Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í framhaldi af þeirri fsp., sem hér hefur verið lögð fram til hæstv. iðnrh. um lánasjóði iðnaðarins, langar mig til að hafa örlítinn formála. Eins og kunnugt er skiptist iðnaðarframleiðsla íslendinga í tvo þætti, annars vegar iðnað fyrir innanlandsneyslu, sem er að verulegu leyti gjaldeyrissparandi, þó að ný viðhorf séu smám saman að skapast með minnkandi aðlögunartíma gagnvart aðildinni að EFTA. Hinn þátturinn er útflutningsiðnaðurinn sem er beint gjaldeyrisskrapandi og á sér skemmri sögu. Báðir þættirnir gegna að sjálfsögðu sínu hlutverki frá atvinnulegu sjónarmiði. Útflutningsiðnaðurinn hefur til skamms tíma verið einhæfur, en á síðari árum hefur tekist að afla markaða fyrir ýmsa nýja þætti iðnaðarframleiðslu, svo sem ullarvörur, skinnavörur, lagmeti o.fl. Hefur þetta verið einn þáttur í þeirri nauðsynlegu viðleitni að styrkja almennt grundvöll útflutningsstarfsemi okkar, og nú á erfiðleikatímum og á þeim óvissu tímum sem fram undan eru er áreiðanlega hollt að nema staðar og líta yfir farinn veg um leið og stefnumarkandi ákvarðanir eru teknar fyrir framtíðina. Í tilefni af því eru þessar fsp. lagðar fram. Ég held að það sé alveg ljóst, að vandamál beggja iðnframleiðslugreinanna, ekki síst útflutningsiðnaðarins, séu ekki síst fólgin í því að of margir eru að fjalla um sambærileg mál. Á það bæði við um sölumálin og lánamálin. Sölumálin eru í höndum fleiri aðila en æskilegt má telja og verkaskipting ekki nægilega mótuð. Ekki síst er vandamálið fólgið í skorti á samræmingu og samvinnu þeirra aðila er fjalla um lánamálin, og leyfi ég mér að fullyrða að núverandi skipulag í þeim efnum stendur eðlilegri framþróun þessara mikilvægu atvinnugreina fyrir þrifum. Við höfum á tiltölulega fáum árum leyft okkur að stofna til hvers sjóðsins og/eða stofnunarinnar á fætur annarri með tilheyrandi yfirbyggingu og kostnaði. Í iðnaðarþættinum höfum við Iðnaðarbanka, Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð, Iðnrekstrarsjóð, Útflutningsmiðstöð iðnaðarins, Iðnþróunarstofnun, iðnþróunarnefnd, tryggingadeild Ríkisábyrgðasjóðs sem fjallar um lán vegna útflutnings og að sjálfsögðu iðnrn. með tilheyrandi ráðum og nefndum af mismiklum stærðum. Útflutningsmiðstöð iðnaðarins er rekin fyrir framlag á fjárl. Sölustofnun lagmetisiðnaðarins, sem líka hefur þróunarsjóð; er á 5 ára fjárlagaáætlun. Þannig mætti lengi telja og ýmislegt sjálfsagt ótalið enn þá. Það er e.t.v. hægt að leyfa sér eitt og annað á miklum velgengistímum, þó að alltaf þurfi að beita réttum vinnubrögðum á hverjum tíma. En þegar mjög alvarlegir erfiðleikar blasa við í útflutnings- og gjaldeyrismálum hlýtur að vera óhjákvæmileg krafa að allra leiða sé leitað til að tryggja, ekki síst útflutningsaðilum og í þessu tilviki útflutningsiðnaðinum alla þá nauðsynlegu fyrirgreiðslu sem hann þarf á að halda og með sem minnstum tilkostnaði og fyrirhöfn. Aðaltakmarkið verður að vera það að ná sem mestum árangri með sem minnstum tilkostnaði. Núverandi skipulag býður hins vegar upp á hina kunnu mannlegu eiginleika í hverju ríkiskerfi: að ýta hlutunum á undan sér og vísa málum hver til annars. Þetta er því miður hryggileg staðreynd, sem er þó eins gott að gera sér grein fyrir. Ég ætla ekki að rekja nein dæmi, þó að það væri vissulega auðvelt, en ég tel óhjákvæmilega niðurstöðu að brýna nauðsyn beri til að sameina töluvert af þeirri starfsemi, sem upp var talin, og væri eðlilegasta verkaskiptingin að t.d. tveir aðilar önnuðust þessa starfsemi, annar fyrir innanlandsmarkaðinn og fjárfestingarmál hans, en hinn fyrir útflutningsiðnaðinn, lán, útflutningsörvandi styrki, könnun á markaðsmálum, tryggingar, rannsóknastarfsemi og aðra þá þætti er tengjast slíkri starfsemi. Og þá held ég væri alveg nægjanlegt að tvær stjórnir fjölluðu um slíka sjóði eða stofnanir. Ætli okkur íslendingum veiti nokkuð af því á þessum tímum, sem nú eru að fara í hönd, að skilja þá staðreynd að úti í hinum stóra heimi erum við að berjast á mörkuðum í samkeppni við háþróaðar iðnaðarþjóðir með margfalda reynslu af rannsóknarstarfsemi á bak við sig, um leið og við hljótum að viðurkenna þá staðreynd að vaxtarbroddur iðnaðarframleiðslunnar almennt er fólginn í vaxandi og arðbærum útflutningi. Ef við skiljum þetta ekki og höldum enn þá áfram að auka á yfirbygginguna, en slæva undirstöðuna, er þess ekki að vænta að vel fari. Herra forseti. Í framhaldi af þeim fsp., sem ég hef lagt hér fram, vil ég óska þess og treysti því að hæstv. iðnrh. og ríkisstj. taki þetta mál föstum tökum.



Herra forseti. Fyrsta spurningin er: „Hvernig hefur verið háttað ráðstöfun fjármagns þessara sjóða á s.l. tveimur árum, annars vegar gagnvart útflutningsiðnaði og hins vegar iðnaði fyrir heimamarkað?“ Gengið er út frá því að hér sé átt við Iðnlánasjóð, Iðnþróunarsjóð og Iðnrekstrarsjóð. Ef við víkjum fyrst að Iðnlánasjóði, er verkefnasvið hans víðtækast þeirra þriggja sjóða sem hér um ræðir. Rétt til lántöku hjá Iðnlánasjóði eiga öll þau iðnfyrirtæki sem greiða iðnlánasjóðsgjald. Er hér því bæði um framleiðslu- og þjónustuiðnað að ræða. Undanþegin iðnlánasjóðsgjaldi er þó allur fiskiðnaður, kjötiðnaður og mjólkurbú, Skv. upplýsingum stjórnar Iðnlánasjóðs hefur sjóðurinn látið umsóknir þær um lán, sem beinast að fjárfestingu vegna útflutningsframleiðslu, sitja í fyrirrúmi. Að hvaða leyti áætlanir einstakra fyrirtækja um útflutning hafa staðist er sjóðnum ekki kunnugt. Skýrslur um skiptingu milli útflutningsiðnaðar og iðnaðar fyrir heimamarkað eru ekki unnar hjá sjóðnum, enda í flestum tilvikum ógerlegt að greina þar á milli. Samþykkt lán Iðnlánasjóðs á árinu 1973 námu 342.5 millj. kr. og á árinu 1974 420 millj. Sundurliðun er sem nú skal greina: Matvæli og drykkjarvörur árið 1973 31 millj. 88 þús. kr., árið 1974 62 millj. 815 þús. kr. Vefjariðnaður 28 millj. 550 þús. kr. fyrra árið, 20 millj. og 700 þús. kr. seinna árið. Fata- og skógerð 11 millj. 660 þús. kr. fyrra árið, 29 millj. og 500 þús. kr. seinna árið. Trjávöruiðnaður 30 millj. 517 þús. kr. fyrra árið, 17 millj. 350 þús. kr. síðara árið. Húsgögn og bólstrun 14 millj. 340 þús. kr. fyrra árið, 36 millj. 750 þús. kr. seinna áríð. Pappírsiðnaður 29 millj. kr. fyrra árið, 900 þús. kr. seinna árið. Prentun og bókband 38 millj. 595 þús. kr. fyrra árið, 46 millj. 450 þús. kr. seinna árið. Gúmmíiðnaður 3 millj. kr. fyrra árið, 500 þús. kr. seinna árið. Efnaiðnaður 9 millj. 300 þús. kr. fyrra árið, 12 millj. og 500 þús. kr. síðara árið. Steinefnaiðnaður 18 millj. og 900 þús. kr. fyrra árið, 32 millj. 900 þús. kr. seinna árið Járn- og málmiðnaður 32 millj. 805 þús. kr. fyrra árið, 44 millj. 800 þús. kr. síðara árið. Rafmagnsiðnaður 1 millj. 500 þús. kr. fyrra árið, 3 millj. 650 þús. kr. síðara árið. Skipasmíðar 7 millj. 500 þús. kr. fyrra árið, 5 millj. og 700 þús. kr. síðara árið. Smíði og viðgerð flutningatækja 23 millj. 90 þús. kr. fyrra árið, 23 millj. 775 þús. kr. seinna árið. Ýmis iðnaður 20 millj. 570 þús. kr. fyrra árið, 22 millj. 300 þús. kr. síðara árið. Plastiðnaður 6 millj. og 50 þús. kr. fyrra árið, 12 millj. 300 þús. kr. síðara árið. Byggingarverktakar íbúðarhúsa 23 millj. 980 þús. kr. fyrra árið, 42 millj. 100 þús. kr. síðara árið. Aðrir byggingarverktakar 11 millj. 300 þús. kr. fyrra árið, 5 millj. 500 þús. kr. síðara árið. Samanlagt verða því útlán Iðnlánasjóðs á árinu 1973 eins og fyrr segir: árið 1973 342.5 millj. kr. og árið 1974 420.5 millj. kr. Þá er Iðnþróunarsjóður. Verkefnasvið Iðnþróunarsjóðs er þrengra en verkefnasvið Iðnlánasjóðs. Iðnþróunarsjóður veitir lán í fyrsta lagi til fjárfestingarframkvæmda í útflutningsiðnaði og í öðru lagi til fjárfestingarframkvæmda fyrirtækja sem verða fyrir vaxandi samkeppni á innanlandsmarkaði vegna lækkana á aðflutningsgjöldum og aukinnar fríverslunar. Varðandi skiptingu veittra lána annars vegar til útflutningsiðnaðar og hins vegar til iðnaðar fyrir heimamarkað er mjög erfitt um vik, þar sem flest þau fyrirtæki, sem flytja út iðnaðarvörur, framleiða einnig svipaðar eða hliðstæðar vörur fyrir innlendan markað. Af hálfu Iðnþróunarsjóðs hefur verið reynt að flokka samþykkt lán á s.l. tveimur árum skv. þeirri skiptingu sem fram kemur í fsp. Til útflutningsiðnaðar eru þá taldar allar þær lánveitingar sem ganga til fyrirtækja sem flytja út iðnaðarvörur í teljandi mæli. Hér er þá um mjög grófa skiptingu að ræða. Samkvæmt þessari flokkun voru lánveitingar til fyrirtækja í útflutningsiðnaði og fyrirtækja, sem framleiða eingöngu fyrir innlendan markað, eftirfarandi á árunum 1973 og 1974: Útflutningsiðnaður 81.6 millj. kr. árið 1973 og 195.5 millj. kr. 1974. Alls bæði árin 277.1 millj. kr. og eru það 37% af heildarútlánunum. Heimamarkaðsiðnaður var árið 1973 244.6 millj. kr., áríð 1974 231.3 millj. kr., alls bæði árin fyrir heimamarkaðsiðnað 475.9 millj. eða 63% af heildarútlánum sjóðsins. Þá er það í þriðja lagi Iðnrekstrarsjóður. Hann var stofnaður með lögum frá árinu 1973, tók til starfa um haustið það ár. Hlutverk sjóðsins er fyrst og fremst, svo sem segir í 6. gr. laga hans, að styrkja útflutningsstarfsemi og erlenda markaðsöflun í þágu iðnaðarins. Varðandi flokkun á lánum er hér við sama vandamálið að etja og áður er greint frá, vegna þess að svo til öll útflutningsfyrirtæki framleiða einnig fyrir innlendan markað. Hins vegar munu öll lán og styrkir, sem veitt hafa verið frá því að sjóðurinn tók til starfa, hafa farið til framkvæmda sem hafa staðið beinlínis í sambandi við útflutningsaðgerðir. Eftirfarandi yfirlit sýnir samþykkt lán og styrki á árunum 1973 og 1974: Árið 1973 4 millj. kr., árið 1974 38.3 millj. kr. Samtals bæði árin 42.3 millj. kr. Önnur spurningin er þessi: „Hvert er hlutfall lána og/eða styrkja þessara sjóða, annars vegar að því er varðar fjárfestingu tengda iðnrekstri og hins vegar í beinu sambandi við útflutnings- og markaðsmál?“ Iðnlánasjóður lánar eingöngu til fjárfestingarframkvæmda í iðnaði og hefur ekki veitt styrki til markaðsmála. Skv. ákvæðum í l. um Iðnþróunarsjóð er heimilt að verja allt að 10% af stofnfé sjóðsins til styrkja eða lána með sérstökum kjörum. Á árinu 1973 voru veittir styrkir og lán með sérstökum kjörum að upphæð 9.2 millj. kr. og á árinu 1974 að upphæð 11.4 millj. Á þessum árum voru greiddir styrkir vegna markaðsöflunar um 3.8 millj. kr. og 3.3 millj. kr. vegna sérstakra vöruþróunarverkefna. Að öðru leyti hefur styrkveitingu verið varið til úttektar á iðngreinum og til ýmis konar aðgerða á sviði hagræðingar, t.d. vegna stjórnunar og framleiðslueftirlits, svo sem í fata- og vefjariðnaði, málmiðnaði, skipasmiði, húsgagnaiðnaði o. fl. Hefur þar ekki verið gerður greinarmunur á fyrirtækjum sem hafa með höndum útflutningsstarfsemi og fyrirtækjum sem lenda í aukinni samkeppni á heimamarkaði vegna tollalækkana. Styrkveitingar Iðnrekstrarsjóðs á árinu 1973 námu 4 millj. kr. Styrkveitingar á árinu 1974 námu 14.8 millj. kr. Styrkveitingar af hálfu Iðnrekstrarsjóðs hafa fyrst og fremst staðið í sambandi við útflutningsstarfsemi og markaðsöflun, þ. á m. styrkur til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins. Enn fremur hafa verið veittir nokkrir styrkir vegna sérstakra þróunarverkefna hvað framleiðslu snertir og eru þeir innifaldir í ofangreindum tölum. Þriðja spurningin er: „Er ekki tímabært að sameina alla eða hluta þessara sjóða og efla starfsemi þeirra með samræmdum aðgerðum?“ Í stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá 29. ágúst s.l. segir: „Endurskoðað sé skipulag og starfsemi fjárfestingarsjóða og lánastofnana í því skyni að tryggja eðlilega og samræmda starfsemi þeirra og hagkvæmni í rekstri.“ Að þessum verkefnum er nú unnið.



Herra forseti. Mig langar til í sambandi við þá fsp., sem hér liggur fyrir til hæstv. iðnrh. að benda á að það út af fyrir sig mundi ekki leysa vandamál iðnaðarins þó að þessum sjóðum yrði slegið saman. Hér er fyrst og fremst um tvo sjóði að ræða auk viðskiptabankanna. Þar sem hv. fyrirspyrjandi nefndi Iðnaðarbankann, vil ég benda á að hann er aðeins einn af viðskiptabönkum iðnaðarins og alls ekki sá stærsti. Landsbankinn mun vera stærsti iðnaðarbankinn í landinu. Iðnþróunarsjóður lánar fyrst og fremst til samkeppnisiðnaðar og útflutningsiðnaðar, og því miður er það svo, að það hefur ekki verið það mikið af hæfum lánsumsóknum til hans að fé hans nýtist að fullu enn þá. Um Iðnlánasjóð er það að segja, að auk þess að sjá framleiðsluiðnaðinum fyrir lánum hefur hann allan þjónustuiðnaðinn á sinni könnu, sem óhætt er að segja að sé nær óseðjandi þegar höfð er í huga sú gífurlega aukning á allri þjónustu vegna samgöngutækja og ýmissa annarra tækja í sambandi við þá tækniþróun sem hefur átt sér stað. Það er ekki heldur hægt að draga iðnaðinn í dilka sem útflutningsiðnað og heimamarkaðsiðnað. En eins og fram kom í svari hæstv. iðnrh. er það svo að fyrirtæki, sem eru í útflutningi, framleiða jafnframt fyrir heimamarkað, og með brottfalli aðflutningstolla eða verndartolla er raunverulega ekki hægt að greina á milli. En svo um þann þriðja sjóð sem hér var nefndur, Iðnrekstrarsjóð, get ég verið sammála fyrirspyrjanda um það, að þar mætti kannske athuga um endurskipulagningu hans, til þess að hann fari ekki inn á starfssvið hinna sjóðanna. En hlutverk hans er mjög sérstætt. M.a. er ætlast til þess að hann veiti styrki og jafnvel gerist eignaraðili að fyrirtækjum. Þess vegna er starfssvið hans svo ólikt hinum, að það væri ákaflega erfitt að setja þá starfsemi undir stjórn hinna sjóðanna. Um útflutningslánasjóðinn er það að segja, að hann er undir beinni stjórn viðskiptabankanna sem fjármagna útflutninginn, þannig að þar er ekki um tvíverknað að ræða, þar er full samvinna við viðskiptabankana um fjármögnun fyrirtækjanna.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að taka undir þær áhyggjur sem komu fram í þessari fsp. um að stofnanir til aðstoðar iðnaðinum séu orðvar of margar og þar sé hver silkihúfan upp af annarri. Það kann að vera rétt, að ekki sé hægt að losa stórfé iðnaðinum til ábata við þetta, en kostnaðurinn: hleðst þó upp með hverri nýrri stofnum sem sett er á fót. Það þekkjum við vel og munar um allt. Annars vil ég varpa fram þeirri spurningu, hvort við gerum ekki nú orðið allt of mikinn mun á útflutningsiðnaði og iðnaði fyrir innlendan markað. Áður fyrr var reginmunur á því, hvort verksmiðja gat aflað erlends gjaldeyris eða ekki. Við þurfum enn á gjaldeyri að halda, en nú hafa orðið þær stórbreytingar á viðskiptaháttum, þ. á m. hér, að tollar hafa lækkað og við höfum haft það fyrir augunum hvernig iðnaðarvörur af svo að segja öllum gerðum hafa streymt inn í landið. Þetta þýðir að mótstöðuafl þess iðnaðar, sem framleiðir fyrst og fremst fyrir innlendan markað, fer að hafa allt að því sömu gjaldeyrisþýðingu og gjaldeyrisöflun beins útflutningsiðnaðar. Hvaða gagn er í því að koma upp góðum iðnaði, sem flytur út vörur og vinnur inn gjaldeyri í þjóðarbúið, ef þeim gjaldeyri er síðan eytt í að kaupa erlendar iðnaðarvörur sem fluttar eru inn og drepa annan iðnað sem fyrir var í landinu. Ég held að það verði að skoða þetta sem eina samhangandi heild. Og ég vil mjög taka undir þau ummæli, sem hafa komið fram hjá ýmsum stjórnmálamönnum á opinberum vettvangi, að sjaldan hefur verið eins mikilvægt fyrir íslendinga að hugsa um þessi mál og kaupa og nota innlendar iðnaðarvörur, en reyna að spara gjaldeyri, ekki aðeins með því að flytja út, heldur líka í sambandi við innflutning á erlendri iðnaðarvöru í samkeppni við iðnað okkar.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli. Hér er sannarlega á ferðinni eitt af meiri háttar vandamálum í okkar starfsemi. Ég geri ráð fyrir að hæstv. iðnrh. sé kunnugt, að aðeins á s.l. ári var í sambandi við útgerð, eða breytingu á skipum, lagfæringar, vélaupptektir og margt annað, unnið erlendis fyrir hvorki meira né minna en yfir 600 millj. kr. á núverandi gengi. Og iðnfyrirtækin flest hér á landi eru í svo algjöru rekstrarfjársvelti, að þau geta ekki einu sinni mörg hver sem þjóna bátaflotanum, leyst núna út nauðsynlega hluti. Það vantar mörg hundruð millj. Auk þess skuldar útgerðin þessum þjónustufyrirtækjum, fyrst og fremst vélaverkstæðum og einnig sennilega yfir hálfan milljarð kr. Ef þetta verður ekki leyst á næstu dögum stöðvast margir bátar af því að fyrirtækin geta ekki haldið áfram að veita þjónustuna. Ég held að hæstv. ráðh. hljóti að vera það kunnugt um þetta. Ég tók til máls vegna þriðja þáttar sérstaklega í fsp., sem hæstv. iðnrh. svaraði með því að lesa stefnuyfirlýsingu í samkomulagi hæstv. ríkisstj. Hvað er hratt unnið þar að lausn málanna til þess að þessi lífsnauðsynlegu þjónustufyrirtæki stöðvist ekki? Það er nákvæmlega sama við hvaða fyrirtæki maður talar í járniðnaðinum í dag. Alltaf er sagt: Ef þú borgar get ég leyst kröfuna út og unnið fyrir þig, en ég hef ekkert rekstrarfé. Ég er með yfirdrátt á hlaupareikningi og í bönkum er enga áheyrn að fá. Í morgunn átti ég tal við einn forstjórann í meiri háttar fyrirtækjunum í járniðnaði og hann sagði mér þetta sama. Ég var að leita eftir þjónustu hjá honum, en hann er gjörsamlega ráðalaus og liggur þó með vörur hér á hafnarbakkanum, sem eru lífsnauðsynlegar fyrir vissa bátastærð, og sumir bátar fara ekki frá bryggju vegna þess að hlutirnir nást ekki út, fara ekki frá bryggju og geta ekki hafið veiðar. Ég vil því vænta þess og ég trúi ekki öðru en að hæstv. iðnrh. geri nú nokkra gangskör að því að leysa bæði úr stofnfjárlánaskorti og einnig rekstrarfjárskorti fyrir iðnaðinn í landinu. Ég veit að hann hlýtur að taka höndunum til í þessu efni og bæta úr mjög alvarlegu ástandi eins og ríkir í dag og hefur ríkt undanfarna daga.



Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þær svona tiltölulegu góðu undirtektir sem þessar fsp. mínar hafa fengíð í þessum umr. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. iðnrh. fyrir þau ummæli, að ríkisstj, væri að vinna að margræddri sameiningu og samræmingu á starfsemi þessara lánasjóða. Vonandi á það eftir að koma í ljós mjög bráðlega, og að því leyti vil ég taka undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Jóns Árm. Héðinssonar, slíkar aðgerðir verði ekki dregnar óeðlilega mikið. Í sambandi við orð hv. þm. Gunnars J. Friðrikssonar, þá er það auðvitað alveg hárrétt, að það er oft erfitt að gera greinarmun þar sem mörg fyrirtæki framleiða bæði fyrir heimamarkað og útflutningsmarkað. Þó held ég að við getum ekki gengið fram hjá þeirri staðreynd - og ég vona að hann sem kunnáttumaður og forustumaður í iðnaðarmálum staðfesti það, að vaxtarbroddurinn í raunverulegri og verulegri iðnaðarframleiðsluaukningu hlýtur að vera fólginn í auknum útflutningi, þó að það sé alveg rétt - og ég held ég hafi tekið það fram í spjalli mínu hér áðan, sem hv. þm. Benedikt Gröndal sagði, að vissulega er jafnmikilvægt að innlendur iðnaður fyrir heimamarkað fái fyrirgreiðslu og þróist og njóti sín til fulls, m.a. vegna þess, eins og hann benti hárrétt á, að það sparar kaup á erlendum iðnaðarvörum, sem eru fluttar inn í landið og bætir þar með stöðu þjóðarbúsins. Að öðru leyti tel ég ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vil ítreka óskir mínar til ríkisstj. og hæstv. ráðh. að framkvæmd á þessum fyrirheitum í málefnasamningi hæstv. ríkisstj. verði hraðað, ekki síst með tilliti til þeirra erfiðleika, sem fram undan eru, og nýrra vinnubragða, sem þörf er á í þeim efnum.



Herra forseti. Það var eðlilegt að hv. þm. Jón Árm. Héðinsson vekti hér máls á erfiðleikum ýmissa iðnfyrirtækja, þjónustufyrirtækja, einkum þeirra sem vinna fyrir sjávarútveginn, því að þeir erfiðleikar eru ákaflega alvarlegir. Þeir erfiðleikar stafa, eins og hann gat um, að verulegu leyti af fjárhagsörðugleikum sjávarútvegsins, sem hafa gert það að verkum að bátar og togarar hafa að undanförnu ekki getað staðið fyllilega í skilum gagnvart viðgerðarverkstæðum og öðrum þjónustufyrirtækjum. Það verður að viðurkenna, að um leið og sú nauðsynlega ákvörðun var gerð að láta fara fram úttekt á sjávarútveginum á s.l. hausti, hafði sú ákvörðun og sú rannsókn á afkomu sjávarútvegsins óhjákvæmilega m.a. þær afleiðingar að dró úr greiðslum af hendi útgerðarfyrirtækja til verkstæðanna. Töldu flestir slíkir aðilar rétt að halda að sér höndum um greiðslur meðan þessi athugun stæði yfir. Um leið og slík úttekt á sjávarútveginum var nauðsynleg hafði hún þó þessar afleiðingar. Það er staðreynd sem ekki er hægt að neita. Það er því ljóst, að iðnaðarþjónustufyrirtækin fyrir sjávarútveginn eiga við geysilega greiðsluörðugleika að etja og hafa átt nú að undanförnu. Varðandi sameiningu eða samræmingu lánastofnana iðnaðarins, þá er réttilega fram tekið hjá hv. þm. Gunnari J. Friðrikssyni, að hér er ekki aðeins um að ræða þá lánasjóði, sem ég nefndi í svari mínu, heldur einnig bankana, og er það fyrst og fremst Iðnaðarbankinn sem hefur það sérstaka verkefni að sinna iðnaðinum, en auk þess Landsbankinn, sem vitað er að er mjög stór og væntanlega stærsti aðilinn hér. Nú er það eitt af því, sem að er unnið, að kanna með hverjum hætti sé hyggilegt að sameina eitthvað af þessum stofnunum eða sjóðum og samræma starfsemi þeirra. Í því sambandi er rétt að geta þess, að fyrir tveimur árum var stigið spor í þveröfuga átt við það sem flestir telja rétt nú. Þá var flutt og samþ. frv. um að koma á fót einni nýrri lánastofnun fyrir iðnaðinn, Iðnrekstrarsjóði. Nú var auðvitað ágætt að fá það fjármagn til iðnaðarins sem ákveðið var í þeim lögum. En í umr. hér á þingi og við meðferð málsins í iðnn. var ákveðið á það bent, bæði af mér og öðrum, að það væri ekki rétt leið að bæta nú við einni dánarstofnun enn fyrir iðnaðinn, heldur þyrfti fremur að endurskoða þær, sem fyrir væru, og stefna að samræmingu og sameiningu, m.a. til þess að betri þjónusta fengist og í sparnaðarskyni. Þess vegna lögðum við til. að í stað þess að stofna sérstakan Iðnrekstrarsjóð með stjórn og starfsliði væri þetta fé og þessi væntanlega starfsemi lögð undir Iðnlánasjóð sem fyrir var. Sú till. fékk ekki hljómgrunn og var frv. samþ. og gert að lögum, þó að allir viðurkenndu í rauninni að hitt væri æskilegra, að stefna að sameiningu. Inn í mat og skoðun á lánastofnunum iðnaðarins koma bæði bankarnir og þessir sjóðir, sem hér hefur verið getið. Ég er sannfærður um að hér má vinna gott verk og gagnlegt fyrir iðnaðinn með meiri sameiningu og samræmingu en nú er. En þess er þá rétt að geta einnig, að á sviði iðnaðarins eru einnig ýmsar stofnanir sem þarf að skoða hvort ekki sé rétt að sameina eða samræma þeirra starfsemi, og er það mál einnig til athugunar. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta að sinni, en þessi mál koma að sjálfsögðu til kasta Alþ. áður en langt um líður.



Herra forseti. Umræðuefnið færist nú allsnögglega frá vandamálum iðnaðarins í dag að því sem kann að verða íslenskur iðnaður eftir svo sem 15–20 ár. Svo er mál með vexti að undanfarnar vikur og mánuði hafa hvað eftir annað borist fréttir í erlendum blöðum og tímaritum um það, að við rannsóknir á botni hafsins útí fyrir Íslandsströndum hafi komið í ljós sterkar líkur á því að þar kunni að vera olíu að finna. Ég minni á það, að seint á s.l. ári birti stórblaðið New York Times ítarlegar greinar byggðar á nákvæmum rannsóknum um þetta og fullyrti, að sovéskir vísindamenn hefðu fundið sterkar líkur, ef ekki vissu fyrir olíu á meira en 1000 m dýpi út af norðaustanverðu Íslandi, og einnig að bandarískir vísindamenn hefðu fundið hið sama út af suðausturhluta landsins. Er hér um að ræða hryggina frá Íslandi til Jan Mayen annars vegar og til Færeyja hins vegar. Að vísu virðist þessum fregnum ekki öllum bera saman, og er varla hægt að segja að opinberlega hafi verið staðfest vitneskja um það, hvað raunverulega hefur komið fram í þessum efnum. Hitt hlýtur þó að vekja meira en litla athygli okkar íslendinga, þegar viðurkennt sérfræðitímarit um olíumál, gefið út í Englandi, fullyrðir að íslendingar verði um árið 1990 orðnir útflytjendur á olíu. Þar sem mál þetta nær allangt frá ströndum og getur jafnvel snert væntanlegar breytingar á yfirráðasvæði íslendinga, hef ég leyft mér að beina fjórum fyrirspurnum til hæstv. forsrh. um þessi efni. Fyrsta fsp. er á þessa lund: „Hvaða aðilar hafa óskað leyfis til að leita að olíu, jarðgasi eða öðrum auðæfum á eða í hafsbotni á íslensku yfirráðasvæði?“ Önnur spurning: „Hvernig hefur verið brugðist við þessum óskum?“ Þriðja spurning: „Hefur ríkisstj. mótað nokkra stefnu varðandi leit að olíu, jarðgasi eða öðrum auðæfum á eða í hafsbotni Íslands?“ Og fjórða spurning: „Hefur ríkisstj. undirbúið viðbrögð og stefnu ef slík auðæfi finnast á eða í hafsbotni á íslensku yfirráðasvæði?“



Herra forseti. Ég vil í tilefni af fyrirspurnum Benedikts Gröndal segja eftirfarandi, sem sumpart er byggt á upplýsingum, sem ég hef aflað mér frá þeim ýmsu aðilum, sem um þessi mál hafa fjallað á vegum ríkisstj. Einkum er hér þó byggt á upplýsingum formanns landgrunnsnefndar, Vilhjálms Lúðvíkssonar, og ráðuneytisstjóra iðnrn., Árna Snævarr. Á undanförnum árum hafa 25 erlendir aðilar a.m.k. lýst áhuga sínum og lagt fram fyrirspurnir til íslenskra stjórnvalda um leyfi til rannsókna og leitar að olíu og gasi á landgrunni Íslands. Segja má að tvö atvik hafi einkum ýtt á eftir erlendum aðilum í þessu efni. Í fyrsta lagi umr. um að reisa hér á landi olíuhreinsunarstöð og í öðru lagi frétt frá rússneskum vísindaleiðangri haustið 1973 um að setlög, er kynnu að geyma olíu, væru 160 sjómílur norðaustur af landinu. Stutt frásögn af leiðangri þessum barst í árslok 1973 til Rannsóknaráðs ríkisins, en þrátt fyrir ítrekaðar fyrirspurnir af hálfu Rannsóknaráðsins hefur engin frekari grg. borist. Ekkert hefur enn komið fram í rannsóknum á landgrunni Íslands sem bendir til þess að olía eða gas finnist á þeim svæðum íslenska landgrunnsins þar sem nútímatækni leyfir nýtingu þessara auðlinda. Á þeim slóðum, þar sem rússar segjast hafa orðið varir við setlög, er dýpið 9001000 m. Enn sem komið er leyfir tæknin ekki vinnslu jarðefna á svo miklu dýpi. Eftir áratug kann hún að verða kominn á það stig að tæknilega verði unnt að vinna olíu á því dýpi sem er hér við land á þeim svæðum þar sem mestar líkur eru fyrir því að olía eða gas finnist. Fram til þessa hafa íslensk stjórnvöld ekki veitt nein skuldbindandi svör við fyrirspurnum frá erlendum aðilum um þessi mál. Það hefur ekki enn verið talið tímabært. Fyrsta fyrirspurnin um hvort íslensk stjórnvöld mundu leyfa leit að ollu og gasi á hafsbotninum á landgrunni Íslands barst í mars 1970 og sú síðasta s.l. sumar. Hér er um 25 aðila að ræða, og í stað þess að lesa nöfn þeirra eða gera grein fyrir þessum aðilum vil ég láta í té skrá yfir þá þeim þm. er þess óska. Þessar fyrirspurnir hafa ekki verið taldar þess eðlis að rétt væri á þessu stigi að þær hlytu jákvæða afgreiðslu. Ég tel þó ástæðu til að gera sérstaka grein fyrir afgreiðslu tveggja fyrirspurna. 1. des. 1970 lagði Shell International í Haag fram umsókn um vísindalega leit að olíu og gasi á hafsbotninum umhverfis Ísland. Með bréfi iðnrn. 10. febr. 1971 var fyrirtækinu heimilað að framkvæma jarðeðlisfræðilegar mælingar á landgrunni Íslands. Aðrar rannsóknir voru ekki leyfðar né heldur vinnsla. Það skilyrði var sett, að niðurstöður rannsókna yrðu sendar íslenskum stjórnvöldum og fulltrúi tilnefndur af íslenska iðnrn. yrði um borð í rannsóknarskipinu. Sérstaklega var tekið fram að rannsóknarheimildin takmarkaðist ekki við hafsvæðið út að 200 m dýptarlínu, heldur giltu íslenskar reglur á öllu nýtanlegu svæði. Rannsóknir Shell fóru fram 6.–8. sept. 1971. Voru mælingar framkvæmdar eftir 350 km langri línu, sem Shell ákvað vestur af landinu. Dr. Guðmundur Pálmason var fulltrúi Íslands um borð í rannsóknarskipinu. Niðurstaða rannsóknanna varð sú, að jarðlög þarna væru svipuð og undir landinu sjálfu og ekki talið líklegt að um olíulindir væri þar að ræða. Kom sú niðurstaða ekki á óvart. 3. jan. 1974 sendi norska fyrirtækið Geoteam Computas, sem er ráðgefandi félag og stundar einungis mælingar og rannsóknir, tilboð um olíuleit við strendur Íslands. Þykir tilboð þetta eitt það athyglisverðasta sem fram hefur komið til þessa. Afstaða hefur ekki verið tekið til þess fremur en annarra tilboða. Íslensk stjórnvöld hafa á ýmsan hátt undirbúið endanlega stefnumörkun að því er varðar nýtingu auðlinda sem kynnu að finnast á hafsbotninum við landið. 1969 voru sett lög um yfirráðarétt íslenska ríkisins yfir landgrunninn umhverfis landið. Í þeim dögum kemur fram ákveðin stefnumörkun, m.a. á þann veg að ráðh. getur með reglugerð sett ákvæði um framkvæmd rannsókna á auðæfum landgrunnsins og nýtingu þeirra. Í lögunum eru landgrunninu og þar með yfirráðunum sett þau mörk að þau nái svo langt út frá ströndum landsins sem unnt reynist að nýta auðæfi landgrunnsins. Lögin byggjast sem sé á reglunum um nýtingarmörk sem mótaðar voru á hafréttarráðstefnunni 1958. Þessar reglur hafa á ýmsan hátt þótt óhagkvæmar, ekki síst vegna þess hve mörkin samkv. þeim eru óljós. Eitt af verkefnum hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um þessar mundir er að móta nýjar reglur í þessu efni. Náist árangur á hafréttarráðstefnunni verður lagður annar mælikvarði á yfirráðasvæðið og það ekki miðað við nýtingarmörk. Á hafréttarráðstefnunni er það stefna Íslands að millivegur verði farinn varðandi yfirráð strandríkis yfir hafsbotninum utan 200 mílna efnahagslögsögu. Stefna íslensku ríkisstj. er sú, að yfirráð okkar yfir auðlindum á hafsbotninum séu sem víðtækust. Það er margt sem bendir til þess að yfirráðin verði viðtækari, eftir að niðurstaða hefur fengist á hafréttarráðstefnunni, en jafnvel segir í landgrunnslögunum frá 1969. 1972 skipaði menntmrn. landgrunnsnefnd svonefnda eða samstarfsnefnd um landgrunnsrannsóknir. Hlutverk n. er: 1) Að skipuleggja og samræma vísindalegar rannsóknir á landgrunni Íslands. 2) Að vera ríkisstj. og öðrum opinberum aðilum til ráðuneytis um landgrunnrannsóknir. 3) Að fylgjast með rannsóknum erlendra aðila sem leyfi fá til rannsókna á landgrunni Íslands. Leit að olíu og jarðgasi á landgrunninu er unnt að skipta í þrjá liði: 1) Jarðeðlisfræðileg frumkönnun, þ.e. staðfesting á tilvist setlaga og könnun á útbreiðslu þeirra. 2) Jarðeðlisfræðilegar setlagarannsóknir, nákvæm skoðun á gerð setlaga og leit að setmyndunum, þar sem hugsanlega gæti safnast olía og jarðgas. 3) Boranir. Bein leit að olíu eða jarðgasi með borunum á líklegum stöðum. Í samræmi við þetta yrði stefnumörkunin raunar einnig þríþætt miðað við stig rannsókna á hverjum tíma. Stefnumörkunin mundi skýrast koma fram í afstöðu stjórnvalda til tilboða erlendra aðila. Ljóst er, að íslendingar geta ekki einir staðið að þeim kostnaðarsömu undirbúningsrannsóknum sem nauðsynlegar eru. Dr. Vilhjálmur Lúðvíksson hefur látið í ljós þá skoðun, að á fyrsta stigi teldi hann réttast að íslensk stjórnvöld semdu við öflugt, en óháð fyrirtæki, sérhæft í jarðeðlisfræðilegum botnrannsóknum, til að gera frumkönnun á þeim svæðum sem helst þættu líkleg til að geyma setlög, og könnuð yrði útbreiðsla þeirra, dýpt og eiginleikar í stórum dráttum. Íslenska ríkið þyrfti litlu að kosta til slíkra rannsókna ef upplýsingar yrðu seldar völdum olíufélögum, en fyrir liggur áhugi þeirra á slíkum viðskiptum án skuldbindinga fyrir íslenska ríkið. Að sjálfsögðu yrðu íslenskir sérfræðingar að starfa með slíku könnunarfyrirtæki, hljóta þjálfun í olíu- og gasleitartækni og fylgjast með túlkun og meðferð niðurstaðna. Annað stigið væri nákvæmnisleit, sem er kostnaðarsöm, og verður að fara eftir atvikum um það hvernig hún er framkvæmd. Ef líkur væru taldar góðar mætti framkvæma þær á sama hátt og fyrsta stig, en væntanlega yrðu þau olíufélög, sem borguðu slíkan kostnað, að fá fyrirheit um borunarleyfi ef slíkt leyfi yrði á annað borð veitt. Hér þyrfti því að fara fram könnum á viðkomandi fyrirtækjum og mat yfirvalda á getu þeirra til að taka á sig þær tæknilegu og fjárhagslegu kröfur sem gerðar yrðu við veitingu heimilda til borana. Á þessu stigi er ekki þörf á frekari skuldbindingum ríkisins gagnvart fyrirtækjunum. Á þriðja stigi yrði tæknileg geta til að ljúka borholum og virkja þær að liggja. fyrir. Jafnframt þyrfti að skilgreina tæknilegar kröfur til umbúnaðar borholunnar og skýra fjárhagslega ábyrgð þeirra fyrirtækja sem leyfi fengju til borana, því að slys eins og hafa orðið við stjórnlausa opnun olíulinda á hafsbotni geta valdið tjóni á sjávarlífi, strandlífi og ýmsum efnahagslegum hagsmunum svo að óbætanlegt verði. Á grundvelli slíkrar hættu kæmi að sjálfsögðu til álita hvort yfirleitt ætti nokkurn tíma að leyfa olíuboranir hér við land, þar til löng reynsla yrði fengin á vinnslu á olíu á svipuðu dýpi annars staðar í heiminum og öryggisráðstafanir í því sambandi. Í sambandi við allan undirbúning íslenskra stjórnvalda eða stofnana hefur athygli einkum beinst til Noregs. Norðmenn hafa að mörgu leyti tekið þannig á olíumálum sínum að til fyrirmyndar er. Hafa þeir smám saman aflað sér tæknilegrar og vísindalegrar þekkingar á þann veg að þeir eru í aðstöðu til að vega og meta mest atriði í sambandi við rannsóknir og vinnslu. Að tilhlutan iðnrn. komu hingað á s.l. vori tveir sérfræðingar á vegum norska iðnrn. til ráðgjafar um stefnumótun í olíuleitar- og vinnslumálum. Ræddu þeir við ýmsa aðila hér og skýrðu frá reynslu norðmanna. Einnig hefur verið haft samband að Íslands hálfu við Olje directöratet í Stavanger. Hefur komið í ljós að norsk stjórnvöld eru mjög velviljuð í okkar garð og fús til að veita dýrmæta aðstoð. Allt frumkvæði í þessu efni hlýtur þó að sjálfsögðu að koma héðan. Ég vil geta þess, að í s.l. viku átti ég þess kost að ræða við norska ráðherra um þessi málefni og létu þeir í ljós fullan áhuga og vilja á því að hafa samvinnu við okkur íslendinga og veita okkur allar umbeðnar upplýsingar, taka á móti fulltrúum okkar og sömuleiðis:senda til okkar menn er gætu orðið okkur til leiðbeiningar í þessum efnum. Öll áform um nýtingu auðlinda, sem kunna að finnast á hafsbotninum og lúta að íslenskri lögsögu, munu byggjast á því meginsjónarmiði að íslendingar hafi stjórn og eftirlit með öllum þáttum rannsókna á fyrstu stigum og vinnslu á síðari stigum, ef auðlindir finnast í kjölfar rannsóknanna. Áhugi þeirra aðila, sem að framan eru taldir, bendir til þess að þeir telji ekki tilgangslaust með öllu að leita fyrir sér á yfirráðasvæði okkar. Ríkisstj. mun beita sér fyrir því að heildarrannsókn fari fram á landgrunni Íslands, svo að gengið sé úr skugga um það með þeirri tækni, sem menn ráða nú yfir, hvaða auðlindir kunna þar að finnast og hvort þar er að finna olíu eða gas. Tækniframfarir við olíuvinnslu eru örar. Sá tími kann að koma fyrr en varir að mikið hafdýpi útiloki ekki lengur vinnslu á þeim svæðum þar sem mestar líkur kunna að vera á, að olía finnist við Ísland. Hins vegar er rétt að vara við allri bjartsýni og leggja áherslu á að varlega sé farið í þessar sakir, um leið og áhersla er enn fremur lögð á það að rannsóknum sé haldið áfram.



Herra forseti. Eins og kom fram í svari hæstv. forsrh. hefur ekki borist sú skýrsla sem óskað hefur verið eftir frá hinum rússnesku vísindamönnum. Þaðan hefur aðeins borist lausleg bráðabirgðaskýrsla. Það er ekki langt síðan Rannsóknaráð skrifaði bréf, ég held þriðja eða fjórða bréfið, og fór fram á slíka skýrslu. Mér finnst vera mjög athugandi, ef svar berst ekki bráðlega, að þess verði leitað í gegnum sendiráð okkar í Moskvu. Hins vil ég þó geta, að vera má að hinir rússnesku vísindamenn líti svo á að þeim beri ekki skylda til að senda okkur skýrslu, því að staðreyndin er sú, að þessi fundur þeirra er fyrir utan nýtanleg landgrunnsmörk, á það miklu dýpi, eins og fram kom í ræðu hæstv. forsrh. Einnig má geta þess, að rannsóknarleiðangur í samvinnu rússneskra og amerískra vísindamanna á svæðinu hér norðaustur, austur og suðaustur af landinu fann, eins og fram kom í ræðu fyrirspyrjanda, merki um olíu eða olíurík lög, og hefur ekki heldur tekist að fá skýrslu frá þeim leiðangri. Hefur því verið svarað, að hann hafi verið fyrir utan mörk hins íslenska yfirráðasvæðis. Eins og kom fram í svari forsrh. hefur landgrunnsnefnd starfað að þessum málum. Hún var sett upp fyrir nokkrum árum að tillögu Rannsóknaráðs ríkisins og hefur að mínu viti unnið hið ágætasta starf. Skýrsla hennar um fyrsta áfanga rannsókna á íslensku landgrunni mun liggja fyrir fljótlega. Ég hygg þó að óhætt sé að segja, að það eru engin merki þess að olía finnist á landgrunni okkar íslendinga. Aftur á móti getur komið til mála að olíulög, sem virðast vera norðaustur af landinu, teygi sig undir landgrunnið og megi vinna þau með því að bora í gegnum landgrunnsskelina. Ég stóð ekki síst upp til þess að þakka þau ummæli hæstv. forsrh, að landgrunnsrannsóknum verði haldið áfram af fullum krafti. Það leit svo út þegar fjárlagafrv. var fyrir Alþ. á s.l. hausti, að þeim yrði hætt, því að í grg. stóð að landgrunnsrannsóknum væri lokið, og engin fjárveiting var ætluð í því skyni. Sem betur fer tókst að leiðrétta þetta og fá 3 millj. kr., sem er hins vegar ákaflega lítið fjármagn í svo dýrar rannsóknir. Ég vil því treysta því, að í næsta fjárlagafrv. verði aukið fjármagn ætlað í þessu skyni.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir greinargóð svör sem hann hefur gefið við fyrirspurnum mínum. Mér finnst sú skýrsla, sem hann gaf, vera mjög nauðsynleg og gott að fá hana í heild frá íslenskum yfirvöldum einmitt nú. Það var mjög athyglisvert er kom nú áðan fram í ræðu hv. 2. þm. Vestf., sem er nákunnugur störfum Rannsóknaráðs, að það hafa verið gerðar tilraunir til að fá nánari upplýsingar um niðurstöður af rannsóknum bæði sovétmanna og bandaríkjamanna, en þær hafa ekki fengist. Þeir munu svara því til, að þessar rannsóknir hafi verið gerðar fyrir utan íslenskt yfirráðasvæði, en það er samkv. alþjóðasamþykkt frá hafréttarráðstefnunni í Genf 1958 200 m dýpi og svo langt sem hægt er að nýta botninn þar fyrir utan. Ég veit ekki hvernig þetta mundi skilja, hvort aðrir hafi rétt til þess að leita að auðæfum upp að 204 m hjá okkur, þegar það liggur fyrir að við getum ekki hagnýtt botninn út fyrir það. En ljóst er að þarna er um erfiðleika að ræða, því að ég hygg að verulegur hluti þessara rannsókna hafi farið fram innan 200 mílna. Ég vil láta í ljós mikla ánægju með það, að hæstv. forsrh. hefur áhuga á að við höfum náið samband við norðmenn í þessum málum. Það er rétt, sem hann sagði, að norðmenn hafa verið til fyrirmyndar í allri meðferð sinni á olíuauðæfum sem fundist hafa í sjónum úti af ströndum þeirra. Þeir hafa farið gætilega, þeir hafa farið mjög vandlega með alla samninga við erlenda aðila, sem þeir hafa að sjálfsögðu talið óhjákvæmilega, og það sem ég vil sérstaklega leggja áherslu á: þeir hafa tiltölulega snemma byrjað að hugsa um það, hvaða áhrif þessi olía muni hafa á efnahag og afkomu fólks í næstu héruðum Noregs. Þeir hafa þegar gert mikla athuganir og rætt mikið um það, hvað muni gerast í Vestur-Noregi þegar olían byrjar að streyma þar á land, það af henni sem þangað verður flutt. Þetta tel ég mikils virði, því að þess eru dæmi um allan heim að landsvæði, þar sem olía hefur fundist, hafa farið félagslega í algjöra rúst og bæði menningarlíf og aðrir atvinnuvegir hafa beðið tjón af þessu gullflóði. Ég vil að lokum taka undir síðustu orð hæstv. forsrh., er hann lét í ljós að við ættum að fara varlega í þessum efnum og ekki vera of bjartsýnir. En við skulum vera raunhæfir og veita þeim verðuga athygli, og við skulum minnast þess að við þurfum e.t.v. að undirbúa málið í áratug, frá þeim tíma er við tökum þessar grundvallarákvarðanir og þangað til eitthvað raunverulegt fer að gerast. Ég held að meginlöggjöf norðmanna, sem gildir um olíuvinnslu þeirra úr sjó, sé frá 1963, og olían er varla farin að renna í land enn þá. Það er þessi mikla nauðsyn á því að gefa sér nægan tíma, sem var meginástæðan fyrir því að ég flutti þessa fsp., og mér þykir ánægjulegt að heyra að forsrh. og aðrir íslenskir aðilar, sem um þetta hafa fjallað, virðast hugsa á sama hátt.



Herra forseti. Það er rétt ábending, að okkur ber að fara okkur rólega og hægt í þessum málum, það sé kannske ekki ástæða til þess að vera fullir bjartsýni, þó að ég sé ekki viss um að bjartsýni sé rétta orðið sem á að nota yfir þetta. En við verðum líka að gera okkur grein fyrir því að atburðirnir á þessum sviðum hafa gerst svo hratt á undanförnum mánuðum og fáum árum, að vera má að okkur sé ekki til setunnar boðið. Þar til fyrir örfáum árum var talinn lítill sem enginn möguleiki á því, að olía kynni að finnast við Ísland. Það ern aðeins örfá ár síðan faríð var að ræða um þetta sem hugsanlegan möguleika. En nú er farið að skrifa um þetta sem staðreynd, bæði í erlend fagtímarit og í erlend dagblöð, af mönnum sem eru sérfróðir á þessu sviði. Á þeim stutta tíma sem liðið hefur frá því að þessi fsp. var upphaflega lögð fram hér á Alþ. og þangað til hún kom til umr, hefur geysimikið gerst í þessum málum, m.a. að birtar hafa verið í erlendum fagtímaritum spár um það hvenær olíuútflutningur hæfist frá Íslandi, eða réttara sagt hvenær olíuvinnsla hæfist í nágrenni landsins. Þeir atburðir, sem þarna eru að gerast, gerast því mjög hratt vegna orkuástandsins í heiminum, og má vel vera að við höfum ekki mikinn tíma fyrir okkur til þess að hugsa okkur um, hvað við eigum að gera í þessum málum og hvernig við eigum að standa að því, vegna þess að við eigum erfitt um vik með að fá yfirráð yfir þeim auðlindum í hafinu í nágrenni Íslands sem fiskurinn er. Ef olían bætist nú þar ofan á, þá verður baráttan enn erfiðari fyrir okkur. Ég vil taka það sérstaklega fram í þessu sambandi, að það hefur komið fram í erlendum blöðum að sú rannsóknarstarfsemi, sem stunduð hafi verið af erlendum aðilum í nágrenni Íslands, sé ekki aðeins vísindalegs eðlis. Skýrt er frá því í blaðinu New York Times, að um borð í skipinu Glomar Challenger, sem var hér við land og blaðið segir að hafi fundið olíu undan suðausturströnd Íslands, hafi m.a. verið sérfróðir fulltrúar olíufélaga. Þessir menn eru þarna auðvitað til að gæta hagsmuna sinna félaga, hinna miklu olíuauðhringa. Þeir eru komnir hingað til þess að vera fyrstir á vettvang, til þess að geta fyrstir gripið upp það sem finnast kunni. Það hefur einnig komið fram, að íslendingar hafi ekki fengið niðurstöðurnar af rannsóknum, sem framkvæmdar voru af Glomar Challenger. En olíuauðhringarnir í Bandaríkjunum hafa þessar niðurstöður í höndum. Ég vil ljúka máli mínu með því að segja ykkur litla sögu, sem mér sagði einn af sérfræðingum okkar í landgrunnsmálum, sem tengd er þessum rannsóknum Glomar Challenger. Hann sagðist hafa hitt einn af þessum vísindamönnum fyrir nokkrum mánuðum og spurt hann að því hvort möguleiki væri fyrir íslendinga að fá eitthvað að vita um hver niðurstaðan af rannsóknunum hafi orðið. Þá hefði erlendi vísindamaðurinn brosað og sagt: „Ef þið hafið efni á því að kaupa vitneskjuna af okkur, annars ekki.“ Olíufélögin hafa efni á því að kaupa þessa vitneskju, íslendingar hafa það ekki. Þess vegna held ég að við ættum að fara okkur hægt í því að veita erlendum aðilum leyfi til rannsókna á jarðlögum á landgrunnssvæðinu í kringum Ísland, nema sjá svo um að þar sé um borð vísindamaður frá okkur sjálfum til þess að fylgjast með hvað þar fer fram og tryggilega sé gengið frá því að íslendingar fái sjálfir að sjá hvað út úr þessum rannsóknum kemur.



Herra forseti. Á þskj. 95 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh.: „Hvað líður rannsókn á virkjunarmöguleikum í Skjálfandafljóti við Íshólsvatn í Bárðardal?“ Það er kunnugra manna mál, að við Íshólsvatn í Bárðardal séu hin álitlegustu skilyrði til vatnsvirkjunar. Tómas Tryggvason jarðfræðingur mun fyrstur hafa bent á þessa möguleika fyrir mörgum árum. Allmiklar athuganir munu hafa farið fram á þessum virkjunarmöguleikum. Hér er um það spurt á hvaða stigi þessar athuganir séu og hver sé niðurstaðan. Allir vita að á Norðurlandi er nú mikill raforkuskortur. Gert er ráð fyrir að Kröfluvirkjun og samtenging við önnur orkusvæði leysi bráðasta vandann í þessu efni. Engu að síður er tímabært að hyggja nú þegar að því, hvaða valkostir séu bestir þegar virkjun á Kröflusvæðinu lýkur. Mikið hefur verið rætt um byggingu háspennulínu yfir hálendi Íslands milli orkustöðva norðanlands og sunnan. Frá Íshólsvatni að Sigöldu eru um 200 km en frá Íshólsvatni eru um 80 km til Húsavíkur og svipuð vegalengd til Akureyrar. Samtenging stórra orkustöðva á Norður- og Suðurlandi mundi auka mjög öryggi í orkumálum og jafna aðstöðu hinna ýmsu byggðarlaga til að njóta raforkunnar í uppbyggingu atvinnulífs. Líkur benda til að bygging virkjunar við Íshólsvatn gæti farið fram í áföngum og því væri virkjun þar hentug til að mæta vaxandi orkuþörf til almennra heimilisnota, upphitunar og smærri atvinnurekstrar. Aðstaða til vatnsmiðlunar er mikil, miðlunarlón eru í óbyggðum og sjálft er Íshólsvatn mikill vatnsgeymir, 5.2 ferkm. að flatarmáli og meðaldýpt er 19 m.



Herra forseti. Spurt er um, hvað líði rannsókn á virkjunarmöguleikum í Skjálfandafljóti við Íshólsvatn. Rannsóknum á þessu virkjunarsvæði er tiltölulega skammt á veg komið. Það, sem gert hefur verið, er m.a. þetta: Lokið er mælingum fyrir yfirlitskort af virkjunarsvæðinu, en kort hafa ekki enn verið teiknuð. Vatnsmælingar hafa verið gerðar að staðaldri í Skjálfandafljóti við Goðafoss. Jarðfræðirannsókn hefur verið gerð á yfirborði svæðisins. En á hinn bóginn er langsamlega mesta rannsóknarverkefninu enn ólokið, það eru jarðboranir og jarðvatnsrannsóknir. Svo sem til háttar um jarðfræði svæðisins eru miklar boranir nauðsynlegar áður en endanleg hönnun virkjunar við Íshólsvatn yrði framkvæmd. Telur Orkustofnun að taka muni 2–3 sumur að ljúka slíkum rannsóknum þótt vel yrði að þeim unnið. Þegar Orkustofnun hefur gert samanburð á virkjunarmöguleikum þeim norðanlands sem fyrir liggja, þ.e.a.s. þeim stærstu, Dettifossi, Skjálfandafljóti, Blöndu og Jökulsá í Skagafirði, hefur niðurstaðan orðið sú hjá stofnuninni, að virkjun í Skjálfandafljóti sé ekki svo hagkvæm að ástæða hafi verið til að hraða sérstaklega þeirri rannsókn. Ég vil svo til viðbótar taka fram að við athugun á virkjunarmöguleikum Skjálfandafljóts, og ég hef reynt að kynna mér það mál nokkuð eftir að ég tók við þessu starfi, kemur m.a. í ljós að sérfræðingum ber mjög á milli um þessa möguleika og hversu álitlegir þeir séu. Það var í jan. 1973 sem Orkustofnunin gaf út skýrslu „Virkjun Skjálfandafljóts“. Það verkfræðifyrirtæki, sem hafði undirbúið þá skýrslu, komst að þeirri niðurstöðu að stofnkostnaður á orkueiningu væri mun hærri en við sambærilegar virkjanir á öðrum vatnasvæðum sem athuguð hafa verið. Virðist ekki ástæða til frekari athugunar með heildarnýtingu fljótsins í huga að sinni. Enn fremur segir sérstaklega varðandi virkjun Skjálfandafljóts við Íshólsvatn: „Á grundvelli þeirra gagna, sem fyrir liggja, verður ekki séð, að hagkvæmari virkjun verði gerð á vatnasviði Skjálfandafljóts og ekki er líklegt, að frekari gagnaöflun breyti þessum niðurstöðum.“ Það voru því neikvæðar niðurstöður, sem birtust í þessari skýrslu Orkustofnunar í jan. 1973. En í lok þessa sama árs gerðu tvö fyrirtæki, eitt íslenskt og annað erlent, sameiginlegt þjónustuboð um verkfræðistörf varðandi virkjun við Íshólsvatn, og niðurstöður þeirra við frumathugun voru á allt annan veg. Þar segir m.a.: „Athuganir þær, sem skýrsla þessi gefur til kynna, hafa sýnt, að geysimiklir möguleikar á beislun vatnsorku ern fyrir hendi á svæðinu umhverfis Íshólsvatn.“ Telja þau nauðsynlegt að framkvæma heildarhagkvæmnisathugun á svæðinu.“ Loks er þess að geta, að ein verkfræðistofa enn hefur gert könnun á Skjálfandafljóti og m.a. borið saman þessar áætlanir eða skýrslur, sem ég hef getið um og eru svo ólíkar að niðurstöðu. Þetta verkfræðifyrirtæki, sem skilaði álitsgerð í okt. s.l., kemst að þeirri niðurstöðu um virkjun Skjálfandafljóts við Íshólsvatn, að þarna séu það álitlegir virkjunarmöguleikar að nauðsynlegt sé að rannsaka þá nánar. Svo virðist sem þarna megi reisa miðlungshagkvæma virkjun, þar sem orkuverð grunnorku yrði eitthvað hærra en orkuverð frá Sigöldu. Það er því ljóst í fyrsta lagi, að rannsóknum við Skjálfandafljót og á þeim virkjunarmöguleikum, sem þar eru fyrir hendi, er skammt á veg komið. Það er ljóst enn fremur að þeim aðilum, sem þegar hafa rannsakað málið, ber mjög á milli um niðurstöður. Ég tel brýna nauðsyn bera til þess að fá nú gagngera athugun á þessum möguleikum og ég get tekið það fram sem mína persónulegu skoðun eftir því sem ég hef getað kynnt mér þessi gögn, að í Skjálfandafljóti virðast vera mjög álitlegir virkjunarmöguleikar.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. iðnrh. fyrir glögg svör. Ég vil enn fremur taka undir þau ummæli hans að ég tel að það sé mjög nauðsynlegt að þessir virkjunarmöguleikar verði athugaðir fremur en orðið er. Það verður að teljast dálítið einkennilegt að svo ósamhljóma upplýsingar skuli koma frá þrem mismunandi stofnunum sem raun ber vitni. Ég ætla ekki að hafa mörg orð hér um fleiri, en endurtaka það, sem ég benti á áðan, að þarna er ekki um mjög stóra virkjun að ræða og mér finnst fullkomin ástæða til, eins og málum er nú háttað í orkumálum okkar, að það verði vel að því gáð hvort virkjun á þessum stað leysir ekki einmitt á skynsamlegan hátt hluta af þeirri orkuþörf sem okkur er nú svo brýn. Ég endurtek þakklæti mitt til iðnrh.



Herra forseti. til viðbótar þeirri fsp., sem ég mælti fyrir áðan um virkjunarmöguleika í Skjálfandafljóti, hef ég leyft mér á þskj. 95 að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. iðnrh.: „Hversu lengi hafa rannsóknir á virkjunarmöguleikum við Dettifoss staðið, hversu miklu fé hefur verið varið til þessara rannsókna og hverjar eru niðurstöður þeirra?“ Á undanförnum árum hefur verið varið miklu fé til rannsókna á virkjunarmöguleikum vatnsafls á Íslandi. Eitt það landssvæði, sem rannsakað hefur verið, er við Dettifoss í Jökulsá á Fjöllum. Rannsóknir þessar hafa staðið árum saman. Oft hefur þess heyrst getið, bæði í ræðu og riti, að við Dettifoss væru ákjósanlegir möguleikar til stórvirkjunar. Eins og öllum er kunnugt eru allar stórar vatnsaflsvirkjanir á landinu staðsettar á því sunnanverðu. Á suðvestanverðu landinu eru einnig öll þau stóriðjuver sem nýta mikið magn raforku. Sú uppbygging, sem á undanförnum árum hefur átt sér stað og er fyrirhuguð á næstunni í byggingu orkuvera og orkufrekra iðnaðarvera, er einn þáttur í byggðamótun, beinir fólki og fjármagni til þéttbýlisins á ákveðnum landshlutum. Þess vegna líta margir á það sem mikilvægt byggðamál, að hinum stærri orkuverum verði dreift um landið og nýtingu orkunnar til iðnaðar og annarra þarfa verði hagað þannig, að til jöfnunar horfi í byggðaþróun landsins. Hér er ekki staður né stund til að ræða þá möguleika sem stórvirkjun við Dettifoss býður til eflingar atvinnulífi á Norðurlandi. En menn þar fyrir norðan eru sumir orðnir langeygðir eftir framkvæmdum, þykir sem langvarandi rannsóknir án frekari athafna séu sem dúsa upp í óvært barn. Þess vegna er hér spurt um niðurstöður þessara rannsókna. Vel má drepa á það hér, að þarfir fyrir orkunotkun eru margvíslegar. Ekki er síst ástæða til þess að hyggja að upphitun húsa og hugsanlegri raforkunotkun sem kæmi á móti orkuþörfinni til upphitunar. Í sambandi við það er ástæða til að minna á hversu dreifikerfi rafmagns er vanmegnugt þess að flytja þá raforku um byggðir landsins sem fullnægir þörfum í nútíð og næstu framtíð. Eitt af þeim vandamálum, sem leysa þarf í sambandi við orkumálin, er endurbygging dreifiveitnanna að meira eða minna leyti og til þess þarf miklu meira fjármagn en það sem Rafmagnsveitur ríkisins hafa yfir að ráða. Þessi fsp. um það, hversu langt sé komið orkurannsóknum eða virkjunarrannsóknum við Dettifoss er fyrst og fremst fram komin til þess að fá almennan fróðleik um það, hvernig að þessum málum hefur verið staðið á undanförnum árum.



Herra forseti. Rannsóknir við Dettifoss hafa staðið yfir allt frá árinu 1960. Á árunum 1960–1952 var varið fé til rannsóknanna er svarar að nútímaverðgildi 17 millj. kr. Síðan varð hlé á rannsóknum, en á árunum 1972–1974 að báðum meðtöldum var varið til rannsóknanna sem svarar að nútímaverðgildi 14.5 millj. kr. Samtals má því telja að varið hafi verið 31.5 millj. kr. til þessara rannsókna með nútímaverðgildi. Niðurstöður rannsóknanna eru í stuttu máli á þá leið, að við Dettifoss virðist mega gera hagkvæma vatnsaflsvirkjun, um 165 mw. að afli að áætlun eða mati Orkustofnunar og með um 1200 gwst. árlegri vinnslugetu. Í því sambandi er rétt að taka það fram, að í þessari áætlun er gert ráð fyrir þremur vélasamstæðum. Ekki er gert ráð fyrir skiptingu virkjunarinnar í áfanga umfram það, að fyrsta vélasamstæðan gæti að sjálfsögðu komið í notkun á undan hinum, en langsamlega mestur hluti stofnkostnaðar mundi koma samtímis við virkjunarframkvæmdir. Rétt er að taka fram, að einnig hafa verið gerðar athuganir hjá Orkustofnun á öðrum virkjunarmöguleikum í Jökulsá á Fjöllum. Kannaður hefur verið möguleiki á að nýta stærri hluta af vatnsorku Jökulsár á Fjöllum í einni virkjun, u.þ.b. tvöfalt stærri en Dettifossvirkjun. „Ástæðan fyrir þessari könnun,“ segir í umsögn Orkustofnunar, „er sú, að verði Dettifoss virkjaður, er hæpið að afgangurinn af vatnsafli Jökulsár verði nýttur yfirleitt og útilokað má telja að nýta hann á hagkvæman hátt. Þessi stóra virkjun kynni að geta gefið álíka orkuverð og Dettifoss, en hún er mjög lítið könnuð enn þá. Henni verður tæplega skipt í áfanga, heldur yrði að gera hana í einu lagi, og hún þarf þannig um tvöfalt stærri orkumarkað en Dettifoss og tilsvarandi stærra fjárhagslegt átak.“ Á þessa lund segir í skýrslu Orkustofnunar um þennan möguleika, sem hefur þó verið lítið kannaður enn þá. En það er rétt að skýra frá öðrum kafla í umsögn Orkustofnunar út af þessum fsp. Þar segir í sambandi við Dettifoss: „Í ljós hefur komið, að jarðskorpuhreyfingar ættu ekki að hafa áhrif á byggingu stöðvarhúss virkjunarinnar, ef tillit er tekið til þeirra við staðsetningu þess. Á hinn bóginn verður ekki fullyrt, að jarðskorpuhreyfingar geti ekki valdið tjóni á stíflumannvirkjum virkjunarinnar, sem liggja munu þvert á sprungustefnuna. Við hönnun virkjunarinnar er tekið tillit til þessa með því að gera hana þannig úr garði, að hún verði ekki með öllu óstarfhæf, þótt stíflan skemmist.“ Ég vil að endingu taka fram, að þó að undirbúningi að virkjun Dettifoss og rannsóknum á því svæði sé miklu lengra komið en varðandi Skjálfandafljót, sem við ræddum um áðan, skortir enn töluvert á um rannsóknir og áætlanagerð þannig að málið sé tilbúið til ákvarðanatöku. Ég vil segja það sama og ég sagði áðan varðandi fsp. um virkjun Skjálfandafljóts, að ég tel brýna nauðsyn að hraða rannsóknum og áætlanagerð, þannig að mál liggi svo ljóst fyrir varðandi hina miklu möguleika um virkjun Dettifoss, að áður en allt of langur tími líði sé unnt að taka ákvarðanir í því máli.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. iðnrh. fyrir skýr svör. Ég er þeirrar skoðunar að það varði miklu, hvar næstu stórvirkjun verður valinn staður í landinu. Ég tel að það skipti miklu máli að þessum virkjunum verði dreift um landið, og mér sýnist á ýmsu að Dettifossvirkjun sé eitt af þeim verkefnum sem líklegt er að næst komi til álita þegar valinn verður staður fyrir stórvirkjun. Ég held að það skipti miklu fyrir almenna byggðaþróun í landinu, að næsta stórvirkjun verði í öðrum landshluta en hér sunnanlands. Ég vil láta í ljós þá skoðun mína, að það sé mjög nauðsynlegt, að rannsóknum verði flýtt svo sem fremst er kostur við Dettifoss. Okkur finnst sumum, sem úti um landið búum, að virkjanirnar á Þjórsársvæðinu komi næstum eins og á færibandi án þess að nokkur viti af, en öll tregða sé mun meiri á framkvæmdum þegar lengra dregur frá þessu svæði. Ég endurtek þakklæti mitt til hæstv. iðnrh. fyrir svör hans.



Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. um undirbúning virkjana sunnanlands og norðan vil ég taka undir það með honum, að miklu betur virðist hafa gengið og verði árangursríkara að gera áætlanir um virkjanir sunnanlands, eins og á Sogsvirkjunarsvæðinu á sínum tíma og á Þjórsársvæðinu nú. Má gera ráð fyrir því, að jafnvel fyrir lok þessa árs verði rannsóknum og áætlanagerð varðandi þriðju virkjun á Þjórsársvæðinu, þ.e.a.s. við Hrauneyjarfoss, svo langt komið að unnt sé að taka ákvörðun um hvort í þá virkjun skuli ráðist á næstunni eða ekki. Undirbúningi öllum er það langt á veg komið. því miður verður ekki það sama sagt um virkjunarmöguleikana norðanlands. Ég held að þegar athugaðir eru stærstu virkjunarmöguleikar norðanlands auk Kröflu, sem nú er verið að undirbúa virkjun á, séu þeir einkum fjórir: Dettifoss, Skjálfandafljót, Jökulsá í Skagafirði og Blanda. En því miður er rannsóknum og áætlanagerð það skammt á veg komið, að erfitt virðist eða jafnvel ógerningur að taka ákvarðanir nú alveg á næstunni um neinar þessara virkjana. En ég tel brýna nauðsyn bera til þess og það er ákveðinn vilji fyrir því í iðnrn. að þessum rannsóknum sem ég nefndi um virkjunarmöguleika norðanlands verði hraðað svo sem föng eru á.



Herra forseti. Á þskj. 94 ber ég fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hefur ríkisstj. ákveðið að nota heimild í fjárl. til að festa kaup á Nesstofu?“ Það verður nú að segjast eins og er, að þessari fsp. hefur þegar að nokkru verið svarað í dagblöðunum, og má vera að það komi að sama gagni, ef rétt er hermt, og því óþarfi að vera að ræða þetta mál hér úr því sem komið er. Ég vek þó athygli á því, að samkv. þingsköpum ber ráðh. að svara fsp. eigi síðar en 8 dögum frá því að fsp. var leyfð. Þessi fsp mín var lögð fram í byrjun des. og var á dagskrá 10. des. og síðan nokkrum sinnum, en ávallt tekin af dagskrá. Nokkrar ástæður voru til þess að ég spurði um þetta mál á þessum tíma, m.a. sú að heimild til þess að kaupa Nesstofu hefur öðru hverju verið í fjárl. a.m.k. allt frá árinu 1965. Heimildin var í fjárl. 1974, en ekki í fjárlagafrv. fyrir 1975. Þess vegna var fsp. borin fram á þessum tíma, í byrjun des., til þess að fá úr því skorið hvort kaupin yrðu gerð fyrir s.l. áramót. Svo varð ekki, en heimildin til kaupanna var sett í fjárlagafrv. við 3. umr. og samþ. Engu að síður er ástæða til að spyrja um þetta mál nú. Öðru hverju hafa vaknað upp umr. um þetta mál. Það er starfandi félag áhugamanna um endurreisn Nesstofu, og mikill áhugi er meðal almennings í Seltjarnarneskaupstað og innan bæjarstjórnar þar, að þessu menningarmáli verði hrundið í framkvæmd. Það er ömurlegt að horfa upp á hús, sem hafa merka sögu að geyma, grotna niður og eyðileggjast meðan þjarkað er um verð fyrir slík menningarverðmæti. Það er vonandi ríkisstj. hvatning í þessu máli, að einstaklingur hefur gefið 2 millj. kr. til endurreisnar þessa staðar, í þeirri trú að sjálfsögðu að ríkið kaupi Nesstofu, lagfæri húsakost og komi þar upp safni og rannsóknarstofnunum. Þá ætti það einnig að hvetja til aðgerða, að bæjarstjórn Seltjarnarness hefur uppi áætlanir um ákveðnar stofnanir, sem rísa eiga í grennd við Nesstofu, þar sem um er að ræða t.d. hjúkrunarheimili og heilsugæslustöð. Fer vel á því, að slíkar stofnanir rísi í grennd við fyrsta landlæknisbústaðinn. Mér sýnist ekki þörf á lengra máli, herra forseti, með þessari fsp. minni, en vænti nú greiðra og jákvæðra svara.



Herra forseti. Þessari fsp. hv. þm. vil ég svara þannig: Ríkisstj. hefur ekki tekið ákvörðun um að nota heimildina til þess að festa kaup á Nesstofu. Hins vegar hefur málið verið rætt í ríkisstj. og í haust og í vetur hefur verið unnið að undirbúningi að kaupum töluvert mikið starf, og má segja að málið sé komið á það stig nú, að unnt sé að taka ákvörðun um, hvort keypt verði eða ekki keypt, alveg á næstunni. Ég hef orðið var við áhuga þann, sem hv. fyrirspyrjandi lýsti hér á þessu máli, og alveg sérstaklega þær höfðinglegu gjafir, sem prófessor Jón Steffensen hefur afhent og verja skal til þess að gera við húsið eftir að ríkissjóður hefur eignast það, ef að því ráði verður horfið, sem ég vona að verði. Ég get tekið undir ummæli hv. þm. um minjagildi þessa gamla húss.



Herra forseti. Á tímum þegar sjálfsagt þykir að geyma danskar vöruskemmur, sem byggðar hafa verið hér á landi, er ekki óeðlilegt þó að ýmsum komi til hugar að varðveita Nesstofu. Líklega er bygging Nesstofu upphaf að batanum í okkar heilbrigðisþjónustu. Nesstofa var ekki einungis bústaður fyrsta landlæknis okkar og læknaskóli, heldur dvöldu þar síðan 4 landlæknar og meira en hálfa öld var hún aðsetur landlækna. Einnig er talið, að þar sé e.t.v. okkar fyrsta sjúkrahúsbygging, bygging sem notuð var sem almennt sjúkrahús, því að landlæknirinn hafði þar að jafnaði hjá sér sjúklinga, og mjög líklegt að þar hafi veríð byggt sérstakt hús einmitt í þessum tilgangi. Auk þess var þarna lengst af lyfjabúð. Má því segja að þessi staður eigi sér merka sögu í heilbrigðisþjónustu íslendinga og þess vegna vel til fallið að hann verði geymdur og honum meiri sómi sýndur hér eftir en hingað til.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svör hans og ég fagna því að málið virðist komið á það stig, að hægt sé að taka ákvörðun í því. Ég læt í ljós þá von, að ákvörðun hæstv. ríkisstj. verði þess efnis að Nesstofa verði keypt.