Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur athugað þetta frv., sem er komið hingað frá hv. Ed., og leggur til, að það verði samþ. með þeim breyt., sem fyrir liggja á þskj. 369. 1. breyt. er við 7. gr., 2. málsgr., að fyrir orðin „13. júní 1937“ komi: gildistöku þessara laga. Eins og frv. kom frá hv. Ed., gátu þeir, sem vildu, keypt sér einkarétt á skipsnöfnum, og urðu þá allir þeir, sem höfðu sams konar nöfn á skipum, að leggja þau niður og taka upp ný nöfn, ef þeir höfðu ekki sett nafn á skipið fyrir 13. júní 1937. Þetta taldi sjútvn. óréttmætt og flytur því brtt. á þá lund, að ekki komi þessi eyða inn í rétt manna til að velja skipsnöfn, eins og var í frv., þegar það kom frá hv. Ed. Að öðru leyti eru brtt. n. eingöngu orðabreytingar. - Það hefur verið tekið upp í frv. úr gömlum l. orðið viðskiptafulltrúi, en það var frá þeim tímum, þegar landið átti enga sendimenn erlendis aðra en viðskiptafulltrúa, og þótti n. því óviðeigandi að nota þetta orð nú og gerir því að till. sinni, að alls staðar þar, sem orðið viðskiptafulltrúi kemur fyrir í frv., verði tekið upp orðalag, sem geti náð yfir alla fulltrúa landsins erlendis á þeim stöðum, sem um er að ræða í frv. Varðandi síðustu brtt. n. er þar líka raunar um leiðréttingu að ræða, þar sem búið er að breyta málafærslunni þannig, að almenn “lögreglumál eru ekki sérstök, og leggur n. því til, að með mál út af brotum á l. og reglum settum samkvæmt þeim skuli farið að hætti opinberra mála. Fyrir n. hefur komið brtt. frá hv. 3. þm. Reykv. (HB) um það, að menn gætu jafnframt því að helga sér einstök skipanöfn fengið einkaréttindi á endingum skipsnafna. Þetta taldi n. sér ekki fært að taka upp, þótt einstakir nm. hafi að sjálfsögðu óbundnar hendur við atkvgr. um brtt. Mér er kunnugt um, að þessi brtt. hefur áður legið fyrir Alþ. í sérstöku lagafrv., en þá taldi n. sér heldur ekki fært að flytja þessa brtt. og þótti of langt gengið, ef menn gætu helgað sér sameiginlegar endingar á nöfnum fyrir skip sín.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. sjútvn. minntist á, flyt ég hér á þskj. 375 brtt. við frv. til l. um skráning skipa, um það, að 1. málsl. 2. málsgr. 7. gr. frv. orðist þannig: Nú vill eigandi skips tryggja sér, að önnur skip verði eigi samnefnd skipi hans, eða taka upp samnefni skipa sinna, t.d. sameiginlegar endingar í nöfnum, og skal hann þá senda beiðni um það til skipaskráningarskrifstofunnar, sem gelur heimilað nafntökuna. Út af þessu vil ég segja það, að 2. málsl. 7. gr. ofangreinds lagafrv. er að mestu tekinn orðréttur upp úr l. frá 13. janúar 1937 viðvíkjandi skráningu skipa. En þau h urðu þannig til, að með bréfi, dags. 8. marz 1937, sendi Eimskipafélag Íslands h/f sjútvn. hv. Nd. Alþ. frv. til téðra l. með þeim tilmælum, að n. flytti frv. þá á þ. 1937. N. varð við þessum tilmælum, en gerði þó eina breyt. á frv. Eimskipafélagsins, þannig að felld voru úr því orðin: „eða taka upp samnefni skipa sinna, t.d. sameiginlegar endingar í nöfnum“. En með þessu ákvæði hafði félagið ætlazt til að fá vernd fyrir fossanöfn skipa sinna, en afleiðingin af því, að þetta fékkst ekki, hefur orðið sú, að ýmiss konar glundroði og misskilningur hefur oft orðið í sambandi við upplýsingar um skip, sem heita nöfnum, er enda á foss, þótt þau skip eða bátar hafi ekki verið í eigu Eimskipafélagsins. Eins og mönnum mun kunnugt, er það algeng venja í flestum öðrum löndum, að skipafélög láti skip sín heita nöfnum, er öll hafi sömu endingar, til að aðgreina þau frá skipanöfnum annarra félaga, og njóta þau fullrar verndar varðandi skipanöfn sín. - Í þessari brtt. er engin önnur breyting fólgin en sú að bæta inn í frv. þeim orðum, sem upphaflega stóðu í frv. Eimskipafélagsins, og að sjálfsögðu er ekki ætlazt til þess, að krafizt verði breytinga á þeim skipanöfnum, sem þegar hafa verið löglega skráð. Ég býst við, að á sínum tíma hafi þarna ráðið nokkru um, að þessi vernd fékkst ekki fyrir fossanöfn Eimskipafélagsins, að það hafi verið mótorbátar og önnur skip, sem hafi heitið nöfnum, er enduðu á foss, eða hafi heitið algerlega sömu nöfnum og Eimskipafélagsskipin. Vil ég þessu til frekari áréttingar t.d. minna á það, að á stríðsárunum, þegar einhverju skipi hlekktist eitthvað á eða var saknað, er hét fossanafni, - jafnvel mótorbát - hefur slíkt oft valdið ástæðulausum ótta, því að þeim var þá ruglað saman við skip Eimskipafélagsins. Þetta eru aðalröksemdirnar, sem ég flyt fyrir þessari brtt., og vil ég endurtaka, að það er alls ekki ætlazt til þess, að nokkur sá, sem á skip eða bát með fossanafni í dag, breyti því, en hins vegar er þetta aðeins miðað við framtíðina. Ég læt svo útrætt um þetta atriði, þar eð ég býst við, að hv. d. skilji, hver tilgangurinn er með þessari brtt., en hann er aðeins sá að tryggja stærsta eimskipafélagi okkar, sem hefur tekið upp þá sömu reglu og flest skipafélög erlendis að hafa sömu endingar á skipsnöfnum sínum, vernd fyrir nöfnin, og ég vænti þess, að hv. d. geti fallizt á þessa brtt.



Herra forseti. Frv. þetta um bann gegn minkaeldi. sem prentað er á þskj. 129, hefur legið nokkuð lengi til athugunar í landbn., og er ekki nema eðlilegt, að hv. flm. frv. finnist sá dráttur, sem orðinn er á afgreiðslu málsins frá n., vera nokkuð langur orðinn. En þó að frv. sé nú ekki mikið fyrirferðar, þá er málið ekki alveg eins einfalt og í fljótu bragði mætti ætla. Landbn. hefur athugað málið á mörgum fundum, en hún taldi sig ekki geta tekið ákvörðun um málið fyrr en leitað væri álits ýmissa aðila, sem þetta mál snertir. Hún leitaði því umsagna nokkurra aðila í þessu efni, en þeir voru: Loðdýraræktarfélag Íslands. loðdýraræktarráðunautur, tilraunaráð búfjárræktar og Búnaðarfélag Íslands. Gerð er grein fyrir svörum þessara aðila á þskj. 373. Þrír hinna fyrrnefndu aðila mæltu gegn frv., en meiri hluti Búnaðarfélags Íslands mælti með, að frv. yrði samþ. Nú er það mjög greinilegt, að ekki er hægt að afgreiða mál sem þetta með tilliti til hagsmuna einstakra stétta, og hafði landbn. það í huga, er hún athugaði frv. Er málið var athugað frekar, kom í ljós, að töluverð brögð hafa verið að því, að minkar hafi sloppið úr minkagirðingum, og mun mest hafa að þessu kveðið fyrsta árið eftir að minkurinn var fluttur til landsins. Þá var lítil þekking meðal manna um hirðingu, meðferð og gæzlu þessara dýra, en þetta hefur tekið miklum breytingum hin síðari ár. Það er og vitað, að á fjöldamörgum stöðum, þar sem minkaeldi hefur verið, hefur ekkert dýr sloppið út úr búrunum. Það er greinilegt, að það eru aðeins einstök tilfelli, að minkar hafi sloppið út, og er vitað um það. Við höfum drepið á þetta í nál. og vitum að það er rétt. Þegar brögð voru að þessu, að minkur slapp lifandi út úr búri, þá var það sérstök tegund, sem fluttist hingað fyrst, en nú er búið að útrýma þeirri tegund, og ekki er vitað um aðra tegund, sem veiðzt hafi. Loðdýraræktarráðunautur telur, að þeir 6–7 hundruð villiminkar, sem veiðzt hafa og hafa verið rannsakaðir undanfarin ár, séu allir af þeirri tegund minka, - að e. t. v. einum undanskildum. - sem fyrst var flutt inn, en hinna síðar innfluttu tegunda hafi ekki orðið vart sem villiminka. Þessi rök eru allþung á metunum og gefa tilefni til þess, að ekki sé rétt að fallast á algera útrýmingu minka og bann minkaeldis. Auðvitað þarf að ganga svo vel frá búrunum, að engin hætta sé á því, að minkur sleppi lifandi út úr þeim. Breytingar þær, sem gerðar hafa verið á l. um loðdýrarækt, hafa miðað að því að auka þetta öryggi, en þau l. eru enn svo nýleg, að ekki er enn nein reynsla fengin um það, hvernig sú löggjöf reynist. Landbúnaðarnefnd hefur því ekki getað fallizt á, að minkaeldi yrði algerlega bannað í landinu með lögum. Alþ. hefur með samþykkt l. um loðdýrarækt stuðlað að því, að loðdýrarækt verði aukin í landinu, og telur n. því ekki hægt að banna minkaeldi, nema beinar sannanir liggi fyrir um, að beinn voði sé á ferðum. M. ö. o., n. lítur svo á, að hægt sé að gera tryggar ráðstafanir til þess að tryggja, að minkar sleppi ekki úr haldi. Slíkt er þó aldrei hægt að forsvara 100%. t. d. ef skemmdarvargar ráðast að búunum og hleypa minkum út, en þá erum við komnir inn á glæpi, en erfitt er að banna minkaeldi á þeim grundvelli. Hins vegar erum við í landbn. á sama máli og hv. flm. frv. um það, að minkaplágan sé hættuleg og hafi valdið tjóni, þótt of mikið hafi nú kannske verið gert úr því af hv. flm. Ég skal ekki deila um það. En af þessum ástæðum hefur landbn. fallizt á þann hluta frv., sem lýtur að útrýmingu villiminka. Brtt. n. stefna að því að gera þau ákvæði frv., sem stefna að útrýmingu villiminka, skýrari og ákveðnari. Er svo til ætlazt, að loðdýraræktarráðunauturinn hafi yfirstjórn útrýmingar villiminka með höndum fyrir hönd landbrn. og að hann starfi að þessu með hreppsnefndum. Ég geri ráð fyrir, að hv. flm. frv. geti sætt sig við þessa leið, og auk þess höfum við gert ráð fyrir, að hærri upphæð verði veitt til útrýmingar minkum en flm. gerði ráð fyrir í frv. Nefndin breytti frv. svo, að með þessum breyt. er frv. gert að frv. til l. um útrýmingu villiminka, í stað frv. til l. um bann gegn minkaeldi. Brtt. þessar eru prentaðar á þskj. 374. 1. gr. gerir ráð fyrir, að landbrn. hafi umsjón og eftirlit með útrýmingu villiminka hvarvetna þar, sem þeirra verður vart. Ráðuneytið getur falið ráðunaut í loðdýrarækt að hafa með höndum yfirstjórn útrýmingarinnar, eftir því sem fyrir er mælt í l. Nefndin taldi einnig eðlilegt, að hreppsnefndum yrði gert skylt, hverri í sínu umdæmi, að sjá um útrýmingu villiminka og að þær gerðu skýrslur um það, hvar villiminka yrði vart og um helztu dvalarstaði þeirra. Hreppsn. skulu og tilkynna loðdýraræktarráðunaut strax og villiminks hefur orðið vart og leita álits hans, hvernig útrýmingarstarfinu skuli hagað. Hv. flm. gerðu ráð fyrir 50 kr. verðlaunum fyrir dráp hvers villiminks, en n. hefur lagt til, að verðlaunin verði hækkuð í kr. 60.00: Með því yrði það girnilegra fyrir þá, sem fást vildu við að eyða minkum og mundi það örva menn frekar til þessa starfs. Að öðru leyti yrði eyðingin ákveðin með reglugerð. T. d. gæti komið til mála að nota hunda við að ná villiminkum, og gæti það orðið eins konar sport á þann hátt, en vitað er, að venja má hunda til þessa. Ég sé ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta nú. Brtt. n. gera ákvæðin um útrýmingu villiminka gleggri en þau voru áður í frv. Við teljum, að hér sé byrjað á réttum enda að útrýma villiminkunum, en að ekki sé verið að sakfella dýrin, sem liggja saklaus inni í búrum sínum. Það væri sama og að bakarinn yrði hengdur fyrir smiðinn. Það er engin ástæða til þess að banna minkaeldi á Íslandi, en hins vegar er sjálfsagt að styrkja varnirnar til þess. að öruggt sé, að minkar sleppi ekki úr búrum sínum.



Herra forseti. Ég vildi svo gera, ef ég hefði ástæðu til, að þakka hv. landbn. fyrir góða afgreiðslu á þessu máli, en slíkt mun vart sæma, því að n. hefur nú loks skilað áliti seint og síðar meir. Afgreiðsla hv. landbn. er fjarri því, sem ég hafði búizt við, og eru litlar líkur fyrir því, að stríðinu ljúki nokkurn tíma við þetta dýr, ef það verður áfram í landinu. Ég legg ekki trúnað á að unnt sé að halda dýrinu í skefjum, fyrr en eldi dýranna verður alveg hætt. Þetta álít ég af tveimur orsökum. - Það er alls ekki öruggt, að dýr geti ekki sloppið úr búrum, og þó að þetta dýr sé alltaf í búri, þá hænist það aldrei að manninum og verður alltaf villt, jafnvel þó að það væri 100 ár í búri. Þetta dýr temst ekki og verður alltaf villt. - Það hlýtur að vera mjög erfitt að útrýma minkum, því að minkurinn er slungið og harðvítugt dýr. Þess vegna missir eyðing hans marks, sé eldi hans ekki bannað. Það hlýtur að verða að gera greinarmun á því, hvort þeir, sem vilja reyna að útrýma minkum, geta átt von á að fá viðbót eða ekki. Á meðan menn geta átt von á viðbót, er varla von að menn vilji leggja hart að sér að útrýma minkunum. En ef það væri öruggt, að ekki bættust fleiri dýr í hópinn, þá mundu menn finna frekari hvöt hjá sér til þess að reyna útrýmingu en ef stöðugt bætist við, eftir því sem af er tekið. Hv. frsm. landbn. sagði, að þó að minkabúr yrðu vel úr garði gerð, þá væri ekki útilokað, að dýr gætu sloppið fyrir aðgerðir skemmdarvarga. Já, mikið rétt, og einnig getur illviðri haft þær afleiðingar, að minkar sleppi úr heilu búi. Það gildir einu máli, hvernig dýrin sleppa, en ef þau sleppa, auka þau brátt kyn sitt og fylgja áfram sama hætti eftir eðli sínu og lifa villt úti í náttúrunni. Hv. frsm. fullyrti, að það væri aðeins ein minkategund, sem sloppið hefði úr haldi til þessa, og hefði slíkt sannazt á rannsókn þeirra dýra, sem veiðzt hafa, en nú væri búið að útrýma þessari tegund úr eldisbúunum og ekki vitað, að neitt hefði sloppið út af þeim dýrum, sem síðar voru flutt til landsins. Það má vera, að þetta sé rétt hjá hv. þm., en ég legg ekki mikið upp úr þessum fullyrðingum, ég læt þær liggja á milli hluta. En mikið óhapp hefur skeð. Er minkarnir voru fluttir hingað, byrjuðu menn að ala þá af mikilli fáfræði og vankunnáttu og fullkominni fáfræði um líf og eðli þessa dýrs. Nú segir hv. frsm. landbn., að það hafi verið mein, að byrjað var með þennan grimma mink, en ekki þetta fína dýr, sem síðar var flutt inn til landsins. Ég held nú, að þetta fína dýr sé svipað til munnsins og hinir minkarnir. Ég býst við, að kjafturinn sé ekkert ósvipaður á þeim, því að þetta er sama ættkvíslin, þótt hér kunni að vera um mismunandi afbrigði að ræða af sömu ættkvísl. Þótt dýrin séu af mismunandi afbrigðum, hafa þau sömu eiginleika, og skiptir ekki miklu máli, hver tegundin er. Nýja tegundin beitir kjafti og klóm eins og hin, og eru þessar fullyrðingar hv. þm. því ekki mikils virði. Ég geri ekki mikið úr brtt. þeim, sem hv. landbn. hefur látið frá sér fara. Hv. n. virðist leggja aðaláherzlu á útrýminguna og leggur til, að landbrn. hafi yfirstjórn hennar. Ráðuneytið getur þó falið loðdýraræktarráðunaut að vera generalinn við eyðingarherferðina. Loðdýraræktarráðunautur hefur til þessa haft herforingjastöðuna með höndum og ætti því nú að vera búinn að sýna herkænsku sína. En það stendur nú kannske svo á, að það sé nú verið að sníða úniformið, en er hann kemur nú í fullum skrúða, mun hann vonandi vera þess albúinn að leggja dýrin að velli. Hreppsnefndum á og að vera skylt samkvæmt till. n. að sjá um útrýmingu minka, hver í sínu umdæmi, og eiga þær að tilkynna landbrn. um útbreiðslu minksins í umdæmum sínum svo og dvalarstaði þeirra. Dýrið getur nú ferðazt um 100 mílur á sólarhring, og væri ekki óskemmtileg sjón að sjá loðdýraræktarráðunautinn í sínum fulla skrúða með lið sitt í áhlaupi á dýrið. Þó að skýrsla hreppsnefndar væri nú rétt, þá kynni að vera, að dýrið hefði skroppið í burtu, er generalinn gefur fyrirskipanirnar um áhlaupið. Þetta kann nú að finnast dálítið skoplegt, en það virðist hafa gengið heldur illa hjá landbn. að gera sér ljóst, hvað hér er um að ræða. Það verður að ganga miklu betur frá þessum ákvæðum, ef það á að verða hægt að fá menn til þess að taka þátt í þessu. Hvernig er svo háttað með þetta dýr? Mér er kunnugt um, að með öllu Þingvallavatni og upp úr hrauni þar um allt eru villiminkar. Það hafa sagt mér menn, sem þar búa, og einnig menn, sem þar hafa verið á rjúpnaveiðum í haust, að þeir hafi séð för eftir hann upp um fjöll og firnindi. Hjá okkur í Biskupstungum hefur mátt rekja slóð hans um byggð, og inni á afrétti hreppamanna hefur hann sézt. Um allt héraðið og fram að sjó er dýrið komið. Ég tala nú ekki um, að nú síðan harðnaði í vetur, þá er fjöldi dýra meðfram sjónum, því að minkurinn heldur sig mikið meðfram ám og lækjum, því að hann lifir mikið á fiski, en því minna sem hann hefur meira af fuglum. Nú kynni að vera, þegar svona er komið málum, að menn yrðu ekki sérlega fúsir til þess að hlýða kalli hreppsnefndar og elta þessi dýr. Það er ekki nema um einar 60 kr. að ræða fyrir þá menn, sem ná í dýr, og maður verður að vona, þó að nokkuð sé til af villiminkum, að þá verði það ekki margir, sem hver maður nær í, og sumir menn munu engu dýri ná. Það verður víða að fara og víðar en vitað er fyrir víst um minka, og aðalútrýmingin verður að fara fram að vetrarlagi. Ég get ekki séð, að menn séu skyldugir til að hlýða skipun hreppsnefndar, þó að hún kveðji menn til þessara ferða. Ég get ekki séð, að með þessum breyt. sé lögð sú kvöð á menn, að þeir geti ekki skorazt undan slíku. Ég er ekki að mæla með því, það er öðru nær, en ég sé ekki, að með þessu fyrirkomulagi muni vinnast mikið í þá átt, sem virðist vera ætlunin, nema að gera þetta að skyldu, ef þetta ákvæði á að vera í l. Þá finnst mér langtum nær að hafa það fyrirkomulag, að þeir, sem hafa svo mikla trú á, að þetta séu nytjaskepnur og leggja stund á ræktun þeirra, beri kostnaðinn af þessu. Þeim er það skyldast, og kemur það einmitt hæfilega niður, að þeir greiði kostnaðinn, en ekki, að kostnaðinum verði velt yfir á menn, sem enga sök eiga á þessari villiminkaplágu. Og að detta það í hug að leggja kvöð á þá menn, sem ætla má, að geti orðið fyrir tjóni af völdum annarra manna, finnst mér ekki vera hægt, nema talið sé, að þetta sé fullgilt, og mér finnst fráleitt, að gegn þeim manni, sem ekki hlýðir, megi beita refsiákvæðum frv. allt frá 200 kr. og upp í 5 þús. kr. og jafnvel öðrum refsingum samkvæmt öðrum l. Ég veit ekki, hvernig ber að skilja, en mér sýnist líklegra, að það eigi ekki svo að vera. Ég hef býsna litla trú á því, að þetta komi að tilætluðum notum. Hv. frsm. n. sagði, að Alþ. hefði stuðlað að eldi þessara dýra og hæfði því ekki, að það bannaði eldi þeirra allt í einu fyrr en fullvíst væri, að dýrið ylli tjóni. Ég álít, þó að við settum það ekki í okkar frv., ekkert á móti því að greiða þeim, sem dýrin eiga - en þau munu hafa verið í haust um 5 þús. á öllu landinu - bætur fyrir dýrin. Það væri áreiðanlega búhnykkur, svo að þeir slyppu skaðlaust frá því að verða að hætta þannig, að þeir fengju verðmæti þeirra dýra, sem þeir fengju greidd. Við fluttum þetta frv. í þessum búningi eins og það er, til þess fyrst að sjá, hvernig málinu yrði tekið, og eins og ég gat um í fyrstu ræðu minni um þetta mál, erum við flm. reiðubúnir til þess að ræða um sérstakar ráðstafanir einmitt þeim til handa, sem eiga þessi dýr. Mér virðist hv. landbn. og aðrir, sem um þetta mál hafa fjallað, geri lítið úr þeirri hættu, sem af þessum dýrum stafar, og það er áreiðanlegt, að það er höfuðyfirsjónin í sambandi við þetta mál allt frá byrjun. Mönnum hættir til að vitna til þess, hvernig þetta dýr er í sínum upprunalegu heimkynnum í Ameríku, en gæta þess ekki, hve skilyrðin eru í raun og veru ólík þar og hér. Í Norður-Ameríku er dýralífið geysilega fjölbreytt og lifir minkurinn á mörgum tegundum fugla, spendýra, fiska, skriðdýra og krabbadýrum. Hér er fábreytt líf úti í náttúrunni, sem hann getur lifað á. Kannske eru það hagamýs og rottur og þá aðallega nærri byggð. Þá eru það aðallega fuglar og fiskar. Það má segja, að fuglategundirnar séu að vísu nokkuð margar þann tíma, sem farfuglarnir sækja okkur heim, vegna þess að hér hefur verið griðland fyrir þá, en nú fer ekki að verða lengur um það að tala. En það er þó einn nytjafugl hjá okkur, sem við megum ekki gleyma, og það er æðarfuglinn. Ég þori að fullyrða, að svo framarlega sem ekki verður hafizt handa og útrýmt villiminknum, þá upprætir hann hér um bil allt æðarvarp á landinu áður en langt um líður. Minkurinn er nú kominn upp um allan Borgarfjörð, vestur í Dali, og hvernig verður það, þegar hann kemst út um allan Breiðafjörð? Þegar minkurinn verður búinn að eyðileggja svo að segja öll æðavörp í landinu, þá skulum við ekki ímynda okkur, að hann láti staðar numið. Þá koma árnar og vötnin með silunginn og laxinn. Það er talið af fróðum mönnum, sem þekkja þetta dýr vel, að minkurinn sé það fimur á sundi, að hann taki silung á sprettinum, og af því geta menn dálítið ráðið í leikni hans. Þeir, sem þekkja svo til þess, hvernig laxinn er, þegar komið er fram á haustið og hrygningartímann, en þá er laxinn máttfarinn og svifaseinn og getur lítið komið sér undan. Ég þekki til með eitt vatnsfall í Biskupstungum, þar sem minkurinn er búinn að vera við í 3 ár, að það er viðburður þar, að sjáist lítill lax. Minknum er fært af framhaldsmönnum hans það til gildis, að hann útrými skaðræðisskepnum fyrir laxaseiði og silungsseiði í ám og vötnum. Nú mótmæli ég því ekki, en það vill þá svo til, að einmitt fiskiöndin, sem skaðar einna mest laxa- og silungsseiði, er svo stygg og vör um sig og heldur sig svo langt frá landi, að það verður heldur lítið, sem minkurinn nær til hennar. Það verða frekar aðrar endur, sem minna tjón gera á laxa- og silungsseiðum, sem verða minkunum að bráð, en einmitt af þeim öndum getum við haft nokkurn hagnað. Þá mun nú vera alkunnugt, hvernig fer með alifuglaræktina þar, sem minkurinn er kominn, og vil ég í því sambandi, af því að mér láðist að geta þess áðan, taka fram, að það er hægara sagt en gert að passa þá fugla fyrir minknum, þó að ekkert sérstakt óhapp komi fyrir.

Það er enginn vandi að passa alifugla fyrir minknum.

Það er mikill vandi, og skal ég nefna dæmi um það.  Dæmið, sem ég ætla að nefna, er að það var maður, sem er hér ekki langt frá, sem hafði orðið fyrir heimsókn af þessu dýri, þannig að það komst inn í hænsnahúsið og drap þar eitthvað á annan tug. Honum þótti þetta illt og ætlaði að koma í veg fyrir, að þetta endurtæki sig, svo að hann gekk frá húsinu svo vel sem hann gat að utan og tjaldaði að innan með nokkuð smáriðnu neti og áleit sig hafa gengið vei frá því. En nokkrum vikum síðar, þegar hann kemur í hænsnahúsið, liggja yfir 20 hænur dauðar. Hann fer að athuga, hvernig á því geti staðið, að minkur hafi getað komizt inn í húsið, því að auðséð var, að þar hafði slíkt dýr verið að verki. Öll samskeyti á netinu voru í lagi, en þegar betur er að gætt, er á einum stað á netinu uppi á vegg dragmöskvi, og var hann aðeins í þeim eina stað, og þar hafði dýrið troðið sér í gegn. Mér finnst þetta vera glöggt dæmi um það, hversu vel verður að gæta þessara fugla fyrir dýrinu, ef vel á að fara, þó að ekkert sérstakt óhapp komi fyrir, að dýrið ekki sleppi úr búri. Ég hef kynnt mér dálítið yfir nokkur ár, hvað þessi dýr gefa af sér, en það er tala skinna og söluverð þeirra. Árið 1943 hafa verið seld nærri 14 þús. skinn og hafa fengizt fyrir þau um 840 þús. kr. til samans, sem seld voru úr landi, og meðalverð um 67 kr. á skinn. Áríð 1944 voru seld um 1700 skinn á 168 þús. kr., meðalverð 96 kr. Árið 1945 voru seld 9 þús. skinn á 1148 þús. kr., meðalverð 124 kr. Árið 1946 voru 460 skinn seld á 640 þús. kr., meðalverð um 138 kr. Fyrir síðastliðið ár var í haust komið til hagstofunnar, að 400 skinn væru seld á 32 þús. kr., 80 kr. meðalverð, en þessar tölur eru ekki ábyggilegar að því leyti, að það eru ekki lokatölur frá hagstofunni. Þetta er brúttóverð, og þarna dregst því frá kostnaður, og mér skilst á þessum tölum, að ekki sé um mikinn arð að ræða, enda bendir annað til þess líka, - að þeir sem þessa ræktun stunda, hafa farið fram á það að fá eftirgjöf á tollum og voru með erindi um það hér í þinginu að fá gefnar eftir 10 þús. kr., og nú hefur heimild í fjárl. verið sett í sama skyni. Það lítur því út fyrir, að þessi atvinnuvegur borgi sig ekki sérlega vel, þegar þá sem þessa atvinnu stunda, munar um að annast þessar lögboðnu greiðslur. En hvernig er ástatt með það, sem í húfi er? Undanfarin ár hefur á hverju ári fengizt töluvert á þriðja þús. kg. af æðardúni, og eftir því verðmæti, sem hægt er að áætla eftir heildsöluverði æðardúnsins, þá mun sú upphæð vera frá 600–700 þús. kr. Þegar litið er því á, hvert tjón það er, sem þetta dýr mundi valda í æðarvarpi landsmanna, þá hefði ég haldið, að þar kæmi ekki svo lítil fjárupphæð, sem tapast vegna þessara dýra. Þá koma og lax- og silungshlunnindin, sem ekki er vafi, að muni rýrna til mikilla muna af völdum villiminksins. Og það er ekki endilega víst, að þarna verði numið staðar hvað þetta tjón snertir, sem er þó alveg gefið, að þetta dýr veldur, ef ekki tekst að útrýma því. Þá kemur til sauðfjárins, og sé ég nú, að hv. frsm. n. þykir nóg komið.

Ég er hissa á því, að það skuli ekki leggjast á mannfólkið.

Það má hamingjan vita, ég væri ekki óhultur með lítil börn úti um hagann, að minkurinn gerði þeim ekki mein. Það er síður en svo, en ég sé, að hv. frsm. n. leggur lítið upp úr því, að sauðfé stafi hætta af villiminknum. En ég skal þá nefna tvö dæmi, þar sem nokkurn veginn er alveg víst, að minkurinn hefur verið að verki. Það fannst lamb uppí í Biskupstungum þannig bitið, að það gat ekki verið eftir tófu, það var bitið ofan á hálsi. Hitt dæmið er úr Borgarfirði, þar sem bóndi á bæ þar sá lambið ásamt móður þess rétt fyrir utan túngarðinn, og var það vel frískt, en það leið ekki nema lítil stund frá því að bóndinn á bænum sá lambið með ánni og þar til hann lítur út aftur, og var þá lambið illa útleikið. Það var bitið, en ekki eins og þar hefði tófa verið að verki, því að það var bitið á sama hátt og hitt lambið, en þarna var að vísu í hvorugt skiptið minkur staðinn að verki, þó að miklar líkur séu til þess, enda mun hann halda sig þarna á næstu grösum. En ég skal þá benda á það, að í Noregi eru ekki lítil brögð að því, að minkur leggist á lömb, og ætli hann sé ekki eitthvað líkt innrættur hér eins og í Noregi? Það mun vera sama tegundin. Mundi hann spara það, ef hann gæti, að ráðast á lömb hér hjá okkur, úr því að hann gerir það annars staðar?

Hvaðan eru þessar upplýsingar?

. Ég hef fengið þær úr góðri átt.

Ég óska eftir að fá að vita, hvaðan þær eru

. Þessar upplýsingar gaf mér maður, sem er mjög fróður um þessa hluti. Hann sagði, að minkurinn mundi haga sér þannig sums staðar í Noregi. Og ég vil benda hv. frsm. á það, að Norðmenn hafa nýlega hækkað verðlaun fyrir að veiða villimink úr 130 kr. upp í 150 kr., og ég ætla, að ekki þurfi að fjölyrða um það, að þeir geri þetta ekki neitt að gamni sínu og ekki nema dýrið væri farið að valda miklum spjöllum hjá þeim. Ég veit til þess, að Svíar þykjast eiga í miklum erfiðleikum út af þeirri plágu, sem villiminkurinn er orðinn hjá þeim. En hvaða tegundir það eru, hefur mér ekki tekizt að fá upplýsingar um, 1947 er mér sagt, að hafi verið veidd um 801 dýr, og búið sé að greiða úr ríkissjóði á því ári 33100 kr. Það munu hafa verið greiddar 30 kr. fyrir yrðling, en 50 kr. fyrir fullorðið dýr. Hv. landbn. hefur leitað álits nokkurra aðila um þetta mál, svo sem Loðdýraræktarfélags Íslands, loðdýraræktarráðunauts, tilraunaráðs búfjárræktar og Búnaðarfélags Íslands. Meiri hluti stjórnar Búnaðarfélags Íslands mælti með samþykkt þessa frv., en hinir aðilarnir gegn frv. Það var í sjálfu sér ekki óeðlilegt, að Loðdýraræktarfélagið vildi ekki fallast á þetta frv., en það var kannske ekki jafnsjálfsagt af loðdýraræktarráðunautnum að vera á móti því, sérstaklega þegar þess er gætt, að einmitt nú í nokkur ár, sem hann er búinn að starfa við þetta, hefur dýrið breiðzt út um landið og valdið meira og meira tjóni með hverju ári, sem líður. En um tilraunaráðið mun það vera svo, að nokkrir af þeim mönnum, sem í því eru, stunda þessa minkarækt.

Ég hygg, að það geri enginn þeirra

. Eru þeir kannske hættir því núna?

Hverjir, vil ég spyrja?

. Runólfur Sveinsson hefur gert það og jafnvel Pétur Gunnarsson. En hvað sem því liður, þá hafa þessir menn a. m. k. ekki orðið fyrir neinu tjóni af völdum þessara dýra. Það er bréf, sem ég hef hér frá stjórn Loðdýraræktarfélagsins, ekki alveg nýlega skrifað, þar sem minkurinn er gerður að umtalsefni og hvers konar dýr hann sé. Þeir segja í þessu bréfi, að það sé mjög vafasamt að telja, að hann leggist á lax og silung. Ég ætla ekki að fara langt út í það. Það kemur einhvers staðar fram hjá þessum mönnum, að það mundi jafnvel aukast lax- og silungsveiði þar sem minkurinn væri. En þessi ummæli eru í öfuga átt við það, að við Elliðaárnar er reynt að útrýma honum vegna þess, hve hættulegur hann er veiði þar í ánum. - Svo er talið í þessu bréfi, að hann muni alls ekki ráðast á hænsni. Það er talið fjarri öllu lagi. Og einhvers staðar hef ég lesið, að þeir telji mjög fjarri lagi, að hann ráðist á aligæsir. En hann gerir það, og líka ræðst hann á aðrar gæsir, sem eru varari um sig en þær, og ég veit nú vel um það og ég gat um það við framsögu þessa máls. Og þá er talið í þessu bréfi, að minkurinn sé ekki hættulegur í æðarvörpum. Það er reyndar viðurkennt í þessu bréfi, að hann gæti nú sjálfsagt gert einhvern usla, ef hann kæmist í æðarvarp. En svo er sagt, að sem betur fari hagi þannig víða til, að hann komist ekki í vörpin. En það er náttúrlega barnaskapur einn að segja slíkt, að hann komist ekki í vörpin. Ég ætla nú ekki að eyða tíma í að rekja þetta bréf mjög. En það kemur fram í því mjög mikill barnaskapur, þar sem þar er þetta dýr talið allt öðruvísi í háttum sínum en það er. Og í fáfræðinni um það liggur kannske mest sú meinsemd, hvernig tekizt hefur til með þetta allt í sambandi við minkana. Ég get ekki á það fallizt hjá hv. fram. landbn., að þó að Alþ. á sinni tíð hafi með löggjöf ekki bannað og máske gert mönnum auðvelt að hafa þessa dýrarækt, þá beri því skylda til að leyfa þessa dýrarækt áfram. Það er síður en svo sé, að Alþ. sé af þessu bundið. En eins og ég hef áður sagt, tel ég rétt að mönnum sé greitt fyrir dýrin um leið og þeir eru látnir hætta ræktun þeirra. Því að það er alls ekki af neinni hvöt til að gera þeim mönnum bölvun og fjárhagslegt tjón, sem þessa dýrarækt hafa stundað, að þetta frv. hefur verið borið fram. Aðalatriðið fyrir okkur flm. frv. er að vernda aðra menn fyrir stórkostlegu tjóni af völdum þessa dýrs og reyna með þeim ráðstöfunum, sem gera þarf, að uppræta villiminkinn í landinu og þá hættu, sem af honum stafar. Ég geri ákaflega lítið úr, að þessi hækkun á verðlaunum fyrir að drepa villiminka nægi til að útrýma þeim. Það er áreiðanlegt, að ef útrýma á villiminkunum, þá verða menn að leggja mikið af mörkum við útrýminguna, án þess að fá tekjur fyrir. Það er alveg rétt, sem hv. frsm. n. sagði, að það eru til hundar, sem eru góðir til minkaveiða, og þeir mundu sennilega verða einna bezta tækið við útrýmingu á þeim, ásamt öðrum ráðstöfunum, sem gera þarf. En til þess að menn, sem búa úti um byggðir landsins, hafi nú ekki annað að gera eða megi vera að því að iðka það eins og nokkurs konar sport að veiða villiminka, þá má eitthvað breytast hvað mannahald í sveitum snertir, frá því sem nú er. Hins vegar veit ég, að menn sem í sveitum búa og sjá, hvílíkt skaðræðisdýr þetta er, mundu leggja hart að sér til Þess að reyna að útrýma villiminkum, ef þeir ættu þá ekki á hættu að fá þennan stefnivarg yfir sig aftur úr minkabúum. Og þó að þetta kunni að vera annað minkaafbrigði, sem nú er komið til landsins, heldur en það afbrigði, sem fyrst var flutt inn, þá mun þetta afbrigði hafa sömu eiginleika og nákvæmlega sömu eðlishætti og minkarnir, sem fyrst voru fluttir inn. Ég vil nú vona, að hv. þd. láti sig ekki henda það að eyðileggja þetta frv. okkar hv. þm. Borgf. Því að þessi breyt., sem hv. landbn. vill gera á því, veldur því, að frv. okkar er að aðalkjarnanum til úr sögunni. Og önnur ákvæði frv., sem hv. landbn. leggur til, að samþ. verði með samþykkt frv., yrðu heldur lítils virði upp á það, að verulega yrði hafizt handa um útrýmingu villiminka, ef ekkert er meira að gert, það er ég alveg sannfærður um. Ég vildi því mega vænta þess, að hv. d. felldi þessar brtt., en samþ. frv. okkar við þessa umr. Og þá mætti við 3. umr. bæta inn í frv. ákvæði um að bæta mönnum það tjón, sem þeir yrðu fyrir, ef minkaeldi yrði bannað, og gera þá frekari ráðstafanir viðvíkjandi útrýmingu minkanna í sambandi við það. Því að það mun sýna sig, ef brtt n. verður samþ., að það út af fyrir sig, sem með því móti fælist í l., ef frv. yrði samþ. þannig, hefði lítið að segja til útrýmingar villiminkum.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég býst við, að það sé ekki mikill ágreiningur innan hv. þd. um þau atriði, sem komu fram í ræðu hv. 1. þm. Árn. (JörB) um það, sem hann sagði um villiminkapláguna. Ég held, að menn séu yfirleitt sammála um það, að hún er bæði skaðleg og leið. Og mér finnst, bæði af ræðu hv. frsm. landbn. og einnig af þeim brtt., sem landbn. flytur, að hv. landbn. sé alveg þeirrar skoðunar líka. Ég tel ekki, að það þurfi langar ræður til að sannfæra menn um, að það væri æskilegast að losna alveg við villiminkana. En mér skilst, að um það sé aðalágreiningurinn, hvort rétta leiðin til þess að útrýma villiminkunum sé að byrja á því að farga þeim minkum, sem eru í búrum, og hvort við séum feti nær því marki að vernda landið fyrir villiminkaplágunni, þó að það sé gert. Þegar svipað mál lá fyrir Alþ. fyrir nokkrum árum, var ég þeirrar skoðunar, að þetta væri ekki rétta leiðin. Og ég er það enn. Þetta mál var lagt fyrir stjórn Búnaðarfélags Íslands. Tveir af nm. mæltu með því að samþykkja frv. óbreytt. En ég taldi mig samþykkan útrýmingarákvæðum þeim um villiminka, sem frv. hefur að geyma, en var enn sem fyrr þeirrar skoðunar, að það ætti að stíga það skref alvarlega um útrýmingu villiminkanna, áður en horfið yrði að hinu öðru, sem frv. er um, útrýmingu þeirra úr búrum líka, m. a. með þeim rökum, sem færð eru fram af frsm. landbn. Ég get fyllilega tekið undir þau rök hv. 1. þm. Árn., hversu hvimleiður villiminkurinn er. Ég hef nú um nokkuð langt skeið haft á leigu eyju hér í Kollafirði, og ég tók þá eyju á leigu kannske aðallega vegna þess, að ég er alinn upp við varpland, og ég hef mikla ánægju af að stunda varp, og þarna í þessari eyju var æðarvarp, sem ég vildi stunda. En ég rak mig fljótlega á það, eftir að minkur var orðinn villtur hér á landi, að villiminkur komst í eyjuna. Og varpið er þar eyðilagt. Ég get því sagt nákvæmlega það sama og hv. 1. þm. Árn., að mér er þetta sárasta kvöl að vita af villiminknum í varplöndunum og annars staðar á landinu. En þrátt fyrir það er ég alveg sannfærður um það, að þó að ráðizt væri á öll minkabú á landinu og hvert kvikindi, sem þar er undir lás, væri drepið, þá værum við ekki feti nær t. d. að friða þessa eyju, sem ég gat um. fyrir því. Og þó að ég hafi orðið fyrir þessari plágu, þá dettur mér ekki í hug að leggja til, að byrjað verði á því að eyðileggja minkana í búunum. Hitt tel ég sjálfsagt, að hafizt verði alvarlega handa um að útrýma sjálfum villiminkunum. Ég veit, að hér hefur á orðið mjög mikil handvömm, þegar minkar voru fluttir inn, um að gæta þess öryggis, sem þurfti og unnt hefði verið viðkomandi umbúnaði minkabúranna og gæzlu þessara dýra. Og fyrir þá handvömm er komið eins og komið er í þessum efnum, að villiminkurinn er nú kominn víða um landið. Hitt er ég líka sannfærður um, að þetta voru barnasjúkdómar hjá okkur í alveg nýrri og óþekktri atvinnugrein. Og ég er sannfærður um, að það er allur annar hugsunarháttur uppi nú, bæði um strangari löggjafarákvæði viðkomandi eftirliti búranna og um að gæta þess, að minkar sleppi ekki, heldur en þá var. Og ég er sannfærður um, að eftir því sem við stundum þessa ræktun lengur, eftir því kemst það meir og meir inn í blóðið hjá þeim, sem stunda þessa ræktun, að gæta þessa dýrs og hafa meiri þekkingu á því að gæta minkanna. Og ég geri ráð fyrir, að með frekari tilraunum komi fram hjá okkur betri tök á því að útrýma villiminkum en við höfum haft til þessa. Nú á undanförnum nokkuð mörgum árum hefur sú aðferð verið viðhöfð um útrýmingu villiminka, að það hefur verið heitið ákveðnum verðlaunum fyrir útrýmingu hvers dýrs. Og þau verðlaun hafa menn, með sönnunargögn í höndum, getað sótt til loðdýraræktarráðunautarins í Rvík. En ég held, að litið hafi kveðið að þessari útrýmingu og á árinu 1946 haft verið komizt hæst í þessu og drepnir um 100 minkar það ár. Síðasta vor langaði mig til að gera tilraun um það, hvort ekki væri hægt að koma meiri hreyfingu á veiði villiminka. Og það var ákveðið í landbrn. að skrifa til allra oddvita á þeim svæðum, þar sem vitað var, að villiminkurinn væri, og þeir voru beðnir að gangast fyrir því, að menn væru fengnir til að leita upp greni villiminka og eyða villiminkum. Heitið var 50 kr. verðlaunum fyrir hvern fullorðinn villimink. sem útrýmt væri og sönnunargögn afhent til oddvita um að hefði verið útrýmt, og 30 kr. fyrir hvern minkahvolp, þegar greni væru unnin. Nú hefur það sýnt sig, að þessi tilraun hefur verkað þannig, að nú í ár er búið að drepa 801 villimink, 554 fullorðna minka og 247 yrðlinga. Og þessi breyt. hefur orðið aðeins á þessu eina ári fyrir þessa tilraun, sem gerð var af hálfu ráðuneytisins. Ég hef því ástæðu til að ætla, að ef þessu væri haldið áfram, eins og hv. landbn. einnig stingur upp á, og fleiri leiðir fundnar og aðferðir, sem ég efast ekki um og reyndar veit, að til eru til útrýmingar villiminkum, þá kæmumst við fljótt á rekspöl með að halda minkunum í skefjum, hvort sem það lánaðist eða ekki að útrýma alveg þessum skemmdarvargi. Ég efast um, að það lánist alveg. Og þetta tel ég, að liggi fyrir, eins og kemur fram í brtt. hv. landbn., að þá herferð verði sem fyrst að hefja gegn villiminkaplágunni. Ef okkur tekst að útrýma villiminkunum, sem eru í landinu, þá getum við alltaf talað um það á eftir, hvort við eigum að stíga sporið fullt og drepa einnig niður það af minkum, sem er í búrum. En takist okkur ekki að útrýma villiminkunum á þann hátt, þá sé ég ekki, að við séum neitt betur settir, þó að við bönnum mönnum að ala upp minka í búrum og gefa sjálfum sér og þjóðfélaginu þann arð af þeirri atvinnugrein, sem af þessari ræktun má hafa. Því að ekki veitir okkur af því, ef við gætum aukið atvinnurekstur okkar, sérstaklega útflutning okkar. Ég geri ráð fyrir að t. d. Norðmenn, sem þekkja villiminkana, eins og hv. 1. þm. Árn. talaði um, séu nú svipaðrar skoðunar og ég og meiri hl. hv. landbn. virðist vera í þessu efni. Því að eftir því sem hann skýrði frá, leggja þeir mikla áherzlu á að veita verðlaun fyrir útrýmingu villiminka. En mér er kunnugt um, að þeir gera sérstakar ráðstafanir til þess að flytja inn í landið nýja og eftirsótta minkategund til skinnaframleiðslu í landinu, vegna þess að þeir trúa því, að það geti verið mikilsverð atvinnugrein fyrir Norðmenn að stunda þennan atvinnurekstur. Ég verð því fyrir mitt leyti að segja, að ég er sammála hv. landbn. um, að það beri nú fyrst um sinn að leggja höfuðáherzlu á útrýmingu villiminka. Og ég er alveg sammála hv. 1. þm. Árn. um. að hann er skaðræðisdýr, sem þurfi helzt að útrýma, eða a. m. k. halda í skefjum. En ég tel, að við eigum fyrst um sinn að halda áfram með það að tryggja umbúnað búranna og eftirlitið með eldisminkunum. Og þegar við erum búnir að útrýma villiminkunum, ef það verður einhvern tíma, þá getum við athugað og ákveðið á eftir, hvort við eigum að halda áfram og útrýma líka eldisminkunum. Ég sé ekki ástæðu til að byrja á því að útrýma minkunum úr búrunum, án þess að vita, hvernig það muni ganga að útrýma þeim minkum, sem ganga lausum hala í landinu.



Ég skal ekki lengja þessar umr. mjög. En ég verð að svara hv. 1. þm. Árn. (JörB). 1. flm., nokkrum orðum. Ég bjóst aldrei við því, að við í landbn. fengjum sérstakt þakklæti fyrir afgreiðslu þessa máls. En þó vil ég segja, að ég undrast mjög afstöðu hv. flm. til þessa máls, því að við í landbn. höfum ekkert fengið frá hv. flm. þess annað en skæting og ónot fyrir starf okkar í n. að frv. og ekki viðurkenningu fyrir neitt, sem við í því efni höfum gert. En aðrir hv. þm. sem athuga brtt. okkar sjá þó, að í þeim er mjög hert á öllum þeim ákvæðum frv., sem snerta útrýmingu villiminkanna. En það er eins og það eitt vaki fyrir hv. flm. að drepa niður saklausu minkana í búrunum, en gera þó ekki nógu mikið til að útrýma villtu minkunum, sem ganga lausum hala. Mér finnst að hér sé meginmunur á skoðunum okkar í þessu máli. Því að enginn skoðanamunur er um það, að villiminkurinn sé hættulegur fyrir sumar landsnytjar okkar, sem eru allmikils virði, þó að ég telji það dálítið hlægilegt, þegar hv. 1. þm. Árn. segir, að þessir minkar fari 100 mílur, eða 750 til 800 km. á einum sólarhring, m. ö. o. geti farið héðan frá Rvík austur að Kirkjubæjarklaustri og heim til Rvíkur aftur á einum sólarhring.

Ég átti við enskar mílur.

Hv. þm. nefndi mílur, og í venjulegu máli er átt við danskar mílur, þegar mílur eru nefndar. En þegar farið er að nota svona rök í málinu, sem ekki eru nær því rétt, þó að deilt sé í með þremur, þá virðist mér skorta sterk rök í málinu, því að þetta er smákvikindi og auðvelt að nota hunda, og þá ekkert sérstaklega fljóta, til þess að taka það úti. Við skulum tala um þetta mál með rökum, en ekki á þennan hátt. - Nákvæmlega er sama að segja um þá röksemd, að villiminkar séu hættulegir sauðfé. Það er a. m. k. hvergi talað um, að þeir séu hættulegir sauðfé. Ég skal ekki segja, hvort það gæti kannske komið fyrir, að minkur gæti banað einu og einu lambi, alveg eins og mývargur gerir það einstöku sinnum, sem getur hlaðizt svo á lítil lömb, að þau drepast. En að sauðfjárrækt okkar sé í nokkurri hættu af völdum minka, þótt villtir séu, það er fjarri sanni. Og í norskum og sænskum blöðum, sem ég hef lesið, er tekið fram, að ekki sé um neina slíka hættu að ræða. Þess vegna vildi ég vita, hvaðan hv. 1. þm. Árn. hefur þær upplýsingar, að það geti verið hætta á því, að minkur leggist á lömb til tjóns. Ég held, að ég muni eftir því, að fyrir nokkrum árum var talið, að álft væri stórhættuleg fyrir sauðfé. Við höfum nú í eitt þúsund ár búið í sambýli við álftina. Og þó að hún hafi barið eitt eða tvö lömb til dauðs, þá er það ekki sönnun þess, að álftin sé hættuleg fyrir sauðfjárbúskap landsmanna. Nei, það má telja villiminkunum nógu margt til foráttu, þó að við segjum ekki, að þeir séu hættulegir sauðfé, því að það eru þeir ekki, né heldur, að börn okkar séu í hættu fyrir þeim. Ég hef orðið fyrir nokkrum vonbrigðum, að landbn. skyldi ekki njóta þeirrar viðurkenningar, að hún hefði endurbætt frv. að því er snertir ákvæðin um útrýmingu villiminka. En í þess stað var meira að segja hv. 1. flm. með hálfgerð ónot út af því að leggja þær skyldur á hreppsnefndir, sem þar er um að ræða. En landbn. virtist það alveg sjálfsögð leið, að þær n., sem stjórna sveitarmálum, hefðu þessi mál með höndum heima fyrir hjá sér, eins og vera ber. Og a. m. k. vildi ég fá einhverjar till. frá hv. flm. um það, hvernig þeir vilji, að þessum málum verði fyrir komið. Það virðist ekkert hafa verið athugað í sambandi við samningu frv. þessa, hver eigi að vinna að þessu. Og einmitt vegna þess virðist mér, að þeir hafi ekki gert sér grein fyrir því, eftir hvaða skipulagi eigi að útrýma villiminkunum, ef þeir ætla að festa verðlaunin fyrir það eins og gert er ráð fyrir í frv. Og hv. 1. þm. Árn. varpaði fram, sem ég tók sem grín, að rétt væri, að loðdýraeigendur borguðu kostnaðinn við útrýminguna. En gæti þá ekki verið eins rétt að láta þau héruð, sem komu af stað þessum faraldri, sem minkaplágan er, borga útrýminguna? Ég held, að það sé nokkurn veginn víst, að nágrenni Rvíkur og Árnessýsla séu einu staðirnir, þar sem sanna megi, að minkar hafi sloppið út úr búrum. Ég veit ekki, hvort hv. 1. þm. Árn. vildi, að þessi héruð væru látin borga kostnaðinn af útrýmingunni. Því að þeir, sem hafa minkabú, eru ekki sekir um þetta vegna þess, að þeir hafi þessi bú. Þeir hafa flutt inn þessi dýr og ræktað þau með fullri heimild og hafa stundað þessa ræktun á réttan og sanngjarnan hátt. Og ég sé ekki, að þeir menn séu sekir vegna þess út af fyrir sig, að þeir rækta þessi dýr. Í Skagafirði. Eyjafirði og Þingeyjarsýslu hefur verið stunduð minkarækt, og það er ekki vitað, að þar hafi nokkur skaði orðið af völdum minkaplágunnar. Jafnvel þó að einn og einn minkur hafi sloppið út á þessum svæðum, þá hafa þeir ekki aukið kyn sitt eða þá drepizt á einhvern hátt. Og þetta verður að taka með í reikninginn, þegar við gerum það upp við okkur, hvort við bönnum allt minkaeldi í landinu eða ekki. Sem betur fer eru það undantekningar, að um stór mistök í þessum efnum hafi verið að ræða. Og frá þessum stöðum, þar sem þau hafa orðið, hafa minkar svo breiðzt út um Árnessýslu og Borgarfjörð. - og hv. þm. einn hvíslar því að mér, að þeir séu komnir vestur í Dali, og getur það verið rétt. En það breytir engu um það, að frá þessum hreiðrum, sem ég hef getið um, er þessi faraldur kominn. Ég er ekki viss um, að það mundi verða eins hart um það og hv. 1. þm. Árn. taldi, að verða mundi að fá einhverja menn til að stunda minkaveiðar með allsómasamlegum verðlaunum. Við stingum þarna upp á 60 kr. fyrir hvert dýr, sem unnið er. En landbn. er að sjálfsögðu fús til breyt. á því. Því að n. er þeirrar skoðunar, að það beri að ganga svo vel frá ákvæðunum um útrýmingarstarfið í þessu efni eins og unnt er. Þó að veiddir væru eitt þúsund minkar á ári, þá væru þetta ekki nema 60 þús. kr., sem ríkissjóði bæri að borga fyrir það. Og þó að það yrði meira, gætu það ekki orðið nein stórkostleg útgjöld fyrir ríkissjóð, með þeim tölum. sem nú eru notaðar hjá okkur. N. er mjög til viðtals um alla slíka hluti. Ég bjóst við, að hv. flm. frv. vildu ræða við okkur um ný ákvæði til skilgreiningar á ákvæðum frv. og um útrýmingu villiminka, og við viljum taka mjög til greina óskir þeirra í því efni. En mér virtist allur tónninn í ræðum hv. flm. vera á þann veg, að helzt ekkert væri talandi við okkur um málið og við hefðum ekkert gert nema til skemmda á frv. við afgreiðslu þess í n., og því þýddi ekkert að tala við okkur um málið. Þetta er frá mínu sjónarmiði mesti misskilningur, að taka slíka afstöðu í málinu. Hv. þm. virtist hafa misskilið ummæli mín eða vilja misskilja þau um það, er ég talaði um, að það virtist svo, að það væri aðeins af hinu fyrst innflutta minkaafbrigði, sem minkar hefðu sloppið úr haldi hjá okkur, en að alls ekki hefði sloppið neitt af því síðar innflutta afbrigði. Og sagði hv. þm.l að eðli hinna síðar innfluttu dýra væri nákvæmlega hið sama og hinna fyrr innfluttu, ef þessi dýr slyppu úr haldi. Það er rétt, að eðli þeirra má gera ráð fyrir, að sé hið sama. En ég hélt því ekki heldur fram, að síðar innfluttu minkarnir væru meinlausara afbrigði, ef þeir slyppu út. En af því að búið er að útrýma úr haldi þeirri minkategund, sem fyrst var flutt inn, er auðveldara að átta sig á því að vita hvort sloppið hefur út af þeim síðar innfluttu dýrum. En varzlan er öruggari nú en fyrst var, svo að tekizt hefur að koma í veg fyrir, að síðar innfluttu minkarnir hafi sloppið úr haldi. Ég tel þetta mikið atriði, sem gerir það að verkum, að mér er ómögulegt að gera ráð fyrir að eyða öllum minkum úr búrum á landinu, meðan ekki er sannað, að á síðustu árum hafi minkar sloppið úr haldi. Oft er það líka, þegar farið er að þrautrækta einhverja dýrategund, að hún missir að einhverju leyti eðli sitt, sem hún upphaflega hafði.

Náttúran er náminu ríkari

. Já, en uppeldið hefur mikið að segja líka. Mér virðist nú að það sé ekki eins mikið, sem skilur landbn. og hv. flm. þessa frv. eins og hv. 1. þm. Árn. vill vera láta. Og þessi langa ræða, sem hann hélt nú, var mikið til eins og sú ræða, sem hann hélt um málið við 1. umr. Má líka vera, að ýmsir hafi verið farnir að gleyma henni. En það er tilgangslaust að vera með svona hrókaræður um skaðsemi minkanna. Það vita allir, hvert aðalatriðið er í þessu máli. Hér er í raun og veru ekki deilt um annað en það, hvaða leið sé heppilegust til þess að hrinda í framkvæmd bót í þessu efni. gera það, sem bezt er, en þess að útrýma þessu villta dýri og stemma stigu fyrir tjóni af því. Og ég álít sjálfsögðustu leið til þess vera að hefja öfluga útrýmingarstarfsemi á þessu villta dýri á allan mögulegan hátt - og ég hygg, að hæstv. landbrh. sé á sama máli - og auka öryggið um, að þau dýr sleppt ekki, sem eru í haldi. Þetta ætti að mínum dómi að geta orðið til þess, að hægt væri að hafa hemil á þessum villiminkum. Ég hef ekki trú á því, að þeim verði útrýmt. En það er sjálfsagt að gera það, sem hægt er, til þess að halda þeim í skefjum, svo að tjón verði sem minnst af. Ég vildi því fyrir hönd landbn. óska eftir því, að hv. flm. og við gætum athugað þessi mál, t. d. á milli umr., og skal ekki standa á okkur að gera breyt. á frv., sem gætu horft til enn öruggari útrýmingarstarfsemi en nú eru ákvæði um í þessu frv.-uppkasti, sem hér liggur fyrir. Og ég gat ekki sannfærzt af ræðu hv. 1. flm. um. að ekki væri eðlilegt að leggja í þessu efni nokkrar skyldur á herðar hreppsnefnda, hverrar á sínum stað, sem flm. gerði grín að, svo sem að hreppsnefndir ættu að gefa skýrslur um dvalarstað minkanna. Ég álít að það sé alveg réttmætt ákvæði. Minkar hafast einmitt mest við á vissum stöðum, og hv. 1. þm. Árn. nefndi einmitt dæmi um það, þar sem eru hraun og svo ár og lækir. Vitanlega er rétt, að það eigi að leggja fram skýrslur um það, hvernig aðstaða sé, þar sem minkanna verður vart. Og ég er ekki í vafa um, að útrýming á villiminkum gæti verið sport, og það þarf ekki að gera grín að því. Margir eru þannig gerðir, að þeir hafa ánægju af slíku sem þessu. Og ég veit um menn í sveit hér á landi, sem búnir eru að æfa hunda til að taka minka, að þeir hafa gaman af þessu starfi, eins og öðrum veiðum, þegar þeir komast í kast við slíka hluti. Og einmitt með því að verðlauna þetta er ýtt undir það, að þeir fái nokkuð fyrir sitt starf, sem að þessu vilja starfa, og því meir verður undir þetta ýtt, sem verðlaunin eru hærri fyrir villiminkadráp. Það hefur dálítið á því borið, að menn hafi ekki framvísað minkahræjum, sem stafað hefur af því, að menn hafa fengið meira fyrir skinnin af minkunum en svo, að þeim þætti borga sig að framvísa hræjum þeirra, miðað við 50 kr. sem verðlaun fyrir hvern mink. En þeir verða víst að skila hræinu öllu til umboðsmanns ráðuneytisins til þess að fá verðlaunin. Ég vil ekki halda uppi löngum kappræðum um málið á þessu stigi, en vildi vænta þess, að það gæti orðið einhvers konar samkomulag mtlli landbn. og hv. flm. um þetta mál, a. m. k. um þá hluta frv., sem við erum sammála um. Og ég hefði vænzt þeirrar viðurkenningar, að þær brtt., sem við höfum gert á þeim kafla frv., séu til bóta og stefni að því marki, sem hv. flm. vilja stefna að í þessu máli hvað það atriði snertir.