Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Tilkynning hefur borist um að Friðjón Þórðarson, 4. þm. Vesturl., taki sæti Matthíasar Á. Mathiesen í kjörbréfanefnd.



Herra forseti. Á þskj. 41 hef ég leyft mér að bera fram svofellda fyrirspurn til hæstv. heilbrrh.: „1. Hve mörg sjúkrarúm vantar til að fullnægja þörf langlegusjúklinga? - 2. Má vænta úrbóta á næstunni?“ Öllum er kunnugt hve geysilegur skortur er á sjúkrarými fyrir langlegusjúklinga. Þetta hefur verið mörg undanfarin ár margrætt og margir læknar telja það há starfsemi sinni mjög hve erfitt er að vista þetta fólk. Milli 60 og 70% af þessu fólki eru 67 ára eða eldri og þetta fellur því saman við þau vandkvæði sem eru yfirleitt á því að koma öldruðu fólki fyrir. En fleira kemur til. Allmargir af langlegusjúklingum eru svonefndir heilarýrnunarsjúklingar sem geta verið á öllum aldri. Þetta fólk hefur í raun og veru hvergi skjól hér og mjög erfitt að vista það. Ýmist dvelur það tímabundið í stofnunum sem gjarnan vilja losna við það aftur, eða þá að það dvelur í heimahúsum við algerlega ófullnægjandi skilyrði. Á undanförnum árum hefur þetta verið margrætt, en litlar úrbætur komið. Það er talið að okkur vanti nokkur hundruð, a.m.k. á annað hundrað, rými fyrir langlegusjúklinga og ég sé ekki fram á að úr þessu verði bætt nema með stærri aðgerðum. Undanfarin ár hefur verið í undirbúningi stærsta átakið í þessum efnum, sem er bygging B-álmu Borgarsjúkrahússins, en það mál virðist standa fast og því vil ég nú spyrja hæstv. heilbrrh. í fyrsta lagi hvað vanti af plássum fyrir langlegusjúklinga og í öðru lagi hvaða úrbóta megi vænta.



Herra forseti. Þarfir þjóðfélaga fyrir heilbrigðisstofnanir af ýmsu tagi hafa verið mjög á dagskrá síðustu áratugi. Þær þjóðir, sem lengst eru komnar í áætlanagerðum, hafa gefið þessum málum mjög mikinn gaum og reynt að gera sér grein fyrir þörfum hinna ýmsu sjúkrastofnana og gert spár um framtíðina. Reynslan hefur sýnt að enn hafa ekki fundist fullkomnar leiðir til að meta þessar þarfir og kemur þar fjöldamargt til, svo sem mismunandi kröfur neytenda, mismunandi aldursskipting þjóðanna, mismunandi þjóðfélagsleg þjónusta við aldraða og fatlaða, svo sem heimilishjálp, hjúkrunardagheimili o.s.frv. Í lögum nr. 56/1973, um heilbrigðisþjónustu, segir í 26. gr., 4. lið: „Hjúkrunar- og endurhæfingarheimili er vistheimili fyrir sjúklinga sem búið er að sjúkdómsgreina, en þarfnast meðferðar sem hægt er að veita utan almennra og sérhæfðra sjúkrahúsa.“ Í 26. gr. 3. segir: „Almennt sjúkrahús er sjúkrahús sem ekki hefur sérdeildir, en hefur á að skipa sérfræðingum eða almennum læknum og tekur við sjúklingum til rannsóknar og meðferðar, en hefur einnig aðstöðu til vistunar langlegusjúklinga.“ Í skýrslu, sem heilbr.- og trmrn. lét vinna og út kom á s.l. ári, er gerð áætlun um vistunarrýmisþörf heilbrigðisstofnana. Þessi skýrsla byggist ekki nema að litlu leyti á sjálfstæðum athugunum hérlendis, heldur á könnunum á því hvað aðrar þjóðir telja sig þurfa og geta gert í þessu og næsta áratug. Skv. þessari skýrslu er áætlað að á hverja 100 000 íbúa þurfi 350 legurými í almennum hjúkrunarheimilum og 30 í sérstökum endurhæfingardeildum, eða samtals 380 vistrými á hverja 100 000 íbúa. Miðað við um 215 000 íbúa er áætluð þörf um 817 rúm. Tiltækt vistrými skv. sömu skýrslu er: Hjúkrunardeildir: Grund 256, Hrafnista 148, Kristnes 81, Sólvangur 114, auk þess hjúkrunar- og endurhæfingardeild Borgarspítalans, Grensásdeild 60, Heilsuverndarstöð 30, eða samtals 689 vistrými. Inn í fyrrgreinda tölu koma ekki rými fyrir langlegusjúklinga í sjúkrahúsinu í Vestmannaeyjum, sem tók til starfa í s.l. viku, með 40 rúma hjúkrunar- og endurhæfingarheimili þar. Snemma á næsta ári verða teknar í notkun 3 endurhæfingar- og hjúkrunardeildir í Hátúni 10 á vegum Landsspítalans með 70–75 rúmum. Verða þá tiltæk um 758 vistrými, en áætluð þörf, eins og fyrr greinir, er 817. Mismunurinn er því 59 vistrými. Sagan er þó ekki öll sögð með þessu því að vitað er að á almennum sjúkrahúsum úti á landi er verulegur fjöldi hjúkrunarsjúklinga og einnig nokkuð á deildaskiptum sjúkrahúsum í Rvík og nágrenni. Enn fremur þarf að fækka nokkuð þeim rúmum sem nú eru á Grund og Hrafnistu því að þar eru þrengsli mikil og hjúkrunaraðstæður allar erfiðar. Þörfin er því meiri en þessar tölur gefa til kynna. Á hinn bóginn leikur ekki vafi á að á hjúkrunardeildum og almennum sjúkrahúsum er nokkuð af fólki af félagslegum ástæðum sem gæti verið á dvalarheimilum eða í heimahúsum ef það nyti heimilishjálpar eða hjúkrunar þar. Undanfarið hefur verið unnið að því að leita leiða til að kanna raunverulegar þarfir fyrir vistrými og nýtingu þess vistrýmis sem nú er tiltækt. Þessi könnun verður gerð á vegum rn. og landlæknisembættisins. Þær framkvæmdir til úrbóta, sem þegar eru fyrirhugaðar, eru þessar: Í byggingu er viðbót við Dvalarheimili aldraðra á Akureyri, Borgarnesi og Akranesi og sjúkrahúsið í Neskaupstað. Fulllokið er hönnun á Ólafsfirði. Í hönnun eru á Dalvík, á Vopnafirði, Höfn í Hornafirði, þar sem bráðabirgðahúsnæði hefur þegar verið opnað, Blönduósi og á Ísafirði. Þá er fulllokið á vegum Reykjavíkurborgar hönnun B-álmu Borgarspítalans sem hjúkrunarheimilis, en fé hefur enn ekki verið veitt úr ríkissjóði til þeirrar framkvæmdar. Þegar allt er talið munu vera í hönnun, tilbúin til byggingar og í byggingu stofnanir fyrir um 400–450 vistmenn á hjúkrunarheimilum og dvalarheimilum fyrir aldraða. Hve hratt gengur að koma fyrirhuguðum byggingum í not fer að sjálfsögðu eftir ákvörðun Alþ. um fjárveitingar og getu sveitarfélaga, einkum þar sem um er að ræða byggingar dvalarheimilis aldraðra.



Herra forseti. Ég verð að segja að mér létti stórum og þakka hæstv. heilbrrh. fyrir hans ágætu upplýsingar. Mér skilst á honum að það vanti 59 pláss fyrir langlegusjúklinga í landinu. Þetta þýðir að það vantar hvergi pláss nema í Reykjaneskjördæmi því að nýbúin er að fara þar fram könnun á högum þessa fólks og þar kom í ljós að það vantaði eitthvað í kringum 60–70 pláss. Þetta ætti að þýða að þá væri þessu fullnægt annars staðar á landinu. Það má fá ýmislegt fram með tölum og ég gat um það áður í sambandi við fyrirspurn líka þessari að tölur frá útlöndum gagna okkur ekki alltaf sem skyldi. Eitt er víst, að þegar ég kem til starfsbræðra minna og segi þeim, að hér sé ekki skortur á vistrými fyrir langlegusjúklinga, þá munu þeir reka upp stór augu örugglega og ekki telja svo vera í raun. Ég efast ekki um að með þeirri miklu viðbót í Hátúni 10 eftir áramótin, sem verður þó vafalaust fyrst og fremst endurhæfingarheimili fyrir Landspítalann, muni bætt nokkuð úr þörfinni, en þeir, sem þekkja til, geta ekki gert sér í hugarlund að hér sé ekki stórkostleg vöntun á vistunarrými fyrir hjúkrunarþurfandi aldrað fólk, fyrir utan alla þá aðra sem við vitum að þurfa ýmist að dvelja í heimahúsum eða í óheppilegum stofnunum vegna skorts á slíku rými. Því er ekki að neita að í undirbúningi eru aðgerðir á þessu sviði, en ég tel þær vera miklu brýnni en fram kemur í þeim upplýsingum sem hér komu fram.



Herra forseti. Það sem kemur mér til að standa upp eru þau ummæli hæstv. heilbrrh. sem ég álít gefa ranga mynd af þörf fyrir sjúkrarými og þá sérstaklega fyrir aldraða og langlegusjúklinga. Hann minntist á að miðað við heildartölu á landinu, ef ég skyldi það rétt, vanti 59 - við skulum segja 60 legurými. Ég vil upplýsa það að hér í Rvík er talin vera vöntun á sem svarar 200–00 leguplássum. Ég tel það alvarlegt mál ef ekki liggja fyrir betri upplýsingar í heilbrrn. um þessi mál, því að eins og þm. geta kynnt sér, þá hefur Reykjavíkurborg gert þetta verkefni að forgangsverkefni í sinni framkvæmdastefnuskrá með því að samþykkja að 10% af útsvörum hverju sinni, sem er nokkuð stór upphæð, fari í að byggja yfir þessa sjúklinga. Ég vil taka fram að þetta vandamál er svo víðtækt að það bindur bæði unga og aldna á heimilum þannig að ungt fólk eyðir stórum hluta af ævi sinni í að gæta þessa gamla fólks. Ég veit um vandamál sem ég hef sjálfur þurft að leysa úr sem borgarfulltrúi, þess eðlis að gamalt fólk hefur hreinlega verið tekið úr kjallaraholum, má segja, og sett á ganga sjúkrahúsanna hérna og þar með þurft að bíða eftir því að rými losnaði á sjúkrahúsi. Ég segi þetta til að leggja áherslu á hvað þetta er mikið vandamál og brýn nauðsyn að hæstv. heilbrrh. beiti sér fyrir því að lausn verði fundin á þessum vanda sem allra fyrst og fjvn. leggi myndarlega til í álmu Borgarsjúkrahússins nú þegar.



Herra forseti. Vegna þeirrar fsp., sem hér hefur komið fram, og þess svars, sem hefur komið frá hæstv. ráðh., vil ég aðeins upplýsa það, vegna þess að ég er nákunnugur því, að á Dvalarheimili aldraðra sjómanna, Hrafnistu í Reykjavík, liggja nú fyrir töluvert á annað hundrað umsóknir, mjög brýnar, til úrlausnar þeim sem þurfa að komast á svokallaða sjúkra- og hjúkrunardeild. Auk þess eru ekki tugir, heldur kannske eitthvað á annað hundrað til viðbótar sem þurfa eða aðstandendur þeirra telja að þurfi á slíkri vistun að halda. Samtals munu þar nú biða eftir vistun töluvert á fimmta hundrað manns.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi sagði að ég hefði sagt að það vantaði ekki nema 59 vistrými, en þá þarf hv. fyrirspyrjandi að taka með í reikninginn þau orð sem ég sagði. Ég vitnaði í skýrslu, sem heilbrrn. hefur gefið út og látið gera, og bætti því við að þessi skýrsla byggðist ekki nema að litlu leyti á sjálfstæðum athugunum hérlendis, heldur á könnunum á því hvað aðrar þjóðir telja sig þurfa og geti gert á þessum og næsta áratug. Þetta er allt annað en ég hafi sagt að vantaði 59 vistrými. Þetta bið ég hv. fyrirspyrjanda að taka til vinsamlegrar athugunar. Það sem skiptir auðvitað höfuðmáli í þessu er hvað er verið að gera, hvaða úrbætur eru á leiðinni. Það sem skiptir höfuðmáli er það að snemma á næsta ári verða teknar í notkun þrjár endurhæfingar- og hjúkrunardeildir í Hátúni 10 á vegum Landspítalans með 70–75 rúmum. Það er staðreynd að þetta er að koma, og svo er það komið undir hv. þm. hvað þeir vilja ganga langt í þessum efnum. Ég lýsti því hér áðan, hvað væri í hönnun, hverju væri fulllokið könnun á, og það er alveg komið undir fjárveitingum. Þá sjáum við, þegar kemur að afgreiðslu fjárlaga, hvað menn vilja ganga langt í þeim efnum. Ég skal hugga alla þá, sem hafa talað hér, með því að heilbrrh. mun ekki setja sig upp á móti því að hækka fjárveitingar, síður en svo.



Herra forseti. Það þarf vart að fara mörgum orðum hér, hv. alþm., um þau greiðsluvandræði sem hafnarsjóðir víðs vegar í kringum landið hafa átt í á undanförnum árum og eiga í enn. Þetta eru vandamál sem öllum alþm. eru kunn og vart ástæða til að rekja. En það hefur á undanförnum árum verið mikið um það talað að ráða þyrfti bót í þessum efnum og koma til liðs við hafnarsjóðina og sveitarfélögin að því er þetta varðar. M.a. beitti fyrrv. ríkisstj. sér fyrir breyt. á hafnal. í þá átt að auka þar hlutdeild ríkissjóðs í greiðslukostnaði. Fyrrv. ríkisstj. og stuðningsflokkar hennar beittu sér fyrir því að upp var tekinn nýr heimildarliður í fjárl., heimild til handa ríkisstj. til að taka allt að 40 millj. kr. lán til að létta greiðslubyrði hafnarsjóða sem verst eru settir að því er varðar lán o.fl. Þessi lántaka átti sér stað, - þetta var í fjárl. ársins 1975, þá í fyrsta skipti, - hún átti sér stað á því ári og var þetta mál afgr. úr fjvn. um haustið 1973. Það var meining fjvn. og að ég held allra þeirra, sem áttu hlut að því að þetta var gert,að þarna yrði um styrki að ræða. Fjvn. fjallaði um það mál og sendi til rn. ásamt skiptingu á fénu bréf þess efnis, að það væri hennar mat að þarna ætti að vera um styrki að ræða, en ekki lánsfé. Reynslan varð svo önnur, en ég skal ekki rekja það frekar. En á fjárl. ársins 1974 er einnig heimild til handa ríkisstj. til þess að taka allt að 50 millj. kr. lán fyrir Hafnabótasjóð til þess að endurlána í sama skyni og áður var gert. Ég hef því ásamt hv. 11. landsk. þm. leyft mér að leggja fram á þskj. 9 fsp. til hæstv. fjmrh. um það í fyrsta lagi hvort ríkisstj. hafi í hyggju að nota þá heimild, sem er í fjárl. til handa Hafnabótasjóði, að taka allt að 50 millj. kr. lán til þess að létta greiðslubyrði hafnarsjóða. Og í öðru lagi, ef svo er, hvenær þá megi vænta þess að það fjármagn komi til úthlutunar. Það er orðið áliðið árs og ekkert hefur um það heyrst að neitt væri í býgerð um að þessir fjármunir kæmu til þessara nota, sem þeim er ætlað, og þess vegna er þessi fsp. lögð fram.



Herra forseti. Áð undanförnu hefur samgrn. átt viðræður við Byggðasjóð og Framkvæmdasjóð um fjármál hafna. Þessar viðræður hafa leitt til þess að till. hafa verið lagðar fyrir Byggðasjóð um að gefnar verði eftir um 37 millj. kr. af kröfum hans, og samið hefur verið um að Hafnabótasjóður láni 32.5 millj. kr. og taki lán í því skyni hjá Framkvæmdasjóði. Þá eru og til meðferðar í fjmrn. tilmæli samgrn. um að Ríkisábyrgðasjóður taki að sér til bráðabirgða að greiða skuldir að upphæð 5.3 millj. kr. Hér er því um að ræða lán og styrkveitingar að upphæð 75 millj. kr. Ríkisstj. telur því að þau fyrirheit, er felast í umræddri lántöku, heimild fjárl., að upphæð 50 millj. kr., hafi með þessum tillögum að fullu verið efnd og vel það og því sé ekki ástæða til þeirrar sérstöku lántöku sem hér er um spurt.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. fyrir það sem hann sagði hér þó að ég sé langt frá því að vera ánægður með þau svör sem við þessari fsp. hafa komið. Að því er varðar Byggðasjóð er það ekkert nýtt að þar hafi verið um vanskil af hálfu hinna ýmsu hafnarsjóða að ræða. Það gekk svo langt á árinu 1972 og að ég hygg líka 1973 að Framkvæmdastofnun ríkisins sendi út dóma á sveitarstjórnarmenn víðs vegar um landið sem þeir áttu að sjálfsögðu að afplána sem einstaklingar f.h. sveitarfélaga vegna vangreiðslu á skuldum að því er varðar hafnarsjóðina. Þetta mál er, að að því er ég held, alveg laust við það sem verið var að tala um í sambandi við heimild til handa ríkisstj. til þess að taka lán og endurlána eða styrkja hafnarsjóðina sem verst eru settir. Ég veit ekki betur en að það hafi verið byrjað á því að taka þetta mál sérstaklega upp milli samgrn. annars vegar og hins vegar stjórnar Byggðasjóðs, og það átti ekki að blandast inn í þá lántökuheimild sem hér er um að ræða. Það var aðskilið mál. Þess vegna lít ég svo á að sú heimild, sem er í fjárl. fyrir ríkisstj., hafi verið ætluð beinlínís til þess að létta þá greiðslubyrði sem fyrir er, ekki við Byggðasjóðinn, heldur ætti að taka það mál upp sérstaklega. Og ég minnist þess að núv. hv. stjórnarsinnar, fyrrv. stjórnarandstæðingar, og þá ekki síst þm. Sjálfstfl., voru engir eftirbátar í því að ýta á eftir fyrrv. ríkisstj. í þeim efnum að það lán væri tekið og því væri komið til skila sem var í heimildargrein fjárl. fyrir árið 1973. Ég er ekki að segja þetta til þess að setja út á það. Ég fagnaði því að þeir höfðu þá áhuga á þessum málum. En ég hryggist yfir því ef sinnaskipti hafa átt sér stað hjá núv. hæstv. ríkisstj., og ég vænti þess að hún sjái ástæðu til þess vegna þessa ástands, sem ríkir hjá hafnarsjóðum mjög víða, að þessi heimild til lántöku verði nýtt og það verði gert með skjótum hætti, þannig að þetta fé geti komið til skila til þeirra aðila sem það var fyrst og fremst ætlað. Mér þykir það mjög miður að hæstv. ríkisstj. hefur snúist á þennan veg við þeim málum sem hér er um að ræða. Ég átti síst von á því með tilliti til þess sem áður hafði heyrst úr þeim herbúðum, og ég vona að hæstv. fjmrh. taki á sig rögg og beiti sér fyrir því að þessari ákvörðun hæstv. ríkisstj. verði breytt og þetta fé verði fengið þannig að það verði hægt að koma því til skila.



Herra forseti. Út af því, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Vestf. í sambandi við hafnirnar, vil ég í fyrsta lagi geta þess um framkvæmdina á þessu máli á s.l. ári að engri loku er fyrir það skotið að eftir sé hægt að gefa þeim höfnum, sem þörf hafa fyrir það, þegar lánið kemur til afborgunar. Það er hins vegar alveg ástæðulaust að vera að gefa fé, nema til þess sé brýn þörf, og það er engri leið lokað til þess að koma því í framkvæmd við þær hafnir sem þurfa á því að halda. Út af því, sem hann segir um framkvæmd þessa máls núna, þá er með þeirri till., sem gerð er, búið að gera till. um að gefa eftir 37 millj. kr. og það er búið að gera till. um að Ríkisábyrgðasjóður taki að sér greiðslu á 5 millj. án þess að hann þurfi að gera það nema fara þá leið sem hv. þm. lýsti hér áðan og ekki er æskileg, en fram hjá því er hægt að komast með samkomulagi þar um. Þar að auki er Hafnabótasjóður búinn að taka að sér 32 millj. kr. til tveggja ára og þar með er búið að létta af greiðslum hafnanna á þessu ári 75 millj. kr., svo að það er á misskilningi byggt að það hafi ekkert verið gert til þess að létta einmitt á höfnunum í sambandi við þeirra fjármál. Auk þess er svo búið að útvega til hafnargerða á þessu ári 35 millj. kr. lán hjá Atvinnuleysistryggingasjóði, sem Hafnabótasjóður tekur, og lán það, sem Hafnabótasjóður fær hjá Framkvæmdasjóði, er alls 75 millj. kr., þannig að þegar þessar 16 millj. eru frádregnar þá koma þar 94 millj. kr. sem hafnirnar fá sem lán frá Hafnabótasjóði, auk eigin fjármuna sjóðsins á þessu ári. Þegar á þetta allt er litið er um að ræða þarna fjárfyrirgreiðslu til hafna sem er um 170 millj. kr. Ég dreg í efa að áður fyrr hafi verið svo á málum hafnanna haldið að það hafi verið greitt meira úr fyrir þeim en gert er á þessu ári, og vona ég að hv. 5. þm. Vestf. verði mér sammála um það þegar hann hefur þessar upplýsingar allar.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. iðnrh. og hún hljóðar svo: „Er fyrirhugað að lækka verð á rafmagni til húshitunar, þannig að hitun húsa með raforku verði ekki dýrari en með niðurgreiddri olíu?“ Ég hef fengið upplýsingar um raforkuverð til húshitunar hjá Rafmagnsveitum ríkisins og hjá framkvæmdastjóra Sambands ísl. rafveitna og ber þeim saman um að húshitun með raforku sé mun dýrari skv. gjaldskrá Rafmagnsveitna ríkisins heldur en með niðurgreiddri olíu. Rafmagnsveitur ríkisins segja um þetta: Verð til hitunar hefur verið miðað við söluverð dísilolíu í Reykjavík til olíukyndingar, eins og kveðið er á um í gjaldskránni. Þó hefur síðasta hækkun olíuverðs úr kr. 13.70 hver lítri í kr. 14.30 ekki verið látin hafa áhrif á taxta Rarik, þar sem ætlast var til að Rarik fengi niðurgreiðslur í staðinn. Skýrslur um olíunotkun Rarik vegna húshitunar hefur verið skilað til Orkustofnunar fyrir tvo ársfjórðunga, mars - maí og júní - ágúst 1974, en niðurgreiðsla hefur ekki átt sér stað hingað til og miðast því raforkuverð til hitunarinnar enn við kr. 13.70 hver olíulítri. Framkvæmdastjóri Sambands íslenskra rafveitna hefur reiknað þetta nákvæmlega út og hver munurinn er á orkuverði ef notuð er raforka annars vegar og hins vegar olía. Hann miðar við einbýlishús, 420 rúmmetra, en það eru að mestu leyti einbýlishús í strjálbýlinu á því svæði sem Rafmagnsveitur ríkisins ná til. En jafnvel þótt þetta væru ekki einbýlishús, en þess í stað sambýlishús, þá ætti það ekki að raska hlutfallinu. Miðað er við hvað árskostnaður er á hvern rúmmetra í húsi er rafmagnshitunin kostar á hvern rúmmetra yfir árið 195.48 kr., en með niðurgreiddri olíu 149.21 kr. Mismunurinn er 46.27 kr. og er því 31% hærra verð á rafkyndingu en olíukyndingu. Mismunurinn hefði orðið meiri ef 13% verðjöfnunargjaldið hefði verið látið ná til húshitunar eins og upphaflega stóð til samkv. frv. sem lagt var fram á s.l. sumri. Hér er aðeins um orkukostnaðinn að ræða, en ef um nýtt hús er að ræða þá mætti segja að stofnkostnaðurinn sé nokkru minni á húsi sem hefur raforkukyndingu heldur en venjulega miðstöðvarkyndingu. En þetta er breytilegt og þess vegna ekki eðlilegt að miða við það, enda er til þess ætlast að olíukyndingu í eldri húsum verði hætt og raforka verði upp tekin í staðinn. Það hefur verið stefna flestra alþm. að gera raforkuna það ódýra að það borgi sig að breyta um kerfi og nota innlendan orkugjafa í staðinn fyrir olíuna. En þeirri stefnu hefur ekki verið haldið síðustu tíma vegna þess að hækkun hjá Rafmagnsveitum ríkisins til húshitunar hefur orðið frá því 1971 til haustsins 1974 166.7% þegar húshitun í Reykjavík hefur þó ekki hækkað um meira en 122.6%. Þessi fyrirspurn er fram komin til þess að vekja athygli stjórnvalda á þessu í von um að þetta verði lagfært. Ég vænti þess að hæstv. iðnrh. svari fyrirspurninni.



Herra forseti. Út af fyrirspurn hv. 1. þm. Sunnl. vil ég taka þetta fram: Hjá Rafmagnsveitum ríkisins, Sambandi ísl. rafveitna og hjá Landsvirkjun er unnið að athugun á þessum málum, þ.e. samanburði á húshitunarkostnaði með rafmagni og olíu. Þessi samanburður er flókið mál. Hann er erfiður eftir að upp kom sú niðurgreiðsla á olíu eða réttara sagt olíustyrkur miðað við fjölskyldustærð sem upp hefur verið tekinn. En vonir standa til að þessar athuganir leiði í ljós leiðir til þess að fá því framgengt sem fsp. hv. þm. beinist að, en það er að húshitun með rafmagni verði ekki dýrari en upphitun með olíu.



Herra forseti. Þegar lög voru sett um niðurgreiðslu á olíuverði vegna upphitunar íbúðarhúsnæðis með olíu, en þau höfðu verið samþ. hér á Alþ. 6. maí 1974, hafði þetta atriði einmitt komið upp, hvernig með skyldi fara þá húshitun sem ætti sér stað með raforku. En þar sem raforkuverðið væri látið hreyfast með olíuverðshækkun og þar sem þetta mál flokkaðist undir mig á þeim tíma sem viðskrh., þá gaf ég margsinnis yfirlýsingu um það að að sjálfsögðu yrði um að ræða sams konar niðurgreiðslu á raforkukostnaði til íbúðarhitunar, þar sem þannig stæði á að raforkuverðið til húshitunar fylgdi olíuverði, en þannig er einmitt ástatt hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Ef sem sagt sá kyndingarkostnaður hækkaði í sömu hlutföllum og olíuverðshækkun, þá átti niðurgreiðslan að ná til þessara aðila. Hafði ég lagt fyrir starfsmenn í viðskiptarn. að framkvæma þetta á þennan veg, enda tel ég það hafa verið í fullu samræmi við lögin, því að í 1. gr. laganna segir beinlínis að tilgangur laga þessara sé að draga úr áhrifum verðhækkunar á olíu til hitunar íbúðarhúsnæðis. Þar sem hitunarkostnaðurinn vex vegna olíuverðshækkunarinnar á óumdeilanlegan hátt átti niðurgreiðslan einnig að ná til þeirra. En nú var það einnig vitað, að á nokkrum stöðum á landinu hreyfðist raforkuverðið ekki í þessum hlutföllum, og þá voru líka í lögum sérstök heimildarákvæði til þess að greiða rafveitum í þeim tilfellum þar sem svo stæði á. Ég tel því að það eigi að framkvæma niðurgreiðsluna á þann hátt sem lýst hefur verið yfir og lofað hefur verið, þannig að þeir eigi að að vera aðnjótandi niðurgreiðslunnar sem hita upp íbúðir sínar með raforku þar sem svo stendur á eins og varðandi kaup frá Rafmagnsveitum ríkisins, og ég vil vænta þess að ríkisstj. sjái um að halda þannig á þessu máli.



Herra forseti. Á þskj. 62 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh., svo hljóðandi: „1. Hvað líður störfum n. frá 1. nóv. 1972 vegna eftirlits með raforkuvirkjum? 2. Hefur n. gert einhverjar till. til rn. um bætt skipulag þessara mála, t.d. að Rafmagnseftirlit ríkisins verði sjálfstæð stofnun?“ Nú eru sem sagt ríflega tvö ár liðin síðan þáv. hæstv. iðnrh., Magnús Kjartansson, skipaði áður umrædda n. og þykir mér við hæfi að grennslast nokkuð fyrir um störf nefndarinnar. Tvær meginástæður liggja fyrir vissri forvitni minni um mál þetta. Önnur er sú að á heimastað mínum, Reyðarfirði, fékk ég fyrir nokkrum árum mjög áþreifanlega og um leið ítarlega sönnun þess hver nauðsyn það er að umrætt eftirlit með raforkuvirkjum sé ekki aðeins lifandi og öflugt, heldur miklu fremur virkt í reynd, þannig að eftir því sé farið á ítrasta hátt. Á þessum 600 íbúa stað þurfti að leggja í lagfæringar og viðgerðir sem námu hundruðum þúsunda aðeins til þess að brýnustu hættu væri bægt frá íbúunum. En sem betur fór var því eftirlíti framfylgt rækilega. Þetta alvarlega ástand sem þarna reyndist vera við nána könnun, en áður hafði virst öllum dulið, vakti athygli mína og umhugsun. Náinn kunningi minn eystra gegnir eftirlitsstörfum með raforkuvirkjum og ég fór að leita mér upplýsinga hjá honum um almennt ástand þessara mála. Þetta varð svo til þess að þegar ég var kominn hingað suður hélt ég áfram þessari forvitni minni og skrifaði m.a. Rafmagnseftirliti ríkisins bréf og spurði margs þetta varðandi. Eftir ýmsum leiðum komst ég á þá skoðun að í mörgu væri hér ábótavant, þannig þó sérstaklega að erfitt reyndist um vik oft og tíðum að framfylgja skýrum lögum og reglugerðarákvæðum hér að lútandi. Alveg sérstaklega virtist þetta eiga við um vinnustaði ýmiss konar og stór fyrirtæki sem oftlega þverskölluðust við því sem fyrirskipað var. Svokallað „gamal-eftirlit“, eftirlit eldri húsa og fyrirtækja og framkvæmdir til úrbóta þar, reyndist ekki sem skyldi að því er ég fékk best séð. Einnig varð mér ljóst af nánari kynningu við málið allt að óeðlilegt hlýtur að vera að Rafmagnseftirlitið lúti yfirstjórn stofnunar sem það á að hafa eftirlit með að nokkru. Mér sýndist og sýnist enn allmjög á það skorta að vald eftirlitsins og sjálfstæði sé nægilegt. Mér var kunnugt um ýmsar viðræður milli einstakra aðila og fulltrúa stofnana um þetta mál í heild svo og um fund ráðh. með ýmsum aðilum, sem þetta snerti, sem leiddi til þessarar nefndarskipunar. Því er um þetta nefndarstarf spurt. Öryggi í þessum efnum er nauðsyn. Eftirlít þarf að vera sem best og virkast. Margvísleg hætta getur af gáleysi og trassaskap stafað, m.a. er lífi manna og eignum vá búin. Það þarf að vera fullkomlega kleift að loka vinnustað ef þörf krefur, banna rafmagnstæki sem ekki eru nægilega örugg, sjá til þess að tryggilega sé frá öllum nýlögnum gengið. Ég hef kynnst persónulega mörgum þeirra, sem hér að vinna, og veit um árvekni þeirra og samviskusemi svo og áhyggjur þeirra af því að geta ekki tryggt starfsárangur sem vera skyldi. Ég skal ekki eyða lengri orðum að fyrirspurnarefninu, en af nógu er að taka sem sannar að starfssvið umræddrar n. var og er æríð og full ástæða til að fá upplýst hvernig mál standa þar nú, hvort raunhæfari úrbóta er að vænta.



Herra forseti. Fyrri liðurinn í fyrirspurn hv. 7. landsk. þm. er á þessa leið: „Hvað líður störfum n. frá 1. nóv. 1972 vegna eftirlits með raforkuvirkjum?“ Þessa n. skipaði iðnrh. á sínum tíma samkv. ósk Rafmagnseftirlits ríkisins. N skipa: Jón Á. Bjarnason rafmagnseftirlitsstjóri og er hann formaður n., Gísli Jónsson framkvæmdastjóri samkv. tilnefningu Sambands ísl. rafveitna, Siguroddur Magnússon rafverktaki samkv. tilnefningu Landssambands ísl. rafverktaka og Sverrir Ólafsson rafmagnsverkfræðingur samkv. tilnefningu Rafmagnsveitna ríkisins. Verkefni n. var m.a. könnun á starfsemi Rafmagnseftirlits ríkisins, umfangi verkefna, þar með talin starfsemi raffangaprófunar, upplýsingastarfsemi o.fl., og skyldi n. skila skýrslu um störf sin ásamt till. til úrbóta til iðnrh. 20. des. 1973 skilaði n. áfangaskýrslu um störf sín. Þessi skýrsla er allmikið rit og fjallar hún fyrst og fremst um störf Rafmagnseftirlitsins, starfsmannaþörf og húsnæðismál. Það er rétt að taka hér upp örstuttan kafla úr þessari fyrstu skýrslu þar sem segir svo: „Rafmagnseftirlit ríkisins hefur nú á þessu ári lokið 40 ára starfsferli og má fullyrða að það standi verulega að baki hliðstæðum stofnunum í öðrum menningarlöndum hvað allan aðbúnað, mannafla og tækjakost snertir. Þetta stafar fyrst og fremst af almennu skilningsleysi á þýðingu starfseminnar fyrir þjóðfélagið og hinn almenna notanda.“ Þetta segir í áfangaskýrslu þeirri sem n. skilaði í des. s.l. Nefndin hefur haldið áfram störfum og hefur form. n. tjáð iðnrn. að fullnaðarskýrslu sé að vænta mjög bráðlega. Síðari spurningin var þessi: „Hefur n. gert einhverjar till. til rn. um bætt skipulag þessara mála, t.d. að Rafmagnseftirlit ríkisins verði sjálfstæð stofnun?“ Í lokaskýrslu n. verður fjallað um ýmsar till. varðandi bætt skipulag þessara mála, og að því er snertir afstöðu n. til þess, hvort slíta beri tengsl Rafmagnseftirlits ríkisins við Orkustofnun, skal þess getið að þetta mál hefur verið rætt ítarlega á fundum n. og tekin afstaða til þess. Nefndarmenn eru sammála um að fella beri úr gildi þau ákvæði orkulaga, að Orkustofnun hafi í umboði ríkisstj. yfirumsjón með eftirliti af hálfu ríkisins, og heyrir rafmagnseftirlit þess í stað beint undir ráðh. Jafnframt telur n. nauðsynlegt að skipuð verði stjórnarnefnd fyrir Rafmagnseftirlitið, t.d. 5 manna, og að í n. þessa veljist fulltrúar frá hagsmunasamtökum sem störf eftirlitsins varða einkum. - Þetta er álit eða afstaða nefndarmanna til þessa máls. Ég vil taka það fram að þetta atriði um að taka Rafmagnseftirlit ríkisins undan stjórn Orkustofnunar og gera það að sjálfstæðri stofnun kemur m.a. fram í samþykkt Sambands ísl. rafveitna sem send var þáv. iðnrh. í marsmánuði 1971, en í þeirri samþykkt Sambands ísl. rafveitna segir svo: „Með hliðsjón af fram komnum upplýsingum um Rafmagnseftirlit ríkisins og niðurstöðu umræðuhópa samþ. 12. miðsvetrarfundur Sambands ísl. rafveitna 23.–24. febr. 1971 að beina þeim tilmælum til iðnrh. að hann beiti sér fyrir því að Rafmagnseftirlit ríkisins verði gert að sjálfstæðri stofnun sem heyrir beint undir ráðh.“ Enn fremur má geta þess að á Alþ. 1970–1971 flutti Jónas Pétursson ásamt 9 öðrum þm. Sjálfstfl. till. til þál. um endurskoðun orkulaga og er þar tekið fram að athuga skuli m.a. hvort ekki sé rétt að ákvæði 6. kafla orkulaga um Rafmagnseftirlit ríkisins verði í sérstökum lögum og að stofnun sú heyri beint undir ráðh. Í grg. segir að flm. telji þá skipan eðlilega. Iðnrn. mun taka þessar og aðrar till. n. til gaumgæfilegrar athugunar þegar lokaskýrsla n. berst sem mun verða áður en langt um líður, eins og áður er fram tekið.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. hans svör. Mér þykir sannarlega fróðlegt að fá að sjá þá skýrslu sem kemur frá þessari n. þar sem ég hef svo lengi haft áhuga á þessu máli. Spurningin verður auðvitað fyrst og fremst um það hvert verði valdsvið eftirlitsins, hvort það verði nægilega skýrt, hvort það sé nægilega tryggt að eftirlitið geti framfylgt þeim lögum og reglugerðarákvæðum sem hér er um að ræða og snerta kannske, eins og ég benti á áðan, fjölmenna vinnustaði, þar sem einhverju kann að vera ábótavant, og reyndar alveg eins í heimahúsum einnig. Ég efast sem sagt enn um að þetta sé gert kleift og það, sem hæstv. ráðh. vitnaði í úr skýrslunni, sýnir þetta kannske að nokkru. Þar er kvartað yfir mannaflaskorti til þess að eftirlitinu sé nægilega vel sinnt. En ég held að það komi þó þarna enn þá fleira til, sem hefur meiri áhrif, og þá sérstaklega það að þessum starfsmönnum sé gert nægilega kleift að sinna sínu starfi á eðlilegan hátt með eðlilegu valdi. Það kom fram hjá hæstv. ráðh. að n. væri sammála um sjálfstæði Rafmagnseftirlits ríkisins. Ég spurði fyrst og fremst um þetta vegna tengsla Rafmagnseftirlits ríkisins annars vegar innan Orkustofnunar og aftur Rafmagnsveitna ríkisins sem þarna eru sá aðili sem Rafmagnseftirlitið þarf að fylgjast sérstaklega með. Það er auðvitað ekki nóg að þetta Rafmagnseftirlit verði sjálfstætt, það felur í raun og veru ekkert nýtt í sér, liggur mér við að segja. Það verður þá að verða virkt og fá nægilegt vald, um leið og það verður hlutverk stjórnskipaðrar nefndar væntanlega eða þingkjörinnar n. að sjá til þess að það gegni hlutverki sínu á fullkomlega eðlilegan hátt. Þetta var það, sem ég átti við í sambandi við sjálfstæði Rafmagnseftirlitsins, að það væri ekki tengt eða á nokkurn hátt háð Rafmagnsveitum ríkisins. Það taldi ég mjög óeðlilegt, miðað við það að þar fer fram mjög nauðsynlegt eftirlit einmitt með þeirri starfsemi allri.



Herra forseti. Á þskj. 54 hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. forsrh. um það, hvað líði gerð landshlutaáætlunar fyrir Norður-Þingeyjarsýslu. Þessi áætlun er unnin samkvæmt ályktun Alþingis 25. apríl 1972, en samkv. upplýsingum þáv. hæstv. forsrh. 12 mars s.l. voru frumskýrslur um undirbúningsathuganir í tengslum við áætlunina lagðar fyrir áætlanadeild og framkvæmdaráð Framkvæmdastofnunarinnar um þær mundir. Eins og hinu háa Alþ. er kunnugt lágu skýr og afgerandi rök fyrir því á sínum tíma að sérstakar ráðstafanir yrðu gerðar til þess að tryggja byggð í Norður-Þingeyjarsýslu. Þar eru landkostir góðir og gjöful fiskimið skammt undan. Raunar má segja að á vissum tímum sé Þistilfjörðurinn forðabúr fyrir smábátaflotann á Norður- og Norðausturlandi. Á síðustu árum hefur þróast upp traust smábátaútgerð í sjávarplássunum nyrðra, einkum á Þórshöfn, en Raufarhöfn byggir mest á skuttogaraútgerð eins og kunnugt er. Ástæða er til að minna á það enn fremur að Raufarhafnarbúar byggðu afkomu sína nær eingöngu á síldarútvegi á sínum tíma og urðu fyrir alvarlegum búsifjum er sú útgerð lagðist niður. Það er ekki ósanngjarnt að ætlast til þess að þessar staðreyndir séu hafðar í huga nú þegar sérstakar ráðstafanir eru gerðar til þess að efla byggð í Norður-Þingeyjarsýslu. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara mörgum orðum um hin almennu rök fyrir heilbrigðri byggðastefnu. Þegar til lengdar lætur er vafalaust að það borgar sig fyrir þjóðarbúíð að halda landinu öllu í byggð, bæði frá þjóðhagslegu sjónarmiði þröngt skoðað, en ekki síður í menningarlegu tilliti almennt. Það hafa orðið mér mikil vonbrigði að landshlutaáætlun Norður-Þingeyjarsýslu skuli enn ekki komin til framkvæmda að neinu leyti og að ekki skuli liggja fyrir till. um fjárútveganir í því sambandi. Af þeim sökum hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. forsrh. á þskj. 54: „1. Hvað líður gerð landshlutaáætlunar NorðurÞingeyjarsýslu? 2. Til hvaða þátta er henni ætlað að ná?“



Herra forseti. Í tilefni fsp. hv. 4. þm. Norðurl. e., Halldórs Blöndals, hef ég óskað eftir upplýsingum frá áætlanadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins og vil leyfa mér að lesa hér svör áætlanadeildar varðandi efni fyrirspurnanna. Bjarni Bragi Jónsson segir fyrir hönd áætlanadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins eftirfarandi: „Starf að almennri byggðaþróunaráætlun fyrir Norður-Þingeyjarsýslu hófst vorið 1973. Verkið er unnið á vegum áætlanadeildar, en þar sem önnur verkefni sátu þá í fyrirrúmi var Verkfræðistofu Guðmundar Óskarssonar falið verkefnið undir umsjón áætlanadeildar. Nú fyrir skömmu hefur verið skilað heildarskýrslu um verkefnið. Er skýrslan nú til athugunar hjá stofnuninni og hefur jafnframt verið afhent Fjórðungssambandi Norðlendinga til athugunar. Munu á næstunni teknar ákvarðanir um hvernig samráði við heimamenn og annarri framhaldsmeðferð skýrslunnar verður hagað, þar á meðal um væntanlega birtingu hennar. Varðandi 2. lið fyrirspurnarinnar, þ.e. til hvaða þátta áætluninni er ætlað að ná, er það að segja að áætlanagerð þessi er alhliða, þ.e. tekur til allra þátta byggðaþróunar eftir því sem heimildir ná til. Tillögugerð innan ramma áætlunarinnar getur því verið hvort sem er á sviði atvinnumála, opinberra framkvæmda og þjónustu eða húsnæðismála, almennra félagsmála o.s.frv. Þó skal á það bent að samgönguáætlun Norðurlands hefur jafnframt tekið til Norður-Þingeyjarsýslu. Að svo stöddu geta þessar upplýsingar tæpast orðið ítarlegri. Virðingarfyllst, Framkvæmdastofnun ríkisins, áætlanadeild, Bjarni Bragi Jónsson.“ Ég vil aðeins til viðbótar þessu láta það í ljós að ég er sammála hv. 4. þm. Norðurl. e. hvað snertir mikilvægi byggðaþróunar og þar af leiðandi hvað snertir mikilvægi þess að flýta þeirri landshlutaáætlanagerð sem hér um ræðir.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir svör hans og fyrir þær undirtektir sem þetta mál hefur hlotið hjá honum. Ég vil minna á í þessu sambandi sérstaklega að í Norður-Þingeyjarsýslu hefur t.d. landbúnaður átt við erfiðleika að stríða vegna kals og kaldrar veðráttu á síðasta áratug og ég álít að nú séu aðstæður þar þannig að eðlilegt sé að landbúnaðurinn þar verði tekinn sömu tökum eða með svipuðum hætti og gert var í Inn-Djúpi og verði höfð svipuð vinnubrögð. Það er enginn vafi á því að það má verulega efla allan landbúnað og þar með byggð í Norður-Þingeyjarsýslu með því að huga sérstaklega að þeim málum, en láta þessa landshlutaáætlun ekki ná einvörðungu til sjávarplássanna og til almennra félags- og heilbrigðisþátta. Ég vil enn fremur beina því til hæstv. forsrh. og til hæstv. iðnrh., hvort þeir geti tekið það til athugunar að Norður-Þingeyjarsýsla verði látin hafa sérstöðu í sambandi við húshitun og rafmagnsmál almennt. Ég álít að það sé ástæða til þess að taka upp þá stefnu á þessu svæði og annars staðar, þar sem ástæður eru svipaðar, að heimila þegar í stað húshitun með rafmagni í nýjum húsum þótt hins vegar sé ekki hægt að fara út á þá braut almennt. Í þessari sýslu má rökstyðja þetta sérstaklega m.a. með því að fyrirsjáanlegt er að ekki muni verða um það að ræða að hús þar verði hituð með hveraorku. Ég vil því ítreka þakkir mínar til hæstv. forsrh. og þær góðu undirtektir, sem þetta mál hefur fengið, og vænti þess að þess verði ekki langt að biða að eitthvað raunhæft og áþreifanlegt komi út úr þessari áætlunargerð.



Herra forseti. Hinn 14. apríl 1973 var samþ. hér á Alþ. till. til þál. um könnun sjónvarpsskilyrða á fiskimiðum umhverfis landið og gerð kostnaðaráætlunar í því sambandi. Þessi þáltill. hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna ítarlega skilyrði til móttöku sjónvarpssendinga á fiskimiðunum umhverfis landið. Jafnframt verði gerð kostnaðaráætlun um úrbætur í þessum efnum ef þeirra reynist þörf. Umræddri könnun og kostnaðaráætlun skal lokið fyrir næsta reglulegt Alþingi.“ Svo mörg voru þau orð. Samkvæmt þessari þáltill. átti könnun þessari og kostnaðaráætlun að vera lokið áður en þing kom saman haustið 1973. Þetta varð ekki. Á því þingi gerði ég einnig fsp. um þetta til þáv. hæstv. menntmrh. og hann upplýsti þá að sú könnun væri í gangi, en væri ekki lokið. Enn hefur ekkert bólað á þessu máli og ég hef því leyft mér að leggja fram á þskj. 49 svo hljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „1. Hvað líður framkvæmd þál. þeirrar sem samþ. var á Alþ. hinn 14. apríl 1973, um könnun á móttöku sjónvarpssendinga á fiskimiðum umhverfis landið, og gerð kostnaðaráætlunar um úrbætur ef þeirra reynist þörf? 2. Er þess að vænta að niðurstöður umræddrar könnunar og kostnaðaráætlun varðandi framkvæmdir verði lagðar fyrir yfirstandandi þing?“



Herra forseti. Þessi könnun hefur farið fram og skýrsla liggur nú fyrir. Hún er nokkuð löng og í stað þess að lesa hana alla mun ég leitast við að svara fsp. í fáum orðum, en afhenda hv. fyrirspyrjanda skýrsluna nú þegar. En svo alveg á næstu dögum verður henni dreift til hv. alþm. Svar mitt við fsp. sjálfri er svona: Í framhaldi af nefndri þál. frá 14. apríl 1973 ritaði menntmrn. Ríkisútvarpinu og bað um að könnun sú yrði framkvæmd sem ályktunin fjallar um. Hefur póst- og símamálastjórnin, sem fer með þessi mál fyrir útvarpið, skilað skýrslu um málið hinn 15. þ. m. Segir þar að þegar hafist hafi verið handa um undirbúning sjónvarpsdreifikerfisins fyrir landið á árinu 1964 hafi eingöngu verið miðað við að skapa skilyrði til viðtöku sjónvarps á byggðum svæðum landsins. Dreifing sjónvarps yfir miðin og önnur hafsvæði eigi sér því einungis stað þar sem sjónvarpsstöðvar hafi verið byggðar nálægt sjó og lega byggðarinnar, sem þær áttu að þjóna, verið slík að miklum hluta útgeislunarinnar hafi verið beint út á haf, Megi í því sambandi nefna stöðvarnar á Vatnsenda, í Stykkishólmi, á Hnjúkum í Hegranesi, á Vaðlaheiði, Húsavík, Heiðarfjalli, Gagnheiði, Háfelli, Vestmannaeyjum og Þorbirni. Þjónustusvæði þessara stöðva séu slitrótt og nái sjaldnast 25 sjómílur frá grunnlínu landhelginnar. En gerðar hafi verið ítarlegar athuganir á hugsanlegum úrbótum í þessum efnum. Hafi þær athuganir beinst að því að ná út að þeim mörkum sem Farmanna- og fiskimannasamband Íslands telur æskileg, en þau eru 20–30 sjómílur frá núverandi grunnlínupunktum, að undanskilinni Kolbeinsey. Það kom fljótlega í ljós að staðsetning núverandi sjónvarpsstöðva er ekki slík að þær geti komið að verulegu gagni fyrir miðin og yrði því að leggja í mjög verulegar nýjar framkvæmdir til þess að unnt yrði að veita viðunandi þjónustu í þessum efnum fyrir fiskimið. Eins og kemur fram í skýrslunni er talið að stofnkostnaður í þessu sambandi yrði um 603 millj. kr. og árlegur rekstrarkostnaður um 23.5 millj. kr. og þá er miðað við verðlag í byrjun okt. 1974. Ef í slíkar framkvæmdir yrði ráðist mætti hugsa sér að framkvæmdatíminn yrði u.þ.b. 4 ár, segja sérfræðingarnir. Svar mitt við fsp. er ekki lengra, en eins og ég sagði áðan, ég afhendi hv. fyrirspyrjanda hér á eftir ljósriti af skýrslunni og mun á allra næstu dögum og væntanlega í þessari viku láta öllum hv. alþm. hana í té.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Ég ætla ekki að fara hér að ræða efnislega það sem hann drap á, enda er að því er mér virðist hér um langt mál að ræða. Ég bíð því þess að fá að sjá þetta merkilega plagg. En ég fagna því sem sagt að þessu er lokið, þó að seint sé. En betra er seint en aldrei, og ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 21 leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hæstv. menntmrh.: „Hvað veldur þeirri miklu töf sem orðið hefur á opnun námsbrautar í sjúkra- og iðjuþjálfun við Háskóla Íslands?“ Þörf heilbrigðisþjónustunnar fyrir sérfróðan vinnukraft fer stöðugt vaxandi. Meðal þessara stétta eru sjúkraþjálfarar. Árum saman hefur okkur vantað tugi sjúkraþjálfara til starfa á heilbrigðisstofnunum okkar. Orsökin er aukin slysatíðni, hækkaður meðalaldur ásamt meiri fjölbreytni í störfum sjúkraþjálfara, aukinn skilningur á gildi sjúkraþjálfunar o.s.frv. Þá er nú svo, að það er óhugsandi að stunda lækninga- og endurhæfingarstarfsemi með viðunandi árangri án þess að geta notið þessara starfskrafta. Það munu nú vera um 5 ár síðan yfirlæknir Reykjalundar, Haukur Þórðarson, fór að vinna að því að koma hér á fót kennslu fyrir sjúkra- og iðjuþjálfara sem sérstakri námsbraut við Háskóla Íslands. Hingað til hafa okkar sjúkra- og iðjuþjálfarar orðið að sækja menntun sína til útlanda. En það gerist æ erfiðara að fá skólavist erlendis og er ekki annað sjáanlegt en að framundan sé vandræðaástand í þessum efnum hjá okkur. Læknadeild og Háskóli Íslands munu hafa áhuga á því að opna námsbraut í sjúkra- og iðjuþjálfun og það eru tugir ungmenna sem bíða eftir tækifæri til þess að fá að nema þessi fræði. Enn fremur er fjöldi stofnana sem biður eftir starfskröftum þeirra. En ástandið er svo nú, að mér er sagt, að á stærstu sjúkraþjálfunarstöð landsins, þjálfunarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, eru aðeins 3 stöður fullskipaðar, en þyrftu að vera 12. Þar er húsnæði fyrir hendi, þar eru tæki fyrir hendi, sjúklingarnir bíða, en það vantar aðeins þennan nauðsynlega sérfróða starfskraft. Og ótal stofnanir aðrar í landinu vantar þjálfara. Það þyrfti að ráða svo sem 40 til viðbótar nú þegar. Þegar nýja heilbrigðislöggjöfin fer að virka, en hún gerir ráð fyrir sjúkraþjálfara á hverri heilsugæslustöð, er sýnilegt að þörfin vex til mikilla muna. Nýjar og auknar aðgerðir á bækluðu fólki kalla einnig á aukið starfslið á þessu sviði. Meðan svona er ástatt eru innlendir og erlendir sérfræðingar að velta því fyrir sér árum saman hvernig eigi að fara að því að opna þessa margumtöluðu námsbraut við Háskóla Íslands. Því spyr ég hæstv. menntmrh.: „Hvað veldur þeirri miklu töf sem orðið hefur á opnun námsbrautar í sjúkra- og iðjuþjálfun við Háskóla Íslands?“ Og í öðru lagi: „Hvenær hefst kennsla í þessum fræðum ?“



Herra forseti. Það er hverju orði sannara hjá hv. fyrirspyrjanda að hér er um mikið alvörumál að ræða. Það virðist ekki vera ýkjalangt síðan stjórnarvöld fóru að taka það nokkuð föstum tökum, þó að þörfin hafi e.t.v. verið augljós áður. Ég hef látið athuga gang málsins í rn. og fengið yfirlit um hann, sem ég ætla hér með að kynna, og verða það svör mín við spurningum hv. fyrirspyrjanda: Með bréfi, dags. 3. júlí 1973, skipaði menntmrn. n. til að athuga möguleika á því að stofnað yrði hér á landi til menntunar sjúkra- og iðjuþjálfa og hvernig slíku námi yrði fyrir komið. Í n. voru skipuð Þórður Einarsson fulltrúi í menntmrn. formaður, Hannes Blöndal prófessor, skipaður skv. tilnefningu læknadeildar Háskóla íslands, Haukur Þórðarson yfirlæknir, skipaður skv. tilnefningu Læknafélags Íslands, Guðlaug Sveinbjarnardóttir sjúkraþjálfari, skipuð skv. tilnefningu heilbr.- og trmrn. og María Þorsteinsdóttir sjúkraþjálfari, skipuð skv. tilnefningu Félags ísl. sjúkraþjálfara. Með bréfi rn., dags. 6. mars 1974, var sú breyting gerð á skipun n. að Runólfur Þórarinsson fulltrúi í menntmrn. var skipaður form. í stað Þórðar Einarssonar, sem óskaði eftir því að verða leystur frá formennsku þar eð hann hafði þá látið af starfi í menntmrn. Nefnd þessi hefur þegar haldið allmarga fundi og boðaði á tvo þeirra sex kennara við læknadeild Háskóla Íslands, þrjá í hvort skipti. Var einkum rætt um möguleika á því að tengja kennslu í sjúkraþjálfun að einhverju leyti kennslu í læknadeild. Nm. og þeim aðilum, sem n. hefur rætt við, er ljóst að ýmis vandkvæði eru á því að koma kennslu í sjúkraþjálfun á fót, m.a. vegna skorts á kennurum. Eini íslenski sjúkraþjálfarakennarinn, frú Ella Kolbrún Kristinsdóttir, er nýlega komin til landsins eftir 3 ára kennslustarf í Bretlandi og vinnur sem ráðgefandi aðili með fyrrgreindri nefnd. Þá er og þess að geta að sjúkraþjálfararnir í n., þær Guðlaug Sveinbjarnardóttir og María Þorsteinsdóttir, sóttu alþjóðlegt þing sjúkraþjálfara sem haldið var í Montreal í Kanada síðari hluta júnímánaðar. Þeim var falið af rn. að afla upplýsinga um kennslu í sjúkraþjálfun, einkum þó í Kanada, og safna ýmsum gögnum þar að lútandi. Grg. þeirra var síðan send deildarráði læknadeildar Háskólans til umsagnar og lýsti deildarráð sig eindregið fylgjandi þeim hugmyndum, sem fram komu í grg., að samstarf yrði haft við háskólann í Manitoba um að koma á fót kennslu í sjúkraþjálfun hér á landi. Í framhaldi af þessu hefur rn. ritað háskólanum í Manitoba og óskað eftir fyrirgreiðslu og aðstoð við að koma fyrrgreindri kennslu á fót. Má gera ráð fyrir að fulltrúi frá þeim háskóla komi alveg á næstunni, ég hygg núna upp úr mánaðamótunum, til viðræðna og ráðleggingar um þessi mál. Vonir standa til að unnt reynist að hefja kennslu haustið 1975 ef allt gengur að óskum og fjárveiting verður veitt til þess á fjárl. næsta árs. Háskólinn hefur lagt fram beiðni um 3 millj. kr. fjárveitingu í þessu skyni og mun ég vinna að því að sú fjárveiting fáist. Um kennslu í iðjuþjálfun er það hins vegar að segja að samkv. upplýsingum fyrrgreindrar n. er enn engin vinnunámsaðstaða fyrir hendi og skortur er á iðjuþjálfurum sem gætu verið ábyrgir fyrir kennslu í þeirri grein. Gera má þó ráð fyrir að unnt reynist að hefja undirbúning að kennslu í iðjuþjálfun innan 3–4 ára. Þetta er það yfirlit, sem ég hef fengið um málið frá rn., og ég hef engu við það að bæta öðru en því, að ég mun fyrir mitt leyti gera það sem mér er unnt til að greiða fyrir framgangi þessa mikla nauðsynjamáls.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og ágætar undirtektir. Ég veit að hann gerir sér ljóst hvílíkt nauðsynjamál hér er um að ræða. Ég vil ekki neita því að ein meginástæðan fyrir því, að ég ber nú í þriðja sinn þessa fsp. fram, er sú að það er ekki gert ráð fyrir neinni fjárveitingu til þessa máls í frv. til fjárl. 1975. En mé þykir vænt um að heyra að nú er kominn skriður á málið og að úr þessu muni verða bætt. Það er mikið talað um vöntun á kennslukröftum, en ég verð að segja það að ég hef aldrei getað fallist á að við gætum ekki menntað sjúkraþjálfara og iðjuþjálfara úr því að við getum menntað lækna. Verulegur hluti af sjúkraþjálfaranáminu fer fram jafnhliða fyrstu námsárum læknadeildar og ég held að Háskólinn hafi einmitt áhuga á því að koma þessu saman. Hér hafa verið að störfum um áratugi ágætir sjúkraþjálfarar og ég efast ekki um að þeir séu færir um að kenna, og eins og menntmrh.. hæstv. drap á er hér líka sjúkraþjálfari sem hefur fengið sérskólun til kennslu. Ég held því að slíkt sé ekki fyrir hendi lengur, við séum vel færir um að hefja þessa kennslu og hvert árið sem það dregst geti hins vegar orðið okkur dýrkeypt. Það er mjög slæmt fyrir okkur ef það dregst miklu lengur að hefja þetta nám vegna þess að þetta er 3–4 ára nám og við erum þegar í öngþveiti í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. á þskj, 31, svo hljóðandi: „1. Hve margar smærri endurvarpsstöðvar fyrir einstök byggðarlög á Austurlandi eru í umsjá og eigu heimaaðila? 2. Hvenær ráðgerir Sjónvarpið að fullkomna þessar stöðvar og yfirtaka rekstur þeirra að fullu?“ Þetta mál er okkur báðum mætavel kunnugt sem og sjónvarpsmál austfirðinga yfirleitt. Því ber ég fram fsp. þessa. Um hana hafa komið eindregnar óskir austan að og menn þar eins og ég einnig vita góðan hug hæstv. ráðh. í þessu máli og vænta því úrbóta. Það er reyndar ekki aðeins í þessu einangraða máli sem úrbóta er vænst, úrbóta sem forráðamenn Sjónvarpsins hafa daufheyrst við þó að fast hafi verið knúið á, jafnt af okkur þm. sem austfirðingum yfirleitt. Segja mætti að það væri raunar nær að byrja á byrjuninni, þ.e. hljóðvarpinu okkar blessuðu, sem enn eftir meira en 3 áratugi heyrist vægast sagt misjafnlega og stundum alls ekki sums staðar þar eystra. Það hefur ótvírætt verið lögð þar áhersla á margt annað frekar en góða dreifingu útvarpsefnisins, og hún virðist a.m.k. í litlu samræmi við lenginguna á dagskránni. Sjónvarpsdreifing á Austurlandi er annars um tvennt athugunar- og úrbótaverð. Annars vegar nær sjónvarp alls ekki til fjölmennra byggðarlaga, og hins vegar eru skilyrði vægast sagt léleg, þar sem þau þó eiga að vera fyrir hendi. Í öllu þessu treysti ég mjög á framtak hæstv. menntmrh. og veit, að hann mun þar einskis láta ófreistað að ráða bót á því óviðunandi ástandi, sem viðgengst með að því er virðist fullri velþóknun þessarar virðulegu þjónustustofnunar alls landsfólksins. En hvað sjálfa fsp. snertir beint er forsaga þess máls sú að heimamenn á nokkrum stöðum eystra vildu ekki bíða sjónvarpssendinga eftir áætlun Sjónvarpsins heldur komu upp stöðvum í samráði við þá aðila sem hér eiga hlut að, Sjónvarpíð og Landssíma Íslands, sem í umboði þess annast tæknihlið dreifingarinnar. Stöðvarnar átti svo að yfirtaka síðar. Margar voru af vanefnum gerðar, en hvergi þannig að unnið að bryti í bága við framtíðarlausn. Ég hygg að samkv. öllum áætlunum ætti Sjónvarpið fyrir löngu að hafa tekið stöðvar þessar að sér og eflaust er svo um einhverjar þeirra, en um aðrar gildir það að enn hafa heimamenn allan veg og vanda og ýmsan kostnað af þessum stöðvum. Því er um það spurt, hversu margar þessar stöðvar séu og hvenær Sjónvarpið hyggist bæta ráð sitt, - raunar í heild, en um það efni hefði fsp. ef til vill frekar átt að fjalla. Það hef ég hins vegar áður spurt um og fengið svör sem fólu í sér víss fyrirheit, sem ég held að séu óefnd að miklu eða öllu leyti í dag. A.m.k. hef ég ekki sem sjónvarpsnotandi eystra orðið þeirra tiltakanlega var. Þrátt fyrir þessar og aðrar vanefndir þessarar stofnunar við okkur austfirðinga væri fróðlegt að vita hvort ekki væri a.m.k. mögulegt að koma hér til móts við óskir heimamanna sem fyrst, taka af þeirra herðum reksturinn að fullu og sakaði þá ekki að huga duggunarlítið að öllu hinn í leiðinni. Mig langar svo aðeins að víkja örfáum orðum að smáfyrirspurn um sjónvarpsmál þeirra er syðst búa í Múlasýslum, þ.e. þeirra í Geithellnahreppnum. Þeir treysta nú mjög á það að fá sjónvarp til sín sem fyrst, þar eð bæði vegur og rafmagn er nú til staðar varðandi þann fyrirhugaða stað sem endurvarpsstöð á að rísa á fyrir Álftafjörðinn. Af því að ég veit að hæstv. ráðh. hefur athugað mál þetta sérstaklega nú nýlega þætti mér vænt um að fá einnig hér upplýst hver staða þessa máls er nú í dag.



Herra forseti. Ég vil út af þessari fsp. geta þess að vegna umr. um dreifingu sjónvarps, fsp. og tillöguflutnings á Alþ. oft áður, hefur menntmrn. látið gera ítarlega skýrslu um þessi efni í heild og ég vonast til þess að geta látið þm. hana í té, fjölritaða eða ljósritaða, alveg á næstunni væntanlega í næstu viku. Ég vil líka segja það, áður en ég svara fsp. beint, að ég lít svo á að það að ljúka dreifingu sjónvarpsins um landið það sé hreint mannréttindamál. Það hefur staðið upp á okkur með þetta, hv. alþm., að hlutast til um að þessu máli yrði lokið. Það hefur síðustu 2–3 árin nálega ekkert verið aukið við sjónvarpskerfið. Það þýðir ekki annað en að segja það eins og er. Þetta er auðvitað fyrst og fremst vegna þess að ekki hafa ekki verið tiltækir fjármunir til þess að fara í þetta verkefni, en þetta er að mínum dómi, bókstaflega talað orðið mannréttindamál sem ég tel að við verðum að taka rögg á okkur, hv. alþm., þeir sem fjárveitingavaldið hafa og umráð yfir þessum hlutum, og ráða bót þar á. Fsp. sjálfri, sem er í tveimur liðum, vil ég svara þannig: Fyrst er spurt: „Hve margar smærri endurvarpsstöðvar fyrir einstök byggðarlög á Austurlandi eru í umsjá og eigu heimaaðila?“ - Svarið er: Samkv. upplýsingum frá Landssíma Íslands eru 4 endurvarpsstöðvar á Austurlandi, enn sem komið er, bráðabirgðastöðvar, þ.e. að þær búa við ófullkomna aðstöðu. Þessar stöðvar eru á Breiðdalsvík, Stöðvarfirði, Reyðarfirði og Jökuldal. Þó er komin endanleg rafmagnslína á Seyðisfirði og endanlegt mastur á Reyðarfirði. Heimamenn hafa eftirlit með þessum stöðvum öllum, en viðgerðir á tækjabúnaði annast tæknimenn Landssímans. Allur tækjabúnaður stöðvanna hefur verið greiddur af Ríkisútvarpinu og er í eigu þess. Hins vegar lögðu heimamenn á sig mikla vinnu og sums staðar fjármuni til þess að flýta því að þessar stöðvar kæmust upp. Á það við um nokkra aðra staði víðs vegar um landið. Útlagður kostnaður heimamanna í þessu sambandi hefur verið endurgreiddur að því leyti sem endurgreiðslu hefur verið óskað og eigi er vitað til að nokkrir eigi óinnleystar kröfur á hendur Ríkisútvarpinu af þessu tilefni segja þeir vísu menn. Svo er seinni fyrirspurnin: „Hvenær ráðgerir Sjónvarpið að fullkomna þessar stöðvar og yfirtaka rekstur þeirra að fullu?“ - Þar er svarið: Landssími Íslands hefur að beiðni Ríkisútvarpsins gert áætlun um kostnað vegna aðkallandi verkefna við endurbyggingu eða endurbætur nokkurra endurvarpsstöðva sjónvarps. Nær þessi áætlun til 11 endurvarpsstöðva, þ. á m. Breiðdalsvíkur. Áætlaður kostnaður við bráðabirgðaaðgerð þar er 250 000 kr. og Stöðvarfjarðarstöðina kostar um 2.6 millj. að fullgera. Kostnaður vegna þessara 11 stöðva, sem áætlun hefur verið gerð um, er alls 22.9 millj. kr. Í annan stað hefur Landssíminn gert aðra áætlun, er nær til 16 annarra stöðva, og greinir þar hver er áætlaður kostnaður við endurbætur og frágang þeirra. Heildarkostnaður er áætlaður 35.4 millj. kr., þar af fullnaðarfrágangur á stöðinni á Breiðdalsvík 5.9 millj. kr. og á Reyðarfirði 2.85 millj. kr. Í þriðja lagi hefur svo Landssíminn gert áætlun um byggingu 14 nýrra stöðva vegna landssvæða sem enn hafa ekki komist í sjónvarpssamband. Heildarkostnaður þeirra framkvæmda er 49.5 millj. kr. Um það bil þriðjungur þessa kostnaðar er vegna nýrra stöðva á Austurlandi. Ríkisútvarpið hefur ekki fjárhagslegt bolmagn til þess að ráðast í þessar framkvæmdir og augljóst er að þær verður að fjármagna með lántökum. Eftir heimild til lántöku hefur enn ekki verið leitað af Ríkisútvarpsins hálfu. Þetta eru sem sagt svörin við hinum prentuðu fsp. Þá vil ég í tilefni af fsp., sem hv. fyrirspyrjandi beindi til mín að auki um hvað liði framkvæmdum í Álftafirði austur, geta þess að ég hef rætt þetta mál ítrekað í haust og vetur við hlutaðeigendur. Seinast, þegar þessi fsp. var komin fram, óskaði ég eftir alveg beinum svörum og helst skriflegum við því hvernig þetta mál stæði. Fékk ég þau með bréfi frá útvarpsstjóra, dags. 19. nóv. 1974, sem hann kallar minnisblað um sjónvarp í Álftafirði, og þar segir: „1. Sendistöðin á Djúpavogi, sem sendir merki til Álftafjarðar, er starfandi“ - og ég vil bæta því við að til skamms tíma hefur þessi stöð tæplega verið það góð að hún geti fullnægt því að vera nauðsynlegur og fullgildur milliliður og matað þá stöð sem áformað er að byggja í Álftafirði. En úr því er annaðhvort búið að bæta ellegar það verður gert alveg á næstunni. - „2. Lögð hefur verið raflína og vegur að þeim stað sem valinn hefur verið Álftafjarðarstöðinni. Nýbúið er að semja við verktaka um smiði mannvirkja, en óvíst hvenær hægt verður að hefjast handa (það er nokkuð undir veðri komið). Senditæki og mastur er til, loftnet hefur verið pantað. Landssíminn treystir sér ekki að lofa neinu ákveðnu um það hvenær stöðin fari í gang, fremur en þessar upplýsingar gefa til kynna.“ Þetta var bréf útvarpsstjóra frá 19. nóv. um þetta sérstaka atriði. Þá held ég að ég hafi svarað fsp. nokkurn veginn, en vil árétta það að ég mun geta dreift til hv. alþm. skýrslu um þá vitneskju sem fyrir liggur varðandi það sem eftir er að framkvæma til þess að sjónvarpið nái til allra landsmanna.



Herra forseti. Ég taldi mig vera tilknúinn að taka til máls um þessa fsp. þó að ekki væri til annars en vekja athygli á því að það er ekki aðeins á Austurlandi sem móttökuskilyrði sjónvarps eru slæm og móttökuskilyrði útvarps hafa lengi verið mjög slæm. Hvað því líður, hvort engir íslendingar eigi nú fjárkröfur á Sjónvarpið vegna kostnaðar sem þeir hafi lagt út í sem einkaaðilar til þess að koma á sjónvarpssambandi í byggðarlögum sínum, hvað þá kröfu varðar veit ég það persónulega og af gamalli raun og ég veit að hæstv. menntmrh. kannast lítils háttar við það að austfirðingar og íbúar Norðausturlands, langleiðina til Akureyrar, eiga sannarlega óbættar kröfur á hendur Ríkisútvarpinu fyrir slæm hlustunarskilyrði lengi. Allar götur frá því að Ríkisútvarpið byrjaði útsendingar sínar hafa austfirðingar og íbúar Norðausturlands goldið afnotagjald af útvarpi án þess að geta raunverulega notið þeirrar dagskrár sem þeir hafa verið að borga fyrir. Nú virðist hæstv. menntmrh. hafa fengið öllu ljósari svör, þótt æði væri þau loðin, um fyrirætlanir Ríkisútvarpsins í þessum efnum heldur en oft hafa áður fengist. Mér er það minnisstætt að fyrir 8 árum kom þm. Austf. frá útvarpsstjóra eftir að hafa innt hann frétta af fyrirhuguðum framkvæmdum til þess að bæta úr hlustunarskilyrðum á Austurlandi með þau svör að það hefði í sjálfu sér aldrei verið stefna Ríkisútvarpsins að heyrast út um hvippinn og hvappinn. Sannleikurinn í málinu var sá að þannig var að stofnuninni búið þá, að útvarpsstjóri átti, þegar að honum var kreppt, ekki hægt um vik að gefa nokkur fyrirheit um úrbætur í þessum málum. Sannleikurinn er sá að þannig er búið að fjárhag Ríkisútvarpsins enn í dag að ljós svör verða ekki gefin um það hvenær verður bætt úr hinum og þessum tæknilegum ágöllum varðandi sendingar útvarpsins. Ef við ætlum okkur raunverulega að koma einhverju til leiðar í þá átt að bætt verði sendingarskilyrði sjónvarps og útvarps um hinar dreifðu byggðir landsins verðum við að sjá Ríkisútvarpinu fyrir fjármunum til þess.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. góð svör hans og góðar undirtektir um leið. Ég fagna því framtaki sérstaklega að við skulum fá hér í hendur innan fárra daga ítarlega skýrslu um þetta má í heild. Það er vissulega kominn tími til að þessi stofnun geri hreint fyrir sínum dyrum varðandi þetta, því að það er satt sem hæstv. ráðh. sagði, það hefur ekkert verið aukið við sjónvarpskerfið, má segja, nú síðustu tvö ár. því er til svarað af þessari stofnun að fjármagn vanti og fjárvöntun sé mikil hjá stofnuninni í heild. Það var upplýst hér áðan að ekki hefur þessi stofnun þó leitað heimildar til lántöku til þessara framkvæmda sem væru þó brýnastar í þessum efnum. Mér er til efs að fjármagnið hjá þessari ágætu stofnun hafi farið í annað þarfara á undanförnum tveim árum en að bæta og auka dreifingu sem mest. Ég vil ítreka óskir mínar um það að úr því að málið er svona langt komið fyrir þá í Álftafirðinum, þá verði ekki látið þar við sitja, heldur fái þeir sína endurvarpsstöð. Það er að vísu um sameiginlegt átak að ræða hjá okkur hæstv. ráðh. ásamt með öðrum þm. kjördæmisins, að þeir nái sem fyrst fram þessari eðlilegu og sjálfsögðu ósk sinni. En varðandi sjónvarpsdreifinguna almennt langar mig aðeins að benda á þetta: Ég held að ef ástandið batnar þar ekki til mikilla muna og það mjög skjótlega, þá hlýtur að því að koma að hin hlið málsins verði skoðuð, þ.e.a.s. afnotagjöldin. Óbreytt eða lítt breytt ástand frá því sem nú .er kallar á breytta tilhögun þeirra. Og ég skýt því hér inn að það mætti gjarnan hugsa sér að afnotagjöld sjónvarps lækkuðu að ákveðnum hundraðshluta, t.d. eftir því hve marga senda þarf að fara í gegnum með sjónvarpsefnið. Þetta mun a.m.k. verða tekið til alvarlegrar athugunar ef þessi ágæta stofnun hjakkar áfram í sama farinu hvað varðar dreifingu á sínu efni.



Herra forseti. Ég vil aðeins láta koma fram tvennt: Annars vegar að fyrirliggjandi eru hjá útvarpinu - eins og ég raunar var búinn að geta um í sambandi við sjónvarpið, en það á líka við um dreifikerfi hljóðvarps, - ég hygg að ég megi segja mjög myndarlega útfærðar áætlanir um það, sem þarf að gera. Hins vegar eru allar fyrirætlanir um framkvæmdirnar út í hött nema séð sé fyrir fjármagni eins og okkur er öllum ljóst. Í annan stað vil ég minna á það að á sínum tíma voru útvarpsgjöldin nokkuð hliðstæð gjöldum fyrir dagblöð. Þau hafa komist niður í það að vera bara brot af því, sem greiða þarf fyrir áskrift dagblaðs, og þau eru nú í dag miklu lægri, miðað við dagblaðagjöldin, en þau voru í byrjun, þegar þessi stofnun fór í gang, svo að augljóst er að það hefur ekki verið ausið í stofnunina fé. Ég tel, að fjárveitingavaldið standi í verulega óbættri skuld við þessa stofnun, bæði í sambandi við rekstur almennt og sérstaklega í sambandi við húsbyggingu og fjárveitingar til hennar. Það hefur hvað eftir annað verið leikinn sá leikur að nota fé, sem safnað hefur verið í húsbyggingarsjóð, lána það til annarra hluta. Stofnunin er á töluverðum hrakhólum með húsnæði. En það er önnur saga og kemur þessu ekki við.



Herra forseti. 1. gr. stjórnarskrárinnar er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn.“ Ég og ýmsir fleiri hafa túlkað þessa gr. á þá lund, að þingrofið, eins og það var framkvæmt í vor, fengi ekki staðist heldur hefði átt að miða það við kjördag eins og jafnan hafði verið gert frá stofnun lýðveldis á Íslandi. Nú skal ég ekki hefja deilur um þessi mál hér. Það, sem fyrir mér vakir og við getum vonandi sameinast um, er að við endurskoðun stjórnarskrárinnar verði tekin inn fyllri og skýrari ákvæði um þingrof og annað það sem verða má til styrktar þingræðinu í landinu. Í því sambandi minni ég m.a. á að borið hefur við, bæði í sambandi við ný ríkisútgjöld og önnur mál, að ráðh. hafa virt beinar viljayfirlýsingar Alþ. að vettugi. Er skemmst að minnast framtaks fyrrv. hæstv. menntmrh. Hann hikaði ekki við að hafa að engu fyrirmæli Alþ. um óbreyttar reglur um stafsetningu, heldur bætti gráu ofan á svart með því að auglýsa enn frekari breytingar á stafsetningunni. Það er svo mál út af fyrir sig að hið háa Alþ. skuli ekki hafa stafsetningarreglur í samræmi við ályktanir sjálfs sín. Sumum kann að þykja þetta sérstaka mál lítilvægt. Það er þó ekki höfuðatriði, heldur hitt, hvort framkvæmdavaldinu sé skylt að framfylgja ályktunum Alþ. og hvernig með skuli farið þegar út af er brugðið. Ég minni enn fremur á kjördæmaskipunina. Hana verður að taka til gaumgæfilegrar athugunar með það fyrir augum að meiri jafnaðar gæti en nú er. Þá vil ég enn fremur vekja athygli á því að eignarréttarhugtakið verður að taka til algerrar endurskoðunar með hliðsjón af breyttum þjóðfélagsháttum og nýjum viðhorfum. Með tilvísun til þess, sem ég nú hef sagt, hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. forsrh.: „Hvað líður störfum stjórnarskrárnefndar?“



Herra forseti. Ég hef óskað eftir því við formann þeirrar stjskrn. sem nú er að störfum, Hannibal Valdimarsson, að hann gerði grein fyrir hvað líði störfum stjskrn. og vil leyfa mér að lesa hér upp - með leyfi forseta - svar hans: „Nefndin hóf störf í sept. 1972 og hefur unnið að verkefni sínu síðan. Er n. hafði á fyrsta fundi sínum skipt með sér verkum urðu nm. sammála um að heppilegt væri á næstu fundum að ræða málið í heild en snúa sér síðan að athugun einstakra efnisþátta stjórnarskrárinnar. Þegar að því kæmi mundi sennilega nauðsynlegt að ráða sérfræðinga til ráðuneytis við n., enda væri ráð fyrir því gert í sjálfri samþykkt Alþ. Var þó talið rétt að fresta því þar til öflun gagna væri að mestu lokið og úrvinnsla úr þeim hafin. Þá var öflun gagna hérlendis og erlendis næsta verkefni n. Voru fljótlega lagðar fram stjórnarskrár þessara ríkja: Danmerkur, Noregs, Svíþjóðar, Tékkóslóvakíu, Sambands hinna sósíalísku Sovétlýðvelda, Frakklands og Bandaríkja NorðurAmeríku. Er þessi gögn lágu fyrir n. kom fram ósk um að enn fremur yrði útveguð stjórnarskrá Vestur-Þýskalands, Sviss, Írlands og Niðurlanda. Var þess einnig óskað að þessar stjórnarskrár og þær aðrar, sem ekki væru til á íslensku, yrðu þýddar eða a.m.k. tekinn úr þeim efnisútdráttur á íslensku. Var utanrrn. skrifað og þess óskað að það gerði ráðstafanir til að útvega þessar stjórnarskrár. Einnig voru gerðar ráðstafanir til að fenginn yrði maður til að gera efnisútdrátt úr þessum gögnum þegar þeirra hefði verið aflað. Auk þessara gagna fengu nm. í hendur till. þær sem á síðari árum hafa verið bornar fram á Alþ. til breytinga á stjórnarskránni. Er þar um að ræða þáltill., er Gísli heitinn Guðmundsson flutti á Alþ. og þáltill., er Gunnar Thoroddsen flutti á Alþ. 1971–1972. Hvorar tveggja till. eru í mörgum liðum og gera þannig ráð fyrir allvíðtækri endurskoðun. Ber margt saman í till. þessum. Efni þessara till. var rætt allrækilega í n. og farið yfir grg. er með þeim fylgdu. Nokkru síðar sendi Ragnar Arnalds n. frv. til stjórnarskipunarlaga sem hann hafði lagt fram ásamt fleiri þm. Alþb. á árunum 1966–1968. Var frv. þetta einnig rætt í nefndinni. Það mun hafa verið strax á 2. fundi n. sem formaður beindi því til nm. að taka sérstaklega eftirtalin atriði til athugunar: 1. Skipan handhafa forsetavalds í forföllum forseta, hvort menn teldu núverandi skipan á hendi þriggja manna æskilega eða hvort menn teldu réttara að varaforseti væri kjörinn samtímis og á sama hátt og kjör forseta fer fram. 2. Hvort ákvæði um landsdóm skuli haldast eða taka upp aðra skipan, t.d. þá að fela Hæstarétti hlutverk dómsins, en hann hefur svo sem kunnugt er verið óvirkur frá öndverðu og ákvæðin um hann þannig alltaf reynst dauður bókstafur. 3. Hvort halda skuli núverandi deildaskiptingu Alþingis eða breyta því í eina málstofu. Alllöngu eftir að n. hafði rætt þetta atriði barst frv. Benedikts Gröndals um að breyta Alþ. í eina málstofu. 4. Hvort hin evangelísk-lúterska kirkja skuli áfram vera þjóðkirkja á Íslandi. 5. Hvort menn vilji rýmka og auka heimildir stjórnarskrár til þjóðaratkvæðagreiðslna eða láta núgildandi heimildir nægja. 6. Á kjördæmaskipanin, tala þm. og þm.- tala hvers kjördæmis að vera bundin í stjórnarskrá eða aðeins að meira eða minna leyti í kosningalögum? 7. Á að taka víðtæk mannréttindaákvæði inn í sjálfa stjórnarskrána í viðbót við þau sem nú eru talin? 8. Eiga takmarkandi ákvæði um kjörgengi, eins og þau er nú gilda um hæstaréttardómara, að ná til fleiri embættismanna, svo sem bankastjóra, sýslumanna og lækna? Öll þessi atriði hafa verið rædd meira eða minna í n. og að sumum þeirra vikið oftar en einu sinni. Einna ítarlegastar voru umr. um deildaskiptingu Alþ. Virtust flestir nm. fremur aðhyllast þá skoðun að forsendur fyrir deildaskiptingu væru orðnar svo breyttar að réttara væri að fara að dæmi þeirra nágrannaþjóða sem nú þegar hefðu fellt deildaskiptingu niður og breytt þingum sínum í þing einnar málstofu. Tóku þó flestir nm. rækilega fram að það, sem þeir segðu á þessu stigi málsins um afstöðu til efnisatriða varðandi þetta og annað, túlkaði persónulegar skoðanir þeirra og væri sagt með fyllsta fyrirvara um samþykki þingflokka þeirra. Talið var rétt að leita umsagna þingforseta í nágrannalöndum, þar sem deildaskipting hefði verið felld niður, um það hvernig hin nýja skipan hefði reynst í framkvæmd. Varðandi 5. lið hér að framan, þ.e. um þjóðaratkvgr., létu menn í ljós að þeir væru yfirleitt hlynntir nokkurri rýmkun. Fyrir n. lágu ítarlegar skýrslur um þjóðaratkv. á Íslandi og í nokkrum öðrum löndum samdar af þeim Valdimar heitnum Stefánssyni saksóknara ríkisins og dr. Gauki Jörundssyni. Hafa nm. kynnt sér þessa viðamiklu skýrslu rækilega og hefur verið kosin undirnefnd til að semja álit um þennan efnisþátt stjórnarskrármálsins. Um 6. liðinn hér að framan, breytingaþörf á kjördæmaskipaninni, fóru einnig fram nokkrar umr. Varð fljótt augljóst að um þetta voru skoðanir mjög skiptar og ólíklegt að n. gæti mótað till. um það nema að höfðu mjög nánu sambandi og samráði við þingflokkana sem vafalaust þurfa að leita samkomulagsleiða sín á milli um lausn þess. Að umr. loknum urðu nm. ásáttir um að láta þetta mál ekki tefja fyrir störfum n. á þessu stigi, heldur leggja það til hliðar um sinn og geyma að taka afstöðu til þeirra atríða, sem kjördæmaskipunina varða, þangað til seinast, þar sem hér væri um að ræða eitt viðkvæmasta pólitíska vandamálið í öllu endurskoðunarstarfinu. Um það, hversu víðtæk mannréttindaákvæði sé rétt að taka inn í stjórnarskrána og þá hver, hefur verið lagt til í n. að leitað verði til sérfróðra manna er semji um það álitsgerð fyrir nefndina. Ýmis önnur atriði en hér hefur verið greint frá hafa verið tekin til umr. á fundum n. Í þál. um endurskoðun stjórnarskrárinnar segir að n. beri að leita álits sýslunefnda og bæjarstjórna, landshlutasamtaka sveitarfélaga og landssambanda stéttarfélaga. Samkv. þessu ákvað stjórnarskrárnefnd á fundi sínum 5. júlí í sumar að rita bréf þeim aðilum sem samkv. þál. ber að leita álits hjá og till. um breyt. á stjórnarskránni. Meginmál bréfsins var svo hljóðandi: „Hinn 18. maí 1972 samþykkti Alþ. till. til þál. um skipun 7 manna n. til að vinna að endurskoðun stjórnarskrárinnar. Í þessari þál. segir m.a.: „ N. ber að leita álits sýslunefnda og bæjarstjórna, landshlutasambanda sveitarfélaga og landssambanda stéttarfélaga. Hún skal leita álits lagadeildar Háskóla Íslands og hæstaréttar um lögfræðileg efni. Með opinberri tilkynningu skal þeim, sem þess kynnu að óska, gefinn kostur á að koma á framfæri við n. skriflegum og skriflega rökstuddum brtt. við núgildandi stjórnarskrá fyrir þann tíma sem n. tiltekur.“ Samkv. þessu leitar stjórnarskrárnefndin nú álits yðar og till. til breyt. á stjórnarskránni og óskar þess að svör yðar hafi borist n. eigi síðar en 1. des. n.k. Virðingarfyllst, f. h. stjórnarskrárnefndar, Hannibal Valdimarsson, Guðmundur Benediktsson.“ Vegna fyrirmælanna í ályktun Alþ. um, að stjórnarskrárnefnd skuli einnig með opinberri tilkynningu gefa sérhverjum þeim, sem þess kynni að óska, kost á að koma á framfæri við n. skriflegum og skriflega rökstuddum brtt. við núgildandi stjórnarskrá fyrir þann tíma sem n. tiltaki, var svo hljóðandi auglýsing birt í Lögbirtingablaðinu: „Hinn 18, maí 1972 samþykkti Alþ. till. til þál. um skipun 7 manna n. til að vinna að endurskoðun stjórnarskrárinnar, Í þessari þál. segir m.a. „Með opinberri tilkynningu skal þeim, sem þess kynnu að óska, gefinn kostur á að koma á framfæri við n. skriflegum og skriflega rökstuddum brtt. við núgildandi stjórnarskrá fyrir þann tíma sem n. tiltekur. Samkv. þessu leitar stjórnarskrárnefndin nú álits og till. til breytinga á stjórnarskránni og óskar þess að svör berist n. eigi síðar en 1. des. n.k.“ Undir þá auglýsingu skrifa f.h. stjórnarskrárnefndar Hannibal Valdimarsson og Guðmundur Benediktsson. Eins og augljóst er af framanrituðu og auglýsingu í Lögbirtingablaðinu var veittur 5 mánaða frestur til þess að skila svörum og brtt., þ.e. til 1. des. Voru nm. sammála um að þetta væri ríflegur frestur til andsvara. En þegar þetta er ritað hafa samt engar till. borist n. En um seinustu mánaðamót barst svo hljóðandi bréf frá Sambandi ísl. sveitarfélaga: „Reykjavík, 24. okt. 1974. Með bréfi, dags. 8. júlí s.l., leitaði stjórnarskrárnefnd álits Sambands ísl. sveitarfélaga og till. til breytinga á stjórnarskránni og óskaði n. eftir að svör bærust eigi síðar en 1. des. n.k. Sambandið fagnar því að fá þetta tækifæri. Á landsþingi sambandsins 3.–5. sept. s.l. var kosin sérstök n. til þess að vera stjórn sambandsins til ráðuneytis um þetta mál. Þar eð n. hefur enn ekki haft tækifæri til að koma saman er sýnilegt, að álit og till. sambandsins geta ekki legið fyrir 1. des. n.k., og fer ég þess hér með á leit við hv. stjórnarskrárnefnd að hún framlengi skilafrestinn til 16. febr. n.k. Virðingarfyllst, Magnús E. Guðjónsson, framkvæmdastjóri.“ Ekki hefur ennþá verið tekin ákvörðun um hvort verða skuli við tilmælum Sambands ísl. sveitarfélaga um að framlengja skilafrestinn til 16. febr. þar eð bréfið barst eftir að seinasti fundur n. var haldinn, en það var 10. okt. s.l. Þannig standa málin nú, en ætlunin var að hefja úrvinnslu aðsendra till. upp úr mánaðamótum og ganga síðan til ákvörðunartöku um efnisatriði í framhaldi þess. Hannibal Valdimarsson.“ Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu nema að gefnu tilefni að bæta einu eða neinu við þessa grg. um störf stjórnarskrárnefndar þar sem ég vænti þess að hún skýri sig sjálf.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. svör hans. Það kom mér raunar ekki á óvart að ýmis ljón séu á veginum þegar kemur að því fyrir stjórnarskrárnefndina að fjalla um þau mál sem mestu máli skipta í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Atriði eins og það, hversu ítarleg mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar eru, og ýmislegt annað, sem þar er nú til athugunar, skiptir að sjálfsögðu ekki neinu máli fyrir okkur íslendinga. Það, sem mestu máli skiptir nú að mínu viti um endurskoðun stjórnarskrárinnar, er að kjördæmaskipaninni í landinu verði breytt til sem mests jafnaðar annars vegar og hins vegar að Alþ. sjálft hafi frumkvæði í því að beita sér fyrir aðgerðum og ákvæðum sem verði til þess að treysta þingræðið í landinu. Það er enginn vafi á því að okkar stjórnarfar byggir á þingræðinu, við íslendingar erum þingræðisþjóð, við höfum langa hefð í því efni og í því þjóðfélagi sem við búum í nú, eins og margir vindar blása að því núna, þá er ekki vafi á því að það skiptir miklu máli að við sláum skjaldborg um þingræðið. Þess vegna tel ég að það verði að taka þau mál upp sérstaklega, þessi tvö mál í tengslum hvort við annað og auka þannig veg og virðingu þeirrar háu stofnunar sem við erum nú stödd í. Ég vil svo að síðustu ítreka þakkir mínar til hæstv. forsrh. Eins og ég sagði kemur mér ekki á óvart, þótt stjórnarskrárnefndin sé óvirk í þeim málum sem raunverulega skipta máli. Það hefur komið fyrir áður á Íslandi og þess var raunar aldrei að vænta að n. af þessu tagi gæti ráðist á þau vandamál sem raunverulega var við að etja í þessu sambandi.