Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til þess að bæta svo sem neinu við þær almennu athugasemdir, sem ég flutti fram við þessa 3. umr. í gær varðandi stefnu ríkisstj., sem þetta frv. byggist á. Á hinn bóginn verð ég að segja nokkur orð út af sumu af því, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Reykv. (JóhH), þar sem hann rakti nokkuð frá sínu sjónarmiði sögulega viðskiptamálin. En ekki mun ég gera þetta ýtarlega, heldur drepa aðeins á örfá atriði, þar sem mér finnst, að það þurfi að koma fram skýringar og að sumu leyti leiðréttingar. Hann sagði, að löggjöf sú um gjaldeyris- og innflutningsmál, sem sett var 1935, hafi verið mjög víðtæk og gert ráð fyrir miklum afskiptum af þeim málum af hendi stjórnarvaldanna. Þetta er alveg rétt hjá hv. þm. Hins vegar vil ég af þessu tilefni taka fram, að ég hygg, að enginn sá, sem setur sig inn í ástæður landsins, eins og þær voru þá, dragi í raun og veru í efa, að það var brýn nauðsyn að setja þessa löggjöf. Þá hafði þjóðin nýlega orðið fyrir því áfalli að missa að mestu leyti markaðinn fyrir beztu útflutningsvöru sína á Spáni, og skyndilega drógust gjaldeyristekjurnar þannig saman, að það var óhugsandi, að hinir ýmsu þættir efnahagslífsins gætu á stuttri stundu lagað sig eftir því. Hlaut því að koma fram mikið ósamræmi í viðskiptamálum út á við, og það var óhugsandi að mæta þessu viðhorfi með öðru en því að setja upp þessi afskipti. Um þetta hygg ég að þurfi nú í raun réttri alls ekki að deila. Ég vil þá einnig, um leið og ég strika undir þetta, leiðrétta það, sem hv. þm. sagði, að höftin hefðu þá verið sett á haftanna vegna og til þess að beita þeim til óhagræðis fyrir suma, en til óeðlilegs framdráttar fyrir aðra eða misbeita þeim, eins og hann sagði í sinni ræðu, og vil ég mótmæla þessu alveg. Framkvæmd þessara hafta var alls ekki hagað þannig. Það var á hinn bóginn mikið um framkvæmdina deilt, það var alveg rétt hjá honum. En þær deilur stóðu um, hvort það ætti að miða alveg við viðhorfið í viðskiptamálum, eins og það var, þegar höftin voru fyrst sett, eða hvort það skyldi reynt að finna reglur til þess að taka tillit til þeirra breytinga, sem voru að verða á verzluninni. En sú breyting var á þá lund, að verzlunin hneig nokkuð yfir til samvinnufélaga. Sú þróun varð, og komu upp ný félög og efldust þau, sem fyrir voru, að fólkstölu, og þá kom upp deilan um, hvort það skyldi taka þetta að einhverju leyti til greina varðandi skiptingu innflutningsins eða ekki. Og um það voru, eins og hann réttilega tók fram, miklar deilur í mörg ár. En ég mótmæli alveg, að þessi höft, sem voru sett af illri nauðsyn, hafi verið á nokkurn hátt hugsuð til þess að hafa áhrif í þá átt að færa verzlun yfir til samvinnufélaganna, og mín skoðun er sú, að höftin hafi á þessu tímabili stórlega heft þróun samvinnufélaganna. Og sú hefur yfirleitt verið skoðunin innan samvinnuhreyfingarinnar, að viðskiptahöft væru ekki æskileg, eins og hv. 5. þm. Reykv. raunar benti á í sinni ræðu, og væri æskilegast, að þeim þyrfti að beita sem minnst, þó að þar hafi jafnhliða oft verið ríkur skilningur á því, að þannig hefur mörgum sinnum verið ástatt í þjóðarbúskap okkar, að það gat ekki orðið um annað að ræða en hafa nokkur opinber afskipti af viðskiptunum, og stundum verið þannig ástatt, að það hefur tvímælalaust verið miklu betra að taka þann kostinn að efna til slíkra afskipta en önnur úrræði, sem til greina gátu komið. Þá rakti hv. 5. þm. Reykv. söguna þannig, að Sjálfstfl. hefði ætíð verið skeleggur baráttuflokkur fyrir því að hafa frelsið sem mest í atvinnu- og sérstaklega viðskiptamálum, en aðrir flokkar hafi verið dragbítar á þeirri stefnu, og Sjálfstfl. hefði oft orðið að taka þátt í haftabúskapnum vegna afstöðu hinna flokkanna. Þetta var a.m.k. blærinn á því, sem hv. þm. flutti. En ekki vil ég viðurkenna, að sagan sé rétt sögð á þessa lund, og vísa í því sambandi til laganna um fjárhagsráð, sem sett voru 1947, eftir tímabilið 1944–46, þegar Sjálfstfl. réð ákaflega miklu og réð raunar líka miklu 1947, þegar lögin um fjárhagsráð voru sett. Þá hafði Sjálfstfl. haft þau afskipti af efnahags- og gjaldeyrismálum, að ástæður landsins voru þannig, að það var alls ekki um neitt annað að ræða en setja á veruleg höft 1947. Ég skal ekki fara að efna hér til neinna deilna um það tímabil núna. Það má margt um það segja, jákvætt og neikvætt. En staðreynd er, að þá var gjaldeyrisástandið svona og Sjálfstfl. mjög miklu ráðandi. Að dómi þess flokks, eins og annarra flokka, var ekki um annað að ræða en að setja mjög stranga löggjöf um íhlutun, bæði um viðskipti og fjárfestingarmál, og það var gert með lögunum um fjárhagsráð. En þau lög gengu, eins og hv. þm. réttilega tók fram, lengra en áður hafði tíðkazt, því að þá kom til líka fjárfestingareftirlitið. Mér virðist þess vegna, að það sé alls ekki mögulegt fyrir Sjálfstfl. að halda því fram, að það hafi verið fyrir annarra verk og tilstuðlan og að honum þvernauðugum, að ætíð af og til hefur verið gripið til opinberra afskipta af viðskiptamálum, heldur eigi þeir þar fullkomlega óskilið mál við aðra flokka. Þá kom hv. 5. þm. Reykv. nokkuð inn á samstarfsslit 1949 og þær kosningar, sem þá urðu um ágreining í efnahagsmálum. Og til þess að fá það til að passa inn í þá mynd, sem hann vildi sýna af Sjálfstfl. sem baráttuflokki fyrir frelsi í viðskiptum, lét hv. þm. þannig um mælt, að Framsóknarflokksmenn hefðu klofið það stjórnarsamstarf af því, að þeir hafi viljað herða á höftunum. En þetta er alveg rangt, því að ágreiningurinn þá í ríkisstj., höfuðágreiningurinn 1949 var um það, að Framsfl. lagði þá fram till. um, að annaðhvort yrði gengisbreyting framkvæmd eða almenn niðurfærsla til þess að koma á meira jafnvægi í efnahagsmálum en þá ríkti. Flokkurinn sá fram á, að það var óhjákvæmilegt að gera slíkar ráðstafanir, og vildi setja það á oddinn, að þær ráðstafanir yrðu gerðar þá strax um haustíð. En slíkar ráðstafanir hefðu, ef á þær hefði verið fallizt, alls ekki orðið til þess, að þurft hefði að herða höft eða þvílíkt, heldur orðið miklu fremur undirstaða að meira frelsi í viðskiptum en áður átti sér stað. Hitt er svo alveg rétt hjá hv. þm., að inn í þessi málefni komu nokkrar deilur um, hvernig skyldi úthluta innflutningsleyfum, á meðan höftin væru á annað borð, en það var algert aukaatriði þá við samstarfsslitin. Höfuðágreiningurinn var um, hvort flokkarnir gætu þá strax haft samstöðu um að gera ráðstafanir til aukins jafnvægis í þjóðarbúskapnum. En það fékkst ekki samstaða um það, og þá rofnaði stjórnin og fóru fram kosningar haustið 1950. Síðan varð eftir þær kosningar talsvert þóf fram og aftur, og varð úr samstjórn, sem stóð að gengisbreytingunni 1950. Var sú löggjöf sumpart í framhaldi af því, sem Sjálfstfl.-stjórnin, sem hafði verið sett upp eftir kosningarnar, hafði gert uppástungur um, og sumpart í framhaldi af þeim till., sem Framsfl.-menn höfðu gert fyrir kosningarnar um sumarið 1949, en þá hafði ekki verið fallizt á. Um þetta mættust svo flokkarnir. Till. sjálfstæðismanna, sem höfðu verið lagðar fram í þinginu, var breytt í verulegum atriðum og í einu mjög veigamiklu atriði, sem sýnir stefnumuninn, sem ætíð hefur verið á milli þessara flokka, Sjálfstfl. og Framsfl. Það var sett inn í stjórnarsamning, sem þá var gerður, ákvæði um að tryggja fjárfestingarlánasjóðum atvinnuveganna verulegt fjármagn. M.ö.o.: Framsfl. vildi ekki fallast á gengisbreytinguna þá, nema jafnframt væru gerðar viðeigandi ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir, að almennur samdráttur í landinu fylgdi í kjölfarið, koma sem sagt í veg fyrir, að gengisbreytingin yrði til þess að valda stöðvun á þeirri framfarasókn, sem þjóðin hafði þá haldið uppi. Þess vegna voru gerð skilyrði um, að nýtt fjármagn yrði fengið þessum sjóðum, um leið og gengisskráningunni var breytt. Þetta sýnir stefnumuninn mjög glögglega, vegna þess að nú, þegar Framsfl. hefur ekki aðstöðu til þess að ráða stjórnarstefnunni, er allt gert í senn, stórfelld gengislækkun framkvæmd, gífurlegar nýjar álögur lagðar á þjóðina og ráðstafanir gerðar til þess að minnka með öllu hugsanlegu móti það fjármagn, sem getur gengið til uppbyggingarinnar í landinu. Það er m.ö.o. samdráttarstefnan, sem nú hefur verið tekin upp, en þeirri stefnu hafnaði Framsfl. 1950 og ætíð áður og síðar, þegar efnahagsmálin hafa komið til úrlausnar. Það er mjög athyglisvert, að það hefur einmitt komið fram hér í vetur oftar en einu sinni, bæði af hendi hv. talsmanna Alþfl. og Sjálfstfl., að ástæðan til þess, að Framsfl. hafði aldrei verið talinn vel liðtækur í efnahagsmálum eða í þjóðmálastarfinu, hafi verið sú, að flokkurinn hafði aldrei skilið, að það hefði þurft að efna til samdráttar í efnahagslífinu og framkvæmdalífinu, um leið og ráðstafanir væru gerðar til þess að jafna hlut sjálfra atvinnuveganna. Og þarna kemur stefnumunurinn mjög greinilega fram. Hv. 5. þm. Reykv. komst svo að þeirri niðurstöðu í sinni ræðu, að það, sem nú væri verið að gera með þessu frv. og öðrum ráðstöfunum, sem ættu sér stað nú í vetur, væri að framkvæma þessa stefnu eða hugsjón Sjálfstfl., sem hann hefði á undanförnum áratugum alltaf viljað koma í framkvæmd, þ.e.a.s. það, sem þeir kalla meira frelsi og jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Þetta væri æskilegur og glæsilegur áfangi, sem nú væri lokið í framhaldi af áratugabaráttu Sjálfstfl. fyrir stefnu sinni. Og það var mjög eftirtektarvert, að hann komst að þeirri niðurstöðu, að það hefði kannske verið að sumu leyti veikara fyrir Sjálfstfl. að hafa meiri hluta á Alþingi til að framkvæma þessa stefnu. Það væri kannske enn þá æskilegra að hafa þetta eins og það er núna, að hafa annan flokk með sér til þess að framkvæma þessa stefnu. En stefnan væri ljós, hún væri stefnan, sem Sjálfstfl. hefði ætíð barizt fyrir. Í þessu er fólginn mikill sannleiki hjá hv. þm. Það, sem nú er verið að gera, er í raun og veru að innleiða aftur þá stefnu, sem Sjálfstfl. hélt uppi, á meðan hann gat ráðið fram að 1927 og hann síðan ekki nema að litlu leyti hefur getað fengið tekna til greina, vegna þess að hann hefur skort meiri hlutann til, og að fram að þessu hefur enginn flokkur viljað framkvæma hreina stefnu Sjálfstfl. með honum, fyrr en nú, að Alþfl. hefur orðið til þess. Það má kannske taka undir það líka með þessum hv. þm., að það sé ekki óæskilegra fyrir Sjálfstfl. að gera þetta á þennan hátt, með Alþfl., heldur en gera það einn, vegna þess að það villi sennilega einhverjum sýn um það, hvað raunverulega er að gerast, að Sjálfstfl. stendur ekki einn að þessari stefnubreytingu. En samt sem áður held ég, að það verði nú ekki þannig í reyndinni. Ég held, að þjóðinni sé alveg ljóst, hvað það er, sem raunverulega er að gerast, og að það verði nú sem fyrr þannig, að hvað sem um Alþfl. er að segja að öðru leyti, muni hann enn sem fyrr reynast of lítill til þess, að Sjálfstfl. geti skýlt sér á bak við hann, og þess vegna muni menn glöggt sjá, hvað nú er að gerast. Hv. þm. tók það mjög greinilega fram, að þessir tveir flokkar væru algerlega sammála um þessa meginstefnu í þjóðarbúskapnum, sem nú væri verið að innleiða, og var það raunar ekki annað en það, sem menn vissu áður af því, sem fram hafði komið hér á hv. Alþingi, því að menn hafa ekki getað orðið varir við neinn mun á viðhorfi flokkanna til þess, sem verið er að gera. Hv. þm. ræddi nokkuð um sumt af því, sem ég hafði tekið fram, en í raun og veru ekki þannig, að það gefi ástæðu til þess að vera að fara út í kappræður um það fram og aftur. Hann minntist á það, sem ég sagði um pólitíska fjárfestingu og um að almannaframkvæmdir skuli sitja fyrir, og talaði einmitt um pólitíska spillingu í því sambandi, hv. þm. Við höfum nú heyrt þetta áður, að talað hafi verið um pólitíska spillingu í sambandi við það, sem þeir hafa kallað pólitíska fjárfestingu. En ég er ekki þeirrar skoðunar, að það sé pólitísk spilling að beita sér fyrir því, að Alþingi og ríkisstj. styðji almenning í landinu með ýmiss konar löggjöf og afskiptum ríkisvaldsins til þess að koma á ýmsum framkvæmdum, sem mönnum ríður mest á. Ég tel það t.d. ekki pólitíska spillingu að vinna að því, að ríkið stuðli að því, að vextir séu sem lægstir og lánskjör séu sem bezt, til þess að sem allra flestir geti komið sér upp byggingum í þarfir framleiðslunnar og eignazt báta og framleiðslutæki. Ég tel það ekki heldur pólitíska spillingu að vinna að því, að menn geti átt kost á hlunnindalánum til þess að koma sér upp íbúðum. Og ég tel það ekki heldur pólitíska spillingu að veita atvinnuaukningarfé. En hv. þm. talaði í þá átt, að það var varla hægt að misskilja það, að það væri ekki mikil eftirsjón að atvinnuaukningarfénu, vegna þess að því hefðu stundum verið hlutdrægt úthlutað. Ég skal ekki fara að ræða hér um úthlutun atvinnuaukningarfjárins, en ég vil halda því fram, að aldrei hafi neinir tveir ráðherrar haft ráð á því að úthluta atvinnuaukningarfénu, eins og hv. þm. tók fram. Í annan stað vil ég halda því fram, að þegar á heildina er litið, hafi atvinnuaukningarféð komið að stórkostlegu gagni til margvíslegrar uppbyggingar í flestum sjávarplássum landsins og menn muni eiga eftir að finna stórkostlega fyrir þeim samdrætti sem hæstv. ríkisstj. beitir sér fyrir nú, að því leyti. Og ég mótmæli því alveg, að það sé pólitísk spilling að taka nokkurn hluta af sameiginlegu fjármagni þjóðarinnar til þess að greiða fyrir uppbyggingu og öflun framleiðslutækja t.d. í þeim sjávarplássum, þar sem lítið fjármagn er fyrir. En á hinn bóginn skil ég, að stefna núv. stjórnarflokka, - og þetta staðfestir það, að kjarni hennar er fólginn í því, að öll svona afskipti eigi að hætta og það sem fyrst og eins hratt og þeir treysta sér að draga í land. Við það eru allar þeirra ráðstafanir á hv. Alþingi miðaðar. Í staðinn á svo það eitt að koma til greina, sem þeir vilja gera og telja sér hag í að gera, sem hafa peningana undir höndum eða lánstraust hjá bönkunum til þess að fá þaðan lán. Það er sú eina fjárfesting og þær einu framkvæmdir, sem eru ekki taldar óalandi og óferjandi af þeim flokkum, sem nú standa að ríkisstj. Og þetta er meginkjarni þessarar nýju efnahagsmálastefnu. En sannleikurinn er sá, að þessar ráðstafanir allar, sem núv. ríkisstj. beitir sér fyrir og stjórnarflokkar, eru ekki fyrst og fremst miðaðar við það eitt að koma á jafnvægi í þjóðarbúskapnum. Það hefði ekki þurft nema lítið brot af því, sem gert hefur verið, til þess að jafna þann skakka, sem var í þjóðarbúskapnum út á við eða inn á við, - ekki nema lítið brot af þessum ráðstöfunum. Það er verið að nota tækifærið, að það þurfti að gera eitthvað, til þess að gera stórfelldar ráðstafanir, sem eru ekki fyrst og fremst miðaðar við jafnvægi, heldur miðaðar við það að breyta algerlega þróun íslenzkra þjóðmála, breyta algerlega til um uppbyggingu þjóðfélagsins frá því, sem áður hefur verið. Og það þarf ekki að ræða þetta nema örstutta stund í hvert sinn við hv. stuðningsmenn stjórnarinnar eða ríkisstj., til þess að þeir staðfesti þetta í öllum greinum, eins og glöggt kemur fram, þegar farið er að ræða um hin opinberu afskipti, í hvaða formi sem þau hafa verið. Þá er ætíð talið fram, að þau hafi verið óheppileg, þeim hafi fylgt spilling og annað þvílíkt og þess vegna þurfi að hætta þeim og þetta verði allt að vega sig sjálft, eins og kallað er. Hér er um grundvallarmun að ræða á lífsskoðun og grundvallarstefnu. Framsfl. hefur ætíð verið þeirrar skoðunar, að það væri ekki heppilegt að byggja íslenzkt þjóðfélag algerlega upp eftir gróðasjónarmiðinu, og það hefur ekki heldur verið gert. Og það er að verulegu leyti fyrir áhrif frá Framsfl., að svo hefur ekki verið gert. Það þarf ekki lengi að kynna sér, hvernig ástatt er í þessum efnum hér hjá okkur og svo á hinn bóginn annars staðar, í ýmsum löndum í kringum okkur, til þess að sjá það, að hér byggist atvinnurekstur t.d. og önnur þvílík starfsemi miklu minna á tiltölulega fáum stórauðugum einstaklingum og stórauðugum auðfélögum en í öðrum löndum. Það er miklu meira um það hér en nokkurs staðar annars staðar, að almenningur hafi með höndum sjálfstæðan atvinnurekstur og sé óháður að því leyti. Og það er sennilega leitun að landi, þar sem jafnmargir t.d. eiga sínar eigin íbúðir eins og á sér stað hér. Annars staðar er það mjög tíðkað, að þessi stóru auðfélög, sem þurfa að ávaxta fjármagn sitt, og forríkir einstaklingar, sem þurfa að ávaxta fjármagn sitt, eigi meginþorrann af þeim íbúðum, sem fólkið býr í, og leigi þær út til þess að renta fé sitt. En hér er það langalgengast, að menn eigi sínar eigin íbúðir. Hvers vegna hefur þessi þróun orðið svona hér, allt öðruvísi en annars staðar? Að verulegu leyti af því, að löggjöfin hefur verið höfð hér með allt öðru sniði. Okkar þjóðfélag er byggt allt öðruvísi upp en þessi hákapítalistísku þjóðfélög, sem víða eru hér umhverfis okkur. Og Framsfl. er stoltur af því að hafa átt meginþátt í því, að þessi háttur hefur verið á hafður. Auk þess er okkar búskapur að ýmsu leyti miklu meira byggður upp á frjálsum félagsskap almennings en á sér stað víðs vegar annars staðar, t.d. í samvinnufélögum, og mætti nefna um það ýmis dæmi. Og það er þá heldur engin tilviljun, að á sama tíma sem núverandi stjórnarsamsteypa ræðst með þessari líka litlu heift og brigzlum gegn fjölmörgum af þeim ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til þess að styðja að þeirri þróun í atvinnulífinu, sem ég var að lýsa áðan, þá er einnig ráðizt af sams konar heift gegn þessum félögum almennings, sem hafa mjög þýðingarmikla þætti með höndum, bæði í atvinnurekstri og viðskiptum. Þetta eru árásirnar, sem fylgja á samvinnufélögin, sem eru þau öflugustu félög almennings, sem hafa þessi störf með höndum. Hv. 5. þm. Reykv. vildi gera talsvert úr því, að með þessum ráðstöfunum væri verið að vinna að jafnvægi í þjóðarbúskapnum og að við yrðum að sýna, að við værum liðtækir, Íslendingar yrðu að sýna, að þeir væru liðtækir til samvinnu í efnahagsmálum í hinum vestræna heimi. Mér dettur ekki í hug eitt einasta andartak, - og ég þekki þessi mál það vel, að ég get alveg sagt það af minni reynslu - að það sé nokkurt skilyrði til að reynast liðtækur í efnahagsmálasamvinnu í hinum vestræna heimi að taka upp þá íhaldsstefnu, sem núv. ríkisstj. hefur gert með efnahagsmálalöggjöfinni og öðrum ráðstöfunum, sem þessu fylgja. Þetta er alger fjarstæða. Það er hægt að vera alveg fullgildur meðlimur í þessari samvinnu, þó að ekki sé breytt þjóðarbúskapnum í þá stefnu, sem nú er verið að gera, því að eins og ég hef margsinnis tekið fram, er hér ekki aðeins um ráðstafanir að ræða til þess að jafna þann skakka, sem var í okkar þjóðarbúskap út og inn á við, heldur eru hér einnig gerðar margvíslegar ráðstafanir til þess að gerbreyta um grundvallarstefnu og uppbyggingu þjóðfélagsins. Og ef einhverjar ráðleggingar hafa komið um slíkt einhvers staðar frá, þá var það náttúrlega skylda stjórnarvaldanna að hafa slíkar ráðleggingar að engu, vegna þess að það varðar engan um það, hvernig við búum í okkar húsi að þessu leyti.



Herra forseti. Það hafa orðið miklar umr. um þetta frv., og er það að vonum. Þær hafa farið nokkuð víða og sjálfsagt ekki að tilefnislausu, en ég mun að mestu leyti halda mig við efni þessa frv. og ætla mér að víkja að því nokkrum orðum. Ríkisstj. hefur oft haft um það mörg orð og stór, að það væri frelsið, fyrst og fremst frelsið, sem hún væri að gera hátt undir höfði og ætlaði að innleiða í efnahags- og viðskiptalífið með efnahagsmálaaðgerðum sinum. Og einkanlega mun það einmitt vera þetta frv., sem er hugsað til efnda á öllum frelsisfyrirheitunum. Það hefur a.m.k. aldrei verið sunginn annar eins frelsisóður hér í sölum Alþ., svo að ég minnist, eins og þegar hv. 6. landsk. (BK) var að mæla fyrir þessu frv. Má mikið vera, ef þeir, sem friða átti með öllu frelsisskrafinu, verða samt ekki fyrir vonbrigðum, þegar þessi mikla frelsisskrá ríkisstj. fer að koma til framkvæmda. Mér kæmi það jafnvel ekki á óvart, að þegar til kastanna kæmi, hefði hæstv. ríkisstj. ekki einu sinni efni á að veita það viðskiptafrelsi til lengdar, sem hún þó gefur fyrirheit um í frv. Og þá gæti vel svo farið, að þeir, sem nú er ætlunin að reyna að gera ánægða með frelsishjalinu, yrðu fyrir því meiri vonbrigðum og kæmust, eins og flestir eru þegar komnir, yfir í raðir hinna óánægðu með alla stjórnarstefnuna. Og skyldi ég auðvitað ekki harma, þó að svo færi. Ég les það út úr 1. gr. þessa frv., að innflutningur á vörum til landsins og gjaldeyrisgreiðslur til útlanda skuli vera frjáls, nema annað sé ákveðið í sérstökum lögum eða þá í reglugerð. Þannig eru fyllistu heimildir strax í 1. gr. frv. til þess að gera frelsisfyrirheitin í upphafsorðum frv. sjálfs að engu. Til hvers allar þessar heimildir til þess að ganga í berhögg við frelsið? Hvað út úr þessu kemur, hvort það verður verzlunarfrelsi eða haftabúskapur, líkt og verið hefur, get ég því alls ekki séð af frv., ekki einu sinni af 1. gr. þess, sem helzt fjallar þó um þær ráðstafanir, sem eigi að gera í frelsisátt. Ég er að þessu leyti nokkurn veginn sammála hv. 1. þm. Norðurl. v. (SkG). Hann fékk ekki séð af frv., að stigin væru nein stórvægileg spor í frelsisátt í viðskiptalífinu með þessari lagasetningu. En hvort okkur missýnist báðum um þetta, úr því verður reynslan að skera. Svo mikið er a.m.k. víst, að upphafsorð 2. gr. frv. og raunar sú grein öll fjallar um úthlutun leyfa og aftur úthlutun leyfa. Þar segir: „Úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa fyrir vörum og gjaldeyrisgreiðslum annast þeir viðskiptabankar, sem hafa með höndum kaup og sölu á erlendum gjaldeyri, skv. þeim reglum, sem ríkisstj. setur.“ Um þessar leyfisúthlutanir eiga bankarnir svo að gefa ríkisstj. skýrslur. Og skv. þessari sömu gr. er ríkisstj. auk þess heimilt að fela sérstökum trúnaðarmönnum sínum úthlutun tiltekinna leyfa. Um þessa sérstöku trúnaðarmenn segir í aths. við frv., að þeim muni fyrst og fremst verða falið að úthluta leyfum fyrir innflutningi á bílum. Þar virðist því eiga að koma sérstök stofnun, sem hafi það með höndum við hliðina á bönkunum að úthluta innflutningsleyfum fyrir bílum. Þetta er allt frelsið. Af þessu get ég ekki skilið annað en það, að úthlutun innflutningsog gjaldeyrisleyfa fari ekki lengur fram uppi á Skólavörðustíg, heldur niðri í Landsbanka og Útvegsbanka, og það sé meginmunurinn frá því, sem nú er. Og svo koma enn fremur til þessir sérstöku trúnaðarmenn ríkisstj. og úthluta bílaleyfum, hvaða menn sem það kunna nú að verða og hvar sem þeim kann svo að verða holað niður. Kannske það verði í einhverjum af bönkunum við Laugaveg? 3. gr. er sögð shlj. gildandi lagaákvæðum, og skal því ekki fjölyrt um hana. Í aths. frv. segir líka um 4. gr., að efni hennar sé að mestu leyti óbreytt frá gildandi lögum. En í henni segir þó, að allur erlendur gjaldeyrir, sem hérlendir aðilar eigi eða eignist fyrir vörur, þjónustu eða á annan hátt, skuldi seldur Landsbanka Íslands, seðlabankanum eða öðrum bönkum, sem rétt hafi til að verzla með erlendan gjaldeyri. Um gjaldeyriseftirlit sé ég ekkert í frv. annað en það, sem segir í 6. gr., en þar stendur: „Landsbanki Íslands, seðlabankinn skal fylgjast með því, að erlendum gjaldeyri sé skilað til gjaldeyrisbankanna og að erlendur gjaldeyrir, sem bankarnir selja, sé notaður eins og til er ætlazt.“ Út af þessu langar mig til að spyrja hæstv. viðskmrh., ef hann mætti heyra mál sitt: Verður ekkert hert á gjaldeyriseftirlitinu? Verður frelsi manna og fyrirtækja til að stela undan gjaldeyri, fara fram hjá gjaldeyrisbönkunum í stórum stíl og verja gjaldeyrinum til allt annars en til var ætlazt, eins og mér virðist hafa átt sér stað að undanförnu, og hvert stórgjaldeyrissvikamálið á fætur öðru virðist sanna, að átt hafi sér stað? Eða verður gjaldeyriseftirlitið e.t.v. endurskipulagt og gert öruggara, og ef svo er, með hvaða hætti verður það þá gert? Þetta eru forvitnisspurningar. Mig langar til þess að fá að vita um þetta, hvort eitthvað er afráðið um það að lappa örlítið upp á gjaldeyriseftirlitið í landinu. En það fyndist mér ekki óeðlilegt að gert væri í sambandi við slíka endurskipulagningu á viðskiptamálunum sem hér er sögð fyrirhuguð. Ég tel, að það væri hin fyllsta þörf á því. En máske er ekki hægt að ætlast til þess, að slík og þvílík frelsisskrá eigi að takmarka frelsi gjaldeyrissvikaranna. II. kafli frv. er allur um eintóm höft í útflutningsverzlunin. Ríkisstj. er þar heimilað að ákveða, að vörur megi ekki bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja úr landi nema að fengnu stjórnarleyfi. Það er hægt að binda útflutningsleyfi sérhverjum skilyrðum, sem ríkisstj. telur nauðsynlegt að setja. Aðalbreyt. þessa kafla er sögð sú, að útflutningsnefnd sjávarafurða verði lögð niður og verði rn. falið verkefni hennar. Hér er m.ö.o. enn á ný aðeins um tilfærslu að ræða á úrlausn verkefna, en enginn er kominn til með að segja, að af breyt. leiði greiðari og betri þjónustu né heldur minni tilkostnað. Mætti heldur segja mér, að útkoman yrði hin gagnstæða, því að það mun flestra manna mál, að á skrifstofu útflutningssjóðs hafi verið vel unnið og afkastað ótrúlega miklu starfi með mjög fámennu starfsliði. En þessa stofnun á nú alveg sérstaklega að leggja niður, en afgreiða hennar mál í ráðuneytinu. Það mun vera túlkað af stjórnarsinnum sem skref í frelsisáttina, að nú þurfi ekki lengur að sækja um fjárfestingarleyfi. En þó munu þeir óefað verða nokkuð margir, sem telja verðhækkanir á aðalbyggingarvörum, eins og sementi, timbri og járni, vaxtaokrið og lánahömlur vera öllu illvígara stöðvunarafl við að fást heldur en jafnvel fjárfestingaryfirvöldin hafa verið. Frelsið til að byggja er nú orðið einkaréttur til handa þeim, sem hafa fullar hendur fjár, enda er öll stjórnarstefnan í hvívetna - þessu frv. sem öðru - miðuð við peningamennina í landinu. Einstaklingsframtak alls fjöldans, hinna efnaminni, verður hins vegar höftum reyrt og fjötrum flækt á allan hátt. Slíku einstaklingsframtaki þarf ekki að viðhalda, það þarf ekki að efla, það má fara fjárans til! Það er einstaklingsframtak máttarstólpanna í þjóðfélaginu, hinna fáu og stóru, sem þarf að efla, og það eitt er eflt með þessari stjórnarstefnu. Í þessu er fólgin sú haftapólitík, sem hæstv. ríkisstj. hefur nú gert að sínu leiðarljósi og lokatakmarki - í reyndinni a.m.k., þó að frelsið sé haft að yfirvarpi og sífellt á vörunum. En þrátt fyrir stórfelldan samdrátt í allri mannvirkjagerð verður ekki séð, að ætlunin sé að draga neitt úr skriffinnskunni. Framkvæmdabankinn á að semja víðtækar skýrslur um fjárfestingu í landinu og vera ríkisstj. til ráðuneytis í fjárfestingarmálum. Einnig skulu allar byggingarnefndir og allir hreppsnefndaroddvitar auka stórlega skýrslugerðir sínar um byggingamál. Í aths. með frv. segir svo: „Að því er snertir gjaldeyrisgreiðslur fyrir annað en innflutning munu þær enn um sinn háðar leyfum að verulegu leyti. Ætlunin er hins vegar sú að setja um þær leyfisveitingar fastar reglur,“ Og enn fremur segir: „Þessi breyt. gerir það að verkum, að hægt er að koma úthlutun leyfa fyrir á einfaldari og ódýrari hátt en verið hefur.“ Ég endurtek: Einfaldari og ódýrari hátt en verið hefur! Í þessu felst mikið fyrirheit. Þ.e.a.s. með því að flytja framkvæmdirnar ofan af Skólavörðustíg og niður í Austurstræti, í bankana, verður framkvæmdin miklu einfaldari og stórkostlega miklu ódýrari. En hvað segir svo um skattheimtu af viðskiptunum vegna þessarar þjónustu nú og framvegis? Verður skattheimtan ekki lækkuð, vegna þess að framkvæmdin verði nú einfaldari og ódýrari en áður? Nei, því miður sést það ekki á frv. og ekki heldur af skýringunum, sem fylgja því, því að í 10. gr. frv. segir svo: „Innheimta má af gjaldeyris- og/eða innflutningsleyfum allt að 1% leyfisgjald af fjárhæð þeirri, sem leyfin hljóða um. Af gjaldi þessu skal allt að helmingur, eftir nánari ákvörðun ríkisstj., ganga til bankanna til að standa straum af kostnaði við úthlutun leyfa, en að öðru leyti skal því varið til greiðslu á kostnaði við verðlagseftirlit.“ Í skýringum með frv. segir hins vegar þetta: „Innflutningsskrifstofan hefur innheimt 1% af leyfisfjárhæð hverri, og hefur því gjaldi verið varið til þess að greiða kostnað af starfsemi skrifstofunnar og verðlagseftirlitsins.“ Hér er ekkert um að villast. Nú á að innheimta sama hundraðsgjald og áður, þ.e. miklu hærra að krónutölu. En framkvæmdin á að verða miklu einfaldari og ódýrari en áður - mikil ósköp! Gjaldið á nú að standa straum af kostnaði bankanna og verðlagseftirlitsins, áður innflutningsskrifstofunnar og verðlagseftirlitsins - 1% í báðum tilfellum. –Og hver er svo sparnaðurinn? Í sjálfu frv. er ekki miklu meira efni en þetta, sem ég hef nú skýrt frá. En lokaákvæði þessa frv. eru nokkuð óvenjuleg. Þar segir: „Gert er ráð fyrir, að lögin taki gildi þann dag, sem reglugerð sú, sem 1. gr. getur um, verður gefin út.“ Lögin taka gildi á þeim degi, sem reglugerðin verður gefin út! Á þeim degi mundi innflutningsskrifstofan og útflutningsnefnd sjávarafurða hætta störfum og hin nýja skipan koma til framkvæmda, - ekki þegar lögin verða afgreidd og staðfest, en þegar sjálf reglugerðin verður gefin út. Þá tekur hið nýja kerfi til starfa! Reglugerðin er sýnilega aðalatriðið, ekki lagasetningin. Sennilega er þm. ekki ætlað að fá að kynnast nema undan og ofan af því, sem til stendur, með lögunum sjálfum. Menn fá ekki heildarmyndina af því, hvað hér á að gerast í viðskiptamálum, fyrr en reglugerðin er komin, og það gerist sennilega ekki fyrr en þing hefur verið sent heim. Já, „lögin skulu taka gildi á þeim degi, þegar reglugerðin verður gefin út.“ - Ég man ekki eftir, að ég hafi nokkurn tíma séð svona ákvæði um gildistöku laga fyrr. Þó að frelsishjalið hafi verið mest áberandi í sambandi við þetta frv., hefur sparnaðartal í sambandi við það líka verið nokkuð áberandi. Jeppanefndin verður lögð niður, innflutningsskrifstofan verður lögð niður og útflutningsnefnd sjávarafurða verður lögð niður, - þarna eru 3 stofnanir. Mikil hreinsun, mikil fækkun á starfsliði, mikill léttir á ríkinu á húsaleigukostnaði sjálfsagt? Eða slíkt er a.m.k. gefið í skyn með öllum þessum stofnunum, sem eigi að leggja niður. Af þessu tilefni langar mig í öllu sakleysi að spyrja: Hefur húsnæði innflutningsskrifstofunnar við Skólavörðustig verið sagt upp, og er ætlunin að sleppa því úr notkun ríkisins? Eða er hitt rétt, að efnahagsmálaráðuneyti Jónasar Haralz eigi að breiða dálítið úr sér, skapa sér dálítið meira olnbogarúm, taka við húsnæðinu, eða leggja undir sig efstu hæðina í Arnarhvoli og að aðrar ríkisskrifstofur, svo sem landlæknisskrifstofa, biskupsskrifstofa og einhverjar fleiri, eigi að flytja þaðan og upp á Skólavörðustig í það húsnæði, sem innflutningsskrifstofan hefur nú haft, og húsnæðið verði þannig áfram í þjónustu ríkisins? Ef svo væri - það síðara, þá sé ég ekki sparnaðinn í sambandi við það. En það getur verið, að þarna eigi að minnka skriffinnskubáknið stórlega og fækka fólki í opinberri þjónustu við að færa þessa starfsemi niður í Austurstræti. Af því tilefni vil ég þá spyrja: Hefur öllu starfsfólki innflutningsskrifstofunnar verið sagt upp, og er þannig ætlunin að spara laun, sem nema kannske launum 30–40 manna? Eða er hitt réttara, sem sagt er, að fólkið af Skólavörðustignum eigi að flytjast með verkefnum innflutningsskrifstofunnar ofan í bankana? Er þetta mál orðið afgert, þannig að hægt sé að greina frá þeim sparnaði, sem af þessu verði? Eða hefur Bandalag starfsmanna ríkis og bæja e.t.v. mælt með því nú þegar, að fólkinu verði kastað út á kaldan klaka öllu saman? Annað hvort er sjálfsagt staðreyndin. Annars skiptir það meginmáli um þetta frv. ríkisstj., að það er liður í efnahagsmálaaðgerðum hennar. Auðvitað er því ætlað að þjóna sömu hagsmunum og öll hin efnahagsmálafrv. hafa stefnt að, nefnilega auðgun hinna auðugu, en jafnframt sé stefnt að kjaraskerðingu og atvinnusamdrætti, sem harkalegast bitnar á launastéttunum og á bændastéttinni ekki hvað sízt. Öll þessi frv. ber því að dæma eftir þeim þjóðfélagsverkunum, sem nú þegar er sýnt að þau hafa. Ég held, að það væri t.d. ekkert úr vegi, til þess að mynda sér skoðun um þær þjóðfélagsverkanir, sem efnahagsmálaaðgerðir ríkisstj. hafa þegar haft, að maður spyrði t.d. útgerðarmennina, hvernig þeir standi nú fjárhagslega eftir aðgerðirnar, hvernig útlitið sé hjá þeim í næstu framtíð eftir lækninguna. Og það mætti sjálfsagt vonast til að heyra í þeim léttan tón og fá jákvæð svör: nú sé gaman að lifa, - því að lengi var látið í veðri vaka, að fyrir útgerðina og velgengni hennar væru þessar aðgerðir aðallega gerðar. Hvernig ætli sé nú hljóðið í þeim, útgerðarmönnunum? Vægast sagt ekki gott, ekki mikið um bjartsýni. Það er síður en svo, að þeir nuddi saman lófunum ánægðir, nú sé allt í himnalagi hjá þeim, nú sé ekki uppbótakerfið að þjá þá og þjaka lengur, nú sé þeim borgið og þeir séu komnir í góða höfn. - Nei, sannleikurinn er sá, að hvaða útgerðarmann sem maður spyr, þá segjast þeir nú eiga í miklum þrengingum við fyrstu vertíðarlokin eftir aðgerðirnar, eftir lækninguna, og að þeir sjái ekki enn þá, hvernig þeim ásamt bönkunum takist að komast fram úr þessu. Það væri kannske ráðlegt að spyrja bændurna, hvernig þeim lítist á blikuna, nú sé búið að tryggja þeirra lífsafkomumöguleika og fólksins í sveitunum. Það, sem ég hef getað heyrt austan af landi, norðan úr landi, af Suðurlandsundirlendinu, virðist mér alls staðar kveða við það sama, nefnilega þetta, að þar sem bændurnir hafa komið saman til mannfunda og rætt um efnahagsmálaaðgerðir ríkisstj., þá hafi niðurstaðan verið ein og hin sama í öllum landshlutum hjá bændastéttinni, að nú sé búið að þjarma svo að bændum, að þeir séu ekki þess megnugir að kaupa tilbúinn áburð á túnin nú í vor, þeir sjái ekki fram á, að þeir geti keypt fóðurbæti undir haustið, þeir geti ekki séð fram á, að þeir geti keypt neinar vinnuvélar, þeir sjái ekki fram á annað en að fleiri eða færri bændur flosni upp og verði að flytjast frá búum sínum. Í dag segir hér í einu dagblaðanna frá fundarhöldum hjá sunnlenzkum bændum: „Sunnlenzkir bændur mótmæla einróma vaxtahækkun á landbúnaðarlánum og skora á Alþ. að undanþiggja samvinnufélög bænda veltuútsvari.“ Önnur frétt um annan fund í sama blaði er um fund bænda hér á Suðurlandsundirlendinu, og þar er líka verið að barma sér undan þungum búsifjum, sem bændastéttin verði fyrir af efnahagsmálaaðgerðum hæstv. ríkisstj. Fyrir skömmu frétti ég af fundi norður í Þingeyjarsýslu, þar sem einn af þm. stjórnarliðsins var staddur, og voru þar gerðar svæsnar samþykktir gegn stjórnarstefnunni, - ekkert mótatkvæði, ekki einu sinni þm. úr stjórnarliðinu, svo algerlega var vörnin gefin upp, þegar bændur voru einróma að tæta í sundur öll rök, sem færð hafa verið fram fyrir þessari stjórnarstefnu. Svona koma þessar aðgerðir við bændastéttina. En hæstv. ríkisstj. veit ekki neitt um þetta. Hún er borubrött og pattaraleg og ber sig vel, þylur hér talnadálka um það, hvað allt hafi nú snúizt af ógæfuhlíðinni til gæfusamlegrar þróunar, og er hin ánægðasta með allt saman - allt úthaldið. En eru það nokkrir fleiri en útgerðarmenn og bændur, sem bera sig illa undan afleiðingum stjórnarstefnunnar, eins og hún birtist núna strax á byrjunarstiginu? Spyrjum t.d. fólkið, sem hefur lífsframfæri sitt af iðju og iðnaði hér í Reykjavík. Jú, það liggja fyrir svör um afstöðu þessa fólks. Ég skal aðeins grípa niður á þeim stöðum, þar sem ég ætti sízt að vera sakaður um, að ég væri að flytja hlutdræg svör, sem væri ekkert að marka. Það er ekkert langt síðan, það var núna í apríllokin, að stéttarfélag þess fólks, sem vinnur við hvers konar iðju og iðnstarfsemi í Reykjavík, það var félag verksmiðjufólks í Reykjavík, Iðja, sem var að halda aðalfund sinn, og það var 19. apríl, núna fyrir örskömmu. Það er vitað, að þetta er þriðja stærsta stéttarfélagið í Alþýðusambandi Íslands og er undir stjórn íhaldsmanna og Alþýðuflokksmanna, ekki stjórnarandstæðinga. Þau eru náttúrlega öll vitlaus, þau félög, sem eru undir stjórn andstæðinga stjórnarinnar, en hér er um krosstré að ræða, en ekki venjulega spýtu, sannkallað krosstré ríkisstjórnarinnar. Á þessum aðalfundi var gerð samþykkt um efnahagsmálaaðgerðirnar, og sú samþykkt var, með leyfi hæstv. forseta, á þessa leið: „Aðalfundur Iðju, félags verksmiðjufólks í Reykjavík, felur fulltrúa sínum í 1. maínefnd fulltrúaráðsins og verkalýðsfélaganna að vinna að því eftir megni innan nefndarinnar, að 1. maí í ár verði fyrst og fremst helgaður baráttunni gegn árásum ríkisvaldsins á lífskjör almennings.“ Iðja, félag verksmiðjufólks í Reykjavík, gaf sem sé fulltrúa sínum í 1. maínefnd verkalýðsfélaganna í Reykjavik þetta veganesti, að stuðla að því, að 1. maí yrði fyrst og fremst helgaður baráttunni gegn árásum ríkisvaldsins á lífskjör almennings. Það er ekkert um að efast, þó að till. sé orðfá, þá býr því fólki, sem stendur að baki svona till., allmikið niðri fyrir og telur sig ekki vera í neinum vafa um það, hvers konar björg í bú stjórnaraðgerðirnar færi því. Ég skal nú þessu næst minna á, hvernig hljóðið er í einni þeirri iðnaðarstétt innan verkalýðssamtakanna, sem einna bezt lífskjör hefur haft, vegna þess að hún hefur átt kost á að vinna myrkranna á milli og stundum meira en það, Leggja á sig mikið strit, stundum ofurmannlegt erfiði. Það eru múrarar í Reykjavík. Ekki verður heldur sagt, að félagsskapur þeirra sé undir yfirráðum kommúnista eða kommúnistískra framsóknarmanna, eins og stundum er talað um. Nei, nei, formaður félagsins er góður og gildur íhaldsmaður, að því er ég bezt veit, studdur af Alþfl., á hans pólitíska mannorði er þannig hvorki blettur né hrukka, - maður úr liðssveitum stjórnarinnar. En á fundi í Múrarafélagi Reykjavíkur 26. apríl, nú rétt fyrir mánaðamótin seinustu, var samþykkt eftirfarandi till., einnig gegn efnahagsmálaaðgerðum ríkisstj. Till. var, með leyfi hæstv. forseta, svo hljóðandi: „Fundur í Múrarafélagi Reykjavikur 26. apríl mótmælir efnahagsmálaráðstöfunum ríkisstj., að því leyti sem þær rýra kjör launþega. Fundurinn telur, að ráðstafanir þessar muni leiða til samdráttar í byggingariðnaði og jafnvel stöðvunar, og telur óhjákvæmilegt að mótmæla þeim kröftuglega.“ Það lá síður en svo við borð, að þessi till. væri rétt marin í gegn, hún fékk 46 atkvæði á fundinum, en mótatkvæði voru 25. Nærri tvöfalt atkvæðamagn var með þessari till., þeir helmingi færri, sem vildu þjóna ríkisstj. gegnum þykkt og þunnt, þrátt fyrir útlitið í þeirra eigin atvinnugrein. Niðurstaðan er, að stjórnarstefnan leiði til samdráttar í byggingariðnaði og jafnvel stöðvunar, og þeir telja óhjákvæmilegt að mótmæla þeim aðgerðum kröftuglega. Þetta er sú rödd, sem við höfum heyrt frá Múrarafélagi Reykjavíkur aðeins fyrir rúmri viku. Spyrjum þessu næst opinbera starfsmenn, hvað þeir hafi að segja um sjálfa stjórnarstefnuna. Um hana hafa þeir að vísu ekki gert samþykkt, svo að ég viti, í öðru formi en því, að formaður bandalags þeirra, þ.e. landssamtaka þeirra, sem rétti hér upp hönd með stjórnarstefnunni, hefur verið víttur í sínu eigin stéttarfélagi fyrir að hafa veitt stefnunni brautargengi. Það eitt segir nú ekki heldur svo lítið um afstöðu þessa fólks, enda er sannleikurinn sá, að opinberir starfsmenn, sem búa við lögbundið kaup í slíku dýrtíðarflóði, sem aðgerðir ríkisstj. hafa velt yfir þjóðina, eru ekki þar vel settir, hafandi hvorki samningsrétt né verkfallsrétt að grípa til sér til varnar. Ég held, að þetta eitt nægi. Víturnar á formann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja í samþykktarformi í hans eigin stéttarfélagi gefa okkur alveg skýra hugmynd um það, hver sé afstaða opinberra starfsmanna til aðgerða ríkisstj. í efnahagsmálum. Ég held líka, að sama afstaða hafi komið í ljós 1. maí í Reykjavik, eftir að Morgunblaðið, voldugasta málgagn stjórnarstefnunnar, vel stutt af aðstoðarmálgagni hennar, Alþýðublaðinu, hafði lýst því yfir, að yfirgnæfandi meiri hluti verkalýðssamtakanna hér í Reykjavík stæði ekki að fundinum á Lækjartorgi og ekki að kröfugöngu dagsins. En svarið var: Aldrei meira fjölmenni í kröfugöngunni í Reykjavík, aldrei meira fjölmenni á útifundi á Lækjartorgi, og meginkröfurnar voru andmæli gegn þeirri kjaraskerðingu, sem launafólkið í landinu hefur orðið fyrir, ásamt kröfunum um að hvika hvergi í landhelgismálinu. Um þetta fylkti fólkið sér, þrátt fyrir það, þótt símahringingar um allan bæ ættu sér stað til þess að biðja fólk um að sitja nú inni, fara ekki út á göturnar þennan dag, og málgögn eins og Morgunblaðið og Alþýðublaðið vöruðu fólkið við að taka þátt í hátíðahöldum dagsins, því að yfirgnæfandi meiri hluti verkalýðssamtakanna í Reykjavík kæmi þarna ekki nærri. Þetta er algerlega afdráttarlaust og skýrt svar. En það mætti kannske stilla spurningunni eins almennt og unnt er og spyrja: Hvernig er að lifa í landinu í dag? Hvernig verður að lifa í landinu á morgun? Og ég er alveg viss um, að yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar sagði: Útlitið er dökkt, það er dökkt í álinn. Stjórnarstefnan er búin að sýna okkur svo mikið, að okkur sýnist síður en svo bjart fram undan. Nei, það ber allt að einum og sama brunni. Sjálfstfl. hefur með aðstoð Alþfl. komið hér í framkvæmd harðsvíraðri íhaldsstefnu, afturhaldsstefnu, og í gær lýsti hæstv. forseti þessarar deildar því yfir, að þetta væri fyrst og fremst stefna Sjálfstfl., draumur hans um mörg ár að koma slíkri stefnu í framkvæmd. En nú hefði hann fengið betri aðstöðu til að koma henni í framkvæmd en hann hefði jafnvel haft, ef hann hefði staðið einn að því, þó að hann hefði haft hreinan meiri hluta í landinu. Af því, sem ég hef nú sagt, en í ræðu minni hef ég leitazt við að lýsa afleiðingum þessarar stjórnarstefnu og þar með því frv., sem hér er til umr., - þá vil ég vona, að mönnum sé ljóst, að niðurstaða mín er sú, að hér sé um háskastefnu að ræða, og þar sem þetta frv. er einn liður í þeirri stefnu, þá beri auðvitað að fella það. Það er alkunugt úr dýrafræðinni, hvernig strúturinn er sagður haga sér, þegar hann telji hættu bera að höndum. Hann hyggst afstýra hættunum einungis með því að stinga hausnum niður í sandinn og sjá þannig ekki hætturnar. Ég held ég ljúki máli mínu með því að spyrja: Getur það verið, að hinir sjö hæstv. ráðh. hagi sér allir eins og strúturinn, sjái enga hættu færast að þjóðinni við framkvæmd stefnu sinnar, heldur séu þeir hinir öruggustu og ánægðustu, en til þess að vera þó alveg vissir um að sjá ekki það, sem allir aðrir sjá, og heyra ekki það, sem allir aðrir heyra, stingi þeir allir sjö hausnum djúpt í sandinn?



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að svara fsp., sem hv. 4. landsk. þm. (HV) beindi til mín í máli sínu áðan. Hann spurði, hvort uppi væru nokkrar ráðagerðir um það að auka og bæta gjaldeyriseftirlitið, þegar sú nýskipun í gjaldeyris- og innflutningsmálum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, kemst á. Þessu svara ég játandi. Það eru uppi ráðagerðir um að auka og bæta gjaldeyriseftirlitið mjög verulega frá því, sem verið hefur. Því hefur ekki verið sinnt nægilega. Það skipulag, sem á því hefur verið, þarfnast endurbóta, og um þetta atriði hafa einmitt farið fram viðræður milli viðskmrn. og Seðlabankans, sem lögum samkvæmt fer með gjaldeyriseftirlitið. Þá spurði hv. þm., hvað yrði um það húsnæði á Skólavörðustíg 12, sem innflutningsskrifstofan hefur haft til umráða, hvort nokkuð væri til í þeim sögusögnum, að efnahagsmálaráðuneytið mundi flytja þangað, þegar innflutningsskrifstofan hefði verið lögð niður, eða kannske hvort aðrar opinberar skrifstofur, - ég held, að hann hafi nefnt skrifstofu biskups eða landlæknis, - mundu kannske flytjast í þetta húsnæði. Allar þessar sögusagnir eru algerlega úr lausu lofti gripnar. Þegar innflutningsskrifstofan verður lögð niður og búið er að ganga þar frá öllum málum eins og nauðsynlegt er, þegar stofnunin hættir störfum, þá verður þetta húsnæði yfirgefið fyrir fullt og allt af ríkinu. Engin ríkisstofnun mun flytja inn í það aftur, húsnæðinu verður sagt upp, ríkið á það ekki, það, hefur leigt það, og hvað sá húseigandi, sem þar er um að ræða, gerir við það, verðurríkinu að sjálfsögðu algerlega óviðkomandi mál. Og þriðja spurningin var svo um það, hvaða ráðagerðir væru uppi varðandi það starfsfólk, sem unnið hefur á vegum innflutningsskrifstofunnar. Það mál hefur verið athugað rækilega nú undanfarnar vikur. Það er eðlilegt, að ríkisvaldið telji sig hafa skyldur gagnvart því starfsfólki, sem hefur unnið hjá hinu opinbera langan starfsaldur, sumir starfsmanna þarna hafa milli þriggja og fjögurra áratuga starf að baki í þágu ríkisins. Það er eðlilegt og við það hefur verið miðað að gefa því fólki kost á öðrum störfum sem sambærilegustum hjá ríkinu, þegar innflutningsskrifstofan verður lögð niður. Það er augljóst mál, að bankarnir munu þurfa á eitthvað auknu starfsliði að halda í sambandi við þær nýju skyldur, sem þeir takast á hendur í framhaldi af þessari endurskipulagningu, en það er líka augljóst mál, að bankarnir telja sig ekki þurfa á að halda neitt nálægt því jafnhárri tölu starfsfólks og starfað hefur í innflutningsskrifstofunni. Ég geri ráð fyrir því, að eitthvað af fólkinu, sem á Skólavörðustígnum hefur starfað, muni fá í bönkunum svípuð störf og það nú hefur eða sambærileg störf og það hefur gegnt. E.t.v. mun enn annað fara til annarra ríkisstofnana, án þess þó að sé um að ræða fjölgun á starfsfólki þar, heldur sem liður í venjulegum tilflutningi á starfsmönnum. Heildarniðurstaðan mun samt sem áður verða sú, að allmörg störf munu beinlínis leggjast niður. Samkvæmt ákvæðum í lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna hefur ríkið ekki neina bótaskyldu gagnvart starfsmönnum, ef starf er hreinlega lagt niður, aðra en þá að greiða starfsmanninum eftirlaun samkvæmt ákvæðum laga eða samningum, og það mun að sjálfsögðu verða gert. Það er því ekki um það að ræða, eins og hv. þm. lét liggja orð að, að hér mundi gömlum starfsmönnum með langan starfsaldur að baki verða kastað út á gaddinn. Þvert á móti telur ríkisstj. það vera sjálfsagða skyldu sína að greiða fyrir því, að þeir, sem lengi hafa starfað í þágu hins opinbera, geti fengið sambærileg störf og með svipuðum launakjörum. Að því er snertir hina, sem hafa ekki starfað nema nokkur ár, munu gilda venjuleg uppsagnarákvæði samkvæmt þeim samningum, sem þeir starfa eftir, og lögunum um opinbera starfsmenn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær almennu umr., sem hafa farið fram við þessa umr. um frv. Ég hef gert það áður og sé ekki ástæðu til þess að rekja það neitt nánar, sem ég hef áður um þetta sagt. En það, sem ég vildi minnast á að þessu sinni, eru tvær brtt., sem ég hef lagt fram við þessa umr. Fyrri brtt. er í raun og veru ekki nema formsatriði, sem fjallar um það að fella ákvæði til bráðabirgða niður úr frv. Ég legg ekki neitt sérstakt kapp á það, að sú till. komi til atkv., heldur vildi aðeins með flutningi till. láta þá skoðun í ljós, að ég teldi, að það væri óþarft að láta þetta bráðabirgðaákvæði fylgja lögunum, vegna þess að það er vitanlega sjálfsagt, að þau leyfi, sem gefin eru út skv. gildandi lögum, haldi gildi sínu, þó að lögunum verði breytt, alveg eins og dómar, sem kveðnir eru upp skv. gildandi lögum, halda gildi sinu, þó að lögunum verði svo breytt síðar, eftir að þeir eru felldir. Af þessum ástæðum tel ég þetta bráðabirgðaákvæði vera óþarft og hef lagt þessa till. fram. En það er ekki vegna þess, að ég sé því mótfallinn í sjálfu sér. Og ef það virðist ríkjandi skoðun manna hér, að það sé öryggi fyrir leyfishafana, að slíkt bráðabirgðaákvæði sé í frv., þá mun ég ekki leggja neina sérstaka áherzlu á, að þessi till. komi til atkv., og mun því á síðara stigi draga hana til baka. Þarf svo ekki frekari orðum um það að fara. Ég ætla þá að víkja að þeirri till., sem ég tel miklu meira máli skipta. Hún er um það að fella niður 10. gr., sem ákveður leyfisgjaldið. Ég álít eftir nánari athugun þessara mála, að það sé alveg óhætt og vel fært að fella þetta gjald niður, og skal færa nokkur rök að því. Nú er þessu þannig háttað, að bankarnir leggja á sérstaka þóknun vegna yfirfærslu á gjaldeyri, og ég held, að það sé 1/2% á gjaldeyri, sem fer til vöruskiptalandanna, 3/8% á gjaldeyri, sem fer til sterlingspundasvæðisins, og 5/8% á gjaldeyri, sem fer til dollarasvæðisins. Nú er það að athuga, að þessi þóknun hefur verið miðuð við gömlu gengisskráninguna, en verður hér eftir miðuð við hina nýju gengisskráningu. Þetta þýðir það, að sá grundvöllur, sem þessi þóknun er miðuð við, eða sú velta, sem hún er miðuð við, hækkar raunverulega um 130% og bankarnir fá þarna þess vegna mjög verulega auknar tekjur og það svo mikið auknar tekjur, að þær ættu að geta nægt á móti þeim kostnaði, sem verður við þá starfrækslu, sem þeir taka að sér og innflutningsskrifstofan hefur áður haft með höndum. Hins vegar er óþarft í þessum lögum að vera að afla sérstakra tekna vegna verðlagseftirlitsins, vegna þess að síðar skilst mér, að verði lagt fram frv. um fyrirkomulag þess, og það er eðlilegt, að tekjuöflun vegna þess verði í því frv., en ekki þessu. Hins vegar er það svo með þetta leyfisgjald, sem er áætlað í frv., að það verður í raun og veru miklu hærra en það leyfisgjald, sem nú er í gildi. Á seinasta ári námu leyfisgjöldin í kringum 8 millj. kr. Ég hef fengið kunnuga menn til að athuga fyrir mig, hvað leyfisgjöldin mundu verða há samkv. þessu frv., þegar búið er að taka til greina þær breyt., sem verða á frílistum. Niðurstaða þeirra er sú, að heildarupphæð leyfisgjalda, ef ákvæði þessa frv. yrðu notuð til fulls, verði ekki undir 16 millj. kr. Þessi hækkun liggur í því, að bæði í fyrra og eins núna er miðað við gengisskráninguna, en gengið hefur við gengisbreyt. hækkað um 130%, eða m.ö.o. sá grundvöllur, sem leyfisgjaldið er miðað við, hefur hækkað um 130%. Þess vegna má segja þetta m.ö.o. þannig, að leyfisgjald, sem nemur 1% á leyfi í ár, svarar til 2% á s.l. ári. Þess vegna gefur þetta 1% , sem er áætlað núna, í kringum 16 millj. kr. tekjur, í staðinn fyrir það, að það gaf ekki nema 8 millj. kr. í fyrra. Nú mun mega reikna með því, ef maður miðar við þann kostnað, sem hefur orðið hjá innflutningsskrifstofunni, að sú starfræksla, sem bankarnir taka að sér og innflutningsskrifstofan hefur áður haft með höndum, muni kosta um 2 millj. kr. Samkv. þessu frv. er gert ráð fyrir því, að bankarnir fái helminginn af þeim tekjum, sem koma inn fyrir leyfisgjaldið, eða 8 millj. kr., ef heimildin, sem felst í frv., er notuð til fulls. Þetta þýðir það, að bankarnir eiga að fá fyrir þessa þjónustu um fjórfalda þá upphæð, sem innflutningsskrifstofan notaði til hennar á siðasta ári. Það sjá allir, að slíkt nær ekki nokkurri átt, og það hrekur það náttúrlega fullkomlega, sem hér hefur verið haldið fram af stjórnarliðum, að það muni hljótast sérstakur sparnaður af þessu fyrirkomulagi, þar sem gert er ráð fyrir því, að bankarnir fái nú fjórfalda þá upphæð til að annast þessa starfsemi, sem innflutningsskrifstofan þurfti á að halda áður. En það mun láta nærri, að sá kostnaður, sem innflutningsskrifstofan hafði af þeim verkefnum, sem bönkunum er nú ætlað að taka að sér, hafi verið eitthvað rúmlega 2 millj. kr. En eftir frv. geta bankarnir fengið 8 millj. kr. til þess að mæta þessum kostnaði. Þetta, sem ég hef nú nefnt, sýnir, að það er ekki aðeins óþarft að hækka þetta gjald eins mikið og raunverulega er stefnt að í þessu frv., heldur á að vera hægt að losna við það, því að þær auknu tekjur, sem bankarnir fá af sínu yfirfærslugjaldi nú vegna gengisbreytingarinnar eða vegna þess, að grundvöllur þess hækkar um 130%, ættu alveg að nægja til þess að standa undir þeim aukna kostnaði, sem þeir kunna að hafa af því að taka umrædda þjónustu að sér. Af því, sem ég hef nú rakið, hef ég lagt það til, að 10. gr. verði alveg felld niður, leyfisgjaldið verði alveg fellt niður og almenningi sparaðar með því 16 millj. kr., sem á að vera fullkomlega auðvelt, eins og ég hef bent hér á.



Herra forseti. Tölur þær, sem hv, þm. nefndi í ræðu sinni áðan um það, hversu miklar tekjur mundu hljótast af innheimtu leyfisgjalda samkv. 10. gr., voru allar að því leyti á misskilningi byggðar, að hann gerir þar ráð fyrir því, að heimild 10. gr. verði notuð út í æsar. En það er sá munur á ákvæðum 10. gr. frv., sem hér liggur fyrir, og ákvæðum gildandi laga, að í gildandi lögum er skylt að innheimta 1% leyfisgjald af öllum veittum leyfum. Samkv. 10. gr. þessa frv. er um að ræða heimild til að innheimta allt að 1% leyfisgjald af leyfisfjárhæð, og ég vil taka það skýrt fram til að fyrirbyggja allan misskilning, að það er ekki ætlun ríkisstj. að nota þessa heimild nema að því marki, sem nauðsynlegt er til þess að standast straum af kostnaði við verðlagseftirlitið og til þess að greiða bönkunum nokkra þóknun fyrir það starf, sem þeir taka að sér samkv. lögunum, svo að þær háu tölur, sem hann nefndi um þetta efni, eru á algerum misskilningi byggðar. Það hefur verið um það rætt að taka engin leyfisgjöld af leyfum til innflutnings frá vöruskiptalöndunum til þess að íþyngja ekki þeim viðskiptum miðað við vöruinnflutning landsins samkv. hinum almenna frílista, og þegar af þeirri ástæðu fellur niður innheimta leyfisgjalda af miklum innflutningi, miðað við það, sem nú á sér stað. Ég vildi aðeins láta þetta koma skýrt fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning um þetta í framtíðinni, að heimildirnar samkv. 10. gr. munu aðeins verða notaðar eins og nauðsynlegt er til þess að greiða óhjákvæmilegan kostnað við verðlagseftirlitið og til þess að greiða bönkunum þá upphæð, sem um semst við þá, að þeir skuli fá fyrir störf sín samkv. lögunum. En ég fullyrði, að það muni ekki verða nema brot af þeirri upphæð, sem innflutningsskrifstofan hefur kostað undanfarin ár.



Herra forseti. Nú eru í gildi lög nr. 88 frá 1953, um skipan innflutnings- og gjaldeyrismála, en ráð er fyrir því gert, að þau falli úr gildi, ef þetta frv., sem hér liggur fyrir, verður samþ. Í þessum lögum frá 1953 er ákvæði um það, að tveir bankar hér á landi, Landsbanki Íslands og Útvegsbanki Íslands, hafi einkarétt til að verzla með erlendan gjaldeyri, og í þeim lögum er einnig ákveðin skipting á keyptum gjaldeyri milli þessara tveggja banka, þannig að Landsbankinn á að fá 2/3 gjaldeyrisins, en Útvegsbankinn 1/3. Þó segir í lögunum, að þessu hlutfalli geti ríkisstj. breytt, ef báðir bankarnir samþykkja. Þannig eru ákvæðin, sem nú gilda um gjaldeyrisverzlunina og hafa verið framkvæmd að undanförnu. Í þessu frv. er hins vegar ekki ákvæði um, hvaða bankar það séu, sem eigi að annast gjaldeyrisverzlunina framvegis. Í 4. gr. segir, að allur erlendur gjaldeyrir, sem hérlendir aðilar eiga eða eignast fyrir vörur, þjónustu eða á annan hátt, skuli seldur Landsbanka Íslands, seðlabankanum eða öðrum bönkum, sem hafa heimild til að verzla með erlendan gjaldeyri. Í annarri gr. er einnig svo að orði komizt, að úthlutun gjaldeyris- og innflutningsleyfa skuli þeir viðskiptabankar annast, sem hafa með höndum kaup og sölu á erlendum gjaldeyri. Þar eru ekki heldur nafngreindir þessir bankar. Í lögunum um Landsbanka Íslands, sem sett voru árið 1957, segir, að Seðlabankinn skuli hafa með höndum kaup á erlendum gjaldeyri eða aðrir bankar í umboði hans, enn fremur sölu gjaldeyris til viðskiptabanka, sem stjórn Seðlabankans ákveður, svo og til ríkissjóðs. Nú vil ég í tilefni af þessari breyt., sem hér er um að ræða og ég hef minnzt á, sem er í því fólgin, að gjaldeyrisbankarnir eru ekki nafngreindir í frv., leyfa mér að spyrja hæstv. viðskmrh., hvort honum sé kunnugt um, að nokkur breyting sé fyrirhuguð viðkomandi gjaldeyrisverzluninni. Mér skilst, að eftir lögunum frá 1957 um Landsbanka Íslands geti Seðlabankinn falið öðrum bönkum að annast þessa gjaldeyrisverzlun, þ.e. kaup og sölu á erlendum gjaldeyri í umboði hans. Ekki geri ég þó ráð fyrir, að stjórn Seðlabankans gæti tekið þann rétt af Útvegsbankanum, sem hann nú hefur til að verzla með erlendan gjaldeyri, því að í útvegsbankalögunum, sem einnig voru sett árið 1957, er skýrt fram tekið, að sá banki hafi heimild til að verzla með erlendan gjaldeyri. En mér skilst, að Seðlabankinn gæti veitt fleiri bönkum þennan rétt. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort það muni vera fyrirhuguð breyting á þessu, hvort ætlunin sé t.d. að veita Búnaðarbankanum eða Iðnaðarbankanum, öðrum eða báðum, heimild til gjaldeyrisverzlunar, eða þá ef til vill nýjum banka eða nýjum bönkum, sem stofnaðir kynnu að verða. Þó að þetta virðist ekki samkvæmt lögunum vera háð beinlínis ákvörðun ríkisstj., þá þykir mér líklegt, að hæstv. ráðh., sá er fer með bankamál, geti svarað þessari fsp. Ég geri ráð fyrir, að honum sé um það kunnugt, ef fyrirhugaðar eru einhverjar breytingar að þessu leyti.



Herra forseti. Svo sem hv. þm. gat um í ræðu sinni, er það á valdi stjórnar Seðlabankans, en ekki ríkisstj., að ákveða, hvaða bankar skuli hafa heimild til þess að verzla með erlendan gjaldeyri. Af þessum sökum er orðalag frv. eðlilegra en orðalag gildandi laga, þar sem þeir tveir viðskiptabankar eru nefndir, sem hafa skulu rétt til þess að verzla með erlendan gjaldeyri. Það er eðlilegra að tala í þessu frv. einungis um gjaldeyrisbanka, vegna þess að stjórn Seðlabankans getur tekið ákvörðun um það hvenær sem er, að fleiri bankar, t.d. Búnaðarbankinn eða Iðnaðarbankinn, fái rétt til að verzla með erlendan gjaldeyri, og þá verða þeir eftir þá ákvörðun gjaldeyrisbankar í skilningi þessa frv., ef að lögum verður. Þess vegna þótti þessi breyt. á formshlið laganna, eins og þau eru nú, vera eðlileg. - En fyrirspurn hans um, hvort fyrir dyrum stæði að veita fleiri bönkum en þessum tveim viðskiptabönkum, Landsbankanum og Útvegsbankanum, heimild til að verzla með erlendan gjaldeyri, vil ég svara þannig, að um það eru ekki neinar ráðagerðir, og a.m.k. í sambandi við breyt„ sem sigla mun í kjölfar þessa frv., ef að lögum verður, verður engin slík breyt. Hv. þm. er efalaust kunnugt um, að uppi hafa verið málaleitanir bæði frá Búnaðarbankanum og Iðnaðarbankanum um, að þessir bankar fengju sams konar rétt til að verzla með erlendan gjaldeyri og Landsbankinn og Útvegsbankinn hafa. Stjórn Seðlabankans og ríkisstj. eru á einu máli um að gera þá breyt. ekki, a.m.k. ekki eins og nú standa sakir. Af því mundi hljótast kostnaðarauki, sem er óþarfur, a.m.k. eins og á stendur.



Herra forseti. Ummæli hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) í gær um bankamál gefa mér tilefni til nokkurra orða. Hv. þm. taldi ýmsa afkima í okkar þjóðfélagsbyggingu hafa verið mergsogna af misrétti og pólitík og nefndi sem dæmi úthlutun ráðherra á atvinnubótafé og öðrum fjármunum hins opinbera. Hann benti á, að það væri óæskilegt, að einn einstaklingur færi með ákvörðunarvald í peningastofnunum eins og stórum banka, eins og nú á sér stað t.d. í einum ríkisbankanna, Búnaðarbankanum. Hann taldi það algera andstæðu pólitískrar misbeitingar eða hættu á henni, þar sem tveir eða þrír bankastjórar vega og meta í hverju tilfelli umsóknir viðskiptamanna um lán, eins og á sér stað í hinum tveimur ríkisbönkunum. Ég stend aðeins upp til þess að vekja athygli hv. alþm. og annarra alþm. á öðrum banka, sem mér virðist ekki síður ástæða til að gefa gaum, og er þar átt við útibú Útvegsbankans í Vestmannaeyjum, þann banka, sem veltir stærstum fjárfúlgum allra banka utan Reykjavíkur. Vestmanneyingar hafa hvað eftir annað skorað á bankaráð Landsbanka Íslands að setja upp útibú í Vestmannaeyjum, en bankaráð hefur ekki talið sér fært að verða við þessari ósk. Til samanburðar er rétt að geta þess, að á Akureyri eru 3 bankar, útibú frá Landsbankanum, Útvegsbankanum og Búnaðarbankanum. Á Ísafirði, 2400 manna bæ, eru tveir bankar, útibú frá Landsbankanum og Útvegsbankanum. Öllum er þó ljóst, að í Vestmannaeyjum, sem eru einn stærsti útgerðarstaður landsins, sá bær, sem dregur í ríkisbúið einna hæstar fjárfúlgur miðað við íbúa, sé knýjandi nauðsyn á greiðum bankaviðskiptum og að það sé sjálfsögð réttlætiskrafa af Vestmanneyingum að fá þar sett upp útibú frá Landsbanka Íslands. Ég leyfi mér að leggja áherzlu á þessa ósk við hæstv. bankamálarh. og veit, að ég mæli þar fyrir hönd allra Vestmanneyinga. Til vara hafa þeir lagt til, að í Útvegsbankanum verði fjölgað um bankastjóra og hafðir þar tveir bankastjórar. Þessari málaleitan vil ég koma á framfæri við hæstv. forseta í þessari d., sem mun vera í bankaráði Útvegsbankans, bankastjóri þar og mikils ráðandi í bankamálum þjóðarinnar. Það var aðeins þetta, sem ég vildi vekja sérstaka athygli á í tilefni af ummælum hv. þm. varðandi bankamál. Ég tel, að bankaviðskipti útvegsins séu svo þýðingarmikil og að á þeim sé svo brýn nauðsyn, að það sé fullkomlega óforsvaranlegt, að allt lánveitingavald í Vestmannaeyjum, stærstu útgerðarstöð landsins, sé í höndum eins banka og eins manns. Samfara þessu er mikil hætta, sérstaklega eftir þær breytingar, sem nú hafa verið gerðar á skipun bankamála í landinu, og þau fyrirmæli, sem Seðlabankinn virðist hafa gefið bönkunum úti á landi um að lána ekki út nema hluta af sparifé því, sem kemur inn. Við höfum glöggt dæmi um hættuna, sem er þessu samfara, frá Vestmannaeyjum síðustu daga, þegar þar bregzt hluti af vertíðinni, páskahrotan, sem aldrei kom, þá lendir Útvegsbankinn nú í miklum vandræðum með lánsfé. Hefðu þarna verið tveir bankar, væri miklu betri aðstaða fyrir Vestmanneyinga og útveginn þar til að ráða bót á slíkum tímabundnum vandræðum. Mér virðist þessi stirðleiki við Vestmanneyinga vera eitt sýnishorn af þeirri stefnu í fjármálapólitík og peningapólitík undanfarinna ára, sem illa hefur verið rekin. Ríkið hefur verið notað t.d. með ranglátri skattastefnu til þess að draga fjármagn úr einum landshlutanum, geipilegar fjárfúlgur frá stöðum eins og Vestmannaeyjum, þar sem hefur ríkt almenn velsæld og einstaklingarnir hafa haft geipiháar tekjur vegna mikillar vinnu, og varið þessu fé til þess að drita því austur og vestur um land í útkjálkahokur og afdalabasl, sem á engan rétt á sér í þjóðfélagi, sem getur boðið þegnum sínum mikla atvinnu og góðar tekjur, eins og Vestmannaeyjabær getur. Þegar þeir Vestmanneyingar fara fram á sjálfsagða þjónustu eins og bankaútibú, er þeim neitað um þá smávægilegu ósk. Ég ætla ekki að hafa orð mín fleiri um þetta mál, en vil aðeins að lokum víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 4. landsk. þm. (HV) og þeirri stefnu yfirleitt, sem komið hefur fram í ræðum hv. stjórnarandstæðinga, sem hafa haft hér frammi hótanir um að vinna á móti því, að þetta frv. um nýskipan innflutningsmála komist nokkurn tíma raunverulega í framkvæmd, eins og allt hið nýja efnahagskerfi, sem núv. ríkisstj. ætlar að koma á, og ætla sér að kollvarpa því öllu með aðgerðum utan þings. Hv. framsóknarmenn reyna í blöðum og á mannfundum að etja bændastétt landsins til andstöðu við bæjarbúa. Alþb.-menn reyna að hvetja verkalýðsstéttina til andstöðu og verkfalla, hvetja hana til að láta landið loga í verkföllum og mótmælum. Mig langar til þess að varpa þeirri spurningu fram við hv. 4. landsk. þm., forseta Alþýðusambands Íslands, hver eiginlegur tilgangur væri með slíkum aðgerðum í okkar þjóðfélagi að efna hér til innbyrðis átaka milli stétta og starfshópa. Dettur honum ekki í hug, að aðrir starfshópar muni fylgja á eftir með kröfur, ef t.d. verkamönnum heppnaðist eftir verkfallsbaráttu að knýja fram hærra kaup? Dettur honum ekki í hug, að starfshópar eins og afgreiðslufólk, iðnnemar, verkfræðingar, opinberir starfsmenn, ráðherrar og hæstaréttardómarar muni fylgja í kjölfarið með kröfupólitík um hærra kaup? Og ef þessar stéttir allar fengju óraunhæfar kjarabætur eftir harða deilu, hversu miklu betur yrði þá íslenzk alþýða stödd eftir á en fyrir, sérstaklega ef þær ádeilur hv. Alþb.- manna eru réttar, að ríkisstj. sé svo illgjörn, að hún mundi strax eftir þessar aðgerðir gera þær að engu með nýrri gengislækkun og hækkuðu vöruverði um allt land? Verkföll eru sannarlega seinasta úrræði í kjarabaráttu nútímaþjóðfélaga, og eftir að þær ásakanir hafa orðið háværar, eins og t.d. í tíð fyrrv. ríkisstj., svokallaðri vinstri stjórn, að það vopn verkalýðsstéttanna hafi verið misnotað í pólitískum tilgangi, fer þá ekki að verða hætta á því, að þessi rödd verði svo hávær, að fram komi kröfur um það, að þessu vopni verði ekki beitt til þess að skaða þjóðfélagið í heild, og um að draga úr því vopni með ráðstöfunum hins opinbera? Íslenzkur þjóðarbúskapur þarfnast áreiðanlega ekki núna vinnudeilna, átaka og verkfalla. Íslenzkur verkalýður mun ábyggilega ekki ætlast til slíkra verka af sínum forustumönnum. Íslenzk alþýða mótmælir því, eins og t.d. hv. forseti Alþýðusambands Íslands hefur gengið fram í að undanförnu, að alið sé á tortryggni og kryt á milli verkalýðsstéttar og annarra stétta í landinu. Hann hefur alið á kryt og tortryggni gegn ráðunautum ríkisstj. í efnahagsmálum, hagfræðingum og verkfræðingum og öðrum svokölluðum lærðum mönnum. Hann hefur á fundi í verkalýðsfélagi sýnt með dæmi, hvernig verkefni verkfræðinga hafa mistekizt. Sem meðlimur í verkalýðsfélagi leyfi ég mér að mótmæla því, að þessi árátta og áróður sé fyrir hönd íslenzkrar alþýðu. Fjöldi alþýðuheimila hér á landi hefur lagt hart að sér á undanförnum árum til að koma æskulýð landsins til mennta í trausti á því, að aukin menntun og tæknimenntun sérstaklega verði til lengdar til þess að skapa Íslendingum betri lífskjör og hraðari framfarir. Þó að skemmtilegt sé á fundum í verkalýðsfélögum að segja frá því, hvernig bryggjur hafi brotnað, hvernig stíflur hafi brostið og hvernig efnahagsaðgerðir fyrri tíma hafi mistekizt, þá vísa ég á bug þeirri fullyrðingu, að þau dæmi sanni það, að öll menntun sé fánýt og að ráð t.d. hagfræðinga í efnahagsmálum séu gersamlega fánýt. Að síðustu þessi orð: þegar síðasta reglulegt Alþingi fór heim í fyrravor, biðu þrjú stór málefni óleyst í okkar þjóðfélagi, sem allir gerðu sér grein fyrir. Í fyrsta lagi: að leiðrétta rangláta kjördæmaskipan, leiðrétta rangláta aðild einstakra borgara í landinu til áhrifa á skipan Alþingis. Í öðru lagi lá fyrir deila okkar við erlent stórveldi um 12 mílna fiskveiðilögsögu. Og í þriðja lagi voru efnahagsmál þjóðarinnar í algerum ólestri, eins og Hermann Jónasson, fyrrv. forsrh., hafði lýst. Öll þessi mál hafa þokazt langt áleiðis síðan. Kjördæmamálið leystist svo vel, að mestur hluti þjóðarinnar virðist í dag telja, að sú breyt., sem gerð var, hafi verið fullkomlega réttmæt og tímabær. Í dag berast okkur þær fréttir, að landhelgisdeilan, annað stærsta málið, sé að leysast á þann hátt, sem öll íslenzka þjóðin hefur staðið einhuga að baki og vildi leysa. Tvö málin af þessum þremur stærstu eru frá. Við höfum unnið mál, þar sem við höfum átt í höggi við erlent stórveldi. Eitt hinna þriggja mála er eftir, og það er tvímælalaust stærsta málið af hinum þremur. Það er málefni, sem við eigum ekki undir að sækja erlent stórveldi. Það er málefni, sem er undir engum komið nema Íslendingum sjálfum, Alþ. og íslenzku þjóðinni. Látum tíðindi um sigur í landhelgismálinu verða til þess, að alþm. og þjóðin taki saman höndum um að leysa í einingu og friði það mál, sem er stærst og brýnast og er eftir. Hversu mikið gagn höfum við af 12 mílna fiskveiðilögsögu þá daga, sem íslenzki bátaflotinn liggur bundinn við landfestar vegna kjaradeilna? Látum sigur okkar í landhelgisdeilunni verða til þess að kenna þjóðinni að taka saman höndum um að leysa það mál farsællega, sem að henni einni snýr, að taka höndum saman um að efna ekki til innbyrðis styrjaldar með verkföllum og öðrum verkum, heldur að standa saman að varanlegri lausn efnahagsmála, sem gæti tryggt þjóðinni fjárhagslegt sjálfstæði og umfram allt efnahagslegar framfarir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér meir inn í deilurnar um þetta frv., en aðeins nota þetta tækifæri til þess að gera örstutta aths. við einn þátt í ræðu hv. síðasta ræðumanns, 3. landsk. þm. (US), þar sem hann vék nokkuð að bönkunum út af ummælum mínum í gær og sérstaklega útibúi Útvegsbankans í Vestmannaeyjum, og geri það einvörðungu vegna þess, að þessi ummæli hans gætu síðar valdið nokkrum misskilningi. Ég talaði um það í gær, að bankarnir hefðu bæði fyrr og síðar verið ómaklega ásakaðir um pólitíska úthlutun. Það hefði mikið verið talað um þetta 1957, þegar vinstri stjórnin breytti bankalöggjöfinni, og þá átti það aðallega að vera vegna hinnar pólitísku úthlutunar sjálfstæðismanna, eftir því sem sagt var. Ég sagði, að það hefði aldrei komið til neins pólitísks ágreinings þá í bönkunum milli þeirra manna, sem þar voru og voru bankastjórar af öllum flokkum og fulltrúar í bankaráðum úr öllum flokkum, og svo hefðu heldur aldrei mér vitanlega verið nein pólitísk átök innan bankanna eftir þær breytingar, sem þá voru gerðar. En um leið og þetta var gert, þótti engin ástæða til að gera neinar varúðarráðstafanir í þessu sambandi, sagði ég, um þann eina ríkisbanka, þar sem var einn bankastjóri og þar sem var alger meiri hluti eins pólitísks flokks í bankaráðinu. Og ég vék að mismuninum á aðstöðu bankastjóra í einkabönkum eða ríkisbönkum. Einstaklingarnir ráða því, hvort þeir vilja einn eða fleiri bankastjóra. Í ríkisbönkum er bankastjórum raunverulega faliðað ávaxta fé almennings og vinna að verulegu leyti sem embættismenn ríkisins. Og út af þessu talaði síðasti hv. ræðumaður, 3. landsk., og tók þá sérstaklega til, að samkv. því, sem ég hefði sagt, bæri sérstaklega að líta á útibú Útvegsbankans í Vestmannaeyjum, þar sem einn bankastjóri, útibússtjóri, væri í þessum banka í stærstu verstöð landsins. Nú skil ég ekki, vegna hvers það er eitthvað sérstakt með útibúið í Vestmannaeyjum, nema þá kannske, hvað það er stærra en önnur útibú. En það er svo í öllum útibúum bankanna, að það er einn útibússtjóri. En um útibússtjórana er það hins vegar að segja, að þeir eru undir yfirstjórn bankastjórnarinnar í aðalbönkunum. Þeir hafa eftirlit með útlánastarfsemi þeirra og aðalbankastjórarnir bera ábyrgð á þeirri útlánastarfsemi, ef einhverjar misfellur væru í henni, svo að ég álít, að athugasemdir hv. 3. landsk. séu byggðar á misskilningi. Í sambandi við þær ráðstafanir í peningamálum, sem nú hafa verið gerðar og hafa víðtæk áhrif á bankastarfsemina og útlánastarfsemina, höfum við í Útvegsbankanum, bankastjórarnir þar, ekki alls fyrir löngu kallað alla útibússtjóra okkar til viðtals við okkur um þær stefnur, sem við teljum að þeim beri að fylgja í meginatriðum í útlánastarfseminni. En þó á þetta alveg sérstaklega við útibúið í Vestmannaeyjum, því að það er óhætt að segja, að það er ekkert útibú, sem aðalbankastjórnin hér í Reykjavík fylgist í raun og veru nákvæmar með en þetta útibú, og það er vegna þess, að þetta er stærsta útibúið í þessari stóru verstöð og erfiðust viðfangsefni í sambandi við útlánin hafa einatt verið á undanförnum árum í sambandi við útgerðina, vegna margvíslegra erfiðleika, sem í mismunandi mynd og á mismunandi tímum hafa steðjað að útgerðinni. En þó er svo á hinn bóginn um útibú það að segja, þar sem sjávarútvegur er aðalatriðið og sjávarútvegslán mestmegnis, að auðvitað hafa engin lán í sjálfu sér verið á undanförnum árum eins átomatísk, ef svo má segja, eða bundin föstum skorðuðum reglum, eins og þessi lán, þó að hins vegar nú sé að því stefnt að hverfa nokkuð frá því. Ég vil alveg sérstaklega taka fram, og það hafa gefizt fleiri tilefni til að taka það fram hér í umr., að varðandi uppgjörið í Vestmannaeyjum nú eftir þessa vertíð, þá er útibússtjórinn búinn að vera hér s.l. viku til skrafs og ráðagerða við aðalbankastjórnina, og endanlegar ákvarðanir stóð til að taka nú einmitt í dag í sambandi við þau vandræði, sem þar eru á ferðinni. En þótt að formi til hafi orðið þær breytingar á útlánum, að hin sjálfkrafa lán, sem menn hafa getað gengið að, hafi minnkað, bæði frá Seðlabanka og viðskiptabönkum, eins og nú er í framkvæmdinni, þá hafa hins vegar orðið samráð milli viðskiptabankanna og Seðlabankans um viðbótarlán, eftir því sem þörf krefur að dómi bankastjórnar viðskiptabankans og Seðlabankans, hins vegar í einstökum tilteknum tilfellum þannig, að hvert mál sé skoðað út af fyrir sig, en ekki almennt hægt að ganga þar að sjálfkrafa lánum. Ég held þess vegna, að aðstaða Vestmannaeyjaverstöðvarinnar og annarra muni í reyndinni á engan hátt breytast til hins verra vegna þeirra ráðstafana, sem gerðar hafa verið í sambandi við útlán bankanna eða ráðagerðir, sem uppí hafa verið um útlán bankanna nú að undanförnu, í samvinnu ríkisstj., Seðlabanka og viðskiptabanka. Hvort Vestmanneyingar vilja fá annað útibú frá Landsbankanum, það er svo þessu málí óviðkomandi. En hitt get ég ekki skilið, að lánsfjármagnið í útibúi Útvegsbankans mundi aukast í Vestmannaeyjum, þótt bankastjórarnir væru tveir, og því hef ég aldrei heyrt neinn óska eftir eða fara fram á, að þar væru 2 bankastjórar. Ekki heldur hef ég heyrt hitt, að Vestmanneyingar hafi þurft að kvarta undan stirðleika í sambandi við þá þjónustu, sem Útvegsbankinn hefur getað látið þeim í té, heldur þvert á móti, að það hefur einmitt vegna þeirrar miklu þýðingar, sem þessi verstöð hefur í þjóðarbúskapnum, og vegna þess, hversu útibússtarfsemin er ákaflega mikilvæg fyrir Útvegsbankann í heild, þá er það svo, að það hefur jafnan verið reynt að veita þá ýtrustu þjónustu, sem bankinn hefur á hverjum tíma getað veitt þessari mikilvægu verstöð. Ég held, að þetta sé nægjanleg aths. við það, sem fram kom, en ræðumaður lauk máli sínu einmitt með því, að það væri ekki varlegt og eðlilegt, að allt lánveitingavald í svona stóru útibúi væri í höndum eins manns. En samkv. því, sem ég sagði áðan, fer víðs fjarri, að það sé, heldur er þessi og aðrir útibússtjórar einmitt undir yfirstjórn og á ábyrgð aðalbankastjórnarinnar.



Herra forseti. Þegar gengislækkunin var lögfest árið 1950, hélt núv. hæstv. viðskmrh. því fram, að slík ráðstöfun ætti því aðeins rétt á sér, að jafnframt væri upprættur gróðinn í innflutningsverzluninni með því, að ríkið tæki hann í sínar hendur að meira eða minna leyti. Hæstv. ráðh, hefur fyrir skömmu staðið að og beitt sér fyrir stórfelldri gengislækkun, og nú hefur hann lagt fram frv. um innflutningsmál. Fjallar það þá ekki um upprætingu verzlunargróðans, þjóðnýtingu stærstu þátta innflutningsverzlunarinnar? Ónei, það er öðru nær, Í stað þess að nota verzlunargróðann til þess að draga úr verðhækkunum þeim, sem af gengislækkuninni leiðir, flytur hæstv. viðskmrh. þetta frv. í þeim tilgangi að gefa innflytjendum betra færi á að safna gróða. Auk gengislækkunarinnar á almenningur nú að standa undir auknum verzlunargróða. Þetta frv, miðar að því að veita innflytjendum meira olnbogarúm í þjóðfélaginu, betri aðstöðu til þess að draga til sín stærri hluta af þeim verðmætum, sem íslenzkir launþegar skapa með vinnu sinni. Það er hins vegar orðað svo á fegruðu máli í stefnuskrá Sjálfstfl., sem hv. 5. þm. Reykv. las upp úr í gær, að innflytjendum verði gert kleift að mynda eigið fjármagn. Í stað þess að gera almenningi gengislækkunina bærilegri með afnámi verzlunargróðans hefur hæstv. viðskmrh. skipt svo rækilega um skoðun, að í kjölfar gengislækkunarinnar leggur hann nú fram frv, um aukna gróðamöguleika verzlunarinnar. Ríkisstj. hefur gert sérstakar ráðstafanir til þess, að unnt sé að framkvæma stefnu hinnar svokölluðu frjálsu verzlunar. Í þeim mikla gjaldeyrisskorti, sem notaður hefur verið til að réttlæta nauðsynina á kjaraskerðingu, hefur ríkisstj. tekið 800 millj. kr. eyðslulán, svo að hægt sé að fylla verzlanir með vörum, sem ella hefði ekki verið unnt að kaupa inn í landið. Árið 1951 sagði hæstv. viðskmrh., með leyfi hæstv. forseta: „Fylgjendur hinna frjálsu viðskipta telja það aðalatriðið, að búðirnar séu fullar, þótt almenningur geti lítið keypt. Það liggur við, að þeir telja velmegunina þeim mun meiri sem meira er af vörum í búðunum, en minna hjá almenningi. Það er þessi íhaldsstefna, sem hæstv. ríkisstj. er nú að leiða yfir Íslendinga.“ Þetta voru orð ráðh. fyrir tæpum tíu árum. En svo rækilega hefur hann nú skipt um skoðun, að hann er nú orðinn helzti formælandi þeirrar íhaldsstefnu, sem hann fordæmdi áður, og berst nú dyggilega fyrir auknum verzlunargróða í kjölfar gengislækkunar, sem hann stendur að. Hæstv. ráðh. virðist ekki erfiðara um grundvallarskoðanaskipti en venjuleg fataskipti. Og við því er í sjálfu sér ekki mikið að segja að öðru leyti en því, að þingmenn Alþfl. misnota herfilega atkv. margs þess vinstri sinnaða alþýðufólks, sem í góðri trú fékk þeim umboð sitt í trausti þess, að þeir berðust gegn íhaldsstefnunni, sem hæstv. viðskmrh. lýsti fyrir 9 árum, en ekki fyrir henni. Það frv., sem hér liggur fyrir, fjallar um frelsi, frelsi verzlunarstéttarinnar til þess að ráðstafa gjaldeyri þjóðarinnar að eigin vild. Til þess að auðvelda framkvæmdina hefur þjóðin verið látin taka á sig 800 millj. kr. lán, sem hún verður síðar að endurgreiða, án þess að nokkuð af láninu sé notað til þess að auðvelda gjaldeyrisöflun til þess. Það er ekki litlu kostað til í þágu heildsalastéttarinnar. Lánið, sem tekið er í hennar þágu, nemur nærri 24 þús. kr. á hverja fimm manna fjölskyldu í landinu. Þegar forráðamenn Hafnarfjarðar voru fyrir fáum dögum að reyna að ná saman endum á fjárhagsáætlun bæjarins, reyndist það ekki unnt, ef útsvör áttu ekki að hækka, án þess að taka til þess 1 millj. kr. lán, og satt að segja voru menn hálfragir við að byggja fjárhagsáætlunina þannig upp. En ef borið er saman við lánið, sem ríkisstj. hefur tekið til að tryggja frelsi heildsalanna, þá svarar það til þess, að í hlut Hafnfirðinga komi 32 millj. kr. til að endurgreiða af því láni. Það nemur því nærri allri útsvarsupphæð bæjarbúa í 2 ár. Það skal mikið á sig lagt, til þess að hv. Alþfl.-mönnum sé gert kleift að sjá í framkvæmd þá stefnu, sem þeir hafa til skamms tíma barizt gegn og kallað íhaldsstefnu. Íslenzka þjóðin þarfnast vissulega þeirrar þjónustu, sem í því felst að breyta þeim gjaldeyri, sem hún vinnur sér inn, í nauðsynlegar vörur, sem ekki er unnt eða hagkvæmt að framleiða hér. Hins vegar á sú starfsemi sem þjónustustarfsemi að vera í höndum þjóðarinnar sjálfrar, að sem mestu leyti sem ríkisverzlun, en engan veginn að vera notuð af tiltölulega fáum einstaklingum til gróðamyndunar. Þessi starfsemi skapar engin verðmæti, og sá gróði, sem þar myndast og nú á að auka með þessu lagafrv., felst í því, að heildsalinn fær að selja almenningi vöruna fyrir hærra verð en hann kaupir hana á og kostar til hennar með þeim gjaldeyri, sem þjóðin afhendir honum. Það eigið fjármagn, sá gróði, sem nú á að tryggja heildsölunum í ríkara mæli en nokkru sinni fyrr, er því hvergi annars staðar tekinn en frá almenningi og rýrir kjör hans að sama skapi. Takist því flm. þessa frv. að láta það ná tilgangi sínum í þessu efni, tekst þeim um leið að auka enn á þá kjaraskerðingu, sem þeir hafa þegar valdið launþegum með gengislækkuninni og stórhækkuðum söluskatti og vöxtum. Meginhluti þjóðarinnar vinnur beint að gjaldeyrismyndun eða jafngildi þess, en það kemur í hlut fárra útvaldra að höndla með þann gjaldeyri, og fyrir þá er þetta frv. samið. Það er auðvitað fráleitt, að þeir, sem fá í hendur þann gjaldeyri, sem alþýðan skapar með striti og erfiði, hirði til sín gróða og við ráðstöfun á hinum dýrmæta gjaldeyri eigi að ráða gróðasjónarmið einstakra heildsala, sem iðulega eru öndverð hagsmunum heildarinnar. Það er því ekkert eðlilegra en að eftirlit sé haft með því, hvernig gjaldeyrinum er varið, og innflytjendur fái ekki sjálfir að ráða því, hvernig honum er varið. Þeir hafa ekki unnið fyrir honum, og þeir eiga ekki að hafa verzlunarfrelsi til þess að nota hann til kaupa á þeim vörum, sem gefa þeim mestan gróða, og þeir eiga ekki að hafa verzlunarfrelsi til þess að kaupa vöruna þaðan, sem þeim kemur bezt, ef þeir með því torvelda þjóðinni að skipta einhæfum framleiðsluvörum sínum fyrir aðrar og draga þannig úr atvinnuöryggi landsmanna. Þjóðin verður í þessum málum að hegða sér eins og hver önnur fjölskylda. Heimilisfaðirinn, sem vinnur fyrir fjölskyldunni og fær einhverjum heimilismanninum peningana í hendur til innkaupa fyrir heimilið, mundi ekki lengi þola það, að sá hinn sami skipti við ákveðinn kaupmann vegna þess eins, að hann gæfi honum sælgæti eða annað slíkt í vasann, en bætti svo andvirði þess á vörurnar, sem heimilið fær. Þetta frv. stuðlar þó að slíkum verzlunarháttum í innkaupum fyrir þjóðarheimilið. Innflytjendum á að veita aukið frjálsræði til þess að kaupa inn vörur hjá þeim aðilum, sem leggja hluta af þeim gjaldeyri, sem greiddur er fyrir vöruna, inn á reikning heildsalans erlendis. Þessa upphæð má þjóðin greiða í vöruverðinu, og þetta er ein orsökin til þess, að nú á að beina viðskiptunum meira en áður til Vestur-Evrópu og Bandaríkjanna, þótt það, eins og margsinnis hefur verið sýnt fram á í umr. í þessari hv. d„ auki öryggisleysi í atvinnumálum og stefni framleiðsluatvinnuvegunum í hættu. Hér er því hagsmunum þjóðarinnar fórnað fyrir hagsmuni innflytjenda. Hagsmunir heildarinnar krefjast þess, að gjaldeyri þjóðarinnar sé varið til þeirra hluta, sem þjóðin þarfnast mest á hverjum tíma, en hjá innflytjendum, sem hafa eigin gróðavon að leiðarljósi, ræður það sjónarmið ekki, það hefur reynslan margsýnt. Það er t.d. ekki ýkjalangt síðan fluttir voru inn 5000 bílar á stuttu tímabili, en enginn togari. Allir sjá, að í því efni var ekki þjónað hagsmunum heildarinnar, heldur heildsalanna, og sú er alltaf hættan, ef slakað er á eftirliti og aðgæzlu um ráðstöfun gjaldeyrisins í hendur innflytjenda. Þess vegna er þetta frv., sem er spor í átt til algers frjálsræðis innflytjenda, hagsmunamál fyrir þá, en hættulegt þjóðarheildinni. Gróðavon einstaklinganna spyr ekki um þörf þjóðarinnar á framleiðslutækjum, uppbyggingu og atvinnuöryggi. Hver einstakur innflytjandi lætur þau sjónarmið ekki ráða, heldur það eitt, hvernig hann getur notað gjaldeyrinn, svo að hann gefi honum sem mestan gróða. Það þarf engan að undra, þótt Sjálfstfl. berjist fyrir samþykkt frv., sem miðast við hagsmuni heildsalanna, og nú er svo komið, að fólk er hætt að undrast, að Alþfl. skuli gera það líka. Um skeið hafa landsmenn fylgzt með því, hvernig Alþfl. starfar á atómöld. Frumherjar flokksins börðust langvinnri baráttu undir hinum gömlu kjörorðum: „frelsi, jafnrétti og bræðralag“. Sú barátta var tafsöm, og frumherjana hefur áreiðanlega ekki dreymt um, að uppfylling þeirra kjörorða flokksins væri á næsta leiti. En á atómöld er þess krafizt, að hlutirnir gangi fljótt fyrir sig, og Alþfl: menn á atómöld hafa nú tekið að sér að uppfylla á einni vertíð þessi kjörorð öll, sem áratuga stríð hafði áður ekki dugað til. Alþfl.-menn atómaldarinnar byrjuðu á því að snúa við röð kjörorðanna. E.t.v. hefur hin öfuga röð kjörorðanna tafið fyrir framgangi þeirra í öll þessi ár. Og nú var byrjað á bræðralaginu. Kjörorðið um bræðralag hefur nú fengið uppfyllingu í fullkomnu bræðralagi Alþfl. við íhaldið. Svona einfalt var að uppfylla það kjörorð, aðeins ef frumherjarnir hefðu haft hugkvæmni atómkratanna. Þetta bræðralag var svo fullkomið, að stefnuskrá Alþfl., sem áður hafði sannarlega ekki höfðað til bræðralags við atvinnurekendavaldið í landinu, var nú svo úr garði gerð, að Morgunblaðið lýsti yfir því, að hver einasti Sjálfstfl.-maður gæti skrifað undir hana. Eftir þetta fullkomna bræðralag Alþfl. og íhaldsins reyndist Alþfl.-mönnum á atómöld ekki erfitt um uppfyllingu hinna kjörorðanna, þegar þeir höfðu haft vit á því að taka málin í réttri röð. Jafnréttið hefur nú í áframhaldi af bræðralaginu fengið sína uppfyllingu. Að vísu háðu Alþfl.-menn árangurslausa baráttu fyrir jafnrétti við Sjálfstfl. um tölu ráðh. í ríkisstj., en frá þeim ráðherrastólum, sem standa á ójafnri tölu, hafa þeir náð miklum árangri í öðrum jafnréttismálum. Sjálfstfl. hafði lengi bent á það ójafnrétti, sem í því fælist, að ekki borguðu allir landsmenn jafnháa skatta, heldur væru þar látin ráða ýmis annarleg sjónarmið, svo sem tekjuhæð manna og eignir, sumir væru jafnvel skattlausir með öllu, þegar ýmsir væru látnir borga skatta, sem námu eigi minna en tekjum annarra. Þarna fann Alþfl. verðugt hlutverk: jafna skatta fyrir alla, skattajafnrétti. Það má að vísu segja, að þrátt fyrir tekjuskattslög þau hin nýju, sem bræðralagsstjórnin hefur fengið lögfest, geti svo farið, að ríkir menn hafi enn nokkru hærri skatta en fátækir, en það er þó stór áfangi í jafnréttisátt, og í mörgum tilfellum næst algert jafnrétti með því, að þeir, sem stærri hafa fjölskylduna, borga þá þeim mun meira í óbeina skatta, svo að segja má, að annað kjörorðið hafi verið uppfyllt líka. Og Alþfl.-menn á atómöld enda á frelsinu, sem áður var haft fyrst í röðinni. Þetta frv., sem hér er til umr. og lagt er fram af viðskmrh. Alþfl., fjallar um hið síðasta kjörorðið, frelsi. Nú hefur Alþfl. upplifað þá stund að geta borið fram frv., sem tryggður hefur verið meiri hluti á Alþ. og fjallar um frelsi. Alþýðufólk, sem til þessa hefur ekki notið svefns af áhyggjum, ekki um afkomu sína og atvinnuöryggi, heldur um hitt, hvort heildsalanum í Austurstræti mundi nú takast að fá innflutningsleyfi fyrir því vörupartíi, sem bezt gat tryggt honum gróðann í íslenzkum krónum, svo lítilfjörlegar sem þær eru, og í þeim mun dýrmætari gjaldeyri erlendis, er nú leyst frá áhyggjum sínum. Alþfl. ætlar með þessu frv. að tryggja frelsið í innflutningsmálum, og jafnvel bóndinn á teignum og sjómaðurinn á hafinu geta nú líka farið að flytja inn vörur í stórum stíl, ef þeir væru ekki af óskýranlegri þrjózku tengdir því eftirlætisstarfi að draga fisk úr sjó og raka hey á túni. En þeir eru nú a.m.k. leystir undan áhyggjum sínum um afkomu heildsalanna, því að Alþfl. er með þessu frv. að uppfylla hugsjón sína um frelsið. Það birtist í frelsi heildsalanna, frelsi þeirra til að ráðstafa að eigin vild þeim gjaldeyri, er fæst fyrir vinnu alþýðu manna. Frelsinu hefur Alþfl. séð fyrir auk jafnréttisins og bræðralagsins, og sigur Alþfl.-mannanna er mikill. Á einni vetrarvertíð hafa þeir komið fram uppfyllingu á kjörorðum Alþfl. frá upphafi. Og ekki er sigurinn minni gagnvart þeim frumherjum flokksins, sem bösluðu við að uppfylla hin sömu kjörorð, en höfðu ekki þann atómkraft til að bera, sem nú er fyrir hendi, og skildu ekki, að bræðralagið átti að vera fyrst í röðinni, til þess að uppfylling hinna fengist fram. Frelsið og jafnréttið og bræðralagið er mikið, en bræðralagið er þó þeirra mest, og á því sérstaka bræðralagi Alþfl. og íhaldsins byggist árangur Alþfl. á atómöld. Það hefur verkalýður landsins fengið að reyna að undanförnu, og það mun hann finna á kjörum sínum á næstunni.



Herra forseti. Ef ég mætti nota tímann, þær tvær mínútur, sem tekur að sækja hv. þm., vil ég taka fram, að ummæli mín um Útvegsbanka-útibúið í Vestmannaeyjum mega ekki skiljast sem persónuleg ádeila á bankastjórann þar. Ég vildi aðeins taka þetta fram til þess að koma í veg fyrir allan misskilning. Ég hef enga ástæðu til þess að tortryggja neitt hans lánveitingavald, en gat þessa í tilefni af þeim orðum, sem hv. 5. þm. Reykv. hafði haft í gær, að það væri óeðlilegt, að einn maður hefði mikil völd um útlán í stórum banka, eins og t.d. í Búnaðarbankanum. Og sé það óeðlilegt, að það sé einn bankastjóri í banka í Reykjavík, þar sem eru margir bankastjórar og margir bankar í miðbænum og til margra að snúa sér um lán, hvað þá um einangraðan, stóran kaupstað, þar sem aðeins er einn banki og einn bankastjóri? Það var þetta, sem vakti fyrir mér. En ég vil taka fram, að í því felst ekki nein gagnrýni á störf bankastjórans þar. Til þess að undirstrika það, sem ég sagði áðan um viðhorf verkalýðs til efnahagsmálaráðstafana, vil ég bæta við til þess að undirstrika sterklegar það, sem ég sagði, að ég átti ekki við, að alþýðan eigi að gera sig ánægða með þau kjör, sem hún býr við núna. Hún á auðvitað aldrei að gera sig fullkomlega ánægða með það, sem hún hefur. Hún á að krefjast aukinna framfara. En ef þær þjóðartekjur, sem við höfum úr að spila og til að ráðstafa núna, eru ekki nægilegar til þess að gera alla ánægða með sinn hluta, liggur þá ekki beinast við, að allir hinir sömu aðilar, sem eru óánægðir, taki höndum saman og vinni að því að auka þessar þjóðartekjur? M.ö.o.: í stað þess að halda áfram í endalausu stríði um að skipta þeirri köku, sem við höfum yfir að ráða, eins og hefur verið á undanförnum áratugum, þá verði öllum krafti beitt að því að stækka sjálfa kökuna með öllum tiltækilegum ráðum, til þess að þannig verði sem allra mest úr að spila.



Ég hafði ekki ætlað mér að taka frekari þátt í þessum umr., en það voru aðeins örfá orð út af þeirri að mörgu leyti furðulegu ræðu, sem hv. 3. landsk. (US) flutti hér áðan, ekki nú síðast, heldur þar áður. Því hefur verið fleygt, að það væru í raun og veru ekki nema þrír menn í stjórnarliðinu, sem hefðu trú á því, að þessar efnahagsmálaráðstafanir ríkisstj. gætu í raun og veru staðizt. En ég sé, að þetta muni vera misskilningur, þeir munu vera fjórir, og hefur það nú komið greinilega fram.  Þessi hv. þm. hafði alls ekki fyrir því að rökstyðja þetta á einn eða neinn hátt. Hann bara sló þessu fram, að framsóknarmenn vildu etja bændum til andstöðu við bæjarbúa. Mér er alveg ráðgáta, hvað hv. þm. á við með svona fullyrðingu eða sleggjudómi eins og þessum. E.t.v. á hv. þm. við, að framsóknarmenn hafa bent bændum á, að það væri algerlega ástæðulaust fyrir þá að sætta sig við þau rangindi, sem viðhöfð voru í þeirra garð, t.d. s.l. haust, af flokki þessa hv. þm. og Sjálfstfl., þegar sett var löggjöf um, að þeir mættu ekki fá þær kjarabætur, sem þeim bar samkv. áður gildandi lögum. E.t.v. á þessi hv. þm. við þetta, þegar hann talar um að etja bændum til andstöðu við bæjarbúa. En mikill er misskilningur hv. þm., ef hann heldur, að það sé í þágu bæjarbúa að sýna bændum rangsleitni eða rangindi og að það sé í óhag bæjarbúum að halda uppi réttmætum málstað landbúnaðarins. En þessi virðist vera sá hugsunarháttur, sem hv. þm. byggir þessar slettur á. Eða hvað er það, sem hv. 3. landsk. þm. á við með þessu? Hvar hefur það komið fram, að framsóknarmenn vilji etja bændum til andstöðu við bæjarbúa? Hvar hefur það komið fram í málflutningi framsóknarmanna í sambandi við þessar efnahagsmálaráðstafanir eða í því, sem þeir hafa aðhafzt í því sambandi? Bændur hafa sjálfir mótmælt ýmsum þáttum í þessari löggjöf, sem þeir hafa verið á móti, og þeir hafa tekið það upp hjá sjálfum sér, og þeir hafa áreiðanlega enn þá fullt frelsi til þess að láta skoðanir sínar í ljós, svo að þeir ættu ekki að þurfa að eiga það á hættu, að neinir óviðeigandi sleggjudómar væru felldir í því sambandi. En hvað er það, sem þessi hv. þm. á við, þegar hann kastar þessu fram? Ég vildi mótmæla þessu alveg. Þá ræddi hv. þm. nokkuð um þrjú mikilsverð mál, og ég skal ekki fara langt út í það. Hann virtist vera ákaflega ánægður með þá breytingu, sem orðið hefur á kjördæmaskipuninni. Ég skal ekki fara út í það hér. Þá virðist hann vera sá fjórði, sem hefur trú á því, að þessar efnahagsmálaráðstafanir geti orðið að gagni. Hann talaði um, að efnahagsmálin hefðu verið í algerum ólestri áður, en væru nú komin í gott lag. Það væri fróðlegt fyrir þennan hv. þm. að beita sér fyrir því t.d., að það færi fram skoðanakönnun í landinu á því, hversu margir það væru, sem teldu, að efnahagsmálum þjóðarinnar hefði verið komið í lag með þeim ráðstöfunum, sem hæstv. ríkisstj. hefur verið að beita sér fyrir í vetur, eins og þær ráðstafanir koma nú fram daglega. Það væri fróðlegt fyrir þennan hv. þm. að efna til slíkrar skoðanakönnunar eða beita sér fyrir því t.d., að það færi fram þjóðaratkvæðagreiðsla um þessi efni, og vita, hvað það væru margir, sem vildu taka undir þau ummæli hans, að með þessu öllu saman væri búið að koma þessum málum í æskilegt lag.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þær umræður, sem hafa farið hér fram um efnahagsmálin almennt eða frv., heldur aðeins minnast nokkrum orðum á það, sem hæstv. viðskmrh. sagði í sambandi við tillögu mína um að fella niður 10. greinina. Sú starfsemi, sem innflutningsskrifstofan hefur haft með höndum og ráðgert er nú að bankarnir taki að sér, mun hafa kostað röskar 2 millj. kr. En það kemur þarna á móti, að það þóknunargjald, sem bankarnir hafa tekið fyrir yfirfærslu á gjaldeyri, hækkar um 130% vegna gengisbreytingarinnar, og þar fá bankarnir þess vegna stórauknar tekjur, sem vel eiga að geta nægt á móti þeim kostnaði, sem þeir verða fyrir, vegna þess að þeir taka umrædda starfrækslu að sér. Þess vegna tel ég enga ástæðu til þess, að hæstv. ríkisstj. fái í þessum lögum heimild til þess að mega leggja á gjald, sem getur numið a.m.k. 16 millj. kr., til þess að vega á móti þessum 2 millj. kr. kostnaði, sem bankarnir taka að sér og innflutningsskrifstofan hefur áður haft með höndum, þar sem þeir fá það raunverulega líka strax bætt með auknum tekjum af þóknunargjaldinu. Þó að hæstv. viðskmrh, lýsi því nú yfir, að hæstv. ríkisstj. ætli ekki að nota þessa heimild nema að takmörkuðu leyti, þá er ég ekki farinn að sjá, að það verði gert, því að reyndin hefur verið sú, að ríkisstjórnir hafa jafnan notað sér til hins ýtrasta þær heimildir, sem þær hafa haft til tekjuöflunar, og ég býst við, að þessi ríkisstj. verði ekki öðrum skárri í þeim efnum, nema síður sé. Þess vegna finnst mér, að það liggi alveg fullgild rök til þess, að 10. greinin verði felld niður, þar sem, eins og ég áður sagði, bankarnir fá tekjur af þóknunargjaldinu, sem vel á að geta vegið gegn kostnaði af þeirri starfrækslu, sem þeir eiga að taka að sér samkvæmt þessu frv. og innflutningsskrifstofan hefur áður haft með höndum. Ég held, að hæstv. ríkisstj. sé búin að fá alveg nægar heimildir til þess að leggja á skatta og tolla, þó að henni sé ekki gefin heimild til þess hér að bæta við 16 millj. kr., sem hún hefur ekki minnstu þörf fyrir.



Herra forseti. Það má segja um þessar aðgerðir hæstv. ríkisstj., að veður sé ekki lengi að skipast í lofti. Við höfum heyrt það undanfarna daga, að hæstv. viðskmrh. hefur lýst því yfir, að lánareglur ríkisstj. séu mjög einfaldar, og ég þarf ekki að skýra frekar ummæli hæstv. viðskmrh., og í spurningatíma hér á miðvikudaginn var skýrði hann nákvæmlega, hverjar reglurnar væru um útlán til sjávarútvegs og landbúnaðar, og væri þar miðað við útlán undanfarinna ára. Í dag, tveim dögum síðar, kemur annar hæstv. stjórnarstuðningsmaður hér upp í ræðustólinn, hv. 5. þm. Reykv., og segir, að útibússtjóri bankaútibúsins í Vestmannaeyjum sé búinn að vera hér í viku til viðræðu við bankastjórnina til að leita lausnar á þeim vandræðum, sem nú væru á ferðinni í Vestmannaeyjum eftir vertíðarlokin. Og hver er þessi vandi? Hann er sá, að þessar lánareglur, þessar einföldu lánareglur, sem hæstv. viðskmrh. hefur gumað svo mikið af hér í deildinni undanfarna daga, standast alls ekki í Vestmannaeyjum og það verður að leita nýrra og annarra úrræða. Undirstrikað er, að það sé mikill vandi á höndum, sem bankastjórnin situr nú yfir. Það er þess vegna sennilegt, að það þurfi eitthvað að víkja frá þessum hörðu reglum, það þurfi þegar á fyrstu dögum efnahagsmálalöggjafarinnar að gera þarna einhverjar breytingar á. Það er ósköp hætt við því, að gagnvart landbúnaðinum verði sömu sögu að segja. Verði þeirri stefnu haldið áfram, sem nú hefur verið mörkuð, þá er öruggt mál, að landbúnaðurinn stórdregst saman á næstu árum og dregst ef til vill svo saman, að mjólk verður skömmtunarvara eftir 3–4–5 ár handa börnum og gamalmennum, - ef stefna ríkisstj. heldur áfram í landbúnaðarmálum, ef sú stefna heldur áfram, að enginn bóndi getur lengur flutt inn dráttarvél, að bændur verða að hætta ræktun, hætta byggingum, þar sem kostnaðaraukningin er um 60%, án þess að framleiðsluvörur bænda hækki sem máli skiptir. Kunnur kaupfélagsstjóri sagði mér nýlega, að á sínu verzlunarsvæði liti út fyrir það, að fjöldamargir bændur gætu ekki tekið allan áburð sinn í vor og yrðu að láta hann liggja. Ef þetta er rétt, að bændur landsins geti ekki tekið áburðinn vegna rekstrarfjárskorts, þá sjá allir, hvaða afleiðingar það hefur á mjólkurframleiðsluna þegar á þessu ári, og haldi sú þróun áfram hin næstu ár, þá fer eins og ég sagði áðan, að mjólkin verður skömmtunarvara handa börnum og gamalmennum, þegar fram líða stundir, - ef stefna hæstv. ríkisstj. í þessum lánamálum, bæði til sjávarútvegs og landbúnaðar, fær að haldast, eins og hún hefur hugsað sér hana í framkvæmd. Að lokum vil ég mjög taka undir tillögu hv. 7. þm. Reykv., að 1% leyfisgjald verði fellt niður. Það er algerlega ástæðulaust að vera að innheimta margar milljónir af innflutningi, t.d. til þess að standa undir verðlagseftirlitinu, sem væri miklu réttara að væri lagt á verðlagsútreikninga þá, sem verðlagsstjóri þarf að samþykkja, og eðlilegast að taka það upp í lögin um verðlagseftirlit. Í sambandi við margs konar yfirfærslur, þá er það gersamlega óviðkomandi verðlagseftirliti, eins og ég minntist á í gær hér í hv. d., svo sem yfirfærslur vegna ferðalaga, námskostnaðar, sjúkragjaldeyris, yfirfærslur vegna afborgunar og vaxta af lánum og mörgu öðru, sem ekkert réttlæti mælir með að séu teknar af stórar fjárhæðir til þess að standa undir verðlagseftirliti í landinu.