Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er að minni hyggju ekki að ófyrirsynju, þó að endurskoðun hafi verið gerð á 1., sem fjalla um sölu landafurða á innlendum markaði og að sjálfsögðu er eðlilegt, að þau séu öll færð í einn lagabálk. Hitt vildi ég hafa sagt, að mér virðist að hér hafi verið meira um það að ræða að safna saman eldri ákvæðum um þessi efni á einn stað en að fram hafi farið virkilega ýtarleg, gagngerð endurskoðun á ákvæðum eldri l. En vissulega hefur hæstv. Alþ. tækifæri til þess að láta þá endurskoðun fara fram. Og ég vildi vænta þess, að þetta frv. fengi mjög ýtarlega athugun hjá þeirri n., sem það væntanlega fer til, sem mun sennilega verða hv. landbn. Og vildi ég láta falla nokkur orð til athugunar fyrir þessa hv. n. Um I. kafla frv. er það að segja, að með honum er í raun og veru gerð mesta breyt., sem gerð er með frv. þessu á gildandi lagaákvæðum. Þar er sem sé horfið frá því fyrirkomulagi, sem gilt hefur nú um skeið, að láta það stjórnskipaða búnaðarráð fjalla um afurðasölumálin og verðlagningu landafurða. Ég fyrir mitt leyti tel það til bóta, að horfið sé frá þessu fyrirkomulagi. Mér hefur virzt það fyrirkomulag óheppilegt, og ég hef ekki fengið nein rök fyrir því, að hægt væri að líta á það sem æskilegt og eðlilegt fyrirkomulag. Ég tel, að ráðh., úr hvaða flokki sem hann er og hvað sem hann heitir, sé gefið óeðlilega mikið vald með því, að hann tilnefni 25 bændur til þess að fjalla um þessi mál. Mér finnst það því til betri vegar, þegar lagður er sá grundvöllur, að þessir menn skuli vera kosnir af samtökum bænda. Um það má svo deila, hversu margir þeir skuli vera, og að ýmsu leyti, hvernig þeir skuli kosnir. Ég skal ekki fara nánar út í það. En sá megingrundvöllur, hvernig á að kjósa framleiðsluráð, sem fær í hendur verkefni búnaðarráðs. að það sé kosið af samtökum bænda, finnst mér eðlilegur. - Ég vil þó skjóta því fram í því sambandi, hvort ekki væri athugandi, að í þessu verðlagsráði væru líka einhverjir fulltrúar frá neytendasamtökunum. Ég hygg að það gæti verið fulltrúum bænda til leiðbeiningar og samtökum bænda til gagns að fá þannig aðgang að kröfum og óskum neytendanna. Ég hef engar ákveðnar till. fram að bera í þessu efni að svo stöddu. En mér virðist, að þetta sé vel athugandi og að hv. n., sem fjallar um málið síðar, ætti að taka þetta til athugunar. Það er eðlilegt, að bændur hafi ráðin í þessu fyrirhugaða ráði og völdin. En hitt hygg ég, að gæti verið til bóta, að neytendur ættu þar nokkurn aðgang að, þannig að fulltrúar bænda mættu heyra þeirra kröfur og óskir og aðfinnslur og till. Í 2. gr. frv. er ákveðið verksvið hins fyrirhugaða framleiðsluráðs. Ég verð að segja það, að við lestur þeirrar gr. kemur mér í hug, hvort hér sé ekki verið á sömu braut eins og reyndar í svo margri annarri löggjöf, sem afgr. hefur verið á síðustu þingum, að setja upp eins konar glansmyndir. Mér finnst verkefni þessa væntanlega framleiðsluráðs ekki sérstaklega raunhæft ákveðið. Og við það að fara yfir liðina í 2. gr. sér maður, að þetta ráð á fyrst og fremst að fylgjast með framleiðslu, sölu og vinnslu landafurða. (Ég nota orðið landafurðir. en ekki landbúnaðarafurðir, sem er smekksatriði.) Í 2. gr. frv. er gert ráð fyrir því einnig, að framleiðsluráð eigi að stuðla að eflingu landbúnaðarframleiðslunnar í samstarfi við Búnaðarfélag Íslands, svo að hún fullnægi. eftir því sem kostur er á, þörfum þjóðarinnar. Þetta er þarft ákvæði. En ég spyr bara: Er ekki þetta bara glansmynd? Ég sé ekki í frv. nein ákvæði, sem í raun og veru geri framleiðsluráði fært að anna þessu hlutverki. Í samstarfi við Búnaðarfélag Íslands á það að stuðla að eflingu landbúnaðarframleiðslu, svo að hún fullnægi, eftir því sem kostur er, þörfum þjóðarinnar. Er þetta ekki bara að kalla út í loftið, ef ekki er jafnframt undirbúin löggjöf að öðru leyti, til þess að þetta fyrirhugaða ráð geti rækt þessa mjög svo þýðingarmiklu skyldu, sem lögð er hér því á herðar? Hæstv. landbrh. segir mér nú, að í 26. gr. frv. sé farið inn á þetta. Ég held, að það sé ákaflega veikur grundvöllur, sem í þeirri gr. er lagður í þessu efni. Í 3. tölul. 2. gr. frv. eru ákvæði um, að þetta ráð eigi að stuðla að umbótum á vinnslu og meðferð landafurða. Það hygg ég betur hugsað ákvæði, þannig að þetta ráð gæti áorkað nokkru í því efni. Í 4. lagi á þetta ráð að vinna að aukinni hagnýtingu markaða fyrir þessar vörur utan lands og innan. Ég geri einnig ráð fyrir, að framleiðsluráð geti nokkru áorkað í þessu efni. Í 5. lagi á framleiðsluráð að vinna að því að beina framleiðslu landbúnaðarins að þeim framleiðslugreinum, sem landbúnaðinum eru hagfelldastar og samrýmast bezt þörfum þjóðarinnar á hverjum tíma. Hér er gripið á mjög mikilsvarðandi atriði. En ég held, að hér skorti líka undirbúning, en sé meira um að ræða frómar óskir glansmynd, heldur en raunhæf ákvæði, sem hægt sé að vænta, að leiði til raunhæfra framkvæmda á þessu mjög svo þýðingarmikla atriði. - Um 6., 7. og 8. verkefni er ekkert sérstakt að segja. Það er allt framkvæmanlegt og vissulega á valdi framleiðsluráðs að framkvæma það, sem í þessum tölul. er fram tekið. Ég vil beina til hv. landbn. sérstaklega því, hvort henni finnst ekki ástæða til að bæta einhverjum ákvæðum inn í frv., sem gerðu framleiðsluráði kleifara að framkvæma þær gífurlega miklu skyldur, sem því eru á herðar lagðar samkv. 2. til 5. tölul. 2. gr. frv. - Ég skal svo ekki fjölyrða meira um þennan kafla frv. II. kafli frv. er um verðskráninguna. Í fyrstu gr. þessa kafla, 4. gr. frv., er svo ákveðið, að söluverð landafurða á innlendum markaði eigi að miðast við það, að heildartekjur þeirra, sem landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Þetta þykir mér rétt og eðlileg hugsun, og ég tel, að á þessu eigi að byggja verðákvörðunina. Ég tel yfirleitt, að þannig eigi að stjórna þjóðarbúinu, að þær vinnandi stéttir, hvar sem þær starfa, hljóti hver um sig eðlilega hlutdeild af þeim arði, sem myndast við rekstur þjóðarbúsins. En hins er rétt að geta, að það er ákaflega fjarri því, að það sé svo auðvelt sem ætla mætti í fljótu bragði að framfylgja ákvæðum þessarar gr. Og ég vil alveg sérstaklega benda á það, að ef þetta verður ákveðið í l., sem mér þykir eðlilegt, að verði gert, þá verður að sjálfsögðu að miða við einhverja vissa framleiðslugetu. Það verður að miða við, að til þess að bóndi geti fengið þessa hlutdeild, sem þarna er ætlazt til, í þjóðarbúinu, þá standi hans búskapur á einhverju frambærilegu, tæknilegu stigi, þannig að afköst hvers manns séu nokkurn veginn í samræmi við það. sem eðlilegast er að krefjast. Ef ætti að framfylgja þessu ákvæði, sem ég tilgreindi, án tillits til þess, hvernig framleiðsluafkoman er á hverjum stað að þessu leyti, gæti það beinlínis orðið til þess að vera hemill á þróun landbúnaðarins til fullkomnari tækni og meiri afkasta. Ég vil benda á það, að það ætti að gera það ljóst í þessum l., að þegar landbónda er þannig ákveðið verð fyrir vöru sína, þá verði miðað við sæmileg framleiðsluafköst, miðað við, að véltækni sé að meira eða minna leyti tekin í þjónustu landbúnaðarins. Hæstv. landbrh. jánkar þessu nú, hér við hliðina á mér, og þykir mér ánægjulegt að heyra, að hann sé inni á þessari skoðun, enda hygg ég, að við séum sammála um það, að þessi löggjöf þurfi að vera þannig úr garði gerð, að hún knýi landbúnaðinn til meiri tækniframleiðslu. Þá er í 5. gr. frv. til tekið, að það eigi að leggja til grundvallar verðákvarðana sömu reglur eins og fylgt var í sex manna nefndir samkomulaginu svo kallaða, og þetta tel ég vissulega gott. Ég tel, að á þeim tíma, þegar það gilti, hafi góðu heilli verið farið inn á þann samningsgrundvöll. Og þær reglur, sem samninganefnd þeirri voru settar, tel ég, að hafi verið heilbrigðar. Og ég tel það eitt merkilegt spor, þegar sex manna nefndar samkomulagið náðist, svo mjög sem það hefur þó verið gagnrýnt af ýmsum aðilum. Þá kem ég að því, hvernig skipa skuli þá fulltrúa, sem taka eiga þátt í þessari samningagerð. Ég skal ekki ræða þá hliðina, sem að bændunum snýr, en hina fremur, sem að neytendunum snýr. Það er gert ráð fyrir því, að Alþýðusamband Íslands hafi einn fulltrúann og Landssamband iðnaðarmanna hafi einn fulltrúann og að Sjómannafélag Reykjavíkur hafi einn fulltrúa í þessari nefnd. Satt að segja er þetta ákvæði, að Sjómannafélag Reykjavíkur skuli hafa einn fulltrúa í n., ja, í fyrsta lagi furðulegt og alveg stórmerkilegt, að hæstv. ríkisstj. skuli láta sér detta í hug að koma með frv. með svona ákvæði í. Og ég er sérstaklega undrandi yfir því, að hæstv. landbrh. skuli láta þetta sjást eftir sig. Nú má enginn taka orð mín svo, að ég sé á móti því, að sjómannastéttin fái sitt orð að segja um þessa samninga. En það hljóta allir að gera sér ljóst og allra helzt hlýtur næstv. landbrh. að gera sér ljóst, að hér er um landssamninga að ræða, og þeir verða að fara fram milli landssamtaka, enda eru ákvæði frv. svo, hvað bændur snertir, viðkomandi skipun n. og hvað neytendur snertir, aðra en fulltrúann frá Sjómannafélagi Reykjavíkur. Ég skal benda hæstv. ráðh. á það, að það hefði verið tiltölulega auðvelt að koma því til leiðar að fá fulltrúa frá sjómönnum, ef óskin hefði verið sú. Það hefði t. d. mátt láta Alþýðusamband Íslands tilnefna tvo menn í n. og tiltaka, að enda væri annar þeirra fulltrúi sjómanna. Sjómannafélag Reykjavíkur er í Alþýðusambandinu og sjómannafélög landsins yfirleitt. - Nei, rök eru ekki fyrir þessu. En ástæðan fyrir þessari tilhögun er sú, að Alþfl. á með þessu móti þarna fulltrúa í n. Það er nú bara tilviljun, að sá flokkur ræður sem stendur stjórn Sjómannafélags Reykjavíkur. Ég er nokkurn veginn sannfærður um það, að þó að Alþfl. hefði ekki haft ráðin í stjórn neins félags innan stéttarfélagasamtakanna annars staðar en t. d. í stjórn blikksmiðafélagsins hér, þá hefði verið svo til tekið í þessu frv., að Félag blikksmiða í Reykjavík skyldi eiga fulltrúa í framleiðsluráði, þó að það sé eitt hið minnsta af félögunum í Alþýðusambandinu. - Það mætti þá setja það í samband við það, að það þyrfti blikkbrúsa undir mjólkina, því að ekki mátti segja það berum orðum, að meiningin væri, að Alþfl. ætti að eiga þarna einn fulltrúa í n. - Ég hygg, að hæstv. landbrh. sé mér sammála um það, að það hafi verið æskilegt og gott, þegar farið var inn á sex manna nefndar grundvöllinn, og mjög gæfulegt, að þar náðist samkomulag. Og reyndar var það ekki nema einn aðili í landinu, sem virtist vera óánægður þá með þann samningsgrundvöll, og það var Alþfl. Alþfl. gagnrýndi samkomulagið ákaflega harðlega. Ég vil nú spyrja hæstv. landbrh., hvaðan honum komi sú vizka, að nauðsyn sé að lögbjóða það skipulag, sem þessi sex manna n., er byggð á, að fá fulltrúa frá sérstökum stjórnmálaflokki og það flokki, sem hefur lýst sig mótfallinn þessu samkomulagi, því að það er víst, að á sínum tíma var þessi flokkur á móti samkomulaginu. Ég skal svo auk þess, sem ég hef bent á, að ef sjómenn hefðu átt að fá fulltrúa í þessari n., þá hefði Alþýðusambandið átt að tilnefna tvo fulltrúa, þá mætti hugsa sér landssamtök sjómanna, Farmanna- og fiskimannasambandið. Það hefði verið vel hugsanlegt að snúa sér til þess, að það tilnefndi einn fulltrúa. Mér þykir líka undarlegt, að það skuli vera tilnefnd samtök neytenda á þessum vettvangi, en ekki samband starfsmanna ríkis og bæja. Ég þykist vita, að d. láti þetta frv. ekki frá sér fara án þess að athuga, hvort það væri ekki nær að láta slík allsherjar landssamtök fá fulltrúa heldur en Sjómannafélag Reykjavíkur, því að það mætti þá alveg eins gefa Búnaðarfélagi Fljótsdæla rétt til að fá einn fulltrúa eða Búnaðarfélagi Mosfellssveitar, eða þá frá einhverju ungmennafélagi, t. d. ungmennafélaginu Drengur í Kjós eða Afturelding, prýðilegt félag, það mætti alveg eins fá að tilnefna fulltrúa fyrir bændur. Ég held, að hæstv. landbrh. sjálfur hafi verið einn af frumherjum þess félags og starfað þar af miklum krafti, og ég hygg, að hann standi þar enn á verði. Ég læt svo útrætt um þetta. Þá er það, hvernig að skuli fara, ef ekki takast samningar. Það er að minni hyggju mjög vafasöm lausn, en hún er á þá leið, að þriggja manna n. skuli skera úr, og ákvæðin um það, hvernig hún skuli skipuð, eru á þessa leið: „Nú næst ekki samkomulag um einhver atriði snertandi útreikning framleiðslukostnaðar eða verðlagningu landbúnaðarafurða, og skal þá vísa þeim atriðum, er ágreiningi valda, til sérstakrar yfirnefndar. Yfirnefnd þessi skal skipuð 3 mönnum, einum tilnefndum af fulltrúum Stéttarsambands bænda, öðrum af fulltrúum neytenda og hagstofustjóra sem oddamanni. Fellir hún fullnaðarúrskurð um ágreiningsmálin.“ Mér er ekki fyllilega ljóst, hvað hér er meint, og vil biðja um skýringu. Það stendur „tilnefndum af fulltrúum Stéttarsambands bænda“. Það mætti skilja þetta svo, að fulltrúar Stéttarsambands bænda í sex manna n. ættu að tilnefna þennan mann.  Um III. kafla skal ég lítið ræða, sem fjallar um sauðfjárafurðir. Þar eru svo að segja óbreytt ákvæði núgildandi l. Þó er eitt ákvæði í 9. gr., sem ég vildi minnast á: „Heimilt er að veita slátrunarleyfi félögum neytenda á þeim stöðum, þar sem ekki eru sláturhús, en aðeins fyrir það fé, sem þau kynnu að kaupa til neyzlu meðlima sinna.“ Mér finnst, að þarna sé sniðinn óþarflega þröngur stakkur, og mun ég koma betur að því í sambandi við mjólkursöluna. Ég vil, eins og mörgum er kunnugt, að neytendurnir hafi með dreifinguna að gera. Ég held, að þetta ætti að vera opnara svið en það er fyrir samtök neytenda. Þar að auki er þetta ákvæði ekki framkvæmanlegt. því að félög neytenda, t. d. neytendasamtökin hér í Reykjavík, verða að hafa vörur til sölu á frjálsum markaði bæði fyrir félagsmenn og aðra, sem óska eftir kaupum, en um það skal ég ekki ræða meira í sambandi við þennan kafla og ekki heldur IV. kafla. Um V. kafla, sölu mjólkur og mjólkurafurða, vil ég nokkuð ræða og þá fyrst það, að þar er ekki um neina verulega nýjung að ræða frá því, sem er. Nýlega voru mjólkurmálin til umr. í bæjarstjórn Reykjavíkur. Borgarstjóri, hv. þm. Snæf., bar þá fram till. í þeim málum, sem ég hygg, að hafi verið áður lesin í þessari hv. d., en ég var ekki því miður við fyrsta hluta þessarar umr. En það er aldrei góð vísa of oft kveðin, og ætla ég því að lesa hana upp með leyfi hæstv. forseta: „Það hefur um margra ára skeið verið alkunna meðal bæjarbúa og nú og oft áður staðfest af skýrslum sérfræðinga, að ástandið í mjólkurmálum höfuðstaðarins er og refur um langt skeið verið algerlega óviðunandi og háskalegt fyrir heilbrigði fólksins. Kemur þar margt til, svo sem það, að mjólkin er oft meingölluð, þegar hún kemur til mjólkurstöðvarinnar í Reykjavík, að vélar stöðvarinnar eru alls ófullnægjandi og óskiljanlegur dráttur á útvegun nýrra véla, að flöskumjólk er lítt fáanleg, að mjólkin stórspillist í búðunum vegna lélegs aðbúnaðar, skorts á kælingu o. fl. Samkv. gildandi l. eru mjólkurmálin ekki á valdi bæjarstjórnar. En bæjarstjórnin telur það skyldu sína vegna hollustu og heilbrigðismála í bænum að skora á Alþ., ríkisstj. og stjórn mjólkursamsölunnar að bjarga mjólkurmálunum nú þegar úr því ófremdarástandi, sem er til vansæmdar fyrir alla aðila.“ Þetta er, eins og ég sagði. till., flutt af hv. þm. Snæf., sem er borgarstjóri, og bæjarstjórn samþykkti till. með 15 shlj. atkv., atkv. allra bæjarfulltrúa, og af þeim eiga a. m. k. fjórir sæti í þessari hv. d. Það ræður því af líkum, að á grundvelli þessarar till. gera bæjarfulltrúarnir kröfu til, að séð verði svo um, að bætt verði úr því ástandi, sem þessi bæjarstjórn hefur kallað ófremdarástand, sem sé til vansæmdar fyrir alla aðila, og krefjast þess, að úr því verði bætt. Það kann að vera, að einhver ágreiningur geti verið um það milli þeirra hv. þm., sem eru bæjarfulltrúar, á hvern hátt eigi úr að bæta, en ég hygg, að um eitt atriði hljóti þó allir að vera sammála, en það er það, að inn í þessi l. verði að koma ákvæði um það, að frá bæjarins hálfu sé daglegt og fullkomið eftirlit með mjólkurframleiðslunni og að eftirlitsaðilar fái víðtækt vald til að verðfella mjólk og gera hana afturræka, ef hún uppfyllir ekki sett skilyrði. Þetta er áreiðanlega lágmarkskrafa, og ég hygg líka, að bæjarfulltrúar ættu að geta orðið sammála um, að það ætti að vera nokkur sérstaða um þá mjólk, sem bærinn kynni að framleiða. Ég skal taka fram, að það lítið, sem bærinn hefur fengizt við landbúnaðarframleiðslu, þá er það honum til lítils sóma, en hitt er staðreynd, að bærinn á mikil lönd og gæti rekið stórbú, ef þau lönd væru nýtt. Mér sýnist í alla staði eðlilegt, að svo væri um hnútana búið, að ef bærinn hefði búskap í svo stórum stíl, að það þætti borga sig, þá væri honum heimilt að hafa sína eigin mjólkurhreinsunarstöð fyrir sína mjólk og flytja hana frá þeirri stöð beint á markaðinn, þ. e. a. s. heim til neytenda. Þetta geri ég mér hugmynd um, að geti orðið samkomulag um hjá bæjarfulltrúum, sem hafa staðið að þessari samþ., sem ég hef lesið hér. Ég hef svo enn fremur mínar till. í þessum málum, sem ég býst við, að samkomulag geti orðið um. Þær eru kunnar hér á þingi og hafa verið fluttar í frv. formi 1943 og nokkuð kynntar af hv. þm. Siglf. við þessar umr. Mín skoðun er sú, að til þess að koma þessum málum í gott horf sé vænlegasta leiðin að láta mjólkurvinnslustöðina og dreifinguna vera í höndum neytenda, láta viðskiptin fara fram, eins og ég hef margsinnis orðað það, utan við stöðvarvegginn, þar tækju neytendur við mjólkinni og önnuðust vinnslu og dreifingu. Ég vil sérstaklega undirstrika það, að ég hygg, að þetta sé vænlegasta leiðin til þess að koma á betra samkomulagi um þetta mál. Vissulega er það svo, að varðandi vinnslu og dreifingu hefur ýmislegt verr farið en vera ætti, og líka er það vissulega svo, að neytendum er nokkuð gjarnt að bera fram allþungar ásakanir í sambandi við þessa vinnslu og dreifingu. Væri þá ekki eðlilegt að láta bæjarbúa hitta sjálfa sig fyrir og láta þá sjálfa um að leysa þetta vandamál, sem þeir sjálfir eiga mest undir? Ég hygg, að þetta mundi koma í veg fyrir óþarfa árekstur og misskilning milli bænda og neytenda, og ég hygg, að neytendum sé betur trúandi til að koma þessum málum á skynsamlegan grundvöll, þar sem þeir eiga miklu meira undir en bændur. Með þessu er á engan hátt stefnt að því, að bændur fái ekki sanngjarnt verð fyrir sína vöru, síður en svo. Það er aðeins um að ræða færanleg landamerki milli framleiðenda og neytenda, setja þau á heppilegasta staðinn fyrir báða. Um það skal ég svo ekki fjölyrða meira. Eitt er það ákvæði í þessum kafla, sem ég vil nokkuð minnast á, en það er um verðjöfnunina. Frv. gerir ráð fyrir tvenns konar verðjöfnun. Það gerir ráð fyrir verðjöfnun þannig, að jafnað verði milli þeirrar mjólkur, sem fer í vinnslu, og hinnar, sem er seld sem neyzlumjólk. Þetta er dálítið hæpin aðferð. Það er dálítið hæpið, þegar ég kaupi mína mjólk til daglegrar neyzlu, að ég sé að kaupa hluta af því skyri eða þeim osti, sem seldur er. Þó læt ég þetta vera út af fyrir sig. Þetta er ekki neitt stóratriði út af fyrir sig, en hæpið. Ég tel eðlilegast, að hver vörutegund kæmi út með það verð, sem hún hefur samkvæmt verði hennar. Í öðru lagi er gert ráð fyrir verðmiðlun milli verðjöfnunarsvæða. Ég get ekki betur séð en að sú verðmiðlun sé beinlínis hemill á eðlilega þróun landbúnaðarins. Reglan gamla, sem ég hygg, að hæstv. landbrh. sé höfundur að sama verð fyrir sömu vöru á sama stað, þ. e. a. s. hver maður fái sama verð fyrir vöruna á sama stað, hvernig sem háttað er hans aðstöðu, er mjög hæpin regla. Það er ekkert efamál hvað mjólkursölu snertir, að eðlilegast og hagkvæmast er að framleiða hana sem næst sölustað, neytendur fá þá bezta mjólk að öðru jöfnu. Þjóðfélagið á rétt til þess, að sem mest af framleiðslunni færist á slík svæði. Þjóðfélagið á að stuðla að því, að það skipulag komist á framleiðsluna, að hver staður framleiði þá vöru, sem hann hentar bezt til, og að mismunandi verðlag sé á mjólk eftir því, hvar hún er framleidd. Til þess að stuðla að þessu á að færa framleiðsluna nær bæjunum, til þeirra svæða, þar sem á að framleiða hana. Allsherjarverðjöfnun milli framleiðslusvæða verkar aftur á móti sem hemill gegn þessari eðlilegu þróun, svo að ég held, að ákvæði verðjöfnunarinnar í 28. gr. ættu að hverfa úr þessum 1., hvað sem liður hinu ákvæðinu, að jafna milli framleiðslutegunda. Þau atriði, sem ég tel nauðsynleg og legg áherzlu á á þessu stigi málsins, hef ég þá, að ég held, öll talið fram, og vona ég, að þau verði tekin til athugunar í landbn. Ég mun svo á því stigi málsins koma með þær breyt., sem ég tel nauðsynlegt að gera, ef landbn. ber ekki gæfu til þess að koma frv. í sæmilegt horf.

Forsrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Herra forseti. Það var út af einu atriði, sem komið hefur fram í umr. um þetta mál, að mér þótti rétt að segja nokkur orð. Það var í tilefni af því, sem kom fram í ræðu hv. þm. Siglf., þegar þetta mál var síðast á döfinni hér í d., og einnig að nokkru leyti í ræðu hv. 6. þm. Reykv., sem nú rétt áðan lauk máli sínu. Báðir þessir hv. þm. minntust á það og fóru um það mörgum orðum, hversu ótilhlýðilegt það væri, að Sjómannafélag Reykjavíkur tilnefndi einn mann af þeim þremur neytendafulltrúum, sem eiga að vera í þeirri n., sem ætlazt er til, að fjalli um þau samningsatriði, sem gert er ráð fyrir í frv. Því miður hlustaði ég ekki á nema nokkurn hluta af ræðu hv. þm. Siglf., en mér er sagt, að hann hafi látið falla um það mörg orð og stór, að það væri lítt viðurkvæmilegt, að Sjómannafélag Reykjavíkur fengi þarna fulltrúa, og haft um það nokkur orð, sem ég vil eiginlega ekki hafa eftir, en báðir þessir hv. þm. hafa talið það alveg fráleitt, að Sjómannafélag Reykjavíkur ætti að tilnefna einn neytanda af sinni hálfu til ráðagerðar um þessi mál. Ég vil fyrst og fremst segja það, að þegar rætt var um þetta mál innan stjórnarinnar, þá hygg ég, að allir hafi verið á því máli, að æskilegt væri að tryggja einn fulltrúa úr hópi sjómannasamtakanna og þá sérstaklega frá þeim sjómannasamtökum, sem hefðu innan sinna vébanda bæði togara- og bátasjómenn og hlutasjómenn, m. ö. o. þann hluta sjómanna, sem hefði mestar og óskiptastar „neytendainteressur“. Nú er það svo, eins og hv. landbrh. tók fram, að engin allsherjarsamtök sjómanna eru á landi hér. Farmanna- og fiskimannasamband Íslands er yfirleitt skipað félögum úr yfirmannastéttunum, en sjómannafélög, eins og Sjómannafélag Reykjavíkur, eru eingöngu skipuð sjómönnum, bæði af togara- og bátaflotanum. Það var einmitt til þeirra, sem þótti ástæða að leita til þess að fá einn af þremur fulltrúum neytenda. Það þarf ekki að færa mörg rök fyrir því, hversu það er eðlilegt, að þessi tilhögun sé höfð, því að eins og ég hef tekið fram, þá eru engin allsherjarsamtök sjómanna til. Mér skilst, að hæstv. landbrh. léti þau orð falla, að meðan engin slík allsherjarsamtök sjómanna væru til, væri eðlilegt að leita til Sjómannafélags Reykjavíkur. Hv. þm. Siglf. tók þetta mjög óstinnt upp og sagði, að hér væri verið að gera tilraun til að kljúfa Alþýðusamband Íslands, reyna að búa til sérstakt sjómannasamband. Ég hygg, að hv. þm. Siglf. sé ekki svo fáfróður, að hann viti ekki, að víða um lönd er það svo, að auk þess sem félögin eru öll í allsherjarverkalýðssamtökum, þá eru til landssambönd fyrir hverja stétt. Þannig er það á Norðurlöndum, Bretlandi og víðar. Á Norðurlöndum er landssamband sjómanna, og auk þess eru sjómannafélögin í allsherjarsambandi verkalýðsins. Þessu er ekki til að dreifa hér á landi, og því er eðlilegt af mörgum ástæðum, að Sjómannafélag Reykjavíkur tilnefni einn mann í þessa n. Það er elzta sjómannafélag landsins, eftir því sem ég bezt veit, er nú 32 ára og hefur verið forystufélag innan sjómannasamtakanna um langt árabil. Þetta félag hefur rekið starfsemi sína eftir venjulegum reglum verkalýðsfélaganna með mesta myndarskap og ágætum árangri. Að mínu viti er það, og ég þekki vel til þess, eitt bezta félag í Alþýðusambandi Íslands og eitt af bezt skipulögðu félögum innan sambandsins. Er því mjög eðlilegt, þar sem ekki eru til heildarlandssamtök meðal sjómannastéttarinnar, að leitað sé til þess félags, sem bæði er elzt og mannflest og bezt skipulagt af öllum sjómannafélögum í landinu. Ég álit, að það þurfi ekki að verja fleiri orðum til rökstuðnings þessa máls, svo mjög sem mér finnst þetta liggja í augum uppi. Það er út af fyrir sig ekki nauðsynlegt, að fulltrúar neytenda séu allir valdir af hálfu landssamtaka, heldur er hitt aðalatriðið, að tryggt sé, að þeir séu valdir af þeim samtökum, sem hafa verulegra hagsmuna að gæta í þessu máli og vita, hvar skórinn kreppir að meðal neytenda í landinu, og það vita kannske engir betur en sjómenn og í Sjómannafélagi Reykjavíkur eru, eins eg ég hef tekið fram, menn af íslenzkum togurum, menn af mótorbátum, menn af mótorskipum og allt þar á milli. Félagar úr Sjómannafélagi Reykjavíkur stunda sjómennsku allt í kringum Ísland. Ég tel því, að ekki sé hægt að fá betri fulltrúa til þess að velja mann úr sjómannahópi en mann úr Sjómannafélagi Reykjavíkur og tel ákvæði þetta bæði eðlilegt og sjálfsagt. Úr því að ég stóð upp, vil ég geta þess út af gagnrýni á lokaúrskurðarvaldi þriggja tiltekinna manna, ef ekki verður samkomulag milli fulltrúa neytenda og bænda, að þar sé um að ræða eins konar gerðardóm - út af því vil ég geta þess, að hæstv. landbrh. hefur í ræðum sínum, sérstaklega í frumræðu sinni, útskýrt þetta rækilega, og læt ég nægja að vísa til þess. Hér er um að ræða menn, sem hafa það með höndum að fara með eins konar umboð tveggja aðila í landinu, annars vegar framleiðenda landbúnaðarafurða og hins vegar kaupenda landbúnaðarafurða, sem eiga að semja sín á milli, og ef þeir verða að lokum ósáttir, er það óháður aðili, talnafróður maður, sem á að fylgjast með öllu og á þá að vera oddamaður, ef í odda skerst á annað borð. Þetta á því ekki skylt við neinn gerðardóm, en sýnist eftir þeim ástæðum, sem hér liggja fyrir, ekki óeðlilegt. Þessi orð vildi ég láta falla, en sé ekki ástæðu til að ræða frv. að öðru leyti, því að eins og hæstv. landbrh. hefur tekið fram, er það í fullu samræmi við það samkomulag, er gert var milli þeirra stjórnmálaflokka, sem standa að núverandi ríkisstj.



Herra forseti. Ég var búinn að kveðja mér hljóðs um mál það, sem hér liggur fyrir, og hef ætlað að fara nokkrum orðum um þær breytingar, sem gert er ráð fyrir í frv., frá löggjöfinni, sem áður hefur gilt um þessi mál. Þetta frv. um framleiðsluráð, verðskráningu o. fl. mun að mörgu leyti frekar mega kallast um söluráð og sölunefnd en um framleiðsluráð, og þess gætir um of að mínu áliti, að ákvæði þess eru meira bundin við sölu en að þau séu um skipulagningu á framleiðslunni. Fyrst 1935 voru sett lög bæði um mjólkursamsölu og verðlagningu á kjöti. Þá var gert ráð fyrir, að neytendur hefðu nokkurn rétt til umsagnar um þessi mál. Í mjólkursölunefnd höfðu neytendur 2 menn af 7, Alþýðusamband Íslands 1 mann og bæjarstjórn Reykjavíkur 1 mann. Þetta fyrirkomulag hélzt til ársins 1943, eða um það bil. Þá hittist svo á, að ég lenti í mjólkursölunefnd frá bæjarstjórn Reykjavíkur, og kom ég þar á einn fund, og þá var tilkynnt, að þessi nefnd væri starfslaus um mjólkursölu, því að það hefði orðið samkomulag um, að mjólkursamsölustjórn tæki það verk að sér, sem mjólkursölunefnd hafði haft með höndum. Þetta hafði þá gefið þá raun - og það er enginn vafi á því -, að þetta væri ekki nema nafnið eitt, því að það var gætt að því, að neytendur hefðu aldrei nema tillögurétt, og voru þeir með smáuppsteyt um málin, og í mjólkursölunefnd a. m. k. varð óánægja fulltrúa neytendanna mjög mikil, en hún fékk engan byr, og afleiðingin af því, hvað neytendur hafa talið þessa hlutdeild í n. lítils virði, er það t. d., að þegar búnaðarráð var skipað - en það var eingöngu skipað af landbrh. og þar með eingöngu af framleiðendum -, þá virðist neytendum - og það með réttu -, að þeir hafi engin réttindi misst, því að þeirra réttindi voru svo sáralítil með því fyrirkomulagi, sem áður gilti, þannig að þeir báru ekki ábyrgð á því ófremdarástandi, sem var í þessum efnum. Með þessu frv. er að miklu leyti verið að taka þetta gamla fyrirkomulag upp. Nú hafa viðskipti neytenda við framleiðendur verið á þá leið í þessum efnum, að verkalýðsfélögin hér í Reykjavík hafa verið fús til samtaka um þetta, en aldrei hefur fengizt virkilegur grundvöllur fyrir því samstarfi. Þegar stofnuð var 6 manna nefndin fræga, þá er enginn vafi á því, að við, a. m. k. í alþýðusambandinu og verkalýðsfélögunum yfirleitt, viðurkenndum, að þar væri farið út á rétta braut. Nú var það ákveðið við stofnun n., að endurskoðaður skyldi sá grundvöllur, sem hún byggði á, en ekki varð þó af því. Afleiðingin hefur orðið sú, að bændur hafa verið það ánægðir með þá útkomu, að þeir hafa alltaf haft það fyrir kröfuorð að fá verð samkv. niðurstöðu 6 manna n. fyrir afurðir sínar, og þeir, sem mest hafa barizt fyrir réttlæti þessu, eru stjórn Alþýðusambands Íslands, þó að menn í því hafi ekki verið alls kostar ánægðir með, hvernig grundvöllurinn var reiknaður. Þar af leiðandi var skipuð önnur nefnd. Ég fyrir mitt leyti álit, að ef framhald hefði orðið á starfi þeirrar n., þá hefði það getað orðið til mikilla bóta, en þá strandaði á bændum og forvígismönnum þeirra, og einmitt þeir agnúar, sem þarna hafa verið á, koma greinilegar fram í þessu frv., m. ö. o., það er um verðlagningu, sem neytendur hafa nokkuð að segja. Ég er sammála hv. þm. Siglf. og hv. 6. þm. Reykv. um það, að skipun þessarar n. sé byggð á nákvæmlega sömu hugmynd og gamla fyrirkomulagið, ekki hugmyndinni um það, að þarna verði raunhæft samkomulag, heldur hugmyndinni um að koma að hinum pólitísku sjónarmiðum, sem oft og tíðum torvelda eðlilega, faglega samvinnu í öllum málum. Ég hefði t. d. haldið, að Landssamband iðnaðarmanna væri ekki meiri fulltrúi fyrir neytendur í Reykjavík en Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, og viðkomandi neytendum í Reykjavík hefði ég haldið, að væri ekkert mismunandi viðhorf til samninga um svona mál eftir því, hvaða atvinnu þeir stunda. En þessi félög, sem eiga að tilnefna fulltrúa í þessa n., eru greinar af Alþýðusambandi Íslands. T. d. telur Sjómannafél. Reykjavíkur 1500 meðlimi, og það er annað stærsta stéttarfélagið í bænum, en alþýðusambandið er samband stéttarfélaga, sem öll hafa sömu hagsmuna að gæta um lífsafkomu meðlima sinna. Hæstv. forsrh. var að tala um það, að sjómannafélagið hér í Reykjavík væri virðulegt, gamalt félag, sem hefði fyrirmyndarskipulag. Það er rétt, að það er virðulegt, gamalt félag, en ég er ekki viss um, að það hafi neitt fyrirmyndarskipulag. Ég hygg að ef um væri að ræða landssamband sjómanna, þá ættu ekki að ráða í því menn, sem ekki hafa verið á sjó í 10–20 ár. Það væri engin viðhlítandi skipulagning á verkalýðsfélagi, að maður, sem í því er, sé ekki við þá atvinnu, sem félagið á að gæta hagsmuna fyrir. Það, sem aðallega kom mér til þess að taka til máls um þetta frv., var skýring hæstv. landbrh. á þessu. Hann komst að þeirri niðurstöðu, að rétt sé, að verð landbúnaðarafurða sé reiknað út af hagstofustjóra, eða þessari nefnd, eftir því sem verkalýðsfélögin hafa náð sínum kjarabótum. Ég er honum alveg sammála í því, að bændur eigi að fá kjör í samræmi við aðrar stéttir þjóðfélagsins, en það er skrýtinn hugsunarháttur við stofnun stéttarfélags, sem á að verða brautryðjandi um hagsmuni félagsmanna sinna, eins og stéttarfélag bænda á að vera, að ákveða, að það skuli vera fyrsta skilyrðið til þess, að félagar í því nái rétti sinum, að það eigi að reikna eftir starfsemi annarra félaga. Hvað hefði yfirleitt orðið úr félagsskap verkamanna. ef hann hefði verið bundinn við það að einhverjir aðrir aðilar í þjóðfélaginu væru búnir að semja sér góð kjör? Það er með öðrum orðum þetta, að reikna bændum tekjur eftir því, hvort verkalýðurinn vinnur vel og hefur góð kjör. Þetta ber vott um það, að þeir menn, sem svona ætla að fara að, hafa enga hugmynd um það, hvernig stéttarsamtök eiga að vera. Ég hef fundið til þess, og tekið það fram áður, að bændur hafa aldrei haft sín félagslegu átök og völd í gegnum annað en löggjöf, en gert sér ákaflega litla grein fyrir því, hvað hinn virkilega félagslegi andi og uppbygging er. Ég viðurkenni, að það er nokkuð erfitt að byggja upp samtök bænda, eins og nú standa sakir, og mér er vel kunnugt um, að erfiðlega blés á móti bændum, þegar þeir byrjuðu að byggja upp t. d. sláturfélagið og búnaðarfélagið en ef þeir hefðu haldið áfram á þeirri braut að berjast við þá félagslegu örðugleika, sem þeir höfðu átt við að stríða, þá væru þeir komnir lengra áleiðis í félagsmálum. Ég álít, að ef þær breyt., sem gera á með frv. á gildandi löggjöf, verða samþykktar, þá verði að gera nokkuð margar breyt. á frv., og brtt. við frv. hafa þegar verið boðaðar hv. þm., í hv. þd. Þar sem þetta frv. kemur til landbn., mun ég gera þar aths. við ýmsar greinar frv., sem mér finnast athugaverðar.