Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Ráðherra hefur tíu mínútur til framsögu en aðrir þingflokkar en flokkur ráðherra hafa átta mínútur fyrir talsmenn í 1. umferð. Í 2. umferð hefur hver þingflokkur fimm mínútur en ráðherra hefur fimm mínútur í lok umræðunnar. Þingmenn utan flokka hafa allt að þrjár mínútur.

Frú forseti. Þetta er svo sérstakur dagur að maður er enn þá næstum því meyr og orða vant. Þegar þessi stórkostlegu gleðitíðindi brjótast eins og sólargeisli inn í grámósku vetrarins get ég ekki hafið mál mitt öðruvísi en að segja: Til hamingju, Ísland. Við Íslendingar höfðum fullan sigur í öllum þáttum Icesave-málsins fyrir EFTA-dómstólnum þegar úrskurður féll í morgun. Sigur Íslands var svo algjör að ESA sem kærði okkur var meira að segja dæmt til að greiða allan málsvarnarkostnað Íslands sem sýnir kannski betur en flest annað hversu fráleit dómstólnum þótti kæran. Þegar ég skimaði yfir dóminn sýndist mér sem dómurinn hefði tekið allar röksemdir Íslands til greina utan hugsanlega eina. Ég verð að segja að það er ótrúlegt gleðiefni að geta úr þessum stóli glaðst yfir þeim kaflaskilum sem nú hafa orðið í eftirleik hrunsins því að með þessum algjöra sigri okkar fyrir dómstólnum í morgun er rutt úr vegi erfiðustu torfærunni á leið okkar til efnahagslegrar endurreisnar eftir hrun bankakerfisins. Ég vil líka segja að í þessu máli skipti ekki minnstu að eftir að málið fór í farveg dómsmáls var algjör samstaða um það hvernig ætti að reka málið. Þar voru öll sjónarmið tekin inn og þess gætt að ólík sjónarmið ættu fulltrúa í málsvarnarteyminu sem ég skipaði fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Við ykkur, ágætu þingmenn, og okkur öll vil ég segja að við eigum að læra af þessu, stjórnmálamennirnir sem hér sitjum. Samstaðan skiptir máli og þegar upp er staðið skilar hún bestum árangri fyrir Ísland. Það eru full rök til að halda því fram að þetta mál sé eitt hið erfiðasta sem við Íslendingar höfum glímt við allt frá því að við unnum okkur sjálfstæði. Það er óhætt að segja að það hefur hvílt eins og mara, ekki bara á okkur sem hér höfum setið heldur á þjóðinni allri. Það hefur verið langerfiðasta málið í samskiptum okkar við umheiminn í kjölfar hrunsins. Ég vil ekki síst á þessari sérstöku stundu færa okkar öfluga málsvarnarteymi undir forustu breska málflutningsmannsins Tims Wards bestu þakkir og hamingjuóskir okkar allra með glæsilega málsvörn fyrir Íslands hönd. Í mínum augum var það ekki minnsta afrekið að ná því fyrir okkar hönd að hrinda þeirri sakargift sem fólst í meintri mismunun en fyrir fram höfðu jafnvel bestu og nánustu vinir Íslands gefið sér að ómögulegt væri að verjast áfelli varðandi þann þátt málsóknarinnar. Hárfín og hugvitsamleg rökfærsla Tims Wards og hans öfluga alþjóðlega teymis er lögfræðilegt meistaraverk sem á eftir að rata inn í kennslubækur framtíðarinnar á sviði Evrópuréttar. Með þessari niðurstöðu er því mikilvægum áfanga í langri leiðindasögu lokið og við Íslendingar getum haldið áfram vel heppnaðri endurreisn án þess að búast við því að fá Icesave-málið eins og níðþungt blýlóð ofan á þær klyfjar sem við tókum í fangið með hruni bankanna. Á þessu augnabliki er líka óhjákvæmilegt að rifja það upp að allt stóðst það sem Ísland sagði um styrk og getu hins fallna banka til að standa straum af þeim lágmarksgreiðslum sem EES-samningurinn mælti fyrir um að greiða skyldi innstæðueigendum. Strax í áliti meiri hluta utanríkismálanefndar 5. desember 2008 kom fram sú skoðun að hinn fallni banki gæti að líkindum staðið undir öllum tryggingunum. Það mat reyndist í hárfínu samræmi við veruleikann, og ef eitthvað var það of varfærið. Í samræmi við þetta er nú þegar búið að greiða út fjárhæð sem samsvarar ríflega 90% af þeim hluta sem bresk og hollensk stjórnvöld lögðu út vegna lágmarkstryggingarinnar. Við erum búin að greiða út 660 milljarða, þar af 585 í Icesave-innstæðurnar sem eru 93,5% af lágmarkstryggingunum. Það er enginn vafi á því að fjárhagsleg geta búsins er snöggtum meiri en þarf til að greiða allar forgangskröfur að fullu og meira til. Íslendingar munu því standa í skilum samkvæmt alþjóðlegum skuldbindingum. Icesave-kröfurnar munu þegar upp verður staðið verða greiddar af réttum skuldara, þrotabúi Landsbankans, og meira að segja langt umfram það sem dómur EFTA-dómstólsins fjallaði um og langt umfram það sem annars hefði fengist upp í þær ef íslensk stjórnvöld hefðu ekki með einróma samþykki Alþingis á sínum tíma samþykkt neyðarlögin sem breyttu forgangi krafna innstæðueigendum í vil. Það er því rétt að árétta á þessari stundu á þessum sérstaka degi að það var sameiginleg aðgerð þings og ríkisstjórnar með samþykkt neyðarlaganna sem tryggði að innstæðueigendur fá allan sinn höfuðstól að fullu greiddan. Allt frá upphafi þessa ólánsmáls haustið 2008 voru allir því sammála, eins og Ísland hefur staðfastlega haldið fram, að stjórnvöld hér á landi hafi staðið við allar lagalegar skuldbindingar ríkisins - og gott betur en það. Hins vegar er jafnljóst að Bretland og Holland, þau lönd þar sem innstæðureikningar voru í útibúum Landsbankans, hafa verið á algjörlega öndverðum meiði. Sjónarmið þeirra nutu lengst af víðtæks stuðnings í alþjóðasamfélaginu. Afstöðu okkar var ekki einungis hafnað af þeim, heldur einnig af öllum aðildarríkjum Evrópusambandsins, framkvæmdastjórninni og Eftirlitsstofnun EFTA. Haustið 2008 var kannað til þrautar hvort hægt væri að koma málinu til faglegrar og vandaðrar lögfræðilegrar úrlausnar. Slíkt reyndist ekki unnt á þeim tíma ef frá er talið boð um fyrirvaralausan gerðardóm í kjölfar hins fræga ECOFIN-fundar þar sem niðurstaðan virtist fyrir fram ráðin og Ísland hafnaði. Í þröngri stöðu þar sem við töldum að efnahagslegu sjálfstæði Íslands væri ógnað var því ítrekað reynt að leysa vandann með samningum. Það var gert í samræmi við álit meiri hluta utanríkismálanefndar á þeim tíma sem lýsti vel forsendunum fyrir þeirri leið. Þar réði einkum tvennt. Annars vegar voru stjórnvöld sannfærð um að þrotabú Landsbankans mundi standa undir öllum innstæðukröfum í búið eins og síðar hefur komið á daginn. Hins vegar var ljóst að pólitísk lausn á þessu máli var skilyrði þess að fjárhagsleg fyrirgreiðsla fengist frá þeim ríkjum sem voru reiðubúin að styðja okkur til að efnahagsáætlun ríkisstjórnarinnar og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins næði fram að ganga. Kjarni þess mats sem lá samningaleiðinni til grundvallar var vel orðaður í ræðu þáverandi formanns utanríkismálanefndar og núverandi formanns Sjálfstæðisflokksins þegar hann mælti fyrir áliti nefndarinnar og sagði ljóst, með leyfi forseta, „að það þurfti að leita pólitískrar lausnar á vandamálinu“ og sömuleiðis þegar hann sagði, með leyfi forseta: „Hagur þess að lausn finnist við samningaviðræður er því ótvíræður.“ Um þetta risu einar mestu deilur á síðari tímum með okkar ágætu þjóð sem leiddu til þess að hún neytti stjórnskipulegs réttar síns í gegnum þjóðaratkvæði í krafti málskotsréttar forseta til að hafna samningunum sem voru gerðir í kjölfarið. En um leið má segja að stjórnskipun okkar hafi staðist prófið. Lýðræðið, eins og það er útfært í stjórnarskrá landsins, virkaði. Stjórnskipunin reyndist fær um að setja niður deilur og setja Icesave-málið í farveg sem mikil samstaða náðist að lokum um og leiddi til þeirrar farsælu niðurstöðu sem felst í dómnum frá í morgun. Það er líka gleðiefni fyrir okkur sem þjóð. Í öllu ferli málsins eftir að það komst í lagalegan farveg er athyglisvert að EFTA-dómstóllinn hefur sætt gagnrýni og hann hefur verið sakaður um að ganga pólitískra erinda stórvelda og hafa ekki styrk í hnjáliðum til að geta vegið og metið mál smáþjóðar út frá hlutlægum forsendum. Þeir sem gáfu sér fyrir fram hnjáliðamýkt dómstólsins höfðu rangt fyrir. Ég vil segja að á þessum degi tek ég hatt minn ofan fyrir EFTA-dómstólnum fyrir að hafa styrk og þor til að komast að þessari niðurstöðu þrátt fyrir allan hræðsluáróðurinn sem að honum var haldið af hálfu gagnaðila okkar í málinu, ekki aðeins af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA og framkvæmdastjórnarinnar, heldur líka Breta og Hollendinga. Dómurinn stóðst undir forustu Carls Baudenbachers, fulltrúa Liechtensteins, alla þá áraun sem felst í því að stikla eins og laxinn gegn straumnum. Frú forseti. Tilfinningar mínar á þessum degi eru bara á einn veg og ég veit að ég tala fyrir munn allra sem réttlætinu unna þegar ég lýk máli mínu með því sama og ég hóf það á: Til hamingju, Ísland.

Frú forseti. Í Icesave-málinu hafði Sjálfstæðisflokkurinn tvö atriði að leiðarljósi við meðferð þingsins. Í fyrsta lagi að við Íslendingar hefðum sterka lagalega stöðu í Icesave-deilunni og því væri engin ástæða, þrátt fyrir vilja til samninga, til að undirgangast afarkosti, okurvexti eða þvinganir. Þvert á móti styrkti hin lagalega staða okkar samningsstöðuna. Munurinn á fyrstu samningunum og hinum síðustu sýnir að þar höfðum við á réttu að standa. Í öðru lagi höfðum við það að leiðarljósi allt frá fyrstu stigum málsins að þjóðin ætti að eiga síðasta orðið um Icesave-samningana. Nú, þegar niðurstaða er fengin, dómur hefur fallið hjá EFTA-dómstólnum um hinar alþjóðlegu skuldbindingar, er það að sjálfsögðu mikið fagnaðarefni að þessu máli, sem hefur legið eins og mara á þjóðinni í fjögur ár, skuli loks lokið með bestu niðurstöðu sem hugsast getur, fullkominni sýknu, sýknu Íslands hvað öll atriði dómsins varðar og greiðslu málskostnaðar í ofanálag. Það er afar mikilvægt fyrir okkur að hafa fengið staðfestingu á því að við brutum engar alþjóðlegar skuldbindingar. Á sínum tíma áttum við enga bandamenn erlendis í málinu. Við stóðum ein með þá fullyrðingu okkar að við hefðum ekki farið í bága við skuldbindingar okkar, að við værum ekki alþjóðlegir glæpamenn eða fjársvikarar. Sá málstaður átti engan hljómgrunn hjá stjórnvöldum í Evrópusambandslöndunum, hann átti heldur engan hljómgrunn hjá Norðurlandaþjóðunum sem gerðu áskilnað um lausn málsins þegar leitað var eftir lánafyrirgreiðslu og sama átti við um Alþjóðagjaldeyrissjóðinn þar sem stjórnin beitti málinu fyrir sig og frestaði fyrirgreiðslu. Að þessu leytinu til stóðum við ein. Smám saman rann þó upp ljós fyrir erlendum stórblöðum, hagfræðingum og lögfræðingum sem stóðu utan hins pólitíska hráskinnaleiks. Það var málflutningur þeirra sem á sínum tíma töluðu fyrir því að afspyrnuvondir samningar væru eins og syndaaflausn fyrir þjakaða þjóð að það væri þjóðinni siðferðilega hollt að taka á sig hundruð milljarða. Eins ótrúlegt og það kann að hljóma í dag, þegar við fögnum þessari niðurstöðu, þá heyrðust þessar raddir bæði hér á landi og erlendis. Hrun bankakerfisins var ekki íslenskum almenningi að kenna. Þessi dómur er því sigur fyrir siðferðisþrek íslensku þjóðarinnar sem vildi ekki láta hafa sig fyrir rangri sök. Þetta er jafnframt mikill sigur sjálfstæðrar fullvalda þjóðar yfir þeim sem í krafti stærðar sinnar töldu sig geta einangrað okkur og þvingað fram vilja sinn gagnvart Íslandi sem álitið var minni máttar. Þann þátt sem snýr að sjálfstæðinu, fullveldinu og sjálfsákvörðunarrétti okkar þarf að minna sérstaklega á nú þegar yfir standa viðræður um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Sérstaklega á þetta við þar sem einmitt um þessar mundir eru í smíðum reglur sem taka sjálfsákvörðunarrétt af aðildarþjóðum í aðstæðum sambærilegum þeim sem hér urðu haustið 2008. Það má stórlega efast um ef hugmyndir um hið nýja regluverk, sameiginlegt bankaeftirlit og fjármálaeftirlit á Evrópska efnahagssvæðinu, hefðu verið í gildi þegar íslensku bankarnir féllu að við hefðum fengið nokkurt sjálfdæmi um það hvort hér ætti að setja neyðarlög og veita innstæðum forgang eins og gert var. Það má þvert á móti halda því fram að að öllum líkindum hefði hið sameiginlega evrópska fjármálaeftirlit hafnað þeirri hugmynd og haft betur yfir íslenska fjármálaeftirlitinu vegna þess að Evrópusambandið ætlar sér að eiga síðasta orðið fram yfir vilja þjóðþinganna og einstakra fjármálaeftirlita í aðildarríkjunum. Þessi dómur er sigur fólksins á ofríki ríkisstjórnar sem vildi keyra í gegn samninga án þess að hlusta á mótmælaraddir, háværar og fjölmennar mótmælaraddir, bæði innan þings og utan. Icesave-málið snýst í raun og veru um svo miklu meira en Icesave-reikninga Landsbankans. Málið er og varð að táknrænu máli um það að öll þjóðin hafi borið ábyrgð á bankahruninu, siðferðilega ábyrgð, og það var rekið sem pólitískt mál, ekki sem sameiginlegt úrlausnarefni okkar Íslendinga. Þess vegna þykir mér fullseint fyrir utanríkisráðherra að tala um mikilvægi þess að okkur hafi tekist eftir síðustu þjóðaratkvæðagreiðslu að sameinast um það hvernig við ættum að halda á málstað okkar. Allt er það rétt sem hæstv. ráðherra segir, en það er of seint fyrir ríkisstjórnina að tefla þessu sjónarmiði fram í dag. Við þingmenn áttum ekki einu sinni að fá að sjá fyrsta samninginn. Allt í kringum samningana var mikið leyndarmál og pukrast með gagnamöppur. Þeir sem áttu að mynda sér skoðun um málið til að geta greitt um það atkvæði fengu eftir dúk og disk allra náðarsamlegast að kynna sér gögnin. Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með viðbrögðum forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar í dag sem hafa talað um að Alþingi hafi ákveðið að gengið skyldi til samninga og láta eins og ríkisstjórnin hafi verið viljalaust verkfæri þingsins. Þá er rétt að minna á að hér efndum við í stjórnarandstöðunni til lengstu umræðu í sögu þingsins til að koma í veg fyrir að ríkisstjórnin semdi svo af sér fyrir hönd þjóðarinnar að ólíklegt hefði verið að niðurstaða dóms Íslandi í óhag hefði getað orðið verri en þeir samningar. Þeir sem samþykktu Icesave I-samninginn ólesinn og svo Icesave II samþykktu þar plögg sem gátu engan veginn talist uppfylla þau skilyrði að teljast samningar fullvalda þjóðar. Í þinginu náðist meiri hluti um þriðja samninginn, þann samning studdi ég. Þar var leitast við að lágmarka óvissu og lagalega og fjárhagslega áhættu. Þá var einnig orðið ljóst að þrotabú Landsbankans stæði vel og greiðslur úr því yrðu ekki sérstakt vandamál. Það var loks mat mitt og allra þingmanna Sjálfstæðisflokksins, líkt og á fyrri stigum, að rétt væri að vísa málinu til þjóðarinnar og leyfa henni að eiga síðasta orðið um þá skuldbindingu sem í samningnum fólst. Það traust bar ríkisstjórnin aldrei til þjóðarinnar, ekki á nokkru stigi. Það er því holur hljómur í yfirlýsingum sem berast í dag um að nú sé ekki rétti tíminn til að finna sökudólga. Að vísu má segja að í dag er loksins dagur fyrir okkur Íslendinga alla að fagna því að réttlætið skuli hafa náð fram að ganga. Það gat enginn gengið út frá því sem vísu. Það er hins vegar ekki hægt að gera áskilnað um það í umræðunni að menn geti alfarið skotið sér undan hinni pólitísku ábyrgð. Þegar menn segja að ekki sé rétt að nota daginn í dag til þess að leita að sökudólgum þá tek ég eftir því að það eru einkum þeir sem almennt eru taldir stærstu sökudólgarnir í málinu sem þar hafa hæst.

Ertu að tala um mig?

Í því sambandi er kannski ekki síst ástæða til þess að rifja upp hér í þinginu í dag að fyrrverandi forsætisráðherra var talinn bera slíka sök á þáttum sem varða einmitt Icesave-reikningana að meiri hluti þingsins taldi rétt að ákæra hann sérstaklega fyrir það að hafa ekki komið reikningum sem voru í útibúum í dótturfélög erlendis. Það var talin sérstök ástæða að hafa ákærulið yfir fyrrverandi forsætisráðherra vegna þess máls. Í ljósi þess sem í millitíðinni hefur verið sagt af Hæstarétti Íslands um neyðarlögin og í dag hjá EFTA-dómstólnum ættu margir að minnsta kosti að íhuga það að gera grein fyrir því hvort sú afstaða hafi verið sanngjörn, eðlileg og í samræmi við tilefnið. Virðulegi forseti. Ég óska öllum Íslendingum til hamingju með þessa niðurstöðu. Ég veit að hver einasti þingmaður gleðst í hjarta sínu yfir henni sama hvernig menn hafa teflt fram afstöðu sinni fram til þessa. Við eigum að leyfa okkur að nota þetta mál til þess að læra af því en við verðum líka að horfa um öxl og spyrja okkur, ef við ætlum að læra af því: Eru menn tilbúnir til þess að líta í eigin barm?

Frú forseti. Það er sannarlega ástæða til að taka undir það með tveimur fyrri ræðumönnum að þetta er dagur til að gleðjast og fagna og það er gríðarlegur léttir vegna þess að alltaf lá ljóst fyrir að niðurstaða fyrir dómstólum væri ekki sjálfgefin fyrir fram og það var áhætta fólgin í þeirri leið, jafnvel þó að við teldum okkur hafa traustar lögfræðilegar forsendur til þess að andæfa því að einhver ríkisábyrgð væri á bak við innstæðutryggingakerfin, sjónarmið sem Ísland hélt til haga í umræðunni allt frá byrjun. Það ánægjulega, til hliðar við hinn lagalega ágreining sem nú hefur endanlega verið settur niður hvað snertir túlkun á hinu evrópska regluverki, er að Landsbankinn gamli er að borga upp þessa reikninga og mun halda áfram að gera það og eiga fyrir þeim að fullu. Sú leið sem í raun og veru varð til vorið 2009, Landsbankaleiðin, að horfa til eigna Landsbankans og láta þær ganga inn á þessa reikninga, er því smátt og smátt að leysa málið. Vandinn var hins vegar sá, eins og hér hefur komið fram, að Ísland átti engra kosta völ, undir árslok 2008 og framan af ári 2009 og reyndar langt inn á árið 2010, annarra en þeirra að reyna að glíma við þetta mál og koma því frá þannig að málefni landsins kæmust áfram. Það hefur verið farið ágætlega yfir það hér af hvaða ástæðum þetta var. Við áttum enga bandamenn, við fengum hvergi fyrirgreiðslu, samstarfsáætlun okkar við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sat föst, við vorum undir hryðjuverkalögum fram í júní 2009 o.s.frv. Þess vegna var það auðvitað sem meiri hluti Alþingis samþykkti í byrjun desember 2008 að fela ríkisstjórninni að reyna að leiða málið til lykta með samningum við viðeigandi stjórnvöld, eins og þar sagði, á grundvelli þeirra sameiginlegu viðmiða sem aðilar hefðu komið sér saman um, þ.e. það var litið svo á að menn væru í aðalatriðum komnir að niðurstöðu um það hvernig ætti að leggja málið upp í samningaviðræðum og ljúka því. Í reynd hétu til þess bærir valdhafar á Íslandi því fyrr, eða í nóvembermánuði, í samstarfsyfirlýsingunni við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hinni fyrstu að leiða málið til lykta með samningi á næstu dögum, eins og þar var sagt, vegna þess væntanlega að forsenda þess að áætlunin kæmist áfram var sú að Ísland reyndi að leysa málið með samningum. Margir hljóta að vera hugsi í dag, þegar þessi saga er rifjuð upp og verður rakin, yfir Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem stofnun. Auðvitað voru okkar mál tekin þar í gíslingu, ekki af sjóðnum og ekki af starfsfólki hans, það fullyrði ég, heldur af stjórnarfulltrúum stórra ríkja og öflugra aðila sem létu sig hafa það að stoppa litla Ísland af mánuðum saman og í eina níu mánuði vegna hins óleysta Icesave-máls. Í öðru lagi hljóta frændur okkar á Norðurlöndunum að þurfa að ræða hvort það var sanngjarnt að skilyrða þátttöku í fjármögnun samstarfsáætlunar við það að Ísland uppfyllti alþjóðlegar skuldbindingar sínar eins og sjálfgefið væri hverjar þær væru - að borga. Í þriðja lagi sóttu Hollendingar og Bretar þetta mál af mikilli hörku og óbilgirni gegn Íslandi, Hollendingar svo lengi að þeir greiddu einir þjóða atkvæði gegn samstarfsáætlun okkar í tvígang eftir að hún komst af stað aftur. Fjórði aðilinn sem væntanlega þarf að hugsa sinn gang er Evrópusambandið sem beitti sér eins og það gerði, meira að segja í málaferlunum nú. Hvað varð svo meðal annars Íslandi til bjargar? Götin í þeirra eigin regluverki sem dómstóllinn fer mjög rækilega yfir og sú viðurkenning þeirra á göllum þess þegar þeir eru nú á fullu að breyta því. 
             Það sem hefur skipt máli er að haldið var á því allan tímann skýrt af Íslands hálfu, samanber þingsályktunina sem hér var samþykkt í desember, að þó að Ísland væri tilbúið að leiða málið til lykta með samningum fælist ekki í því viðurkenning á því að við teldum okkur hafa lagalega skyldu til þess.

Hvenær var það?

Það var síðan gert aftur rækilega í greinargerð með frumvarpinu í júní 2009 þar sem farið var yfir að Ísland hefði viljað koma málinu til dóms. Það var ekki hægt.  Ég held að það sé afar mikilvægt að niðurstaða EFTA-dómstólsins er endanleg, henni er ekki hægt að áfrýja eins og einhver misskilningur hefur verið uppi um undanfarna daga, að hún hefði lítið gildi. Þvert á móti kemur sér nú vel að við höfum aldrei talað gegn því að við mundum hlíta niðurstöðu þessa dóms og það gildir þá vonandi um gagnaðilana líka þannig að þrætum um hina lagalegu hlið málsins sé þar með lokið og vonandi því þar með sem slíku. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir Ísland, þótt seint sé, að sú óvissa víki frá sem hangið hefur yfir landinu, haft neikvæð áhrif á lánshæfismat okkar og er ein helsta ástæðan sem lánshæfismatsfyrirtækin hafa undanfarin missiri, þrátt fyrir umtalsverðan efnahagsbata, notað til þess að halda okkur í óbreyttu lánshæfismati. Verði þau sjálfum sér samkvæm hljótum við að gera okkur vonir um að lánshæfismat landsins hækki nú í framhaldinu. Þar með er líka einni af stærstu óvissunum sem við höfum burðast með síðan í hruninu vikið frá. Þeim fækkar nú hverri á fætur annarri en þessi hefur kannski verið einna stærst og erfiðust viðureignar. Nú getur batinn haldið áfram á fullri ferð og styrkist vonandi í framhaldinu. Það er óskaplegur munur og hlýtur að vera okkur öllum mikið gleðiefni að standa nú í þeim sporum að ræða þá hreinu og kláru niðurstöðu morgunsins að Ísland hefur unnið málið til fulls í stað þess að vera í gagnstæðum sporum sem sjálfsagt margir hafa líka undirbúið sig undir að gæti orðið, því miður. Enginn treysti sér til þess að spá um það fyrir fram hvernig þetta færi. Möguleikarnir voru þessir þrír: Við gátum unnið málið, ég segi fyrir mitt leyti að ég þorði tæpast að vonast til þess að það yrði fullur og hreinn sigur,  Margt bendir til þess að gagnaðilar okkar í málinu, Eftirlitsstofnunin og þeir sem tóku þátt í málinu með henni, Evrópusambandið og jafnvel að einhverju leyti Bretar og Hollendingar, hafi verið svo sjálfsöruggir og vissir í sinni trú að þeir hafi ekkert unnið heimavinnuna sína sérstaklega vel á sama tíma og okkar hópur vann frábært starf. Það er ástæða til að taka enn og aftur undir þakklæti til málsvarnarteymisins, Tims Wards og allra sem með honum unnu og hafa landað glæsilegri niðurstöðu sem verður ugglaust skoðuð á spjöldum sögunnar. Þetta er dagur til að gleðjast, frú forseti, ég ætla sannarlega að láta það eftir mér og vona að við gerum það öll að vera í virkilega góðu skapi. Við sem þjóð höfum unnið mikilvægan sigur í dag. Þetta er enn ein varðan á vegferð okkar inn í betri framtíð og skilur eftir ýmislegt af því leiðinlega sem við höfum þurft að kljást við á undangengnum fjórum erfiðum árum.

Virðulegur forseti. Ísland hefur unnið fullnaðarsigur í Icesave-málinu þrátt fyrir að við ofurefli hafi verið að etja. Tvær af valdamestu alþjóðastofnunum heims beittu sér gegn Íslendingum oft og tíðum á ósvífinn og algerlega óásættanlegan hátt. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn var að hluta misnotaður til að reyna að þvinga Íslendinga til að gefa eftir í málinu og Evrópusambandið tók ákvörðun um það í fyrsta skipti í sögu sinni að gerast aðili að málaferlum fyrir EFTA-dómstólnum til að veita ESA fulltingi í því að reyna að knésetja Íslendinga og gekk býsna hart fram í því, hátt var reitt til höggs. Fulltrúi Evrópusambandsins sagði við málsmeðferðina að dómstóllinn mætti ekki komast að annarri niðurstöðu en að sakfella Íslendinga vegna þess að ef það gerðist ekki þá færi allt í kaldakol. EFTA-dómstóllinn lét ekki þvinga sig og komst að niðurstöðu í samræmi við það sem er lagalega rétt. Og það var mikið undir. Við sjáum það nú, af útreikningum frá fjármálaráðuneytinu sjálfu, að ef fyrsti Icesave-samningurinn hefði verið samþykktur næmi kostnaðurinn við hann í maí á síðasta ári 250 milljörðum. Síðan þá hefur krónan veikst og kostnaðurinn aukist enn - 250 milljörðum kr. hefði kostnaðurinn numið í erlendri mynt, erlendri mynt sem við vitum að er ekki til í landinu. Ísland hefði ekki getað staðið undir þessum kröfum. Til að setja þetta í samhengi þá eru framlög til Landspítalans á þessu ári 38,2 milljarðar. Megnið af því skilar sér aftur til baka til ríkisins því að það eru laun sem eru greidd hér innan lands og ríkið fær til baka í sköttum. Ef nettókostnaður ríkisins af rekstri Landspítalans er 20 milljarðar þá átti hér að gefa eftir að ósekju það sem kostar að reka Landspítalann í meira en áratug, peninga sem við áttum ekki til og hefði valdið neikvæðri keðjuverkun, veikt gengi krónunnar enn og gert það ómögulegt að vinna okkur út úr þeirri efnahagsstöðu sem við vorum komin í. Það er rétt að neyðarlögin björguðu miklu. Eina ferðina enn er það staðfest. En við skulum þá líka hafa í huga að enn er ekki búið að klára neyðarlögin, enn hefur ekki verið hugað að hinni hliðinni, skuldahliðinni. Jú, það tókst að verja eignir með neyðarlögunum en enn hefur ekki verið brugðist við skuldahliðinni. Það er ágætt að setja tölurnar sem sparast með því að hafa ekki gert við Icesave-samningana í samhengi við hvað mundi kosta að leiðrétta skuldir heimilanna jafnvel þó að ríkið ákvæði að taka allan kostnaðinn á sig eins og ríkisstjórnin hefur stundum ranglega haldið fram að mundi leiða af skuldaleiðréttingu. Það mundi með öðrum orðum kosta minna að leiðrétta allar skuldir heimilanna á Íslandi en sem næmi kostnaðinum af Icesave-samningunum. Það er rétt að málsvarnarteymi Íslands stóð sig með afbrigðum vel en það byggði á rökum sem hópar sjálfboðaliða höfðu barist fyrir að koma á framfæri árum saman, fólk sem hafði þá samfélagslegu ábyrgð að það vildi ekki sætta sig við það þegar það sá að stjórnvöld voru að gera stór og alvarleg mistök. Þetta er fólk sem hefur af fórnfýsi unnið sjálfboðastarf árum saman vegna þess að það trúði á réttlætið og nú hefur réttlætið náð fram að ganga. Þótt við einbeitum okkur fyrst og fremst að því í dag að fagna sigri í málinu, fagna sigri Íslands, þá er ekki hægt annað en að líta um öxl þó ekki væri nema til að læra af mistökum sem gerð hafa verið í þessu máli. Ekki er hægt annað en að spyrja fulltrúa ríkisstjórnarinnar - sem í tvígang hefur reynt að setja himinháar kröfur sem ekki var innstæða fyrir á herðar íslensks almennings, sem hefur tvisvar verið gerð afturreka með það í þjóðaratkvæðagreiðslu og tapar nú dómsmáli - að öðru en því hvort menn ætli að biðjast afsökunar. Tapa dómsmáli, segi ég vegna þess að við höfum fengið að heyra það oft frá ráðherrum í þessari ríkisstjórn, ekki hvað síst hæstv. atvinnuvegaráðherra - þegar bent hefur verið á hvaða afleiðingar það hefði haft að samþykkja Icesave-samningana - að við skyldum bara bíða og sjá þegar niðurstaðan kæmi í janúar. Nú er niðurstaðan komin, hún er tap fyrir málstað Evrópusambandsins, málstað ESA, málstað Breta og Hollendinga og þann málstað sem ríkisstjórnin hélt hér á lofti árum saman. Þó að það sé rétt, sem hæstv. utanríkisráðherra segir, að við höfum verið beitt þvingunum í þessu máli þá kom megnið af hræðsluáróðrinum, hættulegasti hræðsluáróðurinn, héðan að heiman. Hér var því haldið fram að Ísland mundi breytast í Kúbu Norðursins eða Norður-Kóreu Vestursins ef við gæfum ekki eftir í þessu máli hvað sem liði réttlætinu. Og ef það er rétt sem hæstv. utanríkisráðherra segir - sem ég tel að sé - að við höfum verið beitt þvingunum af alþjóðastofnunum til að greiða það sem okkur bar ekki að greiða samkvæmt lögum, eins og staðfest var í dag, hvað er þá hægt að kalla það annað en fjárkúgun? Hæstv. utanríkisráðherra er að segja að Íslendingar hafi verið beittir fjárkúgunum - og ætlum við að láta það óátalið? Við hljótum að ætlast til þess af ríkisstjórninni að hún bregðist við þegar staðfest hefur verið að alþjóðastofnanir, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn að hluta og Evrópusambandið, hafi reynt að beita okkur fjárkúgunum. Sú staða kom aldrei upp í þessu máli að réttlætanlegt væri að gefa rétt Íslendinga eftir. Og það vissi þjóðin. Þjóðin lét ekki hræða sig til að gefa eftir rétt sinn. Og nú skulum við vona að menn læri af reynslunni, læri af því að gagnlegt geti verið að leita samráðs, vinna saman, en það samráð verður vel að merkja að vera á grundvelli staðreynda og rökræðu. Það hefði ekki verið æskilegt ef stjórnarandstaðan eða framsóknarmenn hefðu ákveðið að fara einhverja millileið gagnvart ríkisstjórninni í þessu máli. Samráð verður að byggja á staðreyndum og rökræðu og við lærum það vonandi líka að þegar kemur að því að verja hagsmuni Íslands út á við þá verða allir að standa saman og ekki að hika. Það má aldrei gefa eftir rétt þjóðarinnar, sjálfstætt ríki getur aldrei leyft sér að gefa eftir rétt sinn. Þegar réttlætið er annars vegar ættu menn að hafa í huga kjörorð Jóns Sigurðssonar sem eru letruð hér við styttuna frammi: Aldrei að víkja. Þegar réttlætið er annars vegar má ekki víkja. Ísland hefur nú unnið fullnaðarsigur með því að standa á rétti sínum. Við höfum fengið uppreist æru, landið sem var beitt hryðjuverkalögum og fjárkúgunum í framhaldinu. Látum þetta verða til þess að aldrei hvarfli annað að okkur í framtíðinni en að standa ávallt öll saman þegar kemur að því að verja hagsmuni Íslands.

Forseti. Ég verð að viðurkenna að ég varð mjög snortin þegar ég heyrði fréttirnar áðan. Ég var ein af þeim fjölmörgu sem stóðu í mikilli baráttu við að tryggja að þjóðinni gæfist nægilega mikill tími til að kynna sér öll málsatvik. Alltaf voru að koma upp nýir og nýir punktar varðandi Icesave þegar við fengum það fyrst til meðferðar. Ég upplifði það mjög sterkt áðan, þegar ég var að fara yfir þetta, að dagurinn í dag væri sigur lýðræðisins. Mig langar til að þakka öllum og meira að segja líka „já-urunum“. Áleitnar spurningar þeirra og gagnrýni urðu til þess að við gátum farið út með bestu mögulegu málsvörn sem til var þar sem öllum steinum hafði verið velt við. Það voru margir sem vildu fara með þetta til dómstóla, þar á meðal ég sjálf. Ég vissi að við mundum vinna þetta mál, ég vissi það í hjarta mínu út af því að við höfðum ekki gert neitt rangt, það gat ég ekki séð út frá öllum þeim upplýsingum sem lágu fyrir eftir að öllum steinum hafði verið velt við. Þess vegna segi ég: Takk, líka þið sem sögðuð já. Ég segi það ekki með neinni kaldhæðni eða af neinum annarlegum hvötum. Mér finnst það mjög mikilvægt að við skulum hafa náð að vinna saman að málsvörn okkar, mér finnst mikilvægt að hafa það í huga í dag. Ég er ekki manneskja sem fæ mikið út úr því að segja: „I told you so,“ þannig að maður sletti, mér finnst það ömurleg tilvera. Ég er mjög ánægð með að niðurstaðan er þessi. Þetta hefði getað farið á hvorn veginn sem er, við vitum það. Ég held að þeir séu ákaflega fáir sem hafa vaknað í morgun sannfærðir um að niðurstaðan sem við fengjum í dag yrði sá veruleiki sem við erum að tala um núna. Það voru flestir undirbúnir fyrir nei. Fögnum því að svo varð ekki. Það er mikilvægt að læra af mistökunum en mig langar til að halda í þessa gleðitilfinningu yfir því að við höfum fengið fullnaðarsigur. Mér finnst það mikilvægt. Bíðum með að finna sökudólga og fara í stríð. Við gerum nóg af því hér inni, bíðum með það alla vega í einn dag, bara í einn dag. Mig langar að lesa yfirlýsingu frá okkur í þinghópi Hreyfingarinnar. Hún er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Við í þinghópi Hreyfingarinnar fögnum niðurstöðu EFTA-dómstólsins í Icesave-málinu. Sigurinn er margra, ekki síst allra þeirra sem lögðu nótt við dag að hindra að Icesave-samningarnir næðu í gegn og knúðu fram þjóðaratkvæðagreiðslu í málinu, hina fyrstu á lýðveldistímanum. Og það var merkileg stund. Niðurstaða málsins er sigur lýðræðisins og sýnir glöggt að almenningi er fyllilega treystandi til að taka ákvarðanir í stórum og flóknum málum. Með samstöðu borgaranna var því afstýrt að byrðar sem hefðu verið þjóðinni ofviða væru lagðar á hana. Þinghópur Hreyfingarinnar vill þakka þeim fjölmörgu einstaklingum og hópum sem tryggðu bestu mögulegu útkomu í málinu.“ Þeir eru svo margir sem lögðu hönd á plóg í þessu máli að ég mundi klára tímann minn að telja þá alla upp. Þeir sem unnu alla þessa vinnu vita hverjir þeir eru, ég hef oft nefnt það hér í öllum þeim óendanlega mörgu Icesave-ræðum sem ég hélt í þessum stól. Barátta borgaranna gegn fjármálavaldinu í Icesave-málinu hefur vakið heimsathygli, alveg ótrúlega mikla athygli. Í niðurstöðu málsins felst sú staðfesting að rangt sé að ríkisvæða skuldir einkafyrirtækja, ferlið í kringum Icesave eftir að ljóst var að við þyrftum að verja okkur gegn EFTA-dómstólnum, það hefur verið til fyrirmyndar. Mig langar að þakka öllum þeim, og sérstaklega hópnum sem undirbjó málsvörn okkar, fyrir þann árangur sem við höfum náð í dag. Mjög mikil vinna var lögð í greininguna af einstaklingum og samtökum sem tóku sig saman og reistu grunninn að málsvörn okkar og ég er þeim mjög þakklát. Ég er líka mjög þakklát þeim sem fóru með munnlegu vörnina en skriflega vörnin var langmikilvægust. Það var mjög ánægjulegt að sitja í utanríkismálanefnd og finna að við vorum öll sammála um að taka þetta ekki í pólitískar skotgrafir þegar við vorum komin á þann mikilvæga stað að þurfa að verja okkur fyrir Golíat. Sigurinn í dag er ekki bara okkar. Sigurinn í dag er sigur þeirra sem eru sammála því að aldrei eigi að taka skuldir einkafyrirtækja og velta þeim yfir á axlir skattborgara. Ég held að það sem átti sér stað í dag muni hafa miklar afleiðingar um heim allan en þó ekki eins miklar og ef við hefðum tapað málinu því að tap okkar í dag hefði verið tap allrar Evrópu. Fjármálakerfið í Evrópu er viðkvæmt og það hefði getað haft skelfilegar afleiðingar að skapa þannig fordæmi, á þessum viðkvæmu tímum í fjármálum, að velta ábyrgðinni yfir á almenna borgara, ábyrgðinni á einkafyrirtækjum sem mörg hver eru allt of stór. Mér finnst að við eigum að draga lærdóm af því sem hér hefur átt sér stað: Við megum engan tíma missa í að tryggja neytendavernd þegar kemur að bankalánum til fasteignakaupa. Við þurfum að aftengja bankana þannig að við séum með viðskiptabanka á eina höndina og áhættubanka á hina. Mér finnst að núverandi ríkisstjórn eigi að leggja mikla áherslu á að klára það. Eftir allt sem maður hefur fengið að heyra finnst mér prívat og persónulega - það voru ekki falleg orðin sem dembdust yfir okkur sem börðumst fyrir því að málið færi í þjóðaratkvæði - að menn ættu að líta í eigin barm og kannski bara hreinlega biðja okkur afsökunar.

Frú forseti. Þau tíðindi sem við fengum í morgun eru svokölluð gleðitíðindi og mér finnst ákaflega mikilvægt að missa ekki umræðuna um þau út í of miklar deilur eða sakbendingar, heldur að við kunnum einfaldlega að gleðjast yfir þeim. Hvað mig varðar þá bjó ég mig undir það versta og vonaði það besta. Ég held að flestir Íslendingar hafi upplifað málið þannig. Það hefði getað farið á alls konar vegu, þetta dómsmál. Ég hugsa að þeir sem skrifuðu ræður fyrir þessa umræðu hafi flestir gert tvær útgáfur og séu þá búnir að henda hinni í ruslið núna.

Skrifað þær eftir 10.30.

Akkúrat. Við vissum einfaldlega ekki hvernig málið mundi fara, við vitum núna hvernig það fór og það er náttúrlega gríðarlega ánægjulegt. Nú er þetta leiðindamál úr sögunni. Mér finnst mjög mikilvægt að við minnum okkur öll á að allir sem tóku þátt í að rökræða málið, og rökræðan gat verið ansi heit, gerðu það á grundvelli sinnar bestu vitundar, samkvæmt skilningi sínum á stöðunni og út frá túlkunum sínum á þeim upplýsingum sem fyrir lágu á hverjum tíma. Ég held við eigum öll að viðurkenna það, horfast í augu við það og fagna og gleðjast yfir því að við vorum öll að hugsa um hagsmuni íslensku þjóðarinnar á hverjum tíma. Ég held að tíminn hafi líka unnið með okkur í málinu. Ég er ekki viss um að það hefði ríkt svona mikill skilningur á málsvörn okkar strax eftir hrun, tíminn vann með okkur í því, hann jók skilning alþjóðasamfélagsins. Ég held að rökræðurnar hér innan lands hafi hjálpað okkur í því að gera málsvörnina góða. Við vorum öll orðin allt of miklir sérfræðingar í þessu leiðindamáli, meiri sérfræðingar en við sáum fyrir að við mundum nokkurn tímann verða. Svo er náttúrlega mjög mikilvægt að betri heimtur hafa orðið úr eignum þrotabús Landsbankans en við þorðum að vona, þannig að það hefur allt hjálpast að. Mér er efst í huga þakklæti til málsvarnarteymisins. Ég sá það á fundi með fulltrúum þeirra í morgun að úr andlitum þeirra skein einlæg gleði. Við eigum að nýta okkur núna þá bjartsýni sem við finnum vonandi á þessari stundu sem gott veganesti til að glíma við öll þau fjölmörgu verkefni sem blasa við okkur. Megi framtíðin verða björt. Þessi hundleiðinlegi gluggapóstur kemur þá vonandi ekki aftur inn um lúguna.

Virðulegi forseti. Ég óska þjóðinni til hamingju með fullnaðarsigur í Icesave-málinu. Tíminn vann með okkur í málinu en hann leiddi líka til ósættis, ekki síst meðal pólitískra samherja. Sigurinn eigum við að nota til að sameina þjóðina og læra af öllum þeim fjölmörgu mistökum sem gerð voru í þessu sorglega máli, allt frá miðju ári 2008. Í dag er ég þakklát öllum þeim sem tóku þátt í baráttunni gegn Icesave-samningnum. Vil ég sérstaklega nefna grasrótarsamtök eins og Indefence, Advice og Samstöðu þjóðar gegn Icesave, en þau samtök voru óþreytandi í því að koma á framfæri rökum fyrir málstað okkar í Icesave-málinu og söfnuðu jafnframt undirskriftalistum sem þau færðu forseta Íslands. Ég er stolt af öllu því fólki sem mætti til forsetans í janúar 2010 til að hvetja hann til að senda Icesave-samninginn í þjóðaratkvæðagreiðslu og greiddu tvisvar atkvæði gegn ríkisábyrgðinni. Icesave er mál sem margar aðrar þjóðir hefðu ekki treyst kjósendum til að segja álit sitt á í þjóðaratkvæðagreiðslu. Íslendingar hafa nú eftir EFTA-dóminn sýnt fram á mikilvægi þess að þjóð hafi stjórnarskrártryggðan rétt til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um lög sem sett eru til að framfylgja þjóðréttarskuldbindingum og varðandi skattaleg málefni. Við megum því ekki samþykkja stjórnarskrártillögur sem ekki tryggja rétt kjósenda til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um mál af sama toga og Icesave-málið. Icesave er mál sem legið hefur þungt á þjóðinni í rúm fjögur ár. Andstöðu minni við Icesave I og annarra sem uppnefndir hafa verið villikettir, var mætt af mikilli hörku af hálfu stjórnarliða og stjórnarslitum stöðugt hótað ef við, villikettirnir, samþykktum ekki samninginn. Hæstv. ráðherra VG, Ögmundur Jónasson neyddist meira að segja til þess að segja af sér vegna andstöðu við samninginn til að bjarga ríkisstjórninni frá falli. Icesave-málið klauf VG og var upphafið að brotthvarfi mínu úr flokknum. Virðulegi forseti. Niðurstaða EFTA-dómsins er því mikið fagnaðarefni fyrir okkur sem beittum okkur gegn samþykkt Icesave frá því í júní 2009. Sú barátta gaf þjóðinni svigrúm til að kalla eftir þjóðaratkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Sú niðurstaða sem liggur fyrir núna er fagnaðarefni. Frá upphafi héldum við til haga fyrirvörum um réttarstöðu Íslands en vorum þvinguð til að leita samninga í erfiðri og þröngri stöðu. Við höfðum engan dómstól til að vísa málinu til hér haustið 2008 þegar við fyrst vildum fara þá leið. Ég held að þegar við horfum til baka eigum við að draga þann lærdóm að það er mikilvægt að hefja þjóðarhagsmuni yfir þrætubók íslenskra stjórnmála og við verðum að finna okkur farveg til þess að sameinast um þau mál sem varða lykilþjóðarhagsmuni. 
             Ég þakka sérstaklega samstarfið sem tekist hefur við almannasamtökin í þessu máli og hversu margir létu málið til sín taka og lögðu gott til. Mér er það minnisstætt þegar ég kallaði til liðs fulltrúa Indefence-hópsins og Advice-hópsins eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna 2011. Þá vissu þeir ekki alveg við hverju var að búast en það skipti svo miklu máli að fá hugmyndir þeirra því að þeir höfðu auðvitað eytt ómældum tíma í að kanna málið og rannsaka það og hugsa. Með sama hætti höfðu margir sem studdu samningsgerðina líka lagt sig fram um að kanna ólíkar hliðar málsins. Það var mikilvægt fyrir okkur að ná að nýta það hreyfiafl til góðs fyrir samstöðu meðal þjóðarinnar um málsvörn sem við gátum öll staðið saman um og höfum staðið saman um allt til þessa dags. Ég vil líka segja að þessi niðurstaða er ekki bara réttlát og sanngjörn fyrir okkur, hún er líka réttlát og sanngjörn fyrir Breta og Hollendinga. Þeir áttu vissulega réttmæta kröfu á því að fá endurgreiddan útlagðan kostnað vegna innstæðutrygginga sinna og þeir hafa fengið það. Neyðarlögin tryggja þeim meira að segja ávinning umfram það sem þeim hefði borið ef við hefðum ekki breytt forgangi innstæðna með neyðarlögum. Bretar og Hollendingar geta því verið mjög sáttir við sinn hlut og fá nú tryggða til baka frá þrotabúi Landsbankans, hinum rétta greiðanda, allar kröfur sínar vegna innstæðutryggingar, óháð því hversu háar þær eru. Það hefðu þeir ekki fengið hefðu neyðarlögin ekki verið sett. Bretar og Hollendingar geta því vel við unað og niðurstaðan er réttlát og sanngjörn fyrir þá. Það er okkur hollt að muna að sjálfstæði Íslands hefur alltaf byggst á hugmyndinni um fullvalda ríki sem byggt er á réttarríkinu. Við sóttum hugmyndina um sjálfstætt og fullvalda Ísland til lögfræðilegra raka á sínum tíma. Við héldum fram lögfræðilegum rökum í þessu máli í upphafi en var meinað fyrir ofríki Breta og Hollendinga að koma málinu fyrir dóm eða í lögfræðilegan úrskurðarfarveg. Við máttum sitja undir því að okkur var synjað um aðgang að bráðnauðsynlegri lánafyrirgreiðslu á vettvangi alþjóðagjaldeyrissjóðsins nema við féllumst á það að leita samninga. Við gerðum það en settum ávallt fyrirvara um að við vildum gera það á forsendum réttarríkisins, hins lagalega grundvallar. Niðurstaðan núna sýnir mikilvægi þess að smáríki taki þátt í alþjóðlegu samstarfi. Við náum rétti okkar vegna þess að við eigum aðgang að hinu evrópska réttarkerfi og getum fengið áheyrn á lögfræðilegum grunni þannig að hin réttu lögfræðilegu rök heyrast og niðurstaðan er fengin, ekki á forsendum ofríkis stórríkjanna, heldur á forsendum málsins sjálfs og við fáum að koma málstað okkar á framfæri. Það er þess vegna athyglisvert að þó að pólitískur þrýstingur myndist á einhverjum tímapunkti á að smáríki sé borið ofurliði á hinum evrópska vettvangi er hið evrópska réttarkerfi svo vel úr garði gert að það tryggir að við náum rétti okkar að lokum. Það er hin mikilvæga lexía sem við eigum að draga af málinu. Það skiptir okkur máli að standa saman og það skiptir lítið smáríki máli að eiga aðgang að hinu alþjóðlega réttarkerfi þannig að rödd þess heyrist og það þurfi ekki að sæta ofríki af hendi nágrannaríkja.

Hæstv. forseti. Það hlýtur að vera mikill léttir fyrir okkur öll að hafa fengið þá niðurstöðu sem EFTA-dómstóllinn kynnti í morgun. Icesave-málið hefur sett svip sinn með óþægilegum hætti á allt stjórnmálalíf hér undanfarin fjögur ár og markað samskipti okkar við aðrar þjóðir með ýmsum hætti. Það hefur markað samskipti hér innan þings og í samfélaginu með mörgum hætti og það er léttir fyrir okkur öll að hinum lagalega þætti sé lokið því að ekki verður annað séð en að EFTA-dómstóllinn hafi tekið undir málflutning Íslands að öllu leyti og hafnað að öllu leyti málflutningi Eftirlitsstofnunar EFTA, Breta og Hollendinga og Evrópusambandsins. Það er mikilvægt að hafa það í huga þegar horft er til þess að með slíkri niðurstöðu verður ekki séð að neinir möguleikar séu fyrir gagnaðila okkar að reka málið áfram með nokkrum hætti. Í framhaldinu skiptir auðvitað máli að við höldum áfram að kynna málstað okkar gagnvart öðrum þjóðum, bæði stjórnvöldum og aðilum í efnahagslífi annars staðar vegna þess að auðvitað hefur Icesave-málið haft skaðleg áhrif á orðspor Íslands víða. Þar hefur svo mörgu röngu verið haldið fram um ábyrgð Íslands á skuldbindingum einkafyrirtækja og annað þess háttar. Það er mikilvægt að hinum réttu upplýsingum verði áfram komið á framfæri. Þó að þetta sé gleðidagur getum við heldur ekki horft fram hjá því með hvaða hætti málið hefur haft áhrif á stjórnmálasögu okkar síðustu fjögur árin. Við getum ekki horft fram hjá því að hér hefur í þessum sal verið tekist á um málið hvað eftir annað. Hér voru hörð átök um fyrsta Icesave-frumvarpið 2009. Hér voru hörð átök haustið og veturinn 2009 um annað Icesave-frumvarpið. Hér var líka harður bardagi veturinn 2010–2011 um þriðja Icesave-frumvarpið. Þeir sem rekið hafa málið áfram, ríkisstjórn Íslands og einstakir ráðherrar þar, verða auðvitað að sæta því að orð þeirra og gerðir á þeim tíma í hverju skrefi málsins, í hverri lotu málsins verði rifjuð upp. Það er ekki dagurinn til að gera það núna en þeir eiga ekki að láta það koma sér á óvart þó að það verði gert í framhaldinu. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir ýmislegt í ræðu hans í upphafi umræðunnar. Ég þakka honum fyrir þær þakkir sem hann færði þeim sem staðið hafa að þessum málflutningi fyrir Íslands hönd og fyrir þá samstöðu sem verið hefur um málflutninginn eftir að það fór í hinn lagalega farveg fyrir EFTA-dómstólnum. Hæstv. utanríkisráðherra skautaði að vísu nokkuð léttilega yfir árin þar á undan, en látum það vera. Við erum sammála um það, ég og hæstv. utanríkisráðherra, að vel hafi verið staðið að málum eftir að málið fór í dómstólafarveginn. Ég þakka líka hæstv. utanríkisráðherra fyrir að benda á að á þeim álagstíma sem við upplifðum í kjölfar hrunsins stóðst íslenska stjórnarskráin prófið. Það er mikið umhugsunarefni, sérstaklega á tímum þegar talað er um að brýn nauðsyn sé á að breyta öllu í sambandi við stjórnskipun Íslands. En það er alveg rétt sem hæstv. utanríkisráðherra benti á að þegar íslenska stjórnarskráin gekk undir grundvallarpróf á óróleikatímanum og erfiðleikatímanum í kjölfar hrunsins þá virkaði hún. Það var ýmislegt annað í samfélaginu sem brást en stjórnarskráin virkaði. Það er rétt að rifja það upp í þessu sambandi. Í þriðja lagi finnst mér ástæða til þess að taka undir það með hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingrími J. Sigfússyni að auðvitað þurfa ýmsir að horfa í eigin barm, ýmsar Evrópuþjóðir, alþjóðlegar stofnanir. Þær þurfa vissulega að horfa í eigin barm. Við getum nefnt Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, við getum nefnt Evrópusambandið, við getum nefnt Norðurlandaþjóðirnar, en hæstv. atvinnuvegaráðherra gleymdi auðvitað ríkisstjórn Íslands sem þarf svo sannarlega að horfa í eigin barm þegar farið er yfir feril hennar í þessu máli, hvernig hún reyndi að koma Icesave I í gegnum þingið, hvernig hún reyndi að koma Icesave II í gegnum þingið og hvernig hún barðist gegn þjóðaratkvæðagreiðslum um málið hvað eftir annað. Það er auðvitað þörf á því að við rifjum það upp, sérstaklega þegar í hlut eiga stjórnmálamenn sem státa af því að vera hinir mestu lýðræðissinnar og þjóðaratkvæðagreiðslusinnar í sögu Íslands. Hvernig brugðust þeir við þegar beðið var um 

Þú já, en ekki Sjálfstæðisflokkurinn.

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hér hafa talað og sagt að ástæða sé til að gleðjast. Ekki er mjög langt síðan, kannski fjögur ár, að þingmenn fóru ekki svo upp í þennan stól að þeir ræddu ekki um brimskafla og kólguský og ýmiss konar boðaföll og hamfarir. Við verðum að horfa til þess að mjög margt jákvætt hefur gerst á Íslandi undanfarin fjögur ár og mér finnst niðurstaða dómstólsins í dag enn eitt jákvæða teiknið á lofti fyrir Ísland. Full ástæða er til að horfa bjartsýn fram á veginn og það er líka full ástæða til þess, eins og ýmsir hv. þingmenn hafa nefnt, og ég tel að það geti farið saman, að læra af sögunni. Það er nauðsynlegt að horfa til þess sem vel er gert en það er líka nauðsynlegt að horfa til baka. Reyndar verður haldinn fyrirlestur í þessari viku sem einmitt snýst um hvað/ef-söguna og það er hollt að velta því fyrir sér hvaða valkosti Ísland átti á hverjum tíma í þessu máli. Eins og ágætlega hefur verið farið yfir hér var staða Íslands mjög þröng haustið 2008 þegar ákveðið var að leita pólitískrar lausnar á þessu máli. Ný ríkisstjórn tók við málinu í þeim farvegi. Þegar litið er til baka, eftir á að hyggja, voru kannski ekki margar leiðir færar þegar fyrirgreiðsla Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, og ekki bara hans heldur líka Norðurlandanna, hékk á þeirri spýtu að lausn fyndist á málinu, pólitísk lausn, samninga yrði leitað. Að sjálfsögðu herjuðu Hollendingar og Bretar mjög á alþjóðavettvangi og beittu áhrifum sínum þannig að vissulega var staðan þröng. Þó finnst mér ástæða til að minna á að íslensk stjórnvöld hafa alltaf haldið því til haga að óvissa ríkti um lagalega ábyrgð og íslensk stjórnvöld viðurkenndu aldrei að þau bæru lagalega ábyrgð. Eins og hér hefur verið bent á hefðu aðrir aðilar þurft að fallast á að leita með málið til dómstóla og því má kannski segja, eins og hv. þm. Guðmundur Steingrímsson nefndi, að tíminn hafi hjálpað okkur í þessu máli. Ég er sammála því mati, ég held að tíminn hafi hjálpað okkur. Umræðan náði að þroskast og þróast. Skilningur jókst á málstað Íslendinga að einhverju leyti og vissulega var sýnt að Íslendingar höfðu reynt að finna pólitískar lausnir sem gengu hins vegar ekki upp. Það má því segja að það að leita pólitískra lausna hefði að einhverju leyti verið áhættuminna því að enginn vissi hver niðurstaðan yrði úr þessum dómi. En nú þegar niðurstaðan liggur fyrir - hv. þm. Birgitta Jónsdóttir var bjartsýn og aðrir hv. þingmenn hafa verið á þeirri skoðun. Ég þorði hins vegar ekki að leyfa mér að reikna með að niðurstaðan yrði þessi en ég fagna henni af öllu mínu hjarta. Ég tek undir það að við eigum nú að horfa fram á veginn en líka velta því fyrir okkur hvort eitthvað hefði mátt betur fara. Við eigum líka að velta því fyrir okkur hvert við stefnum núna. Það sem er merkilegt við þennan dóm, ekki aðeins fyrir Ísland, er að hann sýnir að allt það kerfi sem búið var að innleiða af Evrópusambandinu var meingallað. Á því hafa ákveðnar breytingar verið gerðar síðan enda hefur þróun mála í Evrópu vafalaust líka haft einhver áhrif á þá niðurstöðu sem núna fæst. Margt hefur verið leitt í ljós um hversu meingallað þetta kerfi er og það er mikilvægt að við horfum til þess hvernig halda á á málum í Evrópu í framhaldinu og hvernig við Íslendingar ætlum að taka þátt í því. Mér finnst það gríðarlega mikilvægt sem hér hefur verið sagt: Eftir að Íslendingar reyndu það á eigin skinni hvernig það er að vera undir mikilli pressu, hvort sem er frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Evrópusambandinu og jafnvel frændþjóðum okkar - þó að við fengjum stuðning og ég nefni nú Færeyinga og ég nefni Pólverja sem studdu okkur - þá vekur það mér í öllu falli von í brjósti að upplifa það að smáþjóð fái þessa niðurstöðu út úr dómstólnum. Ég vil að lokum taka undir með öllum þeim sem hér hafa talað, hæstv. utanríkisráðherra og fleirum: Ég held að við getum öll sameinast um að færa málflutningsteymi okkar þakkir fyrir þeirra frammistöðu. Ég held að þar hafi verið vel á málum haldið, vel haldið utan um röksemdir Íslands. Ég held að við getum verið stolt af því í dag.

Virðulegi forseti. Í dag er stór dagur. Hann er stór fyrir Íslendinga sem unnu glæsilegan sigur fyrir EFTA-dómstólnum. Hann er stór fyrir þá sem trúa því að með staðfestu og málefnalegum málflutningi sé hægt að leiða mál til lykta fyrir þar til bærum dómstólum. Hann er stór fyrir lýðræðið en ekki síst fyrir þá staðreynd að Íslendingar eru þjóð meðal þjóða og þeir munu verja hagsmuni sína á alþjóðavettvangi á sanngjarnan og heiðarlegan hátt. Fólkið í landinu á þennan sigur. Margir eru þeirrar skoðunar að almenningur geti ekki sett sig inn í erfið mál og tekið afstöðu til þeirra, en almenningur er þegar allt kemur til alls vel að sér, vel upplýstur og vel meinandi. Hlutverk mitt sem alþingismaður Framsóknarflokksins í fjárlaganefnd var að setja mig vel inn í málið, kanna allar hliðar þess, hlusta á þá sem höfðu sérþekkingu, reynslu og jafnvel bara skoðun á því hvað Icesave-samningarnir hefðu í för með sér; með öðrum orðum að kynna mér efnislega hvaða afleiðingar það hefði í för með sér ef Íslendingar mundu samþykkja Icesave-skuldbindingarnar. Frá fyrstu mínútu var ég sannfærður um að réttarstaða Íslands væri góð. Við í þingflokki Framsóknarflokksins vorum sannfærð um að Íslendingar ættu ekki að borga meiri fjármuni en voru til staðar í innstæðutryggingarsjóðnum, skoðun sem var samþykkt og staðfest í úrskurði EFTA-dómstólnum í dag. Fjölmargir aðrir voru sömu skoðunar. Á þeim tíma lá þessi skoðun fyrir. Í áliti frá bresku lögmannsstofunni Mishcon de Reya, sem hafði aðstoðað hina svokölluðu Svavarsnefnd, kom mjög greinilega fram að verulegur vafi léki á því að Íslendingar ættu að borga og að réttarstaða þeirra væri góð. En ekki er nóg með að það álit hafi verið hunsað. Viðauka með fyrsta Icesave-samningnum var haldið leyndum fyrir almenningi, viðauka sem innihélt ákvæði sem þýddi tugmilljarða útgjöld fyrir Íslendinga og það langt umfram lagaskyldu. Hver man ekki eftir hinu svokallaða Ragnars H. Hall ákvæði þar sem Bretum var veittur forgangur í greiðslum úr þrotabúi Landsbankans? Eða þá það ákvæði í samningunum um að greiða vexti langt umfram hinn raunverulega gjalddaga? Þetta voru upplýsingar sem átti að halda leyndum fyrir þjóðinni og tók margra vikna baráttu að koma í fjölmiðla. Ég ber virðingu fyrir þeim sem voru annarrar skoðunar en ég og þingflokkur Framsóknarflokksins, mörgum öðrum aðilum í samfélaginu, sérstaklega þeim sem þorðu í efnislega umræðu um málið. Það er líka rétt að virða skoðanir þeirra sem vildu semja á réttum forsendum. Það varð hins vegar aldrei raunin. Samningarnir voru allir gerðir á þeim forsendum að Ísland hefði engan málstað að verja, að Íslendingum væri nauðugur kostur að fara á hnén og taka á sig skuldbindingar sem til var stofnað af útrásarvíkingunum. En skömm þeirra sé mikil sem voru reiðubúnir að samþykkja samningana óséða, þeirra sem vildu leyna þjóðinni upplýsingum sem voru svo mikilvægar að þær hefðu getað haft áhrif á uppvöxt og velferð þjóðarinnar um margra ára ef ekki áratuga skeið. Skömmin er þeirra sem tóku flokksræðið og líf ríkisstjórnarinnar fram yfir hagsmuni þjóðarinnar og ekki síst þeirra sem treystu ekki almenningi til að taka ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er makalaus málflutningur að við höfum ekki aðgang að alþjóðlegu réttarkerfi nema í gegnum EES eða ESB. Auðvitað er það ekki staðreynd. Íslendingar eru þjóð meðal þjóða og þeir hafa alltaf aðgang að öllum alþjóðlegum dómstólum. Það er staðreynd sem á að halda til haga. Við höfum í dag orðið vitni að undarlegum málflutningi ríkisstjórnarinnar, vægast sagt, svolítið eins og hún hafi ekki verið á vettvangi þegar umræðan um Icesave fór fram. Það er hins vegar ánægjulegt að hún vilji gleðjast og vilji halda veislu yfir því að hún skyldi hafa svo innilega rangt fyrir sér. Lærdómur dagsins er sá að fólkið í landinu sér í gegnum skringilegar söguskýringar stjórnvalda og við það vil ég segja: Virðulegi forseti. Baráttunni fyrir lýðræðislegum vinnubrögðum og hagsmunum þjóðarinnar má aldrei linna. Þetta er góður dagur. Njótum hans saman.

Forseti. Mig langar að byrja á að óska þingi og þjóð til hamingju. Ég veit að við erum öll glöð og við eigum öll að gleðjast yfir þessari niðurstöðu. Þetta verður síðasta ræðan mín um Icesave, ég lofa því, en þetta er alls ekki sú fyrsta. Löngum stundum höfum við karpað um þetta mál í þessum sal, keypt okkur tíma til að skoða málið betur, keypt okkur tíma til að safna undirskriftum, keypt okkur tíma til að ræða málið í fjölmiðlum og meðal þjóðarinnar og þannig hafðist þetta. Við unnum en við verðum að venja okkur við þá tilhugsun að halda hér eftir jól án Icesave. Þetta var fyrst og fremst sigur lýðræðisins, þetta var sigur fólksins, sigur beins lýðræðis. Þetta kennir okkur að við eigum að treysta fólki. Þjóðinni er alveg treystandi til að taka flóknar ákvarðanir, setja sig inn í flókin og erfið mál. Þetta var sigur samstöðunnar. Ég vil þakka öllum úr grasrótinni sem komu að þessu máli, Indefence-hópnum, Advice-hópnum, Samstöðu þjóðar gegn Icesave og ég er örugglega að gleyma mörgum. Það voru einnig mjög margir einstaklingar sem sendu okkur ábendingar, sendu þingmönnum tölvupóst, skrifuðu í blöðin og töluðu með og á móti. Það var mjög mikilvægt. Þannig á lýðræðisleg umræða að fara fram. Það voru margir sem lögðu sín lóð á vogarskálarnar. Mig langar líka að taka undir með menntamálaráðherra sem benti á áðan að nú vissum við hvernig það væri þegar öll spjót beinast að þjóð. Það er ekki þægileg tilfinning en við erum því miður ekki ein um að hafa reynt það. Við urðum skyndilega skuldsett þjóð og vorum í erfiðri stöðu, fengum hvergi fyrirgreiðslu. Margar þjóðir hafa verið í þeirri stöðu áratugum saman. Við skulum ekki gleyma því og við skulum reyna að nýta þessa reynslu til að hjálpa þeim. Icesave-málið er mjög merkilegt mál, jafnvel einstætt mál. Tvisvar sameinaðist þingið. Í bæði skiptin varð niðurstaðan mjög merkileg. Fjárlaganefnd þingsins og einstakir þingmenn smíðuðu fyrirvara við fyrsta Icesave-samninginn sem gengu út á það að hagsmunir hins meinta skuldara og lánardrottnanna voru samþættaðir. Ég hef alltaf haldið upp á þá niðurstöðu og mér finnst hún mjög merkileg og ég held að hún gæti nýst sem lausn á skuldavanda annarra þjóða líka. Svo var það þegar við þurftum að verja okkur. Þá tókum við aftur höndum saman. Það var undir forustu Árna Páls Árnasonar, sem þá var ráðherra, því að hann var nógu stór maður til að kalla alla að borðinu. Ég held að við ættum að læra það af þessu að þegar við tökum höndum saman og vinnum saman þá getum við ýmislegt, kannski ættum við að gera það oftar.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að lýsa fögnuði mínum yfir þeirri yfirlýsingu sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir flutti hér áðan um að hún hefði nú lokið sinni síðustu Icesave-ræðu. Það er ekki vegna þess að mér hafi þótt þær ræður svo leiðinlegar eða vondar heldur hafa þær þvert á móti oft og tíðum verið leiftrandi af hugmyndum og réttlátri reiði. En ég er eins og hv. þingmaður orðinn hundleiður á þessu máli og vona að sú ræða sem þingheimur hlýðir nú á sé einnig hin síðasta sem ég flyt um Icesave-málið, en lengi er þó von á einum. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir mjög hófstillta og málefnalega umræðu sem þeir hafa háð hér í dag. Ég held að ég sé í sama skapi og þegar ég byrjaði, ég nenni ekki að vera í neinu pólitísku skæklatogi, ég bara tek undir með öllum. Mest vil ég þó taka undir með því sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson sagði undir miðbik sinnar ágætu ræðu fyrr í dag, hann hafði lokið við að lýsa þeim sem að þessu máli hefðu komið og tók sérstaklega fyrir atgervishópinn Indefence. Ég hef mörgum sinnum úr þessum ræðustól þakkað þeim og það er langt síðan augu mín lukust upp fyrir því að þeir voru aflvakar og straumbreytar í þessu máli öllu. En ég vil hins vegar segja að það er hárrétt sem hann sagði að ýmsar hugmyndir sem frá þeim komu skiptu virkilega miklu máli í þeim undirbúningi að málaferlunum sem lauk með þessum glæsilega sigri okkar í dag. Til að mynda vil ég rifja það sérstaklega upp að það var frá þeim komið að ráðast í rannsókn á því með hvaða hætti svipaður bankafellir í ýmsum löndum Evrópusambandsins mundi leika þau lönd ef þau þyrftu að sæta því sama og ESA kærði okkur til Evrópudómstólsins fyrir, þ.e. að viðkomandi ríki þyrftu að ábyrgjast það að halda tryggingasjóðnum vel útbúnum að fjármagni. Þá kom einfaldlega í ljós að ef bankahrun hefði orðið eins og varð hér hefði ekkert land getað staðið undir því, en ég held að meðaltalið hafi verið að það vantaði 83% upp á að sjóðirnir gætu tekist á hendur þann vanda sem þá hefði riðið yfir. Það lýsir í hnotskurn upp umfang þessa máls og ég tel að þær upplýsingar og sú vandaða skýrsla sem á því var byggð hafi skipt mjög miklu máli. Ég hjó eftir því í máli manna, og sérstaklega hjá hv. þm. Bjarna Benediktssyni, að hann var sá eini í þessari umræðu sem var kannski svolítið súr og spældur. Mér fannst þrátt fyrir það sem hann var að segja að hann væri samt að leita á þessum degi að sökudólgum og sektarlöndum. Ég tel samt sem áður að það sé rétt að lyfta því sem minni skoðun að ég tel að hv. þm. Bjarni Benediktsson hafi sýnt kjark á tveimur mikilvægum stigum þessa ferlis. Það var hann sem mælti svo skörulega fyrir samningaleiðinni í desember 2008 og hratt henni af stað fyrir hönd utanríkismálanefndar vitaskuld með miklu samþykki þeirrar ríkisstjórnar sem þá sat. Það var líka hv. þm. Bjarni Benediktsson sem samþykkti síðasta Icesave-samninginn algerlega og stóð hér eins og klettur með ríkisstjórninni á þeim tíma. Fyrir það vil ég þakka honum. En hins vegar fannst mér hann ekki detta úr mjög háum söðli þegar hann var að tala um að ýmsum hefðu kannski orðið á mistök. Kannski er minni manna svo stutt en ég sat í ríkisstjórninni með Sjálfstæðisflokknum og ég man hverjir það voru sem samþykktu gerðardóminn þar sem átti að knýja okkur á einum sólarhring til að fallast á greiðslurnar og ég man alveg með hvaða hætti því var hrundið. Ég man alveg eftir samkomulaginu, sem var gert án þess að aðrir í ríkisstjórninni væru spurðir, við Hollendinga og ég man alveg eftir því hver það var sem stoppaði samsvarandi samning við Breta. Það var ekki Sjálfstæðisflokkurinn.  Mér finnst líka merkilegt að skoða þetta mál út frá stjórnarskránni. Það er alveg klárt að ég er þeirrar skoðunar að það að ríkisstjórnin sýndi á sínum tíma þann samkomulagsvilja af sinni hálfu sem birtist í því að koma með samninginn hingað reif Ísland út úr ákveðinni kreppu alþjóðlega. En að sama skapi vil ég líka segja það að aðrir valdþættir innan lands og aðrir hópar innan lands leiddu með atbeina sínum til þess að niðurstaðan varð miklu skaplegri og dásamlegri, niðurstaðan varð eins og hún er í dag. Þannig vil ég halda því fram að þessi þáttur stjórnarskrárinnar hafi staðist prófið vegna þess að þessi samslungnu en samt sundurleitu valdþættir runnu saman í einn í gegnum málskotsrétt forseta. Það skapaði samstöðuna hvort sem mönnum líkar betur og verr, og er ég þessa dagana kannski ekki ríkasti aðdáandi forseta Íslands.