Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorsteinn Þorsteinsson) L. þessi, sem hér er farið fram á að framlengja, um útflutning á kjöti til Noregs og Englands, voru fyrst látin gilda til júlímánaðar 1934, en síðan hafa þau árlega verið framlengd, og nú liggur hér fyrir frv. um framlengingu þeirra l., borið fram af hv. landbn. Nd., og var hún sammála um að samþ. frv. Hingað er frv. svo komið frá hv. Nd.. og erum við landbnm. allir sammála um, að sjálfsagt sé að mæla með því, að frv. þetta verði samþ. óbreytt nú hér á þessu þingi.



Það er mjög farið að tíðkast á seinni þingum að bera fram ýms mál í Sþ. í þál.formi, og það hefir vitanlega verið bagi að því, að ekki er hægt að vísa þessum málum til annara n. en fjvn. Þessi mál snerta oft önnur efni heldur en fjármál. Þess vegna er þetta frv. fram komið um að setja 3. n. í Sþ., allshn., sem tæki við öllum slíkum málum. Nú er það að athuga, að þessi mál, sem borin eru fram í Sþ., eru oft og tíðum um ýmiskonar efni. Það er þáltill., sem snertir landbúnaðarmál, sjávarútvegsmál, iðnaðarmál o. s. frv. Þess vegna þykir mér rétt að skjóta því til þeirrar n., sem væntanlega fær þetta mál til meðferðar, að athuga, hvort ekki mundi vera rétt að stíga skrefið lengra í þessu efni heldur en gert er ráð fyrir í frv. Mér finnst, að það væri hægt á mjög einfaldan hátt. Mér finnst í fljótu bragði, að það mundi vera hægt með því að setja ákvæði í þingsköp um það, að í Sþ. mætti vísa málum til sameinaðra n. í d. Þegar um landbúnaðarmál væri að ræða í Sþ., þá væri því vísað til landbn. beggja d. o. s. frv., og þær afgreiddu svo málið í sameiningu. Einhverjar reglur þyrfti svo um vinnubrögð þessara sameinuðu n. Mér þykir ástæða að hreyfa þessu nú við 1. umr., ef n. sú, sem væntanlega fær málið til athugunar, vildi sýna mér þann velvilja að taka þetta til athugunar, því ég get búizt við því, að það sé hentugra að athuga þetta atriði í n. heldur en að einstakur þm. tæki sig til og flytti um það brtt. við 2. umr. En það mundi ég annars hafa gert.



Herra forseti! Frv. það, sem hér liggur fyrir og landbn. gerir lítilsháttar brtt. við á þskj. 187, mun hafa verið undirbúið fyrir þetta þing að tilhlutun hæstv. ráðh., sem hefir með því látið færa í eina heild þau l. og lagafyrirmæli, sem áður giltu um byggingar- og landnámssjóð, nýbýlasjóð og um endurbyggingu á sveitaheimilum. Til viðbótar hefir verið felldur inn í frv. kafli um teiknistofu fyrir byggingar- og landnámssjóð og ræktunarsjóð. Landbn. hefir lesið þetta frv. yfir og borið það saman við þau l., sem hér er steypt saman, og ennfremur hefir það verið sent stjórn Búnaðarbankans til umsagnar og höfum við fengið umsögn hennar. Hún er yflrleitt með því að samþ. frv., en gerði þó till. um, að ein lítil breyt. yrði gerð, sem við höfum tekið til greina. Áður en ég kem að brtt. okkar, skal ég leyfa mér að benda á þau einstöku atriði í frv., sem eru dálítið frábrugðin því, sem nú er í l., fram yfir það, sem ég hefi þegar minnzt á viðvíkjandi teiknistofunni. Í 3. gr. er nú gert ráð fyrir, að ríkissjóður leggi árlegu fram 200000 kr. til byggingar- og landnámssjóðs, en það var áður 250000 kr. Það er ætlazt til þess, að þessi 50000 kr. mismunur komi fram sem aukið framlag til endurbyggingar á sveitabýlum, svo að í raun og veru er hér er ekki um sparnað að ræða, heldur tilfærslu. Þetta er nærri það eina, sem þarf að taka fram fyrir utan brtt. okkar. Í fyrsta lagi höfum við gert þá brtt. við frv., að aftan við 7. gr. bætist nýr tölul., aftan við þá 6, sem í gr. eru, og hljóðar hann, eins og segir í nál. á þskj. 187. Það hagar, eins og kunnugt er, mjög víða þannig til í sveitum, að bæir eru mjög óskipulagðir. Ef við förum eftir einhverjum dalnum hér á landi, þá sjáum við, að yfirleitt liggja bæirnir í röð sitt hvoru megin ár eftir dalnum endilöngum, og ef við hugsum okkur, að í framtíðinni verði lagður sími og rafleiðsla eftir dalnum endilöngum, þá standa bæirnir sitt á hvað, en mynda ekki samfellt kerfi eða röð, svo að það verður dýrara að leggja síma, vegi, rafleiðslu og annað slíkt um dalinn, heldur en annars þyrfti að vera. Jafnframt kemur það í ljós, að gömlu bæjarstæðin voru valin á sínum tíma dálítið með tilliti til annars en nú er gert. Vaninn er ríkastur hér, eins og annarsstaðar, og þess vegna er það víða svo, að þar sem menn endurbyggja á sveitabæjum, þá er byggt á gömlu rústunum, þó að hitt sé líka til, að bæjarstæðin séu færð. Það hefir verið talað mikið og allvíða um það á síðari árum, að nauðsynlegt væri að breyta þessu og færa marga gömlu bæina úr stað, suma alveg og aðra meira eða minna, til þess að gera ýmislegt léttara, sem menn sjá, að muni koma þar á næstu árum eða áratugum, svo sem sími, rafmagn og annað slíkt, en við förum ekki fram á slíka breyt., en gerum till. um, að þegar reist verða ný bæjarhús á einhverjum sveitabæ og styrkur er veittur til þess, þá liggi fyrir vottorð frá trúnaðarmanni Búnaðarfélags Íslands í viðkomandi sveit um það, að bæjarstæðið sé heppilega valið. Hvort þetta gæti orðið byrjun að því að móta þetta síðar meir í fastara kerfi, er framtíðarinnar að sýna. Mér finnst sjálfum, að þetta gæti verið vísir í þá átt. Önnur brtt., sem við gerum, er ósköp litilfjörleg. Í 9. gr. eru talin upp ýms innlend byggingarefni, sem ekki er ætlazt til, að tekið sé tillit til sem kostnaðarliðs, þegar lán eru veitt. Það kann að vera, að þessi upptalning sé nokkurnveginn tæmandi, en okkur fannst réttara að bæta því við, að fleiri efni gætu heyrt undir þetta heldur en upptalningin nær yfir. Í 3. brtt., sem er við 12. gr., er í fyrsta lagi lagt til, að 1. tölul. falli niður. Við teljum hann óþarfan, af því að það, sem í honum felst, er búið að taka fram áður í 2. tölul. 7. gr. Í öðru lagi breytum við ofurlítið orðalagi á 2. tölulið, sem ekki raskar meiningunni á neinn hátt. Loks gerum við talsverða efnisbreyt. á 4. tölul., bæði frá því, sem er í 7. núna, og eins frá því, sem var í frv., þegar það kom frá hv. Nd. Nú er það svo, að til þess að leyfilegt sé að veita styrk til þess að endurreisa hús á sveitabýlum, þá má fasteignamat á bæjarhúsum ekki vera yfir 1000 kr., og þegar þetta var samþ. nú fyrir 2–3 árum, fór fram rannsókn á því, hve margar jarðir væru til á landinu, sem hefðu svo léleg bæjarhús. Við Jón á akri framkvæmdum þessa rannsókn í landbn. Nd. og komumst að þeirri niðurstöðu, að þær væru kringum 1000. Nú hefir verið mikið sótt eftir þessum byggingarstyrk, og það hefir sýnt sig, sérstaklega með gömul timburhús, að þau hafa viljað vera hærri í mati en þessar 1000 kr., en þó verið orðin svo léleg, að menn hafa yfirleitt verið sammála um, að það þyrfti að byggja þau upp, því að þau hafa verið lítt eða ekki hæf sem mannabústaðir. Þess vegna lagði hv. landbn. Nd. til, að þetta yrði hækkað upp í 2000 kr. Þetta fannst okkur fullhátt, með tilliti til þess, að enn mun ekki vera búið að byggja á meira en kringum 2–300 af þeim hér um bil 1000 jörðum, sem á voru bæjarhús, sem voru það léleg, að aðalfasteignamatið var fyrir neðan 1000 kr., og töldum við þess vegna rétt að færa þetta ákvæði niður í 1500 kr. Til þess þó að útiloka ekki hinar jarðirnar, höfum við bent á það, að milli fastelgnamata er að l. heimilt að láta fara fram millimat, ef húsin falla mikið í verði, og þá gæti það millimat komið til greina og úrskurðað, að gamalt timburhús, sem metið hefir verið á meira en 1500 kr. við síðasta aðalfasteignamat, hafi gengið úr sér á tímabilinu frá því, að matið fór fram, og þangað til á að fara að byggja upp, og væri orðið minna virði en 1500 kr., svo að eigandi þessa húss gæti komið til greina með styrk. Það er vafasamt hvar þetta mark á að liggja, en úr því að á annað borð er verið að hafa eitthvert hámark, en ekki höfð sú regla, að láta það heyra undir mat manna á hverjum stað, hvort þörf sé á styrk, þá mun þetta 1500 kr. mat vera nokkuð hæfilegt. Þá leggjum við til, að við 13. gr. sé bætt nýjum málsl., er orðist þannig, að þeir umsækjendur um lán og styrk skuli að öðru jöfnu ganga fyrir eftir þessum 1., sem hafa orðið fyrir einhverjum óviðráðanlegum skaða á efnum sínum, og höfðum við þar í huga jarðskjálfta, sem gætu fellt bæina, o. fl., og álítum við rétt. að menn, sem yrðu fyrir slíku tjóni, ættu að ganga fyrir öðrum í þessu etni, enda þótt þeir ættu lélega bæi, og sömuleiðis fannst okkur rétt, að þeir menn gengju einnig fyrir, sem yrðu fyrir svipuðu tjóni og átti sér stað í vetur, þegar 2 bæir fuku alveg burt, svo að það voru engin bæjarhús eftir. Ég geri nú ráð fyrir, að menn, sem verða fyrir tjóni af óviðráðanlegum orsökum, hefðu verið látnir ganga fyrir að öðru jöfnu í þessu efni, þegar til framkvæmdanna hefði komið, en það spillir ekki að taka það fram. 5. og 6. brtt. eru aðeins leiðréttingar á prentvillum, sem í frv. voru. Í 7. brtt., sem er við 23. gr., er aftur á móti efnisbreyt., bæði frá því, sem frv. er nú, og líka frá því, sem n. í hv. Nd. lagði til. Nýbýlanefnd er í lögunum, sem nú gilda, ætluð 10 kr. þóknun fyrir hvern fund, þó ekki yfir 300 kr. til hvers nefndarmanns. Þetta er mjög lítilfjörleg borgun. samanborið við borgun fyrir önnur nefndarstörf. Annars eru allar nefndir og starfsmenn, sem vinna fyrir landbúnaðinn, miklu lægra launuð en við aðra atvinnuvegi  Þá er 8. brtt. við 37. gr. aðeins orðabreyting, og sama er að segja um brtt. 9 a. og b. við 12. gr. Loks er 10. brtt., við 45. gr. Eins og frv. kom frá hv. Nd., var svo ákveðið, að aðstoðarmenn skyldu ráðnir af landbrh. En okkur þótti réttara, að þeir væru ráðnir af stjórn Búnaðarbankans í samræmi við ráðning annarra starfsmanna í bankanum, enda lagði stjórn Búnaðarbankans til, að svo yrði. Með þessu ætla. ég, að gerð sé nokkur grein fyrir þessum 10 brtt. Að efni til eru þær ekki miklar. Það er þá aðallega 1. brtt., um vottorð trúnaðarmanns, brtt. 3 e. um hámarksmat, og 7. brtt., um að hækka hámarkið fyrir þóknun úr 300 í 500 kr. Kannske mætti líka nefna 4. brtt., um, að þeir umsækjendur skuli að öðru jöfnu ganga fyrir, sem orðið hafa fyrir verulegu tjóni á eignum sínum vegna óviðráðanlegra orsaka. Með þessum brtt. leggur nefndin til, að frv. verði samþykkt, og telur það töluvert til bóta að hafa þetta allt á einum stað, sem fyrr var í fernum lögum.



Herra forseti! Hv. frsm. mælti fyrir brtt. n. í samræmi við skoðanir okkar meðnm. sinna, að undantekinni 4. brtt., sem honum sást eiginlega yfir, sennilega af gleymsku. Hann drap á það, að eignatjónið, sem talað er um í brtt., gæti fyrst og fremst verið tjón af jarðskjálftum eða ofviðri. En við hinir, hv. 11. landsk. og ég, lítum svo á, að þeim, sem mest afhroð hafa goldið af völdum mæðiveikinnar, væri sjálfsagt að veita sem mestan byggingarstyrk, til þess að þeir gætu haldizt við á jörðum sínum. Við vorum búnir að koma okkur saman um að orða 4. brtt. þannig, að „þó gangi þeir fyrir á hverjum tíma um lán og styrki eftir lögum þessum, sem orðið hafa fyrir fjárfelli, landskjálftum eða öðru óviðráðanlegu stórtjóni á eignum sínum“. Ég vil undirstrika það, að ætlun okkar hv. 11. landsk. með 4. brtt. var, að þetta yrði sérstaklega til að bæta upp að einhverju leyti eignatjónið af veikinnar völdum, og getum því ekki gengið fram hjá því í umræðum, þó að við gerðum það til samkomulags við hv. 1. þm. N.-M. að orða þetta ekki ákveðnar en gert er í brtt.



Herra forseti! Það er rétt, að hv. 6. landsk. vildi skilja þennan lið í brtt. þannig, að fyrst og fremst eigi að hjálpa þeim, sem orðið hafa fyrir fjárfeili. En þegar ég greiði brtt. atkvæði, geri ég það ekki af því. Þeim skaða er ætlazt til, að mætt verði á annan hátt, og vonandi verður það ekki gert síður en í fyrra. En þó að bóndi fái eftir þessum lögum hámarkslán og styrk, þarf hann samt að leggja talsvert frá sjálfum sér. Og ástandið hjá þeim, sem búnir eru að missa fé sitt, er lakara en svo, að þeir geti ráðizt í húsabygginnar, áður en þeir koma upp bústofninum á ný. Mér hefir skilizt á hv. 6. landsk., að þeir þyrftu fyrst og fremst hjálp til að geta lifað. Þá er það alveg út í hött, að fara að örva þá til nýrra bygginga. Þeir fáu bændur, sem kynnu að sjá sér hag í að nota það, væru þá ekki svo illa staddir sem af er látið. - Það er sjálfsagt, að þeir fái lán, sem fullnægja skilyrðum 7. og 12- greinar og eiga bústofn, en hinir verða fáir, sem hafa misst bústofninn, en geta gjarna lagt fram tvö, þrjú eða fjögur þúsund til þess að fara að reisa sér íbúðarhús.



Herra forseti ! Við hv. 1. þm. N.-M. þurfum ekki að fara í kappræður um þetta. En ég vil segja honum, að ef hv. þdm. verða að telja þann fjárfelli, sem orðið hefir af völdum mæðiveikinnar, verulegt tjón og af óviðráðanlegum orsökum, þá sýnir brtt., að þeir, sem slíkt tjón hafa beðið, eiga fullan forgangsrétt að þessum lánum og styrkjum. Og ef hv. þm. hefir aðra skoðun á því. verður hann að koma með aðra brtt. í staðinn, því að hver maður hlýtur að líta svo á, að tjónið sé bæði mikið og af óviðráðanlegum orsökum. Hv. þm. segir, að þessir menn verði bara að reyna að lifa og haldast við á jörðunum. Ég sé ekki annað en að þjóðfélagið eigi að létta vandræði þeirra manna, en dæma þá ekki fremur öðrum landsmönnum til að hafast við í föllnum moldarkofum. því erfiðara sem þeir eiga. því meiri er nauðsynin. Það hefir verið talað um, hver hörmung það væri, að búa í ýmsum kjöllurum hér í Reykjavík. En ég verð að segja, að viða í sveltum eru verri íbúðir en í þeim kjöllurum, sem hér eru dæmdir ónothæfir til íbúðar.

*Páll Hermannsson: Mér skilst, að fram hafi komið svo mismunandi skilningur á 4. brtt. á þskj. 187, að við það megi ekki una. Þegar hv. frsm. skýrði brtt., fannst mér hún afareðlileg, miðað við það, að þeir sætu fyrir hjálp til húsabóta, sem orðið hafa fyrir tjóni á húseignum. En þetta er ekki greinilega fram tekið í till., og ég er sammála hv. 6. landsk. um, að hún þurfi að því leyti endurbóta við. Ég vil því skora á hv. landbn. að taka till. aftur til 3. umr. og breyta henni þannig, að hv. nefndarmönnum geti samið um skilning hennar. Um till. eins og hv. 6. landsk. vill láta framkvæma hana, er ég honum alls ekki sammála. Mér finnst engin ástæða til að blanda bótum fyrir fjárfelli inn í þessi lög, þegar allir vita, að því tjóni verður hvort sem er að mæta á allt annan hátt.



Herra forseti! Ég held, að ekki þýði að ætlast til, að nefndin verði sammála um að orða gr. að nýju. Ég vildi setja „tjón á húseignum“ í staðinn fyrir tjón á eignum. En ég geri ekki ráð fyrir, að hv. meðnm. mínir séu fremur með því nú en þá. Viðhorf mitt skýrist, ef litið er á 2. tölulið 7. gr., sem ég vil lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Lánin eru veitt með þessum skilyrðum: ... 2. Að hann sanni með síðustu skattskýrslu sinni, staðfestri af skattanefnd, að hann eigi svo mikil efni sem nauðsynleg eru til búrekstrar á jörðinni, en geti ekki af eigin rammleik reist íbúðarhús á henni“. Ég hygg, að þessi liður takmarki það gróflega mikið, að hægt sé að nota 4. liðinn í brtt. okkar í því augnamiði, sem hv. 6. landsk. talaði um. Ég hygg hann útiloki þá menn, sem eiga 5, 8 eða upp í 30 kindur af mörgum hundruðum áður og 2–3 kýr. Það er ljóst, að þeir menn hafa ekki nauðsynlegan bústofn til að koma hér til greina. Þó. að Alþingi samþykki þennan lið, eins og hann er, væri þeim lítil bót að því. Eða er það alvara sjálfstæðismannsins hv. 6. landsk., að láta lánsféð ganga til manna, sem svo eru farnir, að ríkið þarf að borga vextina af eldri skuldum þeirra og hjálpa þeim á margan annan hátt til þess bara að lifa? Já. Hann telur þeim mesta nauðsyn á að fá 6 þús. kr. byggingarlán, til þess að ríkið fái að borga vextina af því líka. En þetta er bara ekki hægt. Byggingarlán verður ekki veitt, nema þar sem lögmætar ástæður eru fyrir hendi.

*Erlendur Þorsteinsson: Herra forseti! Ég vildi skýra afstöðu mína í n. til 4. brtt. Eins og hv. 6. landsk. skýrði frá, vorum við búnir að semja aðra brtt. En þar sem þriðji nm., hv. 1. þm. N.-M., var henni algerlega mótfallinn, varð að samkomulagi að orða brtt. eins og gert er á þskj. 187. Ég benti hv. 1. þm. N.-M. á það, að 2. liður 7. gr. mundi koma í veg fyrir það, að farið yrði að reisa hús þar, sem ekki væru nóg efni til búrekstrar á jörðinni, eins og hann orðar það. Hinsvegar er mér ómögulegt að skilja annað en að það eigi að hlynna að sveitum sem beðið hafa mest tjónið af völdum mæðiveikinnar. Bændur þar eiga ekki fremur en í öðrum sveitum að sætta sig við óhæf húsakynni. Ég álít rétt að samþ. 4. brtt. eins og hún er. Vitanlega verða þá þeir, sem lánin veita í hvert skipti, að athuga ástæður umsækjenda, m. a. með tilliti til 2. liðar. 7. gr., svo að frá sjónarmiði hv. frsm. þarf ekkert að óttast, og hinsvegar með tilliti til tjónsins, hvort sem er á húsum eða öðru. Ef breyta ætti till., gæti ég gengið inn á það eitt, að þeir sætu sérstaklega fyrir, sem tjón hafa beðið við fjármissinn.

*Páll Hermannsson: Í 12. gr. frv. eru tekin allgreinilega fram skilyrðin fyrir byggingarstyrkjum, og þær reglur virðast nokkurnveginn fullnægjandi. Þetta ákvæði 4. brtt. er með öllu óskylt, og ég sé ekki nauðsyn þess í lögunum. Ég vil enn að nýju endurtaka þá till. mína, að n. taki 4. brtt. aftur til 3. umr. Ég álit það ekki samboðið virðingu þingsins að afgr. brtt., sem lagasmiðirnir sjálfir skilja á tvo vegu. Verði hv. nm. ekki sammála um breytingu og vilji þeir ekki taka till. aftur, álit ég það eina sjálfsagða fyrir deildina vera að fella hana.

BrB: Vegna þess að mismunandi skilningur er lagður í þetta en ég tel nauðsynlegt, að það komi skýrt fram, hvað átt er við, þá segi ég nei.

2) Forsrh.: Ég treysti mér ekki til að samþ. þessa brtt., af því að þessi skilningur hefir komið fram og eins og hún er orðuð. Ég tel, að inn í þessi l., sem eru sett til frambúðar, eini ekki að setja ákvæði. sem komist inn við 2. umr. og sett er aðeins til bráðabirgða, og segi því nei.

3) PZ: Herra forseti! Frekar en að hægt sé að skilja þetta eins og G. landsk. gerði og íþyngja þar með mönnum á pestarsvæðinu, segi ég nei.