Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 152, um heimild fyrir ríkisstj. til að selja prestssetursjörðina Vatnsleysu í Skagafirði, hefur verið til athugunar hjá landbn., og mælir n. eindregið með því, að það verði samþ. Þannig stendur á þarna, að Jósef Björnsson fyrrverandi skólastjóri og kennari á Hólum í Hjaltadal bjó þarna langan aldur og gerði miklar umbætur á þessari jörð. Þegar hann fluttist burt, var ekkert af hans börnum, sem vildi halda þar áfram búskap. Niðurstaðan varð sú, að jörðin var seld ríkinu. Síðan varð jörðin prestssetur, því að presturinn vildi heldur sitja þar en á Viðvík, því að húsakostur var þar betri. Nú hefur verið ákveðið af kirkjumrh., að prestssetrið skuli verða flutt að Hólum, sem auðvitað er mjög æskilegt, og þá er ekki nein ástæða til, að ríkið eigi þessa jörð. Og þá vill svo vel til, að sonur Jósefs, Hólmjárn ráðunautur, óskar að kaupa jörðina og flytjast þangað og byrja þar búskap. Vænti ég, að hv. þdm. geti orðið n. sammála um að samþ. frv. þetta eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Allshn. leggur til, að þetta frv. verði samþ. eins og það barst henni frá Ed. Var þar gerð lítils háttar breyt. á frv., og fellst n. á þá breyt. og frv., eins og það barst d. Efni þessa frv. er, eins og það ber með sér, að hækkuð er nokkuð sú upphæð, sem ríkisstj. er leyfilegt að taka lögtaki, ef svo ber undir, og breyta nokkuð ákvæðunum um fjárnám án undanfarandi dóms eða sáttar. Það er gert einfaldara og auðveldara, en þó þannig, að gerðarþoli sé jafntryggur og áður og geti gætt sinna réttinda. En við þessa breyt., ef samþ. verður, sparast mikil fyrirhöfn hjá ríkissjóði og talsverðir fjármunir við innheimtu, og ég ætla, að það sé vel séð fyrir því, að gerðarþoli geti fullkomlega gætt réttinda sinna, svo að þessu er að því leyti breytt til mikilla bóta frá því, sem áður var. - Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið.



Herra forseti. Ég er því miður ekki vel að mér í þessum l., sem snerta lögtök, en ég verð að segja, að mér finnst óviðfelldið, að við skulum sífellt vera að samþ. l., sem herða á þeim rétti. sem ríkið hefur til að innheimta sína skatta. Það er kannske ekki mikið við þessu að segja, meðan tiltölulega vel gengur hjá fólki, næg atvinna og afkoma sæmileg. Þá er ekki nema eðlilegt, að ríki og bær gangi ríkt eftir innheimtu og hafi allmikinn rétt til þess. Hins vegar hafa allar lagabreyt., sem orðið hafa nú upp á síðkastið viðvíkjandi l. um fjárnám og lögtök og rétt til töku skatta af kaupgjaldi, gengið út á að auka rétt ríkisins gagnvart einstaklingunum. Mér finnst þetta vera komið að þeim takmörkum, sem leyfileg séu, þegar ríkið lætur einstaklingana ekki njóta meiri réttar en það gerir nú. Ef ríkið sæi hverjum manni fyrir vinnu, hefði það miklu meiri siðferðislegan rétt til að vera strangt í kröfum og setja strangari l. um innheimtu skatta, en í þess stað næstum því meinar ríkið mönnum að vinna og setur alls konar hömlur gegn því, að menn geti skapað sér atvinnu, heldur gerir þeim á allan hátt sem erfiðast fyrir, og það ríki á ekki sömu siðferðislega kröfu til strangrar innheimtu. Nú er gengið út frá að gera þetta auðveldara fyrir þann, sem innheimtir. Það kann vel að vera, að þetta þýði á vissan hátt minni kostnað fyrir gerðarþola, en hitt er víst, að þetta er meira „summeriskt“ fyrir hið opinbera. Nú á ekki að koma til einstaklingsins og gera honum ljóst, hvað um er að vera. Ég hefði mikla tilhneigingu til, ef á að herða á ákvæðunum um lögtök og fjárnám, að undanskilja meira en gert er frá lögtaki brýnustu nauðsynjar manna. Það liggur nú mjög mikið í valdi hins opinbera, hversu nærri er gengið, þannig að mér finnst, að ef verið er að breyta þessum l. frá sjónarmiði hins opinbera sem skattheimtanda, þá ætti um leið að gera nokkra breyt. á þessum l. um lögtök á þann hátt að tryggja betur en mér finnst nú gert, að ekki sé gengið að brýnustu nauðsynjum manna. Þær undanþágur, sem nú eru í l., eru miðaðar við lífskjör, sem til allrar hamingju eru yfirleitt breytt nú til hins betra. Það er eðlilegt, að nú sé meira undanskilið lögtaki en gert var með þeim l., miðað við þau bágu lífskjör, sem menn áttu áður við að búa. Eitt var það, að ekki mætti taka af handverksmanni hans brýnustu tæki. Mér finnst, að þar ætti að undanskilja stærri tæki en áður var gert. Ég hefði mjög viljað mælast til þess, að sú n., sem þetta hefur til meðferðar, athugaði þetta nokkuð milli 2. og 3. umr. Þetta er stjfrv. og í síðari d., og er því engin hætta í sambandi við tafir. En mér finnst, þegar sífellt er verið að auka þær kröfur, sem gerðar eru til skattgreiðenda, um leið og sífelldlega er verið að gera ráðstafanir til að gera mönnum erfiðara fyrir um að greiða skattana, þá eigi líka að undanskilja frá lögtaki meira en nú er gert. Þyrfti þá að bæta einni gr. inn í og breyta þannig til. Enn fremur þyrfti í þessu sambandi að athuga, hvernig nú er innheimtur skattur með því að draga af kaupgjaldi. Það er gengið það langt hvað eftir annað um frádrátt af kaupi upp í skatta, að mönnum er ekki skilið eftir fyrir allra brýnustu nauðsynjum. Fátt eitt er nýmæli í þessu nema síðasta málsgr. í 2. gr., að hið opinbera hafi rétt til að ganga að sparisjóðsinneignunum og ráðstafa þeim. Ég veit ekki, hvort þetta er sanngjarnt. Að vísu mætti segja. að í sumum tilfellum, t.d. með þá, sem efni hafa, væri eðlilegt, að ríkið vildi fá greidda peninga. En hvernig stendur á, að ríkið ætlar að ganga að sparisjóðsinnstæðum þeirra einstaklinga, sem lítið eiga, frekar en að taka af þeim ýmsa búshluti? Það er því í sumum tilfellum heppilegra að hafa sparisjóðinn en búshlutina. Þeir fara oft fyrir lítið og oft reynist erfitt að selja þá, en fyrir sparisjóðsinneignirnar geta menn t.d. keypt mat. Ég held, að þetta sé varhugavert ákvæði, - að vísu hefur því verið breytt frá hinu upprunalega stjórnarfrv. En ég held, að rétt væri að nefndin athugaði, hvort 5000 króna lágmarkið ætti ekki að vera hærra. Það hefur verið brýnt fyrir fólki núna undanfarið, að það legði inn sparifé sitt. En ég efa, að heppilegt sé, að sú almenna hugsun kæmist inn hjá fólki, að þetta fé sé ekki öruggt og það opinbera geti hvenær sem er gengið að því, en það hefur nú stolið helming af sparisjóðsinnstæðum landsmanna með undanfarandi gengislækkun: - Ég held í fyrsta lagi, að það sé órétt gagnvart fátæklingum að gera þetta og ópraktískt í öðru lagi. Ég vil spyrja, hvort við þetta hafi ekki verið gerðar neinar aths. af hálfu þeirra stofnana, sem láta sig mál okkar hér miklu skipta, bankanna, eða hvort álits þeirra hafi ekki verið leitað. Við vitum, að bankarnir hafa viljað vera lausir við, að þeir þyrftu að gefa upp sparifjárinnstæðurnar, og þetta hafa þeir gert vegna þess, að þeir hafa verið hræddir um, að það mundi þýða flótta frá sparifjárinnlögum. Þetta er mjög slæmt, vegna þess að spariféð er ódýrasta veltuféð. Og ég er hræddur við allar ákvarðanir, sem raska því öryggi, sem smærri sparifjáreigendur hafa haft. Ég skal ekki neita þeim rökum, sem skattheimtendur færa fram, því að þau liggja í augum uppi. Og sumir þeir, sem eru efnaðir, trassa greiðslur. En þegar í hlut eiga hinir smærri, sem oft líta allt öðruvísi augum á þetta fé en hinir, en hafa samt hangið í að hafa fé sitt í sparisjóðum, þá held ég, að það sé dálítið hæpið, að farið sé þannig að gagnvart þeim. Ég hefði gjarnan viljað vera með í því að flytja brtt. við till. á þingskjali 257, en áður vildi ég heyra undirtektir nefndarinnar og hvort hún hefði rætt þetta og hefði þá rök, sem mér hefði yfirsézt í þessu sambandi.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um síðara atriðið, sem hv. 2. þm. Reykv. drap hér á í sinni ræðu, hvort gera skuli fjárnám í peningainneignir manna, þá verða menn að meta það hver um sig, - það er matsatriði, eins og margt í slíkum málum sem þessum. En vafalaust kemur þetta ekki vel við þá, sem eiga mikla fjármuni, né þá, sem eiga eitthvað af munum og verða að láta þá af hendi til lúkningar þessum kröfum. Það er erfitt að dæma um þetta fyrirfram, því að það getur staðið misjafnlega á í einstökum atriðum. En viðvíkjandi öðru atriði hv. 2. þm. Reykv., þá er það annað en efni þessa frv., og vil ég ekki andmæla því, að það þurfi að taka það til athugunar. En efni þessa frv. snertir ekki þetta atriði. En hér er aðeins um að ræða breytingu á innheimtuframkvæmd. Og þetta ákvæði 2. gr., sem aðallega snertir Rvík, - en þetta horfir öðruvísi við úti á landi, - þá er um það að segja, að ég ætla ekki, að verr sé séð fyrir rétti þeirra, sem eiga að inna þessar greiðslur af hendi. Fógeti eða fulltrúi hans fara með tvo votta til gerðarþola og tilkynna lögtak. Sjaldan er farið öðruvísi að. En er kemur til gerðarinnar, fer fógeti heim til gerðarþola, og ef hann er ekki heima, þá verður fógeti að finna hann, og kostar það mikla fyrirhöfn. Það er ekkert varið í það fyrir fjölskyldu gerðarþola, að fógeti komi inn á heimili hans að honum fjarverandi, og að lokum fer svo, að er hann ætlar að framkvæma gerðina, þá leikur vafi á, hvað taka skuli, og ef um einhleypan mann er að ræða, þá getur íbúð hans verið lokuð, og þótt fógeti kæmist inn, veit hann ekki, hvað gera skuli, því að honum er ókunnugt um, hvernig háttað er um þá muni, sem inni kunna að vera. - Eftir þessari breytingu á gerðin að fara fram í skrifstofu fógeta, en áður er haft upp á gerðarþola, honum tilkynnt um stað og stund og hann beðinn um að mæta, en ef hann mætir ekki, þá er hann sóttur og málið afgert í skrifstofu fógeta, og ég sé ekki annað en réttur gerðarþola væri alveg eins tryggður. En mikið fjármagn og fyrirhöfn mundi sparast við þessa breytingu, og ég get ekki séð að það geti verið neinn ávinningur fyrir gerðarþola, að ríkið greiði meiri kostnað við þetta en nauðsynlegt er. Það, sem skiptir aðalmálinu fyrir hann, er, að hann eigi kost á að mæta og skýra mál sitt. Ég held því, hvað það atriði snertir, að hv. þm. þurfi ekki að kvíða neinu. Ég álít, að þetta sé æskilegra fyrir heimili gerðarþola en verið hefur. En um hitt atriðið, sem hv. þm. talaði um og vissulega þarf að athuga, þá er það annað mál og annað atriði, og veit ég ekki, hvort nefndin vildi athuga það eins og þyrfti, en það þarf vissulega að hafa það í huga síðar.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. frsm. upplýsingarnar og fellst á það, sem hann sagði viðvíkjandi 2. gr. Ég held nú samt, að rétt væri að athuga, hvort ekki ætti að hækka lágmarkið úr 5 í 10 þús. kr. Þegar um er að ræða efnuðu mennina, sem vegna einhverra orsaka tregðuðust við greiðslu, þá væri hærri upphæðin óþarfi. En gagnvart almenningi væri sanngjarnt að hækka lágmarkið. Ed. hefur sett þetta lágmark, en ég vildi freista þess að fá meiri hl. hér til að þetta yrði hækkað. Mér þætti vænt um, ef nefndin athugaði þetta síðar frá hinu sjónarmiðinu milli umræðna. Ég vil svo leyfa mér að leggja fram brtt. um þetta og vil biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Friðunartímabil arnar og vals er útrunnið við lok þessa árs. Frv. þetta framlengir það um 10 ár, og leggur nefndin til, að það verði samþykkt óbreytt.



Herra forseti. Það er líklega í samræmi við ófriðun rjúpunnar að friða valinn. En ég hef sannfrétt, að honum fjölgi ört og sé orðinn hinn mesti vágestur sums staðar. Ég veit ekki, hvort það á að sanna sveiflukenninguna með því að láta hann glíma við rjúpuna, en ég mun við 3. umr. bera fram brtt. við frv.