Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. - Ég sé, að það mun vera meiningin að halda fund þegar að loknum þessum fundi og taka þar fyrir frv. um dýrtíðarráðstafanir, sem nú hefur verið útbýtt. Frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir er langur lagabálkur upp á 9 siður með mjög flóknum ákvæðum í, sem ríkisstj. og hennar sérfræðingar munu hafa unnið að um lengri tíma. Þessu frv. er nú útbýtt meðal þm. Og eins og að líkum lætur verður þessi 1. umr. í raun og veru aðalumr. þess. Ég tel ófært að ætla að láta 1. umr. þessa máls fara fram án þess að þm. gefist kostur á svo mikið sem lesa þetta frv. yfir. Ég vildi eindregið mælast til þess, að þeim fundi, sem boðaður hefur verið að loknum þessum fundi í dag, verði frestað og verði heldur á morgun, til þess að þm. gefist tækifæri til þess að kynna sér þetta mál. Slík er líka venja um öll mál, og þm. eru búnir að biða eftir þessu frv. í tvo og hálfan mánuð, og það er réttlát krafa, að ekki verði styttri tími en til er tekinn í þingsköpum til þess að þm. fái að athuga frv., sem fram koma um stóra lagabálka.



Herra forseti. - Ég vil fyrir hönd ríkisstj. óska þess, að þetta mál verði tekið fyrir á þessum fundi, sem boðaður hefur verið. Þó að hér sé um nokkuð langan lagabálk að ræða, þá held ég, að við framsögu málsins muni það yfirleitt upplýsast það vel, að hv. þm., sem hafa hugsað mikið um það og rætt það í sambandi við önnur mál, eigi auðvelt með að taka þátt í umr. um það, eftir því sem ástæður eru til.



Herra forseti. - Ég vil endurtaka ósk mína og vísa til þess, að hér er um löng og flókin ákvæði að ræða, að minnsta kosti tveir kaflar, sem enn hafa ekki legið fyrir í öðru formi, þó að hér séu líka kaflar, sem skyldir eru því, sem borið hefur verið fram í öðrum frv. Ég mælist til þess, að hæstv. forseti verndi rétt þm. samkvæmt þingsköpum og þeir fái tækifæri til þess að athuga málið áður en umr. hefjast.

Forseti (BG): Ósk hv. 2. þm. Reykv. um það, að fundur verði ekki látinn fara fram í dag, sem boðaður hafði verið, þar sem ræða á frv. til l. um dýrtíðarráðstafanir, verður borin undir úrskurð hv. þdm.



Frv. þetta er flutt að beiðni fjmrh., og þarf sennilega ekki frekari framsögu af hendi nefndarinnar.



Herra forseti. Ég hef sem einn fjárhagsnefndarmanna orðið við þeirri beiðni ráðh. - af kurteisi við hann - að flytja þetta mál En ég verð að segja það, að mér finnst það sannarlega þess vert, að Alþ. athugi nokkuð, hvernig komið er þessu máli með stjórn núv. ríkisstj., þegar hún fer fram á þessa heimild, án þess að fjárl. hafi verið afgreidd. Það hefur gengið hjá okkur s.l. ár, en meðan stjórnir hafa setið að völdum, sem haft hafa stuðning meiri hluta þingsins, hefur ekki þurft að fara fram á svona heimild. Þegar nýsköpunarstjórnin tók við, þó að seint væri, 21. okt. 1944, þá voru samt fjárl. afgreidd 19. des. fyrir árið 1945. Og þegar fjárl. voru afgreidd fyrir árið 1946, þá munu þau líka hafa verið afgreidd 19. des. 1945. Hitt hefur skeð, þegar ríkisstj. hafa setið, sem ekki hafa haft stuðning þingsins, að farið hefur verið fram á heimild svipaða þessari. En hinu man ég ekki eftir, að slíkt hafi komið fyrir, þegar að völdum hefur setið ríkisstj., sem haft hefur stuðning þingsins. Ég álít þess vegna, að þessi afgreiðsla málsins sé óhæfileg og sýni, að ríkisstj., sem nú hefur setið að völdum í 10 mánuði, sé ekki fær um að gegna sínum einföldustu embættisskyldum, þannig að fjárl. séu afgreidd í tæka tíð. Það verður ekki annað sagt en ríkisstj. hefði haft nægan tíma til að undirbúa þessi fjárl. og ganga frá þeim að öllu leyti, og mér finnst, að þm. eigi nokkra kröfu á að fá að vita, hvernig á slíku stendur, hvernig á því stendur, að afgreiðsla fjárl., sem er eitt hið sjálfsagðasta embættisverk sérhverrar ríkisstj., skuli ganga með þessum endemum. Fyrst kemur fjárlagafrv. miklu seinna en það átti að koma, þannig að það hefur dregizt úr hófi fram, sem er brot á öllum þingreglum og lögum, þar sem svo er fyrirskipað, að fjárlagfrv. skuli liggja fyrir í byrjun hvers þings. Svo, eftir að frv. kemur allt of seint fram og þingið búið að standa í 21/2 mánuð, er farið fram á það, að framlengd séu fjárl. yfirstandandi árs fyrir næsta ár, ótímabundið. Þegar mestu vandræðin voru með stjórnarmyndunina í fyrra, var fyrst framlengt fyrir janúar og síðan næstu mánuði þar á eftir. Þarna er eins og ríkisstj. treysti sér ekki til þess að segja, hvenær hún treysti sér til að vera búin að afgreiða fjárl. fyrir næsta ár, og vildi ég mjög gjarnan, að fjmrh. gæti gefið d. nokkrar upplýsingar um það, hvernig á þessu stendur. Ef maður með velvilja til ríkisstj. leitar orsakanna til slíkra hluta, held ég, að ekki sé bægt að finna nema eina ástæðu, sem ríkisstj. máske gæti fært fram sem afsökun fyrir slíku, en hún er sú, að það hafi verið ákveðið í l., sem samþ. voru á síðasta þingi, h um fjárhagsráð, að þar skyldi gerð áætlun bæði fyrir yfirstandandi ár og sérstaklega næsta ár og í þeirri áætlun skyldi nákvæmlega vera útreiknað allt, sem þjóðarbúið sem slíkt ætlaði að gera á næsta ári. Ef ég man rétt, átti að reikna út kostnað við hverja framkvæmd og hvernig fjár skyldi aflað til hverrar framkvæmdar. Og þegar slíka nákvæma skipulagningu ætti að taka upp, gæti maður auðvitað ætlað, að við samningu fjárl. fyrir árið 1948 yrði tekið nákvæmt tillit til þess, slíkrar áætlunar, því að tilgangurinn með samþykkt slíkrar áætlunar er sá í öllum löndum, sem þann hátt hafa á sínum þjóðarbúskap, að tryggja, að allir hafi atvinnu. Það eina, sem ég gæti hugsað mér sem afsökun fyrir ríkisstj., væri það, að dregizt hefði úr hömlu að gera slíka áætlun, að engin slík áætlun væri enn til hjá fjárhagsráði. Ég veit ekki um það, og það væri mjög æskilegt að fá hér upplýsingar um það, að hve miklu leyti búið er að undirbúa grunninn, sem fjárl. fyrir næsta ár hljóta að byggjast á. En ef ennþá skyldi standa á þessari áætlun. er engin afsökun fyrir ríkisstj. í heild. Það var skylda þessarar ríkisstj. að sjá um, að fjárl. og fjármálaáætlun þjóðarbúskaparins væri lögð fram, áður en árið 1948 byrjaði, en hefði helzt átt að leggjast fyrir þingið ekki seinna en 1. nóv. Þess vegna álít ég, að það að fara fram á, að fjárl. fyrir 1947 gildi áfram fram á árið 1948, sé dæmi um það, að ríkisstj. hafi alls ekki verið fær um að framkvæma þau störf, sem hún hafði tekið að sér og beðið um vald til að fá að framkvæma. Ríkisstj. lagði mikið upp tír því að fá þetta samþykki í vor, að setja upp sitt mikla ráð, sem síðan virðist hafa unnið kröftuglega að því að stöðva framkvæmdir hér á landi í stað þess að skipuleggja framkvæmdir. Og nú virðist þetta allt komið í slíkt öngþveiti, að þrátt fyrir stærsta skrifstofubákn, sem stofnað hefur verið í okkar landi, virðist ríkisstj. ekki geta framkvæmt þau embættisverk, sem hún tók að sér, þegar þessi stjórn var mynduð. Ég skil ekki annað en ríkisstj. sé það ljóst, að það er óvenjulegur hlutur, sem hún fer fram á, að óska eftir svona framlengingu á fjárl. Það er óvenjulegt, að stjórn, sem nýtur stuðnings meiri hluta þings, verði að fara fram á slíkt, og hlýtur að stafa af því, að það, sem ríkisstj. hefur tekið að sér, hefur lent í handaskolum. Hún hefur brugðizt þeirri skyldu sinni að framkvæma þessa áætlun, þannig að hægt væri að undirbúa fjárl. og marka heildarstefnu, hvað þjóðarbúskapinn snertir, leggja þá stefnu fyrir þingið til samþykktar. Þess vegna þótti mér rétt að óska þess við þessa umr., að fjmrh. skýrði frá, hvernig á því stendur, að svona hefur farið með fjárl. En þetta er sem sagt eina skýringin, sem ég hef getað fengið frá mínu sjónarmiði, og réttlætir það þó ekki ríkisstj. að þessu leyti. Hins vegar verð ég að segja það, að það er mjög erfitt að hafa á móti því út af fyrir sig, þegar svona er komið. að framlengja til einhvers ákveðins tíma svona heimild. Það er mjög erfitt fyrir þm. að halda því fram, að það eigi engin fjárl. að vera til. Það er hver þm. settur í klipu af ríkisstj. með því að leggja svona frv. fyrir Alþ. Það er ekki hægt að skorast undan því að samþykkja það með einhverjum breyt., ef menn vilja ekki láta hjól ríkisbúskaparins stöðvast 1. janúar. Hins vegar kemur ríkisstj. Alþ. í klípu með því að hafa ekki reynzt fær um að inna þetta af hendi. Og það, sem sérstaklega væri gaman að heyra nú, væri álit þess flokks, sem mest hefur óskapazt yfir fjármálaástandinn á undanförnum árum og talað um, að allt væri að fara í vitleysu og allt vegna þess, að Framsfl. væri ekki í ríkisstj., allt væri að enda í vitleysu í þjóðarbúinn vegna dýrtíðarinnar og fjárlagaafgreiðslunnar. Nú hefur Framsfl. farið inn í ríkisstj. og hefur setið þar í 10 mánuði og sýnt dugnað sinn, enda undirstrikað af menntmrh., sem sjálfur segist vera mesti sérfræðingurinn í fjármálum, að það sé sameiginlegt álit ríkisstj. að sjá nú um stjórn á öllum fjármálum landsins og hún sé nú ekki aldeilis í slæmum höndum! Það væri gaman að heyra frá ráðh. Framsfl., hvernig þessi fjárlagaafgreiðsla hæstv. ríkisstj. nú lítur út í þeirra augum. Þeir ósköpuðust yfir því. hvernig nýsköpunarstjórnin hefði verið viðvíkjandi fjárl. Hún sá þó um það, og það tveim mánuðum eftir að hún tók við völdum, að fjárl. fyrir næsta ár væru tilbúin. Nú hefur Framsfl. setið að völdum í 10 mánuði, haft yfirstjórn allra fjármála landsins og 2 menn í fjárhagsráði, og þetta eru nú afleiðingarnar, þetta eru stórvirkin. Ég hef þann tíma, sem ég hef verið á Alþ., sjaldan séð aðra eins gjaldþrotayfirlýsingu frá embættismönnum eins lands eins og þessa, þegar nú er farið fram á við Alþ. að framlengja fjárl. fyrir næsta ár. Ég taldi rétt að vekja máls á þessu einmitt við þessa umr., því að hv. deild á heimtingu á að fá skýringu á þessu.



Herra forseti. Þar sem þess er getið af hv. fjhn., að einstakir nm. megi koma með aths. við frv. þetta, þá kemur það engan veginn á óvart, þó að menn komi með aths. sínar. Hins vegar virðist mér, að hv. 2. þm. Reykv. velji hér of lítið efni sem tilefni til sinna stórpólitísku bollalegginga. Það er hægurinn á hjá hv. deild að breyta þessu, en það að ég setti þetta í greinina var með hliðsjón af reynslu frá fyrri árum og þar með s.l. ári, en hún hefur verið á þá leið, að alltaf hefur þurft að framlengja þessar heimildir um fjárgreiðslur, og hefur það orðið allkvabbsamt fyrir fjmrh. Það var átalið mjög s.l. ár af hv. 2. þm. Reykv. og flokksmönnum hans, að fjárlagafrv. hefði verið of seint lagt fram og að seint gengi að afgreiða það. Það hefur að vísu dregizt eitthvað um 3 vikur, og ég verð að játa, að á því voru ýmsir gallar, enda var það ekki að furða, þar sem varð að leggja það fram svo að segja í blindni. Vísitalan fór þá hækkandi og illt að ákveða margt í frv., meðan ekkert fast var til að ganga út frá í því efni. Þegar hv. 2. þm. Reykv. þykist nú alveg koma af fjöllum út af því, að ekki skuli enn vera búið að afgreiða fjárlög, þá lokar hann algerlega augunum fyrir augljósum staðreyndum, sem honum er vel kunnugt um eins og öðrum þm. Hann veit, að sleitulaust hafa farið fram samtöl og fundarhöld og að samningar og áætlanir hafa verið gerð í sambandi við verðlagsmál þjóðarinnar, og hann veit, að áður en á sæmilegan grundvöll er komið í þeim málum. er ekki hægt að taka fjárlagafrv. til endanlegrar athugunar og ákvörðunar. Ég vil segja það við hv. 2. þm. Reykv. og aðra þá, sem trúa á fyrirframgerðar áætlanir um þjóðarbúskapinn, að hætt er við, að hinar stórfelldu sveiflur, sem sífellt verða í atvinnulífi og þjóðarbúskap, hljóti að gera þessar áætlanir loftkenndar mjög, og koma þær því að litlu eða engu gagni. Eitt tímabilið getur verið ótryggt og útlit hið versta, en svo getur það skyndilega breytzt til batnaðar, og sem betur fer, hefur svo orðið í þetta sinn. Margt af því, sem menn töldu með öllu glatað, hefur nú óvænt fundizt, og grundvöllurinn undir atvinnulífinu hefur óvænt breytzt til muna. Ég tek þetta til dæmis um þær sveiflur, sem alltaf geta orðið í atvinnulífi þjóðarinnar. Ég er, eins og ég hef áður sagt, sannfærður um, að notagildi þeirrar „planökónómi“, sem hv. 2. þm. Reykv. og flokksmenn hans eru fylgjandi og gera svo mikið úr, kemur ekki alltaf að gagni, þótt svo kunni stundum að vera. Þær áætlanir frá fjárhagsráði, sem hv. 2. þm. Reykv. var að inna mig eftir, hef ég ekki. Ég hef eina mikilvæga skýringu á drætti fjárlaganna, en hún er sú, að viðleitni allra flokkanna hefur miðað að því að finna fastan grundvöll fyrir atvinnulífið, en það hlaut og hlýtur að taka langan tíma, þar sem svo margs er að gæta og margt að athuga og framkvæma í verðlagsmálum þjóðarinnar. Þetta hljóta allir þm. að skilja. Þegar litið er á þetta og margt annað, þá er það byggt á öllum forsendum, að ekki gat talizt hyggilegt að flýta afgreiðslu né samningu fjárlagafrv. Það er þess vegna ekki eins ámælisvert og hv. 2. þm. Reykv. og flokksmenn hans hafa viljað halda fram, að farið er fram á þessa heimild til bráðabirgðafjárgreiðslna. Hv. 2. þm. Reykv. veit það vel, að ríkissjóður hefur oft áður innt slíkar greiðslur af hendi, og hann veit einnig. að nú er nauðsyn á þessu, þótt hann hins vegar viðurkenni það ekki, af því að flokkur hans er nú ekki í stjórn. Ég hef ekki fleira um þetta að segja nú, en vænti þess, að frv. komist til 2. umr. og að það geti orðið samkomulag um viðunandi afgreiðslu á máli þessu, eins og oft áður, þegar um slík mál hefur verið að ræða.



Herra forseti. Ég vil aðeins segja nokkur orð vegna ummæla þeirra, sem hv. 2. þm. Reykv. beindi til Framsfl. Augljóst er, að það er mikið neyðarrúrræði að fara fram á greiðslur úr ríkissjóði, áður en fjárlagafrv. er afgreitt, en mönnum er kunnugt um það vandræðaástand, sem ríkir nú í fjármálum landsins, og ég undirstrika, að það er arfurinn frá fyrrv. ríkisstj., sem hv. 2. þm. Reykv. tók sjálfur þátt í. Það er ekki hægt að loka augunum fyrir því, að síðan Framsfl. tók sæti í stjórn landsins, hefur hann miðað að því, að stefnt yrði í rétta átt í þessum málum.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið umr., en vil aðeins gera aths. við það. sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um það, að enn væru ekki tilbúnar hjá fjárhagsráði áætlanir um framkvæmdir í landinu. Það má vera, að þessu sé eitthvað ábótavant og það þurfi að bæta úr því, en ég vil þrátt fyrir það fullyrða, að fjárhagsráð hefur þegar unnið allmerkilegt starf til að koma þessum framkvæmdum áfram. Í þessu sambandi vil ég geta þess, að ég veit, að hv. 2. þm. Reykv. er vel kunnugt um það, að engar hagskýrslur liggja fyrir, sem hægt er að byggja slíkar skýrslur og áætlanir á, og allir, sem vinna í fjárhagsráði, hljóta að finna tilfinnanlega, hversu ábótavant er allri hagskýrslugerð hér hjá okkur Íslendingum. Með þessu er ég þó ekki að kasta steini á hagstofustjóra, því að með engri sanngirni er hægt að kenna honum um þetta. Hv. 2. þm. Reykv. hlýtur að vera kunnugur þessum vandkvæðum, frá því er hann sat í nýbyggingarráði, og ég vil finna fjárhagsráði það til afsökunar að minna á þetta ráð, sem hv. 2. þm. Reykv. sat sjálfur í - og hann hefur eflaust unnið mikið gagn þar. Það var sett árið 1944 og sat til júníloka 1947. því var ætlað að semja áætlun um atvinnulíf þjóðarinnar næstu árin, svo að skipuleggja mætti vinnuna og allir gætu haft atvinnu. Ég vil ekki gagnrýna störf nýbyggingarráðs, en vil benda á það, um leið og hv. 2. þm. Reykv. bendir á það, að fjárhagsráð hefur ekki á þessum 6 mánuðum, sem það hefur verið til, gert umræddar áætlanir, að ekki tókst nýbyggingarráði á rúmum þrem árum frá 1944–'47 - að semja áætlanir, sem fyrir löngu áttu að vera til. Að vísu gerði það áætlun um togaraflotann, en það var aðeins lítill hluti af því, sem gera átti. Ég verð því að biðja hv. 2. þm. Reykv. að taka til greina, áður en hann ræðst á fjárhagsráð, þá erfiðleika, sem honum eru vel kunnir, á áætlunarsamningu, meðan hagskýrslur eru jafnófullnægjandi og þær eru. Ég veit, að öllum er það ljóst, að grundvöllurinn fyrir áætlunarbúskap er í meira lagi veikur, meðan hagskýrslukerfið er jafnófullkomið og raun ber vitni um.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur nú gefið nokkrar skýringar frá hans sjónarmiði á þeim drætti, sem orðið hefur á fjárlögunum, og hæstv. ráðh. virðist ekki taka þetta mjög nærri sér. Hann talaði um, að til væru ótal fordæmi fyrir þessari beiðni um bráðabirgðafjárgreiðslur úr ríkissjóði. Jú, til eru nokkur fordæmi, en engin undir slíkum kringumstæðum sem nú ríkja, svo að þetta frv. hér er í raun og veru einsdæmi. Nýsköpunarstjórnin hafði stuttan tíma til þess að setja fjárlög fyrir næsta ár. og hún gerði það á 2 mánuðum, þó að þau fjárlög væru umfangsmikil í mesta máta. Þá sagði hæstv. fjmrh., að það væri mikil afsökun á drætti fjárl., að gengið hefði langur tími í að athuga dýrtíðarmálin, mikið hefði verið unnið að þessu og fundarhöld löng og ströng. Jú, jú, enginn efast víst um það, að nóg hefur verið um fundarhöldin. Kölluð var saman stéttaráðstefna, og átti hún að koma saman í vor. Framsfl. lagði sérstaka áherzlu á, að hún kæmi saman í vor. En hún var bara ekki kölluð saman fyrr en í haust. ríkisstj. hefur þá líklega loksins orðið ljóst, að stéttaráðstefna hefði átt að hjálpa til við að leysa dýrtíðarmálin. Hvernig hefur nú ríkisstj. undirbúið í hendur stéttaráðstefnunnar? Þegar hún kemur saman í haust, upplýsir Tíminn, að ekkert er til hjá ríkisstj., sem til átti að vera, til þess að stéttaráðstefnan gæti starfað að gagni. Þarna sést verklagið. Hæstv. fjmrh. upplýsir, að ekki sé hægt að koma fjárlögum neitt á veg, fyrr en tekizt hafi að vinna bug á verðbólgunni í landinu. Hvers konar skollaleikur er þetta? Hefði ekki verið eðlilegt, að stjórnin hefði nú haft til einhver úrræði til að leysa þennan vanda, eftir að hún er búin að sitja 10 mánuði? Hæstv. fjmrh. segir, að mikill tími hafi farið til fundarhalda og ráðagerða. Hvar er árangurinn? Ekkert er tilbúið frá hendi stj., sem til þyrfti að vera. Það er nú augljóst, að ráðherrarnir voru ekki, þegar þeir settust í ráðherrastólana, færir um að vinna það, sem þeim var ætlað. Svo segir hæstv. fjmrh., að áætlunarbúskapur sé bara hálfgerð vitleysa og þýði ekkert að vera að eiga við þessar áætlanir og þær komi ekkert við afgreiðslu fjárlaga. Mér heyrist meira að segja á hæstv. fjmrh., að hann hafi ekkert samband haft við fjárhagsráð varðandi þetta. Má ég spyrja: Er ríkisstj. í mörgum pörtum? Róa ráðherrarnir til skiptis í stafninum og skutnum? Og hæstv. fjmrh. ætlast til, að þingið samþykki fyrir hann fjárlög, sem geta hvergi staðizt fjárhagsáætlunina. Hvaða vit er í slíku? Ríkisstj. sker niður fjárframlög til allra verklegra framkvæmda í landinu annars vegar, en ætlar svo fjárhagsráði sama verkefni hins vegar. Fjárhagsráð hefur skorið svo niður allar framkvæmdir í landinu, að það hefur þegar skapað atvinnuleysi á Íslandi, og niðurskurðurinn til verklegra framkvæmda á fjárlögum þýðir stórkostlega hættu fyrir þjóðarbúskap Íslendinga og skapar atvinnuleysi. Ef þetta er afgreitt sitt í hvoru lagi, þá skapar það aðeins öngþveiti. Í þriðja lagi, ef Alþingi ákveður fjárlög án þess að vita, hvað það vill gera, og án þess að hafa skapað sér neina ákveðna stefnu að fara eftir, þá verkar slíkt þannig, að fjárhagsráð, sem er langvoldugasta stofnun í landinu, rífur niður samþykktir Alþingis, með öðrum orðum, Alþ. er þá orðið eins konar undirnefnd, sem gerir ekki bindandi samþykktir, en stórráðið tekur völdin af alþm. Yfirlýsingar hæstv. fjmrh. bera þess glöggan vott, að hæstv. ríkisstj. gerir sér ekki ljóst, hvaða stefnu hún fylgir. Þetta kom einnig berlega fram í yfirlýsingum þeim, er gefnar voru hér á Alþ., er l. um fjárhagsráð voru rædd, sællar minningar. Þau l. voru nú runnin undan rifjum hæstv. ríkisstj., og ráðh. Sjálfstfl. gerðu ekki ráð fyrir því, að farið yrði út í áætlunarbúskap, en hæstv. forsrh. fullyrti, að hafinn yrði áætlunarbúskapur. Þessi yfirlýsing hæstv. forsrh. stríddi á móti yfirlýsingu hæstv. fjmrh., sem sagðist vera á móti planökónómí. En vegna þess, að hæstv. forsrh. er höfuð ríkisstj., þá hélt ég, að hann hefði meiri völd, og trúði því yfirlýsingu hans, hélt, að hún mundi gilda. Þetta var nú þegar hæstv. ríkisstj. var ung, en málið ekki „settlað“. Og nú virðist hæstv. fjmrh. ekkert tillit ætla að taka til samþykkta Alþingis. Hvers konar stjórn er hér, og hvers konar forysta er þetta? Hvaða ráðh. í ríkisstj. er að marka? Hvaða yfirlýsingar gilda? Eða á togstreita að gilda um allar framkvæmdir næstu mánuðina? Þetta ástand getur ekki staðizt. Ef það er rétt, sem hæstv. fjmrh. meinar, eru lögin um fjárhagsráð til einskis nýt og úr gildi fallin. Ég vil leyfa mér að drepa hér á eitt ákvæði, sem stendur í þeim l., ég hef l. að vísu ekki hér við höndina, en ég held, að ég muni það rétt. Þar stendur, að það sé hlutverk fjárhagsráðs að gera áætlun um allar atvinnuframkvæmdir í íslenzku þjóðlífi. Í þessu liggur hlutverk fjárhagsráðs. En ef stöðva á atvinnuframkvæmdir landsmanna, þá er ekki lengur þörf fyrir stofnun sem fjárhagsráð. Fjárhagsráði hefur verið ætlað annað hlutverk en byggja upp, því hefur verið ætlað að skera niður, og sú krafa mun hafa verið borin sérstaklega fram af sjálfstæðismönnum. En ef áætlunarbúskapur er eintóm vitleysa, eins og hæstv. fjmrh. sagði, og ekkert tillit er tekið til hans, þá ætti samkvæmt þessu að leggja fjárhagsráð niður. Það væri gott að fá yfirlýsingu um þetta frá hæstv. ráðh. Hæstv. fjmrh. sagði, að verðbólgan í landinu hefði orsakað það, að fjárl. væru ekki enn komin. Hvers var þá að marka stefnuna? Hver tók að sér landsstjórnina í fyrra? Er það ekki hlutverk núverandi hæstv. ríkisstj. að afgreiða fjárlög og marka stefnuna í atvinnulífi Íslendinga? Manni virðist sem svo, að ríkisstj. hafi notað allan þann tíma, frá því að hún tók við völdum, til að reyna að finna stefnu, sem hún hefur þó ekki enn, eftir 10 mánaða völd, komið sér niður á. Nei, afsökun hæstv. fjmrh. bitnar á ríkisstj. sjálfri og sýnir glöggt, hve ófær hún er til að sinna sínu hlutverki. Hæstv. menntmrh. talaði hér nokkur orð og sagði, að hér á landi ríkti vandræðaástand. Þetta er ekki nýr söngur. Þessi maður talar alltaf svo. Hann sér og hefur aldrei séð annað en vandræði. En ef það væri nú vandræðaástand á Íslandi, - hver hefur þá skapað það ástand? Er þá komið svo eftir 10 mánaða veru Framsfl. í ríkisstj. með gömlum vinum? Og á hverju hefur núverandi ríkisstj. fleytt sér? Hún hefur fleytt sér á arfinum frá nýsköpunarstjórninni, á þeim arfi, sem hæstv. menntmrh. bölsótaðist sem mest yfir. En sá mikli arfur eru hinir nýju togarar, sem streyma inn í landið, og arðurinn af hinum mörgu stórvirku tækjum, sem fráfarandi ríkisstj. lét festa kaup á, og þeim nytsömu fyrirtækjum, sem hún styrkti til að koma upp. Á þessum arfi hefur hæstv. ríkisstj. flotið. Hún hefur flotið einmitt vegna hinna stórkostlegu framkvæma fyrrv. ríkisstj., vegna baráttu hennar til að innleiða nýtízku tækni við framleiðsluna og útveganir á stórvirkari og betri tækjum en nokkru sinni höfðu áður þekkzt. Vegna þessa hefur verið framleitt eins geysimikið á þessu ári af verðmætum og raun ber vitni. Ef hæstv. menntmrh. hefði ráðið stefnunni 1944, hefðu 30 nýtízku togarar ekki verið keyptir til landsins. Hæstv. ríkisstj. hefur skrimt á arfinum frá fyrrv. ríkisstj. og mun gera það svo lengi sem hún tollir í ráðherrastólunum. Meiri hl. af þeim skipum og tækjum, sem nýsköpunarstjórnin festi kaup á, er enn ókominn til landsins, svo sem togarar og flutningaskip. Árin 1947 og 1948 er þjóðin að uppskera arf frá nýbyggingarárum Íslendinga. Hæstv. menntmrh. ætti því að gæta sín að tala sem allra minnst um arf. En hann ætti heldur að hugsa til þeirrar baráttu, er bæta þurfti laun kennara, og baráttunnar fyrir fjáröflun til nýrra skólabygginga, sem fyrrv. ríkisstj. kom í gegn. Hann ætti heldur að reyna að halda í það, sem áunnizt hefur, og ekki stöðva skólabyggingarnar, heldur halda því umbótastarfi áfram. Hæstv. menntmrh. sagði, að ríkisstj. hefði unnið eftir beztu getu og vitund. Já, hún hefur unnið eftir fremsta megni að því að stöðva framkvæmdir í landinn, og hún hefur bannað mönnum að vinna. Byggingarverkamenn ganga atvinnulausir, og þeim er bannað að byggja yfir sig hús, bannað að koma þaki yfir höfuð sér. Það er aumleg iðja að eyðileggja innlenda atvinnuvegi, en iðnaðurinn er nú nær stöðvaður vegna þess, að honum er neitað um nauðsynleg hráefni. Eftir því sem ég bezt veit, þá er nú að skapast stórkostlegt atvinnuleysi í iðnaðinum sökum þessa. Hæstv. menntmrh. ætti því að tala varlega. Hann er með sinni þátttöku í ríkisstj. þeirri, sem nú situr, að vinna sinn þátt í því, að atvinnuleysi skelli yfir þjóðina. Ég veit, að hæstv. menntmrh. kærir sig ekki um miklar umr. um þetta nú, því að það voru ekki lítið stór orð, sem hann lét falla hér á Alþ., áður en hann fór í ríkisstj. Hv. þm. Ísaf. talaði hér nokkur orð um fjárhagsráð og starfsemi þess og viðurkenndi, að margt væri áfátt í starfsemi þess. Það er nú vist ekki margt að segja um það út af fyrir sig, því að svo er um flest mannanna verk. Lakara er hitt, að fjárhagsráð virðist gegna annarri iðju en ætlazt er til af þeirri stofnun. Í fyrsta lagi er sú stofnun notuð til að blekkja þjóðina og telja úr henni kjarkinn, en kjarkurinn er það bezta, sem íslenzka þjóðin hefur átt um allar þær aldir, sem hún hefur barizt fyrir tilveru sinni. Í öðru lagi er þessi stofnun notuð til þess að gera ráðstafanir til að svipta Íslendinga atvinnu og gera þá fátækari. Þetta er hart, og þetta er skörulega gert af stofnun, sem hefur ekki starfað nema í hálft ár. Það er fyrir þetta, sem ég álasa fjárhagsráði. Að þessu hefur fjárhagsráð unnið vel. Nei, það var hægt fyrir hæstv. ríkisstj. að segja þjóðinni sannleikann og ráðstafa fé því, sem til er, og lofa þjóðinni að halda áfram að vinna og lofa byggingarverkamönnum að koma upp þaki yfir höfuð sér. Það er hart að sjá forðabúrin full, t.d. af timbri, en banna mönnum svo að byggja. Hv. þm. Ísaf. afsakaði drátt fjárhagsráðs á að gera heildaráætlun um framkvæmdir í landinu. Hann afsakaði fjárhagsráð með því, að það hefði ekki getað látið vinna að þessu sökum þess, að nauðsynlegar hagskýrslur hefðu ekki borizt stofnuninni. Þetta er rétt hjá hv. þm., að það er erfitt að ákveða áætlunarbúskap án slíkra gagna. Það er nokkur vandi að vinna að framkvæmdum án þeirra. En með þeim upplýsingum, sem þegar eru fáanlegar, og þeim, sem berast mundu svo eftir hendinni, hefði lítill annmarki verið á því að bæta úr vöntun hagskýrslna, ef vald fjárhagsráðs hefði ekki verið notað til þess eins að neita og neita. Ég veit, að þær breytingar hafa átt sér stað á fjárhagsráði frá þeim tíma, er þessi stofnun hét nýbyggingarráð, að í stað þess er t.d. útvegsmaður kom í nýbyggingarráð til að biðja um aðstoð, þá var honum oft tekið svo, að maður var sendur með honum út í Landsbanka til að koma honum þar í gegnum nálaraugað og útvega honum nauðsynleg leyfi. Núna í fjárhagsráði eru erindisbréfin látin bíða, og fyrst er leitað álits Landsbankans. Fjárhagsráð skoðar sig sem eins konar undirnefnd landsbankavaldsins og Jóns Árnasonar. Við í nýbyggingarráði vissum, hverja baráttu það kostaði að fá lækkaða útlánsvexti til útvegsins. Það varð ekki gert nema með miklu harðfylgi. En fjárhagsráð er nú alveg máttlaust verkfæri Landsbankans og er eins og litli fingur á hinni dauðu hönd, sem vill leggja allt athafnalíf Íslendinga í rústir. Þess vegna er ekkert gert þjóðinni til geðs. Og alleinkennileg er sú afsökun hv. þm. Ísaf., að fjárhagsráð hafi ekki haft nægan tíma til að vinna. Sú afsökun er mér kunn, síðan l. um fjárhagsráð voru til umr. í þinginu í vor, sem leið. Við það tækifæri sagði ég, að ef öllum undirbúningi undir áætlunarbúskap yrði lokið fyrir 1948, þá væri það vel gert. En að hægt hefði verið að gera slíka heildaráætlun á þessu ári, var og er eintóm vitleysa. Þrátt fyrir það að við sósíalistar aðvöruðum ríkisstj. um þetta, að það væri ógerlegt að ljúka slíkri áætlun á svo skömmum tíma, þá var því ekki sinnt, og l. voru samþ. eins og þau eru nú. Og svo átti að reikna fyrir fram út allan þann kostnað, sem yrði við hvert fyrirtæki í landinn, - en hefur það verið gert? Ónei, en nú kemur upp úr kafinu, að tíminn hafi verið helzt til skammur til þess arna. Nei, menn skyldu ekki ætla, að það væri hægt að þjóta í gegnum þingið með 1., sem eru með slíkri bölvaðri vitleysu. Hv. þm. Ísaf. talaði um, að nýbyggingarráð hefði verið lengi að útbúa allar áætlanir sínar. Það má til sanns vegar færa. En er þau l. voru framkvæmd, þá voru felld inn í reglugerðina þau ákvæði, jafnóðum og þau voru ákveðin, sem nauðsynlegust voru. Þótt þannig væri unnið, var unnið eftir ákveðinni áætlun, sem skapaðist smám saman. Yfirleitt vissu menn, að ekki var hægt að fullgera neina fyrirframáætlun, nema á mörgum árum. Það var öllum ljóst, að það væri margra ára verk að fara í gegnum hagskýrslurnar, svo að gagni kæmi, og þess vegna var gengið út frá þeirri aðferð í reglugerð, að áætlunin yrði til, eftir því sem vinnast mundi úr hagskýrslunum. Þetta var gert vegna þess, að nýbyggingarráð vildi ekki láta tefja framkvæmdir í landinu sökum erfiðs og seinvirks verks við samningu áætlunar um atvinnuframkvæmdir á Íslandi. En hvað gerist í fjárhagsráði? Þeir eru ekki lengi þar að gera áætlanir sínar. - Ónei, þeir ætla sér að reikna kostnaðinn við bókstaflega allt og athuga nákvæmlega allar fjár- og eignahreyfingar og vita glöggt, hvaðan fé er tekið til hvers og eins. Það er sannarlega margt óraunhæft, sem þessi stofnun hefst að, og því hefst hún slíkt að, að henni hefur aldrei verið ætlað að gera neitt til gagns. Hins vegar er það mjög ánægjulegt að bera framkvæmdir nýbyggingarráðs saman við störf fjárhagsráðs. Er 10 mánuðir voru liðnir frá því að nýsköpunarstjórnin tók við völdum, þá hafði hún keypt 30 nýja togara. keypt stórvirk nýtízku vinnutæki til landsins og stuðlað að stofnun fjölda stórra, þjóðnýtra fyrirtækja. Tíu mánuðum eftir að núverandi ríkisstj. tekur við völdum hefur henni tekizt að skapa atvinnuleysi á Íslandi. Ekkert dæmi er betra til að kynnast samanburðinum á verkum og athöfnum nýbyggingarráðs og fjárhagsráðs. Nýbyggingarráð efldi allt atvinnu- og athafnalíf landsmanna og byggði sterkan atvinnugrundvöll fyrir alla landsmenn í framtíðinni. Fjárhagsráð virðist til þess eins að reyna að stöðva þessa þróun. Ég mundi hafa ánægju af því að ræða við hv. þm. Ísaf. frekar um þetta mál. Það gefst kannske tækifæri til þess seinna, et hæstv. ríkisstj. leggur fram áætlun fjárhagsráðs. En það virðist ekki horfa vænlega um það, þegar partur af ríkisstj. segir, að þessar áætlanir þurfi ekki að vera til, og annar partur af ríkisstj. segir, að það sé óhjákvæmilega grundvöllurinn fyrir því, að hún geti stjórnað landinn. Slík ríkisstj. hlýtur að vera á hraðri ferð með að skapa glundroða í landinu. þegar svo þar við bætist, að það kemur í ljós, að það, sem hún getur sameinazt um, er alþýðunni ekki sem heppilegast. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. fjmrh. og aðrir, sem hafa viljað fá þetta mál fram, muni ekki treysta sér til mikilla andsvara eða varna fyrir því atferli að gefast upp við að gefa út fjárl. í tæka tíð og haga sér eins og ríkisstj., sem nýtur ekki stuðnings Alþ., og slík aðferð á sér ekkert fordæmi í sögu lýðveldisins. Ég mun athuga við 2. umr., hvort bornar verða fram brtt. við frv. En að hinu vil ég spyrja, hvers vegna hér er ekki sett neitt tímatakmark. Er það kannske tákn þess, hve vonlaus hæstv. ríkisstj. er um það að sjá nokkuð fram úr þessum vandamálum eða hvernig henni muni takast að rækja þau einföldustu embættisverk, sem stjórn ríkisins eru lögð á herðar?



Það var 2. þessa mánaðar, að ég spurðist fyrir í hv. d., hvað liði nál. um 20. mál d., sem er frv. til l. um breyt. á l. um fjárhagsráð, innflutningsverzlun og verðlagseftirlit. Þessari fyrirspurn var mjög vel tekið af forsvarsmanni hv. fjhn. Það hefur komið fram ágreiningur í n., hún hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins, minni hl. n. hefur gefið út nál. á þskj. 177, dagsett Þann 10. þ. m., en í dag er 15. des. Nú vil ég spyrjast fyrir um það, hvað liði áliti meiri hl. n., og enn fremur bera fram ósk um, að það mætti koma sem fyrst, svo að hægt sé að taka málið til umr. í d.



Sem form. n. hef ég ekki annað að segja en að n. hefur afgr. þetta mál, og frsm. hefur verið tilnefndur fyrir hönd meiri hl. n., og gengur þetta því sinn vanagang, án þess að hægt sé að segja um það, hvaða dag álit meiri hl. n. komi.

forseti (BG): Út af ósk hv. þm. N-Ísf. í lok síðasta fundar um. að frv., sem hann flytur á þskj. 168 um breyt. á l. nr. 21 20. maí 1942. um stríðsgróðaskatt, og vísað var á þeim fundi til 2. umr. og n., verði á ný tekið til 1. umr. vegna þeirra mistaka, sem á urðu, að frv. var tekið til meðferðar í fjarveru flm. og látið ganga áfram umræðulaust, vil ég taka það fram, að ég tel ekki fært eins og komið er að verða við þeirri ósk að láta málið aftur koma til 1. umr. Hins vegar sé ég ekkert því til fyrirstöðu að leyfa hv. flm. að taka fyrstum til máls. þegar málið kemur til umr.



Herra forseti. Það er upplýst, að framkoma hæstv. forseta síðasta föstudag í sambandi við það mál, sem hann hefur kveðið upp úrskurð í, byggðist á algerum misskilningi. Hæstv. fjmrh. óskaði þess aldrei, að málið yrði tekið á dagskrá. Hæstv. forseta voru hins vegar flutt um það skökk skilaboð. Ég vil aðeins segja það í sambandi við úrskurð hæstv. forseta og til ítrekunar á því, sem ég sagði síðasta föstudag, að í raun og veru hefði hæstv. forseta verið mjög auðvelt að ræða við flm., þegar hann fékk þessi skilaboð, sérstaklega vegna þess, að það lá nokkurn veginn í augum uppi, að þarna hlaut að vera um misskilning að ræða, því að það liggur í augum uppi, að ólíklegt er, að hæstv. fjmrh. hafi sérstakan áhuga fyrir því að hraða afgreiðslu þessa máls. Ég mun allra þegnlegast hlíta úrskurði hæstv. forseta, ég veit, að honum hefur ekki gengið neitt illt til í þessum efnum. En ég vil þó láta þá skoðun í ljós, að meðferð hæstv. forseta hefði getað verið önnur.

Forseti (BG) : Ég ætla ekki að fara út í langar umr. um þetta mál. En það er leitt, að sá þm., sem bar þessi skilaboð til forseta, er ekki hér í d. nú, því að með eigin eyrum hef ég heyrt hæstv. fjmrh. segja. að þau skilaboð, sem hann fékk, hafi ekki verið röng, svo að hitt kemur mér ókunnuglega fyrir nú. sem hv. þm. N-Ísf. upplýsir. Annars skiptir það ekki miklu máli fyrir mig persónulega, því að ég fékk skilaboð um það, að 8. og 11. dagskrármál yrðu tekin fyrir. Og að ég gat ekki sett mig í samband við hv. flm. 11. máls, var vegna þess, að hann hafði vikið af fundi, og ég veit ekki hvort hann hefur verið í húsinu eða ekki. En það lá fyrir ósk frá ráðh. um það. að fundi yrði slitið sem fyrst. Allir sanngjarnir menn geta séð, að ómögulegt er fyrir forseta að varast. að rangt væri farið með skilaboð eða þau ranglega fram sett af hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Ég skal að sjálfsögðu ekki fara frekar út í umr. um þetta. Ég held, að mér hljóti að hafa misheyrzt, því að mér skildist hæstv. forseti segja, að hann hefði heyrt með eigin eyrum að fjmrh. sagði, að þetta hefði verið rétt flutt. En hæstv. forseti sagði við mig rétt eftir fundinn. að hann hefði ekki athugað, að skilaboðin hefðu verið byggð á misskilningi. Ég held, að það sé nýr og leiðinlegur skilningur, ef forseti heldur, að þessi skilaboð hafi verið rétt flutt.

Forseti (BG) : Þessar umr. ætla að fara að verða þreytandi. Það er makalaust. að hv. þm. N-Ísf. skuli ekki átta sig á því, hvernig í þessu máli liggur. Við töluðum báðir við hæstv. fjmrh., og hann dró ekki dul á það, að þessi skilaboð hefðu verið send forseta, en það var af vangá hjá honum að biðja ekki um, að 11. málið væri tekið af dagskrá. Og mér þykir hv. þm. N-Ísf. vera farið að förlast mjög minni, að hann skuli ekki muna samtal okkar þriggja hér við stigauppgönguna.

Ég vitnaði í það

. Ég mun ekki ræða frekar um þetta mál.