Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg skal ekki tefja umræður með langri framsögu. Eins og mönnum er kunnugt, var á síðasta þingi stjórninni falið að varna innflutningi til landsins á óþarfa varningi. Af þessu flaut, að þegar lögin gengu í gildi, varð landsstjórnin að skipa nefnd, eins og líka af sumum var gert ráð fyrir þá á þinginu. Fyrir aukaþinginu lá frv. til laga um að skipa 5 manna nefnd til þess að hafa íhlutun um peningaviðskifti landsins við útlönd. Var frv. þetta flutt fyrir tillögur stjórna beggja bankanna, og var ekki stjórnarfrv., heldur borið fram af einstökum mönnum. Það var ekki tími til að afgreiða málið í Nd., en því lauk þar á þann hátt, að samþykt var þar rökstudd dagskrá svohljóðandi: „Í trausti þess, að ríkisstjórnin geri, ef með þarf, nauðsynlegar ráðstafanir til þess að halda uppi jafnvægi í viðskiftum landsins við önnur lönd, sjerstaklega með því að banna innflutning á óþörfum vörum, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Eins og menn muna, var innihald frv. þess efnis að fela nefnd íhlutunarrjett um viðskifti landsmanna erlendis og peningagreiðslur til útlanda. Stjórnin taldi nú, samkvæmt vilja þingsins, rjett að fela nefnd þessari, er hún hafði skipað vegna vöruinnflutningsins. meira vald í hendur, og í tilefni af því gaf hún út bráðabirgðalög, sem hjer liggja nú í frv. þessu. Auk þess er í bráðabirgðalögum þessum heimilað að taka 14% af innfluttum varningi til kostnaðar við nefndina. Það er nú auðsætt, að stjórnin hefir ekki gert annað í þessu máli en það, sem þingið ætlaðist til eða heimilaði. Jeg býst við, að mál þetta fari í nefnd, og taldi stjórnin rjett, að það færi í fjárhagsnefnd. En nú virðist líklega rjett að vísa málinu til hinnar væntanlegu nefndar, sem áðan var hjer samþ., nefnilega viðskiftamálanefndar.

Jakob Möller Það mun víst ekki vera til þess ætlast, að miklar umræður verði um þetta mál nú. En þó vil jeg segja örfá orð, vegna þess, að að þessu máli hefir verið vikið áður hjer í deildinni, og þá haldið miklu meir eindregnum vörnum uppi fyrir þessum ráðstöfunum en nú var gert. Á síðustu dögum þingsins í fyrra kom fram frv. um skipun nefndar til að hafa hönd í bagga með peningaviðskiftunum við önnur lönd. Frv. það náði ekki fram að ganga, en aðalefni þess var svo tekið upp í frv. það, sem hjer liggur fyrir, sem stjórnin gaf út sem bráðabirgðalög 15. apríl s. 1. - Síðasta þing veitti stjórninni að eins heimild til að hefta innflutning á óþörfum varningi. Það kom fram þá, að stjórnin hafði tilhneigingu til að teygja þessa heimild svo, að hún, næði einnig til nauðsynjavöru. En sem betur fer hefir stjórnin ekki treyst sjer til að láta undan þessari tilhneigingu sinni í framkvæmdinni. En að þessi hafi verið til gangur stjórnarinnar sjest á því, að hún byrjaði á því að semja reglugerð, sem hún hefir síðan sett fæturna undir með þessu frv. Stjórnin hefir aldrei verið ávítuð fyrir það að hefta innflutning á óþarfa varningi, heldur hefir hún verið vítt fyrir það, með rjettu, að hún hefir gert of lítið að því. Hún hefir ekki framkvæmt lögin frá 8. mars, heldur sett bráðábirgðalög og borið fram till. um það að hefta innflutning á nauðsynjavörum. Hæstv. fjármálaráðherra (M. G.) hjelt því fram um daginn, að viðskiftahömlurnar hefðu orðið til þess að hefta innflutning á óþarfa varningi. Þetta undraðist jeg. Til þessa þurfti ekki ný lög; lögin frá 8. mars nægðu, þ.vi að þau áttu við allskonar glingur og prjál, sem hæstv. fjármálaráðherra (M. G.) nefnir svo. Þegar um þetta frv. ræðir, liggur ekki lengur fyrir að athuga, hvernig eigi að hefta innflutning á óþarfa varningi, heldur er hjer spurningin um það, hvort hefta eigi frjálsa verslun á nauðsynjavörum eða ekki. Um það verður ágreiningurinn. Því hefir verið haldið fram, að viðskiftahömlumar hafi reynst árangurslausar, og það lá í hlutarins eðli, að svo hlyti að fara. Innflutningurinn hlýtur að haldast í hendur við eyðsluna, hvort sem heftur er innflutningur að nafninu til eða ekki. En stjórnin hefir enga tilraun gert til þess að draga úr eyðslunni, því jeg get ekki talið skömtunarkákið á tveim vörutegundum tilraun í þá átt. Hún gat engin áhrif haft, því að það eyðist að eins þess meira af öðrum vörutegundum, og heildarútkoman verður sú sama. Ef þessi skömtun hefði átt að verða annað en kák, varð að skamta miklu fleiri vörutegundir, neyða menn til að spara og nota meira innlendar afurðir. Þessi skömtun hefir einnig verið framkvæmd á þann hátt, að hún er hreinasti hjegómi. Jeg get sagt fyrir mig, að jeg hefi aldrei þurft á hveiti eða sykurseðlum að halda. Ef sá hefir verið tilgangur stjórnarinnar með öllum þessum höftum og nefndum, að takmarka innflutning á óþarfa varningi, þá hefir hann mistekist. Menn þurfa ekki annað en ganga hjer búð úr búð og sannfæra sjálfan sig um, að meira en nóg er til af öllu, sem óþarfi má teljast. Ef sá hefir verið tilgangurinn að takmarka innflutning nauðsynjavöru, þá hefir hann einnig mistekist. Jeg veit ekki til þess, að þurð hafi orðið á matvöru, fyr en hv.þm. Ak. (M. K.) segir, að lítið sje orðið af hveiti. En þar á landsverslunin sök á máli, en ekki hömlurnar að öðru leyti. Jeg hefi bent á það, að viðskiftahöftin hafa ekki náð tilgangi sínum, og jeg held, að flestir verði mjer sammála um það atriði. Hæstv. fjármálaráðh. (M. G.) drap á það, þegar annað mál var hjer til umræðu, að hægt væri að fá skýrslu frá innflutningsnefnd og sjá á henni árangur þann, sem orðið hefði af starfi hennar. Vitanlega er hægt að fá skýrslu, en þó að innflutningsnefnd sýni það, að hún hafi neitað einhverjum um innflutningsleyfi, þá sannar það ekkert. Jeg veit um verslun, sem er ekki hjer í bænum, og hún sótti um innflutningsleyfi á veiðarfærum. Þetta var versluninni bráðnauðsynlegt, en henni var synjað um leyfið. Hún bað þá heildsala hjer í bænum að útvega sjer veiðarfærin, hann fór til innflutningsnefndar og fjekk leyfið samdægurs. Í skýrslu innflutningsnefndar verður auðvitað sýnd þessi neitun, en menn geta sjeð, að hún sýnir ekki, að viðskiftahöftin hafi takmarkað innflutning. Og svo verður um fleiri leyfissynjanir nefndarinnar, það sem einum er varnað er öðrum leyft. Eins má benda á það, að umsóknirnar verða fleiri. Kaupmenn sækja um leyfi fyrir meira en þeir þurfa, til þess að fá þá frekar eitthvað. Neitanir um innflutningsleyfi sýna þess vegna ekkert um innflutninginn, þó skýrslan sýni, að minna hafi verið flutt inn síðasta ár en árið þar á undan, sannar það ekkert í þessu máli. Allir vita um peningakreppuna, sem verið hefir, og vöntunina á erlendum gjaldeyri. Auk þess getur innflutningur orðið mismunandi á ýmsum árum vegna þess, að fyrir getur legið mismunandi mikið af vörum við ársbyrjun. Jeg býst þess vegna ekki við því, að mikið verði að græða á þessari væntanlegu skýrslu, en engu að síður verður fróðlegt að sjá hana og sjálfsagt að rannsaka alt því viðvíkjandi. Því hefir verið haldið fram, að afnema eigi allar þessar tilraunir til að hefta innflutning, og það verð jeg að taka undir. Ástæðan fyrir þessari kröfu er ofureinföld; það hefir sýnt sig, að viðskiftahömlurnar hafa orðið árangurslausar, og verra en það, því hefir jafnvel verið haldið fram, að þær yrðu til þess að auka innflutning. Hæstv. fjármálaráðh. (M. G.) hefir sýnt sig algerlega skilningslausan gagnvart þessu, en í raun og veru er það vel skiljanlegt; þegar vörur eru að falla á erlendum markaði, er áhættumikið að flytja inn meira en nauðsyn krefur í hvert skifti, og það heftir þess vegna innflutninginn, ef verslunin er frjáls. En nú, þegar viðskiftanefnd leyfir ekki innflutning fyr en þær birgðir eru búnar, sem í landinu eru, þá ýtir það undir menn að flytja mikið inn. Það verndar þá fyrir verðfallinu. Þessi vernd viðskiftahaftanna dregur úr varúð manna og dregur úr áhuga þeirra á því að gera góð innkaup. Hæstv. atvinnumálaráðh. (P. J.) gat þess, að í nóv. síðastliðnum hefði komið umsókn um allmikinn innflutning á sykri. Jeg veit ekki, hvort svo hefir verið, en hitt veit jeg, að ef þessi beiðni hefir verið borin fram, þá hefir það verið gert í skjóli innflutningshaftanna. Mennirnir hafa sjeð, að þeim var óhætt að flytja mikið inn, viðskiftahöftin verðu þá gegn væntanlegu verðfalli. Nú varð það landsverslunin, sem sykurinn flutti, og einmitt í þessu sama skjóli. Ef höftin hefðu ekki verið, hefði innflutningur á sykri ekki orðið eins mikill, og á því hefði sparast stórfje. þessar viðskiftahömlur eru sjerstaklega hættulegar, þegar vöruverð er að lækka. Þær hljóta að halda við dýrtíðinni í landinu. Ef hömlurnar eru ekki, heldur frjáls verslun, er altaf hægt að ná í vöru með lægsta verði, því að menn kaupa varlega inn, en oftar, og almenningur nýtur verðfallsins jafnóðum. Nú er svo ástatt, að einum aðalatvinnuvegi landsins ríður lífið á, að dýrtíðin hjaðni. Það er lífsskilyrði fyrir sjávarútveginn, að kaupgjald lækki, en innflutningshöftin hindra það. Auk þess er honum nauðsynlegt að geta fengið þær vörur, sem til framleiðslunnar fara með hæfilegu verði. Ef engin bót er á þessu ráðin, er sú afleiðing hugsanleg og jafnvel sennileg, að útvegurinn hætti að bera sig. Mönnum er farið að skiljast þetta, og þó að margir yrðu til þess að mæla höftunum bót fyrst í stað, þá fer tala þeirra stöðugt lækkandi. Það má nefna það til dæmis, að í upphafi voru blöðin ekki andvíg þessum höftum, nema eitt, en nú þorir ekkert blað að mæla þeim bót. Eitt blað hjer í bænum hefir að vísu hringlað fram og aftur í þessu máli, en nú held jeg, að það hafi ekki hug til að taka viðskiftahöftin upp á arma sína. Og almenningsálitið hefir fordæmt þau. Stjórnin hefir borið það fyrir sig, að bankarnir hafi heimtað þetta, en henni hefir verið bent á, að hún á að vera yfir bönkunum, ekki undir þeim. Hún á ekki að vera vikadrengur bankanna og gera það eitt, sem þeim sýnist. Jeg segi þetta með tilliti til þessa máls og líka með tilliti til annars máls, sem hjer hefir verið rætt, gjaldeyrislánið. Þó bankinn segi nei, er það skylda stjórnarinnar að skipa þeim að gera það, sem almenningsheill krefur. Stjórnin á ekki heldur að hlaupa þegar í stað í bankana, þegar eitthvað ber að höndum, og leita álits þeirra. Hún á að tilkynna þeim álit sitt og láta þá breyta samkvæmt því. Höfuðorustan um þetta mál stendur ekki að þessu sinni, og þess vegna fer jeg ekki nánar út í það, en jeg geymi mjer rjett til að ræða það síðar.

Forseti (B. Sv.) Nú er það áliðið á fundartímann, að bráðum kemur að fundartíma þingnefnda, og er því málið tekið út af dagskrá.

Flm. (Jón Þorláksson) Það mun þykja hlýða, að gerð sje stuttlega grein fyrir höfuðástæðum þeim, er við flutningsmenn teljum vera til nefndarskipunar þeirrar, er við förum fram á. Horfurnar um afkomu atvinnuveganna eru nú sem stendur áhyggjuefni öllum hugsandi mönnum í þessu landi. Eins og kunnugt er, hefir dýrtíð sú, sem stríðinu fylgdi, aukið afskaplega allan framleiðslukostnað, bæði til sjávar og sveita. Verkalaunin hafa, sem vonlegt er, hækkað nokkurn veginn hlutfallslega við hina almennu verðhækkun á nauðsynjavörum, og þau eru meðal stærstu gjaldaliðanna fyrir flestan atvinnurekstur. Efni og áhöld, sem til framleiðslunnar þarf að eyða eða nota, hafa einnig hækkað stórkostlega í verði, sumt af því margfaldast í verði síðan 1914. Þrátt fyrir þetta gat afkoma atvinnuveganna orðið þolanleg eða jafnvel góð, meðan verðlag íslenskra afurða hjelst í hendur við hina almennu verðhækkun. En nú er svo komið, að allar íslenskar afurðir eru fallnar mjög í verði, ýmsar jafnvel svo mjög, að nálgast verðlagið, sem var fyrir styrjöldina. Verðlækkun á erlendum nauðsynjavörum er að vísu byrjuð, an af ýmsum ástæðum gætir hennar ekki enn þá hjer á landi svo mjög, að neitt nálgist það, að hún samsvari verðfalli hjerlendu afurðanna. Niðurstaðan af þessu er sú, að hjerlendir atvinnurekendur sjá nú ekki fram á, að atvinnureksturinn geti með nokkru móti borið sig. Það hefir þegar orðið stórkostlegt tjón á síldveiðum í tvö ár, vegna verðfalls afurðanna. Þróttmesta grein sjávarútvegsins, togaraútgerðin, hefir síðasta ár verið rekin með stórtapi yfirleitt. Og nú eru horfurnar fyrir þá atvinnugrein svo svartar, að sem stendur er ekki útlit fyrir annað en að mestöllum eða öllum togaraflotan um verði lagt í 1ægi um hábjargræðistíma fiskimanna, um sjálfa vetrarvertíðina. Komi þetta fyrir, þá leiðir þar af dæmalaus neyð fyrir landsmenn og hrun á efnahag einstaklinga og tekjum ríkissjóðs. Eina bjargarvonin virðist vera sú, að dýrtíðinni á erlendum nauðsynjum linni svo, að kostnaður við framleiðsluna geti færst það niður, að hún borgi sig. Það verkefnið, sem nú kallar brýnast að landsstjórn og Alþingi, er að finna úrræði í þessum vanda atvinnuveganna. Því miður má sjálfsagt með rjettu segja, að litlar vonir sjeu til, að hið háa Alþingi geti fundið þau ráð, sem dugi, af því að misbrestirnir á afkomu atvinnurekstrarins eiga að talsverðu leyti rót sína að rekja til viðskiftalögmála, sem liggja fyrir utan valdsvið löggjafanna. En eins verður skýlaust að krefjast af hinu háa Alþingi, sem sje, að það sjái um, að allar ráðstafanir þær, sem ríkisvaldið gerir um þessi mál, miði að því að greiða fyrir atvinnurekstrinum, en hitt má alls ekki fyrir koma, að gerðar sjeu ráðstafanir því til fyrirstöðu, það tilkostnaður atvinnurekenda lækki svo, að framleiðslan geti borið sig. Það er nú alment álitið, að viðskiftahömlurnar, og þá sjerstaklega innflutningshömlurnar á nauðsynjavörum, eigi mjög mikinn og beinan þátt í því, að verðlækkun sú, sem orðin er erlendis á ýmsum nauðsynjavörum, er svo lítið komin fram hjer. Menn þykjast sjá það, að skilyrðið fyrir því, að verðið lækki hjer, sje það, að ódýrari vörunum sje leyft að flytjast hingað, þótt birgðir af áður keyptum dýrum vörum kunni að vera hjer fyrir. Auðvitað mundi slíkt innflutningsfrelsi einatt hafa í för með sjer tap fyrir þá kaupsýslumenn, sem hafa gamlar og dýrar birgðir fyrirliggjandi, en neyðast til að lækka verðið þegar ódýrari vara sömu tegundar kemur á markaðinn. En atvinnurekendur og allur almenningur lítur svo á, að betra sje, að nokkrar verslanir verði fyrir tjóni í bili, en að almenn dýrtíð haldist og stöðvi framleiðsluna, og baki þar með eymd og atvinnuskort. Og verslunarstjettin sjálf viðurkennir þetta fullkomlega, með því að hún hefir nú alveg nýskeð nokkurn veginn einróma farið fram á, að innflutningshömlurnar yrðu úr gildi feldar. Okkur flutningsmönnum hefir því þótt nauðsyn til bera, að þessi hv. þingdeild skipaði nefnd til að rannsaka, hvort, eða þá að hvað miklu leyti, rjett eða forsvaranlegt mundi vera að halda innflutningshöftunum áfram, og við teljum, að Alþingi gæti ekki skyldu sinnar, ef það leiðir það mál hjá sjer. Með viðskiftahömlunum má telja skömtun þá á sykri og hveiti, sem innleidd var að stjórnarráðstöfun um áramótin. Það er kunnugt, að sú ráðstöfun hefir mikinn kostnað í för með sjer, en um gagnsemi hennar efast menn talsvert alment, eftir því sem nú er komið, og þykir okkur því rjett, að það mál sje einnig athugað í hinni fyrirhuguðu nefnd. Verslunarrekstur fyrir reikning ríkissjóðs byrjaði hjer á stríðsárunum, og þarf ekki að rekja tildrögin til þess. Allir viðurkenna, að það var óhjákvæmileg bjargarráðstöfun í styrjaldarvandræðunum. En nú virðast mönnum flestar þær ástæður vera horfnar úr heiminum, sem fyrirtæki þetta bygðist á. Við stöndum í því efni á tímamótum stríðs og friðar, og þá verður ekki komist fram hjá þeirri spurningu, hvort eða að hverju leyti þessi stríðsráðstöfun - landsverslunin - eigi að halda áfram sem friðar- og framtíðarráðstöfun. Okkur virðist óhjákvæmilegt, að núverandi Alþingi taki að einhverju leyti ákvörðun um þetta, þó ekki væri vegna annars en þess, að hæstv. stjórn hefir lagt fram 3 lagafrumvörp um landseinkaverslun framvegis, með allmargar vörutegundir. Ekki er þetta þó síður nauðsynlegt vegna þess, hve stórvægilegt stefnumál það er, hvort ríkisstjórnin skuli fást við verslunarrekstur, með öllum þeim afleiðingum, sem slíkt hlýtur að hafa fyrir stjórnarfar landsins og framkvæmdir hins opinbera á öðrum sviðum. Enn er sú ástæða, að menn greinir mjög á um það, hver áhrif landsverslun hafi haft og muni hafa á vöruverð í landinu. Það er álit margra manna, og virðist hafa við nokkur rök að styðjast, að landsverslunin eigi nokkum veginn jafnan þátt í því og innflutningshöftin að halda uppi dýrtíðinni í landinu, og vík jeg ofurlítið að því síðar. Loks skal geta þess, að sú landsverslun, sem rekin hefir verið hjer til þessa, hefir verið mjög stórt fyrirtæki á peningamælikvarða, sennilega hið langstærsta, sem landið hefir haft með höndum, en um fjárhagsafkomu þessa fyrirtækis hafa gengið ýmsar sögur og mjög mismunandi. Er í alla staði nauðsynlegt, að Alþingi og landsmenn fái hið rjetta að vita um þessi efni, og því er það tilætlun okkar, að nefndin rannsaki og gefi skýrslu um rekstur landsverslunarinnar. Loks skal jeg víkja að sambandinu, sem virðist vera milli landsverslunarinnar og innflutningshaftanna. Landsverslunin er rekin fyrir reikning ríkissjóðs og er mikið áhættufyrirtæki, sem raun hefir borið vitni, ekki síst á þeim tímum, þegar vörur eru að falla í verði. Í hvert sinn sem landsverslunin hefir keypt birgðir af vörum, og sú vörutegund síðan fellur í verði, þá rekast á hagsmunir ríkissjóðs annars vegar og almennings hins vegar. Er þá afsakanlegt, þótt landsstjórnin fari nokkuð langt í gæslu hagsmuna ríkissjóðs, enda virðist það vera gert, og til þess notuð innflutningshöftin. Skilorðir menn herma, að viðskiftanefndin, sem veitir eða synjar um öll innflutningsleyfi, hafi fengið tilmæli eða skipun frá ríkisstjórninni um að veita ekki innflutningsleyfi á þremur af þeim vörutegundum, sem landsverslunin verslar með, kolum, hveiti og sykri. Þess vegna fær verðlækkun þessara vörutegunda á erlendum markaði ekki að njóta sín hjer. Það liggur ekki fyrir að þessu sinni að gefa skýrslur um það, hve mikil sú verðlækkun kann að vera, sem vjer förum á mis við vegna innflutningshaftanna og sambands þeirra við landsverslunina, en til þess þó að gefa þessari háttv. þingdeild ofurlitla hugmynd um, hvað hjer getur verið um að ræða, skal jeg bera saman verð á hveiti og sykri, eins og það mundi verða komið á höfn á viðkomustað millilandaskipa utan Reykjavíkur, eftir því, hvort keypt er frá landsversluninni eða frá útlöndum, og á samanburðurinn við verð samkvæmt tilboðum, er fyrir liggja þessa síðustu daga. Hveiti: Verð landsverslunar, að viðbættum flutningskostnaði frá Reykjavík, fyrir sekk 63 kg kr. 92.00 Verð á sama frá útlöndum, að viðbættum flutnings- kostnaði kr. 48.30 Mismunur kr. 43.70 Neitað hefir verið núna síðustu dagana um innflutningsleyfi á þessu tiltölulega ódýra hveiti. Sykur (strausykur): Verð landsverslunar, að viðbættum flutnings- kostnaði frá Reykjavík, hvert kg. kr. 1.91 Verð frá útlöndum, að við- bættum flutningskostnaði og tolli, kg kr. 1.14 Mismunur kr. 0.77 Jeg vona, að þetta nægi til þess að sýna hinni hv. deild, að hjer er ekki um neitt smáræði að tefla, heldur stórmál, sem Alþingi getur ekki með nokkru móti leitt hjá sjer, og leyfi mjer því að vænta, að nefndarskipun sú, sem við förum fram á, verði samþykt. Brtt. á þskj. 54 get jeg ekki aðhylst. Eftir henni mundi öll rannsókn og till. um verslunarrekstur fyrir reikning ríkisins falla fyrir utan verksvið nefndarinnar, að minsta kosti ef formaður nefndarinnar vildi svo vera láta, en um skipun bankamálanefndar hefir verið lögð fram önnur tillaga, sem er ekki til umræðu nú, og munum við flutningsmenn greiða atkvæði með þeirri nefndarskipun, er til kemur.

Sveinn Ólafsson Við höfum nokkrir þdm. leyft okkur að koma fram með brtt. þá, sem er á þskj. 54, við till. á þskj. 51. Fyrir okkur flm.brtt. vakti það, að við álítum, að aðalverkefni það, sem nefnd þessi ætti að hafa með höndum, væri peningamálin og bankamálin. Verslunarmál ríkisins heyra nánast undir fjárhagsnefnd, og mætti því líta svo á, að nefndarskipun eftir till. á þskj. 51 væri til eftirlits með fjárhagsnefnd, - einskonar yfirnefnd. Okkar till. fer fram á að skipa sjerstaka peningamálanefnd, sem að sjálfsögðu gæti tekið við þeim öðrum viðskiftamálum, er snerta hennar starf og hentara þætti að vísa til hennar en fjárhagsnefndar, sem nú þegar er ofhlaðin störfum. Hins vegar er tæplega tilgangshæft að skipa tvær nefndir, aðra vegna bankamálanna og hina vegna viðskiftamálanna, ekki síst þegar þess er gætt, að fjárhagsnefnd er nú skipuð fleiri mönnum en venja hefir verið til þessa. Jeg fæ ekki betur sjeð en að taka verði út af dagskrá 3. og 4. mál, ef brtt. okkar gengur ekki fram. Frestur er þá sjálfsagður með þau mál, því að ætla verður, að till. á þskj. 53 gangi síður fram, ef till. á þskj. 51 verður nú samþykt. Jeg ætla að þessu sinni ekki að fara út í þær ástæður, sem frsm. (J. Þ.) færði fyrir nauðsyn og haldkvæmi þessarar nefndar; sumt var rjett, sem hann sagði, sumt aftur á móti vafasamt. En eins og jeg þegar hefi tekið fram, þá álít jeg, að verkefni þessarar viðskiftamálanefndar falli eðlilega undir peningamálanefnd þá, sem ráðgerð er á þskj. 54, að því leyti, sem það fellur eigi beint undir fjárhagsnefnd.

Magnús Kristjánsson Jeg bjóst ekki við, að umr. mundu komast inn á svo breiðan grundvöll, eins og hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hefir gefið tilefni til, og er því ekki eins undirbúinn og skyldi. En jeg verð þó að leiðrjetta ýmsar rangfærslur og mishermi, sem komu fram í ræðu hans. Hann hjelt því fram, að landsverslunin hefði skapað dýrtíðina, eða fullyrti að minsta kosti, að hún hefði haldið henni við. Þessu verð jeg að mótmæla. Hvort þessi ummæli eru hjer fram komin til þess að endurtaka eina af þessum frægu þingmálafundaræðum frá því á dögunum, læt jeg ósagt. Þm. (J. Þ.) tilfærði ýms dæmi, en þau eru alveg óábyggileg. Ýms fleiri atriði komu fram í ræðu hv.þm. (J. Þ.), sem þyrfti að athuga, en jeg verð þó að fara fljótt yfir sögu. Jeg vil þá fyrst spyrja hv.þm. (J. Þ.), hvort hann gæti haldið því fram, að landsverslunin hefði haldið uppi verði á steinolíu? Jeg verð að benda hv.þm. (J. Þ.) á það, að sú lækkun á steinolíu, sem nú er fram komin, er að þakka ráðstöfun stjórnarinnar og landsverslunarinnar. Þá er einnig rúgmjölsverðið hjer í bæ mismunandi. Landsverslunin selur sekkinn á kr. 74.00, en kaupsýslumenn, jeg veit með vissu um einn, á kr. 88.00. Þá mætti minna á sykurverðið. Það þýðir ekki að halda því fram, að landverslunin hafi haldið uppi sykurverðinu. Allir heilvita menn vita það, að þetta er alveg öfugt. Enn fremur má hjer minnast á kolamálið, enda munu ummæli hv.þm. (J. Þ.) helst hafa átt við þau. Þar hefir nú staðið alveg sjerstaklega á oft og einatt. En þegar verkföll eða aðrar slíkar hindranir hafa ekki átt sjer stað, þá hefir full samkepni getað notið sín, og mjer er ekki kunnugt um, að verslanir hafi þó getað selt vörur sínar undir verði landsverslunarinnar. Það má reyna að villa mönnum sýn, og það er eins og hv.þm. (J. Þ.) hafi verið að fikra í kringum það, að einhver mistök hafi átt sjer stað að því er snertir kolaverslunina. Þegar hv.þm. (J. Þ.) virtist gefa í skyn, að útgerðinni væri hætta búin af ráðstöfun landsstjórnarinnar, átti hann líklega við kolainnflutninginn, því að steinolían hefir þegar verið nefnd, og ráðstöfun stjórnarinnar í því efni var til bóta. Hvað snertir kolaverslunina, þá fullyrði jeg, að landsstjórnin hafi engar tálmanir lagt á veg útgerðarmanna að ná í þessa vöru svo ódýrt sem þeir gætu, nema ef vera skyldi tollur sá, er þingið 1919 lagði á kolin, en hann getur naumast hafa orðið útgerðinni til niðurdreps. Annars verður tækifæri til að ræða þetta mál ítarlegar síðar, og jeg skal nú aðeins minnast stuttlega á vöruverðlag það, sem háttv.þm. (J. Þ.) talaði um. Menn hafa álitið, að heppilegasta leiðin til að afla landinu hveitis væri að fá það frá Ameríku. Nú stóð svo á skipaferðum, að til þess að fá þá vörutegund varð að fá hana síðastliðið haust, enda vissi enginn þá, að verðfall væri í aðsigi. Kaupsýslumönnum stóð til boða að afla sjer þessarar vöru, en þeir vildu ekki. Nú hefir verðlagið breyst síðan, en þar sem engar skipaferðir hafa verið, þá er það eðlilegt, að verðfallsins hefir ekki gætt enn, að því er þessa vörutegund snertir. Kaupmenn hafa haft frjálsræði til að afla sjer þessarar vöru frá Englandi, en reynslan hefir verið sú, að verðið hefir ekki verið lægra, og varan að mun verri. Jeg veit, að hjer í deildinni eru menn, sem geta borið mjer vitni, ef orð mín verða vefengd. Þá vil jeg aðeins víkja nokkrum orðum að þessum samanburði hv.þm. (J. Þ.) á því, hvað mætti fá vöruna fyrir nú. Ummæli hans í þessu efni eru alveg órökstudd. Ýms af þessum tilboðum sem hv.þm. (J. Þ.) gat um, eru hreinustu tylliboð, sem hampað er á lofti af þeim, sem vilja afnema viðskifti ríkisins, en hafa ekkert við að styðjast. Þessi tilboð munu reynast ósönn og óábyggileg, þegar á á að herða. Og jeg get ekki annað sagt en að verðfallsins hafi þegar gætt hjer hjá landsversluninni, bæði að því er steinolíu og sykur snertir, og hveiti mun lækka að mun þegar næsti farmur kemur. Annars er ekki ástæða til að fjölyrða um verðið á þeirri vörutegund, því að hún fæst alls ekki sem stendur. Jeg get ekki annað en fallist á álit hv.þm. S.-M. (Sv. Ó.), að það sje hjákátlegt með allar þessar till. um nefndaskipanir. Viðskiftamál eru ávalt fjárhagsmál, og þar sem nú er sjerstök fjárhagsnefnd í þinginu, þá lítur það aðeins út sem vantraustsyfirlýsing á þeirri nefnd að fara að skipa nýja nefnd. Og þótt nú slík nefnd væri skipuð, þá mundi það lítið breyta ástandinu. Þá nefnd mundu ef til vill sömu menn skipa og nú eiga sæti í fjárhagsnefnd, eða að minsta kosti þá yrði hún skipuð eftir sömu hlutföllum og flokkabrotin eru í þinginu, og því virðist lítill ávinningur í því að kjósa sjerstaka nefnd til þess að fara með samskonar mál. Og hvað aðalástæðu flm. (J. Þ.) viðvíkur, að málaumleitun kynni að koma fram, líklega frá útgerðarmönnum, þá er eðlilegast að taka slíka nefndarskipun til athugunar fyrst þegar slík málaumleitun er komin fram. Jeg ætla þá ekki að segja meira að sinni, þótt hjer liggi fyrir ótæmandi efni, enda er það mín skoðun, að best sje, að þingmenn sjeu sem stuttorðastir, en reyni ekki að teygja lopann sem allra lengst, eins og sumum hv.þm. hættir svo mjög til að gera.

Flm. (Jón Þorláksson) Viðvíkjandi því, hvert eigi að vísa þessu máli, þá hefði mátt vísa því til fjárhagsnefndar, en engin slík tillaga liggur hjer fyrir. Það er vísu satt, að viðskiftamál eru fjárhagsmál, en þau þurfa ekki endilega að vera fjárhagsmál ríkissjóðs. Jeg hygg, að það hafi annaðhvort verið vond samviska þm. Ak. (M. K.), eða endurminningar hans frá þingmálafundunum, sem knúðu hann til þessarar ræðu sinnar; jeg gaf honum að minsta kosti ekki tilefni, því að jeg veittist ekkert að forstöðumönnum landsverslunarinnar nje að henni sjálfri. Gat aðeins um álit margra um hana, sem mjer sýndist hafa við rök að styðjast, og nefndi nokkrar tölur, máli mínu til árjettingar, sem jeg veit eigi betur en að sjeu rjettar, enda þótt þm. Ak. (M. Kr.) telji þær ósannaðar. Jeg benti aðeins á í ræðu minni, að hætta væri á því, að árekstur gæti orðið milli hagsmuna ríkissjóðs annars vegar og hagsmuna almennings hins vegar, og til þess að koma í veg fyrir þessa hættu framvegis væri það einfaldasta ráðið að afnema landsverslunina. Mjer kemur ekki til hugar að neita því, að það geti komið fyrir, að landsverslun geri betri innkaup á vöru en kaupmenn, og selji þá ódýrara þá vörutegund; dæmi þessa eru steinolíukaupin, sem þm. Ak. (M. K.) gat um. Mætti það enda einkennilegt heita, ef landsverslun væri fyrirmunað að gera nokkru sinni betri innkaup en kaupmenn, á þeim tímum, sem alt vöruverð er sífeldum breytingum undirorpið. En einmitt vegna þessa, til að meta kostina og gallana, sem eru við verslunarrekstur ríkisins, er farið fram á það, að nefndin verði skipuð. Og því virðist þessi mótstaða gegn skipun nefndarinnar næsta undarleg, og eigi hægt að skýra hana öðruvísi en svo, að þeir vilji eigi, að málið sje rækilega athugað, þar sem engin till. liggur fyrir, um að vísa málinu til fjárhagsnefndar og brtt. á þskj. 54 eðlilegast ekki skilin svo, að með henni sje verið að reyna að koma því svo fyrir, að málinu verði ekki sint. Þm. Ak. (M. K.) fullyrti, að landsstjórnin hefði ekki lagt neinar tálmanir fyrir sjávarútveginn, en sje það rjett, að innflutningshöftin haldi uppi dýrtíðinni í landinu, og að þeirra vegna verði bæði kaupgjald og fæðiskostnaður svo tilfinnanlegt, sem það nú er, þá eru ráðstafanir ríkisstjórnarinnar til tálmunar atvinnuvegunum, og það má aldrei vera. Það eitt, að skoðanir manna eru skiftar um þetta atriði, er því meir en nóg ástæða til þess, að þetta þýðingarmesta mál, sem Alþingi nú hefir til meðferðar, fari í nefnd til rækilegrar yfirvegunar, og að athugað sje, hvort eigi er fært fyrir ríkisvaldið að gera einhverjar ráðstafanir til viðreisnar og viðhalds atvinnuvegunum.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg ætla ekki að blanda mjer í umr. um nefndarkosninguna, aðeins vil jeg segja örfá orð út af ummælum hv. 3. þm. Reykv. (J. þ.) því viðvíkjandi, að stjórnin hafi bannað viðskiftanefndinni að leyfa innflutning á vissum vörutegundum, sem landsverslunin verslar með. Það er rjett, að stjórnin ljet það í ljós við viðskiftanefndina, að rjett mundi að hamla innflutningi á hveiti og sykri, þar sem ákveðið var, að þessar vörutegundir skyldu skamtaðar. Um skömtunina skal jeg ekki fjölyrða að þessu sinni, en þess eins má geta, að þegar skömtunin var ákveðin í október síðastliðnum, var verðhlutfallið milli hveitis og rúgs alt annað en það varð síðar, og ástæðumar til skömtunarinnar þá miklu ríkari en nú. En það er auðsætt, að fyrst um skömtun var að ræða, þá var ekki heppilegt að fá meiri forða af þessum vörutegundum inn í landið en sem svaraði til missiris þarfa, og það því fremur, þegar litið er til gjaldeyrisskortsins og erfiðleika einstakra manna á því að fá vörur keyptar erlendis. Jeg veit, að því er haldið fram, að þessar ráðstafanir stjórnarinnar hafi orðið til að halda við dýrtíðinni, en jeg hygg, að það sje eigi rjett. Ef marka má af umsóknum, sem lágu hjá viðskiftanefnd, um sykurinnflutning í nóvember, þá hefði einmitt mikið verið keypt af sykri meðan verðið var lítið fallið. Ráðstafanir stjórnarinnar urðu þessu til hindrunar, og hafa því beinlínis varnað dýrari sykurkaupum. Það er ekki heldur rjett, að þessar ráðstafanir hafi verið gerðar vegna landsverslunarinnar, því að hennar sykri var þá öllum ráðstafað, og sá sykur, sem hún fjekk um áramótin, var með lækkuðu verði, og sykurverðið þá sett niður. Hvað hveitinu viðkemur, þá er hveiti frá Ameríku betra en annarsstaðar að og ekki dýrara, en hins vegar óhjákvæmilegt að safna saman, uns fenginn er heill farmur, ef flutningur á að fást beina leið; enda var Lagarfoss ráðinn til þess að sækja farm vestur í mars. því er auðsætt, að ekki var heppilegt að leyfa í stórum stíl viðbótarinnflutning af hveiti, þar sem skömtun var líka ákveðin á því. í stuttu máli: Stjórninni var ljóst, að menn gátu ekki keypt nema takmarkað vegna gjaldeyrisskortsins, og því nauðsynlegt, að ráðstafanir væru gerðar til að aftra því, að fjenu væri varið í annað en það, sem lífsnauðsyn var á, og því mátti ekki láta alt vaða á súðum. Hvað kolunum viðvíkur, þá skilja það sennilega allir, að stjórnin gerir það ekki sjer til gamans að liggja með þau, og enginn hefir enn dirfst að halda því fram, að það hafi verið rangt gert af stjórninni að útvega kol, þegar tækifærið gafst til að fá vetrarforða og útsjeð var um það, að einstakir menn gátu það ekki, eða að minsta kosti gerðu það ekki, þrátt fyrir það, þó að innflutningur á kolum væri frjáls. Þegar innkaupin á kolum voru gerð, var ómögulegt að fá sigtuð kol, hvorki í Englandi eða Ameríku. Kolin voru ekki heldur aðallega ætluð til fiskiskipa, heldur til eldsneytis fyrir landsmenn, og til vara handa fiskiskipum, ef þeim brygðist sjálfum að afla sjer kola. Þess verður líka að gæta, að kolabirgðirnar mundu ekki vera miklar nú, ef veturinn hefði eigi verið svona góður. Þegar þessa er gætt, þá sýnist það ekki nema eðlilegt, að hallinn, sem verður á kolakaupunum, komi niður á þeim, sem þau voru gerð fyrir, og þá eðlilegt að leyfa ekki innflutning á kolum fyr en þau eru á þrotum hjá landsversluninni. Enn má minna á það, að kolin hafa verið færð niður og stjórnin mun leggja það til, að þau verði enn lækkuð svo, að verðið verði líkt á þeim og þeim kolum, sem samtímis er hægt að fá frá Englandi. En fram til þings vildi stjórnin ekki breyta verðinu meira. Að öllu þessu athuguðu sýnist eigi ástæða til að áfellast stjórnina út af afskiftum hennar í kolamálinu og auðsætt, að ráðstafanir hennar voru á engan hátt sjávarútveginum til tjóns, því hann hefir ekkert teljandi þurft að nota landsverslunarkolin.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg mun ekki lengja umr. mikið. Mjer skilst aðeins, að hjer sje verið að stofna til fullmargra nefnda, þar sem bæði er að ræða um fossanefnd, bankamálanefnd, fjárkreppunefnd o. fl., auk fastanefndanna. En hv. þingmenn verða að athuga, að það er gagnslaust að skipa nefndir, sem hafa hvorki tíma til starfa nje húsrúm. Jeg óska því helst eftir, að engar aukanefndir verði skipaðar, en málinu vísað til þeirrar fastanefndar, sem hjer liggur næst, en það er fjárhagsnefnd. Jeg geri þetta þó ekki að kappsmáli, en vildi aðeins benda á, að þessar aukanefndir geta eigi haft annan tíma en eftir klukkan 9 á kvöldin, eða ef þingfundir standa eigi nema til 2, þá tímann, þar til fastanefndirnar taka til starfa. En það, sem mjer er sjerstaklega ant um, er það, að þessar aukanefndir dragi ekki frá starfi fastanefndanna, en komi aukanefnd, hallast jeg helst að brtt. á þskj. 54. Að öðru leyti mun jeg láta málið afskiftalaust, en vildi að síðustu aðeins benda hv. 3. þm. Reykv. (J. P.) á, að það er vafamál, hvort hægt er að segja með rjettu, að hagsmunir ríkissjóðs og almennings rekist á, ef svo vill til, að vara er keypt handa almenningi og hún síðan fellur í verði, svo að annaðhvort verður að selja hana undir verði, eða hærra en sama vara er seld á sama tíma.

Eiríkur Einarsson Jeg vildi aðeins segja nokkur orð um afstöðu mína til þeirra tveggja nefnda, sem hjer koma til greina. Það hefir vakað fyrir mjer, sem mörgum öðrum þingmönnum, að nauðsyn bæri til að skipa sjerstaka nefnd, er tæki til rannsóknar og gerði till. um banka og peningamál landsins, en það eru nú þau mál, sem mest eru vandamál þeirra, sem þingið verður að leita úrlausnar á. Þegar því við, sem þessi nefndarskipun var kappsmál, sáum, að komin var fram hjer í deildinni till. um skipun viðskiftanefndar, ýtti það undir okkur að flýta einnig framgangi hinnar till. um skipun peningamálanefndar. Þó að sumir vildu líta svo á, sem peningamálin gætu einnig komið til athugunar væntanlegrar viðskiftamálanefndar, þá álít jeg, að slíkt geti ekki komið til mála. Banka- og peningamálið er, eins og jeg drap á, langþýðingarmesta málefni þingsins, og má því ekki fljóta inn í skjóli nje skugga neins annars máls, og verða þm. að sýna það öllum landslýð, og einnig erlendum þjóðum, að peningamálunum sje gaumur gefinn og reynt að koma því í rjett horf, sem vakið hefir ísjárverðasta athygli. Þessu til stuðnings vil jeg einnig geta þess, að hv.flm. viðskiftamálatill., taka fram, hvaða mál væntanleg nefnd eigi aðallega að hafa til meðferðar, og eru þau alt önnur en banka- og peningamálin, og gefur það auðvitað áherslu þeim málstað mínum, að umrædd peningamál þurfi að ræðast í annari sjerstakri nefnd. Einnig er á það að líta, að telja verður sjerstaklega óheppilegt að láta bankamálin, sem þurfa að ræðast með gætni og varúð, sameinast störfum þeirrar nefndar, sem hefir landsverslun og viðskiftahömlur til meðferðar, þar sem illindi og sundrung er fyrirsjáanlegt. Mjer er í rauninni sama, hvort brtt. á þskj. 54 eða till. okkar á þskj. 53, sem enn er órædd, verður samþ. Höfuðatriðið, sem þær ganga báðar út á, er, að skipuð verði nefnd, sem hafi fyrst og fremst þessi mál til meðferðar, sem eru hin þýðingarmestu, þó að jeg viðurkenni auðvitað, að verslunarmálin sjeu einnig áríðandi, og hefði jeg því ekkert á móti því, að nefnd yrði einnig skipuð til að rannsaka þau. Hæstv. fjrh. (M. G.) virðist heldur andvígur skipun þessara nefnda, vegna húsnæðisskorts og anna við fastanefndir. Þessar ástæður eru alveg óframbærilegar, þegar um slík alvörumál er að ræða. Þingnefnd, sem falið er að ræða mesta alvörumál þjóðarinnar, hlýtur að fá einhversstaðar inni, og þess ætti fremur að gæta, að fastanefndirnar þvældust ekki fyrir henni, en hún yrði fyrir þeim.

Ólafur Proppé Herra forseti! Flm. till. (J. Þ.) hefir gert svo ítarlega grein fyrir tilgangi hennar, að jeg þarf litlu við það að bæta, enda mun flestum vera það ljóst, að eitthvað þurfi og verði að gera til að kippa í lag því ólagi, sem er á verslunarmálum vorum, og því öngþveiti, sem þau eru komin í. Mjer fanst það því koma úr hörðustu átt, þegar hv.þm. Ak. (M. K.) legst á móti þessari nefndarskipun Mjer finst, að hún ætti að vera æskileg, einmitt einnig frá hans sjerstaka sjónarmiði. Því ef landsverslunin er eins ágæt og hann vill vera láta, þá fengi hann með slíkri hlutlausri rannsókn það vopn í hendurnar, sem orðið gæti til þess, að þeir, sem nú eru ef til vill á móti landsverslun, fengju með rannsókn þessari þær sannanir fyrir nauðsyn hennar, að þeir yrðu henni kann ske fylgjandi eftir á. Hv. þm. Ak. (M. K.) mintist á steinolíukaup stjórnarinnar og virtist vilja gefa í skyn, að þau væru fram komin fyrir forgöngu hans og landsverslunarinnar. Hæstv. forsrh. (J. M.) mun þó kannast við, að máli þessu var upprunalega hreyft úr annari átt, og það áður en landsversluninni kom slíkt til hugar, enda þótt jeg ekki hjer kæri mig um að geta upptakanna. Svo það er tæpast með öllu verðskuldað, að landsverslunin eða forstjóri hennar eigi allar þakkirnar fyrir verðlækkun þá á steinolíu, sem nú er að verða. En að því er andmælin snertir, sem komið hafa fram gegn þessari nefndarskipun, virðast mjer þau harla ljettvæg. Mannfæð innan hv. deildar getur ekki verið til að dreifa. í hv. deild eru margir þm., sem ekki sitja í nema einni nefnd, og eru því fullfærir um að bæta á sig nokkru starfi enn. Og um húsnæðið er það skemst að segja, að oft hefir ríkissjóður greitt fjárframlög, einnig til húsaleigu, fyrir málefni, sem minna hefir verið um vert en þetta, og ætti það því ekki að vera nein frágangssök nú.

Jakob Möller Hjer er um það að ræða fyrst og fremst, hvort menn vilja láta rannsaka það, hvernig hagur landsverslunarinnar er, og hvort halda á henni áfram eða ekki. Þetta virðist svo sjálfsagt, að um það ætti ekki að þurfa langar umræður. Því hefir verið haldið fram, að þetta gæti komið undir fjárhagsnefnd. En það er hvorttveggja, að hún er nægum störfum hlaðin fyrir, og þessi mál þar að auki mjög umfangsmikið vandamál. Bæði bankamálin og viðskiftamálin eru hvor um sig svo mikilsverð mál, að sjálfsagt virðist að rannsaka þau bæði eftir föngum, og það verður best gert með því að rugla þeim ekki saman og láta sjerstakar nefndir hafa þau með höndum. Með þessu er alls ekki verið að ganga inn á neinar nýjar brautir. Jeg veit t. d. ekki betur en að landsverslunin hafi í upphafi verið stofnuð eftir till. alveg samskonar nefndar, sem hjer er farið fram á að setja, bjargráðanefndar, eða hvað hún nú hjet. Þessi nýja nefnd á einnig að verða bjargráðanefnd, - út úr ógöngum landsverslunar og viðskiftahafta. Þar að auki hefir fjárhagsnefnd ekki verið skipuð með þessi mál fyrir augum, heldur með tilliti til þeirra frumvarpa, sem fyrir hana átti að sjálfsögðu að leggja. Svo vil jeg loks benda á það, að að því leyti, sem seinni till. fer fram á það að skipa sjerstaka nefnd til að íhuga bankamál, en ekki viðskiftamál sjerstaklega, þá er óheimilt að bera hana upp sem brtt. Hún fjallar sem sje um alt annað en hin till.

Jón Baldvinsson Mjer finst till. á þskj. 51 helst til þröng, og felli mig betur við orðalagið á brtt. á þskj. 54, og get því gefið henni atkv. mitt. Annars var það hv.flm. (J. Þ.), sem gaf tilefni til umræðnanna um landsverslunina. Og jeg skil vel þann tilgang hans að gera hana að aðalmáli hjer, og vil því víkja lítið eitt að henni, þótt mjer finnist reyndar, að nefndarskipunin hefði ekki þurft að gefa tilefni til mikilla umr. um hana. Það, sem mig undraði stórlega, var það álit hans, sem virtist koma fram í framsöguræðunni, að landsverslunin hafi haldið við dýrtíð í landinu. Jeg hjellt sannast að segja, að hann mundi ekki fara að flytja hjer inn í þingið þessar marghröktu staðhæfingar sínar og fjelaga sinna frá þingmálafundum hjer í Reykjavík. Viðvíkjandi því, sem komið hefir fram í sambandi við þetta, að kaupmenn selji lægra verði en landsverslunin, get jeg af eigin reynslu nokkuð um þetta borið, og sú reynsla hefir ávalt verið á þá leið, að landsverslunin þyldi fullkomlega samanburð við kaupmenn, bæði með gæði vöru og verð, og út af tylliboði því, sem hv. 3. þm. Reykv. (J. þ.) var að hampa í framsöguræðu sinni, skal jeg geta þess, að það er t. d. mjög skamt síðan jeg vissi, að hveitipokinn var seldur hjá heildsala 4 kr. dýrari en ekki lakari tegund hjá landsversluninni, og er þó vitanlegt, að heildsalar í Reykjavík hafa fengið innflutningsleyfi á hveiti samtímis landsversluninni. En á þessum grundvelli einum getur samanburður kaupmannaverslunar og landsverslunar orðið rjettur, en ekki með því að bera saman við ímynduð tylliboð. Mjer er líka kunnugt um, að hveiti hefir verið flutt hingað til landsins frá Englandi síðan um nýár, og hefir þó ekki heyrst, að verðið hafi lækkað neitt stórkostlega hjer hjá kaupmönnum fyrir þann innflutning. Jeg er ekki í efa um það, að landsverslunin er þjóðfjelaginu í heild sinni hollari en kaupmannaverslunin. Kaupmennirnir versla fyrir sjálfa sig, og hagur þeirra er að selja með sem hæstu verði, en það er vitanlega gagnstætt hagsmunum almennings. En verslun þjóðarinnar sjálfrar, landsverslunin, starfar með hag þjóðarinnar fyrir augum, og mætti sanna með mörgum dæmum og talandi tölum, að hún hefir verið hagstæðari almenningi en kaupmannaverslunin. Jeg get verið flm. (J. Þ.) sammála um það, að viðskiftahömlurnar verði afnumdar. Það eru ýmsar nauðsynlegar vörur, svo sem skófatnaður, fatnaður o. fl., sem í nágrannalöndum vorum eru meira en helmingi ódýrari en hjá okkur og kaupmenn geta hjer, í skjóli innflutningshaftanna, haldið uppi verðlagi á, og það jafnvel þótt eitthvað lítilsháttar sje leyft að flytja inn af þessum vörum. Jeg hefi reyndar ekki þá trú, að við nytum eins verðfallsins á þeim eins og við njótum nú og munum njóta verðfallsins á vörutegundum, sem landsverslunin flytur inn. En sjeu hömlurnar afnumdar, þá hafa kaupmenn ekki neina afsökun, og almenningur getur krafist lægra verðs. En hitt þykist jeg viss um, að heróp kaupmannanna um afnám landsverslunarinnar, sem nú heyrast landshornanna á milli, sjeu sprottin af því einu, að þeir þori ekki að leggja út í samkepni við hana, og sannast að segja finst mjer sá ótti þeirra ekki ástæðulaus. Jeg get ekki stilt mig um að láta það í ljós, að það gladdi mig stórlega að heyra þann kafla úr framsöguræðu hæstv. fjrh. (M. G.) um fjárlögin, sem fjallaði um fjárhagsástæður landsverslunarinnar, sem einmitt sannaði það, sem jeg og sá flokkur, sem jeg telst til, hafði haldið fram í kosningunum hjer í Reykjavík.

Björn Hallsson Jeg stend ekki upp til þess að taka þátt í þeim hnippingum, sem hjer hafa orðið um málið, að mínu áliti alt of fljótt. En jeg bað um orðið til þess að reyna að miðla málum í því tillögumoldviðri, sem hjer er komið upp. Mjer finst sem sje, að þessi mál gætu heyrt undir eina og sömu nefnd. Tel jeg óheppilegt að skipa margar nefndir, auk fastanefndanna, því að þá tefja þær hver fyrir annari við afgreiðslu málanna. Svo reyndist það eftir gömlu þingsköpunum, og svo mun enn vera. Jeg gæti fylgt brtt. á þskj. 54, ef í henni stæði „viðskiftamál“, í staðinn fyrir „önnur skyld mál“. En ef nú verða skipaðar 2 nefndir, viðskiftamálanefnd og bankamálanefnd, þá eru í raun og veru 4 nefndir starfandi að fjármálunum með fastanefndunum. Þess vegna vil jeg sameina till. á þskj. 51 og 53 og gera eina nefnd úr tveimur. En mjer þótti leitt að heyra hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) lýsa því yfir, að samkomulag milli tillögumanna um þessa nefndarskipun væri ómögulegt. En jeg vil samt skora á flutningsmenn þál. 51 að taka hana út af dagskrá og koma sjer saman við hina tillögumennina. Jeg get engri þessari till. fylgt eins og þær eru nú.

Pjetur Ottesen Hv. 1. þm. Árn. (E. E.), sem er annar meðflutningsmaður minn að till. á þskj. 53, tók það fram í ræðu sinni, hvað fyrir okkur flm. hefði vakað, sem sje það, að starf nefndarinnar væri svo umsvifamikið og viðfangsefnið það alvörumál, að ekki mætti saman við það blanda störfum eins og þeim, sem gert er ráð fyrir í till. á þskj. 51. Sú till. hljóðar um viðskiftamál (viðskiftahömlur og verslunarrekstur fyrir reikning ríkisins), en okkar till. fer fram á „að rannsaka orsakir til fjárkreppu bankanna“. Sjá því allir, að till. þessar eru næsta ólíkar og viðfangsefnið hvort út af fyrir sig svo umfangsmikið og vandasamt, að þær verða tæplega sameinaðar, eins og brtt. á þskj. 54 fer þó fram á. Þess vegna þótti mjer kenna nokkurrar mótsagnar hjá hv. 1. þm. Árn. (E. E.). Mjer virtust orð hans falla eitthvað á þá leið, að honum lægi í ljettu rúmi, hvor till. næði fram að ganga, sú, er við flytjum saman, eða brtt. á þskj. 54. Sú till. er þó nokkuð á annan veg, eins og jeg hefi þegar drepið á, þar sem hún nær líka til verslunarmálanna. Þess vegna verðum við, jeg og hv. 1. þm. G.-K. (E. Þ.), mótfallnir því að bræða saman till. á þskj. 51 og 53. Hæstv. fjrh. (M. G.) taldi tormerki á því, að lausanefndir þessar fengju tíma til að starfa, vegna fastanefnda þingsins, og að hæpið myndi líka vera, að húsrúmið leyfði það. Jeg get nú ekki annað sagt en að mig furðar á að heyra slíkum ástæðum sem þessum kastað fram hjer í deildinni. Það er þó öllum kunnugt, að það hefir einmitt tíðkast hjer á þingi áður að kjósa 2–3 lausanefndir, þegar svo stóð á, að brýn nauðsyn þótti kalla, og hefir það aldrei komið í bága við störf fastanefndanna. Nú hafa þó bæst við tveir menn hjer í deildinni, svo ekki ættu starfskraftamir að vera minni. Og um húsnæðið er það að segja, að þó að lausanefndir hafi á sumarþingum stundum haft til afnota eina eða tvær af stofum háskólans, þá hefir Hlaðbúð nú verið tekin til afnota fyrir fjárveitinganefnd, og rýmkast svo mikið við það, að skorti á húsnæði er alls ekki til að dreifa. Það er því gersamlega haldlaus ástæða gegn þessum nefndaskipunum. Þess vegna get jeg á engan hátt sjeð, að störf lausanefndanna þurfi nokkum hlut að rekast á föstu nefndirnar. Banka- og viðskiftamálin eru höfuðmál þessa þings; þau grípa svo inn í líf þjóðarinnar og framtíð, en hvort á sinn hátt. Þess vegna má ekki blanda þeim saman; það verður að greina þar á milli og kosta, svo sem kostur er, kapps um að greiða fram úr því öngþveiti, sem þau eru komin í. Jafnframt því sem það er að sjálfsögðu hlutverk peningamálanefndar að benda á leiðir til þess að greiða fram úr og ráða bót á því peningamálaöngþveiti, sem við erum í, þá er það engu síður hlutverk þessarar nefndar að rannsaka og upplýsa ýmislegt í rekstri bankanna, og þá einkum Íslandsbanka, sem orðið hefir fyrir hörðum dómum, sjer í lagi nú á síðustu tímum. Sumir líta meira að segja svo á, að hin taumlausa seðlaútgáfa bankans, og hvað fje hans hefir verið bundið mikið á hendur einstakra manna, eigi ekki óverulegastan þátt í því, hversu komið er. Þetta þarf að upplýsa, enda nauðsynlegt að rannsaka það í sambandi við till. um ráðstöfun á seðlafyrirkomulaginu. Jeg vænti, að engum dyljist, að þetta er ærið verkefni einni nefnd. Það er þetta, sem fyrir okkur vakir, sem flytjum till. á þskj. 53. Þess vegna mun jeg greiða atkv. með till. á þskj. 51, af því að þá geri jeg ráð fyrir, að okkar till. nái fram að ganga. Leiðir því af sjálfu sjer, að jeg hlýt að greiða atkv. á móti brtt. á þskj. 54.

Eiríkur Einarsson Það er aðeins örstutt athugasemd. Hv. meðflutningsmanni mínum (P. O.) þótti mótsagna gæta hjá mjer, er jeg sagði, að mjer lægi í ljettu rúmi hvor till. næði fram að ganga, sú á þskj. 53, eða brtt. á þskj. 54. Jeg get ekki fallist á, að nokkurs ósamræmis gæti hjá mjer í þessu efni, enda hefir það þegar komið ljóslega fram í umr., að tilgangur brtt. er hinn sami, eða sá, að rannsaka banka- og peningamál. Hitt endurtek jeg aftur, að jeg álít banka- og peningamálin svo alvarlegt mál, að athuga þurfi það með allri gætni og forðast að draga þangað inn önnur þau mál, er valdið gætu sundrung í nefndinni.

Magnús Kristjánsson Það vill nú svo til, að jeg hefi enga ástæðu til að svara hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.). Hann gerði enga tilraun til þess í svarræðu sinni að hrekja það, sem jeg hafði sagt. Aftur á móti þarf jeg að beina nokkrum orðum til hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.). Hann virtist helst draga það út úr orðum mínum, að jeg væri því mótfallinn, að rannsakaður væri og athugaður verslunarrekstur landsins. En þetta er misskilningur. Jeg hefi aldrei sagt það, enda er fjarri, að jeg sje því mótfallinn, þó að mjer á hinn bóginn sýnist það óþarfi, þar sem landsverslunin stendur undir daglegu eftirliti stjórnarinnar og bestu endurskoðunarmanna, sem lokið hafa lofsorði á verslunarreksturinn. Enda býst jeg við, að slíkri rannsóknarferð myndi farast líkt og stóru nefndinni 1918. Þá var kosin nefnd manna hjer á þingi, knúin fram af pólitískum ástæðum, til þess að athuga landsverslunina. Og það vantaði síst, að mikið átti að gera, en hvernig fór svo? Þegar öllu var á botninn hvolft, fann nefndin ekkert athugavert í rannsóknum sínum, er hún gæti hengt hatt sinn á. Eins býst jeg við, að gæti farið enn, að ekkert hefðist upp úr slíkri rannsókn annað en fyrirhöfn og tímaeyðsla. En hitt blandast mjer ekki hugur um, að ef þm. vildu sjálfir kynna sjer rekstur landsverslunarinnar nánar, þá myndu þeir hafa gott af því. Umr. sýna það, að hv. deildarmenn eru heldur ófróðir um hann og ókunnugir málinu yfirleitt. Þá efaðist sami hv.þm. (Ó. P.) um það, að landsverslunin hefði átt frumkvæði að útvegun steinolíunnar í vetur. Mjer finst það nú litlu máli skifta, hver fyrstur hafi á það minst, en framkvæmdirnar voru þó hjá landsversluninni; því verður ekki neitað. En hann viðurkendi líka, að þetta hefði verið nauðsynleg ráðstöfun, og með því hefir hann þá játað, að hann sje þeirri stefnu fylgjandi, að stundum verði ekki hjá því komist, að ríkið taki innflutninginn í sínar hendur, enda vona jeg það, að hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.) sýni það í verkinu, að hann hafi að einhverju leyti verið frumkvöðull þessara ráðstafana, og skifti nú við landsverslunina eftirleiðis, í staðinn fyrir það að hlaupa til keppinauta hennar á þessu sviði. Að lokum aðeins örfá orð til hv. 2. þm.N.-M. (B. H.). Jeg skildi ekki hugsanaganginn í ræðu þessa hv.þm. Hann virtist leggja mikla áherslu á það, að banka- og peningamálin verði tekin til alvarlegrar íhugunar, en telur sig þó vera á móti brtt. á þskj. 54. Brtt. tekur það einmitt skýrt fram, að nefndin eigi að athuga þessi mál, en að vísa megi til sömu nefndar öðrum skyldum málum. Þetta er svo ljóst, að jeg get ekki annað skilið, en að hver meðalgreindur maður hljóti að skilja það.

Ólafur Proppé Það er aðeins lítil athugasemd, sem jeg vildi gera. Mjer þykir vænt um, að við skulum vera orðnir sammála, hv.þm. Ak. (M. K.) og jeg, um það, að nauðsyn sje á að rannsaka landsverslunina og ástæðumar fyrir viðskiftahömlunum. Það er altaf gleðilegt, þegar menn sjá sig um hönd, og það á jafnskömmum tíma eins og hv.þm. (M. M.) hefir gert. Hvað þessa endurskoðunarmenn landsverslunarinnar snertir, þá hafði jeg ekki til þeirra spurt, og væri mjer því kært, ef hv.þm. (M. K.) vildi skýra mjer frá því, hverjir þeir sjeu. Um steinolíuna verð jeg að halda því sama fram og jeg hefi áður gert, sem sje, að landsverslunin hafi ekki átt upptökin í því máli. Viðvíkjandi því, að jeg eða verslun sú, sem jeg er viðriðinn, hafi orðið að skifta við landsverslunina undanfarið, þá er þar til að svara, að verslun okkar hlýtur, eins og hver önnur verslun í landinu, að vera háð viðskiftahömlunum, og leiðir þá af sjálfu sjer, að hún hefir orðið að kaupa af landsversluninni þær vörur, sem hún hefir haft einkainnflutning á, og öðruvísi hefir ekki verið hægt að ná í.

Atvinnumálaráðherra (P. J.) Jeg ætlaði nú í upphafi að leiða sem mest hjá mjer deilur um þessar till. Jeg vildi því aðeins með því að standa upp segja það, að jeg vil helst styðja till.hv. 2. þm.N.-M. (B. H.), nefnilega það að sameina starf þessara tveggja nefnda, sem talað er um að kjósa, í einni og sömu nefndinni. Mjer finst þetta svo lafhægt, að um það ætti ekki að þurfa að deila. Það er, frá mínu sjónarmiði sjeð, ekkert hægara að hafa tvær nefndir starfandi í þessum málum, heldur til trafala fyrir þingstörfin. þess vegna finst mjer ekkert á móti því að samþykkja brtt. á þskj. 54. Hún segir líka beinum orðum: „að athuga bankamál, og önnur mál, sem þeim eru skyld“, en það hljóta að vera verslunarmálin og viðskiftahömlurnar þá um leið. Öll þessi mál grípa svo hvert í annað, að það hlyti að tefja fyrir heppilegri rannsókn þeirra, að skifta þeim í tvær nefndir. Nú vill svo til, að á dagskránni í dag eru einmitt tvö mál, sem vísa mætti til þessarar nefndar, en það eru 2. og 3. málið. Bæði þessi mál eiga að sjálfsögðu að fara til slíkrar nefndar, eins og brtt. á þskj. 54 fer fram á, að sje skipuð. Og með því eru þá báðar hinar till. orðnar óþarfar.

Björn Hallsson Jeg ætlaði mjer ekki að taka til máls aftur. En hv.þm. Ak. (M. K.) neyddi mig til þess. Hann virðist óvenjulega skilningssljór í dag, og fanst mjer jeg þó tala svo ljóst og skýrt, að hann, sem jeg hefi altaf álitið greindan og skýran mann, hefði átt að geta skilið mig. Jeg vil ekki nema eina nefnd í banka- og viðskiftamálin; það er mergurinn málsins fyrir mjer. Hæstv. atvrh. (P. J.) skildi líka, hvað jeg átti við. Jeg tók það beint fram, að mjer þætti brtt. á þskj. 54 ekki nógu ljós, og þess vegna gæti jeg ekki goldið henni atkv. En úr því, að svona er nú ástatt með hv.þm. Ak. (M. K.), að hann skilur ekki mælt bót, eða vill að minsta kosti ekki skilja það í dag, sje jeg enga ástæðu til þess að deila við hann frekar.

Flm. (Jón Þorláksson) Það voru aðeins nokkur ummæli hv. 2. þm. Reykv. (J. B.), sem jeg vildi minnast á. Hann taldi sig að sumu leyti manna kunnugastan hjer í bæ um verslun og viðskiftalíf. Hann sagði eitthvað á þá leið, að þegar um sömu vörugæði hafi verið að ræða, þá hafi verð kaupmanna ávalt verið hærra heldur en hjá landsversluninni, og fyrir þessu sagðist hann hafa reynslu. Jeg veit, að þetta er ekki rjett hjá honum, enda mun hann ekki fá neinn mann til að trúa því, að á þessum tíma, þegar vöruverð er sífelt að breytast, hafi allir kaupmenn á landinu sífelt verið svo óhepnir að kaupa vörur á óhentugri tíma heldur en landsverslunin, því að um meiri framfærslu eða álagningu hjá kaupmönnum ætti ekki að geta verið að ræða, þar sem verðlagsnefndin vakir yfir því. Þetta gæti því aðeins verið eins og hv.þm. (J. B.) segir, ef í hvert skifti sem landsverslunin hefði birgt sig upp af einhverri vörutegund, og verðið síðan lækkað, hefði verið passað upp á það, að aðrir gætu ekki fengið innflutningsleyfi. Svo langt held jeg að ekki hafi verið gengið, og mun því hv.þm. (J. B.) veitast örðugt að standa við þessa staðhæfingu sína. Þá mótmælti sami hv.þm. (J. B.) því, þrátt fyrir viðurkenningu hæstv. atvrh. (P. J.), að teptur væri innflutningur á hveiti, og sagði, að kaupmenn fengi hveiti með „Lagarfossi“ næst. Það datt víst engum í hug, að hveitiinnflutningurinn væri svo algerlega teptur, að enginn ljeti sjer framar hveitibrauð í munn. En hann hefir verið teptur, synjað um innflutningsleyfi á ódýru hveiti, og nú er svo komið, að hveiti fæst ekki í bænum. Það er álit margra manna, að innflutningur hafi verið teptur af hinu opinbera til þess, að landsverslunin gæti í næði selt vörubirgðir sínar.  (M. K.: Þetta er rangt)  . Nei, þetta er rjett, og get jeg þá í þessu efni nefnt kolin. Nú liggur landsverslunin með birgðir af þeim, og innflutningur bannaður öllum öðrum. Annars gladdi það mig, að hv. 2. þm. Reykv. (J. B.) er mótfallinn innflutningshöftunum. Um till. þær, sem liggja fyrir, er það að segja, að samkomulags hefir verið leitað um að hafa einungis eina nefnd til að athuga bæði viðskiftamálin og bankamálin, en ekki náðst. Enda var það rjettilega tekið fram hjá hv. 1. þm. Ám. (E. E.), að verkefni þessara nefnda eru ólík. Ástæða mín fyrir því að láta þessa nefnd hafa á hendi rannsókn á verslunarrekstri fyrir reikning ríkissjóðs er ekki svo mjög sú að rannsaka gerðir landsverslunarforstjóra, heldur einkum sú, að jeg tel, að það þurfi að rannsaka, hvort slík ríkisverslun eigi að halda áfram eða ekki. Það mundi nú ef til vill koma sumum betur, að ákvarðanir um þetta væru teknar á skrifstofum úti í bæ, en jeg tel málið svo mikilsvert, að þingið sjálft eigi ótvírætt að ákveða um það, hvort slíkri starfrækslu skuli áfram haldið, og hvernig henni skuli hagað. En þetta heyrir ekki beint undir væntanlega nefnd, samkvæmt þskj. 54, og þarf þá að gera nýjar ráðstafanir, ef trygging á að fást fyrir því, að rannsókn á þessum efnum verði gerð. Við getum því ekki gengið inn á brtt. á þskj. 54, en höldum fast við okkar till. En til samkomulags höfum við gengið inn á það, að skipaðar verði tvær nefndir, og munum við greiða atkv. með till. á þskj. 53, ef okkar till. verður samþ.

Sveinn Ólafsson Mjer skilst, að hjer sje um það að ræða, hvort skipa skuli eina nefnd eða tvær. Og jeg tel, að hjer nægi vel ein nefnd. Það hefir orðið ljósara af umr., að verkefnin eru ekki ofvaxin einni nefnd, því sum málin gætu farið til fjárhagsnefndar. Jeg skil ekkert í því, að þeir, sem vilja eina nefnd, skuli ekki geta horfið að brtt. á þskj. 54. Það er ekki rjett, sem hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hjelt fram, að nefndin væri ekki skyld til að taka að sjer landsverslunarmálið, ef því væri þangað vísað, þó ekki sje það beint tekið fram í till., að nefndin skuli fjalla um þau mál. Það er ekki lengra síðan en í gær, að máli var vísað til allsherjarnefndar, sem eftir eðli sínu átti heima í fjárhagsnefnd, og tók allsherjarnefnd mótmælalaust við málinu. Það væri allundarlegt, ef hin væntanlega peningamálanefnd neitaði að taka við málum, sem deildin vísaði til hennar, og vörðuðu viðskifti, þar sem brtt. á þskj. 54 ætlar henni eigi aðeins peningamál, heldur tekur fram, að hún skuli fara með „önnur skyld mál“.

Jakob Möller það er út af ræðum þeirra hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) og hv.þm. Ak. (M. K.), eða sjerstaklega þeim orðum hins síðarnefnda, að hjer væri af vanþekkingu rætt um landsverslunina, að jeg verð að segja nokkur orð. Jeg vil benda á það, að till. á þskj. 51 fer einmitt fram á nefndarskipun til þess að afla þinginu þekkingar á þessu máli. Þetta vilja hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) og hv.þm. Ak. (M. K.) ekki. Þeir vilja ekki, að deildin fái auknar upplýsingar og þekkingu á landsversluninni.  (Sv. Ó.: Þetta eru getsakir)  . Nei, þetta eru ekki getsakir. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) talaði að vísu um það, að vísa mætti viðskiftamálunum til nefndar þeirrar, sem brtt. á þskj. 54 fer fram á, að skipuð verði, en sagði þó, að þeim málum ætti að vísa til fjárhagsnefndar. Og hvað rannsókn eða athugun landsverslunarinnar snertir, þá getur hún ekki komið til kasta bankamálanefndar sem „skylt mál“ bankamálum. Það yrði því að samþykkja sjerstaka þingsályktun um, að slík athugun eða rannsókn skuli gerð. Í till. á þskj. 51 er það beinlínis tekið fram, að slík rannsókn skuli falin nefnd þeirri, sem till. fer fram á, að verði skipuð. Það er og nokkuð einkennilegt hjá flm.brtt. að miða till. við bankamál, ef þeir meina viðskiftamál, því að viðskiftamálin eru miklu yfirgripsmeiri. Bankamálin eru viðskiftamál, en öll viðskiftamál eru ekki bankamál. Jeg fæ því ekki annað sjeð en að tilgangurinn með þessari brtt. sje aðeins sá að reyna að koma landsversluninni undan. Það kom og berlega fram í ræðu háttv.þm. Ak. (M. K.), að hann vildi ekki láta neina rannsókn á landsversluninni fara fram og enga nefnd skipa í því skyni, og ljet hann það í veðri vaka, að árangurinn af slíkri rannsókn mundi ekki verða mikill, frekar en 1918. En þessa athugun á rekstri landsverslunarinnar viljum við flm.till. á þskj. 51 láta fara fram, og um það, hvort svo skuli verða, verða greidd atkv. hjer.

Jón Baldvinsson Jeg þarf ekki að draga neitt úr þeim ummælum mínum, sem hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) gerði að umtalsefni, að mín persónulega reynsla sje sú, að vörugæði og verð hjá landsversluninni sje ávalt hagkvæmara en hjá kaupmönnum. Hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) leit svo á, að til þessa gæti ekki verið nema ein ástæða, sem sje sú, að kaupmenn gerðu „ávalt“ verri innkaup en landsverslunin. Mjer er nú ekki kunnugt um þetta, en jeg geri ráð fyrir, að innkaup landsverslunarinnar sjeu ekki verri en kaupmanna. En þó að innkaup kaupmanna væru nú jafngóð, þá veit jeg, að hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) er svo mikill kaupmaður, að hann veit, að það er langt bil á milli innkaupsverðs kaupmanna og þess verðs, sem almenningur verður að greiða. Þrátt fyrir ummæli hæstv. atvrh. (P. J.) hefir hveiti verið flutt til landsins síðan í janúar. Það er því ekki rjett, að innflutningur hafi verið bannaður á þeirri vörutegund. En það hefir ekki verið haft hátt um, að verðið sje sett niður. Jeg þori vel að leggja út í landsverslun með samkepni við kaupmenn, og mjer þykir ekki ósennilegt, að margar af árásunum á landsverslunina eigi rót sína að rekja til ótta kaupmanna sjálfra við landsverslun sem keppinaut.

Magnús Kristjánsson Aðeins örfá orð til þess að svara fyrirspurn hv.þm. V.-Ísf. (Ó. P.). Mjer þótti fyrirspurnin satt að segja undarleg. Jeg hjelt þingmanninn svo fróðan, að hann vissi þetta. En úr því svo er ekki, þá er mjer ánægja að fræða hann. Endurskoðendur landsverslunarreikninganna eru þeir dr. Ólafur Daníelsson og Gísli ísleifsson skrifstofustjóri. Síðan ganga reikningar þessir til endurskoðenda landsreikninganna.

Forseti (B. Sv.) þá verður látin fara fram atkvgr. um till. þessar. Grundvöllurinn, sem till. byggjast á, er nokkum veginn sá sami, sá, að athuga viðskiftamál landsins. En munurinn liggur helst í því, að till. á þskj. 51 leggur meiri áherslu á eina grein viðskiftamálanna heldur en brtt. á þskj. 54, sem útilokar þó eigi, að öllum málunum megi þangað vísa. Jeg vil þá leyfa mjer að bera brtt. á þskj. 54 fyrst undir atkv.