Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Það er komin upp nokkuð sérkennileg staða varðandi svör við fyrirspurnum. Ég hef orðið var við það nokkrum sinnum á hv. Alþingi að hv. þingmenn hafa kvartað yfir því að ráðherrar hafa ekki svarað fyrirspurnum frá þeim. Nú er ég hins vegar lentur í þeirri stöðu að einn hv. þingmaður, Lúðvík Bergvinsson, hefur lagt fram fyrirspurn til mín en hins vegar ekki viljað að hún yrði tekin á dagskrá til þess að ég gæti svarað henni. Þegar starfsmenn þingsins hafa gengið á hann hefur hann sagt að hann vildi að fyrirspurnin lægi og að henni yrði ósvarað. Mér finnst þetta ekki vera alveg í lagi. Þar sem fyrirspurnatímar verða væntanlega ekki fleiri á þessu þingi hef ég óskað eftir því við þingmanninn að hann breytti fyrirspurninni þannig að um væri að ræða skriflegt svar og ég gæti þannig svarað fyrirspurninni skriflega. Hv. þingmaður hefur neitað mér um það. Ég er með svarið tilbúið og get lagt það fram sem skriflegt svar. Það hefur verið tilbúið um nokkurn tíma og ég hef getað svarað því, mín vegna, í fyrirspurnatíma en ekki getað vegna þess að þingmaðurinn hefur ekki viljað að ég svaraði 

Virðulegi forseti. Mér þykir óskaplega miður að særindi hæstv. sjávarútvegsráðherra og sálarlíf hans sé með þeim hætti sem hann lýsti hér. Kjarni þessa máls er þó afar einfaldur, hann er þannig að fyrir margt löngu lagði ég fram fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra sem beið mjög langan tíma. Hann ákvað síðan að svara fyrirspurninni, ekki á þingi heldur á blaðamannafundi eða fundi úti í bæ. Í sjálfu sér, ef menn koma þannig fram við þingið, hið háa Alþingi, treysta sér ekki til að svara á hinu háa Alþingi en gera það úti í bæ, verða menn vitaskuld bara að búa við það. Við sem sitjum á hinu háa Alþingi sættum okkur ekki við svona vinnubrögð en þar sem svarið er komið fram, þ.e. fyrirspurninni var svarað, reyndar bara úti í bæ, hef ég alveg sætt mig við það svar og ætla að láta það duga.

Herra forseti. Nú hefur það auðvitað margsinnis gerst að hv. þingmenn hafa lagt fram fyrirspurnir um efnisatriði sem eru aðgengileg öllum, jafnvel á netinu, vegna þess að þeir hafa talið rétt að þær upplýsingar lægju fyrir og kæmu fram í þingtíðindum. Það er mjög eðlilegt. Mér heyrist á hv. þingmönnum að þeir átti sig ekki á því um hvað fyrirspurnin fjallaði, hún fjallaði um flutning á störfum stofnana sjávarútvegsráðuneytisins út á land, Fiskistofu, Rannsóknastofu fiskiðnaðarins og Hafrannsóknastofnunarinnar. Nú heyri ég ekki betur á hv. þingmanni en að ég hafi móðgað hann með því að svara hluta af fyrirspurninni á opnum fundi í Vestmannaeyjum.  Þetta er mjög sérstök og einkennileg staða og ég fer fram á það, herra forseti, að mega leggja fram skriflega svarið sem 

Virðulegi forseti. Þessi umræða er orðin alveg dásamleg en vegna þess að hæstv. ráðherra saknaði mín á þessum fundi er rétt að upplýsa að þetta var á innanfélagsfundi hjá Sjálfstæðisflokknum daginn áður en svara átti þessari fyrirspurn hér. Ég lýsti hins vegar mikilli ánægju með það að einhver störf skyldu vera flutt út á land. Þetta er svo dásamleg umræða að ég hef svo sem ekki meira um málið að segja.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er dásamleg umræða, alveg sérstakt vandamál sem upp er komið núna. Bara til að leiðrétta það, þessi fundur var ekki innanflokksfundur hjá sjálfstæðismönnum, heldur var þessi fundur haldinn á vegum Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins í Vestmannaeyjum vegna breytinga sem verið er að gera á þeirri stofnun, og um þá stofnun var fjallað, auk annarra þeirra þátta sem snertu málefni á þessum tíma. Fundurinn var öllum opinn og ég hafði auðvitað gert ráð fyrir 

Er það til að bera af sér sakir að Hafrannsóknastofnun heldur fund í Vestmannaeyjum? Ég tel það alveg í það knappasta. Þykir hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni ástæða til að bera af sér sakir? Ég treysti dómgreind þingmannsins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hlý orð í minn garð. Bara til að öllu sé til haga haldið fór fundurinn fram í Sjálfstæðisheimilinu í Vestmannaeyjum þannig að allir hafi það á hreinu í þessari umræðu hvar þetta fór fram, og hvernig. 
            

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar, svohljóðandi: Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 11. maí 2005 eða síðar, ef nauðsyn krefur, til septemberloka. Tillagan skýrir sig sjálf.

Virðulegi forseti. Það er að vísu skemmtileg tilviljun að þinghaldi skuli ljúka á lokadaginn, ævafornum lokadegi á vorvertíð til sjávar um aldir, en ég held engu að síður að þingheimi sé nauðsynlegt að fara að huga að því að breyta starfsháttum þingsins frá því sem verið hefur um langa hríð. Ég leyni því ekki að mér finnst ekki vera í takt við tímann að þingið ljúki störfum fyrri hlutann í maí og komi ekki saman fyrr en 1. október að hausti, að fjórum og hálfum mánuði liðnum. Ég held að menn eigi að fara í þá umræðu hér á þinginu, bæði núna og í sumar, hvernig þeir vilja haga störfum þingsins og gera þær breytingar sem menn koma sér saman um. Ég tel að þingið eigi að starfa a.m.k. út júnímánuð og eigi að koma síðan saman á nýjan leik í septembermánuði. Ég tel að þingið geti starfað í þremur lotum, einni að hausti og tveimur eftir áramót, á milli áramóta og júníloka, með hléum þar á milli sem þingmenn gera til þess að geta sinnt öðrum störfum, eins og heimsóknum í kjördæmi eða störfum innan stjórnmálaflokkanna. Verkefni þingsins eru ærin og miðað við málastöðu eins og ég fékk hana upp núna bíða 30 frumvörp þingmanna 1. umr. Af þeim eru fimm sem lögð voru fram fyrir síðustu áramót. Af þessum 30 frumvörpum voru 25 lögð fram fyrir meira en tveimur mánuðum. Af þingsályktunartillögum bíða 65 umræðu. Af þeim voru a.m.k. 20 lagðar fram fyrir síðustu áramót, fyrir meira en fjórum mánuðum. 45 þingsályktunartillögur eru orðnar eldri en tveggja mánaða. Það er alveg augljóst mál að þingmenn sjálfir hafa lagt fram mál sem þeir vilja að verði rædd á þinginu, og þingið gefur sér ekki tíma til að taka þau til umræðu. Mér finnst það ekki eðlilegt vinnulag á vinnustað að mál sem þingmenn vilja bera fram komist ekki til umræðu í þingsalnum mánuðum saman. Við erum að búa til okkar eigið vandamál með því að haga störfum með þessum hætti. Auðvitað kann að vera nauðsynlegt að gera einhverjar breytingar á þingsköpum til að tryggja að mál geti komið til umræðu fyrr en nú er og komist til nefnda og líka að gera breytingar til að tryggja að málin komi úr nefnd til þingsins aftur með einhverri niðurstöðu. Ég tel þetta ekki ásættanlegt vinnulag, virðulegi forseti. Ég hef horft upp á þetta og tekið þátt í þessu um 14 ára skeið og ég held að það verði ekki unað við þetta öllu lengur. Þess vegna vil ég hreyfa þessu máli nú þannig að menn geti rætt það áður en þeir ganga frá starfsáætlun næsta þings, hvernig menn vilja haga þessu og reyna að gera þær breytingar sem duga mega til að störf þingsins verði skilvirkari en verið hefur. Það er heldur ekki gott vinnulag að stór og mikilvæg mál séu lögð seint fram, gefinn stuttur tími til umræðna og enn styttri tími til meðferðar í þingnefndum, og að mikilvægir umsagnaraðilar fái kannski allt ofan í einn dag til að semja umsögn sína um málið. Þrátt fyrir að menn skiptist hér í stjórnarliða og stjórnarandstæðinga held ég að þegar menn horfa á málið með allri sanngirni getum við ekki sagt að þetta sé eðlilegt vinnulag. Þessu vil ég hreyfa hér, virðulegi forseti, og leitast við að leggja mitt af mörkum til að breyta því vinnulagi sem þingið hefur tamið sér, a.m.k. á undanförnum áratugum. Ég tel mikla þörf á að breyta því.

Virðulegi forseti. Ég vil minna á það hér að fyrir þessu þingi hefur oftar en einu sinni legið tillaga frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur um einmitt það að taka það til athugunar sem hv. þingmaður bendir hér á. Ég hef verið meðflutningsmaður á þessari tillögu og þar sem framsögumaður málsins er ekki stödd hér á þessu augnabliki taldi ég mér rétt og skylt að benda á þetta. Ég er sammála því sem kemur fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar og ég hvet hann til að taka öflugan þátt í þessari baráttu með hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur sem mun örugglega flytja sitt mál aftur á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Mér er kunnugt um þessa tillögu og hef lýst yfir stuðningi við megininntakið í henni þegar hún hefur verið til umræðu hér áður fyrr. Ég held að við verðum að átta okkur á því að það getur enginn breytt þessu nema þingmenn sjálfir. Við getum ekki vísað þessu máli neitt annað, við getum ekki vísað því til ríkisstjórnarinnar að breyta þessu. Það er bara þingheimur sjálfur sem getur það, og þessu verður ekki breytt fyrr en þingmenn taka sig saman um að gera það.

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er náttúrlega fráleitt að þingstörf núna, vorið 2005, miðist við sauðburð að vori og göngur og réttir að hausti. Ég ætla einnig að vísa í þá prýðilegu tillögu sem fram kom í þinginu í vetur frá hv. þm. Rannveigu Guðmundsdóttur og fleirum um að þingstörf verði nútímavædd með þeim hætti að þingfundir standi almennt til 15. júní og hefjist aftur, að mig minnir, 15. september. Ég spyr hv. þingmann hvort hann taki ekki undir þau markmið tillögunnar og hvort þær dagsetningar og þau viðmið hljómi ekki skynsamlega og líti ekki þannig út að hægt sé að færa þinghaldið til nútímans með þeim afleiðingum að hér sé hægt að vinna eins og vitiborið fólk að lagasetningu í landinu. Allir vita að fjöldi fyrirspurna bíður ósvaraður þó að fresturinn á svörum við þeim sé kominn langt fram yfir það sem þingsköp kveða á um. Þar með eru þingsköp þverbrotin þar sem þeim fæst ekki svarað út af því að svo mikið liggur við að ljúka þinginu 11. maí. Þannig getur þinghlé staðið í 140 daga. Það er fráleit ráðstöfun, fráleitur málatilbúnaður og auðvitað á að breyta þessu. Það hlýtur að verða gert. Eins þegar litið er til þess fjölda þingmannamála sem ekki fæst annaðhvort afgreiddur út úr nefndum eftir 1. umr. eða nokkurn tíma á dagskrá þingsins til 1. umr. Við ræddum um nokkur slík mál í morgun og allir þekkja þann ágæta málafjölda sem ætti skilið ítarlegri umfjöllun nefnda og að koma aftur inn í þingið til 2. og 3. umr. Því tek ég undir með hv. þingmanni og spyr hvort þessi markmið þingsályktunartillögu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og fleiri flutningsmanna sé ekki með þeim hætti að um hana ætti að geta orðið nokkur sátt og fært þinghaldið til nútímastjórnarhátta.

Herra forseti. Það er fljótgert að svara þessari fyrirspurn. Ég tel að svo geti verið. Ég held að þau sjónarmið sem sett eru fram í tillögunni séu þess eðlis að flestir geti verið sammála um þau. Ef þingið tekur sér tak og fer að ræða breytingar á starfsháttum sínum, t.d. núna í sumar og reynir að koma sér saman um breytingar fyrir þingsetningu næsta haust, þætti mér ekki ólíklegt að inntakið í þeirri tillögu yrði veigamikill þáttur í þeirri niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem komið hafa fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni og minni enn og aftur á þá tillögu sem við, núverandi og fyrrverandi hv. þingflokksformenn Samfylkingarinnar, höfum flutt. Ég minni þó einnig á það að starfsáætlun þingsins er lögð fram að hausti og það gerist æðioft að við ræðum þetta að vori. Þegar komið er að starfslokum förum við í þessa umræðu. Eðlilegt er að taka hana upp þegar starfsáætlun þingsins er lögð fram að hausti. Ég vil beita mér fyrir því, hæstv. forseti, að þingflokksformenn ásamt hæstv. forseta þingsins ræði þessi mál í sumar. Ég tel eðlilegt að við gerum það, bæði í ljósi þess þingmáls sem hér liggur fyrir og þeirra sjónarmiða sem komið hafa fram hjá hv. þingmönnum, og síðan getum við í aðdraganda þess að starfsáætlunin verður lögð fram af hæstv. forseta næsta haust tekið umræðuna aftur.

Herra forseti. Já, ég tek undir það sem fram kom hjá hv. þingmanni, það er auðvitað ekki hægt að fara að breyta því í dag sem við ákváðum í haust, að ljúka þinginu 11. maí. Við verðum að ræða málið tímanlega til að geta komið okkur saman um nauðsynlegar breytingar áður en næsta þing hefst 1. október. Það tel ég að menn eigi að gera, og það gera menn ekki nema hefja þá umræðu hér í þingsalnum. Ég tel það góða tillögu og ágæta niðurstöðu af þessari umræðu, ef það verður, að formenn þingflokka ræði saman um þetta málefni, og forsætisnefnd þingsins í samráði við formenn þingflokka reyni að vinna áfram að samkomulagi um breytingar á starfsháttum þingsins.

Hæstv. forseti. Ég tel fulla þörf á að ræða þetta mál undir lok þingsins og þakka fyrir að það hafi verið tekið upp. Ég hvet til þess að formenn þingflokka ræði málið í þingflokkum sínum núna og að þar fái menn síðan efni í framhaldsvinnu sem verði þá unnin í sumar og að stefnt verði að því að breyta þingsköpunum. Það er eitt sem ég legg áherslu á að menn skoði í því samhengi, og það er að þannig verði farið með breytingu á þingsköpunum að mál deyi ekki í nefndum þingsins þegar þing fer heim að vori eða sumri, heldur að þau lifi næsta þing á eftir í höndum nefnda. Þannig yrði á verkefnaskrá viðkomandi nefndar að fjalla um þau þingmál sem hafa komið til nefndar á liðnum vetri hverju sinni. Þetta mundi þýða mikla fækkun endurfluttra mála á Alþingi og ég hvet eindregið til að sú leið verði skoðuð. Þessi sífelldi og endalausi endurflutningur mála sem fá kannski aldrei lokameðferð í þinginu vegna þessa fyrirkomulags er óþolandi fyrir þingmenn. Ég tel að bara með þeirri breytingu væri hægt að fækka þingmálum verulega, þ.e. endurflutningi mála mjög mikið, og það mundi auðvitað greiða fyrir þingstörfum. Ég vildi að þetta kæmi fram við umræðuna en hvet annars til að menn haldi áfram með málið í sumar.

Hæstv. forseti. Hér er hafin ágæt umræða um starfshætti Alþingis. Það vill svo til að sá sem hér stendur vék að þessum störfum í eldhúsdeginum í gærkvöldi þar sem ég dró það fram að 85 frumvörp annaðhvort biðu í nefndum eða hefðu ekki komist til 1. umr. og að 126 þingsályktunartillögur væru enn þá óafgreiddar hjá þinginu, biðu annaðhvort seinni umræðu eða hefðu ekki komist í þá fyrri. Allt eru þetta þingmannamál, hæstv. forseti. Það er algjörlega rétt sem hér hefur verið dregið fram að það er nauðsynlegt að við tökum umræðu um það hvernig þinghaldi er háttað og hvernig þingtímanum verður best varið. Ég hef áður orðað það að þinghaldinu mætti breyta og gera það markvissara til að ná meiri árangri í þingstörfunum. Ég hef litið svo á, hæstv. forseti, að þegar þingmenn hafa orðað hugsanir sínar í þessum ræðustól og lýst því yfir að þeir tali fyrir hönd þingflokka sinna - síðan hafa auðvitað verið flutt mál sem hér hefur verið vikið að um starfstíma og starfstilhögun þingsins - sé það m.a. orðið verkefni forseta þingsins og forsætisnefndar að taka þetta til umræðu. Að sjálfsögðu getur forseti þingsins beitt sér fyrir því að málið verði rætt við formenn þingflokka. Ég hef skilið það svo að eðlilegt væri að forseti þingsins tæki til umræðu þann áhuga sem þingmenn hafa lýst á breytingum á störfum þingsins með það að markmiði að breyta þingstörfunum. Ég hef lýst því sem minni skoðun að hér ætti þing að hefjast 15. september ár hvert, fara síðan í jólaleyfi 15. desember og á þeim tíma væru tvö stutt þinghlé þar sem þingmönnum gæfist tækifæri til að fara um kjördæmi sín og halda fundi um þau málefni sem hæst ber hverju sinni. Þetta hef ég talið að væri til bóta og síðan yrðu aftur hafin störf hér 6. janúar og ekki lokið fyrr en í fyrst lagi eftir maílok. Með þessu lagi næðist miklu meiri vinnutími í Alþingi og hægt væri að setja stífari reglur um það að mál kæmust á dagskrá og fengju afgreiðslu. Ég tek líka undir það sem fram kom í máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að það er til vansa árum saman að við skulum þurfa að vera að endurflytja mál, vegna þess sérstaklega að þingið fær ekki að taka afstöðu til þeirra, þau komast ekki inn í þingsalinn þannig að menn geti þá greitt atkvæði um málið og hafnað því eftir atvikum, þ.e. þegar meiri hluti annaðhvort hafnar máli eða styður það. Málið fær ekki niðurstöðu. Ég held að mjög nauðsynlegt sé að endurskoða margt við störf þingsins. Það mætti ná verulega miklu meiri vinnutíma út úr því og markvissari vinnu þó að þingtíminn væri ekki lengdur meira en ég hef hér gert tillögu um, eins og ég hef reyndar áður gert opinbera. Ég tel að með því lagi væri hægt að ná mjög virkum þingtíma og miklu meiri afköstum og markvissari vinnu. Ég vil líka vekja athygli á því í þessari umræðu að oft er látið í veðri vaka að þingmenn fari í eitthvert sérstakt frí yfir sumartímann, þetta sé bara einn samfelldur frítími sem þingmenn hafi yfir sumartímann. Þetta er algjör misskilningur að mínu viti, eins og ég hef kynnst þingstarfinu. Við þingmenn notum þennan tíma mikið til ferðalaga og til að mæta á ýmsa fundi og samkomur, vítt og breitt um landið. Við notum einnig þennan tíma til að hitta kjósendur okkar og vinna í flokksstarfinu. Kannski má segja að tíminn frá upphafi júlímánaðar og fram yfir mánaðamótin júlí/ágúst sé sá tími sem þýðir lítið að boða til funda en þess meiri ástæða er til að vera þátttakendur í hinum ýmsu atburðum sem þjóðin býður upp á vítt og breitt um landið, margar hátíðir kaupstaða o.s.frv. Það er ástæða fyrir þingmenn til að vera viðstaddir og hitta fólk á þeim stöðum og taka þátt í atburðum. Ég tel að allt sem ég hef nefnt sé hluti af starfi þingmanna og þess vegna lít ég ekki svo á að þótt þingstörf leggist niður inni í þessu húsi í ákveðna mánuði á ári séu þingmenn þar með í endalausu sumarfríi. Það er misskilningur að mínu viti.

Hæstv. forseti. Það er mjög þarft að ræða hvernig hægt er að bæta starfshætti þingsins. Við megum hins vegar ekki festast í því farinu að einblína á lengd þinghaldsins. Jafnvel meira máli skiptir hvernig þingið starfar þegar það á annað borð er að störfum. Síðan tel ég mikilvægt að eyða þeim misskilningi, eða fordómum sem ég tel vera ríkjandi í þjóðfélaginu, að þingið starfi ekki utan eiginlegs þingtíma. Hið rétta er að sjálfsögðu að nefndir þingsins koma iðulega saman utan þessa tíma, og það hefur nokkuð verið að færast í vöxt. Ég nefni t.d. efnahags- og viðskiptanefnd í því efni. Annað sem þegar liggur tillaga fyrir um frá minni hlutanum í menntamálanefnd er að hún komi að umræðu um framtíð Ríkisútvarpsins, reyndar á miklu víðtækari grunni, kallaðir verði að fleiri aðilar. Þetta er dæmi um leiðir sem þingið getur farið til að efla starf sitt utan eiginlegs þingtíma. Þetta litla innskot vildi ég láta nægja í þessa umræðu núna. Hún er mjög þörf en það skiptir máli hvernig við eflum og bætum þingstarfið.

Virðulegi forseti. Þó kannski megi segja að sú umræða sem hér fer fram hafi ekki verið vandlega undirbúin held ég að ég geti sagt fyrir hönd flestra stjórnarandstöðuþingmanna að sá tími rennur upp að nauðsynlegt er að breyta vinnubrögðunum á hinu háa Alþingi. Núverandi fyrirkomulag á rætur í tíma sem mestan part er liðinn og þingið verður að laga sig að þeim breytingum eins og aðrar stofnanir samfélagsins. Ég sakna hæstv. sjávarútvegsráðherra í umræðunni sem hefði án efa getað fengið tækifæri til að svara fleiri fyrirspurnum ef þingið hefði staðið lengur yfir. Ég hefði haldið að hann ætti að ganga fram fyrir skjöldu og tala fyrir því að þingið sæti ögn lengur. Það er afskaplega slæm mynd sem berst af þinginu þegar við á hinu háa Alþingi sitjum fram á nætur allt að því í málþófi og alls konar uppákomum þar sem við ræðum mikilvæg mál sem skipta samfélagið mjög miklu. Við erum jafnvel að funda til kl. 5 að nóttu án þess að geta útskýrt í reynd fyrir nokkrum manni hvað það er sem gerir það að verkum að við högum vinnubrögðum okkar þannig. Á stundum er það þannig að ríkisstjórnin sem vill keyra í gegn óþægileg mál vill kannski keyra þau í gegn um miðjar nætur í því skyni að koma í veg fyrir að um þau verði einhver sérstök umfjöllun. Alþingi verður að taka á þessum vinnubrögðum og ég vil taka undir með hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni sem sagði að það er þingmanna sjálfra að taka á þessu. Einnig má segja sem svo að sú umræða sem hér fer fram um þetta tiltekna mál sé kannski ekki nægilega vel undirbúin. Það er rétt sem fram kom hjá hv. þm. Margréti Frímannsdóttur þess efnis að starfsáætlun hefur legið fyrir um langt skeið og hefur ekki verið tekin til sérstakrar umræðu, en vonandi verður þessi umræða og þær undirtektir sem hún hefur fengið til þess að þingmenn verða tilbúnir til að setjast niður og endurskoða vinnubrögðin á hinu háa Alþingi. Að lokum má nefna að það er athyglisvert og kannski lýsandi fyrir lánleysi hæstv. forsætisráðherra að hann getur ekki einu sinni flutt fram tillögu um frestun þingfunda án deilna. Það hefur allt eða flest misfarist sem hæstv. ráðherra hefur komið að síðan hann tók við embætti og þessi umræða endurspeglar kannski enn frekar algert lánleysi hans í störfum. Það þarf svo sem ekki að koma á óvart þegar menn horfa til þess að til að fá umboð almennings til að leiða ríkisstjórn er lágmark að menn hafi umtalsvert fylgi og umboð til að gera það en semji sig ekki til valda á þann hátt sem hér var gert.

Herra forseti. Ég vil taka undir orð hv. þingmanna um að við þurfum að bæta vinnulagið og nútímavæða vinnuáætlun okkar. Það er löngu tímabært, það sér hver einasti þingmaður hversu vitlaust þetta er. Í morgun var tekin snerpa og gerðar alvarlegar athugasemdir við það af hverju frumvarp sem sett var á dagskrá sl. mánudag er ekki á dagskrá í dag, á síðasta degi þingsins, þrátt fyrir samkomulag þess efnis frá formönnum þingflokkanna um að taka þau mál af dagskrá sem samkomulag var um að gera, og það var ekki rætt á þeim fundi að taka umrætt mál sem lýtur að því að afnema fyrningarfresti í kynferðisafbrotum gegn börnum af dagskrá. Heyrst hefur í umræðunni að það sé einfaldlega ekki tími til að ræða það mál, það sé ágreiningur um það þrátt fyrir að við stöndum frammi fyrir öðrum ágreiningsmálum í dag, eins og fjarskiptamálunum. Þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins hefur bent á að 11. maí virðist vera það heilagur að við verðum að ljúka í dag. Það liggur svo á að fara í sumarfrí í tæplega fimm mánuði sem öll þjóðin sér hve galið er. Ef við hefðum raunhæfa og skynsamlega vinnuáætlun mundum við ekki lenda í þessu. Þá mundum við ekki heyra afsakanir um að við þyrftum að ljúka þingstörfum þennan sérstaka dag og gætum klárað málin með lýðræðislegum hætti eins og vera ber. Það hefur einnig heyrst í umræðunni varðandi fyrningarmálið að breytingartillaga eins stjórnarþingmanns hafi haft einhver áhrif á að málið fáist ekki á dagskrá. Það er fráleitt með öllu og fyrirsláttur í ljósi þess að breytingartillögur eru oft að koma fram á síðustu stundu og umrædd breytingartillaga kom fram í gær. Það er ekki óeðlilegra en það. Að sjálfsögðu þurfum við að laga vinnulag okkar hér og þingmenn tala um það en það virðist skorta pólitískan vilja til þess. Stjórnarmeirihlutinn ræður hvernig vinnulagið er og það var mjög gaman að sjá að þegar umræðan hófst voru nánast allir þingmenn í salnum en að 3 mínútum liðnum voru allir stjórnarþingmenn farnir út fyrir utan tvo, þeir ruku allir út. Umræðan hefur verið aðeins lengri en menn bjuggust við og á meðan hafa enn fleiri þingmenn farið út, en þegar umræðan hófst var langstærsti hluti þeirra þingmanna sem sat í salnum stjórnarandstöðuþingmenn sem hafa áhuga á að breyta vinnulaginu. Það þýðir ekki að tala bara um þessi mál. Við eigum að gera eitthvað í þessu og ég bind miklar vonir við að við munum sjá einhverjar breytingar á vinnulaginu með nýjum forseta Alþingis. Ég held að það sé borin von að núverandi forseti Alþingis hafi nokkurn vilja til að bæta vinnulagið sem er alveg út í hött og öll þjóðin sér.

Herra forseti. Það er á sínum stað að ræða um starfstíma eða fundatíma Alþingis þegar tillaga forsætisráðherra um frestun á þingfundum er til umræðu eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hóf og kemur reyndar úr þingflokki hæstv. forsætisráðherra, þannig að það er á sínum stað. Ég held hins vegar að menn verði að horfa á það eins og það er að það er að sjálfsögðu ekki bara starfstími Alþingis mældur í dögum eða vikum sem hér skiptir máli. Ég held að þetta snúist miklu meira um það hvernig störfin eru skipulögð og hvernig þau ganga fram. Ég hef verið þeirrar skoðunar að fremur væri ástæða til að ganga út frá því sem reglu að lengja þingfundatímann að hausti en að binda sig fyrir fram við einhverja fasta dagsetningu að vori, einfaldlega vegna þess að það hlýtur eðli málsins samkvæmt að ráðast nokkuð af aðstæðum hverju sinni. Ég held að lengra þinghald að hausti hefði þann kost að það gæfist rýmri tími til fjárlagavinnunnar og það liggi að mörgu leyti betur við almanakinu og taktinum í þjóðfélaginu að þingið hefji störf 15. september, jafnvel 10. eða 1. september og hefði lengri samfelldari fundalotu fram undir áramót. Úr því að þessi umræða er hafin hér á annað borð held að nauðsynlegt sé að rifja upp í þessu sambandi að gerð var grundvallarbreyting á þingsköpum og fyrirkomulagi öllu og starfsháttum Alþingis með nýjum þingsköpum 1991. Það var ekki bara að Alþingi sameinaðist í eina málstofu sem auðvitað hefur gert störfin hér á margan hátt skilvirkari og einfaldari en áður var. Þá var líka gerð sú grundvallarbreyting að þingið starfar allt árið, að þingið er við störf með fullu umboði allt árið og það er aðeins eina nótt, aðfaranótt 1. október, sem þingið er í raun ekki við störf. Þingnefndir halda umboði sínu allt árið og geta hvenær sem er komið saman sem og þingið með eins til tveggja daga fyrirvara ef á þarf að halda og hafið fundi á nýjan leik. Það sem við ræðum hér er eingöngu ákvörðun um frestun funda. Nú er það þannig, sem er að mínu mati tímaskekkja, að hæstv. forsætisráðherra í samráði við forseta lýðveldisins leggur til slíka tillögu. Það vill svo til að það er nefnd að störfum sem hefur það verkefni að endurskoða stjórnarskrána. Eitt af því sem sú nefnd á að mínu mati að taka fyrir og vonandi leggja til er að þeim gamla arfi verði hent og að þingið sjái alfarið um þetta. Forseti lýðveldisins og forsætisráðherra eiga hér ekkert hlutverk að hafa. Alþingi á að ákveða þetta án utanaðkomandi afskipta frá forseta eða framkvæmdarvaldi. Ef menn vilja hins vegar taka upp umræður um breytingu á þingsköpum almennt, eins og hefur að hluta til blandast inn í, held ég að menn verði að horfast í augu við það að það er vandasamt verk hverju sinni að breyta þingsköpum og allar slíkar breytingar hljóta að þurfa að skoðast heildstætt. Þær verða að skoðast í heildarsamhengi. Það eru t.d. hlutir sem snúa að samskiptum og stöðu stjórnar og stjórnarandstöðu á hverjum tíma og fleira í þeim dúr sem fljótlega kemur upp jafnvel þótt menn væru fyrst og fremst að velta fyrir sér tilhögun fundahaldsins, lengd þess o.s.frv. En slíkir hlutir eru jafnan skammt undan ef umræður hefjast um þetta á annað borð. Ég held að það verði að horfast í augu við það að uppsöfnun þingmála, mikill fjöldi tillagna sem hér er fram borinn en nær jafnvel ekki einu sinni að komast til umræðu, menn ná ekki að mæla fyrir málum í stórum stíl sem lögð eru fram jafnvel um miðjan vetur og eða fyrr og þaðan af síður er þingið að afgreiða nema lítið brot af þeim málum sem hér eru flutt og síðan endurflutt oft og iðulega. Það er fyrirkomulag sem vel mætti skoða, að þingmálin vakni á nýju þingi á þeim stað sem þau voru þegar það þing lauk störfum. Þó er ekki einhlítt að nota það fyrirkomulag. Önnur möguleg leið væri sú að áskilnaður væri um það, t.d. í þingsköpum í kafla um störf þingnefnda, að hafi þingmál verið flutt og síðan endurflutt í aðalatriðum óbreytt á fleiri en tveimur þingum skuli einhvers konar afgreiðsla fara fram á því, t.d. í formi þess að þingnefnd sé þá skyldug að gera þinginu grein fyrir skoðun sinni á málinu og leggja eitthvað til um afdrif þess. Með því væri eitthvað dregið úr þeim mikla málafjölda og mikla endurflutningi mála sem hér er og þjónar auðvitað takmörkuðum tilgangi. Hins vegar skulum við þingmenn líka vera alveg heiðarleg og viðurkenna að í sumum tilvikum er það ekki endilega ósk þingmannsins að málið hverfi úr sögunni. Oft eru menn að vekja athygli á málum og halda því við með því að endurflytja þau og óska ekki endilega eftir því að það verði fellt eða það fái t.d. snautlega afgreiðslu í því formi að því sé vísað til ríkisstjórnar. Þá er spurningin: Vilja menn hafa valið eða mundu menn sætta sig við að reglurnar væru eitthvað á þá leið að t.d. eftir tvö þing skyldi viðkomandi þingnefnd afgreiða málið með einhverjum hætti eða gera grein fyrir því? Ég held að það sé hið þarfasta mál að ræða hvort fara á í heildarendurskoðun á þingsköpum. Það verður þá að gerast í góðu samstarfi allra aðila. Það mætti vel hugsa sér að það tengdist með vissum hætti endurskoðun stjórnarskrárinnar því þar geta verið undir hlutir sem skipta máli í sambandi við starfshætti og starfstíma Alþingis. Hvort þetta ætti að vinnast samhliða eða í kjölfar þess að stjórnarskrárnefnd skilar tillögum skal ég ekki segja um en legg fyrst og fremst áherslu á að þetta þarf að skoðast í heildarsamhengi. Ég tek undir það að lokum sem fleiri þingmenn hafa nefnt að ég held að við þingmenn verðum líka að verja svolítið sjálfa okkur og heiður stofnunarinnar hvað það varðar að fólk tali ekki eins og að með því að fundum Alþingis verður frestað í kvöld séu allir þar með komnir í 4–5 mánaða frí og muni ekkert aðhafast sem starfinu tengist þar á milli. Það er að sjálfsögðu ekki svo. Þingið er áfram við störf með fullu umboði sem og þingnefndir. Margvíslegar aðrar skyldur hvíla á herðum þingmanna, alþjóðasamskipti hafa stóraukist á undanförnum árum og talsverður hluti þeirrar vinnu fer fram vor og haust, ferðalög þingnefnda og samskiptin við kjósendur. Það er mín reynsla t.d. að sumarið gerist sífellt annasamari tími hjá þingmönnum m.a. vegna mikilla óska um að þingmenn séu þátttakendur í ýmiss konar samkomuhaldi og hátíðum úti í héraði sem eðlilegt og sjálfsagt er en brýtur auðvitað upp þann tíma sem menn ella hefðu. Að lokum er rétt að hafa í huga að flest þjóðþing haga því þannig að störfin liggja niðri, hið formlega fundahald liggur niðri um alllangan tíma frá vori eða snemma sumars og fram undir haust. Það er af ýmsum praktískum ástæðum. Þá eru sumarleyfi jafnframt í stjórnsýslunni og það yrði kannski minna úr þeim tíma en ætla mætti ef menn væru að reyna að funda og vinna hefðbundin löggjafarstörf kannski frá því um miðjan júní og fram í miðjan ágúst. Við erum því ekki það frábrugðin öðrum þingum þegar allt kemur til alls og ég held að skemmtilegar kenningar um að þetta ráðist allt saman enn þá af gömlum tímum, sauðburði, göngum og réttum og vertíðarlokum eigi við lítil rök að styðjast þegar betur er að gáð enda hafa mjög miklar breytingar orðið á starfsháttum Alþingis og tilhögun allri á undanförnum 15–25 árum.

Herra forseti. Þetta hefur verið mjög gagnleg umræða um störf þingsins og hvernig hægt er að hafa skikkan á henni. Það að við séum að hætta hérna 11. maí stafar kannski líka af því að stjórn þingsins virðist vera orðin nokkuð skilvirkari hin síðari ár þannig að mál ganga skipulegar fram. Ég tek þó undir það að þingið mætti starfa lengur og hugsanlega í þremur lotum eins og nefnt hefur verið. Það er náttúrlega rangt að segja að þingmenn fari í frí, því að þingmenn hafa eiginlega bara þetta hlé til að vinna að frumvörpum og öðru slíku og til að efla tengslin við kjósendur sína. Flestir, eða allir, þingmenn hygg ég að noti þennan tíma til vinnu. Hér hefur nokkuð verið rætt um afgreiðslu mála úr nefndum og ég hef margoft sagt að mér þyki ankannalegt að mál deyi í nefndum eða sofni. Ég hef viðrað þá hugmynd að þingnefndir taki afstöðu til allra mála, að þær beini því til Alþingis að samþykkja viðkomandi tillögu eða beini því til Alþingis að vísa henni til flutningsmanna, það eigi að vinna hana betur, og þá með rökstuðningi um hvað megi betur fara, eða vísi henni til ríkisstjórnarinnar ef kunnugt er að ríkisstjórn er að vinna í svipuðum málum. Enn fremur má hugsa sér að leggja hreinlega til við Alþingi að viðkomandi tillaga verði felld og það er kannski heiðarlegast ef mönnum líkar ekki við tillöguna. Enga tillögu ætti að daga uppi í nefndum, nefndir ættu að klára allar tillögur sem fyrir þær eru lagðar. Svo hef ég margoft nefnt það að samningu frumvarpa er mjög ábótavant, þ.e. lagafrumvörp eru yfirleitt samin utan Alþingis, þau sem samþykkt eru og verða að lögum. Þetta held ég að sé mjög neikvætt og hættulegt lýðræðinu af þeirri ástæðu að oft semja ráðuneytin þessi frumvörp, framkvæmdarvaldið sem vinnur gagnvart borgurunum. Stundum eru það jafnvel stofnanir, sérfræðingar á stofnunum sem vita allt um viðkomandi mál, ég nefni samkeppnislög eða tollamál eða skattamál eða eitthvað slíkt, sem vinna tillögur um lög sem þeir sjá síðan um að framfylgja. Þetta er alvarlegt brot á þrískiptingu valdsins sem á að vernda borgarann fyrir einmitt því að sami aðilinn setji lög og framkvæmi þau, hvað þá ef hann dæmir eftir þeim líka. Þarna eru frumvörpin samin af þeim sem eru að framkvæma og það er svo mikil hætta á því að þeir semji vopn í hendurnar á sér til þess að berja á borgurunum af því að það er auðveldara fyrir þá. Við erum að sjá hérna fjöldann af frumvörpum sem ganga einmitt út á þetta, t.d. hér á eftir um fjarskiptalög. Ég hugsa að það væri miklu betra að frumkvæði og samning frumvarpa færi fram á Alþingi með öflugri nefndaskrifstofu og með skipulegri vinnu þingnefnda og þingmanna. En þetta er náttúrlega töluvert mikil breyting og er ekki hefð fyrir því heldur í öðrum þingum. Sérfræðingaveldi nútímans veldur því að lög verða sífellt flóknari og flóknari og það er sífellt erfiðara að átta sig á því hvaða afleiðingar lögin hafa sem hv. Alþingi er að setja. Svo mætti að sjálfsögðu ræða um ræðutímann. Það er dálítið ankannalegt að sitja undir 2–3 tíma ræðu þar sem öll aðalatriðin eru farin, maður er búinn að gleyma þeim, og athyglin hefur dofnað og það er verið að lesa sama kaflann, kannski margar síður, af mörgum ræðumönnum, trekk í trekk. Það er dálítið ankannalegt. Ég mundi vilja að menn huguðu virkilega að því að takmarka ræðutímann í öllum umræðum nema fyrir liggi samþykkt Alþingis um að hafa ótakmarkaðan ræðutíma. Þetta er allt saman mjög gagnleg umræða og ég held að það sé mjög mikilvægt að þingmenn ræði öðru hverju einmitt um þetta.

Herra forseti. Ég tek undir þær áherslur hjá hv. þm. Pétri Blöndal sem lúta að störfunum í nefndum. Það að mál fari hér til nefndar frá þingmönnum, frá ríkisstjórn eða öðrum og séu síðan ekki afgreidd þaðan með einum eða öðrum hætti til samþykktar, vísað t.d. aftur til flutningsmanna eins og hv. þingmaður nefndi og þeir beðnir að vinna þau betur, þ.e. að þessi mál fái ekki afgreiðslu nefndarinnar er forkastanlegt. Ég tel það bara vera skyldu nefndarinnar að gera það og tek alveg heils hugar undir þessi orð hjá hv. þingmanni. Við þingmenn, sérstaklega t.d. í stjórnarandstöðunni, flytjum þingmál, leggjum í þau bæði vinnu og pólitíska sýn, og fáum í besta falli að mæla fyrir þeim hér, þó ekki alltaf. Fyrir flestöllum þingmálum þingmanna sem koma inn á þing eftir áramót hefur ekki verið mælt, er ekki enn búið að mæla fyrir, þau fá ekki einu sinni að fara umræðulaust til nefndar. Þetta finnst mér vera veruleg þrenging á lýðræðinu og röng vinnubrögð. Sama er, eins og hann nefndi, með frumvörp sem ríkisstjórnin leggur fyrir þingið. Oft eru þau samin einmitt af þeim sem eiga að framkvæma þau, stundum eru meira að segja þingmenn í viðkomandi nefnd án þess að þingið hafi skipað þá í hana. Hv. þingmaður minntist á ræðutímann og ég tel að það eigi að verja málfrelsið. Ef þessi vinnubrögð yrðu tekin upp inni í nefndunum, bæði hvað varðar afgreiðslu mála út úr nefnd og samningu frumvarpa, mundi það vafalaust breyta töluvert vinnulagi hér og einmitt umræðutíma. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé ekki sammála mér um það að þetta vinnulag fari svolítið saman.

Herra forseti. Þetta var eiginlega ekki andsvar, þetta var meðsvar, en ég ætla samt að bregðast við því. Auðvitað tekur vinnulagið mið af reglum sem gilda. Mér hefur oft fundist starfið á Alþingi ganga svolítið mikið út á ákveðna skiptingu í póla, þ.e. í pólana með eða á móti, svart eða hvítt, og umræðan er ekki lengur vitræn eða rökrétt. Ef góð mál koma frá stjórnarandstöðu segja sumir að ekki megi afgreiða þau, og sama er með góð mál frá ríkisstjórn, þá stendur stjórnarandstaðan á móti þeim þó að hún sé kannski í hjarta sínu með þeim. Þetta upplifir maður aftur og aftur. Ég held að slík pólarísering eða það að skiptast svona í tvo hópa sé mjög slæmt fyrir umræðuna og fyrir framgang mála. Ég vildi gjarnan taka undir með hv. þingmanni um að við þurfum að vinna að því að breyta þessu skipulagi. Því var síðast breytt fyrir 14 árum og það er kannski kominn tími til að skoða þetta enn einu sinni.

Forseti. Það er haft eftir hv. þingmanni, eða réttara sagt hæstv. ráðherra Geir Haarde, sennilega meðan hann var hv. þingmaður - og sjálfsagt ranglega - að kostir við starf þingmannsins séu einkum fjórir, þeir heiti júní, júlí, ágúst og september. Þar hefur þingmaðurinn og ráðherrann auðvitað verið að brosa í kampinn og verja sig með kímni gagnvart þeirri ásökun eða þeirri kenningu að sumarfrí standi yfir meðan þingmenn eru í þessu langa hléi frá því um miðjan maí og fram í október, eins og menn hafa verið að kvarta undan, sumir hér, að verða fyrir í störfum sínum og vola nokkuð í þessum stól, í þessari umræðu sem að öðru leyti hefur verið alveg ágæt. Þetta er ekki sumarfrí nema þingmenn vilji það sjálfir og það er þá kjósenda að ráðstafa þeim þingmönnum sem haga sér þannig með sínum hætti. Þetta er hjá flestum þingmönnum vinnutími þó að þeir stjórni sér sjálfir og geti kannski unnið á ýmsan hátt skynugar en hægt er þegar þinghríðin er hvað örust. Það er auðvitað samt svo að ef menn vilja reka af sér slyðruorðið í þessum efnum væri skynsamlegt, þótt ekki nema væri af PR-ástæðum, að breyta þingtímanum og það er skynsamlegt að ýmsu öðru leyti eins og hér hefur verið rakið. Af hverju gerist þetta ekki? Ætli það séu ekki einkum tvær ástæður til þess, forseti, annars vegar sú tregða sem er eðlislæg stofnunum sem bera með sér gamlan tíma, sem hér hefur verið rakið, og binda starf sitt og hætti ýmsum hagsmunum sem síðan verður erfitt að rjúfa. Hins vegar er auðvitað það hvernig háttar til um þinghald hér á landi, þáttur í sókn framkvæmdarvaldsins inn á svið löggjafans sem hér hefur verið eitt af einkennum í íslenskri stjórnskipan undanfarna áratugi. Ríkisstjórnin á hverjum tíma, eða framkvæmdarvaldið, hefur viljað hafa þingið sem auðstjórnanlegast, telur sig þurfa að hafa frið þessa 4–5 mánuði á hverju ári frá þinginu, m.a. með þeim rökum sem ég hef heyrt í ráðuneytum að ella væri ekki hægt að undirbúa þessi frumvörp sem hv. þm. Pétur Blöndal kvartaði réttilega yfir að okkur væru rétt hér, til samþykktar aðallega, síður synjunar, af sérfræðingum framkvæmdarvaldsins. Þetta er ekki tæk röksemd því að sjálfsögðu má haga störfum bæði þings og ráðuneyta og undirstofnana þannig að þessi friður fáist. Það er einfalt að gera það, eins og lagt er til í tillögu hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur og fleiri, með því ekki endilega að lengja þingtímann í heild eða fjölga fundunum heldur að haga þessu á annan hátt þannig að hléin verði þá frekar fleiri. Ég held að ef við lengjum hvert þeirra muni sá vinnutími verða skynsamlegri fyrir þingmenn og þá sem við störfum með. Við þurfum að stefna að vitlegri vinnubrögðum í þessu og við þurfum að stefna að betri afgreiðslu mála. Þessi umræða getur kannski, ásamt frumvörpum sem hér hafa verið flutt, orðið til þess að það verði í framtíðinni. Hin ástæðan, fyrir utan þennan frið, er auðvitað sú að ríkisstjórninni og ráðherrunum er það í hag, þ.e. ráðherrarnir telja sér það í hag að þurfa ekki að búa við aðhald þingsins í 4–5 mánuði á hverju ári. Þegar þingið er sent heim - það verður að tala um það í þolmynd, eins og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon minntist á er það formlega forsætisráðherra sem gerir það með forsetabréfi - er auðvitað þessi ræðustóll ekki lengur í gangi sem fjölmiðill í landinu, sem samskiptamiðill við almenning, sem vettvangur þeirrar umræðu sem hér á að fara fram. Það er svo einmitt þessa 4–5 mánuði að stundum líður manni eins og ekki sé neitt þing, heldur sitji bara ráðherrarnir og fari um landið og fjölmiðlana og notfæri sér til hins ýtrasta þá stöðu sem upp er komin þegar þingið er ekki lengur í gangi og aðhald þess felst í því einu að einstakir þingmenn kveðja sér hljóðs á torgum eða í fjölmiðlum. Vegna þess að framkvæmdarvaldið hefur þennan meiri hluta hér í þinginu sem kunnugt er með þingræðisskipaninni sem byggist á meirihlutavaldi hér í þinginu, sem reyndar er kannski orðið öfugt eins og við tíðkum þetta, er hætt við að upp komi eins konar eilífðarvél í þessum efnum. Stjórnarandstöðumenn, þeir sem eldurinn brennur á, kvarta en stjórnarmeirihlutinn er bundinn forustu sinni sem er ráðherrarnir í framkvæmdarvaldinu og hefur þess vegna ekki hug á því að breyta þessari skipan. Síðan verður stjórnarandstaðan eða hluti hennar eftir atvikum að stjórnarmeirihluta o.s.frv. og síðan heldur þetta áfram með umkvörtunum á hverju þingi og sífelldri umræðu í blöðunum. Kannski þarf það að verða svo, kannski er það nauðsynlegur undanfari þessara breytinga, að ráðherrar séu ekki lengur hluti af þinginu, að ráðherrarnir láti af þingstörfum og aðrir komi inn í stað þeirra, eins og við ræddum hér á þinginu í vetur. Það mundi auka sjálfstæði þingsins beinlínis líkamlega í persónum gagnvart framkvæmdarvaldinu. Vegna þessarar stöðu fagna ég sérstaklega því að þessi umræða skuli hér hafa hafist af hálfu stjórnarþingmanns, hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, og að a.m.k. hv. þm. Pétur Blöndal skuli hafa tekið þátt í henni, sem líka er stjórnarþingmaður. Ég hvet til þess að við látum okkur segjast í þessu efni og reynum í haust að skapa samstöðu stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga um endurskoðun á þingstörfunum. Við samfylkingarmenn getum lagt til þeirra mála tillögu Rannveigar Guðmundsdóttur og fleiri þingmanna okkar en flokkslínur eiga hér ekki að skipta máli, heldur heill og heiður þjóðarinnar, vegur Alþingis og sómi þess.

Virðulegi forseti. Hér er nokkuð óvænt hafin mikil umræða um lok þingsins og hversu lengi þingið eigi að standa á hverju ári. Það er í sjálfu sér alveg ágæt umræða og að mörgu leyti þörf. Við tókum þessa umræðu í vetur í kringum þingmál sem mig minnir að þingmenn Samfylkingarinnar hafi staðið fyrir. Mér hefur ekki gefist tími til að fara yfir það sem ég sagði þá, en ef ég man rétt tók ég undir þau sjónarmið sem þar komu fram. Ég get líka að mörgu leyti lýst mig fylgjandi þeim sjónarmiðum sem málshefjandi, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, lýsti í ræðu sinni áðan. Ég tel að þingið starfi of stutt á hverju ári og það komi niður á vinnubrögðum Alþingis, löggjafarvaldsins í landinu, þessum hornsteini lýðræðis á Íslandi. Að sjálfsögðu ættum við að byrja fyrr á haustin og hætta seinna á vorin, til að mynda byrja í september og halda áfram út júní. Það væri manni alveg að meinalausu. Þau vinnubrögð sem ég hef orðið vitni að á þeim tveimur vetrum sem ég hef setið á þingi finnst mér að mörgu leyti óverjandi, sérstaklega vinnubrögðin undir lok hvers þingtíma þar sem stjórnarflokkarnir virðast iðka það, ráðherrarnir, því miður og það ber að harma - ég vona reyndar að ráðherrarnir fari að taka sér tak hvað það varðar - að leggja fram mjög stór og þung frumvörp mjög seint á þingtímanum og ætlast síðan til að við þingmenn sitjum hér með gúmmístimplana á lofti og afgreiðum þau með hraði. Það hefur ítrekað komið í ljós að þetta hefur leitt til þess að héðan hafa verið afgreidd frumvörp sem hafa að mörgu leyti verið gölluð, meingölluð. Fólki hefur hreinlega ekki gefist tími til að koma auga á gallana, ígrunda málin nægilega vel áður en þau hafa verið afgreidd frá hinu háa Alþingi og eftir situr þjóðin með skaðann af flausturslegum vinnubrögðum okkar sem hér sitjum. Mér finnst ekki verjandi að þurfa að taka þátt í slíku, sem oft og tíðum er hreinn skrípaleikur, þannig að það er mál að linni. Þetta mætti laga að verulegu leyti með því að ráðherrarnir tækju sér tak og kæmu með stjórnarfrumvörpin t.d. á haustin, reyndu að leggja áherslu á að koma með þau strax í þingið á haustin þannig að okkur sem sitjum í þingnefndum yfir veturinn gæfist þá tími til að fara gaumgæfilega yfir frumvörpin. Mér fannst svolítið spaugilegt og á margan hátt mjög athyglisvert að sjá nýja dagbókarfærslu hjá einum hv. þingmanni stjórnarliða, Dagnýju Jónsdóttur, þann 6. maí sl., sem skrifaði á heimasíðu sína eftirfarandi, með leyfi forseta: „Í fyrramálið þarf ég að vera á tveimur nefndarfundum í einu, menntamálanefnd og efnahags- og viðskiptanefnd. Á báðum fundum er sama mál á dagskrá, RÚV. Ég mun því þurfa að flakka á milli, sem reyndar er alveg óþolandi. Hálfellefu hefst þingfundur en umræður um landbúnaðarmál munu verða allsráðandi á morgun.“ Þarna er sem sagt einn þingmaður stjórnarliða, sem situr í fjölmörgum þingnefndum, á mörgum fundum samtímis á lokadögum þingsins, að vinna í mjög stóru og þungu máli, frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Sem betur fer sáu stjórnarliðar að sér og ákváðu að reyna ekki að troða því í gegnum þingið á vordögum. Ég verð að segja það, virðulegur forseti, að það að þingmenn, ekki síst kannski stjórnarþingmenn sem oft hafa tögl og hagldir í þingnefndum, skuli í raun vera settir í þá aðstöðu að þurfa að vinna með þeim hætti að sitja á mörgum nefndarfundum samtímis við að afgreiða mjög mikilvæg þingmál er fyrir neðan allar hellur. Það er mér mjög minnisstætt einmitt með sama þingmann, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, að hún var kölluð á fund í sjávarútvegsnefnd þar sem ég sit, vegna þess að hvorugur þingmanna Framsóknarflokksins var á þeim fundi sem var mjög mikilvægur fundur um daginn þar sem formaður sjávarútvegsnefndar ákvað skyndilega og óvænt að afgreiða fjölmörg mál út úr nefndinni á þeim fundi. Þegar í ljós kom að þar vantaði af einhverjum orsökum tvo þingmenn Framsóknarflokksins voru kallaðir til tveir aðrir þingmenn flokksins sem aldrei hafa setið fundi sjávarútvegsnefndar, þeir voru bara kallaðir inn á fundinn og látnir skrifa upp á að þessi mál ætti að afgreiða út úr nefndinni. Ég get alveg fullyrt það með fullri vissu að hvorugur þessara þingmanna hafði hugmynd um hvað þeir voru að skrifa undir. Þeir vissu sáralítið, gott ef nokkurn skapaðan hlut, um þau mál sem verið var að afgreiða úr nefndinni. Annar þessara þingmanna var varaþingmaður og var búinn að sitja á þingi í aðeins örfáa daga. Þessi mál voru afgreidd úr nefndinni og annað þeirra kemur reyndar til umræðu seinna í dag. Þar er að finna nefndarálit meiri hluta nefndarinnar, sjávarútvegsnefndar, og tveir þingmenn Framsóknarflokksins hafa skrifað undir það mál sem ég tel vera mjög mikið og stórt mál, mál sem mun hafa alvarlegar afleiðingar, ekki síst fyrir sjávarútveg í Norðausturkjördæmi þaðan sem annar þessara þingmanna kemur reyndar, þ.e. hv. þm. Dagný Jónsdóttir. Þetta frumvarp mun hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sjávarútveg í því kjördæmi ef það nær fram að ganga í óbreyttri mynd. Þetta eru mjög skýr dæmi um óvönduð og algerlega óverjandi vinnubrögð, gott dæmi um hvernig þingmenn, að ég tel, eru hreinlega settir í þessa afleitu aðstöðu. Þeim er hreinlega gert að vinna undir þessum skilyrðum sem eru óþolandi. Ég er ekki með þessu að leggja þessum þingmönnum neitt illt til, þingmenn eru mennskir og þeir geta bara verið á einum stað í einu. En það hlýtur að vera mikið umhugsunarefni þegar þingið er farið að starfa með þeim hætti að þingmönnum er nánast gert að vera á a.m.k. tveim stöðum í einu, gott ef ekki fleirum, við að afgreiða mjög mikilvæg og þung lagafrumvörp sem varða almenning í landinu. Því verðum við að breyta.

Herra forseti. Í ljósi þess að fyrirhugað var að gera hádegishlé á þessum tíma þá ætla ég ekki að setja á langa ræðu. Hins vegar voru það orð hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar sem hvöttu mig til að koma í ræðustól þar sem hann gerði að umtalsefni skrif eins hv. þingmanns Framsóknarflokksins á heimasíðu sinni um að hún hefði þurft að vera á fleiri en einum fundi samtímis. Þingmaðurinn hafði líka orð á því hér að aðrir flokksfélagar hennar hefðu komið inn á fundi í einhverjum öðrum nefndum í hennar stað. Ég ætla að árétta það, herra forseti, að þetta er sannarlega ekkert einsdæmi. Það þekkist í öllum þingflokkum á þinginu að forfallist þingmaður sem á fast sæti í nefnd þá komi einhver annar félagi hans í hans stað. Ég held að enginn flokkur sé undanskilinn þegar um þetta vinnulag er að ræða. Það vill svo til að þegar verið var að reyna að klára mál á síðustu dögum þingsins voru fundir í fleiri en einni nefnd settir samtímis og fyrir þá þingmenn sem eru í flestum nefndunum vildi svo til að fundartíminn skaraðist, þannig að menn reyndu að fara á milli eða fengu varamenn til að fara inn fyrir sig. Ég ætla að árétta það, herra forseti, að þetta á við alla flokka í þinginu eins og hæstv. forseti veit og er hvorki einskorðað við Framsóknarflokkinn né stjórnarflokkana, heldur á við stjórnarandstöðuflokkana líka. Við hljótum að gefa okkur að þeir þingmenn sem koma sem varamenn á nefndarfundi hafi verið settir inn í málið áður en þeir taka sæti á fundunum. Hins vegar vildi ég segja stuttlega um þessa umræðu sem er ágæt að mér heyrist flestir sem tekið hafa til máls vera sammála um að það þurfi að endurskoða starfstíma Alþingis og menn hafa haft orð á því að lengja þurfi starfstíma þingsins. Ég get sannarlega tekið undir það að vissu leyti en umræðan kemur svolítið spánskt fyrir sjónir á þessum tímapunkti. Á síðasta degi þingsins samkvæmt starfsáætlun og eftir að búið er að gera samkomulag allra flokka um að þetta sé lokadagur þingsins að sinni. Ég hefði haldið að ef menn vildu ná fram breytingum á starfstíma Alþingis væri það vinna sem menn settust niður við með aðkomu allra flokka strax í vor eða sumar og væru þá tilbúnir með einhverjar breytingar þegar þing kemur saman næsta haust í samstöðu allra flokka. Starfstími Alþingis var m.a. ræddur á þingflokki okkar framsóknarmanna á mánudaginn var. Þá var það m.a. rætt að tíminn væri orðinn skammur, það væru mörg ágreiningsmál eða a.m.k. nokkur sem kölluðu á umræðu. Þar var líka rætt að það væru mörg mál sem þingnefndir hefðu afgreitt út í þingsal til atkvæðagreiðslu þar sem í rauninni væri verið að takmarka málfrelsi þingmanna, því að þeir eiga svo sannarlega líka rétt á því að taka til máls í málum þó að það séu ekki ágreiningsmál, og af hálfu stjórnarliða væri þetta ekkert betur þokkað eða betur liðið en af hálfu stjórnarandstöðuþingmanna. Niðurstaða þessarar umræðu í þingflokki Framsóknarmanna var sú að mér var falið sem fulltrúa flokksins í forsætisnefnd að taka þetta mál upp í forsætisnefnd strax að loknu þingi núna og sjá hvort ekki næðist samstaða innan forsætisnefndar um að fara í þá vinnu að endurskoða starfstíma Alþingis. Svo vil ég halda því til haga, herra forseti, að við erum að tala hér um starfstíma Alþingis. Starfstími Alþingis er engan veginn það sama og starfstími þingmanna. Þingmenn eru að störfum allt árið. Alþingi kemur saman nokkra mánuði á ári eins og starfsáætlun kveður á um, en hins vegar er starfstími þingmanna 12 mánuðir ársins. Ég held að flestir þingmenn þekki það og vinni þannig. Búið var að ganga frá samkomulagi með aðkomu allra flokka á þinginu um að ljúka þinghaldinu í dag og þó að þessi umræða sé vissulega þörf, og mér heyrist flestir vera sammála um að það kalli á einhverjar breytingar, kemur hún mér svolítið spánskt fyrir sjónir á þessum tímapunkti.

Virðulegi forseti. Ég hygg að hv. þm. Jónína Bjartmarz hafi kannski misskilið orð mín. Ég var ekki að tala um að þingmenn kölluðu inn einhverja í sinn stað þegar þeir gætu af einhverjum ástæðum ekki setið nefndarfundi. Að sjálfsögðu gera allir flokkar það. Það höfum við líka gert í Frjálslynda flokknum, ef einhver okkar forfallast á nefndarfundi biðjum við einhvern annan af félögum okkar að hlaupa í skarðið. Það eru sjálfsögð og eðlileg vinnubrögð. Menn geta kannski ekki alltaf komist á alla fundi sem settir eru á. Það sem ég var hins vegar að gagnrýna er það þegar þingmenn virðast reyna að vera á mörgum nefndarfundum samtímis, að ég tala þá ekki um mikilvæga þunga fundi þar sem verið er að tala um erfið og stór mál. Það er gagnrýnivert og það eru óþolandi vinnubrögð. Ég held að við hljótum öll að geta tekið undir það. Þá eiga flokkarnir náttúrlega að sjá til þess að reyna að kalla inn varamenn þannig að þingmenn séu til staðar á nefndarfundunum í heild sinni. Það hlýtur líka að vera gagnrýnivert þegar þingmenn eru kallaðir inn í lok nefndarfundar til að skrifa upp á afgreiðslu mála út úr þingnefnd. Ég rifja upp þetta dæmi sem ég nefndi hér áðan, að þingmenn Framsóknarflokksins voru kallaðir í lok sjávarútvegsnefndarfundar inn á fund sem þeir höfðu ekki setið, inn á fund hjá nefnd sem þeir höfðu aldrei áður komið í eins og var í þessu tilfelli, til að skrifa upp á mál. Um getur verið að ræða stór og þung lagafrumvörp. Þeir vissu það, og það veit ég sjálfur vegna þess að ég var vitni að þessari uppákomu, þessir þingmenn koma þarna inn og skrifa upp á þetta þótt þeir viti í raun og veru ekkert um það sem þeir eru að skrifa upp á. Það var bara staðreynd. Það getur vel verið að ég sé reynslulaus hér á hinu háa Alþingi, ég veit það ekki, en ég verð að segja að ég er þó búinn að vera hér í tvo vetur og mér hrýs virkilega hugur við svona vinnubrögðum. Þetta er hreinlega ekki boðlegt og á það var ég einfaldlega að benda og gagnrýna í fullri vinsemd.

Herra forseti. Hér hefur farið fram mjög fróðleg umræða um starfsemi þingsins eða þinghaldið sjálft og mörg sjónarmið komið fram en ekki hefur mér fundist vera langt á milli manna í þeim. Mér sýnist á öllu ef maður reynir að draga saman þau atriði sem þingmenn hafa nefnt hér að það sé mjög líklegt að menn geti náð góðri samstöðu um breytingar á þinghaldinu sem verði til þess að þingið bregðist frekar við þeim verkefnum sem fyrir því liggja hér á þinginu, verkefnum sem þingmenn sjálfir hafa lagt fram og óska eftir að þingið taki til meðferðar með formlegum hætti. Það er auðvitað eðlilegt að þingmenn ræði þinghaldið m.a. út frá því hlutverki sem þinginu er ætlað. Ég tek alveg undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram að þingmenn eru svo sannarlega ekki starfslausir þó að þingfundum hafi verið frestað. Þeir hafa mörg verkefni og í mörg horn að líta þannig að ég býst við að flestir geti sagt að verkefni séu ærin þann tíma sem þing er ekki að störfum. Hinu er ekki hægt að neita að það að Alþingi sé formlega ekki að störfum í fjóra og hálfan mánuð er of langt, sérstaklega þegar litið er til þarfarinnar sem birtist í þingskjölum sem dreift er hér í þinghúsinu. Menn verða auðvitað að bregðast við því. Herra forseti. Ég tel menn hafa rætt þetta svo sem áður á undanförnum árum án þess að það hafi leitt til neinna breytinga. Mér er ekki alveg nákvæmlega ljóst hvernig starfsáætlun þingsins hverju sinni er ákvörðuð. Ég held að hún sé að jafnaði ekki borin undir þingflokka áður en forseti gefur hana út að hausti. Ég man ekki eftir því að t.d. starfsáætlun fyrir þetta þing hafi verið borin undir þingflokkana áður en hún var gefin út og ákveðið að ætti að ljúka störfum 11. maí. Auðvitað er það það sem þarf að breytast, og við breytum því ekki nema taka málið hér upp á þessum vettvangi, ræða það og heyra sjónarmið þingmanna í málinu. Það getur ekki verið neitt ankannalegt við að ræða málið á þessum vettvangi, virðulegi forseti.

Frú forseti. Tilefni skýrslu þeirrar sem hér er til umræðu er beiðni um skýrslu frá forsætisráðherra um fjárframlög til stjórnmálastarfsemi og starfsumhverfi stjórnmálaflokka hér á landi. Árið 1995 skipaði þáverandi forsætisráðherra nefnd fulltrúa allra stjórnmálaflokka sem falið var að gera tillögur um reglur um fjárhagslegan stuðning við stjórnmálaflokka og þá þætti sem slíkum stuðningi tengjast. Nefndin skilaði mjög umfangsmikilli skýrslu, þ.e. skýrslu sem telur 50 þéttskrifaðar síður, um fjármál stjórnmálaflokkanna í lok árs 1998 og setti einum rómi fram tillögur sem fólu í sér að ekki yrðu sett lög um fjármála stjórnmálaflokkanna og yrði byggt á annarri almennri löggjöf um þeirra mál. Sú niðurstaða felur í sér sameiginlega afstöðu stjórnmálaflokkanna til málsins þegar síðast var eftir henni leitað. Ég tel ekki eðlilegt að forsætisráðherra sem æðsti fulltrúi framkvæmdarvaldsins setji fram ítarlega stefnumörkun sem gengur gegn sammæli stjórnmálaflokkanna um fyrirkomulag löggjafar um fjármál þeirra, heldur sé eðlilegra að stjórnmálaflokkarnir hafi sjálfir frumkvæði að breytingum á löggjöf um þetta efni. Efnistök þessarar skýrslu ber að skoða í þessu ljósi. Það kemur fram í skýrslunni að stjórnmálaflokkarnir fá framlög frá hinu opinbera með þrennum hætti. Heildarstuðningur til flokkanna nemur nú 295 millj. kr. á ári sem er liðlega 60% aukning frá árinu 2000 að nafnvirði. Í fyrsta lagi ber að nefna framlög til sérfræðilegrar aðstoðar við þingflokka samkvæmt ákvæðum laga nr. 56/1971 og í öðru lagi njóta stjórnmálaflokkar sem fengið hafa a.m.k. 2,5% atkvæða í alþingiskosningum fjárstuðning úr ríkissjóði. Árið 2004 nam þessi stuðningur samtals 200 millj. kr. Þá eru í þriðja lagi á fjárlögum veitt framlög til stjórnmálaflokka til að mæta auknum kostnaði þeirra vegna stækkunar landsbyggðarkjördæma og breyttra aðstæðna þingmanna af þeim sökum. Fjárhæð þessara framlaga er samtals 40 millj. kr. á þessu ári. Í skýrslunni kemur einnig fram að engar nákvæmar upplýsingar liggja fyrir um framlög frá einstaklingum og lögaðilum til stjórnmálaflokkanna. Skattyfirvöld skrá heildarsamtölu þess sem fært er til frádráttar tekjuskatti vegna gjafa og framlaga til kirkjufélaga, líknarstarfsemi, menningarmála, stjórnmálaflokka og vísindalegra rannsóknarstarfa. Ekki er hægt að fá upplýsingar um hve mikið af þessu er vegna stjórnmálaflokkanna einna, enda er það ekki skráð sérstaklega. Á alþjóðlegum vettvangi hefur orðið mikil þróun í þessum efnum á undanförnum árum. Fjölmargar alþjóðastofnanir fjalla nú um fjárhagslega umgjörð stjórnmálaflokka í samhengi við bætta stjórnarhætti, lýðræðislega ábyrgð, viðbrögð við mútubrotum og baráttu gegn spillingu. Þessa gætir í samstarfi um bætta stjórnarhætti innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar en lengst er vinna að þessu leyti komin á vettvangi Evrópuráðsins. Þar er skipulegt samstarf sem hefur að markmiði að berjast gegn spillingu og aðildarríkin sæta úttektum svokallaðrar Greco-nefndar sem hefur að markmiði bætta stjórnarhætti og baráttu gegn spillingu. Eins og fyrr segir varð niðurstaða stjórnmálaflokkanna sú árið 1998 að ekki skyldu sett sérstök lög um starfsemi eða fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Síðan hefur umræða um þetta efni haldið áfram hér á landi og erlendis, og þróunin víðast hvar gengur í þá átt að meira gagnsæi sé á þessu sviði sem og öðrum sviðum þjóðmála. Það sem verður samt að varast í þessu sambandi er að settar verði reglur sem leiði til þess að stjórnmálaflokkarnir eigi enn erfiðara en nú með að afla sér fjár til starfsemi sinnar. Þeir eru hornsteinn lýðræðisins og þurfa sem slíkir á fé að halda til öflugrar starfsemi. Mín reynsla af stjórnmálastarfi er hins vegar sú að flokkarnir berjist í bökkum fjárhagslega. Þar eru engar peningamaskínur á ferð, eins og þingmenn vita allir. En það er fleira sem vert er að skoða í þessu sambandi. Við verðum að gæta þess að gera fólki kleifa þátttöku og frama í stjórnmálum án tillits til efnahags. Þótt prófkjör og kosningar um einstaklinga innan flokkanna séu öðrum þræði lýðræðislegar mega þær ekki valda því að hæfileikafólk dragi sig í hlé af fjárhagsástæðum. Í ljósi þessa alls sem hér er rakið er það skoðun mín að tímabært sé að setja aftur á fót nefnd fulltrúa stjórnmálaflokkanna sem hafi það verkefni að leggja mat á þörf fyrir löggjafarumbætur á þessu sviði. Hinn 20. apríl sl. ritaði ég því formönnum allra stjórnmálaflokka sem eiga sæti á Alþingi bréf og óskaði eftir því að þeir tilnefndu fulltrúa í níu manna nefnd til að fjalla um lagalega umgjörð stjórnmálastarfseminnar. Vænti ég þess að sú nefnd geti hafið störf hið allra fyrsta. Virðulegi forseti. Hef ég lengri tíma?

Tíminn mun vera liðinn.

Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að brjóta nein tímamörk, þess vegna spurði ég. Ég gæti hins vegar talað lengur um þetta mál en ég mun fá tækifæri til þess í lok umræðunnar.

Hæstv. forsætisráðherra hefur tök á því í lok umræðunnar að koma því að sem upp á vantaði í þessari ræðu.

Frú forseti. Það er lýsandi dæmi um tregðu stjórnarflokkanna til að setja lög um fjármál stjórnmálaflokkanna að það hefur tekið nærri eitt og hálft ár að knýja fram þessa skýrslu frá forsætisráðherra upp á aðeins fjórar blaðsíður. Fátt er nýtt í henni nema að þar eru vísbendingar sem hún gefur um verulega aukningu á fjárframlögum til flokkanna frá lögaðilum og síðan yfirlýsing forsætisráðherra um að skipa nefnd sem hefur það verkefni að leggja mat á þörf fyrir löggjafarumbætur á þessu sviði. Þetta er allt og sumt. Virðulegi forseti. Leggja mat á þörf, segir forsætisráðherra. Öll þjóðin telur þörf á slíkri lagasetningu og ég veit ekki betur en að allir stjórnarandstöðuflokkarnir hafi það á stefnuskrá sinni. Hefur Samfylkingin m.a. birt opinberlega reikninga sína frá stofnun flokksins. Krafan í þjóðfélaginu er um gegnsæi og opna stjórnsýslu. Mikilvæg lög hafa verið sett á umliðnum árum í því efni en stjórnarflokkarnir hafa beitt valdi sínu til að koma í veg fyrir að þetta gegnsæi nái til fjárreiðna stjórnmálaflokkanna. Það eru aðeins örfáir flokkseigendur í stjórnarflokkunum með formenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í broddi fylkingar sem þumbast við í þessu máli. Í skjóli valds hafa stjórnarflokkarnir reist girðingar um sín eigin fjármál og ekki fylgt með í þeirri kröfu sem verið hefur um gegnsæja og opna stjórnsýslu. Hverju hafa þeir að leyna? Ef þeir hafa engu að leyna, hvaða rök eru þá fyrir því að skapa slíka tortryggni og leyndarhjúp um fjármál flokkanna? Ísland er orðið eins og nátttröll meðal lýðræðisþjóða en Ísland er eina landið í Vestur-Evrópu fyrir utan Sviss sem ekki hefur sett lög um fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Frá árinu 2001 hefur nefnd sem fjallar um spillingu á vegum Evrópuráðsins verið með alvarlegar athugasemdir vegna skorts á reglum hér á landi um fjármögnun stjórnmálaflokka þar sem líka kom fram að fámenni hér á landi gæti skapað hagsmunaárekstra og ýtt undir spillingu. Þeir hafa líka látið koma fram að íslensk stjórnvöld líti á spillingu fremur þröngt því að hér sé eingöngu litið til mútugreiðslna og ekki horft til fjársvikamála og kaupa á áhrifum og völdum. Í þessari skýrslu sem við ræðum hér kemur fram að nefnd sem skilaði skýrslu um fjármál stjórnmálaflokkanna í lok árs 1998 setti einum rómi fram tillögur sem fólu í sér að ekki yrðu sett lög um fjármál stjórnmálaflokkanna. Hæstv. forsætisráðherra ítrekar það í þessari umræðu. Hæstv. forsætisráðherra getur þess hins vegar ekki að það kom fram í Ríkisútvarpinu í janúar árið 2000 að niðurstaðan í þessari nefnd var knúin í gegn með hótunum, auk þess sem einn stjórnmálaflokka tók ekki þátt í þessu nefndarstarfi. Það kom sem sagt fram opinberlega að flokkunum var hótað að opinberir styrkir til stjórnmálaflokkanna yrðu ekki afgreiddir fyrr en eftir alþingiskosningar 1999 ef menn stæðu ekki saman um að engin lög yrðu sett um fjármál flokkanna. Hæstv. forsætisráðherra skyldi líka muna að það var forsenda margra þingmanna þegar ákvæðið var sett í skattalög árið 1993, um að framlög lögaðila til stjórnmálaflokka væru frádráttarbær frá tekjuskatti, að lög yrðu sett um fjárreiður flokkanna. Það var undirstrikað af mörgum þingmönnum. Það var svikið því að nefndarmenn voru knúnir með hótunum til að standa saman að því að skila auðu í málinu. Þetta er gróf samtrygging gegn hagsmunum almennings. Áfram átti að ríkja þögn um fjármál flokkanna. Stjórnarflokkarnir hafa því við engan að sakast nema sjálfa sig þegar sögur ganga um mikla hagsmunaárekstra vegna fjármálatengsla þeirra við fyrirtækjasamsteypur eða valdablokkir í samfélaginu. Í þessari skýrslu kemur fram að frádráttur frá skatti vegna gjafa og framlaga hefur meira en þrefaldast frá árinu 1998 til 2004. Ég spyr: Af hverju fást engin svör við því þó að ítrekað hafi verið eftir því leitað á Alþingi hve stór hluti þessarar aukningar er vegna framlaga til flokkanna? Þessar töpuðu skatttekjur sem er óbeinn stuðningur við stjórnmálaflokkana koma til viðbótar þeim 300 millj. kr. framlögum sem flokkarnir fá á ári til starfsemi sinnar en framlög úr ríkissjóði til stjórnmálaflokkanna hafa aukist um rúm 60% á fimm árum. Á þessum sjö árum hafa gjafir og framlög sem frádráttarbær eru numið rúmlega 3 millj. kr. Ég veit og hef um það upplýsingar frá skattyfirvöldum að það er hægt að fá sundurliðun á því þar hve mikið af þessum framlögum hefur verið vegna styrkja til flokkanna ef vilji er fyrir hendi hjá stjórnvöldum. Um það var forsætisráðherra spurður í þessari skýrslubeiðni sem ég lagði fram hvort hann væri reiðubúinn að beita sér fyrir því að þessar upplýsingar yrðu gerðar opinberar. Því er ekki svarað í þessari skýrslu og ég ítreka þá spurningu til hæstv. forsætisráðherra. Virðulegi forseti. Í mínum huga kemur fyllilega til greina að banna allan stuðning frá fyrirtækjum við stjórnmálaflokka og spyr ég forsætisráðherra um afstöðu hans til þess. Því yrði jafnframt að fylgja að flokkarnir eru skyldaðir til að opinbera bókhald sitt og birta á hverju ári reikninga sína. Ríkisendurskoðun yrði gert að yfirfara bókhald þeirra reglulega og birta opinberlega niðurstöðu sína. Jafnframt þarf að skylda flokkana til að halda aðgreindu bókhaldi vegna kosningabaráttu sem birt væri opinberlega sundurgreint eftir samræmdu reikningsskilaformi þar sem ítarlega þyrfti að greina frá fjárframlögum vegna auglýsinga. Ríkisendurskoðun hefði líka þá skyldu að yfirfara kosningabókhald flokkanna. Jafnframt er nauðsynlegt að frambjóðendur til Alþingis og sveitarstjórna birti opinberlega reikninga sína vegna prófkjöra. Virðulegi forseti. Á siðferðisstyrk og trúverðugleika flokkanna mun reyna meira en nokkru sinni í þeirri vinnu sem nú á að fara fram um lagaumgjörð að opnu bókhaldi flokkanna. Ekki verður liðin nein moðsuða í því efni. Ég hvet til að þeirri vinnu ljúki fyrir komandi þing að hausti og að lagasetning taki gildi um næstkomandi áramót. 
            

Virðulegi forseti. Þegar við ræðum þessi mál er óhjákvæmilegt að við fjöllum líka um mikilvægi stjórnmálaflokkanna í okkar lýðræðislega fyrirkomulagi. Þetta er nauðsynlegt að gera vegna þess að mjög mikið hefur borið á því að menn séu að sproksetja stjórnmálaflokkana og gera lítið úr tilgangi þeirra og hlutverki í lýðræðislegu samfélagi. Hlutverk stjórnmálaflokkanna er hins vegar gríðarlega mikilvægt. Það er m.a. það að setja fram skoðanir í heilsteyptu formi þannig að fólk geti tekið afstöðu til skýrra hugmynda. Menn hafa hins vegar verið að tala um stjórnmálaflokkana undir því ljósi að þeir séu nánast eins og spillt öfl fulltrúa sérhagsmuna en það er auðvitað ekki þannig. Þetta er hluti af þeim lýðræðislegu stofnunum sem búa til það samfélag sem við viljum starfa innan. Þess vegna megum við ekki tala um stjórnmálaflokkana undir þessum neikvæðu formerkjum. Minnkandi áhugi á stjórnmálum er þvert á móti ákveðið hnignunarmerki. Oft hefur verið rætt um hvernig styðja bæri við starfsemi stjórnmálaflokkanna. Fyrir 10 árum var sett niður nefnd sem fór yfir þetta og í henni sátu fulltrúar stjórnmálaflokkanna. Það varð einróma niðurstaða þessarar nefndar að ekki bæri að setja sérstaka löggjöf um fjármagn stjórnmálaflokkanna þá. Það þýðir ekkert fyrir hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur að reyna að skríða í eitthvert skjól og segja að það hafi verið gert undir einhverjum hótunarformerkjum.  Það er hins vegar eðlilegt að leita eftir því að stjórnmálaflokkarnir komi sameiginlega að þessari vinnu, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur gert. Það væri t.d. mjög óeðlilegt að framkvæmdarvaldið, ríkisvaldið, ríkisstjórnin, hefði sérstakt frumkvæði í þessum efnum án þess að það væri gert í góðu samráði við stjórnmálaflokkana. Þess vegna er það eðlilegt sem hæstv. forsætisráðherra leggur hér til, að þessi mál verði sett í nefnd sem fari yfir þau. Þá mega menn heldur ekki gleyma því að nú þegar fer fram margs konar eftirlit með starfsemi stjórnmálaflokkanna. Ég vek t.d. athygli á því sem kemur fram í þessari skýrslu hæstv. forsætisráðherra að um 300 millj. kr. á ári fara til stjórnmálaflokkanna héðan frá Alþingi, úr fjárhirslum ríkisins. Auðvitað hefur líka eftirlitsstofnunin sem heyrir undir Alþingi, Ríkisendurskoðun, margs konar aðkomu að bókhaldi stjórnmálaflokkanna af þessum ástæðum. Það má ekki gera lítið úr því að þar með er auðvitað heilmikið eftirlitshlutverk sem við höfum búið til, hv. alþingismenn, með ákvörðunum okkar um þessa eftirlitsstofnun og með ákvörðunum okkar um að stórauka framlög til stjórnmálaflokkanna, þ.e. um 60% á fimm árum. Það er heilmikill peningur. Síðan eru stjórnmálaflokkar, eins og aðrir auðvitað, undirorpnir alls konar öðru eftirliti, skatteftirliti og þar fram eftir götunum. Síðan hafa menn mjög mikið talað um að stjórnmálaflokkarnir eigi að opna bókhaldið. Þetta er út af fyrir sig athyglisverð umræða en við skulum hins vegar skoða hvernig menn hafa gert þetta, hvernig þeir stjórnmálaflokkar sem hafa hæst galað í þessum efnum hafa unnið að þessu. Þeir hafa gert það með þeim hætti t.d. að þeir hafa opnað á bókhald sitt og sýnt hvaða aðilar hafa borgað 500 þús. kr. eða meira. Þetta er hreinn kattarþvottur, hrein sýndarmennska. Við vitum að ef menn hafa áhuga á því að komast fram hjá þessu gera menn það auðveldlega. Tökum stóru viðskiptablokkirnar. Á bak við þær eru starfandi tugir lögaðila, tugir fyrirtækja. Halda menn að það sé einhver vandi, vilji menn koma í veg fyrir að það sjáist hvaða fyrirtæki styðja menn, að gera það þannig að þessar viðskiptablokkir dreifi þá framlögum sínum á einstök fyrirtæki sem standa á bak við viðskiptablokkirnar? Þannig er það auðvitað ef menn hafa áhuga á því að koma í veg fyrir að þetta sjáist. Þess vegna er augljóst mál að ef menn ætla að ganga þessa leið, opna bókhaldið með einhverjum hætti, verða menn að ganga miklu lengra, menn verða að sýna miklu meira á spilin sín en ekki vera með þessa dæmalausu sýndarmennsku sem hefur einkennt umræðuna og hefur auðvitað verið þess eðlis að menn hafa reynt að hvítþvo sjálfa sig og sagt síðan: Ja, sjáið hvað ég er miklu betri en allir hinir. Það er ekki þannig. Þá er auðvitað miklu eðlilegra að gera eins og hæstv. utanríkisráðherra, formaður Sjálfstæðisflokksins, spyrja spurningarinnar: Kemur til greina að stjórnmálaflokkarnir hætti yfir höfuð að þiggja framlög frá fyrirtækjunum? Í annan stað höfum við reynslu af lagasetningu frá öðrum þjóðum og hún er ekki að öllu leyti góð. Það er líka hlutur sem ég tel að þessi nefnd sem nú á að fara að setja á laggirnar verði að velta fyrir sér. Hvaða áhrif hefur lagasetning haft í einstökum ríkjum? Hvaða áhrif hefur t.d. lagasetningin haft í Bandaríkjunum, Þýskalandi, Ítalíu - löndum þar sem alls konar fjármálaleg misferli hafa verið að koma upp í tengslum við stjórnmálaflokkana? Þurfum við ekki t.d. að velta fyrir okkur áhrifunum á hið lýðræðislega fyrirkomulag þegar stjórnmálabaráttan, eins og t.d. í Bandaríkjunum, er hætt að fara fram nema að nokkru leyti gegnum stjórnmálaflokkana? Það eru einhverjir óskilgreindir hagsmunaaðilar, þrýstihópar, úti í bæ sem ekki hafa sótt vald sitt til fólksins í landinu, eins og við höfum þó gert, sem eru farnir að ráða stjórnmálabaráttunni. National Rifle Society - ætli það félag hafi sótt vald sitt til fólksins í Bandaríkjunum? Ekki aldeilis, eða allar þessar stóru stofnanir. Við þurfum þá ósköp einfaldlega að horfa til þessara hluta allra saman. Það þýðir ekki að reyna að fara af stað með einhverjum hamagangi og látum og láta eins og þessi mál séu einföld. Þau eru það ekki og þess vegna eigum við að skoða þessi mál og reynslu annarra þjóða líka af svona lagasetningu. Ég þekki t.d. líka til í Þýskalandi. Þar eru þessir stóru flokkar með heilmikil samtök á bak við sig, Konrad-Adenauer-Stiftung, sem hafa verið að boða til funda og eru í stórri stjórnmálabaráttu til hliðar við kristilega demókrata. Sambærilegt er hjá sósíaldemókrötum. Alls þessa þurfum við auðvitað að spyrja og svo þurfum við líka að velta því fyrir okkur sem hæstv. forsætisráðherra velti upp. Auðvitað megum við ekki setja fram reglur sem gera það að verkum að t.d. þátttaka almennings í því að styðja við bak stjórnmálaflokka minnki því að ekki viljum við hafa það þannig að stjórnmálaflokkarnir verði algerlega reknir af framfærslu almennings í gegnum ríkiskassann. Það hlýtur að vera háskaleg staða sem upp er komin, a.m.k. fyrir stjórnmálaflokkana, fyrir löggjafarvaldið 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að fagna því að þessi umræða, þótt knöpp sé, fer nú fram og ég fagna því sérstaklega að nefnd kemur til með að taka til starfa sem skipuð er af hæstv. forsætisráðherra til að fara á nýjan leik yfir það viðfangsefni hvort hér sé ekki þörf á lagaramma um stjórnmálastarfsemina og fjármál. Vegna þess sem vitnað er í niðurstöður nefndar frá árinu 1998 þarf a.m.k. að vera ljóst að þó svo að niðurstaða nefndarinnar í skýrslu hafi verið sú að ekki var lögð til lagasetning liggur alveg fyrir að það var ekki afstaða allra stjórnmálaflokka í landinu þá, og þaðan af síður er það nú, að ekki síður þyrfti slíka löggjöf. Það liggur algerlega fyrir að þá höfðu flokkar á stefnuskrá sinni að sett skyldi slík löggjöf þó að ekki næðist um það samstaða í formi tillagna út úr þessu nefndarstarfi. Síðan hefur líka margt að borið og mikið vatn til sjávar runnið. Þannig eru t.d. komin fram núna tilmæli frá Evrópuráðinu sem Ísland þarf að taka alvarlega og taka mark á þar sem beint er til ríkjanna að grípa til ákveðinna ráðstafana. Ég er að vitna í tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins frá því í apríl 2003. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur frá upphafi skipað fjármálum sínum þannig - og það er ekkert grín, hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, og það er í alvöru - að bókhald okkar er opið. Það er öllum aðgengilegt og það geta allir kynnt sér, blaðamenn jafnt sem aðrir, á landsfundum okkar. Bókhaldið er endurskoðað af löggiltum endurskoðanda. Hlutverk þess endurskoðanda og innri endurskoðanda flokksins er m.a. að sannreyna að þær reglur sem við höfum sett okkur um fjármál og móttökur fjárframlaga séu virtar. Löggiltur endurskoðandi leggur embættisheiður sinn að veði fyrir því að bókhaldið sé rétt upp gert. Við höfum gert grein fyrir kosningauppgjöri sérstaklega. Við höfum birt bráðabirgðauppgjör og síðan endurskoðað uppgjör á kosningabaráttunni sem slíkri, og gjarnan birt bráðabirgðauppgjör strax nokkrum vikum eftir kosningar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum sömuleiðis fært á heimasíðu okkar flokks sundurliðaðar upplýsingar um hlutafjáreign okkar og hagsmunatengsl úti í samfélaginu. Þegar ég fer yfir þetta, virðulegi forseti, og ber saman við tilmæli ráðherranefndar Evrópuráðsins frá því í apríl 2003 get ég með stolti sagt að Vinstri hreyfingin – grænt framboð uppfyllir þessi tilmæli hvað varðar meðferð fjármuna sinna, nánast að öllu leyti get ég fullyrt og þannig á það auðvitað að vera. Við höfum sett okkur reglur um að taka ekki við fjárframlögum að hærri upphæð en 300 þús. kr. frá einstökum styrktaraðila innan árs nema að gefa upp nafn þess sem meira veitir. Það er fylgst með því að þessar reglur séu virtar í gegnum endurskoðunarferli reikninganna eins og áður sagði. Það er skoðun mín og hefur lengi verið að setja þurfi rammalöggjöf um fjármál og stjórnmál á Íslandi. Það þarf að rökstyðja mjög vel ef það á að halda að Ísland, nánast eitt vestur-evrópskra og vestrænna lýðræðisríkja, geti réttlætt það að hafa enga slíka löggjöf. Hvernig stendur á því að nágrannalöndin, nánast öll með tölu, að kannski einu undanskildu þar sem er Sviss, telja þörf fyrir slíka löggjöf og hafa verið að þróa hana og endurskoða á undanförnum árum? Til viðbótar löggjöfinni gilda síðan starfsreglur og siðareglur, bæði innan stjórnsýslunnar og á löggjafarsamkomunum í löndunum í kringum okkur. Það sem þarf að kveða á um í slíkri löggjöf er númer 1 mikilvægi þess að stutt sé við stjórnmálastarfsemina með fjárframlögum, lýðræðisins vegna. Ég tek undir að það má ekki alltaf tala um þetta sem varnarbaráttu gegn inngróinni spillingu. Við skulum líka ræða hina hliðina sem er mikilvægi þess að hin lýðræðislega stjórnmálastarfsemi og heilbrigð skoðanamyndun og heilbrigð umræða geti farið fram í þjóðfélaginu og að stjórnmálin séu varin fyrir óhóflegum áhrifum fjármagnsins. Það er ekki síst um það sem þessar reglur eiga að vera, að stjórnmálin fái að lifa heilbrigðu, sjálfstæðu lífi og séu ekki undirseld afli fjármagnsins. Nóg er samt. Það þurfa að vera skýrar reglur um það með hvaða hætti opinberir aðilar styðja við lýðræðið, styðja við stjórnmálastarfsemina. Þar þarf líka að taka tillit til aðstöðumunar flokka sem eru í stjórn og hinna sem eru í stjórnarandstöðu. Í Svíþjóð og Kanada er þetta gert með mjög þroskuðum hætti, t.d. þannig að stjórnmálaflokkar í stjórnarandstöðu fá tvöfaldan grunnstuðning frá ríkinu til að vega upp aðstöðumuninn sem þeir eru í gagnvart þeim sem með völdin fara og hafa kerfið á bak við sig. Það þarf að sjálfsögðu að setja reglur um móttöku fjárframlaga um möguleg þök í þeim efnum, um upplýsingaskyldu, bókfærslu og meðferð slíkra hluta. Það þarf að setja reglur sem taka líka til sveitarstjórnarstigsins. Að sjálfsögðu þarf að fara yfir það hvort þar þurfi ekki líka að koma í aðalatriðum sambærilegar reglur. Við erum hér með sveitarfélag sem langt yfir þriðjungur þjóðarinnar býr í, höfuðborgina. Það er ekki lítill hluti af lýðræðinu sem snýr að því sem þar fer fram, svo að dæmi sé tekið. Og það þarf líka að setja reglur sem taka til annarra kosninga, svo sem eins og fjármála í tengslum við kosningu forseta lýðveldisins og þjóðaratkvæðagreiðslna ef til slíks kæmi, t.d. hvort ekki bæri þá að styrkja talsmenn meginsjónarmiða með og á móti málstað þannig að lýðræðisleg umræða og upplýsingagjöf geti farið fram. 
             Það sem mestu máli skiptir þó er að fyrirbyggja óþarfatortryggni með því að hafa reglurnar fyrir hendi og með því að hafa þessa hluti þannig að þeir séu yfir vafa hafðir. 
            

Virðulegi forseti. Vestrænar þjóðir viðurkenna flestar að leynd um fjármál stjórnmálaflokka bjóði heim hættunni á því að þeir sem starfa innan flokkanna falli fyrir þeirri freistingu að hygla sérhagsmunum á kostnað almennings. Krafan um opinber fjármál íslenskra stjórnmálaflokka verður sífellt háværari, enda fjölgar þeim sem halda því fram að hagsmunaaðilar gefi hugsanlega stórar fjárhæðir til áhrifamikilla stjórnmálaflokka hér á Alþingi. Í skýrslu forsætisráðherra sem hér er til umræðu er að finna einkennilegar setningar sem jaðra við að lýsa ótrúlegum barnaskap séu þær á annað borð settar fram í fullri alvöru. Kannski er þetta frekar skrifað til að þyrla upp ryki og draga athygli fólks frá kjarna málsins. Í skýrslunni er m.a. talað um að hér hafi orðið miklar breytingar á íslensku þjóðfélagi á undanförnum áratugum og að stórlega hafi dregið úr hættu á spillingu tengdri stjórnmálastarfsemi, það sé búið að losa viðskiptalífið úr einhverjum miðstýringarviðjum leyfisveitinga og úthlutunarkerfa sem búi núna við lagaumhverfi sem sé sambærilegt við nágrannalöndin. Hér segir m.a.: „Úthlutanir lóða og jafnvel almennar starfsmannaráðningar hjá hinu opinbera voru í mörgum tilvikum í höndum stjórnmálamanna fyrr á tíð en slíkt heyrir almennt sögunni til.“ Virðulegi forseti. Svona má lengi telja upp úr þessari skýrslu en mig langar til að spyrja hvort fólk trúi virkilega þessu, til að mynda í ljósi þeirra atburða sem orðið hafa á Íslandi á undanförnum mánuðum og missirum. Nei, það er ekki búið að framkvæma þvílíkar endurbætur á löggjöfinni í þessu landi að stjórnmálamönnum og þar með töldum ráðherrum sé nánast gert ókleift að misnota aðstöðu sína og hygla sérhagsmunum ef þeim býður svo við að horfa. Sérhagsmunasamtök, hópar eða jafnvel einstaklingar geta að sjálfsögðu í krafti yfirburðastöðu fjármagnseignar beitt sér fyrir því að koma stjórnmálamönnum - nú, eða heilum flokkum - fyrir vagn sinn. Þessi hætta er enn fyrir hendi og kannski er hún meiri en oft áður í sögu lýðveldisins, núna þegar við höfum á skömmum tíma séð rísa upp gríðarlega stór og sterk fjármálaveldi. Mér finnst alveg óþarfi að klóra yfir þessa staðreynd og við eigum að ræða þetta opinskátt. Við vitum náttúrlega hvað er í húfi. Það er sjálft lýðræðið. Það hlýtur að vera umhugsunarefni þegar litlir flokkar sem hafa kannski málstaðinn einan að vopni þurfa að berjast við stóru flokkana sem eru með lokað bókhald en við sjáum greinilega að þeir hafa tugi milljóna til að spila úr. Við hljótum að spyrja: Hvar í ósköpunum hafa þeir fengið alla þessa peninga? Við sáum alveg hvernig síðasta kosningabarátta fór fram þar sem Framsóknarflokkurinn, sem þó er ekki stór flokkur, bíaði allt landið út í flettiskiltum, var með auglýsingatíma í sjónvarpi og klæddi jafnvel heilu húsin með auglýsingum. Eftir kosningar vann þessi flokkur einhver markaðsverðlaun þar sem kom fram í umsögn að flokkurinn hefði náð að bjarga sér fyrir horn, unnið varnarsigur og náð að lagfæra ímyndina. Í framhaldi af þessu öllu saman, þ.e. þar sem við sáum hversu ofboðslega miklir peningar fóru greinilega í kosningabaráttu - við í minnsta flokknum, Frjálslynda flokknum, vitum mætavel hvað það er dýrt að reka kosningabaráttu. Við vitum alveg um þá taxta sem settir eru upp af fjölmiðlum, hvað kostar að auglýsa, hvað heilsíðuauglýsing í stærsta dagblaði landsins kostar. Við höfum kynnt okkur þetta allt saman og við vitum að hér eru engir smápeningar á ferð. Við hljótum öll að gera þá sanngjörnu kröfu að þessir flokkar opni bókhald sitt. Við í Frjálslynda flokknum höfum gert þetta um margra ára skeið og mér finnst ósanngjarnt að sitja undir ásökunum frá hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni um að við séum með einhverjar reglur sem bjóði upp á skollaleik. Við erum með reglur um það að við gefum ekki upp hverjir gefa minna en 500 þús., einstakar gjafir til flokksins, það er alveg rétt. Við höfum aldrei skorast undan því þegar við erum spurð hverjir hafi gefið peninga til flokksins. Ef okkur hafa borist fyrirspurnir um það hvort hinir eða þessir hafi veitt peninga til flokksins höfum við upplýst um það fúslega. Þegar skýrslan um ólöglegt samráð olíufélaganna kom fram í vetur vorum við spurð hvort olíufélögin hefðu gefið peninga í sjóði flokksins. Við fórum í bókhaldið og lásum úr því að þau höfðu samtals gefið 400 þús. kr., 100 þúsund kr. í hvert sinn á 3–4 ára tímabili. Þetta var ekkert leyndarmál. Þetta köllum við að vera með opið bókhald. Við birtum þetta á heimasíðu okkar og svörum síðan spurningum ef þær koma um það hverjir hafa verið að veita fé til flokksins. Mér finnst það heiðarleg og sanngjörn krafa - hún ætti að koma miklu skýrar fram hjá kjósendum þessa lands - að flokkarnir upplýsi um þetta. Hvað hafa menn eiginlega að fela? Ef menn eru í stjórnmálum af heilindum, telja sig vera að vinna fyrir almannahagsmuni sem þeir að sjálfsögðu eru kjörnir til, hvers vegna í ósköpunum ættu þeir þá að vera að fela það hverjir fjármagna kosningabaráttu þeirra, hverjir gefa peninga til flokkanna, hverjir fjármagna jafnvel prófkjör einstakra frambjóðenda flokkanna? Þegar til lengri tíma er litið hlýtur þetta að gagnast flokkunum sjálfum. Oft hefur verið sagt að trúverðugleiki sé dýrmætasta eign hvers stjórnmálaafls eða hvers stjórnmálamanns og ég hygg að fátt sé betur fallið til þess að auka trúverðugleika stjórnmálamanna og stjórnmálaafla en að sýna fram á það að þeir hafi ekkert að fela í þessum efnum. Þarna höfum við í Frjálslynda flokknum gengið fram fyrir skjöldu, höfum gert það í mörg ár og munum gera það áfram. Við munum að sjálfsögðu feta í fótspor þingmanna Framsóknarflokksins og gefa upp þegar sá tími kemur hagsmunatengsl okkar, þau persónulegu.

Frú forseti. Í lýðræðisríki er eitt grundvallaratriði að upplýsingar séu gagnsæjar og opnar. Framsóknarmenn stigu fyrstir það skref að opinbera fjármál einstakra þingmanna í þingflokki sínum. Ég tel að það hafi verið jákvætt skref en verð jafnframt að vekja athygli á því að minna hefur farið fyrir því hjá öðrum og hlýt ég í þessu sambandi að nefna Samfylkinguna sérstaklega sem hefur kosið að birta ekki sambærilegar upplýsingar um sinn þingflokk. Ég hlýt líka að nefna Samfylkinguna af því að hún hefur kosið að birta ekki upplýsingar um fjármál Samfylkingarinnar sem stjórnmálaflokks en kemur hingað síðan reglulega heilög og hvítþvegin og talar á þeim nótum sem hér hefur átt sér stað. Aftur og aftur. Ég trúi því hins vegar, frú forseti, að stjórnmálaflokkar muni áður en langt um líður stíga mikilvæg skref í þá átt að gera fjármál sín gegnsærri en verið hefur. Framsóknarmenn eru a.m.k. reiðubúnir að taka þátt í þeirri vinnu. Hvers vegna erum við að velta upp þessum spurningum nú? Það er vegna þess að menn eru líklega sammála um að stjórnmálum fylgi mikil völd, að því er talið er a.m.k., og menn eru líklega sammála um það einnig að þau völd eigi ekki að verða keypt í gegnum einstaka stjórnmálamenn eða flokka, hvort heldur er í prófkjöri eða í kosningum. Frú forseti. Völdin liggja víðar í þessu samfélagi. Það er oft rætt um fjórða valdið, þ.e. fréttamenn og fjölmiðlamenn sem leggja grunninn að hinni lýðræðislegu og upplýstu umræðu í samfélaginu og hafa þar af leiðandi mikil bein og óbein áhrif á lýðræðisþróunina. Þess vegna er ekki óeðlilegt að spyrja hver tengsl einstakra blaðamanna séu við atvinnulíf, tengsl einstakra miðla við atvinnulíf og fjármálaheim. Með sama hætti og stjórnmálamenn eiga að gera grein fyrir þessu hljótum við að spyrja hvort fjölmiðlar, fjórða valdið, eigi ekki að gera slíkt hið sama lýðræðisins vegna, rétt eins og á að gilda um stjórnmálamenn 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur fyrir þessa viðleitni hennar og margvíslega aðra viðleitni undanfarin ár og áratugi til að bæta siðferðið í stjórnmálum og í fjármálum stjórnmálaflokkanna. Ég hygg að enginn Íslendingur efi heilindi hv. þingmanns í þeirri baráttu og viðleitni, jafnsamkvæm sjálfri sér og hún hefur í henni verið. Um skýrslu hæstv. forsætisráðherra er það að segja að hún er heldur rýr í roðinu. Þar er annars vegar reynt að skýla sér á bak við niðurstöðu einhverrar nefndar sem starfaði á síðustu öld og hins vegar er málinu vísað áfram í aðra nefnd. Það er alls ekki nóg, hæstv. forætisráðherra, við verðum að tala skýrt. Við fáum yfir 1 millj. kr. hvern virkan dag í framlög úr sjóðum almennings, stjórnmálaflokkarnir, og okkur er engin vorkunn í því að gefa út um það strax yfirlýsingar að við höfnum hærri framlögum frá fyrirtækjum og sérhagsmunaaðilum og felum Ríkisendurskoðun eftirlit með því að því sé framfylgt. Meðan svo er ekki starfar Alþingi í skugga, í skugga leyndar um fjármál stjórnmálaflokkanna. Í leyndinni þrífst spillingin best. Hér tökum við mikilvægar ákvarðanir, eins og hv. þm. Hjálmar Árnason nefndi áðan, um mikla hagsmuni og það er mikilvægt að við tökum af öll tvímæli um að hér séu annarleg sjónarmið uppi, enda hygg ég að þau séu ekki uppi. Til þess þurfum við að hafa reglur og þó að það sé rétt hjá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni að hægt sé að fara í kringum þær verður fjármálahneyksli í stjórnmálum eins og í Þýskalandi sem hann vísaði til einmitt vegna þess að þar gilda reglur sem eru brotnar. 

Ég vil koma þeirri ábendingu til hv. þingmanna að beina orðum sínum til hæstv. forseta.

Frú forseti. Í gær bárust fréttir af því að samkvæmt skýrslu Veraldarbankans búa Íslendingar við mestan efnahagslegan stöðugleika og besta réttarkerfi í heimi. Skýrslan leiðir líka í ljós að einungis tvö ríki heims af 219 standa okkur Íslendingum framar í baráttunni gegn spillingu. Þessar fréttir eru afar ánægjulegar en hins vegar hafa hér á Íslandi fulltrúar ákveðinna stjórnmálaflokka haldið því fram um nokkurt skeið að það kerfi sem við búum við varðandi fjármögnun og fjármál stjórnmálaflokkanna ali á spillingu í stjórnmálum. Ég verð að segja að oft mætti af þessum málflutningi ætla að við værum að taka umræðuna í vanþróuðu og spilltu þróunarríki en ekki framúrstefnulegu vestrænu menningarsamfélagi. Sem betur fer sýnir þessi skýrsla Veraldarbankans annan raunveruleika. Á Íslandi gilda allar sömu reglur um fjárhagsleg málefni stjórnmálaflokka og um önnur frjáls félagasamtök sem hafa einhvers konar fjárreiður með höndum. Þær reglur sem gilda um stjórnmálaflokkana eru hvorki vægari né strangari en þessar reglur. Ég get tekið sem dæmi íþróttafélög, góðgerðasamtök og kirkjufélög. Menn hafa komið sér saman um að svona eigi þetta að vera, einróma niðurstaða um að ekki sé ástæða til að breyta þessum reglum. Síðan eru alltaf einhverjir sem hafa áhyggjur af því að setja þurfi reglur og opna bókhaldið - og þá hlýt ég að spyrja: Ef menn hafa svona miklar áhyggjur og meina það sem þeir segja, eins og hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, af hverju opna þessir stjórnmálaflokkar ekki bókhald sitt? Af hverju heyrist alltaf rétt fyrir kosningar að bókhaldið verði opnað, og svo eftir kosningar gerist ekki neitt? 

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði að stjórnmálaflokkarnir væru engar peningamaskínur, það þekktu þingmenn. Það er nú það. Framsóknarflokkurinn virtist ekki vera beinlínis blankur fyrir síðustu alþingiskosningar og Reykvíkingar eru ekki búnir að gleyma því enn þá hvernig formaður Framsóknarflokksins og hv. þm. Jónína Bjartmarz horfðu í Kim Il Jong stærð af húsveggjum í bænum á borgarbúa og menn gátu ekki opnað vefmiðil án þess að mæta augnaráði formanns Framsóknarflokksins. Allt þetta kostar að sjálfsögðu peninga, og mikla peninga. Hér hefur verið rætt um að setja bann við því að fyrirtæki styrki stjórnmálaflokka. Mér finnst sú hugmynd íhugunarverð en ég segi þó að við eigum að byrja á því að opna fjárreiður stjórnmálaflokkanna. Ég held nefnilega að þá mundi margt breytast. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, segir að við eigum ekki að gera því skóna að stjórnmálaflokkar á Íslandi séu spillt öfl. Ég ætla ekki að skrifa upp á slíka syndaaflausn fyrir alla stjórnmálaflokka í landinu öllum stundum. Það er rangt sem fram kemur í skýrslu hæstv. forsætisráðherra að stórlega hafi dregið úr hættu á spillingu tengdri stjórnmálastarfsemi á Íslandi. Ég held að þessi hætta hafi aldrei verið meiri en núna og vísa ég þar í einkavæðingu ríkisstjórnarinnar og hugsanleg fjármálatengsl sem því tengjast. Af þessu verða flokkarnir ekki hreinsaðir nema þeir opni bókhald sitt. Að sjálfsögðu á að setja um þetta almennar reglur og lög 

Hæstv. forseti. Það er þarft fyrir okkur að taka á störfum í stjórnmálaflokkunum, að ræða fjárhagslega stöðu þeirra og starfsemi almennt. Við í Frjálslynda flokknum tókum þá afstöðu þegar við stofnun flokksins að hafa bókhaldið opið. Við höfum þar að auki gefið upp beint ef spurt hefur verið um flokka fyrirtækja, hvort olíufélögin hafi gefið og þá hversu mikið, hvort líftæknifyrirtæki hafi gefið og þá hversu mikið o.s.frv. Þær upplýsingar liggja allar fyrir og er hægt að fá fram ef menn óska. Við höfum látið endurskoða bókhald okkar á hverju einasta ári og það er síðan sett inn á heimasíðu okkar þannig að þangað er hægt að sækja allar grunnupplýsingar. Við höfum líka gert grein fyrir því hvað kosningabarátta okkar hefur kostað í hverju tilviki. Við gerðum áætlun fyrir síðustu alþingiskosningar sem var upp á um það bil 13 millj. sem reyndar stóðst ekki alveg, við fórum aðeins fram úr því, að mig minnir í 14,5 milljónir, þannig að upplýsingar okkar liggja allar fyrir. Ég tek hins vegar undir að það er þarft að við ræðum þetta saman í stjórnmálaflokkunum og reynum að setja okkur samræmdar reglur um birtingu varðandi fjármál og styrki. Ég held að það væri mjög æskilegt að við kæmum okkur saman um reglur. Svo að ég nefni einhverja einfalda reglu gætum við flokkað upp fyrirtæki, fyrirtæki í sjávarútvegi, fyrirtæki í verslun, banka o.s.frv. Hver flokkur gæfi þá a.m.k. upp nákvæmlega hvað kæmi í styrki til flokksins frá einstökum fyrirtækjahópum og síðan væri hægt að brjóta það upp betur ef menn þora ekki að stíga skrefið til fulls og opna þetta alveg sem ég held þó að sé miklu 

Frú forseti. Þetta hefur verið gagnleg umræða en ég verð hins vegar að gera þá játningu sem fyrrverandi kennari í reikningshaldi og bókhaldi að ég hef aldrei gert mér grein fyrir þessu hugtaki, opið bókhald, og veit ekki hvað það er. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að það þurfa að gilda reglur, það þurfa að gilda eftirlitsreglur og það er allt annað en opið bókhald. Ég held að eitthvað sem heitir opið bókhald sé ekki til. Hins vegar þurfa að gilda reglur um eftirlit, hvort það er löggiltur endurskoðandi sem skrifar upp á reikninga og annað því um líkt eða öðruvísi. Ég tel að sú nefnd sem verður skipuð mjög fljótlega, þ.e. strax og tilnefningar hafa borist frá öllum flokkum, muni hefja störf um leið og tilnefningar hafa borist frá Samfylkingunni og Frjálslynda flokknum - tilnefningar hafa borist frá öðrum flokkum. Mér finnst með ólíkindum að halda því fram að síðasta nefnd sem hafi fjallað um þetta mál hafi skrifað undir vegna hótana. 

Þetta kom úr Ríkisútvarpinu.

Úr Ríkisútvarpinu? Ég skil varla í að Ríkisútvarpið hafi fundið upp á þessu, hv. þingmaður. Væntanlega er þetta  Því er haldið fram að Framsóknarflokkurinn hafi eytt miklu meira fjármagni í síðustu kosningabaráttu. Samfylkingin hefur upplýst að kosningabaráttan kostaði 81 milljón, Framsóknarflokkurinn hefur upplýst að kosningabaráttan kostaði 68 milljónir - og hvað á það að þýða, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, að vera alltaf að ala á þessari tortryggni og vera með stöðugar dylgjur í þessu máli? 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá samgöngunefnd um frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir, nr. 60/1998, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölda gesta. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um loftferðir sem miða að eflingu flugverndar og samræmingu flugreglna á Evrópska efnahagssvæðinu. Flugvernd hefur verið efld gríðarmikið eftir hryðjuverkin í Bandaríkjunum 11. september 2001, bæði hjá einstökum ríkjum og á alþjóðavísu. Meðal þess sem lagt er til í frumvarpinu er að ráðherra verði heimilt að veita leyfi fyrir því að vopnaður vörður verði um borð í flugvél komi ósk um slíkt frá flugrekanda. Það kom fram í umfjöllun í nefndinni að flugmenn og flugrekendur telja ólíklegt að þessi heimild verði nýtt við þær aðstæður sem ríkja í dag. Flestir gestir nefndarinnar voru þó þeirrar skoðunar að vegna breyttra öryggiskrafna í millilandaflugi sé nauðsynlegt að slík gæsla sé heimiluð samkvæmt lögum og að þar sé kveðið á um hvernig slík heimild skuli veitt. Í 12. gr. frumvarpsins er lagt til að slíkur vörður verði aðeins heimilaður af samgönguráðherra að framkominni beiðni flugrekanda sem um það biður að framkominni kröfu erlends ríkis og að leita verði meðmæla dómsmálaráðherra og utanríkisráðherra. Nefndin telur þessa leið góða þar sem hún tryggir tiltekið samráð. Þá er lagt til að öll smærri flugatvik, þ.e. þau sem ekki á að tilkynna til rannsóknarnefndar flugslysa, eigi að tilkynna til Flugmálastjórnar. Nefndin ræddi þetta ákvæði nokkuð og m.a. hvort ruglingur gæti myndast um hvaða atvik skuli tilkynna til hvors aðila. Nefndin leggur til orðalagsbreytingu á 5. gr. frumvarpsins til að takmarka slíkan rugling. Söfnun upplýsinga um flugatvik og úrvinnsla þeirra er mikilvægur þáttur í eflingu flugöryggis. Því er mikilvægt að allir sem að þeirri vinnu koma starfi í sátt að settu markmiði og að gagnkvæmt traust sé á milli aðila. Ákvæði um nafnleynd og refsileysi hafa þann tilgang að vernda þá sem tilkynna um flugatvik og þar með að auka líkur á að atvik verði tilkynnt. Í nefndinni var rætt hvort gera ætti tillögur um ítarlegri ákvæði í þessum efnum, m.a. um meðferð Flugmálastjórnar á tilkynningum, en frá því var fallið þar sem réttara var talið að þeir aðilar sem þessi mál snerta mest, flugmenn, flugrekendur og flugmálayfirvöld, ynnu að mótun reglna á grundvelli laganna sem sátt væri um. Nefndin leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: Gildissvið 57. gr. laganna taki einnig til skólastarfs á sviði flugleiðsöguþjónustunnar. Ráðherra setji í reglugerð reglur um miðlun upplýsinga til eigenda farms um hvað flytja má inn á haftasvæði flugverndar líkt og til flugfarþega samkvæmt frumvarpinu. Nýtt ákvæði bætist við þar sem lagt er til að orðin „og laga þessara“ verði felld brott úr 2. mgr. 101. gr. laganna þar sem ekki er rétt að binda gerðardóm að þessu leyti. Ákvæði 12. gr. frumvarpsins verði gert almennara og rýmkað hvað sé refsilaust samkvæmt ákvæðinu. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Björgvin G. Sigurðsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Kristján L. Möller og Guðjón A. Kristjánsson skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Fyrirvari Guðjóns A. Kristjánssonar lýtur fyrst og fremst að 9. gr. frumvarpsins. Jón Bjarnason sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi. Undir álitið skrifa hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson, Einar Oddur Kristjánsson, Björgvin G. Sigurðsson, með fyrirvara, Bryndís Hlöðversdóttir, með fyrirvara, Birgir Ármannsson, Guðjón Arnar Kristjánsson, með fyrirvara, Una María Óskarsdóttir, Kristján L. Möller, með fyrirvara, og Magnús Stefánsson.

Frú forseti. Hv. formaður samgöngunefndar Guðmundur Hallvarðsson hefur mælt fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um loftferðir. Ég sit sem áheyrnarfulltrúi í nefndinni fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs en gat ekki stutt þetta nefndarálit. Ég flyt auk þess við það breytingartillögur. Eins og þingmaðurinn gerði grein fyrir snýst frumvarpið um það að taka upp almennt hertari reglur á flugvöllum og í flugþjónustunni. Margt af því sem þarna er á ferðinni má segja að sé svo sem eðlilegt og annað tæknilegs eðlis. Það sem ég geri fyrst og fremst athugasemdir við er í 9. gr. frumvarpsins sem fjallar um hergögn og vopnaða verði. Þar segir í 1. mgr.: „Hergögn má eigi flytja í loftförum án leyfis samgönguráðherra eða þess sem hann felur leyfisveitinguna samkvæmt reglum þar um.“ Ég vek athygli á því að þarna er verið að rýmka þá heimild sem þegar er fyrir í lögum með því að gefa samgönguráðherra heimild til að framselja þetta vald þar sem bætt er við gildandi lög að fela megi leyfisveitinguna öðrum. Þessu er ég fullkomlega andvígur. Síðan segir áfram: „Samgönguráðherra setur fyrirmæli um hvað telst hergögn og veitir almenna undanþágu frá ákvæðum þessarar greinar í samráði við dómsmálaráðherra.“ Breytingartillaga mín lýtur að því, frú forseti, að hergögn megi ekki flytja með íslenskum loftförum, bann þetta eigi ekki við um loftför Landhelgisgæslu Íslands eða íslenskra lögregluyfirvalda og jafnframt setji samgönguráðherra fyrirmæli um hvað teljist hergögn. Ísland er herlaust land og það er skoðun mín að Ísland eigi með engum hætti að taka þátt í hernaði meðal annarra þjóða, það séu hvorki forsendur fyrir því að Ísland sem vopnlaust land, friðarland og boðberi friðar taki þátt í hernaði né hergagnaflutningum. Þess vegna legg ég fram breytingartillögu sem kveður á um að hergögn megi ekki flytja í íslenskum loftförum. Hin breytingartillagan mín lýtur að vopnuðum verði um borð í íslensku loftfari. Hér er verið að festa enn frekar í lögum og rýmka ákvæði um að vopnaðir verðir geti verið um borð í íslenskum loftförum í almenningsflugi enda séu til þess brýnar ástæður, segir hér. Ég er fullkomlega andvígur því að með þessum hætti sé heimilað að vopnaðir verðir verði í íslenskum almenningsflugvélum. Komi til slíks með einhverjum hætti er það hluti af alþjóðlegum samningum, fjölþjóðasamningum sem Íslendingar eru þá aðilar að en með engum hætti er hægt að fallast á að íslensk stjórnvöld, samgönguráðherra eða dómsmálaráðherra, geti samþykkt það sérstaklega fyrir hönd íslenskra flugyfirvalda. Á fund nefndarinnar komu m.a. flugstjórar úr Félagi atvinnuflugmanna sem bentu á að ekkert væri hættulegra fyrir flug og flugvél en að fá vopnaðan mann inn í vél þó að hann teldist vera vörður. Þeir bentu líka á að nú er gert ráð fyrir því að flugstjórinn sé yfirmaður loftfarsins á flugi. Vopnaður vörður einhvers staðar aftur í vél er í rauninni orðinn yfirmaður í fluginu, ekki flugstjórinn. Við munum eftir dæmi í fréttum nýverið frá Bandaríkjunum þar sem hryllilegt óhapp varð fyrir rétti þar sem vopnaður lögregluvörður var að leiða sakborning inn til réttarhalda. Sakborningurinn var hlekkjaður en engu að síður tókst honum að ná byssunni af hinum vopnaða verði sínum og skjóta dómarann og einhverja fleiri þar inni. Ef sá sem var að leiða sakborninginn inn hefði verið vopnlaus hefði þetta ekki komið fyrir. Þær röksemdir að til þess að mega fljúga til hinna byssuóðu Bandaríkja verði þeir að vera viðbúnir því að þeir geri þessar kröfur eru hæpnar. Þeir eru stöðugt uppi með þessar kröfur. Því yrði þessi heimild að vera inni hjá íslenskum ráðherrum en við höldum einmitt örygginu uppi með því að leyfa ekki byssur um borð. Það voru hin einlægu orð þessara flugstjóra og ég tek undir. Þess vegna flyt ég breytingartillögu sem lýtur að efnismálsgreininni sem hljóðar svo: „Samgönguráðherra getur ákveðið að vopnaðir verðir séu um borð í íslensku loftfari í almenningsflugi enda séu til þess brýnar ástæður, beiðni hafi borist frá flugrekanda að kröfu erlends ríkis þess efnis og dómsmála- og utanríkisráðherra mæli með því.“ - Ég legg til að þessi heimild verði felld brott og að vopnaburður í íslensku almenningsflugi verði því aðeins heimill að það sé liður í einhverju víðtæku fjölþjóðlegu samstarfi um að gert skuli. Ég legg áherslu á að flugmennirnir ráði. Það á ekki að stilla þeim upp við vegg eins og hér er gert ráð fyrir og ég hafna því alfarið að vopn verði borin inn í íslenskt almenningsflug. Síðan er það síðasta sem ég legg til, frú forseti, að líka sé óheimilt að flytja mjög hættuleg eiturefni með íslenskum loftförum sem eru í farþegaflugi, eiturefni sem eru hættuleg fólki og geta borist úr farangursgeymslum og farmgeymslum upp í farþegarými. Við heyrðum dæmi nýverið af flugi frá Bandaríkjunum með skordýraeitur sem lak út í flutningsrýminu. Eiturgufur af því gátu borist upp í farþegarýmið og valdið þar óbætanlegu tjóni og jafnvel dauða fólksins. Ég tel að setja þurfi miklu ákveðnari og strangari reglur um eiturefni sem geta verið hættuleg fólki og borist úr flutningsrými upp í farþegarými og vil að bannað verði að flytja slík efni í almennu farþegaflugi. Frú forseti. Ég hef þá mælt fyrir þessum breytingartillögum mínum og hinum alvarlegu athugasemdum sem ég geri við þetta frumvarp sem hljóðar upp á að rýmka heimildir til að heimila vopnaburð í íslensku farþegaflugi. Í vopnalögum er kveðið á um að vopnaburður á almannafæri sé bannaður. Þetta er að mínu viti almannafæri, lögsaga íslenskra stjórnvalda. Samkvæmt almennum lögum er þessi vopnaburður bannaður og mér finnst að við eigum að fylgja því.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða frumvarp um loftferðir, að mörgu leyti ágætt mál. Ég skrifa undir nefndarálit samgöngunefndar með fyrirvara og eins og segir í nefndarálitinu lýtur fyrirvari minn aðallega að 9. gr. frumvarpsins, sömu grein og hv. þm. Jón Bjarnason var að ræða áðan. Fyrirvari minn snýr aðallega að lokum 9. gr. sem hljóða svo, með leyfi forseta: „Samgönguráðherra getur ákveðið að vopnaðir verðir séu um borð í íslensku loftfari í almenningsflugi enda séu til þess brýnar ástæður, beiðni hafi borist frá flugrekanda að kröfu erlends ríkis þess efnis og dómsmála- og utanríkisráðherra mæli með því. Samgönguráðherra er heimilt að banna eða setja reglur um flutning annars varnings en hergagna til að halda uppi allsherjarreglu og öryggi.“ Ég geri ekki athugasemd við þessa síðustu málsgrein heldur þá næstsíðustu, um að í íslensku farþegaflugi verði heimilað að hafa vopnaða verði, að heimilt sé að setja inn í lög að svo geti verið og að áðurnefndir ráðherrar geti tekið ákvörðun um það. Ég er almennt séð andvígur því að vopnaburður sé leyfður í almennu farþegaflugi. Ég geri mér hins vegar grein fyrir því að svo kann að fara að um þetta verði á komandi árum settar alþjóðareglur eða reglur sem nái m.a. til Evrópska efnahagssvæðisins varðandi alþjóðaflug sem við þyrftum að undirgangast. Þá tökumst við á við það með samræmdum reglum og samræmdri útfærslu. Hér tel ég að verið sé að opna á sérákvæði er varðar Ísland án þess að um þetta hafi verið samið almennt á alþjóðavettvangi. Eins og ég gat um áður er ég andvígur þessu ákvæði. Það er trú mín að það bæti ekki öryggi eða ástand um borð í flugvélum almennt að menn gangi þar með skotvopn, enda sakna ég mjög umræðunnar um það að menn hafi reynt einhver önnur úrræði sem e.t.v. mætti heimila um borð í flugvélum til að bregðast við hugsanlegum aðilum sem þar væru til vandræða eða árásar þótt ekki væri beinlínis um skotvopn að ræða. Ég held að mikil umræða eigi eftir að fara fram meðal þjóða á komandi árum um það hvernig þessum öryggisatriðum verði fyrirkomið og hvort vopnaburður almennt verði leyfður eða einhver önnur öryggistæki eða öryggisaðgerðir, og að áætlanir verði settar upp til að bregðast e.t.v. við árásum um borð í flugvélum. Almennt tel ég að það væri mjög til bóta ef ekki yrði í þeim reglum heimiluð meðferð skotvopna um borð í flugvélum. Það er bara mín skoðun og þess vegna er ég algerlega andvígur þessu ákvæði í 9. gr. og mun ekki greiða henni atkvæði mitt.

Frú forseti. Ég met alveg afstöðu þeirra tveggja hv. þingmanna sem hér hafa talað, bæði Jóns Bjarnasonar og Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Sérstaklega kemur þar 9. gr. inn í málið. Nú er það svo að í nefndinni varð umræða um það hvort ekki væri rétt að bíða eftir alþjóðasamþykkt sem væntanleg hlýtur að vera um vopnaða verði um borð í flugvélum. Það er sjónarmið út af fyrir sig. Hitt er annað mál að í ljósi þess að líklega eru 80 eða 90 þotur og breiðþotur skráðar í íslenska flugflotann í mjög margvíslegum verkefnum úti um allan heim er þetta mál sem gæti skipt verulegu máli hvað varðar skráningu flugvéla á Íslandi svo og líka flugreksturinn almennt. Auðvitað er enginn sáttur við það ástand að vopnaðir verðir verði um borð í flugvélum en það er þegar orðið í nokkrum löndum. Með því ákvæði sem hér er sett inn um að ekki verði frá því gengið nema í sátt og samlyndi við aðila eins og að þrjú ráðuneyti komi þar að, flugfélög óski eftir því - auðvitað koma þá flugmenn að þessu líka til að það megi verða - held ég að hér sé mjög varlega stigið til jarðar í þessu annars óskemmtilega máli sem við komumst því miður ekki hjá að hafa einhverjar reglur um ef til þessa óyndisúrræðis þyrfti að grípa. Ég tel að þetta sé nauðsynlegt ákvæði og vona hins vegar að til þess þurfi aldrei að grípa.

Hæstv. forseti. Ég deili áhyggjum með hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni eins og hann lýsti þeim. Ég vil bara í andsvari mínu vekja athygli á því að öll uppbygging og sókn íslenskra aðila inn á flugrekstrarsviðið vítt og breitt í veröldinni hefur getað þróast án þess að þessi heimild væri fyrir í lögum. Ég geri mér vel grein fyrir því að til þess kunni að koma. Ég hefði hins vegar talið miklu nær að við fylgdum þar alþjóðlegum kröfum en tækjum ekki upp þetta frumkvæði að því er varðar íslensk loftför ein og sér. Ég sé ekki, eins og dæmin sanna með geysilega uppbyggingu okkar varðandi eign á flugvélum og í flugvélarekstri almennt í veröldinni, að þetta ákvæði sem nú er verið að lögleiða hafi verið okkur til trafala hingað til.

Frú forseti. Ég deili þeim áhyggjum sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson og sömuleiðis hv. þm. Jón Bjarnason lýstu um það að heimilað verði að í íslenskum loftförum beri áhafnir byssu, þ.e. verði byssumenn eins og það hefur verið orðað. Ég deili líka þeirri frómu hugsun að skynsamlegra hefði e.t.v. verið að bíða eftir alþjóðalögum. Hins vegar er málið miklu flóknara en svo, eða einfaldara gætum við e.t.v. sagt, því að í mínum huga lýtur þetta fyrst og fremst að því hvort Flugleiðir eigi að geta flogið áfram til Bandaríkjanna sem er ákveðinn grundvöllur að tilveru Flugleiða. Það liggur nefnilega í loftinu að Bandaríkjamenn muni einhliða ákveða að loftför sem koma inn í bandaríska lofthelgi verði að hafa slíka heimild, verði að hafa vopnbæra menn um borð. Þá verðum við að svara grundvallarspurningunni: Ætlum við að leggja stein í götu Flugleiða? Ef þeir geta ekki flogið til Bandaríkjanna í áætlunarferðir sínar er grundvöllur að tilveru félagsins hreinlega hruninn. Það er það sem þetta mál snýst um núna. Ef raunveruleikinn væri annar ættum við auðvitað að bíða eftir einhverjum alþjóðaregum en það liggur í loftinu að Bandaríkjamenn muni einhliða setja þessi skilyrði fyrir flugi inn í bandaríska lofthelgi.

Hæstv. forseti. Ég deili áhyggjum með hv. þingmanni varðandi afstöðu Bandaríkjanna til vopnaburðar almennt og þeirrar kröfu þeirra að e.t.v. verði hún reist. Hins vegar geri ég ekki mikið með það þó að menn segi að eitthvað liggi í loftinu. Það lá í loftinu í fleiri ár að Bandaríkjamenn ætluðu að beita íslenska ríkið og íslensk fyrirtæki útflutningsþvingunum ef við hæfum hér hvalveiðar. Það var talað um það margsinnis í þessum ræðustól að það lægi í loftinu, menn yrðu að hafa allt slíkt í huga. Ég held að við getum ekki verið að byggja löggjöf á einhverju sem liggur í loftinu, jafnvel þó að það sé í Bandaríkjunum. Þess vegna held ég að við hefðum átt að bíða með þetta mál.

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður veit hafa alþjóðareglur, og ekki síst í Bandaríkjunum, breyst mjög eftir hörmungarnar 11. september árið 2001 og það meira en liggur í loftinu að gefnar hafa verið út yfirlýsingar, mjög alvarlegar, frá bandarískum stjórnvöldum um að þau muni taka slíkar reglur upp. Ég vek jafnframt athygli á því að hér er einungis verið að opna fyrir heimildarákvæði sem þá er hægt að grípa til ef bandarísk stjórnvöld setja þessa reglu sem ég hygg að muni gerast áður en langt um líður. Þetta er einungis heimildarákvæði og ég hef ekki trú á því að íslensk flugfyrirtæki muni nýta þessa heimild nema þau verði neydd til þess. Við erum einungis að opna fyrir þessa heimild og mér finnst skipta þar höfuðmáli fyrir samgöngur okkar Íslendinga að hafa þann sveigjanleika að okkar öflugustu flugfélög geti unnið á alþjóðamarkaði sínum. Þar eru Bandaríkin lykillinn að velgengni Flugleiða.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um skipan ferðamála. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölda aðila á sinn fund og nefndinni bárust líka umsagnir frá fjölda aðila. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á skipan ferðamála og er lagt til að hlutverki Ferðamálaráðs verði breytt og skrifstofu Ferðamálaráðs gert kleift að gegna hlutverki stjórnsýslustofnunar. Þá er ætlunin með frumvarpinu að einfalda leyfisveitingar og tryggingamál ferðaskrifstofa frá því sem verið hefur. Á fundum nefndarinnar var rætt um þær breytingar sem lagðar eru til á skipun Ferðamálaráðs frá gildandi lögum en þær eru að Samband íslenskra sveitarfélaga tilnefni ekki neinn fulltrúa í ráðið en áður tilnefndi það tvo. Fellst nefndin á þau sjónarmið sambandsins að sveitarfélögin hafi stutt við uppbyggingu og grunnþætti í rekstri ferðaþjónustu í landinu, m.a. með aðkomu að rekstri upplýsingamiðstöðva. Þau hafi mikla þekkingu á stöðu ferðamála víða um land og mikla hagsmuni af því að byggja upp og efla ferðaþjónustu í sveitarfélögum. Þá kunni sjónarmið höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar að vera mismunandi og leggur því nefndin til þá breytingu á frumvarpinu að fjölgað verði í ráðinu um tvo fulltrúa sem Samband íslenskra sveitarfélaga tilnefni. Nefndin ræddi einnig stöðu innlendra ferðafélaga á borð við Ferðafélag Íslands og Útivist en með frumvarpinu er lagt til að niður falli heimild ráðherra til að veita undanþágu frá skilyrðum laganna varðandi rekstur ferðaskrifstofu. Telur nefndin að rökin fyrir setningu þessa lagaákvæðis hafi verið þau að veita fjölmennum ferðafélögum sem byggt hefðu starf sitt á sjálfboðaliðastarfi um áratuga skeið og staðið fyrir umfangsmikilli uppbyggingu á ferðamannastöðum víða um land undanþágu frá skilyrðum laganna vegna hagsmuna almennings. Þessi félög hafa reist skála á hálendinu sem eru öllum opnir, lagt brýr og vegi, ásamt því að stika gönguleiðir, sinna landvörslu og náttúruvernd. Fellst nefndin því á mikilvægi þess að áfram verði unnt að veita undanþágur frá lögunum fyrir slíka starfsemi og leggur til breytingartillögu þess efnis. Samkvæmt tillögunni verði það Ferðamálastofa sem ákveði þessar undanþágur. Þá ræddi nefndin nokkuð skilyrði frumvarpsins til reksturs ferðaskrifstofu sem umsækjandi eða forsvarsmaður umsækjanda þarf að fullnægja. Þau eru m.a. þau að hann má ekki hafa orðið gjaldþrota eða hlotið dóm fyrir refsiverðan verknað samkvæmt almennum hegningarlögum, lögum um hlutafélög og einkahlutafélög og lögum um bókhald og ársreikninga á síðustu þremur árum. Það eru mun vægari kröfur en í gildandi lögum sem kveða á um að leyfi til reksturs ferðaskrifstofu skuli hafnað ef umsækjandi hefur haft leyfi til slíkrar starfsemi á síðustu fimm árum og sú ferðaskrifstofa orðið gjaldþrota. Telur nefndin að með hliðsjón af neytendavernd séu ekki nægileg rök fyrir því að rýmka skilyrðin svo mikið og leggur til þá breytingu á frumvarpinu að miðað verði við síðustu fjögur ár í stað þriggja eins og frumvarpið kveður á um. Nefndin ræddi nokkuð um einstakar starfsstéttir en í frumvarpinu er ekki fjallað sérstaklega um þær. Þó er ljóst að t.d. leiðsögumenn og landverðir hafa þýðingarmiklu hlutverki að gegna við að fræða ferðamenn um land og þjóð. Þeir eru mikilvægur hlekkur í að tryggja góða umgengni um landið. Náttúra landsins er hornsteinn íslenskrar ferðaþjónustu og því er starf þessara hópa greininni mikilvægt. Telur nefndin rétt að ráðuneytið hugi að setningu reglna um kröfur sem gera þarf til þessara hópa varðandi hæfni, menntun og öryggismál. Þá ræddi nefndin nokkuð um markaðsmál ferðaþjónustunnar og hvetur til þess að Ferðamálastofa semji við Útflutningsráð og Samtök ferðaþjónustunnar um að þeir aðilar vinni í sameiningu að markaðssetningu íslenskrar ferðaþjónustu erlendis, líkt og tíðkast í öðrum atvinnugreinum. Loks hvetur nefndin Ferðamálastofu til að efna til formlegs samstarfs við Samtök ferðaþjónustunnar með málefni atvinnugreinarinnar í huga. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Jón Bjarnason sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur því með fyrirvara en, virðulegi forseti, hér hafa orðið smábrengl í texta nefndarálits þar sem sagt er að hv. þingmaður sé ósamþykkur áliti þessu. Það er rangt.  
             Undir rita Guðmundur Hallvarðsson, Una María Óskarsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Guðjón Hjörleifsson, Kristján L. Möller, Bryndís Hlöðversdóttir, Guðjón A. Kristjánsson, með fyrirvara, og Magnús Stefánsson.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða ágætismál þar sem megintilgangurinn er að gera skipulagsbreytingar til að færa veitingu leyfa frá samgönguráðuneytinu til þeirrar stofnunar sem fer með ferðamál, Ferðamálastofu sem áður var Ferðamálaráð. Segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Er þetta liður í þeirri þróun sem átt hefur sér stað varðandi flutning annarra leyfisveitinga frá ráðuneytinu til stofnana þess. Sem dæmi má nefna að leyfi til að stunda leigubifreiðaakstur og hópferðaleyfi hafa verið flutt til Vegagerðarinnar og endurveiting ökuréttinda til lögreglustjóra.“ Hér er um að ræða mál sem felur í sér ágætar breytingar enda styðjum við það án fyrirvara. Í þessu samhengi höfum við rætt töluvert um markaðsmál ferðaþjónustunnar, öryggismál, allan ytri ramma þessarar miklu atvinnugreinar og þann grunn sem hún stendur á sem oft og tíðum er býsna veikur og brokkgengur miðað við það hve umfangsmikinn atvinnuveg er um að ræða sem skilar orðið þjóðarbúinu tugum milljarða á ári hverju. Vöxturinn í greininni hefur verið með miklum ágætum á öllum undanförnum árum og vakti sérstaka athygli og jákvæða hve mikið umfang og uppgangur ferðaþjónustunnar hefur verið þrátt fyrir þann samdrátt sem víða átti sér stað í ferðaþjónustu í heiminum eftir hryðjuverkin hræðilegu 11. september 2001. Samt sem áður hélt greinin áfram að vaxa hérlendis, einnig þrátt fyrir það að stjórnvöld hafi skorið niður það fé sem veitt er til markaðs- og kynningarmála erlendis. Hefur það verið gagnrýnt mjög harkalega, til að mynda af Samtökum ferðaþjónustunnar, og við höfum tekið mjög undir þá gagnrýni þar sem auðvelt er að færa rök fyrir því að fjármunir þeir sem veittir eru til að kynna Ísland betur, meira og ákafar á erlendri grund hljóta að koma margfalt til baka miðað við þá miklu aukningu sem átt hefur sér stað á ferðamannakomum hingað til landsins á allra síðustu árum. Sú aukning hefur verið ævintýraleg þannig að ferðamenn telja hundruð þúsunda og styttist óðfluga í að við náum því markmiði sem einu sinni virtist svo óralangt í burtu, þ.e. að ferðamenn til landsins telji hátt í 1 milljón. Eins og ég segi eru þær breytingar sem hér eru lagðar til í frumvarpi til laga um skipan ferðamála jákvæðar. Þær beindu sjónum að mörgu því sem betur mætti fara og kemur fram í þingsályktun sem lýtur að stöðu ferðaþjónustunnar. Þar eru mörg háleit markmið sett fram sem vonandi ná fram að ganga á næstu árum, svo sem um menntunarmál greinarinnar en þau eru í lamasessi og það hve mikilvægt er að um er að ræða heilsársatvinnugrein í stað þess að ferðaþjónustan hefur fram undir þetta einungis byggt á þeim örfáu mánuðum sem sólin skín á Íslandi. Það hlýtur að vera meginmálið að dreifa hingaðkomu ferðamanna miklu betur yfir árið þannig að greinin búi yfir meiri stöðugleika og að kjölfesta þar eflist verulega. Það er reyndar önnur umræða. Þetta mál sem hér um ræðir felur í sér jákvæðar breytingar að okkar mati hvað varðar leyfisveitingar og það að byggja betur og áfram undir greinina, auka öryggi, efla grunn hennar, nútímavæða umgerð ferðaþjónustunnar sem mest verða má. Því styðjum við, þingmenn Samfylkingarinnar og aðrir stjórnarandstöðuþingmenn sem í nefndinni sátu, þetta mál.

Herra forseti. Hv. formaður samgöngunefndar Guðmundur Hallvarðsson hefur gert grein fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um skipan ferðamála. Þetta frumvarp felur í sér að verið er að stofna nýja ríkisstofnun - við skulum alveg gera okkur grein fyrir því - og fela henni ákveðin stjórnsýsluverkefni. Í sjálfu sér hef ég ekkert við það að athuga að það sé gert ef það er gert mjög ígrundað. Þau verkefni sem þarna er verið að fela þessari stofnun eru á margan hátt eðlileg. Ferðamál í landinu eru að verða ein umfangsmesta atvinnugreinin og þess vegna er ekkert óeðlilegt að hún fái einhvern stjórnsýslulegan sess miðað við aðrar atvinnugreinar. Ég styð þá nálgun málsins og þau verkefni sem gert er ráð fyrir að fari undir þessa stofu. Í nefndarálitinu er sú prentvilla að ég sé ósamþykkur álitinu. Hv. formaður nefndarinnar hefur leiðrétt það. Ég er samþykkur álitinu með ákveðnum fyrirvörum þó sem ég ætla stuttlega að nefna núna. Í fyrsta lagi tel ég að hvorki sé gerð grein fyrir því hvernig eigi að fjármagna þessa stofnun, hvað hún muni kosta né heldur hvaða fjárhagsleg áhrif þetta muni t.d. hafa á samgönguráðuneyti þar sem verið er að taka verkefni þar út. Fjárhagsramminn um stofnunina er þess vegna í óvissu og umsögn fjármálaráðuneytisins hvað það varðar er að mestu leyti út í hött. Þessar umsagnir fjármálaráðuneytisins um kostnað við einstök frumvörp eru umhugsunarefni, þ.e. hvað þau eru að verða að mínu viti marklitlar. Það er mjög mikilvægt þegar við erum að gera svona samþykktir og stofna nýjar stofnanir að við gerum okkur grein fyrir því eins og kostur er hvað það muni kosta. Þetta tel ég ekki hafa verið gert. Gagnvart hinu tel ég svo almennt að við eigum að vera á varðbergi, þ.e. að setja upp ráð eins og í þessu tilfelli ferðamálaráð þegar búið er að ákveða stofnun sem á að hafa verkefnin. Hér er verið að búa til eitthvert stjórnsýsluhlutverk fyrir ferðamálaráð. Stjórnsýslan á að vera einföld. Forstöðumaður þessarar stofnunar er ráðinn af ráðherra. Ráðherra hefur ábyrgð á lögum og reglugerðum og hann getur hverju sinni kallað þá til sem hann vill til að fá um það leiðsögn. Hann hefur þar frjálst val, eðlilega, og á að vera þess umkominn að geta kallað til þá aðila sem honum finnst traust í og nauðsynlegt að bera undir þau lög og reglugerðasmíð sem hann hefur með höndum en ekki vera að binda sig við eitthvert ráð og finna því einhverja stjórnsýslulega stöðu. Ég slæ því varnagla við svona hugmynd. Hitt get ég svo tekið undir, eins og kemur fram í nefndarálitinu, að það hefði þurft að taka betur á fagmennskunni, kröfum til menntunar og jafnvel því hver gefur stimpil eða leyfi, þ.e. staðfestir réttindi t.d. leiðsögumanna til að taka að sér ákveðin verkefni, bæði innlendra leiðsögumanna og þeirra erlendu sem fylgja hópum hingað inn. Ég hefði talið að Ferðamálastofa ætti að hafa þetta hlutverk og að menntunar- og gæðamálin hefðu átt að fá afmarkaðri sess. Síðan geri ég athugasemd, frú forseti, við c-lið 14. gr. sem kveður á um tryggingar, reyndar almennt um greinina, að Ferðamálastofa eigi að taka á móti fjármunum og framvísa tryggingarfé frá ferðaskrifstofum eða öðrum og eigi að fara að halda þar sérstakan reikning. Það er eðlilegt að Ferðamálastofan hafi eftirlit með þessu, fylgist með því að þetta sé gert, en fjármunir, tryggingarfé eða annað, eiga ekki að fara inn á einhvern reikning hjá A-hluta stofnun ríkisins. Það á bara að finna því annan farveg inn í bankakerfið eða með öðrum hætti, ekki nota A-hluta stofnun ríkisins sem einhvers konar reikningshaldara fyrir tryggingarfé ferðaskrifstofa. Sömuleiðis kveður í c-liðnum á um að Ferðamálastofa hafi frjálst val eða geti metið einhverjar óskilgreindar tryggingar fyrir ferðaskrifstofur. Ég tel að hann sé mjög varhugaverður og ætti ekki að vera inni. Þetta eru meginfyrirvarar mínir, herra forseti, en að öðru leyti tek ég undir og styð þá hugmyndafræði sem er á bak við þann ramma sem hæstv. samgönguráðherra hefur nú stillt upp, bæði varðandi stefnu í ferðamálum og Ferðamálastofu þó að ég geti ýmislegt fundið sem mætti betur fara. Ég legg áherslu á að þessi nýja stofnun verði staðsett úti á landi. Nú vitum við að það er mjög öflug ferðamálakennsla við Hólaskóla þannig að það er mjög fínt að fá þessa stofnun í Skagafjörð. Það skulu vera lokaorð mín, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég hef tekið þátt í mörgum nefndastörfum á Alþingi og alltaf stutt það þegar frumvörp eru flutt af hæstv. ráðherrum að þá sé ekki tilgreint ákveðið í þeim frumvörpum sem við erum að senda frá nefndunum hvar viðkomandi stofnun eigi að staðsetjast. Það hlýtur að ráðast af eðli málsins og líka jafnvel umhverfinu. Ég efa það ekki að Hólaskóli sé hin mætasta stofnun en þetta verður að vera í hendi ráðherra þannig að þetta sé valið af skynsemi eins og ætla má að þeir standi að málum. Tal um kröfur og menntun er alveg rétt. Ég held að þetta sé mjög gott spor í þá átt að samræma gerðir þeirra sem í ferðaþjónustunni eru í ljósi þess sem við stöndum frammi fyrir að það er stór aukning á ferðamönnum til landsins. Við megum ekki missa aukninguna í ógöngur. Það þýðir þá að fólk hefur ekki sama áhuga á að koma til Íslands ef svo bæri undir að hér væri eitthvert ástand á móttöku erlendra ferðamanna. Varðandi svo tryggingaþáttinn og öryggismálin getur það auðvitað blossað upp sem gerðist 11. september 2001, að engin trygging var til fyrir því að koma Íslendingum heim eða erlendum aðilum héðan. Ég efa það ekki að hv. þm. Jón Bjarnason minnist þess að ríkisstjórnin setti á sérstakan fund … 

Herra forseti. Hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson er eiginlega bara að taka undir það sem ég sagði hér og ég er honum því sammála. Ég vil þó vekja athygli á því að það voru ekki þessir þættir trygginganna sem ég var að fjalla um. Tryggingarnar verða að vera í fullkomnu lagi eins og nokkur kostur er en þessi stofnun á ekki að taka á móti upphæðunum og tryggingaféð á ekki að leggja inn á reikning þessarar stofnunar. Það er það sem ég fann að og eins líka vil ég að settar séu mjög þröngar, sterkar og ákveðnar reglur um það hvaða tryggingar eru metnar gildar fyrir hinar stærri ferðaskrifstofur og aðra sem standa í því. Það á ekki að vera með svona opið heimildarákvæði eins og er í c-liðnum. Annars er ég alveg hjartanlega sammála hv. þingmanni, þeim áherslum sem hann tók undir með mér. 
            

Hæstv. forseti. Í því frumvarpi til laga um skipan ferðamála sem við erum með hér til 2. umr. kemur margt gott fram og sannarlega er verið að færa þennan málaflokk inn í ákveðinn lagabálk og festu sem er af hinu góða, þessi heildarendurskoðun á skipan ferðamála. Meðal annars er lagt til að hlutverki ferðamálaráðs verði breytt og því gert kleift að gegna hlutverki stjórnsýslustofnunar. Það þarf ekki að orðlengja mikið um þetta jákvæða frumvarp sem sett er hér fram. Eins og oft er getur maður verið ánægður með það sem er í frumvarpi en frekar spurt um ýmislegt sem vantar í það. Nefndin t.d. breytir því ákvæði sem fjallað var um í byrjun að Samband íslenskra sveitarfélaga ætti ekki fulltrúa í ferðamálaráði og leggur til að fulltrúarnir verði tveir, en ekki einn sem er mjög til bóta. Það var gert eins og kemur fram í nefndarálitinu og er alveg rétt að þýðir það að Samband íslenskra sveitarfélaga mun huga að ferðaþjónustu um allt land og skipa fulltrúa miðað við það. Það er örugglega töluverður munur á sveitarfélögum eftir því hvort þau eru lítil eða stór, á höfuðborgarsvæði eða landsbyggð, gagnvart ferðamálum. Mörg lítil sveitarfélög úti um land eru stóraðilar að ferðamálum vegna þess að aðrir koma ekki að þeim þætti. Viðkomandi þáttur hefur kannski ekki rekstrargrundvöll nema í samfélagslegri þjónustu svo að maður noti orð sem stundum heyrast notuð. Þó að það sé engin óskastaða að sveitarfélög séu í ferðamannarekstri er það engu að síður nauðsyn, sama þá hvort það er á upplýsingastofu í litlum sveitarfélögum, tjaldstæði eða enn öðru. Ég veit t.d. til þess að í því fallega byggðarlagi Vopnafirði hafa bæjaryfirvöld tekið sig til og byggt upp hótelið. Þau sáu fram á að ef það væri ekki í rekstri mundi það skaða mjög ferðaþjónustu á þeim stað svo að þau fóru í miklar breytingar og lagfæringar og reka það með miklum glæsibrag. Þar er hægt að fá góða þjónustu. Þetta legg ég, herra forseti, aðeins inn í þetta mál til að draga fram þann rökstuðning sem allir nefndarmenn eru sammála um, þ.e. að Samband íslenskra sveitarfélaga skuli tilnefna tvo aðila þarna og vænti ég þess að stjórn Sambands íslenskra sveitarfélaga sem oft þarf að nefna tvo nefni þá frá hinum ólíku svæðum landsins svo að ég kveði ekki fastar að orði. Það var líka ansi athyglisvert að hlusta á fulltrúa Ferðafélags Íslands og Útivistar sem komu til fundarins og einmitt ánægjulegt að nefndin öll skuli leggja til þá breytingu sem hér er gerð. Það er sem sagt um það að Ferðamálastofa skuli og geti ákveðið undanþágur fyrir þessi tvö félög frá því að vera í fullkomnum rekstri og með fullgilt ferðaskrifstofuleyfi. Þetta er mikilvægt að draga fram. Fulltrúar þessara tveggja félaga sem eru með mikla og góða starfsemi hafa byggt upp skála, vegi og ýmislegt annað sem nýtist ferðamönnum og félögum þessara félaga, og ekki eingöngu þeim heldur öllum þeim sem ferðast um landið. Það er mikilvægt að á þetta skuli vera hlustað. Það er eins og kom fram á fundinum, það var sannarlega ekkert vandamál að sækja um ferðaskrifstofuleyfi en það væri kannski erfiðara að uppfylla öll þau ströngu skilyrði sem þar eru. Ég er því mjög ánægður með að við skyldum ná samkomulagi um þetta líka og það sé lagt til. Aðeins varðandi þáttinn sem hér hefur orðið um félög eða aðila sem hafa orðið gjaldþrota og þær breytingar sem eru þarna settar fram, þ.e. að í stað fjögurra ára sé þriggja o.s.frv., langar mig bara til að hafa sagt það hér að auðvitað er það mjög slæmt í ferðaþjónustu þegar menn sigla í kaf. Það kom fram í fréttum ekki alls fyrir löngu um gjaldþrot fyrirtækja - mig minnir að það hafi verið þá aðallega veitingastaðir - gjaldþrot slíkra staða eru því miður allt of mikil og við gjaldþrot getur það verið þannig, og er það oftast nær, að þeir aðilar tapa sem hafa selt viðkomandi aðila eitthvað og ekki fengið borgað. Ríkissjóður tapar oft vegna þess að vörsluskattar og annað slíkt kom ekki inn. Þá er það auðvitað umhugsunarefni og full ástæða til að taka á, sama hvort það er varðandi ferðaþjónustufyrirtæki eða önnur, að hægt sé nánast að ganga yfir götuna, stofna nýtt félag og hefja næstum því alveg eins rekstur. Það er mjög alvarlegt mál og full ástæða til að skoða það þó að það eigi ekki eingöngu við um ferðaþjónustuna sem fjallað er um hér. Þetta á auðvitað við um miklu fleiri atriði. Fulltrúi Félags leiðsögumanna sem ég held að félagið heiti kom og færði fram rök fyrir sínum málum og þess vegna er líka ánægjulegt að við setjum inn þessi atriði um leiðsögumenn, um að þeir hafi „þýðingarmiklu hlutverki að gegna við að fræða ferðamenn um land og þjóð. Þeir eru mikilvægur hlekkur í að tryggja góða umgengni um landið. Náttúra landsins er hornsteinn íslenskrar ferðaþjónustu og því er starf þessara hópa greininni mikilvægt. Telur nefndin rétt að ráðuneytið hugi að setningu reglna um kröfur sem gera þarf til þessara hópa varðandi hæfni, menntun og öryggismál.“ - Þarna kom fram að Félag leiðsögumanna er aðili að einhverjum heimssamtökum og það er sífellt verið að gera meiri kröfur til leiðsögumanna þannig að þeir sem hafa þá gæðavottun að vera leiðsögumenn hafa gengið í gegnum ákveðinn skóla og fengið fræðslu. Það er kannski rétt að benda líka á það, virðulegi forseti, að ef ferðamenn koma í skipulögðum hópum og ætla að kaupa sér leiðsöguþjónustu eru leiðsögumenn þeir fyrstu sem mæta ferðamanninum þegar hann kemur til viðkomandi lands. Það kemur oft í hlut leiðsögumanna að leysa úr ýmsum vandamálum sem þá koma upp. Sá sem leysir málin er ekki endilega viðkomandi ferðaskrifstofa sem gæti þess vegna verið úti í heimi eða ferðaskrifstofa hér á landi sem hefur selt ferðina. Öll gögn hafa jafnvel komið til viðkomandi aðila og hann er með allt í höndum en það gengur ekki eitthvað upp, rútan er ekki tilbúin, bílaleigubíllinn ekki til staðar eða jafnvel bókað hótelherbergi ekki til staðar, og þá kemur það yfirleitt í hlut þessara leiðsögumanna að leysa úr vandamálunum. Þau eru örugglega ákaflega mikilvæg, þessi fyrstu kynni af landi og þjóð viðkomandi, og þá er brýnt að fá trausta og góða starfsmenn sem taka á þeim vandamálum sem koma upp og leysa úr þeim þannig að ferðamaðurinn verði ánægður með ferðina sem er fram undan um viðkomandi land.

Hæstv. forseti. Þetta mál sem við erum að ræða er þarft og þó að ég hafi fyrirvara á þessu nefndaráliti um skipan ferðamála snýr það eiginlega ekki almennt að því að ég hafi mikinn fyrirvara um þetta mál. Ég vil hins vegar ræða aðeins um stöðu leiðsögumanna og landvarða. Það tengist í mínum huga talsvert mikið markaðssetningu ferðaþjónustunnar hvernig þessir aðilar sem annast leiðsögu annars vegar og hins vegar sýsla um land okkar koma fram og hvaða þekkingu þeir hafa til að bera. Við skulum minnast þess að umgengni um landið og skipulag hennar í framtíðinni munu verða mál sem við verðum að taka mjög föstum tökum vegna þess að ferðamönnunum fjölgar geysilega hratt um þessar mundir. Allar líkur eru á því eins og hér hefur verið sagt að innan tiltölulega fárra ára verði þeir ekki um 360 þús. eins og í dag heldur jafnvel heil milljón á hverju einasta ári. Þetta gerir auðvitað sérstaklega þá kröfu til okkar að við höfum gott skipulag á ferðamálunum, sérstaklega að því er varðar hálendisferðir og aðrar ferðir þar sem kannski er ekki verið að veita mikla og skipulagða þjónustu, bæði að því er varðar það hvernig ferðast er um landið og ekki síður hvernig umgengnin verður og hvernig við viljum hafa hana. Þetta held ég að sé mikið mál og þess vegna hvet ég hæstv. samgönguráðherra til að taka mjög alvarlega þá leiðbeiningu sem kemur fram í nefndarálitinu og segir að ljóst sé að t.d. leiðsögumenn á landinu hafi þýðingarmiklu hlutverki að gegna við að fræða ferðamenn um land og þjóð og séu mikilvægur hlekkur í að tryggja góða umgengni um landið. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að takast á við það að skoða þessi mál nánar og stöðu þessa veigamikla hlekks í ferðaþjónustu okkar sem er líka að mínu viti ekki neinn smáhlutur að því er varðar markaðssetningu landsins í heild, þ.e. að þetta fólk hafi mikla færni, geti kynnt land okkar, leiðsagt fólki um landið, hafi góða færni til að gefa upplýsingar o.s.frv. Þá megum við ekki gleyma öryggisþættinum sem kemur þarna inn í. Við skulum alveg vita það, Íslendingar, að með fjölgandi ferðamönnum megum við þurfa að vera viðbúin því að veita meiri öryggisþjónustu. Það fylgja oft fleiri slys og óhöpp því þegar ferðamönnum fjölgar mikið. Þetta vildi ég leggja áherslu á og fyrirvari minn snýr m.a. að því að draga þetta fram í umræðunni og ég óska sérstaklega eftir því að samgönguráðherra taki þessi mál til gaumgæfilegrar skoðunar. Ég tel að þar séum við að þjóna bæði hagsmunum landsins og líka góðri markaðssetningu ásamt því að tryggja þá gott öryggi í landinu. Öll þessi atriði eru jákvæð fyrir íslenska ferðaþjónustu, íslenskt þjóðfélag og íslenskt land og virka í sjálfu sér eins og góð markaðssetning fyrir okkar ágæta ferðamannaland.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, frá meiri hluta samgöngunefndar. Eftir ágæta umræðu sem varð við 1. umr. fékk nefndin málið til skoðunar og fékk til sín fjölmarga gesti eins og talið er upp á þskj. 1369 og að auki skriflegar umsagnir frá fjölda aðila. Var farið vandlega yfir það allt. Það er rétt að geta þess, herra forseti, að það virðist vera mikil þverpólitísk ánægja með meginefni þessa frumvarps, enda snýr það að því sem er eiginlega nýr háttur tekinn upp hér, þ.e. að ráðherra er ætlað að gera fjarskiptaáætlun og skipa fjarskiptaráð með hagsmunaaðilum og opinberum aðilum, þeim aðilum sem koma að samgöngum, auk fjölmargra annarra atriða. Ég nefni þetta í framhaldi af þeirri miklu og á stundum heitu umræðu sem verður hér innan sala Alþingis eins og í samfélaginu öllu um gildi fjarskipta fyrir samfélag okkar og þau tækifæri og þá möguleika sem eru fyrir það á sviði nútímafjarskipta. Sú umræða er mönnum afar vel kunn og dregur enginn í efa markmið og gildi þeirra tækifæra sem fjarskiptin fela í sér. Þess vegna er fagnaðarefni að nú skuli fjarskiptunum komið í það form, líkt og gerist með vegáætlun, hafnaáætlun og flugáætlun, að gera áætlun um það með hvaða hætti eigi að byggja upp fjarskipti hér þannig að Ísland verði í fremstu röð. Það er í rauninni tilefni þessa frumvarps og er megininntak þess. Í umræðum innan nefndarinnar hygg ég að komið hafi fram almenn ánægja með það, eins og einnig kom fram við 1. umr., að koma uppbyggingu fjarskiptakerfisins í slíka fjarskiptaáætlun og gera það með faglegum og markvissum hætti sem e.t.v. hefur ekki verið til staðar. Meginkjarninn um skipan fjarskiptaráðs og ákvæði um gerð fjarskiptaáætlunar, þingsályktunar sem hæstv. samgönguráðherra á að flytja þinginu á þriggja ára fresti á grundvelli laga ef að lögum verður, samanber það mál sem hér er næst á dagskrá. Þar er einmitt hin fyrsta fjarskiptaáætlun, þingsályktun. Um það hygg ég að hafi verið nokkuð almenn samstaða innan nefndarinnar. Hins vegar kom fram ágreiningur og þarf ekkert að fara leynt með það enda er það einungis meiri hluti hv. samgöngunefndar sem stendur að þessu samkomulagi. Sá ágreiningur lýtur að 7.–9. gr. Þar var samkvæmt upphaflegu frumvarpi gert ráð fyrir því að fjarskiptafyrirtækin væru skylduð til að varðveita upplýsingar um fjarskipti í allt að 12 mánuði, skyldug til að varðveita innhringingar/úthringingar, tímasetningu, magn upplýsinga á tölvum og þar fram eftir götunum. Það kom fram í máli gesta, ekki síst frá fulltrúum Persónuverndar, að 12 mánuðir væru fulllangur tími og gæti eiginlega gengið gegn meðalhófsreglu og mælt var fremur með því að þessi varðveislutími yrði sex mánuðir. Það eru þau sjónarmið sem meiri hluti hv. samgöngunefndar féllst á og ein af breytingartillögum meiri hlutans lýtur einmitt að því að færa þennan geymslutíma úr 12 mánuðum niður í sex mánuði. Að auki, vegna ábendinga frá fjarskiptafyrirtækjunum, var dregið úr magni þeirra upplýsinga sem fjarskiptafyrirtækjum er skylt að skrá hjá sér. Þannig er einungis gert ráð fyrir því í breytingartillögunum að innhringingar séu skráðar, ekki magnið og ekki nákvæm tímasetning. Það kom ábending frá fjarskiptafyrirtækjum um að miðað við forsendur upphaflegs frumvarps fæli það í sér gífurlega mikinn kostnað, jafnvel sem hlypi á tugum milljóna og gæti riðið smæstu fyrirtækjunum að fullu. Við þeim viðhorfum var brugðist með þeim breytingum sem eru nefndar, annars vegar að stytta tímann niður í sex mánuði og hins vegar að draga úr magni upplýsinga. Í þriðja lagi var í upphaflegu frumvarpi ákvæði sem lýtur að svokölluðum frelsiskortum, að þau yrðu ekki seld öðruvísi en gegn kennitölu. Það töldu menn eiginlega vera óframkvæmanlegt og jafnvel þó að það væri framkvæmanlegt var bent á alls konar leiðir sem meintir glæpamenn gætu stundað til að fara fram hjá slíkri kennitöluskyldu. Því varð að ráði að breyta því ákvæði í frumvarpinu og vísa þessum „vanda“ yfir til Póst- og fjarskiptastofnunar þar sem henni er þá ætlað að finna leiðir í samráði við lögreglu, í samráði við hagsmunaaðila, fjarskiptafyrirtækin, og við Persónuvernd til að finna hvort einhverjar slíkar raunhæfar og færar leiðir séu til staðar. Það er sem sagt þriðja breytingin sem meiri hlutinn gerir á frumvarpinu eftir að hafa hlýtt á rök gesta sinna. Þá stendur í rauninni eftir eitt ákvæði sem við í meiri hlutanum gerum okkur grein fyrir að er ekki algjör sátt um og það lýtur að því að lögreglunni er heimilað að kalla eftir upplýsingum án dómsúrskurðar hjá fjarskiptafyrirtækjunum en einungis upplýsingum er lúta að númeri og svokallaðri IP-tölu, þ.e. skráningarnúmeri eiganda tölvu. Ef lögregla ætlar hins vegar að vinna eitthvað frekar með þær upplýsingar er henni gert að leita til dómstóla. Meiri hlutinn gerir sér að sjálfsögðu fulla grein fyrir því að þarna togast á ólík sjónarmið. Annars vegar þessi persónuréttur, friðhelgi einkalífsins getum við sagt, og hins vegar almannaheill. Lögreglan fór fram á það að þetta ákvæði yrði enn rýmra en við féllumst á. Í ljósi umhverfisins eins og það er í dag, í ljósi þess að í fíkniefnaheimi skipta sérstaklega GSM-símar og fjarskipti afskaplega miklu máli og ekki síður þegar við horfum til þess sem gerist á netinu, einkum þó þegar allt að því barnaníðingar stunda barnaklám og þar fram eftir götunum, hafði meiri hlutinn afskaplega sterka samúð með því að lögreglan gæti brugðist mjög fljótt við og náð því sem má kalla fingraför fjarskiptanna þegar í stað, þ.e. númerinu eða IP-tölunni, til að geta fengið a.m.k. einhverjar grunsemdir um það hverjir meintir brotamenn væru. Ég vil líka, herra forseti, vekja athygli á því að í b-lið 7. gr. er fjarskiptafyrirtækjunum ætlað að koma upp nánum verklagsreglum í samráði við Persónuvernd um það með hvaða hætti þessar upplýsingar eru gefnar lögreglunni. Þá er mér kunnugt um það að a.m.k. hjá einu af fjarskiptafyrirtækjunum eru slíkar verklagsreglur fyrir hendi, meira að segja samdar þar af einum virtum lögmanni á sviði mannréttinda. Það er líka vert að vekja athygli á því að það hefur verið stundað um árabil í samstarfi lögreglu og fjarskiptafyrirtækja að veita slíkar upplýsingar. Þessar verklagsreglur sem fjarskiptafyrirtækjunum er ætlað að koma sér upp, um meðferð persónuupplýsinga og eyðingu gagna í samráði við Persónuvernd, skipta máli, m.a. vegna þess að þá er hægt að hafa eftirlit með því með hvaða hætti samskiptum lögreglu og fjarskiptafyrirtækjanna er háttað, hvert tilefnið er og þar fram eftir götunum. Í ljósi þess að við erum að glíma við miskunnarlausan og grimman heim glæpamanna, fíkniefnasala, barnaníðinga og þar fram eftir götunum féllst meiri hluti samgöngunefndar á þetta sjónarmið lögreglunnar, gerði þó þær breytingar sem ég nefndi áðan en féllst ekki á sjónarmið Persónuverndar varðandi þessi fingraför fjarskiptanna, þ.e. heimildina til að sækja númer eða IP-tölu samkvæmt verklagsreglum sem fjarskiptafyrirtækin eiga að koma sér upp í samráði við Persónuvernd. Þetta eru sem sagt þau álitaefni sem umræðan hefur kannski mest snúist um varðandi þetta frumvarp en ég vek enn og aftur athygli á því að meginkjarni þess lýtur að því sem þingheimur allur hefur í raun verið að kalla eftir árum saman, þ.e. að koma uppbyggingu fjarskiptakerfisins í formlegt og hnitmiðað far. Það er einmitt það sem verið er að gera með skipan fjarskiptaráðs, þriggja ára fjarskiptaáætlun og þar fram eftir götunum. Því ber að fagna og ég hygg að um það sé nokkuð þverpólitísk samstaða. Það eru þessi þrjú atriði, og þó sérstaklega eitt, sem kunna að vera talin álitamál og ef ekki mun það örugglega heyrast í ræðum á eftir. Ég held að ég þurfi ekki frekar að fjölyrða um þetta, herra forseti. Undir nefndarálit meiri hluta samgöngunefndar á þskj. 1369 og þær breytingar sem meiri hlutinn leggur til á þskj. 1370 rita auk þess sem hér stendur hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, Einar K. Guðfinnsson, Guðjón Hjörleifsson, þó með fyrirvara, og Magnús Stefánsson. Meiri hlutinn leggur sem sagt til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem ég gat um hér.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður rakti það í framsögu sinni að það verklag hafi verið stundað að lögregla hafi getað fengið þessar upplýsingar oft og tíðum hjá fjarskiptafyrirtækjunum en rökin fyrir því að þetta frumvarp er lagt fram eru eigi að síður þau að fjarskiptafyrirtækin hafa oft og tíðum neitað og bent á það að á grundvelli laga um meðferð opinberra mála þurfi að fá dómsúrskurð um slíkar upplýsingar, talið með öðrum orðum að þessar upplýsingar eigi að lúta að því sem kallað er fjarskiptaleynd. Ástæðan fyrir því að verið er að setja pósitíft ákvæði um þetta í lög er einmitt sú að fjarskiptafyrirtækin hafa ekki talið víst að þau mættu veita þessar upplýsingar og vísað í stjórnarskrá, mannréttindasáttmála og lög um meðferð opinberra mála þar sem segir að heimilt sé, m.a. í þágu rannsóknar, að fá upplýsingar hjá síma- eða fjarskiptafyrirtækjum um símtöl eða fjarskipti við tiltekinn síma eða fjarskiptatæki. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið í hv. samgöngunefnd er ekki um neitt annað að ræða hér en að þegar veittar eru upplýsingar um IP-tölur manna er verið að veita lögreglunni aðgang að umferð viðkomandi einstaklings um netið. Þetta eru persónuupplýsingar. Ég vil spyrja hv. þingmann: Telur hann það virkilega forsvaranlegt að leggja slíka ábyrgð á hendur starfsmanna fjarskiptafyrirtækja, að meta það eftir eitt símtal frá lögreglu hvort veita eigi upplýsingar um leyninúmer eða IP-tölu manna? Telur hv. þingmaður það virkilega forsvaranlegt í stað þess að dómari, sem hefur til þess forsendur og getur krafist gagna, getur krafist rökstuðnings, meti þetta eins og ég tel að eigi að vera meginreglan? Mér finnst þetta óhófleg ábyrgð sem verið er að leggja á starfsmenn fjarskiptafyrirtækja, algjörlega óeðlileg ábyrgð, og ég tel þá ekki hafa forsendur til að meta þetta. Auk þess skulum við muna að við rannsókn máls er sá einstaklingur sem verið er að rannsaka saklaus. Það er ekkert í þessari löggjöf sem segir að lögreglan gæti ekki, ef til þess kæmi, 

Frú forseti. Hér eru svo sem engar gleðinnar dyr, hér er dauðans alvara á ferð. Málið er af þeim toga. Það er alveg ljóst að það er allur gangur á því með hvaða hætti samskipti lögreglu og fjarskiptafyrirtækja hafa verið og það er einmitt þeirri óvissu sem er verið að reyna að eyða með þessu ákvæði. Ástæðurnar eru þær sem ég rakti í framsögu minni. Hér er auðvitað verið að fjalla um persónulegar upplýsingar og ég get tekið undir að það er verið að leggja mikla ábyrgð á þá sem starfa hjá fjarskiptafyrirtækjum. Það er mikil ábyrgð að starfa innan fjarskiptafyrirtækja. Þess vegna einmitt er svo mikilvægt að þetta ákvæði um verklagsreglur fjarskiptafyrirtækjanna séu settar eins og gert hefur verið a.m.k. hjá einu af fjarskiptafyrirtækjunum og unnar í samráði við Persónuvernd. Hv. þingmaður segir að það sé hyggilegra og eðlilegra að bíða eftir úrskurði dómara. Það kann vel að vera. Hins vegar féllst meiri hlutinn einfaldlega á þau rök lögreglunnar að í mörgum þessara mála þurfi að bregðast mjög fljótt við, þetta geti verið spurningin um augnabliksviðbrögð. Þess vegna féllumst við á þau rök að á meðan dómari er að lesa skjöl og velta málum fyrir sér kunni sá grunaði að vera sloppinn lögreglu úr greipum. Við tökum mið af því, auðvitað skiljum við sjónarmiðin um persónuréttinn en samúð okkar er hjá fórnarlömbunum og ef lögreglan telur að einhverjir klukkutímar geti skipt þar máli föllumst við bara á þau sjónarmið vegna þess að við höfum samúð með fórnarlömbunum.

Virðulegi forseti. Lögregla fór líka fram á það fyrir rúmu ári að fá heimild til að hlera símtöl fólks, einmitt með nákvæmlega sama markmið að leiðarljósi, að upplýsa um hræðilegu glæpina sem er verið að fremja úti í samfélaginu. Sem betur fer, virðulegi forseti, stöðvaði hv. allsherjarnefnd og hið háa Alþingi þá áætlan en auðvitað eru allar slíkar heimildir veittar í þágu góðs málstaðar. Ef við horfum bara á það hvaða rök lögreglan hefur fram að færa fyrir málstað sínum, ef við förum bara eftir því hvaða heimildir hún vill fá í þágu rannsóknar, værum við búin að leyfa hlerun símtala án dómsúrskurðar. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að það er mjög mikilvægt að Alþingi standi vörð um grundvallarreglur íslenska réttarríkisins, um stjórnarskrárvarin réttindi borgaranna um friðhelgi einkalífs, mannréttindi sem við byggjum á mannréttindasáttmála Evrópu. Við gerum það ekki með þessu frumvarpi. Ég ítreka enn og aftur alvarleika þess að leggja þá miklu ábyrgð sem lögð er með þessu frumvarpi á herðar starfsmönnum fjarskiptafyrirtækja sem eru ekki opinberir starfsmenn oft og tíðum sem njóta verndar eins og t.d. dómarar gera og aðrir sem hafa ákveðnu hlutverki að gegna. Við erum að leggja þá ábyrgð á herðar starfsmönnum einkafyrirtækja að veita aðgang að upplýsingum sem getur með þessum hætti flækt þá inn í rannsókn og í samskipti við glæpamenn. Við erum líka að leggja þá ábyrgð á herðar því fólki. Ég hef þær upplýsingar frá starfsmönnum fjarskiptafyrirtækja að þeir hafi fengið hótanir vegna þess að þeir hafa veitt aðgang að svona upplýsingum frá umræddum glæpamönnum. Við skulum átta okkur á því, virðulegi forseti, að við erum líka að leggja mikla ábyrgð á herðar því fólki sem hefur ekki það hlutverk samkvæmt íslenskum lögum að sinna þessari ábyrgð.

Frú forseti. Ég endurtek það sem ég sagði í fyrra andsvari að ábyrgðin er mikil. Ég geri mér fulla grein fyrir því. Það er líka mikil ábyrgð sem fylgir því að setja lög. Þess vegna er þetta ákvæði um verklagsreglurnar afar mikilvægt. Verklagsreglurnar geta verið með þeim hætti að ekki þurfi að koma fram opinberlega hvaða starfsmaður fjarskiptafyrirtækis veitir umbeðnar upplýsingar. Þannig hefur m.a. veit ég eitt fjarskiptafyrirtækið leyst úr þessum vanda. Ég vek líka athygli á því að þegar lögregla er kölluð að innbroti í verslun, einbýlishús eða íbúð hefur hún heimild til að afla fingrafara. Af hverju þarf hún að afla fingrafara? Það er af því að hún vill reyna að finna hver sökudólgurinn er. Ég vil meina að þetta sé í rauninni að leita fingrafara í samskiptunum. Mér finnst það vera algjörlega sambærilegt. Ef hins vegar á að vinna eitthvað frekar með þetta þarf lögreglan að afla sér úrskurðar dómstóla. Þetta getur verið forsenda fyrir úrskurði dómstóla um frekari rannsókn, frekari athugun á meintum brotamanni. Ég vil líka segja að við verðum jafnframt að bera eitthvert traust til lögreglunnar. Við getum ekki þjarmað svo að henni að hún standi berskjölduð uppi meðan þeir sem starfa utan við lög og reglur hafa algjörlega frjálsar hendur. Þetta er allt til komið, og rétt að ítreka það, vegna þess að menn eru í baráttu við ýmsa brotamenn sem notfæra sér nútímafjarskipti, ekki síst í sínum ólöglegu viðskiptum.

Virðulegi forseti. Nálgun hv. þm. Hjálmars Árnasonar á þessu máli er fráleit. Að leggja að líkum fingrafar á innbrotsstað og hleranir á samskiptum fólks á sér enga stoð, er fráleit samlíking og dregur ekkert fram í þessu máli nema það hve gróflega er gengið gegn friðhelgi einkalífsins í 9. gr. frumvarpsins. Þar er lagt til að fjarskiptafyrirtæki verði gert skylt að veita lögreglu upplýsingar um hver sé skráður eigandi símanúmers og/eða notandi vistfangs, svokallaðrar IP-tölu. Þetta ákvæði brýtur að mínu mati gróflega gegn friðhelgi einkalífsins og er algjörlega fráleitt að færa í íslensk lög, m.a. með hliðsjón af umsögn Samtaka atvinnulífsins þar sem segir, með leyfi forseta: „Ljóst er að engar samræmdar reglur eru í Evrópu á þessu sviði og lagabreytingin gengur augljóslega langt inn á svið persónuverndar og einkalífsverndar. Samtökin vara við því að settar verði sérstakar íslenskar reglur um netaðgang „lögbærra yfirvalda“ íslenskra sem ekki eru hluti af alþjóðlegum skuldbindingum.“ - Því spyr ég hv. þingmann Hjálmar Árnason, framsögumann meiri hlutans: Hvað hastar á það að íslensk stjórnvöld hafi forgöngu að því að ganga svo gróflega gegn friðhelgi einkalífsins eins og hér er um að ræða, þegar því fer svo fjarri að alþjóðlegar reglur eða alþjóðlegar hliðstæður kalli á að það verði gert til samræmis við það að elta uppi glæpamenn og níðinga á netinu? Þetta á sér enga stoð og því hlýtur hv. þingmaður að þurfa að svara því skýrt af hverju í ósköpunum íslenskum stjórnvöldum finnist liggja svo á að innleiða slík stóra bróður ákvæði hlerana og brota gegn friðhelgi einkalífsins eins og hér um ræðir í 9. gr. frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: Hvað kallar á það sem hann kallar gróflegt brot á friðhelgi einkalífsins? Í fyrsta lagi er ég ósammála þeirri fullyrðingu að þetta sé gróft brot á friðhelgi einkalífsins. Ég er algjörlega ósammála hv. þingmanni. Ef hv. þingmaður hefur ekki gert sér grein fyrir því hver einn aðalsamfélagsvandi okkar er í dag skal ég upplýsa hann um að það er sala fíkniefna, fórnarlömb harðsvíraðra fíkniefnasala sem fyrst og fremst nota nútímafjarskipti til að dreifa vöru sinni. Í öðru lagi, ef það hefur farið fram hjá hv. þingmanni, á það sér stað hér, því miður, að óprúttnir einstaklingar stunda svokallað barnaklám og brjótast inn á tölvur, eru þar með í rauninni að brjóta friðhelgi einkalífsins. Það er það sem kallar á þau viðbrögð sem lögreglan óskar eftir til að geta brugðist við þessum þrjótum, fíkniefnasölum, þeim sem stunda barnaklámið og þeim sem fara ólöglega inn í tölvur einstaklinga og eru að því leytinu til að brjóta friðhelgi einkalífsins. Það er þess vegna, til að lögreglan geti fengið eitthvert það vopn, fingrafar, geti fengið að vita hvaða númer var að hringja, úr hvaða tölvu var verið að brjótast inn í t.d. tölvu hv. þingmanns. Það er einungis það sem verið er að kalla eftir og ég hygg að hv. þingmaður hafi ekki kynnt sér frumvarpið nægilega vel eða breytingartillögurnar því að við erum ekki að tala um hlerun. Við erum einungis að tala um það að ná númerunum og IP-tölunum. Ef til hlerunar kemur skal dómsúrskurður fyrst upp kveðinn. Hins vegar getur þetta fingrafar verið frekari rökstuðningur fyrir dómstólum um að fá að hlera meintan brotamann.

Virðulegi forseti. Þetta er einfaldlega alrangt hjá hv. þingmanni. Það sem um er að ræða er að án dómsúrskurðar geti lögreglan fengið aðgang að leyninúmeri eða IP-tölu. Með þeim hætti er gróflega gengið gegn friðhelgi einkalífsins að mínu mati. Markmiðin með frumvarpinu, sem allir eru sammála um, nást að sjálfsögðu fullkomlega fram þó að sá sjálfsagði varnagli sé sleginn gagnvart friðhelgi borgaranna að lögregla þurfi dómsúrskurð til að nálgast umræddar IP-tölur eða leyninúmer. Þurfi að breyta ákvæðum annarra laga til að auðvelda lögreglu það að fá dómsúrskurð í þeim málum sem um ræðir á að gera það í gegnum þau lög sem um það gilda. Persónuvernd hefur til að mynda skorað á stjórnvöld í umsögn sinni að ganga ekki lengra en brýna nauðsyn ber til og hefur fullyrt að eins og málið líti út sé verið að ganga lengra en þarf og samrýmist ekki sjónarmiði um meðalhóf varðandi vinnslu persónuupplýsinga. Það er það sem um ræðir. Enginn heldur því fram að ekki eigi að breyta lögunum í þá átt að auðvelda lögreglu störf sín og það að elta uppi umrædda þrjóta sem hv. þingmanni verður svo tíðrætt um í málsvörn sinni og allir eru sammála um að þurfi að sjálfsögðu að ná. Það er einungis verið að tala um að til að vernda persónufrelsi borgaranna þurfi lögregluyfirvöld að fá dómsúrskurð til að geta nálgast umræddar IP-tölur eða leyninúmer. Það er sjálfsögð krafa, sjálfsögð réttarvörn fyrir borgarana að sú krafa sé gerð að lögregla þurfi dómsúrskurð. Ef það er of erfitt fyrir lögreglu að fá dómsúrskurð til að nálgast upplýsingarnar á að breyta réttum lögum sem þar um ræðir en ekki gera það bakdyramegin í gegnum lög um fjarskipti.

Frú forseti. Okkur hv. þingmann greinir augljóslega á um það hvað telst gróflegt brot. Ég er ósammála því sem hv. þingmaður nefndi og hef áður sagt ástæður þess. Persónuvernd hvetur til að ekki verði gengið lengra en nauðsyn ber til. Þá kemur þessi stóra spurning: Nauðsyn að mati hvers? Að mati Persónuverndar eða að mati lögreglu sem á hverjum einasta degi er að eltast við þessa brotamenn? Af hverju verður mér tíðrætt um þá? Það er af því að þetta ákvæði lýtur að þeim, eingöngu. Eðlilega komast þeir þá oft til tals. Það er lögreglan sem telur að þetta sé nauðsynlegt í þágu þess að upplýsa mál. Við skulum hafa það í huga eins og ég nefndi áðan að það er líka réttur einstaklingsins að geta verið í friði vegna barna sinna, að börnin geti haft frið inni á heimilum sínum, að einstaklingurinn geti verið í friði. Við vitum að svo er ekki, m.a. vegna þess að óprúttnir náungar seilast inn á heimilin, ekki endilega í gegnum dyr eða glugga heldur í gegnum tölvu. Það er verið að bregðast við, að óskum lögreglunnar, til að geta haft uppi á þessum þrjótum, og þrjótar eru þeir. Það er ekki síst vegna varnarlausra barna og vegna þess að fólk á að hafa frið inni á heimilunum. Ég er feginn að heyra að hv. þingmaður hefur áttað sig á því að hér er einungis verið að tala um fingrafar en ekki hlerun eins og hann hélt fram í fyrra andsvari sínu. 
            

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta samgöngunefndar en undir þetta álit skrifa ásamt mér hv. þm. Kristján L. Möller, Björgvin G. Sigurðsson og Guðjón Arnar Kristjánsson. Ég ætla að byrja á því, virðulegi forseti, að ræða þann þátt málsins sem mikill ágreiningur er um því að eins og hér hefur verið rakið af hv. framsögumanni meiri hluta samgöngunefndar er þetta að mörgu leyti, sérstaklega eftir breytingar hv. samgöngunefndar, orðið tiltölulega saklaust mál sem við erum að fjalla um hér. Sumar greinar, t.d. 1. gr., munum við styðja. Við 2. gr. munum við sitja hjá en við munum greiða atkvæði gegn 9. gr. frumvarpsins. Verði hún samþykkt munum við greiða atkvæði gegn frumvarpinu við lokaafgreiðslu þess. Svo alvarlega lítum við á að þetta mál sé með 9. gr. frumvarpsins innan borðs. Af því að hv. þm. Hjálmar Árnason lét að því liggja að upplýsingar um IP-tölur væru ósköp saklausar upplýsingar - það mátti eiginlega skilja það af máli hans að Persónuvernd væri í einhverjum misskilningi um að þetta væru persónuupplýsingar, það væri bara tiltölulega saklaust og eðlilegt að lögreglan hefði aðgang að þessu án dómsúrskurðar - vil ég benda á það sem fram kemur í umsögn Símans um þetta mál. Þetta hef ég fengið staðfest hjá fjölmörgum sérfræðingum á sviði fjarskipta. Þar segir, með leyfi forseta: „Hafi lögregla komist yfir IP-tölu eru miklar líkur til þess að notkun viðkomandi einstaklings sé þar á bak við; með öðrum orðum gefur IP-tala möguleika á að tengja saman notkunarmynstur og persónu.“ Sjá hv. þingmenn virkilega ekki nokkra hættu í því að lögregla hafi aðgang að slíkum upplýsingum án dómsúrskurðar? Auðvitað eru alltaf til þær röksemdir sem hv. þingmaður nefnir hér. Hann talar rétt eins og við sem erum á móti 9. gr. frumvarpsins séum að slá skjaldborg um barnaníðinga og eiturlyfjabaróna. Auðvitað eru sömu rök á bak við slík brot, öll afbrot sem eru framin, að lögregla þarf að hafa víðtækar heimildir til að upplýsa þau. En þessar heimildir eru alltaf innan tiltekinna meginreglna stjórnarskrár, mannréttindasáttmála um vernd borgaranna fyrir ofríki ríkisvaldsins, meginreglna um meðferð opinberra mála og réttarfarsreglna. Hvað ætlum við svo að gera hér, virðulegi forseti? Hið háa Alþingi ætlar að gera breytingu á þessum grundvallarreglum í gegnum lög um fjarskipti án þess að lögum um meðferð opinberra mála sé breytt með sama hætti, án þess að um þetta mál sé t.d. fjallað á sviði réttarfarsnefndar sem ætti að vera sá sérfræðingur sem gæti helst fjallað um það. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég hélt að það væru eftir einhverjir af þeim hv. þingmönnum, meðal a.m.k. sjálfstæðismanna, sem stæðu enn þá vörð um friðhelgi einkalífs og vildu vernda borgarana gegn ofríki ríkisvaldsins. Svo virðist ekki vera, virðulegi forseti, úr því að menn eru tilbúnir að kvitta upp á 9. gr. þessa frumvarps. 
             Ég minnti á það í andsvari að fyrir ári kom frumvarp fyrir allsherjarnefnd ættað frá hæstv. dómsmálaráðherra þar sem óskað var eftir heimild lögreglu til að fá að hlera símtöl án dómsúrskurðar. Það voru nákvæmlega sömu röksemdir sem bjuggu að baki því frumvarpi og búa að baki því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar. Það átti að ná tökum á ósvífnum glæpalýð, og sagt var: Að sjálfsögðu mun lögreglan fara vel með þessar heimildir. Ég ætla henni heldur ekki neitt annað. En enn og aftur, virðulegur forseti, sem betur fer áttaði hv. allsherjarnefnd sig á því að sú heimild sem var óskað eftir þá af hálfu ríkislögreglustjóra fór langt út fyrir þann ramma sem 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem fjallar um sama efni setja okkur, að ekki sé talað um lög um meðferð opinberra mála. Ég vil vekja athygli á því, virðulegi forseti, að fari þessi 9. gr. í gegn óbreytt stangast hún á við öll þessi ákvæði sem ég var að tala um hér. Það er algjörlega ljóst, virðulegi forseti, að hún stangast á við 86. og 87. gr. laga um meðferð opinberra mála sem segja að til að fá aðgang að slíkum upplýsingum þurfi úrskurð dómara. Ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með að ekki skuli vera fleiri einstaklingar en virðast vera í stjórnarandstöðunni tilbúnir til að slá skjaldborg um friðhelgi einkalífs með þeim hætti sem við erum að gera með því að mótmæla þessari 9. gr. Ég ber þá von í brjósti enn þá, virðulegi forseti, þó að nú sé komið að því að við ætlum að fara að slíta þessu þingi, eða fresta því, að fólk í stjórnarliðinu hlusti á þau rök sem við færum hér fram og láti þessa 9. gr. liggja. Ég geri mér grein fyrir því, virðulegi forseti, að hæstv. samgönguráðherra sem flytur þetta mál er í ákveðnum vanda staddur því að það er nauðsynlegt að samþykkja t.d. 1. gr. frumvarpsins til að við getum klárað fjarskiptaáætlun. Ég er tilbúin að samþykkja þá grein orðalaust þannig að það er engin nauðsyn á því að þessi 9. gr. hangi við þetta frumvarp. Ég skil satt best að segja ekki kergjuna í mönnum að vera ekki tilbúnir að bíða með þessa 9. gr., í andstöðu við Persónuvernd og jafnumdeild og hún er, bíða með hana þá a.m.k. fram á haustið og taka hana til skoðunar inni í þeim apparötum sem eiga að fjalla um slík ákvæði. Það er ekki gert með meðferð samgöngunefndar á þessu máli. Ég spyr: Var t.d. leitað álits hjá dómstólaráði um þetta mál? Ég minnist þess ekki að hafa séð umsögn frá dómstólaráði. Ég efast um að við höfum sent frumvarpið þangað til umsagnar. Hvað með réttarfarsnefnd sem á að fjalla um réttarfarsleg málefni? Við erum að fjalla um slík málefni og við gerum það ekki í gegnum lög um meðferð opinberra mála, heldur í gegnum fjarskiptalög. Það var rakið af hálfu hv. þm. Hjálmars Árnasonar að það verklag hafi verið stundað að fjarskiptafyrirtækin hafi oft og tíðum veitt lögreglu þessar upplýsingar án dómsúrskurðar. Það hefur verið ágreiningur þarna á milli og fjarskiptafyrirtækin hafa gjarnan komið sér hjá því að veita þessar upplýsingar og vísað til þess að það þurfi dómsúrskurð, þeim sé ekki heimilt að veita þessar upplýsingar án dómsúrskurðar. Eðlilega hafa þau gert það. Þau hafa sennilega leitað sér ráðgjafar hjá lögmönnum sínum sem hafa væntanlega bent þeim á að það væru önnur lög í landinu eins og lög um meðferð opinberra mála, stjórnarskrá og mannréttindasáttmáli sem stæðu í vegi fyrir því að þau gætu veitt slíkar persónuupplýsingar. Lögregla er ósátt við þetta, einkum í ljósi þess að skilyrði laga um meðferð opinberra mála fyrir því að veita dómsúrskurð fyrir svona upplýsingum eru mjög ströng. Það er í raun og veru vandamálið sem við stöndum frammi fyrir. Það hefur verið rakið m.a. að 25. apríl sl. gekk úrskurður Hæstaréttar þar sem synjað var beiðni um aðgang að slíkum upplýsingum. Það var brotist inn í tölvu tiltekins fjarskiptafyrirtækis. Sendur var út tölvupóstur á 1.300 póstföng í nafni þessa tiltekna fjarskiptafyrirtækis sem innihélt hlekk á grófa klámsíðu. Auðvitað var með þessu verið að skaða hagsmuni fjarskiptafyrirtækisins. Dómari neitaði hins vegar um aðgang að IP-tölu þessarar umræddu tölvu í ljósi þess að brotið sem verið var að fjalla um varðaði ekki allt að átta ára fangelsi, eins og skilyrði eru fyrir að veita aðgang að slíkum upplýsingum samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála. Annaðhvort þarf brotið að varða allt að átta ára fangelsi eða mikla almanna- eða einkahagsmuni. Dómari mat það svo að það ætti ekki við í þessu máli og vísaði m.a. til þess að mannréttindasáttmáli Evrópu og stjórnarskrárákvæði um friðhelgi einkalífs settu slíkum aðgangi mjög þröngar skorður. Þá segir lögreglan þetta: Dómararnir - sem eru þó að dæma eftir lögunum, ekki satt? - vilja ekki veita okkur dómsúrskurð og þá verðum við bara að gera breytingu á fjarskiptalögum. Nú vil ég spyrja hv. stjórnarliða - ég sé að hv. framsögumaður meiri hluta er ekki hér staddur en hér er staddur hv. formaður samgöngunefndar Alþingis, hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson: Ef starfsmaður fjarskiptafyrirtækis sem eftir samþykkt þessara laga fær beiðni frá lögreglu, símtal frá lögreglu, lögregla er að rannsaka mál, hann fær símtal og það er sagt: Heyrðu, ég þarf að fá aðgang að tilteknu leyninúmeri eða IP-tölu, hvert er það? Ja, það er bara verið að rannsaka mál og ég þarf að fá þessar upplýsingar og ykkur er skylt að veita mér þær samkvæmt lögum sem nýbúið er að samþykkja frá Alþingi um breytingu á fjarskiptalögum. Jú, það er vissulega rétt vegna þess að við erum að leggja þessa skyldu á herðar starfsmönnum fyrirtækjanna ef við samþykkjum þessa breytingu. Þeim verður skylt að veita lögreglu í þágu rannsóknar opinbers máls slíkar upplýsingar. En starfsmönnunum er vandi á höndum vegna þess að í lögum um meðferð opinberra mála segir í 86. gr. að heimilt sé í þágu rannsóknar „að leggja fyrir síma- eða fjarskiptafyrirtæki að leyfa að hlustað sé á eða tekin séu upp símtöl eða önnur fjarskipti við tiltekinn síma eða fjarskiptatæki eða að öðrum kosti síma eða fjarskiptatæki í eigu eða umráðum tilgreinds manns“, og m.a. ber þeim í ljósi þess að heimild sé í þágu rannsóknar að fá upplýsingar hjá síma- eða fjarskiptafyrirtækjum um símtöl eða fjarskipti við tiltekið síma- eða fjarskiptatæki o.s.frv. en til slíkra aðgerða þarf úrskurð dómara. Það sem meira er, síðan segir að til þess að dómari megi veita slíkan aðgang þurfi brotið að varða lög um allt að átta ára fangelsi ef ríkir almanna- eða einkahagsmunir krefjist þess. Hvað á þessi blessaði starfsmaður fjarskiptafyrirtækisins að gera? Á hann að fara eftir lögum um fjarskipti þar sem honum er skylt að afhenda þessar upplýsingar eða á hann að fara eftir lögum um meðferð opinberra mála þar sem honum er bannað að gera það án dómsúrskurðar? Ég er alveg sannfærð um hvað lögmaðurinn hans mundi segja honum ef hann spyrði hann, ég er alveg 100% viss, hann mundi segja: Þér er ekki heimilt að veita slíkar upplýsingar. Ég get fullyrt það hér að ég mundi hvetja starfsmenn fjarskiptafyrirtækja til að gera það í slíkri aðstöðu. Mér finnst algjörlega óviðunandi og ólíðandi af Alþingi að setja slíka löggjöf með jafnstuttum undirbúningi og við gerðum í hv. samgöngunefnd án þess að jafnframt séu tekin fyrir lög um meðferð opinberra mála og þau skoðuð í samhengi við þá breytingu sem við erum að gera hér. Við erum að búa til árekstur tvennra laga, að ekki sé nú talað um stjórnarskrá og mannréttindasáttmála ef því er að skipta. Við erum líka að víkja frá tiltekinni meginreglu íslenskra réttarfarslaga sem birtist í 86. og 87. gr. laga um meðferð opinberra mála um að við búum við ákveðinn varnagla. Við borgararnir búum við ákveðinn varnagla sem er sá að það er dómari sem á að meta þetta. Það er ekki rétt að það sé lögregla sem á að meta það hvort ganga megi svona nálægt borgurunum. Lögreglan rannsakar málið. Auðvitað vill hún hafa allan aðgang að upplýsingum okkar til að geta rannsakað mál og auðvitað ætlar hún í langflestum tilvikum ekki að misnota þessa aðstöðu sína. En sem betur fer höfum við búið okkur þannig umhverfi að borgararnir njóta ákveðinnar verndar vegna þess að það er ákveðin hætta á því að ríkisvaldið geti misnotað aðstöðu sína gagnvart borgurunum. Það þekkjum við vonandi öll á hinu háa Alþingi að sú hætta er fyrir hendi og þess vegna höfum við búið okkur til ákveðnar reglur í stjórnarskránni, 71. gr., og í þeim sáttmálum sem við höfum undirgengist eins og mannréttindasáttmála Evrópu sem við höfum reyndar líka gert að íslenskum lögum. Ég er svolítið hissa á því, virðulegi forseti, að ríkislögreglustjóri sem á frumkvæði að þessari lagasetningu, eftir því sem mér skilst, og kallar á að hún komist í gegnum Alþingi skuli ekki fara fram á það að þessi breyting sé þá gerð, sé nauðsyn á henni yfirleitt, í gegnum lög um meðferð opinberra mála. Ég ætla ekki að leggja mat á það hér - ég hef ekki kannað það, við könnuðum það ekki í hv. samgöngunefnd - hvort það stæðist 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða 71. gr. stjórnarskrár ef lögum um meðferð opinberra mála yrði breytt þannig að skilyrði væru ekki átta ára fangelsi heldur eitthvað lægra, kannski sex ára fangelsi eða eitthvað slíkt, ég bara nefni eitthvert dæmi. En ég geri ráð fyrir því að það sé einhver ástæða fyrir því að skilyrðin í lögum um meðferð opinberra mála eru svona ströng. Hvað ætlum við að gera? Við ætlum að hleypa lögreglunni fram hjá þessum skilyrðum með því að gera breytingu á fjarskiptalögum og leggja þá óhóflegu ábyrgð á starfsmenn fjarskiptafyrirtækja að veita aðganginn að þessum persónuupplýsingum. Eins og ég rakti í andsvari mínu finnst mér það algjörlega fráleitt. Miðað við það réttarkerfi sem við búum við eru ákveðnir starfsmenn sem eru opinberir starfsmenn eins og dómarar og lögregla sem hafa mikla ábyrgð í samfélaginu en þeir njóta ákveðinnar verndar umfram almenna borgara. Ég held að það sé mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að við leggjum ekki einhverjar óhóflegar skyldur á almenna borgara þessa lands sem starfa hjá einkafyrirtækjum úti í bæ til að veita slíkar upplýsingar, ég tala nú ekki um þegar vafi leikur á því hvort það athæfi standist stjórnarskrá og mannréttindasáttmála. Mér finnst algjörlega óviðunandi að Alþingi leggi slíka skyldu á herðar þessum starfsmönnum. Þetta ætlum við að gera, virðulegi forseti. Hv. framsögumaður meiri hluta segir sem svo að auðvitað treystum við lögreglunni, hún misnoti ekkert þessar heimildir o.s.frv. En af hverju erum við þá með alla þessa varnagla? Af hverju látum við ekki lögregluna bara hafa óheftar heimildir? Auðvitað vegna þess að sagan hefur sýnt að það er ástæða til að setja henni ákveðin mörk, alveg eins og öðrum handhöfum valds. Það er ástæða til að setja þeim ákveðin mörk og við erum búin að skuldbinda okkur að alþjóðalögum og með þeirri stjórnarskrá sem við höfum sett okkur til að hafa þennan ramma í lagi. Við erum að fara út fyrir hann með þessu frumvarpi. Það er líka annað sem við erum að gera með þessu frumvarpi. Við göngum lengra en nauðsyn krefur. Við erum með öðrum orðum að brjóta meðalhófsreglu íslenskra laga. Af hverju segi ég það þegar menn geta nefnt í ræðustóli nýlega úrskurði Hæstaréttar sem geta vissulega virkað ósanngjarnir? Ég segi þetta vegna þess að það eru ekki slíkir hagsmunir í húfi að það sé nauðsynlegt að setja þessi lög með skömmum fyrirvara á Alþingi, að ekki sé skoðað betur en við gerum í hv. samgöngunefnd stjórnarskrárákvæði og mannréttindasáttmálann áður en við gerum svona breytingu. Það að setja þennan almenna varnagla sem réttarfarslöggjöfin hefur sett um dómsúrskurðinn sem mundi gera það að verkum að við erum örugglega innan rammans skaðar enga rannsóknarhagsmuni í þessum málum. IP-tölur og leynisímanúmer eru fastar stærðir. Þær fara ekkert þó að beðið sé eftir úrskurði dómara sem í langflestum tilvikum er veittur innan örfárra klukkustunda. Ég vek athygli á því. Mér þykir þess vegna athyglisvert líka að heyra röksemdir ríkislögreglustjóra núna fyrir nauðsyn þess og þær röksemdir sem koma fram í hv. allsherjarnefnd, m.a. frá meiri hlutanum sem var haft eftir lögreglunni, að svo miklir rannsóknarhagsmunir skaðist ef beðið er eftir úrskurði dómara, það taki svo langan tíma að fá úrskurð dómara og það sé verið að setja óhóflegt álag á dómarana ef verið er að biðja um dómsúrskurð í slíkum málum. Hver er svo reyndin, virðulegi forseti? Dómstólaráð kom fyrir allsherjarnefnd á sínum tíma, fyrir um það bil ári, og við fengum upplýsingar hjá því um alla þessa þætti. Og hvað kemur í ljós? Í langflestum tilvikum, ég man ekki lengur prósentuna en það var í allra flestum tilvikum, fékkst dómsúrskurðurinn innan örfárra klukkustunda. Það er sólarhringsvakt hjá dómurum við að sinna þessu og úrskurðurinn er veittur í langflestum tilvikum innan örfárra klukkustunda. Í einstaka tilvikum hefur það dregist í einn, tvo eða þrjá daga en það er þá algjörlega einstakt. Ríkislögreglustjóra er fullkunnugt um þetta, segi ég og fullyrði. Þess vegna þykir mér furðulegt að heyra þessar röksemdir enn og aftur á hinu háa Alþingi ári síðar en reyndar í annarri nefnd, í samgöngunefnd Alþingis. Ég held að það hafi verið skynsamlegt af okkur í samgöngunefnd að biðja allsherjarnefnd um umsögn í málinu. Til þess vannst ekki tími. Málið var unnið með miklu hraði eins og ég mun fara yfir á eftir sem er heldur ekki nægilega góð aðferð við lagasetningu. Það er líka merkilegt að lesa það í umsögn ríkislögreglustjóra með þessu tiltekna frumvarpi í ljósi þess sem hv. allsherjarnefnd fjallaði um fyrir ári síðan í þeirri nefnd þar sem við vorum með beiðni um að veita opna heimild til hlerana á símtölum, mál ættað frá hæstv. dómsmálaráðherra. Hverjar voru röksemdirnar? Jú, það var nauðsynlegt til að rannsaka og upplýsa um eiturlyfjabarónana og glæpamennina. Þá er verið að biðja Alþingi um að veita þessa heimild án dómsúrskurðar. Því var hafnað eins og ég rakti hér áðan, sem betur fer. En hvað segir ríkislögreglustjóri nú í umsögn sinni? Með leyfi forseta: „Allir eru sammála því að hlustun samtala og upplýsingar um efni samskipta eiga að njóta hámarksverndar.“ Um þetta voru menn ekki sammála fyrir ári. Þá bað lögreglan um þennan aðgang að hlerunum án dómsúrskurðar þannig að hámarksverndin var ekki meiri en svo fyrir ári, að mati lögreglu. Þá stóð hv. þingmaður nokkur í allsherjarnefnd - og ég ítreka að það var enginn pólitískur ágreiningur í hv. allsherjarnefnd um efni þess að breyta því ákvæði þegar upp var staðið. Menn settust bara yfir það í einlægni og áttuðu sig á því að þarna væri of langt gengið þrátt fyrir það að lögreglan væri að biðja um þessar upplýsingar. Það var okkar, hv. þingmanna, að standa vörð um stjórnarskrá, mannréttindi og friðhelgi einkalífs borgaranna. Ég verð að segja að mér finnst ekki að allir þeir ágætu hv. þingmenn sem sitja fyrir hönd meiri hlutans í hv. samgöngunefnd hafi staðið sig nægilega vel í að skoða þetta mál ofan í kjölinn á sama hátt og gert var í hv. allsherjarnefnd á sínum tíma þegar hlerunarmálið kom þar fyrir. Það er líka eitt sem er mikilvægt fyrir okkur borgarana að vita. Þegar um er að ræða heimildir lögreglu til að rannsaka einkalíf okkar - það er nauðsynlegt að slíkar heimildir séu til staðar þegar verið er að upplýsa brot - er líka mjög mikilvægt fyrir okkur borgarana að geta áttað okkur á því hvaða reglur gildi um þetta. Þess vegna höfum við komið því þannig fyrir í löggjöf okkar að við höfum þessar reglur á einum stað, þ.e. í lögunum um meðferð opinberra mála. Þar eru ítarlegar reglur um það hvað borgarinn geti gert ef hann telur á sér brotið af t.d. lögreglu, þekki kæruleiðir varðandi málsmeðferðir, aðgerðir lögreglu o.s.frv. Hvað erum við að gera hér? Við erum ekki að fara inn í lög um meðferð opinberra mála. Við ætlum að veita þessa heimild í gegnum fjarskiptalögin og nú vil ég spyrja hv. þingmenn meiri hlutans: Hvernig á að fara með það ef einhver tiltekinn hv. þingmaður, ég get nefnt sem dæmi hv. þm. Sigurjón Þórðarson af því að hann situr beint fyrir framan mig, er með leyninúmer og lögreglan telur að rannsaka þurfi eitthvað í fari hans - hann er með öðrum orðum undir rannsókn lögreglu - á grundvelli þessarar heimildar veitir fjarskiptafyrirtæki aðgang að leyninúmeri hans eða IP-tölunni þannig að lögreglan geti kannað hvernig umferð hans um netið er háttað. Á hann þá rétt á því að fá að vita um þetta ef svo kemur í ljós að hann er blásaklaus? Á hann rétt á að fá að vita um það að lögregla hafi haft þennan aðgang að persónuupplýsingum hans? Getur hann með einhverjum hætti samkvæmt fjarskiptalögunum sem við erum að nota hér til að veita aðgang að persónuupplýsingum kært þessa aðgerð lögreglu eða fjarskiptafyrirtækisins eftir atvikum sem er ábyrgt fyrst og fremst samkvæmt þessu frumvarpi? Ég spyr hv. þingmenn meiri hlutans hvernig þeir telja að með eigi að fara í slíkum tilvikum. 

Hvað liggur á?

Fyrir utan það eins og hv. þm. Sigurjón Þórðarson segir: Hvað liggur á? Það er önnur saga. Það virðist vera gríðarlega mikið í húfi og það gefst ekki tími til að kanna málið betur en á örfáum klukkustundum í hv. samgöngunefnd. Við erum líka að fara fram hjá þeirri meginreglu að skipa þessum reglum öllum á einn stað í lagabálki og ef ég mundi vilja kynna mér það hvaða heimildir íslensk löggjöf gefur lögreglunni til að kanna einkalíf mitt mundi ég lesa lög um meðferð opinberra mála og komast að þeirri niðurstöðu að það þyrfti dómsúrskurð til að veita aðgang að slíkum upplýsingum, algjörlega klárlega, á sama hátt og fjarskiptafyrirtækin hafa í auknum mæli verið að svara lögreglu, að þau megi ekki veita þessar heimildir vegna þess að lög um meðferð opinberra mála gera ráð fyrir að það þurfi dómsúrskurð í slíkum tilvikum. Þetta er ekki aðeins mín skoðun, virðulegi forseti. Ég bendi á að álíka skoðun kemur t.d. fram í umsögn símanefndar dóms- og kirkjumálaráðuneytisins, ef ég fer rétt með. Samkvæmt umsögn þeirra eru þeir reyndar þeirrar skoðunar að veita þurfi þessar heimildir og að rétt sé að gera þessar breytingar á fjarskiptalögunum, enda leggja þeir líka mikla áherslu á að nauðsynlegt sé að gera breytingar á lögum um meðferð opinberra mála samhliða slíkri breytingu. Þetta kemur fram í fleiri umsögnum, að við séum í raun að setja lög sem stangist á við önnur lög sem gilda í landinu. Virðulegi forseti. Við getum deilt um það hvort þessi breyting sé innan marka 71. gr. stjórnarskrárinnar, sem er tiltölulega almennt orðuð eða 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu þótt ég sé á þeirri skoðun að of langt sé gengið í þeim efnum. Hins vegar færum við augljóslega, virðulegi forseti, á svig við 86. og 87. gr. laga um meðferð opinberra mála með því að samþykkja þessa grein. Ég ítreka að það er beinlínis þannig að lögreglan hefur beðið um þessa heimild vegna þess að fjarskiptafyrirtækin og dómstólar landsins, þar á meðal Hæstiréttur, hefur sagt að það megi ekki veita aðgang að þessum upplýsingum nema með ákveðnum skilyrðum sem talin eru upp í lögum um meðferð opinberra mála. Hvað ætlum við að gera þá? Hæstiréttur segir að til þurfi alvarlegt brot og Hæstiréttur segir að þau brot sem við viljum opna fyrir að lögregla hafi slíka heimild til að vinna með séu ekki nægilega alvarleg. En þá ætlum við að breyta fjarskiptalögum. Ég hlýt að spyrja, virðulegi forseti: Teljum við þetta virkilega góða lagasetningarhætti? Og hef ég þá ekki enn hafið mál mitt um meðferð hv. samgöngunefndar á þessu máli og þann tíma sem nefndin gaf sér til að fjalla um málið. Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekki heldur nein tilviljun að lýðræðisríki hafi komið sér upp því fyrirkomulagi víðs vegar um heiminn að dómari eigi að meta það hvenær veita eigi aðgang að upplýsingum sem snerta friðhelgi einkalífs hjá borgurunum. Það er engin tilviljun. Þetta er ákveðinn varnagli sem sleginn hefur verið í löggjöf fjölmargra ríkja og við eigum að halda okkur, ef við erum í einhverjum vafa, þeim megin að það sé borgurunum í hag. Ég vil, virðulegi forseti, mótmæla þeim röksemdum sem oft hafa komið fram í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar, talsmanns meiri hlutans í þessu máli, þegar hann segir að þetta snúist um tvenns konar hagsmuni sem rekist á, annars vegar um persónuvernd og hins vegar almannahagsmuni. Ég spyr, virðulegi forseti, í tilefni af þeim orðum hv. þingmanns: Eru það ekki almannahagsmunir að borgararnir njóti friðhelgi einkalífs og njóti ákveðinnar verndar gegn því að ekki sé unnt að fara inn í þeirra persónulega líf nema eftir ákveðnum reglum? Auðvitað eru það almannahagsmunir, virðulegi forseti, enda höfum við sett okkur þær reglur í samfélagi okkar. Hins vegar kann að vera eitthvað til í því sem hefur komið fram, m.a. þeim röksemdum sem meiri hlutinn leggur fram fyrir máli sínu, að tæknin hafi breyst þannig að afbrotamenn hafi í auknum mæli getað nýtt sér hana til að brjótast lengra en löggjöfin nær utan um. Auðvitað koma upp slík dæmi, að löggjöfin nái ekki að halda í við tækniþróunina og við þurfum þá eitthvað að gera þegar slíkir hlutir koma upp. Hvað gætum við þá gert í því tilviki? Hvað er það sem löggjafarsamkundan gæti gert ef við yrðum sammála um að gera eitthvað. Ég mundi vilja skoða það betur áður en ég féllist á að nauðsynlegt væri að gera þetta en það væri unnt að endurskoða skilyrði laga um meðferð opinberra mála. Þar með værum við réttu megin. Við gætum sagt: Við viljum tryggja borgurunum öryggi í þessum efnum. Lögreglan þarf að fá dómsúrskurð sem yfirleitt er veittur innan nokkurra klukkustunda, eins og hér hefur komið fram, en skilyrðin í lögum um meðferð opinberra mála eru óþarflega ströng miðað við þessi brot. Við skulum endurskoða þau. Sem betur fer er það þannig í flestum tilvikum að menn vanda sig áður en lögum um meðferð opinberra mála er breytt. Þar er um að ræða mjög viðkvæm mál. Það er t.d. sérstök nefnd sem hefur þann starfa að vera stjórnvöldum til ráðgjafar um réttarfarsleg málefni, sem er réttarfarsnefnd. Þar sitja helstu sérfræðingar okkar lands á sviði réttarfarsmála sem þekkja vel þessi tilteknu ákvæði mannréttindasáttmála, bæði mannréttindasáttmálans og stjórnarskrárinnar, og vita nákvæmlega eða hafa a.m.k. þekkingu til að meta málið betur en við, með fullri virðingu fyrir okkur þingmönnum. Þess vegna er að mínu mati óhugsandi að breyting yrði gerð á lögum um meðferð opinberra mála í snarhasti. Við eigum að vanda okkur við þá lagagerð og gefa okkur tíma til að kafa ofan í það hvort slík breyting, ef við breyttum því skilyrði að brot þurfi að varða átta ára fangelsi eða miklum almanna- eða einkahagsmunum, væri eðlileg. Við mundum kannski koma til móts við óskir lögreglu með því að breyta þeim viðmiðunum en þá þurfum við að skoða vandlega hvort sú breyting væri innan ramma stjórnarskrár og mannréttindasáttmála. En við gerum það ekki, virðulegi forseti, með því að gera breytingu á fjarskiptalögum og skáskjóta okkur hjá meginreglum um friðhelgi einkalífs og mannréttindi. Það er það sem hér stendur til að gera. Virðulegi forseti. Ég hef ákveðinn skilning á sjónarmiðum lögreglunnar en dómarar hafa að sjálfsögðu dæmt í aðra veru þegar Hæstiréttur úrskurðaði þann 25. apríl síðastliðinn að það ætti ekki að veita aðgang að þessum upplýsingum. Sá úrskurður er á grundvelli þeirra laga sem gilda í landinu, á grundvelli stjórnarskrár og mannréttindasáttmála - eða hvað? Halda menn að Hæstiréttur hafi verið að dæma á einhverri annarri forsendu? Ég ítreka að það er fráleitt að gera slíka breytingu í gegnum fjarskiptalög, sem væri á ábyrgð meiri hluta Alþingis, virðulegi forseti, í andstöðu við lög um meðferð opinberra mála. Ég hef heyrt því sjónarmiði fleygt hér á meðal hv. þingmanna meiri hlutans að æskilegt sé að breyta lögum um meðferð opinberra mála strax í haust en fram að þeim tíma yrði þessi réttaróvissa sem hér á að búa til með því að samþykkja 9. gr. Við værum að búa til lagagrein sem stangast á við aðra lagagrein og gefum okkur ekki tíma til að skoða málið til hlítar áður. Ég spái því, virðulegi forseti, að fjarskiptafyrirtækin muni eftir sem áður, a.m.k. mörg hver, neita því að veita þá heimild vegna þess að þau hafa hingað til skýlt sér á bak við að þessar upplýsingar séu háðar fjarskiptaleynd. Ef maður skoðar umsagnir sem hafa verið gefnar um þetta mál, virðulegi forseti, frá Persónuvernd og fleiri aðilum, þá er þeim ekki heimilt að veita slíkar upplýsingar vegna stjórnarskrárinnar, vegna mannréttindamála Evrópu og laga um meðferð opinberra mála, nema með úrskurði dómara. Það er réttarstaða þeirra eftir sem áður. Ég mundi a.m.k. telja verulega hæpið fyrir fjarskiptafyrirtæki að veita slík leyfi á grundvelli þessarar lagagreinar. Svona á maður ekki að vinna að löggjöf, virðulegi forseti. Við getum líka velt því fyrir okkur að á hinu háa Alþingi er ákveðin verkaskipting á milli nefnda. Hvaða nefnd hefur verið falið að fjalla um réttarfarsleg málefni? Það er allsherjarnefnd Alþingis. Samgöngunefnd hefur ekki verið falið það enda veljast menn inn í samgöngunefnd eftir annarri sérþekkingu eða öðrum áhugasviðum en þeim að þar séu saman komnir menn sem mest kunna að vita af hv. þingmönnum um réttarfarsleg mál. Allt bendir til þess að þarna, með samþykkt 9. gr., fari meiri hlutinn illa að ráði sínu og ég tel, virðulegi forseti, að það gangi ekki að gera þetta með þessum hætti. Skoðum 71. gr. stjórnarskrár, samanber 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sem hefur lagagildi hér á landi. Ég ítreka að sáttmálinn hefur ótvírætt skuldbindingargildi gagnvart borgurum þessa lands. Samkvæmt þessum ákvæðum má ekki gera „… líkamsrannsókn eða leit á manni, leit í húsakynnum hans eða munum, nema samkvæmt dómsúrskurði eða sérstakri lagaheimild. Það sama á við um rannsókn á skjölum og póstsendingum, símtölum og öðrum fjarskiptum, svo og hvers konar sambærilega skerðingu á einkalífi manns.“ - Hvað er verið að gera hér annað en að veita heimild til skerðingar á einkalífi manns, símtölum hans og öðrum fjarskiptum? Auðvitað erum við að veita slíka heimild hér. Það er líka kveðið á um það í 1. mgr. 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu að sérhver maður eigi rétt til friðhelgi einkalífs síns, fjölskyldu, heimilis og bréfaskipta. Á því er hnykkt að opinber stjórnvöld skuli ekki ganga á þennan rétt nema samkvæmt því sem lög mæla fyrir um og að nauðsyn beri til í lýðræðisþjóðfélagi. Þarna er minnt á hina svokölluðu meðalhófsreglu íslenskra laga. Hér hefur verið spurt og kallað fram í: Hvað knýr á? Af hverju liggur svona mikið á? Í þessari umræðu hefur einnig eðlilega verið spurt, virðulegi forseti: Hvaða rannsóknarhagsmunir tapast? Hv. þm. Hjálmar Árnason talaði um það áðan og er kominn til að hlusta á og hlýðir á mál mitt af athygli. Hann sagði áðan að oft gæti það verið spurning um andartak að upplýsa mál og það væri of seint að bíða eftir dómsúrskurði. Hvaða hagsmunir tapast á þeim klukkustundum, eða jafnvel þó að dagar mundu líða, eftir að dómsúrskurður fengist? Það tapast nákvæmlega engir rannsóknarhagsmunir á meðan vegna þess að tölurnar sem veita þarf aðgang að og þau númer sem á að veita aðgang að eru fastar stærðir. Þær fara ekki neitt. IP-tala hv. þm. Hjálmars Árnasonar fylgir tölvu hans og fer ekki neitt. Leiki grunur á því að einhver IP-tala eða að á grundvelli hennar hafi verið brotist inn í fyrirtæki, eins og gerðist í málinu sem úrskurður Hæstaréttar frá 25. apríl gengur út á, þá er hægt, með því að upplýsa um þessa tölu eins og lögregla hefur rakið fyrir okkur, að komast að því hver framdi þetta tiltekna innbrot. A.m.k. er hægt að finna tölvuna sem það var gert með. Þessar upplýsingar fara ekki neitt og það er rangt sem hv. þm. Hjálmar Árnason segir, að það tapist miklir rannsóknarhagsmunir með því að bíða eftir dómsúrskurði. Það hefur ekki verið sýnt fram á það. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti okkar gagnrýnum við þingmenn minni hluta samgöngunefndar það vinnulag sem viðhaft var í nefndinni um þetta mál og hve knappan tíma nefndin hafði til vinnslu málsins. Fyrir það fyrsta var þetta mál ekki rætt sérstaklega. Ekki aðeins er 9. gr., sem fjallar um þau umdeildu mál sem eru til umfjöllunar hér, skellt inn í fjarskiptalögin í kringum algerlega óskyld ákvæði eins og t.d. að heimila skuli gerð fjarskiptaáætlunar, heldur er þetta mál rætt samhliða fjarskiptaáætlun og sent út til umsagnar samhliða því þingmáli. Þeir sem fengu málið til umsagnar þurftu á þeirri rúmu viku að gefa umsögn um fjarskiptaáætlun, sem er mjög umfangsmikið þingmál. Hinn skammi umsagnartími hafði í för með sér að fjölmargir umsagnaraðilar ýmist treystu sér ekki til að veita umsögn um málið eða lýstu því yfir að vegna skamms tímafrests hafi ekki reynst unnt að kanna tiltekna þætti þess til hlítar. Ég hef ekki séð umsagnir frá t.d. dómstólaráði, frá réttarfarsnefnd sem ættu þó að fjalla um svo viðamikið mál sem það sem felst í 9. gr. frumvarpsins. En við höfum umsögn frá ríkissaksóknara, virðulegi forseti, þar sem segir, með leyfi forseta, og ég held að það sé rétt að hv. þm. Hjálmar Árnason hlýði á þá umsögn ef honum kynni að hafa yfirsést hún. Í umsögn embættis ríkissaksóknara segir, með leyfi forseta: „Embætti ríkissaksóknara, sem ekki þekkir til undirbúnings þessara þingmála, telur sig með engu móti geta á þeim fresti sem veittur er látið uppi álit eða umsögn um frumvarpið þar sem gerðar eru fjölmargar tillögur um breytingar á gildandi fjarskiptalögum auk þess sem þar er lagt til að fyrir Alþingi sé lögð tillaga til þingsályktunar um fjarskiptaáætlun til næstu fimm ára.“ Ríkissaksóknari treysti sér með öðrum orðum ekki til að gefa umsögn um málið sem þó varðar mjög mikilvægt réttarfarslegt málefni. Hvað segir lögreglustjórinn í Reykjavík í umsögn sinni, virðulegi forseti. Hann segir ýmislegt í umsögn sinni, m.a. segir hann þetta, með leyfi forseta: „Vegna hins skamma tíma sem er til umráða hefur ekki gefist tóm til að gaumgæfa frumvarpið eins og æskilegt hefði verið.“ Lögreglustjórinn í Reykjavík segir þetta, virðulegi forseti. En hv. þingmenn meiri hlutans í samgöngunefnd eru eigi að síður tilbúnir til þess að taka ábyrgð á því að hleypa þessu máli í gegn þó að þau embætti sem hafa yfir að ráða fullt af sérfræðingum á sviði þeirra mála sem við erum að fjalla um hér treysti sér ekki til að meta það á þessum tíma, en hv. þingmenn meiri hlutans í samgöngunefnd treysta sér til að meta það að þetta sé allt í góðu lagi. Tíminn sem hv. samgöngunefnd hafði til umfjöllunar um málið var ekki langur. Frumvarpið var lagt fram á þingi 7. apríl sl., 1. umr. fór fram 19. apríl og var því vísað til samgöngunefndar 20. apríl. Tveim dögum síðar, 22. apríl, var samþykkt að senda málið út til umsagnar og var frestur gefinn til 2. maí. Í nefndinni gafst af þessum sökum ekki mikill tími til vinnslu málsins, þar fór fram kynning af hálfu ráðuneytis 25. apríl og var tekin tæp klukkustund í þann þátt málsins á þeim fundi. Að loknum umsagnarfresti, 2. og 3. maí, var frumvarpið rætt ásamt fjarskiptaáætlun í um það bil eina klukkustund á hvorum fundi og 6. maí voru síðan breytingartillögur kynntar, afgreiðslu málsins frestað í skamman tíma en það afgreitt út úr nefndinni sama kvöld. Þannig voru aðeins notaðar örfáar klukkustundir til vinnslu málsins og á þeim skamma tíma komu einnig þeir fjölmörgu gestir sem taldir eru upp í upphafi nefndarálits minni hluta, og reyndar meiri hluta líka, fyrir nefndina til að skýra mál sitt. Ég ætla ekki að tefja umræðuna með því að lesa upp þá fjölmörgu aðila sem komu fyrir nefndina. Hv. þingmenn geta lesið sér til um það sjálfir í nefndaráliti. Slík vinnubrögð eru algerlega ófullnægjandi af hálfu meiri hlutans og einungis til þess fallin að rýra gæði löggjafarstarfsins og auka á óskýrleika löggjafar. Ekki síst er slík málsmeðferð ólíðandi þegar mál snertir viðkvæm stjórnarskrárvarin réttindi borgaranna eins og friðhelgi einkalífs og persónuvernd, en þetta frumvarp fjallar, eins og hér hefur komið fram, m.a. um heimildir lögreglu til að fá tilteknar persónuupplýsingar afhentar án dómsúrskurðar. Ég er þeirrar skoðunar að nefndin hefði þurft mun lengri tíma og hefði átt að gefa sér þann tíma, virðulegi forseti. Það hefði verið miklu skynsamlegra að taka 9. gr. út úr frumvarpinu og gefa sér tíma fram á haustið til að skoða það betur og hvort ástæða væri til að skoða þetta ákvæði, m.a. í ljósi laga um meðferð opinberra mála, og haga sér þá eins og menn og gera þær lagabreytingar sem til þarf um leið og þessi breyting er gerð. Það má líka nefna það, virðulegi forseti, að formaður Persónuverndar óskaði eftir því að fá að koma öðru sinni. Persónuvernd hafði komið fyrir samgöngunefnd til að fjalla um málið, fékk hins vegar málið aftur til umsagnar eftir að breytingartillögur nefndarinnar voru lagðar fram, og að því loknu óskaði formaður Persónuverndar eftir að koma fyrir hv. samgöngunefnd en við því var ekki hægt að verða af hálfu meiri hlutans, væntanlega sökum þess hversu mikil tímapressa var á málinu, en auðvitað hefði það mátt vera til þess að skýra málstað Persónuverndar betur fyrir nefndinni. Það er einhver ástæða fyrir því, virðulegur forseti, að Persónuvernd setur sig algerlega gegn 9. gr. frumvarpsins og við eigum að kanna þær ástæður betur. Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að þetta mál sé að miklu leyti vanreifað og ég er sannfærð um að ef við hefðum gefið okkur meiri tíma til að kanna þennan þátt málsins, skoða þennan réttarfarslega þátt, skoða málið í samhengi við lög um meðferð opinberra mála, í samhengi við stjórnarskrá og 8. gr. mannréttindasáttmálans hefðum við komist að þeirri niðurstöðu að við gætum ekki gert þetta. En í staðinn lítur væntanlega út fyrir að látið verði á það reyna hvort fjarskiptafyrirtækin hlíti þessu lagaákvæði og hvort þau muni þá fara eftir því við meðferð mála eða hvort þau fari eftir lögum um meðferð opinberra mála, sem væntanlega mun þá enda að lokum fyrir dómstólum landsins. Ég harma það, virðulegi forseti, að hið háa Alþingi skuli ekki leggja meiri vinnu í þetta mál, sérstaklega í ljósi þess að himinn og jörð eru ekki að farast, hv. þm. Hjálmar Árnason, núna. Það er hægt að gefa sér tíma í að skoða málið betur. Himinn og jörð eru ekki að farast þótt við bíðum með það fram á haustið og gerum það þá almennilega. Ég gæti eytt löngu máli í að lesa umsagnir sem bárust um málið. Ég ætla ekki að gera það, virðulegi forseti. Ég held að sjónarmið mín og okkar í minni hlutanum hafi komið fram í þessu máli en það eru fjölmargir aðilar sem leggjast gegn þessu ákvæði laganna, 9. gr., m.a. Verslunarráð sem leggst gegn því að horfið sé frá þeirri meginreglu íslensks réttarfars að friðhelgi einkalífsins verði ekki aflétt án undangengins dómsúrskurðar. Það eru fjölmargir aðrir aðilar, fjarskiptafyrirtæki og Samtök atvinnulífsins að ekki sé talað um Persónuvernd, sem leggjast mjög harkalega gegn þessu ákvæði frumvarpsins. Enn og aftur vil ég ítreka að ég tel að við séum að fara á svig við grundvallarreglur íslenskra laga og grundvallarreglur íslenska réttarríkisins á borð við 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, 75. gr. stjórnarskrárinnar, 86.–87. gr. laga um meðferð opinberra mála og ég vil minna á það, virðulegi forseti, að þessar reglur eru settar til að vernda borgarana gegn hugsanlegu ofríki ríkisvaldsins. Ég vil líka meina að ef við færum aðrar leiðir í þessu efni og áskildum áfram dómsúrskurð værum við líka að vernda starfsmenn fjarskiptafyrirtækja fyrir þeirri óhóflegu ábyrgð sem verið var að leggja á þá með því að veita slíkar upplýsingar. Ég kom lítillega inn það í andsvari mínu áðan við hv. þm. Hjálmar Árnason að ég hef upplýsingar um að starfsmenn fjarskiptafyrirtækja hafi lent í verulegum vandræðum vegna slíkra mála, þeir hafi lent í samskiptum við meinta afbrotamenn, sem er algerlega ólíðandi að við séum að setja á ábyrgð þessa starfsfólks, og þrátt fyrir að þeir setji sér verklagsreglur þá er það oft þannig í litlu samfélagi og á litlum vinnustöðum að auðvelt er að átta sig á hverjir veita á endanum eða taka ákvörðun um slíkt. Einhver þarf að gera það á endanum, virðulegi forseti, það er ekki hægt að komast hjá því og það er ekki eðlilegt að leggja slíka ábyrgð á herðar óbreyttum borgurum sem starfa hjá einkafyrirtækjum í landinu, algerlega óviðeigandi og ólíðandi að mínu mati. Þeir njóta ekki sömu verndar og þeir opinberu starfsmenn sem hafa því hlutverki að gegna að taka slíkar ákvarðanir, m.a. á grundvelli sérþekkingar sinnar. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Við hv. þingmenn Samfylkingarinnar munum greiða atkvæði með 1. gr. frumvarpsins sem snýst um heimild til að gera fjarskiptaáætlun. Við munum sitja hjá við sumar greinar frumvarpsins. Við munum hins vegar greiða atkvæði gegn 9. gr. og fari svo illa að hv. þingmenn meiri hlutans hafi ekki séð að sér að lokinni þessari umræðu og frumvarpið komi til afgreiðslu við 3. umr. með 9. gr. óbreyttri innan borðs munum við greiða atkvæði gegn frumvarpinu við heildarafgreiðslu málsins.

Frú forseti. Hér er til umræðu hið umdeilda mál, frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hefur gert grein fyrir áliti minni hluta samgöngunefndar í þessu máli. Ég er áheyrnarfulltrúi í samgöngunefnd fyrir hönd Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og get sagt að ég styð í öllum meginatriðum minnihlutaálit samgöngunefndar sem hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hefur mælt fyrir. Það eru mörg lögfræðileg álitamál sem tengjast þessari afgreiðslu. Þar hef ég ekki miklu við ágæta útlistun hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur að bæta varðandi lögfræðileg álitamál í afgreiðslunni. Það sem ég vildi hins vegar láta koma fram auk þessa er að þetta frumvarp er að hluta til fylgifrumvarp eða afleiðing af þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að selja Landssímann. Að honum seldum verður að setja ýmis önnur lagaákvæði inn í fjarskiptalögin við þær breytingar sem þá verða, enda kemur m.a. fram í athugasemdum við einstakar greinar frumvarpsins, með leyfi forseta: „Með því var lagður grunnur að einkavæðingu ríkisrekinna símafyrirtækja og sala Landssíma Íslands er eðlilegt framhald af þeirri þróun. - Það er túlkun meiri hlutans - „Stjórnvöld geta því ekki lengur notað fyrirtækið til að framkvæma stefnu sína í fjarskiptum. Nauðsynlegt er að stjórnvöld setji þá stefnu fram með skýrum hætti og er það m.a. gert með fjarskiptaáætlun.“ Síðan er það áréttað hér með frumvarpi til laga um breytingar á lögum um fjarskipti. Þetta er hinn pólitíski bakgrunnur á bak við hina mörgu þætti í þessu frumvarpi. Þá vil ég láta koma fram hér hina ítrekuðu stefnu mína og þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að Landssíma Íslands á ekki að selja. Það á að beita afli hans og styrk til að byggja upp öflugt fjarskiptakerfi í landinu auk þess sem hann skapar nú þegar milljarða króna tekjur í ríkissjóð og því afar óskynsamlegt að hann sé seldur. Margar af greinunum í frumvarpinu lúta að þessum breytingum. Verði sú óheillaaðgerð ofan á að Landssíminn verði seldur geri ég mér grein fyrir að breyta þarf ýmsum lögum hvað varðar fjarskipti í kjölfarið. Ég ætla ekki að fara frekar ofan í einstakar greinar sem lúta að þessu heldur bendi á þetta með almennum hætti. Varðandi hins vegar þær greinar sem eru mest umdeildar og lúta að persónuverndarmálum, friðhelgi einkalífsins, þá vil ég taka fram að ég spurði um það í samgöngunefnd hvort þau atriði ættu ekki miklu frekar heima í lögum um meðferð opinberra mála og þá í annarri nefnd, þau lúta að réttarfarsreglum, að persónuvernd en ekki beint að tæknilegum atriðum eins og annars er um fjarskipti. Þær ákvarðanir og þær kvaðir sem setja þyrfti vegna þessara atriða á fjarskiptafyrirtækin ættu að vera í lögum um meðferð opinberra mála. Ég tel að þetta hafi verið grundvallarskekkja í uppsetningu á þessu máli og þar liggi vandamálið að verið er að setja inn í fjarskiptalög atriði sem eiga að vera í lögum um meðferð opinberra mála. Það er eðlilegt, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir kom inn á og gat um, að þessi mál sem lúta að persónuvernd og friðhelgi einkalífsins séu í einum málaflokki þannig að hægt sé að hafa þar rækilega heildaryfirsýn en séu ekki sett inn í hin ýmsu lög og skapa þannig réttaróvissu, óvissu um stöðu einstaklingsins sem því mundi fylgja. Þetta gagnrýni ég. Sömuleiðis þær greinar sem lúta að þeirri skerðingu á persónufrelsi sem talið er upp í 7., 8. og 9. gr. og lúta að heimild til að skrá símtöl og fjarskipti. Ég tek undir þá gagnrýni að hér sé allt of langt gengið og vísa til umsagnar Persónuverndar sem hefur vakið mjög rækilega máls á því og gert alvarlegar athugasemdir við að þarna sé gengið allt of langt inn á friðhelgi einkalífsins og persónuvernd. Ekki er hægt að tryggja eftirlit og öryggi allra borgaranna með stöðugum, hertum og tæknivæddum eftirlitsaðgerðum. Það verður aldrei hægt. Ég hef áður sagt, og segi enn af því að hæstv. dómsmálaráðherra er hér, að þetta var reynt í Austur-Þýskalandi hjá Stasi. Það átti að tryggja öryggi borgaranna með því að hópur manna fylgdist með næsta borgara og það gekk ekki vel.

Þetta er rangt. Þetta er bara einhver vinstri græn pólitík, sem er rugl.

Ég fer að halda að hæstv. dómsmálaráðherra hafi á sínum tíma fengið sinn lærdóm í Austur-Þýskalandi. Þegar mönnum verður hugsað til lögregluríkis þá er það gjarnan nefnt og samanburður við það. Mér ofbýður, frú forseti, ákefð hæstv. dómsmálaráðherra í að setja öll möguleg lög um að fylgjast með borgurunum og skrá skref þeirra. Mér ofbýður það og verð að segja að þar greinir okkur á. Mín skoðun og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er að fara eigi mjög varlega í að beita slíkum eftirlitsaðferðum með hinum almenna borgara. En jafnframt þurfa að vera fyrir hendi tiltæk ráð ef grunur leikur á um brot en þá höfum við dómskerfið. Það er hægt að fá dómsúrskurð um að rannsaka grunsamleg tilfelli og auðvitað verða þau úrræði að vera fyrir hendi. En mönnum ber að vera á varðbergi gagnvart því að auka stöðugt eftirlitið með nágrannanum þannig að menn hafi á tilfinningunni að hver og einn sé fæddur glæpamaður eða efni í glæpamann.

Gæti verið það.

Hann gæti verið það, já. Ég geri mér grein fyrir því, frú forseti. En ef við förum út í lífið með þessa afstöðu þá er það mikil þrautaganga. Ég hef þá almennu skoðun varðandi þetta mál. Ég tek undir það sem fram kemur í nefndaráliti hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur, að þetta mál kom bæði seint inn í samgöngunefnd og fékk þar mjög takmarkaða úrvinnslu og vinnu. Það kom fram í öllum umsögnum sem bárust og hjá öllum gestum nefndarinnar að um þetta ríkti mikill ágreiningur. Það er fjarri því að þeir sem hefðu átt að koma að máli og hefðu átt að koma skoðunum sínum á framfæri hafi fengið að gera það með eðlilegum hætti. Hv. þingmaður minntist á dómstólaráð og réttarfarsnefnd sem eðlilegt hefði verið, úr því að þetta mál var komið inn til nefndar, hefði gefið umsögn. En málefni sem lúta að persónuvernd og friðhelgi einkalífsins eiga að vera í einum lagabálki að mínu viti, þ.e. í lögum um meðferð opinberra mála en ekki í tæknifrumvörpum á borð við það sem við fjöllum hér um. Við það fer þessi málaflokkur, sem er viðkvæmur í hverju samfélagi, á dreif og það er erfiðara fyrir einstaklinginn og hið opinbera að átta sig á hvar mörkin eru hverju sinni og hvernig stendur með vernd einstaklingsins þegar á heildina er litið. Þess vegna á þetta að vera í einum málaflokki.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir gerði áðan mjög góða grein fyrir þessu máli af okkar hálfu sem stöndum að minnihlutaáliti samgöngunefndar. Hún gerði það skilmerkilega og lið fyrir lið og rakti ágreininginn í samgöngunefnd um þetta mál. Það er algerlega ljóst um hvað ágreiningurinn snýst, hæstv. forseti. Hann snýst um 9. gr. laganna, þ.e. að fjarskiptafyrirtækjum sé rétt og skylt að veita lögreglu í þágu rannsóknar opinbers máls upplýsingar um hver sé skráður eigandi ákveðins símanúmers eða eigandi og notandi vistfangs, IP-tölu. Um þetta snýst málið og í áliti minni hlutans segir, með leyfi forseta: „Minni hlutinn bendir á að sé vilji til þess hjá löggjafanum að auka heimildir lögreglu til aðgangs að persónuupplýsingum við rannsókn opinberra mála sé eðlilegt að gera það með breytingu á lögum um meðferð opinberra mála þannig að unnt sé að hafa yfirsýn yfir slíkar heimildir og átta sig á umfangi þeirra. Að þessu er m.a. vikið í umsögn símanefndar dóms- og kirkjumálaráðuneytisins. Þar er tekið fram að nefndin telur æskilegt að endurskoðun á ákvæðum laga um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, sem snerta málefnið, 86.–88. gr., hefði farið fram samhliða endurskoðun fjarskiptalaga. Persónuvernd bendir einnig á það í sínum umsögnum að nauðsynlegt sé að samræmis sé gætt á milli laga um meðferð opinberra mála og laga um fjarskipti, og mikilvægi þess að öllum lagaákvæðum um rannsóknarúrræði lögreglu verði skipað í sama lagabálk, þ.e. lög um meðferð opinberra mála.“ Undir þessi rök tökum við í minni hlutanum. Því höfum við eðlilega hvatt til þess að 9. gr. verði felld úr frumvarpinu og ekki samþykkt á Alþingi. Síðan mætti taka málið til nánari skoðunar. Ég spyr eins og fyrri ræðumenn hér. Hvers vegna liggur svona ofboðslega á? Hvers vegna er ekki hægt að fjalla um þetta mál í sumar og setja fram mál í vandaðri framsetningu í réttu lagaumhverfi? Er ekki hægt að koma með slíkar breytingar í október næstkomandi þegar þing kemur saman ef menn vilja festa slíkar heimildir í lög, sem er reyndar mikill ágreiningur um hvort standist yfirleitt stjórnarskrá Íslands og mannréttindasáttmála Evrópu? Það er spurning hvort við færum ekki langt út fyrir það með þessu. Minni hlutinn telur að svo sé en við bendum samt á að ef setja ætti slíkar heimildir í lög þá gangi þetta mál út á að setja þau ákvæði inn í vitlausan lagabálk og við ættum að færa slíkt í lög um meðferð opinberra mála. Ég held, hæstv. forseti, að með þessum breytingum stefni í lagalegt klúður. Ef þetta verður lögfest, með þessi ákvæði inni í fjarskiptalögunum, þá eru allt önnur ákvæði í lögum um meðferð opinberra mála sem kveða á um að við skulum vernda persónuréttindi og friðhelgi einkalífsins og að fá þurfi úrskurð dómara til að skoða mál sem snúa að persónufrelsi einstaklinga. Við höfum bent á að ef menn ætla með þetta í gegn þá væri eðlilegt að menn leituðu umsagnar dómara og úrskurðar hans um hvort leyfilegt væri að komast þannig að þeim upplýsingum sem menn sækjast eftir um símanúmer og IP-tölur. Hæstv. forseti. Símtöl og tölvuviðskipti eru skráð og samkvæmt frumvarpinu á að varðveita þau í a.m.k. sex mánuði. Þau tapast ekki og símanúmer og IP-tala tapast ekki þannig að ég átta mig ekki á því sem hér hefur verið haldið fram, að svo mikinn hraða þurfi til að koma í veg fyrir að upplýsingar glatist. Ég held að þar færi menn fram rök sem ekki halda, hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fjalla mikið meira um þetta mál. Ég tel að því hafi verið gerð góð skil í máli í framsögu hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur svo að ég bæti þar ekki mikið um. Ég get þó nefnt eitt dæmi, hæstv. forseti, um lagaklúður á borð við það sem við stefnum í hér. Ég hef einu sinni upplifað að lenda í svona lagaklúðri. Þannig var að í lögum um stjórn fiskveiða voru á sínum tíma sett inn tvö ákvæði, annars vegar um að bannað væri að henda fiski í sjóinn og hins vegar að það væri bannað að koma með fisk að landi, þ.e. ef hann væri ekki í kössum eða körum. Ég lenti einu sinni í því, hæstv. forseti, rétt fyrir 17. júní eitt árið, að fá meiri fisk en ég hafði ílát undir. Þá stóð ég frammi fyrir spurningunni um hvor lögin ég ætti að brjóta? Átti ég að henda fiskinum í sjóinn og koma með þann fiskinn í land sem var í ílátunum eða átti ég að koma með allan aflann að landi og einnig þann sem ekki var í ílátum heldur laus á millidekki, sem var þá bannað? Viti menn. Ég ákvað að fara í land, ná í ís og kasta í kör og ganga frá fiskinum. Seinna fékk ég á mig kæru frá sýslumanni þar sem ég var kallaður fyrir út af þessu máli. Mér var tilkynnt að ég hefði brotið lögin með því að koma með lausan fisk að landi. Ég sagði við sýslumann: Þetta er alveg hárrétt hjá þér, sýslumaður góður. Og nú skaltu ákveða eftir hvoru lagaákvæðinu þú ætlar að dæma mig. Síðan benti ég honum á lagaákvæðin sem stönguðust algerlega á eins og lögin virðast munu gera ef við festum umrædd ákvæði í fjarskiptalög þar sem segir allt annað í lögum um meðferð opinberra mála um persónurétt. Svona lagaklúður eigum við ekki að láta frá okkur á Alþingi. Ég sé ekkert sem knýr svo á um að flýta þessu máli að það megi ekki klára það með því að taka 9. gr. út úr, vinna hana betur, og leggja fram tillögur um með hvaða hætti við göngum frá þeirri hlið málsins í október.

Herra forseti. Við ræðum um breytingu á lögum um fjarskipti, sem er að mörgu leyti gott mál fyrir utan 7., 8. og 9. gr. Í 7. og 8. gr. er fjallað um geymslu gagna og eru báðar lagaðar í meðförum hv. nefndar svo ég hef svo sem ekkert um það að segja. En ég er á móti 9. gr. sem fjallar um afnot lögreglu af þeim gögnum. Herra forseti. Reglulega berast fréttir af voðaverkum og glæpum ýmiss konar. Þá kemur skiljanlega upp sú krafa í þjóðfélaginu að gerðar verði ráðstafanir til að vernda borgarann með öllum tiltækum ráðum. Krafist er ráðstafana sem oftar en ekki gera ráð fyrir að gengið sé á rétt borgarans, einstaklingsins. Þannig má segja að glæpamenn stjórni þjóðunum með því að kalla fram viðbrögð og aðgerðir sem skerða frelsi einstaklingsins. Þetta frumvarp er gott dæmi um þann vanda. Glæpamenn finna alltaf leiðir til að komast hjá aðgerðum yfirvalda. Forstjóri fyrirtækisins sem ætlar t.d. að brjóta samkeppnislög geymir að sjálfsögðu ekki sönnunargögnin heima hjá ömmu sinni ef heimilt er að gera húsleit hjá gömlu konunni, heldur geymir hann gögnin hjá óskyldum aðila sem hann borgar leiguna fyrir niðri í bæ. Eftir situr að réttindi ömmunnar eru skert. Þannig eru þó lögin ekki sem betur fer. Glæpamenn munu, ef þetta frumvarp verður gert að lögum, hætta að nota skráðu símanúmerin. Þeir munu brengla tölvusamskiptin, t.d. IP-tölur, smygla kortum frá útlöndum eða stela farsímum. Eftir sitja skert réttindi almennra borgara. Herra forseti. Auðvitað mætti hindra öll innbrot, heimilisofbeldi og flesta aðra glæpi með því að koma upp eftirlitsmyndavélum á öllum heimilum og fyrirtækjum þannig að aðeins klósettið yrði undanskilið því sem lögreglan fylgdist með. En viljum við það? Viljum við slíkt lögregluríki? Viljum við taka áhættuna á því? Það held ég ekki. Eftir voðaverkin í New York 11. september 2001 hefur verið gripið til gífurlegra ráðstafana um allan heim með feiknarlegum tilkostnaði. Frelsi einstaklinganna hefur verið skert og takmarkað á margan hátt. Við getum t.d. ekki gengið frjáls um höfnina í Reykjavík. Þetta er einmitt það sem illvirkjarnir vildu. Þeir voru á móti vestrænum hugmyndum um frelsi einstaklinga og lýðræði. Skyldu þeir á endanum hafa náð markmiði sínu? Þau ákvæði sem við ræðum hér eru einmitt dæmi um slík viðbrögð. Alltaf er gengið dálítið á rétt einstaklinga með góðum ásetningi í baráttu gegn glæpum. Ég vara við því og ég mun greiða atkvæði gegn 9. gr. frumvarpsins.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir hefur farið mjög vandlega yfir þetta mál, gert það sérlega vel og gert grein fyrir afstöðu okkar þingmanna Samfylkingarinnar og minni hlutans í samgöngunefnd, en mig langar aðeins vegna málsins að leggja til þess nokkur orð eða ákveðnar hugmyndir. Ég vil strax í upphafi segja að ég er ekki sérfræðingur í þeim tæknilegu útfærslum hvað menn geta gert, hvað menn geta ekki gert og hvernig menn geta leyst úr því. En eins og mér er kynnt þetta mál er hið svokallaða IP-númer þess eðlis að hafi menn vitneskju um hver eigi þetta númer geti menn aflað upplýsinga um hvort viðkomandi hafi verið á tiltekinni heimasíðu og á einni frekar en annarri. Þetta er ekkert ósvipað því ef viðkomandi einstaklingur hefði einhverja flögu eða eitthvað í jakkanum sínum eða í öxlinni þannig að hægt væri að fylgjast með honum hvert hann færi í hinu daglega lífi nema í þessu tilviki erum við að tala um netlífið, þ.e. að menn geti haft nákvæmar upplýsingar um hvert menn fara og þannig skil ég þetta tiltekna mál. Því má segja sem svo að miklir persónulegir hagsmunir séu í því fólgnir og verið sé að vega að friðhelgi einkalífsins þegar ákvæði, eins og hér er hugmyndin um að setja í lög, eru sett inn þess efnis að það sé nægilegt fyrir lögregluna í landinu að hringja og óska eftir þessum upplýsingum án þess í reynd að þurfa að leggja fram nein sérstök rök í málinu. Ég man þá tíð þegar ég tengdist rannsóknum á opinberum málum tók það ekki nema einn eða tvo klukkutíma alla jafna að fá dómsúrskurð í einföldum málum. Því hlýtur það að vekja upp hugrenningar hvað það er sem gerir það að verkum að hraðinn og krafan um þennan mikla hraða sé svona ofboðsleg því eins og hér hefur komið fram fer IP-númerið ekki nokkurn skapaðan hlut. Hægt er að rekja það áfram þó málið tefjist um klukkutíma eða tvo. Og spurningin sem hlýtur að vaka yfir þessari umræðu er hvort réttlætanlegt sé að ríkisvaldið hafi þann möguleika að taka einfaldlega upp símann, hringja í starfsmann fjarskiptafyrirtækis og kalla eftir slíkum upplýsingum sem í reynd gerir það að verkum að hægt er að kanna mjög persónulega hagi manna í gegnum það hvernig þeir hegða sér á netinu. Það er ekki þannig að eðlilegt sé að nálgast löggjöf og annað þess háttar út frá því sjónarmiði að allir séu glæpamenn. En nálgunin í þessu tiltekna máli er sú og þess vegna vil ég leyfa mér að mótmæla því að í þessu felist sérstakir almannahagsmunir, að hér takist á vernd eða friðhelgi einkalífsins annars vegar og almannahagsmunir hins vegar vegna þess að almannahagsmunirnir liggja ekki endilega í því að það muni klukkutíma eða tveimur hvort menn geti fengið þessar upplýsingar og þeir liggja heldur ekki í því að hægt verði að kalla slíkar upplýsingar fram án nokkurs rökstuðnings, því eins og málið er lagt upp er ekki gerð nein krafa um alvarleika brots. Fyrst og fremst er verið að kalla eftir þessu númeri í þágu opinbers máls. Málið getur á sama hátt verið brot á umferðarlögum. Það er ekki er hægt að útiloka að hægt sé að kalla eftir því. Hver er staða starfsmanna fjarskiptafyrirtækja sem fá upphringingu frá lögreglunni þar sem óskað er þessa númers vegna rannsóknar í þágu opinbers máls? Í framhaldi af því verður þeim einfaldlega skylt að afhenda það án nokkurrar þekkingar eða upplýsingar um hvers eðlis þessi mál eru. Ég lít þess vegna svo á að hér sé farið inn á mjög alvarlega braut og vil leyfa mér að taka undir hluta af því sem hv. síðasti ræðumaður sagði að hugsanlega eru þeir sem stóðu fyrir árásunum á tvíburaturnana í New York árið 2001 hinir raunverulegu sigurvegarar þegar við erum farin að setja reglur af þessum toga í löggjöfina. Kannski eru það þeir sem ýta undir það að ríkisvaldið hefur talið sér heimilt að gera nánast hvað sem er í nafni tiltekinna ótilgreindra hagsmuna. Hv. þm. Hjálmar Árnason sem talaði fyrir þessu máli áðan sagði að það væri mikilvægt að geta náð barnaníðingum og eiturlyfjasölum. Þessir tveir tilteknu hópar brotamanna voru sérstaklega nefndir. Ég get tekið heils hugar undir það en ég held að það mundi ekki breyta neinu þó að gera þyrfti kröfu um dómsúrskurð í máli og það tæki einn eða tvo klukkutíma. Við skulum heldur ekki gleyma því að brotin sem þessir aðilar kunna hugsanlega að hafa framið eru ekki framin í tölvunni heldur er hugsanlegt að finna megi óbeinar sannanir í tölvunni. Ekki það að brotin eigi sér þar sérstaklega stað og hún sé einhver brotavettvangur. Menn senda ekki eiturlyf eftir rásum internetsins. Þetta eru samskipti sem eiga sér stað sem menn eru að komast í. Brot sem barnaníðingar fremja eru ekki á internetinu. Hugsanlega kunna að vera einhverjar sannanir þar sem hægt er að nota. Þess vegna er miklu eðlilegra að gera þá kröfu að leita þurfi eftir dómsúrskurði. Það er svo miklu eðlilegra og ég sé ekki þá hagsmuni sem settir eru í uppnám. Það er kannski ástæðan fyrir því að maður situr eftir með dálítið óbragð í munninum og spyr: Hvar eru almannahagsmunirnir? Þeir hafa ekki komið fram, þeir hafa ekki verið kallaðir fram í umræðunni og þau rök sem hér hafa verið sett fram eru allt að því rök sem jafnvel ekki gengju í leikhúsi fáránleikans. Þau eru hálfsúrrealísk. Það hlýtur að vera eðlileg krafa til þingmanna og þeirra sem lögin setja að þeir rökstyðji mjög vandlega nauðsyn þess að fara þessa tilteknu leið í umræddu máli. Án þess að ég ætli að fara að endurtaka þá umræðu sem hér hefur farið fram um samkeppnismál þá töluðu menn mjög grimmt um það í þeirri umræðu, þ.e. þingmenn stjórnarliðsins, að vernda þyrfti friðhelgi einkalífsins þegar kæmi að brotum sem eru samsæri gegn almenningi, samsæri gegn neytendum þar sem jafnvel brot eins og í olíumálinu geta lotið að hagsmunum sem menn hafa metið frá 5 milljörðum upp í 80 hvernig sem menn setja það upp. En þar var ekki einu sinni talið heimilt og réttlætanlegt að gera húsleit á heimilum þeirra sem hugsanlega kynnu að hafa framið þessi brot. En í tilviki þess frumvarps sem við ræðum nú er hægt að fara inn bara í þágu rannsóknar opinbers máls og óska eftir þessum upplýsingum jafnvel þó að um umferðarlagabrot sé að ræða því að engar kvaðir eru settar á það hvaða brot þurfi að búa að baki þeirri rannsókn sem hafin er. Eftir stendur, virðulegi forseti, að við erum farin að sitja uppi með það aftur og aftur að menn eru tilbúnir að ganga alveg óheyrilega langt í tilteknum tilvikum að fara gegn friðhelgi einkalífsins, en þegar hagsmunirnir eru aðrir og aðrir sem hugsanlega kunna að þola það, til að mynda forstjórar í fyrirtækjum, t.d. í brotum í samkeppnismálum þá er þetta allt saman ómögulegt. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Pétri Blöndal þegar hann segist vera andvígur 9. gr. og hann vakti einmitt athygli á því að hann hefði líka verið andvígur hinu. Það er þó samhengi í því sem hann er að segja, hann er samkvæmur sjálfum sér. En ég skil ekki þá þingmenn sem geta fyrir hádegi rökstutt eitt og eftir hádegi eru allt aðrar röksemdir. Þetta verður allt saman svo ótrúverðugt og eins og hér hefur verið rakið mjög vandlega, þetta gengur einfaldlega ekki upp. Ég vildi, virðulegi forseti, aðeins leggja nokkur sjónarmið inn í þá umræðu sem hér hefur farið fram og tel í raun og veru að við séum komin á mjög alvarlega braut þegar við leyfum okkur að setja svona ákvæði í lög án þess að geta sýnt fram á með nokkrum viðunandi hætti að einhverjir almannahagsmunir séu í uppnámi. Það er það alvarlega í málinu. Og hvort rannsóknin tefjist um klukkutíma eða tvo - ef nægilegar röksemdir eru fyrir því að fá dómsúrskurð, þá get ég ekki áttað mig á því hvaða tjón kann að verða þótt þessi bið komi til. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins leggja nokkur orð í belg um 9. gr. sem mér þykir hreint út sagt alveg fráleit og vona að við eigum ekki eftir að sjá fleiri svona uppákomur í bráð. Ég geri fastlega ráð fyrir að þeir sem verða fyrir þessu, jafnvel saklausir borgarar því að þetta eru ekki allt saman brotamenn og glæpamenn sem eru á ferðinni, muni láta á þetta ákvæði reyna, þeir muni láta á það reyna hvort þetta standist stjórnarskrá og mannréttindasáttmála, sem ég dreg mjög í efa. En kjarni málsins er þessi: Í mínum huga er það þannig að verið er að hleypa mönnum fram hjá dómsúrskurðum og kalla eftir upplýsingum um miklar persónulegar upplýsingar án nokkurs tilefnis í rauninni. Það er niðurstaða mín og eftir stendur spurningin: Hvernig geta menn látið sér til hugar koma að fara þessa leið? Það eru ekki þeir hagsmunir í húfi í þessum efnum, það eru ekki þeir hagsmunir í hættu í þessum efnum. 

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um stefnu í fjarskiptamálum fyrir árin 2005–2010. Um málið fjallaði hv. samgöngunefnd nokkuð ítarlega og fékk til sín ýmsa góða gesti í tengslum við frumvarp um breytingar á lögum um fjarskipti sem hefur nú hlotið nokkra umræðu í dag og er rétt að minna á það enn einu sinni að meginkjarni þess frumvarps snýst einmitt um að setja stoð í lög um að setja skuli á fót fjarskiptaráð og fjarskiptaáætlun. Það er einmitt á grundvelli þess sem þessi þingsályktunartillaga er flutt. Skemmst er frá því að segja, virðulegur forseti, að þessi tillaga er mjög vandlega unnin. Að henni koma fjölmargir aðilar einkum þeir sem eru á fjarskiptamarkaði og fjarskipti tengjast mikið, eru svokallaðir hagsmunaaðilar úr hinum ýmsu ráðuneytum og ýmsum stjórnmálaflokkum. Sú nefnd sem undirbjó þessa þingsályktunartillögu virðist hafa komist að sameiginlegri niðurstöðu. Enda eru í henni sett fram afskaplega metnaðarfull markmið um með hvaða hætti eigi að byggja upp fjarskipti á Íslandi þannig að Ísland verði í fremstu röð fjarskipta. Hafandi sagt þetta þarf ekki að koma á óvart, virðulegur forseti, að mikil fagnaðarbylgja fór um hv. samgöngunefnd og leiddi til þess að nefndin afgreiddi málið út mjög samstiga. Undir nefndarálitið þar sem mælt er með því að tillagan verði samþykkt óbreytt rita auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Bryndís Hlöðversdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Guðjón A. Kristjánsson, Einar K. Guðfinnsson, Kristján L. Möller, Magnús Stefánsson auk þess sem hv. þm. Jón Bjarnason sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og lét mikið til sín taka að vanda og er hann samþykkur áliti þessu. Er rétt að vekja athygli á því að hin virðulega samgöngunefnd er mjög einhuga og afskaplega ánægð með þessi metnaðarfullu markmið og þar af leiðandi að sjálfsögðu leggur hún til að þingsályktunartillagan verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um frumvarp til laga um uppboðsmarkaði sjávarafla. Málið var tekið fyrir í sjávarútvegsnefnd. Töluverð umræða fór fram um frumvarpið og gerði meiri hluti sjávarútvegsnefndar nokkrar breytingartillögur sem unnar voru í góðri samvinnu við fulltrúa fiskmarkaða svo og sjávarútvegsráðuneytis. Með frumvarpinu er lagt til að lögfesta ný heildarlög um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla. Meðal breytinga sem gert er ráð fyrir er að leyfi til rekstur uppboðsmarkaða verði ótímabundin. Áður þurfti að sækja um leyfi árlega. Þá er gert ráð fyrir að ráðherra setji reglur um uppboðsmarkaði sem taki til allra uppboðsmarkaða á landinu. Áður þurfti ráðherra að staðfesta starfsreglur hvers markaðar fyrir sig. Hér er um hagræðingu að ræða fyrir kaupendur og seljendur sjávarafla með því að samræma umhverfi viðskipta með sjávarafla. Ég mun gera grein fyrir breytingartillögum sem meiri hluti sjávarútvegsnefndar leggur til á sérstöku þingskjali en þær eru unnar í góðri sátt við fulltrúa fiskmarkaðanna hér á landi. Það varð töluverð umræða um hvort ekki ætti að vera í frumvarpinu neitt lágmarksverð til samræmis við lágmarksverð sem verðlagsstofa skiptaverðs leggur til. Á uppboðsmörkuðum er það markaðsverð sem ræður hverju sinni. Ef taka ætti upp lágmarksverð, svipað og gildir erlendis, er ég hræddur um að við mundum lenda í skelfilegum málum. Hvað á að gera við fisk sem ekki selst á lágmarksverði? Setja hann í bræðslu? Hver á að borga áfallinn kostnað? Hver á að setja lágmarksverðið? Svona mætti lengi spyrja og fátt yrði um svör, er ég hræddur um. Fiskmarkaður er markaður og verð skapast af framboði og eftirspurn. Það var töluverð umræða um hvort hægt væri að „gambla“ með verð á fiskmarkaði en ég sé ekki hvernig það ætti að gerast. Allar sölur eru skráðar í uppboðskerfið og aðgengilegar öllum þeim sem eftir þeim leita. Ekki má heldur gleyma því að enginn er þvingaður til að selja fisk á markaði. Seljendur hafa valið um erlendan markaði, beina sölu og oftar en ekki fasta samninga við fiskvinnslufyrirtæki. Bestu og helstu eftirlitsaðilar eru viðskiptavinir uppboðsmarkaðanna og enginn færi að hlunnfara bestu viðskiptavini sína eða þá aðila sem skapa eftirlit með því að stunda viðskipti á uppboðsmörkuðum á hverjum virkum degi. Virðulegi forseti. Einnig var rætt um eignarhaldið. Eignarhaldið má aldrei verða til þess að upp komi minnsti efi um óhlutdrægni fiskmarkaðanna gagnvart viðskiptavinum sínum og jafnvel gagnvart hinu opinbera. Það er þess virði að skoða einhverjar þær leiðir sem mundu hindra of stóran eignarhlut hagsmunaaðila. Vissulega yrði gaman ef fiskmarkaðir yrðu álitlegur fjárfestingarkostur, sem ég held reyndar að þeir séu að verða í dag. En í áranna rás hafa fiskmarkaðir átt erfitt uppdráttar. Oft hafa hugsjónamenn heima í héraði verið tilbúnir til að koma með þolinmótt fé í reksturinn til að verja starfsemina og mikilvægi fiskmarkaða á viðkomandi stað. Töluvert var rætt um hvort kvótasala og kvótakaup eigi sér stað í tengslum við fiskmarkaði. Það er vitað um eitt dæmi um slíkt á einum fiskmarkaði hér á landi. Einnig kom fram á fundi nefndarinnar hvaða hæfniskröfur væru gerðar til aðila sem væri ábyrgur og löggiltur til að ábyrgjast rekstur fiskmarkaðar. Hæfnisskilyrðin byggjast sennilega á því að aðili sem sækir um löggildingu sé hlutlaus og megi ekki tengjast uppboðum á einn eða annan hátt. Virðulegi forseti. Í nefndinni var fjallað um hvort í frumvarpinu ætti að standa „uppboðsmarkaður“ eða „fiskmarkaður“. Fiskmarkaður er töluvert víðtækara heiti en uppboðsmarkaður. Fiskmarkaðir eru oft með aðra starfsemi sem ekki tengjast uppboðum á neinn hátt. Hjá fiskmörkuðum er fiskur boðinn upp á gólfi og fiskur seldur óséður en fiskmarkaðir geta einnig verið milliliðir í sölu án uppboðs. Frá því árið 1989, er núgildandi lög tóku gildi, hefur orðið mikil breyting á fiskmörkuðum. Þeir eru orðnir mun öflugri og töluverð breyting hefur orðið á starfsemi þeirra. Því var mikilvægt að endurskoða lögin. Í þessum lögum er vísað í lög nr. 55/1998, um meðferð og vinnslu sjávarafurða, þar sem kveðið er á um skyldu fiskmarkaða varðandi meðferð og vinnslu sjávarafurða. Virðulegi forseti. Frumvarpið liggur nú fyrir ásamt breytingartillögum sem unnar eru í góðri samvinnu og sátt sjávarútvegsráðuneytisins, fulltrúa fiskmarkaða og meiri hluta sjávarútvegsnefndar. Ég mun nú kynna nefndarálit meiri hluta sjávarútvegsnefndar og breytingartillögur. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Guðríði Margréti Kristjánsdóttur frá sjávarútvegsráðuneyti, Bjarna Áskelsson frá Samtökum uppboðsmarkaða og Þórð Ásgeirsson og Hrefnu Gísladóttur frá Fiskistofu. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Íslandsmarkaði hf., Fiskmarkaði Vestmannaeyja, Byggðastofnun, Hafrannsóknastofnuninni, Sjómannasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi kvótabátaeigenda, Alþýðusambandi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, Fiskistofu, Eyþingi – Sambandi sveitarfélaga í Eyjafirði og Þingeyjarsýslum, Vélstjórafélagi Íslands og Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum. Með frumvarpinu er lagt til að lögfest verði ný heildarlög um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla en núgildandi lög eru frá árinu 1989. Meðal breytinga sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu má nefna að lagt er til að útgefin leyfi til rekstur uppboðsmarkaða verði ótímabundin en samkvæmt gildandi lögum þarf að endurnýja þau árlega. Þá gerir frumvarpið ráð fyrir að ráðherra setji reglur um uppboðsmarkaði sem taki til allra uppboðsmarkaða á landinu í stað þess að ráðherra staðfesti starfsreglur hvers markaðar fyrir sig eins og nú er. Er þetta gert í því skyni að samræma viðskiptaumhverfi uppboðsmarkaða í landinu til hagræðis fyrir kaupendur og seljendur sjávarafla. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að skilgreiningu á uppboðsmarkaði skv. 2. tölul. 2. gr. frumvarpsins verði breytt þannig að hugtakið taki ekki einungis til uppboðs á sjávarafla heldur verði jafnframt heimilt að nýta uppboðskerfi fiskmarkaða við sölu á eldistegundum bæði úr ferskvatns- og sjávareldi, sem og vatnafiski og afurðum úr þessum tegundum. Loks felur hin breytta skilgreining í sér að ekki eru settar takmarkanir við uppboði á fiski þótt hann hafi ekki verið fluttur á uppboðsstað. Ekki eru hins vegar lagðar til breytingar á gildissviði frumvarpsins að því leyti að það nær einvörðungu til sölu á frjálsu uppboði og felur frumvarpið þannig í sér óbreytta stöðu mála hvað það varðar frá gildandi lögum. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til að gerðar verði breytingar á frumvarpinu sem fela í sér að leyfishöfum samkvæmt lögunum verði heimilt að fela reiknistofu uppboðsmarkaða, sem starfar í samræmi við reglur sem ráðherra setur, að sjá um framkvæmd uppboða og til að sinna skyldum leyfishafa samkvæmt 6. gr. frumvarpsins. Miða þessar breytingar að því að auka og tryggja sveigjanleika og hagkvæmni við rekstur uppboðsmarkaða. Loks er orðalagi refsiákvæðis frumvarpsins breytt til samræmis við önnur refsiákvæði í lögum á sviði sjávarútvegsmála. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Undir nefndarálitið skrifa auk mín, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, Magnús Stefánsson, Kjartan Ólafsson og Una María Óskarsdóttir. Ég geri nú grein fyrir breytingartillögum við frumvarpið frá frá meiri hluta sjávarútvegsnefndar: „1. Við 2. gr. a. Á eftir 1. tölul. komi nýr töluliður, svohljóðandi: Reiknistofa uppboðsmarkaða: Aðili sem leyfishafi hefur falið að sjá um framkvæmd uppboða skv. 4. tölul. og þá starfsemi sem tilgreind er í 6. gr. Reiknistofa skal uppfylla þau skilyrði sem ráðherra setur með reglugerð skv. 5. gr. b. 2. tölul. orðist svo: Uppboðsmarkaður: Markaður þar sem sjávarafli, eldistegundir bæði úr ferskvatns- og sjávareldi, vatnafiskur og afurðir úr framantöldu eru seldar á frjálsu uppboði. Uppboðsmarkaður getur jafnframt veitt aðra þjónustu sem tengist sölunni. c. Við 4. tölul. bætist nýr málsliður sem orðist svo: Leyfishafi hefur heimild til að fela reiknistofu uppboðsmarkaða að sjá um framkvæmd uppboðs. 2. Við 4. gr. Við bætist ný málsgrein sem orðist svo: Um vigtun afla gilda ákvæði laga nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, og reglur sem settar eru á grundvelli þeirra eftir því sem við á. 3. Við 5. gr. Greinin orðist svo: Ráðherra skal í reglugerð kveða á um útgáfu rekstrarleyfa og starfsemi uppboðsmarkaða, þar á meðal um gagnsæi viðskipta, birtingu uppboðsskilmála og um uppboðslýsingar. Ráðherra setur jafnframt reglur um starfsemi reiknistofu uppboðsmarkaða. 4. Við 6. gr. bætist ný málsgrein sem orðist svo: Leyfishafa er heimilt að fela reiknistofu uppboðsmarkaða þann hluta starfsemi sinnar sem mælt er fyrir um í þessari grein. 5. Við 9. gr. Greinin orðist svo: Með brot gegn lögum þessum eða reglum settum samkvæmt þeim skal fara að hætti opinberra mála. Brot gegn ákvæðum laga þessara og reglum settum samkvæmt þeim varða sektum hvort sem þau eru framin af ásetningi eða gáleysi og fangelsi allt að tveimur árum sé um stórfellt eða ítrekað ásetningsbrot að ræða.“ Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. um frumvarp þetta verði því vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég tók að mér framsögu fyrir málinu en þannig háttar til að Jón Gunnarsson átti að vera framsögumaður fyrir því og er aðalhöfundur að nefndarálitinu sem ég rita undir ásamt hv. þm. Jóni Gunnarssyni, Kristjáni L. Möller og Guðjóni A. Kristjánssyni auk þess sem Jón Bjarnason er áheyrnarfulltrúi í sjávarútvegsnefnd og er samþykkur þessu áliti. Ég mæli því fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um uppboðsmarkaði sjávarafla frá minni hluta sjávarútvegsnefndar. Lengi hefur verið beðið eftir endurskoðun á lögum nr. 123/1989, um uppboðsmarkaði fyrir sjávarafla. Þau lög voru sett þegar uppboðsmarkaðir fyrir fisk voru að hefja starfsemi sína og bera þess glögg merki að ekki var vitað á þeim tíma hvernig starfsemi slíkra markaða mundi þróast og hvort sú tilraun, að setja upp uppboðsmarkaði fyrir fisk, mundi takast. Fiskmarkaðir hafa fest sig í sessi frá þeim tíma sem þeir voru fyrst settir á laggirnar og hefur tækni við uppboð og aðferðir sem notaðar eru mikið breyst frá fyrstu dögum fiskmarkaðanna. Lagaumhverfið hefur ekki þróast með þeim breytingum sem orðið hafa á starfsaðferðum og hafa eigendur og viðskiptaaðilar markaðanna lengi kallað eftir nýrri lagasetningu um starfsemi þeirra. Það vakti því nokkra furðu þegar nýtt lagafrumvarp var lagt fram á Alþingi hversu líkt það var gildandi lögum og hve lítill metnaður eða vinna virtist lögð í að sníða ný lög að þeim aðstæðum sem uppi eru. Frumvarpið virðist samið án mikils samráðs við hagsmunaaðila, enda komu fram ábendingar frá þeim sem sýndu svo ekki var um villst að þetta nýja frumvarp uppfyllti á engan hátt væntingar sem til þess höfðu verið gerðar og að nauðsynlegt væri að gera á því umtalsverðar breytingar þannig að unnt yrði að starfa eftir því. Verulegar breytingar sem orðið hafa á frumvarpinu í meðförum sjávarútvegsnefndar sýna svo ekki verður um villst að ekki var vandað nægjanlega til gerðar frumvarpsins í upphafi. Meiri hluti nefndarinnar lagði strax fram breytingartillögur við efni frumvarpsins og voru þær teknar til umræðu í nefndinni en þar er að nokkru leyti tekið tillit til athugasemda markaðanna sjálfra og einnig til gagnrýni sem kom fram í umræðum á Alþingi við 1. umr. um málið. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að sjávarútvegsráðherra veiti leyfi til reksturs uppboðsmarkaða og verða leyfin ótímabundin, sem er breyting til bóta frá núgildandi lögum þar sem endurnýja þarf leyfi árlega. Í fyrri lögum var lögð sú skylda á ráðherra að við veitingu leyfa skyldi ráðherra m.a. meta hvort skilyrði væru til frjálsrar verðmyndunar á uppboðsmarkaði með hliðsjón af líklegu fiskframboði, fjölda fiskvinnslustöðva á markaðssvæði og starfsemi annarra uppboðsmarkaða. Þetta orðalag er tekið óbreytt upp í frumvarpinu nú en er algjörlega úrelt að mati minni hlutans. Uppboðsmarkaðir fyrir sjávarafla eru orðnir fjölmargir á landinu og er markaðssvæði hvers um sig landið allt. Kaupendur sem staðsettir eru á einum stað kaupa fisk á mörkuðum í öðrum landsfjórðungum og óskiljanlegt að við lagasetningu nú skuli 16 ára gamall lagatexti, sem ber keim af varkárni gagnvart nýju formi við ákvörðun á fiskverði, tekinn upp óbreyttur í nýtt frumvarp. Það er engin leið og engin þörf fyrir ráðherra að leggja mat á skilyrði fyrir frjálsri verðmyndun með tilliti til fiskframboðs, fjölda fiskvinnslustöðva á starfssvæði og starfsemi annarra markaða. Nær væri að setja almenn hæfisskilyrði fyrir markaði og að þeim uppfylltum fengju þeir leyfi. Í 2. gr. frumvarpsins er skýrð merking hugtaka og hefur skilgreining þeirra tekið breytingum í meðferð sjávarútvegsnefndar í þá veru að færa skilgreiningu þeirra nær þeim raunveruleika sem er á íslenskum fiskmörkuðum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að allur afli sé sýnilegur á uppboðsstað og aðilar geti kynnt sér hann þar. Núverandi fyrirkomulag er hins vegar meira í þá veru að fiskur er boðinn upp óséður af kaupanda og er aflinn oft enn um borð í veiðiskipi við sölu. Breytingartillögur í nefndinni taka á þessum ágalla frumvarpsins. Breytingartillögur sem nú eru komnar fram taka einnig til þeirra aðstæðna sem eru í rekstri fiskmarkaða varðandi miðlægan uppboðsstað og tilveru Reiknistofu fiskmarkaðanna. Í upprunalegu frumvarpi ráðuneytisins var á engan hátt tekið tillit til þeirrar þróunar sem hefur orðið í uppboðsmálum sjávarafla og ef þær skilgreiningar sem þar koma fram á starfsemi uppboðsmarkaðanna yrðu að lögum væri fiskmörkuðum gert ókleift að starfa í þeirri mynd sem þeir hafa þróast í undanfarin ár. Minni hlutinn gerði athugasemdir við umfjöllun málsins varðandi efni 3. gr. sem fjallar um hverjir geti fengið leyfi til reksturs uppboðsmarkaða. Í greininni er á engan hátt tekið nægjanlega skýrt á eignarhaldi markaðanna og verði hún óbreytt að lögum getur sami aðili verið seljandi afla, eigandi og rekstraraðili uppboðsmarkaðar og kaupandi sama afla. Slíkar aðstæður kalla á tortryggni þeirra sem við markaðinn skipta og benti Fiskistofa meðal annars á þessa hættu í umsögn sinni um frumvarpið. Uppboðsmarkaður hefur milligöngu um sölu mikilla verðmæta og nauðsynlegt er að bæði kaupendur og seljendur á markaðnum geti treyst því að hagsmunir annars séu ekki teknir fram yfir hagsmuni hins. Samkvæmt frumvarpinu sem fyrir liggur skal ráðherra setja reglur um gagnsæi viðskipta, birtingu uppboðsskilmála og um uppboðslýsingar. Ekki liggur fyrir á þessari stundu hvernig þær reglur verða, en það mun skipta miklu varðandi starfsemi uppboðsmarkaðanna. Betra hefði verið að nú við umræðuna hefðu legið fyrir drög að þessum reglum þannig að unnt væri að leggja mat á áhrif þeirra á starfsumhverfi markaðanna. Lítið samráð við hagsmunaaðila við gerð þessa frumvarps leiddi til þess að við framlagningu stangaðist það í veigamiklum atriðum á við þann raunveruleika sem uppboðsmarkaðir starfa við. Gæta þarf þess að hið sama endurtaki sig ekki við gerð reglna á grundvelli þeirra laga sem hér er verið að setja. Gert er ráð fyrir því í 8. gr. að rekstraraðili uppboðsmarkaðar hafi í þjónustu sinni a.m.k. einn starfsmann sem sjái um framkvæmd uppboðs. Þessi starfsmaður er kallaður uppboðsstjóri og skal hann hafa löggildingu til starfans sem sjávarútvegsráðherra veitir. Í greininni eða í skýringum við hana kemur ekki fram í hverju löggilding ráðherra er fólgin, hvaða menntun, reynslu eða önnur hæfisskilyrði uppboðsstjóri þarf að hafa, þrátt fyrir að hann eigi að stjórna uppboðum á miklum verðmætum. Uppboðsmarkaður sem felur miðlægum uppboðsstjóra að sjá um öll uppboð markaðarins þarf eftir sem áður að ráða til sín uppboðsstjóra og verður ekki séð hvaða þörf er á því við slíkar aðstæður. Minni hlutinn telur að þrátt fyrir að nægur tími hafi gefist til að endurskoða eða setja ný lög um uppboðsmarkaði þá hafi sá tími verið illa nýttur. Frumvarpið sem lagt var fram á Alþingi bar öll merki þess að kastað hefði verið til höndum við samningu þess eða að höfundar frumvarpsins hafi ekki fengið nægjanlegt ráðrúm til að eiga samráð við þá aðila sem að greininni koma. Fram kom á fundum nefndarinnar að forsvarsmenn markaðanna vildu frekar að nægjanlegur tími gæfist til að vanda þessa vinnu betur en gert hafði verið en að sett yrðu ófullnægjandi lög um starfsemi uppboðsmarkaða. Meiri hluta sjávarútvegsnefndar lá mikið á að afgreiða málið út úr nefndinni þrátt fyrir ábendingar um alvarlega ágalla á frumvarpinu. Minni hlutinn telur að vinna þurfi málið betur en gert hefur verið og bersýnilegt að taka þurfi lögin fljótlega til endurskoðunar aftur vegna ágalla sem á þeim verða, verði frumvarpið samþykkt. Minni hlutinn leggur því til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forseti. Þetta er greinargerð minni hlutans. Ég hef svo sem ekki miklu við hana að bæta en vil þó segja að þeir ágallar sem nefndir eru í áliti minni hlutans eru alvarlegir. Það er full ástæða til að menn íhugi vandlega hvort nægilega tryggilega hafi verið að málum staðið og hvort hér séu á ferðinni reglur sem veki það traust sem þarf á þessum mörkuðum.

Herra forseti. Frumvarp til laga um uppboðsmarkaði sjávarafla er nú til 2. umr. og hefur hv. þm. Jóhann Ársælsson gert grein fyrir nefndaráliti minni hluta sjávarútvegsnefndar sem ég styð. Uppboðsmarkaðir sjávarafla skipta æ meira máli fyrir fiskvinnsluna hér á landi og er orðið mjög brýnt að setja rammalöggjöf utan um uppboðsmarkaðina. Það voru því mikil vonbrigði í sjávarútvegsnefnd að ekki skyldi takast að vinna þetta frumvarp til hlítar eins og hagsmunaaðilar höfðu bent á að gera þyrfti. Ég vil árétta nokkur atriði sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Jóhann Ársælsson, gat um, þ.e. að kvaðirnar á eignarhaldi eru ekki skýrar fyrir uppboðsmarkaðina. Það er forsenda fyrir trúnaði og trausti í þeim viðskiptum sem þar geta farið í gegn. Ég tel þetta vera einn stærsta gallann við frumvarpið eins og lagt er til að það sé afgreitt. Í öðru lagi þyrfti að setja skarpari reglur og ákvæði um gagnsæi í viðskiptum þannig að það væri fullkomlega ljóst ef um eignatengsl væri að ræða, annars vegar milli fiskveiða, útgerðar og fiskmarkaða. Ef sömu aðilar ættu í þessu og í eigin vinnslu þá væri það a.m.k. alveg ljóst þannig að þetta væri fullkomlega gagnsætt. Þarna vantar á og við bentum á það í hv. sjávarútvegsnefnd að þetta ætti að laga og betra væri og skynsamlegra að fresta málinu til haustsins og vinna það þannig að tekið væri á þeim atriðum sem stæðu út af. Auk þess vil ég minna á að ég hef flutt tillögu til þingsályktunar um leiðir til að auka vinnslu á fiski hérlendis þar sem ég vek athygli á miklum útflutningi á óunnum fiski á fiskmarkaði erlendis. Ég vil að leitað sé allra leiða til að draga úr honum og auka í staðinn fiskvinnsluna innan lands. Ein leið í því er einmitt að styrkja stöðu innlendra fiskmarkaða, þannig að fiskur sem á að fara á markað geti farið á fiskmarkaði innan lands. Ef erlendir kaupendur vilja kaupa fiskinn óunninn þá kaupi þeir hann á innlendum fiskmörkuðum. Ég hefði talið að í frumvarpi þessu, um uppboðsmarkaði sjávarafla, ætti að koma inn ákvæði eða a.m.k. umræða sem lyti að því hvernig draga mætti úr útflutningi á óunnum fiski á fiskmarkaði erlendis en styrkja stöðu íslenskrar fiskvinnslu og íslenskra fiskmarkaða í þeirri samkeppni. Herra forseti. Ég tel að vinna þyrfti betur það frumvarp sem hér er til 2. umr. og skynsamlegt væri að vísa því til ríkisstjórnarinnar. Það kæmi síðan betrumbætt til umræðu og afgreiðslu aftur í haust, þannig að það nái þeim markmiðum sem að er stefnt með því.

Virðulegi forseti. Sjávarútvegsnefnd hefur fjallað um frumvarp um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum. Það kom í ljós við 1. umr. að ágreiningur er um málið og skilaði meiri hluti sjávarútvegsnefndar einu áliti en minni hlutinn skilar tveimur álitum. Í frumvarpi þessu er annars vegar lagt til að heimilt verði að meta meðafla við veiðar á uppsjávarfiski til aflamarks fiskiskipa með ákveðnum hætti og hins vegar að gerðar verði nokkrar breytingar á framkvæmd leyfissviptinga vegna veiða umfram veiðiheimildir. Rekja má breytingar um hvernig meðafli skuli metinn til tillagna Landssambands íslenskra útvegsmanna og umgengnisnefndar. Þar voru allir aðilar sammála og því er frumvarp þetta gert í góðri sátt við fulltrúa hagsmunaaðila. Ég er einnig sammála því að sú stefna á að vera að á öllum þeim tegundum þar sem aflamark er þurfi aðilar að hafa heimildir fyrir veiðum hvort sem um beinar veiðar er að ræða eða meðafla. Einnig hefur verið starfandi nefnd sem vinnur að úttekt á starfsumhverfi í sjávarútvegi og breytingartillögur um framkvæmd leyfissviptinga verða að mestu raktar til tillagna frá þeirri nefnd. Hún lagði til að skoðað yrði hvernig einfalda mætti með hvaða hætti Fiskistofa tilkynnti útgerðum um veiðar umfram veiðiheimildir auk þess sem útgerðum yrði gert skylt að greiða slíkan kostnað. Fiskistofa hefur síðastliðin tvö ár, í samvinnu við Hafrannsóknastofnun, fylgst vel með löndunum á uppsjávarfiski. Samkvæmt þeim tölum er ljóst að á síðustu kolmunnavertíð hefur meðafli aukist töluvert. Þar kemur fram að meðafli þorsks í kolmunnaveiðum var 156 tonn árið 2003 en fór í tæp 1.700 tonn árið 2004. Jafnframt hefur meðafli ufsa í kolmunnaveiðum aukist úr rúmum 1.600 tonnum í tæp 2.100 tonn. Hér er um töluverða aukningu að ræða. Spurning er hvort hægt verði að minnka þennan meðafla bolfisks í kolmunnaveiðum. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu eru ástæður þess að lagt er til að horfið verði frá því að krefjast þess að meðafli sé flokkaður skilyrðislaust við veiðar á uppsjávarfiski fyrst og fremst tvær: Í fyrsta lagi er ljóst að mörg skipanna eru vanbúin til að hirða þennan fisk, halda honum aðskildum frá öðrum afla og ganga þannig frá honum að hann nýtist til manneldis. Í öðru lagi liggur fyrir að stundum er sá fiskur sem fæst sem meðafli litlu eða engu verðmætari en bræðsluafli, bæði vegna lítilla gæða og smæðar. Því er lagt til að tekin verði upp aðferð til að meta meðafla með nákvæmum hætti og reikna hann til aflamarks viðkomandi skips. Með því vinnast nákvæmar upplýsingar sem munu liggja fyrir um magn meðafla sem reiknast til aflamarks veiðiskips og hefði í för með sér að skipstjórar munu forðast meðafla eða taka þann kostinn að skilja hann frá öðrum afla og nýta hann á arðbærasta hátt. Í þriðja lagi hafa verið gerðar tilraunir með skiljur í flotvörpum sem skilja eiga úr lifandi meðafla. Ég hef rætt við skipstjóra sem notað hefur þessar skiljur og tekið þátt í tilraunaverkefni og segir hann mér að þetta verði mikil bylting og meðafli verði hverfandi eftir að þær verði komnar í gagnið. Jafnframt hefur verið reynt að koma í veg fyrir meðafla með eftirliti svo og lokun veiðisvæða. Virðulegi forseti. Gagnrýni á frumvarpið er ekki óeðlileg. Samt sem áður vekur það athygli hve langt er á milli fulltrúa minni hlutans í sjávarútvegsnefnd samkvæmt þeim minnihlutaálitum er fyrir liggja. Ég er sammála hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni í nefndaráliti hans að vandamálið sé hverfandi miðað við heildarafla kolmunna. Samt sem áður finnst mér mikilvægt að allur fiskur sem er í aflamarkskerfinu komi fram, þ.e. sé sýnilegur. Hér er verið að leysa úr erfiðu máli í áranna rás og mikil og góð samstaða hefur náðst um það sem fram kemur í frumvarpi þessu. Það sem eru meginatriði þessa máls er að í gildandi lögum er sú ófrávíkjanlega krafa gerð að afli sé flokkaður eftir tegundum fyrir löndun og vigtun. Við veiðar á uppsjávarfiski er næsta óframkvæmanlegt að flokka meðafla frá auk þess sem það er í mörgum tilvikum algerlega ópraktískt. Því er brýnt að breyta lögunum og enginn hefur bent á betri lausn en hér er lögð fram. Lagabreytingar stuðla að ábyrgum veiðum og tryggja að upplýsingar liggi fyrir um magn meðafla. Þær tryggja jafnframt ákveðið samræmi og jafnræði þar sem meðafli reiknast til kvóta. Um ofangreind atriði eru allir þeir sem komið hafa að þessu máli sammála. Má þar nefna fulltrúa sjómanna, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Vélstjórafélag Íslands, Sjómannasamband Íslands auk stjórnar LÍÚ sem ítrekað hefur lagt til að þessi aðferð verði tekin upp. Hafa fiskifræðingar Hafró og eftirlitsmenn Fiskistofu verið því sammála. Í frumvarpinu er skýrt hvers vegna nauðsynlegt er að ákveðið lágmarksverð komi til greiðslu vegna umframveiði og eru þau rök áréttuð hér. Það er rétt sem fram kemur í minnihlutaáliti hv. þm. Magnúsar Þórs Hafsteinssonar að það flækir nokkuð málið að veiðar íslenskra skipa fara að hluta til fram utan lögsögu Íslands og að færeysk skip stunda veiðar innan lögsögunnar. En hvernig farið verður með meðafla íslenskra skipa innan lögsögu Færeyja og meðafla færeyskra skipa innan íslenskrar lögsögu er mál sem aðeins hefur verið rætt við Færeyinga og þarf að taka sérstaklega upp þegar frumvarp þetta verður orðið að lögum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra en kynna nefndarálit meiri hluta sjávarútvegsnefndar um frumvarpið: Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jón B. Jónasson frá sjávarútvegsráðuneyti og Hrafnkel Eiríksson frá Hafrannsóknastofnuninni. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Félagi kvótabátaeigenda, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Félagi smábátaeigenda og Hafrannsóknastofnuninni. Með frumvarpinu er lagt til að heimilt verði við veiðar á uppsjávarfiski að meta magn meðafla með sýnatöku og reikna hann til aflamarks fiskiskips á þeim grundvelli. Felur breytingin í sér frávik frá þeirri meginreglu laganna að flokka beri allan afla um borð í fiskiskipum og landa honum þannig. Í athugasemdum með frumvarpinu eru tilgreindar ástæður þess að rétt þykir að víkja frá þessari meginreglu við þessar veiðar og tekur meiri hlutinn undir þau sjónarmið sem þar koma fram. Þá eru í frumvarpinu lagðar til nokkrar breytingar sem lúta að framkvæmd leyfissviptinga vegna veiða umfram veiðiheimildir. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið rita Guðjón Hjörleifsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Dagný Jónsdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Una María Óskarsdóttir. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Eftir ræðu formanns sjávarútvegsnefndar, hv. þm. Guðjóns Hjörleifssonar, langar mig til að spyrja hann tveggja spurninga, fyrst hvort hann telji að kvótasetning á kolmunnaskipum í svokölluðum meðafla stangist ekki á við kosningaloforð hans fyrir alþingiskosningarnar árið 2003 en þá lofaði hann m.a. úti í Vestmannaeyjum kjósendum sínum að ef hann kæmist á þing mundi hann berjast gegn kvóta á kolmunna, keilu, löngu og skötusel. Mér þykir það frumvarp sem hér er til umræðu núna stangast á við andann í þessu kosningaloforði sem hengt var upp víða um Vestmannaeyjabæ rétt fyrir alþingiskosningarnar árið 2003. Því væri gaman að fá að heyra hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, þingmann Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi, útskýra nánar hvort hann sé ekki á ákveðinn hátt að ganga á bak kosningaloforðum sínum. Seinni spurning mín til hv. þingmanns er sú hvort hann hafi íhugað það hvernig staðið skuli að prufutöku upp úr þessum skipum í framtíðinni, hvort hann sjái ekki fyrir sér að ef við ætlum að gæta jafnræðisreglu verði að fara í gegnum hvern einasta farm úr öllum uppsjávarveiðiskipum sem veitt hafa með flotvörpu í íslenskri landhelgi þegar landað er í höfnum víðs vegar um landið og hvort hv. þingmaður hafi þá hugleitt hver eigi að borga kostnaðinn við það að þurfa að greiða starfsmönnum, sennilega Fiskistofu, kaup á öllum tímum sólarhrings við þessa vinnu og hver eigi að borga fyrir úrvinnslu þeirra gagna sem safnað verður því að ljóst er að þetta er tímafrek iðja. Það væri gaman að fá að heyra svör við þessum spurningum.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem kemur fram hjá hv. þm. Magnúsi Þór Hafsteinssyni að það var töluverð umræða þegar kolmunninn var settur í kvóta og það voru mótmæli í Vestmannaeyjum. Ég get alveg sagt það hér og nú að við Eyjamenn mótmæltum oft ákvörðunum í sjávarútvegsmálum þegar ég var bæjarstjóri í Eyjum og vorum ekkert feimnir við að senda mótmæli til yfirvalda, hverjir sem hafa stjórnað kvótasetningunni. Það var hreinn meiri hluti sjálfstæðismanna í Eyjum og ég tel að margt sem hefur gerst í þessu kerfi, bæði hvað varðar handaflsaðgerðir o.fl., hafi ekki verið réttmætt. Þingmaðurinn er jafnvel að tala um prufur og eftirlit. Ég held að skipstjórar muni stýra veiðum sínum öðruvísi. Þeir munu forðast meðafla eða taka þann kostinn að skilja hann frá öðrum afla og nýta hann á sem arðbærastan hátt, eins og ég sagði áðan. Ég held að menn hætti að toga um öll svæði í leit að kolmunna. Sú held ég að verði framtíðin, að menn stýri þessu betur. Svo er ég mjög bjartsýnn eftir að hafa rætt við skipstjórnarmann sem tók þátt í tilraununum með skiljurnar. Þar er meðaflinn að sleppa lifandi út og hann segir að þetta verði hverfandi. Ég vona að sú verði lausnin í þessu máli því að ég veit að annars getur verið erfitt að flokka meðaflann.

Virðulegi forseti. Þetta voru ansi snautleg svör. Hv. þingmaður svaraði hreinlega ekki spurningu minni um það hvort hann teldi að þetta stangaðist ekki á við kosningaloforð hans vorið 2003. Hins vegar sagði hann mjög athygliverðan hlut þegar hann benti á það að Eyjamenn, til að mynda í bæjarstjórn Vestmannaeyja þar sem hann var áður bæjarstjóri, hefðu oft verið duglegir við að mótmæla ýmsum stjórnvaldsaðgerðum sem væru íþyngjandi fyrir sjávarútveginn, þó kannski einkum og sér í lagi íþyngjandi í sjávarplássi eins og Vestmannaeyjum. Nú leggst hins vegar lítið fyrir kappann þegar hann er kominn inn á þing, þá umpólast hann allt í einu. Þá er eins og skipt sé um forrit í honum, hann umpólast úr manni sem hefur verið gagnrýninn á kvótakerfið í orði en ekki á borði. Hann umhverfist í kvótasinna sem hefur fátt annað gert í ræðustól Alþingis en að koma því litla sem ekki var lengur í kvóta yfir í kvóta. Þá er helst að minnast þess sem gerðist hér fyrir nákvæmlega ári þegar ríkisstjórnarmeirihlutinn setti smábátana sem eftir voru á svokölluðu dagakerfi í kvótakerfi. Núna er höfuðið bitið af skömminni og haldið áfram, og hinar svokölluðu aukategundir sem þó voru hverfandi í afla kolmunnaskipanna eru líka settar í kvóta. Þar með er enn og aftur vegið að hagsmunum Vestmannaeyinga, kolmunnaskipa í Vestmannaeyjum, vegna þess að ég held að einhver hljóti að þurfa að borga reikningana sem berast fyrir þetta eftirlit. Enn ein eftirlitsmyllan sem lögð er á sjávarútveginn, enn einar byrðarnar. Hver mun borga þá reikninga? Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson gat ekki svarað því. Hann sagði hins vegar að hann hefði talað við einn skipstjóra. Hv. þm. Guðjón Hjörleifsson virðist ekki gera sér grein fyrir því að það eru um 30 skip sem stunda kolmunnaveiðar við Ísland og þeir eru fjölmargir, skipstjórarnir í þessum flota. Heldur eru það snautleg vinnubrögð þegar verið er að setja lög sem eiga eftir að kosta útgerðirnar tugi milljóna króna að ræða þá aðeins við einn mann sem hefur vit á þessum veiðum.

Virðulegi forseti. Ég sagðist hafa talað við skipstjóra sem tók þátt í þessu verkefni og nýtti þessar skiljur þannig að árangurinn væri mjög góður. Ég talaði um stjórnvaldsaðgerðir, handaflsaðgerðir þegar verið væri að flytja kvóta frá þeim sem voru í aflamarkskerfinu yfir á smábáta. Sú er ástæðan fyrir því að bæjarstjórn Vestmannaeyja mótmælti á sínum tíma. Ég er mjög kvótasinnaður maður. Varðandi kolmunnann taldi ég þá aðferðafræði betri að í staðinn fyrir að taka þrjú viðmiðunarár vildi ég taka síðasta árið og hafa hærri hlutföll, þá voru fleiri bátar komnir í þetta. Við fengum mjög stór skip sem höfðu verið í smíðum og misstu af því að veiða þennan tilraunakvóta.

Hæstv. forseti. Í 1. gr. frumvarpsins er kveðið á um að ráðherra skuli setja reglur um það hvernig meta skuli meðafla við löndun á uppsjávarfiski. Þá er í ákvæðinu kveðið beint á um að meðafli skuli reiknast til aflamarks viðkomandi skips. Hingað til virðist lögum um umgengni um nytjastofna sjávar ekki hafa verið beitt með sama hætti um veiðar á uppsjávarfiski og gert hefur verið við veiðar á öðrum tegundum á Íslandsmiðum. Meðafli við veiðar á kolmunna, síld og loðnu hefur í raun ekki reiknast til aflamarks þeirra skipa sem uppsjávarveiði stunda hvort sem hann hefur komið í flotvörpu eða nót. Hvatinn til að forðast veiðar á öðrum tegundum en uppsjávartegundum hefur því einungis verið siðferðilegur við þessar veiðar, ekki efnahagslegur. Í 9. gr. þeirra laga sem hér er verið að breyta segir, með leyfi forseta: „Skipstjóra fiskiskips er skylt að halda afla um borð í skipi sínu aðgreindum eftir tegundum. Verði því ekki komið við vegna smæðar báts skal afli aðgreindur eftir tegundum við löndun. Skipstjóra fiskiskips er skylt að láta vigta hverja tegund sérstaklega. Ákveði ráðherra á grundvelli laga um stjórn fiskveiða að fiskur undir tiltekinni stærð eða þyngd teljist aðeins að hluta með í aflamarki skal hann setja reglur um hvernig að frágangi hans um borð í veiðiskipi og vigtun skuli staðið. Skipstjóra ber að tryggja að réttar og fullnægjandi upplýsingar um aflann berist til vigtarmanns.“ Af ákvæði þessu er ljóst að skip sem stundað hafa veiðar á uppsjávarfiski hafa ekki farið að þessu ákvæði með því halda afla aðskildum, hvorki um borð í skipunum né við löndun hans. Miklar kröfur eru hins vegar gerðar til annarra sem stunda hefðbundnar veiðar á Íslandsmiðum um að farið sé að lögum og reglum um flokkun og vigtun sjávarafla og eru ströng viðurlög við brotum á því. Einhverra hluta vegna hefur það sama ekki gilt um meðferð og vigtun meðafla við uppsjávarveiðar og hefur meðafli því í flestum tilvikum runnið til bræðslu án þess að tilraunir hafi verið gerðar til að flokka hann frá eða vigta. Hefur þetta leitt til þess að veiddar hafa verið þúsundir tonna af bolfiski án þess að útgerðirnar sem þessar veiðar hafa stundað hafi þurft að leggja til aflamark í þeim tegundum. Slíkur meðafli sem samanstendur aðallega af ufsa og þorski hefur því verið veginn og skráður sem kolmunni, loðna eða síld og lítt virðist hafa verið við því amast af hálfu stjórnvalda þó að um skýrt brot á lögum nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, hafi verið að ræða. Ekki liggur fyrir á þessari stundu hvernig sýnatöku eða útreikningi á meðafla eftir tegundum verður háttað við afgreiðslu þessa frumvarps og er það miður. Upplýst var á fundum nefndarinnar að líklega yrðu tekin 500 kg í sýni úr hverjum 100 tonnum af afla, þ.e. sem svarar 0,5%. Þetta þýðir að úr 1.000 tonna kolmunnafarmi yrðu tekin 5 tonn til skoðunar til að meta magn og tegund meðafla og má ætla að skekkja í magni geti orðið mikil við svo knappa sýnatöku. Umfang meðafla við þessar veiðar er afar mismunandi og kom fram í svari sjávarútvegsráðherra um þetta efni á yfirstandandi þingi, sbr. þskj. 426, að á árinu 2004 megi ætla, út frá mælingum sem gerðar voru af Fiskistofu, að meðafli við kolmunnaveiðar frá mars til október hafi þá verið 2.094 tonn af ufsa og 1.686 tonn af þorski. Þá kom fram á fundum nefndarinnar að til viðbótar þessu megi ætla að u.þ.b. 1.000 tonn af öðrum tegundum hafi verið í meðafla á sama tíma. Á árinu 2004 voru einungis skráð rúm 25 tonn af karfa til aflamarks af kolmunnaveiðiskipum allt árið. Miðað við þær upplýsingar er alveg ljóst að ekki hefur verið lagður kvóti á móti þeim 4.000 tonnum af meðafla sem um ræðir nema í afskaplega litlum mæli. Ekki hefur verið reynt að meta magn eða tegundir meðafla við síld- og loðnuveiðar þannig að sá afli kemur til viðbótar þeim afla sem áætlaður hefur verið. Í ljósi þess hvernig staðið hefur verið að flokkun og vigtun meðafla uppsjávarskipa má segja að verið sé að setja skarpari reglur um veiðar og umgengni þessara skipa og um leið er verið að viðurkenna að ekki hafi verið farið að lögum sem um þetta gilda. Það er því til bóta að mati 1. minni hluta að eyða öllum vafa um að kvóta þurfi á móti þessum meðafla þótt ekki verði séð að hingað til hafi verið vafi um það, og einnig að nú skuli settar samræmdar reglur um sýnatöku og útreikning meðaflans. Sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu mun hvetja skipstjórnarmenn frekar en áður til að forðast eins og frekast er unnt hættuna á því að fá meðafla í miklum mæli, vegna þess að það er ákaflega kostnaðarsamt og óhagkvæmt að þurfa að leggja kvóta á móti fiski sem hefur að mestu verið eyðilagður við dælingu og hefur við löndun ekkert verð umfram bræðsluvirði. Það hlýtur að vera sameiginlegt hagsmunamál allra að forðast eins og unnt er að skemma hráefni með þeim hætti sem hlýtur jafnframt að vekja spurningar um notkun flottrolls við veiðar á uppsjávarfiski en meðafli virðist meira vandamál við veiðar með slíkum veiðarfærum en við hinar hefðbundnu nótaveiðar. Í 2. gr. eru lagðar til breytingar sem snúa að framkvæmd leyfissviptinga vegna veiða umfram veiðiheimildir. Fyrsti minni hluti tekur undir hugmyndir um að heimilt sé að senda aðvaranir um umframveiði með öðrum hætti en með símskeytum og að þannig verði dregið úr kostnaði sem fellur á útgerðina þess vegna. Fyrsti minni hluti leggst ekki gegn samþykkt frumvarpsins þar sem efni þess er til bóta og mun bæta núverandi umgengni við veiðar á uppsjávarfiski en telur að leggja þurfi alla áherslu á að þróa þessar veiðar með þeim hætti að magn meðafla minnki verulega frá því sem nú er og tryggja að sá meðafli sem þó fæst reiknist til aflamarks. Jón Bjarnason var viðstaddur afgreiðslu málsins sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir það rita Jón Gunnarsson, sem átti að vera framsögumaður hér í dag, og Jóhann Ársælsson, sá sem hér stendur.

Virðulegi forseti. Ég kem í ræðustól til að gera grein fyrir nefndaráliti mínu varðandi þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 57 3. júní 1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi á að lögfesta að útgerðum fiskiskipa verði skylt að telja meðafla við uppsjávarveiðar til frádráttar aflamarks. Meðaflann á að meta út frá niðurstöðum sýnatöku úr afla skipanna við löndun. Frú forseti. Þetta frumvarp er bæði illa og hroðvirknislega unnið og það á alls ekki skilið að verða að lögum. Það þarf að vinna þetta mál miklu betur. Það hefur verið staðið mjög illa að því í sjávarútvegsnefnd og ég hygg að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi látið ráðuneyti sitt semja frumvarpið án mikillar ígrundunar því að það er svo augljóst að það er alvarlega meingallað og ætti að sjálfsögðu ekki að verða að lögum núna. Frumvarpið var lagt fram á hinu háa Alþingi þann 4. apríl og sjávarútvegsráðherra mælti fyrir því 10 dögum síðar, þ.e. 14. apríl. Þá fór það til sjávarútvegsnefndar þar sem farið var yfir málið með mjög yfirborðskenndum og slælegum hætti þrátt fyrir mótmæli mín sem skipaði þá 2. minni hluta sjávarútvegsnefndar. Voru einungis tveir aðilar kallaðir á fund nefndarinnar til að ræða um þetta frumvarp, embættismaður frá sjávarútvegsráðuneytinu og fiskifræðingur frá Hafrannsóknastofnun. Það kom berlega í ljós þegar þessir menn voru spurðir út úr um málið að hvorugur þeirra hafði neina reynslu af veiðum eða löndun á uppsjávarfiski, til að mynda kolmunna. Þeir glímdu báðir við mjög alvarlegan þekkingarskort á þessu málefni, gátu ekki svarað spurningum nefndarmanna og þess vegna óskaði ég eftir því að fleiri yrðu kallaðir til nefndarinnar til að ræða við hana áður en málið yrði afgreitt frá henni, til að mynda skipstjórar úr veiðiflotanum sem eru þeir menn sem mesta þekkingu hafa á veiðum, löndun, á þeim tegundum sem veiðast í flotvörpu hér við land, sem eru þá loðna, síld og kolmunni. Þessu var hafnað af formanni nefndarinnar. Ég óskaði líka eftir því að svokölluð umgengnisnefnd sjávarútvegsráðuneytisins sem mér skilst að í sitji fulltrúar útgerðarmanna, sjómanna, embættismenn, fiskifræðingar, menn frá Fiskistofu og jafnvel aðrir yrði kölluð fyrir nefndina. Því var einnig hafnað. Ég benti á það að einungis fjórar umsagnir um málið hefðu borist. Þær eru allar, eða flestar, frá aðilum sem hafa lítið með kolmunnaveiðarnar að gera, Félagi kvótabátaeigenda, Farmanna- og fiskimannasambandinu, Félagi smábátaeigenda og Hafrannsóknastofnun. Reyndar er það svo að Farmanna- og fiskimannasambandið sem í eru skipstjórarnir samþykkir þetta frumvarp umyrðalaust. Það hlýtur að koma mjög á óvart því að ég er alveg sannfærður um að þetta frumvarp vegur beint að hagsmunum íslenskra skipstjórnarmanna þar sem það vegur beint að hagsmunum útgerðanna. Virðulegi forseti. Ekki var heldur orðið við tilmælum um að fulltrúar Landssambands íslenskra útvegsmanna kæmu á fund nefndarinnar til að ræða þetta mál sérstaklega og svara spurningum frá mér og hugsanlega fleirum um þetta tiltekna frumvarp. Því var einnig hafnað. Málið var síðan afgreitt af meiri hluta sjávarútvegsnefndar með vafasömum hætti, að ég tel, því að á þennan tiltekna fund vantaði tvo fulltrúa Framsóknarflokksins. Þeir voru sem sagt ekki á fundinum, fulltrúar Framsóknarflokksins í sjávarútvegsnefnd. Þá voru kallaðir utan af gangi tveir þingmenn sem voru staddir þar fyrir tilviljun, þingmenn Framsóknarflokks úr öðrum þingnefndum sem aldrei, aldrei nokkurn tímann, hafa setið í sjávarútvegsnefnd og hafa litla þekkingu, að ég tel, á sjávarútvegsmálum, hv. þm. Dagný Jónsdóttir og hv. varaþingmaður Una María Óskarsdóttir frá Framsóknarflokki, og látnar skrifa upp á að þetta mál yrði afgreitt út úr sjávarútvegsnefnd. Þetta tel ég vera forkastanleg vinnubrögð og segir í raun og veru meira en mörg orð um það hversu óvandað og illa unnið þetta mál er. Virðulegi forseti. Undanfarin ár hefur notkun flotvörpu til veiða á loðnu, síld og kolmunna færst mjög í vöxt hér við land. Komið hefur fram að meðafli af öðrum tegundum gæti verið vandamál við þessar veiðar. Af þeim sökum hefur sá sem hér stendur lagt fyrirspurnir tvö ár í röð, bæði á 130. og 131. löggjafarþingi, um meðafla við flotvörpuveiðar. Svör ráðherra gefa til kynna að meðaflinn hafi einkum mælst í afla skipa sem veiða kolmunna þó að einnig megi finna dæmi um meðafla á síldveiðum. Það hefur nokkuð verið gagnrýnt og það með réttu - því ber að halda til haga - að uppsjávarveiðiskip skuli ekki þurfa að leggja til aflaheimildir fyrir meðafla kvótabundinna fisktegunda en skip sem stunda bolfiskveiðar þurfi hins vegar alltaf að gera slíkt og þau séu líka undir ströngu eftirliti og útgerðir þeirra sæti jafnvel hörðum refsingum ef lög um þetta eru brotin. Þá tel ég tíma til kominn að staldra við og huga frekar að því að losa um allt of ströng lög varðandi meðafla í bolfiskveiðum þannig að mönnum verði gert kleift að koma með slíkan meðafla að landi í staðinn fyrir að þurfa að leggja fram kvóta fyrir þeim afla. Mér finnst ekki réttmætt að setja illa ígrunduð og óvönduð lög um meðafla hjá uppsjávarveiðiskipum, eingöngu með skírskotun til þess að aðrir búi við vond lög og því sé rétt að láta svipuð ólög ganga yfir alla. Ég verð að segja að það eru mikil vonbrigði að sjá Guðjón Hjörleifsson, formann sjávarútvegsnefndar, þingmann í Suðurkjördæmi, sem fór þó m.a. inn á þing út á þau loforð að hann ætlaði að vinna að því að koma kolmunna úr kvóta og líka aukategundum af bolfiski, eins og keilu, löngu og skötusel, berjast núna fyrir því að koma þessum lögum sem verða sennilega sett hér í kvöld í gegnum þingið, að það skuli einmitt vera hann sem stígur fram fyrir skjöldu og færir þetta í gegn, sennilega fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra. Hv. formaður sjávarútvegsnefndar hefur lýst því yfir í Auðlindinni, fréttaþætti um sjávarútvegsmál, að hann sé sérstakur fulltrúi framkvæmdarvaldsins, þ.e. sjávarútvegsráðherra, í sjávarútvegsnefnd og gerir því væntanlega það sem honum er sagt. Við vitum að kolmunnaveiðar hafa skilað þjóðarbúinu miklum verðmætum frá því að þær hófust af alvöru árið 1997. Stór hluti af aflanum hefur verið veiddur af skipum frá austanverðu landinu og þau hafa að mestu leyti landað afla sínum í fiskmjölsverksmiðjur á Austurlandi. Enginn vafi leikur á að þessar veiðar hafa skilað miklum umsvifum og virðisauka í landi og líka á sjó, á þeim tíma ársins sem áður var mjög daufur með tilliti til verkefna hjá mikilvægum hluta fiskiskipaflotans. Erlend skip hafa einnig landað kolmunna hér á landi sem að hluta til hefur verið veiddur af Færeyingum innan íslenskrar lögsögu. Síðustu fjögur árin hafa fiskmjölsverksmiðjur hér á landi tekið á móti rúmlega 1,6 millj. tonna af kolmunna. Það hefur ekki verið neitt smáræðisævintýri hér á ferð. Við þá lagasetningu sem hér um ræðir er mjög mikilvægt að löggjafinn hafi við höndina viðurkennd gögn sem sýna umfang þeirra atriða sem hugsanleg lög skulu ná yfir. Það á ekki að vera hlutverk okkar sem sitjum á Alþingi að hlaupa á eftir kjaftasögum úti í bæ, það á ekki að vera okkar verk. Því miður eru ekki til margar rannsóknir á meðafla í flotvörpu sem sýna umfang þessa vanda, þ.e. meðaflans. Fiskistofa hóf vorið 2003 skipulegar mælingar á meðafla við flotvörpuveiðar uppsjávartegunda. Áherslan hefur þó fyrst og fremst beinst að mælingum meðafla við kolmunnaveiðarnar þar sem hættan á honum er metin mest. Niðurstöðurnar hafa komið fram í skýrslu Hafrannsóknastofnunar og þær sýna að þetta er ekki alvarlegt vandamál þegar tillit er tekið til þess hversu hátt hlutfall af meðafla er í heildarkolmunnaafla skipanna. Árið 2003 - og þetta er byggt á mjög takmörkuðum rannsóknum - er talið að alls hafi veiðst 156 tonn af þorski sem meðafla. Árið 2003 var móttaka íslenskra fiskmjölsverksmiðja á kolmunna heil 520 þús. tonn. Árið 2004 er uppreiknaður meðafli af þorski talinn tæp 1.700 tonn, árið 2004 veiddi flotinn okkar 480 þús. tonn af kolmunna. Við erum að tala um innan við 0,5% af heildaraflanum. Þetta er mjög lítill meðafli í fiskveiðum. Það er nánast alltaf einhver meðafli í öllum fiskveiðum, þetta verður að teljast mjög lítill meðafli. Þrátt fyrir þá staðreynd að meðafli hefur verið mjög lítill þegar litið er til heildarafla við kolmunnaveiðarnar hafa menn brugðist við þessum vanda, að sjálfsögðu, eftir því sem reynslan hefur aukist við veiðarnar og þar með þekking manna á því hvar og hvenær mesta hættan er á því að fá þennan meðafla. Þetta er að sjálfsögðu vandamál sem þeir sem stunda veiðarnar vilja vera lausir við. Enginn gerir það að gamni sínu að veiða þorsk í bræðslu eða ufsa í bræðslu, það hljótum við öll að skilja. Þetta hefur leitt til þess, þ.e. meðaflavandamálið, að menn hafa lokað mjög stórum veiðisvæðum fyrir flotvörpuveiðum, m.a. svokölluðum Þórsbanka suðaustur af landinu en einnig öðrum svæðum. Margar af þeim lokunum hafa komið til vegna óska sjómanna sjálfra. Það er líka búið að banna síldveiðar með flotvörpu, til að mynda þar sem togveiðar með fiskibotnvörpu eru bannaðar með reglugerðum. Menn hafa líka unnið að tilraunum með það að þróa notkun sérstakrar skilju sem yrði sett á ákveðinn stað í flotvörpunni sem mundi skilja út þann bolfisk sem hugsanlega slæddist með. Sá fiskur mundi þá sleppa lifandi og heill út úr veiðarfærinu. Þessar skiljur eru tiltölulega einfaldar. Það er töluverð reynsla við notkun þeirra í bolfiskveiðum. Ég þekki þessar skiljur mjög vel, hef unnið við rannsóknir á þeim og þarna er sennilega verið að vinna að hlutum sem mundu leysa þetta. Hér eru sem sagt komin enn ein rökin fyrir því að það sé hrein della að setja þessi lög. Þau eru óþörf. Menn munu leysa þetta með veiðitækni, þróun veiðarfæra. Sjávarútvegsnefnd hefur hvergi fengið upplýst með óyggjandi hætti hvernig standa eigi að sýnatöku úr förmum uppsjávarveiðiskipa til að meta hversu mikill meðafli leynist hugsanlega um borð. Við vitum að það verður þó að gera vísindalegar kröfur, strangar, um slíka sýnatöku. Niðurstöðurnar verða að vera trúverðugar, sérstaklega þar sem um getur verið að ræða verulegar fjárhæðir sem leggjast þá á útgerð ef meðafli finnst í einhverjum mæli. Það er ekki hægt að sjá að stjórnvöld hafi hugleitt hvernig eigi að framkvæma þetta eftirlit. Við fengum ekki á fund okkar í sjávarútvegsnefnd neina menn sem gátu svarað því af einhverju viti hvernig ætti að framkvæma eftirlitið, hvernig ætti að útfæra þessi lög. Enginn hefur getað svarað því, ekki viljað það eða hvernig sem það er. Það má finna lýsingu á aðferðum við að meta svona meðafla í skýrslu sem Hafrannsóknastofnun gerði. Hún hefur verið að reyna að mæla þetta hjá kolmunnaskipunum og hún gaf út skýrslu yfir meðafla í kolmunnaveiðum árið 2003. Lýsinguna á þeim aðferðum er að finna þar, ég tók hana út og birti hana í þessu nefndaráliti. Þá kemur í ljós að þetta er mjög flókið mál. Það er mjög mikil vinna að gera þetta og það hlýtur að vera mjög dýrt. Það er verið að taka sýni úr aflanum þegar verið er að landa. Maður sér fyrir sér að hér þurfi a.m.k. nokkra menn til að geta framkvæmt þetta. Ef það á að gæta jafnræðis fæ ég ekki séð að komist verði hjá því að viðhafa svona aðferðir við löndun á hverjum einasta farmi uppsjávarskips sem berst á land til vinnslu í íslenskum fiskmjölsverksmiðjum ef þessi lög verða að veruleika. Það er hreinlega ekki hægt. Við getum ekki leyft okkur að taka út skip sem er að koma af veiðislóðinni að morgni, skoða farm þess með tilliti til meðafla, reikna síðan á þá útgerð einhvern kvóta ef meðafli finnst í þeim farmi og síðan bara hleypt skipi sem er að koma af sömu veiðislóð kannski örfáum klukkutímum seinna, jafnvel samtímis, í gegn án þess að þetta eftirlit fari líka fram um borð í því. Það er ekki hægt. Hér verðum við að gæta jafnræðis. Við getum heldur ekki leyft okkur að taka farminn úr skipinu sem við höfum eftirlit með og reiknað hann yfir á hitt skipið, það er ekki hægt heldur, að fara að senda hinu skipinu einhvern tilbúinn reikning, skáldaðan reikning á grundvelli niðurstaðna úr einhverju öðru skipi, því að hér er um að ræða peninga og töluvert mikla peninga. Ég get ekki ímyndað mér að útgerðirnar muni finna sig í því að yfirvöld séu að senda þeim reikninga fyrir einhverjum ímynduðum meðafla sem kannski er ekki fyrir hendi. Þetta mun aldrei ganga, virðulegur forseti. Stjórnvöldum getur ekki orðið stætt á því að einungis sum skip sem lendi í eftirliti verði látin sæta því að útvega kvóta fyrir uppreiknuðum meðafla á meðan önnur skip, sem kannski eru að veiða á sama tíma, sleppa. Það er ekki hægt. Hvernig ætla menn svo að kvótareikna meðafla Færeyinga sem veiða innan lögsögu okkar? Hvernig á að fara að því? Eiga þeir að skaffa kvóta, eiga þeir að skaffa bolfiskkvóta úr íslenskri lögsögu fyrir meðafla sem þeir fá í kolmunnaveiðum í íslenskri lögsögu? Í gildi er samkomulag við Færeyinga sem segir að Færeyingar megi veiða kolmunna í lögsögu Íslands. Einnig er í gildi samkomulag þar sem Færeyingar hafa kvóta í bolfiski en þeim kvóta er úthlutað á færeysk línuskip. Honum er ekki úthlutað á færeysk uppsjávarveiðiskip. Hvernig ætlum við að fara að því að leysa það? Þetta á allt saman eftir að valda miklum deilum. Þetta á líka eftir að kosta mikla peninga eins og ég benti á. Greiða þarf mönnum laun fyrir hið tímafreka starf að fara yfir aflann. Þetta mun eflaust tefja fyrir löndun úr skipunum og eins og ég sagði áðan höfum við hvergi fengið upplýst um það hver eigi að borga þann eftirlitskostnað sem af öllu þessu mun hljótast. Ég á ekki von á að ríkisvaldið, að hæstv. fjármálaráðherra sé reiðubúinn til að borga reikningana fyrir þetta eftirlit. Ég á frekar von á því að reynt verði að troða honum yfir á útgerðirnar, að þær fái reikningana, en ég er ekki viss um að þeim reikningum verði vel tekið af útgerðum þeirra skipa sem margar hverjar eru nú þegar farnar að glíma við slæma afkomu af þessum veiðum, olíuverð hefur hækkað, hráefnisverð hefur verið að lækka og þar fram eftir götunum. Ég veit líka að sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi eru fyrir löngu síðan búin að fá sig fullsödd af gífurlegum kostnaði vegna stöðugt meiri eftirlitsiðnaðar, sem þrífst í skjóli kvótalaga stjórnvalda, þ.e. Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég hygg að fáir eða engir atvinnuvegir í landinu hafi verið skattlagðir jafnhrikalega af neinni ríkisstjórn og þeirri sem nú situr, hér er ég að tala um sjávarútveginn. Við getum fundið fleiri meinbugi á þessu vonda frumvarpi. Mörg skip sem landa kolmunnaförmum hér á landi veiða hugsanlega í íslenskri lögsögu og landa síðan kolmunnanum til vinnslu í Færeyjum. Þá verðum við að senda eftirlitsmenn til Færeyja til að fara yfir farminn hjá þeim skipum, hver á að borga reikninginn fyrir það? Því hefur hvergi verið svarað. Hér er því mikið af stórum spurningum sem ekki hafa fengist nein svör við og er ósvarað. Þetta mál er svo illa undirbúið á allan hátt, illa úthugsað, vanhugsað, vanreifað, að það er hreinlega til vansa. Mér finnst það ekki boðlegt og ég skil í raun og veru ekki hvers vegna í ósköpunum það þarf að koma þessum lögum í gegn, láta þau taka gildi núna á miðju sumri eftir að vertíðin er hafin, hvað í ósköpunum það er sem gerir það að verkum að það liggi svona mikið á. Hitt skal þó vera alveg víst, að ég mun halda áfram að senda fyrirspurnir mínar til hæstv. sjávarútvegsráðherra um meðafla hjá þessum skipum. Ég mun fylgjast með því hvort hvert einasta skip sem fiskar með flotvörpu í landhelgi Íslands árið um kring verði ekki látið sæta þessu eftirliti, og það væri enn og aftur gaman að fá að heyra hv. formann sjávarútvegsnefndar svara þeirri spurningu: Hver á að borga reikninginn?

Hæstv. forseti. Við höfðum nú haft nokkra umræðu um það mál sem hér er á dagskrá núna, þ.e. breyting á ýmsum lögum á orkusviði, fyrir nokkrum dögum, ég man ekki hve mörgum.

Forseti vill biðja um betra hljóð í salnum.

En mál hafa skipast svolítið öðruvísi síðan, því að nú liggur fyrir að skattlagning orkufyrirtækja, sem í raun er aðalþingmálið - þetta er fylgimál þess þingmáls - er sem sagt afgreitt mál hér í þinginu. Þetta lagafrumvarp, breyting á ýmsum lögum á orkusviði, er fylgimál þar sem gerðar eru tillögur um að taka út og fella niður hinar ýmsu greinar laga sem í rauninni hljóta að fylgja þeirri breytingu sem þar er á ferðinni. Það var þess vegna sem við þingmenn minni hlutans, stjórnarandstöðunnar, skrifuðum undir nefndarálit iðnaðarnefndar með fyrirvara, vegna þess að við sáum það auðvitað að það hlyti að verða niðurstaðan að ef hitt málið færi í gegn færi þetta líka. Ég sé ekki ástæðu til að eyða tíma Alþingis í að fara yfir þessi mál núna, það var gert vandlega við umræðuna á sínum tíma og síðan líka við umræður um skattlagningu orkufyrirtækja. Þetta er sem sagt fylgitillaga með því eða bandormur, eins og menn kalla það hér í Alþingi. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð en vildi þó koma þessu til skila svona til skýringar til að menn misskilji ekki þá afstöðu sem hér er fólgin frá okkar hendi. Við erum sem sagt alfarið á móti frumvarpinu sem samþykkt var um skattlagningu orkufyrirtækja, eða lögunum, en skiljum að þetta mál sem hér er þurfi að fylgja úr því að lögin voru samþykkt.

Frú forseti. Það er nú skaði að hafa ekki dálítið rýmri tíma til að fara yfir þessi orkumál núna á lokasprettinum þegar hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, er loksins viðstödd umræðu um þessi mál, en á það hefur verulega skort að undanförnu eins og kunnugt er. Því miður urðu menn að sæta því að fara í gegnum umræður um þessi stóru mál án þess að hæstv. ráðherra væri hér til svara. Það er þeim mun ríkari ástæða til að hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins, Valgerður Sverrisdóttir, svari til um þessa hluti áður en Alþingi lýkur störfum, þar sem yfirlýsingar hennar, fullyrðingar og svardagar hér frá því fyrir áramót um afleiðingar þeirra breytinga í raforkumálum sem hæstv. ráðherra hefur barist fyrir með bros á vör, liggja núna fyrir í formi stórhækkaðs raforkuverðs í landinu. Það nægir hæstv. iðnaðarráðherra greinilega ekki að framkalla þá hækkun rafmagnsverðs sem markaðsvæðingarpakkinn hefur nú sannarlega gert, heldur er því fylgt hér eftir með frumvarpi um að skattleggja nú orkufyrirtæki, þessa veitustarfsemi, þá almannaþjónustu sem að uppistöðu til er í eigu opinberra aðila og þar af verulegu leyti sveitarfélaga. Þetta er gert gegn hörðum mótmælum sveitarfélaganna, Neytendasamtakanna, stéttarfélaga og yfirleitt flestallra annarra en þá ríkisstjórnarinnar og kannski Verslunarráðsins. Hver eru svör hæstv. iðnaðarráðherra nú til þeirra sem hafa verið að fá rafmagnsreikninga á undanförnum mánuðum með tuga prósenta hækkun á töxtum, t.d. til að hita hús, stór hús á köldum svæðum? Ætlar hæstv. ráðherra að draga formlega til baka fullyrðingar sínar frá haustmissirinu um að þetta muni ekki leiða til neinnar hækkunar raforkuverðs? Er hæstv. ráðherra manneskja til að viðurkenna að þar var ekki farið með rétt mál? Alþingi var í raun og veru blekkt þegar þau mál voru afgreidd hér og nú blasir hitt við. Auðvitað lá það ljóst fyrir allan tímann að þessar breytingar mundu hafa í för með sér umtalsverðan kostnaðarauka. Þeir sem best þekktu til, og vitna ég þá t.d. í forstjóra Landsvirkjunar, hann sagði á ráðstefnu á Grand Hótel að það væru þrjár, fjórar veigamiklar ástæður fyrir því að raforkuverðið í landinu hlyti auðvitað að hækka. Það væri uppskiptakostnaður hjá fyrirtækjunum, það væri eftirlitskostnaður sem kæmi til með að stóraukast og það væri arðsemiskrafan, arðurinn sem nú á að fara að taka út úr þessari starfsemi. Það er ekki eins og hæstv. ráðherra hafi mikið lært eða rekið sig eitthvað á. Nei, nei, næstu skilaboð frá hæstv. ráðherra til Alþingis eru þetta frumvarp til laga um skattlagningu orkufyrirtækja. Og hver er ástæðan til þess að fara að skattleggja þessi fyrirtæki eins og nú stendur til, ekki bara raforkuþáttinn heldur líka heita vatnið, hitaveiturnar? Þetta leiðir að sjálfsögðu til hækkunar. Þennan kostnað geta engir borið að lokum aðrir en viðskiptavinir fyrirtækjanna. Það er misskilningur hjá hæstv. fjármálaráðherra að það komi bara fjármunir af himnum til að standa undir þessum greiðslum, eins og skilja mátti á honum hér um daginn. Og það sem er hroðalegast í sambandi við þessa skattlagningu orkufyrirtækjanna er að það er aðeins lítill hluti viðskiptavina orkufyrirtækjanna sem kemur til með að bera allar byrðarnar, þ.e. almenni notendamarkaðurinn, vegna þess að stóriðjan sem kaupir obbann af rafmagninu er varin með langtímasamningum þar sem ekki er gert ráð fyrir neinum skattgreiðslum 20 ár fram í tímann eða svo. Þetta liggur fyrir í umsögnum fyrirtækjanna sem að undanförnu hafa verið að semja um raforkusölu. Þetta segir Orkuveita Reykjavíkur, þetta segir Hitaveita Suðurnesja og auðvitað gildir þetta líka um Landsvirkjun. Einnig væri fróðlegt að heyra hvort hæstv. ráðherra er enn sama sinnis að smiðshöggið í þessum efnum eigi svo að vera sameining Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða og Landsvirkjunar í eitt fyrirtæki til þess að ná stærri hluta notendamarkaðarins inn á bak við vefinn hjá Landsvirkjun og koma þessum kostnaðarreikningum af stóriðjustefnunni örugglega yfir á herðar fleiri viðskiptavina orkufyrirtækjanna. Það er þá kannski eitthvað sem í vændum er frá hæstv. ráðherra næsta haust - eða hvað? Ég held að hæstv. ráðherra skuldi þinginu og almenningi, sérstaklega fólki á landsbyggðinni sem kyndir hús sín með rafmagni og býr á svokölluðum köldum svæðum, skýringar á því sem hér hefur gerst. Það er ekki bara nóg að reyna að drepa þessu á dreif eins og gert hefur verið að undanförnu, fyrst með því að fullyrða að það verði engar hækkanir og þegar þær svo blasa við að fara þá að þvæla um það að þetta sé nú kannski eitthvað tilfallandi, raforkureikningarnir séu flóknir aflestrar o.s.frv. Það er náttúrlega niðurstöðutalan sem þar gildir og ég hef séð meira en nóg af dæmum og sýnishornum um hvernig þetta er að koma út, en afar fá dæmi heyrt nefnd um einhverjar lækkanir. 
             Það er alveg á hreinu, frú forseti, að við erum ekki að eigast við hér í síðasta sinn um þessi orkumál eins og allt er í pottinn búið. Ég lýsi fullri ábyrgð á hendur stjórnarflokkunum og sérstaklega Framsóknarflokksins fyrir það sem hér hefur verið að gerast í þessum orkumálum. Það er stórkostlega alvarlegt sem er að gerast í þessum málaflokki á Íslandi um þessar mundir og er almenningi ekki til hagsbóta nema síður sé, og ég tel að það gangi ekki að hæstv. iðnaðarráðherra sé með endalaus undanbrögð og svari út í hött þegar staðreyndirnar liggja á borðinu. Ég trúi að ég mæli þar fyrir munn margra annarra en okkar þingmanna í stjórnarandstöðunni. Ég trúi að framsóknarmenn hafi fengið að heyra það hjá einum og einum manni úti á landsbyggðinni undanfarnar vikur og undanfarna mánuði það sem menn eru að upplifa á eigin skinni í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Það er eðlilegt að hv. þingmaður lýsi ábyrgð á hendur mér í þessu máli. Ég ber ábyrgð á málaflokknum. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á raforkukerfinu eru gríðarlega umfangsmiklar, um það er ekki nokkur spurning. Þær voru hins vegar nauðsynlegar, alveg burt séð frá þeirri tilskipun sem við vorum að innleiða. Það var nauðsynlegt að gera þar á breytingar og það hefðum við gert hvor eð er. Við erum að færa þennan rekstur inn í markaðsumhverfið rétt eins og allar aðrar þjóðir sem við berum okkur saman við hafa verið að gera. Ég er sannfærð um að í ljós muni koma að það var nauðsynlegt að gera þessar breytingar. Ég hef sagt og get endurtekið að þetta ár verður að vera nokkurs konar tilraunaár vegna þess að breytingarnar eru svo gífurlegar. En ég get huggað hv. þingmann með því að margir sem hafa fengið lækkanir, ekki síst atvinnulífið á landsbyggðinni. Almennt þá lækkar Rarik-svæðið. Hins vegar þá þekkjum við það sem gerist í húshituninni. Við hækkuðum þá fjárhæð þannig hún er um milljarður kr. í dag, sem greiddur er úr ríkissjóði, til þess að borga niður húshitunarkostnað. Engu að síður hefur orðið hækkun á því svæði hjá þeim sem nota mikið rafmagn til upphitunar húsa. Ég hef sagt að við munum fara yfir þessa hluti í haust þegar þetta fer að skýrast betur, þ.e. hvernig það kemur út. En mér finnst mikilvægt að halda því til haga að sú skattlagning sem þetta mál byggir á er mál hæstv. fjármálaráðherra. Þótt hv. þingmaður hafi sjálfsagt miklu meira gaman af því að tala við mig en fjármálaráðherra þá er það fjármálaráðherra sem flytur þetta skattamál.

Frú forseti. Í fyrsta lagi er það pólitísk ákvörðun að gera það sem hæstv. ráðherra kallar að færa þessa starfsemi inn í markaðsumhverfi. Það er að sjálfsögðu mannaverk. Það er ekkert náttúrulögmál að þannig þurfi þetta að vera. Þegar menn tala um markaðsvæðingu þessa kerfis og samkeppni, væri þá ekki rétt að hafa í huga hvers eðlis starfsemin er? Þetta er veitustarfsemi. Hitaveitustarfsemi er auðvitað veitustarfsemi og ekkert annað. Hins vegar ber að hafa í huga hver á þessi fyrirtæki. Þetta eru opinber fyrirtæki. Auðvitað er það eins og hver annar brandari að nota það sem einhvers konar skálkaskjól að þetta þurfi að fara inn í það sem menn kalla markaðsumhverfi. Að sjálfsögðu var ýmislegt sem mælti með breytingum í orkumálum í landinu. Það hafa lengi verið tilfinnanlegar skipulagsskekkjur í því. En spurningin er þá: Hvernig eru þær breytingar? Er það í rétta átt sem hæstv. ráðherra beitir sér fyrir, t.d. að sökkva þó þeim landshlutabundnu fyrirtækjum sem þar voru? Hefði ekki einmitt verið rétt að nota tækifærið og fara í gagnstæða átt, stefna að þróun sem skilaði landshlutabundnum fyrirtækjum á þessu sviði? Slíkt skipulag hefur skilað góðum árangri. Gott dæmi er Orkubú Vestfjarða sem ríkisstjórninni er því miður að takast að fara með eins og raun ber vitni. Síðan kemur hæstv. ráðherra og veru segir: Það verður bara að hafa það þótt þetta komi nú svona út, þetta er tilraunastarfsemi. Þetta er svona tilraunaár. Það er sem sagt skotið fyrst og síðan spurt. Það er akkúrat það sem hefur einkennt framgöngu stjórnvalda. Trúarbrögðin ráða ferðinni. Menn gefa sér þá niðurstöðu fyrir fram að þetta skuli markaðsvætt og þetta skuli skilgreint sem hver önnur viðskipti í ágóðaskyni en ekki sem þjónusta við raforkukaupendur eða heitavatnsnotendur í landinu. Þar liggur auðvitað hundurinn grafinn. Það er frjálshyggjan, markaðshyggjan, sem hefur alfarið völdin í þessari ríkisstjórn og Framsóknarflokkurinn er orðinn hægrisinnaðasti stjórnmálaflokkur í landinu.

Hæstv. forseti. Okkur er tjáð að nú standi yfir tilraunaár. Svakalega erum við heppin að ráðherra vinnur ekki á bráðamóttöku sem læknir. Virðulegi forseti. Mér er spurn hvernig hæstv. ráðherra ætlar að lagfæra þann skaða sem þegar hefur orðið, sem almenningur hefur verið að borga fyrir. Ég hef ekki orðið var við að nokkur einasta kjarabót hafi orðið í kjölfar þess að orka hafi lækkað til einhverra fyrirtækja úti á landsbyggðinni. Hvar hefur sá kjaraauki komið til fólksins sem borgar miklu hærri húshitunarreikninga, sérstaklega á köldum svæðum? Það er tilkynnt að það eigi að endurskoða þetta mál og nú sé tilraunaár. Hvernig á þá að borga til baka þann skaða sem þegar hefur orðið?

Senda Framsókn reikninginn.

Ég hef leyft mér, hæstv. forseti, að kalla þetta axarskaft, axarskaftssmíði, alla þessa löggjöf eins og hún hefur verið og þennan feril, að setja fyrst löggjöf sem menn vita að er ómöguleg í stað þess að fresta henni og sjá hvað kæmi úr framreikningum svo menn áttuðu sig á því hvað þetta þýddi. Nei, það átti að höggva fyrst og spyrja svo. Það er aðferðin, vitandi vits um að kostnaðurinn lendi nánast allur á almenningi, því miður. Þetta lendir harðast á þeim sem búa á köldum svæðum og nota raforku til húshitunar. Þar kemur þetta harðast niður. Það sýna einfaldlega þeir reikningar sem maður hefur fengið senda frá fólki, að almenningur lendir í skakkaföllunum við þetta. Ég endurtek að ég veit ekki til þess að eitt einasta fyrirtæki hafi hækkað kaup við fólk fyrir það að orkureikningarnir hafi lækkað. Þar hefur ekkert hefur komið á móti. Hér er eingöngu um álögur að ræða án þess að tekjuauki komi á móti, því miður. Með skattlagningu orkufyrirtækjanna er ýtt undir það að í framtíðinni verði enn frekari hækkanir á orkuverði. Það verður ekki tekið af stóriðjunni. Hún er með fasta samninga þannig að hækkanirnar lenda eins og áður á almenningi þessa lands og auðvitað verst á þeim sem mesta orku nota, sem eru á köldustu svæðunum og þurfa að kynda hús sín með raforku. Mér er spurn, hæstv. forseti, hvort verið sé að hanna rök fyrir því að sameina þurfi öll orkufyrirtækin í kjölfar þessa máls? Ef orkufyrirtækin eru misjafnlega skuldsett, sem þau eru, þá hefur hv. þm. Birkir J. Jónsson lýst því yfir að fyrirtækin mundu hvort sem er ekki borga skatta á næstu árum, a.m.k. ekki þau skuldsettu, sem verða í miklum framkvæmdum. Önnur fyrirtæki eru á hinn bóginn ekkert ofboðslega skuldsett og til þess að koma jafnræði á mun sennilega þykja nauðsynlegt að sameina allan pakkann. Þá eru komin ný rök í þetta mál. Það er sem sagt búið að búa til rök fyrir því að sameina öll orkufyrirtækin þannig að skuldirnar dreifist jafnt á alla íbúa landsins. Þegar fyrirtækin fara að borga skatt þá kæmu þær kvaðir jafnt á alla, þ.e. ef orkufyrirtækin láta það út í verðlagið sem allar líkur eru á, miðað við þær umsagnir sem hafa borist um þetta mál varðandi skattlagningu orkufyrirtækja. Þannig sitja menn allt í einu, hæstv. forseti, uppi með að þetta hafi valdið almenningi í landinu skaða. Það er ekki hlutverk okkar á Alþingi að setja lög sem valda almenningi í landinu skaða. Við eigum ekki að setja slík lög, alla vega ekki að óskoðuðu máli. Ef slík lög yrðu sett þá væri lágmark að hafa langan aðlögunartíma og reyna að átta sig á þeim vandræðum sem fylgja þeim í stað þess að höggva fyrst og spyrja svo, hæstv. ráðherra. Mér finnst þetta eiginlega mergurinn málsins. Menn gera tilraunir, eins og hæstv. ráðherra segir, og afleiðingarnar koma niður á fólkinu. Ég vil fá svör við því, hæstv. ráðherra. Ef það er litið á þetta sem tilraun, hvernig á þá að borga þeim til baka sem lenda í mestum kostnaðinum? Ætlar hæstv. ráðherra að beita sér fyrir því að orkureikningarnir verði skoðaðir heilt ár aftur í tímann og mismunurinn greiddur til baka til fólks? Eða er þetta bara allt í lagi? Má gera svona tilraun? Þetta eru axarsköft, alveg endalaus axarsköft. Ég undrast, hæstv. forseti, að við skyldum lenda í þessu fari. Við hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lögðum til að raforkulögunum væri frestað, þ.e. gildistöku þeirra þótt lögin yrðu sett, þannig að mönnum gæfist tækifæri til að átta sig á afleiðingunum af þeim. Menn gátu ekki horft á það sem skynsamlega niðurstöðu. Nei, þeir þurftu komast inn í tilraunaárið, höggva fyrst og spyrja svo. Það er niðurstaðan. Er nema von að ég hafi kallað ráðherrann axarskaftasmið sem þurfi á mörgum axarsköftum að halda til að koma þessu verki í framkvæmd?

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður hefur notað fremur stór orð í þessari umræðu í allan vetur. Ég hef tekið eftir því.

Ég hef sjaldan skammað þig mikið.

Ég undrast það, því mér finnst hv. þingmaður vera prúðmenni. Ég vil endurtaka, og það vita hv. þingmenn, að þetta var gríðarlega umfangsmikil breyting. Ég hef ekki sagt að þetta sé bara tilraun. Breytingin stendur en hins vegar verðum við að gera okkur grein fyrir því að þetta ár það er nokkurs konar tilraunaár, vegna þess hve umfangsmikil breytingin er. Við erum að taka upp samkeppni. Hv. þingmaður er þingmaður Norðvesturkjördæmis. Stækkun í Hvalfirði, stækkun Norðuráls, byggir á jarðvarmavirkjunum en það hefði ekki gerst nema vegna þess að við höfum tekið upp þetta nýja fyrirkomulag. Tekin hefur verið upp samkeppni í framleiðslu á raforku. Það var ekki fyrir, Landsvirkjun hafði einokun á þessu sviði. Það er grundvallaratriði sem hv. þingmaður þekkir örugglega, hefur velt fyrir sér og veit að skiptir máli. Hvað dreifinguna varðar þá er mjög mikilvægt að dreififyrirtækin séu stór og öflug og stundi dreifingu á stórum svæðum. Þess vegna eru uppi áform um að sameina fyrirtæki til að ná fram hagkvæmni, sem mun þýða lægra raforkuverð. Við skulum hafa í huga að raforkuverð á Íslandi er mjög lágt þegar við berum okkur saman við önnur lönd. Það er mjög lágt. Þar með er ekki sagt að það megi ekki vera lægra. Þegar samkeppnin kemst á gefst einstaklingum og fyrirtækjum tækifæri að versla við þann aðila sem þeir vilja versla við. Þannig virkar samkeppnin í raun.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni lagði ég aðeins eina spurningu fyrir hæstv. ráðherra. Hún var þessi: Hvernig ætlar ráðherra að bæta því fólki skaðann sem tekið hefur á sig orkuverðshækkunina? Ég fékk engin svör við því. Ég óska eftir þeim í síðara andsvari hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um neinar endurgreiðslur í þessu sambandi, enda er ekki ljóst hvort á slíku þarf að halda þegar heildarreikningur liggur fyrir. Það er ekkert að marka þá reikninga sem birtust nú eftir áramótin. Ég veit að margir hafa glaðst yfir reikningi númer tvö á þessu ári sem hefur verið allt annars eðlis. Ég sé og heyri að hv. þingmenn hefðu farið allt öðruvísi í þetta ef þeir hefðu haft völdin. Það getur vel verið að þeir hefðu notað betri aðferðir en ríkisstjórnin. En ég tel að miðað við allt, miðað við hve mikil andstaða var við þetta mál, bæði á hv. Alþingi, hjá orkufyrirtækjunum og öðrum, þá finnst mér vel af sér vikið að ná fram þessum breytingum. Ég er sannfærð um að þær munu leiða af sér betra fyrirkomulag þegar á heildina er litið.

Hæstv. forseti. Ég fékk ekki þau svör sem ég óskaði eftir, um hvernig ætti að taka á vanda þess fólks sem þegar hefur fengið hærri orkureikninga. Menn segja að með vorinu, þegar hlýnar, þá muni orkureikningarnir lækka og næstu reikningar verði sennilega góðir. Ég reikna með því, hæstv. ráðherra, að sumarið verði hlýrra en veturinn. Ég geri alveg ráð fyrir því. Þetta var skarplega athugað. Þetta er alveg ótrúlegur málflutningur, hæstv. forseti. Alveg ótrúlegur. Ráðherrann lýsti því í síðara andsvari sínu að hún hefði mætt svo mikilli mótstöðu, þetta væri svo erfitt, hún þyrfti að taka á og þyrfti að sýna kjark og staðfestu til að koma þessu í gegn. Það er eins og hún gangist upp í því að koma málum gegn, að hún sé þeim mun ánægðari og fái meira kikk út úr því eftir því sem meira er barist á móti henni. 

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um umgengni um nytjastofna sjávar. Það felur í sér í fyrsta lagi að verið er að opna á heimildir til að meta meðafla við veiðar á uppsjávarfiski til aflamarks fiskiskipa með ákveðnum hætti. Í öðru lagi eru gerðar nokkrar breytingar á framkvæmd leyfissviptingar vegna veiða umfram veiðiheimildir. Eins og við vitum hafa uppsjávarfiskveiðarnar verið umdeildar hvað þetta varðar. Veiðar á síld, kolmunna og loðnu hafa verið mjög umdeildar og það er mjög umdeilt hversu mikið af meðafla kemur með við þær veiðar. Það hafa verið mjög lélegar og nánast engar leiðir til að meta þann meðafla, t.d. af botnfiski, sem kemur með við þessar veiðar. Það eru mjög strangar reglur hér á landi um afla á litlum fiskiskipum, smábátum, þar er hver sjómaður eltur með hvern fisk sem samkvæmt lögunum gæti með ólögmætum hætti verið dreginn að landi. En þegar kemur að hinum stóra, gríðarlega afkastamikla flota hefur verið sagt að stærðin sé svo mikil, umfangið sé svo mikið að ekki sé hægt að beita neinum viðhlítandi lögum og reglum til að meta annan afla eða magn af öðrum afla sem kemur með við þær veiðar. Það er fullkomið óréttlæti við framkvæmd á þeim lögum sem hafa lotið að umgengni um nytjastofna sjávar og snertir meðaflann, fullkomið óréttlæti í mjög hörðum lögum og reglum og viðurlögum og dýru eftirliti sem hefur bitnað fyrst og fremst á á litlum bátum en stóru aflaskipin sem taka meðafla í gríðarlegu magni fá að gera það nánast eftirlitslaust. Hér er verið að leggja til ákveðna tilraun með því að taka stikkprufur og sýnishorn til að reyna að meta meðafla sem kemur við veiðar á uppsjávarfiski. Það hefur komið fram í nefndinni að það hafi verið mjög takmarkaðar rannsóknarforsendur fyrir hendi til að undirbyggja þessa aðferð en engu að síður er lagt til að hún sé reynd. Ég tek undir það sjónarmið að miðað við núgildandi lög og reglur um stjórn fiskveiða sé mikilvægt að reyna að ná höndum um þann meðafla sem berst með uppsjávarfiskveiðum. Innan þeirra marka styð ég það sjónarmið sem hér er verið að leggja fram. Ég styð því álit minni hluta sjávarútvegsnefndar sem hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur gert grein fyrir. Sérstaklega styð ég lokasetningar álitsins, að við leggjumst ekki gegn samþykkt þessa frumvarps þar sem innan þessara marka, þ.e. laga um stjórn fiskveiða, sé efni þess til bóta eða gæti verið til bóta, þó er engin trygging fyrir að það sé til bóta, alls ekki, en við teljum að leggja þurfi alla áherslu á að þróa þessar veiðar með þeim hætti að magn meðafla minnki verulega frá því sem nú er og tryggja að sá meðafli sem þó fæst berist að landi heill og óskaddaður, sé þess nokkur kostur, þannig að það sé hægt að nýta hann og hann reiknist þá til aflamarks meðan við enn búum við það kerfi. Ég styð þessi sjónarmið. Það sem ég vildi annars hnykkja á eru þau sjónarmið Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að leggja verulega aukna áherslu á vistvænar veiðar og sjálfbæra nýtingu veiðistofnsins. Það liggja nánast engar eða mjög ófullkomnar rannsóknir fyrir um áhrif þessara gríðarlegu stórvirku veiðarfæra sem trollin sem notuð eru á uppsjávarfisk eru, mjög litlar rannsóknir um áhrif þeirra á lífríki hafsins þar sem þau eru dregin yfir. Það eru þessi atriði sem við viljum að séu skoðuð, áhrif veiðarfæranna á lífríkið í heild sinni. Einnig hvernig vaðið er inn í einstaka afmarkaða stofna, ég tala nú ekki um torfufisk þar sem hægt er að taka fiskinn sem gengur í torfum á ákveðnum tíma ársins og veiða hann í gríðarlegum mæli. Við verðum að horfa á vistkerfi sjávarins í heild, samspil á milli einstakra tegunda og lífmassanna. Við getum ekki leyft okkur að ganga með þeim hætti sem nú er gert á hverja einstaka tegund, að hver einstök tegund fái sinn afmarkaða kvóta og sé veidd með þeim hætti án tillits til annars ástands í lífríkinu. Þetta gagnrýnum við. Við viljum horfa á þetta heildstætt. Sömuleiðis viljum við slá mikla varnagla við þeirri þróun sem orðið hefur í þessum veiðarfærum, notkun þeirra, að trollin eru stöðugt að stækka. Menn tala um að op þeirra séu eins og tveir, þrír knattspyrnuvellir og þetta er dregið um hafið, kannski klukkutímum saman og enginn veit í rauninni hver áhrif það hefur á lífríkið. Við sláum mikla varnagla við veiðum af þessu tagi og minnum á þegar gefin var heimild til að veiða t.d. síld í troll, mig minnir að það hafi bara verið gert í tilraunaskyni og aldrei heimilað að fullu. Frú forseti. Við viljum, og það er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að það sé litið á samspil í lífríkinu, áhrif veiða og veiðarfæra á lífríkið í heild og einstaka stofna og það eigi að vera leiðarljósið þegar við stýrum, metum og forgangsröðum í umgengni um nytjastofna sjávar.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp um meðafla sem aðallega snýr að veiði á kolmunna og þeim meðafla sem kemur við kolmunnaveiðar. Reyndar kemur meðafli í mörg veiðarfæri og við margs konar veiðar, hann kemur með síld, loðnu o.s.frv. Við höfum lengst af hér á landi verið með aflamark í botnfiski og þar hefur stífasta eftirlitið verið, að fylgjast með hvort komi tittinum meira eða minna af þorski eða öðrum botnfiski í veiðarfærin og þar hafa verið ströngustu viðurlögin og harðast brugðist við í gegnum tíðina. Ég ætla ekki að hafa mjög langt mál, það væri alveg ástæða til þess, en ég hyggst gera það síðar í blaðagrein eða einhverju til að rekja þetta mál nánar. Það er hins vegar alveg þess virði og réttlátt að vekja athygli á því að þegar slíkar reglur eru settar eins og við erum að setja núna eru þær yfirleitt alltaf settar og hafa alltaf verið settar miðað við upphaf fiskveiðiárs. Það eru mjög sjaldan settar reglur sem snúa að kvótabundnum veiðum á miðju veiðitímabili. Kolmunnaveiðin miðast ekki við fiskveiðiáramót heldur við venjuleg áramót og kolmunnaaflinn er afli sem við skiptum sjálfir og er ekki samkomulag um magnveiðar á honum í Norður-Atlantshafi. Veiðisvæðið er geysilega stórt, það er allt frá Írlandi og upp í bresku lögsöguna, nyrst í henni, í færeysku lögsögunni, í Síldarsmugunni, inn í okkar lögsögu í vaxandi mæli á undanförnum árum og inn í norsku lögsöguna svo dæmi sé tekið og alla leið upp fyrir Jan Mayen. Það er því farið vítt og breitt um Norður-Atlantshafið og það er m.a. ein ástæða þess að erfitt er að vera með kvótareikning sem miðast bara við íslensku lögsöguna því að í sömu veiðiferð veiða íslensk skip bæði innan og utan lögsögunnar og hvernig á þá að reikna meðaflann? Þetta er eitt af þeim atriðum sem menn hefðu mátt huga betur að við setningu þessara laga. Í öðru lagi finnst mér mjög óskynsamlegt að taka þessa reglu upp á miðju veiðitímabili, þ.e. 1. júní nk., þegar hluti af skipunum er búinn að veiða kvótaheimildir sínar á árinu eða langt kominn með þær en aðrir eiga þær kannski allar eftir. Meðaflareglan kemur því mjög misjafnlega út á útgerð skipanna. Ég hefði talið eðlilegt þegar slík regla væri sett, ef menn ætla að setja hana, að hún gilti frá 1. janúar nk., þannig að allt veiðitímabil ársins væri eftir og allir sætu við sama borð, vegna þess að skipstjórar geta ákveðið að hegða sér mjög misjafnlega eftir því hvaða reglu þeir hafa fyrir framan sig. Við getum t.d. hugsað okkur að það hafi verið tilhneiging íslenskra skipstjóra að veiða meira af aflanum utan íslenskrar lögsögu vegna þessa kvótareiknings en ella. Þessar reglur kunna að leiða til þess að Íslendingar sæki meira í færeysku lögsöguna, veiði meira af sínum afla þar. Þar þarf engan meðafla. Það þarf heldur engan meðafla við Írland. Þetta getur þýtt dýrari sókn fyrir okkur út fyrir lögsöguna okkar, vegna þess að engin kvöð er um meðafla. Hún kemur aðeins til þegar við erum komnir inn í lögsöguna. Þetta segi ég til að benda á hvernig viðbrögðin verða því að við þurfum ævinlega, þegar við setjum lög og reglur, að hugsa um hvernig sá bregst við sem á að vinna eftir reglunum. Hann hefur eitthvert val og það val getur leitt til þess að sókn okkar í kolmunnann verði miklu dýrari vegna þess að menn treysti sér ekki til þess að veiða eins mikið innan íslensku lögsögunnar vegna áhættu að lenda í meðaflanum. Besta leiðin til að losna við meðaflann og sú æskilegasta væri auðvitað að setja skilju um borð, í veiðarfærið sjálft, þannig að meðaflinn, þorskur, ufsi og karfi sem kemur með sem meðafli við kolmunnaveiðar komist aldrei aftur í pokann á vörpunni heldur skiljist frá við veiðarnar sjálfar og fiskurinn fari lifandi út úr veiðarfærinu. Þetta er sama aðferð og er notuð við rækjuveiðar. Þar er sett skilja í rækjutrollið til þess að skilja út allan bolfisk þannig að menn fái ekkert nema rækju. Þetta var gert fyrir nokkuð mörgum árum. Þessar rannsóknir þyrfti auðvitað efla mjög og reyna að ná þessum árangri því að þetta er skilvirkasta leiðin til að við séum ekki að misnota þetta veiðarfæri við að drepa bolfisk og heldur ekki að veiða bolfisk sem er svo skemmt hráefni þegar hann kemur um borð í skipin vegna þess bæði hve lengi er togað og eins hvernig aflinn er tekinn um borð. Að lokum, virðulegur forseti, er rétt að vekja athygli á því að í lögum um stjórn fiskveiða eru fjöldamörg atriði sem segja fyrir um hvernig með alls konar afla skuli farið. Í lögum um umgengni um nytjastofna sjávar segir, með leyfi forseta: „Komi afli í veiðarfæri fiskiskips sem er selbitinn eða skemmdur á annan hátt og ekki er unnt að komast hjá við tilteknar veiðar er ráðherra heimilt að ákveða að hann reiknist ekki til aflamarks skipsins.“ - Þetta er ein reglan, þá er meðaflinn ekki kvótareiknaður. - „Ráðherra setur frekari reglur um framkvæmd þessarar málsgreinar, þar á meðal um leyfilega nýtingu þessa afla.“ Í lögum um stjórn fiskveiða er regla sem segir að helmingur undirmálsfisks, af tilteknum fiski af tiltekinni stærð, sé utan kvóta. Þar er helmingur af aflanum reiknaður til aflamarks. Það er ein reglan. Síðan segir að 16% af fiski sem veiddur er á línu reiknist ekki til kvóta ef beitt er í landi. Það er smábátareglan svokölluð sem sett var. Þar er líka meðafli sem ekki þarf að reikna kvóta fyrir. Reglurnar eru fleiri, hæstv. forseti. Einnig er til regla um breytingar á afla sem má veiða af einni tegund umfram aðra o.s.frv. Síðan má veiða fram fyrir sig, sem kallað er, það má veiða meira innan ársins og færa yfir á næsta ár. Það er hluti af reglugerðarverkinu. Síðast en ekki síst ætla ég að nefna að ævinlega þegar kvóti hefur verið settur á skip, á grundvelli veiðireynslu, hefur það verið á grundvelli veiðireynslunnar sem skipin höfðu, t.d. þrjú ár aftur í tímann. Það er mjög algeng regla. Það var gert í kolmunnanum, kvótanum var úthlutað á veiðireynslu þriggja síðustu ára. En þá spyr ég: Var enginn meðafli á þeim þremur árum sem kvótanum var úthlutað? Ég meina, af hverju fengu skipin sem voru í kolmunnaveiðum ekki úthlutað einhverjum meðafla út á veiðireynslu sína, á þeim þremur árum sem kvótareynslan er byggð á? Nei, nú á að reikna meðaflann en þeir fengu ekki úthlutað aflamarki í honum á tilraunaveiðiárunum. Þetta er ein af spurningunum sem við hljótum að velta fyrir okkur. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegur forseti. Ég vil bara draga það fram að í lögum um stjórn fiskveiða er fjöldi ákvæða um alls konar tilfærslur á aflaheimildum, smáfisk utan kvóta og o.s.frv. Þetta held ég að menn þyrftu að skoða nokkuð vandlega. Aðalmálið finnst mér að menn setji þá alla vega regluna, úr því að þeir ætla að setja þessa reglu, í upphafi árs en ekki á miðju fiskveiðiári þannig að allir njóti jafnræðis. Þeir sem búnir eru að veiða heimildir sínar þurfa ekki að hafa neinn meðafla, þeir sem munu veiða eftir 1. júní þurfa að hafa meðafla. Þetta er bara bull. Við höfum yfirleitt alltaf sett svona reglur í upphafi fiskveiðiárs eða eins og núna, af því að við erum með almanaksár, að þær taki gildi 1. janúar. Þá sætu allir við sama borð á næsta ári. Ég segi enn og aftur, og ætla að láta það verða mín síðustu orð: Bestum árangri mundum við ná við þessar flottrollsveiðar með því að setja skilju í veiðarfærin og losna við aflann sem við viljum ekki fá um borð í þessi skip úr veiðarfærinu lifandi.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta umhverfisnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, og skipulags- og byggingarlögum, nr. 73/1997, með síðari breytingum. Það verður að segjast, virðulegi forseti, að það hefur verið lærdómsríkt að fjalla um þetta mál af mörgum ástæðum. Við höfum farið vel yfir það í nefndinni og verið gott samstarf við minni hlutann og er þokkaleg sátt í nefndinni og milli allra á þessu nefndaráliti, ef undan er skilinn einn aðili. Þetta er frumvarp kom fyrst fram á síðasta þingi og þá var tólf sinnum fundað um það í umhverfisnefnd og síðan átta sinnum á þessu þingi. Borist hefur fjöldi athugasemda og allir þeir gestir sem farið var fram á að kæmu á fund nefndarinnar komu þangað. Það var mjög athyglisvert að hlusta á þeirra mál og fara yfir málið. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta er sú að umræðan um málið hjá ákveðnum aðilum og sumpart í fjölmiðlum hefur gefið ranga mynd af áliti mínu á þessu máli. Virðulegi forseti, ég segi þetta vegna þess að þessi lög eru byggð á tilskipunum ESB. Þær eru mjög skýrar og það má færa gild rök fyrir því að þau lög sem verið hafa í gildi fram til þessa hafi ekki verið í anda viðkomandi tilskipunar. Ég vil leyfa mér að vísa í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta, og lesa úr henni stuttan kafla, en þar segir svo: „Af aðfaraorðum og ákvæðum tilskipunarinnar má ráða að matsferli því sem tilskipanirnar kveða á um sé fyrst og fremst ætlað að tryggja að við veitingu framkvæmdaleyfis liggi fyrir helstu upplýsingar um þá þætti umhverfisáhrifa framkvæmdar sem máli skipta og nánar er lýst í tilskipuninni og að tekið sé mið af þessum upplýsingum og samráði við stofnanir og almenning við útgáfu framkvæmdaleyfis. Samkvæmt 2. mgr. 2. gr. tilskipunarinnar er aðildarríkjunum í sjálfsvald sett hvort matsferlið er fellt inn í gildandi ferli vegna veitingar framkvæmdaleyfis í aðildarríkjunum eða sérstakt ferli sett á fót vegna mats á umhverfisáhrifum. Þannig gerir tilskipunin ekki kröfu um að sett sé á fót sérstakt matsferli óháð leyfisveitingarferli vegna umsóknar um framkvæmdaleyfi, heldur eingöngu að þær upplýsingar um umhverfisáhrif viðkomandi framkvæmdar og það samráðsferli við stofnanir og almenning sem kveðið er á um í tilskipuninni séu undanfari ákvörðunar um framkvæmdaleyfi og að þessi atriði séu tekin til umfjöllunar við ákvörðun þar um.“ Virðulegi forseti, síðan segir: „Með öðrum orðum skal leyfisveitandi vera upplýstur um umhverfisáhrif framkvæmdar og athugasemdir almennings þegar hann tekur afstöðu til umsóknar framkvæmdaraðila um leyfi til framkvæmda.“ Virðulegi forseti. Ég vil endurtaka þetta að gefnu tilefni: „Með öðrum orðum skal leyfisveitandi vera upplýstur um umhverfisáhrif framkvæmdar og athugasemdir almennings þegar hann tekur afstöðu til umsóknar framkvæmdaraðila um leyfi til framkvæmda.“ Þetta er kjarni málsins. Það kom fram hjá sérfræðingum sem komu á fund nefndarinnar og kom fram í fleiri gögnum að ekkert bindur hendur stjórnvaldsins, sem fer með útgáfu framkvæmdarleyfis. Því er ekki að finna neinn stað í þeim lögum sem hafa verið byggð á þessum tilskipunum í þeim löndum sem tilskipunin nær til. Þetta er mjög mikilvægt. Það er mikilvægt að menn átti sig á því að hér er um matsferli að ræða, en það sem snýr að viðmiðum á heima í öðrum lögum. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru í fyrsta lagi að í matsferlinu verði ekki tekin afstaða til þess hvort fallast beri á með eða án skilyrða eða leggjast gegn framkvæmd sem lýst hefur verið með fullnægjandi hætti í matsskýrslu framkvæmdaraðila. Í öðru lagi að matsferlið miði að því að matsskýrsla framkvæmdaraðila lýsi sem best og dragi fram öll veigamikil umhverfisáhrif framkvæmdarinnar og geri grein fyrir athugasemdum almennings og umsagnaraðila við framkvæmdina. Í þriðja lagi að álit Skipulagsstofnunar við endanlega matsskýrslu framkvæmdaraðila verði umfjöllun um matsferlið og niðurstöðu matsskýrslu. Í fjórða lagi að enginn vafi leiki á því að leyfisveitandi taki í samræmi við viðeigandi lög ákvörðun um hvort leyfa skuli viðkomandi framkvæmd, þegar fyrir liggur matsskýrsla framkvæmdaraðila og álit Skipulagsstofnunar, og að leyfisveitanda beri að kynna sér matsskýrslu framkvæmdaraðila um framkvæmdina og taka rökstudda afstöðu til álits Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum hennar. Í fimmta lagi að málskotsréttur til æðra stjórnvalds vegna matsskyldra framkvæmda verði bundinn við leyfi til framkvæmda á sveitarstjórnarstigi, þ.e. framkvæmda- og byggingarleyfi, og takmarkist við þá aðila sem eiga lögvarinna hagsmuna að gæta, umhverfisverndarsamtök og hagsmunasamtök eftir nánari reglum. Nefndinni barst mikill fjöldi athugasemda við frumvarpið og miklar umræður urðu um það. Meiri hlutinn telur mikilvægt að undirstrika tilgang laga um mat á umhverfisáhrifum en hann er að setja reglur um það hvernig framkvæma eigi mat á umhverfisáhrifum þannig að leyfisveitandi sé upplýstur um umhverfisáhrif framkvæmdar og athugasemdir almennings þegar hann tekur afstöðu til umsóknar framkvæmdaraðila um leyfi til framkvæmda. Telur meiri hlutinn rétt að undirstrika það vegna þeirra vangaveltna sem fram komu við umfjöllun málsins um að hvergi í lögum um mat á umhverfisáhrifum væri að finna ákvæði sem hindrað gætu framkvæmd. Bendir meiri hlutinn á að þær tilskipanir sem lög um mat á umhverfisáhrifum byggjast á fela ekki í sér að þessar reglur eigi að segja til um hvort framkvæmd sé í lagi eða ekki heldur er áherslan lögð á að leyfisveitandi sé upplýstur um umhverfisáhrif framkvæmdar og athugasemdir almennings þegar hann tekur afstöðu til umsóknar framkvæmdaraðila um leyfi til framkvæmda. - Þetta er mjög mikilvægt, virðulegi forseti. Meiri hlutinn telur að með frumvarpinu verði bætt úr ýmsum þeim hnökrum sem nú séu á matsferlinu. Það samræmist t.d. engan veginn tilgangi laga um mat á umhverfisáhrifum að sérstök stjórnsýslustofnun úrskurði um umhverfisþáttinn sjálfstætt eins og er samkvæmt gildandi lögum og að veitingarvald framkvæmdaleyfis sé bundið þeim úrskurði, sbr. 27. gr. skipulags- og byggingarlaga. Í allmörgum umsögnum var lýst yfir áhyggjum af því að verið væri að þrengja rétt almennings til þátttöku í matsferlinu, annars vegar með því að réttur hans til að koma með athugasemdir væri bundinn við frummatsskýrslu og hins vegar að kæruréttur einstaklinga væri bundinn við lögvarða hagsmuni og umhverfisverndar- og hagsmunasamtök þyrftu að uppfylla nánar tiltekin skilyrði um fjölda félagsmanna o.fl. Hvað fyrra atriðið varðar bendir meiri hlutinn á að ekki sé um breytingu að ræða frá gildandi löggjöf hvað varðar aðkomu almennings að matsskýrslu nema að nú heiti skýrsla sem almenningur getur gert athugasemdir við frummatsskýrsla en ekki matsskýrsla. Þá beri að líta til 3. mgr. 10. gr. frumvarpsins og breytingartillögu meiri hlutans við hana sem gerð er nánari grein fyrir hér á eftir en hún felur í sér að telji Skipulagsstofnun að matsskýrsla framkvæmdaraðila víki frá frummatsskýrslu hvað varðar mikilvæga þætti málsins skuli hún auglýst að nýju. Í tengslum við síðarnefnda atriðið fór fram nokkur umræða í nefndinni um hugtakið „lögvarðir hagsmunir“. Hugtakið hefur m.a. verið túlkað af úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála enda slíkir hagsmunir skilyrði fyrir kæruheimild til nefndarinnar eins og almennt gildir um kæruheimildir í stjórnsýslunni. Nefndin telur rétt að benda á að sú þrenging á kærurétti sem lögð er til með frumvarpinu stangast ekki á við innleiddar tilskipanir ESB. Í þessu sambandi vísar nefndin einnig til athugasemda frumvarpsins um 12. gr. en þar kemur m.a. fram að þær breytingar sem lagðar er til um kæruheimild séu til samræmis við þær reglur sem gilda um kæruheimild samkvæmt stjórnsýslulögum, nr. 37/1993, sbr. 26. gr. þeirra laga, að öðru leyti en því að umhverfisverndar- og hagsmunasamtök öðlast hér einnig málskotsrétt óháð lögvörðum hagsmunum. Í 8. gr. frumvarpsins segir að frummatsskýrsla skuli unnin af framkvæmdaraðila. Í nokkrum umsögnum var lagt til að bætt yrði við orðunum „í samráði við Skipulagsstofnun“ eins og í eldra frumvarpi frá 130. löggjafarþingi. Nefndin velti því fyrir sér hvort ástæða væri til að leggja til þessa viðbót. Fram kom í máli fulltrúa Skipulagsstofnunar að stofnunin hefði gert athugasemdir við fyrrnefnt atriði á sínum tíma. Hlutverk stofnunarinnar væri að gefa út almennar leiðbeiningar, sem og að fjalla um matsáætlun og síðar hina endanlegu matsskýrslu. Stofnunin hefði eftirlitshlutverki að gegna og því væri ekki viðeigandi að hún ætti beina aðild að samningu skýrslunnar. Meiri hlutinn tekur undir þau sjónarmið og telur því ekki ástæðu til að leggja til fyrrnefnda viðbót. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í allar breytingartillögurnar en ég ætla að nefna þær helstu: Við 10. gr. Meiri hlutinn leggur til að miða skuli frest við móttöku Skipulagsstofnunar á matsskýrslu. Þá telur meiri hlutinn rétt að Skipulagsstofnun taki í forsendum álits síns afstöðu til helstu gagna sem liggja að baki matsskýrslu á grundvelli þeirra umsagna sem bárust stofnuninni í umsagnarferli við frummatsskýrslu. Einnig telur nefndin eðlilegra að miða við að matsskýrslu skuli auglýsa að nýju telji Skipulagsstofnun að hún víki „frá frummatsskýrslu hvað varðar mikilvæga þætti málsins“ í stað þess að miða við að hún víki „verulega frá frummatsskýrslu“ eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Loks leggur meiri hlutinn til að aðgangur almennings að gögnum verði aukinn þannig að hann eigi auk álits Skipulagsstofnunar einnig greiðan aðgang að matsskýrslu. Við a-lið 12. gr. (14. gr.) leggur meiri hlutinn til að skilyrði fjölda félagsmanna í umhverfis- og hagsmunasamtökum verði lækkað úr 50 í 30. Nokkur umræða fór fram í nefndinni um fjölda félagsmanna í fyrrgreindum samtökum. Meiri hlutinn bendir á að í smærri sveitarfélögum eru staðbundin félög algeng og telur hann rétt að fjöldi félagsmanna verði lækkaður í 30. Þá leggur meiri hlutinn áherslu á að félagasamtök sem geta orðið til vegna eins máls flokkist undir hagsmunasamtök uppfylli þau að öðru leyti þau skilyrði sem fram koma í greininni. Eins og hér er nefnt var mikil umræða um þetta og nefndin var sammála um, eða meiri hluti hennar, að taka það skýrt fram að eins máls samtök eigi þennan kærurétt, en einnig var mikið velt fyrir sér hvort rétt væri að styrkja umhverfisverndarsamtök með þessum hætti. Segja má að hér sé um að ræða fyrirmynd hugsanlega frá Svíþjóð þar sem sambærileg lög eru og ef við mundum uppreikna þetta mundi það þýða, ef ég man rétt, að að lágmarki þyrfti að vera 130 félagsmenn í viðkomandi umhverfisverndarsamtökum til að þau hefðu þennan kærurétt. Hugsunin bak við slíkt er sú í rauninni að styrkja umhverfissamtök sem aðila að málum sem þessum, því það skiptir auðvitað miklu máli að það séu málsvarar umhverfisins og það séu sterkir fagaðilar sem geti verið mótvægi við framkvæmdaraðila. Það er augljóslega hugsunin í frumvarpinu. Þrátt fyrir að við höfum lækkað töluna úr 50 niður í 30 tel ég samt sem áður að það sé mikil viðurkenning og styrking við þau mörgu og góðu umhverfisverndarsamtök sem eru starfandi á landinu. Nefndin leggur til breytingu við 18. gr. og leggur til að undir 1. viðauka falli iðnaðarframkvæmdir sem taka til stærra svæðis en 50 hektara og bygging verslunarmiðstöðva stærri en 40.000 fermetra og bygging bílastæðahúsa fyrir fleiri en 1.400 stæði. Í stuttu máli er um það að ræða að þegar menn ætla að fara næst út í stórar verslunarmiðstöðvar er ekki einungis skylt fyrir aðila að tilkynna slíkt til Skipulagsstofnunar heldur verður það að fara í umhverfismat. Það liggur alveg fyrir að meiri hluti nefndarinnar er að leggja til að við göngum lengra en segir í tilskipun hvað þetta varðar. Að öðru leyti vil ég vísa til nefndarálits meiri hluta umhverfisnefndar sem er að finna á þskj. 1387, en undir það rita Guðlaugur Þór Þórðarson, Kristinn H. Gunnarsson, Rannveig Guðmundsdóttir, með fyrirvara, Arnbjörg Sveinsdóttir, Mörður Árnason, með fyrirvara, Kjartan Ólafsson, Gunnar Birgisson og Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara. Ég vil að lokum nota tækifærið og þakka nefndinni fyrir gott samstarf. Þá vil ég sérstaklega þakka fulltrúum Samfylkingarinnar fyrir að hafa tekið málefnalega á þessu máli. Í flóknu máli eins og þessu sem fólk er eðli málsins samkvæmt ekki almennt upplýst um - og það er hlutverk okkar stjórnmálamanna kannski að gera það ásamt fjölmiðlum - þá geta menn farið í ýmsar áttir. Það sem fulltrúar Samfylkingarinnar gerðu og mér finnst til fyrirmyndar var að þeir fóru mjög málefnalega yfir þetta og svo sannarlega höfðu þeir áhrif á þær breytingartillögur sem hér eru. Það er alveg sársaukalaust af hálfu þess sem hér stendur, mér er alveg sama hvaðan gott kemur en ég held að það sé mikilvægt að við störfum saman að þessum mikilvæga málaflokki og þessi lög eru mjög mikilvæg. Það skiptir hins vegar máli að menn viti hvers eðlis þau eru. Ég held að ég hafi farið nokkrum sinnum yfir það hér en það getur vel verið að í umræðunni sem verður hér á eftir þurfi maður að fara yfir það nokkrum sinnum í viðbót.

Herra forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur mælt fyrir meirihlutaáliti um frumvarp það sem við nú ræðum og klykkti út með því að þakka hv. samfylkingarþingmönnum sérstaklega vel fyrir samvinnuna og tók fram að þeir hafi tekið afar málefnalega á málum. Í þeim orðum liggur að sú sem hér stendur hafi ekki gert það, þar að auki nefndi hv. þingmaður ekki til sögunnar hv. þm. Sigurjón Þórðarson sem einnig kom að þessum störfum. Ég vil nota tækifærið og vísa því alfarið á bug að ég hafi ekki staðið málefnalega að þeirri vinnu sem fram fór í umhverfisnefnd. Ég held þegar grannt er skoðað og það nefndarálit sem ég stend að er skoðað, þá er mér til efs að nokkur geti með hreinni samvisku haldið því fram að ég hafi ekki komið málefnalega að þeim málum. Nefndarálit mitt er á þskj. 1391, virðulegi forseti. Vegna þess samkomulags sem liggur fyrir meðal þingmanna að reyna að takmarka ræðutímann svo sem kostur er geri ég ekki ráð fyrir að ég geti farið yfir það í smáatriðum, því miður, því hér er sannarlega á ferðinni mál sem verðskuldar að fá verulega umræðu. Af því að ég tók ekki þátt í umræðunni um vinnubrögð þingsins fyrr í dag vil ég nota þetta tækifæri og segja að það er allsendis óboðlegt að þingmenn sem hafa lagt nótt við dag í að vinna mikilvæg mál skuli svo sitja uppi með það á síðasta degi þings að ekki sé tími til að taka þá umræðu sem hjarta og hug þingmanna fýsir að gera. Þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég kvarta undan slíkum vinnubrögðum hér, hæstv. forseti, en hann er orðinn ansi stuttur þráðurinn í manni með þetta. Það er því ekki með hýrri há að maður fer í ræðustól Alþingis í dag til að fylgja úr hlaði viðamiklu nefndaráliti sem verðskuldar eins og ég segi öfluga umræðu og góðan tíma. Virðulegi forseti. Svo ég byrji á að stikla á stóru í nefndarálitinu þá tek ég undir það sem kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar sem sagði að þetta mál væri flókið, viðamikið og útheimti mikla vinnu og mikinn tíma. Hann talaði um að það hefði fengið vandaða umfjöllun í nefndinni. Ég er ósammála því. Ég tel að við hefðum getað sinnt þessu máli betur í vetur. Það er búið að liggja hjá okkur síðan í nóvember og var sáralítið gert í því að vinna frumvarpið fyrr en á síðustu nefndadögunum í lok apríl. Ég tel því ekki að þetta mál hafi fengið nægilega skoðun. Ég vil líka vísa á bug því sem hv. framsögumaður meiri hlutans sagði að það hefðu allir verið kallaðir fyrir nefndina sem óskað hefði verið eftir. Það vannst ekki tími til að kalla stjórnsýslusérfræðing fyrir nefndina og ekki vannst tími til að fara sérstaklega yfir álit frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga sem kallaði á - eða í mínum huga kallaði á það að stjórnsýslusérfræðingur yrði kallaður fyrir nefndina, en ekki vannst tími til þess í störfum nefndarinnar, því miður. Það er mat mitt, virðulegi forseti, að ekki hafi legið á að afgreiða þetta mál núna. Þannig er mál með vexti að skipulags- og byggingarlög eru í endurskoðun. Þau verða afgreidd héðan frá þinginu í haust og mér hefði fundist fullur sómi að því að afgreiða þetta frumvarp með endurskoðaðri löggjöf um skipulags- og byggingarmál. Hér er ekki bara verið að breyta lögunum um mat á umhverfisáhrifum, heldur skipulags- og byggingarlögunum líka og ég sé ekki hvort skiptir verulegu máli að breyta þeim lögum örfáum mánuðunum fyrr eða seinna. Einnig hefur komið fram á Alþingi frumvarp frá hæstv. umhverfisráðherra sem varðar upplýsingarétt í umhverfismálum. Það mál snertir verulega ýmsa þætti laga um mat á umhverfisáhrifum og hefði verið eðlilegt að þingmenn fengju að fjalla um þessi mál samhliða, því að t.d. aðkoma almennings og hagsmunasamtaka að matsferlinu er eitthvað sem hefur verið deilt verulega um og verið harkalega gagnrýnt í því frumvarpi sem hér um ræðir og hefði verið fengur að því að getað fjallað um það mál hliðstætt mati á umhverfisáhrifum sem við nú afgreiðum ófullburða. Það frumvarp sem hæstv. umhverfisráðherra á eftir að mæla fyrir og hefur lagt hér fram til kynningar byggir á skyldu íslenskra stjórnvalda til að lögfesta Árósasamninginn frá 1998, en tilskipun þess efnis nr. 2003/4/EB hefði átt að vera innleidd í landslög eigi síðar en 14. febrúar 2005. Það eitt sýnir, virðulegi forseti, hvað stjórnvöld hafa dregið lappirnar lengi varðandi Árósasamninginn. Það er búið að kvarta undan því hér ár eftir ár síðan 1999, að ég man fyrst, að stjórnvöld virðast ekki ætla sér að innleiða Árósasamninginn eða sinna því máli sem skyldi og það hefur auðvitað komið á daginn. Nú eru stjórnvöld með allt niður um sig í þeim efnum, kynna hér til sögunnar frumvarp sem við fáum síðan ekki tóm til að ræða og er það mjög miður. Ég vil líka lýsa því yfir, virðulegi forseti, að það er enn óljóst á hvern hátt tilskipun 2003/4/EB og reyndar líka tilskipun 2003/35/EB eru innleiddar með því frumvarpi sem við ræðum hér, þrátt fyrir að starfsmenn umhverfisráðuneytisins hafi komið fyrir nefndina og reynt að varpa einhverju ljósi á það mál. Hæstv. forseti. Aðkoma almennings er þrengd verulega frá því sem nú er með þessu frumvarpi. Er það mjög miður þar sem almenn þróun, bæði hér á landi sem og í nágrannalöndum okkar, hefur verið í allt aðra átt. Hún hefur verið í þá átt að auka aðkomu almennings, bæði til þess að gera athugasemdir og fá upplýsingar og efla möguleika almennings til málskots. Eitt af helstu markmiðum lagasetningar árið 2000 þegar lögin voru síðast endurskoðuð var einmitt að auka aðkomu almennings. Til vitnis um það er nefndarálit umhverfisnefndar sem má finna á þskj. 1280 í 386. máli frá árinu 2000. Það er því alveg ljóst að aðkoma almennings er þrengd. Deilan stendur um hvort með aðild almennings að málum á sviði umhverfisréttar skuli fara samkvæmt almennum ákvæðum stjórnsýslulaga, eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu, eða hvort almenningur skuli eiga ríkari rétt í málum er varða umhverfismál. Það er einmitt það sem Árósasamningurinn gerir ráð fyrir. Hann gerir ráð fyrir að almenningur eigi ríkari rétt en samkvæmt almennum stjórnsýslulögum. Það hefur hann haft samkvæmt þessum lögum og til vitnis um það er 12. gr. núgildandi laga þar sem segir orðrétt, með leyfi forseta: „Öllum er heimilt að kæra til ráðherra ákvarðanir Skipulagsstofnunar skv. 2. mgr. og úrskurð Skipulagsstofnunar skv. 3. mgr.“ - Sem er ekki lengur til staðar því nú er verið að breyta úrskurði í álit, þannig að kærumöguleikinn sem almenningur hefur haft, allur almenningur, burt séð frá lögvörðum hagsmunum til að kæra úrskurð Skipulagsstofnunar til umhverfisráðherra er tekinn frá fólki. Er það ekki þrenging? Hæstv. forseti. Jú, það er þrenging og þess vegna er ekki rétt það sem hv. framsögumaður málsins sagði að ekki sé um að ræða þrengingu á aðkomu almennings, því hún er hér skjalfest. Virðulegi forseti. Við skoðun þessara mála, þ.e. aðkomu almennings að málum tengdum umhverfismálum verður að hafa það í huga eins og ég sagði áðan hvernig umhverfisréttur hefur þróast undanfarin ár. Í honum hefur verið lögð verulega rík áhersla á andmæla- og upplýsingarétt almennings. Ég læt mér nægja hér að benda t.d. á Ríó-yfirlýsinguna, 10. regluna í Ríó-yfirlýsingunni, en hún fjallar beinlínis um mikilvægi þess að almenningur hafi trygga aðkomu að öllum þáttum er varða umhverfismál. Í 1. mgr. þeirrar reglu segir, með leyfi forseta: „Best verður tekist á við umhverfismál með þátttöku allra þegna sem hlut eiga að máli á viðkomandi sviðum.“ Allra þegna. Síðar í sömu reglu segir, virðulegi forseti: „Ríki skulu auðvelda og örva skilning og þátttöku almennings með því að veita honum greiðan aðgang að upplýsingum. Raunverulegur aðgangur skal veittur að réttar- og stjórnsýslukerfum, þar á meðal að réttarúrræðum.“ Réttarúrræði eru m.a. málskotsmöguleikar almennings sem takmarkaðir eru frá því sem verið hefur með þeirri löggjöf sem hér er verið að innleiða. Virðulegur forseti. Í anda þeirra tilskipana og þeirra samninga sem við höfum gert á alþjóðavettvangi undirritana, t.d. Ríó-yfirlýsinguna, er alveg ljóst að einstaklingar munu gegna mjög mikilvægu hlutverki í umhverfismálum, bæði hér á landi sem annars staðar í Evrópu. Evrópsk yfirvöld hafa verið að innleiða reglur af þessu tagi þar sem aðgangur almennings er víkkaður og rýmkaður og almenningur fær auknar heimildir til að beita þeim réttindum sem hann hefur í gegnum þá samninga sem um ræðir. Í þessum samningum eru einnig áminningar til þeirra sem með völdin fara um að varðveita, vernda og bæta umhverfið og sjá til þess að náttúruauðlindir séu nýttar af varúð og skynsemi, einkum á grundvelli meginreglunnar um sjálfbæra þróun og þeirrar meginreglu að grípa skuli til varúðarráðstafana og fyrirbyggjandi aðgerða. Einn veigamikill þáttur, virðulegi forseti, í slíku er hið virka samspil stjórnvalda og almennings í landinu, en þá þarf það líka að vera tryggt í löggjöf að almenningur hafi raunverulega möguleika á að beita stjórnvöld aðhaldi. Í mínum huga er það ekki gert hér. Í breytingartillögu minni varðandi þetta mál tel ég þess vera gætt að réttur almennings og allra umhverfisverndarsamtaka í landinu verði tryggður sem ég gagnrýni að sé ekki gert með þeirri leið sem meiri hlutinn leggur til að farin verði. Hæstv. forseti. Varðandi það mál sem mikið hefur verið í kastljósinu og hv. formaður umhverfisnefndar kom inn á í sínu máli, þ.e. togstreituna á milli verndarsjónarmiða og nýtingarsjónarmiða, vil ég varpa ljósi á eftirfarandi: Framkvæmdaraðilar og ýmsir lögspekingar og meiri hluti umhverfisnefndar segja að það sé aðalatriði að lögunum um mat á umhverfisáhrifum sé ekki ætlað að koma í veg fyrir framkvæmdir. Hlutverk þessara laga sé eingöngu það að leiða í ljós öll þau áhrif sem tilteknar framkvæmdir muni fyrirsjáanlega valda áður en tekin er ákvörðun um framkvæmdirnar. Gott og vel. Ef þessi lög eru eingöngu forskrift að málsmeðferð sem tryggi upplýsta ákvörðun þess stjórnvalds sem ber ábyrgð á leyfisveitingunum fyrir tilteknum framkvæmdum þá eiga auðvitað ekki að vera í þeim nein efnisviðmið. En efnisviðmiðin eru til staðar bara með því að Skipulagsstofnun er gert að koma með tillögur í áliti sínu um mótvægisaðgerðir, þá er farið út í efnisviðmið, efnisviðmið sem Skipulagsstofnun þarf að setja í sitt álit. Reyndar er síðan ákveðið síðar í lagabálknum eða frumvarpinu, eins og það á að setja í gegnum þingið, að leyfisveitanda sé svo sem ekkert skylt að fara neitt eftir þeim mótvægisaðgerðum sem tilgreindar eru í áliti Skipulagsstofnunar því að það er aftengt algerlega leyfisveitingaferlið og álit Skipulagsstofnunar í því frumvarpi sem hér er fjallað um. Er það mjög miður. Vegna þess að hér er togstreita á milli verndarsjónarmiða annars vegar og nýtingarsjónarmiða hins vegar og þetta er spurning um hvort hér sé bara um málsmeðferðarreglur að ræða eða líka um efnismeðferðarreglur þá vil ég benda hv. þingmönnum á að b-liður markmiðsgreinarinnar í frumvarpinu gerir ráð fyrir því að lögunum sé ætlað að draga svo sem kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum framkvæmdar. Ég minni líka á að í greinargerð með frumvarpinu eru meginreglur umhverfisréttar tíundaðar sérstaklega og vitnað í því sambandi til nefndarálits umhverfisnefndar frá árinu 2000. Það var því alveg ljóst þá að umhverfisnefnd taldi meginreglur umhverfisréttar vera þess eðlis að það bæri að hafa þær í huga við framkvæmd laganna. Það hefur ekkert breyst. Það ber að hafa meginreglur umhverfisréttar í huga við framkvæmd laganna samkvæmt þessu frumvarpi. Það segir í greinargerðinni. Sömuleiðis þurfum við að hafa til hliðsjónar við stórframkvæmdir 73. gr. EES-samningsins og hana má lesa í nefndaráliti mínu, virðulegur forseti, og spara ég tíma með því að fara ekki frekar yfir hana hér. Einnig má nefna að kveðið er á um það í markmiði skipulags- og byggingarlaganna okkar nr. 73/1997 að þeim sé ætlað að standa vörð um verndarsjónarmið með því að tryggja varðveislu náttúru og menningarverðmæta og koma í veg fyrir umhverfisspjöll og ofnýtingu með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Í náttúruverndarlögunum okkar er líka gert ráð fyrir því að tryggt sé eftir föngum að það sé verndað sem sérstætt er og sögulegt í náttúru landsins auk þess sem náttúruverndarlögunum er ætlað að stuðla að vernd og nýtingu auðlinda á grundvelli sjálfbærrar þróunar. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, má hér nefna mótvægisaðgerðir sem er ætlað að lágmarka neikvæð umhverfisáhrif vegna framkvæmda. Um þær er getið í þessu frumvarpi og í þeim lögum sem nú gilda og Skipulagsstofnun er gert að tilgreina slíkar í áliti sínu. Í mínum huga, virðulegi forseti, stríðir það gegn þeirri hugmynd að lögin séu einungis forskrift um málsmeðferð að það skuli vera skylda Skipulagsstofnunar að koma með hugmyndir eða tillögur um mótvægisaðgerðir. Ég vil bara segja að þegar þessi mál eru öll skoðuð er í sjálfu sér nauðsynlegt að stjórnvöld endurskoði framkvæmd þessara laga, skerpi á þeim grundvallarþætti að í lögunum séu - reyndar í samspili við önnur lög, skipulags- og byggingarlög og náttúruverndarlög - markmið til að koma í veg fyrir framkvæmdir sem geta valdið óafturkræfum spjöllum á náttúru landsins. Í ljósi þessa tel ég, hæstv. forseti, stórkostlega áhættu fólgna í því að breyta úrskurði Skipulagsstofnunar í álit og ég felli mig ekki við það nema stjórnvöld lýsi því þá yfir að markmið skipulags- og byggingarlaga og markmið náttúruverndarlaga verði virk að því leyti að þau nægi til að stöðva leyfisveitendur þegar framkvæmdir stríða gegn ákvæðum þeirra. Virðulegi forseti. Það má líka líta þannig á í ljósi reynslunnar að full þörf sé á því að skerpa á öllum efnisviðmiðum náttúruverndarlaga svo að verndarsjónarmið og hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar fái einhverju ráðið um það hvar er framkvæmt og hvar ekki. Sérstaklega ber í því sambandi að líta til ákvarðana er varða friðlýst svæði, og ég kem nánar að því síðar í ræðu minni, virðulegi forseti. En það er sem sagt alveg ljóst í mínum huga að hér er togstreita á milli sjónarmiða sem stjórnvöld þurfa á einhvern hátt að sætta og það er ekki gert með því frumvarpi sem hér um ræðir. Í umsögnunum sem nefndinni bárust kom þessi togstreita afskaplega vel í ljós. Þannig má segja að orkufyrirtækin og umsagnir þeirra endurspegli það sjónarmið fyrirtækjanna að matsferlið verði jafnvel enn þunglamalegra og kostnaðarsamara við þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu. Þar segir að málsmeðferðarreglurnar verði með þeim hætti að líkja megi þeim við myllustein um háls framkvæmdaraðila sem muni hamla framkvæmdum í landinu. Þetta er í sjálfu sér hlálegt, virðulegi forseti, því að svo oft hafa stjórnvöld látið í veðri vaka að breytingar þær sem hér er verið að gera og reyndar líka þær sem gerðar voru síðast á lögunum séu til einföldunar á ferlinu og til að auka skilvirkni þess. En orkufyrirtækin vilja sem sagt þrengja kæruheimildina enn frekar og gera Skipulagsstofnun samábyrga fyrir frummatsskýrslu fyrirtækjanna auk þess sem þau telja það ekki í verkahring Skipulagsstofnunar að leggja til mótvægisaðgerðir til að draga úr umhverfisáhrifum. Já, takið eftir því, orkufyrirtækin eru auðvitað mótfallin því að Skipulagsstofnun hafi það vald í hendi sér að setja niður einhverjar hugmyndir eða tillögur um mótvægisaðgerðir sem dregið geti úr neikvæðum umhverfisáhrifum. Síðan eru það umsagnir náttúruverndarsamtaka. Þær eru á allt aðra lund. Þær eru á þá lund að ekki megi skerða aðkomu almennings og hagsmunaaðila, málsmeðferðarreglurnar verði að tryggja að meginreglur umhverfisréttar séu lagðar til grundvallar. Sömuleiðis mótmæla náttúruverndarsamtökin því að leyfisveitendur verði ekki lengur bundnir af niðurstöðu Skipulagsstofnunar. Virðulegur forseti. Þetta frumvarp á eftir að hafa verulega erfiðar og alvarlegar afleiðingar fyrir sveitarfélögin í landinu. Það sýnir sig á umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga. Það leggst gegn því að frumvarpið verði samþykkt í óbreyttri mynd. Því miður náðist ekki að fjalla nægilega vel um þessa umsögn. Hún fékk nánast enga umfjöllun í nefndinni. En í ljósi þeirra átaka sem orðið hafa um einstakar framkvæmdir, virðulegi forseti, er alveg ljóst að álagið af þeim deilum sem orðið hafa og mögulegum málaferlum muni færast til með þessum breytingum. Það mun færast af umhverfisráðuneytinu og Skipulagsstofnun. Yfir á hverja? Yfir á leyfisveitendurna. Yfir á sveitarfélögin. Kannski er það allt í lagi fyrir burðugri sveitarfélögin. Þau geta kannski tekist á við þetta. En ég fullyrði, virðulegur forseti, að þau sveitarfélög sem eru fámenn og hafa lítið og veikburða stjórnsýslubatterí eiga eftir að kikna undan því álagi sem erfiðar framkvæmdir koma til með að verða í þessu nýja formi. Virðulegur forseti. Ég tek undir sjónarmið sveitarfélaganna og lít það fremur alvarlegum augum að þetta skuli ekki hafa fengið nánari skoðun en raun bar vitni. Sambandið gerir líka athugasemd við það að hvergi skuli tekið fram að sveitarfélagi sé heimilt að neita um leyfi til framkvæmdar sem í sjálfu sér samræmist skipulagsáætlunum vegna óæskilegra umhverfisáhrifa hennar. Það er alveg rétt. Það er hvergi tekið fram. Þau byggja rökstuðning sinn í þeim efnum á áliti Páls Sveinssonar sérfræðings í stjórnsýslurétti og ég tek það fram að með nefndaráliti mínu birti ég eina af greinum Páls Sveinssonar sem varðar framkvæmdarleyfi og það er sannarlega holl lesning fyrir þá sem fjalla um þessi mál að fara ofan í saumana á því máli því að það kemur beint inn á þá leyfisveitendur sem hér eru til staðar og fjallað er um í þessu frumvarpi. Hæstv. forseti. Af því að það er farið að líða verulega á tíma minn held ég að ég sé tilneydd að hlaupa yfir þann kafla sem í nefndarálitinu heitir Málskotsréttur þrengdur. Þar hefði ég í smáatriðum farið betur ofan í saumana á því sem ég gerði að umtalsefni örlítið fyrr í ræðu minni. Ég verð að segja þó varðandi það mál að ég tek undir með þeim umhverfisverndarsamtökum sem hafa sent nefndinni athugasemdir og fundið að þeim aðstöðumun sem er á milli þeirra sem eru fjársterkir framkvæmdaraðilar og aftur þeirra umhverfisverndarsamtaka sem hafa verulega lítið bolmagn til að reka erfið og dýr mál í tengslum við stórframkvæmdir sem farið er í. Við höfum haft áþreifanleg dæmi hér. Bara fyrir augunum á okkur í gær þegar við vorum að fjalla um vegáætlunina var hér mikill baráttumaður gegn Héðinsfjarðargöngum, Trausti Sveinsson, bóndi í Bjarnargili í Fljótum. Hann kom hér og heimsótti okkur og sat á þingpöllum meðan við fjölluðum um vegáætlun. Sá maður hefur aleinn barist hatrammri baráttu árum saman gegn Héðinsfjarðargöngum. Hann hefur í tvígang sótt um stuðning til samgönguráðuneytisins til þess að kosta aðstoð frá sérfræðingum við að yfirfara álit sín og þau álit sem hann hefur þurft að fara í gegnum. Hann hefur í bæði skiptin auðvitað fengið synjun frá samgönguráðuneytinu um stuðning. Hann er auðvitað að berjast við ofurefli alveg á sama hátt og Landvernd barðist við ofurefli þegar hún fór í mjög ítarlega úttekt á áhrifum Kárahnjúkavirkjunar, ferli sem hefði kostað Landvernd 2,7 millj. kr. ef Landvernd hefði þurft að borga það. En sérfræðingarnir gáfu alla vinnu sína í því máli þannig að Landvernd var ekki sendur reikningurinn. Það er þessi aðstöðumunur sem einstaklingar og umhverfisverndarsamtök á Íslandi búa við og það eru engin teikn á lofti um að þau stjórnvöld sem nú ráða hér ríkjum ætli nokkurn tíma að leiðrétta það. Það þarf að bíða eftir því að nýtt fólk komist í Stjórnarráð Íslands. Andmælaréttur stjórnsýslulaga, virðulegi forseti, er brotinn með þessu frumvarpi. Það er mitt mat í öllu falli. Það lítur þannig út að matsskýrslan, ásamt þeim nýju gögnum sem aflað var við gerð hennar, verði fyrst aðgengileg þegar fjórar vikur eru liðnar frá eiginlegri útgáfu hennar. Þessar fjórar vikur fær framkvæmdaraðilinn að hafa matsskýrsluna hjá sér í endanlegu formi með áliti Skipulagsstofnunar án þess að þeir sem gerðu athugasemdir við frummatsskýrsluna fái að sjá hvernig framkvæmdaraðili svarar þeim. Það verður bara framkvæmdaraðilinn sem fær að sjá það, ekki almenningur, ekki þeir sem hafa gert athugasemdir. Matsskýrslan verður þeim lokuð í fjórar vikur þangað til álit Skipulagsstofnunar verður birt. Þá fyrst er hin endanlega matsskýrsla með öllum svörum framkvæmdaraðilans birt opinberlega og um leið þá þeim umsagnaraðilum og þeim aðilum sem hafa gert umsagnir fyrr í ferlinu. Í mínum huga er verið að brjóta þarna á 13. gr. stjórnsýslulaga og hana tíunda ég í nefndaráliti mínu, virðulegi forseti, og spara tímann með því að hlaupa yfir hana. Ég geri athugasemdir við almannarétt á friðlýstum svæðum. Ég tel afar mikilvægt að almenningur verði talinn eiga lögvarða hagsmuni á þeim svæðum sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt náttúruverndarlögum eða á grundvelli alþjóðlegra samninga, einnig á svæðum sem eru á náttúruminjaskrá eða náttúruverndaráætlun sem samþykkt hefur verið á Alþingi. Slíkur réttur er ekki til staðar nú en í umsögn Umhverfisstofnunar er tekið undir þessi sjónarmið mín og ég tel einboðið að stjórnvöld taki þessi atriði til sérstakrar skoðunar. Því miður vannst ekki tími til að semja breytingartillögu í þessum efnum þannig að hún er ekki innifalin á þeim tveimur blaðsíðum sem ég er með af breytingartillögum. En þetta tel ég að stjórnvöld verði að skoða. Einnig verða stjórnvöld að skoða atriði varðandi þjóðhagsleg áhrif og arðsemi framkvæmdanna. Það er mitt mat að breytingin sem gerð er í þeim efnum sé ekki fullnægjandi og nefni ég sem dæmi ákveðinn hæstaréttardóm sem fallið hefur í þessum efnum. Ég tel að menn þurfi að fara betur ofan í saumana á hlutunum og tryggja það ef ekki á að meta þjóðhagsleg áhrif og arðsemi framkvæmda í tengslum við umhverfismatið að þá þurfi í öllu falli að verða sérstakt mat í þeim efnum varðandi stórframkvæmdir og einhvers staðar í lögum verður að tryggja að þjóðhagsleg hagkvæmni og arðsemi framkvæmda sé tíunduð og það sé tekin afstaða til hennar og slíkt mat þarf auðvitað að vera opið fyrir almenning og hagsmunaaðila til að gera athugasemdir við líka. Það vantar algerlega inn í það ferli sem verið er að fara út í hér. Skipulagsstofnun þarf að fjalla um athugasemdir sem koma í þessu ferli. Það er ekki nóg að framkvæmdaraðilarnir fjalli bara um athugasemdirnar, þetta er kannski ágreiningsatriði milli mín og hv. formanns umhverfisnefndar en í tilefni af umsögn Skipulagsstofnunar um þetta atriði vil ég taka fram að ég tel umfjöllun um þetta atriði í nefndinni hafa staðsett þann skilning minn, og ég verð þá leiðrétt ef ég hef rangt fyrir mér, að með þessum breytingum sem gerðar eru varðandi þetta atriði sé ekki verið að taka það hlutverk frá Skipulagsstofnun að hún fjalli um umsagnir og athugasemdir áður en þær eru sendar til framkvæmdaraðila. Hún á sem sagt ekki bara að vera póstþjónusta fyrir framkvæmdaraðila hvað þetta varðar. Hún á auðvitað að fjalla um athugasemdirnar þannig að framkvæmdaraðili viti á hvern hátt hann eigi að taka á athugasemdunum, hvaða athugasemdum hann eigi að taka á og hverjum ekki, því að oft gerist það í ferlinu að athugasemdum sem sendar eru vegna stórframkvæmda er ekki beint til framkvæmdaraðilans sjálfs. Þeim er sumum hverjum beint til stjórnvalda og þá er auðvitað ekki eðlilegt að framkvæmdaraðilinn fái þær umsagnir til beinnar umfjöllunar heldur að Skipulagsstofnun fjalli um þær. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sagði í umfjöllun nefndarinnar að í sínum huga væri ekki um neina breytingu að ræða frá því vinnulagi sem við þetta hefur verið hingað til. Ég vona að það sé rétt og treysti því að ég verði þá leiðrétt ef ég er að fara með eitthvert fleipur. Ég fjalla líka í nefndaráliti mínu um leyfisveitingar. Það er lykilatriði fyrir tilgang mats á umhverfisáhrifum að niðurstaða matsferlisins hafi og eigi að hafa og eigi að geta haft áhrif á ákvarðanatökuna, á leyfisveitinguna sjálfa. Þannig telur Skipulagsstofnun t.d. að með þeirri breytingu sem gerð er á 2. mgr. 13. gr. sé unnið gegn því markmiði laganna að dregið verði eins og kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum framkvæmda þar sem samtímis er dregið úr tengslum á milli niðurstaðna matsins og leyfisveitinganna. Ég var búin að víkja aðeins að þessu áður í máli mínu, virðulegi forseti, og tímans vegna hleyp ég yfir það nú. Þá vil ég geta þess að í þremur veigamiklum atriðum er hæstv. umhverfisráðherra beygður, gerður afturreka með þætti sem lagðir eru til í frumvarpinu og mér finnst það til mikils vansa fyrir hæstv. umhverfisráðherra, sem hefur ekki verið nema örfáa mánuði í embætti sínu, að í jafnveigamiklu frumvarpi og hér um ræðir og í þeim metnaðarfullu breytingum sem eru lagðar til af henni í þessu frumvarpi skuli hún í þremur veigamiklum atriðum vera rekin til baka. Þessi atriði varða líftíma álits Skipulagsstofnunar sem fjallað er um í 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins en þar gerir frumvarpið ráð fyrir því að árafjöldinn sem umhverfismat getur haldið lífi verði styttur úr tíu árum eins og hefur verið í gildandi lögum í sex. Þetta hefði orðið til mikilla bóta að mínu mati og mati umhverfisverndarsamtaka en meiri hlutinn bakkar með þessa breytingu, beygir sem sagt vilja hæstv. ráðherra og gerir tillögu um að líftími álitsins verði áfram tíu ár en ekki sex eins og hæstv. umhverfisráðherra lagði til. Annað atriði sem ráðherrann er gerður afturreka með eru ákvæðin í a-lið 19. gr. Þar var gert ráð fyrir að tiltekin nýrækt skóga á 50 hektara svæði eða stærra yrði tilkynningarskyld til Skipulagsstofnunar. Meiri hlutinn í umhverfisnefnd sættir sig ekki við tillögu ráðherrans og leggur til að stærðarviðmið tilkynningarskyldunnar verði óbreytt frá núgildandi lögum, þ.e. 200 hektarar. Í þriðja lagi gerir meiri hlutinn tillögu um það að ráðherrann verði rekinn til baka með tillögur sínar um líftíma framkvæmdarleyfis, en skv. 22. gr. frumvarpsins og núgildandi skipulags- og byggingarlögum gildir framkvæmdaleyfi einungis í 12 mánuði frá útgáfu þess. Meiri hlutinn sér ástæðu til að lengja líftíma leyfisins um helming eða í tvö ár án nokkurra sérstakra raka, virðulegi forseti, og það er að mínu mati algerlega óásættanlegt, sérstaklega þegar horft er til þess að líftími byggingarleyfis skv. 65. gr. skipulags- og byggingarlaga er einmitt 12 mánuðir. Það hefur verið samræmi á milli þessara tveggja leyfa hingað til en nú er það fyrir bí með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Hæstv. umhverfisráðherra verður að hlíta þessum vilja meiri hluta umhverfisnefndar sem er mikil synd í mínum huga. Hæstv. forseti. Það er mitt mat þegar öllu er á botninn hvolft og allt er skoðað að íslensk stjórnvöld séu allt of höll undir vilja og þarfir framkvæmdaraðila og dragi taum þeirra á kostnað þeirra sem vilja viðhafa varúðarsjónarmið við ákvarðanir um framkvæmdir. Mér finnst það endurspeglast glögglega í þeim breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir, ekki öllum, ég tek það fram, en mörgum hverjum. Þannig sýnast tillögurnar í mörgum atriðum þess eðlis að þær stríði beinlínis gegn megintilgangi laganna og tilskipana sem þær styðjast við. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að löggjöfin þarf að tryggja að leidd verði í ljós öll þau áhrif sem af stórframkvæmdum geta orðið. En til þess að hægt verði að forðast alvarleg spjöll á náttúru Íslands verður að tryggja það að meginreglur umhverfisréttar séu líka virkar, þeim sé ekki kippt úr sambandi með þessum lögum, og það verður að tryggja það að hægt sé að vernda og bæta umhverfið, stuðla að heilbrigði manna og tryggja að auðlindir náttúrunnar séu nýttar af varúð og skynsemi. Það verður ekki gert nema að unnið verði eftir þessum lögum á þeim nótum að náttúruverndarlögin og skipulags- og byggingarlögin verði til hliðsjónar jafnframt. Meginreglur umhverfisréttar og sjálfbær þróun eru þar lykilatriði. Hæstv. forseti. Ég hefði kosið að tala miklu lengur í þessu máli, það er verulega mikið eftir og margt sem eftir er að segja. Því miður leyfa aðstæðurnar það ekki. Ég er þegar komin tvær og hálfa mínútu fram úr þeim tíma sem ég lofaði að ég mundi takmarka mig við. Ég biðst afsökunar á því. Læt ég máli mínu lokið með þeirri von og ósk að hv. þingmenn líti yfir breytingartillögur þær sem ég hef á sérstöku þingskjali með nefndaráliti mínu, taki þær til alvarlegrar skoðunar og styðji þær af þeim sem þeir sjá að horfi til bóta.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það að mikilvægt sé að ræða umhverfismál ítarlega og hefði gjarnan kosið að við á Alþingi ræddum þau ítarlega. En ég geri mér líka grein fyrir því að það gerir maður ekki með öll þessi mál á dagskrá síðasta kvöld þingsins. Það er bara svo. Ég vil taka það fram að við í Samfylkingunni höfum metið það mjög mikils að formaður umhverfisnefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, hefur leitað eftir góðu samstarfi í nefndinni og það er gífurlega mikilvægt að formenn nefnda sýni góða viðleitni til að eiga samstarf við nefndarfólk sitt ekki síður í stjórnarandstöðu en í meiri hluta. Ég er líka þeirrar skoðunar að það hafi verið þýðingarmikið að umhverfisráðherra gerðist formaður umhverfisnefndar í aðdraganda þess að hún tók við ráðherradómi. Hún vildi hafa samráð og ég held líka að nefndin hafi notið þess að umhverfisráðherra var komin með umtalsverða þekkingu á málum nefndarinnar þegar hún tók við ráðherradómi. Ég vil líka segja að við hefðum þurft að nýta betur tíma okkar og við hefðum getað klárað þetta mál fyrr. Það var óþarfi að geyma málið. Við hefðum getað lokið umfjölluninni fljótlega í upphafi árs í stað þess að lenda með það í málasúpunni núna, og það hittir okkur því fyrir í kvöld, vegna þess að þetta mál kom með fyrstu málum inn í þingið í haust. Ég minni líka á gildi þess að leitast við að ná víðtækri sátt um lög sem eiga að lifa. Í mörgum þingum er lögð höfuðáhersla á að reyna að ná u.þ.b. 80% þátttöku í þingunum við löggjöf sem menn ætlast ekki til að verði rifin upp um leið og verða stjórnarskipti hverju sinni. Því met ég það að vilji var til að eiga samstarf við okkur. Við í Samfylkingunni ákváðum einmitt að við mundum reyna að hafa samvinnu og hafa áhrif á niðurstöðu málsins í stað þess að snúa baki við því þegar við uppgötvuðum að málið gat ekki að öllu leyti orðið eins og við hefðum kosið og hafa áhrif á í hvaða átt því var breytt. Það er skoðun mín að það sé oft óþarflega mikil óbilgirni hjá ríkjandi stjórnvöldum að leita ekki eftir góðri niðurstöðu í málum. Það er afstaða okkar í Samfylkingunni að rétt sé að flytja ákvörðunarvaldið frá stjórnsýslustofnuninni til pólitískt kjörinna fulltrúa. Það er grunnbreytingin í þessu frumvarpi, það er megininntak laganna um mat á umhverfisáhrifum núna að allir gangi til verka með þekkingu á umhverfisáhrifunum og með þekkingu á því eins og unnt er hverjar verði afleiðingar framkvæmdanna verði farið í þær. Við vorum ekki sammála því og vorum búin að sjá gallana á því að stjórnsýslustofnun og embættismenn ættu í raun og veru að úrskurða um pólitíska ákvörðun. Þess vegna höfum við farið í þá vegferð að fara með í málið og hafa áhrif á niðurstöður þess vegna þess að lög um mat á umhverfisáhrifum eru ekki náttúruverndarlög í eðli sínu.  Rammaáætlun um virkjanir verður að vera raunverulegt tæki sem hefur gildi við ákvarðanatöku. Sömuleiðis verður að vinna náttúrufarskort og nú erum við búin að flytja tillögu um það þrisvar sinnum við fjárhagsáætlun, nefndin öll, og ég ætlast til þess að við horfum á það að ef svona löggjöf á að vera í lagi samkvæmt þeirri hugsun sem er í þessari löggjöf núna þá verða hinir hlutirnir að vera í lagi því aðeins þannig tekst okkur að tryggja sátt um það annars vegar hvernig við ætlum að vernda og hins vegar hvernig við ætlum að nýta. Um það snýst allt heila málið. Af því að þeim þáttum sem ég lýsti stuttlega er ábótavant þá er meira sett á þessa löggjöf og krafan verður stærri í alls kyns smáatriðum og það er mjög mikilvægt að lesa þær kröfur rétt. Við í Samfylkingunni höfum haldið á lofti lýðræðissjónarmiðunum í þessari vinnu og þar skilur kannski mest á milli okkar og stjórnarmeirihlutans sem vill takmarka aðkomu almennings og vill hafa ákvörðunarvald stjórnvaldsins meira. Mér finnst það óskiljanlegt vegna þess að það er sannfæring mín að þeir einstaklingar sem láta sig þessi mál varða munu alltaf nýta þær leiðir sem bjóðast. Það þýðir að þeir verða einfaldlega aðilar annaðhvort að hagsmunasamtökum sem verða til um eitt mál, hvort sem það mál er Gullfoss lifi eða óbreytt Þjórsárver, eða þeir gerast aðilar að umhverfissamtökum og í gegnum slík hagsmunasamtök og slík umhverfissamtök taki málið upp. Með því að breyta þessu er ekki verið að stoppa neina einstaklinga. Það er aðeins verið að taka upp minna lýðræði og meiri höft og það finnst okkur rangt. Þess vegna munum við styðja breytingartillögur minni hlutans sem lúta að því að opna ferlið og auka aðkomu almennings en við munum sitja hjá við aðrar tillögur minni hlutans. Við höfum haft gott samstarf, ég vil taka það sérstaklega fram, innan stjórnarandstöðunnar í nefndinni. Mér finnst samt tillögur vinstri grænna sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur mælt fyrir mótast af grundvallarafstöðu til þess hverjir eigi að taka pólitískar ákvarðanir og að í þessu tilfelli eigi það að vera Skipulagsstofnun á meðan við erum ekki sammála því að embættismenn taki pólitíska ákvörðun. Þar skilur í milli og þess vegna skildi leiðir. Ég ætla örlítið, virðulegi forseti, í minni stuttu ræðu að víkja að nefndaráliti meiri hlutans sem við stöndum að með fyrirvara. Við hefðum, eins og ég hef sagt, viljað óbreytta þátttöku almennings og umhverfissamtaka í ferlinu en það skiptir okkur miklu máli að fækka aðildarfjöldakröfunni úr 50 í 30 í umhverfissamtökum og enn fremur að á því er tekið í nefndaráliti með hvaða hætti sjálfsprottin samtök, einsmálssamtökin eins og ég vék að áðan, hafi aðkomu. Þetta finnst mér skipta miklu máli. Ég vil líka vekja sérstaklega athygli á því að það virðist samdóma álit í nefndinni að styrkja þurfi betur fjárhagslega stöðu og möguleika náttúruverndarsamtakanna svo að þau hafi bolmagn til að sinna verkefnum sínum á þessu sviði. Það kemur hvorki fram í tillögum okkar né beint í nefndarálitinu svo það skiptir máli að það komi fram í umræðunni og sérstaklega að formaður ítreki það. Samstaða náðist með stjórnarmeirihlutanum um meiri opnun. Matsskýrsla eins og álit Skipulagsstofnunar verður nú opinbert gagn. Það var áður óljóst með aðgang að endanlegri matsskýrslu og þetta skiptir okkur miklu máli. Það er mikilvægt að nú er skýr leiðbeining til Skipulagsstofnunar um hvað skuli gera þegar matsskýrsla víkur frá frummatsskýrslu hvað mikilvæga þætti varðar. Áður snerist þetta um það hvort hún mundi víkja verulega frá frummatsskýrslu. Þetta er grundvallarmunur varðandi alla hugsun í ferlinu og þetta skiptir okkur máli. Bæði varðandi almenning og vísindamennina er nú ljósara með breytingartillögunni í 5. lið b að áskilið er að Skipulagsstofnun muni meta gildi þeirra gagna sem fram hafa komið. Reynslan hefur sýnt að á þessu er þörf. Ég ætla samt ekki að fara yfir þau dæmi sem kalla á þessa breytingu. Ég vil líka, virðulegi forseti, minna á að ýmislegt breyttist í frumvarpinu frá því að við unnum með það í fyrra og þar til það kom fram í haust, m.a. að sveitarstjórnin sem á í hlut tekur nú rökstudda afstöðu til álits Skipulagsstofnunar. Þetta er mjög mikilvægt því að þetta eru ekki bara lög, eins og mér fannst koma fram áðan, um formið eða formsatriðin, þetta eru lög sem eiga að tryggja að umhverfisáhrif komi ekki aftan að neinum. Þetta er mjög mikilvægt. Það er líka skilgreiningin og orðin „umtalsverð umhverfisáhrif“ sem voru farin út úr lögunum með frumvarpinu í fyrra og voru tekin inn aftur. Þetta var mikið hitamál síðasta þingvetur og við eigum að muna það líka hvað það var sem breyttist frá einum vetri til annars við að frumvarpið fór í endurnýjun. Mest metum við, herra forseti, að komið var til móts við okkur með úrskurðarnefndina. Við vildum ná því fram að það væri alveg ljóst að aldrei væri vafi á að úrskurðarnefndin væri óháð stjórnsýslunni. Ég tek sérstaklega fram hvað það skiptir miklu máli að komið var til móts við okkur með breytingartillögu á þessu máli, að Hæstiréttur tilnefnir fjóra aðila í úrskurðarnefndina, alla með fagþekkingu á ólíkum sérfræðisviðum. Svo vil ég taka fram að ég tel alveg sjálfsagt að við munum fá endurskoðun á þessu máli þegar og ef ný Evrópusambandstilskipun verður staðfest hjá okkur. Það kemur ekki annað til greina. Ég ætla í lok ræðu minnar - ég ætla ekki að hafa hana lengri, þetta eru meginatriði, það hefur engan tilgang að fara dýpra í svona mál á síðasta kvöldi þingsins - að árétta löngun mína til þess að meiri hlutinn geri meira af því og leggi meiri áherslu á að ná niðurstöðu í vinnu við lagasmíð vegna þess að annars er löggjöfin rifin upp aftur við fyrsta tækifæri, fyrst og fremst við stjórnarskipti.

Herra forseti. Í tilefni orða hv. þingmanns um það að leiðir hafi skilið milli okkar í stjórnarandstöðunni þar sem ég hafi viljað að Skipulagsstofnun tæki áfram pólitískar ákvarðanir um framkvæmdir vil ég leiðrétta það. Það er alger misskilningur. Það er ekkert í breytingartillögum mínum sem gerir ráð fyrir því að Skipulagsstofnun kveði áfram upp úrskurð, ekki neitt. Það sem ég hef hins vegar varað við og vakið athygli á er sú hætta sem er fólgin í því að leyfisveitandanum verður ekki gert það, samkvæmt þessum hugmyndum, að fylgja mótvægisaðgerðunum sem álit Skipulagsstofnunar byggir á. Það verður ekkert í þessu ferli sem tryggir það að nauðsynlegar mótvægisaðgerðir að mati Skipulagsstofnunar gangi eftir af því að leyfisveitandinn er ekki lengur bundinn af áliti Skipulagsstofnunar. Hann má bara fara sínu fram og með því að rökstyðja leyfisveitinguna sína getur hann sagt: Nei, við höfum ekki peninga til að fara út í þetta eða hitt sem Skipulagsstofnun er að leggja til, eða hvaða rök sem hann síðan finnur til. Hugmyndirnar að mótvægisaðgerðunum geta allar dottið dauðar upp fyrir þannig að þar með er að mínu mati farið að fara gegn meginreglum umhverfisréttar. Þar með er farið að fara gegn megintilgangi skipulagslaga um verndun umhverfisins, gegn náttúruverndarlögum. Það er sú hætta sem er fólgin í þeirri breytingu sem hér er lögð til og ekkert í orðanna hljóðan í frumvarpinu eða í breytingartillögum meiri hlutans kemur í veg fyrir að þessi hætta verði að veruleika strax.

Virðulegi forseti. Það hvarflar ekki að mér að gera hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur upp skoðanir og ég biðst velvirðingar á því ef henni finnst að ég hafi gert það. Þegar við förum yfir megininntak breytingartillagnanna í skjalinu sem hún mælti fyrir og inntak nefndarálitsins birtist það manni þannig að allar tillögur taki mið af því að hún kjósi að ótvírætt sé tekið mið af áliti Skipulagsstofnunar. Ef við erum að færa pólitísku ákvörðunina með upplýstri ákvörðun til stjórnvalds er ekki hægt að taka afdráttarlaust mið af niðurstöðu og vilja embættismannanna, eða afstöðu eða áliti eða hvað það er hverju sinni, þannig að ég hafi bara skilið inntak tillagna hennar þannig. Ef það er ekki er það bara þannig og ég er ánægð að heyra það en ég vek þá athygli á að þannig má skilja tillögurnar og nefndarálitið. Annars dreg ég þessi orð mín til baka.

Hæstv. forseti. Já, ég tek það alveg til greina sem hv. þingmaður segir. Þetta er svo sem ekkert stórmál en þetta er kannski eitt af því sem við hefðum þurft frekari tíma til að ræða, til að greina algerlega á milli þeirra sjónarmiða sem eru til staðar hér. Í mínum huga er algerlega ljóst að Skipulagsstofnun tekur aldrei og hefur aldrei tekið pólitíska afstöðu til eins eða neins varðandi stórframkvæmdir. Hún hefur alltaf tekið faglega ábyrgð á öllu sem hún hefur látið frá sér fara og það kemur hún auðvitað til með að gera áfram. Skipulagsstofnun er fagstofnun með fagaðila innan borðs og hún fer faglega yfir allar þær matsáætlanir og -skýrslur sem í hennar hendur berast. Í mínum huga er það fagleg niðurstaða sem birtist í áliti Skipulagsstofnunar og þess vegna finnst mér sjálfsagt að fara að þeim mótvægisaðgerðum sem hún kemur til með að leggja til í áliti sínu.

Virðulegi forseti. Af þessu andsvari geri ég mér grein fyrir því að við hv. þingmaður erum að tala í kross og það hefur engan tilgang að ræða þetta nánar.

Herra forseti. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir gerði vinnubrögð í umhverfisnefnd að umtalsefni og ég vil bregðast við því. Ég tel að þau hafi í alla staði verið til mikillar fyrirmyndar og það er í annað sinn verið að fara yfir þetta mál í vetur. Það vill svo til að sú sem hér stendur var formaður nefndarinnar í hið fyrra sinnið og þá fórum við mjög vandlega yfir málið. Það var þá mat mitt sem formanns að það væri málinu til góðs að láta það hvíla yfir sumarið og það yrði síðan tekið til umfjöllunar aftur um haustið. Ég tel að það hafi sýnt sig mjög vel að það var einmitt skynsamlegt vegna þess að ágætissátt náðist í nefndinni. Ég tel að umfjöllunin sé mjög vönduð og það sé ekkert sem á skorti að mjög vandlega hafi verið farið yfir málið. Umsagnaraðilar hafa allir fengið tækifæri til að koma athugasemdum sínum að og koma inn í þingnefndina, bæði í fyrra og í vetur. Mig langar til að þakka einmitt fyrir það með hve vönduðum hætti nefndin hefur tekið á þessu máli í heild sinni. Mér finnst það óþarfaviðkvæmni, ég verð að segja það, hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að túlka það svo að formaður nefndarinnar hafi verið að gagnrýna hana sérstaklega. Á Alþingi er ekkert óvenjulegt við málefnalegan ágreining milli manna. Það er eðlilegt að svo sé og þarna náðu menn einfaldlega ekki saman, það er ekki flóknara en það. En ég endurtek þakkir mínar til nefndarinnar fyrir vandaða vinnu.

Virðulegi forseti. Við fengum frumvarpið snemma inn. Það var mjög mikilvægt að senda það aftur til umsagnar. Það hafði breyst, við fengum vandaðar umsagnir aftur, við fórum yfir þær í haust og svo lá frumvarpið um sinn og það eru einu mistökin sem við gerðum. Ég er sannfærð um að ef við hefðum haldið áfram við það strax eftir áramót hefðum við öll haft betri skilning á hverju einasta atriði. Ég er líka sannfærð um að við hefðum komist að enn betri niðurstöðu í málinu, og sameiginlegri. Það er trú mín og þess vegna skulum við bara læra af þessu. Það er til fyrirmyndar að fá stór mál inn á haustin. Við eigum ekki að lenda með þau í málasúpunni á vorin sem því miður er reynslan með marga ráðherra sem hafa verið að koma með málin inn á síðasta mánuði. Ekki hefur verið tími til að fara yfir þau í nefndinni og svo koma þau inn og allt er í galagó.

Herra forseti. Formaður umhverfisnefndar, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sá sérstaka ástæðu til að þakka þeim sem voru sammála honum fyrir málefnalega afstöðu í þessu máli og að þeir hafi unnið málefnalega. Ég vil láta þess getið að mér finnst hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafa unnið mjög málefnalega þó að hún sé ósammála þessari niðurstöðu meiri hlutans. Það þarf ekki að fara saman og ég vonast til þess að formaður nefndarinnar átti sig á því. Ég styð ekki þetta frumvarp. Ég geri það ekki endilega á einhverjum ómálefnalegum forsendum. Ég hef tekið málefnalega afstöðu til frumvarpsins og mér finnst skorta á ýmsa þætti í því. Það er einkum tvennt. Áður en ég fer yfir það vil ég ítreka hér að þetta frumvarp um mat á umhverfisáhrifum er í rauninni eingöngu leið eða skipulag á því hvernig ákveðnir pappírar fara í gegnum umhverfismatskerfið. Það er ekki verið að breyta mati á því hvort einhver framkvæmd sé góð eða vond fyrir umhverfið. Það breytist ekkert við þessa skipulagsbreytingu. Þetta er eingöngu skipulagsbreyting á ferli í gegnum pappírsmylluna í kerfinu. Ég held að menn verði að gera sér það ljóst að hér er ekkert verið að herða eða veikja umhverfismatið, heldur er verið að breyta því að í stað þess að Skipulagsstofnun kveði upp úr með ákveðinn úrskurð er það fært til pólitískra fulltrúa. Ég get tekið undir að það sé að mörgu leyti skynsamlegra en að láta embættismenn taka þá ákvörðun. Það sem vantar tilfinnanlega í þennan málaflokk, og ég hafði bundið sérstakar vonir við að núverandi hæstv. umhverfisráðherra bætti úr, er traust. Það er átakanlegt að sitja á fundum umhverfisnefndar þegar menn takast svo gríðarlega á og það er svo lítið traust á milli manna. Það er eins og að fyrri umhverfisráðherra hafi einhvern veginn glatað trausti allra umhverfissamtaka þannig að menn eru mjög tortryggnir í garð allrar löggjafar og kerfisins í þessum málaflokki. Það hefði verið kjörið tækifæri fyrir núverandi hæstv. umhverfisráðherra að reyna að endurvinna traust þessara samtaka en ég tel að með nýlegri yfirlýsingu sinni hafi hún fyrirgert tækifærinu. Hún kastaði algerri rýrð á eina meginstofnun sína, Umhverfisstofnun, gaf ekkert fyrir málefnalega röksemdafærslu fyrir áliti á ákveðnum málaflokki - hér á ég við vatnalögin - og sagði að hún hefði farið út fyrir valdsvið sitt. Ég tel þetta mjög alvarlegt vegna þess að í rauninni er verið að gefa skýr skilaboð: Ekki taka málefnalega afstöðu. Standið með minni pólitísku sýn. Ekki fara eftir faglegri sýn á hlutina. Það er mjög alvarlegt. Það sem ég set fyrst og fremst spurningarmerki við í frumvarpinu er að verið er að leggja á herðar minni sveitarfélaga að taka afstöðu án þess að það sé tryggt að minni sveitarfélög, t.d. í kjördæmi mínu, Norðvesturkjördæmi, hafi bolmagn til að fara í gegnum þessa pappírsmyllu og þetta ferli sem er mjög þungt. Ég er viss um að þeir sem fylgjast með þessari umræðu eiga oft og tíðum erfitt með að átta sig á hvað er í gangi, hvaða skýrsla sýnir hvað og hvað einhverjar úrskurðarnefndir gera. Ég tel að það verði ákaflega erfitt fyrir minni sveitarfélög sem hafa yfir takmörkuðu starfsfólki að ráða, fagfólki, og einnig takmörkuðum fjármunum að takast á við hlutina þegar þeir lenda í hnút. Það er annað sem mér finnst líka á vanta og það varðar 13. gr., það að taka rökstudda afstöðu til álits Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum. Þegar leyfisveitandi á að gefa út leyfi á hann að taka rökstudda afstöðu til álits Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum hennar. Þetta er svo sem ágætissetning en við vitum samt ekki hvað hún þýðir nákvæmlega. Ég tel að í framtíðinni verði tekist á um það hvað hún þýði. Til að skýra þessa grein fyndist mér rétt að menn tækju nú til máls og færu lítillega yfir það hvað þetta þýðir nákvæmlega. Að lokum vil ég nefna að í þessum málaflokki, umhverfismálunum, er mjög brýnt fyrir stjórnvöld að reyna að sjá til þess að ekki verði svona hörð átök og stöðugir útifundir um framkvæmdir og eitt og annað. Þau verða að reyna að endurnýja traustið.

Herra forseti. Ég tel að umfjöllun um þetta tiltekna mál sem við ræðum hér sýni í hnotskurn hvernig traust vinnubrögð eiga að vera. Málið er lagt fram snemma og farið er vandlega yfir það. Mál af þessu tagi er mjög mikilvægt, þ.e. mat á umhverfisáhrifum. Síðan er það lagt aftur fram snemma síðasta haust og fær góðan tíma og það næst ágætissátt í þingnefndinni milli flestra þingmanna þar. Þó að þingmaður Vinstri grænna treysti sér ekki til að standa að meirihlutaálitinu þá er það ekkert óeðlilegt. Þarna ríkir traust á milli manna um vinnubrögð. Umhverfisverndarsamtök og allir sem málið snertir fá tækifæri til að fara yfir það og koma sínum ábendingum að þannig að ég tel að þetta séu eins traust vinnubrögð og nokkur geta verið. Ég bendi þingmanninum alveg sérstaklega á það, ef hann hefur ekki fylgst með því, að það er mjög góð samvinna á milli umhverfisráðuneytisins og náttúruverndarsamtaka og núna í vetur tók ég ákvörðun um að hækka fjárframlög til náttúruverndarsamtaka. Í gildi er samstarfssamningur milli ráðuneytisins og samtaka náttúruverndar svo ég tel að í öllum aðalatriðum sé mjög gott traust og samvinna á milli þessara aðila.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Við höfum vonandi tækifæri til að taka þessi mál seinna. Eðli málsins samkvæmt eru menn ekki sammála um alla hluti og það væri gaman að ræða þetta. En eins og menn þekkja hefur verið tekin ákvörðun um að gera slíkt ekki. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði út í túlkun og það kemur líka fram í nefndaráliti hennar. Þar segir, með leyfi forseta: „... vill minni hlutinn taka fram að við umfjöllun í nefndinni var staðfestur sá skilningur að með þessari breytingu væri ekki verið að taka það hlutverk frá Skipulagsstofnun að hún fjalli um umsagnir og athugasemdir áður en þær eru sendar framkvæmdaraðila.“ Bara að því sé til haga haldið þá var skilningur þess sem hér stendur öðruvísi. Skilningur hans var sá að það væri Skipulagsstofnunar að halda um þetta til að sjá til þess að eftir þessu væri farið eða brugðist við því en þyrfti ekki að fara nauðsynlega yfir það á milli þess að þetta færi til framkvæmdaraðila. Síðan væri í sjálfu sér hægt að ræða hér ýmislegt en af ástæðum sem hér hafa verið tilgreindar verður það ekki gert núna.

Herra forseti. Mér þykir það miður að hv. þingmaður skuli ekki hafa getað staðfest þann skilning sem kemur fram í nefndaráliti mínu. Mér þykir afar mikilvægt að Skipulagsstofnun fjalli um þær umsagnir og athugasemdir sem koma inn en sé ekki bara sá aðili sem afhendir þær framkvæmdaraðilanum til þess að framkvæmdaraðilinn geti fjallað um þær því í umsögn Skipulagsstofnunar kemur skýrt fram, og við vitum það sem höfum lesið ótal álit Skipulagsstofnunar hingað til, að margar af þeim athugasemdum sem koma eru ekki ætlaðar framkvæmdaraðila. Þær eru t.d. ætlaðar stjórnvöldum og Skipulagsstofnun sem slík gefur þá einhverjar umsagnir um þær athugasemdir sem svo er ástatt um í sínu áliti, í sinni niðurstöðu. Hún tekur líka til skoðunar aðrar umsagnir og kemur þá jafnvel með, og þarf að gera það eðli málsins samkvæmt, ákveðnar ábendingar til framkvæmdaraðilans vegna viðkomandi umsagna þannig að hún verður að fjalla um umsagnirnar. Þær geta orsakað það að Skipulagsstofnun kemur með hugmynd að mótvægisaðgerð t.d. eins og henni er ætlað samkvæmt álitinu þannig að það hlýtur að vera - skynsemin segir manni það - Skipulagsstofnun les allar umsagnirnar og hún fjallar um þær efnislega í sínu áliti til að hún geti gefið framkvæmdaraðilanum einhvers konar vegvísi um það hvort tilefni sé til mótvægisaðgerða vegna þessarar eða hinnar umsagnarinnar eða ekki. Skilningur minn hefur því verið sá að þó hér sé verið að breyta orðalaginu þá sé ekki verið að gera neina breytingu á því vinnulagi sem hefur verið viðhaft og er viðhaft í dag hjá Skipulagsstofnun.

Virðulegi forseti. Það má vel vera að við séum ekkert mikið að deila. Ég skil þetta þannig að Skipulagsstofnun eðli máls samkvæmt heldur utan um þetta. Þess vegna er þetta sent þangað og þegar hún gefur sitt álit þá hefur hún eðli máls samkvæmt þessar umsagnir eða réttara sagt athugasemdir líka til hliðsjónar. En það er ekki skylda hennar - met ég það þannig - að fara yfir hverja umsögn áður en hún fer til framkvæmdaraðila. En síðan örstutt líka af því að ég gleymdi því áðan að hér var gagnrýnt að ráðherra væri beygður. Ég met það þannig að það sé hlutverk okkar þings að fara yfir málin. Við eigum ekki að tala þannig. Við erum þá mjög oft að beygja ráðherra ef við breytum stjórnarfrumvörpum.

Herra forseti. Ég er sammála hv. þingmanni. Ég held ekki að við séum að deila. Orðaskiptin milli okkar hér og nú eru svipuð þeim orðaskiptum sem við áttum í nefndinni. Mér heyrist hv. þingmaður enn vera að tala um sama hlut og ég er að tala um þannig að ég lít enn svo á að Skipulagsstofnun eigi að fjalla um umsagnirnar og athugasemdirnar áður en hún sendir þær til framkvæmdaraðila því öðruvísi getur hún ekki tekið mið af þeim í einhverjum hugmyndum um mótvægisaðgerðir. Varðandi síðan hitt að ráðherra hafi verið beygður þá vil ég eingöngu segja það að ég hafði orð á því að umhverfisráðherra hefði komið með metnaðarfullar tillögur í frumvarpinu. Þrjár af þeim er hún send til baka með og mér þótti það miður að meiri hluti umhverfisnefndar skyldi ekki styðja þann metnað sem mér þótti í ákveðnum tillögum umhverfisráðherra og fara að þeim heldur fara aftur í gamla farið. Ég stend svo sem við gagnrýni mína í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 53/1995, um stuðning við framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum. Í nefndarálitinu segir m.a.: Í frumvarpinu er lagt til að sveitarstjórnir fái styrk til fráveituframkvæmda óháð því hvort sveitarfélögin fjármagna framkvæmdirnar beint eða farin er leið einkaframkvæmdar. Meiri hlutinn leggur áherslu á að skuldbindingar sveitarfélaganna vegna slíkrar framkvæmdar komi fram í ársreikningum viðkomandi sveitarfélags. Þá leggur meiri hlutinn til að sett verði hámark á fjárhæð styrks og eru breytingartillögur þess efnis tilgreindar í nefndarálitinu. Undir þetta skrifa hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Kristinn H. Gunnarsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Rannveig Guðmundsdóttir, með fyrirvara, Mörður Árnason, með fyrirvara, Þórunn Sveinbjarnardóttir, með fyrirvara og Guðjón Hjörleifsson.

Herra forseti. Ég hef skilað minnihlutaáliti í þessu máli. Þannig er mál með vexti að ég er í grundvallaratriðum ósátt við þau meginmarkmið frumvarpsins að stjórnvöld fái með því heimild til að styðja sveitarfélög, sem komið hafa fráveitukerfi sínu í hendur einkaaðila, fjárstuðning undir yfirskyni jafnræðisreglu. Ég sé ekki rökin fyrir því að sveitarfélög sem velja þetta form þurfi á grundvelli jafnræðisreglu að geta verið eins konar leppar fyrir fjárveitingu til einkaaðilans sem fær í hendurnar framkvæmdaféð. Það er alkunna að sveitarfélög hafa í auknum mæli farið inn á þær brautir að reka tiltekna þætti grunnþjónustu sinnar í formi einkaframkvæmdar. Þekkt dæmi eru byggingar skólahúsnæðis og íþróttahúsnæðis sem byggð eru og rekin af einkaaðilum en leigð sveitarfélögunum með langtímasamningi. Mér hefur ekki fundist þetta til fyrirmyndar, sannarlega ekki og ég er satt að segja ánægð með breytingartillögu meiri hlutans í þessu máli þar sem gert er ráð fyrir því að þessar fjárfestingar séu þó tilgreindar í ársreikningi og í bókhaldi sveitarfélaganna komi þær vel fram þannig að það má fagna þeirri breytingartillögu. Virðulegi forseti. Grundvallaratriði málsins er þess eðlis að ég sé mér ekki fært að styðja það. Að öðru leyti vísa ég til þess nefndarálits sem liggur fyrir á þskj. 1390.

Virðulegi forseti. Ég sá á þessu máli mikla annmarka við 1. umr. þess og fyrst og fremst þá að ekki væri einfalt að veita ríkisframlag til framkvæmdar þegar hún væri orðin í einkaframkvæmd og hefði þá í raun þá ekkert lengur að gera með framkvæmd sveitarfélags að öðru leyti en því að sveitarfélagið yrði leigjandi að framkvæmdinni. Það komu ekki almennileg svör við því hvernig menn sæju þetta fyrir sér. Nú er búið að skoða þetta mál í nefndinni. Ég held að við hefðum þurft betri tíma. Það er í raun verið að ákveða að sveitarstjórn fái styrk til fráveituframkvæmda óháð því hvort sveitarfélögin fjármagna framkvæmdirnar beint eða fari í einkaframkvæmd. Niðurstaða nefndarinnar var sú að það væri alltaf sveitarfélagið sem fengi peninginn og sveitarfélagið þyrfti í raun að vera með skuldbindingar sínar vegna rekstrarleigunnar inni í ársreikningum. En við höfum ekki farið gegnum það hvernig hægt sé að gera þetta. Ef ég reyni að yfirfæra þetta mál á venjulegt heimili þá vitum við að ríkið styður þá sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið og ætla að eiga það og stuðningurinn er í formi vaxtabóta. Ríkið styður líka þann sem er að leigja húsnæði en þá er ekki ríkið tilbúið að láta viðkomandi hafa vaxtabætur. Hann fær húsaleigubætur. Það er allt annað viðmið í að styðja við að leigja eitthvað eða styðja við að kaupa eitthvað. Þess vegna getum við varla verið með stofnkostnaðarstuðning við sveitarfélag sem ætlar ekkert að vera með fé að láni eða fjárfesta í stofnkostnaði. Þetta fannst mér vera vandi okkar sem fengum þetta mál til umfjöllunar. Mér finnst ekki að við höfum almennilega skýrt hvernig sveitarfélagið tekur við styrknum og setur hann inn í framkvæmdina. Því er ekki ætlað að gera það sem eignarhlut. Það er milligönguaðili. Það er einhvers konar ábyrgðaraðili og það á að setja skuldbindinguna inn í ársreikningana og ég er sannfærð um að þetta verður vandasamt. Hins vegar vil ég ekki stoppa þetta mál eða leggja stein í götu þess vegna þess að ég er mjög meðvituð um að það er mjög mikilvægt að fara í framkvæmdir sveitarfélaga í fráveitumálum. Ég geri mér líka grein fyrir að það er flóknara þegar sveitarfélagið er inni í landi og getur ekki verið með beinar útrásir. Þess vegna hef ég valið að vera með fyrirvara og ég mun sitja hjá við málið með þessum ábendingum mínum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1385 um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, frá efnahags- og viðskiptanefnd. Nefndin hefur fjallað um málið, eins og kemur fram í nefndarálitinu, og fengið til sín gesti. Hún leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem tillaga er gerð um á þingskjali 1386. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við lokaafgreiðslu málsins en Gunnar Örlygsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Lúðvík Bergvinsson, Gunnar Birgisson, Ögmundur Jónasson og Una María Óskarsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti á þskj. 1397 um frumvarp til laga um breyting á lögum nr. 87/2004, um olíugjald, kílómetragjald o.fl., frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingvar Má Pálsson frá fjármálaráðuneyti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Hv. þm. Ögmundur Jónasson skrifaði undir álitið með fyrirvara og áskilur sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið. Undir nefndarálitið rita hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Einar K. Guðfinnsson, Siv Friðleifsdóttir og Ögmundur Jónasson, með fyrirvara.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar um mál það sem hér er á dagskrá. Minni hlutinn styður að olíugjald væri lækkað við núverandi aðstæður en telur að olíuverð verði áfram of hátt þrátt fyrir þá 4 kr. lækkun gjaldsins sem lögð er til í frumvarpinu. Nefndin hefur fjallað um málið á einum fundi en fékk hvorki tíma til að fara yfir það með öðrum gestum en fulltrúa fjármálaráðuneytisins né heldur að láta sérfræðinga vinna nánari útreikninga á áhrifum frumvarpsins. Ein meginrök stjórnarinnar við framlagningu frumvarps um olíugjald og kílómetragjald á 130. þingi voru þau að með upptöku olíugjalds mætti gera ráð fyrir að dísilknúnar fólksbifreiðar yrðu álitlegri kostur fyrir einstaklinga en þær hafa verið hingað til. Minni hlutinn telur hæpið að þetta markmið náist ef verðmunur á olíu og bensíni verður ekki meiri en lagt er til í frumvarpinu. Þróun heimsmarkaðsverðs á olíu er óvissuþáttur í þessu máli og ekki er heldur enn vitað um endanlegan aukakostnað olíufélaganna vegna upptöku olíugjaldsins en sá kostnaður kemur fram í útsöluverði til neytenda. Ef reiknað er með að sá kostnaður verði 3 kr. á lítra, eins og nefnt hefur verið, og heimsmarkaðsverð olíu haldist svipað og nú verður niðurstaðan þessi: Olíuverð með fullri þjónustu verður 112,18 kr. 95 okt. bensín með fullri þjónustu verður 110,30 kr. eða rúmlega 1 kr. ódýrara. Olíuverð í sjálfsafgreiðslu miðað við taxta eins og við sjáum þá í dag hjá olíufélögunum verður 107,20 kr. og verð á 95 okt. bensíni í sjálfsafgreiðslu verður 105,50 kr. Það má segja, virðulegi forseti, að verði gjaldið sem olíufélögin leggja ofan á 2 kr. minnkar þetta um krónu eins og stundum er verið að tala um en það er ekki komið fram, eins og áður segir. Af þessu sést að miðað við þessar forsendur verður olíuverð hærra en verð á bensíni. Þegar lögin um olíugjald voru samþykkt á síðasta þingi kom fram í athugasemdum að fjárhæð olíugjalds skyldi vera 45 kr. á hvern lítra og að ef miðað væri við verð á dísilolíu eins og það var 1. mars 2004 yrði verð dísilolíu um 94 kr. á lítra, með virðisaukaskatti. Til samanburðar var tekið fram að algengt verð á 95 okt. bensíni væri þá um 100 kr. á hvern lítra, en mismunandi eftir þjónustustigi. Þegar lögin voru samþykkt var því gert ráð fyrir að mismunur á verði þessara vöruflokka væri um 5 kr. og að það rétt dygði til að gera dísilknúnar fólksbifreiðar ákjósanlegri kost sem einkabifreiðar. Nú er ljóst að þrátt fyrir þá lækkun sem lögð er til í frumvarpinu verður verðmunurinn mun minni sem þýðir að hvati einstaklinga til að kaupa dísilknúnar bifreiðar er að engu orðinn og að markmiðum í umhverfisvernd verður ekki náð. Þá er einnig ljóst að tekjur ríkisins af dísilolíu munu aukast frá því sem er í gildandi þungaskattskerfi. Ríkissjóður er með nýja olíugjaldskerfinu í raun að seilast í vasa bifreiðaeigenda, m.a. með álagningu virðisaukaskatts á olíugjald. Virðisaukaskatturinn rennur ekki allur til Vegagerðarinnar í formi markaðra tekjustofna og því er enn hlaðið á bifreiðaeigendur gjöldum sem ekki tengjast vegabótum eða gerð annarra umferðarmannvirkja á neinn hátt. Minni hlutinn telur þá lækkun sem lögð er til í frumvarpinu jákvæða í sjálfu sér en að rúm sé fyrir frekari lækkun sem er nauðsynleg eigi markmið kerfisbreytinganna að nást. Virðulegi forseti. Því er við þetta að bæta, fullyrðingar sem ég hef sett fram, sem m.a. koma fram í því að olíuverð með virðisaukaskatti verður eins hátt og hér hefur verið nefnt og svo getum við í sjálfu sér rætt það hvort það verður 1 kr. minna eða 2 kr. minna eða meira, að þessi munur verður of lítill. Þegar ég segi að tekjur ríkissjóðs muni aukast af þessu þá verð ég að hafa þann fyrirvara á að auðvitað munar miklu hvort við erum að tala um 74 millj. olíulítra selda á olíugjaldi eins og forsendur vegáætlunar segja til um, sem munu þá gefa miðað við 45 kr. eins og gjaldið var um 3,3 milljarða og 815 millj. í virðisaukaskatt eða 80 millj. lítra sem notaðir voru í forsendum fjárlaga eða 91 millj. lítra sem Vegagerðin notaði í gögnum sem send voru efnahags- og viðskiptanefnd þegar við vorum að vinna það frumvarp sem seinna varð að lögum um olíugjald og kílómetragjald. Tíminn á eftir að leiða það í ljós, virðulegi forseti, hvað olíulítrarnir verða margir og þar af leiðandi tekjur Vegagerðarinnar af olíugjaldi ríkissjóðs af virðisaukaskattinum, hvað rennur til Vegagerðarinnar í þessa mörkuðu tekjustofna sem hún hefur af þessu gjaldi og hvað verður eftir hjá ríkissjóði hugsanlega af hluta af virðisaukaskatti. Við þessa breytingu á olíugjaldi sem á að gilda til áramóta, ákvæði til bráðabirgða, þá er talað um 41 kr. og ef við gerum ráð fyrir að 80 millj. lítra seljist verða árstekjur af því rúmir 3,2 milljarðar og virðisaukaskattur af því rúmar 800 millj. eða samtals tæpar 4,1 milljarður kr. Þetta eru auðvitað, eins og ég hef áður sagt, óvissuþættir og því miður virðist mér að við getum ekki séð hver eðlileg olíusala verður á þessu gjaldi fyrr en kannski eftir eitt eða eitt og hálft ár. Hví segi ég þetta? Jú, virðulegi forseti, vegna þess að fyrir þinginu liggja líka breytingar á þessu kerfi sem eru tæknilegs eðlis en þar er m.a. heimilað að viðkomandi aðilar geti átt 5 þúsund lítra í geymslum sínum sem getur þá þýtt það að viðkomandi geti sparað sér 250 þúsund í olíugjald miðað við að kaupa þetta magn. Það fer svo eftir því hvað margir gera það og það ruglar auðvitað þetta dæmi. Virðulegi forseti. Ég sagði áðan að það væru óvissuþættir með þetta magn og það sama á í raun og veru við um bensíngjaldið, það sérstaka bensíngjald sem rennur til Vegagerðarinnar og hefur veri reiknað í nýsamþykktri vegáætlun 192 millj. lítrar. Nú hefur hins vegar komið í ljós í gögnum, sem dreift var í þinginu í dag að ég held, að bensínsala á síðasta ári var 196 millj. og 800 þús. lítrar sem gefur þá líka meiri tekjur en gert er ráð fyrir. Það verður líka að hafa í huga, virðulegi forseti, að bensíngjaldið var hækkað í janúar 2004 svo og þungaskatturinn sem kom þó til framkvæmda eitthvað aðeins seinna og það hafði að sjálfsögðu auknar tekjur í för með sér til ríkissjóðs sem eru svo þær tekjur sem menn þurfa að stemma af gagnvart olíugjaldinu. Án þess að ég ætli að lengja þessa umræðu mikið er rétt að geta þess að bensíngjaldið gaf á síðasta ári 535 millj. kr. meira en vegáætlun gerði ráð fyrir og 208 millj. kr. meira en fjárlög gerðu ráð fyrir. Það kom m.a. út af þeirri hækkun sem ég gerði að umtalsefni áðan, þ.e. á sérstaka bensíngjaldinu. Dísilbílarnir. Með þeirri 8% hækkun sem varð á síðasta ári, í ársbyrjun 2004, þá var tekjuspá vegáætlunar rúmir 2,6 milljarðar og var það 461 millj. meira en gert var ráð fyrir og enn fremur meira en fjárlög gerðu ráð fyrir en það er náttúrlega vegna þessarar 8% hækkunar. Allt eru þetta tölur sem kannski er erfitt að vera að þylja hér upp, virðulegi forseti, sem rökstuðning fyrir því að þetta gjald er svona hátt en það voru auðvitað ákveðnar forsendur komnar inn í fjárlög með þungaskatti og bensíngjaldi sem varð svo að stilla af miðað við þessa olíulítrasölu og bensínlítrasölu til þess að Vegagerðin hefði sömu tekjur. Það má þó segja það, virðulegi forseti, að að sjálfsögðu var ekki ætlunin hjá neinum að minnka tekjur Vegagerðarinnar af þessum mörkuðu tekjustofnum sínum. Virðulegi forseti. Rétt í lokin. Það kemur fram í því minnihlutaáliti sem ég hef hér mælt fyrir að við styðjum að sjálfsögðu þessa lækkun, en ég hygg að við eigum eftir að ræða á hinu háa Alþingi einhvern tíma í haust eða fyrir næstu jól ýmsar breytingar sem kannski þarf að gera á þessu frumvarpi þegar þetta kerfi fer að þróast og fer í framkvæmd. Ég óttast margt í framkvæmd á þessu nýja kerfi. Ég ætla ekki að ræða þær hættur sem ég sé í þessu máli í ræðustól Alþingis en það versta við það er auðvitað hve verðmismunurinn verður lítill á olíunni og bensíninu. Ég verð að enda mál mitt á því, virðulegu forseti, að segja að ég held að úr því að við vorum ekki búin að taka upp þetta olíugjaldskerfi fyrir 10–15 árum þá ættum við ekki að gera það núna 1. júlí nk. Ég held að innan nokkurra ára verði komin ný tækni til að taka gjald af bifreiðanotkun sem tekjustofni til Vegagerðarinnar eins og ég hef gert hér að umtalsefni. Það er auðvitað áhyggjuefni að tekjurnar eru að lækka út af þessu. Samfylkingin lagði fram á síðasta ári bestu tillögurnar sem því miður náðu ekki í gegn á hinu háa Alþingi, þ.e. tillögur um að búa til nýja flokka í þungaskattskerfinu fyrir litla sparneytna dísilbíla, fólksbíla, tillögur sem ég man að hv. þm. Einar Már Sigurðarson mælti fyrir á hinu háa Alþingi fyrir okkar hönd á síðasta ári. Þær tillögur voru allar felldar og ég tel að það hafi verið miður vegna þess að það hefði orðið aðalhvatinn til að fá í bílaflota landsmanna litla sparneytna dísilbíla. En rétt í lokin, virðulegi forseti, dísilbílar á Íslandi eru ekki nema 18 talsins, þeir voru 11 árið 1994. Þau jákvæðu markmið sem áttu að koma af þessu í umhverfismálum, minni kostnaður þjóðarbúsins við að flytja inn eldsneyti o.s.frv., ég óttast því miður að við náum þeim ekki með þessari kerfisbreytingu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögum sem bornar eru upp af hv. þm. Drífu Hjartardóttur, formanni landbúnaðarnefndar, um frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun annars vegar og hins vegar um frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum um stofnun Landbúnaðarstofnunar. Í fyrsta lagi er á þingskjali 1361 breytingartillaga sem gerir ráð fyrir að forstjóri stofnunarinnar skuli hafa háskólamenntun. Í öðru lagi er breytingartillaga á þingskjali 1393 sem gengur út á að styrkja embætti yfirdýralæknis ásamt því að gera ráð fyrir ákveðnu skipulagi stofnunarinnar. Gert er ráð fyrir að landbúnaðarráðherra skipi sviðsstjóra yfir sérstöku sviði sem skuli fara með dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Sá sviðsstjóri skuli vera dýralæknir að mennt og nefnast yfirdýralæknir. Skal hann heyra undir forstjóra sem jafnframt setur honum erindisbréf með hliðsjón af þeim verkefnum sem yfirdýralækni eru sérstaklega falin með lögum. Yfirdýralæknir skal vera staðgengill forstjóra. Forstjóri ræður annað starfsfólk nema annað sé tekið fram í lögum. Sem greinargerð með þessu: Fram til þessa hefur löggjafinn falið yfirdýralækni mikla ábyrgð við ákvarðanatöku í málefnum er varða dýrasjúkdóma og varnir gegn þeim. Mikilvægt hefur þótt að tryggja að sú ákvarðanataka sé byggð á faglegum sjónarmiðum svo heilbrigði manna og dýra sé ekki stefnt í hættu, t.d. við innflutning lifandi dýra eða landbúnaðarvara. Því hefur ákvörðun ráðherra í þeim efnum verið bundin meðmælum yfirdýralæknis á grundvelli áhættumats er hann framkvæmir. Með hliðsjón af mikilvægi þeirra hagsmuna sem hér er um að ræða þykir rétt að viðhalda að nokkru leyti sérstöðu yfirdýralæknis og þeirrar fagþekkingar sem embættið býr yfir. Í ljósi þessa þykir rétt að ætla yfirdýralækni áfram sérstök verkefni með lögum til viðbótar við þau verkefni sem hann kann að fara með sem sviðsstjóri innan Landbúnaðarstofnunar. Til að árétta þessa sérstöðu þykir enn fremur rétt að yfirdýralæknir verði skipaður af ráðherra þó hann heyri undir forstjóra eins og aðrir starfsmenn Landbúnaðarstofnunar. Á þingskjali 1394 eru síðan lagðar til ákveðnar breytingar á ýmsum lögum um stofnun Landbúnaðarstofnunar til samræmis við þær tillögur sem ég hef gert grein fyrir.

Hæstv. forseti. Ég geri grein fyrir nefndaráliti frá meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2002. Við umfjöllun um málið var að venju leitað álits og skýringa hjá fjármálaráðuneyti og einnig hjá Ríkisendurskoðun. Skemmst er frá því að segja að meiri hlutinn gerir tillögu um að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Að álitinu standa hv. þingmenn Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Bjarni Benediktsson, Drífa Hjartardóttir, Ásta Möller og Hjálmar Árnason. Virðulegur forseti. Ég vil greina frá því að við umfjöllun um þetta mál hefur komið í ljós að ákveðið misræmi er milli ríkisreiknings fyrir 2002 og lokafjárlaga. Í því skyni mun ég leggja fram breytingartillögu við 3. gr. frumvarpsins fyrir 3. umr. til að koma til móts við þau sjónarmið sem uppi eru og þykir eðlilegt að leggja fram þá breytingartillögu af því tilefni.

Frú forseti. Ég geri grein fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2002. Einnig er rétt að geta þess að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, sem er áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd, er sammála því nefndaráliti sem ég kynni hér en undir það rita auk mín hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir, Jón Gunnarsson, Helgi Hjörvar og Jón Bjarnason. Ljóst er að ekki hefur mikinn tilgang að fjalla um stöðu einstakra stofnana eða fjárlagaliða því að frá lokum ársins 2002 hafa verið samþykkt mörg fjárlög og fjáraukalög sem breytt hafa þeirri stöðu. En þar að auki liggur fyrir þinginu og verður fjallað um á eftir frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2003. Eins og fram kom í máli hv. þm. Magnúsar Stefánssonar er kveðið á um það í 3. gr. frumvarpsins að þegar lögin taki gildi verði ríkisreikningur fyrir árið 2002 staðfestur. Eins og fram kemur í nefndaráliti 1. minni hluta um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2001 er víða ósamræmi milli frumvarpsins og ríkisreiknings. Þetta ósamræmi heldur áfram milli ára meðan ekki hefur verið tryggt samræmi milli ríkisreiknings og lokafjárlaga. Það þýðir að staða fjárheimilda einstakra stofnana og fjárlagaliða er röng í ríkisreikningi og gefur því ekki rétta mynd af stöðu þeirra. Þar sem ekki er fullt samræmi á milli ríkisreiknings 2002 og þessa frumvarps þarf að breyta þessari grein til samræmis við sambærilega grein í lokafjárlögum áranna 2000 og 2001. Þess vegna er mikið fagnaðarefni að hv. þm. Magnús Stefánsson hefur kynnt breytingartillögu í samræmi við það sem kemur fram í nefndaráliti minni hlutans og mun það að sjálfsögðu tryggja að þetta frumvarp verður þingtækt.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2003. Eins og fyrr fjallaði nefndin um málið í samráði við fjármálaráðuneytið og Ríkisendurskoðun. Ég vil koma á framfæri örfáum orðum úr nefndaráliti. Ríkisendurskoðun telur að úrbóta sé þörf varðandi framkvæmd fjárlaga, gerð fjáraukalaga og lokafjárlaga og að tryggja þurfi betur samræmi á milli framsetningar ríkisreiknings og fjárlaga. Fjármálaráðuneyti tók undir ábendingar Ríkisendurskoðunar um að óeðlilegt sé að úthluta af safnliðum eftir að reikningsári er lokið og að gera eigi þá kröfu að fjárheimildir stofnana liggi fyrir eins fljótt og auðið er. Að öðru leyti, virðulegur forseti, gerir meiri hlutinn tillögu um nokkrar breytingar þ.e. 21 breytingu við frumvarpið og kemur það fram í þingskjali 1199. Ég vísa í það þingskjal og ætla ekki að gera sérstaklega grein fyrir þeim breytingartillögum, en undir þetta álit meiri hlutans skrifa hv. þingmenn Magnús Stefánsson, Drífa Hjartardóttir, Einar Oddur Kristjánsson, Ásta Möller, Bjarni Benediktsson og Hjálmar Árnason. Eins og um lokafjárlögin fyrir árið 2002 hefur í umfjöllun um málið komið fram ákveðið misræmi milli ríkisreiknings og lokafjárlaga frumvarpsins og mun ég leggja fram breytingartillögu um þetta frumvarp fyrir 3. umr., þ.e. breytingartillögu við 4. gr. á sama hátt og á við um lokafjárlög ársins 2002. Unnið hefur verið að því að samræma þessa hluti í þeirri vinnu sem hefur farið fram núna á síðustu tveimur árum og við væntum þess og gerum ráð fyrir því með þessu öllu saman að upphafsstaða ársins ætti að vera í réttu horfi, þ.e. upphafsstaða ríkisreiknings 1. janúar 2004 og lokafjárlög 2003 og þar með mun okkur takast að stemma þessa hluti af þannig að umfjöllun um þessi mál ætti að vera með eðlilegum hætti eins og vera ber samkvæmt fjárreiðulögum hér eftir.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti minni hluta fjárlaganefndar um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2003. Rétt er að geta þess að Guðjón Arnar Kristjánsson, áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd, er samþykkur þessu nefndaráliti en undir það rita auk mín hv. þingmenn Anna Kristín Gunnarsdóttir, Jón Gunnarsson, Helgi Hjörvar og Jón Bjarnason. Einnig er rétt að bæta við þá umræðu sem hér átti sér stað varðandi lokafjárlög fyrir árið 2002 að nokkur umræða hefur orðið um hvort samþykkja eigi lokafjárlög hvers árs á undan útgáfu ríkisreiknings eða eftir að hann hefur verið gefinn út. Af 45. gr. fjárreiðulaganna má ráða að þetta skuli gerast samtímis og að fullt samræmi eigi að vera á milli lokafjárlaga og ríkisreiknings. Um þetta þarf skýrar reglur og verklag sem tryggir betri vinnubrögð í framtíðinni við gerð lokafjárlaga. Minni hlutinn telur að fjárlaganefnd eigi að hafa frumkvæði varðandi þetta ferli og leggja vinnu í að samræma ólík sjónarmið. Ljóst er að nýju fjárreiðulögin hafa ekki tryggt það að þetta hafi gerst með þessum hætti og margt sem bendir til að það sé í raun ógjörningur. Því er eðlilegt að fjárlaganefnd velti fyrir sér hvort ekki sé kominn tími til að endurskoða fjárreiðulögin og teljum við eðlilegt að fjárlaganefndin hafi frumkvæði að slíku. Það sama er um þetta frumvarp að segja og kom fram við umræðu um frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2002 að ekki er fullt samræmi milli ríkisreiknings og lokafjárlaga og sú athugasemd kemur fram í nefndaráliti okkar og þess vegna er það fagnaðarefni að hv. þm. Magnús Stefánsson hefur boðað breytingartillögu til að koma þessu í fullt samræmi við það sem gert var vegna áranna 2000 og 2001. Einnig er fagnaðarefni að nú bendir allt til þess að við munum í haust fá lokafjárlög fyrir árið 2004, þ.e. um svipað leyti og við fáum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2005 og frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006. Þá á grunnur allra stofnana að vera tryggur þannig að menn eigi að geta byggt þessi frumvörp á réttum grunni og mun það væntanlega og vonandi orsaka það að við fáum betri fjárlög fyrir árið 2006 heldur en við höfum haft undanfarin ár. Frú forseti. Minni hlutinn mun að sjálfsögðu sitja hjá við afgreiðslu þessara frumvarpa beggja af þeirri einföldu ástæðu að þetta er allt saman liðið og búið og er að sjálfsögðu á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna og við munum þess vegna eins og ég sagði áðan sitja hjá við afgreiðslu þeirra.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar frá heilbrigðis- og trygginganefnd um aðgerðir til að bæta heilbrigði Íslendinga með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Í greinargerð er gerð grein fyrir forsendum tillögunnar og þær eru raktar þar mjög ítarlega. Mig langar að vísa til greinargerðarinnar um það og láta þar við sitja að gera grein fyrir tillögugreininni sjálfri eins og hún hljóðar á þingskjali 1354, en þar segir, með leyfi forseta: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa áætlun um samræmdar aðgerðir til að efla lýðheilsu á Íslandi með hollara mataræði og aukinni hreyfingu. Faghópur á vegum forsætisráðuneytis verði settur á laggirnar til að greina vanda sem tengist óhollu mataræði, offitu, átröskun og hreyfingarleysi, bæði orsakir vandans og afleiðingar. Að lokinni greiningu á orsökum og afleiðingum geri hópurinn tillögur að samræmdum aðgerðum og framkvæmdaáætlun sem lagðar verði fyrir ríkisstjórnina í apríl 2006. Við mat á afleiðingum verði m.a. horft til áhrifa á einstaklinginn, heilbrigði hans og félagslega stöðu, á atvinnulífið og á heilbrigðis- og tryggingakerfið og heildarkostnaður samfélagsins af afleiðingum vandans metinn. Við greiningu á orsökum verði horft vítt, svo sem á áhrif mataræðis og lífsstíls nútímafjölskyldna, áherslur á hreyfingu í starfi og aðalnámskrá leik- og grunnskóla. Enn fremur verði hugað að verðlagsmálum, aðstöðu almennings til íþrótta, útivistar og hreyfingar, skipulagi byggðar og samgangna og hlutverki starfsmanna skóla og heilbrigðisþjónustu við greiningu á vanda einstaklinga í forvarnaráðgjöf til foreldra og eftirfylgni aðgerða. Við skipun faghópsins verði haft í huga hve víðtækt verkefnið er og leitast við að tryggja þátttöku sem flestra viðkomandi ráðuneyta svo og fulltrúa Lýðheilsustöðvar sem hefur veigamiklu lögbundnu hlutverki að gegna á þessu sviði Í starfi faghópsins verði haft til hliðsjónar markmið 11 í gildandi heilbrigðisáætlun, næringarráðleggingar manneldisráðs og samþykkt Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar. Þannig hljóðar tillögugreinin og ég ætla að láta þar við sitja að gera grein fyrir henni og árétta síðan að ekki er gerð tillaga um að málinu verði vísað til nefndar þar sem það er flutt af heilbrigðis- og trygginganefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjarnefnd um frumvarp til laga um breytingar á almennum hegningarlögum, með síðari breytingum, mál sem gengið hefur undir heitinu bann við limlestingu á kynfærum kvenna. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fjölmarga aðila, m.a. fulltrúa refsiréttarnefndar og Ingibjörgu Rafnar, umboðsmann barna, auk þess sem nefndinni bárust umsagnir frá fjölmörgum aðilum sem gögnuðust í störfum nefndarinnar við að vinna málið áfram. Ég ætla að leyfa mér í öllum meginatriðum að vísa til þess nefndarálits sem liggur frammi á þskj. 1273. Þó vil ég geta þess í tilefni af því að nefndin leggur til þó nokkrar breytingar á þingmálinu að efnislega varða þær fyrst og fremst það sem ég leyfi mér að kalla lagatæknileg atriði, breytingar sem eru til þess fallnar að tryggja innbyrðis samræmi í löggjöfinni, að það sé samsvörun í þeirri hugtakanotkun sem þegar er til staðar í hegningarlögunum. Þess vegna leyfi ég mér að segja, þrátt fyrir þær breytingartillögur sem nefndin leggur til, að efnislega sé ekki verið að hreyfa við því máli sem fyrir þinginu lá. Eitt af því sem sérstaklega var tekið til umræðu í störfum nefndarinnar var það hvort tryggja þyrfti að hugtakið „limlesting á kynfærum kvenna“ kæmist inn í lagatextann og þá sérstaklega í tilefni af því að sú hugtakanotkun hefur fengið nokkuð fastan sess í alþjóðlegri umræðu um það mál sem frumvarpið fjallar um, þann hrottalega verknað sem framinn er því miður enn í ákveðnum löndum, að umskera ungar konur, og frumvarpið fjallar fyrst og fremst um. Þar sem ákveðin hefð hefur skapast fyrir tiltekinni hugtakanotkun um þennan vanda í alþjóðlegri umræðu varð allnokkur umræða um það í nefndinni hvort sú hugtakanotkun þyrfti að rata alla leið inn í lagatextann. Það er sem sagt meginniðurstaða nefndarinnar að það sé óþarfi, enda kom skýrt fram í nefndaráliti nefndarinnar að ekki sé verið að hreyfa við þessu atriði málsins. Ég vil líka taka það fram að við töldum mikilvægt að það væri alveg skýrt með þessu þingmáli að girt væri fyrir það að hægt væri að koma með ungar konur til Íslands, fremja verknaðinn hér á einhverju refsilausu svæði og fara síðan aftur af landi brott eftir að verknaðurinn hefði verið framinn. Fyrir allt þetta er girt í málinu. Þetta er okkar innlegg í þá alþjóðlegu baráttu sem á sér stað gegn glæpum af þessu tagi. Eins og menn þekkja er þetta mál stutt af formönnum allra þingflokka á þinginu. Nefndin var einhuga um að mæla með samþykkt málsins með þeim breytingum sem gerð er grein fyrir í nefndarálitinu. Ég legg því til að málið verði samþykkt með þeim breytingum.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs örstutt til að lýsa ánægju minni með það að Íslendingar skuli nú bætast í hóp þeirra landa sem hafa lögfest ákvæði sem banna limlestingu á kynfærum kvenna. Málið á sér nokkurn aðdraganda sem er óþarfi að rekja hér en það hefur verið sjónarmið mitt að það sé skylda Íslendinga í samfélagi þjóðanna að leggja sitt af mörkum til að þessi forna hefð verði aflögð og að komið verði í veg fyrir limlestingu fjölda stúlkubarna. Nú hillir undir að þetta frumvarp verði að lögum. Ég lít svo á að það sé fyrst og fremst fyrirbyggjandi aðgerð og skýr yfirlýsing um stuðning Íslendinga við baráttuna gegn þessum hroðalega verknaði, þessum hroðalegu misþyrmingum og mannréttindabrotum á konum og börnum í heiminum. Ég lýsi mikilli ánægju með vinnu alþjóðanefndarinnar undir forustu hv. þm. Bjarna Benediktssonar við afgreiðslu þessa máls í nefndinni. Það eina sem ég átti erfitt með að sætta mig við í breytingartillögunum var það orðalag sem lagt var til í umsögn refsiréttarnefndar að í 3. gr. yrði sett inn orðið líkamsárás, þ.e. „hver sem með líkamsárás veldur tjóni“ o.s.frv. en hv. þm. Bjarni Benediktsson skýrði vel í ræðu sinni hvers vegna það var gert. Það er gert til samræmis við annan lagatexta og eins og ég segi felli ég mig við það enda gefur nefndin yfirlýsingu í nefndarálitinu um það að út frá samheiti frumvarpsins og greinargerðarinnar með því sé átt við verknað sem fellur undir það hugtak sem skammstafað hefur verið FGM og stendur fyrir upp á engilsaxnesku „female genital mutilation“ eða limlestingu á kynfærum kvenna. Hér er sem sagt fyrst og fremst um lagatæknilega breytingu að ræða og ég vildi segja að á þeim forsendum felli ég mig við hana. Að lokum vil ég ítreka þakkir mínar til nefndarinnar og til þingflokksformanna allra þingflokka á Alþingi fyrir að hafa lagt málinu það lið sem þau hafa gert í vetur. Ég tel að Íslendingar geti borið höfuðið hátt með því að vera nú komin í hóp þeirra landa, t.d. með Danmörku, Noregi og Svíþjóð, sem lögfesta ákvæði af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ég ætla að kynna nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um rekstur skólaskips frá sjávarútvegsnefnd. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið skriflegar umsagnir um það frá Kennaraháskóla Íslands, Hafrannsóknastofnuninni, Félagi kvótabátaeigenda, Vélstjórafélagi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, Samtökum fiskvinnslustöðva og Skólastjórafélagi Íslands. Með tillögunni er lagt til að sjávarútvegsráðherra verði falið að stuðla að því að aftur verði boðið upp á fræðsluferðir fyrir grunnskólanema um fiskveiðar, vinnulag til sjós, fiskifræði og líffræði sjávarins, með sama eða svipuðu sniði og gert var um borð í rannsóknaskipinu Dröfn RE í samstarfi við Hafró. Samkvæmt upplýsingum sem nefndin hefur nú fengið frá sjávarútvegsráðuneytinu gerði ráðuneytið hinn 25. febrúar sl. samning við einkaaðila um að taka að sér siglingar með nemendur 9. og 10. bekkjar grunnskólanna og verður rannsóknaskipið Dröfn RE notað í verkefnið. Fyrirkomulag verkefnisins verður með svipuðu sniði og áður og mun Hafró annast fræðslu um borð um lífríki sjávar og Fiskifélag Íslands sjá um skipulagningu, skráningu og kynningu á verkefninu. Verkefnið hófst í apríl sl. og hafa þegar verið farnar nokkrar ferðir og verður haldið áfram í haust. Umræddur samningur tekur til allt að 30 siglingadaga á þessu ári og er ætlunin að endurskoða hann að haustsiglingum loknum. Um leið og nefndin fagnar því að rekstur skólaskips sé hafinn á ný leggur hún áherslu á að áfram verði haldið á sömu braut og verkefninu tryggt nægilegt fjármagn til að svo megi verða. Með hliðsjón af því og í samræmi við framangreint telur nefndin rétt að leggja til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Kristinn H. Gunnarsson, Kristján L. Möller, Hjálmar Árnason og Magnús Þór Hafsteinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins en undir álitið rita Guðjón Hjörleifsson, Einar K. Guðfinnsson, Jóhann Ársælsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Jón Gunnarsson. Virðulegi forseti. Í eldhúsdagsumræðum í gær kom fram að það væri mjög algengt að þingmannafrumvörp sætu eftir í nefndum og væru ekki afgreidd. Sjávarútvegsnefnd hefur fengið til sín fimm þingmannafrumvörp á þessu tímabili. Tvö þeirra hafa verið afgreidd út, bæði frá fulltrúum minni hlutans, sem er 40% árangur. Ég tel það mjög gott. Ég vil að lokum þakka nefndarmönnum í sjávarútvegsnefnd fyrir mjög gott samstarf og ég tel að við séum að vinna á réttum grundvelli. Samstarfið hefur verið virkilega gott og ég held að engin nefnd hafi verið eins jákvæð í málflutningi sínum.

Hæstv. forseti. Því miður var ég ekki viðstaddur þennan fund í sjávarútvegsnefnd og harma það en vil í upphafi þeirra löngu þakkarorða sem ég ætla að flytja hér þakka formanni nefndarinnar fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég hef þá trú að það skipti miklu máli fyrir æsku landsins að vel og skynsamlega sé staðið að því að fræða hana í grunnskólum, og framhaldsskólum ef því er að skipta, um það hvernig lífríki sjávar þróast, hvernig við stundum veiðar, rannsóknir o.s.frv. og hversu miklu máli nýting okkar á hafinu skiptir fyrir íslenska þjóð. Þó að svo hafi þróast á undanförnum árum að fleiri atvinnugreinar séu að verða stoðir í íslenska þjóðfélaginu með öflugri hætti en áður var þegar sjávarútvegurinn nánast bar uppi útflutninginn eru fiskveiðar okkar og nýtingin á auðlindinni engu að síður áfram stór hluti af velferð þjóðarinnar og afkomu hennar. Það verður áfram svo um langa framtíð þó að vægi sjávarútvegsins minnki hlutfallslega vegna þess að aðrar atvinnugreinar eru að sækja á, svo sem ferðamennskan og stóriðjan. Það var löngum sagt fyrir nokkrum árum að ekki væri eftir miklu að slægjast til viðbótar í sjávarútveginum. Ég held að það sé að talsverðu leyti rangmæli, við höfum breytt sjávarútveginum á margan hátt. Fiskvinnslan hefur t.d. breyst mjög verulega á undanförnum árum frá því að vera í gamla daga hefðbundin flakavinnsla og frysting á afurðum og yfir í það að vera í miklu meira mæli útflutningur á fersku hráefni inn á ferskfiskmarkaði veraldarinnar. - Ég er að ávarpa formann sjávarútvegsnefndar og þakka honum fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég hef hugsað mér að gera það í nokkuð ítarlegu máli og vona að hv. þingmenn hafi þolinmmæði til að sitja undir því. Þess vegna segi ég að það skiptir máli að þjóðin, sérstaklega unga fólkið, haldi áfram að öðlast skilning á mikilvægi sjávarútvegsins og njóti þeirrar þekkingar sem rekstur skólaskips getur fært ungu kynslóðinni. Þess vegna fagna ég því að þessi tillaga skuli hafa verið tekin út úr sjávarútvegsnefnd og sé núna til afgreiðslu í þinginu, um það að að þessu verkefni verði staðið vel á komandi árum. Það er auðvitað vel að verkefnið skuli þegar vera hafið, það hófst núna í apríl, og að Fiskifélagið sé enn þá þátttakandi í að skipuleggja þessi námskeið eins og verið hefur. Rannsóknaskipið Dröfn sem var selt sem slíkt er notað til þessara verkefna og það kemur sér örugglega vel. Þar er auðvitað þokkaleg aðstaða til að þjónusta þetta verkefni þó að vissulega gætu önnur skip og aðrar útgerðir tekið að sér hluta þess, einkum innfjarðar vítt og breitt um landið. Ég fagna því sem sagt, hæstv. forseti, að þetta verkefni skuli vera í höfn og treysti því eins og hér birtist í nefndaráliti frá sjávarútvegsnefnd að vel og myndarlega verði staðið að þessu verkefni á komandi árum. Ég veit að hv. þm. Guðjón Hjörleifsson, formaður sjávarútvegsnefndar, mun á komandi árum styðja vel við þetta verkefni. Ég þakka honum fyrir að hafa tekið á þessum málum með þeim hætti sem hér liggur fyrir og treysti því að þetta sé vegvísir þess að við verðum sammála um það hvar í flokki sem við stöndum að fræða beri æsku landsins um sjávarútveginn. Um það getum við sameinast á komandi árum og munum finna því farveg, m.a. í gegnum fjárlaganefnd til að tryggja þessi verkefni og sjá til þess að ávallt verði samningar til staðar um að viðhalda þessu verkefni, hver svo sem mun annast það að veita grunnskólanemunum þessa þekkingu.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom við atkvæðagreiðslu í dag getur Vinstri hreyfingin – grænt framboð ekki stutt þetta frumvarp. Reyndar höfum við gagnrýnt það mjög harðlega, bæði að efnisinnihaldi og ekki síður þau vinnubrögð sem viðhöfð hafa verið við smíði frumvarpsins. Þá höfum við lýst því yfir að það er nauðsynlegt að halda skæru kastljósi á stofnanir sem hér er um að ræða og munum við að sjálfsögðu gera slíkt. Þá vil ég minna á að í 26. gr. þessa frumvarps er ákvæði sem framselur dómsvald út úr landinu. Við höfum gagnrýnt þetta og bent á gagnrýni sem fram hefur komið frá laganefnd Lögmannafélags Íslands og frá Stefáni Má Stefánssyni, prófessor í lögum. Vísa ég í rökstuðning sem kemur fram í áliti 2. minni hluta með þessu frumvarpi og röksemdir sem hafa hvað þetta snertir komið fram í umræðunni af okkar hálfu. Þess vegna munum við núna greiða atkvæði gegn frumvarpinu.

Herra forseti. Breytingartillagan sem ég flyt við 9. gr. felur í sér að hergögn megi ekki flytja með íslenskum loftförum. Bann þetta á reyndar ekki við um loftför í eigu Landhelgisgæslu Íslands og íslenskra lögregluyfirvalda. Ég tel Ísland vera vopnlaust land sem eigi ekki að taka þátt í hergagnaflutningum. Þá er og í öðru lagi lagt til að felld verði niður heimild samgönguráðherra til að samþykkja að vopnaðir verðir séu um borð í almenningsflugi. Ég er þeirrar skoðunar og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að hættulegast af öllu sé að hleypa vopnuðum mönnum um borð í almenningsflug og því eigi alls ekki að vera heimild hér. Því aðeins að þetta sé hluti af einhverju víðtæku alþjóðlegu samkomulagi í flugi skuli það skoðað en ekki á að vera með opna heimild eins og hér um ræðir. Því erum við alfarið á móti því að setja vopnaða verði um borð í almenningsflug.

Virðulegi forseti. Þingmenn Samfylkingarinnar eru alfarið á móti 9. gr. þess frumvarps sem hér verða greidd atkvæði um. Það heimilar með breytingu á fjarskiptalögum að lögregla fái aðgang að persónuupplýsingum einstaklinga um það hver eigi leyninúmer sem borgararnir hafa valið að hafa sem leyninúmer, og IP-tölum. Þetta ætlar meiri hlutinn að gera án þess að farið sé að ákvæðum 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs, 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem hefur verið lögfestur hér á landi og meginreglum laga um meðferð opinberra mála um að dómsúrskurð þurfi fyrir afhendingu slíkra upplýsinga. Við munum því að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn 9. gr. frumvarpsins. Við styðjum hins vegar 1. gr. þessa frumvarps um það að ráðherra sé heimilt að leggja fram og vinna að gerð fjarskiptaáætlunar. Við munum sitja hjá við aðrar greinar frumvarpsins við 2. umr. Virðulegi forseti. Vilji svo óheppilega til og verði það slys að meiri hlutinn samþykki 9. gr. frumvarpsins óbreytta munum við að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn frumvarpinu við lokaafgreiðslu þess.

Herra forseti. Þetta frumvarp til laga um breytingu á lögum um fjarskipti hefði þurft að vinna miklu betur. Það er hægt að taka undir áherslur í 1. gr. frumvarpsins en aðrar greinar þess hefði þurft að vinna betur, enda kom það berlega fram á fundum nefndarinnar í skoðunum og umsögnum þeirra fjölmörgu aðila sem þessu máli tengjast. Það sem sérstaklega gerir það að verkum að ekki er hægt að styðja þetta frumvarp er ákvæði 9. gr. sem lýtur að víðtækara persónueftirliti og möguleikum til að rjúfa friðhelgi heimilisins en áður hefur tíðkast. Ég hef sagt að þvílík ákvæði ættu að falla undir lög um meðferð opinberra mála. Þar ætti að taka á þeim í heild sinni og þau ættu að vera hluti af þeim málaflokki hvernig sem þau eru þar útfærð en það væri þá heildstætt á einum stað. Persónuvernd hefur gert mjög alvarlegar athugasemdir við þessa grein eins og hún stendur núna. Ég leyfi mér að vitna í bréf frá Persónuvernd, dags. 6. maí 2005, með leyfi forseta. Þar segir: „Mun rökréttara er, að mati Persónuverndar, að áskilja dómsúrskurð fyrir slíkum aðgangi lögreglu að persónuupplýsingum fremur en að víkja frá almennt viðurkenndum og stjórnarskrárvörðum réttindum manna til að njóta friðhelgi um einkalíf sitt. Í þessu sambandi er enn minnt á að hafa ber í huga grundvallarrétt einstaklinga til að njóta friðhelgi um einkalíf sitt, sem varinn er af 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.“ Herra forseti. Hér eru færðar svo alvarlegar athugasemdir að ég tel óverjandi að samþykkja þessa grein. Hins vegar legg ég jafnframt áherslu á að nauðsynlegt er að til séu úrræði í lögum til að taka á grunuðum brotaþegum en þá er hægt að leita dómsúrskurðar um það mál með greiðum hætti. Þess vegna, herra forseti, mun Vinstri hreyfingin – grænt framboð greiða atkvæði gegn 9. gr.

Hæstv. forseti. Með því að samþykkja 9. gr. þessa frumvarps erum við að ganga á persónuréttindi allra. Við erum að vega að friðhelgi einkalífs og þeim rétti fólks að það skuli njóta friðhelgi að því er varðar einkahagi sína. Þar að auki erum við að festa þessa lagagrein, ef af verður, inn í lög um fjarskipti og hún mun þá stangast á við lög um meðferð opinberra mála sem segja fyrir um aðra málsmeðferð. Með því að samþykkja þessa grein erum við að búa til lagalegt klúður og ég held að það væri mjög misráðið. Við munum greiða atkvæði gegn 9. gr., og síðan gegn frumvarpinu ef hún verður samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég gerði fyrirvara í nefndaráliti vegna þeirra breytinga í 7. gr. að breyta lágmarksskráningu gagna um fjarskiptaumferð í þágu rannsókna opinberra mála og almannaöryggis, úr einu ári í hálft ár. Ég tel níu mánuði ásættanlega. Það kom fram hjá fulltrúum ríkislögreglustjóra að oft koma mál seint upp sem gera það að verkum að komið hefur fyrir að búið er að eyða mikilvægum gögnum sem annars hefðu nýst til að ná í þá aðila sem fremja glæpi og þeir munu jafnvel sleppa vegna þessara mála. Það kom einnig fram að börn sem verða fyrir áreiti barnaníðinga komu oft ekki til yfirvalda fyrr en eftir 5–7 mánuði og þurfa oft mikinn kjark til að opinbera það áreiti sem þau hafa orðið fyrir. Þetta eru áreiti í síma- og tölvumálum. Því tel ég sex mánuðina of skamman tíma með tilliti til almannaöryggis. Þetta snýst ekki um einhverjar njósnir hins almenna borgara, þetta snýst um að ná glæpamönnum. Mér finnst einnig umsögn Persónuverndar vera of hörð. Ég tel það meiri persónuvernd að ná í aðila sem eru brotlegir. Það þarf að skapa lögreglu svigrúm til þess. Það á vernda okkur borgarana 

Herra forseti. Í kjölfar glæpa og voðaverka kemur yfirleitt krafa um ráðstafanir til verndar borgurunum, ráðstafanir sem oftast skerða frelsi og réttindi einstaklinga. Glæpamennirnir breyta vinnubrögðum sínum svo í samræmi við breyttar aðstæður en eftir situr einstaklingurinn með sífellt meiri skerðingu réttinda og persónufrelsis. Ég vara við slíkri þróun sem endurspeglast í 9. gr. og segi nei.

Virðulegi forseti. Í umræðum í dag um þessa 9. gr. sem og í fréttum Ríkisútvarpsins nú í kvöld hefur komið skýrt fram að 9. gr. sem vegur að persónuréttindum þeirra sem fara um internetið er algjörlega fallin um sjálfa sig og mun örugglega falla um sjálfa sig innan nokkurra mánaða þegar menn fara að skoða málið aðeins betur. Vegna asans hérna innan þingsins hafa menn hins vegar ekki gefið sér tíma til að skoða það. Það sem IP-talan segir um mann - heim Íslendingsins sem er netnotandi má endurspegla á netinu. Hér er mjög svo vegið að persónuupplýsingum einstaklinganna auk þess sem tæknilega séð er aldrei hægt að sanna það á notandann ef hann er með t.d. þennan dreifibúnað sem notandi hefur eins og sýnt var fram á í Ríkisútvarpinu í kvöld. Við sjáum að þetta mun ekki standast eftir hálftíma þannig að ég segi nei.

Virðulegi forseti. Samþykkt þessa frumvarps lögfestir að útgerðum fiskiskipa verði skylt að telja meðafla við uppsjávarveiðar til frádráttar kvóta. Meðaflann á að meta út frá niðurstöðum sýnatöku úr afla skipanna. Við í Frjálslynda flokknum teljum að þetta frumvarp sé bæði illa og hroðvirknislega unnið, svo illa og hroðvirknislega að við höfum lagt til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Á það er að sjálfsögðu ekki hlustað frekar en fyrri daginn en ég vil gera í örfáum orðum grein fyrir atkvæði okkar. Frumvarpið er fyrst og fremst tilræði við kolmunnaveiðar hér á landi en þær veiðar hafa skilað þjóðarbúinu gríðarlega miklum verðmætum frá því að þær hófust af alvöru árið 1997. Það eru einkum hafnir á Austfjörðum sem hafa notið góðs af þessum veiðum. Undanfarin fjögur ár hefur íslenski flotinn skilað 1,6 milljónum tonna af þessum fiski í hafnir hér við land. Þetta er búið að vera eitt mesta fiskveiðiævintýri okkar á seinni árum en nú ætlar ríkisstjórnin að setja lög sem munu verða mjög íþyngjandi fyrir útgerðir þessara skipa. Aðalatriði málsins eru þessi: Mat á umfangi meðafla við uppsjávarveiðar er byggt á mjög litlum rannsóknum sem benda þó eindregið til að vandamálið sé hverfandi miðað við heildaraflann. Brugðist hefur verið við vandanum með því að loka veiðisvæðum. Það er verið að þróa nýja veiðitækni sem lofar mjög góðu sem mun leysa þennan vanda. Sem sagt: Þessi lög eru óþörf. Sjávarútvegsnefnd hefur ekki fengið neinar upplýsingar um það hvernig eigi að útfæra reglur um framkvæmd þessara laga. Sýnt þykir að eftirlit og mælingar á meðafla í förmum uppsjávarskipa geta orðið gríðarlega kostnaðarsamar. Ef gæta á jafnræðis verður ekki annað séð en að fara verði í gegnum afla hvers einasta skips. Öðruvísi er ekki hægt að framkvæma þetta. Þetta er gríðarlega dýrt. Það liggur ekki fyrir hverjir eigi að greiða þennan kostnað en mér segir svo hugur um að reikningurinn verði sendur útgerðum skipanna. Við í Frjálslynda flokknum höfnum auknum álögum á sjávarútveginn. Er ekki nóg komið af eftirlitsiðnaði í þessari grein? Er nú ekki nóg komið af óþarfaskattlagningum á þessa grein undir forustu núverandi stjórnarflokka sem verja kvótakerfið með kjafti og klóm? Lögin geta valdið miklum vandræðum hjá færeyskum skipum sem hafa veiðiréttindi hér við land samkvæmt gildandi samningi milli þjóðanna. Þeir hafa engan kvóta fyrir meðafla - en þeir munu fá meðafla. Síðast en ekki síst eiga þessi lög að taka gildi um næstu mánaðamót, á miðri vertíð þessara skipa. Hvernig ætlum við að gæta jafnræðis, hvernig ætlum við að fara með þau skip sem þegar hafa hafið veiðar og eru þegar búin að afla mjög vel landi og þjóð til heilla? Hvernig ætlum við að fara með þau miðað við hin skipin sem hefja veiðar eftir 1. júní? Þessum spurningum er ósvarað. Mönnum sem hafa vit á þessum veiðum hefur ekki verið leyft að koma fyrir nefndina þrátt fyrir ítrekaðar óskir okkar. Við munum sitja hjá við atkvæðgreiðslu þessa og þvo hendur okkar af þessum vitlausa gjörningi.

Herra forseti. Hér er komið til atkvæðagreiðslu flókið og viðamikið mál sem vel hefði þolað meiri umfjöllun í hv. umhverfisnefnd Alþingis. Hér takast á grundvallarsjónarmið verndar og nýtingar, og umsagnir um málið endurspegla það. Málið kemur til með að hafa alvarlegar afleiðingar fyrir sveitarfélögin í landinu þar sem þunginn af kærumálum og deilumálum í mati á umhverfisáhrifum kemur til með að færast af herðum umhverfisráðherra og Skipulagsstofnunar og yfir á sveitarfélögin sem eru misvel í stakk búin til að taka við þeirri ábyrgð. Málskotsréttur almennings og umhverfisverndarsamtaka er þrengdur og í nokkrum atriðum eru tillögurnar í frumvarpinu þess eðlis að þær stríða beinlínis gegn megintilgangi laganna og tilskipana sem þau styðjast við. Virðulegur forseti. Löggjöfin um mat á umhverfisáhrifum þarf að tryggja það að leidd verði í ljós þau áhrif sem verða af fyrirhuguðum stórframkvæmdum í þeim tilgangi að hægt verði að forðast framkvæmdir sem vinna gegn meginreglum umhverfisréttar. Þær ganga út á það að varðveita, vernda og bæta umhverfið, stuðla að heilbrigði manna og tryggja að auðlindir náttúrunnar séu nýttar af varúð og skynsemi. Það verður einungis gert ef þessi löggjöf er notuð í beinu samhengi við lög um náttúruvernd og megintilgang skipulags- og byggingarlaga. Hér er því margs að gæta, hæstv. forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tökum að sjálfsögðu málefnalega afstöðu til þessa máls og munum því ýmist sitja hjá, greiða atkvæði með eða á móti einstökum greinum bæði í frumvarpinu sjálfu og í breytingartillögum meiri hlutans. Sjálf erum við með talsvert margar breytingartillögur sem ég vona að hv. þingmenn hafi gefið sér tíma til að líta yfir og komi til með að styðja þær greinar sem þar eru tvímælalaust til bóta.

Herra forseti. Þetta gengur greitt og það er ágætt að staldra aðeins við og vita út í hvaða vitleysu við erum nú að fara. Hér er verið að greiða atkvæði um allnokkrar tillögur sem hafa þegar borist við frumvarp til laga um Landbúnaðarstofnun. Ég benti á það við 2. umr. og skilaði um það ítarlegu nefndaráliti að þetta frumvarp væri afar illa unnið og óskynsamlegt. Ég lagði til að því yrði vísað til ríkisstjórnarinnar til nánari meðhöndlunar. Bara á milli umræðna hér eru komin þrjú blöð af breytingartillögum frá meiri hlutanum, frá hæstv. landbúnaðarráðherra með þetta klúðurbarn sitt. Staðreyndin er sú að þau embætti sem hér á að slá saman í eitt, yfirdýralæknisembættið, embætti veiðimálastjóra, embætti plöntueftirlits og plöntuverndar, eru allt embætti sem eru rekin með mjög skilvirkum hætti í dag. Þetta eru verkefni sem heyra undir Bændasamtökin, eru rekin þar og sinnt með mikilli prýði en er nú verið að taka þaðan til að setja undir eina nýja ríkisstofnun. Yfirdýralæknisembættið sem hér á að leggja niður er hluti af öryggis- og varnarkerfi þjóðarinnar. Yfirdýralæknir situr í sama sæti og landlæknir og sóttvarnalæknir. - Af hlátri manna heyri ég að þingheimur veit lítið hvað hér á að fara að greiða atkvæði um. Það sýnir bara flumbruganginn og sannar að hv. þingmenn ættu ekki að treysta hæstv. landbúnaðarráðherra svona vel. Þetta frumvarp er því mjög illa undirbúið. Kostnaðarmat á þessari nýju stofnun liggur engan veginn fyrir. Umsögn fjármálaráðuneytisins um málið er hreinlega út í buskann. Við skulum vera þess minnug í haust þegar við förum að vinna fjárlögin hvað hér var tekin ákvörðun um. Þessi nýja stofnun þarf fjármagn. Verkefnunum er vel sinnt nú. Þeir embættismenn sem gegna því gera það af mikilli samviskusemi, og verður ekki gert betur. Því legg ég áfram til, herra forseti, að þessu máli verði nú vísað aftur til ríkisstjórnarinnar en … 

Virðulegur forseti. Ég held að það sé ágætt að einn og einn maður geri af og til grein fyrir atkvæði sínu svo að hæstv. forseti geti dregið andann á meðan. Hæstv. forseti drífur hlutina áfram af miklum myndarskap. Hér er að koma til lokaafgreiðslu frumvarp sem er hluti af miklum pakka mála sem hæstv. ríkisstjórn hefur undir forustu iðnaðarráðherra borið fram á þinginu í vetur. Þar fór fyrst markaðsvæðing raforkufyrirtækjanna og nú siglir í kjölfarið skattlagning bæði raforkufyrirtækja og hitaveitna. Þetta brölt í hæstv. ríkisstjórn, þessi nýfrjálshyggjumarkaðsvæðingarleiðangur, hefur þegar leitt til stórhækkaðs raforkuverðs í landinu. Þessu á svo að fylgja eftir með skattlagningu fyrirtækjanna í óþökk eigenda þeirra, sem eru ekki síst sveitarfélögin, í andstöðu við samtök neytenda, verkalýðshreyfingu og yfirleitt flesta umsagnaraðila um málið nema ríkisstjórnina sjálfa og einstaka stuðningsmenn hennar eins og Verslunarráðið. Það gefur augaleið að þennan skatt, að svo miklu leyti sem hann verður þá greiddur á komandi tímum, bera engir aðrir en almennir notendur, almennir viðskiptavinir þessara fyrirtækja. Svo þrælslega er hér um hnútana búið að stóriðjan  Þeir sem eru að fá rafmagnsreikningana senda inn um lúgurnar hjá sér þessar vikurnar og mánuðina vita hvað verið er að tala um. Það er aðeins eitt fyrir óánægða raforkukaupendur í landinu að gera við þá reikninga,