Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Svava Jakobsdóttir) : Herra forseti. Á þskj. 386 flyt ég frv. til l. um breyt. á l. um atvinnuleysistryggingar á þá leið, að g-liður í 1. málsgr. 16. gr. l. verði felldur niður. Í þessu ákvæði er svo ákveðið, að atvinnuleysisbætur skuli ekki greiðast þeim sem á maka sem á síðustu 12 mánuðum hefur haft og hefur hærri tekjur en sem svarar tvöföldum daglaunataxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík. Hér er um að ræða tæpar 1500 þús. kr. Í raun bitnar þetta ákvæði ekki nema á giftum konum því konur með eigin atvinnutekjur, sem ná þessu tekjumarki, munu fáséðar í þessu þjóðfélagi og því er það svo í raun, að tekjur eiginkvenna hafa ekki áhrif á atvinnuleysisgreiðslur til eiginmanna þeirra. Ég vek athygli á því, að skv. þessu ákvæði er konan svipt atvinnuleysisbótum með öllu hafi maður hennar þessar viðmiðunartekjur. Þar er ekki um að ræða neina stiglækkun eða hlutfallssamanburð. Einar 50 þús. kr. fyrir ofan eða neðan við mörkin ráða alveg úrslitum. Athygli mín var fyrst vakin á þessu ranglæti þegar það gerðist að heil stétt kvenna varð atvinnulaus þegar Mjólkursamsalan lokaði búðum sínum og konur, sem áður höfðu unnið þar, urðu að leita sér annarrar atvinnu. Þá var haft samband við mig vegna þeirra tilfella að sumar þessara kvenna nutu engra atvinnuleysisbóta. Ég get nefnt hér tvö dæmi sem ég þekki og mér var bent á. Önnur konan hafði unnið hjá Mjólkursamsölunni í 18 ár, og þegar hún ætlaði að leita atvinnuleysisbóta fékk hún engar þar eð eiginmaður hennar hafði tekjur yfir tekjumörkin á bilinu eitthvað milli 200 og 300 þús. kr. Það hlýtur að teljast ranglæti þegar konu, sem hefur unnið í nær tvo áratugi og stendur svo uppi atvinnulaus, er neitað um atvinnuleysisbætur líkt og hún hefði einskis í misst. Hin konan, sem ég veit um, missti líka atvinnu sína vegna lokunar mjólkurbúðar. Hún fékk atvinnuleysisbætur og þóttist heppin því eiginmann hennar vantaði 50 þús. kr. upp á tekjumörkin. Ég held að þetta sýni gífurlegt misræmi milli heimila. Þá er vitað að þetta skerðingarákvæði bitnar helst á sjómannskonum, og ég held að við getum verið sammála um að það sé ranglátt að sú stétt verði fyrir missi fremur en aðrar vegna þeirra sérstöku aðstæðna sem þar á heimilum ríkja. Eins og ég sagði áðan, þá hefur þetta ákvæði í för með sér ranglæti innbyrðis milli launþega. En hér er líka önnur hlið á sem vert er að hafa í huga. Einstaklingur fær atvinnuleysisbætur óskertar án tillits til þess hvaða tekjur hann hefur sjálfur haft á árinu. Það mælir ekkert gegn því að einstaklingur fái greiðslur úr sjóðnum þó hann hafi haft tvöföld tekjumörk vikurnar eða mánuðina áður en hann varð atvinnulaus. Auk þess að hér er nauðsyn að leiðrétta misréttið, þá hlýtur það að teljast í samræmi við nútímaviðhorf að lítið sé á hjón sem tvo einstaklinga. Greiðslur í sjóðinn eru greiddar á einstaklingsgrundvelli. Þær eru miðaðar við vinnutíma einstaklings, og hefur hjúskaparstétt eða tekjur maka engin áhrif þar á. Það er því óeðlilegt að einstaklingur sé öllum öðrum skilyrðum uppfylltum sviptur bótum með öllu. Og af því að þetta bitnar á konum, giftum konum, þá ýtir það undir viðhorf sem er algjörlega úrelt, það viðhorf að konan sé á framfæri og vinnutekjur hennar hafi ekki verið til framfærslu henni sjálfri né heimili hennar, heldur aðeins aukatekjur sem skipti engu máli hvort hún og heimili hennar nýtur eða ekki. Það fer ekki hjá því að þetta grafi undan sjálfsvirðingu hennar sem vinnandi manns. Henni hlýtur að finnast sem þjóðfélagið meti vinnu hennar lítils eða einskis. Þá hefur það orðið ljóst að undanförnu, að skerðingarákvæði þetta hefur áhrif á fæðingarorlofsgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Í því tilfelli hlýtur einnig að vera óeðlilegt að greiðslur ákvarðist af tekjum maka. Greiðslur vegna fæðingarorlofs eru til þess að bæta upp tekjumissi móðurinnar, gera henni kleift að vera heima hjá nýfæddu barni sínu án þess að hún þurfi að hafa áhyggjur af fjárhagsörðugleikum eða neyðast þess vegna til að fara út til starfa fyrr en ella. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt var þessu skerðingarákvæði ekki heitt á árinu 1976 og þetta skerðingarákvæði mun því ekki hafa bitnað á mjög mörgum konum. Því held ég að rétt sé að þær konur, sem hafa lent í þessu skerðingarákvæði síðan um áramót, ættu að fá gagnverkandi rétt, og því hef ég lagt til í ákvæði til bráðabirgða að þær konur, sem synjað hefur verið um greiðslur vegna þessa ákvæðis sem hér er til umr., skuli fá fullan rétt til fæðingarorlofs. Eins og hv. þm. er kunnugt fá konur ekki nema um 70% af fjórða taxta Dagsbrúnar í fæðingarorlof og því ekki full laun endurgreidd meðan fæðingarorlof stendur yfir, og er varla á skerðinguna bætandi. Ég ætla ekki hér að rifja upp þær umr. sem urðu vorið 1975, þegar það var ákveðið með lögum að fæðingarorlof skyldi greitt úr Atvinnuleysistryggingasjóði. En ég hygg að þetta sýni að Alþ. hefði þurft að taka sér lengri tíma til þess að skoða lögin sjálf. Umr. snerust að mestu um það, hvort fjármagna skyldi fæðingarorlof á þennan hátt eða á annan hátt. En af þeim umr., sem ég man eftir, virtist enginn hv. þm. hafa athugað það, að fæðingarorlofsgreiðslur gætu ekki með góðu móti og án meiri breytinga á lögunum fallið þarna inn í. Ég hygg að ef farið yrði í saumana á lögum um atvinnuleysistryggingar, þá séu í rauninni fleiri ákvæði en þetta sem hindri greiðslur fæðingarorlofs á þann veg sem við hugsum okkur að þær eigi að fara fram. Mér dettur t. d. í hug í sambandi við að nú er órói fram undan á vinnumarkaði, að þá væri t. d. fróðlegt að fá að vita hvort þær konur, sem kynnu að lenda í verkfalli, yrðu þess vegna sviptar fæðingarorlofi. Ég vona, að hv. alþm. íhugi hve alvarlegar afleiðingar það kynni að hafa fyrir móður og barn og hve alvarlegar afleiðingar sem það kynni að hafa fyrir verkalýðshreyfinguna í heild. Hér er stórt mál sem ég ætla ekki að fjölyrða um nánar, en Alþ. verður vissulega að taka afstöðu til. Fyrir hinu háa Alþ. liggur annað frv., sem gengur að því leyti skemur að það gerir ráð fyrir að þetta skerðingarákvæði verði eingöngu afnumið vegna kvenna sem þiggja fæðingarorlof. Þetta frv. er auðsjáanlega til komið vegna þeirra vinnubragða sem höfð voru á Alþ. vorið 1975. Hér eru raunar tvö atriði, sem flm. þessa frv. leggja til, að leiðrétt verði. Þeir leggja til að almannatryggingar skuli ekki hafa áhrif á fæðingarorlofsgreiðslur. Á þetta ákvæði get ég fallist. En ég tel að sú n., sem fær þessi frv. til meðferðar, gæti samræmt þessi frv., og ég hygg líka að n. beri skylda til í þetta sinn að grandskoða lög um atvinnuleysistryggingar til þess að við þurfum ekki að standa frammi fyrir því á næsta þingi að laga enn eitt atriðið vegna þess að það skerði fæðingarorlof. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. trn.



Herra forseti. Ég skal að sjálfsögðu verða við þeim tilmælum að hafa mál mitt stutt, en ég átti von á því að hæstv. utanrrh. yrði hér til þess að hlýða á fsp. sem ég vildi beina til hans. S.l. fimmtudagskvöld, hinn 17. þ. m., flutti Ríkisútvarpið stuttorða frétt sem hlaut að vekja nokkra athygli. Heimildarmaður að fréttinni var Karl Steinar Guðnason í Keflavík. Fréttin var á þessa leið: „Í dag kom 30 lesta vélbátur, Aðalbjörg HU-25, í Keflavíkurhöfn og tók 15 lestir af sprengiefni frá varnarliðinu. Sprengiefni þessu á að eyða með því að sökkva því í sjó út af svonefndum Hraunum.“ Næsta kvöld, 18. þ. m., flutti Ríkisútvarpið aðra frétt um málið og var heimildarmaður Þórður Ásgeirsson skrifstofustjóri í sjútvrn. Sú frétt var svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í gær var skýrt frá því í fréttum útvarps, að Aðalbjörg HU-25, 30 lesta vélbátur, hefði komið til Keflavíkur og tekið 15 lestir af sprengiefni frá varnarliðinu, sem ætlunin hafði verið að sökkva í sjó út af svonefndum Hraunum. Lögum skv. er óheimilt að losa í sjó frá íslenskum skipum ýmis efni, þ. á m. sprengiefni. Sjútvrn. leitaði því í dag til varnarmáladeildar utanrrn. og bað deildina að krefjast skýrslu frá varnarliðinu um það, hverju hefði verið varpað í sjóinn. Skýrslan liggur ekki fyrir, en varnarmáladeildin skýrði sjútvrn. svo frá, að þarna hefði ekki verið um sprengiefni að ræða, heldur málmhólka utan af skotfærum. Engin lög mæla gegn því að slíkum hólkum sé fleygt í sjó.“ Þriðja frétt Ríkisútvarpsins um mál þetta kom svo í hádegisfréttum á laugardag og var heimildarmaður Svend Aage Malmberg haffræðingur. Þar sagði svo: „Í fréttum útvarpsins í gærkvöldi var sagt frá ferð vélbátsins Aðalbjargar HU-25 út á Faxaflóa, sem farin var í fyrradag til að losa drasl frá varnarliðinu í sjóinn. Efnislega mátti skilja fréttina þannig, að ekkert væri við slíkt að athuga og þar væri farið að lögum þar sem ekki væri um sprengiefni að ræða. Svend Aage Malmberg haffræðingur hafði samband við fréttastofuna í morgun og fullyrti að þetta væri á einhverjum misskilningi byggt þar sem losun í sjóinn frá skipum er háð eftirliti yfirvalda hverju sinni, hvaða efni sem í hlut á. Af þessu tilefni vildi hann vekja athygli á því, að íslendingar séu aðilar að svonefndum Oslóarsáttmála um eftirlit með losun í Norður-Atlantshaf. Í sáttmálanum er í þremur greinum fjallað um efnin sjálf og aðferðir við leyfilega losun sumra þeirra. Í 1. gr. eru talin upp þau efni, sem algjört bann liggur við að losa í sjó. Í 2. gr. eru talin upp efni, sem losa má í sjó gegn leyfi viðkomandi yfirvalda að fullnægðum vissum skilyrðum. Meðal þessara efna eru arsenik, blý og aðrir þungir málmar, svo og hvers kyns skordýraeitur. Í þessum flokki eru einnig umbúðir, eins og þynnur, olíuföt og steypublokkir og annað drasl, sem getur valdið tjóni á grunnmiðum, bæði á hafsbotni og í veiðarfærum við skipshlið og innan borðstokks. Tekið er fram að síðastnefndu hlutina skuli ávallt losa á svonefndu djúpsævi. Djúpsævi er síðan skilgreint nánar, sem er a. m. k. á 200 m dýpi og 150 sjómílur frá næsta landi, og þarf báðum skilyrðum að vera fullnægt. Í 3. gr. Oslóarsáttmálans er til frekara öryggis fjallað um ýmsar aðstæður sem taka ber tillit til ef leyfi er veitt til losunar í sjó. Þ. á m. er eðli efnanna og magn, haffræðiatriði á viðkomandi slóð og hvernig losunin skuli fara fram.“ Því má bæta við, að Oslóarsáttmálinn hefur verið staðfestur sem lög frá Alþingi. Fjórða og síðasta frétt Ríkisútvarpsins um málið, örstutt, kom þar í 10-fréttunum á laugardagskvöld. Hún var þannig: „Siglingamálastofnun ríkisins mun eftir helgina rannsaka hvers konar úrgangi bandaríski herinn lét sökkva í sjó í Faxaflóa nú fyrir helgina í trássi við lög og reglugerðir og án þess að tilkynna íslenskum yfirvöldum.“ Við lestur þessara fjögurra frétta vakna óneitanlega ýmsar spurningar sem ég vil biðja hæstv. utanrrh. og hæstv. sjútvrh. raunar líka að hugleiða, enda þótt þeir séu e. t. v. ekki viðbúnir að svara þeim öllum nú á þessari stundu. Í fyrsta lagi: Er það svo, eins og nærri liggur að álykta, að hvorki ábyrgðarmönnum í sjútvrn. né í varnarmáladeild utanrrn. sé nægilega kunnugt um ákvæði Oslóarsáttmálans um eftirlit með losun eiturefna og úrgangsefna í Norður-Atlantshaf? Í öðru lagi: Hefur láðst að gera ameríska setuliðinu grein fyrir þeim reglum sem þar um gilda, eða eru ráðamenn þar vísvitandi að brjóta lög? Í þriðja lagi: Hvernig er af Íslands hálfu háttað eftirliti með þeim mikla og margvíslega úrgangi sem Bandaríkjaher á Keflavíkurflugvelli telur sig þurfa að losna við? Og síðast en ekki síst: Hefur hæstv. utanrrh. ákveðið að láta kanna þetta ákveðna tilvik sem hér um ræðir? Hefur hann e. t. v. gert það nú þegar, eða hyggst hann gera ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir að herliðið dreifi eftirlitslaust úrgangi sínum, margvíslegum úrgangi og margvíslegum óþrifum af ýmsu tagi, um landið eða í hafið við strendur þess?

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykn. lét mig vita um þessa umr. utan dagskrár í morgun, og er ég honum þakklátur fyrir það og tel að þannig eigi að standa að málum þegar menn telja sig þurfa að koma að málum utan dagskrár. Ég féllst að sjálfsögðu á að reyna að svara þeim fsp. sem hann hafði fram að færa, en ég verð því miður að tjá herra forseta og öðrum þingheimi að vegna annarra anna hef ég ekki tækifæri til að ræða þessi mál neitt verulega í dag. En það þýðir alls ekki það að ég sé ekki reiðubúinn að ræða þau. Það eru aðrar annir hjá mér nú sem kalla að, heimsókn utanrrh. svía. En ég skal þó reyna að gera þessu efni dálítil skil. Vegna þessarar fsp. er rétt að geta þess strax, að hvorki varnarmálanefnd né varnarmáladeild var kunnugt um þessa flutninga fyrr en eftir á. Þess vegna var ekki sótt um nauðsynleg leyfi til þeirra. Hefur þessu þegar verið mótmælt við varnarliðið og óskað eftir fullri grg. um málið, sem væntanleg er seinni partinn í dag. Erfitt er að gera þessu máli full skil fyrr en sú grg. liggur fyrir og þau gögn sem henni munu fylgja, svo sem útsending á sjókortum um staðinn þar sem losun fór fram og sýnishorn af þessum hylkjum, en allt mun þetta verða kynnt réttum yfirvöldum. Hylki þessi eru sívöl og munu vera um 31/2 þumlungur á hæð og um 1 þumlungur á breidd, þyngd um 1 kg. Þau eru notuð til þess að losa hlustunardufl frá könnunarflugvélum. Til þess að losna við þessi hylki, sem farin voru að safnast saman á Keflavíkurflugvelli, lét varnarliðið pakka þeim í kassa og samdi svo við eigendur vélbátsins Aðalbjargar um að flytja þau út á sjó og kasta þeim þar s. l. fimmtudag, 17. þ. m. Farmurinn mun hafa vegið um 19 tonn samtals. Haft var samráð við lögreglustjóraembættið um flutninginn út af Keflavíkurflugvelli, og íslenskur starfsmaður varnarliðsins mun hafa haft samráð við Landhelgisgæsluna um hvar mætti henda farminum fyrir borð, og mun það hafa verið á svonefndu Syðra-Hrauni eða nánar tiltekið 64° 13' n. br. og 22° 25' v. lgd., en á sjálfu hrauninu mun hvorki hægt að stunda togveiðar, net- eða línuveiðar. Sumum hylkjanna var komið fyrir í þeim kössum sem þau komu í hingað til lands. Þessir kassar eru merktir þannig að sprengiefni sé í þeim, og varð það til þess að lögreglan í Keflavík stöðvaði flutninginn í bili meðan verið var að rannsaka innihald kassanna. Varnarliðið fullyrðir að þessi notuðu hylki séu með öllu skaðlaus og geti engu tjóni valdið lífinu í sjónum. Engu að síður er hér ekki rétt að farið. Vegna aðildar okkar að Oslóarsamningnum, sem hv. 3. þm. Reykn. gat um, og samningi sem gerður var í London um varnir gegn mengun sjávar, og báðir hafa verið staðfestir af hv. Alþ., ber að sækja um leyfi fyrir slíkri losun til réttra yfirvalda. Það var ekki gert og því hefur þegar verið mótmælt. Er því sjálfsagt að framvegis verði framkvæmdinni hagað í samræmi við þá alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að. Spurningum þeim, sem hv. 3. þm. Reykn. setti fram, skal ég reyna að svara nú þegar þó að fyllri svör gætu legið fyrir síðar. Í fyrsta lagi vil ég segja það, að a. m. k. mér og ég held öllum í okkar rn. sé fullkunnugt um bæði samninginn, sem gerður var í Osló, og eins samninginn, sem gerður var í London, því að ég man ekki betur en að ég hafi lagt báða þessa samninga fyrir hv. Alþ. til samþykktar og þeir verið samþ. hér. Er því ekki til að dreifa að fákunnátta sé hjá okkur um þetta atriði. Það má í öðru lagi sem svar við annarri spurningu segja sem svo, að við hefðum átt að tilkynna varnarliðinu um tilvist þessara samninga. Það hefur mér vitanlega ekki verið gert, en telst að mínu viti algjör óþarfi.Ég tel að stjórnvöld Bandaríkjanna eigi að vera það vel að sér um það, sem fram fer á alþjóðavettvangi, að þau eigi að vita um tilvist slíkra samninga, enda hygg ég tæpast að öðru sé til að dreifa. Í þriðja lagi á ég erfitt með að gefa yfirlit nákvæmlega um eftirlit með úrgangi sem af vallarsvæðinu fer, ég hef það ekki svo í huga í einstökum tilvikum hvað um þetta drasl verður. En við erum að sjálfsögðu mjög fúsir til að upplýsa það með dálitlum fyrirvara - eða ég þarf dálítinn fyrirvara til að gera því efni full skil. Ég veit þó að þær matarleifar, sem fluttar eru út af flugvellinum, fara á aðeins einn stað undir eftirliti og það er á svínabú á Reykjanesskaganum. Margumrædd Sala varnarliðseigna sér um flutninga á ýmsum afgangshlutum af þessum blessaða Keflavíkurflugvelli. Fleiri útrásir kunna að finnast fyrir afgangsvöru þaðan sem ég er ekki nægilega undirbúinn að gefa fullnægjandi skýrslu um. Um síðustu spurningu hv. þm. vil ég segja það, að við munum að sjálfsögðu, eins og ég sagði í mínum fáu orðum, kanna þetta tilvik til hlítar og koma í veg fyrir að slíkt verði gert framvegis.



Herra forseti. Ég vil einungis þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans. Ég veit að hann er önnum kafinn og ætla þess vegna ekki að ræða þetta mál frekar nú. En þetta sérstaka atvik kann að gefa tilefni til þess að ýmis skyld mál verði rædd nánar síðar. - Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans.

Dómsmrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Hér var sagt áðan eftir einhverri heimild að einhver aðili hefði haft samband við Landhelgisgæsluna um þetta. Ég er að sjálfsögðu ekki við því búinn alveg að segja ákveðið um þetta nema láta fara fram rannsókn á því. Hitt vil ég þó segja strax, að forstjóri Landhelgisgæslunnar kannast ekki við það. Þetta vildi ég aðeins láta koma fram, jafnframt því sem ég áskil mér að koma að nánari upplýsingum síðar ef annað kemur fram.



Herra forseti. Ég vil aðeins í tilefni af orðum hæstv. dómsmrh, taka það fram, að þau ummæli, sem ég viðhafði hér, eru mér fengin í hendur án þess að ég hafi kannað þau. Þau munu að sjálfsögðu verða könnuð eins og önnur atriði þessa máls, og allir viljum við hafa það sem sannara reynist.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Við höfum hér í höndum frv. sem flutt er til þess að lögfesta framkvæmd á lögum sem samþ. voru á Alþ. í maí 1975. Sú framkvæmd, sem var á þessum lögum, var í fullu samræmi við þau lög að mínu mati og í fullu samræmi við þann vilja sem fram kom hér á Alþ. þegar frv. var til umr. M. ö. o.: framkvæmdin var fyllilega eins og til var ætlast og til stóð. N., sem samdi reglugerð samkv. þeim lögum, var á einu máli um að svo skyldi staðið að framkvæmdinni sem gert var á síðasta ári. Hér væri um að ræða bætur, sem væru annars eðlis en atvinnuleysisbætur í venjulegum skilningi. Þegar af þeirri ástæðu kæmu ekki til greina hin umræddu skerðingarákvæði sem frv. fjallar nú um að sérstaklega skuli tekin af tvímæli um. Engu síður var það svo, að upp reis ágreiningur síðast á árinu 1976 um túlkun þessa lagaákvæðis. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs bað um lögfræðilega umsögn frá lagadeild Háskóla Íslands, og á vegum lagadeildar Háskóla Íslands gaf umsögnina settur prófessor Stefán Már Stefánsson borgardómari, sem er mjög fær maður í sínu fagi. Hans mat var að taka hefði þurft af tvímæli um þetta atriði í lögunum er þau voru sett. Ég vil undirstrika að þetta mál fjallar ekki á neinn hátt um efniságreining í þessu sambandi. Hér er einungis verið að tryggja að ekki komi til frekari ágreinings um túlkun á lögunum. Í jan. s. l. gerði stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs samþykkt sem olli því, að skyndilega voru skertar greiðslur á fæðingarorlofi til mæðra sem áttu maka sem höfðu meira en 1 400 090 kr. í árstekjur, og þar eð þetta snertir mjög margar konur, m. a. allar sjómannskonur á landinu, þá fara menn nærri um það, að þessi ákvörðun olli mikilli óánægju og hefur sætt hörðum mótmælum í þeim verkalýðsfélögum landsins sem hafa konur innan sinna vébanda. Og þessi samþykkt hefur ekki aðeins sætt mótmælum kvenna. Bæði ég og vafalaust fjölmargir aðrir þm. hafa fengið upphringingar frá eiginmönnum viðkomandi kvenna þar sem þeir lýsa óánægju sinni yfir þessu atriði og beiðast þess, að þetta atriði verði hið snarasta leiðrétt á Alþingi. Eins og menn sjá, þá standa að flutningi þessa frv. margir þm., þm. úr fjórum flokkum. Auk flutningsmanna þeirra, sem á sínum tíma fluttu frv. til þeirra laga um fæðingarorlof sem nú eru í gildi, bættust í hópinn flutningsmenn úr Alþfl. og þingflokki SF. Það var að sönnu boðið að þm. úr Alþb. yrði meðflm. Var þm. eins og meðflm. fengið frv. ásamt grg. þess í hendur sem trúnaðarmál fyrir viku, sennilega um þetta leyti dags., og sem von var vildi hv. þm., sem var hv. 5. landsk. þm., hafa málið til athugunar fram eftir degi, ráðgast við sína flokksmenn. En ég óskaði eftir því, að ég fengi svar við þessari spurningu minni fyrir kl. 7 þann dag þar eð ég hugðist flýta því að leggja inn málið. Mér virtist að hv. þm. þætti það heldur bagalegt að þurfa að svara þessu tilboði svo fljótt og það var í sjálfu sér eðlilegt. En seinna um daginn, þegar flokksfundir stóðu yfir, fékk ég það svar að hv. þm. kærði sig ekki um að vera meðflm., heldur hefði raunar e. t. v. í hyggju aðra lausn. Það kom á daginn að þá stund, sem hv. þm. hafði þetta frv. undir höndum sem trúnaðarmál til athugunar, hvort hv. þm. vildi verða meðflm., þá rétt á meðan hafði þm. lagt inn í skjalasafn þingsins það frv. sem við vorum hér að ræða áðan og fjallar mikið til um sama mál. Ég fékk ekki upplýsingar um þetta fyrr en ég fékk frv. prentað í hendur næsta morgun, rétt í þann mund að ég ætlaði að fara að hringja í hv. þm. og spyrja hvort henni hefði unnist tími til að athuga það betur, hvort hún kærði sig um að vera flm. Ég skýri frá þessu hér vegna þess að mér þótti vera ærið undarlegur svipur á framlagningu skjala þennan dag, að hér eru hlið við hlið tvö frv. um mjög svipað efni, þó með nokkuð ólíku sniði sé. Og ég verð að segja að það að standa með þessum hætti að málum kemur mér ákaflega óvenjulega fyrir sjónir. Ég hygg að ég hafi satt að segja aldrei orðið vör við slíkt, hvorki í hópi samherja né andstæðinga. En það er misjafn smekkur manna og sínum augum lítur hver á silfrið, og ég mun ekki ræða það atriði frekar. Þetta frv„ sem við erum nú að ræða og er á þskj. 383, hafði verið til athugunar í þingflokkum á tveim þingflokksfundum stjórnarflokka: á miðvikudagsfundi og síðan á mánudagsfundi, að ég ætla, og það varð úr að allir þessir flm. stóðu að málinu. Ætlunin var að fá í flutning þessa máls pólitíska breidd, ef svo má segja, til að leggja áherslu á að hér væri síður en svo um efnislegt ágreiningsmál að ræða, hér væru menn sammála um að væri mál sem brýna nauðsyn bæri til að leiðrétta fljótt. Ef ég má aðeins víkja að fyrra frv. á þskj. 386, með leyfi hæstv. forseta, þá vil ég geta þess, að ég er út af fyrir sig sammála þessu atriði efnislega. En hv. þm. vissi þegar hann flutti það frv., vegna þess að þess er getið í niðurlagi grg. sem hann hafði undir höndum sem trúnaðarmál frá mér, að ráðh. hafði ákveðið að skipa n. til að gera heildarendurskoðun á lögunum um atvinnuleysistryggingar. Segir í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Þar er margra lagfæringa þörf. Ljóst er að heildarendurskoðun verður flókið verk og tímafrekt. Það eina atriði, sem frv. þetta fjallar um (þ. e. a. s. 388), þolir hins vegar ekki bið og er í raun staðfesting á vilja Alþ. í þessu máli.“ Þetta er sagt til þess að varpa ljósi á þá framkomu mína og e. t. v. annarra hér við 1. umr. um frv. hv. 5. landsk. þm., að við tókum ekki sérstaklega til máls í sambandi við það frv. Ég veit ekki hver afstaða annarra hv. þm. er til þess, en efnislega er ég því samþykk. Mér sýnist það hins vegar vera þess eðlis, að það sé ákaflega eðlilegt að það verði upp tekið í sambandi við heildarendurskoðun laganna um atvinnuleysistryggingar. Þau lög hafa að geyma mörg atriði sem vissulega eru töluvert athugaverð og eru dálítið öðruvísi forsendur fyrir nú en þegar viðkomandi ákvæði voru sett. Sannleikurinn er sá, að menn hafa smátt og smátt bætt ýmiss konar ólíkum verkefnum inn í lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð. Sem dæmi má nefna að af um það bil 1600 millj. kr. áætluðum tekjum ársins 1977 reikna menn með samkv. venjum og reglum sjóðsins að varið verði um það bil 678 millj. í kaup á ýmiss konar bankavaxtabréfum vegna hinna ólíkustu verkefna. Hér er um að ræða verkefni sem fyrir löngu er búið að fela öðrum sjóðum sem stofnaðir voru eftir að þessar venjur voru upp teknar hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, svo að þarna eru verulega stór verkefni til endurskoðunar. Ef ég nefni dæmi um ýmis smærri verkefni, þá er það t. d. svo, að stjórn sjóðsins er heimilt að veita þátttakendum í starfsþjálfunarnámskeiðum styrk sem nema má allt að því jafnhárri fjárhæð og atvinnuleysisbætur fyrir hvern þátttakanda í slíkum námskeiðum, að viðbættri þátttöku í ferðakostnaði og öðrum óhjákvæmilegum útgjöldum. Enn fremur má benda á eitt atriði og þá sérstaklega í sambandi við það, sem hv. 5. landsk. þm. nefndi, þegar viss hópur kvenna. missti atvinnu sína - þær sem unnið höfðu í mjólkurbúðum - eða missti a. m. k. þann möguleika að vinna í útsölum Mjólkursamsölunnar. Fyrir slíkan hóp, sem e. t. v. hefði ekki haft úrræði um aðra atvinnu, hafa þessi lög að geyma vissa úrlausn, en sjóðsstjórninni er heimilt að kosta námskeið fyrir fólk sem verður atvinnulaust vegna breytinga á atvinnuháttum. Mér sýnist að þar hefði e. t. v. verið möguleiki að hlaupa undir bagga með þessum konum. Þetta er aðeins dregið hér fram til ábendingar. Herra forseti. Ef ég rétt aðeins rifja upp rökin fyrir því, að það er nauðsynlegt að breyta þessu máli í það horf sem lagt er til í frv., þá liggur það fyrir að það viðurkenna allir nú á dögum að þriggja mánaða fæðingarorlof hið minnsta sé nauðsynlegt til þess að tryggja heilsu nýfædds barns og móður þess. Þetta teljast í öllum velferðarþjóðfélögum sjálfsögð réttindi, sjálfsögð trygging fyrir heilsufari, líkamlegu og andlegu. Þær konur, sem hafa unnið hjá hinu opinbera, hafa haft þessi réttindi samkv. lagaheimild í rúma tvo áratugi. En þær konur, sem annars staðar voru launþegar, hafa hins vegar ekki fengið þessi réttindi fyrr en með lögunum frá því í maí 1975. Sem betur fer var Alþ. með yfirgnæfandi meiri hl. um það sammála, að úr þessu misrétti yrði að bæta, enda var ekki vansalaust að þjóð okkar væri hin eina meðal menningarþjóða á norðurhveli jarðar sem ekki hafði lögleitt þetta atriði. Eins og hv. 5. landsk. þm. nefndi, þá voru hér nokkrar deilur um fjármögnunina. Það var skoðun flm. og meiri hl. Alþ., að eins og sakir stóðu væri þetta eina leiðin sem fær væri og það væri ljóst að sameiginlegur sjóður, sem atvinnurekendur greiddu iðgjöld í, stæði undir þessum greiðslum. Það er ljóst að margur smáatvinnurekandi hefur engan veginn bolmagn til þessa um leið og hann verður að kosta annan vinnukraft í þessu þriggja mánaða fríi. Sú framkvæmd hefði smátt og smátt leitt til þess - og hefur gert á undanförnum árum - að konum hefði verið neitað um störf í mörgum tilfellum vegna þess að þær voru konur. Sérstaklega ef konu varð á að upplýsa að hún væri trúlofuð eða jafnvel gift, ég tala nú ekki um ef leit út fyrir að hún ætti barn í vændum, þá var í mörgum tilfellum vonlaust fyrir hana að fá vinnu við tiltekið starf, þó svo að hún hefði jafnvel menntun eða hæfileika til að bera enn meiri en karlmaður sem síðan var ráðinn í starfið. Um þetta veit ég nokkur dæmi og mun ekki tíunda þau hér. En regla eins og sú, sem fest var í lög þegar fæðingarorlofslögin voru samþ., dregur úr þessum erfiðleikum fyrir konurnar. Eins og hv. 5. landsk. þm. var svo elskuleg að skýra hér frá, liggur það ljóst fyrir um hvað þetta frv. á þskj. 388 fjallar efnislega. Það eru tvær skerðingarreglur sem við ætlumst til að hafi ekki áhrif á fæðingarorlofsgreiðsluna, nánar tiltekið reglur um tekjumark maka og hins vegar bætur almannatrygginga. Það segir sig sjálft af þeim rökum, sem öllum eru ljós, að þetta er eðlilegt í þessu sambandi. T. d. má benda á það, að ef bætur almannatrygginga ættu að skerða fæðingarorlofsgreiðslur, þá mundi það útiloka einstæðar mæður, því að þær hafa að sjálfsögðu bætur úr almannatryggingum. Þannig kæmi það mjög óeðlilega út ef þessi skerðingarákvæði væru látin gilda. Ég vona, herra forseti, að sú n., sem fær þetta frv. til meðferðar, og ég legg til að það verði heilbr.- og trn., veiti þessu máli mjög greiða afgreiðslu. Ég held að það sé engin ástæða til að vísa þessu máli til umsagna. Það liggur alveg ljóst fyrir hvað hér er um að ræða. Hér er um að ræða staðfestingu á þegar fram komnum vilja Alþ., í raun og veru leiðrétting á framkvæmd.



Herra forseti. Hér eru til umr., má segja, tvö frv. sem eru fram komin vegna þeirrar breytingar sem gerð var á lögum um atvinnuleysistryggingar vorið 1975, þ. e. a. s. að bæta inn í þau lög ákvæðum um greiðslu á fæðingarorlofi. Það er kannske vonum seinna að mál þetta beri á góma hér á Alþ., vegna þess að að mínu viti voru þau lög, sem samþ. voru vorið 1975 og komu til framkvæmda 1. jan. 1976, þannig úr garði gerð að það var augljóst öllum, sem eitthvað þekktu til laga um atvinnuleysistryggingar og framkvæmdar þeirra, að það mundi vera erfitt eða nær ómögulegt að framkvæma þessi lög sem troðið var inn í bálkinn um atvinnuleysistryggingar. Þegar þessi lög voru til umr. á sínum tíma fyrir tveimur árum voru engar deilur um nauðsyn þess að vinnandi konur í landinu fengju rétt til fæðingarorlofs. Var lögð áhersla á af ýmsum, þ. á m. mér, að þessi réttur ætti að vera einn og hinn sami fyrir allar konur og ætti eðli málsins samkvæmt heima sem sérstakur hluti af lögum um almannatryggingar, en engan veginn í jafnfjarskyldum lögum eins og lögin um atvinnuleysistryggingar eru. Það var sem sagt þá eindregin skoðun mín, að lög um fæðingarorlof ættu að falla undir almannatryggingar, en engan veginn að fjármagnast og falla inn í lög um atvinnuleysistryggingar. Ég minnist nú þess, að ég sagði það við fyrsta flm. frv. á sínum tíma í gamni og kannske einnig nokkurri alvöru, að lög sem þessi ættu kannske alveg eins vel heima í lögunum um slysatryggingar, líka vegna þess að það eru atvinnurekendur sem greiða þangað, því að það voru einu rökin að atvinnurekendur greiddu í Atvinnuleysistryggingasjóðinn. Ég greiddi atkv. á sínum tíma gegn því að Atvinnuleysistryggingasjóður yrði látinn fjármagna þetta mál. Að sjálfsögðu var ávallt sjáanlegt að veruleg vandkvæði mundu verða á framkvæmd þessa máls sem á þennan hátt var troðið inn í önnur lög um alveg óskylt efni. Nú er komið fram frv. um breyt. á lögunum vegna ágreinings sem fram hefur komið. Ég vil að gefnu tilefni, bæði vegna orða, sem hér féllu áðan hjá 1. flm. þessa frv., og einnig vegna þess, sem fram kemur í grg með frv., taka þar nokkur efnisatriði til athugunar. Í grg. segir með leyfi hæstv. forseta: „Hin nýju lög mæltu svo fyrir, að Atvinnuleysistryggingasjóður stæði undir þriggja mánaða launum til kvenna, sem forfölluðust frá vinnu vegna barnsburðar. Skyldu greiðslurnar skv. lögum vera í formi atvinnuleysisbóta. Heilbr.- og trmrn. gaf út reglugerð skv. hinum nýju lögum. Gengið var út frá því við setningu laganna sem og reglugerðarinnar, að bætur þessar greiddust eðli sínu samkvæmt óháðar tekjum maka og óháðar bótum almannatrygginga.“ Þetta er fullyrt í grg. Ég veit ekki til að það hafi hið minnsta verið í lögunum sjálfum sem gerði ráð fyrir því, að þannig skyldi með þetta farið. Lögin eru ákaflega skýr og einföld í þessu atriði. - Síðan segir áfram í grg.: „Allt árið 1976 voru lögin framkvæmd samkvæmt þessum skilningi, en í jan. s. l. gerði stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs samþykkt, sem gekk þvert á þennan skilning og varð til þess að nú hafa greiðslur til þessa fólks verið stöðvaðar. Þetta hefur að vonum sætt megnri óánægju og hörðum mótmælum kvenna.“ Þetta var endurtekið í framsöguræðunni áðan og fullyrt að þetta frv. til breyt. á lögum um atvinnuleysistryggingar (fæðingarorlof) væri flutt til þess að staðfesta að svona skyldi staðið að málum og kæmi náttúrlega fram vegna þessa ágreinings. Hér álít ég að komi fram í þessari grg. og einnig í því, sem sagt var hér áðan, aðdróttanir í garð stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs - ég á sæti í þeirri stjórn - sem eru algjörlega óréttmætar. Í fyrsta lagi er það einvörðungu fullyrðing og ekkert annað en fullyrðing að bætur vegna fæðingarorlofs hafi verið greiddar svona allt árið 1976. Hvaðan þessi vitneskja er fengin er mér algjörlega ókunnugt um og væri gott að fá svolítið meiri rökstuðning fyrir svona fullyrðingu. Ég er ekki að fullyrða að hún sé röng, en ég fullyrði aðeins að hér er um fullyrðingu að ræða og ekkert annað en fullyrðingu. Það eru engin ákvæði, hvorki í lögunum né hinni svokölluðu reglugerð, sem sett var eftir samþykkt fæðingarorlofslaganna, það er ekkert á hvorugum staðnum sem renni stoðum undir að stjórnin hafi gert rangt í þessum efnum - ekkert. Ég ætla nú af hlífð við ýmsa aðila ekki að ræða hér reglugerð þá sem sett var samkvæmt þessum lögum - svokallaða reglugerð. Ég vil aðeins segja mína skoðun á því, að ég álít að þessi reglugerð eigi ekki stoð í lögunum. Í þessu efni er held ég fróðlegt aðeins að rifja upp og athuga, einkum fyrir þá sem máske þekkja minna til þessara mála, en hafa hins vegar talið sig hafa býsna mikla þekkingu á þeim, að rifja upp hvernig stjórn og meðferð þessara mála öll er. Ég vil þá fyrst nefna að samkvæmt 3. gr. laganna sjálfra - atvinnuleysistryggingalaganna, svo það er ekki nein ráðstöfun stjórnarinnar, heldur beint lagaákvæði, þá fer Tryggingastofnun ríkisins með allt reikningshald og daglegan rekstur Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í öðru lagi eru það úthlutunarnefndir víðs vegar um landið sem annast úthlutun bóta. Þessar úthlutunarnefndir eru skipaðar fulltrúum verkalýðsfélaganna og atvinnurekenda. Það eru þessar úthlutunarnefndir sem úrskurða bætur. Þegar úthlutunarnefnd hefur úrskurðað bætur eru úrskurðir hennar og umsóknir, sem hún hefur úrskurðað, sendar til umboðsmanna Tryggingastofnunarinnar hér í Reykjavík til Tryggingastofnunarinnar sjálfrar. Þessir umboðsmenn yfirfara alla úrskurði og ganga úr skugga um eða eiga a. m. k. að ganga úr skugga um að rétt sé að staðið, bæði varðandi réttindaúrskurð og bótaupphæðir. Eftir að þeir hafa gert þetta er svo greiðslu vegna bótanna ávísað til úthlutunarnefndar sem annast greiðslurnar til einstaklinganna. Stjórn atvinnuleysistryggingasjóðs hefur ekki á hendi úthlutun bóta og hún kemur ekki nærri þessum málum nema henni berist óskir um úrskurði frá bótaúthlutunarnefnd, frá umboðsmönnum Tryggingastofnunar eða einstaklingum sem kært hafa yfir að þeirra dómi röngum úrskurðum. Eins tekur svo stjórnin auðvitað til meðferðar mál ef hún sér ástæðu til að halda að ekki hafi verið farið að settum reglum. Þetta er hlutur stjórnar atvinnuleysistryggingasjóðs varðandi úthlutun bóta samkvæmt atvinnuleysistryggingalögum. Þetta rifja ég upp vegna þess að ég vil að menn viti hverjar þessar reglur eru og síðan hvernig stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs úrskurðar ágreining um þau sérstöku efni, sem hér eru til umr., á grundvelli laganna. Til þess að skýra það ofurlítið nánar vil ég geta þess, að á fundi stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem haldinn var 6. okt. s. l., segir svo í fundargerðinni, það er 10. töluliður fundargerðarinnar, með leyfi hæstv. forseta: „Lagt fram bréf úthlutunarnefndar Siglufjarðar„ dagsett 10. sept. 1976, bréf bæjarfógetans á Akranesi, dagsett 1. okt. 1976, og skýrt frá efasemdum um hvort tekjur maka skuli hafa áhrif á greiðslu fæðingarorlofs. Stjórnin samþykkir að fara þess á leit við forseta lagadeildar Háskóla Íslands að hann láti í ljós álit sitt á hvernig með þessi mál skuli fara lögum samkvæmt eða bendi á annan fræðimann til þess.“ Hér sem sagt ber málin þannig að, að úthlutunarnefnd, í þessu tilviki á Siglufirði, og umboðsmaður Tryggingastofnunarinnar á Akranesi óska eftir áliti stjórnarinnar um tiltekin atriði varðandi úrskurðun bóta í fæðingarorlofi. Ég ætla ekki að fara að rekja hér önnur atriði en þau, sem snerta beint það sem þessi frv. fjalla um, þ. e. a. s. skerðingarákvæðin vegna tekna maka. Það voru ýmis önnur atriði sem við ræddum í stjórninni og einnig var vísað til forseta lagadeildar til umsagnar. Í fundargerð stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs frá 8. des., þá segir svo, með leyfi forseta: „Lögð fram álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar borgardómara, setts prófessors, dagsett 9. nóv. 1976, um þau atriði sem beint var til forseta lagadeildar Háskóla Íslands samkvæmt 10. lið fundargerðar frá 6. okt. 1976.“ Þá hefur stjórninni borist umsögn sem forseti lagadeildarinnar fól Stefáni Má Stefánssyni að gera varðandi þessi efni. Þessi álitsgerð er dagsett 9. nóv., skömmu eftir að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hafði haldið sinn nóvemberfund. Eitt af þeim atriðum, sem spurt er um í þessu efni, og fyrsta álitaefnið er hvort tekjur maka skuli hafa áhrif á greiðslu fæðingarorlofs, sbr. nánar áminnst bréf, dags. 11. okt. s. l. þegar forseta lagadeildar er send þessi beiðni. Ég ætla ekki að fara að lesa álitsgerðina í heild. eða fara inn á önnur atriði í henni, en niðurstaða Stefáns Más Stefánssonar, sem er settur prófessor við lagadeildina, um þetta fyrsta álitaefni: Tekjur maka eiga að hafa áhrif á greiðslu fæðingarorlofs samkvæmt ákvæðum á liðar 16. gr. laga nr. 57/1973. Lagagrundvöll brestur alveg fyrir annarri niðurstöðu.“ Þetta segir borgardómarinn, settur prófessor við Háskóla Íslands, um þetta ágreiningsefni. Þegar þetta lá fyrir og stjórnin hafði rætt það, stjórnarmenn haft það til athugunar milli funda m. a. og kannske fyrst og fremst til að bera sig saman við umbjóðendur sina, annars vegar stjórn Alþýðusambandsins og hins vegar stjórn Vinnuveitendasambandsins, en báðir þessir aðilar skipa menn í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, þá var málið tekið aftur fyrir á fundi 12. jan. s. l. og þá var samþykkt að senda úthlutunarnefnd og umboðsmönnum umburðarbréf um þau atriði sem gæta þurfti við úthlutun bóta í fæðingarorlofi. Þar var tekið fram um það atriði í niðurstöðum Stefáns Más Stefánssonar, sem ég gat um áðan, og tvö eða þrjú önnur atriði sem hann hafði fjallað um og stjórnin var honum alveg sammála um að rétt væri. Með þessu máli mínu vil ég aðeins sýna það og sanna að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur gert hér í öllum atriðum rétt og að mínu viti staðið nákvæmlega rétt að málum. Hún gat auðvitað úrskurðað þessi efni sjálf og var að mestu leyti sammála um hvernig þau skyldu úrskurðuð. En til frekara öryggis er leitað umsagnar lagadeildar Háskóla Íslands sem í öllum atriðum staðfestir skoðun stjórnarinnar. Þeir, sem vefengja, að hér hafi verið staðið rétt að málum, og eru með aðdróttanir, eins og ég vil telja að sé í grg. frv. og einnig í máli hv. 1. flm. áðan, hefðu einfaldlega getað átt þá leið að kæra og óska staðfestingar dómstóla á því hvort þetta stæðist eða ekki. En ég held að einmitt sönnun fyrir því, að þessir aðilar eru í rauninni sammála stjórninni um að þetta séu réttir úrskurðir, sé að ekki skyldi leitað úrskurðar dómstóls, sem auðvitað lá beint fyrir, og satt að segja átti stjórnin ekki von á neinu frekar en það yrði gert til þess að fá endanlega úr þessum málum skorið. Þetta vildi ég sagt hafa um það, hvernig stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur staðið að þessum málum, og geri það að gefnu tilefni. Hins vegar er svo það, hvort þessi skerðingarákvæði eru réttlát eða ekki. Að mínum dómi eiga þessi skerðingarákvæði alls ekki að vera. Ég get sagt það svona rétt innan sviga, að út af fyrir sig fagna ég því að margir af flm. þessa frv., sem hér er til umr., skuli vera þeirrar skoðunar að það þurfi alveg sérstakar bætur til fólks í þessu efni, sem hefur þó í tekjur tvöfaldan taxta Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, en tvöfaldar tekjur þessa taxta gefa núna tæpa eina og hálfa millj. kr. í árstekjur. Það er út af fyrir sig ágætt og ég fagna því að það skuli vera staðfest hér, að vissulega þurfi þessi taxti sérstakar uppbætur. Það mun þá væntanlega ekki standa á því, þegar nú er farið fram á að þessi taxti fái rösklega 30% hækkun, að það nái fram að ganga, þegar tvöfaldur taxtinn, 100% hækkun, er ekki talinn nægja. Ég álít að þessi skerðingarákvæði eigi ekki að vera og get fært mörg rök að því, en þó alveg sérstaklega þau rök, að að mínum dómi, og það hefur verið yfirleitt skoðun stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, á sérhver sjóðfélagi að vera sjálfstæður aðili að sjóðnum í hlutfalli við greiðslur. Það má geta þess, að þegar lögin voru sett og nokkur ár þar á eftir, - þau eru sett 1956 eins og flestum er víst ljóst, - þá voru þessi skerðingarákvæði þannig að maður, sem hafði haft ákveðnar tekjur, sem líka var tvöfaldur lægsti taxti Dagsbrúnar, hann átti ekki rétt á atvinnuleysisbótum. Vegna þess, hve lágar þessar tekjur voru orðnar, einkanlega á árunum 1967–1968, var þetta ákvæði afnumið og menn fá nú atvinnuleysisbætur án tillits til eigin tekna. Skerðingarákvæðin hafa hins vegar haldist að þessu leyti, þegar um maka er að ræða. En þau eiga einnig að falla burt þar, það er mín skoðun. Þessi mörk, sem þarna eru sett eru í raun og veru of lág, fyrst og fremst vegna þess að kaupið er allt of lágt og ef við höfum það í huga, að t. d. hér í Reykjavík er talið að verkamenn afli 40% af tekjum sínum með yfirvinnu. En í þessum skerðingarákvæðum er aðeins miðað við dagvinnutekjurnar. Þetta vildi ég segja um þessar skerðingarreglur út af fyrir sig. En það er fjöldamargt annað í lögunum um atvinnuleysistryggingar sem enn þarf að lagfæra, þó að margt hafi verið lagfært og fært til betri vegar frá því sem áður var. Sitt hvað er hér jafnvel furðulegt. Við getum t. d. nefnt að hér sé um hjón að ræða sem hafi haft í tekjur 2 milljónir hvort um sig. Ef annað verður atvinnulaust, en hitt hefur atvinnuna áfram, þá fær sá atvinnulausi ekki bætur og ekki heldur fæðingarorlof. En verði þau bæði atvinnulaus, missi bæði tekjurnar, þá er allt í lagi, þá fá þau atvinnuleysisbætur. Ef bóndinn væri atvinnulaus og þó hann hefði haft 4–5 millj. kr. í árstekjur þá fengi konan fæðingarorlof. Þetta eru auðvitað agnúar sem þarf að taka til endurskoðunar og lagfæra. Það er fjöldamargt annað, sem ég ætla ekki að tefja hér með á að nefna. En það, sem mér finnst fráleitt - hreinlega fráleitt við það frv. sem hér er til umr., er að flm. þessa frv. gera aðeins till. um að skerðingarákvæði varðandi tekjur maka skuli falla niður þegar um fæðingarorlof er að ræða, en standa eftir sem áður ef konan eða maðurinn verður atvinnulaus. Það er ekkert verið að huga að því. Atvinnulaus kona má áfram þola skerðingarreglurnar, en ef um fæðingarorlof er að ræða, þá skulu þær felldar niður. Ég álít að hér sé um að ræða mistök hjá hv. flm. sem þeir ættu ekki að ræða frekar og þess vegna í þessu efni að fallast á það frv. sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir flytur hér, en þar er einmitt skerðingin afnumin varðandi bæði fæðingarorlofið og eins atvinnuleysisbæturnar. Ef á hér að hrófla við, þá verður að gera það á þennan hátt. Það, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, er algerlega óþolandi mismunun og ég skil ekki í hv. flm. að koma ekki auga á að svona er ekki hægt að standa að málum. Ég vil aðeins lýsa yfir að ég er enn sem fyrr algerlega andvígur því, að það eigi að greiða fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Af mörgum ástæðum tel ég mig málsvara Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég var við þegar samið var um þessi mál í hörðu verkfalli 1955, taldi mig eiga töluverðan hlut að þeim samningum. Ég hef átt sæti í stjórn sjóðsins síðan, og mér er umhugað um að ekki verði rifið niður það góða verk sem unnið var þegar Atvinnuleysistryggingasjóðurinn var settur á laggirnar. En það vil ég segja, að ég álít að höfuðtilgangi Atvinnuleysistryggingasjóðs sé beinlínis stefnt í hættu með því að binda honum ávallt og sífellt nýja bagga. Hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir kom aðeins inn á þessi mál áðan í sinni framsöguræðu og gat nokkurra talna um tekjur sjóðsins. Hún gat hér um atriði sem hefðu verið lögð á Atvinnuleysistryggingasjóð, m. a. starfsþjálfun og kostnað við endurhæfingarnámskeið. Það verð ég að segja, að þetta eru sjálfsagðir hlutir. Þetta er gert til þess að fólk þurfi ekki að vera á atvinnuleysisbótum, heldur sé hægt að endurþjálfa það til annarra starfa og það geti komist inn á vinnumarkaðinn aftur, en þurfi ekki að ganga atvinnulaus. Það er tilgangurinn með þessum ákvæðum og er þess vegna í beinu sambandi við höfuðtilgang sjóðsins, sem hefur alla tíð verið, og stefnu, sem stjórnin hefur rekið, þ. e. annars vegar að sjá til þess, að sjóðurinn geti staðið undir frumskyldum sínum að greiða atvinnuleysisbætur, í öðru lagi að nota fjármagn sjóðsins til þess að stuðla að því að atvinna á hinum ýmsu stöðum í landinu geti verið sem öruggust, að ekki þurfi að koma til atvinnuleysis, og það hefur hún gert með lánum til atvinnuveganna og margs konar framkvæmda. Ég fullyrði að í þessum efnum hefur oft og tíðum verið bægt frá atvinnuleysi sem annars hefði orðið, ef ekki hefði til þessarar fyrirgreiðslu komið. Á sama hátt eru einmitt þær greiðslur til þessara endurþjálfunarnámskeiða, starfsþjálfunarnámsskeiða sem var getið um áðan. En síðan eru ýmsir aðrir baggar. Til þessara hluta hafa farið mjög smávægilegar greiðslur, ákaflega litlar enn sem komið er, svo að þær hafa ekki verið neinir baggar á sjóðnum. Varðandi fjárhag og tekjur og gjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs, eins og þau eru núna samkv. fjárlögum ársins 1977, vil ég aðeins geta nokkurra talna svo að menn geti séð hvar sjóðurinn er á vegi staddur. Ég vil endurtaka, að þetta er byggt á fjárl., en reikningar sjóðsins eru nú af einhverjum ástæðum teknir inn í fjárlög, sem út af fyrir sig ætti kannske ekki endilega að vera. Á þessu ári, 1977, eru iðgjöld atvinnurekenda áætluð 339 millj. kr. Sveitarfélögin greiða jafna upphæð. Síðan greiðir ríkið tvöfalda upphæð á við iðgjöld atvinnurekenda, framlag ríkissjóðs er áætlað 678 millj. kr. Vaxtatekjur eru áætlaðar um 350 millj. kr. Samtals gerir þetta tæplega 1700 millj. kr. Útgjöldin eru áætluð þannig, að bótagreiðslur eru áætlaðar 885 millj. kr. Í þessu efni vil ég aðeins geta þess, að heildarbótagreiðslur á liðnu ári, 1976, námu samtals rösklega 400 millj. kr., og var þó í raun og veru talið að ekkert atvinnuleysi væri á því ári. Hér er um allar bótagreiðslur að ræða og m. a. fæðingarorlofið sem í heild gerði 135 millj. kr. á liðnu ári, en á áreiðanlega eftir að hækka verulega frá þeirri tölu á þessu ári vegna þess að það er ekki nema hluti af þeim, sem eiga þennan rétt, sem enn þá hefur gert sér ljóst, að rétturinn er fyrir hendi, þannig að ef allir hefðu verið jafnvel vakandi og þeir sem best hafa verið vakandi í þessum efnum, þá væri þessi upphæð að mínu viti áreiðanlega ekki undir 200 millj. kr. á árinu 1976. En sem sagt, gjöldin eru áætluð þannig, að bótagreiðsla er 885 millj., og ég verð að segja að þetta sé mjög varlega áætlað. Það má ekkert út af bera varðandi atvinnuástand til þess að þetta verði ekki margföld þessi upphæð. Eftirlaun aldraðra samkv. sérstökum lögum eru áætluð 300 millj., önnur gjöld 45 millj. og tekjuafgangur 466 millj., sem er sama niðurstaða, tæpar 1700 millj. Hvernig er gert ráð fyrir að þessu ráðstöfunarfé verði varið? Það er þá í fyrsta lagi tekjuafgangurinn 466 millj., afborganir 120 millj. eða samtals til ráðstöfunar 586 millj. kr. Fyrir utan það, sem hér hefur verið sagt, er lögboðið að sjóðurinn á að kaupa bankavaxtabréf af Byggingarsjóð:i ríkisins fyrir sömu upphæð og ríkissjóður greiðir í iðgjöld eða 678 millj. kr. Þetta er lögboðið og sjóðsstjórnin hefur ekki neinn ráðstöfunarrétt yfir því. Með þessu er greiðsluhalli á sjóðnum árið 1977 92 millj. kr. Þá er ekki gert ráð fyrir einu einasta láni, hvorki til atvinnuveganna né sveitarfélaganna, sem hafa fengið drjúgan skilding í lán til ýmissa framkvæmda. Og í því efni vil ég endurtaka það sem ég sagði hér við umr. vorið 1975, að ég álít að með þessu framferði, þessari þróun verði raunverulega kippt burt þeim möguleika, að sveitarfélögin greiði þessar upphæðir áfram og fjármagn sjóðsins muni af þeim sökum takmarkast mjög. Samkv. þessu er ekki um eitt eða neitt að ræða, að sjóðurinn geti séð fyrir neinni fyrirgreiðslu með lán, og hann er mjög tæpt staddur ef eitthvað ber út af í atvinnuástandinu til verri vegar, - afar tæpt staddur. Menn segja kannske að þetta sé geysilega stór sjóður, höfuðstóll hans sé mikill. Það er rétt. En hann er ávaxtaður á þann hátt, eins og ég hef hér sagt frá, að helmingurinn af iðgjöldunum fer alltaf í kaup á bréfum Byggingarsjóðs beint, og svo eru þeir baggar sem hér hafa verið taldir. Mér sýnist nú að fæðingarorlofið muni á þessu ári verða bróðurparturinn af öllum iðgjöldum atvinnurekenda til sjóðsins. Og önnur upphæð álíka fer í greiðslu til eftirlauna aldraðra. Staða sjóðsins um áramótin var þannig, að í sjóði voru þá tæpar 350 millj. kr. og raunar þar af 120 millj. kr. bundið fé, sem við skulum segja samt að væri hægt að losa um, en þó bundið. Ég hef rakið þetta hér af þeirri ástæðu að ég tel, að það sé alveg nauðsynlegt að menn, sem eru að fást við þessi mál, viti eitthvað ofurlítið meira um Atvinnuleysistryggingasjóðinn, möguleika hans, eðli hans, áður en rokið er til - mér liggur við að segja með mjög gott mál, í lýðskrumstilgangi hreinlega, staðsetja það á jafnvitlausum stað eins og hér hefur verið gert. Ég álít að það sé nú kannske frekar en nokkru sinni brýn nauðsyn að sjá fæðingarorlofinu fyrir öðrum tekjustofnum og láta það ná til allra kvenna og sameina það almannatryggingunum. Þetta er sú stefna sem Alþ. á að miða að. Og það mætti kannske í því sambandi spyrja um hvað líði þeirri athugun, sem sett var í bráðabirgðaákvæði þessara laga á sínum tíma. Ég man ekki nákvæmlega hvernig það var. Ég held að fyrir 1. jan. 1976 hafi átt að fara fram athugun á því að fjármagna fæðingarorlofið með öðrum hætti og láta það ná til allra kvenna í landinu.



Herra forseti. Ég er í meira lagi undrandi, svo að vægt sé til orða tekið, á því að hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, sem er þar að auki forseti þessarar hv. d., skuli leyfa sér að fara með þau svívirðilegu ósannindi sem hún gerði áðan úr þessum ræðustól. Hún var að rekja hvernig borið hefði að þegar hún lagði þetta frv. fram sem nú er til umr. Hún rakti það m. a., að hún hefði boðið mér að vera meðflm. að því frv. Þetta er rétt hjá henni. En síðan sagði hún, að „þá stund, sem ég hefði haft þetta plagg hennar í höndum sem trúnaðarmál. hefði ég rétt á meðan,“ eins og hún tók til orða, „lagt mitt frv. fram í skjalasafni þingsins.“ Ég veit ekki alveg hvort hún er að saka mig hér um trúnaðarbrot eða stuld eða hvort tveggja. En ég vísa þessu á bug og ég krefst þess, herra forseti, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir sanni mál sitt úr þessum ræðustól. Það er það minnsta sem hún getur gert. Hún sannaði það ekki áðan, og ég krefst þess, að hún geri það nú hér á eftir. Ég hef mörg vitni að því að hv. þm. fer með helber ósannindi. Það er rétt hjá henni, að hún bauð mér að gerast meðflm. frv. Það er líka rétt hjá henni, að hún kom að máli við mig um þrjúleytið s. l. mánudag. Ég sagði henni hins vegar að það væri enginn þingflokksfundur hjá okkur alþb.-mönnum á mánudögum og ég ætti erfitt með að gefa henni svar samdægurs. Hún reyndist ófáanleg að veita mér frest fram yfir næsta þingflokksfund. Hún reyndist ófáanleg að veita mér frest til morguns, og það mun algert einsdæmi. Okkar orðræðu lauk svo, að hún sagði að ég gæti þá skrifað undir hjá skjalaverðinum fyrir kvöldmat. Þrátt fyrir þessa óbilgirni í minn garð sýndi ég henni þá kurteisi að reyna að hafa samband við sem flesta af samflokksmönnum mínum. En ég þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm. hvað það er erfitt að eltast við menn um þinghúsið eða ræða við þá um stórmál þegar þingfundur stendur yfir og annað er á dagskrá, enda tókst mér ekki að ná tali af öllum mínum félögum. Þrátt fyrir það að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hafi sagt að sín vegna nægði að ég skrifaði bara undir í skjalasafninu, þá sýndi ég henni þá kurteisi að leita hana uppi á þingflokksfundi, mætti henni reyndar á ganginum þar fyrir framan, og ég lét hana vita að ég mundi ekki gerast meðflm., en leita annarra leiða. Þetta hafði hún rétt eftir mér. Þetta var um fimmleytið. Ég var þá á leið út í Þórshamar á framkvæmdastjórnarfund, en þeir eru haldnir hjá okkur kl. 5 á hverjum mánudegi. Ég ræddi við aðila á framkvæmdastjórnarfundinum, sem ég taldi að mundu láta sig mál þetta varða, og var það raunar ekki í fyrsta sinn sem alþb.-menn höfðu um þetta mál fjallað. Ég útbjó mitt frv. eftir þetta, lét síðan senda eftir því út í Þórshamar og kom því til skjalavarðar einhvern tíma á bilinu milli 6 og 7. Mér datt ekki annað í hug en þá væri frv. hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur komið inn, úr því að hún sýndi mér þessa óbilgirni fyrr um daginn og sagði að ég gæti skrifað einhvern tíma fyrir kvöldmat. Það kom mér algerlega á óvart að frv. hennar skyldi ekki vera komið, enda frétti ég síðar að hún hafði veitt Alþfl. frest þó að hún hefði ekki veitt mér þennan frest. Hvað stuldinn varðar, ef það er það sem hún á við, þá er það auðvitað ákaflega mikill barnaskapur af þessum hv. þm. ef hún heldur það að þingflokkur Alþb. hafi ekki rætt lög um atvinnuleysistryggingarnar og áhrif skerðingarákvæðisins á atvinnuleysisbætur og fæðingarorlof. Hún þarf ekki um það að sakast við neinn nema sjálfa sig ef hún heldur það. Það mál var einmitt tekið sérstaklega til umr. á þingflokksfundi hjá okkur viku áður, og sú leið, sem ég hef lagt til í frv. því sem ég mælti fyrir í dag, var ein af þeim leiðum sem við töldum hugsanlegt að fara. Og að loknum næsta framkvæmdastjórnarfundi þar á eftir varð það ofan á að fara þá leið. Hér er því hvorki um að ræða trúnaðarbrot né stuld. En það er eftirtektarvert, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir er ekki að harma að ég skyldi ekki hafa boðið henni að gerast meðflm. að mínu frv., eða bjóða samkomulag sem mér hefði verið ljúft að gera ef hún hefði ekki verið búin að taka af skarið fyrr um daginn, að hún mundi alls ekki bíða eftir því lengur en fram að kvöldmat og ekki einu sinni fram að þeim tíma að ég gæti rætt þetta mál við hana að undangengnum eðlilegum umr. í mínum þingflokki. Ég hygg, herra forseti, að ég hafi gefið nægilega skýringu á því, að ummæli hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur, forseta Nd., um að þá stund, sem ég hef haft plagg hennar í höndum, hafi ég rétt á meðan lagt frv. mitt fram í skjalasafni þingsins, eru ósönn. Ég skilaði henni hennar plaggi kl. 5. Ég fékk ekki einu sinni ljósrit af því. Og mitt frv. fór inn síðar og þó alls ekki sem neinn stuldur, heldur sem endanleg niðurstaða umr. í þingflokki vikuna á undan og síðan við aðila sem sóttu framkvæmdastjórnarfund. Ég harma það að forseti Nd. skuli lúta svo lágt að fara með ósannindi. Það kemur heldur ekkert málefninu við. Það er eitthvað, sem snertir skaplyndi þessa hv. þm., sem hefur komið henni til þess að gera þetta, og hún verður að eiga það við sjálfa sig. Það er engu líkara en hún túlki stöðu sina svo hér á Alþ. í þessum umr. í dag sem hún hefði beðið persónulegan ósigur í kapphlaupi. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um það, enda verður ekki lesið í það. En hegðun hennar gefur þó þessa túlkun til kynna, og get ég ekki látið hjá líða að vitna í hið fornkveðna, með leyfi hæstv. forseta, að „lítil er lundin ef lygin er eina haldreipið.“ Það var eftirtektarvert í ræðu hv. síðasta ræðumanns, Sighvats Björgvinssonar, að hann taldi að unnt væri að samræma þessi tvö frv. Það tel ég líka, og ég tók það fram þegar ég mælti fyrir mínu frv. Ég tel ákaflega óeðlilegt að skerðingarákvæðið skuli vera látið gilda í þeim tilfellum þegar um atvinnuleysisbætur er að ræða, úr því að farið er að hrófla við því á annað borð. Ég var satt að segja ákaflega undrandi á því, að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir taldi að það mætti bíða endurskoðunar hvort ætti að afnema skerðingarákvæðið varðandi atvinnuleysisgreiðslur, en hitt ætti að afgreiða án umsagnar. Hér er vissulega mikill munur á hug þessa hv. þm. til afgreiðslu mála og til þessara beggja þátta. Í báðum tilfellum er um að ræða lagabreytingu. Þetta er ekki eins einfalt og hv. 1. flm. vill vera láta. Ef svo væri, þá þyrfti auðvitað ekki að bera fram frv. Hér er ekki um að ræða einfalda breytingu á framkvæmd, heldur breytingu á sjálfum lögunum. Ég legg á það áherslu, að það er mikið jafnréttismál að skerðingarákvæðið verði afnumið með öllu. Ég tel algerlega óviðunandi að giftar konur skuli vera sviptar atvinnuleysisbótum með öllu ef tekjur maka ná vissu marki. Í þessu sambandi verða hv. þm. að hafa það í huga, að lögin um atvinnuleysistryggingar eru fyrst og fremst til komin vegna þess ástands á vinnumarkaði er atvinnuleysi verður. Það er m. ö. o. frumhlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs að bæta mönnum upp tekjuleysi vegna atvinnumissis. Ef skerðingarákvæðið verður afnumið þannig að það nái til þessa hlutverks, þá fylgir hitt sjálfkrafa í kjölfarið og þá komumst við hjá óeiningu og sundrungu milli þeirra kvenna sem njóta eiga greiðslna úr sjóðnum. Ég vil í þessu sambandi minna á grein eða bréf í Morgunblaðinu fyrir nokkrum dögum þar sem var einmitt bent á það, að fleiri yrðu fyrir skerðingu en þær konur sem þyrftu á fæðingarorlofi að halda. Þá var einmitt bent á þetta, að konur nytu ekki atvinnuleysisbóta vegna þessa sama ákvæðis sem hér um ræðir. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frekar, herra forseti. En ég vil benda á að það er ekki hægt að gera hvort tveggja, að telja fæðingarorlof heyra undir atvinnuleysistryggingar og halda því samt fram, að þær greiðslur séu annars eðlis. Formið býður ekki heldur upp á það. Og eina rétta lausnin og ég hygg að eina lausnin, sem konur í verkalýðsfélögum muni sætta sig við, er að þarna sé ekki gert upp á milli, að eitt atriði sé ekki tekið út úr þegar um skerðingu er að ræða, heldur sé það látið gilda fyrir allar greiðslur.



Herra forseti. Í ræðum manna hér á undan, sem hafa verið á móti því frá upphafi að fæðingarorlof væri tekið inn í Atvinnuleysistryggingasjóð til útborgunar, kom m. a. fram að þeir töldu að sú leið, sem var valin fyrir tveimur árum, hefði ekki verið rétt. En þá hlýtur sú spurning að vakna : Hvers vegna var þessi leið valin? Svarið er ákaflega einfalt. Það var vegna þess að Alþ. hafði ekki komið sér saman um aðrar leiðir þrátt fyrir það að fyrir Alþ. hafa legið ár eftir ár þáltill. sem hnigu í sömu átt. (Gripið var fram í.) Hv. þm. Svava Jakobsdóttir sagði að meiri hl. hefði ekki verið fyrir hendi á Alþ. Það er rétt, að meiri hl. hafði ekki skapast þrátt fyrir það að einstakir þm. höfðu áhuga á þessu, svo sem best kemur fram í þingtíðindum. Þar má lesa að einstaka varaþm., sem hafa komið hér inn, hafa komið með þáltill. um að fæðingarorlof væri greitt í gegnum almannatryggingar. Þessar hugmyndir hafa ekki fengið hljómgrunn, og þess vegna var það sem við nokkrir þm. tókum okkur saman um það að freista þess á hv. Alþ., að reynt yrði að tryggja konum þennan sjálfsagða rétt, þ. e. útivinnandi konum, sem falla undir samninga Alþýðusambandsins, og að Atvinnuleysistryggingasjóður væri látinn greiða vegna þeirra fæðingarorlof. Ég er þeirrar skoðunar og hef alltaf verið, að það væri auðvitað eðlilegast og sjálfsagt að fella fæðingarorlofið inn í almannatryggingakerfið, og það á auðvitað að ná til allra kvenna, útivinnandi sem annarra, sem þannig er ástatt um að þær þurfi á fæðingarorlofi að halda. En þetta er svo sjálfsagt að það á ekki að þurfa að taka það fram. En sú staða hefur bara ekki skapast hér á hv. Alþ. að við getum komið því í kring. Sá þingmeirihl. er ekki fyrir hendi er gæti tryggt það. Ég er þeirrar skoðunar að hann verði ekki fyrir hendi fyrr en hv. Alþ. hefur tekið afstöðu til þess að það þurfi að endurskoða allt almannatryggingakerfið og lífeyriskerfi landsmanna um leið, þannig að þetta hvort tveggja verði fellt saman í eitt samfellt kerfi sem veiti verðtryggðan ellilífeyri og greiði jafnframt fæðingarorlof. Hér er ekki um þá fjármuni að ræða að það ætti ekki að vera auðvelt að framkvæma þetta í gegnum almannatryggingakerfið og lífeyriskerfið fyrir allar konur sem þurfa á fæðingarorlofi að halda. Það sést best á þeim tölum sem hv. 7. þm. Reykv., Eðvarð Sigurðsson, greindi frá hér áðan í sambandi við greiðslur fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði á árinu 1976. Mun ég víkja að því nánar á eftir. En ég get ekki annað en svarað hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni nokkuð, því að ég get alls ekki fallist á þá skoðun hans m. a., að lögin, sem sett voru um fæðingarorlofið árið 1975, hefðu ekki verið ótvíræð. Ég taldi á sínum tíma og ég tel enn eðlilegt að Atvinnuleysistryggingasjóður, sem hefur hrúgað upp milljörðum kr., þ. á m. vegna iðgjaldaálags á konur, greiði fæðingarorlof, og ég segi að þessi sjóður hefur svo sannarlega greiðslugetu til þess að inna þessar greiðslur af hendi, því að sem betur fer hefur verið sáralítið atvinnuleysi hér á landi undanfarin ár og þess vegna hefur sjóðurinn verið fullfær um að greiða þetta og mun meira. Það þekkjum við best, Eðvarð Sigurðsson, sem höfum komið nálægt samningamálum og þekkjum nokkuð til þessa sjóðs, hann að vísu betur en ég þar sem hann situr í sjóðsstjórn. En ég vil vekja athygli á því í sambandi við ræðu hv. þm., að í bréfi frá Tryggingastofnun ríkisins til úthlutunarnefnda atvinnuleysisbóta vegna þessa máls, sem sent var til verkalýðsfélaganna í jan. 1977, er kafli um fæðingarorlofsgreiðslur, og segir í upphafi þessa bréfs, með leyfi hæstv. forseta: „Komið hefur í ljós að mismunandi skilningur hefur verið á lögum og reglugerðum um fæðingarorlof. Stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs vill því taka nokkur atriði sérstaklega fram.“ Og síðan koma þau. Þetta bréf er sent vegna Atvinnuleysistryggingasjóðs frá Tryggingastofnun ríkisins og undir það ritar starfsmaður stofnunarinnar. Þarna kemur fram í bréfi að um er að ræða mismunandi skilning sem sagt, sú stofnun, sem átti að annast þetta, er enn sömu skoðunar og við flm. þessa frv. á sínum tíma sem tryggði konum þennan rétt, að það gæti verið um mismunandi skilning að ræða. En varðandi túlkun og framkvæmd er um alveg ótvíræðan rétt að ræða, sem að mínu mati er svo ótvíræður að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs gat ekki gert það sem hún gerði í árslok 1976 og áréttaði í ársbyrjun 1977. Hins vegar töldum við flm. þessa frv., sem hér er til umr., rétt að taka af öll tvímæli og lögðum fram umræddar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson ræddi nokkuð um greiðslur fæðingarorlofs og benti á hvernig þeim greiðslum væri háttað. Hann mun hafa átt við það, að greiðslurnar færu í gegnum úthlutunarnefndir einstakra verkalýðsfélaga, en það hefur verið gert samkv. ósk Tryggingastofnunar ríkisins til þess að auðvelda þessa framkvæmd, en ekki vegna þess að Tryggingastofnunin hafi tjáð verkalýðsfélögunum að hér væri um hreinar atvinnuleysisbætur að ræða, fyrr en með þeim úrskurði sem takmarkar rétt kvenna til þessara bóta eða til þessara orlofsgreiðslna. En þegar verið er að ræða um atvinnuleysistryggingar og lög um atvinnuleysisbætur, þá er ekki hægt að komast hjá því að ræða nokkuð um núgildandi lög. Þau eru satt að segja stórgölluð. Því er víðs fjarri að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs eða atvinnuleysistrygginga hafi gætt sem skyldi að lögin væru framkvæmd, og tel ég það mjög ámælisvert. Ég nefni sem dæmi að verkalýðsfélögin vita yfirleitt ekkert um stöðu sína hjá Atvinnuleysistryggingasjóði. Það stafar af því að 7. gr. laganna hefur alls ekki verið framkvæmd, en í henni segir m. a., með leyfi forseta: „Að lokinni samningu iðgjaldaskrár, samkv. 6. gr., skal skattyfirvald skipta heildarupphæð iðgjaldanna eftir starfsgreinum á reikninga hinna einstöku verkalýðsfélaga á staðnum.“ Enn segir: „Gera skal skrá um skiptingu þessa, sem síðan skal send Tryggingastofnun ríkisins, sem færir iðgjöldin á sérreikning verkalýðsfélaganna við Atvinnuleysistryggingasjóðinn samkv. skránni.“ Þetta ákvæði hefur aldrei verið framkvæmt. Þetta er mjög veigamikið atriði fyrir verkalýðsfélögin almennt, og þess vegna er það - og ég endurtek það - mjög ámælisvert að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skuli fyrst og fremst leggja áherslu á það í störfum sínum á þeim tímum þegar hún ætti að hafa svigrúm til að sinna öðru en greiðslu atvinnuleysisbóta, vegna þess að ekkert atvinnuleysi hefur verið í landinu eða sáralítið, að þá skuli hún vera að leggja sig fram um það, - ég segi: leggja sig fram um það að finna lagakróka eða leiðir til þess að koma í veg fyrir að fæðingarorlofsgreiðslur eigi sér stað úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Það eru miklu stærri verkefni sem sjóðsstjórnin hefði átt að sinna, eins og þetta m. a. Það er ekki lítið atriði fyrir verkakonur hvar í stétt sem er að vita hver hefur verið raunveruleg greiðslubyrði vegna þeirra gagnvart Atvinnuleysistryggingasjóði. Það er ekki lítið atriði fyrir þær þúsundir kvenna, sem lagt er gjald á á hverju ári, að vita að hundruðum millj. af því ráðstöfunarfé, sem sjóðurinn hefur á hverjum tíma, skuli vera ráðstafað til allt annarra þarfa heldur en þeirra tryggingaþarfa sem hér um ræðir. Það kom fram í ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, sem situr í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og ég veit að hefur auðvitað gætt hagsmuna verkalýðsins samkv. bestu getu, en það kom fram hjá honum áðan að á árinu 1976 hefðu verið greiddar samtals 135 millj. kr. vegna fæðingarorlofs. Þetta er innan við 10% af áætluðu ráðstöfunarfé sjóðsins fyrir árið 1977. Ég get ímyndað mér, það sem ég hef nú ekki tölur um hvert var ráðstöfunarfé árið 1976, að þetta hefði ekki verið miklu meira en 13–14% af ráðstöfunarfé sjóðsins á því ári. En ég mun koma nokkru nánar inn á það atriði á eftir. Þetta er auðvitað ekki nema brot af því fé sem rennur inn í sjóðinn vegna álagningar iðgjalda á vinnu kvenna úti í atvinnulífinu. En það er ekki aðeins að sérreikningar verkalýðsfélaganna hafi ekki verið færðir upp samkv. lögum. Það út af fyrir sig er nægilega slæmt. En það er enn þá verra í ljósi þess sem segir í 19. gr. gagnvart því, að verkalýðsfélögin þekki raunverulega stöðu sína innan þessa stóra sjóðs. En í 19. gr. segir: „Bætur greiðast úr sérreikningi þess félags sem bótaþegi telst til. Nú er fé eigi fyrir hendi á sérreikningi félags eða sambands til greiðslu bóta, og skal þá sjóðsstjórn lána stofnfé sjóðsins í þessu skyni. Ef einnig er þrotið stofnfé sjóðsins er sjóðsstjórn heimilt að lána milli sérreikninga.“ Ég er algerlega fylgjandi samhjálpinni sem felst í lögum um atvinnuleysistryggingar. En ég er líka fylgjandi því sem stendur í 19. gr., að það eigi að færa upp sérreikninga, það eigi að greiða bætur úr sérreikningum, en síðan skuli vera þessi heimild að færa á milli reikninga til þess að styðja aðra ef fé þrýtur hjá einstökum félögum. Það er vissulega nauðsynlegt að hafa alla hluti í lagi, en þá ættu þessir hlutir ekki síður að vera í lagi, sérstaklega þegar maður lítur á það hvað lögin eru meingölluð með tillíti til allra þeirra heimilda sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur. Í VII. kafla umræddra laga er fjallað um sérstök lán og styrki. Ég hef aldrei nokkurn tíma séð lög skapa jafnmikla möguleika á grundvelli heimilda til ráðstöfunar á jafnmiklum fjármunum eins og þessi kafli í lögum um atvinnuleysistryggingarnar.  Einnig hefur það því miður komið fram í þessari umr., að hér virðast menn ekki tala um konuna sem einstakling, heldur sem einhverja afgangsstærð. Ég tel að konan eigi að hafa sjálfstæðan rétt gagnvart þessum sjóði og það eigi ekki að skerða hann frá því sem ákveðið var með lögunum frá vorinu 1975. En eitt fannst mér eftirtektarvert í ræðu hv. hm. Eðvarðs Sigurðssonar þegar hann ræddi um hvernig sjóðsstjórn hefði staðið að þessum málum, hvað hefði raunverulega orðið til þess, að hún fór í gang með þeim afleiðingum sem við stöndum nú frammi fyrir. Hann skýrði frá því í ræðu sinni, að það, sem hefði raunverulega sett stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs af stað í þessu máli, hafi í fyrsta lagi verið bréf frá Siglufirði vegna máls, sem kom þar upp hjá úthlutunarnefnd, og svo í öðru lagi vegna þess að umboðsmaður Tryggingastofnunarinnar á Akranesi hefði óskað eftir úrskurði um greiðslu fæðingarorlofs. Í framhaldi af þessu var leitað til forseta lagadeildar og hann var beðinn um úrskurð um þau atriði sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson greindi frá að hefðu komið fram í umræddum bréfum og óhjákvæmilega hlutu að koma mjög sterkt inn á fæðingarorlofsgreiðslur almennt. Ég gat ekki skilið orð hans öðruvísi en svo, að það hefði beinlínis verið ósk stjórnarinnar að forseti lagadeildar hvað upp úrskurð varðandi rétt kvenna og tekjuskerðingarákvæði Atvinnuleysistryggingasjóðs ef tekjur maka færu yfir ákveðna upphæð. Ég vil nú segja það eins og er, að það hefði verið eðlilegra að þeir fulltrúar Alþýðusambandsins eða verkalýðshreyfingarinnar, sem eiga sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, hefðu getað haft samband eða samráð við félög innan Alþýðusambandsins, þar sem konur skipa meiri hl. eða eru einvörðungu félagsmenn, áður en leitað var til forseta lagadeildar til þess að fá úrskurð um jafnviðkvæmt og veigamikið mál og hér um ræðir. Mér finnst það ekki vörn í málinu fyrir fulltrúa Alþýðusambandsins í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að skjóta sér á bak við úrskurð prófessora hjá Háskóla Íslands í þessari réttindaskerðingu. Einhvern tíma og við aðrar aðstæður hugsa ég að fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar hefðu farið öðruvísi að, ég segi það hreinskilningslega. En þetta er sagt að gefnu tilefni, vegna þess að hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði áðan í ræðu sinni að fulltrúar A. S. Í. hefðu borið sig saman við stjórn A. S. Í. og V. S. Í. um þetta atriði og þessir aðilar hafi verið sammála um að skerða skyldi hlut útivinnandi kvenna gagnvart fæðingarorlofi á grundveili úrskurðar umræddra lagaprófessora. Og mér skildist að varla gætu menn vefengt þann úrskurð. Ég leyfi mér að vefengja þann úrskurð, og ég leyfi mér að vefengja að rétt hafi verið staðið að málum af hálfu stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að leita til umræddra prófessora og gera þær samþykktir á stjórnarfundum sem framkölluðu umrædda réttindaskerðingu, vegna þess að sá úrskurður er ekki í samræmi við anda laga um fæðingarorlof, auk þess sem hann er ranglátur gagnvart fjölda kvenna sem verða fyrir ákveðinni mannréttindaskerðingu á grundvelli hans. Hér var áðan vísað til þess að atvinnuleysistryggingar hefðu orðið til í samningum 1955. Það vita allir að hv. þm. Eðvarð Sigurðsson átti veigamestan þátt í því að lög um atvinnuleysistryggingar urðu að veruleika á því ári, enda sagði hann réttilega að honum væri umhugað um að það góða verk væri ekki rifið niður. Um það er ég honum fyllilega sammála. En ég lít ekki á það sem niðurrifsstarf að greiða útivinnandi konum þriggja mánaða fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði, heldur hið gagnstæða. Ég lít þannig á að það tryggi raunverulega stöðu verkalýðshreyfingarinnar að búa vel að sínum konum, - konum sem vinna úti á hinum almenna vinnumarkaði. Allt á að gera til að gera þeim léttara að fæða börn. Við hljótum að styrkja það með þeim hætti sem við höfum helst vald yfir. En ég vil varpa fram þeirri spurningu, hvort það sé nokkurs annars eðlis að greiða fæðingarorlof úr þessum sjóði heldur en að greiða kauptryggingu. Við tókum þátt í því, hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og ég, fyrir nokkrum árum að semja um það og mæla með því við hv. Alþ. að lögunum yrði breytt þannig að unnt væri að greiða kauptryggingu úr Atvinnuleysistryggingasjóði í áföngum á ákveðnu, tilteknu tímabili, og taldi ég það spor í rétta átt og tel enn. Við hljótum svo að vera sammála um það, hv. þm. Eðvarð Sigurðsson og ég, að við erum að vissu marki málsvarar verkalýðshreyfingarinnar. Við hljótum þess vegna að líta til hagsmuna allra kvenna innan Alþýðusambandsins þegar við ræðum um þessi mál. Allir innan A. S. Í. hljóta að vera jafnir gagnvart Atvinnuleysistryggingasjóði. En ég tel að réttur konunnar sé ekki virtur ef þetta frv. fer ekki í gegn sem hér er til umr. Ég ætla ekki að fjölyrða meira um einstaka þætti úr ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, en vil þó koma örlítið inn á þær tölur sem hann fjallaði um í sambandi við áætlun um ráðstöfunarfé Atvinnuleysistryggingasjóðs 1977. Það, sem vakti helst athygli mína, og ég vil leyfa mér að varpa fram spurningu í því sambandi til hv. 7. þm. Reykv., var í sambandi við bótagreiðslur. Hann greindi frá því að bótagreiðslur árið 1976 hefðu verið um það bil 400 millj. kr. Þar með voru taldar greiðslur vegna fæðingarorlofs 135 millj. kr. Hins vegar áætlar stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að í bótagreiðslur árið 1977 fari 885 millj. kr. Ég vil spyrja: Er reiknað þar með fæðingarorlofsgreiðslum og hversu háar eru þær greiðslur í þessari heildarupphæð, þessum 885 millj. kr. Eftir því sem ég kemst næst mun sú gerð stjórnarinnar skerða mjög rétt kvenna til fæðingarorlofs, þannig að í stað þess, að þarna hefur orðið um einhverja aukningu að ræða í sambandi við bótagreiðslur árið 1977, þá verði jafnvel um lækkun að ræða miðað við greiðslu ársins 1976. Miðað við það sýnist mér, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs geri ráð fyrir allt að 600 millj. kr. hækkun á öðrum bótagreiðslum. Hvernig flokkast þessar bótagreiðslur? Í hverju er þessi mikla aukning fólgin? Þetta eru atriði sem ég vildi gjarnan fá að vita um hér í umr. Mér finnst þetta óeðlilega há upphæð miðað við það sem greitt var á síðasta ári. Varðandi það atriði, að sjóðurinn skuli kaupa bankavaxtabréf af Byggingarsjóði fyrir rúmar 678 millj. kr., þá er vert að vekja athygli á því, að kaup Atvinnuleysistryggingasjóðs á bankavaxtabréfum vegna húsnæðismála eru ekki eins þýðingarmikil og þau voru fyrir nokkrum árum vegna þess að kaup lífeyrissjóða á þessum bréfum hafa aukist gífurlega á síðustu tveimur til þremur árum. Þannig er hlutur Atvinnuleysistryggingasjóðs að verða sáralítill miðað við hlut lífeyrissjóðanna í kaupum slíkra vaxtabréfa. Þessi þáttur í starfsemi Atvinnuleysistryggingasjóðs ætti því ekki að vera hindrun í vegi þess að konur geti fengið fæðingarorlof í gegnum sjóðinn. Ég óska sem sagt eftir því að fá upplýsingar um það hvernig sjóðsstjórnin hefur komist að þeirri niðurstöðu um bótagreiðslur, að þær hækki um ca. 600 millj. þrátt fyrir þá skerðingu sem stjórnin ákvað á fundi sínum fyrst í des. 1976 og staðfesti síðan í janúar 1977. Að lokum vil ég segja það, að það er ansi hart að þm. skuli þurfa að endurflytja mál vegna aðgerða stjórnenda einstakra stofnana sem vilja ekki framkvæma lög sem samþ. eru á Alþ. Það er gersamlega óviðunandi að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skuli hafa leyft sér að takmarka og það einhliða framkvæmd laga og fyrirmæla reglugerðar í sambandi við greiðslu fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég minni á það, að lög um fæðingarorlof voru samþ. á hv. þingi vorið 1975 og síðan var gengið frá reglugerð um framkvæmd þessara mála. Og á grundvelli þessa var fæðingarorlof greitt árið 1976 án nokkurrar skerðingar, svo að vitað sé. En það kom fram í ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, að það væri ekki alveg víst að einhver skerðing hafi ekki átt sér stað, án þess að hann greindi frá einstökum dæmum. En á grundvelli fyrrgreindra laga og reglugerðar var fæðingarorlof greitt og ég held því fram án nokkurrar skerðingar, í. samræmi við vilja Alþingis. Samkv. því, sem skýrt var frá áðan, greiddi Atvinnuleysistryggingasjóður samtals 135 millj. kr. í fæðingarorlof árið 1976, og það mun láta nærri, ef þetta er rétt, að 900–2000 konur hafi notið fæðingarorlofsgreiðslna á því ári á grundvelli fyrrgreindra laga. Hér er því til umr. mál sem snertir mikinn fjölda kvenna. En það er með þetta atriði eins og önnur frá þessum ágæta sjóði, Atvinnuleysistryggingasjóði, að þótt komið sé fram í mars, þá liggja engar upplýsingar fyrir frá stjórninni um heildarupphæð þessara greiðslna. Það er álitið samkv. því, sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði áðan, að greiðslurnar geti orðið hærri, en ekki vitað um það enn. Og ég verð að segja það, - og er ég nú ekki að gagnrýna hv. þm. sérstaklega því að engan mann þekki ég grandvarari og heiðarlegri um það að vilja hafa alla hluti í lagi, ég tek þetta sérstaklega fram, en ég verð að segja það, að mér finnst það furðulegt að nákvæmar upplýsingar skuli ekki liggja fyrir nú 21. mars, tæplega þrem mánuðum eftir að fjárhagsárinu lýkur. Mér finnst það slæmar heimtur á upplýsingum og lélegt uppgjör á reikningum. Allir lífeyrissjóðir landsins, svo að dæmi sé nefnt, sem velta milljörðum, hafa sín reikningsuppgjör tilbúin eigi síðar en í lok jan. eftir hver áramót, og Atvinnuleysistryggingasjóður ætti alveg eins að geta gert upp með sama hætti. En það er með þetta atriði eins og önnur: litlar og takmarkaðar upplýsingar sem koma seint, en hins vegar leitað til prófessora til þess að reyna að skerða og koma í veg fyrir framkvæmd laga. Þessu hlýt ég að mótmæla sem alþm. og einnig fyrir hönd þeirra kvenna sem verða fyrir þeirri réttindaskerðingu sem hér um ræðir. Ég tel að sú gerð stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að grípa til þess ráðs að skerða þessi réttindi verulega sé röng og ólögmæt og að stjórnin geti ekki skotið sér á bak við skerðingarákvæði gagnvart greiðslu atvinnuleysisbóta með tilliti til atvinnutekna maka. Sú túlkun varðandi greiðslu fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði er ekki í samræmi við tilgang löggjafans í þessu máli. Máli mínu til stuðnings vísa ég til umr. á Alþ. þegar þetta mál var tekið til umr. og afgreiðslu í ársbyrjun 1975. Það kom ekki fram í máli neins þm., sem fjallaði um þetta mál, að skerðingarákvæði Atvinnuleysistryggingasjóðs með tilliti til tekna maka skyldi eiga við um greiðslu fæðingarorlofs, ekki eins einasta, þrátt fyrir það að sumir væru á móti því að þessar greiðslur færu í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég tel þetta mjög veigamikið atriði gagnvart þeim úrskurði sem prófessorinn gaf í þessu máli. Ég álít þannig á að túlkun og vilji löggjafans, sem kemur bæði fram í lagasetningu, umr. og reglugerðum, hljóti að vega hér meira en umsögn einstakra prófessora úti í bæ, enda er ég sannfærður um að hv. þm. eru mér sammála um þetta atriði. En því til viðbótar vil ég segja að ég er jafnsannfærður um að verkalýðshreyfingin mundi ekki sætta sig við að veigamiklum málum, sem snerta þúsundir félagsmanna, væri skotið undir þann gerðardóm að láta prófessora úti í bæ ákveða hvernig bæri að túlka lög, samninga eða rétt verkalýðshreyfingarinnar. Það erum við áreiðanlega sammála um, ég og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson.

Er það ekki bara spurning um vöndun á lagasetningu.

Við erum örugglega sammála um það, að það, sem Alþ. ákveður, hljóti að gilda, enda væri allt annað ófært og erfitt að sjá hvernig færi þá fyrir öðrum lögum og reglum sem hér hafa verið sett. Í því máli, sem hér um ræðir, er um að ræða persónulegan og sjálfstæðan rétt sem er bundinn við ákveðinn og takmarkaðan tíma. Framkvæmdin er tengd ákveðnum greiðslugrundvelli, og þess vegna getur fæðingarorlof ekki flokkast undir atvinnuleysi í þrengri merkingu þess orðs. Það er algerlega útilokað. Enda kom það ekki fram í ræðum þm., þegar þessi mál voru hér til afgreiðslu 1975, og ekki enn í þeim umr., sem hér hafa nú farið fram. Fæðingarorlof er greitt vegna barnsburðar til þess að auðvelda konum erfiðar kringumstæður. Það að leggja aðra merkingu í tilgang fæðingarorlofs samkv. fyrri lögum lýsir annaðhvort ólýsanlegri þröngsýni í þessu máli eða beinlínis fjandsamlegri afstöðu til aukinna réttinda til handa konunum. Því skal þó eigi trúað að óreyndu að hv. Alþ. taki ekki af skarið og öll tvímæli í þessu máli. Þess vegna vænti ég að þetta frv., sem hér er til umr., fái skjóta og góða afgreiðslu.



Herra forseti. Mér finnst rétt nú við þessa 1. umr. þessa máls að segja hér örfá orð þar sem ég er einn af flm. þessa frv. Þegar frv. um fæðingarorlof var hér til umr. á sínum tíma var ég einn í hópi þeirra sem töldu ekki rétt að þetta væri sett í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð og sett á hann sem útgjaldalið. Nú er þetta eigi að síður staðreynd sem a. m. k. ég vil horfast í augu við. Svona er þetta í dag og eftir samþykkt laganna sem eru búin að vera í gildi á annað ár. Það frv., sem hér er nú til umr., er fram komið fyrst og fremst og raunar einvörðungu vegna þeirrar ákvörðunar stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að skerða greiðslu fæðingarorlofs til kvenna ef maki viðkomandi aðila hefur haft ákveðið tekjumark varðandi þénustu. Ég lít á greiðslur fæðingarorlofsins nokkuð öðrum augum en atvinnuleysisbætur.

Það hefði átt að gera með lagasetningu á sínum tíma.

Vitanlega hefði það þurft. Í mínum huga er á annan veg farið greiðslu á fæðingarorlofi heldur en greiðslu atvinnuleysisbóta. Mér finnst raunar þessi ákvörðun stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs vera með ólíkindum og ekki hvað síst það, að sá dómur, ef dóm skal kalla, skuli ekki vera felldur fyrr en heilt ár er liðið með framkvæmd laganna og greiðslur úr sjóðnum vegna fæðingarorlofsins. Það líður allt árið 1976 sem þetta virðist a. m. k. látið óátalið af hálfu stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að engin skerðingarákvæði séu þarna varðandi greiðslu fæðingarorlofs. 

Ég hef enga aðstöðu til þess að dæma um það.

Hvað þá með okkur hina? Við lítum svo á vegna þess að þessi úrskurður er ekki felldur af hálfu stjórnarinnar fyrr en heilu ári á eftir og kemur ekki til framkvæmda fyrr.  En þó að ég hafi verið á sínum tíma andvígur því að þessi leið verði farin, að þetta væri sett á Atvinnuleysistryggingasjóð, þá, eins og ég sagði áðan, vil ég horfast í augu við þær staðreyndir, sem við blasa, og vil, að framkvæmdin verði sú sem til var ætlast, þangað til lögunum verður breytt í annað form. Ég er a. m. k. þeirrar skoðunar, að þessi löggjöf um greiðslu fæðingarorlofs sé annars eðlis en greiðslur atvinnuleysisbóta úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Hér er því að mínu viti a. m. k. um sérstakt réttlætismál að ræða, að þessu verði breytt, að allar konur á vinnumarkaðnum, sem uppfylla þau skilyrði sem sett eru samkv. lögunum og reglugerðinni, sitji við sama borð. Ég skal fúslega taka undir það, að vissulega eru öll skerðingarákvæði í þessum efnum þyrnir í mínum augum, og það frv., sem hér var verið að ræða á undan þessu, á fyllsta rétt á sér, frv. hv. þm. Svövu Jakobsdóttur um að afnema þessi skerðingarákvæði varðandi greiðslu atvinnuleysisbóta. En ég er mjög efins í því, að þessi hv. þm. hefði flutt það frv. hefði þetta mál ekki komið upp. Ég er ekkert viss um það a. m. k. að það hefði verið vakið hér upp núna ef ekki hefði svo staðið á að þetta hróplega ranglæti, sem verið er að fremja gagnvart tugum, hundruðum eða þúsundum kvenna í landinu með því að skerða greiðslu fæðingarorlofsins, - ef það hefði ekki komið upp, þá er mér til efs að þetta hefði verið tekið upp hér nú.

Hlustaði ræðumaður ekki á framsöguræðu mína? Jú, jú, ég hlustaði að mestum hluta á hana. (SvJ: Mestum hluta?

Mestum hluta, já. En hvað sem því við kemur, þá er þetta mín skoðun, að ég er mjög efins um að hv. þm. hefði dregið þetta mál hér inn nú, og breytir þar engu um þótt hv. þm. fórni höndum. En ég skal ekkert um það fullyrða hvort grundvöllur er fyrir því, en mér finnst ekkert ólíklegt, a. m. k. tel ég fulla ástæðu til að athuga það, hvort hægt er að samræma þessi tvö mál sem hér eru nú til meðferðar, þannig að menn geti verið á eitt sáttir. En takist það ekki, þá vil ég a. m. k. fyrir mitt leyti láta það koma alveg ótvírætt fram, að ég lít á greiðslu fæðingarorlofsins, þó í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð sé, öðrum augum en greiðslur bóta í atvinnuleysistilfellum. Ég tel að það eigi alveg tvímælalaust að koma í veg fyrir að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs í skjóli lögfræðings haldi áfram að beita þessu skerðingarákvæði. Ég get alveg verið sammála hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni um það, og það kom raunar fram mjög við umr. um fæðingarorlofsfrv. 1975, að það er ekki endalaust hægt að hlaða böggum á Atvinnuleysistryggingasjóð. En ef hann er um það efins nú að Atvinnuleysistryggingasjóður þoli þennan bagga, þ. e. a. s. fæðingarorlofið, nema því aðeins að skerða það, hvað þá með það sem inn kemur ef samþ. yrði frv. hv. þm. Svövu Jakobsdóttur? Enn þá meiri baggi yrði það á Atvinnuleysistryggingasjóði, ef það yrði samþ., heldur en þó að hitt yrði samþ. eitt sér, ef menn á annað borð eru hræddir um að hér sé verið að stefna stöðu og getu sjóðsins í voða. Ég vil sem sagt ítreka að þetta eru mér mikil vonbrigði. Ég veit að vísu að allir stjórnarmenn, að ég best veit, í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem voru þegar þessi lög voru samþ. 1975, voru andvígir löggjöfinni eins og frá henni var gengið. Mér er það ljóst og hef í sjálfu sér ekkert við það að athuga. En þeir eiga ekki að beita lagakrókum til þess að koma í veg fyrir að andi þeirrar löggjafar og réttlætið, sem átti að nást í gegnum þá löggjöf, nái fram að ganga, þó að þeir hafi sjálfir verið andvígir löggjöfinni eins og hún var þegar hún var samþ. hér á Alþ. Ég er a. m. k. ekki í neinum vafa um að flestir, ef ekki allir hv. þm., hvort sem þeir voru andvígir því að greiða þetta í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð eða ekki, hafa ekki gert ráð fyrir að slík skerðing á greiðslu fæðingarorlofs yrði upp tekin af hálfu stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, þó að þeir menn, sem sæti áttu í þeirri stjórn, hafi verið andvígir löggjöfinni. Menn verða að sætta sig við þær staðreyndir sem við blasa þó að þeir gjarnan hefðu viljað fara aðrar leiðir. En þetta er búið og gert, a. m. k. í bili, og við verðum að horfast í augu við þær staðreyndir þó að við sumir hverjir höfum viljað fara aðrar leiðir. Og ég trúi því ekki að hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sé andvígur því að breyta löggjöfinni í það horf sem fullnægir stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs til að afnema skerðingarákvæðin í þessu máli. Ég trúi því ekki að hann sé á móti því.

Hlustaði þm. ekki á ræðu mína áðan?

Ég hlustaði líka á ræðu þína, jú, 

Veit ræðumaður hvað hv. þm. Eðvarð Sigurðsson sagði um mitt frv.?

Ég er nú ekki hér í neinni yfirheyrslu hjá hv. þm. Alþb. En ég er til viðtals við þá hvenær og hvar sem er um þetta mál. Ég tel sem sagt að það sé alveg ljóst, og ættu hv. þm. Svava Jakobsdóttir og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson líka - og ég veit að hann gerir það a. m. k. - að gera sér grein fyrir hvað þetta skerðingarákvæði hefur geysilegt óréttlæti í för með sér, t. d. varðandi fjölda kvenna í sjávarplássum sem vinna í fiskiðnaðinum. Líklega langsamlega flestar þessara kvenna yrðu með þessari framkvæmd skertar í rétti til greiðslu fæðingarorlofs vegna þess að maki viðkomandi hefur meiri tekjur en hann má hafa samkv. skerðingarákvæðinu. Og mér finnst afar ólíklegt að nokkur hv. þm. hafi, þegar þetta gerðist hér á Alþ., samþykkt þessarar löggjafar, verið með það í huga að láta svo og svo stóran hóp útivinnandi kvenna, t. d. í fiskiðnaðinum, vera afskiptan þessum réttindum. Mér finnst það afar ólíklegt. Hv. þm. Eðvarð Sigurðsson átti líka hlut að máli í gegnum samninga að kauptrygging væri greidd að hluta af Atvinnuleysistryggingasjóði. Mér finnst því að með það í huga ætti hann ekki að vera mjög andvígur því að hliðstætt sé upp tekið varðandi fæðingarorlof, þó að ég hins vegar viti að hann hefði miklu fremur og helst kosið að þessar greiðslur kæmu hvorar tveggja eftir öðrum leiðum. En þetta var þó samningsatriði á sínum tíma. Ég held því að allt bendi til þess, ef menn á annað borð hafa eitthvert réttlæti í huga, að þá verði ekki komist hjá því að breyta löggjöfinni um fæðingarorlofið á þann veg að ekki verði til nein trappa til þess að skerða eða koma í veg fyrir að lögin nái þeim tilgangi sem þeim var ætlað.

Er réttlæti að skilja þá atvinnulausu eftir?

Að skilja þá atvinnulausu eftir? Ég held að ég hafi verið að segja það áðan, og ég veit að hv. þm. er mér sammála um það, að hann lítur öðrum augum á greiðslu fæðingarorlofsins heldur en atvinnuleysisbótanna. Á. m. k. sá ég að hann kinkaði kolli þegar ég lýsti þeirri skoðun minni að ég liti það öðrum augum, fyrir utan nú hitt, að ég er alveg sammála hv. þm. um að það er full þörf á því að gera betur varðandi þá sem í raun og veru, ég segi: þá sem í raun og veru þurfa á atvinnuleysisbótum að halda. En ég er þeirrar skoðunar og hef verið það lengi, að sumir hverjir fulltrúar bæði verkalýðshreyfingarinnar í landinu og vinnuveitenda hafi ekki framkvæmt löggjöfina um atvinnuleysistryggingar með þeim hætti sem til var ætlast og eins og hún er, þar hafi í mörgum tilfellum verið farið á snið við löggjöfina og bætur greiddar án þess að fullnægt væri þeim anda löggjafarinnar sem í raun og veru var gert ráð fyrir og er í henni, þ. e. a. s. að misnotkun hafi átt sér stað. Og það er því miður í allt of mörgum tilvikum og fleiri en þessu sem slíkt á sér stað og verður líklega seint komið í veg fyrir það, en eigi að síður er þetta, að ég held, það sem gerst hefur í allt of mörgum tilfellum. En ég vil spyrja hv. þm. Eðvarð Sigurðsson um það, ef hann heldur að þessi liður, fæðingarorlofið, verði til þess að stofna Atvinnuleysistryggingasjóði í hættu fjárhagslega séð, eins og það er núna, hvað honum sýnist þá um það ef öll skerðingarákvæði varðandi greiðslu atvinnuleysisbóta yrðu afnumin. Er þá ekki enn þá meiri voði fyrir dyrum að því er varðar stöðu sjóðsins? Ég skal ekki, herra forseti, eyða lengri tíma í þetta að þessu sinni. Ég taldi rétt strax við 1. umr. að segja nokkur orð um málið, kannske ekki síst vegna þess hverja afstöðu ég hafði til frv. um fæðingarorlof á sínum tíma. En þó að löggjöfin hafi verið þá og sé að ýmsu leyti að mínu viti gölluð nú, þá getur óréttlætið orðið það mikið og verið beitt með þeim hætti að það verði ekki hjá því komist að löggjafinn grípi inn í. Og mér sýnist, eftir því sem þetta mál er nú komið, að það verði ekki hjá því komist að breyta þessari löggjöf í það form að ekki sé til staðar skerðingarákvæði eins og hér er nú um að ræða og er verið að beita. Ég skal hins vegar bæta því við að sú reglugerð, sem gildir varðandi fæðingarorlofið og sett var á sínum tíma, er að mörgu leyti meingölluð og þyrfti ábyggilega endurskoðunar og lagfæringar við. Ég held að það hafi komið í ljós í fleiri en einu tilviki og á fleiri en einum stað við framkvæmd þessara mála eftir reglugerðinni, að þar þarf verulega úr að bæta ef vel á að vera. En ég skal ekki hafa fleiri orð þar um að sinni.



Herra forseti. Ég er samþykkur því frv., sem hér liggur fyrir, enda finnst mér í raun og veru að það felist ekki í því nein breyting frá lögunum, sem sett voru í fyrra, heldur aðeins staðfesti frv. það sem þá var tilgangur löggjafans að gera. Það var tilgangur löggjafans þá að allar þær konur, sem væru aðilar að verkalýðssamtökunum, fengju fæðingarorlof. Hins vegar má vel vera að svo klaufalega hafi verið frá þessu gengið að það hafi ekki staðist lagalega þegar átti að fella um það úrskurð af lögvísindamönnum, en tvímælalaust er að þetta var tilgangur laganna og andi þeirra, og mér finnst það hefði nú verið eðlilegra að fara eftir honum heldur en kannske að túlka lögin á þrengsta hátt, eins og gert hefur verið við framkvæmdina. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er að ræða um það bráðabirgðaákvæði sem fylgdi lögunum frá 27. maí 1975. Þessi lög um fæðingarorlof í sambandi við atvinnuleysistryggingar voru að sjálfsögðu mikil réttarbót fyrir þær konur sem njóta þeirra. En hins vegar sköpuðu þær líka mikinn misrétt hjá konum. Ég nefni aðeins sem lítið dæmi, af því að það er nokkuð ljóst, hús hér í bænum. Á efri hæðinni býr maður sem er félagi í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur og hefur allgóð laun. Kona hans vinnur úti. Hún eignaðist barn og hún fékk fæðingarorlof. Í kjallaranum býr hins vegar Dagsbrúnarmaður, sem er láglaunamaður. Kona hans á fjögur börn svo að hún getur ekki unnið úti. Hún eignaðist barn, og ég held að hún hafi ekki fengið neitt fæðingarorlof. Það er þetta misrétti sem nauðsynlegt er að bæta úr, og að þessu hné það bráðabirgðaákvæði sem er í lögunum frá 27. maí 1975. En þetta bráðabirgðaákvæði hljóðar á þessa leið: „Fyrir 1. jan. 1976 skal ríkisstj. láta kanna á hvern hátt megi veita öllum konum í landinu sambærilegt fæðingarorlof og tryggja tekjustofn í því skyni.“ Þessu verkefni átti sem sagt að vera lokið fyrir 1. jan. 1976. Ég get því miður ekki skýrt frá því hver framkvæmdin hefur orðið í þessum efnum, og því miður er hæstv. heilbr.- og trmrh. ekki viðstaddur til þess að geta greint frá því. En ég held að það hljóti að liggja í augum uppi, að fyrst búið er að veita stórum hluta kvenna rétt á fæðingarorlofi, þá á að ganga brautina til fulls og verður að gera það fyrr en seinna. Og það var líka tilgangur Alþ. með þessu bráðabirgðaákvæði sem fylgdi lögunum frá 27. maí 1975. Ég álít að fyrst þetta mál er komið hér til meðferðar á annað borð, þá eigum við að láta þetta atriði ekki síður til okkar taka heldur en þá leiðréttingu sem verið er að gera á lögunum. Ég vil þess vegna beina því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, hvort hún vildi ekki athuga það að taka upp í bráðabirgðaákvæði atriði sem væri eitthvað á þessa leið: Ríkisstj. skal í byrjun næsta þings leggja fram frv. til laga um fæðingarorlof sem tryggir sambærilegt fæðingarorlof öllum konum í landinu. Ég vil vænta þess að n. athugi þetta atriði alveg sérstaklega, og helst, að hún taki það upp. Annars gæti ég hugsað mér að flytja till. um þetta við 2. umr.

Flm. (Ragnhildur Helgadóttir) : Herra forseti. Þessi umr. hefur nú orðið lengri en vænta hefði mátt, þar eð hér er um að ræða tiltölulega einfalt mál og í raun og veru ekki um að ræða svo mikinn efnislegan ágreining. Ég tel mér skylt að svara atriðum sem fram komu í ræðu hv. 5. landsk. þm. þar sem hún kvað mig hafa borið sér á brýn svívirðileg ósannindi, sýnt sér óbilgirni og fleira í þeim dúr, í stuttu máli: hvergi voru spöruð stóryrðin í þessari ræðu. Ég mun skýra frá því, hvaða heimildir ég hafði fyrir því sem ég sagði hér í dag, enda spurði hv. þm. um það. Ég sá ástæðu til að útskýra það, af hverju enginn þm. Alþb. væri meðflm. að frv. því sem prentað er á þskj. 388, en það hafði verið svo um talað meðal okkar flm. að við byðum þm. úr öllum flokkum að gerast meðflm. Ég skýrði það hér hvers vegna ekki hefði orðið úr því að þm. frá Alþb. hefði orðið meðflm., og þegar ég skýrði frá því að eftir að ég hefði afhent hv. þm. uppkast að frv. til skoðunar sem trúnaðarmál og áður en ég fékk það í hendur aftur hefði verið lagt inn sem þskj. frv. það sem hún er flm. að, þá er það samkv. upplýsingum úr skjalavörslu Alþingis. Þegar ég á þriðjudagsmorguninn sá hið prentaða þskj. með umræddu frv., þá spurði ég hvenær þetta mál hefði verið lagt inn, og var mér tjáð að það hefði verið upp úr kl. 4 á mánudeginum. Hins vegar fékk ég frv. aftur í hendur kl. rúmlega 5 - eða nánast tiltekið um það bil klukkan kortér yfir fimm fyrir framan þingflokksherbergi Sjálfstfl. hér niðri. Það vildi svo til að hv. 6. landsk. þm., Guðmundur H. Garðarsson, beið mín í ganginum fyrir framan þingflokksherbergið á meðan ég ræddi við hv. 5. landsk. þm., og þegar ég kom inn í þann gang sagði ég honum frá því að hv. 5. landsk. þm. hefði sagt að hún gæti víst ekki verið meðflm. að frv. þar eð hún væri að veita fyrir sér að fara aðrar leiðir. Þetta var í stuttu máli það sem gerðist, og nú hef ég tilgreint einnig heimildarmenn að tímasetningum. Ég skýrði frá þessu hér í dag nákvæmlega í þeirri röð sem það gerðist. Hins vegar var það að hv. þm. gerði mér upp hugmyndir, hún velti því fyrir sér, hvort ég teldi að hér hefði verið framinn, eins og ég skrifaði hér, „stuldur eða trúnaðarbrot.“ Ég vil taka fram að ég viðhafði þau orð alls ekki, það voru orð hv. þm. sjálfs. Þau einu ummæli, sem ég hafði um það sem hér gerðist, voru að hér væri óvenjulega að farið, og það var það vissulega. Ég tel mig þá hafa svarað þeirri spurningu sem að mér var beint. Ég tel mér fullkomlega heimilt að draga lærdóma af þessu atviki og hafa hliðsjón af þeim í sambandi við hugsanlegt samstarf við hv. þingmenn úr þessum flokki. En ég vil taka fram að vitanlega má maður ekki alhæfa eða draga heildarályktanir af slíku. Það er vissulega rétt sem hv. þm. sagði hér í dag, að í sambandi við þetta var um að ræða eitthvað sem snerti skaplyndi mitt. Það er alveg rétt. Mér er þessi háttur ekki að skapi. Læt ég svo útrætt um það. Mig langar til að víkja að örfáum atriðum í ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hann gat hér um þá hugmynd sína, sem hann kvaðst hafa nefnt við mig í gamni og alvöru á sínum tíma, að e. t. v. ætti hugmyndin um fæðingarorlofið heima í lögum um slysatryggingar, þar eð sá hluti trygginga væri fjármagnaður af atvinnurekendum og það einvörðungu. Það má rétt vera, að þegar lítið er til fjármögnunarinnar hefði verið rökrétt að hafa þetta mál í þeim kafla. En ég get játað það hreinskilnislega, að ég hafði hreinlega ekki uppburði í mér til þess að bera fram till. um að fæðingarorlof heyrði slysatryggingum til. Það verð ég að segja eins og er.

En þriðji möguleikinn?

Þriðji möguleikinn var nefndur. Þann möguleika hafði ég iðalega kannað og komist að þeirri niðurstöðu að sá möguleiki hefði alls ekki fylgi í Alþ. og væri þegar af þeirri ástæðu vonlaus. Í stuttu máli: Niðurstaðan er sú, að ef þessi leið hefði ekki verið farin, þá stæðum við enn í sömu sporum og við höfum staðið áratugum saman varðandi konur í launþegasamtökunum sem vinna ekki hjá hinu opinbera. Það væri einfaldlega þannig, að þær hefðu ekki fengið þessa réttarbót. Hv. þm. kallar hins vegar lýðskrum þessa réttarbót sem samþykkt var á Alþ. og framkvæmd. Það er hans mál. Ég er þeirrar skoðunar að það sé meira lýðskrum að tala árum saman um þennan hlut án þess að koma honum í framkvæmd. Það sýnir einkennilegan hug í garð þeirra kvenna, sem hér hafa fengið verulega og mikilsverða réttarbót, og þeirra barna, sem hér hafa fengið verulega og mikilsverða réttarbót, að tala um að slíkt sé lýðskrum. Hv. þm. um það. Svo þungt er hv. þm. um hjartarætur af einhverjum ástæðum þegar hann minnist á þetta mál að hann minntist aldrei á það í ræðu sinni, að „samþykkt hefðu verið lög“ um þetta atriði. Hann talaði ævinlega um að þessu atriði hefði verið „troðið inn í lög um atvinnuleysistryggingar“. Ég hef aldrei heyrt það orðað svo, þegar samþ. hafa verið lög á Alþ., að þeim hafi verið troðið inn í þetta eða hitt. Annaðhvort samþykkir Alþ. lög eða ekki. Það er ekki um að ræða neinn troðning í því sambandi. Enn fremur þegar hv. þm. vitnaði til reglugerðar sem hæstv. ráðh. gaf út í þessu sambandi, þá talaði hv. þm. ævinlega um svokallaða reglugerð. Hún var þó gefin út með fyllilega lögmætum hætti og birtist á sínum stað á lögmætum tíma í Stjórnartíðindum o. s. frv. Þetta e. t. v. sýnir dálítið hvern hug hv. þm. ber til þessa máls. Ég held þó að hv. þm. hafi látið þess getið einhvern tíma í ræðu sinni að nauðsynlegt væri að konur í þessari aðstöðu fengju fæðingarorlof. Hann lýsti því hins vegar yfir skýrt og skorinort að hann væri andvígur fæðingarorlofi úr Atvinnuleysistryggingasjóði, bætti því við að hann teldi sig málsvara Atvinnuleysistryggingasjóðs. En hv. þm. lét þess ekki getið, að hann væri málsvari verkalýðsins. Hvað eru það margar konur innan vébanda -  Hv. þm. nefndi hér hina ýmsu bagga sem hvíldu á Atvinnuleysistryggingasjóði, hneykslaðist þar mest á greiðslunum, sem færu til fæðingarorlofs, nefndi samt í leiðinni að önnur upphæð álíka færi til eftirlauna aldraðra. Ég veit ekki hvort það er miklu óskyldara atvinnuleysisbótum heldur en fæðingarorlofsgreiðslurnar. Ég læt hv. þm. dæma um hvort skyldara er innbyrðis. Hv. 6. landsk. þm. benti einnig á kauptryggingargreiðsluna hér í dag. Fleira mætti lengi upp telja, en ég tel það óþarft í þessu sambandi. Eitt atriði enn vil ég sérstaklega nefna úr ræðu hv. 7. þm. Reykv. Hann nefndi að það hefði verið opin leið fyrir þá, sem óánægðir væru með úrskurð stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs, að fara dómstólaleiðina til að fá réttan sinn hlut, bætti svo við að á því hefði hann eiginlega átt von. Ég spyr nú: Hvar er umhyggjan fyrir launþegunum sem hér eiga hlut að máli? Hver er hugsunin? Áttu þeir endilega að fara dómstólaleiðina sem menn vita hvern tíma vill nú taka? Samt á hv. þm. sjálfur sæti á Alþ. og fleiri stjórnarmenn í Atvinnuleysistryggingasjóði. Ég sem 1. flm. þessa máls skammast mín ekkert fyrir að flytja frv. til þess að gera skýrara innihald þeirra laga sem hér voru sett vorið 1975 til þess að rétta hlut þeirra sem þarna var að mínu mati brotinn réttur á. Um það kann að vera deila, en ég tel að þarna hafi verið brotinn réttur á slíkum hópi sem þeim er hlaut sitt fæðingarorlof óskert s. l. ár. Menn geta velt því fyrir sér fram og aftur, hvort í öllum umboðum og öllum úthlutunarnefndum bóta hafi verið farið eins að allt árið. Það skiptir ekki höfuðmáli. Mér dettur ekki í hug að fara að halda því fram, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hafi raunverulega ætlað sér að ganga gegn lögum og reglugerð, sem hefur líka lagagildi. Ég geng út frá því að í velflestum umboðum hafi bæturnar, eins og til stóð, verið greiddar óskertar allt árið. Það kann að hafa verið misbrestur á einhvers staðar í einstökum umboðum almannatrygginga ellegar bótaúthlutunarnefndum. En höfuðmálið er þetta, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs gerði stefnumarkandi samþykkt í janúarmánuði sem - ég segi það enn og aftur - gekk þvert á vilja löggjafans þegar lög þessi voru sett. Því held ég að hvorki hv. 7. þm. Reykv. né annar þm. geti mælt í mót. En hvað sem því líður, þá tel ég hvorki mig né aðra hv. þm. of góða til þess að gera hér bragarbót til þess að ekki verði frekari töf á því að þær konur, sem hér eiga hlut að máli, fái hlut sinn réttan, og engin ástæða til þess fyrir alþm., sem geta með hægu móti gert þessa leiðréttingu, að vísa á seinfarna dómstólaleið. Ég vil aðeins nefna eitt atriði í sambandi við ræðu hv. 4. þm. Reykv. Hann vék að máli, sem er í raun og veru nokkru viðtækara en þetta, og ræddi um að vissulega hefði lögum þessum verið ætlað að bæta úr, þau hefðu vissulega verið mikil réttarbót, en eins og hann sagði og ég skrifaði hér: „hefðu um leið skapað misrétti.“ Hann átti með þessu við að það, að launþegar, sem forfölluðust vegna barnsburðar, hefðu fæðingarorlof í 3 mánuði, ylli misrétti gagnvart heimavinnandi konum sem öfluðu ekki tekna utan heimilis. Hv. þm. sagði að lögin hefðu um leið skapað misrétti. Ég tel að þetta sé alvarlegur misskilningur. Þessi lög sköpuðu ekki misrétti. Þvert á móti, þau drógu verulega úr misrétti. Það, sem var misrétti, var að einungis þær konur, sem þágu laun sín hjá hinu opinbera, höfðu í 20 ár haft lögskipað fæðingarorlof, en ekki hinar, sem unnu hjá öðrum atvinnuveitendum. Það var misrétti. Hitt er svo annað mál, og ég legg áherslu á: það er annað mál, hugmyndin um fæðingarorlof til þeirra kvenna þar sem ekki er hægt að benda á nákvæmlega tekjutap við fæðingu barns. Tekjutapið liggur ljóst fyrir þegar kona þarf að leggja niður launað starf úti á vinnumarkaðnum. - Það má orða þetta öðruvísi. Þetta er ósköp einfaldlega það, að við viðurkennum að það séu lögleg forföll móður að vera heima hjá barni sínu frá vinnu sinni utan heimilis í þrjá mánuði. Það er ósköp einfaldlega þetta. Ef hins vegar við viljum fara inn á þá braut að greiða fæðingarorlof til þeirra kvenna sem ekki hafa orðið fyrir beinu tekjutapi í sambandi við barnsburðinn, - ég legg áherslu á að tekjutap er annað en útgjaldaauki, það er auðvitað útgjaldaauki sem skapast í kringum barnsburð, en ekki alltaf tekjutap, - ef við viljum fara inn á þá braut að þær konur fái einnig greitt fæðingarorlof, þá vil ég benda á að í löndum, þar sem slíkur réttur er í lögum, þá byggist sá réttur á eins konar frjálsu tryggingaskipulagi, þannig að viðkomandi kona eða viðkomandi hjón geta með iðgjöldum sínum keypt þennan rétt, og það er í sjálfu sér mjög eðlileg aðferð. Í þessu tilviki, sem við erum hér að tala um, er um að ræða rétt sem kostaður er af atvinnurekendunum í samræmi við þau iðgjöld sem þeir greiða í hlutfalli við laun þeirra kvenna sem síðan eiga að fá bætur samkv. þessu frv. Og nú má ég ekki tala um þetta atriði eins og það séu atvinnurekendur einir sem greiða í sjóðinn, svo er vitanlega um ríki og sveitarfélög líka. Ég held að það séu út af fyrir sig ekki fleiri sérstök atriði sem ég vildi leggja áherslu á nú. Ég ítreka það, að ég óska þess að þetta mál fái greiða afgreiðslu, og ég veit, að ég er ekki ein um þá ósk. Þær konur og þeir foreldrar, sem voru fegnir þeirri réttarbót sem hér fékkst, eru jafnundrandi yfir því, að þessar greiðslur skuli nú hafa verið stöðvaðar til verulegs hóps. Þessi hópur er líka undrandi yfir því ef Alþ. leiðréttir þetta mál ekki hið bráðasta. Ég vil ljúka þessum orðum mínum á því að skýra frá því í sambandi við það, hvernig staðið var að þessu máli, að hv. alþb.-mönnum var í þessu sambandi sýnd ýtrasta tillitssemi. Ég ítreka það sem ég sagði hér í upphafi, þegar ég nefndi að hv. 5. landsk. þm. hefði talað um að sér hefði verið sýnd óbilgirni. Hún átti þá við að henni var boðið að verða meðflm. að þessu frv. Það var nefnt við hv. þm. snemma á fundi Nd. á mánudegi og óskað eftir að svar fengist fyrir kl. 7 þann dag. Þetta kallar hv. þm. óbilgirni. Ég tek það fram, að þm. - meðflm. úr Alþfl. og þingflokki SF - höfðu ekki rýmri frest en þetta og þeim dugði þessi umhugsunarfrestur mætavel. En það má vel vera að í Alþb. þyki slíkt óbilgirni, því að þeir eru svo einstaklega sanngjarnir þar. Ég vil taka fram annað í sambandi við þetta mál. Það var tekið út af dagskránni á miðvikudaginn samkv. ósk Alþb.-þm., hv. 7. þm. Reykv., og var þó öllum ljóst hve málinu lá á. En mér fannst sjálfsagt að verða við þeirri ósk hv. þm., enda þekkir hann þessi mál vel sem stjórnarmaður í Atvinnuleysistryggingasjóði. Og síðan hélt þessi umrædda óbilgirni áfram í því, að hv. 5. landsk. þm. hélt framsöguræðu fyrir sínu máli, fyrsta dagskrármálinu á fundinum í dag. Þetta kalla þeir í Alþb. óbilgirni.

Eðvarð Sigurðsson Hæstv. forseti. Í tilefni af allra síðustu orðum hv. 1. flm. þessa frv., Ragnhildar Helgadóttur, sem hún lét nú falla í lokin um hvað alþb.-menn kölluðu óbilgirni og hvað ekki, þá er ég ekki í þeim sporum að geta svarað fyrir viðskipti þeirra tveggja, hennar og hv. þm. Svövu Jakobsdóttur. En hún lét þess getið að málið hefði verið tekið út af dagskrá s. l. miðvikudag samkv. ósk minni. Ég veit ekki hvort ég á að segja að það hafi verið samkv. ósk. Ég var að vísu á fundi þennan miðvikudagsmorgun og við þær aðstæður að geta ekki fengið dagskrár Alþ. í hendur, en hringdi í skrifstofuna til að vita hvaða mál væru á dagskrá. Þá voru þessi frv. ekki á dagskrá enda þótt þeim hefði, ef ég man rétt, verið útbýtt daginn áður. Hins vegar þegar ég kem hér í salinn kl. 2 á fundartíma, þá er búið að útbýta nýrri dagskrá með þessum málum báðum. Þannig var ástatt fyrir mér þennan sama dag, að kl. 3 var búið að boða aukafund í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs til þess samkv. beiðni hæstv. trmrh. að fjalla um svör við fsp. 2. flm. þessa sama frv. um eitt og annað varðandi starfrækslu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Mér var ekki mögulegt að skorast undan því að vera á þeim fundi og sagði forseta frá að mér þætti ónotalegt að fá breytta dagskrá um þessi mál, sem ég hefði gjarnan viljað fylgjast með, um leið og ég kæmi í salinn, þegar fundartími væri byrjaður. Þetta var það eina sem ég sagði, og óskaði eftir því að geta verið viðstaddur umr. Það var auðsjáanlega ekki hægt með þessum hætti. Hún svaraði því úr forsetastóli, að vísu fundur ekki settur þá, að hún mundi ekki taka málin fyrir þann dag. Þetta var ástæðan fyrir því. Mér fannst alveg sjálfsagt að hún gerði þetta. En ég gerði út af fyrir sig engar kröfur og hefði lítið getað sagt þótt málin hefðu verið tekin á dagskrá, þó að mér hefði þótt það miður. Áður en ég kem að öðrum atriðum vil ég aðeins nefna fleiri atriði úr ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hún sagði að það væri ekki eins með sig eins og þá sem hefðu verið að tala um þessi mál langtímum saman án þess að koma þeim í framkvæmd, það væri nú eitthvað annað. Ég ætla ekki að fara að endurtaka það sem ég sagði hér við umr. fyrir tveimur árum eða tæplega það um sögu þessara mála. En ég held að ég verði ekki borinn þeim sökum af mínum vettvangi í verkalýðshreyfingunni að hafa verið einhver dragbítur á þessi mál. Ég held alveg gagnstætt. Rétt um það bil ári áður en þetta frv. er flutt 1975 tókst að tosa greiðslum atvinnurekenda til almenns verkafólks í verkalýðsfélögunum úr tveimur vikum og upp í þrjár. Ég er svo sem ekkert að hæla mér af því, en ég átti hlutdeild í því. Þetta snerti að vísu ekki öll verkalýðsfélög, því að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sem er formaður fyrir stóru félagi, einhverra hluta vegna var hann ekki með í þessu, og hans félag hafði ekki og hefur held ég ekki enn í dag nema tvær víkur greiddar til almenns fólks í sínu félagi þegar um barnsburð er að ræða. Ég veit ekki hvað hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir átti við með því, að ég hefði aldrei talað um þessi lög frá 1975 sem lög. Ef hún les ræðu mína síðar eða jafnvel fengi að hlusta af segulbandi á það sem ég sagði, þá held ég að skjóti hér töluvert skökku við. Ég talaði um það oft sem lög, en hins vegar sagði ég - og það er rétt, ég sagði að þessum lögum hefði verið troðið inn í önnur lög þar sem þau ekki áttu heima, og við það ætla ég að standa. Þá sagði hún enn fremur að ég hefði talað um þá bagga sem Atvinnuleysistryggingasjóði væru bundnir og færi sífellt fjölgandi, og ég hefði einkanlega og sér í lagi hneykslast yfir þeim greiðslum, þeim fjármunum sem færu til að greiða fyrir fæðingarorlof. Ég mótmæli gersamlega að ég hafi gert þetta. Það er afar fjarri. Það, sem ég var að sýna fram á með þeim tölum sem ég las upp og get endurtekið, var aðeins að staða Atvinnuleysistryggingasjóðs er þannig í dag, var þannig þegar þessi lög voru sett og er þó enn frekar núna, að það er alveg undir hælinn lagt að hann geti staðið við höfuðverkefni sitt ef á bjátar í atvinnulífinu, og það er að greiða atvinnuleysisbætur. Þetta sannaði ég með tölum úr fjárl. sjálfum í dag. Því hefur ekki verið mótmælt hér. Það getur svo sem vel verið að það sé hægt að gera þær ráðstafanir með fjármunum Atvinnuleysistryggingasjóðs að þessi hætta sé ekki fyrir hendi. Það er t. d. hægt að gera það með því að nema úr lögum ákvæði um að helmingur iðgjalda fari til þess að kaupa vaxtabréf í Framkvæmdasjóðnum. Hins vegar væri alveg nýtt ef hæstv. núv. ríkisstj. eða hvaða önnur ríkisstj. sem væri vildi fallast á þetta. Þá verður að segjast að ein almestu vandkvæði, sem Atvinnuleysistryggingasjóður hefur átt við að stríða alla tíð, eru græðgi ríkisvaldsins í þetta fé, og undanskil ég þar enga ríkisstj. Það er ýmislegt annað sem hefur stuðlað að þessu, og því miður, skal ég játa, að sumu leyti andvaraleysi verkalýðshreyfingarinnar að standa vörð um þennan sjóð. Þegar ég fyrr í dag talaði í þessu sama máli, þá var aðalerindi mitt í ræðustólinn, og ég held að það hafi komið vel fram í mínu máli, að ég var að andmæla aðdróttunum í garð stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs sem ég taldi að fram kæmu í grg. fyrir frv. sem er hér til umr. og einnig hefðu komið fram í ræðu hv. frummælanda í dag. Ég gerði þessu máli nokkur skil. M. a. reyndi ég að skýra það fyrir hv. þdm. og þá ekkert síður flm. þessa frv. sem virðast vera býsna lítt kunnugir því, hvernig skipan þessara mála er samkv. lögum og í framkvæmd. Þessu gerði ég nokkur skil í dag og ætla ekki að fara að endurtaka það. En hafi það verið rétt hjá mér, að fram hafi komið aðdróttanir í garð stjórnun Atvinnuleysistryggingasjóðs í grg. og í máli hv. frummælanda hér í dag, þá er það hreinn hégómi á móti því sem kom fram síðar í ræðum tveggja hv. þm. hér, og þar á ég við ræður hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar og Karvels Pálmasonar - og mætti kannske segja að það hefði einnig, en þó með miklu vægara og kurteisara orðalagi komið fram í ræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur áðan. Ég vil nú aðeins taka nokkur dæmi um þessi ummæli sem sýna hvað er á ferðinni og um hvað stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs er sökuð. Hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson viðhafði þau orð hér, að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefði reynt að finna lagakróka til að koma í veg fyrir greiðslur bóta í fæðingarorlofi. Hann sagðist enn fremur vefengja úrskurð stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs og leiðbeiningar lagadeildarinnar eða lagaprófessorsins, og klykkti síðan út með því að segja að það væri óviðunandi að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs skyldi leyfa sér að skerða bætur vegna fæðingarorlofs, taldi það algerlega ólögmætt. Hv. þm. Karvel Pálmason er stundum ekki að skera utan af hlutunum, og er ég út af fyrir sig ekkert að finna að því, það er hans mál. Hann taldi dóm stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs alveg með ólíkindum og taldi einnig, eins og Guðmundur H. Garðarsson, að stjórnin hefði reynt að beita lagakrókum til þess að koma úrskurðum sínum fram. Hann lagði alveg sérstaklega þunga áherslu á að úrskurðir stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs skyldi ekki hafa komið fyrr en heilu ári eftir að framkvæmd laganna hófst. Ég skýrði hér í dag gang þessara mála og skýrði einnig hvert væri hlutverk stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðsins gagnvart bótum og bótaúrskurðum. Ég get endurtekið það hér, að það er alls ekki í verkahring stjórnarinnar að úrskurða bætur. Það eina, sem hún á að gera í því efni samkv. lögunum og ég tel alveg eðlilegt, er ef úthlutunarnefndir eru ekki sammála um bótarétt. Þá getur hvaða nm. sem er áfrýjað því til sjóðsstjórnar. Á sama hátt getur umboðsmaður trygginganna áfrýjað til sjóðsstjórnar. Og að sjálfsögðu getur sá, sem sækir um bætur og er ekki ánægður með úrskurð úthlutunarnefndar, einnig kært til sjóðsstjórnar. Það eru fjölmörg mál af þessu tagi sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur fengist við. Þetta er hennar verkefni. Það er fyrst í byrjun okt. sem fram koma kærur og fsp. til stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs um framkvæmd fæðingarorlofslaganna, og undireins á næsta fundi eru þessi mál tekin fyrir, eins og ég lýsti í dag og þarf ekki að rekja hér nánar. Þar var engin bið á. Stjórnin hafði ekki möguleika á að gera þetta fyrr, og hv. þm. Karvel Pálmason getur haldið áfram að býsnast ef hann vill. Þá gerðu þeir það báðir að ákaflega miklu atriði í sínu máli, bæði hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson og einnig Karvel Pálmason, að stjórnin skyldi leyfa sér að leita lögskýringa til prófessora úti í bæ, eins og það var nú orðað, í þessum efnum. Mér skildist að þeir 2 af 7 stjórnarmönnum í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, sem tilnefndir eru af Alþýðusambandinu eða verkalýðshreyfingunni, hefðu svo sannarlega sjálfir átt að úrskurða þetta. Nú vil ég mjög vara við því að menn rugli hér saman lögum frá Alþ., sem ákveðinni stjórn, þar sem meiri hl. er kosinn af Alþ., er falin framkvæmd á, og svo samningum, sem verkalýðsfélög gera og geta deilt um skilning á við sina viðsemjendur og haft sina túlkun á. Það er allt annað en að stjórn kosin af Alþ. til að sjá um framkvæmd laga frá Alþ. geti leyft sér það sama. Ég veit það ekki, það má vel vera að þetta sé skoðun sumra flm. Ég trúi því vart að 1. flm. þessa frv. sé þessarar skoðunar. En hvers vegna svo allar þessar árásir á stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs? Ég skil ekki hvers vegna hv. flm. viðhafa svona árásir, að mínu viti algjörlega tilefnislausar, gjörsamlega, og hvaða grundvöll þeir telja sig hafa til þess. Til þess að rifja upp svolítið fyrir þá og aðra hv. þm., þá held ég það væri ekki úr vegi að menn gerðu sér ljóst hvað felst í lögum um fæðingarorlof eða lögum um breyt. á l. nr. 57 27. apríl 1973, um atvinnuleysistryggingar, eins og lögin heita, og svo innan sviga fæðingarorlof. 1. gr. þessara laga hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Aftan við 5. málsgr. d-liðar 15. gr. l. komi nýr málsliður, svo hljóðandi: Þó skulu þær konur, sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, njóta atvinnuleysisbóta í 90 daga samtals.“ Hvað felst í þessum málslið 15. gr.? 5. málsgr. þessa d-liðar endar þannig: „Bótarétt getur enginn öðlast vegna atvinnuleysis sem stafar af veikindum hans.“ Skv. lögum um fæðingarorlof á að koma aftan við þetta og í beinu framhaldi: „þó skulu þær konur, sem forfallast frá vinnu vegna barnsburðar, njóta atvinnuleysisbóta í 90 daga samtals.“ Þetta eru lögin og lögin öll ekkert annað sagt, aðeins að veikindi í þessum skilningi, þegar um barnsburð er að ræða, skuli ekki skerða þennan rétt. Ekkert annað er sagt. Út af fyrir sig var stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs ekki í neinum vafa, þrátt fyrir það að menn væru kannske með mismunandi skoðanir um það, hvort vel hefði til tekist þarna. En eins og ég vitnaði til í dag í ræðu minni og er rétt að endurtaka, þá var svar prófessors lagadeildarinnar við því, hvort tekjur makans skuli hafa áhrif á greiðslu fæðingarorlofs, ákaflega skýrt. Hann segir alveg afdráttarlaust: Tekjur maka eiga að hafa áhrif á greiðslu fæðingarorlofs skv. tilteknum ákvæðum. Lagagrundvöll brestur alveg fyrir annarri niðurstöðu. - Ef stjórnin hefði ekki tekið þessa afstöðu, þá eru menn bókstaflega að gera því skóna að hún eigi ekki að starfa skv. lögunum, heldur að hafa geðþóttaákvarðanir um túlkun laganna. Það er þetta sem raunverulega er verið að segja þegar stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs er ásökuð fyrir þennan úrskurð. Ég ætla ekki að gera mönnum upp neinar skoðanir um það, hvað þeir hafi meint og ekki meint með þessari lagasetningu í fyrra. Það má vel vera að það sé rétt sem þeir segja, hv. flm. þessa frv., að tilgangurinn með þessum lögum hafi átt að vera allt annar en þar stendur. En það er svei mér ekki sök stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs þó að svona handabakavinnubrögð séu viðhöfð við lagasetninguna sjálfa. Það er þar sem potturinn er brotinn, en ekki í framkvæmd stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs á lögunum. Ef það er skoðun manna að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefði getað úrskurðað að þessi skerðingarákvæði skyldu ekki eiga við um fæðingarorlof, hvað er þá til fyrirstöðu að hún hefði einnig úrskurðað að þessi skerðingarákvæði skyldu ekki eiga við um aðrar atvinnuleysisbætur frekar en þessar atvinnuleysisbætur, sérstakrar tegundar að vísu? Það eru þessar árásir - algjörlega ómaklegar - á stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs sem ég hef hér verið að fjalla um, bæði núna og fyrr í dag. Ég hirði ekki um að taka mörg fleiri atriði hér. Að vísu gáfust mörg tilefni til þess, m. a. mjög svo í ræðu hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar. En það eru minni háttar atriði. Hann eyddi töluverðum tíma í að reyna að sýna fram á að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefði svíkist um eitt og annað í framkvæmd laganna og tilgreindi þar sérstaklega m. a. sérreikningana og það að hafa ekki reikninga og nákvæmar sundurliðanir á öllum bótum, hvar sem er á landinu, tiltækar fyrstu daga ársins. Hið síðara er hlutur sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur mjög reynt að gera. Hv. þm. hefur lagt fyrir hæstv. ráðh. þessara mála mikinn spurningalista, og eins og ég gat um í upphafi ræðu minnar hefur stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs að beiðni ráðh. svarað þeim spurningum. Þar koma fram m. a. upplýsingar um sundurliðun á þessum málum öllum, og ég ætla ekki að fara að telja það upp. Hann hlýtur að fá það í hendur. Hann óskaði eftir skriflegu svari, og ég reikna með að hæstv. ráðh. geti afhent honum þau svör innan tíðar. Þetta ætla ég þess vegna að leiða hjá mér. Ekki veit ég hvort það var vanþekking eða mismæli hjá hv. þm., að hann orðaði það svo að það væru úthlutunarnefndirnar sem greiddu bæturnar, hvort sem það eru atvinnuleysisbætur eða í þessu tilviki fæðingarorlof, skv. ósk Tryggingastofnunarinnar. Var þetta mismæli? Er þetta rétt eftir haft? Má ég spyrja hv. þm.?  Ég skal ekki, hæstv. forseti, tefja þessar umr. lengur. Eini tilgangur minn með því, sem ég sagði hér í dag, og því, sem ég hef nú sagt, er að andmæla og andmæla sterklega þeim algjörlega ómaklegu árásum og aðdróttunum sem fram hafa komið hér á stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég hélt að það hefði hins vegar ekki þurft að fara neitt á milli mála hver var afstaða mín í dag til skerðingarákvæðanna. Ég lýsti því, held ég, nokkurn veginn með þeim orðum sem hefðu átt að vera skiljanleg hverjum sem væri. En það kom a. m. k. fram hjá einum hv. þm., Karvel Pálmasyni, að hann virtist ekki hafa annaðhvort hlustað á það, sem ég sagði, eða ekki skilið eða af öðrum ástæðum reynt að gera mér upp aðrar skoðanir. Ég sagði það mjög skýrum orðum í dag að ég væri andvígur þessum skerðingarákvæðum, hreinlega andvígur þeim. Hins vegar tók ég það fram, að ef þau væru afnumin, þá væri það herfileg mismunun ef þau væru afnumin aðeins varðandi fæðingarorlofsbætur, en atvinnulausa fólkið yrði að sitja eftir með skerðingarnar. Þessi hv. þm. beindi líka þeirri spurningu til mín, hver væri afstaða mín til þessa frv. Ef eitthvað vantar á að það skiljist, þá get ég sagt það hér alveg berum orðum, að ef frv. kemur frá n. eins og það er hér lagt fram, með þessari mismunun sem í því felst, þá mun ég greiða atkv. gegn því. Ég vil ekki standa að slíkri afgreiðslu mála. Ég skal ekki tefja þessi mál frekar. En ég endurtek það sem ég hef sagt við öll tækifæri í þessum umr. sem og áður, að ég álít að það sé rangt að fjármagna fæðingarorlof með fjármunum Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég álít að það séu margar leiðir aðrar til, og þó á þetta fyrst og fremst að gerast í gegnum almannatryggingakerfið. Eins og ég sagði sessunaut mínum í dag, hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, er félag hans langfjölmennasta félagið sem nýtur þessara bóta. Af 64 millj., sem var búið að greiða í bætur vegna fæðingarorlofsins um áramótin hér í Reykjavík, var Verslunarmannafélag Reykjavíkur með tæpar 33 millj., og auk þess önnur verslunarmannafélög, sem hafa afgreiðslu bóta hér í Reykjavík, þá sjálfsagt á vegum Landssamband.s verslunarmanna, með bætur nokkuð á 9. millj. kr. Ég held að það þyrfti ekki nema svona eitthvað á milli 1/2 og 1% af greiddum launum samningsaðila þessa félags til þess að standa fullkomlega undir fæðingarorlofsbótum til fólks í þessu félagi. Þetta er langþyngsta félagið, og þá er, held ég, augljóst að það á ekki að vera fjárhagslegt vandamál hvernig þessi mál eru leyst án þess að gengið sé á fé Atvinnuleysistryggingasjóðs svo að það ásamt öðru nálgist það ;að gera sjóðinn ófæran til að standa við sínar upprunalegu skuldbindingar.



Herra forseti. Það eru aðeins fáein orð. - Það var löngu áður en þetta frv. var lagt fram, eða þessi frv. sem hafa verið á dagskrá þessarar d. í dag, að ég hafði átt viðræður við flesta stjórnarmenn í Atvinnuleysistryggingasjóði um það, að ég hefði áhuga á að endurskoða á ný lög um atvinnuleysistryggingar, þó að þau séu ekki eldri en frá 1973, en þá fer fram heildarendurskoðun laganna, og svo þessi breyting sem gerð var á lögunum fyrir rúmu ári. Þessir aðilar allir hafa tekið því vel að standa að endurskoðun. Öllum er ljóst að skoðanir geta verið skiptar í sambandi við hverju skal breyta og hvað eigi að gera, og n. verður væntanlega til að fullu og öllu nú innan nokkurra daga. Ég fyrir mitt leyti vil ekki ásaka stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs fyrir störf hennar. Ég tel að þessi stjórn hafi frá byrjun starfað vel og notið ágætrar forustu, og það hefur ekkert staðið á upplýsingum. - Þeir þurfa ekki að flissa sem ekkert segjast vita um þennan sjóð.  Nú vil ég taka það fram að ég tel að áætlun um bótagreiðslur sé ærið rífleg, svo að ég er ekki eins svartsýnn á að greiðsluhalli verði. Hins vegar má um það deila, og ég er ekki fær um að segja hvort skoðun mín komi til með að reynast réttari en skoðun stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs. Um það getur enginn aðili fullyrt svo að segja í byrjun ársins. En við skulum líta á hvernig bótagreiðslum hefur verið háttað. Á árinu 1975 námu dagpeningar og kauptrygging 196 millj. kr. tæplega, en á s. l. ári námu þær 274 millj. rúmlega og fæðingarorlofið nam 135 millj. kr. Nú vitum við að hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs er að greiða atvinnuleysisbætur skv. ákvæðum laganna. Það er einnig hlutverk Atvinnuleysistryggingasjóðs að koma í veg fyrir atvinnuleysi með því að hafa fjármagn til þess að lána þar sem staðbundið eða alvarlegt atvinnuleysi er. Það eru margvíslegar aðrar skyldur sem hvíla á Atvinnuleysistryggingasjóði í þessum efnum sem öðrum, og það er ósköp eðlilegt að þeir, sem kosnir eru til þess að stjórna einum sjóði, geri sér glögga grein fyrir því, hvort tekjur hans nægi fyrir útgjöldum og þeim skuldbindingum sem hann á að inna af hendi lögum samkvæmt. Það féll í minn hlut, eftir lögin frá s. l. ári voru sett, að setja reglugerð, sem var allerfitt mál, því þá kom strax í ljós að það var ákveðinn ágreiningur við meiri hluta stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs um skilning á þessari reglugerð. „Ráðh. setur að fengnum till. stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs“, segir í lögunum, „ákvæði með reglugerð um nánari framkvæmd laga þessara að því er varðar störf úthlutunarnefnda og úthlutun bóta.“ Þetta vildu ákveðnir stjórnarmenn í Atvinnuleysistryggingasjóði túlka á þann veg, að þar sem ekki væri í hinum nýju lögum ákvæði um að nánari ákvæði séu sett með reglugerð, þá gæti rn. ekki sett reglugerð um önnur atriði en þessi. Ég leitaði mér álits mjög færra lögfræðinga í þessu efni, og er talið að þó ekki sé tekið fram í lögum að nánari ákvæði séu sett í reglugerð, þá sé það hægt og hafi oft verið gert. Það var síðan gert í andstöðu við stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs sem leit öðrum augum á málið. Þetta er það sanna og rétta í þessu máli, og ég held að menn bæti sig ekkert með því að vera með einhverjar árásir á stjórn sjóðsins þó að menn hafi einhverjar aðrar skoðanir. Ég tel að það, sem mestu máli skiptir, sé að samræmi sé og sjóðurinn standi við skuldbindingar sínar, eins og hann á að gera, en tel fráleitt, frá mínum bæjardyrum séð, að auka tekjur sjóðsins eða bæta sem sagt við iðgjaldaþörfina frá ríkissjóði eða atvinnurekstrinum í landinu eða sveitarfélögunum, því allt hefur það í för með sér hækkun fjárlaga, hækkun á kostnaði við atvinnureksturinn, hækkun á útsvörum eða öðrum tekjum sveitarfélaganna. Það eru takmörk fyrir því hvað hægt er að leggja þungar byrðar á hina ýmsu sjóði eða ríkissjóð eða aðrar stofnanir og tala svo um í hinni andránni að það verði að stemma stigu við þessari sífelldu verðbólgu sem eigi sér stað. Hitt er svo annað mál, að um það geta verið skiptar skoðanir hvort þetta fæðingarorlof hafi átt að takast upp og vera innan Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég fyrir mitt leyti sé enga hættu við að það hafi verið gert. Hins vegar verður stjórnin eða þó sérstaklega endurskoðunarnefndin, sem fær þetta mál í heild til endurskoðunar, að endurskoða lögin í því heildarljósi, að tekjur hrökkvi fyrir útgjöldum og skuldbindingum lögum samkv. Og það er rétt, sem hv. síðasti ræðumaður sagði, að allar ríkisstj., ekki ein einasta undanskilin, eru mjög ásælnar í fé bæði þessa sjóðs og annarra, því það er ekki létt verk að fjármagna allar þær framkvæmdir, sem er verið að vinna að, og koma saman lánsfjáráætlun á hverjum tíma, og þá fer það ekkert eftir því hvaða ríkisstj. hafi setið við völd. Ég tel það höfuðatriði þessa máls, að endurskoðun þessara laga takist giftusamlega fyrir þau málefni og það hlutverk sem þessum sjóði er ætlað, og það er ekki gert að mínum dómi með því að vera með óþarfa árásir á þá menn sem setið hafa í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs.



Herra forseti. Það furðulega gerðist í dag, að hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildur Helgadóttir, tróð hér inn í umr. um atvinnuleysistryggingar ósönnum ásökunum á mig og ítrekaði þær aftur í ræðu sinni í kvöld. Ég er knúin til þess að fara um mál hennar áðan nokkrum orðum. Hún endurtók þær ásakanir á hendur mér, að ég hefði, meðan ég var með plagg hennar í höndum til skoðunar, sett frv. mitt inn til prentunar, og vildi þar með meina að það hefði verið brot á trúnaði og óheiðarleg vinnubrögð. Ég bað hana í dag að sanna sitt mál. Ég rakti þá gang málsins og ætla ekki að endurtaka það hér. En hún sannaði hins vegar ekkert, en var þó örlítið vandaðri í málflutningi sínum hér í kvöld en í dag, því að hún gat um heimild og kvaðst hafa fengið þessar upplýsingar sinar hjá skjalaverði Alþ. þegar hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir spurði, hvenær ég hefði skilað mínu máli, sem er út af fyrir sig dálítið furðuleg spurning, þá segir hún hann hafa sagt að ég hafi skilað því upp úr kl. 4. Ég hef átt tal við skjalavörðinn, og ég má hafa það eftir honum að hann telur sig hafa sagt henni að ég hafi skilað því eftir kl. 4. Ég get ekki láð skjalaverði Alþ. þó hann taki ekki nákvæmar til orða en eftir kl. 4. Það er ekki hægt að ætlast til þess að önnum kafið starfsfólk sé reiðubúið að svara nákvæmlega upp á klukkutíma eða mínútu hvenær málum er skilað. Það fara mörg mál um hendur starfsfólksins. Og ég hefði talið meiri manndóm í því hjá hv. 5. þm. Reykv., Ragnhildi Helgadóttur, að kynna sér málið betur, t. d. tala við mig sjálfa. Það kom henni ekki til hugar, en hún æðir hér upp í ræðustól með ósannindi og ásakanir, og ég hef haft fregnir af því að hún hafi auk þess sagt hverjum þm. þetta sem heyra vildi í hliðarsölum, þannig að ég sé mig til knúna að koma þessari leiðréttingu hér í þingtíðindi. Eins og ég sagði áðan, þá hefði hún getað sýnt þann manndóm að kynna sér málið rækilega. Það vill svo til að ég hef vitni að því hvenær frv. mitt fór í prentun, og þó að hv. 6. landsk. þm. hafi séð mig á tali við hv. 5. þm. Reykv. kl. rúmlega 5, þá er það náttúrlega ekkert annað en staðfesting á því sem ég sagði fyrr í dag og sannar auðvitað ekkert um það, hvenær ég setti mál mitt til prentunar, úr því að hv. þm. Ragnhildi Helgadóttur þykir það svo mikið mál. Ég má bera það hér frá formanni Alþb., Ragnari Arnalds, að honum var kunnugt um að ég sendi málið til prentunar af framkvæmdastjórnarfundi Alþb. úti í Þórshamri upp úr kl. 6. Ég hef reynt að ná í varaformann flokksins, Öddu Báru Sigfúsdóttur, það vill svo til að hún sat með mér þegar ég var að ganga endanlega frá mínu máli. Mér hefur ekki tekist að ná til hennar, en ég mun ná vitnisburði hennar síðar og efast ekki um að hún muni staðfesta að ég fer með rétt mál. Hv. 5. þm. Reykv. verður þá að segja allt þetta fólk ljúga, og sjálfsagt munar hann ekki mikið um það. Ég yrði ekkert hissa á því. Þrátt fyrir það að ég hafi borið til baka það sem hún sagði í dag, þá dettur henni ekki í hug að biðja mig afsökunar á þeim ósannindum, heldur forherðist hún. Hún segist hafa rakið þetta allt til þess að gefa skýringar á því, hvers vegna þm. Alþb. flutti ekki málið með henni. Ætli við séum ekki einfærir um það, þm. Alþb., að útskýra það. Það var nóg fyrir hv. þm., ef hún endilega vildi að skýra frá því að hún hefði boðið Alþb. það og það hafi ekki þegið. En útskýringar þarf hún ekki að gefa fyrir okkur. Ég læt þetta nægja, nema sérstaka tilefni gefist til. en verð að lýsa skömm minni á þeim málflutningi sem hv. 5. þm. Reykv. hefur uppi, sem er þar að auki forseti þessarar hv. d. og mér þykir tvennt undarlegt: að henni skuli vera svona afskaplega mikið í mun að finna einhverjar sakir á hendur mér og skuli ljúga þeim upp frekar en leita hins sanna og að hún skuli ekki vilja hafa það er sannara reynist. Um málið, sem hér er til umr., ætla ég ekki að fjölyrða. Það eru fáir á fundi og hefði mér þótt eðlilegt að hv. dm. hefðu verið látnir vita af því, að kvöldfundur mundi hefjast kl.9, þar sem flestir voru farnir af fundi kl. 7 og býst ég því ekki við að fregnir af kvöldfundi hafi náð þeim. Mér þykja þetta óeðlileg vinnubrögð. Ég vil aðeins víkja að einu atriði sem kom fram í ræðu hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur áðan, þegar hún ítrekaði að hér væri ekki um ágreiningsefni að ræða varðandi það sem í frv. felst. Þetta er að dylja staðreyndir. Það er ágreiningsefni uppi - mjög stórt ágreiningsefni. Það varðar ekki fæðingarorlof, heldur það, hvort skerðingarákvæðið á eftir sem áður að ná til þeirra kvenna sem atvinnuleysisbóta eiga að njóta. Þetta er ágreiningsefnið og þetta skulum við ekki reyna að dylja. Hér er verið að reyna að mismuna sjóðsfélögum, og mér virtist að það hefði ekki komist heldur nægilega vel inn í hv. 5. þm. Vestf., að hann getur fylgt því, að skerðingarákvæði nái til fæðingarorlofs kvenna, með því að láta það ná yfir alla heildina. Hann talaði í því sambandi um fjármagn, að ef ætti að láta skerðingarákvæðið ná til allra kvenna í þessu sambandi, þá mundi það kosta óhemjufjármagn og af því hefðu menn ekki miklar áhyggjur. Ég hélt að það þyrfti ekki að hafa sérstaklega orð á því, að menn hafa áhyggjur af sjóðnum og getu hans til greiðslu. En ég vil minna hv. 5. þm. Vestf. á það, að hann hefði afskaplega miklar áhyggjur einmitt af fjárreiðum sjóðsins vorið 1975. Þá sagði hann að ef ætti að greiða fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði, þá væri greiðslugetu sjóðsins stefnt í hættu. En þá átti hann ráð og ég vil minna hann á það. Hann gæti tekið það ráð upp aftur. Þá flutti hann till. ásamt fulltrúa Alþb. í heilbr- og trn. um að fæðingarorlofið skyldi fjármagnað með stærri hlut atvinnurekenda. Hv. 5. þm. Vestf , sem er einn af flm. þessa frv. og á, að ég hygg, sæti í þeirri n. sem bæði frv. munu fara til, gæti dustað rykið af þessari till. sinni núna og orðið þar með að liði öllum þeim konum í verkalýðshreyfingunni sem skerðingarákvæðið nær til.



Vegna ummæla hv. 5. landsk. um boðun þm. á þennan fund, þá vil ég taka það fram, að ég tel að það sé algjörlega á einkaábyrgð hvers þm. hvort hann fylgist með þingfundum og þingfundafrestun. Það var boðað af forseta í dag að fundi væri frestað til kl. 9, og ég tel að það hafi verið fullkomlega eðlileg boðun.



Herra forseti. Þessi umr. minnir mig um margt á umr. á aðalfundum sumra stéttarfélaga þegar verið er að ræða um fjármál og peningamál. Það minnir mig á umr. að því leyti í þessum félögum, að þegar verið er að fjalla um stórar tölur, þá er eins og það vanti oft innihaldið, þ. e. a. s. holdið á beinagrindina, til þess að maður fái sanna og nákvæma mynd af því sem verið er að setja upp eða búa til. Þessu finnst mér bregða töluvert fyrir þegar hér er rætt um hinar stóru tölur hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, þ. e. a. s. ráðstöfunarfé sjóðsins árið 1977. Ég er ekki að gagnrýna neinn sérstaklega þegar ég er að fjalla um mál Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er mesti misskilningur. Ég er ekki að ráðast á neinn þegar ég er að gagnrýna ýmislegt í sambandi við rekstur og stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég er ekki að ráðast á neinn fyrir það að reyna að stilla upp myndinni um skiptingu á hugsanlegu ráðstöfunarfé 1977, heldur leyfði ég mér að fjalla um þetta með þeim hætti sem mér er kleift á grundvelli þeirra upplýsinga sem mér eru í té látnar. Ef ég mætti ekki gera það án þess að það væri kallaðar árásir, þá væri raunverulega búið að kveða upp úr um það að ég og aðrir hv. þm. geti yfirleitt ekki rætt um þessi mál, hvort sem ég væri þm. eða verkalýðsforingi úti í bæ, - mál sem hafa mikla þýðingu fyrir bæði ríkissjóð og ég tala nú ekki um fyrir verkalýðshreyfinguna og hvern einstakan félaga innan hreyfingarinnar, ef til þess kæmi að þyrfti að fara að greiða atvinnuleysisbætur úr sjóðnum, sem við vonum öll að verði ekki á næstunni. En ég vil leyfa mér að ræða örlítið um það talnadæmi sem hér hefur verið sett upp í tengslum við ráðstöfunarfé annars vegar og það, hvað það sé voðalegt hins vegar að ætlast til þess að Atvinnuleysistryggingasjóður greiði fæðingarorlof. Hér hefur verið upplýst bæði af hæstv. ráðh. og hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni, sem á sæti í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs, að það sé áætlað árið 1977 að bótagreiðslur geti orðið 885 millj. kr. Það er upplýst að dagpeningar og kauptrygging hafi árið 1976 verið 274 millj. kr. og fæðingarorlof hafi verið 135 millj. kr. Ef við þræðum nú hina þröngu götu þeirra sem eru að berjast á móti verðbólgunni, sem við sumir eigum kannske eftir að reyna að þræða okkur eftir í þeim samningum sem fram undan eru, þá eru sumir ekki að tala um miklar prósentuhækkanir handa verkalýðnum í samningunum í vor. En til þess að láta dæmið ganga upp, til þess að nálgast eitthvað þessar 885 millj. og gera mismuninn ekki of mikinn, þá reiknaði ég með því, að það mætti hækka þennan lið, dagpeninga og kauptryggingu 1976, um 30%. Þá fæ ég 356 millj. áætlaðar árið 1977 og gef mér þá jafnframt að atvinnuleysi verði ekki meira á þessu ári heldur en á síðasta ári. Ef við gefum okkur það svo einnig, að fæðingarorlof lækki á grundvelli þeirrar skerðingar sem stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur ákveðið, og gefum okkur þá að áætlað fæðingarorlof verði skert um um það bil 100 millj., þá fæ ég þarna eftirstöðvar upp á 429 millj., bara á þessum eina lið. Dæmið um það, að Atvinnuleysistryggingasjóður kæmi út í mínus, eins og var sagt í dag í umr., getur ekki staðist og bað jafnvel þótt maður gerði ráð fyrir að fæðingarorlofið væri ekki skert, en að því stefnum við auðvitað með þessu frv. Við getum áætlað að fæðingarorlofið hækki um 30% eins og dagpeningar og kauptrygging. Það þýðir að við getum bætt við svona 40 millj. ofan á fæðingarorlofið 1976, og þá erum við með 175 millj. á áætluninni fyrir 1977, þannig að enn þá yrði eftir 300–400 milli. til annarra þarfa. Ég verð að segja það eins og er, að svigrúm er töluvert fyrir Atvinnuleysistryggingasjóð, nema menn geri ráð fyrir atvinnuleysi. Ég geri það ekki. Mér virðast allar horfur vera þannig í íslensku atvinnulífi. fái það að starfa í friði og ef ekkert óvænt kemur upp sem raskar þeim grundvelli sem við erum að reyna að byggja upp, þá verði umframeftirspurn eftir vinnuafli, en ekki atvinnuleysi. Ég er þeirrar skoðunar að hjól atvinnulífsins muni snúast miklu hraðar á þessu ári heldur en á s. l. ári. Allt bendir til þess. Afli hefur verið góður, það hefur verið mikið að gera í fiskiðnaði, og ekkert bendir til annars en svo muni halda áfram það sem eftir er þessa árs. Ég get því ekki sagt annað en það, að ég get ekki verið sammála hv. þm. Eðvarð Sigurðssyni um það, hvorki að staða Atvinnuleysistryggingasjóðs sé veik né horfurnar í atvinnumálum jafnsvartar og hann hefur dregið myndina upp. Ég þakka hv. þm. fyrir þau ágætu svör, sem hann gaf hér áðan, og upplýsingar um sjóðinn, sem var nauðsynlegt að fá við þessa umr. Ég vek athygli á því, að í ræðu hans komu fram mjög merkilegar upplýsingar sem aðrir verða að lesa úr reikningum Atvinnuleysistryggingasjóðs yfirleitt 1–2 árum eftir að afburðirnir hafa átt sér stað, en til viðbótar gaf hv. þm. upplýsingar um hvað fram undan væri. Ég segi það og endurtek, að ég tel stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs ekki jafnveika og hann sagði. Það breytir sáralitlu um stöðu sjóðsins þó að fæðingarorlof verði greitt óskert á grundvelli þeirra laga, sem samþ. voru 1975, eða á grundvelli þeirrar áréttingar, sem fram kemur í því lagafrv. sem hér er til umr. Áætlað ráðstöfunarfé 1977 verður um það bil 1700 millj. kr. Það má því gera ráð fyrir að til að greiða fæðingarorlof þurfi að ráðstafa nákvæmlega 10% af ráðstöfunarfé ársins. Þetta er að mínu mati ekki það mikið fé að það ráði úrslitum um stöðu, afkomu eða greiðslugetu Atvinnuleysistryggingasjóðs.  Varðandi það atriði í ræðu hv. þm. Eðvarðs Sigurðssonar, þegar hann talaði um að við þekktum lítið til Atvinnuleysistryggingasjóðs og kurteisinni hefði ekki verið fyrir að fara hjá okkur talsmönnum þessa frv. í dag, get ég nú verið fáorður. En ég get þó ekki alveg látið því ósvarað. Mér fannst það ekki kurteisi af hálfu stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs að láta ekki þau stéttarfélög, sem hagsmuna áttu að gæta, vita hver var skoðun stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs á þessu máli. Það hefði ekki þurft að gera meira en að senda þeim stóru félögum, sem hafa konur innan sinna vébanda bréf um þetta. Ég nefni sem dæmi, eins og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson gerði áðan, að þetta er mikið hagsmunamál fyrir konur í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Hann nefndi þær tölur um V. R., að hér væri um að ræða upphæð sem næmi 33 millj. kr. Það hefði einhvern tíma verið sendibréfsefni að láta stjórn í slíku félagi vita á hvað veikum grunni raunverulega væri unnið í þessu veigamikla hagsmunamáli fyrir félagskonur, að ég tali nú ekki um allar konurnar í almennu verkalýðsfélögunum. En það var hvorki ráðgast við okkur eða félögin né þau látin vita um að það væri verið að leita álitsgerðar hjá hálærðum prófessorum, sem fyrir mér er alveg það sama og setja mál verkalýðshreyfingarinnar undir gerðardóm. Ég veit að við erum sammálu um það, Eðvarð Sigurðsson og ég, að það ber að forðast eins og hægt er, þó stundum hafi þurft að grípa til slíks í hreinum neyðartilfellum. Ég sem sagt endurtek að ég tel úrskurð prófessoranna ótraustan og ófullnægjandi og að við þennan úrskurð hafi prófessorarnir ekki tekið nægilegt tillit til ákvæða reglugerðar, sem lýtur að greiðslu fæðingarorlofs, né anda laganna um fæðingarorlof og þess sem kom fram hér í umr. 1975.  En varðandi úthlutunarnefndirnar, þá varpaði hv. þm. Eðvarð Sigurðsson því til mín, hvort ég þekkti ekki nægilega vel til laganna til þess að gera mér grein fyrir því að þær ættu að annast þessar greiðslur, nema n. óskuðu eftir að Tryggingastofnun gerði það. Ég skal viðurkenna að svar mitt eða réttara sagt framsögn mín í dag varðandi þetta hefur ekki verið nægilega skýr. En ástæðan er sú, að í því félagi, sem ég þekki best til. töldu forráðamenn þess eðlilegt að Tryggingastofnunin annaðist þessar greiðslur. En stofnunin vildi að úthlutunarnefnd viðkomandi félags annaðist þetta. Þess vegna endurtek ég að orðalag mitt í dag varðandi þetta efni var ekki nægilega nákvæmt, og leiðrétti ég það því hér með. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. miklu meir. En hér var áðan í ræðustól gefin sú ráðlegging til þess er nú talar, að hann ætti góðan leik í sambandi við það að tryggja konum í því félagi, sem hann er í forustu fyrir, það sem hér er um að ræða, það þyrfti ekki að leita eftir því til Atvinnuleysistryggingasjóðs, þar sem af þeim 65 millj., sem fóru til Reykjavíkur, hafi 33 millj. kr. farið til kvenna í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Ráðleggingin var sú - afskaplega einföld: Hví leggur ekki hv. þm. það fram í kröfum viðkomandi félags að biðja um 1/2% eða 1% í samningunum til þess að greiða þetta? Ég hélt að við værum nú það samningsvanir menn, ég og hv. þm. Eðvarð Sigurðsson, að við gerðum okkur grein fyrir því, að ef ég legði þetta fram í kröfugerð í vor, mundi það koma fram sem skerðing á nauðsynlegum kauphækkunum til þeirra kvenna, sem eru í þessu félagi, og skerða þar með kaupmáttinn, því öðruvísi fæst það ekki. En það er til önnur leið sem ég er ekki út af fyrir mig meðmæltur á þessu stigi, en það er annað mál í hvaða vígi maður verður að hörfa og ég vil helst ekki að til þess komi. Ef farið er að hugleiða þetta allt út frá sérhagsmunum einstakra félaga, þá er auðvitað sú leið auðveldust fyrir þetta ágæta félag, sem ég er forsvari fyrir, að segja sem svo: Er ekki ágætt að láta Lífeyrissjóð verslunarmanna annast þessar greiðslur. En það mundi bara hafa annað í för með sér, því þetta er eins og tafl, það mundi þá væntanlega koma það svar frá viðsemjendum okkar: Ef þið ætlið að leggja þá kröfu fram, þá skerðir það væntanlega umframgreiðslugetu sem notuð er til sameiginlegra þarfa aldraðra í verkalýðshreyfingunni í heild. Kaldhæðni örlaganna er nú þannig í þessu máli, að það, sem greitt er úr Lífeyrissjóði verslunarmanna til þess að hækka ellilífeyri fyrir heildina innan verkalýðshreyfingarinnar - ég endurtek: fyrir heildina, er svipuð upphæð og konur í þessu sama félagi fá sem fæðingarorlofsgreiðslur úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Mér finnst það kaldhæðni að þurfa að berjast fyrir því með hörku, að konur fái greiðslu fæðingarorlofs úr Atvinnuleysistryggingasjóði, við vini mína og bestu forustumenn verkalýðshreyfingarinnar. Ég harma það að við skulum ekki geta unnið sameiginlega að því að tryggja framgang þessa máls, greiðslur á fæðingarorlofi til kvenna úr Atvinnuleysistryggingasjóði í því bráðabirgðaástandi sem ég álít að sé í þessum málum. Ég hef alltaf lítið á það sem bráðabirgðaástand að greiða fæðingarorlof úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Meginmarkmið mitt í sambandi við greiðslu fæðingarorlofs til kvenna og stefna er sú, að allar konur skuli njóta fæðingarorlofs, og sú, greiðsla komi úr almannatryggingakerfinu. Það verður vonandi að veruleika þegar við höfum lokið við að endurskoða almannatryggingakerfið í tengslum við lífeyriss,jóðakerfið, og um það veit ég að allir geta verið sammála. Þess vegna treysti ég að þeirri bráðabirgðalausn, sem felst í því að greiða fæðingarorlof óskert úr Atvinnuleysistryggingasjóði, verði fram haldið þar til endanleg lausn og betri fæst á þessu máli.



Herra forseti. Ég tek hér raunar aðeins til máls til þess að bera af mér sakir. Ég vil nefnilega ekki una því, að því sé lýst yfir í ræðustóli að ég fari vísvitandi með ósannindi og þaðan af verri hluti - ég er ekkert að hafa eftir það orðbragð sem hér var haft um þá hluti sem ég hafði heimildir fyrir úr skjalavörslu þingsins og vitni að frá hv. samþm. okkar, hv. 6. landsk. þm. Í ræðu hv. 5. landsk. þm. virtist það koma fram sem eitthvert aðalatriði, hvort frv. hv. þm. hefði verið lagt fram mínútunum fyrr eða seinna eftir kl. 4 umræddan dag. Það er rétt, sem hv. þm. sagði, og rétt haft eftir skjalaverði, að hann sagði „eftir 4, upp úr 4“. Eftir að mér hafði verið tjáð þetta fyrir viku var ég - það er rétt hjá hv. þm. - nokkuð undrandi. Ég spurði aftur um þetta í dag hjá skjalaverði, hvort þetta væri ekki rétt munað. Hann sagði mér að svo væri. En vitanlega er það rétt, að um hendur starfsmanna þingsins fer fjöldi mála, og það er afskaplega eðlilegt að það geti farið svo, að það sem starfsmaður þingsins eða annar segir að gerist upp úr 4, það geti eins verið á tímabilinu frá 4 til 5 eða jafnvel frá 4 til 5.30. Það skiptir út af fyrir sig ekki höfuðmáli. Það, sem hér skiptir höfuðmáli, er að eftir að hv. þm. fékk þetta frv. í hendurnar, þar sem m. a. er talað um endurskoðun atvinnuleysistryggingalaga og um þetta aðalatriði sem við erum hér að ræða um, og áður en sá frestur var liðinn, sem hv. þm. vissi að var til fyrir hugsanlega meðflm. að athuga málið, þá var þetta mál afhent í skjalavörslu þingsins. Ég hef ekki lýst hér einn eða neinn ósannindamann að neinu, og ég vil hafa það sem sannara reynist. Ég skýri hér aðeins frá algerum staðreyndum. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja hvað hv. þm. Alþb. segja um þetta efni til eða frá. Svona voru þessir hlutir, og ég veit að hv. þm. mælir ekki á móti því.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ummælum sem hv. þm. Svava Jakobsdóttir lét falla hér áðan, þegar hún talaði um að ég hefði fyrr í dag haft af því miklar áhyggjur hversu um yrði að ræða óhemjumikið fjármagn sem mundi leiða af því, ef hennar frv. yrði staðfest varðandi afnám skerðingarákvæða í atvinnuleysisbótagreiðslum. Og hún benti réttilega á að ég hefði haft áhyggjur af því 1975 að bæta þessum bagga á Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er rétt, ég hafði af því áhyggjur þá að bæta þessum bagga á Atvinnuleysistryggingasjóð. Það er eigi að síður staðreynd í dag, að þetta hvílir á Atvinnuleysistryggingasjóði, og við það á að standa, án skerðinga að því er varðar fæðingarorlofið. En í dag, þegar ég var að tala um þau ummæli, sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson hafði hér, að það væri ekki óendanlega hægt að bæta böggum á Atvinnuleysistryggingasjóð, það er alveg rétt, þá spurði ég bara í áframhaldi af því mati sem ég er honum sammála um, að það er ekki hægt að bæta óendanlega á Atvinnuleysistryggingasjóð: hvað mundi það þýða í auknum útgjöldum hjá Atvinnuleysistryggingasjóði nú ef þessi skerðingarákvæði yrðu afnumin algjörlega, ekki bara varðandi fæðingarorlofið, heldur og hitt líka, varðandi atvinnuleysistryggingabætur?  Hv. þm. sagði líka að ég hefði kunnað ráð við þessu 1975, þá hefði ég staðið að flutningi brtt. um að gera hlut atvinnurekenda í greiðslum til sjóðsins stærri. Það breytir í sjálfu sér ekki miklu þó að ég og hv. þm. sitt í hvoru lagi eða saman stæðum að flutningi slíkrar till., - það segir lítið í því raunverulega að bæta stöðu sjóðsins ef ekki er meiri hl. fyrir því í þinginu. Það segir ákaflega lítið þó að svo vel vildi nú til að við gætum orðið um það sammála að flytja slíka brtt. Það er auðvitað atriði sem menn verða að horfast í augu við. Það þýðir ekki að loka endalaust augunum. Menn geta gert það kannske um einhvern takmarkaðan tíma sjálfum sér til fróunar, en að endingu verða menn að horfast í augu við staðreyndir. Það, sem ég var að tala um í dag, var fyrst og fremst þetta, að ef staða sjóðsins er í hættu gagnvart fæðingarorlofinu, eins og það var á hann lagt, þá hlýtur sú hætta að aukast við það að bæta enn frekari böggum þar á. Það held ég að allir hljóti að vera sammála um. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa -