Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Bjarni Jónsson Jeg hefi að vísu ekkert nál. sjeð, því að það mun ekki vera til, nema þá þessi ullarlagður, sem vegamálastjóri hefir hnýtt á ermi hv. samgmn. og hún er svo upp með sjer yfir, þar sem hann segir, að Norðurlandsvegur frá Dalsmynni að Hrútafjarðará sje aðeins 25 km. í óbygð, það er að segja, vegurinn yfir Holtavörðuheiði. Þeir, sem farið hafa þessa leið, munu þó telja veginn milli Fornahvamms og Sveinatungu liggja í óbygð, og bætist þar góður spölur við. En nefndin hefir, bæði í þessu og öðru, látið vegamálastjóra telja sjer trú um alt, sem honum þóknaðist. Jeg hefi nú að vísu ekki gert till. um að flytja þennan veg, enda þótt vegamálastjóri gefi það fyllilega í skyn. Hjer er aðeins lagt til, að tekinn verði í tölu þjóðvega vegur milli landsfjórðunga, sem liggur að mestu leyti um bygðir. Ef góður vegur er lagður fram Laxárdal, má svo heita, að allur vegurinn liggi um sveitir. Engum mun dyljast, að betra sje og gagnlegra, að þjóðvegir liggi fremur um sveitir heldur en fjöll og firnindi, þar sem hægt er að koma því við. Jeg hefi sjálfur oft farið þessa leið, og veit, að tímatöf, sem af því leiðir, er mjög lítil í samanburði við að fara Holtavörðuheiðarveginn. Jeg gæti trúað, að muna kynni 2–3 klukkustundum á tímalengdinni. Jeg þori að vísu ekki að vefengja þær tölur, sem vegamálastjóri greinir um vegalengd, en eftir minni eigin þekkingu á báðum leiðunum efast jeg þó um, að hjer geti engu skeikað. Þá get jeg ekki sjeð neitt í nál. um veginn frá Búðardal og yfir Laxárdalsheiði. Jeg fæ ekki sjeð, að nefndin hafi að nokkuru leyti tekið það merkilega atriði til íhugunar. Það ætti þó að vera öllum ljóst, hvílíkur munur er á því, að geta stigið af skipsfjöl í Hvammsfirði og komist á vagni norður, og því næst á Húnaflóabát, eða vera á margra daga volki kringum alla Vestfjörðu. Með þessu móti gæti t. d. kaupafólk, sem ætlaði til Skagafjarðar, komist þangað á 3 dögum, í stað 6 nú. Mjer finst því, að engum ætti að dyljast sú nauðsyn, að gera þann veg að þjóðvegi. Annars veit jeg, að hv.þm. Húnv. skilja þetta mál eins vel og jeg og augljósa gagnsemi þess fyrir sina sýslu og aðrar norðursýslur á sínum tíma, og þá býst jeg ekki við, að hv.þm. Str. (TrÞ) sjáist yfir hagsmuni síns kjördæmis í sambandi við þetta mál. Jeg minnist þess, að þá er jeg ferðaðist í Noregi, var jafnan stigið af skipsfjöl í fjarðarbotni, farið yfir fjallgarð til næsta fjarðar á vagni og þar stigið á skipsfjöl aftur, í stað þess að krækja fyrir andnes öll. - Jeg þarf ekki að eyða orðum að því, hversu gagnleg slík tilhögun er. Tími og fje sparast við það, að taka styttri leiðina fram yfir þá lengri. Það er alveg satt, að þetta er ekki eftir gildandi vegalögum. Nefndin ber fram þær ástæður gegn vegalagafrv. í heild í nál., að þau bindi ríkissjóði of þunga bagga, og raski auk þess jafnvægi milli einstakra hjeraða. Frv. mitt felur auðvitað í sjer breytingu, því að það er um breytingu á vegalögunum, en sú breyting er aðeins til góðs og gagns. Tæplega verður það til sanns vegar fært, að það raski jafnvægi milli hjeraða, þar sem Vesturland alt, að undanteknum Vestfjörðum, og alt Norðurland nýtur góðs af breytingunni. Svo viðtæk er nytsemi hennar. Jeg skal að lokum taka það fram, að jeg mun ekki taka þetta frv. aftur, enda þótt jeg kunni að gera brtt. við það við 3. umr. það er því alveg óhætt að samþ. frv. þangað til. Annars vildi jeg æskja þess, að bæði hv. samgmn. og aðrar nefndir, er um mál fjalla, vildu láta svo lítið að athuga málin að einhverju leyti, í stað þess að afgreiða þau frá sjer með dagskrá og geyma til seinni þinga. Það gæti farið svo, að talsvert yrði að gera á síðasta þinginu, sem haldið verður, ef þeim upptekna hætti er haldið áfram. Annars mun jeg láta hjer staðar numið og aðeins endurtaka það, sem jeg áður hefi sagt, að jeg tek ekki frv. aftur, en mun koma með brtt. við 3. umr.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Jeg get ekki láð hv.þm. Dala (BJ), þótt hann sjái eftir þessu frv. sínu, ef það fellur, því það er óneitanlega veigamesta frv., sem borið hefir verið fram í þessa átt nú á þinginu. En þar þykir mjer hann taka djúpt í árinni, er hann segir, að samgmn. hafi ekkert sjálfstætt gert í þessu máli, heldur aðeins elt vegamálastjóra og hlaupið eftir till. hans. Nefndin athugaði þvert á móti hvert frv. út af fyrir sig rækilega, og sá þegar, eins og segir í nál., að þau hvert um sig og öll í sameiningu brutu þá stefnu, sem upp var tekin með vegalögunum, að tengja með vegi saman helstu hjeruð umhverfis landið, en hinsvegar binda frv. ríkissjóði alt of þunga bagga, ef samþ. yrði. Vegamálastjóri hefir og látið í ljós þá skoðun við nefndina, að sú þjóðvegahringbraut, sem þegar er ákveðin, muni geta orðið fullgerð á 7–8 árum, og það jafnvel þótt brýr sjeu bygðar á þeirri leið, ef ekki er bætt nýjum þjóðvegarköflum inn í kerfið. Jeg get rjett bent á það, þótt jeg búist við, að háttv. deildarmenn hafi tekið eftir því, að þessi sjerstaka breyting, að flytja Norðurlandsveginn frá Holtavörðuheiði í Dali vestur, mundi kosta meira en nemur samanlögðum kostnaði af öllum hinum breytingunum, sem beðið er um. Vegamálastjóri telur nýbygginguna eina á þessum Dalavegi 16 þús. kr., auk aðgerðar og viðhalds. Hv. þm. (BJ) vildi ekki vefengja mælingu vegamálastjóra og skýrslu hans um veginn yfirleitt. Þess þarf víst heldur ekki, því að maðurinn mun fullfær að dæma um þessi mál. Rjett má benda á það, í þessu sambandi, að þess yrði líklega langt að bíða, að slík vegarlagning um Dali kæmi til framkvæmda. Jeg á ekki von á, þótt þessi vegur yrði tekinn í tölu þjóðvega, að hann yrði með þeim fyrstu, sem lagðir yrðu, heldur með þeim síðustu. Líklegt er því, að vegur þessi kæmist fyr á, ef sýsluvegur væri og notuð væri heimild til styrks úr landssjóði, eftir lögum nr. 10, 1923, um samþykktir um sýsluvegi. Jeg hefi að vísu ekki aðgætt fasteignamat í Dalasýslu. En í þeim sýslum, sem hafa fasteignir fyrir eina miljón króna - og þær eru margar - er hægt að fá úr landssjóði, eftir lögum frá 1923, 9 þús. krónur móti 6000 kr. framlagi úr sýslusjóði og 15 þús. móti 9000 króna framlagi, þar sem reglan er, að greiða þrefalt gjald frá ríkissjóði móti því, sem fer fram úr 6‰ af fasteignum sýslunnar. Þessvegna er tiltölulega mjög greið gata að því, að fá fje úr landssjóði til sýsluvega, með því að gangast undir sett skilyrði nefndra laga. Með því gætu sýslubúar ráðið því sjálfir, hvenær vegarlagningin færi fram, en væri vegurinn í tölu þjóðvega, mundi hann líklega verða látinn bíða betri tíma og fyrst um sinn notaður vegurinn gamli um Holtavörðuheiði. Meira þarf jeg ekki að segja í bili. Vildi jeg aðeins bera það af nefndarmönnum, að þeir hefðu ekki athugað frv., en farið eftir tillögum vegamálastjóra athugalaust.

Bjarni Jónsson Það sannast hjer sem oftar, að sá, sem afsakar sig, hann ásakar sig. Öll ræða hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sýndi greinilega, að nefndin hefir ekkert hugsað um málið. Nú fyrst dettur honum í hug að benda á veg milli fjórðunga, sem Dalasýsla á að leggja.

Jeg talaði um sýsluvegi.

Hjer er ekki um neina sýsluvegi að ræða. Hvaða hringbraut var hv.þm. að tala um? Var það norðurleiðin, eða var það hringbraut kringum íþróttavöllinn ? Hverskonar hringekja var hjer á ferðinni? Á hún að liggja yfir Holtavörðuheiði, eða með ströndum og kringum Vestfirði? Nei, einfaldast verður að ákveða veginn yfir Bröttubrekku og frá Búðardal að Borðeyri. Hitt væri svo mikil fásinna, að jafnvel mestu sparnaðarmönnum þingsins gæti ekki komið til hugar að fleygja þannig fje í óbygðir. Þetta yrði ekkert dýrara, en gerði miklu meira gagn. Jeg tek ekkert aftur af því, sem jeg hefi sagt. Það er óleyfilegt nefndum þingsins, að taka við málum og hrækja þeim síðan út úr sjer eftir ummælum einhverra manna út um bæ, eða fleygja þeim frá sjer með rökstuddri dagskrá. En hjer er svo hagað vinnubrögðum, að kosið er í nefndir eftir flokksfylgi, en ekki eftir því, hvort menn hafi vit á málum þeim, sem um þarf að fjalla. þetta er illa gert. Þingmenn hafa ekki tíma til að setja sig inn í hvert mál, og verða að varpa áhyggju sinni á nefndina. Svo þegar hennar starf er ekki annað en að drepa málið með rökstuddri dagskrá, þá tel jeg þingstörfunum illa farið, og það er hörmulegt, að slíkt komi niður á þessu máli, sem bæði er gott og þarft. Vona jeg, að hv. þingmenn greiði ekki atkv. móti frv., án þess að færa skynsamleg rök fyrir máli sínu.

Klemens Jónsson Jeg get ómögulega setið lengur undir þessum umræðum, án þess að svara. Ummæli hv.þm. Dala. (BJ) eru algerlega rakalaus, og lítur út fyrir, að hann hafi ekki kynt sjer málið nægilega, og jafnvel ekki einu sinni lesið nál. Hann talar um rökstudda dagskrá í sambandi við nefndina, og að hún vilji vísa málinu til stjórnarinnar, en nefndin leggur ekki neitt þvílíkt til, heldur leggur hún beinlínis til, að frv. sje felt. Þá er annað, sem jeg leyfi mjer að mótmæla algerlega. Hann segir, að nefndin hafi ekkert um málið fjallað, en látið nægja að fara til einhvers manns úti í bæ til þess að fá tillögur. Hver er þá þessi einhver maður úti í bæ? Það er vegamálastjóri landsins, maðurinn, sem hefir öll þessi störf með höndum, þekkir þau best og á vitanlega að ráða mestu um skipun þeirra. Jeg get ekki álitið, að hv.þm. (BJ) hafi neinn rjett til þess að tala svo um hefndina sem hann hefir gert, nje um manninn, sem hún, eins og sjálfsagt var, sneri sjer til. Jeg skal ekki fara út í frv. sjálft, en geta má þess, að það yrði margfaldur kostnaður, að flytja brautina norður í land frá Holtavörðuheiði vestur um Dali. Á Holtavörðuheiði er búið að gera mikil mannvirki, byggja stórt sæluhús, brúa ár o. fl. En þeim mun kunnugt, sem farið hafa um Bröttubrekku, að þar yrði mjög erfitt að leggja veg. Aðallega vildi jeg mæla á móti ummælum hv.þm. Dalamanna um nefndina og manninn, sem hún leitaði til, og tel þau alls ekki á rjettum rökum bygð. Nefndin hefir rannsakað málið fullkomlega og alls ekki kastað til þess höndum.

Bjarni Jónsson Jeg mundi ekki, að hv. 2. þm. Rang. (KIJ) var í þessari nefnd. Annars hefði jeg sjálfsagt látið í ljós undrun mína yfir því, að hann skyldi láta þetta mál fara svo illa karað frá nefndinni. Hitt, sem jeg sagði um rökstuddar dagskrár, átti ekki þessi nefnd ein. Aðrar hv. nefndir í þessu þingi áttu vissulega bróðurpartinn af því, sem jeg sagði. En um vinnubrögð Alþingis yfirleitt er það að segja, að þar eru þau verstu vinnubrögð, sem jeg þekki, og líklega þau verstu á jarðríki. Þetta er hverju máli sannara og verður ekki móti mælt. Hv. þm. hefir lagt of mikið upp úr þessu um þennan eina mann, því að margir áttu að skifta á milli sín þessu, sem jeg sagði. Það getur verið rjett, að leita álits vegamálastjóra, en hitt er ekki rjett, að kasta allri skynsemi, láta hnýta í sig svartan ullarlagð og reka sig eftir vissum götum. Jeg sje ekki ástæðu til að taka neitt aftur af því, sem jeg hefi sagt, en vænti þess, að háttv. deild samþykki frv. þetta.

Jón Auðunn Jónsson Jeg ætla að láta hv.þm. Dala. (BJ) vita, að þetta mál var mikið rætt í nefndinni, því að einn nefndarmanna var honum samþykkur um, að rjett væri, að vegurinn lægi yfir Bröttubrekku og Dali og eftir Laxárdal. En þegar um svo lítinn minnihluta var að ræða, sýndist tilgangslítið að kljúfa nefndina, Maður getur haft sína skoðun fyrir því. Jeg sýndi fram á, að það væri rjett hjá hv.þm. Dala., að þarna væri miklu skemri leið yfir óbygðir. En kostnaður við vegarlagninguna yrði mikill, líklega um 170 þús. kr. Þar sem ekki liggur fyrir að gera neinar stærri vegarumbætur í Norðurárdalnum eða á Holtavörðuheiði, finst mjer frv. vel geta beðið.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Það er aðeins örstutt athugasemd út af orðum hv.þm.N.-Ísf. (JAJ). Jeg man ekki eftir, að þetta nýmæli hans um fylgi í nefndinni við frv. á þskj. 70 hafi komið fram á nefndarfundum. Það hefir þá verið í lágum hljóðum. talað og engar umræður vakið. Nú lít jeg að vísu svo á, að Umræðurnar um þetta mál sjeu meira til gamans orðnar en nauðsynja. Jeg a. m. k. skil hv.þm. Dala. svo, að hann sje vonlaus um framgang málsins, en vilji aðeins skemta okkur með fyndni sinni, núna í vikulokin. Mjer hefir jafnvel skilist, að honum væri ekkert sjerstakt kappsmál Um þetta frv., heldur hefði hann gaman af að glingra við okkur og senda okkur tóninn. En nú er hv.þm. víst „dauður“, og jeg býst við, að hann álíti því hjeðan af skyldu sína að þegja, En ef hann skyldi finna upp á því, að ganga aftur, vildi jeg leyfa mjer að biðja hæstv. forseta að láta hann ekki ríða hjer görðum og grindum fram í fundarlok. Annars kemur mjer í hug, ef nokkur alvara liggur á bak við þessa tillögu hv.þm. Dala., um að fá fá veg lagðan vestur í Dali, að hv.þm. (BJ) þætti þægilegt að hafa hann, ef hann þyrfti að skreppa skjótlega vestur þangað til þess að skakka leikinn hjá hreppstjórum og oddvitum, sem væru á skaflajárnuðum gæðingum að reka hreppakerlingar af höndum sjer, eins og þm. upplýsti um í gær, að ekki væri ótítt í sveitum þar. Þetta væru þá auðvitað nokkur meðmæli með vegarlagningunni! Að öðru leyti skal jeg ekki eyða tíma í þessar þýðingarlitlu umræður.

Hákon Kristófersson Jeg skal ekki tefja lengi hv. deild. En jeg vildi ekki láta hv.frsm. nefndarinnar haldast uppi að fara með þau ósannindi, að ekki einn maður, hvað þá fleiri, hefðu verið frv. hlyntir, því að við vorum það báðir, hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) og jeg. Þegar hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) slær þessu fram og öðru eins, fer jeg mjög að efast um, að heyrn hans sje í góðu lagi. Og jeg vil leyfa mjer að segja, að það fer mjög illa á því, að frsm. nefndar segi meðnefndarmenn sína fara með ósannindi. En hv.þm. Dala. vildi jeg segja það, að jeg mun fyrirgefa honum hans ummæli, með því að augljóst er, að hann veit ekki hvað hann er að gera.

Bjarni Jónsson Jeg vildi aðeins vekja athygli á því, hvernig hv.frsm. (SvÓ) kemur upp um vinnubrögð nefndarinnar, þar sem hann þrætir við 2 menn úr nefndinni og segir, að þeir hafi ekki sagt það, sem þeir telja sig hafa haldið fram. Hv. þm. (SvÓ) ætti að skaflajárna athygli sína, áður en hann ríður næst út á sitt athugaleysissvell.

Ágúst Flygenring Fyrir hönd flm. vil jeg óska þess, að frv. þessu verði vísað til sjútvn., að þessari umræðu lokinni.

Tryggvi þórhallsson: Jeg skal ekki fara mörgum orðum um aðalefni þessa frv. En það felur í sjer atriði, sem jeg verð að vekja athygli hv. nefndar á. Í núgildandi lögum eru skíðishvalir friðaðir, með þeirri undantekning, að hrefna hefir verið veidd. Og bæði á Eyjafirði, við Ísafjarðardjúp og Steingrímsfjörð hafa hrefnuveiðar verið stundaðar undanfarið, og oft með góðum árangri. En ef þetta frv. verður samþykt óbreytt, verur bannað að veiða hrefnur nema að fengnu sjerleyfi, og afleiðingin því sú, að þessir menn verða sviftir atvinnu sinni, því að þar sem þessi veiði er ekki nein uppgrip og fáir menn á hverjum báti, þá hygg jeg, að þeir fari ekki að kaupa sjerleyfi fyrir 500 krónur. Jeg vil beina því til flm., hvort ekki megi undanskilja hrefnuna, því að um þann hval gildir alt annað en um aðra hvali. Og jeg tel hart að gengið, ef nú á að svifta menn þessum atvinnuvegi. Mun jeg greiða atkv. gegn frv., nema þessi breyting fáist á því.

Sveinn Ólafsson Þótt jeg sje meðflutningsmaður að þessu frv., þá er jeg ekki viðbúinn að hafa framsögu í málinu. En mjer finst jeg verði að hlaupa í skörðin fyrir háttv. 1. flm. (ÁÁ), sem er fjarverandi. Hv. þm. Str. var í vafa um tilgang flm. Hann var að tala um það, hvað fyrir flm. vekti um það, að banna hrefnuveiðarnar. Jeg get þegar svarað því fyrir mitt leyti, að jeg tel þessa hvaltegund eiga að vera alfriðaða. Ástæðan fyrir því er sú, að þessi hvalur er fiskimönnum þarfur og styggir oft síld í net í vogum og fjörðum, þar sem hún ella liggur í kyrð. Í mörgum verstöðvum hafa reyndir menn fullyrt þetta við mig, og sjálfur hefi jeg oft haft tækifæri til að sjá þetta. Síðan veiði reyðarhvala lagðist niður hjer við land, hefir oft verið hentugt tækifæri til að athuga þetta, af því að varla hafa sjest hjer aðrar tegundir skíðishvala. Austanlands hefir því oftlega verið hreyft af sjómönnum, að banna þyrfti veiði þessa hvals, og man jeg eftir 2 fundum, þar sem samþ. hafa verið till. í þá átt. Aðaltilgangur þessa frv. er samt auðvitað ekki sá, að friða hrefnuna, heldur að gera það mögulegt, með hæfilegum takmörkunum, að veiða hval hjer við land og gera veiðina landsmönnum og ríkissjóði arðberandi. Það er sem sje löngu augljóst orðið, að hvalafriðunin hjer næstl. 11–12 ár hefir aðeins verið vatn á mylnu færeyskra hvalveiðamanna og annara, sem stundað hafa hvalveiðar hjer norðurfrá, en hefir jafnframt svift Ísland og Íslendinga öllum þeim hlunnindum, sem hafa má af hvalveiði. Friðunin leiðir alls eigi til þess, svo sem margir ætla, að vernda kynstofn hvalanna frá eyðingu eða fjölga þeim, meðan veitt er á norðurslóðum af ýmsum öðrum, heldur er hún eingöngu til hagsmuna útlendum hvalveiðamönnum og tryggir þeim veiðina betur og lengur en nokkuð annað. Þessi veiðidýr æxlast mjög seint og hljóta því að ganga til þurðar innan tíðar, eða verða svo fágæt, að veiðin borgar sig ekki. Þess er rjett að geta hjer, að í Noregi er samskonar hreyfing vakin um hvalveiðaleyfi, en þar hefir veiðibann staðið um mörg ár. Nú er þar ákveðið að heimila hagnýting og veiði hvala á ýmsum svæðum strandarinnar, eftir sjerleyfi og með ákveðnum takmörkunum. Fleira finn jeg ekki ástæðu til að taka fram, en óska þess, að frv. verði vísað til sjávarútvegsnefndar, að lokinni þessari umr., enda eigi ólíklegt, að fram komi þar einhverjar breytingar á því.

Jón Auðunn Jónsson Jeg vil undirstrika það, sem hv.þm. Str. (TrÞ) sagði um hrefnurnar. Mörgum hefir veiði þeirra orðið björg í búi, góður matur og ódýr. En þeir, sem stunda slíkar veiðar, mundu bíða skaða eigi alllítinn, ef tekinn væri af þeim veiðirjettur. Hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði, að fyrir sjer vekti það, með því að friða hrefnuna, að hún ræki síld að landinu. En hvað er svo sagt í greinargerðinni fyrir frv., að „hvalir geri usla í síldinni og hreki hana engu síður frá landi en að.“ Jeg held, að þetta sje satt. Að minsta kosti er það ósannað mál, að hrefnan hafi nein áhrif til bóta á síldveiðarnar. Um það segja menn sitt á hvað. En meðan engra sannana er hægt að afla um það, að hrefnudráp hafi áhrif á síldveiðarnar og síldargöngu, finst mjer engin meining í því að banna mönnum að drepa þær. Annars er það rjett, að hvalveiðar hafa verið útlendingum, fremur en Íslendingum, til hagsmuna, því að þeir hafa drepið hvalinn fyrir sunnan, vestan og norðan - og þá sjerstaklega „finnhval“.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Viðvíkjandi fyrirspurn hv.þm. Str. (TrÞ) um það, hvort hrefnan skuli undanþegin, vil jeg benda til greinargerðar frv. það er nú fram komið, að allar aðrar þjóðir eru komnar inn á þá braut, að veita beri sjerleyfi til hvalveiða. Kostir sjerleyfis eru margir. Ríkið hefir þá, eftir því sem því sýnist, öll skilyrði til þess að skipa málunum eftir því, sem viturlegast þykir. Það getur lagt skatt á atvinnurekstur og gróða, eftir því, er því þykir hæfa. En eins og hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) sagði, þá er það nú fullsannað, að hvalir hafa engin áhrif til bóta á síldargöngur. Bjarni Sæmundsson og norskir fiskifræðingar halda þessu hinu sama fram. Enda munu nú flestir sjómenn horfnir frá þessari bábilju. Árið 1923 breyttu Norðmenn löggjöf sinni í það horf, sem hjer er farið fram á. Það er vitanlegt, að hvalur var á síðasta sumri veiddur frá Færeyjum í hafinu milli Færeyja og Íslands alla leið upp að Austur-Horni. „Michael Sars“ komst að þeirri niðurstöðu við rannsóknir í sumar sem leið, að hvergi í norðurhöfum væri hvalur meiri en í vestur af Íslandi. Til þess að vjer getum haft sama gagn af hvalveiðum og aðrir, er frv. fram komið. Jeg hygg, að frv. horfi til mikilla bóta frá því, sem nú er. Getur það orðið til þess, að fátæklingar í landinu fái góða og ódýra fæðu, eins og reynslan hefir orðið bæði í Noregi og Færeyjum, einstaklingar hagnist af veiðunum og ríkissjóður fái góðan hlut í tollum og sköttum.

Tryggvi Þórhallason Það er ljóst af umræðunum og því, sem hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) sagði, að flm. eru ósammála. Hv. 1. þm. S.-M, (SvÓ) vill banna hrefnuveiðarnar, en hv.þm. V.-Ísf. og annar til leyfa þær. Jeg vil enn lýsa yfir því frá minni hálfu, að ef skoðun hv. 1. þm. S.-M. verður ofan á, þá get jeg ekki fylgt frv.

Sveinn Ólafsson Jeg tek aðeins til máls út af ummælum hv.þm. Str. Frá mínu sjónarmiði er atvinnuvegur sá, að veiða hrefnu, mjög lítilfjörlegur. Jeg veit það, að eystra hefir það gefist illa. 2 hrefnur hygg jeg að hafi veiðst á 2 árum, en í eitt skiftið lá við slysi eða manntjóni, því að skotbátnum hvolfdi, er hvalurinn dró hann á skutulfærinu. - Annars er fullkominn vafi á um það, að þessi hrefnuveiði sje lögleg. Um það hefir orðið ágreiningur, og engin ábyggileg lögskýring er þar til. Hvalafriðunarlögin gömlu undanskilja friðun tannhvali og önnur smáhveli. Með þetta fyrir augum hefir svo hrefnan verið heimfærð undir smáhveli, þótt hún sje oftast um 30 fet að lengd og því miklu stærri en flestir tannhvalir, að undanskildum búrhval. Jeg hefi átt tal við lögfróða menn um þetta efni, þar á meðal sýslumann Sunn-Mýlinga, sem er glöggur og gætinn lögmaður, en þeir hafa verið mjög á báðum áttum um það, hvernig skilja bæri lögin, og þessi sýslumaður taldi lagaheimildina mjög vafasama, en eigi gerlegt að banna hrefnuveiðina eystra, af því að hún leyfðist eða liðist annarsstaðar. Út af ummælum hv.þm.N.-Ísf. (JAJ), og fleiri manna, vil jeg taka það fram, að þótt jeg viti vel, að hvalir hafi ekki áhrif á síldargöngur alment eða reki síld af hafi til lands, svo sem margir hugðu áður, þá er ekki með því sagt, að hvalir geti ekki stygt síld og haft þannig áhrif á netaveiði. Alkunnugt er, að fiskur styggir síld og fælir hana í net, og eins er því varið um hver önnur dýr, sem elta hana eða fæla, og þar á meðal hrefnuna. Hitt er auðvitað gömul og úrelt kreddukenning, að hvalir reki síld á undan sjer. Þeir eru hraðfærari en aðrir fiskar, jafnvel hraðfærari en skriðadrjúg gufuskip, en síldin aftur tiltölulega mjög sein að synda. Þessvegna er það fjarstæða að tala um, að hvalir reki hana á undan sjer.

Flm. (Ásgeir Ásgeirsson) Mjer fanst það ofmælt hjá hv.þm. Str. (TrÞ), að hann vilji ekki fylgja frv., nema því aðeins, að hrefnan sje undanþegin friðun. Þeirri löggjöf, sem nú gildir um friðun eða ófriðun hrefnunnar, er í engu breytt, þó að þetta frv. verði að lögum.

Alveg rjett!

.

Tryggvi þórhallsson: Það er aðeins örstutt athugasemd. Jeg veit, að sumir líta svo á, að samkvæmt lagabókstafnum eigi hrefnan að vera friðuð, en í reyndinni hefir hitt orðið ofan á, og er hefð komin á það. Get jeg vel tekið í spaugi því, er hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) sagði, að þetta sje hættulegur atvinnuvegur og lítils virði, bát hvolfdi í eitt skifti, en 2 hrefnur veiðist á ári, þegar best lætur. Jeg efa ekki, að reynslan hafi orðið þessi eystra. En norður í Steingrímsfirði hefir útkoman orðið öll önnur.

Jón Auðunn Jónsson það eru aðeins örfá orð. það er satt, að orðalagið í 1. gr. 1. nr. 44, 13. nóv. 1903, er ógreinilegt, en þó þarf engum að blandast hugur um, að þar hlýtur að vera átt við hrefnu í undantekningu um smáhveli. - Með leyfi hæstv. forseta vil jeg lesa upphaf nefndrar greinar: „Allir hvalir, nema tannhvalir og smáhveli ....“ En hrefnan er einmitt skíðishvalur. Það hlýtur því að vera hjer átt við hrefnu, því að það er ekkert smáhveli til með skíði, nema hrefna.

Ágúst Flygenring Það er nú orðið sýnilegt, að það getur ekki orðið, að frv. þetta verði samþ., fremur en nokkurt hinna, og væri því rjettast að taka þau öll aftur í þetta sinn. Að minsta kosti tek jeg brtt. mínar aftur og fer ekki að fara í nein hrossakaup um þær, þó að aðrir hv.þm. sjeu þess ekki ófúsir með sín frumvörp.

Bernharð Stefánsson Þó að mjer þyki það leitt, þá get jeg ekki tjáð hv. nefnd neinar þakkir fyrir það, hvernig hún hefir tekið í þetta mál. Mjer skilst það að vísu, að nefndin gat með engu móti mælt með öllum þeim vegalagafrv., sem fram eru komin. En þá var að mæla með þeim frv., sem eru rjettmæt, eins og mitt frv. er, en leggja á móti hinum. Hitt sje jeg ekki, að rjett sje að vísa rjettmætum kröfum á bug, af því að aðrar órjettmætar eru bornar fram. Hefði hv. nefnd átt að reyna a. m. k. að gera einhvern greinarmun á rjettu og röngu. Mjer finst, að hv. nefnd hefði átt að mæla með jafnsjálfsagðri kröfu og þeirri, að Eyjafjarðarbrautin yrði tekin í tölu þjóðvega. Jeg verð að líta svo á, að Alþingi 1923 hafi gefið loforð um, að allar flutningabrautir skyldu teknar í tölu þjóðvega. Með vegalögunum frá í fyrra var svo þetta loforð efnt, nema hvað Eyjafjarðarbrautin og partur af Borgarfjarðarbrautinni voru settar hjá. Hefði raunar verið sjálfsagt að bæta úr þessu nú. Vegalagafrv. þau, sem hjer hafa verið borin fram, hafa flest farið fram á það, að gera sýsluvegi að þjóðvegum. Hefði jeg með alveg eins miklum rjetti getað gert slíkar kröfur fyrir mitt kjördæmi, t. d. hvað snertir veginn frá Dalvík að vegamótunum. En jeg hefi ekki farið fram á neitt þessháttar, heldur aðeins, að Eyjafjarðarsýsla nyti jafnrjettis við aðrar sýslur um flutningabrautir. Því er haldið fram í nál., að Eyjafjarðarbrautin sje innanhjeraðsbraut. En þó svo kunni að vera, þá hefi jeg sýnt fram á það áður, að svo er einnig um ýmsar aðrar brautir sem gerðar voru að þjóðvegum í fyrra, t. d. Skagafjarðar- og Hvammstangabrautir. Ef hv. nefnd hefði verið alvara með að gæta samræmis í þessu efni, þá hefði hún annaðhvort átt að leggja til, að þessar brautir yrðu teknar úr tölu þjóðvega, eða þá að mæla með því, að Eyjafjarðar- og Borgarfjarðarbrautirnar væru gerðar að þjóðvegum, eins og hinar. Annað er ósamræmi. Þá eru ummæli vegamálastjóra, sem hv. nefnd byggir álit sitt á. Hann heldur því fram, að þessi tvö hjeruð, Eyjafjörður og Borgarfjörður, hafi ekki orðið fyrir neinu misrjetti í fyrra, og bendir í því sambandi á, að Hvítárbrautin hafi þá verið tekin í þjóðvegatölu. Já, það er nú skárri rjettarbótin hvað Eyfirðinga snertir! Mjer finst satt að segja, að Eyfirðingar hafi ekki borið svo ríflegan hlut frá borði hingað til, með styrk úr ríkissjóði til vega, að ástæða hafi verið til að setja þá hjá þess vegna. Það liggur að vísu þjóðvegur þvert yfir sýsluna, en sá vegur er þó ekki langur. það var byrjað á að byggja þann veg fyrir rúmum 20 árum, en því verki hefir þokað fremur hægt; af honum er ekki akbraut nema um 15 km. enn. Enda þótt jeg hafi bæði áður og nú sýnt fram á rjettmæti þessa máls, þá þykist jeg þó sjá, til hvers muni draga um forlög þess nú. Það mun eiga að fara í sömu gröfina og hin frv. Jafnvel hv. sessunautur minn (PÞ), sem var meðflm. þessa frv., leggur nú á móti því, ásamt öðrum hv. nefndarmönnum. Jeg mun því taka þann kost, að taka frv. aftur.

Halldór Stefánsson Við myndum ekki, flm. þessa frv., hafa orðið fyrstir til að bera fram frv. til breytinga á vegalögum þeim, sem samþ. voru á síðasta þingi. En þegar fram voru komin allmörg frv. til breytinga á þeim til þess eins, að ljetta af hjeruðunum viðhaldskostnaði flutningabrauta, sem þegar er búið að leggja um ýms hjeruð, og auk þess raska þeirri grundvallarhugsun, sem ákvörðunin um legu þjóðveganna var bygð á, þá þóttumst við ekki geta setið hjá, án þess að bera fram frv., sem gengi í sömu eða líka átt, og reyna með því að fyrirbyggja meira misrjetti eða misvægi á milli hinna einstöku hjeraða en þegar er orðið. Undanfarið hefir á grundvelli hinna eldri vegalaga verið unnið að því, að leggja flutningabrautir um stærstu og fjölbygðustu hjeruð landsins. Auðvitað var ekki hægt að vinna það alt í senn, og var nú eftir, er vegalagabreytingin var gerð, að leggja slíkar brautir um Fljótsdalshjerað, til þess að það nyti jafnrjettis við hin ýmsu önnur hjeruð í þessu efni. Aðstöðumunurinn er þessi: Við eigum eftir að fá okkar innanhjeraðsflutningabraut til jafns við hin ýmsu önnur hjeruð. Hinir aðrir hafa fengið sínar brautir, en vilja skorast undan að hafa viðhald þeirra. Við myndum þykjast góðu bættir, ef við fengjum flutningabraut til jafns við aðra, þótt við yrðum að kosta viðhaldið. Þótt við þykjumst þessa fullvissir, að frv. okkar þoli fyllilega samanburð við hin önnur frv., er fyrir liggja, um rjettmætar ástæður, búumst við hinsvegar ekki við, að það eitt verði samþ. eða fái aðra afgreiðslu en hin vegabreytingafrv. Og þar sem þau af þeim, sem afgreiðslu hafa fengið, hafa ýmist verið feld eða tekin aftur, þá lýsi jeg yfir því, fyrir hönd okkar flm., að við tökum frv. þetta aftur.

Klemens Jónsson Jeg get að miklu leyti borið sömu ástæður fram fyrir þessu frv. mínu á þskj. 57 og hv. 1. þm.N.-M. (HStef) fyrir sínu. Jeg sá, að hjer voru fram borin nokkur frv., sem fóru fram á það, að gera fjölfarna innansveitarvegi að þjóðvegum. Jeg bjóst við, að sú alda væri að vakna hjer í deildinni, að koma þessu í framkvæmd. Og ekki var hvað síst ástæða til, að svo yrði gert við vegi þá, sem um ræðir í frv. mínu, þar sem þeir eru flestum öðrum fjölfarnari hjer á landi. En er til samgmn. kom, varð það þegar ljóst, að ekki var hægt að taka alla þessa vegi upp í tölu þjóðvega, og það því síður, er augljóst þótti, að fleiri kæmu á eftir. Lög um þetta efni hefðu ekki getað orðið annað en pappírsgagn, því augljóst þótti, að ríkissjóður gæti ekki reist rönd við þeim kostnaði, er af þessu leiddi á næstu áratugum. Það er óhætt að fullyrða. Af þessum ástæðum fanst mjer, eins og öðrum nefndarmönnum, rjettast, að láta öll frv., er gengu í þessa átt, fara í sömu gröfina. Jeg átti fyrir mitt leyti hægt með þetta, þar sem af Rangárvallasýslu hefir nýlega verið ljett miklum kostnaði af viðhaldi Holtavegarins, og vegna þess, að jeg hefi nýlega frjett, að stjórnarráðið hafi staðfest samþykt þaðan um sýsluvegasjóð, og getur þá fengist lögmæltur styrkur úr ríkissjóði. Jeg vona, að hv. deild kunni að meta það, að hjer hefir engin hreppapólitík komið til greina hjá okkur nefndarmönnum, þótt við bærum fram 4 frv. um þetta efni, höfum við allir - af þeim ástæðum, er jeg hefi þegar greint frá - sætt okkur við að horfa á eftir þessum afkvæmum okkar niður í gröfina. Menn munu þegar hafa skilið á orðum mínum, að jeg tek frv. aftur.

Jón Auðunn Jónsson Það eru alveg sjerstakar ástæður, sem til þess liggja, að farið er fram á þá breytingu, er í frv. felst. Hjer er alls ekki um innansveitarveg að ræða, heldur um veg á milli hjeraða, og slíkir vegir hafa alstaðar verið teknir í þjóðvega tölu, nema hjer. Þar að auki er vegur þessi mjög fjölfarinn. En eins og hv. 2. þm. Rang. (KIJ) hefir þegar sagt, kom samgmn. sjer saman um að leggja á móti öllum frv. En hinsvegar er jeg sannfærður um það, eins og hv.þm. A.-Sk. (ÞorlJ) sagði um sitt frv., að þetta frv. gengur aftur á hverju þingi, uns það verður samþykt. En þrátt fyrir það tek jeg frv. aftur að þessu sinni.

Jörundur Brynjólfsson Jeg skal ekki tefja umræðumar. Jeg get að mestu skírskotað til þess, sem aðrir flm. hafa sagt hjer um þessi frv.; einkum til ræðu hv. 2. þm. Rang. (KIJ), að við myndum ekki hafa borið þetta frv. fram, ef ekki hefðu verið komin fram fleiri frv. í þessa átt, sem áttu síst meiri rjett á sjer en þetta. Jeg mun ekki nú víkja að þeim ummælum vegamálastjóra, sem standa í nál., að síst sje ástæða til að ljetta viðhaldi vega af Árnessýslu meira en búið er. Jeg mun tala um það síðar, er fjárlögin koma til umræðu. En hitt er flestum kunnugt, að landslagi í Árnessýslu er svo háttað, að góðir vegir eru þar ekki til, öðruvísi en bygðir. Nú stendur til að leggja veg um neðanverða sýsluna, sem búist er við að kosti 180 þús. krónur. Aðrir vegir, sem þegar eru lagðir, hafa verið mjög dýrir, og ekki síður viðhald þeirra. En að þessu mun jeg víkja síðar. En jeg get þegar lýst yfir því, að í samráði við hv. meðflm. minn (MT) tek jeg frv. aftur.

Forsætisráðherra (JM): Jeg geri ráð fyrir, að þetta frv. beri með sjer alt, sem nauðsynlegt er um það að segja. Það er tekið fram í aths., hvaða skýrslur hafi borist með umsóknunum. Jeg fyrir mitt leyti hygg ekkert athugavert við að veita rjettindin þeim mönnum, er þar um ræðir. Fleiri umsóknir hafa komið, og væri kanske ástæða til að taka sumar þeirra til greina. En það skilyrði, sem mjer fanst ekki fyllilega nógu ljóst, að uppfylt væri, var búsetuskilyrðið. Jeg legg til, að máli þessu verði vísað til allsherjarnefndar.

Klemens Jónsson Hæstv. forsrh. gat þess, að fleiri umsóknir hefðu komið fram um ríkisborgararjett en þær, sem í frv. eru nefndar, en ekki verið teknar til greina, vegna óvissu um búsetu umsækjenda. En á þá að leggja aðaláhersluna á búsetuna eina? Mjer finst, að ennfremur ætti það aðallega að koma til greina, hvort viðkomandi maður getur talað íslenska tungu sæmilega. Við höfum enn litla „praxis“ í þessum málum, aðeins örfáir menn hafa fengið þessi rjettindi, og þeir kunna víst íslenska tungu. Í Danmörku er þess altaf getið, þegar svona mál eru lögð fyrir þingið, hvort viðkomandi kann dönsku, og það er gert að skilyrði þar, að hann kunni tunguna nokkurnvegin. Vildi jeg, að þetta yrði einnig gert að skilyrði hjer. Jeg vil því beina þessu til allsherjarnefndar, með þeirri ósk, að hún athugi það vel, og vonast jeg til þess, að hún verði sammála um það, að aðalskilningur laganna eigi að vera sá, að veiting ríkisborgararjettar sje bundinn því skilyrði, að menn kunni tungu landsins.

Forsætisráðherra (JM): Það er rjett, að íslenskukunnáttu þarf, enda eru vottorð fyrir hendi þar um. Alt of strangir um kunnáttu í málinu ættum vjer þó ekki að vera, því að það er erfitt fyrir útlendinga flesta að læra það til fullnustu.