Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Fjmrh. (Jakob Möller): Þetta frv. hefur nú að nokkru verið rætt í sambandi við frv. um tekju- og eignarskatt, sem fór til 2. umr. í gær. Ég þarf því ekki langan formála. Eins og frv. her með sér, hefur þótt rétt að gera ráð fyrir, að lagður yrði á hærri stríðsgróðaskattur til þess að afla ríkissjóði fjár til að standast þá örðugleika, sem búizt er til, að hann mæti. Í tekju- og eignarskattsfrv. er aftur á móti aðallega um það að ræða að umreikna skattstigann í samræmi við það, að frádráttur verður ekki leyfður, en ekki um breyt. í sambandi við hið óvenjulega ástand. Samkv. l. frá 1941 skyldi leggja á allt að 35%, en nú fer skattstigi þessa frv. upp í 68%, og að meðtöldum tekjuskatti verða það 90%, sem tekin eru af tekjum yfir 200 þús. kr. Ég fékk tilefni til þess í umr. í gær að taka fram, að það er að sjálfsögðu á þingsins valdi, hvort það setur sérstök fyrirmæli um, hvernig varið skuli hluta ríkissjóðs af þessum skatti, - 45% af honum mega renna til viðkomandi sveitarfélags, og 5% skal greiða sýslufélögum og bæjarfélögum, þar sem, enginn stríðsgróðaskattur fellur til. Helmingi skattsins, sem verða mun allmikið fé, er ekki sérstaklega ráðstafað, en þingið getur gert það, ef rétt þykir, nú eða síðar. Fyrir mitt leyti sé ég enga knýjandi nauðsyn til þess nú eða líklegt, að það hefði mikla þýðingu, þó að reynt yrði, - þær bollaleggingar geta ekki byggzt nema á skammsýni okkar. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta. Legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og fjhn.

*Garðar Þorsteinsson: Allar umr. um þetta frv. og tekju- og eignarskattsfrv. vilja blandast saman. Mér hafði skilizt á hæstv. ráðh., að samkomulag sé um það innan ríkisstj., að færa tekjuskattsstigann í það horf, sem lýst hefur verið, án þess að tilgangurinn væri að hækka skatt í raun og veru. Þannig var a.m.k. frá þessu skýrt í flokkunum, og skildist mér það eiga við tekjur upp að 200 þús. kr., en það, sem væri umfram 200 þús., yrði skattlagt um 90%, en 10% af því yrðu frjáls, jafnt undan útsvari sem skatti. Ég taldi mikla nauðsyn, að skýrt komi fram í l., að svo sé. En ég tel mjög hæpið, að frv. megi skilja þannig, eins og það er. Það er hættulegt að vera á hverju þingi að breyta um skattstiga og mikilsverð ákvæði l. Ég og flestir héldu, að eins og gengið var frá skattal. í fyrra, mundu þau eiga að haldast nokkuð lengi, a.m.k. talsvert lengur en til næsta þings. Hvort sem stríð er eða stríðsgróði eða venjulegt árferði, eiga skattborgararnir nokkra kröfu á því, að ekki sé verið að hringla með þetta frá ári til árs. Ein ívilnun skattal. er sú að heimila að leggja í varasjóð, en hagurinn af því er alveg undir því kominn, hvers eðl,is fyrirtækið er. Útgerðarfélög og mörg önnur hlutafélög hafa not af því, en ég veit, að það er síður en svo, að öll félög kæri sig um það. Og vilji félag leysa upp varasjóð eða borga eigendum út úr honum, er ekki nóg, að greiða verði fullan tekjuskatt af því fé, heldur með 20% álagi. Með því refsiákvæði er féð bundið. Ég hygg það nægja, þótt þessu ósanngjarna 20% álagi væri sleppt, og vildi heyra rök gegn þeirri skoðun minni, ef fyrir hendi eru. Það er ljóst, að beiting slíkra ákvæða þýðir, verulega skattahækkun í mörgum tilfellum, sem ég gæti nefnt um nóg dæmi. Mér skildist, eins og ég sagði, að ekki ætti að hækka skatt undir 200 þús. kr. En nú er frádráttur afnuminn, og útkoman verður, að hækkun skattsins getur orðið 50%! Og að því er snertir 90% stríðsgróðaskattinn af því, sem er umfram 200 þús., segir 4. gr. þessa frv., að óheimilt sé að leggja tekjuútsvör á það, sein er umfram þá upphæð. Mér vitanlega er orðið tekjuútsvar hvergi skilgreint í l. og vandséð, við hvað er átt með þessu í 4. gr. Útsvarsl. segja, að leggja skuli á eftir efnum og ástæðum, minnast ekki á tekjurnar sérstaklega. Ég veit ekki, hvort um vangá er að ræða í frv. eða vísvitandi gert að hafa 4. gr. þannig: Samkv. henni virðist, þvert ofan í yfirlýsingar á flokksfundum og ræður hæstv. ráðh., vera hægt að líta svo á, að 10% af tekjum yfir 200 þús. séu alls ekki friðhelg, heldur nægi að leggja á eignaútsvör og jafnvel stórkostleg veltuútsvör til viðbótar við þessi 90%. Við skulum hugsa okkur félag, t.d. iðnfélag, sem græðir 400 þús. Velta ársins hlýtur þá að nema a.m.k. 1600 þús. kr. Eins og veltuútsvör hafa verið praktiseruð, hafa þau numið 11/2% eða allt að 2%. Sé reiknað með 11/2%, eru það 24 þús. veltuútsvar, eða 6% af hreinum tekjum í viðbót við 90%. Við þessi 96% bættist svo eignaútsvar, því að í árslok ætti eftir l. að mega skattleggja þessar 400 þús. í 3. lagi sem eign. Hvað yrði eftir af 4%, þegar búið væri að borga eignaútsvarið af þessum 400 þús.? Eins og 4. gr. er orðuð, eru engin takmörk fyrir álögunum. Nú vildi ég spyrja hæstv. ríkisstjórn: Er það þá ekki af vangá, að 4. gr. er orðuð þannig? - Vill ríkisstj. ekki skýra afstöðu sína bæði um eignaútsvörin og veltuútsvörin? Í öðru lagi vildi ég minnast á, að engin ákvæði eru um, að sá hluti stríðsgróðaskatts, sem bæjar-og sveitarfélög fá, skuli dreginn frá heildarupphæðinni, sem jafnað er niður á gjaldendur. Sá hluti skatts, sem til þeirra hefur runnið síðustu árin, hefur stundum verið talinn aukatekjur, sem ekki þyrfti að telja með aðaltekjunum, útsvarstekjunum, í fjárhagsáætlunum bæjarfélagsins eða sveitar. Þetta varð m.a. ljóst af upplýsingum hæstv. fjmrh. Þetta er engin meining. Afleiðingin er miklu þyngri gjöld á miðlungstekjum eða tekjum neðan við 200 þús. Þegar gerð er sameiginleg skrá fyrir bæði útsvar og skatt, ætti að vera leikur að vinza úr þau félög, sem eiga að greiða stríðsgróðaskatt, og áætla nokkurn veginn, hve miklar tekjurnar verði af honum, og taka þær síðan með í fjárhagsáætlun. Þá langar mig til þess að vita, hvort það er af yfirlögðu ráði gert, að talað er um bæjarfélög í annarri gr. en í hinni er talað um sveitarfélög. Er það meiningin að greina þarna á milli sveitarfélaga og bæjarfélaga? Eftir þessu ættu þeir bæir, sem ekki hafa kaupstaðarréttindi, ekkert að fá. Mig langar til þess að vita, hvort þetta er af ásettu ráði gert, eða hvort hér er aðeins um prentvillu að ræða. 7. gr., b. liður, tekjuskattsl. hefur verið skilin þannig, að hagnaður, sem yrði af hlutabréfum, miðaðist við mismunandi kaupverð og söluverð, en hér er bætt við, að sá hagnaður skuli ekki miðast við það, sem gefið er fyrir bréfin, heldur við nafnverð þeirra. Mér skilst, að þetta geti rekizt á annað ákvæði í tekjuskattsl., þar sem sagt er á þá leið, að ef einstaklingur eignist hlutabréf, þá skuli það ekki teljast tekjur til hans, ef hann hefur átt bréfið í 3 ár. Ef nú í þessu tilfelli verða eigendaskipti á hlutabréfinu og hluthafi hefur átt bréfið lengur en í 3 ár og sýnt er, að fram fara félagsslit í félaginu, hvort á. þá að ráða ákvæði 7. gr., að þetta skuli teljast arður, eða hitt ákvæðið í tekjuskattsl., þar sem segir, að þetta skuli ekki teljast arður, ef aðili hefur átt bréfið lengur en 3 ár? Ef 7. gr. takmarkast við þetta ákvæði, mætti þetta teljast réttlátt, en það er a.m.k. ekki réttlátt að láta þetta ákvæði verka aftur fyrir sig þannig, að þeir, sem hafa keypt hlutabréfin fyrir sannvirði, langt fyrir ofan nafnverð, og keypt þau í þeirri trú, að hagnaður kynni að verða af bréfunum, verði að greiða fyrir þau hærra söluverð heldur en nafnverð bréfsins, eins og það var í upphafi. Þess vegna vildi ég spyrjast fyrir um það, hvort n. vildi ekki athuga þetta ákvæði og girða fyrir, að það gilti aftur fyrir sig.

*Einar Olgeirsson: Það er sérstaklega eitt atriði, sem ég vildi gera að umtalsefni, en það eru þau ákvæði, þar sem sett er inn í um útsvör til bæjarfélaga. Það hefur verið nokkuð minnzt á þetta atriði áður af ýmsum þm. í umr. um tekjuskattsfrv. og ég held, að nauðsyn sé á því, að þau ákvæði, sem eru í þessu frv. verði rædd ýtarlega. Fyrir 3–4 árum fengu stórútgerðarmennirnir á Íslandi því framgengt; að þeir yrðu gerðir skattfrjálsir og útsvarsfrjálsir með þeim afleiðingum, sem . það hafði. Nú virðist mér, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, sé beinlínis stefnt að því að gera stórútgerðarvaldið, a.m.k. alla þá, sem mest græða, útsvarsfrjálsa. Nú vitum við það, að útsvarslöggjöfin, sem hér er til, er mjög róttæk löggjöf gagnvart auðmannastéttinni í landinu. Bæjarfélögum hefur verið gefinn réttur til þess að ganga svo langt í útsvarsálagningu, að það mætti telja, að það gengi eignarnámi næst gagnvart auðmönnum landsins. Auðmannastéttin íslenzka hefur alltaf óttazt þetta vopn, og margar tilraunir hafa verið gerðar á ýmsan hátt til þess að höggva skarð í þessa löggjöf, en mér virðist aldrei hafa verið gengið eins langt í því eins og einmitt nú með þessu stríðsgróðafrv., því að það á bókstaflega að losa mestan hluta af milljónafyrirtækjum landsins undan því að greiða nema hverfandi lítið útsvar til bæjarfélaganna. Fyrst er með tekjuskattsl. tryggt að 40% af tekjunum séu skattfrjálsar, og síðan á með ákvæðum 2.–4. gr. að tryggja þessi sömu félög gegn því, að bæjarfélögin geti lagt á þau. Ég get vel skilið það, að hinir nýju milljónamæringar vilji gera samning um skatt á sinn stríðsgróða. Það er annars eftirtektarvert, að í hvert sinn, sem á að leggja nýja tolla á nauðsynjavöru, þá hefur því verið borið við, að þetta væri gert vegna sérstaklega slæmra kringumstæðna. hjá ríkissjóði, og því jafnframt lofað, að þessi tollur yrði fljótlega látinn niður falla. En svo hefur reyndin orðið sú, að þessir tollar hafa verið látnir halda sér, og svo mun enn fara. Ef bæjarfélög verða svipt réttinum til þess að leggja útsvör á gróða atvinnufyrirtækja og ákvæði verða sett um það í tekjuskattsl., mun erfitt að fá slíkt numið burt úr skattal. aftur, ef það er einu sinni komið þar inn. Í 2. gr. er það tekið fram, að það, sem ríkissjóður á að greiða, megi aldrei fara fram úr 40% á því ári. Þar með er verið að tryggja það, að t.d. hér í Rvík megi ekki nema 10% af þessum skatti renna til bæjarfélagsins. Með þessu verður bæjarfélagið neytt til þess að leggja á verkamenn milljónaskatta í stað þess, að þeir ættu að koma beint frá viðkomandi stríðsgróðamönnum. Svo er 4. gr. sérstaklega eftirtektarverð í þessu efni. Þar er talað um, að ekki megi leggja nein útsvör á gróða, sem verður hjá félögum. Það mun hafa verið minnzt á Kveldúlf í þessu sambandi. Ég veit ekki, hvaða tekjur Kveldúlfur hefur haft 1940, en ég gæti gizkað á 25 millj. kr., sem skattskyldar væru og næsta ár enn meira, og þá sér maður, hvað mikið það verður, sem Rvík fær af þeim gífurlega gróða, samkv. þessum l. Ég sé þess vegna ekki betur en sú verzlun, sem fram á að fara um skattafrv. þetta, geti haft verkanir í þá átt, að stórútgerðarvaldið fái tryggt sig gegn álagningarrétti bæjarfélaganna. Ég álít þess vegna, að þetta ákvæði þurfi sérstakrar endurskoðunar við, því að það getur í rauninni ekki gengið, að hægt sé að semja um það af hálfu hins opinbera við nokkra menn hér í þinginu, hvernig ráðstafa eigi stórmálum eins og þessu, og mér finnst, að ekki ætti að koma til mála að samþykkja þetta frv., fyrr en búið væri að leita álits bæjarfélaganna í landinu um frv. Mér finnst fjhn. eiga að láta málið koma til umsagnar bæjarstjórnar Reykjavíkur og annarra bæjarfélaga í landinu. Það er ekki forsvaranlegt að láta ekki mál eins og þetta koma til álits þeirra aðila, sem það snertir mest. Ég mun ekki fara nánar út í einstakar gr., en vildi aðeins minnast á þetta, áður en málið fer til nefndar.

*Sigurður. Kristjánsson: Ég ætla ekki að lengja umr. um þetta mál, en ég sleppti því frv. fram hjá mér, sem ég ætlaði mér að tala um, frv. um tekju- og eignarskattinn. En þetta frv. er svo nátengt því, að það má einu gilda, við hvort frv. umr. eru bundnar. Sú stefna, sem hér er gengið inn á og allfast hefur verið sótt undanfarin ár, er frá mínu sjónarmiði algert skattarán. Það þýðir ekkert að vera að fara í launkofa með það, að ef ég ætlaði að fylgja þessu máli, þá væri það þvert á móti þeim orðum, sem ég hef undanfarin ár látið falla um þessi mál. Nú er það svo, að þetta er samkomulagsmál innan ríkisstj., og ég á því ekki annars kost en að vera annaðhvort á móti ríkisstj. eða sannfæringu minni. Hins vegar geri ég ráð fyrir því, að ríkisstjórnin hafi tryggt sér sigur í þessu máli, hvað sem ég segi, og þess vegna held ég, að ég mundi ekki vinna neitt níðingsverk, þó að ég fylgdi sannfæringu minni. Einasti frádrátturinn hjá stj. væri þá sá, að það sýndi sig með mínu atkv., að samvizka mín væri á móti henni (stj.). Ég býst við, að það sé tilgangslítið að vera að ræða málið almennt, en ég get þó ekki látið hjá líða að láta í ljós þá ætlun mína, að stj. hafi ruglazt nokkuð í þeim háu tollum, sem nú þarf að reikna með. Ég held, að stj. hafi ekki athugað það, hvað fyrirtækin þurfa geysilegar upphæðir til þess að tryggja með framtið atvinnurekstrar sins. Þó að það megi til sanns vegar færast, að manni, sem græðir milljón á einu ári, sé nóg að halda eftir 200 þús. kr., þá er það allt annað mál, þegar um er að ræða fyrirtæki, sem stendur undir stórkostlegum atvinnurekstri og afkoma fjölda manna hvílir á. Mér dettur í hug í þessu sambandi að taka til dæmis fyrirtæki eins og „Eimskip“, sem á 7 skip og þau öll komin að því að verða höggvin upp. Þó að þetta fyrirtæki hafi um 4 millj. kr. í skattskyldar tekjur, þá fær það ekki að halda eftir nema 1100 þús. kr. Nú stendur þannig á, að „Eimskip“ þarf að endurnýja 5 eða 6 af skipum sínum og eftir 3–4 ár gæti félagið verið búið að safna nægilega miklu fé til þess, en þá ætti fyrirtækið ekkert fé eftir til þess að halda atvinnurekstri sínum, með öðrum orðum, það væri gersamlega óstarfhæft fyrir fátæktar sakir. Það má segja það, að þetta séu stórar fjárhæðir fyrir einstaklinga, en þegar um fyrirtæki er að ræða, gegnir þarna allt öðru máli,. því að þau þurfa að endurnýja framleiðslutæki sín, og það er náttúrlega undirstaðan undir atvinnurekstrinum í framtíðinni. Það eru aðallega tvö atriði, sem skipta miklu máli í sambandi við þetta frv. Þessi atriði eru í fyrsta lagi, að með þessu frv., ef að l. verður, er afnuminn réttar manna til þess að draga greiðslur ársins frá skattskyldum tekjum. Þetta mál út af fyrir sig getur verið ákaflega hættulegt. Í fyrsta lagi af því, sem á hefur verið bent, að ef ríkissjóður kemst í kröggur, sem hann vel getur komizt í þrátt fyrir þær miklu tekjur, sem hann nú hefur haft upp á síðkastið, þá hefur hann tækifæri til. þess að hækka skattstigann aftur án þess að reka sig upp undir. En með frádráttarreglunni væri þetta ekki hægt nema að miklu takmarkaðra leyti. Ég hefði talið, að miklu skynsamlegra hefði verið að ganga inn á það fyrirkomulag, sem margsinnis hefur verið bent á hér á Alþ. og utan þings, að heppilegast væri að reikna tekjuskattinn af meðaltalstekjum nokkurra ára. Það mundi koma miklu betur við fyrirtækin, því að bylgjugangurinn er svo mikill hér í velgengni atvinnuveganna. Og það mundi einnig tryggja ríkissjóði miklu jafnari tekjur af þessum skatti og gera tekjuskattsliðinn fyrir ríkissjóð miklu vissari frá ári til árs. Þetta hefur hæstv. ríkisstj. ekki talið fært eða kannske ekki orðið sammála um það. En það er þó þess vert að fjhn. athugi þetta, þegar hún fer að ræða um frv. Hitt atriðið, sem talsvert hefur verið minnzt á hér, er að sveitarfélög hafa verið afskipt með þessum frv., sérstaklega með stríðsgróðaskattsfrv. Það er víst alveg vitað, að útsvarsbyrði héraða hefur yfirleitt verið miklu hærri en tekjuskatturinn. Ég hef nú einhvern tíma gert athugun á þessu, en er búinn að gleyma því nokkuð, en ég held, að yfirleitt hafi þarfir sveitarfélaganna orðið fjór- eða fimmfaldar á við tekjuskatt ríkissjóðs á venjulegum árum. Nú er þessu snúið við. Það má segja, að það sé óhætt, af því að skattskyldar tekjur séu svo gífurlega háar sem stendur. Sveitarfélögin muni fá sitt. En ég, hef gert nokkrar athuganir til dæmis um háar tekjur. Og það kemur í ljós; að af háum tekjum, sem komnar eru yfir 200 þús. kr., þá eiga sveitarfélögin ekki kost á meiru en sem svarar þriðjungi til helmingi lægri upphæð heldur en ríkissjóðstekjurnar, - þannig að þarna er hlutföllunum snúið alveg við. Það má vel vera - það hef ég ekki haft aðstöðu til að rannsaka að sökum þess, hve skattskyldar tekjur manna eru miklar hér á landi nú, muni þetta standast. En þarfir sveitarfélaganna hafa margfaldazt eins og útgjöld annarra, vegna dýrtíðarinnar. Og mér þætti ekki óeðlilegt, að það rættist, sem nokkrir hv. þm. halda fram, að sveitarfélögin séu hér mjög ógætilega afskipt. Og vert er að hafa það í hyggju, að ríkissjóður hefur frá öndverðu sýnt bæjar- og sveitarfélögunum allmikla ágengni í því að taka tekjustofna þeirra. Ríkissjóður hefur vaðið inn á þá tekjustofna, sem sveitarfélögunum voru ætlaðir, og hefur sífellt fært sig upp á skaftið í því efni. En þetta getur ekki endað með öðru em því, að sveitarfélögin seilist inn á tekjuliði ríkissjóðs með því að leggja á tolla og því um líkt. Ég vil aðeins taka það fram ,enn, að það er frá mínu sjónarmiði alveg röng hugsun, ef menn halda það, að ríkið muni geyma betur fé almennings heldur en almenningur sjálfur. Mér skilst, að með þessari löggjöf eigi að taka fé úr greipum atvinnufyrirtækjanna til þess að geyma það, svo að það fari ekki í hundana. En hver er reynsla okkar um geymsluhæfileika ríkissjóðs annars vegar og einstaklinganna hins vegar í þessu landi? Reynslan er sú, að það er eins og að bera vatn í hripum að geyma fé í ríkissjóði. Það er horfið með sama. Það er látið til hluta, sem að vísu mega teljast þarflegir, en að mjög miklu leyti til hluta, sem ekki eru frjóir, heldur heimta sífellt aukin útgjöld. Aftur á móti er það vitað um atvinnurekendur, að þeir halda fast og forsjálega á sínu fé. Það er hægt að benda á ýmsa einstaklinga, sem eru eyðslusamir. Það hefur verið talað um slíkt gagnvart sjómönnum og verkamönnum. Og hvert fer svo þeirra eyðslufé? Ætli það fari ekki í vasa þeirra, sem eru fastheldnar í á það og geyma það betur. En hitt er víst, að menn, sem stunda þá höfuðatvinnuvegi landsins: landbúnað, iðnrekstur og verzlun, þessar stéttir a.m.k. eru vanar að nurla saman fé sínu á mörgum árum, og geyma þær það því miklu betur heldur en ríkið gerir. Þetta gengur meira í bylgjum hjá útgerðinni, en það er víst, að fé það, sem á að halda uppi atvinnurekstri við sjóinn, er betur geymt hjá útgerðarfyrirtækjunum sjálfum heldur en í ríkissjóði.

*Haraldur Guðmundsson: Ég ræddi þetta frv. samtímis frv. um breyt. á tekjuskattsl. og get að mestu vísað til þess, sem ég þá sagði um málið. Eins og ég þá drap á, tel ég það höfuðagnúa á þessu frv. ákvæðið í 4. gr., sem í raun og veru sviptir sveitar- og bæjarfélögin þeim rétti, sem þau hafa og eiga að hafa til þess að ákveða útsvör eftir reglum um niðurjöfnun útsvara. Ég gerði grein fyrir því í þeim umr., hvernig þetta kemur til með að verka, og endurtek það ekki nú. En hæstv. fjmrh. lét þau orð falla um þessi frv. nú, að hér væri um verulega hækkun á skatti að ræða, þar sem samanlagður tekjuskattur og stríðsgróðaskattur væri 94% af hátekjum, en eftir gildandi l. gæti hann orðið hæstur 75%. Hér kann að lita svo út sem um verulega hækkun sé að ræða. En sé það rétt, þá er hitt víst, að hér er um að ræða stórfenglega lækkun þeirra útsvara, sem þessum fyrirtækjum er gert að greiða. Og í ýmsum tilfellum gerir sá 15% munur á skattinum ekki mikið meira en að vega á móti því, sem sveitarfélögin eru svipt rétti til að leggja á útsvör.

*Fjmrh. (Jakob Möller): Munurinn á skattinum samkv. þessu frv. annars vegar og gildandi l. hins vegar er náttúrlega miklu meiri heldur en hv. þm. Seyðf. heldur fram. Þar sem hann ber saman 75% samanlagðan stríðsgróðaskatt og venjulegan tekjuskatt eftir gildandi l. og 90% samanlagðan skatt eftir þessum frv., þá gætir hann þess ekki, að í fyrra tilfellinu er heimild til frádráttar á sköttum og útsvörum næst liðins árs frá tekjum, áður en skattur er á lagður, en í síðara tilfellinu ekki, svo að 75% álag á tekjur er í þessu sambandi í raun og vera ekki nema að nafninu til það hátt álag á tekjurnar, og mundi, ef ekki væri leyfður frádrátturinn, heldur skattur lagður á eftir reglum frv., ekki verða nema 40%–50% af tekjunum. Svo að náttúrlega er þarna um stórfellda hækkun að ræða. Hitt er rétt, að með ákvæðum 4. gr. frv. um stríðsgróðaskatt, að ekki megi leggja tekjuútsvar á þann hluta teknanna, sem eru undir 90%, þegar um hærri en 200 þús. kr. tekjur er að ræða, er takmarkaður réttur sveitarfélaga til að leggja á útsvör. En þá er þess að gæta, að sveitarfélögin eiga að fá fast að . helmingi af stríðsgróðaskattinum. En eigi að síður er með þessu ákvæði gengið á rétt sveitarfélaga til að leggja á útsvör. Það er ljóst mál. Það er að nokkru leyti til hagsbóta fyrir ríkissjóð, sem kemur þarna inn í og tekur það, sem margir mundu segja meira en honum bæri. En þá er hins vegar að líta á tilganginn. Tilgangur inn er að safna í sameiginlegan sjóð, sem notast á til almenningsþarfa, þegar að þrengir. Og það er sú einasta réttlæting, sem ég tel, að sé á því. Hv. 7. landsk. (GÞ) gerði hér fyrirspurn um nokkur atriði, sérstaklega um það, hvernig, stæði á því, að í 4. gr. frv. um stríðsgróðaskatt er aðeins bannað að leggja tekjuútsvör á þann hluta gjaldanna, sem er yfir 200 þús. kr., en ekki útsvör yfirleitt. Það er af því, að við samningu þessa frv. þótti ekki fært að ganga lengra í því að binda hendur sveitarfélaga heldur en um það að leggja tekjuútsvör á þennan hluta. Hitt er annað mál, að ég fyrir mitt leyti hef lýst yfir því, að ég geng út frá því, að bæjar- og sveitarfélög mundu hliðra sér hjá því að leggja á rekstrarútsvör, sem notuð hafa verið á undanförnum árum, enda munu þau ekki hafa þörf fyrir það, eins og verið hefur. Sami hv. þm. (GÞ) fann líka að því, að með þessu fyrirkomulagi mundi verða stuðlað að því, að sveitarfélög fengju þennan hluta tekjuskattsins sem aukatekjur, og vitnaði til þess, sem ég hafði sagt um þetta, að árið 1941 mundu þessar tekjur hafa orðið aukatekjur fyrir sveitarfélögin. Og það var alveg rétt. Hitt er svo annað mál, hvort það verður talið fært að taka það sem aukatekjur einnig í framtíðinni. Ég hef gengið út frá því, að það yrði meira eða minna reiknað með þessum tekjum í fjárhagsáætlunum sveitarfélaganna. En úr því sker reynslan væntanlega, hvort það verður talið. nauðsynlegt, vegna þess að nauðsynlegra tekna verði ekki aflað með álagningu á þær tekjur, sem eru frjálsar til álagningar, og verði þess vegna að taka einhvern hluta stríðsgróðaskattsins til venjulegra ársútgjalda. En þó að svo yrði, að bæjar- og sveitarfélög gætu tekið þennan hluta stríðsgróðaskattsins sem aukatekjur, er meiningin, að þau safni í sjóð á sama hátt og gert er ráð fyrir um ríkissjóð viðkomandi stríðsgróðaskattinum, því, sem inn kemur af honum fram yfir árlega eyðsluþörf. Og þar sem svo er, þá sé ég ekki annað en það sé réttlætanlegt alveg á sama hátt eins og það mun líka vera talið réttlætanlegt, að ríkissjóður safni þannig í sjóð til erfiðari ára. Það yrði þá vitanlega til þess, að skemmra þyrfti að ganga í álagningu á gjaldendur til sveitarfélaganna, þegar harðnar í ári. Og að því leyti mætti líta á það sem sjóðsöfnun gjaldenda til sveitaþarfa, og því hægt að ganga vægilegar að þeim á erfiðari tímum, auk þess sem á slíkum tímum yrðu e.t.v. óviðráðanlegir erfiðleikar á því að afla sveitarfélögunum þess fjár, sem þau þá þyrftu. Sami hv. þm. (GÞ) spurði um það, hvernig stæði á þeim geysimun, sem gerður væri á sveitarfélögum í 2. gr. þessa frv. og sýslu- og bæjarfélögum í 3. gr. En það liggur í því, að í 2. gr. þýðir orðið sveitarfélag bæjar- eða hreppsfélag; það er sameiginlegt heiti fyrir bæjar- og hreppsfélögin að kalla þau sveitarfélög. Og hv ort sem það er bæjarfélag eða hreppsfélag, þar sem skatturinn er á lagður, á það að fá þennan hluta stríðsgróðaskattsins, sem um gefur í 2. gr. Hins vegar er í 3. gr. ekki hægt að nota orðið sveitarfélag í staðinn fyrir sýslu- og bæjarfélög, vegna þess að þar er til þess ætlazt, að þau 5%, sem þar um ræðir, skiptist á milli bæjar- og sýslufélaga, en ekki hreppsfélaga. Annars er þetta sett hér inn samkv. samþykkt síðasta Alþ., að sýslufélög, - þar sem einhver stríðsgróðaskattur fellur til -, skyldu fá til skipta 6% af stríðsgróðaskattinum, sem til fellur í landinu. Og þótti sýnt, að eins og þetta var sett í l. í fyrra, þá yrði einnig að setja það í l. nú, þó að það væri ekki þannig úr garði gert frá ríkisstj. hendi. Hv. 7. landsk. gerði fyrirspurn viðvíkjandi 2. gr. frv. um tekjuskatt og eignarskatt, hvort það væri ekki rétt skilið hjá honum, að þarna væri um tvísköttun að ræða. Og þessi hv. þm. taldi, að þarna væri stofnað til tvísköttunar. En svo er ekki, því að slík tvísköttun, sem þarna er um að ræða, er á öllum fyrirtækjum. Ef fyrirtæki úthluta arði fram yfir 5% af stofnfé til hluthafa, þá verða þeir, sem fá það greitt, að borga skatt af því, sem er fram yfir 5%. En þetta er í samræmi við gildandi reglur um þetta. Og hv. þm. veit, að afstaðan hefur verið þannig í þinginu, að það hefur ekki náðst samkomulag um neina breyt. á þessu fyrirkomulagi. Hv. 4. þm. Reykv. (EOl) sló á trumburnar og sagði, að með þessu frv., sérstaklega með ákvæðum 4. gr., væri verið að tryggja stórútgerðarvaldið fyrir álagningarrétti sveitarfélaganna. Og þessi hv. þm. talaði um þessa stríðsgróðaskattslöggjöf, eins og hún ætti að vera frambúðarlöggjöf. En það er ekki gert ráð fyrir því, að svo verði. Þess vegna er heldur ekki um það að ræða, sem hann gerði ráð fyrir, að þetta eigi að vera framtíðartrygging fyrir neinn aðila. Það er aðeins á meðan samanlagður tekjuskattur og stríðsgróðaskattur nemur 90% af tekjum yfir 200 þús. kr., að óheimilt er að leggja tekjuútsvör á þann hluta af hreinum tekjum, sem eru umfram 200 þús. kr. Þetta er aðeins bráðabirgðaákvæði, en engin framtíðartrygging eins og hv. þm. talaði um. Það má náttúrlega deila um það, hvaða ástæða sé til þess að heimila atvinnufyrirtækjum að tryggja rekstur sinn í framtíðinni. Hér er lagt til, að þau fái skattfrjálsan 1/2 hluta tekna sinna. Eins og umr. bera með sér, er litið mjög misjöfnum augum á það, hve langt eigi að ganga í því efni. Sumir telja of skammt farið, aðrir allt of langt. Og af því mætti ráða, að það mun vera erfitt að gera öllum fullkomlega til hæfis í því efni. Ég skal fúslega játa fyrir mitt leyti, að ég er með þeim flokki manna, sem telur full skammt gengið í því að tryggja framtíðarrekstur fyrirtækja með því að ákveða þeim aðeins 1/3 teknanna skattfrjálsan eins og gert er ráð fyrir í frv., en það sé sízt of mikið. Hv. 5 þm. Reykv. (SK) setti upp dæmi af útgerðarfyrirtæki á borð við Eimskipafélag Íslands, sem hefði 7 skip í rekstri og mundi fá 4 millj. kr. afgangs sem hreinar tekjur, og um 1 millj. kr. skattfrjálsar tekjur. Það er að að vísu svo, að það félag hefði skattfrjálsan l~i hluta teknanna. Og hv. þm. gæti hafa misreiknazt sá gróði, sem slíkt félag mundi hafa í árferði eins og nú, þannig að það yrði nokkru meira til þess að tryggja með rekstur sinn í framtíðinni en hann gerði ráð fyrir. En þó að slíkt félag hefði 1 millj. kr. til þess að leggja í varasjóð og nýbyggingarsjóð, mundi það ekki hossa hátt til þess að endurnýja skipastól þess að stríðinu loknu. Svo skal ég vekja athygli á því, að þar sem hv. þm. hefur slegið á þá strengi, að þessi skattfrjálsi hluti teknanna ætti að vera til frjálsrar ráðstöfunar fyrir félög og hluthafa þeirra, þá fer því fjarri, að svo eigi að vera. Helmingnum af þessu er ráðstafað í nýbyggingarsjóð, sem ekki má verja til annars en til nýbygginga á útgerðarfyrirtækjum. Og auk þess eru mjög strangar reglur um það, hvernig með allar eignir varasjóðs skuli farið.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil fyrst segja það um 2. gr. í tekjuskattsfrv., sem hv. 7. landsk. (GÞ) gerði að umræðuefni, að það er ekki gert ráð fyrir, að í þeirri gr. sé neitt nýmæli frá því, sem er í gildandi 1. Ég hef skilið gildandi l. um þetta efni þannig, svo að ég taki dæmi, að þegar félag væri leyst upp og fé útborgað úr félaginu, sem græðzt hefði, þá væri skattskylt það fé, sem hluthafi fengi út úr fé, laginu umfram upphaflegt hlutafjárframlag. Það stendur í gildandi l., að skattskyldur sé sá arður, sem félag greiðir umfram upphaflegt hlutafjárframlag. Og þegar ég var skattstjóri, þá var þessu hagað á þá lund. Og því hef ég litið svo á, að það skipti ekki máli, þó að hlutabréf gengju kaupum, og sölum. Bréfin ganga kaupum og sölum með upphaflegri skattkröfu á. Til þess að gera þetta ljóst orðað í l. var þarna bætt við orðunum „nafnverð hlutabréfanna“ í staðinn fyrir, að áður stóð aðeins „umfram upphaflegt hlutafjárframlag“. Ef þetta væri ekki tvímælalaust, þá mætti kannske hafa það þannig, að menn þyrftu ekki að borga skatta af þessum arðsútborgunum, og þá væri það sama sem að nema það burt, að hlutafjárarður yrði skattskyldur yfirleitt, því að þá væri ekki annar vandinn til þess að komast hjá skattinum en að selja hlutabréfin með skinsölu til annars manns áður en félagið væri leyst upp, og þá væri alveg gengið á snið við ákvæði skattal. um að hlutafjárarður skyldi skattskyldur. - Hér er aðeins gert skýrara orðalag. Eftir íslenzkri löggjöf hafa tekjur, sem hlutafélag hefur grætt, alltaf verið tvískattaðar, ef þær hafa gengið frá félagi til eiganda hlutafjár, það sem þannig hefur verið greitt umfram 5%. Og þessi tvísköttun kemur að nokkru leyti á móti þeim sérhlunnindum, sem hlutafélög hafa. Það hefur verið rætt nokkuð um það hér, bæði af hv. 4. þm. Reykv. (EOl) og hv. þm. Seyðf. (HG), að með þessari löggjöf væri tekin upp algerlega ný regla í þá átt að binda hendur bæjar- og sveitarfélaga meir eimerið hefur, og eins og hv. 4. þm. Reykv. orðaði það, að gera útgerðarvaldið skattfrjálst. Þetta mun nú meira vera meint sem orðaleikur að því leyti, að gjöldin, sem lögð eru á stórútgerðina, eru ekki kölluð í þessu frv. útsvör. Þau eru kölluð stríðsgróðaskattur. Þetta er vitaskuld orðaleikur, því að með þessum l. eru útsvörin að verulegu leyti felld inn í stríðsgróðaskattinn. Svo geta menn hins vegar deilt um það, hvort skalinn sé hæfilega hár. Nú var um tvennt að velja, þegar ákveða átti hvernig skattskylda skyldi stríðsgróðann, annars vegar að ríkisvaldið liti aðeins á ríkissjóðinn sjálfan og setti skattalöggjöf, sem einungis væri miðuð við það, hvað ríkissjóður vildi fá af stríðsgróðanum handa sér, og þá væri skattstiganum hagað þannig, að, bæjar- og sveitarfélög hefðu frjálsar hendur til að leggja á útsvör. Þetta hefði þýtt það, að skattstiginn hefði ekki getað gengið nema upp í 50%–60% af gróðanum. Mér er hins vegar óhætt að segja, að allir þeir, sem athuguðu þessi mál í fyrra, komust fljótlega að þeirri niðurstöðu, að þessi afgreiðsla væri óviðunandi, og það þegar af þeirri ástæðu, að bæjar- og sveitarfélögum væri ekki treystandi til þess að taka í sinn hlut það af stríðsgróðanum, sem þau ættu að gera. Sum bæjarfélög kannske, af því að þau hefðu ekki vilja á því, en önnur bæjar- og sveitarfélög, af því að þau hefðu ekki tök á því eftir gildandi l. Þar, sem útgerðarfélög eiga heima í þorpum, gæti þörfin fyrir útsvör verið svo lítil, að álag á stríðsgróðann gæti orðið sáralítið, og þar slyppu stórgróðamenn því betur en annars staðar. Verulega mikill hluti stríðsgróðans hefði þannig með því fyrirkomulagi legið algerlega á lausu án þess að geta verið tekinn. En samkv. útsvarsl. mega sveitarfélög ekki leggja meira á í útsvörum en eftir útgjaldaþörf. Þess vegna,, þar sem lítil þörf er á útsvörum vegna útgjaldaþarfa í bili, en gífurlegur gróði, var þeim fyrirmunað að leggja útsvör á stríðsgróðann, svo sem þyrfti. Og því varð Alþ. að taka þetta mál að sér að ákveða, hve mikið yrði tekið af stríðsgróðanum. Á síðasta þingi voru sett l. um stríðsgróðaskatt og þá gert til þess að tryggja 15% álag á tekjur yfir visst mark, til þess svo að skila til sveitarfélaga nokkrum hluta stríðsgróðaskattsins. Nú var spurningin: Átti að tryggja jafnt álag á stríðsgróðann, hvar sem er á landinu? Þá varð ofan á, að höfð væri sú aðferð, að sameina skattstiga ríkis og bæjar- og sveitarfélaga á hæstu tekjur, til þess að þær væru ekki látnar leikalausum hala. En svo er hv. 4. þm. Reykv., eftir orðum hans að dæma, áhyggjufullur yfir því, að þarna sé verið að takmarka rétt bæjar-. og sveitarfélaganna. En nú er þess að gæta, að þarna stendur í frv.: „Meðan ákveðið er í lögum, að greiða skuli 90% - níutíu af hundraði - samtals í tekjuskatt og stríðsgróðaskatt af skattskyldum tekjum yfir 200 þús. krónur, er óheimilt að leggja tekjuútsvör á þann hluta af hreinum tekjum gjaldenda, sem er umfram 200 þús. krónur.“ Við hv. 4. þm. Reykv. gætum, vænti ég, orðið sammála um það, að bæjar- og sveitarfélög gætu varla riðið feitum hesti frá því að eiga að taka útsvör af þessum 10%, sem eftir eru, þegar hin 90% eru tekin. Ef hér er um ágreining að ræða, þá hlýtur hann að vera um það, hvort það sé réttmætt að hafa varasjóðshlunnindin eins og þau eru ákveðin í frv. og hvort það sé réttlátt, að bæjarfélögunum sé varnað að leggja útsvör á þessi varasjóðshlunnindi. Þetta er eina atriðið, sem er til athugunar og mismunandi skoðanir eru um, hvort þessi varasjóðshlunnindi séu hæfilega metin. Hitt skulum við ekki fara í orðaleik um, hvort það sé skerðing á rétti bæjarfélaga og sveitarfélaga, að þau megi ekki eltast við þessi 10%, sem eru eftir skilin af hátekjunum. Það getur verið stigmunur á skoðunum manna í því efni, hve langt eigi að leyfa félögum að ganga í því að leggja fé til hliðar í varasjóði, þannig að það sé skattfrjálst. Þarna hefur verið gert ráð fyrir því, að útgerðarfélög megi leggja til hliðar 33% af tekjunum - áður var það 50% sem skattfrjálst í varasjóði. Ég hygg nú, að þau hlunnindi eftir þessari löggjöf, sem félög fá, séu verulegum mun minni heldur en samkv. þeim l. um þetta, sem nú eru í gildi, er sett voru í fyrra. Og mér finnst hæstv. Alþ. vera vorkunnarlaust að gera það upp við sig, hvað það telur, að stríðsgróðaskatturinn eigi að vera og hve miklar undanþágur eigi að veita viðvíkjandi varasjóðunum; og síðan eigi ríkið að skila til sveitar- og bæjarfélaganna hæfilegum parti af þeim álögum, sem það telur, að þurfi á að leggja. Ég held, að það sé fjarri sanni, að réttur bæjar- og sveitarfélaga sé fyrir borð borinn með þessu frv., því að þeim eru ætluð 45% af öllum skattinum, sem fæst yfir 22% af skattinum. Og svo hafa þau náttúrlega möguleika til þess að leggja eignaútsvör á allar eignir, svo og allar tekjur undir 200 þús. kr. og möguleika til þess að leggja rekstrarútsvör á fyrirtæki, ef hitt ekki hrekkur. Bæirnir og sveitarfélögin hafa því mikla álagningarmöguleika enn. Svo kemur ágreiningurinn um skattfrelsið í sambandi við varasjóðina. En þegar tekið er tillit til þarfa félaga til þess að leggja í varasjóði og nýbyggingarsjóði og þess, hve miklu dýrara verður að byggja skip eftir stríðið en verið hefur fyrir stríð, þá held ég, að við munum hika við að hafa þau hlunnindi öllu minni heldur en gert er hér ráð fyrir. Við höfum haft tvö stríðsgróðaár. Fyrra árið var mönnum leyft að leggja til hliðar af ársarði félaga í varasjóð með skattfrjálsum helmingi þeirrar upphæðar. En þú er hér till. um, viðkomandi síðara árinu, að sum félög hafi skattfrjálsan hluta af varasjóðstillaginu, sem nemi 1/5 af tekjunum, en önnur, sem nemi 1/3 af tekjunum. Ef þetta þykir ekki rétt, kemur til álita, hvort ekki eigi að takmarka þessi hlunnindi meira, ef mönnum þykir félögin nægilega sterk til að taka því, sem búast má við eftir styrjöldina. Þegar hv. þm. Seyðf. talaði hér áðan, var hann hryggur yfir því, að þó að skattarnir hækkuðu þarna, þá væru lækkuð útsvörin. Ég get ekki annað, þegar ég heyri menn tala svona um þetta, en sagt það, að það er ekki hægt að taka sömu peningana tvisvar, bæði sem útsvar og skatt. Og það er ekki nema orðaleikur að tala um, að stórt fyrirtæki sé útsvarsfrjálst. Þetta, sem með stríðsgróðaskattinum á eftir frv. að taka fyrir bæjar- og sveitarfélögin, heitir reyndar skattur, en ekki útsvar, - það er satt. En um það getur ekki verið ágreiningur, að það er sama, hvort þetta, sem tekið er sem stríðsgróðaskattur fyrir bæjar- og sveitarfélögin, er kallað skattur eða útsvar. Viðvíkjandi því, hvort skattar eru meiri eða minni eftir þeim till., sem hér liggja fyrir eða gildandi l., þá hafa verið færð fram ýmis dæmi, og aðallega hafa menn þá rætt um hærri tekjurnar. Ég sýndi fram á, að vegna þess að tekin er upp ný aðferð í þessum málum, þá margfaldast skatturinn á hærri tekjunum. Og því skulu menn gera sér grein fyrir nú, sem mér virðist menn leggja lítið upp úr í þeim umr., sem fram hafa farið, að samkv. þeirri aðferð, sem notuð hefur verið hingað til, en ekki verður framvegis, þá var aldrei hægt að skattleggja stórgróða, ef hann stóð frá ári til árs, hærra en 50%. Þó að skatturinn hefði verið settur upp í 100% af tekjunum„ þá var hann dreginn frá hitt árið, svo að það var ekki hægt að leggja á nema sem svaraði 50% af tekjunum bæði með skatti og útsvari samanlagt.

*Finnur Jónsson: Ég vildi segja nokkur orð um það, sem hæstv. viðskmrh. sagði í sambandi við þetta nýja fyrirmæli, sem ætlazt er til, að sett verði um skatt- og útsvarsgreiðslu þeirra fyrirtækja, sem hafa yfir 200 þús. kr. í skattskyldar tekjur. Útsvarslöggjöf okkar Íslendinga hefur verið allmiklu róttækari heldur en útsvarslöggjöf annarra landa, þar sem ákveðið hefur verið, að leggja mætti útsvör á eftir efnum og ástæðum, ekki eingöngu eftir efnum og ástæðum gjaldendanna, heldur einnig eftir efnum og ástæðum sveitarfélaganna. Þessi róttæka útsvarslöggjöf hefur leitt til þess, að í hallærisárferði hefur mönnum verið gert að greiða meira til bæjar- og sveitarfélaga, ef nauðsyn hefur krafið, heldur en hreinu árstekjurnar. Það er beinlínis hægt að framkvæma eins konar eignarnám eftir núverandi útsvarslöggjöf, ef efni og ástæður sveitarfélaganna krefjast þess. Það er vitanlega alls ekki ætlazt til þess, að til slíks þurfi að gripa. En það getur verið þannig ástatt í einstökum sveitarfélögum og jafnvel nokkuð víða, að þetta þurfi að gerast. Nú skilst mér, að eftir þessari löggjöf séu þeir, sem hafa yfir 200 þús. kr. árstekjur, settir í sérstakan flokk, þannig að það megi ekki taka af þeim meira en 90% af hreinum árstekjum þeirra, jafnvel þó að þarfir sveitarfélaganna krefjist þess. Hins vegar er fræðilegur möguleiki fyrir því og hefur verið framkvæmt að leggja útsvar á tap. Með þessu lagafrv., sem hér liggur fyrir, hafði ég litið svo á, að þarna væri verið að skapa misrétti. Það væri verið að undanþiggja þá, sem hafa yfir 200 þús. kr. í tekjur, frá þessari borgaralegu skyldu, en hún er látin standa fyrir alla hina, sem hafa undir 200 þús. kr. árstekjur. Nú upplýsti hæstv. viðskmrh. að vísu, að þetta mundi ekki vera ætlunin með frv., heldur væri eftir sem áður hægt að leggja á eignaútsvör og rekstrarútsvör. En eigi að síður, ef teknar eru allar árstekjur þeirra manna, sem hafa minna en 200 þús. kr. í tekjur, þá hafa þeir, sem hafa yfir 200 þús. kr. í tekjur, - að mér skilst eftir frv. - samt rétt til þess að halda 10% eftir af tekjunum, þó að allar tekjur annars, sem hefur undir 200 þús. kr. í tekjur, væru teknar af honum. En ef hægt væri að ná, eftir því sem hæstv. viðskmrh. sagði, því sama gagnvart þeim, sem hafa yfir 200 þús. kr. í tekjur, með útsvörum á eignir, gæti það valdið því, að menn þyrftu að greiða meira í útsvar en allt það, sem eftir væri af tekjunum, þegar skattur er greiddur af þeim, og undir sérstökum kringumstæðum þá eitthvað af eignunum, þegar eignarútsvar og rekstrarútsvar væri á lagt. Ef þetta er meining frv., þá finnst mér rétt að hafa það þannig orðað, að þetta gæti ekki valdið neinum vafa. Það er að vísu gott að fá yfirlýsingar um þetta frá einum hæstv. ráðh. hér við umr. En eigi að síður finnst mér þetta frv. vera þannig orðað, að það gæti leikið á því nokkur vafi, hvort hægt sé að ná því, sem hæstv. viðskmrh. vildi segja, að hægt væri að ná. En ef það er meining hæstv. ríkisstj. að breyta ekki til um þetta, að setja ekki í l. sérstök fríðindi fyrir þá, sem hafa yfir 200 þús. kr. í tekjur, þá skilst mér, að hæstv. ríkisstj. ætti að geta gengið inn á brtt. við seinni umr. málsins, sem tæki af allan vafa í þessu efni. Ég vildi mjög gjarnan heyra álit hæstv. viðskmrh. á því. Ég fyrir mitt leyti get ekki skilið það, að hæstv. Alþ. geti verið þekkt fyrir það að ganga frá löggjöf, sem gæfi þeim, sem hafa yfir 200 þús. kr. í tekjur, alveg sérstök forréttindi umfram þá, sem hafa minni tekjur.

Það er hægt að lækka tekjuskattsskalann

. Mundi það verða gert í hvert skipti með brbl.? Mér skilst, að það, sem ætti að gera í þessu, væri að hafa l. þannig orðuð, að ekki gæti orkað tvímælis um þetta, því að jafnvel þó að það muni vera búið að handjárna eitthvað af hv. þm. í þessu efni, svo að þeir fari með þetta mál á móti sinni samvizku (eins og einn hv. þm. sagði hér áðan), þá finnst mér ekki líklegt, að þeir séu svo handjárnaðir, að þeir séu bundnir beinlínis við það fyrirfram að afgr. lagafrv., sem kemur af stað stórum misrétti á milli borgaranna.

*Garðar Þorsteinsson: Hæstv. viðskmrh. sagði, að þær umr., sem hér hefðu farið fram, mundu hafa verið nokkuð þokukenndar og sumt af þeim kannske lítt skiljanlegt. Þetta kann vel að vera. En ég held, að hæstv. viðskmrh. hafi talað þokukennt, a.m.k. um eitt atriði, 90% skattinn á tekjur yfir 200 þús. kr. Hann sagði, að það þyrfti enginn að hugsa sér, að bæjar- og sveitarfélög færu að „fitla“ við þessi 10%, sem eftir væru af tekjunum, þegar 90% af þeim hefðu verið tekin í skatta. Verður að skilja það þannig, að hann telji, að samanlögð álagning á tekjur, hærri en 200 þús. kr., hvort sem það heitir skattur eða útsvar, eða það samanlagt, eigi undir engum kringumstæðum að vera meiri en svo, að skattþegnar hafi eftir þessi 10%. Nú segir hæstv. viðskmrh. hins vegar, að ríkisstj. hafi ekki treyst sér til að binda hendur bæjar- og sveitarfélaganna meira en svo að miða þetta við tekjuútsvar. M.ö.o., hann segir, að bæjarfélögin og sveitarfélögin megi ekki leggja tekjuútsvar á þennan 10% hluta teknanna, en bætir því við, að möguleiki sé fyrir þau að leggja á eignarútsvar og rekstrarútsvar. En eru bæjar- og sveitarfélögin þá ekki farin að fitla við þessi 10%, sem þau mega ekki leggja tekjuútsvar á? Nú veit hæstv. ráðh., að félög, sem græða nokkur hundruð þús. kr. á ári, skila efnahagsreikningum, sem sýna svo og svo mikla eign. Og þegar búið er að leggja eignarútsvar á þá eign, þá skilst mér, að það geti farið svo, að farið sé meira en að „fitla“ við þessi 10%, heldur séu þau tekin hreint og beint með þessum útsvörum. En ef hæstv. viðskmrh. hefur álitið, að undir engum kringumstæðum ætti að ganga lengra í skatta- og útsvarsálögum en svo, að gjaldendur ættu að hafa eftirskilin þessi 10% af tekjunum - vill þá hæstv. viðskmrh, ekki koma með ákvæði í frv., sem útiloka frekari álagningu? Þegar þessum till. var lýst fyrir mér, þá skildist mér, að ekki væri hægt að leggja á, hverju nafni sem nefndist, meira en sem svaraði 90% af tekjunum á tekjur yfir 200 þús. kr., og skildist mér þetta líka á hæstv. viðskmrh. áðan. En hann dró úr því og hvarf frá því að lokum. En mér virðist fjarstæða að ætlast til þess, að félag, sem hefur mikinn rekstur, er kannske skuldugt og hefur mikla áhættu, sé látið sæta því, að tekið sé af því meira en 90% af hreinum tekjum þess. Og það er rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði áðan, að menn verða að gera sér það ljóst, að samkv. gamla fyrirkomulaginu, þegar frádráttarreglan var höfð, var aldrei hægt að taka meira en 50% af tekjunum í skatt og útsvar samanlagt til jafnaðar á ári. Nú er eftir frv. skattur og útsvar ekki frádráttarhæft. Afleiðingin er sú, að aðstaða þeirra, sem við þessi l. eiga að búa, verður margfalt verri heldur en áður var. Og ég hef skilið það þannig, að skattar, hverju nafni sem nefndust, ættu ekki að hækka úr 90% af tekjum yfir 200 þús. kr. Ég hef skilið það þannig, að skatturinn ætti ekki að vera hærri, en það kann að vera misskilningur. Samkv. gömlu l. átti stríðsgróðaskatturinn að vera 75%, en nú á að taka 90% af því, sem er frádráttarhæft. Þetta kemur að sjálfsögðu sérstaklega óeðlilega hart niður á félögum, sem hafa haft lítinn skatt árið áður. Ég skal nefna dæmi um fyrirtæki, sem á árinu 1940 hafði eftir af tekjum sínum 136 þús. kr„ þegar það hafði greitt tekju- og eignarskattinn. 1941 græðir þetta félag 210 þús. kr., þegar frá var dreginn skattur, 170 þús. Það hafði sem . sé 380 þús. kr. brúttótekjur árið, sem leið. Með þeim sköttum, sem nú eru á lagðir, á það að borga samtals 344 þús. kr., m.ö.o., ef félagið yrði gert upp á þessu ári, þá yrði það nærri eignalaust. Ég er ekki að segja, að þessi yrði útkoman hjá öllum félögum, en sjálfsagt verður þetta niðurstaðan hjá þeim, sem ekki hafa lagt í varasjóð. Út af því, sem hæstv. ráðh. sagði í sambandi við 7. gr. frv., þá vil ég taka það fram, að mér finnst alveg óþarfi að vera að setja þessa viðbót. Mér hefur t.d. verið sagt það af skynugum manni frá skattstofunni, að af skattayfirvöldunum hefði þetta orðalag verið skilið þannig, að það ætti að miða við kaupverð bréfanna í landinu. Nú vil ég líka benda á það, að þessi bréf ganga kaupum og sölum, og þó að hér sé ekki kauphöll, sem verðleggur bréfin, gera menn sér þó af efnahagsreikningi félaganna grein fyrir raunverulegu verðmæti þeirra. Mönnum dettur ekki í hug, að það eigi að borga skatt af mismunandi nafnverði eða því, sem kemur inn fyrir bréfin. Eðlilegra hefði verið að hækka hlutabréfin í verði, síðan hefði hluthafi borgað skatt af þessari hækkun. Nú skilst mér, að með þessari gr. sé verið að girða fyrir þetta, og ætti hún að lagfæra þetta gamla ranglæti. En hvers vegna er þá verið að setja ákvæði í 2. gr., sem er ekki tvímælalaust? Ég fæ heldur ekki séð, að það sé ekki nægilegt að hafa það ákvæði, sem áður stóð í l., að ef hluthafi á hlutabréfið í 3 ár, megi hann nota verðhækkunina, án þess að borga til skatts. Hvers vegna á hlutabréfshafinn að búa við tvenns konar skatt? Ég skil ekki samræmið í þessu, en mér finnst, að aðalatriðið ætti að vera það, að þess sé gætt, að framfylgt sé þeim skattaákvæðum, sem gilt hafa í þessu efni, en sé enga ástæðu til þess fyrir löggjafann að setja ný ákvæði um þetta efni.

*Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson): Hv. 7. landsk. minntist hér á nokkur atriði, sem ég tel ástæðu til þess að svara. Ég sagði áðan, að menn gætu deilt um það, hvort bæjarfélögin mundu una við þetta 10% álag og það bann, sem er í 1. um það, að tekjuútsvar geti orðið lagt á þessa upphæð. Hv. 7. landsk. leit þannig á, að með þessu væri verið að slá föstu, að það mætti ekki undir neinum kringumstæðum leggja á hlutafélög hærra útsvar í heild en sem næmi 90% af árstekjunum. Eins og kom fram í minni ræðu, má leggja é önnur útsvör, svo sem tekjuútsvar, eignaútsvar og veltuútsvar. Um það er ekkert bann í þessari löggjöf. En þau útsvör mundu verða tekin af þeim varasjóðum, sem löggjöfin hefur leyft að félögin stofnuðu. Um 2. gr. skattafrv. vildi ég segja það, að ég held, að það sé hér um það mikla efnisbreyt. að ræða, að ég álít ekki rétt að kveða skýrar á en gert er í l. Ég átti mikinn þátt í því árið 1935, þegar l. voru sett, að þetta orðalag var notað. Hins vegar þótti mönnum rétt að setja inn þetta orðalag „nafnverð“, til þess að enginn vafi léki á því, hvað við er átt. Hins vegar ætti hv. 7. landsk: að geta áttað sig á því, að fyrir þá, sem vildu bjarga arðinum af hlutabréfunum, er ekkert annað að gera en selja bréfin, áður en félögin eru leyst upp, til þess að komast hjá skatti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um einstakar gr. þessa frv.

*Einar Olgeirsson: Hæstv. fjmrh. minntist á það í ræðu sinni áðan, að ég hefði í ræðu minni í gær farið inn á ákvæði 4. gr. frv. um það, að takmarkað útsvarsfrelsi ætti að gilda, á meðan skatturinn væri svona hár. En ég vil benda á það, að einmitt flestir tollarnir lenda á alþýðunni, og þeim er komið þannig á, að það er sagt, að þeir eigi aðeins að gilda til bráðabirgða. Viðvíkjandi því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, þá vil, ég segja það, að okkur greinir mikið á um það, hvað legið hafi til grundvallar hjá þeim, sem undirbjuggu frv. Ég vildi meina, að þarna væri gerð tilraun til þess að tryggja hlut stríðsgróðamanna. En hæstv. viðskmrh. vildi hins vegar meina, að aðalhvötin, sem hafði legið til grundvallar þessu frv. hjá stjórnarfl., hefði verið sú, að þeir óttuðust, að bæjarfélögin í landinu mundu ekki seilast nógu langt niður í vasa gróðamannanna, þess vegna hefði stj. hlaupið undir bagga og tekið þennan kost til þess að koma í veg fyrir, að bæjarfélögin gætu hlíft stríðsgróðamönnum. Eftir þeirri hvöt, sem hæstv. viðskmrh. telur, að hafi ráðið við samningu frv„ þá finnst mér, að flm. ættu ekki að hafa neitt á móti því, að þau bæjarfélög, sem vildu seilast lengra niður í vasa gróðamannanna heldur en stj. hefur viljað gera með þessu frv., þeim væri gefinn fullur réttur til þess. Ég álít, að það væri rétt, að fjhn. athugaði þetta vandlega fyrir 2. umr. Svo langar mig til að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. viðskmrh., hvort hann teldi ekki rétt, að heimilt væri að leggja á veltuútsvör og eignarútsvör án nokkurra sérstakra takmarkana af hálfu bæjarfélaganna. Mér virðist mikill mismunur á því, hvaða skilning hv. 7. landsk. og hæstv. viðskmrh. leggja í þetta ákvæði. Mér finnst alveg nauðsynlegt að ganga þannig frá þessum ákvæðum, að ekki verði farið í kringum þau, eins og átt hefur sér stað að undanförnu. Mér virðist af þeim umr., sem fram hafa farið um málið, að það vera á því hin mesta þörf, að n. rannsaki þetta mál allt mjög gaumgæfilega. Ég vil svo endurtaka það, að mér þætti mjög fróðlegt að heyra, hvað hæstv. viðskmrh. hefur að segja gagnvart þeirri fyrirspurn, sem ég bar fram.