Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Það var líkt hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að vera með hroka. Ég hef fylgst með þessari umræðu í dag. Þó að ég hafi ekki verið í þingsalnum í sleitusetum þá hef ég fylgst með umræðum. Það er hægt að gera það á annan hátt en vera í þingsalnum.

Heima í bæli.

Og þetta er skítseiðisháttur, frammíkall sem hv. þm. Guðni Ágústsson kallar hér.

Gætið orða ykkar.

Og ég endurtek það. 

Virðulegi forseti. Það er ekki svar, virðulegi forseti. Það er fremur spurning til forseta. Áttaði forseti sig á því hvort ræðumaður var að koma eða fara? Ég áttaði mig satt að segja ekki á því. En ég á ekkert annað erindi upp í ræðustólinn en spyrja um það. Ummæli þingmannsins skýra sig sjálf. Auðvitað átti þingmaðurinn að vera hér í allan dag. Hann átti að vera hér í allan dag. Þingfundur hófst snemma í morgun.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því að hv. 4. þm. Norðurl. v. spurði hvert markmiðið ætti að vera í stjórnun fiskveiðanna. Markmiðið væri að taka það úr hafinu sem mátulegt væri og hann virðist halda að kvótakerfið uppfylli fyrst og fremst það markmið. Hans átrúnaðargoð eru Ragnar Árnason og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, en þeir hafa báðir sagt að þetta sé hagrænt kerfi fyrst og fremst en ekki kerfi endilega nauðsynlegt til að stjórna fiskveiðum. Síðan langar mig að spyrja þar sem hv. þm. var að tala um að það þyrfti að skjóta stoðum undir rekstur stóru ísfisktogarana. Eru þeir ekki orðnir úreltir, þessir stóru, gömlu ísfiskstogarar? Er hægt að endurnýja þá með nýjum skipum þannig að vit sé í? Hver er skýringin á því að það er ekki hægt að borga hærra fiskverð en raun ber vitni út úr þessum togurum? Hvernig stendur á því að það fiskverð er 15--20 kr. lægra á ísfisktogurunum sem eru gerðir út fyrir norðan land en fyrir sunnan? Hefur hv. þm. skýringar á þessu?

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að það er spurt svo yfirgripsmikilla spurninga að það er varla hægt að ætlast til þess að ég svari á einni mínútu um uppbyggingu ísfisktogaraflotans en vissulega hef ég skoðanir á því máli. En þar sem var vikið að því að Ragnar Árnason og Vilhjálmur Egilsson væru átrúnaðargoð hjá mér þá er of mikið sagt um þá báða að þeir séu átrúnaðargoð hjá mér, en ég met þá báða, bæði hv. þm. Vilhjálm Egilsson og Ragnar Árnason og hlusta á þá. Ég met þeirra skoðanir og hlusta þá og mér ber að gera það.

Hæstv. forseti. Það sem ég var fyrst og fremst að höggva eftir var að hv. þm. hefur margoft látið það koma fram að hann telji að þetta fiskveiðistjórnunarkerfi sé nauðsynlegt fyrst og fremst til þess að stjórna sókninni í fiskstofnana. Það hefur aftur á móti komið greinilega fram hjá mörgum hagfræðingum sem hafa verið að fjalla um þetta mál að þeir líta öðruvísi á málið. Þeir segja það beint út: Það er hægt að stjórna því hve mikið er tekið úr hafinu með ýmsum öðrum aðferðum. En þetta kerfi er fyrst og fremst hagrænt kerfi og það hefur ekkert annað kerfi verið fundið sem skilar meiri hagnaði eða möguleikum til þess að auka arð í útgerð en þetta kerfi. Menn eru að vísu ekki sammála um þessa hluti, en stór hluti þeirra sem hafa tekið þátt í þessari umræðu og tóku þá ákvörðun á sínum tíma að koma þessu fiskveiðistjórnunarkerfi á hefur staðið í þeirri meiningu að þetta væri fyrst og fremst kerfi til að stjórna fiskveiðum.

Virðulegi forseti. Það er rétt að ég hef sagt það margsinnis að það er auðvitað spurningin um hvað má taka úr hafinu. Það er stóra spurningin og hvernig við getum gert sem mest úr því og hvernig við náum því á sem hagkvæmastan hátt. Það er rétt að það mistókst hjá okkur að beita sóknarmarkinu. Þess vegna fóru menn út í aflamark og menn hafa verið að þróa það. Ég held að það sé staðreynd í málinu að það er ekkert annað kerfi til sem hefur dugað betur í fiskveiðistjórnun en það kerfi sem við Íslendingar búum við. Það er staðreynd í málinu. Alla vega er það alveg morgunljóst að það kerfi sem Alþb. býður upp á dugar ekki. Það er ónýtt kerfi. Það veit ég.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Stefán Guðmundsson vakti hér athygli á þáltill. sem hann flutti fyrir nokkuð löngu síðan um nýtingu auðlindanna. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að það er nokkur kokhreysti af hv. þm. að rifja þessa tillögu upp vegna þess að hún virðist ekki hafa verið samþykkt. Alla vega hefur ekki verið farið eftir henni allan þann áratug sem framsóknarmenn fóru með sjávarútvegsmál fyrir þjóðina því að nær allan þann tíma var gengið á þorskstofninn og þess vegna stöndum við frammi fyrir þeim vanda sem við erum í í dag og verðum að gera breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða til að standast þá raun sem þjóðin stendur frammi fyrir vegna ástands þorskstofnanna. Ég tel alveg nauðsynlegt að hv. þm. geri sér grein fyrir þessu og þær brtt., sem hér er verið að fjalla um, við lögin um stjórn fiskveiða, snúast um þá vörn sem við erum í eftir þann framsóknaráratug sem m.a. hv. þm. ber ábyrgð á.

Virðulegi forseti. Það getur vel verið að það sé kokhreysti að lesa upp þáltill. Ég er bara stoltur af þessari tillögu. Hún vakti umræður á sínum tíma og varð að gagni, það er ekki spurning. Og það er alveg ljóst að menn hafa náð miklum árangri --- ekki tillögunnar vegna heldur vegna þess að umræða hefur orðið í þjóðfélaginu. Mér er kunnugt um að á vegum núv. sjútvrh. er mjög starfað að þessum málum. Og ef ég hef hlustað rétt þá er eitt af þeim málum sem hæstv. sjútvrh. ætlar að beita sér fyrir að setja enn aukna vinnu í gang til þess að ná meiri árangri á þessu sviði. Það er eitt af því sem hæstv. sjútvrh. ætlar að beita sér fyrir í samkomulagi sem náðist, m.a. til þess að fá hv. þm. Sturlu Böðvarsson til að fylgja þessu máli plús 7 þús. tonn af rækju sem hann þurfti að fá til viðbótar og útfærslu á einhverjum fiskveiðihólfum úti fyrir kjördæmi sínu til þess að fylgja frv. Og þetta er einn liður í því efni.

Virðulegi forseti. Ég vænti þess að hv. þm. styðji þær hugmyndir sem hann lýsti hér að stæði til að koma í framkvæmd. Ég vildi spyrja hv. þm. í hverju úrbótatillögur Framsfl. eru fólgnar. Er t.d. hv. þm. tilbúinn til þess að styðja þann hluta sem snýr að því að ná samkomulagi milli sjómanna og útvegsmanna? Er hv. þm. tilbúinn til þess að standa að breytingum þó síðar verði á lögum um stjórn fiskveiða sem lýtur að því að koma á fiskvinnslukvóta? Það væri mjög fróðlegt að heyra afstöðu þingmannsins hvað það varðar.

Ég var búinn að svara því rétt áðan, hv. þm., í sambandi við fiskvinnslukvótann og segi það enn og aftur. Ég er ekki talsmaður fiskvinnslukvóta og hef ekki verið. Hvað lýtur að sjómönnum og kjaramálum þeirra held ég að þingmaðurinn ætti bara að lesa álit sjútvn. til að sjá hvað við þingmenn Framsfl. segjum í þeim efnum. Það liggur alveg ljóst fyrir frá mér. Ég er búinn að segja æ ofan í æ að ég vil gera allt til að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kaupum á aflaheimildum. Ég er margbúinn að segja það hér. En það virðist vera sama með hv. 1. þm. Vesturl. og hv. þm. Árna Johnsen að þeir eru ekki í húsinu að hlusta og koma svo bara eins og álfar út úr hól og spyrja.

Hv. 3. þm. Suðurl. óskar að bera af sér sakir og væntir forseti þess að þá komi í ljós hverjar sakir hafa verið bornar á hann.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað óþolandi að hv. þm. Stefán Guðmundsson skuli væna mig um það í ræðu þar sem ég á ekki kost á að svara honum 

Þingmaðurinn hefur ekki sést hér í allan dag.

Virðulegi forseti. Mér er alveg ljúft að svara þessu. Hv. þm. svarar þessu sjálfur. Málflutningur þingmannsins sýnir það að hann hefur ekkert verið hér í dag. Hann hefur ekki fylgst með umræðunni. Ef hann hefði gert það þá mundi hann ekki tala eins og hann talaði. Það er svarið.

Forseti hafði ekki gefið hv. þm. orðið og vissi ekki í hvaða tilgangi hann kom í stólinn.

Herra forseti. Ég vil fyrst geta þess að ég hef aldrei lagt það hv. þm. Árna Johnsen til lasts að mér hefur virst hann útskeifur. Ég hef talið sérstaka ástæðu fyrir þessu en fer ekki að gera grein fyrir því nú. En burt séð frá því þá er getur margt komið fram í umræðum um sjávarútvegsmál 

Árni ber af sér sakir.

Það er ekki ætlast til að menn talist við í salnum.

Nei, enda er það greinilega virt og þarf þess vegna ekki að ávíta mig fyrir það þó að ég varpi fram spurningu. Ég tók með mér lagasafnið og vil lesa það sem stendur á bls. 1699 í lagasafni frá 1990, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lög um samræmda vinnslu sjávarafla og veiðar sem háðar eru sérstökum leyfum. Sjútvrn. getur samkvæmt lögum þessum sett almennar og svæðisbundnar reglur er stuðli að samræmingu milli veiðiheimilda samkvæmt sérstökum leyfum ráðuneytisins til rækju- og skelfiskveiða og vinnslugetu þessara greina fiskiðnaðarins, m.a. með skiptingu afla milli vinnslustöðva og eða þeirra báta sem veiðileyfi hljóta.`` Þetta er árið 1975. Hver var ráðherra þá og hvaða áratug óstjórnar þurfti hann að hafa í huga til þess að beita sér fyrir þessari lagasetningu? Skyldi hv. þm. Sturla Böðvarsson vita deili á því í Stykkishólmi að þar var sett á kvótakerfi 1975? Það er nefnilega dálítið sérstæður hlutur að það skuli vera rætt um kvótakerfið eins og það hafi orðið til í stjórnartíð Halldórs Ásgrímssonar sem sjútvrh. landsins. Hver var sjútvrh. 1975? Var það ekki Matthías Bjarnason, hv. 1. þm. Vestf.? Var það þá óstjórnartímabil viðreisnar sem knúði á um kvótakerfi á þessum tíma? Hvorugur þeirra þingmanna sem áðan töluðu með mikilli vandlætingu um kvótakerfið sem slíkt vildi kannast við þessa staðreynd eða vera maður til að muna eftir því. En ef þetta er rangt þýðir þá að sakfella þann ráðherra fyrir þessi lög? Alþingi Íslendinga setur lög en ekki ráðherrar. Þess vegna er það tómt mál að tala um að hægt sé að setja þetta upp með jafneinföldum og fáránlegum hætti og gert þegar menn telja að einn stjórnmálaflokkur setji lög í landinu. Það gengur ekki upp. Ég ætla, herra forseti, að lýsa því yfir, sem ég geri sárasjaldan, að á þessari stundu sakna ég hæstv. viðskrh.

Jóns Sigurðssonar?

Nú tölum við um lifendur í þeirri stöðu og höldum okkur við staðreyndir. Hæstv. viðskrh. er þingmaður Vestfjarða einnig og þó að einhver frægasti atkvæðasmali í hópi krata á Ísafirði og stórsnillingur á því sviði, lærifaðir Matthíasar Bjarnasonar í pólitík, skáldið Guðmundur Hagalín, hafi getað leyft sér það að fara í lopapeysu og klofstígvél rétt fyrir kosningar og labba þannig um götur Ísafjarðar þá passar það illa hjá hæstv. viðskrh. að taka alltaf umræður um kvótakerfið vestur á fjörðum en forða sér þegar átökin eru í þinginu og hann er í stjórnaraðstöðu. Það er að mínu viti einhver lengsti flótti sem um getur sem er brostinn á núna. En vænt þætti mér um ef hæstv. ráðherra gæti verið við 3. umr. um þetta mál vegna þess að því hefur stöðugt verið haldið fram að kvótakerfið sem slíkt, eitt og sér, valdi bæði hruni á Vestfjörðum og einnig því ástandi sem er í atvinnumálum Íslands. --- Ég verð að víkja ögn lengra frá til að ná vopnum mínum í þeirri umræðu sem hér fer fram. Það kom fram hjá hv. þm. Stefáni Guðmundssyni að þeir keyptu Rússafisk á Króknum. Ég flutti frv. um það ár eftir ár að heimila Íslendingum að kaupa fisk af erlendum veiðiskipum, þorði þá ekki að tala um nema Grænlendinga og Færeyinga af því að Rússar voru heimsveldi og menn voru hræddir um að þeir mundu taka landið ef þeir kæmu hér að. En hver eru viðbrögðin? Það var stöðvað ár eftir ár að heimila þetta.  Hæstv. sjútvrh. studdi þetta mál á sínum tíma. Hæstv. sjútvrh. flutti frv. þar sem hann opnaði fyrir þetta seinna en frv. var þrengt í þinginu. Er það atvinnustefna fyrir Íslendinga að banna að skipi sem kemur til Reykjavíkur og vill fá þjónustu sé seld sú þjónusta? Er það heilbrigð atvinnustefna að standa þannig að málum? Ég segi það hreint út að það eru snarruglaðir menn sem þannig starfa og bjóða atvinnuleysinu heim fyrir þessa þjóð. Það vantar nefnilega númer 1, 2 og 3 heilsteypta atvinnustefnu fyrir landið. Meðan vitræn atvinnustefna er ekki til þá er aldrei talað um neitt annað þegar peningar eru settir í atvinnumál en nú eigi að fara að kaupa og kvóta og skip og slást við nágrannana um þessa möguleika. Það er rétt að fyrrv. iðnrh. slátraði um 2 þús. störfum í iðnaði í landinu. Núv. iðnrh. hefur barið sér á brjóst og ætlað að bjarga skipasmíðaiðnaðinum. En það fór fyrir honum eins og þegar læknir mætir í vitjun og á ekkert annað erindi en að skrifa undir dánarvottorðið. Það var staðan. Ef íslenska þjóðin nær ekki vopnum sínum í því að byggja upp íslenskan iðnað og ef við sameinumst ekki um að setja fjármuni í það, meðan við bönnum íslenskum iðnaðarmanni að fá vinnu við erlent veiðiskip vegna þess að menn vilja rífast fremur um rétt til veiða utan íslenskrar landhelgi en eiga hlutdeild í auðæfum hafsins með því móti að veita þjónustu við erlend skip, þá erum við á villigötum. Ég kom til Austfjarða á þeim tíma þegar fyrstu skipin voru að selja þar rússneskan fisk og við borguðum með dollurum. En með hverju vildu Rússarnir að við borguðum? Þeir vildu að við borguðum með ferskri síld. En hvað sagði sjútvrn. við slíku? Nei, síldin skyldi í bræðslu á rúmlega loðnuverði. Þorskinn skyldi borga með dollurum og skipin sigldu til Færeyja til að kaupa síldina til að fara með heim til Rússlands og fæða fólkið. Ég skil ekki atvinnustefnuna sem er svo steinrunnin undir skrifræðisfargi ofstjórnar og eftirlits sem birtist í þeim tveimur dæmum sem ég hef nefnt. Við höfum verið að fárast yfir því þegar Hólmfastur var hýddur fyrir að hafa selt fimm fiska á vitlausum stað. En enn er verið að hýða menn í landinu með fjársektum og lögregluaðgerðum ef þeir reyna að bjarga sér með eðlilegum hætti. Hvað hefði verið gert við Austfirðingana ef þeir hefðu verið svo skynsamir að láta síld í staðinn fyrir dollara fyrir þorskinn? Þá hefði verið hringt í sýslumenn svæðisins og þeim skipað að stöðva slík viðskipti. Hvað átti að gera þegar iðnaðarmennirnir vildu þjóna skipinu fyrir utan Reykjavík? Þá var hringt í handhafa framkvæmdarvaldsins og þeim skipað að stöðva aðgerðina. Þetta er atvinnustefnan sem blasir við. Ég trúi því ekki að mönnum sé ekki ljóst atvinnusamhengið í þessum hlutum. Hefði ekki verið nær að líta svo á að Ísland gæti verið þjónustustaður fyrir þau skip annarra þjóða sem stunda úthafsveiðar, gera við skip þeirra, selja þeim kost og margt, margt fleira? Hefði ekki verið nær að borga fyrir rússneska þorskinn með síld í staðinn fyrir að nota dollara? Auðvitað vilja menn ekki ræða þetta. Hvert stefnum við í dag? Hvert stefnir íslenska þjóðin með sama áframhaldi? Tæknin heldur áfram, nýja skipið getur aflað mun meira en gamla skipið. Tækjakosturinn verður betri og betri. Afleiðingin er einföld. Það þarf færri og færri menn til að stunda veiðarnar alveg eins og gerst hefur í íslenskum landbúnaði. Og við erum að skapa innbyggt atvinnuleysi í báðum greinunum. Nú er svo komið að við erum búnir að opna landið með EES-samningum þannig að atvinnuleysið á Íslandi verður trúlega svipað og það er í Evrópu. En hvert er atvinnuleysið í Evrópu? Gera menn sér grein fyrir því hvað það er mikið? Í Frakklandi, þar sem hægri menn og kratar stjórna eins og á Íslandi, er fjórði hver ungur maður í París atvinnulaus. Fjórði hver ungur maður í París er atvinnulaus. Sami hópurinn og varði Frakkland í stríðunum, heimsstyrjöldinni fyrri og heimsstyrjöldinni síðari, er settur til hliðar í því ríki. Hann er ekki nothæfur. Hann er hafður á bótum. Hann er geymdur á varamannsbekkjum en ekki hafður með. Og menn halda að það verði friður á meðan öldungaráðið starfar á þennan hátt. Það verður enginn friður. Stjórnin ætlaði að herða að þessum æskulýð. Þeir fóru í aðgerðir, höfðu betur, og þegar við fögnuðum sigri yfir ríkisstjórninni í málinu þá kveiktu þeir í verslunum í miðborg Parísar og veltu um bílum og kveiktu í þeim líka. Hvað þarf atvinnuleysið í Reykjavík að verða mikið til þess að farin verði kröfuganga niður Laugaveginn og kveikt í verslununum sem þar eru, bílunum velt um koll og þeir látnir brenna? Hvað þarf að byggja mörg tukthús á Íslandi til að stöðva slíkt? Hvað þarf að fjölga mikið í lögreglunni ef menn ætla að halda óbreyttri stefnu? Mér er ljóst að það er búið að kaupa lóðina undir tukthúsið, en ég er ekki jafnviss að hægt sé að stjórna landi þar sem atvinnuleysið er komið á þetta stig. Það var athyglisvert, og það veit ég að hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson getur vottað að í ræðu forseta Frakklands, sem við hlýddum á báðir, hafði hann áhyggjur af einum hlut öðrum fremur. Það var sú staðreynd að hann hafði áhyggjur af atvinnuleysinu. Og ef íslenska þjóðin mótar ekki heilsteypta atvinnustefnu, ef Alþingi Íslendinga mótar ekki heilsteypta atvinnustefnu, þá siglum við inn í nákvæmlega sama farið og við erum byrjaðir. Hrunið í iðnaðinum undir forustu seinasta iðnrh., sem stýrði því ráðuneyti á undan núv. hæstv. iðnrh., var svo mikið að það tekur meira en áratug að byggja það upp sem þá hrundi. Það getur vel verið að menn segi: Það er hægt að tala um sjávarútveginn alveg sér. Það er hægt að tala um veiðar og vinnslu alveg sér og það er hægt að tala um fiskveiðar án þess að hugsa um vinnsluna, segja e.t.v. aðrir.  Einar Ben. sagði: Í mér búa tveir menn, skáldið og dóninn, þeir talast aldrei við. Og það var rétt að í kvæðum hans gætti hann orða sinna. En hæstv. iðnrh. virtist aftur á móti verða svo gersamlega undir í viðskiptunum við viðskrh. að örlög íslenskrar þjóðar urðu atvinnuleysi og það er vaxandi. Við erum rétt að byrja. Og ef við tæmum alla sjóði sem við höfum til þess að borga atvinnuleysisbætur í staðinn fyrir það að byggja upp atvinnu í landinu þá verður erfitt að snúa dæminu við eftir að sjóðirnir eru orðnir tómir. Þess vegna tel ég gersamlega vonlaust að tala um þetta á þann hátt sem gert hefur verið, að neita að horfa á þetta sem eina heild. Á áratug framsóknarmanna frá 1970--1980 var talað um að samræma veiðar og vinnslu, ná samræmi á milli veiða og vinnslu. Þetta samræmi hefur verið rofið. Það hefur ekkert verið gert til að kaupa hráefni til landsins með skipulögðum hætti sem gæti orðið til þess að draga úr atvinnuleysinu. Það hefði verið hægt að kaupa nægar birgðar af þorski frá Rússlandi með skipulegum hætti. Það þurfti að tryggja Rússunum eðlilegt verð á þeirri olíu sem þeir keyptu. Það þurfti að tryggja þeim að þeir gætu keypt kost á eðlilegu verði og það þurfti að gera samninga um þessa hluti. En í staðinn er ekkert gert. Og sumt af skólafólkinu sem fer til vinnu í sumar  Ég verð að segja eins og er að ég held að núverandi ráðherrar Alþfl. þyrftu að lesa Skilmálana eftir Þorstein Erlingsson. Sennilega ætti það að vera skylda að enginn þeirra yrði settur í ráðherrastól nema hann kynni það kvæði utan að.  Við deilum grimmt um stjórnun fiskveiðanna. Það er sagt að þessi þjóð lifi á tveimur lífbeltum, græna beltinu upp frá ströndinni og brúna beltinu út frá ströndinni. Við gáfum í þjóðargjöf 1 milljarð til þess að styrkja græna beltið upp frá ströndinni. Það er rætt um þjóðargjöf á Þingvöllum í sumar. Sú eina þjóðargjöf sem nokkurt vit er í að gefa er að gefa helst 2 milljarða til þess að styrkja brúna beltið út frá ströndinni. Eins og kemur fram í skýrslu þeirri sem starfshópurinn sem sjútvrh. skipaði um stjórn fiskveiða þá blasir við að það er þekkingarleysið á hafinu, þekkingarleysið á lífríkinu sem er sá fjötur um fót að við náum ekki vopnum okkar í því hvernig við eigum að standa að veiðunum. Við höfum rannsakað suma hluti. Við höfum notað neðansjávarmyndavél til að fylgjast með því hvernig við stöndum að hörpudiskveiðum í Breiðafirði. Það var haldið áfram að plægja með plógnum eftir að hann var orðinn fullur, einum þriðja tíma lengur en þurfti og þá muldi plógurinn skelina vegna þess að menn vildu vera öruggir um að plógurinn væri fullur þegar hann væri tekinn upp. Þannig erum við að eyðileggja lífríkið. Og það fer ekkert á milli mála að það er fyrst og fremst alvarleg háðung fyrir Alþingi Íslendinga að hér skuli vera umhvrh. sem að sjálfsögðu ætti að hafa það sem höfuðmarkmið að vinna að því að tryggja það að lífríkið út frá ströndinni sé ekki eyðilagt en þá er hann kominn fastur í hagamýsnar og ákveðinn í að vernda þær ef skilja má rétt stöðu málsins, þ.e. utan dyra. En þjóðin þarfnast þess vissulega að tekið sé á þeim vandamálum að drauganet veiði ekki fisk við strendur landsins, þorskanetin séu dregin úr sjó og veiðisvæðið sé hreinsað. Í Breiðafirði gerðist það fyrir nokkrum árum að farið var í að hreinsa fjörðinn af grásleppunetum eins og menn gátu. Það var ekkert smáræðismagn sem þeir drógu upp af netum. Á togvírum og trollhlerum togskipanna koma af og til netadræsurnar upp en það er þögn um málið. Það er ekki verið að segja frá því að þegar verið er að leggja net út á kantana á hraunbrúnirnar þá geta þau farið fram af og lokað hillunum sem eru í sjónum í fjalllendi þess landslags sem þar er. Þessar sömu hillur hafa verið bústaðir fyrir þorskinn til hrygningar. Norðmenn hafa gert rannsóknir á því hvort þorskurinn skili sér til ákveðinna svæða. Það eru miklu meiri skil hjá þorskinum til sinna hrygningarsvæða en hjá laxi. Það er yfir 30%. E.t.v. er það skýringin á því að þorsklaust er hvorki við Vestfirði eða Snæfellsnes eftir að Breiðafjörðurinn var friðaður fyrir netaveiði fyrir innan viss svæði og þar hefur fiskurinn fengið að hrygna í friði. Norðmenn eru fyrir löngu búnir að banna að fara með svo mörg net á sjó og leggja þau þar, skilja þau eftir og fara svo aftur í land og ætla að sækja þau seinna. Slík vinnubrögð eru einfaldlega ekki liðin í Noregi. Fari skipið á sjó þá er ætlast til þess að það dragi upp öll þorskanetin áður en það fer í land. Svo einfalt er það mál. Hér á landi, nei. Kvótakerfið tekur ekki afstöðu til veiðarfæra nema að sáralitlu leyti. Við Alaska er aðeins leyft að veiða þorskinn í gildrur vegna þess að þá skemma veiðarfærin ekki einn einasta þorsk. Þau drepa ekkert sjávardýr. Það veiðist ekkert nema það sem á að veiða. Svo einfalt er það mál. Við á Alþingi Íslendinga höfum aftur á móti ekki lagt fjármuni til þess að rannsaka lífríki hafsins og fá svör við því sem margir sjómenn ræða um sín á milli. Við lokum líka augunum fyrir því að þannig er háttað refsingu við því að koma með meiri fisk að landi heldur en menn mega að sjómennirnir verða að grípa til þess ráðs í nauðvörn undan lögregluvaldi landsins að fleygja fiskinum í sjóinn. Það er rosalegt að þurfa að segja þetta. Það er svo sem ekki í fyrsta skipti sem það hefur gerst. Það gerðist líka með síldina á sínum tíma þegar ákveðið var að standa þannig að síldveiðum við landið að það ætti að salta síldina um borð og svo var kastað og kastið var svo stórt að það hefði tekið sjómennina um borð hálfan mánuð að salta úr því þannig að þeir urðu að taka örlítið brot og henda hinu og síldin flaut dauð við Reykjanes. Þannig var ástandið þá. En þá söfnuðu útgerðarmenn á Suðurnesjum liði og héldu inn í sjútvrn. og hótuðu hörðu ef reglunum yrði ekki breytt og þeim var breytt. Það var heimilað á nýjan leik að salta í landi. Ég veit ekki hve margir kunna eða muna þessa sögu. Auðvitað er það svo að menn eiga að fara að settum leikreglum. Samt er það staðreynd að skattsvik eru stunduð alls staðar þar sem skattar eru á lagðir og alls staðar þar sem kvótakerfi er er stundað svindl. Allt kvótakerfi Evrópu í fiskveiðum er meira og minna hrunið vegna þess hve svindlið er mikið. Svo alvarlegt er málið. Fiskifræðingunum er skipað að fara eftir opinberum tölum um aflann sem veiðist. Það gerir það að verkum að þeir geta ekki gert réttar tillögur vegna þess að veiðin er miklu meiri en hinar opinberu tölur. Þegar embættismenn frá Bretlandi fóru til Frakklands til að fylgjast með því hvernig Frakkarnir fylgdu eftir veiðieftirlitinu horfðu frönsku eftirlitsmennirnir til himins og löbbuðu upp bryggjuna og þóttust bæði vera heyrnarlausir og sjónlausir þegar spurt var hvaða fisktegund þetta var. Þeir bókuðu það allt aðra fisktegund en Bretarnir könnuðust við að væri í kössunum. Og sú spurning hlýtur að vakna: Við stundum skattsvik ekki síður en Evrópubúar, er kvótasvindlið þá minna hér? Er það tilfellið að svo sé? Sögusagnirnar sem maður heyrir eru sumar svo ótrúlegar að maður veit ekki hvort maður á að þora að segja þær. Það sem ég veit aftur á móti er að það er verið að selja fisk í landinu fram hjá í verulegum mæli þannig að aflaskýrslur yfir þann þorsk sem við veiðum eru rangar. Hvort það er rétt að það hafi verið gert á Íslandi að stunda þorskveiðar á trillum til þess að hirða aðeins hrognin veit ég ekki. Þær sögusagnir ganga einnig. Ég verð því miður að lýsa því yfir eins og ég varð áhorfandi að í bíómynd sem ég sá fyrir mörgum árum. Hún hét Dalur friðarins. Þar voru lítil börn að leik og þau héldu að þau væru búin að finna dal friðarins þegar sprengjum rigndi yfir þau og þau lögðu á flótta upp á næstu hæð og annað þeirra sagði þegar þau horfðu yfir hæðina niður í næsta dal: Ef til vill er þetta dalur friðarins. Við Íslendingar höfum hvorki búið okkur til kvótakerfi né stjórnunarkerfi fyrir fiskveiðar sem er ásættanlegt og viðunandi að gæðum né heldur varið þeim fjármunum til rannsókna á lífríki hafsins sem ásættanlegt er miðað við þá staðreynd að þjóðin lifir á fiskveiðum. En við höfum verið að reyna að skjóta fleiri stoðum undir efnahag þjóðarinnar, en því miður höfum við orðið að hopa á sumum sviðum og alvarlegast er það hvað við höfum orðið að hopa í iðnaðinum. Ég held að Vesturlönd þurfi að brjóta ögn af oflæti sínu og átta sig á því að leikreglur kapítalista án þess að mannúð fylgi leiðir til ófarnaðar. Ég ætla að nefna örfá dæmi. Það er gjarnan lofsungið mjög ákaft að hagræða í fyrirtækjum. Oftast birtist hagræðingin m.a. í því að öldruðum starfsmönnum er sagt upp á þeirri forsendu að það er hægt að fá aðra sem menn telja líkamlega betur á sig komna til að leysa þeirra störf. Fyrir stuttu síðan komust blöð á Vesturlöndum að því að það væri dulið atvinnuleysi í Japan af því að þeir fara ekki eins að. Þeir segja ekki öldruðum starfsmanni upp, þeim dettur það ekki í hug ef hann er búinn að vinna fyrirtækinu vel. Þeir hafa hann áfram hjá fyrirtækinu. Hvers vegna? Vegna þess að ef þeir mundu segja honum upp þá er óvíst að hann mundi vinna fyrirtækinu jafn vel fyrr á sínu starfstímabili ef hann vissi það fyrir fram að fyrirtækið mundi launa slíka þjónustu með því að reka hann þegar hann væri farinn að lýjast. Það getur vel verið að þau séu nokkuð mörg fyrirtækin sem hafa verið að brjóta niður stuðning sinna starfsmanna við fyrirtækin með því að þeir sem voru yngri að árum sáu hvernig með hina var farið. Það er margt sem læra má af Austurlöndum. Menning þeirra er miklu eldri en menning Evrópu. Og andleg vísindi eru mótuð af mörgum gengnum spekingum þess samfélags. Í dag er það staðreynd að á sama tíma og Evrópa býr við glórulausa kreppu, brjálæðislegt stríð og ótrúlegustu vandamál þá siglir Asía hraðbyri fram til bættra lífskjara. Ef til vill segjum við enn og aftur: En var það ekki kapítalistakerfið sem gerði Evrópu ríka og hina fátæka? Gott og vel. En ætli nú sé ekki rétt að minnast nýlendustefnunnar líka og arðránsins sem þá átti sér stað til að átta sig á því hvers vegna Evrópa varð rík á sínum tíma? Ætli það sé ekki svo að með vopnum hafi hluti af þeim auði verið sóttur fyrir Evrópu? Ætli það sé bara kerfið innan þessara landa sem færði þeim auðinn? Ég held að ef okkur tækist að byggja upp öflugt atvinnulíf í landinu í öðrum greinum en sjávarútvegi þá mundum við leysa um leið stóran hluta af þeim gífurlega þrýstingi sem er í dag að komast inn í þá starfsgrein vegna þess að meðan ekkert bitastætt er utan greinarinnar þá hljóta menn að leita þangað sem þó eitthvað virðist vera gert af viti. Það er ábyrgðarhlutur að hafa horft á íslenska skipasmíðaiðnaðinn hrynja eins og gert hefur verið og það er ábyrgðarhlutur að reyna ekki að verja íslenskan iðnað. Ég er sannfærður um að ef ísfisktogari fær ekki nánast að stunda óhefta sókn til veiða, þá verður hann ekki endurnýjaður sem ísfisktogari, þá verður hann endurnýjaður sem frystiskip. Það er það sem blasir við. Það er staðreynd að þegar kvótakerfið var sett á var eitt af markmiðunum að byggja upp fiskstofnana og það var eitt af markmiðunum að reyna að sjá til þess að sóknargeta veiðiskipanna væri ekki langt umfram það sem við mættum veiða. En hvað þorskinn og fleiri tegundir áhrærir höfum við ekki náð þeim árangri og það ber að játa af hreinskilni og heiðarleika frammi fyrir íslenskri þjóð að þessi heildarmarkmið náðust ekki. Mér er aftur á móti ljóst að meðan veiðiskip er með margar tegundir af fiski sem það hefur heimild til að veiða og þarf að veiða á blönduðu veiðisvæði þar sem veiðarfærin skila misjöfnum hlutföllum af þeim fiski inn fyrir borðstokkinn þá verður að vera hægt að færa aflaheimildir á milli skipa. Ég játa það aftur á móti alveg hiklaust að kvótakerfi sem ekki tekur tillit til þess að fólkið í landi eigi jafnan rétt til þess að halda sinni atvinnu og sjómaðurinn er í reynd að gera eignir verkamannsins verðlausar sem hann fjárfesti í í sjávarþorpinu á sínum tíma. Og íslenska þjóðin hefur sínar siðferðilegu skyldur við þá aðila sem það gerðu. Þegar hraunið valt yfir Vestmannaeyjar litum við svo á að íslenska þjóðin hefði siðferðilegar skyldur til að stuðla að því að mannlíf gæti orðið með eðlilegum hætti og menn fengju bætur fyrir eignamissi. En í dag virðist svo komið að margir líta svo á að það sé alveg ástæðulaust að taka nokkuð með í þetta stjórnkerfi hvort við erum að gera heil þorp verðlaus eða ekki. Það verður að fá meiri breidd í þessa hugsun. Mér finnst að mesta og stærsta þjóðargjöfin sem við gætum samþykkt á Alþingi á Þingvöllum væri rannsóknaráætlun á lífríkinu í sjónum sem færir okkur nær þeim markmiðum að geta staðið skynsamlega að stjórn fiskveiða í framtíðinni. Án slíkrar áætlunar má gera ráð fyrir því að við höldum áfram að eyðileggja botninn, að við höldum áfram að ofveiða og að við höldum áfram að rífast um hluti sem við þyrftum ekki að rífast um vegna þess að við höfum ekki þá þekkingu sem við þyrftum að hafa til þess að geta tekið réttar ákvarðanir.

Hæstv. forseti. Mér hefði fundist það vel við hæfi að hæstv. sjútvrh. hefði heiðrað okkur a.m.k. með nærveru sinni við lok þessarar miklu umræðu um sjávarútvegsmál sem hér hefur farið fram og staðið nokkuð lengi, svo ekki sé minnst á þau ósköp að hann hefði jafnvel látið svo lítið að svara einhverju eða koma inn á það sem fram hefur farið. Auðvitað verður hæstv. sjútvrh. að ráða sínum orðum og hvort þau verða einhver hér, en ég verð að segja fyrir mitt leyti að mér finnst það að mörgu leyti heldur dapurleg niðurstaða sem er að verða á meðferð þessa sjávarútvegsmáls. Það er alveg ljóst að eina ferðina enn er verið að olnboga í gegnum þingið breytingum á fiskveiðistjórnunarlögunum í bullandi óánægju og ósætti um meðferð málsins, bæði innan þings og utan. Þar með er það í raun jafnljóst að uppskeran af því endurskoðunarstarfi sem hefur átt að standa allt frá vordögum 1990 er ekki farsælli en svo fyrir atvinnugreinina og þjóðina í heild en að um niðurstöðuna er síður en svo nokkur samstaða. Þar er hver höndin upp á móti annarri eins og glöggt kemur fram í umræðunni og eins og glöggt kemur fram í málskjölunum, umsögnum um frv. og önnur mál sem því tengjast. Það er líka ljóst að í afgreiðslu þessa máls og þeim brtt. sem við það eru fluttar er ekki á nokkurn hátt neitt á ferðinni sem hægt er að gefa nafnið heildstæð sjávarútvegsstefna, svo ekki sé talað um samræmd stefna sem taki til veiða, vinnslu og markaðsmála eins og það átti víst að heita. Hér eru á ferðinni einhverjar tilraunir til að lægja mestu óánægjuöldurnar og olnboga í gegn breytingum, sem þó er mikill ágreiningur um, sem er miklu frekar hægt að líkja við plástra á því kerfi sem við höfum búið við. Auðvitað er þetta dapurlegt, hæstv. forseti, og bagalegt. Þegar maður lítur til baka og horfir yfir meira en tíu ára sögu kvótakerfisins er manni það nokkuð mikið umhugsunarefni hvernig þetta hefur gengið fyrir sig. Lífdagar þessa kvótakerfis eru jafngamlir þingsetu okkar hæstv. sjútvrh. Ef ég man rétt þá var kvótakerfið eitt af fyrstu stóru málunum sem við upplifðum, nýliðar á þingi, haustið og veturinn 1983 og 1984. Við höfum þess vegna báðir, ég og hæstv. ráðherra, fylgst vel með þessari þróun síðan. Og ég segi það alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér er þetta kannski ekki hvað síst umhugsunarefni nú þegar líður að einhverri afgreiðslu á þessum tillögum um breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða að enn á ný erum við í því fari, því miður, að við erum að tjalda, ég segi ekki til einnar nætur en ekki á nokkurn hátt til þeirrar frambúðar og framtíðar sem þyrfti að vera. Hvers vegna segi ég þetta? Það er ekki vegna þess að nú séu menn með sólarlagsákvæði í lögunum, eins og var fyrstu árin en horfið var frá í fyrsta skipti 1990, ef ég man rétt. Það er vegna hins að enn einu sinni, því miður, hefur mistekist að undirbyggja þá samstöðu úti í þjóðfélaginu og inni á þingi meðal stjórnmálaaflanna í landinu um fyrirkomulag á þessu sviði sem gefi vonir um að menn séu að ná fram einhverri langtímastefnumörkun sem sæmileg sátt sé um. Þessar hugleiðingar mínar, hæstv. forseti, er ég að flytja óháð afstöðu til þess hvort vel hafi tekist til eða ekki um þessi mál gegnum tíðina og nú. Það er að nokkru leyti annað mál vegna þess að það er gilt sjónarmið, sem maður heyrir mjög oft á meðal þeirra sem starfa í greininni, að af tvennu illu sé betra að hafa eitthvert fyrirkomulag sem jafnvel er óánægja um að einhverju leyti og menn eru missáttir við eins og gengur, en það sé fest í sessi með einhverju sæmilegu samkomulagi til nokkuð langs tíma þannig að menn viti hvar þeir standi og séu ekki með grundvallarstefnuna í höndunum, ef svo má að orði komast, á eins, tveggja eða þriggja ára fresti og bullandi óvissu sem því fylgir fyrir greinina. Hér hafa margir talað í dag af þó nokkrum þrótti og þar á meðal hv. 11. þm. Reykv., Finnur Ingólfsson, sem gekk svo langt að halda því fram úr þessum ræðustóli að á meðan framsóknarmenn hafi farið með þetta mál hafi alltaf verið samstaða og ánægja, liggur mér við að segja, langleiðina, sagði hann, um þetta kerfi. Ég leyfði mér, hæstv. forseti, að kalla fram í og segja að þetta teldi ég vera oftúlkun.

Hv. þm. Stefán Guðmundsson hélt því líka fram.

Nei.

Það gerði sá hv. þm. ekki, enda þekkir hann þessa sögu vel og betur en hv. þm. Finnur Ingólfsson, sem er tiltölulega lítt reyndur í þessu samanborið við hv. þm. Stefán Guðmundsson sem gerði fyrr í kvöld grein fyrir tillöguflutningi sínum um sjávarútvegsmál á Alþingi um miðbik aldarinnar eins og kunnugt er.  Af tilteknum ástæðum fór ég í gegnum þessa sögu og rifjaði hana upp fyrir eins og einu ári síðan og náði mér m.a. í öll þingskjöl og allar umræður sem fylgt hafa afgreiðslu kvótafrumvarpanna í gegnum þingið allt frá byrjun. Það var ágætis lexía að rifja það til að mynda upp hvernig svardagarnir gengu fyrir sig uppi í henni efri deild í desember 1983 þegar verið var að afgreiða kvótann í fyrsta skipti. Á hvaða grundvelli skyldi það nú vera sem þetta kerfi var fyrst lögfest? Hver var afsökun manna eða réttlæting fyrir því að greiða því atkvæði upp til hópa? Hún var sú að kerfið væri sett til bráðabirgða í eitt ár. Það kæmi aldrei til greina að það yrði lengur við lýði. Þetta væri bráðabirgðaráðstöfun af því að ekki hefði unnist tími til að finna betra fyrirkomulag í kjölfar svartrar skýrslu um ástand þorskstofnsins á þeim haustdögum. Maður eftir mann fór í ræðustólinn í efri deild og sjálfsagt hér í neðri deild líka sem þá hét, hæstv. forseti, og þvoði hendur sínar af afgreiðslu kerfisins með þessum hætti. Trúi menn þessu ekki bendi ég mönnum á þingtíðindin. Þetta er bagalegt vegna þess að þetta er ekki það hugarfar sem menn hefðu þurft að leggja til grundvallar lögfestingu þessa fyrirkomulags og með því líka að það yrði vandað í ljósi þess að það hefur staðið í tíu ár. Það sem upphaflega var sett til bráðabirgða þróaðist áfram. Auðvitað tók það einhverjum breytingum, en það ber mikinn keim af því hvernig það var í upphafi sett af stað. Þegar ég horfi til baka yfir þessa sögu er ég sannfærður um að einn hluti erfiðleikanna og óánægjunnar sem menn hafa átt við að stríða í gegnum þennan tíma liggur í því að ekki var nógu vel vandað til upphafsins því að það ræður ákaflega miklu um hvernig til tekst. Ég tel til að mynda að ef menn hefðu á vetrardögum 1983 gengið út frá því sem vísu og vitað að þeir væru að leggja grunninn að kerfi sem kæmi til með að standa um mörg ókomin ár, áratug eða meir, þá hefðu menn lagt meiri vinnu í og meiri rækt við að vanda sig gagnvart til að mynda þeim viðmiðunum sem teknar voru og þeim leikreglum sem settar voru. Menn hefðu farið betur í gegnum til að mynda hluti eins og þá hvort úthluta ætti öllum veiðiheimildunum á flotann eða hluta þeirra til vinnslunnar í landi, byggðarlaganna o.s.frv. Hæstv. forseti. Ég ætla í sjálfu sér ekki að fjölyrða um þennan þátt málsins, enda má segja að þetta sé í sjálfu sér orðið sögulegs eðlis en það er samt sem áður ágætt að staldra ofurlítið við það og líta til baka hvernig til hefur tekist. M.a. urðu orð hv. þm. Finns Ingólfssonar mér kveikjan að þessum hugleiðingum vegna þess, eins og ég áður sagði og endurtek, að því miður var það mikil oftúlkun hjá hv. þm. að allan tímann sem framsóknarmenn hefðu farið með þessi mál hefði ríkt um þetta ánægja, eining og samstaða. Það var bara því miður ekki þannig. Þvert á móti er það þannig að saga kvótans og afgreiðsla hans í gegnum þingið er vörðuð --- af hverju? Hún er vörðuð af því að það hafa verið átök um málið. Fylkingar hafa riðlast í nánast öllum flokkum í nánast öllum tilvikum. Meira að segja Framsfl. hefur næstum aldrei siglt heilu skipi í höfn í afgreiðslum á kvótafrumvarpinu því að Vestfirðingar hafa upp til hópa haft sérstöðu í því efni. 

Það var lítið gert með það.

Það er að vísu alveg rétt.

Varaþingmaður var 1. flm. frv. líka.

Já. Hæstv. forseti. Þessi upprifjun gengur út á það að sýna að enn á ný, því miður, erum við í ósköp sambærilegri stöðu með afgreiðslu þessara mála í þetta skiptið og við höfum verið oft áður. E.t.v. er ekki mikið um það að segja og ekkert annað en taka því. Það hafa ekki ræst né gengið eftir neinar vonir manna um að nú mundu menn eftir þennan langa tíma og mikla undirbúning og alla þessa vinnu ná að skila einhverju heildstæðara verki sem meiri samstaða væri um og óánægja með og meiri tíðindum sætti í þessari afgreiðslu, en það er bara ekki svo. Það sem að mínu mati er kannski hvað lakast er að eftir allan þennan tíma gerist það eina ferðina enn að undir lokin koma fram tillögur um allverulegar efnisbreytingar og nýjar áherslur í þessum efnum sem síðan er verið að keyra í gegn á tiltölulega skömmum tíma og að tiltölulega lítt athuguðu máli. Það er mjög slæmt. Manni er umhugsunarefni hvort þetta hafi virkilega þurft að vera svona í ljósi þess að þetta endurskoðunarstarf var sett af stað með ákvæði til bráðabirgða í lögum sem afgreidd voru í maímánuði 1990, fyrir sléttum fjórum árum. Varla verður því borið við tímaskorti eða nauð af því tagi að ekki hafi verið hægt að vinna þetta öðruvísi. Ég og við höfum margoft, hæstv. forseti, á þessu kjörtímabili gagnrýnt málsmeðferð hæstv. ríkisstjórnar og harmað það ólánlega verklag sem hún kaus sér, að loka málið af í þröngum hópi flokksgæðinga stjórnarliðsins og missa af samstarfi við stóra hagsmunaaðila eins og sjómannasamtökin. Uppskeran er því miður að verða eins og til var sáð með þessum mislukkuðu vinnubrögðum og það ber að harma. Margt fleira, hæstv. forseti, hefði verið ástæða til að taka aðeins fyrir af því að flokkarnir hafa í dag, ekki síst Framsfl. og að nokkru leyti einnig Alþfl., verið að fara yfir sína hlutdeild í þessum málum og stefnu. Menn eru mikið í því að gefa hver öðrum einkunnir. Það er t.d. dálítill gorgeir í Framsfl. í þessum málum. Það er eiginlega ekki hægt að nota um það annað réttara íslenskt orð. Þeir koma hér upp unnvörpum eins og þeir hafi einhvern meiri og ríkari rétt til að fara með hina einu réttu skoðun á þessu sviði en aðrir  Hitt er náttúrlega miklu lakara ef menn falla í þá gryfju sem stundum vill brenna við að menn sjáist ekki fyrir í sjálfsánægjunni og fari að tala eins og þetta hafi allt saman meira og minna verið fullkomið og sé það. Mér finnst menn að sjálfsögðu hafa fullan rétt á því að gagnrýna og vera á móti hugmyndum sem fram eru bornar, hvort heldur er af ríkisstjórn eða þingmönnum úr öðrum flokkum, um einhverjar lagfæringar eða breytingar á þessu kerfi. Það fer að vonum að menn séu eftir atvikum hrifnir af slíku eða ósammála. En hitt er mjög slæmt ef menn sjást ekki fyrir í málflutningi í þeim skilningi að þeir tali eins og kerfið sé fullkomið og að viðleitni manna til að finna á því einhverjar lagfæringar eigi þar af leiðandi að flokkast undir skemmdarstarfsemi. Þá eru menn á mjög hálum brautum í sínum málflutningi af því að það þýðir ekki að tala svoleiðis. Við verðum að horfast í augu við það alþingismenn að við erum enn að leita og við erum enn að skoða og við erum enn að mæta gagnrýni og árekstrum sem verða í þessu kerfi og sjálfsagt verður það alltaf þannig.

Og getur ekki verið öðruvísi.

Og getur ekki orðið öðruvísi. Það er sennilega kjarninn í þessu máli vegna þess að hér er um ákaflega vandasamt verkefni um að ræða þar sem skarast ólíkir hagsmunir af ýmsum toga, ólíkra hagsmunahópa landshluta og sjónarmiða. Þannig verður það að niðurstaðan af uppskeru okkar verður örugglega alltaf í formi málamiðlana, það verður niðurstaðan af okkar puði hér. Spurningin er bara hvernig, hvar liggur hún og eru menn að finna þar einhverjar sanngjarnar leiðir. Ég hef orðið æ leiðari á því, hæstv. forseti, eftir því sem árin hafa liðið í þessu kvótastagli öllu hversu fastir menn verða á köflum í því sem ég kalla ,,viðjar kerfisins``, í hinum kerfislæga hugsunarhætti, hinni kerfislægu nálgun í þessu máli af því að ég held að það sé hættulegt í þessum efnum eins og svo mörgum fleirum að taka oftrú á kerfi. Heldur eigi menn alltaf og ævinlega að reyna að komast eins og út úr viðjum kerfisins upp á næsta hól við hliðina, horfa þaðan yfir sviðið og spyrja sig: Hvert er viðfangsefnið og hvernig nálgumst við það? En ekki að festast í viðjum kerfisins. Það hefur reynst illa bæði austan hafs og vestan og innan lands og utan að festast fastur í viðjum kerfis og gerast mjög kerfislægur í nálgun sinni að viðfangsefnunum. Það hafa menn því miður gert á Íslandi í stórum stíl.

Verður þá að vera sem frjálsast framsal í kerfinu?

Það er nú ekki víst að það kerfi sé í sjálfu sér betra en annað, það er líka kerfi. Umræðan hefur haft tilhneigingu til að gerast staglkennd með eða á móti kvóta. Ég segi það aftur sem ég sagði í 1. umr. málsins, hæstv. forseti, að ég hef aldrei tekið trú til eða frá, með eða á móti kvóta. Ég hef ekki tekið trú á kvótakerfi, aflamark, frjálst framsal, en ég hef heldur í sjálfu sér ekki tekið neina trú gegn því af því að þetta er kerfi eins og önnur sem hefur kosti og galla. Það er hins vegar sífellt í gangi tilhneiging til að stilla mönnum upp í einhverjar tvær fylkingar eða arma og þetta sé bara spurning um að vera kaþólskur eða mótmælandi og ekkert þar á milli. Það sé bara alveg bannað. Alþfl. hefur ekki verið mjög fyrirferðarmikill í þessari umræðu. Það er nokkur skaði af því að þeir alþýðuflokksmenn telja sjálfan sig stundum og eru jafnvel að reyna að telja öðrum trú um að þeir hafi stefnu í þessum sjávarútvegsmálum sem sé göfug og merk og öðruvísi en hjá öðrum og skýr og allt það. Ég segi bara það að hún hefur ekki komið fram í þessari umræðu. Ég hef marglýst eftir stefnu Alþfl. í sjávarútvegsmálum. Ég hef beðið talsmenn Alþfl., t.d. er einn hér viðstaddur, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, að koma hér upp og útskýra stefnu Alþfl. í stuttu máli --- það hlýtur að vera hægt úr því að hún er svona merkileg og einföld og skýr og allir sammála um hana --- stefnuna t.d. með auðlindaskattinn. Á hvaða grundvelli á auðlindaskattur Alþfl. að byggja? Á hann að byggja á núverandi kvótakerfi? Á hann að byggja á uppboði veiðiheimildanna á markaði þar sem hver sem er getur keypt eða á hverju?  Sjálfstfl. og hæstv. sjútvrh. hafa líka stundum fallið í þá gryfju að tala digurbarkalega eins og sá sem valdið hefur í þessum málum og eins og sá sem væri búinn að taka rækilega til heima hjá sér og gæti leitt hvaða gest sem er inn í sitt hús og þar fyndist hvergi kusk undir teppi.  Það sem ég svo að lokum, hæstv. forseti, ætla að leyfa mér að segja er það að nú er meira og minna að verða ljóst hver verður niðurstaðan og lendingin í sjávarútvegsmálum á þessu kjörtímabili því það er senn á enda og Alþfl. hefur ákveðið að flýta sínu flokksþingi til að undirbúa kosningar í haust. Í leiðara Dagblaðsins í dag frekar en í gær, nú er ofurlítið erfitt að henda reiður á sólarhringunum þessar stundirnar, hæstv. forseti, er því bersýnilega slegið föstu að þetta stjórnarsamstarf sé búið og eingöngu tímaspursmál hvenær hér dynja á kosningar. Þannig að mjög líklegt er í öllu falli, jafnvel þó að það dragist eitthvað fram á árið og yrði þess vegna öðru hvoru megin við næstu áramót, að við séum í síðustu umræðulotunni um sjávarútvegsmál á þessu kjörtímabili sem merktar verða þessari ólánssömu ríkisstjórn sem þjóðin losnar senn við. Þá er manni það náttúrlega umhugsunarefni hvernig hefur tekist til og hver uppskeran er. Hún er mögur, hún er afar mögur. Hún er satt best að segja sú allra slakasta fyrir hönd þessa málaflokks og þessarar atvinnugreinar sem skilað hefur verið á einu, næstum fullu, kjörtímabili í langan, langan tíma. Í langan tíma leyfi ég mér að fullyrða. Ég held að skýringin sé ekki sú að núv. hæstv. sjútvrh. sé sérlega mislukkaður umfram aðra menn sem sjútvrh., sem slíkur, sem pólitískur einstaklingur ef svo má að orði komast, það held ég ekki. Ég held að hæstv. ráðherra hafi verið vel meinandi og þokkalega þenkjandi um þessi mál eftir atvikum. Ríkisstjórnin sjálf og það samstarf hefur frá upphafi verið ógæfulegt en aðalástæðan að mínu mati er sú að ríkisstjórnin valdi frá byrjun vitlaust verklag í þessum málum. Vitlaust verklag. Þess vegna leyfi ég mér í lokin, hæstv. forseti, að vona að af þessu hafi menn nokkuð lært, og þar á meðal núverandi hæstv. sjútvrh. og þeir flokkar sem að ríkisstjórninni standa, að í grundvallarmáli af þessu tagi þegar í húfi er undirstaðan fyrir mikilvægustu atvinnugrein þjóðarinnar þá er það ekki mál til þess að meðhöndla á þann hátt sem ríkisstjórnin hefur gert að leggja nánast grunninn að flokkspólitískum átökum um málið ef ekki faglegum líka. Því það að hefur því miður orðið niðurstaðan mestallan tíma þessarar stjórnar að hagsmunasamtökin og hinir faglegu aðilar hafa deilt harkalega í málunum og ekki verið í færum til að tala saman. Af þessu öllu ættu menn að læra það að þetta eru ómöguleg vinnubrögð. Það á að leggja höfuðáherslu á það að draga alla stjórnmálaflokka og alla helstu hagsmunaaðila saman að viðræðuborðinu þegar þessi mikilvægu mál eru til umfjöllunar. Auðvitað er það þannig að fyrir íslensku þjóðina er ekkert eitt atriði mikilvægara hvað atvinnumál og efnahagsmál snertir en það að sæmilega vel og farsællega takist til um málefni sjávarútvegsins. Í samræmi við það eiga menn að vanda vinnubrögð sín, þau þurfa að vera lýðræðisleg, þau þurfa að miða að sem mestri og breiðastri samstöðu um þessi mál en það hefur þessari ríkisstjórn því miður algjörlega mistekist. Hún hefur í þeim efnum uppskorið eins og hún hefur til sáð og það ber að harma.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir þessa ágætu ræðu vegna þess að ég tel að þingmaðurinn hafi farið nokkuð vítt yfir sviðið og gert nokkuð ljósa grein fyrir því hver afstaða einstakra stjórnmálaflokka er til þessa fiskveiðistjórnunarkerfis. Ég ætla ekki að blanda mér frekar í þá umræðu enda er nokkuð áliðið en þó að segja fáein orð varðandi það að þingmaðurinn taldi að ég hefði oftúlkað þá samstöðu er framsóknarmenn hefðu náð um það stjórnunarfyrirkomulag um fiskveiðarnar sem menn kalla í daglegu tali kvótakerfi. Það var alls ekki af minni hálfu um neina oftúlkun að ræða. Þegar menn líta yfir þessa sögu, svo ég noti orð hv. þm., þá er það svo að saga Framsfl. í þessu og saga kvótakerfisins er mjög samtvinnuð og hún er vörðuð --- það er hárrétt hjá hv. þm. --- málamiðlunum og sáttargjörð. Það er alveg nauðsynlegt að stjórnmálaflokkarnir og hagsmunaaðilarnir leggi það á sig að ná samstöðu í þessum málum. Það hefur náðst og náðist í tíð Framsfl. mjög víðtæk samstaða milli hagsmunaaðila, milli útgerðarmanna, milli sjómanna og milli fiskvinnslumanna um það fyrirkomulag sem náðist að lokum samstaða um að lögfesta árið 1991. Fulltrúar þingflokkanna sem þá áttu sæti á Alþingi komu að því líka. Það var bærileg samstaða við þessa fulltrúa. Aftur á móti er það svo að innan þingflokkanna er ákveðinn ágreiningur. Framsfl. hefur ávallt í atkvæðagreiðslum á þingi og þegar á hefur þurft að halda staðið saman sem einn um það að koma þessum málum í gegnum þingið. Það hefur aldrei komið fyrir að nokkur þingmaður Framsfl. hafi greitt atkvæði gegn eða setið hjá við afgreiðslu fiskveiðistjórnunarfrumvarpanna þegar þau hafa verið borin fram undir forustu Framsfl.

Hæstv. forseti. Ég vek athygli á því að það orðalag sem ég notaði var orðið oftúlkun og þá er maður auðvitað að segja að túlkun er auðvitað túlkunaratriði. Ég tel að hv. þm. Finnur Ingólfsson hafi tekið of sterkt til orða og gefið það um of í skyn í ræðu sinni í dag að um þetta hafi verið nánast allsherjarsátt og samkomulag allan þann tíma sem Framsókn fór með þessi mál. Því miður var það ekki svo eins og ég hef margsagt. Ég held að það sé rétt að á köflum, a.m.k. þegar skást gekk í þeim efnum, hafi ástandið verið mun skárra en það er núna. Ég held að það sé út af fyrir sig alveg ljóst. En þá er á hitt að líta að það hefur verið að krauma undir mjög mikil óánægja, t.d. núna síðustu missirin. Það er ekki hægt að horfa fram hjá því og ástandið orðið mjög rafmagnað eins og til að mynda viðtökurnar við tillögum tvíhöfða nefndar og frægir hitafundir þegar þeir snillingarnir riðu um héruð  Ég ætla ekki að fara í deilur við hv. þm. Finn Ingólfsson af því að hann er einu sinni úr Framsfl. en ekki ég um það hvort það sé svo að Framsfl. hafi alltaf verið heill og óskiptur í öllum atkvæðagreiðslum hér um afgreiðslu kvótakerfisins. Mér eru þetta fréttir ef satt er. Þannig hafði það stimplast inn á mín minnisspjöld að a.m.k. þingmenn Framsfl. af Vestfjörðum hefðu á köflum haft sérstöðu í þessu máli, eins og reyndar Vestfjarðaþingmenn í öllum flokkum. Ég veit að vísu að nafni minn ágætur og vinur, hv. fyrrv. þm. og hæstv. fyrrv. ráðherra, Steingrímur Hermannsson, mun oftast hafa greitt atkvæði og kannski alltaf með kvótanum, en hann hefur í ræðu og riti hins vegar sagt að hann hafi haft um það miklar efasemdir eins og hann er öðrum mönnum snjallari í að gera.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér alveg hárrétt hjá hv. þm. að það var farið að krauma undir hjá ýmsum hagsmunaaðilum upp á síðkastið. Það er ekkert skrýtið vegna þess að staðreyndin er sú að þessi ríkisstjórn hefur verið með slík lausatök á þessum málum með því að setja málið hvað eftir annað í nefnd, senda síðan nefndarmenn hingað og þangað um landið til að kynna niðurstöðu sem þó var alls ekki vitað hvort ætti að lögfesta og leggja síðan fram á Alþingi frv. sem mörg fyrirtæki hafa síðan byggt sínar aðgerðir á. Síðan koma brtt. við þetta frv. og fótunum er kippt undan öllum þeim aðgerðum sem þessi fyrirtæki hafa gripið til. Þetta hefur skapað óvissu hjá fyrirtækjum og það er útilokað fyrir atvinnulífið að búa við slíkt. Þetta var ekki, hv. þm., með þessum hætti þegar Framsfl. fór með þessi mál. Það er það sem skilur á milli. Sú breyting kemur einmitt glöggt fram og kristallast í þessari umræðu því það er bara við einn hagsmunaaðila sem sátt er um þær breytingar sem núna er verið að leggja til, þ.e. við sjómannasamtökin. Allir aðrir, útgerðarmenn og fiskvinnslumenn, eru á móti þessu. Það hefur því ekki einu sinni tekist að ná samstöðu við hagsmunaaðila í málinu, hvað þá við stjórnmálaflokkana sem núna sitja á þingi. Það er því auðvitað gjörbreyting á málsmeðferð allri.

Hæstv. forseti. Ég hygg út af fyrir sig að við getum vel sæst á það, ég og hv. þm. Finnur Ingólfsson, að ástandið hafi verið skárra í öllu falli í tíð fyrrv. hæstv. sjútvrh. og á fyrri kjörtímabilum heldur en það hefur verið núna. Ég held að það sé alveg rökrétt niðurstaða. Auðvitað er þetta búið að vera með afbrigðum ótútlegt, ef svo má að orði komast, nú á síðustu missirum og ástandið óþolandi og illviðunandi. Það er alveg rétt sem hér var sagt að um þessa afgreiðslu, eins og ég reyndar fór yfir í minni ræðu, er ekki nokkur sátt, bullandi ágreiningur og hver höndin upp á móti annarri. Það er dapurleg niðurstaða svo ekki sé nú minnst á ósköpin, viðhengið, meðlagið til Alþfl., Þróunarsjóðinn. Ég var að fara í gegnum umsagnirnar um hann áðan og það finnst ekki einn einasti stuðningsaðili málsins.

Það er ekki alveg rétt.

Jú, jú, þetta er svona, nema ríkisstjórnin sjálf og stjórnarflokkarnir. Auðvitað er þetta alveg hörmuleg staða. Við skulum ljúka þessum orðaskiptum, ég og hv. þm. Finnur Ingólfsson með því að sættast á það heilum sáttum að ástandið hafi verið mun skárra í tíð fyrrv. hæstv. sjútvrh.

Virðulegi forseti. Ég hef fylgst nokkuð grannt með umræðum um sjávarútvegsmál í vetur og reyndar tekið nokkurn þátt í þeim og það hefur vakið nokkra athygli hjá mér að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur nánast forðast það eins og heitan eld í þessari umræðu í vetur að gefa nokkuð upp um það hver væri hans skoðun varðandi þær aðgerðir sem nú þyrfti að grípa til og hvað þyrfti yfir höfuð að gera enda dæsti hv. þm. og lýsti yfir miklum feginleika þegar hann var búinn að mæla fyrir nál. og brtt. þingmanna Alþb. í þessari umræðu. Nú gekk hv. þm. hins vegar lengra í þessari ræðu en áður þar sem hann lýsti þeirri skoðun sinni að hann væri hvorki með eða á móti aflamarkskerfinu. Ég hlýt því að spyrja hv. þm. hvort þetta þýði það að hann hafi horfið frá þeirri stefnu Alþb. sem var birt í frumvarpsformi sem fylgirit með þáltill. þeirra um stjórn fiskveiða þar sem var sett fram alveg ákveðin stefna sem byggðist á flóknu samspili sóknarmarks og aflagjalda og hvort það beri að skilja þessi ummæli þingmannsins sem svo að hann hafi klofið sig frá samnefndarmanni sínum í sjútvn. Á hv. þm. Jóhanni Ársælssyni er enginn bilbugur á og það hefur sýnt sig í tveimur ræðum hér í dag. Á honum er enginn bilbugur hvað það snertir að í núverandi kvótakerfi sjái hann enga glætu.

Hæstv. forseti. Það hendir stundum hv. 6. þm. Norðurl. e., Jóhannes Geir Sigurgeirsson, að hann vill taka menn í yfirheyrslur. Hann hefði sennilega farið vel sem sýslumaður eða prófdómari því hann hefur gaman af að taka menn upp.  Ég bið hv. þm. að snúa ekki þannig út úr orðum mínum að ég hafi áðan verið að segja að ég væri hvorki með eða á móti aflamarkskerfi.

Þú sagðir það áðan.

Það sagði ég ekki, hv. þm. Það sem ég sagði var að ég hefði aldrei tekið trú á kerfið. Það hefði aldrei orðið trúaratriði hjá mér að vera annaðhvort kvótamaður eða ekki kvótamaður því ég væri að reyna að forðast hina kerfislægu nálgun í þessum efnum. Við skulum þá bara lesa í gegnum þetta þegar þetta kemur prentað í þingtíðindunum. Varðandi það fylgiskjal sem fylgdi með þáltill. Alþb. fyrir ári síðan þá hefur það bara nákvæmlega þá stöðu sem þar var til stofnað. Það var fylgiskjal með tillögu. Og það var tillagan sem við flm. berum ábyrgð á. Fylgiskjalið var hvorki kynnt né ætlað að vera fram sett sem afgreidd stefna flokksins.

Virðulegur forseti. Það var fróðlegt að heyra hv. þm. afneita því fylgiskjali sem fylgdi tillögu flokksins á síðasta ári. Hv. þm. fór yfir það sem þingmaðurinn hefur sett fram, bæði í ræðu og riti um þetta mál. Þá vil ég minna hv. þm. á það að einhverjum vikum eða mánuðum, nú man ég ekki alveg tímasetningarnar, eftir að Alþb. lagði fram þáltill. sína með fylgiskjalinu, frv., þá kynnti hv. þm. þá stefnu sem sína á fundi um sjávarútvegsmál sem Háskólinn á Akureyri efndi til og hv. þm. var bæði með framsögu og sat fyrir í panelumræðum.

Tillagan var flutt á eftir ráðstefnunni.

Ef þetta var rangminni og tillagan flutt á eftir ráðstefnunni þá kemur nú heldur betur í ljós að hv. þm. hefur verið guðfaðir þessa tillöguflutnings sem hann var að afneita í ræðustól fyrir nokkrum mínútum.

Hæstv. forseti. Ég held að við, ég og hv. þm., þyrftum lengri tíma og kannski aðrar aðstæður til að fara út í þessa sögu ef við ætlum að fara í gegnum það með tæmandi hætti. Það er allt á sínum stað að fara í umræður um það. Ég endurtek bara að það dugar ekki og tommar ekki hjá hv. þm. að ætla sér að afgreiða þessi mál bara si svona í örstuttum andsvörum. Ég held að hv. þm. þurfi að rifja þetta betur upp. Hann greinilega misminnir nokkuð, m.a. um tímaröð atburða. Ég get lagt fram fyrir hann og afhent honum ef hann vill ræðu mína frá ráðstefnu Háskólans á Akureyri um sjávarútvegsmál. Ég man að ég lagði talsverða vinnu í þá ræðu og hún var allmikil að vöxtum. Þar rakti ég m.a. sögu sjávarútvegsstefnumótunar í Alþb., allt frá dögum Lúðvíks Jósepssonar og fram til dags dato. Sú þál. sem hefur verið gerð að umtalsefni af hv. þm. var síðan flutt nokkru síðar. Ég tel að þarna sé að tvennu að hyggja. Annars vegar er það svo að flokkar sem halda saman sem stjórnmálaflokkar eru auðvitað að móta sína stefnu og menn eru oft þátttakendur í málamiðlunum innan sinna flokka. Þar fyrir utan er það svo, a.m.k. í Alþb. en kannski ekki í Framsfl. af vissum ástæðum, að menn hafa leyfi til að hafa í sjálfu sér persónulegar skoðanir og áherslur í þeim málaflokkum. Ég hef nýtt mér rækilega það frelsi í mínum flokki á undanförnum missirum. Ég hef til að mynda skrifað blaðagreinar um öll helstu viðfangsefni sjávarútvegsmálanna á umliðnum missirum, um Þróunarsjóð sjávarútvegsins og fiskveiðistefnu, um úthafsveiðar og fjölmargar aðrar og birt það í Morgunblaðinu því Morgunblaðið tekur vel við umfjöllun um sjávarútvegsmál. Auðvitað er ég þar með að lýsa mínum viðhorfum og minni stefnu út af fyrir sig.  Hvernig eiga þingmenn að vinna? 

Hv. þm. er löngu búinn með tímann. Honum var mikið niðri fyrir.

Virðulegur forseti. Nú vill þannig til að sá sem hér stendur á eftir tvær ræður í þessari umræðu ef hann kærir sig um og hv. 4. þm. Norðurl. e. á eftir eina ef ég veit rétt. Við getum þess vegna tekið þessa umræðu fyrir áfram en ég sé í sjálfu sér ekki neina ástæðu til þess. Ég held að við í stjórnarandstöðunni ættum að beina kröftum okkar fyrst og fremst að stjórnarliðinu í sjávarútvegsmálum.

Ég fór ekki í andsvör við sjálfan mig.

Hv. þm. segist ekki hafa farið í andsvör við sjálfan sig. Það er alveg rétt en það hefur hins vegar verið þannig að þau skipti sem ég hef tekið til máls um sjávarútvegsmál í vetur þá hefur alltaf í það minnsta einn alþýðubandalagsmaður komið í andsvar og oftast tveir. Það er því líkt á komið hvað það snertir. En hv. þm. fannst ekki við hæfi að ég bæði um stefnu flokks hans eða hans í örstuttu máli en hafði samt undir lok sinnar ræðu gert þá kröfu til sessunautar síns, sem nú situr við hlið hans, að hann gerði í örstuttu máli grein fyrir stefnu Alþfl. í málinu. Virðulegur forseti. Ég ætla að beina máli mínu fyrst og fremst til hæstv. sjútvrh. sem í þessu máli, ef ég man rétt, hefur tekið einu sinni til máls. Hæstv. sjútvrh. hélt einn ræðustúf, frekar stutta ræðu, og sú ræða gekk fyrst og fremst út á skammir á Framsfl. og þá ræðumenn sem hefðu talað frá þeim flokki. Eða e.t.v. er ég að stökkva á milli mála, kannski var þessi ræða haldin í umræðunni um nefndina, það gæti verið og þá hefur hæstv. sjútvrh. ekkert talað í þessari umræðu. En alla vega var málið allt saman undir í þeirri umræðu og eina ræða hæstv. sjútvrh. sem hann hefur haldið í umræðunum um sjávarútvegsmál, sem hafa staðið í rúmlega tvo daga, 

Og entist ekki viku.


             Arnar Sigmundsson. Hann var í hópi atvinnumannanna.

Nú finnst forseta vera orðið heldur mikið spjall í salnum og biður hv. þm. að gefa ræðumanni hljóð.

Virðulegur forseti. Ræðumaður hefur út af fyrir sig ekkert við þetta að athuga.

En forseti hefur það.

Það gerir umræðurnar bara heimilislegri og styttir oft á tíðum langar nætur að menn geti haft orðaskipti á þennan hátt. En þetta voru hóparnir sem hæstv. sjútvrh. sá ástæðu til að ræða við úr ræðustól og það ekkert í neinum vinsamlegum tón. Í gegnum tíðina hafa kannski öðrum fremur Framsfl. og hluti Sjálfstfl., sá hluti sem hæstv. ráðherra mun nú líklega tilheyra, borið hitann og þungann af því að koma í gegn þeim málamiðlunum sem hér hafa verið gerðar í sjávarútvegsmálum. Það eru kannski hin sögulegu tíðindi í þessari umræðu, svo ég grípi nú til orðatiltækja hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar sem reynar er hættur að sjást í þingsölum. Það eru kannski hin sögulegu tíðindi í þessu máli. Eftir ræðu hv. 4. þm. Vesturl. í dag get ég bara ekki gert annað en að óska hæstv. sjútvrh. til hamingju með nýja samstarfsaðila í þessu máli. Við því er í sjálfu sér ekkert að gera. Þeir eru saman í ríkisstjórn. En það gengur náttúrlega ekki að 2. umr. um stjórn fiskveiða ljúki án þess að hæstv. sjútvrh. segi eitt einasta orð. Það segir kannski mesta söguna um stöðu hæstv. sjútvrh. í þessu máli, það sé búið að reka hann svo út í horn að hann treysti sér ekki lengur til að taka til máls þegar rætt er um sjávarútvegsmál í þingsölum. Hæstv. sjútvrh. sagði í þeirri ræðu sem hann flutti, reyndar ekki í þessu máli heldur um samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna, að þetta væri eina leiðin. Það væri ekki sátt um neitt annað. Það hefur verið margrakið í þessari umræðu um hvað þessi sátt er. Þetta virðist vera sáttagerð við eina stétt, sáttagerð við sjómenn. Þó vil ég leyfa mér að draga í efa, og geri það m.a. af viðræðum mínum við sjómenn, að allir sjómenn séu sáttir séu við þennan gjörning. Það er svo forustumenn sjómanna í heilu landshlutunum segja hreint út að þar tíðkist ekkert af því sem menn kalla kvótabrask. Ég minni á ummæli forustumanna verkalýðsfélaga víða á landinu, síðast í Dagblaðinu í gær. Þá var ekki meiri sáttatónn í formanni Verkamannasambandsins en svo að hann benti á það að frá og með næstu áramótum væru samningar lausir. Það væri þá þrautalending landverkafólks að láta reyna á þetta mál í tengslum við kjarasamninga. Er þá ekki komin upp nákvæmlega sama staðan og var um síðustu áramót gagnvart sjómönnum? Virðulegur forseti. Ég hlýt að varpa þeirri spurningu til hæstv. sjútvrh.: Er ekki full ástæða til þess að láta frekar reyna á það hvort ekki er hægt að finna leið til meiri sátta í málinu? Ég geri mér fullkomlega ljóst að hér er um svo flókið og viðkvæmt hagsmunamál að ræða að það verður aldrei leyst þannig að allir aðilar verði fullkomlega sáttir. Hæstv. ráðherra gerði mjög mikið mál úr þeim athugasemdum sem atvinnumannahópurinn hafði gert við frv. Nú er það svo að Þjóðhagsstofnun sendi frá sér plagg í dag sem er nokkuð sérstakt að vísu. Það er svona slegið úr og í í málinu og mér finnst þetta plagg að mörgu leyti þess eðlis að Þjóðhagsstofnun eigi ekki að senda frá sér plögg öðruvísi en að vinna þau meira. Hitt er alveg rétt að mjög margt af því sem sett er fram er matsatriði. Það er athyglisvert þegar atvinnumennirnir segja að vegna samdráttar í úthafsveiðum geti tapast allt að 1.500 störf. Þjóðhagsstofnun segir að þetta sé nokkuð vel í lagt. Hún segir ekkert um það hvað hún telji að mörg störf tapist. Mín máltilfinning segir mér að ef einhver segir að 1.500 sé nokkuð vel í lagt þá væri þetta líklega svona 1.000--1.200. Ef við rýnum aðeins í tölur Þjóðhagsstofnunar þá er hægt að reikna það út út frá því sem þeir setja þar fram að þetta séu 1.000 manns. Það er alveg rétt að það er þá nokkuð vel í lagt að áætla að það séu 1.500 en Þjóðhagsstofnun staðfestir hér að hvað þetta atriði snertir geti verið um að ræða að það tapist 1.000 störf.  ,,Þá er fullyrt að ef úthafsveiðar sem skila 5 milljarða tekjum falli brott þá muni 1.500 störf tapast. 5 milljarðar eru 10% af aflaverðmæti fiskiskipaflotans en þar starfa tæp 7 þús. manns. Það er því nokkuð vel í lagt að áætla að 1.500 störf tapist af þessum sökum. Í greinargerð atvinnumanna er áætlað að alls tapist 5 þús. störf vegna samdráttar í úthafsveiðum, þ.e. heildarfjöldi starfa sem tapast vegna samdráttar í fiskveiðum verði rúmlega þrefaldur samdráttur starfa í fisveiðum. Í spálíkönum Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að sá fjöldi starfa sem tapist í heild sé 1,5-faldur sá fjöldi starfa sem tapast í fiskvinnslu.`` Þetta er að vísu hægt að reikna út á tvennan hátt. Ég gerði þetta einfaldlega með því að taka 10% af 7 þús. og margfalda það með 1,5. Það er um 1.000. En af þeim tölum sem hér eru, annars vegar þeim sem tapast í sjó og hins vegar þeim sem tapast í landi, er rökréttara að draga þá ályktun að Þjóðhagsstofnun reikni dæmið þannig að fyrst tapist 700 störf við veiðarnar og síðan sú tala sinnum 1,5 sem er um 1.000 þannig að þarna sé um að ræða um 1.700--1.800 störf. Þannig er hægt að reikna það út úr þessum tölum, hv. þm. Það er vissulega nokkur munur á 1.750 og 5.000. Þó það væri ekki nema 1.750, hv. þm. Jóhann Ársælsson, þá er þar um að ræða mjög alvarlegan hlut. Þjóðhagsstofnun setur þetta að vísu fram á mjög óskýran hátt en ef maður rýnir í tölurnar og rýnir í það sem þær segja þá er þetta líklegasta niðurstaðan. Hins vegar eru það óviðunandi vinnubrögð af Þjóðhagsstofnun að setja þetta ekki fram á skýrari hátt úr því að hún fór á annað borð í það að birta hluta af þeim forsendum sem þeir vinna eftir og segja okkur hvaða reiknitölur þeir nota. Þetta ættu þeir að hafa í huga sem hafa talið sig geta notað þetta plagg til að slá öll vopn úr höndum atvinnumannanna. Virðulegur forseti. Það sem ég ætlaði að víkja að í þessu sambandi er 15% reglan sem við framsóknarmenn fengum óvæntan stuðning við í dag að væri ekki réttmæt þegar hv. 11. þm. Reykn., Petrína Baldursdóttir, lýsti því yfir í ræðustól að hún hefði miklar efasemdir um að það væri rétt að staðið að setja þessa þrengingu inn í framsalsreglurnar. Hv. þm. hefur væntanlega rætt við útgerðarmenn og sjómenn á Suðurnesjum. Hv. þm. lýsti því líka yfir á mjög málefnalegan og heiðarlegan hátt að á meðan menn hefðu ekki sýnt fram á annað betra hlytu þeir að vinna eftir því kvótakerfi sem nú væri við lýði. --- Nú sakna ég hv. þm. Gunnlaugs Stefánssonar, 5. þm. Austurl., talsmanns Alþfl. í sjávarútvegsmálum, en ég vona að hann eigi eftir að koma aftur í þingsal. En hér kemur hv. þm. --- Ég var að vitna í góða ræðu hv. 11. þm. Reykn. í dag en síðan í andsvörum lýsti hún því yfir að á meðan menn hefðu ekki sýnt fram á annað betra þá hlytum við að vinna eftir því kvótakerfi sem nú væri við lýði. Hv. þm. sagði á heiðarlegan og hreinskilin hátt að Alþfl. hefði ekkert annað fram að færa í málinu. Hún var í raun að lýsa því yfir, hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson, að kenningar Alþfl. um að það væri hægt að stýra fiskveiðunum með auðlindaskatti væru algjörlega óútfylltar. Og ég vil leyfa mér að spyrja hv. þm.: Hvernig ætlar Alþfl. að stýra með veiðileyfagjaldi? Það er bara einföld spurning: Á það að vera þannig að menn verði látnir greiða aflagjald á úthlutaða kvóta eða á að vera frjálst uppboð á veiðiheimildunum? Ég geri ekki kröfu til að hv. þm. svari öðru heldur en þessu beint. Virðulegur forseti. Nú missi ég þá út til skiptis, talsmenn Alþfl. og hæstv. sjútvrh. en ég hafði ætlað að ljúka þessari umfjöllun minni um 15% regluna á því að setja það fram sem mitt sjónarmið að á margan hátt væri betra að nálgast það sem menn ætluðu að nálgast með 15% reglunni, en ég tel misráðið hvernig menn ætla sér að fara þá leið, með því að setja lágmarkskvóta á skip. Það er mín skoðun að með því móti getum við náð málamiðlun sem sé miklu nær því að geta sætt sjónarmið sjómanna, fiskvinnslunnar og útgerðarmanna í dag. Ég tel, virðulegur forseti, að ef einhver slík leið er til sem getur betur sætt sjónarmið sjómanna, útvegsmanna, fiskvinnslunnar og landverkafólks þá beri okkur að skoða það. Það sé skylda Alþingis að gerð verði tilraun til að ná frekari sáttum í þessu máli.

Þá fáum við okkur kaffi.

Nú ætlar hv. þm. Gunnlaugur Stefánsson að fá sér kaffi. Hv. þm. átti við mig nokkurn orðastað um smábáta í ræðu sinni að nóttu til fyrir nokkrum nóttum. Mér fannst hann afvegafæra nokkuð mín sjónarmið í því máli. Ég hef þá einföldu skoðun í því máli að ekki sé nokkur einasta vitglóra í því að taka frá 22 þús. tonn af þeim rúmlega 150 þús. sem við megum veiða af þorski og segja að þann hluta meigi ekki veiða á aðra báta en þá sem eru 6 lestir og minni. Þetta er svo glórulaust að það nær ekki nokkurri átt. Hins vegar er hægt að skoða hvort geti verið skynsamlegt að taka einhvern hluta af aflanum, hugsanlega allt að 20 þús. tonn á króka og handfæri. En að binda í lög að það verði að gerast á báta sem eru 6 tonn eða minni er algjörlega glórulaust á meðan þeir bátarnir sem eru þó í betri færum til að sinna þessu, bátar í kringum 10 tonn, standa á hleinum uppi á fjörukambi. Þetta er það sem stjórnarmeirihlutinn ætlar og vill lögfesta núna.

Og Framsfl. lagði grunninn að.

Hv. þm. segir að Framsfl. hafi lagt að þessu grunn.

En kláraði ekki.

Það var skoðun Framsfl. í allri þessari umræðu á síðasta áratug að við ættum að byggja á aflamarkinu. Ég held að þeir sem á árunum 1983--1984 höfðu atvinnu sína af smábátaútgerð væru betur staddir ef það hefði strax verið sett aflamark á allan flotann. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið af misskilinni umhyggju fyrir þeim hluta flotans sem talsmenn þess að ekki mætti setja aflamark á þá vörðust því og hafa varist því enn. Það voru ekki framsóknarmenn, hv. þm., og það veit þingmaðurinn mætavel. Ég hef einnig sagt úr ræðustól að sú ákvörðun sem nú er búið að taka þýðir ein og sér að þorskheimildir aflamarksskipa í upphafi næsta árs miðað við óbreytt heildaraflamark verði að lækka um um það bil 8%. Það hefur enginn hrakið við þessa umræðu. Þar á meðal 10 tonna bátarnir. Ég er sannfærður um að það á eftir að heyrast hljóð úr horni þegar þetta kemur fram á haustdögum. Virðulegur forseti. Ég ætla síðan að ljúka mínu máli, sem hefur reyndar ekki verið mjög langt, á því að fara í gegnum afar sérstakan þátt í umræðunni í dag sem hefur nánast gengið út á það að ef mönnum hefur flogið sá möguleiki í hug að menn færu að flytja fisk eftir þeim vegum sem menn hafa verið að byggja upp á undanförnum árum þá hefðu menn líklegast ekki stutt þá aðgerð.

Það verður að fá samgrh.

Nú hefði eiginlega þurft að fá hv. þm. Gísla S. Einarsson hingað en ég býst við að hv. þm. hafi notfært sér samgöngubæturnar og rennt til síns heima í kvöld.  Virðulegur forseti. Það væri í sjálfu sér hægt að halda lengri ræðu en ég sé ekki ástæðu til þess. Það sem varð þess valdandi fyrst og fremst að ég kvaddi mér hljóðs var að hæstv. sjútvrh. hafði ekki sagt eitt einasta orð í umræðunni. Við erum í sjálfu sér engu nær um skoðun hæstv. ráðherra og um það hvort þær umræður sem hafa farið fram í þinginu hafa farið fram úti í þjóðfélaginu um þau sjónarmið sem hafa verið sett fram af áhrifamiklum aðilum eins og Verkamannasambandinu og af hópi manna sem af dugnaði og ég vil segja miklum heilindum hafa staðið í því að byggja upp fyrirtæki sem hafa verið að eflast og fjölga sínu starfsfólki. Það kann vel að vera að þeim aðilum hafi verið svo brugðið og svo mikið niðri fyrir þegar þeir sáu framan í tillögur ríkisstjórnarinnar að þeir hafi farið nokkuð offari í sínum málflutningi. Það breytir hins vegar engu um það að í grundvallaratriðum er það rétt sem þeir aðilar hafa sett fram. Enda eru það aðilarnir sem hafa reynslu og þekkingu. Það eru ekki aðrir aðilar sem eru í betri færum til þess að meta áhrif þessara tillagna en þeir aðilar sem standa að atvinnumannahópnum. Ég tel að það séu ekki aðrir íslenskir aðilar í betri færum til þess. Þegar þeir eru auk þess studdir af verkalýðsfélögum á þeim stöðum þar sem þeir vinna og reyndar af Verkamannasambandinu í heild þá er það skylda okkar að taka tillit til þessara sjónarmiða. Við hljótum að leita eftir því við hæstv. sjútvrh. í lok þessarar umræðu hvort hæstv. ráðherra er tilbúinn að taka eitthvert tillit til þessara aðila.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm. Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni að það þurfi að taka tillit til og hlusta á svokallaða atvinnumenn sem sendu frá sér plagg um áhrif þessara breytinga á sjávarútveginn. En ef maður les það plagg sem þeir sendu frá sér þá draga þeir tilteknar ályktanir á grundvelli ákveðinna forsendna sem þeir setja fram og ályktanir geta aldrei orðið betri heldur en þær forsendur sem þeir gefa sér fyrir þeim ályktunum. Og það hefur komið berlega í ljós í umræðum bæði í þingsalnum og eins í nefndinni að þær forsendur sem þeir byrja á að gefa sér standast ekki og þess vegna standast ekki ályktanirnar heldur. Þetta á t.d. við um úthafsveiðarnar og ekki síst vegna þess að veiðiskyldan er einmitt minnkuð fyrir þau skip sem eiga að stunda úthafsveiðar. Áhrifin af þeim takmörkunum á framsali sem um ræðir í brtt. eru hvergi nærri því slík að þau takmarki á einn eða annan hátt úthafsveiðarnar. Þess vegna er í sjálfu sér engin ástæða til að draga þær ályktanir sem þeir gera um fækkun starfa. Þvert á móti má búast við því að störfum geti fjölgað frekar en hitt á íslenskum skipum ekki síst ef þau skip sem verið er að tala um að fái að koma inn á íslenska skipaskrá fá að koma inn. Þá treysti ég því að Framsfl. muni styðja það af miklum heilindum.

Virðulegur forseti. Ég benti á það í ræðu minni áðan að við hefðum álitsgerð Þjóðhagsstofnunar sem segði að vísu ekki að það töpuðust 5 þús. störf vegna samdráttar í úthafsveiðum heldur, ef maður tekur þeirra forsendur og reiknar út frá þeim, 1.700--1.800. Það fer því ekkert á milli mála að menn eru sammála um þetta. Ég hygg reyndar einnig að hv. þm. sé sammála mér í því að viðskiptin tonn á móti tonni hafi dregið mjög úr útflutningi á óunnum fiski. Það er alveg ljóst að aðilar málsins eru engan veginn sammála á þessu stigi núna um hvað fyrirhuguð lagasetning þýðir hvað þetta snertir. Ég tel því að kjarninn í því sem atvinnumannahópurinn setti fram standist þó menn geti greint á um það í stærðum hverjar afleiðingarnar verði. Það er alveg rétt hjá hv. þm. að það getur farið svo að störfum við fiskveiðar fjölgi eitthvað ef tillögur ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga. En ég er ansi hræddur um að ef það gerðist út frá þeim forsendum sem þar eru gefnar mundu tekjurnar lækka verulega fyrir hvern einstakan sjómann ef ganga á þá braut, sem er verið að marka með þessum breytingum, að þrengja framsalsheimildirnar verulega og skylda hvert skip til að veiða í meira mæli sínar heimildir sjálft.

Virðulegur forseti. Það er ljóst að það er ekki verið að þrengja framsalsheimildirnar verulega. Það eina sem stendur á milli Framsfl. og Sjálfstfl. í þessu máli sem máli skiptir er spurningin um kvótabankana. Það er algjörlega hægt að lifa við að þeir hverfi og stunda öll viðskipti með aflaheimildir með hagkvæmum hætti án þess að hafa kvótabanka. Ég skil satt að segja ekkert í því að framsóknarmenn skuli þurfa að láta það standa fyrir sér. Það er líka ljóst að viðskiptin tonn á móti tonni verða heimil. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir þau. Spurningin snýst fyrst og fremst um verðlagninguna á fiskinum í þessum viðskiptum. Á þeim málum verður tekið í samstarfsnefndinni. Það liggur fyrir að það er orðið nokkuð afmarkað um hvað verið er að deila og ekkert sem kemur í veg fyrir að þessi viðskipti geti gengið áfram og hagkvæmni ríkt í þessu kerfi. Það er hins vegar ekki hægt að hlunnfara sjómenn eftir að þetta er komið á fót. Þess vegna er engin ástæða til að vera að draga upp svona grýlumynd. Hv. þm. kemur með ákveðna spá sem hann þykist trúa varðandi fækkun starfa og ég vil spyrja hann: Er hv. þm. tilbúinn til þess næsta haust þegar við komum saman á Alþingi aftur að standa upp og gera talningu á því hversu mörg störf nákvæmlega hafa tapast þegar búið verður að afgreiða þessi lög? Ég er handviss um að það verður ekki eitt einasta starf sem tapast heldur mun störfum fjölga ef þau skip fá að koma inn á íslenska skipaskrá og vera undir íslensku flaggi sem eru að bíða fyrir utan en við erum að reyna að koma inn á skrána. Ég vona að hv. þm. hjálpi til við að koma þeim inn og vil gjarnan fá að heyra hans afstöðu til þess.

Virðulegur forseti. Afstaða mín gagnvart því hvort þau skip sem hafa verið keypt notuð til landsins fá að koma inn á skipaskrá liggur fyrir í þingtíðindum þar sem sá sem hér stendur flutti fyrirspurn um það mál til samgrh. í vetur. Varðandi það hvort ég sé tilbúinn að standa að þessu með hv. þm. og koma svo í haust og telja hverju það hefur breytt, virðulegur forseti, er einfalt mál: Ég er ekki tilbúinn til þess. Ég er ekki tilbúinn til að fara í tilraunastarfsemi með það með hv. þm. Það liggja engin rök til þess að Alþingi fari í einhverja tilraunastarfsemi með það hvað störfum fækki mikið eftir þessum tillögum. Það er skylda Alþingis að koma til móts við þau sjónarmið í þjóðfélaginu sem hafa komið fram í umræðunni síðustu daga. Ég er sannfærður um að það er hægt að finna málamiðlun sem þeir aðilar sem ég nefndi áðan, sjómenn, útvegsmenn, fiskvinnsla og landverkafólk, geta sæst mun betur á heldur en það sem hæstv. ríkisstjórn er með á ferðinni núna. En það er ekki hægt vegna þess að samkomulagið skal blífa. Málið snýst nefnilega um það að sýna fram á að hæstv. ríkisstjórn geti afgreitt þetta mál í þinginu, ekki um hina efnislegu niðurstöðu. Ef það snerist um hina efnislegu niðurstöðu mundu menn fara ofan í málið núna með tilliti til ábendinga atvinnumannahópsins, Verkamannasambandsins og LÍÚ, svo ég nefni einhverja aðila.

Hæstv. forseti. Mér hefur fundist svolítið undarlegt að heyra í hv. þm. Framsfl. í kvöld þegar þeir hafa verið að vitna í skýrslu Þjóðhagsstofnunar.  Síðan segir: ,,Í greinargerð atvinnumanna er áætlað að alls tapist 5.000 störf vegna samdráttar í úthafsveiðum, þ.e. heildarfjöldi starfa sem tapast vegna samdráttar í fiskveiðum verði rúmlega þrefaldur samdráttur starfa í fiskveiðum. Í spálíkönum Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir því að sá fjöldi starfa sem tapast í heild sé um 1,5-faldur sá fjöldi starfa sem tapast í fiskveiðum.`` Þarna er sem sagt eingöngu verið að vitna í það sem stendur í plöggunum hjá atvinnumönnunum en ekki tekin nein afstaða til þess út frá hvaða fjölda á að ganga til að reikna þetta. En hv. framsóknarmenn hafa fullyrt að þeir geti fundið út úr þessu tölu. Ég hef ekki með nokkru móti séð hvernig það á að vera hægt nema að einhver forsenda sé gefin og Þjóðhagsstofnun hefur vikið sér undan því að gefa þessa forsendu.

Virðulegur forseti. Það er hárrétt, Þjóðhagsstofnun hefur vikið sér undan því og það er eitt af því sérkennilega í þessu plaggi. Hún birtir hins vegar töluna 5 milljarða, sem er tekin úr plaggi atvinnumannahópsins, og gerir ekki í sjálfu sér athugasemdir við hana. Hún segir hins vegar að þarna sé nokkuð vel í lagt varðandi margfeldistölu. Þegar menn segja að 1.500 sé nokkuð vel í lagt þá segir mín máltilfinning mér að ef það væri nokkuð vel í lagt þá væru menn að velta fyrir sér 1.000--1.200. Síðan geta menn reiknað út frá þessum forsendum. Því miður setur Þjóðhagsstofnun þetta það óljóst fram að það er ýmist hægt að fá töluna 1.000 eða 1.700 eftir því hvort maður tekur bara 10% af 7 þús. og margfaldar það með 1,5 eða hvort maður tekur 700 manna hópinn, sem eru þeir sem vinna við að ná aflanum, og margfaldar hann síðan með 1,5 til að fá heildartöluna. Ég átta mig ekki fullkomlega á því út úr þessu en annaðhvort hlýtur að vera samkvæmt þeim tölum sem Þjóðhagsstofnun gefur upp.

Hæstv. forseti. Ég verð bara að segja það enn og aftur að ég tel engan veginn hægt að taka neina tölu út úr því sem Þjóðhagsstofnun er þarna að segja. Það er hvergi gefin vísbending um það í raun og veru hvaða stærðir séu þarna á ferð. Og það er algjör spádómur sem hv. þm. var að fara með áðan um þetta efni. Hv. þm. talaði áðan um flutning á fiski sem hv. 4. þm. Vesturl. hafði nefnt. Mér er nokkurn veginn kunnugt um afstöðu og skilning hv. 4. þm. Vesturl. á þessum málum og ég tel að það hafi orðið nokkur misskilningur á milli hans og hv. 6. þm. Norðurl. e. þegar þessi mál voru rædd hér í dag. Ég held að hvorki honum né öðrum hafi dottið í hug að það ætti að setja hindranir á vegi til að hindra flutning á fiski en bæði honum og mér og mörgum öðrum hefur dottið í hug að það þyrfti að koma á skipulagi sem væri eðlilegra en nú er í verslun með fisk og veiðiheimildir og annað þurfi nú ekki til þannig að það verði farið að vinna fisk á heimaslóðum í sumum þorpum um landið sem ekki er gert núna þar sem fiskvinnsla hefur lagst af einmitt vegna þessara flutninga á fiski sem byggjast á lægra hráefnisverði heldur en gengur á milli aðila. Þetta tel ég að skipti þarna máli. Síðan langar mig til að bæta því við þar sem hv. þm. hældist um í ræðustólnum vegna þess að Framsfl. hefði lagt vegi um allt land, að þá munu nú vera komin tíu ár síðan Framsfl. hafi átt samgrh. og á þeim tíu árum hefur kannski orðið hvað mest bylting í bundnu slitlagi, a.m.k. á vegum.

Virðulegur forseti. Menn eru hættir að tala um framsóknaráratuginn heldur er talað um framsóknaráratugina og þá skilst manni að Framsfl. sé ætlað allt sem þá hefur gerst til góðs eða ills á þeim árum, aðallega kannski ills þegar verið er að tala um framsóknaráratugina að vísu í neikvæðri merkingu. Ég er hins vegar afar stoltur af framsóknaráratugunum. Varðandi það sem hv. þm. sagði um skýrslu Þjóðhagsstofnunar þá liggur alveg fyrir að þeir gefa okkur upp þann valkost að reikna út að úthafsveiðarnar, sem eru 10%, ef við tökum þessa 5 milljarða sem 10% af veiðunum þá þýðir það 700 manns. Síðan er svolítið erfiðara að átta sig á hvað maður á að margfalda með 1,5. En þessar forsendur eru þarna sannarlega og skjalfestar af Þjóðhagsstofnun þannig að við þurfum í sjálfu sér ekki að deila um það.

Herra forseti. Eins og fram hefur komið í máli tveggja síðustu hv. ræðumanna hafa þessar umræður staðið alllengi og á móti því verður ekki mælt. Þær hafa að minni hyggju verið um flest málefnalegar og einkar gagnlegar fyrir það viðfangsefni sem hér er til umræðu og skiptir mjög miklu máli fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Fram hjá því er þó ekki hægt að horfa að þótt umræðurnar hafi verið langar hafa þær bætt fáu nýju við. Og þó að það sé yfirleitt þannig um hv. 6. þm. Norðurl. e. að ræður hans séu bæði ferskar og sífrjóar þá breytti síðasta ræða hv. þm. engu í þessu efni. Það má á vissan hátt segja að umræðan um samstarfsnefndina og breytingar á lögum um greiðslumiðlun hafi kallað fram öll meginsjónarmiðin sem hér er fjallað um og tekist á um við afgreiðslu þessara mála á þessu vori. Enda eru þessi frv. í sjálfu sér ein heild og ekki óeðlilegt að einmitt í þeirri umræðu hafi öll meginsjónarmiðin komið fram. Það er vissulega svo sem hér hefur komið fram í máli hv. þm. að það verður seint fundin sú útfærsla á aflamarkskerfinu að allir verði á eitt sáttir, ekki síst við þær aðstæður þegar afli er takmarkaður þá hljóta mismunandi hagsmunir byggðarlaga og útgerðarflokka að togast á og menn mæla fyrir þeim hagsmunum þó þá greini e.t.v. ekki á um grundvallaratriði við fiskveiðistjórnunina. Það er mjög mikilvægt á hinn bóginn, þótt útilokað sé að sætta alla, að freista þess að ná sem víðtækastri samstöðu um þessi efni. Það er ekkert launungarmál að verkfallsátök sjómanna og útvegsmanna í vetur hafa sett nokkuð mark sitt á umræðuna og þær úrlausnir sem liggja fyrir til umræðu og sú viðleitni að ná sátt þar á milli hefur ráðið talsverðu um þær tillögur sem hér liggja fyrir til umræðu. Ég geri ekki lítið úr viðleitni hv. þm. Framsfl. til að ná enn frekari sátt í þessu efni, geri á engan hátt lítið úr þeirri viðleitni, virði hana miklu fremur því ég veit að hún er borin fram af heilum hug og vilja til þess að við getum búið við öruggt stjórnkerfi og markvissa fiskveiðistjórnun. Hitt er ljóst að sú tillaga sem hv. þm. Framsfl. hafa borið fram í þeim tilgangi að finna betri málamiðlun er ekki fullnægjandi eða aðgengileg í þessu tilliti. Enn hefur sú tillaga ekki komið fram sem geti leyst það ákvæði af hólmi sem hefur helst verið deilt um, eða svonefnda 15%-reglu. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þá gagnrýni sem hér hefur verið vikið að og kom frá svokölluðum atvinnuhópi. Ég fjallaði um það í umræðunni um samstarfsnefndina fyrst og fremst vegna þess að það hafði komið mér á óvart að einmitt þessir menn skyldu rökstyðja málflutning sinn með þeim hætti sem þeir gerðu. Ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma á þessu stigi né heldur þær athugasemdir sem Þjóðhagsstofnun hefur lagt fram af því tilefni. Þær skýra mætavel þá stöðu sem uppi er í þessu efni. Ég vænti þess á hinn bóginn að sú umræða sem hér hefur farið fram og staðið þetta lengi skili okkur fram á við í þessu efni og að hv. þm. hafi skilning á nauðsyn þess að ljúka verður afgreiðslu þessara mála nú á vorþingi til þess ekki síst að tryggja nokkuð öryggi um fiskveiðistjórnunina og lausn á þeim vanda sem upp kom í verkfallsátökum útgerðarmanna og sjómanna.

Virðulegur forseti. Það verður að segjast alveg eins og er að það var allt annar tónn í þessari ræðu en þeirri sem hæstv. sjútvrh. flutti þegar við ræddum um samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna. Ég gat ekki skilið ræðu hæstv. ráðherra öðruvísi en svo að hann væri tilbúinn til þess að skoða breytingar til málamiðlunar sem væri hægt að ná frekari sátt um. Hæstv. ráðherra sagði að brtt. Framsfl. væru ekki fullnægjandi. Ég bendi á að tillögur Framsfl. voru ekki fram settar sem heilsteypt stefna heldur fyrst og fremst til að reyna að laga, þó í litlu væri, þær brtt. sem stjórnarmeirihlutinn var búinn að setja fram. Vissulega er það svo að ef aðrar fyndust betri hef ég ekki trú á að stæði á framsóknarmönnum að skoða þær. Ég vil því spyrja hæstv. sjútvrh. beint hvort ráðherrann telji að einhvers konar útfærsla á lágmarkskvóta á skip gæti nálgast það markmið sem 15% reglunni var ætlað að gera á þann hátt að bæði fiskverkendur og sjómenn og þar af leiðandi útgerðarmenn og landverkafólk um leið gæti séð í þeirri útfærslu leið sem væri því frekar að skapi.

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. 6. þm. Norðurl. e. vil ég aðeins segja að ég veit í sjálfu sér ekki neitt frekar hvað felst í hans hugmynd en í fljótu bragði sé ég ekki lausn í henni þó að allar hugmyndir megi að sjálfsögðu athuga frekar og skoða.

Virðulegi forseti. Þannig háttar til að okkur er sagt að það eigi að fara að ljúka störfum þingsins einhvern tíma á næstunni, a.m.k. hef ég ekki frétt af því að það standi til að þing verði samfellt fram á þann 17. júní þegar meiningin er að menn hittist kannski hvort eð er. Ástæðan til að ég kvaddi mér hljóðs er sú að ég frétti að það hefði verið felldur niður fastur fundur í heilbrn. þingsins. Það finnst mér nokkuð sérkennilegt með hliðsjón af því að fyrir nefndinni liggur frv. um málefni aldraðra sem er gott samkomulag um og við alþýðubandalagsmenn höfum lagt mikla áherslu á að fái afgreiðslu á þessu þingi ef nokkur kostur er. Þess vegna vil ég biðja hæstv. forseta um að hlutast til um að það verði kannað hvort ekki er hægt að kalla saman fund í heilbrn. þannig að þar verði, eins og annars staðar, afgreidd þau mál sem þingmenn og ráðherrar hafa lagt sérstaka áherslu á. Við höfum í þeim nefndum sem ég þekki til, t.d. bæði í menntmn. og iðnn., gengið býsna langt í því að hreinsa borðið eftir þennan vetur og ég fer fram á það að hæstv. forseti kynni sér það hvernig þessi mál standa hjá hv. heilbr.- og trn. og formanni hennar. Ég hef á skotspónum sögusagnir um að ástæðan fyrir fundarfallinu sé sú að menn vilji braska með mál í lok þingsins og vilji gjarnan sjá fyrir endann á lyfjamálum áður en önnur mál eru tekin fyrir í nefndinni. Ég vísa svona aðferðum á bug þó að þær kunni að tíðkast einhvers staðar.

Forseti hefur heyrt þessar ábendingar frá hv. þm. og mun kynna sér málið frekar.

Virðulegur forseti. Hér er til 2. umr. frv. til laga um stjórn fiskveiða. Heitið er gamalkunnugt frá fyrri þingum og oft sem þreyttar hafa verið langar umræður um þetta efni sem gjarnan er skipt í þætti fyrir og eftir kvóta, þ.e. frá því að núv. fiskveiðistjórnunarkerfi var upp tekið 1984 og það stjórnkerfi sem áður var notað í því sambandi. Ég ætla, virðulegur forseti, þar sem ég hef ekki tekið þátt í umræðu um þetta mál áður að fara yfir nokkra þætti þess, tengsl þess við stöðu atvinnumála í landinu og atvinnuleysið sem hér ríkir, stöðuna að því er varðar ástand fiskstofnanna og spurninguna um fiskvernd, stöðuna út á við gagnvart Evrópusambandinu og þau miklu tíðindi sem voru að gerast um síðustu helgi á miðstjórnarfundi Framsfl. í þeim efnum. Þau tíðindi tengjast þessu máli beint þar sem það kerfi sem við búum við í stjórn fiskveiða varðar samskiptin út á við, spurninguna um það hvernig það fellur inn í samninga við aðrar þjóðir, ekki síst spurninguna um samskiptin við Evrópusambandið sem er nú að fá á sig verulega aðra mynd eftir það sem gerðist um og fyrir síðustu helgi og túlkað hefur verið síðan sérstaklega af nýrri forustu í Framsfl. Hér eru á ferðinni, virðulegur forseti, tengt þessu máli og enn frekar spurningunni um samskipti við Evrópusambandið, veðrabrigði í íslenskum stjórnmálum sem gæta kann lengi. Það hefur verið boðað af fleiri en einum forustumanni stjórnmálaflokka að þetta hljóti að verða meginefnið í komandi alþingiskosningum sem menn eru, virðulegi forseti, að biðja um sumir hverjir að fari fram þegar á komandi hausti þó margir hefðu vafalaust kosið að þær kæmu fyrr. Það er því, virðulegi forseti, af nógu að taka í sambandi við umræður um þetta mál eins og þau standa. Ég ætla fyrst að fara yfir nokkur atriði sem snúa beint að frv. og því stjórnkerfi fiskveiða sem verið er að festa í sessi áfram, kvótakerfið, þó með þeim takmörkunum sem tillögur standa um að settar verði inn í þetta kerfi til vissrar hömlunar sem geta verið álitaefni í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Við alþýðubandalagsmenn vorum andstæðir þessu stjórnkerfi eins og það var sett fram 1984 af þáv. ríkisstjórn og þáv. hæstv. sjútvrh. og börðumst gegn margvíslegum ágöllum á því og settum fram okkar tillögur um það efni. Í því sambandi minni ég á tillögur flokksins um byggðakvóta til þess að koma í veg fyrir að grundvelli yrði kippt undan heilu sjávarplássunum í landinu. Það var um 1987 sem þær tillögur voru settar fram og við erum enn með það á stefnuskrá okkar og í tillögum okkar að andæfa gegn mörgum þáttum í þessu stjórnkerfi, þeirri markaðsvæðingu sem það felur í sér með þeim hrikalega afleiðingum sem það mun hafa fyrir sjávarútveginn í landinu og byggðina í landinu ef það færi að þróast áfram með þeim hætti sem efni standa til samkvæmt ákvæðum þessa stjórnkerfis. Ég vil taka það fram, virðulegur forseti, að það er auðvitað hægt að hugsa sér margháttuð kerfi í sambandi við takmörkun á hámarksafla og hámarkssókn í fiskstofna við landið. Ég hef ekki hafnað því að menn geti notast við aflamarkskerfi og að skipta afla niður á veiðiskip til þess að ná þessum markmiðum. Það var lengi vel meginaðferðin að því er varðaði botnfiskveiðarnar í stjórnkerfi fiskveiða á árunum fyrir 1990 á meðan framsalsheimldir í þessu stjórnkerfi voru takmarkaðar mjög verulega og áður en opnað var fyrir þær með þeim hætti sem gerðist 1990. Þá breytti þetta kerfi með vissum hætti um eðli og síðan hefur það verið að mala undir sig. Ég verð að segja það, virðulegi forseti, að eftir fáu sé ég eins mikið og því að láta mig hafa það að ljá þessum breytingum atkvæði mitt 1990 þegar við alþýðubandalagsmenn áttum sæti í ríkisstjórn og mjög var að okkur sótt í sambandi við þetta efni og sá sem hér stendur hafði margan málstað að verja og taldi ekki á það bætandi í þeirri stöðu sem var í stjórnarsamstarfinu vorið 1990, að mig minnir, sem þetta uppgjör fór fram. Þá voru hlutirnir þannig, og það segi ég vegna þess sem hér hefur verið rifjað upp í umræðunni, varðandi aðstöðu þingsins til að ræða þessi mál að ég held að menn ættu að fara yfir þær aðstæður sem mönnum voru búnar og skilyrði í neðri deild Alþingis þar sem 2 / 3 hlutar alþingismanna sátu á þeim tíma áður en sameinað var í eina málstofu. Þetta frv. kom úr efri deild þingsins þar sem það fékk sína mótun og afgreiðslu í rauninni og staldraði við í einn og hálfan sólarhring í þingsölum neðri deildar sem þá sat í þessum virðulega þingsal. Sjútvn. neðri deildar þingsins held ég að hafi fjallað um þetta mál með þeim afdrifaríku breytingum sem þá fóru fram í einn og hálfan klukkutíma. Hv. þm. Einar Guðfinnsson man þetta kannski betur því að ég held að hann hafi verið einn af mörgum sem áttu sæti í sjútvn. þingsins þá.

Því miður ekki.

Það er misskilningur, en hv. þm. sat þá á þingi, man ég eftir, og var eins og fleiri og sá sem hér stendur ekki ánægður með þau vinnubrögð sem okkur voru búin í sambandi við þetta afdrifaríka mál. Deilurnar sem staðið hafa um þetta stjórnkerfi hafa verið margvíslegar og það eru, virðulegur forseti, engin tök á því að vera að rifja það upp í einstökum atriðum í umræðum um þetta mál en ég vil nefna meginásteytingsefnin síðari árin eftir að þetta stjórnkerfi var sett á 1984. Það hefur öðru fremur varðað veiðar smábáta, aðstöðu smábáta til sóknar á miðin og veiðiheimildir til þeirra og það hefur varðað framsal aflaheimilda. Það eru í rauninni stóru deiluefnin hin síðari árin sem varða þetta stjórnkerfi fyrir utan þá sem hafa viljað slá aflamarkskerfið af sem slíkt og mælt með upptöku á gerbreyttri stýringu á veiðunum. Síðan, virðulegur forseti, hefur bæst við deilan um hlutaskiptin, það sem kallað er í daglegu tali kvótabrask, og þær tilraunir útgerðarmanna og fyrirtækja í sjávarútvegi til þess að fara fram hjá hlutaskiptakerfinu, hlunnfara sjómenn, gera þá að þátttakendum í kvótakaupum og það er vissulega ríkur þáttur þess máls sem við erum að ræða nú, virðulegur forseti. Það eru þessi þrjú atriði sem ég vil minna alveg sérstaklega á í sambandi við þessa umræðu. Þessu tengist síðan það stóra mál sem snertir 1. gr. gildandi laga um stjórn fiskveiða og sem snertir aðrar greinar og þróun þessa máls skattalega, út frá eignarréttarviðhorfum, spurninguna um raunverulega sameign þjóðarinnar á fiskveiðiauðlindinni og hins vegar yfirráð þeirra sem fá úthlutað eða kaupa sér aflaheimildir í raun yfir fiskveiðiauðlindinni og, eins og það hefur verið hjá okkur, án sérstaks endurgjalds en þar standa uppi deilur eins og menn þekkja. Umræðan snýst um ýmsa þætti, veiðileyfagjald og fleira sem ég hef ekki verið talsmaður fyrir eða ekki mælt með að upp yrði tekið. Við alþýðubandalagsmenn höfum frá því að þessi umræða hófst fyrstir manna á Alþingi og sá sem hér talar var fyrstur til þess að taka þetta mál upp í sambandi við fyrsta kvótafrv. sem hæstv. fyrrv. sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, mælti fyrir snemma á fyrri hluta síðasta áratugar. En þá var ekkert ákvæði í 1. gr. frv. um sameign þjóðarinnar og það má Alþfl. eiga, þó að fátt mæli hann nú af viti í þessum efnum, þá tók hann undir þetta þegar hann kom í ríkisstjórn 1987 og átti hlut að því við endurskoðun laganna þá að inn var tekið í þríhöfða stjórninni, þriggja flokka stjórninni sem þá sat, þetta ákvæði í 1. gr. Síðan horfa menn hins vegar upp á það að raunverulegt inntak þessa ákvæðis er sáralítið, er afar veikt, svo ekki sé fastar að orði kveðið og þó hefur verið reynt að styrkja það frá endurskoðun til endurskoðunar. Menn hafa út af fyrir sig fallist á vissar breytingar sem áttu að vera til styrktar en hin raunverulega meðferð málsins er þannig að það er lítt sannfærandi, virðulegi forseti, fyrir þá sem skoða málið og fylgjast með þróun þessa kerfis að þetta ákvæði hafi eitthvert raunverulegt inntak og þó er ég síður en svo að mæla gegn því að það sé þarna. Ég vil miklu frekar styrkja það eins og brtt. okkar alþýðubandalagsmanna við þetta frv. sem hér liggur fyrir standa til um. Þar gerum við tillögu um það að reyna að styrkja þetta ákvæði til þess að halda umræðunni við á Alþingi, til þess að reyna að andæfa gegn því sem er að gerast í praxís í sambandi við yfirráðin yfir kvótanum og það framsal sem þar á sér stað fram og aftur með aflaheimildirnar og sem er að færa yfirráðin og valdið yfir auðlindinni á færri og færri hendur, hvað svo sem menn segja um að þeim fjölgi eitthvað sem eiga einhvern smáhlut í fyrirtækjum, sem skiptir auðvitað engu hvað snertir yfirráð í raun. Og það er Framsfl. sem er meginhöfundur þessa kerfis. Það má Framsfl. eiga. Og hann stendur í því mjög strítt á Alþingi að gæta þess og hefur notið til þess nokkuð dyggs stuðnings hluta af Sjálfstfl. og þeim sem með völdin fara þar til að halda verndarhendi yfir þessu kerfi.

Og Alþb.

Og Alþb. hefur meira að segja látið sig hafa það, virðulegi forseti, að hlaupa undir með Framsfl. þegar lagst hefur verið á það að mundanga þessu máli fram í þingsölum við þær aðstæður sem ég rifjaði upp í upphafi fyrr í ræðu minni. Það eru víða tvö höfuð á skepnunni, virðulegi forseti. Þau koma víða við sögu í þessu. Það er tvíhöfða nefnd sem undirbýr endurskoðun á lögunum og þá vil ég biðja virðulegan forseta að kanna hvar annað þessara tveggja höfða, sem stundum skýtur upp kollinum á Alþingi, muni vera statt, virðulegur forseti. Ég á við hv. þm. Vilhjálm Egilsson sem ég veit ekki betur en sé talsmaður þessa hér og ég vildi gjarnan að væri viðstaddur þessa umræðu.

Höfuðið er ábyggilega á þingmanninum.

Frsm. meiri hluta.

Frsm. meiri hluta málsins.

Hv. 5. þm. Norðurl. v. er í þinghúsinu og mun forseti láta hann vita að hans sé óskað.

Þá vildi ég gjarnan biðja hann um að vera hér svo það hilli aðeins undir þennan koll af þeim tvíhöfðanum. En tvíhöfðarnir eru sem sagt fleiri því að núv. sjútvrh. og fyrrv. sjútvrh. eru nokkuð samgrónir í þessu máli eins og menn hafa tekið eftir og fylgst með og það er ekki dónalegt innlegg inn í það sambýli sem verið er að innrétta fyrir þessa dagana. Það sem á að taka við þegar þeir verða hlaupnir sitt hvoru megin út úr bólinu sem nú verma það, forustumenn núverandi stjórnarflokka. Það er þegar farið að búa upp um og ekki skaðar það að núv. hæstv. sjútvrh. og fyrrv. eru í einni sæng nú þegar í sambandi við þetta mál og hafa verið það því að hæstv. núv. sjútvrh. hefur lítið gert annað en að stúdera fræðin frá forvera sínum og gæta þess með vaktmönnum kvótakerfisins, sem eru víða úti í samfélaginu og þarf ég engin nöfn að nefna, að svokallaðir valdsmenn, sem fara með málin hverju sinni, spilli nú ekki þessu ágæta kerfi. Virðulegi forseti. Ég ætla að koma hér að einum veigamiklum þætti frv. og breytingum við það sem varðar veiðar smábáta. Það hefur með mjög sérkennilegum hætti verið þannig búið um hnútana að það hefur aldrei verið reynt að koma þessum smábátaveiðum þannig fyrir í eða til hliðar við stjórnkerfi fiskveiða að í því væri í rauninni nokkurt vit, hvað þá nokkurt öryggi fyrir það fólk sem stundað hefur þá útgerð. Þess hefur alltaf verið gætt að hafa einhverjar þær smugur á að það væri hægt að segja: Þetta gengur ekki, þetta er ótækt. Og enn eru menn að búa þannig um hnútana í þessu frv. að það eru ekki miklar líkur á að það geti staðið til mikillar frambúðar. Þó vil ég taka það fram, virðulegur forseti --- og fagna ég því að hér hillir undir tvíhöfða, einn af fjórum sem ég nefndi til sögunnar --- að í þessu frv. eru ákvæði sem varða smábátana sem er veruleg breyting frá upphaflegum tillögum tvíhöfða nefndarinnar. Þar var hugmyndin að færa kvótakerfið yfir allar fleytur, afnema það sem kallað er kvótakerfi, afnema aðgengi minnstu báta að miðunum við landið og loka þessu kerfi sem er óskastaðan og fremsta óskin hjá þeim sem hafa borið þetta fram því að þeir eru sannfærðir um að kerfið sé svo fullkomið að það verði yfir alla að ganga. En vegna mjög eindreginna og ákveðinna mótmæla gegn þessari fyrirætlun tvíhöfða nefndarinnar var dregið í land og búið um hnútana eins og við sjáum í þessu frv. sem tryggir það út af fyrir sig að krókaveiðar báta undir 6 tonnum geta haldið áfram með þeim miklu takmörkunum sem á þær eru settar og þeirri sérkennilegu skiptingu ársins sem annar hv. tvíhöfði, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, er sérfræðingur í. Hann er orðinn sérstakur sérfræðingur í rímfræði og þessi skipting í sambandi við smábátana, þessi fjórhólfun, tengist því nýja rími sem hv. þm. er talsmaður fyrir og hefur flutt meira að segja tillögur um á Alþingi. Gæti ég trúað að ef vitringar sem spá í himintunglin mundu skoða rímfræði smábátaveiðanna þá mundi hún ekki fá miklu mildari dóma en tillögur og hugmyndir hv. þm. Vilhjálms Egilssonar hafa fengið um að færa til ekki aðeins klukkuna og helgidaga í landinu, heldur gera afar róttækar breytingar, eins og menn þekkja, til hagræðingar, ekki síst fyrir viðskiptalífið. Því að vissulega má framkvæmdastjóri Verslunarráðsins eiga það að hann er trúr köllun sinni og því verkefni sem hann hefur tekið að sér. Fyrir utan það að sitja á Alþingi sem fulltrúi Norðurlands vestra gætir hann hagsmuna Verslunarráðsins í hvívetna, einnig í sambandi við tímatalið. Í þeim ákvæðum sem eru innleidd í frv. varðandi smábáta finnst mér vera, þó að þau séu til verulegra bóta og allt annars eðlis en það sem lagt var upp með, geysilegir annmarkar sem varða m.a. það fasta banndagakerfi sem þar er innleitt. Það hefur sína stóru annmarka ekki síst þegar litið er til breytileikans á fiskislóðinni við Ísland, hinna mjög ólíku aðstæðna sem þar eru. Síðan það að ekki er verið að setja nein takmörk á fleyturnar. Þær geta athafnað sig eins og þær mögulega geta að veiða í þessa potta sem síðan á að taka til endurmats og endurskoðunar árið eftir eins og búið er um hnútana í frv. Ég verð að segja það að ég hefði talið miklu skynsamlegra og einnig fyrir hagsmuni smábátaútgerðarinnar í landinu að það yrði sett ákveðið þak á veiðar hvers báts, þokkalega rúmt þak í staðinn fyrir að láta menn vera að veiða í einn pott í þessu kerfi sem er í rauninni sama gildran, ef ég les rétt í þessi fræði, og búin var til 1990. Þá fengu menn þriggja ára möguleika til að veiða innan krókaleyfiskerfisins en ef aflinn færi yfir ákveðið mark, þá yrði skellt í lás. Það er sá lás sem menn horfðu á, var fram undan ólokaður 1. sept. 1994 þegar átti að loka þessu að gildandi lögum. Þetta er ekki fallegur arfur sem fyrrv. ríkisstjórn og stjórn sjávarútvegsmála í þeirri ríkisstjórn skildu eftir sig að því er varðaði smábátana og gátu auðvitað allir séð í hvað stefndi að því leyti. Hér hafa menn þó heykst á því að yfirfæra blessunina á þessar minnstu fleytur og ég fagna því, virðulegi forseti. Það er alveg með eindæmum í rauninni hvaða skilningsleysi blasir við og birtist í orði, m.a. og ekki síst úr röðum margra sem stunda sjávarútveg og ráða yfir stærri fleytum, gagnvart smábátaútgerðinni í landinu og þeim ofsjónum sem margir útgerðaraðilar sjá yfir þeim aðgangi sem smábátarnir þó hafa haft til veiða við landið. Það mætti stundum halda að þetta væri höfuðandstæðingurinn. Mér finnst satt að segja að margt í þeim málflutningi sé þannig að varla geti siðlegt talist. Auðvitað er það hlutverk okkar hér á Alþingi að gæta þess að hákarlarnir fari ekki offari eða hafi möguleika til að gleypa þessa minnstu fiska í útgerðinni við Ísland upp til agna, eins og þeir hafa verið að gera, þá sem hafa haft framseljanlegan kvóta og hafa neyðst til að selja sinn kvóta eða séð sér hag í því, sem völdu aflamarkið fyrir smábátinn sinn 1990. Margir þeirra, þeir skipta hundruðum, hafa ráðstafað því til stærri útgerða sem hafa keypt það upp innan þess kerfis sem Framsfl. er flokka sælastur yfir og má helst ekki sjá hróflað í hinu minnsta nema helst að færa það til enn frekari markaðsvæðingar ef nokkuð er. Hið opna markaðskerfi og óhefta markaðskerfi er að verða í dag fagnaðarboðskapurinn einnig á því heimili og hefði einhvern tíma til tíðinda talist. Fjórfrelsið, framsal veiðiheimilda og opið óheft markaðskerfi er að verða aðalflaggstöngin einnig hjá Framsfl. Það er ekki bara Alþfl. og drjúgur hluti Sjálfstfl. sem ber þetta merki. Nú geta þeir einnig flaggað með Framsókn. Og Framsókn er orðin svo áköf í þessu að hún lítur á það sem aðalmál á Íslandi að komast til áhrifa í Brussel eins og það heitir, komast inn í ráðherranefndirnar í Brussel. Það verða fallegar sendinefndirnar, hæstv. utanrrh. Jón Hannibalsson, og verður kannski orðinn fyrrv., þegar verðandi utanrrh. þeirrar tvíhöfða stjórnar sem verið er að búa upp um núna, virðulegur forseti, fer í leiðangrana til Brussel með þeim sem ætlar sér að vera áfram í forsrn. og hefur þegar boðað för sína þó að ekki sé búið að dagsetja hana. Hér spyr hv. þm. Gísli Einarsson hvort tvíhöfða forustan fái ekki að skjótast með og halda á töskunni fyrir einhvern af þessum höfðingjum. Ég er ekkert frá því að það geti farið svo að þeir fái að vera þar og minni á að hinn tvíhöfðinn er aðstoðarmaður núv. hæstv. utanrrh. og býsna vanur töskuburði geri ég ráð fyrir. Það er því ekkert ólíklegt að þessi sveit, sem ætlar að banka upp á og reyna að smeygja sér inn fyrir í ráðherranefndum Evrópusambandsins, hafi nokkurt fylgdarlið. Svo mikið er víst að þar ytra bíður stækkandi sveit hálaunaembættisliðs sem hefur verið raðað að kjötkötlunum, hefur verið raðað í verkefnin í Brussel og hefur það svona til viðbótar við hið fastbundna dagsverk að skrifa heilsíðugreinar í Morgunblaðið, sem er ein aðallesning þjóðarinnar, um nauðsynina að fara alla leið fyrr en seinna og láta ekki einangra sig, við vesalingarnir hér í útnorðri, að passa það að binda okkur rækilega aftan í þennan vagn. Ég er ekki að segja það, virðulegi forseti, af því að ég tengi þetta þessari umræðu, að það sé uppgert mál í Framsfl. að sækja um aðild að Evrópusambandinu. En það er ansi hætt við því að varnirnar minnki og það þyngist fyrir hjá þeim sem ekki vilja sjá þá niðurstöðu þegar hin nýja forusta Framsfl. er farin að hvetja til sóknar í þeim efnum og lítur á það sem meginmálið, einhverja þriðju leið. Nú er búið að kasta rekunum á leiðina sem hv. fyrrv. formaður Framsfl. hafði uppi. Það var vel um þá hnútana búið. Það var vel skipulögð sú gröf sem tekin var og hjálpuðu til þeir sem nú sitja í Stjórnarráðinu með mjög skýrum hætti til að greiða fyrir þessu. Það er víða ráð í ráðum, hv. þm. Einar Guðfinnsson, það er víða ráð í ráðum þessa dagana og þessa mánuðina.

Réð ekki Sighvatur þessu?

Hv. þm. sem mælir hér úr hliðarsal og ég nem orð hans spyr: Réð ekki Sighvatur þessu? Ætli málið sé nú það einfalt? Ætli það sé ekki eitt með því snjallara sem núv. hæstv. forsrh. hefur komið í kring að láta Alþfl. um hina formlegu hlið málsins. Virðulegur forseti. Framsal veiðiheimilda --- svo að ég víki frá smábátaveiðunum og eins og um þær er búið hér, eins og kerfinu var breytt 1990 og eins og það hefur þróast orðið svona undirstöðuatriði í stjórnkerfi fiskveiða --- við sjáum í viku hverri úttektir ýmissa sem eru að fara ofan í það hvernig þetta stjórnkerfi virkar á aðgang að aflaheimildum, þróun fyrirtækjanna o.s.frv. Menn greinir þar á. Einna sterkustu stoðirnar á bak við þetta stjórnkerfi er að finna uppi í Háskóla Íslands hjá lærðum mönnum þar sem telja því flest til ágætis vegna þess að það gefur möguleikana til hagræðingar í sjávarútveginum sem sé alveg lífsnauðsyn fyrir okkur, að tryggja hagræðingu í sjávarútveginum og samkeppnishæfni sjávarútvegsins með aðstoð þessa kerfis. Virðulegur forseti. Það er margt borið fram þessi árin undir merkjum hinnar hörðu kröfu um hagræðingu, samkeppnisfærni, eða hvað þetta nú heitir á stofnanamáli, atvinnulífsins í landinu. Það er margt borið fram og ég ætla ekki að gera lítið úr því að vandi þeirra sem ráða fyrir fyrirtækjum í sjávarútvegi sem og öðrum rekstri hér á landi er ekkert lítill eins og staðið hefur verið að stjórn efnahagsmála í landinu á mörgum undanförnum árum, með því verði á fjármagni sem hér hefur verið og haldið hefur verið hlífiskildi yfir og tvíhöfða stjórnin 1983--1987 undir forsæti Framsfl. hélt hlífiskildi yfir, þó að hún hafi ekki átt höfundarréttinn, vaxtaokrinu eins og það hefur verið kallað. Það hefur ekkert verið einfalt að reka fyrirtæki hér á landi og það hefur ekkert verið einfalt að reka fyrirtæki í sjávarútvegi með þeirri þróun auðlindarinnar, fiskstofnanna, sem við höfum horft upp á á undanförnum mörgum árum, því miður, þeim gífurlega samdrætti í þýðingarmesta veiðistofni okkar, þorskstofninum, þar sem ráðgjöfin á yfirstandandi fiskveiðiári mælti með því að aðeins yrðu tekin 150 þúsund tonn upp úr sjó af okkur Íslendingum á Íslandsmiðum. Þetta eru auðvitað þannig kostir fyrir þá sem reka fyrirtæki í sjávarútvegi að það er auðskiljanlegt að af hálfu þeirra og þeirra sem þar hafa reynt að róa og sjá fyrir sínum fyrirtækjum, séu uppi harðar kröfur um það: Breytið ekki forsendum í þessu kerfi við þessar aðstæður sem við búum við, við sem erum að berjast í því hörðum höndum að halda okkar fyrirtækjum gangandi. Þetta er ein hlið málsins og á hana verður auðvitað að líta þegar menn standa frammi fyrir ákvörðunum og tillögum um breytingar á þessu kerfi og þeim tillögum sem hæstv. sjútvrh. og þingið og þingnefnd, hv. sjútvn., hefur verið að vinna að með þeim takmörkunum sem kenndar eru við 15% og 50% og annað sem er hér til umræðu í tengslum við fram komnar breytingartillögur við frv. sem lagt var fram fyrir jól. Við verðum auðvitað að taka á þeim málum út frá efnislegum forsendum og stöðunni í sjávarútveginum, meta það sem og spurninguna sem snýr að sjómönnum landsins og inngripunum í þeirra starfskjör sem hafa farið fram innan þessa kerfis. Þannig getum við hér á Alþingi verið í þeirri aðstöðu að þurfa að taka afstöðu til breytinga og breytingartillagna sem eru langt frá því að varða framtíðarsýn okkar, hvernig æskilegt væri að málin þróuðust til lengri tíma litið. Og við verðum auk langtímasjónarhornsins og þess málflutnings sem við höfum hér uppi að taka afstöðu til tillagna út frá stöðu augnabliksins og hinni mjög tæpu rekstrarstöðu sem er í sjávarútveginum um þessar mundir. Ég segi þetta vegna þess, virðulegur forseti, að t.d. sú tillaga sem fyrir liggur um takmarkanir á framsalsmöguleikum og kennd er við 15% getur verið snúið mál. Hún getur verið þungur baggi og hún getur þýtt erfið inngrip í rekstur einstakra fyrirtækja sem veita mörgum vinnu, sem hafa verið að berjast í bökkum. Ég vil nefna eitt dæmi bara til að skýra og stytta þá mitt mál um þetta, eitt dæmi sem ég tek úr mínu kjördæmi vegna þess að ég þekki það og á það hefur verið bent á í erindum sem fram hafa komið hér, m.a. frá svonefndum atvinnumönnum. Ég vil leyfa mér að tilfæra eitt dæmi sem þar er að finna undir fyrirsögninni: Grundvelli kippt undan endurskipulagningu. Þar eru þeir að andæfa gegn þeim tillögum sem hér liggja fyrir, með leyfi forseta, með þessum hætti: ,,Borgey hf. á Höfn er nýlega búin að endurskipuleggja rekstur sinn og fjárhag. Þáttur í því var sala skipa og kvóta. Skipum hefur verið fækkað úr fjórum í eitt. Fyrirtækið á nú kvóta töluvert umfram veiðigetu skipsins. Samstarf hefur náðst um bátaútgerð á Höfn um að veiða þennan kvóta. Með fyrirhuguðum lagabreytingum er forsendum kippt undan þessum ákvörðunum. Afleiðingin er tap fyrir Borgey hf., verkafólk í landi, bátaútgerðina og þá ekki síst fyrir sjómenn. Ákvarðanir Borgeyjar voru teknar á haustmánuðum út frá gildandi lögum um fiskveiðistjórnun og þeim hugmyndum sem uppi voru um breytingar á þeim. Með því að kippa þannig grundvellinum undan hagræðingaraðgerðum fyrirtækisins bregðast stjórnvöld þeirri skyldu sinni að skapa almenn skilyrði rekstrar og festu í þjóðfélaginu.`` Þetta er mjög skýrt mál sem hér er talað og í rauninni miklu skárra dæmi heldur en mörg af þeim sem þarna eru framreidd, ég tala nú ekki um nokkuð yfirspenntar fullyrðingar á köflum í þessu annars ágæta erindi sem kom frá svonefndum atvinnumönnum. Þar er ég meira að hugsa um almennar áherslur sem þar komu fram þar sem mér finnst hlutirnir sumpart dregnir nokkuð dökkum litum eða réttara sagt, það sé nokkuð yfirdrifið þegar menn eru að meta áhrif þeirra breytinga sem hér er um að ræða á vissa þætti, þar á meðal á sjófrystingu, úthafsveiðar og fleiri þætti af þeim toga. En út í þá sálma ætla ég ekki að fara frekar hér. Ég tel, virðulegi forseti, að þessi sérkennilega 15% regla, sem hér er hluti af þessum brtt. og kannski ekki sú sem minnstu skiptir fyrir augnablikið, sé ekki mjög rökrétt. Þetta segi ég um leið og ég er að andæfa og andmæla gegn langtímaáhrifum þessa framsalskerfis í stjórn fiskveiða. Þannig að ég mun ekki treysta mér til þess og mun ekki stuðla að því að þessi breyting nái hér fram að ganga, mér finnst hún það óskynsamleg. Ég tel í rauninni að sjómenn þrátt fyrir allt hafi fengið nokkra viðspyrnu með þeirri tillögu um samstarfsnefnd sem hér hefur verið rædd og mælt fyrir og með þeirri reglu sem kennd er við 50% og tillögur eru um í sambandi við þetta efni þannig að ekki væri kippt grundvellinum undan þeirra málstað þó að þessi tillaga um 15% yrði felld út. Ég held að forustumenn sjómanna þurfi einnig að horfa á þetta út frá áhrifum þessara breytinga, tímabundnum áhrifum, áhrifum stundarinnar á atvinnumöguleika sinna umbjóðenda. Ég vænti þess að þeir mundu að athuguðu máli geta unað því að þarna yrði breyting á gerð. Og ég vil hvetja hæstv. sjútvrh. til þess að líta á það efni. Ég geri ráð fyrir því að það gæti orðið til þess að eitthvað skárri samstaða yrði um afgreiðslu mála hér þó að mikill ágreiningur sé um ýmis grundvallaratriði sem snerta kannski ekki nema að takmörkuðu leyti niðurstöðuna í þessu máli. Ég er fyrst og fremst að tala um þetta miðað við þær breytingartillögur sem settar hafa verið fram frá því sem var frá því frv. sem lagt var inn í þingið fyrir jólin. Virðulegur forseti. Ég ætla að koma svolítið frekar inn á hagræðingarsvipuna í sjávarútveginum, þá hörðu svipu sem þetta kerfi þjónar, þetta kvótakerfi með sínu framsali, og á að greiða fyrir. Ég held að við þurfum að gæta okkar, gæta vel að því hvert verið er að fara í sambandi við hina stóru drætti í íslenskum sjávarútvegi og þar þurfi menn að horfa til fleiri átta heldur en til hagræðingarmöguleikanna einna saman. Menn þurfa að meta áhrif þeirra á byggðaþróunina í landinu, áhrifin á byggðina í landinu og hvað það kostar þessa þjóð og samfélagið allt að kippa undirstöðum undan fjölda sjávarplássa á Íslandi eins og verða mun niðurstaðan ef þetta kerfi fær að mala áfram samkvæmt markaðseðli sínu þar sem veiðiheimildirnar munu safnast á æ færri hendur. Og við munum hér innan ekki langs tíma sitja uppi með örfá fyrirtæki í sjávarútvegi á Íslandi, teljandi kannski á fingrum annarrar handar.

Er það síldarvinnslan?

Hv. þm. Stefán Guðmundsson kallar: Er það síldarvinnslan? Og þar kemur nú einmitt að því. Þetta er alveg dæmigerður málflutningur fyrir skammtímasjónarmiðin sem haldið er upp í sambandi við þetta mál. Það á að raða mönnum á einhverja bása út frá viðhorfi til einstakra fyrirtækja í landinu og þau eru nafngreind hér í þingsölum. Ég verð að segja það, virðulegur þm. Stefán Guðmundsson, að ég met þinn málflutning mikils í mörgum málum og ekki síst þegar þú hefur reynt að leiðbeina forustu flokks þíns í sambandi við galeiðuna sem verið er að binda flokkinn á í sambandi við Evrópusambandið, þar met ég málflutning þinn. En ég met það ekki að þú sért að halda því að okkur að við séum að ganga erinda einstakra fyrirtækja hér í landinu, einstakra fyrirtækja, þegar við erum að líta til fjölkerfis í fiskveiðum og megindráttanna í sambandi við atvinnuuppbyggingu í landinu. Þá eigum við þingmenn að geta skoðað þetta óbundnir og frjálst, horft til lengri tíma og ekki láta binda okkur af einhverjum hagsmunum Péturs eða Páls sem allir eru meira og minna góðs maklegir. Hagræðingarkrafan, samsöfnunin á aflaheimildum, samþjöppunin í atvinnu tengdri sjávarútvegi og hin hliðin á krónunni, eyðingin í byggðarlögum, hrunið í fjölda byggðarlaga, í atvinnu undirstöðufyrirtækja, þannig birtast afleiðingar þessa kerfis okkur þessi árin. Það eru kannski ekki stórtíðindi hvern mánuðinn, en þegar menn líta á þetta milli ára og frá ári til árs þá sjá menn í hvað stefnir og menn þurfa að svara því: Ætla þeir að greiða fyrir því að svo fari? Ég held að markaðsvæðingin, kennd við nýfrjálshyggju hér áður fyrr en nú orðin eitt af flöggunum í flokkum sem einu sinni kenndu sig við félagshyggju og reyna að gera það enn, m.a. í Framsfl., sem vildi og tók á sem félagshyggjuflokkur í landinu en er nú orðin ein aðaldriffjöðrin í fjórfrelsinu og öllu því sem þar tilheyrir --- þá er ég að tala um forustuna, ekki fólkið sem enn vonar og heldur að einhvers sé að vænta þarna.

Þetta er sorgleg saga.

Það er sorgleg saga, virðulegur þingmaður Ingibjörg Pálmadóttir, og ég gæti trúað að það ætti eftir að reyna á þolrifin hjá virðulegum þingmanni og ég tala nú ekki um umbjóðendum hennar þegar þetta kerfi sem Framsfl. stendur vörð um í sambandi við stjórn fiskveiða, að ekki sé talað um fjórfrelsisfánann sem nú er veifað hátt af forustu flokksins og ný forusta lítur á það sem fremsta markmið sitt að berja að dyrum hjá ráðherranefndunum í Brussel og reyna að komast inn fyrir, með öllu því sem það mun kosta, sá aðgangseyrir, með þeim aðgangseyri sem þar verður krafist ef menn vilja reyna að fá það sem þeir kalla áhrif, en auðvitað mun ekki þýða nokkurn skapaðan hlut í þá veru fyrir okkur, okkar hagsmuni. Þess vegna er þarna stefnt í ranga átt og mjög háskalegar hugmyndir á ferðinni, virðulegur forseti. En hagræðingarkrafan og krafan sem gerð er til sóknar og afla á íslenskum fiskimiðum hefur líka áhrif, virðulegur forseti, á sjálfa undirstöðuna, á sjálfa auðlindina, fiskstofnana við landið og það er þáttur sem við getum og megum ekki ganga fram hjá hér þegar við erum að ræða þetta mál og taka ákvarðanir. Það er ekki skynsamlegt, virðulegur forseti, að ætla að byggja útgerðina á Íslandi og sókn á íslensk fiskimið einvörðungu á togaraflota, einvörðungu á stórum skipum, ég tala nú ekki um á vinnslu á hafi úti sem meginburðarási í fiskvinnslu. Það er ekki sú framtíðarsýn sem ég vil sjá gerast á íslenskum fiskimiðum þar sem þörfin er á blönduðum útgerðarháttum, ekki síður minni báta á grunnslóð sem og stærri skipa sem geta sótt lengra og dýpra. En það er gegn þessu sem þetta kerfi vinnur. Smábátaútgerðin á Íslandi og útgerð minni báta mun heyra sögunni til að mestu leyti, virðulegur forseti, innan ekki langs tíma, ef þetta kerfi fær að malla með sínum ókostum. Ég tala nú ekki um ef það næst í næstu lotu, sem menn ætluðu að ná í þessari, að loka fyrir frjálsar veiðar minnstu bátanna og skila þeim inn í ryksugu hinna stærri. Hér er um að ræða, fyrir utan sóknarmynstur, virðulegur forseti, margháttuð inngrip inn í fiskimiðin og veiðislóðina sem er allt of lítill gaumur gefinn. Þróun tækni við veiðar, virðulegur forseti, hefur verið hraðfara og róttæk í þessum atvinnurekstri ekki síður en á öðrum sviðum en virðist dyljast mörgum sem ekki eru þeim mun nátengdari sjávarútvegi hvað þar er á ferðinni, hvaða möguleika menn hafa til þess að elta kvikindin í sjónum og afla þeirra og fanga þau. Hér er beitt, að sjálfsögðu segja menn og kannski með réttu, fullkominni tækni. En fullkomnasta tæknin er mjög hættulegt tæki og vandmeðfarið tæki a.m.k. í samskiptum við lífríkið. Hvaða breytingar halda menn að hafi orðið á botninum á Íslandsmiðum á aðaltogslóðum við landið á undanförnum áratugum á þessari öld? Það væri fróðlegt ef við gætum lyft þessum botni upp eins og hann leit út, hefðum módel, um aldamótin síðustu áður en togveiðar hófust á Íslandsmiðum og bærum það saman við það landslag sem nú er á botni. Ég hugsa að það væri óþekkjanlegt, virðulegur forseti. Menn hafa að mínu mati, ekki bara hér heldur á heimsmælikvarða, ekki gáð að sér, ekki gætt þess að stunda a.m.k. rannsóknir, að fylgjast með því sem þarna er að gerast, reyna að átta sig á því inngripi, að mörgu leyti mjög grófa inngripi, sem botnvarpan og önnur botnveiðitæki eru í veiðislóðina og áhrif þess á lífríkið og samspilið við það. Það er fyrst nú á allra síðustu árum, virðulegur forseti, sem menn eru byrja að skoða þessi efni. Alþjóðahafrannsóknaráðið hefur verið að safna gögnum síðan 1990 um þessi mál og þegar menn fara að skoða þetta þá eru spurningarnar fjölmargar og margar grundvallarspurningar sem okkur vantar svar við um áhrif þessara veiðiaðferða okkar. Við bætum ekki um það sem fyrir er en okkur ber skylda til að skýra þessa mynd fyrr en seinna og átta okkur á því að hér getur verið einn þátturinn af mörgum sem veldur rýrnandi uppskeru af Íslandsmiðum. Virðulegur forseti. Sem betur fer er vísir að athugun á þessum málum. Fyrsti vísirinn er í gangi hér. Það er hafin könnun á samfélögum botndýra við Ísland og áhrifum botnveiðarfæra á botndýralíf. Það er verið að fara af stað með þessi efni, mjög veikur vísir. Okkur ber skylda til að styrkja þessar athuganir og spara ekki til þess fjármagn eins og gætt hefur varðandi undirstöðuþætti í sambandi við okkar sjávarlíf. Menn hafa verið að fella hér tillögur um smáupphæðir til þess að skoða samhengið í sambandi við hrygningu og klak á aðalnytjastofnum okkar eins og þorskinum. Fella hér á Alþingi tillögur sem sá sem hér talar hefur verið að bera fram og fleiri sem undir það mál hafa tekið, um litlar upphæðir, 5, 10, 15 millj., til þess að fylgjast með hrygningu og klaki þorskstofnsins til að svara grundvallarspurningum sem við þurfum auðvitað að hafa upplýsingar um. Virðulegur forseti, það má kannski ekki segja það, en það er margt sem mætti segja á þessu afmælisári lýðveldisins, við erum eins og villimenn að mörgu leyti í okkar samskiptum við lífríki hafsins, í sambandi við sóknina, í sambandi við það alveg sérstaklega hvað við spörum við okkur, hvað við erum sparir á spurningar, að spyrja spurninga og veita fé til að afla svara um þessa undirstöðu. Ég nefndi Alþjóðahafrannsóknaráðið og ég hef hér gögn, virðulegur forseti, sem tengjast þeim athugunum sem eru að fara í gang á þeim vettvangi varðandi það sem ég hef verið að koma að hér. Við eigum að fylgjast með hvað er að gerast á alþjóðavettvangi í þessum efnum vegna þess að ég er sannfærður um að það getur varðað miklu fyrir framtíð okkar og undirstöðu okkar efnahagslega sem er sjávarútvegurinn og mun lengi verða. Annað er síðan, virðulegur forseti, hvernig við höldum á úthlutun aflaheimilda, hvað við opnum fyrir mikla nýtingu á okkar veiku fiskstofnum, fiskstofnum sem verið hafa sannanlega veikir hin síðari ár. Þar blasir ekki við sérstaklega falleg mynd, virðulegi forseti, litið til síðari ára. Það þarf ekki að fara langt til þess að sjá hvernig gleikkað hefur á milli ráðgjafar vísindamanna og ákvarðana stjórnmálamanna, hvernig við stjórnmálamenn --- ég vil ekki vera að skera mig frá í því mengi stjórnmálamanna --- höfum staðið að málum í sambandi við ákvarðanir á hámarksafla langt umfram vísindalega ráðgjöf. Ég vil þó segja núv. hæstv. sjútvrh. til nokkurs hróss --- ég þarf ekki að segja málsbóta, hann stendur fyrir sínu hæstv. ráðherra, vel meinandi út frá sínum sjónarhóli --- en ég verð að segja honum það til hróss að ég tel að hann hafi staðið sæmilega í ístaðinu gegn kröfum um algerlega óábyrgar ákvarðanir að því er varðar sóknina, varðar hámarksafla, í okkar meginnytjastofn og þar hefur verið knúið á við ríkisstjórnarborð eins og við þekkjum. Og ég vænti þess að hver sem á máli heldur þá færumst við frekar í þá áttina að vera varúðarmegin varðandi þessa undirstöðu og það er alveg sérstök nauðsyn á því í ljósi þeirrar miklu óvissu sem er um samhengið í lífríki hafsins á Íslandsmiðum og þess vaxandi misræmis á milli tæknivæðingar og tæknilegra möguleika og þekkingar okkar á auðlindinni. Virðulegur forseti. Ég vék að því að einn þáttur þessa máls og hef reyndar komið aðeins að því, snertir samskiptin út á við í sjávarútvegsmálum. Þar var gerður samningur í tengslum við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið, um samskipti Íslands við það sem nú er kallað Evrópusambandið. Það er samningur sem felur m.a. í sér að innan ekki langs tíma, líklega frá miðju sumri, koma fyrstu fleyturnar frá Evrópusambandinu inn á Íslandsmið til þess að keppa við íslenska sjómenn um veiðar úr okkar takmörkuðu auðlind, til að sækja þau 3.000 þorskígildistonn sem þar er opnað fyrir innan ákveðinna svæða. En svo haganlega er um þennan samning búið, eins og flest annað sem lýtur að samskiptum við Evrópusambandið og tengist samningnum um Evrópskt efnahagssvæði, að það er Evrópusambandið sem hefur undirtökin. Því þó að reynt hafi verið að marka þessi svæði af þá eru innbyggðar inn í samninginn sjálfan heimildir til þess að fara út fyrir ef þeir ná ekki sínum afla innan hinna afmörkuðu svæða og veiðarnar reynast óhagkvæmar. Þessi tvíhliða samningur sem þarna er skollinn á, genginn í gildi, er ein af þessum dæmalausu ákvörðunum sem minnir á samskipti nýlenduveldis og hálfnýlendu í sambandi við ákvæði hans. Virðulegur forseti, það er gert ráð fyrir því að þessi samningur gildi í 10 ár og hann er nánast að segja óuppsegjanlegur svona eins og reynt er að búa um hlutina. Auðvitað er það sem betur fer svo að það má hrista af sér hlekki ef vilji er fyrir hendi. En þannig er um hnútana búið í þessum samningi, í 12. gr. samningsins við Efnahagsbandalag Evrópu, eins og það hét, í fyrirsögn um fiskveiðimál og lífríki hafsins, með leyfi forseta: ,,Þessi samningur skal í fyrstu gilda í 10 ár frá gildistökudegi hans. Ef hvorugur aðili hefur sagt samningnum upp með tillkynningu um uppsögn a.m.k. 9 mánuðum áður en sá tími rennur út`` --- þ.e. þessi 10 ár --- ,,skal hann gilda áfram í 6 ár í senn upp frá því að því tilskildu að tilkynning um uppsögn hafi ekki borist a.m.k. 9 mánuðum áður en hvert slíkt tímabil rennur út.`` Þetta er svona sýnishorn af þessum hliðarsamningi sem þarna var gerður við Evrópusambandið um fiskveiðimál og lífríki hafsins eins og það heitir. Síðan segir í 2. tölul. sömu greinar, virðulegur forseti: ,,Ef samningnum er sagt upp í samræmi við ákvæði fyrri mgr. skulu aðilar hefja viðræður um annan samning til að tryggja lagalegan grundvöll á framkvæmd á samkomulagi því sem felst í erindaskiptum um fiskveiðimál sem voru undirrituð í Óportó 2. maí 1992``, en þar var það sem grunnurinn var lagður að niðurstöðunni í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið og þetta er einn af fylgisamningum þess. Nú ætla ég ekki að fara út í þennan samning einan sér, virðulegur forseti, en ég vil aðeins áður en ég kveð þetta mál koma frekar að því sem snertir hin nýju siglingaljós sem verið er að draga upp í sambandi við samskipti Íslands og Evrópusambandsins. Það eru auðvitað ekki lítil tíðindi, virðulegi forseti, þegar næststærsti flokkur þjóðarinnar, Framsfl., breytir um stefnu með þeim hætti sem birtist mönnum á miðstjórnarfundi flokksins um síðustu helgi. Tók það sem núv. hæstv. forsrh. landsins kallar vinkilbeygju í áttina að sjónarmiðum sínum, hver svo sem þau nú eru. Þau hafa kannski ekki verið skilgreind mjög nákvæmlega af hæstv. forsrh., hvaða veganesti hann ætlar að vera með í töskunni þegar hann fer í erindreksturinn til Brussel. Þessa ótímasettu ferð sem hann hefur undirbúið án þess að kalla til utanrrh. landsins, því það er ekki hann sem á að vera þar til leiðsagnar, virðulegi forseti, heldur trúlega einhverjir aðrir sem farið er að kalla til. Kannski þeir sem tóku þessa snilldarvinkilbeygju um síðustu helgi í Evrópumálunum. Það er nefnilega komið á daginn, virðulegur forseti, að Framsfl. hefur gefið þeirri samþykkt sem gerð var á Alþingi Íslendinga í fyrravor, um tvíhliða samskipti við Evrópusambandið, alveg nýtt inntak með þeirri þriðju leið svokölluðu sem nýbakaður formaður flokksins hefur boðað alþjóð og vill að verði eitt aðalátakamálið í komandi kosningum. Í stað þess að Íslendingar leiti tvíhliða samnings utan við Evrópusambandið, standandi utan við Evrópusambandið, þá er það nú boðað að inn í sali ákvarðana þurfum við að komast. Það er stefnan, það er veganestið sem hin nýja forusta í Framsfl. er farin að sýna þjóðinni og ætlar að leggja upp með, e.t.v. til aðstoðar núv. hæstv. forsrh. þegar hann tekur ákvörðun um að fara þessa ferð sem enn er ótímasett. Virðulegur forseti. Ég var í hópi þeirra hér á Alþingi, þeir voru nú ekki margir, í fyrravor sem bentu á að það væri heldur ótryggt innihaldið í þeirri samþykkt sem gerð var að tillögu utanrmn. í tilefni þáltill. um tvíhliða samkipti við Evrópusambandið. Ég sagði þegar þessi mál komu til atkvæða hér, ég leyfi mér að rifja það hér upp með þínu leyfi, virðulegi forseti: ,,Það er vissulega góðra gjalda vert að á þeirri stundu sem Alþingi samþykkir samninginn um Evrópskt efnahagssvæði skuli ekki fylgja með aðildarumsókn að Evrópubandalaginu,`` --- eins og það hét þá. ,,Það hefur heldur ekki legið í loftinu að slík umsókn yrði send. Sú þáltill. sem hér liggur fyrir frá utanrmn. boðar því út af fyrir sig engin ný tíðindi og sjálf tillagan er með þeim hætti að þeir sem að henni standa geta vísað til margra átta þegar lesið er í tillögutextann. Þetta kom fram þegar hæstv. utanrrh. svaraði fyrirspurnum um það hvernig hann liti á tillöguna, efni hennar. Þetta kom fram af hálfu formanns utanrmn. þegar hann svaraði hliðstæðum fyrirspurnum um málið. Tvíhliða viðræður við Evrópubandalagið var tillaga af hálfu Alþb. á sínum tíma sem kostur í staðinn fyrir samning um Evrópskt efnahagssvæði. Ekkert slíkt er á ferðinni með þessum tillöguflutningi. Innihaldið í þessari tillögu er það, með því að reyna að lesa sem jákvæðast í málið, að fari svo að Evrópskt efnahagssvæði liðist í sundur vegna þess að þátttökuríkin gangi í Evrópubandalagið, þá, og þá fyrst, er hugmyndin að taka upp viðræður um samskipti Íslands við Evrópubandalagið, tvíhliða viðræður um samskipti Íslands við Evrópubandalagið.`` Jafnframt segi ég í þessari atkvæðaskýringu, virðulegur forseti: ,,Mér finnst að með þessari tillögu, virðulegur forseti, sé Alþingi Íslendinga að klæðast í sauðargæru, þeir aðilar sem hafa verið að samþykkja hér með beinum stuðningi eða hjásetu samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Og þó að við þykjumst sjá að eyrun standi út fyrir þessa sauðargæru hjá ýmsum og tvö höfuð séu á sumum sem að málinu standa, þá er það svo að ég teldi miklu farsælla að menn kæmu fram hér með skýrum hætti í sambandi við mál sem þetta.`` Og ætli það sé nú ekki farið að koma í ljós, virðulegur forseti,  Virðulegur forseti. Þetta mál, sem samkvæmt forskrift Framsfl. á að verða helsta kosningamálið fyrr en seinna, varðar það efni sem við ræðum hér, meðferð sjávarútvegsmála, ákvarðanir í þeim efnum, með mjög skýrum hætti. Það stjórnkerfi fiskveiða sem hér var innleitt 1984 og enn frekar eftir að það var markaðsvætt 1990, tengist einnig með beinum hætti spurningunni um samskipti við Evrópusambandið á sjávarútvegssviði, ég tala nú ekki um ef stefna Alþfl. um veiðigjald yrði upp tekin, þannig að útlendingarnir gætu fari að bjóða í þetta og menn gætu haldið því fram, módelið gengi upp: Það er alveg sama hverjir veiða á Íslandsmiðum, alveg sama bara ef þeir borga fyrir það. En þær raddir heyrast einnig í umræðum um þessi mál. Og þá geta menn horft fram hjá þeirri sjávarúvegsstefnu sem gildir samkvæmt Rómarsamningi og getur skollið á hvenær sem er eftir 2002 til breytinga frá þeim óskapnaði sem menn búa nú við og er málamiðlun frá 1982 með breytingum sem teknar hafa verið síðan. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta mál mitt þó að ástæða væri til að víkja að mörgum fleiri þáttum, ekki síst varðandi það málefni sem ég var að koma að hér síðast, þeim veðrabrigðum sem eru orðin á stjórnmálasviðinu á Íslandi nú síðustu dagana, eftir að Framsfl. er búinn að lyfta upp fjórfrelsisflagginu með jafnmyndarlegum hætti og gert hefur verið og setja fram kröfuna um að komast til áhrifa í Brussel. Komast til áhrifa í Brussel. Við skulum vona, virðulegur forseti, að fólkið í landinu beri gæfu til þess að sjá til þess að sú för verði ekki farin sem þarna er verið að efna til. Undir því eru komin örlög þessarar þjóðar sem margir tengja þeim aldamótum sem eru fram undan. Þessu tengjast stærstu spurningarnar um framtíð Íslands.

Virðulegi forseti. Hv. þm. tók það fram, að mér skilst, að hann hafi einskis iðrast jafnmikið og að styðja og samþykkja þau lög sem gilda um málið og voru samþykkt fyrir fjórum árum. Ég hygg að það sé ýmislegt í fortíð hv. þm. sem hann ætti að iðrast meir heldur en þess gjörnings. Reyndar lét hv. þm. gamminn geysa út um víðan völl sem sýndi kannski að honum var ekki mjög niðri fyrir út af þessu máli. Hann lét hugann reika til Brussel og fjallaði um afstöðu Framsfl. til Evrópusambandsins, hann fann sér tíma til að fjalla um sumartíma, frídaga og orlof og ég er rauninni alveg steinhissa á því að þingmaðurinn skyldi ekki tala um áhugamál sitt, friðun hagamúsa, í þessu sambandi. Varðandi eitt mál sem hann kom inn á, þ.e. krókaveiðarnar, þá er ekki hægt að setja þak á veiðar hvers báts, svo sem eins og 50 tonn eða slíkt, vegna þess að það eru um 1.000 bátar í gangi og útgerðarmynstur þessara báta mundi þá breytast. 1.000 sinnum 50 eru 50.000 tonn. Og þess vegna verður að setja heildarþak á afla þessara báta til þess að einhverrar sanngirni sé gætt varðandi veiðar þeirra miðað við veiðar annarra. Svo er eitt sem er mjög athyglisvert. Það er að rísa upp stétt svokallaðra krókagreifa, manna sem eiga krókatrillur en leigja þær út, m.a. til sjómanna sem voru svo óheppnir á sínum tíma að velja kvóta á trillur sínar. Það hefur í rauninni enginn veitt þeim hópi jafnmikla athygli og tvíhöfða nefnd, sem með tillögum sínum gerði ráð fyrir því að fluttur væri afli af krókatrillunum yfir á þessa menn sem voru svo óheppnir að halda að þau lög sem Hjörleifur Guttormsson samþykkti, ásamt öðrum, mundu gilda áfram.

Virðulegur forseti. Það var fátt í máli rímfræðings Sjálfstfl. sem ég þarf að svara. Þessi ábending hans um það að ekki væri hægt að setja þak á afla báta sem stunda krókaveiðar, mér finnst það nú ekki mjög mikil rökvísi í málflutningnum að því leyti að það væri ekki verið að úthluta þar neinum kvóta þó sett væri þak á afla á einstökum báti, það er ekki jafngildi þess að það sé verið að úthluta þar kvóta þó slíkar takmarkanir væru settar. Ég er sannfærður um að það er í þágu hagsmuna þeirra sem enn búa þó við þetta frelsi sem fylgir krókaveiðunum og er ólíkt því sem varðar það helsi sem flestir eru nú að gefast upp undan, sem völdu sér aflamarkið, bæði undir sex tonnum og ofar.

Virðulegi forseti. Annað sem hv. þm. fjallaði um í ræðu sinni var sá vandi sem upp er kominn á Hornafirði vegna hagræðingar í fyrirtækinu Borgey og það dæmi sem hann tók varðandi það. Það sem Borgey stílaði fyrst og fremst inn á var fiskvinnslukvótinn og það er mjög bagalegt að hafa ekki náð honum fram. En 15% reglan mun ekki að neinu leyti hamla því fyrirtæki í sínum störfum vegna þess að það er hægt að flytja kvóta af þeim bátum sem ekki ætla sér að veiða hann yfir á þá báta sem ætla sér að veiða þann kvóta. Spurningin er aðeins um tímasetningar og hvernig menn haga þessum viðskiptum. En í grundvallaratriðum verður alveg frjálst að framselja kvóta af bátum sem ætla ekki að veiða hann yfir á báta sem ætla sér að veiða hann.

Virðulegur forseti. Ég held að fyrirtækið Borgey sem hefur barist í bökkum, barist fyrir tilveru sinni að undanförnu, gerði nú nokkuð rétt í því að ráðstafa takmörkuðu fjármagni, 15.000 kr. eða svo, í fargjald undir hv. þm. til að kynna sér aðstæður betur heldur en honum virðast vera ljósar miðað við málflutning hans hér. Það eru býsna flóknar aðstæður sem varða útgerð á Hornafirði og samstarf fyrirtækja þar og einmitt dæmigert um það sem varðar þær tillögur sem hér eru til breytinga, kenndar við 15% reglu. Hv. þm. nefndi fiskvinnslukvótann og ég get út af fyrir sig tekið undir þann saknaðartón sem kom fram hjá hv. þm. að því er varðar þann möguleika að úthluta fiskvinnslunni kvóta. Það er eitt af því sem ég tel að gæti verið til bóta ef rétt væri að staðið. En það er ekki sama hvernig á því er haldið, einnig það getur verið flókið í útfærslu og hugsanlega eru menn ekki alltaf að tala þar um sama hlutinn.

Virðulegi forseti. Þó menn geti vissulega oft greint á við hv. 4. þm. Austurl. þá hefur aldrei farið á milli mála fram að þessu að hann hefur verið mjög skýr í afstöðu sinni. Afstaða hans hefur aldrei farið á milli mála þangað til núna. Nú fannst mér hv. þm. bregða svolítið út af sínum vana og í máli hans kom fram svona ákveðin pólitísk tvíhyggja sem lýsti sér í því að annars vegar varði hann verulegum tíma í það að gagnrýna hið frjálsa framsal aflaheimilda og taldi að mjög margt illt hefði og mundi af því hljótast þegar litið væri til lengri tíma og eins ef litið væri til fortíðar. Þess vegna kom það mjög á óvart að allt í einu skaut upp kollinum í hans athyglisverðu ræðu kafla sem var mikil málsvörn fyrir hið frjálsa framsal. Það var sá kafli í ræðu hv. þm. þegar hann fór að gagnrýna hina svokölluðu 15% reglu. Hann sagði sem svo: Þetta er spurningin um skammtímasjónarmið og langtímasjónarmið. Ég held að hv. þm. sé hér á miklum villigötum því sannleikurinn er sá að ef þessi 15% regla væri afnumin þá væri hann auðvitað að búa í haginn fyrir það að styrkja í sessi framsalsheimildirnar og framsalskerfið, sem hann þó í hinu orðinu var að gagnrýna. Ég held að menn verði einfaldlega að átta sig á því að eins og málum er komið núna þá verða menn að taka afstöðu til þess. Annaðhvort eru menn með hinu fullkomna frjálsa framsali til langs tíma og til skamms tíma ellegar menn vilja gangast inn á að takmarka það í einhverjum mæli. Í þessum brtt. er lögð til nokkur skerðing á því frjálsa framsali sem hefur viðgengist. --- Ég skal viðurkenna ekki mjög mikil. En þess vegna kom mér mjög mikið á óvart að heyra það frá einum harðasta gagnrýnanda hugmyndarinnar um hið frjálsa framsal að hann talaði á þann veg hér að hann taldi að 15% reglan væri af hinu illa.

Virðulegur forseti. Ég misvirði það síður en svo við hv. þm. að draga fram þetta atriði sem hann gerði. Ég tók einmitt fram í mínu máli að það mætti benda á að það væri stílbrot miðað við langtímasjónarmið að andæfa gegn þeirri breytingu sem hér er verið að gera tillögu um. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því. En ég bendi á það að burt séð frá spurningunni um framsal að því er varðar botnfiskveiðiheimildir þá er þessi regla að því er varðar uppsjávarfiskana, loðnuna, síldina, náttúrlega mjög fjarstæðukennd í rauninni. Það er atriði sem ég kom ekki að í máli mínu og hefði gjarnan mátt fara út í því það er gildur þáttur í þessu máli hvaða áhrif þessi 15% regla hefur á síldveiðarnar og loðnuveiðarnar með allt öðrum hætti heldur en á botnfiskveiðarnar. Það gildir talsvert annað þegar menn eru að meta stjórnun svona til skamms tíma litið eftir því hvort við erum að tala um botnfiskveiðar eða uppsjávarfiskana.

Virðulegi forseti. Ég held að menn lendi fljótt í ákveðnum ógöngum þegar þeir reyna að skipta niður annars vegar langtímahagsmunum í þessum efnum og hins vegar skammtímahagsmunum. Vegna þess að sannleikurinn er auðvitað sá að ef menn gangast inn á það og segja sem svo: Við eigum að hafa til skamms tíma sem frjálsast framsal, þá eru menn auðvitað að styrkja í sessi til lengri tíma kerfi sem felur í sér frjálst framsal á aflaheimildum. Og ég held að ef menn tala á þann veg sem hv. þm. gerði, að hér verði að afnema 15% regluna, þá sé auðvitað verið að mæla því bót að það sé tekið upp sem frjálsast framsal á aflaheimildum. Ég hef alltaf litið þannig á að ef menn vilja láta þetta kerfi sem nú er við lýði ganga röklega upp þá verður auðvitað að vera við lýði sem frjálsast framsal. Þannig að ég tel að það sem menn eru að gera hér undirstriki á vissan hátt ákveðnar mótsagnir í kerfinu. Þess vegna held ég að hv. þm. sé í allmiklum vanda og það sé ekki bara stílbrot, það sé ákveðinn vandi í þeirri röksemdafærslu sem hv. þm. hefur annars haldið á lofti þegar hann skyndilega leggur lykkju á leið sína og fer að tala fyrir því í skjóli einhverra skammtímahagsmuna, sem hann kallar svo, að auka hið frjálsa framsal frá því sem það er núna í brtt. meiri hluta sjútvn. Ég tel raunar að brtt. meiri hluta sjútvn. takmarki ekki með alvarlegum hætti hið frjálsa framsal. Fyrst og fremst er þessum brtt. ætlað að koma í veg fyrir ákveðna misnotkun. Það er hið yfirlýsta markmið. Og ég held að það sé ekkert sem hefur verið sýnt fram á í umræðunni upp á síðkastið sem bendir til að þessi skerðing, þessi takmörkun, torveldi skynsamlegt, skipulegt og heiðarlegt frjálst framsal aflaheimilda milli útgerða.

Hæstv. forseti. Frá því að breytingar á lögum um stjórn fiskveiða voru til 1. umr. hér á Alþingi í febrúar hefur hæstv. sjútvrh. lagt fram nokkrar brtt. sem flestar eru til bóta að mínu áliti. Þær ganga þó ekki nógu langt til að málið í heild sinni sé viðunandi. Hér er verið að setja lög um það hvernig stjórn fiskveiðanna skuli háttað á næstu árum og því mikilvægt að vel takist til. Samhliða brtt. hæstv. sjútvrh. voru flutt tvö frv. er tengjast kjaradeilu sjómanna og útvegsmanna, sem var stöðvuð með bráðabirgðalögum í vetur. Annars vegar er það frv. um samstarfsnefnd sjómanna og útvegsmanna og hins vegar frv. um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Samþykkt þessara frv. er nauðsynleg til að eyða þeirri tortryggni sem ríkt hefur milli þessara aðila vegna meintrar þátttöku í kvótakaupum. Hæstv. sjútvrh. leggur hér til nokkrar breytingar varðandi krókaleyfisbátana frá því frv. sem hann lagði fram fyrr í vetur. Nú er gert ráð fyrir að banna þessum bátum veiðar í desember og janúar, svo og í sjö daga um páska og verslunarmannahelgi og þrjá daga aðra og fjórðu helgi hvers mánaðar. Ég tel að þessi breyting sé nokkuð til bóta frá því sem áður var gert ráð fyrir. Þetta er að vísu veruleg fjölgun banndaga frá því sem nú er en vegna þess mikla samdráttar sem orðið hefur á leyfðum afla á sl. tveimur árum þá hlýtur einhver skerðing að lenda á þessum flokki útgerðar eins og öðrum. Ég vil þó ítreka þá skoðun mína sem fram kom við 1. umr. að veiðum þessara báta eigi eingöngu að stjórna með banndögum og tel óþarfa að úthluta þeim sameiginlegum hámarksafla með tilheyrandi refsingum ef eitthvað veiðist umfram. Það skiptir auðvitað engu höfuðmáli hvort þessir bátar veiða eitt eða tvö þúsund tonnunum meira eða minna. Það mundi engu breyta um stofnstærð þorsksins og væri langt innan skekkjumarka fiskifræðinnar. Þessi útgerð er miklu háðari veðri og aðstæðum en öll önnur útgerð og með því að ákveða þeim 136 banndaga eins og hér er gert ráð fyrir, auk þeirra fjölmörgu banndaga sem veðurguðirnir óhjákvæmilega skapa þessum bátum þá held ég að það þurfi ekki að hafa áhyggjur af því að þeir ofveiði grunnslóðina. Verði niðurstaðan að fara þá leið sem hér er gert ráð fyrir í brtt. hæstv. sjútvrh. varðandi veiðitímabil og hámarksafla þá hlýtur að verða að breyta því ákvæði að fjöldi banndaga verði óháður ársafla þannig að ekki komi til fjölgunar banndaga á næsta ári ef farið er fram úr leyfilegum afla á einu tímabili en heildarafli ársins er undir viðmiðunarmörkum. Slíkt ákvæði finnst mér afskaplega ósanngjarnt. Mér finnst ástæða til að minna enn einu sinni á það að krókarnir fara betur með auðlindina en önnur veiðarfæri og um það er ekki deilt. Það er auðvitað rétt sem fram kemur í skýrslu tvíhöfða nefndar að krókaveiðar eru vistvænar og að minni hætta sé á ofveiði hjá þeim en þar sem stórtækari veiðarfæri eru notuð. Smábátarnir hafa mikilvægu hlutverki að gegna í atvinnulífi margra smærri byggðarlaga og útgerð þeirra á tvímælalaust áfram að vera gildur þáttur í útgerðarmynstri landsins. Þess vegna má ekki þrengja svo að þeim sem hafa af þessu atvinnu sína að þeir geti ekki haldið velli á meðan leyfður afli er í lágmarki. Það er oft hamrað á því í umræðunni að afli krókaleyfisbátanna hafi farið úr böndunum og vissulega hefur hann aukist mikið. En hver er ástæðan fyrst og fremst? Hún er sú að stjórnvöld gripu allt of seint í taumana til að stöðva stækkun þessa flota og fjölmargir þeirra báta sem fengu krókaleyfi á sínum tíma lögðu ekkert í upphaflegu hlutdeildina. Margir þessara báta voru síðan úreltir fyrir nýja og öflugri báta. Önnur ástæðan er svo hið mikla kapphlaup sem hófst innan krókakerfisins við að ávinna sér aflaheimildir. Það er því fyrst og fremst við stjórnvöld að sakast að mínu áliti ef mönnum finnst afli krókaveiðiflotans hafa vaxið of mikið í samanburði við aðra útgerð. Mér þykir mjög miður að ekki skuli vera gert ráð fyrir neinum lagfæringum fyrir litlu aflamarksbátana. Það hefur trúlega enginn flokkur útgerðar farið jafnilla út úr aflasamdrætti undanfarinna ára og einmitt þeir og samkvæmt þeim tölum sem birst hafa þá hefur þessi floti misst tvo þriðju af veiðiheimildum sínum á undanförnum árum. Þessir bátar eru svo til alfarið háðir veiðum á þorski og ýsu og hafa enga möguleika á að leita í aðra stofna eða á djúpslóð þegar illa árar. Fjölmargir þessara báta hafa orðið svo litlar aflaheimildir að vonlaust er að gera þá út. Jafnframt er vonlítið að selja þá vegna skorts á kvóta á verði sem nægir til að eigendur þeirra geti losnað frá þeim skuldum sem á þeim hvíla. Útgerðarmenn þessara báta eru því í raun fangar kerfisins, þeir geta hvorki hætt né haldið áfram. Margir þeirra eru við það að gefast upp og ljóst er að verði ekkert að gert þá munu fjölmargir þeirra gefast upp á að halda þessum bátum til veiða á næstu mánuðum. Þessum bátum hefur fækkað um hátt í 500 á undanförnum árum og veiðiheimildir þeirra flust nánast alfarið yfir á verksmiðjuskipaflotann sem vinnur aflann á hafi úti. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að úthluta þessum bátum viðbótarkvóta sem ekki kæmi til skerðingar hjá annarri útgerð. Það var skoðun margra að óhætt væri að auka nokkuð aflaheimildir í vetur en það var ekki gert, en ég tel að með því hefði mátt leysa helsta vanda þessara báta þannig að þeir gætu skrimt þangað til afli eykst á ný. Það eru vissulega dæmi um að samdrætti í afla einstaka útgerðarflokka hafi verið mætt í kvótakerfinu og þannig fékk loðnuflotinn úthlutað þorskveiðiheimildum á árunum 1988--1990 vegna samdráttar í loðnuveiðunum. Þessar úthlutanir urðu síðan að þorskaflahlutdeild 1. jan. 1991 sem miðað við úthlutun þessa fiskveiðiárs þýðir 2.200 tonn af þorski upp úr sjó. Varðandi smábátana þá finnst mér að það þurfi að takmarka netaveiðar þeirra yfir hörðustu vetrarmánuðina og það er náttúrlega ekkert vit í því að menn séu að stunda veiðar í þorskanet á bátum allt niður í 3--5 tonn í janúar og febrúar. Af þessu er auðvitað veruleg slysahætta og svo liggur í augum uppi að þessir bátar komast oft ekki á sjó dögum saman vegna veðurs. Fiskurinn drepst í netunum og er hent, því ekki eyða menn sínum takmarkaða kvóta í verðlítinn dauðan fisk. Þessi fiskur var allur dregin að landi fyrir tíma kvótakerfisins og seldur til skreiðarverkunar fyrir hálfvirði. Við þessu verður að stemma stigu. Það er ekki hægt að umgangast auðlindina svona þegar leyfður þorskafli minnkar ár frá ári. Umræða um að fiski sé hent í verulegum mæli hefur verið hávær í vetur og þá aðallega hvað varðar þorsk og þegar þorskkvótinn er jafntakmarkaður og nú þá leita menn að sjálfsögðu í auknum mæli í veiðar á öðrum fisktegundum. Þessar veiðar eru illframkvæmanlegar þegar þorskkvótinn er búinn vegna þess að oftast fylgir einhver þorskur með og annaðhvort verða menn þá að hætta þessum veiðum eða henda í sjóinn aftur þeim þorski sem slæðist með til að koma í veg fyrir refsingar og sektir. Þetta hafa menn neyðst til að gera í vetur og sumir ekkert farið í launkofa með það. Til að reyna að koma í veg fyrir þetta flutti hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, ásamt 15 öðrum þingmönnum úr öllum þingflokkum, frv. þar sem gert var ráð fyrir að leyfa fiskiskipum að landa allt að 15% af þorski, karfa og grálúðu, sem meðafla annarra botnfisktegunda í þorskígildum talið án þess að sá meðafli reiknist sem aflamark hjá viðkomandi skipi það sem eftir lifir af þessu fiskveiðiári. Jafnframt að á sama tíma verði afnumið aflamark af þeim tegundum þar sem augljóslega mun ekki nást leyfður hámarksafli, þ.e. ufsa, ýsu, skarkola og úthafsrækju. Hæstv. sjútvrh. tók þessu frv. illa og kallaði það hringavitleysu og ýmsir aðdáendur kvótakerfisins gerðu slíkt hið sama og þá ekki síst þeir sem náð hafa hvað bestum árangri við að spila á kerfið. Viðbrögðin við þessu frv. sýndu glöggt hversu mikla tröllatrú sumir hafa á fullkomleika kerfisins og að þar megi í engu tilfelli neinu hnika til jafnvel þó alls staðar að berist fregnir af því að menn neyðist til að henda fiski í sjóinn. Það voru auðvitað ákveðin rök að þetta væri ekki sanngjarnt gagnvart þeim sem hefðu farið sparlega með kvótann sinn og ættu eftir nóg af honum til að mæta meðaflanum. En til hvers leiðir þetta? Það leiðir til þess að menn freistast til að leigja kvóta nánast sama hvað hann kostar. Samkvæmt nýlegri frétt í Morgunblaðinu er þorskkvóti nú leigður á allt að 74 kr. kílóið. Þeir eru sælir sem eiga kvóta til að leigja þessa dagana. Ég held að þessi tala, 74 kr. fyrir að fá að veiða hvert kíló af þorski sýni nokkuð vel hvað framsal aflaheimilda hefur farið úr böndunum. Það er eitthvað skrýtið þegar menn þurfa orðið að borga einhverjum kvótaeiganda svipað fyrir heimild til að fá að veiða fiskinn í sjónum eins og fæst svo fyrir hann á fiskmarkaði. Ég sagði hér við 1. umr. og segi það enn að framsal aflaheimilda hefur farið gjörsamlega úr böndunum og þróast með allt öðrum hætti en gert var ráð fyrir þegar kvótakerfið var samþykkt hér á Alþingi fyrir 10 árum. Kvótinn hefur í æ ríkari mæli verið notaður til viðskipta með hinum ýmsu leiðum sem menn hafa fundið upp til þess. Ein þessara leiða er svokölluð tonn á móti tonni aðferð en þar leggur fiskkaupandi eins tonns kvóta á móti hverju tonni sem hann fær hjá seljanda. Verðið er svo yfirleitt mun lægra en gerist á fiskmörkuðum. Nokkrir stórir kvótaeigendur hafa beitt þessari aðferð óspart og það hefur leitt til stórkostlegra fiskflutninga um landið. Þessir aðilar hafa undanfarna daga hamast mjög í fjölmiðlum gegn hugsanlegri skerðingu á þessu fyrirkomulagi. En um hvað snúast þessi viðskipti? Eru menn að hugsa um heildarhagsmuni þegar fiski er ekið fleiri klukkustunda leið til vinnslu hjá þeim sem eiga nægan kvóta í stað þess að vinna hann í þeim fiskvinnslustöðvum þar sem hann berst á land og eru næst miðunum? Auðvitað ekki. Þetta getur kannski leitt til hagstæðrar niðurstöðu fyrir þessa kvótaeigendur en þetta á ekkert skylt við heildarhagsmuni. Í síðustu viku var forsíðufrétt í Tímanum þar sem vitnað var í ummæli Rögnvaldar Einarssonar, formanns smábátafélagsins á Akranesi á fundi framsóknarmanna kvöldið áður. Þar kom fram að 31% af þorskafla Akurnesinga hefði á síðasta ári komið frá smábátum. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta, að ,,þrjátíu aflamarksbátar hefðu landað 1.726 tonnum af þorski en við nánari athugun kæmi í ljós að úthlutaður kvóti þeirra væri aðeins 500 tonn. Skýringin á þessum mismun væri sú að þessir bátar hefðu aflað fisks af kvóta Norðlendinga, frá Sauðárkróki og Siglufirði sérstaklega, og sá afli hefði allur verið fluttur norður yfir heiðar til vinnslu. Rögnvaldur taldi því rökrétt að áætla að að óbreyttu ástandi ættu Sauðkrækingur og Siglfirðingar þorskinn sem synti í sjónum fyrir utan Akranes.`` Og síðar í greininni segir Rögnvaldur, með leyfi forseta, að ,,núverandi kvótakerfi væri ekkert annað en einkavæðing á auðlindinni sem leiddi til þess að smábátaútgerð væri að leggjast af í landinu. Menn væru orðnir svo kvótafátækir að þeir gætu hvorki lifað né dáið.`` Í lögum um stjórn fiskveiða sem sett voru í maí 1990 segir í 1. gr. að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Ég er því ósammála að tilteknir einstaklingar og fyrirtæki geti selt eða leigt þessa sameign okkar, óveiddann fiskinn í sjónum fyrir stórar fjárhæðir. Það samrýmist einfaldlega ekki minni réttlætiskennd. Fyrr í vetur hitti ég að máli sjómann sem hefur gert út eigin bát í nokkur ár. Hann hafði áhuga á að fá sér aðeins stærri bát og þegar honum bauðst skyndilega tækifæri til að selja bátinn sinn kvótalausan þá sló hann til og sá jafnframt fram á að það tæki einhvern tíma að finna annan bát og ákvað því að selja kvótann sinn, 100 tonn af þorski, fyrir það fékk hann 5,5 millj. og hefði fengið 1--2 millj. meira ef hann hefði beðið í nokkrar vikur. Þessi maður sagði sem svo að það væri ekkert vit í því hjá sér að vera að kaupa bát og standa í þessu útgerðarbasli, skynsamlegast væri að skrá bara kvótann á eitthvert horn og halda áfram að leigja hann og lifa af því góðu lífi. Svona hefur kerfið verið og í tillögum hæstv. sjútvrh. er þó komið í veg fyrir slík viðskipti þar sem lagt er til að fiskiskip sem veiða minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum tvö fiskveiðiár í röð missi veiðileyfi og aflahlutdeild sína. Þessi breyting er vissulega til bóta og þrengir nokkuð þann ótakmarkaða rétt sem kvótahafar hafa haft til að versla með fiskinn í sjónum. Mér finnst að framsal eigi fyrst og fremst að miðast við færslu aflaheimilda milli eigin skipa og skipti á fisktegundum við aðrar útgerðir og einnig að taka þurfi tillit til ófyrirsjáanlegra atvika svo sem stærri bilana eða tjóna. Beinar sölur eða leiga á sameign þjóðarinnar, fiskinum í sjónum, finnst mér ekki eiga rétt á sér. Það eru vissulega athyglisverðar tölur sem Fiskistofa hefur birt um tilfærslur á aflaheimildum á síðasta fiskveiðiári en þá voru færð um 50 þús. þorskígildistonn af botnfiski og yfir 20 þús. þorskígildistonn af öðrum fisktegundum milli skipa af 1.200--.1300 útgerðaraðilum. Í sameiginlegri yfirlýsingu sem Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands og Sjómannasamband Íslands sendu frá sér í vetur segir m.a., með leyfi forseta: ,,Framangreind hagsmunasamtök sjómanna lýsa yfir fullri andstöðu við framsali á veiðiheimildum, þ.e. sölu á óveiddum fiski innan gildandi kerfis um stjórn fiskveiða. Reynsla síðustu ára hefur leitt til aukinnar andstöðu samtaka sjómanna gagnvart óheftu framsali veiðiheimilda og nú er svo komið að mælirinn er fullur. Sjómannasamtökin telja að nú sé komið að vendipunkti í þessu máli.`` Þetta eru skýr skilaboð og ég held að þeir sem mest hamast gegn breytingum á framsali aflaheimilda ættu að gefa þeim gaum. Varla hvarflar það að nokkrum manni að þetta kerfi haldi velli í fullkominni andstöðu við samtök sjómanna. Þessi sömu samtök settu einnig fram tillögur um breytingu á kvótalögunum. Í fyrsta lagi var þar lagt til að heimild til að framselja leigukvóta verði afnumin nema þegar um er að ræða jöfn skipti á kvóta milli skipa. Í öðru lagi var lagt til að heimild til framsals á væntanlegum kvóta verði takmörkuð þannig að endurframsal geti fyrst átt sér stað að fimm árum liðnum frá upphaflegu framsali. Í þriðja lagi kæmi svo til sérstakt ákvæði til að tryggja að leyfilegur heildarkvóti veiðist innan fiskveiðiársins. Til greina kæmu tvær leiðir. Annars vegar að kvóta verði skilað inn til endurúthlutunar og í öðru lagi að frjáls sókn verði leyfð í þeim fisktegundum sem útlit er fyrir að ekki veiðist upp í leyfilegan heildarkvóta. Þessar tillögur eru vissulega athyglisverðar og hefði gjarnan mátt taka meira tillit til þeirra við þær breytingar sem nú eru fyrirhugaðar á lögunum um stjórn fiskveiða. Í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða segir að markmið laganna sé að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofna á Íslandsmiðum og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu. Það er mín skoðun að þetta hafi ekki tekist sem skyldi og að útfærsla laganna byggi nær eingöngu á hagsmunum handhafa veiðiheimildanna sem geta gert nánast hvað sem þeim sýnist við þær veiðiheimildir án tillits til atvinnu og byggðar í landinu. Þetta kemur hvað best í ljós þegar handhafar veiðiheimildanna ráðstafa þeim með því að flytja vinnslu fisksins út á sjó í stórauknum mæli. Afleiðingin er náttúrlega samdráttur í fiskvinnslu í landi, minni verðmætasköpun fiskvinnslu á viðkomandi stað, vannýtt fjárfesting í fiskvinnsluhúsum vegna hráefnisskorts, aukið atvinnuleysi fiskverkafólks, samdráttur hjá iðnaði og öðrum þeim sem veita fiskvinnslunni þjónustu, tekjusamdráttur sveitarfélaga vegna minni umsvifa atvinnulífs og einstaklinga og auknar greiðslur atvinnuleysisbóta. Þess vegna er það nauðsynlegt að lög um stjórn fiskveiða taki tillit til heildarhagsmuna og að útfærsla þeirra sé þannig að það gangi eftir. Þetta skiptir auðvitað miklu máli þar sem afkoma þjóðarinnar er jafnháð þróun og verðmætamyndun í sjávarútvegi og raun ber vitni. Fullvinnslumöguleikar fiskafurða eru miklu minni um borð í skipum en í fiskvinnsluhúsum í landi. Þess vegna þýðir stöðug fjölgun svokallaðra fullvinnsluskipa í rauninni að fiskvinnslan þróast sífellt í átt til meiri hráefnavinnslu með minni verðmætasköpun í heild. Þegar leyfður afli dregst stöðugt saman er auðvitað brýn nauðsyn að auka fullvinnslu enn frekar með vöruþróun og markaðssókn. Góður árangur á því sviði er ein af forsendum fyrir auknum hagvexti, verðmætasköpun og bættum lífskjörum. Það voru athyglisverðar tölur sem fram komu í bréfi sem Landssamband smábátaeigenda sendi sjútvn. Alþingis í síðasta mánuði. Þar var gerður samanburður á tveimur stórum útgerðarfyrirtækjum á Akureyri, Samherja og Útgerðarfélagi Akureyringa. Þar kemur fram að kvóti fyrirtækjanna var svipaður á síðasta fiskveiðiári. ÚA hafði 13.860 þorskígildi en Samherji 13.427. Velta ÚA var hins vegar 86% meiri eða 3.052 millj. á móti 1.644 millj. hjá Samherja. Og starfsmannafjöldi var meira en fimmfaldur eða 460 hjá ÚA en 90 hjá Samherja. Skýringin á þessum mikla mun er sjálfsagt fyrst og fremst sú að ÚA vann allan sinn afla í landi en Samherji er með mikla fullvinnslu um borð í sínum skipum. Nú má vera að einhver hluti af afla Samherja sé unninn af öðrum í landi en þarna er eftir sem áður um gríðarlegan mun að ræða á veltu og störfum. Skipum sem vinna aflann um borð hefur fjölgað mjög ört á undanförnum árum. Samkvæmt skýrslu tvíhöfða nefndar voru þau komin yfir 70 árið 1992 og hefur fjölgað síðan. Á síðasta ári var sjófrysting á bolfiskafla um 131 þús. tonn eða 23% heildaraflans en var aðeins 7.000 tonn tíu árum áður eða 1% heildaraflans. Þetta ásamt samdrætti í afla hefur leitt til mikilla erfiðleika margra fiskvinnslufyrirtækja í landi og þeim hefur fækkað hratt á undanförnum árum. Þannig fækkaði fyrirtækjum í frystingu og söltun um 73 einungis á tveimur árum frá 1990--1992 og á sama tíma féll hlutur söltunar og herslu úr 28% í 18% af botnfiskaflanum. Afleiðingin af minnkandi fiskvinnslu í landi er sú að störfum í greininni hefur fækkað mjög. Árið 1987 voru 9.950 ársverk í fiskvinnslu en árið 1993 var þessi tala komin niður í 6.400 og hafði því fækkað um hvorki meira né minna en 3.550 störf eða um 36%. Ef reiknað er með þeim margfeldisáhrifum sem þessum störfum fylgja í öðrum atvinnugreinum má reikna með að heildarfækkunin sé allt að 5.000 ársverk á umræddu tímabili. Það er mín skoðun að það eigi að stemma stigu við frekari fjölgun fullvinnsluskipa en þegar er orðin nema tryggt sé að afli slíkra skipa komi að stærstum hluta til framhaldsvinnslu í landi. Með því er ég ekki að gera lítið úr útgerð þeirra fullvinnsluskipa sem fyrir eru, þeim hefur vissulega fylgt ýmislegt jákvætt, en ég tel að við verðum að líta á hagsmuni heildarinnar og framfylgja því ákvæði 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu. Haldi þessum skipum áfram að fjölga takmarkalaust mun það leiða af sér enn meira atvinnuleysi, gjaldþrot fiskvinnslufyrirtækja og ekki síst enn æðisgengnara kapphlaup um þann afla sem berst á land og enn hærra kvótaverð en er í dag. Á síðasta áratug breyttist útgerðarmynstur Íslendinga verulega og má sjálfsagt að einhverju leyti rekja þá þróun til fiskveiðistjórnunarkerfisins. Smábátum fjölgaði þá mjög hratt en svokölluðum vertíðarbátum, þ.e. bátum af stærðinni 20--110 tonn, fækkaði um hátt í hundrað eða samtals um 5 þús. rúmlestir. Verulegan hluta þessarar fækkunar má rekja til kaupa stærri útgerða á aflaheimildum þessara báta. Á sama tíma fjölgaði togurum yfir 500 tonn um helming og rúmlestatala þeirra jókst um 12.000 rúmlestir. Hæstv. forseti. Það mál sem hér er á dagskrá, stjórn fiskveiðanna, er tvímælalaust eitthvert þýðingarmesta mál sem Alþingi afgreiðir á þessu kjörtímabili. Það skiptir auðvitað meginmáli fyrir þessa þjóð hvernig til tekst með stjórn þessa undirstöðuatvinnuvegar okkar. Endurskoðun gildandi laga hefur tekið langan tíma enda gerð við mjög erfiðar aðstæður þar sem leyfður þorskafli hefur minnkað um helming á tveimur árum og flestir þeir sem við þessa grein starfa hafa orðið fyrir miklum skerðingum á aflaheimildum á þessum tíma. Ég vil að lokum ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns að þó brtt. hæstv. sjútvrh. séu flestar til bóta þá vantar mikið á að niðurstaðan í heild sinni sé viðunandi, einkum hvað varðar smábátana og verslun með aflaheimildir. Einnig finnst mér vanta í þessa stefnumörkun ákvæði sem hamla gegn því að meira af fiskvinnslunni flytjist út á sjó. Hér er verið að móta fiskveiðistefnu næstu ára og mér finnst því miður að ekki hafi tekist nógu vel til og allt of lítið sé breytt frá þeirri stefnu sem ríkt hefur á undanförnum árum.

Virðulegur forseti. Mönnum hefur verið nokkuð tíðrætt í þessum umræðum um ábyrgð Framsfl. á því máli sem hér er til umræðu og ýmsir hafa haldið því fram að hér hafi verið gengið svo langt á vit markaðshyggju og markaðsbúskapar að ekki taki nokkru tali. Það er alveg rétt að Framsfl. ber verulega ábyrgð á því fiskveiðistjórnarkerfi sem nú ríkir í landinu. En það eru líka allir aðrir flokkar hér á Alþingi sem bera þar mjög mikla ábyrgð, nema Kvennalistinn. Því allir aðrir flokkar hafa tekið þátt í því að afgreiða þessi mál með einum eða öðrum hætti í gegnum tíðina. Það er hins vegar varasamt að vera í allt of miklum samanburði og rekja kvótakerfið alveg frá 1984 því að kvótakerfið í núverandi mynd hefur í reynd ekki verið við lýði nema síðan í ársbyrjun 1991. Fram að þeim tíma var sambland af sóknarmarksstýringu og aflamarkskerfi, m.a. til þess að koma til móts við sjónarmið þeirra sem voru andvígir kvótakerfinu og taka tillit til þeirra. Það eru ýmsir sem sjá eftir stuðningi við mál og kom það m.a. fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. En ef ég sé eftir einhverju í gegnum tíðina þá sé ég eftir því að það skuli hafa verið komið svo mikið til móts við þá aðila sem predikuðu hvað mest sóknarmarksstýringu hér á árum áður. Það eru þessir sömu draugar sem ganga aftur í því frv. sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson o.fl. fluttu hér á Alþingi þar sem menn neita að viðurkenna staðreyndir og að mínu mati neita að læra af reynslunni. Menn geta sagt ýmislegt um þetta kerfi og auðvitað hefur það sína galla og sína kosti. Það er mikið talað um að það sé hagstætt viðskiptalífinu og hagstætt fyrirtækjunum. Ég vil taka það fram vegna orða hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar að Framsfl. hefur ávallt frá upphafi staðið með atvinnulífinu og talið að atvinnulífið skipti meginmáli fyrir velferð fólksins í landinu, það verði engin félagshyggja rekin hér í landinu nema með verðmætasköpun og það sé engin leið að reka íslenskt þjóðfélag nema mikilvægasti atvinnuvegurinn, sjávarútvegurinn, sé rekinn með hagnaði. Menn geta farið ýmsum orðum um þessa afstöðu okkar. En auðvitað styðjum við markaðsbúskap og höfum alltaf gert. Við höfum alltaf talið að fyrirtækin ættu að vera eigu samtaka og almennings í landinu en ekki í eigu ríkisins. Við höfum aldrei stutt þjóðnýtingarstefnu. Ég veit ekki hvað hv. þm. er að fara þegar hann er að mæla gegn því að þetta kerfi sé þannig byggt upp að það viðurkenni markaðsbúskap og sé rekið á grundvelli markaðsbúskapar. Ég hélt satt best að segja að allir pólitískir flokkar á Íslandi væru sammála því að markaðsbúskapur væri nauðsynlegur í okkar samfélagi, annars konar búskapur hafi verið reyndur í heiminum og hann hafi gefist illa. Það má vel vera að hv. þm. sé annarrar skoðunar en ég verð að hryggja hann með því að það hefur engin breyting orðið á afstöðu Framsfl. í þessum efnum, ekki nokkur, því þessi afstaða hefur alltaf verið með þessum hætti. Hins vegar þakka ég hv. þm. hvað hann ber mikla umhyggju fyrir Framsfl. og lætur sér tamt að hafa miklar áhyggjur af velgengni hans hér á Alþingi. Hann virðist í reynd hafa mun meiri áhyggjur af okkar flokki en sínum eigin flokki. Hann ræðir oft um að það séu að verða veðrabrigði í þeim flokki sem séu hættuleg þjóðfélaginu og virðist þá ganga út frá því að það séu einkum veðrabrigði í þeim flokki sem skipti sköpum fyrir samfélagið. Þó ég ætli ekki að gera lítið úr stöðu míns flokks í þjóðfélaginu þá geri ég mér grein fyrir því að það er ekki hægt að ganga út frá því að nokkur flokkur fái hér meiri hluta þannig að niðurstöður mála hljóta ávallt að gerast í samstarfi tveggja eða fleiri stjórnmálaflokka hér á Alþingi og í okkar samfélagi. Þegar menn eru að gagnrýna það kerfi sem nú er við lýði, sem er sjálfsagt að sé gert því það er ekki gallalaust, þá hlýtur það að vera skylda aðila að reyna þá að gera grein fyrir því hvers konar kerfi menn vilja hafa í staðinn og hver líkleg áhrif slíks kerfis væru á samfélagið. Mér heyrist að menn séu almennt að tala um að gera þær breytingar á fiskveiðistefnunni, þeir sem tala fyrir verulegum breytingum, sem ganga út á það að stórauka óhagræði í sjávarútveginum. Taka upp sóknarstýringu, hefta framsal og hefta athafnir manna og fyrirtækja út og suður. Þá hlýtur maður að spyrja: Hvaða áhrif skyldi slíkt nú hafa á þjóðfélagið í heild? Á byggðarlögin í landinu og einstaka aðila? Allt ber að hafa í huga í þessu sambandi því þó að þjóðfélagsáhrifin og áhrifin fyrir heildina séu mikilvæg og skipti sköpum þá verða menn jafnframt að gera sér grein fyrir stöðu einstaklinganna og byggðarlaganna í þessu samhengi og ég vil síst af öllu gera lítið úr því. Við Íslendingar erum hins vegar í þeirri stöðu að sjávarútvegurinn er okkar mikilvægasta auðsuppspretta og hann hefur því gífurleg áhrif í samfélaginu. Þessi sama atvinnugrein er mjög skuldug þegar á heildina er litið og sumir fiskstofnanna eru of veikir. Þannig eru mikilvægustu verkefni næstu ára á sviði sjávarútvegsmála að greiða niður skuldir sjávarútvegsfyrirtækjanna þannig að hann geti betur tekist á við framtíðarverkefnin, þ.e. að byggja upp fiskstofnana og á sama tíma er gert ráð fyrir því að þessi atvinnugrein geti staðið undir bærilegum kjörum í samfélaginu. Það er því ekkert smáræði sem hér er undir. Það hlýtur að vera mikil ábyrgð á okkur alþingismönnum að afgreiða slíka starfsskilyrðalöggjöf sem þessa með þeim hætti að sjávarútvegurinn geti staðið undir þessum miklu væntingum og þessum alvarlegu aðstæðum sem hann stendur frammi fyrir. Ég kann ekki önnur ráð en þau að það sé reynt að gera það með eins hagkvæmum hætti og nokkur kostur er og að það sé reynt að gera það með þeim hætti að sjávarútvegurinn geti framleitt sem mest verðmæti með sem allra minnstum tilkostnaði. Ég er alveg sannfærður um að það kvótakerfi sem við búum við í dag tryggir best þessi markmið hvort sem mönnum líkar það betur eða verr. Það er ekki þar með sagt að það sé gallalaust og komi ekki illa við einstaka aðila í mörgum tilvikum og það sé hægt að rekja það. Og ekki er þar með sagt að hinir sömu aðilar væru betur staddir þótt breytt væri um kerfi. Ekki nema menn vilji þá strika yfir allar aðstæður eins og þær hafa verið og það sem hefur verið gert í fortíðinni og byrja upp á nýtt eins og ekkert sé og leyfa mönnum að hefja samkeppni á miðunum og berjast þar innbyrðis. En ætli það væri þá ekki líka á grundvelli markaðsbúskapar og lögmálanna um framboð og eftirspurn og samkeppni einstaklinganna. Dettur einhverjum í hug að það verði hægt að sækja á íslensk fiskimið og stunda sjó nema það verði einhver samkeppni milli aðila? Ég held að það hafi aldrei nokkrum sjómanni eða útgerðarmanni dottið það í hug í gegnum tíðina. Málið gengur hins vegar út á það að skapa leikreglur sem að sjálfsögðu hefta þessa einstaklinga í viðleitni þeirra til að skapa sem mest verðmæti og skapa þeim leikreglur þannig að þeir geti keppt sín í milli. Og það er ekki auðvelt hlutskipti og það verður að gerast með þeim hætti að uppbygging stofnanna sé tryggð til frambúðar. Menn hafa farið mörgum orðum um það að á undanförnum árum hafi oft verið farið fram úr þeim mörkum sem fiskifræðingar hafa mælt með og það er rétt. Menn hafa hins vegar gert minna úr því af hverju það hafi gerst og viljað afgreiða það með þeim einfalda hætti að þar sé kvótakerfinu um að kenna. Það má sjálfsagt kenna því um að einhverju leyti vegna þess að það voru ýmsir lausir endar í því sérstaklega framan af árum. Stundum hafa stjórnvöld tekið ákvarðanir um að leyfa meiri afla en fiskifræðingar gerðu tillögur um á grundvelli mats á efnahagsstöðu þjóðarinnar og annarra aðstæðna. Sumar þeirra ákvarðana hafa verið réttar og aðrar rangar eins og gengur og gerist í lífinu. Ég er hins vegar sannfærður um að það er ekkert annað kerfi en aflamarkskerfið sem getur haldið best utan um það hvað mikið er veitt. Það eru svo mörg dæmi um önnur kerfi sem hafa mistekist í þessu sambandi og þar vitna ég til Evrópusambandslandanna þar sem afli hefur farið langt fram út því sem skynsamlegt er og jafnvel talið að í Norðursjónum sé á hverju ári hent á annað hundrað þúsund tonnum af fiski. 
            

Það er aflamarkskerfi, er það ekki?

Í Norðursjónum er heildarkvóti og ég hef skilið það svo á hv. 3. þm. Vesturl., Jóhanni Ársælssyni, að hann vilji slíkan kvóta, hann vilji ekki óheftar veiðar heldur vilji hann einhvern hámarkskvóta en vilji hins vegar leyfa meiri samkeppni milli skipanna. Þannig skildi ég þrátt fyrir allt þetta frv. sem hér var flutt af hv. 1. þm. Vestf. og hv. 1. þm. Vesturl. er nú orðinn aðalábyrgðarmaður á. Ég skildi það þannig að þeir vildu hleypa mönnum lausum í ýmsa stofna eins og rækju og ýsu og fleira en ætluðu þá að stoppa þegar einhverju ákveðnu marki væri náð. Ég hafði skilið það svo. En það er nú bara þannig að það er stundum ekki auðvelt að stöðva menn af á miðri vertíð. Ég man það vel árið 1981 þegar það var hér gífurleg veiði á vetrarvertíð, það var nú sem betur fer sterkur árgangur sem þá kom upp og var allt of mikið veitt það ár. Mikið af þeim fiski fór í skreið. Þá var uppi umræða um að stöðva netavertíðina og banna allar veiðar. En það voru nú ekki margir sem voru á því þegar kom til þess að stoppa allt saman að styðja slíka aðgerð. Og að reikna með því að slíkt vald sé með þeim hætti í einu ráðuneyti þar sem menn loka fyrir veiðarnar ákveðinn dag, það held ég að verði ekki farsælt. Það hefur a.m.k. ekki verið farsælt í Bandaríkjunum þar sem lúðuveiðar í Alaska voru leyfðar einn dag í mánuði. Ég held að það sé búið að fækka þessum dögum og það er afleiðing af sóknarmarkskerfi. Mig minnir að síldveiðar séu leyfðar þar einn dag á ári. Gallinn við þetta kerfi er svo augljós, það er nóg af lúðu á markaði einn dag í mánuði en það er heldur lítið af henni hina 29 eða 30. Og einhverra hluta vegna verður lítill arður út úr þessu skipulagi þannig að jafnvel í þeim þjóðum heims þar sem markaðsbúskapur er nú hvað efst á blaði hefur ekki tekist betur til. Og af hverju hefur þeim ekki tekist betur til? Vegna þess að víða um heim er litið á fiskveiðar og sjávarútveg sem einhverja annars flokks atvinnugrein sem menn sætta sig við að lifi á styrkjum. Sætta sig við það að halda við óhagkvæmni og viðhalda starfseminni með margvíslegri styrkjastarfsemi, m.a. í Evrópusambandinu. Það sem hefur verið langsamlega mest gagnrýnt í gegnum tíðina er framsal aflaheimilda. Um það hefur ágreiningurinn verið hvað mestur. Menn hafa þó haldið því fram að það sé nú allt í lagi með þetta framsal ef það er á milli skipa í eigu sömu útgerðar, það sé allt í lagi ef það eru skipti á tegundum. En ef um er að ræða að greiðsla komi fyrir þá gangi það ekki upp. Ég hef aldrei skilið þessi sjónarmið og skil ekki rökin að baki. Vegna þess að að sjálfsögðu þegar fært er á milli skipa í eigu sömu útgerðar þá á sér stað verðmætaflutningur milli skipanna, verðmætaflutningur frá einu skipi til annars og frá einni áhöfn til annarrar. Það eiga sér hins vegar ekki stað greiðslur innan fyrirtækisins í formi peninga þó að um verðmætaflutning sé að ræða. En um leið og óskyldar útgerðir og óskyldir aðilar þurfa að gera sams konar samning þá er eðlilegt að það komi greiðsla fyrir. Vegna þess að sá sem lætur aflaheimildirnar frá sér er að taka ákvörðun um það að veiða minna á sitt skip, láta það liggja við bryggju í höfninni með tilheyrandi föstum kostnaði, en láta aflaheimildirnar frá sér til annars sem getur gert það með meiri hagkvæmni þannig að sá hinn sami fær meira upp í sinn fasta kostnað. Þetta er ekki hægt að gera nema greiðsla komi fyrir. Þetta er alveg nákvæmlega sama málið. Mismunurinn er sá að það á sér stað peningagreiðsla fyrir verðmætin en í hinu tilvikinu er bara um verðmætaflutning að ræða. Það er nú þannig að peningar endurspegla fyrst og fremst verðmæti og þess vegna gengur þessi röksemdafærsla ekki upp. Þess vegna kemur mér það óskaplega mikið á óvart að í þessu frv. sem hér er nú flutt, þá fallast menn í fyrsta skipti á þetta sjónarmið sem er órökstutt. Hins vegar hefur það verið mjög ríkt í umræðunni. Ég hef a.m.k. oft þurft að standa í því að mótmæla þessum sjónarmiðum eins og gengur og gerist í almennri umræðu og skoðanaskiptum í landinu. En núv. hæstv. stjórnarflokkar og ríkisstjórn fallast á þetta sjónarmið. Fallast á að það eigi að gilda eitt um flutning innan sömu útgerðar, en annað ef um óskylda aðila er að ræða. Þetta tel ég vera svo alvarlegt að ég vil leyfa mér að efast um að slík mismunun standist okkar stjórnarskrá, án þess að ég ætli að vera með fullyrðingar þar um. Ég tel hins vegar vera um svo alvarlega mismunun að ræða að menn ættu að a.m.k. hafa í huga ákvæði stjórnarskrárinnar um jafnræði aðila í þessu sambandi og fara yfir það. Því er haldið fram að þetta sé gert að kröfu ákveðins hagsmunahóps sem fari fram á það að þessari mismunun sé komið á, þ.e. að það séu sjómenn sem krefjast þess. Ég veit að þeir krefjast þess en ég tel að það eigi ekkert að láta undan þeim í því. Sjómenn geta að sjálfsögðu krafist þess að fá meiri hlutdeild í verðmætum samfélagsins og gera það og eiga að gera það og takast á eftir almennum leikreglum. En þeir eiga ekki að geta komist upp með það að krefjast þess að það sé komið á mismunun á milli útgerðaraðila í landinu. Það hefur enginn gefið þeim það vald. Alþingi Íslendinga á ekki að fara að gefa þeim það vald nú. Mér þykir líklegt að það séu til aðrir sjómenn sem munu brátt komast að raun um að með þessu sé verið að vega að þeirra hagsmunum. Og ég fullyrði að þetta mun ekki bæta heildarkjör sjómanna í landinu. Það mun gera þau verri þegar á heildina er litið. Það er svo augljóst mál að ef dregið er úr verðmætasköpun og tilkostnaðurinn við öflun teknanna verður meiri þá rýrir það kjör fólks ef ekki til skamms tíma litið þá til lengri tíma litið. Þetta er svo einfalt að í sjálfu sér á ekkert að þurfa að ræða það. Þess vegna er eðlilegt að bæði verkafólk og aðrir sem hafa hagsmuna að gæta hafi vissar áhyggjur. Það má hins vegar vel vera að ýmsir geri of mikið úr þessum áhrifum. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar í því. Við höfum farið þess á leit að Þjóðhagsstofnun skili skriflegu áliti í þessu sambandi. Það hefur ekki enn borist. Ég vænti þess að mönnum gefist tími til að fara ofan í það og átta sig betur á því. Það verður ekki komist hjá því ef menn ætla að gæta hagkvæmni í kerfinu að um beinar sölur á aflaheimildum geti verið að ræða. Ég nefni sem dæmi loðnuflotann sem hefur í vaxandi mæli farið út í síldveiðarnar. Loðnuflotinn hefur afar litlar þorskveiðiheimildir og hefur þess vegna ekki mikið til að skipta á. Hann getur ekki látið í té þorsk í staðinn fyrir síld. Og það eru ekki margir fyrir utan loðnuflotann sem óska eftir því að fá loðnuheimildir. Ef það á að takast að koma síldarréttindum yfir á loðnubáta verður það ekki gert í skiptum. Þess vegna verða slíkar heimildir að vera fyrir hendi, þ.e. ef menn gefa eitthvað fyrir hagkvæmnina í þessu sem oft verður til þess að halda uppi atvinnulífi á mörgum stöðum. Hér var áðan rætt um stað þar sem ég þekki vel til, Höfn í Hornafirði. Það er alveg ljóst að þar hefði verið gífurlegt atvinnuleysi á síðasta hausti ef ekki hefði verið hægt að færa síldarkvóta yfir á loðnubáta. Mér sýnist að þær breytingar sem nú er verið að gera muni gera það miklu torveldara og setja það mál í hættu. Það má vel vera að í framtíðinni breytist aðstæður og hefðbundnir síldarbátar muni betur geta ráðið við síldina en því miður hefur það verið svo á síðustu tveimur árum að veðurfarið hefur verið með slíkum eindæmum að minni skipin hafa ekkert ráðið við það, ekki a.m.k. með sama hætti og áður var. Og það eru þessar breytilegu aðstæður í íslenskum sjávarútvegi sem verður að vera hægt að taka á. Þess vegna er hættulegt að breyta skyndilega einhverju sem menn sjá ekki fyrir. Virðulegur forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að halda langa ræðu. Ég ætla ekki að fara að ræða markaðsmál okkar og mikilvæga viðskiptahagsmuni og þá staðreynd að markaðir allt í kringum okkur skipta sköpum fyrir sjávarútveginn ekki síst markaðirnir í Evrópu, í Bandaríkjunum og Asíu. Ég hélt satt best að segja að allir væru sammála um að við verðum að tryggja okkar alþjóðlegu tengsl og pólitísk áhrif eftir því sem best verður við komið til að tryggja hagsmuni okkar. Um þetta eru deildar meiningar og ég ætla ekki að fara að gera það að umræðuefni hér þó að mikið tilefni sé til þess.

En friðun hagamúsa?

Ég get ekki séð, hv. þm., hvað það kemur sjávarútvegsmálum við en þó má vel vera að hægt sé að finna einhverja 15% reglu í því til að ná fram nauðsynlegri málamiðlun þannig að menn friði þá a.m.k. 15% af stofninum. En ég hafði ekki hugsað mér að leggja til frjálst framsal í sambandi við þann stofn. En ef það mál getur að öðru leyti orðið til að bjarga því mikilvægasta sem er verið að skemma í þessu frv. þá skal ég a.m.k. ekki tefja fyrir þessu svokallaða villidýrafrumvarpi á Alþingi. Ég tel að ýmislegt þar sé til bóta en mér geðjast ekki að allri miðstýringunni sem þar á að fara fram. Ég hefði haldið að það væri hvað mikilvægast að stýra þorskstofninum af mikilli umhyggju en ég heyri að sumir hv. þm. hafa jafnvel, ég segi ekki meiri umhyggju fyrir hagamúsinni en svona óþarflega mikla þó þetta sé að mínu mati hið fallegasta dýr. Hér eru menn farnir að fá mig til að tjá mig um óskyld mál og ekki var það hugmyndin. En ég vil að lokum segja að auðvitað skiptir hagræðingin fyrir atvinnulífið í þessu sambandi gífurlegu máli. Höfum við, eins og ég sagði áður, efni á því að tapa jafnvel milljörðum? Ég er ekki maður til að reikna það út og ég hygg að enginn geti það. En af hverju að vera að taka áhættu í því sambandi sem er engum til gagns? Ekki nokkrum manni til gagns og augljóslega bara til að gera mönnum erfiðara um vik. Leysir e.t.v. einstaka ágreiningsmál sjómanna við örfáar útgerðir í landinu en skapar vandræði í samskiptum við heildina og meiri hluta útvegsins í landinu. Hvers konar röksemdafærsla er þetta? Og það á að gera með því að taka upp mismunun sem er rökleysa. Með mikilli virðingu fyrir vinum mínum í forustusveit sjómannastéttarinnar þá get ég ekki tekið undir með þeim í þessu tilviki. Ég tel hins vegar að það hafi verið af hinu góða hvað hefur verið mikil umræða um þessi mál undanfarna daga og vikur. Því það hefur sem betur fer orðið til þess að skapa meiri skilning á mikilvægi framsalsins sem var orðinn afar lítill, t.d. þegar sjómannaverkfallið skall á. Þá var nánast ekki talað um annað en kvótabrask eins og allar millifærslur aflaheimilda og sölur á milli skipa væru brask. Nú geta menn litið misjöfnum augum á það hvað er brask en það hefur ekki heyrst í sama mæli undanfarna daga. Ég leyfi mér að halda því fram að í samfélaginu hafi í gegnum þessa umræðu skapast meiri skilningur á nauðsyn þessa máls og það er af hinu góða og ætti vissulega að hjálpa til á hv. Alþingi við að taka skynsamlegar ákvarðanir. Það hlýtur að vera meginviðfangsefni okkar að taka ákvarðanir sem leiða til hagkvæmni og meiri verðmætasköpunar í þjóðfélaginu. En ef menn eru hins vegar svo bundnir af einhverju öðru að þeir séu knúnir til að draga úr hagræðingu þá þurfa að vera fyrir því mjög góð rök. Ég tek ekki þeim rökum að hér megi engar breytingar gera vegna þess að annars verði gífurleg átök í samfélaginu. Það er ekki mitt mat en ég vil hins vegar taka fullt tillit til þess að okkur ber auðvitað líka að koma í veg fyrir það. Ég geri mér grein fyrir því að hér takast á margvíslegir hagsmunir sem þarf að taka tillit til en það má aldrei taka tillit til þeirra hagsmuna með því að mismuna aðilum með þeim hætti sem hér er gert. Það verður að gera öðruvísi.

Forseti hafði hugsað sér að fresta fundi kl. eitt en ef hv. þm. er alveg að ljúka máli sínu þá gæti hann fengið tækifæri til að ljúka því. Að öðrum kosti vill forseti fá að fresta fundi og biður þá hv. þm. að fresta ræðu sinni.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé langbest að ég fari að ljúka þessu. Ég hef sagt mikið af því sem ég hafði ætlað mér að segja og jafnvel þótt eitthvað hafi orðið eftir þá eru næg tækifæri til þess. Hér eru mörg mál sem bíða afgreiðslu á sviði sjávarútvegsmála og engin ástæða til að setja á langa ræðu í þetta skipti. Hitt er svo annað mál að ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. taki tillit til okkar málflutnings og ég undrast hvað margir hafa gert lítið úr þeirri gagnrýni sem hefur komið fram að undanförnu, t.d. frá svokölluðum atvinnumönnum. Menn afgreiða þá eins og einhvern þrýstihóp sem eigi ekki að taka allt of alvarlega. Þetta eru nú einu sinni aðilar sem eru ábyrgðarmenn margra stærstu fyrirtækja í landinu og fyrirtækja sem skipta sköpum í viðkomandi byggðarlögum. Aðilar sem eru að berjast fyrir lífi sinna fyrirtækja. Ég tel að það eigi að taka þá alvarlega ekki síður en aðra því ég held að þeir viti afar vel hvað þeir eru um að tala þótt þeir, eins og aðrir, kunni að krydda málflutning sinn orðum sem mætti e.t.v. sleppa eins og kemur einstaka sinnum fyrir á hv. Alþingi.

Það hafa þrír hv. þm. óskað að veita andsvar og forseti ætlar að leyfa þeim að velja um það hvort þeir nota þessar tvær mínútur sem þeir fá til umráða saman eða hvort þeir skipta þannig að það sé ein mínúta í hvort sinn.

Virðulegur forseti. Það voru hugleiðingar hv. 1. þm. varðandi markaðsbúskap og markaðskerfi sem kölluðu á að ég veitti andsvar. Ég er þeirrar skoðunar að það sem varðar þjóðnýtingu á Íslandi sé aðeins spurningin um náttúruauðlindina. Það séu náttúruauðlindirnar sem þjóðin þurfi að eiga sameiginlega, sjávarauðlindirnar, auðæfi í jörðu, landið. Þetta er það sem á að vera sameign okkar. Að öðru leyti eigum við að búa við markaðsbúskap í því formi að fyrirtækin sjái um sig og séu sjálfstæðar einingar en ekki í ríkisrekstri. Þetta hefur lengi verið mitt viðhorf. Ég vara hins vegar við óheftum markaðsbúskap. Ég tel að hinum óhefta markaðsbúskap, sem er að færa mjög út kvíarnar þessi árin og stefnir í það sem kallað er alþjóðavæðing undir merkjum GATT og síðan hinna stóru bandalaga undir fána fjórfrelsisins, tengist slíkar hættur að þeir sem gera sér þær ljósar hljóti að gera kröfur til þess að þar séu settar hömlur. Þessar hættur tengjast í fyrsta lagi umhverfinu og í öðru lagi vinnuaflinu og aðgengi fólks til vinnu. Sívaxandi atvinnuleysi á Vesturlöndum eru afleiðingar af samtvinnuðum óheftum markaðsbúskap og tæknivæðingu sem veldur því að 35 millj. manna, 20 millj. í Evrópu, eru nú skráðar atvinnulausir. Það eru þessar hættur sem menn verða að horfast í augu við og gera upp við sig. Ætla þeir að reisa skorður við þessum óhefta markaði eða ætla þeir að færa sig inn á þá slóð? Því miður finnst mér að Framsfl. hafi farið í öfuga átt með því að gerast talsmaður fjórfrelsisins svokallaða, hins óhefta markaðsbúskapar, að undanförnu.

Virðulegur forseti. Mér þykir vænt um þá yfirlýsingu hv. þm. að markaðsbúskapur sé grundvallaratriði í okkar þjóðfélagi. Mér fannst hann vera í ræðu sinni að gera lítið úr þeim skoðunum mínum. Ég tel hins vegar að með kvótakerfinu hafi m.a. verið komið í veg fyrir það sem ég vil kalla óheftan markaðsbúskap. Með því að setja kvóta á hverja einustu fisktegund og gera það þannig að það væri hægt að halda utan um það. Í ýmsum öðrum löndum, eins og Bandaríkjunum og í löndum Evrópu, hefur verið rekinn óheftur markaðsbúskapur á þessu sviði, þ.e. það hefur engin stýring verið á nýtingunni. Ég tel að kvótakerfið sé einmitt gott dæmi um markaðstengdan búskap þar sem menn koma fram með stefnu sem er andstæða við óheftan markaðsbúskap. Okkur kann að greina á í þessu efni, mig og hv. þm. Ég tel að fjórfrelsið sé annað mál og í því þurfi alls ekki að felast óheftur markaðsbúskapur. Hitt er svo annað mál að alþjóðlegt samstarf og alþjóðlegir markaðir eru stöðugt að verða mikilvægari og mikilvægari og við Íslendingar eigum enga aðra leið en að taka þátt í því starfi ef við ætlum ekki að einangrast. Ég veit að við erum ósammála um þetta, ég og hv. þm., en ég spyr: Til hvers leiðir slík stefna sem tekur ekki mið af því sem er að gerast í kringum okkur?

Virðulegi forseti. Ég minni á að kvótakerfið er einungis tíu ára gamallt og á líftíma þess hafa að sjálfsögðu verið að þróast ýmsar viðskiptaleiðir og viðskiptaaðferðir með aflaheimildir og aflamark eða aflahlutdeildir. Það er ekkert óeðlilegt að menn þrói á sama tíma þær leikreglur sem þau viðskipti búa við. Það gerist á öllum sviðum viðskipta. Spurningin er hvort svokallaða 15% reglan dragi mjög verulega úr óhagkvæmni kerfisins. Ég vil halda því fram að hún geri það ekki. Það sem hún í rauninni takmarkar er að menn geta ekki selt frá sér aflamark og keypt það á bátinn aftur beinlínis í því skyni að lækka laun sjómanna. Það er númer eitt, tvö og þrjú. Varðandi kvótabankana þá er þeim lokað en það kemur ekki í veg fyrir að hægt sé að flytja kvóta af skipi sem ekki veiðir hann yfir á skip sem mun veiða hann. Menn munu þróa aðrar aðferðir til þess, gera framvirka samninga þar sem menn semja um afhendingu á aflamarki sem kemur ekki til afhendingar fyrr en þegar þarf að nota það. Menn munu líka þróa leiðir til að vista varanlegar aflahlutdeildir á skipum sem þeir eiga ekki. Það er svo margt sem á eftir að gerast í þessu sem ekki er til staðar í dag þannig að 15% reglan kemur ekki í veg fyrir nein hagkvæm viðskipti með aflahlutdeildir nema þau þar sem menn eru beinlínis að lækka laun sjómanna.

Virðulegur forseti. Það mál vel vera að það sé rétt hjá hv. þm. að menn finni einhverjar aðrar leiðir í þessu sambandi, vista á öðrum skipum og reyni að finna nýjar leikreglur til að ekki verði dregið úr hagkvæmninni. Hver er þá tilgangurinn með þessu? Ég tel langalvarlegast að það er mismunun á milli skipanna. Ef menn vilja setja þessa 15% reglu væri miklu nær að setja hana í sambandi við öll viðskipti, líka innan eigin útgerðar.

Innan eigin útgerðar eru ekki viðskipti.

Það eru að sjálfsögðu viðskipti innan sama fyrirtækisins. Hv. þm. veit að fyrirtæki eru oft rekin í mörgum deildum og maður getur litið á sérhvert skip sem eina deild. Það er enginn grundvallarmunur á því. Auðvitað eru verðmætafærslur á milli skipanna og það á að meðhöndla allar verðmætafærslur eins og ef menn vilja endilega hanga í þessari 15% reglu, sem ég er andvígur, þá ættu menn að gera það þá þannig að það væri í hverju einasta tilviki. Þá gæti ég best trúað að menn færu fyrst að hika því að það kæmi þá við miklu fleiri, m.a. á stórútgerðirnar í landinu, en menn hafa komist að þeirri niðurstöðu að það skuli meðhöndla þá stærri miklu betur en þá smærri. Það er merkileg pólitísk stefna en það er hins vegar ekkert annað en staðreynd að það er sú stefna sem menn hafa ákveðið að taka upp í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Það er auðheyrilegt að ræður manna um kvótakerfið breytast eftir því sem tíminn líður. Það er ekki svo langt síðan menn rökstuddu kvótakerfið með því að það væri sett á til að takmarka sókn í fiskstofna og til að byggja upp þessa sömu stofna. Nú kemur fyrrv. sjútvrh. og segir um kvótakerfið að það sem skipti mestu máli sé framsalið til að tryggja óheftan markaðsbúskap. Og ef menn reisa einhverjar skorður við framsali þá segir hv. þm. Halldór Ásgrímsson: Höfum við efni á því að tapa milljörðum? Það er hans mat að ef menn setja einhverjar skorður við framsali þá séu menn að fórna peningum. Megintilgangurinn sé sá að geta verslað með heimildina. Ég hélt að í sæmilega siðuðum markaðsbúskap væri frumskilyrði að menn ættu það sem þeir eru að selja en væru ekki að selja það sem þeir ættu ekki. En mér er ekki kunnugt um að nokkur maður vilji halda því fram að þeir sem eru að selja fiskveiðiheimildir eigi þær. Þeir eru að selja annað en þeir eiga sjálfir. Það væri fróðlegt að hv. 1. þm. Austurl. svaraði því hvort hann hafi í raun verið andsnúinn þeim skorðum sem settar voru við framsali síðast árið 1990 og hvort hann hafi t.d. verið andvígur Hagræðingarsjóði sem átti að taka við þegar illa færi vegna framsalsins.

Virðulegur forseti. Nei, ég var ekki andvígur neinu af því. Það er ekki rétt að ég hafi eingöngu sagt að kvótakerfið væri til þess að takmarka sókn. Það er einn megintilgangur kerfisins. En það er líka megintilgangur kerfisins að auka hagkvæmni og gera það að verkum að hægt sé að hagræða innan greinarinnar. Ég geri mér grein fyrir því að það verða að vera einhverjar takmarkanir á framsalinu og hef staðið að því. Ég hef t.d. aldrei talið að það væri rétt að ganga svo langt að leyfa fiskvinnslukvóta vegna þess að ég hef talið, miðað vð þekkingu mína á sjávarútveginum, að það geti aldrei skapast sátt um hann þó að ég geti hins vegar viðurkennt að ýmis hagræn sjónarmið geti mælt með honum. En m.a. vegna þess að ekki var tekinn upp fiskvinnslukvóti féllust menn á þessa 25% reglu sem nú á að breyta í 50% og menn tóku ekki upp neina 15% reglu á þeim tíma. Núverandi ríkisstjórn hefur boðað fiskvinnslukvóta. Hún dregur það ekki einu sinni til baka heldur setur mun meiri takmarkanir á framsalið en áður hafa verið. Ég er einfaldlega þeirrar skoðunar að það sé of langt gengið. Hv. þm. getur haft aðrar skoðanir á því. Ég tel að það sé of langt gengið og það muni hefta verðmætasköpun í sjávarútveginum, skerða kjör fólksins í landinu og ég er á móti því. Það er ekkert flóknara en það.

Hæstv. forseti. Lögin um stjórn fiskveiða hafa til langs tíma verið umdeildustu lög sem Alþingi hefur sett og sér ekki fyrir endann á þeim deilum sem fylgja þessu fiskveiðistjórnunarfyrirkomulagi sem hv. Alþingi ber ábyrgð á. Við síðustu lagasetningu í þessu efni á árinu 1990 var ákveðið að þessi lög ættu að koma til endurskoðunar og svo oft hefur verið farið yfir það mál hér hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að þeim hlutum að ég ætla lítið að endurtaka í því.

Enda til fyrirmyndar.

En ég sé ástæðu til þess þar sem hv. 5. þm. Norðurl. v. kallar fram í að segja honum frá því að ég hafði hugsað mér að fara nokkrum orðum um árangurinn af þeirri endurskoðun eins og hann birtist í frumvörpum ríkisstjórnarinnar og bera hann dulítið saman við þau markmið sem tvíhöfða nefndin, sem mótaði stefnuna fyrir hæstv. ríkisstjórn, lagði til. Það er nokkur munur á þeim tillögum sem Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir núna að afgreiða og þeim hugmyndum sem tvíhöfða nefndin lagði af stað með í hinni frægu ferð sinni í kringum landið. Ég held að það sé rétt að ég hefji lesturinn á þeim stað í bókinni þar sem tvíhöfða nefndin gerir grein fyrir aðaltillögum sínum sem hún kallar ,,Útdráttur úr tillögum``. Á bls. 9 í þessari frægu tvíhöfða skýrslu hljóðar 1. liðurinn svo, með leyfi forseta: ,,Efldar verði rannsóknir á lífríkinu í hafinu umhverfis landið. Sérstaklega verði rannsakað hvað veldur sveiflum í nýliðun þorskstofnsins, samspil mismunandi fisk-, dýra- og plöntutegunda í hafinu og áhrif veiðarfæra á lífríki og hafsbotn. Einnig verði rannsóknir á sviði fiskeldis efldar.`` Þó að þetta sé háleitt og gott markmið þá hefur lítið miðað í þessu efni og síðustu hugmyndir sem heyrst hafa til að koma til móts við þetta sjónarmið er að láta litlar 50 millj. í tilefni af þjóðhátíðarhöldunum í sumar í verkefni af þessu tagi. Þarna hefði þurft að taka betur á en gert hefur verið og má taka þar undir með tvíhöfða nefndinni. Önnur tillagan, og það er sú tillaga sem mesta umfjöllun hefur hlotið frá því að tillögur tvíhöfða nefndar komu fram, var um það að aflamarkið yrði fest í sessi. Nú verða menn að meta það við fyrirhugaða lagasetningu hvort þessi fyrirætlun tvíhöfða nefndar hefur náð fram að ganga. Það er mitt mat að þær hremmingar sem aflamarkskerfið hefur orðið fyrir í umfjöllun um tillögur tvíhöfða nefndarinnar og við undirbúning þessara lagafrumvarpa sem hér liggja fyrir sýni svo ekki verði um villst að aflamarkskerfið er ekki að festast í sessi. Baráttan gegn því er að aukast um allt land, baráttan er að harðna. Sjómenn risu gegn kerfinu og nú heyrum við í fiskverkafólki sem kemur í kjölfarið. Sjómenn fengu fram breytingar og það eru aðalbreytingarnar sem gerðar eru á aflamarkskerfinu. Þær eru vegna kröfu sjómanna. Fiskvinnslufólkið er farið að láta í sér heyra. Hverjar verða kröfur þess að lokum? Þriðja tillagan var það að aflamark yrði sett á keilu, löngu, lúðu, steinbít og blálöngu. Hvernig fór fyrir þeirri hugmynd tvíhöfða nefndarinnar? Hún er ekki í þeim tillögum sem við erum að ræða um. Hún hefur einhvern veginn horfið. Fjórða tillagan var um það að heimilt yrði að framselja aflahlutdeild báts yfir á vinnslustöð. Það var í tillögunum þegar þær komu fram en nú hefur hv. 5. þm. Norðurl. v. lagt til að hætt verði við þetta. Sjötta tillagan var um það að ákvæði um framsal skipa og veiðiheimilda á milli byggðarlaga yrði óbreytt. Háleitt markmið. Það stendur enn. Það hefur ekki verið breytt neinu í því efni. Síðan kom tillaga um það að allir smábátar yrðu tekinn inn í aflamarkskerfið. Það var tillaga tvíhöfða nefndarinnar. Stendur það til? Nei, það hefur verið hætt við það. Það verður ekki af því. Þá kom tillagan um það að tvöföldun kvóta vegna línuveiða í mánuðunum nóvember til febrúar yrði lögð af. Hvað varð af þessari tillögu? Ekki er hún í frumvörpunum. Þá kom tillaga um að gefið yrði leyfi til að byggja fleiri en eitt skip í staðinn fyrir eitt sem yrði úrelt. Sú tillaga er í tillögunum sem við erum að fjalla um. Þá er það tillaga um það að tryggt verði að lög um stjórn fiskveiða og önnur lög hamli ekki tímabundnum veiðum íslenskra skipa í lögsögu annarra ríkja. Ég veit ekki hvort þetta markmið hefur náðst.

Jú.

Er þetta svar jú, ekki bundið þeim skilningi hv. þm. að skráningartillagan sem nú er verið að veltast með í samgn. verði samþykkt og komi til afgreiðslu í þinginu?  Síðan hvatti nefndin til sameiningar sveitarfélaga og vegna þess að það var svo stór liður í mótun fiskveiðistefnu, þá er rétt að vekja athygli á því að það hefur nokkuð miðað í þessu markmiði nefndarinnar. Þá var markmiðið um úrtaksvigtun sem ég ætla ekki að fara nánar út í sem ég held að hafi ekki unnist neitt á í. Því næst var markmið sem nefndin setti fram um að brýnt væri að hið opinbera gerði það sem í þess valdi stæði til að mismuna ekki sjóvinnslu og landvinnslu og varað við kröfum til sjóvinnslu um óhagkvæmar fjárfestingar og rekstur. Hvað hefur gerst í þessu efni? Var það ekki rétt skilið að það ætti að jafna á hrossunum þannig að fiskvinnslustöðvarnar í landi hefðu sömu möguleika til þess að taka þátt í þessari samkeppni eins og sú vinnsla sem fer fram úti á sjó? Ég hef ekki orðið var við neinar tillögur. Eina tillagan sem gæti eitthvað tengst þessu máli var tillaga um að leyfa fiskvinnslustöðvum að eiga kvóta, en hún hlýtur ekki lengur náð fyrir augum ríkisstjórnarflokkanna. Þá var það markmið að óheimilt yrði að fyrna kaupverð varanlegra aflahlutdeilda sem eigendaskipti yrðu á. Og hvernig fór fyrir því markmiði? Hæstiréttur kvað upp sinn dóm. Hann kvað upp þann dóm í haust að þeir sem keyptu aflaheimildir ættu að eignfæra þeir og afskrifa þær um 20% á ári. Og ég ætla að ræða betur um það síðar. Næstsíðasta markmiðið sem sett var fram var að athafnafrelsi erlendra skipa í íslenskum höfnum yrði aukið. Þar hefur áunnist. Hér sigla menn undir hentifánum til og frá landinu og gera út undir þeim fánum, en það hefur ekki enn þá verið komið neinni skipan á þau mál sem Íslendingar geta varið gagnvart öðrum fiskveiðiþjóðum. Að lokum benti nefndin á það að í ríkisstjórninni hefði orðið samkomulag um Þróunarsjóðinn og þess vegna gæti hún hætt að fjalla um þessi mál. Þetta var raunverulega lokaskýrsla nefndarinnar. Og ef yfir hana er farið þá er nánast ekkert af stærri markmiðum sem nefndin setti sér í tillögum sem nú liggja fyrir hv. Alþingi. Samt gekk hv. 5. þm. Norðurl. v. í ræðustól og sagðist vera ánægður með árangurinn. Nei, það er áreiðanlegt að þessi ganga hv. 5. þm. Norðurl. v. og síðan stríð hæstv. sjútvrh. við það að reyna að koma markmiðum tvíhöfða nefndarinnar fram í þinginu hefur verið einhver hörmulegasta saga sem maður hefur fylgst með til langrar tíðar. Og árangurinn er þessi að hér eru menn að fjalla um breytingar á fiskveiðilöggjöfinni sem fyrst og fremst er til komin vegna átaka á vinnumarkaðnum, átaka við sjómenn í þessu landi. En því miður er ekki búið að endurskoða þessi lög um stjórn fiskveiða þannig að við getum unað við það kerfi til framtíðar sem hér gildir í þessum efnum. Ég tel að allra alvarlegasta afleiðingin af þessu aflamarkskerfi sé ekki sú að stjórna veiðum með því að úthluta aflamarki. Það er út af fyrir sig mögulegt að gera það þó að ég telji að það sé betra að gera það með öðrum hætti. En það er eignarhaldið eða það ígildi eignarhalds sem er á veiðiheimildunum og sem þeir sem vilja halda þessu kerfi við telja að sé grundvöllurinn undir kerfinu sem er að eyðileggja fyrir okkur þessa sameign þjóðarinnar. Ég minnti áðan á dóm Hæstaréttar. Þarf nokkur að velkjast í vafa um það að smám saman hafa útgerðarmenn í landinu verið að eflast í þeirri trú að þeir eigi þessar veiðiheimildir? Það voru dæmi um það hjá þeim gestum sem mættu hjá hv. sjútvn. að þeir sögðu að eignarhaldið á kvótanum ætti að vera skýrt og klárt, útgerðarmenn ættu að eiga kvótann, þetta ákvæði í 1. gr. laganna um sameign þjóðarinnar ætti ekki við. Við höfum orðið meira og meira varir við að það er þessi skoðun sem er smám saman að ná yfirhöndinni. Flestum útgerðarmönnum nú orðið þykir það engin goðgá og finnst það bara sjálfsagt að þeir hafi fjármuni út úr því að láta úthluta sér veiðiheimildum og nota þær ekki sjálfir. Í upphafi voru mjög fáir útvegsmenn sem gátu fellt sig við að gera svoleiðis hluti og það eru reyndar til útgerðarmenn enn í dag sem aldrei hafa selt frá sér veiðiheimildir af þeirri einni ástæðu að þeir hafa ekki talið að það samrýmdist þeirra samvisku, vegna þess að þeir hafa ekki talið að þeir ættu fiskimiðin eða fiskinn í sjónum. Og hverjar eru svo afleiðingarnar af þessu ígildi eignarhaldsins? Þær eru mjög greinilegar. Það er farið að koma fram í þróun byggðanna með alveg sérstökum hætti vegna þess hvernig menn beita þessu ígildi eignarhaldsins. Ég hef hér í höndum skýrslu sem atvinnufulltrúi á Vesturlandi samdi á grundvelli talna frá Fiskistofu og frá Fiskifélagi Íslands og á þeirri skýrslu má glöggt sjá hvernig ígildi eignarhaldsins á veiðiheimildunum er farið að hafa áhrif á fiskvinnsluna. Ég hef tekið eftir því að þeir sem vilja hafa þetta kerfi óbreytt hafa gjarnan gripið til þess málflutnings að benda á einstök fyrirtæki sem hafa átt mikið af veiðiheimildum og hafa notfært sér þær veiðiheimildir með alveg sérstökum hætti til þess að fá fisk frá öðrum landsvæðum og ekki bara fisk út á sínar eigin veiðiheimildir, heldur líka út á veiðiheimildir viðskiptamanna sinna. Þetta er talað um eins og einhverja óskaplega eftirsóknarverða atvinnustarfsemi. Og út á hvað fá þessi fyrirtæki viðskiptin? Þau fá viðskiptin út á það að það er orðið svo mikið af bátum sem hafa allt of lítið af veiðiheimildum og þeir neyðast til þess að afla sér verkefna með þessum hætti. Viðkomandi fiskvinnslustöðvar skammta verðið fyrir fiskinn og fá mun lægra hráefnisverð til að vinna á heldur en gerist hjá öðrum sem ekki hafa þessa möguleika. Þetta kalla menn hagræðingu. En í hverju felst hagræðingin? Ekki verður nein hagræðing af því að flytja fiskinn á milli landshluta? Það eykur að vísu atvinnu. Vörubílstjórar hafa eitthvað að gera, en það er ekki hagræðing í því. Er þá hagræðingin fólgin í því að verkefnin við útgerð aukist? Auðvitað ekki. Það er ekkert verið að veiða meira af fiski. Þetta er bara spurning um hver veiðir fiskinn. Hagræðing viðkomandi fyrirtækja byggist á lægra hráefnisverði. Þar liggur hundurinn grafinn.  Það mættu til leiks menn sem mynduðu félagsskap og kölluðu sig atvinnumenn í sjávarútvegi til aðgreiningar frá einhverjum öðrum sem eru þá ekki atvinnumenn samkvæmt skilgreiningunni.  Þeir sögðu í sinni skýrslu hvaða álit þeir hefðu á því ef skilningur sjómanna, þ.e. ef lögin virka eins og sjómenn ætlast til sem eru flutt í tengslum við þessar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem við erum hér að fjalla um, þá segja þeir, með leyfi forseta, í sínu skjali: ,,Ef túlkun sjómannaforustunnar á orðum sjútvrh. um vinnutilhögun samráðsnefndar sjómanna og útgerðarmanna er rétt mundi útgerðarmaður vertíðarbáts þurfa að hækka launagreiðslur til sinna sjómanna í tonn á móti tonni viðskiptum um 25%. Ef framlegð þessa báts hefði verið 10% áður yrði hún mínus 4% eftir þessar greiðslur. Allir sem vilja sjá að þessi viðskipti yrðu úr sögunni ef fiskverðið yrði hækkað á þennan hátt.`` Þetta er fullyrðing þessara manna sem ættu að vita eitthvað því að þetta eru atvinnumenn í greininni, þetta eru mennirnir sem stunda þessi viðskipti. Þeir hljóta að vita hvað þeir eru að segja. Í samningaviðræðunum í vetur fengust frammámenn útgerðarmanna aldrei til þess að meðganga það að sjómenn væru látnir taka þátt í kvótakaupum. En þessir aðilar koma með þessa yfirlýsingu og ég held að það væri kannski ráð að hæstv. sjútvrh. léti frá sér heyra um þetta mál vegna þess að þeir eru að bregðast við orðum hans í þessari yfirlýsingu, því sem hann sagði um það hvernig samstarfsnefnd sjómanna mundi virka. Ég ætlaði að koma að því með hvaða hætti þetta virkar í byggðarlögum þar sem fyrirtæki eins og þessi eru ekki eins og þau sem ég var að lýsa hér áðan sem með þessum hætti fá til sín helmingi meiri fisk heldur en þeirra veiðiheimildir segja til um og á mun lægra verði. Ég held að tölurnar tali skýrustu máli. Ég hef hér tölur um það hvernig landaður afli hefur breyst á Vesturlandi, þ.e. hvernig afli er unninn á svæðinu og hvar hann er þá unninn ef hann er ekki unninn á svæðinu. Þá kemur í ljós að á Vesturlandi er heimaunnið, heimalandað og unnið heima, 45% af aflanum sem kemur að landi. Tæpt 41% er flutt í burtu frá Vesturlandi til vinnslu annars staðar í landinu. Hvers vegna? Hvað veldur því? Það er það sem ég var að lýsa hér áðan að langstærstum hluta sem veldur því, þ.e. að veiðiheimildir á þessu svæði eru svo miklu minni heldur en sá afli sem þarna kemur að landi að mönnum tekst með þessum aðferðum sem ég lýsti hér áðan að ná fiskinum til sín í mjög stórum stíl þannig að Vestlendingar eru sjálfir rétt rúmlega hálfdrættingar í því að vinna sinn eigin fisk á móti öðrum í þessu landi.  Ég held að það þurfi ekki að fara í neinar grafgötur með það því að sannleikurinn er sá að það getur enginn í útgerð í okkar landi keppt um kaup á veiðiheimildum við aðila sem vinna með þessum hætti. Það er ekki hægt. Þar af leiðir að það verða svona fyrirtæki sem eignast allar veiðiheimildirnar. Vilja menn það? Ég tel að það sé röng stefna. Útgerðarmaður sem ekki er í fiskvinnslu t.d. á ekki þennan möguleika. Hann getur ekki notfært sér þennan mismun á hráefnisverði sem er myndaður með þessum hætti. Og það er ekkert smávegis á ferðinni. Leiga aflaheimilda í dag, síðustu tölur eru 73 kr. fyrir þorskinn. Það er hægt að komast yfir aflaheimildir ef maður er í slíkri aðstöðu sem ég var hér að lýsa miðað við þá verðlagningu. Er það virkilega þannig að þeir menn sem vilja hafa þetta svona áfram geri sér ekki grein fyrir því að það er verið að sporðreisa öllu atvinnulífi í landinu ef þetta fær að halda áfram? Og gera þeir sér ekki grein fyrir því að fram undan verður einhver mesta styrjöld sem hefur verið háð um atvinnulífið í landinu ef þessu heldur fram? Því að hvert einasta byggðarlag sem ætlar að lifa af verður að fara í þennan slag. Bæjarútgerðirnar eru byrjaðar að verða til allt í kringum landið. Þetta er einhver öflugasta hvatning til félagslegrar útgerðar sem hægt er að hugsa sér. En hvað kostar hún? Hún kostar það að þessi byggðarlög verða að leggja slíka fjármuni til útgerðar á sínu svæði að þau standa ekki undir því vegna þess að aflaheimildir eru svo dýrar. Þær eru svo dýrar að það er ekki möguleiki að kaupa skip og aflaheimildir og mynda þannig fyrirtæki þó að menn leggi fram eðlilegt hlutafé. Þó að menn leggi fram mikla peninga þá er ekki hægt að mynda eðlilega rekstrareiningu með því að kaupa skip og aflaheimildir. Það virðist aldrei ætla að ganga inn í höfuðin á þeim mönnum sem vilja hafa þetta kerfi svona áfram, að það er að ganga að endurnýjun í greininni dauðri. Ungu mennirnir sem komu inn í útgerð á Íslandi koma ekki þangað lengur. Það er enginn möguleiki til þess. Það er verið að búa til einstefnuloka yfir á stóru og öflugu fyrirtækin og ég er sannfærður um að það á eftir að valda úrkynjun og óhagræði í útgerð í okkar landi. En það er ein afleiðing sem ég held að þessir hv. þm. sem vilja hafa kerfið óbreytt og eru að greiða þessum tillögum atkvæði sitt sem hér liggja fyrir á grundvelli þess að þeir séu að verja kerfið þó að þeir hafi þurft að hrekjast undan eins og raun ber vitni, þá er það eitt sem þeir virðast ekki vera farnir að gera sér grein fyrir og það er að ef menn halda þessum leik áfram þá mun krafan um það að þjóðin fari að selja mönnum þessar veiðiheimildir eflast og það verður ekki lengi undan henni vikist ef menn ætla að halda áfram þessum verslunarháttum með veiðiheimildirnar. Þeir sem hafa verið harðastir gegn slíkum hugmyndum hafa verið útgerðarmenn sjálfir. Sömu mennirnir sem hafa verið að verja þetta kerfi eru í raun og veru að grafa sína eigin gröf. Síðan eru það ákveðnir hlutir sem er ákaflega erfitt að sætta sig við að skuli ekki vera tekið á í þessum fátæklegu brtt. við þetta fiskveiðistjórnarkerfi sem nú liggja fyrir.

Finnst þér þær vera fátæklegar?

Mér finnst þær vera fátæklegar, einfaldlega ...

Mér sýnist þær vera upp á milljarða.

Mér finnst þær vera fátæklegar vegna þess að það eru svo fjölmargir gallar eftir á þessu kerfi og það eru gallar sem kosta lífríkið í hafinu og þar með þjóðarbúið stórkostlega fjármuni. Það er t.d. helvíti hart að það skuli ekki vera neitt í þessu kerfi, í þessum tillögum sem kemur til móts við þær kröfur sem menn hafa verið að gera um það að kerfið hætti að hvetja menn til þess að kasta afla í sjóinn. Ég held að þeir menn sem ætla að styðja tillögurnar óbreyttar ættu að velta því alvarlega fyrir sér hvort þeir ætla að stuðla að því að það verði í meira og meira mæli verið að henda fiski í sjóinn á miðunum hérna. Ef einhverjir þurfa að hrista höfuðið yfir þessu 

Og borga hvað fyrir hann?

Fyrir hann ætti síðan að ákvarða mjög lágt verð, það lágt að menn mundu ekki stunda þessar veiðar í hagnaðarskyni en þó það hátt að menn hefðu fyrir því að kútta aflann og koma með hann að landi. Það þarf ekki að vera mjög hátt verð. Ég held að ef þessi tillaga yrði samþykkt, þá fengjum við að sjá eftir að árið væri liðið að það eru feykilega háar tölur á ferðinni í því sem menn henda í sjóinn af fiski. Á fund sjútvn. mætti t.d. einn skipstjóri sem sagði frá því sjálfur og stakk þar með upp í suma af nefndarmönnum sem hafa haldið því fram að það væru engar sannanir fyrir því að menn væru að henda fiski í sjóinn. Þessi ágæti maður sagði að hann henti öllum dauðblóðguðum fiski í sjóinn sem hann fengi þorskanetin. Af hverju? Það er bara svo hátt verðið á leigukvótanum að við höfum ekki efni á því að koma með hann að landi, sagði maðurinn. Og eru menn svo að halda því fram að þetta kerfi valdi því ekki að afla sé hent í sjóinn fram yfir það sem áður var? Hér höfum við fengið þau svör hvað eftir annað að fiski hafi alltaf verið hent í sjóinn, en fiski hafi aldrei verið hent í sjóinn af þessum ástæðum fyrr en þetta kerfi var til staðar. Við þekkjum miklu fleiri sögur af því hvernig farið er á bak við kerfið. Við vitum að afla hefur verið landað og hann hefur verið kallaður allt öðrum nöfnum heldur en sá fiskur hefur heitið í munni þjóðarinnar sem raunverulega hefur komið að landi. Við vitum að afla hefur verið landað og því haldið fram að hann væri ókúttaður en hann hefur raunverulega verið kúttaður. Þannig hafa menn raunverulega sparað sér 10% í kvóta. Við heyrum talað um það að sum byggðarlög hafi á sér ákveðin nöfn. Það hefur t.d. verið talað um eitt byggðarlag hér ekki langt frá sem menn kalla fríhöfn.  Tillaga 16-menninganna í þessu efni sem lögð var hér fram um 15% aukaafla hefur ekki komið til umræðu hér í þinginu og þó að ég hafi skrifað upp á þá tillögu, þá hafði ég ekki möguleika á að hafa áhrif á það hvernig hún var sett fram en ég taldi rétt að styðja hana vegna þess að bæði markmiðin í þeirri tillögu eru góð. Ég hefði hins vegar kosið að þau væru pínulítið öðruvísi fram sett og ég tel að sú tillaga sem ég var að lýsa hér áðan um það að reyna að koma í veg fyrir það að fiski sé hent í sjóinn með þeirri aðferð sem hér var nefnd geti vel gengið og hún gæti gefið okkur miklar upplýsingar um það hvernig menn eru að ganga um auðlindina. Síðan ætti að selja þennan fisk til hæstbjóðanda í landi og mismunurinn á því lága verði sem útgerðin fengi og því sem síðan fengist fyrir fiskinn gæti þá runnið í þyrlukaupasjóð Landhelgisgæslunnar. Og ekki veitir af. Ef einhver slíkur tekjustofn yrði til þá gæti það kannski orðið til þess að menn tækju þá ákvörðun um að kaupa þyrlu ef það væri hægt að fjármagna það að einhverju leyti með svona aðferð. En aðalatriði málsins er hitt að við þurfum að ganga betur um auðlindina heldur en við gerum og við megum ekki hafa stjórnkerfi í gangi sem hvetur til þess að ganga illa um auðlindina. Ég ræddi hér dálítið um verðþróun aflaheimildanna og hversu gífurlega hátt verð er nú á leigukvótanum. Þeir sem allt þóttust vita um þróun þessa kerfis sögðu í upphafi þegar þetta kerfi varð til að verð á aflaheimildum yrði hátt í upphafi. Síðan mundi það lækka. Nú er þetta kerfi búið að vera í gildi í 10 ár. Hafa menn séð að það væri að lækka verð á veiðiheimildum? Ég held að það hafi hvergi komið fram. Ég held þvert á móti að verð á veiðiheimildum hafi sífellt verið að hækka og það sé sífellt lengra bil á milli hagkvæmninnar í því að kaupa nýtt skip og aflaheimildir á það til þess að gera út þannig að það sé út í fjarskanum að endurnýjun geti orðið með eðlilegum hætti í útgerð á Íslandi. Það eru miklu fleiri hættur sem fylgja þessu kerfi og eru tengdar þessum eignarrétti á veiðiheimildunum heldur en ég hef hér nefnt. Ég tel að alvarlegasta hættan sé sú að veiðiheimildirnar verði að einhvers konar verslunarvöru nánast á kostnað útgerðarinnar. Í það er þróunin að stefna. Það verður öll útgerð í landinu að borga auðlindaskatt til veiðiréttareigendanna með þessu fyrirkomulagi innan tíðar. Það er orðið svoleiðis í stórum hluta af útgerðinni. Og þróunin er svo hröð að menn virðast jafnvel ekki hafa áttað sig á því, sumir hv. alþm. jafnvel, hve hröð þessi þróun er. Er það t.d. eðlilegt að það sé orðið meira en helmingurinn af veiðiheimildunum sem úthlutað er á hverju ári sem skiptir um eigendur á árinu? Átti ekki þetta kerfi að tryggja fyrst og fremst verkefni fyrir þá sem ætluðu að vera í alvöruútgerð? Áttu þeir ekki að fá til sín aflaheimildirnar?  En hvað er það sem þetta bendir til? Af hverju er svona mikið af leiguheimildum í gangi í þessari útgerð? Hvers vegna selja menn ekki veiðiheimildir endanlega sem þeir eru ekki að nota? Jú, skýringin liggur í því sem ég var að lýsa hérna áðan. Menn nota aflaheimildirnar í öðrum tilgangi, ekki til þess að vera endilega að veiða sjálfir heldur til þess að græða á sjálfum aflaheimildunum, fá til sín afla á lægra hráefnisverði heldur en gengur á markaðnum. Og þó að slík fyrirtæki geti kannski sýnt hagnað, þá eru þessi fyrirtæki ekki endilega betur rekin en önnur fyrirtæki og skila ekki endilega meiri þjóðhagslegum arði heldur en önnur fyrirtæki. Þau eru einfaldlega að vinna á lægra hráefnisverði. Þetta virðist komast illa til skila, að menn átti sig á því hver þessi gullfótur er undir rekstri þessara fyrirtækja. Það eru tekin viðtöl við forustumenn þeirra og þeim er hælt á hvert reipi fyrir hvað þeir séu sniðugir, hvað þeir séu góðir í rekstrinum. Það er ekkert út á þessa menn að setja. Þeir eru að vinna í þessu kerfi og þeir hafa haft leyfi til að vinna svona eins og gert er. En það er Alþingi Íslendinga sem ber ábyrgð á þessu og það er gjörsamlega óviðunandi að Alþingi Íslendinga víki sér undan þeirri ábyrgð. Ábyrgðin felst í því að í fyrsta lagi segi Alþingi Íslendinga: Þjóðin á þessa auðlind sameiginlega. Síðan ákveður Alþingi Íslendinga að leyfa þá framkvæmd að útgerðarmenn eigi eða hafi ígildi eignarréttar á auðlindinni og megi nota hana með þessum hætti, að mismuna mönnum sem eru í útgerð og fiskvinnslu í landinu eftir því hvers konar munstur er í útgerð og fiskvinnslu. Þeir stóru verða stærri og stærri og þróunin er mjög hröð. Það hefur verið sýnt fram á það að þessi þróun hefur aukið hraða sinn með hverju einasta ári og sérstaklega síðustu þrjú árin. En það er að byrja að síast inn í höfuðin á þeim sem ekki hafa tekið þátt í þessu kapphlaupi að nú verði þeir að vera með ef þessu verður haldið áfram og það er núna að myndast nýtt kapphlaup. Sveitarfélögin allt í kringum landið eru að leggja af stað og það verður dýr byggðakvóti sem þannig myndast, því miður. Það mun taka mörg ár fyrir sveitarfélögin allt í kringum landið að tryggja sér veiðiheimildir og til að hafa tangarhald á þeim þarf mikla peninga. En það er það sem verið er að etja mönnum út í með þeim stjórnunaraðferðum sem hér eru í gildi í landinu. Síðan er eitt sem ekki má gleyma og það er að allir aðrir aðilar heldur en þeir sem standa í útgerð og fiskvinnslu, eins og ég var að lýsa hérna áðan, þurfa auðvitað að fara að vinna með sams konar aðferðum. Við höfum séð hvernig fiskmarkaðirnir hafa reynt þetta, að kaupa veiðiheimildir og fara síðan að versla með þær tonn á móti tonni og annað því um líkt til þess að ná fiski inn á fiskmarkaðina. Halda menn virkilega að aðrir aðilar sem hafa keypt veiðiheimildir hér í landinu, hafa keypt fisk hér í landinu, þurfi ekki að taka þátt í þessu, þeir sem hafa verið að flytja fiskinn út t.d.? Þeir verða ekki heldur samkeppnisfærir á markaðnum nema þeir eigi veiðiheimildir og geti fengið fiskinn á lægra verði. Menn eru þegar farnir að færa sig í áttina. Þeir eru farnir að skaffa veiðiheimildir sumir hverjir, sem flytja beint út fisk. Og hvað þýðir það? Það þýðir að fiskurinn verður fluttur út á þessu lága verði. Á þessu lága hráefnisverði sem verður til í krafti veiðiheimildanna verði fiskurinn fluttur út. Og það verður meira og meira sem þannig tapast úr landinu því að auðvitað munu allir berjast með sömu ráðum og það veit hv. þm. Vilhjálmur Egilsson vel að er nú bara eðli markaðarins að ef menn finna nýja leið, þá verða hinir að beita henni líka sem eru að vinna á þessum markaði. Það eru útflytjendur að gera líka og það virðist hafa gleymst þegar menn voru að skapa þetta kerfi. Þá verður mönnum líka hugsað til þess að Íslendingar eru að opna sitt land fyrir erlendu fé og þeir ætluðu að reyna að hafa sinn sjávarútveg lausan við þá möguleika sem útlendingum er gefinn til þess að starfa í atvinnulífinu á Íslandi. En þetta kerfi, þetta galopna kerfi sem við búum við núna, gefur útlendingum auðvitað færi á því að komast yfir þessar veiðiheimildir. Og skyldu þar ekki geta verið æðimiklir hagsmunir á ferðinni fyrir stór útgerðarfyrirtæki, stór fisksölufyrirtæki sem starfa á erlendum mörkuðum að tryggja sér hráefni frá Íslandi þegar lykillinn að því væri sá að ná tangarhaldi á veiðiheimildum? Eitt af því sem hefur verið mest um rætt í sambandi við breytingar á lögunum um stjórn fiskveiða er hlutur smábátaútgerðarinnar í veiðinni undanfarin ár og hvað þessir litlu bátar eigi að fá að veiða í framtíðinni. Og þar hefur sérstaklega verið umræða um bátana undir 6 tonnum, svokallaða krókaleyfisbáta, og reyndar aflamarksbáta sem eru undir 6 tonnum líka. Eins og ég minnti á áðan lagði tvíhöfða nefndin til að þessir bátar færu allir á aflamark. Sú tillaga varð ekki ofan á heldur var búin til samsuða úr ýmsum hugmyndum, reynt að þrengja möguleika þessara báta með einhverjum hætti til þess að veiða. Ég verð að segja það alveg eins og er að sú tillaga sem hér liggur fyrir fyrir litlu bátana er vond. Ég tel að þessar sóknartakmarkanir sem á þá eru settar séu orðnar það miklar að raunverulega sé engin skynsemi í öðru heldur en að ganga þá alla leið, þ.e. að láta þessa aðila hafa möguleika til þess að velja sjálfir hvenær þeir fara á sjó, úthluta þeim þá færri dögum heldur en þarna er gert og láta þá sjálfa velja dagana. Það er auðvelt að gera þetta. Við erum ekki með tillögu um það nú að gera þetta með þessum hætti sem ég ég er hér að lýsa vegna þess að við töldum það ekki þjóna tilgangi að flytja þá tillögu núna, en ég tel að það þurfi að taka til sérstakrar athugunar í því skyni að skapa öryggi í þessari útgerð bæði hvað varðar líf og heilsu manna sem þessa útgerð stunda og líka til að skapa öryggi hjá þeim í sínum atvinnuvegi þegar búið er að ákveða að banna mönnum að fara á sjó í nærri fimm mánuði á hverju ári og síðan koma auðvitað náttúrulegir banndagar þar ofan á sem enginn veit hvað verða margir, því að guð almáttugur hefur ekki gefið út neinar tilkynningar um hvað það verði hvasst, þá geta þessar sóknartakmarkanir komið mjög illa út fyrir þessa báta. Ég tel að það hefði verið auðvelt að leysa þetta mál með því að gefa þessum aðilum tækifæri til að velja sína daga sjálfir, hvenær þeir færu á sjó. Þeir fengju bara að fara ákveðið marga daga á sjó. Möguleikinn til að fylgjast með þessu er fyrir hendi og ég held að það einfaldasta væri hreinlega að skrá þá daga sem bátarnir eru í landi. Það væri einfaldasta aðferðin. Það væri auðveldast að fylgjast með því. Hver útgerðarmaður yrði að framvísa uppáskrifuðu korti frá hafnarverði í hverri höfn um það að hann hefði verið í landi þennan dag og það fylgi þá hans aflaskýrslu á þriggja mánaða fresti hve margir landlegudagar væru þar inn kvittaðir. En það hefur ekki verið auðvelt að fá menn til að hlusta á hugmyndir í þessu efni og niðurstaðan er eins og hún liggur þarna fyrir. Það er þó eitt sem ég get ekki annað en gagnrýnt að skuli ekki vera gert og það er að ekki skuli með neinu móti komið til móts við þá sem verst hafa farið út úr kvótakerfinu af þessum smábátaútgerðarmönnum, þ.e. þá sem eru með sína báta að aflamarki undir 6 tonnunum. Reyndar hafa margir aðrir á aflamarki farið á sama hátt illa út úr hlutunum vegna þorskskerðingarinnar og vegna þess að það hefur ekki verið vilji til þess að jafna þessari skerðingu út eins og hægt hefði verið að gera. En þarna var möguleiki. Vegna tillögu smábátaútgerðarmanna sjálfra, þá opnaðist möguleiki á að koma til móts við þennan hóp manna sem eru á aflamarksbátum undir 6 tonnum. Því tillaga smábátaútgerðarmanna var sú að þessir aðilar fengju möguleika til að koma inn í krókakerfið ef þeir vildu og það án þess að neitt breyttist í heildarafla þessara báta samanlagt. Af hverju hefur ekki verið hægt að fá menn til að hlusta á þetta? Hverju hafa menn að tapa? Hvers vegna má ekki, þó þessi hópur manna sé ekki mjög stór, veita þeim örlítinn réttlætisvott? Ég átta mig ekki á því vegna þess að það er ekki verið að fara fram á það að hópurinn í heild fái að veiða meira. Ég bið hv. þm. stjórnarflokkanna sem styðja þetta mál að útskýra það fyrir hv. þm. hvers vegna í ósköpunum ekki er hægt að fá þessa tillögu inn. Við í Alþb. höfum flutt þá tillögu að þessum aðilum verði hleypt inn í krókakerfið. Það verður býsna gaman að heyra rökstuðning stjórnarþingmanna ef þeir ætla að greiða atkvæði gegn þeirri tillögu. Það tel ég mjög óskynsamlegt og ekki bara það, mér finnst það mjög ósanngjarnt. Mér finnst líka að það hefði hreinlega átt að vera þannig að þegar forráðamenn smábátaútgerðarinnar í landinu buðu upp á þennan möguleika tækju menn því fagnandi einfaldlega vegna þess að ekki var verið að biðja um einn einasta fisk í viðbót. Það hefur margt verið sagt um þróun smábátaútgerðarinnar í kringum þá umræðu sem hefur farið fram um veiðiheimildirnar og núna rétt áðan var enn verið að minna á það að hæstv. fyrrv. ríkisstjórn hefði ekki staðið sig í því að stoppa af fjölgun smábáta. Ég held að það sé rétt að hv. alþm. átti sig á því að það var fleira sem olli fjölgun smábátanna heldur en það að kvótakerfið var sett á. Það má segja að sú þróun hafi byrjað einhvern tímann í kringum 1976--1977 að litlu bátunum fór að fjölga. Og það var æðimargt sem stuðlaði að því. Í fyrsta lagi var komin til landsins ný tækni í framleiðslu báta. Það var farið að framleiða þessa litlu báta úr plasti og þeir voru miklu ódýrari. Í öðru lagi varð alger bylting í veiðarfærum þessara báta. Það komu t.d. þorskanet sem voru bæði með blýteini og flotteini sem breytti þeim möguleika að gera út á þorskanet þannig að það var jafnvel hugsanlegt að einn maður gæti gert út á þorskanet.  Auðvitað kom síðan skriða á árinu 1987 sem má rekja til setningar laganna um stjórn fiskveiða af því að það voru ekki settar hömlur á fjölgun smábáta. En þetta verða menn að skoða í því ljósi að þarna var skriða komin af stað. Það bættist eitthvað við, ég veit ekki hvað mikið, en alla vega var þessi skriða komin af stað. Var þetta eitthvert óskaplegt slys? Hafa það ævinlega verið slys þegar orðið hefur breyting á útgerð í landinu? Hvernig hefði farið fyrir togarabyltingunni okkar ef við hefðum verið búnir að koma kvótakerfinu á áður en togaraöldin hófst? Hefði verið mögulegt að flytja til landsins þessi nýju skip? Hefði verið hægt að kaupa þau og setja á þau allar þessar veiðiheimildir ef það hefði verið búið að setja kvótann á? Hvað þýðir það sem er verið að gera? Er þetta ekki ávísun á það að þróunin stoppar? Ég held það og mér finnst ég sjá ýmsar vísbendingar í þá átt að aflamarkskerfið eins og það hefur þróast veldur stöðnun í útgerðinni. Sú umræða sem hefur farið fram um að það sé eitthvað ægilegt ef hlutdeild einstakra útgerðarhópa breytist innan þessa kerfis er býsna skrýtin. Við segjum í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að við eigum þetta sameiginlega. Er það þá ekki bara rétt að við reynum að nota þessa auðlind eins og okkur hentar? Á það ekki að vera þannig? Ef það veitir þjóðinni meiri atvinnu að gerðir séu út svolítið fleiri smábátar, hvað með það? Er það ekki bara gott mál? Við erum að missa hin raunverulegu yfirráð yfir auðlindinni með aflamarkskerfinu og þessu ígildi eignarréttar sem er á kvótanum. Ég hef áður bent á það en ég sé ástæðu til að rifja það upp. Það eru glögg dæmi um þessi áhrif. Ég vil sérstaklega minna á það dæmi þegar ákveðið var að skera verulega niður aflaheimildir í þorski. Þá hefði verið hægt að jafna þeirri skerðingu út þannig að engir hefðu þurft að tapa meira en sem svaraði 3% eða svo í þorskígildum, ef það hefði mátt jafna þessari skerðingu út. En það var ekki hlustað á þær hugmyndir vegna þess að þær röskuðu hugmyndum manna um þetta kerfi. Hefur ekki umræðan um smábátana sýnt að það er fyrst og fremst rökstuðningur að aðrir eigi rétt á því að fá að veiða þetta sem verið er að setja fram? Hverjir eiga þennan rétt? Er það ekki þjóðin sjálf? Á hún ekki bara að velja hvað henni hentar? Ég tel að við séum komnir þarna í ógöngur sem muni leiða okkur smám saman til þeirrar niðurstöðu sem ég lýsti fyrr að þjóðin krefjist þess að þetta verði allt saman selt. Það kerfi óttast ég því miður. Ég er mjög hræddur við þá framtíð vegna þess að ég hef ekki séð neinar hugmyndir settar fram sem ég get séð að geti gengið í því efni, þ.e. að selja veiðiheimildirnar þannig að veiðar og vinnsla í landinu verði ekki meira og minna stjórnlausar. Því ef menn fara að selja veiðiheimildir þá er væntanlega hvergi hægt að stoppa öðruvísi en að það sé þá bara frjáls sala á þeim og þeir fái að kaupa sem vilja borga mest fyrir þær og þar af leiðandi er vonlaust að skipuleggja framtíðina hjá fyrirtækjunum ef þau hafa ekki nein verkefni fyrir höndum. Ef þau þurfa að treysta á að fara á uppboðið til að kaupa aflaheimildir.

Þú mundir setja allan fisk á markað? Er það ekki?

Ég tel að þetta frammíkall sé mjög merkilegt. Það kom frá hv. 5. þm. Norðurl. v., framkvæmdastjóra Verslunarráðsins. Hann er á móti því að setja fisk á markað. Það er mjög skrýtið fyrirbrigði.

Enda er það álíka gáfulegt og að banna bændum að heyja.

Hæstv. forseti, hann telur það álíka gáfulegt að setja fiskinn á markað og að banna bændum að heyja.  Hæstv. forseti. Eitt af því sem hefur verið mest rætt í tengslum við kvótakerfið eru þau vandamál sem hafa skapast í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna. Vegna þess að veiðiheimildirnar hafa tekið þetta háa verð á sig hafa menn freistast til að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum. Það hefur tekið á sig ýmsar myndir hvernig að því hefur verið farið. En það eru mörg dæmi um það að sjómenn hafa orðið að borga í kvótakaupum stórkostlegar fjárhæðir. Ég held að ég þurfi ekki að lýsa því neitt sérstaklega fyrir hv. þm. Ég býst við að þeir viti það flestir. En ég minni á það sem ég sagði fyrr að kannski er réttast að taka bara mark á atvinnumönnunum í fiskvinnslu sem sendu okkur bréfið þar sem þeir segja að ef það verði bannað að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupunum, í tonn á móti tonni viðskiptunum, bara þeim viðskiptum, þá muni það þýða 25%.  Við í Alþb. höfum flutt nokkrar breytingartillögur sem ég hef nefnt sumar hverjar í þessari umræðu en mig langar til að fara aðeins betur yfir þær. Fyrsta tillagan er um að styrkja 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða með því að bæta orðinu ,,ígildi eignarréttar`` í greinina. Þá myndi hún hljóða þannig, virðulegur forseti: ,,Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt, ígildi eignarréttar eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.`` Það er full ástæða til þess að Alþingi Íslendinga reyni að halda utan um þetta fyrsta boðorð sem sett var í lögin um stjórn fiskveiða. Þróunin í þessu efni hefur sýnt að það er nauðsynlegt. Dómur Hæstaréttar í málinu frá því í haust þar sem niðurstaðan varð sú að það ætti að fara með þessar veiðiheimildir eins og eignir og afskrifa þær um 20% á ári mun verða til þess að útgerðarmenn í þessari grein munu líta á veiðiheimildirnar enn frekar sem sína eign því þeir hafi borgað fyrir þær fullt verð og megi afskrifa þær sem sína eign og eigi að bókfærast sem eign. Þess vegna tel ég mjög nauðsynlegt að Alþingi styrki 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða með þessum hætti. Það er líka vegna þeirrar skilgreiningar sem ég hef oft heyrt þá sem styðja þetta aflamarkskerfi tala um það að þeir geti stutt aflamarkskerfið því þó að menn séu að kaupa og selja veiðiheimildirnar þá geti þetta verið eign þjóðarinnar þrátt fyrir allt. Ég hef aldrei skilið þennan rökstuðning. En til viðbótar hafa margir af þessum aðilum sagt: Það er ekki verið að kaupa og selja auðlindina, það er verið að kaupa og selja atvinnuréttindi. Ég vísa þessari skilgreiningu út í hafsauga. Einfaldlega vegna þess að ef menn ætla að halda því fram að þetta séu atvinnuréttindi þá er Alþingi Íslendinga með setningu laganna um stjórn fiskveiða að brjóta jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Því ef það eru atvinnuréttindi að veiða fisk þá eru það líka atvinnuréttindi að vinna fisk í landi og sá hópur hefur svo sannarlega verið settur hjá við setningu fiskveiðistjórnunarlaganna. Við flytjum tillögu um breytingu á 2. gr. sem gengur út á það að þegar ekki næst að veiða upp í þær veiðiheimildir sem ákveðið hefur verið að gefa út þá verði við því brugðist. Vegna þess að auðvitað er það markmið hjá þjóðinni að nýta fiskstofnana eins og Hafrannsóknastofnun leggur til og samkvæmt þeim niðurstöðum sem síðan verða hjá viðkomandi ráðuneyti á hverjum tíma. Það er ekkert keppikefli að geyma þann fisk í sjónum sem talið er að heppilegt sé að veiða. Þó að í ýmsum tilfellum geti verið allt í lagi þótt ekki veiðist allt sem menn stefna að að veiða þá er í öðrum tilfellum mjög óheppilegt að ekki sé veitt. Þar má t.d. nefna loðnuna. Það er mjög óheppilegt og verður af því mikið tap á hverri einustu loðnuvertíð þegar menn ekki ná að veiða allan skammtinn sem ákveðið hefur verið að taka úr sjónum. Þannig hefur þetta líka verið á undanförnum árum í rækju og fleiri tegundum. Og við teljum að kvótakerfið, aflamarkskerfið, þvælist fyrir þeim útgerðarmönnum sem ekki eiga kvóta og valdi því að þessar tegundir hafi ekki náðst. Á undanförnum árum hafa verið töluverð brögð að því að ekki hafi náðst að veiða allan afla. Ég ætla að nefna hér dæmi um stöðuna eins og hún var í fyrrasumar, þ.e. þann 12. ágúst, þegar fiskveiðiárinu var að ljúka. Þá var útgefinn ýsukvóti 48 þús. tonn. Það hafði ekki tekist þá að veiða nema 23 þús. tonn. Í ufsanum voru gefin út 70 þús. tonn en þar voru eftir 21 þús. tonn. Af skarkola hafði verið gefinn út 11 þús. tonna kvóti en tæplega 3 þús. tonn voru eftir. Þarna var því á ferðinni verulegur munur á því sem menn ætluðu að veiða og því sem hafði veiðst. Ég er að rifja þetta upp og koma þessum upplýsingum á framfæri vegna þeirrar gagnrýni sem hefur komið fram á frv. sextánmenninganna um það að gefa veiðar í þessar tegundir tímabundið frjálsar sem hafa valdið þeim sem verja þetta kvótakerfi miklu hugarangri því þeir urðu óskaplega hræddir um að Alþingi mundi bara samþykkja þessa tillögu. Hún er ekki komin til umræðu enn í þinginu en til þess að tryggja það nú að þeir aðilar sem hafa viljað koma því þannig fyrir að íslenskir útgerðarmenn fengju möguleika á að veiða þennan fisk þá höfum við alþýðubandalagsmenn flutt eina tillögu. Hún er ekki eins, hún er miklu varfærnari en tillagan sem var í frv. sextánmenninganna en hún gerir sama gagn að mínu viti ef hæstv. ráðherra og Hafrannsóknastofnun eru á þeirri skoðun að það hafi ekki verið vitlausar tillögur sem samþykktar voru í upphafi þess fiskveiðiárs sem um ræðir. Tillagan hljóðar svo: ,,Nú metur Fiskistofa það svo að áliðnu fiskveiðiári, veiðitímabili eða vertíð að ekki takist að veiða þann heildarafla tiltekinnar tegundar eða tegunda sem sjútvrh. hefur ákvarðað samkvæmt 1. mgr. þessarar greinar þá skal ráðherrann afnema aflamark þeirrar tegundar eða tegunda og gefa veiðar frjálsar á þeim tiltekið tímabil innan fiskveiðiársins eða til loka þess. Um slíkar ákvarðanir skal sjútvrh. hafa samráð við Hafrannsóknastofnun og þess gætt að afkomu viðkomandi stofna sé ekki stefnt í hættu. Ráðherra skal heimilt að afturkalla ákvörðun sína ef að mati Hafrannsóknastofnunar er útlit fyrir að veiðar verði meiri en að var stefnt með úthlutun aflamarks.`` Þarna eru öll öryggissjónarmið höfð í fyrirrúmi í þessari tillögu þannig að gagnrýnin sem höfð var á hina tillöguna er þá ekki til staðar, vænti ég, og þeir aðilar sem gátu stutt tillögu sextánmenninganna hljóta þá að geta fylkt sér um þessa tillögu. Ég hvet menn eindregið til þess að gera það því það nær náttúrlega engri átt að við séum að hafa í gangi fiskveiðistjórnunarkerfi sem hamlar því að hægt sé að nýta fisktegundir eins og það hefur í raun og veru gert í rækjunni á undanförnum árum. Um þróun þessa kerfis má tala langt mál. En það er eitt sem ég vil endilega koma að í þessari umræðu sem mér hefur fundist skorta á að menn skildu. Það hefur verið rekinn feykilega harður áróður vegna veiða smábáta og það hefur verið bent á að þeir væru að taka óskaplega mikið frá öðrum útgerðaraðilum í landinu. Það hefur verið reiknað út að þetta væri eftir því sem ég kemst næst 8% tap, ef ég man rétt, fyrir hina sem eiga hlut að máli. Mig langar til að benda mönnum á að í þessu kerfi eins og það hefur þróast frá því það var sett á hefur skerðing á aflaheimildum verið með alveg sérstökum hætti. Það eru ekki bara smábátar sem hafa haft aflaheimildir af hinum hluta flotans. Ég er með fyrir framan mig blað þar sem koma fram upplýsingar um kvóta skips sem búið er að gera út allan tímann frá því þetta kerfi var sett á. Þetta skip hefur aldrei tekið til sín neinar aflaheimildir, ekki keypt til viðbótar neinar aflaheimildir og aldrei selt frá sér neinar aflaheimildir. Það er þess vegna mjög fróðlegt að átta sig á því hvaða aflahlutdeild þetta skip hafði þegar kerfið var sett á og hvernig hún hefur breyst frá þeim tíma. Í upphafi, þ.e. 1983 hafði þessi bátur sem hér um ræðir 0,246% hlutdeild í þorskafla. Á árinu 1988, varla hafa smábátarnir verið farnir að taka mikið frá honum þá, var þessi bátur komin úr 0,246% niður í 0,144%. Hann hafði engar aflaheimildir selt og engar keypt. Á árinu 1992 er þessi bátur kominn niður í 0,136% og á árinu 1995 er hann kominn í 0,104%. Hann hefur lækkað úr 0,246% niður í 0,104% á því tímabili sem kvótakerfið hefur verið í gangi. Og langstærsti hlutinn af skerðingunni gerist fyrir 1990. Þetta er rétt að menn hafi í huga þegar þeir halda sig við þann einfalda málflutning að tala um skerðingar sem séu vegna smábátanna. Það er annað sem þarf að koma inn í þá umræðu líka. Það er að inni í henni hafa menn ekki tölurnar um tvöföldunina á línuaflanum. Þar eru 17 þús. tonn á ferðinni, eða hvað? Á ekki að taka það með? Þá eru ekki heldur talin með þau 3 þús. tonn sem útlendingarnir eiga að fá að veiða hér í karfanum. Þau er ekki talið með.

Enda er það karfi en ekki þorskur. Þú varst að tala um þorsk.

Ég er að tala um allar aflaheimildir. Það er ekki verið að tala um veiðiheimildir útlendinga í þessari umræðu. Ég held að menn þurfi að horfa á þetta í heildina og þegar verið er að tala um skerðingu á aflaheimildum togara vegna smábáta þá hljóti menn að þurfa að taka inn í þá mynd líka skerðingu á öðrum tegundum, eða hvað? Ég vil bara að menn hafi þetta allt saman með í umræðunni og ekkert undan dregið. Auðvitað er skerðing vegna þess að smábátar fá að veiða meira. Það er engin spurning um það. En það er líka rétt að menn muni eftir því, sem sumir virðast ekki hafa áttað sig á enn þann dag í dag, að það er í fyrsta skipti verið að draga aflaheimildir smábátanna frá heildaraflanum sem úthlutað er. Það hefur aldrei verið gert fyrr. Og að nota þetta í þessu áróðursstríði með þeim hætti sem gert hefur verið er auðvitað ekki eðlilegt. Ef menn ætla að ræða málið þá verða þeir að taka allar þessar tölur og skoða þær saman. Mig langar til að fara örfáum orðum um hagkvæmni kvótakerfisins til upprifjunar fyrir þá sem hafa sífellt við orð í ræðustólnum að í þessu kerfi sé fólgin slík hagræðing að ekkert annað kerfi sé til í heiminum sem geti verið betra og örugglega ekki hægt að finna einu sinni upp kerfi sem er betra. Það virðist vera svo mikil sannfæring á bak við það sem sagt er í þessu efni að það sé a.m.k. ekki líklegt að nýtt kerfi myndist sem geti verið betra. Ég hef samt kallað eftir því í hvert einasta skipti sem ég hef haft tækifæri til, að biðja menn að koma með rök, athuganir, skýrslur og útreikninga á hagkvæmni kvótakerfisins. Hvað hefur birst af því taginu? Nákæmlega ekki nokkur hlutur. Enda er það ekki til. Þessi fátæklegi rökstuðningur af þessu tagi um hagkvæmni kerfisins sjálfs sem er í tvíhöfða skýrslunni nær ekki máli. Það er ekki nokkur skapaður hlutur. Þær tölur sem maður hefur verið að reyna að fá sjálfur um þessa hluti gefa nákvæmlega engar vísbendingar nema í öfugar áttir. Það er t.d. þannig að flotinn er að bæta meira og meira við sig í vélarafli til að veiða fiskinn. Flotinn hefur bætt við sig 90 þús. hestöflum á sl. 7--8 árum til þess að veiða fiskinn. Það er ekki verið að veiða meiri fisk í dag en það þarf meira vélarafl og auðvitað miklu meiri orku, meiri olíu, til að veiða þann fisk. Átti hagkvæmni kvótakerfisins ekki að leiða til hagkvæmni í útgerðinni? Ég hafði skilið það þannig. Það er mín niðurstaða eftir að hafa fylgst með þessari endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, sem er auðvitað ekki hægt að kalla því nafni nema hafa utan um það gæsalappir, að það sem er komið á borð hv. þm. er ekki endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða sem stendur undir nafni. Hér eru á ferðinni fátæklegar tillögur, flestar til þess að reyna að bjarga stjórnarflokkunum út úr þeim mikla vanda sem þeir voru búnir að stefna þessum málum í með því að taka ekki á þeim vandamálum sem upp komu í samskiptum sjómanna og útgerðarmanna og örfáar aðrar breytingar sem tekur varla að vera að tala meira um. Ég tel að aðalatriði þeirrar herferðar sem hæstv. sjútvrh. lagði í þegar hann lagði af stað með þessi frv. á sínum tíma, þ.e. að festa fiskveiðistjórnunarkerfið í sessi, hafi brugðist. Því umræðan, umfjöllunin um þetta kerfi í vetur, breytingarnar sem búið er að gera hér, hvernig menn hafa verið hraktir til baka úr einu víginu í annað og niðurstaðan sem liggur á borðum þingmanna er ekkert annað en yfirlýsing um að þetta markmið er gjörsamlega kolfallið. Fiskveiðistjórnunarkerfið hefur orðið fyrir það mikilli gagnrýni og það eru næstu hópar við næsta horn. Sjómenn hafa gert kröfurnar og fengið framgengt ýmsum af sínum kröfum til breytinga á þessu kerfi og fiskvinnslufólk er byrjað að láta í sér heyra. Þannig mun þetta kerfi hrekjast undan en því miður eru menn ekki tilbúnir til að horfast í augu við það. Það er sífellt verið að reyna að verjast í þessu kerfi eins og það er og breyta sem minnst en þær breytingar sem stendur til að gera á kerfinu eru allar í öfuga átt við það sem hv. 5. þm. Norðurl. v. vildi t.d. fara. Hann vildi opna kerfið enn þá meira, gera verslunina með veiðiheimildirnar enn frjálsari þannig að útgerðarmennirnir, en hann ber hag þeirra fyrir brjósti, geti haldið áfram að notfæra sér kerfið með þeim hætti sem þeir gera. En honum tókust ekki þessar fyrirætlanir. Niðurstaðan er þessi: Þessi umfjöllun hefur sannfært þjóðina um að þetta kerfi er ónýtt. Það verður ekki langt þangað til Alþingi Íslendinga stendur frammi fyrir því að þurfa að breyta því meira en gert er núna.

Virðulegur forseti. Ástæðan fyrir að ekki er tekið undir þá hugmynd að kvótatrillur undir 6 tonnum geti komist inn í krókaleyfið er sú að margar af þessum krókatrillum hafa að sjálfsögðu verið að kaupa og selja aflahlutdeildir og það er ekki ástæða til að þeir sem hafa verið að selja frá sér aflahlutdeildir geti síðan komið inn í hitt kerfið og þrengt kost þeirra sem þar eru fyrir. Varðandi þá trú hv. þm. að allur fiskur eigi að fara á fiskmarkað þá vilja þeir sem stunda fiskvinnslu sjálfir gjarnan gera út skip til að tryggja sér hráefni og aðföng fyrir sína vinnslu. Á sama hátt vill góður bóndi heyja ofan í skepnur sínar. Stundum kaupir bóndinn fóður að og stundum finnst mönnum nóg um að það sé verið að kaupa að fóður. En það að skylda fiskvinnslu til að kaupa allt sitt hráefni eða aðföng á uppboðsmarkaði er, eins og ég segi, álíka gáfulegt og að banna bændum að heyja. Niðurstaðan af þessari umfjöllun ríkisstjórnarinnar og tvíhöfða nefndarinnar er sú að festa kvótakerfið í sessi. Það var aðaltillaga tvíhöfða nefndarinnar. Sú er niðurstaðan hér og ég hygg að sú niðurstaða verði þjóðinni til mikillar farsældar. Fiskimiðin eru sannarlega sameign þjóðarinnar. Í því felst að Alþingi setur leikreglurnar um það hvernig fiskimiðin skuli nýtt án þess að það hafi neinar eignarréttarlegar afleiðingar fyrir þá sem eiga aflahlutdeildir og að sjálfsögðu reynir Alþingi að gera það þannig að sjávarútvegurinn geti rækt það þjóðhagslega hlutverk sitt að halda uppi háu gengi og góðum lífskjörum í landinu.

Hæstv. forseti. Það er fyrst út af smábátunum. Þetta vandamál sem hv. þm. bar fyrir sig er ekkert vandamál. Það er einfalt að gefa þessum aðilum kost á því að koma inn í krókakerfið ef þeir hafa þar sömu hlutdeild og ekki minni en þeir höfðu á árinu 1990 eins og við erum reyndar með í okkar tillögu. Þá er hægt að setja undir þetta vandamál. Ég sé ekki annað en úr því það er þetta sem hv. þm. hefur áhyggjur af hljóti að vera hægt að leysa það með þessum hætti. Hv. þm. sagði síðan að ég hefði verið að halda því fram að allur fiskur ætti að fara á markað. Ég hef reyndar aldrei sagt það. Ég tel aftur á móti að það væri til bóta að sem mest af fiski færi á markað og að viðskipti milli skyldra aðila væri með þeim hætti að það tæki mið af allsherjarverði á svæði sem væri hægt að kalla markaðssvæði þannig að það kæmist á eðlileg verðmyndun í fiski. Því hún er ekki eðlileg í dag. Það er ekkert eðlilegt að fyrirtæki á einum stað borgi 60 kr. fyrir fiskinn á sama tíma og verið er að borga 80--90 kr. fyrir hann í fiskmarkaðnum við hliðina á fyrirtækinu. Það er ekki eðlilegt. Síðan sagði hv. þm. að verið væri að festa kvótakerfið í sessi með þessu. Það er fullyrðing alveg eins og það er mín fullyrðing að ekki sé verið að því. Í huga þjóðarinnar er ekki verið að festa þetta kerfi í sessi. Umræðan um kerfið í allan vetur og á sl. þremur árum hefur orðið til þess að það eru enn þá fleiri sem setja spurningarmerki og eru á móti þessu kerfi en áður var. Og ef það er að festa kerfið í sessi skil ég ekki hvað þingmaðurinn er að tala um.

Virðulegur forseti. Varðandi krókaleyfisbátana og það þak sem sett er á heildaraflamark krókaleyfisbáta og þá staðreynd að þeir munu sækja stífar eftir að þessum reglum hefur verið breytt þá hygg ég að ekki sé ástæða til að fjölga meira í þeim hópi. Það er að nást hér söguleg sátt í sambandi við þetta mál við sjómenn landsins eftir að þeir fóru í tveggja vikna verkfall eftir áramótin. Sú sátt styrkir mjög þetta kvótakerfi. Það er líka verið að samþykkja á því vissar breytingar til að koma til móts við þá sem viðhalda í grundvallaratriðum hagkvæmni kerfisins en kemur í veg fyrir að það sé misnotað til að halda niðri þeirra launum. Þingmaðurinn telur sig mæla fyrir munn þjóðarinnar þegar hann talar um að kvótakerfið geti ekki staðist í þeirri mynd sem það er. En ég tel að þingmaðurinn sé svona álíka nálægt vilja þjóðarinnar í því tilviki og Þjóðviljinn sálugi var nálægt vilja þjóðarinnar í sínum skrifum oft á tíðum.

Hæstv. forseti. Þetta með þakið og að bátarnir muni sækja stífar er að vísu játning sem ég átti ekki von á að hv. þm. mundi gera hér. Að hann trúi því sjálfur að þær reglur sem verið er að setja muni valda aukinni sókn og þar með aukinni hættu. Ég held að það væri ástæða til að skoða það betur. Hann talaði síðan um að þetta væri söguleg sátt og að þetta styrkti kerfið. Það á eftir að sjást hvað það verður mikil sátt um þetta. Við vorum á fundi í sjútvn. í gær og þar kom skýrt fram að forráðamenn LÍÚ og forstöðumenn útgerðarinnar í landinu telja að það sé hægt að láta sjómenn halda áfram að taka þátt í kvótakaupum þó að þessi lög verði sett. Og halda menn að það hafi verið einhver sátt um það? Nei, það verður sko ekki sátt um það því það verður enn þá harðari slagur fram undan heldur en hefur verið ef slíkt á að gerast. Ég sagðist ekki mæla fyrir munn þjóðarinnar, ég vil leiðrétta það. Ég sagði að þjóðin hefði þessa skoðun. Það er mín skoðun að þetta kerfi hafi ekki fest sig í sessi við þá umræðu sem hefur farið fram í þjóðfélaginu um það. Og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ætti að rifja upp þessar sáru endurminningar sem hann á frá fundum tvíhöfða nefndarinnar allt í kringum landið þar sem hann, í fullum húsum í sjávarþorpunum, var hrópaður niður með sínar hugmyndir um það með hvaða hætti ætti að stjórna fiskveiðum á Íslandi.

Virðulegi forseti. Hér fer fram mikil og gagnmerk umræða um stjórn fiskveiða sem er stærsta mál þjóðarinnar, held ég. Það sem veldur mér vonbrigðum þegar þessi frumvörp eru loksins komin fram, bæði það sem fyrst var lagt fram og brtt. sem síðar hafa komið, er að það virðist eiga að vera óbreytt kerfi að mestu. Það hófst með því að strax á þessu kjörtímabili var um það rætt að endurskoðun fiskveiðistefnunnar lægi fyrir og samkvæmt lögum átti það að gerast með því að hafa samráð við alla aðila og hagsmunasamtök og sjútvn. þingsins. Það þarf ekki að rekja neitt frekar hvernig að því var staðið, það hefur margoft verið gert hér á undanförnum árum og einnig úr þessum ræðustól. Það endaði með því að komið var á fót hinni svokölluðu tvíhöfða nefnd sem skilaði mikilli og gagnmerkri skýrslu, sem raunar er hægt að lesa margt fróðlegt í, en markmiðin sem skýrsluhöfundar settu sér hafa ekki náðst og það er ekki hægt að sjá þau í þessum frv. eða brtt. Ég vil þó lýsa því yfir að með þeim brtt. sem hér hafa komist fram sýnist mér að það sé rétt stefna að draga að einhverju leyti úr frjálsu framsali sem hér hefur fengið að þróast síðustu 3--4 árin og valdið miklum deilum, braski og alls konar óáran sem leiddi síðan til verkfalls sjómanna um sl. áramót. Ég tel að sú reynsla sem komin er á þetta frjálsa framsal, sem verið hefur í gildi sl. þrjú ár, hafi ekki leitt til góðs. Vera má að það hafi haft í för með sér einhverja hagræðingu milli útgerða, milli fyrirtækja, en ég tel þó að þeir gallar sem hafa komið fram á þessu frjálsa framsali séu miklum mun stærri og fleiri heldur en sú ,,hagræðing`` sem náðist fram með því. Það frv. sem hér er og brtt. um stjórn fiskveiða byggir sem sagt enn á því að það á að úthluta aflamarki á skip, það á að úthluta kvóta á skip. Það hefur raunar færst í vöxt að fleiri og fleiri taka sér í munn þau orð að það gangi ekki lengur að kvóta sé eingöngu úthlutað á skip. Það þurfi að taka meira tillit til byggðanna heldur en gert hefur verið. Ég á von á því að sú umræða haldi áfram að þróast og menn fari að sjá það æ betur að byggðirnar sem slíkar verði að hafa kvóta. Þær tillögur sem komu fram frá tvíhöfða nefnd um að fiskvinnslan hefði leyfi til að hafa kvóta taldi ég vera spor í rétta átt. Með því var verið að tryggja að það væri verið að skoða hagsmuni bæði veiða og vinnslu og það var jú eitt af markmiðum með endurskoðun fiskveiðistjórnunarlaganna að taka tillit bæði til veiða og vinnslu. Það gerðist síðan í þeim samningum sem hér fóru fram í síðustu viku á milli stjórnarflokkanna að það ákvæði sem átti að koma inn sem breyting á lögunum var tekið út. Raunar hefur höfundur skýrslunnar, annar tvíhöfðinn, lýst því yfir að hann sé ósammála því og verð ég að taka undir það með honum að mér þykir mjög miður að það ákvæði skyldi vera tekið út. Það er ævinlega verið að ræða um að það þurfi að vera einhver festa í þjóðfélaginu, það þurfi að vera festa í fjármálaheiminum, festa í stjórnun, festa í skattamálum og fólk þurfi að vita eitthvað um það að hverju það gengur í framtíðinni. Menn hafa í misjöfnum mæli verið að aðlaga sig því kvótakerfi sem gilt hefur sl. 10 ár og frá því að skýrsla tvíhöfða kom út fyrir ári síðan hafa menn horft til þess að nú mundi verða tekinn upp fiskvinnslukvóti, eins konar byggðakvóti. Sum fyrirtæki sem hafa verið að reyna að halda sínum fyrirtækjum gangandi og leitað allra leiða til hagræðingar hafa treyst á að þetta ákvæði mundi koma inn í næstu breytingar á lögunum. Ég minntist lítillega á þegar verið var að ræða um samráðsnefnd sjómanna að þetta mundi koma illa við nokkur fyrirtæki sem hefðu á síðustu missirum unnið með það í huga að þessi breyting kæmi. Menn skulu athuga að það er búið að vera að ræða um þessa breytingu á fiskveiðistjórnunarkerfinu í tvö ár. Þegar ég ræddi þetta hér fyrir nokkrum dögum nefndi ég einmitt Tálknafjörð í því sambandi. Með leyfi forseta, ætla ég að lesa bréf sem þingmenn Vestfjarða hafa fengið frá Tálknafirði: ,,Í frv. til laga um breytingar á lögum um stjórn fiskveiða sem var lagt fram á Alþingi haustið 1993, var ákvæði um að fiskvinnslustöðvar mættu eiga fiskkvóta. Þegar frv. kom fram stóð svo á í Tálknafirði að kvóti togararans, bv. Tálknfirðings BA-325, sem var í eigu Hraðfrystihúss Tálknafjarðar, var orðinn allt of lítill til að tekjur stæðu undir gjöldum. Á sama tíma átti fyrirtækið Háanes hf. á Patreksfirði tvo báta, mb. Guðrúnu Hlín BA og mb. Andey BA. Sama var þarna upp á teningnum, kvótinn of lítill til að fyrirtækið gæti skilað arði. Þá ráku eigendur Háaness hf. fiskvinnsluna Straumnes á Patreksfirði. Stjórnendur þessara tveggja fyrirtækja komust að þeirri niðurstöðu eftir ítarlegar viðræður að hagkvæmast væri að ganga til samvinnu. Svo var gert með undirskrift viljayfirlýsingar þann 30. nóv. 1993. Togarinn Tálknfirðingur var seldur en haldið var uppi 720 tonnum í þorskígildum talið sem Hraðfrystihús Tálknafjarðar hf. færði á 10 tonna bát í eigu fyrirtækisins. Þann kvóta átti síðan að færa yfir á frystihúsið í samræmi við frv. til laga um stjórn fiskveiða eins og það lá fyrir þá. Munu bátar Háaness hf. einnig veiða þann kvóta. Fiskvinnslunni var hætt í Straumnesi hf. en allur afli unninn í Hraðfrystihúsi Tálknafjarðar hf.`` --- Er þetta ekki hagræðingin í hnotskurn? Ég sé að nokkrir þingmenn kinka hér kolli. ,,Kvóti tveggja skipa Háaness hf. á Patreksfirði er rúmlega 500 þorskígildi og með línutvöföldun getur hann orðið 800 tonn, jafnvel 900 á ári, auk ca. 300--400 tonna steinbítsafla ef hann veiðist. Þar við bætast síðan þessar eftirstöðvar af kvóta Tálknfirðings, sem sagt rúm 700 tonn.`` Síðan segir í bréfinu: ,,Nú hefur verið lagt fram á Alþingi frv. um stjórn fiskveiða og í þessu nýjasta frv. er lagt til að fella niður ákvæði þess efnis að fiskvinnslustöðvar megi eignast kvóta og þessi breyting er rothögg á samvinnufyrirtæki okkar. Hraðfrystihúsið á Tálknafirði þarf þá, ef haldið verður áfram rekstrinum, að fjárfesta í bát til að veiða 720 þorskígildi sem er of lítið til að reksturinn geti borgað sig. Háanes stæði auðvitað líka eftir með órekstrarhæfa báta vegna of lítils kvóta. Niðurstaðan er þá þessi ef frv., eins og það hér liggur fyrir, verður samþykkt óbreytt. Háanes missir báða bátana og þar með fara frá Patreksfirði um það bil 50% af öllum kvóta Patreksfirðinga. Tálknafjarðarhraðfrystihúsið verður að selja kvóta sinn og hætta rekstri og þar með færi um það bil 50% af kvóta Tálknfirðinga. Auðvitað er sjálfsagt að fiskvinnslustöðvar eigi kvóta. Í raun ættu allir að fá að eiga kvóta. Alltaf þarf sjómenn til að fiska kvótann hver sem á hann þannig að slíkt fyrirkomulag kæmi sér ekki illa fyrir sjómannastéttina.`` Síðan segir í þessu bréfi að til vara leggi þeir til, sem senda þetta bréf frá Hraðfrystihúsi Tálknafjarðar og Háanesi á Patreksfirði, að það verði sett í nýju lögin að heimilt verði að annar aðili en eigandi geti fært kvóta á skip og geti þá skipið fiskað báða kvótana. ,,En þá þarf að lögverja þann kvóta sem skipseigandi ekki á þannig að veðkröfur bátsins eða aðrar kröfur á bátinn nái ekki til aðkomukvótans.`` --- Nú vitum við að bankarnir eru farnir að taka veð í kvótanum og telja hann miklu veðmeiri heldur en skipsskrokkinn. ,,Hér er sem sagt í uppsiglingu mikið vandamál á suðurfjörðum Vestfjarða sem hægt er að koma í veg fyrir ef vel er að málum staðið, en það verður erfitt fyrir alla að ráða fram úr því ef frv. verður samþykkt óbreytt.`` Þetta er útdráttur úr bréfinu frá þessum tveimur aðilum frá Tálknafirði og Patreksfirði og þetta sýnir í hnotskurn aðstæður fleiri aðila hér á landi. Borgey á Hornafirði hefur verið nefnd nokkuð þar sem mér skilst, þó ég þekki ekki dæmið nákvæmlega, að sé eitthvað svipað að gerast og hugsanlega geti það verið á fleiri stöðum. Á þessu vandamáli er ekki tekið í breytingum til laga um stjórn fiskveiða. Það hefur þó komið hér fram að þær breytingar sem eru fyrirhugaðar, þ.e. skerðing á framsali, muni hafa þau áhrif að fiskvinnslan fari þar halloka. Ég hef í raun og veru ekki trú á því. Ég verð að segja að ég er sammála hæstv. sjútvrh. um það að ég tel að það sé nægilegur sveigjanleiki inni þrátt fyrir að það sé dregið úr þessum framsalsheimildum og ég tel, þó auðvitað geti enginn sagt fyrir um það nákvæmlega hvernig það muni koma til með að virka, að ýmislegt bendi til þess að það muni ekki hafa þau áhrif sem atvinnumálahópurinn telur. Það hefur mikið verið rætt um smábátana í þessum umræðum og menn ýmist verið þar með eða á móti. Sumir telja að smábátarnir fái allt of stóran hluta úr takmörkuðum afla, en þeir sem tefla fram hagsmunum smábátaeigenda telja að þeir hafi ekki síður en aðrir orðið að taka á sig skertar veiðiheimildir. Það er ekkert undarlegt við það þó að aflaheimildir smábáta hafi aukist þrátt fyrir stjórnunarkerfi fiskveiðanna. Það er í raun og veru alls ekki undarlegt vegna þess að kerfið var opið á ákveðnum tíma og þá fjölgaði smábátunum mjög. Þetta var eina smugan sem menn sáu til þess að einhver endurnýjun yrði í greininni og það var ekki við öðru að búast en að menn nýttu sér það. Það hafa síðan margir farið mjög illa út úr þessu og sérstaklega þeir sem voru á smábátum yfir 6 tonn eða milli 6 og 10 tonn og tóku á sig aflamark fyrir þremur árum síðan. Völdu að taka aflamark í stað þess að vera á krókaleyfinu og vita ekkert hvort þeir mundu fá einhvern afla eða ekki. Þeir töldu réttara að taka aflamarkið. Sú skerðing sem orðið hefur á síðustu þremur árum hefur farið mjög illa með þennan flokk báta og er nú svo komið að þeir lepja dauðann úr skel, eins og sagt hefur verið um suma bændur sem fá á sig miklar skerðingar, þannig að nauðsynlegt er að gera eitthvað til þess að bæta þeirra hag. Á því er hins vegar ekki tekið í breytingum á þessu frv.  Mér þætti vænt um, virðulegi forseti, að formaður nefndarinnar eða frsm. nefndarinnar öllu heldur og hæstv. ráðherra væru viðstaddir þessa umræðu og tel ég að þeir sýni þeim sem hér standa og ræða þessi mál litla virðingu með því að sitja ekki og hlusta á þeirra athugasemdir. Ég vona að hæstv. forseti geri ráðstafanir til þess að kalla þá hingað í salinn.

Það hafa þegar verið gerðar ráðstafanir til þess að láta þá vita að þeirra sé óskað í salinn.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir það. Ég var að nefna hér að það hefði ekki verið gert neitt í því að koma til móts við skerðingar smábáta milli 6 og 10 tonn sem hafa tekið á sig aflamark, en þeir hafa á undanförnum árum misst um 70% af aflaheimildum sínum með þeim skerðingum sem orðið hafa. Það liggur því í augum uppi að þeir þurfa að fá einhverja úrlausn sinna mála og það er kannski ekki nema von að forsvarsmaður þeirra hafi láti þau orð falla á fundi sjútvn. að úr því að hægt væri að finna 7 þús. tonn af rækju og úthluta þeim til þess að semja um kaupin á eyrinni, þá hljóti að vera hægt að finna 3--4 þús. tonn af þorski til þess að jafna stöðu þessara báta og eigenda þeirra.  Til þess að skýra nánar hvernig staða þessara báta er þá hefur borist umsögn frá Landssambandi smábátaeigenda þar sem m.a. er bent á, fyrir utan það sem ég hef verið að nefna, að leiðréttingar eiga sér mörg fordæmi. Það er nefnt hér í þremur liðum, sem ég ætla að lesa, með leyfi forseta: ,,Á árunum 1988, 1989 og 1990 fékk loðnuflotinn úthlutað þorskveiðiheimildum vegna samdráttar í loðnuveiðum. Þessar úthlutanir urðu síðan að þorskaflahlutdeild 1991, sem miðað við úthlutun þessa fiskveiðiárs þýða 2.200 tonn af þorski upp úr sjó. Á árinu 1984 var einstaka skipum og útgerðaraðilum úthlutað aflaheimildum sem voru ekki í neinu samræmi við þá veiðireynslu er viðkomandi aðilar höfðu á viðmiðunartímanum 1. nóv. 1980 til 31. okt. 1983.`` Í þriðja lagi: ,,Úthlutun stjórnvalda úr Hagræðingarsjóði er bein viðurkenning þess að þorskígildi séu í raun stuðull fyrir atvinnuréttindi. Þar hefur verið úthlutað eftir skerðingu í þorskígildum án tillits til aflasamsetningar viðkomandi útgerðaraðila.`` Þannig að leiðrétting, hugsanlega í þá veru sem hér var nefnt áðan, að úthluta aukaúthlutun 3--4 þús. tonnum til þessara aðila sem hafa farið verst út úr þessu kerfi, mundi eiga sér þarna fordæmi og mundi í sjálfu sér ekki breyta miklu um stofnstærð þorsksins og langt innan venjulegra skekkjumarka fiskifræðinnar. Það er auðvitað hægt að halda áfram að ræða hvort það eigi að vera aflamark, sóknarmark eða eitthvert millistig þar á milli, eða hvernig yfirleitt á að stjórna þessum fiskveiðum. Ég held þó að þó við höldum áfram að ræða það hér í allan dag og næstu daga þá komi það nú fyrir ekki ef enginn fiskur veiðist og ef ekki verður aukning í þorskinum, sem er okkur svo mikilvægur í okkar atvinnugrein, í okkar útflutningsatvinnuvegum. Það hefur oft verið skoðað, spekúlerað og mikið um það rætt hver skýringin er á því og hvað það er sem veldur því að þorskstofninn hefur farið svo minnkandi á síðustu árum. Léleg nýliðun hefur verið í 7--8 ár. Er það bara ofveiði? Er það bara of stór floti? Er það vegna fjölgunar frystitogara? Hvað er það sem veldur? Vissulega er léleg nýliðun og það er lítill hrygningarstofn samkvæmt mælingum. En er það leiðin til að stækka hann að takmarka aflann sem á að veiða upp úr sjó? Er það eina leiðin og besta leiðin? Það er vissulega hægt fyrir leikmenn að velta ýmsu fyrir sér en kannski er ekki tekið mikið mark á því vegna þess að þar er ekki um fiskifræði, vísindalega grein, að ræða. En leikmenn hafa leyfi til að velta ýmsu fyrir sér út frá venjulegum skynsemis- og hagnýtum sjónarmiðum. Ég tel að það skipti mestu að þorskurinn fái frið til að hrygna. Ég held að of mikið hafi verið gert af því undanfarin ár og áratugi að veiða þorskinn um leið og hann kemur inn til hrygningar. Og ég held að í raun og veru séu bæði hagsmunaaðilar og fiskifræðingar farnir að viðurkenna það. Raunar hafa kannski fiskifræðingar alltaf viðurkennt það en það hefur skort á að sjómennirnir hafi viðurkennt það, nema þá e.t.v. í tveggja manna tali. Það hefur raunar verið tekin sú stefna ýmist að loka hólfum með skyndilokunum eða að loka um lengri tíma. Það er nokkuð athyglisvert að vorið 1991 var gert hlé á þorskveiðum og það gerðist einnig 1992, þ.e. í tvö ár er búið að gera hlé á þorskveiðum á hrygningarsvæðinu, þ.e. aðallega suðvestanlands. Mér fannst líka athyglisvert að þegar athugun var gerð á nýliðun þorskstofnsins sl. vor, í togararallinu, þá kom í ljós að mikið var af eins og tveggja ára fiski. Nú veit ég ekki hvort það er rétt ágiskun en mér sýnist vera hægt að tengja það nokkuð því að þessum hrygningarsvæðum var lokað á meðan hrygningin stóð yfir og það var byrjað á því fyrir tveimur árum síðan. Það kemur raunar ekkert fram hér sem segir að það sé rannsakað enda of stuttur tími liðinn frá því. Það er auðvitað erfitt að meta árangurinn af þessu en mér finnst þarna vera ákveðið samspil á milli. Það hefur einnig verið rætt hvort togveiðarnar inni á landgrunni hafi þau áhrif. Það er auðvitað hugsanlegt og eru dæmi um það frá öðrum löndum að fiskifræðingar álíta að það geti haft mikil áhrif á nýliðun nytjafiska, botnfiska, en þó eru í raun og veru enn minni rannsóknir á bak við það en það hefur auðvitað áhrif að verið sé að skrapa botninn og breyta þar eitthvað aðstæðum. En ég hygg að hér í kringum landið sé það brimasamt og hér komi það mikið af ís og alls konar hreyfing á hafsbotninn, það kemur grjót með ísnum frá Grænlandi og það breytir alltaf aðstæðum í kringum landið jafnt og þétt. Þannig að ég er nú ekki svo viss um að togveiðin í sjálfu sér hafi mjög óæskileg áhrif á sjávarbotninn. Hins vegar það að vera með togveiðar alveg upp í landi og á botni þar sem er á minna en 20 metra dýpi nær náttúrlega ekki nokkurri átt og hlýtur að hafa áhrif til hins verra. Ég held að á undanförnum árum hafi umhverfisskilyrðin ekki verið tekin nógu mikið inn í dæmið þegar verið er að skoða uppbyggingu fiskstofna. Það er nærtækt að vitna til nýjustu rannsókna fiskifræðinga á Veiðimálastofnun sem koma þvert á sjónarmið ýmissa fiskifræðinga hjá Hafrannsóknastofnun. Ég ætla ekki að fullyrða að þeir hafi í einu og öllu rétt fyrir sér á annarri hvorri þessari stofnun, en það hlýtur að vera krafa að þeir sem vilja láta taka mark á sér, hvort sem þeir eru vísindamenn hjá Veiðimálastofnun eða Hafrannsóknastofnun, séu þeir menn að þeir geti rætt um þær athuganir og athugasemdir sem koma fram og geti tekið það á vitrænum grunni og tekið tillit til þess sem aðrir segja en líti ekki á sjálfa sig sem yfir það hafna að hlusta á aðra vísindamenn. Það hlýtur að skipta miklu máli hvernig umhverfisskilyrðin eru í sjónum. Það hlýtur að skipta máli hvort ætið er nóg fyrir fiskinn sem er að vaxa upp, hvernig sjávarhitinn er, hvernig vindáttir hafa verið, hvert seltumagnið er. Það er að vísu farið að viðurkenna það nú. Kannski síðustu tvö ár segja fiskifræðingar að það sé orðið marktækt að skoða athuganir úr fjölstofna rannsóknum sem hafnar voru fyrir tveimur árum síðan og er fimm ára verkefni. Þeir telja að þær fjölstofna rannsóknir muni skila sér mjög inn í þá umræðu hvernig hægt sé að byggja upp fiskstofnana og hvaða áhrif umhverfið og allir aðrir stofnar hafi þar á. Það er allt of margt enn þá í umhverfi sjávar sem við vitum ekkert um, sem við þekkjum ekki, og rannsóknir hafa ekki verið með þeim hætti að það sé hægt að byggja nægilega mikið á þeim. Fiskifræðin er ung atvinnugrein og ung vísindagrein. Og þó ég efist ekki um þeir sem þar vinna leggi sig alla fram og vilji vel og vilji leita réttra upplýsinga þá tel ég að þau ár sem það hefur staðið sé allt of skammur tími til þess að við getum tekið það sem heilagan sannleika sem ekki eigi eftir að breytast. Þegar rætt er um stofnstærð fiska og fiskigengd þá hefur stundum verið minnst á Barentshafið. Árið 1989, fyrir tæpum fimm árum síðan, var það fullyrt af fiskifræðingum að það kæmi ekki fiskur í Barentshafið næstu tíu ár. Þegar fiskifræðingar voru síðan spurðir að því á þessu ári hvernig á því stæði að allt í einu væri orðið fullt af fiski í Barentshafinu, hvernig stæði á því ef stofninn hefði verið orðinn svo lítill, bæði hrygningarstofn og veiðistofn, að það yrði ekki hægt að veiða þar neitt fyrr en í fyrsta lagi eftir tíu ár --- en eins og menn vita þá hefur allt í einu komið þarna fiskur, fyrir meira en ári síðan --- þá var svarið sem fékkst að það væri ekki gott að segja um það. Hins vegar hefði þorskurinn bara verið svo ofboðslega horaður árið 1989 að hann hefði ekkert vaxið og það hefði ekkert verið hægt að veiða hann. En það sem gerðist var að það kom allt í einu æti og umhverfisskilyrði urðu þannig í Barentshafinu að þorskurinn bara tók sig til, eins og einn virðulegur fiskifræðingur orðaði það, hann fór að eta og hann át og át og át þangað til hann stækkaði svo mikið að það var hægt að veiða hann. Ég verð að segja að mér finnst þetta ekki sérlega vísindalegt svar, en ég ætla svo sem ekki að gagnrýna það hér frekar vegna þess að hér er ekki sá maður staddur sem lét þessi orð falla. Ég vil aðeins benda á það að fiskifræðin er ung vísindagrein og við hljótum að krefjast þess að þeir vísindamenn sem þar eru taki allar aðstæður til skoðunar og séu opnir fyrir því sem bæði þeir sem reynslu hafa af umgengni við auðlindina og vísindamenn á öðrum sviðum hafa um málið að segja. Þá tel ég einnig að annað vistkerfi sjávar hafi mikið að segja líka, þ.e. aðrar dýrategundir í sjónum. Þar verð ég að nefna bæði seli og hvali. Enn ætla ég að vitna í skýrslu tvíhöfða, sem eins og ég sagði í upphafi og hv. frsm. nál. var ekki hér þegar ég var að hæla honum fyrir það hvað þessi skýrsla geymdi margar góðar upplýsingar, þó ég sé ekki sammála niðurstöðum hennar eða öllum þeim markmiðum sem hún setti fram. En í þessari skýrslu um mótun sjávarútvegsstefnu segir m.a. um át sela á fiski á Íslandsmiðum, og þá er miðað við aflann árið 1987 en síðan er þetta umreiknað miðað við fjölda sela til ársins 1992. Það er talið hér að fiskur sé uppistaða í fæðu bæði landsels og útsels. Þegar þessar tölur eru skoðaðar þá sést að miðað við það sem áætlað er að selir eti af hinum ýmsu fisktegundum, sem hér eru taldar upp, þ.e. ufsi og þorskur eru meginuppistaðan og síðan þó nokkrar fleiri tegundir, þá væri mögulegur viðbótarafli, án sela, 186 þús. tonn, 186 þús. tonn. Hvað er leyfilegur þorskafli núna? 165 þús. tonn. Nú er ég ekki að segja að það eigi að útrýma selunum, langt í frá. En við gætum hugsanlega, ef þeir væru ekki svona margir og ætu ekki svona mikið, aukið aflann um 100 þús. tonn. Ég býst ekki við að þó það sé búið að taka út í ,,villidýrafrv.`` ákvæðið um seli þá breyti það neitt miklu í þessu. En hvalir, það er svipað sem þar er talað um. Það er talið að af því sem hvalir þurfi til ætis sé um fjórðungur fiskur. Það er meira að segja einkum uppsjávarfiskur. Það er reyndar vitnað í Fiskifréttir í október 1992 því til staðfestingar. Það er auðvitað rétt að það eru ekki allir hvalir fiskætur en þeir eta aftur á móti það lægsta í lífkeðjunni, þeir eta svifin og smærri fiskana. Þannig að þeir höggva vissulega stórt skarð í það sem síðar yrði nytjafiskur. Þá er eitt sem ekki hefur verið rætt í þessari umræðu, þegar við erum að ræða um bæði stjórn fiskveiða og þann fisk sem við ætlum okkur síðan að veiða samkvæmt því kerfi, og það er eldi sjávarfiska. Hér á landi hefur í nokkur ár verið í gangi lúðueldi sem gefur góða raun, en lítið er enn farið að fara út í þorskeldi. Það held ég að sé næsta skrefið, þ.e. að auka þorskeldið. Það er einnig útlit fyrir að eldisfiskar verði sífellt stærri hluti af því sem veiðist á næstu árum. Það má nefna að t.d. í rækjunni hefur hlutfall eldisrækju margfaldast á síðustu þremur árum. Það hefur aukist úr á milli 6--7% í nærri 30% af því sem nýtt er í heiminum. Ég veit að margir eru á mælendaskrá og sjálfsagt eiga þeir eftir að ræða af mikilli skynsemi um stjórn fiskveiða og hugsanlegar breytingar á þessu frv. Ég tel að úr því að meiri hluti sjútvn. gerði engar sérstakar breytingar eftir að hafa fengið til liðs við sig hér --- ja, ég hef nú reynar ekki talið það sem segir hér í nál. frá meiri hluta sjútvn. En á fund nefndarinnar komu margir aðilar, og höfðu sjálfsagt mjög margt við þetta frv. að athuga, því það eru taldir upp á heilli blaðsíðu aðilar sem hafi komið til fundar við nefndina. Þeirri upptalningu er lokið með því að segja að gestir hafi langflestir skilað skriflegum greinargerðum og búið. Það er ekkert sagt meira um það hvort tekið hafi verið tillit til þess sem þeir sögðu eða hvort einhverju hafi verið breytt í framhaldi af því, enda virðist sem fram komnar breytingar hafi verið komnar fram áður en frv. og brtt. voru teknar til umræðu í hv. sjútvn. Ef það er ekki rétt hjá mér þá hlýtur hv. frsm. nál. að leiðrétta það ef einhverjar breytingar hafa átt sér stað á þessum brtt. eftir að nefndin fór að fjalla um frv. Það eru ákveðnar tegundir af nytjafiski sem eru undir kvóta, en það eru margar tegundir enn ónýttar í sjónum og til þess þurfum við enn meiri rannsóknir og enn meira af þróunarverkefnum. Það skilar sér ekki á morgun í aukinni sölu eða framleiðslu en það gerir það til lengri tíma litið. Það eru ekki mörg ár síðan farið var að veiða rækju og vinna hana en nú er hún orðin stór hluti af okkar útflutningi. Það eru heldur ekki mörg ár, það eru enn þá færri ár, síðan farið var að vinna hörpudiskinn og það eru ekki nema eitt eða tvö ár síðan farið var að vinna ígulkerin. Það er nú verið að ræða um kúfiskinn og vafalaust mætti nýta enn þá fleiri tegundir. Þá má einnig nefna nýtingu á þangi og nýtingu á sölum. Ég ætla að ljúka þessari umfjöllun, virðulegi forseti, með því að leggja áherslu á að þó við séum hér að ræða um breytingu á þessum fiskveiðistjórnarlögum, sem ég tel ekki vera mikla breytingu, ég tel hana þó í áttina með það að hefta það framsal sem hér var orðið mjög frjálst á milli skipa og ég tel hana einnig aðeins í áttina hvað varðar smábátana. En ég tel að það sem stjórnvöld þurfi fyrst og fremst á öllum tímum og í framtíðinni að skoða og gæta að sé umgengnin um þessa auðlind. Hún þarf að vera þannig að það sé sjálfbær þróun sem á sér stað. Og það sem tvíhöfða nefndin setti sér í upphafi, að fiskveiðistjórnarkerfið taki jafnt til veiða og vinnslu, það finnst mér aftur á móti ekki gerast með breytingunum á þessu frv. Í síðasta lagi væri nú tilvalið að við gætum treyst því að það væri virt ákvæðið í 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða að fiskistofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og það eigi að nýta þá með, eins og segir hér í 1. gr., svo ég hafi þetta orðrétt: ,,Markmið laga þessara er að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu þeirra og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu.`` Ég tel að hvorki lögin um stjórn fiskveiða né þær breytingar sem hér er verið að gera stuðli að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofna á Íslandsmiðum og það tryggir ekki trausta atvinnu og byggð í landinu vegna þess að það er ekki tekið tillit til bæði veiða og vinnslu.

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. Jónu Valgerðar Kristjánsdóttur á því að í umfjöllun nefndarinnar urðu allmiklar breytingar á frv. Þær voru gerðar með tilliti til þeirra sjónarmiða sem komu fram og kannski fyrst og fremst til þess gerðar að ná sátt við sjómenn um málið. Því miður segi ég þurftum við að draga tillögu okkar um fiskvinnslukvótann til baka en ég álít að það mál sé geymt en ekki gleymt. Ég tel að niðurstöður úr svokölluðu togararalli á undanförnum árum sýni mjög vel hvað þessi fræði, fiskifræðin, eru í raun langt komin. Það var birt ágætis litmynd með síðustu niðurstöðu Hafrannsóknastofnunar úr togararalli sem sýndi mjög vel hvernig niðurstöðurnar voru samkvæmar sjálfum sér frá ári til árs, hvernig litlir árgangar voru litlir og komu litlir inn í veiðina og þar fram eftir götunum. Trú mín á þau vísindi jókst því mjög við það. Varðandi kvótatrillurnar þá er ekkert að gera meira fyrir þær vegna þess að krókatrillurnar hafa fengið algeran forgang í þessu. Að síðustu vil ég taka það fram út af því sem hv. þm. sagði um fiskifræðinginn og þorskinn í Barentshafinu, að við eigum það sameiginlegt, ég og þorskurinn í Barentshafinu, að ef við etum og etum þá þyngjumst við og fitnum þannig að konu minni þykir nóg um.

Virðulegi forseti. Það er sjálfsagt alveg rétt hjá hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að þetta tók breytingum frá því frv. var fyrst lagt fram, en ég held að sú breyting hafi ekki orðið í umfjöllun nefndarinnar. Hún varð fyrst og fremst í umfjöllun stjórnarflokkanna sem sömdu um það milli sín hvernig skyldi breyta þessu inni í sjútvn. Það varð ekki í nefndinni. Hvað varðar togararallið, þá hafa sjómenn a.m.k. haft miklar athugasemdir við það að sífellt væri farið á sama stað, á sama tíma og jafnmörg skip og rennt alveg sömu slóðina og hafa talið upp á að einmitt umhverfisskilyrðin byðu upp á að það þyrfti kannski að breyta þarna til því það væru ekki alltaf sömu aðstæður á sama stað á hverju ári. Hvað varðar það að hv. þm. segist bæta við sig eins og þorskurinn, þá gildir það nú um fleiri, en ég held að þetta svar vísindamanns sé nú svona frekar hæpið.

Virðulegi forseti. Bara aðeins að ítreka það að niðurstöður togararallsins frá ári til árs hafa reynst ótrúlega samkvæmar sjálfum sér. Hafrannsóknastofnun hefur á einu ári fundið það út að klak hafi ekki tekist vel og spáir þá um það litlum árgangi. Það hefur sýnt sig að næsta ár þegar rallið er gert þá hefur það komið fram í litlum eins árs árgangi og síðan litlum tveggja ára árgangi þar á eftir, litlum þriggja ára árgangi þar á eftir og síðan litlum árgangi inn í veiðina þegar þorskurinn er orðinn fjögurra ára. Þetta er staðreynd sem ekki er hægt að líta fram hjá. Að sjálfsögðu er það þannig að lífsskilyrðin í sjónum hafa einhver áhrif á það hversu stór hluti af viðkomandi árgangi kemst á legg og hversu hratt viðkomandi árgangur þyngist. Það gildir það sama um okkur hv. þm. og þorskinn að því leyti til að við þurfum að sjálfsögðu að geta fengið að borða til að geta vaxið upp. Stundum borðum við, alla vega ég, of mikið. En aðalatriði málsins er að þessi vísindi eru að sjálfsögðu í þróun eins og öll vísindi. Ég hygg að þau séu í grundvallaratriðum á byggjandi varðandi ákvörðun um heildaraflamagn. Við þurfum að sjálfsögðu að styðja við það að þau geti fengið að þróast áfram eins og hver önnur vísindagrein þannig að við getum betur treyst þeim ákvörðunum sem Hafrannsóknastofnun tekur um heildaraflamagn.

Virðulegi forseti. Það þurfti talsvert mikið átak hjá sjómönnum til að fá Hafrannsóknastofnun til að fara af stað með togararallið. Hins vegar hefur það verið viðurkennt af öllum að það hefur skilað miklum árangri. Það er vissulega gott svo langt sem það nær, en það má heldur ekki binda sig of mikið í einhverja eina aðferð til að mæla fiskstofna það þarf fleira að koma til.

Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt ábending hjá hv. 6. þm. Vestf. að staða hinna svokölluðu kvótabáta, þ.e. þeirra smábáta sem á sínum tíma völdu sér kvóta í stað krókaleyfis, er auðvitað mjög alvarleg. Ástæðan er einfaldlega sú að kvóti þessara báta er fyrst og fremst þorskur og nær eingöngu þorskur og skerðingin hefur orðið mest í þorskinum. Ég er alveg sammála því að það þarf sérstaklega að huga að þessum bátum, en vandinn er bara sá að vandi þessara báta er ekki bara einskorðaður við stærðina undir sex tonnum heldur er hér um að ræða vanda báta sem eru líka af stærri gerðinni. Ég vil benda á í þessu sambandi að sú ákvörðun hæstv. sjútvrh. að auka aflaheimildir í rækju mun mjög koma til móts við vanda margra þessara báta. Og í þessu sambandi vil ég t.d. vekja athygli á því að bátar um og yfir 20 tonn og þaðan af stærri á Húnaflóasvæðinu, t.d. á Hólmavík, í kjördæmi okkar hv. þm. --- þessi ákvörðun hæstv. sjútvrh. hefur gjörbreytt stöðu þessara báta og gert það að verkum að þeir hafa núna aflaheimildir og verkefni út þetta fiskveiðiár. Þess vegna kunni ég ekki alls kostar að meta þann tón sem mér fannst koma fram í ræðu hv. þm. þegar hún talaði um þessa aukningu á aflaheimildum í rækjunni að hér hefði verið um að ræða einhvers konar kaup á einhverri eyri til að koma til móts við eða ná samkomulagi eingöngu í stjórnarflokkunum. Hér var um að ræða sjálfstæða, skynsamlega og vel ígrundaða ákvörðun sem gerði það að verkum að hér var verið að skapa ný verkefni, einkanlega fyrir þá báta sem ég veit að við hv. þm. höfum haft áhyggjur af vegna lítilla aflaheimilda þeirra. Þannig að þarna var verið að taka á hluta af þeim vanda sem hv. þm. var að gera að umtalsefni. Ég tel hins vegar að það þurfi að skoða alveg sérstaklega vanda þeirra báta sem enn þá sitja eftir. Þeir eru ekki mjög margir og ég tel eðlilegt að sú vinna fari fram í sumar þannig að mönnum sé það ljóst fyrir næstu kvótaúthlutun hvernig staða þeirra er og að á grundvelli þeirra upplýsinga verði hægt að grípa til frekari aðgerða.

Virðulegi forseti. Ég get alveg tekið undir orð hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að staða þessara kvótabáta hefur verið mjög erfið og þurfum við ekkert að ræða það frekar. En það hefur alveg verið vitað að það var óhætt að bæta við rækjukvótann og það hefði í raun og veru ekki þurft að tengja það sérstaklega þessum samningum eða kaupum, eða hvað sem við viljum kalla það, milli stjórnarflokkanna, því það er nú einu sinni líka vitað að þegar þorskurinn minnkar þá er yfirleitt aukning í rækjunni. Það hefur ekki náðst að veiða allan rækjukvóta, t.d. ekki úthafsrækjuna, á undanförnum árum og reyndar fleiri tegundir sem ekki hefur náðst að veiða alveg upp í kvóta og það kom reyndar fram í því frv. sem hér var lagt fram af svökölluðum sextánmenningum á þingi. Reyndar þykir mér vænt um að hæstv. ráðherra skuli hafa viðurkennt hluta af því sem þar var haldið fram með því að auka þennan rækjukvóta. Það er á engan hátt verið að segja það í niðrandi tón, en ég held að staðreyndin sé samt sú að það var þó ákveðið í tengslum við þá samninga sem gerðir voru.

Frú forseti. Á borðum þingmanna liggur frv. um stjórn fiskveiða. Árið 1990 var sett inn ákvæði um endurskoðun á grundvelli þeirra ákvæða og er verið að fullkomna þá vinnu með frv. og brtt. við það. Hv. 6. þm. Vestf. gerði að umræðuefni rannsóknir á fiskstofnum og aðstæðum í hafinu hvað varðar afkomu þeirra. Ég vil í því sambandi nefna lítillega að í vetur, á nokkrum fundum, hef ég hlustað á fræðinga á ólíkum sviðum, veðurfræði, haffræði og fiskifræði fjalla um þessi mál og ég verð að segja að ekki varð það til þess að maður kæmist að markvissri niðurstöðu um hvernig þessum málum er best fyrir komið.

Er ekki veðurfræðingurinn bestur?

Veðurfræðingurinn hafði sitt til málanna að leggja sem ég tel að beri að taka tillit til, hv. þm. Jóhannes Geir, og ég held að menn hefðu betur gert það a.m.k. í ár miðað við þá fiskigengd sem er á grunnslóð. Það liggur fyrir í álitum frá stjórnarandstöðunni að þeir telja að stjórn Davíðs Oddssonar hafi klúðrað þessum málum gjörsamlega. Þeir masa um allt og ekkert. Þeir segja gervisjóarasögur þó þeir hafi aldrei komið til sjós og segja að málið sem liggur fyrir sé unnið með hrossakaupum og menn treysti sér ekki til að taka gagnrýni eða breytingartillögu. Fyrsti minni hluti lýsir fullri ábyrgð á ríkisstjórn á þessu frv. Auðvitað ber ríkisstjórn ábyrgð með sínum styrk frá hv. alþm. Áheyrnarfulltrúi Kvennalistans vill endurskoða allt frá grunni og gera á frv. grundvallarbreytingar. Annar minni hluti sjútvn. viðurkennir í sínu nál. að ýmislegt hafi verið að hvað varðar stjórnkerfið, síðan er vaðið út og suður um hversu lítið samráð hefur verið haft við minni hluta og hagsmunaaðila. Þrátt fyrir að ég telji að enn eigi eftir að gera breytingar á kerfinu þá get ég ekki tekið undir þessa framsetningu, að ekki hafi verið haft samráð og samstarf við að leita lausna. Mín þekking á vinnubrögðum þingsins er sú að ég held að sjaldan hafi verið lögð jafnmikil vinna í kynningu og samráð við hagsmunaaðila í neinu máli eins og hér hefur verið gert. Ég held að hér sé líka á ferðinni það mál sem hvað mest er þörf á að leggja vinnu í. Í engu máli sem fyrir þinginu hefur legið er meiri þörf á vönduðum vinnubrögðum og varfærni, þannig að menn hafa gefið sér þann tíma sem til þurfti til að gera sem best þó svo enn verði að gera breytingar, enda liggur fyrir að miðað við atvinnuástand fólksins í landinu þá verður að koma málum fyrir á þann veg að aflinn verði unninn á Íslandi af íslenskum höndum. Ég ætla í mínu máli að reyna að fara nokkrum orðum um þá þætti sem mér finnst blasa við að þurfi að lagfæra, en ég geri mér svo sem ljóst að það er lítil von til annars en að það taki nokkuð langan tíma. Mér er ljóst að það eru mörg fyrirtæki sem standa undir afkomukerfi heilla byggða í landinu og eiga í miklum örðugleikum. Það blasir einnig við að á ýmsan hátt hefur kerfið sem slíkt virkað sem þvingunaraðgerð þannig að menn hafa gripið til aðgerða sem eftir á séð er vart unnt að verja. Ég get sem best nefnt að sveitarfélög hafa stofnað til stórra skulda með kvótakaupum sem hafa verið gerð til að reyna að halda vinnu í plássum víða um land. Þau atriði sem ég vil m.a. stefna að að nái fram eru að nýting verði skynsamleg á fiskstofnum í fiskveiðilögsögunni og aðlægum miðum. Að tryggð verði búseta í landinu á þann hátt að afli skipa okkar verði fullunninn á landinu og gert eins mikið úr þeim verðmætum og auðlindin getur af sér gefið. Að allur afli sem úr sjó kemur verði nýttur og meðafli skerði ekki veiðiheimildir skipa án þess að heimild um meðafla verði til misnotkunar. Að kerfi sem lýtur að stjórn fiskveiða leiði ekki til kjaraskerðingar sjómanna á þann hátt sem verið hefur með kvótabraski. Að kerfið leiði til aukins frelsis við fiskveiðar þannig að sjómenn og útgerðarmenn geti nýtt veiðigleðina sem ávallt hefur verið aðall íslenskra sjómanna. Að stjórn fiskveiða leiði til bættrar umgengni við auðlindina þannig að ekki séu skilin eftir veiðarfæri í sjó sem halda eilíflega áfram að veiða og drepa fisk til óþurftar. Að stjórn fiskveiða myndi ekki sjálfkrafa eignarrétt eða forræði aðila yfir veiðiheimildum. Að kerfið sé ekki svo ósveigjanlegt og stirt að ráðherra geti ekki með einfaldri reglugerð veitt heimild til frjálsra veiða undir lok fiskveiðiárs eða þegar fyrirsjáanlegt er að ekki næst að nýta stofna svo sem menn ætla. Að stjórn fiskveiða leiði ekki til mismunar og hruns innan stéttar sjálfstæðra smábátaeigenda með veiðirétt samkvæmt úthlutuðum kvóta. Og að stjórnunarkerfi fiskveiða heimili að landað verði meðafla og ráðherra geti ákveðið verð á þeim afla án skerðingar á kvóta. Frú forseti. Kerfið sem við erum að fjalla um hendir fiski. Ég hef rætt við einn aðaltalsmann kerfisins. Hann telur að það geti verið að um 5% fari þannig í sjóinn aftur dautt. Ég vil að menn geri sér grein fyrir hvað getur verið um að ræða. Ég undirstrika að það er um ræða 500--600 milljónir upp úr sjó sem gæti verið 1--2 milljarðar fullunninn. Þetta finnst mér alvarlegur hlutur og þetta verða menn að horfa á. Ég er búinn að ræða við sjómenn sem lýsa því hvernig farið er með meðafla, hvernig honum er landað fram hjá kerfinu, hvernig meðafli er frystur, saltaður og hertur. Ég hef fagnað því að menn skuli nýta aflann en hendi honum ekki í sjóinn, en auðvitað þarf að viðurkenna svona meðafla. Svona meðafli er ólöglegur. Það hefur ítrekað verið rætt um sjóræningjahafnir þar sem fiski er landað fram hjá vigt og kerfi. Allar þessar aðgerðir eru afleiðingar af ágöllum veiðistjórnunar sem koma þarf í veg fyrir. Ég hef heyrt lýsingu á því hvernig þorski er landað sem utankvótafiski eða sem annarri tegund og hvernig það er rétt af í hlutaskiptum. Ég hef líka heyrt lýsingu á því að skip hafi togað hlið við hlið og samkvæmt lönduðum afla er annað skipið aðeins með þorsk en hitt skipið einhverja aðra tegund þó svo veitt sé í sama veiðarfæri. Allt þetta og margt fleira get ég nefnt sem dæmi um ágalla kerfisins sem þarf að sníða af því. Þrátt fyrir alla þessa upptalningu ætla ég að viðurkenna að með fyrirliggjandi tillögum er verið að taka hænufet sem breytir stjórnun fiskveiða í samræmi við þær kröfur og samþykktir sem gerðar hafa verið í æðsta valdakerfi Alþfl. og ég vil vitna til, með leyfi forseta: ,,Alþfl. mun beita sér fyrir því að endurskoðun laga um fiskveiðistjórnun verði lögfest og það verði bann við því að sjómenn taki þátt í kvótakaupum.`` Þetta er m.a. ein af þeim samþykktum sem liggja fyrir frá síðasta flokksþingi Alþfl. Það er verið að stíga skref í áttina að bættri stjórnun og það er verið að koma til móts við kröfur hagsmunaaðila og þrengja möguleika að mínu viti í þá átt að þeir stóru verði stærri og þeir smáu smærri. Einnig að skip megi ekki taka til sín kvóta sem það getur ekki veitt. Svokallaðir og sjálfskírðir atvinnumenn ráðast að þeim lagfæringum sem menn eru að ná saman um með fullyrðingum sem eru í ýmsu þeim til háborinnar skammar og lýsa best heift og óeðlilegum viðhorfum þessara aðila í garð þeirra sem eiga með þeim aflann samkvæmt lögum. Með leyfi forseta vitna ég í umsögn frá Ragnari Árnasyni varðandi framsal veiðiheimilda: ,,Framsal veiðiheimilda er einn veigamesti þátturinn í hagkvæmni kvótakerfisins. Framsalið þýðir m.a. að kvótarnir leita til hagkvæmustu útgerðanna. Slakari útgerðir sjá sér hag í að selja eða leigja þeim betri kvóta og öfugt. Hagtölur um afkomu útgerðar sýna að framleiðni þeirra á aflaeiningu er fjarska mismunandi. Það er því mikið þjóðhagslegt hagkvæmnisatriði að besti hluti flotans veiði leyfilegan heildarafla.`` Virðulegi forseti. Ég vil nefna það að ég er með þrjár eða fjórar spurningar til hæstv. sjútvrh. eða hv. 5. þm. Norðurl. v. og vona að þeir aðilar sjái sér færi á því að vera í salnum. Ég á eftir svona 10 mínútur þangað til ég kem að þeim spurningum. Ég skal alveg sleppa þeim við að hlusta á mitt mál á meðan, þeir gætu fengið sér kaffi eða skroppið frá á klósettið eða annað slíkt, en eftir u.þ.b. 10 mínútur óska ég eftir að þessir aðilar verði við, virðulegi forseti. Áfram segir: ,,Einfalt dæmi varpar ljósi á þetta. Varlega áætlað er 25% munur á hreinu þjóðhagslegu verðmæti þess þriðjungs fiskafla sem veiddur er af hagkvæmasta hluta flotans.`` Þarna er þessi ágæti maður búinn að skilgreina á einhvern hátt hvaða hluti flotans er hagkvæmastur. Ég er búinn að sjá hér skýrslu eftir skýrslu þar sem er sýnt fram á að mismunandi hagkvæmni fæst fram eftir því hvaða forsendur menn gefa sér og það vil ég hlusta á og horfa á og ég vil fá staðreyndir fyrir máli en ekki einhverjar svona framsetningar sem eru órökstuddar. Ég er hér með tilvitnanir frá þeim ágætu mönnum sem telja sig atvinnumenn. Ég er einnig með yfirlýsingu frá stjórn Samtaka fiskvinnslustöðva án útgerðar. Þessar fullyrðingar allar saman sem ég hef bæði frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, Sjómannasambandinu, Verkamannasambandi Íslands stangast allar meira og minna á. Hvaða niðurstöðu eiga þingmenn svo að komast að eftir þann lestur sem ég vænti þess að hv. þingheimur hafi lagt fyrir sig fyrir umfjöllun þessara mála?

Fresta málinu.

Þessu máli verður ekki frestað, hv. þm. Guðni Ágústsson. Þeir sjálfskírðu hv. atvinnumenn eru meira að segja svo staddir að þeir hafa ítrekað viðurkennt það --- hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, velkominn í salinn --- að þeir geti ekki veitt með skipum sínum t.d. úthlutaðan þorskkvóta og eru háðir því að geta gert samninga við smábáta sem síðan ganga með skarðan hlut frá borði úr sameign þjóðarinnar. Ég tel að það sé eitt gleggsta dæmið sem menn hafa gert að umræðuefni, dæmið frá þeim sjálfum þar sem þeir vitna hvað eftir annað í veiðar Valdimars Sveinssonar VE. Ég vildi að þeir hefðu um leið lýst því hver hlutaskerðing sjómanna er miðað við fullan hlut úr þeim afla sem umræddur bátur skilar á land ef hann færi í gegnum fiskmarkað. Ég get alveg séð fyrir mér að breytingar þarf að gera á stjórnun fiskveiða þannig að allur fiskur verði unninn hér á landi, a.m.k. þorskurinn --- þessi sem étur svo mikið eins og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson --- svo þær veiðar skili atvinnu inn í þjóðarbúið eins og eðlilegt væri, en ekki þrátt fyrir fullyrðingar atvinnumannanna svonefndu. Það sem unnt er að taka undir með þessum umræddu hagsmunabaráttumönnum er athugasemd þeirra um heimildaskipti milli skipa sem stunda loðnu-, síld- og humarveiðar. Þó má benda á að mér finnst ekki rétt að úthlutað sé kvóta til þeirra sem ekki hafa möguleika á að ná honum nema með framsali til annarra vegna þess að þeir komast ekki yfir að ná aflanum sem þeim er úthlutað vegna þess hversu mikinn aðgang þeir eiga að auðlind þjóðarinnar. Afstaða til stjórnunarkerfis fiskveiða mótast af því hvar og hvernig hagsmunaaðilar tengjast kerfinu og einnig af þeirri reynslu sem viðkomandi aðilar hafa aflað sér. Þá er rétt að koma að því hver ástæðan var fyrir því að koma á stjórnun fiskveiða. Upphafið að stjórnun fiskveiða var verndunarsjónarmið, sérstaklega á þorski. Hefur kerfið skilað árangri hvað varðar verndun og uppbyggingu?  Í frægu fæðingarorlofi þorsksins nú á dögunum voru allar veiðar stöðvaðar í Faxaflóa. Ég nefni t.d. smábáta, kvótabáta sem eru búnir með sinn kvóta, bátar á Akranesi. Það háttaði þannig til akkúrat á þessum tíma að þá var steinbítsgengd í Faxaflóa sem er ákaflega sjaldgæft. Það gerist á fjögurra til fimm ára fresti að þar gengur steinbítur upp. Það vita það allir sjómenn nákvæmlega að þar sem steinbítur er kemur yfirleitt ekki annar fiskur á línu. Þetta kerfi sem við erum með er svo stíft og strangt að vegna þess að það var fæðingarorlof þorsks í 10 daga í Faxaflóa þá urðu bátarnir sem voru ekki á þorskveiðum heldur steinbítsveiðum urðu að hætta. Kerfið sem við erum með er svo stirt að það var ekki hægt að leyfa að þeir héldu áfram steinbítsveiðum sem hefði skilað ekki bara vinnu til þessara manna heldur verðmætum í þjóðarbúið og einnig vinnu fyrir fólkið í landi. Ég held að það sé einhver ágalli á framkvæmd hins fræga togararalls sem allt er miðað við. Fiskimenn við Breiðafjörð hafa lýst því fyrir mér að þar sem prufutog er framkvæmt á þeirra slóð hefur ekki fengist fiskur árum saman. T.d. þegar rallað var þar í vetur fékkst ekkert í trollið en bátarnir voru að fiska vel í net skammt frá á hefðbundinni fiskislóð. Ég held að þó tekið sé tillit til togararallsins og þeirrar niðurstöðu sem kemur út úr því þá held ég að menn verði að skoða hvernig og hvar árangur hefur verið ár frá ári. Ef menn eru búnir að toga á sömu slóð í langan tíma og aldrei fengið fisk en staðreynd að það er verið að veiða vel af fiski til hliðar við prufuslóðina þá þurfa menn að skoða hvað er að. Það er eitthvað að. Ég vildi vita hvernig veiðar smábáta eru notaðar til viðmiðunar við útreikning stofnstærðar. Og ég vil spyrja hæstv. sjútvrh. hvort það hafi verið gerð úttekt á því hversu mikið af úthlutuðum þorskkvóta togaranna er veiddur með smábátum á grunnslóðum. Mér er kunnugt um að það er mikill afli tekinn úr Faxaflóa og Breiðafirði með aðferðinni tonn á móti tonni, afli sem að mestum hluta fer ekki til vinnslu þar sem fiskinum er landað. Hann er keyrður þvert yfir landið. Það er alveg ljóst að þorskveiðar í net hafa verið stundaðar með minni sókn en áður á þann hátt að hver bátur hefur verið með færri og stórriðnari net í sjó en oft áður. Net hafa einnig frekar verið dregin úr sjó en áður og það er viðurkennt að vegna kostnaðar við að leigja kvóta kemur aðeins í land verðmesti fiskurinn. Menn landa aðeins þeim afla sem best verð fæst fyrir og skerðir sem minnst úthlutaðan aflakvóta. Ég tel ástæðu til að efast um áreiðanleika niðurstöðu frá togararalli með tilliti til þorskstofnsins og þeirra tillagna sem byggðar eru á rallinu um veiðar úr honum. Og ég get ekkert að því gert að ég efist um þetta vegna þess að ég held að ekki sé spurt um hvar og hvernig menn hafa stundað veiðar á grunnslóð þar sem obbinn af þeim þorski hefur fengist sem hefur verið landað núna á síðustu tveimur árum. Afleiðingar af þessum ákvörðunum á afkomu þjóðarinnar eru mjög afdrifaríkar og ég held að menn voni að valdar séu bestar leiðir. En ég get ómögulega látið vera að velta því fyrir mér hversu mikið tillit er tekið til aðstæðna í umherfinu af völdum strauma og hitastigs í hafinu umhverfis landið. Og ég spyr hvort ekki geti verið nauðsyn á að taka meira tillit til dauðatíðni, t.d. þorsks, af náttúrulegum ástæðum þegar verið er að ákvarða kvóta. Frú forseti. Það er rætt um hagræðingu og meiri hagkvæmni. Ég ætla ekki beint að tala um fiskveiðar. Ég ætla að tala um það sem tengist mjög fiskveiðum. Skipin okkar, togaraflotinn, notar mjög mikið eldsneyti. Hér á hinu háa Alþingi kom fram tillaga um notkun eldsneytis og mengunarvarnabúnaðar sem má tengja eldsneytiskerfi í togurunum. Þar var sett fram varleg fullyrðing um að spara mætti 300--400 millj. á togaraflotanum. Tillaga sem þessi fær varla umfjöllun hvað þá heldur að kallað sé eftir áliti hjá mönnum sem geta sýnt fram á að þessi framsetning er rétt. Það er ekki gáð að því. Það er ekki athugað einu sinni. Það eru fengnar umsagnir frá ólíklegustu aðilum, olíufélögunum, um hvort það sé rétt að setja eldsneytissparandi tæki við vélarnar. Það liggur fyrir núna að þarna er hægt að spara. Sem betur fer hafa nokkrar útgerðir áttað sig á að um er að ræða 4--6% sparnað plús minnkandi slit á vélum. Gæti verið að það væri víða í okkar kerfi sem aðstæður eru þannig að menn taka ekki einu sinni til afgreiðslu eða umfjöllunar tillögur eins og ég er að vitna hér til? Ég þarf ekkert að útlista þessa hugmynd nánar en hún er svona eins og ég segi. Þessar hugleiðingar sem ég hef verið að fara með eru að mestu settar fram með þeirri von að þær verði til frekara gagns við vinnu í framtíðinni við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Ég vildi óska að það hefði náðst meiri árangur við breytingar á kerfinu en raun ber vitni. Ég held að breytingar séu á réttan veg og ég afneita dylgjum um hrossakaup og að verið sé að lægja öldur óánægju í flokkunum með bráðabirgðaaðgerðum.

Hvers vegna er þá verið að . . . ?

Ég tel hv. virðulegur þm. Guðni Ágústsson, að það sé verið að leita þeirra sáttaleiða sem færar eru.

Við hverja? Kratana?


             Mér er auðvitað ljóst að tillögur okkar sextánmenninganna sem voru ræddar áðan um meðafla leiddu til þess að menn fengust til að gera þær brtt. sem fyrir okkur liggja. E.t.v. mun ég styðja frv. öll í heild sinni þegar þau koma til atkvæða vegna þess að ef þau verða ekki samþykkt leiðir það til ófyrirsjáanlegra afleiðinga fyrir þjóðina. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson nefndi í sinni ræðu, einhvern tímann á ferlinu frá því að umræðan hófst, krókaveiðigreifa. Hverjir eru það? Eru það þeir sem hafa leyfi til að stunda veiðar hálft árið ef gæftir leyfa? Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson ætti ekki að draga slíka hugmyndafræði inn í umræðuna. Á Íslandi hefur aðeins verið rætt um eina tegund greifa. Það eru sægreifar, sem braska með afla og afkomu heilla byggða og það er þeirra sök að reynt er að hamla á móti því að kerfið sem við erum að fjalla um festist í sessi og að takmarkaðar verði heimildir þeirra til brasks og annars slíks. Ég hef spurningar til hæstv. sjútvrh. og ef hann heyrir ekki mitt mál þá nægir mér að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson svari sem framsögumaður þessa frv.: Er það rétt að það vanti sveigjanleika í kerfið til að leyfa veiðar við sérstakar aðstæður? Þær sérstöku aðstæður eru eins og ég nefndi hér áðan þegar fæðingarorlof þorsksins er sett í gang en bátum sem veiða aðrar tegundir sem hægt er að veiða utan kvóta er bannað að fara á sjó. Ég vil spyrja líka: Er hæstv. sjútvrh. eða hv. 5. þm. Norðurl. v. sammála mér um það að stjórn fiskveiða þurfi stöðuga endurskoðun? Ég þarf að fá svör við þessum spurningum áður en ég get gert það upp við mig hver mín afstaða verður við atkvæðagreiðsluna og ég mun hlusta mjög grannt eftir svörum við þessum spurningum.

Er þingmaðurinn í vafa? Er þetta ekki stjórnarfrv.?

Frú forseti. Ég flutti langt mál um hvernig draga má ályktanir af því hvernig hafi verið farið með botninn á miðunum í kringum landið þar sem kannski eru helstu uppeldisstöðvar þorsks. Ég get nefnt það svæði sem fyrir liggur tillaga um að friða, B3 svæðið á Breiðafirði. Þar hafa verið klipptir af allt að 8 metra standar á hrauninu þar sem fiskurinn átti griðland til þess að hleypa togveiðiskipum, þessum afsöguðu nefstuttu, í veiðar þar sem áður voru stundaðar hefðbundnar krókaveiðar. Ég get rætt um fjölda marga aðra hluti sem mér er kunnugt um að hafi verið gerðir. Það hefur verið skóflað upp kóröllum af botninum þar sem togararnir stunda karfaveiðar til að komast betur að. En ég ætla ekki að gera það en læt þessi örfáu orð nægja um þetta mál. En ég vona að ég fái svar við mínum spurningum.

Virðulegur forseti. Ég tók þannig til orða að kalla þá krókagreifa sem eru eigendur krókaleyfisbáta og leigja þá út. Þeir sem leigja slíka báta eru gjarnan eigendur kvótatrilla, eru búnir með kvótann og fara þá á sjó hjá öðrum. Ég held að þetta sé svona hliðstæð nafngift og tíðkast í þessari atvinnugrein á ýmsum öðrum en lýsir þessu hugtaki ágætlega þannig að hv. þm. sé ekki í neinum vafa um hvað við er átt. Varðandi að það vanti eitthvað í kerfið vegna sérstakra aðstæðna þá gilda tvenns konar lög um þetta. Annars vegar veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og svo um stjórn fiskveiða. En stjórn fiskveiða snýr einkum að hagræna þættinum á meðan lögin um fiskveiðar í landhelgi snúa meira að tæknilegum atriðum og þau lög munu fara í endurskoðun eins og hann veit. Varðandi það hvort stjórn fiskveiða þurfi stöðugrar endurskoðunar við þá gildir nákvæmlega það sama um stjórn fiskveiða og hverja aðra löggjöf að við erum að tala hér um leikreglur sem gilda á þessu sviði. Þær eru ekkert óheilagri eða heilagri heldur en aðrar leikreglur sem gilda hér um viðskipti í landinu. Varðandi það að fiski sé ekið milli landshluta þá stafar það einungis af því að nú til dags eru samgöngur betri en áður var og menn eru hættir að flytja fólkið að fiskinum, eins og gerðist á vertíðum hér áður fyrr, heldur flytja menn nú fiskinn að fólkinu.

Frú forseti. Mér líkar vel að heyra að krókagreifar séu ekki bara bundnir við Sauðárkrók en ég get ómögulega samþykkt á nokkurn hátt þá skýringu sem hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hefur á því. Ég lýsti því hvernig krókaleyfishafar hafa aðeins hálft ár eftir því sem veður leyfir þó innan þessa hálfa árs til að stunda sínar veiðar. Er eitthvert jafnræði með þeim eða einhver samlíking til með þessum aðilum og sægreifunum sem ég lýsti hér áðan? Mér líkar vel að hv. þm. tekur undir með mér, ég skil hans orð þannig, að þetta er aðeins skref, hænufet, í áttina að þeim breytingum sem þarf að gera á kerfinu. Það þarf að gera verulegar breytingar en að sjálfsögðu erum við sammála um að við ætlum að vernda fiskinn í hafinu í kringum landið. En ég vona að það sé líka hægt að taka undir það að ef 5% meðafla í þorski er hent í sjóinn þá er það að verðgildi í unninni vöru á milli 1--1,5 milljarðar.

Virðulegur forseti. Því miður er það þannig að þeir sem eiga krókaleyfisbáta, sumir hverjir, hafa rétt til að fara á sjó en þeir nota ekki þann rétt heldur leigja út trilluna jafnvel þótt það sé stuttur tími og leigja afnotarétt að sínum bátum til annarra sjómanna. Ég held að við séum sammála um það, ég og hv. þm., að það hlýtur alltaf að koma til endurskoðunar og umfjöllunar um þá löggjöf sem gildir um þessi mál, hvort sem það er hinn hagræni þáttur, sem felst í löggjöfinni um stjórn fiskveiða, eða hinn tæknilegi þáttur, sem felst í löggjöfinni um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Við þurfum að sjálfsögðu alltaf að haga því eftir þeim aðstæðum sem ríkja hverju sinni en grundvallaratriðið hlýtur að vera að skapa þessari atvinnugrein þá umgjörð sem leiðir til hagkvæmni og leiðir til þess að hún geti staðið undir þeim lífskjörum sem við viljum hafa í landinu. Þá er grundvallarskilyrðið að sjávarútvegurinn sé rekinn á sem hagkvæmastan hátt.

Virðulegur forseti. Hv. 4. þm. Vesturl. sagði í sinni ræðu að það yrði að koma í veg fyrir að allt að helmingurinn af afla sem tekinn er á Breiðafirði og Faxaflóa sé keyrður á önnur landshorn til vinnslu. Nú ætla ég ekki að taka afstöðu til þessa í andsvari mínu núna hvort þetta er skynsamlegt eður ei en ég vil spyrja hv. þm. hvernig hann hann ætlar að koma í veg fyrir að þetta gerist.

Frú forseti. Ef ég eða einhver gæti svarað því nákvæmlega hvernig þetta ætti að gerast þá hygg ég að búið væri að koma í veg fyrir og takmarka þessar aðgerðir eins og þarf. Ég á ekki von á því að með þeim breytingum sem við erum að gera núna á stjórn fiskveiða verði unnt að koma í veg fyrir þennan flutning vegna þess að tonn á móti tonni veiði er heimil samkvæmt kerfinu. Ef ég samþykki það þá auðvitað samþykki ég að það sem felst í þessu verði gert á þennan veg áfram. En ég lít svo á að þær brtt. sem fyrir liggja takmarki þessa hluti og það dregur mig til að hallast að því að ég styðji brtt. og styðji frv. En ég hef borið fram spurningar til hæstv. sjútvrh. sem ég vona að hann sjái sér fært að svara. Ég nota tíma minn núna til að ítreka það að ég spyr hvort unnt sé að koma því við að svona slys eigi sér ekki stað eins og þegar kvótabátarnir, sem voru búnir með kvótann sinn, voru reknir í land frá því að veiða tegund utan kvóta þar sem nánast enginn meðafli er með.

Virðulegur forseti. Mitt andsvar sneri ekki á nokkurn hátt að steinbíti í Faxaflóa á síðustu viku en ég spurði einfaldlega hvernig hv. þm. ætlaði að koma í veg fyrir það að afla sé ekið milli landshluta.

Ég sagðist ekki geta það.

Nei, hv. þm. sagðist réttilega ekki geta það. Ég sé ekki að það sé hægt. Ef ég man rétt þá hefur flokkur hv. þm. sagt að allur afli ætti að fara á markað.  Virðulegur forseti, því miður kemur það í ljós í þessum svörum að hér rekur sig hvað á annars horn. Þó svo að menn gætu ekki lengur landað tonni á móti tonni og samið um það þá mundi ekkert breytast hvað það snertir hverjir stæðu sig best í landvinnslu. Það mundi ekkert breytast hvað það snertir. Þeir mundu eftir sem áður hafa besta möguleikana til að bera sig eftir hráefninu. Við verðum einfaldlega að horfast í augu við það að við lifum á breyttum tímum. Til hvers var verið að byggja upp með ærnum tilkostnaði samgöngukerfi í landinu ef menn vilja svo í framhaldinu finna leiðir til að koma í veg fyrir að menn geti nýtt samgöngukerfið til hagsbóta og flutt hráefni milli landshluta til frekari vinnslu? Ég bið menn að hugsa sig nú aðeins betur um áður en menn vaða í ræðustól á Alþingi með, ég leyfi mér að segja, rakalausa vitleysu.

Virðulegur forseti. Aðeins örstutt svar við þessu. Ég er alveg sannfærður um að umbætur í vegakerfinu á Íslandi voru ekki gerðar til að flytja fisk frá Faxaflóa á Hornafjörð eða frá Suðurnesjum til Akureyrar eða frá Akranesi eða Snæfellsnesi til Sauðárkróks.

Til hvers þá?

Virðulegur forseti. Hér var flutt alveg þrælmögnuð ræða um sjávarútvegsmálin hjá hv. þm. Gísla S. Einarssyni og sú skemmtilegasta sem ég hef heyrt lengi. Því miður er ekki tími til þess í andsvörum að fara yfir hana, við geymum okkur það þar til í nótt eða í fyrramálið. En hann vék að nál. okkar 1. og 2. minni hluta og sagði að framsetningin væri órökstudd. Mér finnst ómaklegt að segja slíkt og hann sagði að þar væri ekkert annað en dylgjur og við kenndum ríkisstjórn Davíðs Oddssonar um allt. Ég kannast ekki við það að við framsóknarmenn víkjum nokkurs staðar að því í okkar nál. Við víkjum að því í okkar nál. að Framsfl. beri vissulega ábyrgð á þeirri stjórn fiskveiða sem nú er. Hv. þm. talaði líka um sjóræningjahafnir þar sem landað sé fram hjá vigt. Einnig vék hv. þm. Jóhann Ársælsson að þessu áðan og nefndi þær fríhafnir. Hv. þm. Gísli S. Einarsson hefur stutt núv. ríkisstjórn í þrjú ár. Af hverju hefur maðurinn ekkert gert? Af hverju hefur maðurinn ekkert gert ef hann veit um allt þetta svindl? Af hverju ekki að taka á því? Og hv. þm. segir líka að allur fiskur eigi að fara í gegnum markað. En það á ekkert að flytja hann. Veit hv. þm. það ekki að auðvitað verður fiskurinn fluttur og ekki bara á milli staða heldur verður fiskurinn fluttur í stórum stíl beint til útlanda eftir að hann er kominn á markað? Og veit hv. þm. að þjónustugjöld og umboðslaun verða svona á annan milljarð? Heldur hann að þau séu ekki tekin af launum sjómanna? Auðvitað er þetta rugl. Og ég vildi spyrja: Hann er að tala um að það eigi að verða sveigjanlegar veiðar.

Sveigjanlegra kerfi.

Ef menn ætla að taka meira úr hafinu þá verða þeir að svara um leið: Af hverjum á að taka það?

Frú forseti. Einhvers staðar hef ég komið við kaunin á hv. þm. Stefáni Guðmundssyni. Eitthvað var honum sárt um það sem sagt var, eitthvað var þar aumt fyrir. Í nál., sem eru tekin saman í eitt, stendur það sem ég sagði: Fyrir liggur í álitum stjórnarandstöðu að þeir telja stjórn Davíðs Oddssonar hafa klúðrað þessum málum gjörsamlega. Ég bið hv. þm. að fara yfir nál. og gá að því hvort það stendur ekki í einu þeirra að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hafi klúðrað málunum. Ég bið hv. þm. að kynna sér það. Þetta eru þrjú álit sem liggja fyrir og í einu þeirra standa þessi orð nákvæmlega orðrétt.

Hvaða?

Hv. þm. getur kynnt sér í hvaða áliti og ég legg það bara á hann að lesa þessi nál. Það er ekki svo mikið mál, alla vega álitin sjálf fyrir utan það sem fylgir með. Ég sé ekki ástæðu til að svara mikið þessum brigslyrðum um það hvernig kvótakerfið eigi að vera. Ég sagði í minni ræðu, hv. þm. Stefán Guðmundsson, að kvótakerfið þyrfti að vera sveigjanlegra og að því lutu mínar spurningar til hæstv. sjútvrh., hvort ekki þurfi að vera á þann veg að þegar um meðafla er að ræða, eins og þann sem ég nefndi í minni ræðu varðandi steinbítinn sem var í Faxaflóanum --- hvort kerfið þurfi ekki að vera svo sveigjanlegt að það sé hægt að hleypa mönnum til slíkra veiða. Það er sá ósveigjanleiki sem ég tel að sé í kerfinu, að þegar þorskurinn er sendur í fæðingarorlof þá megi menn ekki stunda aðrar veiðar.

Virðulegur forseti. Það er rétt að mér er alls ekkert sama í hvaða tóntegund menn tala um stjórn fiskveiða. Ég tek undir það sem segir í okkar nál., við framsóknarmenn berum vissulega ábyrgð í þessu máli. Og mér er ekki sama um þau skemmdarverk sem núna er verið að vinna á stjórn fiskveiða. Mér er ekki sama um það.

Það eru engin skemmdarverk.

Það eru hrein skemmdarverk, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, og meira að segja á þeim mönnum sem hafa stutt þig til að komast hér inn á Alþingi. Það er hægt að bæta því við, hv. þm. Gísli Einarsson, og spyrja, vegna þess að það er þungamiðjan í málinu sem hér er verið að fjalla um í dag: Styður hv. þm. þetta frv.? 

Virðulegur forseti. Það er ánægjulegt að heyra að það stendur það sem ég sagði í minni ræðu að verið er að ráðast að rótum þessa ósanngjarna kerfis sem við höfum búið við enda finnur hv. þm. Stefán Guðmundsson illilega til. Hann spyr hvort ég muni styðja þessar brtt. sem fyrir liggja. Að sjálfsögðu á ég enn eftir að gera það upp við mig. Ég á eftir að sjá hvort það koma einhverjar aðrar brtt. fram. Ég á eftir að sjá hvernig málin liggja. Ég á líka eftir að fá svar við svona spurningu, eins og ég setti fram, um hvort ekki sé hægt að koma fyrir heimildum til ráðherra til að gera kerfið sveigjanlegra í svona dæmum eins og ég nefndi áðan. Það er það sem ég vil fá að vita. Ég hef tekið fullan þátt í því að leggja hér fram tillögur sem hafa verið kallaðar eyðileggingartillögur. Af hverju haldið þið, hv. þm., að tillagan frá sextánmenningunum hafi verið sett fram? Það var að sjálfsögðu til þess að fá fram breytingar. Og ef þið munið það ekki þá get ég sagt ykkur það. Það er í níu liðum sem liggja fyrir brtt. frá því sem frv. var þegar það var lagt fram í desember.

Virðulegi forseti. Það hefur verið merkilegt að fylgjast með þessari umræðu í dag og ekki síst síðustu ræðum sem haldnar hafa verið af hv. þm. Ég ætla aðeins hér í upphafi að vitna örfáum orðum í ræðu Gísla S. Einarssonar. Það er náttúrlega ljóst af ræðu hans hér og þeim svörum sem fram koma hjá hv. þm. í andsvörum að hann hefur ekki gert það upp við sig hvort hann ætlar að styðja það stjórnarfrv. sem hér er til umfjöllunar og meðhöndlunar á þinginu, þrátt fyrir að því hafi margoft verið lýst yfir af þeim sem að þessari ríkisstjórn standa að um þetta mál sé samkomulag. Hv. þm. lýsir því yfir að hann ætli ekki að svara því með stuðninginn við frv. fyrr en fyrir liggur hvaða brtt. muni verða gerðar við málið.

Hvort þær verði gerðar.

Og hvaða, það hlýtur að vera líka. Það er ekki bara hvort það verði gert heldur hvað í þeim tillögum felst. Að því leyti væri fróðlegt að fá að heyra það hjá hæstv. sjútvrh. hvort það standi til að gera brtt. við frv. eins og það liggur fyrir. Hv. þm. Gísli Einarsson talaði hér um mjög mikilvægar breytingar og margslungnar breytingar sem gera þyrfti á þessu fyrirkomulagi og í raun og veru var hann að leggja til allt aðra leið heldur en það fyrirkomulag sem nú er við lýði við stjórn fiskveiða gerir ráð fyrir. Hann talar um sveigjanleika, hann talar í raun og veru alveg um nýtt kerfi. Í öllum meginatriðum eru þær breytingar sem hér er verið að leggja til á gildandi kvótakerfi, á gildandi skipulagi við stjórn fiskveiðanna, það breytist ekki í neinum meginatriðum, það verður áfram búið við sama fyrirkomulag. En tillögur ríkisstjórnarinnar, þá að Gísla Einarssyni undanskildum, eða öllum öðrum fylgismönnum ríkisstjórnarinnar, gera hins vegar ráð fyrir að það sé verið að ganga til baka, það er verið að draga úr hagkvæmninni við stjórnun veiðanna. Það er verið að draga fjármuni frá sjávarútveginum sem býr við stórkostlega erfiðleika og koma á óhagkvæmni. Og um leið og hv. þm. Gísli Einarsson fer að styðja þetta mál, og það verður fróðlegt að fylgjast með því hér í atkvæðagreiðslu, þá er hann að leggja þetta til og leggja blessun sína yfir það um leið og hann er að innleiða aukið atvinnuleysi hjá sjómönnum og landverkafólki. Það er sú ábyrgð sem þeir þingmenn, sem ætla að greiða þessu frv. og þessum brtt. atkvæði sitt hér við afgreiðslu málsins, munu bera. Þeir munu bera ábyrgð á auknu atvinnuleysi hjá landverkafólki og sjómönnum. Það hefur líka verið merkilegt að hlusta á hv. 5. þm. Norðurl. v. hér í andsvörum og í hlutverki sjútvrh. við þessa umræðu í dag. Í hverju einasta andsvari hefur hv. þm. lagt á það höfuðáherslu að það þyrfti að koma við hagræðingu í sjávarútveginum, það væri grundvallaratriði, 

Hagkvæmni og sátt.

Hagkvæmni og sátt. Á sáttina hefur, hv. þm., ekki enn verið látið reyna. En það hefur og verður látið á það reyna hver hagræðingin eða hvert óhagræðið af þessu fyrirkomulagi verður sem hv. þm. ætlar að taka þátt í að innleiða inn í sjávarútveginn. Atvinnugrein sem berst í bökkum, er rekin með bullandi tapi. Það væri gaman að heyra það af vörum hæstv. sjútvrh. hvort hann telur, eins og atvinnumennirnir hafa hér talað um í sínum plöggum, að sjávarútvegurinn þoli það að draga út úr honum 2--3 milljarða kr. Það er gott að vita ef þessi atvinnugrein býr orðið við eins góð kjör og hér er látið í veðri vaka. Enda kom fram hjá hv. 5. þm. Norðurl. v. í blaðaviðtali við Dagblaðið um það leyti sem allar þessar brtt. voru að fara á flot, að hv. þm. lýsti því yfir að þær mundu allar hafa þær afleiðingar að það væri verið að draga úr hagkvæmninni í sjávarútvegi.  Því miður eru hér alvarlegir hlutir að gerast nái þetta frv. hér fram að ganga.  Staðreyndin er sú að við megum ekki við því að auka á atvinnuleysið, við megum ekki við því eins og blasir við með þessum tillögum. Við þyrftum, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur lagt ríka áherslu á í þessari umræðu, en þá alltaf eins og hann hafi ekki verið að tala um frv. sjálft, að koma á aukinni hagkvæmni í framleiðslunni. Við þurfum að koma á aukinni framleiðni í atvinnugreininni og við þurfum að koma á aukinni verðmætasköpun. En þetta frv. gerir ráð fyrir að menn fari hina leiðina.  Menn halda því hiklaust fram í þessari umræðu að kvótakerfið hafi brugðist og það mátti vel lesa út úr máli hv. þm. Gísla Einarssonar. Þetta er auðvitað alrangt. Kvótakerfið hefur í raun og veru sannað ágæti sitt sem stjórnkerfi við fiskveiðarnar. Þeim markmiðum er menn settu sér í upphafi með kvótakerfinu má kannski lýsa í fimm meginatriðum. Í fyrsta lagi að tryggja aflahámörkin. Í öðru lagi að skip og byggðarlög nytu þeirrar aflareynslu er aflakvótarnir voru byggðir á þegar kvótakerfið fór af stað. Í þriðja lagi að spara í sóknarkostnaði útgerðarinnar. Í fjórða lagi að auka hagræðinguna og hagkvæmnina í atvinnugreininni með því að opna á framsalið milli skipa. Í fimmta lagi að auka verðmætasköpunina í sjávarútveginum.

En fiskvöntunin?

Ég byrjaði á því, hv. þm. Gísli Einarsson, að lýsa því, og ég ætla að gera það örlítið nánar, hvernig kvótakerfið hefur verið leið til þess að tryggja aflahámörkin. Það er að vísu alveg rétt að það hefur ekki tekist að vera alltaf innan þess heildarkvóta og heildaraflamarks í ákveðnum tegundum á milli ára. Þar er ekki einvörðungu því kvótakerfi sem nú er við lýði um að kenna. Menn verða að hafa söguna örlítið í huga í þessu samhengi vegna þess að stærstan lífaldur kvótakerfisins eða þann tíma er það hefur verið við lýði hefur verið um tvöfalt kerfi að ræða, aflamark og sóknarmark. Það er auðvitað útilokað að búa við slíkt. Það hefur fyrst og fremst orðið til þess að það markmið hefur ekki náðst að fullu að standa við aflahámörkin er menn settu sér. Hefði kerfið verið einfalt og einvörðungu verið um aflamark að ræða þá er ég sannfærður um að menn hefðu náð mun betri árangri við að halda sig innan heildarkvótans. Hins vegar hefur ekki í þessari umræðu né fyrri umræðum um sjávarútvegsmál verið bent á eina einustu leið er menn hafa og geta fullyrt að betur hefði tryggt þau aflahámörk heldur en kvótakerfið hefur gert. Sóknarmarkið er að hluta til og að mörgu leyti mjög líkt því skrapdagakerfi er var við lýði áður en kvótakerfið tók við. Það var ekki leið til að tryggja aflahámörkin. En það má fullyrða að þessi leið sem kvótakerfið er og þetta fyrirkomulag við stjórnun fiskveiðanna er það besta sem við getum búið við í dag til að tryggja að við getum verið innan þeirra aflahámarka er við setjum okkur. Auðvitað hefur millifærslurétturinn milli ára einnig nokkur áhrif þarna á, þannig að menn verða auðvitað að horfa á heildarkvótann, ekki bara á einu ári eða tveimur árum, menn verða að horfa yfir örlítið lengra tímabil og bera það saman og skoða hvort mönnum hafi tekist að vera innan heildaraflans. En ég geri mér grein fyrir því að það hefur ekki tekist þó svo að það hafi náðst nokkur árangur þar frá fyrri kerfum. Þegar kvótakerfið fór af stað er alveg ljóst að byggðarlögin og skipin fengu þá aflareynslu er þau höfðu haft á undanförnum árum. Auðvitað er það rétt --- sem ég sé að hv. þm. Gísli S. Einarsson er nú að lýsa hér með handapati --- að það er og hefur orðið tilfærsla bæði milli skipa og byggðarlaga, en sú tilfærsla er hluti af þeirri hagræðingu sem af framsalinu hefur orðið og ég mun koma örlítið inn á síðar í ræðu minni og lýsa þeim þjóðhagslega ávinningi sem orðið hefur af þeim framsalsheimildum sem verið hafa í gildandi kvótakerfi. Það hefur orðið sparnaður í sóknarkostnaði útgerðarinnar. Það blandast engum hugur um að það hefur orðið verulegur sparnaður. Bara á fyrsta ári kvótakerfisins, árinu 1983--1984, er talið að sparnaður í sókn hjá útgerðinni hafi orðið bara á því ári 15--20%. Auðvitað hefur hann síðan orðið minni ár frá ári, en það er um raunverulegan sparnað að ræða. Það liggur líka fyrir að framsalið og hagræðingin sem af því hefur hlotist hefur skilað milljörðum inn í sjávarútveginn, milljörðum fyrir þjóðarbúið í þeirri hagkvæmni sem af framsalinu hlýst. Það er þess vegna alveg stórfurðulegt að menn skuli velja þá leið nú þegar sjávarútvegurinn á að mörgu leyti nokkur sóknarfæri að fara í það að skerða við atvinnugreinina með þeim takmörkunum sem hér er gert ráð fyrir. Í nál. 2. minni hluta hv. sjútvn. er gerð glögg grein fyrir afstöðu Framsfl. til þeirra breytinga sem hér eru boðaðar á stjórnkerfi fiskveiðanna, sem er auðvitað meiri heldur en á stjórnkerfi fiskveiðanna vegna þess að allar þessar breytingar snerta í raun og veru atvinnugreinina í heild sinni og þær snerta þjóðarbúið í heild sinni. Hv. þm. Gísli Einarsson lýsti því áðan í sinni ræðu og tók stórt upp í sig að mér fannst þegar hann sagði að það væri til háborinnar skammar hvernig sá hópur er kallar sig atvinnumenn hefði komið fram í þessu máli. Mér þykja menn taka nokkuð stórt upp í sig þegar slíkar fullyrðingar eru settar fram. Þeir menn sem þennan hóp skipa eru þeir sem í raun og veru hafa puttann á púlsinum á þessari atvinnugrein. Það eru þeir sem þurfa dag frá degi að reka sín fyrirtæki og í raun er það þetta fyrirkomulag, sem menn eru búnir að innleiða og þær breytingar sem núna á að fara að gera, sem brennur auðvitað á þessum mönnum. Mörg þessara fyrirtækja hafa verið að fara út í stórkostlegar hagræðingar á undanförnum vikum og mánuðum, sem hafa byggt á því frv. er hér hefur legið fyrir um stjórn fiskveiðanna. Dæmi um þetta eru Hornafjörður og Tálknafjörður. Með þeim brtt. sem hér eru boðaðar er fótunum kippt undan öllum þeim aðgerðum sem þessi fyrirtæki hafa gripið til. Mér hefði fundist nær fyrir hv. þm. að fara í smiðju til þessara manna, sem vita um hvað þessir hlutir snúast, heldur en að bregðast þannig við að það sé ekkert mark á þeim takandi því þeir séu með stóryrði og gífuryrði og séu á engan hátt, mér liggur við að segja, trúverðugir, þrátt fyrir að það blasi við að þetta eru þeir menn sem frá degi til dags þurfa að fást við vandamálin sem uppi eru í fyrirtækjunum á hverjum einasta degi. Ég ætla, með leyfi forseta, að vitna í nokkrar fullyrðingar sem fram koma í þeirri greinargerð og þeim ábendingum sem atvinnumennirnir hafa viljað koma á framfæri við hv. alþm. þegar á að fara að ganga frá þessu máli. En maður skilur betur þegar maður hlustar á þær ræður frá hv. stjórnarþingmönnum, sem maður hefur hlustað á hér í dag, að ekki skuli verða gerðar neinar breytingar á þessu frv. eins og það liggur nú fyrir þegar viðbrögð þingmanna eru með þeim hætti að menn neita að hlusta og segja: Við vitum þetta allt miklu betur heldur en þeir menn sem í raun og veru eru að fást við vandamálin frá degi til dags. Það lýsir auðvitað nákvæmlega því og það er ástæðan fyrir því að menn hafa neitað að hlusta á þennan hóp sem þó hefur mestu þekkinguna og reynsluna af þessu, með virðingu fyrir öllum þeim hv. þm. sem hér eru þó þeir hafi verið með einum eða öðrum hætti að sýsla við þessi mál á undanförnum árum. Atvinnumennirnir halda því fram að þessar breytingar skerði möguleika á sjálfsagðri hagræðingu sem hægt er að koma við í fyrirtækjunum og segja: ,,Eðlilegar kvótafærslur til að mæta breyttum aðstæðum eru takmarkaðar og mikillar varúðar þarf að gæta við alla ákvarðanatöku. Í raun má segja að röng ákvörðun þýði tapað veiðileyfi. Í stað eðlilegrar hvatningar og umbunar fyrir hagræðingu skerðir einstefnuákvæðið, þ.e. 15% reglan, verulega möguleika á því að á hverjum stað eða á hverju skipi séu stundaðar þær veiðar sem mestum verðmætum skila. Virtustu fiskihagfræðingar landsins eru sammála um að minna framsal á veiðiheimildum hafi í för með sér minni verðmæti.`` Finnst hv. þm. af þessari fullyrðingu sem hér er sett fram ástæða til að taka svo stórt upp í sig eins og hv. þm. Gísli Einarssonar gerði hér áðan, að segja að svona fullyrðingar séu til háborinnar skammar?  ,,Með takmörkum á veiðiskiptum með veiðiheimildum er útgerðaraðilum mismunað verulega. Heimildir til þess að færa veiðiheimildir á milli báta og skipa innan sömu útgerðar gerir stærri aðilum kleift að hagræða langt umfram það sem einyrkjum býðst að gera.`` 
             Þeir fullyrða að þessar tillögur muni leiða til stórminnkaðrar úthafssóknar.

Trúir þú því?

Ég held að það geti orðið á einhvern hátt. En ég gleðst yfir því ef hv. þm. Jóhann Ársælsson er að taka hér sinnaskiptum í umræðunni þrátt fyrir að hafa skrifað sér nál., nál. 1. minni hluta, og í hverju frammíkallinu á fætur öðru er farinn að standa dyggan vörð um þær brtt., að mér finnst, er ríkisstjórnarliðið er núna að leggja hér til.  Atvinnumennirnir halda því einnig fram að þetta fyrirkomulag muni leiða til aukins útflutnings á óunnum fiski. Ég held að sú fullyrðing liggi nú á borðinu og sé ekki hægt að fara í neinar grafgötur með. En þannig mætti auðvitað lengi halda áfram að vitna í það sem þeir menn, með alla þessa reynslu af rekstri fyrirtækja, hafa af því að hagnýta sér það fyrirkomulag sem núna er við lýði, vara við að tekið verði upp. En því miður, menn ætla ekki að hlusta á það. Verkamannasamband Íslands er einnig með verulegar athugasemdir við þær brtt. sem hér er verið að leggja til og lýsir í löngu máli í þeirri greinargerð sem þeir hafa lagt fyrir hv. sjútvn. og fylgir með í fylgigögnum hv. 2. minni hluta sjútvn. Það ber allt að sama brunni og fram kemur í skýrslu atvinnumannanna. Verkamannasambandið hefur áhyggjur af því að þetta muni leiða til aukins atvinnuleysis fyrir verkafólk í fiskiðnaði. Verkamannasambandið hefur áhyggjur af því að fiskvinnslan flytjist út á sjó. Verkamannasambandið hefur áhyggjur af því að sú vinnsla sem verið hefur hér á landi flytjist til annarra landa. Finnst hv. stjórnarþingmönnum, hv. stuðningsmönnum þessarar ríkisstjórnar, þetta bara allt í góðu lagi á sama tíma og átta þúsund manns eru atvinnulausir í landinu? En það sem er sennilega alvarlegast í þessu máli er að það sem menn halda að þeir séu að lagfæra og leiðrétta mun sennilega þegar fram líða stundir koma einna verst við sjómannastéttina. Ef þetta frv. sem hér liggur fyrir verður samþykkt þá hygg ég að það muni ekki líða langur tími þar til sjómennirnir fara sjálfir að finna fyrir skerðingunni. Og þá spyr maður sig: Gæti það nú verið svo að það væri eitthvað svipað fyrirkomulag í þessu máli af hálfu Sjómannasambandsins og þeirra hagsmunaaðila og samtaka sjómanna eins og er gagnvart Lífeyrissjóði sjómanna sem hér var til umfjöllunar ekki alls fyrir löngu? Að þær breytingar sem hér eru boðaðar hefðu kannski á engan hátt verið bornar undir sjómennina, heldur væru það topparnir í stjórnunum og starfsmennirnir hjá samtökunum sem væru að taka ákvarðanir og leggja til tillögur við ríkisstjórn sem gætu þegar fram líða stundir orðið til þess að kjörin yrðu stórkostlega skert hjá stéttinni og atvinnuleysi yrði innleitt umfram það sem er nú þegar? Ég velti auðvitað fyrir mér hvort eitthvað slíkt sé í uppsiglingu. Ekki ætla ég að fullyrða það. Nú kann það vel að vera og ég vonast auðvitað til þess að Sjómannasambandið, Vélstjórafélag Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandið hafi haft náið samráð og samstarf við sína umbjóðendur um þær tillögur er þeir leggja svo ríka áherslu á að fá hér samþykktar. En sá grunur læðist að mér að samráðið sé eitthvað svipað og það samráð sem þessir aðilar höfðu við sjómenn í landinu þegar þeir lögðu til og studdu eindregið þær grundvallarbreytingar sem nú er verið að gera á Lífeyrissjóði sjómanna þar sem öll réttarbótin, allar tryggingarnar fyrir ellilífeyri sjómannanna, makalífeyri, örorkulífeyri, makabótum, er öllu kippt út úr lögum og sett inn í reglugerð. Reglugerðin var að vísu sýnd með frv., svona rétt til að menn gætu kannski áttað sig á því hvað væri á ferðinni. Bréf komu frá öllum þessum stóru og fínu samtökum, Sjómannasambandinu, Farmanna- og og fiskimannasambandinu og Vélstjórafélaginu, þar sem lýst var yfir stuðningi við þessa aðgerð. En það voru svo sjómennirnir í Sjómannafélagi Reykjavíkur sem óskuðu eftir fundi í efh.- og viðskn. þar sem málið var til umfjöllunar og sögðu: Það hefur aldrei verið talað um þetta við okkur. Fyrir tilviljun sáu þeir reglugerðina.

Það er rangt. Það var sérstakur fundur með þessum stjórnarmönnum um lífeyrissjóðsmálin og þessum sem komu til ykkar.

Nú ætla ég ekki að deila við hv. þm. Guðmund Hallvarðsson um það. Ef svo er þá er það gott, hafi fundurinn verið haldinn. En það er verra ef þessir menn hafa sagt nefndinni ósatt. Það er aftur á móti miklu, miklu verra. En það er ekki það mál sem hér er til umfjöllunar.

Akkúrat.

En það er tekið sem dæmi um það og spurt: Getur það verið og að það skorti eitthvað á samráðið við sjómennina í þessu máli? En prófessor Ragnar Árnason, doktor í fiskihagfræði, hefur sent frá sér sitt álit á þessu frv. Það er nú oft ágætt og oft gripið til þess ráðs hér af hv. alþm., þegar vel liggur á og mönnum finnst henta, að bera þá við að það sé ekki mikið mark takandi á þessum prófessorum og um leið að það séu bara þeir menn sem eru í atvinnulífinu sem menn verði að leita til.  Virðulegi forseti. Ég ætla að lokum að vitna örlítið í þá greinargerð er prófessorinn hefur sent frá sér. Það ætla ég að gera vegna þess sem ég sagði hér áðan að ég hygg að það verði ekki mjög langur tími liðinn frá því að það fer að reyna á þær lagabreytingar sem hér er verið að gera þar til sjómennirnir átta sig á því að þarna hefur verið illa af stað farið. Til að stytta mál mitt ætla ég ekki að lesa alla greinargerðina frá Ragnari Árnasyni heldur vitna í hana, með leyfi forseta. Þar segir: ,,Hömlur á þetta framsal eru að sama skapi skaðlegar. Mikilvægt er að átta sig á því að það eru ekki einungis útgerðarmenn heldur öll þjóðin sem ber þennan kostnað. Kostnaðurinn við hömlur á framsal kvóta er að hluta til borinn af fiskvinnslufólki vegna breytinga í vinnslu og vinnsludreifingu fiskafla. Kostnaður við takmarkað framsal kvóta er að hluta borinn af sjómönnum vegna þess að minni virðisauki í útgerð þýðir óhjákvæmilega lægri laun til sjómanna, a.m.k. þegar fram í sækir. Kostnaður við takmarkað framsal er að lokum borinn af þjóðinni í heild, annars vegar vegna lægri opinberra gjalda útgerðarinnar og hins vegar lægra gengis krónunnar en þörf hefði verið á.`` Hvað segir þetta? Það er fiskvinnslufólkið, það eru sjómennirnir sem eiga að bera þetta, en það er sjómannaforustan sem er að berjast fyrir að koma þessu á og það er þjóðin öll sem verður fyrir skaða. Það er auðvitað alvarlegt að ætla þegar þessar staðreyndir liggja fyrir frá Ragnari Árnasyni, prófessor í fiskihagfræði, frá mönnum úr atvinnulífinu, að troða þessu með bolabrögðum í gegnum Alþingi.

Nú er forseta nokkur vandi á höndum þar sem sjö hv. þm. hafa beðið um að veita andsvar. Forseti hefur ákveðið að gefa hverjum hv. þm. eina mínútu og ræðumanni aðra til svars.

Frú forseti. Ég andmæli algerlega fullyrðingu um að með samþykkt frv. og brtt. sé verið að auka á atvinnuleysi sjómanna, en að ég hafi tekið stórt upp í mig varðandi umsögn atvinnumanna má vel vera. En ég er hér með umsögn frá einum af þessum ágætu atvinnumönnum um að stjórnvöld verði að kaupa upp bátaflotann eða hluta hans og leggja honum. Eru þetta ekki stóryrði? Er ekki ástæða til að svara svona löguðu með stórum orðum?

Til hvers var Þróunarsjóðurinn?

Hér stendur, með leyfi forseta, að togarar og stærri fiskiskip geti sótt í fjarlæg fiskimið. Geta smábátar það? Togarar og stærri fiskiskip geta verið á sjó í hvaða veðri sem er og hvenær sem er. Smábátar mega vera á sjó sex mánuði þegar færi og veður gefst. Hver er með stóryrði og hver er með dylgjur?

Virðulegur forseti. Hv. þm. Gísli S. Einarsson andmælir. Það hefur í sjálfu sér voðalega litla þýðingu að andmæla. Ef það liggur ofarlega hjá hv. þm. að andmæla þá er best að gera það innan Alþfl. og andmæla því sem ríkisstjórnin er að gera. Menn verða að hafa forsendur til þess og verða að byggja þær á einhverju. Ég byggi minn málflutning á mönnum sem ég treysti, mönnum í atvinnulífinu. Manni eins og Ragnari Árnasyni, prófessor í fiskihagfræði. Varðandi það að einn atvinnumaðurinn hafi lýst því yfir að þar þurfi að kaupa upp útgerðina, smábátana, þá er, hv. þm., í frv. um Þróunarsjóðinn, sem ég býst við að hv. þm. ætli að styðja, gert ráð fyrir því að þetta verði keypt upp.

Virðulegi forseti. Það hefur gengið mjög illa að fá framsóknarmenn til þess að rökstyðja það hvernig þeir geta fært sönnur á að einhver takmörkun á framsali, eins og gert er ráð fyrir í brtt. meiri hluta, muni þýða milljarðatap. Nú hafa framsóknarmenn tekið upp á því að vitna til fræðimannsins Ragnars Árnasonar, en hvernig rökstyður hann þetta? Hann segir það að með því að hagkvæmasti hluti flotans veiði þær aflaheimildir sem sá óhagkvæmasti hlutinn er að veiða í dag megi leiða að því rök að það geti þýtt að það verði milljarðasparnaður í þessu kerfi. Það er með öðrum orðum greinilegt að það sem hv. framsóknarmenn vilja gera er að færa aflaheimildirnar frá því sem þeir kalla óhagkvæmasta hluta flotans til þess sem þeir kalla hagkvæmasta. Og hvaða hluti er sá óhagkvæmasti miðað við arðsemiskröfurnar og miðað við afkomutölurnar? Það er bátaflotinn sem þeir þó sjálfir þykjast bera fyrir brjósti. Og hvaða hluti flotans er hagkvæmastur, og hefur mesta arðinn? Það eru frystitogararnir. Og svo voga þessir menn sér að tala þannig að það sé eitthvert sérstakt kappsmál þeirra að koma í veg fyrir aukna frystitogaravæðingu. Þeirra málflutningur, þeirra tillaga mun leiða til að aukinnar frystitogaravæðingar og að hlutur bátaflotans í landinu verði minni.

Virðulegi forseti. Það er í sjálfu sér furðulegur málflutningur þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson fullyrðir það að tillögur okkar framsóknarmanna leiði til aukinnar fjölgunar frystitogara. Við erum ekki með neina tillögu, hv. þm., aðra en þá að standa vörð um það kerfi sem núna er. Hvers konar misskilningur er þetta hjá hv. þm.? Það liggja engar tillögur fyrir af hálfu framsóknarmanna í þessari umræðu aðrar en að við ætlum að reyna að koma í veg fyrir það stórslys sem hér er að gerast þar sem hv. þm. sem styðja stjórnarflokkana eru að leiða atvinnuleysi yfir verkafólk og sjómenn í landinu með þeim breytingartillögum sem hér eru boðaðar.

Virðulegi forseti. Það skiptir afar miklu máli þegar rætt er um þær leikreglur sem gilda um stjórn fiskveiða að um þær sé sátt. Hv. þm. virðist líta svo á að verkfall sjómanna skipti engu máli, þetta hafi allt saman verið hreinn misskilningur og þeir hafi ekki verið að berjast fyrir sínum hagsmunum í verkfallinu. Ég hef ekki haldið að þetta væri svo og sjómenn almennt teldu að sjómannaforustan héldi á spilum í samræmi við sína hagsmuni. Ég tel þess vegna mikilvægt að um kerfið ríki sátt við sjómenn. Ég tel ekki að verið sé að gera neinar slíkar breytingar á kerfinu sem slíku eins og það er í dag að það breyti eðli þess hvað hagkvæmni snertir. Hins vegar er það ljóst að það að taka út fiskvinnslukvótann, sem hefði þýtt aukna hagkvæmni miðað við kerfið sem er í dag, var mjög sárt og þungbært fyrir mig að missa það út.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það með hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að það er mjög mikilvægt að um það fyrirkomulag sem við höfum byggt upp um stjórnun fiskveiðanna ríki sátt. Það sem framsóknarmönnum tókst þann tíma sem þeir báru ábyrgð á þessum málaflokki, öll árin við allar þær breytingar sem gerðar voru á þessu fyrirkomulagi var að skapa sátt um þetta fyrirkomulag.

Er það ekki ofmælt?

Nei, hv. þm., það er ekki ofmælt. Þeim tókst að skapa sátt um þetta fyrirkomulag við hagsmunaaðila í sjávarútvegi og stóran hluta Alþingis. Þess vegna tel ég, hv. þm., að menn hefðu átt að stíga eitt skref í einu, byrja á því nú og semja um það við sjómenn að lögfesta samráðsnefndina og greiðslumiðlunina og skiptaverðmætið. Síðan að sjá til hvað framtíðin hefði borið í skauti sér og taka þá á, ef nauðsynlegt hefði verið, framsalsvandamálum sem ég fullyrði að muni ekki koma í veg fyrir þátttöku sjómanna í kvótakaupum.

Hæstv. forseti. Ég tók eftir því í ræðu hv. 11. þm. Reykv. að hann nefndi tölur um hagkvæmni útgerðarinnar en þær voru ansi gamlar. Þær eru frá 1983--1984 eða eitthvað svoleiðis. Ég hef nýrri tölur handa honum. Afli hefur ekki aukist á dag hjá skipaflotanum og hjá minni togurum, undir 500 tonnunum, hefur afli yfir daginn minnað úr 10 tonnum á sólarhring í 8 tonn en er nokkurn veginn á sléttu hjá stærri skipunum. Síðan langar mig til að benda hv. þm. á þegar hann er að vitna í ágætan mann, Ragnar Árnason, að hann fullyrðir að helstu eiginleikar kvótakerfisins og þeir sem mest séu eftirsóknarverðir sé eignarréttur á fiskstofnunum. Hann bendir á það sem galla á kvótakerfinu að þessi eignarréttur sé ekki fullkominn. Ég vil benda á þetta vegna þess að ég taldi að það væri sátt um það í hv. Alþingi að menn ætluðu að halda 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða í heiðri.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt, hv. 3. þm. Vesturl., að tölurnar sem ég nefndi voru gamlar. Þær voru frá árinu 1983--1984. En ég sé að hv. þm. hefur misskilið mig illilega í þeirri umræðu. Ég var einfaldlega að skýra hvað kvótakerfið hefði skilað mikilli hagræðingu strax á fyrsta ári, miklum sparnaði í sóknarkostnaði. Auðvitað ná menn ekki 15--20% sparnaði á hverju einasta ári. Varðandi síðari spurningu hv. þm. hvort 1. gr. um eignarréttinn í frv. um stjórn fiskveiði eigi ekki að standa þá á hún að standa, enda er það klárt að það er ekki um eignarrétt á kvótanum að ræða. Það er um nýtingarrétt að ræða og það er grundvallarmunur, hv. þm., og ef þingmaðurinn hefur ekki gert sér grein fyrir því þá þurfa menn að lesa betur heima. 
            

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því að hér hefur talað hinn nýi talsmaður Framsfl. í sjávarútvegsmálum, hv. 11. þm. Reykv. Það var við því að búast að að einhverju leyti gæti kveðið við nýjan tón þegar mannaskipti verða. Það hefur a.m.k. gerst varðandi hinn nýja formann flokksins. En hvað er boðað? Er boðaður nýr tími? Nei. Það er boðað að aftur skuli horfið til þess tíma þegar hv. þm. var aðstoðarmaður í sjútvrn. Engu má breyta. Það skuli halda sig við það sem hinir svokölluðu atvinnumenn í sjávarútvegi vilja og ætlast til að sé gert. Ég vil spyrja hv. þm. Finn Ingólfsson að því: Hverju vill hann breyta í sjávarútvegsmálum í dag? Vill hann lagfæra eitthvað? Er það t.d. vegna þess að hann vitnar svo mikið í atvinnumennina? Tekur hann undir það sem a.m.k. sumir atvinnumannanna vilja? Vill hann fiskvinnslukvóta? Það væri fróðlegt að heyra hvað þingmaðurinn segir. En ég vek sérstaka athygli á því að hér hefur talað hinn nýi talsmaður Framsfl. í sjávarútvegsmálum.

Virðulegi forseti. Ég er hræddur um að það sé dálítið oftúlkað hjá hv. 1. þm. Vesturl. að hér sé um einhvern nýjan talsmann Framsfl. í sjávarútvegsmálum að ræða. Sá er til staðar og hefur verið það lengi. Það hefur verið hv. 1. þm. Austurl., Halldór Ásgrímsson, og svo sá sem er með honum í hv. sjútvn., hv. þm. Stefán Guðmundsson. Þetta eru talsmenn Framsfl. í þessum málaflokki. En það geta fleiri tekið þátt í þessari umræðu vegna þess að hér er umræða sem skiptir höfuðmáli fyrir þjóðina. Og hvað er boðað? Hvað eru framsóknarmenn að boða? Framsóknarmenn eru að boða það, hv. þm., að koma í veg fyrir stórslys, að koma í veg fyrir það að yfir sjávarútveginn verði ýtt óhagræðingu, koma í veg fyrir að hér verði innleitt aukið atvinnuleysi hjá verkafólki í fiskvinnslu og sjómönnum. Það er þetta sem Framsfl. er núna að boða þegar hann ætlar að berjast gegn þeim breytingum sem ríkisstjórnin er að leggja til á frv. um stjórn fiskveiða.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hlusta á hv. 11. þm. Reykv., Finn Ingólfsson, tala svo mjög um sjávarútveginn sem hann hefur gert og minnast ekki einu orði á þá staðreynd að 80% útgerðar er samtvinnað fiskvinnslu. Varðandi stýringu á vinnslu afla og veiða er það því nær hvort öðru en hér hefur verið látið í veðri vaka. Annað sem er athyglisvert er að þingmaðurinn talar um að hann hafi mikinn áhuga á því að ganga í smiðju til atvinnumanna í fiskvinnslu. Þar er einn ágætur sem heitir Einar Svansson, Fiskiðju Skagfirðinga. Hann hefur verulegar áhyggjur af því að fólk í fiskvinnslu sé að missa atvinnu sína. Og þessi sami ágæti útgerðaraðili, og þess hef ég getið áður, hv. þm. Stefán Guðmundsson, 

Virðulegi forseti. Mér finnst það kannski ekki skipta höfuðmáli í þessari umræðu og það eru reyndar hlutir sem hafa legið mjög lengi fyrir, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, að 80--85% af útgerð eru í eigu fiskvinnslu eða öfugt. En það finnst mér ekki skipta höfuðmáli í því sem við erum að fjalla um nú og þess vegna leiddi ég það hjá mér í umræðunni. Ég er hins vegar tilbúinn til þess við aðrar kringumstæður að fjalla um það. Ég sagði einfaldlega að ég væri tilbúinn til að ganga í smiðju til þeirra manna er ég tel að hafi besta þekkingu og mesta reynslu á þessum málaflokki, manna sem eru að fást við þau vandamál sem uppi eru í sjávarútveginum frá degi til dags. Þeir sem vilja hins vegar ekki hlusta á þá og vilja ekki hlusta á viðvaranir prófessors Ragnars Árnasonar, í fiskihagfræði við Háskóla Íslands, eru illa á vegi staddir. Og það er von að þeir sem ekki eru tilbúnir til að hlusta á þessa menn séu nú að leggja það til að leiða yfir sjávarútveginn verri tíð og meiri óhagræðingu en þar er nú.

Virðulegi forseti. Hér eru til umræðu breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Ég vil í upphafi míns máls lýsa ánægju minni með flestar þær breytingartillögur sem komið hafa fram í vinnu sjútvn. og gerð er grein fyrir af meiri hluta nefndarinnar á þskj. 1091. Í umræðu um sjávarútvegsmál fyrr í vetur lýsti ég yfir andstöðu minni við þá hugmynd að settur yrði kvóti á fiskvinnsluhús. Ég tel að sú hugmynd hefði getað leitt til þess að sjómenn og landverkafólk yrði látið taka þátt í kvótakaupum. Það var a.m.k. áhyggjuefni mitt. Menn sáu ekki fyrir þegar frjálst framsal á aflaheimildum hófst að menn ættu eftir að upplifa það að sjómenn yrðu eftir nokkurn tíma farnir að taka þátt í kaupum á aflaheimildum. Hvers vegna skyldu ekki eigendur fiskvinnslukvóta leika það eftir með sitt verkafólk? Þegar kvótinn væri búinn á fiskvinnsluhúsinu yrði bara sagt: Nú vantar kvóta. Nú þurfið þið að taka þátt í kaupum á kvóta. Talsmenn fiskvinnslukvótans hafa sagt þegar þeir hafa verið spurðir út í þetta atriði að ef til þess kæmi yrði að taka á því eins og nú er verið að gera varðandi þátttöku sjómanna í kvótakaupum með samstarfsnefnd sjómanna og útgerðarmanna. Ég spyr: Er það hlutverk löggjafarvaldsins að setja lög með þess konar hugarfari? Ef göt koma í lagasetninguna á Aþingi á þá bara Alþingi að setja önnur lög eða nýja nefnd í þau mál? Ég segi við svona talsmenn: Á hvaða leið erum við í vinnubrögðum með þess konar vinnulagi? Eitt af rökum sem heyrist er að það verði að styrkja vinnsluna í landinu. Ef skip séu seld úr byggðarlagi fylgi kvóti með og eftir standi vinnslan og geti lítið aðhafst. Ég tel að menn verði að reyna að finna aðrar leiðir til að styrkja vinnsluna í landi heldur en með fiskvinnslukvóta. Rekstraraðilar í sjávarútvegi, í fiskvinnslu og útgerð, menn sem kalla sig atvinnumenn og hefur verið vitnað til fyrr í dag í umræðunni, hafa haft um það stór orð í aðdraganda umræðunnar að ef þessar tillögur varðandi stjórn fiskveiða verði samþykktar muni það leiða til meiri útflutnings á óunnum fiski. Menn segjast vilja fá sem mest fyrir aflann. Að sjálfsögðu vilja það allir. Markaðarnir hér heima hafa að undanförnu verið að sækja í sig veðrið og boðið svipað verð, t.d. fyrir þorskinn, eins og gengur og gerist erlendis. Af hverju skyldi þessum mönnum ekki vera hagur í því, og þá á ég við atvinnumenn t.d., að setja aflann hér heima til vinnslu og fá ágætis verð og í leiðinni að stuðla að atvinnu í landinu? Þeir fá úthlutað til sín fiskinum úr okkar sameiginlegu auðlind. Skyldu þeir ekki bera einhverja ábyrgð í því aukna atvinnuleysi sem við höfum búið við að leita eftir því með öllum ráðum að vinnsla aflans sé heima en ekki erlendis? Ég get alveg tekið undir með hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni sem sagði eitthvað á þá leið fyrr í dag að öll sú umræða sem átti sér stað í aðdraganda verkfalls sjómanna, öll umræðan um kvótabraskið, hefði skapað ákveðinn skilning á framsali aflaheimilda. Andstæðingar kvótakerfisins hafa lengi bent á framsalið sem helsta ásteytingarsteininn fyrir stuðningi við kerfið. Deila sjómanna og útgerðarmanna velti upp tveimur flötum á málinu. Annars vegar auknum skilningi á því að ef kerfið sem við búum við um stjórn fiskveiða á að nýtast okkur og þeim aðilum sem við það starfa þarf að geta átt sér stað ákveðin hagræðing sem vissulega gerist með framsali aflaheimilda. Hins vegar benti umræðan líka á að framsal aflaheimilda á ekki að eiga sér stað til þess eins að ná niður kjörum sjómanna. Það er það ljótasta í þessu kerfi þegar svo frjálslega er farið með þá ábyrgð að hafa ráðstöfunarrétt á aflaheimildum með því að skerða hlut sjómanna. Vissulega eru það ekki nærri því allir sem haga sér svoleiðis en það er einu sinni þannig í öllum kerfum að fáir en áhrifamiklir skemmdarverkamenn geta eyðilagt svo mikið að menn hætta að sjá hinar góðu hliðar kerfisins. Ég vil þess vegna taka undir þau orð hv. þm. að vissulega hefur öll umræðan um kvótabraskið leitt einnig til aukins skilnings á því svigrúmi sem þarf að vera til staðar til þess að við getum tekið á þeim breytilegu aðstæðum sem skapast í íslenskum sjávarútvegi hverju sinni. Af reynslu okkar getum við sagt: Því miður verða einhverjar þrengingar á frjálsræði í þessum málum einmitt vegna þeirrar stöðu sem upp var komin á milli útgerðarmanna og sjómanna. Það er ekki öllum treystandi til að hafa framsalið án þess að láta sjómenn taka þátt. Ef það er eitthvað sem ég get tekið undir varðandi þá gagnrýni sem komið hefur fram á brtt. sem liggja fyrir á frv. um stjórn fiskveiða þá er það gagnrýni við 8. gr. frv. Með leyfi forseta ætla ég að lesa greinina: ,,Á eftir 3. mgr. 12. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar er orðast svo: Þegar meira en 15% af aflamarki því af einhverri tegund, sem úthlutað var til skips í upphafi fiskveiðiárs, hefur verið flutt frá skipinu til skipa í eigu annarra útgerða án þess að um jöfn skipti sé að ræða er óheimilt á sama fiskveiðiári að flytja aflamark af sömu tegund til skipsins. Á sama hátt er óheimilt að flytja aflamark frá skipi þegar meira en sem svarar 15% af upphaflegu aflamarki skipsins af viðkomandi tegund hefur verið flutt til skipsins af skipum í eigu annarra útgerða á fiskveiðiárinu án þess að um jöfn skipti sé að ræða. Fiskistofu er þó heimilt að veita undanþágu frá banni við flutningi aflamarks frá skipi ef alvarlegar bilanir verða þess valdandi að veiðiheimildir nýtast ekki.`` Ég óttast satt að segja að þarna geti orðið svigrúm fyrir stærstu útgerðirnar að auka sinn hlut. Útgerðir með nokkra báta geta óheft fært á milli eigin skipa. Ég óttast hins vegar að fyrir einyrkjana í þessu fagi, sem jafnvel eru með einn vertíðarbát, stórminnki þetta ákvæði þann möguleika að auka hlut skipsins í aflamarki og hagræða hjá sér. Það má vel vera að þetta séu óþarfa áhyggjur hjá mér en ég verð að viðurkenna að á hinn bóginn þrengir þetta svigrúm útgerðarinnar til að fara út í eitthvað brask. Ef ég skil þessa grein rétt þá gildir hins vegar takmörkunin eingöngu ef þú ert að kaupa eða selja. Þetta mun ekki gilda um tonn á móti tonni viðskipti. Þau viðskipti hafa vissulega verið þyrnir í augum margra sjómanna sem telja að með þeim nái útgerðin að halda niðri verði á fiski. Á Suðurnesjum, þar sem margir hafa misst í burtu aflaheimildir og skip, hafa menn stundað töluvert þau viðskipti sem kallast tonn á móti tonni. Vissulega er hægt að segja að með því móti hafi aðilar aðlagað sig því fiskveiðistjórnunarkerfi sem hér um ræðir. Það er aðlögunin í hnotskurn. Það er vissulega hægt að færa fyrir því rök að bæði útgerðarmenn og sjómenn geti hagnast á svona viðskiptum. Ég verð hins vegar að segja að því miður, fyrst við komum inn á vinnsluna í umræðunni í dag, hefur fiskurinn sem aflast í þessum viðskiptum, t.d. á Suðurnesjum, ekki farið til vinnslu þar. Honum hefur verið keyrt burtu til vinnslu annars staðar. Það má því segja það að fiskvinnslufólk á Suðurnesjum hafi ekki alltaf grætt á þessum viðskiptum. Menn munu áfram geta stundað þessi viðskipti ef ég skil 8. gr. rétt. Ég vil lýsa ánægju minni með aðrar þær breytingar sem gerðar hafa verið með brtt. meiri hluta sjútvn. Ég tel t.d. að smábátaeigendur geti verið tiltölulega sáttir við sinn hlut þó ég viti að eitthvað af tillögunum sé þeim ekki að skapi. Þeir hafa vissulega bent á að fjöldi banndaga sé of mikill enn þá. Ég tel að breytingarnar frá upphaflegu tillögunum varðandi þá tilhögun að síðustu sjö dagar mánaðarins séu banndagar séu góðar. Þær breytingar sem gerðar eru með því að fækka banndögum úr sjö í sex og tilhögun þeirra er lausn sem hægt er að sættast á. Ég vil vara við því að menn taki undir með ýmsum aðilum í þjóðfélaginu sem leika sér að því að stilla smábátaeigendum upp sem einhverjum blórabögglum fyrir þeim vandræðum sem við er að etja í íslenskum sjávarútvegi. Menn sem hafa hæst í svona málflutningi ættu að líta sér nær. Stjórnvöld bera ábyrgð á þeirri þróun sem átt hefur sér stað í útgerð smábáta, fjölgun þeirra og fleira. Menn verða að axla þá ábyrgð eins og ég tel að verið sé að gera með brtt. Ég vil hins vegar lýsa áhyggjum mínum yfir þeirri skerðingu sem smábátar á aflamarki hafa orðið fyrir og tel að það hefði mátt gera eitthvað í þá átt að jafna stöðu þeirra og annarra báta á aflamarki sem eru 6--10 lestir. Þeir hafa misst u.þ.b. 60% af sínum veiðiheimildum á sl. þremur árum. Virðulegur forseti. Ég vil í lokin vekja athygli á því í hvaða farveg öll umræða um stjórn fiskveiða er komin. Ég tel að sá farvegur sé dálítið umhugsunarverður en hann er sá að hagsmunaaðilar í útvegi keppast við að kenna hvor öðrum um hvernig komið sé fyrir þeirri þróun sem átt hefur sér stað í þessum útvegi. Vissulega eru hagsmunir miklir en á ekki að skoða öll þessi mál í samhengi með hagsmuni heildarinnar í huga? Þjóðarinnar allrar? A.m.k. ef við ætlum að vera samkvæm sjálfum okkur og taka undir 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaganna um að fiskurinn í sjónum sé sameign okkar allra. Það er hagur okkar allra að leikreglunar séu skýrar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi en ekki hagsmuni einstaka útgerðarflokka eða -manna. Í umræðum þjóðarsálarinnar og jafnvel á hinu háa Alþingi vill brenna við að menn túlki aðeins þrönga hagsmuni sem er engum til framdráttar þegar upp er staðið nema síður væri. Alþingi á að setja skýrar leikreglur og eftir þeim á að fara. Ég verð að geta treyst útgerðarmönnum og sjómönnum og þeim aðilum sem með þessi mál fara til að gera það þannig að sem flestir geta unað sáttir við sitt.

Virðulegur forseti. Með tilliti til yfirlýstrar stefnu Alþfl. um að fiskveiðum beri að stjórna með veiðigjaldi eða auðlindaskatti, ef menn vilja orða það þannig, þá langar mig til að fá aðeins betri skilning á annars ágætri ræðu hv. þm. áðan og spyrja hv. þm. beint hvort ég skilji hann rétt að þingmaðurinn sé fylgjandi því að við beitum áfram kvótakerfi með aflamarki við stjórn fiskveiða hér á landi. Í öðru lagi varðandi það sem hv. þm. ræddi um tonn á móti tonni viðskipti. Er það réttur skilningur á skoðunum þingmannsins að þær séu að þessi viðskipti séu eðlileg og geti verið báðum aðilum hagkvæm ef farið er eftir settum reglum?

Virðulegur forseti. Ég verð að viðurkenna það úr ræðustóli á Alþingi og ég gerði það í haust í umræðum um sjávarútvegsmál að ég hef ekkert verið sérstaklega mikill talsmaður kvótakerfis. Ég sagði þá að ég óttaðist að með þessum breytingum og þessum lögum væri verið að festa kvótakerfið í sessi. Hins vegar verð ég að horfast í augu við þá staðreynd, eins og margir aðrir sem gagnrýnt hafa þetta kerfi, að ég hef engar aðrar tillögur og meðan ég get ekki lagt fram einhverjar tillögur þá verð ég að sætta mig við það kerfi sem er en ég ætlast til þess að leikreglurnar séu skýrar og að eftir þeim sé farið. Varðandi seinni spurninguna þá hef ég ekki verið neitt sérstaklega hrifin af þessum viðskiptum með tonn á móti tonni, en ég sagði í ræðu minni að það mætti færa rök fyrir því að báðir aðilar, bæði sjómenn og útgerðarmenn, gætu hagnast á þessum viðskiptum vegna þess að við vitum að útgerðarmenn geta sagt við sína sjómenn: Nú er kvótinn búinn. Ég þarf að kaupa kvóta, viljið þið taka þátt í því? Þegar sjómaðurinn stendur frammi fyrir þessu vill hann láta leggja skipið við bryggjuna, neita að taka þátt eða vill hann taka þátt í þessu? Hann getur þénað á því, hann getur grætt á því. Ég ætla ekki að lýsa því yfir að ég sé algjörlega mótfallin þessu. Þetta er eitt af því sem kerfið hefur leitt af sér og jafnvel sú skerðing sem hefur verið á þorskveiðiheimildum sem við höfum verið að ganga í gegnum hefur náttúrlega leitt til þess að menn hafa frekar farið út í svona hluti. Ef það er alveg skýrt að útgerðarmenn séu ekki að leika sér að því að selja kvóta og kaupa svo aftur kvóta til þess eingöngu að láta sjómenn taka þátt í því þá get ég að mörgu leyti verið fylgjandi tonn á móti tonni viðskiptum. Ef leikreglurnar eru skýrar.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir málefnalegt og heiðarlegt svar. Ég held að það sem kom fram hjá hv. þm. sé kannski kjarni málsins, að við sjáum öll og vildum gjarnan að veiðar gætu verið frjálsari en meðan menn geta ekki, eins og hv. þm. benti á, bent á aðrar leiðir þá tel ég það skyldu þingmanna að bæta eftir kostum og reyna að nýta okkur þá kosti sem aflamarkskerfið býður upp á.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og sá sem talaði á undan mér þakka hv. þm. Petrínu Baldursdóttur fyrir ágæta ræðu. Ég er henni sammála á margan hátt. Ég hef sagt það trekk í trekk, og ítrekað verið spurður vegna þess að af einhverjum ástæðum ligg ég undir grun um að vera talsmaður fiskvinnslukvóta en það hef ég aldrei verið, að við þyrftum að byggja fiskvinnsluna upp á annan hátt í landi en að koma á fiskvinnslukvóta. Við erum því sammála í þessu máli. Ég vil einnig taka undir það sem hv. þm. sagði um 8. gr. Þar er meginágreiningur okkar. En ef ég skildi þingmanninn rétt þá eigum við líka samleið þar, hún og við framsóknarmenn. Það er einmitt við 8. gr. Ég sé að henni fellur það ekki vel í geð að eiga samleið með okkur framsóknarmönnum en engu að síður er það samt svo. Það er einmitt við 8. gr. ---  En að lokum vil ég segja það líka við hv. þm. að við höfum fengið margar heimsóknir og bréf frá Suðurnesjabúum. Mér er það í minni þegar ég spurði fulltrúa þeirra Suðurnesjamanna sem komu á fund okkar hvernig hann teldi, ef þetta frv. næði fram að ganga, að útgerð á Suðurnesjum mundi líta út. Hvort hann vildi segja mér það. Hann sagði: Já, ég skal segja ykkur það í stuttu máli. Verði þetta samþykkt þá mun þetta rústa útgerð á Suðurnesjum. Auðvitað fellur einyrkjaútgerðin. Það er ljóst. 
             Ég hefði vissulega viljað víkja að útflutningi á ferskum fiski sem þingmaðurinn vék að. Þar fannst mér hún eiga samleið með hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni en ég mun gera það í kvöld, eða nótt eða í fyrramálið. Ég á margt vantalað við hv. þm. Guðmund Hallvarðsson.

Forseti vill upplýsa að stefnt er að því að gefa hv. alþm. matarhlé um sjöleytið til klukkan hálfníu. Þetta er auðvitað sagt aðeins til upplýsingar og er ekki bindandi fyrir hv. 5. þm. Suðurl. sem nú tekur til máls.

Hæstv. forseti. Hér hefur farið fram í dag mikil umræða á hinu háa Alþingi um mesta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar í bráð og lengd og það mál sem meiru mun ráða en nokkurt annað um hver afkoma almennings á Íslandi verður á næstu árum. Það er enginn vafi í mínum huga. Hér hafa auðvitað verið fluttar ýmsar ræður og margt hefur komið fram sem manni hefur fundist skondið. Ég botnaði auðvitað ekkert í því hvernig t.d. hv. 4. þm. Austurl. grét beisklega í morgun og iðraðist fortíðarinnar, iðraðist þess að hann hefði stutt kvótakerfið árið 1990. Ég skal viðurkenna það með sjálfan mig að þó ég sé auðvitað ekkert fremur en kannski aðrir 100% sáttur við kvótakerfið, þá er ég þó þakklátur fyrir það að ég skyldi taka þá afstöðu að standa með því 1990. Ég er sannfærður um að þau spor sem voru stigin þar hafa skilað því að þrátt fyrir samdrátt hefur sjávarútveginum með hagræðingu, vegna þess að hann hefur búið við þau lög sem þarna voru sett, tekist að mæta samdrættinum og skila þjóðfélaginu þó þeim tekjum að hér hafa haldist uppi sæmileg lífskjör. Við skulum hugsa okkur það að sjávarútvegurinn skuldaði á síðasta ári eina 110 milljarða og skuldir hans hafa aukist á því ári um eina 15 milljarða, en þeir hafa vegna þess hvað þeir hafa verið að gera í vinnslunni og víðar náð verulegum árangri. Auðvitað er ég hissa á því að hlusta hér á ýmsar ræður. Mér finnst að flestir flokkar --- mér finnst ég sjá hér gamlan vin koma fram í ræðum flestra þeirra sem tala. Mér finnst að Ragnar Reykás hafi tekið sæti á Alþingi. Menn slá úr og í, menn tala með kerfinu og menn tala á móti því, menn leyfa sér að segja já, já og nei, nei, menn leyfa sér að hafa tvær skoðanir eða fleiri. Þannig að ég er ekkert undrandi á því þó maður eins og Sighvatur Bjarnason í Vestmannaeyjum, eftir að hafa komið hér í þingið, kannski hlustað á svona umræður og komið fyrir nefndir þingsins, sé dálítið áhyggjufullur að eiga ýmislegt undir því sem hér gerist.  ,,Ég held að svo sé hugsanlega og sé verið að keyra málin allt of hratt í gegnum þingið. Mönnum gefst ekki tími til að kynna sér málin sem er í raun eðlilegt. Þetta mál er verið að keyra allt of hratt í gegnum þingið. Það liggur í raun ekkert á því. Það þarf að klára ákveðin mál varðandi smábátana og annað sem hægt er að gera núna, hitt er hægt að klára í haust.`` Þetta segir þessi maður sem þekkir auðvitað þennan atvinnuveg. Undir þessa skoðun taka nú fleiri fiskvinnslumenn um allt land. Það má kannski segja við þessar aðstæður að maður hugsar líka til þess að hæstv. sjútvrh., sem við voru bundnar miklar vonir og sem settist í þetta háa embætti og gaf góð fyrirheit, nú er svo komið að enginn veit hvert hann er að fara, enginn hefur hugmynd um hvert hann er að fara. Hann er eiginlega staddur eins og presturinn forðum sem snaraði sér í hnakkinn og þegar hann settist öfugur í hnakkinn og krakkinn spurði: ,,Heyrðu, þú situr öfugt,`` þá sagði prestur: ,,Skiptu þér ekki af því, þú hefur ekki hugmynd um hvert ég er að fara.`` Hvorki ég né fiskvinnslumenn á Íslandi hafa hugmynd um hvert hæstv. sjútvrh. er að fara og hvers vegna hann hefur svo umbylst í sínum störfum, hvers vegna hann hefur breytt um skoðun. Maður sem gekk vasklega upp hlíðina með mal á bakinu með góð fyrirheit í, nú er hann á flótta. Hann hefur ekki náð samstöðu við nokkurn aðila nema kratana í þessu máli.  Hann gekk til þessa leiks reifur nokkur og byrjaði á því að skipa nefnd um mótun sjávarútvegsstefnu í ágúst 1991. Hann setti í þá nefnd Magnús Gunnarsson og Þröst Ólafsson, þeir voru skipaðir formenn, en aðrir nefndarmenn voru Árni Vilhjálmsson, Björn Dagbjartsson, Pétur Bjarnason, Vilhjálmur Egilsson, Þorkell Helgason og Örn Traustason. Í byrjun janúar 1991 tók Vilhjálmur Egilsson við formennsku af Magnúsi Gunnarssyni, eins og allir vita. Starfsmaður nefndarinnar var ráðinn Andri Teitsson. Hver voru fyrirheitin sem þessi nýi hæstv. sjútvrh. gaf við upphaf ferils síns? Við skulum íhuga það. Erindisbréfið sem skrifað var nefndinni hljóðaði svo eða kaflar úr því: ,,Þeim er falið að móta hliðstæða sjávarútvegsstefnu er tekur til veiða, vinnslu og markaðssetningar sjávarfangs. Þá er nefndinni falið að setja sjávarútveginum framtíðarmarkmið og koma með tillögur um hvernig megi ná þeim markmiðum sem sett verða þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmálin.`` Þetta segir í þessum fyrirheitum. Hvar er hin sáttfúsa hönd sjútvrh. í dag? Í nauðvörn til þess að bjarga lífi lítillar ríkisstjórnar, sem á hvort sem er fáa daga eftir, þá hefur hann samið af sér, þá hefur hann eyðilagt samstöðuna í sjávarútveginum. Hann hefur ekkert leitast eftir því að ná samkomulagi við Alþingi Íslendinga í málinu. Hann hefur staðið í hrossakaupum við Alþfl. í þessu máli. Hann hefur ekki leitað til stjórnarandstöðunnar og hann hirðir ekkert um það þó að stór hópur manna, sem stundar þennan atvinnuveg, vari hann við og segi honum að gá að sér því hann sé á hættulegri leið. Hann sinnir því kalli ekkert. Hann skiptir sér ekkert af þeim björgunarhring sem hver á fætur öðrum kastar til hans og biður hann um að taka í og snúa við. Þetta er hættulegt ferðalag á hæstv. ráðherra og undarlegt að hann skuli fara að með þessum hætti. Hann gerir jafnvel gys að þeim sem vara hann við og henda bjarghringnum til hans. Hann talar um þá í stríðstón og kallar þá atvinnumenn þröngra hagsmuna, sem stunda fiskvinnsluna á Íslandi, veita þúsundum manna um allt land atvinnu. Hann kallar það menn þröngra hagsmuna. Og hann hlustar ekki á orð þeirra þegar þeir segja að þessi nýja stefna muni leiða það af sér að einhver hundruð manna til viðbótar á Íslandi muni tapa atvinnu sinni. Þetta er bara hreint ekkert líkt Þorsteini Pálssyni, hæstv. sjútvrh. Hæstv. ráðherra er bara ekkert líkur sjálfum sér í gerðum sínum. Ég veit ekki af hverju hann hefur gengið þessa leið. Hann hlustar ekki eftir því þegar þeir segja líka að þessi stefna sem hér er búið að ná samkomulagi um við kratana muni þýða það að enn á ný muni menn fara að flytja ferskan fisk í stórauknum stíl á erlendan markað þvert ofan í öll fyrirheitin sem hæstv. utanrrh. gaf í EES-samningunum þegar hann sagði að þeir væru lykillinn að stóraukinni fiskvinnslu á Íslandi. Hvað er að gerast í heilli ríkisstjórn á Íslandi? Af hverju hlusta menn ekki? Af hverju varðar þá ekkert um það sem sagt er við þá? Af hverju reyna þeir í þessum leik að láta sig engu varða þó að þeir tali með þeim hætti að þeir sem um þessi mál halda í landinu gerist fjandmenn þeirra? Skiptir það engu máli fyrir þessa ríkisstjórn hvort hún nær samkomulagi við þá sem fara með þessi mál, samtök fiskvinnslunnar, samtök útgerðarinnar, verkafólkið á Íslandi? Ég botna þetta ekki. Ég botna ekki þetta ferðalag. Ég hef heldur ekki botnað í þessari ríkisstjórn frá því að hún var mynduð. Hún hefur verið mér hulin ráðgáta eins og fleiri Íslendingum, enda náttúrlega búin að setja hér á ísaldarvetur af mannavöldum, skapa hér meiri neyð og kreppu og samdrátt heldur en við höfum þekkt í áratugi. Situr uppi með atvinnuleysi 8.000 manna, hefur engin ráð til þess að rétta skólafólkinu þegar það kemur út úr skólunum í vor örvandi hönd. Lætur sig engu varða um atvinnulífið á Íslandi. Það voru fleiri fyrirheit í þessu bréfi sem hæstv. sjútvrh. setti trúuðum skoðanabræðrum sínum og einhverjum krötum til þess að vinna eftir, en þar segir: ,,Jafnframt er nefndinni falið það verkefni að endurskoða lög um stjórn fiskveiða frá maí 1990.`` En í ákvæði VII til bráðabirgða í þeim lögum segir: ,,Sjávarútvegsráðherra skal láta fara fram athugun á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða þar sem m.a. skal leitast við að meta hagkvæmustu samsetningu fiskiskipaflotans. Skal athugunin, er m.a. taki mið af reynslu annarra þjóða, beinast að því að meta hagkvæmni einstakra aðferða miðað við íslenskar aðstæður með sérstakri hliðsjón af því hvernig unnt sé að tryggja atvinnuöryggi fiskverkafólks og hagsmuni einstakra byggðarlaga.`` ---Hvar eru þeir hagsmunir í þeirri lagasetningu sem hér á að fara fram? --- ,,Þá skal ráðherra fyrir árslok 1992 láta endurskoða lög þessi. Hafa skal samráð við sjávarútvegsnefndir Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þá endurskoðun.`` Þannig að þið sem hér hlustið heyrið að það sem ég hef þegar sagt á við rök að styðjast. Það sannast í þessu bréfi að öll þessi fyrirheit eða að miklu leyti þessi fyrirheit hafa verið brotin. Auðvitað hefur sjútvn. Alþingis komið að þessu máli, en hæstv. sjútvrh. hefur ekkert leitað eftir því að ná samstöðu við stjórnarandstöðuna um málið. Er þó ljóst að hún hefur meiri hluta á Íslandi meðal þjóðarinnar í dag og það styttist auðvitað í þau tímamót. Síðan segir í bréfi sjútvrh.: ,,Við mótun sjávarútvegsstefnu er það hlutverk stjórnvalda að setja leikreglur og tryggja starfsskilyrði sem gera íslenskan sjávarútveg samkeppnishæfan í helstu viðskiptalöndum okkar.`` Nú liggur það fyrir hér í glöggum og greinargóðum umsóknum sem hafa borist til sjútvn. Alþingis að menn telja að hér sé verið að stíga skref til þess að gera fiskvinnsluna óhagkvæmari til þess að við eigum erfiðara í þeirri samkeppni sem við vissulega stöndum í um aflann hér við Evrópulöndin. Svo meira að segja Alþb. sem þykist vera orðinn ábyrgur flokkur og kominn með þroska 

Við höfum alltaf verið ábyrgir.


            

Hvað eru sveitamenn á Suðurlandi að þenja sig?


            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að leyfa hv. 5. þm. Suðurl. að ljúka ræðu sinni.

Mér finnst nú í lagi, hæstv. forseti, þó afdaladrengir úr Norðurlandi kalli hér til mín örfá orð og hrekk ekki upp við slíkt, kasti að mér kögglum kaplataðs í hita leiksins. Það snertir ekki Sunnlendinga sem ávallt sáu til sjávar þótt þeir byggju uppi í sveitinni og skilja að sjávarútvegurinn er undirstaða þessa þjóðfélags. Það eru rekstrarskilyrði hans, hagkvæmnisstaða sem ræður því við hvaða lífskjör þessi þjóð býr á næstu árum. Og við erum samherjar í því, ég og auðvitað hv. þm., að vilja stuðla að betri hagvexti og leysa stærstu vandamál þessa þjóðfélags í dag sem vissulega eru atvinnumálin. Ég var hér rétt kominn niður á miðja síðu í hinum upphaflegu fyrirheitum sem hinn nýi hæstv. sjútvrh., Þorsteinn Pálsson, var að gefa þjóð sinni, gefa hagsmunaaðilum sjávarútvegsins um nýja framtíð og bætta stjórnun. En þetta verk hefur tekið hæstv. ráðherra ein þrjú ár og síðan skilar hann því því miður með þessum hætti.  Hæstv. ráðherra sagði: ,,Í því sambandi er mikilvægt að leikreglurnar séu skýrar og varanlegar og að forsendum ákvarðana verði ekki breytt með skömmum fyrirvara. Traust og framsýn fyrirtækjastjórnun byggist öðru fremur á þessu grundvallaratriði. Þá er ekki síður mikilvægt að efnahagsstjórnun sé í senn traust og nægilega þjál til að bregðast megi tímanlega við ef veruleg vandkvæði steðja að. Skýrsla þessi fjallar fyrst og fremst um stjórn fiskveiða, en hún tekur einnig til meðferðar önnur svið í sjávarútvegi að svo miklu leyti sem þau snerta hlutverk hins opinbera.`` Já, það eru vissulega alvarleg tímamót þegar sjútvrh. og meira að segja nefndin sem hann skipaði og komst að ákveðinni niðurstöðu, báðir þessir aðilar hafa ákveðið að fara aðra og verri leið heldur en þeir lögðu til í skýrslunni. Ef ég lít ofan í skýrsluna þá segir hér t.d. um aflamarkskerfið: ,,Aflamarkskerfi sem leyfir greið viðskipti með aflahlutdeildir er það fyrirkomulag sem stuðlar að hvað mestri hagkvæmni í uppbyggingu sjávarútvegsins. Það treystir atvinnu í sjávarútvegi og í tengdum greinum atvinnulífsins og stuðlar að því að sjávarútvegurinn geti orðið samkeppnisfær um hæft starfsfólk til sjós og lands. Með því verður sjávarútvegurinn áfram burðarás í íslensku atvinnulífi og undirstaða byggðar víðs vegar um landið.`` Þannig að mikið álit hafði bæði nefndin og hæstv. sjútvrh. á aflamarkskerfinu. Hvað segir nefndin um framsal kvótans: ,,Nefndin telur að framsal kvóta eigi að vera frjálst, enda er það forsenda þess að þeir geti keypt aflaheimildir sem best standa að rekstri sinna fyrirtækja og stuðla þannig að hagræðingu í greininni. Nefndin bendir á að ákvæði í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða hafa lítt hindrað viðskipti með kvóta.`` Nú liggur það fyrir að það stendur til að hindra þessi viðskipti með kvótann og þar með draga úr hagkvæmninni. Og frá hverjum á að ganga fyrst? Auðvitað eru það einstaklingarnir sem eru að burðast við að gera út sín skip. Fyrst skal ganga að þeim. Það eru þeir sem eru líklegastir að menn telja við þessar aðstæður, við þessa skerðingu á framsalinu að falla út. Ég er sannfærður um að ef menn fara þessar leiðir sem þeir ætla hér þá eru menn að ganga þá leið að skapa algjöra ringulreið í kringum stjórn sjávarútvegsins og eyðileggja kannski kvótakerfið og gera það að verkum að það fær ekki staðist til framtíðar. Það er hætta í þessu að ýmis áróðursöfl munu auðvitað sjá við þessar aðstæður að kvótinn hlýtur að fara á færri hendur. Ég er ekkert viss um að kvótakerfið þoli slík högg. Ég er ekkert viss um að það þoli það að einstaklingarnir sem hafa gert út báta leggi upp laupana. Ef ég lít aðeins á ýmislegt sem menn hafa við þetta að athuga og við skulum aðeins velta fyrir okkur þessum hópi sem hér hefur verið mest gagnrýndur, sem ég minntist á, mennina sem veita þúsundum manna um allt Ísland atvinnu í fiskvinnsluhúsum og eru hræddastir við þær breytingar sem hér á að gera. Við skulum aðeins fara yfir þeirra athugasemdir, en mér finnst þær heiðarlegar og skýrar. Þeir segja hér einmitt um þetta atriði sem ég var að ræða um, mismunun stærri og smærri aðila í útgerð: ,,Með takmörkun á veiðiskiptum með veiðiheimildir er útgerðaraðilum mismunað verulega.`` --- Og finnst hæstv. sjútvrh. eðlilegt að mismuna með þessum hætti? --- ,,Heimildir til þess að færa veiðiheimildir á milli báta og skipa innan sömu útgerðar gerir stærri aðilum kleift að hagræða langt umfram það sem einyrkjum býðst að gera.`` --- Er þetta það sem hæstv. sjútvrh. vill? Er þetta það sem hann meinti þegar hann var að setja sína nefnd á laggirnar og móta sína stefnu til framtíðar? Ég er alls ekkert viss um það. Sannleikurinn er sá að um leið og þetta gerist þá er það staðreynd, í hagkvæmu kerfi þar sem framsalið er frjálst, að það eru fiskvinnslurnar sem hafa oft og tíðum og hafa á síðustu árum gert það að verkum að þeir hafa getað látið þessar einstaklingsútgerðir veiða fyrir sig hluta aflans. Þeir hafa í rauninni haldið og hjálpað til að halda þessum aðilum gangandi og er það vel. Sjálfsagt skapast hér réttaróvissa og mismunun eins og sagt er. Þessir aðilar segja um samráðsnefnd: ,,Ef túlkun sjómannaforustunnar á orðum sjútvrh. um vinnutilhögun samráðsnefndar sjómanna og útgerðarmanna er rétt mundi útgerðarmaður vertíðarbáts þurfa að hækka launagreiðslur til sinna sjómanna í tonn á móti tonni viðskiptum um 25%. Ef framlegð þessa báts hefði verið 10% áður yrði hún mínus 4% eftir þessar greiðslur. Allir sem vilja sjá að þessi viðskipti yrðu úr sögunni ef fiskverðið yrði hækkað á þennan hátt.`` --- ,,Þessi viðskipti yrðu úr sögunni.`` Það hefur gerst í tíð hæstv. núv. sjútvrh. og ég hef gagnrýnt það oftar en einu sinni, að fiskvinnslufólkið í landi, heilu sjávarþorpin, hafa búið við þá óvissu undir þessu kerfi, þar sem greinarnar hafa verið reknar með miklum halla og menn hafa verið að mæta því með hagræðingu, þá er það þó ein tegund útgerðar sem hefur verið rekin með hagnaði og það eru frystiskipin. Menn hafa horft upp á það á síðustu árum að það hefur orðið stóraukning. Ég hef sagt sem svo að mönnum hefur liðist það í heilu þorpunum að stela þeim um hábjartan dag og fara með þau norður í höf, taka þau upp í heilu lagi, skilja fiskvinnslufólkið eftir og halda með þau til hafs. Árið 1985 voru þrjú frystiskip á Íslandi. Nú eru þau 45 talsins. Þessi útgerð kemur allavega talnalega út með hagnað. Ég hygg að þeir hafi t.d. aukið sína hlutdeild í botnfiskaflanum um 16% á síðasta ári og eru komnir með í heildina 25% af botnfiskaflanum. En þeir valda þeim harmi eða þessi þróun að þorpin vítt og breitt um Ísland eru skilin eftir án atvinnu.

Reka ekki atvinnumennirnir frystiskip?

Þeir gera það eðlilega með.  Ég er að minnast á þetta atriði af því að það er sannfæring manna að sú stefna sem nú er verið að taka á hinu háa Alþingi muni verða til þess að stórauka það að menn vilji fara þessa leið  Alþb. hefur ekki verið hér uppi með stórbrotnar tillögur  
             
             Á manndrápsfleytum. Mér hefur fundist að sú stefna sé að koma upp hjá þessum afdalaflokki, að þeir eigi ekki göfug markmið miðað við þá öld sem við erum að sigla inn í á Íslandi og í heiminum, 

Hefur Framsókn mistekist að ná samstöðu innan stjórnarandstöðunnar?

Framsfl. hefur ekki lagt sig fram um að ná samstöðu innan stjórnarandstöðunnar í þessu máli. Framsfl. hefur bara staðið sterkur á þeirri stefnu sem hann hefur mótað. Framsfl. hefur eins og fyrr verið tilbúinn að hlusta á rök hagsmunaaðila. Framsfl. lagði sig fram um það hér meðan Halldór Ásgrímsson var sjútvrh. að ná sátt við stjórnarandstöðuna líka á Alþingi Íslendinga.

Er það bara búið?

Framsfl. ræður ekki ferðinni.

En hann er enn þá kletturinn í hafinu.

Hann ræður ekki ferðinni. Hæstv. sjútvrh. 

Er ekki þingmaðurinn að ná sátt við Alþb.?

Hæstv. sjútvrh. Framsfl. er gerður með þeim hætti að hann vill ná samstöðu um þetta mál við sem flesta í þjóðfélaginu. Blessað Alþb. einnig. Við teljum mikilvægt að Alþb. verði ekki skilið eftir á einhverri eyðimörk í þessu máli. Við trúum því að í þeim flokki séu menn sem séu tilbúnir að standa að tillögum í þessu sem stuðlar að hagkvæmum rekstri í sjávarútveginum, stuðlar að því að þessi skuldsetti atvinnuvegur megi ná því að skila hagnaði og auka sína hlutdeild í atvinnu á Íslandi. Því þó við höfum ekki allir greitt atkvæði með EES þá vitum við það, framsóknarmenn, að við eigum ærin tækifæri til þess að fullvinna okkar afla á Íslandi. Þar eru nýir möguleikar sem menn verða að horfa til og það er auðvitað hastarlegt að hæstv. sjútvrh. skuli ekki hafa áttað sig á þeirri staðreynd.

Forseti vill biðja hv. þm. að forláta en um hafði samist að hlé yrði gert milli klukkan sjö og hálf níu. Hv. þm. hafa nú setið allþétt hér í dag og væntanlegur er kvöldfundur. Þess vegna vildi forseti spyrja hv. þm. hvort hann á mikið eftir ræðu sinnar, hvort hann kýs að ljúka henni fyrir kvöldverðarhlé eða hvort hann gæti sætt sig við að gera á henni hlé.

Hæstv. forseti. Þingmaðurinn er fullkomlega sáttur við það að ganga til kvöldmatar.

Og gerir þá hlé á ræðu sinni?

Já. Fundarhlé. --- 19:04 Hæstv. forseti. Nú sýnist mér að fari betri tíð í hönd því ég heyrði að hv. þm. Egill Jónsson kallaði á Jesú sinn.

Það var vegna þess að þú varst að fara að halda ræðu.

Mér datt í hug að það væri líkt komið með þessum hv. þm. og mörgum öðrum stjórnarsinnum að þeir þyldu ekki að heyra sannleikann um hvernig þeir hafa og hvernig þeir eru að afleiða sjávarútvegsstefnuna og skapa hér mjög hættulegt ástand, sem ég fór mjög ítarlega yfir fyrir kvöldmatinn, þar sem hæstv. sjútvrh. fer allt aðrar leiðir en hann boðaði í upphafi ferils síns, þar sem nefnd sem hann skipaði hefur fallið frá öllum sínum göfugu markmiðum einnig að mestu leyti og þar sem menn hafa sérstaklega brugðist í því að þá varðar ekkert um samkomulag í þessu þjóðfélagi. Þá varðar ekkert um samkomulag á Alþingi. Þá varðar ekkert um samkomulag við stærstu hagsmunaaðilana. Þeir tala jafnvel með skammaryrðum til þeirra manna sem veita 5.000--6.000 manns á Íslandi atvinnu í fiskvinnslunni og þeir hæðast af því þegar varað er við því að þessi kúvending á stefnunni, skerðingin á framsalinu og fleiri atriði muni valda því að fiskvinnslufólkið á Íslandi mun missa sína atvinnu. Og það sem er alvarlegast er að þessi stefna muni leiða það af sér að sjávarútvegurinn, sem er auðvitað mjólkurkýr þessa þjóðfélags, geti ekki með sama hætti og áður skilað því verðmæti til hvers einasta Íslendings eins og hann hefur verið að gera, vegna þess að atvinnugreinin í heild sinni verður hagkvæmari á eftir. Þetta er alvara málsins, hv. þm. Egill Jónsson.

Svo mörg eru þau orð.

Þó menn gutli í landbn. og geri þar afglöp þá eru þessi afglöp jafnvel hálfu verri heldur en þau stórkostlegu axarsköft sem hv. þm. stóð þar fyrir á síðasta vetri. Ég er ekki hissa á því þó að hv. þm. Gísli Einarsson, aðstoðarmaður í axarsköftunum í landbn., ætli að veita andsvör þegar sannleikurinn er sagður. Hæstv. forseti. Svo bar nú við að meðan ég borðaði ágætan kvöldmat þá allt í einu sást þjóðarleiðtogi á skerminum.  
            

Ekki samtöl af þessu tagi.

Er hv. þm. kærari --- hæstv. sjútvrh. Þorsteinn Pálsson. Hvaða boðskap var hann að flytja? Hann var að segja þjóð sinni að hann teldi að það ætti að hefja hvalveiðar. Og upp úr hverju lagði hann? Hann lagði upp úr því að hann yrði að vinna í því að ná samstöðu þingsins um málið og hann yrði að ná samstöðu þjóðarinnar um málið. Hárrétt hjá hæstv. ráðherra. Þannig að öðru hvoru rambar hann á rétta braut. Þess vegna er ég undrandi á því hvernig Sjálfstfl., sem hefur talið sig flokk sem berst fyrir sterku atvinnulífi, mikilli framþróun, hefur fallist á það að láta Alþfl. leiða sig þessa leið. 

Og förum létt með.

Menn víkja af réttri leið.

Og förum létt með, sagði Gísli Einarsson.

Menn víkja af réttri leið. Það er undarlegur hlutur hvað þessi pínulitli flokkur ræður miklu í þessu þjóðfélagi hvað aðalatvinnuvegi landsins varðar.  Alþfl. í þessu efni  Ég var að halda því fram, hæstv. sjútvrh., að ég hefði hlustað á hæstv. ráðherra í sjónvarpinu boða það að hann yrði að vinna að samstöðu þingsins um að hefja hvalveiðar og samstöðu þjóðarinnar um það mál. Þetta er hárrétt. Ég gat þess að þarna hefði skynsemin enn á ný kveikt vonir um að hæstv. ráðherra mundi kannski á fleiri sviðum vilja fara svipaða leið. En ég var í ræðu minni fyrir kvöldmatinn kominn þar sem ég var að ljúka við að ræða um þá ískyggilegu þróun hvernig fiskvinnslan hefur verið að færast á haf út og þær tölur blasa við frá síðasta ári og ein aðalvarnarræða atvinnuhópsins, sem menn kalla svo, er sú að í auknum mæli muni þetta gerast með auknu óhagræði hvað sjávarútveginn varðar. Morgunblaðið hefur verið biblía Sjálfstfl. og stundum hefur það orðið hlutverk Morgunblaðsins að taka annaðhvort Sjálfstfl. á kné sér eða rassskella hann með hörkunni þegar hann ætlar rangar leiðir. Auðvitað er það engin tilviljun að Staksteinar Morgunblaðsins leggja á sig að taka upp útvarpsviðtal við Sighvat Bjarnason, framkvæmdastjóra Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum. Auðvitað er fólgin í þessari athöfn Morgunblaðsins, að taka þetta viðtal upp, aðvörun. Það er auðvitað fólgin í þessu beiðni til hæstv. sjútvrh. að hann átti sig á því að hann þarf að beygja af þeirri leið sem hann er að fara. Hann þarf að snúa til baka og taka upp þráðinn þar sem hann missti hann og ná heildarsamstöðu við fiskvinnslumennina og fleiri aðila í þjóðfélaginu. Jafnvel leggja það á sig að sem Framsfl. gerði jafnan meðan hann fór með þessi mál, að reyna að ná sem mestri samstöðu við þingið. Það tókst oft og tíðum. Þess var einmitt getið af einum í morgun og sýnir hversu langt Framsfl. náði, hann náði samstöðu við hv. þm. Hjörleif Guttormsson 1990.  Þess er auðvitað hægt að geta hér undir þessari umræðu þegar menn eru að knýja í gegnum þingið nýja stefnu, sem mun valda hér tekjuskerðingu og óvissu, að þessi ríkisstjórn tók auðvitað við allþokkalegu búi þegar hún kom til valda. Þjóðarsátt í þjóðfélaginu, lægstu verðbólgu um árabil, bjartsýni og trú. Hvernig hefur hún leikið öll þessi fjöregg? Eina vonin eða eina stráið sem hún hefur haldið í er að það er auðvitað enn þá verðbólguleysi, sem betur fer. En hún hefur með efnahagsstefnu sinni skapað mesta atvinnuleysi um árabil, eins og ég hef farið yfir, og það er kannski engin tilviljun því kyndilberi stefnunnar er auðvitað Ágúst Einarsson, sem stökk út úr Seðlabankanum á dögunum. Hann sagði í ávarpi þar í fyrra að ekkert bendi til að atvinnuleysi eigi að vera hér minna heldur en úti í Evrópu og við höfum einmitt haldið því fram að þó að atvinnuleysið sé orðið meira en ríkisstjórnin kannski vildi, þá sé það nú meira af manna völdum heldur en nokkurn grunar. Það er nú svo að mér finnst að hæstv. sjútvrh. hljóti, og vil treysta honum til þess, að skoða þetta mál á milli 2. og 3. umr. út frá ýmsum rökum sem hér hafa komið fram og ekki síður þeim rökum greinarinnar sjálfrar og umsögnum um frv. sem hér liggja fyrir frá ýmsum aðilum, þar sem menn vara hiklaust við stefnunni. Það verður að hafa í huga heildarhagsmuni þjóðarinnar og þá staðreynd að sjávarútvegurinn er langmesta auðsuppsprettan. Og ef við göngum þar ranga leið núna við erfiðar aðstæður, þá munum við skerða lífskjör almennings. Það er kjarni málsins. Því hagkvæmni sjávarútvegsins skiptir sköpum fyrir sérhvern einstakling í samfélaginu, ekki síst á tímum minnkandi þjóðarframleiðslu. Því hafa fulltrúar Framsfl. hér sent frá sér nefndarálit þar sem minnt er á þessi aðalatriði. Þeir telja það mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem hefur ríkt og fest í sessi þá fiskveiðistefnu sem hér hefur verið rekin. Þeir harma það hins vegar að ekki hefur þótt ástæða til að reyna að skapa breiðari samstöðu um málið, eins og ég hef margrakið hér, hæstv. sjútvrh. Það er harmsefni, það er áhyggjuefni og það veldur mikilli óvissu um framtíðina, ekki bara fyrir þá sem vinna við sjávarútveginn, það snertir hvern einasta Íslending 

Þeim er það ekki á Hornafirði.

Nei, ég hygg að þeim sé það ekki á Hornafirði og þær verði kaldar vorkveðjurnar sem mæta þessum hv. þm., sem með bros á vör hér ætlar að kokrenna þessari kratastefnu og skapa fiskvinnslufólkinu á fjörðunum eystra þá óvissu sem nú blasir við. Og því munu fylgja miklu meiri erfiðleikar í rekstri sjávarútvegsfyrirtækjanna en menn gera sér grein fyrir. En þetta er kannski einn þeirra þingmanna sem vill hafa erfiðleika. Honum þykir gaman að koma á austfirsku firðina þegar vandamál eru og fara með erindisbréfin suður og þykjast leysa þau. Gamli fyrirgreiðslupólitíkusinn frá síðustu öld situr hér og hlær undir þessari umræðu. Þeim er ekki hlátur í huga eystra, hv. þm. Það er kannski gaman að bera bréfin suður og þykjast leysa erfiðleika fyrirtækjanna með því að eiga einhverja ráðherra í völtum stólum. Þannig mega menn bara ekki stjórna við breyttar aðstæður, við nýjan tíma og meiri samkeppni en Íslendingar hafa nokkru sinni búið við. Við verðum að hafa það sem markmið, alþingismenn Íslendinga, að skapa atvinnulífinu öryggi. Hinn nýi formaður Framsfl. talaði um að setja kastljósið bara 50 ár fram í tímann. Auðvitað er þetta hárrétt. Þið eruð að gutla á lágum ljósum og horfa nokkra mánuði fram í tímann og yfirleitt hafið þið horft aftur á bak á ykkar ferli. Þið hafið verið í vandamálum við fortíðina. Það getur vel verið að þetta gleðji þigmenn, en mér er harmur í huga frekar því að menn eiga auðvitað að horfa fram á veginn.  
            

En af hverju ekki 100 ár?

Auðvitað á að hafa langtímamarkmið, hæstv. sjútvrh. Ég veit að hæstv. sjútvrh. er það ábyrgur að hann vill horfa þannig að börn hans búi við öryggi. Þess vegna þurfa menn að keyra bæði á lágum ljósum og háum þegar þeir móta stefnu. 
             Já, hæstv. forseti. Fjórir milljarðar fara nú á ári hverju í atvinnuleysisbætur á Íslandi. Slíkt er ástandið.

Fyrir sex milljarða er hent í sjóinn.

Auðvitað er það stór fullyrðing að miklum fiski sé hent í sjóinn, en það er eitt af þeim atriðum sem menn verða að horfa til. Ég get tekið undir það með hv. þm. Það er alvarlegur hlutur ef þær ásakanir eru sannar að menn hendi fiski í sjóinn svo tugum milljóna skipti. Ég trúi því ekki. Ég trúi þeim fullyrðingum ekki. Ég geri mér grein fyrir að það er í einhverjum mæli, en ég ber ekki þann glæp á íslenska sjómenn eins og Alþfl. leyfir sér.

Þeir bera það sjálfir inn í nefnd.

Hér hefur verið minnst á nokkur atriði undir þessari umræðu. Það hefur komið fram hjá nokkrum þingmönnum að þeir telji að setja eigi allan fisk á markað. Ég get ekki tekið undir þessa skoðun og teldi hana skref aftur á bak og mundi valda enn fremur mjög mikilli óhagkvæmni. En það er eins og ég hef hér sagt fyrr, að menn slá úr og í, segja hitt og þetta sem ekki fær staðist. Hins vegar geri ég mér grein fyrir því að þeir menn sem sitja fyrir Framsfl. í sjútvn. eru á móti fiskvinnslukvóta. Ég get vel hugsað mér að skoða þá leið að einhverju marki. Ég er ekkert að segja að hún sé fær. Ég er ekkert að segja að hún sé hagkvæm. En það er náttúrlega hryllilegt til þess að hugsa þegar skip fara frá heilu byggðarlögunum og með allan afla með sér. Aðalatriðið er að fiskveiðistefnan sé mótuð nokkur ár fram í tímann og að hæstv. sjútvrh. leiði greinina í heild sinni og sátt. Það finnst mér aðalatriðið.

Er ekki aðalmálið að ríkisstjórnin fari frá?

Vissulega er það stórt mál að hæstv. ríkisstjórn láti af störfum. Það er mikið mál að ríkisstjórn sem er búin taki hvíldina. Ég hygg að það sé svo að Sjálfstfl. viðurkenni að með Alþfl. er auðvitað ekki starfandi við þessar aðstæður og horfi með kvíða til þess ef honum tekst ekki á einhverjum punkti í sumar að rjúfa þetta vonlausa samstarf og efna til kosninga. En ég óttast að þetta samstarf hangi saman á einhverjum bláþræði og menn komist ekki hvor frá öðrum. Nei, þó að ríkisstjórnin vilji ekki ná samkomulagi við stærstu aðilana í sjávarútveginum, þá hikar hún ekki við þegar deilur koma upp á milli sjómanna og útgerðarmanna að skunda til Alþingis --- já, og skunda ekki til Alþingis heldur setja bráðabirgðalög til þess að fresta því að menn nái saman um sín deilumál. Þetta er auðvitað ekki gott atriði. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum hverfa til upphafs ræðu minnar. Ég lagði áherslu á það í máli mínu hversu hæstv. sjútvrh. hafi illþyrmilega verið hrakinn af leið. Hann setti við upphaf ferils síns göfug markmið og ég trúi því ekki enn að hann muni ekki á milli umræðna leita leiða til þess að ná saman um málið. Ég trúi því ekki að hann ætli að lögsetja þetta mál hér og Þróunarsjóðinn einnig til þess að skapa þá óvissu að jafnvel honum verður ekki vært í sæti sínu. Það er ekkert glæsilegt að vera ráðherra yfir atvinnuveginum þegar allir aðilar málsins eða alla vega þeir sem mestu ábyrgðina bera eru mjög ósáttir. Ég flutti hér í upphafi erindisbréf sem sýnir vel hvert hugarfar hæstv. sjútvrh. bar í upphafi ferils síns. En þegar hann skipaði nefnd, þá fól hann henni eftirfarandi: ,,Að móta heildstæða sjávarútvegsstefnu er tekur til veiða, vinnslu og markaðssetningar sjávarfangs. Þá er nefndinni falið að setja sjávarútveginum framtíðarmarkmið og koma með tillögur um hvernig megi ná þeim markmiðum sem sett verða þannig að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmálin.`` Þetta var grunntónninn í upphafi hjá hæstv. sjútvrh. og ég vil óska þess, hans vegna, þjóðarinnar vegna, að hann megi hér hverfa frá stærstu vanköntunum sem menn eru hræddastir við í þessu frv. um stjórn fiskveiða. Ég sagði hér áðan að ég væri þakklátur fyrir það að ég hefði stutt þessa lagasetningu 1990 vegna þess að ég er sannfærður um að hver einasti Íslendingur væri verr settur ef það hefði ekki tekist. Þess vegna verður það kannski sorglegt fyrir hv. þm. Vilhjálm Egilsson, þegar hann fer að rifja upp eftir þrjú ár hvernig hann greiddi atkvæði, að þurfa þá kannski að iðrast og gráta fortíðina beisklega eins og hv. þm. Hjörleifur Guttormsson gerði hér í morgun.

Þar náði hann fiskvinnslukvótanum í gegn.

Og það gæti vel verið að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson rifji þá upp þau göfugu markmið sem nefndin komst að á ýmsum sviðum. Ég er ekki að segja, að ég sé alfarið sammála því, en bæði var það svo að leiðbeining sjútvrh. var skynsamleg og nefndin settist að störfum af skynsemi, en nú eru menn því miður að fara út í óvissuna. Ekki bara með þessa flokka, það mundi nú litlu máli skipta, þeir eru að fara út í óvissuna með afkomu hvers einasta Íslendings með þessari kúvendingu. Þeir eru að fara út í óvissuna með störf fiskvinnslufólksins um allt Ísland. Þeir eru að fara út í óvissuna og skapa þá hættu að í stórauknum mæli muni fiskvinnsla fara á haf út, að í stórauknum mæli muni afli á nýjan leik verða fluttur óunninn á erlendan markað. Ég skora á hæstv. sjútvrh. að skoða þetta mál á milli umræðna, ræða við aðila og taka síðan skynsamlega afstöðu. Ég veit að hann er það sterkur í sínum flokki eða ég vona að hann sé það, að hann gæti náð þeirri niðurstöðu fram og hann beri gæfu til þess að láta sig þá engu máli skipta Alþfl. litla.

Frú forseti. Hv. þm. Guðni Ágústsson vill kenna þær brtt. sem fyrir liggja við krata. Þessar brtt. eru samkomulag sem hefur orðið til í meiri hluta sjútvn. og ef það er kratastefna að breyta því kerfi sem við höfum búið við þá er ég sáttur við að það sé stefnan í rétta átt. Hv. þm. sagði að það væri verið að skemma kerfið. Ég spyr hv. þm.: Hverju er verið að kúvenda eins og hann sagði í sínum orðum? Ég spyr hv. þm.: Er ekki þörf á að kúvenda kerfi sem leiðir menn í það að út úr öðru munnvikinu flæðir flaumur orða um vernd ungviðis og hinu hvatning til að drepa það og henda og láta það rotna á uppeldisslóð? Ég spyr: Vill hv. þm. Guðni Ágústsson breyta því kerfi sem hendir fiski eða ekki? Ég fullyrði að það er ekki spurning um hvort fiski er hent, það er spurning hversu mörg þúsund tonnum er hent. Ef við erum í átt að því að breyta því kerfi til hins betra, þá er ég sáttur við að það sé kratastefna. Ég er mjög sáttur við að það sé kratastefna.

Hæstv. forseti. Æ betur skil ég áhyggjur fiskvinnsluhópsins svonefnda. Að íslenskur sjávarútvegur skuli eiga allt sitt undir þessari hugsun. Ég sagði fyrr í dag að mér þætti vinur minn Ragnar Reykás öðru hvoru koma hér í stólinn. Hér gerðist það á nýjan leik að upp kom hv. þm. Gísli Einarsson og fjallaði aðallega um atriði sem ekki eru til í frv. Þetta frv. mun engu breyta um það hvort fiski er hent eða ekki.

Er fiski hent?

Auðvitað er einhverjum fiski hent, ég ætla ekkert að bera á móti því. En þetta kerfi sem þingmaðurinn er að að leiða yfir þjóðina með frv. breytir ekki neinu í þeim efnum. Ég held því fram að Sjálfstfl. hafi beygt af leið sinni, alla vega hafi hæstv. sjútvrh. orðið að beygja af sinni leið. Ég held að það stafi ekki af því að hæstv. sjútvrh. hafi verið brotinn á bak aftur í sínum flokki heldur hinu að Alþfl. krafðist breytinga. Breytingarnar eru fólgnar í því að skerðing á framsali veldur mikilli óvissu, ekki síst hjá minni útgerðarmönnum og það er mismunur á milli minni útgerða og stærri útgerða sem er óásættanlegur. Samkomulag stjórnarflokkanna er þannig ill tíðindi fyrir þjóðina.

Frú forseti. Þær brtt. sem liggja fyrir eru aðeins skref í áttina og þær lúta að sátt sem er viðunandi fyrir alla þá sem eiga undir því kerfi sem við erum að koma á. Það er það sem í brtt. er fjallað um og um það höfum við náð samkomulagi. Ég var ábyggilega einn af þeim sem hefði viljað ganga lengra en ég lýt því sem náðst hefur.

Hæstv. forseti. Ég er vanur að halda mínar kvöldræður svona klukkan hálftvö að nóttu og biðja um að þingi sé frestað. Nú ætla ég að flýta þeirri ræðu. Ég held það væri mjög mikilvægt, hæstv. forseti, að þessum fundi yrði frestað og verkefni kvöldsins alla vega hjá stjórnarliðum yrði það að þeir læsu umsagnir um þetta frv. Hér stöndum við einn þingmann að því að hann hefur ekki lesið sitt heimaverkefni.  Ég mótmæli því, hæstv. forseti, það er ekkert í þessu máli sem lýtur að því að koma á sátt, hvorki í þinginu né í þjóðfélaginu. Ég lýsi því enn yfir að ég nenni vart að hnakkrífast við vanlesna þingmenn um þau þingskjöl sem hér liggja frammi. En ég treysti hæstv. sjútvrh. sem fer fyrir liði í stóru kjördæmi að hann skoði sinn gang og ræði þetta mál með nýjum hætti og leiti nýrrar samstöðu í þessu máli og láti ekki leiða sig í þessa voðalegu gildru.

Forseti vill ítreka það við hv. þm. að þeir muni það við hverja þeir eru í andsvari þegar þeir veita andsvör.

Virðulegi forseti. Í frv. því sem sjútvrh. lagði fyrir þingið var eitt stórt skref til aukinnar hagkvæmni í kvótakerfinu. Það var fiskvinnslukvótinn. Því miður hefur þurft að draga það mál til baka til þess að koma til móts við sjómenn og útvegsmenn um þetta mál. Þetta mál mun hins vegar á næstu árum koma aftur til umfjöllunar í þinginu og þá vona ég að hv. þm. Guðni Ágústsson muni styðja það mál og leggjast á eitt með okkur við að ná því í gegn. Það er athyglisvert, hv. þm. Guðni Ágústsson, að í úttekt sem Þjóðhagsstofnun hefur sent frá sér um gagnrýnisatriði atvinnumannanna svokölluðu er ekki tekið undir gagnrýni þeirra í einu einasta atriði. Ekki í einu einasta atriði. Málið er einfaldlega það að þær þrengingar sem verið er að gera á framsalinu þrengja á engan hátt möguleika til hagkvæmra viðskipta heldur einungis möguleika til þess að stunda viðskipti sem beinlínis eru í því skyni að lækka laun sjómanna. En hagkvæm og eðlileg viðskipti geta áfram verið stunduð. Það er meira að segja í svari Þjóðhagsstofnunar sérstaklega tekið á fyrirtækjum eins og Vinnslustöðinni og Borgey og sagt að þau fyrirtæki geti eftir sem áður náð svipaðri niðurstöðu með tilfærslu á varanlegum kvóta og sérstökum samningum milli aðila. Það er sagt að úthafsveiðar geti verið áfram. Og það er sagt að ekki sé rétt að útflutningur á ísfiski í gámum muni aukast. Það er svo margt og margt sem kemur fram í þessari gagnrýni sem Þjóðhagsstofnun tekur ekki undir.

Hæstv. forseti. Illa er nú komið fyrir hv. þm. Vilhjálmi Egilssyni að hann hlustar ekki lengur á rödd atvinnulífsins heldur steinrunna menn uppi í Þjóðhagsstofnun og telur þá þá einu sem tala um sannleikann í þessu máli. Auðvitað liggur það fyrir og það veit hæstv. sjútvrh., svo ég vitni til hans, að margar hinar litlu útgerðir óttast hvernig á að fara með framsalið 

Þjóðhagsstofnunar.

Mér finnst sjálfsagður hlutur að fá álit hjá Þjóðhagsstofnun.

Þó hún sé steinrunnin?

Hún hefur kannski ekki alltaf sagt sannleikann. En hv. þm. Vilhjálmur Egilsson talaði um að fiskvinnslukvóti væri stórt skref. Ég sagði í minni ræðu að ég væri alveg opinn fyrir því. 

Hv. þm.

Hann svarar fyrir sig, ég svara fyrir mig. Ég vildi segja það að ég get vel sest yfir það verkefni og tel að það eigi að kanna það hvort einhver lágmarksfiskvinnslukvóti sé skynsamleg leið. Því eins og ég sagði verðum við að horfa til langrar framtíðar í þessu máli og stöndum í sífellu frammi fyrir nýjum og nýjum aðstæðum. 
             Ég ætla að biðja hv. þm. Vilhjálm Egilsson að minnast þeirra göfugu markmiða sem sett voru fram bæði af nefndinni og ekki síður hæstv. sjútvrh.

Virðulegi forseti. Ég vil upplýsa hv. þm. Guðna Ágústsson um það að ég tala mikið við menn úr atvinnugreininni. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir þær breytingar sem verið er að gera á lögunum um stjórn fiskveiða nú þá verður hægt að flytja kvóta af skipi sem ekki ætlar að veiða hann yfir á skip sem ætlar sér að veiða þann kvóta. Þetta verður hægt og þetta er grundvallaratriði í framsalskerfinu. Það er tvennt sem menn þurfa að þróa í framhaldi af þessum breytingum. Í fyrsta lagi eru það framvirkir samningar þar sem menn gera samning um kaup á aflaheimild sem eru ekki afhent eða færð yfir á skip fyrr en að því kemur að það þarf að veiða viðkomandi aflaheimild. Í öðru lagi þarf að þróa sérstaka samninga um vistun á varanlegum aflahlutdeildum á skipum sem eru ekki í eigu viðkomandi aðila. Þetta mun örugglega gerast í framhaldi af þessum breytingum sem verið er að gera á stjórn fiskveiða og þær munu halda fullri hagkvæmni í framsali og í kvótakerfinu en enn fremur gera viðskiptin með aflaheimildir og allt kerfið ásættanlegra fyrir sjómenn sem ég held að hljóti líka að vera markmið okkar beggja, mín og hv. þm. Guðna Ágústssonar.

Hæstv. forseti. Við þurfum svo sem ekkert að vera að deila um þetta atriði, við Vilhjálmur Egilsson.

Hv. þm.

Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. Ég hygg að það sé ekki út í loftið að þeir menn sem gerst þekkja til í fiskvinnslunni á Íslandi telja að þessi skerðing á framsalinu muni valda mjög mikilli óvissu og mismun á milli greinanna. Ég fæ því ekki séð að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson fari með rétt mál í þetta sinn. Ég er auðvitað tilbúinn að rökræða það við hann og fara betur yfir frv. en mér sýnist að þeir menn sem ég gerst trúi í þessu máli hafi rétt fyrir sér. Þar treysti ég vel fulltrúum Framsfl. og ekki síður þeim mörgu mönnum sem vinna í greininni sem ég hef heimsótt og rætt við og hafa farið yfir þetta mál. Þeir hafa ekki séð þennan sjónarhól þingmannsins með þeim hætti sem hann hefur lýst.

Hæstv. forseti. Hv. 5. þm. Suðurl. sagði að hæstv. ráðherra hefði orðið að beygja af leið í þeirri stefnu sinni að breyta lögunum um stjórn fiskveiða eins og ríkisstjórnin hafði fyrirhugað í upphafi ferils síns. Hv. þm. las upp úr hvítu bókinni sem ríkisstjórnin gaf út. Ég tók mjög eftir því og fannst það mjög merkilegt hvernig hann las úr því kveri, hvar hann hóf lesturinn. Skyldi það hafa verið tilviljun? Hv. þm. hóf lesturinn þar sem stendur ,, . . . til að vinna að mótun heildstæðrar stefnu í þessum efnum hefur verið skipuð sérstök átta manna nefnd``. Hvaða setning skyldi vera þarna á undan? Það er þessi setning: ,,Ríkisstjórnin hyggst móta sjávarútvegsstefnu sem nær jafnt til veiða, vinnslu og markaðsmála, hamlar gegn ofveiði, treystir byggð, stuðlar að hagræðingu`` --- og svo kemur setning --- ,,og tryggir stjórnskipulega stöðu sameignarákvæðis laga um stjórn fiskveiða.`` Hvað þýðir þessi setning? Hún þýddi það á venjulegu máli, í upphafi a.m.k., að það ætti að breyta lögunum um stjórn fiskveiða þannig að enginn vafi væri á því að þjóðareignin yrði tryggð. Að ígildi eignarheimildar, sem er orðið á veiðiheimildunum og hefur verið að þróast síðan þetta kerfi varð til, yrði breytt þannig að ekki yrði vafi um eignarhaldið.

Þingmaðurinn hefur áhyggur af því að stjórnarstefnunni sé ekki framfylgt.

Það segi ég sannarlega satt. Ég hef áhyggjur af því að hæstv. ríkisstjórn kúventi í þessu máli. Það er sorglegt vegna þess að þetta er einmitt átakamálið, stjórn fiskveiða, og það er nefnilega þarna sem aðalágreiningurinn liggur milli t.d. Framsfl. og Alþb. í þessu máli. Hluti af þingmönnum Sjálfstfl. virðist hafa nákvæmlega sömu skoðanir og Framsfl. í málinu, þ.e. þeim finnst það hið besta mál að veiðiheimildir séu eign útgerðarmanna. Hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, orðaði það áðan í andsvari að það væri svipað og banna mönnum að heyja að leyfa þeim ekki að halda áfram viðskiptum með aflaheimildir og fisk eins og gert hefur verið fram að þessu þar sem útgerðarmönnum, sem hafa þá aðstöðu, hefur tekist að fá lægra hráefnisverð heldur en öðrum sambærilegum aðilum í landinu. Þetta lýsir að því mér finnst akkúrat því viðhorfi sem Framsfl. sækir í landbúnaðarstefnu sína aftur í aldir, en hv. 5. þm. Norðurl. v., Vilhjálmur Egilsson, virðist sækja þetta í einhver önnur fræði, eða hvað? Það er verið að takast á um þetta og þau átök munu halda áfram. Ég er sannfærður um að það eru ekki nema tvær lausnir á þessu máli. Önnur lausnin er sú að fiskveiðistjórnunarkerfinu verði breytt. Hin er sú óhjákvæmilega niðurstaða að fái þeir sem vilja halda kvótakerfinu óbreyttu að fara sínu fram þá mun þjóðin gera kröfu um að veiðiheimildirnar verði seldar. Það mun ekki verða liðið til framtíðar litið að það myndist hópur af fólki í landinu sem á veiðiheimildirnar og hirðir arðinn af útgerðinni. Það er það sem er að gerast. Stærri og stærri hluti útgerðarinnar í landinu er farinn að borga auðlindaskatt til þeirra sem eiga veiðiheimildirnar. Það er við þetta að glíma og menn geta ekkert vikið sér undan því að taka á þessu máli. Það er um þetta grundvallaratriði sem átökin um stjórn fiskveiða standa. Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sagði að það hefði eitt stórt skref verið í þeirri tillögu sem nú liggur fyrir til hagræðingar í fiskvinnslunni. Það var að setja kvóta á fiskvinnslustöðvar. Honum er það greinilega orðið ljóst að öll hin markmiðin af stærra taginu týndust á leiðinni frá því að tvíhöfða nefnd lauk störfum og þangað til frv. var lagt fram. Það gerðu þau og ég taldi þau reyndar upp í fyrri ræðu minni í dag og ætla ekki að endurtaka það en það er alveg greinilegt og skýrt að allt sem tvíhöfða nefndin var að fást við hefur fallið frá borði í þessari sjóferð. Hæstv. ráðherra hefur ekki einungis þurft að beygja af leið, hann hefur þurft að hrökklast í land úr sjóferð sinni án veiðarfæra og án nokkurs árangurs annars en að þurfa að beygja sig fyrir þeim kröfum sem sjómenn hafa náð fram í umfjölluninni um þessi mál í vetur. Þó verð ég að segja að því miður bendir margt til þess að sjómenn eigi langt í land með að ná sínum markmiðum fram. Það hefur komið svo greinilega í ljós í viðtölum sjútvn. við forustumenn LÍÚ og fiskvinnslunnar að það er ekki meiningin að breyta um þann hátt sem hafður hefur verið á verslun með veiðiheimildir og fisk. Ég er sannfærður um að þegar þessir áhrifamiklu aðilar halda því fram að það eigi ekki að breyta um aðferð við að láta sjómenn taka þátt í kvótakaupum munu útgerðarmenn í landinu meira og minna halda því áfram eftir að þessi lög hafa verið sett nema Alþingi kveði svo skýrt að orði að ekki verði skilið öðruvísi en að það sé gjörsamlega óleyfilegt í öllum viðskiptum. Hv. 5. þm. Suðurl. hafði miklar áhyggjur af framtíðinni vegna þess hvernig ríkisstjórnin væri að rústa fiskveiðistjórnunarkerfið. En skyldi það ekki segja einhverja sögu um það hvaða skoðanir Framsfl. hefur raunverulega á þessu máli að hann flytur tvær tillögur til breytinga á lögunum. Önnur tillagan er um það að í staðinn fyrir 15% í 5. tölul. tillögunnar komi 40% og í 6. tölul. komi 40% í stað tölunnar 50%, þ.e. að veiðiskylda skipanna verði ekki 50% af úthlutuðum aflaheimildum heldur 40% og að rýmkuð verði úr 15% í 40% sú kvöð sem sett er inn annars staðar um það að skipin megi ekki færa frá sér afla ef þau hafa fært til sín 15%. Ef ágreiningurinn endurspeglast í þessum tillögum Framsfl.

Þetta er ekki nema hálfur sannleikur. Þú lest ekki allt.

Hv. þm., ég er búinn að lesa alla tillöguna. Það stendur á brtt. frá Stefáni Guðmundssyni og Halldóri Ásgrímssyni: ,,Við 5. tölul. a. Í stað tölunnar ,,15`` í 1. málsl. 1. efnismgr. komi: 40. b. 2. og 3. málsl. 1. efnismgr. og 2. efnismgr. falli brott.`` Síðan kemur talan 40 í staðinn fyrir 50 sem ég lýsti áðan.

Er ekki eitthvað á milli?

Jú, það mun rétt vera, þarna er eitthvað á milli. Ég hljóp yfir það, ég skal fara yfir það á eftir.  Það hafa ýmsar tillögur komið á borð manna, brtt. frá stjórnarflokkunum og tillögur frá Alþb. og Framsfl. og ég ætla að gera að umræðuefni aftur tillögu Alþb. um fullvinnsluskip. Mér finnst að það hljóti að vera grundvöllur fyrir því að ná samkomulagi um slíkar tillögur á hv. Alþingi. Hér hafa menn frá öllum stjórnmálaflokkum eftir því sem ég kemst næst staðið í ræðustól og haldið því fram að það þurfi að koma í veg fyrir fjölgun fullvinnsluskipanna. Hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála bar fram tillögu fyrir tveimur árum um fullvinnsluskipin sem var beinlínis sett fram í þeim tilgangi að hamla gegn því að allt færi úr böndunum í sambandi við kaup á þessum skipum. En þau hafa haldið áfram og við alþýðubandalagsmenn flytjum þess vegna tillögu um að það verði ekki leyft að skrá eða flytja til landsins fullvinnsluskip í eitt ár á meðan menn eru að skoða þessa hluti nánar. Ég bið menn að velta því alvarlega fyrir sér hvort ekki sé skynsamlegt að doka við og hafandi hlustað t.d. á þingmenn Framsfl. halda ræður um að breytingarnar á lögum um stjórn fiskveiða, sem nú eru til umfjöllunar, sem muni valda því að það verði enn þá meiri sókn í að fjölga fullvinnsluskipum,  Það hefur orðið geysilega ör þróun í sambandi við fullvinnsluskip og ég er sannfærður um að við höfum gengið þar miklu meira en nógu langt í bili og það er komin ástæða til að doka við. Fullvinnsluskipin veiddu á árinu 1985, svo maður taki dæmi, tæp 4% af þorski, þau veiða núna 15% af þorskinum. Þau veiddu þá tæp 3% af karfanum en veiða nú 31% af karfa. Ég er ekki að halda því fram að það sé neikvætt og ég held því ekki fram að þessi fullvinnsluskipavæðing hafi verið neikvæð í aðalatriðum.

Ertu bara ekki á móti hálaunastörfum í sjávarútvegi?

Ég held því hins vegar fram að það sé ekki skynsamlegur sjávarútvegur á Íslandi ef það er meiningin að flytja út á sjó alla vinnslu á afla. Ég tel að nú sé nógu langt gengið og nú þurfi menn að átta sig á því hvort þessi stefna á að halda áfram hömlulaust.  Hvernig stóð á því að útgerð á Íslandi var hagkvæm áður en kvótakerfið kom til? Hvernig gátu menn grætt á útgerð áður en þeir gátu farið að selja og kaupa veiðiheimildir hver af öðrum? Var þetta ekki gjörsamlega ófært og ómögulegt? Maður gæti haldið það. En á Íslandi þróaðist upp hagkvæmasta útgerð sem fyrir finnst áður en kvótakerfið kom til og afkastamestu sjómenn í heiminum urðu til á Íslandi áður en kvótakerfið kom. Það hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að sú hagkvæmni hafi aukist fram yfir það sem tækni hefur gefið tilefni til síðan. Satt að segja bendir ýmislegt til þess að þróun í hina áttina sé byrjuð, afköst sjómanna hafi t.d. minnkað töluvert, að flotinn haldi áfram í óhagkvæmnisátt. Það var t.d. athyglisvert að hv. 11. þm. Reykv., sem talaði um sjávarútvegsmálin í dag, þurfti að sækja sér tölur sem voru frá því á árunum 1983--1984 til þess að geta bent á að það hafi sést einhver hagkvæmni þegar kvótakerfið var sett á. Þegar þróunin er síðan skoðuð alveg frá þessum tíma, frá upphafi kvótakerfisins og fram á þennan dag er ekki hægt að sjá neina hagkvæmnisþróun í útgerðinni eða fiskveiðunum sjálfum. Fjárfesting í hestöflum hefur aukist gífurlega. 90.000 hestöfl hafa bæst við í flotann og afköstin hafa ekkert aukist, afköstin hafa minnkað á hvern úthaldsdag. En það er eitt sem hefur aukist og það er verslunin með veiðiheimildir og því ætlaði ég að koma að. Ég nefnilega trúi ekki á þessa hagkvæmni verslunarinnar með veiðiheimildir. Ég held að það standist ekki skoðun sem menn eru að segja um þá hluti. Ég held að það sé æði undarleg hagfræði fólgin í því að það þurfi og eigi að kaupa og selja veiðiheimildir einlægt alla daga. Það er eitthvað undarlegt við það að veiðiheimildirnar lenda aldrei hjá þeim sem ætla að veiða fiskinn. Það eru alltaf einhverjir aðrir sem eiga að veiða fiskinn en þeir sem fá veiðiheimildirnar til sín. Þannig er þróunin orðin í þessu og hún hefur aukist mjög hratt. Það eru 50% eða meira af öllum úthlutuðum veiðiheimildum sem skipta um eigendur á árinu sem þeim er úthlutað. Hvernig stendur á þessu? Er alltaf verið að úthluta mönnum veiðiheimildir sem hafa ekkert með þær að gera? Ef lögmál markaðarins er virkt í greininni hvers vegna í ósköpunum selja menn ekki þessar veiðiheimildir endanlega úr því að þeir nota þær ekki? --- Hv. 5. þm. Norðurl. v. hristir höfuðið. Hann veit auðvitað hvers vegna veiðiheimildirnar ganga kaupum og sölum. Það er nefnilega ekkert endilega vegna þess að veiðiskipin séu hætt veiðum. Það eru nefnilega á ferðinni miklu stærri hagsmunir í þessu dæmi en það. Það sem er að gerast er að veiðiheimildirnar eru að skipta um eigendur vegna þess að það verður miklu hagkvæmara að láta fiska fyrir sig. Það hefur verið ótrúlegt að hlusta á hv. þm. koma hver af öðrum upp í ræðustól á Alþingi og halda því fram að eigendaskipti á veiðiheimildunum valdi svona mikilli hagræðingu í útgerðinni. Meira að segja hefur það komið í ljós að menn trúa því að sjómenn t.d. græði á þessu öllu saman vegna þess að þeir fái til sín aukin verkefni. Það er eins og þessi verkefni hafi bara dottið ofan úr himninum. Það hafa líklega engir aðrir sjómenn haft þessi verkefni með höndum áður en þau fluttust til viðkomandi útgerðar. Skyldu verkefnin ekkert hafa minnkað annars staðar þegar þau hafa flust til? Ég hefði a.m.k. haldið það. Ég held að sú röksemdafærsla sem menn hafa verið að færa fram fyrir því að þessi hagkvæmni væri svo óskaplega mikil standist ekki. Ég veit hins vegar, og hef reyndar oft sagt það hér, hvernig stendur á því að menn vilja hafa þetta svona. Þar er enginn vafi á hlutunum. Það er vegna þess að í skjóli þessara verslunarhátta fá menn hráefnið á lægra verði og það er verið að búa til útvegsbændasamfélag, samfélag óðalsbænda í landinu sem hefur séraðstöðu til þess að eignast veiðiheimildir og það getur enginn keppt við þá sem eru í þessari séraðstöðu. Venjulegir útgerðarmenn sem ekki eru í fiskvinnslu og geta ekki nýtt sér þessa möguleika geta það ekki. Satt að segja finnst mér að forráðamenn Landssambands ísl. útvegsmanna hafi gjörsamlega brugðist sínum umbjóðendum sem eru líka útgerðarmenn en ekki eiga í fiskvinnslu. Þeir útgerðarmenn geta engan veginn keppt við þessa möguleika. Mér þykir gott að sjá að hv. 11. þm. Reykv. er kominn því í því stutta andsvari sem ég hafði við hans ræðu gat ég ekki farið yfir þær tölur sem ég hefði viljað vegna þess að hann nefndi gamlar tölur um hagkvæmni útgerðar sem hefði breyst til batnaðar við það að kvótakerfið kom á. Hann nefndi tölur á milli áranna 1983 og 1984. Ég benti á að frá þeim tíma, þ.e. frá árinu 1983 og fram til ársins 1992, hefði veiði flotans fyrir hvern úthaldsdag breyst með eftirfarandi hætti: Stærstu skipin, þ.e. togarar fyrir ofan 500 tonn, standa í stað. Þeir eru með 11,8 tonn á úthaldsdag árið 1983 en 11,9 tonn árið 1992. Minni togararnir fara aftur á móti úr 10,2 tonnum á úthaldsdag og niður í 8,2 tonn. Ef maður skoðar t.d. minni bátanna hafa afköst þó heldur aukist hjá þeim. Ég ætla ekki að fara yfir það hér en það sem þeir hafa verið að fiska á dag hefur heldur aukist og mest í minnstu bátastærðunum. Þetta bendir ekki til þess að flotinn hafi náð meiri hagkvæmni, ég get a.m.k. ekki fundið það út. Það er rétt að benda á að það er ekki nema 2% minnkun á verkefnum þessa flota sem þarna er verið að tala um á þessu tímabili. Það þýðir því ekki að halda því fram að heildarveiðin á þessum tíma hafi rýrnað svo mikið að það hafi átt að verða til þess að óhagkvæmnin ykist svona mikið. En þessi floti sem nær ekki betri árangri en sá gamli er orðinn töluvert miklu stærri í tonnum talið og hann er með 90.000 hestöflum stærri vélar og eyðir þar af leiðandi verulega miklu meiri orku til að veiða þennan fisk. Ég tel að þarna hafi hagkvæmni kvótakerfisins átt að geta sýnt sig og ég held að það sé full ástæða fyrir þá sem eru að halda því fram að hagkvæmnin sé svona mikil að koma með einhverjar vísbendingar um það og helst ekki bara vísbendingar heldur rannsóknir sem sýna mönnum þessa hagkvæmni. Ég hef því miður ekki trú á því að þær tölur verði mjög upplífgandi fyrir þá sem það vildu helst vegna þess að óhagkvæmni í útgerðinni hefur aukist á undanförnum árum og aldrei meira en síðan 1990. Það hefur gerst með frjálsa framsalinu því það er þannig að eftir 1990 hætti flotinn að minnka. Hann hætti að laga sig að verkefnunum vegna þess að það var ekki lengur sú hvatning til minnkunar flotans sem hafði verið áður. Nú koma menn með nýja tillögu um það að setja kvóta á fiskvinnslustöðvar. Ef það yrði gert þá verða menn auðvitað að horfast í augu við það að verkefni skipanna sem þau hafa af eigin kvóta, þ.e. að fiska sinn eigin kvóta, hljóta að minnka sem svarar þeim kvóta sem fer á fiskvinnslustöðvarnar. Og því meira sem menn versla með þessar veiðiheimildir því stærri hópur verður það sem hefur engin verkefni vís í útgerðinni sjálfri. Ég tel að menn séu að fara þarna í óheillaátt. Hv. þm. vitnuðu mjög til skrifa þessa svokallaða atvinnumannahóps í fiskvinnslu, sem hefur sent okkur sínar hugrenningar um það hvað gerist ef það frv. sem hér er til umfjöllunar verður að lögum. Ég vil minna menn á það líka að það var annar hópur sem lét í sér heyra og það voru fiskvinnslumenn líka, þeir sem ekki eiga aðild að útgerð. Þeir höfðu nú pínulítið aðrar áherslur en sá hópur sem sendi okkur þessi plögg. Þannig að það er nú kannski rétt, úr því að Framsfl. telur sig vera málsvara atvinnulífsins eins og lýst var yfir í umræðunni áðan, að spyrja að því hvort hann sé þá ekki málsvari alls atvinnulífsins. Hvort hann hlusti ekki líka á það sem þeir hafa að segja sem ekki eiga í útgerð og hafa aðrar skoðanir heldur en sá hópur sem sendi okkur þessi plögg. Og ég verð að segja það alveg eins og er að mér finnst sumt af því sem stendur í þessu plaggi ekki standast skoðun. Það nægir kannski að benda á það að þar eru fullyrðingar sem eru órökstuddar, t.d. um að úthafssóknin muni stórminnka. Síðan er t.d. fullyrðing um að það yrði hægari úrelding fiskiskipa ef þessi 50% regla kæmi á. Þetta er gjörsamlega órökstudd fullyrðing. Sannleikurinn er sá að það er ekkert sem bendir til þess að flotinn minnki neitt nema því aðeins að menn byggi þá inn í kerfið einhvern annan hvata, hærri úreldingarprósentur eða eitthvað slíkt eða þá að mönnum verði gert skylt að veiða stærri hluta af sínum veiðiheimildum á sín eigin skip. Það held ég að sé eðlilegasta kvöðin. Það er stigið smáskref í þá áttina með því að ætlast til þess að skipin veiði 50% af sínum veiðiheimildum og ég held að það sé þó a.m.k. hægt að viðurkenna að það er viðsnúningur og til bóta. Ég tel að allt annað heldur en að láta veiðiheimildirnar vera á skipunum og tengjast við skipin muni valda óhagræði í útgerð í landinu. Það mun valda því að það verður stærri og stærri hópur skipa gerður út í þeirri von að menn fái verkefni frá öðrum en ekki í raunverulegri vissu um framtíðina, um að viðkomandi útgerð hafi verkefni. Ég veit að þeir mörgu aðilar sem hefðu áhuga á að fara út í útgerð hafa verið að kaupa kvótalaus skip til þess eins að reyna að fá verkefni til að veiða fyrir aðra og þannig munu auðvitað verkefnin dreifast meir og meir ef ekki kemur annað til. Mér finnst einhvern veginn að þeir, sem hafa verið að fjalla um þessi mál og hafa fundið það út að sem frjálsast framsal veiðiheimildanna væri það eina sem þyrfti til þess að fá þessa hagkvæmni, hafi gleymt að horfa á þróunina í flotanum sjálfum og hvernig hún hefur verið á undanförnum árum. Virðulegur forseti. Ég tel að hæstv. ríkisstjórn hafi að lokum orðið að viðurkenna vanmátt sinn. Hún lagði af stað með mikil fyrirheit, setti í gang skoðun á málunum, fékk niðurstöður, tillögur í mörgum liðum um það hvernig ætti að breyta og bæta og festa í sessi kvótakerfið. Hæstv. ráðherra lagði af stað með frv. sitt, hann strandaði í flestum málunum. Og öll stóru skrefin sem hv. 5. þm. Norðurl. v. ætlaði að taka til að bæta þetta fína stjórnunarkerfi bíða síðari tíma. Ég hef farið yfir það hér og ætla ekki að endurtaka það. En þessi leiðangur er orðinn æði hörmulegur og hæstv. ríkisstjórn eða stjórnarflokkarnir munu ekki geta sagt það, eftir meðhöndlunina á þessu máli hér í hv. Alþingi, að kvótakerfið hafi verið fest í sessi. Það mun aldrei takast að halda því fram þannig að þjóðin samþykki það. Þvert á móti er langstærstur hluti þjóðarinnar búinn að átta sig á því að það þarf að gera byltingu á þessu fiskveiðistjórnunarkerfi og það þarf að fara í alvöru endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Þessi niðurstaða sem hér liggur fyrir er ekki neitt sem hægt er að kenna við slíka hluti.

Virðulegi forseti. Nú sendur svo á fyrir norðan að það er erfitt að veiða þorsk á togara og ísfisktogaraútgerð ber sig ekki með því að beita togurunum á þorsk. Hvaða refsingar vill hv. þm. leggja á útgerðir slíkra togara? Vill hann rífa af þeim kvótann varanlega? Mér finnst mjög eðlilegt að útgerðir þessara togara leiti leiða t.d. með því að beita skipunum á karfa, beita þeim á rækju og fá síðan aðra aðila til að veiða þorskaflaheimildir fyrir þær í staðinn. Ég sé nákvæmlega ekkert að þessu. Það er mjög auðvelt að reikna það út þvílík óhagkvæmni það væri ef togararnir ættu að flengjast hringinn í kringum landið til að reyna að reyta upp þorskinn við lítinn árangur. Það er afar auðvelt að finna það út, en það nennir enginn að standa í því að reikna slíkt dæmi út. Að lokum, hv. þm., spurningin um sameign þjóðarinnar á fiskstofnunum snýst ekki um veiðileyfagjaldið. Það snýst um það að setja þær leikreglur sem skila þjóðinni mestum arði. Það er ekki fengið með því að leggja veiðileyfagjald á sjávarútveginn. Það er fengið með því að sjávarútvegurinn geti hagnast og geti haldið uppi háu gengi og góðum lífskjörum.

Hæstv. forseti. Ég hef þá skoðun að gamla aðferðin sé best í sambandi við það ef menn fiska ekki þann fisk sem þeir ætla sér að veiða. Það er bara að það verði að vera þeirra vandi og það eigi ekki að þýða það að mönnum sé bannað að veiða fisk þar sem hann er fyrir hendi á miðunum. Það er þess vegna sem ég tel það óeðlilegt að þetta fiskveiðistjórnunarkerfi sé byggt þannig upp að þegar betur fer að veiðast á miðunum kringum fiskiþorpin, sem eru til vegna fiskimiðanna, þá fái þau ekki að njóta þess, en einhver önnur fiskiþorp, einhvers staðar annars staðar á landinu, eigi veiðiréttinn. Það er einfalt hvernig á að koma í veg fyrir það. Það á að leyfa breytingar á þessum hlutum. Það á ekki að leyfa að veiðiheimildir séu notaðar með þeim hætti sem gert er. Þetta um sameign þjóðarinnar getur nú ekki gengið sem svar. Það getur ekki gengið og þjóðin mun aldrei skrifa upp á það til framtíðar að kalla það sína sameign, sem er meðhöndlað sem eign, sem er afskrifað og fært í bókhaldi sem eign manna og sem er að sýna sig að er að verða til þess að við erum að missa raunveruleg yfirráð yfir nýtingu fiskstofnanna vegna þeirra réttinda sem þeir telja sig eiga sem hafa kvóta í sínum höndum.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra togaraútgerða sem eiga í erfiðleikum með að ná kvóta sínum fyrir norðan vegna þess hvernig ástandið er í sjónum segir hv. þm.: Ja, það er bara þeirra vandamál. Bara þeirra vandamál. Þetta er svona álíka og að segja við bændur fyrir norðan, sem kannski lenda í kalsumri og geta ekki heyjað, að þeir megi ekki kaupa hey annars staðar frá, þaðan sem betur árar. Segja bara við þessa menn: Ja, það er bara þeirra vandamál --- svo eigi bara að fella skepnurnar.

Hæstv. forseti. Ég er alveg steinhissa. Ég trúi því ekki að hv. þm. líti svona á málið. Að hann sé að líkja þessu við það að menn geti ekki fengið að heyja fyrir skepnurnar og fái ekki að kaupa hey. Ég lít allt öðruvísi á þessa hluti. Ég tel að við eigum að hafa þetta fiskveiðistjórnunarkerfi það sveigjanlegt að t.d. þau fiskiþorp sem eru til vegna fiskimiðanna fái að njóta þess þegar betur fer að veiðast, en að það sé ekki þannig að menn sem eiga veiðiheimildirnar annars staðar í landinu geti setið yfir hlut þeirra sem beðið hafa betri tíðar, beðið eftir því að það færi að ganga meiri fiskur á miðin. Svona fiskveiðistjórnunarkerfi er ekki skynsamlegt og það verður mjög erfitt og mun reynast það lengi að útskýra fyrir mönnum hvers vegna þarf að viðhalda slíku kerfi.

Virðulegur forseti. Það er eitt sem ég skil alltaf verr og verr eftir því sem líður á daginn og kvöldið. Það er hvernig hægt er með kerfisbreytingu varðandi stjórnun fiskveiða að koma í veg fyrir að fiskur sé fluttur til vinnslu frá einu byggðarlagi í annað eða á milli landshluta. Mér er svo lífsins ómögulegt að skilja hvernig það á að vera hægt og ég hlýt að spyrja hv. þm. hvernig það eigi að gerast. Því ef menn trúa því að með einhverri einfaldri kerfisbreytingu sé hægt að koma í veg fyrir það þá verður að gera þá kröfu til hv. þm. að þeir útskýri hvernig það gerist. Ég hef ekki trú á að það eigi að gera það með því að setja vegartálma eða fá nýtt umferðarmerki sem yrði sett á Holtavörðuheiði þar sem stæði: Fiskflutningar bannaðir. Ég geri því þá kröfu til manna að þeir útskýri þessi mál því landið í dag er í raun orðið ein verstöð og það er afar erfitt að sjá fyrir hvað verður um afla sem landað er á einstökum stöðum.

Hæstv. forseti. Ég tel að það sé ekkert athugavert við það að menn kaupi fisk og flytji hann hvert sem þeir vilja. En ég tel athugavert að kerfið sem við höfum bjóði upp á það að með eignarhaldi sínu á veiðiheimildum fái menn lægra hráefnisverð sem er notað til að flytja til sín aflaheimildir frá öðrum svæðum. Þar er raunverulega á ferðinni sú aðferð að láta sjómenn og kvótalitla útgerðarmenn borga þessa flutninga og gera þessa fiskvinnslu hagkvæma, sem mundi kannski ekki vera það ef hún hefði ekki þessa möguleika. Það er ekki verið að tala þarna um neina kerfisbreytingu. Það er bara verið að tala um að það er óeðlilegt að menn geti í skjóli þessa eignarhalds á kvótanum keyrt niður hráefnisverðið og þannig myndast samkeppnisaðstaða sem mun valda því að aðrir aðilar munu heltast úr lestinni. Þeir geta ekki keppt með öðrum ráðum en þessum.

Virðulegur forseti. Hv. þm. er að tala um að menn keyri niður verðið með þessu. Við hvað er miðað? Hvert er hráefnisverðið ef við tökum til að mynda þorsk á Íslandi? Ef hv. þm. tæki meðaltalsverðið á öllum lönduðum þorski hér á landi, er hv. þm. viss um að sú tala sé hærri heldur en sú sem verið er að greiða fyrir þorskinn í viðskiptunum tonn á móti tonni? Ég hef ekki séð hv. þm. koma fram með þann útreikning. Hlutirnir eru einfaldlega ekki svona einfaldir. Menn hafa sagt að það ætti að leysa þetta með því að setja allan fisk á markað. Ef það væri gert þá yrði það meðalverð fyrir þorskinn sem út úr því kæmi ekki það verð sem fæst af því litla broti aflans sem í dag fer á markað. Meðalverðið sem þá kæmi út úr markaðnum væri væntanlega eitthvað viðlíka og meðalverðið af þorskinum sem í dag fer annars vegar á markaðinn og hins vegar í vinnslu af einstökum skipum hjá viðkomandi fyrirtækjum og tekur sitt verð þar. Þannig að hlutirnir eru ekki svona einfaldir.

Hæstv. forseti. Hlutirnir eru ekki einfaldir. En það veit þó hv. þm. vel að í þessum viðskiptum er það einfalt að verðmæti aflaheimildanna er dregið frá aflaverðmætinu.

Við hvað er miðað?

Það er miðað við markaðsverð aflaheimildanna og það er miðað við markaðsverð fisks á svæðinu. Þeir sem fylgjast vel með sjónvarpi sáu t.d. þátt á Stöð 2 í vetur þar sem einn af þeim mönnum, sem talinn er einna mesti afreksmaðurinn í þessum efnum, lýsti því með hvaða hætti þetta gengi fyrir sig og það er nákvæmlega svona. Það var bara ákveðið markaðsverð notað á fiskinn og síðan var þetta markaðsverð á veiðiheimildunum dregið frá. Þannig að það fer ekkert á milli mála hvað er að gerast og það fer ekkert á milli mála að í framtíðinni mun þetta ráða úrslitunum í byggðaþróun í landinu ef þetta fær að halda fram sem horfir.

Virðulegi forseti. Ég óska hér eftir andsvari vegna þeirra orða sem hv. 3. þm. Vesturl. beindi til mín í ræðu sinni áðan. Ég les það einhvern veginn af ræðu hv. þm. að hann hefur alveg misskilið þetta kvótakerfi í grundvallaratriðum. Það hefur aldrei nokkurn tímann staðið til að kvótakerfið ætti að fjölga fiskum í sjónum. Það hefur ekki nokkrum manni komið til hugar. Og þeir útreikningar hjá hv. þm. hér áðan, að minni afli á hvern úthaldsdag væri núna staðreynd. Það er auðvitað mjög einfalt að skýra það og þarf ekki langa útreikninga til. Þegar sami floti, þ.e. jafnmörg skip, eru jafnmarga daga á sjó að veiða annars vegar 270 þús. tonn af þorski og hins vegar 180 þús. tonn af þorski þá hlýtur aflinn á úthaldsdag að minnka. Þannig að þetta segir sig alveg sjálft og var bara ekkert um það í ræðu minni fyrr í þessari umræðu. Ég var hins vegar að benda á það að með því skipulagi sem komið var á þá hefði útgerðarmönnum tekist á fyrsta ári að spara í útgerðarkostnaði á bilinu 15--20%. Það er kvótakerfið sem hefur gert það að verkum að nú geta menn náð fram hagræðingu í rekstri fyrirtækjanna. Og vegna þess að aflinn er minni þá þurfa menn að nota hagræðinguna og sparnaðinn til þess að lækka kostnaðinn á hverja sóknareiningu og það er það sem hefur tekist.

Hæstv. forseti. Það getur varla verið að hv. þm. meini það sem hann er að segja vegna þess að þær tölur sem ég bar hér fram eru frá Fiskifélagi Íslands og þær sýna hver þróunin hefur verið. Hefði kvótakerfið skilað árangri í því efni að auka afköst í fiskveiðum þá hefði það komið fram í þessum tölum. Hvernig fara menn að því að finna út aukna hagkvæmni í útgerð? Er það ekki með því að skoða niðurstöðutölurnar af því sem verið er að gera? Það hefur ekkert komið fram sem bendir til þess að afköst útgerðarinnar hafi aukist. En ég benti á það í minni ræðu áðan, til þess að koma í veg fyrir þennan misskilning sem hv. þm. virðist vera haldinn, að á því tímabili sem ég var að vitna til þá hefur flotinn svipuð verkefni og hann hafði áður. Það munar ekki nema 2%. Ef verkefni fiskiskipanna hefðu nú gengið á milli þannig að verkefnin hefðu færst til og raðast til þeirra sem hagkvæmasta útgerð hafa þá hefði það átt að koma fram í þessum tölum, en það hefur ekki gert það. Og fjárfestingin í útgerðinni, fjárfestingin í stærri vélum og öðru því um líku, heldur áfram. Og hún heldur áfram eftir að sóknarmarksskipin fara af sóknarmarkinu því langstærsti hlutinn af þessu skeður eftir 1987.

Virðulegur forseti. Ég sannfærðist um það í þessu svari hv. 3. þm. Vesturl. að það er mikill misskilningur á ferðinni. Ég sagði í svari mínu áðan að ég hefði aldrei dregið það í efa að afli á hvern úthaldsdag hefði dregist saman. Þetta eru mjög einfaldir reikningar og það þarf enga stofnun eða Fiskistofu til að reikna slíkt út, menn hljóta að sjá þetta. Það sem skiptir hins vegar höfuðmáli er hver kostnaðurinn er við að ná þessum afla, hver er kostnaður útgerðarinnar við að ná hverju tonni. Ef hann hefur minnkað, sem hann hefur gert, kostnaðurinn hefur minnkað hjá útgerðinni og ég þori ekkert að segja til um hvað hann hefur minnkað upp á síðkastið á milli ára. Hann minnkaði á bilinu 15--20% á fyrsta ári og auðvitað geta menn ekki haldið endalaust þannig áfram að minnka kostnaðinn þannig að hann hefur minnkað eitthvað minna á milli ára hin síðari ár. Það er ég sannfærður um.

Hæstv. forseti. Það er því miður þannig að menn verða að halda sig við að trúa einhverju í þessu, tölurnar eru nefnilega ekki til. Ég hef spurt eftir þeim, ég hef beðið um það niðri í Fiskifélagi hvað eftir annað að fá tölur um þessa hagkvæmni, fá það reiknað út. Þær tölur eru ekki til. Það sem ég var mest undrandi á var að eftir að menn lögðu fram tvíhöfðaskýrsluna, þetta stórkostlega gagn í höndum manna, þá er ekkert í henni um þessa hagkvæmni. Menn gátu ekki farið yfir það og skoðað hvernig kvótakerfið hefði stuðlað að hagkvæmni í útgerðinni. Ég held að það væri full ástæða til þess og ég hef sagt það svo oft áður að það er kannski ekki ástæða til þess að vera sífellt að endurtaka það, en það hlýtur að koma að því að menn skilji að það er nauðsynlegt að sanna fyrir mönnum að kvótakerfið skili þessum arði sem verið er að tala um. Það er ekki nóg að mæta í einhverjum ræðustólum og halda því fram. Það þarf að sanna það með einhverjum öðrum hætti.

Virðulegi forseti. Hér hefur staðið yfir í dag löng umræða um þetta stóra mál, frv. til laga um stjórn fiskveiða, og er það vonum seinna að það kemur til umræðu og er verið að afgreiða það á síðustu dögum þingsins. Það er alvarlegt mál út af fyrir sig vegna þess að þetta mál á sér langa forsögu og eitt af því fyrsta sem núverandi stjórnarflokkar ætluðu sér að takast á við var endurskoðun á lögunum um stjórn fiskveiða. Litli flokkurinn í samstarfinu, Alþfl., fór strax af stað í upphafi stjórnarferilsins með gífuryrði í þessum málum, þessu vonda kerfi skyldi komið fyrir kattarnef, það skyldi tekinn upp auðlindaskattur og það skyldi gerð virk, eins og það var orðað, 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, að fiskimiðin væru sameign allrar þjóðarinnar. Það má aðeins víkja að þessu ákvæði með sameign allrar þjóðarinnar á fiskimiðunum. Mér hefur alltaf fundist þetta ákvæði vera rétt og sjálfsagt og auðvitað á öll þjóðin fiskimiðin. Hún hefur átt þau og á þau enn þá vegna þess að auðvitað nýtur öll þjóðin fiskveiðanna. Það eru fiskveiðarnar sem við lifum á, það eru fiskveiðarnar sem gefa um 80% af útflutningnum og það hlutfall hefur ekki breyst á síðari árum. Meira að segja á þeim síðustu fjórum árum sem þetta kvótakerfi hefur verið við lýði í núverandi mynd, því það hefur breyst í gegnum tíðina og verið að þróast frá 1985, þá hefur verðmæti sjávarafurða haldist nokkurn veginn óbreytt þrátt fyrir minnkandi afla og lækkandi verð upp á síðkastið. Þannig að ég sé ekki, þrátt fyrir allt, að þetta skipulag sé svo galið. Sannleikurinn er að það er niðurstaða í þessu máli núna, athyglisverð út af fyrir sig, að stjórnarflokkarnir treysta sér ekki til, þrátt fyrir öll gífuryrðin sem hafa fallið, þrátt fyrir alla nefndafundina, allar deilurnar og allar staðhæfingarnar um að kerfið sé ómögulegt og allar staðhæfingar um að fiski sé hent, eins og hv. 4. þm. Vesturl. kom inn á hér áðan, ætla stjórnarflokkarnir að byggja á þessu kerfi áfram. Þeir ætla sér það. Það er athyglisvert grundvallaratriði að það liggur fyrir að eftir fjögurra ára baráttu milli stjórnarflokkanna, fjögurra ára bardaga milli ýmissa aðila innan þeirra, með tvíhöfða nefnd sem var að störfum í allt að þrjú ár og með öllum þeim harmkvælum sem urðu við að koma fram þessu frv., þá er niðurstaðan sú að byggja áfram á því kerfi sem fyrir var. Þetta finnst mér afar athyglisvert og segir sína sögu. Þess vegna finnst mér broslegt þegar einstakir þingmenn stjórnarliðsins koma upp og berjast hatrammlega gegn þessu kerfi sem þeir eru að leggja til að verði fest í sessi áfram með vissum annmörkum þó, sem eru vissulega varhugaverðir svo vægt sé að orði kveðið. Sannleikurinn er sá að allur framgangur þessa máls og allar þessar deilur stjórnarliðsins hafa auðvitað stórskaðað málið vegna þess að þær hafa tekið dýrmætan tíma. Það var ekki fyrr en fyrir mánuði síðan eða svo, eða tæplega það, að stjórnarflokkarnir komu sér saman um tillögur í þessu máli í einhvers konar pókerspili á kvöldfundum þingflokka í þessu húsi. Þannig að hv. sjútvn. þingsins hefur haft mjög knappan tíma til þess að grandskoða þær tillögur. En tíminn hefur samt verið nógu langur til þess að þeir aðilar sem búa við þetta kerfi í fiskvinnslunni, í útgerð, hafa vaknað upp við það að hér sé um stórhættulega hluti að ræða og mótmælum hefur rignt yfir þennan stutta tíma sem þessi mál hafa verið til meðferðar. Sannleikurinn er sá að samkomulag stjórnarflokkanna um breytingar á frv. hefur valdið óróa í þjóðfélaginu. Það hefur kannski valdið óróa vegna þess að kastljósið í umræðunni hefur mjög beinst að sjómönnum vegna verkfalls þeirra í vetur og meintrar þátttöku þeirra í kvótakaupum. Eins hefur kastljósið beinst mjög að veiðum trillusjómanna, sem almenningur í landinu hefur auðvitað samúð með, þeirri hefðbundnu aðferð við útgerð sem á svo ríkan þátt í atvinnusögu okkar og menningu, ef svo má að orði komast. Sú umræða hefur verið mjög hógvær og skipt á umræðu um kjör hinna fjölmörgu sem vinna í landi, fiskvinnslufólksins sem vinnur þúsundum saman við þessa atvinnugrein. Sjómenn una því illa að vera neyddir til að taka þátt í kvótakaupum. Ég mæli ekki með því. Ég tel að það verði að koma í veg fyrir það. En ég held að sjómenn, eigi að síður, það sem þeir vilja í þessu máli, sé að það sé ljóst þegar þeir skrá sig á skip hvaða kjör þeir eiga að hafa og þeir geti gengið að einhverju öryggi í þeim efnum. Þess vegna held ég að það sé allt of langt seilst að fara í svo afdrifaríkar breytingar á kvótakerfinu til þess að koma í veg fyrir þátttöku þeirra í kvótakaupum. Það liggur fyrir í fjölmörgum gögnum þessa máls, sem er orðið allmikið að vöxtum, enda er hér um stórt mál að ræða, að ýmsir aðilar í þjóðfélaginu, hvort sem þeir kalla sig atvinnumenn eða hafa kynnt sér rekstur sjávarútvegsins að öðru leyti, telja þær breytingar sem hafa verið gerðar á frv. og heftingu framsals mjög varhugaverðar og að þær geti komið niður á hagkvæmni greinarinnar í heild. Ef hagkvæmni greinarinnar í heild minnkar þá hlýtur það að koma fyrr eða síðar niður á öllum sem við hana vinna, hvort sem það eru sjómenn, landverkafólk, útgerðarmenn, eða þjóðin í heild. Það er hér allt of mikið í húfi. Þetta er sá atvinnuvegur sem við erum samkeppnisfærir í, þetta er sá atvinnuvegur sem útflutningsstarfsemi okkar byggist á að langmestu leyti, þó það kæmi fram í einhverju krossaprófi sem þingmenn voru að þreyta í dag að sjávarútvegurinn er um 16% af þjóðarframleiðslunni, en það er allt annað mál. Þessi 16% af þjóðarframleiðslunni skaffa um 80% af útflutningstekjunum. Þess vegna er mikið í húfi að þessum málum sé vel til skila haldið og það er náttúrlega mjög ámælisvert að þeim skuli hafa verið stefnt þannig að endurskoðun þessara laga skuli hafa tekið þrjú ár og síðan sé Alþingi ætlað að afgreiða veigamiklar breytingar á málinu á fáeinum dögum og öllum sem við atvinnugreininna vinna ætlað að átta sig á þeim breytingum á örskömmum tíma. Það er nú svo að afkoma sjávarútvegsins í landinu er ekkert of góð. Þar er ekki allt sem sýnist. Satt að segja hefur kannski of lítið farið fyrir þeim málum í þessari umræðu, hvernig á að sjá sjávarútveginum farborða á komandi árum. Það er nú svo að endurnýjun fiskiskipaflotans hefur átt sér að mjög miklu leyti stað í frystitogurum. Það hefur gífurlegum upphæðum verið varið til þess að byggja frystitogara og atvinnufyrirtækin hafa endurnýjað sinn fiskiskipastól að miklu leyti í þeim vígalegu skipum sem eru náttúrlega feiknarlega mikil atvinnutæki. En gallinn er auðvitað sá að vinnslan fer fram úti á sjó og atvinnuöryggið í landi verður þá minna. En alvarlegasti hluturinn er sá að vinnslustöðvarnar og útgerðarmennirnir hafa ekkert bolmagn til þess að endurnýja ísfisktogarana. Það vantar grundvöllinn fyrir þeirri endurnýjun. Það væri hægt að nefna fjölmörg dæmi um slíkt. Þess vegna er það svo að endurnýjunin fer í allt of miklum mæli fram í frystiskipum. Ég er ekki búinn að sjá að þetta frv. og þessar breytingar sem nú er verið að gera á frv. taki neitt á þessu atriði. Að mati atvinnumannanna, sem svo eru kallaðir, ýta þær miklu frekar undir það að frystitogaravæðingin verði enn hraðari. Nú er ég ekki einn af þeim sem hef fordæmt frystitogara, ég held að það þýði ekki að standa æpandi í fjörunni á þá, þeir eru staðreynd. En samt, ef sú þróun heldur áfram og frystitogaravæðingin af fullum krafti og eykst kannski enn frá því sem komið er, þá held ég að geti orðið vá fyrir dyrum. Hins vegar er það eitt af verkefnunum í þróunarstarfsemi og nýsköpun í fiskvinnslu að finna leiðir til þess að verkafólk í landi geti unnið fiskinn af þessum frystitogurum og hann sé fullunninn í landi. Það ætti að vera takmark okkar vegna þess að vissulega færa þeir í land gott hráefni. En það er mjög alvarlegt varðandi afkomu sjávarútvegsins í heild að möguleikar fyrirtækjanna til fullvinnslu sjávarafurða, fjárhagslegir möguleikar, eru mjög takmarkaðir eins og afkoma greinarinnar hefur verið síðustu árin. Það væri verðugt verkefni að setja í þá þróunarstarfsemi einhverja peninga. Það væri ekki ómerkari atvinnuuppbygging eða atvinnuþróun heldur en hvað annað. Í fylgiskjölum með nál. 2. minni hluta sjútvn. kemur m.a. fram í greinargerð frá Ragnari Árnasyni prófessor, sem hefur fjallað um kvótakerfið lengi, og hann segir um breytingarnar á frv., með leyfi forseta: ,,Það er skemmst frá að segja að þessar nýju tillögur fela í sér afskaplega skaðlegar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Alvarlegast er að réttur til framsals veiðiheimilda er stórlega skertur. Ýmis önnur ákvæði eru einnig afar skaðleg. Horfið er frá því að leyfa fiskvinnslustöðvum að eiga kvóta. Þá er frelsi smábáta, svokallaðra krókaleyfisbáta, til veiða utan kvóta aukið.`` Auðvitað eru þetta skoðanir þessa prófessors í fiskihagfræði sem hér eru fram settar, en þær falla saman við skoðanir margra annarra sem standa niðri á jörðinni í þessu kerfi og eru að vinna í kvótakerfinu. Þannig að ég skil ekkert í því í raun að það skuli vera skellt skollaeyrum við öllum þeim aðvörunum sem fram koma í þessu máli. Ég geri mér alveg grein fyrir því að það er erfitt verk að ná samstöðu í þessu máli og jafnvel útilokað, hagsmunirnir eru svo gífurlegir í þessu kerfi og misjafnir að það er afar erfitt verk að ná þjóðarsamstöðu um kerfi í fiskveiðum. Hins vegar verð ég að segja að það hefur ekki verið mikið reynt til að ná breiðri pólitískri samstöðu hér á Alþingi um þetta kerfi og um breytingar og lagfæringar. Eins og ég sagði fyrr í ræðu minni þá afgreiddu stjórnarflokkarnir þetta mál eftir langa mæðu á kvöldfundi í báðum þingflokkum fyrir nokkrum vikum án þess að leita víðtækari samstöðu um það. Það er mjög miður að það skuli ekki hafa verið reynt a.m.k. að ná víðtækari samstöðu um þetta mál. Það er nú svo að kvótakerfið felur í sér breytta hugsun og við höfum búið við þetta kerfi í u.þ.b. tíu ár, sem er nú ekki langur tími í þjóðarsögunni. Það var auðvitað nýtt fyrir okkur að takmarka veiðar. Við höfum verið veiðimannaþjóðfélag og okkur finnst hart að þurfa að búa við það að veiðar séu takmarkaðar. Þess vegna er alveg nauðsynlegt að reyna að sætta sem flest sjónarmið í þessu máli, þó ég geri mér fullkomlega ljóst að það sé erfitt verk. Eins og ég sagði fyrr þá hafa mörg gífuryrði fallið um þetta kerfi og hv. stjórnarliðar hér á Alþingi og ýmsir stjórnarandstæðingar koma upp í þennan ræðustól með miklar yfirlýsingar, veitast m.a. að Framsfl. fyrir þessi mál. Framsfl. hefur verið töluvert til umræðu hér í dag og forustumenn hans í tengslum við þetta mál. Það er ljóst að Framsfl. átti ríkan þátt í að koma þessari skipan mála á og sjútvrh. hans í átta ár. En þá vil ég líka segja að það hefur bara enginn gengið hér fram fyrir skjöldu og bent á annað kerfi sem hægt er að sætta þjóðina um. Það er staðreynd.

Hún er ekki sátt við þetta.

Ég veit, hv. 5. þm. Vestf., að það er ekki sátt um þetta kerfi, en það hefur bara enginn bent á kerfi sem er meiri sátt um.  Varðandi þátttöku sjómanna í kvótakaupum þá er það nú staðreynd að slík þátttaka er bönnuð með lögum og auðvitað á að finna leið til að framfylgja þeim lögum  Ég er þeirrar skoðunar að það verði að reyna að ná sem mestri sátt á milli útgerðarflokka, milli smábáta og þeirra sem gera út stærri skip. Mér er samt alveg ljóst að fullkomin sátt um þau mál næst aldrei, en það er nauðsynlegt að reyna að vinna að því að það sé hægt að stunda hér smábátaútgerð. Hins vegar verða aldrei allir ánægðir í þessu kerfi, það er alveg ljóst. En menn ættu að geta sameinast um það takmark að gera þetta kerfi eins hagkvæmt og kostur er því við eigum engan annan kost. Þetta er nú einu sinni sá atvinnuvegur sem gefur okkur mestar tekjur og er undirstaðan undir lífskjörum í landinu, hefur margfeldisáhrif, er undirstaðan undir þeirri þjónustu sem skapar einnig þjóðartekjurnar og sem fjöldi fólks lifir af. Það hefur verið töluvert rætt um, eins og ég kom að fyrr, 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða, sem kveður á um eign þjóðarinnar á fiskimiðunum og þau ákvæði sem verið hafa í gildi, að úthluta kvóta á skip. Það hafa verið höfð um þessi atriði hin verstu orð, að hér sé verið að selja fiskinn í sjónum, það sé verið að selja, svo tekin sé líking, fugl í skógi og að þetta sé hið versta brask sem eigi ekki að viðgangast. Mér finnst gæta nokkurs misskilnings í þessu efni. Auðvitað er verið að selja réttinn til að veiða og rétturinn til að veiða hefur verið bundinn við þá sem eiga skip til þess að veiða. Það hefur verið erfitt að finna annan grundvöll til að úthluta þessum heimildum. Það er ljóst að í grundvallaratriðum er byggt á þessu kerfi áfram. Og það er mjög athyglisvert og ég er ánægður með það út af fyrir sig, því ég er einn af þeim sem sé ekki neitt kerfi sem skilar okkur í rauninni betri árangri, þó ég geri mér vissulega ljósa ýmsa annmarka sem eru á því. Hins vegar er það oft svo að margir kenna kerfinu um það að það er lítill afli og ekki nógur fiskur. Kerfið eykur ekki fiskinn í sjónum. Grundvöllur vandans er sá að við höfum orðið svo stóran flota að við getum þurrkað upp fiskstofnana ef ekki er nógu varlega farið. Hér hefur verið ákveðið að leggja til atlögu við þetta kerfi að vissu leyti og það er ljóst, ef það verður samþykkt eins og það liggur fyrir, að það verður ekki eins hagkvæmt og áður og það er miður. Það hefur t.d. lítið verið rætt um það í þessari umræðu hvaða áhrif heftingar á framsali hafi á síldar- og loðnubáta o.s.frv. Sannleikurinn er sá að þinginu gefst ekki tími til að gaumgæfa þessa niðurstöðu sem orðið hefur hjá stjórnarflokkunum og það er náttúrlega ekki viðunandi að bjóða sjútvn. upp á það að mál sem hefur verið í meðferð í þrjú ár skuli afgreitt á örfáum vikum út úr nefnd. Því að stórmál sem þetta verða auðvitað að vera til umræðu víðar en innan þessara þykku veggja í þessu húsi og í því húsi sem nefndirnar hafa til umráða hér hinum megin við götuna. Slíkt mál þarf að vera til umræðu úti í þjóðfélaginu. Þeir sem í atvinnugreininni vinna verða að hafa tóm til að velta fyrir sér þessum breytingum og gera sér sem ljósasta grein fyrir afleiðingum þeirra. Ég fullyrði að slíkt ráðrúm hefur ekki gefist. Þó vissulega hafi þeir sem í atvinnugreininni vinna og bera hitann og þungann af henni tekið viðbragð í málinu og vissulega hafi umræða um þetta mál verið mikil í gegnum tíðina þá hafa þessar brtt. ekki fengið nægjanlega umræðu í þjóðfélaginu, því miður.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Framsfl. eru nú að feta sína venjulegu villigötuslóð í umræðum um stjórn fiskveiða. Að þessu sinni hafa þeir gert mikið úr því að þjóðfélagið verði fyrir milljarðatapi ef einhverjar skorður verða reistar við framsali aflaheimilda. Þannig að ætli löggjafarvaldið sér að setja einhverjar takmarkanir frekar en nú eru þá séu menn að búa til leikreglur sem skaði þjóðfélagið um milljarða króna. Þetta er málflutningur Framsfl. í þessu máli í öllum meginatriðum. Þar fyrir utan hefur einn þingmanna flokksins haldið því fram að á fyrstu árum kerfisins hafi orðið gríðarlegur sparnaður af því. Þetta er mjög athyglisvert í ljósi þess að á þeim árum voru framsalsheimildir í þessu kerfi afar takmarkaðar, miklu takmarkaðri heldur en þær eru í dag og miklu takmarkaðri heldur en þær yrðu þótt þær tillögur næðu fram að ganga sem stjórnarliðið leggur til. Þannig að þeir hafa verið með málflutning í tvær áttir. Annars vegar það að kerfi með miklu takmarkaðri framsalsheimildir en hér er lagt til hafi skilað milljarða hagnaði og hins vegar málflutning um það að þær hinar sömu takmarkanir þýði milljarða tap fyrir þjóðfélagið. Ég tel að þingmenn Framsfl. verði að gera það upp við sig hvorn málflutninginn þeir ætla að velja í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég er satt að segja alveg hissa á að svo glöggur og greindur maður og hv. 5. þm. Vestf. skuli bera svona röksemdafærslu á borð vegna þess að það er náttúrlega ekkert sambærilegt að tala um framsal í kerfi á fyrstu árum kvótakerfisins og nú, þegar við vorum að veiða yfir 300 þús. tonn af þorski en veiðum innan við 200 þús. tonn núna. Þetta er náttúrlega ekkert sambærilegt. En en að öðru leyti ef hv. 5. þm. Vestf. sér beinu brautina í þessu kerfi þá skal ég stoppa við vegamótin og horfa á hana og vita hvort hún er fær ef ég er á einhverri villubraut í málinu. En það er staðreynd að ég held að enginn hafi séð hinn beina og breiða veg í þessu máli. Það sé nú tilfellið.

Virðulegi forseti. Ég hygg að það verði dálítið torvelt fyrir þingmenn Framsfl. að finna beinu brautina eftir vinkilbeygjuna sem þeir hafa tekið. Menn verða að gera sér grein fyrir því að kröfur um óheft framsal aflaheimilda og yfirlýsingar um að slík athæfi feli í sér milljarða króna sparnað eru jafnframt yfirlýsingar um það að kerfið sé vitlaust af því að kerfið grundvallast á því að úthluta tilteknum aðilum heimildir til að veiða sjálfir. Þær heimildir eru ákvarðaðar á grundvelli aflareynslu þeirra sem heimildirnar fá. Yfirlýsingar um að frjálst framsal verði að vera sem mest óhindrað jafngildir því að menn séu að segja að til þess að spara í kerfinu verða aðrir að veiða en að fá úthlutað. Ef kerfið er svo gallað að það úthlutar vitlaust þá eiga menn að stokka upp á nýtt en ekki að reyna að lappa upp á þennan óskapnað.

Virðulegi forseti. Auðvitað er lykillinn að hagkvæmni í þessu kerfi að nýta þau atvinnutæki sem best sem við höfum til þess að veiða og til þess að vinna aflann. Svo einfalt er það. Ég held því fram að við höfum engin efni á öðru en að reyna að fá sem mest út úr sjávarútveginum. Auðvitað verðum við að gæta vissra sjónarmiða varðandi byggð og annað slíkt en hinu megum við ekki sleppa sjónar af. Það er nú svo einfalt.

Virðulegi forseti. Það líður sjálfsagt að lokum þessarar umræðu um þetta yfirgripsmikla mál, stjórn fiskveiða, sem er tvímælalaust eitt allra stærsta mál þingsins sem við höfum fjallað um á liðnum vetri. Það þarf engan að undra þó að það taki drjúga stund að skipast á skoðunum því svo sannarlega eru hér gerðar breytingar á því kerfi sem við höfum búið við sem ég hef orðað svo að væru skemmdarverk á þeim aðferðum sem beitt hefur verið við stjórn fiskveiða. Það kemur einnig fram hjá yfirgnæfandi meiri hluta þeirra aðila sem sjútvn. hefur leitað álits hjá eða hafa mætt til viðtals við nefndina um þessi mál. Menn hafa lagt þunga og mikla áherslu á að menn reyndu að koma einhverju meira viti í þær tillögur sem meiri hlutinn flytur. En því miður, eftir því sem líður á þessa umræðu, þá dofnar sú von sem ég þó vissulega hafði að menn gætu kannski og vildu reyna að ná eitthvað lengra til sátta. Ég hafði satt að segja lengi vænst þess að alþingismönnum tækist að ná þokkalegri sátt í þessu máli. Ég held að þeir sem í greininni starfa og reyndar þjóðin öll þurfi nú fremur en oft áður á því að halda að það takist nokkuð víðtæk samstaða í þessu mikla máli. Því vildi ég enn og aftur nota tækifærið og brýna hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála og þá sem þetta mál mæðir hvað mest á í þinginu af stjórnarliðunum að hugsa sinn gang vel og reyna og vita um hvort ekki væri hægt að ná sæmilegri sátt. Því um þessar tillögur sem við erum nú að ræða verður aldrei friður. Það er ljóst af viðtölum okkar og viðræðum við það fólk sem til okkar hefur komið og starfar í þessari atvinnugrein. Það er gömul umræða sem oft hefur farið fram og kannski ætti ekki að þurfa að vera að minnast á aftur en hún kemur samt alltaf upp, æ ofan í æ, þ.e. hver á fiskinn í sjónum. Og það eru nánast alltaf sömu mennirnir í þingsalnum sem spyrja. Það er ljóst að þjóðin á fiskinn í sjónum. En það er hins vegar samið um nýtingarrétt þessarar auðlindar og aðgang og umgengnisrétt að hafinu. Það er jú málið. Hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að tillögum okkar framsóknarmanna þannig að ég ætla aðeins að fara yfir þær. Hv. þm. vék að tillögum sem þingmenn Alþb. hafa lagt fram núna í þessu máli en það hefði verið fróðlegt og væri gaman að því á eftir, því ég reikna með að þingmenn Alþb. eigi eftir að tala enn drjúga stund um málið, að heyra um tillögur Alþb. sjálfs. Hverjar eru tillögur Alþb. í sjávarútvegsmálum? Ég man eftir þeim tíðindum þegar menn stóðu úti á götu heima á Sauðárkróki meðan fundur Alþb. stóð yfir og var verið að fjalla um sjávarútvegsmál. Menn biðu hvort þeir sæju reykinn stíga upp af vígi Alþb. heima á Sauðárkróki hvort samkomulag hefði tekist eða ekki. Ég man ekki hvað þingslitum var frestað oft en ég er alveg viss um að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson man hvað þurfti oft að slíta fundi og fresta fundi meðan sáttaumleitanir fóru fram um að ná saman í þessu stefnumáli. Það væri fróðlegt að rifja það upp hver stefnan varð. Hver varð hún? Varð hún eitthvað meira en auðlindaskatturinn sem var samþykkt að leggja á í greininni? Ég er ekki kominn í þennan ræðustól til að deila um stefnumál Alþb. í sjávarútvegsmálum og þeir mega vel eyða sínum tíma í það að deila við okkur framsóknarmenn um okkar stefnu í sjávarútvegsmálum. Ég er hér til þess að tala um það frv. sem liggur fyrir um fiskveiðistjórnun sem lagt er fram af núverandi ríkisstjórn. Við framsóknarmenn höfum sagt það að við berum vissa ábyrgð í sjávarútvegsmálum og stjórn fiskveiða. Það viðurkennum við og því er okkur kannski ekki sama um það hvernig með þessi mál er farið. Við teljum að þessi löggjöf hafi dugað býsna vel en auðvitað er ekkert fullkomið. Við framsóknarmenn teljum að það sé miklu skynsamlegra að breyta í þessu kerfi heldur en að bylta. Við eigum að læra af þessu kerfi og við eigum að sníða þá annmarka af sem af því hafa hlotist. Það er ekkert feimnismál að viðurkenna það. Ég ætla ekki við þessa umræðu, enda hef ég gert það áður, að ræða um meinta þátttöku sjómanna í kaupum á aflaheimildum. Það liggur alveg ljóst fyrir frá því að þetta mál kom fyrst inn í þingið í sambandi við kjaradeilu sjómanna að við erum andvígir slíku. Við erum andvígir því að sjómenn séu látnir taka þátt í kaupum á veiðiheimildum. Það liggur alveg ljóst fyrir frá okkur framsóknarmönnum og við erum tilbúnir til að gera hvað sem er til þess að koma í veg fyrir slíkt. Við teljum að það sé hægur vandi að koma í veg fyrir það á annan hátt heldur en að ryðjast og bylta um kerfinu um stjórn fiskveiða. Þar skilur á milli okkar og sjálfstæðismanna. Tillaga okkar framsóknarmanna byggir einmitt á því að reyna að opna fyrir leið sem við gætum fundið til þess að mætast í þessu efni. Vegna þess að hv. þm. Jóhann Ársælsson vék að henni og kláraði ekki að skýra málið þá sé ég ástæðu til þess að fara yfir tillöguna. Við gerum sem sé brtt. við brtt. sjálfstæðismanna og ég ætla fyrst að lesa hvernig sú brtt. er. Brtt. Sjálfstfl. er þannig, og ekki má gleyma Alþfl., fyrirgefið hv. þm. Alþfl. sem hér sitjið, auðvitað á Alþfl. fullan þátt og kannski aðalþáttinn í tillögunum. Brtt. hljóðar svo: ,,Við 8. gr. Greinin orðist svo: Á eftir 3. mgr. 12. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar er orðast svo: Þegar meira en 15% af aflamarki því af einhverri tegund, sem úthlutað var til skips í upphafi fiskveiðiárs, hefur verið flutt frá skipinu til skipa í eigu annarra útgerða án þess að um jöfn skipti sé að ræða er óheimilt á sama fiskveiðiári að flytja aflamark af sömu tegund til skipsins. Á sama hátt er óheimilt að flytja aflamark frá skipi þegar meira en sem svarar 15% af upphaflegu aflamarki skipsins af viðkomandi tegund hefur verið flutt til skipsins af skipum í eigu annarra útgerða á fiskveiðiárinu án þess að um jöfn skipti sé að ræða. Fiskistofu er þó heimilt að veita undanþágu frá banni við flutningi aflamarks frá skipi ef alvarlegar bilanir verða þess valdandi að veiðiheimildir þess nýtast ekki. Aldrei er heimilt að flytja aflamark milli skipa leiði slíkur flutningur til þess að veiðiheimildir þess skips sem flutt er til verði bersýnilega umfram veiðigetu þess.`` Það sem við framsóknarmenn leggjum til er að við viljum fella niður allan seinni hluta brtt. Við viljum sem sé leggja til að greinin orðist svo: ,,Þegar meira en 40% af aflamarki því af einhverri tegund, sem úthlutað var til skips í upphafi fiskveiðiárs, hefur verið flutt frá skipinu til skipa í eigu annarra útgerða án þess að um jöfn skipti sé að ræða er óheimilt á sama fiskveiðiári að flytja aflamark af sömu tegund til skipsins.`` Tillaga okkar framsóknarmanna byggist á því að fella niður í tillögu sjálfstæðismanna og alþýðuflokksmanna þar sem segir: ,,Á sama hátt er óheimilt að flytja aflamark frá skipi þegar meira en sem svarar 15% af upphaflegu aflamarki skipsins af viðkomandi tegund hefur verið flutt til skipsins af skipum í eigu annarra útgerða`` o.s.frv. Þetta er það sem við framsóknarmenn leggjum til að verð fellt niður. Við leggjum einnig til breytingu á 9. gr. þar sem stendur: ,,Veiði fiskiskip minna en 50% af samanlögðu aflamarki sínu í þorskígildum talið tvö fiskveiðiár í röð fellur veiðileyfi þess og aflahlutdeild niður og skal aflahlutdeild annarra skipa í viðkomandi tegundum hækka sem því nemur.`` Í staðinn fyrir þau 50% sem í greininni standa leggjum við til að komi 40%. Ég tel að ef þetta næði fram yrði mikil breyting á. Ég veit að menn yrðu ekkert alsælir en ég tel samt að það væri þó þokkalega hægt að búa við þetta. Ég trúi því ekki að þetta ætti að verða til þess að raska þeirri vörn sem við viljum byggja upp til þess að koma í veg fyrir að sjómenn séu látnir taka þátt í kaupum á aflaheimildum. Af því að hér er kominn hæstv. sjútvrh. sem var ekki hér inni þegar ég hóf mál mitt vil ég enn ítreka það að ég trúi því að menn reyni að nýta þann tíma sem eftir lifir þinghalds til að reyna að ná sem víðtækastri sátt, ekki bara í þinginu, en þó fyrst og fremst, heldur ekki síður þeirra sem í þessari atvinnugrein starfa. Hv. þm. hafa líka rætt það mikið hvað eigi að gera og hverju eigi að breyta í þessu kerfi. Margir tala um að auðvitað eigi að fara með allan fisk á markað og það eigi að selja allan fisk á markaði. Það er svo sem út af fyrir sig hugsun að gera það. Halda menn ef allur fiskur fer á markað að það verði til þess að ekki verði fremur farið með þann fisk til útlanda en áður? Það er mín skoðun. Ef það verður skilyrt að allur fiskur fari á markað þá mun hann fremur fara á erlendan markað heldur en eins og það kerfi er sem er við lýði í dag. Ég vil spyrja þá menn sem ræða um þetta: Af hverjum er sú upphæð sem fer í margs konar gjaldtöku, umboðslaun og annað sem ég væri ekkert hissa á að mundi nema á annan milljarð króna ef allur afli á að fara á markað, tekin? Er það hugsanlegt að það sé af sjómönnum? Gæti það verið að hlutur sjómanna . . .  Ég held nefnilega að það hafi verið að þróast gott kerfi. Það kom einmitt fram þegar fulltrúar fiskmarkaðanna komu á fund sjútvn. --- Því miður er ég ekki með það hjá mér þó ég sé með nokkuð af blöðum, þá er ég ekki með það. --- Þeir upplýstu, eftir að ég hafði spurt þá að því, hversu gífurleg aukning hafði orðið í þróun fiskmarkaða á Íslandi. Það var nefnilega mjög mikið. Ég held þess vegna að það þurfi ekkert að vera að býtta í þessu kerfi. Ég held að við séum á réttri siglingu en það þarf eðlilegan tíma til þess að þróast. Ég hef trú á því að markaðirnir séu komnir til að vera en ég held að það sé heldur ekki rétt að setja lög um að allir skuli landa á fiskmörkuðum. Ég held að menn þurfi aðeins að átta sig á því hvernig það gerist og hvort það yrði ekki eitthvert misræmi á milli markaðanna eftir því hversu hráefnið er mikið og hvernig það fellur til. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er því miður ekki í salnum en hann talaði í dag býsna gott mál eins og hv. þm. gerir oft og hefði verið gaman að eiga aðeins orðastað við hann. Hann talaði um eins og margir aðrir gera, hann minntist ekki á sægreifa heldur valdsmenn kerfisins víða úti í þjóðfélaginu. Menn tala um valdsmenn kerfisins, menn tala um sægreifa. Það er farið að tala niður til þessa fólks sem stundar sjávarútveg á Íslandi. Mér er lífsins ómögulegt að skilja þetta. Hvað hafa þessir menn til saka unnið? Hvað hafa þessir menn til saka unnið þannig að hinir mætustu menn á Alþingi þurfi að vera að vega að þeim að þeim fjarstöddum? Þeir væru menn að meiri ef þeir færu á fund þessara manna og töluðu við þá. Ég er viss um að þeir mundu fræðast af þeim, ég er viss um það. En hvað hafa þessir menn til saka unnið? Þeir hafa ekkert gert annað en það að reyna að lifa við það kerfi sem við alþingismenn höfum sett upp. Svo koma þessir sömu þingmenn hér og dæma þá og eru með svigurmæli um þessa menn. Það er ekki stórmannlegt. Ég vil aðeins segja það vegna þess að ég vék að hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni að ég er ekki að tala til hans. En ég skaut því fram þegar hann var að tala um þessa valdsmenn í kerfinu hvernig þróunin hefði verið í hans heimabyggð, á Neskaupstað, hjá Síldarvinnslunni á Neskaupstað. Það er nefnilega býsna gott dæmi um fyrirtæki sem unnið hefur mjög markvisst og á mjög skipulegan hátt og náð mjög góðri hagræðingu og aukinni hagkvæmni í útgerð og vinnslu sem byggist ekki bara á því að ná hagkvæmni í útgerð og vinnslu heldur miðar líka að því að það takist að halda mannlífi í byggð í Neskaupstað. Það hafa menn verið að gera og sem betur fer hafa menn verið að gera það á fleiri stöðum. Þess vegna kann ég illa við það þegar menn eru að tala niður til þessara manna og segja að þeir séu með þröngsýna hagsmunavörslu.  Við skulum fyrstan telja Adolf Guðmundsson, framkvæmdastjóra Gullbergs, stjórnarformann fiskiðjunnar Dvergasteins á Seyðisfirði, svo skulum við telja Arnar Sigurmundsson, formann Samtaka fiskvinnslustöðva.

Hann var aðstoðarmaður sjútvrh.

Já, fyrrverandi, rétt. Einar Svansson, framkvæmdastjóri Fiskiðjunnar Skagfirðings og stjórnarformaður Hraðfrystihúss Grundarfjarðar, Eiríkur Ólason, útgerðarstjóri Kaupfélags Fáskrúðsfjarðar og formaður Útvegsmannafélags Austfjarða og stjórnarmaður í Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Eiríkur Tómasson, framkvæmdastjóri Þorbjarnarins í Grindavík, stjórnarformaður Aflamiðlunar og í stjórn Landssambands íslenskra útvegsmanna, Gunnar Ragnars, framkvæmdastjóri Útgerðarfélags Akureyringa og í stjórn Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, ef ég man rétt, Halldór Árnason, framkvæmdastjóri Borgeyjar í Hornafirði, Halldóra B. Jónsdóttir, framkvæmdastjóri Garðeyjar í Höfn, formaður Útvegsmannafélags Hornafjarðar, Róbert Guðfinnsson, framkvæmdastjóri Þormóðs ramma á Siglufirði, Sighvatur Bjarnason, framkvæmdastjóri Vinnslustöðvarinnar í Vestmannaeyjum og stjórnarformaður SÍF, og Sverrir Leósson, útgerðarstjóri Súlunnar á Akureyri, formaður Útgerðarfélags Norðurlands og stjórnarmaður í Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Eru þetta þessir hættulegu menn? Ég spyr. Ég tel ekki. Ég held að hver einasti þessara manna og miklu fleiri af þeim mönnum sem eru í fylkingarbrjósti fyrir íslenskum sjávarútvegi séu hinir mestu sómamenn, leggi nótt við dag til að reyna að halda lífinu í þeim fyrirtækjum sem þeir starfa við og aðlaga sig að þeim reglum sem Alþingi hefur verið að setja þeim, oft býsna flóknum og óljósum. Auðvitað hefur það verið þeim hvað mesta vandamálið núna um langt skeið sú óvissa sem þeir hafa mátt búa við. Hvað halda menn að þessi óvissa hafi kostað þá? Gera menn sér grein fyrir því? Gera menn sér grein fyrir því hvað þessir menn hafa verið að gera um stund, að lifa við það kerfi sem var og hagræða, selja frá sér fasteignir til þess að aðlaga sig því kerfi sem þeir lifðu við og við vorum búin að setja þeim og skammta þeim? En á einni nóttu er því öllu kollvarpað og allt það starf sem þar var unnið er unnið fyrir gýg. Ég verð að segja að ég velti því fyrir mér hvort ríkið er ekki ábyrgt. Eru menn ekki bara skaðabótaskyldir í slíkum málum? Hver á að bera þetta tjón? Á að rúlla þessum fyrirtækjum um? Á að setja þau á hausinn aftur? Hver er stefnan? 

Það vantar annan hausinn í salinn.

Hann hefur lengi vantað en hann er þó . . .

Eru þessir menn nokkuð ánægðir með skýrsluna sem tvíhöfða nefndin gaf út?

Þeir eru kannski ekki ánægðir með hana, hv. þm., en þeir segja að hún sé vel unnin.

Prentuð.

Hún er vel prentuð og greinilega vel sett upp. Þar er mikill fróðleikur og góðar upplýsingar. Það er allt saman rétt. Hv. þm. Guðni Ágústsson vék aðeins að henni áðan en góð vísa er aldrei of oft kveðin og við þurfum að fá svör við þessum spurningum í nótt eða í fyrramálið áður en umræðunni lýkur. Ég veit að hér inni eru menn sem gjörþekkja skýrsluna en í innganginum stendur: ,,að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmálin.`` Nú sé ég að sumir halla aftur augunum og líst ekki á blikuna. En ég ætla þess vegna að endurtaka þetta ef þeir skyldu hafa dottað þannig að þetta fari ekki fram hjá þeim: Að sem víðtækust sátt takist í þjóðfélaginu um sjávarútvegsmálin. Ég vildi biðja hv. þm. Gísla Einarsson að vera svo vinsamlegur og punkta þetta niður og hann yrði þá þingmaðurinn sem mundi svara. Hefur það markmið náðst? Hefur það markmið náðst með þeim tillögum sem fyrir liggja? Ég spyr enn: Sjútvrh. skal láta fara fram athugun á mismunandi kostum við stjórn fiskveiða þar sem m.a. skal leitast við að meta hagkvæmustu samsetningu fiskiskipaflotans. Hefur þessi athugun farið fram? Menn hafa mjög vikið að uppbyggingu frystitogaranna. Fór þessi athugun fram? Og svo enn: Hafa skal samráð við sjútvn. Alþingis og samtök helstu hagsmunaaðila í sjávarútvegi við þessa endurskoðun. Var það gert? Hvenær fór það samráð fram við sjútvn.? Það vildi svo til að ég var í samráðsnefnd þegar lögin voru sett og Halldór Ásgrímsson var sjútvrh.

Hv. þingmaður.

Já, hv. þm., þáv. hæstv. sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, núv. formaður Framsfl., svo öllu sé nú til skila haldið. Þá var undirbúningsstarfið býsna víðtækt. Það áttu fulltrúa í samráðsnefndinni sjómenn og útvegsmenn og náttúrlega fiskvinnslufólk, og þingmenn allra flokka á Alþingi. Það var sem sé reynt að ná til allara hagsmunaaðila í þessu máli og það var unnið í samráði mánuðum saman. Ég man ekki hvort það var í upp undir tvö ár sem menn voru að reyna að finna út lausn í þessu máli sem varð síðan niðurstaðan. Það er samráð, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, en ekki það að koma á einn fund sjútvn. og tilkynna að svona eigi hlutirnir að vera. Það er ekki samráð, það er bara tilskipun eða tilkynning.

Þetta voru tillögur.

Eða tillögur. Það var bara tilkynning til nefndarinnar, það var ekkert samráð.

Svo var haft samráð við 1.500 manns víðs vegar um landið.

Síðan stendur í sama inngangi: ,,Við mótun sjávarútvegsstefnu er það hlutverk stjórnvalda að setja leikreglurnar og tryggja starfsskilyrði sem gera íslenskan sjávarútveg samkeppnishæfan í helstu viðskiptalöndum okkar.`` Ég spyr: Var þetta gert? Nefndin fjallaði nú um meira. Hún vék t.d. að aflamarkskerfinu og af því að það er grundvöllurinn í þessum tillögum er fróðlegt að lesa upp í þessum inngangi hvað þeir segja í sambandi við það, með leyfi, virðulegi forseti: ,,Aflamarkskerfið sem leyfir greið viðskipti með aflahlutdeildir er það fyrirkomulag sem stuðlar að hvað mestri hagkvæmni í uppbyggingu sjávarútvegsins.`` Það er nú ekkert annað en það. Er það fyrirkomulag sem stuðlar að hvað mestri hagkvæmni í uppbyggingu sjávarútvegsins. Það treystir atvinnu í sjávarútvegi og í tengdum greinum atvinnulífsins og stuðlar að því að sjávarútvegurinn geti orðið samkeppnisfær um hæft starfsfólk til sjós og lands. Með því móti verður sjávarútvegurinn áfram burðarás í íslensku atvinnulífi og undirstaða byggðar víðs vegar um land.`` Var þetta gert, spyr ég enn hv. þm.?

Já.

Finnst hv. þm. að þetta markmið komi fram í þeim brtt. sem gerðar eru við stjórnun fiskveiða?

Já. Mínus fiskvinnslukvótinn.

Mínus fiskvinnslukvótinn. Við skulum líta á það síðar. Það kemur hins vegar mjög víða fram í þessari skýrslu að stefnan í sjávarútvegi sé samofin byggð og byggðastefnu. Það kemur nefnilega ótrúlega víða fram og það er hárrétt. Það er mjög erfitt að tala um þetta mál án þess raunverulega að fjalla á sama tíma um það mál. Því væri fróðlegt að spyrja vegna þess að við erum komin svo langt á þinghald: Hvað líður umræðu um stefnumarkandi ákvarðanir í byggðamálum? Hvar hefur sú umræða verið sett á dagskrá þingsins? Ef ég man rétt þá erum við, virðulegur forseti, bara rétt í miðjum klíðum að ræða skýrslu um byggðaáætlun. Skyldi það vera meiningin að víkja því merka máli bara til hliðar? Ég held að það hefði verið betra að við hefðum tekið þá umræðu hér og nú með þessari umræðu. Það virðist ekki eiga að vera. Það er fróðlegt fyrir menn að heyra hvað einn af viðmælendum sjútvn. sagði um frv. sem við erum að ræða og þær brtt. sem fyrir liggja frá Alþfl. og Sjálfstfl. í þessu máli. Hann heitir Þórarinn V. Þórarinsson og er framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins. Þórarinn V. Þórarinsson sagði um þessa tillögu: Þetta er frv. um fækkun á störfum í sjávarútvegi, sagði Þórarinn V. Þórarinsson. Þetta er frv. um fækkun í störfum í sjávarútvegi og að stærri hluti fiskvinnslunnar muni fara út á sjó. Þetta er kjarni málsins, ekki sagður í mörgum orðum en segir samt allt sem segja þarf.  Í umræðunum fyrir ekki mjög löngu síðan talaði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson og var með dreifibréf frá Sjómannasambandi Íslands 

Guðmundur H. Garðarsson er farinn af þingi.

Já, því miður, vil ég segja er Guðmundur H. Garðarsson farinn af þinginu. Ég held að Guðmundur H. Garðarsson hefði ekki látið það ganga yfir sig sem þingmenn Sjálfstfl. eru að láta ganga yfir sig nú. Það hefði Guðmundur H. Garðarsson ekki gert. 

Hann er sómamaður.

Hann hefði ekki gert það, hann skilur þetta mál. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson vék að fyrirtæki norður í landi sem er Fiskiðjan Skagfirðingur og er á Sauðárkróki. Ekki veit ég hver ástæðan var fyrir því að hann nefndi það fyrirtæki en það skiptir ekki meginmáli.

Það voru bara frystitogararnir.

Hvað segir þingmaðurinn?

Ekkert, ekkert.

Hann var með upplýsingar frá Sjómannasambandinu ef ég veit rétt um að þetta fyrirtæki hefði flutt úr landi um 3.251 tonn af fiski. Það er rétt að taka það fram, af því að hv. þm. gerði það ekki, að hér er auðvitað um fisk að ræða en hér er nær eingöngu um karfa að ræða. Og vegna þess að ég skoðaði þetta mál þá vil ég upplýsa hv. þm. um að fyrir þessi 3.251 tonn fékk þetta fyrirtæki um 401 millj. kr. Meðalhásetahlutur úr þessum afla varð rúmlega 1,8 millj. kr. Ef þessi afli hefði verið seldur hér heima hefði hásetahluturinn orðið um 618--619 þús. kr. en var 1,8 millj. kr. þegar siglt var með aflann.

Svo vönduð voru vinnubrögðin um borð.

Það er rétt að þessi skip hafa fengið langhæsta meðalverð þessa fyrirtækis á fiski sem seldur er í Þýskalandi. En það var eftirtektarvert og var það sem stakk mig og fór örlítið fyrir brjóstið á mér að það skyldi vera Guðmundur Hallvarðsson sem vék að þessu sem í svo mörg ár hefur starfað við hliðina á íslenskum sjómönnum. Þann ávinning sem af þessu hefur hlotist hefur þetta fyrirtæki notað til þess, að stórum hluta til, til að kaupa fisk af erlendum veiðiskipum til að tryggja atvinnu í því byggðarlagi sem það er staðsett. Er nú skynsamlegt að vera að veitast að mönnum fyrir slíkt? Er það skynsamlegt? Hv. þm. má einnig vita hvert er álit þeirra manna, sem stjórna þessu fyrirtæki, á því að Fiskiðjan telur það skynsamlegt að ná hámarksverði út úr karfanum og flytja síðan inn hráefnið til að skapa atvinnu á móti. Með því skapast meira verðmæti fyrir þjóðarbúið. Og þeir segja mér meira í þeim línum sem þeir skrifuðu mér. Á þessu ári áætlar Fiskiðjan að flytja inn um 1.400 tonn af erlendu hráefni sem mun skapa atvinnu fyrir um 100 manns í fimm mánuði og aukin útflutningsverðmæti landsmanna upp á tæpar 300 millj. kr. Auk þess er verðmæti karfans, sem fer ferskur úr landi, 120 millj. kr. meira en ef hann er unninn í frost hér á landi. Verðmæti karfans er 120 millj. kr. meira þegar hann er fluttur út á þennan hátt heldur en við fengjum fyrir hann ef við ynnum hann hér heima og frystum hann. Þetta eru staðreyndin í málinu. Ég sé ekki að það sé ástæða til þess að vera að veitast að þeim mönnum sem starfa á þennan hátt. Ég sé það ekki, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, og kannski heyra þeir einnig til mín sem gáfu út þetta dreifibréf til þess að kynna starfsemi Fiskiðjunnar Skagfirðings á þennan hátt, fulltrúar Sjómannasambands Íslands. Þeir minntust ekkert á, eða ég sá það ekki, a.m.k. gat hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson ekki um það, að það hafa fleiri staðið í útflutningi á fiski og sem er miklu nær hv. þm., meira að segja í hans eigin kjördæmi. Hvað skyldu þeir vera að flytja út, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson? Hvað skyldu þeir vera að flytja út? Skyldu þeir vera að flytja út einhver 4.000 tonn eða 5.000 tonn? Nei, þeir flytja út yfir 10.000 tonn og er það bara í kjördæmi hv. þm., sem var svo hneykslaður yfir þessu fyrir ekki löngu síðan. Það var einnig minnst á þennan útflutning af hv. þm. sem hér talaði, Petrínu Baldursdóttur þingmanni Reyknesinga. Hún vék einnig að útflutningi á fiski. Það er líka rétt. Það á að geta þess. Hvað skyldi vera flutt út af fiski úr Reykjaneskjördæmi? 

Er þetta gott eða vont?

Ég held að mörgu leyti, hv. þm. Jóhann Ársælsson, að það geti verið býsna tvírætt. Staðreyndin í þessu máli er sú að mönnum hefur tekist mjög misjafnlega að ná tökum á vinnslu karfans. Sum fyrirtæki hafa náð ágætum árangri í vinnslu á karfa, önnur ekki. Þar sem ég þekki til og er nú að tala hér fyrir, vegna þess að það var vikið að þessu fyrirtæki, þá er ég á því og ég er sannfærður um það og ég trúi ekki öðru heldur en þeir þingmenn sem hér hafa hlýtt á mál mitt séu sannfærðir með mér og mér sammála að þar sé rétt að unnið. Menn hafa notað þetta fjármagn til þess að flytja inn afla til þess að vinna og skaffa atvinnu og ávinning fyrirtækisins, líka til þess að búa sig betur í stakk til að mæta þessum skerðingum og fara út í nýjungar í sjávarútvegi, sem fyrirtækið vinnur mjög markvisst að. Ég vildi að gefnu tilefni koma þessu fram. Þó mér sé ekkert geðfellt að vera að ræða um einstök fyrirtæki og menn sem ekki eru við þá verður þetta að komast til skila. Menn hafa einnig í þessari umræðu vikið að áliti sem Þjóðhagsstofnun mun hafa gefið út í sambandi við þetta frv. Ég verð að segja að ég hef ekki séð þetta álit Þjóðhagsstofnunar og mér er það ókunnugt. Já, já, ég hef séð það bara svona, hv. þm., en ekki til að lesa það. Ég hef ekki fengið þetta álit en ég hef hlustað á hvað menn hafa sagt um það. Hins vegar er rétt að fulltrúi Þjóðhagsstofnunar, sá sem skrifar þetta álit, kom á fund sjútvn. Ég verð að segja það að mér fannst vera önnur tóntegund í því sem hann sagði við okkur í sjútvn. heldur en mér finnst koma fram hjá þingmönnum sem eru að lesa upp úr þessu nú, en það getur vel verið að það leiðréttist þegar ég fæ að glöggva mig á því og þá kemur hið rétta í ljós. En ég verð að segja að auðvitað er allt gott um það sem Þjóðhagsstofnun segir um þetta og hún á auðvitað sinn rétt að fá að segja um þetta og það er ekkert óeðlilegt að til hennar sé leitað og hún hafi umsagnarrétt. En ég verð þó að segja það að hvað sem þeir eru með góða menn í Þjóðhagsstofnun og reikni vel þá ber ég ekkert síður traust til þeirra ágætu manna sem ég las upp áðan til að fjalla um þessi mál heldur en þeirra sem skrifa skýrslu fyrir Þjóðhagsstofnun um sjávarútvegsmál. Ég tek ekkert síður mark á þeim.

Það er engin niðurstaða í þessu plaggi frá Þjóðhagsstofnun.

Ég væri ekkert hissa á því þó að botninn væri uppi í Borgarfirði.

Það er alveg skýr niðurstaða.

Svo er annað sem ég vildi segja í sambandi við þetta álit: Má ekki vitna líka í annan hagfræðing sem hefur fjallað um þetta mál? Hvað segir hann og hver er sá hagfræðingur? Hann situr hér í salnum hjá okkur og heitir Vilhjálmur Egilsson. Hvert er álit þess hagfræðings á þessu máli?

Og er góður hagfræðingur.

Og er góður hagfræðingur.

Hæstur á prófi í dag.

Ég þarf ekkert að láta segja mér um það, ég þekki manninn af öllu ágætu. En hvert er hans álit á þessu?

Þú þekkir fylgið sem hann hefur.

Ég þekki fylgið sem hann hefur, það er alveg hárrétt, ég þekki það og verð stundum fyrir því. En hvað segir hv. þm., hagfræðingurinn Vilhjálmur Egilsson 

Hvar er hinn hausinn?

Ég tala nú ekki um hvað hann segir, en þetta segir hagfræðingurinn Vilhjálmur Egilsson.

Það væri ekki gott að vera . . .

Hv. þm. og hagfræðingur, Vilhjálmur Egilsson, sem hefur skoðað þetta mál miklu meira heldur en Þjóðhagsstofnun, hans álit er að þessar tillögur séu ómögulegar eða vondar skulum við segja. Við skulum segja að þær séu vondar eða ekki góðar. Hv. þm., viðskiptafræðingurinn Vilhjálmur Egilsson, er sammála atvinnumönnunum. Hann kemst nefnilega að sömu niðurstöðu. Svo væri líka fróðlegt að vitna í annan aðila og vita hvað hann segir, úr því að menn eru að lesa upp úr skýrslum. Hvað skyldi Ragnar Árnason, doktor í fiskihagfræði og prófessor við Háskóla Íslands, segja? Gæti það verið að þeir væru eitthvað á svipaðri línu, hann og hagfræðingurinn Vilhjálmur Egilsson eða skyldi Ragnar Árnason, doktor í fiskihagfræði, vera á sömu línu og Þjóðhagsstofnun? Við skulum bara lesa lokaorðin og þingmenn geta dæmt. Lokaorð doktors Ragnars Árnasonar eru þessi, með leyfi virðulegs forseta, það er mjög merkilegt og nauðsynlegt að fá þetta fram sem innlegg í þessa umræðu því hér er tekið á kjarna málsins: ,,Þjóðin hefur vissulega brýna þörf fyrir alla þá hagkvæmni í framleiðslu sem unnt er að ná. Í yfirstandandi efnahagskreppu hafa verið lagðar þungar byrðar á þjóðina í nafni hagræðingar og hagkvæmni. Sem betur fer hefur framleiðni vaxið stórlega í mörgum atvinnuvegum og raunar hvergi meira en í sjávarútvegi. Það er því með miklum endemum að löggjafarstofnun þjóðarinnar hyggst nú með nokkrum pennastrikum skapa stórkostlega óhagkvæmni í framleiðslustarfseminni með því að takmarka framsal á aflaheimildum.`` --- Ekki langt frá hugsun Vilhjálms Egilssonar. Og doktor Ragnar Árnason heldur áfram: ,,Eftir að þjóðin glataði sjálfstæði sínu á 13. öld var hún langtímum saman bundin í ánauð hafta og reglna sem takmörkuðu viðskipti og þar með verðmætasköpun. Margar af þessum hömlum voru af svipuðum toga og þær sem nú liggja fyrir Alþingi í kvótamálum. Mönnum var bannað að kaupa og selja verðmæti í samræmi við skilaboð markaðarins. Afleiðingin var m.a. fátækt og neyð hins íslenska samfélags öldum saman. Það er sárgrætilegt ef í ljós kemur að umtalsverður hluti kjörinna fulltrúa sjálfstæðs Íslands telur það nú heillaráð að halda á ný inn á þessa braut.`` Hér er mikið sagt og ég er hissa á því ef það verður ekki einhver af þingmönnum Sjálfstfl. a.m.k., ég efast um þingmenn Alþfl., en allavega eitthvað af þingmönnum Sjálfstfl., sem verða andvaka í nótt ef þeir hugsa um þessar setningar sem þarna voru settar á blað. 

En tillögur Framsfl.?

Ég er búinn að fara yfir tillögur Framsfl., hv. þm. Egill Jónsson, formaður landbn. með meiru. Því miður er það svo að hv. þm. hefur ekki verið í salnum, en vegna þess að hann er að minnast á það þá er spurning hvort hv. þm. óski eftir því að ég flytji ræðu mína aftur, sem ég var búinn að flytja áður en hann mátti vera að því að koma í salinn. Ég hef nógan tíma og get orðið við því ef þingmaðurinn óskar eftir því.

Ég er búinn að heyra alla ræðuna.

Þú ert búinn að heyra alla ræðuna. Það er gott, þá spörum við þinginu tíma og kostnað með því að þurfa ekki að flytja hana aftur. En það hefði verið meira en velkomið og þá átti þingmaðurinn að skilja og vita hvað stendur í tillögum okkar framsóknarmanna og það þarf hann auðvitað að leggja mjög á minnið. Virðulegi forseti. Það líður nú á ræðu mína í þessari umferð en ég vil þó segja og það er náttúrlega kjarni málsins hvert raunverulega markmiðið með þessu öllu saman er. Það er náttúrlega heila málið. Hvert er markmið okkar með fiskveiðistjórnun? Það er ekki nóg að hrópa bara kvóti, kvóti og kvóti og sá kvóti sem Halldór Ásgrímsson setti á er ómögulegur. En menn minnast aldrei á kvóta sem aðrir settu á og hefur gengið prýðilega, eins og t.d. í loðnu og síld. Þar búa menn við kvóta og hafa unað sæmilega sáttir við sitt.  En meginmarkmiðið með þessu er nefnilega það að lifa sem næst þeirri ávöxtun sem hafið gefur af sér án þess að ganga á stofninn sjálfan. Þetta finnst mér vera megininntakið í stefnu okkar í sjávarútvegsmálum og þá er spurning hvernig okkur hefur tekist hér til. Menn segja að við höfum ekki getað orðið við því og farið langt fram úr þeim áformum sem fiskifræðingar hafa sagt okkur. Það er að mörgu leyti rétt, við gerðum það meðan við bjuggum við sóknarmark. En við lærðum af mistökunum og breyttum til og með því að taka upp aflamark höfum við getað nálgast það miklu meira. Menn hafa líka, og gerðu það lengi vel, hallmælt fiskifræðingum og fannst sjálfsagt að gera lítið úr fiskifræðingum og þeir væru ekki menn sem hefðu mikið vit á því sem þeir væru að segja. Ég hef aldrei tekið undir slíkt. Ég held að við eigum góða, vel menntaða fiskifræðinga og við eigum og okkur ber að taka tillit til þess sem fiskifræðingar segja. Við þurfum líka jafnframt því að auka nýtingu þess afla sem á land berst. Það er eitt af grundvallaratriðunum sem þarf að fylgja. Virðulegi forseti. Vegna þess hversu hér er gaman að vera og áheyrendur áhugasamir þá langar mig til þess með nokkru stolti að víkja að þingmáli sem ég flutti þegar ég kom í fyrsta skipti inn í þetta hús og kom þá hér inn sem varaþingmaður stutta stund. Ég flutti tillögu sem mig langar aðeins til þess að lesa úr. Þetta var árið 1978 og tillgr. er svohljóðandi: ,,Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni, í samráði við aðila veiða og vinnslu sjávarfangs, að hlutast til um að gerð verði hið fyrsta könnun á því á hvern hátt megi sem best ná hámarksnýtingu þess sjávarafla sem á land kemur.`` Í grg. segir m.a.: ,,Það er öllum orðið ljóst að hafið er ekki sá brunnur sem endalaust verður ausið úr. Því verður að leggja stóraukna áherslu á gæði og fullnýtingu þess hráefnis er þaðan fæst. Hvernig það nýtist sem úr hafinu er dregið er ekki einkamál þeirra er að veiðum og vinnslu starfa. Það er hagsmunamál þjóðarinnar allrar að þar sé vel og skynsamlega að staðið. Með tilkomu minni skuttogaranna má segja að um byltingu hafi verið að ræða í meðferð á fiski. M.a. var þá byrjað á að ísa fisk í kassa um borð í veiðiskipum og flytja hann þannig til vinnslustöðva í landi. Hér var stigið skref í þá átt að bæta gæði hráefnisins sem þegar hefur sýnt ótvíræðan árangur. T.d. er slíkur fiskur verðlagður 12% hærra en fiskur ísaður í stíur`` --- eins og þá var venjan að gera. ,,Á undanförnum árum hefur nokkuð verið unnið að endurbótum í fiskiðnaði en þó hvergi nærri sem skyldi. Ljóst er að mikið fjármagn þarf að koma til og aukið skipulag veiða og vinnslu.`` Að lokum langar mig að lesa lokaorð þessarar grg., en þar segir: ,,Það sem hér kemur fram sýnir að miklum árangri megi ná með bættu skipulagi og aukinni hagræðingu í fiskiðnaðinum. Það virðist ljóst að milljarðar tapast árlega vegna lélegrar nýtingar hráefnis í frystihúsum og er þó hér hvergi vikið að ýmsum möguleikum til fullnýtingar í öðrum fisktegundum og fiskúrgangi en þar eru gífurleg verðmæti sem í súginn fara og til þessa hafa lítið sem ekkert verið nýtt enda rannsóknir mjög takmarkaðar á því sviði. Með flutningi þessarar tillögu vilja flm. vekja athygli stjórnvalda á mikilvægi þess að hér sé brugðist skjótt við og úrbóta leitað.`` Þessa tillögu flutti ég 1978 og hef alla tíð síðan reynt að tala fyrir þessu máli við kannski misjafnar undirtektir, en þó finnst manni stundum að maður sjái að einhver árangur hafi náðst. Vegna þess að það kom fram í umræðunni áðan hjá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni, en hann vék að orðum Finns Ingólfssonar þar sem hann kom að þessum nýtingarþætti, þá verð ég nú að segja að einmitt á þessum árum sem ég er að tala um þá var nýtingarprósentan í vinnslunni um 36%. Ég var að reyna að draga það fram í þessari þáltill. hvað þetta mundi gefa okkur, þó ekki væri nema um 1--2% að ræða. Mönnum fannst ég fara offari í þessum efnum og töldu að það væri ekki hægt.  Auðvitað þarf líka að auka hagkvæmni í veiðum og vinnslu, það verður að gerast, það verður að taka upp umræðu um stefnu í þeim málum. Við þurfum líka að tryggja sem best hagsmuni þeirra sem í þessari grein starfa, ekki aðeins sjómanna og útgerðarmanna. Allt of oft hefur þáttur fiskvinnslufólksins gleymst í þessari umræðu. Kjarni málsins er auðvitað að það er sú mikla takmörkun á sókn sem veldur þessum vanda sem við búum nú við. Það er sú mikla takmörkun sem við búum við. Þess vegna er það galdurinn hvernig við lifum af þau ár sem við þurfum enn að sætta okkur við svo hefta sókn til hafsins. Ég trúi því að það séu ekki allt of mörg ár. Mér finnst ýmis teikn á lofti sem gefa okkur vísbendingar um að við séum á réttri leið að byggja upp fiskstofnana og það er auðvitað kjarni málsins. Þess vegna eiga menn ekkert að þurfa að fara einhver heljarstökk í vitleysunni í þessum málum nú. Við eigum að þreifa okkur áfram og lifa við þetta kerfi vegna þess að ég er sannfærður um að það eru ekki mörg ár í það að við getum farið að auka sóknina að nýju. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég líka víkja að því að það þarf náttúrlega að taka á og bæta rekstrarskilyrðin í þessari grein. Það hefur komið fram hjá mörgum hv. ræðumönnum af hverju menn væru að fara með vinnsluna út á sjó. Ég tek undir það, hvort sem það var hv. þm. Vilhjálmur Egilsson sem sagði það --- ég held að það hafi verið hann --- að það væri vegna þess að afkoman í frystitogurunum væri betri heldur en í ísfisktogurunum. Þetta er kjarni málsins og er hárrétt. Menn hafa verið á flótta, nokkurn veginn skipulagslausum flótta, úr þessum hefðbundnu ísfiskveiðum fyrir vinnsluna í landi út á sjó með vinnuna, vegna þess hversu mikil skekkja er í afkomu innan greinarinnar sjálfrar. Ég er margbúinn að segja það og endurtek það enn að hana verður að leiðrétta áður en meira tjón hlýst af. Ég er ekki á móti frystitogurum, það má enginn misskilja mig svo, en ég tel og það er mín skoðun --- ég hef ekkert leyfi til að segja að hún sé endilega rétt --- en ég hef þá skoðun að menn eigi að halda áfram að byggja upp fiskvinnslu í landi og við eigum sjálfir Íslendingar að njóta margfeldisáhrifa vinnslunnar í landi. Þess vegna eigum við að styrkja ísfisktogarana og efla þannig vinnsluna í landi. Ég trúi því að margir af frystitogurunum muni einnig koma með afla að landi þegar menn verða búnir að ná betri tökum á uppþíðingu á þessum fiski. Ég gæti haft langt mál um álit mitt á þessum frystitogurum. Ég veit ekkert um það hvort þeir eru akkúrat rétta gerðin í dag ef við ætlum að fara út í stóra verksmiðjutogara. Ég er ekkert viss um það í sjálfu sér. En menn hafa farið út í þetta vegna þessa umhverfis sem er í greininni og því verður að breyta. En með þessari stefnu ríkisstjórnarinnar hefur hún fundið upp --- með þessum dæmalausa og endalausa taprekstri má segja að hún hafi fundið upp nokkurs konar eilífðarhjól gjaldþrotanna í sjávarútvegi. Það hefur hún afrekað. Það er náttúrlega alveg óásættanlegt að þeir sem eru að eignast sjávarútvegsfyrirtækin í dag eru þjónustufyrirtækin við sjávarútveginn, þeir sem selja þeim þjónustuvörunar eru að eignast grunnatvinnugreinina, sjóðirnir og bankarnir. Síðan koma þessi fyrirtæki á fullu inn í greinina í hinni hörðustu samkeppni við þau fyrirtæki sem alla tíð hafa staðið í skilum við sínar lánastofnanir. Hvað mun þetta þýða? Það mun þýða það sem ég sagði áðan, eilífðarhjól gjaldþrotanna hefur verið fundið upp vegna þess að með þátttöku banka, sjóða og annarra slíkra er grundvellinum kippt undan þessum fyrirtækjum. Það er vitaskuld alveg óásættanlegt. Virðulegi forseti. Ég skal nú ljúka máli mínu. Hér hefur fyrst og fremst verið rætt um stefnu í veiðum, lítillega þó í vinnslu, því auðvitað kemur þetta vinnslunni við. Þó vil ég taka það skýrt fram að eitt af því alnauðsynlegasta í dag er að við tökum upp umræðu um vinnslustefnu, að við tökum upp umræðu og mótum íslenska fiskvinnslustefnu. En það er ekki nóg að taka umræðu um hana og koma henni til, við þurfum einnig að sjá til þess að fá fjármagn til þess að það verði mögulegt að efla nýsköpun í sjávarútvegi, markaðsþróun og sölumál. Þetta þarf allt að haldast í hendur og til þess þarf mikið fjármagn og það mun ekki af veita vegna þess að við okkur blasir eitt svartnætti í atvinnuleysi og aldrei nokkurn tímann meira en nú. Aldrei meira en nú. Og það er kannski táknrænt að þegar atvinnuleysi er mest á Íslandi þá eru það þessir vinaflokkar, Sjálfstfl. og Alþfl., sem sitja við stjórnvölinn. Sama var þegar viðreisnarstjórnin var. Þá hafði atvinnuleysi aldrei mælst meira en á þeim árum og enn er sama stundin komi upp. Yfir 8.000 manns ganga atvinnulausir í dag. Fjöldi fiskvinnslufyrirtækja stendur frammi fyrir því nú, vegna þess að aflarétturinn er að verða búinn, að segja upp fjölda fiskvinnslufólks. Og allur hópur þess æskufólks sem bíður þess að komast út á vinnumarkaðinn að námi loknu --- þar er ekki glæsilegt um að litast.

Hver er framtíðarsýn þessara manna?

Hver er framtíðarsýn þessara manna? En ég endurtek og það eru mín lokaorð, hæstv. sjútvrh., að ég undirstrika það og lýsi því enn og aftur yfir vilja manna til þess að reyna að ná saman í þessu máli í sæmilegri sátt, en þá verður auðvitað ríkisstjórnin að sveigja af leið.

Virðulegi forseti. Stærsta málamiðlunin í átt til óhagræðis sem gerð er með þeim brtt. sem hér liggja fyrir er sú að hætta við fiskvinnslukvótann. Það skiptir langsamlega mestu máli. Að öðru leyti ber ekki mikið á milli Sjálfstfl. og Framsfl. í þessu máli. Það er í rauninni fyrst og fremst spurning um það hvort það eigi að leyfa áfram kvótabankana með því að leyfa frjálst framsal, þ.e. að menn geti óheft flutt aflaheimildir að skipi og frá því aftur. Hér tel ég að sú takmörkun sem er sett á með brtt. Sjálfstfl. og Alþfl. skipti engum sköpum, að menn muni geta tekið upp framvirka samninga og náð öllu því hagræði sem hér þarf að ná án þess að kvótabankarnir séu til staðar, að menn semji um að fá kvóta afhentan þegar skip þarf að veiða hann.

Virðulegi forseti. Ég hef heyrt þessa ræðu áður hjá hv. þm. um fiskvinnslukvótann. En hv. þm. veit það jafn vel og ég að um það verður ekki friður. Það veit hv. þm. Það verður friður um það hjá sumum en ekki öllum. Útvegsmenn hafa lýst fullri andstöðu við það mál. Þess vegna bið ég hv. þm. enn og aftur að lesa brtt. okkar framsóknarmanna sem er sett fram sem málamiðlun í þessu máli.

Virðulegi forseti. Það má líka segja sem svo að það verði ekki friður við sjómannasamtökin nema þær takmarkanir sem settar eru inn á framsalið komi til framkvæmda. Mér finnst að þegar Framsfl. á það lítið eftir til að fallast á þessar tillögur okkar og þegar hægt er að sýna fram á að menn geti mjög auðveldlega starfað með þessum tillögum og náð fullu hagræði og þegar hægt er að sýna fram á að það er hægt að taka upp samninga og vista varanlegan kvóta á skipum sem menn eiga ekki, þá sé ég ekki neinar forsendur fyrir því að Framsfl. standi utan við þetta mál.

Virðulegi forseti. Það var kannski það sem síðasti ræðumaður kom inn á, að það virðist vera að hjá Framsfl. hafi stétt manna sem heitir sjómenn gleymst varðandi kvótakerfið. En varðandi það sem hann kom inn á áðan, það sem ég hafði vitnað til fyrr í dag og í gær í ræðu minni varðandi atvinnumennina í fiskvinnslunni og vitnaði þá sérstaklega til þeirra í Fiskiðju Skagfirðinga varðandi útflutning á ferskum fiski, þá finnst mér eðlilegt að geta þess og það má lesa það í dagblöðum í dag að Grandi hf. hefur stórlega aukið vinnslu sína á ferskum fiski og m.a. karfa. Heildarafli í vinnslu hjá Granda var 31.500 tonn, 27% aukning, og þar er sagt m.a.: ,,Í fyrra var mest unnið af karfa eða 9.833 tonn á móti 6.000 tonnum árið 1992.`` Það má sjá, hv. þm. Stefán Guðmundsson, að það er arðvænlegt að vinna karfa eins og Grandi er að gera og ber þar ábyrgð á sínu fólki og skapar þar fjölda starfa sem betur væri gert fyrir norðan.

Hæstv. forseti. Þetta veit hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson og þetta er mér alveg fullkunnugt um og ég sagði það í máli mínu. Þetta veit líka hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson, sem ég gat um hér áðan. En þetta vita bara ekki allir þingmenn Sjálfstfl. Ég var ekki að finna að því að Grandi flytti út fisk. Ég veit að Grandi rekur prýðisgott fyrirtæki, en mér finnst hart að vera að vega að þeim mönnum sem á þennan hátt hafa verið að reyna að hagræða og bjarga sér í greininni. Menn gera þetta af illri nauðsyn og ég þarf ekki að víkja aftur að því sem ég gat um í sambandi við Fiskiðju Sauðárkróks, ég gerði það held ég nógu greinilega. En ég átta mig ekki á því hvað hv. þm. er að tala um þegar hann segir að þingmenn Framsfl. virðast hafa gleymt einni stétt manna sem eru sjómenn. Ég veit ekki hvað hv. þm. er að tala um. Ég kannast ekki við það.

Í grg. með þeim tillögum sem hv. þm. leggur fram þá getur hann þess ekki að það er hér ályktun Samtaka fiskvinnslustöðva án útgerðar sem leggja afar mikla áherslu á að þeir fái að vinna og lifa í því kerfi eins og það er nú, en ekki á klafa þess kvótakerfis sem er núna hvar fiskvinnsla og útgerð hafa spyrst saman með 80% þess afla sem landað er hér.

Virðulegi forseti. Það er nú svo að ég hélt ég gæti verið fljótari að finna og vitna til þess sem þeir segja hér þeir ágætu menn í grg. sinni, en því miður vinnst mér sjálfsagt ekki tími til þess og ég finn þetta ekki. En það væri merkilegt samt og fróðlegt fyrir hv. 16. þm. Reykv., Guðmund Hallvarðsson, að lesa bara yfir álit þeirra í þessum efnum. Mér gefst því miður ekki tími til þess. En það er hvergi af okkur framsóknarmönnum í þessu máli vikið að íslenskum sjómönnum. Það er alveg fáránlegt að halda slíku fram.

Virðulegi forseti. Það er leitt að hv. þm. Framsfl. skuli bjóða í þessari umræðu upp á jafnloðinmullulegan málflutning og raun ber vitni í jafnmikilvægu máli. Hv. þm. Stefán Guðmundsson sagði að þessar tillögur yrðu aldrei á grundvelli sátta og það er alveg rétt. Engar tillögur munu verða til heildarsátta meðan kvótakerfið þarf að vera á Íslandi. Það er alveg sama hvaða tillögur það verða og það vita allir sem þekkja til í sjávarplássum landsins og þekkja til sjósóknar. Upphrópanir hv. þm. um eilífðarhjal gjaldþrota, að öllu hafi verið kollvarpað á einni nóttu, gefa ekki tilefni til slíkra orða miðað við gang mála og þá umræðu sem hér á sér stað og síst af öllu við þær léttvægu tillögur og breytingar sem framsóknarmenn leggja til í þessu máli og sýnir fyrst og fremst fram á að það ber ekki mjög mikið á milli það sem menn eru að ræða um. Þannig að það eru allt of stór orð af of litlu tilefni. 

Virðulegi forseti. Mér er ljóst að hæstv. sjútvrh. hefur unnið hér mikið starf. Hann hefur bara ekki haft frið til þess. Hæstv. sjútvrh. hefur ekki haft frið til þess að vinna þetta verk. En það er eðlilegt að hv. þm. Árni Johnsen komi af fjöllum. Hann hefur bara ekkert verið hér.

Hann er alltaf að koma af fjöllum.

Hann kemur hér inn á elleftu stundu í andsvari. Þessi umræða hefur verið opin í allan dag. Af hverju hefur þingmaðurinn ekki komið hér og tekið þátt í umræðum? Það hefði verið fróðlegt að heyra hann flytja smáræðustubb og vita hvort hann félli saman við það álit sem þeir sem kjósa hann hafa á þessu máli. Það væri fróðlegt að vita hvernig það gengi saman, álit þeirra sem kjósa hann og það sem hann hefur sjálfur á þessu og hvort boðskapurinn sé sá sami sem hann flytur í Vestmannaeyjum og sá sem hann segir hér nú.