Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Að formlegri beiðni formanns þingflokks Framsfl. er hér gerð grein fyrir samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því í dag um stöðu GATT-viðræðna. Þátttaka Íslendinga í alþjóðlegu viðskiptasamstarfi hefur skilað íslensku þjóðarbúi mikilli hagsbót á undanförnum árum. Þannig byggist greiður aðgangur okkar fyrir sjávarafurðir á Bandaríkjamarkaði á árangri fyrri viðræðna og aukin tækifæri á mörkuðum Austur-Asíu byggjast á þeim lækkunum sem væntanlegar eru vegna þessarar lotu. Eins og önnur fámenn ríki með umfangsmikla utanríkisverslun á Ísland mikið undir því að skýrar reglur gildi og öryggi ríki í alþjóðaviðskiptum. Alþjóðasviðskipti hafa þróast mjög í frjálsræðisátt á undanförnum árum og er það vel. Þegar við upphaf Uruguay-viðræðnanna 1986, á ráðherrafundinum í Punta del Este, var ákveðið að stefna að auknu frjálsræði í viðskiptum um landbúnaðarafurðir. Hið nýja heildarsamkomulag sem stefnt er að innan GATT mun ná til allra viðskipta með vörur og þjónustu og hefur verið haldið uppi viðræðum í fjöldamörgum samningahópum. Samkomulag um landbúnaðarkaflann er hins vegar forsenda þess að heildarsamkomulag náist og verður hann ræddur nánar á næstunni. Það er ljóst að á fundi viðskiptasamninganefndar GATT hinn 13. jan. nk. verður ekki gengið frá samkomulagi. Ekki er heldur gert ráð fyrir að þar fari fram eiginlegar samningaviðræður heldur verði rætt um starfsfyrirkomulag næstu vikna og mánaða. Verulegt svigrúm er innan tillagna Dunkels til tollverndar þeirra afurða sem helst gætu keppt við innlenda framleiðslu því að ekki er skylt að lækka tolla af hverri einstakri afurð um meira en 15% ef meðaltalið nær 36%. Við frekari vinnslu þessa máls á Norðurlandavettvangi og innan viðskiptasamninganefndar GATT í Genf verður lögð áhersla á eftirfarandi atriði: 1. Unnið verður að því að fá fram þriðjungs lækkun allra tolla á sjávarafurðum til samræmis við aðra vöruflokka. Enn fremur leggur Ísland áherslu á að sambærilegar tillögur og fyrir liggja um lækkun ríkistyrkja til landbúnaðar nái einnig til sjávarútvegs. 2. Ísland mun gera mjög strangar kröfur á sviði heilbrigðiseftirlits vegna innflutnings á landbúnaðarafurðum. Hér kemur sérstaklega til næmi íslenskra búfjárstofna fyrir smitsjúkdómum vegna langrar einangrunar og er í þeim efnum vitnað til biturrar og dýrkeyptrar reynslu þegar á hefur verið slakað. Ísland ætlast til viðurkenningar á þessum sérstöku aðstæðum. 3. Nauðsynlegt er að leyfilegt sé að framreikna stuðningsaðgerðir miðað við verðbólgu og verðtryggja skuldbindingar, einkanlega í tollaígildum og innanlandsstuðningi. Það er út í hött að sveiflur í verðlagi eða gengi eða skattkerfisbreytingar leiði til þess að sumar þjóðir taki á sig meiri skuldbindingar en aðrar. 4. Íslendingum þykir miður að tillögur Dunkels varðandi niðurskurð útflutningsuppbóta skuli ná svo skammt sem raun ber vitni. Útflutningsbæturnar eru þó sá þátturinn sem hefur verst áhrif á heimsviðskipti. Í tilboði sínu bauðst Ísland til þess að draga úr útflutningsuppbótum um 65%. Íslensk stjórnvöld hafa í millitíðinni ákveðið að stefna að algeru afnámi útflutningsbóta frá haustinu 1992. Ísland mun telja það afturför ef hverfa þarf frá þeirri stefnu vegna þrýstings sem skapast af öðrum ákvæðum í samningsdrögunum. Sú aðgerð að hverfa frá útflutningsbótum er sársaukafull og hefur m.a. í för með sér verulegan samdrátt í landbúnaðarframleiðslu. Ísland kýs hins vegar að halda sig við þessa stefnu en telur að taka eigi tillit til slíkra aðgerða í samkomulaginu og telja það viðkomandi landi til góða. Af þessum sökum telur Ísland að inn í samningsdrögin ætti að koma ákvæði sem hvetji til meiri samdráttar í útflutningsbótum og veita viðurkenningu fyrir slíka aðgerð. Að dómi Íslands er álitlegast að gera þetta með eftirfarandi hætti: a. Ríki sem skuldbindur sig til þess að afnema allar útflutningsbætur hafi rétt til þess frá þeim tíma sem slík aðgerð kemur til framkvæmda að grípa til magntakmarkana á innflutningi á vörum sem útflutningsbætur eru afnumdar á. b. Þá fjárhæð sem útflutningsbætur eru skornar niður um umfram hina almennu umsömdu prósentu, 36%, skal heimilt að reikna til góða sem sérstakt álag við tollaígildun fyrir þær vörur sem í hlut eiga og/eða sem sérstakar niðurskurðarfríar innanlandsgreiðslur sem bætast við ,,græna boxið``. 5. Studdar verða kröfur um meiri sveigjanleika við skilgreiningu svonefndra grænna greiðslna beint til bænda og áskilið að þær verði ekki bundnar einstaklingum heldur geti þær flust milli bænda og bújarða. Ekki er enn komið að því að Ísland taki bindandi afstöðu til hins nýja fyrirkomulags heimsviðskipta sem nú eru í smíðum. Verði hins vegar hægt að samræma þau sjónarmið sem taka þarf tillit til innan ramma heildarsamkomulags er óhugsandi að Ísland velji þann kost að standa utan þess. Íslendingar munu sem aðrar þjóðir áskilja sér rétt til að taka afstöðu til samkomulagsins þegar það liggur fyrir í heild í ljósi jafnvægis samningsins og gagnkvæmra hagsmuna aðildarríkja. Þetta er sú samþykkt sem ríkisstjórnin gerði í dag. Það er verið að fjölfalda hana og ég vona að hún komist til þingmanna sem allra fyrst.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forsrh. fyrir að gera þingheimi grein fyrir ákvörðun ríkisstjórnarinnar eða þeirri samþykkt sem hún gerði í morgun. Það liggur fyrir að þessi samþykkt verður fjölfölduð og henni dreift til þingmanna. Nú hef ég þá bón fram að færa við frú forseta að hlé verði gert á fundinum stundarkorn þannig að okkur gefist tækifæri til þess að skoða nánar þessa samþykkt og síðan ákveða í framhaldi af því hvert form verður á framhaldi umræðna.

Forseti mun verða við þessari beiðni hv. 1. þm. Norðurl. v. og gera hlé á þessum fundi í 15 mínútur. --- Fundarhlé. Það hefur orðið að samkomulagi milli þingflokksformanna og forseta að þessi umræða megi taka allt að einni klukkustund og 15 mínútum þannig að hver þingflokkur hafi allt að 15 mínútum til umráða.

Frú forseti. Ég ætla ekki að ræða þessa samþykkt ríkisstjórnarinnar efnislega hér og nú. Ég hef einungis eina spurningu fram að færa til hæstv. forsrh. Hún er um eðli þessarar samþykktar. Ber að skoða þessa samþykkt sem formlegan fyrirvara sem lagður verður fram sem svar ríkisstjórnar Íslands við hugmyndum eða tillögu Dunkels eða ber að skilja þetta sem yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem ætluð sé til heimabrúks eða verður henni einungis komið á framfæri sem innlegg í ræðu hæstv. utanrrh. eða formælanda Íslands í þessum umræðum? Þetta er spurning mín til hæstv. forsrh. og áður en umræðan heldur áfram tel ég að það væri mjög nauðsynlegt að fá þetta á hreint. Jafnframt vil ég óska eftir því að efnt verði síðar í dag til sameiginlegs fundar utanrmn. og landbn. þar sem þessum nefndum í félagi gefist tækifæri til þess að fara yfir þetta mál og fá til viðræðna menn úr ráðuneytum og þá sem hafa komið að samningu þessa svars og fá að líta á þau gögn sem lögð hafa verið til grundvallar við samningu þessarar yfirlýsingar.

Virðulegi forseti. Þessi samþykkt ríkisstjórnarinnar er svar, athugasemd, sem formlega verður lögð fram á mánudaginn kemur vegna þeirrar tillögu sem herra Dunkel hefur lagð fram, sem andsvar og fyrirvarar af Íslands hálfu en jafnframt verður þetta plagg notað  herra Dunkel lagði fram og þjóðirnar hafa nú til meðferðar. En jafnframt verður þetta plagg notað í dag af hálfu Íslendinga í viðræðum norrænu þjóðanna í Ósló sem eru að móta sína sameiginlegu afstöðu eða ná fram sem víðtækastri samstöðu varðandi það hvernig þær vilji sameiginlega svara þessu tilboði. En óháð því hvaða niðurstaða verður þar, þá stendur þetta plagg sem svar íslensku ríkisstjórnarinnar. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir greinargerð hans til þingsins og svör hans hér áðan og ég vil fagna því að það hefur tvímælalaust orðið mikill árangur af umræðum um þetta mál á Alþingi og annars staðar í þjóðfélaginu síðustu daga. Sú afstaða sem hér er kynnt er í grundvallaratriðum önnur og að mínu mati mikið jákvæðari í þágu íslensks landbúnaðar heldur en sú sem hæstv. utanrrh. hafði í umræðum og fjölmiðlum undanfarnar tvær vikur eða svo kynnt og boðað. Hér er með tiltölulega skýrum hætti komið á framfæri, að mínu mati, þeim veigamestu efnisatriðum sem við Íslendingar verðum að fá breytt í þessu samkomulagi til þess að það sé ásættanlegt. Með öðrum orðum er samningsdrögum Dunkels hafnað og það viðurkennt að eins og þau liggja fyrir óbreytt getur Ísland ekki gerst aðili að þessum samningi. Ég tel að efnislega sé í töluliðunum 1--5 í samþykkt ríkisstjórnarinnar komið mjög langt í áttina til þeirra sjónarmiða sem sett voru fram hér á Alþingi af fjölmörgum þingmönnum flestra flokka. Ég tel að það séu ekki nema nokkur atriði sem vanti upp á og svo hitt að gera orðalag hvað þessa efnisþætti snertir afdráttarlaust. Þess vegna leyfi ég mér að spyrja hæstv. forsrh. í framhaldi af því að ég tók orð hans hér áðan sem yfirlýsingu um að þetta yrði lagt fram á forminu ,,fyrirvari af Íslands hálfu`` á mánudaginn kemur. Verður þá ekki samþykktin umorðuð þannig að efnisatriðin sem talin eru upp í liðum 1--5 verði sett fram á forminu fyrirvarar eða skilyrði af Íslands hálfu? Að mínu mati skiptir það mjög miklu máli og ég tek í því efni einnig undir spurningu hv. 1. þm. Norðurl. v. Þessu hlýtur að vera unnt að svara tiltölulega einfaldlega með já eða nei. Ekkert annað hefur frést en að fresturinn til 13. jan. nk., á mánudaginn kemur, standi enn óhaggður sem lokafrestur fyrir einstakar þjóðir til að koma afstöðu sinni og fyrirvörum á framfæri og þess vegna er mjög mikilvægt að skýrt svar komi við spurningunni. Sem sagt, það sé rétt skilið og réttur skilningur á orðum hæstv. forsrh. að þetta verði lagt fram á mánudaginn kemur sem formlegur fyrirvari og þá fært í þann búning umorðað á þann hátt að það sé afdráttarlaust. Ég tek þá einnig sem gefið að Ísland muni ganga í hóp með öðrum þjóðum og EFTA-þjóðunum sérstaklega sem hafa á undanförnum dögum leitað samstöðu um að gera ýmiss konar athugasemdir við þessi drög og hafna þeim óbreyttum og sé sá skilningur minn réttur fagna ég því en bið hæstv. forsrh. gjarnan að staðfesta það. Enn fremur er það svo og beini þeirri ósk minni til hæstv. forseta að möguleiki verði fyrir hendi til þess að skiptast enn á skoðunum um málið ef þörf krefur að mati forustumanna flokkanna á þriðjudaginn kemur í ljósi þeirra frétta sem þá verða væntanlega komnar frá Brussel. Að lokum, hæstv. forseti, fagna ég því að málefnalegar umræður á Alþingi og viðbrögð ýmissa hagsmunaaðila úti í þjóðfélaginu hafa skilað miklum árangri og hæstv. ríkisstjórn hefur tekið mikið tillit til þeirra sjónarmiða og skoðana sem þar voru fram sett. Það er mjög mikilvægt og ég treysti því að þau sjónarmið verði virt í framkvæmd og þeim verði fylgt eftir.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir að flytja Alþingi munnlega skýrslu um þetta mikilvæga mál. Ég hafði óskað eftir því nokkrum vikum fyrir jól að hæstv. landbrh. flytti slíka munnlega skýrslu þannig að við gætum tekið þetta mál þá til efnislegrar umræðu. Því miður varð ekki af því og eins og hæstv. utanrrh. orðaði það var það af því að ekkert markvert var að gerast í málinu. Það hefur nú komið í ljós að það er öðru nær og sem betur fer hefur ríkisstjórnin tekið tillit til þeirrar umræðu sem hefur farið fram á vegum bændasamtakanna og annars staðar í þjóðfélaginu og umræðunnar á Alþingi í þessari viku þar sem kom skýrt fram hver væri vilji yfirgnæfandi meiri hluta þingmanna. Í þessum punktum sem hæstv. forsrh. las er komið til móts við ýmsar þær ábendingar sem við höfðum sett fram. En ég get ekki neitað því að ég sakna þess að við skulum ekki jafnframt fá í hendur þau gögn sem ríkisstjórnin hefur notað til þess að vega og meta kosti samningsdraganna fyrir íslenskt þjóðfélag. Ég vil ekki trúa öðru en það hafi farið fram á vegum utanrrn. nákvæm úttekt á því hvernig hvert einstakt atriði í þessum samningsdrögum mundi koma út fyrir íslenskan landbúnað. Þess vegna vil ég taka undir þá ósk, sem er ákaflega mikilvæg, að haldinn verði sameiginlegur fundur í utanrmn. og landbn. þar sem öll þessi gögn verða lögð fram svo að nefndarmenn geti í góðu tómi vegið og metið hvað er á ferðinni. Ég spurði hæstv. landbrh. að því í umræðum utan dagskrár á þriðjudaginn hvort landbn. yrði ekki kynnt málið áður en efnisleg afstaða væri tekin í því og hæstv. landbrh. gaf afdráttarlaust svar að það yrði gert. Verð ég því að láta í ljós vonbrigði mín að við það skyldi ekki verða staðið áður en þessi gögn voru afgreidd endanlega frá ríkisstjórninni og að mér skilst send út þegar til viðræðna á erlendum vettvangi. En það er ekki fyrr en á mánudaginn sem fundur verður haldinn í GATT-nefndinni og því er tóm til að skoða málið betur fram að þeim tíma. Mér sýnist þó við fljótan yfirlestur að ýmislegt vanti í þessa fyrirvara. T.d. er ekkert sem snertir búgreinar eins og svínarækt, kjúklingarækt og jafnvel garðrækt þannig að þær standa jafnberskjaldaðar eftir sem áður hvað þetta snertir. Vissulega er það íhugunarefni og ég vildi þá varpa fram þeirri spurningu til hæstv. forsrh. hvort hann ætlast til að þessar búgreinar séu þar með felldar niður að meira og minna leyti hér á landi eins og var niðurstaða í áliti Ketils Hannessonar að mundi fara ef þar yrði ekki betur um hnúta búið. Ég vil einnig benda á að ekki er minnst á lágmarksaðganginn en í lauslegri þýðingu frá aðstoðarmanni landbrh. um samninginn stendur á einum stað að hvað varðar kröfur um aukinn aðgang, lágmarksaðganginn, skal taka fullt tillit til lækkunar skuldbindinga á sviði útflutningssamkeppni. Er ekki ástæða til þess að nota sér þetta, draga úr kröfunni um lágmarksinnflutning á grundvelli þess að við erum nú búin að taka ákvörðun um að fella niður útflutningsbæturnar? Það er því margt sem í hugann kemur, en ekki er tími til þess nú að ræða það frekar en ég vonast til þess að landbn. og utanrmn. skoði málið rækilega þannig að mönnum sé fyllilega ljóst í hvað er verið að stefna og raunverulega fallist á hvað varðar önnur atriði en þau sem fyrirvarar eru settir fram um í samþykkt ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Það skjal sem hæstv. forsrh. hefur lagt fram er vissulega spor í rétta átt og til þess fallið að nokkur sátt geti orðið um það sé stefna íslensku ríkisstjórnarinnar ef það hefur þá það gildi sem hann hefur lýst. Þó eru í skjalinu ýmis ákvæði sem ég vil aðeins nefna. T.d. segir í 4. lið að Ísland muni telja það afturför ef hverfa þurfi frá þeirri stefnu sem hér er mótuð vegna þrýstings sem skapast af öðrum ákvæðum í samningsdrögunum, þeim sem Dunkel leggur fram. Hins vegar kjósi Ísland að halda sig við þessa stefnu, þ.e. þá stefnu sem hér á landi hefur verið mótuð í sambandi við útflutningsbætur. Við teljum þetta vera of veikt vegna þess að við teljum að Ísland eigi frekar að þrýsta á að útflutningsbætur séu afnumdar en ekki að við ætlum bara að halda okkur við þessa stefnu. Einnig er of veikt að orði komist í sambandi við hvað aðrar þjóðir geri. Í a-lið 4. liðar þessa skjals er einnig rætt um að hægt sé að grípa til magntakmarkana á innflutningi á vörum sem útflutningsbætur eru afnumdar á. Aðeins eru útflutningsbætur á nýju lambakjöti og ostum að því er mér er tjáð og er þá í raun og veru aðeins verið að tala um að grípa til magntakmarkana á nýju lambakjöti og ostum. Hvað þá með allar aðrar landbúnaðarvörur sem aðrar þjóðir niðurgreiða með útflutningsbótum? Getur ekki verið að hægt sé að flytja inn nýtt lambakjöt unnið á einhvern annan hátt, reykt eða eitthvað verkað, sem yrði markaði okkar ofviða? Þetta er nokkuð þröngt að aðeins skuli eiga að grípa til takmarkana á vörum sem útflutningsbætur eru afnumdar á. Ég vil einnig leggja áherslu á það, sem reyndar kom fram í umræðum utan dagskrár á þriðjudag, að þau samningsdrög, sem lögð hafa verið fram þar sem innflutningur á búvörum er leyfður, eru alls ekki á jafnréttisgrundvelli vegna þess að við erum komin miklu lengra í því að afnema niðurgreiðslur okkar og útflutningsbætur en margar þær þjóðir sem við eigum von á að fá innflutning frá. Við höfum líka náð nokkurri samstöðu um þann búvörusamning sem liggur fyrir til framkvæmda frá því í vor. Með því að samþykkja þau drög sem liggja fyrir værum við að breyta landbúnaðarstefnu okkar. Eins og ég sagði áðan stefnum við að því að afnema útflutningsbætur á næsta hausti en samkvæmt þessum samningsdrögum ætla aðrar þjóðir alls ekki að gera það. Ef samningsdrög yrðu samþykkt þyrftum við frekar að taka upp beina styrki. Við yrðum að taka upp meira af þeim styrkjum sem yrðu ekki framleiðslutengdir eins og það er orðað. Í því sambandi get ég nefnt t.d. jarðræktarframlög sem á fjárlögum þessa árs var samþykkt að yrðu engin á yfirstandandi ári, þannig að við yrðum líka að breyta gersamlega um stefnu í því að taka upp þá styrki sem við höfum verið að vinna að að minnka og fella niður. Líka má geta þess að framlag til Framleiðnisjóðs sem átti að vera 700 millj. kr. var á fjárlögum ársins lækkað í 340 millj. kr. eða um helming þannig að við höfum verið að lækka umtalsvert eða afnema beina styrki sem þyrftu aftur á móti að vera í gangi og þyrftu að vera samkvæmt fjárlögum eftir því sem samningsdrögin segja þannig að þarna eru tvö atriði þar sem við yrðum gersamlega að breyta um stefnu. Á undanförnum fundum, sem hafa verið haldnir úti um landið hefur líka verið oft rætt um að verð til neytenda mundi lækka. Reyndar hefur komið í ljós í umræðum að svo mun e.t.v. alls ekki fara vegna þess að þær vörutegundir sem við þurfum að halda áfram að flytja inn munu trúlegast hækka í verði, vörur eins og brauð og brauðvörur, og hafa þar af leiðandi áhrif á hækkun verðs til neytenda. Að ég tali ekki um þau áhrif á búsetu og atvinnu sem þessi samningur getur haft. Eins og ég sagði í upphafi tel ég að þetta plagg sem er komið fram í þinginu sé spor í rétta átt og sýni að sá þrýstingur sem myndast hefur undanfarna daga hefur ekki verið árangurslaus en ég vil ítreka að við höfum ekki séð samninginn í heild sinni. Við erum að ræða um landbúnaðarkaflann. Við höfum ekki séð GATT-samninginn í heild sinni, þann samning sem búinn er að vera í undirbúningi í sex ár. Inni í honum geta verið ótalmörg atriði og ótalmargir þættir sem við þurfum að skoða líka. Sú skýrsla sem lögð var fram rétt fyrir jólin er nánast ónothæf. Ég geri ráð fyrir að flestir hv. þm. geti verið mér sammála um að það stofnanamál sem þar er sé nánast ekki fyrir nokkurn einasta mann að skilja. Til að skilja hana þyrfti mjög mikla yfirlegu og reyndar lýsti sá, sem reyndi að fara yfir skýrsluna fyrir Búnaðarfélag Íslands og koma henni á mannamál, yfir að það væri ekki hlaupið að því. En öðru hefur ekki verið dreift af hálfu utanrrn. og engir útreikningar hafa farið fram á því hvaða áhrif landbúnaðarkaflinn sem við höfum verið að ræða, hefur á ýmis atriði í þjóðfélaginu, verð, búsetu og fleiri og fleiri þætti. Það hefur enginn útreikningur, engar tölur eða úttekt komið fram um þetta þannig að við vitum ekkert hvaða áhrif þessi samningur né allir aðrir þættir þessa samnings geta haft. Náðst hefur árangur með þessum umræðum undanfarna daga í sambandi við það að koma sjónarmiðum okkar í landbúnaðarmálum á framfæri. Ég vænti þess ef samningurinn yrði lagður fram í heild sinni væru Íslendingar betur í stakk búnir til að vita um hvað málið fjallar í heild. En ég fagna því að þetta skuli vera komið fram og að sjálfsögðu munum við fylgjast vel með framvindu næstu daga hver staða málsins verður þá.

Virðulegi forseti. Það hefur vakið furðu margra sem þetta mál þekkja, bæði innan lands og utan, að Ísland hefur ekki tekið þátt í samstarfi margra EFTA-ríkja til að fá þessum samningsdrögum um GATT breytt. Jafnvel hefur verið hringt til Íslands og spurt eftir því hvernig í ósköpunum standi á því að Íslendingar taki ekki þátt í samstarfi Austurríkis, Sviss, Noregs, Kanada og fleiri ríkja sem hafa verið að reyna að koma á framfæri leiðréttingum og mikilvægum breytingum á GATT-samningadrögunum en engin skýring hefur fengist á þessu. Íslendingar hafa sagt pass og ekki hreyft sig. Það var greinilegt að hæstv. utanrrh. ætlaði sér að haga málum á þann veg að Íslendingar kæmu hvergi nærri þessum málum og beitti sér ekki fyrir neinum breytingum á þeim drögum sem fyrir liggja. Í samræmi við þetta hefur hæstv. utanrrh. leyft sér á Alþingi að halda uppi málflutningi sem hefur verið með miklum endemum. Hann hefur sagt að íslenskir bændur hefðu ekkert að óttast, það hefði verið samstaða um tilboð sem lagt hafi verið fram fyrir einu ári og þau samningsdrög sem nú liggja fyrir séu síst verri en það sem fyrir lá fyrir einu ári. Ég hygg að flestir hv. þm. hafi heyrt hæstv. utanrrh. halda uppi málflutningi af þessu tagi, bæði í fjölmiðlum og í þinginu. Auðvitað var þetta hin mesta blekking og auðvitað var hin mesta þörf á því að fram kæmi skýr afstaða ríkisstjórnarinnar í þessu máli, skýrir fyrirvarar. Ég fagna því alveg sérstaklega að hæstv. ríkisstjórn hefur tekið á sig rögg og hefur tekið á þessu máli. En maður spyr sig að því, hefði ríkisstjórnin hreyft sig ef bændasamtökin hefðu ekki tekið málið upp? Hefði ríkisstjórnin hreyft við þessu máli yfirleitt? Hefði ekki tíminn verið látinn líða ef bændur hefðu ekki efnt til funda og vakið máls á þessum örlagaríku dögum sem nú eru að líða og eru seinustu dagarnir til þess að koma athugasemdum á framfæri. Mér er það mjög til efs og ég þakka öllum þeim sem hafa tekið þátt í því að vekja athygli á þessu máli og þá auðvitað alveg sérstaklega forustumönnum bændasamtakanna sem brugðust fljótt við og hafa auðvitað með málflutningi sínum og þungum rökum komið þessu máli í alveg nýjan farveg. Ég vil taka það fram að yfirlýsingin sem fyrir liggur er vissulega ekki tæmandi og þar eru atriði sem mættu gjarnan vera með. Ég hefði talið rétt að nefna þar hvíta kjötið, ég hefði talið rétt að nefna muninn á því hvort miðað er við cif- eða fob-verð sem er munur sem getur verið mjög örlagaríkur í þessu máli. Auðvitað hefði verið æskilegt að þar hefði verið almennt öryggisákvæði sem snertu þjóðarhagsmuni Íslendinga, að við gætum gripið í taumana ef þörf krefði. Ég minni á að Bandaríkjamenn ætla sér að hafa slíkan fyrirvara af sinni hálfu og eitt mesta deilumálið núna í GATT er einmitt að Bandaríkjamenn vilja hafa slíkan almennan fyrirvara en Evrópubandalagið hefur verið tregt til að fallast á það. Hvers vegna skyldum við ekki hafa slíkan fyrirvara líka? Hvers vegna skyldu Bandaríkjamenn einir mega setja slíkan fyrirvara? Ég ítreka svo að afar mikilvægt er að afstaða ríkisstjórnarinnar komi fram með formlegum hætti sem fyrirvari af Íslands hálfu. Það getur haft veruleg áhrif á niðurstöðu málsins, það getur haft veruleg áhrif á það hvort við getum skapað okkur sérstöðu í málinu og það getur haft veruleg áhrif ef við gerumst aðilar að þessum samningi og seinna kemur til einhverra málaferla eða illdeilna um framkvæmd samningsins að við höfum mótað þá afstöðu okkar þegar í upphafi á sem allra skýrastan hátt. Fyrirvari hefur sem sagt margþættan tilgang og hann verður að koma fram á skýran hátt af Íslands hálfu.

Virðulegi forseti. Nú hefur komið berlega í ljós að sú þunga undiralda sem hefur verið í þessu máli síðustu daga hefur hér unnið nokkurn áfangasigur. Ég vil ekki kveða fastar að orði. En þegar áfangasigur er unninn er það oft þannig að einhver hefur orðið undan að láta og beðið í lægra haldi og það fer ekkert á milli mála hverjir það eru í þessu máli. Það er Alþfl. sem hefur orðið að láta undan.  Ég ætla einnig að nefna að ég vil taka skýrt fram að í mínum huga er það alveg ljóst að við hljótum áfram að verða GATT-þjóð. Þess vegna eru allir tilburðir hér innan lands í þá veru að reyna að koma því inn að talsmenn íslensks landbúnaðar séu gegn slíku af hinu illa. Og það er fátt mikilvægara fyrir framgang þessa máls en að áfram náist breið samstaða meðal hagsmunaaðila í þjóðfélaginu um að viðhalda hér öflugum landbúnaði. Ég álít að það eigi að vera hægt. Þeim sjónarmiðum á að vera hægt að vinna brautargengi ef áfram verður unnið í málinu af fullum þunga og ríkisstjórninni áfram veitt það aðhald sem hún þarf. Vegna þess að þrátt fyrir þetta skjal stendur það eftir að áfram er framkvæmdin á alþjóðasviðinu í höndum hæstv. utanrrh. Og á þeim vettvangi verður að taka á málinu á annan hátt heldur en með þeirri lausung sem verið hefur á málinu fram undir þetta. Ég sé mér til mikillar ánægju að hér er kominn einn fulltrúi Alþfl. í salinn þannig að umræðan leið ekki án þess að nokkur þeirra léti sjá sig. En að lokum, virðulegur forseti, þá legg ég áherslu á að endanlegar lyktir þessa máls ráðast ekki erlendis. Þær ráðast ekki af þeim samningi sem endanlega verður væntanlega gerður innan GATT sem ég treysti að verði í öðru formi en tilboð Dunkels. Endanlegar lyktir ráðast af framkvæmd landbúnaðarstefnunnar innan lands. Ef lyktir eiga að verða farsælar þá verður að halda Alþfl. frá þeirri stefnumótun eins og okkur er að takast í þessu máli núna.

Hæstv. forseti. Auðvitað ber að fagna því að einhver tillögugerð í þessu máli fór fram af hálfu ríkisstjórnarinnar þó það væri alllengi nokkuð óljóst í máli hæstv. forsrh. hvort hér væri um að ræða svar eða formlegan fyrirvara. Ég geri mér vart grein fyrir því enn þá eftir ræðu hans hvort heldur var. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh.: Lítur hann á þessa tillögu ríkisstjórnarinnar sem formlegan fyrirvara í málinu? Ég vil enn fremur spyrja þar sem viðskrh. landsins er hér mættur og ann áreiðanlega íslenskum iðnaði sem var í verulegri hættu, hvort hann líti á þessa tillögu ríkisstjórnarinnar sem nú liggur fyrir sem formlegan fyrirvara í málinu. Verður hann lagður fram sem formlegur fyrirvari? Auðvitað er það svo að viðbrögð þjóðarinnar síðustu daga við tillögum Dunkels hafa verið harkaleg, ekki bara á meðal bænda og meðal verkalýðsfélaga heldur ekki síður meðal sveitarstjórnarmanna. Það bera bréfin í hólfum þingmanna með sér þessa síðustu daga. Menn verða nefnilega að gera sér grein fyrir því að þær tillögur sem Dunkel gerði á dögunum og hér er fjallað um mundu þýða dauðadóm fyrir landbúnaðarframleiðslu í landinu. Bændur yrðu settir í spennitreyju sem smátt og smátt mundi þrengja að þeim. Til þess að nefna dæmi ætla ég að segja ykkur frá því að nú fá bændur um 50 kr. fyrir hvern lítra af mjólk en að sex árum liðnum fengju þeir aðeins 30 kr. Launaliðurinn væri gjörsamlega horfinn. Ég vænti þess að menn geri sér grein fyrir alvöru þessa máls. Það mundi rústa, ekki bara landbúnaðinn heldur iðnaðinn og skapa hér þúsundaatvinnuleysi. Þess vegna er hér mikið alvörumál á ferðinni. En hér hefur það gerst að hæstv. landbrh. hefur því miður brugðist landbn. í þessu máli. Ég vil spyrja hann: Hvers vegna stóð hann ekki við það fyrirheit sem hann gaf í þessum ræðustól að kalla til landbn. og leyfa henni að fylgjast með framgangi þessa máls? Ég hélt að hann bæri það mikla virðingu fyrir þingræðinu og breyttu þinghaldi að hann vildi eiga samráð við landbn. Hvers vegna hafði hann ekki samráð við hana? Átti hann samráð við formann nefndarinnar? Þetta er mikilvægt að fá hér upplýst. Það er líka dálítil spurning og mikilvægt að vita hvers vegna málið stóð allt í einu núna í þessum flöskuhálsi. Hæstv. utanrrh. sagði fyrir jólin að ekkert væri að gerast í GATT-málinu. En núna laust eftir áramótin eru lokadagar. Því er mikilvægt að forsrh. upplýsi hvort hann hafði hugmynd um gang málsins úti í heimi. Ég hef utanrrh. grunaðan um svik í þessu máli. Hann hefur legið á upplýsingum til að koma málinu í þessa tímaþröng svo Íslendingar kæmu ekki sínum fyrirvörum fram. Ég vil þó sérstaklega fagna einu í þessum tillögum ríkisstjórnarinnar, en það er ætlun ríkisstjórnarinnar að gera nú skýlausa kröfu um það í GATT-viðræðunum að ríkin sem eiga þar aðild falli frá styrkjum í sjávarútvegi. Á því máli eigum við að hamra, það er okkar styrkur. En hér er hv. formaður utanrmn. sem er einn mesti lögspekingur þingsins, hæstv. forseti, og ætla ég að spyrja hann einnar lítillar spurningar. Álítur hann að GATT sé orðið að yfirþjóðlegri stofnun? Hér tala þingmenn með þeim hætti að menn verði annaðhvort að taka allt eða ekkert. Ég hef haldið að GATT væri með þeim hætti að þar koma þjóðirnar inn á sínum forsendum. Þær taka þátt í þessum pakka en ekki hinum. Ég vænti þess að hv. formaður utanrmn. upplýsi hvort hann álíti að GATT sé orðið að yfirþjóðlegri stofnun.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins ítreka það sem ég taldi mig hafa áður sagt að hér er um að ræða þær athugasemdir og þá fyrirvara sem Ísland gerir við tilboð herra Dunkels sem kom fram að ég hygg fyrir aðeins 20 dögum síðan. Varðandi uppsetningu á því plaggi þá á ég von á að það verði notað eins og það er en vek athygli á því að nánast er plaggið inngangur, almennur inngangur að þessum athugasemdum sem koma síðan neðst á fyrstu síðunni og ganga síðan út plaggið. Hér er um að ræða þær athugasemdir og þá fyrirvara sem Ísland setur gagnvart því tilboði sem til umræðu er. Og ég vek reyndar athygli á því að í 2. tölulið er um að ræða í rauninni meira en fyrirvara því þar er sagt ótvírætt að Ísland muni gera mjög strangar kröfur á sviði heilbrigðiseftirlits vegna innflutnings á landbúnaðarafurðum nánast hvernig sem alþjóðlegir samningar verða um það efni vegna þess að sú er sérstaða landsins að við hljótum að gera mjög strangar kröfur á sviði heilbrigðiseftirlits varðandi þessi matvæli. Ég vildi ítreka þetta vegna þess að það mun ekki hafa komið nægilega skýrt fram í mínum orðum áður með hvaða hætti við lítum á þá samþykkt sem gerð hefur verið. Landbrh. mun hins vegar fara út í önnur efnisatriði sem rædd hafa verið af hálfu ýmissa þingmanna. Ég vil þó taka fram vegna athugasemda hv. 6. þm. Vestf. að ég lít þannig á að heimild sú, sem við teljum að þurfi verði að vera fyrir hendi í a-lið varðandi magntakmarkanir á innflutning á vörum sem útflutningsbætur eru afnumdar á, eigi bæði við um kindakjöt og mjólkurafurðir almennt, ég skil það svo.

Hæstv. forseti. Það mátti vel heyra að sá undirtónn sem var í þessum umræðum nú var allt annar en þegar GATT-viðræðurnar bar síðast á góma hér í hinu háa Alþingi og greinilegt að alþingismenn telja að þær athugasemdir og þeir fyrirvarar sem felast í samþykkt ríkisstjórnarinnar í dag gangi í höfuðdráttum í þá sömu átt og um hefur verið talað og þeir hafa kosið þó ég geri mér auðvitað grein fyrir því að alltaf má bæta einni setningu við og lengi mætti til tína áður en hv. þm. eins og minn góði vinur hv. 3. þm. Norðurl. v. yrði að fullu og öllu ánægður með það sem íhaldið gerir. Ég sé ástæðu til að víkja að nokkrum efnisatriðum. Ég vil fyrst víkja að því sem hann hélt hér fram að við hefðum ekki tekið þátt í samstarfi Norðurlandanna til að koma fram leiðréttingum og sagði að við hefðum sagt pass og ekki hreyft okkur í sambandi við Kanada-tillöguna á þeim fundi sem haldinn var í desembermánuði sl. Þetta er ekki rétt. Fulltrúar landbrn. voru hafðir með í ráðum og hafa jafnan mætt á fundum þegar þeir hafa verið kallaðir til af landbúnaðarráðuneytum annarra Norðurlanda og það hefur verið bæði samband og samráð milli landbrn. Íslands og annarra Norðurlanda. Ég vil líka að það komi skýrt fram að það hefur verið, síðan ég settist í stól landbrh., fullt samráð og mjög gott samband vil ég segja við forustumenn bænda þannig að undan því hefur ekki verið kvartað við mig að minnsta kosti. Ég stend því í þeirri meiningu að það sé síst lakara en áður var. Við Íslendingar áréttuðum í desember þá fyrirvara sem við höfum áður gert. Við höfum ekki kallað til baka það tilboð sem síðasta ríkisstjórn lagði fram á haustdögum 1990 og finnski fulltrúinn lýsti yfir sameiginlegum fyrirvörum okkar við lokaumræðurnar í Genf nú í desembermánuði eins og fram hefur komið á fundum með landbrn. og fulltrúum bændasamtakanna. Þannig er alveg ljóst að við höfum viljað fylgjast með þessum umræðum. Við höfum lagt áherslu á samstarf við önnur Norðurlönd og það er ekki rétt sem hér var sagt að við hefðum sagt pass og ekki hreyft okkur þegar þessi mál hefur borið á góma innan GATT. Það hefur verið að okkur vikist fyrir það að við skyldum ekki hafa gerst tillögumenn að Kanada-tillögunni. Auðvitað er erfitt að meta það hverju sinni hvernig menn ná best sínum hagsmunum. Kanada-tillagan gekk út á það að við gætum verið með innflutningstakmarkanir á þær vörur sem væru með framleiðslutakmarkanir og fleiri ákvæði voru þar en hefði ekki verið fullnægjandi fyrir okkur eins og þær kröfur eru settar fram núna. Á hinn bóginn hygg ég að hv. þm. hljóti að viðurkenna að sá fyrirvari og sá rökstuðningur sem er í þessari samþykkt varðandi innflutningstakmarkanir eru á öðrum forsendum og sterkari en áður hefur komið fram af okkar hálfu. Hér er lögð áhersla á að þær þjóðir sem leggi niður útflutningsbætur á landbúnaðarafurðir hafi heimildir til að verja sinn heimamarkað með öðrum hætti og strangar en aðrar þjóðir sem kjósa að hafa hlaup inn á aðra markaði. Og þá skulum við kannski reyna líka að átta okkur á því að það er síður en svo vegna þess að menn vilji landbúnaðinum illt eða sé illa við bændur sem þeir reyna að koma sér saman um frjálsari viðskiptahætti með landbúnaðarvörur á jafnvíðtækum grundvelli eins og gert er innan GATT. Það er þvert á móti viðurkenning á því að of mikill opinber stuðningur við þessa framleiðslu hefur leitt til offramboðs sem aftur hefur kallað fram niðurboð á landbúnaðarvörum á alheimsmarkaði og þannig komið í veg fyrir eðlileg alþjóðaviðskipti með landbúnaðarvörur. Það er auðvitað viðleitni til að sporna gegn þessu sem er ráðandi um það að í GATT-viðræðunum nú er lögð höfuðáhersla á að ljúka kaflanum um landbúnaðarmálin. Þegar menn spyrja um þá fyrirvara og það innihald sem felst okkar tillögum vil ég vekja athygli á að við segjum hér á einum stað: ,,Samkomulag um landbúnaðarkaflann er hins vegar forsenda þess að heildarsamkomulag náist og verður hann ræddur nánar á næstunni.`` Við tökum fram í niðurlagi: ,,Ekki er enn komið að því að Ísland taki bindandi afstöðu til hins nýja fyrirkomulags heimsviðskipta sem nú eru í smíðum.`` Auðvitað geta menn ekki í miðjum samningaviðræðum, í miðri lotu að svo umfangsmiklum samningi, svarað til hlítar ýtrustu spurningum sem eru bornar fram með því hugarfari að gera tortryggilegt það sem að er unnið. En ég vil á hinn bóginn minna á að þeir sömu menn sem hér hafa mest gagnrýnt að ég skuli ekki hafa átt nánara samstarf við landbn. en raun ber vitni kusu það á síðasta kjörtímabili að halda Sjálfstfl. utan við viðræður við Evrópubandalagið. Það er meira að segja svo enn þann dag í dag ef maður óskar eftir að fá til fullnustu upplýsingar um hvers eðlis tillaga síðustu ríkisstjórnar var í GATT-viðræðunum haustið 1990 þá ber fyrrv. ráðherrum ekki saman. Mér er raunar sagt að ekki sé að finna þau fylgigögn með því tilboði sem þó er sagt í tilboðinu að fyrir liggi. Ég geri ráð fyrir að hv. þm. geti líka rifjað upp að það fór lítið fyrir þessu tilboði og þeirri vinnu sem á bak við það lá fyrir síðustu kosningar. Má raunar segja að hið sama hafi átt við um aðdragandann og vinnuna að því að ná sómasamlegri niðurstöðu í sambandi við hið Evrópska efnahagssvæði. Þá hafði fyrri ríkisstjórn kosið að sitja hjá þegar landbúnaðarmál voru rædd og það var ekki fyrr en eftir stjórnarskiptin sem fulltrúar landbúnaðarins mættu á þeim fundum sem þau mál varðaði og það mál var með formlegum hætti tekið upp milli bændasamtakanna og landbrn. Ég vil að þetta komi fram vegna þeirra aðfinninga sem hér hafa komið fram frá einum hv. þm. um að við höfum ekki hreyft okkur í sambandi við samstarf Norðurlanda og þær umræður sem hafa átt sér stað um nýjan GATT-samning. Ég tek auðvitað undir það sem hér hefur verið sagt af ýmsum alþingismönnum að okkar afstaða felur það ekki í sér að landbúnaðurinn skuli áfram vera í sömu framleiðslu- og markaðsviðjum og hann hefur verið. Ég lýsti því yfir á fundi Stéttarsambands bænda á sl. hausti að það væri óhjákvæmilegt fyrir bændur að búa sig undir að rýmkað yrði um þau innflutningshöft sem væru á landbúnaðarvörum. Og það vakti raunar sérstaka athygli mína að ýmsir bændur, sem njóta mikils trausts í sínum héruðum, tóku undir þessi sjónarmið og lögðu m.a. ríka áherslu á að borin von væri að neytendur sættu sig til lengdar við bann við innflutningi á landbúnaðarvörum nema það tækist að ná fram verulegri lækkun á þeim. Það er af þessum sökum og líka vegna alþjóðlegra samninga GATT og ýmislegs annars sem nú ríður á því að reyna að ná fram þeirri hagræðingu í vinnslustöðvum landbúnaðarins sem hefur verið boðuð bæði af eigendum vinnslustöðva og af bændasamtökunum á undanförnum árum. Hins vegar eru þar ýmis ljón í veginum sem koma í veg fyrir að hægt sé að vinna að því verkefni eins hratt og menn hefðu kosið og skal ég ekki víkja nánar að því í þetta skipti. Ég held, hæstv. forseti, að menn eigi ekki að gera lítið úr þeirri samþykkt sem hér liggur fyrir, hún er veganesti fyrir fulltrúa ríkisstjórnarinnar á þeim fundi sem einmitt á þessari stundu er haldinn í Ósló þar sem Norðurlandaþjóðirnar skiptast á skoðunum og ræða hvort þeim takist að ná samkomulagi um sameiginlega yfirlýsingu innan GATT eða hvort einstakar þjóðir sjái ástæðu til að gera sjálfar grein fyrir sínu máli. Auðvitað er ekki vafi á því að rödd okkar yrði sterkari ef okkur tækist að ná samstöðu um hagsmuni okkar við aðrar Norðurlandaþjóðir en Dani. Ég skal ekki segja um hvernig það gengur en við höfum reynt að undirbúa þennan fund eins og við höfum getað. Afstaða ríkisstjórnarinnar liggur fyrir og með sterkri viljayfirlýsingu og þeim fyrirvörum sem felst í samþykkt ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi froseti. Ég vil í upphafi mótmæla því sem fram kom í máli hv. 6. þm. Norðurl. e. að hæstv. utanrrh. hefði haldið á þessu máli af lausung, eins og mér heyrðist hann orða það hér áðan. Þetta er fjarri öllu lagi eins og sú samþykkt, sem hæstv. forsrh. kynnti hér við upphaf þessarar umræðu, ber órækan vott. Samþykktin, sem ber að skilja, eins og fram kemur í henni sjálfri, sem erindisbréf þeirra embættismanna sem fara með þetta mál fyrst á vettvangi samstarfs Norðurlanda og síðar sem samninganefnd Íslands í viðskiptasamninganefnd GATT í Genf á þeim fundi sem hefst á mánudag, sýnir mjög glöggt að þarna hefur verið gætt mikilvægustu atriðanna sem varða íslenska hagsmuni. Í fyrsta lagi ítrekum við það sjónarmið okkar að unnið verði að því að fá fram tollalækkun á sjávarafurðum sambærilegri við þá sem gildir um aðra vöruflokka, bæði á sviði iðnaðar og landbúnaðar. Og ekki síður að okkar afstaða sé ítrekuð að einnig skuli stefnt að því að lækka ríkisstyrki á sviði sjávarútvegsins þannig að Íslendingar fái að njóta yfirburða sinna í framleiðslu á sjávarvörum á alþjóðavettvangi. Þetta er framtíðarmálið. Um leið ber samþykktin þess líka glöggan vott að allt hefur verið gert sem hugsanlegt er innan ramma þessara viðræðna til að gæta hagsmuna íslensks landbúnaðar á eðlilegan hátt um leið og hagsmuna neytenda er gætt. Þarna er reynt að gera það sem gera þarf til að taka tillit til sérstöðu Íslands vegna einangrunar bústofna hér á landi. Þarna er líka drepið á það sem ekki er sama eðlis en þó mjög mikilvægt að við höfum farið fram úr öðrum þjóðum í lækkun útflutningsstyrkja með þeirri ákvörðun sem tekin hefur verið um að fella útflutningsbæturnar niður næsta haust. Við munum að sjálfsögðu halda því fast fram að við fáum viðurkenningu á þessu í öðrum þáttum í framkvæmd þessa samkomulags. Ég vil að lokum ítreka það sem fram hefur komið að við erum hér ekki að tala um formlega fyrirvara enda liggur ekki fyrir samningur eða samkomulag. Við erum að tala um þau sjónarmið sem talað verður fyrir í frekari vinnslu málsins. Fyrst á vettvangi Norðurlandasamstarfsins, síðan í samningunum í samninganefnd GATT. Þetta segir sig alveg sjálft þegar menn skoða þennan texta og er mjög mikilvægt að menn hafi skýrt fyrir hugskotssjónum. Því eins og kemur fram í lokaorðum þessarar samþykktar þá er enn ekki að því komið að Ísland taki bindandi afstöðu til hins nýja samkomulags. Við munum eins og aðrar þjóðir áskilja okkur rétt til að taka afstöðu til samkomulagsins þegar það liggur fyrir í ljósi þess jafnvægis sem gagnkvæmir hagsmunir aðildarríkja að samkomulaginu munu ná. Þetta er að sjálfsögðu það sem hver maður getur lesið í þessari samþykkt. Ef menn vilja kalla þetta fyrirvara þá geta þeir gert það því við munum tala mjög ákveðið fyrir þessu máli. Ég bendi sérstaklega á að þarna eru hlutir eins og þeir sem varða strangar kröfur á sviði heilbrigðiseftirlits og minni á það sem fram kom hér í umræðunum um málið þann 7. þessa mánaðar þar sem þessu var öllu mjög rækilega til skila haldið. Að endingu, virðulegur forseti, þá er það nú e.t.v. mikilvægara á okkar dögum en nokkru sinni fyrr fyrir fámenna þjóð sem á næstum allt sitt lífsviðurværi undir alþjóðaviðskiptum að skýrar alþjóðlegar reglur gildi um þau viðskipti. Það stendur núna þannig á að við getum alls ekki skákað í því skjóli að við njótum allra þeirra kjara sem gamla GATT-samkomulagið færði okkur ef nýtt næst. Þetta er afstaða stærstu aðilanna sem að þessum samningatilraunum standa og við hljótum að taka mið af því í hagsmunagæslu fyrir Ísland. Um það snýst þetta mál fyrst og fremst en ekki eingöngu um hagsmuni einstakra atvinnugreina.

Hæstv. forseti. Ég veit að tíminn er liðinn en spurningu var varpað fram til mín sérstaklega af hv. þm. Guðna Ágústssyni um það hvort GATT væri yfirþjóðlegt vald og ætlaðist hann til að ég svaraði því. Sagði raunar að ég væri mjög lögfróður maður. Ég get ekki svarað því hvernig skilgreint er nákvæmlega hvað sé yfirþjóðlegt nú á dögum. Það eru örar breytingar sem ganga yfir okkur, sumar af því góða aðrar kannski miður. En ég get þó sagt að GATT er ekki með sama hætti yfirþjóðlegt og t.d. Evrópubandalagið og jafnvel Evrópska efnahagssvæðið og menn eru ekki bundnir af því að vera til eilífðarnóns í GATT. Við höfum það meira og minna í hendi okkar. Það er ekki eins varasamt að ánetjast GATT, við erum jú í GATT, eins og sumum öðrum bandalögum en því miður þá get ég ekki svarað þessu sem mjög lögfróður maður vegna þess að lögfræðinga sjálfa greinir auðvitað á um það hvað sé alþjóðlegt þegar breytingarnar eru jafnörar og raun ber vitni. Ég ætla ekki að níðast á hæstv. forseta og hans biðlund og er þess vegna að hætta en nota þetta tækifæri til að auglýsa hér ef það hefur farið fram hjá einhverjum nefndarmönnum í utanrmn. og landbn. að sameiginlegur fundur beggja nefnda verður núna kl. hálffimm.

Herra forseti. Vegna þess að hæstv. forsrh. nefndi áðan að ég komið inn á að a-liður 4. töluliðar í því plaggi, sem hann hafi lagt fram, mundi ekki ná nema e.t.v. til osta sem útflutningsbætur hefðu náð til hjá okkur en skilningur hans var, samkvæmt því sem hann sagði, að þetta næði yfir mjólkurafurðir almennt þá vil ég upplýsa hann um það og vona að ríkisstjórnin taki það til greina þegar hún fer að fjalla um þetta mál að þarna er um fleiri ein einn tollflokk að ræða fyrir mjólkurafurðir. Þeir eru a.m.k. fimm, þannig að vissara er að orða þetta öðruvísi en hér er gert. Það yrði að taka það fram að þetta ákvæði ætti við fleiri vörur en þær sem við höfum verið með útflutningsbætur á þannig að það gildi ekki fyrir mjólkurafurðir almennt ef hér hefur aðeins verið um t.d. osta að ræða. En ég vænti þess að nefndarmenn í landbn. og utanrmn. viti um þetta og sjálfsagt verður það þá tekið fyrir ef þær nefndir verða kallaðar saman til að fjalla um þetta. Síðan væri mjög fróðlegt fyrir okkur þingmenn að fá nánari skilgreiningu á því hvort hæstv. viðskrh. skilur þessa hluti rétt eða hæstv. forsrh. Ég heyrði ekki betur en að hæstv. viðskrh. talaði um að þetta plagg væri erindisbréf og þarna væri ekki um formlega fyrirvara að ræða. Það er kannski eðlilegt vegna þess að hann var ekki hér í upphafi umræðnanna enda var vakin athygli á því að enginn alþýðuflokksmaður var hér þá. En þar sem við höfum tvo ráðherra, viðskrh. og utanrrh., sem koma til með að hafa mikið um þetta mál að segja þá held ég að það væri rétt að hér væri tekin afstaða til þess hvort það er þeirra skilningur sem ræður þegar farið verður að ræða þessi mál eða hvort það er skilningur forsrh.?

Hæstv. forseti. Það hefði e.t.v. betur verið svo til enda þessarar umræðu að enginn alþýðuflokksmaður hefði verið viðstaddur. En hæstv. forsrh. kom hér og talaði skýrt og skilmerkilega fyrir hönd ríkisstjórnarinnar og margnefndi í sínum tveimur ræðum orðið fyrirvari. Ég tek það sem gefið að hæstv. forsrh. tali hér fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Og svo lengi sem því verður ekki breytt þá standi það óhaggað að þetta skjal verði efnislega fyrirvari af Íslands hálfu sem settur verði fram á mánudaginn kemur. Að vísu notaði hæstv. forsrh. orðið athugasemdir og fyrirvara en ég gaf mér það að í því skjali, sem sent yrði væntanlega á erlendum tungum til GATT á mánudaginn kemur, kæmi það alveg skýrt fram að hér væru settir fram fyrirvarar Íslands við þeim samkomulagsdrögum sem Dunkel hefur lagt fram. Og ég tel, í ljósi þess sem hér hefur gerst í þinginu undanfarna daga í þessum efnum, mjög æskilegt að landbn. og utanrmn. sem upplýst hefur verið að muni halda fundi fái til umfjöllunar hinn endanlega texta, hið endanlega bréf eða hina endanlegu greinargerð á því formi sem það verður sent. Ég er sérstaklega að segja þetta með hliðsjón af ótrúlegum ummælum hæstv. viðskrh. hér í ljósi þess sem hæstv. forsrh. hafði þegar sagt fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, að hér sé ekkert annað eða meira á ferðinni en erindisbréf til embættismanna. Erindisbréf til embættismanna, eins og hæstv. viðskrh. sagði. Og reyndar tók hann það fram að hér væri alls ekki verið að tala um formlega fyrirvara. Þau orð hljóta að falla dauð og ómerk í ljósi þess sem hæstv. forsrh. hafði áður sagt og ekki hefur verið dregið til baka. Og það er auðvitað of seint fram komið af hálfu hæstv. viðskrh. að ætla að reyna með þessum hætti að barna það sem áður hafði verið skýrt og skilmerkilega fram sett fyrir hönd hæstv. ríkisstjórnar nema það hafi orðið höfðaskipti á hæstv. stjórnarheimili á þeim mínútum sem liðu milli ræðna hæstv. forsrh. og hæstv. viðskrh. Herra forseti. Ég ætla ekki að taka meiri tíma. Ég fagna því að utanrmn. og landbn. koma saman til fundar og ég ítreka það sem mína skoðun m.a. í ljósi þess að ótvíræður meirihlutavilji liggur fyrir hér á Alþingi. Og ég tel að sá vilji felist í því að þetta verði sett fram sem efnislegir og formlegir fyrirvarar af Íslands hálfu. Öll efnisatriðin, sem í skjali ríkisstjórnarinnar eru, auk þess sem æskilegt væri að utanrmn. og landbn. ræddu þau viðbótarefnisatriði sem hér hefur verið bent á að gjarnan mættu fylgja með í skjalinu. Það er æskilegast að mínu mati til að varðveita þá yfirgnæfandi samstöðu sem í þessu máli hefur tekist að hið endanlega skjal og þá ekki síst form þess eða haus komi til skoðunar í utanrmn. samanber og lagaákvæði um samráð ríkisstjórnar við þá fagnefndina sem í þessu tilviki er landbn. áður en skjalið fer í póstinn.

Virðulegi forseti. Vegna fyrirspurnar frá hv. 6. þm. Vestf. og ógætilegra ummæla hv. 4. þm. Norðurl. e. hlýt ég að koma hér aftur og ítreka það sem ég hef sagt að hér þarf engum blöðum um að fletta hvers eðlis sú samþykkt er sem ríkisstjórnin hefur gert. Hún er skýrð í sjálfri sér eins og menn geta lesið sér til sem hafa fengið hana í hendur. Það er líka nauðsynlegt að benda á að þetta er einróma og allsherjarsamþykkt ríkisstjórnarinnar um málið, hún er samhuga um þetta mál. Efnislega eru þetta þær athugasemdir og ábendingar, áhersluatriði sem við munum koma á framfæri í viðræðunum í Ósló, sem hefjast í dag og standa í dag og á morgun, og í Genf eftir helgina. Um þetta þarf ekki að velkjast í vafa. Ég vil lýsa furðu minni á því að menn séu hér að reyna að barna þetta mál úr því að hv. 4. þm. Norðurl. e. kaus að nota þá lýsandi sögn. Sé einhver að reyna það þá er það hann þótt tilburðirnir séu ekki líklegir til þess að geta af sér skilmerkilega hluti. Virðulegi forseti. Þetta vil ég segja og vil að endingu lýsa því yfir að það sé mjög mikilvægt vegna ríkra hagsmuna íslenskra atvinnuvega og íslenskra neytenda að menn séu ekki að vekja hér upp úfa um þetta mál sem virðist nú á farsælum brautum.

Virðulegi forseti. Ég hafði fallið frá orðinu og taldi ekki þörf á því að taka hér til máls eftir að hæstv. forsrh. hafði í þrígang lýst því mjög rækilega að hér væri um fyrirvara að ræða af hálfu Íslands. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti því alveg skýrt og afdráttarlaust að auðvitað hlyti þingið að telja gilda þá lýsingu sem hæstv. forsrh. gaf á eðli samþykktar ríkisstjórnarinnar. Nú gerðist það hins vegar að hæstv. viðskrh. kvaddi sér hljóðs á nýjan leik og ítrekaði þann fyrri skilning sinn og gaf í skyn að það væri samhljóða skilningur ríkisstjórnarinnar allrar að hér væri ekki um fyrirvara að ræða heldur eignöngu athugasemd, ábendingar og áhersluatriði. Ég vil minna á það að í upphafi þessarar umræðu var óskað eftir því að hæstv. forsrh. tæki fram, áður en umræðan héldi áfram, hvort hér væri um fyrirvara að ræða. Það gerði hæstv. forsrh. og umræðan hefur þess vegna --- þar til hæstv. viðskrh. kvaddi sér hljóðs --- verið á þeim grundvelli og sú breiða samstaða, sem fram kom í umræðunni, byggði á því. Nú er það ekki hægt, virðulegi forseti, að ljúka þessari umræðu nema hæstv. forsrh. komi í stólinn á nýjan leik og endurtaki alveg skýrt með tilliti til þess sem hæstv. viðskrh. hefur sagt í tvígang að það sé niðurstaða ríkisstjórnarinnar að þetta skjal verður á mánudag kynnt sem athugasemdir og fyrirvarar, svo ég noti óbreytt orðalag hæstv. forsætisráðherra Íslands, gagnvart tilboði Dunkels.

Frú forseti. Hæstv. forsrh. hefur greint frá því, ekki einu sinni, ekki tvisvar heldur þrisvar héðan úr þessum ræðustól, að hér sé um að ræða formlegan fyrirvara ríkisstjórnar Íslands við tilboði Dunkels. Hæstv. forsrh. er fullmektugur talsmaður ríkisstjórnar Íslands. Vangaveltur hæstv. viðskrh. um þetta efni eru einskis virði. Látum því orð hans sem vind um eyru þjóta. Orð forsrh. skulu standa og í því trausti get ég fyrir mitt leyti lokið þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég geri mér grein fyrir því að minn tími mun vera útrunninn. En ég tel ekki að það hafi komið neinn ágreiningur fram í mínu máli og hæstv. viðskrh. Textinn --- eins og ráðherrann benti á --- er mjög ljós og skýr. Auðvitað er hér um að ræða athugasemdir, samningskröfu og fyrirvara við það tilboð sem herra Dunkel hefur lagt fram.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er á dagskrá um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins hefur hlotið allnokkra umræðu á hv. Alþingi. En það sýnir sig að það veitir ekki af að ræða mál ítarlega og eftir því sem þau fá ítarlegri umræðu því meiri líkur eru til að einhverjar lagfæringar verði gerðar að lokum. Hér er um að ræða breytingu á lögum sem tóku gildi 1. jan. 1991. Þessi löggjöf er ekki nema árs gömul og það vildi svo til að í þessari löggjöf voru í ákvæðum til bráðabirgða, mjög skýr og ákveðin ákvæði um endurskoðun þessarar löggjafar þannig að enginn hefði átt að velkjast í vafa um það hvernig sú endurskoðun ætti að fara fram. Nú er það svo að lögin um stjórn fiskveiða ásamt þeim lagabálki sem hér er til umræðu um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins eru í endurskoðun í nefnd stjórnarflokkanna sem varð til með miklum endemum. Síðan er vaðið inn í þessa löggjöf og tekið og samið frv. á vegum ríkisstjórnarinnar. Ekki hefur verið haft neitt samráð um það frv. við þá aðila sem er þó skýrt tekið fram í lögunum að eigi að hafa samráð við um þessa endurskoðun. Þetta hefur komið fram í þessari umræðu áður. Það stendur skýrt hér í ákvæði til bráðabirgða II: ,,Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi við þá endurskoðun.`` Það væri rétt á þessu stigi að vísa því til hæstv. forseta hvort hann er ánægður með það að þingið skuli vera sniðgengið með þessum hætti. Ef um það er deilt hvort þingið hafi verið sniðgengið væri auðvelt að fá álit Lagastofnunar Háskólans eða einhverra hlutlausra aðila. Ég tel að takmörk séu fyrir því hvað Alþingi getur látið bjóða sér í sambandi við löggjöf og auðvitað er ekki hægt að bjóða Alþingi það að það sé sniðgengið við endurskoðun löggjafar. Það er skýrt kveðið á um að samráð eigi að hafa við sjávarútvegsnefndir um þá endurskoðun. Það getur vel verið að menn greini á um það hvað samráð sé, hvort samráð sé samvinna við undirbúning frumvarpa eða hvort samráð eigi að vera bara eftir á þegar frumvörpin eru komin fram og eru til meðferðar í hv. Alþingi. Ef það væri ætlunin að samráð væri eingöngu á því sviði væri óþarfi að taka slíkt fram í löggjöf. Auðvitað er þetta tekið fram í löggjöfinni vegna þess að ætlast er til að á undirbúningsstigi sé haft samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis. En þetta frv. er bara í samræmi við þann flumbrugang sem einkennir lagasetningu hjá þessari ríkisstjórn á miklu fleiri sviðum. Hér erum við þessa dagana og vorum fyrir jól á löngum fundum og með ítarlegum umræðum að fjalla um alls konar löggjöf sem hefur verið hnýtt inn í svokallað frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Þar er ríkisstjórnin að breyta ýmsum viðkvæmum lagabálkum sem eiga að gilda til lengri tíma. Þar er hnýtt inn ákvæðum um að breyta löggjöf um skólamál. Nú síðast, sem frægt er, er hin mjög viðkvæma löggjöf um almannatryggingar. Henni er hnýtt inn í þennan bandorm þannig að það er engin nýlunda með þetta frv. að vaðið sé inn í þá viðkvæmu löggjöf sem hér er um að ræða og sem er það viðkvæm að hv. Alþingi hefur þótt ástæða til að kveða sérstaklega á um það í lagagrein hvernig lögin skuli endurskoðuð. Það er meira en lítið vafasamt --- þó að mér séu fullljós vandræði og vandkvæði í ríkisfjármálum og slæm staða ríkissjóðs --- og það er ekki næg ástæða til þess að brjóta upp viðkvæma löggjöf á mörgum sviðum og afgreiða hana á handahlaupum í kringum jól og áramót eins og vill verða í sambandi við fylgifrumvörp fjárlaga. Þetta mál kemur inn á umræður um stjórn fiskveiða og stjórn fiskveiða er eitthvert stærsta mál og áreiðanlega það alstærsta sem er fjallað um í hv. Alþingi. Lögin um stjórn fiskveiða eru aðeins ársgömul, eins og ég sagði hér í upphafi, ásamt lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það virðist vera sem hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliðar, ef þeir samþykkja þetta frv., hafi enga þolinmæði til þess að sjá hvernig sú löggjöf reynist sem hér um ræðir. Það er þó eitthvað það alversta fyrir þá sem starfa í sjávarútvegi, fyrir fólkið sem starfar þar og fyrir hagsmunaaðila þar, þá sem eiga að reka sjávarútvegsfyrirtæki að vita aldrei hvar þeir standa. Vita aldrei hve lengi sú löggjöf stendur sem þeir eiga að búa við. Því er ekki að leyna, eins og hefur komið fram í þessari umræðu fyrr, að þetta frv. er afsprengi þeirrar stefnumörkunar Alþfl., ef svo má segja, að koma hér á auðlindaskatti í sjávarútvegi. Það hefur komið fram hjá form. Alþfl., hæstv. utanrrh., að hann lítur á þetta frv. sem fyrsta vísi að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútvegi. Auðvitað er veiðileyfakerfi, það er alveg sama hvaða nöfn menn hafa um það, ekkert annað en auðlindaskattur, annað er bara orðhengilsháttur og það er stefnumál Alþfl. að koma slíkum auðlindaskatti á. Ég man ekki betur en að hæstv. utanrrh. hafi reifað hér kosningastefnuskrá Alþfl. í umræðum í gær með þessum áformum. Ég sagði það fyrr í haust, þegar þessi málefni bárust í tal í umræðu sem var að vísu um annað mál, að ég hefði grun um að hæstv. sjútvrh. hefði lagt fram þetta frv. til þess að hafa frið um tíma í þessari ásókn samstarfsflokksins í það að koma á auðlindaskatti. En ég er hræddur um að þetta verði aðeins gálgafrestur fyrir hæstv. sjútvrh. Greinilegt er að samstarfsflokkurinn ætlar sér að halda áfram þessari umræðu og það er áreiðanlega jafngott fyrir hæstv. sjútvrh. að vera vel á verði í þeim efnum því að ég hef heyrt af hans yfirlýsingum til þessa að hann er ekki hrifinn af þessari leið og hann hefur tekið mjög myndarlega á því máli í umræðunni. Það er alveg jafngott fyrir hann að vera á verði áfram, reyna að verjast eins og hann getur og ég treysti honum til þess. Hins vegar hefði það verið betra ef hann hefði getað varist því að þetta frv. kæmi hér fram og yrði samþykkt --- sem er reyndar ekki búið enn þá því að þetta frv. er í miðjum klíðum og langt í land að það verði útrætt. En um hvað fjallar svo þetta mál? Ég vil aðeins drepa á það, þótt auðvitað hafi það verið rakið, og benda á nokkur atriði í því efni. Það fjallar einfaldlega um að taka 525 millj. eða selja veiðiheimildir, hluta af veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs fyrir 525 millj. kr. á gangverði og nota andvirðið til að kosta Hafrannsóknastofnun. Nú vil ég taka skýrt fram að auðvitað er það markmið gott og gilt að efla hafrannsóknir, síst ætla ég að lasta það. Ég tel starfsemi Hafrannsóknastofnunar afar mikilvæga og það eru góðir menn sem þar vinna og hafa unnið ómetanlegt starf á undanförnum árum. Ekki ætla ég að draga úr mikilvægi þess að styrkja þá starfsemi. Hins vegar árar ekki þannig nú að tímabært sé að taka það upp að sjávarútvegurinn kosti þessa starfsemi, að þetta fé sé tekið úr sjávarútveginum. Þetta á áfram að vera sameiginlegt verkefni þjóðarinnar og alls ekki tímabært við þessar aðstæður að taka upp það fyrirkomulag að sjávarútvegurinn kosti það að fullu. Þar að auki er þannig meðferð á sjávarútveginum í frv. til fjárlaga að hann er enn þá verr undir þetta búinn en ella því að í frv. til fjárlaga úir og grúir af álögum á sjávarútveginn og þessar álögur nema u.þ.b. einum milljarði kr. Gert er ráð fyrir því að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Ríkismat sjávarafurða hækki gjaldskrá til að standa undir útgjöldum. Auðvitað lendir þetta á sjávarútvegsfyrirtækjum. Reiknað er með því að ríkisframlag til Veiðieftirlits ríkisins sem nemur 80,7 millj. kr. falli niður. Þetta kemur að sjálfsögðu niður á sjávarútvegsfyrirtækjum sem þurfa að nota þessa þjónustu. Það er gert ráð fyrir því að leggja hafnagjöld á sjávarútveginn þó að fallið hafi verið frá því í afgreiðslu fjárlaga að leggja þau á annað en unnar afurðir, sem er þá á fiskvinnsluna en hún stendur ekki vel um stundir. Þetta eru aðeins nokkur atriði sem sýna að því fer víðs fjarri að það ári til þess nú að fara að leggja þennan bagga á sjávarútveginn. Hér er náttúrlega um verulega upphæð að ræða, rúman hálfan milljarð króna. Þó að maður voni auðvitað að auknar hafrannsóknir skili einhverju til baka þá fer því víðs fjarri að þessar álögur séu tímabærar. Hlutverk Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins er markað í 1. gr. laganna sem eru ekki nema ársgömul eða gildistaka þeirra er ekki nema ársgömul eins og ég kom að. Það er að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð og koma til aðstoðar byggðarlögum sem standa höllum hæti vegna breytinga á útgerðarháttum. Þetta er tekið fram hér í 1. mgr. 1. gr. laganna. Þetta hlutverk sjóðsins er afar mikilvægt. Það var mikilvægt þegar lögin voru sett 1. maí 1990, það var mikilvægt þegar þau tóku gildi 1. jan. 1991 og það er enn mikilvægara nú vegna þess að síðan hefur það gerst að veiðiheimildir hafa verið skornar niður um allt að 1 / 4 . Auðvitað var nauðsynlegt að gera það, ég er sammála því að við getum ekki tekið of mikla áhættu í veiðunum og því var þessi niðurskurður nauðsynlegur. Þess vegna er það hlutverk sjóðsins að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð og koma til aðstoðar byggðarlögum er standa höllum fæti vegna breytinga á útgerðarháttum í fullu gildi og sjóðurinn þarf á öllum styrk sínum að halda til þess að svara þessu hlutverki sínu. Það er alveg ljóst að eru ýmis byggðarlög standa höllum fæti, ekki síst ef þær breytingar verða á útgerðarháttum að menn sameina, eins og ofarlega er á baugi nú, og getur vissulega verið hagkvæmt þar sem það á við. Þegar samdráttur er þá eykst hættan á því að einstök byggðarlög missi frá sér veiðiheimildir. Hvernig er það í frv., hvaða ráðstafanir eru gerðar þar ef slíkt kæmi á daginn? Það virðist hafa flökrað að þeim sem sömdu frumvarpið að það gæti orðið erfitt mál ef einstök byggðarlög missa frá sér veiðiheimildir. Á bls. 3 í almennum athugasemdum við frv. er sagt neðst, með leyfi forseta: ,,Þá er í frumvarpinu lagt til að það hlutverk sjóðsins að koma til aðstoðar við einstök byggðarlög verði fellt úr gildi. Mun eðlilegra er að Byggðastofnun eða öðrum stjórnvöldum sé falið að grípa til þeirra ráðstafana sem þurfa þykir til að hafa áhrif á byggðaþróun í landinu.`` Þar hafa menn það. Það er Byggðastofnun sem á að sjá um þetta hlutverk. Það getur verið sjónarmið út af fyrir sig að Byggðastofnun eigi að sjá um þetta og það er í sjálfu sér til umræðu. Ekki ætla ég að útiloka að það geti verið hlutverk Byggðastofnunar að sjá um þessa hluti enda í samræmi við hlutverk hennar sem byggðastofnunar og felst í nafninu. En hvernig skyldi hafa verið búið að þeirri stofnun í fjárlagagerðinni til að sinna þessum verkefnum? Það mætti ætla að til þess að taka að sér þetta mikla verkefni hefðu framlög til Byggðastofnunar verið hækkuð eða vegur hennar hefði verið gerður meiri og þar með möguleikar hennar til að taka að sér það mikla verkefni sem þetta getur orðið ef illa fer. Nei, það er ekki aldeilis svo. Strax við framlagningu fjárlaga í haust var gert ráð fyrir því að framlög til Byggðastofnunar yrðu skorin niður um 50 millj. kr. Og það sem meira var og manni þótti undarlegra er að nú rétt fyrir jólin þótti ríkisstjórninni ekki nóg að gert að taka af Byggðastofnun þessar 50 millj. heldur var stofnunin skorin niður um 20 millj. til viðbótar þannig að framlög til hennar eru 180 millj. en voru 250 millj. á sl. ári. Þetta rekst dálítið hvað á annað hjá hæstv. ríkisstjórn og þarf a.m.k. meiri gáfumann en mig til þess að fá í samhengi í þessar aðgerðir. Það er verst að Alþfl. flúinn úr þingsölum eftir umræðurnar um GATT-málið,  Hv. 5. þm. Austurl. talaði um það, það er alveg rétt, á síðasta ári fyrir kosningarnar að veiðheimildir þyrftu að haldast í byggðarlögunum. Það var rétt og skynsamlegt eins og margt annað sem hann sagði. Hann talaði eins og góður framsóknarmaður og rakaði að sér fylgi og komst á þing fyrir Austurland. En því miður, þetta nægir ekki. Með þessu ákvæði er langt frá því að nokkur vandi sé leystur. Byggðarlög, sem berjast í bökkum og eru búin að ganga í gegnum það að missa frá sér skip, hafa ekki efni á því að kaupa veiðiheimildir á fullu verði. Það er því ekki nein trygging í því. Hlutverk Hagræðingarsjóðs að hagræða í sjávarútvegi. Að hagræða í sjávarútvegi er risavaxið verkefni og full þörf er á slíkri hagræðingu. En sú hagræðing kostar mikið fé. Til að greiða fyrir henni hefði þurft að efla t.d. Byggðastofnun eða halda því fé sem Hagræðingarsjóðurinn hefur. Enn þá meiri ástæða er til þess að benda á þetta vegna þess að í þeim umræðum sem verið hafa um efnahagsmál og vandræði sjávarútvegsins í landinu og þann vanda sem skapast af minnkandi veiðiheimildum hafa talsmenn ríkisstjórnarinnar talið þessa hagræðingu grundvallaratriði í efnhagsstefnu hennar og það sem sjávarútvegurinn getur helst horft á til þess að þola þann tíma sem fram undan er með þessum minnkandi veiðiheimildum. Þeir hafa litið á það sem tæki til þess að þola þann samdrátt sem fyrirsjáanlegur er í sjávarútvegi. Þess vegna er þetta frv. sem hér um ræðir alveg stórfurðulegt og undarlegt að hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnin skuli á sama tíma flytja þetta frv. til þess að lama þá sjóði og skera jafnframt niður þær stofnanir sem eiga að fást við þetta verkefni. Ég skil það alveg í sjálfu sér og hef margtekið það fram að auðvitað hefur Alþfl. knúið þetta fram af því forustumenn hans telja þetta vera fyrsta skrefið til væntanlegs veiðileyfagjalds. Alþfl. hefur sjálfsagt unnið þarna áfangasigur með þessu frv. þó að hann tapi vonandi orrustunni varðandi GATT-málið, þrátt fyrir það að hæstv. viðskrh. hafi verið að reyna að klóra í bakkann af þrjóskunni einni saman og lýsa því yfir að þar sé ekki um fyrirvara að ræða. Alþfl. hefur unnið orrustuna um þetta mál og ég vara hæstv. sjútvrh. við því að þegar maður réttir litla fingurinn frekum mönnum er hætt við að þeir taki alla höndina áður en lýkur.  Landsbyggðin hefur átt við mikinn vanda að etja að undanförnu. Þjóðhagsstofnun spáir því að þjóðartekjur dragist saman um 6,1%, sem er mikill vandi og mesti samdráttur frá stríðslokum. Þetta kemur niður á undirstöðuatvinnuvegunum, sjávarútvegi og landbúnaði. Því er við mikinn vanda að etja á þeim stöðum sem byggja á þessari starfsemi. Það er ljóst að fjárlagafrv., svo mikil efnahagsaðgerð sem það átti að vera, kemur ekki til hjálpar í þessu efni. Þrátt fyrir það að um mikinn niðurskurð er að ræða á sumum sviðum þá er þeim útgjöldum komið á einhverja aðra aðila í þjóðfélaginu. Ljóst er að vextir lækka ekki að sinni af völdum fjárlagafrv. þó að allt gangi eftir á hinn besta veg eins og ríkisstjórnin vill. Miklir erfiðleikar eru því fram undan í þeirri atvinnugrein sem hér um ræðir. Því er þetta frv. fáránleg tímaskekkja og algjörlega á skjön við það sem er að gerast í þjóðfélaginu. Þó má segja um þetta frv., sem er skárra en aðrar miklar lagabreytingnar sem hér er um að ræða, að það fer til sinna fagnefnda þar sem rætt verður um það sérstaklega. Það er ekki inni í bandormi þó að svo hafi verið til þess stofnað í upphafi eins og ég rakti hér í upphafi ræðu minnar að það hefur ekki verið haft neitt samráð um samningu þess við þá aðila sem ákveðið hefur verið um í lögunum. Í umræðum í gær tóku til máls hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. og sögðu álit sitt á yfirlýsingum utanrrh. í Alþýðublaðinu þann 31. des. Forsrh. tók þann pól í hæðina að segja að hæstv. utanrrh. gæti gefið yfirlýsingar að vild. Það bæri ekki að taka svo mjög alvarlega eða það var helst á honum að skilja í sambandi við þetta mál. Það er skynsamlegt út af fyrir sig að gefa visst frelsi í þeim efnum að gefa yfirlýsingar að vild út og suður. Það er þægilegra fyrir hæstv. forsrh. en hins vegar verður að ætlast til þess af ríkisstjórninni og af hæstv. ráðherrum að ekki séu gefnar út yfirlýsingar út og suður um þessi mál. Þjóðin á heimtingu á því að vita hvort það er ætlunin að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn og hvort í bígerð sé samkomulag um það eða hvort það liggi einhvers staðar að baki þeim stjórnarmyndunarviðræðum sem fóru fram hér sl. vor. Þetta er allt of alvarlegt mál til þess að hæstv. utanrrh. gefi yfirlýsingar um það í blöðum og hæstv. forsrh. komist upp með að segja hér í umræðum um málið að hann leggi ekki dóm á túlkanir eða yfirlýsingar í þessu efni. Það væri kannski hægt að sleppa hæstv. ráðherrum í einhverjum smámálum með svona ræður. En í stórmáli eins og hér er til umræðu varðandi Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og fiskveiðastefnuna í landinu er ekki viðunandi að hæstv. ráðherrar sleppi svo billega. Og það verður að koma hér skýrt fram áður en þessari umræðu lýkur hver sé ætlunin í þessu efni. Hvert er ætlunin að stefna í sjávarútveginum á næstu árum? Er ætlunin að leggja á auðlindaskatt eða er ætlunin að búa við það kerfi sem við höfum núna og endurskoða það og endurbæta? Áreiðanlega er það ekki gallalaust frekar en önnur mannanna verk. Það eiga þeir sem starfa í sjávarútvegi heimtingu á að vita hvort hér er ætlunin að kúvenda í þessu kerfi og hvort þetta frv. sem við erum að ræða núna, frv. um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, er fyrsta skrefið í því efni. Það er sú stóra spurning sem verður að fást svar við áður en þessari umræðu lýkur.

Herra forseti. Ég hygg að ég hafi heyrt það rétt að aðeins var tilkynnt um fjarvistarleyfi eins ráðherra. Ég vænti þess að forseti leiðrétti mig ef ég fer rangt með. Ég met það svo að hinir hafi talið að þeir hefðu tíma til að sitja hér og hlýða á mál manna.  Í fyrsta lagi geri ég ráð fyrir því að hæstv. viðskrh. fari með umboð utanrrh. Í annan stað er hér verið að taka rétt af sveitarfélögum, veruleg peningaverðmæti, og færa þau til ríkisins. Í þriðja lagi hefur hv. 4. þm. Vestf. í tvennum kosningum í röð logið því að vestfirskum kjósendum að hann mundi aldrei styðja ríkisstjórn sem styddi kvótakerfið. Og það er gersamlega vonlaust að búa við það að þegar þessi mál eru rædd á Alþingi þá forði þeir sér af vettvangi sem hæst gala á heimaslóð þegar málin eru þar til umræðu og ég hef ekki hugsað mér að láta hæstv. heilbrrh. velta mér oftar upp úr því fyrir vestan að ég sé að leggja þær byggðir í rúst með þeirri málamiðlun sem ég studdi á sínum tíma þegar sú framkvæmd fór í gegn sem nú heitir fiskveiðastjórn Íslands með þeim Hagræðingarsjóði sem þá var samþykktur. Lögin hefðu aldrei verið samþykkt ef það ákvæði hefði ekki verið inni að einhver öryggisventill yrði fyrir byggðirnar. Meðan hæstv. forseti er að safna þessu liði hér í þingsal, sem óskað er eftir, ætla ég til fróðleiks fyrir formann þingflokks Alþfl. að rekja fyrir hann örstutta sögu sem var Norðmönnum á sínum tíma umhugsunarefni ærið.

Forseti vill leyfa sér að trufla hv. þm. en það er upplýst að hæstv. heilbrrh. hefur boðað veikindaforföll en forseti hefur gert ráðstafanir til þess að aðrir hæstv. ráðherrar sem næst til verði kallaðir í þingsalinn.

Ekki vissi ég, herra forseti, að svo mikill brestur væri nú orðinn í heilbrigðiskerfinu að það væri farið að koma niður á ráðherranum sjálfum. En margt gerist og auðvitað er ekkert við því að segja, það mátti búast við þessu. En ég tel engu að síður rétt að rifja það upp sem um var rætt í Noregi sem eitt af furðuverkunum á sínum tíma þegar norskir togarar sem Norðmenn höfðu afhent Indverjum til þess að veiða á voru brenndir í Indlandi. Sjómenn í Indlandi tóku sig til og kveiktu í skipunum. Norðmenn voru með mikla þróunaraðstoð og töldu sig vera að gera góða hluti. Þeir sendu togara til Indlands og skyldi kenna indverskum fiskimönnum að veiða á nýtískulegan hátt. Útgerðin var frá einu sjávarþorpinu í Indlandi. Í hinum þorpunum í kring reru menn til fiskjar með sömu aðferð og þeir höfðu búið við, kannski um aldir, og nágrannarnir fylgdust vel með að þeir veiddu vel á þessum togara. Og sú hugsun fór eins og eldur í sinu að ef þessar veiðar héldu áfram mundu þeir sem voru með sínar litlu fleytur og komust stutt frá landi ekki fá neinn fisk og þeir mundu bara verða hungurmorða. Viðbrögðin voru einföld. Þróunaraðstoðarfloti Norðmanna var tekinn í höfn og kveikt í honum. Hefðbundinn veiðiréttur sjómannanna til hafsins var þeim svo helgur að þeir voru reiðubúnir að fara í tugthúsið til þess að verja hann frekar en láta hirða hann af sér. Á vesturströnd Noregs hafði áður en þetta gerðist komið til átaka milli norskra smábátaeigenda og norskra togaraeigenda af nákvæmlega sömu ástæðu. Það voru átökin um réttinn til hafsins, réttinn til veiðanna og rétt byggðanna. Ég ætla að vona að fulltrúi Alþfl. formaður þingflokksins, tolli í salnum því að þó að þessi saga sé sögð þá er ekki lokið umræðunum sem snúast um mannréttindi og eignarrétt þó í smáu sé að sumra dómi. Þegar Íslendingar máttu sækja sinn rétt á hafréttarráðstefnunni var tekist á af þeim fulltrúum, sem þar sóttu réttinn, út frá tveimur sjónarmiðum og væri nú vel ef hv. 17. þm. Reykv. tylldi nú í sæti sínu í ljósi þess að hann er hvorki veikur og ekki hefur hann boðað forföll.

Á ég að sitja og standa eins og þér sýnist?

Nú er það svo af hógværð minni að ég gef 50% afslátt af þessari kröfu og fer aðeins fram á að þingmaðurinn sitji eins og mér sýnist. Ég tel að rétt sé að hugleiða það að á þessari hafréttarráðstefnu sögðu Bretar og margar aðrar þjóðir: Það er veiðiréttur okkar, veiðiréttur skipanna sem skiptir máli. Það er veiðiréttur útgerðarmannanna í Hull og Grimsby sem eiga þessi skip og sjómanna sem þar eru. Þeirra veiðiréttur er jafnverðmætur og veiðiréttur skipanna við Ísland. Gott og vel. Ef þetta sjónarmið hefði orðið ofan á hefðu Íslendingar aldrei fengið 200 mílna landhelgi. Hvaða sjónarmið varð ofan á? Það var sjónarmiðið að réttur fólksins, sem byggði í þorpunum í nágrenni við þessi mið, til hafsins væri meiri en hinna sem byggju fjær. Þetta var grundvallarsjónarmiðið, það var forgangsréttur íbúanna á ströndinni til fiskimiðanna sem var virtur. Svo hófust Íslendingar handa að stjórna sínum veiðum. Og þá gerðist það að hér í þinginu upphófust harðvítugar deilur um það hvort réttur byggðanna til veiðanna væri það sem skipti máli eða hvort það væri réttur útgerðarmannanna, eigenda skipanna, sem skipti máli. Vissulega skipti hvort tveggja máli. En þeir sem þá börðust fyrir kvótakerfinu héldu því fram að það hefði enginn veitt fisk sem ekki hefði átt skip og þess vegna væri í reynd verið að tala um sama hlutinn. Við aðrir margir hverjir óttuðumst að hér væri í reynd ekki verið að tala um nákvæmlega sama hlutinn. Vissulega viðurkenndum við að ekki hefðu aðrir stundað fiskveiðar við þetta land en þeir sem höfðu skip. En skipstjórar koma og fara, útgerðarmenn koma og fara en þorpið á ströndinni mun standa og það væri lífsréttur þess til hafsins sem skipti höfuðmáli. Og hverju stöndum við frammi fyrir í dag? Við stöndum frammi fyrir því að í réttindamálum þessara byggða höfum við tekið upp leikinn sem skessurnar notuðu forðum. Þær hentu á milli sín fjöregginu. Ég vænti þess að hv. 17. þm. Reykv., af því að hann er verðandi ráðherra, geri sér grein fyrir því að sá leikur hjá skessunum að henda á milli sín fjöregginu var með því glæfralegasta sem hægt var að hafa sér til dægrastyttingar. 

Þjóðin vissi að þursarnir voru í öðrum flokki.

En nú hefur það komið í ljós að þarna hefur allt fallið í ljúfa löð. Skessurnar sem léku sér að fjöregginu hafa orðið fyrirmynd Alþfl. í þessum efnum. Annars vegar er tekin ákvörðun um að Byggðastofnun skuli svelt, talað um að hún eigi að vera pappírsfyrirtæki á Akureyri til að halda reiðu á gömlum bréfum og hins vegar taka menn ákvörðun um það hér að eitt atriði varðandi stjórnun fiskveiða, þ.e. það eina öryggisatriði sem byggðirnar höfðu í þessum samningi yrði tekið út. Og hvernig stæðu nú leikar ef þetta hefði verið vitað þegar atkvæðin voru greidd á sínum tíma? Ég verð að segja eins og er að það er fróðlegt að sjá hve misjafnan rétt menn telja sanngjarnt að veita þegnunum í þessu landi. Hér suður með sjó var ákveðið að kaupa jörð. Jörðin heitir Flekkuvík. Þetta ku hafa verið eitthvert aumasta örreytiskotið sem fannst þarna við ströndina á Keilisnesi en yfir 100 millj. munu hafa verið greiddar fyrir þessa jörð og sveitarstjórn keypti jörðina. Alþingi Íslendinga hafði um það góð orð að ábyrgjast tiltækið ef ekkert yrði af framkvæmdum og mun að sjálfsögðu standa við sitt og greiða, enda ekki hægt að ætlast til þess að lítið og févana sveitarfélag ráði við slíkar sveiflur. Við skulum viðurkenna að það er réttlætissjónarmið á bak við þetta, eðlilegt réttlætissjónarmið þó að mér sé óskiljanlegt það verð sem greitt var fyrir jörðina. En hvar stendur það fólk sem trúði því að það ætti að virða eignarrétt í þessu landi, stjórnarskrárvarinn eignarrétt þar sem sagt er að engan má svipta eign sinni nema almannaheill krefji, enda komi fullt verð fyrir? Hvar stendur það fólk sem byggði sín íbúðarhús, setti allt ævistarfið og sparipeningana í að byggja eitt íbúðarhús á ströndinni og á það svo kannski undir heilbrrh. í dag hvort útgerðarmaðurinn sem þar á skipin lifir ögn lengur eða skemur vitandi að um leið og hann fellur frá getur það orðið algert lotterí hvort eignir þess verði nokkurs virði? Og ég spyr: Hvernig er með Sjálfstfl. sem hefur sagt að hann vilji verja eignarréttinn í þessu landi, hver er stefna hans í þessu? Hvar er vörnin? Er þetta ekki það sem kallað er að þjóðnýta menn aftan frá, þ.e. að þjóðnýta þá án þess að borga þeim neitt fyrir það? Nei, þeir sem hafa ferðast frá Elliðaám og út á Seltjarnarnes hafa náttúrlega ekki kynnt sér svona hluti. Ég hygg að hæstv. félmrh. verði að hugleiða það í fúlustu alvöru, hvaða möguleika ráðherrann hafi til þess að verja þau byggðarlög sem þannig standa. Ég minnist þess að einu sinni átti ég tal við ráðuneytisstjóra í félmrn. Hann hafði ákaflega einfalda skoðun á vandamálum sveitarfélaga. Ef næg atvinna er í sveitarfélaginu, sagði hann, þá er ekkert að. Þá verða sveitarstjórnarmennirnir að leysa þetta sjálfir heima fyrir. Er það ekki eðlilegt viðhorf til ábyrgðar? En ef atvinnutækin eru tekin af þeim eins og nú blasir við, hvaða úrræði eru þá eftir? Ekki leysir Jöfnunarsjóðurinn þetta, svo mikið er víst. Hvaða úrræði voru eftir gagnvart Patreksfirði þegar búið var að selja togarann? Jú, þá var sagt: Byggðastofnun á að leysa þetta. Gífurleg fólksfjölgun sums staðar í landinu leysist vegna þess að það er efnahagsleg uppsveifla þar en Byggðastofnun bjargaði engu í þeim efnum að koma í veg fyrir hrun og erfiðleika á Patreksfirði. Nú er aftur á móti búið að sverfa svo að með samræmdum átökum, herra forseti, að það er gersamlega vonlaust og flokkast undir aumasta brandara, hreina aulafyndni, að setja inn í þetta frv. að Byggðastofnun eigi að taka við og leysa vandann ef byggðarlög eru hreinsuð af skipum. Það er svo aumur brandari að ég er alveg hissa á að menn skyldu hafa þrek í sér til þess að setja hann á prent. Furðulegt er að menn geti leikið sér þannig að hlutunum að þeim detti í hug að á sama tíma og ákveðið sveitarfélag nær þeim rétti sínum að lagasetning og framkvæmdaáform stjórnvalda verði ekki til að rústa þar á staðnum vegna ábyrgðar stjórnvalda, sé undir öðrum kringumstæðum gengið þannig fram að heilu byggðirnar gætu legið eftir. Og fólkið, verkamennirnir á ströndinni, væru sviptir því sem þeir hefðu eytt ævinni í að afla. Ég trúi því ekki að þetta geti verið réttlátt. Þegar kvótakerfið var sett á fór ekkert á milli mála að ég var þeirrar skoðunar að setja ætti á byggðakvóta og verja þannig byggðirnar. Sumir voru mjög bjartsýnir og svo sannfærðir um að þeir mundu sækja kvótann til annarra og að þeir væru hinir sterku í leiknum að þeir hikuðu ekki að mæla með þessu. Hins vegar er fróðlegt að lesa 3. lið brtt. sem Matthías Bjarnason flytur á Alþingi 1987--1988. Hún er svo með leyfi forseta: ,,Við 13. gr. bætist ný mgr. er orðist svo: Sé skip með veiðiheimild selt úr byggðarlagi, sem að mestu byggir á fiskveiðum og fiskvinnslu, skal ráðherra heimilt að bæta viðkomandi byggðarlagi aflatapið þannig að veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir eru verði auknar. Heimild þessari má þó því aðeins beita að sala skips valdi straumhvörfum í atvinnulífi og hætta sé á byggðaröskun af þeirri ástæðu.`` Og hvert var viðhorf þingsins þegar þessi tillaga kom til atkvæða í neðri deild? Hún var felld á jöfnum atkvæðum. Það þýddi það að ef stuðningsmenn þessarar tillögu hefðu á sama hátt greitt atkvæði um kvótalögin væru þau fallin, lög um stjórnun fiskveiða væru þá fallin. Ljóst er að þau ákvæði sem eru í Hagræðingarsjóðnum voru forsendan fyrir því að hér yrðu sett lög um stjórnun fiskveiða. Með leyfi forseta vil ég lesa 5. gr. þeirra laga: ,,Hagræðingarsjóði skal árlega úthlutað þeim aflaheimildum sem ekki nýttust á næstliðnu fiskveiðiári vegna álags á aflamark við útflutning á óunnum fiski, sbr. 7. mgr. 10. gr. laga um stjórn fiskveiða. Aflaheimildir þessar skulu þó aldrei vera meiri en 12 þús. þorskígildistonn árlega miðað við verðmætahlutföll er ráðherra ákveður. Skal allt að helmingi þessara aflaheimilda varið til eflingar fiskvinnslu í byggðarlögum er höllum fæti standa, sbr. 9. gr., en að öðru leyti skulu aflaheimildir þessar framseldar samkvæmt ákvæðum 8. gr. til að standa undir kaupum á skipum til úreldingar.`` Hæstv. félmrh. getur reiknað út hvaða fjármunir það raunverulega voru sem með þessu móti voru færðir til þeirra byggðarlaga sem urðu fyrir slíkri skerðingu. Hann getur metið það í peningum. Þetta voru öryggisaðgerðir til að koma í veg fyrir að eignir manna sem höfðu fjárfest í sjávarþorpum, sem hafa haldið landinu uppi til þessa, yrðu ekki verðlausar. Þessa peninga hyggst núv. ríkisstjórn hirða á einu bretti og verja til hafrannsókna. Það má vel vera, að jafnaðarmenn hafi gleymt því þegar Mahatma Gandhi hóf sitt stríð á Indlandi fyrir því að aðgangurinn að salti væri frumréttindi íbúa Indlands og þeim bæri ekki að greiða Bretum skatt fyrir að fá salt. Ætli það séu ekki elstu frumréttindi þeirra sem byggt hafa ströndina að hafa réttinn til hafsins. Og það er dálítið athyglisvert að í viðtali við þingflokksformann Alþfl. sem birtist þriðjudaginn 31. des. segir svo: ,,Þrátt fyrir stífa hagsmunavörslu samstarfsflokka í sjávarútvegs- og landbúnaðarmálum skulum við ekki gleyma því að það var á þessu tímabili sem við alþýðuflokksmenn fengum lögfest ákvæðin um sameign þjóðarinnar á fiskstofnunum og styrktum það ákvæði vorið 1990 með því að núverandi kvótakerfi myndaði aldrei lögverndaðan eignarrétt né skaðabótaskyldu þegar að því kemur að því verði breytt. Einnig náðum við inn lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Því höfum við fylgt eftir í tíð núv. ríkisstjórnar með samkomulagi um að aflaheimildir hans verði seldar á markaði á gangverði. Það er fyrsti vísir að komandi veiðileyfakerfi í sjávarútvegi. Við skulum heldur ekki gleyma því að á þessu tímabili komum við fram nýrri og vandaðri löggjöf um fjármagnsmarkaðinn, um afnám á úreltu skömmtunarkerfi í gjaldeyrisviðskiptum.`` Gott og vel. Hafi íslensk þjóð tekið rétt af einhverjum með því að setja þessi ákvæði í lög þá var það af íbúum sem höfðu hefðbundinn veiðirétt til fiskveiða, íbúunum við ströndina. Hinum hefur aldrei verið færður neinn varanlegur eignarréttur á kvótanum. Það hefur aldrei verið sett í lög. Þeim hefur verið falinn réttur til að nýta. Það er umhugsunarefni ef það hefur verið stór sigur að ná réttinum af þessum aðilum og segja þjóðin öll en hugsa ríkiskassinn, þ.e. eftirleiðis ættu menn það undir sjútvrh. og fjmrh. hvað þeir þyrftu að greiða fyrir aðganginn að fiskimiðunum. Og að ganga þannig frá málunum að eignir sjómanna og eignir verkamanna yrðu verðfelldar bótalaust hvenær sem væri vegna þess að fjármálaöfl landsins léku sér að því að fleygja á milli sín fjöregginu. Með leyfi forseta held ég, þrátt fyrir veikindi hæstv. heilbrrh., að vonlaust sé annað en að líta svo á að hann hafi verið heill heilsu þegar hann samdi þessa brtt. á sínum tíma og ekki sé að honum vegið þó hans eigin brtt. sé lesin upp í ræðustól. Þessi tillaga var flutt á Alþingi 1987--1988, 110. löggjafarþinginu, og er 181. mál. Þar segir svo í 2. tölulið, með leyfi forseta: ,,Við 14. gr. Á eftir 2. mgr. komi ný mgr. sem orðist svo: Sé fyrirsjáanlegur afkomubrestur í byggðarlagi vegna fyrirhugaðrar skipasölu þaðan er ráðherra heimilt að undanþiggja allt að 20% þess aflamarks, sem sölunni á að fylgja samkvæmt ákvæðum 2. mgr., og ráðstafa þeim til annarra útgerðaraðila í byggðarlaginu að fengnum tillögum hlutaðeigandi sveitarstjórnar.`` Hvað skyldi þarna verið að tala um? Einnig er verið að tala um öryggisventil fyrir byggðirnar, þ.e. að eitthvað af aflakvótanum verði skilið eftir. Þessi sami hv. þm. hafði nefnilega lýst því yfir vestra að hann mundi enga ríkisstjórn styðja sem styddi kvótakerfið og honum var nú ærin nauðsyn að sýna einhvern lit í því að koma fram breytingum. Svo kemur hér brtt. við 13. gr., brtt. Matthíasar Bjarnasonar, með leyfi forseta. ,,Við 13. gr. bætist ný mgr. svohljóðandi: Sé skip með veiðiheimildir selt úr byggðarlagi, sem að mestu byggir á fiskveiðum og fiskvinnslu, skal ráðherra heimilt að bæta viðkomandi byggðarlagi aflatapið þannig að veiðiheimildir þeirra skipa sem eftir eru verði auknar. Heimild þessari má þó því aðeins beita að sala skips valdi straumhvörfum í atvinnulífi og hætta sé á byggðaröskun af þeirri ástæðu.`` Herra forseti. Hæstv. viðskrh. hefur enn ekki sést í salnum. Hæstv. félmrh. er horfinn en það verður að segja hv. 17. þm. Reykv. til hróss að hann hefur nokkuð vel tekið aga og tilsögn og situr nú sem fastast og hlýðir á umræðu. En hitt er náttúrlega ekki búandi við þegar menn eru að reyna að greiða fyrir þingstörfum, að þá sé ekki talin nauðsyn að ráðherrar gegni þeirri þinglegu skyldu sem þeir vilja þó láta liggja að í útvarpi að þeir gegni. Því ella hefðu þeir getað beðið um fjarvistarleyfi þannig að það yrði lesið upp fyrir alþjóð hvenær þeir væru fjarverandi. Og það væri miklu heiðarlegra að tilkynnt yrði eftirleiðis af hálfu forseta hvenær ráðherrar yrðu við en ekki hvenær þeir ætluðu að vera fjarverandi því að þetta hefur svo gersamlega snúist við. 
             Það sem ég vil fá upplýst af hálfu heilbrrh. verður ekki upplýst og skyldi engan undra þar sem hann er fjarverandi. En það er lágmarkskrafa að hinir sem telja sig hafa heilsu til að vera hér mæti og séu hér. Og ég óska svara við því frá forseta hvort hann vilji heldur að hlé verði gert á umræðunni eða að þessir ráðherrar mæti.

Forseti vill taka fram að hæstv. iðnrh. var kallaður til fundar í utanrmn. og mun koma í þingsalinn strax og mögulegt er. Hins vegar er hæstv. félmrh. í húsinu og verða gerðar ráðstafanir til þess að ráðherra verði hér innan tíðar.

Það fór eins og mig grunaði að hæstv. viðskrh. er með umboð utanrrh. í hans fjarveru og því ekki óeðlilegt að hann veiti hér svör. En hins vegar á ég ákaflega erfitt með að halda áfram ræðu minni ef hæstv. félmrh. er ekki viðstaddur. Hér er verið að færa fjármuni og réttindi frá sveitarfélögum til ríkisins og ég held að vonlaust sé að búast við því að menn ræði þau mál án þess að félmrh. geri þá grein fyrir því hvaða úrræði félmrn. hefur til þess að koma til aðstoðar ef skip verða seld burtu úr byggðarlaginu. Hvaða úrræðum ætla þeir að beita? Hvaða lagalegu úrræði hefur ráðuneytið? Hvaða fjármuni hefur ráðuneytið til að fylgja þeim úrræðum eftir? Ég tók eftir því að úti í Vestmannaeyjum fylgjast menn með því hvort verið sé að selja skip eða kvóta úr byggðarlaginu. Þar töldu menn þetta stórt mál, ekki einskis virði og ég mat Vestmanneyinga fyrir að þeir gerðu sér grein fyrir alvöru málsins. En þegar þetta er rætt hér hverfur hæstv. félmrh. úr salnum og lítur nánast þannig á að málið skipti engu. Ég verð að segja eins og er að ég er steinhættur að skilja hvernig ætlast er til að sú blessaða stjórnarandstaða sem hér er eigi að halda uppi vitsmunalegum umræðum og spyrja ráðherra ef ástandið er það að meðan verið er að fara yfir þá kafla sem undir þá heyra telji þeir sér ekki skylt að vera við. Ég get nefnilega vel skilið að hæstv. sjútvrh. vilji ná í þessa peninga og nota þá til fiskrannsókna. Allir vita að það vantar peninga í rannsóknir í sjávarútvegi. Og allir vita að íslenska þjóðin þarf að halda þar uppi rannsóknum. Hitt er aftur á móti spurning hvort rétt sé að ganga í skrokk á veikustu sveitarfélögum landsins og hafa þaðan fjármunina til þessara hluta. Þess vegna hlýtur það að vera félmrh. sem verður að svara og þá samráðherrar hennar. Hv. 1. þm. Vestf., Matthías Bjarnason, er fjarverandi en hann hefur þó varamann sinn hér og hann hefur setið hér og hlustað á umræðuna og gerir sér örugglega glögga grein fyrir því hvað verið er að tefla um. Ég vil enn ítreka það við forseta að gert verði hlé þar til upplýst er hvaða viðverumöguleika ráðherrar hafa til að vera í þingsal.

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að hæstv. félmrh. komi í salinn en ráðherrann er í húsinu þannig að ég vildi þá biðja hv. þm. að gera örstutt hlé á ræðu sinni ef hann gæti komið því við, en ráðherra mun koma hér innan tíðar. --- Forseti sér að hæstv. félmrh. er genginn í salinn og geri ég þá ráð fyrir að hv. 2. þm. Vestf. haldi áfram ræðu sinni.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá tillitssemi sem mér hefur verið sýnd og ég varpa fram þeirri alvarlegu spurningu til hæstv. félmrh. hvaða lagaúrræði, sem félmrh. hefur heimild til að beita, eru til staðar til þess að koma í veg fyrir stórskaða í byggðarlögum ef skip eru þaðan seld og í öðru lagi hvaða fjármuni hefur hæstv. félmrh. til þess að beita til varnar. Það er nefnilega upplýst að Byggðastofnun hefur þessa peninga ekki, hún mun ekki ráða við þennan vanda. Ég vil vekja athygli hæstv. félmrh. á því að þessar sviptingar eru svo stórar að hér dugir engin skiptimynt. Spurningin er um það hvort menn hafi 100, 200 eða 300 millj. kr. ef menn ætla að taka þátt í fjárhættuspilinu mikla með skipin. Ég vona að hæstv. félmrh. veiti fullnægjandi svör við þessum spurningum við 3. umr. málsins þar sem er ljóst að hæstv. félmrh. þarf að víkja af fundi nú og ég mun ekki gera neinar athugasemdir við það. En það er vonlaust annað en gengið sé eftir þessum svörum því hér er verið að taka rétt af veikustu sveitarfélögum landsins. Þau stærri munu trúlega bjarga sér en hin sem veikari eru eiga enga möguleika að mínu viti til að ná árangri. Þá ætla ég að víkja máli mínu til hæstv. sjútvrh. og hefja hér þá umræðu sem snýr að endurskoðun á lögunum um stjórnun fiskveiða. Stundum gerist það að í lög eru sett ákvæði um endurskoðun. Í lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins stendur svo, með leyfi forseta: ,,Ákvæði til bráðabirgða. Fyrir fyrstu átta mánuði ársins 1991 skal Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins úthlutað þeim aflaheimildum sem ekki nýttust á árinu 1990 vegna álags á aflamark eða aflahámark á útflutningi á óunnum fiski skv. 4. mgr. 5. gr. laga nr. 3 8. janúar 1988, um stjórn fiskveiða 1988--1990. Aflaheimildir þessar skulu þó ekki vera meiri en nemur 8.000 þorskígildum. Um ráðstöfun þessara heimilda fer eftir 5. og 9. gr. laganna.`` Ég hlýt að spyrja sjálfan mig að því hvaða möguleikar hefðu þarna verið til framlengingar. Í II. ákvæði til bráðabirgða segir svo, með leyfi forseta: ,,Sjávarútvegsráðherra skal fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og helstu hagsmunasamtök í sjávarútvegi við þá endurskoðun.`` Það er nefnilega dálítið merkilegt að það atriði sem hér er tekið út úr lögunum var forsendan fyrir því að hægt væri að samþykkja lögin um fiskveiðistjórnun. Ég lít þess vegna svo á að með því að taka þetta fyrst og breyta því sé í reynd verið að taka ákvörðun um það að virða ekki nema að hluta til þetta ákvæði til bráðabirgða, þ.e. hægt er að skipa nefnd til að endurskoða lögin. En verði lögunum breytt eru það náttúrlega ekki sömu lögin sem verið er að endurskoða, þá eru það önnur lög. Það eru allt önnur lög sem verið er að endurskoða og þá hefur í reynd engin nefnd endurskoðað lögin eins og hér er gert ráð fyrir samkvæmt lögum. Hún hefur þá aldrei átt sér stað því að ef þessi lagatexti er nú felldur úr þá verður hann aldrei endurskoðaður með nefnd sem lagatexti. Hann verður þá endurskoðaður í nefnd sem fyrrverandi lagatexti og það er allt annað mál. Það er alveg eins og ef læknir mætir í vitjun til sjúklings eftir að hann er látinn, þá hefur hann náttúrlega ekki vitjað hans meðan möguleiki var á að gera eitthvað fyrir hann. Ég held þess vegna að sú trú, sem ég játa að ég hef m.a. haft á tilgangi þess að setja slík ákvæði í lög, að það hefði eitthvað upp á sig og það þýddi að það yrði tekið alvarlega, sé gersamlega fyrir bí. Ég hef enga trú á því lengur að það skipti nokkru máli hvort svona ákvæði séu sett inn. Ég sé ekki nokkurn tilgang í þeim lengur. Hér fótumtroða menn þetta og er þó ekki um það að ræða að neinn hafi bannað núv. ríkisstjórn að setja nefndina strax af stað. Það hefði mátt gera fyrr því að hér stendur: ,,Sjávarútvegsráðherra skal fyrir árslok 1992``, þ.e. það mátti alveg eins gera það enn þá fyrr, það er ekkert sem bannar það í lögunum, heimildin er opin hvað það snertir. Ég get vel skilið að menn líti svo á að auðvitað hafi þingmeirihluti rétt til þess að samþykkja hvað sem er, það fer ekkert á milli mála. En þessi sami þingmeirihluti á að virða þau lög sem eru í gildi, og fara eftir þeim. Það er kalt lögbrot að nema þetta úr gildi án þess að þessi samráðsathugasemd hafi farið fram og nefndin verið skipuð. Ég er sannfærður um að það skæklatog sem nú er hafið um stjórnun fiskveiða og það sáttarof sem gert er með því að flytja þetta eitt er, eins og sagt hefur verið af núv. utanrrh., fyrsta skrefið að auðlindaskatti. Þetta er fyrsta skrefið. Ef þeir sem nú taka þessa ákvörðun hafa hugsað þetta sem fyrsta skrefið er það mjög klóklega gert, það skal ég viðurkenna. Hér halda menn því stöðugt fram að þetta fyrsta skref hafi verið tekið af einhverjum öðrum, það sé ekki tekið af núv. stjórnvöldum. En ef svo skyldi vera að það væri aðeins annar aðilinn sem teldi þetta fyrsta skrefið en hinir teldu að svo væri ekki þá hefði seinni hópurinn ekki gáð að sér því að menn breiðfylkja ekki á Alþingi til að koma málum í gegn upp á þau vinnubrögð að fyrst sé gerð sátt og mál samþykkt og svo sé ágreiningsefnið tekið út og nýr meiri hluti látinn valsa með nýja samþykkt í þeim efnum. Það eru leikreglur sem ekki gilda nema einu sinni. Ég verð að segja eins og er að ég tel að íslenskir sjómenn eigi meira inni hjá þessari þjóð en svo að Alþingi Íslendinga geti haft það sem leikfang að rjúfa vinnureglurnar sem þó hafa verið viðhafðar til þess að reyna að ná einhverri sátt um þessi mál. Þessi mál eru af þeirri stærðargráðu að það er gífurlegt ábyrgðarleysi að ætla að sigla þeim þannig áfram að ekki sé einhver friður um þau. Ef það er rétt sem hér er fullyrt og mjög á lofti haldið að einhver stórkostlegur sigur hafi náðst með því að ganga þannig frá því í lagaformi að þjóðin eigi fiskimiðin --- ég vissi nú ekki til í reynd annað en menn litu svo á að þjóðin ætti fiskimiðin og forgangsrétt til nýtingu þeirra ættu þeir sem byggju við ströndina í sjávarþorpunum og bæjunum --- þá spyr maður sjálfan sig: Á þá ekki þjóðin líka að kosta rannsóknirnar á þessum sömu fiskimiðum? Er það eitthvað óeðlilegt að hún kosti rannsóknir? Er það nokkuð óeðlilegt að þeir sem fá þennan gjaldeyri, sem eru allir Íslendingar, taki þátt í því að styrkja grunninn að varðveislu þessarar auðlindar? Nei, allt í einu fundu menn það út að þjóðin ætti fiskimiðin en þeir sem ættu að borga rannsóknir á fiskimiðunum væru bara þeir sem kæmu nálægt sjávarútveginum. Þannig átti að ganga frá málunum. Ég verð að segja eins og er að mér finnst það ekki ganga upp rökfræðilega. Ef þetta er spurningin um það þá verð ég að segja eins og er að það er þó karlmannlegri afstaða sem hæstv. forsrh. tók þegar hann boðaði að bjóða styrki til að flytja fólk úr stað. Það er þó karlmannlegri og heiðarlegri afstaða ef leikreglurnar eiga að vera þær að í átökum fjármagnsins um atvinnutæki landsmanna sé hægt að rústa heil byggðarlög, þá er karlmannlegra og heiðarlegra að bjóða byggðastyrki, flutningastyrki til að kaupa hús svo fólk geti þá flutt og eignast eitthvað á öðrum stað. Ég held að menn hljóti að líta svo á. Spurningin er aftur á móti sú að hér velja menn þann kostinn að svipta byggðirnar þessum rétti, en ætla þeim engar bætur í staðinn því að þrátt fyrir nýsamþykkt fjárlög þá er ekkert ákvæði þar um þessa byggðastyrki sem voru boðaðir sem nýja atriðið í byggðastefnu landsmanna. Eins og hæstv. forsrh. veit hefur umræðan um skýrslu um Byggðastofnun setið föst, algerlega föst,  Ég verð að segja eins og er að mér eru það mikil vonbrigði að þannig skuli komið málum í sjávarþorpum þar sem fólkið vann hörðum höndum við að tryggja efnahagslegt sjálfstæði Íslands og gerði það mögulegt að hér yrði frjáls og fullvalda þjóð að nú skuli eignarréttur þess fótum troðinn eins og hér er verið að gera. Eini öryggisventillinn sem var í kvótalögunum fyrir byggðirnar er tekinn burtu. Hitt atriðið er náttúrlega gífurleg vonbrigði að sú hagræðing sem átti að eiga sér stað með Hagræðingarsjóðnum til þess að gera sjávarútveginn arðbærari í reynd og til þess að gera það mögulegt að atvinnugreinin byggi ekki við svo þröngan lagaramma að hagræðing innan hennar yrði ekki eðlileg skuli vera sett til hliðar og því sópað burt. Ég skil hreinlega ekki hvað liggur á bak við þá hugsun. Það er athyglisvert að sá flokkur sem berst fyrir auðlindaskattinum fer með stjórn þess atvinnuráðuneytis sem við flestir höfum verið fræddir um frá barnæsku að mundi taka við mannaflanum á Íslandi, þar yrði fjölgunin, þar yrði framtíðarsóknin í atvinnuvegum, þ.e. í íslenskum iðnaði. Allir vita að við verðum að efla íslenskan iðnað og atvinnutækifærin í landinu. En hvernig er þá búið að honum til þess að hann megi verjast? Dagblaðið greinir frá því að 9% raunhækkun hafi orðið á gengi íslensku krónunnar, 9% raunhækkun. Hvað skyldi það þýða í samkeppninni við innflutninginn hjá íslenskum samkeppnisiðnaði þegar búið er að gera erlendu vöruna á þennan hátt ódýrari en hún ætti raunverulega að vera miðað við þá staðreynd að 18 milljarða viðskiptahalli er við útlönd og öll verðmætin sem SH selur úr landi voru 20 milljarðar? Hér er ekki um neina skiptimynt að ræða. Á sama tíma leikur hæstv. iðnrh. sér að því að búa íslenskum iðnaði þau kjör að raungengi krónunnar hækki á þann hátt sem verið er að tala um. Ég sé ekki annað en að stefnan sé sú að skapa hér það fjöldaatvinnuleysi sem dugi til þess að svínbeygja íslenska launþega svo að verkföll verði ekki til þess að gera stjórninni erfitt fyrir. Ef það er hugsunin sem býr á bak við, gamla íhaldsafturhaldskenningin að með atvinnuleysinu eigi að sveigja menn til hlýðni, þá verð ég að segja eins og er að það er þó nokkuð mikið vit í stjórnarstefnunni. Þá er hún nefnilega að ná markmiði sínu því að með hækkuðu raungengi, með þeim aðgerðum sem hér er verið að leggja til og öðrum fleiri er verið að leggja grunn að fjöldaatvinnuleysi. Herra forseti. Ég tók með mér mikið af bókmenntum í ræðustólinn. Ég trúði því að fyrir hönd hæstv. utanrrh. mundi mæta nafni hans iðnrh. og ég ætlaði að minna hann á ýmis atriði í þessari umræðu. En mér skilst að hann sé upptekinn á fundi og heilbrrh. er sjúkur maður þessa stundina. Ég sé þess vegna ekki fram á annað en ég verði að fresta því að fara í þá umræðu en ég vil mælast til þess við hæstv. forseta að hægt verði að tryggja viðveru þessara ráðherra þegar 3. umr. fer fram og beini því til hæstv. forseta til umhugsunar hvort ekki sé rétt að breyta þeim sið að tilkynna úr forsetastól hverjir biðja um fjarvistarleyfi, heldur að taka það upp að greina frá því hverjir hafi ætlað sér að sitja á þingi þennan og þennan daginn.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir lokaorð hv. 2. þm. Vestf. að það er svolítið hvimleitt að ræða mál eins og þessi þar sem raunverulega flest í landinu byggist á sjávarútvegi þegar virðulegir ráðherrar ríkisstjórnarinnar mega ekki vera að því að sitja hér. Þingflokksformennirnir mega sín lítils í þessu, þeir ráða ekki miklu. A.m.k. er það ljóst að svo er um Alþfl. að þar er aðeins einn vilji sem ræður og undirlægjuhátturinn alger þannig að það er í sjálfu sér ekki mikið við þá að tala. Þetta er út af fyrir sig umhugsunarefni fyrir okkur hvert stefnir og ég vildi þess vegna spyrja virðulegan forseta, hvernig háttar með framhald fundarins í dag. Við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum lagt okkur fram um það að flýta eins og við getum fyrir störfum þingsins og reynt að vera til staðar í þinghúsinu og flýta fyrir afgreiðslu mála. Mér það ljóst að enginn hefur talað oftar í þessu máli og reynt að þvæla og tefja fyrir framgangi þess en formaður þingflokks Alþfl. Hann hefur venjulega stokkið upp í ræðustól og gert athugasemdir á athugasemdir ofan eftir að menn hafa lokið máli sínu. Við höfum hins vegar setið rólegir í sætum okkar og reynt að standa fyrir málefnalegri umræðu og þess vegna langar mig til þess að spyrja hvernig hugsað er að ljúka umræðunni. Þá yrðum við að gera upp við ykkur hvað við vildum draga úr og geyma til 3. umr.

Gert var ráð fyrir því að reyna að ljúka 2. umr. í dag.

Ég ætla ekki að fara yfir nál. sjútvn. Það hafa frsm. þeirra og talsmenn meiri og minni hluta gert. Vegna þess að ég veit að virðulegur þingmaður og formaður þingflokks Alþfl. og talsmaður meiri hluta sjútvn. þingsins er kominn á mælendaskrá væri gaman að fá hann til þess að taka það fram í máli sínu á eftir og skýra frá því þannig að það mætti færa það til bókar hvert var viðhorf þeirra fjölda aðila sem voru kallaðir fyrir sjútvn. þingsins til þessa frv. sem hér er fjallað um.  Þessi sami frsm. og formaður sama flokks, þingflokks Alþfl., ræddi náttúrlega um daginn um þessi mál og Morgunblaðið vitnar í ummæli hans og þau eru þannig: ,,Deilt um leigugjöld eða auðlindaskatt. Pólitísk leikfimi, segir Össur Skarphéðinsson.`` Þar er sjálfsagt leikfimi okkar í stjórnarandstöðunni sem ég reikna með að hann sé að tala um.

Halldórs Ásgrímssonar.

Halldórs Ásgrímssonar.  ,,Annar nefndarmaður í minni hlutanum, Stefán Guðmundsson, hefur talið að hér væri alfarið verið að tala um auðlindaskatt. Viðhorf þessa þingmanns hafa verið önnur. 2. maí 1990 hefði hann lagt áherslu á að ekki væri verið að stíga skref í átt að auðlindaskatti.`` Eigum við aðeins að líta yfir hvað þessi títtnefndi Stefán sem hér stendur sagði 2. maí 1990?

Það kann ég utan að.

Það kanntu utan að. En þér hefði verið meiri sómi að því að segja rétt frá. Ég hélt satt að segja að um kölkun væri að ræða hjá formanni þingflokksins en ekki eitthvað annað. Hér segir í dálki 7002 þar sem ég var að tala fyrir títtnefndu áliti um Úreldingarsjóð fiskiskipa: ,,Hugmyndir um að koma slíkum sjóði á laggirnar eru því ekki nein stefnubreyting á því sem Alþingi hefur áður ákveðið. Ástæðan fyrir því að lagt er til að setja þennan sjóð á laggirnar er fyrst og fremst að stuðla að því að minnka það misræmi sem er á milli afkastagetu fiskiskipaflotans og afrakstursgetu fiskstofnanna.`` Þetta voru orð mín, ágæti þingmaður, og þar sem víkur að auðlindaskattinum og mitt sjónarmið á því hvað er auðlindaskattur ætla ég að leyfa mér að lesa, en það er í dálki 7003 og þar segir í máli mínu: ,,Eignist sjóðurinn á einhverjum tíma meira en sem nemur 5% af heildarveiðiheimildum, sem lætur nærri að séu um 30 þús. þorskígildistonn, mun því verða skipt á milli skipa miðað við aflahlutdeild án endurgjalds.`` Ég endurtek: Mun því verða skipt á milli skipa miðað við aflahlutdeild án endurgjalds. ,,Hér er um lokaðan sjóð að ræða sem vinnur fyrir sjávarútveginn í heild. Það er því víðs fjarri í mínum huga að með stofnun þessa sjóðs sé verið að stíga skref í átt til auðlindaskatts. Í mínum huga er auðlindaskattur það að rentan af fiskveiðunum sé tekin og færð til almenningssjóðs til samneyslu í þjóðfélaginu. Hlutverk sjóðsins er hins vegar fyrst og fremst að stuðla að því að auka rentuna af fiskveiðunum, en hún er einmitt allt of lítil vegna þess hversu flotinn er stór. Það eru því alveg fáránlegar kenningar hjá þeim er halda því fram að með slíkri sjóðsstofnun, hagræðingarsjóði innan greinarinnar sjálfrar, sé verið að stíga skref að auðlindaskatti.`` Þetta er munurinn á. Sá hagræðingarsjóður sem ég var hér að tala fyrir fyrir rúmu ári síðan var sjóður sem var innan greinarinnar sjálfrar. En nú hefur núv. ríkisstjórn að þrábeiðni Alþfl. tekist að beygja sjálfstæðismennina svo að þeir hafa fallist á að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn og fénýta aflaheimildirnar í ríkissjóð, það er munurinn. Áður var þetta bundið greininni sjálfri og kallaðist þá ekki auðlindaskattur. Enda þýðir ekkert fyrir formann þingflokksins að ganga um gólf og berja sér á brjóst. Sjálfur formaður Alþfl. hefur talað, maðurinn með völdin í þeim flokki. Hann talaði um daginn þegar hann kom heim --- að vísu farinn aftur --- en hann gaf sér þó tíma til þess að segja nokkur orð. Hann staðfesti það sem hann skrifar í áramótagrein sína og hv. 2. þm. Vestf. las upp áðan, að með þessu sé verið að taka upp auðlindaskatt. Það þýðir ekkert að hafna því. Form. Alþfl. er margbúinn að taka það fram í þessari umræðu. 

Ekki samtal.

Notar hver ekki hvað? Af því að hann situr hjá hv. 2. þm. Vestf., Ólafi Þ. Þórðarsyni, sem ég veit að er maður sem vill hafa það sem sannara reynist, held ég að kæmi sér vel fyrir formanninn að Ólafur gaukaði þessari áramótagrein að honum svo hann gæti nú tekið hana með sér og lesið hana um helgina. Og hann áttaði sig þannig á því hvað væri satt og hvað ekki.  Ég var að nefna að það væri nokkuð merkilegt fyrir okkur sem höfum fylgst með pólitíkinni nokkuð lengi, ég velti því a.m.k. fyrir mér: Hvar er þessi Sjálfstfl. sem einu sinni var til? Hvar er hann í dag? Hver er orðin stefna flokksins? Hver hefði trúað því að Sjálfstfl. teldi sig hafa þann þingstyrk á Alþingi að hann gæti boðið upp á það að taka upp auðlindaskatt á sjávarútveg? Það er mikil breyting á. Mikið svakalega hefur forsrh. verið kúgaður til þess að skrifa undir --- nei, nú var ekki skrifað undir, þetta var heiðursmannasamkomulagið, var það ekki rétt, formaður þingflokks Alþfl., sem alltaf svarar jafnóðum og grípur fram í ótt og títt? Var þetta ekki hið títtnefnda heiðursmannasamkomulag sem ekki var fest á blað í Viðey?  Hæstv. fyrrv. sjútvrh. er búinn að tala nokkuð í umræðunni og lagði áherslu á að skynsamlegast væri í málinu að fresta afgreiðslu þess og afgreiða það með þeim lögum sem við bíðum eftir að fá um endurskoðun á stjórnun fiskveiða og fleiri hafa vikið að því. Auðvitað er það eðlilegasti gangur málsins að þessi mál fái að fylgjast að, Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins og nýjar hugmyndir um stjórnun fiskveiða þó að við vitum ekki hverjar þær raunverulega verða. Ekki var svo björgulega lagt af stað í það starf og því miður er meiningin að vinna að þeirri stefnumótun á allt annan hátt en áður var og alls ekki á jafnbreiðum grundvelli og var gert þegar lögin voru samþykkt. Nú skilst mér að þetta eigi að vera meira á valdi hinna pólitísku flokka, Alþfl. og Sjálfstfl. Það er út af fyrir sig stefna og við heyrum að þetta er alls staðar tekið upp í kerfinu. Meira að segja á að setja þessar sérsveitir inn í fyrirtækin, þeir eiga að taka við fjármálastjórn fyrirtækjanna og ráskast með þetta sjálfir, sjálfsagt pólitískir gæðingar. Það verður úr einhverju að moða fyrir Alþfl. í þeim bitlingaleik ef ég þekki þá rétt. En það má spyrja sig: Af hverju á endilega að bíða með þessa breytingu eftir því að endurskoða lögin um stjórnun fiskveiða? Í mínum huga eru þessi mál nánast óaðskiljanleg, Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins og stjórnun fiskveiða, eins og mér fannst koma rækilega fram hjá hv. síðasta ræðumanni, Ólafi Þ. Þórðarsyni. Viss málamiðlunarsátt var gerð í þessu í þinginu og því væri það eðlilegt, enda sé ég ekki hvernig við ætlum að hafa þetta vegna þess að einn aðalókostur fyrir okkur --- og ég mun koma hér að síðar í máli mínu --- og eitt okkar aðalvandamál í sjávarútveginum í dag er auðvitað það að við skulum ekki geta náð fram þeirri hagræðingu sem við þurfum í greininni. Það er deginum ljósara að þessi hagræðing verður að geta átt sér stað þannig að við getum komið meiri arðsemi inn í sjávarútveginn. Um það finnst mér flestallir sammála sem láta sig þessi mál einhverju varða. Þess vegna finnst mér skjóta nokkuð skökku við þegar menn brjóta einmitt þann sjóðinn niður sem átti að verða til þess að það væri mögulegt. En það er svolítið fróðlegt að átta sig aðeins á því hvað sjálfstæðismenn sögðu þegar Hagræðingarsjóður fór í gegn. Mér er í minni þegar við vorum að tala fyrir þessu máli í þinginu og koma því í gegn að það mæddi nokkuð á mér þá. Við sátum hér rólegir sólarhringum saman yfir umræðunni, stjórnarandstaðan talaði nokkuð sterkt í því máli. Mér er það minnisstætt að um kl. fimm einn morguninn vorum við í efri deild að spjalla um þessi mál og vorum þá búin að vera ég man ekki hvað marga klukkutíma, þá var einn hv. þm. í ræðustól og þá vék sér burt úr salnum einn af þingmönnum Sjálfstfl., núv. ráðherra flokksins, sem var mikill áhugamaður um þetta en sést ekki nú í þessum sal þegar er verið að ræða um þessi mál. Ég hef ekki séð hann sitja hér núna þegar við ræðum um málefni sjávarútvegsins en hann var mjög áhugasamur á þeim tíma. Mér er það í minni þegar hann fór út um klukkan fimm um morguninn, hljóp út á Morgunblað og fékk Morgunblaðið, glóðvolgt úr pressunni, og kom með það hingað hlaupandi alveg dauðuppgefinn maðurinn og afhenti þeim manni sem þá stóð í ræðustól Morgunblaðið vegna þess að efni viðkomadi ræðumanns var að mestu þrotið. Þá hóf viðkomandi ræðumaður að lesa Morgunblaðið þarna um morguninn. Hann las flestallar greinarnar og við sátum og hlýddum á. Þegar hann var búinn að lesa nánast allar helstu greinar Morgunblaðsins fór hann að lesa auglýsingarnar. Svo eru menn að tala um að stjórnarandstaðan núna sé með eitthvert málþóf. Þetta er t.d. í fyrsta skipti sem ég tala í þessu máli svo að við erum ekki aldeilis með málþóf. Það var meira að segja hv. þm. þáv., ég man eftir að hann fór einu sinni með merka bók með sér upp í ræðupúltið og las úr henni drykklanga stund, það hefur verið minnst á það áður í þessum umræðum og ég ætla nú ekki að fara að nefna nein nöfn í því sambandi. En hver var afstaða sjálfstæðismannanna um þennan sjóð og hvernig ætti með hann að fara þegar við vorum að fjalla um hann í sjútvn.? Hver var afstaða þeirra manna sem Sjálfstfl. treysti þá best til þess að sitja í sjútvn. þingsins? Með leyfi, virðulegi forseti, langar mig til þess að lesa nál. þingmanna Sjálfstfl. sem þá var um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Ég ætla að byrja á því að lesa hvað þingmenn Sjálfstfl. í efri deild sögðu. Það voru hvorki meira né minna en Halldór Blöndal, hæstv. núv. samg.- og landbrh. og Guðmundur H. Garðarsson, sem þá var nokkur sérfræðingur flokksins í faglegri málum sem sneru að sjávarútveginum, þó að Sjálfstfl. telji sig ekki hafa not fyrir svoleiðis menn lengur, en það er svo kapítuli út af fyrir sig. En nál. þeirra hljóðar svo með leyfi, virðulegi forseti, það var frá 3. minni hluta sjútvn. um Úreldingarsjóð fiskiskipa, sem síðan var breytt og heitir Hagræðingarsjóður: ,,Frumvarp þetta er svo nátengt frumvarpi um stjórn fiskveiða að það verður hvorki rætt né afgreitt nema samhliða því. Vísast til nefndarálits 4. minni hluta um stjórn fiskveiða um efnislega greinargerð fyrir afstöðu hans.`` Þetta sögðu þingmenn Sjálfstfl. þá í efri deild. Svo fór málið sína eðlilegu boðleið og fór niður í neðri deild og þar fór það líka í nefnd. Hvert skyldi hafa verið álit fulltrúa Sjálfstfl. í neðri deild um afgreiðslu málsins? Þar voru líka hinir mætustu menn. Þar var Kristinn Pétursson, þar sat einnig Hreggviður Jónsson og að ógleymdum Matthíasi nokkrum Bjarnasyni, fyrrv. sjútvrh., þeim manni sem er einna gagnkunnugastur sjávarútvegsmálum í þinginu og hefur lengi fjallað um þau af mikilli þekkingu. Hver voru svo viðbrögð fulltrúa Sjálfstfl. til sama máls? Þessi minni hluti segir: ,,Frumvarp þetta er svo nátengt frumvarpi um stjórn fiskveiða að það verður hvorki rætt né afgreitt nema samhliða því. Vísast til nefndarálits 4. minni hluta um stjórn fiskveiða um efnislega greinargerð fyrir afstöðu hans. Minni hlutinn leggur til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta rita fulltrúar Sjálfstfl. í sjútvn. Þessir heiðursmenn höfðu sama álit á þessu máli og núverandi minni hluti, þ.e. að þessi mál séu nánast óaðskiljanleg og það eigi að afgreiða þau saman. Virðulegi ráðherra sjávarútvegsmála, mér finnst Sjálfstfl. hafa teygt sig of langt til samstarfs við Alþfl. í þessu efni. Heimurinn er ferst ekki þó að hefði verið hinkrað við og menn hefðu skoðað þessi mál í samhengi. Ekki þarf að fara mikið yfir þennan Hagræðingarsjóð, menn eru búnir að lesa það svo rækilega sem þar stendur um sjóðinn sjálfan. En eitt af því sem mikil áhersla var lögð á og varð breyting á þegar frv. var upphaflega lagt fram, var að sjóðnum var sköpuð aðstaða til þess að bregðast við ef válegir hlutir gerðust í hinum ýmsu veiku byggðarlögum. Þá voru sjóðnum sköpuð skilyrði til þess að geta brugðist þar við. Enda segir svo í upphafsorðum í 1. gr. sjóðsins um markmið hans: ,,Stofna skal sjóð er nefnist Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins og hafi það tvíþætta hlutverk að stuðla að aukinni og hagkvæmri útgerð og koma til aðstoðar byggðarlögum er standa höllum fæti vegna breytinga á útgerðarháttum.`` Þetta eru meginmarkmið sjóðsins. Og einnig segir svo í 9. gr. sjóðsins, með leyfi virðulegs forseta: ,,Sjóðurinn veitir aðstoð sína til eflingar vinnslu sjávarfangs í byggðarlögum, er höllum fæti standa, með því að framselja veiðiheimildir sem honum hafa verið úthlutaðar í því skyni skv. 5. gr. Aflaheimildirnar skulu framseldar gegn því skilyrði að aflanum verði landað til vinnslu í því byggðarlagi sem aðstoð hefur verið samþykkt við. Skal sveitarstjórn í viðkomandi byggðarlagi eiga ráðstöfunarrétt að veiðiheimildum þessum gegn endurgjaldi skv. 1. mgr. 8. gr. Neyti sveitarstjórn ekki ráðstöfunarréttar síns skulu veiðiheimildir framseldar til skipa gilda ákvæði 1. og 2. mgr. 8. gr. þá um endurgjald fyrir veiðiheimildir þessar eftir því sem við á. Fáist ekki skip til veiðanna með þeim skilmálum getur stjórn sjóðsins, að fengnu samþykki ráðherra, ákveðið lægra endurgjald eða fallið frá endurgjaldi standi sérstaklega á. Forkaupsréttarákvæði 1. mgr. 8. gr. gildir ekki um framsal veiðiheimilda samkvæmt þessari málsgrein. Skilyrðin fyrir aðstoð sjóðsins er að sala fiskiskips eða fiskiskipa hafi valdið straumhvörfum í atvinnumálum viðkomandi byggðarlags þannig að fyrirsjáanleg sé veruleg fækkun starfa og byggðaröskun sé yfirvofandi. Sjóðstjórn skal taka ákvörðun um aðstoð að fengnu samþykki Byggðastofnunar.`` Gaman væri ef hér væri staddur hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, þingmaður Austfirðinga, sem mikið hefur talað um þetta mál og lagt nánast heiður sinn að veði að þetta yrði inni í núverandi lögum.  menn gera sér ýmislegt að góðu. Í 1. gr. núv. laga, sem lögð voru fram af núv. ríkisstjórn, er einmitt svo tryggilega og rækilega gengið frá þessum þætti og nú er þetta það eina sem tekið er út í 1. gr. þess frv. sem hér var lagt fyrir. Það var aðstoðin við þessi veiku byggðarlög, sem var aðalmálið að fá inn þegar þeir sömdu þessi lög fyrir réttu ári. Nákvæmlega eina atriðið sem var tekið út. Og svo huggar Alþfl. sig við það að öllum málunum sé bjargað ef þeir geta stillt málunum nógu bölvanlega upp þá sé það allur sigurinn að fá einhverja hluta af því inn aftur. Þetta er nákvæmlega sama dæmið og gerðist hjá þeim í sambandi við sjómannaafsláttinn. Svo eru menn að reyna að draga í land. Hér var lagt fram frv. af núv. ríkisstjórn og auðvitað ekkert síður Alþfl. en Sjálfstfl., þessi mál ganga nú þannig fyrir sig að þau fara fyrir þingflokka og þar er samþykkt að leggja þau fram. Auðvitað samþykkti Alþfl. að leggja þetta fram eins og það stendur hér þar sem aðstoðin var tekin út. Hins vegar fundu menn það loksins að þrýstingurinn var svo mikill úti í þjóðfélaginu að þeir auðvitað guggnuðu. Þeir guggnuðu þá en þeir guggnuðu ekkert inni í þingflokksherberginu, þá hefði málið ekki farið svona fram. Síðan gerist það í umræðunni í þingnefndinni að með aðstoð við sveitarfélögin er málinu kippt inn. En þá á hvern hátt? 

Þú ert í einhverju öðru blaði.

Nei, nei, ég er ekki í öðru blaði, virðulegi þingmaður, en með leyfi virðulegs forseta ætla ég að lesa þetta núna. Ég þurfti að fara aðeins aftar í greinina vegna þess að virðulegur þingmaður var að grípa hér fram í. Ég ætla aðeins að lesa meira upp úr blaðinu til þess að ekkert fari á milli mála. ,,Nú hafði meiri hluti nefndarinnar beitt sér fyrir því að fjórðungi heimilda sjóðsins mætti ráðstafa með forleigurétti til bágstaddra byggðarlaga. Ræðumaður lofaði það hversu rösklega og vel Þorsteinn Pálsson sjútvrh. veitti sitt fylgi þessari tillögu.`` En svo segir þingmaðurinn meira: ,,Össur taldi rétt að fram kæmi`` --- og nú bið ég hv. þm. Gunnlaug Stefánsson sem er hér djúpt sokkinn í lestur að leggja við hlustirnar --- ,,að nú væri búið að fella burtu ákvæði sem heimilaði að gefa kvóta.`` Þá var hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni bjargað. Þegar sem sé var búið að kippa burtu þeim möguleika sem var til þess að bregðast við ef váleg tíðindi mundu gerast í þessum byggðarlögum. Hins vegar var það tekið fram og tekið inn að þessi heimild var sett inn á þann veg að sveitarfélögunum var gefinn forkaupsréttur að kvótanum á markaðsverði. Við þessi smáu og veiku sveitarfélög, sem gætu orðið fyrir slíku, var bara sagt: Gerið þið svo vel, farið á fiskmarkaðinn í Reykjavík eða suður í Hafnarfirði eða suður með sjó. Þar eigið þið að versla. Og þar með, ef ég hef hlustað rétt, var hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson ánægður. Þegar var búið að benda þeim á það, félögum hans og vinum sem studdu hann fyrir austan, á Breiðdalsvík og Djúpavogi m.a., að ef eitthvað slíkt mundi gerast gætu þeir bara farið og keypt fiskinn á fiskmörkuðunum í Reykjavík eða á Faxaflóasvæðinu. Þetta var nú öll reisnin. Hér hafa nefnilega orðið vatnaskil. Það er okkur náttúrlega áhyggjuefni sem um þessi mál erum að fjalla og hugleiðum hvernig er vegið að þessari atvinnugrein, sjávarútveginum, og hvernig hann raunverulega má standast þær aðfarir sem hann verður nú fyrir æ ofan í æ af núv. ríkisstjórn. Það er deginum ljósara og því mótmælir enginn að nýlegar álögur á sjávarútveginn í beinum sköttum nema hvorki meira né minna en tæpum 1 milljarði króna. Og ég sé ekki hvernig menn geta sætt sig við slíkt á sama tíma og gefið er út að rekstrargrundvöllur þessarar greinar sé svo bágborinn að hallinn á sjávarútveginum á þessu ári muni verða trúlega ein 8%. Það eru starfsskilyrði sem boðið er upp á. Það þarf enginn að vera hissa á því þó að maður spyrji eftir Sjálfstfl. í dag. Ég hef aldrei búist við neinu af Alþfl. í þessu, aldrei nokkurn tíma, engu. En ég reiknaði satt að segja með að það væri einhver eftir í Sjálfstfl. sem hefði einhvern snefil af tilfinningu fyrir því hvað væri að gerast. Bara samdrátturinn í afla þýðir hvorki meira né minna en um 6 milljarða tap fyrir greinina, hvorki meira eða minna en það. Þessi 50 þús. tonna skerðing sem gerð var á afla þýðir hvorki meira né minna en að það mætti loka einum átta frystihúsum, það er afli svona átta fiskvinnslufyrirtækja. Ég er ekki að skamma núv. sjútvrh. fyrir þetta. Ég held að núv. sjútvrh. viti nokkurn veginn að þingmenn hafa talið að ekki væri ástæða til þess að gagnrýna þá ákvörðun hans að draga svo úr sókn. Ég held að hann hafi ekki orðið fyrir aðkasti fyrir það í þinginu. En ég er að draga þessa mynd upp til þess að sýna fram á hvernig menn ætlast til að þessi grein geti staðist. Það er um slíkar aðfarir að greininni sjálfri að ræða að ég sé ekki hvernig menn ætlast til þess að hún geti staðist. Og það sem verra er, þetta er engan veginn nóg. Í augsýn eru nýir skattar upp á fleiri milljarða kr. á sjávarútveginn. Ef þessi ríkisstjórn heldur velli þá er deginum ljósara að það er verið að tala um að fara með fleiri milljarða í nýja skatta á sjávarútveginn. Ef Alþfl. á að vera jafnáhrifamikill í ríkisstjórninni og Sjálfstfl. ætlar ekki að fara að hrista af sér slenið þá mun þetta gerast. Og nú brosir formaður þingflokks Alþfl. og líður vel.

Hvað heldur þú að kvótasala Framsfl. í sjávarútvegi kosti á ári?

Kvótasala Framsfl.? Við skulum ræða það á eftir. Ég átta mig ekki alveg á því hvað hv. þm. Austurl. er að tala um. Ég óska eftir því að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson setji sig á mælendaskrá og ræði um fiskveiðistjórnunina. Ég hefði mjög gaman af því að fá að tala aðeins við hann um fiskveiðistjórnunina, það segi ég satt, því ég hef ekki skilið stefnu hans þar. Það er ómögulegt að ná upp í hana og þess vegna þyrftum við að eiga dálítinn orðastað um hana. Og meðan tími er til vildi ég biðja hann um að setja sig á mælendaskrá og útskýra fyrir okkur hver stefna hans í sjávarútvegsmálum er. Við skulum aðeins átta okkur á því hvað þeir segja nú og hvað er að gerast í þessari grein. Það vitlausasta sem þessi ríkisstjórn gat gert á sínum tíma, þegar hún var rétt tekin við, var að ætla að bjarga öllu með því að hækka vexti og annað því um líkt. Þá var svartnættið algert og ekkert mátti gera. Það mátti ekki grípa til sértækra aðgerða eins og þá var sagt. Koma varð í veg fyrir þensluna með því að hækka vexti og ég veit ekki hvað og hvað. Það mátti alls ekki grípa til sértækra aðgerða til þess að stoppa þensluna. Af hverju ekki? Vegna þess að sértækar aðgerðir voru verk Framsfl. Þess vegna mátti ekki nota sértækar aðgerðir. Hvar var þenslan í landinu á vordögum þegar þessi ríkisstjórn tók við völdum? Var hún úti á landsbyggðinni? Ég held ekki. Á vordögum var þenslan í þjóðfélaginu fyrst og fremst á tiltölulega afmörkuðu svæði. Hún var fyrst og fremst á Stór-Reykjavíkursvæðinu og auðvitað átti þess vegna að beita sértækum aðgerðum, enda sjáum við hvað heiðursmaðurinn Einar Oddur Kristjánsson segir í þessu blaði ,,Vaxtapólitíkin að koma okkur á kné.`` Ég ætla ekki að fara að teygja lopann og lesa það upp nú. En auðvitað var það deginum ljósara og það sá Einar Oddur að verið var að kippa fótunum undan atvinnulífinu með þessum hætti. Það hafa fleiri látið til sín heyra um þessi mál. Nú langar mig aðeins til þess að vitna í ræðu sem Kristján Ragnarsson flutti þann 7. nóv. sl. á aðalfundi Landssambands ísl. útvegsmanna. Tilvitnunin er í kaflanum ,,Skattlagning til hafrannsókna``, með leyfi virðulegs forseta: ,,Það veldur okkur miklum vonbrigðum að sjávarútvegsráðherra skuli hafa fallist á að taka 17.300 lestir af óskiptum veiðiheimildum til að selja útvegsmönnum við þær erfiðu resktraraðstæður sem útgerðin býr nú við vegna skertra veiðiheimilda. Hér er um að ræða 3,4% af botnfiskheimildum, samsvarandi 12 þús. þorskígildistonnum. Margir hafa áhyggjur af því að hér sé verið að hefja sölu veiðileyfa í anda þeirra sem telja sjávarútveginn búa við of góð rekstrarskilyrði. Engin afsökun felst í því að fyrri ríkisstjórn hafi sett lög um Hagræðingarsjóð þar sem gert var ráð fyrir að veiðiheimildum honum til handa. Þeim veiðiheimildum var skilað til loðnuflotans á sl. ári og því hafði verið heitið af flokki núverandi sjávarútvegsráðherra að sjóðurinn yrði lagður niður og veiðiheimildum þannig skilað aftur varanlega. Það er erfitt að trúa því að þingmenn landsbyggðarinnar sjái nú þann kost vænstan í fjáröflun ríkisins að leggja sérstakan skatt á þá atvinnustarfsemi sem stendur undir byggðinni. Verði þetta samþykkt á Alþingi hljóta þingmenn að telja að fólkið á landsbyggðinni búi nú við mikið betri kjör en aðrir þegnar þjóðfélagsins. Jafnframt að sjávarútvegurinn sé fær um að greiða sérstaka skatta er létt af ríkissjóði eðlilegum útgjöldum til hafrannsókna.`` Þetta eru orð formanns LÍÚ og væri ábyggilega þarft fyrir marga hv. þm. að lesa þessa ræðu. Og ekki mundi saka að menn gæfu sér tíma til þess að líta líka yfir ræðu hæstv. núv. sjútvrh. sem hann flutti á sama fundi. Báðar ræðurnar voru að mínu mati gagnmerkar og stórfróðlegar yfirlestrar og holl lesning fyrir þingmenn Alþfl. a.m.k. Af því að við höfum góðan tíma ætla ég aðeins að grípa inn síðar í ræðu Kristjáns Ragnarssonar þar sem hann talar um skattheimtuna, með leyfi virðulegs forseta: ,,Við ásökum ekki stjórnvöld fyrir að hlaupa eftir ágiskunum ,,þorskafræðinga`` eins og kunnur bankastjóri sagði nýlega því við búum ekki til fisk í sjónum með því að leyfa aukna veiði. Við ásökum hins vegar stjórnvöld fyrir að gera sér ekki grein fyrir afleiðingum minnkandi afla sem m.a. birtist í ráðstöfun aflaheimilda Hagræðingarsjóðs og áformum um aukna skattheimtu til að standa undir veiðieftirliti. Í þessu samhengi má einnig vitna til orða fjármálaráðherra um afnám sjómannaafsláttarins.`` Ég ætla að lesa þessa setningu aftur. ,,Í þessu samhengi má einnig vitna til orða fjármálaráðherra um afnám sjómannaafsláttar sem útgerðin eigi að greiða þótt hún hafi aldrei haft neitt um hann að segja. Hafi núverandi fjármálaráðherra einhvern tíma haft vinsamlegt viðhorf til sjávarútvegsins þá hefur honum rækilega gleymst það nú. Það er næsta furðulegt að í stól fjármálaráðherra skuli komast maður með þau viðhorf til sjávarútvegs sem hann hefur lýst að undanförnu en hann hefur tekið undir hugmyndir um auðlindaskatt og veiðileyfagjöld þótt flokkur hans hafi hafnað þeim alfarið.`` Ég held að hv. form. þingflokks Alþfl. ætti nú að leyfa sjálfstæðismönnum að svara fyrir sig. Mér líst ekki á blikuna ef hv. þm. Össur Skarphéðinsson lætur sér ekki nægja að vera talsmaður kratanna og ætlar líka að gerast talsmaður Sjálfstfl. Þá líst mér á blikuna í íslensku atvinnulífi. Þá er nú orðið verulega dökkt fram undan. Ég held að hann ætti að láta sér nægja að vera kyrr ofan í skúffunum og gramsa í gömlu skýrslunum, hann væri best geymdur þar og einhver góður maður hefði lyklana. Hv. form. LÍÚ segir fleira: ,,Það kemur á óvart að á sama tíma og sjávarútvegurinn á við gríðarlegan rekstrarvanda að stríða vegna minni afla svo að hriktir í öllu atvinnulífi á landsbyggðinni skuli linnulausum áróðri vera haldið á lofti um aukna skattheimtu. Hafi menn það í huga að sjávarútvegurinn er aðalatvinnuvegur landsbyggðarinnar hljóta skattheimtumennirnir að hafa áhyggjur af því að með aukinni hagræðingu í greininni muni skapast of góð lífskjör fyrir fólkið sem við hana vinnur miðað við aðra þegna þjóðfélagsins. Við teljum hins vegar það vera markmið okkar að bæta kjör fólksins á landsbyggðinni. Skattur greiddur ríkissjóði fyrir það að fá að veiða fisk hindrar þá þróun hagræðingar sem felst í samruna veiðiheimilda og fækkun skipa. Talsmenn skattheimtu og aukinna ríkisumsvifa í ritstjórn Morgunblaðsins hafa villt um fyrir mönnum og látið sem þeir skilji ekki tilgang framsals veiðiheimilda til aukinnar hagræðingar og fækkunar fiskiskipa.`` Ég ætla að láta þetta nægja úr þessari grein í trausti þess að kratarnir fái ræðurnar, bæði ræðu formanns LÍÚ og núv. sjútvrh. sem þeir fluttu á aðalfundi LÍÚ. Það væri gott fyrir þá til að glöggva sig á þessu máli að renna aðeins yfir þær. En það sem form. LÍÚ segir undirstrikar akkúrat það sem við erum að tala um. Og ég segi það í fullri hreinskilni að ég skil ekki stefnu stjórnvalda gagnvart sjávarútveginum. Mér er lífsins ómögulegt að skilja hvernig þeir halda að þessi atvinnugrein geti haldið velli ef svo heldur fram sem horfir. Ég held að það sem þurfi að gera í dag sé að koma meiri arðsemi og meiri hagnaði inn í sjávarútveginn. Þetta er ég búinn að segja nokkrum sinnum áður í þessum ræðustól í vetur. Þetta er heila málið. Sjávarútvegurinn verður að fá að græða. Menn hafa ekki viljað eða þorað að segja slíka hluti því það hefur verið talið ljótt. En þetta er engu að síður staðreyndin. Sjávarútvegurinn verður að fá að græða. Hann verður að fá það mikinn hagnað að hann geti borgað hærra fiskverð og borgað hærri laun til þess fólks sem í sjávarútvegi starfar. Ef þetta gerist ekki undurfljótt, þá mun örskammt í það að við munum aðeins verða veiðiþjóð í þessu landi.  Því eru það hrapalleg mistök að verða við þeim óskum Alþfl. að leggja Hagræðingarsjóðinn af. Það eru stóru mistökin, í staðinn fyrir að nota hann til þess að ná fram þeirri hagræðingu sem við verðum að fá fram. Ef svo heldur fram sem horfir munum við í vaxandi mæli sjá á eftir fiskinum, annaðhvort til vinnslu í veiðiskipum úti á hafi eða skipin munu sigla með fiskinn frá vinnslustöðvunum í landi beint á erlendan markað. Sjómenn og útgerðarmenn munu ekki sætta sig það en þeir geta ekki annað. Þess vegna verðum við að leggjast á eitt, alþingismenn sem hér erum og hér störfum, við að söðla hér um. Ég gæti sagt margt fleira um þetta en ég ætla að sleppa því nú og geri það þá frekar við 3. umr. Núv. ríkisstjórn hefur gagnrýnt mikið þær aðgerðir sem fyrrv. ríkisstjórn gerði í sambandi við Atvinnutryggingarsjóðinn. Honum voru gefin ýmis nöfn, t.d. aumingjasjóður og hann var kenndur við ákveðna menn, til þess að reyna að gera lítið úr viðkomandi mönnum og sjóðnum um leið. En það vakti hins vegar athygli mína, eftir að vera búinn að hlusta hér margsinnis á ræður hæstv. forsrh., lesa eftir hann það sem hann hefur skrifað og stendur í hvítri bók og í upphaflegum málefnasamningi þessarar ríkisstjórnar og a.m.k. nokkrum greinum sem hann hefur skrifað þar sem hann víkur að þessum sjóði, að hann hefur látið að því liggja að lítið standi á bak við og hann hafi nánast engu áorkað. Hér er vægast sagt mjög hallað réttu máli. Staðreyndin er sú að þessi sjóður hefur gerbreytt afkomumöguleikum fjölmargra fyrirtækja. Það vita þeir menn sem um þessi mál nenna að hugsa og nenna að skoða þau, nenna að fara þangað sem þessi mál voru unnin og skoða hvað hefur gerst. Vissulega er það rétt og ber að viðurkennast að ekki hefur verið hægt að bjarga öllu. Ef við skoðum framlegðartölur ýmissa fyrirtækja sem þessi sjóður kom að held ég að margir mundu hrökkva við. Ég segi fyrir mig að ég hef ekki séð annan og meiri viðsnúning í mörgum fyrirtækjum heldur en eftir það að þessi sjóður gat komið þar til aðstoðar. Hægt væri að lesa upp fjölmörg þeirra fyrirtækja. Hvað skeði svo fyrir örfáum dögum síðan?  ,,Davíð Oddsson forsrh. segir að bankinn``, þá er verið að tala um Landsbanka Íslands, hvorki meira né minna, ,,segir að bankinn taki væntanlega yfir allar kröfur sjóðsins en ríkið taki á sig skuldbindingar hans að einhverju leyti. Davíð sagði að þetta sé hugsað til þess að bæta eiginfjárstöðu Landsbankans og bæta rekstrarstöðu bankans í framhaldi af því.`` Það er þá ekki verra en það að færa á Landsbankanum þennan sjóð, þennan aumingjasjóð, sem sjávarútvegurinn er búinn að leika svo grátt, og fara með hann í Landsbankann til að bæta eiginfjárstöðu Landsbankans. Það eru endaskipti þarna á hlutunum. Menn hafa aðeins vikið að því hér hvernig horfir í þjóðfélaginu í atvinnumálum og öðru. Það er engum vafa undirorpið að þær aðgerðir sem nú er verið að gera munu flýta fyrir því fjöldaatvinnuleysi sem nú er stefnt að og fylgir náttúrlega í kjölfar þess svartsýnistals sem núv. ríkisstjórn tók upp til þess að hræða fólk frá því að gera mannsæmandi kjarasamninga. Mönnum hefur tekist það og menn keyra greinilega áfram á þeim nótunum. Ég held að Þjóðhagsstofnun hafi spáð u.þ.b. 2,6% atvinnuleysi og eftir að hafa heyrt um síðustu aðgerðir þessarar ríkisstjórnar, þá er náttúrlega deginum ljósara að stefnt er í miklu hærri tölur. Það mun greinilega verða um fjöldaatvinnuleysi að ræða ef svo heldur fram sem horfir. Það er ekki nokkur spurning í mínum huga. Gaman hefði verið að fá hæstv. viðskrh. hér en það er ekki hægt að fá hann hingað inn í þessa umræðu frekar en aðra ráðherra. Ég virði það við hæstv. sjúvrh., og á náttúrlega ekki að vera að hæla honum fyrir það, það er hans starf, að hann hefur setið hér a.m.k., einn örfárra ráðherra.  Það er nokkuð merkilegt þegar maður fer að velta þessu fyrir sér og skoða hvað hefur gerst og af hverju þetta er nú gert á þennan hátt. Af hverju eru þessi skip öll smíðuð erlendis þegar við tölum svo oft um íslenskan skipaiðnað og hversu illa sé komið fyrir honum? Í Slippstöðinni t.d. voru ekki alls fyrir löngu um 300 manns í atvinnu en þegar við komum þar fyrir fáum dögum var stefnt í það að þar yrðu tæplega 100 manns í vinnu. Af hverju? Af því að það er verkefnaskortur í stöðinni. Samt eru Íslendingar að byggja skip, samt erum við að byggja nokkuð mörg skip og fyrir himinháar upphæðir, milljarða króna. En öll þessi skip eru byggð erlendis. Ekkert af þessum skipum byggir veiðiþjóðin sjálf. Við förum á mis við alla þekkingu, alla reynslu af því að gera þessa hluti. Er það af því að við byggjum léleg skip? Nei, það er ekki af því. Ég held að allir sem um þau mál fjalla viðurkenni og viti að Íslendingar byggja trúlega bestu skipin sem við eigum. Er það af því að þau séu svo miklu dýrari en hin erlendu skip? Ég held að svo sé ekki, það sé ekki einu sinni af því. Íslenskar skipasmíðastöðvar eru fyllilega samkeppnisfærar í verði við þessar erlendu stöðvar. Það hefur komið margsinnis fram og sýnt sig í tilboðum sem gerð hafa verið. Þess vegna vekur það athygli og nú bið ég hv. formann þingflokks Alþfl. að hlusta vegna þess að hann hefur talað býsna hátt í þessu máli og vegið þar að ákveðnum mönnum. 

Hann var í 20 ár í stjórn.

Þetta eru ykkar verk og þetta er sá stuðningur sem Alþfl. hefur lagt fram til þess að efla íslenskan skipaiðnað. Allir samningarnir eru undirritaðir og samþykktir í stjórn Fiskveiðasjóðs eftir síðustu alþingiskosningar. Menn voru fljótir til þegar búið var að telja upp úr kjörkössunum, þegar þeir vissu hvaða ríkisstjórn var í vændum. Þá var óhætt að skrifa undir þessa samninga og gera bindandi samninga um smíði þessara skipa á erlendri grund. Svo eru menn að berja sér hér á brjóst og gorta af því að þeir hafi verið að rétta upp hönd og vinna fyrir íslenskan skipaiðnað Ég held að þessum mönnum væri sæmra að koma hér upp og biðjast afsökunar en það veit ég að þeir gera ekki. Þeir eru ekki menn til þess. Það væri líka gaman að spyrja hæstv. iðnrh., ef hann væri hér, hver afrek hans eru á því sviði að styrkja innlendan skipaiðnað. Hver eru þau? Hv. formaður þingflokks Alþfl. er hér á mælendaskrá og það væri gaman að fá að heyra nú á eftir hvað það er sem Alþfl. hefur verið að gera fyrir íslenskan skipaiðnað. Fróðlegt væri að fá að heyra það. Það væri líka fróðlegt að hlusta á iðnrh., en hann er ekki við eins og ég er margbúinn að segja, og þá væri gaman að heyra formann þingflokksins segja okkur frá því því þessi mál hljóta nú að vera títtrædd í þingflokki Alþfl. eins og þeir tala mikið um þau hér. Hvað hefur iðnrh. verið að gera í málefnum iðnaðarins almennt til þess að búa hann undir vaxandi samkeppni og opnun markaða? Virðulegi forseti. Ég ætla að halda áfram máli mínu þegar þeir eru hættir að spjalla saman, formaður þingflokks Alþfl. og hæstv. ráðherra. Það væri gaman að fá að vita hver þessi afrek eru. Hver eru þessi afrek? Hvað hafa menn verið að gera til að búa íslenskan iðnað almennt undir vaxandi samkeppni og opnun markaða? Hvar er þessi vinna í gangi? Ég veit að formaður þingflokksins er svo lipur maður að hann skýrir þetta auðvitað fyrir okkur á eftir og það væri mjög gaman. Þá gætum við rætt þetta ítarlega aftur við 3. umr. Við sjáum samkeppnisstöðu innlenda skipaiðnaðarins miðað við það sem er í Noregi þar sem ríkisstyrkirnir einir sér í Noregi nema launakostnaði þessara norsku fyrirtækja. Svo er okkur ætlað að keppa við þessa aðila. Ég hef ekki séð þessi afrek. En ég nefni þetta hér vegna þess að hv. þm. og formaður þingflokks Alþfl. hefur verið að skemmta sér við það að segja hér ósatt, fara með ósannindi til þess að slá sjálfan sig til riddara og reyna að koma sök á einhvern annan í þessum efnum, einkum Framsfl. Það hefur verið sérgrein Alþfl. í gegnum árin að reyna að koma höggi á Framsfl. Þannig hafa þessir menn alla tíð unnið. Þessi nýi formaður Alþfl. ætlar ekki að verða neinn eftirbátur annarra í því. Það er alveg greinilegt.  Staðreyndin er sú að auðvitað hefur þessi ráðherra Alþfl. gleymt sér við þann draum einan að sjá hér álver rísa. Það er það sem er aðfinnsluvert. Annað hefur verið látið sitja á hakanum En ég hef þungar áhyggjur af því sem er að gerast í þessum málum, stefnunni í sjávarútvegsmálum. Ég nefni þá ógurlegu skattheimtu sem Sjálfstfl. hefur nú lagt til að sett verði á sjávarútveginn. Ekki hefur hann þurft að ganga á eftir Alþfl. til þess. Nú kemur formaður þingflokks Sjálfstfl. hingað inn. Þeir hafa samþykkt að leggja tæplega 1 milljarð í nýjum sköttum á sjávarútveginn og fleiri milljarðar í nýjum sköttum eru nú í augsýn. Enda spyr fólk í dag: Hvar er þessi Sjálfstfl. sem menn þekktu einu sinni? Hafa þeir einhverja tilfinningu og skilning á því sem er að gerast í íslensku atvinnulífi?

Hann er ekki hér í salnum.

Hann er alla vega ekki hér í salnum, það er rétt, hv. þm., hann er alla vega ekki hér í salnum. Ég skal nú ljúka máli mínu, virðulegi forseti, að þessu sinni þannig að ekki sé hægt að segja um okkur stjórnarandstæðinga að við séum ekki allir af vilja gerðir til þess að liðka fyrir málum svo að þau megi sem best ganga fram. Það eru mörg önnur atriði sem ég hef ástæðu til þess að hafa áhyggjur af í þessu stjórnarsamstarfi. Mér sýnist váleg tíðindi í vændum frá þessari ríkisstjórn. Við vorum í dag að fjalla um GATT-samninga þar sem var svo gott sem búið að koma málum þannig fyrir að búið væri að opna hér heimildir fyrir hömlulausan innflutning á landbúnaðarafurðum. Má segja að ef menn hefðu ekki vaknað hér upp, bæði stjórnarandstæðingar og þeir sem í landbúnaði starfa, þá hefði Alþfl. tekist að ná þessu fram. Það er áhyggjuefni hvar við stæðum ef slíkt hefði gerst. Menn eru líka að tala um það í samningum um EES að opna íslenska fiskveiðilögsögu fyrir erlendum þjóðum. Hvar stöndum við ef það gerðist, ef Alþfl. næði því í gegn til viðbótar við GATT-samningana? Menn eru að tala um það líka á sama tíma og þeir tala um að nú sé nauðsynlegt að leyfa erlendu fjármagni að streyma inn í landið og gefa mönnum tækifæri að kaupa hér það sem þeim sýnist, þá er ákveðið að selja þjóðbankana. Þá eru komnar fram hugmyndir um það að selja þjóðbankana, og hverjum? Það er ekki einu sinni sjálfgefið að það verði fjölskyldurnar fjórtán sem kaupi þá. Auðvitað kaupa erlendir auðhringar og erlendir bankar þjóðbankana og hvar er íslenskt atvinnulíf statt þegar þessir erlendu aðilar eru komnir þar bakdyramegin inn? Ég nefni eitt enn sem þessi ríkisstjórn hefur uppi á borðinu. Það eru hugmyndir að selja orkuverin í landinu. Hverjir munu kaupa orkuverin? Ætli það verði líka fjölskyldurnar fjórtán? Ætli þær hafi ekki áhuga á því, ég dreg ekki í efa að þær munu hafa áhuga á því að komast yfir þau. En grunur minn er sá að það verði erlendir aðilar sem muni líka kaupa orkufyrirtækin. Hvað er þá orðið um íslenska þjóð ef þessar ætlanir hinna háu herra ná fram? Ég væri ekki hissa á því að þessum mönnum væri ekki alltaf svefnsamt þessa dagana. Það hljóta að sækja að þeim vondir draumar.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umræður en vegna atriðis sem kom fram í máli mínu fyrr í dag er ekki hægt að ljúka þessari umræðu án þess að fá svör við því. Það er varðandi þá endurskoðun sem hefur farið fram á lagabálkinum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Komið er fram frv. um að gerbreyta hlutverki hans. Það er skýrt tekið fram í bráðabirgðaákvæði, sem er í lögunum sjálfum, að við endurskoðunina eigi að hafa samráð við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og sjútvn. Alþingis. Þetta hefur ekki verið gert og ég spyr þess vegna forseta þingsins að því hvort Alþingi ætlar að láta þetta yfir sig ganga, hvort forsætisnefnd Alþingis ætlar að þegja þunnu hljóði þó að brotin séu lög með þessum hætti á Alþingi sjálfu. Hvort ekki eigi einu sinni að fá álit lögfróðra manna á því hvort svo hafi verið gert, svo ég gangi nú ekki lengra. Þetta er að sjálfsögðu brot vegna þess að ef reiknað hefði verið með að þetta mál gengi fram með venjulegum hætti og samráð haft við sjávarútvegsnefndir Alþingis í meðferð frv., hefði þetta að sjálfsögðu ekki verið tekið fram. Auðvitað var þetta á undirbúningsstigi. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta og vona að ég fái við því svar áður en þessari umræðu lýkur hvort þessi vinnubrögð framkvæmdarvaldsins eigi að ganga yfir Alþingi með þessum hætti og hvaða fordæmi þetta hafi í för með sér. Auðvitað koma þessi ákvæði inn vegna þess að Alþingi vill hafa hönd í bagga með þessari endurskoðun. Það er orðið dálítið þreytandi að samþykkja hér lög árið út og árið inn sem menn reyna að komast hjá að fara eftir í lengstu lög. Þess vegna vil ég hnykkja á þessari spurningu áður en umræðunni lýkur. Ef hv. þm. hafa haldið að ég færi hér upp í ræðustólinn til þess að ástunda eitthvert málþóf, þá er það misskilngingur vegna þess að ég ætla ekki að halda lengri ræðu. En mér finnst þetta mikið alvörumál sem ég vil fá svar við áður en þessari umræðu lýkur sem verður væntanlega innan tíðar.

Vegna þeirrar fyrirspurnar sem fram hefur komið til forseta og ítrekuð hefur verið hér í umræðunum vill forseti, sá sem hér situr, lýsa því yfir að forsætisnefnd þingsins hefur að sjálfsögðu ekki tekið afstöðu í þessu máli. Samkvæmt þingræðisreglunni eru það alþingismenn sjálfir sem koma fram gagnvart ráðherrum en ekki forsætisnefndin sem slík.

Herra forseti. Ég vil byrja á því þegar hér er komið umfjöllun hins háa Alþingis um þetta mál að þakka hv. þm. fyrir málefnalega umræðu og sérstaklega vil ég þakka hv. sjútvn. og varaformanni hennar, sem hafa leitt málið í nefndinni upp á síðkastið, fyrir vaskleg og góð og vönduð vinnubrögð. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu en vil víkja að nokkrum þeirra atriða sem hefur verið vikið að í umræðunni, einkanlega þeim sem borin hafa verið fram í spurnarformi. Í máli allnokkurra þingmanna, sem hér hafa talað, hefur verið vikið að samningi stjórnarflokkanna um myndun þessarar stjórnar og tengsla hans við þetta frv. Það er nauðsynlegt að gefa hér á nokkrar skýringar. Þá er fyrst ástæða til þess að minna á að í samningi stjórnarflokkanna var kveðið á um að þessi ríkisstjórn mundi standa að endurskoðun á gildandi fiskveiðilöggjöf í samræmi við bráðabirgðaákvæði gildandi laga þar um. Það yrði gert með því að setja á fót nefnd stjórnarflokkanna sem hefði forustu þar um og síðan að höfðu samráði, í samræmi við ákvæði laganna, við hagsmunaaðila og sjávarútvegsnefnd þingsins. Allir þessir aðilar hafa verið kvaddir til þess samráðs. Í þessum samningum var hvergi sérstaklega vikið að breytingum á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það frv. sem hér liggur fyrir er ávöxtur af aðgerðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og tillaga sjútvrn. í þeim efnum, m.a. í ljósi þröngrar stöðu ríkissjóðs og þess að sjútvrn. taldi óhjákvæmilegt að skapa skilyrði til að stórauka rannsóknaumsvif Hafrannsóknastofnunar. Það mátti ljóst vera að við núverandi aðstæður í ríkisfjármálum yrði ekki unnt að ná því markmiði með hefðbundnum hætti. Ég hef litið svo á að það væri brýnasta verkefnið sem við stæðum frammi fyrir að efla hafrannsóknir og með þeim ráðstöfunum sem í þessu frv. felast var það svigrúm skapað. Með öðrum orðum, hér er um að ræða þátt í ríkisfjármálaðagerðum til þess að treysta þessa mikilvægu starfsemi sem ég veit að hv. þm. eru sammála um að er mikilvæg forsenda fyrir skynsamlegri nýtingu auðlindarinnar og skynsamlegri stjórnun fiskveiða í landinu. Það hefur verið mjög að því vikið í máli nokkurra hv. þm. hvort hér væri á ferðinni ný skattlagning, hvort hér væri á ferðinni auðlindaskattheimta eða hvort hér væri einungis um að ræða óbreytt ástand að þessu leyti. Menn hafa rætt hér fram og til baka hvort fulltrúar einstakra stjórnmálaflokka hafi skipt um skoðun frá því að vera í stjórn og yfir í stjórnarandstöðu eða öfugt. Kjarni málsins er hins vegar sá að því er þetta varðar að í tíð fyrri ríkisstjórnar voru sett lög um Hagræðingarsjóð. Þáv. sjútvrh., núv. hv. 1. þm. Austurl., hafði flutt þetta mál hér á Alþingi, að vísu í öðru formi en endanleg niðurstaða varð. Þar var gert ráð fyrir sérstökum úreldingarsjóði. Síðan varð hugmyndin um Hagræðingarsjóð til í samningum þáv. stjórnarflokka. Í þeim samningum komu m.a. inn þau ákvæði sem eru í gildandi lögum um heimildir til þess að framselja aflaheimildir sjóðsins til byggðarlaga og í undantekningartilvikum að framselja á lægra verði en gangverði eða gefa. Með öðrum orðum, ákvæði laganna eins og þau eru í dag voru samkomulagsatriði, málamiðlunarniðurstaða í þeirri ríkisstjórn. Það er satt og rétt sem hér hefur verið bent á að þingmenn Sjálfstfl. voru andvígir þessari löggjöf og töldu að hún mundi ekki ná tilgangi sínum. Ég held að það sé ekki mikið tilefni til þess að eyða löngum tíma þingsins í að reyna að fjalla um þær spurningar sem settar hafa verið fram í þessu sambandi. Hv. 1. þm. Austurl. beindi þeirri spurningu til mín hvort ég teldi að hér væri fyrsti vísir að því sem koma skyldi. Var þá að vísa til þess að að því hafði verið vikið í því frv., sem hér liggur fyrir, fælist fyrsti vísir að auðlindaskatti. Ég minnist þess þegar fyrrv. stjórnarflokkar náðu málamiðlun sín í milli um Hagræðingarsjóðinn þar sem kveðið var á um að taka skyldi aflaheimildir til tiltekinna þarfa og selja á gangverði, eins og segir í lögunum, þá sömdu fyrrv. stjórnarflokkar um það að selja aflaheimildirnar á gangverði, í undantekningartilvikum á lægra verði eða gefa þær. Þegar þetta samkomulag lá fyrir lýstu ýmsir því yfir, sem innan þeirrar stjórnar töldu rétt að efna til auðlindaskattheimtu, eins og ég hef kallað það en þeir hafa kallað veiðileyfagjald, að hér væri stigið fyrsta skrefið í framkvæmd þeirrar stefnumörkunar. Með öðrum orðum, af hálfu þessara aðila lágu slíkar yfirlýsingar fyrir þegar sú málamiðlun var gerð. Ég hef aldrei dregið dul á það að í gildandi lögum og með þeim breytingum sem hér er verið að gera er verið að leggja gjald á sjávarútveginn. Það fór ekki á milli mála þegar þessi lög voru sett að í þeim fólst gjaldtaka af sjávarútveginum og sú gjaldtaka er enn fólgin í lögunum. Ég tel á hinn bóginn að sú breyting, sem hér er verið að gera, sé skynsamleg og það þjóni betur hagsmunum sjávarútvegsins að nýta þessa gjaldtöku með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir. Ég tel að hún muni koma sjávarútveginum að betri notum með þessum hætti en vitaskuld má um það deila. Ég geri mér fulla grein fyrir því að aðrir hv. þm. bæði hafa og kunna að hafa aðra skoðun þar á. Að því hefur einnig verið vikið hvernig mæta eigi vanda einstakra byggða þegar sú breyting hefur verið gerð sem þetta frv. miðar að. Nú er það svo og ég hygg að það sé flestra mat að þær heimildir, sem í gildandi lögum eru til þess að styðja einstök byggðarlög sem lenda í erfiðleikum, eru þröngar og á það hefur líka verið bent að það væri í raun mjög takmarkaður stuðningur sem unnt væri að veita byggðarlögum með þessum hætti enda væri hann aðeins tímabundinn til eins árs. Ég ætla ekki hér að fara í neinar deilur um það hvernig menn, sem að þessari löggjöf stóðu, vildu túlka lögin. Sumir af talsmönnum fyrri ríkisstjórnar hafa litið svo á að heimildin til þess að gefa aflaheimildir hafi verið býsna rúm, aðrir hafa litið svo á að hún væri býsna þröng. Ég vísa hér til þess sem hv. 1. þm. Austurl. sagði í umræðu að hann efaðist um að til þess hefði komið við núverandi aðstæður að þessum ákvæðum hefði verið beitt og er þó sjávarútvegurinn í miklum vanda og mikill vandi víða í sjávarplássum. Af hálfu þeirra sem að þessari löggjöf stóðu eru því mismunandi skoðanir á því hversu víðtækur byggðastuðningur gat falist í gildandi lögum. Það kom einnig fram í máli hv. 1. þm. Austurl. að vandasamt væri að styðja einstakar byggðir með því að afhenda kvóta með þessum hætti. Til að mynda rifjaði hann upp í því sambandi að hann sjálfur lagðist gegn brtt. sem flutt var hér á sínum tíma sem miðaði að því að skylda ráðherra til þess að afhenda byggðum aflakvóta við tiltekin skilyrði. Hann benti á að slík skylda hefði getað leitt til þess að aflaheimildakerfið spryngi í loft upp þannig að það er að ýmsu að hyggja þegar ákvæði sem þessi eru skoðuð og ég hygg að það hafi komið mjög glöggt fram hér í umræðunni. Hv. 9. þm. Reykn. innti eftir því hvernig vanda byggða í landinu yrði mætt eftir að sú breyting hefði verið gerð sem hér er mælt fyrir um. Ég vil í fyrsta lagi minna á að við meðferð hv. sjútvn. hefur verið gerð breyting á frv. þar sem heimilað er að framselja byggðum, þar sem sérstaklega stendur á, aflaheimildir. Að vísu er ekki tekin með sú gamla heimild að gefa í undantekningartilvikum kvóta en til þess að koma til móts við þau sjónarmið, sem hér voru uppi, var þessi breyting gerð. Ég hygg á hinn bóginn að bæði að því er varðar rekstur sjávarútvegsfyrirtækja og afkomu sjávarútvegsplássanna í landinu muni hér eftir sem hingað til mestu skipta, eins og hv. 4. þm. Norðurl. v. benti á, rekstrargrundvöllur og afkoma sjávarútvegsfyrirtækjanna. Þróun byggðanna í landinu ræðst auðvitað fyrst og fremst að því að þær atvinnugreinar sem þar eru helst starfræktar fái að blómstra og græða. Ég tek undir það með hv. þm. að það er það sem sköpum skiptir. Þróun byggða og viðgangur byggða og einstakra sjávarútvegsplássa er auðvitað fyrst og fremst undir því kominn. Að hinu leytinu hefur verið allvíðtæk samstaða um það að ég hygg í öllum stjórnmálaflokkum að við sérstök skilyrði gæti verið nauðsynlegt að koma til móts við einstök byggðarlög. Óumdeilt er að Byggðastofnun er sá stjórnsýsluvettvangur sem Alþingi og stjórnvöld hafa valið til þess að hafa forustu þar um. Svo geta menn vitaskuld deilt um hvort sú stofnun á hverjum tíma er næganlega vel í stakk búin til þess að gegna þeim skyldum. Um það geta menn deilt eins og fram hefur komið í umræðunum. Ég geri mér fulla grein fyrir að eðlilegt er að menn hafi mismunandi skoðanir á. Hv. 4. þm. Norðurl. e. innti síðan eftir því hver afstaða ríkisstjórnarinnar væri til þess að fyrirgreiðsla yrði veitt af hálfu Landsbankans vegna síldarsölusamninga við Rússland. Landsbankinn hafði beint þeirri fyrirspurn til ríkisstjórnarinnar, eins og kunnugt er, hvað hún segði um slíka lánveitingu. En um leið lýsti bankinn því yfir að hann væri reiðubúinn til þess að veita slíka fyrirgreiðslu. Ríkisstjórnin leitaði eftir áliti Seðlabankans í þessu efni en ákvað á fundi sínum í morgun að svara bréfi Landsbankans á þá leið að beina því til bankastjóranna að taka ákvörðun í þessu máli á grundvelli allra fyrirliggjandi upplýsinga og þeirra laga og reglna sem um bankann gilda. Með öðrum orðum að fela bankastjórunum að taka ákvarðanir um lánveitingar eins og þeim ber að gera. Ég vil svo aðeins ítreka að ég fagnaði því þegar ég heyrði og sá afstöðu Landsbankans að hann væri reiðubúinn að greiða fyrir þessum viðskiptum og ég vona að hún sé óbreytt. Ég ítreka að auðvitað er það bankastjóranna að taka ákvarðanir um lánveitingar bankans. En hér er um mjög mikilvæga hagsmuni að tefla því að allmiklu meira er upp úr því að hafa fyrir þjóðarbúið og atvinnugreinina ef unnt er að salta síldina fremur en að bræða hana. Þá vil ég aðeins víkja að þeim þætti sem nokkrir þingmenn hafa einnig gert að umtalsefni hér og beint fyrirspurnum jafnvel til forseta þingsins og það er endurskoðunarákvæði frv. Það hefur færst nokkuð í vöxt á undanförnum árum, einkanlega varðandi mikilvæga og umdeilda löggjöf þar sem flokkar hafa þurft að leita allra leiða til að ná málamiðlun, að í slík lög hefur verið sett bráðabirgðaákvæði um endurskoðun innan tiltekins tíma. Meginmarkmið slíkra endurskoðunarákvæða eru þau að tryggja að framkvæmdarvaldið láti fara fram endurskoðun á gildandi löggjöf á tilsettum tíma. Að Alþingi hafi tryggingu fyrir því að framkvæmdarvaldið sjái til þess, í ljósi reynslu, að löggjöfin verði endurmetin. Slík endurskoðun getur leitt til meiri eða minni breytinga eða hreint engra breytinga. En fyrst og fremst miða slík ákvæði að því að tryggja að þetta endurmat fari fram. Hins vegar liggur alveg í augum uppi að slík ákvæði geta ekki vikið rétti þingsins til hliðar til þess að gera breytingar á viðkomandi lögum á því tímabili sem endurskoðunarákvæðið nær til. Slík endurskoðunarákvæði geta ekki vikið til hliðar frumkvæðisrétti viðkomandi ráðherra til þess að leggja fram brtt. í þessu efni. Það liggur í augum uppi að slíkt ákvæði getur ekki vikið til hliðar rétti ákveðinna þingmanna til þess að flytja slíkar brtt. þó að þeir hafi eðli málsins samkvæmt engin tök á því að leita þess samráðs sem stundum er áskilið í bráðabirgðaákvæðum af þessu tagi og eins og áskilið er í þessum lögum. Sérhver þingmaður getur borið fram brtt. við lög af þessu tagi á Alþingi og Alþingi samþykkt þó að þingmenn hafi ekki tök á því að leita samráðs. Og vitaskuld má það vera ljóst að í þessu efni er frumkvæðisréttur ráðherra engu minni en þingmanna. Ég minni á að á síðasta þingi flutti þáv. sjútvrh., núv. hv. 1. þm. Austurl., frv. um breytingu á þeim lögum sem hér er verið að fjalla um. Breytingin var tímabundin en þess eðlis að í raun var öllum ákvæðum laganna vikið til hliðar tímabundið. Það var tímabundin grundvallarbreyting á þeim lögum. Nokkur ágreiningur varð um frv. og ég hygg að frv. hafi náð fram að ganga m.a. fyrir þá sök að Sjálfstfl. eða a.m.k. hluti hans var reiðubúinn að styðja málið í þinginu vegna hinna miklu og brýnu hagsmuna sem lágu þar að baki. En frv. var flutt þó að það hafi gert ráð fyrir grundvallarbreytingum á Hagræðingarsjóðnum tímabundið án þess að formlegt samráð hefði átt sér stað við hagsmunaaðila og án samráðs við sjútvn. þingsins. Enginn þingmanna á síðasta þingi gerði athugasemdir við þetta. Öllum þótti sjálfsagt og eðlilegt að þáv. sjútvrh. hefði rétt til þess að leggja slíka breytingu fyrir þingið þó að hún viki ákvæðum sjóðsins að öllu til hliðar á þeim tíma sem hún átti að gilda. Og menn skiptust í hópa eftir því hvort þeir voru efnislega með eða á móti. Þannig er búið að gera breytingar á þessum lögum sem höfðu grundvallarþýðingu í tiltekinn tíma án samráðs við hagsmunaaðila eða sjútvn. og án athugasemda í þinginu. Og það var auðvitað mjög eðlilegt. Það var ekkert tilefni til þess að gera athugasemdir í þessu efni á síðasta þingi. Nákvæmlega sama á við hér og nú. Frumkvæðisrétturinn verður ekki fremur tekinn af núv. sjútvrh. í þessu efni en hinum fyrri. Sannleikurinn er sá að ákvæði þessara laga hafa aldrei komið til framkvæmda frá því að þau voru samþykkt árið 1990. Bæði vegna breytinga sem fyrri ríkisstjórn gerði, meðan þau voru í undirbúningi tók stjórnin engar ákvarðanir, og eins vegna þeirra breytinga sem verið er að leggja til nú. En við hitt verður svo að sjálfsögðu staðið að þessi lög koma inn í þá heildarendurskoðun sem nú fer fram og þeirri endurskoðun mun ljúka fyrir árslok og samráð verður haft um hana við hagsmunaaðila og sjávarútvegsnefnd þingsins þannig að því bráðabirgðaákvæði sem hér er verið að vitna til verður fullnægt af hálfu framkvæmdarvaldsins. Ég taldi nauðsynlegt, herra forseti, að fara nokkrum orðum um þennan þátt málsins vegna þess að hann hefur komið allnokkuð til umræðu og kannski ekki óeðlilegt að misskilningur sé uppi í þessum efnum vegna þess að um þessi bráðabirgðaákvæði hefur lítið verið fjallað. Þau eru tiltölulega ný af nálinni og hafa færst í aukana á síðari árum og þess vegna ekki óeðlilegt að óvissa sé uppi um það hvernig beri að túlka þau. En ég held að óumdeilt sé að sú skýring sem ég hef gefið á frumkvæðisrétti ráðherra og þingmanna sé sú sem eðlilegt er að styðjast við. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna meira á þessu stigi. Ég tel mig hafa vikið að flestum þeim atriðum sem helst hafa komið upp í umræðunni af hálfu þeirra þingmanna sem hér hafa talað og ítreka þakklæti mitt til þeirra fyrir góða og málefnalega umræðu.

Herra forseti. Ég hef ekki dregið í efa rétt hæstv. sjútvrh. til frumkvæðis í því að leggja fram breytingar á þeim lögum sem hér um ræðir. Málið stendur hins vegar um það hvort uppfylla eigi það skilyrði sem er í bráðabirgðaákvæði laganna að hafa samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og hagsmunaaðila. Það er náttúrlega grundvallarmunur á því hvort um tímabundar breytingar á lögunum er að ræða eða hvort þau eigi að gilda til frambúðar. Hins vegar verð ég að segja að það er þó bót í máli og ég fagna því, þó það breyti ekki eðli málsins að mínum dómi, að nú á að hafa samráð við sjútvn. um framhaldið. Ég tel rétt að taka upp þann sið eins og lögin gera ráð fyrir. Hins vegar harma ég að forsætisnefnd þingsins skuli ekki sjá ástæðu til þess að gæta virðingar þingsins að þessu leyti og fá álitsgerð um þetta til að taka af öll tvímæli. Ég hefði talið myndarlegt að gera það en því miður hafa þau svör fengist af forsetastóli að það muni ekki verða gert og forsætisnefnd muni þegja þunnu hljóði um þetta.

Herra forseti. Ég vil fyrst ítreka að ég tel að það sé alveg kórrétt afstaða hjá hv. forsætisnefnd sem hér hefur komið fram vegna þess að það er ekki hlutverk hennar að skera úr um ágreining af þessu tagi. Ég vil aðeins ítreka það að bráðabirgðaákvæðið felur í sér þá skyldu að framkvæmdarvaldið láti framkvæma endurskoðun á lögunum að höfðu samráði við hagsmunaaðila og sjávarútvegsnefndir fyrir lok þessa árs. Þeirri skyldu mun framkvæmdarvaldið sinna og því verki verður lokið á tilsettum tíma hvort sem það leiðir til breytinga eða ekki. En á hinn bóginn verður sá réttur ekki tekinn hvorki af eintökum þingmönnum né ráðherra að flytja inn á þingið brtt. um einstaka þætti jafnvel þó að þeir séu veigamiklir eins og ég hef áður rakið. Ég tel það í fullu samræmi við það sem áður hefur gerst í þessu máli af hálfu fyrri sjútvrh. og í fullu samræmi við rétta lagalega túlkun á bráðabirgðaákvæði af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka skýr og vönduð svör hæstv. sjútvrh. Að mínu mati er það sannarlega ekki honum að kenna að verið er að þjarma að byggðarlögum landsins. Samt sem áður held ég að ljóst sé að það sem verið er að gera með þessu frv. getur stefnt einstaka byggðarlögum í hættu. Ég vil að það komi fram í framhaldi af ræðu hæstv. ráðherra að ég spurði sérstaklega um þetta atriði í starfi nefndarinnar og spurði þá aðila sem ég taldi að gætu sagt mér sína skoðun á því hvort það varnaglaákvæði, sem nú er í lögum um Hagræðingarsjóð, skipti máli eða ekki. Og nefndin fékk skýr svör. Við fengum skýr svör um að þetta varnaglaákvæði þætti varða miklu og þar af leiðandi skipti það máli jafnvel þótt við vonum öll að ekki þurfi til þess að koma að þau væru nýtt. Ég byggi mitt álit ekki síst í ljósi þessa. Hvernig á að leysa vanda byggðanna? Þar er vísað til brtt. meiri hluta sjútvn. en ég hef áður rakið mjög ítarlega hvers vegna þær virka ekki. Það er vegna þess að það vantar þetta varnaglaákvæði um ókeypis framsal tímabundið á veiðiheimildum til byggðarlaga. Í öðru lagi tek ég undir það að rekstrargrundvöllur skiptir auðvitað mestu máli í útgerð. Við erum líka að tala um undantekningartilvik og til hvaða aðgerða er hægt að grípa þar. Í þriðja lagi var vísað hér á Byggðastofnun en ég held að það hafi komið afskaplega skýrt fram í þessari umræðu að þar er ekki verið að vísa á neitt sérlega mikið.

Forseti vill leyfa sér að geta þess að miðað er við að umræðunni ljúki kl. 7.30, á sama tíma og fyrir sólarhring þegar hv. 4. þm. Norðurl. e. var hér í ræðustól og þingmaðurinn virti svo drengilega. Forseti væntir þess að hann taki einnig tillit til þess núna.

Herra forseti. Væntanlega er verið að vísa til þess að ætlunin er að ljúka fundinum kl. 7.30 en ekki takmarka umræðuna ef þannig stæði á að henni væri ekki lokið. Ég a.m.k. gef mér þann skilning á orðum virðulegs forseta því annað þætti mér miður ef þeir siðir væru upp teknir að tekið væri til við að takmarka umræður. Ég mun ekki halda mönnum mikið lengur enda komið föstudagskvöld og satt best að segja ekki sanngjarnt gagnvart þeim ágætu hv. þm. sem hafa þó tekið þátt í þessum umræðum hér í dag að reyna á þolrif þeirra. Það væri nær ef maður næði til hinna sem ekki hafa látið sjá sig hér í dag að segja yfir þeim nokkur vel valin orð. En ég ætla ekki að fara að leika hér hlutverk prestsins sem skammar þá fáu í söfnuðinum sem sækja kirkjuna í staðinn fyrir hina sem heima sitja. Það er auðvitað, herra forseti, heldur dapurlegt hversu dauflegt skuli vera hér undir þessari annars mikilvægu umræðu um grundvallaratvinnuveg þjóðarinnar. En með tilliti til ýmissa aðstæðna, þá ætla ég ekki að lengja mikið mál mitt hér við þessa 2. umr. málsins sem senn er sjálfsagt lokið. Ég hafði borið fram spurningar til hæstv. félmrh. en þannig stendur á hjá hæstv. ráðherra að hún þurfti að hverfa héðan af lögmætum ástæðum um sexleytið og ég hef því fallist á að geyma mér að hlýða á svörin þangað til við 3. umr. en ég vil taka það mjög skýrt fram að þá ætlast ég líka til þess að þeim þætti málsins, sem ég vakti athygli á og spurði hæstv. félmrh. um, verði gerð rækileg skil, þ.e. staða sveitarfélaganna í þessu sambandi og möguleikar þeirra til þess að leika það hlutverk sem þeim er ætlað í brtt. hv. meiri hluta sjútvn. og boðað hefur verið sem sérstakt bjargráð byggðarlaganna í þessu sambandi. Ég fór yfir það og rökstuddi rækilega að ég teldi ekki í því felast þá möguleika til farsældar í þessum efnum sem ýmsir hefðu talið. Ég ætla ekki að endurtaka það hér en áskil mér allan rétt til að gera það rækilega við 3. umr. málsins. Hér hefur nokkuð verið rætt um það og nú síðast af hæstv. sjútvrh. hvort brotin eða ekki hefðu verið þau samráðsákvæði í ákvæði til bráðabirgða sem gildandi lög um Hagræðingarsjóð geyma. Út af fyrir sig er það svo að sjálfsagt geta báðir aðilar haldið sinni skoðun fram með nokkrum rökum. Sumir hafa talið að þessi ákvæði hafi skýlaust verið brotin og það hafi verið óeðlilegt af hæstv. sjútvrh. og hæstv. ríkisstjórn að undirbúa ekki þessar viðamiklu og varanlegu á breytingar málinu að höfðu því samráði sem lögin gera ráð fyrir. Svo er hitt viðhorfið sem hæstv. sjútvrh. heldur fram að ekki sé hægt að svipta einstaka ráðherra réttinum til þess að flytja breytingar á lögum með slíkum ákvæðum. Út af fyrir sig er það að sjálfsögðu ekki ætlunin, enda ekki hægt að taka lagasetningarvaldið af því þingi sem situr hverju sinni. Alþingi getur ævinlega breytt öllum lögum ef því býður svo við að horfa samkvæmt settum reglum og hver sem er sem sæti á á Alþingi eða fer með ráðuneyti getur lagt slíkt til. Við erum komin inn á það ár þegar endurskoðun laganna á að ljúka og í ljósi þess að hér er lögð til varanleg grundvallarabreyting á þessum lögum og þeim nánast kollvarpað í sinni upprunalegu mynd eru slík samráðsákvæði orðin lítils virði ef þau eiga ekki að gilda við svona aðstæður. Maður hlýtur auðvitað að spyrja sig að því til hvers sé þá verið að setja lögin. En eitt ætla ég að segja við hæstv. sjútvrh., og það tengist fleiru í sambandi við þetta mál, að ég er alveg sannfærður um að það hefði verið skynsamlegra og hyggilegra að standa þannig að málum hvort sem hæstv. ráðherra var það lagalega ótvírætt skylt eða ekki. Mér þykir hvað verst við þennan málatilbúnað að hér er andstaða nánast allra málsaðila og bullandi ágreiningur að þessu sinni við alla hagsmunaaðila sem oft hafa átt erfitt með að sameinast um sjávarútvegsmál en náðu þó a.m.k. saman í þetta sinn um að vera allir sem einn á móti þessari breytingu. Ekki einu sinni forsvarsmenn iðnaðarins sem hafa sent hæstv. ríkisstjórn stuðningsyfirlýsingar um ólíklegustu mál undanfarna daga og verið einu stuðningsmenn hennar í þjóðfélaginu á undanförnum sólarhringum hafa gengið fram til stuðnings í þessu máli og hafa þeir þó látið sér nánast ekkert óviðkomandi þegar þeir hafa reynt að verja hæstv. ríkisstjórn undanfarna daga. Nei, allir hagsmunaaðilar og fjölmargir talsmenn á Alþingi hafa lagst hart gegn þessum breytingum og við þær aðstæður er auðvitað sérstaklega óheppilegt, hæstv. sjútvrh., að mínu mati að standa þannig að málum til viðbótar að hafa ekki einu sinni uppfyllt formskyldur varðandi þetta samráð sem mælt er fyrir um í lögum. Ég tel að staða hæstv. sjútvrh. væri lítið eitt betri --- og væri hún þó slæm eftir sem áður --- ef hann hefði a.m.k. sýnt þá lágmarksskynsemi í þessum efnum að sýna mönnum þetta og uppfylla formskyldur um samráð. Hæstv. ríkisstjórn hefur lofað því og farið um það fögrum orðum að hún hyggist móta sjávarútvegsstefnu sem hvað víðtækust sátt og samstaða geti tekist um. Það er nú furðulegt að sennilega er ég sá maður á hv. Alþingi sem hefur oftast gripið niður í þessa hvítu bók og vakið athygi manna á henni. Ætlun mín er að reyna að halda hæstv. ríkisstjórn við efnið og minna hana á handbókina sem a.m.k. ráðherrarnir bera einhverja ábyrgð á þó að þingflokkar stjórnarliðsins hafi afneitað henni. Í hvítu bók ríkisstjórnarinnar stendur að ríkisstjórnin hyggist móta sjávarútvegsstefnu sem nái jafnt til veiða og vinnslu og markaðsmála og hamli gegn ofveiði og treysti byggð. Litlu síðar stendur, með leyfi forseta: ,, . . . þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmál.`` Herra forseti og hæstv. sjútvrh., er það glæsileg byrjun hjá hæstv. ríkisstjórn til að ná víðtækri sátt í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmál að keyra málið í gegn í harðri andstöðu við stjórnarandstöðuna? Látum það nú vera þó að gengið sé yfir hana, hún er þó alltént í minni hluta. En til viðbótar er farið fram í algerri andstöðu við alla hagsmunaaðila sjávarútvegsins, og það á því ári þegar þessari endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar á að ljúka eftir að það er meira að segja gengið í garð. Tíminn er því talinn í mánuðum sem til stefnu er til að ljúka endurskoðuninni og birta þessa sjávarútvegsstefnu sem getur sameinað alla þjóðina eins og lofað er í stjórnarsáttmálanum. Nú segði ég fúslega að þó að ríkisstjórnin næði ekki nema eins og hálfa leið í þeim efnum því að þetta er svo göfugt og háleitt markmið þá þætti það árangur miðað við þá sundrung sem því miður hefur ríkt í þessum efnum. Herra forseti. Þessi byrjun er að mínu mati alveg hrakleg og lofar ekki góðu. Ég segi með fullri einlægni, af því að ég vil ræða þessi viðkvæmu og miklu hagsmunamál okkar þannig og af einurð, að það veldur mér vonbrigðum að svo er af stað farið. Réttast er að viðurkenna að það hefur gengið illa, ekki bara milli stjórnar og stjórnarandstöðu á hverjum tíma heldur yfir höfuð að ná þjóðinni saman um farsæla sjávarútvegsstefnu. Það hefur gengið illa og átök hafa verið í þjóðfélaginu og ágreiningur hefur verið um sjávarútvegsmál milli flokka og innan flokka og milli hagsmunaaðila og milli landshluta undanfarin ár. Ég held að við, hv. þm., ættum að viðurkenna það. Iðulega hafa flokksbönd og stjórnar- og stjórnarandstöðubönd brostið þegar sjávarútvegsmál hafa verið leidd til lykta á Alþingi á undanförnum árum og svo kann enn að fara. Þess vegna er það að mínu mati þannig að þeim mun mikilvægara er að reyna að hafa þingið allt samstiga í því að ræða og afgreiða þessi mál. Því miður var ekki þannig að verki staðið og það er engin afsökun í þeim efnum þó að mönnum hafi einhvern tíma á undanförnum árum orðið fótaskortur í þessu efni og sjálfsagt er rétt hjá hæstv. núv. sjútvrh. að forveri hans sé ekki alsaklaus í þessum efnum. En það breytir bara engu, hæstv. sjútvrh., varðandi framtíð hæstv. sjútvrh. í þessum efnum og þau verk sem hann þarf að vinna. Það er framtíðin og nútíðin sem skipta þrátt fyrir allt öllu máli. Þess vegna eru mér þetta óneitanlega nokkur vonbrigði og ég hef ekki farið dult með þá skoðun mína vegna þess að ég tel að að mörgu leyti hafi hæstv. sjútvrh. staðið sig langskást af ráðherrum hæstv. ríkisstjórnar og verið á köflum sá eini þeirra sem maður hefur bundið tilteknar vonir við. Enda læðist að mér sá grunur að hæstv. sjútvrh. sé ekki að öllu leyti sjálfrátt í þessu máli. Kannski er ljótt að bera slíkt upp á menn en ég alla vega vil fá að trúa því að honum hafi verið tiltölulega nauðugt að fara fram með þetta óþurftarmál í þinginu og reyna að knýja það í gegn. Því miður er það ekki svo að sú röksemd hæstv. sjútvrh. dugi ein og sér að með þessu náist fram stórauknar hafrannsóknir. Ef svo væri að hver einasta króna af þessum 525 millj. gengi til stóraukinna verkefna til framtíðar litið í hafrannsóknum þá held ég að ýmsir mundu bregðast öðruvísi við en svo er því miður ekki. Það er staðreynd eins og ég sýndi fram á með því að bera saman fjárlög yfirstandandi árs og þess sem nýliðið er að umsvif hafrannsókna í heild sinni mun aukast um nokkra tugi milljóna á þessu ári. Yfirgnæfandi hlutur þessara 525 millj. kr. sem lagðar verða á sjávarútveginn síðari hluta næsta árs ganga því ósköp einfaldlega til þess að draga úr greiðslum ríkissjóðs í þessu skyni sem áður hafa kostað hafrannsóknir í landinu svo til að fullu. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra til að standa við þau orð mín að tefja ekki hér, þannig að menn komist nú heim til náttstaðar síns og geti tekið sér næringu og slakað á eftir erfiðan dag. Það voru aðeins tvö atriði sem ég vil segja að lokum. Hið fyrra er að það svar sem hæstv. sjútvrh. kynnti hér varðandi það mál sem ég hreyfði í gær um mögulega saltsíldarsölu til Sovétríkjanna olli mér nokkrum vonbrigðum. Ég gat ekki betur heyrt en hæstv. ríkisstjórn hefði afgreitt það mál frá sér með gersamlega hlutlausum hætti til Landsbankans, bókstaflega enga skoðun eða engan vilja haft í þeim efnum. Það veldur mér vonbrigðum vegna þess að ég tel að hæstv. ríkisstjórn hefði með fullum rétti getað látið skoðun skoðun sína og vilja sinn og áhuga sinn koma fram í málinu án þess að hún væri þar með að segja Landsbankanum fyrir verkum. Það er allt annað mál. Að sjálfsögðu gat hæstv. ríkisstjórn sagt að ef Landsbankinn treysti sér til þess og teldi forsendur fyrir hendi þá teldi hún mjög æskilegt að af þessari sölu gæti orðið og vildi fyrir sitt leyti styðja það og stuðla að því því að til slíks getur að sjálfsögðu komið að atbeini ríkisstjórnar, utanrrn. og viðskrh. geti skipt máli í slíkum tilvikum án þess að verið sé að segja bankanum fyrir verkum með hina bankalegu eða viðskiptalegu hlið málsins. Þess vegna veldur það mér vonbrigðum ef ég hef skilið hæstv. sjútvrh. rétt að algert viljaleysi eða afstöðuleysi hafi birst í svari ríkisstjórnarinnar. Ég ítreka að ég hefði viljað sjá eindreginn stuðning og vilja íslenskra stjórnvalda koma fram til þess og yfirlýsingu um að þau fyrir sitt leyti vildu greiða fyrir því að af þessum viðskiptum gæti orðið a.m.k. í einhverjum mæli. Að lokum, herra forseti, þó e.t.v. sé ástæðulaust að hafa hér uppi spádómsorð þar sem hér er einungis 2. umr. málsins á ferðinni ætla ég engu að síður að lýsa þeirri tilfinningu minni að þó svo að þetta frv. kunni að verða afgreitt og gert að lögum á næstu dögum eða sólarhringum séum við ekki búnir að sjá fyrir endann á málinu. Ég er sannfærður um að þegar nær dregur hausti og það á að fara að koma þessum ósköpum til framkvæmda eins og hér er boðað og selja veiðiheimildir og taka af íslenska sjávarútveginum í gegnum sölu á þessum veiðiheimildum 525 millj. kr. þá mun heilmikið að ganga á. Mikið vatn á eftir að renna til sjávar áður en þessar hugmyndir um fénýtingu veiðiheimildanna og greiðslur til rekstrar Hafrannsóknastofnunar fást á þann hátt ná fram að ganga með farsælum hætti. Það er ég bara gersamlega sannfærður um. Það mun þá bíða þess tíma eða nær Alþingi starfar að reynslan verður komin á þetta að við ræðum það ítarlega. E.t.v. verður það gert við 3. umr. málsins en ég er sannfærður um það að eins og þetta er hér í pottinn búið þá mun þetta hvorki ganga fram þegjandi og hljóðalaust né vandræðalaust. Að lokum, herra forseti, finnast mér óþarfar athugasemdir ýmissa hv. vina minna í stjórnarandstöðunni sem með mér eru þar sem þeir hafa ítrekað talað um það að þeir stytti mál sitt og vilji nú ekki tala lengur í þetta eða hitt skiptið vegna þess að þá yrðu þeir e.t.v. sakaðir um málþóf. Slíkt er með öllu ástæðulaust að vera að hafa á orði því að engum hefur dottið slíkt í hug í umræðum um þetta mikla og brýna hagsmunamál. Auk þess er það svo með a.m.k. þann sem hér talar að ég er alveg tilbúinn til að viðurkenna það að ég hef engan áhuga á að greiða fyrir þessu máli. Ég er á móti því. Ég tel það vitlaust og skaðlegt og þar með hef ég góða samvisku gagnvart því að nýta mér til hins ýtrasta minn þingræðislega rétt til þess að reyna að koma í veg fyrir að það sé afgreitt. Það heitir ekki málþóf. Það er bara að hafa skoðun.