Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill tilkynna að borist hefur bréf frá mennta- og menningarmálaráðuneyti um frestun á því að skriflegt svar berist við fyrirspurn á þskj. 560, um rammaáætlanir Evrópusambandsins um menntun, rannsóknir og tækniþróun, frá Vigdísi Hauksdóttur, þar sem gagnasöfnun og úrvinnsla gagna krefst frekari tíma. Þess er vænst að svar berist eigi síðar en 1. febrúar.

Frú forseti. Ég vil stuttlega vekja máls á þróuninni í Norður-Afríku og Miðausturlöndum, á hinu svonefnda arabíska vori og eftirmálum þess. Engum blöðum er um það að fletta að þeir vindar lýðræðis og frelsis sem léku um þessi lönd frá því á fyrri hluta síðasta árs vöktu vonir um að nú færi í hönd betri tíð með blóm í haga í þessum heimshluta. Við á Alþingi ræddum stöðu mála nokkrum sinnum og flest vorum við sammála ályktun Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir í Líbíu til að tryggja öryggi almennra borgara og stuðla að lýðræðisþróun þar. Í síðustu viku birti Amnesty International skýrslu um þróun mannréttindamála í þeim ríkjum á hverjum öldur arabíska vorsins skullu. Það er því miður ekki fögur lesning, frú forseti. Mannréttindasamtökin Amnesty lýsa vonbrigðum með viðbrögð alþjóðasamfélagsins við arabíska vorinu. Því er lýst hvernig ofbeldið heldur áfram þrátt fyrir arabíska vorið og samtökin óttast áframhaldandi ofbeldi og blóðbað. Að mati samtakanna voru viðbrögð alþjóðasamfélagsins fyrst og fremst taktísk, þau komu seint og þau voru prinsipplaus. Niðurstaða skýrslunnar er að stórveldin taki eigin hagsmuni fram yfir mannréttindi. Í umræðum á Alþingi í mars sl. um ástandið í Líbíu vakti ég og fleiri máls á nákvæmlega þessum þætti og gagnrýndum við einkum stórveldi sem eru leiðandi í alþjóðasamfélaginu fyrir tvískinnung og lýstum áhyggjum af þessu sérstaklega. Skýrsla Amnesty staðfestir þessar áhyggjur og hún bendir á að alþjóðasamfélagið hafi stutt einræðisherrana alveg fram á síðustu stundu eða þar til þeir voru orðnir að pólitískri byrði. Amnesty ræðir sérstaklega ástandið í Sýrlandi og Bahrein og gagnrýnir öryggisráð Sameinuðu þjóðanna fyrir að aðhafast lítið sem ekkert til að koma í veg fyrir fjöldamorð og í raun slátrun almennra borgara í þessum löndum og svíkja þannig íbúa þeirra. Frú forseti. Skýrsla Amnesty dregur fram hve tilviljanakennd viðbrögð alþjóðasamfélagsins eru gagnvart ofbeldi og kúgun, mannréttindin eru þar ekki í forgrunni heldur hagsmunir stórveldanna. Það er harðlega gagnrýnisvert og brýnir okkur Íslendinga til að tala ævinlega máli lýðræðis og mannréttinda.

Virðulegi forseti. Í gær féllu þessi orð af munni hv. þm. Þórs Saaris úr þessum ræðustól, með leyfi virðulegs forseta: „Þetta er arfleifð Sjálfstæðisflokksins, sá sem hylmdi yfir með áburðarsölu var hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sem þá var landbúnaðarráðherra. Það er bara staðreynd málsins.“ Nú ætla ég ekki að útiloka að það hafi komið fyrir að ósönn orð hafi fallið úr þessum ræðustóli. Hitt er örugglega óalgengara að það sé vísvitandi. Hv. þm. Þór Saari skrökvaði vísvitandi í gær, bar mig sökum sem hann sjálfur vissi að voru ósannar. Þau mál sem um er að ræða voru rædd í gær á fundi atvinnuveganefndar og þau útskýrð. Hv. þingmaður var þar viðstaddur og ætti að hafa skilið þau og munað. Engu að síður féllu þessi orð tveimur klukkustundum eftir að málið hafði verið útskýrt. Um var að ræða álitamál um hvort birta mætti opinberlega tilteknar upplýsingar um efnainnihald áburðar. Vilji Matvælastofnunar stóð eindregið til þess að birta upplýsingarnar. Því máli var vísað í formi stjórnsýslukæru til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og niðurstaðan var skýr. Það var ekki heimilt að gildandi lögum. Þetta var í ársbyrjun 2008. Þá gat ráðherra gert þrennt: Hann gat brotið lögin og heimilað birtinguna. Það kom að sjálfsögðu ekki til greina. Hann gat unað við ástandið, það vildi hann ekki. Hann gat freistað þess að fá lögum breytt á Alþingi og það síðastnefnda var einmitt gert. Það lýsti vilja mínum til að opna þessar heimildir og birta þessar upplýsingar. Vilji minn í málinu var mjög skýr. Frumvarp var lagt fram en það náði því miður ekki fram að ganga, á því hafði ég ekki vald. Ég reyndi mitt ýtrasta til að málið yrði afgreitt en varð ekki að ósk minni. Það liggur enn fremur fyrir að eftirlitsaðilinn vildi birta þessar upplýsingar. Til hins sama stóð vilji ráðherrans. Eftir sem áður gat eftirlitsaðilinn MAST haft öll þau afskipti af innflutningnum sem lög heimiluðu til að tryggja gæði áburðarins og á það var einmitt bent í úrskurði ráðuneytisins á sínum tíma. Þetta mál snerist ekki um það og ég harma þessi ummæli hv. þm. Þórs Saaris.

Virðulegi forseti. Það má segja að það sé ekki fréttnæmt þegar hv. þingmenn koma hingað og vekja athygli á leyndarhyggjustörfum ríkisstjórnarinnar sem er með sanni leyndarhyggjuríkisstjórnin með greini. Ég tel hins vegar rétt að ég upplýsi aðeins um gang mála gagnvart þeirri viðleitni minni - og nú er ég bara að taka eitt mál fyrir en þó gríðarstórt mál og það snýr að langstærstu einkavæðingu Íslandssögunnar þegar bankarnir voru einkavæddir í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég bað af ákveðinni ástæðu um hluthafasamkomulagið sem ekki var lagt til grundvallar þegar þessu var rennt í gegnum þingið á sínum tíma og hafði ég þó ásamt fleiri þingmönnum gert ýmislegt til að reyna að fá upplýsingar um hvað þar var á ferðinni. Ég bað um þetta fyrst nú um miðjan október og af þeim svörum og gögnum sem ég sé, þeim orðaskiptum sem voru á milli Alþingis og fjármálaráðuneytisins, má sjá að allt var gert af hálfu fjármálaráðuneytisins eða hæstv. fjármálaráðherra til að koma í veg fyrir að þau gögn litu dagsins ljós. Þau komu hins vegar um miðjan þennan mánuð að sjálfsögðu á ensku og að auki vantar umtalsverðar upplýsingar til að hægt sé að gera sér grein fyrir því nákvæmlega hvað hér var á ferðinni. Virðulegi forseti. Ég vildi bara upplýsa þingheim og þjóð um þetta og að ég mun ganga eftir þeim upplýsingum sem vantar því við þurfum að fá skýra mynd af því hvað gerðist nákvæmlega, hversu mikill skaði varð af þessum gerðum ríkisstjórnar. Við höfum ekki enn þá upplýsingar til að meta það en eitt vitum við, virðulegi forseti, að það var gersamlega fyrir neðan allar hellur að þessi gögn skyldu ekki liggja fyrir þegar þetta mál var kynnt í þinginu og er í raun alveg ótrúlegt.

Forseti hvetur hv. þingmenn til að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég ætla að gera að umtalsefni orð hæstv. utanríkisráðherra sem féllu í viðtali við Ríkisútvarpið/sjónvarp 17. þessa mánaðar, fyrir þremur dögum. Þar segir hæstv. utanríkisráðherra, í umræðum um skýrslu sem unnin var í Noregi um EES-samninginn, með leyfi forseta: „Ég held að þróunin hafi verið svo hröð síðan að við séum komin út fyrir það og það sé algerlega nauðsynlegt að breyta stjórnarskránni til að heimila í reynd þessar ákvarðanir og þetta valdaframsal sem er í dag.“ Mér sýnist, frú forseti, að hæstv. utanríkisráðherra sé að segja það þarna að þær ákvarðanir sem nú eru teknar á Alþingi, um innleiðingu á EES-reglum, standist trúlega ekki stjórnarskrá, svo að ekki sé kveðið fastar að orði. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir Alþingi að staldra við og setja tappa í innleiðingu á þessum EES-reglum þar til farið hefur verið yfir það hvort við erum að fylgja stjórnarskránni eftir eða hvort hæstv. utanríkisráðherra hafi rétt fyrir sér og breyta þurfi stjórnarskránni til að við getum haldið áfram að framselja vald okkar með þessum hætti. Þessu tengt vil ég velta því upp hvort ekki sé full ástæða til þess fyrir íslensk stjórnvöld að óska eftir því að sá hluti EES-samningsins sem snýr að ákvarðanatöku og þessu valdaframsali verði endurskoðaður, hvort ekki sé ástæða til að taka samninginn upp hvað varðar þennan hluta. Það er vitanlega ekki hægt að sitja undir því, frú forseti, að mögulega séum við að fara á skjön við stjórnarskrána með innleiðingu á þessum reglum. Ég vil koma þessu hér á framfæri og mun að sjálfsögðu óska eftir því að þetta mál verði rætt í utanríkismálanefnd og að gaumgæfilega verði farið yfir það frá öllum hliðum.

Frú forseti. Síðastliðinn mánudag fór forsætisráðherra upp í ræðustól Alþingis og lýsti því að svo vel gengi hjá ríkisstjórninni í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar að í raun og veru væri um kraftaverk að ræða. Í morgun komu fréttir frá Hagstofu Íslands sem hljóða, með leyfi frú forseta, svona: „Á fjórða ársfjórðungi 2011 voru 175.700 á vinnumarkaði sem jafngildir 78,4% atvinnuþátttöku sem er lægsta hlutfall sem Hagstofan hefur mælt frá upphafi vinnumarkaðsrannsókna frá árinu 1991. Frá fjórða ársfjórðungi 2008 hefur vinnuaflið minnkað um 6.700 manns.“ Þetta er árangur ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum, ríkisstjórnar sem vill ekki kannast við að mesti fólksflótti frá Íslandi hafi átt sér stað á síðasta ári. Forsætisráðherrann hefur ítrekað gert lítið úr þeim mikla vanda sem blasir við. Við vitum í raun ekki um styrk þessarar stjórnar þegar kemur að því að takast á við mikilvæg verkefni á þingi. Nú er verið að leggja fram metnaðarlausustu samgönguáætlun seinni ára á vettvangi þingsins, sem er reyndar ári á eftir áætlun. Ekki er enn búið að leggja fram rammaáætlun um það hvernig við ætlum að nýta eða virkja íslenska náttúru. Það hefur ekki verið lagt fram svo árum skiptir nothæft frumvarp um breytingar á sjávarútvegskerfinu, það var reyndar gert síðasta sumar en fékk falleinkunn frá öllum sem um málið fjölluðu og kannski ekki hvað síst frá hæstv. utanríkisráðherra sjálfum. Búið er að flækja skattkerfið og gera það svo ógegnsætt, í tíð hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, að við horfum upp á að þeim sem eru starfandi fækkar um 6.700 á síðasta ársfjórðungi síðasta árs miðað við sama fjórðung ársins 2008. Þetta segir okkur að ríkisstjórn hefur hvorki þor né burði til að takast á við mikilvæg verkefni til að fara að fjölga störfum í samfélaginu og koma þannig í veg fyrir að enn frekari fólksflótti verði úr þessu landi.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi taka undir ummæli hv. síðasta ræðumanns Birkis Jóns Jónssonar. Þessi niðurstaða Hagstofunnar, sem birtist í morgun, um fækkun starfa á vinnumarkaði, er auðvitað athyglisverð. Hún sýnir að raunverulegt atvinnuleysi í landinu er mun meira en atvinnuleysistölur segja til um. Ýmsar skýringar eru á því. Um er að ræða fólksflótta, um er að ræða að fólk sem verið hefur á vinnumarkaði hverfur til náms eða er með öðrum orðum ekki lengur í vinnu eða í leit að vinnu með virkum hætti. Það þýðir að þær tölur sem hafa virst jákvæðar, um að atvinnulausum hafi fækkað, segja ekki alla söguna. Það, hæstv. forseti, gefur okkur tilefni til að taka þetta atriði til sérstakrar umfjöllunar. Það að mælingar Vinnumálastofnunar á atvinnuleysi sýna minna atvinnuleysi segir ekki alla söguna af því að aðrar mælingar eftir öðrum mælikvörðum sýna að þeim sem eru á vinnumarkaði hefur fækkað um þúsundir á undanförnum árum. Þetta þurfum við að fara í gegnum, hæstv. forseti. Jafnframt, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom inn á, þurfum við að ræða það hvernig við snúum vörn í sókn og förum aftur að fjölga störfum á vinnumarkaði. Það hlýtur að vera eitthvert mikilvægasta verkefni okkar þessa dagana og þessi missirin. Út af ummælum hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar um ummæli hæstv. utanríkisráðherra Össurar Skarphéðinssonar er að lokum rétt að minna á að þegar ákvarðanir hafa verið teknar á grundvelli núverandi samstarfs okkar við Evrópusambandið, í gegnum EES og Schengen, hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að þar væri ekki gengið óhæfilega langt í framsali valds miðað við íslensku stjórnarskrána.

Frú forseti. Fyrir einu ári og einum degi sendi ég forsætisnefnd bréf og óskaði eftir skýrslu frá ríkisendurskoðanda um ríkisábyrgðir eða fjárhagslegar skuldbindingar ríkisins sem ekki koma fram í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ástæðan var sú að mér fannst vera lausung á fjármálum ríkisins og ég nefndi sem dæmi yfirlýsingu ráðherra um að það væri ábyrgð á innstæðum í bönkum. Það er ekki ríkisábyrgð á þeim, ég vil taka það fram. Icesave fór hér í gegn sem lög en kom aldrei fram í fjárlögum eða fjáraukalögum. Síðan er ríkisábyrgð á Saga Capital, VBS og ýmsum fyrirtækjum og svo hefur SpKef bæst við þar sem rætt er um 10–20, jafnvel 30, milljarða sem vantar í fjárlög eða fjáraukalög. Það nýjasta er 7. mál á dagskrá í dag, ábyrgðir vegna Seðlabankans. Ríkissjóður ber nefnilega ábyrgð á Seðlabankanum og hann dælir út ábyrgðum hingað og þangað, nokkurn veginn stjórnlaust. Við urðum vör við það í hruninu að hann gaf út svokölluð ástarbréf sem hafa valdið ríkissjóði gífurlegum búsifjum og ég velti fyrir mér hvort fjárlaganefnd þurfi ekki að fjalla um Seðlabankann sérstaklega og ábyrgðir hans. Það er reyndar 7. liðurinn á dagskránni í dag. Mig langar til að forvitnast um afdrif þessa bréfs sem ég sendi. Getur einhver upplýst um það hvort þessi skýrsla sé væntanleg og þá hvenær? Hún mun væntanlega varpa ljósi á málið en það er ljóst að vandræðin í Evrópu eru að miklu leyti vegna mikilla ábyrgða og skuldsetningar ríkissjóða sem ekki voru á fjárlögum. Ég nefni sérstaklega Grikkland í þessu sambandi.

Forseti getur upplýst að haft hefur verið samband við ríkisendurskoðanda vegna þessa máls og hann upplýsir að þessi skýrsla sé á leiðinni.

Frú forseti. Mig langar aðeins að blanda mér í umræðu um skýrslu sem kynnt var í norskum fjölmiðlum í gær um EES-samninginn og ummæli utanríkisráðherra í tengslum við þá skýrslu og kannski stöðuna í Noregi almennt, að maður telur. Hæstv. utanríkisráðherra sagði í gær að hann tæki undir mikið valdaframsal sem fælist í EES-samningnum. Það er kannski fróðlegt fyrir okkur að bera saman stöðuna á Íslandi og í Noregi því að hún er um margt ekkert ólík. Í Noregi er 80% andstaða við Evrópusambandsaðild, á Íslandi er það 60–70%. Báðar þessar þjóðir eru mjög líkar að uppbyggingu og eiga miklar auðlindir og umræðan er á svipuðum nótum. Þessi skýrsla er gríðarlega stór, þetta eru 900 blaðsíður, og hún verður áfram til umræðu í norskum fjölmiðlum og norskum stjórnmálum á næstu mánuðum og missirum. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir okkur Íslendinga í ljósi þess að staðan er svipuð hér á landi og í Noregi að við fylgjumst vel með þeirri umræðu sem fer fram í Noregi um þetta mál. Ég held að öllum sé ljóst að Noregur mun ekki ganga í Evrópusambandið. Hins vegar er ekki ótrúlegt að þessi skýrsla muni hafa í för með sér einhverjar breytingar. Kann að vera að Noregur sé að undirbúa það að kalla eftir endurskoðun á EES-samningnum? Ég efast um að Noregur ætli að segja sig frá EES-samningnum, en engu að síður er mikilvægt að við Íslendingar leitumst án allra fordóma við að standa við hlið Norðmanna og taka þátt í þessari vinnu með opnum hug vegna þess að staðan er mjög lík hjá Íslandi og Noregi hvað þetta snertir.

Frú forseti. Það vakti athygli mína í gær í óundirbúinni fyrirspurn þingflokksformanns framsóknarmanna til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um tolla og vörugjöld, ekki síst á landbúnaðarvörur, að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði að komið yrði til móts við athugasemdir umboðsmanns Alþingis varðandi afgreiðslu fyrri sjávarútvegsráðherra á landbúnaðarvörum og landbúnaðartollum. Það segir mér að ekki verður farið í heildarendurskoðun á tollalöggjöf og á vörugjöldum á sviði landbúnaðar og almennt varðandi viðskipti og innflutning á ýmsum vörum til landsins. Ég held að það sé kominn tími til að við förum í gagngera endurskoðun á tollalöggjöfinni á Íslandi og vörugjaldalöggjöfinni með tilliti til þess að viðskiptahættir eru allt öðruvísi en var til að mynda þegar WTO-samningurinn var samþykktur á sínum tíma sem og lágmarksinnflutningur á landbúnaðarkvótum. Ég held að það sé líka tímabært að menn átti sig á því að neyslumunstur okkar Íslendinga hefur breyst verulega sem og umhverfið sjálft. Þetta vekst upp núna þegar Samfylkingin hefur í fyrsta sinn fjármálaráðherra landsins sem er yfirmaður tollamála. Ég hefði gjarnan viljað fá viðhorf þingmanna Samfylkingarinnar í þessum sal, eru þeir mér ekki sammála í því að taka þurfi þessi mál til gagngerrar endurskoðunar? Munu þeir ekki styðja mig meðal annars og fleiri þingmenn í því að farið verði í heildarendurskoðun á tollalöggjöfinni og vörugjaldalöggjöfinni með það í huga að taka meðal annars ríkara tillit til íslenskra neytenda en gert hefur verið fram til þessa?

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins blanda mér í þessa umræðu. Umræðan sem hefur átt sér stað um Evrópusambandið hefur verið góð. Mig langar til að benda á að ríkisstjórnarflokkarnir stunda bara stundum lýðræði og þeir vilja til dæmis senda skýrsluna sem stjórnlagaráð samdi í þjóðaratkvæðagreiðslu en ekki þá tillögu sem ég hef lagt fram í þinginu um að þjóðin fái að kjósa hvort halda eigi áfram viðræðum við Evrópusambandið. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, formaður utanríkismálanefndar, heldur þessari þingsályktunartillögu minni í nefndinni og hleypir henni ekki fyrir þingið sem veldur því að dagsetningin í þingsályktunartillögunni, að þjóðaratkvæðagreiðslan skuli fara fram fyrir 1. mars, er fallin úr gildi. Það þarf nefnilega þrjá mánuði til að undirbúa þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég ætla því að kynna hér þá breytingartillögu sem ég er að láta vinna fyrir mig á nefndasviði um að þessi þjóðaratkvæðagreiðsla fari fram samhliða forsetakjöri. Það er ljóst að forsetakosningar fara fram í sumar og því er upplagt að samhliða fái þjóðin að segja álit sitt á því hvort sú leið sem ríkisstjórnin er á, að svelta okkur inn í Evrópusambandið, sé fær eða ekki. Þá fær ríkisstjórnin með veganesti. Eins og kom fram 

Frú forseti. Ég kem hingað til að bregðast við orðum hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar um að ég hafi skrökvað úr ræðustóli í gær. Hér er um að ræða mál sem var tekið fyrir á fundi atvinnuveganefndar í gær þar sem skýrt kom fram frá Matvælastofnun að þegar um væri að ræða hvort upplýsa ætti um innihald áburðar frá Áburðarverksmiðjunni gæti það hugsanlega verið brot á lögum. Áburðarverksmiðjan kærði til ráðuneytisins þá afstöðu Matvælastofnunar að birta þær upplýsingar. Það var ráðherrans að úrskurða í málinu og hann úrskurðaði upplýsingunni í óhag og seljanda vörunnar í hag. Að mínu mati er slík stjórnsýsla ótæk og hér hefði ráðherrann átt að stíga fram skilyrðislaust og taka upplýsingaskyldu og almannahag fram yfir hagsmuni og hagnað fyrirtækis og taka þennan hugsanlega lagalega slag sem hefði fylgt í kjölfarið. Þannig hefði góð stjórnsýsla átt að vera. Ég benti á það í ræðu í gær að ég tel leiðina sem ráðherrann fór ekki góða. Niðurstaðan er að matvælaeftirlit á Íslandi er rúið trausti og matvælaframleiðsla hefur mjög skaddað orðspor vegna þess að í kjölfar þessa úrskurðar náðu þingmál ráðherrans ekki fram að ganga í þinginu. Það er niðurstaðan í þessu sem skiptir meginmáli og við eigum að snúa bökum saman um að reyna að endurvekja traust á Matvælastofnun og matvælaeftirliti í landinu. Það verður ekki gert með núverandi stjórnendur Matvælastofnunar við völinn og það er vonandi að Alþingi og núverandi ráðherra þessara mála hafi kjark og þor til að taka almennilega á þeim. 
            

Virðulegi forseti. Nú bætir hv. þingmaður um betur. Hann segir í raun að ég hefði átt að úrskurða eða taka ákvörðun í blóra við stjórnsýsluúrskurð sérfræðinga ráðuneytisins. Að sjálfsögðu kom það aldrei til greina. Vitaskuld hefði verið mjög ámælisverð stjórnsýsla hjá hvaða einasta ráðherra sem er að taka ákvörðun um að birta þessar upplýsingar í blóra við niðurstöðu úrskurðarins og í blóra við gildandi lög. Það hefði verið saga til næsta bæjar, svo ekki sé meira sagt,  Hv. þingmaður talar mikið um að það þurfi að endurreisa traust, m.a. á matvælaeftirlitinu í landinu. Halda menn að það væri gott veganesti í þá vegferð að byrja á því að brjóta lögin og hvetja til þess? Eiga ráðherrarnir sem eru pólitískir yfirmenn  
            

Forseti biður um ró í þingsalnum, biður þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð til að flytja mál sitt, 

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt annað en að blanda sér í þessa umræðu. Ég hvet menn til að fylgjast með því sem hér fór fram. Hér gagnrýndu alþingismenn íslensku þjóðarinnar fyrrverandi hæstv. ráðherra fyrir að fara að lögum, töldu það fyrir neðan allar hellur. Efnislega var ekki einu sinni um deilu að ræða því að fyrrverandi hæstv. ráðherra flutti frumvarp til að ná þeim markmiðum sem þingmenn voru sammála um. Það er ekki nokkur einasta leið að gagnrýna hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson í þessu máli nema ef menn vilja í fullri alvöru gagnrýna ráðherra fyrir að fara að lögum. 

Almannahagsmunir …

Ég hvet varamenn og annað fólk - endilega galið eins og þið viljið, hv. þingmenn, ég vona að hér sé einhver að hlusta. Ég vona að fjölmiðlar þessa lands veki athygli á þessu.  
             Við erum svo heppin með það, þetta er ekki eins og í ríkisstjórninni, að hér er allt tekið upp þannig að það er auðvelt að spila upptökuna.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að blanda mér mikið í þá umræðu sem varð hér áðan. Farið hefur verið ágætlega yfir hvaða stjórnsýsla var viðhöfð þegar þetta kom upp á sínum tíma og hæstv. ráðherra brást við með því að setja lög sem gátu tekið á málinu. Það hlýtur að vera það sem við óskum eftir að sé gert. Mig langar aðeins að halda áfram að tala um það mál sem ég talaði um í fyrra sinn í dag, þ.e. þá skýrslu sem hæstv. utanríkisráðherra taldi að kallaði á mögulegar breytingar á stjórnarskránni. Hæstv. ráðherra talaði líka um það í því viðtali að völd Íslendinga yrðu svo mikil innan Evrópusambandsins þar sem Íslendingar fengju kannski eitt, tvö, þrjú sæti mögulega af 700 eða 800 á Evrópuþinginu. Hvernig fær hæstv. ráðherra það til að ganga upp, ekki síst í ljósi þess að þeir sem horfa á fréttir frá útlöndum, sem ég efast um að sumir þingmenn geri reyndar, sjá að það eru tvær manneskjur sem stjórna Evrópusambandinu? Það er meira að segja farið að tvinna nafn þeirra saman í eitthvert nafn sem heitir Merkozy, það eru annars vegar Angela Merkel og Sarkozy, Frakklandsstjórinn, sem ráða því hvað gert er í Evrópusambandinu. Man einhver eftir því að forsætisráðherra Möltu eða Danmerkur hafi verið kallaður til til að leysa málefni evrunnar og evrusamstarfsins? Nei, tilkynningar eru sendar um það og hvernig eiga þá Íslendingar að bregðast við því? Dettur einhverjum í hug að það verði hæstv. ráðherra, mögulega Jóhanna Sigurðardóttir, og þingmenn sem dæsa hér frammi í sal sem munu fá það hlutverk að leysa vandamál sem koma upp?  
            

Frú forseti. Þau eru fjölbreytt, umræðuefnin hér á þeim tíma sem þingmenn hafa til að ræða um landsins gagn og nauðsynjar. Mig langar að halda áfram að ræða um atvinnumálin og þá staðreynd að vinnumarkaðsrannsókn Hagstofu Íslands sýnir að á þremur árum hefur vinnuafl hér á landi minnkað um 6.700 manns. Það væri kannski æskilegt að við í þessum sal færum að velta því fyrir okkur hvernig við getum snúið ofan af þeirri afleitu þróun sem blasir við okkur, sem hefur leitt það af sér að fólk hefur því miður þurft að fara úr landi, starfa annars staðar vegna þess að ekki er svo mörgum störfum til að dreifa hér á landi. Þá er eðlilegt að við þingmenn Framsóknarflokksins spyrjum hvort það standi til yfir höfuð hjá stjórnarmeirihlutanum á Alþingi að horfa til þeirra tillagna sem við höfum lagt fram í atvinnumálum og í efnahagsmálum þjóðarinnar. Það eru tillögur sem skipta tugum. Er það virkilega svo, og maður beinir því til hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarliða, að ekki sé hægt að horfa á eina tillögu sem frá okkur kemur sem miðar að því að fjölga störfum hér á landi? Við horfum upp á að við erum að greiða yfir 20 milljarða á ári í atvinnuleysisbætur. Við horfum upp á ríkisstjórn sem því miður hefur þvælst fyrir uppbyggingu í sjávarútveginum og orkuiðnaðinum og hefur flækt umhverfi atvinnulífsins með þeim hætti að erlendir aðilar eru farnir að horfa í aðrar áttir þegar kemur að atvinnusköpun hér á landi. Þessu verðum við að breyta og ég kalla eftir því við hv. þingmenn að við förum að ræða um þau mál sem skipta heimilin í landinu miklu máli. Það eru atvinnumálin, við þurfum að fjölga störfum því að annars náum við ekki að snúa ofan af þeirri öfugþróun sem hefur átt sér stað á undangengnum þremur árum, alveg sama hvað ríkisstjórnin tautar og raular og afneitar fólksflótta og afneitar afleitum árangri 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu til þingsályktunar um að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem skrifi frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun. Ég þakka hv. velferðarnefnd og þingmönnum öllum fyrir mjög vandaða og góða vinnu í þessu máli. Þetta er mál sem hefur fengið mikla og ítarlega skoðun á þinginu. Málið hefur fengið talsverða umræðu í samfélaginu og í fræðasamfélaginu en þetta er rétt byrjunin. Verði tillagan samþykkt munu allir færustu sérfræðingar, öll vönduðustu álit, allir hagsmunaaðilar og við hér á þinginu fá tækifæri til að koma sjónarmiðum okkar að, leysa úr þeim álitamálum sem sett hafa verið fram og vonandi mun okkur takast að smíða framúrskarandi löggjöf sem passar við íslenskar aðstæður. Ég vil að endingu ítreka þakkir mínar til þingheims 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun þar sem lagt er til að Alþingi álykti að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem undirbúi frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Í nefndaráliti eru starfshópnum gefnar ákveðnar leiðbeiningar um vinnuna. Lagt er til að hann búi til stífan ramma innan hins opinbera heilbrigðiskerfis fyrir pör með læknisfræðilegan vanda. Í breytingartillögu sem verður til umfjöllunar líka er lagt til að skipaður verði starfshópur sem skoði álitamál. Það hefur í raun og veru nú þegar verið gert. Einnig er gert ráð fyrir að ráðherra flytji síðan Alþingi skýrslu um málið. Í tillögum meiri hlutans er gert ráð fyrir að við stígum aðeins stærra skref þar sem samið yrði frumvarp. Það er mjög algengt að skipaðir séu starfshópar sem skila inn frumvarpsdrögum með greinargerð. Síðan mundi ráðherrann eða hugsanlega nefnd þingsins leggja málið fram. 

Virðulegi forseti. Ekki nógu vönduð vinna, þykir mér. Því er lögð til breytingartillaga við tillöguna vegna þess að margt er órætt í þessum efnum og margt sem ekki hefur verið nægilega kannað eins og ég tel reyndar að komi fram í þingsályktunartillögunni sjálfri. Þess vegna er þessi breytingartillaga flutt. Hún gengur út á það að í stað þess að kveðið sé á um að undirbúið sé frumvarp verði starfshópnum falið að skoða álitamál um staðgöngumæðrun og starfshópurinn muni síðan skila niðurstöðum til velferðarráðherra sem flytji Alþingi skýrslu um málið. Ég held að skynsamlegt sé að stíga lítil skref í einu í svo viðkvæmu máli og geri það því að tillögu minni að breytingartillagan verði samþykkt.

Frú forseti. Mig langar að vekja sérstaklega athygli á þessu máli vegna þess að hér er um þingmannamál að ræða sem er að fara í atkvæðagreiðslu. Það er ekki mjög algengt að það gerist. Við í Hreyfingunni höfum lagt til að öll mál endi hér í þingsal í atkvæðagreiðslu, það sé hin eina rétta lýðræðislega niðurstaða þeirra. Hvaða álit svo sem menn hafa á þessu máli, hver og einn, þá er aðferðin sem hér er verið að nota til að ljúka málinu eftirbreytniverð og verður vonandi svo um fleiri mál. Margir þingmenn hafa unnið ötullega að þessu máli og því er það komið á þann stað sem það er komið í dag. Það er gott mál. Ég hefði kosið að þingmenn ynnu jafnötullega að öðrum málum sem eru mun brýnni að mínu mati, eins og til dæmis lýðræðisumbótum eða skuldum heimilanna. Ég tel æskilegt að fá þau mál inn í þingið þannig að afstaða þingmanna allra komi fram í þeim málum, en þetta mál fær einhvers konar niðurstöðu. Aðalatriðið er að um er að ræða þingmannamál sem fer í atkvæðagreiðslu 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um tillögu til þingsályktunar um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég skal fúslega játa að ég hef ekki fyllilega gert upp hug minn um það hvort hér er um gott mál að ræða eða ekki. Það er margslungið. Meiri hluti og 1. og 2. minni hluti hafa velt upp mörgum áleitnum spurningum sem þarf að svara áður en við erum tæk til þess að ákveða og festa í lög heimild um staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég tel að það ráðist fyrst og fremst af svörunum við þeim spurningum hvort við höfum unnið heimavinnuna okkar eða ekki og tel því að sú breytingartillaga sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og fleiri hafa lagt fram sé farsælasta leiðin og farsælasta skrefið til að stíga við núverandi aðstæður. Ég mun því styðja þá breytingartillögu en legg jafnframt áherslu á að sá starfshópur sem þar er lagt til að verði skipaður vinni hratt og vel þannig að við getum fengið þetta mál aftur inn í þingið á yfirstandandi ári.

Virðulegi forseti. Ég vil leggja áherslu á eitt öðru fremur og það er að þetta er ekki endanleg afgreiðsla málsins. Fram undan er vönduð, ítarleg og fjölbreytt vinna við að taka einmitt á öllum þeim álitamálum sem um er að ræða. Svo munu, að því loknu, koma hingað inn drög að frumvarpi sem fer þá í ítarlegt hefðbundið umsagnarferli og þá fyrst ætlar þingheimur sér að taka endanlega afstöðu til málsins. Ég tel heillavænlegasta skrefið að afgreiða þá þingsályktunartillögu sem liggur fyrir og eins og farið hefur verið ítarlega í gegnum blasir hin mikla vinna við sem kemur síðan aftur til kasta þingsins.

Hæstv. forseti. Við fjöllum og greiðum atkvæði um þingsályktunartillögu sem lýsir því hvernig við viljum hafa lagafrumvarp um staðgöngumæðrun og lagaumgjörð um það mál í framtíðinni, að við ætlum að leyfa staðgöngumæðrun. Það er bannað í dag. Við höfum þegar tekið fyrstu skref í að undirbúa framtíðarsýn hvað þetta varðar, sem við þurfum auðvitað að gera, fylgjast með og fylgja þróun í samfélaginu, tækninni og vilja þjóðarinnar í þessum málum. Lögð hefur verið fram áfangaskýrsla um málið þar sem því var hafnað að farið yrði í frumvarpsgjörð á þessum tímapunkti, það þurfi að skoða svo margt áður. Ég legg til að þeirri áfangaskýrslu verði fylgt eftir eins og breytingartillagan segir til um 

Frú forseti. Ég tel að við sem störfum á Alþingi þurfum að gera okkur grein fyrir því hver raunveruleikinn er í þessum efnum. Það er staðreynd að íslensk pör leita eftir staðgöngumæðrun í fátækum löndum, á Indlandi en einnig í Bandaríkjunum og í Grikklandi. Við höfum hér allt til þess að skapa siðlega og góða umgjörð utan um staðgöngumæðrun og við eigum að vera fyrst til þess. Við eigum að sýna fordæmi og við eigum að byggja á þeirri góðu löggjöf sem við höfum á öllum sviðum í kringum þetta mál. Við eigum að byggja á hinni góðu, almennu heilbrigðisþjónustu sem hér er og ættleiðingar- og fæðingarorlofslögunum. Við höfum allt til þess sem aðrar þjóðir geta ekki gert og þess vegna eigum við að vera fyrst og brjóta ísinn.

Heyr, heyr.

Virðulegur forseti. Hér er um merkilegt mál að ræða. Það er eitt af þeim málum sem við höfum tekið upp hér af því að tækninni í læknavísindum hefur fleygt svo mikið fram að endurskoða þarf löggjöfina til að koma til móts við þá möguleika sem í boði eru með nýrri tækni. Ýmsir geta ekki átt börn nema nýta sér staðgöngumæðrun þannig að þessi möguleiki er fær og þá er spurning: Hvaða leið viljum við fara við að leyfa staðgöngumæðrun án þess að lenda í þeim vandræðum sem einnig geta komið upp á borðið í þessum málum, til dæmis þegar grunur vaknar um að börn séu seld, sem er auðvitað skelfilegt ef rétt er. Ég tel að við getum komið í veg fyrir það. Ég bendi á að í Kanada voru þessi mál rædd í gríðarlega langan tíma og að lokum komust menn að því að þeir vildu heimila staðgöngumæðrun. Ég er búin að gera upp hug minn, ég tel að við eigum að heimila staðgöngumæðrun með þeim skilyrðum sem hér eru undirstrikuð þannig að ég tel eðlilegt að við klárum þetta mál. Ég segi já við þessu máli.

Frú forseti. Hér er verið að fjalla um mál sem ég tel að þarfnist gríðarlega mikillar umræðu í samfélaginu. Ég var einn af þeim sem flutti breytingartillögu við þetta mál vegna þess að ég taldi að taka þyrfti að málið í smærri skrefum en þingsályktunartillagan sem hér er til umfjöllunar gerir ráð fyrir. Nú hefur sú breytingartillaga verið felld og ég treysti mér ekki til að greiða atkvæði með þingsályktunartillögu sem mælir beinlínis fyrir um að heimila skuli staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni, því að það er það sem tillagan gerir ráð fyrir. Hún gerir ráð fyrir að Alþingi taki efnislega afstöðu til þess að frumvarpið sem koma á inn í þingið heimili staðgöngumæðrun. Ég tel að það sé ekki rétt og að margar áleitnar spurningar komi fram í þingsályktunartillögunni sjálfri sem leita þurfi svara við áður en meginafstaða er tekin. Ég segi því nei við málinu.

Frú forseti. Ég harma að Alþingi óski í dag eftir að fram verði lagt frumvarp sem heimili staðgöngumæðrun af velgjörð. Þetta er eitt helsta baráttumál Sjálfstæðisflokksins á þessu þingi. Hér ætlar meiri hluti þingheims að fylgja Sjálfstæðisflokknum í því að markaðsvæða meðgönguna  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gera grein fyrir atkvæði sínu án þess að fara út í umræðu.

Frú forseti. Ég get ekki stutt þessa tillögu óbreytta eins og hún er lögð fram en hefði verið sáttur við frágang málsins á grundvelli þeirrar breytingartillögu sem hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir og fleiri flytja. Ástæðan er ósköp einföld, ég hef ekki sannfæringu fyrir því að það sé rétt á þessu stigi að ákveða og ganga frá því að starfshópi verði falið það verkefni beint út að semja frumvarp sem heimila eigi staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég get enn síður sætt mig við að starfshópnum séu sett þau skilyrði að slíkt frumvarp skuli lagt fram svo fljótt sem verða má. Mér finnst það ekki vera sá vandaði og yfirvegaði farvegur sem menn eigi að setja þetta viðkvæma mál í. Ég hefði hins vegar verið mjög sáttur við frágang málsins eins og breytingartillagan hefði gengið frá því einfaldlega vegna þess að ég er ekki þeirrar skoðunar á þessum tímapunkti að þetta eigi ekki að gera, mögulega að undangengnum vönduðum undirbúningi og þá kannski í formi einhvers konar heimildar til að veita leyfi eða heimildir fyrir slíku í mjög afmörkuðum og skilgreindum tilvikum. En mér finnst ekki tímabært að setja almenna löggjöf sem semja á með frumvarpi 

Forseti vill vekja athygli þingmanna á því að það er ein atkvæðagreiðsla eftir til viðbótar í málinu, en forseti hefur orðið var við að þingmenn hafa gengið úr sal.

Virðulegi forseti. Í mínum huga snýst þetta um hvort við viljum stíga skrefið áfram eða aftur á bak. Hér er lagt til að undirbúið verði frumvarp til laga sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég get ekki betur séð en þetta sé eins vandaður farvegur og hugsast getur og ég tel að ef við hefðum samþykkt breytingartillöguna áðan hefðum við stigið skrefið til baka, sem ég held að hefði verið miður. Ég hef gert upp hug minn. Þetta er ekki auðvelt mál en ég tel að það geti leitt til góðs og skapað fjölda fólks hamingju. Við eigum eftir að kíkja betur á það. Ég segi já við þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Væntanlega er sagt frá fyrstu staðgöngumóðurinni í 1. Mósebók. Sara, kona Abrahams, ól honum ekki börn og kom því svo fyrir að hin egypska ambátt hennar, Hagar, var til taks fyrir Abraham. Hún fæddi honum sveinbarn. Það endaði með ósköpum  Strax þá komu upp áleitnar spurningar um siðferði og réttindi. Það er mín skoðun, virðulegi forseti, að hugmyndin um staðgöngumæður geti aldrei 

Forseti. Þetta hefur verið góð og þroskuð umræða og málsmeðferðin að mörgu leyti ánægjuleg og gaman að sjá þingmannamál ná svona langt í þinginu. Ég studdi þá breytingartillögu sem lögð var fram. Ég treysti mér hins vegar ekki til þess að stíga þetta skref en ég óska öllum áhugamönnum um málið til hamingju með það.

Virðulegi forseti. Þetta er vissulega stórt mál. Ástæða þess að ég studdi breytingartillögu hv. þm. Valgerðar Bjarnadóttur og fleiri en styð ekki málið er að eftir að hafa kynnt mér það tel ég að umræðan eigi eftir að þróast verulega í samfélaginu sjálfu. Ég veit að málið hefur verið talsvert rætt hér á þinginu. En út frá umsögnum til að mynda fulltrúa þeirra siðfræðinga sem rætt hafa málið og fulltrúa heilbrigðisstétta tel ég að það sé enn nokkuð vanreifað og hef því ákveðnar efasemdir um þann skamma tímafrest sem hér er lagður til. Því get ég ekki stutt málið.

Frú forseti. Hér er verið að leggja til undirbúning að smíði frumvarps sem heimili staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Ég er, sem kona og femínisti, mjög hlynnt slíkri frumvarpssmíð. Ég tel að með því að taka afstöðu til staðgöngumæðrunar í velgjörðarskyni sé staðgöngumæðrun í hagnaðarskyni hafnað með öllu. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að vanda til þess verks eins og tillagan gerir ráð fyrir og mjög brýnt að skorast ekki undan þeim áleitnu siðferðilegu spurningum sem veruleikinn færir okkur í hendur vegna þessa máls, vegna staðgöngumæðrunar og tæknigetu sem orðin er að veruleika, heldur sé það skylda okkar að takast á við þær spurningar og leiða þær til lykta. Það sýnist mér verða niðurstaðan, nái þetta mál hér fram að ganga. 

Virðulegi forseti. Ég tek undir málflutning hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur. Hér er einungis verið að leggja til að fram fari frumvarpssmíð og umræðan á sér stað þegar frumvörp eru hér til afgreiðslu, því að eins og þingmenn vita koma málin hér fram. Það er hægt að ræða þau í 1. umr., þau fara síðan til nefndar og þar er kallað eftir álitsgjöfum til að segja álit sitt á viðkomandi frumvarpi. Ég hef kynnt mér þetta mál, staðgöngumæðrun, afar vel og ætla að samþykkja þá tillögu sem hér liggur fyrir vegna þess að ég held að einungis með framlagningu frumvarps á Alþingi verði umræðan þroskuð, þá koma þau álitamál loksins í ljós sem um er deilt hér.

Frú forseti. Ég hef ekki lagt mörg orð í belg í þessari vandasömu umræðu nema í velferðarnefnd og umræðan þar var mjög góð og við veltum upp mörgum álitamálum í þessu sambandi. Ég styrktist í rauninni í þeirri afstöðu minni eftir þá yfirferð að höfuðáherslan verður náttúrlega að liggja á því að staðgöngumæðrun sé í velgjörðarskyni. Við erum að samþykkja að búa til lagaumgjörð utan um góðverk. Við erum að samþykkja að fólk sem er í verulegum vandræðum geti ákveðið að leysa þau vandræði saman. Auðvitað er þetta flókið og erfitt mál en hér er lagt til að búa til lagaumgjörð þannig að fólk muni ekki gera þetta að gamni sínu, það muni fá ráðgjöf og ákveðinn ferill verði settur niður. Mér fannst líka svolítið veigamikil sjónarmiðin sem okkur voru kynnt í yfirferð nefndarinnar að mjög margir 

Frú forseti. Það liggur fyrir eftir umræðu um þessa þingsályktunartillögu og afgreiðslu hennar í nefndinni að þingið er ekki enn komið á þann stað að geta tekið endanlega afstöðu til þess hvernig löggjöf um þessi efni ætti að líta út. Ég styð eindregið að slíkt frumvarp komi hingað inn og lýsi því þar með yfir að ég er jákvæður í garð þess að löggjöf um staðgöngumæðrun verði að veruleika á Íslandi. Öll efnisleg umræða um það hvernig henni verði hagað ræðst af efni frumvarpsins og þeirri meðferð sem það fær í þinginu. Ég vil að það sé alveg skýrt að með afstöðu minni hér í dag er ég ekki búinn að taka fyrir fram afstöðu til frumvarps sem síðar kann að koma fram. Það kann vel að vera að frumvarpið verði efnislega þannig gert eða að meiri hluti þingmanna verði á öndverðri skoðun við mig um það hvernig allar megingreinar frumvarpsins eigi að líta út, að ég geti ekki treyst mér til að styðja málið þegar það kemur fram. 

Frú forseti. Ég er kominn á virðulegan aldur og má reyndar muna tímana tvenna. Í gegnum tíðina hafa ýmsir haft áhyggjur af mér, ekki bara hv. þm. Margrét Tryggvadóttir heldur margir fleiri sem ég hef hitt á lífsleiðinni. Til að mynda man ég eftir því, þegar síðasta öld var að síga á seinni hlutann, að þá spurði verðandi tengdamóðir mín hvað ég ætlaði að leggja fyrir mig, með nokkrum áhyggjutón í röddinni. Ég sagði henni að ég ætlaði að verða rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður. Yndisleg manneskja sem hún var þá tók hún því mjög vel en gat ekki á sér setið að spyrja mig um leið: En á hverju ætlarðu að lifa? Þetta var spurning sem var mjög algeng á þessum tíma. Ég veit ekki hversu margir hafa spurt mig að því hvert væri mitt lifibrauð. Þetta er nokkuð sem íslenskir listamenn hafa þurft að þola alla tíð, þ.e. þá útbreiddu skoðun að störf þeirra séu meira til gamans, séu föndur, séu merki um að viðkomandi sé ekki fallinn til annarrar vinnu eða til annars en að dunda sér eitthvað í eigin hugarheimi. Sem betur fer vaknar skilningur á því smátt og smátt að listin er grundvallaratriði í hverju þjóðfélagi, listin er sál þjóðfélagsins. Sálin verður að vera heilbrigð og í jafnvægi.  Á síðasta ári kom út mjög merkileg skýrsla sem heitir merkilegu nafni en hún fjallar um hinar skapandi greinar. Orðalagið skapandi greinar er fegrun á orðinu „list“ og notað í staðinn fyrir það. Það kallast euphemismi á alþjóðamáli, vegna þess að list hefur svo slæmt rykti í þjóðfélaginu að ekki þótti lengur hægt að nota það orð þegar talað var um eitthvað í alvörunni. En í þessari skýrslu um hinar skapandi greinar - mér er nákvæmlega sama hvað menn kalla list, þeir mega kalla hana skapandi greinar eða hvað sem þeir vilja - kom fram að hinar skapandi greinar væru ekki einasta sál þjóðfélagsins heldur einn af undirstöðuatvinnuvegunum í efnahags- og atvinnulífi okkar. Tíminn er fljótur að líða. Ég ætla að minnast á þá skapandi grein sem ég hef mesta þekkingu á. Það er yngsta listgreinin, listgrein sem kom fram á 20. öldinni og heitir kvikmyndalist eða kvikmyndagerð. Eins og gildir um alla list eru mörkin óljós milli þess hvar iðnaður eða handverk endar og listin tekur við. Þau mörk verða menn að finna út held ég hver í sínu lagi og hver að hafa sína skoðun á því. Þegar ég lauk námi í kvikmyndagerð og kom hingað heim var engin kvikmyndagerð til á Íslandi. Það voru gerðar fréttamyndir hjá sjónvarpinu, að öðru leyti var engin kvikmyndagerð til. Núna er kvikmyndagerð á Íslandi blómleg starfsgrein sem telur 750 ársverk, það er meira en helmingurinn af þeim ársverkum sem hin margbölvaða framkvæmd Kárahnjúkavirkjun og eftirfylgjandi stóriðja hafa leitt af sér. Þessu fylgir engin mengun, þetta er hrein stóriðja, stóriðja andans. Við höfum náð alþjóðlegum árangri, íslenskir kvikmyndagerðarmenn hafa hlotið viðurkenningu úti um allan heim og fyrir þá sem eingöngu trúa á hina efnahagslegu viðurkenningu má benda á afrek Baltasars Kormáks nú nýlega þegar hann sló í gegn í peningaheimi Bandaríkjanna og átti aðsóknarmestu kvikmyndina fyrstu sýningarhelgina. 
             Nú langar mig að spyrja hæstv. menntamálaráðherra að því hvort við kvikmyndagerðarmenn megum ekki reikna með því, á þeirri öld sem nú er upp runnin, að 

Frú forseti. Ég þakka hv. málshefjanda og þingmanni Þráni Bertelssyni fyrir að vekja máls á stöðu kvikmyndagerðar. Ég veitti því eftirtekt að hann spyr þá sem hér stendur um horfur mála á öldinni, 21. öldinni. Það er sjaldan að maður fær leyfi til þess að tala um lengra tímabil en kjörtímabil, en það er ágætt. Ég ætla þó fyrst og fremst að fara yfir stöðuna eins og hún er núna í samtímanum. Eins og kunnugt er hefur verið talsverð umræða, ekki minnst úti í samfélaginu, um stöðu kvikmyndagerðar eftir umtalsverðan niðurskurð til Kvikmyndasjóðs á fjárlögum árið 2009. Síðan hefur auðvitað verið unnið talsvert að málum og í mjög góðri samvinnu mundi ég segja við þá sem eru starfandi í geiranum. Til að mynda var unnin mikil skýrsla um stefnu í kvikmyndagerð sem unnin var í samráði ráðuneytis og kvikmyndageirans þar sem fulltrúar kvikmyndageirans lögðu fram sín forgangsmál, hvað þeir teldu mikilvægast að ná fram til að stuðla að framgangi íslenskrar kvikmyndagerðar. Þar var að sjálfsögðu rætt mikið um framlög til Kvikmyndasjóðs en önnur atriði komu einnig fram, svo sem kynningarmál íslenskra kvikmynda erlendis, framlög til kvikmyndamenningar á Íslandi og ég nefni þar til að mynda kvikmyndahátíðir og kvikmyndahús, framlög til endurnýjunar eldri kvikmynda sem er mjög mikilvægur hluti menningararfsins, þ.e. hvernig við komum honum á stafrænt form, og fleiri þættir. Einn af þeim er kvikmyndamenntun sem niðurstaðan varð úr að við settum á laggirnar sérstakan starfshóp um stefnumótun í kvikmyndamenntun á Íslandi. Það er því margt undir þegar við ræðum um þessi mál. Hv. þingmaður og málshefjandi nefndi líka sérstaklega skýrslu sem unnin var að frumkvæði hinna skapandi greina, eða listgreinanna eftir því hvort við notum skrauthvörfin eða ekki, og var unnin í góðri samvinnu ýmissa ráðuneyta og geirans um hagræn áhrif skapandi greina. Niðurstöður þeirrar skýrslu voru mjög merkilegar og voru þær að hinar skapandi greinar eða listirnar veltu, þegar allt var tekið með í reikninginn, um það bil sömu fjárhæðum og þungaiðnaðurinn eða áliðnaðurinn á Íslandi. Þetta kom auðvitað mörgum á óvart. Í framhaldi af því var settur starfshópur til að móta tillögur - ég veit að þær tillögur liggja fyrir í lokadrögum núna og verða vonandi kynntar á næstunni - sem snúa að því hvernig við eigum að hlúa að uppbyggingu listgreina eða skapandi greina sem atvinnuvegar. Hv. þingmaður nefndi að þetta snerist ekki eingöngu um atvinnugrein heldur líka sálina í samfélaginu og ég get tekið undir það. Mér finnst þetta vera tvíþætt mál. Við eigum auðvitað að horfa á listir og menningu sem ákveðna nauðsyn fyrir okkar samfélag, hvort sem það eru bókmenntir, kvikmyndir, tónlist eða hvert við lítum, þá má segja og það er mín skoðun að samfélög séu dæmd út frá framlagi sínu til menningar í sinni víðtækustu skilgreiningu en ekki endilega út frá efnahagslegum stórvirkjum eða öðru slíku. Ég held að samfélög séu dæmd út frá þessu og þess vegna skiptir þetta að sjálfsögðu okkur öll máli óháð hinum hagrænu áhrifum. En þegar þau bætast við höfum við auðvitað mjög merkar niðurstöður sem sýna að fullar forsendur eru fyrir mjög fjölbreyttri atvinnuuppbyggingu á þessu sviði, ekki síst í kvikmyndagerðinni. Í kjölfar þeirrar stefnumótunar sem unnin var um kvikmyndagerðina sérstaklega náðu mennta- og menningarmálaráðuneytið og fagfélög á sviði kvikmyndagerðar samkomulagi um framhaldið. Ég vil nefna að það var auðvitað gert samkomulag í tíð fyrrverandi menntamálaráðherra, hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem miðaði að ákveðinni stigvaxandi aukningu framlaga í Kvikmyndasjóð. Við byggðum þetta samkomulag á svipuðum forsendum en bættum inn fleiri þáttum. Við sjáum því nú fram á að sett hefur verið niður samkomulag sem gerir ráð fyrir aukningu til Kvikmyndasjóðs. Síðan má ekki gleyma því að hér hefur verið í gangi stuðningskerfi á vegum iðnaðarráðuneytisins sem miðar við endurgreiðslu til framleiddra kvikmynda. Mér finnst mikilvægt að við höldum því til haga af því að þar hefur kannski birst sú gróska sem hefur verið í kvikmyndagerð á undanförnum árum. Endurgreiðslur árið 2011 voru 687 millj. kr. og þar af 471 millj. kr. vegna íslenskra kvikmynda en 216 millj. kr. vegna erlendra kvikmynda. Þær voru upphaflega hugsaðar kannski fyrst og fremst til að laða að erlenda kvikmyndagerðarmenn en hafa að sjálfsögðu nýst íslenskri kvikmyndagerð og það er jákvætt. Samkomulagið gerir ráð fyrir að við náum upp framlögum í Kvikmyndasjóð úr ríflega 500 millj. kr. árinu 2012 í 700 millj. kr. á fjórum árum. Ég held líka að gott sé að hafa það í huga og ég ætla að hafa það lokaorð mín að ég tel að þessir peningar sem við setjum inn í formi styrkja til kvikmyndagerðar í gegnum Kvikmyndasjóð sem byggir úthlutanir sínar á faglegu mati, skili sér í störfum, eins og hefur verið sýnt fram á, og ýmsum áhrifum á samfélagið allt. Ég tel því að þessum fjármunum sé vel varið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir að vekja athygli á málefnum kvikmyndalistarinnar. Það væri nú óskandi að ríkisstjórnarflokkarnir hlustuðu betur, með fullri virðingu fyrir okkur hinum, á þann sem hefur mesta sérþekkingu á því sviði innan þessara veggja. Það er líka ánægjulegt, frú forseti, að fylgjast með velgengni íslensks kvikmyndagerðarfólks. Það er búið að tala um Contraband Baltasars Kormáks og ýmsir fleiri Íslendingar eru þar innan borðs - Elísabet Ronaldsdóttir, Ólafur Darri, handritshöfundarnir og fleiri sem koma að þessu. Við vitum líka að innan tíðar á að fara að frumsýna Svartur á leik í leikstjórn Óskars Þórs Axelssonar, að mig minnir. Þetta er ekki tilviljun, það er ýmislegt í farvatninu og ýmislegt að gerast á sviði kvikmyndagerðar. Markvisst hefur verið unnið að því af hálfu kvikmyndagerðarfólks að byggja upp raunhæft skipulag til lengri tíma. Það hefur sýnt ótrúlega mikla þolinmæði við að fá stjórnvöld nú og áður til að skilja um hvaða hagsmuni er að ræða, og þá ekki bara hina hagrænu hagsmuni heldur ekki síður þau áhrif sem þetta hefur á líf og sál þjóðarlíkamans. Tækifærin eru til staðar. Það tók ákveðinn tíma að byggja þetta upp, að ná eyrum stjórnvalda og skilningi, að efla Kvikmyndasjóðinn, styrkja Kvikmyndamiðstöðina, kynningarmálin, passa upp á Kvikmyndasafnið, tala um endurgreiðslur til kvikmynda og síðast en ekki síst Kvikmyndaskólann. Það er sárt að horfa upp á að til lengri tíma hefur verið unnið markvisst en síðan hefur alltaf verið kroppað í þetta. Óvissan hefur að mínu mati verið allt of mikil. Vil ég þá sérstaklega draga hér fram Kvikmyndskólann. Það verður að sýna fram á að menn hafi metnað til þess að starfrækja hér ákveðnar undirstöður á sviði menntunar er tengjast kvikmyndagerð. Ég vil líka draga fram jákvæðu hlutina sem eru endurgreiðslurnar, að þær hafi verið auknar, ég held að það sé afar mikilvægt. Það er ánægjulegt að ríkisstjórnin sjái að skattalegir hvatir verða til að styrkja atvinnulífið, í þessu tilviki kvikmyndagerðina, áfram. Við í stjórnarandstöðunni munum að sjálfsögðu fylgjast með þessu máli og halda ríkisstjórninni við efnið. Það er að mínu mati mjög skrýtið hve hún hefur gengið hart að, 

Frú forseti. Ástæða er til að þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir að taka þessi málefni hérna upp. Íslensk kvikmyndagerð hefur á síðustu áratugum orðið meiri háttar atvinnuvegur hérlendis, auk þess að vera orðin megingrein í okkar menningar- og listalífi. Við getum farið í tölfræðina til að undirstrika og draga fram mikilvægi greinarinnar í atvinnulegu tilliti jafnt sem listrænu og menningarlegu. Hver króna skilar sér margfalt til baka og hrein fjárfesting, fyrir utan hinn listræna auð sem eftir situr, er hafin yfir allan vafa. Alþingi gerði þau alvarlegu mistök fyrir tæpum þremur árum að ganga of nærri stoðkerfi greinarinnar á þeim tíma, flestir eru sammála um það. Nú er snúið til baka og leiðin liggur upp á við. Hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra hefur margstaðfest að stefnt sé að því að bæta og efla stuðningskerfi greinarinnar verulega, og ekki vanþörf á þar sem þetta er sú listgrein sem eðli máls samkvæmt þarf hvað mestan stuðning og utanumhald. Mikil umsvif eru í kringum kvikmyndagerðina og við verðum að búa svo um hnútana að kvikmyndagerðarmenn geti helgað sig list sinni og gert áætlanir mörg ár fram í tímann án þess að leggja aleiguna og undirstöðu fjölskyldunnar að veði, eins og mörg dæmi eru um. Kvikmyndagerð og sjónvarpsþáttagerð eru fyrir löngu orðin ómissandi spegill á okkar samtíma. Flestum Íslendingum finnst íslensk kvikmynda- og sjónvarpsþáttagerð ómissandi þáttur í menningarlífinu og kallað er eftir því að vel sé utan um haldið. Árangurinn erlendis er náttúrlega einstæður litið til íslenskrar menningarsögu almennt og til staðar er almennur og breiður stuðningur við að gera betur og halda miklu betur utan um þessa grein. Við því verður örugglega orðið á næstu missirum eins og fram kemur í máli þingmanna þvert á flokka; og er ástæða til að fagna því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir að taka málefni kvikmyndagerðar hér upp, sem er mjög mikilvæg atvinnugrein. Fyrir okkur sem viljum efla fjölbreytileika í íslensku atvinnulífi er mikilvægt að hafa stjórnvöld sem vilja efla stuðning við innlenda kvikmyndagerð. Í aðdraganda síðasta flokksþings framsóknarmanna tókum við þennan málaflokk sérstaklega fyrir. Í framhaldi af því komumst við að þeirri niðurstöðu að rétt væri að auka framlag til þessarar mikilvægu atvinnugreinar - hækka endurgreiðsluhlutfallið úr 20 upp í 25% - vegna þess að eins og hér hefur komið fram skilar hver króna sem opinberir aðilar leggja í þessa atvinnugrein sér margfalt til baka. Þess vegna var það mér og mörgum öðrum ráðgáta þegar framlög til atvinnugreinarinnar voru skert og engin rök héldu í þeim efnum. Nú er mikilvægt að horfa fram á við, horfa á þann glæsilega árangur sem okkar fólk í þessari atvinnugrein hefur náð á undangengnum mánuðum og árum. Við megum heldur ekki gleyma því hversu gríðarleg landkynning það er fyrir íslenska þjóð að státa af þessari atvinnugrein. Við höfum verið að ná miklum árangri eins og ég sagði hér áðan. Það er því mikilvægt að við ráðumst ekki að rótinni sem er framtíðarsýn á uppbyggingu í málaflokknum. Þá er mikilvægt að stofnun eins og Kvikmyndaskólinn fái svigrúm til að „framleiða“ hæfileikaríkt fólk til að halda áfram þeirri sókn sem verið hefur í þessum málaflokki. Mig langar líka, af því við framsóknarmenn tókum fyrir hugverkaiðnaðinn í umfjöllun okkar um atvinnumál, að nefna að fyrirtæki eins og Framestore, sem sér um eftirávinnslu á kvikmyndum sem er alltaf að verða stærri og stærri hluti í þessum iðnaði, hefur verið að gera stórkostlega hluti. Við þurfum að skoða starfsumhverfi fyrirtækja sem koma að þeim þætti kvikmyndagerðarinnar. Ég vildi ég hefði lengri tíma, en ég vona að við munum þvert á flokka fara að snúa okkur að því að efla þessa mikilvægu atvinnugrein.

Forseti. Mig langar aðeins að fjalla um menningu sem fjárfestingu. Ég á mann sem hefur stúderað myndlist og myndlistarmarkaðinn. Hann hefur komist að þeirri niðurstöðu, með ítarlegum skrásetningum á öllum myndverkum seldum á íslenskum uppboðum, að íslensk myndlist er ein besta fjárfesting sem nokkur getur fjárfest í. Mjög örugg sem slík. Ég held að menning og menningarsköpun sé líka mjög góð fjárfesting fyrir samfélagið. Íslensk menning er lítið styrkt af ríkinu. Þeim peningum sem við höfum þó sett í menningu, kvikmyndir, bækur, tónlist, myndlist - ég held að við fáum þessa aura margfalt til baka. Hvar væri til dæmis íslensk ferðaþjónusta ef íslenskrar menningar nyti ekki við. Íslenskar bíómyndir bera ásýnd landsins okkar út í heiminn. Það er meðal annars þess vegna sem fólk vill sækja okkur heim. Íslenskar bækur, þar höfum við náð gríðarlegum árangri, flytja íslenska hugsun og íslenska heimsmynd og heimssýn beint úr kollinum á íslenskum höfundum í kollinn á lesendum um allan heim. Margir hafa af þessu alvöruatvinnu. Ég hef sjálf eiginlega alltaf unnið afleidd störf tengd menningarstarfi. Þau störf eru mun fleiri en afleidd störf tengd álverum. Því segi ég: Ég vil fá að sjá hér fleiri kvikmyndaver og færri álver, því að hver króna sem er sett í menningarsköpunina sjálfa - ekki einhver kokteilboð - skilar sér margfalt til baka í því sem við köllum menningarverðmæti, en ekki síður í því eina sem sumir skilja: beinhörðum peningum.

Virðulegur forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir að hefja máls á þessu. Eins og fram kom í máli hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur er hann sá sem gerst þekkir þetta af þeim sem hér eru innan veggja. Hann vakti athygli sá virðisauki sem hinar svokölluðu skapandi greinar færa inn í efnahags- og atvinnulíf þjóðarinnar, þá sérstaklega efnahagslífið. Mér er eiginlega slétt sama hvort við tölum um skapandi greinar eða listgreinar, mér finnst virðisaukinn skipta meira máli, sem staðfestur var í skýrslu og kom öllum á óvart. Hvernig getum við tryggt að svo verði áfram í náinni framtíð? Þá hljótum við að þurfa að hugsa til þess fyrir þessa atvinnugrein, kvikmyndagerðina eða kvikmyndalistina eða hvað við kjósum að nefna hana, að það umhverfi sem þeirri atvinnugrein er skapað hér á landi þarf að vera eins og umhverfi allra annarra atvinnugreina í landinu. Það þarf að vera stöðugt. Það þarf að vera gegnsætt. Það þarf að eyða í því allri óvissu - vegna þess, frú forseti, að óvissa og óstöðugleiki fyrir hvaða atvinnugrein sem er er versti óvinur hennar. Það hefur sýnt sig að það er þverpólitískur samhljómur um að styrkja menningarmál í landinu. Við þurfum með einhverjum hætti að styrkja Kvikmyndasjóð til þess sem hann var áður og gera betur til að halda utan um það sem vel er gert og til að við getum séð að sá virðisauki skapandi greina, sem öllum kom á óvart, haldist ekki bara eins og hann er, heldur aukist og verði bæði landi og þjóð til sóma.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér stöðu íslenskrar kvikmyndagerðar. Það er full þörf á því og full ástæða til að þakka þessa umræðu sem hv. þm. Þráinn Bertelsson á frumkvæði að. Það er gleðilegt að sjá núna loksins beinharðar staðreyndir sem sanna að kvikmyndagerð á Íslandi er alvöruatvinnuvegur sem er bæði burðugur og vaxandi. Enginn vafi er á því að mikið samhengi er á milli kvikmyndagerðar og ferðaþjónustu. Við sjáum það í athyglisverðri bók Ágústs Einarssonar, um hagræn áhrif kvikmyndalistar, að nýlegar kannanir sýna fram á að þessi tengsl eru afar mikil; 10–14% þeirra sem ferðuðust til Íslands á árinu 2010 nefndu sérstaklega að það hefði verið vegna efnis um Ísland og frá Íslandi í sjónvarpi og útvarpi sem þeir tóku ákvörðun um að koma hingað til lands. Það er rétt sem fram hefur komið í umræðunni að framlög til Kvikmyndasjóðs voru skorin niður, allt of mikið illu heilli, strax á þessum missirum eftir hrun. Hins vegar vil ég fagna því sérstaklega að nú hefur náðst, að frumkvæði hæstv. menntamálaráðherra og fagfélags kvikmyndagerðarmanna, nýtt samkomulag sem vekur vonir um að nú verði vörn snúið í sókn. Framlögin eiga að hækka tiltölulega lítið til að byrja með, en síðan skarpt á komandi árum. Þegar við erum komin fram á árið 2015 horfum við fram á um það bil 40% aukningu á framlögum til Kvikmyndasjóðs Íslands frá því sem nú er. Það er líka mikilvægt að hafa í huga að endurgreiðslur til innlendra kvikmyndagerðarmanna hafa verið að aukast mjög undanfarin missiri. Þær voru yfirleitt á bilinu 100–250 milljónir á ári undanfarinn áratug, en voru, eins og hæstv. ráðherra kom inn á hér í umræðunni, yfir 400 milljónir á árinu. Á árinu 2011 runnu því yfir 900 millj. kr. til íslenskrar kvikmyndagerðar í landinu. Þessi geiri hefur gríðarleg sóknarfæri. Við þurfum að hlúa að honum. Þetta er burðarás innan skapandi greina og gott merki um það fjölbreytta atvinnulíf sem þessi ríkisstjórn vill standa vörð um.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þráni Bertelssyni fyrir að taka upp mikilvæg mál hér. Við höfum ekki gleymt því hvað hann stóð sig vel, sá hv. þingmaður, í að verja stöðu Kvikmyndaskólans fyrir stuttu. Það var vel gert. Ég undirstrika líka sérstaklega að það fjármagn sem er sett í kvikmyndagerð skilar sér svo margfalt til baka. Allar kannanir hafa sýnt það. Það var gerð könnun á 112 verkum sem voru framleidd hér 2006–2009. Í henni kom í ljós að 44% af fjármagninu sem varð grunnurinn að verkefnunum voru erlent fjármagn. Það kom að utan. 34% voru innlendir peningar, ekki samt ríkisstyrkur. Einungis 22% voru opinber framlög þannig að þessi 112 verk voru mestmegnis unnin á grundvelli erlends fjármagns og að hluta til innlends fjármagns án ríkisstuðnings, en 22% með ríkisstuðningi. Þessar tölur segja mjög margt. Sumir halda að þetta sé allt meira eða minna framleitt af innlendu, opinberu fé. Svo er sannarlega ekki. Ég vek líka athygli á fyrirspurn sem sú er hér stendur lagði fram í fyrra til hæstv. menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Á síðustu árum hefur norræna efnið í Ríkisútvarpinu einungis verið 7,5%. Helmingur var íslenskt efni, 26% var bandarískt efni. Mér finnst hlutur norræns efnis rýr, sérstaklega þegar við horfum til þess að í sömu fyrirspurn kom fram að áhorfið á norræna efnið var talsvert meira en áhorfið á bandaríska efnið. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra og Ríkisútvarpið að koma til móts við það sem kom fram í fyrirspurninni, að viðkomandi aðilar vildu gjarnan auka norrænt efni í Ríkissjónvarpinu. Ég held að það sé mjög mikilvægt, bæði vegna tungumálsins og menningarheims okkar, en líka af því að fólk hefur áhuga á þessu efni. Það sýna kannanir.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Dagskráin í þinginu hefst oft á hálftíma þar sem nokkuð snörp orðaskipti eiga sér stað svo það fer ekki hjá því að maður komist ofurlítið við þegar dettur á svona logn og blíða og allir ljúka upp einum munni um að nú þurfi að taka á á einhverju tilteknu sviði. Núna tölum við um hinar skapandi greinar og fyrst og fremst um kvikmyndagerðina. Framtíðin er björt hjá kvikmyndagerðinni ef marka má orð þeirra sem hér hafa talað sem ég er alveg sannfærður um að má marka. Kvikmyndagerðin hefur lifað af eitthvert kaldasta vor sem nokkur listgrein nokkurs staðar hefur þurft að þrauka. Núna er vonandi sumar og sól í kvikmyndagerðinni. Núna eru að renna upp betri og blómlegri tímar. Uppskeran af verkum þeirra sem lögðu drög að þessari atvinnu- og listgrein hér á landi fer að koma í ljós með ríkulegri hætti en hefur sést hingað til. Það gleður mig óskaplega að sjá mörg kunnugleg andlit og mörg ný andlit úr greininni minni á þingpöllum. Það slær aðeins á einmanaleikann sem ég finn stundum fyrir í salnum  Ég þakka fyrir þessa umræðu, sérstaklega þakka ég hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem alla tíð hefur sýnt íslenskri menningu skilning í orði og verki. Hið sama á við um okkar ágæta og hæstv. menntamálaráðherra, Katrínu Jakobsdóttur.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þm. Þráni Bertelssyni og þakka kærlega fyrir umræðuna. Von mín er að óvissutímanum sem hefur verið í gegnum þann mikla niðurskurð sem öll menning og allar listgreinar hafa mátt þola, kvikmyndagerðin þar einna mest undanfarin þrjú ár, sé að ljúka. Kannski er það einkenni á þessum skapandi greinum að mér finnst mjög margir fulltrúar þeirra hafa brugðist við með nýjum og skapandi hugmyndum til að leysa þann vanda sem við höfum staðið frammi fyrir. Ég tek undir með hv. þm. Skúla Helgasyni sem sagði að um þetta snerist hin fjölbreytta atvinnustefna. Það snýst til að mynda um að reiða sig meira á hinar skapandi greinar, að hafa ekki öll eggin í sömu körfu. Mér heyrast hv. þingmenn Framsóknarflokksins vera sammála í þessum efnum.  
             Mér finnst mikilvægt að við ræðum við tækifæri það jafnvægi hvernig við viljum sjá fjármögnun kvikmyndagerðar þróast til lengri tíma. Þá vísa ég annars vegar í framlög úr Kvikmyndasjóði sem byggjast á faglegum forsendum og hins vegar í endurgreiðslur sem nýtast jafnt erlendum og innlendum aðilum. Eins og fram kom í máli mínu hafa endurgreiðslurnar vaxið sem hlutfall af framlögum hins opinbera til kvikmyndagerðar. Mér finnst eðlilegt að við ræðum líka hvernig við viljum sjá þau mál þróast. Það er rétt hjá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur að íslenskar listir og menning eru hlutfallslega lítið styrktar af ríkinu. Það kemur fram í skýrslu um hin hagrænu áhrif skapandi greina. Þar er stuðningur hins opinbera um það bil 10%, en hann er hins vegar grunnurinn sem hitt hvílir á. Þess vegna skiptir svo miklu að ríki og sveitarfélög sýni stuðning. Þá geta fulltrúar hinna skapandi greina farið að framleiða þann virðisauka sem hér var nefndur. Ég vísa til ýmiss annars sem ég kem því miður ekki að hér, breytts fyrirkomulags hvað varðar miðastyrki svo dæmi sé nefnt, þeirrar stefnumótunar sem er fram undan í kvikmyndamenntun þar sem við erum að fá til landsins Henning Camre sem áður var forstöðumaður danska kvikmyndaskólans og síðar dönsku kvikmyndastofnunarinnar. Hann ætlar að verða okkur innan handar í þeirri stefnumótun. 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 45/1997, um vörumerki, með síðari breytingum. Þetta er þskj. 296 og 269. mál. Frumvarp þetta er endurflutt með tiltölulega litlum breytingum frá 139. löggjafarþingi. Það felur í meginatriðum í sér þrenns konar breytingar á gildandi lögum um vörumerki. Í fyrsta lagi eru þar á ferð breytingar vegna fyrirhugaðrar aðildar að svonefndum Singapúrsamningi um vörumerkjarétt frá 2006 sem snertir samræmingu á formreglum um vörumerki. Aðrar breytingar eru til samræmis við norræna framkvæmd. Þá eru lagðar til breytingar til að auka á skýrleika einstakra ákvæða og jafnvel breytt reglum sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu, einkum um svokallaða umboðsmannsskyldu. Við gerð þessa frumvarps var haft samráð við Félag umboðsmanna vörumerkja og einkaleyfa. Þá var haft samráð við utanríkisráðuneytið um þýðingu á samningnum og við gerð þingsályktunartillögu varðandi heimild til fullgildingar hans sem samþykkt var á 139. löggjafarþingi. Lagði utanríkisráðherra þá tillögu fram og var samningurinn fylgiskjal með henni. Alþjóðahugverkastofnunin, World Intellectual Property Organization – WIPO eins og það heitir, hefur umsjón með þessum Singapúrsamningi um vörumerkjarétt. Samningurinn var undirritaður 2006 og hefur Ísland meðal annarra ríkja undirritað hann. Hann öðlaðist gildi árið 2009. Efni samningsins varðar skilyrði um form og meðhöndlun vörumerkjaumsókna og skráninga. Stefnt er að samræmi í aðildarríkjum samningsins hvað snertir form umsókna, vörumerki og skráningu á þeim. Þær breytingar sem lagt er til að verði gerðar í samræmi við efni samningsins eru meðal annars ívilnandi úrræði þegar tímamörk eru ekki virt og möguleiki á hlutun umsókna og skráninga. Í ársbyrjun 2011 höfðu 59 ríki undirritað samninginn, m.a. Ísland eins og áður kom fram, og 25 ríki hafa fullgilt hann, þar á meðal Danmörk. Hvað snertir norræna framkvæmd eru lagðar til breytingar að fyrirmynd dönsku og norsku vörumerkjalaganna. Nefna má að gert er ráð fyrir að Einkaleyfastofan fái heimild til að fella niður skráningu vörumerkja í ákveðnum tilvikum. Af ákvæðum sem auka skýrleika gildandi lagaákvæða má nefna að tekið er fram berum orðum að ákvæði laganna taki ekki einungis til vöru heldur líka þjónustu. Þá er gjaldtökuheimild gerð ítarlegri og skýrari, svo sem venja er með gjaldtökuheimildir í ýmsum öðrum lögum, t.d. lögum um einkaleyfi og lögum um hönnun, en þau lög eru á starfssviði Einkaleyfastofu. Þá eru í 12. gr. frumvarpsins gerðar tillögur um breytingar á umboðsmannsskyldu. Er það talið stríða gegn reglum Evrópska efnahagssvæðisins og frjálsri þjónustu á milli ríkja þess ef í lögum er kveðið á um skyldu umboðsmanns vörumerkis til búsetu hér á landi. Lýtur breytingin að því að það nægi að umboðsmaðurinn sé búsettur á Evrópska efnahagssvæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum, sem sagt á öllu hinu Evrópska efnahagssvæði og tengdum löndum í gegnum fríverslunarsamninga. Samskipti umsækjenda og eigenda vörumerkja við Einkaleyfastofuna verða áfram á íslensku, en í undantekningartilvikum hefur stofan tekið við skjölum á erlendum tungumálum, svo sem framsölum, og er gert ráð fyrir að framkvæmdin verði óbreytt að því leyti. Hvað athugasemdir við einstakar greinar frumvarpsins snertir má vekja athygli á nokkrum atriðum. Í athugasemd við 1. gr. er tekið fram að krafan til sérkennis og aðgreinanleika vörumerkja taki einnig til þjónustu, ekki aðeins til vöru. Í athugasemdum við 2. gr. er meðal annars fjallað um að sönnunarbyrði um að umsækjandi hafi verið í vondri trú hvíli á þeim sem andmælir skráningu. Í athugasemdum við 3. gr. greinir frá því að umsækjandi eigi möguleika á að tjá sig um synjun, um skráningu umsóknar eða að lagfæra umsókn innan tiltekins frests. Jafnframt er þar vikið að því að ákvæði um endurupptöku séu nýmæli er tengist Singapúrsamningnum. Í athugasemd við 4. gr er vikið að andmælum við skráningu vörumerkis innan tiltekins frests frá birtingu skráningar og í athugasemdum við 5. gr. um möguleika á hlutun umsókna og skráninga með tilliti til Singapúrsamningsins. Þá er í athugasemdum við 6. gr. vikið að því nýmæli að Einkaleyfastofan geti samkvæmt frumvarpinu auk dómstóla fellt skráningu úr gildi. Þannig er stuðlað að því að vörumerkjaskráin hafi ekki að geyma fjölda skráðra vörumerkja sem ekki eru í notkun. Er þetta í samræmi við dönsk og norsk vörumerkjalög. Í athugasemd við 13. gr. er fjallað um að ekki aðeins skuli vörumerkjaskrá vera aðgengileg almenningi eins og er í gildandi lögum, heldur skuli umsóknir og önnur móttekin gögn jafnframt vera aðgengileg almenningi, þó að undanskildum gögnum er varða viðskiptaleyndarmál, t.d. upplýsingar um greiðslu vegna kaupa á vörumerki. Því má svo bæta við í lokin, frú forseti, að fjármálaráðuneytið telur í kostnaðarumsögn sinni að þessar breytingar muni ekki hafa áhrif á kostnað ríkissjóðs á viðkomandi sviði. Því legg ég til að að lokinni þessari umræðu, virðulegur forseti, verði frumvarpinu vísað til 2. umr. og efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra - ég ætla ekki að fara að nefna hverra ráðuneyta, ég hef bara tvær mínútur - fyrir framsöguna. Frumvarpið hljómar fyrst og fremst eins og tæknilegt úrlausnarefni, hefur ekki mikla pólitík eða stefnubreytingu í för með sér. Oftar en ekki eru það einmitt þessi tæknilegu mál sem hafa mikil áhrif, sérstaklega til lengri tíma. Það vekur athygli mína að einungis er sagt við hverja var haft samráð við gerð frumvarpsins, eingöngu er nefnt samráð, að vísu er talað um ítarlegt samráð við Félag umboðsmanna vörumerkja og einkaleyfa. Nú þekki ég ekki til þess félagsskapar og ætla því ekki annað en vera til alls góðs maklegt, en það er ekki alveg sjálfgefið að félagið hafi sömu hagsmuna að gæta og neytendur. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki hafi komið til greina að hafa samráð við fleiri aðila en bara þennan félagsskap og þá er ég kannski fyrst og fremst að hugsa um neytendur. Sömuleiðis eru tilgreind þrjú atriði sem standa upp úr varðandi efnislegar breytingar á núverandi lögum. Í þriðja atriðinu er nefnt að umsækjanda sé skylt að tilnefna umboðsmann innan Evrópska efnahagssvæðisins, EFTA eða í Færeyjum. Ég velti fyrir mér: Mun þetta þýða mikla breytingu frá því sem nú er? Þá er ég að vísa til þess viðskiptaumhverfis sem við höfum á Íslandi.

Frú forseti. Ég skal reyna að svara samkvæmt bestu getu. Ég er ekki útlærður í þessum fræðum  Varðandi ferli þess var það á undirbúningsstigi ítarlega rætt og í samráði við Félag umboðsmanna vörumerkja og einkaleyfa. Málið nýtur líka góðs af þinglegri meðferð á 139. löggjafarþingi. Þá bárust til dæmis umsagnir frá ríkisskattstjóra og Viðskiptaráði Íslands sem gerðu ekki athugasemdir við frumvarpið. Þá var sömuleiðis unnið úr umsögn frá áfrýjunarnefnd hugverkaréttinda á sviði iðnaðar. Í framhaldinu voru reyndar gerðar tilteknar breytingar á orðalagi 2. gr. frumvarpsins frá upphaflegri gerð þess sem varða vörumerki sem ekki má skrá og sömuleiðis 13. gr. sem lýtur að aðgangi að vörumerkjaskrá. Ég held því að reynt hafi verið að vinna þetta á grundvelli gagna sem lágu fyrir þegar frumvarpið kom upphaflega fram en líka að taka hliðsjón af því sem gagnlegt kom fram í ábendingum og umsögnum í þinglegri umfjöllun málsins. Sama gildir um ábendingar frá Einkaleyfastofu. Varðandi umboðsmannsþáttinn skil ég það svo að það sem þar sé eingöngu verið að gera sé að hætta að binda umboðsmanninn við Ísland, þannig að það sé núna nægjanlegt að hann starfi einhvers staðar á Evrópska efnahagssvæðinu eða í aðildarríkjum stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum, einfaldlega vegna þess að það er talið stríða gegn reglum Evrópska efnahagssvæðisins að hafa það öðruvísi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir andsvarið. Ef ég skil hæstv. ráðherra rétt er það sem snýr að umboðsmanninum ívilnandi. En svona við fyrsta yfirlestur velti ég því fyrir mér hvort hér væri um það að ræða að við værum að íþyngja frekar, við getum sagt frjálsum viðskiptum, þ.e. að eitthvað sem menn hefðu fram til þessa ekki þurft að vera með umboðsmann fyrir hér á landi eða innan Evrópska efnahagssvæðisins, að núna þyrfti að uppfylla þá kröfu. Ef þetta er rétt hjá hæstv. ráðherra er það akkúrat öfugt við það sem ég las út úr textanum við fyrstu yfirferð. Hæstv. ráðherra er ef til vill eðli málsins samkvæmt ekki búinn að setja sig inn í öll smáatriði, enda er hann nýbúinn að taka við embætti, en það er nú samt þannig að kannski er ekki mikil þekking á þessum málum á Íslandi. Við erum þátttakendur, óafvitandi held ég megi segja, í viðskiptastríði, sérstaklega á milli Evrópusambandsins og Bandaríkjanna. Það stríð er kannski fyrst og fremst háð með allra handa tæknilegum hindrunum. Við höfum lent Evrópusambandsmegin að stærstum hluta í því vegna þess að við erum innan Evrópska efnahagssvæðisins. Skýrasta dæmið um hvernig það kemur við íslenska alþýðu er kannski það að ef menn kaupa núna amerískar vörur verður - sem ég held að enginn geti haldið fram að séu svona málefnaleg rök fyrir - að líma sérstakar innihaldslýsingar á þær þrátt fyrir að fullgóðar innihaldslýsingar séu á þeim og jafnvel betri en á evrópsku vörunum. 

Frú forseti. Að sjálfsögðu er það rétt og skylt og gagnlegt að hv. þingnefnd fari vel yfir málið. Ég hygg nú að þetta sé töluvert skýrt, þ.e. 12. gr., sem breytir 1. mgr. 35. gr. laganna, er nokkuð skýr: „Eigandi vörumerkis sem ekki hefur lögheimili á Evrópska efnahagssvæðinu, í aðildarríki stofnsamnings Fríverslunarsamtaka Evrópu eða í Færeyjum skal hafa umboðsmann búsettan á einhverju framangreindra landsvæða.“ Síðan er þetta nokkuð rækilega skýrt í umsögn um 12. gr. Þetta mun vera til samræmis við það sem er þá hinn hefðbundni frágangur mála á Evrópska efnahagssvæðinu, en í núgildandi lagaákvæðum sem ganga út á það, sem sagt nefnd 35. gr. vörumerkjalaga, nr. 45/1997, er ákvæði um skyldu þeirra aðila sem ekki hafa lögheimili hér á landi og sækja um skráningu vörumerkis hér á landi til að hafa umboðsmann búsettan hérlendis. Fyrirkomulagið er of þröngt, bæði hvað varðar umsækjandann og hvar umboðsmaður getur verið búsettur. Þessu er þá breytt með þessum hætti. Að sjálfsögðu fagna ég því að þingnefndin fari vel yfir þetta en þangað til annað kemur í ljós geng ég út frá því að þetta sé sá rétti frágangur á málinu sem verði látinn athugasemdalaus af hálfu eftirlitsaðila á Evrópska efnahagssvæðinu.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða, eins og kom fram hjá hæstv. ráðherra, frumvarp til laga um breytingar á lögum nr. 45/1997, um vörumerki, með síðari breytingum. Hæstv. ráðherra fór ágætlega yfir frumvarpið áðan. Eins og ég nefndi í stuttu andsvari mínu virkar þetta fyrst og fremst sem tæknilegt mál. En þegar menn skoða viðskipti á milli landa er oft - ef ég má kannski sletta örlítið, með leyfi forseta, „the devil in the details“ eins og þeir segja á enskri tungu. Það er ekki bara af góðmennsku einni sem reglur sem þessar eru settar. Þær eru oftar en ekki til að vernda ákveðna viðskiptahagsmuni og gera mönnum erfiðara fyrir að versla á milli landa. Þess vegna fóru menn af stað með Bretton Woods-samkomulaginu og settu fram GATT-samkomulagið á sínum tíma, sem síðan þróaðist út í Alþjóðaviðskiptastofnunina sem hefur það að markmiði að vera með alheimsreglur yfir viðskipti, bæði um vörur og svo í seinni tíð þjónustu og hugverkaréttindi og ýmislegt annað. Þar takast menn á við þrengri hagsmuni, þ.e. ekki hagsmuni heimsins, og þá sérstaklega þeirra landa sem eru hvað fátækust og eiga hvað mest undir því að það séu frjáls alheimsviðskipti, og menn eigast við um hagsmuni ríkari þjóða og ríkjabandalaga, eins og Evrópusambandsins, sem hafa gert hvað þeir geta til að vernda sína framleiðslu og sinn heimamarkað fyrir samkeppni erlendis frá. Mig minnir að átta viðskiptalotur hafi verið hjá Alþjóðaviðskiptastofnuninni, GATT, þær gætu nú hafa verið fleiri, svolítið er síðan ég leit á það. Það segir sína sögu að Evrópusambandið hefur aldrei haft frumkvæði að neinni þessara lotna. Eins og staðan er í dag er afskaplega lítið að gerast á vettvangi Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Menn telja jafnvel að langt verði í það, jafnvel ekki, að sú lota klárist sem hefur verið í umræðunni í áratug í það minnsta. Þess vegna er afskaplega mikilvægt að við förum vel yfir það þegar við fáum svona tæknilegar úrlausnir, eins og þetta frumvarp ber með sér, og að við séum ekki að loka á markaðinn og ganga á rétt íslenskra neytenda. Þess vegna spurði ég hæstv. ráðherra - við förum auðvitað betur yfir það í hv. efnahags- og viðskiptanefnd - hvað þetta þýddi varðandi umboðsmanninn. Ég ætla ekki að rengja hæstv. ráðherra en hann nefndi að ákvæðið sem um er að ræða sé fyrst og fremst ívilnun frá því sem nú er. Allra hluta vegna er mikilvægt fyrir okkur að fara yfir það. Þrátt fyrir að hæstv. ráðherra hafi bent á það að frumvarpið hafi verið í meðförum þingsins áður og fengið nokkrar umsagnir ber á það að líta að ekki er mikil þekking á þessum málum hér á landi. Þess vegna verður hv. efnahags- og viðskiptanefnd að vera þeim mun meira vakandi þegar málið kemur til nefndarinnar og fara vel yfir þetta. Ég nefndi í stuttu andsvari áðan dæmi um tæknilegar viðskiptahindranir sem við horfum upp á hvern einasta dag. Það er, eins og ég nefndi, í besta falli spenna, við getum líka kallað það stríð án hefðbundinna vopna, sem betur fer, á milli Bandaríkja Norður-Ameríku og Evrópusambandsins sem kemur fyrst og fremst fram í því að lítill vilji er hjá aðilum að koma á fríverslun milli þessara svæða, sem væri auðvitað afskaplega mikill hagur að. Sömuleiðis eru ýmsar leiðir farnar til að halda vörum annars aðilans frá heimamarkaði hins, kemur til dæmis fram í því sem ég nefndi áðan að á öllum matvörum verða menn að líma miða með alveg eins innihaldslýsingu og er á amerísku vörunum, ef undan er skilið að um amerísku vörurnar eru þær reglur að það þarf að vera innihaldslýsing á hvern skammt, þ.e. skammt af því sem notaður er. Má segja að það sé auðvelda leiðin þegar fólk er til dæmis að fylgjast með hvað það innbyrðir margar kaloríur eða hvað annað sem fólk er nú að fylgjast með í mataræði sínu, og það verður að heimfæra það yfir á 100 grömm. Væri fróðlegt að vita hver kostnaðurinn er á bak við hverja einustu dollu af tómötum eða hvað það nú er þegar búið er að líma miða með innihaldslýsingu fyrir 100 grömm, oft með svo pínulitlu letri að við sem erum komin nærri því á miðjan aldur eigum jafnvel erfitt með að lesa. Þetta er því fyrst og fremst kostnaður, ekki neitt annað, og gert til þess að halda vörum frá markaðnum. Enda hefur það gerst frá því við gengum inn í EES - þó að við höfum hagnast mikið á því að mörgu leyti, ég ætla ekki að gera lítið úr því - og það er engin tilviljun, að verslun, innflutningsverslun, hefur færst frá Bandaríkjunum yfir í Evrópu. Það er auðvitað í samræmi við áætlun Evrópusambandsins, þ.e. að hafa eins mikla verslun innan Evrópusambandsins og mögulegt er. Það er nefnilega fullkominn misskilningur, og jafnvel er einn og einn aðili sem talar fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu sem dettur í þá gryfju, að tala um Evrópusamband sem einhvers konar frelsisbandalag í viðskiptum. Því er algjörlega öfugt farið. Evrópusambandið er tollabandalag og er með mjög skýrt markmið um að reyna að halda eins mikilli verslun innan sinna raða og mögulegt er. Það er metið sem svo að Evrópusambandið sé ríkur markaður, ef þannig má að orði komast, og það sé hagur Evrópusambandsins og ríkja þess að eiga eins mikil viðskipti sín á milli og mögulegt er og verja sig með tollamúrum. Virðulegi forseti. Ég hef svo sem bara lesið athugasemdir við frumvarpið og farið hérna yfir það. Það er ekki mörgu við það að bæta efnislega sem hæstv. ráðherra fór yfir. Miðað við texta frumvarpsins gengur það út á að innleiða Singapúrsamninginn um vörumerkjarétt, taka inn ákvæði úr norrænni fyrirmynd og síðan að auka skýrleika einstakra ákvæða í gildandi lögum og þar með talið þetta umboðsmannamál sem ég vísaði í áðan ásamt ýmsu öðru. Flest af þessu hljómar alveg prýðilega. Hæstv. forseti. Ég held hins vegar allra hluta vegna, sérstaklega miðað við eðli þessara mála, að það sé afskaplega mikilvægt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari vel yfir málið og kalli til þá aðila sem best þekkja til. Ég held að við gætum jafnvel þurft að kalla til - ég er nú ekki að hugsa um að kalla þá fyrir nefndina, ég er meira að hugsa um að kalla eftir upplýsingum einhvers staðar annars staðar frá en á Íslandi, vegna þess að lítil, vil ég fullyrða, sérfræðiþekking er á þessum málum. Svo eru þeir sem hafa kannski mest sinnt þessu á vettvangi Íslands, ásamt ýmsum öðrum embættismönnum, algjörlega uppteknir í því að vinna í aðildarumsókn Íslands að Evrópusambandinu og hafa lítinn tíma fyrir þjóðarhag á meðan.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir greinargerðina fyrir málinu og fyrir að mæla fyrir því hér í dag. Það er ekki vanþörf á að við fáum fleiri stjórnarmálefni til umfjöllunar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd eins og staða mála er þar og sá mikli málafjöldi sem við eigum fram undan á vorþinginu miðað við þau frumvörp sem boðað var að nefndin þyrfti að taka til umfjöllunar og gera auðvitað helst að lögum á yfirstandandi þingi. Eins og fram hefur komið er hér á ferðinni gamall kunningi, mál sem áður hefur verið til umfjöllunar og þegar það er nú endurflutt hefur verið tekið tillit til þeirra athugasemda sem komu fram í hinni fyrri þinglegu meðferð. Hér er því fyrst og fremst um að ræða tæknileg úrlausnarefni og ég tek undir með hv. 5. þm. Reykv. s. að mikilvægt er að við í efnahags- og viðskiptanefnd fáum til liðs við okkur þá sem vel þekkja til á þessu sviði. Hér er auðvitað fyrst og fremst verið að fylgja með í þróun alþjóðaréttar og samninga um þessi efni, Singapúrsamningsins og þróun Evrópuréttarins sömuleiðis, auk þess sem verið er að skýra einstök ákvæði. Ég sem formaður efnahags- og viðskiptanefndar mun að sjálfsögðu fá til að rýna þetta með okkur þá sem gerst þekkja og einstakir nefndarmenn kunna að óska eftir á milli umræðna til að tryggja sem vandaðasta umfjöllun málsins. Ég vonast jafnframt til að í þetta sinnið megi takast að ljúka umfjöllun um málið og gera að lögum vel fyrir vorið.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Það eru nokkrar spurningar sem vakna og kannski sérstaklega þegar maður lítur til umsagna um þetta mál á fyrri stigum en þar kom meðal annars fram álit frá áfrýjunarnefnd hugverkaréttinda á sviði iðnaðar þar sem segir, með leyfi frú forseta: „Hugsanlega mun þetta hafa í för með sér að fleiri málum verður áfrýjað til áfrýjunarnefndar sem gæti þýtt aukinn kostnað.“ Sú breyting sem gerð er með þessu frumvarpi er að Einkaleyfastofu er veitt gjaldtökuheimild, eins og stendur í skýringu við 15. gr., með leyfi frú forseta: „Með ákvæði þessu, sem samið er í samráði við Einkaleyfastofuna, er lagt til að heimild ráðherra til að ákveða gjöld, sem taka mið af kostnaði við rekstur Einkaleyfastofunnar vegna vörumerkjamálefna og þeirrar þjónustu sem veitt er, verði gerð skýrari og færð betur til samræmis við þær kröfur sem gerðar eru til innheimtu þjónustugjalda. Í frumvarpi þessu er kveðið á um heimildir Einkaleyfastofunnar til að innheimta gjöld með sérstakri gjaldskrárreglugerð, sem ráðherra setur, fyrir þá þjónustu sem stofnunin veitir aðilum sem sækja um skráningu vörumerkis.“ Áfram heldur: „Þá er kveðið á um að gjöld samkvæmt gjaldskrá skuli standa undir rekstri Einkaleyfastofunnar vegna umsýslu með umsóknum og skráningu vörumerkja. Nefnd eru dæmi um þau þjónustugjöld sem fallið geta til í tengslum við umsókn en undir önnur þjónustugjöld geta til að mynda fallið beiðnir um endurbirtingu vörumerkis, beiðni um takmörkun á verndarsviði, leit í vörumerkjaskrá, veiting afrita af umsóknum og skráningum vörumerkja o.fl. Loks er tilgreint á hvaða kostnaðarliðum gjaldskrá skuli byggð.“ Maður veltir því fyrir sér hvaða heimildir Alþingi er að framselja ef við samþykkjum þetta frumvarp. Í skýringum við 3. og 4. gr. kemur fram að hér er verið að skjóta stoðum undir heimildir Einkaleyfastofu til að afla tekna til að standa undir rekstri sínum vegna þessa frumvarps. Það er því eðlilegt að við spyrjum hæstv. ráðherra: Hversu umfangsmiklar breytingar er verið að gera? Hversu háum fjárhæðum þarf stofnunin að verja í það eftirlit sem hún á að sinna? Þarf að fjölga starfsmönnum Einkaleyfastofu margfalt? Fyrst ekki hefur verið stoð undir þessa gjaldtöku fyrir þjónustu stofnunarinnar hingað til veltir maður fyrir sér hvernig Einkaleyfastofa hefur fjármagnað þennan hluta af starfsemi sinni. Mér finnst eðlilegt að við spyrjum um þetta við 1. umr. málsins. Einkaleyfastofu eru færðar miklar heimildir til að fella umsóknir úr gildi, hafi athugasemdir eða lagfæringar umsækjenda ekki verið gerðar innan tilskilins frests, sem mig minnir að ég hafi lesið að séu tveir mánuðir. Svo segir um 3. gr. á bls. 6, með leyfi frú forseta: „Synjanir Einkaleyfastofunnar taka bæði til forms og efnis umsókna. Einkaleyfastofan getur veitt umsækjanda kost á að tjá sig oftar en einu sinni um annmarka umsóknar.“ Maður veltir fyrir sér hvort hægt sé að kæra þá úrskurði sem Einkaleyfastofa ákvarðar í málum sem þessum til æðra stjórnsýslustigs, hvort einhver aðili meti það hvernig Einkaleyfastofan hagar störfum sínum gagnvart þeim sem til hennar leita. Nú er ég ekki að gefa í skyn að þar sé maðkur í mysunni en mér finnst að við á Alþingi þurfum að gera okkur grein fyrir því hvað við erum að samþykkja. Mig langar líka að spyrja hæstv. ráðherra um 4. gr. Hver er rökstuðningurinn fyrir því að frestur til að andmæla skráningu vörumerkis sé tveir mánuðir? Af hverju ekki einn mánuður eða þrír mánuðir? Hvers vegna var komist að þessari niðurstöðu? Er þetta tekið úr norrænni löggjöf eða hver er rökstuðningurinn? Ég tek undir með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að við þurfum að skoða ýmis álitaefni betur og þess vegna er mjög gott að fá svör við þeim við 1. umr. áður en við fjöllum um þetta frumvarp í nefndinni eftir nokkra daga. Það mundi greiða fyrir starfi nefndarinnar ef hæstv. ráðherra gæti upplýst okkur. Við erum að leiða í lög gjaldtökuheimildir til Einkaleyfastofu og mér sýnist að Alþingi muni ekkert geta komið nálægt þeim vegna þess að ráðherra getur sett reglugerð um það hvernig Einkaleyfastofa innheimtir þessi gjöld. Ég get ekki séð neinar takmarkanir fyrir því að menn hafi verulegt svigrúm til að auka starfsemina og fjölga starfsfólki og hverjir greiða fyrir það? Það er ekki ríkissjóður heldur þeir sem nýta sér þessa þjónustu. Við höfum nýlegt dæmi um hliðstætt mál sem er rekstur Fjármálaeftirlitsins. Fjármálaeftirlitið tekur gríðarlega mikla fjármuni af þeim fjármálafyrirtækjum sem það hefur eftirlit með. Við hv. þingmenn sem erum í salnum og erum í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins, hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson og Tryggvi Þór Herbertsson, þekkjum það að í raun og veru virðist fyrirkomulagið í dag á rekstri Fjármálaeftirlitsins vera þannig að Alþingi er þar einhvers konar stimpilpúði, það er búið að ákveða þetta allt fyrir fram. Þess vegna vara ég við því að við höldum áfram á þessari vegferð og færum Einkaleyfastofu og hæstv. ráðherra, framkvæmdarvaldinu, svo ótakmarkaðar heimildir og lagðar eru til í þessu frumvarpi. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra, af því að talað er um erlenda fyrirmynd og horft til Norðurlandanna: Er þessum málum fyrir komið með þessum hætti annars staðar? Koma þjóðþingin ekkert nálægt því þegar rætt er hvernig gjald er innheimt af viðskiptavinum stofnana eins og Einkaleyfastofu? Þó að þetta mál sýnist voðalega saklaust við fyrstu kynni gæti hér leynst úlfur í sauðargæru, þ.e. ef við gefum okkur að þær heimildir sem kveðið er á um í frumvarpinu verði nýttar til hins ýtrasta. Það er einmitt þannig sem við höfum séð Fjármálaeftirlitið vaxa og vaxa og vaxa. Er ekki tími til kominn að staldra við? Við höfum átt samtöl um það hversu gríðarlega stórt apparat Fjármálaeftirlitið er og því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi ekki áhyggjur af þeirri þróun. Nú kemur hann reyndar úr þeim flokki sem vill auka umsvif hins opinbera mikið og þar hefur árangurinn verið glæsilegur að undanförnu. Er verið að leggja til með þessu frumvarpi umfangsmiklar heimildir Einkaleyfastofu til að setja alls konar gjöld á atvinnulífið í landinu og það megi þá fjölga starfsmönnum stofnunarinnar til að sinna þessu eftirliti? Þetta minnir mig á tíðindi síðustu daga um íslensk eftirlitskerfi yfir höfuð, þau virðast ekki hafa virkað sem skyldi og eru mörg málin sem við getum nefnt þar. Ég tel því að þetta mál þurfi að skoða mjög vandlega og senda til ítarlegrar umsagnar. Því miður voru umsagnirnar um þetta mál mjög fátæklegar en það er kannski vegna þess að það lítur svo sakleysislega út. En við þurfum að standa vörð um þá sem leita til Einkaleyfastofu og að ekki verði farið ofan í pyngjur þeirra og reikningar hækkaðir í óhóflegum mæli. Ég bið því hæstv. ráðherra um að svara þessum spurningum mínum, sem ég vona að hann hafi tekið niður, vegna þess að mikilvægt er að þegar við í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins fjöllum um þetta frumvarp höfum við í farteskinu hvaða hugsun býr á bak við það.

Frú forseti. Það er sjálfsagt að reyna að upplýsa hv. þm. Birki Jón Jónsson sem er, eins og kom skýrt fram í máli hans, sérfróður á sviði vörumerkjaréttar  Varðandi þjónustugjaldtökuheimildir og kostnað af rekstri Einkaleyfastofu er þetta ósköp einfalt og er eins og á við í fjölmörgum öðrum tilvikum, ætlunin er að ríkið beri ekki kostnað af þjónustunni sem veitt er. Það er þjónusta að skrá og halda utan um vörumerki og gjaldskráin, eins og almennt gildir um þjónustugjöld, á einfaldlega að endurspegla það. Umfangið ræðst auðvitað af eftirspurninni eftir þjónustunni. Hver umsvifin verða á viðkomandi sviði stýrist í grófum dráttum af því hve mikil þörf verður fyrir viðkomandi þjónustu. Varðandi 3. gr. er þar, eftir því sem ég best fæ séð, einfaldlega verið að búa betur um og auka andmælarétt þeirra sem skipta við stofnunina, það er í raun og veru verið að styrkja stöðu þeirra. Þeir fá ríkari andmælarétt  Mönnum er líka gefinn kostur á að lagfæra umsókn innan ákveðins tímafrests þannig að ég held að hér sé reynt að búa um þetta með sanngjörnum hætti og réttarstaða þeirra sem eiga samskipti við stofnunina sé tryggð á venjubundinn hátt eins og gert er í svona tilvikum og má vísa til stjórnsýslulaga í þeim efnum, menn eigi andmælarétt, menn eigi rétt á því að lagfæra umsókn eða bæta úr skorti á gögnum og annað í þeim dúr. Sá réttur er hér færður inn í lögin með skýrari hætti. Að hluta til er auðvitað verið að mæta þeim reglum sem Singapúrsamningurinn felur í sér, í öðrum tilvikum samræma framkvæmdina norrænni hefð. Varðandi tveggja mánaða ákvæðið er það sett til að tryggja að ávallt sé unnt að andmæla í allt að tvo mánuði frá birtingu skráningar og það er til að tryggja stöðu þeirra sem telja sig hafa ríkari rétt og vilja andmæla skráningunni eða fá hana ógilta. Og að bestu manna yfirsýn hefur niðurstaðan orðið sú að hóflegur tími til þess sé tveir mánuðir. Það eru sjónarmið í báðar áttir, tíminn má ekki vera svo skammur að menn geti ekki skoðað stöðu sína en það er heldur ekki æskilegt að hann sé svo langur að ekki fáist á hreint fljótlega hvort skráningunni sé andmælt. Ég veit ekki hvort ber að skilja hv. þingmann þannig að hann hafi áhuga á því að Alþingi hafi meiri hönd í bagga með ákvörðunum um þessa gjaldtöku. Ég held að Alþingi hafi öðrum og brýnni hnöppum að hneppa en að ákveða nákvæmlega hver þjónustugjöld af þessu tagi eigi að vera. Þau hvíla á skýrum lagagrunni, þau eru þjónustugjöld og ekkert annað, þau eiga að vera í samræmi við kostnaðinn af því að veita þjónustuna. Við þekkjum þetta, þessi umræða hefur oft verið tekin hér í sambærilegum tilvikum og að sjálfsögðu eiga gjöldin að uppfylla þau skilyrði sem gerð eru. Varðandi Fjármálaeftirlitið og rekstrarumsvif þess höfum við sjálfsagt tækifæri til að ræða það þegar þau mál eru beinlínis á dagskrá, til dæmis þegar það kemur fyrir Alþingi að ákveða tekjustofna til Fjármálaeftirlitsins, eins og gert er með reglubundnum hætti. Auðvitað hefur það verið talsvert til umfjöllunar hvernig eigi að ganga frá þeim málum og að sjálfsögðu er ekki markmið í sjálfu sér að reka stærra fjármálaeftirlit á Íslandi en þörf er á. Tímabundið eru aðstæður þær að mikið annríki er hjá þeirri stofnun, sem tengist uppbyggingu fjármálakerfisins eftir hrunið, rannsóknum og úrvinnslu mála og jafnvel nýjum verkefnum sem Fjármálaeftirlitinu hafa verið falin eins og að hafa eftirlit með slitastjórnum og fleira mætti telja, en það er talsvert önnur umræða en skráning vörumerkja ef út í það er farið. Vilji hv. þingmaður fara enn þá lengra og ræða umsvif hins opinbera almennt má auðvitað gera það. Þróunin hefur sannarlega orðið sú að vegna sparnaðar og aðhaldsaðgerða hefur dregið úr umfangi hins opinbera rekstrar, það er nokkuð ljóst. Hann þandist að vísu mjög hratt út á ákveðnu árabili eins og kunnugt er og komu þar ýmsir við sögu.

Frú forseti. Mér sýnist á klukkunni hér í ræðupúltinu að hæstv. ráðherra hafi átt níu mínútur eftir til að svara þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann. Mér finnst lágmark við 1. umr. um mál að þeim spurningum sé svarað. Ég spurði hæstv. ráðherra hversu umfangsmiklar gjaldtökuheimildirnar séu sem við erum að leiða í lög, verði þetta frumvarp að lögum. Erum við að tala um milljónir, tugi milljóna? Þarf að bæta við starfsmönnum? Við hljótum að gera þá grundvallarkröfu til þess ráðherra sem mælir fyrir málinu að hann geti sagt okkur hversu umfangsmikil þessi þjónusta og starfsemi einkaleyfastofa er. Í öðru lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra varðandi heimildir Einkaleyfastofunnar um að fella umsókn úr gildi. Nú rís væntanlega ágreiningur á milli starfsfólks stofnunarinnar og þeirra aðila sem sækja um einkaleyfið. Finnst hæstv. ráðherra ekki koma til greina að hægt verði að áfrýja deilumálum sem slíkum til úrskurðarnefndar óvilhallra aðila sem færu yfir afgreiðslu stofnunarinnar og það hvort hún sé rétt eða röng? Við hljótum líka að þurfa að gæta réttinda þeirra sem þurfa að eiga samskipti við það ágæta fólk sem þar vinnur, sem ég dreg ekki í efa. Varðandi fjárframlög til stofnunarinnar og hvernig hún er rekin hef ég í kjölfar hrunsins gerst meiri þingræðissinni en ég var áður. Ég hélt að hæstv. fjármálaráðherra væri þingræðissinni líka en hann talar í raun og veru gegn því að Alþingi eigi að skipta sér af þessu máli, það sé ekkert málefni Alþingis, það sé bara málefni ráðherrans og Einkaleyfastofunnar hvernig menn hagi innheimtu gjalda vegna þessarar þjónustu. Ég er einfaldlega ósammála hæstv. ráðherra um það. Er hæstv. ráðherra með einhverjar fleiri tillögur um að draga tennurnar úr Alþingi Íslendinga og afhenda framkvæmdarvaldinu?

Frú forseti. Ég heyri það að hv. þingmaður er í miklu stuði og ég skal gjarnan taka þátt í því með honum að skemmta mér í þessari umræðu. 
             Hversu umfangsmikil þessi þjónusta er? Ég var að reyna að svara því á þann augljósa hátt sem mér finnst liggja í augum uppi: Það verður eftirspurnin eftir þjónustu stofnunarinnar sem stjórnar því. Þetta eru væntanlega þarfir sem við ætlum að leysa úr, við ætlum að hafa þessa hluti í lagi hjá okkur þannig að þeir sem leita eftir þeirri þjónustu að skrá hér vörumerki fái þá þjónustu. Annað hefur ekkert staðið til en að hér eftir sem hingað til borgi menn fyrir þá þjónustu sem þeim er veitt og fái í staðinn skráninguna eða annað sem þar er á ferðinni. Ég kann ekki nákvæmlega tölur svo að ég viðurkenni það hreinlega, en þetta er ekki mjög stórt batterí það ég best veit. Hvað þessi þáttur mála er nákvæmlega stór hjá Einkaleyfastofunni skal ég ekki segja en eigum við að giska á að þetta sé batterí sem velti 100–200 milljónum, ég er ekkert frá því að það sé nærri lagi. Þetta er því ekki mjög umfangsmikil starfsemi en mikilvæg engu að síður. Varðandi það hvort þarna eigi að starfa úrskurðarnefnd eða þarna eigi að vera málskotsréttur til æðra stjórnvalds tengist kannski því hversu stóra og mikla hagsmuni menn telja sig eiga þarna. Menn geta auðvitað alltaf leitað réttar síns ef þeir telja á sér brotið en hvort á að byggja það inn í ferlið með úrskurðarnefnd eða málskotsrétti til æðra stjórnvalds eða hvort menn eiga að sæta endanlegum úrskurðum þarna um þessa skráningu og annað slíkt, hafandi andmælarétt og hafandi alla aðstöðu til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og leita réttar síns um ágreiningsmál með hefðbundnum hætti fyrir dómstólum, skal ég ekki segja en það má sjálfsagt færa rök fyrir hvoru tveggja. Með þjónustugjöldin er þetta hið almenna fyrirkomulag, hér er einfaldlega ekki verið að breyta nokkrum sköpuðum hlut. Þvert á móti er verið að gera ákvæðin skýrari um það 

Frú forseti. Ég þakka þessi svör svo langt sem þau ná. Það er náttúrlega bagalegt að það skuli ekki liggja fyrir þegar við ræðum þetta mál hversu umfangsmikil þessi starfsemi er en það mun kannski skýrast við störf efnahags- og viðskiptanefndar sem tekur málið fyrir. Ég hefði haldið að þeir aðilar sem bera þetta mál inn í þingsal ættu að geta svarað grundvallarspurningum sem þessum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að öðru sem tengist þessu dálítið. En þær gjaldtökuheimildir sem verið er að færa hér Einkaleyfastofunni má að mörgu leyti bera saman við þær heimildir sem Fjármálaeftirlitið hefur. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sáttur við það fyrirkomulag sem nú ríkir, m.a. gagnvart framlögum til Fjármálaeftirlitsins, að Alþingi Íslendinga hefur í raun og veru afskaplega lítið eða nær ekkert um það að segja hvernig það þróast. Telur hæstv. ráðherra ekki - af því að ég tel að hann sé þingræðissinni - að Alþingi Íslendinga, þ.e. nefndir Alþingis, sem þessar stofnanir heyra undir, eigi að koma að áætlunum þessara stofnana á fyrri stigum til að hafa áhrif á það með hvaða hætti starfsemi og umfang þeirra þróast? Eða er hæstv. ráðherra á því, eins og stendur í þessu frumvarpi, að þetta eigi að vera sjálfdæmi hæstv. fjármálaráðherra sem gefur út ákveðna reglugerð um það og útfærir hvað megi taka gjald fyrir og hvað það verði hátt og fleira? Er hæstv. ráðherra í alvöru að segja það hér, í ljósi þeirrar gagnrýni sem við höfum komið með varðandi rekstur Fjármálaeftirlitsins, að málið komi Alþingi lítið sem ekkert við? Hæstv. ráðherra talar um að það sé mikið að gera hjá þinginu og menn hafi margt að starfa. Ég vil nú minna hæstv. ráðherra á að á þessu ári mun hann gegna fimm ráðherraembættum þannig að það verður nóg að gera hjá honum. Ég kvarta ekki undan vinnu hér í þinginu og spyr því hæstv. ráðherra hvort hann telji ekki að þingið eigi að geta 

Frú forseti. Að sjálfsögðu tekur þingið sér þau völd í svona tilvikum sem það sjálft kýs, löggjafarvaldið liggur þar, fjárveitingavaldið liggur þar og fjárstjórnarvaldið. En Alþingi hefur búið um þetta í gegnum tíðina með tilteknum hætti og almennt hefur það ekki verið þannig að menn hafi samþykkt gjaldskrár fyrir þjónustugjöld á Alþingi í einstökum atriðum. Hér er ekki um neinn valdatilflutning að ræða frá því sem verið hefur, a.m.k. ekki í þessu tilviki. Ég er ekki talsmaður þess að draga burst úr nefi Alþingis hvað það varðar  Varðandi Fjármálaeftirlitið var ég frekar í hinum hópnum, þeim sem vildi passa upp á að fjárveitinga- og fjárstjórnarvald Alþingis væri ekki upphafið jafnvel þó að í hlut ætti eftirlitsstofnun eins og Fjármálaeftirlitið, sem er kostað af eftirlitsaðilunum, og þó að það sé alveg skýrt að við þurfum að búa þannig um þá stofnun að hún sé algerlega sjálfstæð í störfum sínum. En ég legg ekki þann skilning í það sjálfstæði að hún geti algerlega skammtað sér tekjur sjálf óháð því sem verður niðurstaðan á Alþingi við afgreiðslu fjárlaga o.s.frv. Í því tilviki hafa verið deilur um hvernig nákvæmlega skyldi búa um þetta og varð niðurstaðan nú fyrir áramótin sú að fara yfir það á þessu ári, áður en kemur að því að ganga frá þessu máli næst, hvernig verði betur um þetta búið. Það held ég að sé skynsamlegt að gera. Ef menn vilja gera það í fleiri tilvikum eða fara rækilegar ofan í saumana á þessu máli er það mér algerlega að meinalausu. Ég fagna þeim eldmóði sem er í hv. þingmanni varðandi það að fara rækilega ofan í saumana á þessu stóra máli þegar það kemur til nefndar.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í neinar samlíkingar en hæstv. ráðherra var fjármálaráðherra fyrir stuttu síðan. Mig rekur minni til þess að hafa fengið umsögn frá fjármálaráðuneytinu út af Fjármálaeftirlitinu þar sem hvorki meira né minna en því var haldið fram að það væri jafnvel verið að brjóta stjórnarskrána með því fyrirkomulagi sem er hjá Fjármálaeftirlitinu, það var ekkert minna sagt en það. Farið var mörgum orðum um það hvað Fjármálaeftirlitið hefði stækkað stjórnlaust eða stjórnlítið og ákveðið sér fjárveitingar. Svo hart var þetta álit að hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra - fyrrverandi að vísu, núverandi er hér - taldi að hæstv. fjármálaráðherra gengi allt of langt í pólitík með þessari umsögn. Það eru nokkrir dagar síðan, það nær ekki mánuði, og núna kemur hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og gengur í rauninni lengra en hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra þegar hann ver Fjármálaeftirlitið og nefnir meðal annars að ástæðan fyrir þessum útgjöldum hjá Fjármálaeftirlitinu sé sú að þar sé svo mikil rannsóknarvinna út af hruninu. Það er ekki rétt. Hér höfum við, virðulegi forseti, dæmi, af því að það er talað um að þetta sé aldrei með þeim hætti að þingið ákveði gjöld. Ég hvet hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra og núverandi ráðherra nokkurra ráðuneyta að kynna sér úrvinnslugjaldið sem gengið er frá hér 

Frú forseti. Ég hef í engu skipt um skoðun frá því að ég var að glíma við þessi mál sem fjármálaráðherra. Ég er ekki þeirrar skoðunar að við getum haft fyrirkomulag þessara mála þannig að einstakar einingar í ríkisrekstrinum geti algerlega skammtað sér rekstrarumfang sjálfar og það gangi bara sjálfvirkt utan úr bæ inn í fjárlögin jafnvel þó að þessar stofnanir byggi á sértekjum og jafnvel þó að það sé mikilvægt að þær séu sjálfstæðar í störfum sínum. Auðvitað verður að gæta að þeim sjónarmiðum þar sem þau eru þar sem við höfum jafnvel skuldbundið okkur til að tryggja sjálfstæði og óhæði tiltekinnar starfsemi. Ég legg ekki þann skilning í að það upphefji venjuleg sjónarmið, ákvæði fjárreiðulaga og fjárveitingavald og fjárstjórnarvald Alþingis, enda væri það þá komið út á mjög alvarlega braut. Það eru engin tilefni til að ætla mér slíkar skoðanir, ég veit ekki til þess að ég hafi nokkurn tíma látið í ljós að svo eigi að vera. Það er út af fyrir sig alveg rétt hjá hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni að í sumum tilvikum eru árlega ákveðnar fjárhæðir á ýmsum gjöldum. Það er gert með stærri krónutöluskatta, nefskatta og því um líkt. En það er líka mjög mikið að hreinum þjónustugjaldskrám þar sem heimildir eru í lögum til að ákveða þær með tilteknum hætti, allt auðvitað innan marka þess sem slík ákvarðanataka verður að uppfylla, þ.e. að um sé að ræða eiginleg þjónustugjöld sem endurspegli kostnað við að veita viðkomandi þjónustu, ekki sé um að ræða tekjustofn eða skatt sem sé falinn í slíku. Þetta eiga auðvitað hv. þingmenn að þekkja. Það er nákvæmlega 

Virðulegi forseti. Það eru ekki margir sem taka þátt í þessari umræðu en þeir sem taka þátt fyrir utan ráðherrann, hv. þingmenn, ég held að ég geti alveg mælt fyrir munn hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar líka, að það vakti athygli okkar beggja þessi breytti málflutningur frá því fyrir nokkrum dögum síðan hjá hæstv. ráðherra. Nú kemur hæstv. ráðherra og segir það að hann hafi ekkert skipt um skoðun, ja, ég hvet nú hæstv. ráðherra til þess, af því að allt er hér tekið upp, að hlusta á ræðu sína sem hann flutti hér rétt áðan og svör við andsvari hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar. Ég held að ef hann fer í rólegheitunum yfir það komist hann að þeirri niðurstöðu að þetta er ekki sá tónn sem var sleginn, í það minnsta ekki í umsögn fjármálaráðuneytisins um Fjármálaeftirlitið og stöðu þess. Virðulegi forseti. Úrvinnslugjaldið er meira að segja talið vera þjónustugjald en það er hins vegar misjafnt hvernig menn geta stillt því upp. Við hv. þingmenn þurfum auðvitað að ákveða hvernig við viljum haga þessum málum. Það er alveg rétt að á mörgum sviðum er þetta með þessum hætti en það má alveg færa rök fyrir því að það eru mörg vítin að varast í því. Það liggur t.d. fyrir að aukin gjaldtaka á þessu sviði kemur niður á neytendum, hún kemur ekki niður á neinum öðrum. Alveg eins og þegar menn hækka gjöld og setja skatta eða gjöld á fjármálafyrirtæki, sama hvaða nafni þeir nefnast, þá er minna svigrúm til að lækka vexti og afskrifa lán o.s.frv. Ég hef svolitlar áhyggjur af því að hér segir skýrt að þetta séu auknar og skýrar gjaldtökuheimildir fyrir Einkaleyfastofuna, það er augljóst. Mér fannst að vísu 

Frú forseti. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að þó að ég hafi tíundað hér svona eftir minni helstu rök Fjármálaeftirlitsins sjálfs og stjórnar þess fyrir fjárþörf Fjármálaeftirlitsins að það hafi eitthvað með þá afstöðu sem ég eða eftir atvikum fagmenn í fjármálaráðuneytinu, sem unnu tiltekna kostnaðarumsögn, að gera, það er ekki svo. Þetta voru þau sjónarmið, af því að ég fór auðvitað yfir rekstraráætlun Fjármálaeftirlitsins á sínum tíma og ég þekki vel rökin, sem þar voru færð fram fyrir því að stofnunin þyrfti á verulega auknum fjármunum að halda þessi missirin.  Síðan gera menn ráð fyrir því að það dragi úr þessari fjárþörf tiltölulega hratt á næstu missirum og við skulum vona að það gangi eftir þó að reynslan hafi stundum kennt okkur að það sé erfiðara að ná fjárveitingunum niður þegar þær einu sinni eru búnar að hækka.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, sem er á þskj. 306, 278. mál þessa þings. Megintilgangur þessa frumvarps er að bregðast við athugasemdum frá svonefndu FATF-fyrirbæri, sem hefur á enskunni langan titil, ef forseti leyfir mér að lesa: Financial Action Task Force on Measures against Money Laundering and Terrorist Financing, skammstafað FATF. Þetta er alþjóðlegur framkvæmdahópur sem vinnur að aðgerðum er miða að því að koma í veg fyrir að fjármálakerfi séu notuð til að þvætta fé og fjármagna hryðjuverk. Ísland gekk til þessa samstarfs haustið 1991 og er því skuldbundið til að samræma löggjöf sína og starfsreglur að tilmælum FATF. Starf þessa alþjóðlega framkvæmdahóps og tilmæli hans hafa verið leiðandi á heimsvísu og hafa reyndar tilskipanir Evrópusambandsins þessu tengdar verið samræmdar tilmælunum þannig að um eitt og hið sama er að ræða. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og miða að því að uppfylla þessi tilmæli varða raunverulegan eiganda að baki viðskiptum eða starfsemi. Lagt er til að tilkynningarskyldir aðilar verði skyldaðir til að leita ávallt upplýsinga um hver sé raunverulegur eigandi í hverju tilviki fyrir sig auk þess sem lagt er til að skilgreining laganna á raunverulegum eiganda verði bætt í þeim tilgangi að víkka út gildissvið hennar. Þá er lögð til sú breyting á viðurlagaákvæði laganna að heimilt verði að beita framkvæmdastjóra eða aðra aðila sem stjórna daglegum rekstri lögaðila viðurlögum. Einnig er með frumvarpinu lagt til að skilgreint verði sérstaklega hvaða skilríki geta talist vera viðurkennd persónuskilríki í skilningi 5. gr. laganna. Efnahags- og viðskiptaráðuneytinu hafa undanfarið borist ábendingar frá fjármálafyrirtækjum um að æskilegt sé að tekinn verði af allur vafi um að rafræn skilríki geti talist vera gild persónuskilríki samkvæmt ákvæðinu og því er lagt til að rafræn skilríki af háu öryggisstigi skuli falla þar undir. Loks eru lagðar til smávægilegar breytingar vegna laga um greiðsluþjónustu, nr. 120/2011, sem samþykkt voru í september 2011. Þetta er meginefni þessa litla frumvarps, frú forseti, og ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vildi til að byrja með spyrja hæstv. ráðherra út í 2. gr., b-lið. Þar segir, með leyfi forseta: „Við bætist nýr töluliður, svohljóðandi: Viðurkennd persónuskilríki: Gild persónuskilríki sem gefin eru út af stjórnvöldum eða eru viðurkennd af stjórnvöldum. Til gildra persónuskilríkja skulu teljast vegabréf, ökuskírteini, nafnskírteini gefin út af Þjóðskrá Íslands og rafræn skilríki sem innihalda fullgild rafræn vottorð sem varðveitt eru á öruggum undirskriftarbúnaði, sbr. III. og IV. kafla laga um rafrænar undirskriftir.“ Eftir því sem ég best veit hafa menn þurft að framvísa persónuskilríkjum áður en þegar maður fer yfir þetta veltir maður því fyrir sér hvaða persónuskilríki voru notuð áður ef það þarf að taka þetta sérstaklega fram. Ég hafði í það minnsta ekki hugmyndaflug til að ímynda mér einhver önnur skilríki og kannski hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um það í hverju breytingin felst.

Ég vona að ég geti svalað fróðleiksþorsta hv. þingmanns í þessu tilviki. Ég skil þetta þannig að það sem við bætist hér séu viðurkennd rafræn skilríki af háum gæðaflokki. Það þarf varla að velkjast í vafa um að menn hafa viðurkennt áður helstu skilríki sem almennt eru tekin gild eins og vegabréf, nafnskírteini og önnur slík viðurkennd opinber skilríki. En það hefur sem sagt leikið vafi á eða menn vilja taka af allan vafa um það að viðurkennd rafræn skilríki, sem eru þannig úr garði gerð að þau eru áreiðanleg og ekki þarf að veljast í vafa um að viðkomandi sé sá sem hann segist vera við framvísun þeirra, séu gild persónuskilríki. Við þekkjum hvernig um það er búið í rafrænum skilríkjum, samanber rafrænar undirskriftir með kortum sem staðfesta hver viðkomandi er, að þau skuli sömuleiðis teljast til slíkra viðurkenndra skilríkja þegar þarf að sannreyna að aðili sé sá sem hann hefur gefið upp að hann sé. Þetta tengist að sjálfsögðu rekjanleika í viðskiptum þar sem grunur kann að vera uppi um peningaþvætti eða fjármögnun hryðjuverka, þá þarf að liggja ljóst fyrir hvað séu viðurkennd skilríki. Með þessu frumvarpi er verið að ganga betur frá því að þessu leyti á grundvelli ábendinga frá fjármálafyrirtækjum, að rafræn skilríki af þessum gæðum skuli teljast þar með.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Oft og tíðum hefur maður séð, sérstaklega varðandi EES-gerðir, frumvörp til laga um hluti sem virðast vera afskaplega litlir og skipta litlu máli. Ég held að það væri því áhugavert, þó ekki væri annað, að fara aðeins yfir þetta. Hér er sérstaklega tilgreint að um breytingar sé að ræða varðandi persónuskilríki en ég hélt einhvern veginn að viðurkennd persónuskilríki væru vel þekkt fyrirbæri og þyrfti ekki að tilgreina sérstaklega. Það er auðvitað þróun í þessu eins og öðru en ég hefði ekki talið að menn þyrftu að hlaupa eftir því og breyta öllum lögum, til dæmis þegar menn hafa breytt vegabréfum, þau hafa tekið nokkrum breytingum með nýrri tækni. Svona fljótt á litið, þegar maður skoðar þetta frumvarp, sér maður ekki alveg í hverju breytingin felst frá því sem nú er. Ef ég hef skilið vörnina gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka rétt hefur hún fyrst og fremst gengið út á að vita hver á peningana. Það er til lítils að vera með varnir gegn peningaþvætti ef hér er hægt að „sirkúlera“ með peninga sem enginn veit hvaðan koma, þá væri algjör gósentíð fyrir þá sem vildu stunda slíka starfsemi.

Frú forseti. Þetta frumvarp talar held ég ákaflega vel fyrir sig sjálft, það er skýrt að hér er verið að bregðast við þessum athugasemdum. Við erum þátttakendur í þessu alþjóðlega samstarfi og ég geri ekki ráð fyrir því að deilur séu um að við eigum að vera það og taka þátt í því að berjast gegn því að óhreinir peningar séu þvegnir eða að menn noti krókaleiðir til að koma fjármagni milli aðila eða landa til að fjármagna hryðjuverkastarfsemi. Þetta höfum við samþykkt að gera sem þátttakendur í alþjóðlegu samstarfi og hér er meðal annars verið að bregðast við athugasemdum sem við höfum fengið frá þeim sem halda utan um þetta alþjóðlega samstarf og einnig að einhverju leyti frá innlendum aðilum, samanber það sem ég rakti áðan um rafræn skilríki - sem reyndar vel að merkja er stjórnvaldsstefna að efla, að auka útbreiðslu þeirra. Þó að viðleitni á því sviði hafi kannski legið lágt um skeið af ástæðum sem allir þekkja, vegna aðstæðna í samfélaginu og efnahagslífinu, er kominn skriður á það á nýjan leik. Það er hluti af því að nútímavæða þjónustuna að rafrænar undirskriftir verði útbreiddari og rafræn skilríki til að sannreyna og staðfesta rafrænar undirskriftir og eðlilegt að það komi inn á þetta svið eins og önnur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsöguna. Við í hv. efnahags- og viðskiptanefnd munum senda málið út til umsagnar milli umræðna og leita eftir viðbrögðum. Þetta er ákaflega mikilvægt málasvið og mikilvægt að við fylgjum alþjóðlegri þróun og þróum löggjöf okkar hratt og vel því að það eru sannarlega stundaðir stórfelldir glæpir sem eru alþjóðlega á þessu sviði og margir eru með mikla færni í því að finna nýjar og nýjar leiðir og mikla fjármuni til þess að kosta þróun nýrra leiða. Þess vegna er nauðsynlegt að mæta því jafnharðan í þróun löggjafarinnar. Við þekkjum þá umræðu sem fram fór í tengslum ógæfu okkar í efnahagsmálum, áhyggjur manna af því að hér væri slík starfsemi stunduð og mikilvægi þess að girða fyrir hana og alla þá spillingu sem henni fylgir. Það hittist vel á að ekki eru of mörg stjórnarmálefni í efnahags- og viðskiptanefnd nú þegar nýr efnahags- og viðskiptaráðherra kemur til starfa. Ég bind þess vegna vonir við að takast megi á tiltölulega skömmum tíma að fjalla um málið og taka það síðan til 2. umr. og efnislegrar umfjöllunar að nokkrum vikum liðnum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þetta frumvarp fram. Það er alveg hárrétt, eins og hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar benti á, að það er frekar fátæklegt um að litast innan efnahags- og viðskiptanefndar þegar kemur að stjórnarmálefnum. Þess vegna er ágætt að fá þetta frumvarp þar til úrvinnslu. Það er frumvarp til laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka, með síðari breytingum. Hér er komið inn á persónuskilríki o.fl. og ekki ætla ég að draga úr mikilvægi þess að við eigum gott samstarf á alþjóðavísu í aðgerðum gegn peningaþvætti. Þess vegna tel ég, án þess að ég hafi kafað ítarlega ofan í málið, enda er það til 1. umr., að það hljóti að vera til bóta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra nokkurra spurninga varðandi það sem fram kemur í athugasemdum við lagafrumvarpið. Í fyrsta lagi kemur þar fram, með leyfi frú forseta: „Við samningu frumvarpsins var haft samráð við fulltrúa nefndar um aðgerðir gegn peningaþvætti, en í henni eiga sæti fulltrúar frá Samtökum fjármálafyrirtækja, embætti ríkislögreglustjóra, Fjármálaeftirlitinu, innanríkisráðuneytinu, utanríkisráðuneytinu, fjármálaráðuneytinu, Seðlabanka Íslands, Félagi löggiltra endurskoðenda, Félagi fasteignasala og Lögmannafélagi Íslands, auk fulltrúa frá efnahags- og viðskiptaráðuneytinu. Þá var einnig haft samráð við Neytendastofu og Auðkenni ehf.“ Þarna þurfa yfirvöld væntanlega að rannsaka hátterni lögaðila og einstaklinga, það hlýtur að gilda líka um eftirlit með peningaþvætti, og hér er minnst á persónuskilríki o.fl. Þá velti ég því fyrir mér og spyr hæstv. ráðherra að því hvers vegna fulltrúar til að mynda Persónuverndar eða þeir sem tengjast málinu úr þeirri átt hafi ekki komið að málinu á fyrri stigum. Þarna er jafnvel um að ræða persónulegar og viðkvæmar upplýsingar í einhverjum tilvikum. Þess vegna hefði ég talið að til þess að undirbyggja frumvarpið vel þannig að það yrði sem best úr garði gert áður en það færi til efnahags- og viðskiptanefndar - og þar með er ég ekki að gefa í skyn að svo sé ekki - hefði verið nauðsynlegt að hafa hlið mála með, þ.e. persónuvernd og vörn borgaranna gagnvart stóra bróður, eins og stundum er talað um. Mig langar í öðru lagi að spyrja hæstv. ráðherra að því, af því að hér var sett á fót formleg nefnd: Var algjör samstaða innan nefndarinnar um það frumvarp sem við ræðum hér eða voru ólík sjónarmið uppi og var einhverjum sérálitum skilað? Gott væri að hafa upplýsingar um það áður en við hefjum þessa vinnu hvort við ræðum um mál sem afgreitt var í góðri samvinnu og sátt eða hvort nefndarmenn hafi haft misjafnar skoðanir á frumvarpssmíðinni. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem stendur um 1. gr. Í 2. mgr. er sagt, með leyfi frú forseta: „Með breytingunni sem lögð er til er ætlunin að fella greiðslustofnanir undir ákvæði 2. mgr. þar sem kveðið er á um að Fjármálaeftirlitið geti ákveðið að aðilar sem falla undir lögin séu undanþegnir ákvæðum laganna.“ Ég velti því fyrir mér hvað þessi málsgrein þýðir. Hver er hugmyndin á bak við hana? Á að undanþiggja einhverjar greiðslustofnanir undan ákvæðum laganna strax við gildistöku þeirra? Ég vil að fá að heyra frá hæstv. ráðherra hver hugsunin er varðandi þessa málsgrein. Að síðustu langar mig að spyrja hæstv. ráðherra um það sem fram kemur í fylgiskjali með frumvarpinu frá fjármálaráðuneytinu, umsögn um frumvarp. Það er frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins og var trúlega skrifað þegar hæstv. ráðherra var fjármálaráðherra. Þar er minnst á FATF-hópinn þar sem segir, með leyfi frú forseta: „FATF-hópurinn vinnur að aðgerðum er miða að því að koma í veg fyrir að fjármálakerfi séu notuð til að þvætta fé og fjármagna hryðjuverk. Hópurinn hefur verið starfandi frá árinu 1989 en Ísland hefur verið í samstarfi við hann síðustu tuttugu árin og er skuldbundið til að samræma löggjöf sína og starfsreglur tilmælum FATF. “ Ég staldraði við síðustu orðin í þessari setningu þar sem fram kemur að Ísland hafi skuldbundið sig til að samræma löggjöf sína og starfsreglur tilmælum FATF. Fyrir forvitnissakir vil ég fá upplýsingar um eftirfarandi: Greiða íslensk stjórnvöld eitthvað til að standa straum af þessum samtökum, sem vel að merkja vinna örugglega að góðum hlutum eins og þessu frumvarpi er ábyggilega ætlað að gera? Í fyrsta lagi: Setjum við einhverja fjármuni til þess að starfrækja þennan hóp? Það kemur nefnilega fram í kostnaðarumsögninni að ekki verði séð að lögfesting frumvarpsins verði fjárhagslega íþyngjandi fyrir ríkissjóð. Í öðru lagi langar mig að vita hvar við höfum skuldbundið okkur til þess að samræma þessa löggjöf. Ég hef reyndar ekki verið á Alþingi nema í tæp níu ár og ég man ekki í fljótu bragði eftir því að við höfum rætt þetta sérstaklega, en okkur til upplýsingar væri ágætt að heyra nánar um þennan hóp og aðkomu Íslands að þessu samstarfi. Setjum við einhverja fjármuni til þess að starfrækja þennan hóp og með hvaða hætti höfum við skuldbundið okkur til þess að undirgangast starfsreglur og tilmæli þessa starfshóps? Miðað við það er Alþingi skuldbundið til að fara fyrir fram að því hvaða tillögur hópurinn setur fram. Þetta eru ábendingar mínar og ég fagna því að við skulum ræða um breytingu á lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti. Það kemur fram í athugasemdum við lagafrumvarpið að þetta hefur verið áralangt ferli og mér sýnist samkvæmt athugasemdum við frumvarpið að okkur hafi miðað áfram og það er mjög gott. Ég beini sem sagt einum fimm spurningum til hæstv. ráðherra sem ágætt væri að fá svör við vegna þess að ég á von á því að miðað við þann fátæklega fjölda af stjórnarfrumvörpum sem eru í efnahags- og viðskiptanefnd að strax verði farið yfir þetta frumvarp og það frumvarp sem við ræddum áðan. Það er ágætt að koma vel nestaður til þeirrar umræðu og yfirferðar í nefndinni að hæstv. ráðherra geti svarað þeim fyrirspurnum sem ég hef lagt fram.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. Ég hlakka til að fara yfir málið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. En bara svo það sé skýrt, og ég held að allir hljóti að vera sammála um það, eigum við að gera það sem við mögulega getum til að koma í veg fyrir þessa iðju, peningaþvætti. Hins vegar fara menn oft af stað með góðan ásetning sem kemur síðan út í miður góðri framkvæmd þannig að það er afskaplega mikilvægt að fara vel yfir þessi mál eins og aðra hluti. Fljótt á litið verð ég að viðurkenna að ég átta mig ekki alveg á breytingunum sem gerðar verða varðandi lög og reglur um peningaþvætti því að varla skilja þessi blessuð persónuskilríki þarna á milli eða hafa allt að segja. Menn hafa í það minnsta verið á sérkennilegum slóðum ef þeir telja að gengið geti að menn sýni bara persónuskilríki til að sanna hverjir þeir eru. Það er aukaatriði. Þetta voru ágætar fyrirspurnir frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni sem ég veit að hæstv. ráðherra mun fara vel yfir í svari sínu. Við erum örugglega efnislega sammála um þetta en við skulum vona að þetta sé ekki eitthvert frumvarp sem byggt er á tilskipun Evrópusambandsins eins og eitt sem ég man sérstaklega eftir, það gekk út á, þegar menn greindu það, að sett yrði upp ein heimasíða sem engin þörf var á og var mikið lagt í lítið verk.

Frú forseti. Ég efast ekki um góðan hug hv. þingmanna til að leggja sitt af mörkum í baráttu gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverkastarfsemi. Það er alveg ljóst að það er mikilvægur liður í baráttu gegn skipulagðri glæpastarfsemi að koma í veg fyrir þvættun á óhreinu fé. Það er kannski sá þröskuldur sem stundum er hægt að stöðva slíkt á að menn geti ekki komið hagnaði af slíkum ólöglegum athöfnum með eðlilegum hætti milli landa o.s.frv. Upp úr aldamótunum færðist aukinn kraftur í alþjóðlega viðleitni til að samræma aðgerðir gegn fjármögnun hryðjuverkastarfsemi og mætti ýmislegt um það segja, en af skiljanlegum ástæðum hafa þau mál líka verið talsvert í fókus undanfarin ár. Varðandi spurningar hv. þingmanns um undirbúning á frumvarpinu eru fyrst og fremst taldir upp þeir aðilar sem sitja í nefnd um aðgerðir gegn peningaþvætti í síðustu málsgrein greinargerðarinnar áður en kemur að athugasemdum um einstakar greinar. Það er liður í þessum aðgerðum sem okkur er uppálagt að fara eftir og höfum gert það, að búa til samstarfsnefnd mjög margra aðila eins og þarna kemur fram, í raun allra þeirra sem helst geta lagt baráttunni lið til að sinna þessu viðfangsefni. Það er í þann hóp sem þarna er verið að vísa. Persónuvernd situr ekki í þeim hópi. Ég hef ekki ástæðu til að ætla að það sem hér er á ferðinni sé viðkvæmt gagnvart meðferð persónuupplýsinga, þ.e. ekki það að ákveða hvaða skilríki skuli teljast viðurkennd. Það getur tæpast talist persónuverndarmál sem slíkt. Í öðru lagi svara ég þeirri spurningu að mér er ekki kunnugt um neinn ágreining við þá aðila sem lögðu hönd á plóg við undirbúning málsins. Ég hef alla vega ekki verið látinn vita af neinu slíku þannig að það getur tæpast verið að þar hafi verið alvarlegur ágreiningur á ferð. Mér þykir líklegt, svo ég svari því þá enn varkárar, að ég hefði verið aðvaraður um það ef einhver mjög umdeild atriði væru þarna á ferðinni, enda sé ég í fljótu bragði ekki auðveldlega hver þau ættu að vera, en kannski má með mikilli hugkvæmni reyna að finna það út. Varðandi skuldbindingar sem fylgja því að vera þátttakendur í hinu alþjóðlega samstarfsneti, FATF, legg ég þann skilning fyrst og fremst í það og eins og minni mitt dugar mér, eftir að hafa komið að þessum málum á fyrri árum á Alþingi þegar verið var að setja þessi lög og breyta þeim og færa inn í þau ítarlegri ákvæði t.d. um baráttu gegn fjármögnun hryðjuverka, að það sem menn skuldbinda sig til í þessu sambandi er að samræma tiltekna þætti sem snúa að aðgerðum á þessu sviði og ekkert annað. Lögð er áhersla á að beitt sé samræmdum úrræðum varðandi rekjanleika og upplýsingagjöf á þessu sviði í alþjóðlegri viðleitni til að stemma stigu við ósómanum, hvoru tveggja peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverkastarfsemi. Það er ekkert annað sem menn undirgangast í þessum efnum af fúsum og frjálsum vilja en að taka þátt í þeirri alþjóðlegu viðleitni sem samræmd hefur verið undir þessum hatti samanber það, eins og áður kom fram, að aðgerðir innan Evrópusambandsins á þessu sviði, regluverk Evrópuréttarins er samræmt þessum alþjóðlegu tilmælum þannig að það er eitt og hið sama eins og ég skil það, það kemur þá í raun og veru út á eitt. Þetta mun aðallega vera fólgið í þessu tvennu. Þá hef ég reynt að svara held ég þeim fjórum spurningum sem hv. þingmaður bar fram.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Reyndar var tveimur spurningum ósvarað, annars vegar varðandi athugasemdir við 1. gr. stendur í 2. mgr., með leyfi frú forseta: „Með breytingunni sem lögð er til er ætlunin að fella greiðslustofnanir undir ákvæði 2. mgr.“ Svo heldur setningin áfram. Ég spurði hæstv. ráðherra um hvaða greiðslustofnanir væri um að ræða, hvort til stæði að einhverjar ákveðnar stofnanir yrðu undanþegnar þessu um leið og frumvarpið yrði lögfest. Ég skil orð hæstv. ráðherra þannig að við höfum ekki skuldbundið okkur lagalega til að fara að öllu því sem FATF-hópurinn leggur til. Þess vegna er það ekki rétt sem stendur í fylgiskjali frá fjármálaráðuneytinu, að við séum skuldbundin til að samræma löggjöf og starfsreglur að þessum tilmælum. Mér finnst mikilvægt að við höfum það á hreinu í umræðunni hvort við séum búin að undirgangast einhverjar alþjóðlegar skuldbindingar, hvort ráðherrar hafi skrifað undir slíkt fyrir okkur hönd á erlendum vettvangi. Ég skildi hæstv. ráðherra þannig að svo væri ekki. Ég vil þá spyrja ráðherrann og endurtaka spurningu mína: Setjum við einhverja fjármuni til þessara samtaka? Þetta eru þær tvær spurningar sem ósvarað var. Mér finnst óeðlilegt að þegar við erum með fulltrúa nefndar um aðgerðir gegn peningaþvætti, sem er mjög mikilvæg nefnd, að Persónuvernd skuli ekki koma nálægt slíku starfi. Ég verð að lýsa því yfir vegna þess að þó að efnisákvæði frumvarpsins fjalli kannski ekki um það er hér um að ræða 

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég hefði mátt standa mig betur í að reyna að svara sérstaklega spurningunni varðandi ákvæði 1. málsliðar 1. gr. en ég hef í raun ekki aðrar upplýsingar um það en þær sem orðanna hljóðan felur í sér. Það er vonandi nógu skýrt að þetta opnar á möguleika á að tilteknar greiðslustofnanir geti verið undanþegnar, við skulum segja einhverri upplýsingagjöf eða öðru slíku, vegna þess að Fjármálaeftirlitið, sem leikur hér lykilhlutverk sem bæði eftirlitsaðili og einn af burðarásunum í samræmingu aðgerða að þessu leyti, sér ekki ástæðu til að þær séu það. Við getum þá væntanlega hugsað okkur einhverja algerlega innlenda greiðslustofnun sem engin einasta ástæða er til að ætla að mögulega gæti verið notuð til peningaþvættis, sem gæti verið undanþegin. Ég reikna með að þetta væri ávísun á eitthvað slíkt. Varðandi greiðslur og skuldbindingar skil ég það þannig að við séum skuldbundin til að samræma löggjöf og starfsreglur. Við höfum gengist undir það í samstarfi á þessu sviði, þ.e. nákvæmlega það sem snýr að samræmdum aðgerðum í baráttu gegn peningaþvætti og fjármögnun fyrirtækja en það er ekkert umfram það. En ég held að það sé rétt að við sem aðilar að þessu samstarfi, ef við ætlum að vera það, þurfum að leggja það af mörkum að sjá um að við beitum sömu samræmdum úrræðum í þessum efnum og gert er alþjóðlega. Varðandi kostnað rekur mig ekki minni til þess að hafa heyrt að við þurfum að greiða iðgjald enda er þetta ekki venjuleg stofnun heldur samráðshópur sem væntanlega er fyrst og fremst kostnaður af þeim sem þátt 

Frú forseti. Mig langar aðeins að hnykkja á varðandi þann hóp fólks sem er í nefnd um aðgerðir gegn peningaþvætti. Ég hef komið með þá ábendingu og vil inna hæstv. ráðherra frekar eftir því hvort honum þyki ekki rétt að þeir sem sérþekkingu hafa á persónuvernd og það hlutverk í samfélaginu að gæta að réttindum borgaranna ættu að vera í slíkum hópi þar sem ákvarðanir eru teknar varðandi aðgerðir til að koma í veg fyrir svo hrikalegan hlut sem peningaþvætti er. Ég réttlæti það ekki. En hins vegar er alltaf hægt að ganga of langt og jafnvel á rétt borgaranna. Fulltrúar Seðlabankans komu að mig minnir á fund efnahags- og skattanefndar, eins og hún hét þá, þegar við vorum að ræða almennt um þetta málefni. Við spurðum út í aðgerðir bankans hvað þessi mál varðar og þá kom það upp úr dúrnum að það er deild innan Seðlabankans sem hefur eftirlit með kreditkortanotkun Íslendinga erlendis. Hafa margir heyrt um það? Það er að mínu viti brot á friðhelgi einkalífsins. Ef þeir sjá eitthvað óheppilegt, einhverjar óeðlilegar upphæðir á kortunum, er hringt í viðkomandi bankastofnun og kortinu lokað. Maður veltir fyrir sér hversu langt menn geta farið í þá átt að skerða persónufrelsi einstaklinga og fara í einkamál þeirra. Auðvitað eiga þessir aðilar að hafa einhverjar heimildir en við verðum að rata hinn gullna meðalveg í þeim efnum eins og öðrum. Þess vegna inni ég hæstv. ráðherra eftir því hvort ekki sé eðlilegt þegar menn eru í starfi sem þessu að fólk sem hefur sérþekkingu á persónuvernd almennt komi að starfi þeirrar nefndar sem ég nefndi áðan.

Frú forseti. Það er mjög áhugaverð ábending að kannski ætti að hafa Persónuvernd með eða talsmenn slíkra sjónarmiða. Ég geri ekki lítið úr því sem hv. þingmaður nefnir að auðvitað þarf líka að gæta þeirra sjónarmiða um leið og menn vilja, geta lagt sitt af mörkum og fylgst með því hvort einhver hætta sé á því að ólögleg starfsemi af þessum toga eigi sér stað. En það verður auðvitað ekki bæði sleppt og haldið. Menn verða að gera það upp við sig hvort þeir ætla þá að sinna einhverju slíku eftirliti, fylgjast með hlutum, geta rakið færslur o.s.frv. ef einhver ástæða kemur upp til að gera slíkt, en um leið er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að rjúfa ekki friðhelgi einkalífs og brjóta ekki eðlileg persónuverndarsjónarmið. Ég hef á köflum verið frekar hallur á þá hliðina að menn hafi jafnvel farið offari á köflum, þó sennilega frekar í aðgerðum til að stemma stigu við fjármögnun hryðjuverkastarfsemi, þ.e. að í gegnum flokkun samtaka og svartlistun einstaklinga hafi í sumum tilvikum verið gengið ansi langt í mesta hita leiksins þegar menn voru hvað uppteknastir af því á síðastliðnum 10–15 árum eða 5–10 árum að herða baráttu gegn hryðjuverkastarfsemi. Evrópuráðið hefur fjallað dálítið um þau mál á köflum og verið þeirrar skoðunar að menn hafi gengið fulllangt því að það er mjög alvarleg gjörð að frysta eigur manna og loka fyrir greiðslukort þeirra o.s.frv. á grundvelli þess eins að þeir hafi lent inn á svörtum lista sem búinn er til á grunni mismunandi góðra upplýsinga. Að sjálfsögðu eru þau sjónarmið þarna líka og ber að gæta að þeim og mér finnst sjálfsagt mál að hv. þingmenn skoði það. Ef það verður niðurstaða manna að til greina komi að Persónuvernd geti átt erindi inn í starfið 

Frú forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um stefnu um beina erlenda fjárfestingu. Þetta mun vera fyrsta plagg sinnar tegundar sem litið hefur dagsins ljós á hinu háa Alþingi. Ljóst er að fjárfesting og uppbygging eru að sjálfsögðu mikilvægir þættir í efnahagsþróun okkar, ekki síst nú eins og aðstæður hafa verið eftir efnahagshrunið sem hér varð árið 2008. Erlendar fjárfestingar á Íslandi verið litlar í gegnum tíðina fyrir utan einstakar stórfjárfestingar sem yfirleitt hafa verið tengdar orkufrekum iðnaði. Á köflum hafa menn talið að það ætti m.a. rót sína að rekja til þess að umgjörð og regluverk um erlenda fjárfestingu væri ekki hafið yfir gagnrýni og/eða að hér væri ekki það aðlaðandi umhverfi sem þyrfti að vera til að laða að áhuga erlendra fjárfesta. Þá má og geta þess að Ísland er að sjálfsögðu lítill og afskekktur markaður og stærðir hér á köflum það litlar að þær kveikja kannski ekki mikinn áhuga stærri erlendra fjárfesta. Það kynni nú ekki að vera fullt eins mikið skýringin á því að áhugi hefur verið takmarkaður á almennri og minni fjárfestingartækifærum hér. Það eru helst nágrannaþjóðirnar, Danir eða aðrir slíkir, sem hafa á köflum sýnt slíku áhuga á grundvelli þekkingar sinnar á íslensku viðskiptalífi af sögulegum ástæðum. En Ísland hefur að því er virðist verið fulllítið til að komast oft á kortið hvað varðar almennan áhuga ef horft er fram hjá þeim stóru einstöku fjárfestingum sem endurnýjanlegur orkuforði Íslands hefur yfirleitt dregið að landi. Þá má að sjálfsögðu líka velta því fyrir sér hvort skortur á skýrri stefnumótun af hálfu stjórnvalda geti skýrt það að einhverju leyti, það hefur ekki verið þannig að hér hafi verið byggt á mótaðri stefnu um rammann um þessar fjárfestingar. Þessi þingsályktunartillaga felur þá í sér tilraun til úrbóta þar á. Reynslan hefur kennt okkur að það er tvíbent, svo vægt sé til orða tekið, að byggja upp efnahagslífið fyrst og fremst á skuldsetningu og lántökum. Beinar fjárfestingar, innlendar sem erlendar, eru þar af leiðandi mjög æskilegar í bland við það sem eðlilegt og sjálfsagt er að fyrirtæki byggi að einhverju leyti fjárfestingar sínar á hófsamlegri lántöku. Bein erlend fjárfesting skapar að sjálfsögðu störf og færir verðmæti inn í þjóðarbúið. Hún getur aukið fjölbreytni í atvinnulífinu og hlúð að nýbreytni ef vel er á málum haldið. Þess vegna er eðlilegt að horfa til þessa þáttar sem eins af mörgu sem við þurfum nú að hyggja að í sambandi við hagstæða hagþróun og efnahagsþróun hér á landi á komandi missirum og árum. Það er rétt að hafa í huga að í gildi eru ýmsar takmarkanir á erlendri fjárfestingu. Þær eru þó viðaminni en oft mætti ætla af umræðunni. Þær snúa fyrst og fremst að eignarhaldi í sjávarútvegi og nokkrum takmörkunum í viðbót sem varða aðila utan Evrópska efnahagssvæðisins. Þær geta að sjálfsögðu líka tengst stefnu stjórnvalda. Við getum tekið það sem dæmi að það er stefna núverandi ríkisstjórnar að ekki skuli hróflað við opinberu eignarhaldi á stórum orkufyrirtækjum sem eru í almannaeigu og sömuleiðis boðar þessi tillaga ekki neinar breytingar á grundvallarfyrirkomulagi opinberrar þjónustu sem er í opinberum höndum. Umræða um þessi mál hefur á köflum verið óskýr og jafnvel misvísandi. Þess vegna er mikilvægt að Alþingi ræði með opnum hætti um málið og veiti eftir atvikum skýra leiðsögn um þau viðmið sem hér eigi að leggja til grundvallar afstöðu og stefnu íslenskra stjórnvalda hvað varðar erlendar fjárfestingar. Í því getur meðal annars falist að menn vilji endurmeta löggjöf á þessu sviði og fleira í þeim dúr. Smáríkjum er það mikilvægt, sjálfsagt stórum líka, að hafa skýrar áherslur í þessum efnum, þar á meðal hvað varðar beinar erlendar fjárfestingar. Þau þurfa að sjálfsögðu að vera þátttakendur í því og geta búið þeim sem sjá tækifæri í fjárfestingum það umhverfi sem til þarf, en um leið að gæta fóta sinna í þessu efni eins og öllum öðrum. Afar mikilvægt er að slík stefnumótun eða viðleitni af hálfu stjórnvalda miði að því að laða fram þá þróun og þá tegund fjárfestingar sem við teljum að okkur gagnist og gildir um atvinnuuppbyggingu óháð því hvort þeir sem að henni standa eru innlendir eða erlendir aðilar. Mikilvægt er að það sé framtíðarsýn sem taki til langs tíma og við byggjum upp orðspor okkar á grundvelli markmiða og skýrrar stefnu í þessum efnum. Löggjöf og regluverk þurfa að vera skýr og traust og þarf að sjálfsögðu að varast að sú tilfinning vakni að tekist sé á við mál af þessu tagi með ómálefnalegum eða handahófskenndum hætti. Núverandi ríkisstjórn hefur að sjálfsögðu haft þessi mál á dagskrá og um þau má lesa í samstarfsyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Það tengist líka áætlunum um uppbyggingu undir kjörorðunum Ísland 20/20. Sömuleiðis má nefna fjárfestingu í umhverfisvænum og grænum atvinnukostum á grundvelli sjálfbærrar orkunýtingar og þau leiðarljós sem við höfum haft hvað varðar mikilvægi þess að auka fjölbreytni íslensks atvinnulífs, að stuðla að verndun á nýtingu umhverfis á sjálfbærum grunni, að nýta nýjustu tækni og fleira mætti nefna í þeim dúr. Tillögugreinin sjálf, þar sem þetta er rakið ágætlega, er tiltölulega skýr og dregur upp þær áherslur sem við, núverandi ríkisstjórn, sem að tillögunni stöndum teljum að séu þær sem við eigum einkum að hafa í heiðri í þessum efnum. Er það rakið þar í átta tölusettum liðum þar sem það helsta kemur við sögu sem mikilvægt er að hafa í huga í þessum efnum. Að sjálfsögðu hafa fjárfestingar og mikilvægi þess að ná hjólum atvinnulífsins betur í gang verið mikið til umræðu í íslensku samfélagi af skiljanlegum ástæðum frá því að hér gengu í garð miklir erfiðleikar á árinu 2008. Umræður um þetta hafa tengst gerð kjarasamninga og er ljóst hvert hugur stefnir í þeim efnum, þ.e. að ná hér fjárfestingum og uppbyggingu í atvinnulífinu betur í gang. Þó að vissulega horfi nú til betri vegar í þeim efnum þar sem atvinnuvegafjárfesting fer vaxandi á nýjan leik mundi auðvitað fátt hlúa betur að efnahagsbatanum og treysta hann í sessi en að meiri skriður kæmist á almenna atvinnuvegafjárfestingu í bland beina erlenda fjárfestingu í þeim tækifærum sem eru svo sannarlega til staðar. Við núverandi aðstæður þarf kannski að hafa nokkuð fyrir því að laða þær að eftir þann orðsporsskaða sem landið varð fyrir í kjölfar hrunsins haustið 2008 í ljósi þeirrar staðreyndar að takmarkanir eru á fjármagnshreyfingum til og frá landinu. Hér erum við enn að vinna okkur út úr miklum erfiðleikum sem gengið hafa yfir. Það er að mínu mati tvímælalaust áhugavert viðfangsefni sem ég geri ráð fyrir að hv. Alþingi fagni að fást við, þ.e. að ræða um áherslur í þessum efnum og taka í fyrsta sinn fyrir tillögu til þingsályktunar um stefnumótun á þessu sviði. Það á að sjálfsögðu ekki að vera neitt viðkvæmnis- eða feimnismál að ræða um áherslur okkar í þessum efnum þó að auðvitað kunni ýmis sjónarmið að vera tengd þessu máli, sérstaklega hvar menn draga mörkin gagnvart því í hvaða farveg við erum sátt við að beina slíkum fjárfestingum. Almennt held ég að menn fagni því þegar um er að ræða fjárfestingar almennt í atvinnulífi, iðnaði og öðrum slíkum tækifærum og gera ekki greinarmun á hvort þar er um innlenda eða erlenda aðila að ræða, enda höfum við lengi verið samningsbundin um að gera ekki greinarmun á slíkum aðilum ef þeir eru innan Evrópska efnahagssvæðisins. En meiri viðkvæmni er fyrir hendi þegar fjárfestingarnar færast nær undirstöðuauðlindum þjóðarinnar og öðrum hlutum sem eru miðlægari í innviðum samfélags okkar og grundvallarstarfsemi sem við viljum tryggja sem sjálfstæð þjóð og er eðlilegt að farið sé yfir það allt saman. Til þess þarf stefnu og til þess þarf umræður. Því má svo bæta við að gert er ráð fyrir því í tillögunni að framvegis leggi efnahags- og viðskiptaráðherra og iðnaðarráðherra fram tímasettar áætlanir um aðgerðir til að bæta samkeppnisstöðu Íslands og eftir atvikum að efla markaðs- og kynningarstarf í því skyni að mótaðar verði tillögur um samhæfða stjórnsýslu til að styðja við þessi ofangreindu markmið. Það tengist að sjálfsögðu mótun atvinnu- og efnahagsstefnu og áætlanagerð til næstu ára og er mikilvægt að öll þessi mál verði höfð til hliðsjónar og umfjöllunar bæði í atvinnuveganefnd og efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis sem eðli málsins samkvæmt þyrftu að vinna saman að þessu viðfangsefni. Ég mælist til þess, frú forseti, að að lokinni umræðu um tillöguna verði henni vísað til síðari umræðu og hv. efnahags- og viðskiptanefndar, en ég endurtek og legg áherslu á að mikilvægt er að atvinnuveganefnd fjalli einnig um málið.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra að því hversu mikil áhrif hann hafi haft á samningu þessarar þingsályktunartillögu, þ.e. hve langt þetta mál var komið undir forustu hæstv. fyrrverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Árna Páls Árnasonar, á sínum tíma og hvort hæstv. ráðherra hafi náð að setja sín eigin fingraför á þetta mál. Ef svo er ekki hefði ég talið að hæstv. ráðherra hefði átt að geta ítarlega í ræðu sinni um þátt fyrrverandi hæstv. ráðherra í þessu máli. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra einnar spurningar, af því að hann hefur rætt mikið um að nú sé bein erlend fjárfesting handan við hornið: Hvernig standa beinar erlendar fjárfestingar kísilvers á Bakka við Húsavík og á Reykjanesi sem hæstv. ráðherra hefur verið svo áhugasamur um og viljað hvetja til, hvernig standa þau mál? Ég hef staðið í þeirri trú að það hefði átt að vera búið að ganga frá einhverjum samningum, þ.e. ef fyrirheit hefðu gengið eftir um þau mál.

Frú forseti. Ég gekk bara út frá því að hv. þingmenn þekktu sögu málsins og það kom fram og því var dreift á Alþingi í tíð forvera míns í embætti sem efnahags- og viðskiptaráðherra, hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Um tillöguna var hins vegar gott samkomulag í ríkisstjórn og tillögugreinin var sérstaklega rædd þar og gerðar á henni breytingar þangað til að ég má segja allir voru mjög sáttir. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er prýðilega sáttur við áherslurnar sem birtast í tillögugreininni sjálfri. Um greinargerðina og fylgigögnin gegnir kannski öðru máli í þeim skilningi að að sjálfsögðu lá ríkisstjórn og aðrir ráðherrar ekki yfir því í einstökum atriðum en um tillögugreinina sjálfa, sem er væntanlega það sem við mundum afgreiða eða eitthvað í líkingu við hana, ríkti mjög góð samstaða þegar málið var til umfjöllunar í ríkisstjórn. Varðandi erlendar fjárfestingar þá höfum við kannski ekki tíma til að fara yfir það í löngu máli en við bindum enn miklar vonir við að það fari af stað, vonandi á grundvelli ákvarðana sem jafnvel yrðu teknar á allra næstu vikum, einhver af þeim meðalstóru fjárfestingarverkefnum sem hafa verið í undirbúningi undanfarin eitt til eitt og hálft ár.

Frú forseti. Merkileg túlkun hjá hæstv. ráðherra. Að sjálfsögðu er það greinargerðin sem er undirbyggingin að tillögunni sem við ræðum hér. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra tveggja spurninga. Annars vegar um það sem kemur fram á bls. 13, með leyfi frú forseta: „Í öðru lagi hefur íslenska krónan gríðarlegan mikinn fælingarmátt þar sem gengisáhættan er liður sem flækist fyrir öllum áætlunum og rekstrarforsendum.“ Hvernig samræmist þetta málflutningi hæstv. ráðherra þegar kemur að gjaldmiðilsmálum á undangengnum árum? Hann leggur þessa tillögu fram og hér er sem sagt verið að vitna í undirgögn sem eru skrif Ásgeirs Jónssonar hagfræðings, sem er nátengdur eða alla vega tengdur fjölskylduböndum núverandi hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Síðan langar mig að benda á bls. 5. Þar er sérstaklega getið um það að áhugi erlendra álfyrirtækja á undanförnum árum staðfesti að í þeim geira er Ísland þegar komið á kortið sem staðsetningarkostur. Það er margt áhugavert sem kemur fram í þessu þingmáli sem Steingrímur J. Sigfússon mælir hér fyrir. 

Frú forseti. Mér finnst hv. þingmaður seinheppinn þegar hann ætlar í þennan leik og notar sem röksemdafærslu sjónarmið fræðimanns sem í eigin nafni og á eigin ábyrgð birtir sín sjónarmið í greinargerð sem hann hefur tekið saman og er birt með hans nafni.

Fylgir með.

Já, sem er fylgiskjal með málinu að sjálfsögðu. En sjónarmiðin eru sjónarmið fræðimannsins sem hann stendur fyrir sem slíkur. Þau eru það hvorki meira né minna. Það er þannig. Það þýðir ekki endilega að með því að birta slíkt álit fræðimanns þurfi allir að vera því sammála, annars sé það ekki birt. Er það þannig sem hv. þingmaður vill hafa þetta? Þetta eru einfaldlega sjónarmið og rök sem hér eru færð fram sem hver og einn getur tekið afstöðu til fyrir sitt leyti. Varðandi það sem segir um krónuna á bls. 5 þá gegnir í raun og veru svipuðu máli.

Um álverið.

Reyndar í greinargerðinni. Um álverið já, alla vega þarf varla að deila um það að í landi þar sem þegar eru þrjú álver sé það komið á kort álframleiðslu í heiminum. Það eru ekki miklar fréttir.

Ákjósanlegt.

Það er ekki mikil pólitík í því að viðurkenna slíka staðreynd.

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna það, ég ætla ekki að segja að ég hafi haft gaman af því en mér þótti áhugavert að hlusta á hæstv. ráðherra flytja þann texta sem hann flutti áðan. Ég vildi bara spyrja hann: Er það rétt, af því að þessi tillaga gengur út á að auka beina erlenda fjárfestingu, til þess er leikurinn gerður, og hæstv. ráðherra sagði að hann vildi sjá beinar fjárfestingar, þær væru æskilegar, er þetta rétt skilið? Er hæstv. ráðherra fylgjandi beinum erlendum fjárfestingum? Það var ekki hægt að skilja annað af orðum hans. Ég vildi sérstaklega spyrja um þetta, virðulegi forseti, af því að hæstv. ríkisstjórn er búin að gera ýmislegt til að koma í veg fyrir beinar erlendar fjárfestingar og það er á öllum sviðum, ekki bara í orkumálum heldur líka á heilbrigðissviði og samkeppnislöggjöfin hefur verið með ákveðinn fælingarmátt fyrir utan hinn pólitíska þátt sem meðal annars kemur fram í greinargerð með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Tillagan er mjög skýr. Hún leggur áherslu á mikilvægi þess að efla fjárfestingu í íslensku atvinnulífi og þar á meðal beina erlenda fjárfestingu á þeim grundvelli sem tillagan markar; að stuðla að fjölbreytni í atvinnulífinu, að styðja við verndun og nýtingu umhverfis á sjálfbærum grunni, að nýta nýjustu tækni, að skapa í gegnum framleiðsluferli sem mestan virðisauka innan lands, að skapa hlutfallslega mörg störf og hátt hlutfall verðmætra starfa, að stuðla að eflingu rannsókna og þróunar og öflun nýrrar þekkingar. Þetta er fjárfesting sem er arðsöm og skilar hlutfallslega miklum skatttekjum, skapar ný tækifæri eða tækifæri sem talin eru æskileg til að styrkja innlenda starfsemi sem fyrir er. Bein fjárfesting innlend sem erlend sem mætir þessum kröfum, er í þessum anda - já, fyrir henni viljum við beita okkur og gjarnan laða hana að og fögnum því að sjálfsögðu ef hér getur orðið atvinnuuppbygging sem við teljum að þrói okkar efnahagslíf og atvinnulíf í rétta átt.

Virðulegi forseti. Þetta var mjög skýrt, en ég skil þá ekki af hverju hæstv. ríkisstjórn hefur lagt jafnmikið á sig og raun ber vitni til að koma í veg fyrir þessa fjárfestingu. Ég nefndi hérna nokkra þætti, einn þeirra snýr að orkunni og það skiptir engu máli hvort það eru álver eða aðrir þættir, við þurfum ekki að fjölyrða neitt um það. Ég nefndi heilbrigðismálin. Það var unnið að því í fyrri ríkisstjórn að vera með sameiginlegan norrænan heilsumarkað og ýmis tækifæri á því sviði sem sannarlega mundu uppfylla alla kríteríuna hér en ríkisstjórnin núverandi reyndi að drepa alla þá vaxtarbrodda sem þar gætu verið. Það hefur komið fram að erlendir aðilar höfðu áhuga á því að kaupa í Högum en þeir hættu við út af samkeppnislöggjöfinni sem hæstv. núverandi ríkisstjórn kom með. Svo erum við náttúrlega með þetta sem kallað er pólitísk áhætta, „political risk“, sem kom með þessari ríkisstjórn og er meðal annars farið yfir hjá 

Frú forseti. Hv. þingmaður er kominn út á gamalkunnar slóðir. Ég hefði gjarnan kosið að menn hefðu rætt um hvort það séu ekki sameiginleg sjónarmið að það sé ástæða til að taka til efnislegrar umfjöllunar og umræðu stefnumótun á þessu sviði og þá hvernig hún eigi að vera o.s.frv. Núverandi ríkisstjórn hefur gert ýmislegt til að greiða götu fjárfestinga, t.d. með rammalöggjöf um ívilnanir vegna nýfjárfestinga, fyrstu lögin sem sett hafa verið af því tagi. Sömuleiðis lög um sérstakan stuðning við nýsköpun og rannsókn á þróun og endurgreiðslu kostnaðar í þeim efnum. Á grunni rammalöggjafarinnar sem ég nefndi áðan hafa verið gerðir fjárfestingarsamningar sem nýta þau lagaákvæði við eina fjóra, fimm aðila að minnsta kosti svo ég viti til og hef komið að. Það eru kísilframleiðendur, það eru gagnaver, það er aflþynnuverksmiðja, efnaiðnaður, þannig að þar er akkúrat í gangi þróun í átt til aukinnar fjölbreytni og nýrra iðngreina 

Frú forseti. Ég hlýddi á ræðu hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra Steingríms J. Sigfússonar og ég verð að segja að mér brá. Ég þarf eiginlega að fá áfallahjálp, þvílík eru umskiptin. Nú er hann allt í einu farinn að biðla til fjárfestingar, biðla til fjármagns, erlends fjármagns. Það er greinilegt að atvinnuleysisneyðin sem stefna hæstv. ríkisstjórnar hefur leitt hana í neyðir hana til að undirstrika í tillögu til þingsályktunar að á Íslandi gildi eignarréttur og að reglur séu jafnan skýrar og ótvíræðar, eftir að búið er að flækja allt kerfið eins og mögulegt er. Það er ekki þar fyrir, frú forseti, að þessi tillaga er eins og englasöngur í mínum huga og ég er mjög fylgjandi henni og ég styð hæstv. ráðherra í þessu umbótastarfi hans, en ég verð að segja eins og er að sá hv. þingmaður og hæstv. ráðherra sem ég þekkti einu sinni er orðinn gjörbreyttur.

Frú forseti. Ég hvet hv. þingmann til að fara yfir tillögugreinina og þá stefnu sem þar er lagt upp með. Það er væntanlega það sem er áhugaverðast að ræða hér. Erlend fjárfesting er náttúrlega opin og hefur lengi verið það þeim sem á því hafa áhuga hér, t.d. allra innan Evrópska efnahagssvæðisins. Það er ósköp einfaldlega þannig að við erum fyrir löngu samningsbundin til þess að gera ekki greinarmun í þeim efnum á innlendum og erlendum aðilum í þeim skilningi, að slepptum þeim takmörkunum sem þar eru fyrst og fremst á fjárfestingum í frumveiðum og vinnslu sjávarafurða. Það er ekkert nýtt í þeim efnum. Það sem mér finnst langáhugaverðast og mikilvægast að ræða er hvaða áherslur við eigum að leggja í þeim efnum og á hvaða sviðum er vænlegast fyrir okkur að slík fjárfesting og uppbygging verði með framtíðarhagsmuni þjóðarinnar, samfélagsins og þjóðarbúsins að leiðarljósi. Eins og ég hef sagt þegar í umræðunni er ég prýðilega sáttur við þær framsæknu áherslur sem eru lagðar upp í tillögugreininni.

Frú forseti. Ég vona að þeir fjárfestar sem hugsanlega lesa þessa tillögu og sjá að þetta er allt ljómandi gott fari ekki að rýna í gamlar ræður frá hæstv. ráðherra og allar skattalagabreytingarnar sem búið er að gera og allt flækjustigið sem búið er að setja inn í skattkerfið. Ég ætla að vona að menn fari ekki að bera það saman hvernig skattar á fjármagn hafa hækkað árvisst undir stjórn hæstv. ráðherra sem fjármálaráðherra þá, þannig að það takist að byggja upp traust eftir þann orðsporsskaða sem núverandi hæstv. ríkisstjórn hefur valdið hjá erlendum fjárfestum sem hugsanlega gætu komið hingað til lands til að fjárfesta.

Frú forseti. Ég tel þingmenn Sjálfstæðisflokksins kjarkmikla að koma hingað upp og tala um orðsporsskaða sem Ísland hafi orðið fyrir af völdum núverandi ríkisstjórnar. Ætli það sé ekki þannig að hrunið sem hér varð í boði Sjálfstæðisflokksins 2008 sé stærsti skellur sem við eiginlega í okkar sögu höfum orðið fyrir í þeim efnum.

Heldurðu að við ...?

Ætli það sé ekki þannig, hv. þingmaður? Þetta finnst mér nú koma úr hörðustu átt. Og ætli það sé ekki þannig að það sé búið að byggja upp talsvert orðspor í stað þess sem hrundi 2008 eða var það ekki þá sem landið lokaðist með öllu, eignir okkar voru frystar og við komumst hvorki lönd né strönd? Ekki fór íslenska ríkið út á skuldabréfamarkað síðustu tvö árin sem Sjálfstæðisflokkurinn stjórnaði fjármálaráðuneytinu eða missirin þar á eftir en það tókst í júní á síðasta ári og Ísland er komið inn úr kuldanum aftur. Það er til marks um það að við erum að endurheimta virðingu og traust hægt og bítandi á grundvelli þess árangurs sem við höfum náð en við eigum heilmikið verk fyrir höndum áður en sá stórskaði, sem á ábyrgð Sjálfstæðisflokksins varð á orðspori Íslands árið 2008, verður að fullu bættur.

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra hvort ekki þurfi áður en erlendir fjárfestar eru hvattir til að fjárfesta hér á landi að tryggja eignarhald landsmanna á auðlindum eins og landi og vatni. Mér finnst það mjög mikilvægt ekki síst í ljósi þess að einstaklingar og fyrirtæki á Íslandi eru mjög skuldsett. Það má nefna sem dæmi að Íbúðalánasjóður hefur enn ekki leiðrétt erlend lán sem voru tekin til kaupa á jörðum og við erum með EES-samning sem felur ekki í sér neinar hindranir á því að fjársterkir aðilar búsettir á EES-svæðinu komi hingað og kaupi allar þær jarðir sem fara á markað á næstu árum. Ég ítreka spurningu mína: Er ekki nauðsynlegt áður en farið verður í einhverja herferð til að fá erlenda fjárfesta hingað til lands að tryggja eignarhald landsmanna á auðlindunum?

Frú forseti. Hv. þingmaður nefnir hér mikilsverðan þátt og ég get alveg tekið undir það að ég teldi auðvitað æskilegt að löggjöf væri sterkari á ýmsum sviðum í þeim efnum en hún er í dag. Það er alveg rétt. Að vísu held ég að varðandi auðlindirnar sjálfar sé slegið eins traustri skjaldborg um sjávarauðlindina og nokkur kostur er. Það stendur ekki til að hrófla við eignarhaldi ríkisins á þeim auðlindum og þeim fyrirtækjum sem hafa aðgang að auðlindum sem ríkið á í tíð núverandi ríkisstjórnar þannig að þar eru líka varnir uppi. Að sjálfsögðu væri auðlindalöggjöf og skýrari sameignarákvæði, t.d. í stjórnarskrá, tvímælalaust til bóta. En að það sé ástæða til að reyna að halda erlendum fjárfestum frá af þeim ástæðum sé ég kannski ekki, enda væri það í sjálfu sér ekki í okkar valdi nema við segðum upp þeim samningum sem heimila þeim aðgang hér á landi, samanber EES-samninginn. Við erum kannski fyrst og fremst að tala um spurninguna hvort almennar fjárfestingar í hinu almenna efnahags- og atvinnulífi aukist frá því sem verið hefur.

Virðulegi forseti. Ég fer að velta því fyrir mér hverjir þessir erlendu fjárfestar ættu að vera. Er verið að reyna að hvetja til dæmis alla aflandskrónueigendurna sem eru lokaðir inni í hagkerfinu og munu ekki komast út á næstu árum og jafnvel áratugum vegna þess að það mun ógna gengi krónunnar eða gengi hennar mun lækka verulega þegar þessir 430 milljarðar streyma út úr hagkerfinu? Það væri ekki nema við tækjum upp nýjan gjaldmiðil og skrifuðum þessar eignir aflandskrónueigenda niður sem möguleiki væri á að losna við þessa snjóhengju. Ég velti því líka fyrir mér í ljósi þess hversu mikið fjármagn er inni í hagkerfinu, þ.e. sem þessir aflandskrónueigendur eiga og allt það fjármagn sem lífeyrissjóðirnir eru með lokað inni, hvort einhver þörf sé á því að fara í hvatningarherferð til að fá hingað nýja erlenda fjárfesta. Er ekki nóg af fjármagni inni í hagkerfinu 

Frú forseti. Ég held að það sé mjög áhugavert ef okkur tekst að laða til samstarfs og fjárfestinga hér erlenda aðila á nýjum sviðum atvinnuuppbyggingar sem við teljum að falli vel að markmiðum okkar, t.d. um áherslur í umhverfismálum og öðrum þeim sem rakin eru í tillögugreininni, á sviðum þar sem Íslendinga skortir kannski bæði þekkingu og markaðsaðstæður til að taka þá áhættu sjálfir eða ráðast í þær sjálfir. Ég geri ekki ráð fyrir því til dæmis að við gerumst stóriðja á sviði kísiliðnaðar, alla vega ekki fyrr en sá iðnaður væri búinn að byggjast upp hér á landi á grundvelli þekkingar sem aðrir búa yfir og/eða markaðsaðgangs sem aðrir hafa tryggan en væri auðvitað erfitt fyrir okkur að byggja upp frá byrjun. Svipað gæti gilt að einhverju leyti til dæmis um gagnaverin, efnaiðnað, aflþynnuiðnað eða annað því um líkt að það er ekki víst að það yrði léttur róður fyrir Íslendinga sjálfa að standa fyrir slíku en ef slíkur iðnaður kemur hingað og þekking byggist upp á honum getur það orðið annað mál til framtíðar litið. Ef um er að ræða tæknivæddan, þróaðan 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að ef mönnum hefur fundist sérkennileg umskiptin hjá hæstv. ráðherra í öðrum málum þá náði hann alveg Ragnari Reykás í þessu máli. Og að hæstv. ráðherra komi hingað og lesi upp texta sem er ekki saminn af honum sjálfum og reyni að setja sig í þær stellingar, ja, guð láti gott á vita. Hins vegar er það bara þannig, virðulegi forseti, að arfleifð hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra kemur ágætlega fram á síðu 13 í þessu frumvarpi en þar segir, með leyfi forseta: „Í sjötta lagi virðist pólitísk áhætta  Virðulegi forseti. Þetta er á ábyrgð hæstv. fjármálaráðherra. Við vorum hér fyrir nokkrum dögum þegar hæstv. fjármálaráðherra ákvað einu sinni enn að breyta skattumhverfinu í grundvallaratriðum og fékk þá stórkostlegu hugmynd að leggja á kolefnisskatt. Ég sat í hv. efnahags- og viðskiptanefnd þegar menn komu hingað, innlendir aðilar sem voru búnir að vinna að því að fá erlenda fjárfestingu um langan tíma og sögðu okkur sem var að þessi hugmynd hæstv. fjármálaráðherra sem hann ætlaði að keyra í gegn mundi eyðileggja allt það starf, allt undirbúningsstarfið. Svo kemur hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra hingað og núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra og segir að það sé ekki málefnalegt að tala á þessum nótum, menn eigi að tala um eitthvað allt annað. Stærsta einstaka ógnin við beina erlenda fjárfestingu undanfarið hefur verið hæstv. fjármálaráðherra. Ef hæstv. fjármálaráðherra er búinn að skipta um skoðun sem hann segist hafa gert núna er það bara mjög gott. En þó svo að hæstv. fjármálaráðherra hafi mikil völd, með hvorki meira né minna en fimm ráðuneyti og ætli hann sé ekki með fjármálaráðuneytið í vasanum líka, getur hann ekki bannað mönnum að fara yfir staðreyndir mála. Ég fékk núna í vikunni staðfestingu á því sem ég vissi ekki að löggjöf ríkisstjórnarinnar í samkeppnismálum kom í veg fyrir beina erlenda fjárfestingu í matvöruverslun á Íslandi. Einhver hefði nú fagnað því og ekki er hægt að lesa annað þegar menn lesa þessa stefnumótun að menn vildu einmitt sjá slíkt á öðrum sviðum en verið hefur áður. Það mundi opna á ný tækifæri og ætti að vera tiltölulega óumdeilt út frá öllum sjónarmiðum ef við fengjum beina erlenda fjárfestingu og þar af leiðandi þekkingu og vonandi einhverja samkeppni í matvöruverslun á Íslandi. En það kom skýrt fram hjá þeim sem sáu um útboð á Högum að löggjöf hæstv. ríkisstjórnar kom í veg fyrir að þessir erlendu aðilar, sem voru meðal annars frá Norðurlöndunum, kæmu hér inn. Við þekkjum það líka, virðulegi forseti, að það var komið samþykki fyrir því og það var stefna fyrrverandi ríkisstjórnar að koma hér á einum sameiginlegum norrænum heilsumarkaði sem hefði þýtt að menn hefðu getað leitað sér lækninga á Íslandi og fengið greitt úr sameiginlegum sjóðum á Norðurlöndunum. Ég þekki það mál vel enda stóð ég fyrir því, en því var stungið ofan í skúffu. Það var komið beint í veg fyrir að ónotuð aðstaða, glæsileg aðstaða í íslensku heilbrigðisþjónustunni væri nýtt til þess að fá hingað erlenda fjárfestingu. Hér hafa menn unnið jafnt og þétt undir forustu hæstv. fjármálaráðherra við að reyna að koma í veg fyrir erlenda fjárfestingu. Maður hlýtur því að fara yfir það þegar þessi þingsályktunartillaga kemur fram, þó svo að maður fagni henni og ég vona svo sannarlega að við sjáum hér raunverulega stefnubreytingu, að orð og efndir eru ekki það sama. Við höfum náttúrlega séð hvernig framgangan hefur verið fram til þessa en í ofanálag ef menn lesa t.d. stjórnarsáttmálann þá er hann á mjög mörgum sviðum eins og öfugmælavísa. Ætli sé ekki frægast í honum þetta með opna og gagnsæja stjórnkerfið? Hver hefur staðið hvað mest gegn því? Það er hæstv. fjármálaráðherra. Ég fór nú bara yfir það áðan undir liðnum Störf þingsins hvernig hefur gengið til dæmis að fá fram hluthafasamkomulagið sem gert var þegar menn fóru í stærstu einkavæðingu Íslandssögunnar án þess að það væri opið og gagnsætt ferli. Það var mjög erfitt, meira að segja löngu eftir það, að fá nokkrar upplýsingar um það og get ég alveg fullyrt það og þekki það og gæti farið yfir það í löngu máli hvernig gengur að fá upplýsingar hvað þetta varðar. En, virðulegi forseti, guð láti gott á vita. Við þekkjum það að orð eru ekki nóg, það þurfa líka að koma efndir. Ef það er raunverulegur vilji hæstv. ráðherra að fá þessa þingsályktunartillögu í gegn og fylgja henni eftir þá er hér um fullkomna U-beygju að ræða en það yrði hins vegar afskaplega góð beygja og ég fagna henni svo sannarlega.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra sem er ráðherra í svo mörgum ráðuneytum að mér endist ekki tími til að telja það upp í þessari stuttu umræðu, fyrir það mál sem hann hefur gert grein fyrir og varðar erlenda fjárfestingu. Hún er auðvitað mikil höfuðnauðsyn fyrir okkur, sérstaklega þegar við skoðum hagsögu okkar og sjáum að í efnahag okkar hefur lítil sem engin erlend fjárfesting verið nema í dollaraiðnaðinum í stóriðjunni og hún er með nokkrum hætti hliðstæð í hagkerfi okkar en ekki fjárfesting í íslenska krónuhagkerfinu. Það er auðvitað ein af ástæðunum fyrir því að við horfum mörg til þess að fækka viðskiptahindrunum til landsins og teljum að til að greiða fyrir erlendri fjárfestingu sé til lengri tíma gríðarlega mikilvægt að við verðum hluti af stærra myntsvæði en íslenska krónan nær yfir. Við teljum að slík grundvallarbreyting á skipan mála hjá okkur sé líkleg til þess, og það sýnir reynsla annarra þjóða, að auka verulega erlenda fjárfestingu í hagkerfi okkar. Á henni þurfum við að halda því að við Íslendingar erum ríkir af auðlindum og við erum rík af mannauði. Til að ná að nýta þessa miklu auðlegð þurfum við fyrst og síðast á fjárfestingu að halda, fjárfestingu til að nýta hvort tveggja, mannauðinn í landinu og auðlindir okkar til að auka almenna hagsæld. Annar þáttur sem hefur auðvitað skipt máli eru þær takmarkanir sem verið hafa á erlendri fjárfestingu og ég hygg að stafi að verulegu leyti af því að okkur hefur enn ekki auðnast að ná fullnægjandi pólitísku samkomulagi í landinu um það hvernig við tryggjum eign Íslendinga, almennings í landinu, á auðlindum landsins hvort sem það er auðlindum í hafinu, orkuauðlindum, hvort heldur er fallvötnum eða jarðhita, landi í sjálfu sér og öðrum þeim auðlindum sem við lítum á sem sameiginlegar. Oft og einatt þegar rætt er um erlenda fjárfestingu sem snertir einhvern af þessum auðlindaþáttum vaknar mikil tortryggni um að í því felist ævarandi framsal á eignarhaldi sjálfra auðlindanna sem við viljum að séu í þjóðareigu, til erlendra aðila. Ástæðan er sú að við höfum ekki tryggt kirfilega íslensk yfirráð yfir auðlindunum og að auðlindarentan af þeim gangi tryggilega í sameiginlega sjóði landsmanna. Þannig að gagnvart fjárfestum, hvort sem þeir eru innlendir eða erlendir sem fjárfesta og greiða auðlindarentu og lúta íslenskum yfirráðum yfir auðlindunum, er ekki nægilega góð tilfinning hjá almenningi. Ég held að stjórnmálaöflin verði að viðurkenna að ekki hefur tekist að búa til nægilega sterkan lagaramma um það hvernig þessum málum er skipað til að hér megi vera tiltölulega greið leið til að sækja erlenda fjárfestingu til uppbyggingar í þeim greinum þar sem við höfum enn svo mörg sóknarfæri og byggja á auðlindum okkar og á afleiddri starfsemi. Ég hlakka til að takast á við þetta verkefni í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og til þeirrar umræðu sem við getum haft um málið að þeirri umfjöllun lokinni.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helga Hjörvar, formanni efnahags- og viðskiptanefndar fyrir ræðuna. Mig langar til að spyrja hann tveggja spurninga. Annað er að ég hef lagt fram frumvarp um kvótann, þ.e. að dreifa kvótanum á þjóðina. Gæti hv. þingmaður séð sambærilega lausn í orkunni? Það mundi gera okkur kleift að aflétta þeim hömlum sem eru á fjárfestingu í bæði sjávarútvegi og í orku sem eru kannski áhugaverðustu fjárfestingarkostirnir á Íslandi. Síðan er önnur spurning sem snýr að því að nú er búið að lækka vexti á Íslandi og ná nokkurn veginn tökum á verðbólgunni. Það eru miklir peningar í framboði en engin eftirspurn. Ég vil spyrja hv. þingmann hvað valdi því að hans mati að Íslendingar vilji ekki fjárfesta þrátt fyrir þessar forsendur. Raunvextir eru í raun stórlega neikvæðir á innlánsreikningum og skattaðir þar alveg undir drep, nóg framboð virðist vera af peningum alls staðar, jafnt hjá lífeyrissjóðum sem bönkum og bara hvar sem er, allt er yfirfullt af peningum en enginn vill fjárfesta. Af hverju halda menn að útlendingar vilji fjárfesta á Íslandi ef Íslendingar vilja það ekki?

Virðulegur forseti. Ég hef alltaf verið dálítið skotinn í hugmynd hv. þingmanns um kvótann og raunar lýst henni sem skoðun minni fyrir löngu síðan að ef landsmenn, hver fyrir sig, fengju sendan sinn hlut í veiðiheimildunum, væri það ákjósanleg aðferð til að tryggja að þjóðin fengi rentuna af sjávarauðlindinni, sérstaklega vegna þess að hægt væri að gera það frá ári til árs og ekki mundu fylgja þeir ókostir sem hafa fylgt aðgerðum sem notaðar hafa verið við einkavæðingu opinberra fyrirtækja því að þeim hefur fylgt sá böggull að fólk selur eignarhlutinn varanlega en í endurnýjanlegri auðlind fengi fólk þessi réttindi frá ári til árs. Það er bara skemmtileg hugmynd. Ef hægt væri að nota hana víðar eða ná um hana sátt skyldi ég ekki standa í veginum fyrir því að hún næði fram að ganga. Hin spurningin er kannski áhugaverðari. Hvernig stendur á því þegar hér er allt fljótandi í peningum í bankakerfinu og til dæmis safnast upp hjá lífeyrissjóðunum gríðarlegar fjárhæðir á reikningum að ekki skuli vera fjárfest meira? Það er ekki hægt að svara því nema með einum hætti, þ.e. að hér skortir hvað sem öllu okkar tali líður, fjárfestingartækifæri. Þá spyr hv. þingmaður: Af hverju ættu útlendingar þá að koma hingað að fjárfesta? Ég held að það sé einmitt ein af meginástæðunum fyrir því að við eigum að sækjast eftir erlendri fjárfestingu. Slíkir fjárfestar koma með fjárfestingartækifærin með sér, þekkingu, reynslu, aðstöðu á markaði, sambönd og annað slíkt sem getur skapað ný fjárfestingartækifæri sem við þekkjum ekki, höfum ekki þekkingu á innan lands og þau geta jafnvel dregið að sér innlent fjármagn í blönduð verkefni og sameiginleg verkefni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Ég er reyndar ekki sáttur við seinna svarið en ég gleðst yfir því að hv. þingmaður styður hugmyndir mínar um að dreifa kvótanum á þjóðina. Ég hef reyndar komið með sambærilega lausn fyrir orkuverin, um hvernig við getum selt Landsvirkjun aftur og aftur. Hún féll reyndar í grýttan jarðveg hjá þáverandi hæstv. fjármálaráðherra og núverandi hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra en það má vel vera að hann mætti hugleiða málið betur. Varðandi það af hverju Íslendingar fjárfesta ekki þá er ég ekki sammála því sem hv. þingmaður sagði að hér séu ekki tækifæri. Þau eru úti um allt og yfirdrifin, í sjávarútvegi, orkuframkvæmdum, hugbúnaði, ferðamannaþjónustu - út um allt eru tækifærin. En menn eru hrelldir, það er ástæðan. Það vantar traust. Hvers vegna í ósköpunum ættu menn að fjárfesta þegar ríkisstjórnin hækkar skatta aftur og aftur og enginn endir er á því? Tilviljunarkennd skattlagning eins og skattlagning á spariskírteinum og húsbréfum sem kemur í bakið á fólki, er gersamlega óforvarandis án þess að menn geti nokkurn veginn varið sig. Svona dæmi sem koma fyrir aftur og aftur hrella fólk þannig að það leggur ekki í að fjárfesta í öllum þeim gullnu tækifærum sem ég að minnsta kosti sé á Íslandi í dag.

Virðulegi forseti. Landið er auðvitað fleytifullt af tækifærum en það er ekki fleytifullt af þróuðum fjárfestingarverkefnum. Ég held að það sé alveg ljóst. Fyrir því kunna líka að vera ýmsar aðrar ástæður en þær sem ég nefndi áðan, ein er vissulega sú að hér var á nokkurra ára tímabili ráðist í gífurlega mikla fjárfestingu og sumpart offjárfestingu. Þess vegna er það augljóslega þannig að á sumum sviðum er einfaldlega ekki þörf á að fjárfesta um nokkurra missira eða ára skeið af því að búið er að byggja íbúðirnar og búið er að byggja nóg af atvinnuhúsnæði,  Við skulum líka muna að undir forustu núverandi ríkisstjórnar er, eftir þeim tölum sem við höfum síðustu missiri, 3,7% hagvöxtur í landinu sem er með því mesta sem gerist í okkar heimshluta. Ég held að við eigum að horfa bjartsýn fram á veginn. Við erum að sjá atvinnuleysið fara minnkandi. Við sjáum að tekist hefur að ná tökum á ríkisfjármálum. Og þó að þetta hafi fært með sér umtalsvert neikvæðara umhverfi fyrir sparnað í landinu, eins og hv. þingmaður hefur rakið, felur það líka í sér hvatningu til þeirra sem eiga fjármagn að leggja það í fjárfestingar til atvinnusköpunar. Við skulum vona að vaxandi gangur verði í slíkri fjárfestingu því að það er auðvitað með fjárfestingum og aukinni verðmætasköpun sem við munum fyrst og fremst vinna okkur út úr þeirri stöðu sem við komumst í.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um stefnu um beina erlenda fjárfestingu. Ég verð að segja eins og er, frú forseti, að hjartað í mér tók smáhopp þegar ég sá þetta. Þetta er algerlega í mínum skilningi og ég gleðst yfir þessu. Mér finnst reyndar undarlegt að í þingsályktunartillögu er undirstrikað að Alþingi þurfi að árétta að á Íslandi gildi eignarréttur. Það er dálítið undarlegt en það er kannski ástæða til. Það er kannski ástæða til að undirstrika það að hér gildi eignarréttur. Eins og ég gat um áðan í andsvari er heilmikið af tækifærum á Íslandi. Það sem hamlar öllum tækifærum er vantraust manna, svokallaðra ljótra fjármagnseigenda, því það er orðinn ljótur þjóðfélagshópur í orðræðu hv. stjórnarliða, á stefnuna í alls konar málum, bæði umhverfismálum, skattamálum, nánast öllu sem myndar ytri ramma utan um fjárfestingu. Fólk sem hefur horft upp á að skattar hafa verið hækkaðir aftur og aftur, og jafnvel hefur verið sagt sem frægt er orðið, hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra sagði að menn hefðu ekki séð allt, það er til þess að hrella og hræða fólk frá því að fjárfesta. Ég held að menn ættu að skoða af hverju Íslendingar fjárfesta ekki áður en þeir fara að skoða af hverju útlendingar ættu frekar að fjárfesta. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að útlendingar koma oft með þekkingu og tækifæri með sér en Íslendingar eru líka í tengslum við útlendinga sem vilja fjárfesta en þora það ekki vegna stefnu okkar og hvernig framtíðarsýnin er. Það sem kannski skortir mest á, frú forseti, er einmitt að það er engin framtíðarsýn. Þeir sem ætla að fjárfesta þurfa að vita að þeir ætla að binda peningana sína sem þeir eiga inn í eitthvert verkefni. Þeir vilja helst geta séð að þeir fái peningana til baka og helst með einhverri rentu en aðallega fá peningana til baka. Það er ekki útséð um það eins og menn tala hérna um fjármagn, vegna þess að fjárfestingar krefjast fjármagns. Fjármagn er upprunalega í eigu einstaklinga og þeir einstaklingar eru ekki tilbúnir til að setja þá peninga í hættu, það fjármagn sem þeir eiga, ef þeir treysta ekki viðkomandi ríkisstjórn. Ég vona að sú hugarfarsbreyting sem ég heyrði í ræðu hæstv. ráðherra valdi því að um raunverulega hugarfarsbreytingu sé að ræða gagnvart fjármagni og fjárfestingum, tillagan verði rædd í nefndinni og komi virkilega því til leiðar sem henni er ætlað að gera, að auka traust á fjárfestingum. Þá getur vel verið að öll þau gullnu tækifæri sem Íslendingar hafa og eiga komi fram í dagsljósið eins og nýspretta á vorin þegar sólin fer að skína og hér verði miklar fjárfestingar og aukið fjármagn, bæði innlent og erlent, sem skapi atvinnu þannig að fólk þurfi ekki að fara í til útlanda eða í nám til að forðast atvinnuleysi. Ég vona að tillagan nái því fram, en vera má að skipta þurfi um ríkisstjórn til þess.

Frú forseti. Ég vil fyrst og fremst þakka fyrir þátttökuna í umræðunni sem hefur verið áhugaverð, og gaman að því að menn gleðjast mjög yfir því að þessi mál séu komin á dagskrá. Ég tel að mikilvægt sé að við ræðum þetta. Ég hef að vísu gaman af því að menn telja að þetta boði einhver meiri háttar tímamót að ég mæli fyrir þessari tillögu, hvort sem heldur varðar mína persónulegu afstöðu til þessara mála eða afstöðu ríkisstjórnarinnar, en ég endurtek að um tillögugreinina og þá stefnumótun sem þar er á ferð var ágæt samstaða í ríkisstjórn. Að sjálfsögðu koma erlendir fjárfestar ekki hingað í góðgerðarskyni. Þeir ætla sér arð af fjárfestingu sinni og hollt er að hafa það í huga en auðvitað gildir það um innlenda fjárfesta líka. Það er enginn eðlismunur á þeim í þeim skilningi. Að sjálfsögðu viljum við gjarnan að hér sé kraftmikil uppbygging á okkar eigin vegum og innlend fjárfesting sé öflug, en við skulum hafa í huga, þó að það hafi ekki verið nefnt í sjálfu sér hér, að á þessu máli eru tvær hliðar. Við erum með opið hagkerfi og við viljum að okkar fyrirtæki geti fjárfest erlendis og höfum lengi gert. Við eigum okkur langa sögu til dæmis í því að okkar burðugustu fyrirtæki eða samtök hafi fjárfest í vinnslu sjávarfangs með því að kaupa upp framleiðslustarfsemi og byggja upp verksmiðjur til að vera nær stórum neytendamörkuðum erlendis. Iðnfyrirtækin okkar sem hafa sem betur fer mörg vaxið og blómgast, sprottin upp úr nýsköpun og hugviti eða samstarfi hugvitsmanna og háskólasamfélags, eins og Marel og Össur, hafa tekið út mikinn vöxt með fjárfestingum erlendis, bæði með því að kaupa upp framleiðslustarfsemi á skyldum sviðum og/eða koma sér nær markaðnum með ýmsum slíkum aðferðum. Og væntanlega teljum við ekki hagstætt að þetta sé algerlega á aðra hliðina, að fjármagn leiti héðan út úr landinu í fjárfestingar og tækifæri sem vissulega getur gagnast. Svo lengi sem höfuðstöðvar þeirra fyrirtækja eru hér þá njótum við góðs af. En á móti þeirri fjárfestingu sem við leggjum í og býr til störf og umsvif annars staðar viljum við auðvitað gjarnan sjá að eitthvað gagnstætt geti gerst á móti. Eins og ég fór yfir þetta hefur það einkennt ferilinn að hin almenna fjárfesting í litlum og meðalstórum fyrirtækjum hefur ekki verið mikil þó að vissulega séu dæmi um slíkt og þar á meðal nýleg. Til dæmis sjáum við núna á skömmum tíma að byggingarvöruverslun hefur vakið áhuga erlendra fjárfesta. Önnur í erlendri eigu eru að hefja hér starfsemi. Erlend fyrirtæki hafa komið inn í verktaka- og mannvirkjagerðarfyrirtæki og ýmist átt hlut í þeim eða jafnvel nær að öllu leyti þannig að vissulega eru dæmi um slíkt en þau eru ekki ýkjamörg. Ég hygg að ef tölur í þessum efnum væru skoðaðar og lagðar saman kæmi í ljós að hin erlenda fjárfesting, að því marki sem hún hefur verið og náð einhverju mælanlegu magni í íslenska hagkerfinu undanfarna áratugi, sé fyrst og fremst hinar einstöku stórfjárfestingar sem okkar endurnýjanlega orka hefur laðað að sér sem telja. Ég þakka fyrir umræðuna og vænti góðs af því starfi sem hv. þingnefnd mun hafa með höndum varðandi tillöguna.