Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Ögmundi Jónassyni um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni af persónulegum ástæðum. Varamaður hans, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, tekur sæti hans í dag. Hún hefur tekið sæti á Alþingi áður og er boðin velkomin til starfa á ný. Jafnframt hefur borist bréf frá Álfheiði Ingadóttur um að hún geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Varamaður hennar, Auður Lilja Erlingsdóttir, tekur sæti hennar í dag. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa á ný.

Forseti vill tilkynna að fjórða dagskrármálið, málefni aldraðra, er tekið út af dagskrá.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsætisráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, varðandi afkomu og fjárhag sveitarfélaganna. Það er kunnara en frá þurfi að segja að mörg sveitarfélög í landinu búa við óviðunandi afkomu og mikinn rekstrarvanda. Afkoma þeirra er vissulega misjöfn en að meðaltali er hún óviðunandi og hefur verið lengi og staðreyndin er sú að nánast án undantekninga stríða sveitarfélög á landsbyggðinni við mikla erfiðleika. Engu að síður gerist það í morgun að fjármálaráðherra stígur í ræðustól á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna og heldur þar ræðu, væntanlega fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, og gefur þessari stöðu sveitarfélaganna ósköp einfaldlega, á manna máli sagt, langt nef. Gefur öllum hugmyndum sem uppi hafa verið um að sveitarfélögin fengju hlutdeild í nýjum og breiðari tekjustofnum langt nef og segir í raun og veru við sveitarfélögin að þau eigi ekki að þurfa að vera að kvarta, þau ættu bara að hætta þessu væli. Félagsmálaráðherra sem enn fer með málefni sveitarfélaganna að því er ég best veit, annars er það allt mjög á floti innan Stjórnarráðsins, hefur talað í aðra veru svo ekki sé minnst á forsvarsmenn sveitarfélaganna sjálfra sem hafa verið með hugmyndir um að nú væri komið að ríkinu að ganga í lið með þeim að greiða upp skuldir o.s.frv. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Talar hæstv. fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar allrar þegar hann slær út af borðinu allar hugmyndir um að ríkið komi til móts við sveitarfélögin með rýmri tekjustofnum en þau hafa í höndum í dag? Hvar eru þessi mál á vegi stödd innan ríkisstjórnarinnar? Ætlar ríkisstjórnin að hafa þetta þannig áfram að skoðanir í málinu á hennar vettvangi séu jafnmargar og þeir sem tjá sig um málið? Er þess að vænta að ríkisstjórnin komi sér niður á einhverja línu í málinu? Þetta mál á fullt erindi inn á Alþingi. Nóvembermánuður er genginn í garð og það styttist í að fjárlög fyrir komandi ár verði afgreidd. Í frumvarpinu eins og það lítur út í dag er að sjálfsögðu ekkert að hafa um þetta efni og engu lofað hvað varðar stöðu sveitarfélaganna af því að maður telur að sjálfsögðu ekki með það sem tengt er sérstaklega við svokallaðar mótvægisaðgerðir vegna niðurskurðar þorskveiðiheimilda o.s.frv. Ég held að nú sé réttast og eðlilegast að hæstv. forsætisráðherra geri grein fyrir stöðu þessa máls að svo miklu leyti sem það er hægt í stuttum fyrirspurnatíma. Seinna er svo örugglega ástæða til að ræða þetta ítarlegar, en við skulum fyrst heyra svör forsætisráðherra.

Ólíkt hv. þingmanni þá hef ég ekki haft tíma til að kynna mér nákvæmlega ræðu fjármálaráðherra frá því í morgun.  Í marsmánuði, minnir mig, á þessu ári var skrifað undir sérstaka yfirlýsingu af hálfu fjármálaráðherra, félagsmálaráðherra og sveitarfélaganna um það hvernig unnið skyldi að því að greiða úr fjárhagsvanda sveitarfélaganna og að því er unnið, á grundvelli þeirrar yfirlýsingar. Þar er talað um sérstakar fjármálareglur fyrir sveitarfélögin en jafnframt um einhvers konar atbeina ríkisvaldsins að því að grynnka á skuldum þeirra. Það má ekki gleyma því að á undanförnum árum hefur ríkisvaldið lagt miklar upphæðir inn til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til að styðja við bakið á þeim sveitarfélögum sem lakasta hafa útkomuna og það eru meira og minna fjárframlög umfram það sem lögin í landinu gera almennt ráð fyrir. Það er ekki þannig að ríkisstjórnin, hvorki þessi né hin fyrrverandi hafi sérstaklega haft það eins og eitthvet markmið að koma illa fram við sveitarfélögin, eins og glyttir í í málflutningi hv. þingmanns að væri hugmyndin. Auðvitað er það rétt hjá þingmanninum að svona umræða verður ekki tæmd við þessar aðstæður í óundirbúnum fyrirspurnum og málið verður ekki leyst í ræðustól Alþingis. Málið verður leyst í samtölum milli ríkisins og sveitarfélaganna.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort á að skilja þessi síðustu ummæli forsætisráðherra þannig að hann sé að biðjast undan því að þetta mál sé rætt á Alþingi, telji jafnvel ekki viðeigandi að það sé tekið upp og það verði ekki leyst úr ræðustóli. Ég hélt að fjárstjórnarvaldið og fjárlagavaldið væri enn á Alþingi en ekki einhvers staðar annars staðar, ekki úti í bæ. Þegar hæstv. forsætisráðherra vitnar í yfirlýsinguna frá 22. mars sl. þá minni ég hann á hvernig 1. liður hennar hljómar en þar segir að unnið verði að því að móta tillögur um fjármálareglur fyrir sveitarfélög þar sem unnið verði sérstaklega að því að hefta vöxt útgjalda sveitarfélaga og setja þak á skuldsetningu þeirra. Það virðist vera aðalmarkmið að ramma sveitarfélögin af og koma í veg fyrir að verkefni á þeirra vegum aukist eða a.m.k. tekjur þeirra og ef þau gangast undir þessa þvingunarskilmála fyrri ríkisstjórnar þá sé hægt að fara að tala við þau. Þetta er þá væntanlega óbreytt stefna núverandi ríkisstjórnar og lofar ekki góðu, enda helsti málflutningur þingmanna hennar hér, samanber frumvarp þingmanna Sjálfstæðisflokksins að opna lagaheimildir til að lækka tekjur sveitarfélaganna en ekki auka þær en út á það gekk frumvarp þeirra um að afnema lágmarkshlutfall útsvars. Ég held því að hæstv. ríkisstjórn komist ekki upp með annað gera betur grein fyrir máli sínu að þessu leyti.

Herra forseti. Það er athyglisvert að hv. þingmaður talar um það sem sérstaka kúgun eða sérstakt böl að vinna eigi að því með sveitarfélögunum að draga úr skuldasöfnun þeirra. Hefur það ekki einmitt verið aðalvandamálið að sveitarfélögin hafa safnað of miklum skuldum? Ef það er orðið gagnrýnisefni að ríki og sveitarfélög hafi komið sér saman um að vinna að því að draga úr slíkri skuldasöfnun þá er það málflutningur af nýjum toga verð ég að segja. Það er verið að fjalla um þessi mál einmitt þessa dagana á fjármálaráðstefnu sveitarfélaganna sem nú er yfirstandandi og auðvitað verður haldið áfram að vinna að þessu. En skuldasöfnun sveitarfélaganna er vandamál á sama tíma og ríkið hefur verið að grynnka mjög verulega á sínum skuldum en nettóskuldir þess eru nú orðnar engar að heita má. En var það ekki einmitt ein af ástæðunum sem Seðlabanki Íslands gaf fyrir vaxtahækkuninni fyrir helgi og hv. þingmaður ræddi hér í þingsal Alþingis, að það væru of mikil útgjöld bæði á vegum ríkis og sveitarfélaga og útgjaldaþenslan hjá opinberum aðilum væri of mikil? Væri þá ekki ráð að þeir sem gagnrýndu þá hækkun fyrir helgi og koma núna og gagnrýna stöðu sveitarfélaganna eða afstöðu ríkisstjórnarinnar til hennar reyndu að gera það upp við sig hvort þeir eru með frekari útgjöldum sveitarfélaganna og meiri skuldasöfnun eða á móti?

Virðulegi forseti. Er það virkilega þannig að hæstv. forsætisráðherra haldi að sveitarfélögin auki skuldir sínar að gamni sínu, bara út í loftið í tilgangsleysi? Er það ekki þannig að sveitarfélögin eru með lögbundna starfsemi og skyldur, standa undir mikilvægum þáttum velferðarkerfisins og stærsti útgjaldapóstur þeirra svo miklu munar eru laun? Það gengur nógu illa að manna þann rekstur, þannig að mér finnst hæstv. forsætisráðherra ekki auka virðingu sína með því að ræða þessi grafalvarlegu vandamál svona. Því miður skynja ég tóninn í málflutningi hæstv. forsætisráðherra þannig að hann standi að baki fjármálaráðherra í því að gefa sveitarfélögunum í landinu langt nef. Það þarf enginn að segja mér annað en ræða fjármálaráðherra í morgun hafi orðið fulltrúum sveitarfélaganna á fjármálaráðstefnunni mikil vonbrigði því þar er ekki í einu einasta tilviki gefin vísbending um, ekki lyft litla fingri í átt til þess að ríkið ætli að koma til móts við stöðu sveitarfélaganna. Og það er alveg furðulegt ef ríkisstjórnin ætlar að reyna að koma sér í gegnum þessa umræðu og halda málinu áfram á þessum nótum vegna þess að það verður að taka á þessu grafalvarlega vandamáli sem óviðunandi afkoma sveitarfélaganna í landinu er.

Hæstv. forseti. Ég hafði hugsað mér að tala um sama efni og fyrri fyrirspyrjandi en það er af mörgu að taka í sambandi við útspil ýmissa ráðherra í ríkisstjórn og mismunandi skilaboð til þjóðfélagsins þannig að maður lendir ekki í vandræðum þó að maður fái ekki fyrsta tækifærið, það kemur eitthvað annað upp. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann sé sammála hæstv. iðnaðarráðherra um þá gífurlegu möguleika í fjárfestingum í jarðhitanýtingu í Asíu sem hæstv. iðnaðarráðherra sagði í gær að gætu orðið 50–100 milljarðar kr. á ári, á næstu tveimur til þremur árum og mundu síðan aukast og verða 200–300 milljarðar á ári innan tíu ára, eða sem sagt tvö þúsund milljarðar í ísl. krónum eftir u.þ.b. tíu ár. Hæstv. iðnaðarráðherra talar um að við Íslendingar berum þarna móralska skyldu, að koma þeirri þekkingu á framfæri sem við búum yfir á þessu sviði. Vissulega er þetta mál mér ekki alveg ókunnugt og ég hef nú talað eitthvað í þessa átt þó að ég hafi aldrei treyst mér til þess að nefna svona háar tölur. Ég get svona í „forbifarten“ sagt að ef ég hefði sagt þetta væri einhver af ungliðum Sjálfstæðisflokksins búinn að tjá sig um að svona vitleysu segði nú enginn nema Valgerður Sverrisdóttir. Ég vil gjarnan fá að heyra frá hæstv. forsætisráðherra hvort hann sér þessa gríðarlegu möguleika líka eða hvort hann er á annarri skoðun. Það er dálítið erfitt að átta sig á stefnu Sjálfstæðisflokksins í sambandi við útrás í orkugeiranum. Það virðist vera mikill ágreiningur innan flokksins en miðað við það að einn af ráðherrum í ríkisstjórninni hefur látið þessi orð falla hlýtur að vera mikilvægt fyrir okkur hér á hv. Alþingi og þjóðina að heyra hvort forsætisráðherra er á sömu línu og iðnaðarráðherrann.

Hæstv. forseti. Ég er að sjálfsögðu sammála iðnaðarráðherranum um að Íslendinga bíða mikil og margvísleg tækifæri í sambandi við að veita öðrum þjóðum lið þegar kemur að hagnýtingu endurnýjanlegra orkugjafa. Þetta hefur legið fyrir árum saman og skref verið stigin á undanförnum árum að þessu leyti til eins og hv. fyrrverandi iðnaðarráðherra þekkir náttúrlega mætavel. Hins vegar hvort þær tölur sem hæstv. iðnaðarráðherra nefndi í ræðu sinni í gær eru nákvæmlega raunhæfar hef ég ekki getað sannreynt en það mun tíminn einn væntanlega geta leitt í ljós.

Hæstv. forseti. Ég er nú ekki bara að spyrja hæstv. forsætisráðherra um tölur, ég er líka að spyrja hann um afstöðu til þess að Íslendingar fari þarna út í gríðarlegar fjárfestingar og hvort hann telur að það verði mögulegt að fara þessa leið öðruvísi en að blandað verði saman einkaframtakinu og opinberum fyrirtækjum í orkugeiranum. Þar er þekkingin, þekkingin er í orkufyrirtækjunum, fjármagnið er hins vegar hjá einstaklingunum og fjárfestunum og hvernig þetta getur gerst án þess að þessir aðilar vinni saman get ég ekki séð fyrir mér en það getur vel verið að hæstv. forsætisráðherra sjái þá leið. Ég vildi gjarnan fá að heyra skoðun hæstv. forsætisráðherra á þessu.

Auðvitað, herra forseti, er ekkert athugavert við að einkaaðilar og opinber orkufyrirtæki vinni saman á þessu sviði ef rétt er að því staðið og það er sérstaklega á það minnst í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að tímabært sé að nýta kosti einkaframtaksins í og við útrás orkufyrirtækjanna, að þessir aðilar leiði saman hesta sína, ef rétt er að því staðið. Því miður er nýlegt dæmi um þar sem ekki var rétt að því staðið en það þýðir ekki að mínum dómi að framvegis eigi þá að hætta við allt slíkt.

Hæstv. forseti. Ekki rétt að málum staðið, segir hæstv. forsætisráðherra, þannig að þarna er hann að snupra fyrrverandi borgarstjóra í Reykjavík, Vilhjálm Þ. Vilhjálmsson, sem var í forustu fyrir því að leiða saman tvö fyrirtæki, Geysir Green Energy og REI í útrás í orkugeiranum. Það liggur þá fyrir að hæstv. forsætisráðherra er ósammála fráfarandi meiri hluta í borginni og félögum sínum í Sjálfstæðisflokknum um þetta, eða a.m.k. fyrrverandi borgarstjóra, um að þarna eigum við Íslendingar möguleika og að það eigi að leiða saman þessi öfl í útrásinni.

Herra forseti. Ég held að það hafi engum manni dottið í hug að þarna séu ekki mikilvæg tækifæri fyrir hendi. En allir þeir sem komu nærri því máli sem þingmaðurinn nefndi hér um daginn hafa viðurkennt að mönnum hafi verið verulega mislagðar hendur í því tiltekna máli. Það er ekki verið að snupra einn eða neinn þó að haft sé orð á því og ég veit ekki betur en að meira að segja borgarfulltrúi Framsóknarflokksins hafi haft um það orð að þarna hefði ýmislegt mátt betur fara.

Virðulegur forseti. Í gær kom fram í fjölmiðlum hjá Sturlu Eðvarðssyni, framkvæmdastjóra Samkaupa, að fyrirtæki hans hefði ítrekað sótt um lóðir fyrir matvöruverslanir á höfuðborgarsvæðinu og þeir hefðu ítrekað fengið synjanir án nokkurs rökstuðnings. Ég tel að þetta séu mjög alvarlegar ásakanir og því tilefni til að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvort til greina komi að hæstv. félagsmálaráðherra í samráði við hæstv. viðskiptaráðherra beiti sér fyrir því að skoða þessi mál með heildstæðum hætti. Það er alveg ljóst að það hafa komið fram mjög alvarlegar ásakanir um samráð á matvörumarkaði hér upp á síðkastið en fyrirtækin taka það mjög óstinnt upp og telja að samráð sé ekki. Á sama tíma sjáum við að það eru þrjár keðjur sem hafa um 82% af matvörumarkaðnum á Íslandi og Samkeppniseftirlitið gaf út fréttatilkynningu fyrir skömmu þar sem segir að óásættanlegt sé að íslenskir neytendur þurfi að greiða mun hærra verð fyrir matvöru en aðrir Evrópubúar. Ásakanir um mjög hátt matvöruverð eru því ekki komnar á borðið frá minni stofnun en sjálfu Samkeppniseftirlitinu. Það er alveg ljóst að það verður með einhverjum hætti að fá botn í þetta mál og þegar svona alvarlegar ásakanir koma fram eins og hjá framkvæmdastjóra Samkaupa er að mínu mati full ástæða fyrir ríkisstjórnina ásamt sveitarfélögunum til að skoða alvarlega hvað hér er á ferðinni. Er hægt að mati hæstv. félagsmálaráðherra að ræða þetta mál við sveitarfélögin, ræða það við Reykjavíkurborg hvernig á þessu standi? Er virkilega verið að halda einu fyrirtæki frá markaðnum hér og er ásættanlegt að t.d. megi ekki setja upp fleiri verslanir í Grafarvoginum? Er þetta 

Virðulegi forseti. Ég hygg að ég og hv. fyrirspyrjandi hljótum að vera sammála um að virða sjálfstæði sveitarfélaga, þetta er náttúrlega fyrst og fremst málefni sveitarfélaga sem hv. fyrirspyrjandi er að spyrja um. Málið hlýtur því að beinast fyrst og fremst að sveitarfélögunum á höfuðborgarsvæðinu og viðkomandi aðili hlýtur því að beina orðum sínum að þeim vegna synjunar á lóðum. Ég sé ekki neina forsendu til þess að stjórnvöld og ríkisvaldið séu að beita sér í þessu efni.

Virðulegur forseti. Ég tel að hér sé um mjög mikla almannahagsmuni að ræða. Hér er vísað til sjálfstæðis sveitarfélaga en á sama tíma koma fram ásakanir varðandi það að menn hafi fengið synjanir eftir að hafa sótt ítrekað um lóðir og engin rök hafa fylgt með synjununum. Í ljósi almannahagsmuna finnst mér eðlilegt að leitað sé eftir viðbrögðum hæstvirtra ráðherra gagnvart svo alvarlegu máli. Ítrekað hafa verið gefnar út skýrslur og upplýsingar um hvað matvöruverð er miklu hærra hér en annars staðar. Það er líka búið að sýna fram á það í rannsóknum hjá Samkeppniseftirlitinu að hækkanir á matvöruverði eru langt umfram það sem hækkanir hjá birgjum gefa tilefni til. Á fimm ára tímabili hækkaði verð um meira en helming í matvöruverslunum, miðað við verð hjá birgjunum. Ég tel því 

Virðulegi forseti. Ég deili auðvitað áhyggjum með hv. fyrirspyrjanda um hækkun á matvöruverði hér, það er alveg sjálfsagt mál út af fyrir sig að Samkeppniseftirlitið skoði það og viðskiptaráðherra hefur m.a. beitt sér í því máli. En ég skil ekki af hverju hv. fyrirspyrjandi er að spyrja hvort félagsmálaráðherra vilji vera með íhlutun í málefni sveitarfélaga varðandi lóðamál. Mér er það algjörlega óskiljanlegt og ég skora á hv. fyrirspyrjanda, sem ég skil auðvitað að hafi áhyggjur af málinu, að beina orðum sínum til borgaryfirvalda, bæjaryfirvalda, bæði í Kópavogi, ef það er þar, og þá hér í Reykjavík eftir atvikum. Ég sé ekki að stjórnvöld eigi að hafa einhverja íhlutun í þessi mál.

Virðulegur forseti. Ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra að þessu þar sem hæstv. félagsmálaráðherra er ráðherra sveitarstjórnarmála, a.m.k. enn sem komið er þó að reyndar standi til að færa málefni sveitarfélaga til annars ráðherra síðar. Mér finnst því eðlilegt í ljósi almannahagsmuna að spyrja hæstv. ráðherra, ráðherra sveitarstjórnarmála, hvort það komi virkilega ekki til greina í samstarfi við hæstv. viðskiptaráðherra sem er einnig með þessi mál á sinni könnu, matvöruverð og samkeppnismarkaðinn, að ræða við sveitarfélögin og þá sérstaklega við Reykjavíkurborg um þessa stöðu. Þetta eru alvarlegar ásakanir, virðulegur forseti, og ég batt vonir við að ráðherrar Samfylkingarinnar, sem hafa talað linnulaust á fyrri tíð um matvöruverðið, hafa viljað lækka það, því fannst mér það þess virði 

Herra forseti. Í fréttum af flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar um helgina er m.a. haft eftir iðnaðarráðherra að Framsóknarflokkurinn hafi skilið þannig við lagarammann í orkumálum að ekki séu nokkur tök á að koma í veg fyrir að einkaaðilar kaupi sig inn í samfélagsleg orkufyrirtæki. Enn fremur er þar sagt að stjórnvöld geti ekki haft nein áhrif á tímasetningar framkvæmda, hvar þær eru staðsettar, t.d. miðað við markmið ríkisstjórnarinnar um jöfnuð, búsetuskilyrði og félagsleg lífsgæði. Nú er kunnara en frá þurfi að segja að Samfylkingin lofaði í aðdraganda síðustu alþingiskosninga stóriðjustoppi eins og það var kallað og við hljótum þess vegna að velta fyrir okkur hvernig Samfylkingin ætlar að efna þessi kosningaloforð sín. Í ummælum iðnaðarráðherra á þessum fundi er gefið í skyn að ríkisvaldið hafi engin tæki til að taka á þessu máli eða koma fram pólitískum vilja sínum. En sannleikurinn er auðvitað sá að ríkið á til að mynda Landsvirkjun og getur væntanlega beitt stöðu sinni á vettvangi Landsvirkjunar til að hafa áhrif á áform hennar. Starfs- og virkjanaleyfi eru á hendi ríkisins þannig að væntanlega getur ríkisvaldið komið fram markmiðum sínum í gegnum það hvernig hún afgreiðir starfs- og virkjanaleyfi. Það eru til skipulagsleg tæki í skipulagslögum, svo sem landsskipulag, landnýtingaráætlanir o.s.frv. Það var mikið talað um rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma. Það eru lög um losun gróðurhúsalofttegunda, Kyoto-samningar o.s.frv. Tækin sem ríkið hefur eru mörg og við hljótum þess vegna að spyrja: Hvernig ætla Samfylkingin og ráðherrar hennar að standa við kosningaloforð eða stendur ekki til 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir spurninguna. Hann hefur rétt eftir hæstv. iðnaðarráðherra sem sagði í ræðu á flokksstjórnarfundi Samfylkingarinnar í gær að lagaramminn í orkumálum hér á landi væri óviðunandi og ég tek fyllilega undir þá skoðun hæstv. iðnaðarráðherra. Lagaramminn er óviðunandi og það er unnið að því hörðum höndum í ráðuneyti iðnaðarmála að leggja til nýtt frumvarp í orkumálum og koma á orkustefnu hér á landi. Ekki seinna vænna, herra forseti. Hvað varðar þau stjórntæki sem heyra undir ráðuneyti umhverfismála er alveg rétt sem hv. þingmaður taldi upp, þar eru þá helst skipulagstækin tiltæk, en eins og hv. þingmaður veit líklega manna best er skipulagsvaldið hjá sveitarfélögunum og það gladdi mig ósegjanlega að hann skyldi taka til þess í máli sínu að það ætti að setja á landsskipulag á Íslandi. Það verður lagt til í frumvarpi til skipulagsmála á næstu dögum og ég vænti þess að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson styðji það dyggilega að koma á landsskipulagsáætlun á Íslandi. Ég gleðst mjög yfir því að sveitarstjórnarmenn eða fyrrverandi sveitarstjórnarmenn séu að taka við sér í því máli. Eins og allir hér vita eru tækin til að stöðva stórframkvæmdir ekki beinlínis fyrir hendi eins og sumir halda. Við búum ekki í ráðstjórnarríki. Við notumst við þau tæki sem lög og reglur gera ráð fyrir. Skipulagsvaldið er hjá sveitarfélögunum, leyfisveitingar eru með ýmsum öðrum hætti og fara að sjálfsögðu eftir lögum og reglum og málefnalegri og sanngjarnri málsmeðferð. Þannig er það og við vinnum eftir því.

Herra forseti. Ég fæ ekki betur heyrt en að Samfylkingin ætli að hörfa í gömlu framsóknarlínuna frá því fyrir kosningar. Nú segir hún að engin tæki séu til. Hvaða tæki hafði Samfylkingin hugsað sér að nota þegar hún lofaði því fyrir kosningar að standa að stóriðjustoppi? Var henni ekki kunnugt um það á þeim tímapunkti að þessi tæki væru ekki til, eða vildi hún ekki af þeim vita? Sannleikurinn er auðvitað sá að þessi tæki eru til. Það er bara spurning um hvort menn vilja nýta þau og það er bara gaspur að segja að ekki sé hægt að grípa til ráðstafana. Lærdómurinn sem við getum dregið af nýlegri þróun mála í borgarstjórn Reykjavíkur er m.a. sá að það er hægt að taka í bremsurnar, það er hægt að taka nýjar pólitískar ákvarðanir og það er hægt að vinda ofan af vitleysunni ef raunverulegur vilji er til staðar.

Hæstv. forseti. Eins og hv. fyrirspyrjandi veit náttúrlega stendur yfir vinna við að ljúka rammaáætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða. Henni á að ljúka 2009. Á meðan sú vinna fer fram er búið að frysta veitingu rannsókna- og nýtingarleyfa hjá iðnaðarráðuneytinu. Það veit fyrirspyrjandi fullvel. Hvað varðar önnur tæki ætla ég ekki að gleyma einu stóru tæki sem er úthlutun losunarheimilda. Hv. þingmanni er auðvitað kunnugt um hvaða löggjöf er um það hér á landi og að við búum við ákveðnar aðstæður næstu fimm árin, frá 2008–2012. Ég hef sagt mjög skýrt í umræðum um þessi mál á síðustu vikum og mánuðum að hvað tekur við eftir 2012 veit enginn núna en þau fyrirtæki sem reiða sig á losunarheimildir skulu a.m.k. gera ráð fyrir því að þeirra þurfi að afla á markaði.

Herra forseti. Það er nauðsynlegt, m.a. vegna þess sem ráðherrann sagði áðan um landsskipulag, að það komi skýrt fram að ákvæði um landsskipulag eru í gildandi skipulagslögum. Það þarf ekki að breyta skipulagslögum sérstaklega til þess. Það er ákvæði í skipulagslögum um landsskipulag og það er hægt að setja svokallaðar landsskipulagsáætlanir, landnýtingaráætlanir o.s.frv. á grundvelli gildandi skipulagslaga. Það ætti hæstv. umhverfisráðherra að vita. Varðandi þær hugmyndir sem nú liggja fyrir eru þær eftir því sem ég þekki þær best þess eðlis að það er full ástæða til að gera athugasemdir við þær varðandi sjálfsstjórn sveitarfélaganna. En það er hægt að gera sérstakar landsskipulagsáætlanir á grundvelli gildandi skipulagslaga. Síðan vil ég ítreka það að tækin sem ég hef rakið eru til staðar og það er alvarlegt mál þegar það er sagt að nú standi yfir vinna við mótun rammaáætlunar sem á að vera lokið 2009 - hvað á að gera þangað til? Af hverju eru gefnar út einhvers konar yfirlýsingar um að ekki sé hægt að hafa áhrif á þróun mála fyrr en þá hugsanlega árið 2009? Það er það sem stendur upp úr 

Ég heyri það, herra forseti, að ég þarf að lesa aftur fyrirvarann sem hv. þingmaður gerði, þá sveitarstjórnarmaður í Reykjavík, við tillögur nefndar sem skilaði inn frumvarpi til skipulagslaga og hefur verið til umræðu milli mín og Sambands íslenskra sveitarfélaga undanfarnar vikur og mun líta dagsins ljós á næstunni. Það er þá alveg nýr skilningur ef landsskipulagið, eða þær áætlanir sem talað er um í núgildandi lögum, er það sama og lagt er til í nýju frumvarpi. Það er þá algjörlega nýr lagaskilningur, hæstv. forseti. Hvað varðar tækin eru auðvitað til viss tæki og ég hef nefnt þau hér. Þau verða nýtt eftir því sem þörf krefur. Við förum að lögum og reglum í þessu landi og við nýtum þau tæki sem við höfum sem stjórnvald, hvort sem það er ríki eða sveitarfélög, til að vinna að þeirri pólitík sem við viljum vinna að og það mun ég gera í 

Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. samgönguráðherra um afstöðu hans til flugs og lendingar einkaþotna á Reykjavíkurflugvelli. Við höfum séð það á undanförnum missirum að flugi og lendingum einkaþotna hefur heldur fjölgað á Reykjavíkurflugvelli með tilheyrandi mengun og auknum hávaða og nú er svo komið að þeir sem búa í næsta nágrenni við flugvallarstæðið í Reykjavík hafa af þessu mikinn ama, hafa haft samband og lýst yfir áhyggjum sínum af tíðum lendingum og þeim auknu ferðum sem þarna eru. Þróunin á undanförnum árum í umferð á Reykjavíkurflugvelli hefur líka heldur verið í þá áttina að draga úr umferð, a.m.k. stærri þotna, og því skýtur nokkuð skökku við að sjá þessa aukningu í umferð og lendingu einkaþotna. Því vil ég nota þetta tækifæri til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann deili ekki þeirri framtíðarsýn með þeirri sem hér stendur um það að í framtíðinni eigi þessi umferð og þessar lendingar frekar heima á Keflavíkurflugvelli en á Reykjavíkurflugvelli.

Herra forseti. Ekki alls fyrir löngu voru fulltrúar frá Flugstoðum á fundi hjá okkur í ráðuneytinu þar sem m.a. þessi mál bar á góma. Ef ég man rétt eru í kringum 4.500 hreyfingar í millilandaflugi á Reykjavíkurflugvelli og þar með talið er þá Færeyja- og Grænlandsflug. Mig minnir að það sé ekki svo gott að aðgreina það í gögnum sem eru til en þó þykist ég hafa heyrt að á þessu ári, það sem liðið er, séu í kringum 1.800 flugvélar eða 3.600 hreyfingar sem þarna hafi átt sér stað. Þetta kom til tals vegna umræðu um hvaða tekjur þetta flug gæfi af sér og það verður að segjast alveg eins og er að það kom frekar á óvart að þær eru ekki mjög háar. Á vegum Flugstoða er unnið að því að breyta því hvað varðar tekjuhliðina. Hitt sem hv. þingmaður spyr um, hvar viðskiptaflugið eigi heima í framtíðinni, í Reykjavík eða Keflavík, hygg ég  Þetta mun auðvitað koma upp í þessari umræðu allri og það má líka leiða líkur að því að með því að hækka lendingargjöld á Reykjavíkurflugvelli sem eru ekki nógu há að mínu mati núna og færa þau í það horf sem er á nágrannaflugvöllum okkar hvað varðar viðskiptaflugið muni viðskiptaflugslendingum í Reykjavík fækka og þær verða þá frekar í Keflavík - eða á Sandgerðisflugvelli eins og hv. þingmaður kýs að kalla hann - og þar verður þá kannski líka boðið upp á meiri þjónustu, þ.e. meiri möguleikar verða á að setja vélar í skýli.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir greinargóð svör og fagna því að heyra úr þessum ræðustól að þótt við hæstv. samgönguráðherra séum ekki alltaf sammála um flugvöllinn í Reykjavík erum við þó sammála um það - ég held að ég hafi skilið hæstv. ráðherra rétt varðandi það - að þetta flug eigi ekki heima á Reykjavíkurflugvelli, heldur sé það framtíðarsýn okkar beggja að það verði í meira mæli á Keflavíkurflugvelli. Ég er í þessu tilfelli ekki sérstaklega að hugsa um tekjuspursmálið eins og hæstv. ráðherra kom inn á, heldur fyrst og fremst mengunarþættina af þessu flugi, ekki síst hávaðamengunina sem hefur gríðarleg áhrif á íbúa þarna í næsta nágrenni. Því fagna ég sérstaklega svari hæstv. ráðherra um að við erum þó sammála um að í framtíðinni verði þetta flug í Keflavík en ekki Reykjavík.

Herra forseti. Ég er ekki alveg viss um að við séum svo algjörlega sammála um þetta en við skulum sjá til. Aðalatriðið er að málefni Reykjavíkurflugvallar eru í vinnslu og ég get t.d. sagt frá því sem ég kom ekki að í fyrra svari mínu að ég átti 1. nóvember sl. ágætisfund með fulltrúum frá Betri byggð sem er mjög umhugað um að Reykjavíkurflugvöllur fari úr Vatnsmýrinni. Það var fínn fundur þar sem skipst var á skoðunum og farið yfir þessi mál. Þau minntu m.a. á að nefnd Helga Hallgrímssonar, fyrrverandi vegamálastjóra, lagði til veðurfarsrannsóknir uppi á Hólmsheiði. Þær eru byrjaðar en þau voru með upplýsingar um að þær væru kannski ekki nægjanlegar og það hefur verið kannað innan ráðuneytisins og er verið að ræða það við Flugstoðir þannig að þær veðurfarsrannsóknir sem voru boðaðar í skýrslunni sem nauðsynlegar eru nú á næstu árum eru sem sagt hafnar. Ef það er eitthvað sem vantar upp á, eins og fulltrúar frá Betri byggð sögðu, verður bætt úr því og flugtæknilegu rannsóknirnir munu hefjast líka. Ég vona að þetta svari fyrirspurn hv. þingmanns.

Herra forseti. Ég hygg samt, hæstv. samgönguráðherra, að þegar prófarkalesarar lesa ræður okkar í þessari umræðu komist þeir að því að við erum býsna sammála varðandi þetta mál  Mér finnst aðalatriði þessarar umræðu vera það - ég hvet hæstv. ráðherra til þess og sú var ástæða þess að ég tók þetta mál upp undir þessum lið - að mér finnst að við eigum að sammælast um að marka þá stefnu til framtíðar að aukningin í þessu flugi og lendingum einkaþotna verði ekki öll á Reykjavíkurflugvelli og að sú stefna verði mörkuð í framtíðinni að Keflavíkurflugvöllur verði sá lendingarstaður sem einkaþotum er frekar beint á en Reykjavíkurflugvöllur.

Virðulegi forseti. Mig langaði að beina fyrirspurn til nokkurra þingmanna og ráðherra sem komu að setningu bráðabirgðalaganna. Ég óska eftir því að þeir verði viðstaddir til svara eftir því sem þeir hafa tök á. Ég sé hæstv. viðskiptaráðherra ekki í salnum og ég spyr hvort von sé á honum til að hlýða á þessa umræðu og taka þátt í henni eftir atvikum.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að kanna hvort hæstv. viðskiptaráðherra er í húsinu eða getur verið við umræðuna.

Ég mun þá beina fyrirspurnum að öðrum áður en hann er kominn til fundarins. Ég vil fyrst spyrjast fyrir um stefnu ríkisstjórnarinnar varðandi notkun á bráðabirgðalagaheimildinni, hver hún er eða hvort bráðabirgðalögin nú í sumar lýsi afstöðu ríkisstjórnarinnar til bráðabirgðalagasetningar. Það hefur verið litið svo á að bráðabirgðalög sé heimilt að nýta þegar brýn ástæða er til að mati þess ráðherra sem í hlut á. Það hefur komið fram í þessari umræðu, m.a. í framsöguræðu hæstv. viðskiptaráðherra, að ástæðan fyrir því að Alþingi var ekki kvatt saman til að leggja fyrir frumvarp um þetta efni var eins og hann segir í ræðu sinni, með leyfi forseta: „Auðvitað hefði verið hægt að kalla þingið saman enda situr þingið allt árið, eins og þekkt er, en tilefnið var kannski ekki nógu brýnt til að gera það.“ Þá er komin upp ný staða og því spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Er það afstaða ríkisstjórnarinnar til þessarar heimildar í stjórnarskránni að hana geti ríkisstjórnin, eða einstakir ráðherrar, nýtt af tilefni sem er afmarkað við hagsmuni eins fyrirtækis eins og er í þessu tilviki og kemur fram í bráðabirgðalögunum sjálfum. Í aðfaraorðum segir, með leyfi forseta: „Það sé viðamikið verkefni að skipta um allar raflagnir innan svæðisins og muni hafa mikinn kostnað í för með sér fyrir Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. sem ekki hafi yfir slíkum fjármunum að ráða að svo stöddu.“ Ber þá, að mati ríkisstjórnarinnar, að nýta þessa lagaheimild á þann veg að um sé að ræða afmarkað tilvik, hagsmuni eins fyrirtækis - tiltölulega litla fjárhagslega hagsmuni í heildina tekið þó að það geti varðað hagsmuni fyrirtækisins nokkuð. Ég spyr vegna þess að síðustu bráðabirgðalög á undan þessum, sem sett voru árið 2003, voru svipuð. Þar var lagaheimildin notuð til þess að bregðast við hagsmunum eins fyrirtækis og það var dregið fram í umræðunni þá að þeir fjárhagslegu hagsmunir væru tiltölulega litlir á þjóðhagslegan mælikvarða og reyndar örfáar milljónir. Er þá skilningur ríkisstjórnarinnar orðinn sá að bráðabirgðalög beri að setja þegar tilefnið er ekki brýnt? Það finnst mér skjóta skökku við, virðulegi forseti, þegar forsendan fyrir því að beita megi þessu ákvæði er eins og hún er, samkvæmt stjórnarskránni og einnig samkvæmt þeim skilningi sem kom fram á Alþingi árið 1991, þegar þetta stjórnarskrárákvæði var rætt í þingsal - ég veit að hæstv. forsætisráðherra þekkir það vel. Þetta var rifjað upp við 2. umr. málsins þannig að ég ætla ekki að fara yfir það aftur. Þá var skilningurinn sá að brýnt tilefni yrði að vera fyrir hendi og miðað við almannahagsmuni. Mér finnst þetta veruleg breyting og mér finnst nauðsynlegt að fá þetta fram þannig að okkur sé ljóst hvort framvegis megi búast við því af hálfu ríkisstjórnarinnar að sett verði bráðabirgðalög fremur en kveðja þing saman eftir þingfrestun á vori í afmörkuðum og þröngum tilvikum. Ef það festist í sessi sem þróun í beitingu bráðabirgðalagaheimildarinnar er það slæm þróun. Ég tel að hún standist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Ég tel að dómstólar mundu dæma á þann veg að í þessu tilviki væri ekki tilefni til að beita bráðabirgðalagaheimildinni. Ég vildi gjarnan bera þessa spurningu upp til hæstv. forsætisráðherra og biðja hann um að gera grein fyrir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessu efni, m.a. vegna þess að á þessu hausti velti hæstv. umhverfisráðherra því fyrir sér hvort setja ætti bráðabirgðalög til að breyta lögum um úthlutun gróðurhúsalofttegunda á þann veg að sú úthlutun yrði ekki endurgjaldslaus heldur yrði tekið gjald fyrir. Ráðherrann komst að þeirri niðurstöðu að ekki væri rétt að beita bráðabirgðalagavaldinu til að setja slík lög. Mér finnst sú túlkun benda til annars en kemur fram í bráðabirgðalögunum frá því í júlí og í bráðabirgðalögunum frá 2003 þannig að það er ljóst að nauðsynlegt er að fá yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um það hver stefna hennar er varðandi bráðabirgðalagavaldið. Bráðabirgðalög eru lög sem Alþingi þarf að staðfesta, þau geta ekki staðið í tómarúmi. Það verður að liggja fyrir þegar lögin eru sett að fyrir þeim sé þingmeirihluti. Forsætisráðherra, eða sá ráðherra sem setur bráðabirgðalög, verður að geta fullvissað forseta Íslands um að fyrir þeim lögum sem farið er fram á að forsetinn setji sé þingmeirihluti. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra: Var vilji þingmanna stjórnarflokkanna kannaður áður en lögin voru sett þannig að vissa væri fyrir því að þeir mundu styðja þessa löggjöf? Lá það fyrir áður en viðkomandi ráðherra gekk á fund forseta Íslands? Í öðru lagi vil ég spyrja forseta Alþingis hvort það hafi verið kannað hjá honum hvort einhver tormerki væru á því að Alþingi yrði kvatt saman til að leggja fyrir umrætt frumvarp í þeirri von að Alþingi afgreiddi það með skjótum hætti. Kom einhver athugun á því til hæstv. forseta hvort gerlegt væri að kveðja þing saman? Ef svo er, hver voru svör forseta Alþingis við þeirri málaleitan? Ég vil líka spyrja þingflokksformenn stjórnarflokkanna: Var bráðabirgðalagasetningin borin undir þá áður en hún fór fram? Kölluðu þeir á fund í þingflokkunum til að kanna vilja þingmanna sinna eða könnuðu þeir vilja þingmanna með öðrum hætti þannig að það lægi fyrir að þingmeirihluti væri fyrir málinu? Það hljóta allir að sjá að bráðabirgðalagasetning er mjög óeðlileg ef ekki fer fram nein athugun eða könnun á vilja stjórnarþingmanna. Ég held að ekki þurfi að rökstyðja það. Þetta gerðist árið 2003, bráðabirgðalögin þá voru sett án þess að vilji stjórnarþingmanna væri kannaður, og niðurstaðan varð sú, sem menn ættu kannski að rifja upp, og mér finnst að hafi vakið minni athygli en verðskuldi, að bráðabirgðalögin árið 2003 voru ekki samþykkt. Alþingi hafnaði þeim lögum með því að gera á þeim feiknalega miklar breytingar, bæði í 2. umr. og 3. umr. Menn skyldu aðeins velta því fyrir sér hvers vegna þingið vildi ekki samþykkja bráðabirgðalögin 2003 óbreytt og hvað í því felst. Svarið er augljóst. Það felst í því að bráðabirgðalögin 2003 höfðu ekki þingmeirihluta eins og þau voru sett. Það hélt ég, virðulegi forseti, að hefði orðið mönnum nægilegt umhugsunarefni til að fara ekki aftur með bráðabirgðalagavaldið með sama hætti og mér virðist að hafi verið gert árið 2007. Ég held það sé nauðsynlegt að fá það fram hvaða athugun fór fram áður en bráðabirgðalögin voru sett til að kanna hvort þingmeirihluti væri fyrir þeim og hvaða athugun fór fram til að kanna hjá forseta Alþingis hvort þing gæti komið saman. Voru einhver tormerki á því að þing kæmi saman? Það er grundvallaratriðið, sem menn mega ekki gleyma, að stjórnarskrárbreytingin 1991 varð til þess að þingið afgreiddi eftir það löggjöf að öllu jöfnu nema þegar brýn ástæða þótti til eins og segir í stjórnarskránni. Mér finnst ekki rétt að þingheimur láti í tvígang fara hér í gegn bráðabirgðalög sem eru sértæk og afmörkuð um litla fjárhagslega hagsmuni án þess að gera alvarlegar athugasemdir við þá ráðherra sem nýta lagaheimildina með þessum hætti. Ég held og vona að þingheimur sé sammála því mati að leggja eigi mál fyrir Alþingi sé þess nokkur kostur. Ég hef ekki séð nein tormerki á því að leggja þetta mál fyrir Alþingi og grípa til bráðabirgðalagasetningar eins og gert var. Þá er ég kominn að því sem ég ætlaði að beina til hæstv. viðskiptaráðherra og þykir verra ef hann getur ekki verið við umræðuna vegna þess að hann var ekki við 2. umræðu málsins.

Forseti vill gera athugasemd en svo háttar til að hæstv. viðskiptaráðherra hefur varamann í þinginu og er fjarri við störf. Ekki er hægt að ná í hann til að mæta til þingfundar enda situr varamaður fyrir hann.

Ég þakka forseta fyrir þessar upplýsingar en varamaðurinn, svo ágætur sem hann nú er, er ekki varamaður hans í ráðherrastóli. Ráðherrann situr áfram sem ráðherra og gegnir því væntanlega þeim skyldum að svara fyrir störf sín og embætti þó hann hafi annan fyrir sig sem þingmann. Mér þykir verra að hann geti ekki verið við þessa umræðu, mér finnst það ekki rétt að viðskiptaráðherra sé fjarverandi bæði við 2. og 3. umr. þessa máls, sem er bráðabirgðalagasetning hans. En kannski geta einhverjir aðrir svarað þeim spurningum sem ég ætla að bera fram til hans. Það verður bara að koma í ljós. Mér finnst þurfa að skýra betur aðdragandann að bráðabirgðalagasetningunni. Í nefndaráliti meiri hlutans er gagnrýnt að mál þetta hafi ekki komið inn til viðskiptaráðuneytisins fyrr en í óefni var komið. Mig langar að spyrja: Hvernig stendur á því að það kemur viðskiptaráðuneytinu á óvart í júlí 2007 að það brjóti í bága við íslensk lög að íbúðirnar á Keflavíkurflugvelli séu opnaðar fyrir búsetu að óbreyttu rafkerfi í þeim. Neytendastofa, sem ég tel að heyri undir viðskiptaráðuneytið, sendi frá sér bréf í nóvember eða desember 2006, sex eða sjö mánuðum fyrir útgáfu bráðabirgðalaganna, og vakti athygli á þessu. Hún sagði beinlínis í því bréfi að óheimilt væri að heimila búsetu í þessum íbúðum að óbreyttum raflögnum. Það sem stofnun viðskiptaráðuneytisins veit það veit ráðuneytið. Ég spyr: Hvernig getur það verið rétt að viðskiptaráðuneytið hafi ekki vitað af þessu máli eins og haldið er fram í nefndaráliti meiri hluta viðskiptanefndar? Hvaða upplýsingar eru það sem gera það að verkum að þetta er fullyrt? Mér finnst að skýringar verði að koma á því. Í öðru lagi: Er talið nauðsynlegt að víkja frá íslenskum lögum í heil þrjú ár eða rúmlega það, til 1. október 2010, og gefa Þróunarfélaginu þennan tíma til að koma íbúðunum í rétt horf. Nú er upplýst í nefndaráliti meiri hlutans að búið sé að breyta raflögnum í 318 íbúðum af 340 sem átti að taka í notkun í 1. áfanga eða 94%. Því er lokið í októbermánuði sem er um fjórum mánuðum eftir útgáfu bráðabirgðalaganna? Hver er þá þörfin fyrir undanþágu í rúm þrjú ár ef þessu verki er lokið á svo skömmum tíma og hvaða upplýsingar hafði ráðuneytið um verkhraða fyrst reyndin er svona fjarri því sem ráðherra setur í bráðabirgðalögin? Voru upplýsingarnar sem ráðuneytið studdist við rangar eða hver er skýringin á því að búið er að uppfylla 94% á örfáum mánuðum? Hver er þá skýringin á að undanþágu þurfi í rúm þrjú ár? Mér finnst að viðskiptaráðuneytið þurfi að upplýsa þetta, það sem ég vil meina að sé misræmi í forsendum bráðabirgðalaganna og því sem kemur á daginn. Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að hafa lengra mál um þetta en ég vildi koma þessum spurningum að til að upplýsa þennan þátt málsins. Ég hef spurt sérstaklega um þetta því að ekki komu fram við 2. umr. málsins nægilegar upplýsingar um það. Ég spurði þá sérstaklega um afstöðu þingflokkanna, stjórnarflokkanna, hvernig vilji þeirra hefði verið kannaður. Ekki kom svar við þeirri spurningu þá þannig að ég endurtek hana hér ásamt því að bæta við spurningum til forsætisráðherra og forseta.

Herra forseti. Út af örfáum atriðum í máli hv. þingmanns vildi ég segja eftirfarandi: Það er skylt að fara mjög varlega með heimildir stjórnarskrárinnar til að setja bráðabirgðalög. Stjórnarskrárbreytingin frá 1991 gekk m.a. einmitt út á að tryggja að í því yrði farið með varúð. Hins vegar var það jafnframt skýrt að bráðabirgðalagaheimildin var ekki afnumin, eins og einhverjir vildu halda fram á þeim tíma, enda hafa verið gefin út allnokkur bráðabirgðalög síðan þótt þau séu miklu færri en á sambærilegu tímabili fyrir 1991. Efnislega er það mat bráðabirgðalöggjafans hvort brýn nauðsyn sé fyrir hendi eins og kveðið er á um í stjórnarskránni að þurfi að vera. Það getur enginn annar lagt það mat á málið en bráðabirgðalöggjafinn sjálfur. En hann gerir það í trausti þess að hann hafi meiri hluta Alþingis á bak við sig í málinu. Það gerði ríkisstjórnin í sumar, viðskiptaráðherra fyrir hennar hönd, þegar gefin voru út umrædd bráðabirgðalög sem við fjöllum núna um. Ég tók auðvitað ábyrgð á því fyrir minn flokk að hann stæði heill og óskiptur á bak við þetta mál og mundi tryggja því sín atkvæði á Alþingi. Sama gerði Samfylkingin þannig að það lá fyrir að ekki hafa verið gefin út bráðabirgðalög sem ekki hafa meirihlutastuðning á Alþingi, enda hefur það þegar komið í ljós við 2. umr. um málið á Alþingi að mikill meiri hluti er fyrir þessu máli. Það var því tryggt enda getur ríkisstjórn sem gefur út bráðabirgðalög án þess að meiri hluti sé á bak við þau ekki setið lengur að mínum dómi. Hefði það komið í ljós að þessi bráðabirgðalög hefðu ekki haft stuðning er náttúrlega ljóst að það hefði haft víðtækar pólitískar afleiðingar.

Virðulegi forseti. Ég mundi bæta því við að ég tel, reyndar hefur það komið fram í dómum Hæstaréttar, að dómstólar telja sig þess bæra að leggja mat á útgáfu bráðabirgðalaga og hvort tilefni hafi verið til. Í öðru lagi tel ég að alþingismenn geti lagt mat á það líka hver fyrir sig. Ég skil svör hæstv. forsætisráðherra þannig að ríkisstjórnin hafi ákveðið að standa að útgáfu þessara laga án þess að kanna sérstaklega afstöðu þingmanna sinna. Það finnst mér lakara. Kannski má segja að það sé alvarlegt í ljósi þess sem er í húfi, eins og hæstv. ráðherra lýsti réttilega, að hafi bráðabirgðalögin ekki þingmeirihluta þá situr ríkisstjórnin ekki lengur. Með því að setja bráðabirgðalög er þingmönnunum stillt upp frammi fyrir þeirri niðurstöðu, annaðhvort standa þeir með ríkisstjórninni eftir á eða hún er fallin. Ég tel að það eigi ekki að standa þannig að málum. Ég tel reyndar að þetta mál hefði farið vandræðalaust í gegnum þingið ef það hefði verið kvatt saman. Ég held reyndar að ekki hefði verið mikill ágreiningur um það í ljósi þeirra upplýsinga sem lágu fyrir þá. Þess vegna er ég hissa á að ríkisstjórnin skuli ekki hafa kvatt þing saman. Ég er ósammála því sem kom fram í skýringum viðskiptaráðherra við 1. umr. málsins að málið hefði ekki verið nógu brýnt til að kveðja þingið saman. Það finnst mér meginspurningin til hæstv. forsætisráðherra: Telur ríkisstjórnin að hún eigi að beita bráðabirgðalagavaldinu þannig, að nota það til að setja lög sem eru ekki nógu brýn til að leggja fyrir þingið?

Bráðabirgðalög er einungis heimilt að setja ef brýna nauðsyn ber til, það stendur í stjórnarskránni. Varðandi tilefni þessa tiltekna máls, sem mér vannst ekki tími til að nefna í fyrra andsvari mínu, er ekki um að ræða tiltekið einkafyrirtæki eða þess háttar eins og skilja mátti á hv. þingmanni. Hér er um að ræða ríkisaðila sem starfar samkvæmt sérstökum lögum og hefur það hlutverk að koma þeim eignum sem ríkið hefur eignast á Miðnesheiði í kjölfar brottflutnings bandaríska varnarliðsins í arðbær borgaraleg not. Til þess að það gæti gengið eðlilega fyrir sig var talið brýnt að ljúka þessu máli, varðandi raflagnir og rafföng með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í bráðabirgðalögunum. Hvort tímaramminn í þeim hafi verði rýmri en ástæða var til gátu menn ekki vitað fyrir fram en það skipti nú ekki öllu máli varðandi innihald málsins hvort tímaramminn var tvö ár eða þrjú ár. Allir ættu að fagna því ef tekist hefur að vinna þetta flókna verk á styttri tíma en menn bjuggust við. Aðalatriðið er að staðið var að þessu máli fullkomlega í samræmi við það sem lög og stjórnarskrá kveða á um og þær hefðir sem skapast hafa við setningu bráðabirgðalaga. Svo hljótum við náttúrlega öll að vera sammála um að jákvætt sé að bráðabirgðalögum hafi fækkað mikið frá árinu 1991. Við eigum að reyna að forðast að setja þau ef hægt er að komast hjá því. Við settum bráðabirgðalög milli jóla og nýárs, að mig minnir 2002, út af sérstakri ábyrgð vegna flugreksturs í kjölfar ástandsins sem skapaðist í heiminum eftir árásirnar á New York og Washington. Það þurfti að framlengja með bráðabirgðalögum ábyrgð ríkisins á flugrekstri eða flugflota landsmanna 

Virðulegi forseti. Nei, það sætti ekki gagnrýni. Það varðaði almenna hagsmuni að halda uppi áætlunarflugi sem annars hefði verið óvíst að hægt hefði verið að gera. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að það hefur orðið mikil breyting á útgáfu bráðabirgðalaga eftir stjórnarskrárbreytinguna 1991. Áður fyrr voru bráðabirgðalög tiltölulega algeng en eftir þann tíma fátíð. Ég held að þetta sé í áttunda skipti síðan þá að sett eru bráðabirgðalög. Það er til bóta. Það segir okkur auðvitað hvað þingið var að gera á þeim tíma. Fyrstu sex skiptin, ef það er rétt munað hjá mér að þetta séu áttundu bráðabirgðalögin núna, sem gripið var til þess að setja bráðabirgðalög voru það málefni sem voru almenn, vörðuðu almenna hagsmuni eða bar hátt í þjóðfélagsumræðunni þannig að það var mikill órói og krafa um breytingar sem bregðast þurfti við, t.d. með breytingu með bráðabirgðalögum á dómi Kjaradóms. Síðustu tvö skiptin hafa hins vegar bráðabirgðalög verið sett með afmarkaða hagsmuni í huga, vegna Stofnfisks fyrir 2003 og Þróunarfélags Keflavíkur 2007. Það segir beinlínis í aðfaraorðum bráðabirgðalaganna sem ég las upp áðan. Þetta eru þröngir hagsmunir. Ég er ekki að gera lítið úr þeim í sjálfu sér en þeir eru ekki tilefni til þess að beita bráðabirgðalagavaldinu. Hvað hefði gerst ef ekki hefðu verið sett bráðabirgðalög? Annað hvort hefði þing verið kvatt saman og búið að setja lög eftir þrjá daga eða eitthvað slíkt eða að menn hefðu sett lögin seinna um haustið og þeir sem fóru í þessar íbúðir í haust hefðu áfram verið í sínu húsnæði, hvar sem það var hér á höfuðborgarsvæðinu. Þar hefði ekki verið neitt það ástand uppi sem ríkisstjórnin hefði þurft að bregðast við.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður beindi til mín a.m.k. einni spurningu en mig langaði að nefna það hér í andsvari að ég held að komið hafi fram misskilningur hjá hv. þingmanni, í ræðu hans um það efni, hvað það varðar að stjórnarskráin veitir ríkisstjórn eða framkvæmdarvaldinu heimild til að setja bráðabirgðalög, þ.e. það er ekki þingið sem setur þessi lög heldur ríkisstjórnin. Um leið er það náttúrlega hennar að meta hvort hagsmunirnir séu brýnir o.s.frv. og uppfylli þau skilyrði sem stjórnarskráin setur. Þar af leiðandi er það ekki þingið sem setur þessi lög heldur ríkisstjórnin á sína ábyrgð. Það er hins vegar komið í ljós í þessari umræðu að lagasetningin hefur mikinn stuðning á þinginu. Því er ekki hætta á þeim miklu pólitísku afleiðingum sem hæstv. forsætisráðherra lýsti að það hefði ef lögin hefðu ekki stuðning. Kjarni málsins er vitaskuld þessi: Framkvæmdarvaldið hefur samkvæmt ákvæði í stjórnarskránni heimild til að setja bráðabirgðalög. Þar af leiðandi er það engin kvöð á ríkisstjórninni að tala við þingið heldur hefur hún heimild til þess að setja þessi lög. Það mundi hins vegar hafa miklar afleiðingar ef meiri hlutinn styddi ekki þá lagasetningu. Lögin eru að sjálfsögðu á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og það er hennar mat hvort setja eigi þessi lög. Það er mikilvægt að þetta sé haft í huga vegna fyrirspurnar um hvort afstaða meiri hluta þingmanna stjórnarliðsins hafi verið skoðuð. Það hefur reyndar komið í ljós að mikill stuðningur var við málið, það er ekki vandamálið. En ræðum þetta á þeim nótum að þetta er heimild ríkisstjórnar til þess að setja bráðabirgðalög. Síðan er það þingsins að taka afstöðu til þess  
            

Virðulegi forseti. Ég held að það þurfi kannski aðeins að hugsa þetta sem hv. þingmaður var að segja. Hann sagði í raun og veru að honum fyndist eðlilegt að ríkisstjórnin beitti bráðabirgðavaldi sínu án þess að kanna hvort þingmenn hennar styðji lagasetninguna. Ég vil leyfa mér að segja að ég held að það hafi bara verið eiginlega undantekningalaust áður fyrr, fyrir 1991, þegar útgáfa bráðabirgðalaga var algengari en síðar varð, að þá taldi ríkisstjórnin sér skylt að tryggja að fyrir bráðabirgðalögunum væri þingmeirihluti áður en þau voru sett, að öðrum kosti væri verið að blekkja forseta Íslands. Ég held að menn megi ekki, í vörn sinni fyrir bráðabirgðalögum, fara inn á þær brautir að mæla fyrir því að ríkisstjórnin hafi valdið án tillits til afstöðu þingmanna fyrir fram. Þá er verið að samþykkja að ríkisstjórnin eða einstakir ráðherrar - því að ráðherra getur sett bráðabirgðalög án samþykkis ríkisstjórnar, það er rétt að það komi fram, þetta er fjölskipað stjórnvald þannig að ráðherra getur sett bráðabirgðalög án þess að spyrja aðra ráðherra í ríkisstjórninni - geti sett bráðabirgðalög, stillt þingmönnum stjórnarflokkanna upp við vegg og sagt: Annaðhvort styðjið þið þessi bráðabirgðalög eða þá að ríkisstjórnin er fallin. Það hljóta menn að sjá og viðurkenna vonandi að er ákaflega óheilbrigð útgáfa af þingbundinni ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég sagði ekki í andsvari mínu að eðlilegt væri að það væri ekki kannað. Ég sagði einfaldlega að svona væri ákvæði stjórnarskrárinnar, þ.e. stjórnarskráin veitir ríkisstjórninni þessa heimild. Þannig liggur málið. Eins og hæstv. forsætisráðherra rakti ágætlega í andsvari sínu er alveg klárt að ef ríkisstjórnin síðan hefði ekki þann stuðning sem til þarf hefði það miklar alvarlega pólitískar afleiðingar, það er alveg klárt. Ég sagði aldrei að þetta væri eðlilegt, ég sagði að svona væri stjórnarskrárheimildin uppbyggð. Ég sagði einnig að það lægi fyrir að mikill meiri hluti var fyrir málinu og mikill stuðningur við það. Það hefur einmitt verið dregið fram hér í þinginu. Ég vildi bara að það lægi fyrir hér að svona liggur málið og þannig er heimildin úr garði gerð. Það voru ekki mín orð að eðlilegt væri að kanna það ekki enda liggur fyrir að mikill stuðningur var við málið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lúðvík Bergvinssyni fyrir að svara spurningum mínum. Mig langar að minna hann á afstöðu hans sjálfs frá því fyrir fjórum árum í þinginu árið 2003. Þá var niðurstaða hans og hans flokksmanna og alls minni hluta landbúnaðarnefndar á þeim tíma á þann veg að bráðabirgðalagasetningin þá stæðist ekki ákvæði stjórnarskrárinnar. Hv. þingmaður telur sig með réttu hafa tök á því að leggja mat á það hvort heimildinni hafi verið rétt beitt eða ekki. Ég hlýt því að spyrja: Ef hann telur að rétt hafi verið að beita heimildinni nú en ekki þá í hverju liggur munurinn? Ég minni á að hann rakti þá á þingi dóm Hæstaréttar, sem þá var tiltölulega nýr, sem samþykkti með þremur atkvæðum gegn tveimur að tiltekin bráðabirgðalög hefðu staðist ákvæði stjórnarskrárinnar. Þá sagði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson að niðurstaða minni hluta Hæstaréttar, þessara tveggja sem töldu að heimildin hefði ekki verið fyrir hendi þegar þau bráðabirgðalög voru sett sem voru lögð í dóm, væri sú að ef ríkisstjórnin teldi nauðsynlegt að beita bráðabirgðalagaheimildinni væri henni í raun skylt eftir breytingarnar 1991 að kalla saman þing. Það var afstaða hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar sem hann dró af afstöðu minni hluta Hæstaréttar. Þess vegna held ég að rétt væri, til að varpa ljósi á málið, að hv. þingmaður skýrði afstöðu sína nú í samanburði við niðurstöðu sína fyrir fjórum árum.

Vegna óska hv. 9. þm. Norðvest. um að hæstv. viðskiptaráðherra kæmi hér til umræðunnar vill forseti upplýsa að ekki hefur náðst í hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Við búum við þrískipt ríkisvald, löggjafarvald, dómsvald og framkvæmdarvald. Löggjafinn setur lög, framkvæmdarvaldið framkvæmir þau og dómsvaldið sker úr ágreiningi. Meðal annars hefur það gerst, þau vatnaskil orðið varðandi bráðabirgðalagasetningarákvæði stjórnarskrárinnar, að Hæstiréttur telur sig umkominn að leggja mat á það hvort hin brýna nauðsyn hafi verið fyrir hendi, fyrir því eru ný fordæmi. Við erum sem sagt að tala um meginregluna, löggjafarvald, framkvæmdarvald, dómsvald, og við erum að tala um undantekningu frá þessum meginreglum. Þetta er þröng undantekningarheimild en hún er til staðar, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Eftir stjórnarskrárbreytingarnar sem urðu 1991 var horfið til fyrra horfs varðandi þetta heimildarákvæði, þ.e. það sem stjórnarskrárgjafinn ætlaði sér þegar stjórnarskráin var sett. Farið hafði verið mjög frjálslega með þessa heimild en eftir 1991 hefur orðið gjörbreyting og skilningur fræðimanna, eins og ég lýsti í ræðu í 2. umr., hefur verið staðfestur. Þeir fræðimenn hafa eiginlega fengið uppreisn æru varðandi skoðanir sínar á því hvenær beita megi þessu ákvæði. Þau átta dæmi sem eru eftir 1991 staðfesta þessa reglu og staðfesta þennan skilning að undanteknu einu eða tveimur dæmum. Rökstuðningurinn sem fram hefur komið fyrir setningu þessara bráðabirgðalaga snýst í raun upp í andhverfu sína, þ.e. hann færir fremur rök fyrir því að ekki hafi verið brýn nauðsyn fyrir setningunni í sumar. Einnig hafa komið fram rök fyrir því að ekki þurfi að staðfesta lögin, þau geti dagað uppi hér á þingi, enginn skaði sé við það skeður. Það var hin eðlilega framkvæmd, fara svo í nýja lagasetningu varðandi seinni áfanga. Af hverju segi ég að röksemdir ríkisstjórnarinnar fyrir bráðabirgðalagasetningunni hafi snúist upp í andhverfu sína eða séu rök fyrir skoðunum mínum og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, sem hann hefur lýst svo vel og ég tek undir? Í fyrsta lagi rökstyður forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, setningu bráðabirgðalaganna með þáttum sem eru ekki rök, þ.e. að umræddar breytingar á raflögnum muni hafa verulegan kostnað í för með sér og Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar ehf. hafi ekki yfir slíkum fjármunum að ráða. Af hverju brá ríkisstjórnin ekki á það ráð að lána félaginu peninga til að klára þetta eða gera eitthvað allt annað? Fjárþörf einkafyrirtækis getur ekki ráðið því að löggjafarvaldinu sé kippt úr sambandi, það er útilokað. Við erum að tala um þrönga undantekningarheimild þar sem ríkir almannahagsmunir, ríkir þjóðhagslegir hagsmunir, verða að vera fyrir hendi, ekki dægurmálahagsmunir eins og hér er um að ræða. Í öðru lagi er því haldið fram að knappur tími sé til stefnu og skortur sé á iðnaðarmönnum. Þetta hefur líka snúist upp í andhverfu sína vegna þess að lokið hefur verið við 94% af íbúðunum í þessum áfanga. Til að gera gott úr málinu og til að leita nú sátta og samlyndis, eins og Samfylkingin mælir gjarnan með í hátíðarræðum,  Skortur á peningum eða skortur á iðnaðarmönnum getur aldrei réttlætt það að bráðabirgðaákvæðinu verði beitt. Ég er þeirrar skoðunar að herra forseti Íslands, Ólafur Ragnar Grímsson, hafi brugðist hlutverki sínu, þ.e. að vera öryggisventill á stjórnarskrána. Ég lít svo á. Ekki gerði hann það í fjölmiðlamálinu. Ekki var síður ástæða til að bregðast við hér vegna þess að brotið er að mínu mati mjög augljóst. Það er líka fleira sem kemur til. Ég hef sagt það í fyrri ræðu minni að verið sé að setja bráðabirgðalög til að bæta úr sleifarlagi framkvæmdarvaldsins. Það lá fyrir fyrir allmörgum árum að herinn væri að fara héðan þó svo að ýmsir hefðu farið á hnén og grátbeðið hann um að vera lengur. Í mars 2006 var þetta á hreinu og herinn fór í september 2006. Það var nægur tími til stefnu. Við það bætist svo að Neytendastofa áminnti stjórnvöld um að breyta þessum raflögnum í nóvember 2006 og ekkert var aðhafst. Ekkert er einu sinni aðhafst þegar sumarþingið var komið á, þá vissu menn fullkomlega í hvað stefndi. Nei, skilyrði 28. gr. stjórnarskrárinnar, um brýna nauðsyn, er alls ekki fyrir hendi og alls ekki eftir stjórnskipunarbreytinguna 1991. Ég minni aftur á þessi vatnaskil Hæstaréttar. Nú er hægt að bera þetta mál undir Hæstarétt, hvort þetta mat framkvæmdarvaldsins hafi verið rétt eða ekki rétt. Að mínu mati fer því víðs fjarri og það blasir við að ef Hæstiréttur fengi þetta mál til umfjöllunar mundi hann ónýta þessa löggjöf. Ég ítreka aftur umfjöllun mína um skoðanir fræðimanna á þessu sviði. Ég vil líka benda á bréf Rafiðnaðarsambands Íslands, sem ég ætla ekki að lesa upp aftur, og röksemdir þeirra sem fylgdu minnihlutaálitinu. Ég vil líka halda því til haga að ef ekki var brýnt að kalla þing saman í sumar, ef ekki þótti nógu brýn ástæða til þess, var ekki brýn nauðsyn á að setja bráðabirgðalögin samkvæmt 28. gr. Ég ítreka það sem kemur fram í áliti meiri hlutans, þar sem talið er að vitlaust hafi verið staðið að málinu, eðlilegra hefði verið að gera hitt og þetta. En að nota svo bráðabirgðalög til að bæta fyrir mistök, að berja í brestina, gegn því mælir stjórnarskráin Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson ætti að skýra það fyrir þingheimi af hverju Samfylkingin, og sérstaklega hv. þingmaður sjálfur, hefur skipt um skoðun frá því 2003. Að lokum vil ég halda því til haga fyrir ríkisstjórnarflokkana að brýn nauðsyn er á ýmsum framkvæmdum á vellinum. Ég velti því stundum fyrir mér hvort það sé jafnvel eðlilegt að vera þar með skólastarf eins og staðan er. Brýn nauðsyn er á því að hreinsa svæðið af mengun, öskuhaugarnir þar eru t.d. grafalvarlegt vandamál. Þarna verður skóli og þarna verða íbúðarhús og þarna verða börn. Það var upplýst í heimsókn allsherjarnefndar til Landhelgisgæslunnar í morgun að hreinsun á sprengjum, sem eru þarna á mörgum svæðum, hefur legið niðri. Það er brýn nauðsyn á að klára slíka hreinsun og gera þær sprengjur sem þar eru óvirkar. Það sem er verra við þetta dæmi núna er að völlurinn er orðinn opinn. Þessi sprengjusvæði voru afgirt hér áður fyrr en eru það ekki í dag. Gagnvart þessum málum, menguninni og sprengjunum, er brýn nauðsyn á að drífa í framkvæmdum. Ég ítreka svo að lokum að skilyrði 28. gr. stjórnarskrárinnar, um brýna nauðsyn, eru fjarri því að vera uppfyllt gagnvart þessu dægurmáli.

Virðulegi forseti. Þetta voru í sjálfu sér athyglisverðar ræður sem hér hafa verið fluttar um þetta tiltekna mál. Vissulega er hér um grundvallarspurningar að ræða, þ.e. hvenær ríkisstjórn hefur heimild til þess að setja bráðabirgðalög og hvenær ekki. Það er eðlilegt að slíkar grundvallarspurningar séu ræddar og séu þá líka ræddar á réttum forsendum. Það sem hér liggur fyrir er spurningin um hvort brýn nauðsyn hafi verið á því eða ekki að setja bráðabirgðalög og málið snerist um það hvort hægt væri að nýta þessar eignir í haust eins og gert hefur verið. Það var mat bráðabirgðalöggjafans, þ.e. ríkisstjórnarinnar, og svo virðist sem þingið taki undir það, a.m.k. ef marka má þann mikla stuðning sem er við þetta mál. Ég held að það sé aðeins einn flokkur sem er heill og óstuddur á móti málinu, þ.e. Vinstri grænir, aðrir ýmist skipta sér upp eða styðja málið. Það liggur því fyrir að mikill stuðningur er við að fara þessa leið og mat bráðabirgðalöggjafans er að rétt sé að staðfesta þessi lög, þar liggur þetta mat a.m.k. Ef menn telja svo ekki vera geta þeir sem vilja látið á það reyna annars staðar, það mat er á hendi þessara aðila. Hv. þingmenn Kristinn H. Gunnarsson og Atli Gíslason spurðu þann sem hér stendur hvort sú afstaða sem hann hefur til málsins nú sé önnur en var 2003. Ég tel svo ekki vera því að þeir sem til þekkja, sem er afar mikilvægt að menn þekki forsendur mála þegar eru að tjá sig, vita að það frumvarp sem var lagt fyrir 2003 var allt annars eðlis og hafði allt aðrar forsendur en hér eru á ferðinni. Í fyrsta lagi lagði hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir frumvarp á þinginu 2002/2003 sem ekki varð að lögum og í framhaldi af því lágu einnig fyrir ítrekaðar beiðnir um að lögum yrði breytt á tiltekinn hátt sem ekki var orðið við. Í því frumvarpi var m.a. gert ráð fyrir að þessi tilteknu lög tækju gildi seint á sama ári þannig að þar lá fyrir það mat að ekki væri nein brýn forsenda til staðar til að setja þessi lög. Í öðru lagi lá einnig fyrir að þegar þing kom saman eftir kosningar það ár þótti heldur ekki ástæða til að taka þetta upp. Þessar forsendur lágu þá fyrir og ekki þótti ástæða til að keyra þetta í gegn. Í þriðja lagi voru hagsmunirnir í því tilviki, sem við bentum einnig á, u.þ.b. 4 eða 5 millj. kr. í útflutningsverðmætum og óvíst var hvernig til tækist með sölu. Það mál, borið saman við það að hægt væri að nýta þá aðstöðu sem er á Keflavíkurflugvelli í kjölfar skyndilegs brotthvarfs hersins geta menn vitaskuld haft mismunandi sjónarmið á hvort hafi verið gott eða slæmt. Þetta eru einfaldlega þær staðreyndir sem liggja fyrir þannig að forsendur þess máls voru allt aðrar en þær sem nú eru, því að ég veit ekki betur og ég held að allir hafi þann skilning að viðskiptaráðherra eða ríkisstjórnin hafi ekki verið upplýst um þá stöðu fyrr en síðastliðið sumar að gera yrði þessar breytingar til að nýta mætti umræddar fasteignir. Það eru allt aðrar forsendur en voru á árinu 2003 og ég held að það sé ágætt að gerð sé grein fyrir þessu. Það vekur þá kannski ekki síður upp spurningu, úr því að sá sem hér stendur er beðinn um skýringar á því hvort um breytta afstöðu hafi verið að ræða, sem ég tel ekki vera - hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór reyndar aðeins yfir hvað varð um þau lög en það er hins vegar allt annað mál - en ég held að rétt sé að rifja það upp að ég lít svo á að það sé talsverður eðlismunur á þessu máli og hinu og eins hitt að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson studdi þá breytingu á sínum tíma. Það er því athyglisvert að menn séu að vekja upp umræðu af þessum toga. En ég tel mikilvægt að menn þekki þær forsendur sem voru til staðar árið 2003 sem eru allt annars eðlis en þær sem hér eru til umræðu. Ég vil einnig nefna það úr því að ég er kominn hingað upp til að ræða um þetta mál að ég er þeirrar skoðunar að það eigi að fara mjög varlega í beitingu bráðabirgðalaga og forsendur fyrir bráðabirgðalögum eru allt aðrar í dag en voru kannski fyrir 30, 50, 70 árum. Þó að ég muni ekki nákvæmlega hvenær þetta ákvæði kom fyrst inn í stjórnarskrána eru vissulega allt aðrar forsendur núna en voru áður og það á að fara mjög varlega í beitingu á þessu ákvæði. Hins vegar er matið á því hvort um brýna nauðsyn sé að ræða hjá bráðabirgðalöggjafanum, þ.e. ríkisstjórninni eða viðkomandi ráðherra, en þingið tekur svo endanlega afstöðu til málsins. Mér sýnist að það mat hafi verið rétt hvað þetta varðar, þingið styður málið, og það var brýn nauðsyn á að bregðast við ef nýta átti þessar eignir í haust eins og ætlunin var og raunin hefur orðið.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrir að koma upp og skýra mál sitt. Ég er þó litlu nær. Hv. þingmaður endaði ræðu sína með því að segja að það ætti að fara mjög varlega í að beita heimild 28. gr. Því er ég sammála en ég spyr hv. þm. Lúðvík Bergvinsson: Hver á að njóta vafans í þessu máli? Ef vafi er uppi um heimildina á stjórnarskráin að njóta vafans eða framkvæmdarvaldið? Að því spyr ég mig, bæði sem þingmaður sem unnið hefur heit að stjórnarskránni og jafnframt sem lögfræðingur. Ég get líka spurt hv. þm. Lúðvík Bergvinsson: Getur fjárskortur Þróunarfélagsins vikið löggjafarvaldinu til hliðar? Getur skortur á iðnaðarmönnum vikið stjórnarskránni til hliðar? Getur sleifarlag framkvæmdarvaldsins eða stofnana framkvæmdarvaldsins réttlætt að barið sé í brestina með bráðabirgðalögum? Það að ríkisstjórnarflokkarnir kjósa að nota meiri hluta sinn á þingi og fylkja sér bak við málið gerir það hvorki lögfræðilega réttara né rangara. Það sýnir bara fyrir mér að það er þokkalegur agi á stjórnarliðinu. Lögfræðilega er það mat mitt að því fari fjarri að heimild hafi verið fyrir hendi til að setja bráðabirgðalög í sumar.

Virðulegi forseti. Ég tel fyrst og fremst að við mat á þessu séu það almannahagsmunir sem eigi að njóta vafans. Það voru almannahagsmunir af því að taka þetta húsnæði í notkun í haust. Forsendur þess að svo yrði gert voru að sett yrðu bráðabirgðalög. Það var mat ríkisstjórnarinnar, það er mat þingsins og af þeim sökum held ég að það mat sé að staðfestast hér í meðförum þingsins þannig að það er litlu við þetta að bæta. Fyrst og fremst eru það almannahagsmunir sem eiga að njóta vafans.

Frú forseti. Almannahagsmunir, ekki almannahagsmunir. Ég spyr: Ef þetta eru almannahagsmunir, hvað næst? Hvers konar fordæmi er verið að skapa með þessu? Það er verið að skapa fordæmi fyrir því að farið sé með stjórnarskrána af mikilli léttúð, svo vægt sé til orða tekið. Ég vil spyrja hv. þm. Lúðvík Bergvinsson: Fyrst þessu verki er nú farsællega lokið af hverju eru lögin ekki látin daga uppi og þurfi lagasetningu fyrir seinni áfanga þá fái slíkt frumvarp þinglega meðferð? Það hefur líka gerst með þessum bráðabirgðalögum og setningu þeirra að málinu er hraðað í gegnum þingið, málinu er hraðað í gegnum þingnefnd. Það vannst ekki tími til að kalla á álit manna á þessu máli sem er þó veigamikið í öllu nefndarstarfi þegar stjórnarskráin á í hlut, afar veigamikið. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði í andsvari sínu að það væri hagsmunamál að hraða málinu í gegn, hann sagði í annarri setningunni að það ætti að afgreiða það á sex vikum en í hinni setningunni að rétt væri að málið dagaði uppi. Ég held að ekki sé miklu við þetta að bæta.

Virðulegi forseti. Ég er að reyna að draga saman hvað er öðruvísi í þessu máli og frábrugðið bráðabirgðalagasetningunni 2003 sem gerir það að verkum að afstaða hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar er önnur núna en hún var þá. Hann segir að það séu verulegir fjárhagslegir hagsmunir núna sem ekki voru þá. Mér sýnist það samandregið vera vendipunkturinn í málinu. Þá spyr ég hv. þingmann: Hverjir eru fjárhagslegu hagsmunirnir núna? Það hefur ekki komið fram neitt mat á þá hvorki í umræðunni né á þingskjölum. Það kemur fram í ræðu hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar að árið 2003 voru fjárhagslegir hagsmunir taldir vera 28 milljónir, það voru hinir fjárhagslegu hagsmunir sem hann taldi ekki nægilega stóra til að réttlæta setningu bráðabirgðalaga þá. Ég spyr: Hverjir eru þeir núna í fjárhæðum talið? Við getum auðvitað reynt að nálgast það. Það er húsaleiga á 350 íbúðum í nokkra mánuði sem eru hinir fjárhagslegu hagsmunir, þ.e. þeir sem tóku íbúðirnar á leigu borga lægri húsaleigu fyrir vikið en ella hefði orðið ef ekki hefðu verið sett bráðabirgðalög og lög sett seinna sem nokkrum mánuðum nemur. Það eru væntanlega hinir fjárhagslegu hagsmunir sem ég sé í málinu. Ég sé ekki að þeir séu stærri í fjárhæðum talið en var árið 2003 og voru þeir þá ekki há fjárhæð.

Virðulegi forseti. Þau lög sem virðast nú vera orðin umræðuefnið eru lögin 2003 versus 2007. Það kom fram hjá Hagstofunni að þau útflutningsverðmæti sem menn voru að reyna að bjarga höfðu verið u.þ.b. 5 milljónir og málið snerist um það. Það voru útflutningsverðmæti sem lutu að útflutningi sérstaks fyrirtækis sem réttlættu þetta. Þetta mál snýst hins vegar um það að herinn hvarf brott, eins og hér hefur verið rakið, 1. mars 2006. Það er verið að byggja upp starfsemi á Keflavíkurflugvelli og bregðast við þeim fjölda starfa sem glötuðust og styðja við bakið á því samfélagi sem þar missti spón úr aski sínum. Um það snýst þetta mál og það snerist einnig um það að þessi starfsemi gæti farið af stað á haustdögum. Það snýst líka um það að upplýsingar um nauðsynina komu ekki fram fyrr en nú en borið saman við frægt mál árið 2003 þá lá fyrir þann vetur, áður en bráðabirgðalögin voru sett, frumvarp í þinginu um að afgreiða málið. Einhvern veginn verður þessi umræða skrýtnari og skrýtnari eftir því sem henni vindur fram því að hv. þingmaður sem biður menn að svara spurningum sínum studdi þetta tiltekna mál 2003 en nú má hann vart mæla vegna viðhorfa sinna til þessa máls. Ég held að það hljóti að vera hlutverk hv. þingmanns að útskýra hverju það sætir, mér finnst það vera kjarni málsins. Ég hef farið yfir það hvers vegna ég tel þetta mál vera annars eðlis en hitt en hv. þingmaður hefur á engan hátt 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom ekki með mat á fjárhagslegu hagsmunina til að bera þá saman við þá hagsmuni sem fyrir lá að væru fyrir hendi árið 2003 og voru þá að hans mati of litlir. Ég fæ ekki séð að þeir séu neinir sem máli skiptir vegna þess að þeir leigjendur sem fóru í íbúðirnar, og væntanlega eitthvað fyrr en ella hefði verið, bjuggu einhvers staðar og hefðu leyst húsnæðismál sín. Það var engin neyð uppi sem réttlætti það að setja bráðabirgðalög, enda er í aðfaraorðum laganna kveðið á um að þau séu sett vegna þess að Þróunarfélag Keflavíkur hafði ekki fjármuni til að leggja út fyrir endurbótum á rafkerfinu. Þeir fjármunir komu ekki með bráðabirgðalögunum, það varð að leggja þá út eftir sem áður. Það kemur í ljós núna að félagið er búið að leggja þá út að mestu leyti á nokkrum mánuðum án þess að fá nokkurn fjárhagslegan stuðning. Hver var þá hin brýna fjárhagslega þörf á að setja bráðabirgðalögin? Ég get ekki fallist á það sem hv. þingmaður segir núna, að upplýsingar hafi legið of seint fyrir í þessu tilviki en lengri tími í fyrirvara fyrir fjórum árum, vegna þess að upplýsingarnar varðandi Keflavíkuríbúðirnar lágu fyrir í nóvember 2006 þannig að menn höfðu nógan tíma til að bregðast við. Varðandi afstöðu mína þá er hún sú sama núna og hún var fyrir fjórum árum. Ég gagnrýndi opinberlega setningu bráðabirgðalaganna. Hefur einhver gert það hér úr stjórnarliðinu, virðulegi forseti? Ég skrifaði grein í Morgunblaðið og rökstuddi hvers vegna ég teldi að farið hefði verið út fyrir þá heimild sem menn hafa við setningu bráðabirgðalaga. Bráðabirgðalögin voru ekki samþykkt á Alþingi, þeim var breytt í grundvallaratriðum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Varðandi þá hagsmuni sem hér eru í húfi er það rétt hjá hv. þingmanni að ég hef ekki nákvæma tölu um það en þetta lýtur að því að nýta 300–400 íbúðir. Þetta lýtur að uppbyggingu heils háskóla og því að bregðast við ákveðnu ástandi sem kom upp í kjölfar þess að herinn fór og skildi eiginlega eftir það þorp sem er núna uppi á velli. Í annan stað vil ég segja, og hv. þingmaður veit það mætavel, að núverandi hæstv. viðskiptaráðherra,  Það má kannski gagnrýna þáverandi iðnaðarráðherra fyrir að hafa ekki brugðist við. Að minni hyggju eru klárlega miklir hagsmunir í þessu. Upplýsingarnar voru til staðar og þetta mál er allt annars eðlis. Að lokum vil ég segja að það má vel vera að hv. þingmaður hafi gagnrýnt þá bráðabirgðalagasetningu sem þá var. Ég ætla ekki að gera lítið úr því og hann var mjög gjarn á að gagnrýna ráðherra sína á sínum tíma sem reyndar varð svo kannski á endanum til þess að hann yfirgaf flokkinn. Þegar upp var staðið studdi hann það 

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á þrennum lögum, það eru lög um staðgreiðslu opinberra gjalda, lög um tryggingagjald, og lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Tilefni þessa frumvarps er dómur Hæstaréttar í máli gegn íslenska ríkinu sem kveðinn var upp þann 20. september sl. Þar komst rétturinn að þeirri niðurstöðu að áfrýjandi, útibú erlends fyrirtækis, sem stundar starfsemi hér á landi og notar sér starfsmenn sem ráðnir höfðu verið af erlendum starfsmannaleigum og síðan leigðir hingað til lands teljist vera vinnuveitandi hinna útleigðu starfsmanna og starfsmennirnir því skattskyldir hér á landi, samanber ákvæði tekjuskattslaga um takmarkaða skattskyldu. Við mat á því hver teldist vinnuveitandi í þessu tilviki leit Hæstiréttur meðal annars til þess hvaða aðili átti rétt til verksins sem til verður við vinnuna og beri áhættu og ábyrgð á því. Við alþjóðlega útleigu á vinnuafli séu þessar heimildir almennt hjá þeim sem unnið er fyrir. Er þessi niðurstaða í fullu samræmi við þá úrskurði sem skattyfirvöld hafa fellt varðandi þetta atriði. Hæstiréttur komst einnig að þeirri niðurstöðu að á hinn bóginn væri skyldan til að standa skil á staðgreiðslu skv. lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, lögð á launagreiðanda eða þann sem annast milligöngu á launagreiðslum, væri hugtakið launagreiðandi þrengra hugtak en hugtakið vinnuveitandi og ekki eins margþætt. Fyrir lægi að við breytingar sem gerðar hefðu verið á tekjuskattslögum árið 1995 hefði verið uppi ráðagerð um að það skyldi vera notandi þjónustunnar en ekki starfsmannaleigan sem teldist launagreiðandi og væri þar með skyldugur til að standa skil á staðgreiðslu vegna erlendra útleigðra starfsmanna hér á landi. Þessari ráðagerð hafi hins vegar ekki verið fylgt eftir með breytingu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Geti ummæli í greinargerð með frumvarpi til breytinga á öðrum lögum en þeim sem gilda um staðgreiðslu opinberra gjalda ekki verið viðhlítandi grundvöllur til að leggja á notendur þjónustu starfsmannaleigna skyldu til staðgreiðsluskila af launum útleigðra starfsmanna. Þurfi til þess skýra heimild í lögum. Samkvæmt þessu taldi Hæstiréttur að það væru hinar erlendu starfsmannaleigur en ekki aðilinn sem nýtti starfskrafta þeirra hér á landi sem almennt teldust launagreiðendur umræddra útleigðra starfsmanna og bæri notanda þjónustunnar því almennt ekki skylda til að standa skil á staðgreiðslu vegna launa þessara starfsmanna. Með frumvarpinu er því lagt til að fylgt verði eftir þeirri breytingu sem gerð var á lögum um tekjuskatt og eignarskatt á sínum tíma með hliðstæðri breytingu á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda þannig að lagastoðum sé skotið undir þá framkvæmd að það skuli vera notandi þjónustunnar en ekki starfsmannaleigan sem teljist launagreiðandi á grundvelli samninga um útleigu á vinnuafli hafi starfsmannaleigan ekki skattalegt heimilisfesti hér á landi. Einnig eru lagðar til breytingar á lögum um tryggingagjald og lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða til að taka af öll tvímæli um það hver sé launagreiðandi við umræddar kringumstæður. Frú forseti. Ég legg til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Það hefði ekki sakað að hæstv. fjármálaráðherra hefði fylgt þessu máli úr hlaði með aðeins ítarlegri reifun á bakgrunni þess og þeim hagsmunum sem þar eru í húfi en e.t.v. upplýsir hæstv. ráðherra okkur betur um það á eftir. Ég hef a.m.k. fullan hug á að spyrja hann aðeins út í það. Þetta varðar skattframkvæmd eða hvernig til hefur tekist í sambandi við skattgreiðslur af launum erlendra starfsmanna sem tóku að streyma inn í landið í miklum mæli í tengslum við stórframkvæmdirnar á Austurlandi fyrst og fremst þótt vissulega séu angar þessa máls víðar til staðar eins mikil og umsvif erlendra starfsmannaleigna og eins mikið og orðið er um starfsmenn af erlendum uppruna hér, bæði tímabundið og til lengri tíma litið. Þetta tengist þó eðli málsins samkvæmt einkum og sér í lagi starfsfólki sem kemur til skemmri tíma inn í landið, sest hér ekki að heldur er ráðið inn á þessum leigukjörum sem hafa vandkvæði í för með sér, eins og komið hefur á daginn í sambandi við skattskil svo ekki sé minnst á allar aðrar hliðar þeirra mála sem lúta að aðbúnaði og réttindum fólks og hvernig með það allt saman hefur verið farið. Þetta höfum við kallað félagsleg undirboð og sannarlega hafa þau verið stunduð í stórum stíl í tengslum við þetta. Það sem mér finnst sögulega skemmtilegt - ég get ekki annað en látið eftir mér að rifja aðeins upp samskipti mín við fjármálaráðherra, núverandi og fyrrverandi, í tengslum við þetta mál - er að hér kemur nú fjármálaráðuneytið og viðurkennir að málin voru ekki í því góða lagi og ekki í því formi og fari sem ráðuneytið hafði engu að síður þráfaldlega haldið fram hér á Alþingi, að hér væri ekki við nein vandamál að etja, að skattgreiðslur af launum erlendra starfsmanna á þessum ráðningarkjörum mundu skila sér og engin sérstök vandamál væru uppi því samfara. Ég var í þeim hópi sem sýndist strax í byrjun að ástæða væri til að ætla að verulegar brotalamir væru í því að þetta erlenda starfsfólk væri rétt skráð inn í landið og tæki að greiða skatta til bæði ríkis og sveitarfélaga af launum sem hér væri aflað með eðlilegum hætti. Það kom auðvitað á daginn og lengi vel var það þannig að sveitarfélögin sem í hlut áttu sáu lítið af útsvarstekjum frá hundruðum erlendra starfsmanna sem voru þó sannarlega við störf og fengu greidd laun, voru hins vegar ekki skráðir eðlilega inn í landið, voru á svokallaðri utangarðsskrá eða hvað það nú allt saman var. Þegar við bættist að fyrir lá að stór hluti þessara erlendu starfsmanna var ráðinn af erlendum starfsmannaleigum sem tóku við einni greiðslu frá verkkaupa og greiddu síðan starfsmönnunum laun inn á bankareikninga erlendis mátti öllum ljóst vera að það gæti orðið handleggur að tryggja eðlileg skil á opinberum gjöldum, staðgreiðslusköttum, til ríkisins og eftir atvikum sveitarfélaganna. Ég leyfði mér því að spyrja um þetta strax á 130. löggjafarþingi, lagði fyrirspurn með beiðni um skriflegt svar fyrir þáverandi hæstv. fjármálaráðherra sem mun vera núverandi hæstv. forsætisráðherra. Á þskj. 821 er svar ráðherrans við þessum fyrirspurnum mínum og reyndar hv. þm. Jóns Bjarnasonar um skattgreiðslur í tengslum við byggingu Kárahnjúkavirkjunar. Þar var spurt að ýmsu sem að þessu laut og fimmta spurningin var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Hver eru helstu álitamál og vandamál sem uppi eru eða upp kunna að koma að mati fjármálaráðuneytisins í sambandi við skattalega meðferð mála í fyrrgreindum tilvikum og tengd umsvifum vegna byggingar Kárahnjúkavirkjunar í heild?“ Og ráðuneytið svaraði skýrt og skorinort: „Að mati ráðuneytisins eru engin sérstök álitamál eða vandamál sem upp kunna að koma í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar umfram það sem upp kann að koma vegna annarra framkvæmda af þessari stærðargráðu.“ Þetta svar þótti mér merkilegt í ljósi þess sem þegar lá fyrir um að misbrestur hefði orðið á eðlilegri skráningu þessa starfsfólks inn í landið og þá þegar voru orðnar uppi miklar deilur um að það fengi ekki umsamin kjör samkvæmt íslenskum kjarasamningum. Aðbúnaður þess var neðan við allar hellur, eins og kunnugt er, á fyrstu missirum framkvæmdanna eystra og þar mætti áfram telja. Ráðuneytið bar sig svona vel engu að síður og skaut sér sérstaklega á bak við ákvarðandi bréf ríkisskattstjóra frá 27. ágúst 2003. Þar var í raun gengið út frá því að þetta bréf skattstjóra væri orðið lög í landinu. Ég tek fram að ég tel að ríkisskattstjóri hafi fyrir sitt leyti reynt eins og kostur var að tryggja að framkvæmdin yrði með eðlilegum hætti þótt auðvitað megi segja að fjölmargir eftirlitsaðilar og stjórnvöld almennt hafi verið ákaflega vanbúin til að takast á við umfang þessara framkvæmda og þær miklu breytingar sem þetta hafði allt saman í för með sér, að maður tali ekki um hjá fámennum stofnunum eystra. Ég var undrandi á þessu og mér fannst annað blasa við en að framkvæmdin væri svona gjörsamlega vandalaus og hnökralaus eins og ráðherra þarna svaraði skriflega á árinu 2003. Undir vor á sama þingi, 130. löggjafarþingi, lagði ég fram munnlega fyrirspurn, enn til sama hæstv. ráðherra. Þann 5. maí 2004 er spurningu minni, svohljóðandi, svarað: „Er ráðherra enn þeirrar skoðunar að engin sérstök vandamál séu uppi, né líkleg til að koma upp, hvað varðar skattskyldu, tilhögun skattgreiðslna og skattskil vegna virkjunarframkvæmdanna við Kárahnjúka?“ Ráðherra brást satt best að segja ekkert óskaplega vel við og talaði um að það væri undarleg þráhyggja af mér að vera að spyrja svona. Í svari hans, sem ég ætla ekki að rekja frekar, var sem sagt endurtekið að þetta væri allt í hinu fínasta lagi. Annað var nú alltaf að koma fram í fréttum. Hinir erlendu farandverkamenn, sem má gjarnan tala um í þessu sambandi, voru unnvörpum farnir að hverfa úr landi á nýjan leik án þess, mér vitanlega, að hafa borgað eina einustu krónu, hvorki til ríkis né sveitarfélaga á þessum tíma, t.d. vinnuaflið sem kom til að reisa vinnubúðirnar og var hér í skamman tíma, tvo til þrjá mánuði, margir hverjir aldrei eðlilega skráðir inn í landið. Þess vegna lagði ég á 131. löggjafarþingi í þriðja sinn fram fyrirspurn og gaf nú ráðuneytinu færi á að svara á nýjan leik sem það gerði á þingskjali 416. Og 8. töluliður þeirrar fyrirspurnar, sem var mjög ítarleg, ég spurði um hin tæknilegu atriði þessa máls, og einnig um tekjurnar og hvernig skattskilin hefðu þá orðið, var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Er ráðuneytið enn þeirrar skoðunar að engin sérstök álitamál eða vandamál hafi komið upp, né séu líkleg til þess, í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar, sbr. svar við fyrirspurn á þingskjali 821 á 130. löggjafarþingi?“ Og hvernig var svarað? Með leyfi forseta: „Að mati ráðuneytisins eru engin sérstök álitamál eða vandamál uppi í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar umfram það sem upp kann að koma vegna framkvæmda af þessari stærðargráðu.“ Sem sagt, einu og hálfu ári síðar er sama, innan gæsalappa, að mínu mati vitlausa, svarið endurtekið. Þannig að ég gerði fjórðu tilraunina. Á 132. löggjafarþingi spurði ég enn einu sinni þáverandi fjármálaráðherra, sem hefur þá verið orðinn sá sem nú situr í þeim stóli. Þetta var munnleg fyrirspurn, með leyfi forseta: „Ég ítreka því enn spurningu mína“ - og hér hefur forseti hringt sem bendir til þess að ég hafi þá verið búinn með ræðutímann - „til fjármálaráðherra: Er ráðuneytið enn þeirrar skoðunar að þarna séu engin sérstök álitamál eða vandamál uppi?“ Það var eins og við manninn mælt að enn var svarað, samanber þessar umræður 23. nóvember 2005, með leyfi forseta: „Að mati fjármálaráðherra eru engin sérstök álitamál eða vandamál uppi í sambandi við skattalega meðferð mála vegna Kárahnjúkavirkjunar umfram það sem upp kann að koma vegna framkvæmda af þessari stærðargráðu.“ Þannig var nú það, virðulegi forseti. En nú kemur hér frumvarp. Og af hverju er það? Jú, það er vegna þess að mörghundruð milljónir króna vantar upp á að skattar hafi skilað sér eða muni, enn sem komið er að minnsta kosti, skila sér með eðlilegum hætti af launatekjum þessa erlenda vinnuafls eða erlenda starfsfólks sem þarna á í hlut. Einfaldlega vegna þess að Hæstiréttur hefur dæmt það svo að sú túlkun ríkisskattstjóra og ráðuneytis, að verkkaupinn skuli í þessu tilfelli teljast launagreiðandi, haldi ekki. Þar með er alveg ljóst að þeir fjármunir allir sem ætlunin var að láta verkkaupann, Impregilo, standa skil á eða aðra eftir atvikum, þeir ganga til baka og þá kemur upp spurningin - og vil ég gjarnan að hæstv. ráðherra leggi eyrun við: Er þá hægt að endurtaka svarið einu sinni enn, að þetta hafi í fyrsta lagi gengið fyrir sig með eðlilegum hætti og verið vandkvæða- og hnökralaust? Ég held að því sé nú sjálfsvarað. Og ég ætla ekkert að elta ólar við það meir. Ég tel að ég hafi rekið ráðuneytið þannig heim í þessu máli að það verði ekki betur gert. En ég spyr hins vegar: Ætlar ríkið að reyna að ná þessum peningum engu að síður og hvernig ætlar það að fara að því? Ætlar hæstv. fjármálaráðherra sjálfur til Portúgals? Ætlar hann að liggja þar og reyna að ná þessum fjármunum af þeim verkamönnum sem sneru til síns heima, svo dæmi sé tekið? Er þetta ekki til þess að láta sér að kenningu verða? Ég held að það væri það skásta sem út úr þessu kæmi, að menn virkilega viðurkenndu það, horfðust í augu við það, að menn voru illilega vanbúnir að takast á við þessar aðstæður. Gagnrýni var ævinlega tekið illa. Það var lagt þannig út að maður væri hálfgerður skemmdarverkamaður að vera að móast eitthvað við gagnvart þessu þjóðþrifamáli, sem menn töldu vera. Það var satt best að segja með ólíkindum hvernig því var tekið hér í þingsölum er maður leyfir sér að spyrja út í eða gera athugasemdir við hluti af þessu tagi. Þetta á ekki bara við um hina skattalegu hlið mála, ef út í það væri farið. Ég skal ekki lengja tímann hér með því að fara yfir það. En auðvitað má segja meira og minna hið sama um flest svið stjórnsýslu og eftirlits sem þarna heyra undir. Þetta var allt meira og minna vanbúið og koðnaði eiginlega niður í höndunum á mönnum. Stjórnvöld sáu aldrei sóma sinn í því að búa eðlilega að þeim aðilum, hvort heldur var lögregla, heilbrigðisaðilar, hollustu-, brunavarnir eða annað slíkt, sem allt í einu fengu risavaxin verkefni í sínar hendur. Ýmsir reyndu virkilega að leggja eitthvað á sig til að bæta úr ófremdarástandinu hvað varðaði t.d. aðbúnað og eftirlit með því að menn hefðu réttindi til að stunda þá vinnu sem þeir voru að vinna, að stjórna ökutækjum eða annað í þeim dúr. En ég óttast að eftir því sem leið á framkvæmdartímann og vegna sinnuleysis stjórnvalda hafi menn hálfpartinn gefist upp, misst móðinn. Undir lokin var farið að yppa öxlum og segja: Þetta er hvort sem er að verða búið. Það hefur eiginlega ekkert upp á sig að vera að ergja sig yfir þessu meir þó svo reglur um réttindamál, öryggis- og aðbúnaðarmál o.s.frv. séu þverbrotnar. Þessi ferill er auðvitað alveg rosalegur. Það liggur fyrir að þarna hafa átt sér stað alveg gríðarleg brot á þeim reglum sem við viljum að séu í heiðri hafðar og varða öryggi, aðbúnað, launakjör og annað sem starfsaðstæðum tengjast. Alveg fram undir lok þessara framkvæmda urðu leiðindauppákomur af því tagi að það urðu fjöldaveikindi og ýmsir hlutir og vísa ég til fréttaflutnings og fjölmiðlaumfjöllunar þar um. En við erum hér að ræða þennan starfsmannaþátt og ég óska eftir því í lokin að fjármálaráðherra geri grein fyrir því hvaða fjármunir eru hér í húfi. Hversu há er endurgreiðslukrafan sem verktakar eiga á ríkið vegna þess að þeim var ætlað að standa skil af sköttum sem verkkaupum sem þeim ekki bar skylda til, samanber dóm Hæstaréttar? Hvernig horfir með að endurheimta þá fjármuni og hvernig hyggst ráðuneytið fara í þau mál? Ég held að hæstv. ráðherra geti ekki látið eins og þetta sé eitthvert sárasaklaust smámál, tæknilegt leiðréttingamál sem enga umtalsverða hagsmuni varðar. Það er ekki þannig. Og ég held að í raun og veru þyrftu menn að gera þessa sögu alla saman upp til þess að reyna að læra af henni, líka hvað varðar stöðu sveitarfélaganna við þessar aðstæður og að þau fái þó að minnsta kosti þær tekjur sem þeim ber af umsvifum og launagreiðslum á sínu svæði á meðan þær standa, til þess að þau séu þá líka betur fær um og betur í stakk búin til að annast um þá hlið mála sem að sveitarfélögunum snýr og tengist þeirra lögbundnu skyldum og verkefnum vegna íbúa sem eru, þó tímabundið sé, innan marka sveitarfélaganna eins og að sjálfsögðu hefur átt við undanfarin ár á Austurlandi og víðar þar sem erlent vinnuafl, erlendir starfsmenn, á tímabundnum ráðningarkjörum koma við sögu.

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er til umræðu er bein afleiðing af Kárahnjúkaverkefninu og framkvæmd þess. Ég held að ljóst sé að við eigum eftir að sjá meira um það hvernig að þeirri framkvæmd var staðið. Ég óttast að við eigum eftir að sjá fleiri litla bandorma koma hér inn vegna þess að ekki var að fullu hugsað út í þá vegferð áður en í hana var lagt. Það er ljóst af niðurstöðu Hæstaréttar að allar líkur eru á því að það skattfé sem Impregilo var krafið um, en mun ekki standa skil á í kjölfar dóms Hæstaréttar, sé glatað. Þar með bætist þá væntanlega í herkostnað ríkissjóðs af þessu verkefni sem því nemur. Það er alveg ljóst, og var ljóst strax í kjölfar þess að tilboð voru opnuð í Kárahnjúkavirkjun, að tilboð Impregilo byggðist á þeirri forsendu að það fyrirtæki ætlaði ekki að virða hefðbundnar samskiptareglur á íslenskum vinnumarkaði. Ekki þurfti að bíða lengi áður en það varð ljóst af allri framgöngu fyrirtækisins. Það er alveg ljóst að íslenskt samfélag var alls ekki í stakk búið fyrir framkvæmd af þessum toga og á þessum stað þegar ásetningur fyrirtækisins var sá sem hann greinilega var. Hér var um að ræða vinnustað fjarri þéttbýli og fámennar eftirlitsstofnanir sem voru illa í sveit settar til þess að tryggja fullnægjandi eftirlit með að eftir lögum og reglum væri farið. Þetta skapaði vandamál fyrir starf heilbrigðisfulltrúa og fyrir framkvæmd vinnueftirlits. Það er alveg ljóst að samfélagið á staðnum var ekki búið undir að taka við svo stóru verkefni og hafa mjög grimmt og hart eftirlit með vinnulagi af hálfu verktakans á svæðinu. Það sem er átakanlegast í þessu máli, og kannski þyngra en tárum taki, er að það skuli vera opinbert fyrirtæki, 100% í almannaeigu, sem hafði um það forgöngu að ganga með þessum hætti fram og veikja stoðir vinnumarkaðarins í landinu. Að það skuli með öðrum orðum vera opinbert fyrirtæki sem fagnar tilboði sem beinlínis byggir á því að ekki sé farið að hefðbundnum samskiptareglum á íslenskum vinnumarkaði og að reynt sé að fara á svig við hefðbundið verklag í öryggis- og hollustumálum. Það er alveg ljóst að önnur tilboð sem bárust á þeim tíma hefðu valdið því að Kárahnjúkavirkjun hefði ekki verið arðbær. Það er líka alveg ljóst að Kárahnjúkavirkjun var alltaf niðurgreidd enda var ríkisábyrgð á framkvæmdinni. Ég held að þessi harmsaga öll, sem heldur stöðugt áfram að vinda upp á sig, síðast nú nýlega með rútuslysi þar sem í ljós kom að flestir starfsmennirnir í rútunni reyndust óskráðir, hljóti að valda því að við verðum að hugsa mál sem þessi með nýjum hætti. Við verðum að vara okkur á því að halda áfram því sovéska fyrirkomulagi við raforkuframleiðslu til stóriðjuframkvæmda sem við höfum í dag. Það er algjörlega nauðsynlegt að afnema heimildir orkufyrirtækja til að nýta ríkisábyrgð til þess að afla fjár til sölu orku til stóriðju. Það er líka algerlega nauðsynlegt að þessum opinberu fyrirtækjum verði settar skýrar reglur um hvernig þau hagi sér. Ég held að full ástæða sé til að farið verði yfir þetta mál frá grunni og menn horfi til þess að breyta umhverfinu. Fyrst ekki var hægt að treysta þessu ríkisrekna fyrirtæki til að ganga á undan með góðu fordæmi held ég að full ástæða sé til að við horfum til þess í framtíðinni að skylda Landsvirkjun einfaldlega til að tryggja að undirverktakar á hennar vegum fari að lögum og reglum í einu og öllu. Tryggja að þeir fari að vinnuverndarreglum. Tryggja að þeir fari að hollustuverndarreglum. Tryggja skattskil þeirra og ábyrgjast skattskil þeirra. Þá mundu menn kannski vinna þessa undirbúningsvinnu almennilega og þá mundu menn kannski ekki verða vitni að jafnfurðulegum fyrirbærum og hörmulegum eins og rútuslysið, núna nýlega, var eftir allt sem á undan er gengið, þar sem varla nokkur maður í rútunni var skráður.

Frú forseti. Ég get alveg unnt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að hælast aðeins um út af þessu máli. Mér finnst hann gera það af hæfilegri hógværð því að upp hefur komið að túlkun ráðuneytisins og ríkisskattstjóra á þessu máli reyndist ekki vera rétt. En þó er um álitamál af þeim toga að ræða að ég held að ég muni það rétt að undirréttardómar hafi fallið ráðuneytinu í vil. En það dugir ekki að deila við dómarann þegar um Hæstarétt er að ræða. Það verður auðvitað ekki gert og því nauðsynlegt að gera þær breytingar á lögunum sem hér um ræðir og væntanlega deila menn ekki um það. En hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon spyr hvað verði gert til þess að ná peningunum. Við höfum óskað eftir liðsinni ríkislögmanns í því, sem gætir alla jafna hagsmuna ríkisins í efnum sem þessum. Ég kann út af fyrir sig ekki skil á því nákvæmlega hvernig það verður gert. En samkvæmt upplýsingum skattyfirvalda eru það um það bil 400 millj. kr. sem um er að tefla. Ég held að það sé ekki ráðlegt að ég fari að reyna að gera frekari grein fyrir því hvernig að þessu máli yrði unnið. En auðvitað ber að hafa í huga að við höfum samninga við Portúgal um slíka hluti þannig að á það gæti hugsanlega reynt ef málin fara á þann veg. En þó kannski ekki þannig að ráðherra þurfi sjálfur að liggja úti í Portúgal vegna málsins.

Frú forseti. Mér fannst eðlilegt að þessar upplýsingar kæmu hér fram og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að koma þeim á framfæri. Ég tek það þá þannig að það verði þá frekar ríkislögmaður sem verði sendur í leiðangra til að reyna að ná þessu inn en einhvern veginn segir mér svo hugur að það muni hafa ósköp lítið upp á sig að ætla að fara að reyna að hafa upp á þessum starfsmönnum og ganga að þeim ef ekki er um einhvers konar sameiginlega ábyrgð einhvers aðila að ræða í þessu, hvort sem það væri þá starfsmannaleiga eða undirverktaki eða hvað það nú væri þá held ég að það verði seint sótt. Ég vil taka undir það sem hér kom fram í máli 11. þm. Suðvest. að þetta var að sjálfsögðu aldrei neitt sem átti að koma mönnum á óvart. Þegar tilboð Impregilo var opnað varð strax ljóst að það gerði ekki ráð fyrir því að greiða laun samkvæmt íslenskum kjarasamningum og það var augljóst að hið lága verð var þannig fengið að það átti að stytta sér leið eins og mögulega var hægt og byggja á launakjörum af allt öðrum heimi en þeim sem við þekkjum. Þetta viðurkenndi hið opinbera fyrirtæki Landsvirkjun. Landsvirkjun sá þegar starfsmenn hennar opnuðu tilboðið og fóru ofan í forsendur þess að ekki var gert ráð fyrir íslenskum kjarasamningum. Þetta staðfesti þáverandi stjórnarformaður Landsvirkjunar, Jóhannes Geir Sigurgeirsson. Hann sagði að Landsvirkjun hefði hækkað samningsverðið eitthvað til að koma til móts við að augljóslega var ekki gert ráð fyrir íslenskum kjarasamningum. Hér hljóta menn því líka að spyrja: Hver er ábyrgð hins opinbera fyrirtækis og hver er ábyrgð þáverandi stjórnvalda, þar á meðal Halldórs Ásgrímssonar, fyrrv. hæstv. ráðherra, sem hrósaði hinum ítalska verktaka sérstaklega fyrir að bjóða svona lágt því að annars hefði aldrei verið ráðist í virkjunina. Þessa sögu þarf alla saman að gera upp, virðulegi forseti, til þess að þeir geti þá borið ábyrgð sem hana eiga að bera og menn læri af mistökunum sem vonandi verða aldrei aftur gerð.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 51/1995, um greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs vegna fiskvinnslufólks, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er lagt fram sem liður í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar sem ætlað er að koma til móts við ákvörðun stjórnvalda um samdrátt þorskveiðiheimilda. Lögin kveða á um rétt fyrirtækja sem starfrækja fiskvinnslu til greiðslna úr Atvinnuleysistryggingasjóði fyrir hvern heilan dag sem fyrirtæki greiðir starfsfólki sínu föst laun fyrir dagvinnu í samræmi við ákvæði kjarasamninga meðan á tímabundinni vinnslustöðvun stendur samkvæmt nánar tilgreindum skilyrðum. Í því skyni að koma til móts við þessi fyrirtæki sem og fiskvinnslufólkið vegna framangreinds samdráttar þorskveiðiheimilda er í frumvarpinu lagt til að þeir greiðsludagar sem Atvinnuleysistryggingasjóði var heimilt að greiða fyrirtækjum verði færðir aftur til þess hámarks sem í gildi var fyrir síðustu breytingar á lögunum í desember árið 2003, með öðrum orðum er lagt til að Atvinnuleysistryggingasjóði verði heimilt að greiða fyrirtækjum fyrir allt að 30 daga í einni vinnslustöðvun í stað 20 daga samkvæmt gildandi lögum. Að því er varðar heildarfjölda greiðsludaga á ári hverju er jafnframt lagt til að sjóðnum verði heimilt að greiða fyrir allt að 60 daga til sama fyrirtækis vegna vinnslustöðvana í stað 45 daga áður. Ef litið er til ársins 2006, sem er síðasta heila árið, virðist sem fjöldi greiðsludaga fyrir hvert fyrirtæki á árinu hafi verið um 16 dagar að meðaltali. Samtals sóttu 79 fyrirtæki um greiðslur fyrir einhverja daga og voru fjögur fyrirtæki sem nýttu sér allt að 45 daganna. Eru þetta svipaðar tölur og frá árinu á undan og virðist sem árið í ár ætli að verða sambærilegt enda þótt það eigi eftir að koma í ljós hvernig fiskvinnslufyrirtækin nýta sér þessar heimildir á síðustu mánuðum ársins. Það sem af er árinu hafa samtals 66 fyrirtæki þegar sótt um greiðslur í einhverja daga en ekkert þeirra hefur nýtt sér alla 45 dagana. Greiðsludagar fyrir hvert fyrirtæki það sem af er árinu 2007 hafa verið um 13 dagar að meðaltali. Gera má ráð fyrir að veruleg breyting verði á þessu nú síðari hluta ársins. Viðbótarkostnaður vegna þessara aðgerða er áætlaður rúmlega 60 millj. kr. á ári en gert er ráð fyrir að kerfið, samkvæmt gildandi lögum, kosti um 200 millj. kr. í ár. Heildarfjárveiting fyrir árið 2008 er því áætluð um 260 millj. kr. Virðulegi forseti. Þær breytingar á lögunum sem hér eru lagðar til eru gerðar að ósk Samtaka fiskvinnslustöðva en einnig var haft samráð við Starfsgreinasambandið. Má ætla að þessar breytingar á fjölda daga geti orðið liður í því að fyrirtæki nái að halda fólki sínu á launaskrá lengur en ella. Um er að ræða tímabundnar aðgerðir enda óljóst í dag hvaða ákvarðanir verða teknar í sambandi við fiskveiðiheimildir í framtíðinni. Ég legg jafnframt áherslu á að stjórnvöld fylgist mjög náið með þeim áhrifum sem þær ákvarðanir er þegar hafa verið teknar kunna að hafa á atvinnulíf í landinu og þá einkum á sjávarbyggðir. Ég vil undirstrika það hér að frumvarpið er einungis einn liður í þeim mótvægisaðgerðum sem boðaðar hafa verið og þær gera ekki kraftaverk einar og sér. Við verðum að horfast í augu við erfiða tíma einkum í minni byggðunum og er engin ein lausn til á þeim vanda sem við blasir. Stjórnvöld munu að sjálfsögðu fylgjast vel með framvindu mála og munu óska eftir nánu samstarfi við aðila vinnumarkaðarins í því efni. Var sérstök áhersla lögð á áframhaldandi samráð við verkalýðshreyfinguna í viðræðum félagsmálaráðuneytisins og Starfsgreinasambandsins um frumvarp þetta enda hætta á að samdráttur aflaheimilda komi niður á starfsöryggi fiskvinnslufólks. Mun ég tvímælalaust beita mér fyrir því að visst samráð verði haft við þessa aðila. Ég legg áherslu á að heimamenn séu hafðir með í ráðum um hvernig bregðast eigi við hugsanlegum áhrifum á atvinnulíf á hlutaðeigandi svæðum og koma fram með raunhæfar tillögur. Vinnumarkaðsráð hafa verið skipuð um allt land en þau voru einmitt hugsuð sem vettvangur slíks samráðs. Þar eiga verkalýðshreyfingin, atvinnurekendur og sveitarfélögin á hverju svæði fyrir sig fulltrúa. Vinnumarkaðsráðin munu koma saman til fundar í vikunni til að fara yfir þessi mál en ég legg mikla áherslu á að þau standi vaktina og fylgist vel með framvindu mála hvert á sínu svæði. Þeim er síðan ætlað að koma fram með tillögur að vinnumarkaðsúrræðum sem eru vænlegar til árangurs. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. félags- og tryggingamálanefndar.

Frú forseti. Ég vil lýsa stuðningi við þetta mál og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum að sjálfsögðu leggja því lið. Það er sjálfsagt mál að grípa til aðgerða af þessu tagi og það má eiginlega frekar spyrja, úr því að menn fara að hreyfa þessu á annað borð, hvort ekki sé ástæða til að rýmka þetta meira en hér er lagt til því að í sjálfu sér er það ekki mikil breyting að fara úr 20 dögum samfellt í 30 daga í einni vinnslustöðvun og heildarfjöldinn úr 45 dögum á ári í 60 vinnudaga vegna þeirra gjörbreyttu aðstæðna sem blasa nú við og eru þegar farnar að segja til sín, m.a. í uppsögnum starfsfólks á nokkrum stöðum á landinu. Ef það hefði mátt verða til að draga úr líkum á slíku hefði, að mínu mati, mátt hafa rammann þarna rýmri ef eitthvað væri. Það er einnig álitamál hvort nokkur ástæða sé til að vera með tímabundna ráðstöfun, hvort hún megi ekki vera varanleg, henni er þá alltaf hægt að breyta. Mér finnst það lýsa fullmikilli bjartsýni ef menn trúa því virkilega að þetta muni ganga yfir á tveimur árum og menn komnir aftur til fyrra horfs og ekki þörf á þessu strax að tveimur árum liðnum. Þessi svokallaða mótvægisaðgerð er ein af fáum, ég segi kannski ekki sú eina en sannarlega ein af fáum, sem virkilega hittir þá fyrir sem vandamálið brennur á. Hæstv. ríkisstjórn var nú einkar lagið í aðgerðum sínum að gleyma þeim sem sannarlega verða fyrir mestu áfalli af niðurskurði þorskveiða, þ.e. sjómönnum, fiskverkafólki og sjávarbyggðunum sem háðastar eru bolfiskveiðum. Hér er þetta á sínum stað og það er augljóst mál að skynsamlegt er að koma til stuðnings fiskvinnslunni að þessu leyti. Þetta fyrirkomulag hefur í öllum aðalatriðum gefist vel, þetta er verulegur hluti af því að tryggja atvinnuöryggi fiskverkafólks, sem var algjörlega óviðunandi. Eins og ýmsir muna sjálfsagt, sem þekkja til sögunnar hér á árum áður, var alveg fáránlegt ástand lengi vel, hvernig fiskverkafólki var bara sparkað heim og það í besta falli sent á atvinnuleysisbætur í staðinn fyrir að tryggja því eitthvert lágmarksstarfsöryggi, sem þessi ákvæði á sínum tíma voru verulegur liður í. Ég hefði haldið að ástæða gæti verið til að skoða - og af því að hæstv. ráðherra sem fer jafnframt með málefni Atvinnuleysistryggingasjóðs, og undir hann hafa fallið þau verkefni sem á sinni tíð og sjálfsagt enn mundu verða kölluð átaksverkefni þegar þannig stendur á að atvinnuleysi gengur í garð á einhverju svæði, Atvinnuleysistryggingasjóður hefur komið að verkefnum þar sem menn hafa farið í tilteknar aðgerðir og ígildi launa, sem nemur upphæð atvinnuleysisbóta, hefur verið greitt inn í verkefnin kannski í hálft ár eða svo - ástæða gæti verið til að skoða þann möguleika í þessu tilviki að útfæra í kerfinu meiri sveigjanleika þannig að að einhverju leyti hefðu getað tvinnast saman greiðslur Atvinnuleysistryggingasjóðs við svona aðstæður og einhvers konar samstarfsverkefni eða átaksverkefni sveitarfélaga og eftir atvikum viðkomandi fyrirtækja. Maður gæti hugsað sér að í einhverjum tilvikum væri það báðum aðilum hentugt að tengja saman möguleika fyrirtækjanna og sveitarfélaganna til þess að ráðast í umhverfistengd verkefni eða eitthvað þvíumlíkt í eða í kringum viðkomandi fyrirtæki og í staðinn fyrir að fá launin greidd heim vegna hráefnisleysis gætu menn verið á launum við einhver slík skilgreind átaksverkefni þannig að starfskraftar viðkomandi fólks nýttust á meðan, t.d. til þess að fegra umhverfi og taka til eða hvað það nú gæti verið. Ég tek því undir það sem hæstv. ráðherra sagði, að þetta þarf að skoða mjög vel og ég held að það væri ekkert að því t.d. að opna á möguleika á einhverjum slíkum sveigjanleika í þessu kerfi öllu saman. Að mínu mati er mesta brotalöm svokallaðra mótvægisaðgerða ríkisstjórnarinnar, og sú undarlegasta, sú sem ég verð að játa að ég varð mest forviða á, sú að ríkisstjórnin skyldi nánast ekki að neinu leyti ætla að skila fjármunum í gegnum það tæki sem augljóslega er nærtækast að nota við slíkar aðstæður og það eru sveitarfélögin. Ég náttúrlega botna ekkert í því að ríkið skyldi ekki setja miklu meiri fjármuni til ráðstöfunar í gegnum þann farveg sem eðlilegastur er, líka vegna þess að sveitarfélögin verða sannarlega fyrir miklu áfalli, þau sem hafa haft drjúgan hluta tekna sinna af útsvarstekjum tengdum umsvifum í sjávarútvegi. Þar er líka langskilvirkasta og nærtækasta tækið til þess að nota til að leggja fjármuni í verkefni sem geta auðveldað mönnum að vinna sig í gegnum þá erfiðleika sem samdráttur í sjávarútveginum veldur. Mér fyndist því að taka ætti upp viðræður við sveitarfélögin og Samtök fiskvinnslustöðva eftir atvikum um það t.d. hvort þríhliða samstarf þessara aðila og ríkisins gæti orðið veigameiri þáttur í því að takast á við þessi vandamál.

Virðulegi forseti. Ég þakka síðasta ræðumanni fyrir jákvæðar undirtektir við það frumvarp sem ég hef hér mælt fyrir. Hv. þingmaður kom með ýmsar ábendingar og athugasemdir að því er málið varðar, þó ekki við frumvarpið sjálft nema að litlu leyti. Hv. þingmaður nefnir að rýmka þurfi meira þann sveigjanleika sem þó er í lögunum og gagnrýnir að þetta sé tímabundið ákvæði en ekki varanlegt. Því er þá til að svara að eins og fram kom í máli mínu áðan hafa dagarnir ekki verið að fullu nýttir sl. tvö ár en ég nefndi líka að á því kynni að vera breyting og ég er raunverulega nokkuð viss um að svo hafi verið núna síðari hluta ársins. Ég nefndi líka að við munum auðvitað fylgjast með þessari þróun og hvernig þetta dugar á þeim tíma sem fram undan er og við höfum rætt það við Starfsgreinasambandið að við munum vera í samráði við það um að fylgjast með þróuninni og þá verður auðvitað brugðist við því ef ástæða er til. Hv. þingmaður nefndi líka sveitarfélögin í þessu sambandi og að það hefði verið eðlilegt að veita framlög til þeirra. Nú er það svo að í þeim mótvægisaðgerðum sem boðaðar hafa verið verður 750 millj. kr. varið til sveitarfélaganna sem verða fyrir tekjumissi vegna skerðingarinnar samkvæmt nánara samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga. Útfærslan á þeim fjármunum verður auðvitað unnin í fullu samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga en framlaginu er ætlað að bæta tekjumissi, bæði hafna vegna löndunargjalda og sveitarsjóða vegna minni útsvarstekna samfara minnkandi þorskafla. Þetta verður nánar útfært í samráði við sveitarfélögin. Síðan vil ég nefna aðra aðkomu sveitarfélaganna að þessu máli sem er í gegnum vinnumarkaðsráðin sem ég nefndi í framsögu minni. Verkalýðshreyfingin og sveitarfélögin eiga bæði sæti í þessum vinnumarkaðsráðum og það er gert ráð fyrir þó nokkrum fjármunum sem fóru í gegnum Vinnumálastofnun. Ef ég man rétt voru það um 60 millj. kr. sem eru að vísu ekki miklir fjármunir en munu þó eitthvað vega upp á móti áhrifunum af þessari skerðingu. Það kemur í hlut vinnumarkaðsráðanna um allt land, við lítum til þess að þau geri tillögur um það hvernig við best nýtum þá fjármuni sem koma í gegnum Vinnumálastofnun. Ég hygg því að í þeim áformum sem eru fram undan og þeim tillögum sem voru gerðar sé að verulegu leyti komið til móts við þau sjónarmið sem hv. þingmaður setti hér fram við 1. umr. þessa máls.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt nr. 90/2003, með síðari breytingum. Ásamt mér flytja þetta frumvarp hv. þingmenn Birgir Ármannsson, Jón Gunnarsson, Ólöf Nordal, Pétur H. Blöndal, Ásta Möller, Illugi Gunnarsson, Kristján Þór Júlíusson, Jón Magnússon, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Arnbjörg Sveinsdóttir. Þetta mál hefur áður verið lagt fram hér á hinu háa Alþingi í óbreyttri mynd en ekki hlotið afgreiðslu. Frumvarpið gerir ráð fyrir því í stuttu máli að opinber birting og framlagning álagningar- og skattskráa landsmanna verði lögð af. Ákvæði um birtingu slíkra skráa er að finna í 98. gr. núgildandi laga um tekjuskatt. Ég ætla ekki að rekja hvað segir nákvæmlega í þeirri grein en skoði menn hana og þau efnisatriði sem þar koma fram leggur núgildandi löggjöf þá skyldu á skattstjóra landsins að leggja álagningar- og skattskrár fram til birtingar og er þeim jafnframt gert að auglýsa rækilega hvar og hvenær skrárnar liggi frammi. Jafnframt heimila núgildandi lög opinbera birtingu á upplýsingum úr skránum auk þess sem útgáfa þeirra upplýsinga sem fram koma í skattskrám í heild eða hluta er heimil. Ef við víkjum í stuttu máli að forsögu birtingar álagningar- og skattskráa hefur skattyfirvöldum um áratugaskeið verið skylt að lögum að leggja skattskrár einstaklinga fram til birtingar og að auglýsa framlagningu þeirra sérstaklega. Af orðalagi eldri laga um tekju- og eignarskatt er ljóst að tilgangurinn með framlagningu skattskrár hefur í upphafi verið sá að upplýsa gjaldendur um álagðan skatt á tekjur og eignir hvers og eins, en jafnframt að tryggja gjaldendum heimild til að fá upplýst hjá skattyfirvöldum um grundvöll viðmiðunar tekna og eigna til myndunar skattstofns og kæruheimildir vegna slíkra ákvarðana. Enn fremur tryggðu ákvæði eldri laga sérhverjum gjaldanda kæruheimild vegna ákvörðunar skattyfirvalda um skattstofn þriðja manns til tekjuskatts og eignarskatts. Með öðrum orðum var tilgangur laganna í öndverðu sá að gefa almenningi tækifæri til að kynna sér álagningu á samborgara sína enda var slíkt talið nauðsynlegt til að tryggja að mögulegt væri að ganga úr skugga um að allir skattborgarar landsins greiddu þá skatta sem þeim bæri í samræmi við greiðslugetu og að skattálagning annarra gengi ekki gegn hagsmunum almennings. Voru almenningi því heimilaðar svokallaðar samanburðarkærur ef grunsemdir voru um að tekjur og eignir tiltekinna einstaklinga væru of lágt taldar eða ótaldar. Ákvæði þessa efnis má kynna sér í þágildandi lögum um tekjuskatt og eignarskatt frá 1921, í 35. og 36. gr. þeirra laga og þau voru síðan tekin upp nánast óbreytt í tekjuskattslögunum frá árinu 1935 og frá árinu 1954. Hins vegar var það þannig að með setningu laga um tekjuskatt og eignarskatt árið 1962 var gerð veigamikil breyting á þessum ákvæðum. Samkvæmt ákvæðum 39. og 40. gr. laganna var skattstjórum eftir sem áður gert að leggja skattskrár fram í umdæmum sínum en hins vegar var felld niður sú kæruheimild sem gjaldendur höfðu vegna ákvörðunar skatta á tekjur og eignir þriðja manns. Þetta var grundvallarbreyting sem var gerð á löggjöfinni, þ.e. að framlagningu skránna var haldið inni í lögum en kæruheimildin felld út. Það voru einnig gerðar breytingar á tekjuskattslögunum árið 1979 og 1981 og ég ætla svo sem ekki að fara yfir þau ákvæði en frá því að síðustu breytingar á skattalögum voru gerðar hefur framkvæmd laganna verið sú að skattstjórar hafa árlega lagt fram álagningar- og skattskrár í hverju umdæmi og jafnframt hefur efni þeirra verið gerð ítarleg skil í fjölmiðlum og opinberri umræðu. Með þessu frumvarpi sem hér er lagt fram er lagt til að á þessu verði gerð breyting. Í greinargerð með frumvarpinu er gerð grein fyrir því að mismunandi reglur gilda hvað varðar birtingu slíkra skráa á hinum Norðurlöndunum og ég vísa til þeirrar umfjöllunar sem þar er að finna. Í greinargerðinni er einnig gerð grein fyrir ýmsum annmörkum sem finna má á núgildandi löggjöf og þeim álitamálum sem að henni snúa og lúta fyrst og fremst að tölvutækninni og tölvutækri meðferð þessara skráa. Til þess að greiða fyrir þingstörfum leyfi ég mér að vísa til þess sem segir í greinargerð um þetta. Ég vil nú víkja að helstu rökum sem flutningsmenn frumvarpsins byggja tillögu sína á. Eins og áður segir, frú forseti, er ljóst að tilgangurinn með því að skylda skattyfirvöld að lögum til að leggja fram skattskrár einstaklinga var í fyrsta lagi sá að upplýsa gjaldendur um álagðan skatt á tekjur og eignir hvers og eins og grundvöll viðmiðunar tekna og eigna til myndunar skattstofns og kæruheimild vegna slíkra ákvarðana. Í öðru lagi var tilgangurinn sá að tryggja almenningi kæruheimild vegna ákvörðunar skattyfirvalda um skattstofn þriðja manns til tekjuskatts og eignarskatts. Af orðalagi eldri lagaákvæða má ljóst vera að forsenda þess að gjaldendur gætu neytt kæruheimildar sinnar gagnvart þriðja manni var sú að skattskrárnar lægju frammi. Að öðrum kosti hefði almenningi verið ómögulegt að beita kæruheimild sinni. Þegar lögfest var breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt með lögum nr. 70/1962 og áðurnefnd kæruheimild gjaldenda vegna skattákvörðunar þriðja manns felld niður brustu þær forsendur sem lágu að baki framlagningu skattskráa einstaklinga. Samkvæmt núgildandi ákvæðum 98. gr. laga nr. 90/2003 hvílir á skattstjórum sú skylda að senda hverjum gjaldanda sérstaka tilkynningu eða álagningarseðla með upplýsingum um þá skatta sem á hann hafa verið lagðir á viðkomandi skattári. Í slíkum tilkynningum koma fram sömu upplýsingar og birtar eru í framlögðum álagningar- og skattskrám. Þetta frumvarp gerir ekki ráð fyrir að breyting verði gerð á þeirri framkvæmd. Í ljósi hennar verður hins vegar ekki séð að framlagning álagningar- og skattskráa samkvæmt núgildandi löggjöf feli í sér annan tilgang en þann að gefa almenningi kost á að kynna sér fjárhagsleg málefni náungans. Veigamestu rökin, frú forseti, að baki frumvarpinu eru þau að telja verði að birting álagningar- og skattskráa samkvæmt ákvæðum núgildandi laga brjóti gegn rétti einstaklinga til friðhelgi einkalífs. Fjárhagsleg málefni einstaklinga eru meðal viðkvæmustu persónuupplýsinga í nútímasamfélagi sem eðlilegt og sanngjarnt er að fari leynt. Ljóst má vera að með framlagningu álagningar- og skattskráa fer fram birting á upplýsingum sem gefa glögga mynd af tekjum nafngreindra einstaklinga. Færa má rök fyrir því að notkun upplýsinganna hafi breyst verulega frá því að tryggja kærurétt gjaldenda gagnvart samborgurum sínum til þess að vera orðnar að þaulskipulagðri markaðsvöru. Í framkvæmd hefur þróunin orðið sú á síðustu árum að framlagning álagningar- og skattskránna hefur orðið uppspretta frétta um fjárhagsleg málefni einstaklinga. Það er orðinn árlegur viðburður að fjölmiðlar vinni upplýsingar upp úr álagningar- og skattskrám um tekjur manna. Birtir eru listar yfir tekjuhæstu einstaklingana í hverri starfsgrein, gjarnan með samanburði frá ári til árs. Leiða má líkur að því að fjölmiðlaumræða af slíku tagi feli í sér hættu á að einstaklingar verði fyrir óverðskuldaðri áreitni vegna tekna sinna, ýmist vegna þess að þær þyki of háar eða of lágar. Framlagning álagningar- og skattskráa getur haft fleiri ókosti í för með sér. Birting upplýsinga um tekjur einstaklinga er til þess fallin að grafa undan því trúnaðarsambandi sem viðgengist hefur á vinnumarkaði um launakjör í frjálsum vinnusamningum. Á flestum vinnustöðum eru launakjör starfsmanna trúnaðarmál launþega og vinnuveitanda. Með því að skylda skattstjóra til að leggja álagningar- og skattskrár fram gerir ríkisvaldið þennan trúnað að engu. Allt frá því að lögfest voru lagaákvæði um framlagningu álagningar- og skattskráa fyrir áratugum síðan hafa gríðarlegar umbætur átt sér stað hvað varðar réttarstöðu einstaklinga gagnvart ríkisvaldinu og réttur einstaklinga til friðhelgi einkalífs hefur verið bættur verulega. Má í því sambandi nefna setningu laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, laga um skráningu og meðferð persónuupplýsinga, stjórnsýslulaga og upplýsingalaga. Þá hefur í íslenskri löggjöf verið lögð aukin áhersla á vernd mannréttinda meðal annars með lögfestingu mannréttindasáttmála Evrópu og með endurskoðun á mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Á sama tíma hefur réttarvitund almennings tekið breytingum og ætla má að almennir borgarar geri sér betur grein fyrir réttindum sínum en áður og þeim takmörkunum sem ríkisvaldinu eru sett gagnvart þeim, þar á meðal hvað varðar meðferð ríkisvaldsins og annarra aðila á viðkvæmum persónuupplýsingum. Nægir þar að nefna umræður sem sköpuðust um meðferð heilsufarsupplýsinga einstaklinga í aðdraganda setningar laga um gagnagrunn á heilbrigðissviði. Víða í íslenskri löggjöf er réttur einstaklinga til friðhelgi einkalífs tryggður og hömlur settar við meðferð, birtingu eða opinberun á viðkvæmum persónuupplýsingum einstaklinga. Í 71. gr. stjórnarskrárinnar er friðhelgi einkalífs einstaklinga vernduð. Sambærilega reglu má finna í 8. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu. Einnig má nefna að í lögum um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga er kveðið á um friðhelgi einkalífs en skv. 1. gr. laganna er þeim meðal annars ætlað að stuðla að því að með persónuupplýsingar sé farið í samræmi við grundvallarsjónarmið og reglur um persónuvernd og friðhelgi einkalífs. Þá er víða í löggjöfinni kveðið á um þagnarskyldu starfsmanna um einkahagi einstaklinga, svo sem um fjárhagsleg málefni þeirra. Þannig er skattstjórum, umboðsmönnum skattstjóra, ríkisskattstjóra, skattrannsóknarstjóra ríkisins og yfirskattanefnd bannað, að viðlagðri ábyrgð eftir ákvæðum almennra hegningarlaga um brot í opinberu starfi, að skýra óviðkomandi mönnum frá því sem þeir komast að í sýslan sinni um tekjur og efnahag skattaðila. Hið sama gildir um þá sem veita áðurnefndum aðilum aðstoð við starf þeirra eða á annan hátt fjalla um skattframtöl. Í lögreglulögum er lögð þagnarskylda á lögreglumenn og annað starfslið lögreglu um atvik sem þeim verða kunn í starfi sínu eða vegna starfs síns og leynt eiga að fara vegna lögmætra almanna- eða einkahagsmuna. Tekur þessi þagnarskylda meðal annars til upplýsinga um einkahagi manna sem eðlilegt er að leynt fari. Í lögum um fjármálafyrirtæki er ákvæði um bankaleynd fjármálafyrirtækja. Þar er mælt fyrir um að stjórnarmenn fjármálafyrirtækja, framkvæmdastjórar, endurskoðendur, starfsmenn og hverjir þeir sem taka að sér verk í þágu slíkra fyrirtækja séu bundnir þagnarskyldu um allt það sem þeir fá vitneskju um við framkvæmd starfa sinna og varða viðskipta- eða einkamálefni viðskiptamanna þeirra, nema skylt sé að veita upplýsingar samkvæmt lögum. Samkvæmt 2. mgr. 58. gr. laganna gildir þagnarskyldan jafnframt um hvern þann sem veitir viðtöku upplýsingum sem getið er um í 1. mgr. 58. gr. Sambærileg ákvæði um þagnarskyldu um persónuleg málefni einstaklinga, þar á meðal fjárhagsleg málefni þeirra, gilda samkvæmt lögum um endurskoðendur og lögum um lögmenn. Það verður því að telja, frú forseti, að núgildandi ákvæði 98. gr. laga um tekjuskatt, um framlagningu álagningar- og skattskráa, séu í verulegu ósamræmi við þau ákvæði og þær meginreglur sem lögfestar hafa verið í sérlögum um þagnarskyldu um upplýsingar sem varða fjárhagsleg málefni einstaklinga og ég hef hér gert grein fyrir. Auk þess verður að telja að framlagningin brjóti í bága við meginreglur 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. laga um mannréttindasáttmála Evrópu, um friðhelgi einkalífs. Gildar ástæður þurfa að liggja til grundvallar löggjöf sem mælir fyrir um svo yfirgripsmikla röskun á friðhelgi einkalífs einstaklinga sem núgildandi löggjöf kveður á um. Með vísan til þess sem ég hef hér rakið verður ekki talið að slíkar ástæður séu fyrir hendi og því sé nauðsynlegt að gera þær breytingar á núgildandi ákvæði 98. gr. laga um tekjuskatt sem frumvarp þetta kveður á um. Að lokum, frú forseti, er rétt að geta þess að frumvarp þetta felur ekki í sér að neinu leyti að dregið verði úr þeim úrræðum sem skattyfirvöldum er veitt í núgildandi löggjöf til að sinna virku skatteftirliti, bregðast við undanskotum frá skatti eða til að beita öðrum þeim heimildum sem núgildandi löggjöf kveður á um. Gerir frumvarpið því ráð fyrir að núverandi eftirlit verði eftir sem áður í höndum skattyfirvalda. Verði frumvarpið hins vegar að lögum lýkur einkaskattrannsóknum borgaranna á skattamálum hvers annars. Með þeim orðum, frú forseti, legg ég til að máli þessu verði vísað til 2. umr. að þessari umræðu lokinni og til hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Ég er þessu frumvarpi algerlega andvígur og tel að það væri afturför og uppáskrift á hugmyndafræði sem yrði ekki til farsældar í samfélagi okkar, haldi menn í átt að því að slá skjaldborg og leyndarhjúpi um skattgreiðslur manna og þar með um vaxandi misskiptingu í landinu. Á aðra hlið eru ofurlaunin sem hafa mjög komist á dagskrá á síðustu árum og á hina hliðina undanbrögð frá því að menn greiði samfélaginu eðlilega. Birting skattskrárinnar, fyrir utan að vera almennar upplýsingar sem að mínu mati eiga fullt erindi fram í dagsljósið í þjóðfélagi þar sem menn vilja almennt byggja á gagnsæi og upplýsingum um mikilvægustu þjóðhagsstærðir og hluti, þjónar líka verulegu aðhaldshlutverki og er innlegg í hina almennu umræðu um málin. Hún er nauðsynlegt gagn á hverju ári til að átta sig á því hvernig launakjör þróast, hvernig launamunur þróast og hvernig til tekst við að dreifa skattbyrðunum sanngjarnlega með tilliti til getu manna til að standa undir þeim. Það sem vekur ekki síður athygli þegar þessar upplýsingar koma fram á hverju ári eru þeir efnamenn, auðmenn og hátekjumenn sem koma sér hjá því að greiða til samfélagsins og borga það sem einu sinni var kallað vinnukonuútsvar, þrátt fyrir að það blasi við að þeir hafi mikla fjármuni handa á milli og berist mikið á. Það að gerast málsvari leyndarinnar í þessu tilviki, undir einhverjum frelsisformerkjum, er að mínu viti að snúa hlutunum á haus. Hvert ber sú röksemdafærsla okkur ef við látum ekki staðar numið við þetta atriði, birtingu álagningar? Geta menn ekki með sömu rökum hjólað í það að almennir kjarasamningar, félagslegir kjarasamningar, séu óverjandi vegna þess að í því sé fólgin frelsisskerðing því að af þeim megi ráða nokkurn veginn hvaða laun menn fá, ef þeir taka laun samkvæmt almennum kjarasamningum? Ég held að þegar málsfrummælandi kveinkar sér sérstaklega undan fréttaflutningi sem reglulega er í tengslum við framlagningu skattskrárinnar þá séu það bestu meðmælin með því að breyta þessu ekki. Um hvað er sá fréttaflutningur? Jú, hann er um það sem stingur í augun, um hvort launamunurinn er að vaxa, hvort fámennir hópar í krafti aðstöðu sinnar sópa til sín óheyrilegum fjármunum og borga jafnvel ekki einu sinni eðlilega skatta til samfélagsins af þeim. Það eru einmitt upplýsingar sem við þurfum að hafa eða hvernig ætlum við að sinna okkar skyldum sem löggjafi og þeir sem leggja línur um skattalög og annað því um líkt ef menn keppast við að halda grundvallarupplýsingum um þessa hluti leyndum? Ég held að þetta sé gamalt bergmál frá frjálshyggjutímunum þegar það var í tísku og þótti fínt að ganga fram undir þessum formerkjum. Ég held að tíðarandinn sé sem betur fer verulega breyttur, ekki síður í þessu máli en t.d. hugsjónamálinu mikla að koma brennivíni sem allra víðast í búðir. Ég yrði ekki hissa á því þó að  Ég held að færa megi fyrir því viss rök að flutningsmenn séu beinlínis á móti sjálfum sér, þ.e. á móti stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem þeir þó styðja. Ef maður skoðar stjórnarsáttmálann er þar m.a. fjallað um jafnréttismál. Þar er hugmyndafræðin um upplýsingagjöf og gagnsæi og að berjast eigi gegn kynbundnum launamun með því að tryggja launafólki rétt til að skýra frá kjörum sínum, ekki með því að halda þeim leyndum. Þar er ekki stóra mannréttindamálið að fara eigi leynt með þetta, að menn eigi að geta borist á og ekkert megi fjalla um það í samfélaginu. Sú var tíðin að þeir sem báru þyngstu byrðarnar eða greiddu myndarlegast til samneyslunnar voru stoltir af því. Ágætir hægri menn töldu sér til tekna að þeir kæmust svo vel af að vera myndarlegir skattgreiðendur. Þorvaldur í Síld og fisk tók því ævinlega með brosi á vör að vera skattakóngur Íslands, sagðist stoltur af því að honum vegnaði vel og væri ánægður með að greiða sitt til samfélagsins og vera í aðstöðu til þess. Það er hugarfar sem mér líkar. Það eru heiðarlegir íhaldsmenn, góðir hægri menn sem taka þannig á málunum.  Ég tók eftir því að næstríkasti maður Bandaríkjanna, Warren Buffett, kvartaði undan því um daginn að hann borgaði ekki nóga skatta. Honum fannst það ósanngjarnt að hann, langtekjuhæsti maðurinn í sínu fyrirtæki, borgaði lægri skatta en allir aðrir starfsmenn. Hann borgaði að meðaltali 17% af sínum tekjum á meðan aðrir borguðu 21 eða 22% að meðaltali af lægri launum. Er það þessi veruleiki sem flutningsmönnum er svona mikið í mun að fela, að tekjuhæstu einstaklingarnir borga oft og tíðum lægstu skattana? Er það leyndarmálið sem verður að varðveita eins og ríkisleyndarmál undir misskildum frelsisformerkjum? Ég held að menn séu ekki á réttri leið í þessu. Ég held að það sé hafið yfir allan vafa að vænlegustu leiðirnar t.d. í að glíma við svonefndan kynbundinn launamun séu upplýsingar, þ.e. gagnsæi. Þá er hægt að taka á þeim en ekki ef þeir eru lokaðir og læstir inni. Ég vona að menn leggi það ekki út á hinn versta veg en ég fæ það á tilfinninguna að þetta sé liður í viðleitni til þess að komast undan umræðum um afleiðingar frjálshyggjusamfélagsins, að það þoli ekki dagsljósið. Samfélagsbreytingarnar sem hinn óhefti græðgiskapítalismi nýfrjálshyggjunnar hefur í för með sér eru svo óþægilegar að menn vilja ekki horfast í augu við þær. Menn vilja ekki að vaxandi launamunur og forréttindastéttirnar ofurríku séu uppi á borðinu, a.m.k. hvað þær taka til sín, að þær geti skammtað sér ofurlaun og valsað með þau og leikið sér, jafnvel án þess að borga af þeim skatta. Þeir vilja vera í felum, í skjóli. Ég held að það sé grundvallarmisskilningur að leggja þessa hluti, álagningu opinberra gjalda, að jöfnu við heilsufarsupplýsingar. Ég held að það sé grundvallarmisskilningur og ég mótmæli þeirri samlíkingu. Ég tel að röksemdafærslan hér áðan hrynji um sjálfa sig þegar betur er að gáð. Frelsi einstaklinganna stafar í dag miklu meiri hætta af öðrum hlutum. Vilji frjálshyggjumenn virkilega ganga í lið með öllum þeim sem er annt um frelsi fólks og friðhelgi einkalífs eiga þeir að beita sér þar sem þörfin er knýjandi. Hún er m.a. sú að halda aftur af viðleitni stjórnvalda, víða á byggðu bóli, til að stórauka upplýsingasöfnun, leynilega upplýsingasöfnun, vöktun og hlerun á borgurunum, iðulega í skjóli þess að menn séu að berjast gegn hryðjuverkum eða allsherjarreglu stafi ógn af. Þar sé ég hættu. Um það fjalla margir núna á vettvangi mannréttindaumræðu á þessum missirum bæði hér og erlendis. Þar þurfum við virkilega að gá að okkur. Við ættum kannski frekar að ræða um atburði liðinnar helgar. Er það endilega þannig að við séum með allt okkar á þurru í sambandi við ráðstafanir sem gripið var til um daginn, hvað segir hv. málshefjandi um það? Er það svolítið á gráu svæði að meina ferðamönnum komu til landsins og loka landamærunum á grundvelli upplýsinga um félagsaðild utan að frá og að þar séu allir settir undir sama hatt hvort sem þeir eru með hreina sakaskrá eða ekki? Ég veit það ekki. Menn segja að þetta sé annað dæmi en Falun Gong á sínum tíma. Ég veit það ekki. Við horfum upp á miklu nærtækari hættur sem við ættum að horfast í augu við fremur en að þar standi stóra víglínan í frelsisbaráttunni í dag, að það megi ekki birta skattskrána. Mér finnst það kostulegur málflutningur satt best að segja. Hvað sem líður umræðunni um það að menn eigi að hafa eftirlit hver með öðrum má benda á að íslensk skattayfirvöld gera lítið af því sem víða erlendis er stór hluti af aðhalds- og eftirlitshlutverki skattyfirvalda, að bera saman sýnileg lífskjör fólks, hvernig það berst á í samfélaginu og því sem það gefur upp sem tekjur og borgar í skatta. Í Bretlandi er öflug sérdeild innan skattsins sem hefur það eina hlutverk að fylgjast með því hvernig menn berast á, hversu dýra og fína bíla þeir eiga, í hversu stórum og fínum villum þeir búa og hinu, hvort menn geri grein fyrir því í skattframtali árlega hvaðan tekjurnar koma. Ef svo er ekki eru þeir krafðir um upplýsingar. Þess konar eftirlit er viðurkenndur hluti af skattaframkvæmd víða í löndunum í kringum okkur en er nánast ekki til hér þar sem menn hafa því miður horft upp á það árum og áratugum saman að tilteknir einstaklingar berist gríðarlega á, hafi mikla fjármuni handa í milli, geti látið eftir sér gríðarlega einkaneyslu en á skattframtalinu eru þeir tekjulausir. Hvaðan koma þá peningarnir? Af himnum? Er ekki ástæða til þess að athuga slík mál? Er það frelsi sem við viljum standa vörð um sem er á kostnað almennings og almannahagsmuna í þágu einhverra örfárra, eins og það auðvitað er ef þeir sem best eiga með að inna af hendi greiðslur til samfélagsins gera það ekki? Það verður á kostnað þess aðrir verða að borga meira eða að velferðarþjónustan er skorin niður. Á þessu eru ýmsar hliðar sem snúa að frelsi og mannréttindum, almannahagsmunum og sérhagsmunum einhverra fárra sem mér finnst frumvarpið fyrst og fremst slá skjaldborg um. Ég tel það þess vegna ekki bara óþarft heldur yrði það tvímælalaust afturför ef þetta yrði lögtekið. Ég held að við þurfum þvert á móti að auka gagnsæi í launa- og lífskjaramálum og hafa staðgóðar upplýsingar á að byggja. Við þurfum á öllu því aðhaldi að halda sem upplýsingarnar geta veitt, þar á meðal fjölmiðlaumfjöllun. Ég er ekki viðkvæmur fyrir því þótt auðmenn kveinki sér undan því að það komi fram í skattframtalinu hvað þeir borga í skatta eða öllu heldur hvað þeir borga ekki, sem eru e.t.v. þær upplýsingar sem eru mikilvægastar í þessu tilliti.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að taka undir eitt atriði í ræðu hv. þingmanns sem er síaukin ásælni ríkisvaldsins inn á frelsi einstaklinga með baráttu gegn hryðjuverkum að leiðarljósi. Ég hef stundum orðað það þannig að það virðist stundum sem glæpamennirnir stjórni heiminum með viðbrögðum stjórnvalda við hryðjuverkum þeirra. Mig langar að spyrja hv. þingmann, hann sagði: Sumir berast mikið á og greiða bara vinnukonuútsvar - hefur hann kært viðkomandi til skattrannsóknarstjóra? Önnur spurning mín til hv. þingmanns er eftirfarandi: Treystir hann ekki opinberum starfsmönnum skattrannsóknarstjóra til að sinna slíkum málum?

Frú forseti. Það gleður mig að við erum þó sammála um það atriði að ástæða geti verið til þess í nútímanum að hafa áhyggjur af tilhneigingu stjórnvalda til vöktunar og upplýsingasöfnunar. Ég held að við ættum þá ekki að gleyma einum hlut, sem er hinn rafræni veruleiki sem við búum við. Möguleikarnir til að ekki bara safna heldur líka geyma og vinna úr alls konar persónulegum upplýsingum eru nánast ótæmandi í dag vegna hinnar rafrænu tækni og þess þá heldur er ástæða til að fara varlega. Varðandi spurninguna: Hef ég kært einhverja sem ég tel að berist á langt umfram það sem þeir ættu að geta ef skattframtal væri rétt? Svarið er nei, ég hef ekki gert það, ég hef ekki farið út í það sem einstaklingur að kæra - en ég hef hvatt skattyfirvöld til að skoða slíka hluti, það hef ég gert.

Frú forseti. Var það í einhverju sérstöku, einstöku tilfelli eða almennt? Vegna þess að ef það var ekki í sérstöku, einstöku tilfelli sé ég ekki til hvers verið var að birta þessar upplýsingar. Það er hægt að birta statistík nákvæmlega eins, statistík um það hverjir greiða háa skatta og hverjir greiða lága skatta o.s.frv. Hverjir berast mikið á o.s.frv. Ef hann kærði ekki í einstöku, sérstöku tilviki sé ég ekki til hvers verið var að birta þessar upplýsingar. Svo svaraði hv. þingmaður ekki seinni spurningunni, þ.e. hvort hann treysti ekki opinberum starfsmönnum til að sinna skatteftirliti.

Frú forseti. Ég hef ekki kært eða komið á framfæri ábendingum um tiltekna einstaklinga, ég hef ekki gert það. En ég hef oftar en einu sinni og í áranna rás býsna oft bæði rætt við ríkisskattstjóra og eins skattstjóra í einstökum umdæmum um hluti sem mér eru sértækir í þeim skilningi að um var að ræða tiltekna hópa, tiltekna stétt getum við sagt, eða aðra slíka aðila þar sem blasir við mönnum verulegt ósamræmi, að því er virðist, í því sem talið er fram til tekna og hins vegar þess sem virðast vera lífskjör í viðkomandi hópum. Ég hef líka, að minnsta kosti í tveimur tilvikum - svo ég svari hv. þingmanni heiðarlega sem tekur mig hér mjög upp - komið á framfæri upplýsingum sem ég hef haft frá fyrstu hendi úr ákveðnum rekstri um algerlega kerfislægar skekkjur þar sem menn beita veikleikum eða veilum í skattalögum og/eða bókhaldsreglum til þess að komast hjá því að greiða eðlilega skatta. Staðreyndin er nefnilega sú að á köflum hafa menn nánast staðið frammi fyrir því að um slík kerfisbundin eða kerfislæg frávik væri að ræða frá því að menn greiddu eðlilega af sköttum. Alþingi er þessi veruleiki ekki framandi því að hér hafa menn gripið til aðgerða í því skyni að fá upp á yfirborðið t.d. hluti eins og vinnu iðnaðarmanna í heimahúsum, af því að menn töldu sig nánast sannanlega standa frammi fyrir því að veruleg undanbrögð væru frá því að það væri eðlilega gefið upp. Og hvað var gert? Opnuð var leið til þess að menn fengju hluta af slíkum útgjöldum endurgreiddan, t.d. virðisaukaskatt af vinnu iðnaðarmanna inni á heimilum, ekki satt? Auðvitað hafa menn verið að glíma við þetta og eru að glíma við þetta með ýmsum hætti skattalagamegin frá. Ég treysti opinberum eftirlitsmönnum ágætlega enda séu þeir til staðar og hafi peninga til að sinna skyldum sínum. Eitt af því sem við erum að horfast í augu við er auðvitað að skatteftirlit og skattaframkvæmd hér 

Frú forseti. Það kom mér nú á óvart að hv. þingmaður skyldi segja að í frumvarpinu sem hér liggur fyrir, og við erum að ræða, birtist eitthvert gamalt frjálshyggjubergmál sem frjálshyggjudeildin í Sjálfstæðisflokknum væri að bera hér fram. Ég verð að segja það fyrir mína parta að þrátt fyrir slík uppnefni á þessu ágæta frumvarpi má hv. þingmaður kalla þetta gamalt bergmál. En ef menn eru með tillöguflutningi hér á Alþingi að reyna að berjast fyrir aukinni friðhelgi einkalífsins þá held ég að þeir séu á réttri leið, og það er auðvitað það sem við erum að gera. Það kom mér líka á óvart að hv. þingmaður skyldi í ræðu sinni reyna að gera lítið úr öðru frumvarpi mínu um að heimila sölu á léttvíni og bjór í búðum, matvöruverslunum, maður sem hefur lagt sig mjög fram um að reyna að efla og styrkja bjórframleiðslu á Árskógsströnd. Er það ekki rétt að hv. þingmaður hafi gert það? Ég kem hingað upp til þess að mótmæla því að þetta frumvarp sé á einhvern hátt á móti stefnu ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálunum. Í stjórnarsáttmálanum er talað um að menn eigi að hafa rétt til þess að skýra frá launakjörum sínum og það finnst mér alveg sjálfsagt. En að setja í lög ákvæði sem skyldar alla skattstjóra landsins til að leggja fram upplýsingar um tekjur hvers og eins, það er allt annar hlutur. Ég hlýt líka að mótmæla því að við sem stöndum að frumvarpinu séum að standa vörð um hagsmuni auðmanna eða þeirra sem greiða ekki skattana sína. Ég sagði þvert á móti að við ættum að veita skattyfirvöldum þau úrræði sem þau þurfa til að rannsaka skattamál og taka á þeim 

Frú forseti. Ég geng út frá því að öll viljum við náttúrlega að menn borgi eðlilega og með réttum hætti skatta, en við erum greinilega ósammála um hvaða aðferðir séu vænlegastar til að tryggja að svo verði og til að veita aðhald í því. Svo ætla ég bara að svara þessu eina atriði varðandi stjórnarstefnuna. Ég tel að þetta frumvarp sé angi hugmyndafræði eða hugsunar sem sé í grundvallaratriðum gagnstæð þeirri sem örlar á í stjórnarsáttmálanum, að bestu tækin í þessum efnum, þegar við erum t.d. að stríða við hluti eins og kynbundinn launamun, séu upplýsingar, sé gagnsæi. Ég vil lesa þannig í stjórnarsáttmálann og þá finnst mér þetta vera frumvarp af allt öðru sauðahúsi, angi af hugmyndafræði sem er annars konar. Ég viðurkenni að frumvarpið stríðir ekki með beinum hætti móti neinum tilteknum ákvæðum stjórnarsáttmálans, ég var ekki að halda því fram. Ég var að vísa til hugmyndafræðinnar sem að baki liggur, til ólíkrar hugmyndafræði sem hér er greinilega að takast á. Um hana erum við, ég og hv. 1. flutningsmaður frumvarpsins, ákaflega ósammála að því er best verður séð og kemur svo sem ekkert sérstaklega á óvart, hefur gerst áður og mun örugglega gerast oftar.

Frú forseti. Ég tel það ljóst, og tel að ég hafi sýnt fram á það í framsöguræðu minni, að sú hugmyndafræði sem frumvarpið byggist á er í fullkomnu samræmi við þá stefnu sem Alþingi hefur á síðustu árum markað í annarri löggjöf. Ég tiltók hér ákvæði í lögreglulögum, lögum um endurskoðendur, lögum um lögmenn og lögum um starfsfólk skattsins. Í öllum þessum lögum er kveðið sérstaklega á um að þessum tilteknu aðilum, sem fjalla um fjárhagsleg málefni einstaklinga, beri að þegja um fjárhagsleg málefni þeirra sem þeir vinna fyrir. Ég hefði haldið að þau grundvallarsjónarmið sem fram koma í frumvarpinu og sú hugmyndafræði sem það byggist á séu í samræmi við þá stefnumörkun sem hv. þingmaður og allur þingheimur hefur á síðustu áratugum verið að vinna að. Hv. þingmaður gerir mikið úr aðhaldshlutverki þess að leggja fram álagningar- og skattskrár og ég ætla aðeins að víkja að því. Ég tel að yfirvöld, verkalýðsfélög og aðrir sem gera launakannanir geti eftir sem áður fylgst með launaþróun á markaði þrátt fyrir að laun allra einstaklinga séu ekki birt og þeir nafngreindir. Það er gert án þess að laun fólks séu tiltekin og birt í fjölmiðlum. Við getum gert það eftir sem áður, hvort sem skrárnar eru lagðar fram eða ekki, og auðvitað eigum við að gera það, við eigum að vinna gegn launamun kynjanna og slíkum þáttum. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann, fyrst hann er hlynntur því að þessar skrár séu lagðar fram: Eigum við þá ekki bara að 

Frú forseti. Nei, vegna þess að ég tel að hér rugli hv. þingmaður saman hlutum sem ekki eru sambærilegir. Ákvæði um bankaleynd, fyrir þeim standa gild rök og hafa lengi gert. Gögn sem lögregla hefur undir höndum eru að sjálfsögðu af allt öðrum toga og miklu viðkvæmari. Heilbrigðisupplýsingar eru af allt öðrum toga og miklu viðkvæmari. Trúnaðarsamband skjólstæðinga lækna og lögmanna er allt annars eðlis en það sem hér á í hlut. Við erum hér að tala um að hægt sé að sannreyna hvað menn greiða í opinber gjöld af launum sínum, þeim launum sem þeir eiga að hafa, og þá kemur til sögunnar það aðhaldshlutverk sem hv. þingmaður var líka að ræða í lokin. Ég held að almenningsálitið, að umfjöllun fjölmiðla, að opinber umræða sé hluti af heildarsamhenginu sem við verðum að hafa í huga, þar á meðal því í hvaða umhverfi Alþingi er þegar það setur lög og reglur í þessum efnum, ákvarðar um skattaleg málefni, hvað er hæfilegt að menn greiði og hvernig á að dreifa byrðunum. Er ekki sanngjarnt að þeir sem hafa hæstu launin borgi meira í skatta en þeir sem hafa engin laun eða engan afgang þegar þeir eru að reyna að draga fram lífið? Það er þetta samhengi sem við getum ekki slitið hlutina úr og ég tel að þar fari hv. þingmaður villur vegar þegar hann reynir að einangra þetta fyrirbæri sem eitthvert einkamál viðkomandi manna. Við erum ekki að tala um að fara hér inn í einkalíf fólks með neinum öðrum hætti en þeim að opinber álagning gjalda á grundvelli þeirra launa sem þeir hafa talið fram liggi fyrir í stuttan tíma þannig að menn geti borið þá hluti saman og sótt upplýsingar um það. Það hefur mikið gildi að hafa þær upplýsingar uppi á borðinu eins og ég gæti rökstutt í ítarlegu máli ef út í það væri farið.

Frú forseti. Ég er andvígur frumvarpinu sem hér er til umræðu og ég held að það byggist á miklum misskilningi flytjenda málsins. Það er nú einu sinni svo að hin íslenska málvenja „opinber gjöld“ er ekki tilkomin að ófyrirsynju. Gjöldin renna til hins opinbera, til samfélagslegra verkefna, en þau eru lögð á með opinberum hætti. Í því felst niðurjöfnun kostnaðar eins og það hét í gamla daga, samfélagslegs kostnaðar, og það fylgir því ákveðið agavald á framteljendur að upplýsingar um álögð gjöld séu aðgengilegar opinberlega. Á máli hv. 1. flutningsmanns, Sigurðar Kára Kristjánssonar, mátti skilja að um einhvers konar óviðurkvæmilegt fyrirbæri væri að ræða, það væri til vitnis um einhvers konar gægjuþörf af hálfu almennings að vilja fylgjast með fyrirkomulagi niðurjöfnunar opinberra gjalda. Fátt er fjær lagi. Það eru einfaldlega almannahagsmunir af því að upplýsingar þessar séu opinberar almenningi. Ég vil gera athugasemd við það sem hv. 1. flutningsmaður rakti hér áðan og dæmin sem hann tók til að rökstyðja mál sitt. Þar vísaði hann sérstaklega til þagnarskylduákvæða í ýmsum lögum sem eru allt annars eðlis og hafa ekkert með þetta mál að gera. Samband sjúklings og læknis og samband einstaklings við lögmann sinn eða bókara er allt annars eðlis en það sem hér um ræðir. Hann rakti einnig ýmsa mannréttindasáttmála til þess að reyna að styðja mál sitt með en þar held ég að gæti einnig mikils misskilnings. Miklu frekar er hægt að halda því fram að flutningsmenn séu að róa gegn straumi tímans. Það er alveg ljóst að á síðustu árum eru síauknar kröfur um gagnsæi, jafnt í opinberri stjórnsýslu sem í viðskiptalífi. Þessa sér stað hér á Íslandi, þessa sér stað í öðrum Evrópuríkjum og þessa sér stað í Bandaríkjunum. Nýbúið er að innleiða hér á Íslandi skyldu skráðra félaga í kauphöll til að upplýsa um launakjör lykilstarfsmanna. Það hefur verið til umræðu að setja einhvers konar ákvæði í lög um upplýsingaskyldu um efnahagslega stöðu þingmanna og ráðherra. Að því er ég best veit, frú forseti, eru til umfjöllunar í forsætisnefnd þingsins hugmyndir um gerð siðareglna fyrir þingmenn þar sem m.a. yrði þá tekið á upplýsingum um fjárhagsleg málefni að einhverju leyti. Það sem við erum því að tala um í reynd er að hið íslenska kerfi, sem hefur fengið að lifa, er mikilvægur þáttur í að tryggja gagnsæi í íslensku samfélagi og sporna við spillingu. Það knýr þá sem eru áberandi í samfélaginu til að standa skil á upplýsingum um laun sín og tekjur og hjálpar því til að tryggja gagnsæi og halda íslensku samfélagi í efstu sætum yfir ríki þar sem spilling er minnst. Ég tel að það sé mjög mikilvægt samfélagslegt hlutverk þess fyrirkomulags sem við búum við að þvinga menn sem eru áberandi í samfélaginu til þess að standa þá skil á því opinberlega þegar þeir eru að greiða sér laun sem eru úr öllu samræmi við framgöngu þeirra að öðru leyti. Það var alveg hárrétt rakið hér áðan hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að skattyfirvöld í nágrannaríkjum okkar, jafnt í Bandaríkjunum sem Evrópu, hafa miklu ríkari heimildir en skattyfirvöld hér til þess að horfa til þess hvernig menn búa og hvað þeir hafa umleikis og kalla eftir rökstuddum skýringum á því hvernig slíkur framgangsmáti geti samrýmst þeim tekjum sem þeir gefa upp. Slíkar heimildir eru í mun minna mæli hér á Íslandi en í öðrum nágrannaríkjum okkar. Það má segja að þetta kerfi sem við höfum gegni að vissu leyti því hlutverki. Þá er ótalið hið mikilvæga samfélagshlutverk þessa kerfis að upplýsa okkur um strúktúrvanda í samfélaginu. Það er t.d. einfalt að sjá á samanburði milli ólíkra sérfræðingastétta að launamunur er gegnumgangandi eftir því hvort viðkomandi sérfræðingar vinna í höfuðatriðum fyrir hið opinbera eða í sjálfstæðum rekstri. Þetta veitir viðkomandi stéttum aðhald, þetta gefur skattyfirvöldum vísbendingar og þetta er mikilvægt í opinberri umræðu. Að síðustu er það alveg rétt að þetta kerfi hefur veitt okkur mjög mikilvægar upplýsingar á undanförnum árum til þess að ræða með vitrænum hætti um kynbundinn launamun. Ef ekki hefðu legið fyrir opinber gögn um laun og opinber gögn sem hafa gert samanburð mögulegan hefði okkur ekki verið mögulegt að meta með sama hætti kynbundinn launamun. Ég held að það séu þess vegna enn ein rökin fyrir þessu kerfi að við höldum því sem verið hefur sérkenni íslensks samfélags, að menn standi fyrir máli sínu þegar kemur að framtali tekna og þurfi í þágu almannahagsmuna að vera tilbúnir að standa skil á því með hvaða hætti þeir telja fram tekjur sínar.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég tel að það fyrirkomulag sem nú viðgengst, samkvæmt tekjuskattslögunum, ali á svokallaðri gægjuþörf almennings varðandi fjárhagsleg málefni einstaklinga. Ég tel að það kerfi ali á forvitni og öfund og ég tel að almenningur hafi ekki neina hagsmuni af því að við byggjum okkar þjóðfélag upp með þeim hætti. Ég er ekki talsmaður þess að menn séu með nefið ofan í hvers manns koppi þegar kemur að launakjörum nafngreindra einstaklinga. Menn nálgast alltaf þessa umræðu á þann hátt að þeir sem flytja tillögur eins og þessa séu að gæta hagsmuna þeirra ríku, þeirra sem eru á svokölluðum ofurlaunum. Hv. þingmaður hélt því fram að það væri eðlilegt, og sagði þá skoðun sína, að þvinga þá sem skammta sér himinhá laun til þess að greina frá þeim. En hvað með þá sem eru fátækir? Hefur hv. þingmaður ekki áttað sig á því að þessi ákvæði geta líka komið sér illa fyrir þá sem minna hafa úr að spila um hver mánaðamót? Ég las einu sinni frétt um það að í Noregi, þar sem framlagningarskrár eru birtar á netinu, kynna krakkar sér laun foreldra barna sem eru með þeim í bekk og börn þeirra sem eru tekjulægstir í bekknum verða fyrir einelti vegna þess að foreldrarnir eru á svo lágum launum. Þetta mál varðar hagsmuni allra, ekki bara þeirra sem eru á háum launum. Á þessum málum eru fleiri en ein hlið, það varðar bæði þá sem eru fátækir og þá sem eru ríkir. Þetta snýst um það að fólk fái að vera með fjárhagsleg málefni sín, 

Virðulegi forseti. Það gleður mig að heyra umhyggju hv. flutningsmanns fyrir þeim sem minnst hafa milli handanna. Ég held hins vegar að þetta sé ekki sérstakt kappsmál þess hóps og mundi frekar æskja liðsinnis hans í því að hækka persónuafslátt eða koma með öðrum hætti fram hér á Alþingi með úrræði sem virkilega breyta með einhverjum hætti kjörum þess fólks. Það er rangt, sem hv. þingmaður sagði, að ég væri að gera honum upp þær skoðanir að hann væri að verja hér hag auðmanna. Ég þykist nú blessunarlega hafa grun um að þeim auðmönnum sem við höfum í dag, sem láta myndarlega af hendi rakna til samfélagslegra málefna, sé ekkert of kært að þetta frumvarp sé lagt fram. Ég held að þeir séu meiri menn en svo að þurfa að fá einhvers konar skjól fyrir starfsemi sína. Þeim hefur gengið mjög vel, þeir berast á og þeir standa skil gerða sinna. Það er það sem ég kann vel við þá menn sem nú eru að afla fjár og koma með til baka í íslenskt samfélag. Þeir veita þeim í miklum mæli í samfélagsleg verkefni og það er lofsvert. Að síðustu, virðulegi forseti, snýst þetta mál fyrst og fremst um þá almannahagsmuni að upplýst sé með þessum hætti um kjör. Það er einfaldlega þannig að kall tímans er að auka gagnsæi að þessu leyti. Ég hlýt þá að spyrja hv. 1. flutningsmann: Er hann þá á móti ákvæðum kaupahallarlaga um að skylda fyrirtæki til að upplýsa um launakjör helstu stjórnenda? Er hann þá á móti því, sem er vaxandi tilhneiging í öllum lýðræðisríkjum í kringum okkur, að auka með þeim hætti ábyrgð stjórnenda gagnvart hluthöfum og gagnvart samfélaginu í heild?

Frú forseti. Hv. þingmaður varpaði til mín þeirri spurningu hvort ég væri á móti ákvæðum kauphallarlaga um að æðstu stjórnendur þyrftu að veita upplýsingar um þau launakjör sem þeir væru á.  Hv. þingmaður segir að við flutningsmenn þessa frumvarps séum að róa gegn straumi tímans. Ég hlýt að mótmæla því. Við erum einfaldlega að reyna að standa vörð um friðhelgi fólks til þess að hafa fjárhagsleg málefni sín fyrir sig. Það skiptir engu máli hvaðan peningarnir koma sem renna í vasa þessa fólks, hvort sem það er frá launagreiðanda eða úr opinberum sjóðum eða hvaðan sem það er, við teljum að það sé eðlilegt og sanngjarnt að fólk fái að vera með launamál sín í friði. Það kemur mér ekkert við hvað maðurinn í næsta húsi er með í laun. Það er hans mál, ekki mitt mál, og þannig á það að vera, við eigum ekki að byggja upp þjóðfélag á einhverjum einkaskattrannsóknum þar sem allir eru með nefið ofan í hvers manns koppi.

Virðulegi forseti. Hv. flutningsmaður segir að við eigum ekki að byggja upp samfélag sem byggist á því að menn séu með nefið ofan í hvers manns koppi. Í framsöguræðu gat hann þess að fjölmiðlaumræðan sem kæmi í kjölfar opinberrar birtingar skattskrár væri helstu rökin gegn þessu fyrirkomulagi. Það er nákvæmlega tilgangurinn með þessu kerfi, þ.e. að almenn umræða verði um uppbyggingu launakerfis í landinu. Það er mjög í anda nýrra viðhorfa jafnt í Evrópu sem í Bandaríkjunum. Ég vil minna hv. þingmann á að það er ekki alls kostar rétt sem hann sagði að upplýsingar um launakjör æðstu starfsmanna skráðra fyrirtækja færu eingöngu til hluthafa. Þær fara sem opinber tilkynning á hlutabréfamarkaðinn vegna þess að þetta eru upplýsingar sem eiga erindi til markaðarins alls. Það er grundvallarviðhorfið, jafnt í bandarískum rétti sem evrópskum, og ástæðan er sú að það er verið að efla stjórnunarlega ábyrgð fyrirtækjanna og það er verið að auka vald hluthafa. Með sama hætti er það mjög mikils virði í samfélagi að almenningur viti um uppbyggingu launakerfisins, 

Frú forseti. Það mál sem hér er til umræðu þykir mér einkennast af nokkru auðmannadekri og undarlegum vilja til að standa í bókabrennum á 21. öldinni. Hafi hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og hans meðflutningsmenn sérstaka þörf fyrir að ávíta þá menn sem staðið hafa að því að breiða út skattskrár með fjölmiðlaumfjöllun geta þeir snúið sér til undirritaðs, 8. þm. Suðurk., því að ég hef í mörg ár haft af því nokkra atvinnu á hverju ári að fara í gegnum skattskrár og birta síðan nokkrar blaðsíður í blaði sem ég gef út á Selfossi. Ég get sagt frá því hér að þetta er aðhald sem hefur raunverulega þýðingu. Vegna þeirrar umræðu sem var hér fyrr, þar sem hv. þm. Pétur Blöndal spurði m.a. hvort ræðumaður, sem hér var, hefði kært einstök mál og hvort það hefði haft - ef ég skildi þá umræðu rétt - einhvern raunverulegan tilgang: Ég hef séð það oftar en einu sinni að það hefur áhrif ef þær upplýsingar birtast í fjölmiðlum, um menn sem hafa það miklu betra en almennt getur talist, að þeir séu á vinnukonuútsvari. Það er fátíðara að menn láti það henda sig mörg ár í röð. Það eru sérstakar persónur sem láta það yfir sig ganga mörg ár í röð að vera með vinnukonuútsvar en aka um á margra milljóna króna jeppum og búa í glæsihöllum. Miklu fleirum finnst þetta óþægilegt og þetta er það skattaeftirlit sem mest virkar í okkar landi. Ekki þar fyrir að slæleg framtöl eru vandamál á Íslandi. Við vitum vel af því að það eru alls ekki allir sem telja fram allar tekjur sínar og á meðan svo er tel ég fráleitt að samþykkja frumvarp eins og það sem hér liggur frammi. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vék að því að með birtingu upplýsinga af þessu tagi væri fyrst og síðast verið að ala á gægjuþörf. Mér þykir sú fullyrðing nokkuð merkileg og hlýt að taka hana til athugunar, ég sem hef eytt mörgum vinnudögum í að liggja ofan í skattskrá. Ég velti því fyrir mér hvort ég hafi þá verið að fróa einhvers konar kenndum sem mér hafa ekki verið kunnar áður. Ég fullyrði að hugtakið gægjuþörf, í þeirri merkingu sem ég hef yfirleitt lagt í það hugtak, eigi alls ekki við í þessum efnum.  Mér þykir það merkilegt samfélag ef það viðkvæmasta í lífi okkar, og það sem okkur þykir verst að komi fyrir almenningssjónir, sé það hvað við höfum af krónum og aurum í hverjum mánuði. Það fólk er í mínum huga ekki - ja, það má segja um það eins og stundum er sagt í Hreppunum: Það er þá alla vega ekki mjög bókmenntalega sinnað fólk, sem ekki á sér merkilegri eða viðkvæmari hluti í lífi sínu en launaseðilinn. Ég held að það eigi að vera hverjum manni feimnislaust að tala um það hvað hann hefur í tekjur. Það gætir í rauninni nokkurrar mótsagnar, sem sannfærði mig um að málið er frekar sprottið af auðmannadekri en mannréttindabaráttu, að hv. flutningsmaður, Sigurður Kári Kristjánsson, var ekki til í að beita sér fyrir því að verðbréfafyrirtæki hættu að birta laun starfsmanna sinna. Ef upplýsingar um laun eru raunverulega það viðkvæmasta í lífi hvers manns - viðkvæmt þá væntanlega á sama hátt og að birtar væru af okkur óviðurkvæmilegar myndir eða viðkvæmt á sama hátt og að ruðst væri inn á heimili okkar - eru í rauninni engin rök fyrir því að starfsmenn hlutafélaga þurfi að þola slíkan órétt af vinnuveitendum sínum að þeir séu að flangsa með slíkar tölur. Það eru engin rök fyrir því að einhver viss þjóðfélagshópur, svo sem eins og yfirmenn í félögum á markaði, eigi þá ekki rétt á friðhelgi einkalífs. Sjá menn ekki hina algeru mótsögn í þessum málflutningi? Gildir þá einu hvort verðbréfafyrirtækin muni síðan dreifa þeim upplýsingum til alls almennings - sem ég þekki ekki til enda lítill verðbréfamaður - eða einvörðungu til hluthafa í því tiltekna fyrirtæki. Í báðum tilfellum væri verið að dreifa til óskyldra aðila, jafnvel í öðrum sóknum, viðkvæmustu upplýsingum um umrædda einstaklinga? Hvar er eiginlega samræmið í þessum málflutningi? Mér þóttu reyndar allrar íhugunar verð þau orð hv. þingmanns að einstaklingar geti orðið fyrir áreiti og aðkasti vegna lágra launa. Ég get fyllilega tekið undir að því atriði mættum við velta fyrir okkur. Hér hefur verið vikið að því af hverju ekki eigi að birta líka upplýsingar um bætur og annað slíkt. Nú hef ég ekki skattskrána fyrir framan mig en ég held að upplýsingar um vissan hluta af bótum séu birtar. Því er bara einfaldlega þannig varið að blöð taka mjög takmarkaðan hluta þeirra upplýsinga til birtingar. Í skattskránni, sem við fáum að lesa inni á skattstofum, eru miklu fleiri upplýsingar en þær sem almennt fara í blöð. Ég held t.d. að oft sé hægt að lesa út upphæð barnabóta. Kannski fellur það stundum inn í einhverja frádráttarliði og erfitt getur reynst að greina það í sundur en stundum er alveg hægt að sjá það. Það má velta því fyrir sér hvort fólk með tekjur undir ákveðnu marki eigi að vera undanskilið þessu. Ég vil samt benda á í þessu sambandi að jafnvel þó að reynslan sé slík frá Noregi - við erum nú oft taldir skyldir Norðmönnum en erum þeim þó ólíkir í mörgu - er vandinn ekki til staðar hér á landi. Var þó til siðs til skamms tíma að listi yfir þá hæst launuðu birtist ekki bara í blöðum heldur prentaði fyrirtæki hér í borg skattskrána í heild sinni - Letur minnir mig að það fyrirtæki hafi heitið, einhvern tíma kom ég í það. Þetta er nú aflagt fyrir nokkrum áratugum en ég held að það væri þá hægt að rifja það upp með þeim sem muna langt aftur hvort einhvern tíma hafi orðið vart við þennan þátt vandamálsins. Það er engin ástæða til, og síst skyldu talsmenn frjálshyggju tala fyrir því, að semja lög hér til að bregðast við vandamálum sem aðeins hefur orðið vart í Noregi, með fullri virðingu fyrir Norðmönnum. Varðandi eftirlitsþáttinn hef ég lengi haft þá skoðun að eftirliti með skatttekjum og framtölum manna sé ábótavant á Íslandi, þar þurfi að gera meira en gert er í dag. Ég er líka handviss um að færi frumvarp eins og það sem hér liggur frammi í gegnum hið háa Alþingi og yrði að lögum yrði krafan um skattaeftirlitið enn harðari og þörfin yrði enn meiri. Æskilegast er náttúrlega hið siðferðislega aðhald sem birting skattskránna er í samfélaginu, því að þetta er mikið aðhald fyrir alla. Það þarf í rauninni giska harðsvíraðan mann til þess að telja árum og áratugum saman fram mjög lág laun en lifa hátt vitandi að það mun geta ratað á síður fjölmiðla. Í því er aðhaldið fólgið, svo einfalt er þetta. Það er ekkert ósanngjarnt við það aðhald og ekkert rangt í mínum huga. Margt bendir til að við náum frekar árangri í jafnrétti launa milli kynja með þessu móti. Ég get algjörlega tekið undir þau orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar, að frumvarp það sem hér liggur frammi gengur mjög gegn þeim ríkjandi viðhorfum og þeirri viðleitni sem almennt er í samfélaginu og vissulega þeirri viðleitni sem er í stjórnarsáttmálanum. Þar fyrir utan er hægt að nefna að með frumvarpinu er verið að brjóta niður ýmis menningarleg atriði í samfélaginu. Menn hafa haft nokkur metorð af því í samfélögum að vera skattakóngar, það fylgir því ákveðin upphefð að vera talinn skattakóngur tiltekinnar sveitar eða tiltekins bæjar og ævinlega skyldu menn fara varlega í að brjóta niður gamla og góða þjóðhætti.

Frú forseti. Þetta var merkileg ræða, hún var afar merkileg. Hún leiddi í ljós að hv. þm. Bjarni Harðarson kann ekki að skammast sín. Hann upplýsti þingheim um að hann hefur tekjur af því að birta upplýsingar um laun fólks í sinni sókn og er bara stoltur af því. Það sýnir í mínum huga að hv. þingmaður kann ekki að skammast sín vegna þess að þetta er nú lífsviðurværi sem mér finnst ekki sérstaklega virðingarvert. Hv. þingmaður talaði um að með því að birta þessar upplýsingar væri mönnum veitt aðhald sem hefði raunverulega þýðingu. Ég leyfi mér að efast um að hið svokallaða aðhald hafi einhverja þýðingu. Ef það gerir það eigum við þá ekki bara að eftirláta þar til bærum stjórnvöldum að hafa slíkt aðhald, ekki skattstjóranum Bjarna Harðarsyni, hv. þingmanni og blaðaútgefanda, sem hefur ekkert slíkt vald og á ekki að hafa? Úr því að hv. þingmaður talaði hér um gægjuþörf sýnist mér að hv. þingmaður sé haldinn ákveðinni sýniþörf. En það versta við þá sýniþörf er það að hún er á kostnað annarra, ekki á kostnað hans sjálfs heldur á kostnað annarra, og það sem verst er að hann hefur tekjur af því að láta hana í ljós. Hv. þm. Bjarni Harðarson spurði hvort ekki ætti að vera hverjum manni feimnislaust að upplýsa um laun sín. Það má vel vera að svo eigi að vera. En eigum við ekki að leyfa því fólki sem um ræðir að ákveða það sjálft hvort það upplýsir um það hvað það er með í laun í stað þess að láta hv. þm. 

Ég þarf enn að grufla í sál minni.

Ég bið hv. þingmann um fylgja reglum um ávarp.

Frú forseti. Nú hef ég upplýsingar um það frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni að ég hafi ekki einasta gægjuþörf í þessu máli heldur einnig sýniþörf. Ég veit ekki hvort sálgreining af því tagi þjóni miklum tilgangi á hinu háa Alþingi en skal taka athugasemdir hans til skoðunar. Varðandi það að mér beri að skammast mín fyrir að hafa haft tekjur af því að selja blað með listum yfir skattgreiðendur þá er ég því mati hv. þingmanns algerlega ósammála. Það er brýnt aðhaldshlutverk fjölmiðla að veita upplýsingar sem þessar. Það er dapurlegt að heyra hv. þingmann tala á þeim nótum að fjölmiðlar eigi að skammast sín fyrir upplýsingagjöf til borgaranna, upplýsingagjöf sem hefur raunverulegt hlutverk til að viðhalda aðhaldi að þeim sem annars geta gert sér að leik að hafa háar tekjur en telja lítið sem ekkert af þeim fram. Varðandi tekjuhlutann hjá mér þá hef ég svo sem aldrei talið það saman hversu miklar þær tekjur eru en ég reikna nú með að þær hafi aldrei slagað upp í há laun, fyrir að sitja yfir skattskránum.

Frú forseti. Þá erum við hv. þm. Bjarni Harðarson ósammála um hvort það sé sérstaklega virðingarverð atvinna að gefa út blöð sem upplýsa um laun fólksins í landinu. Mér finnst það ekki smekklegt og þaðan af síður menningarlegt úr því að hv. þingmaður talaði um menninguna. Ég vil taka skýrt fram að ég og allir flutningsmenn þessa frumvarps erum þeirrar skoðunar að menn eigi að borga skatta í samræmi við þær reglur sem hér gilda. Það er alveg ljóst. Við erum ekki málsvarar einhverra skattsvika. Síður en svo. Ég tel að ef einhverjir menn skjóti undan skatti að þá eigi skatturinn að hafa hendur í hári þeirra. Hafi skatturinn ekki nægileg úrræði til þess að gera það þá þurfum við að taka á þeim málsmeðferðarreglum sem skatturinn hefur gagnvart skattsvikurum. Þetta er alveg ljóst. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, öfugt við hv. þm. Bjarna Harðarson, að við eigum að eftirláta skattyfirvöldum, þar til bærum aðilum, að sjá um það aðhald sem hv. þingmaður gerir að umræðuefni í ræðu sinni, aðhald gagnvart því að einstaklingarnir, skattgreiðendur hér í þjóðfélaginu, greiði það sem þeim ber að greiða. Ég er á móti því að hv. þm. Bjarni Harðarson, blaðaútgefandi, hafi eitthvert hlutverk í þeim efnum. Hann hefur ekkert vald til þess og á ekki að hafa neitt vald til þess. Ég spyr: Er hv. þingmaður sammála mér um að skattyfirvöld eigi að fara með skatteftirlit en ekki aðrir? Ef hann er ósammála því, hvaða völd hafa hinir þeir sem hv. þingmaður vill hugsanlega 

Frú forseti. Ég er algjörlega ósammála hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni um að eftirlit með skattamálum megi ekki vera í höndum annarra en þar til skipaðra embættismanna. Um þetta gildir eins og allt annað í þessu samfélagi, að eftirlit með því að samfélagið sé í lagi á ekki bara að vera í höndum uppáklæddra embættismanna. Það er í höndum okkar allra. Í siðlegu samfélagi skiptir miklu máli að við gætum hvert að öðru. Okkur ber skylda til þess. Mér kemur það í raun mjög á óvart að heyra frá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, að eftirlit megi bara vera í höndum þar til skipaðra embættismanna. Ég velti fyrir mér hvort það eigi þá líka við um öll önnur hegðunarfrávik, hvort það sé skoðun hans að menn eigi ævinlega að láta allt sem þeim þykir úrskeiðis fara afskiptalaust. Að samfélag firringar sé best allra samfélaga. Menn skulu keyra fram hjá samborgurum í neyð. Menn skuli horfa upp á alls konar óhæfu og vitleysu vegna þess að til séu aðrir, lögreglumenn í landinu og dómarar, og ekki skuli neinn Bjarni Harðarson þá skipta sér af því. Varðandi það hvort ég telji mig skattstjóra í þessu landi þá er það af og frá. Ég tel það í raun ekki svara vert. Ég tel mig aftur á móti sem blaðaútgefanda fyrr og nú, hafa það hlutverk að upplýsa um eitt og annað. Þar á meðal eru launakjör í landinu, eftir því sem tilefni er til. Eitt af þeim tilefnum er framlagning skattskrár á hverju ári 

Frú forseti. Við ræðum um hvort birta skuli upplýsingar úr skattskrám á hverju sumri. Í eina tíð var skatteftirlit mjög veikburða og eiginlega enginn sem sinnti því sérstaklega. Þá var notast við skatteftirlit samborgaranna. Menn áttu að fylgjast með því hvernig nágranninn bjó og hvaða tekjur hann hafði og síðan átti að tilkynna það til skattstjóra. Þetta er sem betur fer löngu liðin tíð. Það eimdi reyndar lengi eftir af þessu í Sovétríkjunum þar sem börn voru látin kæra foreldra sína og fengu heiður mikinn fyrir. Hjá Stasi náði þetta náttúrlega miklum hæðum, svona rannsóknarstarfsemi gagnvart einstaklingum. Ég held að þetta sé löngu liðin tíð. Ég treysti fullkomlega þeim opinberu starfsmönnum sem sinna skatteftirliti til að sinna því. Enda hefur mér skilist að mjög lítið sé um kærur í kjölfar framlagningar skattskrár. Gott ef það er nokkur kæra. Birtingin er sem sagt ekki til að kæra eitt eða neitt. Ég geri ráð fyrir að þeir hv. þingmenn sem hafa lýst andstöðu við þetta frumvarp og fylgja því að skattskrár séu lagðar fram hafi ekki kært einn einasta mann. Enda er þetta ekki skatteftirlit. Þetta er ákveðin forvitni. Menn eru að svala forvitni sinni um nágrannann og kannski er það ákveðin gægjuþörf eins og hér hefur verið nefnt. Það eru ákveðnir gallar við þetta fyrirkomulag. Í fyrsta lagi er náttúrlega upplýst um ákveðin einkamál, sem ég tel neikvætt og svo koma alls konar upplýsingar fram sem menn vilja kannski ekki að aðrir menn viti. Hér hafa verið nefnd lág laun, að börn viti um lág laun foreldra bekkjarfélaga sinna. En einnig vaknar spurningin um mann sem vinnur kannski um helgar aukalega hjá einhverjum öðrum atvinnurekanda. Hinn atvinnurekandinn fær að vita það með framlagningu skattskrár. Svo ég tali nú ekki um upplýsingar sem börn geta fengið um tekjur og eignir foreldra sinna, sem foreldrarnir kannski ekki alltaf láta þau vita af, sérstaklega ef börnin eru uppkomin og í endalausri fjárþörf og foreldrarnir vilja verja sig. Þannig hefur maður heyrt ýmislegt sem ekki er jákvætt við framlagningu skattskrár. Auk þess tel ég framlagningu skrárinnar algjörlega óþarfa. Hún er óþarfi í dag. Nú, vilji menn endilega birta upplýsingar um skatta sem menn greiða af því sem þeir eiga, þ.e. tekjum sínum, menn tala um skattsvik sem eru fólgin í því að menn halda eftir því sem ríkið vill fá af tekjum þeirra, þá ættu menn ekki síður að tala um bótasvik þar sem menn seilast í almenna sjóði með órétti til að ná í bætur. Mér finnst enn þá meiri ástæða til að fá upplýsingar um bætur en tekjur, miklu meiri ástæða. Þar eru menn að svíkja bætur af þjóðfélaginu - ég er að tala um þá sem ekki þurfa á bótunum að halda. Það ætti aldeilis að upplýsa um það. Ég held að nágranninn hefði meiri áhuga á því. En ég er á móti því líka. Allt þetta geta menn fengið fram með tölfræði. Það er hægt að birta upplýsingar um tekjudreifingu. Það er hægt að birta upplýsingar um hæstu laun, lægstu laun, hversu margir borga skatta o.s.frv. Þetta á ekkert að þurfa að birta, fyrir utan það að enginn kærir. Og besti aðilinn til að sinna þessu er að sjálfsögðu hinir ágætu opinberu starfsmenn skattaeftirlitsins sem ég treysti, nákvæmlega eins og ég treysti Fjármálaeftirlitinu, eins og ég treysti Samkeppniseftirlitinu, til að sinna starfi sínu.

Virðulegi forseti. Ég vil gera að umtalsefni óviðurkvæmileg ummæli hv. þingmanns með því að líkja núverandi kerfi með opinbera birtingu skattskrár við einhvers konar Stasi-fyrirkomulag eða sovéska umgjörð. Þetta er þvert á móti mjög gott fyrirkomulag, að minnsta kosti dæmi um séríslenskt fyrirkomulag sem í upphafi var byggt á almannahagsmunum og þjónar enn mikilvægum almannahagsmunum. Það er algjörlega í samræmi við réttarþróun síðustu ára þar sem í síauknum mæli er lögð áhersla á gagnsæi og upplýsingaskyldu um kjör, hvort sem er kjörinna fulltrúa eða lykilstarfsmanna í fyrirtækjum. Ég er ánægður með ummæli hv. þingmanns því þau eru þessu vonda frumvarpi ekki til framdráttar.

Frú forseti. Það er stundum sagt að sannleikanum sé hver sárreiðastur. Það skyldi nú ekki vera að þessi gægjuþörf og rannsóknir á högum einstaklinga sé af nákvæmlega sömu hvötum sprottin eins og það sem áður var minnst á frá Sovét og hjá Stasi?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Pétur Blöndal ætti að kynna sér betur hver var grunnurinn undir upplýsingagjöf fólks í Stasi-kerfinu og í kerfinu austan járntjalds. Ég held að þá mundi hann ekki tala um það af slíkri léttúð og býst við að þekking hans sé það takmörkuð að hann átti sig ekki á hvað þar lá að baki. Ég ítreka að það kerfi sem við búum við er mjög skynsamlegt. Ég hlýt að spyrja þingmanninn: Er hann andvígur upplýsingaskyldu í Kauphöll um kjör æðstu stjórnenda fyrirtækja? Er hann andvígur upplýsingaskyldu um kjör kjörinna fulltrúa? Ég hlýt að spyrja um það: Er maðurinn þá sem sagt að synda í straumi á móti almennri réttarþróun í opinberum rétti jafnt í Vesturheimi sem og í Evrópu?

Frú forseti. Fulltrúar Stasi sem voru að rannsaka og skoða nágranna sína gerðu það í samræmi við gildandi lög í því ágæta landi, voru sem sagt að fullnægja réttlætinu og fylgjast með að lögum væri framfylgt, nákvæmlega eins og þeir sem eru að lesa skattskrá í dag og eru að fylgjast með meðbræðrum sínum. Varðandi kjör æðstu stjórnenda hlutafélaga, sérstaklega almenningshlutafélaga, þá er það skylda þeirra að skila upplýsingum um kjör sín gagnvart hluthöfum. Stjórninni ber að upplýsa hluthafa um kjör þessara manna vegna þess að þeir vinna hjá hluthöfunum og ef þetta eru almenningshlutafélög þá hljóta menn að upplýsa þau út um víðan völl því að þetta eru jú almenningshlutafélög.

Frú forseti. Um leið og ég lýsi mig andvígan því frumvarpi sem hér er til umræðu vil ég mótmæla þeirri harkalegu árás sem gerð var áðan á blaðamenn á öllum miðlum í landinu, verandi einn af þeim sem hafa haft atvinnu af því í nokkra daga á ári að birta upplýsingar sem lagðar eru fram í samræmi við lög sem gilda í landinu.  
            

Ég vil minna hv. þingmenn á að andsvar á að beinast að ræðu þess sem síðast talaði en ekki ræðum fyrri flutningsmanna.

Frú forseti. Það var einmitt þetta sem ég ætlaði að koma inn á. Ég get illa svarað fyrir hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, hann er alveg einfær um það sjálfur, og þá eiga menn að fara í andsvar við hann en ekki mig varðandi þetta atriði um fjölmiðlana. En hitt, að það sé einhver árás á fjölmiðla í greinargerð með frumvarpinu, ég get hvergi séð það. Og er það einhver árás á fjölmiðla að eitthvað sé leynt í þjóðfélaginu og ekki megi birta það? Það væri heldur betur langt gengið því að þá væri það í raun árás á fjölmiðla að öllum bankaupplýsingum er haldið leyndum.

Frú forseti. Ég biðst afsökunar á því að hafa beint orðum mínum að öðrum en þeim sem flutti hér síðast ræðu en ég tel að sams konar sjónarmið hafi komið fram í máli beggja flutningsmanna frumvarpsins. Ég vil benda á að ein af forsendum fréttaflutnings, vegna þess að hv. þm. Pétur Blöndal talaði um forvitni, er að hann tengist almannahagsmunum, að það séu fréttir, tíðindi sem geta gagnast almenningi á einhvern hátt, en forvitni er líka efnisleg forsenda fréttaflutnings 

Frú forseti. Það er dálítið sérstakt hvernig menn verjast í þessu máli og þegar hv. þm. Pétur Blöndal talar um svik hjá fólki, öryrkjum, vegna bóta frá Tryggingastofnun og að það sé hlutur sem taka þarf upp í þessari umræðu þá er það auðvitað bara dapurlegt og sorglegt þegar menn eru orðnir rökþrota og vita ekki hvernig þeir eiga að bregðast við í umræðunni til að verja sig. Ég harma málflutning hv. þm. Péturs Blöndals.

Frú forseti. Þetta byggir aldeilis á misskilningi. Það fólk fremur bótasvik sem ekki á rétt á bótum, er ekki öryrkjar, uppfyllir ekki þau skilyrði að fá bætur. Það eru bótasvik. Ég er ekki að ráðast á öryrkja eða aðra sem eiga rétt á bótum, alls ekki. Ég er að ráðast á hina sem svíkja bætur úr kerfinu og í rauninni eyðileggja kerfið og gera það erfitt að bæta þeim sem þurfa á að halda og eru raunverulegir bótaþegar.

Frú forseti. Það er enginn misskilningur hjá mér. Mér finnst þetta afskaplega lágkúrulegar aðfarir. Ef einhverjir svíkja fé út úr Tryggingastofnun þá gera þeir það auðvitað á þeim forsendum að þeir eru ekki öryrkjar en þú talaðir um öryrkja og þá sem væru að svíkja út bætur. Þetta er dálítið skondin staða hjá Sjálfstæðisflokknum í þessu máli eins og mörgum öðrum. Þeir tala um að hafa hlutina einhvers staðar falda í myrkraherbergjum eða leyfa þeim ekki að líta dagsins ljós eða menn sjái hlutina eins og þeir eru. Þeir eru í feluleik og vilja hafa flestalla hluti þannig og þegar þeir tala um Stasi þá veit ég ekki um neinn annan stjórnmálaflokk á Íslandi sem hefur stutt annað eins eftirlitskerfi og var hjá KGB í Rússlandi og Stasi í Austur-Þýskalandi eins og fiskveiðistjórnarkerfið er eða Fiskistofa sem er með eftirlit á fiskstofnunum við Ísland og fiskimönnum.

Ég við biðja hv. þingmenn að ávarpa menn í ræðum sínum samkvæmt hefð.

Frú forseti. Ég verð að leiðrétta hv. þingmann. Það eru ekki bara alþingismenn Sjálfstæðisflokksins sem flytja þetta frumvarp heldur líka hv. þm. Jón Magnússon sem mér skilst að sé í Frjálslynda flokknum.

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs af því að ég var að hugleiða rök hv. þingmanns sem heldur því fram eða líkti því við að almenningur væri upplýstur um greiðslur einstaklinga í sameiginlega sjóði, við upplýsingakerfi og aðfarir sem áttu sér stað í Austur-Evrópu fyrir nokkrum árum. Þar var um að ræða ákveðnar aðgerðir lögregluyfirvalda og yfirvalda. Hér er um það að ræða að almenningur hafi upplýsingar og veiti á þann hátt aðhald gagnvart þeim sem greiða opinber gjöld. Það er eiginlega frekar fælingarmáttur í því að þessar upplýsingar komi fram. Mér þóttu það afar athyglisverð sjónarmið hjá hv. þingmanninum að leggja að jöfnu annars vegar heimildir lögreglu og ríkisvalds og hins vegar að almenningur sé upplýstur um hvað einstaklingar hér á landi greiða í opinbera sjóði, samtryggingarkerfi samfélagsins. Mér blöskraði svo þessi málflutningur, virðulegi forseti, að ég varð að kveðja mér 

Frú forseti. Bæði í Sovétríkjunum áður og í Austur-Þýskalandi seinna var einmitt höfðað til almennings um að gefa upplýsingar um meðborgara sína. Það var einmitt það sem gert var. Að því leyti sé ég veikan samanburð við þetta kerfi þar sem menn eiga að gefa upplýsingar, væntanlega. Til þess eru upplýsingar birtar að menn gefi upplýsingar um það til yfirvalda að eitthvað sé að. Reyndar er mjög lítið um kærur, sem betur fer kannski. Og menn ættu að hugleiða þetta: Til hvers er verið að birta þessar upplýsingar fyrst enginn kærir og ekkert gerist? Skattyfirvöld hafa allar þessar upplýsingar og geta farið í gegnum þetta nákvæmlega sjálf.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja eins og er að ég fæ ekki séð að þeim hagsmunum sem hér búa að baki, þ.e. almannahagsmunir um að einstaklingar skili til samfélagsins því sem þeim ber að skila og sá ákveðni fælingarmáttur sem það hefur að birta þessar upplýsingar, verði jafnað við það þegar ríkið í austri á sínum tíma knúði á um að fá tilteknar upplýsingar um einstaklinga til þess að geta brugðist við og jafnvel refsað þeim á tiltekinn hátt, að hægt sé að jafna þessu saman, þ.e. annars vegar þá almannahagsmuni sem felast í því að þessar upplýsingar séu opinberar og hafi tiltekinn fælingarmátt og hins vegar þá hagsmuni sem menn þar austur frá töldu sig hafa af því að afla upplýsinga um einstaklinga. Mér finnst alveg afleitt að bera þetta saman, virðulegi forseti.

Frú forseti. Hafa menn lesið 109. gr. skattalaganna, um þann ógnarfælingarmátt sem í henni liggur, um gífurlegar álögur og refsingar, fangelsanir og annað slíkt? Ég sé ekki að það sé mikill munur þarna á, frú forseti.