Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við nm. höfum gefið út sameiginlegt nál. á þskj. 478, en ég skal í fáum orðum gera grein fyrir þeim skoðunum, sem fram komu í n. En áður en ég geri það, þá vil ég geta að nokkru þess, sem ég minntist á í framsögu minni fyrir málinu. Frv. þetta er borið fram af þeim sökum, að stjórn nýbyggingarsjóðs hafði í upphafi allvafasaman skilning á ákvæðum þeim, sem felast í 14. gr. þessara l., staflið c, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Útgerðarfélag ráðstafar sjálft því fé, er það hefur lagt í nýbyggingarsjóð, en því má aðeins verja til aukningar og endurnýjunar á framleiðslutækjum á sviði útgerðar, annaðhvort með nýbyggingum innanlands eða með kaupum frá öðrum löndum. Þó er heimilt að verja fé nýbyggingarsjóðs til að greiða tap á útgerð, ef aðrar eignir hrökkva eigi til fyrir því.“ Nú er ég ekki viss um, hverjum augum núverandi sjóðsstjórn lítur á þetta, því að ríkisskattanefnd hefur nú með þetta að gera. En áður leit n. svo á, að skv. síðari málsliðnum sem ég las, mætti ekki greiða fé úr sjóðnum til greiðslu á rekstrartapi útgerðarfélags, nema það gæti sannað, að það ætti ekki fyrir skuldum, en slíkt vita menn, að er bannað, maður, sem er gjaldþrota, má ekki greiða einum, en öðrum ekki. Þetta er því rangur skilningur. En ef ætti að ráðstafa eignum manna, þá má búast við, að þær seldust aðeins fyrir helming þess verðs, sem þær í rauninni eru. En það þýðir aldrei að deila við dómarann. Þetta var skilningur sjóðsstjórnarinnar, og ég taldi, að sá skilningur væri í fyrsta lagi ekki réttur og í öðru lagi, að hann yrði þess valdandi, að þarna væri bundið fé, engum að gagni, og skal ég nú leyfa mér að skýra það nánar. Þegar við nm. fengum þetta frv. til athugunar, sendum við það til umsagnar nýbyggingarsjóðsstj., en hún hafði áður gefið mér sem flm. frv. þær upplýsingar, sem þá voru fyrir hendi. Þessar upplýsingar náðu ekki nema til ársloka 1947, auk þess hafði sjóðsstjórnin þá ekki fengið skýrslur frá ýmsum aðilum utan af landi, en eins og kunnugt er, er sjóðurinn í vörzlu eigendanna sjálfra. Aftur á móti var sjóðsstjórnin búin að fá nýjar skýrslur, þegar n. tók til starfa, og höfðu orðið miklar breyt. á árinu, sem eðlilegt var. En einmitt á árinu 1948 og nú á þessu ári eru ýmsir eigendur sjóðsins að láta smiða skip erlendis, og í ljós kom, að ef eignum sjóðsins, sem áður voru, eru ekki eftir nema það, sem segir hér í nál. á þskj. 478, þ.e.a.s. innan við 1 millj. kr., sem togaraeigendur Íslands eiga óráðstafað. Bátaeigendur eiga enn minna, eða 737 þús. kr. óráðstafað. Það mun ekki vera neinum vafa bundið, að þessu fé verður ekki ráðstafað til nýbygginga. Það er svo lítill hlutur í eign hvers manns, að enginn mundi ráðast í að láta byggja skip vegna inneignar sinnar. Hér er þess vegna, eftir þeim skilningi, sem stjórn sjóðsins hefur á l., innilokað fé, sem engum kemur að gagni. Eins og ég tók fram við framsögu málsins upphaflega, sýndist mér það fara illa saman, að ríkið væri að láta mönnum í té lán og styrki í jafnvel tugmilljóna tali til þess að fullnægja skuldakröfuhöfum, og það oft kröfuhöfum á smáskuldir, opinber gjöld, sem nema nokkrum hundruðum, en loka inni á sama tíma nokkur þús. kr. hjá þessum sömu aðilum, þannig að þeir geta ekki haft af því fé neitt gagn eða arð. Nú hefur það orðið að samkomulagi í n. að mæla með því, að þetta fé verði leyst, eins og frv. gerir ráð fyrir, að því leyti er bátaútvegsmenn snertir. En 3 nm. hafa lagt fram brtt. á þskj. 492, þar sem þeir undanskilja inneignir togaraeigenda. Út af þessu vildi ég segja það, að ákvæðið í 14. gr., í staflið c, tekur til útgerðarmanna og útgerðarfyrirtækja, alveg án tillits til þess, hvort fleytan er stór eða smá, sem þeir gera út. Ef skilningur minn á l. er réttur, og ég hef ekki heyrt því mótmælt af neinum og varla einu sinni af sjóðsstj., þá er vitanlega þessi breyt. á l., sem ég fer fram á í frv., ekki annað en útskýring, sem gerir það mögulegt, að hægt sé að framfylgja ákvæðum l. Ég held, að ekkert af þeim inneignum í sjóðnum, sem nú er óráðstafað, verði nokkurn tíma ráðstafað til nýbygginga, og ég veit vel, að mjög mörg af þeim skipum, smærri og stærri, sem þarna eiga innstæður, eru í skuldabasli og miklum vandræðum með að standa í skilum. Ég legg áherzlu á það, að þetta fé verði losað, en að sjálfsögðu læt ég það ráðast, hvort meiri hl. Alþ. samþ. brtt. hv. meðnm. minna á þskj. 492 eða ekki. Hv. þd. segir til um það, hvorn skilninginn hún álitur réttari í þessu efni.



Herra forseti. Eins og sést á nál. sjútvn. á þskj. 478, þá hefur n. ekki orðið alls kostar sammála um afgreiðslu þessa máls. Þrír af nm., þ.e. hv. þm. Siglf., hv. þm. Ísaf. og ég, viljum afgreiða málið þannig, að þessi heimild, sem farið er fram á í frv., hún nái aðeins til bátaútvegsmanna. Það má geta þess, að allur rökstuðningur hv. flm. fyrir þessu máli við 1. umr. þess gekk eingöngu út á það að sýna, að það væri eftir atvikum eðlilegt, að breyting fengist hvað snerti bátaútveginn, í sambandi við nýbyggingarsjóð. Það er í raun og veru viðurkennt í n. af flm., að aðalástæðan fyrir framkomu þessa frv. er sú, að fá þessa breytingu fram vegna bátanna, og n. öll gat orðið sammála um það, að eftir ástæðum væri réttlátt að mæla með því, að slík breyting næði fram að ganga. En við þrír í n. teljum hins vegar, að það leiði ekki af því, að það sé sjálfsagt eða jafnréttlátt, að þessi undanþága sé líka veitt til nýbyggingarsjóðstogaranna, meðfram fyrir það, að augljóst mál er, að það getur ekki skipt nokkru máli fyrir rekstur nokkurs togara, hvort hann fær losaða úr nýbyggingarsjóði upphæð, sem er innan við 25 þús. kr. Ég tel það óneitanlega dálítið viðkvæmt mál að leyfa óbeina notkun þess fjár, sem hefur á sínum tíma verið heimilað að leggja til hliðar skattfrjálst í vissu augnamiði, og við þrír nm. teljum, að ekki liggi fyrir sömu ástæður, sem réttlæti það, að þessi undanþága, að þessu sinni a.m.k., nái til togaranna eins og til smábátanna. Þess vegna leggjum við til, að frv. verði breytt í þá átt, að þessi undanþága sé eingöngu bundin við bátaútveginn, og leggjum til, að hv. d. samþ. brtt. okkar á þskj. 492.



Herra forseti. Það er alveg rétt hjá hv. 2. þm. N-M., að í framsöguræðu minni ræddi ég aðallega um bátaútveginn. En ástæðan til þess var sú, að þetta basl, sem bátaútvegurinn á í og átti þá, var mjög ríkt í huga mínum, þegar ég flutti þetta frv., því að það kom í minn hlut að rannsaka nokkuð hag bátaútvegsins og taka þátt í undirbúningi þeirra till., sem síðan voru samþ. hér á Alþ. um stuðning við hann. Það stóð einnig svo á, að ég gat ekki fengið upplýsingar hjá stj. nýbyggingarsjóðs, sem næðu lengra en til ársloka 1947, og þar af leiðandi var það ekki fyrir hendi, að búið væri að ráðstafa af innstæðum togaranna svipað því eins miklu eins og nú er í ljós komið, að ráðstafað hefur verið. Mig minnir, að við árslok 1947 hafi verið óráðstafað um 8 millj. kr., en nú er það innan við 1 millj. kr., sem óráðstafað er. Eins og ég áður tók fram, má gera ráð fyrir því, að þessu fé verði aldrei varið til nýbygginga. Þetta er svo lítið á hvert skip, að út í nýbyggingu verður aldrei lagt vegna þeirra peninga, enda mun þetta yfirleitt tilheyra þeim togurum, sem eru komnir í greiðsluþrot vegna taprekstrar og liggja af þeim sökum áhafnalausir á höfnum inni. Ég hef nú aldrei ætlað að gera þetta að kappsmáli, en vil þó benda hv. þm. á það, að það er ekki rétt orðað hjá hv. 2. þm. N-M., þegar hann talar um, að Alþ. sé nú að veita undanþágu til þess að nota fé þetta til greiðslu á taprekstri. Sú undanþága er til. En ef till. hv. meðnm. er samþ., tekur hæstv. Alþ. nú þessi hlunnindi af togaraeigendum, sem þeir alveg skýlaust hafa áður samkvæmt l. að mínu áliti. Það er þetta, sem ég vildi, að hv. þm. gerðu sér ljóst, áður en þeir greiða atkv. um till. Hins vegar er alls ekki verið að taka fé með þessu frá nýbyggingarsjóði, vegna þess að þetta fé verður aldrei til nýbygginga notað. Í öðru lagi er ekki með þessu frv. breytt þeim tilgangi, sem núgildandi l. um þetta efni hafa. Verði till. hv. meðnm. minna samþ., orsakar hún það, að ákvæði 14. gr., - sem segir undantekningarlaust, að útgerðarmenn megi nota innstæður þessar til greiðslu á taprekstri, - verða ekki í gildi framar að því er snertir togaraútgerðina. Eins og ég sagði áðan, tel ég þetta ekki vera stórmál. Þeir eigendur togara, sem hafa orðið að stöðva rekstur skipa sinna vegna taps, þeir eiga ekki meira hver fyrir sig í þessum sjóði, en að það hrökkvi þeim skammt. Við vitum, að fjárgreiðslur til togaraútgerðar eru svo stórbrotnar, að það þarf mikið til. Ég er þess vegna ekki að kappræða þetta neitt. Mér finnst þetta liggja svo ljóst fyrir, að það sé næstum móðgun við hv. þm., ef ég færi að setja þá á skólabekk og kenna þeim réttan skilning á þessu efni, sem liggur opið fyrir þeim. Ég legg það alveg undir dóm hv. þm., hvort þeir vilja samþ. þessa brtt. hv. meðnm. minna, en vitanlega er ég henni alveg andvígur.



Ég tek undir það með hv. frsm. og flm. þessa frv., að ég mun ekki kappræða þetta mál. Ég vil aðeins benda á það, að ég tel alls ekki rétt, að með brtt. okkar á þskj. 492 sé um það að ræða, að við séum að taka af togaraeigendum einhvern rétt, sem þeir eigi þegar l. samkvæmt. Það er misskilningur. Brtt. okkar gengur aðeins út á það, að sá aukni réttur, sem fæst, ef þetta frv. verður samþ., færist ekki yfir á nýbyggingarsjóð togaranna. Ég vil aðeins benda á, að þetta er hreinn og beinn misskilningur hjá hv. flm. Að öðru leyti læt ég svo útrætt um málið.



Ég vil leyfa mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að þessari umr. verði frestað, þar til hæstv. atvmrh. getur verið viðstaddur, vegna þess að n. óskar eftir upplýsingum og að bera fram fyrirspurnir við hæstv. ráðh. við þessa umr. málsins.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af mér, hv. þm. Ísaf. og hv. 2. þm. N-M., og það er flutt eftir beiðni bæjarstjórnar Siglufjarðarkaupstaðar, sem hefur á fundi sínum fyrir nokkru síðan ákveðið að leita þessarar heimildar og var öll sammála um það. Jarðirnar í Siglufjarðarbotni eru allar orðnar eign Siglufjarðarkaupstaðar nema þessar tvær, sem nú er farið fram á, að bærinn taki eignarnámi, sem eru jarðirnar Efri- og Neðri-Skúta, og svo Staðarhóll, sem er utar með firðinum. Þessar jarðir eru allar í eyði. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta frv., vegna þess að höfuðrökin, sem bæjarstj. færir fram fyrir þessari ósk sinni, eru prentuð á fskj. Það hefur fundizt heitt vatn þar, og hefur Siglufjarðarkaupstaður mikinn hug á að hagnýta það til sundlaugar a.m.k. og jafnvel til hitaveitu, ef tækist að fá það mikið af nægilega heitu vatni. Byrjað er að reisa hafnarmannvirki á svokallaðri Leiru innst í Siglufirði, og er þegar búið að starfa þar fyrir á aðra milljón króna. Má gera ráð fyrir, að þau lönd, sem að þeim mannvirkjum liggja, hækki vegna þeirra mjög í verði, einkanlega jörðin Neðri-Skúta, og yrði það að teljast ógeðfellt, ef slíkur gróði lenti í höndum einstakra manna. Ég vildi leyfa mér að leggja til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til allshn.



Herra forseti. Ég vil mælast til þess, að hæstv. aðalforseta verði gert viðvart, að fundarefni er að ljúka, þar sem hann hefur í sinni vörzlu mál, sem hann hefur í hyggju að leggja fyrir þennan fund. Hygg ég að það sé ósk hans, að fundi verði ekki lokið áður en hann leggur það fyrir d., en að öðrum kosti mun ég tala aftur.

Forseti (StgrSt): Ég skal taka fram, að hæstv. aðalforseti orðaði þetta ekki við mig, en ég mun verða við þessum tilmælum hv. 4. þm. Reykv. og sjá, hvort hæstv. aðalforseti kemur ekki.

Forseti (BG) : Forseta deildarinnar hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Föstudaginn 1. þ. m. birtist grein á annarri síðu Morgunblaðsins, og er hún talin vera ræða, er Ólafur Thors alþingismaður hafði flutt á Alþingi daginn áður, fimmtudaginn 31. marz. Í grein þessari eru meðal annars eftirfarandi ummæli: „Í marga mánuði hafa kommúnistar reynt að æsa fólkið til ódæða. Oft hafa þeir beitt fyrir sig mönnum eins og séra Sigurbirni, Klemenz Tryggvasyni, Pálma Hannessyni, Einari Ól. Sveinssyni og Gylfa Gíslasyni. - Þessir fuglar hafa verið látnir ljúga því að landslýðnum, að verið væri að selja landið . . . Ef eitthvað hefði skeð, ef eitthvað skeður, þá eru það þessir menn, sem ábyrgðina bera og til saka skulu fá að svara, og svo auðvitað þeir, sem þeim stjórna, sjálfir leiðtogar kommúnistanna.“ Alþingismaðurinn hefur ekki leiðrétt þessi ummæli, og verður því að líta svo á, að þau séu rétt eftir höfð. Er hér um að ræða rakalausar staðhæfingar og mjög meiðandi ummæli í okkar garð, sem við teljum nauðsynlegt að fá hnekkt. Með skírskotun til 49. gr. stjórnarskrár Íslands leyfum við okkur því að fara þess á leit við háttvirta neðri deild Alþingis, að hún veiti heimild til þess, að við megum höfða mál út af ummælum þessum á hendur Ólafi Thors alþingismanni. Reykjavík, 6. apríl 1949. Einar Ól. Sveinsson, Gylfi Þ. Gíslason, Pálmi Hannesson, Klemenz Tryggvason, Sigurbjörn Einarsson. Til forseta neðri deildar Alþingis.“



Herra forseti. Ég skal ekki lengja umr. Efnisatriði málsins eru þegar kunn þdm. af bréfi því, sem hæstv. forseti hefur lesið upp. Ég vildi eingöngu, að það kæmi fram strax, að þegar við fimmmenningarnir, sem undir bréf þetta ritum, sáum þá frásögn af ræðu hv. þm. G-K., sem hann flutti hér á dögunum . . .

Það eru ekki leyfðar umr. um málið.

Ég vil aðeins skýra frá, hvernig á því stendur, að bréfið er dagsett í gær, en ekki borið fram fyrr en í dag. Þegar við fimmmenningarnir hugleiddum í gær, hvert við ættum að stíla þetta bréf, leituðum við ráða hjá skrifstofustjóra Alþingis. Taldi hann eðlilegast, þar sem ummælin hefðu verið viðhöfð í Sþ., að þá væri bréfinu beint til forseta Sþ., og afhentum við honum það fyrir klukkan 2 í gærdag. En síðar kom í ljós, að slíkt mál væri mál þessarar hv. d., og tókum við því bréfið aftur til þess að stíla það til hv. Nd. Í millitíðinni hefur það gerzt, að hv. þm. G-K. hefur af málinu frétt og endurtekið ummælin í Morgunblaðinu í morgun og jafnframt gefið í skyn, að við hefðum tekið bréfið aftur og mundum falla frá þessari kröfu okkar. Þetta veit hv. þm. G-K., að er ekki rétt, og vildi ég þegar í stað leiðrétta þau ummæli, sem fram komu í Morgunblaðinu í gær, að við hefðum tekið þessa kröfu aftur, því að það er helber misskilningur. Að öðru leyti skal ég ræða málið, þegar það kemur til atkvgr.

Forseti (BG): Mál þetta verður tekið til umr. á næsta fundi, ef einhverjir óska eftir umr. um það.



Ég tel þá stefnu núverandi stjórnar Alþýðusambands Íslands og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja réttmæta, að vilja vinna að því að bæta lágt launuðum launþegum á einhvern hátt þá kjaraskerðingu, sem þeir hafa orðið fyrir síðan dýrtíðarlögin voru sett. Ég tel hins vegar ekki, að sú leið sé til þess heppilegust, að taka aftur að greiða mánaðarlega dýrtíðaruppbót á laun, var og tillaga þar að lútandi felld á síðasta alþýðusambandsþingi. Vegna þessa og í trausti þess, að tillit verði tekið til óska Alþýðusambandsins og B. S. R. B. um ráðstafanir til þess að bæta og samræma kjör verkalýðs og lágt launaðra launþega, segi ég nei.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í rauninni ekki nýtt, þar sem það hefur verið flutt áður hér í þinginu í ýmsu formi. Það, sem vakað hefur fyrir mér með flutningi þessa frv., er að leitast við að tryggja þeim mönnum, sem stunda lausavinnu, eitthvert það öryggi, sem hjá mörgum er ekki meira en það, að þeir vita ekki að kvöldi, hvort þeir geti unnið fyrir brauði næsta dag eða ekki. Til viðbótar því, sem tekið er fram í grg., skal ég láta þess getið, að ég álít, að þessum málum sé bezt komið með því, að það sé á valdi þeirra aðila, sem eiga að njóta þess réttar og þeirrar tryggingar, er frv. þetta felur í sér, að sjá um úthlutun og yfirstjórn sjóðsins, því að það mundi bæði verða ódýrara og peningarnir fremur fara til þeirra, sem ættu að njóta þeirra, en ella. Í öðru lagi mundu þessir aðilar hafa bezta yfirsýn um það, að þessir sjóðir færu ekki út fyrir þau takmörk, sem þeim er ætlað. Eins og tekið er fram í frv., er þetta ætlunin, þegar atvinnurekendur eru komnir það langt frá því heilbrigða þjóðfélagi, að þeir eru ekki færir um að nota starfsorku fullvinnandi manna og láta marga heilbrigða menn ganga atvinnulausa, sem er einhver mesta vöntun á heilbrigðu þjóðfélagi. Ég vil því vona, að frv. þetta fái góðar undirtektir í þinginu, og leyfi mér að stinga upp á, að því að lokinni þessari umr. verði vísað til fjhn.



Herra forseti. Það þarf ekki langa framsöguræðu með þessu litla frv., sem er eiginlega viðauki við 10. gr. landskiptal. frá 1941. Þau l. voru sett og undirbúin að æðimiklu leyti af Búnaðarfélaginu, og sérstaklega af þeim starfsmanni félagsins, sem hefur mest með þessi mál að gera fyrir hönd þess, en það er Ásgeir L. Jónsson ráðunautur. Það, sem hér er lagt til að bæta við 10. gr. landskiptal., er í raun og veru ekki nein nýmæli, en fremur til að taka af allan vafa um það, hvernig beri að framkvæma þessi l., þegar eins stendur á og hér er á minnzt, en það er, eins og frv. ber með sér, þegar skipti fara fram á sameignarlandi fleiri jarða og ekki á að skipta ræktuðu landi, heldur úthaga. En þá er það ekki beint tekið fram í l. frá 1941, að líka skuli taka tillit til ræktaða landsins, sem hefur í flestum tilfellum fengizt með hefð. Það er ekki beint tekið fram í l., að þegar skipti skuli fara fram, sé tekið tillit til lands, sem hver jarðeigandi á af óskiptu landi, sem hann hefur fengið þannig. Þeirri reglu hefur að vísu verið fylgt, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, en hefur verið mótmælt í sumum tilfellum af aðilum, sem ósanngjarnir eru og vilja til hins ýtrasta halda fram sínum kröfum. Þess vegna er þetta ákvæði sett í l., til þess að taka af öll tvímæli, þegar á stendur eins og hér um ræðir. Landbn. var sammála um að mæla með þessum viðauka og væntir þess, að hæstv. forseti vilji sjá um, að þetta litla frv. gangi fljótt gegnum hv. d., svo að það fáist afgr. á þessu þingi, sem ég fastlega vænti.