Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill geta þess að atkvæðagreiðslur verða þegar að loknum dagskrárliðnum Störf þingsins. Jafnframt verða atkvæðagreiðslur eftir hádegi á nýjum fundi svo gera megi 8. mál á dagskrá að lögum.

Virðulegi forseti. Sú staða er komin upp í íslensku samfélagi að þar eru margir mengunarvaldar og byggingar og atvinnurekstur menga mun meira en gert hefur verið ráð fyrir. Fréttir berast af mikilli flúormengun í Hvalfirði þar sem hestar hafa sýkst. Við getum ímyndað okkur hvernig sú flúormengun fer með fólk. Mikil brennisteinsmengun er á Hellisheiði og ef fólk keyrir yfir heiðina má sjá þar ryðguð möstur. Við getum ímyndað okkar hvernig mengunin fer í fólk enda hef ég af þessu áhyggjur, bæði á Grundartanga og á Hellisheiði en báðir þessir mengunarstaðir eru í mikilli nálægð við mesta þéttbýlisstað landsins. Svo við tölum ekki um það sem gerðist með sorpbrennslurnar þar sem mengunin fór út í jarðveginn. Umhverfisstofnun hefur haft vitneskju um alla þessa mengunarþætti um langa hríð án þess að beita þvingunarúrræðum eða grípa til annarra tiltækra ráða sem þeir hafa samkvæmt lögum. Ljóst er að hér er um að ræða líf og limi fólks og það er mjög alvarlegt ef eitureinkenni sjást á dýrum. Annaðhvort á að gera kröfu á þessa stóriðju um að bæta hreinsibúnað verksmiðjanna eða grípa til annarra ráða, jafnvel hreinlega að loka þeim. Mig langar að spyrja hv. þm. Mörð Árnason, formann umhverfisnefndar en ég hygg að hann vilji hvorki loka umhverfisráðuneytinu né Umhverfisstofnun þrátt fyrir að þessar stofnanir hafi mjög brugðist íslenskri þjóð. Hvað hyggst formaður umhverfisnefndar gera varðandi þessar fréttir og staðreyndir? Hvað sér hann fyrir sér? Við þetta verður ekki unað.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þennan umræðuvaka því full þörf er á honum. Um flúormengunina í Hvalfirði vil ég segja að ég ætla ekki að deila við sérfræðing Matvælastofnunar um að sýkin í hrossunum stafi ekki af flúoreitrun. Ég vil hins vegar segja í fullri alvöru við þá ráðherra sem hér eru staddir eða voru rétt áðan, annars vegar hæstv. umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur og hins vegar hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra Jón Bjarnason, sem ég vona að heyri í mér, að það gengur ekki að stofnanir á þeirra vegum, annars vegar Umhverfisstofnun og hins vegar Matvælastofnun, hagi sér svona. Erindi barst til Umhverfisstofnunar 21. apríl 2009 um þessa sýki. Það var fyrst 14. júní 2010 að Umhverfisstofnun sendi hana til Matvælastofnunar. Matvælastofnun beið í næstum heilt ár með svar, til 4. apríl 2011. Síðan var bið hjá Umhverfisstofnun að svara Ragnheiði Þorgrímsdóttur hrossabónda við Hvalfjörð frá apríl og fram til dagsins í dag, í heilan mánuð. Það var ekki fyrr en fjölmiðlar fóru að fjalla um málið að svarið barst. Þetta eru tvö ár -  Um hitt málið er hægt að halda langar ræður sem ég hef því miður ekki tíma til að gera. Ég fagna því að heilbrigðisnefnd Reykjavíkur og annarra sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu skuli hafa brugðist við. Rétt er að vekja athygli á því að þær gera það í umhverfismatsferli, í því ferli umhverfismats sem við mörg á þinginu teljum eðlilegt en aðrir, m.a. ýmsir í flokki hv. fyrirspyrjanda, Framsóknar- og Sjálfstæðisflokknum hafa amast við og vilja sumir afnema.

Virðulegi forseti. Nú liggja fyrir þinginu tvö frumvörp varðandi stjórn fiskveiða sem byggð eru á meginniðurstöðum endurskoðunarhóps sem var skipaður árið 2009 og skilaði af sér niðurstöðum síðasta haust. Endurskoðunarhópurinn komst einhuga að þeirri niðurstöðu að nytjastofnar við strendur landsins ættu að vera eign þjóðarinnar, eign íslenska ríkisins. Ein af meginniðurstöðum hópsins er að gerðir verði tímabundnir samningar við þá sem fá að nýta þá auðlind og að byggðatengingar aflaheimilda verði auknar frá því sem verið hefur. Um þetta var full samstaða. Einnig var full samstaða í hópnum um að grípa eigi til aðgerða til að sporna við því að þeir sem fá að nýta auðlindir sjávar nýti þær með öðrum hætti en veiða þær, þ.e. að þeir fénýti þær ekki. Full samstaða var í endurskoðunarhópnum um að takmarka mjög framsal innan ársins þannig að menn veiddu sem mest af þeim afla sem þeir fá án þess að draga úr þeim nauðsynlega sveigjanleika sem fólginn er í því að menn geti skipst á aflaheimildum. Full samstaða var í hópnum um að takmarka mjög varanlegt framsal, takmarka að þeir sem fá nýtingarsamninga geti selt þá varanlega eða veðsett inn í framtíðina. Um það var full samstaða  Frumvörpin byggjast á þeirri samstöðu sem þarna kom fram. Þetta eru meginmarkmið endurskoðunarhópsins og eru meginsjónarmiðin sem koma fram í frumvörpunum sem lögð hafa verið fram á þingi og kallað hefur verið eftir. Síðast í gær stóðu menn á orgunum, m.a. fulltrúar Sjálfstæðisflokksins, og gerðu hróp að forsætisráðherra fyrir að málið væri ekki komið á dagskrá. En síðan þegar á reynir beita þeir þeim brögðum sem þeir kunna til að koma í veg fyrir að málið verði rætt í dag. Það er á ábyrgð stjórnarandstöðunnar, 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum hljóð og biður hv. þingmenn um að virða tímamörk.

Frú forseti. Ég ætla að taka til umfjöllunar sama efni og hv. þm. Björn Valur Gíslason sem var ræðumaður á undan mér, hvað sem líður frammíköllum hv. þm. Árna Johnsens, vakti máls á og það eru sjávarútvegsmálin. Ég hef skoðað sérstaklega samþykkt flokksþings Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum og af því að ég ber alla jafna nokkurt traust til framsóknarmanna og hef trú á þeim hef ég m.a. skoðað hana í ljósi þeirra frumvarpa sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og kynnt um breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu. Og einnig með vísan til ummæla sem ýmsir þingmenn Framsóknarflokksins hafa viðhaft um að frumvörp ríkisstjórnarinnar séu í öllum meginatriðum  Það er rétt sem hér hefur komið fram að undanförnu, m.a. í þingsal í gær, að nánast hefur verið öskrað á það að frumvörpin um sjávarútvegsmál kæmu fram til umræðu á þingi. Nú ber svo við, eins og ég hef skilið málið, að stjórnarandstöðuflokkarnir,  Menn hljóta að velta fyrir sér hvort ekki sé vilji Framsóknarflokksins að ræða að minnsta kosti þær grundvallarbreytingar sem hér eru lagðar til og sem mér sýnast margar hverjar vera í samræmi við það sem flokksþing Framsóknarflokksins samþykkti þó einstakar útfærslur geti verið með öðrum hætti. Við getum þá rætt það. Vilja menn til dæmis ekki auka strandveiðarnar? Vilja menn ekki gefa möguleika á síld sem nauðsynlegum meðafla? Vill Framsóknarflokkurinn það ekki? Vill hann ekki fá þetta mál til umræðu í þinginu sem fyrst, koma því til nefndar svo hægt sé að fjalla um það  Ég beini þessari spurningu til formanns þingflokks Framsóknarflokksins.

Er Framsókn á móti strandveiðum?

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisverð umræða en sorglegt er samt að heyra hvað hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem hafa talað eru afar illa að sér um hvernig málin hafa gengið fyrir sig á þinginu og ekki síst innan ríkisstjórnarinnar. Ég held að hv. þingmenn Vinstri grænna ættu að ræða það sín á milli og við ráðherra ríkisstjórnarinnar og hugsanlega þá sem ákveða dagskrá þingsins. Svo ég upplýsi það þá hefur ekki mikið reynt á hvort Framsóknarflokkurinn eða aðrir í stjórnarandstöðu á þingi vilji fá mál á dagskrá sem tengjast sjávarútvegsmálum eða ekki. Aðrir hafa frekar deilt um það sín á milli. Ég held að stjórnarliðar ættu að setjast niður einu sinni og velta fyrir sér hvort þeir geti t.d. náð saman um að annað málið komi fram eða bæði. Ástæðan fyrir því að frumvörpin eru ekki rædd hér er vandræðagangur og sundurlyndi meðal stjórnarflokkanna. Það er ekki þannig að stjórnarandstaðan sé að þvælast fyrir. Varðandi þær vangaveltur sem hv. þingmaður hafði uppi þá er örlítill samhljómur í þeim frumvörpum sem hafa komið fram og með ályktun flokksþings framsóknarmanna. Hins vegar eru útfærslurnar sem þar eru boðaðar á engan hátt nálægt því sem þar var ályktað. En að sjálfsögðu eru framsóknarmenn eins og aðrir tilbúnir til að ræða þessi mál og opna á að gera þurfi ákveðnar breytingar á sjávarútvegskerfinu. Það þýðir ekki að öll þvælan sem kemur frá ríkisstjórninni eigi að vera grunnur að því sem verður breytt. Það er bara þannig, hv. þingmenn. Ég skora á þingmenn Vinstri grænna sem rætt hafa þessi mál nú þegar, þá ágætu þingmenn sem standa í dyrunum, að setjast niður með samstarfsflokknum í ríkisstjórn og spjalla um hvernig best sé og unnt sé að bera fram þessi mál og hvort það sé yfirleitt einhver 

Hæstv. forseti. Ég vildi ræða frekar um hið fyrra mál sem var á dagskrá, þ.e. mengunina frá ýmissi stóriðju sem starfrækt er í dag, bæði jarðhitaveitum, stóriðjuverksmiðjum og sorpbrennslustöðvum. Dæmin sem komið hafa í ljós eru alvarleg, svo sem þær kvartanir sem einstaklingar hafa borið fram vegna hugsanlegrar mengunar, ferlið sem fer í gang þegar sótt er um starfsleyfi og ekki síður andstaðan sem ríkt hefur hér á landi og er landlæg eftir að ljóst hefur orðið að hætta sé á mengun frá ákveðinni starfsemi. Þó nokkur ár liðu þangað til að í ljós kom að flúormengun var frá stóriðjunni í Straumsvík. Þegar ljóst er að hætta er á flúormengun frá álverum þá eiga þau auðvitað ekki að fara af stað með nýja starfsemi öðruvísi en að sjálfsagt sé að allar varnir séu með besta hætti sem þekktar eru. Ef varnirnar eru dýrar verður að meta hvort rekstur nýrrar verksmiðju ber kostnaðinn en þær eiga að vera góðar. Eins ber okkur að betrumbæta þær mengunarvarnir sem eru í dag hvað varðar brennistein frá jarðhitaveitum. Við eigum að hafa fullkomnar varnir á þeim veitum sem settar verða upp og fara eftir þeim reglugerðum sem hæstv. ráðherra hefur sett varðandi mengunarvarnir um losun á brennisteini. Það er 

Virðulegi forseti. Ég vil ræða eitt mál sem er að verða nokkuð algengt, mál sem snýr að ísbjörnum. Eins og við vitum hafa nokkrir ísbirnir komið til Íslands á síðustu missirum og það er ekkert gamanmál. Ætli þeir séu ekki hættulegustu landdýrin? Að minnsta kosti með þeim allra hættulegustu, og hafa orðið ýmsum að bana.

Einum manni síðustu þúsund árin á Íslandi.

Hér kallar hæstv. utanríkisráðherra að ísbjörn hafi bara orðið einum manni að bana á síðustu þúsund árum. Og hvað segir það okkur, virðulegi forseti? Það segir okkur að það er afskaplega mikið skilningsleysi á alvöru málsins hjá hæstv. utanríkisráðherra svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Ef þeir væru hér upp á hvern dag, í hverri götu og gerðu engum manni mein væri það kannski í lagi en þeir hafa komið hingað endrum og eins. Þegar sá fyrsti kom urðu um það mjög harðar deilur og hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir, sem þá var hæstv. umhverfisráðherra, varð fyrir miklu aðkasti og árásum, mjög ómaklega. Hæstv. umhverfisráðherra brást hárrétt við en fékk mjög mikla gagnrýni. Sá þingmaður sem gekk hvað harðast fram í gagnrýninni var hv. þm. Álfheiður Ingadóttir sem sagði meðal annars af því tilefni að henni þætti miður að við hefðum ekki meiri þroska en svo að grípa bara í gikkinn þegar við sæjum ísbirni. Nú kom hingað einn um daginn og hæstv. ráðherra Svandís Svavarsdóttir brást hárrétt við. Ber að þakka fyrir það. Ég vil af þessu gefna tilefni spyrja hv. þm. 

Frú forseti. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði, nú á þremur árum hafa fjórir hvítabirnir gengið hér á land og þar áður liðu 20 ár frá því vitað var um síðustu komu. En þessar hvítabjarnakomur hafa auðvitað alltaf, alveg hreint frá upphafi landnáms, vakið mikla athygli, mikla hræðslu en líka deilur, kannski ekki síst fyrri hvítabjörninn sem kom á land á Skaga árið 2008 þegar gripið var í gikkinn einn, tveir og þrír eins og hv. þingmaður nefndi. Myndin sem birtist inni í stofu hjá fólki af blóðugum birninum og skotveiðimönnunum hreyfði við mönnum, þar á meðal mér. Ég fordæmdi þessar aðfarir vegna þess að það var aldrei hugað að því að þyrma lífi hvítabjarnarins. Hæstv. þáverandi umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir brást mjög vel við þessari gagnrýni og þegar næsti hvítabjörn kom greip ráðherra til allra mögulegra ráða sem þá voru í hennar hendi til að þyrma lífi bjarnarins.  
            

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa ræðumönnum tóm til að svara og biður hv. ræðumenn að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Fólki er heitt í hamsi sem endranær. Ég vil ræða störf þingsins undir þessum ágæta lið, störfum þingsins. Ég lét setja mig á mælendaskrá áður en hv. þm. Björn Valur Gíslason og Árni Þór Sigurðsson tóku til máls en það verður að segjast að þeir gáfu mér enn frekara tilefni til að ræða um störf þingsins. Vegna ummæla þeirra um að stjórnarandstaðan sé að koma í veg fyrir að ákveðin mál séu tekin á dagskrá vil ég byrja á að upplýsa hv. þingmenn og þjóðina alla um það hvernig dagskrárvald Alþingis er ákveðið. Við höfum hér nokkuð sem heita þingsköp Alþingis. Við höfum reglur um þau og fyrsta reglan er sú að mál eiga að koma fram fyrir 1. apríl til að hægt sé að taka þau á dagskrá án þess að leita þurfi afbrigða. Nú er 20. maí og ríkisstjórnin lagði fram tvö frumvörp um sjávarútvegsmál þann 19. maí, einum mánuði og 19 dögum eftir að fresturinn rann út. Þá þarf að leita afbrigða. Við erum alltaf að tala um að við þurfum að fara upp úr skotgröfunum, hafa málefnalega umræðu, og hæstv. fjármálaráðherra ræddi hér einmitt um daginn þessi sömu sjávarútvegsmál og kallaði eftir að menn ræddu þau af yfirvegun, af þekkingu og efnislega. Þess vegna sagði þingflokkur Sjálfstæðisflokksins nei takk við því að þurfa að greiða um það afbrigði að taka mál á dagskrá þegar þau hefðu legið hér í sólarhring. Það er fyrst og fremst vandræðagangur, skipulagsleysi, óstjórn og ósamkomulag stjórnarflokkanna sem hefur komið í veg fyrir málefnalega umræðu um þessi 

Virðulegi forseti. Það var 7. september sl. sem hin umtalaða endurskoðunarnefnd í sjávarútvegsmálum skilaði af sér. Í framhaldinu hefði verið hægt að leggja fram fullbúið frumvarp í góðri sátt ef pólitískur vilji hefði verið til þess af hálfu stjórnarflokkanna. Svo var ekki. Þá tók við mjög sérkennilegt tog á milli stjórnarflokkanna um þetta mál sem hefur núna staðið nánast látlaust í níu mánuði, hér um bil fullan meðgöngutíma, og niðurstaðan er síðan þau frumvörp sem við höfum séð á síðasta sólarhring. Þetta frumvarp var lagt fram korteri fyrir þinglok og ætlast er til þess að það fái síðan eðlilega umfjöllun á mjög stuttum tíma. Það er auðvitað alveg um tómt mál að tala. Það sem þessi frumvörp fela í sér er fullkominn útúrsnúningur á niðurstöðu endurskoðunarnefndarinnar. Þetta er ekki bara skoðun mín, þetta er líka skoðun útvegsmanna stærri og minni báta. Þetta er skoðun allrar sjómannahreyfingarinnar sem sat í þessari endurskoðunarnefnd. Þetta er líka skoðun fulltrúa landverkafólks sem hefur tjáð sig um þessi mál. Það sem hér er um að ræða á lítið skylt við þá vinnu sem fór fram í endurskoðunarnefndinni, þetta er skrumskæling á því starfi. Síðan bætist eitt við. Þegar við lesum þessi frumvörp getur þar aldeilis að líta ýmislegt. Þar birtist meðal annars umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Ég er ekkert endilega sammála öllu því sem þar segir en þar eru hins vegar settar fram hinar sverustu athugasemdir sem ég hef nokkru sinni séð koma frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins um frumvarp af þessum toga eða nokkurt einasta stjórnarfrumvarp sem mig rekur minni til. Þar er hreinlega látið að því liggja að um sé að ræða frumvarp sem sé í bága við stjórnarskrá Íslands. Það er óábyrgt af ríkisstjórn og stjórnarflokkum að leggja fram frumvörp með þessum hætti þar sem athugasemdir koma úr sjálfu fjármálaráðuneytinu um þetta mál þar sem dregið er í efa að frumvarpið standist stjórnarskrána. 

Virðulegi forseti. Reiptog hæstv. ríkisstjórnar Íslands er endalaust. Það er sérkennilegt að því leyti að það eru ekki bara tveir endar í reiptoginu þar sem Vinstri grænir og Samfylkingin eru hvor á sínum vængnum, það eru alls konar spottar út úr endunum og þar dingla ýmsir á eiginhagsmunaforsendum. Þetta er sérstakt reiptog á Íslandi. Störf þingsins eru í reiðileysi. Stjórn landsins er í reiðileysi og þingið dregur dám af því. Það er hrikalegt uppnám í öllu er lýtur að framfaramálum, allt sem skiptir máli sett á klaka. Ríkisstjórnin ætti að hafa manndóm í sér til að segja af sér og sinna fólkinu í landinu sem er orðið þreytt á ráðaleysi, afstöðuleysi og ábyrgðarleysi ríkisstjórnarflokkanna. Þetta er því miður staðreynd málsins. Eina lífsmarkið er hjá hæstv. utanríkisráðherra sem spókar sig í útlöndum austur og vestur og hittir fólk á samkvæmisstundum þar.

Rétt.

Annað er nú ekki að ske.  Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir hrópar að aðalatvinnuvegi Íslendinga, sjávarútveginum. Kylfurnar og svipurnar eru á lofti. Þó má fagna því og óska þjóðinni allri til hamingju og 

Forseti minnir hv. þingmenn á að þegar forseti slær í bjöllu ber að gera hlé á máli sínu eða víkja úr ræðustóli ef ræðutíminn er úti. 
            

Frú forseti. Það er leiðinlegur svipur á upphafi þingstarfa í dag að fylgjast með hv. þingmönnum Vinstri grænna koma hér upp arga og grama í örvæntingarfullri tilraun til að breiða yfir eigin vandræðagang er snertir fiskveiðistjórnarmálið allt saman, fara að beina spjótum sínum að Framsóknarflokknum í þeirri umræðu og saka okkur, sem í þeim flokki erum, um að vilja ekki ræða málefni sjávarútvegsins af yfirvegun. Ég beini því til hv. þingmanna að vera sjálfir yfirvegaðir í málflutningi sínum hér því að yfirbragð þeirra þingmanna, a.m.k. þriggja vinstri grænna sem hafa talað hér, hefur ekki borið vott um mikla yfirvegun. Varðandi sundurlyndið sem einkennir ríkisstjórnina í sjávarútvegsmálunum er sorglegt að ríkisstjórnin skuli hafa lagt málið fram með þeim hætti sem raun ber vitni vegna þess að við höfum séð mjög misvísandi skilaboð frá stjórnarliðum þegar kemur að umræðum um það frumvarp. Það er ekki samstaða á ríkisstjórnarheimilinu um fiskveiðistjórnarfrumvarpið, það hefur komið fram opinberlega, og því er þetta máttlítil tilraun Vinstri grænna til að reyna að dreifa athyglinni frá eigin vandræðagangi þegar þeir beina spjótum sínum að Framsóknarflokknum. Stefna Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum er mjög skýr og var sett niður á blað á síðasta flokksþingi Framsóknarflokksins sem haldið var í síðasta mánuði. Það er rétt að sumt sem kemur fram í þeirri stefnu rímar að einhverju leyti við þessa stefnu en annað gerir það ekki. Ég get nefnt sem dæmi að töluverðir ágallar sem ég sé á þessu frumvarpi eru meðal annars mjög víðtækar valdheimildir sjávarútvegsráðherra. Mér finnst langtímahugsunin í þessu frumvarpi vera fyrir bí sem hefur verið eitt af aðalsmerkjum íslenska fiskveiðistjórnarkerfisins, og svo sé ég mjög miklar takmarkanir á áframhaldandi hagræðingu 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason fór ágætlega yfir það áðan hve víðtæk sátt hefði náðst í sáttanefndinni svokölluðu sem skilaði af sér í september á síðasta ári um framtíðarskipulag í fiskveiðistjórnarmálum. Það var auðvitað mjög jákvætt að sá árangur skyldi nást í þeirri nefnd eftir þá miklu vinnu sem menn lögðu á sig þar í heilt ár. Ég vonaðist til þess að í kjölfarið kæmi málefnalegri umræða um það hvernig við gætum hagað hér skipulagi á sjávarútvegsmálum til lengri tíma litið. Það er því alveg með ólíkindum að horfa upp á það að ríkisstjórnarflokkarnir hafi velkst með þetta mál síðan, núna í sjö mánuði, og eru að koma með þetta fram í algjörum henglum á síðustu dögum þingsins. Það er alveg með ólíkindum og segir allt um stöðuna í þessum málum á þessu ríkisstjórnarheimili. Hæstv. forsætisráðherra kom hér í gær með sína gömlu lummu um að Sjálfstæðisflokkurinn og LÍÚ vildu engar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu á Íslandi, sagði að við ætluðum að standa vörð um gamla kerfið.  
             Þannig er staðan í þessu máli, virðulegi forseti, 

Forseti ítrekar við þingmenn að virða þingsköp og þann ræðutíma sem hér er samkvæmt þeim.

Frú forseti. Ég ætla að vera á töluvert öðrum nótum en hv. þingmenn fram til þessa. Ég er að hugsa um að fagna þeirri undirskrift sem gerð var hér 13. maí af hálfu menntamálaráðherra og Sambands íslenskra sveitarfélaga um tónlistarkennslu í skólum þar sem loksins hefur náðst samkomulag um það með hvaða hætti tónlistarskólarnir eiga að sinna tónlistarkennslu og hverjir eiga að greiða hvað. Þetta er áralöng barátta sem staðið hefur á milli Sambands íslenskra sveitarfélaga og menntamálaráðuneytisins. Nú er þetta í höfn. Það er hins vegar, frú forseti, með þessa undirskrift eins og ýmislegt annað sem gert er á síðustu metrum hvers þings þegar ráðherrar útdeila fjármagni að spurningin er: Er heimild fyrir því í fjárlögum og hvernig er framkvæmd fjárlaga háttað? Hv. formaður fjárlaganefndar, Oddný G. Harðardóttir, hefur margsagt og margsýnt vilja sinn í verki til þess að breyta vinnulagi við gerð fjárlaga og fylgjast með því að fjárlögum sé framfylgt en samt koma alltaf fram ráðherrar, ekki bara hæstv. menntamálaráðherra heldur einstaka ráðherrar, og deila út fjármagni, hugsanlega án þess að stoð sé fyrir þeirri fjárúthlutun í fjárlögum. Frú forseti. Ég fagna þessu framtaki engu að síður en ég óska eftir því við hv. formann menntamálanefndar að hann og nefndin sjálf taki til endurskoðunar lög um tónlistarskóla. Ég vildi gjarnan líka biðja hæstv. ríkisstjórn að útskýra fyrir þinginu hvenær og hvernig þeir 7 milljarðar sem rætt hefur verið um að fara eigi í aukna menntun til framhaldsskólans og framhaldsfræðslu 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að það vannst tími til þess að ég gæti komið hér upp og brugðist örlítið við orðum hv. formanns umhverfisnefndar, Marðar Árnasonar. Það er nú á eina bókina lært að samfylkingarþingmenn virðast vera haldnir pínulitlu minnisleysi því að þeir muna ekki að þeir eru búnir að vera í ríkisstjórn í fjögur ár. Hér hefur Samfylkingin haft fjögur ár til að taka sig í gegn í umhverfismálum. Í síðustu kosningum var slagorðið „Grænt Ísland“. Nú eru Vinstri grænir komnir með Samfylkingunni í ríkisstjórn og eins og allir vita seldu þeir sig sem umhverfisflokk í síðustu kosningabaráttu og hafa gert allt frá stofnun hans þannig að nú skal bara tekið á, herra formaður umhverfisnefndar. Þessi mengun er til staðar. Umhverfisstofnun sem er sprottin upp úr reglugerð frá Evrópusambandinu, hvað annað, ein kratastofnunin, eftirlitsstofnunin sem á að vera hér með eftirlit, svipað og Fjármálaeftirlitið, virðist vera að bregðast eins og Fjármálaeftirlitið gerði hér í aðdraganda hrunsins. Mengun eftir mengun, mengunarstaður eftir mengunarstað fara svo langt fram úr leyfilegum mörkum og stofnunin aðhefst ekkert. Það er eins og að fyrirmyndin sé sótt í Fjármálaeftirlitið, því miður, þannig að nú hvet ég hv. formann umhverfisnefndar til að kalla aðila frá Umhverfisstofnun fyrir umhverfisnefnd í næstu viku, í nefndavikunni, og við förum sameiginlega yfir þau vinnubrögð sem eru viðhöfð í stofnuninni þegar grunur vaknar um mengun eða það er hreinlega tilkynnt um mengun. Ég skora á þingmanninn að verða við þessari ósk minni og óska eftir að málið verði sett á dagskrá í nefndavikunni.

Forseti minnir hv. þingmenn á að beina máli sínu til forseta þegar þeir taka til máls í ræðustól Alþingis.

Forseti. Hér hafa ýmsir menn rætt um störf þingsins og ég tel ástæðu til að ræða í framhaldi af því um fundarstjórn forseta. Það er alveg augljóst að menn vilja komast í umræðu um fiskveiðifrumvörpin. Menn vilja gera það í dag. Það er ljóst að það er meiri hluti á þinginu eftir ræðu Gunnars Braga Sveinssonar, hv. formanns þingflokks framsóknarmanna, fyrir afbrigðum. Það er ekki ljóst hvað Sjálfstæðisflokkurinn vill gera en það er samt ljóst að Sjálfstæðisflokkurinn er þegar farinn í ræðustól, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson o.fl., og byrjaður að ræða málið efnislega. Ég sé ekki að okkur sé neitt að vanbúnaði, frumvarpið er komið fram,  Ég geri það að tillögu minni að eftir atkvæðagreiðslu verði þessum fundi slitið og síðan settur annar með þeirri dagskrá sem meiri hluti þingsins er nú orðinn sammála um að eigi að vera hér í dag. 
            

Dagskrá þingsins liggur fyrir og er á vef þingsins.

Forseti. Ég vil byrja á að biðjast afsökunar á því að hafa dregið alla stjórnarandstöðuna undir sömu regnhlífina varðandi afstöðu til þess að ræða frumvörp um stjórn fiskveiða í þinginu.  Varðandi málið sjálft tek ég undir það sem kom fram í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar áðan um það að taka þetta mál á dagskrá í dag. Ég skora á forseta Alþingis að gera dagskrártillögu um að málið verði tekið á dagskrá á eftir og það verði leitað afbrigða meðal þingmanna hvort það sé mögulegt. Þá kemur vilji þeirra í ljós. 
            

Forseti vill geta þess að dagskrá þingsins í dag var ákveðin á fundi þingflokksformanna í gær og hún liggur fyrir.

Frú forseti. Hv. þm. Björn Valur Gíslason kom hér upp og talaði um þingflokk sem ég kannast ekki við að sé á þingi, þingflokk fjarstaddra. Ég mælist til þess að hv. þingmaður komi hingað og útskýri hvað hann á við með þessu og jafnframt hvort hann sé að bera níð í fjölmiðla sem meðal annars birtist á Eyjunni nýlega um að ákveðnir þingmenn, þrír þingmenn sem hér sitja, séu ekki við umræður í þinginu. Er sú sögusögn komin frá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni?

Virðulegi forseti. Meginmarkmið þessa frumvarps er að gera barnaverndarstarf í landinu öllu skilvirkara og markvissara í bæði viðkvæmum og flóknum málaflokki. Frumvarpið skýrir og skerpir ákvæði gildandi laga og eyðir óvissu en jafnframt er í því að finna ýmis mikilvæg nýmæli, svo sem um tilkynningarskyldu, skyldu til að kveðja til sérfróða meðdómsmenn, kæranleika tiltekinnar ákvörðunar barnaverndarnefndar, lögsögu barnaverndarnefnda í málefnum barna sem ekki eiga lögheimili á Íslandi, breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og svo mætti áfram telja, allt afar mikilvægar breytingar sem félags- og tryggingamálanefnd stendur einhuga að. Hún er einhuga að baki nefndarálits og breytingartillagna hvað þetta frumvarp varðar. Þær eru ekki margar vegna þess að frumvarpið sjálft er afar vel og vandlega unnið og við 

Virðulegi forseti. Við greiðum atkvæði um breytingar á barnaverndarlögum sem eru allar mjög til bóta. Félags- og tryggingamálanefnd stóð mjög einhuga að þessu máli og vann mjög einarðlega að því saman. Breytingarnar eru allar mjög til bóta, frumvarpið er mjög vel unnið og margar góðar réttarbætur þó að auðvitað séu ákveðin atriði, eins og t.d. verkaskipting ríkis og sveitarfélaga, sem við hefðum gjarnan viljað hafa heldur fastari í forminu. Ég þakka hv. félags- og tryggingamálanefnd kærlega fyrir samvinnuna í þessu máli og vona svo sannarlega að málið fái einhuga samþykki í þinginu.

Frú forseti. Ég tek undir að það var mjög gott samstarf í hv. félagsmálanefnd um þetta mál og þar unnu allir saman að því. Ég tel að frumvarpið sé mjög til bóta. Hins vegar vantar enn að reyna að komast inn fyrir þann huliðshjálm sem eðlilega umlykur barnaverndarmál. Þau eru mjög viðkvæm en það gerir líka að verkum að það getur verið mjög erfitt fyrir fólk að kæra einhverjar misfellur sem verða eins og Breiðavíkurmálið sýndi. Það er ýmislegt fleira sem maður gjarnan vildi hafa séð í þessu frumvarpi en ég tel engu að síður að það sé mjög til bóta og ég segi já við því.

Frú forseti. Ég ætla einnig að vitna um það að samstarfið í nefndinni um þetta mál var mjög gott. Það var líka mjög gott að við fengum inn í nefndina ákaflega fín frumvarpsdrög og vel unnin af nefnd á vegum framkvæmdarvaldsins um þessi mál. Það var mjög gott forskot í þeirri vinnu. Og eins og í mörgum öðrum málum var samstarfið einkar gott um þetta. Ég held að þessi málaflokkur sé þannig að hann þurfi stöðugt að vakta. Hér er auðvitað margt til bóta en hér vakna margar spurningar sem er enn þá í rauninni ósvarað, eins og t.d. um stöðu barna sem búa á tveimur heimilum. Mörg hugtök í þessu frumvarpi eru í raun óútkljáð og óskilgreind og ég vil nota tækifærið og hvetja hv. allsherjarnefnd til að fara mjög í saumana á því t.d. þegar hún fer yfir barnalögin sem eru komin hingað inn sem frumvarpsdrög.

Virðulegi forseti. Ég vona að þetta frumvarp sé ekki á neinni hraðferð. Það skiptir máli að fara vel yfir það. Ég sé að hv. umhverfisnefnd hefur fjallað um málið og er með ágætisnefndarálit sem er þokkaleg sátt um. Þegar málið kom fram ræddi ég ákveðna þætti þess. Það er augljóst að nefndin hefur rætt það en ég verð að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég hefði kannski viljað heyra hv. formann nefndarinnar fara aðeins betur yfir þann þátt málsins. Auðvitað er að mörgu að hyggja í þessu en hér erum við að ræða um framkvæmd skotprófa og nú er almenn samstaða um að þeir sem stunda þessar veiðar fari í skotpróf og í rauninni ætti það að vera þannig að allir sem fá slík skotvopnaleyfi ættu að fara í skotpróf. Hins vegar voru fyrstu viðbrögð mín þegar ég sá þetta, þó svo að ég sé fylgjandi því og það sé nauðsynlegt, að það skiptir miklu máli að menn séu meðvitaðir um hvernig það er framkvæmt. Eins og kemur fram í nefndarálitinu eru skotvellir á fimm stöðum, væntanlega eru það þeir staðir sem menn munu nýta til skotprófanna, og þetta eru um þúsund dýr ef ég man rétt, og hv. formaður umhverfisnefndar leiðréttir mig ef ég fer rangt með. Það er líka algengt að menn sæki um og jafnvel hætti við en hvað sem öðru líður eru þetta mörg hundruð einstaklingar sem þyrftu að fara í próf sem þessi og ég held að það væri skynsamlegt að menn mundu hugsa strax í upphafi hvernig þau yrðu framkvæmd. Ég veit að hv. formaður umhverfisnefndar, Mörður Árnason, er mér sammála um það. Ástæðan fyrir því að ég tel mjög mikilvægt að nefndin fari yfir þetta er t.d. að núna eftir 10 ár var í fyrsta skipti auglýst námskeið fyrir þá sem vilja verða hreindýraleiðsögumenn. Ég var að heyra í einum aðila sem svo heppinn að fá að vera með, en það voru, ef ég fer rétt með og ég heyrði þetta bara á skotspónum í gær, 150 sem sóttu um. Það voru 30 sem fengu og það voru þeir sem voru allra fyrstir eftir að opnað var kl. 6, hvort það var að morgni eða seinni part dags. Námskeiðið verður haldið um hvítasunnuhelgina á Egilsstöðum og mun kosta hvern þann sem fer á það 160 þús. kr. og þá er ekki uppihald eða neitt slíkt innifalið. Nú getur vel verið að þetta sé forsvaranlegt út af kostnaði á bak við þetta, ég þekki það ekki en svona fyrstu viðbrögð fyrir hv. umhverfisnefnd ættu að vera að fara aðeins yfir þetta því að ekki á þetta að vera tekjulind, þetta á fyrst og fremst að vera til að mæta kostnaði. Ég veit að það sama er varðandi prófin, að menn eru með sömu hugsjónir um að þetta eigi ekki að vera tekjulind, þetta eigi ekki að vera skattur heldur til að mæta kostnaði. Núna eftir 10 ár fá 30 að fara í prófið þó svo að 150 hafi sýnt því áhuga. Ég held að það væri þess virði að fara aðeins yfir það hvort þetta sé heppilegasta leiðin eins og Umhverfisstofnun fer að þessu og þá er ég að vísa í leiðsögumannanámskeiðin og hverjar séu röksemdirnar fyrir því að framkvæma þetta með þessum hætti og sömuleiðis að það sé alveg skýrt hvernig menn ætla að framkvæma skotprófin. Allir eru sammála um það, virðulegi forseti, að við viljum gera kerfi sem er tiltölulega gott enn betra og við viljum koma í veg fyrir eins og hægt er, sem ég veit að nefndin hefur áhyggjur af, að dýr særist og að fyrst og fremst sé gengið þannig fram að sómi sé að og eitt að því er að sjálfsögðu hæfni veiðimanna. Það eru auðvitað grundvallaratriði. Enn blikka þau viðvörunarljós sem ég ræddi hér þegar málið var kynnt. Ég sé að hv. nefnd hefur farið yfir málið en ég sakna þess samt sem áður að fá ekki betri útlistun á því hvernig menn ætla að framkvæma þetta. Ég get sagt alveg eins og er að þegar ég heyrði viðbrögð þeirra einstaklinga sem sóttu um að taka þátt í leiðsögumannanámskeiðinu fannst mér það fyrirkomulag, ef það er rétt og ég hef enga ástæðu til að rengja þær upplýsingar sem ég kom með áðan, en ég mundi hvetja hv. umhverfisnefnd og það eru hæg heimatökin fyrir nefndina að kalla eftir upplýsingum um það. 

Forseti biður um hljóð í þingsalnum.

Við höfum nefnilega oft séð það, enda þótt það sé góður ásetningur hjá viðkomandi þingmönnum og þingnefndum, að framkvæmdin verður oft svolítið sérkennileg og á allt annan veg en lagt er upp með.  Ég veit að hæstv. utanríkisráðherra var umhverfisráðherra þegar farið var í þessa vegferð og hann kynnti t.d. málið um Vatnajökulsþjóðgarð og það kom skýrt fram og sést í minnisblöðum frá umhverfisráðuneyti á þeim tíma og af orðum hæstv. umhverfisráðherra að það átti alls ekki að takmarka það að almenningur gæti nýtt sér garðinn. Þess þá heldur …  Ég hvet hv. umhverfisnefnd til að fara aðeins betur yfir þetta mál og skoða kannski í leiðinni þetta með leiðsögumannaprófin og fá að vita hvað liggur þar að baki. Það hlýtur að vera ákveðið fordæmi í þessu fljótt á litið, 160 þús kr. gjald fyrir slíkt námskeið. Látum svo vera allar þessar fjöldatakmarkanir því að ef mínar upplýsingar eru réttar fá 30 af 150 að fara á slíkt námskeið, en þetta er eitthvað sem ég held að væri að minnsta kosti, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, skynsamlegt að fá rökstuðning fyrir af hverju er svona að verki staðið og jafnframt hvernig Umhverfisstofnun hefur hugsað sér framkvæmd skotprófanna. Við höfum ekkert með það að gera að koma einhverju klúðri í það og ekkert með það að gera að ganga þannig fram að þetta verði t.d. einhver tekjuöflunarleið fyrir stofnunina. Ég veit ekki til þess að eitthvað komi í veg fyrir það í þessu frumvarpi en kannski er það svo. Virðulegi forseti. Sporin hræða og ég er búinn að taka nokkur dæmi um það að menn fara af stað með vinnu, ganga frá lögum t.d. um Vatnajökulsþjóðgarð. Síðan kemur mönnum mjög á óvart hvernig framkvæmdin er. Ég veit, virðulegi forseti, að hv. þm. Mörður Árnason vill gera þetta mjög vel en ég hvet hv. formann umhverfisnefndar til þess að kalla þetta aftur inn í nefndina og fara betur yfir þetta mál og fara í leiðinni yfir leiðsögumannanámskeiðin því að þetta tengist allt saman og fá upplýsingar um það. Kannski er þetta ekki rétt sem ég heyrði og þá þurfum við ekki að hafa neinar áhyggjur. Ég vona bara að þetta séu ekki réttar upplýsingar en ég heyrði þetta frá aðila sem hafði fengið leyfi til að fara á námskeiðið, var einn af þeim 30 einstaklingum, og var mjög snemma á ferðinni þegar hann sendi inn rafræna umsókn en menn þurftu að vakta það mjög vel. Virðulegi forseti. Það er nefndavika í næstu viku. Þessi mál eru stór, þetta eru stórmál fyrir margra hluta sakir og ekki bara þann fallega landshluta þar sem veiðarnar fara fram því að þetta tengist auðvitað öllum landsmönnum. Ég fer þess góðfúslega á leit við hv. þm. Mörð Árnason að hann beiti sér fyrir því að nefndin fari enn betur yfir þetta mál. Nú er ég ekki að varpa neinni rýrð á störf nefndarinnar fram að þessu hvað þetta varðar, alls ekki, en ég held að við getum gert enn betur og tel reyndar að það sé nauðsynlegt.

Forseti. Vegna ræðu hv. þingmanns vil ég segja þetta: Í fyrsta lagi kom það fram við 2. umr. málsins að umhverfisnefnd fékk við umfjöllun sína drög að reglugerð sem er í smíðum í umhverfisráðuneytinu um skotprófin og gerði sig ánægða með þær fyrirætlanir sem þar komu fram. Þetta verður tiltölulega einfalt. Eins og kemur fram í breytingartillögum okkar, sem þingið samþykkti við lok 2. umr., er ekki meiningin að til verði hin opinbera skotprófastofnun, heldur að Umhverfisstofnun útvisti þessu til skotfélaga og hugsanlega einstaklinga sem hafa þá reynslu og þekkingu sem til þarf. Ég veit að hv. þingmaður þekkir þessi mál sennilega betur en nokkur annar í salnum, en það er líka ágætt að hann lesi frumvörpin sem að þessu snúa. Þar kemur rækilega fram að fyrir bæði skotprófið og leiðsögumannsprófið á að taka þjónustugjald. Ekki má taka meiri gjöld fyrir þetta en nemur þeim kostnaði sem um ræðir. Að vísu var þetta tekið út um skotprófin vegna þess að það er erfitt að setja svona skilyrði um próf sem ekki eru á vegum hins opinbera. En það er augljóslega meiningin að það verði og um leiðsögumannsprófin er það. Það er há upphæð sem þingmaðurinn nefndi en leiðsögumannanámskeiðin eru rækileg og eiga að vera það og mér kemur þessi upphæð út af fyrir sig ekki á óvart. Í þriðja lagi kom fram í nefndarálitinu og við 2. umr. að verið er að gera tilteknar einstakar breytingar af ákveðnum sökum. Villidýralögin sjálf eru í endurskoðun í ráðuneytinu á vegum hæstv. ráðherra og þegar Alþingi tekur við því verki gefst tækifæri til að fara yfir þetta allt aftur, þar á meðal ýmsa þætti sem komu fram í umfjöllun nefndarinnar. Ég tel því rétt að bíða þangað til með að fara yfir þetta ferli allt saman. Í fjórða lagi vil ég geta þess að við erum í 3. umr. Ég veit að hv. þingmaður átti þess ekki kost vegna fjarvistar, sem ég ætla ekki að efast um að hafi verið þörf og holl fyrir þingmanninn, kjósendur hans og þingið, að vera við þá umræðu en nú erum við í 3. umr. og ég tel að þetta sé ekki það stórmál að við eigum að fara að tefja þá umræðu. Við eigum að ljúka henni og þar með málinu í bili. Ekki er mikið svigrúm til fundahalda í umhverfisnefnd um þetta mál frekar og ég verð að hryggja þingmanninn með því að ég hyggst ekki verða við bón hans um að halda þar fund. Ég tel að allar upplýsingar sem máli skipta í þessu séu komnar fram.

Frú forseti. Mig langar að spyrja hv. þm. Mörð Árnason, formann nefndarinnar, hvort rædd hafi verið í nefndinni beiðni um að flytja hreindýr til Vestfjarða, sem mér skilst að hafi verið hafnað af umhverfisástæðum. Mig langar líka að spyrja hvort hann telji meiri hættu af hreindýrum á Vestfjörðum en af hreindýrum á Austfjörðum sem eflaust hefðu ekki verið flutt til landsins á sínum tíma ef við hefðum haft reglur um umhverfismat og annað slíkt, það hefði örugglega stangast á við eitthvert umhverfismat ef það hefði verið skoðað á sínum tíma. Við erum komin í það skrýtna stöðu að nú er verið að dásama og setja upp heilmiklar reglur um að veiða hreindýr á Austfjörðum, hreindýr sem voru flutt þangað á sínum tíma en hefðu aldrei verið flutt þangað ef núgildandi reglur hefðu verið fyrir hendi. Ég vildi spyrja hv. þingmann hvort það hafi komið til tals að flytja hreindýr til Vestfjarða og skapa þar líka möguleika á veiðum og ríkari náttúru. Ég vil síðan spyrja um allar þessar reglur. Þarna er verið að setja upp óskaplega mikið batterí og í fyrsta lagi er lagasetningin klúður. Það er verið að bæta svo miklu inn í. Í staðinn fyrir 9. mgr. 14. gr. koma sex nýjar málsgreinar, þessi 9. gr. er orðin eins og sögubók í staðinn fyrir að skipta þessu upp rökfræðilega. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi skoðað það að gera þetta eitthvað mildara og hvort þessar stífu reglur séu ekki orðnar þannig að það sé eiginlega orðið erfitt að stunda veiðar. Það leiðir hugann að því að sumir hafa sagt að landið sé ekki fyrir íbúa þess af því að búið sé að loka því af ýmsum ástæðum fyrir hinum og þessum, að það séu einhverjir gæslumenn umhverfisráðuneytisins sem passi það að landsmenn geti ekki notið landsins.

Forseti. Nei, það hefur ekki verið rætt í umhverfisnefnd að flytja hreindýr hingað og þangað. Það er þannig með þetta frumvarp að fyrir utan nýmæli í því þótti þörf á því að gefa reglugerðarákvæðum, sem áður voru, lagagildi vegna þess að um þau hafði verið efast og þess vegna er þessi langi texti hafinn upp sem þingmaðurinn minntist á. Í þriðja lagi vil ég beina því til þingmanna Sjálfstæðisflokksins að ef hér er að hefjast málþóf í 3. umr. um hreindýrafrumvarpið, vegna þess að menn virðast ekki hafa gert sér grein fyrir því að það er í 2. umr. sem menn eiga einkum að ræða málin, þá vil ég biðja þá að fresta því málþófi þangað til næsta máli á dagskrá þingsins er lokið því að hér bíður hópur fólks eftir því að heyra umræður og fylgjast með afgreiðslu á því máli sem næst kemur á eftir, sem er um íslenska tungu og táknmál. Ég bið menn að sýna þessum gestum þá virðingu að hefja ekki málþóf í miðri heimsókn þeirra til okkar.

Frú forseti.

Heldur málþófi áfram.

Ég vildi að hæstv. forseti gerði athugasemd við þessa athugasemd hv. þingmanns. Ég var að spyrja málefnalegra spurninga.

Og fékkst svör.

- Já  Ég var líka að spyrja að því, sem ég fékk reyndar ekki svar við, hvort það gætti vaxandi tilhneigingar til að loka landinu fyrir landsmönnum. Það gætir vaxandi tilhneigingar til að banna þetta og hitt, ferðir manna um þetta skarð eða hitt og ég var að spyrja hvort stefnan ætti að vera sú að landið verði lokað landsmönnum. Mér finnst það vera dálítið mikið mál.

Frú forseti. Ég verð að taka undir með hv. þm. Pétri Blöndal að mér þykja þau sérkennileg skilaboð sem koma frá hv. þm. Merði Árnasyni. Hann veit það mætavel að þetta er mikið áhugamál fyrir marga og hann veit það mætavel að oft hafa verið gerðir hérna hlutir sem hafa ekki reynst vel. Það að fara í umræðu um þetta mál er ekki aðeins eðlilegt, það er nauðsynlegt. Menn tala um að við eigum að vanda vinnubrögðin í þinginu en fá síðan að heyra það þegar menn voga sér að ræða um málið að menn séu farnir í málþóf. Þetta er gersamlega út í hött. Ákveðin atriði komu fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar sem gerðu það að verkum að maður er ekki jafnöruggur með þetta. Ég tel mig muna eftir því að hv. þm. Mörður Árnason hefur rætt um að ekki standi til annað en að þetta verði þjónustugjöld. Hvað varðar leiðsögumannanámskeiðin mundi ég ætla að ef menn hefðu fleiri en 30 væri t.d. hægt að lækka gjaldið. Ég veit ekki hvort það sé kostnaðurinn á bak við 160 þús. kr. leiðsögumannagjaldið, ég þekki það ekki. Ég hvet hv. umhverfisnefnd til að kanna það. Það væri ágætt að fá nánari útlistun hjá hv. þm. Merði Árnasyni hvernig menn sjá skotprófin, hver verða gjöldin fyrir þau? Ég efast ekki um að hv. þingnefnd hafi farið yfir það, ég held að það væri ágætt sérstaklega í ljósi þess að við höfum oft ekki vandað vinnubrögð nægjanlega vel og höfum setið uppi með einhvern vanda sem við sáum ekki fyrir augljóslega, væntanlega vegna þess að við ræddum málin ekki nógu vel og fórum ekki nógu vel yfir þau. Ég vil því spyrja hv. þingmann nánar út í þá reglugerð sem hann minntist á, m.a. hvað gert er ráð fyrir að skotprófin kosti mikið.

Forseti. Hv. þingmanni er velkomið að sjá hjá mér og öðrum umhverfisnefndarmönnum þessi drög sem við kölluðum til okkar. Ég held að hann geti þá haldið áfram málinu með ýmsum hætti öðrum en þeim að ræða það við 3. umr. Ég bið hv. þingmann, ég er ekki með þetta með mér, að gera svo vel að treysta mér og öðrum umhverfisnefndarmönnum fyrir þessu. Það er þannig með nefndarstarfið. Ef umræður halda áfram um málið þá getur vel verið að hægt sé að ná í þau drög að reglugerðinni og hafa um þau nokkur orð en ég get það sem sé ekki í svipinn og bið hv. þingmann að forláta mér það.

Virðulegi forseti. Þetta er ekki einkamál mitt eða hv. þm. Marðar Árnasonar. Það er skylda okkar og ég þarf ekkert að fara yfir það með hv. þingmanni að við förum vel yfir mál eins samviskusamlega og við getum. Reglugerðin er stór hluti af þessu. Ég held að það væri gott og mjög hollt ef hv. þingmaður mundi upplýsa hvaða verðhugmyndir væru í gangi varðandi skotpróf. Ég er ekki að biðja um að það sé upp á hverja krónu en menn hafi svona nokkra hugmynd um það. Ef við sæjum að framkvæmdin yrði kannski allt öðruvísi þá hefði verið gott að umræðan hefði farið fram og menn sæju í það minnsta hver viljinn væri og fá þær upplýsingar sem hv. umhverfisnefnd hefur fengið. Ég er aðeins að biðja um að það verði upplýst í þingsalnum fyrir þing og þjóð. Það lægi þá fyrir ef það er ekki í samræmi við það sem lagt er upp með í hv. umhverfisnefnd. Ég vona að þessar áhyggjur séu fullkomlega óþarfar. Ég fór yfir það í máli mínu að ýmislegt hefur komið upp og nokkuð sem við erum að ræða þessa dagana, og það hafa komið upp mál sem ég veit ekki til að við höfum haft sérstakar áhyggjur af, hvorki í hv. þingnefnd né í þingsal. Virðulegi forseti. Mér þykir miður að hv. þingmaður og formaður nefndarinnar - það kemur mér svolítið á óvart því að ég veit að hann getur verið lipur í samstarfi ef hv. þingmaður vill og ég hef reynslu af því sjálfur. Ég var þess vegna í mestu vinsemd að leita svara og það hefði kannski flýtt þingstörfum ef hann hefði tekið undir það að fara aðeins yfir þetta í þingnefndinni, þá þyrftum við ekki að ræða þetta jafnnáið í þingsalnum ef það er eitthvað sem hv. þingmanni er á móti skapi. En ég spyr hv. þingmann aftur: Voru einhverjar verðhugmyndir kynntar fyrir nefndinni?

Forseti. Ég hef ekki gaman af því að standa í umræðum af þessu tagi en ég verð að segja að samkvæmt þingsköpum og hefð í þinginu eru þrjár umræður um mál. 1. umr. er ætluð til tiltekinna hluta, 2. umr. er líka ætluð til tiltekinna hluta og hún er einmitt ætluð til þeirra hluta sem hér er verið að spyrja eftir, til að fara ofan í einstaka liði í frumvörpum til að fjalla um einstaka þætti þeirra. Forseti. Ég hvet þingmenn til að kynna sér það í þingsköpum. Ég sagði áðan að ég hefði haft fullan skilning á því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem er sá maður, ég endurtek það, sem líklega hefur mest vit á hreindýraveiðum af okkur sem sitjum á þingi, gat ekki verið við 2. umr. málsins. En það er ekki mér að kenna, forseti, að þingmaðurinn gat ekki verið við 2. umr. málsins. Málið var lagt fram í 2. umr. með stuðningi allra umhverfisnefndarmanna. Mig minnir að tveir þeirra hafi gert fyrirvara sem ekki komu fram við umræðuna. 2. umr. fór þannig fram að formaður nefndarinnar, sem er ég sjálfur, talaði á grunni nefndarálitsins og síðan komu andsvör frá þingmanni Norðausturkjördæmis, hv. þm. Jónínu Rós Guðmundsdóttur, og ekki voru fleiri athugasemdir gerðar við frumvarpið þannig að ég átti ekki von á því að hér yrði löng umræða um það. Ég tók þess vegna ekki með mér þau gögn sem hér er m.a. um spurt, en ég get fullyrt hv. þingmann um að allir nefndarmenn fengu þessi gögn, drög að reglugerð. Þeir töldu að þau drög væru ásættanleg, þetta væri einfalt próf. Það eru ekki nefndar upphæðir og það er m.a. vegna þess að að hvatningu okkar er hugmyndin sú að þessum skotprófum verði útvistað og af því að ég veit að þingmaðurinn hefur vit á markaðsmálum þá er þetta auðvitað ekki þannig að Umhverfisstofnun ætli að ákveða það fyrir fram hvaða gjald verður tekið fyrir það en það verður hóflegt og það kemur fram í nefndarálitinu að það verði hóflegt.

Hæstv. forseti. Ég vil gera örstutta grein fyrir sjónarmiðum varðandi þá umræðu sem á sér stað núna. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni, formanni umhverfisnefndar, að umhverfisnefnd stóð öll að nefndaráliti því sem lagt var fram við 2. umr. Það er líka rétt að þeir þættir sem hér hafa verið til umræðu voru nokkuð ræddir í nefndinni. Ég játa það sem umhverfisnefndarmaður að ég taldi að þarna væri þannig frá gengið að þetta kerfi ætti að geta gengið upp, þ.e. lagaramminn sem slíkur væri fullnægjandi og ætti að gefa tilefni til þess að hægt yrði að framkvæma þessi mál með viðunandi hætti. Ég held að þær athugasemdir sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom fram með séu engu að síður alveg málefnalegar og eigi erindi inn í umræðuna. Það er álitamál að hve miklu leyti það kallar á breytingar á lagatextanum sem slíkum en athugasemdirnar engu að síður og ábendingarnar sem fram hafa komið eru málefnalegar. Ég mundi styðja það að við tækjum eins og einn fund um þetta í umhverfisnefnd ef um það næðist samkomulag. Við skulum hafa það í huga að gert er ráð fyrir að jafnaði að nefndarstörfum sé lokið þegar kemur í 3. umr. máls, en sá möguleiki er engu að síður fyrir hendi að kalla mál til nefndar þrátt fyrir að umræður standi yfir. Í ljósi þess að fram hafa komið ákveðnar athugasemdir sem við gætum tekið fyrir á fundi og reynt að fullvissa okkur um, hugsanlega gert betri grein fyrir í framhaldsnefndaráliti eða eitthvað þess háttar, þá finnst mér sú beiðni hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar ekki tilefnislaus og fullkomlega málefnaleg í ljósi þessa. Við verðum að hafa í huga að þegar mál eru tekin fyrir í þremur umræðum er gert ráð fyrir einhverju meginfyrirkomulagi en umræðurnar eru þrjár í þinginu, m.a. til að gefa mönnum kost á ekki bara einu sinni og raunar ekki bara tvisvar heldur þrisvar að koma á framfæri athugasemdum og ábendingum þannig að lagafrumvörp verði sem best úr garði gerð.

Forseti. Þrátt fyrir það sem áður er sagt í þessari umræðu af minni hálfu ætla ég ekki að standa á móti því ef umhverfisnefndarmenn og aðrir áhugamenn um hreindýraveiðar og dýravernd í salnum vilja að málið sé rætt meira í nefndinni, þá verður það að sjálfsögðu gert. Það verður að vísu ekki tími til þess á reglulegum fundum nefndarinnar í nefndavikunni eða þeim fundum sem settir hafa verið niður í nefndavikunni en við getum örugglega fundið einhvern fundartíma eftir kvöldmat t.d. á mánudegi eða þriðjudegi til að fara í gegnum þetta og ræða þau álitaefni sem hv. þingmanni hefur verið svarað með en aðrir gera sig ekki ánægða með. Ég hvet forseta til þess og bið hann um að fresta þá þessari umræðu um málið og við tökum hana þá síðar eftir rækileg fundahöld í umhverfisnefnd, t.d. á mánudags-, þriðjudags- og miðvikudagskvöld í næstu viku.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti menntamálanefndar um mikilvægt frumvarp sem markar gleðileg tímamót. Með frumvarpinu er stefnt að því að setja í fyrsta sinn heildstæða löggjöf um annars vegar stöðu íslenskunnar sem þjóðtungu í landi okkar og hins vegar lögfesta og styrkja þannig stöðu íslenska táknmálsins sem fyrsta mál þeirra einstaklinga sem þurfa að treysta á það til tjáningar og samskipta. Hér er stigið táknrænt skref í þá átt að treysta stöðu íslenskunnar og á sama hátt er brotið í blað í réttindabaráttu heyrnarlausra, heyrnarskertra, daufblindra og aðstandenda þeirra sem lengi hafa þrýst á um það að táknmálið fengi þá viðurkenningu í íslenskri löggjöf sem því ber. Menntamálanefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga gesti úr röðum umsagnaraðila. Umsagnir bárust frá allmörgum umsagnaraðilum og var þorri þeirra jákvæður í garð frumvarpsins þó að ýmsir hefðu athugasemdir og ábendingar um það sem betur mætti fara eins og vera ber. Eitt af meginmarkmiðum frumvarpsins er að tryggja lagalega stöðu íslenskunnar og íslensks táknmáls í íslensku samfélagi. Í 1. gr. frumvarpsins er almenn yfirlýsing um að íslenska sé þjóðtunga Íslendinga og opinbert mál á Íslandi. Nefndin tekur heils hugar undir þessa stefnuyfirlýsingu og telur hana mikilvæga í ljósi aukinna áhrifa frá umheiminum á íslenskt samfélag. Auðvitað veldur þessi yfirlýsing ekki ein og sér byltingu í samfélagi okkar því að eitt af sérkennum þess er að þjóðmenning okkar er venju fremur einsleit í alþjóðlegum samanburði og ekki um það að ræða að önnur tungumál veiti íslenskunni samkeppni um sæmdarheitið þjóðtunga landsins. En það er hin formlega staða og veruleikinn er flóknari og sannarlega er ástæða til að halda vöku sinni gagnvart sívaxandi áhrifum og ítökum enskunnar, einkum og sér í lagi, í málumhverfi okkar, sérstaklega á þær kynslóðir sem nú eru að vaxa úr grasi. Sannarlega er hægt að tala um byltingu þegar við berum saman málumhverfi Íslendinga í byrjun 21. aldarinnar og t.d. um miðja síðustu öld. Tækniþróun í fjölmiðlun, tilkoma ljósvakamiðlanna og sérstaklega sjónvarpsins á sjöunda áratugnum, einkarekinna fjölmiðla á þeim níunda og innreið netmiðla á tíunda áratugnum hefur gert það að verkum að framboð á upplýsingum og sérstaklega afþreyingarefni hefur margfaldast á innan við mannsaldri. Þorri þessa efnis er á erlendum tungum og þá sérstaklega ensku og allir foreldrar barna og unglinga hér í landinu kannast við það mikla aðdráttarafl sem framboð af erlendu afþreyingarefni hefur fyrir kynslóðirnar sem eiga að erfa landið. Af þeim sökum er full ástæða til að standa vörð um íslenskuna í þessari hörðu alþjóðlegu samkeppni um athygli landsmanna. Í þeim skilningi er mikil þörf á frumvarpi eins og þessu sem vonandi leiðir af sér umræðu í samfélaginu um stöðu íslenskunnar en umræða er ekki nóg. Samhliða henni þurfa að koma til virkar aðgerðir til að efla og vernda íslenska tungu. Það gerist m.a. með fræðilegum rannsóknum en einnig með vönduðu íslensku dagskrárefni í fjölmiðlum og ekki síður tæknilausnum, t.d. á sviði hugbúnaðargerðar og námsgagnagerðar á íslensku. Þar er mikilvægt að stjórnvöld og einkaaðilar taki höndum saman um að nýta nýjustu tæknilausnir, þar með talið á sviði margmiðlunar, til að útbúa íslensk námsgögn sem höfða til yngstu kynslóðanna. Ég tel að við eigum t.d. að nýta þann mikla sköpunarkraft sem er að finna í vaxandi atvinnugrein, leikjaiðnaðinum, til að búa til ný og spennandi námsgögn eða kennsluefni á íslensku fyrir nemendur í grunnskólum og framhaldsskólum. Af hverju? Jú, vegna þess að við viljum skólastarf sem vekur áhuga nemenda og virkjar hæfileika þeirra, og til þess að svo megi verða þurfa skólarnir okkar að vera búnir nýjustu lausnum sem örva nemendur á jákvæðan hátt. Íslenskan þarf að höfða til unga fólksins í landinu og það kallar á virka nýsköpun tungumálsins og öflugan stuðning stjórnvalda og vel meinandi einkaaðila við rannsóknir, þróunarstarf og þar með talið vöruþróun í þágu þjóðtungunnar. Virðulegi forseti. Einn helsti tilgangur frumvarpsins og sá hluti þess sem markar því sögulegan sess fyrir utan lögfestingu íslenskunnar sem þjóðtungu er ákvæði 3. gr. þar sem í fyrsta sinn er tryggð staða íslenska táknmálsins í löggjöf hér á landi. Í 1. mgr. 3. gr. er gert ráð fyrir að íslenskt táknmál hljóti opinbera viðurkenningu sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra sem og afkomenda þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram komu í máli umsagnaraðila að mikilvægt sé að tryggt verði að ekki aðeins eigi sá sem greinist heyrnarlaus, heyrnarskertur eða daufblindur rétt á að læra og nota íslenskt táknmál heldur sé einnig afar brýnt að tryggja aðgengi nánustu aðstandenda þeirra að táknmálinu. Nefndin leggur því til breytingar á 1. mgr. 3. gr. og bendir á að þar er fjallað um íslenskt táknmál sem fyrsta mál og er því hér vísað til heyrandi barna heyrnarlausra foreldra en íslenskt táknmál er fyrsta tungumál þeirra þótt þau hafi möguleika á máltöku í íslensku. Með hliðsjón af þessu leggur nefndin einnig til breytingar á 2. mgr. 3. gr. frumvarpsins þess efnis að við hana bætist nýr málsliður sem kveður á um sama rétt nánustu aðstandenda til að læra og nota táknmál. Með nánustu aðstandendum er hér átt við maka, foreldra, systkini sem og móður- og föðurforeldra svo sem við á. Ég tel að þessi breyting sé afar þýðingarmikil því að hún undirstrikar mikilvægi táknmálsins sem lykiltæki til samskipta og til að vilji löggjafans um raunverulega réttarbót komi til framkvæmda er nauðsynlegt að ekki aðeins afkomendur heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra hafi fullan aðgang að táknmálinu og vald á notkun þess heldur einnig nánir aðstandendur svo sem makar, foreldrar, systkini, afar og ömmur. Hér er um réttlætismál að ræða, þetta er mannréttindamál og mikilvægur áfangi á þeirri leið að jafna stöðu og réttindi allra íbúa í landinu. Fyrir nefndinni komu fram þau sjónarmið að lögfesting ákvæða um íslenskt táknmál hefði í för með sér verulega aukinn kostnað fyrir sveitarfélög og íslenska ríkið. Nefndin vill í þessu sambandi benda á að í dag er áætlað að Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra sinni um 98% af þeirri túlkaþjónustu sem stofnunin fær beiðnir um. Ekki er því ástæða til að ætla að lögfesting frumvarpsins leiði til umtalsverðs kostnaðarauka hvað þetta varðar. Þess má geta að áætlað er að um 300 einstaklingar noti nú táknmál sem fyrsta mál. Rétt er að vekja á því sérstaka athygli að mikilvægt er að skilgreina nánar með hvaða hætti sá réttur sem hér er lögfestur, ef frumvarpið verður að lögum, hvort sem er til að læra íslensku eða táknmál, verði útfærður í þjónustu á einstökum málasviðum svo sem í menntakerfinu, félagsþjónustunni, stjórnsýslunni og á öðrum sviðum mannlífsins. Nefndin vill benda á í því sambandi að verið er að leggja lokahönd á tillögur um úrbætur hvað varðar þjónustu við þann hóp sem reiðir sig á táknmál sem fyrsta mál sem og heildarlöggjöf um innflytjendur, sem verða að sjálfsögðu kostnaðarmetnar. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu er ekki sérstaklega getið um réttindi blindra en menntamálanefnd telur að hins vegar sé rétt og eðlilegt að festa í lög og viðurkenna stöðu íslenska punktaletursins sem íslenskt ritmál þeirra sem það nota í frumvarpinu. Nefndin leggur til slíka breytingu og tekur þar með undir tillögu umsagnaraðila og telur að með henni sé stigið mikilvægt skref í þá átt að tryggja réttindi blindra á Íslandi. Ákvæði 2. gr. frumvarpsins um íslenska tungu tekur til íslenskra ríkisborgara, samanber lög nr. 100/1952, um íslenskan ríkisborgararétt, og erlendra ríkisborgara sem búsettir eru hér á landi. Hið sama á við um 2. mgr. 8. gr. frumvarpsins sem fjallar um túlkaþjónustu þegar borgari þarf að ganga erinda sinna gagnvart stjórnsýslunni og fyrir dómstólum. Nefndin vill benda á að af þessu leiðir að þeim sem hér búa og hafa ekki náð fullnægjandi tökum á tungumálinu til þátttöku í íslensku samfélagi skal veitt aðstoð við þýðingar eftir atvikum með aðstoð túlka. Frá umsagnaraðila kom fram sú athugasemd hvort ekki ætti að fella ákvæðið frekar inn í heildarlöggjöf um málefni innflytjenda sem nú er unnið að í velferðarráðuneytinu. Nefndin áréttar að með ákvæðinu er ætlunin að sporna við samfélagslegri útilokun og mismunun þeirra sem skort hefur þekkingu til að nota íslenskt mál. Nefndin bendir á að með ákvæðinu er ekki kveðið á um rétt til endurgjaldslausrar þjónustu en á árinu 2010 er talið að opinber framlög hafi mætt um 50% kostnaðar við íslenskukennslu útlendinga. Vonandi tekst að hækka það hlutfall eftir því sem hagur vænkast í þjóðarbúinu en þetta hlutfall var umtalsvert hærra fyrir hrun eða um 90% og standa vonir til þess að við náum þeirri stöðu aftur áður en langt um líður. Ég nefndi hér fyrr mikilvægi nýsköpunar í námsgagnagerð og í því samhengi vil ég vekja athygli á 10. gr. frumvarpsins þar sem segir m.a. að stjórnvöldum sé ætlað að tryggja að íslenskur fræðiorðaforði eflist jafnt og þétt. Nefndin vekur athygli á því að á málræktarsviði Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum er unnið að ýmiss konar fræðilegum verkefnum sem snerta málrækt og íðorðafræði. Mikilvægt er að styðja það góða starf sem þar er unnið. Einnig er ástæða til að vekja athygli á því að þar gæti orðið að góðu liði Málræktarsjóður sem stofnaður var að undirlagi Íslenskrar málnefndar fyrir réttum 20 árum og er m.a. ætlað að styrkja nýyrða- og íðorðasmíð í landinu, gerð kennsluefnis á íslensku o.s.frv. Því miður hefur þessi sjóður eins og margir aðrir orðið fyrir barðinu á skakkaföllum í fjármálakerfinu á undanförnum árum, fyrst netbólunni sem sprakk upp úr aldamótaárinu og síðan fjármálahruninu, með þeim afleiðingum að ekki hefur verið hægt að úthluta styrkjum úr sjóðnum undanfarin ár. Hins vegar kannar Íslensk málnefnd nú möguleika á því að breyta skipulagsskrá sjóðsins þannig að hægt verði að hefja úthlutun styrkja að nýju og vonandi hillir undir það hið fyrsta. Virðulegi forseti. Fjallað er um Íslenska málnefnd í 5. gr. frumvarpsins. Íslensk málnefnd starfar innan Stofnunar Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Með frumvarpinu eru gerðar þær breytingar að ákvæði um málnefndina eru færð í lög um íslenska tungu og kveðið á um að hún starfi sjálfstætt. Nefndinni er heimilt að bjóða mönnum, einum eða tveimur, setu í nefndinni telji hún það nefndarstarfinu til gagns. Í athugasemdum við frumvarpið kemur fram að með nokkrum rétti megi halda því fram að sá hópur sem skipaður er í málnefndina sé nokkuð einsleitur. Menntamálanefnd getur að vissu leyti tekið undir þau sjónarmið og hvetur til þess að málnefndin nýti þá heimild sem fram kemur í frumvarpinu, m.a. til að bjóða fulltrúum almennra málnotenda aðild að nefndinni eftir því sem við á. Nefndin beinir þeim tilmælum til málnefndarinnar að líta þar m.a. til fulltrúa eldri borgara í þessu samhengi sökum þekkingar þeirra og reynslu af notkun íslenskrar tungu. Menntamálanefnd leggur til breytingu á skipan fulltrúa í Íslenska málnefnd og leggur til að fulltrúar í nefndinni verði alls 16 og fækki um tvo frá því sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nokkrar umræður urðu í nefndinni um hversu fjölskipuð nefndin er og hvort það kæmi niður á störfum hennar. Nefndin vekur sérstaka athygli á því að alls sitja í Íslenskri málnefnd sex fulltrúar háskóla í landinu samkvæmt frumvarpinu, þar af þrír fulltrúar Háskóla Íslands, auk fulltrúa Háskólans á Akureyri, Háskólans í Reykjavík og Listaháskóla Íslands. Þrír háskólar í landinu eiga hins vegar ekki fulltrúa í nefndinni. Menntamálanefnd bendir á að samstarfsnefnd háskólastigsins hefur starfað frá árinu 1990 og starfar samkvæmt 26. gr. laga um háskóla en nefndina skipa rektorar háskóla sem fengið hafa viðurkenningu mennta- og menningarmálaráðuneytisins. Samstarfsnefnd háskólastigsins er þannig vettvangur samráðs og samstarfs háskólanna um sameiginleg málefni þeirra og þykir nefndinni rétt út frá sjónarmiðum jafnræðis og í ljósi þess samstarfs sem þeir eiga sín á milli að leggja til þá breytingu að fulltrúum háskólastigsins verði fækkað úr sex í tvo, þar sem samstarfsnefndin tilnefni tvo fulltrúa í stað fulltrúa tiltekinna háskóla. Nefndin leggur jafnframt til þá breytingu að fulltrúi innflytjenda eigi sæti í nefndinni til samræmis við ákvæði 2. gr. frumvarpsins enda mikilvægt að þeir eigi aðkomu að stefnumótun um þróun íslenskunnar í ljósi þess hve mikil fjölgun hefur orðið í röðum þeirra hér á landi á undanförnum árum. Samkvæmt upplýsingum úr velferðarráðuneyti hafa innflytjendur ekki enn stofnað með sér hagsmunasamtök á landsvísu og leggur því nefndin til að velferðarráðherra skipi viðkomandi fulltrúa úr röðum þeirra. Það er skilningur nefndarinnar að sú skipan verði þó einungis til bráðabirgða eða þar til innflytjendur hafa stofnað með sér samtök sem geti verið málsvari þeirra á landsvísu. Ýmis samtök og stofnanir sinna vel málefnum innflytjenda svo sem Alþjóðasetur, sem áður hét Alþjóðahúsið, fjölmenningarráð Reykjavíkurborgar, Fjölmenningarsetur á Ísafirði og mannréttindasamtökin Ísland Panorama, en ekki er hægt að segja að neinn þessara aðila geti talist óskoraður málsvari innflytjenda á landsvísu. Vonandi sjáum við þó breytingu í þá veru á allra næstu árum. Virðulegi forseti. Fjallað er um túlkun og táknmálstúlkun hjá stjórnvöldum í 8. gr. frumvarpsins. Hér er kveðið á um rétt til að fá aðgengi að þjónustu samkvæmt lögum um meðferð einkamála og lögum um meðferð sakamála. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem fram komu hjá umsagnaraðila að nauðsynlegt sé að hluti þessa hóps, sem notar íslensku en ekki táknmál, fái einnig réttindi sín tryggð og leggur til breytingar á ákvæðinu. Nokkrar umræður sköpuðust í nefndinni um hvort nauðsynlegt sé að taka upp ákvæði um íslenska þjóðtungu í stjórnarskrá lýðveldisins en hvergi er vikið að íslenskri tungu eða stöðu hennar í stjórnarskránni. Sú sérstaða ríkir hér á landi í samanburði við flest ríki Evrópu að íslenskan hefur frá upphafi verið eina þjóðtungan í reynd. Sökum þess hafa ekki skapast bein álitamál um þörf á yfirlýsingu í stjórnarskrá um að íslenska sé eða skuli vera þjóðtungan. Þó hafa á síðustu árum skapast umræður í ljósi breyttra þjóðfélagshátta, vaxandi fjölda innflytjenda og alþjóðlegs samstarfs um það hvort rétt sé að treysta undirstöður íslenskrar þjóðtungu með því að taka upp ákvæði um hana í stjórnarskránni. Í þessu sambandi má benda á að af Norðurlöndunum er Finnland eina ríkið sem hefur sett sérstakt ákvæði um þjóðtungu sína í stjórnarskrá en í Noregi og Svíþjóð hafa verið sett almenn lög um tungumál og réttindi minnihlutahópa í þeim efnum. Athugun á stjórnarskrám heims hefur leitt í ljós að í 158 ríkjum eru stjórnarskrár þar sem vikið er að réttindum sem tengjast tungumálum að einhverju leyti en einungis í 26 stjórnarskrám er tungumálsins ekki getið. Nefndin tekur undir þau sjónarmið sem uppi hafa verið um að eðlilegt sé og í samræmi við stjórnarskrár annarra ríkja að mæla fyrir um það í stjórnarskrá Íslands að þjóðtungan sé íslenska. Telur nefndin að slíkt ákvæði mundi styrkja stöðu tungunnar og undirstrika mikilvægi hennar í menningu þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Við meðferð málsins komu fram athugasemdir um að lögfesting frumvarpsins hefði í för með sér umfangsmeiri og kostnaðarsamari framkvæmd opinberrar þjónustu. Sökum þess væri nauðsynlegt að kostnaðarmeta og afla nánari upplýsinga um möguleg áhrif frumvarpsins fyrir ríki og sveitarfélög. Nefndin vill í þessu sambandi vísa til þess að í kostnaðarmati menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis kemur fram að hér sé um að ræða almenna heildarlöggjöf sem feli í sér almenn stefnuviðmið sem síðar verði fylgt eftir í sérlögum á einstökum málasviðum, svo sem í lögum um skólamál og félagsþjónustu, stjórnsýslulögum, meðferð einkamála og sakamála. Nefndin leggur áherslu á að brýnt er að útfæra hið fyrsta þjónustustig umræddra réttinda í sérlögum með tilheyrandi mati á kostnaðarauka fyrir ríki og sveitarfélög. Nefndin styður heils hugar þá markmiðslýsingu um málfar á vegum hins opinbera sem fram kemur í 7. gr. þar sem segir að mál það sem notað er í starfsemi ríkis og sveitarfélaga skuli vera vandað, einfalt og skýrt. Nokkur misbrestur hefur verið á að frumvörp til laga og fréttatilkynningar frá hinu opinbera uppfylli þessi skilyrði og er mikilvægt að löggjafinn og einstök ráðuneyti sýni í verki metnað til að fylgja vandaðri málstefnu í þessa veru. Nefndin ræddi að æskilegt væri að fela tilteknum aðila eftirfylgni með framkvæmd þessa ákvæðis og jafnframt það hlutverk að veita starfsfólki ríkis og sveitarfélaga ráðgjöf um vandaða og skýra málnotkun innan stjórnsýslunnar. Þar gæti Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum gegnt mikilvægu hlutverki en þar kunna sömuleiðis fleiri aðilar að koma til greina. Ég vil nota tækifærið og þakka öllum nefndarmönnum í hv. menntamálanefnd fyrir afar góða og vandaða vinnu við meðferð málsins. Það er sérstakt fagnaðarefni að nefndin stendur einhuga að baki afgreiðslu málsins og gott merki þegar stigið er sögulegt skref í réttindaátt fyrir tiltekna hópa í samfélagi okkar, sem góðu heilli verður fjölbreyttara með hverju árinu, að þingmenn nái að sameinast þvert á flokka. Það er mín skoðun að með slíkum vinnubrögðum og vandaðri málefnavinnu í nefndum leggi þingmenn sitt af mörkum til að endurreisa virðingu Alþingis. Að lokum vil ég færa sérstakar kveðjur til fulltrúa heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra sem hafa með mikilli og kröftugri málafylgju sinni á undanförnum árum og áratugum haldið á lofti sjálfsögðum mannréttindum skjólstæðinga sinna í þessum málum. Þeir eiga mikinn heiður skilinn fyrir úthaldið og eiga stóran þátt í því að við erum hingað komin við að afgreiða þetta frumvarp sem vonandi verður að lögum síðar í dag.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir hreint út sagt ágæta ræðu og hef ekkert út á hana að setja nema kannski að skerpa á því að það eru tvær breytingar sem eru verulega miklar þessa dagana, vikurnar og mánuðina. Annars vegar er einsleitni heimsmenningarinnar. Ég kom inn í barnaherbergi í Indónesíu fyrir nokkrum árum, þá var Pókemon á fullu og barnaherbergið heima hjá mér var fullt af myndum af Pókemon og þegar ég kom inn í herbergið í Indónesíu var þar líka Pókemon. Það er komin núna stöðluð heimsmenning um allan heim og við þurfum að standa alveg sérstakan vörð um íslenska tungu í þeirri miklu þróun. Svo er það líka að gerast að það eru að koma gífurlega mikil tækifæri fyrir einmitt þá hópa sem við erum að ræða um, mállausa og aðra, sem er þetta tæki hérna. Það er hægt að skrifa núna texta á íslensku og tækið talar á kínversku. Tækið getur hlustað á kínversku og skrifað niður á íslensku það sem sagt var. Þetta er reyndar ekki orðið fullkomið enn þá en það er óskaplega mikil þróun í þessu og í þessu sé ég mikla von fyrir þá hópa sem við erum að tala um. Þá kemur eitt sem ég vil hafa sagt. Það að segja að fólk skuli nota táknmál, það að segja að það eigi að vera lausnin gæti hugsanlega tafið þessa þróun. Þetta vildi ég sagt hafa, að þróunin, tæknin nýtist fólki til að tala og hlusta eða heyra með tækni sem þýðir talmál yfir á letur og öfugt. Ég vil endilega að menn haldi því til haga að það megi ekki skemma þá þróun.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal kærlega fyrir sjónarmið hans og ábendingar. Ég er honum fyllilega sammála um þá hættu á einsleitni heimsmenningarinnar sem birtist hér í okkar litla landi eins og alls staðar annars staðar. Ég tel að veita þurfi kröftugt viðnám við því, sérstaklega með því að efla rannsóknir og þróun á tæknilausnum eins og þeirri sem Pétur hélt hér á í hendi sinni en ekki síður varðandi einmitt vandaða íslenska dagskrárgerð, vandaða þróun og framleiðslu á námsgögnum sem eru líkleg til að höfða til ungmenna á Íslandi. Það mætti nefna dæmi um það sem vel er gert í þessu sambandi. Mér koma í hug þættirnir um Næturvaktina á Stöð 2 sem hafa notið mikilla vinsælda í íslensku sjónvarpi. Það er dæmi um þætti sem hafa þau áhrif að þeir valda ákveðinni tískubylgju og nýsköpun í íslensku máli án þess að hafa í för með sér mikla innreið slangurs sem tekið er beint úr erlendum málum. Þetta er lítið dæmi sem sýnir okkur fram á hvað vönduð íslensk dagskrárgerð getur haft mikil áhrif ef rétt er að málum staðið. Ég tek sömuleiðis undir að það er mikilvægt og skilningur nefndarinnar að táknmálið þarf að vera val hvers einstaklings hvort hann nýtir sér það eða ekki, enda er orðalagið með þeim hætti í frumvarpinu að það er skýrt að íslenska táknmálið er fyrsta mál þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Einstaklingarnir eru sannarlega mismunandi og verða að hafa val um það hvaða leiðir þeir velja sér til tjáningar og samskipta.

Frú forseti. Hv. þingmaður er formaður hv. menntamálanefndar og ég vildi mælast til þess að í góðu tómi þegar um hægist, ef það skyldi einhvern tíma gerast, ræddu menn sérstaklega þessa nýju tækni á móti því að taka upp táknmál. Ég er alls ekki á móti táknmáli, ég tel það vera mjög mikilvægt, en ég vil ekki að þessi lagasetning loki einhverjar aðrar lausnir af sem eru kannski miklu betri. Svo vildi ég gjarnan koma því að, af því að ég komst ekki inn á það í fyrra andsvari mínu, sem er orðtakið „það er leikur að læra“. Ég hef í áratug eða lengur barist fyrir því að menn snúi kennslu upp í leik, þ.e. tengi saman leiki sem börn eru áfjáð í að spila og kennslu. Til dæmis að menn læri ensku, ég hef séð svoleiðis leikjaforrit, eða að menn læri stærðfræði í gegnum leik eða eðlisfræði, með því að leysa ákveðin eðlisfræðileg vandamál, með því að kunna eðlisfræðileg lögmál komast menn upp á efra svið í leiknum o.s.frv. Þetta finnst mér að eigi að ýta undir og styrkja. Ég vildi bara hafa sagt þetta, að það að lögbinda táknmálið gæti hugsanlega, og ég segi hugsanlega, tafið fyrir því að menn noti þessa tækni sem fyrsta möguleika.

Virðulegi forseti. Ég deili reyndar ekki áhyggjum hv. þingmanns um það að þessi lagasetning muni á einhvern hátt tefja fyrir þróun tæknilausna sem eru engu að síður mikilvægar til þess einmitt að jafna aðstöðumun í landinu og styðja þá hópa sem þurfa að reiða sig á táknmálið og slíkar tæknilausnir til tjáningar og samskipta. Ég tek hins vegar heils hugar undir með hv. þm. Pétri Blöndal um mikilvægi þess að nýta kosti leiksins í skólastarfi okkar. Ég nefndi það reyndar í ræðu minni að ég teldi að við ættum að nýta okkur þá sköpun sem á sér stað í leikjaiðnaðinum, sem er ein af þeim atvinnugreinum sem vex nú hvað hraðast í atvinnulífi okkar, til þess einmitt að fara inn á ný lönd í námsgagnagerð í okkar samfélagi. Ég held að slíkt hjónaband milli leikjaiðnaðarins og skólakerfisins gæti skilað mjög miklum árangri einmitt til að kveikja áhuga, til að tryggja það að við náum því besta út úr hverjum einasta nemanda í íslenska skólakerfinu. Ég tel að það sé ein höfuðskylda okkar á þinginu þegar menntamálin eru annars vegar til að tryggja það að þessar allt of háu tölur um brottfall sem við sjáum bæði í framhaldsskólum og háskólum lækki verulega á næstu árum. Eitt það afdrifaríkasta sem við getum gert í löggjafarstarfinu er að tryggja það að allir nemendur komist til manns og að hæfileikar allra séu nýttir þrátt fyrir þær sérþarfir sem óhjákvæmilega búa hjá einstökum hópum og einstökum einstaklingum.

Virðulegi forseti. Ég kem upp til að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég hef á þessu máli. Ég tek heils hugar undir tilgang þessa frumvarps um að festa í lög stöðu íslenskrar tungu, mæla fyrir varðveislu hennar, þróun og nothæfni. Ég tek einnig undir það að íslensku táknmáli eigi að veita aukið vægi sem fyrsta tungumáli þess hluta þjóðarinnar sem reiðir sig á það til tjáningar og samskipta. Fyrirvari minn snýr hins vegar fyrst og fremst að þeim athugasemdum sem við fengum frá fjölmörgum umsagnaraðilum að það væri ekki ljóst hvernig ætti að framfylgja þessum markmiðum og tryggja fjármagn til að hrinda þessum ákvæðum í framkvæmd. Að mínu mati er það allt of oft einkenni á frumvörpum sem við erum að afgreiða frá Alþingi að við tökum ekki nægilegt tillit til stöðu hins stjórnsýslustigsins sem eru sveitarfélögin. Það eru sveitarfélögin sem fara með málefni leikskóla og grunnskóla þar sem við lærum fyrst formlega íslensku í gegnum nám. Ég hefði því talið að þurft hefði að eiga sér stað mun nánara samstarf við það stjórnsýslustig um gerð þessa frumvarps og að liggja hefði átt fyrir einhvers konar áætlun eða kostnaðargreining um hvernig ætlunin væri að hrinda þessum ákvæðum í framkvæmd. Eitt af því sem ég tel að ætti að taka upp þegar við leggjum fram frumvörp er að við metum ekki bara í raun áhrifin á ríkið heldur metum líka kostnaðaráhrifin á annað stjórnsýslustig. Það kemur fram í greinargerðinni um íslenskt táknmál, og þetta er eitthvað sem ég tel mjög brýnt að verði reyndin, að þeir sem greinast heyrnarlausir, heyrnarskertir eða daufblindir eigi rétt á að læra táknmál og ekki bara þeir heldur líka nánustu aðstandendur þeirra og þá erum við að tala um maka, foreldra, systkini, móður- og/eða föðurforeldra. Þar erum við ekki að tala um aðgang að túlkaþjónustu heldur um kennslu á táknmáli fyrir þennan hóp af einstaklingum. Ég held að nú þegar málið fer aftur til nefndar milli 2. og 3. umr. væri það eitt af því sem við mundum kannski gera betur grein fyrir í framhaldsnefndaráliti hvernig við sæjum fyrir okkur að hægt væri að framkvæma þetta og fengjum að heyra frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga hvernig það sæi fyrir sér að hægt væri að innleiða þetta í leikskóla og grunnskóla. Það sem ég vildi líka aðeins nefna, sem er samt mun minna mál, er nefndin, Íslensk málnefnd. Ég hafði töluverðar áhyggjur af því að hún væri of fjölmenn, og það kemur fram í nefndarálitinu, og hvort það kæmi niður á störfum hennar. Það er lögð er til ákveðin fækkun og ég tel að að ákveðnu marki sé komið þar til móts við þær áhyggjur sem ég hafði að Samband íslenskra sveitarfélaga fær líka aðkomu að Íslenskri málnefnd. Ég vil líka beina athygli þingmanna í sal og þeirra sem eru að hlusta á frumvarp sem liggur fyrir Alþingi þar sem rætt er um að lækka gjaldtöku ríkisins og raunar hvetja til útgáfu á rafrænum bókum. Ég held að það sem kom fram í ræðu hv. þm. Skúla Helgasonar þegar hann talaði um mikilvægi þess að stuðla að öflugri íslenskri námsgagnagerð, sú nýja tækni sem er virkilega að ryðja sér til rúms núna, rafræn útgáfa á bókum, geti einmitt stutt mjög vel við markmið þessara laga. Við erum mjög lítið málsvæði, við erum fámenn þjóð og þess vegna ættum við að leita allra leiða til að geta gefið út bækur, efni á íslensku á sem ódýrastan máta. Mjög stór hluti kostnaðar við bókaútgáfu hefur m.a. verið prentkostnaðurinn og náttúrlega flutningskostnaðurinn líka sem hefur þá ákveðin umhverfisáhrif þegar bækur eru prentaðar erlendis í leit að lægra verði. Þetta er gott mál, þetta er mikilvægt mál og ég tek heils hugar undir það og mun styðja það, en ég tel mjög mikilvægt að nefndin taki betur á kostnaðarþættinum en er gert í nefndarálitinu.

Frú forseti. Við ræðum við 2. umr. frumvarp til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Ég sagði í 1. umr. um þetta mál að ég teldi það sýna kjark hæstv. menntamálaráðherra að leggja frumvarpið fram, og ég er enn þeirrar skoðunar. Það þarf kjark til að stíga það skref sem gert er með framlagningu þessa frumvarps, bæði hvað varðar íslenska tungu og stöðu íslensks táknmáls. Í fyrsta sinn er verið að segja, í lögum frá Alþingi, að íslenska sé þjóðtunga Íslendinga og opinbert mál á Íslandi. Ég vona að þeir sem nú sitja á stjórnlagaráðsþingi horfi til þessa frumvarps og setji í stjórnarskrána ákvæði um þjóðtungu okkar, íslensku. Við höfum líka rætt um það, og það er í frumvarpinu, að íslenskan sé opinbert mál stjórnvalda og lagt er til, mjög skýrt og skorinort, að mál það sem notað er í starfsemi ríkis og sveitarfélaga eða á vegum þeirra eigi að vera vandað, einfalt og skýrt. Þessi grein, sem er 9. gr. frumvarpsins, ætti að eiga við á hinu ágæta Alþingi, ekki bara í frumvörpum sem lögð eru fram og lagasetningu heldur ættum við þingmenn kannski stundum að velta því fyrir okkur hvað við segjum og hvernig við segjum það. Við ættum að reyna að tala vandað, einfalt og skýrt íslenskt mál. Þá væri kannski minna um misskilning, hártoganir og illindi í orðum á milli þingmanna. Frú forseti. Það sem er nýtt og sérstakt í frumvarpinu er 3. mgr. 3. gr. þar sem rætt er um að íslenskt táknmál sé fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta og að stjórnvöld skuli hlúa að því og styðja. Frú forseti. Þetta er stórt skref, ekki bara í réttindabaráttu þeirra sem þetta tungumál nota heldur er þetta líka táknrænt fyrir þann kjark hæstv. menntamálaráðherra að fara fram og óska eftir því við þingið að það bindi þetta í lög. Ég er stolt af því, frú forseti, að hafa setið í menntamálanefnd. Ég er stolt af því, frú forseti, að vera þingmaður sem mun eiga þátt í því að lögfesta á Alþingi að íslenskt táknmál verði fyrsta mál þeirra sem það kjósa. Ég er stolt af starfi menntamálanefndar sem fór einhuga í þetta verkefni og leysti það af hendi eins og það liggur fyrir. Ég vil taka undir orð formanns nefndarinnar, þegar hann kom inn á réttindi blindra, sem ekki er getið í frumvarpinu. Vegna sérstöðu blindra þarf löggjafinn og þá margur annar að velta fyrir sér stöðu íslenska punktaletursins þeim til hagsbóta sem það nota. Einhvers staðar þarf að binda það og festa en íslenska punktaletrið er ekki tungumál og því er þess ekki getið í frumvarpinu eins og ýmsir hefðu kannski óskað. Það má líka sjá í frumvarpinu að íslenskunni sjálfri sem þjóðtungu og íslensku táknmáli er í 5. og 6. gr. gert jafnhátt undir höfði vegna þess að hér á að setja á laggirnar málnefnd um íslenskt táknmál á sama hátt og til er íslensk málnefnd. En ég deili áhyggjum hv. þm. Eyglóar Harðardóttur af því að orðum fylgi ekki athafnir. Það er rétt að fram komu harðorð mótmæli frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga vegna kostnaðargreiningar sem sambandið telur að vanti. Eins og fram kom í máli hv. þm. Eyglóar Harðardóttur verður máltakan á fyrstu æviárunum - fyrsta skólastigið er leikskólinn þar sem jafnt eru nemendur sem eru heyrnarskertir, heyrnarlausir, talandi og heyrandi. Á einhvern hátt verður að tryggja að þeir nemendur sem þurfa að nýta sér táknmál og eru á leikskólum njóti þeirrar þjónustu. Þá þurfa menn líka að hafa í huga, til að ekki komi til félagsleg einangrun barna á leikskóla, að þeir sem eru á sömu deild verða að fá lágmarkskennslu, leikskólakennarar og aðrir, til að geta haft samskipti við einstakling sem notar íslenskt táknmál sem sitt tungumál. Það kom fram hjá fulltrúa Samskiptamiðstöðvar að líklega fæddust fjögur til fimm börn á Íslandi ár hvert sem yrðu heyrnarlaus. Verkefnið er því kannski ekki stórt en um það getum við sjaldnast sagt. Ég hef fulla trú á því að sveitarfélögin í landinu og ríkið sameinist um að þetta frumvarp verði ekki bara heildarlöggjöf heldur að fram komi í sérlögum ýmsum hvernig við ætlum að tryggja þessi réttindi, tryggja að íslenskt táknmál verði fyrsta mál og fólk geti nýtt sér það. Ég treysti því að menntamálaráðuneytið, í samvinnu við Samskiptamiðstöð heyrnarlausra, tryggi þeim sem eignast barn sem er heyrnarlaust, sem og börnum sem eru heyrandi og talandi og eiga foreldra sem tala táknmál, aðgengi að því að læra táknmálið. Við erum með löggjöf sem okkur hugnast, löggjöf sem við erum stolt af, löggjöf sem tryggir réttindi þeirra sem nota þetta tungumál og við verðum að tryggja að orðum okkar fylgi athafnir þannig að sá veruleiki sem við sjáum fyrir okkur í frumvarpinu verði raunverulegur veruleiki. Ég vil leyfa mér, frú forseti, að þakka enn og aftur hæstv. menntamálaráðherra fyrir þann kjark sem ég tel að hún hafi sýnt. Ég held að þegar fram líða stundir verði þetta eitt mikilvægasta frumvarp sem hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt fram, og margur maðurinn muni minnast. Ég tel líka að menntamálanefnd eigi hrós skilið fyrir vinnu sína og hvernig hún hafi tekið á þessu máli. Fyrst og síðast ætla ég að óska íslensku þjóðinni til hamingju með að íslenskan er og verður væntanlega með þessu frumvarpi þjóðtunga Íslendinga og opinbert mál á Íslandi og að við lögfestum að íslenskt táknmál verður fyrsta mál þeirra sem það kjósa.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um frumvarpið sem er þó mikilvægt, frumvarp um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Hv. þm. Skúli Helgason, formaður menntamálanefndar, fór mjög vel yfir nefndarálitið og vinnu nefndarinnar og þær breytingartillögur sem hún leggur til. Ég vil þakka hæstv. menntamálaráðherra, eins og fleiri hafa gert, fyrir þann metnað og kjark sem hún sýndi með framlagningu þessa frumvarps, metnað fyrir hönd íslenskrar tungu, metnað fyrir hönd þeirra sem þurfa að reiða sig á táknmál til að túlka og tala íslenska tungu. Ég tel að þessi rammalöggjöf, sem ég ítreka að er almenn rammalöggjöf, segi okkur hvert við viljum stefna, hvernig við viljum hafa stöðu íslenskrar tungu og táknmálsins og eins og nefndin bætti við punktaleturs fyrir þá sem þurfa á því að halda. Það er síðan verkefni menntamálaráðherra og menntamálanefndar að halda áfram að vinna með þessi markmið, koma á þeim sérlögum sem þarf að setja til að uppfylla þessi markmið. Með þeim sérlögum fer þá fram kostnaðarmat á hverjum þætti. Að mínu mati er ekki hægt að setja heildstætt kostnaðarmat á eitthvað sem við höfum ekki náð samstöðu um, sérstaklega þá við sveitarfélögin, af því að það er ekki farið að vinna það. Við höfum ekki komist að samkomulagi um það hvernig við viljum koma þessum markmiðum í framkvæmd. Það verður ekki gert nema í góðri og mikilli samvinnu við sveitarfélögin, við skólasamfélagið, við grunnskólana, leikskólana, háskólana, við Ríkisútvarpið og fleiri sem munu þurfa að taka markmiðssetninguna til sín. Ég er sannfærð um að með þessari markmiðssetningu og þessari ætlun okkar munum við auka vitund okkar sjálfra og annarra, eins og t.d. Ríkisútvarpsins, um ákveðnar skyldur. Ég vil sjá að Ríkisútvarpið stefni að því og komi því svo fyrir að hver einasti fréttatími verði túlkaður með táknmáli. Það er gert í nokkrum löndum og það er ósk mín að það verði hjá okkur líka þannig að við náum þessum markmiðum okkar. Það er þarf af leiðandi ekki hægt að leggja mat á kostnað útvarpsins, við þurfum að útfæra það frekar. Kostnaðarmatið kemur síðar. Ég tel þetta því ekki vera ábyrgðarleysi. Við erum ekki með þessari heildarlöggjöf að varpa ábyrgðinni eða kostnaðinum yfir á einhverja aðra. Við erum að móta stefnuna. Kostnaðurinn mun deilast á okkur með einum eða öðrum hætti og hjá því verður ekki komist. Mér finnst að við getum líka lagt kostnaðinn til hliðar í þessari umræðu, við erum fyrst og fremst að tala um réttindi, fyrst og fremst að tala um sjálfstæð mannréttindi sem við eigum að halda uppi. Ég vil aðeins koma inn á orð hv. þm. Péturs H. Blöndal, sem nefndi stöðu íslenskrar tungu í því slangurmáli sem er að ryðja sér til rúms, ekki bara vegna þess að við erum með miklu fjölbreyttari hóp Íslendinga af ýmsum þjóðernum sem koma með menningu sína og tungu hingað til okkar heldur ekki síst í gegnum fjölmiðlana eða ljósvakamiðlana þar sem meginmálið fyrir utan íslensku er enskan sem er sífellt að verða ágengari í okkar tungu. Við þurfum að vera vakandi fyrir því að það er ekki sjálfgefið að við höldum tungumálinu, hvorki gagnvart enskunni sem áhrifavaldi gegnum alla ljósvaka né gagnvart fjölbreyttum hópi innflytjenda sem verða Íslendingar og vilja búa hér. Þrátt fyrir allar tæknibyltingar og þrátt fyrir alla tækniþróun, sem við skulum fagna, sem eykur möguleika okkar sem höfum bæði sjón og heyrn og möguleika þeirra sem hafa hvorki sjón né heyrn til að hafa samskipti við aðra þá kemur sú tækni aldrei í stað þess, hjá þeim sem eru heyrnarlausir eða heyrnarskertir, að geta talað beint við annað fólk, horfst í augu við annan mann og talað við hann með táknmáli. Við tölumst ekki við í gegnum eitthvert tæki. Við tölumst við sem manneskjur og við þurfum á táknmálinu að halda. Við skulum fagna öllum tæknibyltingum en við skulum styrkja táknmálið því að þannig tala þeir saman sem þurfa á því að halda.

Virðulegi forseti. Í dag ræðum við frumvarp til laga um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa komið í ræðustól á undan mér. Ég fagna framlagningu frumvarpsins og þeirri samstöðu sem ríkir um það. Í umsögn um frumvarpið segir, með leyfi forseta: „Markmið frumvarpsins er að festa í lög ákvæði um stöðu íslenskrar tungu og mæla fyrir um varðveislu hennar, þróun, nothæfi og aðgengi að henni. Þá er frumvarpinu einnig ætlað að skýra stöðu íslensks táknmáls, m.a. sem fyrsta máls heyrnarlausra, og að það verði gert jafnrétthátt íslensku í samskiptum manna í millum.“ Þetta eru mjög mikilvæg og góð markmið og í ljósi þess sem komið hefur fram hjá hv. þingmönnum í ræðu á undan mér er mjög mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir að við þurfum að hafa fyrir því að halda í tungumálið. Við þurfum að hafa fyrir því að halda tungumáli okkar lifandi. Við þurfum að vera öflug í nýyrðasmíði. Gott dæmi um frábært nýyrði er tölva. Nánast enginn notar orðið „computer“. En okkur hefur mistekist í öðru og af því að komið var inn á leik og annað held ég að það væri algert kjörverkefni fyrir menntamálaráðuneytið að halda nýyrðasamkeppni barna í skólum, láta börn búa til ný orð. Börn eru ofboðslega fljót að tileinka sér ensk orð yfir nýja hluti og það væri tilvalið, sem hluti af leik og eflingu á íslensku máli, að láta þau finna upp ný orð. Ég veit að við erum með mjög færa einstaklinga í að smíða nýyrði en börn eru ofsalega fær og frjó og þau koma til með að bera upp íslenskuna, þau koma til með að nota málið og láta það lifa áfram. Mig langar að víkja að 3. gr. frumvarpsins þar sem lagt er til að íslenskt táknmál njóti opinberrar viðurkenningar sem mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufdumbra Íslendinga. Þetta er gífurlega mikilvæg grein og þetta hefur verið baráttumál lengi. Til að undirstrika mikilvægi greinarinnar langar mig, með leyfi forseta, að fá að lesa hana. Hún hljóðar svo: „Íslenskt táknmál. Íslenskt táknmál er fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og afkomenda þeirra sem þurfa að reiða sig á það til tjáningar og samskipta. Skulu stjórnvöld hlúa að því og styðja. Hver sem hefur þörf fyrir táknmál skal eiga þess kost að læra og nota íslenskt táknmál, jafnskjótt sem máltaka hefst eða frá þeim tíma sem heyrnarleysi, heyrnarskerðing eða daufblinda hefur greinst.“ Þessari grein frumvarpsins ber að fagna sérstaklega. Ég tek undir með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur og fleiri hv. þingmönnum sem talað hafa hér, að orðum þurfa að fylgja athafnir. Ég held að ríkur vilji sé hjá öllum í þessum sal til að láta athafnir fylgja þeim orðum sem við höfum sett í lagatexta. Ég vil þakka fyrir mjög gott samstarf þann tíma sem ég var í hv. menntamálanefnd og ætla að leyfa mér að þakka ráðherra sérstaklega fyrir að hafa komið fram með þetta frumvarp og þá góðu vinnu og samstöðu sem var í nefndinni. Við ræddum marga þætti frumvarpsins, eins og fram hefur komið í máli hv. annarra þingmanna, til dæmis stærðina á Íslenskri málnefnd, hvort hún væri of stór og starfhæf. En við náðum þessari niðurstöðu, ég er sátt við nefndarálitið og ég er ánægð, en ég veit að eftir er að taka fyrir ákveðna hluti í sérlögum og ég vona að sú vinna verði jafnvönduð og sú sem hér var unnin. Mig langar að lokum að gera orð Einars Ben. að mínum, með leyfi forseta, „… að orð er á Íslandi til um allt sem er hugsað á jörðu.“

Virðulegi forseti. Í dag er gleðidagur því vonandi verður þetta frumvarp um stöðu íslenskrar tungu og íslensks táknmáls sem við ræðum að lögum. Við getum alla vega glaðst yfir því að vera að ræða þetta vandaða og mikilvæga mál. Í frumvarpinu er lagaleg staða íslenskrar tungu tryggð og ekki síður íslensks táknmáls. Íslenskt táknmál hefur nú lagalega stöðu í íslensku samfélagi. Í frumvarpinu er viðurkennt að íslenska sé þjóðtunga okkar og hún skuli vera notuð á öllum sviðum þjóðlífsins og að allir sem búsettir eru hér eigi þess kost að læra og nota íslensku til almennrar þátttöku í íslensku þjóðfélagi. Þetta er háleitt markmið og þetta er háleit stefnuyfirlýsing. Nokkuð hefur nokkuð verið til umræðu hvort við ættum að binda þetta ákvæði í stjórnarskrá Íslands. Eins og hv. formaður nefndarinnar kom inn á er það víða gert og við gerum ráð fyrir því að stjórnlagaráð sem nú er að störfum muni tjá sig um það mál. Ég verð að viðurkenna að gleði mín er kannski einna mest í dag yfir 3. gr. frumvarpsins þar sem viðurkennt er að íslenskt táknmál er fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskerta og daufblindra, afkomenda þeirra og nánustu aðstandenda. Áratuga baráttu þeirra sem fyrir þessu hafa barist er nú lokið og það er gaman að sjá fulltrúa þeirra á pöllunum vegna þess að þegar maður hefur barist lengi er mjög eðlilegt að maður vilji fylgjast með allt til loka. Mikilvægt er einnig að tekið er fram að sá sem þarf á þessu máli að halda fái tækifæri eins og aðrir til að læra það og nota. Í meðförum nefndarinnar var ákveðið að bæta inn íslensku punktaletri sem fyrsta ritmáli þeirra sem þess þurfa. Ég held að mjög mikilvægt sé að þeir sem á því þurfa að halda fái tækifæri til að nýta það og réttarstaða þess sé tryggð. Um leið fögnum við því að ýmsar tækninýjungar hafa komið fram sem geta kannski í raun komið í staðinn fyrir punktaletrið. Mér finnst mjög gott að frumvarpið er byggt á mjög vandaðri málstefnu sem var samþykkt á Alþingi í mars 2009 þannig að við erum ekki að vinna með óhugsað mál heldur verulega vel ígrundað. Það skiptir mjög miklu. Málið er hugsað til enda og byggir á vandaðri vinnu. Við töluðum talsvert mikið í nefndinni um Íslenska málnefnd sem er fjölskipuð nefnd og á að vera ráðgefandi um íslenskt mál og vera ráðgefandi til stjórnvalda á fræðilegum grunni. Talsverð umræða var um það í nefndinni að notendur þyrftu að eiga þar fulltrúa vegna þess að ég tel mjög mikilvægt þegar við mótum stefnu á hvaða sviði sem er í íslensku samfélagi að fræðasamfélagið og notendurnir tali saman. Gefið er tækifæri til þess í frumvarpinu að notendur séu kallaðir til og mjög mikilvægt er að innflytjendur eiga nú fulltrúa í nefndinni. Eins og fram hefur komið er þetta mjög mikilvæg stefnuyfirlýsing. Við eigum síðan að sjálfsögðu eftir að færa hana inn í ýmis sérlög og vel getur verið að þar verði tekist á um kostnaðarskiptingu. En stefnuyfirlýsingin liggur fyrir og um hana eru allir sammála. Það er mikilvægt að þingmenn allra flokka sameinuðust í nefndarálitinu og enginn pólitískur ágreiningur var um málið enda er það þess eðlis að það væri afar erfitt. Mér finnst líka skipta mjög miklu máli að í lok nefndarálitsins er í raun lagt til að almennt sé talað mannamál á Íslandi, þ.e. við eigum að tala vandað, einfalt og skýrt mál. Ég held að við á hinu háa Alþingi sem semjum lög ættum kannski að taka það mjög til okkar vegna þess að máli skiptir að almenningur á Íslandi skilji það sem fram fer, hvar sem er á vettvangi ríkis og sveitarfélaga. Töluverð áhersla er sem sagt lögð á það. Ég óska okkur öllum til hamingju með þetta frumvarp sem vonandi verður að lögum sem allra fyrst.

Frú forseti. Ég sit ekki í menntamálanefnd, ég er ekki svo heppin, en ég get ekki látið hjá líða að taka þátt í þeim fögnuði og hamingjuóskum til allrar þjóðarinnar vegna þess áfanga sem blasir nú við. Ég tek undir þakkir til hæstv. menntamálaráðherra, formanns menntamálanefndar og nefndarinnar allrar fyrir þetta vel unna starf sem birtist hér. Ég vísa þá ekki aðeins í stöðu okkar ástkæra, ylhýra tungumáls, íslenskunnar, heldur fyrst og síðast þeim langþráða áfanga að nú sé íslenskt táknmál fyrsta tungumál heyrnarlausra á Íslandi. Ég reyndi einhvern tíma þegar ég bjó í Bandaríkjunum að læra bandarískt táknmál vegna þess að með mér í skóla var mögnuð stúlka, heyrnarlaus og mállaus. Ég er því miður búin að gleyma flestu af því sem ég lærði. Ég hef hins vegar fengið að fylgjast með hæstv. umhverfisráðherra Svandísi Svavarsdóttur þegar hún tjáir sig á þessu yndislega fallega máli, íslenska táknmálinu. Helst mundi ég viljað geta flutt ræðu mína á táknmálinu sjálfu en ég er ekki svo góð, segi bara: Til hamingju Ísland og fagna að lokum á táknmáli.

Virðulegi forseti. Ég vil koma upp í lokin til að þakka fyrir afar góða og málefnalega umræðu um þetta mikilvæga mál. Hér hafa verið reifuð sjónarmið sem ég get tekið undir og vil byrja á því að taka undir orð hv. þm. Eyglóar Harðardóttur, Ragnheiðar Ríkharðsdóttur, Írisar Róbertsdóttur og fleiri um að mikilvægt sé að orðum fylgi athafnir. Ég tel að einörð afstaða allra nefndarmanna í menntamálanefnd sé að þó að hér sé sannarlega stigið mikilvægt og táknrænt skref í þá átt að lögfesta stöðu íslenskunnar sem þjóðtungu okkar allra og ekki síður stöðu íslenska táknmálsins, er verkefninu ekki lokið. Þessu þarf að fylgja eftir með mjög ákveðnum hætti í sérlögum eins og ég rakti í framsöguerindi mínu. Reyndar er ein forsenda þess að við getum á annað borð afgreitt þetta mál núna að mínu mati sú að við höfum fengið fullvissu fyrir því að vinna við löggjöf sem fjallar um umbætur fyrir þá hópa sem þurfa að treysta á íslenska táknmálið til tjáningar og samskipta er mjög langt komin og hillir undir að við sjáum tillögur þess efnis á allra næstu mánuðum. Sömuleiðis er verið að leggja lokahönd á heildarlöggjöf um málefni innflytjenda. Ég vil geta þess í ljósi orða hv. þm. Eyglóar Harðardóttur að hún gerir ekki kröfu um að málið verði tekið inn til nefndar að nýju milli 2. og 3. umr., að nefndin mun fylgja því fast eftir að ákvæði um þjónustuþáttinn í sérlögum komi mjög fljótlega inn í þingið og mun standa þá vakt af myndarskap, trúi ég. Ég vil sömuleiðis þakka fyrir þær ágætu hugmyndir sem komu fram í umræðunni, t.d. frá hv. þm. Írisi Róbertsdóttur um að nýta nemendur í grunnskólunum í nýsköpun í þágu íslenskrar tungu. Hugmynd um nýyrðasamkeppni barna er prýðileg og sjálfsagt að koma henni til skila til menntamálayfirvalda og kennarastéttarinnar í þessu góða landi okkar. Reyndar eigum við að opna enn frekar dyrnar fyrir hvers konar nýsköpun í skólakerfinu og ekki síst í grunnskólunum. Þar er mikill efniviður og mikill áhugi á því að hugsa hlutina upp á nýtt og ég held að við getum ekki ofmetið áhrifin sem það hefði að verja meiri tíma í stundaskrám í grunnskólum í slíkar greinar en gert hefur verið. Að lokum vil ég taka undir þakkir og heillaóskir til hæstv. menntamálaráðherra fyrir þá framsýni og djörfung sem kemur fram í því að málið er ekki einungis lagt fram heldur er eitt af áherslumálunum í málefnaskrá menntamálaráðuneytisins. Ég tel að hv. menntamálanefnd hafi tekið þeirri áskorun af metnaði að vinna málið vel og skila því tímanlega. Ég ítreka að við lítum á þetta sem mikilvægan áfanga á langri leið og munum fylgja því fast eftir að þetta skili sér í löngu tímabærum úrbótum fyrir þá hópa heyrnarlausra, heyrnarskertra, daufblindra og blindra sem lengi hafa barist fyrir því að þessi sjálfsögðu mannréttindi yrðu viðurkennd í lögum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 100/2007, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Sturlaug Tómasson, Ágúst Þór Sigurðsson og Ólaf Kr. Valdimarsson frá velferðarráðuneyti. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði heimild til handa ráðherra til að hækka með reglugerð bætur almannatrygginga, svo og greiðslur samkvæmt 63. gr. laga um almannatryggingar og fjárhæðir samkvæmt 22. gr. laganna. Skilyrði hækkunar samkvæmt ákvæðinu er að verulegar breytingar verði á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga sem leiði til hækkunar. Nefndin hefur fjallað um frumvarpið sem er til komið vegna yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar í tengslum við kjarasamninga aðila á vinnumarkaði frá 5. maí 2011. Í henni kemur m.a. fram vilji stjórnvalda til að endurskoða bætur almannatrygginga og atvinnuleysistrygginga með hliðsjón af niðurstöðum kjarasamninga á almennum vinnumarkaði þannig að lífeyrisþegar og atvinnuleitendur njóti hliðstæðra kjarabóta og um hefur verið samið í kjarasamningum. Nefndin telur málið mjög þarft og fagnar því að lífeyrisþegar fái hliðstæða hækkun og fólk á vinnumarkaði. Nefndin ræddi sérstaklega hvaða leið yrði farin við hækkun bóta, hver hækkunin yrði og hver áætluð útgjaldaaukning yrði fyrir ríkissjóð. Fékk nefndin kynningu frá ráðuneytinu á þeirri leið sem væri í skoðun og er þar gert ráð fyrir því að bætur almannatrygginga hækki um mest 12 þús. kr. á þessu ári en 11 þús. kr. á því næsta. Fyrirkomulag hækkunarinnar í ár verður þá með þeim hætti að bætur hækka um 4,25% en framfærsluuppbótin hækkar svo um það sem eftir stendur upp í 12 þús. kr. Það eru þeir sem hafa hvað minnst milli handanna sem fá framfærsluuppbót og með þessu yrði því mesta hækkunin hjá þeim sem verst standa. Þá er gert ráð fyrir því að allir lífeyrisþegar almannatrygginga fái eingreiðslu og álag á bæði orlofsuppbót og desemberuppbót. Nefndin kynnti sér áætlaða breytingu á útgjöldum almannatrygginga í kjölfar hækkunarinnar sem nemur rúmum 4,4 milljörðum kr. á yfirstandandi ári miðað við að hækkunin komi til framkvæmda í júní. Áætluð útgjaldaaukning á næsta ári nemur tæpum 6,2 milljörðum kr. Nefndin telur mikilvægt að kjarabætur á vinnumarkaði skili sér til lífeyrisþega svo að þeir dragist ekki aftur úr og staða þeirra verði ekki mun verri en annarra þjóðfélagsþegna. Brýnt er að hækkunin komi til framkvæmda strax um næstu mánaðamót. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Undir nefndarálitið skrifa ásamt þeirri sem hér stendur Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Guðmundur Steingrímsson, Ásmundur Einar Daðason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Pétur H. Blöndal, með fyrirvara, og Íris Róbertsdóttir, með fyrirvara.

Virðulegur forseti. Ég ætla aðeins að blanda mér inn í þessa umræðu, örstutt. Ég á ekki sæti í hv. félagsmálanefnd, ég hef því ekki verið við umræður í nefndinni um málið. Mig langar aðeins að nefna nokkur atriði, helst hvað varðar kostnaðinn fyrir ríkissjóð. Ég vil taka það sérstaklega fram að ég styð að sjálfsögðu meginmarkmið frumvarpsins enda greiddum við sjálfstæðismenn fyrir því að það kæmi til afgreiðslu hratt og örugglega í þinginu. Ég tel sjálfsagt að lífeyrisþegar og þeir sem eru án atvinnu njóti hliðstæðra kjarabóta og þeirra sem samið var um í kjarasamningum. Ég vil gera þann fyrirvara á. Miðað við gögn sem ég hef séð og var dreift í nefndinni er ég með spurningu sem formaður nefndarinnar getur kannski svarað í lok umræðunnar, ég er ekki endilega að fara fram á að því verði svarað akkúrat á þessu augnabliki. Talað er um í nefndarálitinu að breytingin nemi 4,4 milljörðum kr. á yfirstandandi ári miðað við að hækkunin komi til framkvæmda í júní. Er það ekki rétt skilið hjá mér að í kostnaðaráætluninni sem lögð var til grundvallar í nefndinni á það aðeins við um almannatryggingahlutann, ekki kostnaðinn við atvinnuleysistryggingar, og að það vanti þarna upp á tæpa 2,4 milljarða, þannig að útgjöldin miðað við hálft ár verði tæpir 6,8 milljarðar en ekki 4,4? Ég vildi gjarnan fá þetta skýrt frá formanni nefndarinnar. Ég vil einnig spyrjast fyrir um annað. Það segir hér að „skilyrði hækkunar samkvæmt ákvæðinu er að verulegar breytingar verði á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga sem leiði til hækkunar.“ Hvert er það? Hvað þýðir „verulegar breytingar“, hverjar eru forsendur hækkananna og er búið að útfæra það? Svo vekur það að sjálfsögðu furðu, það er kannski skiljanlegt þegar um er að ræða þessi útgjöld sem leiða af kjarasamningum að þau séu gerð með fyrirvara um samþykki Alþingis. Það er alþekkt og það er eitthvað sem fjárlaganefnd, veit ég, bæði meiri hluti og minni hluti, er óþreytt við að gagnrýna, þ.e. það verklag, við höfum rætt það oft og ítrekað í þinginu. Ég veit að hv. þm. Pétur Blöndal mun ræða það á eftir og er óþreytandi við að benda á það að oftar þyrfti að koma fram með fjáraukalög vegna þess að það eru að verða mjög miklar upphæðir sem við erum að afgreiða fram hjá fjárlögunum. Mig langar nefna nokkur atriði. Við ræddum um vanda Íbúðalánasjóðs ekki alls fyrir löngu og þar var hæstv. fjármálaráðherra veitt um 30 milljarða heimild. Byggðastofnun fékk ekki alls fyrir löngu 3–4 milljarða kr. heimild, ef mig misminnir ekki. Við erum með fyrirmæli Fjármálaeftirlitsins um hækkun iðgjalda LSR sem felur í sér kostnað sem við vitum ekki hver er og við erum með önnur atriði sem varða kjarasamninga sem draga úr tekjum ríkissjóðs sem við ræddum í gær í bandormi fjármálaráðherra vegna kjarasamninganna og það voru 5–6 milljarðar. Þetta er því farið að hlaupa á tugum milljarða sem þarna er verið að afgreiða án þess að búið sé að fá formlega heimild í fjárlögum ríkisins. Það vekur hjá manni áhyggjur að yfirsýnina skorti. Á sama tíma kemur hæstv. fjármálaráðherra og gumar af því að verið sé að ná niður halla ríkissjóðs og talar um að hann sé tæpir 40 milljarðar. En þetta er allt út fyrir sviga. Það koma tekjur á móti, auknar skatttekjur, og tekjur koma af kjarasamningunum þannig að það fer allt af stað og ég hef alveg skilning á því. En ég vildi nefna þetta vegna þess að mér finnst þessi þróun vera orðin dálítið hröð á allra síðustu vikum. Við vitum hvernig málið kom inn í þingið, nefndin flutti það og svo var kallað eftir kostnaðarmati sem ég tel alveg sjálfsagt og vil hrósa hv. félagsmálanefnd, sem mér skilst að hafi staðið einhuga að baki þeirri kröfu að óska eftir nánari útskýringu á kostnaði vegna þess að þetta er annars opinn tékki. Þess vegna vil ég nefna þetta og ég trúi ekki öðru en að hæstv. velferðarráðherra hafi skilning á þessu þar sem hann er fyrrverandi formaður fjárlaganefndar og ætti að hafa skilning á þessu. Þessu vildi ég koma inn í umræðuna og nefna og vænti þess að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir leitist við að svara því sem ég nefndi varðandi kostnaðinn.

Herra forseti. Fyrir skömmu voru samþykktir kjarasamningar til þriggja ára sem betur fer. Þeir voru að mínu mati mjög rausnarlegir miðað við þá stöðu sem er í þjóðfélaginu í dag, sérstaklega hækkun lágmarkslauna, og þó að öll viljum við sjá lágmarkslaun hækka getur það þýtt fyrir fyrirtæki sem eru illa stæð og kannski með margt láglaunafólk leggi upp laupana, þau standa mörg hver mjög tæpt. Það þýðir aukið atvinnuleysi og þá kannski sérstaklega hjá láglaunafólki sem ekki á auðvelt með að fá vinnu annars staðar. Ég hygg því að kjarasamningarnir séu „hættulega“ góðir. Auðvitað vill maður sjá góða kjarasamninga en það þarf að vera grundvöllur fyrir því, það þarf að vera framleiðni í atvinnulífinu til að standa undir hækkun launa. Laun hafa ekkert hækkað í nokkurn tíma og þá er kannski eðlilegt bara út af verðbólguáhrifum að bæta um og við vonum auðvitað að atvinnulífið standi þetta af sér án mikillar aukningar á atvinnuleysi. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar. Til stóð að hv. félagsmálanefnd flytti frumvarpið sem hefði einfaldað allt ferlið. Það liggur auðvitað mikið á, herra forseti, og það stóð til að félagsmálanefnd flytti frumvarpið af því að það mundi flýta fyrir, af því að þá þyrfti ekki að vísa því til nefndar, en við þingmenn stjórnarandstöðunnar, held ég að ég fari rétt með, treystum okkur ekki til þess vegna þess að á þeim tímapunkti lá ekki fyrir hvað þetta mundi kosta. Við gátum ekki veitt svona opna heimild því að heimildin er svo opin, herra forseti, að það er eiginlega makalaust. Það stendur þarna, með leyfi herra forseta: „Þó er ráðherra heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar, að breyta þessum fjárhæðum til hækkunar ef verulegar breytingar verða á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga.“ Þarna er sem sagt veitt heimild í lögum til að borga út fé úr ríkissjóði án nokkurrar takmörkunar í rauninni að við fáum séð. Þess vegna vorum við ekki með í því að nefndin flytti þetta. Hins vegar vorum við með á afgreiðslu út úr nefndinni því að þá lágu þessar upplýsingar fyrir eða eitthvað í þá veru en þetta eru að sjálfsögðu stórar tölur. Það er mjög stór hópur sem fær þessar bætur, ætli það séu ekki um 50–60 þúsund manns sem eru háðir bótum á Íslandi, ellilífeyrisþegar og örorkulífeyrisþegar, og svo börn og makar, makarnir reyndar í miklu minna mæli. Þetta eru stórar upphæðir og það er mjög vandasamt að setja þetta inn í kerfið vegna þess að almannatryggingakerfið er ekki beint einfalt, það er ekki þannig að hver einasti Íslendingur skilji það til hlítar. Ég held reyndar að það séu bara tveir, þrír sem skilja það til hlítar eða telji sig skilja það og kannski ekki til hlítar. En það er svo erfitt að sjá fyrir hvaða afleiðingar þetta hefur í kerfinu, t.d. 50 þús. kr. eingreiðslan sem á að koma núna ef SA samþykkir samningana. Hvað gerist svo ef þeir verða ekki samþykktir, hvað ætla menn að gera þá? Þá er búið að hækka bótaflokkana og engir samningar. Það er sem sagt erfitt að sjá hvernig þessi eingreiðsla á að koma inn í kerfið þar sem mætast 70 milljarðar frá lífeyrissjóðunum á ári og 50 milljarðar frá Tryggingastofnun í vasa eitthvað um 40 þúsund manns. Lífeyririnn frá lífeyrissjóðunum er nefnilega verðtryggður miðað við vísitölu, hann hefur hækkað stöðugt eins og verðlag þegar aðrir í landinu eru flestir að fá lækkuð laun eða föst laun, þ.e. að launin hafa ekkert hækkað og bæturnar frá Tryggingastofnun hafa heldur ekki hækkað í nokkurn tíma. Það er því mjög erfitt að sjá hvernig þetta samspil verður þegar 50 þúsund krónurnar og lágmarkslaunin koma inn í þetta. Við treystum því að sérfræðingar ráðuneytisins og Tryggingastofnunar hafi leyst þetta þokkalega og það eru komnar ákveðnar hugmyndir. Þær liggja reyndar ekki fyrir, ekki á endanlegu formi. Það er ekki einu sinni búið að samþykkja þetta og það á að fara að borga þetta út eftir 10 daga og því liggur nokkuð mikið við. Ég skil alveg að menn vilji fá þetta samþykkt sem allra fyrst vegna þess að vinnslan hefur öll verið einhvern veginn á síðasta snúning og það þarf að setja þetta inn í tölvurnar áður en þær fara að dreifa þessu út og millifæra. Allt tekur þetta tíma. Okkur er því nokkur vandi á höndum, þingmönnum, hvað við eigum að gera. Það vill svo til að í stjórnarskránni stendur, með leyfi forseta, mig minnir að það sé 41. gr., og ég vitna nokkuð oft í stjórnarskrána af því að ég hef svarið eið að henni og ber mikla virðingu fyrir henni: „Ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Það má sem sagt ekki greiða þessa peninga, láta þá af hendi, nema það liggi fyrir í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég tilkynnti við 1. umr. að ég mundi vilja leggja fram fjáraukalög. Við höfum sérstaka nefnd á Alþingi, herra forseti, sem sér um fjárlögin og heitir hv. fjárlaganefnd. Það væri náttúrlega eðlilegast að hún fengi það erindi að flytja fjáraukalög um þessi útgjöld þannig að það megi greiða þau samkvæmt 41. gr. Nú hafa menn sagt að í áratugi hafi þetta ekki verið gert svoleiðis en það bætir það ekki. Mér er eiginlega nokk sama um það þó að menn hafi ekki farið að stjórnarskránni í áratugi, ég vil bara að menn fari að taka upp skarpari vinnubrögð og það er alveg hægt. Það má koma með fjáraukalög hversu oft sem mönnum sýnist á ári hverju. Núna liggur fyrir að það á að fara að greiða þessi útgjöld út og meira að segja stórar upphæðir, því að mér skilst að eingreiðslan kosti 2 milljarða ein sér, bara í júní. Þetta eru 2 milljarðar sem þarf að borga út í júní og ég mundi gjarnan vilja að fyrir því væri heimild í fjáraukalögum. Nú átta ég mig á hraðanum líka og það er mikill hraði á þessu öllu saman, menn þurfa að samþykkja þetta helst sem lög í dag og mér er þá vandi á höndum. Það sem gæti róað mig væri að fjárlaganefnd eða formaður fjárlaganefndar lýsti því yfir að það kæmu fjáraukalög við fyrsta tækifæri, sem væri þá væntanlega á föstudag í næstu viku eða á mánudaginn þar á eftir. Það væri fyrir 1. júní þannig að við mundum þá halda þetta ákvæði stjórnarskrárinnar að það séu komin fjáraukalög fyrir þessari útgreiðslu. Það mundi gleðja mig mjög mikið ef það lægi fyrir og þá liði mér vel með þetta allt saman. Svo er annað. Inn í þetta vantar náttúrlega hluti eins og fæðingarorlof. Ætla menn ekkert að hækka það? Það vantar margt, margt fleira, ég man það bara ekki í svipinn, velferðarkerfið er svo stórt. Lánasjóðurinn, hvað ætla menn að gera þar? Þar eru reyndar mjög sterk einkenni um oftryggingu, mikla oftryggingu.  Mér finnst menn í velferðarkerfinu alltaf vera að skoða eina skúffu í stórri kommóðu, þeir eru alltaf að laga þennan enda og gleyma öllum hinum vegna þess að það hefur enginn yfirsýn. Ég er að reyna að neyða menn til að horfa á alla kommóðuna með góðu eða illu. Hér erum við að hækka ákveðna þætti. Hæstv. ráðherra segir að það sé búið að laga lánasjóðinn með ákveðnum hætti og það er ekki getið um það hér að það hafi verið gert, því að það getur verið að öryrki sé námsmaður, sem er bara alls ekkert sjaldgæft sem betur fer, og þá fær hann bæði þessa hækkun og líka hækkunina hjá lánasjóðnum og margföld réttindi. Nú má segja að ég sé leiðinlegur að vera að tala alltaf svona illa um útgjöldin og bæturnar en það vill svo til, og ég vil gjarnan fá það upplýst fyrr en seinna, að þeir sem eru vinnandi standa undir þessu, fólkið í sjávarútvegsfyrirtækjunum, sem nú er reyndar verið að gera atlögu að, fólkið í verslunum og allir sem ekki eru opinberir starfsmenn, því að opinberir starfsmenn fá sín laun frá hinum og lífeyrisréttindi og allt saman, þeir sem eru ekki opinberir starfsmenn og á almennum markaði, ég vil fá að vita hvað þeir eru margir og hvað þeim hefur fækkað mikið á síðustu árum því að brottflutningurinn er að ég hygg að miklu leyti þessi hópur. Ég hugsa að þar sé ekki eins mikið um opinbera starfsmenn og kannski alls ekki mikið um bótaþega. Bótaþegarnir eru um 13–14 þúsund öryrkjar, 30 þúsund aldraðir og svo má segja að opinberum starfsmönnum sé líka greitt með skattpeningum þeirra sem ekki eru opinberir starfsmenn. Ég vil fá að kanna hvernig þetta hlutfall er að þróast, þ.e. hve margir lifa á bótum eða eru opinberir starfsmenn og hve margir þeir eru sem greiða og standa undir þessu og borga sífellt hærri og hærri skatta. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að þetta komi inn í fjáraukalög. Það vill svo til að formaður fjárlaganefndar var staddur hér áðan, hv. þingmaður, og það væri gaman að heyra hvort hann gæti gefið jáyrði við því að fjárlaganefnd skoðaði það að koma með fjáraukalög í þessu sambandi. Að sjálfsögðu finnst mér mjög brýnt að bótaþegar njóti sömu kjara og launþegar eftir þessa kjarasamninga og þó að kjarasamningarnir gætu að mínu mati verið óraunhæfir, ég veit það ekki, ég á eftir að sjá það, ég geri ráð fyrir að ráðuneytið hafi kannski eitthvað skoðað það hvort kjarasamningarnir hafi verið óraunhæfir og hvort fólki muni fjölga mikið í atvinnuleysisbótum og þar þurfi að bæta sérstaklega inn í útgjöldum vegna atvinnuleysisbóta. Það yrði áhugavert að skoða það. Ég ætla ekki að tefja þetta mál, ég tel mjög brýnt að það nái fram, en mér þætti gott þó að þessu máli yrði kannski ekki vísað til fjárlaganefndar að fjárlaganefnd fengi ávæning af því að hér sé verið að fara út í gífurlega mikil fjárútlát, upp á 6,8 milljarða samtals, að það sé hugað að stjórnarskránni og að fyrir liggi fjáraukalög upp á þessa upphæð. Svo vil ég geta þess, herra forseti, að auðvitað gefa kjarasamningarnir ríkissjóði gífurlegar tekjur. Hér er sagt að 50 þúsund kallinn kosti 2 milljarða. Mér sýnist að ef allur vinnumarkaðurinn, 160 þúsund manns, opinberir starfsmenn eru reyndar ekki búnir að semja, fá 50 þúsund kr. hver séu það 8 milljarðar sem verði borgaðir út í júní. Ef við gerum ráð fyrir að staðgreiðslan sé að meðaltali 40%, hún getur hugsanlega verið lægri, gæfu 40% af 8 milljörðum 3,2 milljarða sem er meira en við erum að borga hér í bæturnar. Það má vel vera að fjáraukalögin sýni að ríkissjóður verði í plús en ég vil bara að það liggi fyrir. Ég vil að það liggi fyrir þegar bæturnar verða greiddar út 1. júní eða hvenær sem það verður, ég þekki ekki nákvæmlega hvenær Tryggingastofnun greiðir út, að þá liggi fyrir fjáraukalög sem heimili þessa útgreiðslu í samræmi við stjórnarskrá lýðveldisins Íslands.

Virðulegi forseti. Mér er rétt og skylt að reyna að svara þeim spurningum sem hér hafa verið lagðar fram. Ég vil fyrst ítreka þá staðreynd að allir þingmenn félags- og tryggingamálanefndar voru fylgjandi því prinsippi sem um ræðir. Þingmenn allra flokka voru fylgjandi því að bætur ættu að hækka. Það voru hins vegar ýmsar spurningar eins og hér hefur komið fram, um vinnulagið, um gögn sem fyrir lægju og svo eins og hv. þm. Pétur Blöndal kom inn á um fjárlög og aukafjárlög. Ég ætla að svara fyrst spurningum hv. þm. Ragnheiðar Elínar Árnadóttur en hún spurði hvort í nefndarálitið vantaði ekki eða kannski í hina almennu umræðu kostnað vegna atvinnuleysistrygginga. Það er rétt hjá henni, hér kemur ekki fram kostnaður við hækkun atvinnuleysistrygginga. Það frumvarp sem hér um ræðir snýst einvörðungu um almannatryggingarnar og þess vegna snúa þær tölur sem hér koma fram að almannatryggingaþættinum og það er skýringin á því. Hv. þingmaður spurði einnig hvað það þýddi í raun, hver merkingin væri í orðunum „verulegar breytingar“, þ.e. í setningunni: „Skilyrði hækkunar samkvæmt ákvæðinu er að verulegar breytingar verði á launaþróun og þjóðhagsforsendum frá afgreiðslu fjárlaga sem leiði til hækkunar.“ Mig langar af þessu tilefni að taka fram að bætur almannatrygginga eru náttúrlega samkvæmt lögum nr. 100/2007 en þar segir: „Bætur almannatrygginga, svo og greiðslur skv. 63. gr. og fjárhæðir skv. 22. gr., skulu breytast árlega í samræmi við fjárlög hverju sinni. Ákvörðun þeirra skal taka mið af launaþróun, þó þannig að þær hækki aldrei minna en verðlag samkvæmt vísitölu neysluverðs.“ Þarna var sett inn bráðabirgðaákvæði sem í rauninni aftengdi þetta. Það sem við erum að gera núna er því að gefa aftur þessa heimild til að þessar bætur hækki eins og allir eru í prinsippinu sammála um að þær eigi að gera vegna þess einmitt að það verða augljóslega verulegar breytingar í launaþróun í kjölfarið á kjarasamningum. Varðandi fjárheimildina, þ.e. að þetta sé greitt út án þess að fyrir því sé heimild í fjárlögum, þá vil ég árétta eins og kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals að nefndin kallaði einmitt eftir, að ósk hv. þingmanna, gögnum og útreikningum og hefur fengið það. Það er auðvitað rétt að það ætti að vera samræmi á milli þess sem þingið ákveður og kostar peninga úr ríkissjóði og síðan heimilda til fjárveitinga. Ef þessu væri fylgt eftir til hins ýtrasta þyrfti náttúrlega að bera kjarasamninga sem hafa í för með sér útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, t.d. launahækkanir ríkisstarfsmanna, undir þingið líka. Er ekki svo? Hérna erum við náttúrlega að tala um sambærilegan hlut, þ.e. að ákveða að þeir sem hafa framfæri sitt frá almannatryggingum fái sambærilegar kjarabætur og hafa verið á samningaborði aðila á vinnumarkaði núna gagnvart ríkisstarfsmönnum. Þetta er vinnulagið sem hefur verið viðhaft. Við höfum kallað eftir gögnum og útreikningum og höfum fengið það núna en stóra málið er auðvitað prinsippið, að tekjulægsta fólkið þurfi ekki að bíða lengur eftir sínum kjarabótum en nauðsyn krefur og það fái þetta útgreitt um næstu mánaðamót. Um það snýst málið að þessu sinni en við hlustum á það sem hér er sagt og eins og hv. þm. Pétur Blöndal sagði fær fjárlaganefnd ávæning af þeim umræðum sem hér hafa farið fram.

Herra forseti. Ég tók sérstaklega fram að ég mundi vilja flýta þessu máli þannig að það næðist í dag og hægt væri að greiða bæturnar út. Þetta snýst ekkert um að stoppa það. Málið snýst um að fjárlaganefnd eða þingmaður, ég get gert það sjálfur, leggi fram fjáraukalög svo fljótt sem auðið er og það verði afgreitt að bæturnar séu í fjáraukalögum. Það má vel vera að það sé nýmæli, herra forseti, en ég held að ekki veiti af að skerpa dálítið á því hvað má greiða úr ríkissjóði og hvað ekki vegna þess að mjög mikil lausung virðist vera á ríkisábyrgðum, ríkisskuldbindingum og útgjöldum ríkissjóðs og allt þarf þetta að borga. Ég vil bara að skattgreiðendur nútímans og framtíðarinnar viti af þessu.

Virðulegi forseti. Ég vil ítreka líka að í máli mínu hef ég lagt áherslu á að enginn er að reyna að tefja þetta mál, allir eru sammála um prinsippið sem um ræðir. Umræðan hefur eingöngu verið um vinnulagið og mér þykir sjálfsagt, eins og hv. þingmaður hefur bent á, að fjárlaganefnd ræði einfaldlega þessi mál enda hefur hún náttúrlega verið að endurskoða öll vinnubrögð í þinginu hvað varðar fjárlög. Málið nú snýst um heimildarákvæðið, sambærilegt við það sem hefur verið í atvinnuleysistryggingum, heimild til að þetta nái fram að ganga.

Herra forseti. Þar sem hv. þm. Oddný Harðardóttir, formaður fjárlaganefndar, situr í salnum vil ég beina því til hennar að hún og fjárlaganefnd taki þau útgjöld sem hér er um að ræða og setji í fjáraukalög til þingsins sem hægt er að samþykkja fyrir 1. júní. Það er tæknilega mögulegt. Hún gæti líka tekið inn aðrar afleiðingar af þessum kjarasamningum sem eru mjög jákvæðir fyrir ríkissjóð. Frumvarpið sem við ræðum hér snýst um að afleiðingar af kjarasamningnum komi inn í almannatryggingar. Ég er mjög hlynntur því, ég styð það eindregið. Ég skora á hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins að segja já við þessu sem og alla aðra þingmenn.

Virðulegi forseti. Við greiðum hér atkvæði um afar mikilvægt mál, frumvarp sem markar tímamót í sögu okkar. Við erum að lögfesta í fyrsta sinn, ef þetta frumvarp verður að lögum, íslensku sem þjóðtungu landsmanna og hins vegar íslenskt táknmál sem fyrsta mál heyrnarlausra, heyrnarskertra og daufblindra og þeirra sem þurfa á því að halda til tjáningar og samskipta. Hv. menntamálanefnd hefur gert á frumvarpinu nokkrar breytingar, þar á meðal tillögur um að nánustu aðstandendur viðkomandi verði sömuleiðis skilgreindir sem aðilar sem hafi sama rétt til að læra og nota íslenskt táknmál. Við gerum tillögu um að Samband íslenskra sveitarfélaga fái fulltrúa í Íslenska málnefnd og nefnd um íslenskt táknmál til að tryggja aðkomu þess mikilvæga stjórnsýslustigs. Ég vil að lokum þakka hv. menntamálanefnd fyrir afar góða og vandaða vinnu 

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. formanni menntamálanefndar að þetta er mikilvægt mál og gleður mig mjög að það sé nú komið hér á lokasprett. Ég vona svo sannarlega að Alþingi lánist að ljúka þessu máli því að ég held að það skipti mjög miklu fyrir framtíð íslenskrar tungu að við náum að festa stöðu hennar í lög en ekki síður að íslenskt táknmál verði viðurkennt sem fyrsta mál þeirra sem það nota. Ég tek einnig undir breytingartillögur hv. menntamálanefndar sem hefur lagt mikla vinnu í málið og m.a. skoðað þar stöðu blindra. Ég fagna því mjög að þetta mál nái fram að ganga.