Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég hef á þskj. 87 leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Ragnari Arnalds, Stefáni Benediktssyni og Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur till. til þál. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „ Ed. Alþingis ályktar að kjósa sjö manna rannsóknarnefnd skv. ákvæðum 39. gr. stjórnarskrárinnar. Verkefni nefndarinnar séu: 1. að kanna embættisleg afskipti einstakra ráðh. að rekstri þeirra útvarpsstöðva er héldu uppi ólöglegri starfsemi í verkfalli opinberra starfsmanna, m.a. hvort ráðh. hafi látið undir höfuð leggjast að sinna ótvíræðum skyldum sínum eða hafi með atbeina sínum torveldað réttum aðilum rannsókn þessara mála; 2. að kanna afskipti embættismanna af rekstri áðurgreindra útvarpsstöðva og gang kærumála vegna reksturs stöðvanna. Nefndin skal einnig kanna aðra þætti þessara mála eftir því sem henni þykir ástæða til og nauðsynlegt reynist. Hún skal í störfum sínum hafa fullan rétt til allra upplýsinga frá opinberum aðilum og einstaklingum eftir því sem nauðsynlegt reynist. Fundir nefndarinnar skulu haldnir í heyranda hljóði. Skal nefndin skila Alþingi skýrslu um störf sín eigi síðar en tveimur mánuðum eftir samþykkt þessarar ályktunar. Kostnaður við störf nefndarinnar greiðist úr ríkissjóði.“ Nú er það öllum kunnugt að þá hurfu starfsmenn Ríkisútvarpsins, sjónvarps og hljóðvarps, brott af sínum vinnustöðum á hádegi þann 1. þessa mánaðar þegar í ljós kom að hæstv. fjmrh. og ríkisstj. höfðu tekið þá ákvörðun að greiða þeim ekki laun nema fyrir þrjá daga mánaðarins. Þessi ákvörðun þeirra starfsmanna var auðvitað röng og ég mæli henni ekki bót. En það ber þó að hafa í huga að hún var tekin undir geðhrifum þeirrar ákvörðunar ríkisstj. að borga fólki ekki kaup. Hún var tekin þegar menn höfðu nýtekið við launaávísunum sem voru frá 70–80 kr. og upp í nokkur hundruð kr. Þessa ákvörðun ber því að skoða í ljósi þessarar aðgerðar hæstv. ríkisstj. sem lögfræðinga greinir mjög á um hvort hafi verið lögmæt eður ei. Þetta varð til þess að útvarp féll niður og fjölmiðlun átti sér ekki stað í þjóðfélaginu. Ég er þeirrar skoðunar og lýsi því afdráttarlaust yfir að sú staða megi ekki koma hér upp aftur. Vegna þess að hún er andstæð lýðræðinu og gerir það raunar að verkum að lýðræði er ekki lengur til staðar nema að afar takmörkuðu leyti. Það gerðist svo fljótlega að menn fóru að heyra hér til ólöglegra útvarpsstöðva. Ég segi „ólöglegra útvarpsstöðva“ enda þótt ráðh. ýmsir og fleiri hafi dregið í efa að þessar stöðvar væru ólöglegar. Skal ég nú rökstyðja það fáeinum orðum hvers vegna ég tel að þessar útvarpsstöðvar hafi verið ólöglegar. Í fyrsta lagi eru í gildi hér á landi lög um fjarskipti sem Alþingi samþykkti í fyrra. Í 1. gr. þeirra laga eru fjarskipti skilgreind þannig, með leyfi forseta: „Hvers konar sending og móttaka tákna, merkja, skriftar, mynda og hljóða eða hvers konar boðmiðlun eftir leiðslum með rafsegulöldum (radio) eða öðrum rafsegulkerfum eða með sjónmerkjum.“ Síðan segir aftur í 2. gr. þessara fjarskiptalaga: „Ríkið hefur einkarétt á að stofna til og reka á Íslandi og í íslenskri landhelgi og lofthelgi hvers konar fjarskipti svo og að gefa út nafnaskrá um fjarskiptastöðvar og notendur fjarskiptavirkja.“ Þetta var tilvitnun í fjarskiptalög. Í 1. gr. útvarpslaga segir svo, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið er sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins.“ Um sjálfstæði þeirrar stofnunar geta menn kannske haft vissar efasemdir eftir afskipti ráðh. af starfsemi hennar núna í verkfallinu. Þar á ég við það þegar hæstv. menntmrh. gaf útvarpsstjóra fyrirmæli um að ekki mætti hafa neitt samband eða samskipti við samtök opinberra starfsmanna og þeirra verkfallsnefnd í þessu verkfalli. Ég hef fyrir mér og hef séð bréf hæstv. ráðh. til útvarpsstjóra um þetta efni.  Í 2. gr. þessara laga segir: „Ríkisútvarpið hefur einkarétt á útvarpi, þ.e. útsendingu til viðtöku almennings á tali, tónum, myndum eða öðru efni hvort sem er þráðlaust eða með þræði eða á annan hátt. Í þessu skyni reisir Ríkisútvarpið sendistöðvar og endurvarpsstöðvar eftir þörfum.“ Ég hygg að þessi lagaákvæði um einkarétt ríkisins til útvarpsreksturs séu alveg ótvíræð og raunar hafa þau ekki verið dregin í efa fyrr en núna í þessu verkfalli. Ég minnist þess a.m.k. ekki að þessi ákvæði hafi áður verið dregin í efa. Raunar hefur formaður Sjálfstfl., hv. þm. Þorsteinn Pálsson, nú látið svo um mælt í þingræðu hér í Nd. að það mætti draga í efa hvort þessi ákvæði væru í samræmi við stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Það er athugunarefni þegar slík athugasemd kemur frá formanni stærsta stjórnmálaflokksins á Íslandi. Ég hygg að með vísan til þessara lagaákvæða, annars vegar í fjarskiptalögum, hins vegar í útvarpslögum, fari það ekkert á milli mála að starfsemi þeirra útvarpsstöðva, sem hér var um að ræða, var ólögleg. Nú skal ég taka það skýrt fram til að fyrirbyggja allan misskilning og útúrsnúning, sem þegar hefur átt sér stað, að ég er fylgjandi því að þessi einkaréttur Ríkisútvarpsins verði afnuminn og fleiri aðilar fái leyfi til að reka útvarpsstöðvar. Ég er fylgjandi því og undirstrika þá skoðun hér. En það er ekki það sem þetta mál snýst um. Þetta mál snýst um það hvort farið var að lögum í þessu tilviki. Menn tala um frelsið og tjáningarfrelsið fögrum orðum, einkum þeir sem ráku þessar útvarpsstöðvar. Oft á tíðum hafa þeir haft frelsið og tjáningarfrelsið á tungu. En ég vil minna þá ágætu menn og sömuleiðis hæstv. ráðh., sem hér eru, á orð dr. Bjarna Benediktssonar fyrrv. formanns sjálfstfl. og forsrh. sem hann mælti í ræðu árið 1955 og ég hef áður vitnað til í Sþ. en leyfi mér að vitna til hér enn að nýju í þessari hv. deild. Í bókinni Land og lýðveldi á bls. 271 er ræðukafli sem fyrrv. forsrh. dr. Bjarni Benediktsson flutti á árinu 1955. Hann segir þar: „Þeir sem unna frelsinu verða að muna að formlegt frelsi er ekki nóg. Þeim ber að hjálpast að til að gera hverjum og einum mögulegt að njóta lífsins og frelsisins og leita hamingjunnar eftir eigin vild innan ramma laganna.“ Ég endurtek: „innan ramma laganna“, sagði dr. Bjarni Benediktsson. Það er kjarni þessa máls. Ég bið menn að hafa í huga þessi ummæli hins látna leiðtoga Sjálfstfl. sem unni frelsinu og sem unni líka lögum og rétti. Menn geta flett upp í þingtíðindum og lesið hans gagnmerku ræðu um þau efni, manns sem gerþekkti sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar og hafði ríka þjóðerniskennd og þjóðernisvitund. „Innan ramma laganna,“ sagði hann. En það er eitthvað annað sem núv. forusta Sjálfstfl. hefur að leiðarljósi í þessum málum. Þeir frjálshyggjupostular, peningamagnspostular, sem nú hafa tekið völdin í stærsta stjórnmálaflokki þjóðarinnar, hafa þetta ekki að leiðarljósi. Hvað sagði formaður Sjálfstfl. hv. þm. Þorsteinn Pálsson þegar þessi mál bar á góma hér í Sþ. og verið var að ræða um rekstur þessara stöðva? Hann sagði: „Menn hafa fundið æðra lögmál.“ Það er umhugsunarefni. Það er líka umhugsunarefni þegar haft er eftir ráðh. í útvarpi að svo mörg lögbrot hafi verið framin þessa dagana að það verði að skoða málin í samhengi seinna. Þó að hæstv. ráðh. hafi að vísu síðar gefið skýringu á þeim ummælum sínum var þetta afskaplega óheppilega orðað og gaf vissulega tilefni til að skilja það eins og ég hygg að flestir hafi skilið. Þessi aðdragandi þessa útvarpsmáls er mönnum býsna kunnur. En það sem þessi till. beinist að er að kosin verði hér sérstök rannsóknarnefnd til að kanna hvort ráðherrar hafi með afskiptum sínum eða afskiptaleysi haft þau áhrif á athugun þessa máls sem ekki samrýmist þeirra embætti og skyldum. Skal ég nú víkja að því nokkru nánar. Fyrst ætla ég þó að nefna nokkrar dagsetningar því að í till. er einnig vikið að því hvort afskipti embættismanna í þessu máli hafi verið svo sem skyldi. 1. okt. gengu starfsmenn útvarps og sjónvarps út af sínum vinnustað, sem var röng ákvörðun - ég endurtek það. 3. okt. var byrjað að útvarpa úr Valhöll, skrifstofu Sjálfstfl. við Háaleitisbraut 1. 3. okt. hófst fréttaútvarp DV. 5. okt. ritaði útvarpsstjóri saksóknara ríkisins bréf. 8. okt., þremur dögum seinna, skrifar saksóknari bréf til Rannsóknarlögreglu ríkisins. 10. okt. er útsending útvarpsstöðvanna stöðvuð að réttum lögum. Þeirri rannsóknarnefnd, sem till. er hér gerð um, ber að kanna hvort þetta mál hafi gengið með eðlilegum hraða fyrir sig, þ.e. hvort þessar dagsetningar, 3. oki., 5. okt., 8. oki., 10. oki. séu eðlilegar. Mig minnir að þegar saksóknari ríkisins taldi ástæðu til aðgerða gegn blaði, Speglinum held ég, hafi verið meiri hraði á öllum aðgerðum. Þá lögðu menn nótt við nýtan dag til að gera þetta blað upptækt sem ég hef aldrei séð og veit ekki hvort ástæða var til að ráðast gegn með þeim hætti sem gert var. En það leið ekki vika frá því að þetta blað var flutt á blaðsölustaði og þangað til það var gert upptæki. En hér líður vika tæp og ég leyfi mér að hafa þá skoðun og taka þá ekki mjög sterkt til orða að það hafi ekki verið mikill áhugi hjá ráðamönnum á því að þetta mál fengi fljótan framgang. Ég leyfi mér að draga það í efa. Nú eru dagblöð farin að koma út aftur og flytja fréttir af því sem gerst hefur í þessari deilu. Það er fróðleg lesning vegna þess að Morgunblaðið hefur ekki verið til að mynda skoðanir undanfarnar vikur, en nú á að fara að búa til nýjan sannleika. Nú er verið að setja fram nýjar kenningar og nýjar skoðanir í Morgunblaðinu. Í dag er næstum heilsíðuviðtal við framkvæmdastjóra Sjálfstfl. um þetta mál. En áður en ég vík að því og því sem þar gerðist verður að vitna stuttlega til þeirrar skýrslu frá radíóeftirliti Landssímans um för eftirlitsmanna að Háaleitisbraut 1, sem prentuð er sem fskj. með þessu frv. Ég ætla að leyfa mér, með leyfi virðulegs forseta, að lesa þessa skýrslu hér, en hún er svohljóðandi: „Skýrsla radíóeftirlits Landssímans um för eftirlitsmanna að Háaleitisbraut 1. Reykjavík 4. 10. 1984. Hr. yfirverkfræðingur, Gústaf Arnar. Síðdegis í gær bárust radíóeftirlitinu fréttir um að ólögleg útvarpsstöð væri með sendingar í Reykjavík. Við, undirritaður ásamt Hjálmari Árnasyni skoðunarmanni, fórum þá þegar af stað til leitar. Við miðun frá Suðurveri við Stigahlíð reyndist stefnan vera norður Kringlumýrarbraut á tíðnunum ca. 100, 102, 104 og 106 MHz. Sterkust var sendingin á 102 MHz. Kölluð var til lögregla og kom bíll nr. 25 skömmu síðar. Tveir lögreglumenn voru í bílnum, þeir Haukur Ásmundsson lögregluflokksstjóri, nr. 38, og Þórður Þórðarson lögreglumaður, nr. 151. Með stöðuga miðun var keyrt frá Suðurveri norður Kringlumýrarbraut og reyndist þá sendingin koma frá húsi Sjálfstfl. við Háaleitisbraut 1.“ - Ég endurtek þessa setningu, virðulegi forseti: „Og reyndist þá sendingin koma frá húsi Sjálfstfl. við Háaleitisbraut 1.“ „Þar sem auglýsingasími útvarpsstöðvarinnar var gefinn upp í útsendingu hjá auglýsingastofu Ólafs Stephensen, síma 685716 var ákveðið að fara þangað. Í anddyri hússins var staddur Kjartan Gunnarsson, framkvstj. Sjálfstfl., og reyndi hann strax að meina okkur aðgang. Að lokum fékkst leyfi til að fara upp á 3. hæð, þar sem stofan er, í fylgd Kjartans. Þess skal getið að á þessari stundu hafði sending verið stöðvuð. Á auglýsingastofunni voru fyrir nokkrir starfsmenn stofunnar, en Ólafur var ekki við. Radíóeftirlitið gerði kröfu um að fá að kanna húsakynni stofunnar. Lögreglumennirnir vildu þá kalla til Magnús Einarsson aðstoðaryfirlögregluþjón og kom hann skömmu síðar ásamt Ólafi Stephensen sem einnig var kallaður til. Að sögn Magnúsar viðurkenndi Ólafur fyrir honum að hann hefði leyft afnot af símanúmeri sínu til að taka á móti auglýsingum fyrir „Frjálst útvarp“, en að öðru leyti væri hann ótengdur málinu. Ólafur leyfði að radíóeftirlitið skoðaði húsakynni sín og gerðum við það. Ekkert þar inni benti til að sending ætti sér stað þaðan. Radíóeftirlitið gerði þá kröfu til lögreglunnar um að fá að fara upp á þak hússins til að kanna loftnet og leiðslur frá þeim.“ - Ég vek sérstaka athygli á þessu: „Radíóeftirlitið gerði þá kröfu um að fá að fara upp á þak hússins til að kanna loftnet og leiðslur.“ „Magnús Einarsson fór formlega fram á þetta við Kjartan eftir að Magnús hafði áður ráðgast við William Möller lögfræðing lögreglunnar. Kjartan Gunnarsson taldi sig einnig þurfa að ræða við sína lögfræðinga áður en hann tæki slíka ákvörðun. Skömmu seinna kom hann aftur og neitaði að gefa slíka heimild“ - þ.e. heimild um að fara upp á þak og horfa á loftnet-„fyrr en hann hefði ráðfært sig við flokkinn á fundi sem ætti að vera á föstudaginn komandi. Jafnframt þessu bauð hann viðstöddum að koma niður á skrifstofu flokksins á 2. hæð. Davíð Oddsson borgarstjóri, sem áður hafði fylgst með málum, kom í þessu og tilkynnti að hann hafi verið að ræða við ráðh. póst- og símamála“ - og skylt er að skjóta því hér inn í að það var þá hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson - „og að ráðh. hefði sagt að þetta væri ekki gert með heimild og vitund sinni. Á flokksskrifstofunni hringdi borgarstjóri aftur í ráðh. póst- og símamála og ræddi við hann um aðförina, rétti síðan Magnúsi Einarssyni símann og sagði að ráðh. vildi tala við hann. Eftir stutt símtal lagði Magnús á og tilkynnti að þar sem yfirmaður póst- og símamála hefði ekki veitt heimild fyrir þessu, þá stöðvaði lögreglan frekari aðgerðir í málinu og færi. Borgarstjóri bað viðstadda að fylgja okkur út úr húsinu og læsa framdyrum hússins.“ Þetta er athyglisverður pistill. Þetta er skýrsla opinberra starfsmanna sem voru þarna í löglegum erindagerðum og ætluðu ekki að gera neina húsleit hjá Sjálfstfl. eins og hér hefur verið haldið fram og framkvæmdastjóri flokksins hefur haldið fram. Þeir ætluðu að fá að fara upp á þak hússins og kanna loftnet og leiðslur. Hvers vegna slíkt var ekki leyft geta menn haft ýmsar hugmyndir um. En þarna voru á ferðinni opinberir starfsmenn í löglegum erindagerðum vegna lögbrots sem framið hafði verið og það hefur enginn efi komið fram um að þessi stöð hafi raunverulega verið staðsett í húsi Sjálfstfl. Nú er hins vegar reynt að búa til aðra mynd og þá kem ég að þessu viðtali við framkvæmdastjóra Sjálfstfl. í Morgunblaðinu í dag. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Kjartan var þá spurður hvaðan frjálst útvarp hefði sent út.“ Hann svarar nokkru seinna: „Ég vissi ekki nákvæmlega allan tímann hvaðan við sendum út, “ - Er það nú útvarpsstjóri - „enda er ég ekki mjög fróður um tæknileg efni.“ Nú liggur það fyrir í opinberri skýrslu og það er vandalaust fyrir menn með tiltölulega einföldu tæki að miða út slíka stöð með fullkominni nákvæmni. Engar brigður hafa verið bornar á það. En hér í Morgunblaðinu er verið að búa til nýjan sannleika með þessari grein um það að þessi stöð hafi ekki verið í sjálfstæðishúsinu, sem hún var og tiltölulega auðvelt er að fá staðfestingu á. Hér segir í „fréttum“, innan gæsalappa þó, sem þetta svokallaða „frjálsa útvarp“ þeirra sjálfstæðismanna sendi út ef fréttir skyldi kalla, með leyfi forseta: „Breska útvarpið BBC og breska sjónvarpsstöðin VISNEWS hafa myndað upptökur og sendingar frjáls útvarps og von er á fleiri útvarps- og sjónvarpsstöðvum erlendis í heimsóknir í dag og á morgun.“ Það eru til myndir af þessari starfsemi í sjálfstæðishúsinu. Hún fór fram a.m.k. á tveimur stöðum, í kjallara hússins og uppi á 2. hæð. Þarna tóku menn myndir. Svo er verið að reyna að búa til nýjan sannleika í Morgunblaðinu um að framkvæmdastjóri flokksins, sem stóð fyrir þessu fyrirtæki ásamt framkvæmdastjóra þingflokks sjálfstæðismanna og fleiri valinkunnum sómamönnum eins og Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni, hafi ekkert komið nálægt þessu og sjálfstæðishúsið hafi aldrei verið neitt inni í þessari mynd. Þetta er dæmi um vonda fjölmiðlun. Það er ekki beinlínis logið berum orðum í þessu viðtali, en mikið skrambi fer það nálægt því. Þegar svona vinnubrögð eru uppi höfð af hálfu stærsta blaðs þjóðarinnar og framkvæmdastjóra stærsta flokks þjóðarinnar, hvert stefnum við þá? En þetta er því miður ekki einsdæmi. Ég hnaut um frásögn í málgagni forsrh. og Framsfl., NT, í morgun sem er umhugsunarefni, að ekki sé meira sagt, í sambandi við fjölmiðlun og fréttaflutning. Þar segir, með leyfi forseta: „Einhver tók eftir því á dögunum er Jón Baldvin var í ræðustól á Alþingi og mæltist skörulega sem hans er vandi, að blaðamaður NT skrifaði mikið og af ákefð. Þá var það að Jón Baldvin tók upp eintak af TNT, veifaði því og las úr fréttaskýringu, en kallaði blaðið jafnframt hálfopinbert málgagn Steingríms Hermannssonar. Hætti blaðamaðurinn þá að skrifa, horfði á Jón um stund en reif síðan þau blöð sem hann hafði skrifað á af blokkinni og fleygði þeim í ruslafötuna vitandi að það var ekkert að marka ræðuna.“ Ef blaðamennska á Íslandi er komin á þetta stig eins og viðtalið við framkvæmdastjóra Sjálfstfl. í Morgunblaðinu og þessi klausa í NT bera með sér, þá erum við á hættulegum brautum. Menn geta reyndar líka gert það sér til dundurs að lesa þessar svokölluðu fréttir t.d. úr útvarpi þeirra sjálfstæðismanna í Valhöll. Ég ætla að lesa hérna eina setningu, með leyfi hæstv. forseta. Verið er að fjalla um kjaradeilu bókagerðarmanna og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Morgunblaðið hefur á prjónunum að stofna nýtt stéttarfélag þar sem allir starfsmenn ættu aðild að að meðtöldum félögum í Félagi bókagerðarmanna.“ -„Morgunblaðið hefur á prjónunum að stofna nýtt stéttarfélag.“ Það er ekki starfsfólkið sem ætlar að stofna stéttarfélag, það er Morgunblaðið sem ætlar að stofna stéttarfélag að mati þeirra háttvísu manna sem stjórnuðu þessu útvarpi þar sem þeir sem skrifuðu fréttirnar voru ekki skrifandi og þeir sem lásu þær voru ekki læsir. „Morgunblaðið ætlar að stofna stéttarfélag.“ Á enskri tungu er til orð yfir það sem ég hygg að menn eigi við þarna. Með leyfi forseta kalla Englendingar eða Bandaríkjamenn þetta „company union“ og þykir ekki merkilegt fyrirbæri. 

Þú ert ruglaður fyrir.

Já, hæstv. ráðh. verður auðvitað að hafa sínar skoðanir á því og ég geri ekkert til að breyta þeim. Hann má hafa þær í friði fyrir mér. En hversu smekkleg þessi ummæli hans eru, það munu aðrir dæma um en ég. Ég ætla líka hér að minna á annað í sambandi við skrif um þetta mál undanfarna daga. Það eru ummæli í leiðara DV í gær. Þar segir: „Steingrímur Hermannsson forsrh. og Jón Helgason dómsmrh. settu í gang Þórð Björnsson ríkissaksóknara“ - taki menn eftir orðalaginu „settu í gang“ - „og Hallvarð Einvarðsson rannsóknarlögreglustjóra. Þessir fjórir framsóknarmenn létu leggja hald á tækin.“ Það er ritstjóri sjálfsagt næststærsta blaðs þjóðarinnar sem skrifar þetta. En það er ekki allt búið enn. Hann segir, með leyfi forseta: „Lesendur þurfa ekki lengur að gera sér að góðu hlutdrægni fréttastofu Ríkisútvarpsins og hinar mjög svo vanstilltu BSRB-fréttir, sem voru skrifaðar í heiftúðugum stil Völkischer Beobaehter“ - nasistablaðsins illræmda. Er svona málflutningur nokkrum manni sæmandi? Er hann sæmandi þeim sem tala um það núna að stofna þjóðarútvarp? Völkischer Beobachter. Þetta er fyrir neðan öll velsæmismörk. Ég hef, virðulegi forseti, vikið hér að og lesið skýrslu radíóeftirlitsmanna um heimsóknina í Valhöll þar sem rekin var útvarpsstöð. Rekstur þeirrar útvarpsstöðvar í húsakynnum Sjálfstfl. er áreiðanlega einhver mesta pólitíska skyssa sem nokkur stjórnmálaflokkur hefur gert á Íslandi í áratugi. Ég veit að ýmsir sjálfstæðismenn eru því sammála vegna þess að þegar þetta vitnaðist gerðu ábyrgari menn í Sjálfstfl. ráðstafanir til þess að þetta yrði þegar í stað flutt úr húsakynnum flokksins. Og það var gert, en það var bara of seint. Þá var þetta flutt á ýmsa staði hér í bænum. Það var miðað út á mörgum stöðum og til eru skýrslur um það allt saman, Austurbrún, Espigerði og víðar, það liggur allt fyrir. Það er alveg ástæðulaust að vera að fara út í það, ég ætla ekki að gera það. En það sem hlýtur að skipta hér máli eru afskipti ráðh. og í þessu tilviki afskipti hæstv. póst- og símamálaráðherra, Alberts Guðmundssonar, sem þá gegndi því embætti. Ég held að þegar hann gefur löglegum eftirlitsmönnum í löglegum erindum fyrirmæli um að skipta sér ekki af málinu, hinni ólöglegu stöð í sjálfstæðishúsinu, þá hafi ráðh. ekki farið eftir réttum reglum. Ég held að það sé heiðarlegast og eðlilegast fyrir alla, fyrir hann líka, að þessi mál séu könnuð og dregin séu fram öll þau gögn sem máli skipta varðandi rannsókn þessa máls. Þegar ráðh. gefur opinberum starfsmönnum fyrirmæli um að skipta sér ekki af máli þar sem löggæslumenn eru á ferð, þá er það athugunar virði hvort hann hafi verið að gera rétt, ekki einu sinni heldur tvisvar. En hæstv. ráðh. er svo upptekinn að tala í símann núna að hann má ekki vera að því að fylgjast með umr. í þessari hv. deild. En það voru fleiri hæstv. ráðherrar sem höfðu afskipti af þessu máli. Hæstv. póst- og símamálaráðherra Matthías Bjarnason kom til landsins í tæka tíð til þess að hafa af þessu máli nokkur afskipti og þann 7. eða 8. okt. hafði fréttastofa Ríkisútvarpsins samband við Matthías Bjarnason, hæstv. ráðh. samgöngumála, sem því miður er ekki hér á þinginu í dag. Ég ætla að lesa niðurlag þessarar fréttar Ríkisútvarpsins. með leyfi forseta. Þar segir: „Einnig hafði fréttastofan samband við Matthías Bjarnason samgrh. Hann sagði að Landssíminn annaðist öll fagleg mál fyrir Ríkisútvarpið, en að öðru leyti heyrði það ekki undir samgrn. Matthías Bjarnason sagðist ekki ætla að ganga fram fyrir skjöldu í þessu máli nema menntmrn. færi fram á það, þá yrði það gert. Fréttastofan náði í kvöld sambandi við Ragnhildi Helgadóttur menntmrh. Hún sagði að það væri svo margt aðhafst ólögmætt þessa dagana að það yrði að skoða það í heild þegar verkfallinu lyki.“ Ég hygg að þetta hafi verið á föstudagskvöldi. En ráðh. hefur auðvitað fengið afrit af öllum fréttum Ríkisútvarpsins og veit þetta væntanlega betur en ég. Það hefur komið fram í fréttum.

Hver hefur sagt það?

Það hefur komið fram að ráðh. hafi beðið fréttastofu Ríkisútvarpsins um eintök af öllum fréttum fyrstu dagana. Ég hef ekki annað en orð starfsmanna fyrir mér um þetta og ég hygg að þeir hafi ekki verið að ljóstra upp neinu leyndarmáli. Raunar er ekkert við það að athuga. Ráðh. getur eins og aðrir fengið afrit af öllum fréttum Ríkisútvarpsins. Það er öllum mönnum frjálst. Það er athugunarefni hvort hér hafi verið rétt að staðið. Því má svo við þetta bæta að fram kom að Póstur og sími óskaði eftir að fá undanþáguheimild til starfa fyrir einn mann til viðbótar til að vinna að mælingum á útsendingum þessara ólöglegu útvarpsstöðva. Sú beiðni var lögð fram en af hálfu hæstv. samgrh. var hún síðan dregin til baka. Það væri ekki ástæðulaust að fá skýringar hæstv. ráðh. á þeirri ráðstöfun. Hann hefur sjálfsagt einhver rök fyrir því. Það er líka athyglisvert að hugleiða aðgerðaleysi hæstv. fjmrh., þáv. póst- og símamálaráðherra í ljósi þess sem hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson sagði í ræðu hér í gær, með leyfi forseta: „Framkvæmdavaldið setur ekki lögin. Það er Alþingi sem setur lögin. Framkvæmdavaldið starfar ekki sem dómsvald. Það er þriðji aðilinn. En framkvæmdavaldinu ber skylda til að fara að lögum og eitt af því sem því ber skylda til er að benda á lögbrot til þess að dómsvaldið geti fjallað um þessi lögbrot og tekið ákvörðun um refsingar eða ekki refsingar. Menn verða þá bara að átta sig á því hvaða lög þeir eru að brjóta. Ef það er rétt að menn eru viljandi að brjóta lög sem kostar þá kannske átta ár í fangelsi eða meira, þá er eins gott að þeir viti a.m.k. hvaða lög þeir eru að brjóta og hvaða afleiðingar það getur haft.“ Þetta mælti hæstv. fjmrh. hér á þingi í gær. En hann kom í veg fyrir að embættismenn ríkisins gætu sinnt eðlilegum störfum sínum í Valhöll, húsi Sjálfstfl., að þeir gætu fengið að fara þar upp á þak og horfa á loftnet og leiðslur. Hæstv. ráðh. skuldar þjóðinni skýringu á þessu. Ég held að þegar þessi mál verða seinna skoðuð í samhengi muni það heyra til fádæma og þykja með eindæmum að stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar hafi gerst með þessum hætti verndari lögbrjóta, hafi skotið skjólshúsi innan sinna veggja yfir starfsemi sem ég tel mig hafa leitt ótvíræð rök að að var ólögleg. Ég hygg að það þyki ýmsum tíðindi að flokkur dr. Bjarna heitins Benediktssonar skyldi beita sér fyrir slíku atferli. Raunar veit ég að þetta vakti réttláta reiði margra flokksmanna Sjálfstfl. Þetta er ekki spurningin um það hvort menn vilja fleiri útvarpsstöðvar eða ekki. Þetta er spurningin um að hlíta þeim lögum sem Alþingi hefur sett. Á það að vera svo að ef Sjálfstfl. líka ekki þau lög taki hann þau í sínar eigin hendur eins og gert var í þessu tilviki. Ég held að það ætti að vera okkur öllum umhugsunarefni. Það mætti auðvitað, virðulegi forseti, tala um þetta langt um lengra mál, en ég er ekki viss um að ástæða sé til þess nú. Ég þykist hafa leitt að því rök að afskipti hæstv. ráðh. af þessu máli hafi ekki verið með þeim hætti sem eðlilegur má teljast. Ég þykist líka hafa leitt að því rök, m.a. með því að lesa hér dagsetningar, að þetta mál hafi ekki fengið hraða meðferð í kerfinu. Hvort það var eðlilegt eða óeðlilegt, um það skal ég ekki dæma. Það getur átt sér sínar skýringar, en þá er eðlilegt að þær komi í ljós. Ekki dugar að segja, eins og formaður Sjálfstfl. gerði, að menn hafi fundið æðra lögmál, það dugar ekki. Ég held að brýnt sé að allar staðreyndir þessa máls verði dregnar fram í dagsljósið. Ég hef nokkra vissu fyrir því að þessi skýrsla, sem hér hefur verið vitnað til um för eftirlitsmannanna í Valhöll, hafi ekki endilega átt að birtast opinberlega. Um þetta mál, heimsóknina í Valhöll, eru líka til lögregluskýrslur. Ég hef ekki séð þær, en ég held að ástæða væri til að menn fengju að sjá þær nema að það eigi að stinga þeim undir stól. Ég skora á hæstv. ráðh., ef skjöldur Sjálfstfl. og þeirra er jafnhreinn í þessum efnum og þeir hafa viljað vera láta, að beita sér þá fyrir því að allar skýrslur og gögn um þetta mál verði lögð fram og verði þeim tiltæk sem vilja kynna sér hvort rétt hafi hér verið staðið að málum. Í deilum eins og hér hafa staðið undanfarnar vikur gerist ýmislegt sem menn vildu að hefði kannske verið á einhvern annan veg á báða bóga. Menn segja kannske ýmislegt sem menn vildu ekki sagt hafa. En alltaf eiga menn leiðréttingu orða sinna þó að töluð orð verði hins vegar ekki tekin aftur. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir andrúmsloftið í þjóðfélaginu og nauðsynlegast af öllu fyrir flokk laga og réttar, Sjálfstfl., að þetta mál verði rannsakað fyrir opnum tjöldum og almenningur fái að vita alla söguna. Ég vona að sú saga verði ekki ljótari en það sem þegar liggur fyrir í skýrslum um þetta mál. Ég ætla ekki að sinni, virðulegi forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri. Það gefst sjálfsagt tilefni til þess að tala hér aftur við þessa umr. Ég legg til að er umr. lýkur hér verði umr. um till. frestað og henni vísað til hv. allshn. þessarar deildar.



Frú forseti. Á Íslandi hefur það verið svo um langan aldur að mönnum hefur verið tiltæk viss hjálp í fréttaleysi og fásinni. Þessi hjálp hefur verið látin í té af gamalli konu sem hét Gróa og var kennd við bæinn Leiti. Gróa þessi hefur nú greinilega verið hjálpsöm þegar hv. 5. landsk. þm. skrifaði ræðu sína, enda var það svo að undir lok máls síns sagði hv. þm.: Menn segja ýmislegt sem þeir vildu ekki sagt hafa. Það hugsa ég að hann eigi eftir að staðreyna hjá sjálfum sér. Ég vil víkja að nokkrum atriðum sem voru dylgjur að mínu mati ósæmilegar og sjálfsagt að svara undir eins ef það mætti verða til að létta á kostnaði ríkisins við störf rannsóknarnefndarinnar ef hv. þd. sér ástæðu til að samþykkja till. með heimild í 39. gr. stjórnarskrárinnar. Með leyfi hæstv. forseta hljóðar greinin svo: „Hvor þingdeild getur skipað nefndir innandeildarþingmönnum til að rannsaka mikilvæg mál, er almenning varða. Þingdeildin getur veitt nefndum þessum rétt til að heimta skýrslur, munnlegar og bréflegar, bæði af embættismönnum og einstökum mönnum.“ Nú getur starf slíkrar nefndar orðið æði tafsamt, ef henni eru ekki veittar allar þær upplýsingar sem þegar liggja fyrir, og ég vil víkja að nokkrum atriðum. Hv. þm. hélt ýmist fram nokkrum atriðum eða þá að hann dylgjaði um óviðurkvæmileg afskipti mín af því máli sem hann fjallar hér um. Einkum hefur honum sem og mörgum þm. stjórnarandstöðunnar orðið tíðrætt um lítið svar sem ég gaf í Ríkisútvarpinu 6. okt. Þá spurði fréttamaður mig hvað ég hygðist gera í málum hinna ólöglegu útvarpsstöðva. Þannig stóðu mál þá að degi áður hafði útvarpsstjóri kært þessar stöðvar til ríkissaksóknara þannig að málið var í höndum ákæruvaldsins. Málið var þar. Það var í höndum þeirra aðila sem með kærur fara þannig að á því stigi málsins var ekki um margt að ræða að því er verkefni ráðh. varðaði að þessu leyti til. Hitt er öllum mönnum frjálst að vita, sem ég hef margoft lýst yfir, að ég er einlægur fylgismaður þess að afnema einkarekstur ríkis á útvarpi. Mér þykir það jafnfráleitt að hafa einkarekstur ríkisins á útvarpi eins og væri um einkarétt ríkisins á öðru tjáningarformi. Það er fjöldi manna í þjóðfélaginu og mér er nær að halda meiri hluti sem litur á þetta sem sjálfsagt réttindamál. Mörg þjóðfélög líta svo á að lagaákvæði sem skerða slíkt tjáningarfrelsi með almennum hætti, eins og gert var í þessu tilfelli, gangi í berhögg við grundvallarréttindi manna til frjálsrar tjáningar. Og stjórnarskrá gengur framar lögum. Það eru til dómar í veröldinni sem um slíkt hafa gengið. Mér er alveg ljóst að undir venjulegum kringumstæðum gengi leyfislaus fjarskiptastarfsemi, sem flytti útvarpsefni til almennings, hvort heldur er um þráð eða þráðlaust, í berhögg við einkaréttarákvæði Ríkisútvarpsins að því er útvarp varðar og einkarétt ríkisins á vegum Póst- og símamálastofnunar að því er fjarskipti varðar. Þetta er ekki nokkurt einasta vafaatriði. Hitt er annað mál að við þær aðstæður þegar útvarpsstöðvar, tvær eða þrjár eða fjórar eða fimm eða hvað þær eru nú margar þessar stöðvar, spruttu upp dagana eftir skyndilokun útvarpsins, þá virðast þær hafa borið fyrir sig neyðarréttarsjónarmið svo og stjórnarskrárákvæði um tjáningarfrelsi. Ég skal ekki leggja dóm á það atriði, ekki vegna þess að ég hafi ekki skoðun á þeim málum, heldur vegna þess að þetta mál er til umfjöllunar hjá dómstólum og það er þeirra að skera úr um þetta atriði. En neyðarréttur er sú aðstaða þegar athæfi, sem undir venjulegum kringumstæðum væri ólögmætt, verður lögmætt vegna sérstakra annarra atvika, annaðhvort vegna þess að það er verið að afstýra hættu eða neyð. M.ö.o.: Það er hagsmunamat sem er lagt til grundvallar við dóma á slíku tilviki, þannig að aðstaðan sem fyrir hendi er gerir það réttmætt að fórna því, sem þá er talið minni hagsmunir, fyrir meiri. Að mati þeirra sem bera fyrir sig neyðarréttarsjónarmiðin er þarna um að ræða að meiri hagsmunir hafi verið fólgnir í því að menn fengju að koma einhverjum fréttum til almennings gegnum útvarp og þá þess heldur að það lágu niðri póstsamgöngur, blöð voru ekki, sími ekki í fullkomnu lagi og Ríkisútvarpið hafði verið alveg lokað. Þessi atriði eru til umfjöllunar hjá réttum aðilum. Ég efast ekki um að hv. þingdeild taki mikið tillit til dóms hv. 5. landsk. þm., en ég vil minna á að það eru aldir síðan Alþingi hafði dómsvald og dómur eins þm. um slíkt stenst ekki ef lögmætur og til þess skipaður dómstóll kemst að annarri niðurstöðu. Ég held sem sagt að í þessu máli sé það eitt að gera, ef menn vilja fá skorið úr um lögmæti þessa, að bíða eftir niðurstöðu dómstólsins. Það liggur alveg ljóst fyrir. Þegar tilvitnuð ummæli hæstv. póst- og símamálaráðherra, hæstv. samgrh. Matthíasar Bjarnasonar, voru uppi höfð um að hann aðhefðist ekkert í þessu máli án þess að ósk kæmi fram frá menntmrh., þá var þegar búið að senda málið til ákæruvaldsins. Það var hjá ríkissaksóknara og var til umfjöllunar þar. Að því er varðar hraða málsins skal ég ekki um það segja hvað er eðlilegur hraði í slíku máli. Um það er ég ekki dómbær. Hv. þm. er væntanlega að beina örvum sínum að ríkissaksóknara eða starfsmönnum hans, ég átta mig ekki alveg á því. En hvað sem um það er skiptir meginmáli að fá dómsniðurstöðu í þessu máli til að fá skorið úr um lögmæti. Hitt er svo annað mál að það getur vel verið að við komumst að þeirri niðurstöðu að atferli sé ólögmætt vegna þess að lögin mæla fyrir á þennan veg eða annan, hvort sem okkur líkar það betur eða verr. Ef okkur þykja lögin óréttlát eigum við vitanlega að vinna að því að breyta þeim og það er það sem við erum að gera núna hér í hv. Alþingi. Það er allt annað mál. Ég vona að áhyggjur hv. þm. af þessu máli, sem auðvitað blindast saman við flokkslegar áhyggjur hans, verði nú ekki til þess að trufla hann í fyrri afstöðu hans til þess að rýmka útvarpslögin, en ég þykist vita að hann hafi verið einn þeirra sem voru þeirrar skoðunar að svo bæri að gera. Hv. þm. nefndi í ræðu sinni að hafa bæri lögin að leiðarljósi og það er alveg rétt. Ef okkur líka ekki lögin, ef okkur finnast þau ranglát, þá skulum við reyna að breyta þeim. En ef við ætlum að hafa lögin að leiðarljósi skulum við líka átta okkur á því að allir eiga að vera jafnir fyrir lögunum og þó að okkur líki ekki skoðanir einhverra, sem við teljum hafa brotið lög, á ekki að taka þá eina út úr og láta þá sæta sérstakri meðferð fremur en annað fólk. Vissulega á að framfylgja lögunum. Eins og fram kom í umr. í gær í hv. Nd. er eins og mönnum finnist það ekki gilda einu hver í hlut á því að allt í einu segja menn að þeir efist um hvort lögmæt hafi verið t.d. athöfn eins og sú sem hv. þm. Eiður Guðnason nefndi hér áðan, þegar útvarpinu var lokað skyndilega 1. okt. Hv. þm. segir að það sé umdeilt meðal lögfræðinga. Það má vera að það sé umdeilt meðal lögfræðinga, en engan lögfræðing hef ég heyrt halda því fram að sú athöfn hafi verið lögmæt.  Þetta er atriði sem er mjög mikið áhyggjuefni. Það er auðvitað alveg rétt og engin ástæða til að efast um að það voru mörg lögbrot framin þessa dagana og eru. Það verður því miður að segjast eins og er að ekki hefur tekist að halda uppi lögum í landinu þessa daga nú í verkfallinu að öllu leyti, eins og menn vilja gera undir eðlilegum kringumstæðum. Okkur er öllum kunnugt um tjón sem af því hefur leitt. Hv. þm. vék að því og þótti skemmtilegt eða hélt það væri staðreynd, að ég hefði fengið afrit af öllum fréttum Ríkisútvarpsins. Ég þykist vita af hverju hv. þm. heldur þetta. Þannig var og þannig er að lögum samkvæmt þá á einstaklingur sem á sig telur hallað í fréttum Ríkisútvarpsins rétt á því að fá afrit af þeim fréttum. Eftir að ég hafði svarað með þessari litlu setningu í útvarpi sem þýðir ósköp einfaldlega að menn eigi að vera jafnir fyrir lögunum, þá voru tilkallaðir í fréttatíma Ríkisútvarpsins í hádeginu sunnudaginn eftir talsmenn allra stjórnarandstöðuflokkanna til þess að útskýra mín ummæli, en mér var hins vegar enginn kostur á því gefinn. Það var enn þá haldið áfram að víkja að mínum ummælum í þessa veru í kvöldfréttum Ríkisútvarpsins. Þetta frétti ég hins vegar ekki fyrr en um áttaleytið um kvöldið. Þá var hringt í mig utan af landi og sagt: Þetta er ekki rétt. Mér var tjáð eftir minni þess sem talaði hvað sagt hefði verið og hverjir hefðu verið dregnir inn í þá umr. Þarna var um rangtúlkanir og rangfærslur að ræða. Vel má vera að fréttamönnum þyki þetta viðeigandi vinnubrögð. Mér þykir það ekki. Mér þykir þetta vera fyrir neðan virðingu þeirra sem hafa einkarétt á hinu talaða orði í útvarpi. Af þessum sökum óskaði ég eftir þessum fréttum. Þær fékk ég og þær hef ég, ef hv. þm. skyldi einhvern tíma hafa löngun til að líta á þær. Ég held að þær séu til enn þá. Eins og hann sagði auðvitað sjálfur eru fréttir Ríkisútvarpsins þar að auki alls ekkert leyndarmál. Hefði kannske verið ráð hjá Ríkisútvarpinu þessa daga að selja ljósrit af fréttum sínum þannig að þeir sem misstu af fréttatímum fengju nú einhverjar fréttir af því sem væri að gerast í veröldinni. En það er nú önnur saga. Það hefði þó vissulega verið hugsanlegur möguleiki því að ekki eiga allir kost á að heyra fréttir einmitt á þeim tveimur tímum sem þær eru fluttar. Ég vil víkja að einu atriði sem ég hef sérstaka ástæðu til að leiðrétta hjá hv. þm. Hv. þm. sagði að menn efuðust um sjálfstæði Ríkisútvarpsins eftir afskipti ráðh. og þau afskipti áttu að hafa verið fólgin í því að ég hefði bannað útvarpsstjóra að hafa samskipti við BSRB eða verkfallsnefnd. Útvarpsstjóri og hver sem er annar má tala eins mikið við menn úr BSRB og honum sýnist án minna afskipta. Það sem var hins vegar um að ræða var þetta: Ef sótt er um undanþágu til kjaradeilunefndar fyrir því að menn megi vinna sem í verkfalli eru eða séu menn úrskurðaðir vinnuskyldir í verkfalli, þá á ekki að byrja að framkvæma þá vinnu fyrr en úrskurður kjaradeilunefndar liggur fyrir. Það var það sem ég tjáði útvarpsstjóra, að lögum samkvæmt væri það kjaradeilunefnd sem hefði þetta úrskurðarvald og Ríkisútvarpinu bæri að hlíta þeim úrskurði eins og öðrum ríkisstofnunum að farið sé að lögum. Ég get ekki séð að sjálfstæði Ríkisútvarpsins skerðist af þessum ástæðum fremur en annarra stofnana, nema að því leyti til sem sjálfstæði stofnana og frelsi manna er innan ramma laganna eins og hv. þm. vitnaði réttilega til. Það er vitanlega innan ramma laganna. Og ekki nóg með það. Þessu frelsi fylgir sú ábyrgð að beita því þannig að það bitni ekki á mannréttindum annars fólks. Ég held nú að það hafi ekki verið fleiri atriði í ræðu hv. þm. sem ég hafði sérstaka ástæðu til þess að svara. En mér finnst engin ástæða til að eyða tíma hv. Alþingis í það að tjá því hvað eftir annað sömu Gróusögurnar, eins og hér hefur verið ýjað að í síðustu ræðu að því er þetta varðar. 



Það er rétt að láta þess getið áður en næsti ræðumaður stígur í stól að þannig stendur á að það er nýhafinn ríkisstjórnarfundur. Hann hófst kl. 3 og þar af leiðandi munu ráðherrar ekki verða hér í húsinu næstu mínúturnar og jafnvel klukkutímana. Mér er ekki kunnugt um hvað sá fundur stendur lengi. Ég veit ekki hvort hv. 1. flm. þessarar till. óskar eftir að málinu verði frestað, en ég teldi e.t.v. að það væri ekki óeðlilegt að svo yrði. 
            

Ég óska eindregið eftir því að málinu, sem fjallar um rannsóknarnefnd út af meintu atferli ráðh., sé frestað.

Hæstv. menntmrh. hefur óskað eftir að þessu máli verði frestað. Þar sem málið varðar hæstv. menntmrh., eins og hér hefur komið fram, tel ég eðlilegt að verða við þeirri ósk.



Virðulegi forseti. Það er alveg laukrétt að mál þetta varðar hæstv. ráðh. meira en lítið. Það var vitað fyrir löngu að málið mundi verða á dagskrá hér kl. 2 í dag og ég tel það koma úr hörðustu átt og vera nánast einsdæmi að ráðherrar skuli þá hreinlega stinga af frá fundi, sem átti að fjalla um þeirra mál sérstaklega, á ríkisstjórnarfund, á fundartíma sem aldrei er ætlaður ríkisstj. Sem betur fer eru ákveðin verkaskipti viðhöfð í samskiptum ríkisstj. og Alþingis. Alþingi heldur yfirleitt ekki fundi þegar ríkisstj. er á fundum, sem er yfirleitt á morgnanna eða þá síðla dags ef svo ber undir. En ríkisstj. heldur að sjálfsögðu ekki fundi á þeim tímum þegar Alþingi hefur sinn sérstaka fundartíma, milli 2 og 4. Það að ríkisstj. skuli flýja af hólmi og halda til fundar á miðjum venjulegum fundartíma Alþingis er auðvitað hreint hneyksli. Ég mælist eindregið til þess að forseti deildarinnar gæti virðingar Alþingis og krefjist þess af ráðherrum að þeir séu hér viðstaddir til kl. 4 til þess að þessi umr. megi fara fram.



Virðulegi forseti. Mér finnst alveg einsýnt að það eigi að fresta þessari umr., þegar ráðh. hefur óskað eftir því, vegna þess að hún er einmitt um afskipti ráðh. af tilteknu máli og hún er um það að setja rannsóknarnefnd í málið. Mér finnst sjálfsagt að orðið verði við þeirri beiðni. Nú er það svo að einstakir ráðherrar í ríkisstj. eru skyldugir að sækja ráðherrafundi. Ef forsætisráðherra boðar fund eru ráðherrar skyldugir að mæta nema þeir hafi lögmæt forföll. Ég efast stórlega um að það verði talin lögmæt forföll þó að umr. fari fram í þinginu. En ég vil ekki draga þá ályktun af þessu að þess vegna skuli umr. halda áfram. Mér finnst það ekki aðeins sjálfsögð tillitssemi heldur sjálfsagt að umr. verði frestað. Ég sé ekki að það sé nein sérstök ástæða til þess að halda henni áfram nú án þess að ráðherrar séu viðstaddir. Hún verður einfaldlega endurtekin þegar kemur að því að þeir verða viðstaddir. Ég er því sannfærður um að það er í samræmi við venju og eðlileg vinnubrögð að fresta þessari umr. þangað til ráðherrar geta verið viðstaddir.



Ég ítreka það sjónarmið mitt, virðulegi forseti, að það er dónaskapur við Alþingi að boða ríkisstjórnarfund á þeim tíma sem hæstv. forsrh. hefur nú gert. Þess vegna tel ég eðlilegast og sjálfsagðast að forseti deildarinnar beiti sér fyrir því að þessum ríkisstjórnarfundi sé frestað og ráðherrarnir mæti hér og svari fyrir sig, einkum og sér í lagi vegna þess að málið snertir þá æðimikið eins og hér hefur komið fram. Hitt get ég tekið undir, að ef virðulegur forseti hefur ekki erindi sem erfiði og fær ekki ráðherrana á þennan fund er auðvitað ekki um neitt annað að gera en að fresta umr. Það segir sig sjálft. Ekki förum við að halda hér umr. áfram ef ráðherrarnir eru ekki viðstaddir.



Það verður að ætla að hæstv. ríkisstj. hafi gilda ástæðu til að boða ríkisstjórnarfund á þessum tíma. 



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 81 frá 23. júlí 1974, um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Flm. ásamt mér er hv. 8. þm. Reykv. Stefán Benediktsson. Þetta er 83. mál Ed. á þskj. 85. Þetta frv. er endurflutt óbreytt frá 105. og 106. löggjafarþingi. Grg. fylgja þrjú fskj.; grein eftir Jón Sigurðsson um starfsemi Verðlagsráðs sjávarútvegsins, grein eftir Friðrik Pálsson um starfshætti Verðlagsráðs sjávarútvegsins og grein eftir Vilmund Gylfason um frjálst fiskverð úr Nýju landi frá 1981. Vilmundur Gylfason lagði þetta frv. fyrir 105. löggjafarþing. Þetta frv. um breyt. á lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins felur í sér eina breytingu þess efnis að 10. gr. laganna falli niður, en í stuttu máli fjallar 10. gr. laganna um sérstaka yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins með oddamanni frá Þjóðhagsstofnun. Með slíku fyrirkomulagi hefur ríkið bein afskipti af ákvörðun um fiskverð. Þegar útflutningsbótakerfið var lagt niður í ársbyrjun 1960 var ákveðið að opinberum afskiptum af fiskverðsákvörðunum skyldi hætt og teknir upp frjálsir samningar um verð milli fiskseljenda og fiskkaupenda. Þessi tilhögun reyndi á þolrif samningsaðila því komið var nærri vertíðarlokum áður en samningar tókust um fiskverð, en ekki kom samt til verkfalla. Í upphafi árs 1961 voru gerðir nýir kjarasamningar milli sjómanna og útvegsmanna. Meginefni hinna nýju samninga var gagnger breyting á hlutaskiptareglum sem miðast við það m.a. að sjómenn taki sinn hlut úr sama verði og útgerðarmenn fengju fyrir fiskinn, en það hafði ekki áður verið. Framvegis skyldi hvorki samið um sérstakt skiptaverð, eins og áður hafði verið gert, né um frádrag frá fiskverðinu áður en til hlutar væri reiknað. Með þessum breytingum urðu hagsmunir sjómanna við verðlagsákvörðun enn skýrari en áður, en sjómenn gerðu vitaskuld þá kröfu að eiga beina hlutdeild að öllum fiskverðsákvörðunum. Eins og allir vita í dag standa þessir samningar ekki vegna þess að með lögum hefur skiptaverði verið breytt, mikill hluti verðmæta aflans fer fram hjá skiptum. Árið 1961 lá nærri að til verkfalla kæmi hjá síldveiðiflotanum vegna þess að ekki hafði tekist að ákveða verð á síld. skipaði þáv. sjútvrh., Emil Jónsson, nefnd átta manna, einn frá hverju hagsmunasambandi. Á vegum þessarar nefndar var samið frv. til l. sem varð stofn að lögum nr. 97 18. desember 1961, um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Með þessum lögum var gert ráð fyrir að hagsmunaaðilar semdu um verð á sjávarafurðum óháðir ríkisafskiptum. Breyting var gerð á þessum lögum í des. 1964, á skipun yfirnefndar sem fól í sér að forstöðumaður Efnahagsstofnunar eða fulltrúi hans var gerður sjálfkjörinn oddamaður yfirnefndar. Þetta ákvæði er enn óbreytt nema hvað Þjóðhagsstofnun er komin í stað Efnahagsstofnunar. Þar með tekur ríkisvaldið sér stöðu á milli samningsaðila. Þessi tilhögun hefur leitt það af sér að ójafnvægi hefur skapast milli fiskkaupenda og fiskseljenda. Hefur ríkisvaldið því vegna afskipta sinna af fiskverðssamningum gripið til ýmissa hliðarráðstafana, svo sem gengisfellinga eða uppbóta úr verðjöfnunarsjóðum. Þessar ráðstafanir hafa sjaldnast dugað lengur en þrjá mánuði með tilsvarandi verðbólguhækkunum og þörf á endurtekningu vegna hækkunar á rekstrarkostnaði. Í fskj. II með þessu frv, segir í grein eftir Friðrik Pálsson, framkvæmdastjóra Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, sem birt var í tímaritinu Ægi 1978, með leyfi hæstv. forseta: „Á því er enginn vafi, að stofnun Verðlagsráðs sjávarútvegsins á sínum tíma og svo stofnun Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins voru spor í rétta átt, en því miður er svo komið, að hvorug þessara stofnana stendur lengur undir nafni. Það gerist æ algengara í störfum beggja þessara stofnana, að forstjóri Þjóðhagsstofnunar og aðrir embættismenn í krafti ríkisstj. ákveði bæði fiskverð yfirnefndar Verðlagsráðs og viðmiðunarverð í Verðjöfnunarsjóði. Þær ákvarðanir eru sjálfsagt ekkert verri fyrir það, en við erum komin langt frá upphaflegum tilgangi með stofnun Verðlagsráðs, sem var að koma á frjálsum samningum milli kaupenda og seljenda án beinna afskipta ríkisstj.“ Síðan þessi grein var skrifuð eru liðin sex ár og ástandið hefur versnað með hverju árinu, þori ég að fullyrða. Ég ætla í sem stystu máli að fara yfir hvernig þessar ákvarðanir hafa verið teknar frá því 1961 til dagsins í dag, en ég tíundaði þetta nokkuð á s.l. ári þegar ég mælti fyrir samhljóða frv. Á árunum 1961–1982 hafa verið teknar alls 273 ákvarðanir um fiskverð af yfirnefnd Verðlagsráðs. Þar af hefur samkomulag náðst 65 sinnum. Ákvarðanir um fiskverð þar sem atkvæði oddamanns var notað með seljendum gegn kaupendum voru 110, en með kaupendum gegn seljendum 71. 23 ákvarðanir um fiskverð hafa verið teknar með atkvæði oddamanns og annarra fulltrúa á víxl eða með hjásetu. Oddamaður hefur fjórum sinnum úrskurðað fiskverð einn. M.ö.o. hefur 65 sinnum orðið samkomulag á meðan oddamannsúrskurður hefur ráðið 208 sinnum. Þetta segir okkur í stuttu máli þá sögu að atkvæði oddamannsins vegur hér langþyngst. Ef við látum hugann reika til baka frá því 1982 má segja að frá því 1. sept. 1982 til 31. jan. 1984 hafi fiskverð verið ákveðið með lögum. Það hefur ekki einu sinni þurft oddamann til þess að skera þar úr. Það hefur verið formsatriði að samþykkja þær ákvarðanir í Verðlagsráði. Síðan þá hefur fiskverð verið ákveðið einu sinni og var stór hluti þeirrar ákvörðunar tilfærsla úr sjóðum. Síðasta ákvörðun, sem tekin var núna fyrir stuttu um verð á rækju, hljóðaði upp á 15% lækkun á rækjuverði. Þetta þarf ekki að tíunda fyrir hv. dm. og læt ég þetta því nægja um það. Nú eru liðin 20 ár síðan ríkisvaldið hóf bein afskipti af fiskverðshækkunum. Vandi þessara atvinnuvega vex með ári hverju. Miðstýring þessara mála og sú núllregla sem er hvað mest í tísku í dag eru ekki þær leiðir sem skila bættum hag til þessara fyrirtækja. Það verður því að teljast rökrétt áskorun til hæstv. ríkisstj. að hún hætti afskiptum af fiskverðssamningum, enda verða samningsaðilar sjálfir að velja sér oddamann eða leita sér sáttasemjara náist ekki samningar. Með þessu fyrirkomulagi er gerð sú krafa til útgerðar og fiskvinnslumanna að þeir sníði sér stakk eftir vexti, enda er það í samræmi við þá kröfu sem gerð er til almennra launamanna. Ef farið er í gegnum þau gögn Þjóðhagsstofnunar sem hún byggir ákvarðanir sínar á kemur skýrt í ljós að þar er mikill munur á lægstu og hæstu framlegð í fiskvinnslunni. Sá munur er það mikill að meðaltalsútreikningur verður gersamlega ómarktækur. Í gögnum Þjóðhagsstofnunar frá því í sept. kemur glögglega í ljós hve afkoma fiskvinnslustöðvanna er misjöfn. Þar eru tekin til 24 frystihús, bæði hjá SH og SÍS, og er lægsta framlegð, sem er skilgreind sem tekjur að frádregnum hráefnis-, launa- og umbúðakostnaði, 14.8%, en sú hæsta 31.4%. Ef við tökum meðaltal þessara tveggja húsa er meðaltalsframlegðin 23.1%. Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur ekki neitt því eftir stendur að önnur fiskvinnslustöðin hefur 16.6% hærri framlegð en hin. Ég bendi aðeins á þetta vegna þess að miðað er við meðaltalsútkomu hjá fiskvinnslunni þegar reiknað er út hverjir það eru sem þoli hærra verð eða hvort fiskvinnslan þoli að borga hærra verð fyrir fiskinn. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. í þeirri von að það verði tekið til efnislegrar umfjöllunar.



Virðulegi forseti. Þetta frv., sem hér er lagt fram til umr., var einnig hér á ferðinni í fyrra um líkt leyti. Það var ekki afgreitt þá í sjútvn., en lá þar til athugunar og var það gert í samkomulagi við flm. að láta það bíða aðeins. Hér er svo veigamikið mál á ferðinni að sjálfsagt geta orðið um það nokkuð deildar meiningar. Ég hafði nokkur orð um frv. við framlagningu þess hér í fyrra og vil ég, með leyfi forseta, aðeins grípa niður í það sem ég lét mér um munn fara þá. Fiskverðsákvarðanir gegna stærra hlutverki í þjóðarbúskap okkar en flest annað. Þær ráða ekki aðeins miklu um rekstrarskilyrði fiskveiða og fiskvinnslu, heldur ráða þær verulega þróun í launamálum sjómanna þar sem aflahlutur er svo veigamikill þáttur í launum þeirra. Fyrr á árum voru þessi verðlagsmál oft í miklu öngþveiti, og t.d. á sjötta áratugnum, eins og kom fram hjá flm. hér áðan, valt oft á ýmsu. Þá ríkti oft megn óánægja hjá sjómönnum með fiskverð og voru þá oft margþættir samningar í gangi sem voru engum til góðs. Eftir þá reynslu sem menn höfðu fengið af hinum ýmsu erfiðleikum við verðlagningu og verðlagsákvarðanir á ferskum fiski var Verðlagsráð sjávarútvegsins sett á stofn 1961. Þar tel ég að hafi verið stigið rétt spor í rétta átt. Og þótt að öllu megi finna sé ég ekki að annað kerfi bjóði upp á betri eða réttlátari möguleika í dag. Að sjálfsögðu fær þetta frv. rækilega umfjöllun í þingnefnd og leitað verður vafalaust umsagnar hagsmunaaðila, og ef fram koma í þeirri umræðu veigamiklir þættir, sem yrðu á einhvern hátt til bóta á núverandi kerfi, þá tel ég víst að allir verði sammála um að gera breytingu þar á. En við skulum ekki gleyma því að hjá okkur Íslendingum ríkir sérstaða í verðlagningu sjávarafurða. Hjá hinum stærri fiskveiðiþjóðum ríkir hinn frjálsi uppboðsmarkaður, sem byggir á nálægð stórra neytendamarkaða, meðan við hér á Íslandi verðum að taka mið af neytendamörkuðum erlendis fyrir unninn fisk. Þeim markaðssveiflum, sem þar myndast, erum við því miður háð. Þetta ástand gerir okkur alltaf erfiðara fyrir í öllum verðákvörðunum á ferskum fiski. Ég dreg því mjög í efa að breyting á núverandi kerfi verði til bóta fyrir þá aðila sem þarna eiga hlut að máli og sennilega yrði þetta síst til bóta fyrir sjómenn og útgerðarmenn. Þetta er lítil glefsa úr því sem ég sagði við 1. umr. í fyrra og bið ég afsökunar á því að ég skuli endurtaka það hér, en það er að gefnu tilefni því að hér er þetta komið fram aftur. Ég vara enn við því að þetta frv. sé samþykkt. Sú tillaga, sem þar er, að leggja Verðlagsráð niður í þeirri mynd sem það er nú í, er slík gerbreyting. Framsögumaður vitnaði í fyrra, ef ég man rétt, í nefnd sem var skipuð af fyrrv. sjútvrh. 17. febr. 1983. Þá skipar þáv. sjútvrh., Steingrímur Hermannsson, í nefnd með vísun til ákvæða til bráðabirgða í lögum nr. 1 10. febrúar 1983, um olíusjóð fiskiskipa, olíugjald o. fl.: „Eruð þér hér með skipaður formaður nefndar sem skal endurskoða lög um Verðlagsráð sjávarútvegsins.“ - Þetta er bréf til Jóns Sigurðssonar, forstjóra Þjóðhagsstofnunar.  Þetta er ritað 17. maí 1983. Þessi nefnd er nýlega búin að skila af sér og hef ég þau gögn undir höndum og e.t.v. flm. einnig. Við fyrstu yfirsýn sé ég að þeir gera tillögur um verulegar breytingar sem má ræða um. Ég ætla ekki að rekja þær hér. Það verður einmitt hlutverk sjútvn. að fjalla um þær breytingar sem þarna eru, en hvort þær verða felldar inn í frv. til l. um breyt. á lögum um Verðlagsráð, það skal ég ósagt látið. Þetta eigum við eftir að ræða í sjútvn. Ég vildi að þetta kæmi fram við þessa umr. Nm. þeir sem um þessi mál fjölluðu leggja til verulegar breytingar. Sumt af því er í þá átt sem flm. gat hér um þó ekki sé eins langt gengið og hún vildi í sínu frv. En þetta mun allt verða nánar til umfjöllunar í sjútvn., þangað kemur málið. Þetta er mikið mál sem þarf mikla og yfirvegaða umfjöllun.



Virðulegi forseti. Eins og hv. 3. þm. Vesturl. tók fram er það frv. sem hér liggur fyrir gamall kunningi. Mér finnst reyndar að ætíð síðan ég fór að hafa afskipti af sjávarútvegsmálum hafi háværar deilur um fiskverð og ákvörðun þess verið regla fremur en undantekning. Það er reyndar líka svo að tillögurnar um að fiskverð skuli ákveðið með frjálsum samningum, sem kallað er, eru ekki nýjar. Í Verðlagsráði eru kaupendur og seljendur að semja um fiskverð með frjálsum samningum og tekst það stundum, sbr. það síldarverð sem ákveðið var síðast. Þó svo að þessu frv. fylgi mjög góðar og ítarlegar greinar eftir Jón Sigurðsson forstjóra Þjóðhagsstofnunar og Friðrik Pálsson framkvæmdastjóra Sölusambands ísl. fiskframleiðenda, þá eru niðurstöður þessara manna, þó að þeir gagnrýni Verðlagsráð, ekki þær sömu sem koma fram í þessu frv. Þeirra mat er einfaldlega það að ekki sé um annað betra að ræða. Það hefur verið rifjað upp hér hver var aðdragandi að stofnun Verðlagsráðs fyrir rúmum 20 árum, en það er rétt að undirstrika að það var fyrst og fremst krafa sjómanna, eðlileg og sjálfsögð að því er nú virðist, sem varð þess valdandi að Verðlagsráð varð til. Yfirnefndin var sett á stofn seinna til að skera úr óleysanlegum deilumálum. Hún varð æðsti áfrýjunarréttur í óleysanlegum deilumálum og þar er oddamaðurinn sáttasemjari sem reynir og hefur ætíð reynt að ná samkomulagi með því að greiða atkv. með öðrum hvorum aðilanum, þegar ekki var um annað að gera, samkvæmt bestu fáanlegu rökum og upplýsingum sem hann hafði yfir að ráða. Það er mjög fjarri því að sá oddamaður hafi ætíð verið efnahagsráðgjafi ríkisstj. Um langan aldur var það hæstaréttardómari, Hákon heitinn Guðmundsson. En ákvarðanir stjórnvalda í gengismálum, í launamálum, í skatta- og tollamálum hafa veigamikla og æ meiri þýðingu fyrir fiskverðsákvörðun svo og almenn efnahagsstefna ríkisstj. sem hefur haft mikil áhrif á fiskverð ætíð og æ meir eftir því sem á hefur liðið. Þannig get ég, til gamans, sagt sögu af því þegar oddamaður fékk fiskkaupendur til að bjóða tiltölulega hátt verð fyrir sjávarafurð og sjómenn og útvegsmenn voru reiðubúnir til þess að lýsa því yfir að þeir gætu samþykkt verð sem var þó nokkuð lægra en hinir buðu. starf sáttasemjarans hefur því stundum kannske gengið óþarflega langt. Flestir hafa fyrir löngu gert sér ljóst að erlendar fyrirmyndir, svo sem uppboðskerfi og fiskmarkaðir, henta ekki íslenskum aðstæðum. Öll íslenska þjóðin lifir á því sem hægt er að fá fyrir fiskafurðir og þess vegna verður verðlagning að vera sem allra næst réttu lagi en ekki háð duttlungum óábyrgra spekúlanta. Það er svo með sumar sjávarafurðir, t.d. skelfisk, að það eru nánast 80% unnin af einum aðila. Það er önnur ástæða sem gerir ákvörðun lágmarksfiskverðs nauðsynlega. Það er landfræðileg ástæða. Bátur sem er kominn til síns heima með fisk sem ekki selst þar á viðunandi verði, e.t.v. vegna offramboðs á fiski þar á staðnum, hefur mjög litið gagn af því þó að fisk vanti einhvers staðar annars staðar á landinu. Þó að fiskuppboð séu hugsanleg, þá er það aðeins á Suðurnesjum og í Reykjavík. Það kæmi sjómönnum t.d. á Grenivík eða Þórshöfn að ósköp litlu haldi þó að vantaði fisk í Reykjavík. Góður afli er mjög oft á stóru hafsvæði í kringum landið og það þýðir að á öllum nærliggjandi höfnum er nánast offramboð á fiski. Það mundi þýða, samkvæmt því svokallaða frjálsa kerfi sem hér er boðað, að fiskverð mundi hrapa niður úr öllu valdi á þessum tímum. Það er einnig hætt við því að sveiflur í efnahagslífinu mundu magnast ef þess háttar skipan yrði á höfð. Það er a.m.k. hætt við því að allir möguleikar til að nota verðjöfnunarsjóð til að draga úr sveiflum á markaðsverði erlendis væru þá úr sögunni. Ég vil nú segja að hvað sem um verðjöfnunarsjóði má segja hafa þeir þó orðið til þess, þegar á allt er litið, að jafna sveiflur í lífskjörum í landinu og gera það enn. Það var minnst á það hér áðan að fyrir lægi endurskoðun á lögum um Verðlagsráð. Ég vildi gera það að tillögu minni að þetta frv., sem hér liggur fyrir, yrði athugað í því samhengi. Ég geri ráð fyrir að hæstv. sjútvrh. fylgi þeim tillögum sem fram eru komnar um endurskoðun á lögum nr. 81/1974, um Verðlagsráð. Ef hæstv. sjútvrh. fylgir þeim eftir með frv. legg ég til að frv. sem hér liggur fyrir og væntanlegt frv. yrðu skoðuð í samhengi í þeirri n. sem um þetta mun fjalla.



Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka mönnum sem hér hafa tekið til máls fyrir að hafa sýnt þessu máli einhvern áhuga og vil ítreka þá ósk mína að frv. verði tekið til efnislegrar umfjöllunar í n. Hv. þm. Valdimar Indriðason minntist á lög frá 1961. Það hefur enginn lagt til að þau lög verði felld úr gildi, en breytingin á lögunum frá 1964, um oddamann frá Efnahagsstofnun eða Þjóðhagsstofnun, er kjarni þessa máls, að hætt verði afskiptum ríkisvaldsins í gegnum oddamann. Satt er það að stofnuð var nefnd til að endurskoða lög um Verðlagsráð sjávarútvegsins og ég hef lesið þau drög sem hún skilaði frá sér. Ég er alls ekki frá því að þar sé ýmislegt til bóta. Ég vil þó benda á að það var ekki einhugur í þessari nefnd um oddamanninn. En við förum betur í gegnum það seinna og ég ætla ekki að fara nánar út í efnisatriði nál. hér. Hv. þm. Björn Dagbjartsson var mjög efins um að þessi breyting hefði bætandi áhrif á ákvörðun um fiskverð og talaði um að Verðjöfnunarsjóður hafi verið notaður til að jafna sveiflur á lífskjörum í landinu. Ég vil beina einni spurningu til hv. þm.: Hvernig er hægt að nota þessa sjóði þegar búið er að tæma þá? Ég veit ekki betur en að það hafi verið ákveðið að 2% úr Verðjöfnunarsjóði deilist jafnt á allar fisktegundir vegna þess að fiskvinnslunum væri ekki ætlandi að standa undir fiskverðsákvörðun 1. febrúar, ef ég man rétt. 1. júní var bætt 4% við. Verðjöfnunarsjóður verður að geta staðið undir þessum auknu útgjöldum. Ég vil líka benda hv. þm. á að í samningum verður engin verðmætaaukning. Þar er verið að semja um skiptingu verðmæta á milli hagsmunaaðila. Þar tel ég að ríkisvaldið hafi enga ástæðu til að grípa inn í.



Virðulegi forseti. Ég kem upp af því tilefni að mér finnst þetta sorgleg umr. Hér er borið fram frv. til l. um breyt. á lögum um Verðlagsráð sjávarútvegsins. Þetta er annað árið í röð sem frv. er borið fram. Því var vísað til sjútvn. á síðasta þingi. Þar var það boðað af sjútvn. að frv. yrði sent út til umsagnar. Það var ekki tekið undir það af flm. og frv. síðan látið liggja í salti allan veturinn. Hvað eiga svona vinnubrögð að þýða? Hvers virði er það fyrir þingið að vera með svona vinnubrögð? Er það virðingu þingsins samboðið að standa svona að verki? Þar fyrir utan fjallar þetta frv. um nákvæmlega ekki neitt því það er alveg ljóst að flm. vita ekkert hvað á að koma í staðinn fyrir Verðlagsráðið eða brotthvarf oddamanns, gera sér enga grein fyrir hvernig þeim málum er háttað í dag og hvers vegna eða hvað eigi að koma í staðinn ef Verðlagsráð verður af lagt. Það er þó ljóst og víst að ekki er of seint að senda frv. til umsagnar. En það eru komnar tillögur um breytingar á Verðlagsráðinu sem verða sjálfsagt teknar til umr. og fá meðferð að eðlilegum hætti. Það mætti ræða þetta samhliða þeim tillögum. Það er ljóst að það mætti breyta vinnubrögðum og starfsemi Verðlagsráðs, en að leggja það niður án þess að gera sér nokkra grein fyrir hvað á að koma í staðinn fyrir það hefur enga þýðingu og er engum til gagns. Eitt er þó víst að þetta mundi valda því að mikið misvægi yrði um allt landið. Norður á Þórshöfn og á Húsavík fengi fólk áreiðanlega lægra verð fyrir fiskinn en fólkið hér fyrir sunnan og sjómenn þyrftu að standa í eilífum deilum við útvegsmenn um fiskverð eins og var áður. Það er verið að framkalla gamla kerfið, sem var hérna, sem var öllum til óþurftar og kannske þó mest sjómönnum og útvegsmönnum. Verkföll voru hér svo mánuðum skipti, deilur allan veturinn um fiskverðið. Í framhaldi af því vandræðaástandi er þessu kerfi, verðlagsráði komið á til að leysa þessar deilur. Verðlagsráð er gerðardómur, og menn hafa unað við það nokkurn veginn. Ég verð að segja það eins og er að ég vil ýmsar breytingar í sambandi við Verðlagsráð og ég get að mestu leyti stutt grg. og till. sem nefnd sem skipuð var til þess að fjalla um það sendi frá sér, en að henda þessu út í frumskóginn, eins og gert er ráð fyrir að gert sé samkv. þessu frv., finnst mér fyrir neðan virðingu þingsins. Þau vinnubrögð, sem beitt hefur verið við þetta, átel ég og tel engum til sóma. Það gæti auk þess orðið sjómönnum til tjóns, það gæti orðið útvegsmönnum til tjóns og það gæti orðið þjóðinni til tjóns að standa svona að verki.



Virðulegi forseti. Ég vil benda 6. landsk. þm., Karli Steinari, á að það er ekki verið að leggja til að Verðlagsráðið verði allt lagt niður. Lagt er til að 10. gr. laganna falli út og þá stendur Verðlagsráðið eftir og ekkert annað. Er þá ekki nóg að hafa bara yfirnefndina? Af hverju leggur hv. þm. ekki fram frv. um að það sé ein yfirnefnd og ekkert meir? Hv. þm. talar alltaf eins og það sé verið að leggja allt Verðlagsráðið niður. Ég er eingöngu að leggja til að þeir menn sem sitja í Verðlagsráði semji um lágmarksfiskverð án afskipta ríkisvalds. Og hv. þm. má segja hvað sem er um mig sem 1. flm., að ég hafi ekki vit á því sem þarna er á döfinni.

Það sagði ég ekki.

Það sagðir þú samt eða allavega skildist mér það á þínum orðum.

Við skulum muna eftir að þm. talast ekki við á þennan hátt í umr.

- Einnig minntist hv. þm. á að Húsvíkingar fengju lægra verð fyrir fiskinn. Ég veit ekki betur en að á Húsavík hafi verið greitt yfirverð fyrir fisk til þess að fá bátana heim. Það hafa ýmsar fiskverkunarstöðvar víða um land haft efni á því að borga yfirverð. Það er hv. þm. örugglega kunnugt um. Ég heyrði líka í fyrra að það væri verið að leggja til að Verðlagsráðið yrði lagt niður. Ég vil ekki sætta mig við þá rökfræði.



Virðulegi forseti. Aðeins örstutt út af spurningu hv. flm. um að verðjöfnunarsjóðir séu allir tæmdir. Þetta kann að vera rétt nú og verðjöfnunarsjóðir hafa oft verið gróflega misnotaðir. En það sem ég sagði var það, að þeir hafa gert sitt gagn og þeir gera gagn enn og það væri tæpast hægt að gera út á suman veiðiskap í dag ef þeir hefðu ekki verið til. Þeir voru einu sinni, sérstaklega, gróflega misnotaðir, það var verðjöfnunarsjóður loðnu haustið 1981. Það er eitt versta dæmið sem um það er. Ég vildi líka aðeins koma inn á það að hv. flm. margítrekaði að hún væri ekki að leggja til að Verðlagsráðið yrði lagt niður. En ég trúi því ekki að BJ vilji að hnefaréttur Sturlungaaldar gildi hér á nýjan leik í þessum efnum. Setjum sem svo að skip kæmu að landi öll með fullfermi af fiski og ekkert verð væri til því það hlýtur alltaf að mega búast við því þó að Verðlagsráð sé. Ef það er án nokkurs áfrýjunarréttar, þá verður fiskurinn ekki seldur. Þegar slitnað hefur svo upp úr samningum, hvað á þá að gera? Það verður ekkert róið. Á að reka sjómennina á sjó? Ekki kann ég ráð til þess. Á að láta fólk missa atvinnuna vegna þess að sjómenn róa ekki? Hvað um markaði? Hvað um gjaldeyrisöflun þjóðarinnar? Þannig mætti lengi spyrja. Það verður að ákveða fiskverð, það verður að vera róið frá landinu. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því hvernig eigi að ákveða fiskverð, en menn verða líka að hafa tillögur um það.