Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Framsögum. (Guðjón Guðlaugsson) Jeg talaði um aðalefni frumv. í gær, og þarf því eigi að ræða það frekar á þessu stigi málsins. En það eru aðallega skýringar á ýmsum greinum þess, er jeg nú vildi láta deildinni í tje. Fyrst og fremst skal það fram tekið, að í frv. varð ekki ákveðið neitt hámark á verði skipsins, og liggja til þess tvennar ástæður. Fyrst og fremst það, að nú er alt svo dýrt, að ekki er mögulegt, að ákveða verð á slíku skipi með nokkurri nákvæmni. Og þá er hin ástæðan engu viðráðanlegri, að þörfin er svo brýn, að engin minsta átylla var til að stöðva fyrirtækið. Framkvæmdarstjóri Eimskipafjelags Íslands, er vjer áttum tal við, rjeð oss fastlega frá því, að taka skip á leigu, en taldi aftur ekki ólíklegt, að skip mundi mega kaupa. Um nákvæma verðáætlun á slíku skipi, gat auðvitað ekki verið að ræða, en framkvæmdarstjórinn áleit, að 800 tonna skip mundi kosta eitthvað nálægt 800,000 krónur, eða tonnið um 1000 krónur, og þá auðvitað að sama skapi minna verð, sem skipið yrði minna. Nefndin bjóst við því, eins og framkvæmdarstjórinn, að skipið yrði undir öllum kringumstæðum dýrt, og því var ástæða til að gjöra sjer mikið far um, að skipið yrði eigi dýrara en nauðsyn krefði. Nefndin lagði því litla áherslu á, að skipið yrði farþegaskip, jafnvel þó að það sje kostur við strandferðaskip, sem venjulega margir ferðast með, að á í þeim sje rúm fyrir farþega. Vildi nefndin taka tillit til kostnaðarins og setja lágar kröfur í þessu efni. En með því að skipinu er ætlað að ganga 7-8 mánuði ársins, áleit nefndin að eigi mætti þó vera minna en eitt farþegarúm fyrir 20-30 menn, er svaraði til venjulegs annars farrýmis á góðum fólksflutningaskipum hjer við land. Og þá einnig svo út búið, að sjófólk og verkafólk, er ferðast þarf stutta leið, geti verið undir þiljum, án siðferðilegrar vansæmdar eða heilsuspillis. Þetta er hugsunin í nefndárálitinu, og hún er bygð á því, að fara sem vægast út í fjárkröfurnar. Nefndin athugaði líka stærð skipsins, og hafði þar fyrir sjer álit framkvæmdarstjóra, sem áleit ekki stærra skip en 800 tonn hentugt, sjerstaklega vegna einnar alkunnrar hafnar, sem er Hornafjörður. Taldi hann þangað inn væri ekki örugt að sigla stærra skipi. En jafnframt leit nefndin svo á, að öllu minna skip en 6-800 tonn væri ekki með öllu fullnægjandi, sjerstaklega á meðan skipið væri ekki nema eitt, og svo einnig vegna millilandaferðanna að vetrinum. Jeg gat um það í gær, að atriði það, sem um getur í 4. gr. frumvarpsins, að stjórn Eimskipafjelags Íslands tæki að sjer farstjórn þessa skips, er einkar heppilegt. Nafn Eimskipafjelags Íslands var ekki nefnt, og lá það í því, að bæði getur svo farið að fjelagið breyti nafni, eða hætti að vera til, eða vildi ekki. En farstjórn gilti þá hverja stjórn, er vildi taka að sjer rekstur og umsjón. En orðið farstjórn gilti þá það fjelag, er hefði sjerstaka stjórn og skrifstofu, er sæi um rekstur skipsins. Er þetta eldra orð, frá þeim tímum er skip var leigt. Var þá einn farstjóri og 2 fargæslumenn. Var þá og rætt um fargjöld og farmgjöld, en ekki tími til þess að semja sjerstaka skrá, og hliðraði nefndin sjer jafnvel heldur hjá því, með því að hún áleit að skrá sú yrði að vera miðuð við það, sem verið hefði á öðrum skipum undanfarið ár milli landa og með ströndum fram, með eðlilegri hækkun og lækkun, sem á gæti orðið, eftir því sem tímarnir breytast. Fanst líka sjálfsagt, að gjöldin yrðu hærri eftir því, sem reksturkostnaður yrði meiri. Nefndin notaði bæði orðin; áleit þó að fyrra orðið yrði það, sem gilda mundi. Þá áleit nefndin, að það gæti ekki verið meiningin, jafnvel þó að sá hugsunarháttur sje ekki með öllu óþektur meðal manna á lægsta stigi þjóðfjelagsins, að ausa út fje landssjóðs með því að hafa fargjöldin mjög lág; hitt aðalatriðið, að strandferðir geti á komist í stað engra, sem nú eru. Hvað t. d. fargjöldin snertir, þegar skip ganga ekki að nauðsynjalausu, ættu þau ekki að þurfa að vera mjög há. Á þetta bendir eftirlitsleysi fyrri tíma, því mjer er kunnugt um, að sumir farþegar hafa flutt með sjer fyrir alls ekki neitt, ótilhlýðilega mikið fargóss, jafnvel hafa fundist dæmi þess, að 1-2 menn hafa flutt með sjer heilann bátsfarm, og er slíkt og annað eins hneykslanlegt fyrir fróma menn. Þingið á að gjöra alt sitt ítrasta til að nema burtu svona lúalegan hugsunarhátt. Og þó erfitt kunni að ganga, að uppræta þetta og koma í framkvæmd nýjum og hollum hugsunarhætti, verður að gjalda varhug við því, að hafa eigi farmgjöld og fargjöld svo lág, að fyrirtækið skaðist á því. Loks samdi nefndin áætlun fyrir 7-8 mánuði; og er það álit og vilji nefndarinnar, að stjórnin hagræði áætluninni svo, að hún verði nægilega rúm, svo að skipið geti gengið sæmilega og eðlilega á milli hafna. Hv. formaður nefndarinnar (S.E.) mun nú skýra frá vilja nefndarinnar, vilja hennar til að lengja tímann, og þarf jeg því ekki að fara frekar út í það. Treysti jeg því fyllilega að stjórnin - eftir að hafa litið á kostnaðarástæðurnar - skeri úr því, hvort bæta skuli við einni ferð að vetrinum, sem jeg teldi heppilegt og sanngjarna miðlun frá því, að hafa strandferðir alt árið. Þá vil jeg enn fremur benda á það, að það dugar ekki að miða við strandbátinn Ísafold eða önnur slík skip, því að allar slíkar ástæður eru nú orðnar harla breyttar. Eimskipafjelagið t. d. hagar nú svo ferðaáætlun sinni, að það forðast allar strandferðirnar eins og heitan eld. Án þess að ætla mjer að hæla sameinaða fjelaginu, eða lofa það, má þó geta þess, að það var alls ekki talið með strandferðum, að Vesta fór í febrúar, marz, júní, og júlímánuði inn um allan Húnaflóa, og til Ísafjarðar og Reykjavíkur, og var þá stundum orðin svo ljett í sjó, að skrúfan kom upp ef nokkur kvika var. Þetta er nú orðið allmikið breytt, þar sem sameinaða fjelagið neitar nú öllum ferðum og Eimskipafjelags skipin koma eigi nema á einstöku hafnir, og fara lengst og nyrst til Norðurfjarðar, enda þar í óbygðum upp undir Drangajökli og snúa svo við aftur. Af þessu leiðir að það er engin sýnileg ferð til þess, að komast á milli aðalstaða landsins að vetrinum, og vildi jeg fastlega mælast til, að hin heiðraða stjórn tæki þetta til athugunar.

Eggert Pálsson Það er engan veginn meining mín, þótt jeg hafi um orðið beðið í þessu máli, að leggja nokkurt hálmstrá í veg fyrir þetta frumvarp, eða neita því um atkvæði mitt. Þvert á móti greiddi jeg því atkvæði við fyrstu umræðu, og býst við að gjöra það áfram; enda sje jeg ekki, að strandferðanefndin hefði getað skilist við þetta þýðingarmikla mál öllu betur en hún hefir gjört í þetta sinn, og með þeim erfiðu kringumstæðum, sem nú eru fyrir hendi. Jeg get fyrir mitt leyti, felt mig við þá stefnu, sem komið hefir fram hjá nefndinni, að kaupa eitt skip til strandferðanna en ekki leigja, þar sem hagur Eimskipafjelagsins er nú einu sinni svo, að það er ekki megnugt þess, að taka strandferðirnar að sjer. Jeg tel það einnig stefnt í rjetta átt hjá nefndinni, að stuðla að því, að smærri flutningabátar komist á, og sjeu gjörðir út í hinum ýmsu fjórðungum landsins, og stærri flóum, þar sem þeim verður við komið, og þörfin vitanlega er fyrir þá. En þegar, eða ef, samgöngurnar á sjónum komast í þetta horf, sem virðist hafa vakað fyrir nefndinni, þá skilst mjer, að eitt strandferðaskip mundi geta nægt um fyrirsjáanlega langan tíma, svo framarlega, sem viðkomustaðir skipsins væru ekki hafðir alt of margir, heldur flóa- og fjórðunga bátunum ætlað að taka við og flytja vörurnar og fólkið til hinna ýmsu, mörgu og smáu hafna. Jeg veit það að vísu, að slíkt fyrirkomulag mundi gjöra nokkrum einstaklingum, sem lægju lengra frá hinum ýmsu viðkomustöðum skipsins, vörur sínar nokkru dýrari vegna „umskipuninnar“, sem þá þyrfti að eiga sjer stað; en hjá því virðist tæplega unt að synda, nema að fylgja sömu aðferðinni, sem hingað til hefir átt sjer stað, að láta sjálf strandferðaskipin, eða strandferðaskipið koma við á hverri einustu vík eða firði í landinu, hvort sem mikið eða lítið er þangað að flytja. En með því laginu sýnist óhjákvæmilegt, að strandferðakostnaðurinn allur verði að þeirri hít, sem aldrei verður fylt. Sje skipin eða skipið látið koma á allar þær hafnir, firði og víkur, sem hægt er að hugsa sjer, eða upp að telja, er bersýnilegt, að útgjörð þeirra eða þess, geta ekki með nokkru móti borið sig, nema með feikna miklu tillagi úr landssjóði. En ekki nóg með það; heldur með því fyrirkomulagi loku skotið fyrir, að fjórðunga- og flóabátarnir geti haft nægilegt að gjöra. Þeir hljóta, vegna hinna mörgu viðkomustaða strandferðaskipanna eða skipsins, að sigla að mestu tómir um þau svæði, sem þeim er ætlað um að fara, og lítið þar af leiðandi að fást upp í þann útgjörðarkostnað, svo að styrkinn til þeirra má því ekki heldur nema við neglur sjer, ef þau sýslufjelög, sem halda þeim úti eiga að geta staðist kostnaðinn. Mín skoðun er því sú, að með þessu fyrirkomulagi á strandferðum verði bæði strandferðaskipaútgjörð og flóabátaútgjörð, að tveimur hítum, er eti hvor aðra upp og ávalt sje jafnstórar eftir, hversu miklu sem í þær er fleygt. Væri aftur á móti í hin aðferðin tekin upp, að láta sjálft strandferðaskipið koma við á fremur fáum stöðum, og flóa- eða fjórðungsbátana taka svo við, þá hygg jeg, að hvorutveggja útgjörðin gæti borið sig með nokkurn veginn hæfilegum styrk úr landssjóði. Eins og jeg gat um, kynni þetta fyrirkomulag að verða nokkuð dýrara einstaklingunum, vegna t. d. „umskipunar“, er þá ætti sjer stað. En þar sem allar strandferðir mundu með þessu fyrirkomulagi borga sig betur en ella, þá gæti þar af leiðandi flutningsgjöldin, bæði með strandferðaskipunum og bátunum, lækkað, ef svo sýndist. Og ynnist þá með þessu móti nokkuð upp í uppskipunarkostnaðinn. Jeg sje nú af nefndaráliti strandferðanefndarinnar, eða rjettara sagt einu fylgiskjali með því, að hún ætlar þessu nýja skipi að fylgja sömu reglunni og áður, að tína upp svo að segja hvern fjörð og vík í hringferðum sínum. Jeg skal engan veginn lá nefndinni, þótt hún kæmist að slíkri niðurstöðu í þetta sinn, enda miða mín ummæli ekki á neinn hátt til þess, að raska gjörðum hennar nú. Það er að vissu leyti eðlilegt, að nefndin víki ekki í þetta sinn frá fornri venju eða aðferðum. Því bæði er tíminn naumur til starfa og alt fremur óvíst og þar á meðal hvort hinir fyrirhuguðu flóa- eða fjórðungsbátar komast á. Mín ummæli stefna því mest til framtíðarinnar, ef þing og stjórn vildi þá nokkurt tillit taka til þeirra. Því þetta er það mál, sem áreiðanlega gengur aftur og sennilega á hverju þingi. Og ef svo væri, að þessar bendingar mínar væru einhvers virði sem framtíðarstefna þessa þýðingarmikla máls, strandferðanna, eða flutninganna á sjónum umhverfis strendur landsins, þá gjöri jeg ráð fyrir, að þing og stjórn taki þær til greina í gjörðum sínum og tillögum framvegis. Að vísu má nú segja, að þetta mál komi mjer ekki beinlínis við, þar sem mál þetta snertir svo lítið hagsmuni kjördæmis míns. En það snertir mig þó sem hvern annan fulltrúa þjóðarinnar og gefur mjer fylstá rjett til þess, að láta mína skoðun í ljós í málinu. Enda engan veginn víst, að mínar tillögur sje á minna viti bygðar en annara, þótt jeg þekki betur samgöngur á landi en sjó.

Sigurður Eggerz Það er í tilefni af ræðu háttv.þm. Ak, (M. K.) við 1. umr. þessa máls, er hneig í þá átt, að strandferðaskipið væntanlega yrði ætlað til strandferða alt árið, að jeg skal taka það fram, að samvinnunefndin í samgöngumálunum telur rjett, að stjórnin láti hið væntanlega strandferðaskip fara fleiri ferðir en þær, sem á áætlun standa, ef þörf krefur, og nauðsynin til millilandaferða er því ekki til fyrirsjáanlegrar fyrirstöðu. Jeg vænti nú að háttv.þm. Ak. (M. K.) sætti sig við þessa yfirlýsingu frá samvinnunefndinni.

Magnús Kristjánsson Það er engin ástæða fyrir mig að tala nú, - að eins lýsa því yfir, að jeg sætti mig við þessa yfirlýsingu frá háttv. formanni samvinnunefndarinnar (S. E.).

Magnús Kristjánsson Jeg minnist þess, að þetta mál er gamalkunnugt hjer á þingi, og að það sje nokkuð skylt tillögu, er Skúli heitinn Thoroddsen bar fram, og Nd. sýndist við nánari athugun ýmislegt að athuga við. Jeg er ekki kunnugur þarna á þessum stað, svo að jeg geti dæmt um hvort þetta fyrirkomulag er heppilegt, en jeg þykist vita, að þetta land er að sumu leyti eign landssjóðs og að sumu leyti eign verslunar. En það er óhætt að fullyrða það, að það er mikill ágreiningur í þessu efni, hver takmörkin skuli vera, því það getur snert hagsmuni tveggja atvinnuvega, hvernig framkvæmdin verður. Ef það er satt, sem jeg hefi grun um, að hingað til hafi ekki verið leyft að nota reim næst sjónum sem verslunarlóð, vegna þess, hún væri notuð fyrir uppsátur, þá skiftir miklu máli hvernig takmörk verða dregin. Það væri æskilegt að hv.þm. Ísf. (M.T.) vildi skýra þetta mál fyrir deildinni. Jeg verð að játa minn kunnugleika eigi nægan, en er hins vegar tregur að greiða því atkvæði mitt, ef það kemur í ljós, að það er til tjóns fyrir þann atvinnuveg, er jeg nefndi. Það er nauðsynlegt að vita það rjetta í þessu, og hvað veldur því, að menn á þingi hvað eftir annað koma með þetta, en færa engar ástæður fyrir því.

Magnús Torfason Jeg á bágt með að gjöra gagngjörða grein fyrir þessu máli, því jeg hefi ekki annað fyrir mjer en það, sem jeg hefi talað um það við hv.þm. N-Ísf. (Sk. Th.); því eins og hv.þm. Ak. (M. K.) veit, þá snertir þetta ekki mitt kjördæmi. Hins vegar hefir það ekki komið til minna aðgjörða sem oddvita sýslunefndar N.-Ísf. enn þá, en gjörir það á sínum tíma, ef þetta frv. verður samþykt, og þykist jeg vita, að þá fái allir, sem hjer eiga hlut að máli tækifæri til þess, að koma fram með sínar ástæður. Jeg held, að það sje óhætt að lýsa því yfir hjer, að það er ekki meiningin með þessu frumvarpi, að ganga á rjett nokkurs atvinnurekanda á nokkurn hátt, og landssjóður hefir hjer einnig hagsmuna að gæta í framtíð frá því að Vatnsfjarðarprestakall verður veitt næst. Vatnsfjarðarkirkja á malartolla að helming við landeigendur á svæði því, er hjer er um að ræða. Og einmitt af þessari ástæðu virðist mjer að eigandinn hafi fylstu tryggingu fyrir því, að ekkert verði afráðið fyr en till. frá öllum hliðum eru teknar til greina, líka af hendi landssjóðs. Jeg verð því að líta svo á, þar sem stjórnin hefir úrskurðarvald í þessu máli, þá sje engin ástæða fyrir deildina að vantreysta henni til að gæta allrar varúðar í þessu máli, og gjöra það, sem rjett er og sanngjarnt.

Magnús Kristjánsson Mætti jeg leyfa mjer að koma með þá tillögu, að málinu verði vísað til allsherjarnefndar að umræðunni lokinni?

Guðjón Guðlaugsson Jeg leit svo á, að það væru stórmál og nauðsynleg, sem þetta þing ætti að hafa til meðferðar, og gjöra ekki mikið að því, að eyða tímanum með smámálum og óþörfum, og finst mjer að hjer sje eitt þeirra, er gæti vel beðið til næsta þings. Jeg skil ekki í því, hvers vegna ekki er notast við gildandi lög nr. 37, 20. okt. 1905, og eftir þeim litla kunnugleik, er jeg hefi af þessu, sýnist mjer rjett, að athuga þetta nánar áður en til lykta er leitt. Það er vitanlega nokkur trygging, þar sem sýslunefnd N.-Ísf. á að ákveða takmörkin en ekkert gjörir til, þótt athugað sje nánar. Jeg hefi litið svo á, sem þessar Malir sje gjöf til Vatnsfjarðarkirkju og að henni fylgi sú kvöð, að þær sje einungis til nota handa sjómönnum til uppsáturs og bygginga verbúða. Nú ef svo er, þá má þing og stjórn ekkert gjöra, er getur komið í bág við upphaflega gjafabrjefið, því hjer er um gjafafje að ræða. Ef nú að Malirnar verða mældar til verslunarlóða, getur það orðið til þess, að útiloka vjelbáta og smábáta þar frá uppsátri eða frá því, að byggja þar sjóbúðir. Og því fremur er þetta ekki rjett, ef verslunarlóðirnar geta verið sjer að meinalausu nokkrum föðmum ofar, og það getur ekki valdið neinu erfiði; að eins að verslanirnar leggi brautir frá sjónum heim. Jeg vil því styðja till.hv.þm. Ak. (M. K.), þar sem um smámál, lítt þarft mál og varhugavert er að ræða, og tel því rjett að setja það í allsherjarnefnd.

Magnús Torfason Jeg skal að eins taka það fram, að mjer finst engin ástæða til að óttast, að Bolvíkingar fari að skerða „pláss“ til uppsáturs. Fiskveiðar eru aðalatvinnuvegur þeirra, og næstum eini atvinnuvegur, og finst mjer því ganga furðu næst, að láta sjer í hug koma, að hreppsnefnd og sýslunefnd gjöri nokkuð í þá átt. Jeg tel þetta vantraust til hlutaðeigandi stjórnarvalda, sjerstaklega, er þess er gætt, að þetta hreppsfjelag hefir með tilstyrk landssjóðs og sýslusjóðs varið, og mun verja, tugum þúsunda til að bæta lendinguna þarna, án þess eigandi þessarar lóðar eða malarlengju hafi lagt einn eyri til þessarar stórfenglegu jarðarbótar. Tel því enga ástæðu til að vísa þessu í nefnd nú, þar sem málið er svo langt komið. En úr því jeg mintist á verslun þarna, get jeg eigi látið hjá líða, að geta þess, að mjög hefir mönnum verið gjört örðugt fyrir, að koma upp verslunum á þessum stað, og framleiðendur því fengið minna fyrir afla sinn en mátt hefði vera.

Framsm. (Guðjón Guðlaugsson) Samgöngumálanefndinni duldist ekki, að eitt strandferðaskip væri allsendis ónógt til þess að fullnægja samgönguþörfum landsmanna. Þess vegna lagði hún til, að flóabátaferðum yrði komið á, þar sem þörfin á auknum samgöngum er brýnust. Einkum leit nefndin svo á, að þessi þörf væri mest á Húnaflóa og þar næst á Austfjörðum. Þar eru margar hafnir, sem þurfa að koma frá sjer miklum flutningi. Sumar þessara hafna eru smáar og krókótt leið inn á þær. Væri því hentugast, að flóabátar gengju á slíkar hafnir en strandferðaskipið á aðalhafnirnar. Nú er svo ástatt, að Austfirðin eiga von á einum leigubát. Þessu er öðruvísi farið um Húnaflóa. Hann hefir orðið mjög svo út undan, þrátt fyrir það, að flutningar eru þar mjög miklir, einkum frá Ísafirði, svo að eitt strandferðaskip mundi ekki koma þar að fullum notum. Hv. 1. þm. Rang. (E. P.) gat þess, að strandferðaskipinu væri áætlaðar of margar hafnir, svo að vafi gæti leikið á, að flóabátarnir hefðu nóg að flytja. En jeg hygg, að ótti við það sje alveg ástæðulaus. Bæði er það, að strandferðirnar eru fáar og svo eru margar hafnir, sem eigi hafa verið teknar í áætlunina, t. d. Álftafjörður. Aðalvík, Hornvík o. fl. Enn fremur er að rísa upp mikill staður við Ingólfsfjörð, sem verður líklega ekki minni en Siglufjörður með tímanum. Þaðan voru fluttar yfir 10,000 tunnur af síld í sumar. Auðvitað flytja flóabátarnir ekki síld. En þegar staðurinn er upp risinn, myndast verkefni fyrir flóabátinn, að flytja landsafurðir og fóðurefni um allan flóann. Bending í þessa átt er það líka frá nefndarinnar hálfu, að hún slepti þessum höfnum af áætlun strandferðaskipsins. Enda er flóabátur sjerstaklega hentugur á alla þessa staði. Af því að þetta mál er nú til fyrri umr., skal jeg geyma mjer að fara nánar út í það, þangað til við síðari umr.

Guðmundur Ólafsson Jeg býst við að geta verið fáorður. Þessi þingsál.till. gekk mótmælalaust gegn um háttvirta Nd., og fjárveitinganefnd sömu deildar hefir gefið henni meðmæli sín. Og það eru einnig tillögur landsverkfræðingsins, að þarna verði gjörður sem fyrst vegur. Vegurinn er fjölfarinn, en liggur sumstaðar í brattri og giljóttri fjallshlíð og er því oft á hverju ári illfær eða ófær. Verða þá ferðamenn, sem þar eiga leið, oft að neyðast til að fara yfir tún og engjar jarða þeirra, er vegurinn liggur um. Og veldur það einatt sundurþykkju og óánægju. Það er líka óhæfilegt, að langferðamenn, og þá sérstaklega pósturinn, sem ferðast í þarfir landsins, þurfi að eyðileggja tún manna af þessum ástæðum. Fjárhæðin, sem hjer er farið fram á, að landssjóður veiti, er ekki heldur neitt ýkjamikil, og þing og stjórn leggur að sjálfsögðu áherslu á, að þessari bráðnauðsynlegu vegagjörð verð, sem fyrst komið í verk. En það, sem jeg sjerstaklega vil taka fram og vekja athygli hæstv. deildar á, er það að, þessi fjárveiting má að engu leyti spilla fyrir fjárframlögum landssjóðs til bryggjugjörðar á Blönduósi, því að þótt svo hafi farið, að fjeð hafi ekki orðið notað, eins og ætlast var til, stafar það eingöngu af heimsstyrjöldinni, og dýrtíð þeirri er af henni stafar. Áætlun um kostnað við bryggjuna var gjörð áður en dýrtíðin hófst, og er því að líkum alt að helmingi of lág nú. Fjárskorturinn einn er því næg ástæða til, að svo hefir farið með þetta fyrirtæki sem fleiri á þessum tímum, þótt áhugi manna um nauðsyn þeirra sje óbreyttur. Jeg vænti því, að sótt verði um meira fje til bryggjunnar á næsta þingi, og treysti því að hæstv. deild, sem lítur sanngjarnlega á allar dýrtíðaruppbætur nú, veiti nægilegt fje til hennar þá.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vil leyfa mjer að leggja til, að málinu verði frestað og vísað til fjárveitinganefndar.

Forseti: Jeg skal geta þess, að fjárveitinganefndin hefir beðið mig að mælast til þess við hv. þingmenn, að þeir sitji kyrrir í sætum sínum eftir fundarslit, svo að hún geti ráðfært sig við þá um ýms mikilvæg málefni, og verða þá allir áheyrendur að víkja burtu.

Ráðherra Sigurður Jónsson Það hefir margsinnis verið tekið fram, að þetta þing .hafi einkum verið háð með það fyrir augum, að Ísland yrði fyrir sem minstum halla af heimsstyrjöldinni. Eitt af því, sem hjer til heyrir, er að sjá landinu fyrir viðunanlegum kolabirgðum. Nú á síðustu tímum hafa fundist kol hjer í landi, sem nokkuð hafa verið notuð. En þótt nauðsyn beri nú til að rannsaka þessa kolafundi, finst mjer að mjög örðugt muni verða, eins og stendur, að gjöra verulega mikið í þá átt. Hjer er ætlast til þess, að sjerfræðingar sje fengnir nú þegar til þess, að rannsaka kolafundina. Og hjer ekki um heimild að ræða, heldur beina áskorun til stjórnarinnar. Þessi rannsókn á ekki heldur að fara fram á einum stað, heldur á sem flestum stöðum, hvort sem þeir eru eign hins opinbera eða einstakra manna. Að vísu vil jeg eigi leggja á móti því, að tillagan nái fram að ganga, en jeg fæ ekki sjeð, að stjórnin geti neitt verulegt gjört í þessu máli. Það væri helst, að hún reyndi að útvega sjerfræðinga. En þeirra mun einkum að leita á Englandi eða í Þýskalandi. En jeg tel litlar líkur á að þeir fáist. Flestir munu hafa nóg við sína sjerfræðinga að gjöra á þessum tímum. Jeg hefi þess vegna litlar vonir um verulegar framkvæmdir í málinu fyrst um sinn. Ef á að haga framkvæmdunum eftir orðum tillögunnar, kosta þær mikið fje. Sjerfræðingar eru dýrir, og vinslan yrði að sama skapi mikil og erfið. Hjer væri nokkuð öðru máli að gegna, ef sá grundvöllur væri lagður, að verja til þeirra rannsókna, sem hjer ræðir um, allmörgum árum í röð, og fje til þess jafnframt veitt í fjárlögunum og sýnishorn af kolunum rannsökuð jafnóðum og þau falla til. Það tel jeg heppilegast fyrir þetta mál, sem jeg játa, að sje þýðingarmikið í sjálfu sjer. Þetta getur næsta þing athugað betur en nú er kostur á. Hitt tel jeg ekki líklegt til mikils árangurs, að ætla sjer að komast að takmarkinu nú í einu viðbragðsstökki. Þessi þingsál.till. sver sig í ætt við fleiri tillögur, sem komið hafa fram á þessu þingi. Hún er fljótfærnislega orðuð, og á við litla rannsókn að styðjast. Það er líka einkennilegt, að hjer rignir niður þingsályktunartill., en svo að segja engin frv. hafa enn komið fram. Í þessari aðferð finst mjer kenna keims af því, að þm. þyki ljettast að varpa sem mestu af ábyrgðinni á breiðar herðar stjórnarinnar. Loks vil jeg endurtaka það, að jeg býst eigi við miklum framkvæmdum í máli þessu nú í bráðina.