Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Halldór Stefánsson) Það má vera, að nokkur vafi geti verið á um skilning á orðalagi frv., en n. gekk út frá því, að ákvæði frv. næðu til allrar áskilinnar árgreiðslu, afborgana og vaxta, og er það meining n. Ef orðalagið á frv. þykir óskýrt hvað þetta snertir, þá má laga það við 3. umr. með brtt. við 1. gr., með því að setja orðið upphæð í staðinn fyrir vaxtaupphæð.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Þessi þáltill. er flutt af mér og hv.þm. Borgf., eins og þskj. ber með sér. Því miður eru ekki fyrir hendi gögn um það, hve margir séu líftryggðir hér á landi eða hvar. Hitt er vitanlegt, að hér starfa mörg líftryggingarfélög, og öll eru þau útlend. Mörg þeirra vinna kappsamlega að því að auka tölu líftryggðra. Okkur flm. hefir virzt, að þrátt fyrir öll þessi erlendu félög muni vera hér fyrir hendi starfsvið fyrir íslenzka líftryggingarstofnun. Það eru nú um 80 ár síðan Danir settu á stofn Statsanstalten for Livsforsikring, þ. e. innlenda, ríkistryggða lífsábyrgðarstofnun, og mun hún einnig hafa starfað hér á landi, en mér er sagt, að þetta félag muni vera frekar tregt á að taka nýjar tryggingar. Þó að við séum miklu færri og smærri en Danir, væri ekki ólíklegt, að það, sem þeir töldu nauðsynlegt h já sér fyrir 80 árum, væri orðið nauðsynlegt hér nú. Og tilgangur okkar flm. með þessari þáltill. er sá, að skora á stj. að láta undirbúa fyrir næsta þing frv. um slíka stofnun. - Að undirbúningi þess frv. yrðu auðvitað að starfa „fagmenn“ í tryggingum, og mun nú vera svo komið, að við þurfum ekki að leita út fyrir landsteinana eftir hæfum mönnum á því sviði. Íslendingar hafa nú þegar tekið í sínar hendur nokkra tryggingarstarfsemi á öðrum sviðum, þar sem er Brunabótafélag Íslands, sem stofnað er samkv. 1. frá 1907, og Sjóvátryggingafélag Íslands, sem ekki er stofnað fyrir atbeina þings og stjórnar, heldur með samtökum og frjálsum félagsskap. En að líftryggingum, og þeim öðrum tryggingargreinum, sem vant er að reka í sambandi við þær, hefir ekkert íslenzkt félag verið starfandi. Vegna fólksfæðar hér á landi er varla von til þess, að slík stofnun geti risið upp án þess að hið opinbera láti til sín taka um byrjunarframkvæmdir, og ríkið taki strax hlutdeild í stofnuninni, sérstaklega með því að ábyrgjast allar skuldbindingar félagsins. Ég ætla ekki að fara út í það hér, hvað gera þurfi til undirbúnings í þessu máli. Það ætla ég stj. og okkar færustu mönnum í tryggingarfræði. Ég legg áherzlu á það, að þessu máli yrði svo hrundið í framkvæmd, að slík stofnun sem hér um ræðir yrði samsvarandi þeim beztu erlendu líftryggingastofnunum, sem hér starfa, og hefði á boðstólum þær aðrar tryggingar, sem talið er nauðsynlegt að reka í sambandi við líftryggingar, svo sem ellirentu og annað slíkt. Hún yrði að vera svo, að hún væri fullkomlega samkeppnisfær við þau beztu útlendu félög, sem hér starfa. Framan af gæti það vel komið til mála, að þessi íslenzka líftryggingarstofnun starfaði í einhverju sambandi við erlenda, ábyggilega stofnun af sama tægi. Okkur flm. virðist svo, sem með því að fá íslenzka, ríkistryggða lífsábyrgðarstofnun vinnist fyrst og fremst það, að þeir, sem vildu líftryggja sig hér á landi, fengju það fyllsta öryggi, sem hægt er að gefa, og í öðru lagi yrði það fé, sem greitt væri í iðgjöld, kyrrt til veltu í landinu sjálfu. En ég skal geta þess, að sum af þeim útlendu félögum, sem hér starfa, hafa tekið upp þá venju að láta þá sjóði, sem safnazt hafa hér, að mestu leyti vera starfandi í landinu sjálfu. En þetta verður þó aldrei eins tryggt eins og hjá íslenzkri stofnun. Ég sé ekki neina nauðsyn á því að vera að fara út í starf erlendu líftryggingarfélaganna hér, enda hefi ég ekki kynnt mér það mál neitt að ráði. Ég veit þó, að þau eru mjög misjöfn. Við sum þeirra þarf mikinn undirbúning og mikla skriffinnsku til þess að fá greiddar tryggingar við dauðsföll og þessháttar. Þetta snertir að vísu ekki mikið það mál, er hér um ræðir, en þó sýnist það eitt atriði, sem yrði gert miklu hægara fyrir með, ef stofnunin væri í landinu sjálfu, og væri einhver munur á því að þurfa ekki að fara til annara landa með það að sanna dauðsföll og slíkt. Þó að þetta sé ekki stórt atriði, má einnig á það líta í sambandi við þetta mál. Ég vil í sambandi við þetta mál geta þess, að okkur flm. fannst, að með stofnun íslenzks lífsábyrgðarfélags væri ýtt undir menn með að líftryggja sig, en það álítum við öllum mjög nauðsynlegt. Íslenzk stofnun af þessu tægi, sem stæði fyllilega á sporði þeim beztu erlendu félögum, sem hér starfa, gæti orðið mikil lyftistöng til að ýta undir menn hér á landi að tryggja sig. Þessi stofnun þyrfti líka að hafa „invaliditetsforsikringer“, eða tryggingar gegn því, að menn verði farlama, og yfirleitt allar þær tryggingar, sem beztu lífsábyrgðarfélög hafa á boðstólum. Verði ekki hreyft við því andmælum, óskum við flm., að þetta mál verði afgr. án n. Við sjáum ekki, að hægt sé að gera neitt frekara í þessu máli hér á þinginu en að samþ. eða fella þessa þáltill. okkar. Hér er um það að ræða, hvort d. vilji láta undirbúa þetta mál fyrir næsta þing, og má skera úr því með atkvgr. við eina umr.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Mér hefir skilizt af umr. um þetta frv. og sömuleiðis á frv. sjálfu, að ákvæði þess nái aðeins til dráttarvaxta af þeim vaxtaupphæðum, sem ekki eru greiddar á gjalddaga, en ég hygg, að frv. ætti einnig að ná til afborgana, sem eins er ástatt um, og vil því spyrja hv.n., hvort hún hefir ekki athugað þetta, eða hvort hún ætlast til, að dráttarvextir af vöxtum einum verði allt að 1%, en af afborgunum eitthvað annað. Ég ætla mér að fylgja brtt.hv. 1. þm. Eyf. um lækkun á hámarkinu, því ég hygg, að annars hefði þetta frv. engin áhrif, þar sem hvergi munu nú reiknaðir hærri dráttarvextir en 1% á mánuði. En ég vildi gjarnan heyra frá n., hvort hún hefir athugað þetta, sem ég nú hefi tekið fram.

Frsm. (Halldór Stefánsson) Eins og sjá má á áliti fjhn. á þskj. 344, mælir hún með því, að þetta frv. verði samþ. Fyrir þessu frv. liggur til grundvallar sama ástæða og fyrir lækkun almennra vaxta, sem mikið er talað um nú á þessum tímum. N. þótti rétt, að hámark dráttarvaxta væri því sett nokkru lægra en nú tíðkast hjá einstökum lánsstofnunum, og því felist hún á frv. Ennfremur skal ég geta þess, að einstökum nm. þótti ekki nógu langt gengið í frv., og hefir því komið fram brtt. á þskj. 345 um meiri lækkun á hámarki dráttarvaxta, og hafa hv.nm. að sjálfsögðu óbundin atkv. um þá till. Þá hafa flm. frv. flutt við það brtt. á þskj. 359, um það, að í stað orðanna „Bannað er lánsstofnunum“ komi: Bannað er sjóðum og lánsstofnunum. - Sú er ástæða fyrir þessari brtt., að nokkur vafi hefir þótt á því geta, leikið eftir orðalagi frv., hvort þetta frv. næði til Söfnunarsjóðs eða ekki, og á því þessi brtt. að taka af öll tvímæli í þessu efni, og er það þá skýrt, ef hún verður samþ., að frv. nær til Söfnunarsjóðs og annara sjóða. Ég held, að um þetta mál sé lítill eða enginn ágreiningur. Það er enginn ágreiningur um það, að lækka skuli dráttarvexti, og þar sem hér er aðeins um hámarksákvæði að ræða, geta lánsstofnanir vitanlega ákveðið lægri dráttarvexti en tiltekið er í frv.

Frsm. (Ingvar Pálmason) Þetta frv. fer fram á að veita sérstökum manni, Sveini Árnasyni yfirfiskimatsmanni á Seyðisfirði, einkaleyfi til að flytja út og selja á erlendan markað nýja tegund af saltfiski. Þó það kunni máske í fljótu bragði að líta svo út, að það sé ekki mikil ástæða til að fara þessa leið, þá vænti ég, að hv. dm. sannfærist um það, þegar þeir hafa kynnt sér þau rök, sem framfærð eru í bréfi frá viðkomandi manni, að nokkur ástæða sé til að verða við þessari ósk, því þess má vænta, að af þessari ráðstöfun geti leitt nokkra framför að því er snertir markaðsmöguleika fyrir aðalvöru sjávarútvegsins, saltfiskinn. Eins og menn munu hafa tekið eftir, þá er þetta einkaleyfi bundið við visst árabil, og það eru sett skilyrði, sem verður að uppfylla til þess að leyfið geti haldizt. Skilyrðin eru fyrst og fremst þau, að á árinu 1934 verki leyfishafi og flytji út minnst 300 smálestir af þessari fisktegund og greiði ríkissjóði 500 kr. árlegt gjald fyrir einkaleyfið. Að sjálfsögðu verður greitt af þessum fiski það venjulega útflutningsgjald, svo ekki verður hér um neina tekjurýrnun að ræða. Ég tel ekki ástæðu til að tefja tímann með því að fara að lesa upp þau rök, sem fram eru færð í bréfi Sveins Árnasonar, en þau eru í stuttu máli þau, að þessi maður hefir á undanförnum árum gert tilraun til þess að verka þessa tegund af saltfiski og hann telur sig nú vera kominn á það stig, að hann geti framleitt vöru, sem sé eftir kröfu neytendanna í viðkomandi löndum. En hinsvegar óttast hann, af því að þessi verkun er alveg ný og ekki alveg vandalaus og allmikið frábrugðin þeirri aðferð, sem áður hefir verið viðhöfð, að ef þessi verkun er frjáls fyrsta tímabilið, sem verið er að koma henni á fastan grundvöll, þá muni af því geta hlotizt tjón, þannig að varan verði ekki eins og neytendurnir óska eftir og tilraunin geti þá farið út um þúfur, af því að ekki hafi verið gætt nógu mikillar varúðar með verkun vörunnar strax í upphafi. Ég verð að líta svo á, að æðimikið megi byggja á umsögn þessa manns, því mér er persónulega kunnugt um, að hann hefir mjög mikinn áhuga fyrir breyttum verkunaraðferðum á okkar sjávarútvegsafurðum og hefir sýnt í því efni mjög mikinn áhuga og lagt í það talsvert fé. Og ég hygg, að mér sé óhætt að segja, að hann sé eini fiskimatsmaðurinn á landinu, sem hefir haft opin augu fyrir því, að fjölbreytni á þessari framleiðsluvöru væri okkur lífsnauðsyn. Ég skal taka það fram, að stjórn Sölusambands íslenzkra fiskframleiðenda hefir mælt með því, að þetta leyfi verði veitt, og það virðist vera nokkur trygging fyrir því, að hér sé verið á réttri leið. Sjútvn. hefir athugað málið og leggur einróma til, að frv. gangi fram eins og það liggur fyrir.

Bernharð Stefánsson Eins og hv.frsm. gat um, þótti einstökum nm. of skammt gengið með frv. um að ákveða hámark dráttarvaxta. Ég er einn af þeim, er þannig litu á, og hefi ég því borið fram brtt. á þskj. 345, um að í stað „1% - einn af hundraði -“ í 1. gr. komi: ¾% - þrír fjórðu af hundraði -. Ég býst ekki við, að þessi brtt. valdi deilum, því hér er ekki beint um stefnumun að ræða. Það er almennt viðurkennt í landinu, að ein mesta nauðsyn þessara tíma sé sú, að lækka vexti, og þó ég viðurkenni út af fyrir sig, að réttmætt geti verið að hegna þeim nokkuð, sem ekki standa í skilum, með hærri dráttarvöxtum en vextir eru almennt, þá álít ég, að það séu nú svo margir, sem ekki geta borgað árgjöld af föstum lánum á réttum gjalddaga, að nokkuð verði að draga úr þessari hegningu. Ennfremur er það, að ef framkvæmd verður sú almenna vaxtalækkun í landinu, sem allir búast við og verður að fást, ef allt atvinnulíf á ekki að fara í rústir, þá verða dráttarvextir samkv. brtt. minni samt sem áður töluvert þyngri en almennir vextir. Eins og ég sagði í upphafi, er hér ekki svo mikið, sem ber á milli, að búast þurfi við, að um það verði veruleg deila, en mér finnst, úr því farið er á annað borð að ákveða hámarksdráttarvexti, að þá eigi þeir ekki að vera hærri en það, að líkur séu fyrir, að þeir, sem þurfa að greiða þá, fái undir þeim risið, en lánsstofnanir sleppi þó skaðlitlar og geti við þá unað.