Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vildi leyfa mér, nú þegar þing er komið saman aftur, að beina þeirri fsp. til hæstv. ríkisstj., hvort hún hefur gert sér ljóst, hvers konar vandræðaástand er að skapast í landinu nú, og hvað hún hefur í hyggju að gera til þess að ráða fram úr því. Ég hef satt að segja undrazt, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa látið Alþ. koma saman fyrr, eins og hún hafði heimild til, miðað við það ástand, sem hefur verið að skapast í landinu undanfarið, og þá sérstaklega tvennt: annars vegar stöðvun flutningaskipanna og hins vegar deilan í Vestmannaeyjum. Nú stendur svo, að hvert flutningaskipið á fætur öðru stöðvast hér í Reykjavík, og nú seinast hafa nokkur stærstu skipafélögin sagt upp öllum sjómönnum á þessum skipum. Þessi skipafélög njóta ýmissa sérréttinda frá hálfu ríkisins, skattfríðinda og annars slíks, og eru eðlilega skuldbundin til þjónustu við landsmenn, en ekki til þess að leggja skipunum. Og ég er hræddur um, að nú þegar sé ástandið að verða þannig víða úti um land, að það liggi við skorti og vandræðum út af því, að skipin ganga ekki. Hins vegar er það vitanlegt mál, að þessi skipafélög hafa sjálf mjög mikinn gróða af sínum ferðum. Ég gæti jafnvel trúað, að sum þeirra skipa, sem nú betur verið lagt hér, tækju um eina millj. króna í hreinan gróða á einni ferð fram og aftur til útlanda, en skipafélögin láta samt sem áður skipin nú stöðvast út af smávægilegum atriðum, sem á milli ber. En hitt er þó öllu alvarlegra, að í Vestmannaeyjum, langstærstu og þýðingarmestu verstöð landsins, verstöð, sem gefur þjóðinni um 100 millj. kr. á vertíðinni í útflutningsverðmætum, er búið að vera róðrarbann af hálfu útgerðarmanna í heilan mánuð, og það af hálfu útgerðarmanna, sem njóta slíkra fríðinda frá hálfu ríkisins, að þeir fá mjög mikil lán út á sína báta, og hraðfrystihúsaeigendur út á sín hraðfrystihús, og hafa samt sem áður álitið sig hafa efni á því gagnvart þjóðinni að stöðva í heilan mánuð alla róðra frá þessari þýðingarmiklu verstöð. Og hæstv. ríkisstj. á sjálf nokkra sök á því, að nú heldur þessi stöðvun áfram, vegna deilunnar meðal annars um, að sjómennirnir fái sinn eðlilega hluta af bátagjaldeyrinum, því kerfi, sem ríkisstj. sjálf hefur innleitt, upphaflega ólöglega, en reynt að gera að nokkru leyti löglegt upp á síðkastið. Það er þess vegna engum efa bundið, að það er vandræðaástand, sem yfir vofir í landinu, stórkostlegt tjón, sem vofir yfir vegna stöðvunarinnar, sem búin er að vera í Vestmannaeyjum í heilan mánuð, og vandræðaástand, sem er að skapast með flutningaskipastöðvuninni. Hvað hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér í þessum efnum? Og hefur hún ekki eitthvað nú, þegar hún kemur saman, að segja Alþingi, fyrst hún hefur ekki séð ástæðu til þess að kalla það saman fyrr, um sínar fyrirætlanir? Það er alveg vitað mál, að eins og ríkisvaldið - ríkisstj. - nú grípur inn í allt okkar atvinnulíf, þá er það á ábyrgð ríkisstj., að okkar atvinnulíf geti gengið. Ég vil vona, að hæstv. forsrh. geti ofur lítið, þó að það sé ekki nema undan og ofan af, sagt okkur frá því, hvað hæstv. ríkisstj. hefur verið að hugsa í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að spyrja hæstv. forsrh. svipaðra spurninga og hv. 2. þm. Reykv. (EOI) nú hefur gert og hef því litlu við það að bæta, sem hann hefur sagt þar um. En jafnframt vildi ég mega spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta og jafnframt hjá hæstv. forsrh. að nokkru leyti, hvenær fyrir verði tekin hér á Alþingi till. til þáh á þskj. 155, sem flutt var af hálfu Alþfl. ég ætla í nóvember s. l. - af Hannibal Valdimarssyni og Gylfa Þ. Gíslasyni og hnígur í þá átt, að ríkisstj. leitist við að koma fram ráðstöfunum til lækkunar á dýrtíðinni. Ég segi, að ég leyfi mér að beina þessari fsp. bæði til hæstv. forseta og jafnframt til hæstv. forsrh., því að ég hef séð í blöðum nú, að hann sé að einhverju leyti farinn að athuga það, sem farið er fram á í tillögunum, án þess að ég sjái nokkuð, með hverjum hætti það er. En sé svo, að það sé ætlun hans að gera það, sem ég vildi vænta, þá virðist mér einsýnt, að hann leiti til þess samþykkis Alþingis og fái stuðning þess í þeirri viðleitni sinni, sem mér er annars ekki kunnugt um hversu langt er komið eða hvernig hefur verið tekið. Þætti mér vænt um, ef hæstv. ráðh. gæti einnig gefið upplýsingar um þetta atriði ásamt forseta í sambandi við umræður um það, sem spurt var um hér fyrr.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. spurðist fyrir um það, hvað ríkisstj. ætlaðist fyrir út af uggvænlegum horfum í þjóðfélaginu, sem stafa af vinnudeilum. Það liggur í hlutarins eðli, að sérhver ríkisstj. hefur áhuga fyrir því, að úr slíkum deilum fáist leyst á friðsamlegan hátt, ef þess er nokkur kostur. Þessi tvö atriði, sem hann nefndi, vinnudeilan í Vestmannaeyjum og vinnudeilan á kaupskipaflotanum, hafa bæði verið og eru enn þá í höndum sáttasemjara. Það hefur verið venja hér á landi að grípa ekki fram fyrir hendur sáttasemjara og - ef svo mætti segja - trufla eðlilega rás þessara viðburða, nema í fullkomið öngþveiti sé komið. Það getur náttúrlega að því komið, að ríkisstj. leiti þá samþykkis Alþ., ef nauðir þykja reka til að hafa sig í frammi umfram það, sem venja hefur verið til í þessum efnum. Hv. þm. gat um það, að vissir aðilar, sem þarna eiga hlut að máli, - ég tók svo eftir, að það væru einhver skipafélög, - hefðu haft arð, og ég dreg það ekkert í efa. En málið er flóknara en svo, að það verði leyst út frá því einu sjónarmiði. Eins og hv. þm. manna bezt veit, þá orkar kauphækkun einnar stéttar hér á landi hækkun annarrar, og málið verður því jafnan, þegar slíkar deilur rísa, að skoðast í því ljósi, hvað atvinnureksturinn yfirleitt fær risið undir. Ríkisstj. hefur að sjálfsögðu mikið um þessi mál talað í sinn hóp, en hefur ekki á þessu stigi málsins talið það vera eðli málsins samkvæmt, að hún sneri sér til Alþ. um frekari heimildir, þó að geti að því komið. Hins vegar átti ríkisstj. einkaviðræður við Alþýðusamband Íslands og ræddi þá þetta mál almennt, lét í ljós nokkurn ugg um, að almenn kauphækkun í landinu kynni að hafa örlagaríkar afleiðingar. Alþýðusambandsstjórnin sýndi hins vegar frá sínu sjónarmiði þá mynd, að hún taldi, að alþýða manna kæmist illa af með þann hlut, sem hún bæri nú frá borði, og þær viðræður voru meira almenns eðlis. Ríkisstj. lét þá að gefnu tilefni í ljós ótta um það, og ég vil, að það sé alveg skýrt, að ríkisstj. lét í ljós ótta um það, að sá, sem stofnaði til kauphækkunar eða reisti kauphækkunaröldu, mundi einnig ráðast á íslenzku krónuna, - ekki annað en ótta og allra sízt hótanir eða ógnanir. Auðvitað hlýtur ríkisstj. að vera í fararbroddi fyrir því, að krónan falli ekki. En viss lögmál gilda um okkar krónu eins og um gjaldmiðil annarra þjóða, sem við ráðum ekki yfir. Okkur kann svo að missýnast um það, hvort einhver kauphækkun þyrfti að færa þessa hættu yfir krónuna. Enginn er alvitur og hvorki Alþýðusambandsstjórnin né ríkisstj. frekar en aðrir. Menn kann að greina á um þetta. Reyndin sker þá úr, ef í það fer. Það er rétt, að ríkisstj. tilkynnti þá Alþýðusambandi Íslands, að hún hefði í hyggju að stofna til viðræðna við ýmsa aðila, sem geta haft nokkur áhrif á verðlagsmyndunina, og ríkisstj. hefur skrifað einum átta aðilum í þessum efnum, fengið svör, jákvæð, um þátttöku í slíkum viðræðum frá þeim flestum, og á von á, að nú um helgina verði allir aðilarnir, sem hún skrifaði, búnir að nefna fulltrúa, sem ríkisstj. mun þá eiga viðræður við. Og jafnframt mun ríkisstj., eftir því sem málefni standa til, ræða þau viðhorf, sem þarna kunna að rísa, við Alþýðusambandsstjórnina og aðra þá aðila, sem mestu kunna að ráða um kaupgjaldið í landinu. Ríkisstj. vill að sjálfsögðu leita sem vinsamlegastrar samvinnu við alla þessa aðila og telur sig hafa góða aðstöðu til þess að ræða við þá. Þær undirtektir, sem við höfum fengið frá þessum aðilum, sem stjórnin skrifaði, benda til þess, og viðræðurnar við Alþýðusambandsstjórnina fóru fram á eðlilegum og vinsamlegum grundvelli, þó að nokkur skoðanamunur hafi komið fram og muni að sjálfsögðu koma fram. Ríkisstj. álítur, að ef föng standa til, þá muni sá kostur vera farsælastur að reyna að stuðla að því, að verðlag í landinn fari sem mest lækkandi, en vald stjórnarinnar í þeim efnum er takmarkað og ríkisstj. hefur ekki enn þá tekið neinar ákvarðanir um að biðja Alþingi um að gefa sér aukið vald í þeim efnum, enda hefur reynsla Íslendinga um valdboð á því sviði ekki verið farsæl. Hv. 4. þm. Reykv. spurði um það sérstaklega, hvort ríkisstj. mundi þá ekki leita samþykkis Alþingis til þessara viðræðna. Okkur hefur ekki hugkvæmzt það, að þess þyrfti. Við teljum, að þær viðræður hljóti að geta farið fram án þess, að Alþingi veiti ríkisstj. heimild til slíkra viðræðna, og þar til rök verða leidd að öðru, munum við sennilega ekki breyta um skoðun í þeim efnum. Það kunna svo að rísa viðhorf, meðan á þeim viðræðum stendur, sem orka því, að ríkisstj. telur sig sækja styrk í umræður á Alþingi og heimildir frá Alþingi til þeirra ákvarðana, sem kynni að þurfa að taka, og þá mun ríkisstj. að sjálfsögðu færa málið inn á vettvang Alþingis.

Forseti (JörB): Út af fsp. hv. 4. þm. Reykv. viðvíkjandi því máli, er hann tilnefndi, hvort það mundi ekki nú verða tekið fyrir, þá skal ég lýsa því yfir, að það mun eins og önnur mál, er liggja óafgreidd fyrir þessu þingi, nú verða tekið fljótlega á dagskrá.



Herra forseti. Hér hafa verið gerðar að umtalsefni tvær vinnudeilur, sem full ástæða er til að ríkisstj. og Alþingi gefi auga og fylgist með, sérstaklega annarri þeirra, er snýst um það stór mál, að það er ástæða til að bera nokkurn ugg í brjósti út af þróun málanna að því er hana snertir, þ. e. deiluna í Vestmannaeyjum. Það má segja, að það hafi nú þegar skapazt vandræðaástand í þessari stærstu verstöð landsins, og það ástand er afleiðing af því, að útgerðarmenn í Vestmannaeyjum gripu til þess óvenjulega tiltækis fyrir um það bil mánuði að leggja bann við því, að afgreidd yrði beita til þeirra, sem á sjó vildu fara í bæjarfélaginu. Þetta beitubann er búið að standa síðan, en þann 1. þ. m. hófst þar löglegt verkfall, sem að standa sjómannafélagið Jötunn í Vestmannaeyjum og vélstjórafélagið í Vestmannaeyjum. Það verkfall - má kannske segja - er því á byrjunarstigi, en verkfallsástand eða öllu réttara verkbannsástand hefur ríkt núna í fullan mánuð í þessum kaupstað, og nú er svo komið, að allt viðskipta- og atvinnulíf er þar lamað. Mér er sagt, að Útvegsbankinn hafi þar lokað reikningum og viðskipti séu mjög dauf í verzlunum. Atvinnulífið er sem sé í rúst, og fjöldi aðkomufólks reikar þar fram og aftur og veit ekki, hvað það á af sér að gera, og margir af aðkomufólkinu, sem ætluðu að stunda þar atvinnu í sambandi við sjóróðra á vertíðinni, hafa þegar horfið frá aftur og leitað á aðra staði. Að því er gang vinnudeilunnar snertir, þá er ekki hægt að segja annað en það hefur gengið sinn reglulega og venjulega gang, að það hefur verið leitað samninga. Samningar hafa ekki náðst til þessa. Sáttasemjari ríkisins hefur tekið deiluna að sér, ekki haft ástæður til þess að fara sjálfur þangað, en sett þar umboðsmann fyrir sig, og sáttaumleitun hefur farið fram og miðlunartillaga verið felld af báðum aðilum. Nú hefur sáttasemjari ríkisins óskað þess, að þeir, sem verkfallinu stjórna í Vestmannaeyjum, en það snýst eins og kunnugt er um fiskverðið og bátagjaldeyrisfríðindin, komi til Reykjavíkur, og ég veit ekki annað en það standi nú fyrir dyrum, að fulltrúar frá sjómannafélaginu Jötni og Vélstjórafélagi Vestmannaeyja komi til Rvíkur til stuttra viðræðna við sáttasemjara ríkisins í dag eða á morgun eða nú sem allra fyrst. Þykir mér það nokkuð miklu varða, hvort talast kunni að leysa málin með þeim viðræðum, sem þá hefjast. Ef til vill gæti hæstv. ríkisstj. í sambandi við það haft áhrif á lausn málsins. En það er mín skoðun, að ef þessi för deiluaðilanna í Vestmannaeyjum á fund sáttasemjara ríkisins her ekki árangur, þá væri ástæða til að taka það til íhugunar, hvort ekki væri nauðsynlegt og rétt að ríkisstj. hlutaðist til um, að skipuð verði sáttanefnd í þessa deilu. Ég tel hana það þýðingarmikla, og það er aðgerð, sem ríkisstj. hefur oft gripið til án þess að leita sérstakra heimilda Alþingis til þess, og er úrræði, sem sjálfsagt er að reyna, áður en aðrar leiðir eru farnar. Að því er snertir kaupdeiluna á farskipaflotanum, þá vil ég nú segja það, að það mál er allt smærra í sniðum, þó að það sé nú búið að fá allafdrífaríkar afleiðingar. Þarna er í löglegri kjaradeilu fámennt stéttarfélag, sem boðaði að öllu leyti löglega til þessa verkfalls, og hefur þannig stuðning Alþýðusambandsins. Samningar voru reyndir, nefndir skipaðar og undirnefndir til þess að athuga málin, og síðan kom sáttasemjari í deiluna. Nokkrir fundir hafa verið haldnir, en þó að mínu áliti allt of strjált, og fulltrúar framreiðslumanna og matreiðslumanna hafa borið fram tvær till. til tilslökunar frá sínu upphaflega tilboði, en ekkert tilslökunarsvar hefur komið frá skipafélögunum, því miður. Og ég vil láta í ljós hér, að það lítur út fyrir, að eitthvað búi á bak við, þar sem um svo lítil verðmæti er deilt eins og kauphækkun 20–30 manna hjá þremur allstórum skipafélögum, manna, sem óneitanlega höfðu dregizt aftur úr, höfðu lengri vinnutíma og lægri laun en aðrar stéttir á skipunum og þurftu þannig óumdeilanlega að fá lagfæringu á sínum kjörum. Ég trúi því ekki, að menn vilji stöðva 15–20 skip stórskipaflota vegna ágreinings um kaup og kjör 20–30 manna, og hef það á tilfinningunni, að umboðsmenn skipafélaganna séu ekki alveg frjálsir menn við samningaborðið, og það nást aldrei samningar, ef báðir aðilar eru ekki frjálsir menn og geta gert það, sem þeim finnst skynsamlegt, eins og viðhorfin eru hverju sinni. Ég vil vona, að það sé ekki neitt sterkt afl þarna á bak við, sem segi skipafélögunum: Þið megið ekki semja. - En þannig lítur það út frá mínu sjónarmiði. Ég trúi því ekki, að nótt eftir nótt hefði liðið á sátta- og samningafundum, ef báðir aðilar hefðu verið frjálsir gerða sinna, þegar um svona lítil verðmæti var annars vegar að semja, en stórkostleg truflun á þjóðfélaginu og stórkostleg verðmæti fyrir skipafélögin með hverjum sólarhring sem leið, án þess að deilan yrði leyst. Alvarlegasta hliðin á þessu máli er nú orðin sú, að úti um landið eru heil byggðarlög olíulaus. Það hefur legið við, að rafstöðvar stöðvuðust vegna olíuleysis, og til húsahitunar er mjög lítið um olíubirgðir úti um land líka. Það var leitað til þeirra, sem verkfallinu stjórna, og beðið um undanþágu, og undanþága var veitt fyrir það eina olíuflutningaskip, sem verkfallið hafði tekið til. Hin voru og eru í gangi, og meðan skipið er í þeirri för að leysa þann vanda, sem þar var fyrir hendi, kom fram önnur beiðni frá olíufélögunum öllum sameiginlega um undanþágu að því er snertir rekstur a. m. k. eins eða tveggja og helzt allra olíuflutningaskipanna, og er ekki búið að taka þá beiðni til athugunar. Yfir vofir, að matvælaskortur verði víða úti um land, þar sem birgðir voru litlar, ef deilan dregst á langinn. En hversu langt verkfallsmenn vilja teygja sig til að veita undanþágu á undanþágu ofan, sem vitanlega dregur til þess, að verkfallið verður langvinnara, treysti ég mér ekki til að segja neitt um á þeirri stundu, þegar ekkert liggur fyrir, að ein einasta tilslökun hafi komið á móti tilboðum verkfallsmanna frá hendi hinna sterku skipafélaga, sem þarna eiga tiltölulega mjög litlum útgjöldum að mæta, þó að gengið væri að þeirri kröfu, sem nú liggur fyrir af hendi matsveina og framreiðslumanna. Ég óttast sem sé, að þetta sé ekki að öllu leyti eðlilegt, hversu treglega gengur þarna að semja. Ég er hræddur um, að einhvers konar bann við samningum liggi sem mara á höndum annars aðilans, og það er illa farið. Annað tel ég ekki ástæðu til að segja að svo komnu máli, en tel Vestmannaeyjadeiluna þess eðlis, að ástæða sé til, að ríkisstj., ef ekki tekst samkomulag nú, þegar Vestmanneyingarnir koma hingað, skipi sáttanefnd í þá deilu. Það er rétt, sem forsrh. sagði hér áðan, að hann hefur bæði í viðtali við miðstjórn Alþýðusambandsins og síðar með bréfi til Alþýðusambandsins tilkynnt, að samningar séu að hefjast við hina nýju aðila, sem áhrif geti haft á verðlag í landinu, og ríkisstj. hyggist þannig að taka upp á raunhæfan hátt efni þeirrar þáltill., sem hv. 4. þm. Reykv. spurðist hér fyrir um áðan. Ég læt mér í léttu rúmi liggja, úr því sem komið er, hvort Alþingi tekur till. fyrir og afgreiðir hana jákvætt og ríkisstj. síðan fer eftir þeim fyrirmælum, sem Alþingi þannig gefur, eða ríkisstj. fylgir málinu fast eftir núna í febrúarmánuði, og ég fyrir mitt leyti tel það ekki einskis vert, hversu ötullega ríkisstj. vinnur að því máli og hvaða árangri hún gæti skilað af því fyrir næstu mánaðamót.



Herra forseti. Í tilefni af þeim umræðum, sem hér hafa farið fram, svo og í tilefni af því ástandi, sem skapazt hefur í landinu vegna þeirra vinnudeilna, sem nú eru á döfinni, vil ég leyfa mér að taka fram, hvert mitt álit er á því. Ég vil að sjálfsögðu ekki gera lítið úr því, að ríkisstj. beri að gera allar hugsanlegar ráðstafanir til þess, að flutningaskipafloti landsmanna geti starfað óhindrað og að hann leggist ekki fyrir tiltölulega smávægilegar deilur. En hitt tel ég þó langtum meira um vert, að ríkisstj. geri sér grein fyrir þeirri deilu, sem nú á sér stað í Vestmannaeyjum, og geri sér einnig grein fyrir því, hver er undirrót hennar. Það er deila, sem er með nokkuð sérstökum hætti. Það er í rauninni alls ekki kaupdeila, heldur deila um það, hvort sjómennirnir á bátaflotanum Í Vestmannaeyjum eiga að fá kaup sitt borgað refjalaust eða ekki. Það er deila um það, hvort sjómennirnir eiga að fá að fullu greiddan sinn hluta af bátagjaldeyrisfríðindunum eða ekki. Ríkisstj. setti í upphafi reglugerð um bátagjaldeyrisfríðindi útvegsmanna í landinu, og þar fór hún í öllu á bak við sjómannasamtökin, hafði ekkert samráð við þau og reyndi frekast að leyna þau, um hvað hún hefði samið, og bátagjaldeyrisreglugerðirnar hafa verið hálfleynileg plögg allt fram undir þetta. Sjómenn höfðu hins vegar þá samninga við útgerðarmenn, að þeirra hlutur, sjómannanna, skyldi ævinlega greiddur með sama verði og útgerðarmenn endanlega fengju fyrir hlutinn, en í skjóli ríkisstj. refjuðust útvegsmenn við að greiða þetta fyrir árið 1951, fyrir árið 1952 og fyrir árið 1953. Sjómenn neyddust þess vegna til þess að sækja sinn rétt með málaferlum. En þegar liðin voru þrjú ár, án þess að þeir fengju hlut sinn greiddan, eins og samningar þeirra stóðu til, þá neyddust þeir til þess að gera þær ráðstafanir, sem tryggðu þeim það, að þeir fengju a. m. k. það, sem þeir gætu náð fram með frjálsum samningum, greitt í föstu fiskverði. Það var gert í ársbyrjun 1954, og sjómenn telja sig ekki eiga rétt til þess að sækja bátagjaldeyrisfríðindin fyrir dómstólum fyrir það ár, enda þótt nú hafi komið í ljós, að einnig þá var refjazt við sjómenn. Fyrir um það bil einu ári féll dómur í Vestmannaeyjum um þetta mál. Þar var skýrt ákveðið, að sjómennirnir ættu réttinn til bátagjaldeyrisfríðindanna. Til að freista þess að firra frekari deilum um málið flutti ég hér á síðasta Alþingi þáltill., þar sem lagt var til, að Alþingi fæli ríkisstj. að annast um skil á bátagjaldeyrishlut Vestmannaeyjasjómanna og sjómanna yfirleitt, en ríkisstj. tæki síðan í sínar hendur endurkröfurétt á viðkomandi útgerðarmenn og greiddi þannig fyrir því, að þetta mál þyrfti ekki að hlaupa í meiri flækju en þá var orðið. Ríkisstj. og hennar fylgjendur, þ. e. fylgjendur ríkisstj. í þeirri n., sem um málið fjallaði, skiluðu nál., þar sem þeir lögðu til, að enn yrði beðið og séð til, hvert yrði álit hæstaréttar á málinu. Síðan er liðið um það bil eitt ár, og hæstiréttur hefur fjallað um málið, og hann hefur dæmt, að sjómönnum beri ótvírætt sinn hluti af bátagjaldeyrinum. Það er þess vegna enginn mér vitanlega, sem mótmælir því, að fiskur sjómanna eigi að greiðast með sama verði og fiskur útgerðarmanna er greiddur með. En við samningsgerðina 1954 höfðu sjómenn ekki fyllri plögg um það, hvernig verzlunin með bátagjaldeyrinn gengi fyrir sig, en svo, að fyrir milligöngu sáttasemjara ríkisins féllust þeir á að fella niður úr samningum sínum þá grein, að þeir skyldu ævinlega fá sama fyrir fiskinn og útgerðarmenn fá, en sömdu um fast verð fyrir fiskinn, kr. 1.22, sem þá var álitið að væri allt verð fisksins að meðtöldum bátagjaldeyrisfríðindunum. Nú hefur hins vegar sannanlega komið í ljós, að verðmæti það, sem útvegsmenn fá fyrir hvert kíló af þorski, er ekki einasta kr. 1.22, eins og sjómenn fá, heldur liggur eitthvað á milli kr. 1.38 og kr. 1.40 - ef til vill er það meira. En sjómenn hafa ekki þau gögn á sínu borði, að þeir geti sannað, að útvegsmenn fái meira fyrir fiskinn en þetta. Að sjálfsögðu hafa nú sjómenn gert þá kröfu, að fiskurinn verði greiddur fullu verði til sjómanna, sett fram kröfu um kr. 1.38 fiskverð, sem er ekkert annað en krafa um það, að þeirra kaup verði refjalaust borgað. Þetta er þess vegna ekki kaupdeila í eðli sínu, heldur, eins og ég sagði áðan, deila um það, hvort sjómenn fái hlut sinn greiddan refjalaust eða ekki. Og hver er það svo, sem hefur innleitt þann asna í herbúðirnar, að sjómenn hafa verið prettaðir ár eftir ár? Það er ríkisstjórnin. Þetta þyrfti ríkisstj. að skiljast, og ef henni skildist þetta, þá er ég sannfærður um, að hæstv. forsrh. leyfði sér ekki að koma hér upp í ræðustól á Alþingi og segja, að það væri eðlilegast, að ríkisstj. hefði sem allra minnst afskipti af málinu, en telja það þó vera forsvaranlegar aðgerðir af ríkisstj. hálfu, að málinu hefði verið vísað til sáttasemjara. Ég vil biðja ríkisstj. um að gera sér grein fyrir því, að í Vestmannaeyjum eru framleidd útflutningsverðmæti, sem nema um það bil 12% af fiskútflutningsverðmætum þjóðarinnar. Ég hygg, að það muni láta nærri, að það sé 1/10 hluti af öllum útflutningsverðmætum íslenzku þjóðarinnar. Framleiðsla þess fisks, sem hér um ræðir, fer að langmestu leyti fram á fjórum mánuðum, mánuðunum jan-apríl. Þegar er liðinn einn af þessum fjórum mánuðum, án þess að nokkuð hafi verið gert af opinberri hálfu til þess að leiðrétta þau mistök, sem orðið hafa af ríkisstj. hálfu og nú hafa leitt til þeirrar stórfelldu framleiðslutruflunar, sem alkunn er. Ef ríkisstj. skyldi nú eiga erfitt með að trúa orðum mínum, vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp örlítinn kafla úr Morgunblaðinu, sem birtur er 28. jan. s. l. Þar segir: „Mikil útflutningshöfn: Vestmannaeyjar eru stærsta útflutningshöfn landsins næst á eftir Reykjavík. Árið 1954 var flutt út frá Vestmannaeyjum rúmlega 21 þús. lestir af fullverkuðum fiskafurðum. Skiptist það þannig: hraðfrystur fiskur 7277 lestir, saltfiskur 6012 lestir, fiskimjöl 4178 lestir, lýsi 1809 lestir, skreið, hrogn, þunnildi, humar o. fl. 1906 lestir. Útflutningsverðmæti þessara vara nemur rúmlega 100 millj. kr., en það er rösklega 12% af heildarútflutningi sjávarafurða landsmanna 1954.“ Ég get ekki litið svo á, að sú ríkisstj., sem segir, eftir að einn mánuður af fjórum aðalframleiðslumánuðum ársins er liðinu svo, að ekkert er framleitt í þessari verstöð, - ég get ekki litið svo á, að sú ríkisstj., sem segir: Það hefur verið skipaður sáttasemjari í deiluna - og lætur þar við sitja, gerir ekkert annað, en ber alla ábyrgðina á því, hvernig komið er; hefur sjálf framkvæmt þær aðgerðir, sem leitt hafa til þess, að svona er komið, hefur einnig daufheyrzt við því hér á Alþingi fyrir einu ári að leysa deiluna, eins og hún þá var komin, - ég get ekki skilið, að sú ríkisstj. geti ætlazt til þess, að hún sé talin ábyrg eða yfirleitt að landsmenn muni þola það, að ríkisstj. komi fram af slíku ábyrgðarleysi í alvörumáli sem þessu. Ég vil þess vegna alvarlega skora á ríkisstj. að bregða við, þó að seint sé, og gera ráðstafanir til þess, að sjómenn geti framvegis notið allra þeirra réttinda, sem þeir eiga sem fiskeigendur í landinu í sambandi við bátagjaldeyrisfríðindin. Ég vil einnig benda henni á það, að hér er ekki fyrst og fremst um kaupdeilu að ræða. Hér er um það að ræða, að réttir eigendur fái það, sem fyrir fiskinn fæst, og það er í rauninni fyrst og fremst stjórnmálalegs eðlis, að úr þessari deilu sé leyst. En ef ríkisstj. ætlar enn að daufheyrast við að framkvæma skyldu sína í þessu máli, þá hlýtur það óhjákvæmilega að baka alþjóð feikilega mikinn skaða, þannig að vart verður við unað. Og hygg, að hér sé frekar um það að ræða, að ríkisstj. hafi alls ekki skilið eðli þessarar deilu, heldur en hitt, að hún sé jafnáhugalaus um málið og framkoma hennar að öðru leyti gefur tilefni til að æt1a. Ég hygg, að slíkt sé nærri óhugsandi af ríkisstj., sem vill láta telja sig ábyrga um það, hvernig þessari þjóð reiðir af í hennar lífsbaráttu.



Herra forseti. Það undraði mig, að hæstv. forsrh. skyldi ekki minnast meira á það ástand, sem ríkir í Vestmannaeyjum, þegar hann var að svara minni fsp. hér áðan. Og ég vildi aðeins í viðbót og til þess að leggja frekari áherzlu á það, sem hv. 9. landsk. (KGuðj) nú var að ljúka við að segja, taka það fram, að það er aldagömul hefð á Íslandi, að sjómenn geti fengið sinn hlut út. Það hefur allar þær aldir tíðkazt, sem sjávarútvegur hefur verið rekinn. Það, sem verið er að gera í Vestmannaeyjum, er raunverulega að neita sjómönnum um að fá út sinn hlut, og þetta er gert í skjóli þess, að hæstv. ríkisstj. er búin að afhenda stjórn Landssambands íslenzkra útvegsmanna rétt til þess að skattleggja landsmenn með bátagjaldeyrinum, og síðan tregðast þessir menn, sem hafa þessa skattlagningu með höndum, við því að láta féð, sem þeir heimta af landsmönnum, til réttra eigenda, til sjómannanna, þannig að það er ekkert smáræðis stefnumál, sem hér er um að ræða. Og það hefði einhvern tíma verið talað um rán, ef það væru aðrir en sjómennirnir, sem ættu í hlut, þegar svona er farið að. Viðvíkjandi svo því, sem hæstv. forsrh. svaraði, þá vildi ég aðeins gera stuttar athugasemdir við það, fyrst þingtíminn verður svona stuttur núna. Það hefur skapazt sú óvenja á síðustu árum að gera ekki neitt í sambandi við vinnudeilur fyrr en stöðvað hefur verið. Þetta er óvenja og hún ný. Þetta var ekki hér áður fyrr, og það er óvenja, sem er mjög dýr og mjög hættuleg og óþolandi fyrir þjóðina. Það er misskilningur hjá hæstv. forsrh., að ég hafi með þeim orðum, sem ég viðhafði, verið að fara fram á einhver afskipti umfram það, sem venja væri, og allt tal hans nm, að hann þyrfti að snúa sér til Alþingis í þessum efnum, er líka raunverulega út í hött. Það er engin þörf á slíku. Hæstv. forsrh., ef hann man fyrri daga, hefur hagað sér allt öðruvísi í þessum efnum, þegar hann hefur verið forsætisráðherra hér áður fyrr, heldur en honum finnst einhver venja orðin nú. Hann veit, að ríkisstj. þarf ekkert að snúa sér sérstaklega til Alþingis eða fá neina heimild hjá Alþingi til þess að fara að reyna að liðka mál í atvinnulífinu og hindra, að það komi til vinnustöðvunar, með því að tala á milli þeirra aðila, sem þar deila. Ef hæstv. ríkisstj., sem að völdum situr á hverjum tíma, skoðar það sem sitt verkefni að hjálpa til þess, að atvinnulífið gangi, og hjálpa til þess, að réttlátari skipting verði á þjóðartekjunum, þá skoðar ríkisstj. það líka sem verkefni sitt að tala við þessa aðila. Ég vil minna hæstv. forsrh. á, þegar hann var sjálfur forsrh. hér fyrir 10 árum. Þegar vinnudeilur voru þá í aðsigi, var meira að segja oft hvað eftir annað haft svo mikið við, að það voru settir þrír af ráðherrunum til þess að reyna að finna út, hvort ekki væri hægt að komast að sættum í þessum vinnudeilum. Það voru, held ég, meira að segja hvað eftir annað settir sömu ráðherrarnir í þetta, Pétur heitinn Magnússon, þáverandi fjmrh., Brynjólfur Bjarnason, þáverandi menntmrh., Emil Jónsson, þáverandi samgmrh. Og ég held, að í flestöllum tilfellum hafi bókstaflega tekizt að semja um þessi mál. Þarna var munurinn sá, að verkalýðsflokkarnir voru í ríkisstjórn með hæstv. forsrh. og ríkisstj. leit á það sem sérstakt verkefni sitt að efla atvinnulífið og halda atvinnulífinu gangandi, og hún skoðaði það, án þess að þurfa nokkuð að spyrja Alþingi þar um, sem sitt verkefni að reyna að vita, hvort hún af sinn hyggjuviti og sinni umhyggju fyrir landshag gæti ekki fundið ráð, sem aðrir menn fundu ekki. Og þá fann ríkisstj. slík ráð. Þess vegna er þessi óvenja, sem skapazt hefur upp á siðkastið, að gera ekki neitt í svona málum, fyrr en allt er stöðvað, valda þjóðinni stórtjóni með slíkum stöðvunum, það er óvenja, sem skapazt hefur á síðustu árum, eftir að farið er að gæta harðneskju í garð verkalýðsins í landinu og verkalýðssamtakanna, sem þekktist ekki á þeim árum. Ég held þess vegna, að víð verðum alvarlega að athuga, hvað það er, sem þarna er að gerast. Hæstv. forsrh. viðurkenndi, að ég mundi hafa haft rétt að mæla, að það mundi vera allmikill gróði hjá þeim skipafélögum, sem nú hafa stöðvað sín skip í staðinn fyrir að láta þau færa landsmönnum björg. Ég hélt því fram, að hreinn gróði af einn einasta skipi í einni einustu ferð til útlanda fram og aftur á einum einasta mánuði væri um ein milljón kr., og hæstv. forsrh. gerði enga athugasemd við það, enda býst ég við, að það sé alveg rétt. En ef svona skipafélög græða á einu skipi á einum mánuði eina milljón, þá er það anzi hart, að út af nokkrum hundruðum eða örfáum þúsundum króna máske yfir árið skuli vera stöðvaður svo að segja flutningaskipastóll landsmanna. Og nú upplýsir forseti Alþýðusambands Íslands, að það hafi meira að segja aldrei komið fram nein tilslökun frá hálfu þessara stórgróðafélaga, sem njóta sérréttinda þar að auki af hálfu ríkisins. Hvernig stendur á svona ósvinnu? Og hvernig stendur á því, að ríkisstj., ef hún hefði einhvern áhuga fyrir atvinnulífi landsmanna, skuli ekki grípa þarna inn í? Hvað er þarna á bak við? Er Vinnuveitendafélag Íslands og auðmennirnir hér í Rvík að gera leik að því að stöðva atvinnurekstur landsmanna með einhvern annarlegan tilgang? Þetta ber engan keim af venjulegri vinnudeilu af hálfu atvinnurekendanna þarna. Og ég held satt að segja, að sumum atvinnurekendunum sé alveg um og ó að stöðva svona skip, þeir séu jafnvel knúðir til þess af einhverju valdi á bak við. Ég held þess vegna, að það sé ekkert óeðlilegt, þó að svona mál komi hér til umræðu á Alþingi, strax og það kemur saman, þegar það lítur út fyrir, að annarleg öfl ætli að fara að stjórna okkar málum og skapa svona vandræði í landinu. Ég skal ekki fara inn á þau almennu mál, sem ég nú að vísu fór ekki verulega inn á í minni fsp., en hæstv. forsrh. kom inn á, um kauphækkunarölduna. Ég vil aðeins taka það fram, að hvað snertir deiluna á skipunum, þá er ekki um neina kauphækkunaröldu að ræða. Eftir því sem mér skilst, þá er aðeins um það að ræða, að matsveinarnir og þjónarnir á skipunum fái samsvarandi samninga og gerðir voru við þeirra stéttarfélaga í landi í sumar, þannig að það er afleiðing af samningunum, sem gerðir voru í sumar, sem þarna er verið að færa til samræmis, en alls ekki verið að vekja neina kauphækkunaröldu, ef svo er. Viðvíkjandi hins vegar því, sem forsrh. sagði um almennar kauphækkanir og kauphækkunarölduna, verð ég nú að segja það, að það var nú mun skaplegra hljóðið í honum en í hans áramótaræðu. Hann talaði nú um, að ríkisstj. hefði mikinn ótta. Ég vildi nú segja við hæstv. ríkisstj.: Vertu ekki svona hrædd. Það er engin ástæða til þess að óttast, þó að verkamenn í landinu fái ofur litla kauphækkun. Þjóðfélagið okkar þolir það vel. Til allrar hamingju er það það vel útbúið með stórvirkum tækjum og öðru slíku, að það þolir það ósköp vel, að verkamenn hafi meira en 31 þús. kr. á ári fyrir 8 tíma vinnu á dag. Við skulum þess vegna ekkert kvíða því, og ríkisstj. þarf ekkert að kvíða því. Ef við erum sjálfir staðráðnir í því að láta ekki annarlegum öflum takast að stöðva okkar atvinnulíf, eins og nú hefur verið gert í Vestmannaeyjum, stöðva okkar flutningaskip, eins og annarleg öfl eru að gera hérna núna, þá er engin hætta á því, að okkar króna þurfi að falla. En ef það eru annarleg öfl, sem hafa hug á því að stöðva, að fella okkar krónu, þá eru þau annarlegu öfl að verki í róðrarbanninu, sem var í janúar í Vestmannaeyjum, og í þeirri undarlegu harðneskju og skeytingarleysi um þjóðarhag, sem fram kemur í stöðvun flutningaskipanna af hálfu skipafélaganna núna. Viðvíkjandi því, sem minnzt var á spursmálið um vöruverð og þess afstöðu, þá vil ég aðeins minna hæstv. ríkisstj. á, að það var samkv. till. núverandi stjórnarflokka, að það vald var tekið af Alþingi og ríkisstj. að ákveða vöruverðið í landinu. Það voru núverandi stjórnarflokkar, sem afhentu valdið til hækkunar vöruverðs í hendur einkaaðilanna í þjóðfélaginu, gáfu laust, hvað mikið mætti leggja á vöruna, og skópu þannig að miklu leyti þá dýrtíðaröldu, sem nú hefur vaxið svo gífurlega og er ægilegust á því sviðinu, þar sem svarti markaður ríkisstj. hefur orðið tilfinnanlegastur, á sviði húsaleigunnar og húsnæðismálanna. Ég vildi aðeins gera þessar athugasemdir við ræðu hæstv. forsrh., en ég vil vonast til þess, að það verði tækifæri til þess mjög bráðlega af hálfu hæstv. ríkisstj. að ræða þessi mál, ef þau leysast ekki nú um helgina.



Herra forseti. Ég skildi hæstv. forsrh. svo, að hann hefði ekki hugsað sér að ræða neitt við Alþ. um það, hvort upp skyldu teknar viðræður eða með hverjum hætti við þá aðila, sem geta haft áhrif á verðlag í landinu. Og mér skildist á hv. 3. landsk. (HV), að hann teldi það, úr því sem komið væri, ekki skipta ákaflega miklu máli, hvort það yrði gert eða ekki; aðalatriðið væri það, hversu röggsamlega ríkisstj. héldi á málinu, eins og nú væri komið. Ég tel, að þetta skipti mjög verulegu máli. Ég tel, að ef hæstv. ríkisstj. í alvöru hyggst að taka upp viðræður við þá aðila, sem hæstv. ráðh. nefndi, um ráðstafanir til lækkunar vöruverðs í landinu, þá sé ríkisstjórninni að því hinn mesti styrkur að hafa að baki sér viljayfirlýsingu Alþ. í þessu efni, viljayfirlýsingu um það, að sú leiðin, sem stefni í rétta átt og farsællegust sé, sé einmitt að knýja niður verðlagið, skerða milliliðagróðann og reyna á þann hátt að koma í veg fyrir, að sá ótti rætist, sem hæstv. forsrh. er svo fjölorður um, að áfram haldi gengislækkun íslenzkrar krónu. Ég verð því að álíta, að ef hæstv. forsrh. vill í alvöru beita sér fyrir því með viðræðum við aðila, að þessi leið sé farin, þá eigi hann að fá viljayfirlýsingu Alþ. sér til stuðnings í þessum viðræðum, því að hann veit það án efa, að með ljúfu geði lætur enginn af þessum aðilum af hendi gróða eða gróðamöguleika. Og þá kemur að sjálfsögðu til athugunar, hvort þær viðræður leiða í ljós, að valdboð í þessu efni sé nauðsynlegt eða ekki. Auðvitað verður hæstv. ríkisstj. að meta það eða þeir menn, sem hún felur að rannsaka þessi mál, hvort gerlegt sé að lækka hlut þeirra aðila, sem hér er um að ræða. Komist hún að þeirri niðurstöðu, að það sé hægt, en aðilarnir neiti að gera það af frjálsum vilja, þá kemur til ríkisstjórnarinnar kasta að gera sínar ráðstafanir. Og eigi hún að geta talað af fullum skörungsskap og röggsemi við þessa aðila, þá verður hún að vita um vilja Alþ. í þessu efni. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta, að fyrrnefnd till. verði sem fyrst tekin hér fyrir til afgreiðslu í þinginu. Til viðbótar vil ég geta þess, að ég harma það mjög, að hæstv. ráðh. og ríkisstj. öll skuli hafa glatað dýrmætum tíma í sambandi við þá atburði, sem fram undan eru í kaupgjaldsmálum hér á landi. Till. sú, sem ég nefndi, var borin fram þann 16. nóv. s. l. Síðan eru tveir og hálfur mánuður. Fyrsti viðræðufundur um þetta efni, að sögn hæstv. ráðh., verður nú eftir helgina. Og þá eru þrjár vikur til stefnu, þangað til vinna stöðvast hjá mörgum félögum til viðbótar því, sem nú þegar er stöðvað. Ég vil fullyrða það, að hver einasta önnur ríkisstj. en hæstv. núverandi ríkisstj., sem á annað borð hefði hugsað sér að fara inn á þessar leiðir, hefði notað þennan tíma til aðgerða, til viðræðna við rétta aðila, til þess að rannsaka ástandið og koma síðan með ákveðnar tillögur. Það hefur hæstv. ríkisstj. ekki gert. Hún rumskar fyrst nú, þegar þrjár vikur eru til stefnu, og hefur glatað tveimur og hálfum mánuði og nauðsynlegum undirbúningstíma í þessu efni. Ég skal ekki tefja tímann með því að ræða um deiluna í Vestmannaeyjum, en ég vil bara bæta því við, að öll meðferð hæstv. ríkisstj. á bátagjaldeyrinum og það fyrirkomulag, sem hún setti í því efni, hefur í upphafi verið það reginhneyksli, að það hlaut að leiða til stórfelldra átaka á milli sjómanna og útvegsmanna, þar sem öll viðleitni ríkisstj. og þeirra, sem með þessi mál fara, beinist í þá átt að leyna því, draga hulu yfir, hvað er það raunverulega rétta verð, sem fyrir fiskinn fæst og sjómennirnir þess vegna eiga rétt til að fá.



Herra forseti. Mér skilst, að hér sé ekki mikill tími til stefnu, ég skal þess vegna fara mjög fljótt yfir sögu. Hv. 3. landsk, lét í það skína, að nokkur grunur léki á, að að baki skipaeigenda stæðu einhver öfl, sem hindruðu eðlilega og frjálsa samninga. Ég vil aðeins lýsa því yfir, að ef hann á þar við ríkisstj., þá hefur hún engin afskipti haft af því máli, hvorki bein né óbein. Ég vil svo að öðru leyti ekki um þá deilu ræða. Ræða hv. 9. landsk. var að mestu leyti utan garna, kjósendaræða, skotið fram hjá markinu. Ríkisstj. hefur engin afskipti haft frá öndverðu af því, hvernig sjómenn og útgerðarmenn skiptu með sér bátagjaldeyrinum. Öll ádeila á ríkisstj. í þessum efnum var þess vegna algerlega út í hött. Hann þurfti engan veginn heldur að vitna í Morgunblaðið, það ágæta blað, til að sanna, að Vestmannaeyjar flytji út þorsk. Allir landsmenn vita, að Vestmannaeyjar flytja út mikinn þorsk til margra landa og margra staða. Það vita allir alþm. ágætlega. Það þarf ekki að vitna í Morgunblaðið um það. Hv. 2. þm. Reykv. sagðist muna okkar fyrri fund, þegar ríkisstj. var ágæt. Hann vitnaði í það, að þáverandi landsins sómi, sverð og skjöldur, nýsköpunarstjórnin, hefði lagt þrjá ráðherra til þess að reyna að sætta milli verkalýðs og atvinnurekenda. Ja, núverandi ríkisstj. er nú ekki verri en það, að hún hefur lagt til sex ráðh., sem sé helmingi meira þó heldur en sú ágæta nýsköpunarstjórn gerði. Við vorum sex, sem fengum Alþýðusambandið á fund okkar. Það var sízt óuppbyggilegri eða ófriðvænlegri fundur en var á tíma nýsköpunarstjórnarinnar. Eins er það meining núverandi stjórnar, að ráðherrarnir. annaðhvort þrár eða sex, - þrír virðast nú hafa reynzt vel og ætti þá að vera nóg, svo að maður fylgdi nú tillögum hv. 2. þm. Reykv., - ræði við þessa verðlagsmyndandi eða ráðandi aðila, þar með Alþýðusambandíð, í framtíðinni. Einhvern skynsamlegan hátt reyna menn að hafa á því. En það vantar ekkert vilja hjá þessari stj. fremur en hjá nýsköpunarstjórninni fyrrum til þess að reyna að setja niður þessar deilur. - Hv. þm. sagði, að þessi hefði nú verið hátturinn á, áður en var tekið að gæta harðneskju í garð verkalýðsins. Ég mælist alveg undan því, að þessi stj. hafi tilhneigingu til að sýna verkalýðnum einhverja harðneskju. Ég kann ekki skil á því og veit ekki mína félaga seka um það. Ég vil svo aðeins út af þessum milljónagróða, sem hv. þm. var að tala um og sagði, að ég hefði játað að væri sannur, til þess að fyrirbyggja misskilning segja það, að ég veit ekkert um þennan gróða. Ég dreg ekkert í efa, að einstök félög á einstökum tímum græði. Mér er ekki kunnugt um það dæmi, sem hann nefndi, og læt það alveg liggja milli hluta. Ég gerði mig aðeins sekan um að taka hann alveg trúanlegan í þessu, en veit sjálfur ekkert um þetta. Aðalatriðið í málinn, eins og ég gat um, var það, hvort atvinnurekstur landsmanna almennt þyldi þær kauphækkanir, sem farið er fram á. Við erum nefnilega komnir inn á nokkuð hættulega braut, góðu félagar. Það er orðið opinbert leyndarmál, að verkalýðurinn á Íslandi gerir kröfur umfram það og að því játuðu, að gjaldgeta atvinnurekstrarins fái ekki risið undir því. Það er nokkuð langt síðan þetta kom fyrir í fyrsta skipti - þrjú, fjögur ár eða meira. Þá sögðu forustumenn hlutaðeigandi félags: Ja, við viðurkennum, að þessi atvinnurekstur fær ekki undir þessu risið. En á hverju á okkar heimili að lifa? Okkur ber að sjá því farborða. - Það er líka sjónarmið. En það getur verið nokkuð hættulegt sjónarmið líka fyrir verkalýðinn sjálfan, því að með því að leggja til grundvallar það sjónarmið, afsalar verkalýðurinn sér að vissu leyti þeim lögmætu áhrifum, sem hann á að hafa á skiptingu arðsins á milli atvinnurekenda og launþega. Að vissu leyti gerir hann það. Taprekstur leiðir til stöðvunar og atvinnuleysis. Síðan segja menn: Ætlar þessi duglausa ríkisstj. - við eða önnur ríkisstj. - að horfa á það auðum höndum, að atvinnurekstur landsmanna stöðvist? Ríkisvaldið gripur í taumana. Það fellir gengið. Við skulum byrja á byrjuninni eins og var hér áður en gengisfallið kom. Ríkið leggur fram nokkra tugi milljóna, sem án gengisfallsins væru nú orðnir mörg hundruð milljónir, til þess að bæta upp útflutningsvörurnar, halda atvinnurekstrinum gangandi. Þessu fé er svo ekki hægt að ná með sköttum. Þá er gengið fellt. Síðan, þegar í ljós kemur, að enn vofir yfir atvinnustöðvun, er settur á bátagjaldeyrir. Ríkið gerir yfirleitt allt, sem hægt er, til þess að hindra það, að atvinnureksturinn stöðvist. Hvernig fer það að þessu? Hvernig fer ríkisvaldið að því? Hvernig fer sú vitra og góða stj. að því, núverandi stj. og fyrrverandi stjórnir? Hún tekur það fé, sem með þarf úr buddu borgaranna. Í önnur horn er ekki að venda. Það er sú braut, sem við höfum farið út á. Með því að hætta að leggja til grundvallar það meginsjónarmið, að launþegi og atvinnurekandi skipta því, sem aflast, milli sin, erum við komnir út á hála braut. Ég skal svo ekki fara lengra út í það að þessu sinni. Hv. 4. þm. Reykv. lagði mest upp úr því, að við fengjum viljayfirlýsingu Alþ. um, að reynt væri að lækka verðlag í landinu. Að órannsökuðu máli held ég, að ég þyrði að treysta því, að Alþ. mundi allt standa á bak við ríkisstj. í þessari ósk. Ef til þess þarf svo sérstakar aðgerðir, sem heimta lagaheimildir, þá er það ríkisstjórnarinnar að segja um, hvað hún vill í þeim efnum, og ef hún vill eitthvað og óskar eftir lögum, þá náttúrlega leitar hún til Alþingis. Ég vil svo ekki fallast á það sjónarmið hv. 4. þm. Reykv., að einhverjum sérstökum dýrmætum tíma hafi enn þá verið glatað. Vinnudeilan í Vestmannaeyjum, róðrarbannið og verkfallið virðast vera því máli a. m. k. að mjög litlu leyti viðkomandi, ef ekki með öllu óviðkomandi, og til annarra deilna er ekki komið. En einmitt þegar ríkisstj. sá fram á hættuna af uppsögn samninga 1. febr., sem mundi leiða til stöðvunar 1. marz, þá átti hún tal við Alþýðusambandið og mun halda þeim viðræðum áfram og eftir þeim slóðum, sem hún telur færar og hugsanlegt að mættu leiða til einhverrar jákvæðrar niðurstöðu. Á 3. fundi í Sþ., 7. febr., utan dagskrár, mælti



Herra forseti. Hinn 24. f. m. gaf forseti Íslands út svo hljóðandi bréf: „Forseti Íslands gerir kunnugt: Ég hef ákveðið samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi, 74. löggjafarþing, skuli koma saman til framhaldsfunda föstudaginn 4. febr. 1955, kl. 13.30. Gert í Reykjavík, 24. jan. 1955. Ásgeir Ásgeirsson. Ólafur Thors. Forsetabréf um, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Samkvæmt þessu hefjast nú framhaldsfundir Alþingis, 74. löggjafarþings.

Forseti (JörB): Samkvæmt því, er hæstv. forsrh. hefur nú tilkynnt, hefjast fundir í Alþingi að nýju. Ég vil leyfa mér að óska öllum hv. þingmönnum góðs og gleðilegs árs og þakka liðna árið. Sömuleiðis óska ég starfsfólki þingsins góðs og gleðilegs árs.



Má ég aðeins, herra forseti, fyrir hönd þingmanna leyfa mér að þakka herra forsetanum fyrir góðar óskir. Ég veit, að ég segi það fyrir hönd allra þingmanna, að við óskum honum gleðilegs árs, þökkum honum gömlu árin og biðjum honum allrar blessunar.

Forseti (JörB): Ég vil þakka hæstv. forsrh. fyrir hans hlýju óskir til mín, sem hann bar fram af sinni hálfu og hv. þingmanna, og endurtek árnaðaróskir mínar til hv. þingmanna.