Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil geta þess í sambandi við brtt. fjhn. á þskj. 267, að þar er eingöngu um að ræða formsbreytingar á frv. til lagfæringar, og eru till. gerðar í samráði við skrifstofu Alþingis, en ekki er um neinar efnisbreytingar að ræða.



Herra forseti. Fjhn., sem flutti þetta frv. eftir tilmælum hæstv. ráðh., hefur tekið það til nánari athugunar milli umræðna. N. flytur brtt. við frv. á tveim þskj., en brtt. raska ekki efni frv. nema að litlu leyti, og eru þær gerðar í samráði við raforkumálastjóra og með hans samþykki. Skýringar á einstökum greinum frv. eru í grg., sem því fylgir, og get ég látið nægja að vísa til þeirra viðkomandi efni frv., en ég vil gera hér grein fyrir brtt. nefndarinnar. Á þskj. 249 er brtt. við 2. gr. frv., en sú grein er um orkuveitu til Raufarhafnar og Þórshafnar. Í lögum nr. 22 frá 1952 er heimild til að virkja Sandá í Þistilfirði og leggja aðalorkuveitur þaðan til Þórshafnar og Raufarhafnar. Í 2. gr. frv. er lagt til, að heimilað verði að leggja aðalorkuveitu til þessara kauptúna frá Laxárvirkjuninni í Suður-Þingeyjarsýslu í stað þess að virkja Sandá, ef það telst hagkvæmara. Fjhn. leggur til í 1. till. á þskj. 249, að orðalagsbreyting verði gerð á 2. gr. frv., sem um þetta fjallar. Og verði brtt. n. samþ., væntir hún þess, að hv. þm. N-Þ. geti fallizt á að taka aftur brtt. sína á þskj. 171. Næsta brtt. n. á þskj. 249 er viðkomandi fyrirhugaðri orkuveitu til Vestmannaeyja. Í lögunum frá 1952 er veitt heimild til að leggja aðalorkuveitu úr Landeyjum til Vestmannaeyja. Raforkumálastjóri telur, að Vestmannaeyjalínan muni verða lögð frá Hvolsvelli, og er brtt. n. við það miðuð. Næst vil ég nefna brtt. við 4. gr. frv. á þskj. 252. Með lögum nr. 55 frá 1954 var veitt heimild til að virkja Múlaá í Geiradalshreppi í allt að 500 hestafla orkuveri til vinnslu raforku handa nálægum hreppum. Í 4. gr. þessa frv. er lagt til, að við þann lið í lagagreininni frá 1954 bætist orðin: eða leggja aðalorkuveitu frá orkuverinu við Þverá í Steingrímsfirði til Króksfjarðarness. - Fjhn. leggur til, að hér við bætist til nánari skýringar orðin: til þess að veita þaðan raforku um þá hreppa og suður um Dalasýslu. - Ef frvgr. og brtt. n. verða samþ., verður þessi heimild í lagagreininni í heild svo hljóðandi : Að virkja Múlaá í Geiradalshreppi í allt að 500 hestafla orkuveri til vinnslu raforku handa nálægum hreppum eða leggja aðalorkuveitu frá orkuverinn við Þverá í Steingrímsfirði til Króksfjarðarness til þess að veita þaðan raforku um þá hreppa og suður um Dalasýslu. Ég skal geta þess, að það þarf að leiðrétta, þegar frv. verður prentað aftur, að till. á þskj. 252 er um viðbót við málslið í tillgr., og á því ekki að vera þar upphafsstafur. Við 1. umr. frv. komu fram athugasemdir frá hv. 2. þm. Reykv. viðkomandi formi frv. Það er rétt, að sé lögunum oft breytt á þennan hátt, verða þau ekki aðgengileg fyrir þá, sem vilja kynna sér efni þeirra. Til þess að ráða bót á þessu flytur fjhn. 3. brtt. á þskj. 249, en sú till. er um það, að þegar lög þessi hafi hlotið staðfestingu, skuli fella meginmál þeirra ásamt meginmáli l. nr. 55 frá 1954 inn í l. nr. 22 frá 1952 og gefa þau út svo breytt. Hv. þm. Dal. (ÁB) flutti ræðu við 1. umr. þessa frv. hér í deildinni. Hann gat um áhuga manna fyrir því að fá vitneskju um fyrirhugaðar framkvæmdir í raforkumálum samkv. þeim áætlunum, sem raforkumálastjórnin hefur unnið að. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að fyrir þessu er mikill og almennur áhugi um land allt, og er það eðlilegt. En eins og fram kom í ræðu hæstv. landbrh., er hann flutti við 1. umr. þessa frv., var mjög langt frá því, að lokið hefði verið fullnaðaráætlunum um þessar framkvæmdir, þegar lög voru sett nú fyrir tæpum tveimur árum um, að verja skyldi a.m.k. 250 millj. kr. til raforkuframkvæmda á árunum 1954–63. Síðan hefur verið unnið áfram að rannsóknum og áætlunum viðkomandi þessum framkvæmdum, og er því undirbúningsstarfi enn ekki lokið. Rannsóknirnar hafa stundum leitt í ljós, að hagfelldara væri að haga rafvæðingu einstakra landssvæða öðruvísi en upphaflega var gert ráð fyrir, og hefur þá þurft að fá breytingar á lagaheimildum, eins og það frv., sem hér er til umr., ber vott um. Af þeirri ástæðu, að ekki er að fullu lokið rannsóknum og útreikningum um þessi efni, hefur ekki verið unnt að taka fullnaðarákvarðanir enn sem komið er um það, með hverju móti framkvæmdum verði hagað í ýmsum héruðum landsins. Eitt af þeim héruðum er Dalasýsla. Með lögum nr. 55 frá 1954 var veitt heimild til að virkja Haukadalsá í allt að 500 hestafla orkuveri til vinnslu raforku handa 5 syðstu hreppum Dalasýslu. En í því frv., sem hér liggur fyrir, er farið fram á heimild til þess að leggja aðalorkuveitu frá Þverárvirkjun í Steingrímsfirði til Króksfjarðarness, og verði sú lina lögð, er gert ráð fyrir, að þaðan verði veitt raforku um hluta af Austur-Barðastrandarsýslu og suður um Dalasýslu. Verði þetta frv. samþykkt, verður því um tvær leiðir að velja í rafmagnsmálum Dalasýslu, annaðhvort að virkja Haukadalsá samkv. lagaheimildinni frá 1954 eða leggja héraðsrafmagnsveitu suður í Dalasýslu frá Króksfjarðarnesi, ef að því ráði verður horfið að leggja þangað aðallinn frá Þverárvirkjuninni. Að svo stöddu er ekki hægt að fullyrða, hvor leiðin verður valin, þar sem rannsóknum er ekki að fullu lokið. En rafmagnsstjóri telur þó, að athuganir þær, sem gerðar hafa verið, bendi ákveðið til þess, að sú leið verði fremur farin að leggja aðalorkuveitu vestur frá Þverárvirkjuninni og línur frá Króksfjarðarnesi suður um Dalasýslu heldur en að byggja sérstakt orkuver innan sýslunnar. Þetta vildi ég láta koma hér fram út af fyrirspurnum hv. þm. Dal., sem hann bar fram við 1. umr. frv. Væntanlega verður, áður en langt líður, úr því skorið, hvor leiðin verður farin í þessum framkvæmdum. Ég vil geta þess, að í fjhn. var nokkuð rætt um að flytja till. um að taka inn í frv. aðalorkuveitu frá Eyjafirði til Skagafjarðarhéraðs, en raforkumálastjóri hefur áður látið uppi þá skoðun, að rétt væri að tengja orkuveitusvæði Laxárvirkjunar í Þingeyjarsýslu á þann hátt við orkuveitusvæði Skagafjarðar- og Húnavatnssýslna. En vegna þess að raforkumálaskrifstofan hefur enn ekki lokið áætlunum sínum um þessa fyrirhuguðu samtengingarveitu, var horfið frá því að flytja till. um þetta nú, í trausti þess, að það verði auðsótt mál að fá lagaheimild til framkvæmdarinnar, þegar áætlanir eru fullgerðar og þörf verður fyrir heimildina.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hv. form. fjhn. fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf varðandi Dalasýslu, og ég vænti þess, að hæstv. raforkumálaráðherra láti sem fljótast úr því skera, hver háttur verði á hafður í þessum málum. En ég vil undirstrika það, sem ég kom með fsp. um hér við 1. umr. þessa máls, að það væri mjög æskilegt fyrir þjóðina og fyrir landsbúa alla sem slíka að vita nokkurn veginn, hvenær þeir ættu að vænta raforku til sín, hver og einn, og mér fyndist það mjög vel við eiga, að hæstv. ríkisstj. léti gefa út sérstaka bók um þá áætlun, sem hún hefur gert, þegar sú áætlun er fullgerð, svo að menn séu ekki að vaða neinn reyk í þessum efnum, og ég vil við þessa umr. undirstrika það við hæstv. raforkumálaráðherra, að þetta verk verði unnið á þann hátt, að það verði öllum landslýð kunnugt, áður en langt um liður. Hitt er svo annað mál, hvenær raforkan kemur til hvers og eins, en ég vænti þess, að framkvæmdum verði hraðað sem mest. Ég álít það afar þýðingarmikið atriði, að fólk viti nokkurn veginn, hvar það er í röðinni, sem kallað er, og geti á einhvern hátt undirbúið sig undir að taka á móti þeim þægindum, sem raforkunni fylgja.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég sé, að hv. fjhn. hefur lagt til í brtt. sínum á þskj. 249, að 2. gr. orðist svo, að þar sé heimilað að leggja aðalorkuveitu frá Laxárvirkjuninni um Norður-Þingeyjarsýslu. Ég þakka n. fyrir þessa till. og vil þá jafnframt lýsa yfir því, að ég tek aftur brtt. mína á þskj. 171.



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér að þakka hv. fjhn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu frv., sem hún hefur afgreitt frá sér í meginatriðum óbreytt eins og hún var beðin að flytja það, en frv. var í sjálfu sér stjórnarfrv., sem ríkisstj. öll stóð að, þó að sá háttur væri á hafður að óska eftir, að það yrði flutt af nefnd í þinginu. Það urðu nokkrar umræður um málið við 1. umr., og komu þá fram fyrirspurnir frá nokkrum hv. þm. fyrir sérstök kjördæmi um, hvað fyrirhugað væri í þeim héruðum hvað snerti rafvæðingu. Fjhn. hefur nú rannsakað þetta gaumgæfilega, að því er mér virðist, og haft samráð við raforkumálaskrifstofuna og orðið ásátt um að bera hér fram brtt. varðandi viss héruð um útfærslu á þeim megintill., sem eru í frv. sjálfu. Og eins og ég lýsti við 1. umr. málsins, að mér yrði það mikið gleðiefni, ef hægt væri að taka meira inn í frv. að fengnum nýjum athugunum og till. frá raforkumálaskrifstofunni, þá vil ég enn lýsa því yfir, að það gleður mig mjög, að orðið hefur samkomulag milli hv. fjhn. og raforkumálastjóra um þær till., sem hér liggja fyrir. Það hefur komið alveg það sama fram hér hjá hv. frsm. fjhn. og ég tók fram við 1. umr., að viss atriði í þessu rafvæðingarkerfi væru enn of lítið rannsökuð til þess, að hægt væri að ákveða alveg upp á víst, hvernig framkvæmdum skyldi hagað, og það sama hefur komið hér fram í ummælum hv. frsm. n., að varðandi þessi nýju atriði, sem hér eru tekin inn, a.m.k. annað þeirra, er dálítið óvíst, hvernig framkvæmdin kann að verða, en er þó svo langt komið hvað rannsókn snertir, að raforkumálastjóri hefur treyst sér til að leggja til, að það yrði tekið inn í frv. á þann hátt, sem hér er gert. Þar sem það er viðurkennt, að raforkumálastjóri er einn með allra varfærnustu embættismönnum okkar um að segja ekki meira en hann telur, að hægt verði að standa við, þá tel ég það nokkuð öruggt frá hendi raforkumálaskrifstofunnar, að þessi leið verði farin um rafvæðingu héraðanna í Dalasýslu, eins og þar er lagt til. Ég get því lýst ánægju minni yfir þeirri meðferð, sem hv. fjhn. hefur veitt þessu frv., og bendir það ótvírætt til þess, að hið háa Alþ. er enn á þeirri sömu skoðun og kom í ljós, þegar þessi 10 ára rafvæðingaráætlun var lögð fyrir Alþ., að það er mjög almennur vilji fyrir því að reyna að koma þessari áætlun út í lífið, ef við megum orða það svo, þ.e.a.s. reyna að framkvæma hana á þeim tíma, sem fyrirhugað var, eða a.m.k. eins fljótt og mögulegt er. Hinu er ekki að leyna, eins og ég held að ég hafi tekið fram við 1. umr. málsins, að þetta hefur nokkuð þanizt út við frekari rannsóknir og athuganir, eins og vitanlega hlaut að verða, og vitanlega hefur það í för með sér, að meiri fjárhæð þarf í þetta að lokum en í fyrstu var áætlað, vegna þess að 10 ára „planið“ hefur verið stækkað, auk þess sem þar koma önnur atriði til greina, eins og öllum er kunnugt, þ.e.a.s. aukin verðþensla, og á þann hátt, að það þurfi þá hærri upphæðir þess vegna. En mér þykir sérstaklega vænt um það, ef nokkurn veginn einhuga samkomulag eða kannske algert samkomulag er um það í Alþ. að fylgja þessu áfram á þann hátt, sem mér virðist nál. hv. fjhn. og þær brtt., sem því fylgja, benda til. Ég skal aðeins taka það fram hér út af því, sem hv. þm. Dal. sagði hér áðan, að hann teldi gott að gefa út sérstaka bók um rafvæðingaráætlunina, að ég man ekki, hvort þetta kom til umr. við 1. umr., þó finnst mér það nú hafa verið. Þetta er í sjálfu sér ágæt till., en það kann að vera, að eftir að þetta frv. og jafnvel svolítið meira sé orðið að lögum, þá sé tími til þess kominn að gefa opinbera skýrslu um málið á prenti, svo að það liggi fyrir allri þjóðinni með upplýsingum um áætlun um rafvæðingu í hverju héraði. En það hefur áreiðanlega ekki verið tími til þess fyrr en nú, vegna þess að viðbótarrannsóknum hefur ekki verið lokið og er naumast lokið enn, eins og fram hefur verið tekið og mjög eðlilegt er. En þetta mun verða tekið mjög til athugunar af raforkumálaráðuneytinn. - Ég sé svo ekki ástæðu til að taka fleira fram að svo stöddu.



Herra forseti. Ég tek ekki til máls til að gagnrýna till. fjhn. við þetta frv., mér sýnist þær stefna í rétta átt og hef ekki neina athugasemd við það að gera. En ég var á ferð í Dalasýslu í sumar og varð þess þá var, strax og ég kom þar í héraðið, að það var mikil óró meðal manna um það, hvort Dalasýslu væri enginn staður ætlaður í þeirri 10 ára áætlun, sem þá hafði fyrir nokkuð löngu verið birt um raforkuframkvæmdir í landinu, og skildi ég þá óró mjög vel. Mér skilst, að það hafi verið fyrir löngu augljóst mál, að ekki væri um nema tvennt að ræða til þess að útvega raforku um Miðvesturland, það væri annaðhvort að leggja meginlínu frá Andakílsárvirkjun að sunnan og hins vegar frá Þverárvirkjun eða Þiðriksvallavatnsvirkjun í Strandasýslu að norðan og tengja þær línur saman og sjá byggðunum á Miðvesturlandi þannig fyrir raforku eða að virkja vatnsföll í Dalasýslu. Nú er langt síðan lagaheimild var fengin fyrir því að virkja Haukadalsá og ekki komin til framkvæmda og einnig í lögum ákvæði um, að virkja mætti Múlaá í Gilsfirði. En enn þá er sagt af raforkumálastjóranum, að það sé óákveðið, hvor þessara möguleika verði notaður. Sú óvissa verður viðvarandi, áframhaldandi, ef ekki er fyrir nokkuð löngu byrjað að mæla þessar ár, Múlaá og Haukadalsá, og ég þykist vita, að hæstv. raforkumálarh. geti upplýst það, hvort mælingar hafa um lengri tíma verið framkvæmdar í þessum tveimur ám og hvort þær eru í gangi nú og framvegis, því að ef svo er ekki, þá verður þessi óvissa um, hvor leiðin sé heppilegri, áframhaldandi og ekki hægt að taka neina ákvörðun um það af raforkumálastjórninni, hvora leiðina skuli velja, virkjanir þessara vatnsfalla eða lagningu lína að norðan og sunnan. Ég undrast það í raun og veru, að raforkumálastjóri skuli vera svona seinn á ferðinni með ákvarðanir um það, hvora þessara tveggja leiða skuli fara um rafvæðingu Miðvesturlandsins, því að það hlýtur að vera reikningsdæmi fyrir honum og hans sérfræðingum, hvort skuli gert, ef mælingarnar liggja fyrir hendi um þessar tvær ár, sem helzt er horft á annars vegar, eða hvort nota skuli þegar beizlaða orku eða orku, sem fljótlega er hægt að ná til með því að setja upp aðrar vélasamstæður í Þverárvirkjun og Andakílsárvirkjun; en val er ekki hægt að gera milli þessa, nema því aðeins að mælingarnar hafi verið framkvæmdar eða séu enn þá í gangi. Ég tel, að séu mælingarnar í gangi, hljóti að verða óskað eftir því af íbúum Miðvesturlands, að þeim útreikningum verði hraðað og ákvarðanir fljótlega teknar um það, hvort eigi að leggja línur að norðan og sunnan eða hvort það eigi að fara í sérvirkjanir á þessu svæði. - Ég óska sem sagt eftir því, að hæstv. raforkumrh. gefi upplýsingar um það, hvort mælingar eru í áframhaldandi framkvæmd að því er snertir orku Múlaár og Haukadalsár.



Út af þessari fyrirspurn hv. 3. landsk. (HV) skal ég taka það fram, að ég hef ekki hér við höndina lista yfir allar þær ár, sem vatnsmælingar fara fram í nú sífellt undir stjórn raforkumálaskrifstofunnar, en ég efast alls ekki um það, þar sem einmitt Haukadalsá hefur um mörg ár verið hugsuð sem raforkuver fyrir Dalasýslu, að þá sé búið að framkvæma þar vatnsmælingar um lengri tíma. Ég þekki svo vel vinnubrögð raforkumálaskrifstofunnar, að það tel ég að liggi alveg opið fyrir, og ég hygg, að það í raun og veru standi ekki í vegi fyrir, að raforkumálaskrifstofan hafi til þessa ekki viljað algerlega slá föstu, hvor leiðin væri farin, heldur er það ýmislegt annað, það eru ýmis ný tækniatriði í sambandi við þetta. Fyrir tiltölulega fáum árum var yfirleitt reiknað með því, að hvert hérað yrði nokkuð sjálfstætt fyrir sig með sínu orkuveri, en nú hin síðustu árin virðast allar till. þessara tæknifróðu manna vera í þá átt, að það eigi að tengja orkuverin sem allra mest saman, hafa orkuverin sem fæst að unnt er og tengja þetta saman með háspennulínum og á þann hátt að gera landið eins fljótt og unnt er raunverulega að einu orkusvæði. Ég hef sannfærzt af fortölum þeirra sem algerlega ófróður maður í öllum tækniatriðum hvað þetta snertir, að þetta hljóti að vera rétta leiðin í raforkumálunum, eins og tæknin virðist nú vera komin langt áfram, og ég hygg, að það sé þetta, sem hafi haft meiri áhrif á það, hvað þetta hefur dregizt, heldur en að það hafi verið vanrækt að gera nauðsynlegar mælingar í þeim ám, sem gátu komið til greina í þessu sambandi. Þessi leið, sem nú er hugsuð og gerð er till. um hér í frv., að leggja línu frá Þverárvirkjun og til Reykhólasveitar, Króksfjarðarness og yfir Gilsfjörð um sveitirnar í Dalasýslu, er ekki beint greiðfær. M.a. verður þar að koma sæstrengur, og hann er geysidýr til raforkuflutnings, eins og við vitum, og allt þetta hefur náttúrlega sín miklu áhrif á það, hvernig þessi múl eru tekin. Ég veit ósköp vel, alveg eins og hv. a. landsk., hve mikill órói er í þeim héruðum, sem ekki hafa fengið annaðhvort nokkra fyrirgreiðslu um rafvæðingu eða ákveðnar áætlanir um það, á hvern hátt þetta skuli gert á tiltölulega mjög fáum árum. En mér finnst samt, að við verðum að taka það með í reikninginn, að við höfum ekki stórum flokk tæknifróðra manna á að skipa í þessu efni og þeir hljóta að þurfa nokkurn tíma til þess að átta sig á hverju einstöku atriði, þannig að ekki verði um mjög mikil mistök að ræða, því að þau geta orðið dýrari en þó að rafmagn kæmi á eitthvert svæði einu eða tveimur árum fyrr, ef það svo sýndi sig, að um alvarlegt víxlspor hefði verið að ræða. - Ég get ekki gefið upplýsingar um þetta á þessu stigi, en ég get lofað hv. 3. landsk. þm. því, að hann getur fengið allar upplýsingar, annaðhvort frá mér eða á raforkuskrifstofunni, um vatnsmælingar í mörgum ám hér á landi, ég veit, að þær eru fjölmargar, og tel alveg öruggt, að Haukadalsá hljóti að vera þar á meðal.



Herra forseti. Það er nokkuð langt um liðið síðan þetta mál var hér til 1. umr., og gerði ég þá allglögga grein fyrir frv. Frv. er nú að heita má í nákvæmlega sama formi og þegar það var lagt hér fyrir Alþingi í vetur, og sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um það, en vil þó að nokkru geta þeirra umsagna, sem borizt hafa, því að á tímabilinu, sem n. hafði frv., sendi hún það til umsagnar nokkurra aðila, sem hafa siðan sent svör. Framleiðsluráð landbúnaðarins var einn aðilinn, sem frv. var sent til umsagnar, og mælti það eindregið með framgangi þessa máls, og sömuleiðis var frv. sent til umsagnar Stéttarsambands bænda, sem mælir sömuleiðis eindregið með framgangi þess, og vil ég, með leyfi forseta, lesa hér upp till, sem samþykkt var á aðalfundi Stéttarsambands bænda nú á s.l. ári: „Aðalfundur Stéttarsambands bænda 1955 þakkar stjórn sambandsins ötula baráttu fyrir bættri skipan matjurtasölunnar. Jafnframt ályktar fundurinn, að bændastéttin geti ekki lengur unað drætti á nauðsynlegri löggjöf um matjurtasöluna, og vísar um það til fyrri samþykkta. Fundurinn heitir áframhaldandi stuðning landbrh. og væntir jafnframt skilnings alþingismanna á þessu nauðsynjamáli og felur stjórn Stéttarsambandsins að vinna einarðlega að því, að samþykkt verði löggjöf um matjurtasöluna á Alþingi í haust í samræmi við samþykktir fyrri aðalfunda.“ Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa matjurtasölumálin verið eitt af aðalmálum Stéttarsambands bænda allt frá stofnun þess, og það má segja, að þetta frv. sé ekki nýtt mál á döfinni, þar sem það hefur verið í gerjun um það bil 7–8 ár, þótt það hafi ekki verið lagt fram á hv. Alþingi í því formi, sem nú er, fyrr en á s.l. ári. Þá sendum við frv. til umsagnar Búnaðarfélags Íslands, og mælir stjórn þess eindregið með því, að það verði samþykkt. Við sendum frv. sömuleiðis til umsagnar Sambands smásöluverzlana, sem óskaði eftir einni smávægilegri breytingu á frv., og hún er þess efnis, að fulltrúi frá Sambandi smásöluverzlana fái að vera viðstaddur, þegar rædd eru sérstaklega þau mál, sem Samband smásöluverzlana varða, og höfum við orðið við ósk Sambands smásöluverzlana og flytjum hér eina brtt. til samræmis við það. Vegna þess að það tímatakmark, sem áður var ákveðið í frv., hvenær lögin ættu að öðlast gildi, er þegar úr sögunni, er því breytt þannig, að lögin öðlist gildi 1. sept. á þessu ári. Að svo stöddu hef ég ekki meira að segja um þetta mál. Ég get að vísu getið þess, að frv. var að sjálfsögðu sent til umsagnar grænmetisverzlunar ríkisins, og hefur hv. minni hluti, 6. þm. Reykv., birt álitsgerð grænmetisverzlunarinnar í málinu. Ég get tekið það fram nú, eins og ég tók fram þegar við 1. umr. þessa máls, að það ér út af fyrir sig ekki nema eðlilegt, að þeir starfsmenn, sem eru við stofnun sem grænmetisverzlunina, séu undir þessum kringumstæðum mótfallnir því, að stofnunin sé lögð niður. Slíkt mundu allir gert hafa, svo að út af fyrir sig sé ég ekki, að það sé nein brýn ástæða til að taka tillit til þess, þar sem það væri hins vegar óeðlilegt, ef starfsmenn við stofnunina æsktu þess, að hún væri lögð niður. Finnst mér því, þar sem allir aðilar, sem leitað var umsagnar til, hafa svarað þessu jákvætt nema starfsmenn stofnunarinnar, að þá sé það þyngra á metunum. Ég vil geta þess, eins og ég gat um við 1. umr. þessa máls, að þetta er málefni bændastéttarinnar og Stéttarsambands bænda, sem þeir hafa verið að berjast fyrir á undanförnum árum og vænta eindregið eftir, að þeim verði mætt með skilningi og þetta mál nái fram að ganga nú á þessu þingi.



Herra forseti. Eins og frsm. meiri hl. tók fram, fannst honum hann ekki þurfa mikið að skýra málið, vegna þess að hann hefði gert það við framsögu þessa máls, sem var nú fyrir jólin, og mér finnst það dálítið rétt. Ég held, að í þessu máli sé það yfirleitt svo, að fá orð beri minnsta ábyrgð. Þegar litið er yfir þetta mál og t.d. núna frágang hv. meiri hl. n., sést, að hann hefur ekki einu sinni látið prenta með þessu meirihlutaáliti umsagnir þeirra manna, sem mæla með frv., en ákaflega er óvanalegt, að það sé ekki gert, að umsagnir, sem koma frá mönnum, séu ekki látnar fylgja nál., þegar frv. er sent til þeirra. Ég get vel ímyndað mér, að sé full ástæða fyrir þessu. Ekki þar fyrir: Stéttarsambandið, Búnaðarfélagið og framleiðsluráðið mæla með þessu frv., það er þeirra mál. En allir hinir, sem bæði var bætt inn nú og aftur núna með brtt., svo sem Samband smásöluverzlana hér í Rvík, hafa sett skilyrði fyrir meðmælum með frv„ og þessi skilyrði eru, að þeir fái fulltrúa við verðlagningu og þegar talað er um þeirra mál: m.ö.o., öll þeirra meðmæli eru keypt fyrir það, að þeir sjái sínum hagsmunum sem seljanda borgið. En hvað er svo um þá, sem eiga að kaupa? Það er ekki neitt. Um það, sem frsm. sagði, að það væri eðlilegt, að menn, sem störfuðu við fyrirtæki, sem ætti að leggja niður, væru á móti því, þá getur það vel verið. En hvers vegna? Af því að þeir álita, að þetta mál sé ekki eingöngu fyrir mennina, sem selja vöruna. Engir af þessum mönnum, hvorki eggjaframleiðendur, sölusamband gróðurhúsa né smásöluverzlanir hér í Rvík, þorðu að leggja með, að málið yrði samþykkt, nema því aðeins að þeir fengju íhlutunarrétt í því, og þeir eru sammála um, að það sé skilyrði fyrir því, að þeir mæli með málinu. En viðvíkjandi því, sem hann sagði um mennina, sem hefðu mælt gegn því frá grænmetisverzluninni, og það væru þeir, sem hefðu atvinnu þar að gæta, þá finnst mér nú vera dálítið langt farið, þar sem umsagnir frá mörgum mönnum, sem hafa skipt við grænmetisverzlunina, eru prentaðar með till. minni hlutans; álit frá þó nokkrum mönnum, sem hafa haft með þessa framleiðslu að gera og verzlað við grænmetisverzlunina. Með leyfi hæstv. forseta, langar mig nú til þess að lesa upp hérna nokkra kafla úr því, sem þessir menn segja um það. Jakob Frímannsson frá Akureyri skrifar 6. apríl þ. á.: „Eftir nána athugun og viðtöl við ýmsa grænmetisframleiðendur og í samráði við deildarstjóra vorn, sem hefur haft á hendi móttöku grænmetis og sölu, höfum vér ákveðið að svara fyrirspurn yðar þannig: Vér teljum, að hag framleiðenda grænmetis verði á engan hátt betur borgið en að þeir feli þeim samtökum sínum, sem þegar eru fyrir hendi, þ. e. kaupfélögunum og S.Í.S., að annast sölu á þessari framleiðsluvöru sinni.“ Ekki er nú hægt að telja ummæli þessara manna undir það, að mennirnir, sem eru í grænmetisverzluninni og hafa þar atvinnu við, séu að leggja á móti því. Þetta eru mennirnir, sem hafa haft með þetta að gera á undanförnum árum, og ég skil ekki í hv. Framsfl. að telja, að það sé illa séð fyrir málunum, þar sem séu kaupfélögin og S.Í.S., sem eigi að sjá um það. Það er þá orðið eitthvað öðruvísi en almenningur veit, að það sé það hættulegasta fyrir þjóðfélagið, að þessir aðilar annist þessa verzlun. Svo koma umsagnir frá mönnum utan af landi, sem hafa haft viðskipti við verzlunina, ýmsum kaupfélögum, og það er allt á eina leið, enda sér líka hver maður, sem hugsar um þetta mál, að mönnunum, sem framleiða kartöflur, er hagur í því að geta farið með þær á einn stað, og þeir treysta áreiðanlega betur grænmetisverzlun ríkisins, með allri virðingu fyrir Stéttarsambandi bænda og framleiðsluráði, til að fara með þessi mál. Manni, sem framleiðir miklar kartöflur, er náttúrlega umhugað, að það séu ekki fluttar inn kartöflur og hann komi sinni vöru á markaðinn. Aftur manninum, sem verzlar og hugsar eingöngu um sinn verzlunarhag, er oft og tíðum betra að selja aðrar vörur. En það, sem grænmetisverzlun ríkisins hefur gert á undanförnum árum, er að hafa hemil á þessum tveimur sjónarmiðum, að gæta þess, að það verði ekki vöntun á kartöflum fyrir neytendur og að það verði ekki flutt inn meira en sem svarar því, sem þörf er á, svo að hin innlenda framleiðsla nýtist. En þarna koma ákaflega sérstakir hagsmunir, og einkanlega þegar Stéttarsambandið hefur verzlunina, þá verðar það eins og aðrir kaupmenn, að þeir fara að lita á það, hvað sé þeirra hagur, enda líka kemur fram í umsögn Jóns Ívarssonar, með leyfi hæstv. forseta, að það hefur komið fram, að viðvíkjandi innflutningnum á kartöflum hafa sumir framleiðendur ekkert verið á móti því, að það yrði heldur þurrð á vörunni, til þess að eftirspurnin yrði meiri og hægara að selja. Og svo eitt enn. Ég ætla nú að biðja um að fá að lesa eftir Jóni Ívarssyni, forstjóra grænmetisverzlunarinnar: „Eins og málum er nú skipað, er mikið vald í höndum framleiðsluráðs landbúnaðarins, þ. e. fulltrúa bænda, að því er tekur til verzlunar með kartöflur. Þannig er á valdi þess að ákvarða verð kartaflnanna á hverjum tíma. Það er einnig á valdi ráðsins að skipa matsmenn á kartöflum. Hvort tveggja þetta, verðlagið og vörugæðin, skiptir höfuðmáli bæði fyrir framleiðendur og neytendur, hvort sem er um þessa vöru eða aðrar.“ Nú er það ákaflega hættuleg leið og ekki fremur í þessu sérstaklega, að maðurinn, sem verzlar með hlutinn, framleiðir hann, metur hann, verðleggur hann og selur hann. Þetta eru hlutir, sem ekki eru samrýmanlegir gagnvart neytendunum. Það þykir mjög hæpið, að matsmaður sé háður framleiðandanum. En það er meira þarna en það; hann er meira en háður framleiðendum. Það er sami framleiðandi, matsmaður og seljandi, og það hefði einhvern tíma þátt heldur skrýtin útkoma á verzlun yfirleitt. Það mundi a.m.k. þykja vafasamt, að einn maður, sem framleiðir fisk, sé matsmaður og seljandi, m.ö.o., að sami aðilinn framleiði, meti og selji og verðleggi. Og ég gæti hugsað, að það yrði litið einhvers staðar í kring í þjóðfélaginu, ef þetta ætti að verða fast form. Og það þarf enginn að láta sér detta í hug, að það mundu ekki margir, sem hugsa eingöngu um verzlun, vilja fá þessi réttindi. Allar breytingar á þessu eru eingöngu frá verzlunarlegu sjónarmiði, gefa mönnunum, sem kalla sig framleiða, en framleiða ekki, rétt til þess að verðleggja vöruna svona, því að það er nú eitt, sem þarna kemur, að þetta eru menn, sem framleiða ekki vöruna, því að samkv. skýrslu frá grænmetisverzlun ríkisins er nú orðið helmingur af framleiðslu kartaflna framleiddur í kaupstöðum og kauptúnum. Og svo er Stéttarsambandið látið ráða yfir þessu öllu, þótt það sé alveg sýnilegt, að þar séu hagsmunir, sem fara í alveg þveröfuga átt, þó að því sé nú sleppt, að með þessu verður ríkið í algerðum vandræðum með stofnun, sem það hefur, eins og áburðareinkasöluna, sem er þannig, að þeim hefur ekki dottið í hug að leggja hana niður enn, því að það hefur enginn fengizt til að taka við henni, því að það er ekki gróðaleið. Bændunum verður séð fyrir því, að það er ekki hægt að græða á áburðinum til þeirra, þeim, sem fluttur er inn. En réttur neytendanna í landinu, sem eiga að nota framleiðslu jarðarávaxtarins, er ákaflega mikið fyrir borð borinn, svo að eftir þessari brtt. eru neytendurnir í kaupstöðunum eins og nokkurs konar akur, sem þeir mega fara með rányrkju á eins og þeir vilja. Og þá er eitt, sem bendir til þess, að þeir hafi ofboðið hv. meiri hl. landbn., þegar það er komið svo, að Stéttarsamband bænda á að verðleggja alla gróðurhúsaframleiðslu, ekki blóm einu sinni undanskilin. Við höfum lifað við það hér í Reykjavík, að eitt árið, þegar kartöflur voru ekki fluttar inn og þegar mest var af þeim og lítt seljanlegar, þá vildu þeir láta neytendurna hér í Reykjavík éta tómata og gúrkur. Mér finnst það ekkert óeðlilegt, að þeir gæti þess að flytja ekki inn kartöflur, til þess að menn neyðist til þess, - en ég geri þó kannske ekki ráð fyrir því, að þeir ætlist til þess, að neytendurnir hér í Reykjavík fari að éta túlípana, þó að þeir hafi verðlagt þá líka. Allt þetta mál er svo fráleitt frá upphafi, að það er eins og mennirnir hafi ekki hugsað nokkurn skapaðan hlut um annað en að það gæti verið gróði fyrir bændurna og þeir hefðu rétt á því að græða á þessu, án þess að greina nokkurn hlut mun það, hvernig hagur neytendanna væri. Ég trúi því ekki fyrr en ég sé það, að hv. alþm. samþykki þetta frv., eins og allur undirbúningur hefur verið og eins og það leiðir til þess, að réttur þeirra, sem kaupa, er algerlega fyrir borð borinn og réttur þeirra, sem verzla, er orðinn það mikill, að þeir hafa bæði verðlagsákvæði, matsréttindi á því, að þeir selja sjálfir, og ákveða vörugæðin, og enginn hefur þar eftirlit með. Neytendurnir verða bara að gera svo vel: Þetta eigið þið að kaupa í dag, þið fáið ekki annað, og þetta á morgun. - Og ef það færu ekki fleiri inn á þessa braut, þegar þeir hafa vald til, þá er ég illa svikinn, og það er verra að byrja á því að fara inn á þessa braut, þó að það sé þannig ástatt í þjóðfélaginu, að menn hafi vald til þess. Þess vegna legg ég til, að málinu sé vísað frá með rökstuddri dagskrá, og vísa til þeirra raka, sem tekin eru fram í grg. fyrir þeirri dagskrá, og einnig til þess, sem ég hef sagt um þetta mál. Vona ég, að hv. Alþingi taki það til greina og fari ekki út á þessa óheillabraut.



Herra forseti. Mér finnst rétt, að ég segi nokkur orð um þetta mál nú. Ég hef ekki gert það fyrr í þinginu. En svo miklu moldviðri, útúrsnúningum og rangfærslum hefur verið þyrlað upp í kringum þetta tiltölulega einfalda og ég vel segja sjálfsagða mál, að það er a.m.k. nauðsynlegt að halda öðruvísi ræðu í því en hv. frsm. minni hl. gerði, því að ég var í raun og veru algerlega undrandi á þeirri ræðu, sérstaklega af því að ég þekki hv. 6. þm. Reykv., þekki góðvild hans og veit, að hann þekkir mikið til búskapar, auk þess er hann mjög mikið inni í stéttarfélögum og öðru slíku og virðist vinna þar vel. En svo þegar heil stétt, bændastétt landsins, einhuga kemur með mál, þá er þessi maður með rangfærslur og útúrsnúninga, og það kemur ekki eitt einasta orð, sem kemur við málinu sjálfu og kjarna þess, fram í ræðu hans. Ég vil bara leyfa mér að benda á eitt atriði. Hann er að burðast við að lesa upp ummæli eftir eitthvað tvo eða þrjá kaupfélagsstjóra, sem hann segir að séu á móti málinu, og nefnir þar sérstaklega einn mætan kaupfélagsstjóra, kaupfélagsstjóra Kaupfélags Eyfirðinga. Í raun og veru kemur hvergi fram í ummælum hans, að hann sé á móti málinu. En við skulum segja, að það væri. Má ég þá spyrja hv. 6. þm. Reykv.: Ef það væri ályktun frá Dagsbrún eða ef það væri ályktun frá Alþýðusambandi Íslands, einhuga ályktun frá heilli stétt þjóðarinnar, mundi hann þá taka meira tillit til þess, þó að einhver ágætur maður úr stétt verkamanna, eins og t.d. formaður Sjómannafélags Reykjavíkur, andmælti þessu? Mundi hann lesa það upp og telja, að það ætti að taka meira tillit til þess en þess, sem fulltrúar 6000 bænda landsins óska eftir einhuga. Ég spyr hv. þm. að þessu, því að allt þetta vitlausa - ég leyfi mér að hafa það orð - skraf hans um, að menn hafi verið keyptir í þessu máli, er svo barnalegt, að eins vitur maður og hv. 6. þm. Reykv. ætti að leggja þetta niður. Hér hafa engir verið keyptir. Þetta mál hefur eingöngu verið tekið upp í stéttarsamtökum bændanna sjálfra, það hefur ekki verið ýtt undir þá, það hefur meira að segja verið heldur reynt að leggja á móti því. Ég tel mig fulltrúa landbúnaðarins. Ég tel mig fulltrúa bændanna, og þegar þeir standa saman um mál eins og þetta, þá tel ég mér skylt og mun berjast fyrir því, því að ég mun einnig sýna fram á það síðar, að þetta er sjálfsagt mál, þetta er réttlætismál, og það er ekki hægt að finna neitt að því, að þetta sé sett fram, vegna þess, hvernig málið er vaxið. Þetta vil ég biðja hv. 6. þm. Reykv., vin minn, að athuga vel, áður en hann heldur sína næstu ræðu í sama dúr og hann gerði áðan, því að þannig er ekki hægt að halda framsöguræðu um mál eins og þetta, sem hér er um að ræða, koma ekki nærri kjarna málsins, heldur vera bara með útskit í allar áttir um það, að menn hafi verið keyptir til einhvers og einhvers. Hverjir hafa keypt þá? Hverjir hafa keypt bændurna, fulltrúa þeirra í Búnaðarfélagi Íslands, í Stéttarsambandi bænda og fleiri samtökum, til þess að óska eftir þessu máli? Má ég spyrja hv. 6. þm. Reykv. að því, og geri hann svo vel og segi það, það er skylda hans, ef hann vill ekki heita ósannindamaður. - Þetta vildi ég nú aðeins leyfa mér að segja almennt um þessa dæmalausu framsöguræðu hv. 6. þm. Reykv. Ég hef aldrei heyrt jafnauma framsöguræðu um nokkurt mál hér á hinu háa Alþingi. Að öðru leyti tel ég ástæðu til þess að fara svolítið út í forsögu þessa máls, en mun gera það þó mjög stutt. Það skolaði hér inn á hið háa Alþingi á síðustu dögum þess í fyrra uppbótarþingmanni, sem ég man nú hvorki nafn né númer á, en sá hv. þm. reyndi sérstaklega að slá sig til riddara á því frv., sem þá lá hér fyrir um þetta. Og aðeins til þess að benda á, hvílíku moldviðri og vitleysum er hampað í sambandi við þetta frv. frá upphafi, vil ég geta þess, að hann hélt því þar ákveðið fram, að það mundi vera búið að verja um það bil Nóbelsverðlaunum til þess að rannsaka þetta mál nú á síðustu árum. Nóbelsverðlaun eru mjög umhugsaður hlutur hér hjá okkur, við gleðjumst yfir þeim, og við vitum kannske betur nú en áður, hvílík upphæð það er, sem þar er um að ræða, ef um heil Nóbelsverðlaun er að ræða. Þetta var meginuppistaða í ræðu þessa hv. þm., sem ég að vísu gat hlustað á, en það var á síðasta degi þingsins, og ég hafði enga aðstöðu til að taka þetta til meðferðar. En í sambandi við þetta datt mér í hug, að það væri alls ekki úr vegi a.m.k. að geta hinu háa Alþingi svolitla skýrslu um forsögu þessa máls. Ég ætla ekkert að fara inn á forsögu eða störf grænmetisverzlunar ríkisins. Þetta er stofnun, sem frá upphafi hefur verið rekin vel að mínum dómi og hefur gert mikið gagn, og ekkert, sem ég segi hér, er sagt til þess að niðra þeirri starfsemi á einn eða neinn hátt, síður en svo. Hún var sett upp á sínum tíma fyrir frumkvæði Framsfl. og fékk misjafnar undirtektir. En reynslan hefur sýnt, að þessi skipulagning var nauðsynleg, og engum hefur dottið í hug nú upp á siðkastið, að hún skyldi afnumin, heldur yrði að hafa eitthvert vald á þessu, og það er sérstaklega bundið við það, að hér er um vöru að ræða, sem er svo mjög breytilega mikil á markaði, þetta er engin venjuleg einkasala, og það var það, sem ég vildi leyfa mér að skjóta til þeirra manna og þeirra flokka hér í þinginu, sem sérstaklega hafa trú á því, að ríkisverzlun, einkasala með vörur, kannske með allar vörur, sé rétt og sjálfsögð. Það er skoðun út af fyrir sig, sem ég ætla ekki að fara að fordæma neitt. Það verður hver að gera það upp við sig, hvað hann vill í þeim efnum, en þetta er ekkert hliðstætt að mínum dómi. Við trúum því enn, að við getum ræktað nægilegar kartöflur hér á Íslandi innanlands fyrir alla íbúa landsins í flestum árum. Hins vegar vitum við vel, að eins og tíðarfari er enn háttað og meðan ekki eru meiri vísindi og tækni, en fá kartöfluafbrigði, sem þola meira frost en algengt er hér og kulda, má búast við, að eitt ár af tíu eða kannske annaðhvort svolitið meira eða minna verði allmikil vöntun á kartöflum. Hitt vitum við vel, að í öllum venjulegum árum getum við ræktað alveg nægilega mikið af kartöflum. Og við urðum fyrir því, ég veit ekki, hvort það á að segja láni eða óláni, fyrir örfáum árum að vera að kafna í kartöflum hér innanlands. Uppskeran varð svo mikil þá allt í einu, að við réðum ekkert við þetta. Það, sem veldur þessu, er náttúrlega að einhverju leyti reynsluskortur. Við höfum ekki það vald á þessu, sem við gætum haft, ef við hefðum meiri þekkingu, og við höfum ekki almennilega vald á að laga okkur eftir tíðarfarinu, eins og kannske er hægt að gera að ýmsu leyti, en vitanlega hlýtur okkar takmark í þessum efnum að vera að rækta nægilegar kartöflur fyrir okkur, eftir því sem mögulegt er, og taka svo skellina stöku sinnum, og þá verðum við vitanlega að flytja inn kartöflur. Út frá þessu sjónarmiði virðist mér það sjálfgefið, að það sé eðlilegt, að sömu samtökin sem hafa yfirumsjón og verðlagningu landbúnaðarvara yfirleitt fari einmitt samhliða með þetta mál og það séu engir aðrir aðilar, sem séu betur færir til þess heldur en þessi samtök að samræma innanlandsræktunina og notfæra sér hana út í æsar og geta svo sjálf undir yfirstjórn ráðuneytisins - þetta á auðvitað allt að vera undir því - gripið til innflutnings, þegar þörfin er fyrir. Ég vil í þessu sambandi aðeins benda á það, að í lögum um grænmetisverzlun ríkisins er gert ráð fyrir, að grænmetisverzlunin gangist fyrir stofnræktun á kartöflum, en stofnræktun þýðir, að það séu vissir stofnar, úrvalsstofnar, ræktaðir við góð skilyrði og á þann hátt reynt að fá fram betra útsæði og auka kartöfluræktina á þennan hátt. Þetta hefur grænmetisverzlunin ekki gert, og það er engan í sjálfu sér um það að saka út af fyrir sig. Það hafa ekki verið fjárráð og möguleikar til þess, auk þess ekki verið tæknilega fróðir menn þar um þessa hluti. Þetta er að mínum dómi sjálfsagt hlutverk Stéttarsambandsins eða framleiðsluráðs landbúnaðarins að taka í sínar hendur. Og ég get vel sagt ykkur það, að eitt af því, sem hefur gert að verkum, að ég hef ákveðið að berjast fyrir því, að þessi löggjöf gangi í gildi í samræmi við margyfirlýstan vilja bændastéttar landsins, er það, að ég ætla þessum samtökum að taka þetta verkefni upp og ég ætla þeim að geta sýnt, að það sé hægt að rækta hér meira af kartöflum. Við getum haft nógar kartöflur hér í flestum árum, þurfum ekkert að flytja inn, en verðum einstöku sinnum að grípa til þess, og þá er jafnsjálfsagt, að það sé sama yfirstjórn, sem hefur heimild til þess - með leyfi ráðuneytisins - að flytja inn kartöflur eins og á vantar. Ég veit, að þarna er verið að leggja á herðar þessara félagssamtaka geysilega erfitt verkefni, og ég játa, að ég öfunda þau ekkert af að taka við því. Síður en svo. Ég þekki það til möguleika til ræktunar kartaflna hér á landi og annarra slíkra hluta, að það er ekkert öfundsvert hlutverk, sem við erum að afhenda þessum samtökum til að reyna að inna þetta verkefni af hendi: Þið megið vera víssir um það. Ef þeir geta leyst það, þá verður það til stórmikils ágóða, fyrst fyrir þá sjálfa í meðvitund alls almennings, og sömuleiðis til ágóða fyrir landið. Við losnum við mikinn hluta af þeim innflutningi, sem við höfum orðið að hafa áður, og þeir hafa gagnrýnt grænmetisverzlunina fyrir að hafa sýnt tómlæti í þessum efnum og það stundum dálitið harkalega. Ég hef verið að færa fram afsakanir um þá hluti, en nú segi ég: Nú er bezt, að þessir aðilar, sem trúa og telja, að þeir geti leyst þetta erfiða verkefni, fái að spreyta sig á því, en þá er eðlilegt, að þeir fái um leið yfirráðin yfir innflutningnum. Því er ekki að neita, að það hafa stundum orðið dálitlir árekstrar, eins og eðlilegt er, um það, hvað mikið þurfi að flytja inn á hverjum tíma, og annað slakt. Ég held, að ótti hv. 6. þm. Reykv. um, að þetta gæti orðið til þess, að kartöflulaust yrði hér langa tíma ársins, sé algerlega ástæðulaus. Þungi þess fólks, sem býr í þéttbýli hér, þó að við sleppum nú hinu, er orðinn svo mikill, að það væri óhugsandi, að það væri látið líðast, að það væri kartöflulaust nokkurn tíma í landinn. Þetta er orðin ein aðalneyzluvaran. Og ég trúi líka Stéttarsambandi bænda og framleiðsluráðinu til þess, að því detti ekki í hug að viðhafa slíka þröngsýni, að slíkt gæti komið fyrir, enda mundi það þá hefna sín strax á eftir, það megum við vera alveg sannfærðir um. Það er af þessum ástæðum, sem ég nú hef reynt að skýra frá mínu sjónarmiði, sem ég hef tekið þessar till upp fyrir mitt leyti og tel rétt að fylgja þeim fram. Ég skal að vísu viðurkenna, að það litast nokkuð af því, að ég tel mér alltaf skylt að líta með velvild á tillögur, sem koma frá samtökum landbúnaðarins, og athuga allt, sem mér finnst vera lífrænt og rétt í þeim, og það hygg ég að við hv. 6. þm. Reykv. getum kannske sameinazt um, að hann muni sennilega reyna að líta á svipaðan hátt á þær till., sem koma frá hans ágæta félagi, Dagsbrún, eða jafnvel öðrum stærri samtökum innan verkalýðssamtakanna, svo að það er nú í sjálfu sér ekkert undarlegt. Þetta mál hefur verið tekið upp á hverjum fundinum eftir annan, á aðalfundi stéttarsamtaka bænda, og annaðhvort verið samþykkt þar algerlega einróma eða svo að segja, ég held upp á siðkastið algerlega einróma. Ég veit ekki, hver telur sig þess umkominn að telja, þar sem jafnvíðtæk samtök eru með fulltrúum úr hverri sýslu landsins, að það hljóti að vera helber vitleysa og meira að segja, eins og hv. 6. þm. Reykv. tók fram, til bölvunar fyrir bændastéttina, ef ætti að fara að gera skipulagsbreytingu eins og þá, sem hér er farið fram á. Það mega a.m.k. vera meiri mennirnir, sem setja sig á það háan hest, að þeir telji, að þeir geti betur um þetta dæmt en það fólk, sem sjálft stendur í þeirri baráttu, sem hér er um að ræða, ræktuninni. Það er hampað hér með tölum frá grænmetisverzlun ríkisins, sem m.a. eiga að sýna, að raunverulega sé það orðið lítið, sem ræktað sé í sveitum af kartöflum, og það sé mikið af þessu fært yfir í borgir og þorp. Þetta er alveg rétt, og ég gleðst yfir því, hve almennt menn í bæjum og kauptúnum eru farnir að rækta kartöflur. Það má vissulega vaxa enn meir og er öllum til góðs og ekki sízt því fólki, sem hefur haft skynsemi og þrótt í sér til þess að koma þessu á. Ég vil ekkert fara inn á þessar tölur hér og hef ekkert látið endurskoða, hvort þær eru réttar eða ekki, en það skiptir í raun og veru litlu máli. Hitt vitum við, að það eru heil byggðarlög hér í þessu landi og heilar sveitir, sem hafa svo mikla kartöflurækt, að það gerir mikinn hluta af framleiðslumagni þeirra sveita. Við getum bara nefnt héruð eins og Hornafjörðinn, eins og Þykkvabæinn eins og Svalbarðsströndina og fleiri sveitir í Eyjafirði, og við getum nefnt miklu fleiri sveitir hér á landi hvað þetta snertir, svo að það er náttúrlega hin mesta firra eins og flest, sem er verið að ausa upp í kringum þetta frv., að þetta snertir ekki bændastéttina neitt verulega sem slíka. Ef á, eins og meiningin er með þessari skipulagsbreytingu, að gera nýtt áhlaup um að rækta kartöflur, rækta betri kartöflur og betri stofna, hefja stofnræktun til þess að fá betra útsæði og reyna svo í öllum meðalárum og betri og jafnvel lökum meðalárum að geta haft nægilega miklar kartöflur, þá er áreiðanlegt, að það verður ekki gert öðruvísi en það verði miklu fleiri sveitir, sem taka þetta upp í stórum stíl, heldur en enn er komið. Það megum við vera alveg vissir um. Þess vegna vil ég algerlega mótmæla því, að hér sé ekki um neitt verulegt mál fyrir landbúnaðinn sem slíkan að ræða. Auk þess er í þessum samtökum félag garðyrkjueigenda, - ég man nú ekki, hvað það heitir, því að það eru svo mörg þessi sambönd, - sem einmitt fer þá með afurðir þeirra, sem í þéttbýlinu búa. Þeir leggja engu síður til en Stéttarsamband bænda, að þessu skipulagi verði breytt svona. Þeir eru að ganga inn í þau samtök landbúnaðarins, framleiðsluráð landbúnaðarins, um verðlagningu á sínum vörum. Mér skildist, að hv. 6. þm. Reykv. væri að gera hálfgert gys að því, að jafnvel blómaframleiðendur ætluðu sér að fara í þessi samtök. Ég sé nú ekki, að það sé hægt að gera neitt gys að slíku út af fyrir sig. Framleiðsla blóma er eitt af því, sem hvert menntað nútímaþjóðfélag krefst að hafa, og okkur þætti heldur dauft hér umhorfs, ef ekki væri um blómarækt að ræða, að miklu leyti náttúrlega í gróðurhúsum, en þó töluvert mikið einnig á bersvæði. Og ég sé ekkert athugavert við það, ef þeir menn, sem hafa félagsskap um þetta, vilja ganga undir þau skilyrði, er gilda um verðlagningu landbúnaðarvara hjá framleiðsluráði landbúnaðarins, að þeir fáí að vera með í þessu. Ég segi það alveg eins og er. Og allra sízt bjóst ég við því að heyra það frá fulltrúum stéttarfélaga verkamanna, að þeim þætti það óeðlilegt, því að ég hef alltaf skilið þeirra afstöðu svo, að þeir teldu sjálfsagt, að allir, sem væru í stéttinni, væru reyrðir saman og gætu ekki einn fyrir sig eða smáflokkar tekið ákvarðanir um kaup sitt og kjör, heldur yrði það að vera heildin, og þá verða þeir vitanlega að vera við því búnir, að það séu fleiri stéttir, sem hafi nákvæmlega sömu afstöðu hvað þessi atriði snertir, svo að mér finnst mjög einkennilegt, ef það ætti nú að vera einn ásteytingarsteinn í þessu efni. Ég vil taka það fram, að þegar ég kom að landbrn., það er bráðum hálft þriðja ár síðan, það var vist snemma í september 1953, þá var þetta mál í meðferð þar. Fyrrverandi landbrh., hv. þm. Str., hafði þá skipað mann fyrir nokkru í þetta starf, Jóhannes Helgason, og starf hans átti að vera að leitast eftir að ná samkomulagi milli þeirra aðila, sem sérstaklega hefðu með þessi mál að gera. Á undan hafði verið starfandi n., skipuð af hæstv. landbrh., sem náði ekki samkomulagi. Sú n. var skipuð með einum manni af hæstv. ráðh. og að öðru leyti af grænmetisverzluninni, framleiðsluráðinu og fleiri aðilum. Þessi n. starfaði upp undir ár, og ekkert samkomulag náðist. Þegar það náðist ekki, en sami óróinn var um þessi mál, þá skipaði hæstv. ráðh. Jóhannes Helgason til þess að leita eftir möguleikum um það, á hvern hátt væri hægt að ná samkomulagi meðal þessara aðila. Hann hafði starfað um eitthvað hálfs árs skeið, held ég, þegar ég kom þarna, og að sjálfsögðu fékk hann að ljúka sínu verki, sem hann skilaði svo vorið 1954 og hefur verið töluvert umtalað, og eitt, sem hefur verið reynt að gera mjög mikið gys að, að sú bók væri svo stór, að mér virðist jafnvel hæpið, að nokkrir þm. treysti sér til að lofta henni, hvað þá að fletta henni spjaldanna á milli, eftir því sem mér hefur virzt af umtali. En hvað sem því nú líður, þá er áreiðanlega mikill fróðleikur í þeirri bók um þessi mál. Þegar þessi mikla biblía kom nú í mínar hendur eins og annarra, og kannske sennilega fyrst til mín, og ég sá, hvernig þetta mál horfði, og sá þar mjög miklar upplýsingar um ýmislegt varðandi þessi mál, og ég varð fyrir sífelldum áróðri frá stéttarsamtökum landbúnaðarins, sérstaklega Stéttarsambandi bænda, um að gera eitthvað í þessu máli, þá tók ég þá leið að skipa enn eina nefndina. En ég gerði það á þann hátt, að enginn maður var frá minni hálfu skipaður í hana, enginn maður frá ráðuneytinu, það voru bara samtökin sjálf, sem skipuðu menn í n. Og ég gerði þetta algerlega af ráðnum huga. Það var búið að reyna hina leiðina, og nú sagði ég: Nú er bezt, að þeir sjálfir, sjálf samtökin, athugi. Getið þið komizt að samkomulagi um eitthvert skipulag í þessum málum, sem þið sættið ykkur við? Og svo er sjálfsagt að athuga, hvort rn. fyrst og Alþ. á eftir geti fallizt á það eða eitthvað svipað þessu. Tilraunin heppnaðist að því leyti, að n. skilaði að vísu ekki samhljóða áliti. Fulltrúi grænmetisverzlunarinnar var með nokkuð mikla fyrirvara. En að öðru leyti stóðu nm. saman um sitt álit og frv. Og það var á þeim grundvelli, sem ég lagði þetta frv. fyrir Alþingi. Það var hér í förum mikið í fyrra, og það fékk að ýmsu leyti töluvert óblíðar viðtökur, ekki einungis frá hv. stjórnarandstæðingum, það voru ýmsar meiningar, ég veit það, innan Framsfl. um mörg atriði í frv. Mér er engin launung á því. Og þetta hefur aldrei verið neitt, sem sjálfsagt hefur verið talið að taka ómelt, þó að það kæmi frá þessum samtökum, heldur yrði að athuga það vandlega. Niðurstaðan af því varð sú, að landbn. Nd. í fyrra gerði allmiklar brtt. við frv., og lengra komst það svo ekki þá. Að loknu Alþ. í fyrra afhenti ég svo frv. enn á ný og óskaði eftir, að sú n., sem fjallaði um það áður, tæki það á ný til meðferðar með þeim brtt., sem fyrir lágu þá frá hv. landbn. Þetta afhenti ég strax í vor, og ég fékk svo umsögn um það ekki fyrr en í haust, um það bil sem þingið var að byrja, að n. - ég reikna með að frátöldum auðvitað þeim manni, sem raunverulega var á móti frv., fulltrúa grænmetisverzlunarinnar - féllist á þessar till. landbn. eftir atvikum, eins og hv. 6. þm. Reykv. sagði eftir a.m.k. einum manninum. Ég afhenti þetta formanni fyrri n. og óskaði eftir, að hann gæfi umsögn nefndarinnar um það, og ég óskaði sérstaklega eftir því, að þeir endurskoðuðu frv. rækilega og tækju um leið til meðferðar þær brtt., sem landbn. hefði gert, og gæfu mér síðan umsögn um það, svo að ég gæti tekið það til meðferðar á næsta Alþingi. Ég hafði ekki á neinn hátt afskipti af málinu að öðru leyti. Hvað mikil athugun hefur farið fram og á hvern hátt, því get ég ekki svarað, en það var mjög hreinlega geng,ið frá þessu frá hálfu ráðuneytisins, og þegar þessi umsögn kom um, að meiri hl. n., sá sem að upphaflega frv. stóð, féllist á frv. með þeim brtt., sem landbn. hafði gert á því, þá lét ég fella þær algerlega óbreyttar inn í frv. og sendi svo landbn. Nd. það aftur, og á þeim grundvelli er frv. flutt hér nú. Ég taldi alveg rétt að gefa þessa skýrslu um það, á hvern hátt þetta mál hefur gengið fyrir sig til þessa, til þess að ekki þurfi neitt að vera að deila um það eða vera með einhverjar rangfærslur um framgang þessa máls. Það finnst mér eiginlega alls ekki viðeigandi. Þetta mál er tekið upp af hreinum stéttarsamtökum landbúnaðarins, og til fylgis við sig hafa þau síðan fengið önnur samtök, eins og gróðurhúsaframleiðendur, sem ekki er hægt að segja að séu hreinir landbúnaðarframleiðendur, eru það þó sumir, og fleiri aðila, sem í þessu hafa starfað, t.d. hefur í þessari nefnd alltaf starfað fulltrúi frá Sambandi ísl. samvinnufélaga og fleiri aðilar. Ég vildi nú vænta þess, að umr. um þetta frv. þyrftu ekki beint að snúast um þessa hluti meir, því að þetta liggur allt skjallega fyrir og er tiltölulega auðvelt að leggja það fram, ef hv. alþm. óskuðu sérstaklega eftir því, en því virðist mér nú ekki þörf á. Hinu reyndi ég að gera hér grein fyrir áðan frá mínu sjónarmiði, hvers vegna þessi ráðstöfun um að leggja innflutning á kartöflum og grænmeti undir framleiðsluráð landbúnaðarins sem yfirstjórn þess væri mjög annars eðlis en að leggja niður almennar einkasölur og ætla að fara að afhenda þær einhverjum og einhverjum. Ég vil aðeins endurtaka það aftur, því að mér finnst það vera mergur málsins: Það er aðeins til þess að reyna að koma undir eina yfirstjórn ræktun kartaflnanna, afsetningu þeirra, eftir því sem unnt er, og það geti þá um leið gripið til þess innflutnings, sem nauðsynlegur er. Ég vil ekki neita því og skal viðurkenna, að það er mjög áfátt í kartöflurækt okkar Íslendinga, sérstaklega er áfátt í gæðum kartaflnanna. Það vitum við ósköp vel, og það stafar af ýmsu. Það stafar náttúrlega mikið af því, að við gripum til fljótvaxinna afbrigða, sem þurfa stuttan vaxtartíma, þau eru alltaf lausari í sér og lélegri, og þetta er sjálfsagt að gera með þær kartöflur, sem við ætlum að fá fyrst á sumrin til átu, og alveg réttmætt. En hitt er náttúrlega jafnrangt að rækta þannig kartöflur, sem við ætlum að geyma fram á vetur og fram á næsta sumar. Ef við ætlum að verða sjálfstæðir um framleiðslu, verðum við að fara í önnur fastari, þéttari afbrigði, sem þurfa þá lengri vaxtartíma, og það er þetta, sem stofnræktunin átti að gera hér, að skapa á þennan hátt betri kartöflustofna, sem þó væru að sjálfsögðu miðaðir við það, að þeir hentuðu í okkar erfiða veðurfari. Ég get ósköp vel skilið það, að mönnum virðist yfirleitt, að það geti dregið slóða á eftir sér og verið mjög hættulegt, ef ætti að fara að afhenda sérstökum stéttarsamtökum vissa þætti innflutningsverzlunarinnar, eins og einhverjar aðrar einkasölur eða eitthvað slíkt, það skil ég mætavel, enda gæti mér alls ekki dottið það í hug. En ég man ekki eftir, að það sé neitt til hliðstætt þessu hér hjá okkur, svo að hægt sé að segja, að hér sé verið að skapa eitthvert hættulegt fordæmi. Ég a.m.k. kem því ekki almennilega fyrir mig, og það er af þeirri ástæðu einni, sem ég hef getað fallizt á, að þessi leið væri farin hvað þetta atriði snertir, og þá einnig af því, að ég vil ekki losa stéttarsamtök bændanna við það, úr því að þau óska eftir því, að taka á sig þann vanda, sem þau gera með því skipulagi, sem hér er gert. Ég vona, að þau leysi það vel af hendi. En eins og ég tók fram áðan, tel ég, að þeir séu ekkert of sælir af því að ljúka því á þann hátt, sem vel verður við unað. Þeir verða undir harðri gagnrýni, og það er nú gott og blessað, en verkið er í sjálfu sér mikið og erfitt, því miður. Ég er nú kannske búinn að tala allt of lengi, en ég hef ekki talað fyrr í þessu máli, hvorki í fyrra né nú, en fannst ófært annað en að ég gæfi nokkra skýrslu um, hvernig þetta hefði gengið fyrir sig, og þá til þess, að umr. um það að mínum dómi gætu komizt inn á eitthvað raunhæfari grundvöll. Ég get vel skilið, að það komi fram sterkar mótbárur gegn því, að þetta sé hægt með einhverja þætti af utanríkisverzlun landsins, og annað slíkt, það er mál, sem má alltaf deila um, og það skil ég vel. En hér er að mínum dómi um algerlega sérstætt tilfelli að ræða í þessu efni.