Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tryggvi Þórhallsson Jeg hefi borið hjer fram brtt. við frv., þess efnis, að löggiltur verði verslunarstaður að Drangsnesi við Steingrímsfjörð. Eins og háttv.þm. rekur minni til, var í símalögunum í fyrra samþykt lína þangað, samkvæmt ósk landssímastjóra. Þetta er útróðrarpláss ekki alllítið og hafa legið hjer frammi áskoranir frá tveim þingmálafundum úr Strandasýslu, um að staður þessi verði löggiltur. Væri það og sanngirni mikil, enda ekki minni ástæða hjer að verða við þessari ósk en víða annarsstaðar.

Frsm. (Jón Kjartansson) Síðan mál þetta var til umræðu hjer, hefir hv.Ed. haft það til meðferðar og gert á því smábreytingu. Hún hefir bætt við 1. gr. þessum fimm orðum: „hinn sama á öllu landinu“. Þótt nefndin líti svo á, að þessi viðbót sje óþörf, getur hún samt ekki sjeð, að hún verði frv. neitt til tjóns. Sjer hún því ekki ástæðu til að færa þetta í samt lag aftur og leggur til, að frv. verði samþykt eins og það nú liggur fyrir.

Ingólfur Bjarnarson Jeg vildi mega segja nokkur orð til þess eindregið að mótmæla dylgjum hv.þm. Ak. (BL) um það, að alþýðuskólinn á Laugum væri í fjárhagslegu Öngþveiti. Eftir því sem mjer skildist á skrafi hv.þm., átti að geta verið hætta á því, að skólahúsið yrði tekið upp í skuldir, af því að það væri veðsett. Einnig væri sýslusjóður þingeyinga illa stæður og í mikilli hættu staddur vegna ábyrgðar fyrir skólann. Út af þessu vil jeg upplýsa, að skólinn hefir að vísu fengið 25 þús. kr. söfnunarsjóðslán, - sem afborgast á 20 árum, - gegn ábyrgð sýslusjóðsins. En þetta tel jeg aðeins formsatriði, því að sýslusjóðurinn hefir ábyrgð 20 hjeraðsmanna fyrir því, að honum stafi engin hætta af þessari ábyrgð. Jeg get nú hugsað mjer, að hv.þm. (BL) geri nú lítið úr ábyrgð þessara 20 manna. En jeg leyfi mjer að fullyrða, að þótt þeir sjeu, hver um sig, sjálfsagt ekki jafnmiklir burgeisar og hv.þm. sjálfur, þá sjeu þeir margfaldlega ábyrgir fyrir láninu, svo að hvorki þurfi sýslusjóðurinn að bíða halla vegna ábyrgðarinnar, nje því síður, að skólahúsið geti verið í nokkurri hættu statt. En svo skal jeg benda á það, að eins og skóli þessi hefir farið af stað, þá má fastlega vona, að hann verði fullkomlega fær um að sjá fjármálum sínum borgið, þar með vitanlega talið að standa í fullum skilum með greiðslu vaxta og afborgana af skuld sinni. Til þessa hjálpar bæði mikil aðsókn og ágæt aðstaða. Jeg endurtek það því, að hjer er um óhróðursdylgjur einar að ræða hjá hv.þm. Ak., sem ekki eru á neinum rökum reistar, og vil skjóta því í allri vinsemd til hv.þm., hvort hann álíti ekki, að ástæða geti verið til þess að bera meiri áhyggjur út af ýmsum öðrum skuldum en þessari, sem honum þykir svo skelfileg. Þá vil jeg einnig mótmæla því, sem skilja mátti á hv.þm., að sýslusjóður S.-Þingeyjarsýslu sje illa stæður. Jeg lít miklu fremur svo á, að hann megi eftir öllum atvikum telja vel stæðan. Er því mjög óviðkunnanlegt, að hv.þm. skuli vera að reyna að vekja grun um hið gagnstæða hjer á hv. Alþingi. Sannast hjer hið fornkveðna, að „heggur sá, er hlífa skyldi“. Jeg vil benda þeim þm., sem ef til vill hafa tekið mark á ummælum hv.þm. Ak., á það, að jeg hefi í höndum síðasta efnahagsreikning sýslusjóðs S.-Þing., og geta þeir, sem það vilja, fengið að sjá hvernig hagur sýslusjóðsins er. Þá var hv.þm. með dylgjur í garð skólans viðvíkjandi ljelegri kenslu og slæmu andrúmslofti þar yfir höfuð. Jeg lít svo á, að þetta sje ekki svara vert með öðru en því að benda á það, sem alkunnugt er, að skólinn á bestu vinsældum að fagna í hjeraðinu og nýtur almenns trausts. Sannast það best á hinni miklu aðsókn. Nú eru þar yfir 60 nemendur og svo áskipað sem mögulegt er. Og nú eru þegar komnar umsóknir um inntöku í skólann fyrir næsta vetur svo miklar, að langt er fram yfir það, sem hægt er að sinna. Jeg held, að ummæli háttv.þm. Ak. hljóti að vera komin fram af einhverri óskiljanlegri löngun til þess að sverta og óvirða menn og málefni heima í sínu eigin hjeraði. Hefir það komið fram í ræðum hans hjer á Alþingi áður. En jeg tel ekki rjett að ganga langt í því að draga þetta inn í umr. hjer, og mun því ekki taka frekari þátt í þeim umr., þó svo fari, að hv.þm. haldi áfram að kasta auri að skólanum á Laugum og aðstandendum hans.

Sveinn Ólafsson Jeg geri ráð fyrir því, að fleirum en mjer hafi þótt hv.frsm.fjvn. (TrÞ) leggja nokkuð fast á móti ýmsum till. á þskj. 284. Jeg skil að vísu, að fjvn. á talsvert erfitt með að gera upp á milli hinna mörgu fjárbóna, er fyrir liggja, og þó sjálfsagt misjafnlega erfitt. - Eftir atvikum get jeg unað undirtektum háttv.frsm., að því er kemur til 21. brtt. á atkvæðaskránni, þar sem farið er fram á 1500 kr. fjárveiting til húsmæðrafræðslu í Mjóanesi. Jeg hafði líka gert mjer von um góðar undirtektir um þetta, þar sem nefndin hefir verið tiltölulega örlát um fjárframlög til samkynja starfsemi annarsstaðar. Jeg skal því ekki fjölyrða frekar um þetta, en vænti þess, að svona sanngjarnleg ósk verði viðurkend. Að því er snertir 27. liðinn á skránni, sem er ósk um 1200 kr. til Þórarins Jónssonar tónlistarnema, þá skildist mjer á hv.frsm., að hann synjaði fullkomlega fyrir hönd nefndarinnar um fylgi við hann. Þó er jeg ekki viss um að hafa skilið það rjett. Yfirleitt lagði hv.frsm. á móti þeim styrkjum, sem lúta að námi og auknum frama námsmanna þeirra, er hjer hafa verið bornir fram á bænarörmum einstakra þm. En jeg vil segja um þennan mann, að hann á sjálfsagt fult eins mikinn rjett á áheyrn og hver annar, sem um styrk sækir í þessu skyni. Þetta er bláfátækur alþýðumaður, sem staðið hefir upp af þóftunni í fiskibát til þess að leggja út á þessa erfiðu braut og er nú eftir 3 ára baráttu fjelaus svo langt kominn, að hann er langþektastur utan landssteina Íslands þeirra manna íslenskra, sem tónlistarnám, stunda. Það væri reyndar aðeins lítil viðurkenning á dugnaði og hæfileikum umkomulausa og fátæka drengsins, að þessi upphæð yrði veitt. Auðvitað er þetta ekki nema lítið brot af því, sem þörf hans krefur, en óviðjafnanleg uppörvun væri það þó. Jeg hlýt að eiga það undir hv.þdm., hvort þeir vilja nú í annað sinn, er leitað er á náðir þingsins, sýna hjer lítilsháttar viðurkenningu. Það hefir af ýmsum verið á það minst, að Þórarinn Jónsson væri manna líklegastur til þess að undirbúa eitthvað, sem þjóð vorri mætti til sæmdar verða á sviði tónlistarinnar á þúsund ára hátíðinni, sem í hönd fer. Sumir hafa um þetta í spaugi talað, en það er mín trú, að hann muni líklegri flestum eða öllum öðrum til þess, ef honum endist aldur. Þá skal jeg koma að 31. brtt. á sama þskj. Er þar farið fram á 6000 kr. fjárveitingu til húsabóta á Hallormsstað. Háttv. frsm. mæltist til þess, að jeg tæki till. aftur til 3. umr. svo að nefndin gæti athugað hana nánar. Sje jeg ekkert á móti því, sjerstaklega vegna þess að mjer finst endilega, að nefndin hljóti að hallast að stuðningi við till., er hún hefir kynt sjer málið betur. Það er ekki rjett hjá hv.frsm., að bygging þessi verði ekki til frambúðar. Húsið á að vera steinsteypt og eftir teikningu byggingarráðunauts Jóhanns Kristjánssonar, bygt í öðru formi en gamla timburhúsið, með það fyrir augum, að þegar gamla timburhúsið fellur, þá verði hægt að lengja eða bæta við steinsteypta húsið, sem nú er ætlað að komi fyrir baðstofuna fornu og nægt geti um mörg ár með timburhúsinu gamla. Þá er það heldur ekki rjett, að þessi bygging á Hallormsstað sje ætluð sjerstaklega til móttöku gesta. Þar skortir einmitt íbúð, og því verður að nota þar ævagamla baðstofu og ljelega, eitthvað um 70 ára, - af því að engin önnur íbúð er til. En þessi baðstofa er löngu orðin óforsvaranleg til íbúðar. Það hefir verið beðið eftir lækkuðu verði byggingarefnis til þess að koma upp þessari viðbótarbyggingu fyrir sem minst fje. Til bygginga á Hallormsstað hefir nauðalítið verið áður lagt. Þær 7500 kr., sem veittar voru til þeirra 1921 og '22, voru lagðar fram þegar gengi peninga var lægst, eða undir hálfvirði, og má því segja, að í raun og veru hafi ekki verið veittur nema helmingur þeirrar upphæðar. Jeg skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta. Jeg get eftir atvikum fallist á tilmæli hv.frsm. um að taka þessa till. aftur til 3. umr., í þeirri von, að hv.fjvn. kynni sjer þetta mál nánar og athugi allar aðstæður. Jeg ætla, ekki að tefja tímann með því að fetta fingur út í brtt. annara hv.þm. Mun jeg við atkvæðagreiðsluna sýna hug minn til þeirra.

Hákon Kristófersson Það var fjarri mjer, að jeg vildi móðga hv.þm. Dal. (JG) með því, sem jeg sagði viðvíkjandi brtt. XXXII. á þskj. 284, síðast þegar þetta mál var hjer til umræðu. Jeg leit svo á, að þótt þetta væri í sjálfu sjer ekki verulega há upphæð, þá gæti þó verið varasamt fordæmisins vegna að veita hana. Það má í hverri sveit landsins finna menn, sem eru lagnir við meðferð veikra skepna, svo það getur verið vafi á því, hvort ástæða sje til þess að veita þessum manni styrk fremur öðrum. Hv. þm. sagði, að það mundi stafa af ókunnugleika mínum, að jeg væri á móti þessu; jeg mundi sjaldan hafa komið á þær slóðir, sem þessi heiðursmaður dvaldist. En þetta er ekki rjett. Jeg er mjög kunnugur austanvert í Barðastrandarsýslu; má segja, að jeg þekki þar hvert heimili og því nær hvern mann. Jeg heyrði þess hvergi getið, að þessi maður hafi fengist sjerstaklega við dýralækningar, en hann mun hafa fengist eitthvað við geldingu graðhesta og tekist það mjög vel. Annars er margt vel um mann þennan að segja og kunnur er hann að því að vera laginn til hvers þess, er hann leggur hönd á, og persónulega er mjer vel við hann; hann hefir ekki sýnt mjer nema gott eitt, svo hv.þm. Dal. má ekki taka það illa upp fyrir mjer eða halda, að það sje af andúð eða vantrausti gegn þessum heiðursmanni, að jeg legst á móti styrkveitingu þessari. Það er einungis fordæmisins vegna, eins og jeg tók fram áðan. Það sýnir líka mikla sjálfsafneitun hjá hv.þm. Str. (TrÞ), að vera á móti þessu, því að hann hefði átt að hafa sjerstaka hvöt til þess að vera því fylgjandi. Hv. þm. Dal. sagði, að góð meðmæli fylgdu frá dýralækninum í Stykkishólmi. Já, það vantar nú sjaldnast meðmæli þegar svona styrkir eru á ferðinni, og legg jeg ekki hið minsta upp úr því. Því eins og jeg hefi áður bent til, eru menn nálega í hverjum hreppi, sem öðrum fremur eru hæfir til að fara með veikar skepnur og finna ráð við ýmsum kvillum í þeim. Það var nú ekki sjerstaklega þessi brtt. eða ummæli hv.þm. Dal. henni viðvíkjandi, sem kom mjer til að standa upp að þessu sinni, heldur ummæli þau, sem sami hv.þm. vjek að mjer í sambandi við Staðarfellsskólann. Hann sagði, að jeg hefði reynt að toga hann til míns kjördæmis. Þetta er alrangt, enda gat hv.þm. ekki fært rök að því á einn eða neinn hátt. Það var vitanlegt, að jeg var á móti Staðarfellsskólanum eingöngu á þeim grundvelli, að hann ætti að rekast með því fje, er Herdís sáluga Benediktsen gaf á sínum tíma. Jeg hefi aldrei mótmælt því, að skólinn yrði reistur, en jeg hefi mótmælt því sem algerlega heimildarlausu, að slá nefndu fje saman við skólann á Staðarfelli. Ef hið háa Alþingi skyldi sjá svo illa sóma sinn og gera það, þá virðir það að vettugi síðustu ráðstafanir þessarar heiðurskonu. Hv. þm. Dal. sagðist vona, að jeg færi ekki að leggjast á móti hagsmunum míns eigin kjördæmis. Þetta er nú vel meint hjá honum, og þakka jeg honum fyrir gott hugarfar í minn garð, en jeg þykist ekki vinna á móti hagsmunum míns kjördæmis, þótt jeg sje andstæður þessari aukningu til húsmæðraskólans á Staðarfelli. Ef kvennaskóli verður settur á stofn fyrir fje frú Herdísar, þá á hann vitanlega ekki að vera á Staðarfelli. Jeg vil slá því föstu, að hagræðis vegna og allrar aðstöðu á sá skóli að standa vestar en suður í Dalasýslu. Þá mintist hv.frsm.fjvn. (TrÞ) á brtt. mína Xll. á þskj. 284 og sagði, að það vantaði öll skjöl viðkomandi þessu. En jeg hefi tekið þessa brtt. aftur, vegna þess að mjer skildist, að fjvn. vildi leita ráða hjá biskupi. Þá sagði hv.frsm.fjvn. einnig viðvíkjandi brtt. minni XXXVll. á þskj. 284, um leið og hann bar mjer þau boð frá nefndinni, að hún legðist á móti henni, að þar væru sömuleiðis engin gögn fyrir hendi, en gat þess um leið, líklega þó í skopi, að ekki væri ósennilegt, að ræða mín gæti snúið fjvn. Jeg hefi nú ekki þekt það fyrri hjer, að það þyrfti skjallegar sannanir fyrir hverju máli, sem hjer er fram borið. En auk þess er það ekki rjett, að hjer hafi ekki verið skjöl fyrir hendi, því að í þessu tilfelli skildi jeg eftir brjef þessu máli viðvíkjandi hjá hv.fjvn., að vísu á síðustu stundu, það skal jeg játa. Hv. frsm.fjvn. gat þess í sambandi við aðra till., að þegar litið væri til þessarar till.þm. Barðstrendinga, þá mætti segja, að fje viðlagasjóðs væri á annan hátt betur varið en til lánveitinga, sem efasamt væri um, hvort nokkurntíma yrðu endurgreiddar. Ójá, þetta má nú kannske til sanns vegar færa. En jeg hafði bent á, að þessi hreppur, sem hjer er um að ræða, hafði orðið fyrir óhöppum, sem stafaði af afleiðingum stríðsins, og hefir Alþingi þá oft hlaupið undir bagga með hreppum, þegar slíkum ófyrirsjáanlegum óhöppum er um að kenna, en ekki því, að af lítilli forsjá eða heimsku hafi verið ráðist í einhver glannafyrirtæki. En því er ekki hjer um að kenna. Jeg man ekki betur en þessi hv.þm. (TrÞ) væri ekki mikið á móti því í fyrra, að hreppi í hans eigin kjördæmi væri gefið upp viðlagasjóðslán. Jeg segi þetta ekki þessum hv.þm. til ámælis; þetta lýsir umhyggju hans og dugnaði fyrir sitt kjördæmi. En framkoma hv.þm. Í lánveitingaeftirgjöfum í fyrra sýnir það best, hvað þessi hv.þm. er laginn á það að gera verslun við aðra, þannig að mestur hagnaðurinn lendi hjá honum sjálfum, en minna hjá þeim, sem hann verslar við. En nú finst honum það alveg ósæmilegt að styrkja hrepps- eða sýslufjelag, nema fyrirfram sje full vissa fyrir því, að lánið fáist endurgreitt. Það er nú sýnt af undirtektum hv.fjvn. að því er þetta snertir, að jeg þarf ekki að vera henni þakklátur, og það er í sjálfu sjer altaf gott að þurfa ekki að standa í þakkarskuld við aðra. En það er einkennilegt, að þeir hinir sömu menn, sem leggjast á móti þessu, skuli geta mælt með að verja mörgum þúsundum til stórfyrirtækis eins og þess að koma á stofn húsmæðrakenslu á Laugum. En það kann nú að vera af því, að sá skóli er í þeim landshluta, sem meiri hl. hv.fjvn. finnur sjer skyldara að styðja en þau hjeruð, þar sem andstæðingarnir eiga heima. En þá held jeg nú, að rjettdæmið fari að hallast, ef pólitísk aðstaða á að verða þess valdandi, að rjettmætar kröfur úr andstæðingahjeruðunum verða niður slegnar. En hvað sem þessu líður, þá er það alveg óframbærileg ástæða hjá hv.fjvn. að leggjast á móti þessu vegna þess, að engin skjöl liggi fyrir viðkomandi þessu, svo fremi sem nefndin vill ekki stíga sporið fult og segja, að jeg skýri ósatt frá um það. Og það er undarlegt, að nefndin skuli ekki geta fylgt þessu fullkomna rjettlætis- og sanngirnismáli, þegar hún ber fram stórar fjárveitingar í ýmsum öðrum tilfellum og oft, að því er virðist, án knýjandi nauðsynjar.

Jörundur Brynjólfsson Hv. frsm.fjvn. (TrÞ) beindi þeirri ósk til mín út af XI. brtt. á þskj. 284, að jeg tæki hana aftur, þar sem Alþingi hefði samþykt í fyrra að greiða sjera Kjartani Helgasyni full laun úr prestlaunasjóði, þótt hann tæki við stjórn Suðurlandsskólans, og nefndin skoðaði það sem útkljáð mál, þingið væri búið að lýsa yfir vilja sínum um þetta efni. Fyrir mjer vakti, að það væri rjettara, að þetta ákvæði stæði í fjárlögum, en þar sem þetta mun vera rjettur skilningur hjá háttv.fjvn., og hinsvegar ekki víst, að skólinn taki til starfa á næsta ári, þá get jeg vel tekið till. aftur, því að tilgangur minn var ekki annar en sá, að tryggja sjera Kjartani Helgasyni þessi laun, þegar til þess kæmi, að hann tæki við stjórn skólans.

Sigurjón Jónsson Aðeins örfá orð um leið og jeg lýsi yfir því, að jeg tek aftur brtt. mína XIX á þskj. 284. Þessa tillögu bar jeg fram til þess að tryggja það, að unglingaskólinn á Ísafirði nyti jafnrjettis um fjárframlög úr ríkissjóði við aðra hliðstæða skóla. Jeg tók það fram, að það væri ekki tilgangur minn, að þessi skóli stæði öðrum hliðstæðum skólum framar um fjárframlög úr ríkissjóði; jeg tók það meira að segja fram, að jeg teldi rjettmætt, að styrkur til sveitaskólanna væri einhverju hærri, en gat þess um leið, að jeg gæti ekki unað því, að hagur þessa skóla væri lengur svo fyrir borð borinn sem gert hefir verið að undanförnu. En þar sem hv.frsm.fjvn. (TrÞ) og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), núverandi fræðslumálastjóri, hafa báðir tekið í sama streng og jeg, þá álít jeg, að þar með sje tilgangi mínum með till. náð. En jeg vil ekki verða þess valdandi með till. minni, að fleiri skólar komi á eftir og heimti sjerstöðu, þótt jeg hinsvegar teldi rjett, að þessi skóli hefði nokkra sjerstöðu, þar sem það er eini fullkomni unglingaskóli, sem til er á Vesturlandi. Tek jeg svo brtt. aftur., eins og áður er fram tekið.

Pjetur Þórðarson Mjer skildist hv.frsm.fjvn. helst koma með þá mótbáru gegn till. minni II. 3 á þskj. 294, að það yrði að taka fyrir lán úr viðlagasjóði til hreppsfjelaga, vegna þess að það kæmu altaf fram á eftir óskir um að fá slík lán eftirgefin. En það er nú búið að ganga svo langt á þessari braut, að það er varla hægt að stemma stigu fyrir því nú eða í framtíðinni. Það væri fólgið í því hið mesta misrjetti, að taka nú upp þann sið að neita vegna þessa, ef að öðru leyti eru ástæður fyrir hendi til slíkra lánveitinga. Þótt ekki liggi hjer fyrir skýrsla um hag viðkomandi hreppsfjelags, þá vænti jeg þess, að hv. deildarmenn geti trúað því, sem jeg segi um það. Þessi lánbeiðni er alveg við hæfi efnahags þessa hreppsfjelags, og er því síður en svo, að það reisi sjer hurðarás um öxl með henni. Þetta sveitarfjelag er betur statt en mörg önnur, og á ekki við þá dutlunga að búa, sem komið geta fyrir í kaupstöðum þeim, sem algerlega eru háðir afkomu sjávarútvegsins. Hjer er því ekki um annað en lán að ræða, og það lán, sem sveitarfjelagið hefir bæði vilja og getu til þess að endurgreiða, svo að hjer mun ekki verða farið fram á eftirgjöf. Annars vildi jeg geta þess í sambandi við þá hræðslu, sem bólar á hjá sumum, hv.þdm., að um lán þessi sje vanalega sótt með það fyrir augum að fá þau síðar eftirgefin, og þess vegna eigi að hætta að veita þau, að jeg hygg, að þessi skoðun sje ekki rjett. Þá er rjettara og sanngjarnara að taka alveg fyrir að gefa lánin eftir heldur en að hætta að veita þau. Jeg held því, að engin hætta sje að lána þessu sveitarfjelagi, og þar sem ekki er um hærri upphæð að ræða, vænti jeg að hv.þdm. geti fallist á það. Með hliðsjón af öllum öðrum lánbeiðnum, sem fyrir hv.fjvn. hafa legið, þá held jeg, að þessi lánveiting, sem jeg er hjer að mæla fyrir, standi mörgum öðrum framar að sanngirni og rjettlætiskröfum.

Björn Líndal Jeg býst ekki við, að hægt verði að ræða til hlítar þetta mál, Laugaskólann, við hv.þm. S.-Þ. (IngB), því að hann ber höfðinu við steininn, eins og fyrri, og segir ekki nema undan og ofan af um fjárreiður skólans. En jeg held, að það sje betra að þegja og skýra engu frá um fjármál skólans heldur en að gera það jafn hlutdrægt og gallað eins og hv.þm. (IngB) gerir. Hann veit það, hv.þm., að skólinn skuldar langtum meira en þessar 25 þús. krónur, sem hann er altaf að stagast á. Jeg veit ekki hvað mikið, og þess vegna vil jeg einmitt fá það skýrt út sagt, af vörum hv.þm. S.-Þ., eða þá einhvers annars, hvað skuldir skólans eru miklar. En um þetta er vendilega þagað og svarað með eintómum blekkingum og vafningum. Það mætti líka minna á, að þessi bakábyrgð er tímabundin, miðuð við 15 ár, að því er jeg best veit, enda áreiðanlegt, að lánið verður ekki endurgreitt á þeim tíma, eða þá eins víst - ef menn þessir borga -, að svo gæti farið, að þeir gengju að skólahúsinu, því að eflaust er það ekki lengur lán en ljeð er hjá sumum þeim mönnum, sem að bakábyrgðinni standa. Þeir hafa trygt sig svo, þessir guðsmenn og góðir menn, að þeir sleppa. Þess vegna er sýslan í hættu stödd, en ekkert um það hægt að segja, hve stór sú hætta er, af því allar fjárreiður skólans eru á huldu. Hv. þm. S.-Þ. vildi halda því fram, að skólinn væri rekinn með þeirri fyrirhyggju, að hann gæti á sínum tíma borgað allar sínar skuldir. En engin rök færði hann fyrir því, sem heldur ekki er von, því að það er alkunnugt, að skólar hjer í landi eru engin gróðafyrirtæki, jafnvel þótt reknir sjeu af mestu forsjálni og fyrirhyggju, hvað þá heldur þegar reksturinn er í höndum þeirra manna, er engu kunna vel að stjórna. - Auk þess er það auðskilið mál, að skóli, sem engar tekjur hefir aðrar en opinbert fje og skólagjöld, þarf þeim mun meira af þessu fje, því meira sem hann skuldar, til vaxtagreiðslu og afborgana. Laugaskólinn getur því ekki komist úr skuldum sínum nema hann fái til þess beinlínis eða óbeinlínis fje úr opinberum sjóðum, eða taki miklum mun hærri skólagjöld en ella þyrfti, og er hvorttveggja ilt og óverjandi. Það gengur ósvífni næst að fara í vasa annara eftir fje til þess að greiða skuldir, seni stofnað hefir verið til með frekju og fyrirhyggjuleysi nokkurra pólitískra angurgapa. Til þessa skóla var leitað frjálsra samskota um sýsluna, og átti hann upphaflega að rísa skuldlaus frá grunni, svo að fyrir það væri bygt, að hann þyrfti að koma á eftir til sýslufjelagsins og beiðast hjálpar þess. En frá þessu heilbrigða marki var horfið og anað út í fyrirtækið fyrirhyggjulaust. Hv. þm. (IngB) vildi láta það lesast út úr orðum sínum, að jeg hefði frá upphafi verið sjerstaklega óánægður yfir því, hvað litlu jeg hefði getað áorkað í þessu skólamáli. Jeg þykist nú vita, að slíkt muni varla hryggja hann mjög, heldur gleðja, og get jeg vel unt honum þeirrar gleði, gleðinnar yfir því, að ekki hefir tekist að koma í veg fyrir, að skólinn lenti í því öngþveiti, sem í er komið. Þá sagði hann, að jeg hefði óstjórnlega löngun til þess að sverta og ófrægja menn og málefni í mínu hjeraði. Því mótmæli jeg harðlega. En hitt skal jeg játa, að jeg hefi oft óstjórnlega löngun til þess að segja satt og rjett um menn og málefni, hvort sem öðrum líkar það betur eða ver. En sannleikurinn er því miður oft og einatt þannig, að hann verður ekki sagður án þess að verði einstökum mönnum og málefnum til ófrægingar og álitshnekkis.

Jakob Möller Það eru aðallega fáein atriði í ræðu hv.frsm. (TrÞ), sem jeg finn ástæðu til að svara örfáum orðum. Hann spurði, hvort stúdentastyrkirnir ættu að skoðast sem framtíðarstyrkir eða ekki. Jeg held brtt. beri það með sjer. Annars er því til að svara um þessa tvo styrki, sem jeg legg til að verði veittir, að annar er til þess að byrja með nám og því líklegt að veita verði hann áfram, en hinn er lokastyrkur, til þess að hjálpa efnilegum manni en blásnauðum til þess að ljúka námi. Um þetta hefi jeg svo ekki fleira að segja, en vil aðeins endurtaka það, sem jeg sagði á laugardaginn, að mjer finst óheppilegt að binda þessa styrki við ákveðna stúdentatölu á ári. Getur farið svo, að í ár útskrifist enginn, sem sjerstök ástæða sje til að styrkja, og að þeir stundi nám við háskólann hjer. Svo geta komið önnur ár, þar sem margir útskrifast, sem þörf er á að styrkja og því ilt að hafa styrkinn svo takmarkaðan, að ekki sje hægt að sinna rjettmætum kröfum. Um Valgarð Thoroddsen stendur svo sjerstaklega á, að þar er um nýtt nám að ræða, en kostnaðarsamt, sem getur eflaust komið okkur til góðs, er stundir líða. Um hinn styrkinn er það að segja, að ekki hefði til þess komið að veita hann, ef ekki stæði svona sjerstaklega á, að maðurinn hefði veikst og föður hans orðið um megn að kosta hann. Styrkinn til hljómsveitarinnar skildist mjer, að hv.frsm. vildi bíða með að hækka, af því að það væri svo margt annað, sem þyrfti að styrkja, en yrði þó að sleppa, og þó að margir þættust þurfa að fá meira, þá yrði þó að skera fjeð við neglur sjer. Þegar sýnt er, að vantar skólaáhöld eða eitthvað þess háttar, þá er ekki látið bíða þangað til einhverntíma með að kaupa það. Nú stendur svo á, að sveitina vantar hljóðfæri og fleira, sem óhjákvæmilegt er að kaupa; þess vegna er það nauðsynlegt að styrkja hana, svo að hún nái sem mestri fullkomnun og geti fullnægt þeim kröfum, sem verður að gera til hennar, af því að hún er styrkt af opinberu fje. Um styrkina undir XXVIII. tölulið hefi jeg ekki miklu við að bæta. Þeir miða allir að því sama, að efla leiklist hjer á landi, og eru nauðsynleg ráðstöfun og undirbúningur vegna þjóðleikhússins, sem hlýtur að verða reist bráðum. En út af fyrirspurn hv.frsm. um það, hvort ekki væri ætlast til, að menn, sem styrktir væru til utanfarar og náms í þessu skyni - að læra að leika -, störfuðu síðan hjá Leikfjelaginu, þá virðist mjer slíkt hljóti að liggja í augum uppi, enda mun svo vera að jafnaði. Þó að hlaupi snurða á samvinnu einstakra manna innan Leikfjelagsins í bili, þá raknar úr þræðinum aftur, þegar alt hefir jafnað sig. Þá virtist mjer hv.frsm. ekki vilja taka XXXIV. brtt. alvarlega og taldi ekki veiðast það mikið af þessum fiski, að ekki væri hægt að selja vöruna hjer innanlands. En jeg vil taka þetta alvarlega, af því að mjer er kunnugt um, að af vöru þessari berst svo mikið á hinn takmarkaða innanlands markað, að erfitt er að koma henni í verð. Annars skírskota jeg til vottorða þeirra, sem umsókninni fylgja. Af þeim má sjá, að hjer er um fulla alvöru að ræða. Þau eru líka gefin af þeim mönnum, sem enginn efast um, að sjeu færir að dæma um þetta, eða að minsta kosti kunnugri þessum málum heldur en við báðir til samans, hv.þm. Str. (TrÞ) og jeg. Þá vil jeg víkja að XLIII. brtt., um styrkinn til Hans Hannessonar pósts, og vildi jeg þá leyfa mjer að vekja athygli hv.þdm. á því, að það stendur alveg sjerstaklega á með þennan mann, ekki aðeins vegna þess, að hann hefir starfað vel og lengi í þjónustu landsins með framúrskarandi árvekni, dugnaði og samviskusemi, heldur verður að gæta hins, að síðari árin hefir hann haft hlutfallslega meiri kostnað af starfinu en áður, og borið þó minna úr býtum, eftir að bifreiðarnar komu til sögunnar og tóku frá honum flutninginn að mestu leyti. Jeg vil líka leyfa mjer að vekja athygli á fjárstyrk þeim, sem hv.fjvn. leggur til, að manni þessum verði veittur. Hún miðar styrkinn við þá venju, sem gilt hefir um pósta, þegar þeir hafa látið af starfi. En það er ekki sambærilegt í þessu tilfelli. Þessi styrkur er alt of lítill fyrir mann, sem búsettur er í Reykjavík. Það má ekki eingöngu miða ellistyrk við það, sem hægt er að fleyta sjer á úti í sveitum landsins. Því aðeins getur ellistyrkur komið að þeim notum, sem ætlast er til, að hann sje miðaður við kringumstæðurnar á hverjum stað. En að mæla alla á sama kvarðann og hafa svo alla styrkina jafnháa, er ekki rjett, enda getur úr því orðið mesta misrjetti og ranglæti. Fleira ætla jeg ekki að segja um brtt. mínar. En þó að hv.frsm. (TrÞ) hafi heldur tekið þeim þunglega, vænti jeg, að hv.þdm. sjái nauðsyn þeirra og greiði þeim því atkv. sitt.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Eiginlega hefi jeg mjög litla ástæðu til þess að taka til máls. Yfirleitt hafa hv.þdm. vikið mjög lítið að mjer eða fjvn. í ræðum sínum, að undanteknum hv. 1. þm. Reykv. (JakM), hv.þm. Barð. (HK) og hv.þm. Ak. (BL), sem ekki er viðstaddur sem stendur. Hann óð ennþá einu sinni á móti Laugaskólanum með því sama forsi, sem hann er kunnur að í því máli. En hv.þm. S.-Þ. (IngB) hefir nú svarað þessari árás hans, svo að jeg hefi þar litlu við að bæta. Eitt meðal annars, sem hv.þm. Ak. færði Laugaskólanum til lasts, var skipulagsleysi það, er þar ætti að ríkja um alla stjórn skólans. En þetta er ekki á neinum rökum bygt, enda er það kunnugt, að til þessa máls hefir verið betur vandað um allan undirbúning en um mörg önnur mál, sem þó eru talin lýtalaus, og að síðan skólinn tók til starfa hefir rekstur hans gengið ágætlega. Annars vil jeg í þessu sambandi minna á frv., sem hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) bar hjer fram í fyrra um skipulag unglingaskólanna í landinu. Á þetta frv. lauk hv.þm. Ak. miklu lofsorði, og hefi jeg ekkert við það að athuga. En frv. þetta var samið af þeim í sameiningu skólastjóranum á Laugum og Á. Á. Þess vegna finst mjer, að undarlega stingi í stúf um skipulagsleysið á Laugum, þegar vitað er, að skólastjórinn hefir unnið að samning þessa frv., sem hv.þm. Ak. lofar svo mjög og einmitt fyrir það skipulag, sem þar er bent á. Hann vitnaði í latneska setningu: Vestigia terrent, sem þýðir: sporin hræða - og vildi heimfæra þetta til Laugaskólans. Jeg kom að Laugum í sumar og undraðist, hve vel er þar frá öllu gengið. Jeg sá að vísu ekki kensluna, en á öllu mínu langa ferðalagi kom jeg ekki á neinn stað, sem mjer leist betur á en einmitt Laugaskólann. Þar er svo vel fyrir öllu sjeð og kostað kapps um að láta hið unga fólk búa við holl skilyrði, bæði líkamlega og andlega. Skólinn hefir nýlega gefið út myndarlegt ársrit, og eru þar meðal annars birtar ritgerðir eftir nemendurna, sem bera það með sjer, að skólann hefir sótt efnilegt gáfnafólk. Jeg segi því ekki: Vestigia terrent! Spor Laugaskólans hræða mig ekki, heldur lít jeg svo á, að skóli þessi geti orðið til fyrirmyndar um heppilegt skipulag unglingaskólanna í framtíðinni. Þá er það hv.þm. Barð. (HK), sem jeg þarf að svara örfáum orðum. Honum þótti það undarlegt af mjer að vera með því í fyrra að veita hreppi í Strandasýslu eftirgjöf á láni, en leggjast nú á móti sinni brtt. En eins og hann veit, er það fyrir hönd fjvn., sem jeg mæli með eða móti brtt. einstakra þm. Annars verð jeg að segja það, að þarna er ólíku saman að jafna. Það stendur öðruvísi á fyrir hreppum, sem við harðindi og óáran ýmiskonar hafa að búa - og ekkert undarlegt þó að þeir þurfi að fá eftirgjöf - heldur en hreppum, sem betur eru settir af náttúrunni, en hafa til lána sinna stofnað með lítilli fyrirhyggju. Jeg tel rjettara að styrkja þá hreppa, ef kostur er, sem orðið hafa sjerstaklega illa úti vegna harðinda, eða annara óviðráðanlegra orsaka, heldur en hina, sem hafa ráðist í fyrirtæki með litlum hyggindum, en sem vel máttu bíða. Þá fanst mjer hann fyrstur allra væna nefndina um hlutdrægni í brtt. sínum. Hann sagði meðal annars, að meiri hl. fjvn. væri fylgjandi fjárveitingu til Laugaskólans af pólitískum ástæðum.

Hvað er hv.frsm. að segja?

. Jeg er að svara hv.þm. Barð.

Það getur ekki verið

. Hv. þm. var að tala um hlutdrægni nefndarinnar í þeim brtt., sem hún flytur. En mjer finst þetta ekki viðeigandi, og enda ómaklegt að bera slíkt á nefndina. En hitt má kannske segja, að fjvn. hafi tilhneigingu til að styðja þau hjeruð að einhverju leyti meira, sem skera sig út úr um allan myndarskap og framtakssemi. Þess vegna leyfi jeg mjer að mótmæla því fast og ákveðið, að fjvn. hafi sýnt nokkra hlutdrægni í till. sínum. Annars vildi jeg óska, að þessi mæti maður vildi færa einhver rök fyrir þessari ásökun sinni, ef honum er það þá alvara að bera slíkt á nefndina. Út af ræðu hv. 1. þm. Reykv. (JakM) get jeg skilað því frá fjvn., að hún lítur ekki svo á, að ríkissjóður hafi tekið að sjer að styrkja Hljómsveit Reykjavíkur með það fyrir augum að sinna öllum hennar þörfum. Fjvn. lítur ekki svo á, að ríkissjóður hafi komið upp sveitinni og beri ábyrgð á henni, eins og t. d. skólum, sem stofnaðir hafa verið úti um land og styrks njóta úr ríkissjóði. Sama er og að segja um skilning sama hv.þm. á eftirlaunum. Nefndin getur ekki fallist á röksemdir hans fyrir því, að eftirlaun eigi að vera hærri hjer í Reykjavík en úti um land, og verður því á móti þessari brtt. hans. Þetta ætla jeg að láta mjer nægja, og vænti þá, að senn fari nú að líða sð atkvgr.