Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flutningsmaður (Björn Kristjánsson) Það tekur því ekki að eyða mörgum orðum að frumv. á þessu stigi málsins, þar sem nú er aftur tekin sú regla að fresta 1. umr. Á þingi 1905 lagði stjórnin fyrir þingið frumv. til námulaga; það frv. var illa undirbúið, þýtt í skyndi eftir norskum lögum að mestu, og þó felt úr þeim mjög bagalega. Nefnd var sett í málið í Nd., og lagði hún til, að gerð æri mikilfengleg efnisbreyting á frumv., sem sé sú, að láta námulögin að eins ná til opinberra jarða, landssjóðs-, léns- og kirkjujarða. Nefndin áleit, að hver einstakur jarðeigandi ætti námuréttinn í sinni jörð, og væri því ekki gerlegt að svifta hann þeim rétti. En málið varð ekki útkljáð í það sinn. Samt lagði stjórnin frumv. óbreytt aftur fyrir Ed. 1907, eins og hún lagði það fyrir þingið 1905. En nefnd sú, sem í það var sett, hélt frv. svo lengi, að enginn kostur var að koma að breyt.till. eða setja málið í nefnd í neðri deild, vegna þess hve naumt var orðið fyrir um tímann. Það var því einkis annar kostur en að fella frumv. eða samþ. það óbreytt, og það kusu menn heldur, þó að menn sæju mikil missmíði á því, til þess að skýr vilji þingsins kæmi fram um það, að það ætlaðist til, að námulögin tæki að eins til landssjóðs- og kirkjujarða, afrétta o. s. frv. í Ed. sátu engir, sem praktiskt skyn báru á málið, og því fór sem fór, að lögin urðu svo gölluð, sem þau eru. Til þess að bæta úr þessu kem eg með þetta frumv., því að eg álít, að breyta eigi lögum þó ung séu, ef missmíði eru á þeim. Eg hefi rekið mig á margt í lögunum, sem missmíði er á, t. d. um fresti, sem ríða alveg í bág hver við annan og þess konar. Menn, sem leita málma, þurfa að verja til þess talsverðu fé, en enginn þorir að verja fé sínu til þess, nema réttur hans sé skýlaust trygður. Eg vona, að frumv. fái góðar undirtektir. Í þessu frumv. eru ýmsar smábreytingar til þess að gera fyrirmælin skýrari, og ein stórbreyting, þar sem feldur er úr kaflinn um jarðeignarrétt til námugraftar, því sá kafli átti við á meðan námurétturinn átti að ná til allra jarða landsins, en ekki í því móti, sem lögin eru nú. Í Noregi, Þýzkalandi og víðar eiga jarðeigendur ?10 í námu, af því námulögin þar ná jafnt til jarða einstakra manna og opinberra jarða. Og þó það væri meining núgildandi námulaga að láta landssjóð eiga ? hluta í námunum, þá er sá hængur á lögum þessum, að þau áskilja ekki landssjóði þennan rétt nema í öræfum, afréttum og almenningum. Engin ákvæði um það, að landssjóður eða kirkja eigi hlutdeild í námunni, ef hún liggur í landssjóðs- eða kirkjujörð, sem metin er til dýrleika. Yfirleitt eru lögin víða svo gölluð, að enginn veit, hvernig á að skilja ákvæði þeirra. Eg vil stinga upp á 5 manna nefnd.

Flutningsmaður (Sigurður Sigurðsson) Okkur flutningsmönnum þessarar tillögu kom saman um það, að vel ætti við að skipa nefnd til þess að ræða landbúnaðarmál okkar ekki síður en önnur mál. Einn mikilsverður þingmaður gat þess reyndar við mig, að nú væri minni ástæða til þess að skipa slíka nefnd, en verið hefði áður, með fram vegna þess, að landbúnaðarfélagið og búnaðarþingið mætti skoða, sem stóra standandi nefnd. En verksvið þess er mjög takmarkað, með því að það hefir aðallega til meðferðar ráðstöfun á ákveðnu fé til ákveðinna fyrirtækja, sem því er ætlað að styrkja. Landbúnaðurinn er annar aðalatvinnuvegur landsins, og svo má að orði kveða, að hann sé hyrningarsteinn undir tilveru þjóðarinnar. Eg vil leyfa mér að benda á nokkur mál til athugunar fyrir þessa nefnd. Stjórn búnaðarfélagsins fór þess á leit við stjórnarráðið með bréfi dags. 7. sept. f. á., að það áætlaði einhverja fjárupphæð á fjárlagafrumvarpi því, er liggur fyrir þinginu til að lána sveitarfélögum til stofnunar kornforðabúra til skepnufóðurs, og tók stjórnin því vel. Þetta mál er ekkert nýmæli á þinginu, og var mjög rætt um eitt skeið. En nú hafa ýmsir litið svo á það, að þörfin væri minni, vegna símans og aukinna samgangna. En það er þó ekki einhlítt, og vil eg því leyfa mér að benda á, að oft vill það til, að hafnir eru lokaðar af hafís, langan tíma ársins, og þar er enn þá brýn þörf á stofnun slíkra forðabúra. Jafnvel þó um íslausar hafnir sé að ræða, þá hagar sumstaðar' svo til, t.d. í Skaftafellssýslunum og víðar, að lítil tök eru á því að ná að sér fóðurbirgðum um langan veg að vetrinum, ef fóðurskort ber að höndum. - Það vakir fyrir mér, sem þýðingarmikið atriði, að löggjafarvaldið taki þetta mál að sér, og gefi heimildarlög um lánveitingar til forðabúranna, og jafnframt reglur um endurnýjun kornsins, eftirlit með búunum og fleira, til þess að slíkar stofnanir biðu ekki halla og komi að tilætluðum notum. Annað atriði, sem eg vil leyfa mér að benda á, er um girðingar. Þær eru stöðugt, að færast í vöxt, og heilar sveitir hafa gert samgirðingar, t. d. Glæsibæjarhreppur og Fljótshlíðarhreppur. Samgirðingar þurfa mikið eftirlit og viðhald, eins og allar girðingar yfir höfuð. Löggjafarvaldið ætti að gefa heimildarlög fyrir sýslunefndir til þess að gera samþyktir um eftirlit á girðingum þessum. Í Noregi eru til lög um þetta efni, sem innihalda ákvarðanir um takmörkun á notkun gaddavírs, viðhalds girðinga o. fl. Í þessu sambandi vil eg einnig minna á það, hvernig girðingar eru lagðar með fram vegum. Ákvæði um það eru þó til í vegalögunum frá 1907, en þau þyrftu að skýrast. Sama er að segja um umbúnað á hliðum o. s. frv. Þetta eru að eins lauslegar bendingar til nefndarinnar. Þá vil eg minna á ábúðarlögin frá 12. jan. 1884. Þau lög eru mjög úrelt að ýmsu leyti og þyrftu að breytast. - Þegar milliþinganefndin í landbúnaðarmálinu var skipuð, þá vakti það fyrir mönnum, að þessari nefnd væri einkum ætlað að taka ábúðarlögin til endurskoðunar. Nefndin sá sér það ekki fært, en lagði þar á móti áherzlu á sjálfsábúð í landinu. Má í því efni minna á lögin um sölu þjóðjarða frá 1905, og lögin um forkaupsrétt leiguliða frá sama ári, er höfðu þann tilgang, að auka sjálfsábúðina. Virtist svo, sem nefndin með þessu ætlaðist til, að flestar eða allar jarðir kæmust smátt og smátt í sjálfsábúð, og að lögin frá 12. janúar 1884 yrðu með því óþörf og féllu úr gildi. Í sömu átt fara lögin frá síðasta þingi um sölu kirkjujarða. En er nú með þessum lögum fengin nokkur veruleg trygging fyrir sjálfsábúðinni? Því hefir verið haldið fram, að sjálfsábúð mundi verða hið tryggasta meðal til búnaðarframfara, en eg efast um það. Fyrst má geta þess, að fjöldi manna ræðst í jarðakaup, sem ekki hafa ráð á því, og margur deyr, áður hann er orðinn reglulegur eigandi jarðarinnar. Menn leggja á sig þungar byrðar með þessu og það um skör fram og gera sig lítt færa til að bæta jörðina eða sýna henni sóma, sem ætti þó að vera aðalatriðið í þessu máli. Nokkru öðru máli er að gegna með þá, sem hafa efni á því að kaupa jörðina, en þó ber þess að gæta, að engin trygging er fyrir því, að hún haldist í ættinni og afkomendur hans njóti hennar; þvert á móti vill það oft til að engir ættingjar hans vilja ekki eða geta ekki haldið henni og lendir hún þá oft í eign óviðkomandi manna eftir hans dag. Yfir landið gengur nú stór gróðabrallsalda, sem stefnir að því að ná í sveitajarðir. Þetta getur haft þær afleiðingar, að jarðirnar lendi í eign einstakra manna, jafnvel kaupstaðarbúa og útlendinga. Má í því efni benda á Bræðratungukaupin og álitlegra er það ekki með þá jörð en það, að útlit er fyrir, að hún muni standa í eyði næsta ár. Reykvíkingar leita eftir að ná í jarðir og að hafa makaskifti á þeim og húsum í Reykjavík. Húsin eru vanalega mjög hátt metin og þegar mönnum á pappírnum er boðið mjög hátt verð í jarðir, þá freistast margur til að selja þær. Af þessu, sem eg hefi tekið hér fram, óttast eg að lögin um sölu þjóðjarða og kirkjujarða geti leitt til þess, að jarðirnar lendi ekki í eign bænda, heldur útlendinga og kaupstaðarbúa. Eg held að milliþinganefndin hefði gert rétt í því, ef hún hefði samið lög um erfðafestu, og með því trygt ekkju og börnum ábúð og sama leigumála, á meðan þau vildu búa á jörðinni. Eg skal ekki fara langt út í það mál, en eg vil að eins lýsa því yfir, að eg álít, að þessi leið hefði orðið happasælli fyrir alla. Menn hafa haft á móti þjóðjarðaeign, og sagt að þær jarðir væri verst setnar, en það sannar ekkert. Hér held eg fram erfðafestuábúð og verður þá alt annað upp á teningnum. En á það má benda, að landsetar á þjóðjörðum hafa átt að jafnaði við betri leigukjör að búa en annars hefir átt sér stað. Að endingu vil eg minna á þetta, að nefndin ætti að taka til rækilegrar athugunar ábúðarlögin frá 12. jan. 1884. En eg býst við, að ekki þýði að þessu sinni að koma fram með till. um að nema úr gildi þessi lög, er heimila sölu þjóðjarða.

Jón Jónsson (N.-Múl.): Eg er einn af flutnm. þessarar tillögu og vildi því með fám orðum leiða rök að því, að þörf er á nefnd í þetta mál. Háttv. 2. þm. Árn. (S. S.) hefir reyndar að nokkru leyti tekið af mér ómakið. Eg vildi þó minnast nánara á ábúðarlögin. Stefnan á undanfarandi þingum hefir verið sú að hlynna að sjálfsábúðinni í landinu, en þetta gerist ekki á stuttum tíma. Leiguliðar á jörðum einstakra manna, eru, eftir því sem næst hefir verið komist, mikill hluti af bændum landsins. Lögin eru að ýmsu leyti úrelt og óheppileg. Þess vegna þarf að breyta þeim á þá leið, að gætt sé réttar allra hlutaðeigenda. Leiguliðarnir fá hvöt til þess að sitja vel jarðirnar, ef í lögunum eru skýr og einföld ákvæði um rétt þeirra gagnvart landsdrotnum. En það er afaráríðandi, að allir leggist á eitt að bæta og rækta jarðirnar. Eg skal benda á ákvæði laganna um hús á jörðum. Þar stendur, að jörðu skuli fylgja nauðsynleg hús, þau er henni hafa áður fylgt. Enn fremur að skylt sé að halda uppi húsum þeim öllum, er þá voru, er ábúandi kom til jarðar og jörðu fylgja. Þetta eru slæm ákvæði, hindra að húsaskipun sé breytt til bóta og að jarðarhúsum sé fjölgað. Annaðhvort þarf að ákveða, hver hús skuli fylgja jörðu, svo hún sé viðunanlega húsuð, eða þá tryggja leiguliðum endurgjald fyrir þau hús, er þeir hafa bygt og nauðsynleg eru. Þá eru ákvæði ábúðarlaganna um jarðabætur leiguliða dauður bókstafur. En það er ekki lítilsvert að hvetja leiguliða með því að ákveða þeim endurgjald að einhverju leyti fyrir unnar jarðabætur. Enn má benda á úttekt jarða. Um það vanta ákveðnar reglur, svo sem um það, hvort taka skuli tillit til timburflutnings, veggjahleðslu o. fl. Sinn er siður í ýmsum héruðum landsins með þetta. Mér finst það hreint og beint hneysa fyrir þjóðina að búa undir þessum lögum, án þess að breyta þeim. Vil eg því mæla með að nefnd sé sett í málið.

Pétur Jónsson Það mætti æði lengi telja upp, hvað legið gæti fyrir slíkri nefnd og hér er um að ræða, en eg get ekki gengið fram hjá einu atriði, sem nefndin ætti að athuga. Það er mál, sem gekk í gegnum Nd. á síðasta þingi, en var ekki útkljáð í Ed. Það er um stofnun húsmæðraskóla. Þetta mál heyrir til búnaðarmálanna. Það var, eins og eg hefi tekið fram, ekki útkljáð á þinginu, og ætti því nú að verða tekið til meðferðar.

Flutningsmaður (Ólafur Briem) Áður en milliþinganefndin í skattamálum tók til starfa kom eg að máli við merkan mann, sem setið hefir á þingi áður, og kvaðst hann vilja leggja nefndinni 2 heilræði, annað það, að hafa sem lengstan undirbúningstíma og hitt það, að gera sem fæstar breytingar frá því, sem nú er. Nefndin fór samt ekki eftir þessu. Hún hraðaði málinu meira en tíðkast hefir um aðrar milliþinganefndir. Og í annan stað eru ýmsar af tillögum hennar djúptækar, svo að ekki er nema eðlilegt, að þær þurfi nákvæmrar athugunar, áður en þeim er ráðið til lykta. Málið hefir lítið verið rætt á þingmálafundum og lítið um það ritað í blöðunum. Þeir þingmálafundir, sem málið hafa tekið til meðferðar, hafa óskað þess, að því yrði ekki til lykta ráðið á þessu þingi, enda hefir og nefndin sjálf lagt til, að því yrði frestað til þingsins 1911. Raunar mætti taka aðalstefnu í málinu á þessu þingi og gæti það orðið því til fyrirgreiðslu síðar, enda var það tilætlunin, að á þessu þingi yrði skipuð sérstök nefnd í málið. En með því að nefnd sú, sem kosin hefir verið til að íhuga frumvarp til laga um bráðabirgðahækkun á aðflutningsgjaldi, er svo fjölmenn og var kosin með sérstöku tilliti til skattamála landsins, þá er það tillaga mín, að þeirri nefnd verði falið á hendur að taka jafnframt til íhugunar tillögur milliþinganefndarinnar um skattamál Íslands.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Eg flyt þetta frumv. eftir tilmælum núverandi fornmenjavarðar. Með lögum 16. nóv. 1907 er það ákveðið, að fornmenjavörður skuli jafnframt vera forngripasafnsvörður, og hafa 1800 kr. að launum; en það eru vitanlega ónóg laun fyrir fjölskyldumann að lifa af. Það er óheppilegt, hversu lítil rækt hefir verið lögð við þetta safn af hálfu löggjafarvaldsins. Mér vitanlega eru engin lög til fyrir því, engin fúndazía eða stofnunarskrá, svo að það er eiginlega ekki til, eftir hinni gömlu reglu: »quod non est in actis, non est in mundo«. Og þó er það búið að standa um 50 ár. Húsrúm það, sem safnið nú hefir, er þannig lagað, að það er með öllu ómögulegt að komast af til gæzlu þess með fornmenjavörð einsamlan; það veitir ekki af, að hann fái 4-6 menn sér til aðstoðar þá daga, sem safnið er opið fyrir almenning, því að ella gæti það alt verið skriðið út að nokkrum árum liðnum. Þar fyrir utan er ákveðið í lögum þeim, er eg áður nefndi, að fornmenjavörður skuli ferðast um landið til þess að skrásetja fornmenjar. - En því ákvæði getur hann als ekki fullnægt, eins og nú er ástatt, með öðru móti en því, að forngripasafnið sé lokað á meðan hann er fjarverandi. Málefni þetta er svo vaxið, að eg álít að réttast sé að setja nefnd í það.

Jón Sigurðsson Frumv. þetta er ekki svo stórvægilegt, að það gerir hvorki til né frá. En vegna þess að það hefir í för með sér aukinn kostnað fyrir landssjóð, þá verð eg að fara um það nokkrum orðum. Það munu nú sumir segja, að upphæð sú, sem hér er um að ræða sé ekki svo stórvægileg, að það taki því að gera veður út af. Hins er þó að gæta, að nú er óáran í landi og óáranir verka eftir sig, svo að hætt er við að viðskiftalífið verði stirt, og þá hlýtur það að koma fram á tekjum landssjóðs, þess vegna nauðsynlegt að spara sem mest að hægt er þá útgjaldaliði, sem geta beðið, og eg álít að þetta þoli bið. Háttv. flutnm. (J. Þ.) sagði, að fornmenjavörðurinn yrði að ferðast um landið til að safna og skrásetja fornmenjar. Eg held að þar sé ekki um auðugan garð að gresja; því að bæði hefir forngripasafnið látið safna á síðastliðnum árum og einnig einstakir menn. Einnig er þess að gæta, þegar um söfn er að ræða, að þá verður að safna með skynsemd, ekki einungis að hugsa um það að fylla húsrúmið, til að auka þrengsli, heldur að safna því, er sýnir menningarþroska og þjóðlíf vort á ýmsum tímum. Álít einnig óþarft að hafa marga gripi sömu tegundar. Mér finst að það ætti að vera regla þingsins að fara mjög varlega í fjárveitingunum, og veita ekki meira fé en það sem hægt er að komast af með til þeirra fyrirtækja, er ekki gefa neinn beinan arð; en leggja heldur ríflega til þeirra, er auka framleiðsluna. Betra að byrgja brunninn, áður en barnið er dottið ofan í hann.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Ræða hins háttv.þm. Mýram. (J. S.) hefði verið góð, ef hún hefði verið haldin í hreppsnefnd upp í Hvítársíðu. Það er gott að berja barlómsbumbuna, þar sem það getur komið að haldi, en í þessu máli kemur það ekki vel við, því að það er lagaskylda að fornmenjavörður ferðist um landið til rannsóknar fornmenjum, og það getur hann ekki, eins og nú stendur á, nema því að eins, að safnið standi lokað á meðan, og það getur þó ekki verið tilgangur hv.þm. Mýram. (J. S.) að það eigi að búa til söfn, til þess að halda þeim lokuðum fyrir öllum landslýð, sem er eigandi þeirra. Söfnin innihalda margt og mikið, sem er lærdómsríkt á marga vegu, en það getur ekki orðið til gagns, nema því að eins að alþýða manna fái að sjá það og kynnast söfnunum. Og eg vil enn að nýju biðja háttv.þm. að athuga það vel, - hann virðist ekki hafa tekið eftir því, þegar eg sagði það áðan - að fornmenjavörður verður að loka safninu, ef hann fer burt úr bænum. Komið gæti það vitanlega til mála, hvort ekki væri æskilegt, ef hægt væri, að leggja undir þetta safn náttúrugripasafnið, en því er ómögulegt að koma við, fyr en landið hefir efni á því að byggja yfir þau bæði sérstaka byggingu. Forngripasafnið inniheldur ýmsar dýrmætar minningar lands vors og þjóðar um 300 ára tímabil og þess utan töluvert frá eldztu tímum landsins. Það er réttmætt, sem hinn háttv þm. tók fram, að safna verður með viti, en betur mundu honum hent ljósaverk í fásinni uppi í Borgarfirði, en að setja reglur fyrir slíkum hlutum. Háttv. þm. sagði, að óþarfi væri að hafa marga hluti sömu tegundar á slíkum söfnum. En eg skal fræða hann á því, að það er jafnan siður safna hvarvetna, að láta í burtu smám saman alt það, er þeim fénast og þau þarfnast ekki, til annara safna eða einstakra manna fyrir hluti, er þau eiga ekki, eða þá fyrir fult andvirði. Það getur verið álitamál, hversu mikið ber að veita fornmenjaverði í laun. Eg hefi stungið upp á 1000 kr. og álít það ekki of mikið. Það hefir verið gerð grein fyrir því, hversu alt er nú fullum þriðjungi dýrara en áður var, þegar laun embættisins voru ákveðin. Við megum ekki láta þá ómensku um okkur spyrjast, að við lokum fyrir alþjóð slíkum fræðslubrunnum sem söfnin eru. Við verðum að hafa þá svo aðgengilega fyrir þjóðina sem fremst er fært. Það er gott að spara, þar sem það er hægt að vansalausu, en hér er ekki hægt að spara það, sem nauðsynin hrópar hástöfum á.

Jón Sigurðsson Háttv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) byrjaði ræðu sína að því er mér skildist svo, að ekki ætti aðrir að tala um þetta mál, en lærðir fornfræðingar. Mér finst, að aðrir mættu hafa leyfi til að leggja orð í belg. Eg fæ ekki séð, hvers vegna fornmenjavörður þarf að loka safninu, þótt hann ferðist, hefir aldrei dottið það í hug. Sé ekki annað en að hann geti fengið mann í sinn stað. Álít að ekki sé brýn nauðsyn til þess að setja dýra menn á landssjóðinn, ef hægt er að komast hjá því. Verð að álíta, að hér sé hægt að spara, og að þetta geti beðið betri tíma, og réttara væri að veita féð til þess að það ekki kyrktist, sem ekki getur beðið.

Sigurður Sigurðsson Mér þykir mjög leiðinlegt, vegna hv. 1. þm. Rvk. (J. Þ.) að geta ekki greitt atkv. með frumv. þessu. Það fer fram á aukin útgjöld fyrir landssjóð alveg að óþörfu og til einskis gagns fyrir þjóðina. - Hins vegar á það að líta, að nú þegar er varið allmiklu fé til safnanna hér. Má nefna sem dæmi, að á fjárlagafrv. eru ætlaðar til landsskjalasafnsins 4450 kr., þar af laun skjalavarðar 1800 kr. Það var einu sinni sagt hér í þingsalnum um þetta safn, að það væri ekki til annars en að bera það út á tjörn og kveikja í því »fyrir fólkið«. Vel má vera, að hér sé of djúpt í árinni tekið, og að þetta hafi verið heldur ýkt hjá þeim, er það sagði. Eg læt það liggja á milli hluta. Til forngripasafnsins eru nú áætlaðar 3800 kr., þar af laun forngripavarðar 1800 kr., og verð eg að álíta það fullsæmilega borgun. Frumv. þetta fer fram á, að laun hans séu hækkuð um 1000 kr. og að hann auk þess fái aðstoðarmann með 800 kr. Þetta álít eg að hægt sé að spara. Sparnaðurinn verður að koma niður á þeim liðum, sem ekki auka gjaldþol landsmanna eða framleiðsluna í landinu. Það er undarlegt að vera altaf að tala um að spara og vera svo að flytja frumv. um stofnun nýrra sýslana; verðum að láta staðar numið með það.

Jón Ólafsson Herra forseti! Háttv. 2. þm. Árn. (S. S.) var að tala um það, að sagt hefði verið, að landsskjalasafnið væri ekki til annars en að bera það út á tjörn og kveikja í því »fyrir fólkið«, sagði raunar, að það mundi vera nokkuð ýkt. Eg verð að álíta, að háttv.þm. hafi ekki kynt sér safnið, annars mundi hann ekki hafa látið sér þessi orð um munn fara. Mig furðar á því vegna þess, að eg veit að háttv.þm. ann svo landi sínu og þjóð að hann vill ekki stuðla til þess, að loka þessum fróðleiks uppsprettulindum þjóðarinnar. Get hugsað mér, að það sé margt, sem dregur menn að söfnunum, meðal annars það, að þar er margt, sem hvergi er annarsstaðar að finna. En það sem einkum kom mér til að standa upp í þessu máli, er það, að með lögum frá 16. nóv. 1907 er fornmenjaverði gert að skyldu að vera fjarverandi einmitt þann tíma ársins, sem mest er aðsóknin að safninu, og það munu fáir staðir hér í þessum bæ vera jafn-mikið sóttir og það, og að ætla að loka því um þann tímann, sem aðsóknin er mest, bæði af útlendum og innlendum mönnum, finst mér með öllu ógerningur. Ef hinn háttv. 2. þingm. Árn. (S. S.) vildi gera sér það ómak að ganga upp í safnhúsið, og líta á húsrúm það sem safnið hefir, þá mun hann sannfærast um það, að það eru engar ýkjur, að með minna en 4-5 manna umsjón, þá daga sem safnið er opið, verður safnið horfið burt, ekki á 4-5 árum, heldur á 2-3 árum, og að fornmenjavörður hafi svo rífleg laun, að hann geti borgað þá aðstoð, sem þarf til þess, að halda safninu opnu, finst mér ekki geta verið nokkrum vafa undirorpið. Trúi því ekki fyr en eg má til, að mál þetta verði felt, en finst hins vegar rétt að kjósa nefnd í málið.

Sigurður Sigurðsson Eg ætla ekki að svara háttv. 2. þm. S.-Múl. (J. Ól.) öðru en því, að um há-sumarið hafa flestir svo miklum störfum að gegna, að þeir mega ekki vera að því að ferðast til Reykjavíkur til að skoða forngripasafnið. Eg vildi í sambandi við þetta mega benda á það, að forngripavörðurinn yrði látinn ferðast til fornmenjasöfnunar og fleira um heyskapar-tímann, því þá eru að jafnaði fáir á ferð, að minsta kosti utan af landinu, eða yfir höfuð þeir, sem hafa ærlegum störfum að gegna.

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson) Út af skrafi hins háttvirta 2. þingm. Árn. (S. S.), detta mér í hug orð Salomons konungs, að slíkir menn tali sem fávísar konur. Hann tekur nú upp fásinnu þá, sem fyrir löngu er þjóðræmd orðin, og sögð var hér á þingi 1893, að bera ætti söfn landsins út og kveikja í þeim »fyrir fólkið«. Getur glópskan og gleiðgosaglenningurinn komist öllu lengra? Eða þá bíræfnin að tala út í það, sem menn hafa ekki vit á til neinnar hlítar? Hitt er skiljanlegra, að þingmaðurinn vilji reyna að geta sér góðan orðstír hjá kjósendum sínum með því, að láta þá sjá, að hann hafi hátt um sparnað og telji skildinga. En betra væri, að það sparnaðartal þingmannsins kæmi einhversstaðar þar niður, sem hann ber betur skyn á en hér. Hér er auk brýnnar nauðsynjar að tala um þjóðarmetnað vorn og þjóðsóma, sem hinn háttv. þingmaður virðist gera sér heldur óglögga grein fyrir. Eigum við að meta hann mjög grútarlega til skildinga? Fyrir skömmu var þess spurt, þegar frumv. um varabiskup var til umræðu hér í deildinni, hvort við virkilega ættum að fara að launa honum. Nú vilja menn fara að loka söfnum landsins, af því að það kostar nokkra skildinga, að halda þeim opnum. En má eg spyrja: Til hvers er þá að vera að safna og búa til söfn, ef enginn - og ekki eigandinn sjálfur - á að fá að njóta þeirra? Þetta minnir mann óneitanlega eitthvað á mauramennina gömlu, sem söfnuðu tvískildingum í vetlinga, bundu vel fyrir ofan, lokuðu þá síðan niðri í kistu og létu þá liggja þar ávaxtarlausa. Vér viljum hafa þessi söfn til þess, að þau verði þjóðinni til sóma, gagns, gleði og læringar. Og þó við séum fátækir, þá höfum við ekki leyfi til þess, að kyrkja þau né kefja, og þjóðsæmd vora megum vér ekki kaffæra í vanhugsuðum - og mér liggur við að segja spjátrungslegum - grútarskap. »Skjóttu geiri þínum þangað, sem þörfin meiri fyrir er«. Slíkt mál sem þetta á þingdeildin að meta als góðs athuga og álíta. - Eg legg því til, að nefnd sé skipuð í málið.

Sigurður Sigurðsson Mér finst það óviðeigandi, að segja menn hafi ekki vit á málum, og mætti ef til vill segja um háttv. 1. þm. Rvík. (J. Þ.), að ómerk séu ómagaorðin.  (Jón Þorkelsson: Háttv. 2. þingm. Árn. (S. S.) er einn af »lands-ómögunum«!)  .