Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) Virðulegi forseti. Hér hefur farið fram ítarleg umræða um málefni Íslands og Evrópubandalagsins og EFTA. Það hefur margt komið fram í þessum umræðum sem væri ástæða til að gera hér að umtalsefni. Ég mun ekki gera það í mínu máli en aðeins koma inn á nokkur atriði sem mér finnst miklu máli skipta í þessari umræðu. Við verðum að sjálfsögðu að gera okkur grein fyrir því hvað það er sem við sækjumst eftir í þessum viðræðum, hverju við viljum ná út úr þeim og hvað við viljum leggja af mörkum. Að því er varðar EFTA-ríkin í heild sinni er ljóst að með samningum við Efnahagsbandalagið munu þau fá aðgang að stærsta markaðssvæði heimsins. Þau munu fá aukna möguleika í samvinnu við evrópsk fyrirtæki og aðila með það í huga að auka hagkvæmni í rekstri og auka þar með þjóðartekjur og hagsæld sinna íbúa. Þessi ríki sækjast eftir möguleikum til að hafa áhrif á þróun í Evrópu, ekki síst þá þróun sem nú á sér stað. Þau sækjast jafnframt eftir því að fá aukinn aðgang að rannsóknar- og þróunarstarfsemi og um leið aðgang að ýmiss konar upplýsingum sem liggja fyrir innan Evrópubandalagsins. Á sama hátt hefur Evrópubandalagið áhuga fyrir því að tengjast EFTA-ríkjunum með áhrifameiri hætti, ekki síst vegna þess að EFTA-ríkin eru menningarlega, landfræðilega og jafnvel herfræðilega, ef nota má það ljóta orð, hluti af þessu svæði. Þannig að ef Efnahagsbandalagið stefnir að því að verða þriðja stóra aflið í heiminum er ljóst að EFTA-ríkin eru mikilvægur hluti af evrópsku áhrifasvæði. Það er jafnframt ljóst að kaupmáttur í EFTA-ríkjunum er með því hæsta sem gerist í heiminum og því eru EFTA-ríkin mikilvægt markaðssvæði fyrir Efnahagsbandalagsþjóðirnar. Það er líka ljóst að EFTA-ríkin hafa öruggara framboð af ýmsum náttúruauðlindum en Efnahagsbandalagsríkin. Má í því sambandi nefna fiskafurðir, timbur og olíu. Að því er Ísland varðar þá höfum við hér mikilvægra hagsmuna að gæta, ekki síst að ná betri aðgangi að stærsta markaðssvæði í heiminum, geta haft áhrif á þá þróun sem á sér stað í Evrópu, fengið bættan aðgang að því rannsóknar- og þróunarstarfi sem þar fer fram en á það skortir mjög á Íslandi að við höfum nægilegt fjármagn til þeirra hluta. Mér hefur heyrst í þessum umræðum að menn séu almennt sammála um að Íslendingum sé það mikilvægt í fyrsta lagi að fá aðgang að þessum mörkuðum og tryggja fríverslun með okkar afurðir. Og í öðru lagi að taka þátt í þeirri þróun sem nú á sér stað í Evrópu og þeim möguleikum sem þar eru fyrir hendi fyrir okkar fólk og fyrirtæki og þjóðfélagið sem heild. Það hefur verið gert mjög að umtalsefni hér í þessum umræðum hvaða leiðir skuli fara til að ná fram þessum markmiðum, þ.e. ef menn eru þá sammála um að við skulum taka þátt í því sem nú á sér stað í Evrópu. Í fyrsta lagi hafa menn rætt um hvort ekki sé nauðsynlegt að vera virkur þátttakandi í þeim viðræðum sem nú eiga sér stað milli EFTA og Efnahagsbandalagsins og almennt má segja að þingmenn hafi verið um það sammála. Ég tel að þessar viðræður séu afar mikilvægar, ekki síst fyrir okkur Íslendinga því að við vitum að það er á brattann að sækja að fá Efnahagsbandalagið til að viðurkenna fríverslun með fiskafurðir. Tilhneiging hefur verið til að líta á fiskiðnaðinn sem annars konar iðnað og líta á þær afurðir sem þar eru boðnar fram sem öðruvísi iðnaðarvörur en hinn hefðbundni iðnaður, eins og hann er oftast skilgreindur meðal iðnaðarríkjanna, framleiðir. Það er jafnframt ljóst að mikil styrkjapólitík er innan Efnahagsbandalagsins og margra okkar viðskiptaþjóða þar sem sjálfsagt þykir að veita miklu fé til uppbyggingar í sjávarútvegi með svipuðum hætti og víða gerist í landbúnaði. Mjög erfitt og nánast óhugsandi er fyrir Íslendinga að sætta sig við að slík stefna verði rekin í viðskiptum milli þjóða. Á sama tíma og menn hafa hugsað sér að brjóta niður tollmúra þá láti menn sig engu skipta þó að slík styrkjapólitík sé rekin áfram. Ég held að alveg ljóst sé að ekki er á færi okkar Íslendinga einna að fá viðurkennda slíka stefnu gagnvart Efnahagsbandalaginu. A.m.k. er mun ólíklegra að það muni vera á okkar færi einna en í samvinnu fleiri Evrópuþjóða, þ.e. í samvinnu EFTA-ríkjanna. Þess vegna var það mikilvægt að EFTA-ríkin skyldu fallast á þá kröfu okkar að setja fram þau sjónarmið og þau skilyrði í viðræðum við Efnahagsbandalagið að Efnahagsbandalagið féllist á þá stefnu EFTA-ríkjanna að fríverslun með fiskafurðir yrði viðurkennd. Við getum að sjálfsögðu ekki á þessu stigi fullyrt um það hver verður niðurstaða þess máls frekar en annarra mála í því sambandi. Við verðum að vænta þess að Efnahagsbandalagið fallist á slíka stefnu og það hlýtur að vera okkar krafa. Ef Efnahagsbandalagið vill hins vegar alls ekki fallast á slíka stefnubreytingu í samskiptum við EFTA-ríkin er ekki hægt að sætta sig við að Efnahagsbandalagsríkin haldi áfram að styrkja sinn sjávarútveg og iðnað með þeim hætti sem gert er í dag án þess að þau ríki sem standa í slíkum viðskiptum hafi einhverja möguleika því til varnar. Þess vegna er mikilvægt að halda því til haga að ef ekki er fallist á fríverslun með fisk, jafnvel þótt fallist sé á að fella niður tolla en ekki styrki, þá hlýtur það að vera krafa Íslendinga að hafa möguleika til þess að stjórna útflutningi á óunnu hráefni með þeim hætti sem gert er í dag og jafnvel í enn frekari mæli. Þess vegna eru viðræðurnar milli EFTA og Efnahagsbandalagsins afar mikilvægar fyrir okkur Íslendinga í þessu tilliti. Ég er ósammála því sjónarmiði sem stundum kemur fram að þetta atriði skipti nánast engu máli í viðræðunum milli EFTA og Efnahagsbandalagsins. Þetta er svo mikilvægt atriði fyrir okkur Íslendinga að það hlýtur að styrkja mjög stöðu okkar að aðrar þjóðir hafa verið tilbúnar til að taka þessi mál upp með okkur. Jafnframt skiptir það máli í samskiptum okkar við þjóðir innan EFTA-ríkjanna, svo sem Norðmenn. Í þessum umræðum hér á Alþingi hefur jafnframt verið talað mikið um tvíhliða viðræður. Nokkuð hefur verið á reiki hjá einstökum aðilum hér í umræðunni hvað átt sé við með tvíhliða viðræðum. Sumir hafa lagt áherslu á að með tvíhliða viðræðum væri fyrst og fremst verið að tala um viðræður við einstaka forustumenn Efnahagsbandalagsríkjanna en ekki við framkvæmdastjórnina í Brussel. Aðrir hafa lagt mikið upp úr því að farið yrði í svokallaðar formlegar tvíhliða viðræður og einnig hefur verið rætt um að nauðsynlegt sé að taka upp tvíhliða samningaviðræður. Núverandi ríkisstjórn hefur lagt mikla áherslu á tvíhliða viðræður við Efnahagsbandalagið og einstakar aðildarþjóðir þess að undanförnu og mun halda því áfram. Þessar tvíhliða viðræður hafa verið með þeim hætti að einstakir ráðherrar, einkum forsrh. og utanrrh., hafa rætt þessi mál við forustumenn þjóða Efnahagsbandalagsins og jafnframt hafa átt sér stað tvíhliða viðræður við Efnahagsbandalagið. Ég hef sem sjútvrh. átt viðræður við einstaka sjávarútvegsráðherra Efnahagsbandalagsþjóðanna og jafnframt við framkvæmdastjórnina í Brussel. Við væntum þess að fulltrúi framkvæmdastjórnarinnar sem fer með sjávarútvegsmál muni koma hingað til lands á næstunni. Jafnframt hefur viðskrh. átt viðræður við Henning Christophersen um málefni okkar. Allar þessar viðræður hafa verið mikilvægar. Menn geta út af fyrir sig fundið ýmis nöfn á þessar viðræður. Það má kalla þær formlegar eða óformlegar eftir því hvaða skilning menn leggja í það hugtak. En að sjálfsögðu er ljóst að viðræður sem eiga sér stað í opinberum heimsóknum milli þjóðanna, þ.e. í opinberum heimsóknum milli Efnahagsbandalagsins og Íslands eru formlegar í skilningi þess orðs. Jafnframt eiga sér stað ýmiss konar óformlegar viðræður þegar menn hittast á ýmsum stöðum og við ýmis tækifæri og nauðsynlegt er að mínu mati að halda slíkum viðræðum áfram eftir því sem nokkur kostur er. En það sem er að sjálfsögðu aðalatriði málsins og við þurfum að spyrja okkur þess: Eru menn tilbúnir að óska eftir formlegum tvíhliða samningaviðræðum milli Íslands og Efnahagsbandalagsins? Ég tel að við séum ekki í stakk búnir, og ekki sé rétt að fara þess á leit við Efnahagsbandalagið við þær aðstæður sem nú ríkja að taka upp tvíhliða samningaviðræður milli Íslands og Efnahagsbandalagsins. Fyrir því eru ýmsar ástæður. Sú fyrsta er að nú eiga sér stað viðræður milli EFTA-ríkjanna og Efnahagsbandalagsins sem munu væntanlega leiða til þess að samningaviðræður verða teknar upp. Við þurfum að sjálfsögðu að undirbúa okkur sem best fyrir þær samningaviðræður sem munu væntanlega fara fram á næsta ári og hugsanlega ljúka í lok næsta árs. Þá munu EFTA-þjóðirnar og Efnahagsbandalagsþjóðirnar þurfa að taka afstöðu til þess sem þar kemur fram. Það er jafnframt ljóst að það sem hefur staðið í vegi fyrir samningum milli Íslands annars vegar og Evrópubandalagsins hins vegar er sjávarútvegsstefna bandalagsins. Ítarleg grein hefur verið gerð fyrir sjávarútvegsstefnu Evrópubandalagsins, bæði í ræðum og riti og ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um hana. Hins vegar er ljóst að Evrópubandalagið hefur uppi kröfur um aðild eða aðgang að fiskveiðiauðlind í stað aðgangs sjávarafurða að þeirra mörkuðum. Þetta er stefna sem Íslendingar eru allir sammála um að ekki komi til greina að fallast á og ég tel vera mikla möguleika til þess með samningum að fá sérstöðu Íslendinga viðurkennda að þessu leyti. Það er jafnframt ljóst í mínum huga að ef farið yrði út í samningaviðræður á þessu stigi þá er líklegt að sjávarútvegshagsmunir Evrópubandalagsins yrðu þar mjög uppi á borðinu hvort sem þær samningaviðræður yrðu undir forustu sjávarútvegsskrifstofu Efnahagsbandalagsins eða utanríkisskrifstofunnar. En í þeim viðræðum sem við höfum átt í gegnum tíðina við Evrópubandalagið hefur sjávarútvegsskrifstofan þar verið fyrst og fremst í forsvari, enda eru sjávarútvegsmál á hennar forræði, bæði að því er varðar nýtingu auðlinda og jafnframt, hvort sem mönnum líkar það betur eða verr, ákvarðanir að því er varðar tolla á sjávarafurðum. Þetta innra skipulag Evrópubandalagsins er mönnum hér kunnugt og ætti ekki að þurfa að fara fleiri orðum um það. Ég er þeirrar skoðunar að á einhverju stigi þessa máls muni koma til tvíhliða viðræðna milli Íslands og Evrópubandalagsins, þ.e. tvíhliða samningaviðræðna, en það sé of snemmt á þessu stigi að skilgreina það mál. Það verður bæði að koma betur í ljós hvað muni hugsanlega koma upp á borð í þeim viðræðum og jafnframt þarf að koma betur í ljós hver verður niðurstaða í viðræðum milli EFTA og Evrópubandalagsins að því er varðar fríverslun með fisk. Í þessum umræðum hér hefur í allmiklum mæli komið fram að ágreiningur væri um þessi mál milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og hinna ýmsu hagsmunaaðila í sjávarútvegi hins vegar og nokkuð vitnað í þá skýrslu sem tekin var saman fyrir íslenskan sjávarútveg og Evrópubandalagið sem er að ýmsu leyti mjög fróðleg. Aðalatriði þeirrar skýrslu er það sem kemur fram í lokaorðum hennar sem ég vildi leyfa mér að vitna til, með leyfi hæstv. forseta, en þar stendur: ,,Ljóst er að Íslendingar þurfa að leita eftir viðbótarsamningi við fríverslunarsamninginn við Evrópubandalagið ef tollar bandalagsins eiga ekki að hafa varanleg áhrif á lífsafkomu á Íslandi, atvinnu- og byggðaþróun. Neyta þarf allra ráða til þess að tryggja hagsmuni okkar, bæði í væntanlegum viðræðum við EFTA og Evrópubandalagið og í tvíhliða viðræðum Íslendinga og bandalagsins.`` Þetta er í stuttu máli það sem verið er að gera og enginn ágreiningur þar um við hina ýmsu hagsmunaaðila í sjávarútvegi. Það er hins vegar ljóst að þar eru mismunandi sjónarmið og mismunandi áherslur innan dyra eins og víða annars staðar. En í þeim viðræðum sem ég hef átt við þessa aðila, bæði allmarga saman og einstaka aðila þessa hóps og nú síðast við formann hópsins í gær, verð ég ekki var við að þar sé ágreiningur á ferðinni. Það má vera að mat á stöðunni sé eitthvað mismunandi en miðað við þá þróun sem nú á sér stað, eins og fram hefur komið í fréttum, að stefnt sé að því að viðræðum milli EFTA og Efnahagsbandalagsins verði jafnvel lokið á næsta ári, er orðið ljóst að sá tímarammi sem verið er að tala um er allmiklu styttri en menn höfðu gert sér í hugarlund hér fyrir nokkrum vikum eða mánuðum. Þá óttuðust ýmsir að þessar viðræður mundu taka mjög mörg ár og þar af leiðandi hefðu aðilar ekki efni á, eins og sagt var, að bíða með formlegar tvíhliða samningaviðræður milli Íslands og Efnahagsbandalagsins. Ég held að engum blöðum sé um það að fletta að við verðum að rækja þetta hvort tveggja, bæði viðræðurnar milli EFTA og Evrópubandalagsins og jafnframt hinar tvíhliða viðræður, en ég endurtek þá skoðun mína að ástæður eru ekki til þess á þessu stigi að óska eftir formlegum samningaviðræðum milli Efnahagsbandalagsins og Íslendinga. Haldið verður áfram með þær tvíhliða viðræður sem hafa átt sér stað og eru fyrirhugaðar á næstunni með ýmsum hætti. Má þar t.d. nefna að hæstv. viðskrh. mun fara til Brussel í janúarmánuði og við væntum þess að Manuel Marin muni koma til Íslands fljótlega á næsta ári. Þá hefur jafnframt verið ákveðinn fundur danska og íslenska sjávarútvegsráðherrans í upphafi næsta árs. Við höfum boðið írska sjávarútvegsráðherranum í opinbera heimsókn til Íslands en hann mun fara með forustu í þessum málaflokki hjá Efnahagsbandalagsríkjunum á næsta ári, fyrri helming næsta árs. Allt eru þetta samskipti sem við verðum að rækta sem best og ég tel að mikill skilningur sé fyrir okkar sérstöðu hjá mörgum þessara aðila. Hvort sá skilningur mun að lokum leiða til þess að um breytta afstöðu verði að ræða hjá framkvæmdastjórninni í Brussel skal ég ekki fullyrða á þessu stigi, en menn mega ekki gleyma því að framkvæmdastjórnin í Brussel fer með þessi mál með formlegum hætti jafnvel þótt það sé vitað að hinar einstöku aðildarþjóðir geti haft mikil áhrif á stefnuna sem rekin er af framkvæmdastjórninni í Brussel. Virðulegi forseti. Ég hafði heitið því í upphafi þessara umræðna að stytta mjög mál mitt. Ég hefði haft mikla ástæðu til að gera ýmislegt af því sem hér hefur komið fram að umræðuefni. Ég trúi því að þær viðræður sem nú fara fram muni leiða til samningaviðræðna milli Efnahagsbandalagsríkjanna annars vegar og EFTA-ríkjanna hins vegar. Ég trúi því að við Íslendingar munum geta náð þar samningum sem séu okkur hagstæðir. Og ég er sannfærður um að það sé rangt að sitja hjá í þessum viðræðum. Við eigum að taka þátt í þeim af fullum krafti, en það er einnig mjög líklegt, eins og ég hef áður komið að, að á einhverju stigi muni koma til tvíhliða samningaviðræðna milli okkar og Efnahagsbandalagsins. Það er of snemmt að fullyrða um það í dag hvenær þær verða eða þá nákvæmlega hvað muni verða uppi á borðinu í þeim samningaviðræðum, en þær tvíhliða viðræður sem þurfa að fara fram á næstunni þurfa að leiða það betur i ljós hvað þar muni verða fyrst og fremst til umræðu. Við eigum ekki að fallast á að krafan um beinan aðgang að okkar fiskveiðilögsögu í stað aðgangs að mörkuðum Efnahagsbandalagsins verði til umræðu í slíkum samningaviðræðum. Við þurfum að tryggja áður en til þeirra kemur að það sé alveg ljóst að slík krafa verði ekki sett fram af hálfu Efnahagsbandalagsins þegar til samningaviðræðna kemur.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Það má kannski segja að tímamót séu í samskiptamálum Vestur-Evrópu á þessum degi og þar með samskiptum okkar við Evrópuríki. Einmitt núna á þessari stundu er utanrrh. okkar að ganga frá samkomulagi um framhald viðræðna EB og EFTA eins og allir vita. Því má segja að þessi umræða sé nokkuð seint á ferðinni, þó hún sé kannski ekki lokaumræða um skýrslu ráðherrans. Sú umræða getur auðvitað haldið áfram seinna og ekki síður þó að ráðherrann sé nú kominn til landsins. Það er jafnvel frekar ástæða til að halda henni þá áfram. Miðað var við að henni yrði lokið áður en þessi dagur rynni upp, en svo er nú ekki. Ég vil byrja á því að taka fram að stefna míns flokks, Sjálfstfl., er alveg skýr í þessum málum. Við styðjum að samkomulag sé gert um áframhald viðræðna við EFTA og EB, buðumst raunar til að standa að formlegri samþykkt um það efni sem ekki hefur verið þegið og er út af fyrir sig ekkert við því að segja. Þegar að samningum kemur, og ég tala nú ekki um þegar að lyktum þeirra kemur, þá verður það mál auðvitað borið undir Alþingi þannig að þó þessu góða boði okkar hafi verið hafnað erum við ekki að erfa það. Að hinu leytinu teljum við alveg ljóst að taka beri upp viðræður til að undirbúa beinar samningaviðræður við Evrópubandalagið í samráði við utanrmn. um viðauka við bókun 6 frá 1972 eða um viðskiptamálefni Íslands og Evrópubandalagsins. Eins og nú háttar er það sem verið er að vinna að sameiginlega með öðrum EFTA-ríkjum einmitt enn þá brýnna en nokkurn tímann áður. Þó það sé góðra gjalda vert þá tekur það sinn tíma en hægt er að hraða hinu mikla nauðsynjamáli, að fá breytingar eða óska eftir breytingum á viðskiptasamkomulagi okkar við Evrópubandalagið sem er bandalaginu mjög hagstætt núna. Við flytjum inn svo til allar þeirra iðnaðarvörur tollfrjálsar en þeir tollleggja mikið okkar útflutningsvörur. Það kom mjög flatt upp á mig að hæstv. sjútvrh. skyldi hér í ræðu sinni enn túlka sjónarmið sem ég tel fráleit og ekki styðjast við nokkra stoð. Það kom líka flatt upp á mig að hann segir að nú, nánast í gær eða dag, hafi hann rætt við samstarfshóp atvinnurekenda í sjávarútvegi --- var það ekki það sem ráðherrann átti við? --- og þeir væru sér nokkurn veginn sammála um að ekkert hastaði að taka upp samningaviðræður um þann gífurlega óhag sem við höfum, ég nota það orð, óhag, í tvíhliða viðskiptum við Evrópubandalagið. Það tollleggur okkar vörur en við seljum þeirra vörur án tolla. Þetta veit ég að ráðamenn í Evrópubandalaginu munu vilja skoða og þess vegna er mjög brýnt að Alþingi afgreiði till. til þál. sem ég flyt ásamt hv. þm. Kristínu Einarsdóttur og Ragnhildi Helgadóttur á þskj. 233. Sú tillaga er einföld í sniðum. Hún fæddist raunar í löngum umræðum á utanríkismálanefndarfundum sem stóðu fram á nótt þar sem ég vissi ekki betur en menn ætluðu að reyna að slíðra sverð og byrja að tala af einhverju viti um þessi mál en ekki með einhverjum fullyrðingum og kúrsum þannig að allsherjarsamkomulag hefði getað tekist um málið. Því miður fór svo að það sprakk nú degi síðar hver sem hefur orðið valdur að því og skal ég engan dóm á það leggja. En ég er sem sagt með tillögu í þessa átt sem hér er flutt. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela forsrh. og utanrrh. að undirbúa nú þegar í samráði við utanrmn. beinar samningaviðræður við Evrópubandalagið um viðauka við bókun 6 frá 1972.`` Auðvitað er það ekkert kappsmál flm. að tillagan sé samþykkt nákvæmlega orðrétt eins og hér stendur. Henni má auðvitað breyta, en aðalatriðið er að hún verði afgreidd nú og ég er forseta mjög þakklátur fyrir að verða við þeim tilmælum mínum sem ég setti fram í umræðum um þingsköp á liðinni nóttu um að þessi tillaga yrði nú á dagskrá samhliða skýrslunni sem við erum að ræða og að hún fengi afgreiðslu a.m.k. með þeim hætti að hún yrði send til hv. utanrmn. þar sem hún yrði rædd. Ef þinghlé verður með eðlilegum hætti er einmitt upplagt að nota tímann til að utanrmn. starfi. Þá verður hæstv. utanrrh. kominn og búið að leysa hann undan þeim miklu skyldum sem hann hefur gætt, ekki bara fyrir Íslendinga heldur fyrir EFTA-löndin í heild sl. hálft ár, en sá tími rennur einmitt út um áramót. Hann mun þá hafa miklu meiri tíma til þess að vera hér með okkur og ræða þessi sérstöku hagsmunamál okkar. Ástæða þess að ég held að þetta muni geta tekist er sú að einmitt í bókun ríkisstjórnarinnar frá 29. nóv. er talað um tvíhliða viðræður. Menn eru farnir að tala um það í öðru orðinu að sjálfsagt sé að vera með tvíhliða viðræður en í hinu að það eigi alls ekki að gera það. Ég skil satt að segja ekki röksemdafærsluna sem að baki þessu liggur. En svo að ég ljúki nú við að yfirfara það sem hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, að við værum ekki í stakk búnir til að hefja tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið, ekki í stakk búnir til þess. Og ástæðurnar eru fjórar: Viðræður milli EB og EFTA. Þær halda auðvitað áfram alveg burtséð frá því hvort við ræðum við Evrópubandalagið. Við höfum fullan rétt til þess. Þeir hafa meira að segja æ ofan í æ óskað eftir díalóg við okkur. Það hefur verið gert núna árum saman og það hafa verið æðstu menn sem það hafa gert. Það hefur t.d. verið de Clercq. Sjútvrh. talaði um að við hefðum einhvern tímann verið að ræða við einhverjar sjávarútvegsnefndir Evrópubandalagsins. Allt frá 1976, þegar talað var um bókun 6, er það Gaston Thorn, forseti ráðherraráðs EB, sem við okkur ræddi. Og að Evrópubandalagið krefjist veiðiheimilda fyrir viðskiptasamninga, það stendur hvergi stafur um það og hefur aldrei gert í okkar viðræðum fyrr nema þá núna upp á síðkastið, síðustu missiri. Því hefur alltaf verið neitað, aldrei komið til greina. Það eru ekki tvíhliða viðræður þó að einhverjir menn hittist, einstaklingar, þó þeir séu með ráðherraembætti. Það eru tvíhliða og beinar viðræður við bandalagið sjálft sem stofnun sem farið er fram á og sjálfsagt er að uppfylla. Ekki er hægt að benda á eitt einasta dæmi neins staðar um að það sé stefna Evrópubandalagsins að alltaf þegar samið er um viðskipti skuli veiðiréttindi koma í staðinn. Hvernig getur mönnum dottið þessi endaleysa í hug? Um hvað er verið að semja við Svisslendinga, Austurríkismenn, Ungverja og alla mögulega? Ætla þeir að fá fiskveiðiréttindi fyrir tollaréttindin? Þetta dæmi gengur bara ekki upp. Menn verða að hætta að hugsa svona. Við fáum náttúrlega enga samninga við menn sem við ætlum ekkert að semja við ef við erum að bjóða þeim veiðiréttindi, sem aldrei verða föl. Síðan var annar liðurinn: Jafnframt er það ljóst að það sem staðið hefur í vegi er sjávarútvegsstefna Evrópubandalagsins, sem hefur uppi kröfur um fiskveiðiréttindi í staðinn fyrir aðgang að mörkuðum. Hvar eru þessar kröfur nema í hugarheimi ráðherranna? Ég hef ekki séð eða heyrt neinn setja fram kröfur um fiskveiðiréttindi á Íslandsmiðum. Það er bara í þessum sal sem verið er að tala um þessa endaleysu. Það þriðja var: Líklegt er að sjávarútvegshagsmunir verði mjög uppi ef við förum að ræða viðskiptamál og tollamál við Evrópubandalagið. Ég óskaði eftir greinargerð, að utanrrn. útvegaði greinargerð um gang mála í kerfi Evrópubandalagsins. Þá greinargerð fékk raunar sjútvrh. líka. Það er flókinn gangur mála þar, það er alveg rétt. Ég er auðvitað búinn að afhenda þetta öllum í Evrópubandalagsnefnd sem nú starfar að þessum málum. Líklega er rétt að lesa þessa skýrslu sendiráðsins upp hér, með leyfi forseta, þannig að menn sjái að það er ekki sjávarútvegsráðuneyti sem ræður öllum málum þarna, tollamálum og viðskiptamálum, aldeilis ekki. En skýrslan hljóðar þannig: ,,Allar aðgerðir, ákvarðanir og tilkynningar framkvæmdastjórnar EB eru gerðar í nafni hennar allrar og ber hún sameiginlega ábyrgð á þeim. Því eru allar ákvarðanir bornar undir allar aðalskrifstofurnar 23. Þetta á ekki síst við þegar framkvæmdastjórnin gerir tillögur til ráðsins um samningsumboð sér til handa við þriðja ríki [sem við erum að fara fram á hér]. Drög að slíkum tillögum eru þá send öllum skrifstofum til umsagnar og vega þá umsagnir þeirrar skrifstofu þyngst sem málið er skyldast. Til þess að unnt væri að ganga frá umboði til samninga við Ísland sem hefðu það að markmiði að rýmka innflutning íslenskra sjávarafurða fyrir EB, yrði sjávarútvegsskrifstofan að samþykkja það.`` Það má kannski teygja þetta orðalag. Við erum hins vegar ekki að fara fram á rýmkaðan innflutning, við höfum frjálsan innflutning þangað. Við erum að fara fram á tollamál, lækkun tolla og almennan viðskiptasamning. Að sjálfsögðu er verkaskipting meðal skrifstofanna og hefur hver sín sérsvið sem hún ber aðalábyrgð á. T.d. má nefna að DG, þ.e. stjórnardeild, vil ég nú kalla þetta, stjórnardeild 1 sér um samskipti við þriðja ríki og viðskiptastefnu Evrópubandalagsins. Stjórnardeild 14 sér um sjávarútvegsmál og stjórnardeild 21 sér um tollamál og óbeina skatta. Hin síðastnefnda ber þó aðeins ábyrgð á rekstri tollabandalagsins en tekur ekki efnislega afstöðu til þess hvort hækka eigi eða lækka tolla, setja tollakvóta eða afnema þá. Ég ætla nú aðeins að stytta mál mitt og lesa niðurlagið en skýrslan er aðgengileg hverjum sem vill hafa hana. Niðurlagið er svona: ,,Ef hins vegar er um að ræða meiri háttar viðskiptasamninga þar sem gæta verður jafnréttis milli margra ólíkra þátta tekur utanríkismálaskrifstofan yfir oddahlutverkið og gengur frá samningnum en að sjálfsögðu í samráði við viðkomandi faglegar skrifstofur.`` Þetta er nú mergurinn málsins. Og af því að hv. þm. Matthías Bjarnason situr hér á móti mér, þá minnist hann þess vel hvernig farið var með þessi mál þegar hann var ráðherra. Það var auðvitað aldrei léð máls á nokkrum fiskveiðiréttindum. Það stendur bókað bæði í bak og fyrir í öllum skjölum utanrrn. Það fjórða sem hæstv. ráðherra nefndi var að sjávarútvegsskrifstofan væri í gegnum tíðina fyrst og fremst í forsvari, t.d. 1972--1976. Hún kom hvergi nærri. Það voru æðstu menn bandalagsins sem voru þá líka raunar að leysa deilu á milli aðildarríkis að Evrópubandalaginu, Bretlands, og Íslendinga. Menn þekkja allir hér inni sögu bókunar 6. Þar voru æðstu menn Evrópubandalagsins að verki en engin sjávarútvegsskrifstofa. Jafnframt yrði rætt um tolla, segir hæstv. ráðherra. Tollar heyra alls ekki undir sjávarútvegsskrifstofuna. Þeir heyra undir, eins og ég var að lesa upp, deild 23 eða 22, ég man nú ekki hvor það var, það skiptir ekki máli. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Þessi ummæli hæstv. sjútvrh. hafa vissulega valdið mér gífurlegum vonbrigðum. Ég hélt fyrir nokkru þegar við ræddum saman um þessi mál að sættir mættu takast um að vera ekki að deila um þetta, svona sjálfsagðan hlut, og ég vonaði að það mundi niður falla og af minni hálfu gerir það það. Mér finnst ekki sæmandi að vera að rífast um þetta lengur, þetta liggur allt fyrir. Við getum hvenær sem er orðið við óskum Evrópubandalagsins um díalóginn sem þeir hafa verið að tala um, m.a. de Clercq hér í Reykjavík 1986, margsinnis í mín eyru af því það vildi svo til að ég hafði nokkurra klukkutíma tækifæri til að ræða við þann mann. Við eigum ekki að vera að vekja upp þennan draug og aldrei að orða það héðan í frá að til greina geti komið að Evrópubandalagið fiski svo mikið sem einn einasta ugga við Ísland. Þegar sú yfirlýsing liggur fyrir mun enginn innan bandalagsins nokkru sinni orða það, ef þeir hafa þá haft frumkvæðið að því að vekja þetta upp. Ég kemst ekki hjá því að fá að lesa hérna upp örfáar línur eftir Jakob Jakobsson. Hann fjallar um fiskveiðiréttindi, að sjálfsögðu, um fiskveiðar. Hann segir hér fyrir viku síðan, með leyfi forseta: ,,Nú er gegndarlaus ofveiði stunduð í Norðursjó og ber Evrópubandalagið alla ábyrgð á henni. Reynsla okkar af stjórn þeirra á fiskveiðum er skelfileg. Við erum hreinustu englar samanborið við þá. Ef Evrópubandalagið verður látið hafa forsjá með fiskveiðum við Íslandsstrendur, þá hika ég ekki við að segja að fiskimiðin okkar verða einskis virði innan fárra ára.`` Það er gegndarlaus ofveiði í landhelgi Evrópubandalagsríkjanna. Og hvað er þar við lýði? Það er hin sameiginlega fiskveiðistefna Efnahagsbandalagsins sem allir eru að tala um. Hún er á milli bandalagsríkjanna sjálfra, ekki út á við, það ættu menn að fara að skilja. Þessi sameiginlega fiskveiðistefna er að eyðileggja alla stofna undan ströndum Vestur-Evrópu. Það er þess vegna sem við eigum ekki undir neinum kringumstæðum að óbreyttum aðstæðum að ýja að því að við ætlum að ganga í bandalagið. Við fengjum kannski einhver sérréttindi til fiskveiða fyrst eftir að við værum orðnir aðilar að bandalaginu en það mundi fljótt hverfa. Þá yrði hin sameiginlega fiskveiðistefna Evrópubandalagsins sem rakin er allt aftur til Rómarsáttmálans sem var samþykktur 1957 virk. Það er enn þá verið að vitna í hann um sameiginlega fiskveiðistefnu sem á að ná hér norður til Íslands þó að við höfum aldrei sótt um neina aðild að þessu sameiginlega bandalagi. Það er um þetta sem málið snýst og ég hélt að ég þyrfti ekki að orða það hér nú. En margir eru á mælendaskrá og margir eiga rétt á því að komast að. Þessi umræða hefur dregist um of á langinn og þess vegna ætla ég ekki að lengja mjög mál mitt. Ég vil aðeins vekja athygli á að það eru viss orð eða nöfn á umræðum o.s.frv., nýyrði nánast, sem menn verða að átta sig á. Menn eru stundum að blanda því saman hvað felist í þeim viðræðum sem fram fara á hverri stundu. Utanrrn. hefur sent til mín og okkar í EB-nefndinni skýringar sem væri gott að menn hafi allir á takteinum. Það er í fyrsta lagi að viðræður sem staðið hafa yfir voru könnunarviðræður en á ensku hafa þær verið nefndar ,,informal talks`` eða ,,fact finding talks``. Annað er að viðræður sem fyrirhugaðar eru í byrjun árs 1990 verða undirbúningsviðræður vegna væntanlegra samninga. Á ensku eru þær nefndar ,,exploratory talks``, og þriðja: Viðræður sem fylgja í kjölfar undirbúningsviðræðnanna verða formlegar samningaviðræður, þýðing á ensku orðunum ,,formal negotiations``. Ég held að nauðsynlegt sé að við hugleiðum öll að fara þarna rétt með. Enn þá er eftir það sem hér er kallað undirbúningsviðræður og það er það sem verið er að ákveða í dag að við tökum þátt í. Við erum ekki að skuldbinda okkur til eins eða neins með því að taka þátt í þeim viðræðum og kannski heldur ekki formlegum samningaviðræðum. Við erum ekki skuldbundnir fyrr en við höfum skrifað undir og Alþingi staðfest það samkomulag ef það í einhverju skerðir íslenska lögsögu, snertir íslenska löggjöf eða það á einhvern hátt gæti rýrt íslensk landsréttindi. Það bíður allt síns tíma. Þess vegna er engin áhætta í því fólgin að halda þessum viðræðum áfram, en auðvitað verður bæði þing og þjóð að fá að fylgjast með þeim og við erum svo heppin að hafa nú einmitt utanrmn. þar sem alger þagmælska ríkir og svo EB-nefndina þar við hliðina sem auðvitað er undir sömu sökina seld að uppljóstra ekki því sem dult á að fara. Þarna eigum við auðvitað að vinna saman að því að fylgjast með hverju spori sem stigið verður. Eins og ég sagði áðan mun hæstv. utanrrh. að sjálfsögðu hafa miklu meiri tíma til að starfa að þessum málum með okkur hér þegar hann er laus undan þungum skyldustörfum sem hafa á honum hvílt. Eins og komið hefur fram í ræðum margra manna eru umbyltingarnar í Evrópu svo örar að menn fygjast þar varla með. Þess vegna er alveg fráleitt að vera að tala um einhverja stefnu eða ákvarðanir sem teknar hafa verið um að miða við árið 1992 eða 1993 eða eitthvað slíkt, að ekkert geti gerst fyrr, vitna jafnvel aftur í Rómarsáttmálann 1957, að allt sé óbreytt síðan þá. Breytingarnar eru svo örar að við megum hafa okkur öll við að fylgjast með því sem er að gerast. Nú síðast er það að á þessari stundu er hvorki meira né minna en utanríkisráðherra Sovétríkjanna, Shevardnadze, í heimsókn hjá Atlantshafsbandalaginu, aðalstöðvum þess í Brussel, þessari frægu Brussel sem allt snýst um nú um þessar mundir. Við skulum þess vegna ekki bíta okkur í eitthvað sem var rétt í gær eða fyrradag eða hittiðfyrradag. Við skulum líta á staðreyndirnar eins og þær eru. Það er allt galopið í Evrópu í dag, allt saman. Allar viðræður er hægt að taka upp hvaða nafni sem þær nefnast. Þó að allt sem sagt hefur verið um erfiðleika við að taka upp tvíhliða, beinar, formlegar viðræður við EB kynni að hafa verið satt fyrir tveim, þrem eða fjórum árum, þá er það allt saman fokið út í veður og vind. Það er talað um hvað sem er, hvar sem er. Við eigum að taka þátt í þeim viðræðum, auðvitað formlegum, benda á það algera réttlætismál að við sitjum við sama borð í tollamálum og viðskiptamálum og Evrópubandalagið nýtur gagnvart okkur. Að það ríki jafnrétti. Það er einmitt það sem þeir eru alltaf að segja, eitthvað í staðinn fyrir eitthvað. Þegar við erum búnir að opna okkar markað fyrir þeirra vörur, þá eru þeir skyldugir eftir sínum eigin kenningum að opna sinn markað fyrir okkar vörur. Ef það er tollfrelsi á þeirra vörum hér á eftir kennisetningunni að vera tollfrelsi á okkar vörum hjá þeim. Það er gagnkvæmnin. Og ef mennirnir geta ekki skilið þetta þá skilja þeir ekki neitt. En ég segi aftur, reynum nú að setja þessar deilur niður og sameinumst um að vinna þetta mál og komast að niðurstöðu. Það hafa oft verið heitar deilur á Alþingi Íslendinga um utanríkismál og miklu heitari en við höfum kynnst hér. Hér held ég að sé meira og minna um misskilning að ræða. En í svo til öllum tilfellum hefur Alþingi borið gæfu til þess, t.d. í landhelgismálunum og í öllum hafréttarmálunum sem við höfum verið að vinna stórsigra í á síðustu 12 árum, Jan Mayen-málin bæði og fiskveiðiréttindin og landgrunnsréttindi á Reykjaneshrygg, Rockall-svæðið o.s.frv., allt saman samþykkt einróma á Alþingi og enginn þurfti að rífast um það. Við förum heldur ekkert að rífast um fiskveiðiréttindin, þau látum við aldrei af hendi. Það er alveg á hreinu og þýðir ekkert um það að tala. Hitt er annað mál að einmitt vegna þessa mikla hraða sem er á má kannski segja að við séum ekki, svo ég víki aftur að orðum hæstv. sjútvrh., eins vel í stakk búin eins og þyrfti að vera, við þyrftum kannski að hafa hér fleiri embættismenn og meira starf. En ég held nú samt að okkar embættismenn standi fullkomlega jafnfætis embættismönnum stóru þjóðanna. M.a. vegna þess að þeir hafa afmörkuð starfssvið og þeir vita hvað þeir vilja og þeir vita hvað þeirra þjóð vill og þeirra stjórnendur og þurfa að vita það. En vandasamt verk er fram undan fyrir okkur hér á þinginu og við eigum að einbeita okkur að þessum málum. Að vísu eru tollarnir sem teknir eru í Evrópubandalaginu kannski ekki nema einn milljarður, gætu orðið tveir á þessu næsta ári. Það er líka peningur þegar rifist er um hverja krónu. En það er auðvitað metnaðarmál okkar að láta ekki fara svona með okkur, að við leggjum niður alla þeirra tolla en þorum ekki einu sinni að spyrja þá: Getið þið nú ekki leyft okkur að tala um það við ykkur í fullri alvöru hvort þetta sé réttlæti? Má ekki spyrja mennina að því, æðstu mennina að sjálfsögðu, bandalagið sjálft? Ekki einhverja gesti eða gestgjafa. Það er góðra gjalda vert að gera það líka. En það eru formlegar viðræður að sjálfsögðu við bandalagið, Evrópubandalagið, ekki einstakar bandalagsþjóðir, formlegar viðræður við viðsemjendur okkar, sem er Evrópubandalagið allt frá 1972, frá bókun 6. Þá er það Evrópubandalagið og menn vita væntanlega hvað það er. Það er stofnun sem hefur aðalaðsetur í Brussel og 20 þúsund starfsmenn, þar af eitthvað 50 manns í þessu sjávarútvegsráðuneyti sem fer með 0,14% af heildarveltu bandalagsþjóðanna og hefur áhrif eftir því. Það þýðir lítið að tala við það fólk. Það á að tala við þá menn sem ráða í þessu bandalagi. Ég hef lofað bæði ráðherra og einum hv. þm. að skilja eftir tíma þannig að fleiri en einn eða tveir eða þrír kæmust að og ætla þess vegna að ljúka máli mínu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Áður en viðskrh. tekur til máls vill forseti upplýsa að klukkan tvö verður þessum fundi slitið og umræðunni frestað. Síðan verður gefinn einn klukkutími fyrir þingflokksfundi að beiðni þingflokks framsóknarmanna og nýr fundur settur klukkan þrjú. Þá verða fjáraukalög tekin fyrir en að loknum deildafundum verður fundur settur í Sþ. og þá fram haldið umræðu um viðræður EFTA við Efnahagsbandalagið. Þannig er áætlun dagsins.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Þetta mun vera í sjöunda sinn sem skýrslan um könnunarviðræður EFTA og Evrópubandalagsins kemur til umræðu. Umræðan hófst sem kunnugt er 23. nóv. og var svo fram haldið 24., 27. og 29. þess mánaðar og svo 4. og 7. og nú loks 19. des. Átján þingmenn hafa hér flutt 25 ræður um málið. Auk þess hefur 33 sinnum verið rætt um þingsköp vegna umræðunnar eða í tengslum við hana. Ræðutíminn um málið sjálft áður en þessi fundur hófst var orðinn 14 klst. og 17 mín. og þar af höfðu þingmenn stjórnarandstöðunnar talað í u.þ.b. 9 klst. og 20 mín. Það má áætla að þingskapaumræðan hafi verið um ein og hálf til tvær stundir og þar af hefur stjórnarandstaðan líklega talað í eina til eina og hálfa stund. Á þessum fundi hefur þegar bæst við ræðutímann um ein og hálf stund. Það verður því ekki annað sagt en að þessi skýrsla hafi þegar hlotið óvenjulega ítarlega umfjöllun og reyndar hefur margt gagnlegt komið fram við þessa umræðu. Ég tek fram að hér eru enn margir á mælendaskrá og þess að vænta að enn komi nýjar upplýsingar og sjónarmið fram. Ég kveð mér hér einkum hljóðs til þess að skýra frá þeim fundum sem utanrrh. hefur tekið þátt í fyrir Íslands hönd og fyrir hönd Fríverslunarsamtaka Evrópu á þeim tíma sem liðinn er frá því að umræðan fór hér síðast fram. Ég minni á að forsrh. kynnti í þessum umræðum, 29. nóv. sl., bókun sem gerð hafði verið í ríkisstjórninni þess efnis að utanrrh. mundi áfram taka þátt í undirbúnings- og samningaviðræðum þessara aðila sem byggðar verða á sameiginlegum niðurstöðum könnunarviðræðna, þar með töldum þeim fyrirvörum sem Íslendingar hafa sett. Utanrrh. stjórnaði ráðherrafundi Fríverslunarsamtaka Evrópu í Genf 11. og 12. þ.m. Þingmenn hafa fengið yfirlýsingu þess fundar í heild í hendur en þar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: ,,Ráðherrarnir gerðu ráð fyrir því að sameiginlegur ráðherrafundur EFTA og Evrópubandalagsins í Brussel 19. des. [þ.e. í dag] mundi lýsa yfir skýrum pólitískum vilja um að hefja samningaviðræður um víðtækan samning um evrópskt efnahagssvæði snemma árs 1990. Fram að þeim tíma yrðu haldnar undirbúningsviðræður. Stefnt skyldi að því að meginlínur samningsins skýrðust um mitt ár 1990 og samningaviðræðum lyki fyrir árslok. Ráðherrar lýstu því yfir sem markmiði sínu að samningur um evrópska efnahagssvæðið mundi ganga í gildi samhliða innri markaði Evrópubandalagsins. Þeir gerðu ráð fyrir því að samningaviðræður mundu leiða til kerfisbundnara samstarfs með sameiginlegri ákvarðanatöku og stjórnarstofnunum til þess að sjá fyrir sameiginlegri mótun og gerð reglna um evrópska efnahagssvæðið í framtíðinni. Þeir lýstu því yfir að samningurinn gæti þá og því aðeins orðið pólitískt viðunandi og lagalega skilvirkur að komið væri á fót raunverulegu sameiginlegu kerfi við töku ákvarðana, bæði varðandi efni og form. Fyrirhugað umfang samningsins mundi réttlæta slíkt kerfi. Þeir gerðu ráð fyrir því að samningur mundi gera kleift að ná fyllsta mögulega árangri varðandi óhindruð vöruviðskipti, þjónustuviðskipti, fjármagnsflutninga og atvinnu- og búseturéttindi innan evrópska efnahagssvæðisins sem heildar. Jafnhliða yrði samstarf aukið um jaðarverkefni svonefnd, t.d. menntamál, umhverfismál, rannsóknir og þróun og hina félagslegu vídd samstarfsins. Í þessu sambandi samþykktu ráðherrar að viðeigandi reglur Evrópubandalagsins sem þegar hefðu verið mótaðar og sem skilgreina skal í samvinnu við Evrópubandalagið skuli felldar inn í samning á einn eða annan hátt. Hann yrði síðan sameiginlegur lagagrundvöllur. Tillit yrði tekið til undantekninga sem réttlættar væru með hliðsjón af grundvallarhagsmunum og gert yrði ráð fyrir sérstakri tilhögun á aðlögunartíma. Ráðherrar minntu einnig á að báðir aðilar hefðu bent á að til væru svið þar sem EFTA-ríkin hefðu ítarlegri reglur en Evrópubandalagið. Afleiðingar þess yrði að fjalla um í síðari samningaviðræðum. Varðandi þetta lögðu EFTA-ráðherrarnir áherslu á að í framtíðarsamstarfi á sviði heilbrigðismála, vöruöryggis, neytendamála eða umhverfismála yrði að leggja strangari kröfur til grundvallar en gert hefði verið innan Evrópubandalagsins. Varðandi lagaleg viðfangsefni gerðu ráðherrar ráð fyrir að komið yrði á fót sjálfstæðu, skilvirku og áreiðanlegu kerfi til eftirlits með framkvæmd reglna um evrópska efnahagssvæðið sem og sameiginlegum úrskurðaraðila til að setja niður deilumál og tryggja samræmda túlkun þessara reglna.`` Hér lýkur, virðulegi forseti, tilvitnun minni í samþykkt eða ályktun fundar EFTA-ráherranna 11. og 12. des. en sá fundur var, eins og kunnugt er, haldinn til að undirbúa sameiginlegan ráðherrafund EFTA og Evrópubandalagsins sem hófst í morgun. Þeim fundi er nú í þann veginn að ljúka og má telja næsta víst að samkomulag hafi þar tekist um að hefja undirbúningsviðræðurnar sem leiði til eiginlegra samningaviðræðna. Þess er að vænta að ræða utanrrh. Jóns Baldvins Hannibalssonar fyrir hönd Íslands og EFTA á þessum fundi og ályktun fundarins berist á næstu klukkustundum og verður þá að sjálfsögðu þegar send utanrmn. og þingmönnum í Evrópustefnunefnd þingsins. EFTA- og Evrópubandalagsráðherrarnir munu væntanlega lýsa því yfir að þeir stefni að samstarfsfyrirkomulagi sem m.a. tryggi sér í lagi að fullnægja efnislega eftirfarandi markmiðum: 1. Að koma á óhindruðum vöruviðskiptum, þjónustuviðskiptum, fjármagnsviðskiptum og atvinnu- og búseturéttindum, samkvæmt reglum sem aðilar mundu skilgreina sameiginlega á grundvelli viðeigandi og þegar mótaðra reglna Evrópubandalagsins. Undanþágur sem réttlættar eru með hliðsjón af grundvallarhagsmunum einstakra þjóða, svo og tilhögun á aðlögunartíma, gætu orðið samningsatriði. Tryggja bæri jöfn samkeppnisskilyrði. 2. Að efla og breikka samstarf á öðrum sviðum sem falla að samstarfsvettvangi Evrópubandalagsins, svo sem rannsóknir og þróun, umhverfismál, menntamál, vinnuskilyrði og félagsmál, neytendamál, aðgerðir til stuðnings smáum og miðlungsstórum fyrirtækjum og ferðamál. 3. Að draga úr efnahagslegu og félagslegu misræmi milli svæða innan þessara ríkjabandalaga. Þá telja þeir, þ.e. ráðherrarnir, að í samskiptarammanum sem svo er nefndur ætti m.a. að tryggja aðilum hans fullt sjálfsforræði við töku ákvarðana. Þetta er mikilvæg yfirlýsing. Í samræmi við þessa grundvallarreglu ættu samningaviðræðurnar að leiða til þess að séð verði fyrir, og hér tel ég upp nokkur atriði: Í fyrsta lagi aðferðum sem tryggja á skilvirkan hátt að sjónarmið beggja aðila séu tekin til greina til þess að auðvelda samhljóða niðurstöður við ákvarðanir sem varða evrópska efnahagssvæðið. Í öðru lagi viðeigandi samstarfsform sem tryggðu bein réttaráhrif sameiginlegrar löggjafar, umsjón með framkvæmd hennar sem og réttarlegt eftirlit. Með samningaviðræðum milli Evrópubandalagsins annars vegar og EFTA-ríkjanna sem eins viðræðuaðila hins vegar mun að því stefnt að ná fram alhliða samningum sem næðu til efnisatriða og lagalegra og stofnanalegra hliða sem ég hef hér getið um. Ráðherrarnir munu væntanlega enn fremur benda á að pólitískar viðræður komi til greina m.a. beinlínis milli allra hlutaðeigandi ráðherra aðildarríkjanna. Það sem ég hef hér farið með er útdráttur úr því sem ég lít á sem meginefni þeirrar yfirlýsingar sem vænta má að okkur berist senn. Ég tek fram að hún er ekki endanleg en ég taldi rétt og eðlilegt, reyndar nauðsynlegt, að skýra þinginu frá því sem er í vændum. Þegar hefur komið fram af ríkisstjórnarinnar hálfu að í viðræðunum sem fram undan eru verði fylgt eftir sameiginlegri kröfu EFTA-ríkjanna um fríverslun með fiskafurðir innan hins væntanlega evrópska efnahagssvæðis. Þá vil ég líka við þetta tækifæri taka skýrt fram að um leið verður lögð aukin áhersla á tvíhliða viðræður Íslendinga við Evrópubandalagið og aðildarríki þess sem hafa að markmiði að tryggja tollfrjálsan aðgang fyrir íslenskar sjávarafurðir að mörkuðum Evrópubandalagsins og að tryggja stöðu íslensks sjávarútvegs að öðru leyti. En sjútvrh. fjallaði einmitt nokkuð um þetta mál í ræðu sinni hér áðan. Þá hefur því verið ítrekað lýst yfir af hálfu ríkisstjórnarinnar að náið samráð verði haft við utanrmn. Alþingis á öllum stigum þessa máls og þeirra viðræðna sem nú fara í hönd. Virðulegi forseti. Fram undan eru einhverjar mikilvægustu viðræður og ákvarðanir um samskipti Íslands við umheiminn sem á dagskrá hafa verið á lýðveldistímanum. Það er mikilvægt að sem víðtækust samstaða geti tekist um stefnuna í Evrópumálinu. Þetta mál á án alls efa eftir að koma á dagskrá þingsins síðar í vetur. Þessi umræða hefur þegar skilað mikilvægum árangri.

Guðrún Agnarsdóttir Hæstv. forseti. Ég held ég verði að fara fram á að einhver ráðherra Alþb. sé viðstaddur þessa umræðu.

Forseti skal fara fram á það við þingverði að ráðherrum Alþb. verði gert að koma til þingsalar.

Hæstv. forseti. Fulltrúi Kvennalistans í Evrópustefnunefnd, hv. þingkona Kristín Einarsdóttir, hefur þegar lýst afstöðu okkar kvennalistakvenna til þeirra viðræðna sem hér hafa verið á dagskrá. Mig langar samt að segja hér nokkur orð og þá til að leiða hugann að öðru samhengi en flestir hafa rætt hér. Reyndin er sú að umræður um Evrópubandalagið, viðræður milli þess og EFTA, svo og umræður um afstöðu Íslendinga gagnvart þessu stóra bandalagi, eru komnar mjög stutt á veg þrátt fyrir þann tíma sem hér var tilgreindur að talað hefði verið í þingsölum --- og sakna ég nú hæstv. staðgengils utanrrh. í salnum --- bæði meðal þingmanna og þjóðarinnar allrar, eins og reyndar kom fram í nýlegri skoðanakönnun um þetta mál. Við getum efalaust mörg litið í eigin barm og fundið til vanþekkingar á veigamiklum málsatriðum í þessu máli. Jafnvel þó við höfum reynt að kynna okkur það af alúð. Samt er málið afar mikilvægt og varðar í raun sjálfstæði Íslands og afkomu í framtíðinni ef vel er að gáð. Svo virðist sem jafnaðarmenn á Norðurlöndum séu öðrum fremur hugfangnir af þátttöku og aðild að Evrópubandalaginu. Er það ekki síst á grundvelli alþjóðahyggju þeirra og virðast þeir bera furðu litla tortryggni gagnvart slíkri aðild eða líta hana ekki mjög gagnrýnum augum, jafnvel fulltrúar fámennra þjóða. Undrast ég það, einkum þegar litið er til megináherslna bandalagsins á frelsi fjármagns, vöru, vinnuafls og þjónustu, umfram skilgreiningar á frelsi, jöfnuði og rétti fólksins sem býr í þessum löndum. Nú eru vissulega ýmsir Norðurlandabúar sem vilja fyrst og fremst líta á sig sem Evrópubúa, sem þeir vissulega og eru. Þeir segjast finna til ríkari menningarlegrar samkenndar með þjóðum Evrópu en með þjóðum annarra heimsálfa og vilja einnig meiri og greiðari samskipti þjóðanna. Sumir eygja jafnvel von um meiri líkur á friði til frambúðar þegar samskipti aukast því með þeim hljóti einnig að fylgja ríkari skilningur, færri fordómar, frjóari jarðvegur fyrir friðsamlega sambúð. Þessar væntingar eflast svo þegar Vestur-Evrópubúar horfa á það og trúa vart sínum eigin augum hvernig Austur-Evrópa opnast dag frá degi, múrar hrynja og lengi bæld frelsisþrá þjóða ryður burt hindrunum. Staðnaðir gæslumenn úrelts kerfis víkja, bráðna næstum eins og snjókarlar í vorsól og renna burt í leysingunum. Þessar hindranir og þessi frelsisskerðing sem var ákveðin og fyrirskipuð af mönnum bjó einnig í huga okkar hinna sem löngu þekkt staðreynd og birtist á táknrænan hátt í þeim Berlínarmúr sem nú hefur verið brotinn. Baráttan til að opna múrinn, eyða tortryggninni, hefur verið langtímaverkefni margra og margir hafa einnig hætt og fórnað lífi sínu til að leita annarra kosta. Það undarlega er að einn daginn opnast hann svo friðsamlega og, að því er virðist, fyrirhafnarlaust á jafntáknrænan hátt og hann var reistur, þ.e. samkvæmt ákvörðun og fyrirskipun mannanna. Sú samstaða og þrá fólksins í Austur-Evrópu eftir öðru og betra lífi sem okkur Vestur-Evrópubúum hefur birst í sjónvarpi og öðrum fjölmiðlum hefur snortið okkur. Vestur-Berlínarbúar gáfu samlöndum sínum austan að hundrað vestur-þýsk mörk til að versla fyrir og njóta lífsins þegar þeir komust í gegnum múrinn. En hvað er það í raun og veru sem Vestur-Evrópa býður Austur-Evrópu upp á? Og hvað er það sem Evrópubandalagið og þjóðir Evrópu bjóða umheiminum upp á? Eru Vestur-Evrópuþjóðir að bjóða Austur-Evrópuþjóðum sæti við veisluborð neysluþjóðfélagsins þegar veislunni er þegar lokið? Geta Evrópuþjóðirnar í raun haldið áfram uppteknum hætti við auðlindirnar og við náttúruna í sókn eftir auknum hagvexti? Getur sá hluti jarðarbúa sem byggir norðurhvel jarðarinnar og Evrópa tilheyrir haldið áfram að efla veldi sitt og ágang á auðlindir, mengað bæði vistkerfi sitt og annarra jarðarbúa með þeim lífsháttum sem við höfum tamið okkur? Hverjar eru svo meginforsendur þess Evrópubandalags sem við ræðum um nú? Eru þær líklegar til að efla friðinn milli fólksins, milli þjóðanna, vernda náttúruna og virða auðlindirnar? Eru þær til þess fallnar að styrkja menningarlega samkennd Evrópubúa? Eru þær til þess fallnar að vernda rétt þriðja heimsins? Hafa þær félagslega velferð fólksins í huga, fólksins sem býr í Evrópu, vinnuaflsins sem á að öðlast frelsi til búsetu hvar sem er? Og leiði menn nú hugann að því þegar Norðurlandabúar og aðrir Evrópubúar sóttust eftir ódýru vinnuafli annars staðar úr Evrópu, Suður-Evrópu og jafnvel úr Asíulöndum. Þá hugsuðu menn um vinnuafl. Þeir hugsuðu ekki um manneskjur. Þeir hugsuðu ekki, þeim datt ekki í hug að vinnuaflið ætti kannski eiginkonur, það ætti börn, það ætti ömmur og afa, það ætti systkini og frænkur sem líka vildu flytjast til landsins. Menn gerðu ekki ráð fyrir því að vinnuaflið hefði tilfinningar, þrár og þarfir. Nú sitja menn uppi með vandamál sem þeir sjálfir hafa boðið heim, grunlausir, án þess að gera sér grein fyrir hvað þeir voru að fjalla um. Eru þessar reglur Evrópubandalagsins settar af og komnar frá fólkinu sjálfu? Svari nú hver fyrir sig. Og dettur mönnum í hug að það frelsi sem Austur-Evrópubúar eru að sækjast eftir sé einmitt sú tegund frelsis og sú þjóðfélagsgerð sem við skilgreinum og iðkum hér á Vesturlöndum? Frelsi til umhverfisspjalla, frelsi til hagvaxtarfíknar, frelsi til að ganga á auðlindir. Ég efast um það. Það er kannski fyrst og fremst frelsi til að fá að ákveða sjálfur og það er af allt öðrum toga spunnið. Eins og málið blasir við mér er fyrst og fremst um að ræða forsendur sem settar hafa verið með tilliti til hagsmuna fyrirtækja og fjármagns og það fjórþætta frelsi sem við ræðum nú er fyrst og fremst þeim í hag. Hins vegar hafa þeir þættir er snerta þarfir almennings, fólksins, verið látnir sitja á hakanum, þ.e. félagslegu og menningarlegu þættirnir, og lítið er vikið að verndun náttúrunnar og auðlindanna. Mikið hefur verið rætt um ákvarðanatöku innan Evrópubandalagsins, feril hennar og aðild og rétt einstakra ríkja að henni, með tilliti til evrópska efnahagssvæðisins. Eins og nú er er hið yfirþjóðlega vald bandalagsins andstætt þeim lýðræðislegu hefðum sem við aðhyllumst og ber í sér margvíslega hættu. Og mig langar að nefna dæmi sem ég tók reyndar í umræðu um fyrirspurn sem hér var gerð á dögunum því að dæmið er mjög ljóst. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur það hlutverk að annast skráningu þeirra efna í markaðsvörum sem eru ýmist sannanlega skaðleg lífi og heilsu manna eða talin líklegir skaðvaldar. Þessari skrá Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er dreift til aðildarríkja, þar á meðal ríkja Evrópubandalagsins. Í henni eru á þriðja hundrað efna sem talin eru sannanlega skaðleg. Hins vegar eru aðeins rúmlega áttatíu þessara efna á skrá Evrópubandalagsins. Staðall þess er því mun lægri og frjálslegar farið með þau efni sem skaðað geta líf og heilsu manna. Öll Norðurlöndin hafa hins vegar strangari kröfur í þessum efnum en Evrópubandalagið. Danmörk t.d. sem eitt Norðurlandanna verður þó að láta af þessum kröfum sínum vegna aðildar sinnar að Evrópubandalaginu. Má sem dæmi nefna eiturefni í málningu sem er innflutt til Danmerkur. Slíka málningu má ekki merkja með viðvörunarmerkjum um að hún innihaldi eiturefni til þess að vernda viðskiptafrelsið. Þetta er vegna þess að ákvarðanir, reglur og lög Evrópubandalagsheildarinnar eru ákvörðunum, reglum og lögum einstakra aðildarlanda yfirsterkari. Og ég tek þetta sem varhugavert dæmi. Um leið og ég legg áherslu á mikilvægi friðsamlegra samskipta og viðskipta okkar við aðrar þjóðir og ég vara við einangrunarstefnu, þá leyfi ég mér að vara mjög við þeim stórveldisdraumum sem mér finnst vaka í þeirri hugmyndafræði sem liggur til grundvallar Evrópubandalaginu. Og ég bið menn einnig að vera vakandi fyrir þeirri forgangsröðun og því verðmætamati sem þar ríkir. Frelsi Austur-Evrópubúa eða Vestur-Evrópubúa liggur ekki í því að geta flutt franskt kex frá Suður-Frakklandi til Norður-Jótlands annars vegar og svo danskt kex sömu leið til baka. Frelsi okkar þegar til framtíðar er litið er miklu fremur fólgið í bættri umgengni við umhverfi okkar og auðlindir, hófsamari neyslu og síðast en ekki síst jafnari skiptingu lífsgæða milli manna og þjóða. Þá á ég ekki einungis við Evrópuþjóðir innbyrðis heldur einnig þær þjóðir á norðurhveli jarðar sem helst eru aflögufærar gagnvart þjóðum þriðja heimsins. Þetta er samhengi sem við megum ekki gleyma og er óhjákvæmilegt að líta til þegar rædd eru tengsl við þjóðabandalag sem hefur hagsmuni fjármagnsins í fyrirrúmi. Við skulum líka vera vakandi fyrir því nú á tímum þíðu og slökunar að nær allar þjóðir Evrópubandalagsins eru jafnframt aðilar að hernaðarbandalagi. Hernaðarbandalagið sem að vísu stendur á krossgötum og hefur jafnvel verið ýjað að því að kynni að verða náttúruverndarsamtök, og guð gefi því orði sigur eins og gömul kona sagði, þarf að endurskoða stefnu sína og hlutverk í breyttum og síbreytilegum heimi. Þeir sem stofna til voldugra markaða hafa ævinlega haft tilhneigingu til að verja þá fyrir öðrum, jafnvel með vopnum. Ég vil minna menn á þetta, ekki síst sögufróða menn eins og hæstv. utanrrh. sem nú er fjarstaddur og oft hefur haft á orði tilvitnanir úr sögu Evrópu í þessum ræðustól. Það er athyglisvert hve margir Íslendingar og þar á meðal hæstv. utanrrh. tengja lífshætti Íslendinga hér áður fyrr, þá lífshætti sem báru hann hingað eftir götuslóða kynslóðanna inn í þennan sal og okkur öll hin, hvað þeim finnst lífshættir eins og vaðmál og kúskinnsskór lágkúrulegt. Mér finnst það hins vegar vísa til hugrenningatengsla sem segja miklu meira um sjálfsímynd þessara manna og raunverulega þjóðlega minnimáttarkennd. Og ég ber kvíðboga gagnvart því að eiga slíkan sendiboða á erlendri grund sem mér finnst nokkuð fyrirverða sig fyrir að íslensk þjóð skuli hafa þraukað af í þessu harða landi, í vaðmáli og kúskinnsskóm ekki síst. Staða okkar í þessu máli er nokkuð þröng og það skiptir okkur miklu að...

Má forseti spyrja hv. þm. hvort hann eigi langt eftir af ræðu sinni. Nú hefjast þingflokksfundir kl. 2 og það er þegar kominn sá tími. Sé eftir meira en 2--3 mínútur af ræðu hv. þm. hlýt ég að biðja hann að fresta henni til framhalds umræðunnar.

Nei, ég er alveg að ljúka ræðu minni, en líklega verð ég fremur 3 mínútur eða 4 en það verður ekki mikið lengra og ræðukona skal lesa hratt. Staða okkar Íslendinga í þessu máli er nokkuð þröng og það varðar okkur miklu að vel sé á hlut okkar haldið. Það er ekki seinna vænna að við gerum okkur öll fullljóst hver sé meginundirstaða lífs okkar í þessu landi og sem betur fer hefur skilningur á því komið fram hjá flestum ef ekki öllum þingmönnum sem hafa talað um þetta mál. Hins vegar er mikilvægt að þeir sem taka þátt i viðræðum erlendis fyrir okkar hönd gleymi því aldrei eitt andartak að fjöregg efnahagslegrar afkomu Íslendinga bæði í nútíð og framtíð er fiskimið okkar, verndun þeirra og hófleg nýting. Og ég lagði við eyrun þegar hæstv. utanrrh., staðgengill hans, talaði hér áðan. Hann talaði um að fylgja eftir, hann talaði um að leggja áherslu á. En það voru engin sterkari orð sem vörðuðu fiskveiðar og meðhöndlun fríverslunar með fisk og það óttast ég mjög. Rætt hefur verið um þá hættu sem jaðarsvæðum er búin og það var minnst fyrr í umræðunni á tilvitnun úr Kristnihaldi undir jökli þar sem lýst var umboði sem umboðsmanni biskups hafði verið fengið. En sá höfundur sem það skrifaði skrifaði líka Íslandsklukkuna, ,,Eldur í Kaupinhafn`` og þar lýsti hann því hvernig menn föluðust eftir aðgangi að og yfirráðum yfir íslenskum auðlindum, þeim sem þá þóttu eftirsóknarverðar. Og mig langar að vitna, með leyfi hæstv. forseta, í ,,Eld í Kaupinhafn``. Þar talar fulltrúi konungs: ,,Við hér kærum okkur ekki um að íslenskir dragi meiri fisk en við höfum gagn af. Þegar við getum aftur haft stríð við þá svensku skulu þeir fá meira snæri; og meira að segja aungla. Yðar góðvild vill heldur láta kónginn kaupa þessu fólki hallæriskorn en lofa því að draga fiska? Það sagði ég aldrei, sagði etasráðið. Mín skoðun er sú að það sem okkur hafi altaf vantað á Íslandi sé vellukkað harðræði til þess að sá óvandaði flökkulýður sem fer um landið hverfi í eitt skipti fyrir öll, og þeir fáu menn sem einhver dugur er í geti ótruflaðir af þjófum og betlurum dregið þann fisk sem compagniet þarfnast þá og þá og brætt það lýsi sem Kaupinhafn verður að fá. Má ég skila því til Alþíngis frá yðar góðvild? Þér megið rægja okkur hér í kansellíinu við þá íslensku einsog yður lystir, minn herra. Það á einu gilda hvað íslenskir segja eða halda. Einginn veit betur en þér sjálfur minn herra að íslendíngar eru ærulaust fólk. Má bjóða yðar hávelborinheitum sultutau? Ég þakka yðar góðvild, sagði Arnas Arnæus. En hafi mitt fólk tapað sinni æru, hvað dugir mér þá sultutau?`` Við skulum vona að þeim utanrrh. sem nú er fulltrúi okkar í viðræðum um málefni Íslendinga og Evrópubandalagsins verði hvorki boðið sultutau né heldur verði hann ginnkeyptur fyrir öðrum gylliboðum. Og ég vil víkja að því að í yfirlýsingu eða ályktun þingflokks Alþb. frá 29. nóv. 1989 gengur hreinlega öll ályktunin út á það að tryggja að hæstv. utanrrh. skili upplýsingum til ríkisstjórnarinnar og til þingsins og til hv. utanrmn. Ég ætla ekki að eyða tíma mínum hér af því að hann er naumur til að lesa upp þessa ályktun. Hún var borin okkur hingað fyrr í þessari umræðu fyrir nokkuð löngu. Ég legg áherslu á að hv. þm. kynni sér ályktunina. Hún boðar ákveðna tortryggni innan ríkisstjórnarflokkana sem er mjög hættuleg, mjög, mjög hættuleg. Og öll ályktunin gengur út á það að hemja hæstv. utanrrh. Þessi tortryggni er hættuleg Íslendingum og  eiga eftir að erfa afleiðingar þessara ákvarðana og standa við þær. Það eru börnin okkar. Jafnframt því sem ég legg áherslu á að utanrrh. taki þátt í formlegum tvíhliða viðræðum við Efnahagsbandalagið tel ég afar brýnt að stjórnvöld beiti sér að því og hafi frumkvæði að því að efna til víðtækrar umræðu um málefni Evrópubandalagsins og stöðu Íslands meðal þjóðarinnar allrar. Nýleg skoðanakönnun bar vott um ótrúlegan og hættulegan skort á upplýsingum um einmitt þetta málefni og slík vanþekking getur reynst örlagarík.

Þorsteinn Pálsson (um þingsköp) : Frú forseti. Það kom fram hér fyrr í umræðunni af hálfu forseta að ætlunin væri að framhald þessarar umræðu færi fyrst fram eftir að deildarfundum lýkur. Ég vil eindregið óska eftir því að þessari umræðu verði fram haldið á næsta fundi í sameinuðu þingi og í öllu falli ekki síðar en að umræðu um fjáraukalög er lokið þannig að umræðan fari fram áður en til deildafunda kemur. Ég minni á það sem hæstv. viðskrh. gat hér um í ræðu sinni áðan að sameiginlegum fundi ráðherra Evrópubandalagsins og EFTA er að ljúka í dag og það er býsna niðurlægjandi fyrir Ísland og íslenska utanrrh., sem er formaður EFTA-ráðsins um þessar mundir, að umræðunni í hans heimaþingi skuli ekki vera lokið þegar þessi mikilvægi fundur fer fram. Ég er þeirrar skoðunar að það minnsta sem Alþingi Íslendinga geti gert til þess að reyna að rétta svolítið hlut hæstv. utanrrh. sé að tryggja að umræðunni ljúki hér sama dag og þessi mikilvægi fundur á sér stað í Brussel. Af þeim sökum ítreka ég ósk mína um að framhald umræðunnar fari fram alltént áður en til deildafunda kemur, helst áður en umræður um fjáraukalög fara fram.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti mun ræða þessa hugmynd hv. 1. þm. Suðurl. á þingflokksformannafundi sem hefst kl. 3.15.

Frsm. meiri hl. fjvn. (Sighvatur Björgvinsson) Virðulegi forseti. Fjvn. Alþingis hefur nú lokið umfjöllun sinni um frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989. Meiri hl. nefndarinnar flytur breytingartillögur á sérstöku þingskjali og mæli ég hér fyrir áliti meiri hl. Minni hl. fjvn. skilar séráliti á sérstöku þingskjali. Í nál. minni hl. og í ræðum fjárveitinganefndarmanna úr minni hl. fjvn. í þinginu munu þeir væntanlega gera grein fyrir afstöðu sinni. Í fjvn. kom hins vegar fram að samstaða er í nefndinni milli meiri hl. og minni hl. um hvernig að afgreiðslunni hefur verið staðið og full eining er einnig í fjvn. um þau vinnubrögð sem nefndin hefur ástundað varðandi afgreiðslu þessa frv. og er það mikilvægt atriði að slík eining hafi náðst vegna þess að sú afgreiðsla markar nokkur tímamót. Í fyrsta skipti er fjvn. að fjalla um frv. til fjáraukalaga sem lagt er fram á viðkomandi fjárlagaári. Virðulegi forseti. Ég hlýt að minnast þess að þegar það frv. var lagt hér fram á sínum tíma var sérstaklega tekið fram af hæstv. fjmrh. að með því væri til þess ætlast að fjárveitingavaldið, Alþingi, gæti tekið afstöðu til þeirra aukafjárveitingatillagna sem í því frv. væru og tekið sjálfstæða ákvörðun um að hve miklu leyti Alþingi vildi fallast á þær aukafjárveitingaóskir sem í frv. fælust frá hæstv. ríkisstjórn. Og hæstv. fjmrh. tók það einnig fram í ræðu sinni er hann fylgdi frv. úr hlaði að hann hefði haldið þannig á málum að ekki hefði verið greitt út af þessum aukafjárveitingum nema það eitt sem algerlega óhjákvæmilegt væri að greiða. Alþingi gæti þannig tekið endanlegar ákvarðanir um greiðsluheimildir þær sem farið væri fram á og að sjálfsögðu gætu hæstv. ráðherra og ríkisstjórn átt von á því að þær yrðu ekki allar samþykktar. Undir þessum formerkjum tók fjvn. við þessu frv. og þau vinnubrögð sem nefndin hefur markað um meðferð og afgreiðslu málsins eru fordæmi um slík vinnubrögð í framtíðinni og er því mikilvægt að full samstaða skuli hafa tekist í fjvn. um hvernig með skuli fara. Þá kom einnig fram á fundum fjvn. að fulltrúar minni hl. eru sammála sumum þeim tillögum sem meiri hl. fjvn. flytur á þskj. 367. Ég vil einnig taka fram, virðulegi forseti, að nefndarmenn í meiri og minni hl. hafa unnið saman að afgreiðslu þessa máls og í miklum önnum hefur allt það verið gert af hálfu beggja aðila til þess að fá fram afgreiðslu þessa máls með sem bestum hætti og sem skemmstum tíma. Það er því ekki rétt, sé því haldið fram, að fulltrúar minni hl. í nefndinni, einn eða fleiri, hafi með einum eða öðrum hætti reynt að setja fótinn fyrir þessa afgreiðslu eða tefja hana heldur þvert á móti unnu þessir aðilar með okkur í meiri hl. að því að ljúka þessari afgreiðslu og gerðu allt sitt til að greiða fyrir að svo gæti orðið. Tillögurnar á þskj. 367 sem tengjast afgreiðslum sem áður hafa verið gerðar í fjvn., ýmist við afgreiðslu fjárlaga fyrir yfirstandandi ár eða í sambandi við tillögugerð vegna afgreiðslu frv. til fjárlaga fyrir árið 1990, á ég von á að fulltrúar minni hl. styðji. Í nál. hans kemur fram hvaða tillögur þetta eru og munu fulltrúar minni hl. styðja þær tillögur þó til einföldunar hafi verið valinn sá kostur að meiri hl. nefndarinnar flytti formlega allar brtt., einnig þær sem minni hl. er sammála. Fyrir hönd okkar vil ég því þakka ágætt samstarf í nefndinni varðandi afgreiðslu þessa máls og lýsi sérstakri ánægju með að full samstaða skuli hafa tekist í fjvn. um hvernig að öllum afgreiðslum skuli staðið þótt ágreiningur ríki að sjálfsögðu um tillögur aðrar en þær sem áður eru taldar. Einnig vil ég þakka starfsfólki nefndarinnar og samstarfsfólki hjá Ríkisendurskoðun og Fjárlaga- og hagsýslustofnun, svo og starfsfólki hjá fjármálaráðuneyti og í öðrum ráðuneytum og starfsfólki Alþingis fyrir samstarfið. Eins og áður hefur fram komið markar sú afgreiðsla sem hér á að fara fram nokkur tímamót. Er nú lagt fram frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi fjárlagaár. Þegar frv. var lagt fram var það í mun einfaldari búningi en fjárlög eru yfirleitt og var það m.a. gert til að gera málið einfaldara og aðgengilegra. Tölur um launaútgjöld og fleira og áætlaðan hallarekstur ríkisstofnana voru þannig birtar sem safntölur í frv. til þess að gefa heildarmynd án þess þó að tekið væri fram hvernig þeir safnliðir ættu að sundurliðast á einstök viðfangsefni og stofnanir. Það var því mikilvægt að fjvn. markaði þegar í stað stefnu um hvernig að afgreiðslu slíkra mála skyldi staðið og hvernig afgreiðslu fjáraukalaga á yfirstandandi fjárlagaári ætti að samræma afgreiðslu fjárlaga með hefðbundnum hætti. Fjvn. var sammála um meginstefnuatriði varðandi þessa afgreiðslu og sú stefnumörkun var sem hér greinir: 1. Nefndin leitaði upplýsinga um allar aukafjárveitingar sem átt hafa sér stað á árinu. Nefndin gekk sérstaklega úr skugga um hvaða aukafjárveitingar höfðu verið greiddar, hvaða greiðslur búið var að skuldbinda þó þær væru ekki greiðslufallnar og hvaða aukafjárveitingar voru þá eftir sem hvorki höfðu verið greiddar út né skuldbundnar. Tilgangurinn var að leiða í ljós hvað af þessum aukafjárveitingum Alþingi gat haft vald á þegar frv. var lagt fram. Þegar aukafjárveitingar höfðu verið flokkaðar með þessum hætti lagði fjvn. síðan mat á hvaða tillögur hún vildi gera til Alþingis um afgreiðslur þeirra aukafjárveitinga sem ýmist höfðu ekki verið þegar greiddar út eða skuldbundnar til greiðslu og Alþingi gat því haft vald á. 2. Í frv. voru eins og áður sagði ýmsar safntölur svo sem um áætlaðan greiðsluhalla stofnana ríkisins, um laun og verðlagsmál og fleira. Varðandi þessi atriði markaði fjvn. þá stefnu að slíkar safntölur skyldi sundurliða til einstakra verkefna og viðfangsefna þannig að ljóst væri hvaða viðbótargreiðsluheimildir væri verið að gefa hverri stofnun með afgreiðslu fjáraukalaga. Sé þetta ekki gert er ekki hægt að bera saman annars vegar greiðsluheimildir sem stofnanir og viðfangsefni fá á fjárlögum og fjáraukalögum og hins vegar niðurstöðu í árslok. Beðið var um sundurliðun viðkomandi ráðuneyta á þessum safntölum og fékk fjvn. þær sundurliðanir. 3. Fjvn. kallaði í framhaldi af þessu fyrir sig fulltrúa allra ráðuneyta og flestra þeirra stofnana og viðfangsefna sem hæstum fjárhæðum velta. Óskaði fjvn. eftir því að sérhvert ráðuneyti og stofnun sem til var kvödd legði fyrir nefndina rökstudda niðurstöðu um líklega afkomu ársins 1989. Hafði nefndin einnig til hliðsjónar nýjustu upplýsingar þar að lútandi frá ríkisbókhaldi og voru þær upplýsingar eins og staðan var hjá hinum einstöku stofnunum og viðfangsefnum þann 1. des. sl. Nefndin bar svo saman þessar upplýsingar annars vegar og áætlaðan greiðsluhalla þessara stofnana og viðfangsefna samkvæmt sundurliðunum fjmrn. á tölum frv. hins vegar og væri mikill munur þar á tók fjvn. þann kost að gera tillögur um leiðréttingar á fjárhæðum. Þannig var sú stefna mótuð, og um hana voru nefndarmenn allir sammála, að með afgreiðslu fjáraukalagafrv. ætti markvisst að stefna að því að frv. gæfi sem réttasta mynd af raunverulegri og óhjákvæmilegri niðurstöðu ársins eins og best væri um hana vitað. Annað er ekki verjandi því þegar Alþingi afgreiðir frv. til fjáraukalaga aðeins örfáum dögum áður en fjárlagaárið rennur út er óverjandi ef ekki er reynt að áætla sem allra réttast um líklega niðurstöðu í rekstri stofnana og viðfangsefna þegar sá rekstur verður gerður upp í ríkisreikningi sem miðast við árslok er verða aðeins hálfri annarri viku síðar en afgreiðsla fjáraukalagafrv. á sér stað hér á Alþingi. 4. Nefndin fór mjög vandlega yfir áætlanir sem gerðar hafa verið í fjármálaráðuneytinu um áhrif kjarasamninga sem gerðir voru á árinu á launaútgjöld ríkisins og stofnana þess og lagði mat sitt á grundvöll launaútgjaldaáætlunar. Einnig lét nefndin gera endurmat á líklegum vaxtaútgjöldum og útgjöldum vegna almannatrygginga. 5. Fjvn. óskaði eftir sundurliðuðum hugmyndum ríkisstjórnarinnar og einstakra ráðuneyta um niðurskurð ríkisútgjalda í samræmi við boðaða stefnu ríkisstjórnarinnar eins og hún birtist í frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989. Nefndin lagði mat á þessar tillögur hverja fyrir sig og nú flytur hún þær lítið eitt breyttar á Alþingi þannig að Alþingi gefist kostur á að taka sjálfstæða afstöðu til hverrar og einnar af þessum tillögum. 6. Fjvn. óskaði einnig eftir endurmati á tekjuáætlunum frv. og fór það endurmat fram nú fyrir nokkrum dögum og byggir á upplýsingum um innheimtu tekna ríkissjóðs sem eru mun nýrri en þær upplýsingar sem áætlanirnar í fjáraukalagafrv. byggjast á. Eru hinar nýju áætlanir um innheimtar tekjur ríkissjóðs settar fram sem breytingar í tillögum meiri hl. nefndarinnar. Þetta er í stórum dráttum sú stefna sem fjvn. markaði sameiginlega um hvernig tekið skyldi á afgreiðslu frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989. Nefndin hefur leitast við að gera frv. þannig úr garði að það gefi eins rétta mynd og unnt er bæði af útgjöldum ríkissjóðs og stofnana ríkisins á árinu 1989 og líklega niðurstöðu hvað varðar innheimtu tekna. Þá lagði nefndin einnig áherslu á að leggja fyrir Alþingi til endanlegrar ákvörðunar fjárveitingavaldsins sundurliðaðar tillögur sem með skýrum og greinargóðum hætti lýsa þeim viðbótarfjárheimildum sem verið er að afla fyrir hverja stofnun og hvert viðfangsefni og gefa Alþingi kost á að taka afstöðu til sérhverrar tillögu sjálfstætt og út af fyrir sig hvort sem um er að ræða tillögu til hækkunar útgjalda eða til lækkunar. Virðulegi forseti. Hér hefur hæstv. ríkisstjórn lagt fyrir Alþingi frv. til fjáraukalaga þar sem hún æskir heimildar til greiðslu á útgjöldum umfram heimildir fjárlaga sem samtals nema 8,8 milljörðum kr. Mér finnst það ekki með öllu vansalaust að enginn ráðherra hæstv. ríkisstjórnar skuli vera viðstaddur þegar því er lýst hvaða tillögur fjvn. gerir um afgreiðslu Alþingis á því máli en það verður svo að vera. Þær breytingar sem fjvn. hefur gert frá upphaflegri gerð frv. og leggur nú fram á þskj. 367 eru þessar, og vík ég þar fyrst að gjaldahliðinni. Í 3. gr. frv. í I. kafla var greint frá svokölluðum aukafjárveitingum sem samþykktar höfðu verið á árinu og voru þær aukafjárveitingar sundurliðaðar eftir ráðuneytum og viðfangsefnum. Ég bendi aðeins á, virðulegi forseti, að það sem hér eru nefndar aukafjárveitingar eru greiðslur úr ríkissjóði án lagastoðar. Fjvn. óskaði eftir yfirliti frá fjmrn. í fyrsta lagi um hvað af þessum aukafjárveitingum væri búið að greiða. Í öðru lagi hvað af þessum aukafjárveitingum væri búið að taka um skuldbindandi greiðsluákvarðanir þótt ekki væru þær að öllu leyti greiðslufallnar og í þriðja lagi hvað eftir stæði sem hvorki væri búið að greiða út né ráðstafa með skuldbindandi ákvörðun og Alþingi gæti því um fjallað og gert breytingar á. Niðurstaðan af þeim athugunum var sú að aukafjárveitingar höfðu verið samtals samþykktar að fjárhæð 8 milljarðar 802 millj. 739 þús. kr. og er þetta fjárhæð aukafjárveitinga umfram heimildir í lögum. Þar af var þegar búið að greiða úr ríkissjóði 2 milljarða 275 millj. 178 þús. kr. Þá var einnig búið að taka skuldbindandi ákvarðanir um greiðslu á 5 milljörðum 792 millj. 531 þús. kr. Eftir stóðu þá 735 millj. og 30 þús. kr. sem hvorki var búið að greiða né taka skuldbindandi ákvarðanir um greiðslu á. Af þeirri fjárhæð voru 350 millj. sem lagt var til að greiddar yrðu sem endurgreiðsla á söluskatti til sjávarútvegs, iðnaðar, fiskeldis og loðdýraræktar og verður sú fjárhæð vart hreyfð af Alþingi til lækkunar. Þá eru einnig í þeirri fjárhæð 100 millj. kr. sem ríkisstjórnin hafði samþykkt að veita skyldi Hlutafjársjóði. Varla er hægt að segja að þeir peningar séu til frjálsrar ákvörðunar hér á Alþingi eins og þau mál eru í pottinn búin. Eftir standa þá aðeins 285 millj. kr. sem segja má að fjvn. og Alþingi hafi getað tekið afstöðu til hvort greiða ætti eða ekki. Niðurstaða fjvn. var sú að hún leggur til í brtt. sínum að af þessari fjárhæð ógreiddra og óskuldbundinna aukafjárveitinga verði tæpur helmingur eða um 117 millj. kr. ekki samþykktur. Fallist Alþingi á þær tillögur hefur Alþingi hafnað að greiðsluheimild yrði veitt fyrir þeim útgreiðslum úr ríkissjóði og fara þær greiðslur þá ekki fram. Frá því að þessi niðurstaða lá fyrir hefur hins vegar komið í ljós að líklegt er að þessi niðurskurður fái heldur ekki staðist þar eð búið sé ýmist að greiða eða lofa greiðslu á hluta af þessari fjárhæð upp á 117 millj. kr. sem lagt er til að skera niður. Mun það líklega koma fram síðar, ef rétt er, en þá fer nú að fækka þeim greiðsluheimildum, virðulegi forseti, sem voru í frv. til fjáraukalaga sem lagt var fram hér í haust og Alþingi, fjárveitingavaldið, getur afgreitt með sjálfstæðum hætti og tekið sjálfstæða ákvörðun um, en það kemur væntanlega betur í ljós síðar. Enda þótt fjvn. hafi markað þá meginstefnu að þessu sinni að gera ekki tillögur um að felldar verði niður greiðsluheimildir vegna aukafjárveitinga sem þegar er búið að inna af hendi eða skuldbinda vill nefndin taka fram að hún er mjög ósátt við ýmsar þær greiðslur sem ákvarðanir hafa þannig verið teknar um og búið er að inna af hendi og mundi nefndin ekki hafa lagt til að þær yrðu samþykktar ef Alþingi gæti þar nokkru um breytt. Má sem dæmi nefna greiðslu sem færð er undir landbrn. vegna tilraunastarfsemi Silfurstjörnunnar hf. með sjótöku úr borholum í sandi til laxeldis að fjárhæð 3,3 millj. kr., en nefndin fékk upplýsingar um að landbrn. hefði ekki óskað eftir þeirri aukafjárveitingu þó hún sé færð undir það. Enn fremur lá fyrir nefndinni vitneskja um að ekki væri hér um að ræða þátttöku í rannsóknarkostnaði sem væri í samræmi við reglur þar að lútandi hjá Orkusjóði og Orkusjóður mælti með. Nefndin vill taka fram að slíkar fjárgreiðslur eru ekki fordæmisskapandi og ekki til fyrirmyndar. Þá vill nefndin einnig gera alvarlega athugasemd við að út af fjárlagaliðnum 201 136 Þátttaka alþingismanna í allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna hefur verið greiddur ferða- og dvalarkostnaður fyrir mann sem ekki er alþingismaður þótt fyrir liggi, og hafi sérstaklega verið tekið fram er mælt var fyrir fjárveitingu þessari við afgreiðslu fjárlaga yfirstandandi árs, að óheimilt sé með öllu að greiða af þessu viðfangsefni útgjöld vegna annarra en alþingismanna. Geti alþingismaður ekki einhverra hluta vegna farið til Sameinuðu þjóðanna og þingflokkur alþingismannsins geti ekki tilnefnt annan í stað hans þá skuli annaðhvort öllum þingflokkum vera gefinn kostur á því að tilnefna mann í hans stað ellegar ferðin falli niður. Þrátt fyrir að þetta væri skýrt fram tekið hefur þessi afstaða ekki verið virt og gerir fjvn. mjög alvarlega athugasemd við það, þótt nefndin vilji ekki að þessu sinni leggja til að umrædd greiðsla verði ekki samþykkt enda hefur hún þegar farið fram og er það í samræmi við afstöðu nefndarinnar til annarra sambærilegra mála sem nefndin er ósátt með en greiðslur hafa þegar verið inntar af hendi vegna að nefndin gerir sem sakir standa ekki tillögur um að Alþingi felli slíkar greiðsluheimildir. Nefndin telur hins vegar nauðsynlegt að sett verði lög á Alþingi er gefi nánari fyrirmæli um hvernig að greiðslum úr ríkissjóði skuli staðið og ekki staðið. Slíkt frv. hefur verið í smíðum hjá fjvn. um tæplega eins árs skeið og er þeirri vinnu nú lokið og verður frv. þessa efnis lagt fram á Alþingi innan skammrar stundar. Þá telur nefndin einnig ástæðulaust og gerir athugasemdir við að verið sé að sækja um aukafjárveitingar og samþykkja aukafjárveitingar vegna útgjalda á vegum ráðuneyta er nema nokkrum tugum þúsunda króna þegar fyrir liggur að ráðuneytin hafa yfir að ráða allverulegum fjárhæðum á óskiptum liðum sem ætlaðar eru til slíkra þarfa. Í II. kafla frv. til fjáraukalaga var safnliður færður yfir á fjármálaráðuneyti, Launa- og verðlagsmál og í frv. var sá safnliður að fjárhæð 3 milljarðar 105 millj. kr.. Fjvn. óskaði eftir upplýsingum um að hve miklu leyti þessar fjárhæðir væru byggðar á áhrifum kjarasamninga á launaútgjöld ríkisins og áhrifum breyttra verðlagsforsendna á rekstrarútgjöld ríkisstofnana og að hve miklu leyti þessi fjárhæð væri vegna annarra viðfangsefna, svo sem vegna vaxtagreiðslna og bótagreiðslna almannatrygginga. Þessar upplýsingar fékk nefndin og breytti uppsetningu í frv. til samræmis við það og færði vaxtagjöldin þangað sem vaxtagjöld eiga heima og greiðslur almannatrygginga þangað sem greiðslur almannatrygginga eiga heima. Einnig kynnti nefndin sér þær forsendur um áhrif síðustu kjarasamninga og breyttra verðlagsforsendna sem fjmrn. gekk út frá við þessar áætlanir og nánar er lýst í greinargerð með frv. til fjáraukalaga. Nefndin er þeirrar skoðunar að þær áætlanir séu byggðar á traustum grunni og gerir ekki athugasemd við þær. Eftir standa þá á liðnum Launa- og verðlagsmál eins og frá breytingartillögum nefndarinnar er gengið 1 milljarður 315 millj. kr. sem eru vegna hækkunar launa og verðlags umfram forsendur fjárlagafrv. Í III. kafla frv. var svo safnliður, Launa- og verðlagsmál, rekstrarhalli ríkisstofnana, að fjárhæð 800 millj. kr. Fjvn. óskaði eftir því að þessi áætlun um heildartölur rekstrarhalla ríkisstofnana væri sundurliðuð á hverja stofnun fyrir sig og fékk nefndin þá sundurliðun frá fjmrn. Eins og áður hefur fram komið kallaði nefndin síðan fyrir sig fulltrúa ráðuneyta og þeirra stofnana er hæstu fjárhæðunum velta og fékk frá þeim rökstuddar áætlanir til að bera saman við þessar áætlanir um hallarekstur eins og frá þeim var gengið í frv. til fjáraukalaga. Einnig athugaði nefndin upplýsingar úr ríkisbókhaldi er vörðuðu þessar stofnanir. Þar sem í ljós kom að verulegur munur var á niðurstöðum samkvæmt sundurliðun fjmrn. annars vegar og rökstuddum greiðsluáætlunum ríkisstofnana og nýjustu upplýsingum úr ríkisbókhaldi um afkomu þeirra hins vegar gerði nefndin óhjákvæmilegar leiðréttingar en aðrar breytingar gerði hún ekki. Þannig leiðréttar eru áætlanir frv. fluttar í brtt. nefndarinnar, stofnun fyrir stofnun. Sérstaklega skal fram tekið að hér hefur fjvn. farið mjög varlega í áætlunum enda reyndist svo vera þegar umræddar stofnanir voru bornar saman annars vegar samkvæmt áætlun frv. til fjáraukalaga um greiðsluhalla hverrar og einnar stofnunar og hins vegar ef notaður er samanburður úr ríkisbókhaldi frá 1. des. sl. að flestar þessar stofnanir höfðu þá þegar notað allar þær greiðsluheimildir sem gert var ráð fyrir í fjáraukalagafrv. að veita til viðbótar greiðsluheimildum fjárlaga yfirstandandi árs. Og var þá eftir að sjá fyrir útgjöldum tólfta mánaðarins. Fjvn. gerði ekki leiðréttingar hér á nema þar sem verulega bar á milli og er því óhætt að fullyrða að útgjaldaáætlanir nefndarinnar fyrir einstakar stofnanir eru varfærnar og líkur benda til að þær séu fremur vanáætlaðar en ofáætlaðar. Í IV. kafla frv. er síðan fjallað um uppgjör og endurgreiðslur söluskatts vegna ársins 1989 og var gert ráð fyrir að 350 millj. kr. færu í þær endurgreiðslur. Fjvn. bað um enduráætlun á þessari fjárhæð hjá fjmrn. og fór sú enduráætlun fram. Leiddi hún til þess að ráðuneytið gerði tillögu um að þessi fjárhæð yrði hækkuð úr 350 millj. í 390 millj. og gerði nefndin þá tillögu að sinni. Í V. kafla er síðan enn einn safnliðurinn að fjárhæð 169 millj. 731 þús. kr. Er þar um að ræða geymdar fjárveitingar frá árinu 1988 sem fjmrh. hefur fallist á að notaðar yrðu á árinu 1989 og er hér um framkvæmdafjárveitingar að ræða. Fjvn. kallaði eftir sundurliðun á þessum geymdu fjárveitingum, þ.e. hvaða verkefni hér væri um rætt sem heimilt væri að nota geymdar fjárveitingar til framkvæmda við og hversu há fjárhæð kæmi til nota í hvert verk fyrir sig. Þessa sundurliðun fékk nefndin og hefur gert hana að tillögu sinni á þskj. 367 og getur Alþingi þannig tekið ákvörðun um hverja og eina fjárhæð og framkvæmd. Í 4. gr. frv. til fjáraukalaga voru síðan ákvæði um að fjmrh. væri heimilt að lækka gjöld samkvæmt 2. gr. fjárlaga fyrir árið 1989 um allt að 650 millj. kr. Í skýringum með frv. kemur fram að þessi lækkun gjalda er samkvæmt samþykkt ríkisstjórnarinnar þar um. Fjvn. óskaði eftir nánari upplýsingum um þessar gjaldalækkanir. Þar kom fram að af þessari fjárhæð væri ætlunin að 500 millj. kr. væru vegna lækkaðs framlags úr ríkissjóði til byggingarsjóðanna en 150 millj. áttu að vera niðurskurður á framkvæmdum á vegum einstakra ráðuneyta. Fjvn. kallaði eftir sundurliðun á þeim tillögum. Nefndin fékk slíka sundurliðun en samanlögð fjárhæð þeirra niðurskurðartillagna reyndist aðeins vera 118 millj. kr. í stað 150 og vantaði því tillögur frá ráðuneytunum um niðurskurð að fjárhæð 32 millj. kr. Nefndin óskaði eftir því að fjmrn. sendi tillögur um hvar slíkan niðurskurð skyldi framkvæma svo staðið yrði að fullu við ákvörðun ríkisstjórnarinnar þar um. Nefndin fékk þær tillögur frá fjmrn. í sérstöku bréfi og hefur gert þær tillögur að sínum. Nefndin flytur síðan þessar tillögur ráðuneytanna um niðurskurð að mestu óbreyttar. Um þessar tillögur má það segja almennt að allflestar þeirra eru um raunhæfa lækkun á framlögum, þ.e. lækkun sem skilar sér í minni fjárgreiðslum úr ríkissjóði en fjárlög gerðu ráð fyrir. Sumar tillagnanna varða þó stofnkostnað eða rekstur við viðfangsefni sem þegar hefur farið langt fram úr greiðsluheimildum en þá vegna annarra útgjalda svo sem launakostnaðar og annarra rekstrargjalda. Niðurskurður hvað þessar stofnanir varðar mun því ekki draga úr hallarekstri þeirra en hins vegar koma í veg fyrir að ónotaðar fjárveitingar til stofnkostnaðar og viðhalds verði færðar yfir áramót. Um þær tillögur skal sérstaklega fram tekið að ákveðinn fyrirvari er á niðurskurðartillögum ráðuneytis undir viðfangsefni 02 730 Bygging grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra og viðfangsefnið 02 803 Stofnkostnaður dagvistarheimila. Undir þessa liði til lækkunar eru færð tiltekin viðfangsefni og tilteknar fjárhæðir þeirra vegna. Þessi viðfangsefni eru þannig færð einungis til skýringar á þeim heildarfjárhæðum sem lagt er til að lækkuð verði útgjöld til en þær heildarfjárhæðir eru eins og áður sagði vegna byggingar grunnskóla og íbúða fyrir skólastjóra og vegna stofnkostnaðar dagvistarheimila. Ástæðan er sú að fullnaðaruppgjör vegna þessara viðfangsefna hefur ekki farið fram og endanlegar upplýsingar liggja ekki fyrir um hvað framkvæmt kann að hafa verið. Hafi slíkar framkvæmdir verið unnar umfram það sem hér er gert ráð fyrir og komi fram upplýsingar þar að lútandi til menntmrn. sem ekki liggja nú fyrir verður mótframlag ríkissjóðs að sjálfsögðu að fullu greitt og eru aðilar fullvissaðir um að svo verður þannig að vera kann að þær fjárhæðir sem hér eru tilgreindar til niðurskurðar á einstök viðfangsefni standist ekki þegar á reynir. En fjvn. hefur hins vegar fullvissað sig um að innan þessara viðfangsefnaheilda er svigrúm hjá menntmrn. til að framkvæma þann niðurskurð sem ráðuneytið lagði til og þá á öðrum viðfangsefnum en á þingskjalinu eru tilgreind, reynist svo vera að sú áætlun sem þar er gerð standist ekki alveg til fullnustu. Ég sagði hér áðan að fjvn., eða öllu heldur meiri hl. nefndarinnar, hefði gert að sínum því sem næst allar tillögur er frá ríkisstjórn og ráðherrum bárust um niðurskurð vegna einstakra verkefna á fjárlögum yfirstandandi árs. Þó er hér ein tiltekin undantekning á. Frá samgrn. bárust tillögur um niðurskurð á framkvæmdum til vegagerðar um samtals 33 millj. kr. Þegar slíkan niðurskurð hefur þurft að framkvæma sem fjallað hefur verið um og ákvarðanir hafa verið teknar um í fjárlögum í samráði við þingmannahópa hvers kjördæmis hefur sá háttur jafnan verið hafður á að leitað hefur verið samkomulags og samráðs við þingmannahópana um hvaða verkefni skyldu valin til niðurskurðar og hefur það jafnan gengið snurðulaust fyrir sig. Svo var hins vegar ekki nú. Það var ekki haft samráð við þingmenn úr þingmannahópunum um þau verkefni sem valin voru til niðurskurðar. Að vandlega athuguðu máli taldi fjvn. að af þeim sökum væri ekki stuðningur þingmeirihluta á Alþingi við þær niðurskurðartillögur sem hugmyndir voru uppi um varðandi niðurskurð á vegaframkvæmdum að fjárhæð 33 millj. kr. en sjálfsagt hefði verið hægt að tryggja slíkan stuðning þingmanna ef samráð hefði verið haft við þingmannahópana sem ekki var gert. Nefndin treysti sér því ekki til að leggja fyrir Alþingi þær tillögur um niðurskurð á einstökum viðfangsefnum vegagerðar samtals að fjárhæð 33 millj. kr. frá samgrn. og leggur nefndin til að sá niðurskurður eigi sér ekki stað. Hins vegar leggur nefndin til að eigin frumkvæði mun meiri niðurskurð en hér um ræðir til annarra þátta í vegagerð. Er þar um að ræða lækkun á samþykktri aukafjárveitingu í fjáraukalagafrv. til snjómoksturs úr 150 millj. í 100 millj. kr. eða um 50 millj. kr. og gerir nefndin tillögu um lækkun á samsvarandi aukafjárveitingu til snjómoksturs vegna Flugmálastjórnar. Í viðræðum við forsvarsmenn Vegagerðarinnar hefur nefndin fullvissað sig um að þessi niðurskurður er vel framkvæmanlegur. Þegar nefndin hafði með þessum hætti yfirfarið allar greinar frv. er vörðuðu útgjöld og niðurskurð og undirbúið tillögur þar um leitaði hún nú fyrir nokkrum dögum til fjmrn. og óskaði eftir því að fá endurmetnar líklegar innheimtutekjur ríkissjóðs af beinum og óbeinum sköttum og öðrum tekjum. Í nál. meiri hl. á bls. 5 er nánari grein gerð fyrir einstökum breytingum í þessu sambandi. Heildarniðurstaðan er sú að hækkun áætlaðra tekna frá frv. nemur 350 millj. kr. samtals og eru þar meðtalin áhrif bæði til hækkunar og lækkunar frá upphaflegri spá frv. Ef síðan er litið yfir niðurstöðu gjaldameðferðarinnar þá hefur verið lögð til hækkun gjalda frá frv. um samtals 422 millj. 390 þús. Þá hefur fjvn. eins og áður segir lagt til niðurskurð aukafjárveitinga sem samtals nema 117 millj. 207 þús. kr. þannig að heildarniðurstaðan er hækkun gjaldamegin upp á 305 millj. 183 þús. kr. Þá vantar á lækkun gjalda samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar 35 millj. 500 þús. kr. þannig að heildaráhrifin vegna hækkunar gjalda frá frv. og vegna vöntunar á þeirri lækkun gjalda sem áður hafði verið boðuð nemur til hækkunar 340 millj. 683 þús. kr. Þegar sú fjárhæð er skoðuð með hliðsjón af hækkun áætlaðra tekna frá frv. er breyting á greiðsluafkomunni bætt staða ríkissjóðs upp á 9 millj. 317 þús. kr. frá því sem frv. gerði ráð fyrir. Sú vinna sem átt hefur sér stað í fjvn. hefur því ekki aukið á áætlaðan hallarekstur ríkissjóðs frá því sem gert var ráð fyrir í frv. til fjáraukalaga. Hins vegar skal fram tekið eins og áður hefur komið fram að enn eru ekki öll kurl til grafar komin um væntanleg útgjöld ýmissa ríkisstofnana og viðfangsefna þó ætla megi að fjvn. hafi tekist í störfum sínum að taka tillit til allra stærstu liða í því sambandi. Gæti því svo farið að hallarekstur ætti eftir að verða eitthvað meiri en hér greinir en það mun ekki skipta verulega háum fjárhæðum eftir því sem fjvn. fær næst komist. Við þetta bætist svo hins vegar ef réttar upplýsingar hafa ekki borist nefndinni um stöðu greiðslna úr ríkissjóði vegna þeirra aukafjárveitinga sem nefndinni var sagt að ekki væri búið að greiða eða skuldbinda þegar fjárlagafrv. var lagt hér fram. Sé svo, þá verður auðvitað að skoða það mál að nýju og fer þá að sneiðast, eins og ég sagði hér áðan, virðulegi forseti, mjög um olnbogarými Alþingis til raunverulegrar afgreiðslu á þeim 8,8 milljörðum sem frv. til fjáraukalaga gerði ráð fyrir að Alþingi heimilaði greiðslur til en áður höfðu verið samþykktar aukafjárveitingar um. Ég hef lokið því að gera grein fyrir öllum meginafgreiðslum fjvn. og verður nú vikið að einstökum liðum og farið þar fljótt yfir sögu því þeir skýra sig flestir sjálfir og varða eingöngu sundurliðun á þeim heildarfjárhæðum er tilgreindar voru í frv. til fjáraukalaga, hvað varðaði áætlaðan hallarekstur, hvað varðar áætlun launa og rekstrarútgjöld, vaxtaútgjöld, útgjöld vegna almannatrygginga, hvað varðar lækkanir hæstv. ríkisstjórnar á einstökum liðum eða tillögur hennar þar um og hvað varðar geymdar fjárveitingar frá árinu 1988, en flestar brtt. á þskj. 367 varða slíkar tilfærslur sem eru ekki breytingar frá fjáraukalagafrv. í upphaflegri gerð. Ég geri því aðeins grein fyrir þeim brtt. sem fjvn. gerir á frv. eins og það var lagt fram. Þær tillögur sem fjvn. gerir til breytinga er varða æðstu stjórn Alþingis eru einvörðungu að tillit sé tekið til þegar áfallins kostnaðar sem á rætur sínar að rekja allt aftur til ársins 1986 og ekkert umfram það. Eina undantekningin þar er að að beiðni forseta Alþingis gerir fjvn. tillögu um að Ýmis stofnkostnaður verði hækkaður um 4 millj. kr. og er það vegna kaupa á kvikmyndasafni Magnúsar Jóhannssonar. Tillögur er varða forsrn. eru um hækkanir og í öllum tilvikum er þar um að ræða hækkanir að beiðni ríkisstjórnarinnar. Ástæða er þar til að minnast sérstaklega á hækkun á framlagi til Hlutafjársjóðs um 50 millj. en ætlast er til að sú hækkun verði sérstaklega til að aðstoða sveitarfélög sem eiga í erfiðleikum vegna atvinnubrests. Tillögur þær er varða menntmrn. eru til leiðréttinga á rekstrarkostnaði og launakostnaði svo og vegna ofáætlaðra sértekna eins og nánar kemur fram í skýringum við brtt. og auk þess tillögur sem fjvn. hefur flutt um tilteknar breytingar aðrar. Er þar sérstök ástæða til að víkja að tvennu. Í fyrsta lagi er varðar Náttúruverndarráð. Á yfirstandandi ári var lögð til og afgreidd í fjárlögum sérstök fjárveiting til tiltekinna verkefna undir sérstöku viðfangsefni hjá Náttúruverndarráði og var það fé ekki tekið af almennri fjárveitingu til Náttúruverndarráðs heldur lögð til sérstök fjárveiting til þessara verkefna en þau hins vegar vistuð undir viðfangsefninu Náttúruverndarráð. Náttúruverndarráði var gerð grein fyrir þessum afgreiðslum Alþingis. Ráðið tók hins vegar ekkert tillit til þeirra afgreiðslna heldur notaði það fé sem til viðkomandi viðfangsefna átti að renna í eigin rekstur. Þar sem fjvn. hafði tilkynnt þeim er áttu við greiðslunum að taka um afgreiðslurnar verður ekki hjá því komist að flytja þarna tillögu um hækkun að fjárhæð 1300 þús. kr. vegna þess að Náttúruverndarráð hafði þegar ráðstafað því fé sem samþykkt hafði verið á Alþingi að ætti að renna til annarra tiltekinna viðfangsefna. Fjvn. er hins vegar sammála um að flytja við 3. umr. fjárlagafrv. fyrir árið 1990 tillögu um sambærilega lækkun á framlagi til Náttúruverndarráðs þannig að ráðið þurfi sjálft að standa skil á þeim fjárhæðum sem það hefur tekið sér með þessum hætti á árinu 1989. Þá gerir fjvn. einnig tillögu um að aukafjárveiting til Þjóðarbókhlöðu að fjárhæð 30 millj. kr. verði ekki samþykkt en nefndin fékk þær upplýsingar að sú fjárhæð væri bæði ógreidd og óskuldbundin og sá því ekki ástæðu til þess að sú aukafjárveiting verði samþykkt. Eins og ég sagði hér áðan, komi það í ljós að svo sé ekki þá verður það mál að sjálfsögðu skoðað nánar en þá sneiðist enn um olnbogarými Alþingis til sjálfstæðra ákvarðana um þær greiðsluheimildir sem sótt var um samþykki Alþingis við. Aðrar lækkunartillögur undir þessum lið eru lækkunartillögur fjvn. á aukafjárveitingum samkvæmt frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989 og eru nákvæmlega sömu skýringar á þeim tillögum og gefnar hafa verið áður. Þessar tillögur eru fluttar eftir upplýsingum um að hér hafi ekki verið um að ræða hluti sem var búið að greiða eða búið að skuldbinda til greiðslu. Næst komum við að brtt. nefndarinnar er varða utanrrn. Þar er annars vegar lögð til hækkun vegna beiðni ríkisstjórnarinnar um matarsendingar til Póllands og hins vegar lækkun á viðfangsefninu 163 Alþjóðastofnanir en þessi aukafjárveiting hafði hvorki verið greidd né greiðsluskuldbundin. Næsti liður varðar landbrn. Er þar um að ræða annars vegar hækkanir vegna leiðréttinga og uppgjörs á hallarekstri, bæði frá árinu 1989 og vegna fyrri ára og eins vegna áhrifa laga sem ekki hefur verið breytt og leggja greiðsluskuldbindingar á ríkissjóð án þess að fyrir þeim hafi verið séð í fjárlögum yfirstandandi árs en greiðslurnar munu óhjákvæmilega falla á ríkissjóð. Þarna er hins vegar einnig um að ræða tillögur um niðurskurð aukafjárveitinga frá fjvn. er varða tvö viðfangsefni og sama máli gegnir um næstu tillögu á eftir er varðar sjútvrn., Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Er þar gerð tillaga um lækkun aukafjárveitingar þar sem greiðsla hefur ekki átt sér stað né skuldbindandi ákvarðanir teknar samkvæmt upplýsingum er nefndin fékk. Þá komum við að tillögum er varða félmrn. Fyrsta tillagan er um uppgjör á skuld við Tryggingastofnun ríkisins vegna 10. gr. laga um málefni fatlaðra og nema þau skuldaskil 33 millj. 800 þús. kr. og er sú afgreiðsla gerð að fyrirlagi ríkisstjórnarinnar. Þá er gerð tillaga um að greiddar verði 3,5 millj. kr. vegna hallareksturs vistheimilisins Sólheima og einnig er gerð tillaga um að liðurinn Félagsmál, ýmis starfsemi hækki um 3,5 millj. kr. og er það vegna óska fjmrh. og félmrh. Þá er gerð tillaga um lækkun á aukafjárveitingu til Kvennaathvarfs í Reykjavík um 1 millj. kr. og er það helmingur aukafjárveitingarfjárhæðarinnar sem ekki hefur verið innt af hendi. Skal fram tekið að í fjárlögum yfirstandandi árs eru Kvennaathvarfinu ætlaðar fjárveitingar upp á rúmar 6 millj. kr. og á fjárlögum yfirstandandi árs upp á rúmar 8 millj. kr. og ætti því allvel að vera fyrir viðfangsefninu séð. Þá komum við að tillögum er varða heilbr.- og trmrn. Fyrsta tillagan lýtur að hallarekstri ríkisspítala sem nú stefnir í 102 millj. kr. á árinu 1989 í stað 50 millj. kr. eins og ráð var fyrir gert í frv. til fjáraukalaga sem lagt var fram í haust. Er lagt til að tekist verði á við þetta vandamál með þeim hætti að sjúkratryggingar verði hækkaðar um 52 millj. kr. vegna greiðslu á rannsóknarkostnaði á ríkisspítölum og er það í samræmi við ákvarðanir sem áður hafa átt sér stað á vegum ríkisstjórnarinnar og heilbrrh. Næsta tillaga varðar málefni fatlaðra, um að viðfangsefni 190 Önnur starfsemi hækki um 500 þús. kr. Er þar um að ræða fjárveitingu til Geðhjálpar til að stofnunin geti haldið óbreyttri starfsemi sinni og er þar um að ræða ósk frá ráðherrum. Þá er í næstu tillögu lagt til að greiddar verði skuldir hjá Innkaupastofnun ríkisins er eiga rætur sínar að rekja allt aftur til ársins 1986 vegna tiltekinna viðfangsefna sem nánar eru tilgreind í tillögunni. Þessu næst er komið að liðnum Átak í áfengisvörnum. Þar kom fram að fjárveiting frá síðasta ári að upphæð 4 millj. kr. var enn ónotuð nú um miðjan des. Fjvn. telur litlar líkur á því að öll sú fjárhæð verði notuð á þeim stutta tíma sem lifir af þessu ári og leggur því til að hin ónotaða fjárveiting að fjárhæð 4 millj. kr. verði lækkuð um helming og ættu menn að geta vel fyrir þeim 2 millj. kr. sem eftir er séð á þeim 10 dögum sem eftir lifa af árinu. Á næsta ári er ætlað í sérstakt átak af þessu tagi 10 millj. kr. á fjárlögum og er vonandi að hægt verði að nota það fé til fullnustu. Þá er komið að viðfangsefnum á vegum fjmrn. og varðar fyrsta tillagan sem fjvn. flytur um breytingu á ákvæðum fjáraukalagafrv. hækkun á fjárveitingu um 40 millj. kr. vegna endurgreiðslu söluskatts til iðnaðar, sjávarútvegs, fiskeldis og fleira. Er sú tillaga fram sett að beiðni fjmrh. Þá er viðfangsefnið Ýmsar endurgreiðslur hækkað um 23 millj. 51 þús. kr. Ástæðan er sú að þegar fjárlög fyrir yfirstandandi ár voru afgreidd var gert ráð fyrir því að sérstök fjárveiting yrði sett inn í fjárlögin til þess að endurgreiða aðflutningsgjöld og sölugjöld vegna björgunartækja og annarra tækja sem aðflutningsgjöld og sölugjöld höfðu áður verið felld niður af og hefð var fyrir niðurfellingu á en ekki rúmast nú í lögum um söluskatt og ekki var talið æskilegt að telja öll slík tæki upp í einstökum heimildargreinum á fjárlögum hverju sinni. Þegar endurgreiðslufjárhæðin var áætluð gleymdist hins vegar að veita fjvn. upplýsingar um að í fjmrn. hafði fjölmörgum aðilum verið heimilað að greiða slíkan söluskatt og aðflutningsgjöld með skuldaviðurkenningum og víxlum í trausti þess að endurgreiðsla fengist á fjárlögum. Þessar upplýsingar gleymdist að færa fjvn. þannig að það var ekki fyrr en nokkru eftir að fjárlög höfðu verið afgreidd sem uppgötvaðist að í fjmrn. lágu gjaldfallnar skuldaviðurkenningar og víxlar vegna aðflutningsgjalda og sölugjalda sem gefið hafði verið fyrirheit um að endurgreidd yrðu og viðkomandi aðilar verið látnir skrifa upp á skuldabréf eða víxla fyrir en gleymst hafði að taka tillit til við afgreiðslu fjárlaga. Varð að samkomulagi milli fjvn. og fjmrn. að ekki yrði gengið eftir greiðslu á þessum skuldaviðurkenningum heldur beðið með þær þangað til tækifæri gæfist til þess að taka á þessum málum. Er það nú gert hér og eru allar þær fjárhæðir sem hér um ræðir vegna niðurfellingar frá árinu 1988 sem gleymdist að gera viðvart um við afgreiðslu fjárlaga fyrir það ár. Í fjárlögum yfirstandandi árs er hins vegar gert ráð fyrir fjárhæð til endurgreiðslu af þessum sökum. Þá er komið að tillögum er varða samgrn. og er fyrsta tillagan um að viðfangsefnið Viðhald vega lækki um 50 millj. kr. frá aukafjárveitingatillögum frv. til fjáraukalaga og er það vegna snjómoksturs og hefur áður verið um það rætt. Þá er lagt til að viðfangsefnið 631 Landshafnir, óskipt hækki um 50 millj. kr. og er það vegna fyrirhugaðrar yfirtöku sveitarfélaga á rekstri landshafna um áramótin. Flutt er á sérstöku þingskjali tillaga um breytingar á 6. gr. í fjárlögum yfirstandandi árs þess efnis að liður 4.17 í 6. gr. er hljóðar nú svo með leyfi forseta: ,,Að heimilt sé ráðherra að afhenda hlutaðeigandi sveitarfélagi eða sveitarfélögum eignir landshafnanna á Rifi, Þorlákshöfn og í Keflavík og Njarðvík``, breytist þannig að hún orðist svo: ,,Að ráðherra sé heimilt að afhenda hlutaðeigandi sveitarfélagi eða sveitarfélögum eignir landshafnanna á Rifi, Þorlákshöfn og í Keflavík og Njarðvík og greiða í því sambandi allt að 50 millj. kr. til sveitarfélaganna vegna kostnaðar við yfirtökuna á árinu 1989.`` Með þessu er sem sé gert ráð fyrir því að ráðherra fái bæði heimild og fjármuni til að ljúka samningum við sveitarfélögin um yfirtöku landshafnanna og greiða kostnað því samfara þannig að yfirtakan geti átt sér stað um nk. áramót eins og lög um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga gera ráð fyrir. Er nú að því komið að ráðherra og sveitarfélög taki sig til í þessum málum og ljúki þeim samningum sem ætti raunar fyrir nokkru að vera lokið ef vel ætti að vera. Þá er loks að nefna tillögu sem flutt er undir liðnum 399 Ýmis orkumál á vegum iðnrn. Þar er gert ráð fyrir því að viðfangsefnið 119 Önnur orkumál hækki um 36 millj. kr. Er þar um að ræða fjárveitingu til greiðslu á kostnaði við viðgerð á sæstreng til Vestmannaeyja en sú greiðsla var innt af hendi af Rafmagnsveitum ríkisins og eru skuldbindingar um að ríkissjóður endurgreiði þann kostnað. Nemur hann samtals 71 millj. eins og fram kemur í tillögunni verði umrædd hækkun samþykkt. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir brtt. sem fluttar eru við frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989, en aðrar tillögur en þær sem hér hefur verið lýst varða einvörðungu sundurliðun á viðfangsefni og stofnanir á þeim safntölum sem í frv. til fjáraukalaga eru og eru þær sundurliðanir gerðar að fyrirlagi fjmrn. og annarra ráðuneyta eins og áður hefur komið fram. Fjvn. flytur síðan brtt. við 3. gr. og eru þær tillögur á blaðsíðu 21, 22, 23 og 24 á þskj. 367. Er þar gerð grein fyrir sundurliðun á heimild fjmrh. til lækkunar gjalda skv. 2. gr. fjárlaga að fjárhæð 614 millj. 500 þús. kr. og hef ég áður skýrt út hvaða tillögur hér eru á ferðinni, en sundurliðanir allar eru fengnar frá viðkomandi ráðuneytum, þ.e. menntmrn., heilbrrn., samgrn. og fjmrn. og er fallist á allar tillögur þessara ráðuneyta um niðurskurð nema tillögur samgrn. um niðurskurð vegna einstakra vegaframkvæmda sem ég gat um hér áðan og rakti ástæður fyrir að fjvn. taldi ekki fært að leggja fyrir Alþingi. Ég lét þess jafnframt getið að nefndin legði til annan og meiri niðurskurð en þar var áætlaður á öðrum viðfangsefnum vegagerðar. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið við að gera grein fyrir því hvaða breytingar fjvn. leggur til að gerðar verði á frv. til fjáraukalaga eins og það var lagt fram á Alþingi nú í haust. Ég hef einnig gert grein fyrir því að hve miklu leyti þær breytingar eru sundurliðanir á safntölum sem voru í frv. og að hve miklu leyti er um að ræða brtt. sem eiga rætur að rekja til fjvn. sjálfrar og til ríkisstjórnar og ráðherra. Geta nú hv. alþm. tekið afstöðu til hverrar og einnar brtt. fyrir sig eftir stofnunum og viðfangsefnum, bæði þeim sem grundvallaðar voru í frv. til fjáraukalaga frá ríkisstjórninni frá því í haust og ekki voru sundurliðaðar á einstök viðfangsefni og einnig geta hv. alþm. með sama hætti tekið afstöðu til hverrar og einnar tillögu er fjvn. hefur flutt um breytingar þar á. Að lokinni þeirri afgreiðslu liggur ljóst fyrir hvaða viðbótargreiðsluheimild hver og ein stofnun og hvert og eitt viðfangsefni og hvert og eitt ráðuneyti hefur fengið með afgreiðslu þessara fjáraukalaga þannig að unnt verður að bera saman greiðsluheimildir hverrar stofnunar og niðurstöðuna eins og hún verður úr ríkisreikningi þeim sem lokað verður að kvöldi hins 31. des. nk. Eins og ég hef áður sagt er Alþingi með þessari afgreiðslu að gefa fordæmi um hvernig að fjáraukalagaafgreiðslum skuli reynt að standa. Allir nefndarmenn í fjvn. eru sammála um það fordæmi sem hér er gefið og að það verklag sem hér er á haft sé rétt og eðlilegt verklag sem Alþingi á að hafa á afgreiðslu á fjáraukalögum. Eins og glöggt má sjá hefur fjvn. lagt sig fram og lagt mikla vinnu í þetta mál. Það er hins vegar að sjálfsögðu meiri hluti á Alþingi sem tekur ábyrgð á þeim afgreiðslum sem hér verða og þeirri stefnumótun sem í fjáraukalagafrv. felst. Fjárveitinganefndarmenn hafa hins vegar unnið hér mikið starf til viðbótar við hefðbundin viðfangsefni fjárlagagerðar og vil ég ljúka máli mínu með því að færa þeim öllum bestu þakkir fyrir ánægjulegt samstarf, mikla vinnusemi og ekki síst þolinmæði við formann nefndarinnar og stuðning þeirra allra við þá stefnumótun um afgreiðslu málsins sem við í nefndinni höfum mótað sameiginlega og formaður leitast við að framkvæma með stuðningi nefndarmanna allra. Að svo mæltu, virðulegi forseti, legg ég til að frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989 verði afgreitt með þeim breytingum sem felast í tillögum meiri hluta fjvn. á þskj. 367.

Frsm. minni hl. fjvn. (Pálmi Jónsson) Virðulegi forseti. Hv. formaður fjvn. sem hér var að ljúka máli sínu vakti á því athygli snemma í ræðu sinni að enginn ráðherra hæstv. ríkisstjórnar væri þá viðstaddur. Skömmu síðar kom einn af hæstv. ráðherrum í salinn, hæstv. menntmrh., og um stundarsakir einnig hæstv. fjmrh. og einnig um sinn tveir aðrir hæstv. ráðherrar. 

Forseti mun gera ráðstafanir til að óska eftir því að hæstv. fjmrh. komi hér í salinn.

--- Hæstv. forseti vill kannski fresta fundi. Það er engin þörf á að halda umræðunni áfram á meðan hæstv. fjmrh. hefur ekki hirðu á því að vera við umræðu um þetta þýðingarmikla mál.

Það er rétt að geta þess að verið er að sækja hæstv. fjmrh. svo ég held að ganga verði út frá því að hann sé rétt ókominn hér í salinn og þess vegna sé rétt að hv. 2. þm. Norðurl. v. hinkri við ( Gripið fram í: Hann er að koma.) og þar upplýsist að hæstv. fjmrh. muni vera að koma.

Hæstv. fjmrh. hefur nú séð ástæðu til þess að koma í salinn til að vera við þessa umræðu og eru það tíðindi sem rétt þykir að segja frá í umræðunni. Ég vil hefja þessa ræðu mína með því að flytja hv. formanni fjvn. og meiri hl. fjvn. og raunar nefndinni í heild þakkir fyrir samstarf við þá vinnu sem er að baki við undirbúning að afgreiðslu þessa máls. Ég tek undir þakkir hv. formanns nefndarinnar í garð þeirra starfsmanna sem með nefndinni hafa starfað og einnig til þeirra embættismanna ríkisins sem nefndin hefur þurft að leita til í því mikla starfi sem hún hefur af hendi leyst. Ég tek enn fremur undir það sem fram kom mjög skýrt í ræðu hv. formanns fjvn. að nefndin er sammála og telur að eðlilega hafi verið staðið að verklagi og vinnu við undirbúning að þessari afgreiðslu. Ég mun koma síðar í ræðu minni að því hvernig því verklagi er lokið. En ég tek það skýrt fram að í nefndinni hefur verið full samstaða um hvernig á því máli hefur verið tekið eftir það ófullburða frv. sem lagt var fyrir hér á Alþingi í nóvembermánuði. Þetta frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1989, sem nú er flutt á fjárlagaári, er flutt til þess að leita staðfestingar Alþingis á greiðslum úr ríkissjóði sem eru allt að 8,8 milljarðar umfram fjárlög. Þetta eru að sjálfsögðu tíðindi sem vert er að taka eftir og það af ýmsum orsökum. Í fyrsta lagi er rétt að vekja á því athygli hvernig afgreiðsla fjárlaga fyrir þetta ár var fyrir tæpu ári síðan. Þá lá það fyrir að fjárlög voru afgreidd með tekjuafgangi sem nam 636 millj. kr. Og þá var sagt af hálfu hæstv. fjmrh. og af hálfu meiri hl. hér á hinu háa Alþingi að þau fjárlög mörkuðu að ýmsu leyti tímamót. Hæstv. fjmrh. sparaði þá ekki hinar stóru yfirlýsingarnar fremur venju. Hann lýsti því þá yfir að nú væri lokið hallarekstri ríkissjóðs, nú skyldi náð jöfnuði í rekstri ríkissjóðs og lokið sukki og hallarekstri sem þar hefði viðgengist. Það væri sem sé runnið upp tímabil jafnvægis og aðhalds og sparnaðar í rekstri ríkisins. Þá var jafnframt sagt af hálfu hæstv. fjmrh. að frv. fyrir árið 1989 væri enginn gleðiboðskapur og það var vissulega rétt. En það var jafnframt sagt af hálfu hæstv. fjmrh. að það þyrfti bæði áræði og kjark til þess að taka á málum með þeim hætti að snúið yrði við frá hallarekstri til jafnvægis. Með því frv. sem flutt var fyrir árið 1989 sýndi hæstv. fjmrh. það áræði að leggja fram frv. sem væri raunhæft og stæðist í þeim efnum að með því ætti að ná jafnvægi í fjármálum ríkisins. Þá var jafnframt sagt af hálfu hæstv. fjmrh. að það þyrfti kraft til að standa að málum við framkvæmd ríkisfjármála á árinu 1989 þannig að þetta jafnvægi næðist og yrði raunhæft. Ég hef áður vikið að þessum orðum hæstv. fjmrh. og ég hef sagt að það vantaði ekki á þeirri tíð að af hæstv. fjmrh. geislaði bæði áræði og kraftur meðan hann stóð í ræðustólnum. Og það fór svo að í þeim umræðum um þessa afgreiðslu fjárlaga fyrir tæpu ári síðan var hæstv. fjmrh. næsta borginmannlegur. Það liðu á hinn bóginn ekki nema örfáar vikur eftir að Alþingi var komið heim frá störfum á vordögum 1989, þ.e. fyrir mitt þetta ár, þar til hæstv. ríkisstjórn hafði tekið ákvarðanir sem kollvörpuðu þessum áætlunum, sem kollvörpuðu öllum yfirlýsingum hæstv. fjmrh. um að jafnvægi skyldi verða á rekstri ríkissjóðs á árinu 1989 og breytti stöðunni úr 636 millj. kr. rekstrarafgangi í á fimmta milljarð í halla. Örfáar vikur. Og þetta gerðist þvert ofan í allar þær yfirlýsingar sem þá voru gefnar. Ég vil einnig minna á að við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár fyrir tæpu ári síðan höfðum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar sitthvað við meðferð mála að athuga og við fjárlagafrv. fyrir þetta ár einnig. Við gagnrýndum frv. býsna harðlega og við gagnrýndum meðferð mála einnig. Og við bentum á að engar líkur væru til þess að yfirlýsingar hæstv. fjmrh. stæðust. Við bentum á að þessum fyrirætlunum ætlaði hæstv. fjmrh. að ná með því að auka skattbyrði þjóðarinnar meira á einu ári en nokkru sinni hafði áður gerst. Og staðreyndin er sú að fyrir liggur skv. áætlunum að skattbyrði á þessu ári verði meiri en nokkru sinni fyrr eða um 26,6% af vergri landsframleiðslu á meðan hún var til að mynda á árinu 1987 23,6% af vergri landsframleiðslu. Enn á síðan að hækka skattana á því ári sem tekur við undir fjármálastjórn hæstv. fjmrh. Við bentum á að í fyrsta lagi ætlaði hæstv. ríkisstjórn að ná jöfnuði með þessum hætti. Samt mundi það ekki duga. Við bentum á að stefnuleysi hæstv. ríkisstjórnar í málefnum þjóðarinnar bæði í atvinnu- og efnahagsmálum á þeim tíma sem fjárlög voru afgreidd væri algert og af þeim sökum væru forsendur fjárlaganna fyrir árið 1989 í lausu lofti. Og hvernig skyldi nú reynslan hafa orðið í þeim efnum? Í fjárlagafrv. fyrir árið 1989 og við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár var gert ráð fyrir að verðlag hækkaði milli ára um 13--14%. Í skýringum með frv. til fjáraukalaga fyrir þetta ár kemur fram að þetta hefur ekki staðist heldur hefur verðlag hækkað um 23%. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1989 og við afgreiðslu fjárlaga þetta ár var gengið út frá því að gengi íslensku krónunnar mundi hækka á milli ára 1988 og 1989 um 11,5%. Skyldi nú þetta hafa staðist? Ó nei, ekki aldeilis. Gengið á milli ára 1988--1989 hefur hækkað um 25%. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár og við meðferð fjárlagafrv. fyrir þetta ár var út frá því gengið að laun milli áranna 1988 og 1989 mundu hækka um 6,5%. Samkvæmt upplýsingum frá ríkisstjórninni sjálfri hafa laun hækkað á þessu tímabili að meðaltali um 11,5%. Betur verður ekki sannað að allt það sem við fulltrúar minni hl. og stjórnarandstöðunnar sögðum á Alþingi við meðferð fjárlagafrv. fyrir árið 1989 og við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár hefur reynst satt og rétt. Þrátt fyrir þá gagnrýni okkar fulltrúa stjórnarandstöðunnar á þessum tíma sem sett var fram bæði skorinort og ítarlega sögðu hæstv. fjmrh. og hv. fulltrúar meiri hl. hér á hinu háa Alþingi að þetta skipti engu máli og að röksemdir okkar í þessum efnum væru ekki í samræmi við raunveruleikann. Staðreyndirnar liggja nú fyrir og af því sem ég hef hér lýst, hvernig forsendur fjárlaga fyrir þetta ár hafa reynst, er þegar ljóst að útgjöld ríkissjóðs hafa farið milljarða fram úr því sem áætlað var þegar fjárlögin voru afgreidd. Við í minni hl. bentum þá einnig á að inn í fjárlagafrv. vantaði stóra liði útgjalda sem augljósir væru. Þessu var öllu mótmælt af hæstv. fjmrh. og hv. fulltrúum meiri hl. Við bentum á að inn í fjárlagafrv. vantaði í vaxtaliðinn sem næmi hundruðum millj. kr. Niðurstaðan liggur fyrir að því leyti sem hún er þegar kunn í því fjáraukalagafrv. sem hér er til umræðu, en þar er farið fram á heimild ríkissjóðs eftir á til að greiða vexti til viðbótar við fjárlagaáætlanir upp á 820 millj. kr. Við bentum á við meðferð fjárlagafrv. fyrir þetta ár og við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1989 að í niðurgreiðsluliðinn vantaði a.m.k. 600--700 millj. kr. til að niðurgreiðslustigið héldist óbreytt út þetta ár. Staðreyndin liggur fyrir í því fjáraukalagafrv. sem við erum hér með til umræðu og afgreiðslu. Þar kemur fram að leitað er heimilda til þess að greiða 800 millj. kr. til viðbótar við það sem fjárlög kveða á um. Við bentum á, þegar við töldum upp ýmsa liði sem vantaði augljóslega inn í frv. til fjárlaga fyrir þetta ár, að stórar fjárhæðir vantaði, nokkur hundruð millj. inn í framlög til landbúnaðarins. Og niðurstaðan er hér í þessu frv., fjáraukalagafrv. fyrir árið 1989. Þar kemur fram að verið er að leita heimilda fyrir auknum útgjöldum í framlög vegna landbúnaðarins um 790 millj. kr. Hefði þó verið full þörf á að lengra væri gengið til þess að staðið væri við lög um þessi efni. Við bentum enn fremur á við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár --- kannski ég eigi að gera hlé á máli mínu meðan þeir hv. stjórnarliðar halda fund. Ef hæstv. fjmrh. getur slotað þeim fundi get ég haldið áfram mínu máli.

Honum er lokið.

Við bentum einnig á að augljóst væri að verulegar fjárhæðir vantaði til Vegagerðar ríkisins miðað við þau verkefni sem henni væri ætlað að vinna, fyrir utan það sem hæstv. ríkisstjórn ákvað að skerða sérmerkta tekjustofna Vegagerðarinnar á þessu ári. Og niðurstaðan liggur hér fyrir. Í brtt. sem fylgja þessu frv. og í frv. sjálfu er farið fram á heimild ríkissjóðs eftir á til að greiða megi á árinu 1989 yfir 500 millj. kr. Ég ætla ekki að telja upp fleiri liði af þessum toga. Þeir eru fleiri til. En þetta er hér dregið fram til að sýna fram á að það sem við fulltrúar stjórnarandstöðunnar héldum fram í umræðum um fjárlagafrv. fyrir þetta ár og við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 1989 hefur staðist í öllum greinum. Meira að segja fórum við þar varlega í sakirnar í okkar áætlunum sem sjálfsagt var því að það er ekki okkar háttur að fara með það sem kynni að vera ofsagt í þessum efnum. Þess þarf ekki með. Við nefnum nógu stórar tölur fyrir því. Það hefur jafnframt komið í ljós að yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um trúverðugleika þess fjárlagafrv. sem hann mælti þá fyrir sem sérstöku tímamótaplaggi í fjármálum ríkisins og hann hefði haft áræði til að setja saman og flytja slíkt frv. og mundi hafa kjark til að fylgja eftir í framkvæmd hjá fjármálum ríkisins á þessu ári hefur allt saman reynst vera markleysa. Það er allt að engu orðið. Stórar yfirlýsingar hæstv. fjmrh. eru með þessu marki brenndar frá því við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár og það er hætt við að það verði einnig svo við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Ég tel ástæðu til þess að draga þetta hér skýrt og rækilega fram. Við fulltrúar stjórnarandstöðunnar, bentum einnig á við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár að með þeirri afgreiðslu væri þrengt að atvinnuvegunum í landinu og það væri þrengt að hagsmunum landsbyggðarinnar. Þetta hefur vitaskuld komið fram, enda er staðan sú í atvinnumálum landsbyggðarinnar nú að sannarlega væri full þörf á að eitthvað væri tekið til hendinni. Á því eru engar horfur meðan þessi hæstv. ríkisstjórn situr að völdum. Það er ekki að ástæðulausu að ég rifja þetta hér upp. Það er ekki að ástæðulausu sem ég dreg fram að gagnrýni okkar fulltrúa stjórnarandstöðunnar á málatilbúnað hæstv. fjmrh. í fjárlagafrv. og við afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár væri rangur. Hann stóðst ekki raunveruleikann. Í mörgum greinum var þetta augljóst og við bentum á það rækilega í umræðum um þessi mál. Þessar viðvaranir okkar voru að engu hafðar. Meira að segja var sagt að þær væru markleysa ellegar ekkert gerði til þó að útgjöldin færu fram úr því sem fjárlög kvæðu á um því að tekjurnar mundu vaxa að sama skapi. Það var hið innbyggða samhengi hæstv. fjmrh. sem ég vakti athygli á hvernig farið hefði í umræðum við 2. umr. fjárlaga hér fyrir nokkrum dögum. Ég held að þetta geti varla legið skýrar fyrir en hér hefur gerst. Nú kemur hæstv. fjmrh., hefur lagt fram frv. til fjáraukalaga og þar er farið fram á að Alþingi heimili eftir á í flestum greinum að greiddir séu úr ríkissjóði allt að 8,8 milljarðar umfram fjárlög á þessu ári. En á sama tíma að tekjur ríkissjóðs aukist skv. áætlun um liðlega 3 milljarða kr. Þetta liggur nú fyrir. Það er þess vegna eins skýrt og verða má að sú skoðun okkar, fulltrúa minni hl. við afgreiðslu þessara mála fyrir ári síðan, átti við full rök að styðjast, var rétt, en fullyrðingar og yfirlýsingar hæstv. fjmrh. voru á sandi byggðar. Hæstv. fjmrh. hóf sitt starf í fjmrn. með þeim hætti að lýsa yfir við okkur sem eigum sæti í fjvn. að hann vildi hafa við okkur gott samstarf. Það er vel og ekki stóð á því að nefndin vildi taka þátt í því samstarfi og við fulltrúar minni hl. í fjvn. tókum því einnig fegins hendi og vorum reiðubúnir til samstarfs um þau málefni sem við gátum átt samstarf um við hæstv. fjmrh., sem er vitaskuld takmörkunum háð. Hæstv. fjmrh. lét þess einnig iðulega getið að hann kynni full skil á því hver væru takmörk þingræðisins og hvað þingræðið leyfði framkvæmdarvaldinu. Þess vegna væri mikil nauðsyn á því að handhafar framkvæmdarvaldsins, og þá ekki síst hæstv. fjmrh. varðandi fjármál ríkisins, hefðu gott samstarf við Alþingi og fulltrúa Alþingis í fjvn. Allt var gott um þetta að segja og hæstv. fjmrh. fór nokkuð vel af stað varðandi þessa hluti. En svo fór að botninn datt úr þessum góðu áformum og það sannast í ræðu hv. formanns fjvn. hér áðan að samstarf hefur verið lítið milli fjvn. og hæstv. fjmrh. um meðferð þeirra miklu aukafjárveitinga sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. hafa ákveðið á þessu ári. Það sannast m.a. vegna þeirra orða hv. formanns fjvn. að ýmsar af þeim tillögum sem fram komu hjá hæstv. ríkisstjórn um útgjöld ríkissjóðs á þessu ári, útgjöld sem þegar eru orðin staðreynd, séu með þeim hætti að fjvn. mundi ekki hafa á fallist ef þær greiðslur hefðu ekki þegar verið um garð gengnar. Betur verður ekki sannað að þrátt fyrir yfirlýsingar hæstv. fjmrh. um samstarf við fjvn. og virðingu hans fyrir þingræðinu og mikilvægi þess að framkvæmdarvaldið hefði gott samstarf við löggjafarvaldið og fulltrúa löggjafarvaldsins í fjvn. hefur þetta samstarf runnið út í sandinn. Hæstv. fjmrh. virðist hafa tekið sínar ákvarðanir um aukafjárveitingar og heimildarlausar greiðslur úr ríkissjóði án þess að bera þær undir meiri hl. í fjvn. Víst er að þær hafa ekki verið bornar undir nefndina í heild og út af fyrir sig skal ég ekki að því finna því að mál af þessu tagi hljóta að vera mál meiri hluta á Alþingi hverju sinni, þ.e. hæstv. ríkisstjórnar og meiri hl. fjvn. og meiri hluta hér á löggjafarsamkomunni. Ég vil hins vegar vara hæstv. fjmrh. við því að ef svo gengur fram um hans vinnulag að ákveða upp á eindæmi hæstv. ríkisstjórnar heimildarlausar greiðslur úr ríkissjóði í jafnríkum mæli og gert hefur verið á þessu ári, þá kann svo að fara að löggjafarvaldinu og fulltrúa löggjafarvaldsins í heild í fjvn. þyki nóg boðið. Og víst er um það að nokkrar af þeim tillögum sem hæstv. fjmrh. hefur gert við meðferð þessa máls og í frv. sjálfu hafa verið settar til baka. Meiri hl. fjvn. hefur ekki á þær fallist og sannar það enn að það samstarf og þau samráð sem hæstv. fjmrh. lýsti yfir snemma á sínum starfsferli að hann mundi viðhafa í þessum málum hafa ekki gengið eftir. Samráð og samstarf sem á að vera ef þessi mál eru rekin með þeim hætti sem eðlilegt er. Hæstv. fjmrh. stendur því hér uppi við þessa umræðu, ekki einungis með það að yfirlýsingar hans við meðferð fjárlagafrv. og afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár fyrir ári síðan hafa reynst markleysa. Hann stendur einnig uppi með það að yfirlýsingar hans um gott samstarf við meiri hl. fjvn. og við fulltrúa löggjafarvaldsins hafa reynst markleysa. Hvað sem sagt kann núna að verða um þau mál, þá liggur sönnun fyrir í þskj., í tillögum meiri hl. fjvn. við fjáraukalög fyrir þessa umræðu og í ræðu hv. formanns fjvn. sem hér talaði ákaflega ítarlega og skýrt um þessi mál. Vel má vera að hæstv. fjmrh. telji að hann hafi ekki þurft á samstarfi að halda um þessi mál nema hinar fyrstu vikurnar eða jafnvel fyrstu mánuðina. Þegar hann hefði starfað um tíma í sínu embætti, þá væri hann fullfær um að ráða þessum málum sjálfur. Það væri nánast formsatriði að leggja þessi mál fyrir Alþingi. Það skal þó viðurkennt, og er sjálfsagt að viðurkenna það sem er til bóta, að það er framför í því að leggja fram fjáraukalagafrv. á sama ári og útgjöld eru veitt úr ríkissjóði. Ég tel enga ástæðu til þess að draga fjöður yfir það ef finnanleg eru atriði sem til betri vegar horfa í framkvæmd þessara mála. Nóg er af hinum sem eru gagnrýnisverð. Hæstv. fjmrh. lét þess getið á haustdögum þegar hann skýrði frá því að hann hygðist flytja það frv. sem hér er til umræðu að með því móti væri Alþingi gert að taka á því ábyrgð hvort þær greiðslur úr ríkissjóði sem leitað yrði heimildar fyrir í fjáraukalagafrv. yrðu greiddar eða ekki. Alþingi yrði falið það verkefni að fjalla um þetta og taka á sig ábyrgðina á því hvort þetta yrði gert eða ekki. Og hæstv. fjmrh. lét þess getið við 1. umr. þessa máls að verulegur hluti, meginhlutinn, af þessu fé hefði ekki enn verið greiddur og mundi ekki verða greiddur nema Alþingi samþykkti að svo skyldi vera. Í ræðu hv. formanns fjvn. kom ákaflega skýrt fram hvernig þetta hefur orðið í raun. Í ljós kom að einungis um 300 millj. kr. eða raunar tæplega það, um 285 millj. kr. af nærri 8,8 milljarða auknum útgjöldum á þessu ári var ekki búið að ráðstafa eða binda fastmælum um ráðstöfun þegar frv. kemur til afgreiðslu. Einungis þessi fjárhæð, eins og skýrt kom fram í ágætri ræðu hv. formanns fjvn., var sú sem mögulegt var fyrir hv. Alþingi að taka ákvörðun um að hætta við fyrirætlanir um að greidd yrði. Og meiri hl. fjvn. ákveður að leggja fram till. sínar í því efni á þann veg að horfið yrði frá því að greiða 117 millj. kr. af þessu fé. Mér er ekki grunlaust um að hæstv. fjmrh. og e.t.v. fleiri hæstv. ráðherrum í núv. ríkisstjórn hafi þótt nóg um og hafi jafnvel fundið að því að meiri hl. fjvn. skyldi leyfa sér að halda á málum með þeim hætti að setja til baka eitthvað af óskum hæstv. fjmrh. Þegar til kastanna kom þá voru það aðeins 285 millj. kr. af þessari miklu fjárhæð sem ekki var búið að ráðstafa að fullu, ekki var búið að greiða eða binda fastmælum að fullu að greitt yrði. Þrátt fyrir að hæstv. fjmrh. lýsti því yfir á haustdögum að ekkert yrði greitt af þessu fé nema það yrði samþykkt áður á Alþingi. Og hann hefði nóg svigrúm í fjárlagadæminu til að fella niður greiðslur á móti ef svo kynni að fara að Alþingi neitaði að samþykkja einhverjar af þeim óskum sem hann setti fram um greiðslur úr ríkissjóði umfram fjárlög. Svona fór nú um sjóferð þá. Ég get varla hugsað mér aumkunarverðari niðurstöðu fyrir hæstv. fjmrh. eftir þær sveru yfirlýsingar sem hann gaf um þetta efni. Þess er enn að geta að hv. formaður fjvn. lýsti því í ræðu sinni að það kynni að verða að hafa fyrirvara á að eitthvað af þeim 285 millj. kr., sem talið var í fjvn. að ekki væri búið að greiða eða væri fastmælum bundið að greiða, væri samt sem áður þegar greitt vegna rangra upplýsinga. Og ef hæstv. fjmrh. hefði hirt um að vera við þegar hv. formaður fjvn. talaði hér áðan hefði hann getað fylgst með þessu öllu saman. Honum er þetta samt sem áður eigi að síður allt saman fullkunnugt. Hann veit sína stöðu í þessu máli þrátt fyrir að hvenær sem hann kemur í ræðustól eða talar við fjölmiðla ber hann sig borginmannlega. Þannig er nú staðan í þessum málum. Og það er á eina lund með yfirlýsingar þessara hæstv. ráðherra að þegar til kastanna kemur þá standast þær ekki. Enda mun það svo að þegar hæstv. ráðherrar standa á þann veg að málum þá fer að bresta trúnaðurinn. Ég vil gjarnan draga það fram í þessu sambandi að hæstv. fjmrh. hefur ofan í allt þetta verið með allítarlega tilburði í þá átt að brjóta upp nýsett lög Alþingis. Lög sem eiga sér margra ára aðdraganda, jafnvel margra áratuga aðdraganda og gífurlega vinnu fjölda stjórnmálamanna og sveitarstjórnarmanna á landinu, þ.e. lög um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þessi hæstv. ráðherra telur sér heimilt eða að það sé bara ekkert mál þó að lagaákvæði séu brotin með fjárlagaafgreiðslu. Þó brotið sé upp samkomulag sem tekið hefur fjölda ára, jafnvel áratugi, að ná saman um og loks var afgreitt hér á hinu háa Alþingi fyrir ári síðan. Það er sannarlega eftir öðru í því hvernig þessi hæstv. ráðherra stendur við sínar yfirlýsingar og hvaða virðingu hann ber fyrir þeim ákvörðunum sem teknar hafa verið. Ég skal, virðulegur forseti, ekki fjalla um þennan þátt málsins í miklu lengra máli að sinni. Ég held að ástæða sé til að fara nokkrum orðum um frv. sjálft og þá afgreiðslu sem stefnt er að með brtt. meiri hl. nefndarinnar. Ég vakti athygli á því við 1. umr. málsins, og það gerðu raunar fleiri hv. ræðumenn, að það frv. sem hér er til afgreiðslu var miklum annmörkum háð eins og það var flutt. Ég tek það fram, eins og ég gerði raunar einnig þá og hef þegar gert að nokkru í máli mínu hér að framan, að það er þó eigi að síður jákvæður áfangi í meðferð ríkisfjármála að flytja frv. til fjáraukalaga á fjárlagaári. Það er viss áfangi sem vert er að taka eftir og ég hef enga ástæðu til annars en að láta það koma fram um leið og ég gagnrýni hæstv. fjmrh. fyrir meðferð þessara mála með hörðum orðum á ýmsum öðrum sviðum. Ég vek athygli á því að eftir að fjárlög síðasta árs fóru svo mjög úr böndunum sem raun ber vitni, þar á meðal í höndum núv. hæstv. fjmrh. þannig að útgjöld ríkissjóðs á því ári fóru 8 milljarða fram úr því sem fjárlög kváðu á um meðan tekjurnar jukust um 800 milljónir var fjvn. í heild vitaskuld nóg boðið. Þessi meðferð mála og þessi staða í fjármálum ríkissjóðs olli þar mikilli umræðu. Í framhaldi af þeirri umræðu tók fjvn. í heild ákvörðun um að leitast við að hafa áhrif á breytta skipan þessara mála. Einn þáttur í þeirri breyttu skipan er sá að við teljum eðlilegt og nauðsynlegt að fjáraukalög séu flutt til þess að afla heimilda fyrir aukafjárveitingum áður en fé er greitt úr ríkissjóði. Eftir þær viðræður sem um þetta mál fóru fram milli fjvn. annars vegar og hæstv. fjmrh. hins vegar ákvað hæstv. fjmrh. að flytja þetta frv. Og ég hef þegar farið viðurkenningarorðum um að það skyldi gert. Þegar frv. var flutt var á hinn bóginn augljóst að frv. var í fyrsta lagi seint fram komið. Það má skýra með því að þetta er í fyrsta sinn sem slíkt frv. er flutt á fjárlagaári. En augljóst var þó að frv. var bæði of seint fram komið og að það var vanburða. Hversu seint það er komið fram veldur því að afgreiðsla frv. og sú viðamikla vinna sem við höfum nú lagt að baki í fjvn. varðandi þetta mál og lýst var af hv. formanni nefndarinnar fer saman við aðalvinnutörn fjvn. og það er afar óheppilegt verklag. Það væri mikil nauðsyn á því að fjáraukalagafrv. væri flutt um það leyti eða eigi síðar en þing kemur saman þannig að á meðan meiri tími vinnst til vinnu í fjvn. sé hægt að taka slíkt mál til meðferðar. Í öðru lagi var ljóst eins og ég hef hér þegar sagt og glöggt kom fram í máli hv. formanns nefndarinnar að frv. var það seint fram komið að meginhlutinn af því fé sem með frv. var ætlast til að aflað væri heimilda fyrir hafði þegar verið greiddur úr ríkissjóði. Að þessu leyti stendur Alþingi frammi fyrir gerðum hlut. Og ég þarf engu að bæta við þau orð sem þegar hafa verið sögð bæði hér fyrr í ræðu minni og í ræðu hv. formanns fjvn., Sighvats Björgvinssonar. Þetta er vitaskuld með öðrum hætti en við í fjvn. teljum að þurfi að vera. Við teljum að fjáraukalagafrv. eigi að flytja áður en aukafjárveitingar eru greiddar úr ríkissjóði, áður en hinar ýmsu greiðslur fara þar fram, og á þann hátt fyrir fram aflað heimilda Alþingis til þess að slíkar greiðslur verði inntar af hendi. Þetta er enda í samræmi við stjórnarskrá lýðveldisins. Og þó að fram hjá þessum hlutum hafi iðulega verið farið á undanförnum árum þá hefur það ráðslag nú gengið svo langt að við sem erum fulltrúar löggjafarvaldsins í fjvn. teljum að svo megi ekki lengur standa. Í þriðja lagi var frv. lagt fram í þeim búningi að það gat naumast talist þinghæft. Í nál. minni hl. nefndarinnar er að þessu vikið og að þessu var einnig vikið í ræðu minni við 1. umr. þessa máls. Í fyrsta lagi voru sömu fjárlagaliðirnir taldir upp hvað eftir annað í frv. eins og það var lagt fram í stað þess að að sjálfsögðu átti að fella þær tölur saman í eina sem heyrði undir sama fjárlagaliðinn, sama tölul. í hverjum fjárlagalið og greina síðan sundur í skýringum eftir því sem við átti í grg. frv. Í öðru lagi voru í frv. safnliðir sem námu samtals um 4 milljörðum kr. sem ekki voru greindir sundur eftir fjárlagaliðum og gátu, eftir því sem frv. leit út, að verulegu leyti verið til frjálsrar ráðstöfunar af hálfu hæstv. fjmrh. Þetta var vitaskuld ekki hægt að sætta sig við og ekki þinghæft. Í þriðja lagi var farið fram á heimildir til þess að lækka útgjöld ríkissjóðs um allt að 650 millj. kr. án þess að þessu fé væri skipt niður á einstök verk eða einstaka fjárlagaliði. Að öllum þessum efnum var vikið í ræðu hv. formanns fjvn., Sighvats Björgvinssonar. Fjvn. hefur orðið sammála um á hvern hátt skyldi tekið á þessu formi frv. og því breytt með brtt. meiri hl. nefndarinnar. Eins og þær brtt. líta út er frv. nú komið í þinghæft horf. Nú er hægt að krefjast atkvæðagreiðslu um hvern einstakan lið frv. og hvaða þingmaður sem er getur óskað eftir því að tjá sig um hvern einstakan lið og greiða atkvæði sérstaklega um hvern einstakan lið. Svo er einnig hitt að þær stofnanir sem eiga að sætta sig við þær fjárveitingar sem frv. ber með sér vita hvar þær standa. Þetta hvort tveggja er nauðsynlegt í því formi sem hér er verið að setja á blað. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að afar mikilvægt er að átta sig á réttum efnistökum þessa máls því það kann að hafa verulegt fordæmisgildi. Og ég endurtek að nefndin sem heild stendur að þessum efnistökum og er um þau sammála. Ég vænti þess að það efnisform sem er nú á frv., miðað við brtt. meiri hl. nefndarinnar, geti því orðið fordæmi á komandi árum við meðferð slíkra mála. Sá mikli fjöldi brtt. sem meiri hl. nefndarinnar flytur hefur auðvitað að ýmsu leyti það að markmiði að ná þessum formbreytingum á frv. til að gera það mögulegt að frv. sé í raun þinghæft. Og með því skýrast að töluverðu leyti þær till. sem fram eru settar á þskj. 367. Auðvitað eru þar einnig ýmsar brtt. sem fela í sé efnisatriði, ný atriði sem fram koma ýmist til lækkunar eða hækkunar á útgjöldum þessa frv. Þrátt fyrir að nefndin sem slík sé sammála þessum efnistökum og eigi þátt í þeim, eins og hér hefur verið lýst, flytur meiri hl. brtt. án aðildar minni hl. Minni hl. tekur þó fram að nokkrar af þeim brtt. sem fluttar eru á þskj. 367 eiga rætur að rekja til ákvarðana á Alþingi sem stjórnarandstaðan hefur átt aðild að. Og aðrar til ákvarðana í fjvn. í heild ellegar vinnu í starfshópum á vegum nefndarinnar sem fulltrúar stjórnarandstöðunnar hafa tekið þátt í. Þessar till. eru þess efnis að minni hl. leggur til að þær verði samþykktar. Og til þess að þær liggi skýrt fyrir eru þær taldar upp í nál. minni hl. nefndarinnar á þskj. 372. Ég tel eðlilegt að víkja að þessum till. í nokkrum efnum til að þeir sem hér eru þó viðstaddir velkist ekki í vafa um að minni hl. styður þessar till. og leggur til að þær verði samþykktar. Í fyrsta lagi er till. varðandi embætti forseta Íslands, um viðhald fasteigna. Hún á rætur að rekja í lagasetningu á hv. Alþingi á síðasta þingi sem stjórnarandstaðan tók þátt í afgreiðslu á og studdi af heilum hug. Í öðru lagi er till. er varðar Stýrimannaskólann í Reykjavík, kennslutæki, stofnkostnað við kennslutæki. Hún á rætur að rekja til þess að gefin var heimild í 6. gr. fjárlaga fyrir þetta ár sem nefndin sem heild stóð að og við leggjum til að verði samþykkt. Í þriðja lagi eru nokkrir liðir varðandi sjúkrahús og læknisbústaði þar sem um stofnkostnað er að ræða. Þeir undirliðir eiga rætur að rekja til vinnuhóps sem starfaði innan fjvn. um skiptingu á fé til stofnkostnaðar í læknisbústöðum og sjúkrahúsum og á heilsugæslustöðvum. Fulltrúar stjórnarandstöðunnar áttu fulla aðild að þeim vinnuhóp og við leggjum til að sú till. verði einnig samþykkt. Þá eru till. er varða Vegagerð ríkisins sem að meginefni til eiga rætur að rekja til afgreiðslu vegáætlunar hér á Alþingi sl. vor, en vegáætlun var afgreidd 20. maí sl., en að öðru leyti til breytinga sem gerðar voru nú í fjvn. við meðferð þessa máls og skýrðar hafa verið í ræðu formanns. Þessar till. eru studdar af minni hl. nefndarinnar. Þá er hér enn fimmta till. er varðar hafnamál, það eru sjóvarnargarðar á Flateyri, sem á rætur að rekja til vinnu í starfshópi á vegum fjvn. sem fulltrúi minni hl. tók fullan þátt í og við leggjum til að verði samþykkt. Sömu sögu er að segja um sjöttu till., er varðar Öryggismálaskóla sjómanna, upp á 7,5 millj. kr. og á einnig rætur að rekja til slíks vinnuhóps. Ég vil sérstaklega taka fram að ýmsar aðrar till. sem eru í þessu frv. eru auðvitað misjafnar að efni og ganga til ýmiss konar viðfangsefna. Margt af því eru vitaskuld góð viðfangsefni og þörf mál. Önnur eru með þeim hætti að fulltrúar minni hl. lýsa þar algerri andstöðu við, enda þótt við í þessari afgreiðslu greinum þar ekki mál nákvæmlega í sundur. En ég minni á að meira að segja formaður nefndarinnar lýsti því hér í ræðu sinni að sumar þessara till. sem væru til að staðfesta greiðslur úr ríkissjóði sem þegar væru um garð gengnar væru þess efnis að hefðu þau mál komið til kasta fjvn. áður en greitt var úr ríkissjóði hefðu þau ekki hlotið meðmæli eða stuðning nefndarinnar í heild. Ég tel naumast ástæðu til að tína hér fram einstakar slíkar till. sem minni hl. sér ástæðu til að vekja athygli á að séu með þeim hætti að við séum andvígir. En þó get ég tekið undir þær athugasemdir um þetta efni sem fram komu í máli hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Og vitaskuld má bæta við þær nokkrum atriðum. Ég nefni að í þessum till. sem hér birtast, þessu frv. til fjáraukalaga, er verið að leita staðfestingar Alþingis á greiðslum sem eiga að ganga til þess að kosta laun og annan kostnað við aðstoðarráðherra eða aðstoðarmenn ráðherra í sumum ráðuneytanna sem ráðnir eru án heimilda. Hér er um að ræða a.m.k. tvo starfsmenn hæstv. fjmrh. Og hér er enn fremur um að ræða a.m.k. einn starfsmann hæstv. menntmrh. sem hér situr í hliðarherbergi. Ég get ekki látið þessa umræðu ganga svo að ég lýsi ekki fullri andstöðu við þá meðferð fjármuna ríkisins. Þegar hæstv. fjmrh. og sumir aðrir hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn taka sér vald til þess að ráða starfsmenn á þann hátt að lög og reglugerð um Stjórnarráð Íslands eru brotin og taka til þess fé úr ríkissjóði án heimilda, þá er ekki hægt að láta umræðu um þessi mál ganga án þess að það sé sterklega á því vakin athygli. Ég hef vissulega gert þessi mál að umtalsefni fyrr á þessu Alþingi en með því að samþykkja það fé sem hér er ætlað að afla heimilda fyrir til greiðslu kostnaðar í aðalskrifstofu fjmrn. og aðalskrifstofu menntmrn. er verið að samþykkja fé til þess að greiða fyrir þessa óheimilu starfsmenn sem ég tel víst að séu í leiðinni flokksgæðingar þessara hæstv. ráðherra. Ég tel einnig ástæðu til að vekja á því athygli að í þessum till. er farið fram á 45 millj. kr. til að undirbúa á vegum fjmrn. gildistöku virðisaukaskatts. Að sjálfsögðu þarf að undirbúa gildistöku virðisaukaskatts en spyrja má: Er líklegt að þessu fé hafi verið vel varið? Ég geri ráð fyrir að allir hv. alþm. hafi séð heilsíðuauglýsingar í dagblöðunum um gildistöku virðisaukaskatts og ýmis þau atriði sem að þeim málum lúta. Ég hef séð nokkrar þessara auglýsinga og ég hef ekki séð að ég yrði að neinu bættari og að neinu fróðari við að sjá heilsíðuauglýsingar dagblaðanna um þessi efni. Mér er ekki kunnugt um og hef ekki aflað upplýsinga um hvað ein heilsíðuauglýsing í dagblaði kostar. En ég leyfi mér að fullyrða að þessar auglýsingar eru þannig úr garði gerðar að með þeim er verið að ráðstafa fé ríkissjóðs, án heimilda, á þann hátt að betur hefði mátt fara. Hæstv. ráðherra og sá af hans aðstoðarpiltum sem ráðinn hefur verið með óheimiluðum hætti og á að kenna landsmönnum að borga skattana með bros á vör hafa vafalaust ráðið því hvernig form og útlit og fjöldi þessara auglýsinga hefur verið. En með þessum hætti er verið að ráðstafa fé úr ríkissjóði sem á að leita staðfestingar á eftir á með þeim hætti að ég tel að ekki sé árangurs að vænta og að þar sé um sóun að ræða. Að sjálfsögðu haggar þetta ekki því að nokkru fé þarf að verja til þess að undirbúa þessa miklu skattkerfisbreytingu og færi vel á því að það verk væri unnið að mestu á vegum ríkisskattstjóraembættisins. Ég nefni hér að í þessu fjáraukalagafrv. er verið að fara fram á greiðslur úr ríkissjóði sem eiga að standa undir húsakaupum hæstv. ríkisstjórnar, sem í ýmsum tilvikum hafa verið án allra heimilda. Húsakaupum sem einnig eru sumpart því marki brennd að íslenska ríkið hefur ekkert með þessi hús að gera. Ég hef áður nefnt Hekluhúsið á Akureyri sem keypt var fyrir 59 millj. kr. Í brtt. meiri hl. fjvn., við 3. umr., mun koma fram að leitað verði heimildar til að selja þetta hús, sem keypt var án allra heimilda fyrir 59 millj. kr. Það á að fullnægja heimildum til að kaupa húsið með því frv. sem hér liggur fyrir til umræðu. Síðan á að afla heimilda, ekki á morgun heldur hinn daginn, fyrir því að selja það vegna þess að ríkissjóður hefur ekkert með þetta hús að gera. Og það var slúður sem hæstv. fjmrh. lét sig hafa að segja hér fyrr í umræðum um þetta mál, að þetta væri keypti fyrir Háskólann á Akureyri, vegna þess að af ýmsum kostum sem eru til þess að leysa húsnæðismál Háskólans á Akureyri er þessi sá hinn versti, að nota til þess svonefnt Hekluhús. Það var því einbert fleipur af hálfu hæstv. ráðherra. Ég nefni þessi dæmi til þess að sýna fram á það ráðslag sem hæstv. ríkisstjórn og hæstv. fjmrh. leyfa sér í þessum efnum. Ég nefni að í þessu fjáraukalagafrv. á að afla heimilda til að verja verulegum fjárhæðum, eða tæpum 10 millj. kr., til þess að undirbúa stofnun svokallaðs umhverfisráðuneytis sem enginn veit hvenær verður stofnað. Fréttamenn ríkisfjölmiðla hafa sagt að lög um þetta efni eigi að taka gildi í lok janúar eða um mánaðamótin janúar--febrúar. En Alþingi hefur ekki samþykkt þessi mál og ég hef ekki hugmynd um hvort stjórnarliðið stendur saman um að afgreiða þau mál og setja á stofn þetta ráðuneyti sem mér sýnist að sé óþarft og þar ofan í kaupið gegn vilja mikils þorra þjóðarinnar. Ég nefni enn fremur að þegar hæstv. fjmrh. eða fjmrn. var beðið um það, eins og fram kom í ræðu formanns nefndarinnar, að gera fjvn. grein fyrir því hvar væri meiningin að skera niður sem svaraði 32 millj. kr. er vantaði inn í till. fjmrn., þegar gera átti grein fyrir því hvar ætti að skera niður hinar 650 millj. kr. sem till. eru gerðar um í þessu frv. þá voru þær till. sumar hverjar næsta hjákátlegar. Þá voru gerðar till. um að skera niður hjá stofnunum sem fengu kannski síðan hækkun til sambærilegra viðfangsefna í fjárlögum fyrir næsta ár. Og í sumum tilvikum voru gerðar till. um að skera niður fé sem þegar var búið að greiða, eins og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson lét raunar liggja að í ræðu sinni. Ég nefni einn lið í þessu efni. Í þessum till. var gert ráð fyrir að skera niður hjá Landgræðslu ríkisins um 2 millj. kr. til svokallaðs fræræktarverkefnis og það er í till. meiri hl. nefndarinnar. Síðan kemur landbrn. og gefur þær upplýsingar að þetta fé hafi verið greitt þann 1. ágúst sl., þannig að þetta lítur nú að ýmsu leyti næsta hjákátlega út. Ég vek einnig athygli á því í meðferð þessara mála, og það kemur fram í nál. minni hl., og er næsta hastarlegt miðað við það fé sem nú er varið til þróunarmála, að þá skuli vera skorin út sú litla fjárveiting sem veitt er til UNIFEM, um 620 millj. kr., í stað þess að verja þessu fé til skynsamlegra hluta í þessu verkefni, úr því þessar till. voru á annað borð settar fram. Sömu sögu, sem birtir kannski hug þessarar ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. til þeirra verkefna sem unnin eru á vegum kvenna, má segja um að skera niður um 1 millj. kr. fjárveitingu eða meinta aukafjárveitingu til Kvennaathvarfsins. Að ýmsu leyti eru því þessar niðurskurðartillögur næsta hjákátlegar og margar hverjar úr samhengi við aðra afgreiðslu í þessum málum, þar á meðal afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. En meðal þess sem átti að verða framför í meðferð og framkvæmd fjármála ríkisins við það að leggja fram frv. til fjáraukalaga á sama ári og fé er veitt úr ríkissjóði var að með því gæfist enn betri grundvöllur en ella væri undir afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár. Það hefur ekki gerst með þessu frv. nema að litlum hluta. Ég skal, virðulegur forseti, ekki lengja mál mitt mikið. Ég hef farið yfir hvernig fullyrðingar hæstv. fjmrh. við undirbúning og afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár hafa reynst markleysa, einnig þá misbresti og hvernig þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið varðandi samstarfið í fjvn., fulltrúa löggjafarvaldsins hafa dugað. Þær dugðu nokkuð vel fyrstu vikurnar, jafnvel örfáa mánuði, en síðan hefur hann ekki þóst þurfa að styðjast við fulltrúa löggjafarvaldsins í meðferð þessara mála. Ég hef einnig vakið athygli á því hvernig það frv. sem hér er til meðferðar var úr garði gert þegar það var lagt fram og ég hef vakið athygli á því hvernig það hefur verið meðhöndlað af hv. fjvn. og lýst yfir samstöðu með meiri hl. nefndarinnar um meðferð þess máls og efnistök þess í fjvn. Þar hefur nefndin staðið fast saman og ég vil gjarnan fyrir minn hlut þakka það samstarf með sama hætti og fram kom í ræðu formanns nefndarinnar. En það sem eftir stendur er þó umfram allt það að þetta frv. sem nú liggur hér fyrir, þar sem farið er fram á að útgjöld ríkissjóðs vaxi um nálega 9 milljarða kr. og tekjurnar vaxi á móti um 3 milljarða, liggur fyrir sem dómur yfir fjármálastjórn hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórnar, að mál er varða ríkisfjármálin hafa farið úr böndunum á þessu ári, að yfirlýsingar hæstv. ráðherra um þáttaskil, um jafnvægi, um aðhald og sparnað í meðferð ríkisfjármála hafa reynst markleysa. Hæstv. ríkisstjórn stendur uppi með það að allar þessar yfirlýsingar hafa verið hjóm eitt. Það er í sjálfu sér gott að fá þann dóm áður en afgreidd eru fjárlög fyrir næsta ár. Þegar við sjáum þær brtt. sem fram koma frá meiri hl. fjvn. fyrir 3. umr. við þá fjárlagaafgreiðslu getum við séð að ýmsu mun þar vera ábótavant til þess að þau fjárlög muni reynast raunhæfari en þau sem við erum að reyna að lappa upp á með þessu frv.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Þegar ég tók þá ákvörðun að leggja í fyrsta skipti í tæp 70 ár fyrir Alþingi frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár voru ýmsir reyndir menn í stjórnmálum og ríkisfjármálum sem vöruðu mig við. Ég spurði: Hvers vegna? Þeir sögðu: Svarið er einfalt. Stjórnarandstaðan á Alþingi, sérstaklega Sjálfstfl., mun ekki rísa undir þessu nýmæli. Hann mun ekki rísa undir því trausti sem Alþingi er sýnt með þessari breytingu. Sú ræða sem hv. þm. Pálmi Jónsson flutti hér verður því miður að túlkast sem sönnun á þessum viðvörunarorðum. Hér kemur fulltrúi Sjálfstfl. og talar af miklu yfirlæti um að öll vinnubrögð varðandi þetta frv. af hálfu ríkisstjórnarinnar og fjmrn. séu forkastanleg. Frv. sé seint fram komið, það sé þannig úr garði gert að flestir hlutir séu um garð gengnir og þingið hafi enga möguleika til þess að taka á málum. Hver var ferill Sjálfstfl. varðandi meðferð aukafjárveitinga og fjáraukalaga? Ræða hv. þm. Pálma Jónssonar gerir það óhjákvæmilegt að rifja það upp. Lagði Sjálfstfl. aukafjárveitingar sínar fyrir Alþingi? Svarið er nei. Lagði Sjálfstfl. fjáraukalög sín fyrir Alþingi? Svarið er líka nei. Sjálfstfl. hafði fjmrh. 1983. Sá fjmrh. veitti margvíslegar aukafjárveitingar. Voru þær lagðar fyrir Alþingi á yfirstandandi ári? Nei. Voru þær lagðar fyrir Alþingi árið eftir? Nei. Árið þar á eftir? Nei. Einhvern tíma á kjörtímabilinu? Nei. Sjálfstfl. lagði verk sín aldrei, meðan hann fór með ríkisfjármálin, fyrir Alþingi, hvorki á yfirstandandi ári né á næstu árum þar á eftir. Lagði Sjálfstfl. aukafjárveitingar sínar 1984 fyrir Alþingi á því ári? Nei. Lagði hann þær fyrir Alþingi á árinu 1985? Nei. Á árinu 1986? Nei. Einhvern tíma á kjörtímabilinu? Nei. Hann lagði þær aldrei fyrir Alþingi. Lagði Sjálfstfl. aukafjárveitingar sínar á árinu 1985 fyrir Alþingi? Svörin eru á sama hátt nei og aftur nei. Þegar ég kom í fjmrn. biðu þar á borðum og í skúffum aukafjárveitingar Sjálfstfl. og fjáraukalögin sem Sjálfstfl. lagði ekki fyrir Alþingi frá öllum þeim árum sem Sjálfstfl. stýrði fjmrn., öllum. Og það kom í minn hlut á árunum 1988 og 1989 að leggja fyrir Alþingi aukafjárveitingar sem Sjálfstfl. ákvað 1983, 1984, 1985, 1986 og 1987. Og það sem meira er, það kom í minn hlut að leggja fyrir Alþingi til staðfestingar fjáraukalagafrumvörp fyrir öll þessi ár sem Sjálfstfl. stjórnaði fjmrn. Svo koma þessir menn hér upp og þykjast vera í stöðu til þess að gagnrýna það að núv. fjmrh. og ríkisstjórn leggur fyrir yfirstandandi þing frv. til fjáraukalaga fyrir verk okkar á þessu ári. Mennirnir sem aldrei þorðu, meðan þeir sátu í fjmrn. á þessum áratug, að leggja fyrir þingið sín verk eða sýna þjóðinni sín verk. Voru aukafjárveitingar ráðherra Sjálfstfl. lagðar fyrir þingið? Nei, aldrei. Það var ekki fyrr en á síðasta þingi, þegar núv. hæstv. ríkisstjórn hafði tekið við, sem þinginu var sýnd sú virðing og framfylgt var þeirri lagalegu skyldu, þeirri stjórnarskrárbundnu skyldu að leggja fyrir Alþingi þessi verk. Það er merkilegt að þessir menn skuli síðan hafa kjark og smekk til þess að koma hér upp og flytja þá ræðu sem hv. þm. Pálmi Jónsson flutti hér. Þegar hann var formaður fjvn. eða í ábyrgðarstöðu fyrir Sjálfstfl. á þessum árum, stóð hann hér þá upp og gagnrýndi það að aukafjárveitingar væru ekki lagðar fyrir Alþingi? Nei, aldrei. Hann kvaddi sér aldrei hljóðs um það. Gagnrýndi hann að fjáraukalagafrv. fyrir liðið ár væri ekki lagt fram á næsta ári? Nei. Hann gagnrýndi það aldrei, ekki ár eftir ár þegar Sjálfstfl. fór með þessa stjórn. Það er þess vegna mjög merkilegt að hv. þm. skuli hafa smekk í sér til þess að koma hér og gagnrýna með þeim hætti sem hann gerði þau vinnubrögð sem ég og ríkisstjórnin höfum sýnt í samskiptum við fjvn. og Alþingi, að leggja fyrir yfirstandandi þing okkar verk á þessu ári. Við sýnum þinginu og þjóðinni þá virðingu að leggja okkar verk fyrir þing og þjóð á því ári sem þau eru unnin. Við þurfum ekki að fara í felur með okkar verk eins og Sjálfstfl. Við þurfum ekki að skilja okkar aukafjárveitingar eftir í skúffum í fjmrn. fram á næsta áratug eins og Sjálfstfl. Við þurfum ekki að skilja okkar fjáraukalög eftir í skúffum í fjmrn. handa einhverjum fjmrh. árið 1997 til að leggja þær fram á sama hátt og Sjálfstfl. skildi allar sínar aukafjárveitingar, öll sín fjáraukalög, frá árunum 1983--1987 eftir í fjmrn. til þess að enginn fengi að sjá þær. Til þess að þingið fengi ekki að sjá þær og til þess að þjóðin fengi ekki að sjá þær. Það voru þessir menn sem voru að fela sín verk fyrir þinginu og þjóðinni sem hér koma svo upp og fara gagnrýnisorðum um að þetta skuli hér vera lagt fram. Það er rétt hjá hv. þm. Pálma Jónssyni að ég óskaði eftir góðri samvinnu við fjvn. Ég sagði fjvn. snemma á þessu ári að ég mundi leggja fram fjáraukalög þegar þing kæmi saman. Það var í fyrsta skipti í sjö áratugi sem fjmrh. sýndi fjvn. þann samstarfsvilja að láta hana taka þátt í sínum verkum á því ári. En ég verð að játa það að mér sýnist eftir þá ræðu sem ég heyrði hér áðan að þeir menn sem vöruðu mig við og sögðu að stjórnarandstaðan mundi ekki rísa undir þessu trausti hafi kannski haft meira til síns máls en ég taldi. Ég lagði þetta fjáraukalagafrv. fram í trausti þess að ríkur vilji væri hér í öllum flokkum til að taka upp þessi nýju vinnubrögð, til að fylgja þeim eftir. Að Sjálfstfl. væri búinn að sjá að sér, að hann væri búinn að átta sig á því að þau vinnubrögð sem hann viðhafði dygðu ekki, þau væru brot á lögum, þau væru jafnvel brot á stjórnarskránni, þegar hv. þm. fer að ýja að því hér áðan að það sem lagt er fram í þessu frv. sé brot á stjórnarskránni. Hv. þm. Pálmi Jónsson fór í sinni ræðu hvað eftir annað með staðlausa stafi. Hann fullyrti að ég hefði greitt út úr ríkissjóði á meðan fjvn. fjallaði um þær tillögur um aukafjárveitingar sem í fjáraukalagafrv. er að finna, meðan frv. var til meðferðar. Þetta er rangt. Það hefur ekki verið greidd út úr ríkissjóði ein einasta greiðsla meðan þetta frv. hefur verið til meðferðar í þinginu nema varðandi einn lið. Það eru útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir og ég óskaði sérstaklega eftir því að sú ákvörðun yrði borin upp í fjvn. og ég fékk skýrslu frá formanni fjvn. um að einhugur hefði verið í nefndinni um að samþykkja hana. Ég hef meira að segja verið gagnrýndur af hálfu forsvarsmanna útflutningsatvinnuveganna fyrir að ríkissjóður hefur ekki enn reitt fram endurgreiðslu á söluskatti upp á 390 millj. kr. sem lagt er til í þessu frv. Og ég hef ekki gert það vegna þess að Alþingi er ekki búið að samþykkja frv. Ég hef verið gagnrýndur af hálfu ýmissa aðila sem bíða eftir því að Alþingi staðfesti þessar greiðslur fyrir að hafa ekki greitt þær út úr ríkissjóði. Samt sem áður segir hv. þm. Pálmi Jónsson hér að það séu aðeins 200--300 millj. sem þingið þurfi að ákveða. Það er rangt.

Hvað sagði formaður fjvn.?

Formaður fjvn. flutti hér mjög góða ræðu þar sem hann rakti á ítarlegan og málefnalegan hátt þá eðlilegu erfiðleika sem því eru samfara að halda eftir 70 ára vanrækslu inn á þessa nýju braut. Og það sýnir best erfiðleikana að Sjálfstfl. þorði aldrei að ganga inn á þessa braut. Hann faldi sín verk. Hann faldi þau ár eftir ár í Stjórnarráðinu og sýndi þau aldrei þinginu. Ég lagði hér fram í fyrra öll fjáraukalagafrumvörp Sjálfstfl. sem Albert Guðmundsson hefði átt að leggja fram og sem Þorsteinn Pálsson hefði átt að leggja fram ef þessir menn hefðu haft kjark og dug til þess að sýna þjóðinni sín verk, sýna þinginu sín verk og leita eftir umboði og staðfestingu þingsins á þeim. Og Þorsteinn Pálsson hefði auðvitað líka sem forsrh. átt að beita sér fyrir því að í hans eigin ríkisstjórn árin 1987--1988 væri fjáraukalagafrv. fyrir ár hans sem fjmrh. lagt fyrir Alþingi. Það er nefnilega mikil lýðræðisleg breyting fólgin í því að þessi ríkisstjórn stígur þetta skref í fyrsta skipti í 70 ár. Og það er fullkomlega eðlilegt, eins og ég sagði á fundi með fjvn. þegar ég kom á fund nefndarinnar til að kynna nefndinni fyrstum allra það frv. sem hér var lagt fram og óskaði eftir því á fundinum að fjvn. tæki frv. til meðferðar og fyndi því það form sem henni fyndist eðlilegast. Nú kemur aftur á móti hv. þm. Pálmi Jónsson og fer að gera það að sérstöku gagnrýnisatriði að við í fjmrn. skyldum ekki ganga endanlega frá forminu áður en við lögðum frv. fram. Þegar ég lýsti því yfir á fundi fjvn. að það var þvert á móti minn vilji að eiga samvinnu við fjvn. í verki um það og lagði fram þá ósk á fundi með fjvn. að hún tæki virkan þátt í því að móta hið endanlega form frv. Nú er ég hins vegar gagnrýndur fyrir það af hv. þm. Pálma Jónssyni að hafa hvorki lagt frv. fram fullmótað né heldur hafa viljað samvinnu við fjvn. Þetta er rangt. Þvert á móti gekk ég á fund fjvn. til að óska eftir samvinnu við nefndina um málið og ég fagna því að nefndin hefur lagt á sig mikla vinnu til að finna frv. þann búning sem það birtist í hér í dag vegna þess að ég vildi ekki að það væri framkvæmdarvaldið eitt sem réði þessu formi. Ég vildi sýna þingræðinu þá virðingu og fjvn. þá virðingu að hún ætti líka stóran þátt í því að móta þetta fyrsta fordæmi um það hvernig fjáraukalagafrv. á yfirstandandi ári væri frágengið. Nú er það hins vegar talið gagnrýnisatriði að hafa gefið þinginu og fjvn. þetta vald. Hv. þm. Pálmi Jónsson og hv. þm. Sjálfstfl. verða að átta sig á því að það er lýðræðisleg afstaða þessarar hæstv. ríkisstjórnar að veita þinginu þátttöku í meðferð þessara mála og þar með ákvörðunarrétt vegna þess að með því að leggja fram fjáraukalagafrv. fyrir yfirstandandi ár er verið að skila aftur til þingsins valdi sem fyrrverandi ríkisstjórnir höfðu frá því tekið í 70 ár. Þess vegna er ósköp eðlilegt að sú ríkisstjórn sem það gerir veiti um leið þinginu og fjvn. fullan rétt og möguleika til að fara með málið.

Er ráðherrann búinn að fá málið loksins? Það er nú tími til kominn.

Það er nú tími til kominn að hv. þm. mæti í salnum.

... tala við hann um skattamálin. Það er gott að hann er farinn að tala.

Hv. þm. Halldór Blöndal gekk hér í salinn og hefur ekki hugmynd um hvað hér hefur fram farið og ætti að bíða og átta sig á því hvað er verið að ræða áður en hann byrjar að grípa fram í.

Ég heyrði það allt saman.

Það er þess vegna ljóst að í því frv. sem hér var lagt fram var til þess ætlast að fjvn. tæki virkan þátt í því að gefa frv. endanlegan búning. Það var til þess ætlast að fjvn. færi yfir þessa liði, hvern og einn fyrir sig og legði á þá mat. Þar með var verið að veita þinginu lögbundinn og stjórnarskrárbundinn rétt þess að gera það. Hins vegar er alveg ljóst að stór hluti af þeim upphæðum sem hér er um að ræða felst í launagreiðslum, tryggingagreiðslum og öðrum útgreiðslum úr ríkissjóði sem ekki eru bundnar við einstök verk eða tilteknar aukafjárveitingar sem svo eru kallaðar. Stærstur hluti þeirra 8 milljarða, sem hv. þm. gerir hér mikið úr, er þannig til kominn. Hins vegar er það ljóst að ef teknar eru þær hreinu aukafjárveitingar sem hér er rætt um í hefðbundnum skilningi þá hefur stór hluti af þeim greiðslum beðið eftir því að þingið afgreiddi frv. eða þá að leitað hefur verið eftir samþykki fjvn. við að greiða stærstu upphæðirnar meðan frv. hefur verið til meðferðar. Ég ætla ekki hér og nú að ræða við hv. þm. Pálma Jónsson um fullyrðingar hans um meðferð ríkisfjármála. Ég minni hins vegar á það vegna þess að hann hafði stór orð um það að allt það sem sjálfstæðismenn sögðu hér í fyrra hafi reynst rétt, að þm. Sjálfstfl. stóðu hér í stólnum í fyrra og sögðu að hallinn á ríkissjóði í ár mundi verða 10--15 milljarðar.

Það er rangt.

Það er rangt já, hann verður ekki 10--15 milljarðar. 

Er ekki hægt að fá nafn á honum?

( Forseti: Má ég biðja hv. þm. að leyfa hæstv. ráðherra að tala.) Já, það skal ekki standa á því að fá nafn á honum.

Ég skal lesa þessar ræður allar upp hér á eftir til þess að sýna fram á að ráðherrann fer með rangt mál.

Já, það skaltu gera, hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson. Maðurinn sem ekki þorði að sýna Alþingi aukafjárveitingar sem hann stóð að í menntamálaráðherratíð sinni. Hvernig stóð á því, hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson, að þú þorðir aldrei að sýna Alþingi aukafjárveitingarnar sem þú og Albert Guðmundsson og Þorsteinn Pálsson stóðu að hér þegar þm. var stuðningsmaður þeirrar ríkisstjórnar og ráðherrarnir voru að greiða úr ýmsum hagsmunamálum fyrir hv. þm.? 

Má ég biðja um hljóð í salnum.

Þegar ég tók hér við þá er það athyglisvert að þau einu ár sem ekki þurfti að leggja fram fjáraukalagafrv. fyrir voru árin þegar Ragnar Arnalds var fjmrh.  Hitt vil ég að hér komi fram að ég mun ekki láta þann ræðuflutning, þá afstöðu, þá útúrsnúninga, þær rangfærslur og það pólitíska skak, sem hv. þm. Pálmi Jónsson kaus að viðhafa í fyrsta sinn í 70 ár þegar frsm. minni hl. um fjáraukalög á yfirstandandi ári gerir grein ...  Hver er ástæðan fyrir því að hér var engin umræða í fyrra um fjáraukalögin fyrir 1983, 1984, 1985 og 1986? Hvernig stóð á því að ekki var farið lið fyrir lið ofan í aukafjárveitingar Sjálfstfl. með þessum hætti? Hvernig stóð á því að það var ekki farið lið fyrir lið í þær breytingar sem urðu frá fjárlagafrv. og yfir í ríkisreikning? Jú, ástæðan var sú að það var svo langt um liðið að menn höfðu ekki lengur á því áhuga. Það þjónaði ekki lengur pólitískum tilgangi, menn voru búnir að gleyma. Og það var þessi gleymska sem Sjálfstfl. treysti á. Þess vegna lagði hann frv. ekki fram. Þess vegna lagði hann verk sín ekki fyrir Alþingi. Hv. fjvn. hefur við erfiðar kringumstæður unnið mikið verk. Hún hefur á nokkrum vikum lokið að fjalla bæði um frv. til fjáraukalaga fyrir yfirstandandi ár og frv. til fjárlaga fyrir næsta ár. Mér er fullkomlega ljóst að mjög erfitt er að sinna því samtímis á fáeinum vikum að ljúka slíku verki. Hv. þm. Pálmi Jónsson gagnrýndi mig fyrir að þetta frv. væri seint fram komið. Það kom þó fram á fyrstu vikum þessa þings þar sem frv. Sjálfstfl. voru ekki enn fram komin mörgum árum seinna þegar ég settist í embætti fjmrh. Vissulega hefði komið til greina að leggja frv. fram í fyrstu eða annarri viku þings í stað þess að gera það í þriðju vikunni eins og gert var. Það gerir ekki gæfumuninn. Það sem skiptir hins vegar höfuðmáli er að með afgreiðslu á fjáraukalögum nú, með starfi ríkisstjórnarinnar og starfi fjvn. er búið að koma í veg fyrir að Sjálfstfl. geti á ný falið sín verk ef og þegar honum verður treyst fyrir meðferð ríkisfjármála á nýjan leik. Ég vænti þess að hv. þm. Pálmi Jónsson hafi manndóm og kjark þá til þess að gagnrýna ráðherra Sjálfstfl. á því sama ári fyrir þeirra verk og knýja þá til þess að fylgja því lýðræðislega fordæmi sem hér hefur verið skapað. Hv. þm. reyndi að gera mikið úr því að fjvn. hefði breytt í nokkru ýmsum tillögum. Sjálfsagt má hafa ýmsar skoðanir á þeim breytingum en eðli máls hlýtur þó að vera að þegar fjáraukalagafrv. er lagt fyrir þingið muni fjvn. fjalla um það og gera á því einhverjar breytingar. Þær breytingar snerta þó ekki meginatriði þessa frv. Allar meginlínur frv. eru staðfestar af meiri hluta fjvn. Sá grundvöllur sem lagður var af ríkisstjórninni, í samvinnu við fulltrúa ríkisstjórnarflokkanna í fjvn. áður en frv. var lagt fram, er staðfestur með þeim tillögum sem hér eru fluttar. Virðulegi forseti. Ég hefði kosið í þessari umræðu að geta farið öðrum orðum um ræður þær sem hér hafa verið fluttar, sérstaklega framsöguræðu minni hl., hv. þm. Pálma Jónssonar. Sú ræða gekk hins vegar svo fram af mér að ég get ekki orða bundist við þetta tækifæri. Ég ætla þó ekki að nota tíma minn hér til þess að ræða það sem hann sagði um stjórn ríkisfjármála, það mun ég ræða á öðrum vettvangi. Við munum fara yfir þá þróun og þann árangur sem ríkisstjórnin hefur náð í þeim efnum. Hitt var hins vegar nauðsynlegt í ljósi ummæla hv. þm., þeirrar aðferðar sem hann kaus, að setja það frv. sem við erum að fjalla hér um nú, í sögulegt ljós. Í sögulegt ljós þar sem stjórn Sjálfstfl. á ríkisfjármálunum er notuð til samanburðar. Þar sem staðreyndin er sú sem ég hef rifjað hér upp, að Sjálfstfl. skaut sér undan því að leggja sín verk fyrir þing og þjóð. Menn geta svo velt því fyrir sér hverjir eru meiri lýðræðissinnar, hverjir sýna þinginu meiri virðingu, þeir sem fela sín verk árum saman fyrir þinginu eða þeir sem leggja þau fram sama árið og þau eru unnin.

Málmfríður Sigurðardóttir Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú talað lengi og nokkuð strítt. Hann sagði að sá grunnur sem hefði verið lagður í fjmrn. fyrir þessu frv. sem hér er um að ræða hefði verið staðfestur af fjvn. Rétt er að í meginatriðum hefur það verið gert en fyrst og fremst vegna þess að annars var ekki kostur, greiðslur og skuldbindingar höfðu farið fram eins og hv. formaður fjvn. tók fram í sínu máli. Þegar frv. til fjáraukalaga var lagt fram í sl. nóvember höfðu menn að vonum ýmislegt við það að athuga og niðurstöður þess sönnuðu svo ekki varð um villst að áætlanagerð fyrir fjárlög ársins hafði ekki staðist. Auðvitað er öllum ljóst að ekki er framkvæmanlegt að gera fjárhagsáætlun sem stenst svo að ekki skeiki um krónu. Það sem ég gagnrýndi einkum við fjárlagagerð þess árs sem nú er að líða voru vísvitandi vanáætlanir sem sjá mátti fyrir að ekki yrði undan vikist að kæmu til greiðslu þótt síðar yrði. Réttmæti þessarar gagnrýni viðurkenndi hv. formaður fjvn. í ræðu sinni þann 9. nóv. sl. en lét þess jafnframt getið að menn hefðu ár eftir ár verið með vísvitandi rangar áætlanir við fjárlagagerð og þá skákað í skjóli þess að þingmenn hafi engan áhuga á niðurstöðum, aðeins á áætlunum. Því hafi menn talið í lagi að áætlanir væru ekki nákvæmar því enginn þingmaður nenni að gera veður út af niðurstöðunni þegar hún kemur seint og síðar meir. Þessu má öllu finna stað eins og hefur verið á undanförnum árum þegar lögð hafa verið og samþykkt margra ára gömul fjáraukalög eins og kom fram í umræðunni áðan. Ég lýsti því við 1. umr. að ég teldi til mikilla bóta að frv. til fjáraukalaga væri lagt fram á því ári sem þau tækju til, meðan mönnum væru enn í fersku minni afleiðingar þeirra ákvarðana og ráðstafana sem þar er að finna. Þá geta menn skoðað fjárlagafrv. næsta árs með tilliti til þeirra lagfæringa sem fjáraukalagafrv. sýnir að reynst hafa nauðsynlegar við fjárlög þessa árs. Þá er líka öllum augljóst hverju hlutverki fjáraukalög geta gegnt, þ.e. að grunnur fjárlaga næsta árs verði tryggari. Ég verð að lýsa efasemdum um að því markmiði hafi verið náð að þessu sinni. En fjáraukalög á því ári sem þau taka til kynnu að verða til þess að veita ráðherrum nokkurt aðhald um eyðslu séu þau lögð fram í tæka tíð. Það liggur hér fyrir svart á hvítu að tímamótafjárlögin sem afgreidd voru í byrjun ársins voru óraunhæf. Frv. sýnir að álögur á almenning hafa hækkað, skattar sem hlutfall af landsframleiðslu eru hærri nú en nokkru sinni fyrr og verðbólga hefur aukist meira en ætlað var. Lánsfjárþörf er rúmir 6 milljarðar. Stjórn ríkisfjármálanna er farin úr böndunum og gagnrýni minni hl. fjvn. á fjárlög ársins var fyllilega réttmæt. Sú er niðurstaðan. Ég ætla ekki að fjölyrða hér um einstaka þætti frv., þeir skýra sig að mestu sjálfir eftir að þskj. var komið í skiljanlegt form og eftir ágæta ræðu hv. formanns fjvn. Það eru aðeins tvö atriði sem ég vildi ræða hér þó að af nógu sé að taka. Þessi atriði vil ég taka til umfjöllunar, ekki af því að þær fjárhæðir sem þar er um að ræða skipti ríkissjóð í raun nokkru máli. Í allri þeirri súpu eru þær lítilvægar. Á hinn bóginn skipta þær verulegu máli fyrir þá sem ætlað var að njóta þeirra. Þá er fyrst til að taka að framlag til Kvennaathvarfs sem var 2 millj. var lækkað um 1 millj. Eru nú gæslumenn ríkissjóðs farnir að tína smælkið, ekki verður annað sagt. Í Kvennaathvarfinu vinna konur meira og minna í sjálfboðavinnu að ráðgjöf, fyrirbyggjandi aðgerðum og aðhlynningu við konur og börn sem orðið hafa fórnarlömb ofbeldis af ýmsum toga, ekki síst kynferðislegs ofbeldis. Þörfin fyrir athvarf og störf af þessu tagi er mikil og sívaxandi. Því fæ ég ekki séð rök fyrir því að skerða þessa upphæð sem litlu máli skiptir fyrir ríkissjóð. Þegar fregnir fóru að berast í fjölmiðlum fyrri hluta þessa vetrar um hve ofbeldi væri vaxandi á götum úti og jafnvel um hábjartan dag, sem vitaskuld getur bitnað á körlum jafnt sem konum, þá stóð ekki á aðgerðum. Löggæsla var hert, þá þurfti ekki að spara. Skjólstæðingar Kvennaathvarfsins eru konur og börn sem verða fyrir ofbeldi fyrst og fremst í heimahúsum og þar nær löggæsla ekki til, þar ríkir friðhelgi fjölskyldunnar. Þetta fólk flýr á náðir Kvennaathvarfsins, það á ekki í önnur hús að venda. Ekki þýðir að hringja til lögreglu. Og skilningur fjárveitingavaldsins nær ekki svo langt að veita þeim stuðning sem horfa á líf sitt meira og minna í rústum vegna ofbeldis af hálfu karlþjóðarinnar. Í öðru lagi vil ég nefna að framlag til UNIFEM, 620 þús. kr., var numið brott með því fororði að við niðurskurð væri fólk ekki dregið í dilka eftir kynjum. Þessi ráðstöfun og þessi orð lýsa satt að segja beinni fáfræði um hvers vegna framlag til þróunarhjálpar er veitt á þennan hátt. Þeir sem stýra aðstoð við svokallaðar ,,vanþróaðar þjóðir`` hafa í seinni tíð tekið upp þá stefnu að beina fjárframlögum í þróunaraðstoð í auknum mæli til kvennasamtaka af þeirri ástæðu að með því móti gagnast framlögin betur. Konur í þróunarlöndum hafa frá ómunatíð borið ábyrgð á þeim ráðstöfunum sem varða velfarnað fjölskyldunnar allrar og sú verkaskipting er skýrt afmörkuð. Þeir sem starfa að þróunarhjálp meta það svo að fjárframlög séu betur komin í höndum kvenna, þá sé tryggt að þau fari til þeirra mála sem ætlað er og nýtingin verði betri því konur hafi betri skilning á því hvað öllu samfélaginu sé til hagsbóta. Þessi skoðun hefur verið staðfest á alþjóðavettvangi. Niðurskurðurinn á þessari litlu fjárhæð er táknrænn. Hann lýsir ákveðnu viðhorfi, viðhorfi sem er ekkert annað en lítilsvirðing á konum og því sem konur starfa að, hvar sem er í samfélagi okkar og jafnvel með öðrum þjóðum. Þetta viðhorf er mönnum svo inngróið að þeir vita ekki einu sinni af því sjálfir. Það birtist ósjálfrátt í margvíslegum myndum og um það mætti nefna ótal dæmi. UNIFEM mun hafa frétt af þessu fyrirhugaða framlagi og sennilega er það af þeim sökum sem nú er fram komin tillaga í meiri hl. fjvn. um að UNIFEM fái eina milljón á fjárlögum næsta árs, svona til að komast hjá því að Ísland verði sér til skammar á alþjóðavettvangi enn frekar en orðið er í sambandi við þróunarhjálp. Ég get ekki annað en lýst furðu og hneykslun á öllum þessum vinnubrögðum þó ég fagni því auðvitað að menn hafi séð að sér í sambandi við UNIFEM en áreiðanlega var það ekki virðing fyrir störfum kvenna sem réði þessum sinnaskiptum. Ég ætla ekki að lengja mál mitt, hæstv. forseti, en að lokum vil ég segja þetta: Allar spár stjórnarandstöðunnar varðandi fjárlög um þetta leyti í fyrra hafa ræst þó ekki væri hlustað á þær þá. Því er okkur ekki fært að standa að afgreiðslu þessa frv. í heild þó við getum mælt með sumum af þeim brtt. sem þar koma fram og sem við höfum unnið að. En ábyrgðin er ríkisstjórnarinnar allrar og þeirra sem hana styðja.

Alexander Stefánsson Virðulegi forseti. Þessar umræður sem hér hafa farið fram hafa um marga hluti verið merkilegar og um leið skrautlegar. Ég ætla ekki að flytja hér langt mál vegna þess að í ítarlegu nál. og framsögu formanns fjvn. koma öll efnisatriði fram í sambandi við þessi fjáraukalög sem eru að sjálfsögðu meginatriðið í þessu máli. Ég vil þó segja í upphafi, og endurtaka raunar það sem ég lét koma fram við 1. umr. þessa máls á haustinu þegar þetta frv. var lagt fram, að ég taldi og tel að hér hafi verið brotið blað í meðferð ríkisfjármála og er þess vegna fagnaðarefni okkar allra sem höfum á undanförnum árum, bæði í gegnum fjvn. og í afskiptum okkar af fjárlögum, lagt áherslu á að hér yrði að verða á breyting því að svo mikið hefur komið fram í meðferð fjármála og fjárlaga að hér þurfti að gera breytingu. Um það eru allir sammála. Þess vegna fagna ég því frumkvæði sem hæstv. fjmrh. viðhafði, að ganga til móts við þessar kröfur með því að undirbúa og leggja fram frv. til fjáraukalaga hér á hv. Alþingi samhliða eða nær samhliða fjárlagafrv. næsta árs. Þetta er nýjung og þess vegna er ástæða til að undirstrika gildi þessa og fagna því sérstaklega að þetta var gert. Ég er í engum vafa um að meðferð þessara mála núna að því er varðar fjárlagafrv. fyrir árið 1990 tekur mið af þessu frv. og jafnframt ríkisreikningi fyrir sl. ár sem liggur jafnhliða til meðferðar í nefndinni. Þetta hefur gert það að verkum, eins og kom raunar fram við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1990, að nefndin lagði miklu, miklu meira að sér við að bera saman fjáraukalög, ríkisreikning og fjárlagafrv. og hafði að markmiði að gera fjárlagafrv., sem senn kemur til lokaafgreiðslu, miklu raunhæfara og markvissara en annars hefði verið. Auðvitað er ég ekki með þessum orðum að fullyrða að allt sé fært til betri vegar í væntanlegum fjárlögum fyrir næsta ár. En eitt er öruggt og víst. Hefðu fjáraukalög fyrir yfirstandandi ár ekki verið komin til sögunnar hefði sjálfsagt verið öðruvísi á því tekið. Þetta er m.a. skýringin á því að fjvn. lagði til hækkanir við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 1990, sem margir gagnrýndu en reyndust við nánari skoðun sömu aðila vera raunhæft spor í rétta átt. Og það hafa engin haldgóð mótmæli komið fram við eitt einasta atriði sem hrekur þessa skoðun. Ég vil einnig segja eins og ég meina, út af því sem fram hefur komið hér í umræðunni, að ég tel að allir, hvar í flokki sem þeir standa við fjárlagagerð, hafi sýnt raunsæi í sambandi við meðferð þessara mála og tekið fullan þátt í að færa hér hluti í betra horf, algjörlega burt séð frá fortíð manna, hvort þeir eru syndugir eða syndlausir í sambandi við þessi mál, það er aukaatriði. Samstaðan er það sem máli skiptir. Og ég vil um leið taka fram af gefnu tilefni að bæði hæstv. fjmrh. og starfsmenn í Hagsýslu og fjmrn. og raunar öllum ráðuneytum hafa tekið virkan þátt í þessari yfirferð. Og af því það hefur ekki komið fram hér áður svo ég hafi heyrt, var vinnu fjvn. við þetta verk þannig háttað að allir sem í hlut áttu voru kallaðir til yfirheyrslu. Við kölluðum á okkar fundi forráðamenn í hverju einasta ráðuneyti, í öllum helstu ríkisstofnunum, til að bera saman ríkisreikning fyrir 1988, fjáraukalög fyrir árið 1989 og fjárlögin 1990. Þannig er það algjörlega úr lausu lofti gripið að nokkurt ráðuneyti eða opinberar stofnanir hafi farið varhluta af því að átta sig á því hvaða vinnu var hér verið að vinna og hver niðurstaðan hefur orðið. Ég tel ástæðu til þess að láta þetta koma fram vegna þess að þegar ég kom hér í húsið í dag sagði einn merkur þingmaður við mig: ,,Það lítur helst úr fyrir það að fjvn. Alþingis í dag haldi að hún ein stjórni Íslandi og fjármálum á Íslandi.`` Svo mikið var þessum ágæta manni niðri fyrir. En þetta sýnir kannski í hnotskurn hversu andvaralausir hv. þm., margir hverjir, virðast vera um að það þurfi að koma fjármálum ríkisins í réttara form og taka þau réttum tökum eins og hér er verið að gera og í fullu samræmi við stjórnarskrá íslenska ríkisins. Ég tel ástæðu til þess að draga þetta hér fram til þess að hv. þingmenn sem e.t.v. heyra mál mitt átti sig á því að hér er miklu meiri framför og miklu meira og þýðingarmeira mál um að ræða en margir hafa áttað sig á. Við getum aldrei náð tökum á því að meðhöndla fjármál ríkisins á réttan hátt nema slík vinnubrögð séu innleidd sem hér er verið að gera tilraun til. Ég vil einnig segja það hér að auðvitað útilokar þetta fjáraukalagafrv. sem við erum að fjalla um ekki það sem liggur augljóslega fyrir, að þegar árið 1989 verður gert upp bæði hjá ráðuneytum og ríkisstofnunum fer auðvitað ekki hjá því að sú staða geti komið upp að leggja þurfi fram ný fjáraukalög, lokafjáraukalög fyrir árið 1989. Og mér dettur ekki í hug að halda að desembermánuður til loka muni ekki leiða af sér einhverjar aukagreiðslur eða mismun frá gildandi fjárlögum sem verður auðvitað að fá staðfestingu Alþingis á þegar þær liggja fyrir. Enginn þarf að halda að þetta frv. sem hér liggur fyrir útiloki slíka möguleika, síður en svo. En aðalatriðið er að farið sé rétt að málum og ekki sé dregið að láta þau aukaútgjöld sem annaðhvort þarf að gera eða koma í ljós við uppgjör opinberra stofnana koma fram á réttan hátt í nýjum fjáraukalögum. Ég held að ástæða sé til að taka þetta fram. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að tefja hér tímann á því að rekja hinar ýmsu till. sem hér liggja fyrir, en ég vil undirstrika að þessar brtt. nefndarinnar, bæði til hækkunar og lækkunar, ganga einvörðungu út á það að við erum að taka afstöðu til raunveruleikans miðað við daginn í dag, eða um leið og frv. var afgreitt frá nefndinni. Það er aðalatriði. Og þótt einhverjar tölur hér í kunni að hafa annan bakgrunn en við fengum upplýsingar um þá er að sjálfsögðu hægt að lagfæra það. Ekki ætti að þurfa að ræða um það, svo sjálfsagt er það. En þær tölur og þær breytingar, sem í þessu fjáraukafrv. eru lagðar fram, eru byggðar á þeim upplýsingum sem nefndin hafði, bæði frá ráðuneytum og stofnunum. Ég hefði gjarnan viljað ræða nokkur atriði sem hér komu fram. Eitt get ég ekki látið fram hjá mér fara og það er í sambandi við verkaskiptalögin. Ég tel að ákaflega mikilvægt sé núna á þessari stundu þegar við erum að afgreiða fjáraukalögin og fjárlögin fyrir árið 1990 að málunum sé stillt saman þannig að ekki sé efnt til ófriðar við sveitarfélögin um þessi mál. Svo mikið var búið að leggja í þessar verkaskiptabreytingar milli ríkis og sveitarfélaga að við megum ekki stofna til ófriðar sem komi í veg fyrir að þessi mál geti þróast á eðlilegan máta. Auðvitað eru alltaf agnúar í upphafi þegar verið er að gera svona mikla kerfisbreytingu. En ég vona að aðilar leggi sig fram um að ná samkomulagi um þessi mál þannig að breytingin þróist fram á réttan hátt. Það er ábyggilega öllum aðilum til sóma og um leið verður það ef vel tekst til allri þjóðinni einnig til góðs. Ég vil svo að lokum segja, virðulegur forseti, að aðalatriði þessa máls er að hér er verið að gera breytingu, hér er verið að leggja til breytingu á meðferð ríkisfjármála sem á að skapa ný vinnubrögð. Það er aðalatriðið. Við erum hér að stefna inn á nýja braut, að reynt sé að draga úr því að meðferð fjármála sé í lausu lofti eins og oft hefur verið og upplýsingar þar um komi ekki fram á réttum tíma. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að hv. alþm. kynni sér það lagafrv. sem nú er að koma fram frá allri fjvn. um meðferð ríkisfjármála. Ég er viss um að ef samstaða tekst um að gefa því frv. lagagildi þá stöndum við hér á allt öðrum grunni en nokkurn tímann hefur verið í meðferð ríkisfjármála á Íslandi. Og það væri árangur sem bæði nútíð og framtíð gætu hælt sér af.

Menntamálaráðherra (Svavar Gestsson) Virðulegur forseti. Við erum hér að fjalla um merkilegt mál. Satt að segja eitt af merkustu málum þingsins. Hér er uppi tilraun af hálfu hæstv. ríkisstjórnar og hæstv. fjmrh. til að koma nokkru skipulagi á meðferð aukafjárveitinga, þannig að þingið geti fjallað um þær á sama ári og ákvarðanir eru teknar. Við þessa vinnu er lögð á það mikil áhersla, bæði af hæstv. fjmrh. og formanni fjvn., að reyna að stuðla að sem allra víðtækastri samstöðu í þinginu um hina efnislegu meðferð málsins, burt séð frá afstöðu manna til einstakra þátta. Ég held að það sé mjög mikilvægt að menn gleymi sér ekki í umræðum um þetta mál svo að menn hafi ekki í huga þessa staðreynd vegna þess að það getur ráðið úrslitum um framtíðina hvort sæmilega til tekst um meðferð þessa máls nú. Það getur ráðið úrslitum um framtíðina á þann veg að trúnaður skapist milli framkvæmdarvaldsins annars vegar og þingsins hins vegar um meðferð mála af þessu tagi og ekki aðeins þessa máls heldur einnig annarra mála. Ég held þess vegna að það sé ákaflega mikilvægt sem kom hér fram hjá hæstv. fjmrh., að auðvitað verður að brýna stjórnarandstöðuna á því að hún á mjög ríkar skyldur í máli af þessu tagi, ekki síður en stjórnarmeirihlutinn. Það er satt að segja ekki mjög frjótt á þessu stigi málsins að menn komi hér upp með þeim hætti sem hv. 2. þm. Norðurl. v. gerði og kalli heilagur, heilagur, eins og hv. þm. sé að koma inn á Alþingi í dag en hefur þó setið á þingi a.m.k. tvisvar sinnum lengur en sá sem hér stendur. Auðvitað vitum við báðir, ég og hv. 2. þm. Norðurl. v., að í þessum málum hefur víða verið brotalöm um áratuga skeið og um það erum við í raun og veru öll sammála. Ég sé t.d. að hv. 1. þm. Reykn. er ekki sammála mér um þetta. Hann telur að halda eigi áfram því aukafjárveitingakerfi sem Sjálfstfl. viðhafði hér um skeið, hann vill það. Ég hefði haldið að allir þingmenn ættu að geta sameinast um að koma eðlilegri og betri skipan á þessi mál. Og ég er sannfærður um það, hvað sem hver segir, að vilji er til þess í öllum flokkum og hjá öllum þingmönnum að taka betur á þessum málum en verið hefur. Ég kannast a.m.k. ekki við að menn hafi áhuga á því að fara illa með það vald sem þeim er gefið að því er þessi mál varðar. Þó að við höfum dæmi um mjög gagnrýniverða hluti ætla ég ekki að fara að rifja þá upp hér vegna þess að þeir sem helst ætti kannski að gagnrýna eru fjarri. Ég vil, í sambandi við vinnubrögð fjvn. almennt, segja að ég tel að fjvn. Alþingis þurfi ekki einasta að yfirheyra forstöðumenn stofnana og ráðuneyta, ég tel að fjvn. Alþingis eigi að kalla til viðtals þá ráðherra sem bera ábyrgð á málaflokkum þá og þá. Ég tel að fjvn. eigi að fá hjá viðkomandi ráðherrum upplýsingar um hvaða áherslustefnu þeir sjálfir vilja fylgja. Í hvaða röð vilja þeir fara í hlutina. Ég er ekki að segja þetta vegna þess að ég ætlist til þess að fjvn. fallist á það sem frá þessum ráðherrum kemur á hverjum tíma, en ég er sannfærður um að slík málsmeðferð skýrir málin til lengri tíma og betur heldur en að byggja afstöðu sína einvörðungu á því sem kann að koma frá embættismönnum þá og þá. Allir sem verið hafa ráðherrar einhvern tíma þekkja það að ráðherrann hefur yfirleitt yfirlit yfir flesta meginþætti þeirra pólitísku mála sem ráðuneytið er að fjalla um. Þess vegna er í raun og veru auðveldara fyrir ráðherrann að svara fyrir þá þætti sem fjvn. er kannski fyrst og fremst að fjalla um frekar en að hún sé að fjalla um almenn afgreiðslumál og formlegheit sem í raun og veru snerta ekki hina pólitísku deilu sem er uppi þá og þá í þinginu eða milli þings og þjóðar eða með þjóðinni. Þetta held ég að sé mjög mikilvægt satt að segja að leggja áherslu á. Ég held líka að í umræðu af þessu tagi sé óhjákvæmilegt að koma hér að einum þætti sem ég hef á undanförnum árum sannfærst betur og betur um miðað við þau ráðuneyti sem ég hef starfað í. Það er að stofnanir ríkisins og fagráðuneytin séu gerð ábyrg fyrir sínum fjármálum, þannig að t.d. stofnanir eins og þær sem heyra undir mig núna, segjum Sinfóníuhljómsveit Íslands eða Þjóðleikhúsið  sig oftar. En það gæti auðvitað gerst að menn stæðu frammi fyrir einhverju slíku einhvern tímann ef menn ekki yggðu að sér í tíma. Þetta vil ég leggja á áherslu. Ég held með öðrum orðum að það að flytja ábyrgð út til stofnana, út til ráðuneytanna, þýði betri stjórn á málunum heldur en okkur hefur auðnast að ná til þessa. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega endurtaka að ég held að mjög brýnt sé fyrir fjvn. að fá yfirlit yfir hvert viðkomandi ráðherra er að halda með sínu starfi. Þegar menn eru að fást við að starfa sem ráðherrar eiga þeir að setja hlutina upp í forgangsröð. Það er alveg sama hvort þeir eru í landbrn., félmrn., heilbrrn. eða menntmrn. Menn eiga að raða hlutunum í forgangsröð. Ég hef hins vegar orðið fyrir því, sem fagráðherra í nokkrum ráðuneytum, að mjög er erfitt að ná því að vinna að framkvæmd faglegrar stefnu og forgangsröð af því að tengslin á milli fjvn. og fjmrn. annars vegar og fagráðuneytisins hins vegar eru af einhverjum ástæðum ekki nægilega góð. Ég þekki þetta t.d. ákaflega vel úr heilbrmrn. þar sem ég vann á fjórða ár. Þar gerði ég tilraun til þess að móta stefnu til 15 ára um uppbyggingu heilbrigðisstofnana, bæði heilsugæslustöðva og sjúkrahúsa hér á landi. Ég lagði drög að þeirri stefnumótun fyrir þáv. ríkisstjórn og fyrir þáv. stjórnarmeirihluta á þeim tíma og ég fann það strax, og segi það engum til lasts, að menn þoldu þessa stefnumótun í raun og veru mjög illa af því að menn sáu að þeirra pláss, að þeirra byggðarlag, að þeirra áhersla var ekki nákvæmlega þar í röðinni sem menn höfðu viljað. Þetta er auðvitað stóri vandinn, finnst mér, við að stýra fjármálum ríkisins, að menn þola aldrei að bíða. Menn þola aldrei að gera sér grein fyrir því að hlutirnir taka tíma. Þess vegna held ég að ef fagráðuneytin og fjvn., Alþingi og fjmrn. gætu sameinast um faglega stefnu í hverjum málaflokki fyrir sig stæðum við ekki frammi fyrir áýtingi og deilum um minni háttar mál eins og við gerðum oft á undanförnum árum og áratugum. Þetta er mér, satt að segja, virðulegi forseti, mikið umhugsunarefni og mikið kappsmál að á þessu verði hægt að taka. Og ég held að sú tilraun sem nú er gerð, að leggja hér fram frv. til fjáraukalaga, leggja hér fram ríkisreikninga nokkuð hratt, sú tilraun sem gerð er af hálfu fjvn. að fara rækilega ofan í saumana á hlutunum, sú tilraun sem gerð er í sumum ráðuneytum að móta stefnu til lengri tíma --- ég held að þetta beri allt að þeim brunni að við getum náð því marki að verða með sæmilega stýringu á þessum málum. Í grannlöndum okkar er það þannig að þjóðþingin fjalla um fjárlög og fjárlagaramma, fyrst fyrir ríkið í heild, síðan fyrir hvern þátt fyrir sig. Ég held að það sé til umhugsunar hvort ekki kæmi til greina að menn hefðu sérstakar fjárlagaumræður, segjum t.d. um mennta- og menningarmálaráðuneytið ellegar landbrn., þannig að menn sæju hlutina bæði í hinu stóra samhengi og eins innan viðkomandi ráðuneytis. Eitt af því sem mér fannst mjög óþægilegt þegar ég fór með heilbrrn. var það að á heilbrrn. eru gífurlega stórar tölur, upp á milljarða og aftur milljarða og tugmilljarða. Mér finnst stundum að þessar tölur séu ekki gagnsæjar fyrir Alþingi. Mér finnst stundum að menn viti ekki í raun og veru hvað er á bak við þessar tölur, t.d. sjúkratryggingatöluna hjá Tryggingastofnun ríkisins. Ég held að það væri til bóta fyrir fagráðherrann sem fer með heilbrigðismál á hverjum tíma að fá hér umræðu um heilbrigðismál í heild, ekki aðeins faglega umræðu heldur líka fjárhagslega umræðu í leiðinni. Reynsla undanfarinna ára er því miður sú að menn hafa fjárhagslega umræðu fyrir áramót, svo hafa menn fínu frumvörpin og faglegu umræðuna eftir áramót, og yfirleitt rímar þetta ekki, satt best að segja, virðulegi forseti. Ég held að það yrði til bóta ef við næðum stefnulegri umræðu um heilbrigðismál og fjármál heilbrigðisþjónustunnar, um menntamál og fjármálin þar, tækju svo einn dag í hvern þátt fyrir sig. Þær umræður væru mikið gagnlegri fyrir þjóðina, liggur mér við að segja, en margt af því sem hér fer fram í þingsölum. Þetta leyfi ég mér að nefna, virðulegi forseti, inn í þessa umræðu. Ég vil svo geta þess að í sambandi við það frv. til fjáraukalaga sem hér liggur fyrir og þær brtt. sem hér liggja fyrir hef ég af minni hálfu tvær athugasemdir. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir að aukafjárveiting vegna Þjóðarbókhlöðu verði felld niður. Það gengur ekki af því að búið er að gera bindandi verksamning um það að nota þessa fjármuni. Ég vil einnig nefna að það þarf að taka til sérstakrar athugunar þá fjármuni sem í frv. voru ætlaðir til meðferðarheimilis fyrir unga fíkniefnaneytendur. Þetta meðferðarheimili er ekki farið af stað. Það fer af stað á næsta ári, en þeir fjármunir sem ætlaðir eru í fjáraukalagafrv. eru ætlaðir til undirbúnings, hafa ekki verið greiddir út enn þá. Og hvernig hefur þetta þá verið fjármagnað? Það hefur verið fjármagnað af öðrum rekstrargjöldum Unglingaheimilis ríkisins. Þetta nefni ég hér til skýringar og ég tel að eðlilegt sé og nauðsynlegt að það komi hér fram af minni hálfu. Nú geta menn auðvitað komið upp og sagt að þetta sé nú eins og annað hjá þessari hæstv. ríkisstjórn, að það sé nú þannig að meiri hl. fjvn. sé að leggja þetta til og svo komi nú bara einn ráðherrann og segi þetta. Þá erum við komin að þessum viðkvæma punkti í lýðræðinu sem menn virðast stundum eiga ákaflega erfitt með að skynja og skilja, sem sé þessum: Ráðherrar í núv. ríkisstjórn eru ekki sem slíkir að gera þær tillögur í einstökum atriðum sem hér eru uppi. Fjvn. hefur auðvitað sjálfstæði til að fjalla um þessa hluti lið fyrir lið og hlýtur að gera það, og henni er skylt að gera það. Ég held að við þurfum að venja okkur á þau vinnubrögð hér á hv. Alþingi að ríkisstjórnin hafi tiltekna stöðu, fjárveitingavaldið tiltekna stöðu en það sé ekki með þeim hætti að menn séu reyrðir saman á höndum og fótum svo að segja fyrir fram um hvert einasta atriði. Ég held að við þurfum með öðrum orðum stundum að breyta Alþingi í eins konar þróunarverkefni í lýðræði þannig að menn venji sig við að hlutirnir geti kannski verið með pínulítið öðrum hætti en þeir kunna að vera fyrirskrifaðir af einhverri forustu þá og þá. Fjáraukalagafrv. er í raun og veru einmitt þessi lýðræðislega áhersla, að gera hlutina fyrir opnum tjöldum. Og það er fróðlegt að einmitt þessi umræða skuli fara fram nú, 1989. Það eru 10 ár síðan hér á Alþingi fór fram einmitt mikil umræða um opin vinnubrögð Alþingis og nefnda Alþingis og ríkisstofnana. Sú umræða fór fram undir forustu nokkurra nýrra þingmanna sem þá sátu á Alþingi og ég minnist þess að það voru ýmsir þingmenn sem þá höfðu setið lengi, eins og hv. þm. Pálmi Jónsson, sem töldu að áherslurnar varðandi opna umræðu og opnar áherslur væru fjarstæða. Mín skoðun er sú að auðvitað eigi fjvn. Alþingis ekki aðeins að fjalla um málin með viðtölum við einstakar stofnanir og forráðamenn þeirra og ráðherra þá og þá. Ég tel einnig að Alþingi eigi að efna til opinna funda með forráðamönnum ríkisstofnana af margvíslegu tagi, opinna funda þar sem almenningur fær að heyra það sem spurt er um, því að hér á ekki að vera neitt að fela. Það á að kalla til opinna funda þingmanna með stofnunum eins og t.d. Landsvirkjun eða Seðlabanka svo að ég nefni dæmi. Og mér finnst það satt að segja umhugsunarvert, virðulegi forseti, að þessi mikla og sterka umræða um opnar áherslur sem fór hér fram 1978 og 1979 skuli núna hafa hljóðnað með þeim hætti sem raun ber vitni um, horfandi þó á þann veruleika að framlagning fjáraukalagafrv. á árinu 1989 og breyttar áherslur í stjórn landsins eru að mörgu leyti árangur af þeirri umræðu sem hófst á árinu 1978 og 1979 og hún þarf að ná enn þá lengra í verki, virðulegi forseti.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Við ræðum hér frv. til laga um fjáraukalög fyrir árið 1989. Og vissulega er það rétt sem hæstv. fjmrh. sagði að þetta hefur ekki verið gert áður, að ræða fjáraukalög þess árs sem er að líða áður en að áramótum er komið. Það eru vissulega ástæður fyrir því og þær með þeim hætti að þessar umræður eiga fyllilega rétt á sér, og margt af því sem hæstv. menntmrh. sagði hér áðan eru athugasemdir sem Alþingi ætti að taka eftir því að eins og hann ræddi með hvaða hætti fjárveitingavaldið á að fylgjast með voru það margar ágætar hugmyndir sem hann kom með hér áðan. Hann sagði hins vegar að það hefði viðgengist um áratuga skeið óráðsía og annað eftir því í sambandi við þessa hluti og hristi ég höfuðið til að mótmæla því. Ég kannaðist ekki við að þessir hlutir hefðu ekki verið í nokkuð góðu lagi fyrir einum áratug síðan miðað við þá hluti og miðað við það hvernig að þessum málum var þá staðið, hvað snerti ríkisbókhald, hvað snerti Ríkisendurskoðun og hvað snerti endurskoðun þá sem Alþingi hafði og hefur með að gera. Hæstv. fjmrh. hélt hér ræðu og lét gamminn geisa eins og stundum áður. En það kemur stundum fyrir þennan ágæta ráðherra að fara svo hratt yfir að hann gleymir að hafa réttar staðreyndir með og gleymir að líta á ýmislegt sem hann þarf að horfa á þegar hann er að gera grein fyrir sínum málum. Hann var að ræða um það með hvaða hætti hefði verið staðið að framlagningu fjáraukalaga hér á Alþingi og einmitt í sambandi við það orðaði hæstv. menntmrh. það ,,um áratuga skeið``. Ég tók þar með eftir því að hæstv. fjmrh. hafði tekist a.m.k. að villa um fyrir hæstv. menntmrh. Hann hafði tekið hann trúanlegan miðað við það sem hann hafði sagt svo að mér datt í hug að það væri þá ekki úr vegi að ég kæmi upp og færi yfir þetta með hæstv. fjmrh. til þess að hann a.m.k. vissi hvernig hlutirnir hefðu verið að gerast og það hvarflaði ekki að mér að hann gerði sér ekki grein fyrir hvaða fjáraukalög hann hefði verið að flytja hér á Alþingi. Sjálfur hafði ég, þegar hann kom hér fyrst með frv. til laga um ríkisreikning og frv. til fjáraukalaga, talað hér úr þessum ræðustól og lýst ánægju minni yfir því að þannig skyldi til þessa verks gengið. Og ég segi það hér að það sem við erum hér að ræða, efnislega, þ.e. fjáraukalög fyrir þetta ár, er af hinu góða. Það er hins vegar aldrei af hinu góða ef ekki er farið rétt með þegar verið er að ræða um svo þýðingarmikla hluti sem fjárlög eða fjáraukalög og gera upp dæmið. Ég ætla því að leyfa mér að rifja upp og hverfa hálfan, jafnvel hálfan annan áratug aftur í tímann og benda á að á þinginu 1977--1978 flutti þáv. fjmrh. fjáraukalög bæði fyrir árið 1975 og 1976, einfaldlega vegna þess að þegar hann tók við hafði verið dráttur á framlagningu fjáraukalaga, á framlagningu ríkisreiknings og sá fjmrh. vildi ekki viðhafa þessi vinnubrögð og frv. til fjáraukalaga og ríkisreiknings voru því lögð fram á næsta þingi eftir fjárlagaárið. Þetta var þá ekki hægt fyrr, einfaldlega vegna þeirra starfsaðferða sem giltu og unnið var eftir sem er búið að gerbreyta frá þeim tíma. Ef við höldum svo áfram og víkjum að fjáraukalögum fyrir árið 1977 þá hverfur sá ráðherra úr ráðherrastól á miðju ári 1978. Og í byrjun maí 1979, þ.e. á þinginu 1978--1979, næsta þingi á eftir, eru fjáraukalög lögð fram, þá tilbúin. En hvað gerist svo? Nýr fjmrh. er tekinn við. Þessi sem var 1974--1978 var úr Sjálfstfl., og mér virtist svona í ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan að hann væri að tileinka hana fyrrv. fjármálaráðherrum Sjálfstfl.

Á þessum áratug.

Á þessum áratug. Þá skulum við halda okkur við hann.  Árið 1978 gerist framsóknarmaður fjmrh. Hann var að vísu í stuttan tíma, til 1979, og þá tók við alþýðuflokksmaður, maður sem í dag skipar stöðu formanns fjvn. Hann sat að vísu ekki nema í örfáa mánuði, eins og mér heyrðist hæstv. fjmrh. vilja orða það um þann sem á eftir kom. En fjáraukalög fyrir árið 1978 eru lögð fram á Alþingi í marsmánuði 1982. Hver skyldi þá hafa verið orðinn fjmrh.? --- Ja, nú segir hæstv. fjmrh. ekki neitt.  fjármálaráðherra, er flutt 1988. Hvað var fjmrh. 1980--1983 að gera? Ekki trúi ég því að hann hafi verið að reyna að fela eitthvað sem þessir hæstv. fyrrv. ráðherrar höfðu verið að gera. Það hvarflar ekki að mér. Og þá kem ég að því frv. sem hæstv. núv. fjmrh. flutti líka. Hann flutti fjáraukalög fyrir árið 1979, en það var á síðasta áratug sem þau fjárlög höfðu verið í gildi. Hann flytur hér frv. til fjáraukalaga fyrir árin 1981, 1982, 1983, 1984, 1985 og 1986. Fjáraukalög fyrir sex ár. Og hvernig skiptist þetta? Alþýðubandalagsfjármálaráðherra í þrjú ár og sjálfstæðisfjármálaráðherra í þrjú ár. Þá höfum við nú þessar upplýsingar allar hér á borðinu. Ég er ekki með þessu, hæstv. fjmrh., að mæla þessu bót.

Það lyktar nú af því.

Það lyktar ekkert af því og því til staðfestingar, eins og ég sagði hér áðan, vék ég að því að þegar hæstv. fjmrh. lagði þessa hluti hér fram, lagði fram þessi frv. og frv. um ríkisreikningana, reyndi ég einmitt að mæla með því að hlutirnir gerðust, yrðu afgreiddir hér eins fljótt og mögulegt væri. Það er þess vegna að mínum dómi ekki ástæða fyrir hæstv. fjmrh. að koma hér upp nú, þegar verið er að gagnrýna þá fjármálastjórn sem er hjá núv. ríkisstjórn, m.a. með því sem þetta fjáraukalagafrv. sem við fjöllum um hefur í efnisinnihaldi, að reyna að breiða yfir það allt saman og koma upp og segja: Ja, hvernig var þetta í fyrra og hittiðfyrra? Hvernig hefur þetta verið hjá sjálfstæðismönnum í 70 ár? Og hann var meira að segja um tíma steinhissa á því að hv. 2. þm. Norðurl. v. hefði ekki látið í sér heyra fyrir 70 árum í sambandi við þessi mál. Ég held að það hvernig að þessu hefur verið staðið sé út af fyrir sig lærdómur fyrir okkur. Við höfum verið að vinna þessi mál betur, en ég vil benda á hverjir það voru sem ekki treystu sér til þess, hvorki að skila ríkisreikningi hér á næsta þingi eftir fjárlagaárið né fjáraukalögum, og hef ég þá í huga fjáraukalög fyrir sex ár, þar af þrjú alþýðubandalagsár, þrjú þau fyrri, 1981, 1982 og 1983. Fjárlagagerð er eitt þýðingarmesta verkefni sem alþingismenn hafa með að gera. Það hefur því miður oft viljað brenna við að fjármálaráðherrar hafa ekki viljað virða samþykktir Alþingis og fjárveitingar því átt sér stað utan við ramma þess. Ég er þeirrar skoðunar að það að veita fjárveitingar til annars en verkefna sem þegar er búið að ákveða, vegna vanreiknings eða einhvers þess sem upp hefur komið frá því að fjárlög voru samþykkt, geti fjmrh. ekki gert öðruvísi en að hafa til þess samstarf við fjvn. og með fullri vitund og vitneskju og vilja hennar til þess að mæla með slíkri fjárveitingu þegar til kasta Alþingis kemur. Þetta var sú regla sem gilti og þetta er sú regla sem á að gilda. Ég er þeirrar skoðunar að þær hugmyndir sem mér er kunnugt um að fjallað er um af hálfu fjvn. til þess að ná betri tökum á þessum málum séu af hinu góða og Alþingi á að standa með fjvn. í þeim efnum. Ég tel líka að það sé af hinu góða að við erum þó að fjalla um þessa hluti núna enda þótt sumt af þessu sé með þeim hætti að þingmenn geti ekki fallist á það. Ég vildi, virðulegi forseti, láta þetta koma fram hér vegna þeirra ummæla sem hæstv. fjmrh. viðhafði hér áðan og ég varð var við að hæstv. menntmrh. hafði tekið sem heilagan sannleik. Þá sýndist mér eðlilegt og rétt að sem einn úr hópi fyrrv. fjármálaráðherra Sjálfstfl. kæmi ég þessum upplýsingum á framfæri við þingheim hér og nú þannig að menn héldu ekki þessari umræðu áfram, grundvallað á því sem hæstv. fjmrh. sagði hér áðan og var ekki staðreyndunum samkvæmt.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Sínum augum lítur hver á silfrið, segir máltækið. Ég verð að segja það að málefnalega séð er það jákvætt mál að fjáraukalagafrv. fyrir það ár sem er að líða skuli hafa verið lagt fram, en það sem er kannski aðaldeiluefnið hér er hin pólitíska fjármálastefna að baki þeim fjáraukalögum en ekki hvort þau eru lögð fram eða ekki. Ég hefði gjarnan viljað minna hæstv. fjmrh. á það, ef hann getur slitið fundahöldunum þarna úti í horni, að ég minnti hann fyrst á það fyrir fjórtán mánuðum síðan að það þyrfti að leggja fram fjáraukalög, hér í þessum ræðustól, og það hefur ekkert komið fram í þessari umræðu að hæstv. núv. fjmrh. er algjörlega ,,á fittinu`` fyrir árið 1988. Eftir öll stóru orðin sem hann er búinn að viðhafa um aðra fjármálaráðherra, flokksbræður sína og aðra, er það staðreynd að hann sjálfur er einn af þeim sem hann var að skamma áðan vegna þess að hann, eins og ég segi, fór átta milljarða fram yfir á heftinu frá því í fyrra, fyrir 1988. Og þrátt fyrir það að hann hafi fyrir fjórtán mánuðum verið minntur á að leggja fram fjáraukalagafrv. fyrir 1988 hefur hann ekki komið því í verk enn þá. Mér datt í hug áðan þegar ég horfði á hæstv. fjmrh. láta gamminn geysa, yfir flokksbræðrum sínum sem öðrum, að Hallgrímur Pétursson kvað einhvern tímann: ,,Oft má af máli þekkja manninn hver helst hann er``. Ég hef þrisvar sinnum hér í þinginu í haust minnt hæstv. fjmrh. á það að hann ætti að gjaldfæra skuld Verðjöfnunarsjóðs, annaðhvort á fjáraukalögum þeim sem hér eru til umræðu eða á fjárlögum ársins 1990. Hann hefur alla tíð hunsað að svara þó að ég hafi þrisvar sinnum spurt hann að því hér úr þessum ræðustól. Vil ég nú minna hæstv. forseta á þetta og spyrja: Er ekki ætlast til þess að ráðherrar svari þegar þeir eru spurðir hér í þinginu eða er það bara allt í lagi að þeir komist upp með að hunsa samþingmenn? Hvað segja þingsköp um það? Er það bara allt í lagi að ráðherrar hunsi það að svara mikilvægum spurningum og um leið og þeir eru náttúrlega að monta sig af því að leggja fram fjáraukalög og þykjast vera hér einhverjir ægilega fínir ,,prinsippmenn`` að vera þá með allt niðrum sig upp á einn og hálfan milljarð sem standa engar tryggingar á bak við og forsrh. og sjútvrh. eru búnir að lýsa yfir að fiskiðnaðurinn verði ekki látinn endurgreiða? Þá liggur í augum uppi að tveir aðilar geta ekki hafa bókfært sömu eignina, ekki nema það sé einhvers staðar kennt í einhverri stjórnmálafræði sem ég kann ekki. Væntanlega er þá hægt að útskýra það fyrir okkur. Ég vil því ítreka þessa fyrirspurn og hef lagt hana fram sem skriflega fsp. hér í þinginu, en væntanlega fæst hún ekki tekin á dagskrá fyrir jól. Þó er aldrei að vita. En fjmrh. getur þá látið svo lítið að svara þessu. Ég ítreka það. Það voru undarlegar yfirlýsingar hv. formanns fjvn. í DV í dag. Þar kemur fram að þetta frv. til fjáraukalaga var aðeins lagt fram til 1. des. Hvað ætla menn svo að gera? Þá er hæstv. fjmrh. líka kominn á fittið á þessu ári, frá 1. des., þannig að hann er ekki bara á fittinu frá því í fyrra, heldur líka núna, fram yfir á heftinu, án leyfis Alþingis sem hann veit að er ekki í samræmi við stjórnarskrána. Í fréttinni í DV segir enn fremur að samkvæmt reynslunni megi gera ráð fyrir töluverðum útgjöldum í desembermánuði og er þess skemmst að minnast, er haft eftir formanni fjvn., þegar fjmrh. skrifaði út hundruð milljóna á gamlársdag í fyrra. Það er spurning hvort búast má við sams konar aðgerðum á gamlársdag í ár. Það mál sem hér er til umræðu er þýðingarmikið út frá því að atvinnulífið í landinu kemur að mínu áliti ekki til með að komast á réttan kjöl fyrr en farið verður að gera róttækar ráðstafanir í því að Alþingi heimili allar fjárveitingar fyrir fram til fjmrh., hver svo sem hann er. Og ég hef ítrekað sagt það hér í þessum ræðustól að það þurfi að endurskoða samskipti löggjafarvalds og framkvæmdarvalds og væri nú ekkert óeðlilegt við það þó að löggiltir endurskoðendur kæmu meira nálægt fjárlagagerð en nú er. Það er ekkert óeðlilegt við það. Þetta þarf ekkert að vera pukur einhverra kerfiskarla einhvers staðar úti í horni. Öll þjóðin á að geta fengið að fylgjast með þessu. Það mætti t.d. kaupa meira af þjónustu hjá einkafyrirtækjum við fjárlagagerð ef menn á annað borð ætla sér að ná tökum á ríkisfjármálunum og ef menn á annað borð ætla sér að viðhafa hér þá nákvæmni sem þarf til þess að ná verðbólgunni niður. Það er spurning um það hvort menn ætla sér það. Þetta hlýtur að þola dagsbirtuna allt saman því að ef verður viðhaldið þeirri ónákvæmni sem einkennir allt í dag, sem við erum vitni að hér, þeirri hrikalegu ónákvæmni sem kemur fram í alls konar túlkunum á skattahækkunum, hvort þær þýði einum og hálfum milljarði meira eða minna, og er þá yfirleitt fjmrh. ósammála öllum öðrum. Þetta er unnið í tímahraki og úr því verður hroðvirkni og óvandvirkni, og ég verð að segja það að þrátt fyrir það að þetta sé lagt fram er þetta ekki nægilega gott, en þetta er svona allt í lagi, ágætis skref hjá hæstv. fjmrh. Ég held að það sé ekki nein tilviljun að verðbólga hefur geisað hér undanfarna áratugi. Ég held að það sé einmitt eins og ég sagði áðan, að bætt lífskjör landsmanna byggjast á því að meiri vandvirkni og nákvæmni verði viðhöfð við fjárlagagerð. Við getum litið t.d. til landa eins og Japans og Þýskalands í því sambandi. Þar eru lífskjör landsmanna góð. Þar er mikil nákvæmni og þar er fjármagnskostnaður lágur. Venjulega fer nefnilega saman óráðsía í efnahagsstjórn og hár fjármagnskostnaður. Stjórnmálaflokkar geta ekki komið hér síðan og sagt: Hókus, pókus, einhver frjálshyggja sem orsök fyrir háum fjármagnskostnaði. Það er nú ein af þessum rangfærslum sem maður er vitni að. Það er nú ekkert vandamál t.d. að gera tólf mánaða rekstraráætlun fyrir öll ríkisfyrirtæki. Það getur varla verið mikið vandamál. Svo er það sem er kannski hinn pólitíski ágreiningur. Það er sú ofsköttun sem hér fer fram, sem við vorum vitni að hér í fyrrahaust og erum vitni að aftur í haust. Það á að blóðmjólka kúna, ráðast á peningalaus fyrirtæki og heimili og rupla í ríkiskassann, bara með fógetavaldi, siga fógetanum á fyrirtæki, peningalaus, og heimilin, peningalaus. Stundum er verið að gagnrýna okkur sjálfstæðismenn fyrir það hvar á að skera niður. Hvar á að skera niður? Það mætti t.d. einkavæða meira og selja ríkisfyrirtæki. Það er ekki niðurskurður. Það er einkavæðing vegna þess að einkaaðilar reka fyrirtæki betur en ríkisfyrirtæki. Þó að kannski séu til undantekningar á því, þá er það hin almenna regla. Svo er ég þeirrar skoðunar að það sé nú betra af tvennu illu að reka ríkissjóð með halla en fyrirtækin því ekki auka þau framleiðsluna í landinu peningalaus, svo að einhverju sé nú svarað, því allar þessar skattahækkanir sem við höfum verið vitni að hér í haust munu bara leiða af sér gjaldþrot og upplausn heimila og fyrirtækja í landinu. Það er nú líka allt í lagi að minnt sé á, þó að ekki hafi farið fram umræða um það, að gengisfellingar og gengissig er auðvitað náskylt þeirri fjármálastjórn sem hér hefur verið viðhöfð undanfarin ár, og ég tala nú ekki um í tíð þessarar ríkisstjórnar, því að auðvitað hrundi gengið eftir allar erlendu lántökurnar og seðlaprentunina í fyrrahaust. Það var óhjákvæmilegt. En ég verð að segja það að þessi fjáraukalög marka tímamót á vissan hátt og ég tek undir það sem hæstv. menntmrh. sagði áðan: Það eru tvær hliðar á þessu máli, önnur er pólitísk og hin er fagleg. Og það ætti að geta verið samstaða um hina faglegu hlið, en það verður náttúrlega aldrei samstaða um hina pólitísku hlið. Ég vil því að lokum ítreka það að þetta er eitt af mikilvægustu atriðum sem ég held að megi koma í lag á næstu árum. Það tekur einhver ár náttúrlega. En ef hæstv. fjmrh. er hér einhvers staðar nálægur ætla ég að minna hann á það af því hann var að tala um það í sinni hógværu ræðu áðan að einhver hefði sagt það hér í fyrra að hallinn á fjárlögum yrði 10--15 milljarðar. Ég skal gangast við því. Ég sagði það, og ég ætla mér að standa við það. Brtt. sem hér liggja fyrir eru halli upp á 8 milljarða. Ég var að tala um það áðan að gjaldfæra ætti Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Það er 1 1 / 2 milljarður og þá erum við komnir í 10 milljarða. Svo er desember eftir eins og haft er eftir hv. formanni fjvn. Erum við þá ekki komnin í 11--12 milljarða? Hver ætli verði niðurstaðan af þessu? Þetta er nú árangurinn af því sem átti að vera 650 millj. kr. rekstrarhagnaður af öllum skattahækkununum í fyrra, stórkostleg nýbreytni, og hefur aldrei sést annað eins í mannkynssögunni. Það sagði hæstv. fjmrh. í fyrra. Ég vil að lokum ítreka við hæstv. fjmrh. að ég vil fá svar við því hvers vegna hann hefur ekki gjaldfært skuld Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins við ríkissjóð og hvort hann telji að hægt sé að eignfæra sama hlutinn á tveimur stöðum. Ég óska þess að hann svari þessari spurningu.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Fyrr í dag bar ég fram þá ósk að umræðan um Evrópubandalagið héldi áfram á þessum degi. Ég minnti á hversu slæmt útlit það er fyrir Ísland og utanrrh. Íslands að hafa þurft að taka þátt í sameiginlegum fundi Evrópubandalagsins og EFTA í dag án þess að formaður EFTA-ráðsins hefði lokið umræðum í sínu eigin þjóðþingi áður en sá fundur færi fram og áréttaði í þeim tilgangi að rétta nokkuð hlut hæstv. utanrrh. í þessu efni að æskilegt væri að umræðunni lyki þó á þeim degi sem þessi sameiginlegi ráðherrafundur fór fram. Forseti lýsti því yfir af sinni alkunnu lipurð að það mál yrði tekið til sérstakrar umræðu og athugunar á fundi þingflokksformanna og nú vil ég enn inna eftir því hvort niðurstaða hafi fengist í þeim umræðum gagnvart þessari ósk af minni hálfu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti ræddi þetta mál á fundi með þingflokksformönnum í dag. Mikill meiri hluti manna var þeirrar skoðunar að erfitt væri að breyta prentaðri dagskrá. Hefði þessari umræðu getað lokið nú fyrir kvöldmatarhlé hefði verið sjálfsagt að gera tilraun til að ljúka þessari umræðu um viðræður EFTA og Efnahagsbandalags. Hitt vil ég benda hv. 1. þm. Suðurl. á að hér er um að ræða umræðu um skýrslu utanrrh. og því verður engin ályktun gerð, þannig að það er erfitt að sjá að það skipti öllu máli hvort umræðunni verði lokið á einhverjum ákveðnum degi eða ekki. Nú lítur svo út sem umræða um fjáraukalög dragist mjög og ég vil því upplýsa hv. þingheim um að kl. 7 verður gefið kvöldmatarhlé til kl. 9, en síðan vil ég biðja hv. þingheim að vera við því búinn að hér verði langur fundur fram eftir nóttu því að ætlun forseta er að ljúka umræðu um fjáraukalög í nótt eða í fyrramálið eða hvenær sem þurfa þykir. Enn er hér nokkur mælendaskrá og ég verð því að hryggja hv. 1. þm. Suðurl. með því að fyrst verður að ljúka umræðu um fjáraukalög en svo er forseta ljúft að semja við þingflokksformenn og hæstv. forseta Ed. og Nd. um að áframhald verði á umræðu um viðræður EFTA og Efnmahagsbandalagsins.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég harma mjög þá niðurstöðu sem hér er tilkynnt. Þó að ekki hafi verið gert ráð fyrir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að ljúka umræðunni um Evrópubandalagið með sérstakri ályktun hygg ég að flestum sé ljóst hversu slæmt útlit það er fyrir Ísland og utanrrh. Íslands að hafa þurft að mæta á þessum sameiginlega ráðherrafundi án þess að hafa lokið umræðum hér á Alþingi Íslendinga. Önnur þjóðþing hafa um þetta fjallað og lokið umræðum og formaður EFTA-ráðsins er eini ráðherrann á þessari samkomu sem kom til þessa fundar í dag án þess að umræðu um málið væri lokið í hans þjóðþingi. Auðvitað liggur í augum uppi og sjá allir hversu sneypulegt þetta er og ósk mín var fyrst og fremst fram borin í þeim tilgangi að rétta hér nokkuð við hlut Íslands, ekki vegna þess að ég bæri sérstaklega fyrir brjósti stöðu hæstv. utanrrh., pólitískt séð, heldur þykir mér eðlilegt að Alþingi hafi í huga í þessu sambandi virðingu Íslands á erlendum vettvangi og þess vegna var þessi ósk sett fram. Ég harma það að forseti treystir sér ekki til þess að verða við henni, en ég ítreka enn þá ósk mína að þegar að lokinni þeirri umræðu sem nú stendur og eigi síðar geti þessari umræðu verið fram haldið og lokið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Þegar við hv. 1. þm. Suðurl. áttum um þetta orðastað síðast var um það samið að umræðunni um EFTA og Efnahagsbandalagið yrði fram haldið þegar lokið væri 2. umr. fjáraukalaga og stuttir deildafundir hefðu farið fram. Það er alveg í hendi hv. 1. þm. Suðurl. og samþingmanna hans að stjórna því hvenær við komumst til þess að halda áfram umræðu um EFTA og Efnahagsbandalagið. Forseti og hv. 1. þm. Suðurl. eiga það sameiginlegt að vilja veg og virðingu íslensku þjóðarinnar sem allra mesta á erlendum vettvangi eins og hv. þm. minntist á. Ég vil því skora á hv. þm. að veita forseta stuðning í því að umræðu um fjáraukalög geti lokið á sómasamlegum vinnutíma þannig að hægt sé að ganga til áframhalds á umræðu um EFTA og Efnahagsbandalagið.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég veit ekki hvort skilja á þessi orð sem til mín er beint á þann veg að þess sé farið á leit að 1. þm. Suðurl. annist takmörkun á ræðutíma einstakra þingmanna í þeirri umræðu sem hér fer fram. Það mátti nánast skilja ummæli hæstv. forseta á þann veg. Ég vona að svo hafi ekki verið, vil hins ítreka að af hálfu hæstv. ríkisstjórnar hefur ekki komið fram áhugi á því að ljúka afgreiðslu fjárlaga og mikilvægra mála sem jafnan eru tengd fjárlögum. Þvert á móti liggur fyrir bein andstaða hæstv. ríkisstjórnar gegn því að gert verði samkomulag um lok þinghalds fyrir jólaleyfi þannig að af þeim sökum sé ég ekki neitt því til fyrirstöðu að fresta umræðum um fjáraukalög og taka til við hina mikilvægu umræðu um Evrópubandalagið sem hæstv. utanrrh. hefur sannarlega lýst réttilega sem miklvægustu umræðu sem hér hefur farið fram á Alþingi Íslendinga um alllangan tíma.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti vill ítreka að hún sagði ekkert í þá veru sem bent gat til þess að hún óskaði eftir að umræða yrði takmörkuð. Það sem forseti sagði var: Forseti er tilbúinn til að taka upp framhald umræðu um EFTA og Efnahagsbandalagið þegar umræðu um fjáraukalög er lokið. Þessum fundi verður nú frestað til kl. 9, en ég vil biðja hv. þm. að vera við því búna að hér verði unnið lengi og ég skora á hv. þm. að mæta vel til funda í nótt.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Nú í kvöldfréttatíma Ríkisútvarpsins var viðtal við hæstv. forseta Sþ. sem gefur mér tilefni til þess að segja hér örfá orð. Hæstv. forseti sagði eitthvað á þessa leið: ,,Ef menn vilja rjúfa það samkomulag sem gert hefur verið, þá getum við haldið hér áfram að tala`` o.s.frv. Nú kann að hafa verið einhver meiningarmunur milli manna um það og er kannski enn hvort eitthvert samkomulag hafi verið gert um framhald þingstarfa, um þinghlé nú fyrir jólin, hvenær það skyldi verða og hvenær þing skyldi koma saman að nýju eftir jólaleyfi. Vegna þessa hlýt ég að rekja í örfáum orðum hvað mönnum hefur farið á milli á fundum forseta og þingflokksformanna nú undanfarna daga. Ég skal segja það strax að enginn bindandi samningur var kominn á milli stjórnar og stjórnarandstöðu, en ég þykist hins vegar geta fullyrt að menn voru komnir þar mjög nálægt samkomulagi, ef ég má orða það svo, og það þegar á föstudaginn var. Þá höfðu menn rætt það hvaða málum skyldi frestað eða hvaða mál biðu afgreiðslu eftir jólaleyfið. Og ef ég aðeins hleyp á því voru það frumvörp um Stjórnarráð Íslands og yfirstjórn umhverfismála. Það var frv. um bifreiðagjald, frv. um tekjuskatt á orkufyrirtæki, frv. um heilbrigðisþjónustu og frv. um veiðieftirlitsgjald. Ég tek fram að menn höfðu ekki talað út um frv. um veiðieftirlitsgjald og það átti eftir að hnýta lausa enda í sambandi við frv. um heilbrigðisþjónustu. Var talið að það þyrfti að koma þá með frv. til framlengingar á ákvæðum um heilsugæsluna í Reykjavík. En sem sagt, á þessum fundum ríkti góður vilji milli stjórnar og stjórnarandstöðu til þess að ná saman með þessum hætti og að önnur mál hlytu afgreiðslu fyrir jól, þar á meðal höfuðfrumvörp ríkisstjórnarinnar um tekju- og eignarskatt og virðisaukaskatt og náttúrlega fjárlög og lánsfjárlög og fleira og fleira sem ég hirði ekki um að telja. En í gær kom alveg ný staða upp í þessum viðræðum okkar. Það var þegar það upplýstist að fyrir fund fjvn. hefðu verið lagðar tillögur varðandi Borgarspítalann í Reykjavík þar sem lagt var til að Reykjavíkurborg skyldi greiða 245 millj. kr. á næsta ári í rekstrarkostnað Borgarspítalans --- ég get farið miklu nánar út í það mál ef menn vilja en ég ætla að sleppa því í bili a.m.k. --- og í öðru lagi að sveitarfélögin skyldu taka þátt í tannlæknakostnaði upp á 346 millj. kr. á næsta ári. Þarna var komin upp alveg ný staða í þessum samningaumleitunum stjórnar og stjórnarandstöðu um sæmileg lok á þingstörfum hér fyrir jólin og stjórnarandstaðan tilkynnti á fundi í gærkvöldi að hún gæti ekki á þetta fallist, hún gæti ekki staðið að því að afgreiða hér önnur mál, sem áður hafði verið talað um að afgreiða, ef þetta ætti að ná fram. Þetta gerðum við mönnum alveg ljóst. Ég ætla ekkert að fara að greina hér frá yfirlýsingum einstakra þingmanna, stjórnarliða, á þessum fundum, en ég tel að við í stjórnarandstöðunni höfum haft fulla ástæðu til að ætla að það gæti gengið saman með okkur jafnvel þrátt fyrir þessa nýju stöðu sem þarna var komin upp. En nú hefur það komið í ljós að svo var ekki. Ég lýsi vonbrigðum mínum yfir því að svona skuli vera komið. Satt að segja man ég ekki eftir því að jafngott samkomulag hafi ríkt milli stjórnar og stjórnarandstöðu um afgreiðslu mála í langan tíma og núna þessa síðustu daga. En þá þarf endilega að sprengja það allt í loft upp með tillögum fjmrh. í þessa veru, tillögum sem ganga þvert á nýsamþykkt lög um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og eru hreint brot á þeim lögum. En nóg um þetta. Ég hlaut að verða að skýra frá þessu. Síðan hlýt ég að finna að því að hæstv. forseti sameinaðs Alþingis segir í þessu viðtali við Ríkisútvarpið að baráttan hér á þingi sé ekki háð við stjórnarandstöðuna. Hún sé háð við borgarstjórann í Reykjavík. Hún sé háð við borgarstjórann í Reykjavík en ekki stjórnarandstöðuna hér á þingi. Þessi ummæli hæstv. forseta gefa út af fyrir sig tilefni til verulegrar umræðu hér í þinginu um það hvernig hæstv. forseti kemur fram í fjölmiðlum. Það er algert nýnæmi hér á Alþingi, segi ég, að hæstv. forseti sameinaðs Alþingis taki þannig afgerandi afstöðu með öðrum aðilanum af tveimur sem hér eru að skiptast á skoðunum um þingstörfin. Það er algert nýnæmi og ég hlýt að segja að ámælisvert sé af hæstv. forseta að koma þannig fram. Hæstv. forseti ætti fremur að líta á það sem höfuðhlutverk sitt að leiða menn hér til sátta um þingstörfin og aldrei ríður meira á en einmitt síðustu daga fyrir þinghlé að hæstv. forseti geri svo. Það hefur forseti nú ekki gert og það getur ekki verið líklegt til þess að greiða fyrir framgangi mála hér á hv. Alþingi. Ég skal ekki hafa þessi orð mín fleiri. En tilefni þess að ég hlaut að skýra frá því hvað okkur hafði farið á milli á þessum fundum undanfarna daga var þetta viðtal við hæstv. forseta sameinaðs Alþingis. Ég hlýt svo að segja í lokin að okkur í stjórnarandstöðunni er ekkert að vanbúnaði að halda hér áfram svo lengi sem þarf og við getum endurskoðað það sem ég tel að hafi orðið þegar að samkomulagi, að við lykjum hér þingstörfum n.k. föstudag og við hæfum störf að nýju mánudaginn 22. janúar. Við getum að sjálfsögðu endurskoðað það ef menn vilja.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Vissulega er rétt að á fundum formanna þingflokka og forseta í gær lágu fyrir hugmyndir sem býsna gott samkomulag þar um. Þó voru þar ekki allir lausir endar fullhnýttir. Það vissum við öll sem tókum þátt í þessum fundum. Hins vegar var samkomulag um langflest atriði en eitt atriði eða tvö stóðu þó enn út af og um þau var ekki samkomulag. Ég get ekki á það fallist að eitthvert nýtt atriði hafi komið upp í gær. Þau atriði sem hv. 2. þm. Reykn. Ólafur G. Einarsson gerði hér að umtalsefni voru ekki ný. Um þau var vitað og um þau var mjög rækilega rætt, t.d. í sjónvarpsþætti í fyrrakvöld þar sem ræddust við hæstv. fjmrh. og borgarstjórinn í Reykjavík. Þar átti mönnum því ekkert að koma á óvart. En í fréttum sjónvarps, og raunar útvarps að ég hygg líka í kvöld, kom mér sannarlega á óvart að heyra formann Sjálfstfl., sem ekki sat þessa fundi, segja þjóðinni frá því að forsrh. Íslands hefði gert samkomulag á þessum fundum sem fjmrh. hefði neitað að standa við. Þetta er ekki satt. Þetta er ósatt og ég hef enga ástæðu til að ætla að formaður Sjálfstfl. hafi fengið rangar upplýsingar um það sem gerðist á þessum fundum. Ég er sannfærður um að formaður þingflokks Sjálfstfl. hefur sagt honum satt, rétt og ítarlega frá því sem gerðist þar. En það sem formaður Sjálfstfl. sagði við þjóðina í fréttum sjónvarps í kvöld, að forsrh. hefði gert samkomulag sem hæstv. fjmrh. hefði neitað að standa við, er hreinlega ekki satt vegna þess að fullkomið samkomulag lá ekki fyrir. Það vita allir þeir sem sátu þessa fundi og ég tel alveg nauðsynlegt að þetta komi skýrt fram vegna þess að menn eiga að fylgja þeirri reglu að hafa það sem sannara reynist. Það á að gilda líka hér um þá sem á hinu háa Alþingi sitja og kannski ekki síst.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegur forseti. Án þess að blanda mér inn í deilur um samkomulag um það sem hér skuli fram fara til jólahalds kem ég hér upp til að mótmæla við forseta sameinaðs þings því sem haft var eftir forsetanum í fjölmiðlum í kvöld, þ.e. í Ríkisútvarpinu. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé einsdæmi í þingsögunni, að forseti sameinaðs þings komi í fjölmiðla til að lýsa því fyrir þjóðinni hverjir það séu hér á Alþingi sem dragi lappirnar, sem séu ekki samstarfshæfir. Meira að segja sé það maður úti í bæ, borgarstjórinn í Reykjavík, sem stjórni því hvernig sjálfstæðismenn starfi á Alþingi. Það er svo margt sem hefur verið að gerast að undanförnu sem við sem höfum verið hér alldrjúgan tíma þekkjum ekki og höfum ekki upplifað áður. Þetta er eitt af því. Ég kannast ekki við það í þau 30 ár sem ég hef hér setið að forseti Alþingis taki sig fram um það að gerast leiðtogi í fjölmiðlum, í fréttum meiri hlutans á Alþingi. Er hann þó ævinlega kosinn af meiri hlutanum. Ég vil ekki sitja undir því sem sagt var í útvarpinu í kvöld. Ég hefði ekki haft við það að athuga þótt hv. 1. þm. Norðurl. v., formaður þingflokks Framsfl., hefði sagt eitthvað í þessum dúr. Hann er pólitískur forustumaður sinna manna og það eru þeir, formenn þingflokkanna, sem fara hér til viðræðna við forseta þingsins til þess að reyna að ná fram því verklagi sem menn vilja hafa núna síðustu daga fyrir jól. Davíð Oddsson borgarstjóri, hvers vegna er hann nefndur? Hvers vegna hafði forsrh. ástæðu til þess að skrifa honum bréf? Er það ekki einmitt eitt af því sem við sjálfstæðismenn, eins og skýrt kom fram hjá formanni Sjálfstfl. í sjónvarpinu í kvöld, erum ekki ásáttir með og munum ekki samþykkja að tveimur til þremur dögum fyrir jól verðum við látnir brjóta það samkomulag sem er grundvöllur þeirrar löggjafar sem sett var hér á Alþingi um verkaskiptingu ríkisins og sveitarfélaganna. Hvers vegna skyldi formaður Sambands ísl. sveitarfélaga hafa verið hér í þinghúsinu í dag til viðræðna við alþm.?

Hann er í Sjálfstfl.

Hann er í Sjálfstfl., það er alveg hárrétt, og þekkir hæstv. fjmrh. vel til þess, búandi á Seltjarnarnesi og vilja ekki vera annars staðar en þar sem forusta Sjálfstfl. er. En hann var einmitt kominn hér til að ræða um þá hluti, ræða um þau samningsbrot sem hæstv. fjmrh. ætlar að standa fyrir hér seinustu dagana fyrir jól, einmitt þess vegna. Og ég get sagt honum það, hæstv. fjmrh., að því miður er forusta sjálfstæðismanna ekki í öllum sveitarfélögum í mínu kjördæmi, en það breytist nú. Ýmsir þeirra sem þar eru og m.a. úr hans eigin flokki hafa látið í sér heyra þar sem þeir hafa ekki viljað sætta sig við það sem er hér að gerast. Og hæstv. forseti kemur fram fyrir alþjóð og lýsir því yfir að þessi hluti þingsins sé bara ósamstarfshæfur og hélt svo áfram og sagði: ,,Við munum bara ekkert láta það á okkur fá. Við munum fara okkar fram.`` Þetta er sagt við þjóðina þegar við erum að reyna að leysa málin hér. Hæstv. forseti hefur setið í forsetatól ekkert mjög lengi og ég vil gjarnan segja forseta það að ef forseti er að tala um málþóf, þá veit ég að forseti minnist þess að engar þær ræður eða ræðulengd sem hefur verið á þessu þingi eða seinasta er nokkuð í átt við málþóf ef menn vilja beita slíku. Eins og ég sagði áðan, ég vil ekki sitja undir þessu og vil mótmæla því og ég mundi segja: Forseti sameinaðs þings á að biðjast afsökunar á þeim orðum sem forseti lét falla við fréttamanninn í kvöld og þá er ég tilbúinn að gleyma því sem sagt hefur verið.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 1. þm. Reykn. vil ég segja þetta: Forseti Sþ. er ekki forseti Sþ. á ábyrgð Sjálfstfl. Hann hefur aldrei greitt forsetanum atkvæði til þess embættis.

Eru ekki leynilegar kosningar í þinginu?

Forseti hefur hins vegar ævinlega litið svo á að hann væri forseti alls þingsins og er það. Forseti Sþ. hefur ekki gert neitt sem hann þarf að minnkast sín fyrir. Hann hefur heldur ekki sagt ósatt um neitt. Forseti telur sér skylt þegar hann er spurður hvort þinghaldið sé í uppnámi að mótmæla því. Einn alvarlegan misskilning hv. 1. þm. Reykn. vil ég leiðrétta. Þegar ég sagði í umræddu viðtali í kvöld ,,Við munum halda ótrauð áfram,,, þá var ég að tala um okkur hæstv. forseta Ed., hæstv. forseta Nd. og sjálfa mig. Við höfum nú um langt skeið haldið daglega fundi með þingflokksformönnum og vissum ekki annað í gærkvöldi en nokkurt samkomulag væri um framhald þinghaldsins. Mér var síðan tilkynnt í dag að ekkert mundi verða af því samkomulagi. Allt mundi verða gert til að tefja þinghald. Vegna ummæla minna um áhrif borgarstjórans í Reykjavík er sú staðhæfing ekki komin frá mér, heldur hv. 2. þm. Reykn. sem lýsti því yfir á þingflokksformannafundi í dag að hann mundi fara út á skrifstofu borgarstjóra og ráðgast um hvert svar hann mundi veita hæstv. forsrh. Ég bið þá hv. þingflokksformenn sem sátu þennan fund að staðfesta þessi orð mín.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Ég ætla fyrst að víkja hér að ummælum hv. 3. þm. Vesturl. þar sem hann gerði athugasemdir við ummæli mín í fréttatímum útvarps og sjónvarps nú í kvöld. Ég vil byrja á því að minna hv. þm. á að tilefni hinnar mjög svo ósmekklegu árásar hæstv. forseta sameinaðs Alþingis á minni hlutann eða a.m.k. Sjálfstfl. hér í þinginu var það sem hæstv. forseti sagði um samkomulag sem forsetinn gerði skóna að Sjálfstfl. hefði rofið. Svo kemur hv. 3. þm. Vesturl. og gerir úr því eitthvert stórmál að ekki hafi verið nákvæmlega tekið til orða af minni hálfu um samkomulag það sem menn töldu að hefði orðið hér í gærkvöldi. Ég vil líka minna hv. 3. þm. Vesturl. á að í málgagni hæstv. forsrh. segir með stríðsfyrirsögn og stórri mynd: ,,Samið um afgreiðslu brýnna mála á Alþingi.`` Og með leyfi forseta segir hér: ,,Á fundi forseta Alþingis og formanna þingflokkanna í gærkvöldi náðist samkomulag um afgreiðslu brýnustu mála ríkisstjórnarinnar fyrir jólaleyfi þingmanna. Fyrir þennan fund ríkti mikil óvissa um viðbrögð stjórnarandstöðunnar og hvort og hvenær tækist að afgreiða ýmis stórmál ríkisstjórnarinnar, svo sem fjárlagafrv. og helstu tekjuöflunarfrumvörp þess sem að öllu jöfnu verða að hljóta afgreiðslu fyrir áramót. Guðrún Helgadóttir, forseti sameinaðs þings, var því öllu glaðbeittari þegar hún kom af þessum fundi heldur en hún var þegar hún fór inn á hann og sagði hún í samtali við Tímann í gærkvöldi að allt væri í góðu gengi og góðu samkomulagi.`` Ég vil líka minna hv. þm. á að í frétt í Morgunblaðinu í dag segir hæstv. heilbrrh. Guðmundur Bjarnason að líklegra sé að fallið verði frá þeim hugmyndum að sinni að Reykjavíkurborg greiddi hluta af rekstri Borgarspítalans, ,,... en frumvarpsdrög þess efnis voru rædd í þingflokkum stjórnarflokkanna í gær`` segir í Morgunblaðinu. Og síðan vitnar Morgunblaðið í ummæli hæstv. heilbrrh. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Ég lít svo á að verði þetta dregið til baka og afgreiðslu frv. frestað sé málið allt í sama farvegi og þegar það var lagt fram. En á meðan gefst mánuður til að ræða þessi mál eins og sveitarfélögin hafa farið fram á.`` Það er vissulega rétt að fullkomlega og endanlega hafði ekki verið gengið frá þessu samkomulagi. En svo sterklega höfðu menn það á tilfinningunni að samkomulag væri orðið að hæstv. forseti Sþ. stóð í þeirri meiningu að samkomulag væri orðið. Málgagn hæstv. forsrh. lýsir því yfir með stríðsfyrirsagnaletri að samkomulag hafi orðið og hæstv. forseti Nd. lauk hér fundi sl. nótt með sérstöku þakklæti til þingmanna og þar á meðal til þingmanna stjórnarandstöðunnar um góða samvinnu við afgreiðslu mála. Það er þess vegna í meira lagi undarlegt þegar formaður þingflokks Alþfl. kemur hér upp og gerir athugasemdir um hvernig menn almennt litu á stöðu mála eftir þennan fund þingflokksformanna og ráðherra í gærkvöldi. Það hefur hins vegar legið hér fyrir að Sjálfstfl. sættir sig ekki við að hæstv. ríkisstjórn fari hér fram með því ofbeldi að brjóta lög sem fjalla um samkomulag ríkisvalds og sveitarfélaga um verkaskiptingu þar á milli. Það er auðvitað ekkert sérstakt kappsmál stjórnarandstöðunnar að frumvörp ríkisstjórnarinnar nái fram að ganga fyrir jólaleyfi þingmanna. En það er venja og hefur verið lengi að ríkisstjórn, hver sem hún er, leitar eftir samkomulagi. Þegar komið er í tímaþröng fyrir jólaleyfi, þá leitar hæstv. ríkisstjórn eftir samkomulagi um að afgreiða megi tiltekin mál. Oft þarf þá að semja um að þingmál gangi fram með óvenjulegum hætti, að vikið sé frá venjubundnum vinnubrögðum þingsins við meðferð mála á þann veg að jafnvel hin mikilvægustu mál fá óvandaða og skamma meðferð í nefndum þingsins og umræður eru miklu takmarkaðri en venjulega. Það var ekki ósk Sjálfstfl. að þessum vinnubrögðum yrði beitt fyrir þessi jól. Það var auðvitað eins og venja er til ósk hæstv. ríkisstjórnar að þessi háttur yrði hafður á. Sjálfstfl. var fyrir sitt leyti reiðubúinn til þess að greiða fyrir framgangi tiltekinna mála með þessum hætti og ég hygg það hafi komið skýrt fram í störfum þingsins hér undanfarna daga að svo hefur verið. Mál voru afgreidd hér í gær og gærkvöldi með óvenjulegum hraða. Og miklu fremur mætti ásaka stjórnarandstöðuna fyrir að hafa hleypt þessum mikilvægu málum illa undirbúnum, óvönduðum frumvörpum í gegn í of miklum flýti. Það mætti ásaka stjórnarandstöðuna fyrir það miklu fremur en hitt að hún hafi verið að tefja hér fyrir framgangi. En það hlýtur að liggja í augum uppi að þegar farið er fram á við stjórnarandstöðuna að hún víki í svo veigamiklum atriðum frá venjubundnum vinnubrögðum hér í þinginu um vandaða málsmeðferð þingmála þá hlýtur flokkur eins og Sjálfstfl. að gera þá kröfu að hæstv. ríkisstjórn sé ekki á sama tíma að fara fram með ofbeldi gegn sveitarfélögunum og brjóta samkomulag sem ríkisvaldið og sveitarfélögin hafa gert sín á milli og Alþingi hefur lögfest í miklu og góðu samkomlagi allra flokka hér á þinginu. Það er ámælisvert af hæstv. forseta Sþ. að vera með árásir á stjórnarandstöðuna í fjölmiðlum fyrir að tefja fyrir framgangi þingmála vegna þess að Sjálfstfl. heldur fram þeirri skýlausu kröfu að hæstv. ríkisstjórn sé ekki að fara fram með slíku ofbeldi að brjóta hér samkomulag sem gert hefur verið með lögum frá Alþingi. Og það er furðulegt að forseti Sþ. skuli taka þátt í slíkum leik og dregur auðvitað úr því trausti sem nauðsynlegt er að þingmenn beri til forseta. Hæstv. forseti veit ekkert hvaða þingmenn hafa kosið hann í leynilegri kosningu og getur ekki verið að gera upp á milli þingmanna eftir því hvort forseti heldur að þeir hafi greitt sér atkvæði eða ekki. Það er í meira lagi ósmekklegt og ósæmilegt. Það er furðulegt að hæstv. forseti skuli hafa brugðist við eðlilegri og hógværri ósk um að biðjast afsökunar á þessum ummælum, ekki síst í ljósi þess að þeirri ósk fylgdi yfirlýsing um að yrði það gert mundu menn líta fram hjá ummælunum og ekki láta þau hafa frekari áhrif á þingstörfin en orðið er. Þess vegna vil ég í fullri einlægni endurtaka þessa ósk og beina þeim tilmælum til hæstv. forseta að leggja sitt af mörkum eftir þetta slys til þess að greiða fyrir þingstörfunum með því að biðjast afsökunar á þessum ummælum.

Birgir Ísl. Gunnarsson Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið hjá þingmönnum hér í þessari þingskapaumræðu var mjög gott samkomulag hér á Alþingi í gær. Í þeirri deild sem ég sit, þ.e. Nd., gengu mál fram mjög vel og ég vil reyndar segja með óeðlilegum hraða. Það var gert í góðu samkomulagi við hæstv. forseta Nd. sem sá reyndar sérstaka ástæðu til þess að þakka mönnum hér í nótt fyrir gott samstarf. Og það var gert í góðu samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu. Auðvitað hefði verið ástæða til að ræða mikilvæg mál eins og frv. um tekjuskatt og eignarskatt við 3. umr. hér í gærkvöldi. En það fór hér í gegn nánast umræðulaust. Auðvitað hefði verið ástæða til þess að ræða nánar virðisaukaskatt sem hér var til 1. umr. í gærkvöldi. Engu að síður stilltu menn máli sínu í hóf. Stjórnarandstaðan vildi gera sitt til þess að mál mættu ná hér fram að ganga í friði og samkomulagi, þ.e. að því er málsmeðferð snertir þó að efniságreiningur væri um málið. Ástæðan fyrir því að við í Sjálfstfl. gengum fram með þessum hætti í gær var auðvitað sú að við töldum að það lægi samkomulag í loftinu um meðferðina. Inni í því samkomulagi var að okkar mati uppfyllt það skilyrði okkar að fallið yrði frá þeirri dæmalausu aðgerð að brjóta upp lögin um verkefni ríkis og sveitarfélaga, bæði að því er snertir sjúkrastofnanir og þá einkum Borgarspítalann í Reykjavík og að því er snertir tannlæknaþjónustu. Það var þó athyglisvert, og ég vil vekja sérstaka athygli á því hér, að um það var rætt, þó við teldum að komið væri það nærri samkomulagi að við vildum sýna okkar til þess að efna það með því að hleypa máli hér í gegn með svo skjótum hætti, var þó athyglisvert að talað var um að gera um þetta skriflegt samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Ég hef setið á Alþingi í 10 ár og auðvitað lendum við í deilum eins og þessum þegar líður að jólaleyfi og þegar líður að þinglokum. Stjórn og stjórnarandstaða þurfa að ná samkomulagi um meðferð mála til þess að þinglok geti orðið með skaplegum hætti. Ég minnist þess hins vegar aldrei að talið hafi verið nauðsynlegt að gera skriflegt samkomulag. Hvers vegna var talið nauðsynlegt að gera skriflegt samkomulag a.m.k. af okkar hálfu í gær? Var það vegna þess að við treystum ekki þingflokksformanni Framsfl., hv. þm. Páli Péturssyni? Því fer fjarri. Hann er reyndar fylginn sér í meira lagi. En orð hans standa og ég hef aldrei reynt hann að öðru. Var það vegna þess að við treystum ekki formanni Alþfl., hv. þm. Eiði Guðnasyni? Alls ekki. Ég hef aldrei orðið vitni að því að það sem hann segir standi ekki né orðið vitni að því að hann fari með ósatt mál. Ástæðan er auðvitað sú að menn treystu ekki hæstv. fjmrh. Ástæðan er sú að hæstv. fjmrh. er orðinn þekktur og kunnur ósannindamaður hér á Alþingi. Orðum hans er ekki hægt að treysta í einu eða neinu. Það var þess vegna sem af okkar hálfu var gerð sú krafa að skriflegt samkomulag yrði gert um lok mála hér á þinginu fyrir þetta jólafrí. Þetta er auðvitað nauðsynlegt að komi fram. Við eigum eftir að rekja í ræðum okkar hér í þeim málum sem eftir eru til umræðu hér í kvöld, nótt, morgun og fram að jólum og guð veit hvort það verður á milli jóla og nýárs eða strax eftir nýár, mörg atriði sem hæstv. fjmrh. hefur farið ósatt með hér í ræðum og það síðast núna í dag. En að slík aðstaða sé komin upp hér á hv. Alþingi að einn hæstv. ráðherra sé orðinn svo þekktur ósannindamaður hér á þingi að á orðum hans sé ekki takandi mark nema þau séu skriflega sett niður, það er algert einsdæmi á þingi frá því að ég tók hér sæti. Ég vil áður en ég lýk máli mínu, virðulegi forseti, taka undir þá gagnrýni sem hér hefur komið fram á hæstv. forseta Sþ. Hæstv. forseti er forseti þingsins alls. Hann getur ekki leyft sér í fjölmiðlum að taka afstöðu eins og forseti gerði hér í útvarpi í kvöld. Þetta rýrir að sjálfsögðu mjög traust okkar þingmanna stjórnarandstöðunnar á hæstv. forseta og er síst til þess að greiða fyrir því að mál geti náð hér fram með skaplegum hætti.

Eyjólfur Konráð Jónsson Hæstv. forseti. Mér hnykkti við þegar ég heyrði í útvarpinu ummæli þau sem orðið hafa tilefni til þessarar umræðu. Satt best að segja vonaði ég og óskaði að hæstv. forseti mundi biðjast afsökunar að loknum orðum Matthíasar Á. Mathiesen hér áðan þegar hann bauð sættir af hálfu okkar sjálfstæðismanna þrátt fyrir þær ærumeiðingar í okkar garð þm. Sjálfstfl. að við leituðum út í bæ og létum stjórnast þaðan. Ég skal koma að því nánar. Því miður varð mér ekki að þeirri ósk. Ég var að vona að þegar formaður Sjálfstfl. endurtók þá ósk, þá mundi hæstv. forseti fagna því og taka orð þessi aftur. Hún hefði orðið meiri maður af því. Ég hefði þá líka fallið frá orðinu. Ég kemst ekki hjá að tala um að það er nú kannski ekkert ljótt þó að t.d. þm. Reykv. ræddu einhvern tíma við borgarstjórann í Reykjavík. Við þekkjum það sem lengi höfðum verið þingmenn úti á landi að þar er alltaf t.d. fyrir þingbyrjun og jafnvel á miðju þingi farin ferð og rætt við allar sveitarstjórnir, framámenn í atvinnulífi o.s.frv. í hverju einasta byggðarlagi og alveg burt séð frá því hvar hver maður er í flokki. Þeir sameinast um þetta og þykir sjálfsagt. Þessi venja hefur verið tekin upp í Reykjavík. Það eru ekki liðnar tvær vikur síðan við sátum saman að ræða við borgarstjórann í Reykjavík, ég og hv. þm. Reykv. sem situr nú í forsetastóli. Það er þm. Reykv. sem lætur sér þau orð um munn fara að það sé eitthvað óskaplegt að þm., þar á meðal þm. Reykv., ræði við borgarstjórann. Við sátum þar í eina tvo tíma til að ræða um hagsmunamál Reykvíkinga og þar á meðal t.d. orkuskattinn sem lá í loftinu, sem átti að dengja yfir Reykvíkinga, stórkostleg skattlagning ef fram næði að ganga, líklega stjórnarskrárbrot. En ég skal ekki fara lengra út í þá sálma. En málið er nú svona að það er hægt og leyfilegt að tala við hvern sem er. En þar með er ekki sagt að við hvern sem við tölum ættum við að vera viljalaust verkfæri einhvers annars manns. Þetta er aðdróttun í okkar garð af versta tagi. Ég skal líka sleppa því. En ég hygg að sannleikurinn sé sá að á þingi séu það alltaf tveir menn sem beri meginábyrgð á því að nauðsynleg þingstörf klárist á réttum tíma eins og t.d. fjárlagagerð. Það eru auðvitað fyrst og fremst forsrh. og forseti Sþ. Oft þarf auðvitað lagni af hálfu þessara meginforingja þingsins til að ná saman. Nú hafa þau bæði brugðist. Það er nefnilega ekki rétt að farið að þegar forsrh. er að vinna hér með þingmönnum að fjárlagagerð, að lausn mála, þá skrifi hann bréf út í bæ, til borgarstjórans í Reykjavík í þessu tilfelli. Hann á auðvitað að hafa um það samráð við þingið af því að hann á að sækja undir okkur. Það gerði hann ekki. Og hvers vegna skyldi hann nú hafa gripið til þess ráðs að skrifa borgarstjóranum í Reykjavík? Heldur einhver hér inni að hæstv. forsrh. Steingrímur Hermannsson hafi fundið það upp hjá sjálfum sér, dottið það í hug í morgun? Nei, hann hefur aldrei gert neitt slíkt áður og geta menn sér nú þess til hver það hafi verið sem hafi ,,platað`` hæstv. forsrh. til að senda þetta bréf, til að spilla fyrir. Er einhver hér inni, einhver 59 þingmanna að undanskildum þeim sem gerði þetta, sem ég þykist vita að hafi gert það, sem efast um hver hann sé?  Ég vil gjarnan að við sættumst nú þrátt fyrir allt og þurfum ekki að eyða mikið lengri tíma í þetta. Ég veit að einhverjir hafa beðið um orðið og ekki ætla ég að biðja um að þeir fái ekki að tala. En þetta er auðvitað til viðvörunar og verður varla endurtekið, ekki í þessa áttina. Við skulum segja að þetta sé slys og reyna að líta á það með þeim hætti.

Ólafur G. Einarsson Hæstv. forseti. Það má segja að forseti ætli ekki að gera það endasleppt. Nú hefur forseti tekið upp þann sið að greina frá orðum manna og athöfnum á fundum sem eiga sér stað í forsetaherberginu og hafði mín orð þar sem skýringu á því hvers vegna hún taldi að baráttan hér í þingsölum væri háð við borgarstjórann í Reykjavík. Jú, það var, að ég hafði lýst því yfir á fundi í dag, að ég mundi ganga við hjá borgarstjóra til þess að hlýða á hvað hann hefði um þetta mál að segja, varðandi Borgarspítalann. Og hvers vegna ætli ég hafi nú sagt þetta á þessum fundi? Það gerði ég vegna þess að hæstv. forsrh. upplýsti á fundinum að hann hefði skrifað borgarstjóra bréf varðandi þetta Borgarspítalamál. Hann greindi okkur ekki í smáatriðum frá efni bréfsins. Þetta var tilefni þess að ég taldi ástæðu til að tala við borgarstjóra. Tilefnið var líka það að hæstv. forsrh. sagði okkur að hann hefði gefið borgarstjóra frest til fimmtudags að svara. Ég sagði á þessum fundi að mér þætti þetta of langur frestur. Ef borgarstjóri mundi nýta þennan frest og bíða ætti eftir svari hans yrði ekkert afgreitt hér. En við gætum vel tekið okkar afstöðu án þess að bíða eftir svari borgarstjóra ef það bærist ekki fyrr en á fimmtudag. Svona einfalt var það nú. En nú brá svo við að borgarstjóri vildi af einhverjum ástæðum ekki láta mig sjá þetta bréf sem hæstv. forsrh. hafði skrifað honum. Og nú sakna ég hæstv. forsrh., að hann skuli ekki vera hérna. Ég brenn í skinninu að fá að sjá þetta bréf.  Ég hafði líka aðra ástæðu til að tala við borgarstjóra. Hún var sú að þarna taldi ég að verið væri að ráðast með ómaklegum hætti að Reykjavíkurborg. Þótt ég sé nú ekki þingmaður Reykjavíkurkjördæmis fannst mér það ómaksins vert að ræða við borgarstjóra. Ég heyri að hæstv. forseti hefur ekkert við hann að tala þó að forsetinn sé þingmaður Reykjavíkur. Sem sagt, ég er afar forvitinn að fá að sjá eða heyra þetta bréf sem hæstv. forsrh. skrifaði borgarstjóra. Það má vel vera að það hafi áhrif á okkar afstöðu hér í þinginu til þessa máls, það má vel vera. Nú er hæstv. forseti farinn að upplýsa hér um orð manna sem falla á þessum fundum forseta og þingflokksformanna og hæstv. forsrh. Vel má vera að taka eigi upp þann sið hér að greina frá því í þinginu hvað mönnum fer þarna á milli. Ég gæti vel gert það. Ég gæti vel sagt frá því hvað hv. kollegar mínir, formenn þingflokka Framsfl. og Alþfl., hafa sagt á þessum fundum okkar. Ég gæti sagt það án þess að meiða þá hið minnsta. Það mundi einmitt leiða í ljós hverstu stutt við áttum í land með að ná samkomulagi um þingstörfin. Það gæti kannski líka verið býsna fróðlegt fyrir þingheim ef ég greindi nú frá orðum hæstv. forseta Sþ. á þessum fundum. En ég ætla að stilla mig um það og láta öðrum það eftir. Það væri t.d. býsna fróðlegt ef hv. þm. Hjörleifur Guttormsson segði frá því hér í ræðustól hvað þeim fór á milli flokkssystkinunum á fundinum í dag. Það mundi út af fyrir sig alveg nægja ef hann segði hvað hæstv. forseti Sþ. sagði við hann. Það mundi alveg nægja. En sem sagt, ég ætla ekki að fara inn á þá braut og hafa hér hvorki efnislega né orðrétt eftir mönnum það sem þeir segja á þessum fundum. Hv. þm. Birgir Ísl. Gunnarsson nefndi að við sjálfstæðismenn hefðum talið nauðsynlegt að festa það samkomulag, sem kynni að verða gert, á blað. Hann greindi þar alveg réttilega frá. Hann greindi alveg réttilega frá því að það var ekki vegna þess að við vantreystum formönnum þingflokka Framsfl. eða Alþfl., alls ekki. Það var einmitt vegna þess að við vantreystum samkomulagi sem kann að verða gert á þessum fundum okkar þegar fjmrh. er þar hvergi nærri. Það vill svo einkennilega til að enginn hefur óskað eftir nærveru hans á þessum fundum og kann nú einhver að geta gefið skýringu á því. Ég vil svo aðeins segja í lokin að ég tel það í sjálfu sér auðvelt að semja um framgang mála hér í þinginu fyrir helgi. Það er auðvelt. En til þess þurfa menn að hafa umboð. Og ég teldi langbest að hæstv. fjmrh. kæmi þar hvergi nærri. Það væri auðvelt að gera þetta með samningum milli forseta deildanna og þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar. Það væri jafnauðvelt að gera það milli þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar og formanna þingflokka Framsfl. og Alþfl. Það mundi alveg nægja. Og þægilegast væri þetta ef ekki væru fleiri á þessum fundum. Ég mundi telja langheppilegast að leggja þá niður í þeirri mynd sem við höfum búið við að undanförnu.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna orða hv. 2. þm. Reykn. verða þeir fundir áfram eins og þeir hafa verið.

Eiður Guðnason Virðulegi forseti. Vegna orða hv. 2. þm. Reykn. hér áðan og þeirra orða sem féllu hér af forsetastóli um hvað sagt hefði verið á fundi þingflokksformanna og forseta með tilliti til samtala við borgarstjórann í Reykjavík verð ég að lýsa þeirri skoðun minni að mér þykir miður að þessi orð skuli hafa fallið hér af forsetastóli, og ég lít á það sem hvert annað slys þegar mönnum hitnar hér í hamsi í umræðunum, vegna þess að til að við getum starfað saman hér í þinginu, þá tölum við auðvitað saman hér úr þessum ræðustóli. Við verðum líka að geta talað saman í fullum trúnaði á öðrum stöðum í þessu húsi og þá ekki síst í herbergi þingforseta. Það finnst mér skipta mjög miklu máli og ég held að það sé beinlínis forsenda þess að við getum unnið hér saman og leyst þau deilumál sem upp kunna að koma. Það var auðvitað ekkert óeðlilegt við að þingforusta Sjálfstfl. vildi ræða við borgarstjórann í Reykjavík sem er varaformaður Sjálfstfl. Það var ekkert óeðlilegt við það. En mér þykir miður að það skyldi hafa verið gert að umtalsefni með þeim hætti sem varð. Ég endurtek að ég held að þar hafi ekki verið um neinn ásetning að ræða heldur einfaldlega vegna þess að okkur hitnar í hamsi þegar við ræðum mál sem um stendur styrr eins og nú gerist. Þá í hita augnabliksins segjum við öll eitt og annað sem við á eftir sjáum að e.t.v. hefði betur verið ósagt. Ég bið nú menn um að skoða þessi ummæli í því ljósi og treysti því að áfram getum við talað saman í fullum trúnaði til að leysa þau mál sem við erum kosin til þess að leysa. Ég ætla bara að lokum að segja við hv. 1. þm. Suðurl., formann Sjálfstfl., hv. þm. Þorstein Pálsson. Hann má lesa hér að lyst úr blöðum en eftir stendur að endanlegt samkomulag var ekki gert þó að þar skorti að vísu lítið á. Og mín skoðun er sú að hann hafi sagt ósatt í sjónvarpinu í kvöld og af því hefur hann hvorki heiður né sóma svo vægt sé til orða tekið.

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Mér brá í brún þegar forseti svaraði þeim athugasemdum sem ég hafði hér uppi áðan og lýsti því yfir að forseti liti svo á að hann væri ekki forseti þingmanna Sjálfstfl., hann væri hins vegar forseti allra þingmanna. Ef þetta er túlkað áfram má líta þannig á að forsetinn meti svo að hann sé ekki forseti þeirra sem kusu hann ekki því það var tekið fram. Það vill svo til að ég hef gegnt störfum forseta á þingi, að vísu ekki forseta Sþ. Ég var forseti Nd. sem oft á tíðum er sýnu erfiðara en að gegna störfum forseta Sþ. þar sem um er að ræða umræður um hin heitustu mál. Það hvarflaði aldrei að mér, þó að mér væri ljóst að ég væri kosinn af þeim meiri hl. sem studdi þá ríkisstjórn, annað en ég væri forseti allra þm. í þingdeildinni. Og ég lagði mig fram um það gagnvart stjórnarandstöðunni að hún yrði ekki vör þess í hvaða flokki ég væri þegar ég var að stjórna þingfundum og átti að sjá um gang mála hér í hv. Nd. Ég var á sama tíma formaður í fjh.- og viðskn. Nd. og oft og tíðum framsögumaður fyrir þeim málum sem þá voru á dagskrá. Við mættumst þar í umræðum, ég sem fulltrúi stjórnarsinna og forustumenn stjórnarandstöðunnar en það hafði aldrei áhrif á samstarf okkar, starf mitt sem forseta Nd. og þeirra sem fulltrúa stjórnarandstöðunnar. En nú skulum við bregða okkur og virða fyrir okkur kosningu hæstv. forseta þegar sú kosning fór fram. Og þá geta menn leitt líkur að því hverjir kusu forsetann og hverjir ekki. Ef ég má, með leyfi forseta, lesa hér upp úr þingtíðindum frá því miðvikudaginn 11. okt. Þá er forseti Sþ. kosin Guðrún Helgadóttir, 13. þm. Reykv., með 42 atkvæðum. Stefán Valgeirsson, 6. þm. Norðurl. e., hlaut 1 atkvæði. Þarna höfum við 43. Hjörleifur Guttormsson, 2. þm. Austurl., hlaut 1 atkvæði. Þarna höfum við 44. Og svo getum við bara reiknað út frá þingstyrk, nema þá að eins og ég spurði sessunaut minn að hér áðan, hv. þm. Hjörleif Guttormsson, hvort hann hefði fengið atkvæði úr herbúðum stjórnarandstæðinga eða þeir hefðu kosið hv. þm. Stefán Valgeirsson.

Það er forsetinn sem kaus mig.

Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson hafði hér mjög snjalla uppástungu um hver hefði kosið hann. Ég ætla ekki að snúa mér við til að vita hvort forseti nikkar.

Forseti hefur þegar nikkað.

Ef við virðum svo fyrir okkur hver var kosinn annar varaforseti, Salome Þorkelsdóttir, 6. þm. Reykv. með 45 atkvæðum,  Ég verð að segja eins og er að í þessum umræðum sem hér hafa farið fram hefur mér sýnst að forseti Sþ. geri sér ekki grein fyrir hvaða stöðu forseti gegnir og ég er þeirrar skoðunar að það sem sagt hefur verið af hálfu forseta í kvöld eru orð sem á að taka aftur, á að biðjast velvirðingar á til að þingið haldi reisn sinni og eins og ég sagði, ég er reiðubúinn til að gleyma því sem þá hefur verið sagt.

Páll Pétursson Frú forseti. Þetta eru fróðlegar og nokkuð gagnlegar umræður sem hér hafa farið fram. En það er rétt að undirstrika það, og það er nú fyrst og fremst erindi mitt hér í þennan ræðustól að sinni, að enginn bindandi samningur var gerður milli stjórnar og stjórnarandstöðu um þetta þinghlé. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Reykn. Ólafi G. Einarssyni að ekki var langt í samkomulag. En þó voru lausir endar þannig að samkomulag var ekki orðið. Að sjálfsögðu verður samkomulag að taka til allra ágreiningsmála áður en hægt er að telja það í gildi. Það var röng frétt í Tímanum sem hv. 1. þm. Suðurl. las hér í þessum umræðum. Rangar fréttir hafa verið í fleiri fjölmiðlum þar sem menn hafa verið að skapa sér það að samkomulag væri orðið. Og enginn hefur heldur brotið neitt samkomulag, hvorki stjórnarandstaða né við stjórnarliðar. Alla tíð hefur verið ágreiningur um ákveðin atriði. Það er heldur ekki búið að brjóta upp verkaskiptalögin sem við samþykktum hér á sl. vetri. Að vísu hafa komið í ljós mjög áberandi vankantar á þeirri lagasmíð og hæstv. forsrh. bauð upp á breytingar til bráðabirgða þar sem hann var að leita leiða til að komast hjá ágreiningi sem komið hafði í ljós að ríkti milli borgarstjórans í Reykjavík og ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna hvað varðaði stjórnarfyrirkomulag eða rekstur Borgarspítalans. Samningamenn ríkisins hafa því miður látið hlunnfara sig þegar þeir voru í samningum við sveitarfélögin um verkaskiptinguna og þess vegna er okkur mjög örðugt að koma saman fjárlögum. Það er einn þátturinn í því að okkur er örðugt að koma saman fjárlögum. Þeir eru reyndar miklu fleiri en þetta er einn þeirra. Þennan ágreining milli sveitarfélaganna annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar verður náttúrlega að leysa með samkomulagi. Ekki samkomulagi stjórnar og stjórnarandstöðu fyrst og fremst, þó að út af fyrir sig sé náttúrlega gott að þar sé gott samkomulag, heldur samkomulagi milli ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Ég legg til, frú forseti, að þessum fundi verði nú þegar frestað. Ég er vonlítill um að þingmálum þoki að marki fram að svo komnu máli og ég tel að þingflokksformönnum eigi að gefast tækifæri til að fara að vinna að því að undirbyggja enn á ný traust samkomulag sem bæði stjórn og stjórnarandstaða geti sæmilega vel við unað. Ósk mín er sem sagt sú að fundi verði nú þegar frestað svo okkur gefist færi á að fara að vinna að nauðsynlegu samkomulagi.

Kristín Einarsdóttir Virðulegur forseti. Ég hef ekki eins langa reynslu á þingi og sumir sem hafa verið hér í 30 ár en þetta er einungis mitt þriðja þing. Þrátt fyrir það undraðist ég mjög það sem forseti Sþ. sagði í fréttum í útvarpinu í kvöld. Ég hef litið svo á að forseti ætti að vera sáttasemjari frekar en að draga taum eins deiluaðila þegar verið er að deila. Því tek ég undir það sem hér hefur verið sagt að þetta hlýtur að hafa verið mjög misráðið af forseta að hafa slík ummæli í frammi og skora á hann að biðjast afsökunar á því sem hann sagði. En varðandi það samkomulag og það sem sagt var um Sjálfstfl. í þessu sama viðtali, þá sagði hæstv. forseti að það væri fyrst og fremst Sjálfstfl. sem drægi lappirnar. Ég vil taka fram að það samkomulag sem við töldum okkur vera búin að ná ...

Má ég leiðrétta hv. þm. Forseti notar ekki orðafar á borð við að draga lappirnar í fjölmiðlum.

Hvað sagði forsetinn?

Ég bið forseta afsökunar á því að hafa viðhaft þetta orðalag. Þetta voru mín eigin orð sem ég hafði þar vegna þess að ég gat ekki munað nákvæmlega hvað forseti sagði. Því biðst ég afsökunar á að hafa notað svona óvirðulegt orðalag, en ég vil taka fram að það samkomulag sem við töldum okkur vera búin að gera í gær var sameiginlegt. Öll stjórnarandstaðan stóð saman að þessu og við töldum okkur vera búin að ná þar samkomulagi sem greinilega hefur komið fram að var ekki rétt. Við teljum okkur ekki geta staðið að því að rjúfa það samkomulag sem varð milli ríkis og sveitarfélaga varðandi verkaskiptinguna. Við teljum ekki hægt að brjóta það samkomulag. Ég vil taka fram að eins og frv. um breytta verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga var lagt fram á Alþingi árið 1987 þá var tannlæknakostnaður inni í þeim fylgiskjölum sem við vorum með þá. Það getur vel verið að hann hafi fallið út síðar en ég tel ekki rétt að taka einn þátt verkaskiptalaganna upp eins og nú er verið að gera. Ef á að taka þau upp verður að gera það í heild og gera það í samkomulagi við sveitarstjórnir. Og málið snýst ekki eingöngu um Reykjavík. Þetta snýst um öll sveitarfélögin á landinu þannig að mér finnst einkennilegt að blanda eingöngu Reykjavík og borgarstjóranum í Reykjavík inn í þetta mál. Það er eins og hann eigi að fara að ráða hér þingstörfum og þá fyrst og fremst vegna deilna milli borgarstjórans í Reykjavík og hæstv. fjmrh. sem er ekki heldur þingmaður. Mér þykir líka leitt að ummæli sem viðhöfð eru á fundum forseta og þingflokksformanna séu hér orðin opinber. Ég hef litið svo á að það sem þar fer fram væri trúnaðarmál. Ekki svo að skilja að það þurfi endilega að vera trúnaðarmál. Hins vegar höfum við litið svo á að við getum talað þar ýmislegt sem ekki komi í fjölmiðla strax á eftir. Mér þykir mjög slæmt að menn skuli vera farnir að hafa eftir það sem þar er sagt. Hins vegar finnst mér á engan hátt óeðlilegt þó formaður þingflokks sjálfstæðismanna hafi farið að tala við borgarstjórann. Ég hef meira að segja einu sinni farið og talað við borgarstjórann án þess að það hafi verið gert að umtalsefni.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti hyggst ljúka þeim umræðum um þingsköp sem óskað hefur verið eftir en að sjálfsögðu er forseti fús til að gefa stutt hlé ef þingflokksformenn vilja koma saman. Enn eru fimm á mælendaskrá og næstur er hv. 5. þm. Vesturl. --- Nú vil ég spyrja hv. 1. þm. Reykn. hvort ræða hans mætti bíða þangað til að loknum þeim fundi sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefur óskað eftir.

Það væri mjög bagalegt.

Þá mun hv. 1. þm. Reykn. að sjálfsögðu koma hér á mælendaskrá.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég hef í raun hætt við að segja það sem ég hafði hugsað mér að segja hér úr þessum ræðustól vegna þess að ég tel að þessi umræða sé komin á það lágt plan að henni beri að ljúka. Því hvet ég hæstv. forseta til þess að taka nú því tilboði sem stjórnarandstaðan hefur gert og taka í útrétta sáttarhönd stjórnarandstöðunnar og biðjast velvirðingar á þeim ummælum sem hæstv. forseti viðhafði í útvarpi í kvöld. Einnig vil ég taka undir þá tillögu sem hv. þm. Páll Pétursson kom með hér að forseti fresti nú þegar fundi og kalli saman þingflokksformenn til þess að reyna til þrautar að ná samkomulagi.

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Það væri auðvitað hægt að ræða hér í löngu máli þau makalausu viðbrögð hæstv. forseta að lýsa því yfir að fundir forseta með þingflokksformönnum muni fara fram eins og ekkert hefði í skorist eftir að upplýst hefur verið og fram hefur komið hér á þessum fundi að forseti hefur notað ummæli eins þingflokksformanns sem tilefni fjölmiðlaárása á heilan þingflokk. Og þegar óskað er eftir því að beðist sé velvirðingar og lagt til að þessir fundir fari ekki fram eins og málum er komið tilkynnir forseti að þeir muni fara fram eins og ekkert hafi í skorist. Ég held að þessi umræða sé komin á það stig að nauðsynlegt sé að menn taki nokkurt hlé og kanni það hvort ríkisstjórnarforustan getur ekki rætt við hæstv. forseta um vinnubrögð og yfirlýsingar hér ef ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur á annað borð einhvern áhuga á að það sé virðing yfir þingstörfunum og að mál gangi hér fram svo sem sæmir löggjafarsamkomu íslensku þjóðarinnar. Þá vil ég eindregið taka undir að það hlé verði gert á þessum fundum sem til þess þarf að koma hér á eðlilegri skipan á samskipti forseta þingsins og þingmanna. Ég ætla ekki að gera hér sérstaklega að umtalsefni síðari ræðu hv. 3. þm. Vesturl. Í sjálfu sér verða þau ummæli ekki túlkuð, eins og þau voru sögð, sem einhver viljafirlýsing af hálfu forustu stjórnarliðsins um eðlileg vinnubrögð og samstarf hér í þinginu. Ég ætla hins vegar ekki að gera það á þessu stigi. Ég þykist vita að þau hafi hrokkið af vörum hv. þm. í stundaræsingi, en auðvitað eru þau ósmekkleg og óviðeigandi með öllu. Staðreynd er sú að mál stóðu eftir fund þingflokksformanna og forseta og forsrh. í gærkvöldi á þann veg að svo nærri samkomulagi lá að málgagn hæstv. forsrh. birti það með stríðsfyrirsögn að samkomulag hefði tekist, að hæstv. forseti þingsins notaði það sem árás á þingmenn Sjálfstfl., að þeir hefðu rofið samkomulag sem gert hefði verið. Svo langt var þetta samkomulag komið, svo langt hafði stjórnarliðið og margir þeirra innan stjórnarliðsins sem hafa sýnt fullan skilning á því að Alþingi geti ekki farið fram með þvílíku ofbeldi gegn sveitarfélögunum sem hæstv. ríkisstjórn hafði ákveðið, að ég hef skilið það svo að mikill meiri hluti stjórnarliðsins væri þeirrar skoðunar. Og svo langt var það komið að hæstv. heilbrrh. lýsir því yfir í Morgunblaðinu í morgun að líklegast sé að tillögurnar um það að Reykjavíkurborg greiði hluta af rekstrarkostnaði Borgarspítalans verði dregnar til baka. En hvað gerist svo í framhaldi af þessari stöðu sem þannig var, eins og hér hefur verið lýst, að við lá að fullt samkomulag væri orðið? Hæstv. heilbrrh. lýsir því yfir í viðtali í Morgunblaðinu að líklegast sé að gengið verði að þessum kröfum. Hvað gerist þá? Þá kvisast það hér að hæstv. forsrh. hafi verið að skrifa borgarstjóranum í Reykjavík bréf. Það var spurt að því hér fyrr í umræðunni hver hefði ,,platað`` hæstv. forsrh. til að skrifa þetta bréf. Og enginn hv. þingmanna var í efa um hver það hefði verið. En staðreynd er að því er virðist að hæstv. forsrh. hefur verið að senda hér einhver leynibréf í dag til borgarstjórans í Reykjavík. Það er alveg nauðsynlegt að Alþingi verði þegar í stað upplýst um það mál. Ég var spurður að því af fréttamanni hvort í þessu bréfi fælust tvær tilteknar hótanir af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Nú veit ég að vísu ekki um efni þessa bréfs og gat því ekki svarað viðkomandi fréttamanni. En ef það er svo að hæstv. heilbrrh. hafi í gærkvöld í viðtali við Morgunblaðið sem birtist í morgun lýst því að líklegast væri að málin yrðu dregin til baka en það gerist svo í dag að hæstv. forsrh. er að senda borgarstjóranum einhver leynibréf og ef grunsemdir fréttamannsins sem við mig talaði eru réttar að í því hafi falist hótanir, þá er alveg augljóst hver það er sem þykist ráða ferðinni í hæstv. ríkisstjórn og ekki tók þátt í samningaumleitunum í gærkvöldi en þykist vera þess umkominn að láta hæstv. forsrh. skrifa bréf í dag og þykist vera þess umkominn að halda til streitu tillögum um að rjúfa verkaskiptingarsamkomulag ríkis og sveitarfélaga einhliða með lagavaldi hér á hinu háa Alþingi. Það er auðvitað hæstv. fjmrh. Að gefnu tilefni er nauðsynlegt að hæstv. forsrh. upplýsi um þetta bréf, lesi efni þessa bréfs hér á þessum þingfundi áður en honum er frestað. Það er svo augljóst af þeim árásum sem þingmenn Sjálfstfl. hafa orðið hér fyrir af hálfu hæstv. forseta Sþ. að undan því verður ekki vikist að hæstv. forsrh. lesi þetta bréf frá orði til orðs þannig að Alþingi verði gerð grein fyrir því í hvaða bréfaskriftum hæstv. forsrh. er og í hverju þessar bréfaskriftir eru fólgnar. Ég ber þessa ósk hér fram og vona að við henni verði orðið, en ítreka svo það að ég tel skynsamlegt og rétt að að lokinni þessari þingskapaumræðu verði þingfundum frestað. Réttast væri nú að slíta þessum fundi þar til formönnum þingflokka hefði gefist tóm til þess að ræða saman. Ég vil ítreka það að það er ekki stjórnarandstaðan, a.m.k. ekki Sjálfstfl., sem er sérstaklega að óska eftir samkomulagi um það að flýta hér tilteknum málum. Sjálfstfl. er ekki að biðja um það að tiltekin tekjuöflunarfrumvörp ríkisstjórnarinnar fari hér á færibandi í gegnum þingið, illa undirbúin frumvörp fari í gegnum nefndir þingsins án nægjanlegrar skoðunar og eftir stuttar umræður hér í þinginu. Það er alls ekki ósk Sjálfstfl. Þvert á móti er það ósk Sjálfstfl. að nefndir þingsins geti fjallað ítarlega um þessi mál og komið aftur saman til fundar til að fjalla betur um þau því að fyrir því eru fullgild rök og meira að segja háværar kröfur úti í þjóðfélaginu. Það er ósk sjálfstæðismanna að geta rætt þessi mál ítarlega eins og venja er til, en við höfum áður lýst því yfir að við værum tilbúnir til þess að mæta óskum hæstv. ríkisstjórnar um það að greiða fyrir þingstörfum. Ég hef hins vegar ekki orðið þess áskynja, hvorki af þvergirðingshætti og hroka hæstv. fjmrh. né yfirlýsingum hæstv. forseta, að það sé áhugamál ríkisstjórnarmeirihlutans að greiða fyrir framgangi þingmála með þessum hætti. Þvert á móti verður ekki annað lesið út úr viðbrögðum ríkisstjórnarforustunnar en að hún kæri sig ekkert um að þessar óskir hennar verði að veruleika. Kannski felst í því einhver efi um réttmæti og gildi þessara frumvarpa, og ef svo er þá er vel. En þetta er auðvitað nauðsynlegt að komi fram hér í þessari umræðu, að það eru óskir hæstv. ríkisstjórnar sem hafa staðið til þess að málum væri hraðað hér í gegnum þingið með óeðlilegum hætti. Að endingu ítreka ég ósk mína um það að hæstv. forsrh. upplýsi og lesi fyrir þingheimi efni þessa leynibréfs sem svo mjög hefur verið gert hér að umtalsefni.

Halldór Blöndal Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. 3. þm. Vesturl., formaður þingflokks Alþfl., lagði á það ríka áherslu hér í sinni ræðu að ekkert endanlegt samkomulag hefði verið gert milli stjórnar og stjórnarandstöðu og talaði um það í sömu andrá að formaður Sjálfstfl. hefði hvorki af því heiður né sóma að hafa talið að samkomulag hefði komist á. Nú höfum við unnið þannig í fjh.- og viðskn. Ed. síðast í dag eins og samkomulag væri komið á. Ég veit ekki hvort þessum hv. þm. var það kunnugt að ég hafði ekki fylgst með þingstörfum þegar fundur hófst í fjh.- og viðskn. hér kl. 4, en það var alveg ljóst á þeim fundi að allir sem þar voru höguðu sér með þeim hætti. Ég tel því mjög undarlegt að hv. þm. skuli komast svo að orði í þessu samhengi vegna þess að venjulega hefur það verið svo að stjórnarandstaða hefur verið með þvergirðingshátt síðustu daga fyrir jól og stjórnarandstaða hefur reynt að standa í vegi fyrir eðlilegri afgreiðslu mála. Svo hefur ekki verið að þessu sinni, en ég tek á hinn bóginn undir það sem kom fram hjá hv. 2. þm. Reykv. Það er e.t.v. ekki vansalaust hversu hratt við höfum látið þessi mál ganga í gegnum þingið. Ég get tekið sem dæmi það frv. sem var til umræðu í dag í fjh.- og viðskn. Ed., frv. um hækkun á tekjuskatti. Fulltrúar frá aðilum vinnumarkaðarins sátu fund með fjh.- og viðskn. í dag og lýstu þar þeirri skoðun sinni að frv. væri úr takt við það sem væri að gerast í þjóðfélaginu. Á sama tíma og bæði launafólk og aðrir atvinnuvegir verða að láta sér nægja minna, á sama tíma og við sjáum fram á verulegt atvinnuleysi á næsta ári, óöryggi almennt í þjóðfélaginu, heldur ríkisstjórnin sinn fyrri kúrs, heldur áfram að hækka margvíslega þjónustu, heldur áfram að hækka skatta með margvíslegum hætti, m.a. tekjuskatt sem nær til allra launaflokka, allra launastiga, ef það er rétt sem hagfræðingur Alþýðusambandsins sagði á þessum fundi, þannig að vissulega er það ámælisvert hversu litla mótstöðu við í stjórnarandstöðunni höfum sýnt þessum skattafrumvörpum sem eru nú að stefna í hættu því samkomulagi sem vinnuveitendur og fulltrúar Alþýðusambandsins eru að reyna að gera þvert ofan í ríkisstjórnina við þær þröngu aðstæður sem við Íslendingar búum nú við. Við í stjórnarandstöðunni viljum koma til móts við aðila vinnumarkaðarins og viljum reyna að stuðla að því að það náist friður með þeim hætti úti á hinum almenna vinnumarkaði að hægt verði að halda verðbólgu niðri og við náum varðstöðu, getum reynt að vernda og verja kaupmáttinn, reynt að fjölga ekki hinum atvinnulausu, en það kostar líka á hinn bóginn um leið að hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin verða að minnka skattheimtuna. Þetta voru þau hreinu skilabð sem við fengum á þessum fundi frá aðilum vinnumarkaðarins svo að það er auðvitað ámælisvert ef við reynum ekki með einhverjum hætti að standa á móti því að skattheimta af þessu tagi gangi yfir okkur. Í öðru lagi er það athyglisvert þegar sagt er að við eigum að láta það gott og gilt að samkomulag sem gert hefur verið við sveitarfélögin og staðfest á Alþingi á sl. vori með löggjöf um nýja verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, að við eigum að láta sem það skipti engu máli þótt slíkt samkomulag sé brotið. Við þingmenn höfum verið að fá bæði skeyti og bréf frá sveitarstjórnum út um land þar sem þeir hvetja okkur til þess að standa á verðinum og láta ekki ríkisstjórnina yfir sig ganga. Og það er auðvitað heilög skylda okkar sem höfum unnið drengskaparheitið hér á Alþingi að við reynum að stuðla að því að þingið standi við sínar skuldbindingar í þessum efnum. Við skulum taka bara lítið dæmi um það hvernig gengið er á hlut annarra. Lögum samkvæmt ber ríkinu að greiða 100 kr. til kirkjugarða og aðrar 100 kr. eiga sveitarfélögin ---  Ég vil segja, hæstv. forseti, út af þeim ummælum sem hér hafa orðið í kvöld að óhjákvæmilegt er að þingmenn fái í hendur endurrit af þeim ummælum sem hæstv. forseti lét sér um munn fara í Ríkisútvarpinu í kvöld. Þar talaði hæstv. forseti um að menn vildu rjúfa það samkomulag sem gert hefði verið. Ekki var það að heyra á formanni þingflokks Alþfl. að honum þætti nein vansæmd að því að komast þannig að orði, enda er hann óvanur því að snúa skeytum sínum að samherjum sínum í ríkisstjórninni og talar helst minnst þegar verið er að skattleggja þjóðina þó svo að alþýðuflokksmenn hafi einu sinni talað munninn fullan af minna tilefni. Ég vil líka segja, hæstv. forseti, að það gladdi hjarta mitt þegar sú yfirlýsing kom úr forsetastóli að forseti Sþ. telur sig ekki vera forseta þingflokks og þingmanna Sjálfstfl.

Þetta er ósatt, þm.

Ég hygg að hæstv. forseti hafi oft talað ósannara orð í þessum þingsal.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Vegna þessara orða vil ég biðja þingheim að rifja upp það sem ég sagði hér fyrr í kvöld. Ég sagði þá orðrétt að ég liti á mig sem forseta alls þingsins, hefði verið það og væri það. Og ég bið hv. þm. að taka þessi orð aftur. 
             Nú er það svo að enn eru á mælendaskrá fimm hv. þm. um þingsköp. Nú hefur þessi þingskapaumræða, sem farið hefur út um víðan völl, staðið í um það bil einn og hálfan tíma. Ég vil nú biðja þá fimm þm. sem enn eru á mælendaskrá að stytta mjög mál sitt og halda sig við þingsköp svo að gefa megi hlé til þess að formenn þingflokka megi bera saman bækur sínar.

Salome Þorkelsdóttir Hæstv. forseti. Ég hefði nú kannski getað fallið frá orðinu. Það er nokkuð liðið síðan ég bað um orðið og margt hefur verið sagt síðan. En það sem kom mér til að óska eftir að fá að taka hér til máls voru kannski ummæli hæstv. forseta um það hvernig staðið hefði verið að kjöri forseta. Hins vegar upplýsti hv. 1. þm. Reykn. það og staðfesti að líklega hefðu bæði forseti Sþ. og varaforsetar fengið atkvæði svona sitt úr hverri áttinni svo að ég held að við getum bara sæmilega vel við unað og ég ætla því ekki að orða það frekar. Ég kom því miður of seint á þennan fund. Þessi þingskapaumræða var hafin. Ég heyrði ekki viðtal við hæstv. forseta sem er tilefni þessarar þingskapaumræðu, en ég þykist geta ráðið hvert tilefnið hafi verið til þess að þessi umræða fór af stað. Ég heyrði hins vegar annað viðtal í útvarpinu, eða lok þess, þegar ég var á leiðinni hingað á fundinn. Þar var verið að ræða við --- ég held það hafi verið hjón, a.m.k. forstöðumenn, karl og kona, heimilis sem tekur til skemmri eða lengri dvalar börn og unglinga sem eiga við félagsleg vandamál að stríða eða af heimilisástæðum. Forstöðumaðurinn var spurður hvort ekki kæmu oft upp vandamál á þessu heimili þar sem unglingarnir kæmu svona sinn úr hverri áttinni og mismunandi að gerð. Hann svaraði því játandi en sagði: ,,Við leysum málin með því að tala saman.`` Og mér datt það satt að segja í hug, þegar ég hef setið hér og verið að hlusta á þessar umræður, hvort það væri ekki vel við hæfi að höfuð þessarar stóru fjölskyldu sem hér situr á Alþingi, þessara þingflokka sem koma sinn úr hverri áttinni, eins og við öll vitum, eigum þó margt sameiginlegt og getum auðveldlega unnið saman --- hvort hæstv. forseti vill ekki gerast friðar- og sáttasemjarinn og beita sér fyrir því að menn ræði nú af einlægni saman og leysi þessi vandamál og það skulu vera mín síðustu orð.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Forseti hefur áður sagt hér í þessari umræðu að fátt hafi verið annað gert síðustu daga en einmitt það að ræða við forustumenn flokka og reyna að leysa mál. Til upplýsinga skal þess getið um þessa þingskapaumræðu sem nú hefur farið fram í einn og hálfan tíma að tveir hv. þm. hótuðu henni hér utan þingsala í dag löngu áður en nokkurt viðtal var við forseta Sþ. í fjölmiðlum 

... þingmenn að gera athugasemdir við það sem hann segir?

Matthías Á. Mathiesen Virðulegi forseti. Það hefur verið gerð tillaga um það að fresta þessum fundi, en mér sýnist og heyrist að það sem sagt er úr forsetastól sé ævinlega í þá veru að lengja fundinn. Nú er það upplýst hér og undir því sitjum við öll að tveir þm. hafi hótað því í dag að halda hér uppi málþófi.

Einmitt.

Þessari umræðu, sagði forseti.

Og þessari umræðu. Og forseti undirstrikar það sem ég er hér að segja: einmitt. Mér finnst eðlilegt að ég snúi mér til forseta, standi hér og bíði þangað til forseti hefur upplýst hvaða tveir þm. það eru sem hótuðu þessu svo að við, a.m.k. ég sem ekki kannast við að hafa hótað hér einu eða öðru, liggi ekki undir þessu.

Forseta ber að víkja sæti meðan hún tekur þátt í efnislegri umræðu og varaforsetar taki forsetastól.

Forseti var að tilkynna það sem honum hafði borist í dag.

Hann er búinn að taka þátt í umræðunni í allt kvöld, efnislega.


             Mér sýnist að forseti sé ekki reiðubúinn til þess að upplýsa þetta. Forseti kom hér síðar í umræðunni og vildi þá draga í land með það sem forseti hafði sagt hér í kvöld, hvernig hann túlkaði stöðu sína og það umboð sem forsetinn hefði. Það fór einu sinni fram rannsókn á ummælum þingmanna í Ed. og segulbandið var leitt fram sem vitni. Við skulum vonast til þess að við getum leitt segulbandið hér ofan af lofti fram sem vitni í því hvað forseti sagði í hið fyrra skipti. Við skulum bara ekki láta okkur detta í hug að það verði farið að þurrka út af segulbandinu.

Má ég spyrja þingmanninn, til þess að allur vafi sé úr sögunni: Hverra ummæli voru það í Ed. sem þurfti að leita til segulbands um? Ég vil að það sé ljóst að það voru ekki ummæli núv. forseta Sþ.

Nei, það var fyrir löngu síðan.

Það er gott að það kemur fram.

Það er frá tíð föður ...  tilfelli. Og mér finnst eðlilegt að það verði endurtekið. Ég er ansi hræddur um það að ef við hugsum okkur að reyna að ná samstöðu til þess að vinna hér að þessum málum sem við erum að vinna að og fá samkomulag eigum við að ljúka þessari utandagskrárumræðu. Og þá fyrst þegar henni er lokið eiga menn að setjast niður. Það er búið að biðja hæstv. forsrh. um að lesa það bréf sem hann ritaði borgarstjóranum í Reykjavík. Ég trúi því bara ekki að hæstv. forsrh. fái ekki orðið. Hér hafa fleiri en ég boðist til þess að forsrh. fengi að tala og hann hefði tækifæri til þess að lesa upp þetta bréf, en það hefur ekki orðið. Mig langaði líka í þessari þingskapaumræðu að vekja athygli á sjónvarpinu í kvöld. Mig langar til þess að vekja athygli á fréttum Ríkissjónvarpsins í kvöld um það mál sem við erum að tala um hér og nú, þ.e. fjáraukalög fyrir árið 1989. Fréttamaður Ríkissjónvarpsins, Ingimar Ingimarsson, var kominn á sinn stað og hann var tilbúinn að segja fólkinu í landinu hvað væri að gerast hér í sölum Alþngis. Hér hefði komið formaður fjvn., og þeir sem hafa fylgst með hafa ekki heyrt þyngri ákúrur hjá einum formanni fjvn. um fjármálastjórn fjmrh., sem hann styður, en það sem formaður fjvn., hv. 5. þm. Vestf. Sighvatur Björgvinsson, sagði hér í dag. Nál. liggur hér fyrir. Það töluðu hér í dag tveir fulltrúar minni hl., hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálmi Jónsson og hv. 7. þm. Norðurl. e. Málmfríður Sigurðardóttir, en þau eru bæði aðilar að minnihlutaáliti fjvn. ásamt þeim hv. þm. Agli Jónssyni og Friðjóni Þórðarsyni. Fréttamanninum fannst ekki ástæða til þess að skýra þjóðinni frá því hvað þessir þm., hvað minni hl., hvað stjórnrandstaðan á Alþingi hefði að segja um fjáraukalögin og frv. til fjáraukalaga, ekki eitt orð. Það er nýlega búið að taka upp sjónvarp úr breska þinginu og þess er stranglega gætt þar með hvaða hætti sagt er þar frá hlutum þannig að fram komi hvert sé sjónarmið stjórnarinnar og stjórnarandstöðu. Dettur mönnum í hug að breski Verkamannaflokkurinn á þingi mundi sætta sig við það að frá hans skoðunum væri ekki skýrt? Ég segi nei.

Má ég vekja athygli hv. 1. þm. Reykn. á því að það hefur aldrei þótt góður siður að ræða hér málefni manna sem ekki hafa tækifæri til að svara fyrir sig. Má ég gerast svo djörf að leggja til að hv. þm. ræði þessi mál beint við umræddan fréttamann en geri þetta mál ekki að umræðuefni hér í þingsölum.


             Ég hafði hugsað mér að beina ákveðinni fyrirspurn og tilmælum til forseta þingsins eftir að ég væri búinn að ljúka máli mínu í sambandi við fréttir af því sem hér er að gerast. Eftir að þessar umræður höfðu farið fram, þ.e. fulltrúa fjvn., kom hér upp í ræðustólinn hæstv. fjmrh. og flutti ræðu, hellti úr skálum reiði sinnar og sló met í hraða þegar hann var að tala, svo hratt að hann var kannski kominn orði fram fyrir sig þegar setningin kom svo í heilu lagi. Hann vék sérstaklega að fjármálastjórn okkar sjálfstæðismanna og með hvaða hætti fjáraukalög hefðu fengð afgreiðslu í okkar tíð. Ég kom hér upp í ræðustólinn. Ég hafði þessi plögg öll hér með mér, hvert og eitt frv. til fjárlaga síðan 1975, og sýndi fram á að þegar alþýðubandalagsfjármálaráðherra var, Ragnar Arnalds, kom hann ekki einu fjáraukalagafrv. í gegnum þingið. Datt fréttamanni Ríkisútvarpsins í hug að segja frá þessu? Nei. Hann birti myndina af hæstv. fjmrh. Hann var þá ekki að lesa í blaði. Hann var þá að tala hér úr ræðustólnum. Síðan þegar hann hafði lokið máli sínu, þá kom ný frétt. Og nú er komið að forsetanum. Telur forsetinn að slík fréttamennska sé Alþingi samboðin? Ég segi nei. Það verður hver og einn að meta það. Hitt liggur ljóst fyrir að meðan við teljum okkur vera að sinna löggjafarstarfi hjá lýðræðisþjóð verður það ekki liðið að aðeins rödd þess aðila sem fer með völdin heyrist. Það sem er að gerast í Austur-Evrópu í dag er þvert á það sem sjónvarpið var að gera í kvöld. Slíkur fréttaflutningur dæmir sig sjálfur, og ég trúi ekki að forsetar Alþingis láti slíkt viðgangast.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) Ég vil benda hv. 1. þm. Suðurl. á eins og þegar hefur verið sagt að hér eru tveir menn á mælendaskrá fram að fundarhléi, en ég skrái hér með hv. 1. þm. Suðurl. eftir hlé. 

Gott. Láttu greiða atkvæði um það.

Þessu getur ekki haldið áfram á þennan hátt, það er alveg ljóst. 

Forsætisráðherra (Steingrímur Hermannsson) Virðulegur forseti. Ég skal vera stuttorður en ég stend upp til þess að leiðrétta misskilning sem kom fram hjá hv. 1. þm. Suðurl. í sjónvarpinu í kvöld. Hv. 1. þm. Suðurl. fullyrti að ég hefði gengið frá samkomulagi um þingstörfin sem fjmrh. hefði síðan hafnað og réði því augljóslega hvernig þingstörf yrðu hér. Þetta er á misskilningi byggt og vil ég rekja hvernig afskipti mín af þessu samkomulagi hafa verið. Sl. föstudag mætti ég á fundi með forsetum og formönnum þingflokka. Á þeim fundi bauð ég til samkomulags að fjögur mál biðu afgreiðslu þar til í janúar, fjögur mál af forgangslista ríkisstjórnarinnar. Þessi mál eru: Tvö mál um umhverfismál, þ.e. Stjórnarráð Íslands og yfirstjórn umhverfismála, frv. um skattlagningu á orkufyrirtæki og frv. um bifreiðaskatt. Og ég lít svo á að þar hafi satt að segja verið allvel boðið. Ég lagði jafnframt áherslu á að menn sameinuðust um að afgreiða þessi frv., eins og ég orðaði það, um mánaðamótin janúar/febrúar. Um þetta hafa menn síðan að sjálfsögðu fjallað og það er rétt að við álitum að þarna væri kominn grundvöllur fyrir samkomulagi. Hins vegar upplýsti formaður þingflokks Sjálfstfl. á fundi sem var haldinn í gær að svo gæti ekki orðið vegna deilu sem væri orðin í fjvn. um framkvæmd á svokölluðu verkaskiptingarmáli. Þarf ég út af fyrir sig ekki að rekja það hér, en þar var fyrst og fremst um tvo þætti að ræða, í fyrsta lagi Borgarspítalann og í öðru lagi tannlækningar. Það er mikill misskilningur að ég hafi samþykkt að þessi mál bæði yrðu afgreidd á þann veg sem hv. sjálfstæðismenn leggja áherslu á, eða með öðrum orðum að ríkissjóður tæki á sig kostnaðinn af þessum málum báðum. Ég nefndi hins vegar að vitanlega væri um tvo kosti að ræða í málefni Borgarspítalans. Í fyrsta lagi að samþykkt yrði frv. heilbrrh. um yfirstjórn spítalans og þar með tæki ríkissjóður allan kostnað af rekstri spítalans eða með öðrum orðum að það yrði eins og annars staðar á landinu. Hins vegar að málefni Borgarspítalans yrði frestað, stjórnin yrði óbreytt og Reykjavíkurborg greiddi þá hluta af kostnaðinum. En tannlækningarnar féllst ég aldrei á, enda verð ég að segja það að ég hef aldrei kynnst því í samningum um þingstörf að samið sé um einstaka efnisþætti fjárlaga. Ég held að það hljóti að vera nánast einsdæmi. Hins vegar leit ég svo á að um þetta mætti þó ræða því að það eru frv. fyrir þinginu sem fjalla líka um þessi mál, en ég held að þarna sé gengið afar langt. Ég ætla ekki að fara að rekja hér þróun verkaskiptamálsins. Mér sýnist þó að þar hafi orðið miklu meiri kostnaður ríkisvaldsins en gert var ráð fyrir og veit ég ekki betur en það sé óumdeilt. Við yfirtöku ríkissjóðs á heilbrigðismálum í Reykjavík er um a.m.k. 160 millj. kr. meiri kostnað að ræða en metið var. Af einhverjum ástæðum er tannlækninga ekki getið í því uppgjöri á kostnaði sem gert var sl. vetur og vekur það vissulega undrun. Því er full ástæða til þess að ríkisvaldið vilji skoða þau mál aftur. Þetta hefur verið nefnt við sveitarfélögin allt frá því í september en því miður ekki náðst neitt samkomulag. Það var grundvallaratriði þegar tekjuskiptingin var hafin að þarna yrði skipt svona nokkurn veginn á jöfnu milli ríkis og sveitarfélaga. Það var líka grundvallaratriði að greiðslu kostnaðar fylgdu sterk ítök í stjórn viðkomandi stofnunar. Ég vek athygli á því að í því frv. um heilbrigðismál sem liggur fyrir er gert ráð fyrir að borgin tilnefni áfram þrjá menn af fimm í stjórn, starfsmenn einn en heilbrrh. skipi aðeins einn sem verður að vísu formaður en meiri hlutinn er samt tilnefndur af Reykjavíkurborg. Það er því mikill misskilningur að eftir að þetta kemur fram hafi verið nokkurt samkomulag. Við ákváðum hins vegar að leita leiða, m.a. hvort þetta með Borgarspítalann gæti á einhvern máta gengið upp. Þetta var síðan rætt í ríkisstjórninni í morgun og ríkisstjórnin staðfesti í raun það sem ég hafði sagt á þessum fundi í gær að um tvo kosti væri að ræða. Þeim hef ég lýst báðum og skal ekki endurtaka það. Ég ritaði borgarstjóra síðan bréf sem mér hlýtur að vera frjálst að gera og gerði honum grein fyrir þessari niðurstöðu ríkisstjórnarinnar, þessum tveimur kostum. Í þessu bréfi er engin hótun, alls ekki, heldur er þetta viðleitni til að samkomulag geti orðið um Borgarspítalann. Og ég hef rætt við borgarstjórann í síma í dag og við ætlum að hittast í fyrramálið og ræða það mál. Ég tek ekki í mál að fara að lesa slík bréf hér upp. Við munum ræða málið og ég ætla að vita hvort unnt er að ná samkomulagi við Reykjavíkurborg um þetta mál. 

Þorsteinn Pálsson Frú forseti. Hæstv. forsrh. hefur fjallað efnislega í þessum þingskapaumræðum um það ágreiningsefni sem hefur verið helst til umfjöllunar hér, þ.e. áform hæstv. ríkisstjórnar um að brjóta samninga við sveitarfélögin sem lögfestir voru hér á hinu háa Alþingi. Það væri því ærin ástæða til þess að ræða þau mál einnig nokkuð efnislega af því tilefni að hæstv. forsrh. hefur kosið að gera það hér í umræðum um þingsköp. En fyrst er rétt að taka fram að þegar hæstv. forsrh. er hér að lýsa aðdraganda þeirra samningaumleitana sem fram hafa farið af hálfu hæstv. ríkisstjórnar lætur hann svo sem hann viti mest lítið um framgang þingmála og mest lítið um hvenær hæstv. ríkisstjórn tekur mikilvægar ákvarðanir. Þegar hæstv. forsrh. setti þá ósk fram við stjórnarandstöðuna sem hann lýsti hér, um að greiða fyrir þingstörfum og falla frá hefðbundnum og góðum vinnubrögðum, lá ekki fyrir sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að breyta fjárlögum með þeim hætti sem brýtur algerlega í bág við verkaskiptasamkomulag ríkis og sveitarfélaga sem Alþingi hefur staðfest. Sú ákvörðun lá einfaldlega ekki fyrir þegar þetta tilboð var gert. Annaðhvort er hæstv. forsrh. að lýsa þessum aðdraganda á þann veg að hann reynir að sneiða hjá þessum kjarna málsins eða hann fylgist ekki betur með ákvörðunum innan hæstv. ríkisstjórnar undir forustu hæstv. fjmrh. og veit ekki hvenær hinar mikilvægustu ákvarðanir eru teknar. Það er býsna alvarlegt mál. Það var fyrst í gær sem ljóst var að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að koma þessum breytingum fram í fjárlagafrv. Það hlýtur að vera alveg augljóst að þegar hæstv. ríkisstjórn er að biðja stjórnarandstöðuflokkana að víkja frá hefðbundnum vinnubrögðum og þeir hafa léð máls á því, þá hlýtur hæstv. forsrh. að skilja að það hlýtur að vera bundið því skilyrði að slíkt samkomulag við sveitarfélögin sé ekki rofið einhliða af ríkisvaldinu af því að það hefur meiri hluta á löggjafarsamkomunni. Löggjafarsamkoman hlýtur að bera meiri virðingu fyrir sjálfri sér en svo að hún geti staðið þannig að málum. Það verður hæstv. forsrh. að skilja og ég veit að mjög margir í þingliði ríkisstjórnarinnar skilja þetta og vilja taka tillit til þess. Ég skil ekki hvers vegna hæstv. forsrh. getur ekki lesið það bréf sem skrifað hefur verið og komið hefur til umræðna hér í kvöld í tilefni af ummælum hæstv. forseta í kvöldfréttum útvarpsins. Ég fæ með engu móti skilið hvers vegna ekki er hægt að lesa þetta bréf frá orði til orðs. Það er varla svo langt. Það snertir efni þeirrar höfuðdeilu sem hér er til meðferðar og umfjöllunar og ég skil ekki hvernig þingflokksformenn eiga að koma saman til ærlegra umræðna ef hæstv. forsrh. ætlar að halda þessu bréfi leyndu. Ég bara get ekki skilið hvernig ríkisstjórnarforustan ætlast til þess að fram fari ærlegar og heiðarlegar umræður ef efni þessa bréfs á að fara leynt, aðeins lýsa því í tveimur, þremur setningum með óljósum hætti. Sú krafa er hér uppi og fullkomlega eðlileg ef þessar umræður eiga að fara heiðarlega fram og ærlega hér á eftir að bréfið verði lesið hér í umræðunni. Frú forseti. Hæstv. forsrh. fór hér efnislega út í umræður um þetta ágreiningsefni og er óhjákvæmilegt að svara því nokkrum orðum. Engar athugasemdir voru gerðar við þann hluta í ræðu hæstv. forsrh. þar sem með öllu var vikið frá þingskapaumræðuefninu en farið út í efnslega umræðu og ég hlýt að óska eftir því að sama gildi um formann Sjálfstfl. í þessu efni. Hæstv. forsrh. lýsti því yfir að frá upphafi hefði verið gengið út frá því að verkaskiptingin kæmi út á jöfnuð.

Má ég biðja hv. 1. þm. Suðurl. að bíða með þessa umræðu þangað til hún er á dagskrá.

Má ég spyrja hæstv. forseta, hvers vegna voru ekki gerðar athugasemdir við ræðu hæstv. forsrh. þegar hann var efnislega að fara út í þetta efni og ég er aðeins að svara þeim atriðum sem hann fór efnislega út í? Má ég spyrja, hvers vegna gildir ekki sama um þingmenn og hæstv. forsrh.?

Nú hefur forseti leyft hv. 1. þm. Suðurl. að svara að nokkru því sem fram kom í ræðu hæstv. forsrh., en þessa umræðu verður að stöðva því nú verður gefið hálftíma hlé.

Ég á auk þess eftir, frú forseti, að bera fram hér fyrirspurn vegna hinna grófu ásakana hæstv. forseta á hendur þingmönnum, að tveir ótilgreindir þingmenn hafi haft í hótunum við hæstv. forseta hér fyrr í dag um að hefja þessa umræðu áður en hún lét ummæli sín falla. Hér með liggja allir þingmenn undir grun vegna þessara ásakana um þessar hótanir og það er lágmarkskrafa að frú forseti annaðhvort biðjist afsökunar á þessum ummælum eða tilgreini þá hv. þm. sem hér áttu hlut að máli. Annars liggja allir aðrir þingmenn hér að ósekju undir þessum grófu ásökunum forsetans og óhjákvæmilegt var að koma þessum ábendingum á framfæri. En ég vil harðlega mótmæla því þegar hér er gerður sá greinarmunur í þessari umræðu að óbreyttir þingmenn fá ekki að svara efnisþáttum í ræðu hæstv. forsrh. Ég skal fullyrða og gefa hæstv. forseta fyrirheit um að ég skal einungis víkja að þeim efnisatriðum sem hæstv. forsrh. vék að og í engu meir. Ég óska eftir að njóta jafnréttis hér í þinginu á við forsrh. og tel að annað sé brot á jafnræðisreglu sem þingmenn eiga að starfa hér eftir. ( Forseti: Má ég biðja hv. 1. þm. Suðurl. að fresta þá síðari hluta ræðu sinnar meðan gefið er hálftíma hlé. Ég held að það hljóti að vera sanngjörn krafa. Hv. þm. er auðvitað kominn langt út fyrir allt sem getur talist þingskapaumræða.) Það er að vísu rétt, en hæstv. forsrh. hefur gefið hér tilefni án athugasemda af hálfu hæstv. forseta með því að fara mjög ítarlega út í efnisatriði málsins. Og hvers vegna njóta ekki aðrir þingmenn sama réttar? Ég hef þar að auki ítrekað ósk mína um að þetta bréf verði lesið hér frá orði til orðs þannig að ærlegar umræður geti farið fram hér á eftir og ég vona að hæstv. forseti hindri það ekki. Ég vil aðeins í örfáum orðum taka fram að í upphafi þegar frá verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga var gengið var um það samið að nokkur munur yrði þarna á og að sveitarfélögin högnuðust lítið eitt eða um 115 millj. eða svo. Það var aldrei út frá því gengið að hér væri um að ræða fullkomnari jöfnuð á milli í þessu efni. Það er rangt. Í annan stað, vegna þeirra umræðna sem fram hafa farið í haust og hæstv. ráðherrar, bæði hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. hér nú vitna til að fram hafi farið milli hæstv. ríkisstjórnar og sveitarfélaganna, þá innti ég formann Sambands ísl. sveitarfélaga eftir því í dag með hvaða hætti þetta hefði farið fram. Í því samtali kom fram að sveitarfélögin óskuðu eðlilega eftir því að þessi samtöl færu fram á þeim grundvelli að sá grunnur sem lagður var þegar samið var um verkaskiptinguna, þ.e. útgjöldin á árunum 1985 og 1986, yrði í heild sinni lagður til grundvallar í þessum umræðum um hugsanlegt endurmat sem eðlilegt er, enda fór samkomulagið fram á þeim tíma. En því var hafnað af hálfu hæstv. ríkisstjórnar að ræða á þeim grunni og einungis tekið í mál að ræða þetta út frá áætlunum ríkisstjórnarinnar um árið 1990. Eðlilega gátu umræðurnar ekki farið fram á þeim grundvelli og það verður því að líta svo á að hæstv. ríkisstjórn hafi hindrað það að þessar eðlilegu umræður færu fram milli ríkisvaldsins og sveitarfélaganna. Það er rangt að þar hafi strandað á sveitarfélögunum. Og ég hygg að það séu hér inni menn í stjórnarliðinu sem geti borið vitni um það og standi þeim hagsmunum nær. --- Fundarhlé.

Forseti Guðrún Helgadóttir): Fundi er fram haldið í Sþ. Það hefur orðið að samkomulagi milli þingflokksformanna og forseta að þessum fundi verði nú slitið. Út af dagskrá eru tekin öll dagskrármál. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. --- Fundinum er slitið.