Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég gat nú ekki verið við fyrri hlutann af þessari umr. Ég var annars staðar í þinginu. En í sambandi við flutning brtt. hv. 11. þm. Reykv., sem hér er til umr., þá vildi ég aðeins lýsa því hér yfir, að ég tel, að það sé mjög óráðlegt að breyta með svo skjótum hætti því ákvæði núverandi lánareglna Húsnæðismálastofnunarinnar, sem er gert ráð fyrir að breyta samkv. till hv. þm. - sér í lagi að því er varðar afborgunarskilmála, vexti og vísitöluákvæði um verðtryggingu þeirra lána, sem gert er ráð fyrir í núgildandi lögum. Ég hef lýst því áður hér í umr. í hv. þd., að þetta mál er til sérstakrar athugunar og stendur frumvarpssmíði yfir nú. En nú stendur yfir samningagerð milli verkalýðssamtakanna og vinnuveitenda. Vegna þessara yfirstandandi vinnudeilna teldi ég mjög óráðlegt að breyta þessu ákvæði nú svo viðkvæmt, sem það er, og til komið á sínum tíma í kjarasamningum verkalýðssamtakanna, eins og hv. þm. er kunnugt. Af framangreindum ástæðum legg ég eindregið til, að umræddar brtt. verði felldar, en geri ráð fyrir, að ekki þurfi að líða mjög langur tími, þangað til till. ríkisstj. í þessu efni geti séð dagsins ljós.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að undirtektir hæstv. félmrh. undir brtt. þá, sem hér er til umr., valda mér og vafalaust mörgum öðrum miklum vonbrigðum. Þegar húsnæðismálin voru rædd hér á fundi Sþ. ekki alls fyrir löngu, eins og var rifjað upp í fyrri hl. umr., þá gaf hæstv. ráðh. yfirlýsingu, sem flestir skildu á þann veg, að hann væri á því máli, að þessi ákvæði væru orðin ósanngjörn, aðstæður væru breyttar og það bæri að fella þau úr gildi. Nú segir hæstv. ráðh., að það sé óráðlegt að breyta ákvæðum laganna með svo skjótum hætti og að það sé frv. í undirbúningi til þess að breyta þessu. Það þarf ekkert frv. Það þarf ekkert annað en þá brtt., sem hér hefur verið lögð fram. Málið er ákaflega einfalt. Það var tekið upp með einni grein í lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins eftir júní-samkomulagið 1964, og það er alveg eins hægt að fella það niður á sama hátt. Það þarf að mínum dómi enga frumvarpssmíð til þess. Og ef það er bara það, sem stendur á, þá verð ég að segja, að þetta sé ekkert annað en fyrirsláttur - get ekki orðað það öðruvísi. Brtt. er í þrem liðum: 1) að fella niður í væntanlegum húsnæðismálasamningum ákvæði um vísitölugreiðslur á vexti og afborganir, 2) að fella þau ákvæði niður úr gildandi húsnæðismálasamningum og 3) að sjá byggingarsjóði fyrir tekjum á móti þeim teknamissi, sem hann á þennan hátt verður fyrir. Og ég sé ekki betur en þessi verðlagsvísitöluákvæði á lánin séu afnumin með því að samþykkja þessa brtt. og það sé engin ástæða til þess að velta þessu lengur fyrir sér, ef menn á annað borð vilja gera þetta. Það er mergurinn málsins. Ég og margir aðrir skildum hæstv. félmrh. svo, að hann vildi gera þetta. Hann sagði, hæstv. ráðh., að þessi breyting gæti orkað á lausn vinnudeilunnar. Það tel ég alveg vafalaust ...  Ég sé enga ástæðu til að ræða þetta í löngu máli. Þetta er einfalt, og skal ég því láta þessi orð nægja.



Herra forseti. Ég fellst alveg á það hjá 11. þm. Reykv., að óþarft er að ræða þetta atriði í löngu máli. Ég vil í upphafi þessara orða minna leiðrétta það, sem hann hafði eftir mér, að ég teldi, að lausn vinnudeilunnar gæti legið í þessu. Orð mín bar að skilja svo - hafi það ekki verið ljóst - að þetta ákvæði varð til á sínum tíma í sambandi við lausn kjaramála og niðurstaðan um það, með hvaða hætti vísitöluálag yrði á lán í framtíðinni, gæti m.a. haft áhrif á gang þessa máls, svo að þar er hlutunum gersamlega snúið við. Hann talar um, að það sé fyrirsláttur af minni hendi að vilja koma í veg fyrir þessa breytingu nú, þar sem ég hafi látið í það skína í Sþ. fyrir skömmu, að ég teldi, að það ætti að leggja niður vísitöluákvæði á núgildandi húsnæðismálalánum. Það, sem ég sagði í Sþ. á sínum tíma, get ég afar vel endurtekið hér enn. Ég tel, að þetta ákvæði með hliðsjón af breyttum aðstæðum þurfi endurskoðunar við. Ég sagði þá einnig í Sþ., um leið og ég lýsti þessum áhuga mínum fyrir endurskoðun, að það kæmi m.a. af því, að þegar þetta ákvæði var sett í lög á sínum tíma, þá var fyrir því hugsað, að almenn verðtrygging ætti sér stað á lánum til langs tíma. Þetta ákvæði þess frv., sem flutt var sérstaklega um það efni, hefur aldrei komizt í framkvæmd. Það er ein af höfuðástæðunum fyrir því, að ég tel að endurskoða þurfi þetta ákvæði húsnæðismálalaga, en að gera það með svo snöggum og einföldum hætti - að segja bara, að ríkissjóður, sem ekkert hefur á fjárlögum til þeirra hluta, eigi að borga tekjumismuninn. Það er óábyrgari afstaða en svo, að ég hefði trúað því, að hv. þm. stæði að flutningi slíkra till.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir nýrri brtt. á þskj. 345, sem liggur hérna frammi. Þessi brtt. er flutt af okkur hinum sömu og fluttu brtt. um þetta mál á þskj. 285, og má segja, að þessi síðari brtt. okkar sé eiginlega endurbætt útgáfa af hinni fyrri, og er fyrri till. á þskj. 285 dregin til baka. Það sem telst nýtt í þessari brtt. á þskj. 345 er það, að það er berum orðum tekið fram, að síldarútvegsnefnd skuli einnig hafa skrifstofur í Reykjavík og á Austurlandi. Þetta er gert til að undirstrika það, að það var aldrei hugsun okkar, sem að þeirri brtt. stóðum, að hrófla neitt við því, að síldarútvegsnefnd hefði heimild til að hafa skrifstofur á þessum stöðum. Þvert á móti teljum við það eðlilegt, að síldarútvegsnefnd hafi skrifstofur bæði í Reykjavík og á Austurlandi og að nefndin geti ákveðið eðlilega verkaskiptingu milli þessara þriggja skrifstofa, eftir því sem henta þykir. Hins vegar viljum við halda fast við það eftir sem áður, að aðalskrifstofa nefndarinnar verði kyrr á Siglufirði og verði ekki flutt til Reykjavíkur. Við teljum það bæði byggjast á sögulegum forsendum, og eins teljum við, að með því móti verði komið í veg fyrir, að víxlspor verði stigið í eðlilegri byggðaþróun í landinu.



Herra forseti. Þeir þm. Framsóknarflokksins, sem sæti eiga í þessari deild, hafa borið fram frv. um breytingu á l. um lax- og silungsveiði, sem nú er hér til 1. umr. Það er nokkuð almenn skoðun, að skilyrði til fiskræktar muni vera góð hér á landi, og eru þau mál nú mjög ofarlega á baugi. Meðal annars hafa þau mál verið rædd hér á hv. Alþ. í sambandi við till., sem fluttar hafa verið bæði hér í hv. þd. og Sþ. Mönnum virðist, að með því að efla fiskrækt og fiskeldi, þá muni vera hægt að koma á fót nýrri atvinnugrein, sem yrði til mikils stuðnings í atvinnulífi landsmanna. Í þjóðfélagi, þar sem fólki fjölgar ört, eins og nú er hér á landi, þá er fyllsta ástæða til þess að gefa því jafnan gaum, hvaða möguleikar eru fyrir hendi um nýjar atvinnugreinar og tryggja þannig betur en nú er atvinnulífið í landinu. Það er einnig kunnugt, að á alþjóðavettvangi er mikið um það talað, að fólksfjölgun í heiminum sé alveg gífurleg, og hjá sumum þjóðum verður greinilega vart matvælaskorts. Það getur því ekki orkað tvímælis, að fiskrækt og aukin fiskgengd og sala fiskafurða á markað er hið mesta nauðsynjamál, sem vert er að styðja svo sem kostur er á hverjum stað. Enn fremur má geta þess, að í öllum atvinnugreinum eykst tæknin, en með aukinni tækni verður rányrkjan enn hættulegri en hún áður var. Það er þess vegna fullkomin ástæða til þess að gera allt, sem kostur er, til þess að koma á ræktun í stað rányrkju á sviði sjávarútvegs eigi síður en í landbúnaði. Þetta, sem ég hef nú nefnt, eru staðreyndir, sem yfirleitt er ekki ágreiningur um, og sé ég ekki ástæðu til þess í sambandi við þetta frv. að færa fyllri rök fyrir þessu eða ræða um þetta hagsmunamál almennt, heldur sný ég mér að því að gera grein fyrir efni frv. sjálfs. Í þessu sambandi ber þess að geta, að l. um lax- og silungsveiði eru orðin nokkuð gömul, og af þeim er fengin talsvert mikil reynsla, og það er alveg augljóst, að með þeirri löggjöf var á sinum tíma stigið stórmerkilegt skref, sem hefur leitt til góðrar niðurstöðu, svo langt sem starfsemi á þessu sviði hefur náð, en samkvæmt gildandi l. um lax- og silungsveiði hefur að undanförnu verið keppt að því marki að auka lax- og silungastofninn með ræktun, og með löggjöfinni eru settar reglur um lax- og silungsveiði. Samkvæmt þeim l. hefur veiðimálaskrifstofan á hendi framkvæmdir og umsjón með klaki og fiskeldi, en einnig hefur verið unnið á þessu sviði merkilegt starf af ýmsum áhugamönnum hér á landi. En þó að þessi reynsla sé góð og mikilsverð, svo langt sem hún nær, ná framkvæmdir á þessu sviði enn of skammt að dómi okkar flm. þessa frv. Við teljum, að á þessu sviði þurfi að stíga enn stærri skref heldur en gert hefur verið, og það, sem beri þá að hafa í huga, sé í fyrsta lagi, að það þurfi að stórauka tilraunir á þessu sviði, því að á aukinni tilraunastarfsemi þurfa framkvæmdir að grundvallast, svo að menn viti nokkurn veginn, hvaða möguleikar séu fyrir hendi og að ekki sé lagt í framkvæmdir, sem ekki hafi nokkurn veginn traustan grundvöll á að byggja. Í þessu frv. er það nýmæli að halda skuli uppi í auknum mæli tilraunum á þessu sviði, og með tilraunastarfseminni skuli kosta kapps um að leiða í ljós, hvaða gerðir fiskeldisstöðva henti bezt fyrir ísl. staðhætti og hvers hagnaðar megi vænta af fiskeldi. Tilraunastarfsemin skal og miða að því að leiða í ljós, hvort firðir við strendur Íslands séu hæfir til fiskræktar og uppeldis nytjafiska. Veiðimálastjóra er ætlað skv. frv. að hafa þessar tilraunir með höndum eða veita þeim forstöðu, og honum er síðan lögð sú skylda á herðar í frv. að birta niðurstöður tilraunanna jafnóðum, þannig að sú vitneskja, sem fæst með þessari starfsemi, verði almenningi kunn. Annað, sem þarf að gera á þessu sviði að dómi okkar flm. þessa frv., er að auka svo fljótt sem kostur er almenna þekkingu manna á þessari grein og síðar yrði þá hægt að koma á leiðbeiningarstarfsemi um fiskeldi. Í þessu frv. er ekki sérstaklega fjallað um fræðslu á þessu sviði, en ég vil í þessu sambandi minna á, að hv. landbn. þessarar d. hefur flutt till. um, að tekin skuli upp kennsla í fiskrækt við bændaskólana, og er það einn þáttur af þessu stóra máli. Væntanlega fær þessi till. afgreiðslu hér í hv. d. fyrr en seinna. Hið þriðja, sem að dómi okkar flm. þarf að gera, er að stórauka fjármagn, sem varið er til þeirrar starfsemi, sem hér um ræðir. Til þess að góður árangur náist og að fiskrækt verði arðvænleg búgrein, þarf ekki aðeins að auka þekkingu á þessu sviði, heldur jafnframt að tryggja þeim, sem hafa áhuga á að vinna að þessari starfsemi og telja sig færa um að takast hana á hendur, að þeir eigi sæmilega greiðan aðgang að fjármagni, sem lagt sé fram, eða völ sé á, til stuðnings framkvæmdum á þessu sviði. Við höfum hreyft þessu máli hér í frv.-formi með það fyrir augum, að við teljum, að það þurfi að setja lagaákvæði, sem leggi grundvöll að aukinni starfsemi á þessu sviði og opni einstaklingum leið til þess að hefjast handa í þessari grein, og um leið sé í löggjöf opnuð leið til þess að ná þeim markmiðum, sem yfirleitt virðist ekki vera ágreiningur um, að þurfi að keppa að. Við teljum því, að það sé fullkomlega tímabært að gera lagabreytingu, sem stefnir í þessa átt, og með þetta í huga er lagt fram þetta frv. um breytingu á l. um lax- og silungsveiði. Ég hef drepið á, að frv. geri ráð fyrir stóraukinni tilraunastarfsemi og að till. liggur hér fyrir í hv. d. um aukna fræðslu um fiskrækt. Það eru hvort tveggja þættir í þessu máli. En í þessu frv. er það lagt til, að ríkisframlög verði veitt til framkvæmda í fiskeldi, bæði til framkvæmda á vegum ríkisins, sérstaklega veiðimálaskrifstofunnar, og einnig til þeirra framkvæmda, sem einstaklingar eða félagsskapur áhugamanna kann að hefjast handa um. Þær framkvæmdir, sem notið geta framlags af ríkisfé, sem ákveðið verður samkvæmt fjárl. hverju sinni, það eru fiskvegir og önnur meiriháttar mannvirki, er stefna að því að auka fiskför um vatn, það eru klakhús og það eru eldisstöðvar, bæði þær sem reistar verða af hálfu ríkisins og af hálfu annarra aðila. En til viðbótar þessu gerum við ráð fyrir, að tekin verði upp lánastarfsemi til framkvæmda í þessari atvinnugrein og að stofnaður verði sérstakur sjóður í því skyni, er beri nafnið Fiskræktarsjóður. Sjóður þessi á samkv. frv. að vera deild í Búnaðarbanka Íslands, og bankastjórar Búnaðarbankans ráða þá að sjálfsögðu lánveitingum, en gert er ráð fyrir því, að veiðimálastjóri hafi eftirlit og gefi umsögn um þær framkvæmdir, sem lán er veitt til. Sjóðnum á skv. frv. að afla fjár með útgáfu og sölu skuldabréfa, er ríkissjóður beri ábyrgð á, og Seðlabankanum er lögð sú skylda á herðar að kaupa á nafnverði skuldabréf Fiskræktarsjóðs fyrir eigi lægri fjárhæð en 30 millj, kr. árlega næstu 10 árin. Skv. frv. eiga lánakjör úr Fiskræktarsjóði að vera mjög hliðstæð þeim lánakjörum, sem gilda í stofnlánadeild landbúnaðarins til útihúsabygginga og ýmissa annarra framkvæmda á jörðum. Þau lán, sem veitt yrðu úr Fiskræktarsjóði skv. frv., yrðu fyrst og fremst veitt sem stofulán vegna framkvæmda á því sviði, sem að fiskrækt lýtur. En í frv. er þó gert ráð fyrir, að það geti komið til greina að veita einnig rekstrarlán til fiskeldisstöðva, eftir því sem fé er fyrir hendi í Fiskræktarsjóði. Ég hef þá gert stutta grein fyrir þeim nýju ákvæðum, sem í þessu frv. felast, og sé ég ekki ástæðu til, nema sérstakt tilefni gefist, að hafa um þetta fleiri orð við þessa umr., en ég veit, að fyrir hendi er hæði hér í hv. þd. og meðal þm. almennt, góður skilningur á því máli, sem hér er reifað, og ég vænti þess, að þetta frv. verði athugað með fullum velvilja hér í hv. þd., og það verði greitt fyrir framgangi þess svo vel sem efni standa framast til. Ég legg svo til, að að þessari umr. lokinni verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um þetta frv. á þessu stigi. Ég vildi aðeins geta þess, svo að það lægi fyrir, þegar þetta frv. yrði rætt í n., að í sumar sem leið skipaði hæstv. landbrh. n. til að endurskoða laxveiðilöggjöfina frá árinu 1957, og þessi n. hefur starfað mikið undanfarið og farið rækilega í gegnum löggjöfina eins og hún liggur fyrir, og þetta starf heldur áfram. Ég er í þessari n., og það var einu sinni von okkar, þeirra, sem starfa að þessari endurskoðun, að við gætum komið með frv. inn á þetta þing, en sú varð niðurstaðan á síðasta nefndarfundi hjá okkur, að við mundum doka við og safna að okkur viðbótarupplýsingum, sem víðast hvar um landið, vegna þess að svo mörg erindi hafa borizt inn til n., að ekki var talið rétt annað en kanna viðhorf manna sem allra mest. Allir, sem til þekkja, vita það, að veiðimálin eru mjög viðkvæm - viðkvæm, því að hagsmunir bænda fara misjafnlega saman. Það er ekkert leyndarmál að segja frá því, að það er samdóma álit nm., að það, sem beri að stefna að, er aukin friðun á vissum svæðum við veiðiárnar, fyrst og fremst á svokölluðum ósasvæðum. Það stafar af því, að undanfarið hefur komið í ljós, að um rányrkju er að ræða og ofveiði á vissum stöðum, í vissum ám og vissum vötnum. Breyting á löggjöfinni hlýtur því að stuðla að því, að þeim, sem eru ofar settir við veiðiárnar, sé tryggður nokkur réttur til veiða áfram og veiðimöguleiki. Í öðru lagi mætti segja frá því, að hér í þessu frv. er tekið undir þær hugmyndir, sem þegar hafa komið fram, t.d. stofnun Fiskræktarsjóðs o. fl. Við í n. höfum rætt fleiri tekjustofna, m.a. að Rafveitum ríkisins verði gert að greiða örlítið gjald á hverju ári eða eitt stofngjald til eldisstöðva og fyrir veiðimálin í landinu, vegna þess að það hefur skeð, að góðum veiðiám hefur verið spillt vegna rafvæðingar, svo að það er ekkert óeðlilegt, að Rafveitur ríkisins beri nokkurn bagga. Vegna þessa getur það ekki verið sanngjarnt, að rafvæðingin svipti bændur veiðimöguleikum, sem þeir hafa haft gegnum árin, og n. var líka sammála um, að hugsanlegt væri, að svokölluð veiðikort yrðu seld almennt fyrir hvern mann í landinu, sem vildi veiða, og hann mætti ekki veiða eða stunda veiði öðruvísi en hann væri skráður sem veiðiréttarhafi og kæmi síðan að viðkomandi veiðifélagssvæði og sýndi þetta kort og fengi þá aðgang að veiði samkvæmt l. eða reglugerð þess veiðifélags, sem hefði yfir viðkomandi á að ráða. Veiðimálin verða stórmál í framtíðinni, það er ekkert vafamál, og hér eigum við mjög góða aðstöðu, eins og fyrsti flm. frv. drap á, og þessi mál þurfa því mjög gagngerða athugun. Ég mundi því telja, að það væri jafnvel heppilegast til þess að ná sem beztum árangri, að dokað væri eftir !hinu væntanlega frv., því að það getur ekki dregizt lengi, það veit ég, og það er öruggt mál, en það næst því miður ekki inn á þetta þing, sú var von okkar, en það næst ekki. Öll þessi mál hafa verið rædd á Búnaðarþingi og gerðar um það ákveðnar ályktanir, og við munum sennilega fá aftur tilmæli frá Búnaðarþingi um ákveðna stefnu í þessum málum, sem þarf að athuga gaumgæfilega. Eins er um þróunina í fiskræktarmálunum, það þarf að huga mjög vel að henni, það þýðir ekki að flana út í óvissu, eins og ræðumaður sagði áðan, fyrsti flm., það þarf að rannsaka allar aðstæður mjög gaumgæfilega. Við höfum fáa sérfræðinga, það eru nokkrir ungir menn í námi núna erlendis á þessu sviði, og vonandi verður löggjöfin fyrir hendi, þegar þeir koma heim, svo að þeir geti fengið starfssvið við sitt hæfi. Mér finnst sjálfsagt að vísa þessu til landbn., en ég vildi láta þetta sjónarmið koma hér fram, svo að landbn. væri kunnugt um, að í þessum málum hefur verið annið undanfarið.