Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég trúi því vart að ég sé einn um það í hv. deild að undrast nokkuð tilhögun þingstarfa hér þann mánuð sem liðinn er síðan Alþingi var sett. Hér gerist það að settur er fundur í hv. Nd. og ríkisstjórn Íslands er fjarverandi. Það er enginn ráðherra úr ríkisstjórninni viðstaddur á þessum fundi. Það eru tólf stjórnarliðar sem mættir eru í hv. þingdeild. Það er kannski ekki ástæða til að kvarta eins og ég heyrði hér úr horni. En það er fleira sem athygli vekur á þessum degi og varðandi liðna daga. Hæstv. ríkisstjórn lagði fyrir Alþingi sem fylgiskjal með stefnuræðu forsætisráðherra lista yfir 104 fyrirhuguð stjfrv. Inn í þingið eru komin nú, þegar mánuður er liðinn frá upphafi þings, sjö stjfrv. af 104. Það eru ekki líkur á því að úr þessu rætist mikið í dag eða alveg á næstu dögum því fjarverandi þingstörf eru sex ráðherrar úr ríkisstjórninni, þar af fimm erlendis og fjórir þeirra með varamenn inni í þinginu þannig að ekki mun það flýta fyrir endurkomu þeirra hér í þingsali. - Ég bið hv. varaþm. ekki að taka þetta sem aðfinnslu að þeirra viðveru hér á fundi því að fáir sitja betur fundi en varamenn sem koma inn í þingið og oft eru þeir í meiri hluta í þingsal. Tveir hæstv. ráðherrar hafa boðað fjarveru af þeim fimm sem gætu verið hér, hæstv. forsrh., sem ég ætlaði að óska eftir að væri viðstaddur upphaf þingfundar til að svara fyrir um þau mál sem ég vík hér að undir þingskapaumræðum, og hæstv. utanrrh. er einnig með fjarvistarleyfi, en það eru þó þrír aðrir ráðherrar sem eru einhvers staðar, líklega utan þinghúss, án leyfis, hæstv. iðnrh., hæstv. félmrh. og hæstv. heilbr.- og trmrh., og það er varla að maður muni hver á heima í hvaða þingdeild því þeir sitja ekki svo fast í sætum sínum á þingfundum að það festist manni í minni á nokkrum vikum. Við þetta bætist að formenn tveggja stærri stjórnarþingflokkanna eru erlendis með fjarvistarleyfi, hv. þm. Páll Pétursson og Ólafur G. Einarsson, og mér er sagt að varaformaður þingflokks Framsfl. sé einnig utan þings svo það eru svo sem ekki miklar líkur á að úr rætist í sambandi við stjfrv. alveg á næstunni þegar þessi mynd er dregin upp og við virðum hana fyrir okkur.

Það er nú kominn einn ellefti af ríkisstjórninni.

Einn ellefti mættur. Það er þó nokkuð. Ég fagna alveg sérstaklega viðveru hæstv. heilbr.- og trmrh. hér á fundi. Hann er kominn kortér yfir ráðgerðan fundartíma. En það eru aðrir sem að hafa lakari "kladda" en hann enn. Þegar sameinað þing kom saman sl. mánudag höfðu fimmtán þm. boðað fjarvist, ýmist fjarverandi eða veikir, og ég taldi á fingrum mér hér eina tólf sem lesnir voru upp í upphafi fundar, ég er ekki viss um að talan sé nákvæm sem hæstv. forseti las upp fyrir okkur um fjarvistarleyfi þm. úr þessari deild. Það er vakin sérstök athygli á því, herra forseti, að ráðherrum fjölgar hér. Það eru komnir 2/3 af þeim sem gætu verið viðstaddir þingfund samkvæmt upplýsingum skrifstofu þingsins og því sem hefur verið tilkynnt.

Vegna orða hv. þm. vil ég geta þess að hæstv. iðnrh. hafði samband við mig rétt fyrir fund og mun vera væntanlegur í salinn eftir fáeinar mínútur. Ég vil láta það koma fram.

Herra forseti. Það gleður vort hjarta. Ég reyndi að ná hæstv. iðnrh. kl. 1.30 símleiðis til að gera honum viðvart að ég ætlaði að ræða um þingstörfin eftir að hafa leitast við að ná í hæstv. forsrh., en fékk svo upplýsingu um að hann hefði fjarvistarleyfi í dag. Senn verður því kollheimt, þrír elleftu af ríkisstjórninni viðstaddir. Ég ætlaði ekki að fjargviðrast sérstaklega út af fjarveru ráðherra. Hún auglýsir sig sjálf. Það er skiljanlegt að þeir ráðherrar sem heima sitja hafi fangið fullt því þeir gegna fyrir aðra, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. En enginn veit hvernig menn skipa ráðuneytum þegar menn eru fjarverandi því það er ekki tilkynnt hér og ég efast um að Lögbirtingablaðið hafi fyrir því að tilkynna. En mig langaði til að vekja athygli hv. þingdeildar og alveg sérstaklega hæstv. forseta vors á stöðunni varðandi þau mál sem þó hafa komið fyrir í þinginu. Og ég vil leyfa mér, til þess að rökstyðja að þetta er tekið til umræðu um þingsköp, að vitna í 11. gr. þingskapa Alþingis þar sem segir, með leyfi forseta: "Forsetar hafa sameiginlega umsjón með starfi þingnefnda. Þeir skipa fyrir um fasta fundartíma nefndanna þannig að fundir rekist ekki á. Þeir halda skrá um þingmál sem til nefndanna hefur verið vísað og fylgjast með gangi mála svo sem nauðsynlegt kann að vera til þess að geta skipað málum niður á dagskrá þingfunda í hagkvæmri tímaröð." Og í 15. gr. segir varðandi nefndir m.a.: "Fastanefndir þingsins skulu leitast við að skipa afgreiðslu þingmála í tímaröð svo að verkefni þingfunda í sameinuðu þingi og þingdeildum megi, eftir því sem við verður komið, dreifast sem jafnast á þingtímann." - Dreifast sem jafnast á þingtímann. Ég veit að ég þarf ekki að fara að lesa þetta oftar. Ég veit að hæstv. forseti kann þetta og hv. þingdeildarmenn að sjálfsögðu einnig. En mér sýnist að þingstörfin beri þess ekki merki að þessar greinar þingskapa Alþingis séu hafðar í heiðri. Ég vil aðeins fara yfir þau þingmál sem hafa komið fyrir hér í þinginu til umræðu. Það er sjö stjfrv. af boðuðum 104, þar af þrjú í hv. Nd. -og ég tek fram að ég ætla eingöngu að ræða um störf þessarar deildar en ekki að víkja að starfi sameinaðs þings. Það er ekki eðlilegt á þessum fundi, að mínu mati, að draga það mikið inn í umræður né heldur hv. Ed. þar sem messufall er nú að verða reglan eins og í dag. En þessi þrjú stjfrv., sem hafa verið rædd hér í Nd. og eru komin til nefndar, eru: Frv. til laga um Útflutningsráð Íslands, komið frá viðskrn. og vísað til fjh.- og viðskn. 21. okt. Það hefur enginn fundur verið í nefndinni um þetta þingmál. Annað skylt mál, 54. mál, er um útflutningsleyfi, flutt af utanrrn., vísað til fjh.- og viðskn. 2. nóv., enginn fundur verið haldinn um það mál heldur í fjh.- og viðskn. Að vísu er það mál til umræðu, en ekki í þingnefnd heldur í símtölum milli ráðherra á milli landa. Það er verið að þinga um málið af ríkisstjórnarinnar hálfu í símtölum á milli landa, milli hæstv. viðskrh., hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Það er sú málsmeðferð sem uppi er höfð varðandi þetta efni. En þingnefndin er ekki kvödd saman, enda nefndarformaðurinn í útlöndum þessa stundina þannig að ekki verður ráðin bót á í bili - eða mig minnir að hv. þm. Páll Pétursson leiði þá nefnd sem fyrr. Það er þó eitt mál sem hefur verið fjallað um í nefnd, á einum fundi að ég hygg. Það er um Húsnæðisstofnun ríkisins, eitt stjfrv., sem vísað var 2. nóv. til félmn. sem mun hafa haldið einn fund um málið. Það er sú undantekning sem sjálfsagt er að geta hér um. Ég get nefnt að svipað er uppi í Ed., án þess að fara út í þá sálma, þar sem stjfrv. liggja órædd í nefndum sem ekki eru kallaðar saman. Frá stjórnarliðum hafa borist sex þmfrv., tvö í Nd. sem vísað hefur verið til nefndar en þrjú eru enn þá til umræðu. Eitt þeirra er um aðför og er í allshn. Nd. frá 11. nóv. Enginn fundur hefur verið haldinn í þeirri nefnd um þetta mál. Svo að ég víki að þmfrv. frá stjórnarandstæðingum, þá hafa verið flutt hér fimmtán slík frv., þar af níu verið lögð fram í Nd. og rædd. Þar á meðal eru mál eins og eignarréttur íslenska ríkisins á auðlindum hafsbotns sem vísað var til allshn. Hvenær halda hv. þm.? 14. okt. Mér er sagt af skrifstofu þingsins að enginn fundur hafi verið haldinn um þetta mál í nefndinni. Frv. um jarðhitaréttindi var vísað til iðnn. 5. nóv. Enginn fundur verið kvaddur saman í þeirri nefnd um það efni mér vitanlega. Frv. um framhaldsskóla var vísað til menntmn. Nd. 21. okt. Enginn fundur hefur verið kvaddur saman í menntmn. deildarinnar. En undantekningar finnast þó þar sem er frv. til l. um almannatryggingar sem vísað var til heilbr.- og trn. Þar hefur þó verið haldinn fundur um málið, en málið fór þangað um miðjan október. Þetta er, herra forseti, svipurinn á þingstörfunum á þessum degi og á liðnum dögum þessa þinghalds. Ég nefni það svo aðeins til upplýsingar að í Sþ. hafa komið fram sjö þáltill. frá stjórnarliðum og átján þmtill. frá stjórnarandstæðingum í Sþ., en ég ætla ekki á þessum fundi að ræða stöðu þeirra mála eða störf Sþ. þar sem við erum að þinga í hv. Nd. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að ýmsu hefur maður vanist á undanförnum þingum sem ég hef setið. Síðasta þing var með mjög einkennilegum hætti, þinghaldið í fyrra, framan af hvað snerti málafylgju af hálfu ríkisstjórnar, en nú keyrir örugglega um þverbak. Og eins og ég gat um eru horfurnar varðandi úrlausn af hálfu ríkisstjórnar í sambandi við hennar mál ekki mjög bjartar nú alveg á næstunni eins og fjarvistum ráðherra og ferðalögum er háttað. Það er einn ráðherrann í ríkisstjórninni sem maður er búinn að gleyma í rauninni að eigi þar sæti. Hann er búinn að vera einar þrjár vikur erlendis, að ég hygg. Ég veit ekki hvenær hann birtist hér. Ekki greiðir það fyrir þingstörfum, enda hlaðast fsp. upp hjá hæstv. menntmrh. Það fer að verða ástæða til að lýsa eftir honum sérstaklega. Og ég vil segja við hæstv. forseta: Hvernig heldur hann að verði háttað vinnulagi í þessari hv. deild þegar kemur fram í desembermánuð? Er hæstv. forseti farinn að gera sér grein fyrir því hvernig líkurnar séu á að þingstörfum verði háttað þegar kemur fram í desember? Nema hæstv. ríkisstjórn ætli bara að sofa á þessum málum og það er kannski það besta. Og það geta hæstv. viðstaddir ráðherrar, hæstv. félmrh. og hæstv, heilbr.- og trmrh., e.t.v. eitthvað upplýst um, hvort búið sé að endurskoða þennan lista 104 stjfrv. sem var lagður hér fyrir fyrir nokkrum vikum. Ekki mundum við syrgja það og ekki syrgjum við það út af fyrir sig, stjórnarandstæðingar hér, a.m.k. ekki í mínum þingflokki, að hér er ágætur tími til að ræða okkar mál. En ég gagnrýni harðlega að málefni sem vísað er til nefnda, málefni stjórnarandstöðunnar, skuli ekki vera tekin fyrir og fá eðlilega meðferð í þingnefndum. Það er nefnilega oft svo, virðulegur forseti, að menn reyna að bjarga andliti Alþingis með því að segja: Það er ekki að marka að horfa á þingsalinn því að það er unnið svo mikið í nefndum, það fer svo mikið af störfum þingsins fram í nefndum. Ég hef lengi haft grun um það og þóst sjá það og reyna að ekki er allt sem sýnist í sambandi við þessi nefndastörf þingsins. Þau þyrftu sannarlega athugunar við eins og svo margt annað í þinghaldinu og er ég þá ekki að hallmæla þeim tilraunum til endurbóta á störfum þingsins sem hafa verið uppi hafðar og við m.a. reynum á þessum dögum þegar verið er að taka upp nýja fundatíma og fleira sem til bóta horfir. En hér er það hins vegar málsmeðferðin, starfshættir þingsins sem við hljótum að hafa miklar áhyggjur af eins og horfir. Ég treysti hæstv. forseta þessarar deildar til að taka á þessum málum við sína starfsbræður, hæstv. forseta Sþ. og hæstv. forseta Ed., og mér sýnist að það væri ekki vanþörf á að ræða þetta aðeins við forustuna í ríkisstjórninni líka, t.d. þá ráðherra sem boða að hingað eigi að koma 20 stjfrv., eins og hæstv. dóms- og kirkjumrh., og ekki eitt einasta farið að sjást. Ég ætla, virðulegur forseti, ekki að taka meiri tíma í umræður um þetta, en ég vænti þess að þessi orð mín verði til þess að það verði eitthvað hugað að vinnulaginu hér á næstunni.



Vegna orða hv. þm. um þingsköp vil ég geta þess að að sjálfsögðu verður rætt við viðkomandi ráðherra um þau stjfrv. sem væntanleg eru. Forsetar hafa vissulega rætt þessi mál og hafa áhyggjur af því er líður á þingtímann því að reynslan sýnir að hér er mikið annríki þegar líður að áramótum þannig að þessi mál verða tekin upp og hafa reyndar þegar verið rædd. Hvað varðar nefndafundi hefur það verið til siðs á undanförnum þingum af forseta hálfu að halda fundi með formönnum nefnda með nokkrum fresti til þess að fylgjast með gangi mála í nefndum og mun það verða gert nú eins og áður og fylgst með því hvað gengur í nefndastarfinu. Skrá um fasta fundi nefnda er nú tilbúin og er í prentun, en það hefur dregist nokkuð að koma henni á og er ástæðan fyrir því þær breytingar sem hafa verið gerðar á fundatíma þingsins. Það var ekki hægt að ganga endanlega frá skrá um fasta fundi nefndanna fyrr en þær breytingar voru ákveðnar, en sú skrá er nú í prentun. En það breytir því ekki að nefndirnar eiga að hafa góðan tíma til starfa núna. Ég vil, og tala þar áreiðanlega fyrir munn forseta Sþ. og forseta Ed. einnig, vænta þess að nefndirnar snúi sér að sínum störfum skarplega þannig að við komumst hjá því mikla annríki sem verið hefur í desember, en þó veit ég að það annríki verður mikið. Þetta vildi ég láta koma fram áður en lengra er haldið.



Herra forseti. Aðeins út af því að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vék að því að ekki hefur verið haldinn fundur í iðnn. sem ég gegni formennsku í. Það er svo að það mun hafa verið vísað máli til hennar fyrir viku eða svo. Það er fyrirhugaður fundur í næstu viku, en eins og kom fram í máli hæstv. forseta hefur á undanförnum dögum ríkt nokkur óvissa um fundartímann. Það vill einmitt svo til um þessa nefnd að hennar fasti tími var á fimmtudögum kl. 11, en það er nú orðinn fundartími Sþ. eins og kunnugt er. Af þessum orsökum þótti mér ekki rétt að boða til fundar fyrr en leyst hefði verið úr því hvenær fundir yrðu haldnir. En það er fyrirhugað að fundur verði haldinn í næstu viku. Til þessarar nefndar hefur verið vísað einu máli sem hv. þm. Hjörleifur Guttormsson reyndar er 1. flm. að. Þetta vildi ég upplýsa, herra forseti.



Hæstv. forseti. Ég kem ekki upp til að kvarta undan fjarveru ráðherranna. Ég harma það ekkert þó að þeir tækju sér lengra frí en þeir hafa kannski ætlað sér að gera, en ég sé að starfsfyrirkomulag ríkisstjórnarinnar virðist vera orðið þannig að helming má telja til eins konar útlagastjórnar sem stjórnar í gegnum síma eftir upplýsingum sem frummælandi gaf og hinn helmingurinn sé eins konar heimastjórn sem hefur ákveðið að sitja heima og gera ekki neitt ef marka má orð frummælanda. Hvoru tveggja þessara ráðstafana get ég svo sannarlega samþykkt miðað við það sem ríkisstjórnin hefur gert frá því að hún tók við, sem hafa verið nýir skattar og hærri skattar, meiri álögur, niðurfelling þeirra hlunninda sem gamalt fólk hefur haft og nú ráðgera þeir að leggja enn nýja skatta á sparifé og eignatekjur fólks sem aðallega er þá gamalt fólk. Af hverju erum við svo, stjórnarandstaðan, að kvarta yfir fjarveru eða aðgerðarleysi ríkisstjórnarinnar ef hún einhvern tíma tekur sér frí frá slíkri iðju sem hingað til hefur borið mest á í hennar afgreiðslum? Það skil ég ekki. En er það rétt að núna, 11. nóvember, þegar rúmur mánuður er til jólafrís, skuli eiga eftir að koma fram um 100 boðuð frv.? Hv. frummælandi gat þess að ríkisstjórnin hefði boðað 107 stjfrv. og sjö væru komin fram og það eru um það bil 30–35 vinnudagar eftir til jóla. Við skulum segja að þeir séu 40. Það er alveg útilokað að ríkisstjórnin geti ætlast til þess að stjórnarandstaðan taki þátt í slíku kapphlaupi við tímann eins og ríkisstjórnin er að bjóða upp á rétt fyrir áramót eða í desember eins og hv. frummælandi tók til orða. Ég vara við þessum vinnubrögðum. Það hafa komið kvartanir af minni ástæðum en þessari, sem liggur fyrir, til þeirra ríkisstjórna sem á undan þessari ríkisstjórn hafa verið. Ég get ekki skilið hvers vegna mál koma ekki fyrir þingið og fyrir þingnefndir á sama tíma sem flokkarnir eru beðnir um að skipa menn í sérnefndir, ríkisstjórnar eða ráðherra, til að skoða einstök mál sem eiga svo eftir að koma fyrir þingið og síðan fyrir þingnefndir. Þessi vinnubrögð eru alveg furðuleg. Ég vil líka gera athugasemdir við það, og er ekki sá fyrsti sem geri þá athugasemd, hvers vegna við tökum þátt í starfi Norðurlandaráðs eða Norðurlandaþings á þeim tíma sem erfiðast er fyrir Alþingi að missa menn út af þingi? Hvers vegna? Hvað á þetta að þýða? Ég hef mætt á þessum fundum Norðurlandaráðs og ég sé ekki meira gagn í að fara þangað fyrir land og þjóð en sitja sem kjörinn þm. og ræða um áríðandi mál fyrir land og þjóð heima á þjóðþinginu. Nei, ég tek undir allt það sem frummælandi sagði og vara ríkisstjórnina við þessari málsmeðferð. Það er engin afsökun til fyrir því hvernig þingið er nú leitt. Það eru ágætar upplýsingar sem koma frá hv. formanni iðnn., en það eru ekkert annað en upplýsingar. Það vita allir að sameinað Alþingi hefur tekið þingnefndarfundartíma. Auðvitað verður þá nefndin að breyta um fundatíma. Og það að breyta einum nefndarfundatíma á ekki að taka fram í næstu viku að ákveða. Það getum við gert strax á nokkrum mínútum. Það er enginn vandi. Ég er reiðubúinn að mæta á iðnaðarnefndarfund í dag ef formaðurinn boðar fund eða á morgun ef það er þægilegra eða hvaða dag sem er þegar aðrir nefndarmenn eru lausir. Við erum hér til að þjóna þinginu en ekki einhverjum öðrum aðilum, hvort sem þeir heita Norðurlandaráð eða tímaleysi þm. sem eru í nefndum vegna þess að þeir eru uppteknir utan þings. Þetta er fullt starf. Það er bara yfirklór að benda á að sameinað Alþingi hafi tekið upp nefndartímann. En ég tek eindregið undir og þakka frummælanda fyrir að hafa vakið athygli á því sem fram undan er því að það er ekkert lítið verk sem bíður okkar þegar loksins ríkisstjórnin ákveður að stíga á bensínið ef þeir finna það.

Það kom eitt stjfrv. á meðan þm. talaði.

Má ég þakka fyrir upplýsingarnar. Það var bent á það úr sal, til þess að það sé skráð hér, að það hafi borist stjfrv. Það er eins og þrekvirki hafi skeð! Mér liggur við að biðja þingheim um að standa upp og hrópa ferfalt húrra, en ég ætla ekki að gera það.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Herra forseti. Ég var því miður ekki viðstaddur þegar málshefjandi, hv. 2. þm. Austurl., hóf mál um þingsköp í þessari hv. deild, og verð ég að biðja hann afsökunar á því. En ég heyrði hann líka segja frá því að hann hafi gert iðnrh. viðvart að hann ætlaði að ræða þetta mál hér eða reynt það. Hann gerði mér ekki viðvart. Kannski hefur hann reynt það. Ég veit það ekki. En hann hefur e.t.v. líka vitað að það væri ekki þörf á því því að ég hef mætt býsna vel í þingsali. Ég held að ég megi fullyrða að ég hafi setið hvern einasta þingdag frá því að þing kom saman í haust utan einn þegar ég af óviðráðanlegum ástæðum varð að biðja um fjarvistarleyfi. Það getur hent alla að svo gerist. Að öðru leyti held ég að ég hafi reynt að mæta nokkuð vel. Hitt er svo rétt að það hafa ekki komið fram enn þá til deildar eða fyrir þingið frv. sem lögð verða fram af heilbrmrh., en það hafa valdið því, eins og stundum vill verða, tafir í þingflokkum og reyndar er það svo með mál sem þar er búið að samþykkja, frv. til læknalaga, sem er væntanlegt að ég vona þessa dagana, að því hafa valdið aðrar tæknilegar ástæður. Af þeim málum sem ég hef hugsað mér að leggja hér fram er reyndar ekki mjög brýnt að nema 2–3 verði afgreidd fyrir áramót. Það er svo sem engin afsökun fyrir því að þau skuli ekki þegar vera komin fram og ég hef lagt á það áherslu og reynt að ýta eftir því í mínu ráðuneyti að það gerðist, að málin fengju þar skjóta vinnslu þannig að það væri hægt að koma þeim hér inn, m.a. vegna þess að við höfum séð að það hefur lítið verið á dagskrá. Ekki veit ég hvað mörg af þessum boðuðu 104 málum þarf að afgreiða fyrir áramót, en samkvæmt reynslu er viðbúið að álag verði hér mikið fyrir jólin og það er auðvitað ekki gott vinnulag. Um vinnulag í þinginu sjálfu hef ég ekkert með að gera eða segja. Hæstv. forseti þessarar deildar hefur nú gert grein fyrir því hvernig hann hugsar sér að reyna að ýta á eftir því sem hér er nú þegar til meðferðar. Varðandi þátttöku okkar í Norðurlandaráði held ég að hún sé mikilvæg og við eigum að taka þátt í því starfi. Það er ekki nýtt að mikill hluti þingmanna hefur þurft að fara á haustdögum til nefndarstarfa þar. Það hefur gerst á hverju hausti. Og vegna ummæla hv. síðasta ræðumanns um að þetta væri ekki vel valinn tími er ég honum ekki sammála. Ég held að einmitt þessi tími núna sé þó einna skástur til að sækja þessa fundi, þ.e. nokkru eftir að þing hefur komið saman en líka töluvert áður en kemur að því að við þurfum að taka þá lokatörn sem ævinlega er í þingstörfum fyrir áramótin. Ég sé ekki hvaða tími væri annar betri til þessara nefndarstarfa en einmitt núna. Og það vita auðvitað hv. þm. allir að það eru ekki aðeins óbreyttir þm. sem þar hafa sótt fundi heldur ráðherrar einnig. Þeir þurfa og eiga að taka þátt í nefndarstörfum þar til undirbúnings Norðurlandaráðsþinginu. Hv. síðasti ræðumaður nefndi að ríkisstjórnin hefði lítið annað gert en verk sem hefðu gjarnan mátt vera óunnin. Það er hans pólitíska skoðun og hann verður að fá að hafa hana í friði. Ég er að sjálfsögðu ekki sammála því. Og varðandi það atriði sem hann nefndi og snertir heilbrmrn., að niður hefðu verið felld hlunnindi gamals fólks, þá kannast ég ekki við það. Ég veit ekki hver sú fullyrðing er og vil segja honum og öðrum hv. þm. að þar hefur þvert á móti verið unnið að því að bæta kjör eftirlaunaþega og öryrkja. Á haustmánuðum, 1. sept., hækkuðu eftirlaunagreiðslur verulega, milli 12 og 13% til sumra þeirra. Að vísu var það misjafnt, kom misjafnlega við einstaka bótaþega, eftir aðstæðum þeirra, af því að hækkunin kom ekki á alla bótaflokkana heldur aðeins suma. Síðan voru eftirlaun aftur hækkuð 1. okt. Þetta er mönnum kunnugt og þarf ekki að rekja það. Ég hef ekki fleiri orð um þetta, herra forseti. Ég get út af fyrir sig tekið undir þá gagnrýni, sem hér hefur komið fram, að mál hafi gengið of seint fyrir þingið frá ríkisstjórninni og mér er kunnugt um það að alveg þessa dagana koma mörg mál sem hafa verið afgreidd í þingflokkum stjórnarflokkanna núna. Við getum sjálfsagt sagt að það sé 2–3 vikum of seint. Þau hefðu þurft að vera fyrr á ferðinni. En ég hygg að þetta sé því miður ekki nýtt. En batnandi mönnum er best að lifa.



Herra forseti. Út af þeim orðum sem hér hafa fallið, t.d. frá hv. frummælanda, hygg ég nú að ráðherrar sem eru fjarverandi hafi eðlilega fjarvist og lögmæt forföll. Hér talaði hv. þm. Albert Guðmundsson og hafði um það mörg og stór orð hve slælega gengi að leggja fram stjfrv. og má það út af fyrir sig satt vera. Það kom eins fram í orðum hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar. Ég hygg að það sé regla á hverju þingi að stjórnarandstaðan gagnrýni bæði störf þingsins og seinagang í framlagningu stjfrv. eins og hér hefur verið gert. Ég hygg að þetta sé reglan á hverju þingi og býst við að hv. málshefjandi hafi einnig hlustað á slíka umræðu frá stjórnarandstöðu þegar hann var í ríkisstjórn. Ég skal út af fyrir sig ekki mæla því bót að hér hafa eingöngu verið lögð fram átta stjfrv. af 104 sem boðuð hafa verið. Hv. þm. Albert Guðmundsson gagnrýndi mjög að hér væri einungis búið að leggja fram átta frv. af um 104 sem afgreiða ætti fyrir jól. Ég hygg að það sé misskilningur því hér er um að ræða lista yfir frv. sem ríkisstjórnin hyggst leggja fram bæði fyrir jól og eftir jól, eða á yfirstandandi þingi. Berum líka saman, af því að hv. þm. Albert Guðmundsson hafði um þetta stór orð, hvernig það var þegar hann sat í stól fjmrh. Það lét ég athuga fyrir mig. Á þessum sama tíma, í nóvember, eða á einum mánuði eftir að þing var sett þegar hann sat sem fjmrh. á árunum 1984–1985 hafði þessi þm., sem þá var fjmrh., einungis lagt fram eitt frv., þ.e. fjárlagafrv., þannig að ég hygg nú að það sé að sumu leyti verið að kasta steini úr glerhúsi. En ég ætla ekkert að mæla því bót að hér hafi ekki verið lögð fram fleiri stjfrv. Sú gagnrýni er réttmæt og ég hef tekið undir hana þegar ég hef verið í stjórnarandstöðu og slíkt hefur komið fram. Og ég get alveg tekið undir að sú gagnrýni sem hér hefur komið fram á fyllilega rétt á sér og hefði verið æskilegt að fleiri stjórnarþingmál hefðu komið fram. Það er ánægjulegt að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson saknar þess að ekki skuli vera komin fleiri stjfrv. inn í þingið. En ég vænti þess að hér verði gerð bót á vegna þess að það eru allmörg stjfrv. nú á lokastigi í undirbúningi og hafa mörg hver verið lögð fyrir stjórnarflokkana til lokaafgreiðslu. Ég hygg að þau muni verða lögð fyrir þingið núna næstu daga og að þm. þurfi ekki að kvíða því að verða verklausir vegna skorts á stjfrv. á næstu dögum.



Þess skal getið vegna þessarar umræðu að forsetar þingsins hafa rætt það a.m.k. við suma ráðherra eftir því sem það hefur komið upp að leggja frv. fram í deildum þannig að jafnræði sé á. Það mun verða athugað sérstaklega á næstunni að jafnræði sé á milli deilda. Oft hefur viljað verða nokkur mismunur á hvað hvor deild hefur mikið annríki.



Herra forseti. Í máli frummælanda, hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, kom fram að meðal þeirra atriða sem hann taldi ámælisverð væri að til menntmn. hefði verið vísað einu frv. og þar hefði ekki verið haldinn fundur. Mig langar til að gefa á þessu máli skýringu. Til menntmn. hefur verið vísað einu máli, þ.e. frv. til l. um framhaldsskóla. Við umræður í deildinni um þetta mál upplýsti menntmrh. að innan tíðar væri von á frv. frá stjórninni um nákvæmlega sama mál. Ég mat það þá svo sem formaður þessarar nefndar að eðlilegt væri og reyndar best starfsskipan að fjalla um þessi frumvörp bæði í einu, þar sem þau fjalla bæði um nám á framhaldsskólastigi, um nákvæmlega sama mál, enda hafði ég ástæðu til að álíta að stutt yrði frá framlagningu þess fyrra þar til það seinna kæmi fram. Að vísu getur menn greint nokkuð á um verklag og hversu skuli halda á málum, en það er eindregið mín skoðun að í þessu tilviki, þar sem um er að ræða nákvæmlega sama málið, væri eðlilegt að fjalla um bæði frv. í einu ef stutt er á milli þess að þau koma fram. Ég tel ekki rétt að nota tíma nefndarmanna til að ræða hvort frv. um sig sérstaklega og þá annað vitandi að hið síðara á eftir að koma fram, án þess að vita hvað í því kemur fram, þegar um er að ræða lagasetningu um nákvæmlega sama mál, nám á framhaldsskólastigi. Þetta er skýring mín á því hvers vegna menntmn. hefur ekki verið kölluð saman til að fjalla um þetta mál. Ég tel þá skýringu fyllilega eðlilega. Það eina sem ég get sagt í framhaldi af því er að ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að þetta frv. fái sem ítarlegasta og besta umfjöllun í nefndinni, en árétta að ég tel þetta verklag eðlilegast.



Herra forseti. Þetta mál snýst ekki um hvort við stjórnarandstæðingar eða hv. þingdeildarmenn yfirleitt söknum þess svo óskaplega að fá ekki inn í deildina fleiri stjfrv. af því að við búumst við því að þau verði svo góð eða hvort við séum fegnir því að þau komi ekki vegna þess að við óttumst að þau verði slæm. Það sem liggur einfaldlega fyrir hér er það að ýmist eru þegar fyrirliggjandi til afgreiðslu eða væntanleg mörg mjög stór mál. Auk þess liggur fyrir langur listi frá hæstv. ríkisstjórn um frv. sem hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að fá afgreidd á þessu þingi, þar af allmörg fyrir áramót. Í lista sem var fskj. með stefnuræðu forsrh. í október sl. eru þessi mál fram talin. Þar kemur til að mynda fram að hæstv. dómsmrh. ætlar sér að leggja fyrir ekki færri en 20 frv. á yfirstandandi þingi, þar af níu fyrir áramót og fá þau afgreidd fyrir áramót. Fyrsta frv. var dreift á borð hv. þm. við mikinn fögnuð fyrir nokkrum mínútum, fyrsta frv. af níu sem þessi hæstv. ráðherra ætlar sér að fá afgreidd fyrir árámót. Hæstv. viðskrh., sem er nú erlendis eins og útvarpshlustendur vita, ætlar sér að fá afgreidd fimm frv. fyrir áramót og er hann þá væntanlega á leiðinni heim einhvern tímann á næstunni. Hæstv. fjmrh. er hér með 18 frv. á skrá. Tvö eru komin fram, þau sem óhjákvæmilega þurfa að vera það eðli málsins samkvæmt, fjárlagafrv. og frv. til lánsfjárlaga. Síðan liggur það fyrir, virðulegur forseti, og ég tel ástæðu að vekja sérstaka athygli þingdeildarmanna og virðulegs forseta á því, að stórmál eru væntanleg inn í þingið á næstunni. Þau hljóta að afgreiðast fyrir áramót. Þetta eru frv. um fiskveiðistjórnun og frv. um staðgreiðslukerfi skatta. Það er óhjákvæmilegt að þau mál verði gerð að lögum vegna þess einfaldlega að málin standa þannig. Þetta eru mál sem liggur fyrir að verður mikil umræða um. Fyrir er í deildinni t.d. mál hæstv. félmrh. um breytingar á húsnæðislöggjöfinni sem þegar hefur kostað langa umræðu og mun ábyggilega gera það áfram. Ekki síst þurfa hv. stjórnarliðar að skiptast ofurlítið á skoðunum um það. Hér er fyrst og fremst um að ræða verkstjórnaratriði. Það eru ýmis mál á þessum lista sem eru þess eðlis að ekki er ástæða til að ætla að um þau þurfi að verða mikill pólitískur ágreiningur. En þau þurfa tíma og meðferð á virðulegu Alþingi engu að síður. Þar getur verið um að ræða tæknileg atriði. Þar er um að ræða jafnvel endurskoðun laga eða endurnýjun laga sem renna út o.s.frv. Það er þeim mun bagalegra að nota þá ekki tímann til að afgreiða slík mál á meðan beðið er eftir hinum stóru. Ég vek athygli á því einnig í sambandi við breytingar á fundatíma Alþingis, sem nú er verið að reyna í fyrstu viku, að þær breytingar koma niður á fundatíma nefnda þar sem fimmtudagsmorgunn fellur nú í raun og veru niður sem nothæfur formiðdagur til nefndarstarfa. Ég geri ekki ráð fyrir að hv. þm. verði spenntir fyrir því að sitja nefndarfundi á morgnana þegar þingfundir eiga að hefjast kl. 10 að morgni. Væntanlega veitir mönnum þá ekki af þeim stundum til að undirbúa sig undir væntanlegan þingdag. Þar með er í raun einum morgninum færra fyrir nefndarfundi þannig að hv. formenn nefnda ættu þá þeim mun frekar að reyna að nota þann tíma sem laus er. Ég vil svo segja, virðulegur forseti, að hér voru afgreiddar fyrir líklega tveimur árum breytingar á lögum um fundasköp Alþingis. Í tengslum við þessa lagabreytingu varð hér mikil umræða um hvernig ætti að reyna að koma í veg fyrir þá samþjöppun mála sem ævinlega hefur leitt til annríkis og jafnvel öngþveitis á síðustu þingdögum fyrir jól og síðustu þingdögum að vori. Þá var gerð að því gangskör að reyna að koma í veg fyrir þetta með bættum vinnubrögðum, sérstaklega í ríkisstjórn. Þá voru settir inn í þessi þingsköp frestir til að fyrirbyggja að mál væru lögð fram á síðustu stundu o.s.frv. Ég sé ekki annað en það þurfi að taka þessa umræðu alla saman upp á nýtt eða a.m.k. að taka hæstv. ríkisstjórn í kennslustund og skýra henni frá því hvað þarna var rætt og til hvers það átti að leiða. Síðan er það að lokum tvennt, virðulegur forseti, sem ég vil nefna. Hið fyrra er að fjárlög eru til afgreiðslu á virðulegu Alþingi. Mér sýnist alveg nauðsynlegt, þrátt fyrir það að ekki viljum við nú auka útgjöld ríkisins meira en óhjákvæmilegt er, að við ræðum við meðferð fjárlaga hvort ekki þurfi að bæta við tveimur stöðugildum hjá hinu opinbera, þ.e. í fyrra lagi embætti verkstjóra í ríkisstjórn og svo er hitt löngu ljóst, virðulegur forseti, að það vantar þar embætti sáttasemjara. Svo vil ég enn bæta við vegna þess að hér hefur borið á góma frv. sem hæstv. utanrrh. flutti um útflutningsleyfi og var til umræðu í þinginu fyrir nokkrum dögum. Þó að það sé nokkuð annað mál vil ég nota þetta tækifæri, herra forseti, til að mótmæla formlega því að hæstv. viðskrh. skuli hafa beitt því valdi sem hann enn hefur á síðustu dögum til að úthluta útflutningsleyfum án þess að skýra Alþingi frá því að slíkt væri væntanlegt þegar þetta mál var til umræðu á Alþingi.

Ég vek athygli ræðumanns á því að hér eru eingöngu þingsköp til umræðu.



Ég endurtek það, sem ég hef reyndar áður sagt í tilefni þessarar umræðu, að að sjálfsögðu verður efni þessarar þingskapaumræðu komið áleiðis og rætt við ráðherra og við formenn nefnda. Þingforsetar munu sjá til þess að það verði gert.



Herra forseti. Ég þakka hv. 2. þm. Austurl. fyrir að hefja umræður um stöðu mála í þinginu. Það er sannarlega ekki vanþörf á því og væntanlega ekki heldur óþarft með öllu ef við megum nú búast við því að stjfrv. feykist hér inn í þingsali eins og henti áðan. Maður spyr auðvitað hvað valdi þessari töf á öllum þeim aragrúa stjfrv. sem hafa verið boðuð. E.t.v. er orsökin samkomulagið á stjórnarheimilinu og sá tími sem þingmálin þurfa til athugunar í þingflokkunum. En þeir sem hafa reynslu, stutta eða langa eftir atvikum, af þingstörfum hérna eru vitaskuld farnir að hugsa með hryllingi til desembermánaðar, hvernig hann verður, þegar við fáum þennan stutta tíma til að fjalla um ýmis stór mál. Ég get ekki neitað því að þetta kemur við húsmóðurhjartað í þeirri sem hér stendur. Það er kannski ekki að ófyrirsynju að manni dettur í hug ráðið góða sem einhverjir fundu upp um það að fresta jólunum. Við eigum sannarlega eftir að fjalla um stór mál og mjög flókin mál, sem mér skilst að ætlast sé til að verði fjallað um fyrir þinghlé, og af eðlilegum orsökum er það í sumum tilvikum nauðsynlegt. Ég nefni fiskveiðistefnu næstu ára og skattalagabreytingarnar, sem eru hvort tveggja mjög umdeild mál og stór mál og flókin mál, sem verður eðli málsins vegna að samþykkja og afgreiða fyrir þinghlé. Þetta er ekki bara vandamál þm. stjórnarandstöðunnar heldur alls þingheims því við þurfum öll að ná samstöðu um þetta. Það væri mjög nauðsynlegt, og ég beini því til hæstv. forseta, að fá upplýsingar um hvaða mál það eru í raun og veru sem verður að afgreiða fyrir þinghlé. Það er ljóst að það verður mjög erfitt að verða við ýtrustu óskum í þessu efni frá ríkisstjórninni en það væri nauðsynlegt að fá sem nákvæmastan lista yfir það hvaða mál þetta eru. Því það er alveg ljóst að það verður ekki gert nema í góðu samstarfi við þingið. Ég held, herra forseti, að það sé ekki nóg að ræða um hlutina og hafa áhyggjur af stöðu mála, það þarf eitthvert stórt átak til þess að þetta geti gengið.



Herra forseti. Það er fróðlegt fyrir þann nýliða sem nú stendur hér í stól að hlusta á þá umræðu sem hér fer fram. Bæði er það fróðlegt en eins veltir þetta líka upp ýmsu sem maður hefur verið að bræða með sjálfum sér eftir mánaðar veru hér í þessum sal. Ég náttúrlega get ekki haft í frammi neina samanburðarfræði um hvort ástand mála hér er verra eða betra nú en það hefur verið áður, hvort frv. eru færri eða fleiri. Ég gæti sjálfsagt flett því upp en það er alltaf betra að fólk tali um slíka hluti af reynslu. En hitt verð ég að viðurkenna að eftir skamma setu hér þá er margt sem kemur manni mjög spánskt fyrir sjónir í störfum Alþingis. Ég tek það fram að ég ætla ekki að hafa í frammi neinn dóm um það hvort það sem kemur manni spánskt fyrir sjónir er rétt eða rangt, því þar skortir mig kannski rök til að skilja af hverju hlutir eru eins og þeir eru, en ég get samt ekki stillt mig um aðeins að tæpa hér á nokkrum málum í sambandi við þinghald sem eru ólík vinnubrögðum sem maður á að venjast annars staðar. Sú eina samanburðarfræði sem ég get haft í frammi er samanburður við hinn almenna vinnumarkað, það að hafa unnið hér og þar í þjóðfélaginu og verða svo vitni að því að hér virðast að mörgu leyti vera gerðar aðrar kröfur en gilda á hinum almenna vinnumarkaði. Ég var mjög undrandi t.d. á því hve fáir sátu kyrrir í þingsölum og hvað það var auðvelt að mæta ekki til þings. Við gerum þær kröfur til annarra þegna þjóðfélagsins að þeir mæti til sinnar vinnu. Við gerum þá kröfu til nemenda að þeir mæti í sinn skóla. Og við höfum m.a.s. í frammi alls konar refsikerfi til þess að koma í veg fyrir að fólk svíkist um. Nú veit ég að þetta kannski kann að horfa öðruvísi við hér, menn þurfa að sinna ýmsum erindum o.s.frv., en það breytir því ekki að mér skilst að hér sé samt mætingarskylda. En hún virðist ekki vera erfiðari en svo að menn bara tilkynna að þeir ætli ekki að mæta. Eins dugir að mæta og vera svo ekki viðstaddur. Og hvort menn eru þá einhvers staðar inni í þingherbergjum eða fara úr húsinu það er mér ekki kunnugt um. Það getur vel verið að þetta hafi alltaf viðgengist og það getur vel verið að einhverjir geti upplýst mig um nauðsyn þess að þetta gangi svona. En mér finnst þetta dálítið undarlegt. Það er annað í því sambandi sem líka hefur vakið athygli mína og ég hef gert smákönnun sjálf í því sambandi. Það hefur þó nokkrum sinnum komið fyrir að ég hef talið fleiri konur í þingsal heldur en karlmenn og erum við þó í miklum minni hluta. Ég get náttúrlega ekki neitað því að það gleður að vissu leyti hjarta mitt að maður skuli fá svona óræka vitneskju um, ja, að maður vonar, samviskusemi kvenna. Það eru aðrir hlutir sem mér hafa fundist skrýtnir líka. Eins og t.d. það að maður skuli ekki fá dagskrá Alþingis með lengri fyrirvara. Mér finnst eitthvað sérkennilegt við það að maður fái hana svo seint að maður sé næstum því dæmdur til að mæta illa undirbúinn nema maður búi að langri reynslu þar sem maður getur alltaf farið í eigin sarp til þess að hafa skoðanir á málum. Það er ekki auðvelt fyrir þá sem hér eru að stíga sín fyrstu spor að fá dagskrá þingsins sama morgun. Þetta er annað sem ég held að mundi ekki ganga á hinum almenna vinnumarkaði, að fólk vissi ekki fyrr en á síðustu stundu hvað það ætti að gera þann dag. Við erum jú alls staðar á vinnumarkaði að reyna að hagræða, auka afköst, vera skilvirkari o.s.frv. Þarna kunna aftur að liggja ástæður sem ég skil ekki. En mér er óskiljanlegt af hverju hér liggur ekki fyrir dagskrá næstu viku á fimmtudögum þegar við yfirgefum þing. Ég vona svo sannarlega að hægt sé að ráða þarna bót á og ég býst við að fleiri, sérstaklega nýir þingmenn og varaþingmenn og aðrir slíkir sem ekki hafa hér mikla reynslu, hljóti að vera sammála mér um óhagræði þessa og þá óvissu og það óöryggi sem það skapar. Í sambandi við nefndarfundi var mér bæði bent á og ég svo sem hafði heyrt og vissi kannski, þegar maður undrast hversu fámennt er hér í salnum og auðvelt að vera fjarri, að þá heyrir maður einmitt þetta: Það er unnið í nefndum. Og ég segi það satt að ég beið eiginlega í ofvæni eftir því að fara að vinna í nefndum. Þar hlyti þetta virkilega að fara í gang og menn færu að fara ofan í málin og ræða þau af alvöru. Ég hef ekki komið á einn einasta nefndarfund enn þá. Ég sit í tveim nefndum og ég hef ekki verið boðuð, - ja, það er ekki alveg rétt hjá mér, ég hef verið boðuð á einn fund í hvorri nefnd. Hvor fundur stóð innan við tíu mínútur og var til þess að kjósa stjórn viðkomandi nefnda. Nú hefur einmitt frv. um framhaldsmenntun verið vísað til menntmn. neðri deildar, en þar á ég sæti, og mér fannst sú skýring hv. 10. þm. Reykv. mjög einkennileg að þar sem frést hefði af öðru frv. þá væri ekki ástæða til að tala um þetta frv. Ég hélt að við byggjum í lýðræðisþjóðfélagi. Ég hélt að þessi samkunda hér væri hin lýðræðislega samkunda þar sem einmitt umræður um öndverðar skoðanir færu fram. Og ég hélt ekki að fyrir fram hefði skoðun eins meira vægi heldur en annars. Aftur skortir mig vitneskju um hefðir. Það getur vel verið að stjórnarfrv. hafi þann forgang að þeim sé kippt fram fyrir. Þetta vissi ég ekki. En ef svo er þá vona ég að einhver upplýsi mig um það þannig að ég sé þá ekki að hafa fyrir því að taka andköf aftur yfir ummælum eins og hér voru höfð í frammi. Jafnframt hélt ég að þegar búið væri að skipa í nefndir og kjósa stjórn þá væru haldnir nefndarfundir reglulega. Ég hélt nefnilega að hægt væri að ræða fleira í nefndum en bara fram komin frv. Það hlýtur að vera hægt að nota tímann þar til upplýsingaöflunar, viðtals þar sem aðrir gætu komið og upplýst hv. þm. um ýmislegt sem aflaga fer og þeir vildu kannski láta breyta eða bæta. En aftur kann það að vera á móti öllum venjum. En einhvern veginn svona hafði ég ímyndað mér að þetta gæti gengið. Þannig að þið sjáið að þau eru mörg áföllin sem maður verður fyrir þegar maður kemur hérna inn. Ég býst við að flestir hafi nú gengið í gegnum þetta sama þó sumir séu kannski búnir að sitja svo lengi að þeir hafi þegar gleymt því hvernig það var að vera nýr. En þetta, hvað allt útlit virðist vera fyrir að hér verði lögð fram mörg frv. á stuttum tíma, þetta er nokkuð sem almenningur úti í bæ heyrir á hverju ári og heyrir í hvert skipti viðbrögð stjórnarandstöðu við þessu frumvarparegni sem hér upphefst í skammdeginu og aftur þegar daginn fer að lengja. Á hverju ári heyrir maður þetta gagnrýnt og maður situr heima hjá sér og veltir vöngum og segir: Já, þetta hef ég nú heyrt oft áður. Og maður kannski veltir því ekki svo óskaplega mikið fyrir sér af hverju þetta gerist eða af hverju þetta virðist vera eitthvað sem gerist á hverju ári og er alltaf mótmælt. Kannski er þetta eðlilegt ástand á fyrsta ári stjórnar. - Það er a.m.k. miklu frekar hægt að skilja þetta þegar ríkisstjórn er ný og hefur sjálfsagt ekki veitt af tímanum til þess að marka sér stefnu og finna síðan hvar þarf að koma þeirri stefnu í framkvæmd, hverju þarf að breyta til þess að hún nái fram að ganga o.s.frv. Maður dregur a.m.k. þá ályktun að kannski sé þetta eðlilegt á fyrsta ári stjórnar. - En þegar þetta gerist ár eftir ár hlýtur maður náttúrlega að velta fyrir sér af hverju. Og þá læðist að manni sá grunur að það þyki ágætt að það sé ekkert allt of mikil umræða um mál. Og þá kemur maður aftur að hlutverki þingfunda: Af hverju eru þm. ekki hérna? Og af hverju þurfa þm. ekki að sitja hérna svona nokkurn veginn meðan þingfundur stendur? Því að málþing er jú eitthvað sem er og á að vera eitt helsta einkenni lýðræðis. Þ.e. að kjörnir fulltrúar skiptist á skoðunum með þeim hætti að öllum öðrum sé heimill þar aðgangur til þess að hlusta á og fylgjast með. Ef skoðanir annarra eru ekki merkilegri en svo að maður nennir ekki að hlusta á þær eða gefur sér ekki tíma til að hlusta á þær, þá spyr maður sjálfa sig að því hvort þetta sé bara einhver leikur sem hafður er í frammi án mikillar alvöru. Eða eru menn svo staðfastir í sínum skoðunum, eru þær svo fyrir fram mótaðar og eru þær svo óhagganlegar, að það sem aðrir kunna að hafa að segja um málin skipti þar harla litlu máli? Þessi grunur læðist að manni og þetta er eitt af því sem veldur manni vissum vonbrigðum þegar maður kemur hingað. Ég ætla að enda á lítilli lífsreynslusögu. Ég gegni embætti sem formaður þingflokks Kvennalistans og mæti auðvitað sem slíkur á formannafundi. Þar var tilkynnt með miklu írafári fyrir tæpum þrem vikum að það ætti að kjósa í allar nefndir og ráð sem Alþingi kysi í. Ég frétti þetta reyndar af tilviljun vegna þess að það var hringt í mig í öðrum erindagjörðum þó og þetta svona kom upp í samtalinu. Ég náttúrlega hrökk við og hugsaði eitthvað á þá leið: Guð minn góður. Nú hef ég aldeilis misst af einhverju og hvernig gat þetta farið fram hjá mér. Síðan kem ég hér í þingsalinn og hitti þar aðra formenn. Það virðist koma jafnflatt upp á a.m.k. stjórnarandstöðuformenn að þetta standi fyrir dyrum og það er ákveðið að sótt verði um frestun. Það er eiginlega gert óformlega hér frammi í hliðarherbergi að við stjórnarandstöðuþingflokksformenn ræðum við stjórnarþingflokksformenn. Í byrjun voru þeir nokkuð tregir til að fresta kosningunum. Þetta væri orðið nokkuð seint og það hefði verið samkomulag um það að reyna að flýta kosningum o.s.frv., en af almennilegheitum, þar sem þeir skildu að þetta hefði verið með nokkuð skömmum fyrirvara fyrir stjórnarandstöðu, þá féllust þeir á að fresta kosningum fram til mánudags. Það var, held ég, á þriðjudegi sem þessi umræða var og kosningar stóðu til á fimmtudegi. Við náttúrlega bregðumst hart við og af því að við erum nú grasrótarhreyfing og viljum ævinlega hafa samband við okkar félaga, þá höfum við náttúrlega ekkert minna við en það að við leggjum undir heilan sunnudag, sem margir eru að reyna að halda nokkurn veginn hreinum til að geta sinnt einhverju af öðrum skyldustörfum, en við náttúrlega drífum á fund, við hringjum út um allt land, við hringjum til útlanda og allt gengur á til að gefa nú öllum félögum okkar kost á að segja sína skoðun eða koma með tillögur, taka sæti í nefndum o.s.frv. Í þetta fór heill sunnudagur fyrir utan tímann sem fór hjá mér persónulega í það að ræða við aðra formenn stjórnarandstöðunnar. Jæja, ég mæti hér á mánudegi aftur á formannafund, heldur hróðug, með snyrtilega vélritaðan lista þar sem við höfum mannað allar nefndir af fyllstu samviskusemi. Og eins og ævinlega þegar manni finnst maður hafa staðið sig vel þá er maður dálítið borubrattur. Nei, það var nú ekki aldeilis! Það var tilkynnt um hverja nefndina á fætur annarri: "Nei, við höfum ekki mannað hana. Nei, við höfum ekki mannað hana." Og það segir enginn orð! Þá var þetta ekkert einasta mál að fresta og hafði enginn tekið þetta alvarlega að það ættu að fara fram kosningar- nema ég. Þarna er náttúrlega óttalegur byrjandabragur á. En það er ekki góð lexía að læra í byrjun starfsferils að það sé allt í lagi að svíkjast um.



Í tilefni af orðum síðasta ræðumanns vil ég ekki, og átel það, að að talað sé um það hér í þingsölum að þm. séu að svíkjast um. Ég hef ekki ástæðu til að ætla það. Þingfundir eru hér frá 2–4 að öllum jafnaði, frá 2–5 á mánudögum. Hér er viðveruskylda og þm. eiga að tilkynna forföll ef þeir hafa ekki aðstöðu til að koma á þingfundi. Að öðru leyti eru þeir ekki skyldir til að sitja hér í stólunum þó að ætlast sé til að þeir séu hér við og við atkvæðagreiðslur. En ég hef ekki ástæðu til að ætla að þeir séu að svíkjast um þó að þeir sinni einhverjum málum hér á meðan þingfundur stendur yfir. Ég vildi láta þetta koma fram. Hvað dagskrá snertir þá hefur það verið rætt hvernig koma megi dagskrá fyrr til þingmanna. Dagskrá fyrir daginn liggur ævinlega fyrir að morgni. Það hefur verið svo og er. Eins og fram hefur komið hefur dagskráin verið bætt. Á dagskrá eru þau mál sem tekin eru fyrir þann dag og vonum við að það sé til mikilla bóta. Hvað það snertir að ganga frá dagskrá fyrir nokkra daga fram í tímann eða viku fram í tímann, þá er það miklum vandkvæðum bundið að ganga frá endanlegri dagskrá vegna þess að sú endanlega dagskrá fer eftir gangi mála hér á þingfundum. Margt óvænt getur komið upp og tími þingsins getur m.a. farið í umræður um þingsköp - t.d. hefur þessi umræða nú staðið í klukkutíma og 20 mínútur - þannig að skv. eðli máls getur dagskrá vart legið fyrir í endanlegu formi fyrir viku fram í tímann. Þetta vildi ég láta koma fram. En við höfum rætt það og munum reyna eins og möguleikar eru til að fyrir liggi hvaða mál verða til umræðu á næstu dögum og að skrifstofa þingsins hafi um það upplýsingar. En ég á tæpast von á því að hægt sé að ganga frá prentaðri dagskrá viku fram í tímann - og það er reyndar alveg útilokað af þeim ástæðum sem ég nefndi.



Herra forseti. Ég get tekið undir það að þetta sé þörf umræða þó að ég sé kannski ekki að öllu leyti á sama máli. Ég held að t.d. hefði verið betra að sum þeirra stjfrv., sem hafa verið lögð fram, hefðu ekki komið strax - eins og þau eru úr garði gerð. En hitt er annað mál að ég held að það verði eitthvað skrýtin vinnubrögð ef mjög mörg frv., sem eiga eftir að koma fram, verður að afgreiða fyrir áramót. Ég er nú búinn að vera formaður tveggja og þriggja nefnda sl. 16 ár. Það sem eiginlega hafa verið venjuleg vinnubrögð er að þegar frv. kemst til nefndar þá er haldinn fundur eins fljótt og verða má og frv. send til umsagnar. Og það líður venjulega minnst hálfur mánuður frá því að þau eru send til umsagnar þangað til nefndin fer að vinna að þessum frv. að ráði. Í sjálfu sér þarf að vera búið að leggja stjfrv. fram fyrir 1. nóv., ef vinnubrögð eiga að heita forsvaranleg, til að hægt sé að ætlast til að þau verði afgreidd fyrir áramót. Eftir því sem frv. er fyrirferðarmeira og vandasamara er þetta auðvitað erfiðara og ekki hægt að ætlast til að það sé gert á nokkrum dögum, enda hafa orðið slys. Það hefur þurft t.d. að taka upp lög eftir tvö til þrjú ár vegna þess að ekki hafa verið viðhöfð nógu vönduð vinnubrögð. Þetta vildi ég nú segja um það. Ég fullyrði að það á ekki vel við sem hæstv. heilbr.- og trmrh. sagði þegar hann fór úr ræðustól að batnandi mönnum væri best að lifa. Ég held að það eigi við um þau vinnubrögð sem hér hafa verið viðhöfð þennan mánuð að lengi getur vont versnað. Ég held að það eigi við alveg fyllilega, ekki einungis um framlagningu þingmála, heldur frágang þeirra, blátt áfram, þannig að ef ætti að reyna að stefna að því að þetta ætti við, batnandi manni er best að lifa, verður áreiðanlega að taka til höndunum. Mér dettur ekki í hug að spyrja um það nú hvaða frv. þurfi að afgreiða fyrir áramót. Eftir þeim vinnubrögðum sem hafa verið fram að þessu veit það ekki nokkur lifandi maður. Það er alveg sýnilegt. Mér finnst það í raun og veru alveg dæmalaust að nokkrum skuli detta það í hug.  Það er alveg rétt að samkomulagið í ríkisstjórninni er með þeim eindæmum að það er þörf á meira en einum sáttasemjara. Þeir þyrftu að vera þrír. Mér er nær að halda að þessi vinnubrögð og seinagangur á málum séu vitnisburður um að það veiti ekkert af að fá eins og þrjá sáttasemjara.

Það nægir að fá Ólaf Ragnar t.d.

Ja, ég veit það ekki. Það getur vel verið að ef fyrrv. ráðherra Matthías Bjarnason tæki að sér formennsku mundi það vera til bóta í slíkri nefnd. Ég veit líka að hann er sammála mér í því að það þarf að bæta vinnubrögðin. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu meira. En ég held að það taki nokkurn tíma að afgreiða sum þau frv. sem liggja fyrir nú og ef þau eru mjög mörg, sem við vitum náttúrlega um sum þeirra, sem þarf að afgreiða fyrir áramót, verða nokkrar vökunætur í desember hjá hv. þm. ef það á að takast skammlaust.



Herra forseti. Það hefur sýnt sig að sú umræða sem hér var hafin í byrjun fundar um þingsköp hefur verið nauðsynleg. Hér hefur margt komið fram sem væntanlega verður forustu þingsins að gagni og hæstv. ríkisstjórn til nokkurrar áminningar í sambandi við þingstörfin og það hefur margt flotið með sem er íhugunarefni. Það er t.d. fróðlegt að heyra viðhorf nýrra þm. til starfshátta þingsins eins og komu fram í máli hv. þm. Þórhildar Þorleifsdóttur. Ég er búinn að sitja allnokkur þing, en ég hef enn áhyggjur af því hvernig Alþingi birtist okkur sem erum að starfa hér svo að ekki sé nú talað um fólkið í landinu sem fær svona sýnishorn öðru hvoru af því hvernig Alþingi starfar. Ég er ekki að segja að það sé alltaf rétt mynd sem þar er dregin upp. Það er svo önnur saga. En á sumu eigum við sök sem sitjum hér á Alþingi. Margt mætti þar til langtum betri vegar færa og það hlýtur að vera markmið okkar allra að svo megi verða. Ég held að eitt af því sem ætti að athuga vegna þeirrar reynslu sem við höfum orðið fyrir á þessu þingi og síðasta þingi, eftir að þingsköpum var breytt, sé að setja eindaga á framlagningu frv. af hálfu ríkisstjórnar, frv. sem ætlast er til að þingið afgreiði fyrir jólaleyfi, að það verði gert svipað og nú er í þingsköpum varðandi framlagningu mála sem ætlast er til að fái afgreiðslu fyrir þinglok. Er það ekki 15. apríl eða 1. apríl? Ég man ekki alveg dagsetninguna en þar er ákveðinn eindagi og ég held að það sé alveg nauðsynlegt að taka slíkt upp varðandi mál sem ætlunin er að ljúka afgreiðslu á fyrir jól. Þar sýnist mér að dagsetning eins og 15. nóv. sé í rauninni eðlilegur eindagi, ef ekki fyrr, ef mál eiga að fá eðlilega þinglega meðferð. Það var getið um það réttilega í umræðunni að það eru mörg mál sem þurfa ekki að vera pólitískt ágreiningsefni þótt þau komi frá ríkisstjórn. Þau taka hins vegar tíma í meðferð þingsins því að þingið má auðvitað ekki kasta til höndum við afgreiðslu mála. Það eru slík mál sem ætti að vera lágmark að lægju fyrir strax í þingbyrjun, framlenging á gildandi lögum, gjaldamál af ýmsu tagi sem ekki þurfa að vera stór ágreiningsefni og annað af slíku tagi, þannig að það sé þá eðlilegt rúm fyrir hin stærri málin sem þurfa að fá ítarlega umræðu og sérstaklega vandaða meðferð. Hér hafa störf nefnda verið rædd, herra forseti, með mismunandi hætti. Ég ætla ekki að fara að taka við skýringum þeirra nefndarformanna sem hafa tekið til máls. Ég var ekki sérstaklega að veitast að formönnum tiltekinna nefnda í mínu máli, en ég hlýt þó að gera ákveðna athugasemd við ummæli hv. 10. þm. Reykv. sem ég sé ekki hér í þingsal þessa stundina. Ég leyfi mér samt að mæla orð til hans þótt hann sjái ekki ástæðu til að sitja hér undir umræðu. Það er aldeilis furðulegt sjónarmið hjá þm. að það eigi ekki að taka mál, sem búið er að vísa til nefndar, til meðferðar á hennar vegum vegna þess að einhver ráðherra hafi látið orð falla um það að hann ætli sér að leggja fram mál um sama efni, í þessu tilviki um skipan framhaldsskóla í landinu. Við höfum nú svo oft, sem höfum verið hér á mörgum þingum, heyrt ráðherra hafa það við orð að mála sé að vænta frá þeim að um það hljóta allir sem reynslu hafa af að setja fyrirvara. Það hafa komið yfirlýsingar um mál sem sé von á fyrir næstu mánaðamót, en það hafa liðið ár og ekki bara eitt heldur tvö ár og ekki hafa málin sést og jafnvel ekki á heilu kjörtímabili. Þannig gæti farið um þetta marglofaða frv. af hálfu ríkisstjórnarinnar um framhaldsskóla án þess að ég vilji hafa uppi nokkrar fullyrðingar um það. Ég veit ekki hvar vinnslu þess er komið. En að það geti verið sjónarmið gagnvart þingnefnd af hálfu formanns nefndar að það eigi að bíða með mál frá stjórnarandstöðu vegna þess að ríkisstjórnin hafi látið til sín heyra að hún ætli að flytja frv. um sama efni, slíkar röksemdir eru fyrir neðan allar hellur eins og einhver hv. þm. raunar vék að í sínu máli. Virðulegur forseti. Ég vænti þess að þessi umræða verði til góðs fyrir þingstörfin því að það hlýtur að vera okkar markmið allra, stuðningsmanna ríkisstjórnar sem stjórnarandstæðinga hér í hv. deild, og við reynum að leggjast saman á árar um það með forsetum og forustu þingsins að það verði hægt að ráða bót á því hörmungarástandi sem hér hefur ríkt í sambandi við þingstörfin undanfarnar vikur eða frá því að þetta þing var sett.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. um breytingar á 68. og 83. gr. laga nr. 75 frá 1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Þessu frv. er ætlað að færa skattalögin einu skrefi nær því að mismuna ekki heimilum eftir því hver aflar teknanna. Í 68. gr. ofangreindra laga er fjallað um skattafslátt, þ.e. þann persónuafslátt sem rennur til greiðslu álagðra gjalda. Nú er það svo að ef annað hjóna eða sambýlisfólks nýtir ekki þennan skattafslátt, t.d. vegna þess að viðkomandi vinnur ekki utan heimilis eða aflar lítilla tekna utan heimilis, færist ónýttur hluti hans til þess aðilans sem hærri hefur tekjurnar. Fyrir 50 árum voru þeir unglingar færri sem lögðu í langskólanám en hinir sem fóru út á vinnumarkaðinn. Þetta hefur snúist við. Nú afla flestir unglingar sér framhaldsmenntunar enda í takt við þær þjóðfélagslegu breytingar sem orðið hafa. Laun unglinga fyrir sumarvinnu þeirra duga skammt til bókakaupa og annars er til skóla þarf og þurfa þá foreldrar að hlaupa undir bagga utan þess að sjá um framfærslu barna sinna. Foreldrar barna eldri en 16 ára njóta ekki barnabóta vegna þeirra þrátt fyrir að kostnaður vegna þessara barna er einna mestur á unglingsárunum. Sú breyting sem hér er mælt fyrir er ekki síst mikilvæg fyrir einstæða foreldra sem oft og tíðum standa að mestu einir straum af kostnaði vegna uppeldis og menntunar barna sinna. Því er lagt til í frv. að aftan við 68. gr. um skattafslátt bætist við: "Heimilt er framteljanda að nýta óráðstafaðan skattafslátt barna sinna eldri en 16 ára sem lögheimili eiga hjá framteljanda." Þetta má gera á svipaðan hátt og yfirfærsla ónýtts skattafsláttar milli hjóna og sambýlisfólks, þ.e. eftir að öll álögð gjöld hafa verið dregin frá. Í frv. þessu er einnig kveðið á um breytingu við 83. gr. sömu laga, sbr. lög nr. 7 frá 1984 og lög nr. 72 frá 1986, en sú grein er um eignarskattsútreikning. Í núgildandi lögum er það svo að allar eignir hjóna eða sambýlisfólks mynda eignarskattsstofn sem síðan er skipt til helminga. Frá hvorum helmingi fyrir sig er síðan dregin sú upphæð sem nemur skattleysismörkum hverju sinni. Þessi skattleysismörk voru 1 millj. 525 þús. kr. fyrir gjaldárið 1987 fyrir hvern einstakling og voru þar með 3 millj. og 50 þús. kr. fyrir hjón eða sambýlisfólk. Þegar talað er um fjölskyldu í dag er ekki lengur hægt að hafa aðeins í huga það fjölskylduform sem algengast var áður fyrr. Sú þróun hefur orðið að þeim heimilum fjölgar þar sem aðeins er ein fyrirvinna. Ungt menntað fólk stofnar sín heimili, stundum í sambýli með öðrum, stundum með barni sínu eða börnum eða þá eitt sér. Stofnkostnaður húsnæðis og gjöld vegna þess eru nokkurn veginn þau sömu hvert sem fjölskylduformið er. Eftir skilnað verða til tvö heimili úr einu og þyngist þá eignarskattsbyrðin á báðum heimilum frá því sem. hún var þegar um eitt heimili var að ræða. Við lát maka hækkar gjaldskyldur eignarskattsstofn þess sem eftir lifir um helming þess frádráttar sem hjónin nutu áður. Í þessu frv. er gert ráð fyrir að skattleysismörk hverrar fjölskyldu verði þau sömu, þ.e. að einstaklingar njóti sama frádráttar frá eignarskattsstofni og hjón og sambýlisfólk. Þessi breyting hefði það einnig í för með sér að færa skattalögin nær því að mismuna ekki fjölskyldum eftir því hvernig þær eru saman settar. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og fjh.- og viðskn.



Hæstv. forseti. Ég ætlaði að þakka hv. frummælanda, Hjörleifi Guttormssyni, 2. þm. Austurl., fyrir þá framsýni sem hann sýnir í þessu jafnréttismáli. Þetta eru orð í tíma töluð að menn geri ráð fyrir að einhvern tíma verði þörf á því fyrir okkur karlmenn að þessari prósentu, sem hér er um getið og er sú sama og er í Alþb., að karlmönnum verði tryggður aðgangur að nefndum og störfum í félögum, eins og hér segir, á vegum ríkisins, sveitarfélaga og félagasamtaka. Ég lít því á þetta sem svona fyrsta spor, fyrstu viðleitni, af hálfu karlmanna til að verjast þeirri sókn sem kvenfólk hefur farið í undanfarin ár. Ég held að karlmenn ættu að taka hann sér til fyrirmyndar. Þó svo að ekki sé nú margt úr stefnuskrá og skipuritum Alþb. sem ég hefði áhuga fyrir, þá er þetta eitt af því, að tryggja kynjum jafnan rétt til þátttöku í öllum þessum stofnunum á vegum ríkisins, sveitarfélaga og félagasamtaka, 40% þátttöku. Þar fyrir utan vona ég að honum takist með góðri aðstoð frá öðrum karlmönnum að sjá til þess að pólitísk samtök verði á sama hátt opin fyrir 40% af hvoru kyni fyrir sig. Virðulegi forseti. Ég mun styðja framgang þessa frv. á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég lýsi ánægju minni yfir því að jafnréttismál skuli rædd á þessum vettvangi og mér finnst það eiga einkar vel við. Ég tel æskilegt að kannaður verði betur áhugi kvenna á ábyrgðarstöðum og ábyrgðarstörfum og ef áhuginn er fyrir hendi hvaða ástæður liggja þá að baki því að konur skuli ekki vera enn fúsari til að taka að sér slík störf. Þar held ég að Kvenréttindafélagið gæti tekið að sér og unnið mjög gott verk. Ég er sammála því að ekki hefur tekist að framfylgja jafnréttislögum sem skyldi og enn viðgengst launamisrétti, en jafnframt finnst mér kvótafyrirkomulag ófýsilegur kostur til að bæta stöðu kvenna. Kvóti er ekki það sama og jafnrétti. En við erum að berjast fyrir sama rétti og sömu skyldum. Konur vilja auðvitað fyrst og fremst sitja í ábyrgðarstöðum vegna eigin verðleika. En er ekki hætt við að öðruvísi verði litið á konu í ábyrgðarstöðu ef hún er þangað komin vegna kvótafyrirkomulags? Jafnvel er hætt við að þar með verði hennar vægi minna og þá erfiðara fyrir hana að sanna hæfni sína, en það yrði hún að gera ef hún sæti þar fyrst og fremst til að uppfylla einhvern kvóta.



Herra forseti. Ég þakka þá umræðu sem orðið hefur um þetta þingmál, um frv. til 1. um að breyta ákveðnu atriði í lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla. Mér finnst að ýmislegt mjög gagnlegt hafi komið fram í þessari umræðu fyrir utan þann ákveðna stuðning sem þar hefur komið fram, sérstaklega af hálfu þm. Kvennalistans sem töluðu hér, hv. þm. Þórhildar Þorleifsdóttur og Kristínar Einarsdóttur, og einnig frá hv. þm. Albert Guðmundssyni því ég leyfði mér að taka hans orð alvarlega þó að sumt væri af gamansemi mælt í hans stuttu ræðu áðan eins og ég skildi orð hv. þm. Ég vík hér, herra forseti, að fáeinum atriðum sem fram komu í máli þm. og þá kannski fyrst að því þar sem efasemda gætti í sambandi við réttmæti þess að breyta jafnréttislögunum með þeim hætti sem hér er lagt til, en þær efasemdir komu frá hv. þm. Alþfl. sem töluðu við umræðuna, frá hv. 15. þm. Reykv. Láru Júlíusdóttur og frá hæstv. félmrh. sem einnig tók til máls í gær. Ég óska báðum hv. varaþm. til hamingju með þær ræður sem þeir fluttu við þessa umræðu og sérstaklega hv. 15. þm. Reykv. sem notaði tækifærið til að flytja sína fyrstu ræðu af þessu tilefni. Ég veit að hennar hugur er eindreginn í sambandi við jafnréttismál og frelsisbaráttu kvenna. Hún hefur sýnt það á þeim vettvangi þar sem hún hefur starfað að hún er þar í fararbroddi. Það voru mér því viss vonbrigði að hún komst í ræðu sinni að þeirri niðurstöðu að það væri ekki rétt að styðja þetta mál eins og það lægi hér fyrir. Hún taldi að það væri rétt að láta fyrst reyna á möguleika á að ná fram breytingum með stjórnvaldsaðgerðum án þess að til lagabreytinga þyrfti að koma, að láta reyna fyrst á 3. gr. í gildandi lögum og bíða með breytingar á lögunum eftir að séð verði hvort það náist fram með stjórnvaldsaðgerðum sem hún sérstaklega ræddi um að gætu skilað okkur þarna áfram. Ég tók fram í minni framsögu fyrir þessu máli að það væri ekkert kappsmál af minni hálfu að breyta og jafn réttur kvenna og karla. 904 lögum ef hægt væri að ná árangri eftir öðrum leiðum, ef menn hefðu trú á því og gætu sannfært sjálfan sig um það, og reynslan skæri þar síðan úr. En ég ítreka það hér vegna þeirra efasemda sem fram komu frá hv. þm. að ég tel að það geti í fyrsta lagi ekki spillt að setja inn þann varnagla og það ákvæði sem hér er lagt til í lögum og það geti ekki spillt fyrir jákvæðum aðgerðum af hálfu stjórnvalda til að vinna að sama marki. Ég hygg að trú hv. þm. á möguleika stjórnvaldsins, framkvæmdarvaldsins, í þessum efnum sé ríkari vegna þeirrar aðstöðu sem hún er í í tengslum við núv. ríkisstjórn sem aðstoðarmaður hæstv. félmrh., að hún beri það traust til núv. ríkisstjórnar og kannski alveg sérstaklega til þess ráðherra sem hún starfar náið með, hæstv. félmrh., að það megi á þeim tíma sem þær hafa til stefnu í félmrn. ná fram jákvæðum árangri á þessu sviði. Betur að satt væri og ég vil ekki vera með neina svartsýni fyrir fram í þeim efnum. En ég nefni hins vegar að þetta einkennir dálítið þá sem eru í stjórnaraðstöðu hverju sinni, eru með hönd með einhverjum hætti á framkvæmdarvaldinu. Þeim hættir til að ofmeta þá möguleika sem til staðar eru á þeim vettvangi, því miður. Því miður sýnir reynslan oft að svo er. Þess vegna tel ég að rök hv. þm. séu ekki ýkjaþung í þessu efni þó ég óski henni og alveg sérstaklega hæstv. félmrh. alls góðs í viðleitni þeirra til að ná fram breytingum til bóta. Ég tel að þau sjónarmið sem komu fram hjá talsmönnum Kvennalistans í þessari umræðu hljóti að vera umhugsunarefni fyrir konur og karla sem láta sig þessi mál skipta. Þær telja að að athuguðu máli sé hér um eðlilegt skref að ræða þó að talist gæti jafnvel nauðungarkostur eins og hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir orðaði það, að mig minnir eitthvað í þá átt, að þurfa að beita lagaþvingun til að þoka málum í rétta átt. Það fannst mér vera mjög athyglisverð niðurstaða og eins það sem hv. þm. Kristín Einarsdóttir líka lagði áherslu á í sínu máli og rökstuddi með dæmum frá nágrönnum okkar í. Noregi þar sem uppskeran úr viðleitni stjórnvalda án lagastöðu hefur ekki skilað því sem menn væntu og hún dró fram í því dæmi sem hún rakti frá stöðuveitingum á háskólastigi þarlendis. Hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir velti því fyrir sér í sinni ræðu hverjar væru ástæðurnar fyrir því hversu hægt miðaði í sambandi við jafnréttisbaráttu kvenna. Ég ætla ekkert að skera úr í þeim efnum. Ég bý ekki yfir neinni endanlegri visku á því sviði hvort teljast skuli vantraust karla á konum eða valdafíkn sú valdabarátta sem fer fram innan þess sem oft er kallað karlveldið í umræðum þess máls, kannski sambland af hvoru tveggja, en auðvitað þær aldagömlu og árþúsunda hefðir sem liggja að baki og enn sitja þrátt fyrir miklar breytingar í samfélaginu bæði innra með okkur og ég tala nú ekki um í samfélagsgerðinni og valda afskaplega miklu um það hversu andstaðan er hörð, hversu vantrúin er rótgróin á möguleikum, hæfni kvenna til eðlilegrar virkrar þátttöku. Ég rakti í máli mínu í gær dæmið frá lagasetningu 1915 þegar konur fengu sinn takmarkaða kosningarrétt í fyrsta sinn til Alþingis þar sem þeim var ætlaður 15 ára aðlögunartími, þeim sem yngri væru en fertugar til þess að fá að nota kjörseðilinn til jafns við karla. Var það ekki dæmigert? En er ekki hugsunarhátturinn enn að sumu leyti óbreyttur og þá var hjá þeim sem stóðu að þeim breytingum á stjórnskipunarlögum Íslands 1915, vantrúin eins og hún birtist okkur þar sem framkvæmdarvaldið á að halda um stjórann, t.d. í sambandi við stöðuveitingar þegar að þeim málum kemur að skera úr um hverjum skuli hleypt áfram í samfélaginu, falinn aukinn trúnaður og aukin ábyrgð? Er það ekki dæmigert hvernig þar er yfirleitt staðið að málum? Og jafnvel jafnréttislög, sem við köllum svo, duga oft skammt, þau ákvæði þeirra laga sem eiga að veita ákveðna viðspyrnu. Ég held að þarna vanti skýrari fyrirmæli í lög af opinberri hálfu en nú er til að girða fyrir þá misbeitingu valds sem við erum stöðugt að verða vitni að gagnvart konum í sambandi við trúnað til starfa í okkar samfélagi. Vissulega væri góðra gjalda vert, eins og hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir vék að í sínu máli, að kanna enn frekar ástæður misskiptingarinnar, ástæður mismununarinnar, ástæður valdníðslunnar gagnvart konum í landinu. Ég lagði það til í tengslum við alþjóðasamninginn um afnám mismununar gagnvart konum að það yrði einmitt notað sem tækifæri til að fara ofan í saumana á ýmsum þáttum. Ekki vegna þess að ég hafi neina oftrú á slíkum könnunum og ekki vegna þess að málin liggi ekki fyrir á mjög mörgum sviðum og óréttlætið blasir við hverjum sem sjá vill heldur vegna þess að við verðum að beita öllum tiltækum ráðum og draga fram þekkingu og upplýsingar um stöðu þessara mála. Ég óttast ekki það, sem kom fram hjá hv. þm. Maríu Ingvadóttur í hennar ræðu áðan, að konur sem færu inn í ráð og nefndir á 40% kvótareglunni, sem hér er lögð til, yrðu taldar annars flokks. Auðvitað yrði það notað af einhverjum. En konur standa fyrir sínu þar sem þær fá trúnað. Ég hef enga trú á því að það sé hægt að nota það sem árangursríkt vopn til lengdar þó að svona regla yrði lögfest eins og hér er gerð tillaga um. Ég tel að reynslan af aukinni þátttöku og sókn kvenna núna síðasta áratuginn hafi fært okkur heim sanninn um það með svo ákvarðandi hætti hvað þær megna í æðstu trúnaðarstöðum í samfélaginu að það er ekki hægt fyrir nokkurn að bera þar á móti eða segja: Vegna þess að þið eru komnar hérna formsins vegna eruð þið bara á lægri bekk. Það held ég ekki. Við lifðum þá ánægjustund 1980, er það ekki rétt munað hjá mér?, að kona hélt til Bessastaða sem forseti Íslands. Var ekki vantrúin ríkjandi í hugum margra ljóst og leynt? En stuðningurinn nægði samt. Það var ekki meirihlutastuðningur þá, en ég þarf ekki að spyrja hvernig hugur þjóðarinnar stendur í því máli og hvaða dómur liggur þar fyrir nú, sjö eða átta árum síðar. Ég tel að vissulega hafi sá árangur og sú niðurstaða sem fékkst með kjöri Vigdísar forseta til æðsta embættis í landinu haft hvetjandi og þýðingarmikil áhrif fyrir stöðu kvenna og sókn og ég tel einnig að sá árangur sem málflutningur kvenna, aukin þátttaka, þó að hægt gangi, á vettvangi Alþingis hafi lagst á sömu sveif og skilað sínu með mjög ákvarðandi hætti upp á möguleikana í framtíðinni. En þetta gengur bara allt of hægt og þess vegna þurfum við að setja inn hvetjandi ákvæði í lögum til að bæta stöðuna og tryggja að þróunin verði örari, að réttlætið megi sigra á meðan við erum þátttakendur í þessari baráttu sem hér stöndum nú. Hæstv. félmrh. tók ekkert ákvarðandi til orða þegar hún lýsti efasemdum varðandi þetta mál. Ég skildi hæstv. ráðherra svo að hún væri opin fyrir því, væri reiðubúin að athuga hvort rétt væri að setja lög af þessu tagi og vildi ekki vísa því frá þó að hún sé að reyna að vinna á sínum vettvangi sem ráðherra jafnréttismála og þoka málum áleiðis. Ég vona að þær efasemdir sem hafa komið fram í umræðunni séu ekki svo ákvarðandi að þetta mál fái ekki góða meðferð í þinginu, frekari umræðu og afgreiðslu, hugsanlega með breytingum því að ég er alls ekki að segja að hér sé verið að vísa hina einu réttu leið þó að við flm. þessa máls teljum að hún sé boðleg, hún sé jákvæð og skapi aukna viðspyrnu í þessu einu stærsta réttlætismáli í landinu.



Þar sem fundartíma deildarinnar er nú svo gott sem lokið og enn eru tveir á mælendaskrá er sýnt að þessari umræðu lýkur ekki á þessum fundi og er því umræðunni frestað. Það eru aðeins tvær mínútur eftir af fundartímanum og ég reikna ekki með að ræðumenn ljúki á þeim tíma sínu máli. 



Herra forseti. Ég þakka veitt leyfi til að taka til máls. Ég vil gjarnan gera það vegna ummæla hv. þm. Maríu Ingvadóttur áðan þegar hún talaði um að kanna áhuga kvenna á ábyrgðarstöðum. Í fyrsta lagi vantar okkur alla skilgreiningu á ábyrgðarstöðu og kunna skilgreiningarnar að vera mismunandi eftir því hvað maður leggur til grundvallar. Í öðru lagi væri líka fróðlegt að vita hvað hv. þm. á við. Býst hún við að mjög mörgum konum hafi verið boðnar svokallaðar ábyrgðarstöður og þær neitað þeim? Hafa þær skorast svona mikið undan? Það gæti líka verið fróðlegt, fyrst við erum að tala um kannanir, að kanna hvort margar konur, t.d. ef þær neita eða ef þær víkjast undan eða sækjast ekki eftir ábyrgðarstöðum, gera það vegna þess hve þær gegna miklum ábyrgðarstöðum, hvað flestar konur skynja það þunga og mikla ábyrgð að bera ábyrgð á heimili sínu, börnum og fjölskyldu. Vegna þess hve þær eru oft einar um það og taka þær skyldur alvarlega hafa þær ekki á öxlunum rúm fyrir mikið meira en það þó að axlir kvenna séu nú oft ærið breiðar. Talandi um að svona kvóti gæti hleypt konum óverðskuldað að, þá liggur kannski í orðunum: Eru þær sem ekki hafa komist í nefndirnar ekki þar vegna þess að þær verðskuldi ekki setu þar? Þegar ég talaði í gær var ég ekki að gefa nein endanleg svör við af hverju þetta væri, en ég var aðallega að lýsa áhyggjum í sambandi við þá skýrslu sem var hvati þessa frv., þ.e. mitt áhyggjuefni er fyrst og fremst þegar stjórnkerfið, þ.e. Alþingi, bæjar- eða sveitarstjórnir, er svo langt á eftir þegnum þessa lands sem treysta þessum konum til trúnaðarstarfa á vegum t.d. hins opinbera, þegar starfsfélagar þeirra innan kerfisins treysta þeim verr en kjósendur. Aðalástæðan fyrir bollaleggingum mínum í gær um ástæður var þessi skýrsla en ekki almenn staða kvenna. Ef það eru ekki fleiri konur sem verðskulda setu í nefndum og ráðum, þó þær hafi þegar verið kjörnar, hlýtur að vakna sú spurning: Voru þær kjörnar óverðskuldað á þing eða í bæjar- og sveitarstjórnir?