Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 135 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um eflingu heimilisfræða í grunnskólum. Flm. auk mín eru hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir, Halldór Blöndal, Egill Jónsson, Eyjólfur Konráð Jónsson, Steinþór Gestsson, Jósef H. Þorgeirsson og Geir Hallgrímsson. Till. hljóðar svo með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hlutast til um að við endurskoðun aðalnámsskrár grunnskóla verði ákveðinn lágmarksstundafjöldi í heimilisfræðum í öllum bekkjum grunnskóla.“ Í lögum um grunnskóla er kveðið á um að menntmrn. setji grunnskólum námsskrá, þar sem m. a. er gert ráð fyrir kennslu í heimilisfræðum og heimilisrækt. Menntmrn. ákveður námsefni, magn þess, skiptingu milli námsgreina og skipan á námsár. Með breyttum þjóðfélagsháttum og nýjum viðhorfum hefur nám í heimilisfræðum orðið æ víðtækara. Heimilisfræðin spanna í raun margar námsgreinar, svo sem matreiðslu- og framreiðslufræði, matvælaefnafræði, hreinlætisfræði, heimilishagfræði, vörufræði, áhaldafræði, vinnufræði, híbýlafræði og ungbarnameðferð, svo að eitthvað sé nefnt. Þessar námsgreinar fléttast saman í námsstarfi nemenda, þó hlutfall einstakra þátta fari að sjálfsögðu eftir aldri þeirra og þroska. Öll þessi námssvið snerta daglega tilveru einstaklingsins og mörg þeirra eru stórir þættir í lífi hans og starfi. Að geta búið til hollan og næringarríkan mat, kunna að hirða heimili sitt og annast rekstur þess á hagkvæman hátt ætti að vera metnaðarmál hvers og eins. Það er mikilvægt bæði fyrir einstaklinginn sjálfan og þjóðarbúskapinn. Meginmarkmið heimilisfræðináms eru samkvæmt námsskrá að efla skilning nemenda á hlutverki heimilisins, auka þekkingu þeirra og leikni á heimilisstörfum, auka skilning og áhuga nemenda á hollustu og heilbrigði, vekja skilning og áhuga á góðri nýtingu og umhirðu verðmæta, hagsýni í heimilisrekstri og hagsmunamálum neytenda, glæða áhuga nemenda á gildi góðrar vinnutækni, veita nemendum innsýn í vistfræðileg lögmál og glæða áhuga þeirra á umhverfisvernd, glæða sjálfstæði, samstarfsvilja og samábyrgð nemenda. Þegar rætt er um nám í heimilisfræðum þarf að hafa hugfast að búsýsla og heimilisstörf eru viðfangsefni sem varða jafnt karla sem konur og að allir þurfa að njóta fræðslu um mikilvægustu úrlausnarefni í sambandi við heimilisrekstur. Má þar til nefna hyggilegt fæðuval, rétta meðferð matvæla og matreiðslu í samræmi við næringarfræðilega þekkingu og viðurkennda hollustuhætti, hagkvæma öflun, nýtingu og viðhald þeirra verðmæta sem tengd eru búsýslu, hvort sem um er að ræða persónulega muni eða sameign neytenda. Á síðustu árum hefur aukist skilningur bæði meðal ráðamanna menntamála og almennings á að stækka beri hlutverk mennta á öllum skólastigum. Vaxandi áhugi er fyrir því að nám í heimilisfræðum verði tekin upp í öllum grunnskólum, einnig í neðri bekkjum þeirra. Töluvert vantar þó á að heimilisfræði njóti jafnréttis við aðrar skyldunámsgreinar grunnskólans. Með grunnskólalögunum 1974 urðu heimilisfræði fyrst skyldunámsgrein. Heildarstundafjöldi í greininni er lítill miðað við aðrar skyldunámsgreinar, því að þegar best lætur fá nemendur 7. og 8. bekkjar aðeins tvær kennslustundir á viku hvort skólaár, en valmöguleikar eru í 9. bekk. Í þeirri viðmiðunarstundaskrá sem nú gildir eru heimilisfræði sett í „pakka“ með öðrum námsgreinum og því engin skýr ákvæði um lágmark vinnustunda. Áhugi forráðamanna hvers skóla ræður þar m. a. úrslitum. Á fskj. I, sem fylgir þessari þáltill., er yfirlit yfir skiptingu kennslustunda á milli námsgreina í 1.–9. bekk grunnskóla. Þar kemur fram hvaða námsgreinar eru settar saman í þennan pakka með hámarksstundafjölda sem síðan á að skipta á milli hinna einstöku námsgreina. Í sjálfu sér væri það ágætt fyrirkomulag, þar sem kennsla í heimilisfræðum er þannig námsgrein, að mjög auðvelt er að flétta marga þætti hennar inn í aðrar námsgreinar og gera þær meira lifandi og áhugaverðar fyrir nemanda. En hættan er sú, að heimilisfræðin verði út undan vegna of fárra kennslustunda í pakkanum, sérstaklega ef áhugi forráðamanna og skilningur á þýðingu þessarar kennslu er takmarkaður. Heimilisfræðikennslan er háð því, að húsnæðisaðstaða, kennslukraftar og síðast en ekki síst áhugi forráðamanna fræðslumála sé fyrir hendi. Víða er kennaraskortur, einkum í dreifbýli, og er vissulega nauðsynlegt að efla valnámsgreinina heimilisfræði í Kennaraháskóla Íslands. Ennfremur þarf að leggja áherslu á að þar sem völ er á heimilisfræðikennara gangi hann að öllu jöfnu fyrir kennslu í greininni. Enn er það svo að heimilisfræði er aðeins kennd í um 80 af um 220 grunnskólum landsins. Þetta segir að vísu ekki alla söguna því að hér er yfirleitt um fjölmennustu skólana að ræða. Hins ber að geta, að í sumum þessara skóla eru kenndar mjög fáar stundir í greininni og kennslan því stundum varla nema nafnið. Það er rétt að skjóta því hér inn, að grg. sem fylgir með þessari þáltill. er byggð á niðurstöðum könnunar sem unnin var á vegum starfshóps í heimilisfræðum. Þessar upplýsingar, eins og t. d. þær sem koma fram á fskj. III, ná ekki fram til yfirstandandi skólaárs og mundu, ef svo væri, sýna nokkru betri stöðu varðandi þennan þátt mála. Þangað til árið 1970 fengu stúlkur víðast í þéttbýli, m. a. í Reykjavík, 4 stundir á viku í heimilisfræðum, bæði í 7. og 8. bekk grunnskólans. Þá fóru drengirnir að koma inn í þessa kennslu til jafns við stúlkur. En þá gerðist það að kennsla stúlknanna er skert um helming í stað þess að láta alla nemendur grunnskólans fá sama stundafjölda og verið hafði. Allir grunnskólar í Reykjavík, sem hafa til þess aðstöðu, eru búnir að koma á kennslu í heimilisfræðum fyrir 1.–6. bekk, en aðeins er um fáar stundir að ræða eða 2x2 kennslustundir á heilu skólaári. Utan Reykjavíkur er heimilisfræðikennsla yngri barna í aðeins um 20 grunnskólum. Flestir grunnskólanna á höfuðborgarsvæðinu hafa nú eigið kennsluhúsnæði fyrir heimilisfræði, en í dreifbýli vantar víða kennsluaðstöðu og sums staðar eru til bráðabirgða notuð eldhús mötuneyta og félagsheimila. Það þarf vissulega stórt átak til að endurbæta eða byggja frá grunni kennsluaðstöðu fyrir heimilisfræði. Til þess að flýta fyrir að hægt sé að koma þessari kennslu á í neðri bekkjum grunnskóla hafa t. d. verið smíðaðar sérstakar innréttingar sem hægt er að nota í venjulegri kennslustofu. Það er rétt að geta þess, að menntmrn. hefur látið hanna slíkar einingar og er hægt að fá teikningar af þeim í rn. Í þessu sambandi má einnig benda á að framhaldsnemendur Fjölbrautaskólans í Breiðholti í málm- og tréiðnaðardeildum taka að sér smíði á slíkum eldhúseiningum og hefur námsstjóri í heimilisfræðum í menntmrn. milligöngu um upplýsingar og útvegun á þeim og einnig innkaupastjóri Fjölbrautaskólans. Þarna hefur verið farið inn á athyglisverða braut varðandi hagnýta kennslu í verkmenntun, sem vissulega ber að fagna. Kennsla í heimilisfræðum nýtur mikilla vinsælda hjá öllum hlutaðeigandi, bæði nemendum og foreldrum þeirra. Það er mikil þörf fyrir kennslu í næringar- og hollustuháttum, ekki hvað síst í nútíma þjóðfélagi þar sem ungmenni þurfa oft á tíðum að sjá sjálf um fæðuval sitt mikinn hluta dagsins. Í neyslukönnun meðal 10–14 ára skólabarna, sem Manneldisráð Íslands gerði á árunum 1977 og 1978 í fjórum grunnskólum í Reykjavík, kom í ljós að mataræði barna var í mörgu ábótavant. Röskun á venjum heimilanna hefur leitt til þess, að börn og unglingar neyta sælgætis og gosdrykkja sem svokallaðar sjoppur bjóða. Þau fá þannig allt að 1/4 hluta orkuþarfarinnar fullnægt án þess að mikilvæg næringarefni fylgi. Í þessu sambandi má benda á fskj. II. Það er einróma álit sérfræðinga í næringar- og hollustuháttum að nauðsynlegt sé að gera átak til úrbóta og fyrirbyggja heilsutjón sem hlotist getur af gölluðu mataræði. Næringar- og hollustuhættir eru meðal stærstu þátta í heimilisfræðinámi. Grunnskólinn er því kjörinn vettvangur til þess að veita þá fræðslu, sem að haldi kemur á þessu sviði, þar sem hann nær til allra ungmenna. Það er augljóst að í nútíma þjóðfélagi verða allir að hafa undirstöðuþekkingu í næringar- og neytendafræðum, í algengri matreiðslu og heimilisstörfum og ekki síst í því að skipuleggja vinnu sína. Að þeim markmiðum stefnir nám í heimilisfræðum jafnframt því sem grunnur er lagður að verkmenntun fyrir ýmis störf. Hins vegar er staðan í þessum málum sú, að stór hluti grunnskólanna hefur ekki neina kennslu í heimilisfræðum og margir skólar eru með skerta kennslu miðað við þær fáu vikustundir sem gert er ráð fyrir samkv. viðmiðunarstundaskrá. Við svo búið má ekki standa öllu lengur. Þess vegna þurfa að koma til skýr ákvæði um námstíma í greininni svo að allir nemendur grunnskólans búi sem fyrst við jafnræði í þessu námi. Lágmarksstundafjöldi í heimilisfræðum í grunnskólum þarf að vera sem hér segir: 1.–5. bekkur 1 stund á viku hvert skólaár, 6.–7. bekkur 2 stundir á viku hvert skólaár og 8.–9. bekkur 1 1/2 stund á viku hvert skólaár. Kvenfélagasamband Íslands, Bandalag kvenna í Reykjavík svo og kvenfélög um land allt berjast sífellt fyrir aukinni kennslu í heimilisfræðum eins og fram kemur í fskj. IV. Það eru ályktanir frá landsþingum Kvenfélagasambands Íslands og þar segir með leyfi forseta: „22. landsþing Kvenfélagasambands Íslands hvetur ungt fólk til að hagnýta sér sem best alla fræðslu um heimilisstörf og hússtjórn svo að það geti beitt verkhyggni og hagsýni er það stofnar eigin heimili. Landsþingið skorar á menntmrn. að sjá um að lögum um heimilisfræðslu í grunnskóla verði framfylgt og ætlað enn meira rúm í námsskrá en nú er. Þingið leggur áherslu á nauðsyn þess að koma upp eða bæta aðstöðu slíkrar kennslu í grunnskólum.“ „23. landsþing Kvenfélagasambands Íslands styður tilmæli frá Sambandi vestfirskra kvenna um að Kvenfélagasamband Íslands beiti sér fyrir því, að fylgt verði lögum um kennslu í heimilisfræðum í grunnskólum. Framkvæmd á þeim ákvæðum grunnskólalaga er mjög ábótavant í dreifbýlinu, og bendum við á að meðan þetta ástand ríkir væri hægt að nýta betur húsmæðraskólana um landið og annað kennsluhúsnæði sem fyrir hendi er á hverjum stað.“ Úr ársskýrslu Bandalags kvenna í Reykjavík 1978– 1979 segir: „Aðalfundurinn skorar á yfirvöld fræðslumála að auka veg heimilisfræðslu á grunnskólastigi og njóti hún jafnréttis á við aðrar námsgreinar. Þær greinar sem einkum skal leggja áherslu á eru: Undirbúningur að stofnun heimilis, hlutverk og ábyrgð foreldra, matreiðsla, vöruþekking, næringarfræði o. fl.“ Þá hefur mér einnig borist bréf, dags. 1. febr., frá Kvenfélagasambandi Íslands. Þar segir með leyfi forseta: „Stjórn Kvenfélagasambands Íslands lýsir ánægju sinni með fram komna till. til þál. á þskj. 135 um eflingu heimilisfræða í grunnskólum. Stjórn KÍ telur mikilvægt að sá lágmarksstundafjöldi í heimilisfræðum í öllum bekkjum grunnskólans, sem fram kemur í grg., verði ákveðinn með lögum, en með því stefnir í þá átt sem KÍ telur nauðsynlegt að verði. Eins og fram kemur í fskj. IV hefur mál þetta hvað eftir annað verið til umræðu á landsþingum KÍ og munu héraðssambönd og aðildarfélög Kvenfélagasambandsins fylgjast af áhuga með framgangi þessarar till. og óska þess eindregið að hún verði samþykkt af Alþingi hið fyrsta.“ Undir þetta ritar María Pétursdóttir, formaður Kvenfélagasambands Íslands. Herra forseti. Viðhorfin til heimilisstarfa og barnauppeldis hafa breyst að því leyti að nú er ekki algild regla að líta á heimilis- og uppeldisstörf sem kvenmannsstörf eingöngu og eflaust á þróun í þá átt enn eftir að aukast. Með aukinni menntun kvenna og breyttum þjóðfélagsháttum vinna æ fleiri konur utan heimilis og taka aukinn þátt í alls konar félagsstörfum, m. a. á vettvangi stjórnmálanna og annars staðar sem fram að þessu hefur verið vettvangur karlasamfélagsins. Það mun því færast í vöxt að foreldrar skipti með sér heimilis- og uppeldisstörfum. Þessi breyting í þjóðfélaginu gerir það enn brýnna að skólarnir leggi rækt við kennslu í heimilisfræðum. Hvort sem menn telja þessa þróun vera til góðs eða ekki er hún staðreynd og því ber að bregðast við henni á réttan hátt. Það er einnig orðin staðreynd að skólarnir taka á sig í auknum mæli uppeldishlutverk foreldranna sem vegna síaukins vinnuálags eru fjarvistum frá heimilum meiri hluta dags. Þeir verða því að setja allt sitt traust á þá og dagheimilið. Aukin áhersla á kennslu í heimilisfræðum er því nauðsynleg til að koma til móts við jafnréttisþróunina svo að feður jafnt og mæður framtíðarinnar verði betur undir það búin að taka á sig það ábyrgðarhlutverk sem uppeldis- og heimilisstörf eru. Herra forseti. Eftir að þessari umr. hefur verið frestað legg ég til að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Það er rétt að gera þá játningu strax að ég er allra manna verst að mér í heimilisfræðum, enda ekki lærður í þeim á neinn máta nema það litla sem mér hefur verið kennt heima fyrir. Ég finn hins vegar oft sárt til þess og get þess vegna tekið undir meginmálið í því sem kom fram hjá hv. 1. flm., að það er sannarlega ástæða til að þetta mál sé athugað gaumgæfilega. Þó að þetta sé frítt lið sjálfstæðismanna, sem þarna eru flm., þá vona ég að fleiri en ég taki undir meginefni þessarar till. utan þess annars stóra og samstillta flokks. Ég kem hér upp aðeins til að greina frá því í fyrsta lagi, að ég hef nokkra reynslu af þessu sem skólamaður áður. Ég get meira að segja hælt mér af því að koma slíkri kennslu á í mínum grunnskóla á nokkru árabili. É g man eftir því að þetta var mikið fagnaðarefni hjá stúlkunum, þeim gekk þar mjög vel, en mikil tregða hjá drengjunum aftur að taka þátt í því námi, þó að nokkrir þeirra gerðu það fyrir sérstök tilmæli skólastjórans. Kennsluaðstaðan var vitanlega frumstæð. En ég varð vitni að því þá mjög glögglega að þetta hafði sín áhrif líka inni á heimilunum. Heimilin fögnuðu því að þetta skyldi vera upp tekið. Auðvitað byggðist þetta á því að þarna var um áhugasaman kennara að ræða sem vildi taka kennsluna að sér og gerði það mjög vel. Síðan hvarf þessi kennari frá skólanum og erfitt um vik að fá einhvern í staðinn. Þannig hygg ég að sé víða ástatt, að vandamálið sé kannske ekki síst að fá einhvern til að leysa kennsluna sómasamlega af hendi. Austfirðingar hafa um nokkurt skeið leyst þetta mál að nokkru, aðeins að takmörkuðu leyti með námskeiðum á Hallormsstað, mjög vinsælum námskeiðum, að ég held vikunámskeiðum fyrir hvern hóp, þar sem bæði drengir og stúlkur hafa einhent sér í ýmsa þætti heimilisfræði, kannske fyrst og fremst matargerð en að vísu fleira. Mér er kunnugt um að þetta er mjög vinsælt og þykir til fyrirmyndar. Ég drep á þetta vegna þess að hv. 1. flm. minntist sérstaklega á það að húsmæðraskólana ætti svo sannarlega að nýta til þess arna. Það hefur verið gert austur þar. Ég vildi koma því að um leið og ég lýsi stuðningi við þessa till. Ég er ekki endilega viss um að þessi fræðsla eigi að ná um alla bekki grunnskólans. Ég er ekki alveg búinn að gera mér grein fyrir því hvernig að þessu skuli staðið í neðstu bekkjunum. En a. m. k. eftir að komið er yfir níu og tíu ára aldurinn finnst mér það einsýnt að taka skuli upp vissa lágmarkskennslu í þessari grein. Ég veit að þarna er víða pottur brotinn og því sem þegar er jafnvel áskilið er ekki sinnt, eins og kom glögglega fram í máli hv. 1. flm. En ég vil líka leggja áherslu á það að ég held að í mörgum tilfellum muni einnig vera vandkvæðum bundið að fá hæfa og góða kennslukrafta til þess að sinna þessu á þann veg sem mér heyrðist hv. 1. flm. hafa í huga og ég tel að sé nauðsynlegt. Því það er verr af stað farið en heima setið ef þarna er um hreint kukl að ræða og jafnvel ranglega á málum tekið. Ég vænti þess, þó að skammt lifi nú þessa þings væntanlega, að menn geti tekið á þessu máli á einhvern þann hátt að menntmrn. fái einhverja vísbendingu um hvernig það skuli haga sér við endurskoðun aðalnámsskrár grunnskóla varðandi lágmarksstundafjölda í þessari námsgrein.



Herra forseti. Ég þarf í raun og veru ekki margt að segja annað en að þakka hv. 2. þm. Austurl. fyrir hans góðu undirtektir undir þessa till. Ég get tekið undir það með honum að þetta er í sjálfu sér ekki till. sem er flokkspólitísk sem slík. Hins vegar hefur það alltaf verið á stefnuskrá sjálfstæðismanna að efla fjölskyldulíf og heimilislíf, og ég er þakklát hv. þm. fyrir að hafa minnt á okkar stóra og samstillta flokk í sínu máli. Ég skal sannarlega taka undir það hjá honum. Ég fagna því að hann hefur skilning á þessu máli. Ég vil taka undir það einnig, sem hann nefndi, að það væri nauðsynlegt að fá hæfa kennara og þar til menntaða til að taka að sér þessa kennslu. Þess vegna minntist ég einmitt á að það væri mikið atriði að leggja áherslu á að þetta nám sé valgrein í Kennaraháskóla Íslands, sem kennarar geti þá tekið sér sem aukagrein. Kæmi það betur að notum, sérstaklega úti í dreifbýlinu, þar sem trúlega er erfiðara að fá sérkennara í þessum efnum. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en endurtek sérstakar þakkir mínar til hv. 2. þm. Austurl. fyrir undirtektir hans við málið.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka neitt af því sem hv. flm. þessarar ágætu till. sagði hér áðan. En ég get ekki stillt mig um að nota þetta tækifæri, þegar kennslumál ber á góma hér á hinu háa Alþingi, til að benda á að það er málaflokkur sem óneitanlega tekur ekki upp mikinn tíma hv. alþm. Hv. þm. eru öðru hverju að bera fram till. um ýmsar úrbætur í kennslumálum og er ekki nema gott um það að segja. Hins vegar hefur engin skólamálastefna verið mótuð í landinu og þess vegna eru svona till. því miður sjaldan nema pappírinn einn, þó þær séu vel meintar og skynsamlegar á allan hátt, vegna þess að fyrst af öllu kostar náttúrlega peninga að framkvæma þessar till. og það kostar skipulagningu sem ekki er heldur gert ráð fyrir. Ég vil taka aðeins nokkur dæmi um það sem mér finnst vera mikið alvörumál að verða í íslenskum skólamálum. Menn virðast ekki, hvorki í Háskóla Íslands svo við byrjum á toppnum, né hér á hinu háa Alþingi, vita lengur hvað Háskólinn á að gera. Við sem erum orðin það gömul að við lærðum eftir gömlu kerfi höfðum þá hugmynd að háskóli sé „akademía“ fyrst af öllu, þar sem kennarar hafa rannsóknarskyldu, þar sem eru stunduð vísindi. Nú þarf ekki annað en duglegan þrýstihóp til að troða sér upp á Háskólann með starfsþjálfun og stofna nýja deild. Við skulum spyrja sjálfa okkur hvar það endar. Ef við vitum ekki lengur hvað á að gera við Háskóla Íslands þá held ég að ástæða væri til að reyna að komast að því. Ég skal ekki draga dul á það að ég er hér að tala um hjúkrunarfræðideild og félagsráðgjafadeild við Háskóla Íslands. Ég veit að það eru afskaplega margir mér ósammála um að þessar deildir eigi ekki þar að vera. En ég hlýt að spyrja: Hverjir eiga þá ekki að vera þar? Af hverju eiga ekki fóstrur að læra í háskóla? Af hverju eiga ekki læknaritarar að læra í háskóla?  Í grg. þáltill. um eflingu heimilisfræði er talað um eina og hálfa stund í viku á skólaári milli 8. og 9. bekkjar. Það er ekkert við það að athuga. Málið er bara það, að við erum ekki búin að koma okkur saman um hvort öll börn eiga að vera skólaskyld út 8. bekk eða út 9. bekk. Í stuttu máli, heildarstefnumörkun skólamála er öll gersamlega úf og suður. Við erum núna að líta á hugsanlegt frv. um fullorðinsfræðslu. Á sama tíma eru önnur rn. að undirbúa sína fullorðinsfræðslu. Allt er þetta einhvern veginn samhengislaust og óljóst. Fjármögnun til allra mögulegra og ómögulegra hluta er varla finnanleg í ríkisreikningi vegna þess að hún heyrir undir hin og þessi rn. Það sem ég er hér að reyna að segja er einfaldlega það, að það vantar að marka stefnu í fræðslu- og kennslumálum þjóðarinnar. Ég er ekki að segja þetta til þess að hafa á móti þáltill. hv. þm. Salome Þorkelsdóttur, síður en svo. Ég tel hérna hið ágætasta mál á ferðinni og vil eindregið styðja það á allan hátt.En ég óttast að jafnvel þó við samþykkjum þessa till. verði æði erfitt að koma henni í framkvæmd vegna þess að slíku skipulagi er næstum ógerlegt að koma á nema með töluverðu fjármagni, sem ég hef ekki séð mikil merki um að sé áhugamál fræðsluyfirvalda. En við skulum reyna og ég held að þessi þáltill. sé vissulega til bóta. En ég vildi gjarnan sjá einhverjar stefnumarkandi tillögur frá þeim yfirvöldum sem eiga að fara með fræðslu- og kennslumál í landinu.



Herra forseti. Á þskj. 116 flytur allstór hópur þm. Framsóknarflokksins till. til þál. um skipan nefndar til að gera úttekt og tillögur um nýtingu aukaafurða í fiskiðnaði. Tillgr. hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að skipa þriggja manna nefnd sérfróðra manna til að gera úttekt og tillögur um hvernig hægt sé á fljótvirkastan hátt að stórauka og fullnýta aukaafurðir í fiskiðnaði hér á landi. Nefndin geri m. a. tillögur um tæknibúnað og tæki um borð í íslenskum veiðiskipum svo og nauðsynlegar breytingar á fiskverkunarstöðvum í landi til að ná þessu markmiði, ennfremur tillögur um nýjar vinnslustöðvar ef með þarf, til dæmis í lífefnaiðnaði. Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Fiskifélag Íslands skulu vera nefndinni til ráðuneytis. Nefndin skal hraða störfum og skila álitsgerð og tillögum um verkefnið ásamt framkvæmda- og kostnaðaráætlun til ríkisstj. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Flestir gera sér ljóst að óvarlegt mun vera að reikna með mikilli aukningu á fiskafla hér við land í næstu framtíð. Margir fiskistofnar munu nálægt því að vera fullnýttir. Það fer því ekki milli mála að vinna þarf markvisst að því að gera þann afla sem veiðist verðmeiri, auka þannig verðmætasköpun í fiskiðnaði sem hlýtur að byggjast á betri meðferð og fullvinnslu þess sem veiðist. Fiskiðnaður er mikilvægur og er dæmigerður aukaafurðaiðnaður. sem dæmi má nefna að við framleiðslu fiskflaka falla u. þ. b. 60% af þunga fisksins undir skilgreininguna aukaafurðir og við rækjuvinnslu 75% eða meira. Nokkur hluti þessara aukaafurða er nú nýttur, t. d. í dýrafóður eða í mjöl- og lýsisvinnslu. Stór hluti er þó meðhöndlaður sem úrgangur, kastað í sjó eða ónýttur á annan hátt. Það er alkunn staðreynd, að miklu magni af innyflum og úrgangsfiski er hent árlega. Talið er að innyfli séu um 15% af heildarþyngd t. d. þorsks og ufsa. Togari sem kemur að landi með 150 tonna afla úr veiðiferð hefur fengið um 180 til 190 tonn af fiski upp úr sjó. Hefur því 30 til 40 tonnum verið kastað fyrir borð sem innyflum og úrgangsfiski úr einni veiðiferð. Á síðari árum hefur aflamagn bolfisks hér á landi verið um 600 þús. tonn. Innyflin, þ. e. slóg og lifur, hafa þá verið um 90 þús. tonn, þar af lifur 40% eða um 36 þús. tonn. Hér er verðmætum fyrir tugmilljónir króna kastað á glæ á ári hverju, en ljóst er að hægt er að nýta þetta hráefni og skapa þannig aukna atvinnu og auknar útflutningstekjur fyrir þjóðarbúið. Þetta þarf að skipuleggja frá grunni og hagnýta alla þá tækniþekkingu sem fyrir hendi er til að ná þessu markmiði. Sem betur fer hafa Rannsóknastofa Fiskifélags Íslands og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins unnið mikið og gott starf á þessu sviði á undanförnum árum. Er því þegar fyrir hendi mikil þekking og niðurstöður rannsókna, og hlýtur það að auðvelda ákvörðun um skipulegar framkvæmdir til að auka fullnýtingu í fiskiðnaði hér á landi. Í lögum um rannsóknir í þágu atvinnuveganna er sérstakur kafli um Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Í 26. gr. þessara laga stendur svo um verkefni Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins, með leyfi forseta: „1. Rannsóknir á hráefnum og framleiðslu fiskiðnaðarins til þess að tryggja fyllstu nýtingu hráefnanna og gæði afurðanna. 2. Aðstoð og leiðbeiningar við fiskiðnaðinn við undirbúning og byggingu fiskiðjuvera og val véla og tækja til fiskiðnaðar. 3. Kynning á nýjungum í fiskiðnaði, tækjum og vinnsluaðferðum og prófun á gagnsemi þeirra. 4. Nauðsynleg rannsóknaþjónusta við fiskiðnaðinn.“ Að sjálfsögðu er öllum ljós þýðing þessara laga fyrir rannsóknir í þágu atvinnuveganna og þar hefur verið unnið og er unnið mikið og þýðingarmikið verk fyrir þjóðarbúið í heild, en áherslu vantar á að þessar rannsóknir séu nýttar á þann hátt að það sé farið eftir því með framkvæmdir. Ýmislegt hefur verið nefnt í sambandi við fullnýtingu aukaafurða sem æskilegur valkostur, auk mjölvinnslu og lýsisbræðslu á hefðbundinn hátt, svo sem meltuvinnsla úr innyflum sem talið er að hægt sé að koma við um borð í veiðiskipum og án mikils tilkostnaðar við fiskvinnslustöðvar í landi, fjölbreyttari framleiðsla úr lifur og hrognum og síðast en ekki síst lífefnaiðnaður, lyfjaframleiðsla, en talið er að hagkvæmt sé m. a. að vinna úr innyflum fiska, hvala og sláturdýra lyf, lyfjahráefni, hormóna og lífhvata. Á síðasta þingi var samþykkt þáltill. frá þm. Framsfl. um innlendan lífefnaiðnað, á þskj. 219, sem hljóðaði þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir því, að komið verði á fót öflugum innlendum lífefnaiðnaði. Í því sambandi beiti ríkisstj. sér fyrir eftirfarandi atriðum: 1. Með markvissri rannsóknaáætlun verði leitað svara við því, hvaða lyf, lyfjahráefni, hormóna og lífhvata geti verið hagkvæmt að vinna úr innyflum fiska, hvala og sláturdýra sem til falla hérlendis. 2. Framleiðsla þeirra lyfja, lyfjahráefna, hormóna og lífhvata, sem rannsóknir sýna að hagkvæm sé, verði hafin jafnóðum og niðurstöður liggja fyrir.“ Alþingi afgreiddi till. þannig samkv. brtt. atvmn.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að kanna hvort hagkvæmt sé að koma á fót inniendum lífefnaiðnaði.“ Í grg. með þessari þáltill. framsóknarmanna var m. a. eftirfarandi rökstuðningur: „Á Íslandi fellur til mikið magn innyfla úr fiskum, hvölum og sláturdýrum, sem landsmönnum verður að nánast engum verðmætum. Hráefni þetta er verðmætt í lyfjaiðnaði, þ. e. við framleiðslu lyfja, lyfjahráefna og lífhvata. Lífefnaiðnaður er ört vaxandi víða um heim, og má í því sambandi sérstaklega benda á framleiðslu lífhvata til notkunar í iðnaði. Nýlegar kannanir benda til að framleiðsla lífhvata muni aukast um 8% á ári fram til 1985 í Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum. Þetta er á sama tíma og samdráttur virðist vera í mörgum efnaiðnaði í heiminum. Íslendingar ættu að geta átt mikla möguleika á þessu sviði. Þeir eru fiskframleiðendur á heimsmælikvarða. Innyfli þorsks, svo dæmi séu nefnd, nema um 15% af heildarþunga fisksins. Hráefnið fellur því til hér í miklum mæli. Lífefnaiðnaður er léttur sérhæfður iðnaður, sem nýtir innlent hráefni og sérmenntaða starfskrafta. Íslendingar ættu því að geta verið vel samkeppnisfærir í þessum iðnaði. Ljóst er af þeim rannsóknum, sem þegar hafa farið fram, að Íslendingar ættu að geta haslað sér völl á sviði lífefnaiðnaðar. Nauðsynlegt er að gera markvissa rannsóknaáætlun og vinna að framgangi málsins með föstum, ákveðnum skrefum. Í okkar þjóðlífi er nú mikið rætt um orkufrekan iðnað. Verulegum fjármunum er varið í hagkvæmniathuganir á ýmsum kostum stóriðju. Hér er í flestum tilvikum um að ræða iðnað þar sem hráefni er flutt til landsins og fullunna varan út. Mikil nauðsyn er að auka framleiðslu landsmanna með orkufrekum iðnaði. En við megum ekki láta okkur sjást yfir nærtæka möguleika eins og lífefnaiðnað úr innlendu hráefni. Innyflum fiska og sláturdýra er að mestu hent. Þessi verðlitlu hráefni eru grundvöllur að öflugum lífefnaiðnaði. Það sem vantar er stefnumörkun á þessu sviði og markviss vinnubrögð, þá mun árangurinn ekki láta á sér standa.“ Flm. leyfa sér að vona að ríkisstj. taki þessi mál föstum tökum um leið og harma verður að Alþingi skyldi ekki veita þessu máli ítarlegri umfjöllun á síðasta þingi, þar sem um er að ræða stórmál til verðmætasköpunar og til að treysta atvinnugrundvöll þjóðarinnar. Þessi þáltill., sem hér er talað fyrir, er tilraun til að fá fram samræmdar aðgerðir, hefjast handa um að auka verðmætasköpun í fiskiðnaði, sem hlýtur að skapa ný atvinnutækifæri, auka umsvif og treysta grundvöll okkar aðalútflutningsframleiðslu, okkar stóriðju, sjávarútvegsins. Í 2. tbl. tímaritsins „Sjávarfrétta“ birtist athyglisverð grein eftir Svein Jónsson verkfræðing sem ber yfirskriftina: „Nýtt átak í athugunum á nýtingu aukaafurða í fiskiðnaði.“ Sveinn Jónsson verkfræðingur hefur gefið leyfi til að láta grein þessa fylgja með þessari grg. til fróðleiks. Kunna flm. honum bestu þakkir fyrir. En í þessari grein segir Sveinn Jónsson m. a.: „Við framleiðslu fiskflaka falla t. d. um það bil 60% af þunga fisksins undir skilgreininguna aukaafurðir. Nokkur hluti þessara aukaafurða er nýttur og þá helst í dýrafóður. Allt of mikið er þó meðhöndlað sem úrgangur, sem annaðhvort er kastað í sjóinn eða er ónýttur á annan hátt., Ástæðan fyrir þessu liggur að nokkru leyti í eðli og skipulagi fiskveiðanna. Þær eru árstíðabundnar þannig að mannafli og tækjabúnaður annar aðeins því verðmesta úr aflanum, fiskimjölsverksmiðjur eru ekki alltaf á þeim stað, þar sem fiskaðgerð fer fram, og svo mætti lengi telja. Nú er svo komið, að varla þarf að reikna með auknum fiskafla hér við land, svo að aukin verðmætasköpun í fiskiðnaði hlýtur því fyrst og fremst að byggjast á betri meðferð og nýtingu þess sem aflað er. Auk verðmætasköpunar eru það oft umhverfissjónarmið, sem leiða til þess að farið er að huga að nýtingu úrgangsefna. Það er því miður fremur fátítt hér á landi enn sem komið er. Rétt er þó að hafa í huga, að mengunarvaldur reynist oft vera verðmæti á röngum stað.“ Um nýtingu innyfla segir Sveinn Jónsson m. a.: „Mikið hefur verið unnið að bættri nýtingu slógs hér á landi allt frá stofnun Rannsóknastofu Fiskifélags Íslands og síðar Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Er nú svo komið að ýmsar leiðir eru færar í þessu sambandi og töluverður hluti innyflanna er nú nýttur sem heild í mjöl- og lýsisvinnslu með öðru bræðsluhráefni eða í meltuvinnslu sem skepnufóður. Einnig eru einstök líffæri, svo sem lifur og hrogn, skilin frá og þau nýtt sérstaklega. Allt of stór hluti innyflanna er þó enn ónýttur af ástæðum sem drepið hefur verið á hér að framan. Auk meltuvinnslu, sem unnið hefur verið að á Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins í allmörg ár, er nú verið að vinna að athugunum á frekari nýtingu einstakra innyflalíffæra. Slíkar hugmyndir eða athuganir eru ekkert nýjar af nálinni, en hafa að mestu leyti legið niðri undanfarin ár. Í ljósi nýrrar þekkingar og breyttra aðstæðna er nú talið rétt að huga frekar að þessum þætti.“ Síðan telur Sveinn upp í þessari grein sinni, sem er hér prentuð með sem fskj., ýmsar greinar um þessi atriði. Hann talar hér um lifrarvinnsluna og sýnir fram á hvernig mætti nýta hana miklu betur en þegar er gert og auka þannig stórkostlega verðmætasköpun úr lifur. Hann talar einnig hér um nýtingu hrogna til manneldis og telur að miklu meira megi gera af því að nýta hrognin á ýmsu þroskastigi, sem ekki eru nýtt til manneldis og eru þess vegna ekki hirt. Hann bendir á þá reynslu, sem Norðmenn hafa þegar fengið og nýtt sér í sambandi við rannsóknir á nýtingu van- og ofþroskaðra hrogna, sem eru í Noregi núna nýtt sem byrjunarfóður fyrir lax- og silungsseiði. Þetta er mjög viðamikið mál og hefur mikið að segja fyrir okkur hér á landi, sem leggjum aukna áherslu á einmitt þennan þátt í sambandi við lax- og silungsuppeldi. Hann bendir einnig á vinnslu svilja og galls úr fiski, sem liggja miklir möguleikar í að nýta til ýmiss konar efnaiðnaðar. Hann bendir á rækjuúrganginn, en eins og hér hefur komið fram áður falla til um 75% af þunga rækjunnar sem aukaafurð sem er hent eins og hér hefur komið fram áður. Hann bendir einnig hér á atriði, sem er rétt aðeins að staldra við, og það er um smáfisk til manneldis: „Oft heyrist sagt, að illa sé farið með fisk, sem unninn er í mjöl og lýsi til skepnufóðurs, í stað þess að nota hann til manneldis. Þó er ekkert athugavert við slíka vinnslu á meðan aðrar vinnsluaðferðir eða markaður er ekki fyrir hendi, sem gerir það mögulegt að nýta allan þennan fisk í mannamat. Það er þó ekki eðlilegt að líta á mjölvinnslu úr smáfiski, t. d. loðnu, spærlingi og kolmunna, sem endanlegt takmark, heldur leita annarra aðferða, sem gera það kleift að vinna þetta hráefni á arðvænlegri hátt, bæði næringarlega og fjárhagslega. Slík vinna fer stöðugt fram og má þar sem dæmi nefna smáfiskþurrkun hérlendis, marningsvinnslu Færeyinga úr kolmunna og svokallaðan „Ole-prosess“ Norðmanna. Þessi síðastnefnda vinnsluaðferð byggir á því að skilja fitu, roð, bein og búkhimnur frá fiskvöðvanum á lífefnafræðilegan hátt og ná síðan fiskvöðvanum frá með fleytingu. Þetta er gert með því að bita fiskinn niður, setja hann í bað með ákveðnu sýru- og hitastigi, sem eru kjörskilyrði bindivefsniðurbrjótandi ensíma í fiskinum. Með þessu móti losnar fiskurinn í sundur, eins og áður sagði, án þess að fiskvöðvinn skemmist. Þessi aðferð hefur gefist vel í smáum stíl, en einhverjum erfiðleikum hefur verið háð að vélvæða vinnsluna.“ Það er ástæða fyrir okkur Íslendinga að gefa þessum atriðum gaum. Eins og allir hv. alþm. vita er það talið mjög mikilvægt hjá okkur núna að gera raunhæfar tilraunir til veiða á kolmunna og er sú tilraun þegar hafin á myndarlegan hátt og hefur gefist nokkuð vel, en þessi nýja aðferð, sem Sveinn Jónsson bendir á, er einmitt framhald þessa máls og gæti leitt til þess að hér væri um enn þá arðvænlegri aðferð til fiskveiða að ræða en þegar hefur komið fram. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að vitna í fleira úr þessari gagnmerku grein Sveins Jónssonar, en ég vil endurtaka að hér er, að mínu mati og okkar flm., um merkilegt mál að ræða, sem þarf að gefa gaum og hlýtur að varða miklu fyrir okkur, sem erum vissulega fiskveiðiþjóð. Því verður ekki mótmælt að fiskveiðar og fiskvinnsla eru undirstaða þessa þjóðfélags og verða svo um langa framtíð. Þess vegna er ákaflega mikilvægt, að álit sé gert sem hægt er og í mannlegu valdi stendur til þess að auka fullnýtingu fiskafurða og auka þannig gildi fiskveiða og fiskvinnslu og útflutningsverðmæti þjóðarinnar í heild. Að lokinni þessari umr., herra forseti, legg ég til að þessari þáltill. verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 145 leyft mér ásamt nokkrum öðrum hv. þm. að flytja till. til þál. um öryggiskröfur til hjólbarða og innflutningsgjöld af hjólbörðum. Till. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta setja gæða- og öryggisreglur um innflutning hjólbarða með hliðsjón af því, sem tíðkast í grannlöndum okkar, og gera jafnframt ráðstafanir til að lækka verulega innflutningsgjöld af hjólbörðum.“ Það er svo, að um langt skeið hafa verið í gildi í grannlöndum okkar ítarlegar reglur um þær kröfur sem gerðar eru til hjólbarða sem notaðir eru á bíla. Hér á landi munu engar reglur í gildi, er varða slíkar kröfur, aðrar en þær sem felast í reglugerð og reglugerðarbreytingum frá árinu 1973, en þar eru mjög fáorð ákvæði um hjólbarða og segir, með leyfi forseta: „Á hjólum bifreiðar skulu vera hjólbarðar úr gúmmí, hæfilega loftfylltir. Slitflötur hjólbarða skal vera mynstraður og skulu raufar í mynstrinu vera a. m. k. 1 mm á dýpt. Hjólbarðar skulu vera gallalausir, og þeim skal vera réttilega fyrir komið.“ Þetta er í rauninni það eina sem segir um kröfur til hjólbarða, að raufar í mynstrinu skuli vera a. m. k. 1 mm á dýpt, og er nú sjálfsagt allur gangur á því. Auðvitað eru hjólbarðar einhver mikilvægasti öryggisbúnaður hverrar bifreiðar. Í framleiðslu þeirra hafa orðið miklar framfarir á undanförnum árum og af þeim ástæðum hafa verið settar mjög nákvæmar og ítarlegar reglur um þær öryggiskröfur sem þeir verða að uppfylla, t. d. í Bandaríkjunum og á Norðurlöndunum og í velflestum löndum Vestur-Evrópu. Hjólbarðar sem ekki standast þessar gæðakröfur fást ekki seldir, eru ekki til sölu í viðkomandi löndum. Kröfurnar, sem gerðar eru til hjólbarða, eru ekki hinar sömu austan hafs og vestan, og það stafar m. a. af því, að í Bandaríkjunum eru á öllum þjóðvegum strangar hraðatakmarkanir, en víða í Vestur-Evrópu, t. d. í Þýskalandi, eru ekki hraðatakmarkanir á þjóðvegum, a. m. k. ekki alls staðar, og því eru þar gerðar meiri kröfur um styrkleika hjólbarða. Sú staðreynd, að hér á landi eru engar reglur í gildi um þessi efni, hefur leitt til þess, að hingað til lands hafa verið fluttir í verulegum mæli gallaðir hjólbarðar, einkum til notkunar undir fólksbíla. Þessir hjólbarðar geta verið bæði gallaðir í útliti og eins með leyndum göllum sem fyrst koma í ljós þegar byrjað er að aka á þeim. Þessir hjólbarðar eru yfirleitt þannig, að merki framleiðenda og aðrar upplýsingar, sem greyptar eða steyptar eru í barðann, hefur verið raspað burt. M. ö. o., viðkomandi framleiðandi vill ekki kannast við vöruna og því er hún seld nafnlaus og númerslaus. Það er rétt að geta þess, að á venjulegan hjólbarða eru nú yfirleitt skráð tíu mismunandi upplýsingaatriði varðandi stærð og gerð í bókstöfum og tölum, sem greyptar eru í hlið hjólbarðans. Það þarf ekki að fara um það mörgum orðum að gallaðir hjólbarðar geta reynst hættulegir. Samkv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér, mun ekki fjarri lagi að giska á, miðað við innflutning síðustu þriggja ára, að 15–20% fólksbíla hér á landi séu með hjólbarða af þessu tagi, þar sem nafn framleiðenda og aðrar upplýsingar hefur verið máð burt. Þá er einnig rétt að geta þess, að flutt er til landsins verulegt magn af notuðum, hálfslitnum og alslitnum, hjólbörðum erlendis frá. Hluti af þeim er sólaður hér, þ. e. fær nýjan slitflöt, en hluti af þessum gömlu hjólbörðum er seldur eins og hann kemur til landsins án þess að nokkuð sé fyrir hann gert. Til eru á markaði erlendis, segir í grg. þessarar till. og raunar hérlendis líka samkv. upplýsingum sem mér hafa borist frá því að þessi grg. var skrifuð, hjólbarðar sem þannig eru merktir að þá má einungis nota á landbúnaðartæki, þ. e. tæki sem mest eru notuð utan vega. Eins eru hér á markaði hjólbarðar sem eru eingöngu ætlaðir undir hestvagna og uxakerrur og eru merktir sem slíkir, væntanlega til sölu í Indlandi, í Afríkulöndum og víðar þar sem slík farartæki eru mikið notuð og menn byggja á þeim. Slíkir hjólbarðar eru til sölu hér og hafa verið. Það er vissulega ástæða til að banna að slíkir hjólbarðar séu notaðir undir bíla sem ekið er með 100 km hraða og þaðan af hraðar. Í Finnlandi hafa sams konar mál verið á döfinni. Slíkir hjólbarðar hafa verið seldir þar og þótti ekki til fyrirmyndar. Ég hef aflað mér þeirra reglna, sem gilda um þessi mál, t. d. í Noregi. Sú reglugerð, sem þar gildir um hjólbarða, er hvorki meira né minna en 17 vélritaðar síður og þar eru mjög ítarleg ákvæði um hvaða kröfur hjólbarðar þurfi að uppfylla þannig að þeir megi vera þar til sölu. Segir hér m. a. að vetrarhjólbarðar verði að vera þannig að þeir þoli hraðakstur sem nemur 130 km hraða á klukkustund. Þarna er áreiðanlega nokkuð breiður öryggisrammi, ef svo má segja, þannig að gerðar eru strangar kröfur. Auðvitað er ein af meginástæðum þess að hér er verið að flytja inn hestvagnahjólbarða og selja undir bíla og eins fyrir þessum innflutningi á notuðum hjólbörðum, hálfslitnum og alslitnum, sem síðan eru seldir hér og sumir sólaðir, sú að hjólbarðar eru mjög dýrir hér. Það lætur nærri að ríkið taki til sín um helming af útsöluverði hvers hjólbarða. Tilgangurinn, herra forseti, með flutningi þessarar þáltill. er fyrst og fremst sá að vekja athygli á því ófremdarástandi sem hér hefur skapast, þ. e. að heimilt skuli að flytja til landsins ekki aðeins lélega heldur gallaða hjólbarða og selja neytendum sem góða og gilda vöru. Hér er engin neytendavernd í þessum efnum og þess vegna eigum við auðvitað eins og aðrar þjóðir, bæði Norðurlandaþjóðirnar og allar þjóðir Vestur-Evrópu, að setja reglur um þessi mál þannig að hjólbarðar séu ekki settir á markað hér öðruvísi en þeir standist lágmarks gæðakröfur. Það hefur sjálfsagt ekki verið rannsakað, en ég hygg að þau umferðarslys séu e. t. v. nokkuð mörg sem beint eða óbeint megi rekja til gallaðra eða lélegra hjólbarða. Í öðru lagi er það tilgangurinn með þessum tillöguflutningi að leitast við að fá stjórnvöld til að láta af óhóflegri skattheimtu af hjólbörðum og gera þá þannig ódýrari og stuðla að auknu öryggi í umferðinni. Það væri ekki illa til fundið að það væri eitt af framlögum íslenska ríkisins á norrænu umferðaröryggisári að lækka verulega aðflutningsgjöld af hjólbörðum og setja reglur sem tryggðu að íslenskir neytendur væru ekki hlunnfarnir þegar þeir kaupa hjólbarða. Herra forseti. Ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að hér er um öryggismál að ræða. Það er auðvitað hneyksli að hér skuli vera seld undir bíla dekk eða hjólbarðar, sem merkt eru annars vegar For farm machinery only á ensku, aðeins til nota á landbúnaðartæki, eða með skammstöfuninni ADV, sem þýðir Animal driven vehictes, og það eru hestvagnar og uxakerrur svo að það sé enn ítrekað. Ég ætla ekki, herra forseti, að hafa þessi orð fleiri. Ég legg til, er þessari umr. hefur verið frestað, að þessu máli verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja till. á þskj. 259, sem er örstutt og fjallar um breytingar á gjaldskrám þjónustustofnana og hljóðar þannig, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að sjá svo um, að þjónustustofnunum ríkisins verði skylt að senda allar tillögur um efnislegar breytingar á gjaldskrám til umsagnar Neytendasamtakanna og Verslunarráðs Íslands.“ - Og lýkur hér tilvitnun sem inniheldur þáltillgr. sjálfa. Í grg. með þessari þáltill., sem áður hefur verið flutt á 102. löggjafarþinginu, er því lýst hvað hér er átt við. Þegar talað er um efnislegar breytingar á gjaldskrám þjónustustofnana er átt við það þegar hlutfallslegar breytingar verða á kostnaðarliðum sem eru í gjaldskrá. Ekki er átt við það þegar hækkun á sér stað einfaldlega vegna verðlagshækkunar, heldur eingöngu þegar innbyrðis hlutföll riðlast af ýmsum ástæðum. Slíkt gerist stundum og þá stundum til þess að snúa á vísitöluna, ef svo má að orði komast, og til eru dæmi þess. T. d. mátti ekki hækka heitt vatn á sínum tíma, þar sem heita vatnið var í vísitölunni. Þá var hitaveitum leyft að hækka heimæðagjald fimmfalt meira vegna þess að heimæðagjald, sem vissulega er í gjaldskrám, var ekki í vísitölunni. Auðvitað gæti hæstv. ríkisstj. framkvæmt þetta án þess að þessi till. verði samþykkt, en þar sem yfirvöld og hæstv. ríkisstj. hafa ekki séð ástæðu til að gera það, þrátt fyrir ábendingu Neytendasamtakanna, kýs ég að leggja þessa till. hér fram til samþykktar á yfirstandandi þingi, enda hafa menn úr öllum stjórnmálaflokkum lagt áherslu á að þessi till. nái fram að ganga. Ég ætla ekki að flytja um þetta ræðu. Ég get vísað til fyrri ræðu minnar, sem hér var flutt á 102. þingi, og kýs að hafa ekki lengra mál um þetta. En hinn 1. febr. s. l. skrifuðu Neytendasamtökin bréf til formanna þingflokkanna, þar sem Neytendasamtökin lýsa því yfir að þau telji mjög mikilvægt að framangreind till. nái fram að ganga á yfirstandandi þingi. Í bréfinu hvetja Neytendasamtökin til þess að hún verði samþykkt. Herra forseti. Það er ástæðulaust að fylgja þessu máli eftir með fleiri orðum. Hér er á ferðinni mál sem ég hygg að flestir séu sammála um. Ég leyfi mér að fara þess á leit að málinu verði vísað til allshn.