyrir komi að sagt sé frá verðbreytingum á ýmsum vörum í þessum fjölmiðlum, en það hefur þá farið fram hjá mér. Einn er t.d. sá drykkur sem börn og unglingar drekka ekki minna af en mjólk, og á ég þar við Coca-Cola. Heyrt hef ég að í Bandaríkjunum sé bannað að nota litarefni í það, eins og hér er gert, vegna þess að það sé talið skaðlegt heilsu manna. Sé það rétt, hví er þá ekki krafist breytinga á því af þessum mönnum? Og hvað um verðið? Er það talið engu skipta? Er verð á Coca-Gola í eðlilegu samræmi t.d. við verð á undanrennu og nýmjólk? Í erlendum blöðum hefur komið fram; að í ljós hafi komið að í þeytikremi séu efnasambönd sem talin séu skaðleg heilsu manna. Þetta þeytikrem er notað hér í staðinn fyrir rjóma og sett á rjómakökur. Eru þetta ekki vörusvik, að selja þeytikrem sem rjóma? Er það fyrir það að þetta þeytikrem er ekki framleiðsla íslensks landbúnaðar sem fjölmiðlar yfirleitt hafa ekki áhuga á að upplýsa, hvernig þessi feitt er notuð og um álit erlendra aðila á því til neyslu? Eða er þetta e.t.v. spegilmyndin af því, hvers konar hlutleysi þessir aðilar tileinka sér? Í ljós hefur komið að ýmis eiturefni, sem talin eru skaðleg heilsu manna, eru notuð erlendis við ræktun á grænmeti og ávöxtum. Hefur verið kannað, hvort slík eiturefni kunni að vera notuð við ræktun á því grænmeti og þeim ávöxtum sem til landsins eru flutt? Eða nær áhuginn ekki svo langt hjá þessum aðilum? Og hvað um sólargeislann frá Flórída? Hann er talinn íslenskur iðnaður, þó að ekkert sé gert nema blanda vatni saman við þennan ávaxtasafa og setja hann í nýjar umbúðir. Gaman væri að heyra álit hæstv. ráðh. á því, hvort auglýsingabrellan, sem virtist fyrst og fremst hafa verið gerð til þess að fela verðhækkun, sem orðið hefur á þessari íslensku „iðnaðarvöru“, samrýmist lögum um óréttmæta verslunarhætti, að láta nokkurs konar happdrættisvinning í milljónustu fernuna. Er þetta ekki hliðstætt flautugallabuxunum sem bannað var að selja á Akureyri fyrir nokkrum árum, þar sem plastflauta fylgdi með í kaupbæti fyrir hvern þann sem þessar buxur keypti? Það kann að hafa farið fram hjá mér eins og margt annað í þessum fjölmiðlum, en hvergi hef ég heyrt um það eða séð á prenti, að þess hafi verið getið að verðhækkun á hverjum lítra af Tropicana hafi orðið síðan í sumar fyllilega eins mikil og á undanrennunni og er nú um það bil þrisvar sinnum dýrari hver lítri, hvorki hækkunin né hin augsýnilega auglýsingabrella sem virðist hafa verið gerð til þess að fela þessa verðhækkun. Virðulegi forseti. E.t.v. er ég um of viðkvæmur fyrir hvernig umræddar fréttir bárust mér í gegnum þessa fjölmiðla. En það er þá vegna þess að ég veit, að a.m.k. sumir þessara fréttamanna hafa fullan skilning á þessum málum og eru hliðhollir í raun og veru landbúnaðinum, þó að svona tækist til að mínu mati. Þess vegna stakk þetta mig meira en ella og ég átti síst von á slíku frá þeim. Annað mál er það, þó að síðdegisblöðin séu með endalaust skítkast út í landbúnaðinn, samvinnuhreyfinguna og Framsfl. Þá hljómar það eins og lofsöngur í mínum eyrum. Það er ekki hægt að fá betra siðferðisvottorð en óhróðursskrif frá slíkum aðilum, enda kom það fram í prófkjörinu í Norðurlandi v., að menn meta þar slíkt á réttan hátt. Ég vænti þess, að þessi nýja siðfræði fái einnig annars staðar sambærilegar viðtökur, enda væri annaðhvort ef allur almenningur kynni ekki að meta þennan nýja boðskap þessara vitringa sem að eigin sögn eru að springa af réttlætiskennd, heiðarleika og fórnarlund, enda er það í samræmi við skrif þessara manna. Til að finna orðum mínum stað ætla ég að síðustu að koma með sýnishorn af þessum skrifum, með leyfi forseta, kjallaragrein s.l. föstudag: „Ólafur Jóhannesson aðstoðaði afbrotamenn, sem sannanlega stóðu í vafasömum viðskiptum við flokk hans, svo að fleira sé ekki talið.“ Úr sama blaði á s.l. sumri: „Klúbburinn, sem áður hét Glaumbær, Framsóknarhúsið.“ Og úr leiðara sama blaðs 5. des. s.l.; „Óvinir bænda eru nefnilega mennirnir sem hvöttu þá til framleiðsluaukningar þvert ofan í heilbrigða skynsemi og eingöngu til að þjóna hagsmunum vinnslustöðva og sölufélaga. Þetta eru ráðamenn Stéttarsambands bænda og Búnaðarfélags Íslands.“ Og svo að þessi sviðsetning „heiðarleikans“ verði enn áhrifameiri, þá ættu þessir félagar að boða til fundar niðri á Lækjartorgi, stíga þar upp á kassa og syngja dúett, og væri þá við hæfi, að þeir notuðu sér vísu eftir Sölva Helgason: „Ég er gull og gersemi, gimsteinn elskuríkur. Ég er djásn og dýrmæti, drottni sjálfum líkur.“ Blindir menn mundu þá e.t.v. öðlast sýn hvers konar mikilmenni eru þarna á ferðinni.



Virðulegi forseti. Mér var kunnugt um það að menn gætu kvatt sér hér hljóðs út af margvíslegustu málefnum utan dagskrár en ekki var mér kunnugt um það fyrr en nú að menn gætu kvatt sér hljóðs til þess að ræða eigið heilsufar. En að svo miklu leyti sem ræða hv. þm. sneri að fréttaflutningi Ríkisútvarpsins, þá vil ég aðeins segja nokkur orð, þar sem hann lét sér um munn fara allalvarlegar fullyrðingar, m.a, þær, að hér væri um beinan atvinnuróg að ræða í garð bændastéttarinnar og að fréttastofan beitti aðferðum nasista. Að vísu er þetta ekki í fyrsta skipti á þessu haustþingi sem þm. gera fréttir Ríkisútvarpsins að umtalsefni. Einn af hv. þm. Alþb. komst að þeirri niðurstöðu fyrr í haust, að vegna tilveru ákveðinna manna í útvarpsráði væru sálræn áhrif þeirra svo mikil á fréttamenn þessarar stofnunar, að þar gætti fyllstu hlutdrægni. Í sjálfu sér kemur ekki á óvart þótt slíkar fullyrðingar komi úr þeirri átt, því fólk, sem aðhyllist kommúnisma og aðrar öfgastefnur til vinstri skilur kannske best hvaða áhrif pólitísk ráðstjórn hefur á fréttastofur og fjölmiðla. En það kemur mér á óvart, að jafnlífsreyndur og umburðarlyndur bardagamaður eins og hv. þm. Stefán Valgeirsson finnur tilefni til þess að standa upp út af minni háttar orðalagi á fréttaflutningi í tilteknu máli. Ég held satt að segja að taugaveiklun manna út af flutningi frétta sé oft á tíðum of mikil og að þm. allra helst ættu að skilja, að fréttastofurnar starfa ákaflega sjálfstætt og eru undir nánast engum kringumstæðum undir áhrifum eða beinni stjórn pólitískra stjórnvalda. Ég þekki engin dæmi þess í tíð núverandi útvarpsráðs, a.m.k. hef ég aldrei gert minnstu tilraun til þess að hafa áhrif á hvernig fréttir eru fluttar. Ég held að þessi ræða hv. þm. sé sprottin af þeirri áráttu fulltrúa bændastéttarinnar að líta svo á að öll gagnrýni, sem fram kemur á landbúnaðarmál, sé árás á bændastéttina og að allar tillögur til breytinga séu gagnrýni á landbúnaðinn. Vitaskuld er fréttastofa Ríkisútvarpsins ekki heilög stofnun og hún á að sæta gagnrýni eins og aðrir aðilar, og sjálfsagt er oft tilefni til þess. En ég hygg að það sé ekki réttmætt að gera mikið veður út af því af þessu tilefni. Ég skal ekki deila eða ræða ítarlega um þær fréttir sem hv. þm. gerir hér að umtalsefni. En ég vil þó sérstaklega vekja athygli á því, að í tilefni af þessari hækkun á landbúnaðarvörum, sem getið var um í fréttum hljóðvarps og sjónvarps, var fulltrúum sex manna n.: Guðmundi Sigþórssyni; formanni Stéttarsambands bænda, Gunnari Guðbjartssyni; forstöðumanni Rannsóknastofnunar landbúnaðarins, Birni Sigurbjörnssyni, öllum gefið tækifæri til þess að tjá sig um þetta mál, og mér finnst það ekki sanngjarnt, á sama tíma sem þessir ágætu menn fá allir að túlka sjónarmið bændastéttarinnar og gera grein fyrir þessum hækkunum og röksemdunum á bak við þær, að vera að halda því fram, að fréttastofan sé þar með aðferðir nasistanna og sé með atvinnuróg í garð bænda. Ég vildi því að þessu tilefni standa hér upp og vísa þessum ásökunum á bug, ekkert endilega fyrir hönd fréttastofunnar, ekki endilega vegna þess að ég á sæti í útvarpsráði, heldur vegna þess að mér finnst menn vera allt of viðkvæmir fyrir því, hvernig fréttir eru fram fluttar, og að þetta stafi af því, að menn álíta enn að fréttastofum útvarpsins sé stjórnað af pólitískum yfirvöldum. Ég þykist hafa af því reynslu, að fréttamenn þessarar stofnunar gæti fyllsta sannmælis og hlutleysis í flestum málum, reyni að vinna sitt starf af fullri samviskusemi, og í þessu tilfeill, þrátt fyrir að ég hafi hlustað vel á hin tilteknu ummæli, get ég ekki séð að þeir hafi brotið þessa grundvallarreglu. Ég vil síðan aðeins segja það, um leið og ég óska hv. þm. Stefáni Valgeirssyni til hamingju með að lifa enn þá þrátt fyrir að borða feita kjötið, að þá þurfi í sjálfu sér ekki að hafa miklar áhyggjur ef jafngreindir menn og hann taka jafnlítið mark á læknum og fjölmiðlum og hann var að lýsa fyrir okkur áðan.