Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Háttvirtir alþingismenn. Hinn 17. sept. 1982 var gefið út svofellt bréf: „Handhafar valds forseta Íslands samkv. 8. gr. stjórnarskrárinnar, forsætisráðherra, forseti sameinaðs Alþingis og forseti Hæstaréttar, gjöra kunnugt: Við höfum ákveðið samkv, tillögu forsrh. að Alþingi skuli koma saman til fundar mánudaginn 11. okt. 1982. Um leið og við birtum þetta er öllum, sem setu eiga á Alþingi, boðið að koma nefndan dag til Reykjavíkur og verður þá Alþingi sett að lokinni guðsþjónustu í Dómkirkjunni sem hefst kl. 13.30. Gjört í Reykjavík, 17. september 1982. Gunnar Thoroddsen. Karl Steinar Guðnason. Logi Einarsson. Gunnar Thoroddsen. Bréf handhafa valds forseta Íslands um að Alþingi skuli koma saman til fundar mánudaginn 11. okt. 1982“ Samkv. bréfi því, sem ég nú hef lesið, lýsi ég yfir því, að Alþingi Íslendinga er sett. Síðan við komum hér síðast saman við setningu Alþingis Íslendinga fyrir réttu ári höfum við séð á bak mörgum mætum þjóðfélagsþegnum, æskufólki, sem við tregum svo djúpt að sárin gróa seint, þeim af kynslóðinni sem er að kveðja samkv. lögmálum lífsins, og enn öðrum sem hafa lifað manndómsár sín en ekki lokið ævistarfi. Fráfall hvers og eins snertir okkur öll, fámenna þjóð sem engan mann má missa fyrir aldur fram. Skiptir þar litlu hvort við þekkjum persónulega hvert annað, heldur sú einlæga samúðarvitund sem er með þeim sem eftir lifa í landinu og gefa hugsunum sínum og tilfinningum orð á Íslensku. Það er íslensk tunga sem gerir okkur að þjóð og sameinar okkur hverja stund. Harmurinn á sín orð í hugarfylgsnum, - gleðin sín. Orðin eru íslensk. Á þessum stað og á þessari stund er okkur efst í huga að minnast frífalls dr. Kristjáns Eldjárns, fyrrverandi forseta Íslands. Dr. Kristján Eldjárn átti því láni að fagna að verða vinur allra landsmanna fyrir mannkosti sína, heiðarleika og einurð. Fregnin um að hann væri allur kom sem reiðarslag yfir þjóðina, og ég hygg að ekki sé til það heimili á Íslandi að ekki hafi sprottið rík orð dapurleika og missis í hugum manna. Heimspekingurinn Sören Kirkegaard sagði eitt sinn: „Þegar þú komst í heiminn grést þú og aðrir glöddust. Lifðu nú lífi þínu á þann veg, að þegar þú yfirgefur heiminn gráti aðrir meðan þú sjálfur unir sáttur við þitt.“ Okkur er öllum ljóst að fram undan eru erfiðir tímar sem á engan hátt má kenna okkur einum. Við verðum hverju sinni að taka þátt í því að vera hluti af heimsmyndinni eins og hún er: Sjálfstæð þjóð meðal þjóða. Við verðum að sætta okkur við að leggja hart að okkur og að aga okkur til hins ýtrasta, svo að við megum komast sem best af. - Við sem höfum verið svo lánsöm að geta komist hjá böli annarra þjóða, - atvinnuleysi. Okkur hafa lengi verið færðar heim sannanir um að aðrar þjóðir vita að við höfum ýmislegt að gefa, sem metið er, merka arfleifð, ríka listsköpun og annálaða verklagni, en allt fléttast það saman í hugtak sem nefnt er menning. Við höfum oft í aldanna rás verið aufúsugestir á erlendum grundum og margt sem við höfum átt þar fram að færa hefur fremur þótt til fyrirmyndar en hið gagnstæða. Ég á þá ósk þjóðinni og þingmönnum til handa við setningu Alþingis á þessum degi, að viska og sáttfýsi sitji í fyrirrúmi til að reyna að sameina sundurleitar skoðanir, þannig að minnast megi okkar í sögunni sem heilsteyptrar þjóðar, er kunni fótum sínum forráð á viðsjárverðum tímum, og að orð heimspekingsins megi sannast um hvern Íslending. Ég bið yður að rísa á fætur og minnast ættjarðarinnar.  [Þingheimur stóð upp og forsætisráðherra, Gunnar Thoroddsen, mælti: „Heill forseta vorum og fósturjörð. Ísland lifi.“Þingmenn tóku undir þessi orð með ferföldu húrrahrópi.] Samkvæmt 1. gr. þingskapa ber nú aldursforseta að stjórna fundi þar til kosning forseta sameinaðs Alþingis hefur farið fram, og bið ég aldursforseta, dr. Gunnar Thoroddsen, 8. þm Reykv., að ganga til forsetastóls.



Ég býð hv. alþingismenn og starfsfólk Alþingis velkomið til starfa. Á þessum stað og á þessari stundu minnumst við Kristjáns Eldjárns, fyrrv. forseta Íslands, sem andaðist fyrir tæpum mánuði, 14. sept., 65 ára að aldri. Kristján Eldjárn var fæddur 6. des. 1916 á Tjörn í Svarfaðardal. Faðir hans var Þórarinn Kristjánsson Eldjárn, bóndi þar, kennari og hreppstjóri. Móðir Kristjáns var Sigrún Sigurhjartardóttir húsfreyja á Tjörn. Hann fór ungur til mennta, brautskráðist frá Menntaskólanum á Akureyri vorið 1936 og stundaði nám í fornleifafræði við Kaupmannahafnarháskóla til 1~39 þegar heimsstyrjöldin rauf þann námsferil. Næstu tvo vetur starfaði hann við kennslu í Menntaskólanum á Akureyri. Á árunum 1941–1944 stundaði hann nám við Háskóla Íslands og lauk þaðan meistaraprófi í íslenskum fræðum. Hann var síðan aðstoðarmaður í Þjóðminjasafni Íslands 1945–47 og þjóðminjavörður 1947–1968. Hinn 1. ágúst 1968 tók hann við embætti forseta Íslands og gegndi því í 12 ár, til 1. ágúst 1980. Síðustu tvö æviárin sinnti hann fræðistörfum. Í starfi sínum sem þjóðminjavörður fór Kristján Eldjárn víða um land og kom oft fram í Útvarpi og sjónvarpi. Hann var félagslyndur og gjarnan kosinn til stjórnarstarfa í félögum. Honum var sýndur margs konar sómi fyrir embættis- og fræðistörf. Kristján Eldjárn var gagnmenntaður maður og rækti störf sín með áhuga og elju. Hann vann að rannsókn fornleifa á námsárum sínum og löngum síðar og annaðist þjóðminjar í rúma tvo áratugi. Jafnframt ritaði hann margt um þau fræði. Árið 1957 varði hann við Háskóla Íslands doktorsrit um kuml og haugfé úr heiðnum sið á Íslandi. Hann var hagorður, snjall í ræðu og riti og vandvirkur fræðimaður. Rúmlega fimmtugur að aldri var hann kjörinn forseti Íslands og naut hylli þjóðarinnar í því starfi. Í hugum Íslendinga býr söknuður vegna fráfalls hans um aldur fram. Hann var sómi þjóðar sinnar og lifir sem slíkur í minningum og sögum. Ég vil biðja þingheim að minnast hins látna fyrrv. forseta Íslands, Kristjáns Eldjárns, með því að rísa úr sætum sínum. - 
            



Frá lokum síðasta þings hafa andast tveir fyrrv. alþm. sem hér verður minnst. Jón Ívarsson, fyrrv. kaupfélagsstjóri og síðar forstjóri, andaðist 3. júní 1982, 91 árs að aldri. Oddur Andrésson bóndi, sem átti hér sæti sem varaþm., andaðist 21. júní, á sjötugasta aldursári. Jón Ívarsson var fæddur 1. jan. 1891 á Snældubeinsstöðum í Reykholtsdal. Foreldrar hans voru hjónin Ívar bóndi þar Sigurðsson og Rósa húsfreyja Sigurðardóttir. Hann stundaði nám í Hvítárbakkaskóla 1905–1907, í Kennaraskólanum fyrri hluta vetrar 1914–1915 og í Verslunarskólanum 1913–1914 og 1915–1916. Hann var farkennari í Reykholtsdal veturinn 1908–1909, í Lundarreykjadal og Skorradal 1909–1913 og í Andakíl síðari hluta vetrar 1914–1915. Að loknu verslunarskólaprófi vann hann við verslun í Stykkishólmi 1916–1917, í Borgarnesi 1917–1921 og var kaupfélagsstjóri á Höfn í Hornafirði 1922–1943. Á árinu 1943 varð hann skrifstofustjóri Grænmetisverslunar ríkisins og Áburðarsölu ríkisins, en var síðan forstjóri þeirra stofnana 1944–1956. Hann átti sæti í fjárhagsráði 1948–1953 og var síðan einn af forstöðumönnun Innflutningsskrifstofunnar 1954–1960. Eftir það var hann lengi lausráðinn starfsmaður hjá Ríkisútgáfu námsbóka. Hann átti sæti í stjórn Sambands ísl. samvinnufélaga 1936-1944 og í stjórn Áburðarverksmiðjunnar 1951–1963. Við aukakosningar í Austur-Skaftafellssýslu sumarið 1939 var hann í kjöri utan flokka og hlaut kosningu. Hann sat á þingi til vorsins 1942, á sex þingum alls. Jón Ívarsson var ungur á upphafsárum ungmennafélagshreyfingarinnar hér á landi. Hann gerðist þar liðsmaður og forustumaður í sínum heimahögum. Hann aflaði sér talsverðrar skólamenntunar. Að loknu verslunarnámi starfaði hann lengi á vegum samvinnuhreyfingarinnar og síðar við stjórnarstörf á vegum ríkisins. Hann var reglusamur og starfsamur, sjálfstæður í skoðunum og fastheldinn á þær dyggðir sem hann hafði tamið sér á ungum aldri. Honum entist lengi líf og heilsa í rósemi elliáranna eftir langan starfsaldur. Oddur Andrésson var fæddur 24. nóv. 1912 á Bæ í Kjós. Foreldrar hans voru hjónin Andrés bóndi þar og hreppstjóri, síðar á Neðra-Hálsi í Kjós, Ólafsson og Ólöf húsfreyja Gestsdóttir. Frá 10 ára aldri til æviloka átti hann heimili á Hálsi, vann fyrst á búi foreldra sinna, stóð fyrir búi móður sinnar að föður sínum látnum, en bjó þar félagsbúi frá 1947, fyrst með bróður sínum, síðar syni. Hann var varaþm. Sjálfstfl. í Reykjaneskjördæmi tvö kjörtímabil, 1963–1971, og tók níu sinnum sæti á Alþingi á þeim tíma. Æskuheimili Odds Andréssonar var rómað fyrir myndar- og menningarbrag. Þar ól hann aldur sinn, stundaði bú og stóð í framkvæmdum við byggingar og ræktun. Hann kom víða við í félags- og umbótamálum í héraði. Hann var gæddur góðum tónlistargáfum, var kirkjuorganisti og söngstjóri. Hann var áhugamaður um skógrækt og var í stjórn Skógræktarfélags Íslands frá 1968, varaformaður þess 1972–1981. Hann átti sæti í stjórn Mjólkursamsölunnar í Reykjavík frá 1969 og í stjórn Osta- og smjörsölunnar frá 1977. Hann var forustumaður í skólamálum sveitar sinnar og héraðs og vann með öðrum að nýrri skipan heilbrigðismála og læknaskipunar í héraði. Hvarvetna gat hann sér orð fyrir samstarfsvilja, ósérhlífni og drenglyndi. Ég vil biðja þingheim að minnast þeirra Jóns Ívarssonar og Odds Andréssonar með því að rísa úr sætum. 
            



Forseta Sþ. hefur borist svohljóðandi bréf, dagsett 6. ágúst 1982: „Þar eð ég hef verið skipaður sendiherra Íslands í Stokkhólmi frá og með I. sept. segi ég af mér þingmennsku frá þeim tíma. Virðingarfyllst, Benedikt Gröndal“. Í stað Benedikts Gröndals tekur sæti á Alþingi Jón Baldvin Hannibalsson og verður 9. þrn. Reykv. Býð ég hann velkominn. Þriðjudaginn 12. okt., kl. 2 miðdegis, var fundi fram haldið.



Samkvæmt 3. gr. þingskapa skal nú kjósa forseta sameinaðs þings og bið ég starfsmenn þingsins að útbýta seðlum. Kosningu hlaut Jón Helgason, 3. þm. Suðurl., með 50 atkv. - Gunnar Thoroddsen, 8. þm. Reykv., hlaut 1. atkv., Pálmi Jónsson, 2. þm. Norðurl. v., 1 atkv., Friðjón Þórðarson, 2. þm. Vesturl., 1 atkv. Steinþór Gestsson, 2. þm. Suðurl., 1 atkv., en 4 seðlar voru auðir.