Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Bjarni Snæbjörnsson): Frv. þetta er komið frá Nd. og er upphaflega borið fram af þm. Snæf. Frv. tók nokkrum breyt. í iðnn. Nd. Það var í byrjun eins og 3. og 5. gr. eru nú. Hinar greinarnar bættust við eftir athugun n. í Nd., og voru þær breyt. gerðar í samráði við eftirlitsmenn, sem kosnir voru með lögum á síðasta þingi, og eru breyt. aðallega fólgnar í því, að í A-lið 1. gr. stendur í lögunum „þegar iðnaðarmenn taka nemanda“, en í frv. „þegar meistarar í iðnaði taka nemanda“. Það er skýrar að orði kveðið, en annars raskast það ekki að neinu. B-liður er að komi ný málsgr., og er það aðallega vegna þess. að það hefir komið á daginn, að ýmsir meistarar væru útilokaðir eða fengju verri kjör en aðrir meistarar, og er þetta gert til þess að fyrirbyggja, að einstök félög geti ákveðið, hvaða meistarar taka nemendur til kennslu. Það á að vera óheimilt og meistarar eiga að ráða því sjálfir. C-liður er líka ofurlítil breyt. á núgildandi lögum. Það er nú þannig: Áður en iðnaðarfulltrúi ritar á o. s. frv. M. ö. o., að þeir eiga í hvert skipti áður en þeir innrita námsmenn að leita álits, en þarna er gert ráð fyrir, að það sé einu sinni á ári, þannig að þeir þurfi ekki að gera það í hvert skipti. Þá er 2. gr. um það, að í núgildandi lögum er það þannig, að 3 fyrstu mánuði kennslutímans ber að skoða sem reynslutíma fyrir báða, og þegar í stað að þeim tíma liðnum hafa báðir rétt til þess að segja upp samningum án þess að tilgreina ástæðu. En það er þannig þarna, að þetta má á hverjum tíma sem er innan þessara þriggja mánaða. Það er vitanlegt, að þegar það er augljóst meistara, að nemandinn er ekki hæfur til námsins, er það gott að vera ekki skyldur að hafa hann út reynslutímann. 3. gr. er ný málsgr. Þar er tekið fram, eins og var í byrjun málsins, að nemum er óheimilt að vera í sveinafélögum, og félögunum bannað að hafa nema innan sinna vébanda. Þetta er eðlilegt frá sjónarmiði sveinanna, sem hugsa um sína hagsmuni, því að vel getur verið, að sjónarmið þeirra brjóti í bága við sjónarmið meistara, sem taka nema til kennslu, og nemunum er skylt að hlýða meisturunum. Þess vegna getur orðið árekstur, ef þetta er ekki tekið fram í l. 4. gr. segir, að aldrei megi meistari hafa fleiri nemendur í vinnu en fullgilda iðnaðarmenn. Er þetta ákvæði sett til þess, að ekki verði of ör vöxtur í iðngreininni, og til að tryggja það, að meistarar taki ekki frekar iðnnema í vinnu en sveina, svo að sveinarnir verði ekki útilokaðir frá allri vinnu. 5. gr. er ný málsgr., sem er afleiðing af 3. gr., að stjórnendur sveinafélaga sæti sömu hegningu og segir í 20. gr. l., ef brotið er gegn ákvæðum 7. gr., eða m. ö. o. 3. gr. þessa frv., og eins skal sektarfé ráðstafað eins og í núgildandi l. segir. N. hefir haft þetta frv. til athugunar á fundi og lagt til, að það yrði samþ. óbreytt við þessa umr. Það hefir komið til mála í n. að athuga frv. nánar til 3. umr. upp á væntanlegar brtt., en þó er vafasamt, að þær komi frá n. héðan af.

*Brynjólfur Bjarnason: Það virðist sem Alþingi ætli að verða seinþreytt á að samþ. l., sem ganga beint á móti hagsmunum iðnaðarmanna og þvert ofan í álit iðnfélaganna. Frá iðnfélögunum hafa komið einróma mótmæli gegn þessu frv., því að það táknar mikla skemmd á iðnlöggjöfinni, sem nýlega var sett, og mikla skerðingu á rétti iðnaðarmanna. Það, sem virðist vera aðalatriði frv. (en það hefir sumpart verið lagað, en sumpart verið teknar upp í það nýjar réttarskerðingar), er að tryggja, að sveinafélögin geti ekki haft áhrif á nemendafjölgunina í iðnaðinum, en í öðru lagi að skerða á ýmsan hátt þann rétt, er nemarnir njóta nú, og í þriðja lagi að banna nemum að vera í sveinafélögum. Er rétt að taka þessi atriði til nokkurrar athugunar, því að um þau hefir mikið verið deilt á Alþingi. Hví leggja sveinafélögin svona mikið upp úr réttinum til að takmarka tölu nema í iðngreinum? Fyrir því eru aðallega tvær ástæður. Önnur er sú, sem er mjög veigamikil á atvinnuleysistímum, að ef ekki er hægt að hafa rækilegar hömlur á nemendafjölguninni, þá þýðir það, að svo eða svo mikið af vinnunni er unnið af nemendum, sem notaðir eru sem ódýrt vinnuafl. Fyrir nemana hefir þetta hinsvegar þá afleiðingu, að þegar þeir eru orðnir fullnuma, mega þeir búast við að lenda í atvinnuleysinu sjálfir. Í öðru lagi þýðir það ófullnægjandi kennslu nemanna, því færri sveinum sem er á að skipa í hverri iðngrein. Því er það brýnt nauðsynjamál bæði fyrir sveina og nema að geta takmarkað nematöluna. Og fyrir þjóðfélagið er það nauðsyn frá því sjónarmiði að hafa á að skipa iðnaðarmönnum, sem hafa lært iðngrein sína til fullnustu. Hver getur svo verið tilgangurinn með því að taka þennan rétt af sveinunum? Tilgangurinn getur ekki verið annar en sá, að tryggja, að nemendur verði sem flestir í hverri iðngrein vegna hagsmuna meistaranna, af því að þeir geta þá notað nemana sem ódýrt vinnuafl. Í öðru lagi koma til greina hagsmunir atvinnurekenda í iðninni, sem hafa hag af því, að atvinnuleysi í iðninni sé sem mest, svo að auðveldara sé að halda kaupinu niðri. Hér koma fram sjónarmið fjandsamleg iðnaðarmönnum, bæði sveinum og nemendum. Hvað snertir aðrar takmarkanir í núg. iðnlöggjöf er sama máli að gegna. Þar er tekinn réttur af sveinafélögunum til að ákveða, hvaða meistarar mega taka nemendur til kennslu. En þessi réttur er þýðingarmikill, líka fyrir nemendur, að hægt sé að koma í veg fyrir, að óhæfir menn taki nemendur til kennslu, sem hlýtur að verða til niðurdreps fyrir iðnina. Þá er reynslutíminn afnuminn með 2. gr. og námstímanum má segja upp hvenær sem er. Hv. frsm. sagði, að þetta væri meisturum nauðsynlegt, af nemendur reyndust óhæfir. En hvers vegna var reynslutíminn settur? Til þess, að hægt væri að skera úr um það, hvort menn væru hæfir eða ekki. En hér koma líka fleiri sjónarmið til greina, svo sem hinir og aðrir duttlungar meistaranna, en reynslutíminn var meðal annars til þess að varðveita nemendur fyrir þeim duttlungum. Svo er líka það atriði, sem í upphafi var aðalatriði frv. og felst í 3. gr., að nemendum er bannað að vera í sveináfélögum og þeim félögum bannað að hafa nemendur sem félaga sína. Hv. flm. skýrði tilganginn með þessu, sem sé þann, að meistararnir gætu ráðið að öllu leyti yfir nemendunum, sett þeim alla kosti. Hingað til hefir réttur iðnnema gagnvart meisturunum að því er snertir kjör nemenda verið í því fólginn, að þótt nemarnir séu samkv. l., hafa þeir getað staðið með stéttarbræðrum sínum, sveinunum, í sveinafélögum, og þau hafa haft aðstöðu til að rétta hlut þeirra á ýmsa lund. Því hafa mörg sveinafélög tekið nemendur í meðlimatölu sína. Nú mega þessi félög ekki veita nemendum neina vernd, og sjálfir eru þeir réttlausir gagnvart meisturunum. Tilgangurinn er að vera það auðveldara, ef til verkfalls kemur, að nota nemendurna sem verkfallsbrjóta, því að þótt nemendur hafi áður samkv. löggjöfinni verið skyldir til að vinna, er meistarinn skipaði, þá hafa sveinafélögin þó getað komið með menn til hjálpar til að vernda nemendur frá því, að þeir yrðu gerðir að verkfallsbrjótum. Ástæðan til þess, að svo mikil áherzla hefir verið lögð á sameiginleg félög sveina og nema hefir verið sú, að með því var hægt að torvelda, að nemendur væru misnotaðir sem verkfallsbrjótar. Að þessu leyti stefnir frv. að því að eyðileggja sameiginlegan rétt sveina og nema. Þess vegna mun ég greiða atkv. gegn frv. og mótmæli því sem beinum fjandskap við þá stétt, er það fjallar um.

* Frsm. (Sigurjón Á. Ólafsson): Herra forseti! Þegar þetta mál var hér síðast í deildinni til umr., andmælti ég þeirri till., sem þá kom fram, að láta efnalitla nemendur sitja fyrir vinnu, samkv. ákvæði í l. Ég benti á, að þetta gæti orðið vafasamur greiði fyrir þessa nemendur, að setja þá út í sérstakt horn, og í öðru lagi benti ég á það, að þetta væri móðgun við verkalýð landsins, þar sem það væri tryggt, að þeir gætu ekki komizt að þessari vinnu. Ég sé, að hv. Nd. hefir gert breyt. á þessari till. og fækkað þeim úr helmingi niður í 1/3. Það er að sjálfsögðu um færri menn að ræða, en þrátt fyrir það vil ég mæla á móti þessu. Ég vil benda á, að það hefir verið venja, að þessir ungu námsmenn hafi notið ýmissa áhrifamanna í þjóðfélaginu og að þeir hafa ekki verið hornreka með að komast að störfum, en þetta mundi hafa það í för með sér, að það yrði ekki lengur hægt að koma þeim á þá staði, þar sem þeir hafa flotið inn, og þá er búið að gera þeim bjarnargreiða. Ég geri ráð fyrir, að þótt ekki stæði neitt um það í lögum, mundu þessir menn að sjálfsögðu taka tillit til þess og mundu skjóta þeim þarna inn. Það mundi horfa öðruvísi við. Ég vil því eindregið mælast til þess, að brtt., sem ég leyfi mér að leggja fram fyrir forseta frá mér og hv. 10. landsk., verði samþ. Þessi brtt. er um það, að þessi 4. gr. frv. falli niður, því að ég tel hana óþarfa og varhugaverða gagnvart þeim, sem hún á að koma að gagni.

*Brynjólfur Bjarnason: Ég hefi nú ekki dagskrána hérna hjá mér, en það er orðalagið í henni, sem mér virðist óljóst, en í henni stendur víst, að allir skuli vera jafnréttháir til trúnaðarstarfa. Þetta er óljóst, og vildi ég gera fyrirspurn um, hvort átt er við trúnaðarstörf innan félaganna eða trúnaðarstörf yfirleitt.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Þó að það sé ólíklegt, að þetta frv. verði að l. nú á þinginu, þá vil ég samt sem áður fylgja því úr garði með fáeinum orðum. Það er búið að ganga í gegnum Nd. og var samþ. þar. Ég vil vekja athygli hv. allshn., sem kemur til að fjalla um þetta mál, á því, að það þarf mikla athugun og sennilega að gerbreytast til þess að hægt sé að samþ. það. Ég held, að fyrst og fremst sé mjög mikill vafi á því, hvað það eigi lengi að gilda. En í síðustu gr. þessa frv. segir, að öðrum l. um svipað efni skuli frestað meðan þessi l. eru í gildi. Um leið verður að fresta samþykktum, sem gerðar hafa verið samkv. l. frá 1936, og hætta þær þá að verka þann tíma, sem l. eru í gildi. Í upphafi 1. gr. er talað um, að á næstu 2 árum eftir að þessi l. öðlast gildi skuli greiða sérstakt gjald fyrir að drepa hrafn og veiðibjöllu, og í 2. gr. er ákvæði um, að dúntekjumenn skuli gjalda hluta af sínum tekjum í 5 ár. Nú er spursmálið, hvort það eigi að verka í 2 eða 5 ár. Eftir ákvæðinu um skatt dúntekjumanna lítur út fyrir, að þau eigi að gilda í 5 ár, en það er þó ekki meining þeirra manna, sem fluttu frv. Það eitt, að þurfa að sanna fyrir hreppstjórum, sýslumönnum og bæjarfógetum, að fugl hafi verið drepinn, og einn getur sýnt hreppstjóra vænginn, annar sýslumanni nefið, gæti komið til með að kosta ríkissjóð margar krónur, ef engin regla er um, á hvern hátt á að sanna drápið. Svo er ennfremur sagt í frv., að endurgreiða skuli ríkissjóði þeir hreppar, þar sem fuglinn sé drepinn. Nú gæti orðið þræta um þetta, t. d. gæti Reykvíkingur sagzt hafa farið upp á Kjalarnes og drepið vargfugl, og þá yrði sá hreppur að endurgreiða í ríkissjóð fyrir þann fugl. En ég er viss um, að það gæti orðið nokkuð erfitt fyrir innheimtumann ríkissjóðs að fá endurgreiðslu þaðan. Ég held, að það sé varla hægt að samþ. frv. án ýtarlegrar endurskoðunar og athugunar, sem ekki verður framkvæmd á svo skömmum tíma, þar sem nú er komið að þinglokum. Ég vildi benda nefndinni á þetta, en svo getur hún farið allra sinna ferða fyrir því og gert það, sem henni finnst réttast.

*Páll Zóphóníasson: Eftir því, sem ég man bezt, var samþ. hér á þinginu áskorun til ríkisstj. um að láta endurskoða fuglafriðunarlögin. Eftir því, sem ég veit bezt, hefir þessi endurskoðun komizt það langt, að drög til hennar liggja hjá Bjarna Sæmundssyni til athugunar, og svo er ætlunin, að þau fari til náttúrufriðunarnefndar, sem til mun vera. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. að því, hvort ekki sé meiningin, að þessi friðunarl. komi fyrir næsta Alþingi. Ef svo er, vil ég leggja til, að þessum málum verði vísað til ríkisstj. og málið komi svo til næsta Alþingis sem einn liður í fuglafriðunarlögunum. Ég vil sem sagt gera það að till. minni, að þessu máli verði vísað til ríkisstj.

*Þorsteinn Þorsteinsson: Ég álít, eins og nú horfir, að réttast sé, að frv. fari til n., og sjá svo, hvað hún gerir við það. Ég óska þess vegna eftir, að hv. 1. þm. N.-M. léti vera að koma með till. um að vísa málinu til ríkisstj.

*Páll Zóphóníasson: Ég get ekki orðið við þeirri áskorun hv. 5. landsk. þm., að taka aftur till. mína. Ég held, að úr því fuglafriðunarlögin liggja til endurskoðunar, þá sé engin ástæða til þess að taka undan þessa 2 fugla og ófriða þá með sérstökum l. Það er ekki langt þar til næsta Alþingi kemur saman, og það er ekki nema eðlilegt, að ríkisstj. fái þetta frv. til meðferðar, og mun hún þá að líkindum senda það til sömu n. og hefir fuglafriðunarlögin til athugunar. Ég held því fast við mína fyrri till. um að málinu verði vísað til ríkisstj.



Ég ætla aðeins að geta þess, að þingskjal það, sem vísað er til um þetta mál, er verið að prenta upp. Ég tel, að ákveða megi umr. fyrir því, þar sem uppprentaða þingskjalið er um sama efni, aðeins fyrirsögninni breytt. Að till. forseta var ákveðin ein umr.