Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samgmn. hefur athugað þær brtt., sem lagðar voru fram við 2. umr. þessa máls s.l. föstudag frá hv. 5. landsk. þ:m. og frá hv. þm. Ak. Fyrri till. fjallar um það að bæta Hafnarfirði inn í heimildargrein frv. og hin síðari um það, að heimildin nái til kaupstaðanna allra. Nefndin taldi ekki óeðlilegt, að komið yrði til móts við þær óskir, sem komið hafa fram úr öðrum kaupstöðum landsins en Reykjavík um það, að heimildin til þess að takmarka fjölda leigubifreiða næði einnig til þeirra. Hins vegar fannst henni, eins og einnig kom fram í ræðu hjá hv. þm. Borgf., nokkuð langt gengið að veita almenna heimild til slíkra takmarkana í öllum kaupstöðum landsins án tillits til þess, hvort óskir hefðu komið fram um það frá hlutaðeigandi kaupstöðum eða byggðarlögum. Samgmn. varð því sammála um að mæla með því, að samþ. yrði brtt. hv. 5. landsk. þm. um, að Hafnarfirði yrði bætt inn í, og enn fremur um hitt, að beina þeirri fsp. til hv. þm. Ak., sem flutt hefur brtt. á þskj. 350, hvort hann felldi sig ekki við það að breyta henni á þá lund, að í staðinn fyrir „í kaupstöðum“ kæmi: í Akureyrarkaupstað. Það, sem fyrir honum vakir, er fyrst og fremst, skildist mér af hans ræðu hér s.l. föstudag, að fá heimildina, sem farið er fram á í lögunum til þess að takmarka fjölda bifreiða, til þess að ná einnig til þess kjördæmis, sem hann er þm. fyrir. Ég vil því beina þeim tilmælum til hv. flm. brtt., að hann breyti henni á þá lund. Síðan málið var rætt hér í hv. þd. síðast, hefur verið flutt ein brtt. á þskj. 352 af hv. 2. þm. Reykv. N. hefur ekki gefizt tækifæri til þess að athuga hana og taka afstöðu til hennar, og teldi ég því æskilegast, að sú till. yrði tekin aftur til 3. umr., ef hv. þm. treystir sér til þess að verða við þeim tilmælum. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða um málið. Það liggur skýrt fyrir. Rök þess hafa komið fram, bæði í grg. málsins sjálfs og einnig í þeim umræðum, sem hér hafa farið fram.



Herra forseti. Ég kom í upphafi þessarar umr. með fyrirspurnir viðvíkjandi því, hvernig þetta frv. mundi verða framkvæmt, ef að lögum yrði, og benti á ýmsar hættur og agnúa, sem á þessu eru. Það var fyrst viðvíkjandi því, að eins og frv. er orðað, þá mundi vera hægt að takmarka tölu leigubifreiða í Reykjavík á þann hátt að fækka þeim frá því, sem nú er. Það var upplýst af hv. frsm. samgmn., að slíkt vekti ekki fyrir n. með flutningi þessa frv. Ég álít hins vegar, að það sé rétt, þegar farið er að gefa svona heimildir eins og felast í þessu frv., að þá sé slíkt skýrt tekið fram í lögunum sjálfum, og þess vegna hef ég leyft mér að bera fram brtt. á þskj. 352 um, að aftan við 1. gr. í þessu frv. bætist: „Skal í upphafi takmarkað, að því er tekur til fólksbifreiða í Reykjavík, við tölu þeirra manna, er hafa atvinnuleyfi samkvæmt samningum Bifreiðarstjórafélagsins Hreyfils við bifreiðastöðvarnar í Reykjavík.“ Þetta mundi þá aðeins vera að setja þessa 1. gr. í samræmi við þann skilning, sem samgmn., sem flytur frv., hefur á greininni. Þá benti ég enn fremur á það, að með svona valdi, sem samgmrh. væri gefið, væri viðkomandi verkalýðsfélag að afsala sér allmiklum rétti og valdi, sem það annars hefði, og það þyrfti að reyna að tryggja sig, að mínu áliti, betur en gert væri með því að gefa svona almenna heimild. Enn fremur var um það rætt líka af fleirum, að nokkur hætta væri á, að atvinnuleyfin eða rétturinn til að stunda þessa atvinnu gæti orðið eins konar verzlunarvara, ekki sízt þegar ákveðnum einkafyrirtækjum væri með svona lögum líka gefin viss einokunaraðstaða. Ég hef þess vegna - til þess að reyna að girða fyrir þetta tvennt - leyft mér að bera fram brtt., sem er á sama þskj., 352, um, að þegar atvinnuleyfi losna innan þeirra takmarkana, sem felast í þessum lögum, þá skuli þeim ráðstafað samkv. reglugerð, sem viðkomandi bifreiðarstjórafélag setur og staðfest er af samgmrh., enda verði í reglugerðinni fyrir það girt, að atvinnuleyfi geti orðið verzlunarvara. Það er engum efa bundið, að þetta er mjög þýðingarmikið atriði í sambandi við málið og að ég held bæði í samræmi við það, sem fram hefur komið hjá hv. samgmn., og þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram á frv. eins og það liggur fyrir. Ég held því, að báðar þessar brtt., sem ég þarna flyt, mundu verða mjög til þess að bæta úr hugsanlegum agnúum á framkvæmd þessa máls. Ég álít, að það væri að öllu leyti bezt, að hægt væri að samþykkja þessar brtt. nú við 2. umr. málsins, ef þetta mál á annað borð á að fara áfram. Ég held, að þær mundu frekar gera málið aðgengilegt. Ég vil hins vegar minna á um öll þessi mál -ekki aðeins hvað snertir bifreiðarstjórafélögin, heldur ýmis önnur slík stéttarfélög - um sérréttindi einstökum hópum til handa til þess að verða við eðlilegum óskum þeirra hópa um að tryggja þá gegn atvinnuleysi, að ef orðið er við slíkum óskum um sérréttindi, þá leggur það um leið þá siðferðislegu skyldu á herðar þeirra verkalýðsfélaga, sem fá slík réttindi, að þau stuðli að því með öllum þeim krafti, sem þau eiga, að verkalýðsstéttin sem heild sé tryggð gegn atvinnuleysinu. Það mundi ekki kunna góðri lukku að stýra, ef einstakir hópar innan verkalýðsstéttarinnar ættu að fá þannig sérréttindi und sína atvinnu, að aðrir aðilar væru útilokaðir frá því að komast þar inn í og öllum þeim, sem þannig væru útilokaðir, væri síðan raunverulega skellt í þann stóra hóp ófaglærðra verkamanna eða verkamanna, sem engra sérréttinda og engrar verndar njóta, og sá hópur ætti síðan að verða atvinnuleysinu að bráð. Það þýðir með öðrum orðum, að samhliða því sem ákveðnir hlutar innan verkalýðsstéttarinnar fara fram á að fá þá vernd gegn atvinnuleysi, sem felst meðal annars í frv. eins og þessu, þá leggst þeim á herðar sú siðferðislega ábyrgð að stuðla að því með öðrum hlutum verkalýðsstéttarinnar að firra heildina atvinnuleysi. Það vil ég að komi mjög skýrt og greinilega fram í sambandi við umræður um mál eins og þetta. Þegar farið er fram á sérstök réttindi fyrir ákveðna hópa, þá má það aldrei verða til þess að skilja þá svo að segja frá alþýðuheildinni, gera þá örugga í þeirra lífsbaráttu og ala þannig upp hjá þeim eigingirni og jafnvel skilningsleysi á högum annarra. Samfara því sem slík réttindi eru veitt fyrir ákveðna hópa, þarf þess vegna að fara aukinn skilningur hjá þessum hópum á því, að þeir tilheyra heild, sem öll er að berjast fyrir öruggari atvinnu og verður að gera m.a. sínar mikilvægu pólitísku ráðstafanir til þess að tryggja sig gegn atvinnuleysi. Þess vegna þurfa þær óskir, sem fram koma um slíka vernd gegn atvinnuleysi, eins og felst í þessu frv., og líka fela í sér á ýmsan hátt visst öryggi fyrir almenning, í reyndinni að samræmast þeirri eðlilegu viðleitni verkamannastéttarinnar sem heildar að tryggja sig gegn atvinnuleysi. Ég álít, að það væri bezt, og ég álít þá betra, að þessari umr. væri frestað, svo að hv. samgmn. gæti athugað betur þessar till. Mér virðast þær annars að öllu leyti vera í samræmi við hennar skoðanir. Ég álít, að það væri bezt, að þetta væri afgr. nú og samþ. við 2. umr. þessa máls. Ég er á þeirri skoðun, að þessi mál þurfi það ýtarlegrar umræðu og athugunar við, að það beri ekki raunverulega að láta það verða eina einustu umræðu, sem sé 3. umr., sem skeri úr um, hvernig menn snúast við málinu. Þrátt fyrir það að samgmn. flytji þetta, þá er ég ekki svo viss um undirtektir þess í deildinni, að það sé ekki betra að ganga nú þegar frá því að samþ. þær brtt., sem ég flyt, og gera frv. skýrara og öruggara.



Herra forseti. Ég get orðið við tilmælum hv. n. um að taka til baka brtt. mína á þskj. 350. Í stað hennar ætla ég að leyfa mér að leggja fram aðra brtt., skriflega, við 1. gr., að á eftir orðinu „Reykjavík“ komi: og á Akureyri. - Það er ekki ástæða fyrir mig til þess að fylgja þessari brtt. úr hlaði með framsögu, því að ég gerði grein fyrir afstöðu minni þegar málið var rætt núna fyrir helgina, en ég vildi leyfa mér að óska eftir því við hæstv. forseta, að hann leitaði afbrigða fyrir till.



Það eru aðeins örfá orð, herra forseti. Ég vil ítreka ósk mína til hv. 2. þm. Reykv. um að taka þessa brtt. aftur til 3. umr. Umr. hefur einu sinni verið frestað vegna brtt., sem fram hafa komið, og eðlileg málsmeðferð virðist vera, þegar þessi brtt. nú kemur fram svo að segja fyrirvaralaust, að þá fái sú nefnd, sem málið flytur og um það hefur fjallað, tóm til þess að athuga hana. Ég skal ekki fara að ræða brtt. efnislega. Það er alveg rétt, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, að í henni er ítrekaður - í fyrri hluta hennar a.m.k. - sá skilningur, sem kom fram af hálfu n. síðast þegar málið var rætt hér. En í seinni brtt. kemur hins vegar fram nýtt atriði, sem mjög æskilegt er að n. fái tækifæri til þess að athuga, Ég vil aðeins í því sambandi benda á það, að í lögunum, eins og þau eru nú, er gert ráð fyrir því, að samgmrn. setji með reglugerð nánari ákvæði um slíka takmörkun. Það er ekki gerð nein brtt. um það með þessu frv. að breyta þessu ákvæði; það stendur áfram í lögunum. Í brtt. hv. 2. þm. Reykv. er hins vegar gert ráð fyrir, að sett verði reglugerð af viðkomandi bifreiðarstjórafélagi. Þetta er algerloga nýtt atriði, sem ég teldi mjög æskilegt að n. fengi tækifæri til þess að athuga, og ég vænti, að góð samvinna geti tekizt við hv. flm. um það, að henni gefist tóm til þess. Að öðru leyti mundi ég f.h. nefndarinnar ekki geta mælt með því, að till. þessi, eins og hún nú liggur fyrir, yrði samþykkt við þessa umr., og mundi þá verða að mæla gegn því, að hún næði fram, ef haldið yrði fast við það, að hún kæmi til atkvæða nú.



Herra forseti. Viðvíkjandi ákvæðunum um setningu reglugerðarinnar ber að skilja 2. till. mína þannig, að sú reglugerð, sem viðkomandi bifreiðarstjórafélag á að setja, er eingöngu um ráðstöfun atvinnuleyfanna. Eftir lögunum, eins og þau eru núna, setur ráðherrann reglugerð almennt um framkvæmd þessara takmarkana, en um þetta sérstaka, sem síðari tillagan hjá mér mælir fyrir um, um atvinnuleyfin og hvernig þeim skuli ráðstafa, er gert ráð fyrir því, að það sé bifreiðarstjórafélagið, sem setur reglugerðina, og samgmrh., sem siðan staðfestir hana. En í þeirri reglugerð á það að felast, að komið sé í veg fyrir, að atvinnuleyfin geti orðið verzlunarvara. Ég skal viðurkenna, að það er rétt hjá hv. frsm. samgmn., að þetta atriði hefur samgmn. ekki enn þá haft tækifæri til þess að athuga, og út frá því sjónarmiði get ég fallizt á að láta fresta atkvgr. um þessa till. til 3. umr., til þess, að samgmn. fái tíma til þess á milli umræðnanna að athuga um sína afstöðu. Fyrri brtt. mín er hins vegar alveg í samræmi við þann skilning, sem samgmn. hafði lagt í þetta. Ég vil leyfa mér um leið að vona, að samgmn. geti, ef hún athugar þetta milli umræðnanna, fallizt á þær skoðanir, sem þarna koma fram, því að þær eru áreiðanlega ákaflega þýðingarmikill þáttur í því að gera svona frv. framkvæmanlegt, ef á annað borð á að samþykkja það. Það verður að fara það varlega í þessum hlutum. Viðvíkjandi þeim till., sem þegar hafa komið fram um aðra staði úti á landi, vil ég segja það sem mína skoðun, að það eigi að fara eins hægt í þessa hluti og mögulega getur gengið. Það á ekki að þenja svona ákvæði út eins og einhvern sjálfsagðan hlut. Það er það erfið braut, sem þarna er farið inn á, að það á ekki að gera þessar ráðstafanir nema þá jafnóðum, ef það er svo knýjandi nauðsyn, að meiri hl. Alþingis viðvíkjandi hverjum stað fellst á, að það sé nauðsynlegt.



Herra forseti. Eins og grg. þessa frv. ber með sér, þá er það flutt eftir ósk hæstv. félmrh. af mér og hv. þm. Dal. Efni þessa frv. er, að sett verði allsherjarlöggjöf um brunatryggingar húsa utan Rvíkur. Það er samið af minni hluta mþn. þeirrar, er hafði þessi mál til meðferðar, og eins og grg. ber með sér, þá ræðir hún ekki eingöngu um efni þessa frv., heldur er og vikið að nokkrum ákvæðum í frv. meiri hlutans, og er það vitaskuld sakir þess, að ágreiningur var innan n., og ræðir minni hl. þess vegna nokkuð um þau atriði, sem á milli ber. Félmrn. hefur einnig nokkra umsögn um málið. og snertir umsögnin ekki eingöngu efni þessa frv., heldur og nokkuð ákvæðin í frv. meiri hlutans. Það gerir vafalaust, að sú umsögn er látin í té, áður en hv. meiri hl. flutti sitt mál inn í þingið. En þó að þannig sé þetta orðað í grg. frv., þá þarf það vitaskuld á engan hátt að trufla meðferð þessara mála eða getur talizt á nokkurn hátt óeðlilegt eða óheppilegt, þar sem svona er háttað um undirbúning málsins. Aðalatriði þessa frv. er, að eigendur húsa utan Rvíkur hafi frjálsræði til þess að tryggja hús sín hjá því félagi, sem þeir óska helzt, eða fela sveitarstjórn að annast vátrygginguna fyrir sína hönd. Frv. er ákvæði um allsherjarlöggjöf um brunatryggingar utan Rvíkur, og í það er ekki blandað öðru. Það eru engin ákvæði í því, sem snerta Brunabótafélag Íslands, og getur það ekki talizt annað en eðlilegt, að í löggjöfinni sé þessu haldið aðskildu. Þetta mál sýnist mér liggja ákaflega ljóst fyrir og auðvelt að gera sér grein fyrir, hver stefnan er, og geta menn svo valið, hvort þeir eru heldur því fylgjandi eða ekki, því að það er ekki farið í neinar grafgötur í ákvæðum frv. um, hvernig þessu skuli hagað. Og samkvæmt því, sem fyrir liggur, skilst mér sem það sé vandalaust að velja sér afstöðu til þess, með eða móti málinu. Ég sé ekki, að það sé ástæða til að þessu sinni að fjölyrða mjög um málið. Efni frv. kemur ljóslega fram í greinum þess og einnig í grg. fyrir frv. Ég vil leyfa mér að mælast til, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Framkvæmd sandgræðslunnar er eitt af merkustu umbótamálum í okkar landi, eins og er og hefur verið að undanförnu. Um árangurinn er ekki neitt tvímæli, og það er kunnugt, að það er ekki neinn ágreiningur um, að áframhald á framkvæmd þeirra mála sé mjög nauðsynlegt. Má segja, að til þessara mála sé varið miklu minna fé en nauðsyn ber til. Þetta litla frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 158, felur það eitt í sér að gera nokkru skýrari ákvæði um það, til hvaða lands sandgræðslulögin nái. Þau eru, eins og þau eru nú, aðallega miðuð við uppblásturssvæði, en samkv. þessu frv. skulu þau einnig miðuð við sand eða mel eða annað gróðurlaust land, sem náttúrlega getur alltaf orkað tvímælis um, hvenær hafi blásið upp. Að öðru leyti eru ákvæðin í 1. gr. þessa frv. um hlutföllin til greiðslu á sandgræðslukostnaði alveg þau sömu og er í núgildandi lögum, svo að breytingin er ekki önnur en þessi. Hv. landbn. hefur haft frv. þetta til athugunar og leggur einróma til, að það verði samþ. eins og það liggur fyrir. Einn nm. hv. 3. landsk., var að vísu ekki á fundi, þegar. ákvörðun var tekin. Fyrir n. lá umsögn frá sandgræðslustjóra ríkisins, og mælir hann eindregið með, að þetta frv. verði samþ. Ég vil því fyrir n. hönd mæla ákveðið með því, að frv verði afgreitt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Ég leyfi mér á þskj. 348 að flytja ásamt hv. 5. landsk. þm. frv. þess efnis, að ríkisstj. verði heimilað að innheimta ekki aðflutningsgjöld af vefnaðargarni úr baðmull og gerviefnum, ef viðtakandi vörunnar rekur dúkaverksmiðju og þess er getið í aðflutningsskýrslu, að garnið verði einungis notað til framleiðslunnar Það er ekki ástæða til þess fyrir mig að gera þessu máli ýtarleg skil í framsögu, þar sem öll höfuðatriði málsins koma fram í grg. og einnig fram í umsögn Iðnaðarmálastofnunar Íslands. En í sem stytztu máli er það höfuðatriðið að heimila ríkisstj. að fella niður aðflutningsgjöld af bómullargarni, sem ætlað er að nota til vinnslu í dúkaverksmiðjum. Á Akureyri hefur verið starfandi síðan árið 1947 verksmiðja, sem hefur framleitt baðmullardúka úr baðmullargarni. Þetta mun vera fyrsta fyrirtæki sinnar tegundar hér á landi, og það má hiklaust fullyrða, að sú tilraun, sem þar hefur verið gerð, sé á margan hátt mjög merkileg. Þessi verksmiðja hefur átt við mjög mikla fjárhagslega erfiðleika að stríða og þá ekki sízt núna síðari árin, eftir að innflutningur á vefnaðarvöru hefur orðið nær frjáls. Á léreftsdúkum er tiltölulega mjög lágur aðflutningsolíur, og á það má benda, að léreft eru ekki á hinum svokallaða bátalista, heldur á frílista, svo að verð þessarar vöru hefur verið mun lægra en á margri annarri vefnaðarvöru, sem til landsins hefur verið flutt. Hins vegar eru nokkuð þungir tollar á baðmullargarni, og því er farið fram á, að þessir tollar verði felldir niður. Það er minnzt á það í grg., að þegar endurskoðunin var framkvæmd á tollskránni á s. l. ári, lagði sú mþn., sem það mál hafði með höndum, til, að tollar á baðmullargarni yrðu verulega lækkaðir. Því miður féllst hv. Alþingi ekki á þetta sjónarmið, og eftir endurskoðunina héldust tollar á þessari vöru óbreyttir. Eins og sést á grg., hefur verið leitað eftir áliti Iðnaðarmálastofnunar Íslands, og liggur það fyrir og er algerlega ótvírætt þess efnis, að lagt er til, að þessum iðnaði verði hjálpað og að ríkisstj. verði heimilað að fella niður tolla af þessum hráefni. Ég vildi svo leyfa mér að biðja hæstv. forseta að fá þessu máli vísað til fjhn. og 2. umr. að lokinni þessari umræðu.