Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fundur er settur í Alþingi. Gengið er til dagskrár og fyrir tekið eina dagskrármálið, stefnuræða forsrh. og umræður um hana sem útvarpað verður og sjónvarpað héðan úr þinghúsinu. Umræðurnar skiptast í tvær umferðir. Í fyrri umferð hefur forsrh. til umráða allt að hálfri klukkustund og aðrir þingflokkar 20 mínútur hver. Í síðari umferð hefur hver flokkur 10 mínútur til umráða. Röð flokkanna verður þessi í báðum umferðum: Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl., Alþb. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstfl.: Davíð Oddsson forsrh. í fyrri umferð, Sigríður A. Þórðardóttir, 10. þm. Reykn., og Pálmi Jónsson, 2. þm. Norðurl. v., í síðari umferð. Af hálfu Framsfl. tala Steingrímur Hermannsson, 7. þm. Reykn., og Ingibjörg Pálmadóttir, 2. þm. Vesturl., í fyrri umferð en Páll Pétursson, 1. þm. Norðurl. v., í þeirri síðari. Ræðumenn Alþfl. verða Jón Baldvin Hannibalsson utanrrh. og Össur Skarphéðinsson, 17. þm. Reykv., í fyrri umferð en Sighvatur Björgvinsson heilbrrh. í þeirri seinni. Fyrir Alþb. tala Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn., og Svavar Gestsson, 9. þm. Reykv., í fyrri umferð en Anna Kristín Sigurðardóttir, 4. þm. Suðurl., og Kristinn H. Gunnarsson, 5. þm. Vestf., í síðari umferð. Af hálfu Samtaka um kvennalista tala Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, 10. þm. Reykv., og Kristín Ástgeirsdóttir, 18. þm. Reykv., í fyrri umferð en Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn., í þeirri síðari. Hefst nú umræðan og tekur fyrstur til máls hæstv. forsrh., Davíð Oddsson.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls samfagna þeim löndum okkar sem eru að gera garðinn frægan í Japan þessa dagana. Hver sem endanleg úrslit heimsmeistarakeppninnar verða hafa þeir þegar náð stórkostlegum árangri og þjóðin öll sendir þeim baráttukveðjur á lokasprettinum. Við Íslendingar búum við betri kjör en flestar aðrar þjóðir. Gildir það jafnt um efnahag okkar og persónuréttindi. Síðari helmingur þessarar aldar hefur í raun verið sigurganga fyrir íslenska þjóð. Við höfum brotist frá fátækt til bjargálna og stöndumst nú samanburð við þær þjóðir sem fremstar standa. Sú góða staða gefur okkur þó ekki tilefni til þess að láta okkur í léttu rúmi liggja þegar hægir á eða kyrrstaða verður. Ég tala nú ekki um þegar um afturkipp er að ræða. Þannig fer því miður ekki á milli mála að við lifum nú lengsta tímabil stöðnunar í íslenskum þjóðarbúskap frá lýðveldisstofnun. Vegna ástands fiskstofnanna hefur verið óhjákvæmilegt að draga saman í fiskveiðum og vinnslu og við vitum jafnframt að væntingar manna til nýsköpunar í iðnaði og öðrum greinum hafa brugðist. Útlit er fyrir að ytri aðstæður muni ekki lagast á næsta ári og horfur eru á áframhaldandi lægð í sjávarútvegi. Vonir standa þó til að samningar takist um nýtt álver í byrjun næsta árs. Rætist þær vonir mun það vega upp á móti þeim þrengingum sem við höfum þurft að ganga í gegnum allt frá árinu 1987. Takmörk eru fyrir því hvaða áhrif við getum haft á þessar ytri aðstæður nema að því er lýtur að samningagerð við erlenda aðila um orkunýtingu. En á hinn bóginn er því ekki að leyna að auk erfiðra ytri aðstæðna hafa alvarlegar veilur í hagstjórn magnað erfiðleikana. Verulegur og viðvarandi halli á ríkissjóði í tíð fyrri ríkisstjórnar hefur haft í för með sér gífurlega lánsfjáreftirspurn ríkissjóðs með óhagstæðum áhrifum á fjármagnsmarkaðinn, atvinnulífið og heimilin í landinu þar sem raunvextir hafa af þeim ástæðum haldist háir. Þá hafa svonefndar björgunaraðgerðir, þar sem stofnað var með erlendum lántökum til nýrra millifærslusjóða, ekki leyst nokkurn vanda. Í stað þess að taka á rekstrarvanda, sóun og óráðsíu voru fjármunir þessara sjóða notaðir eins og deyfilyf. Á meðan lyfin verkuðu var látið sem allt væri komið í samt lag. Því miður var þá horft fram hjá því að erfið staða fyrirtækjanna gæti stafað af mistökum eða óvarkárni stjórnenda þeirra. Þetta var þáttur í stefnu fyrrv. ríkisstjórnar sem ekki vildi beita almennt viðurkenndum hagstjórnaraðferðum en trúði á lækningamátt opinberrar íhlutunar. Í stað þess að hamla gegn útgjaldaþenslu ríkissjóðs og búa útflutningsgreinum viðunandi starfsskilyrði voru skattar hækkaðir, raunvextir hækkuðu sífellt og erlendu lánsfé var beint í gegnum millifærslusjóðina til að lina þjáningar þeirra fyrirtækja sem verst stóðu að mati trúnaðarmanna ríkisstjórnarflokkanna í sjóðunum. Þessir stjórnarhættir sem hér er lýst höfðu ekki aðeins í för með sér mismunun fyrirtækja heldur komu þeir í veg fyrir eðlilega þróun atvinnulífsins þar sem þeim var haldið á floti sem nutu velvildar stjórnarherranna. Því miður standa menn nú frammi fyrir þeirri staðreynd að vandinn sem menn töldu sig vera að ráðast gegn með þessum aðferðum er enn óleystur og hefur í mörgum tilfellum magnast. Menn misstu tækifærið þegar aflabrögð voru hagstæð og verðlag á útflutningi hátt til að leggja grunn að góðri lífsafkomu. Það sem verra er, sjóðirnir sem hjálpræðið kom úr eru ekki aðeins tómir heldur stórskuldugir. Þannig blasir við að á undanförnum fjórum árum hefur hagur Framkvæmdasjóðs Íslands versnað um tæplega 3.000 millj. kr. og er eiginfjárstaða hans nú neikvæð um a.m.k. 1.200 millj. kr. Ríkisendurskoðun hefur komist að þeirri niðurstöðu að leggja þurfi rúmar 1.700 millj. í afskriftasjóð Byggðastofnunar til að mæta líklegum áföllum. Þá hefur stjórn þessarar stofnunar farið fram á að ríkissjóður leggi atvinnutryggingardeild Byggðastofnunar til rúmlega 1.400 millj. kr. á næsta ári til þess að mæta töpuðum útlánum, en samtals hefur verið gert ráð fyrir að útlánatap deildarinnar nemi rúmum 1.700 millj. kr. Ríkisendurskoðun hefur jafnframt talið að tvöfalda þurfi framlög í afskriftasjóð Hlutafjársjóðs Byggðastofnunar og áætlar að tap ríkissjóðs vegna ábyrgða á hlutdeildarskírteinum sjóðsins verði allt að 270 millj. kr. þegar upp verður staðið. Athyglisvert er að Ríkisendurskoðun hefur komist að þeirri niðurstöðu að við stjórnarskiptin hafi framlög í afskriftasjóði áðurgreindra sjóða verið 1.300 millj. kr. en hefðu þurft að vera 5.800 millj. Með öðrum orðum, það hafði verið látið í veðri vaka að staða þessara sjóða væri 4.500 millj. kr. betri en raun varð á. Þessi staða auk gríðarlegrar skuldasöfnunar ríkissjóðs síðustu mánuði fyrir stjórnarskiptin eru sú arfleifð sem síðasta ríkisstjórn skildi eftir. Ég vil minna á að skuldir ríkissjóðs jukust um 9 milljarða kr. frá síðustu áramótum og fram til kosninganna í apríl. Um allt þetta þögðu þáv. forsrh. og þáv. fjmrh. þunnu hljóði í kosningabaráttunni og fóru þannig á bak við landsmenn. Þegar núv. ríkisstjórn tók við völdum og framangreindur vandi kom í ljós þurfti enn fremur að taka á ýmsu sem hafði verið látið reka á reiðanum um langt skeið. Ég vil taka tvö dæmi til skýringar. Í fyrsta lagi vil ég nefna tök fyrrv. ríkisstjórnar á vanda fiskeldisfyrirtækja. Á vegum Framkvæmdasjóðs Íslands var í október 1990 tekin saman greinargerð um alvarlega stöðu fyrirtækja í þessari grein. Þáv. forsrh. lagði þessa samantekt fyrir ríkisstjórnarfund hinn 9. nóv. 1990. Ríkisstjórnin þáv. fól pólitískum aðstoðarmönnum fimm ráðherra að fara yfir málið í heild sinni. Í áðurnefndri greinargerð Framkvæmdasjóðs segir orðrétt: ,,Nú er svo komið að til einhverra ráða þarf að grípa til að greinin í heild lognist ekki út af og þar með öll sú þekking og verðmæti sem liggur hjá þeim aðilum sem unnið hafa í greininni til þessa.`` Þetta var 9. nóv. 1990. Á ríkisstjórnarfundi 18. jan. 1991 lagði þáv. forsrh. fram skýrslu starfshóps aðstoðarmanna ráðherranna. Í þeirri skýrslu segir að ákveða verði hvort halda beri fiskeldinu áfram eða leggja það niður. Orðrétt segir í skýrslunni: ,,Í raun er verulegur hluti af þeim 6.250 millj. kr. sem opinberir sjóðir og bankar hafa lánað til fiskeldis tapaður.`` Þá segir á öðrum stað í skýrslunni: ,,Þannig er sýnt að hvorki núverandi framleiðsla né full framleiðslugeta stöðvanna stendur undir nema litlum hluta stofnfjárfestingar og rekstrarfjárþörf.`` Þrátt fyrir þessa vitneskju þögðu ráðherrar að því undanskildu að í umræðum í Nd. Alþingis skömmu fyrir þinglok gat þáv. fjmrh. þess í framhjáhlaupi að 4--5 milljarðar kr. kynnu að vera tapaðir í fiskeldi. Að öðru leyti var hvergi minnst á þennan gríðarlega vanda allan sl. vetur og farið með álit trúnaðarmanna ríkisstjórnarinnar sem hernaðarleyndarmál. Það er hins vegar athyglisvert að sama dag og skýrsla aðstoðarmannanna var lögð fram í ríkisstjórninni ritaði þáv. forsrh. Framkvæmdasjóði Íslands bréf með eindregnum tilmælum um að sjóðurinn keypti laxakynbótastöð að Kalmanstjörn fyrir meira en 150 millj. kr. Með öðrum orðum, á sama tíma og aðstoðarmennirnir töldu fjárfestingu í fiskeldi vonlausa þröngvaði þáv. forsrh. Framkvæmdasjóði til nýrra fjárfestinga í greininni. Í öðru lagi vil ég nefna tök fyrri ríkisstjórnar á málefnum Álafoss hf. Forustumenn stjórnarandstöðunnar hafa ráðist harkalega að ríkisstjórninni vegna gjaldþrots fyrirtækisins þótt þeim hafi um alllangt skeið fyrir kosningar verið kunnugt um að hverju stefndi. Björgunaraðgerðir höfðu ekki skilað tilætluðum árangri og fyrir lá að verulegt nýtt fjármagn þyrfti að koma inn í reksturinn til að endar næðu saman. Framkvæmdasjóður tapaði alls um 1,8 milljörðum kr. á undanförnum árum vegna ítrekaðra björgunaraðgerða við Álafossfyrirtækið. Fyrir liggur að aðrir opinberir sjóðir hafa tapað a.m.k. 400 millj. kr. til viðbótar. Þáv. forsrh. beindi þeim eindregnu tilmælum til stjórnar Framkvæmdasjóðs að keypt yrðu verksmiðjuhús af Álafossi hf. í Mosfellsbæ á árinu 1990 fyrir meira en 250 millj. kr. Stjórn sjóðsins beygði sig undir vilja ráðherrans en færði sérstaklega til bókar í fundargerð sjóðsins að þessi ráðstöfun samræmdist ekki hagsmunum hans. Þegar síðan í óefni var komið sl. vor og öll framangreind aðstoð hafði ekki megnað að forða fyrirtækinu frá gjaldþroti kaus þáv. forsrh. að láta málið danka fram yfir kosningar þannig að það kom í hlut þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að skýra frá hvernig komið væri. Ég hef rakið þessi dæmi til þess að leiða mönnum fyrir sjónir þá sóun á almannafé sem fylgdi atvinnustefnu fyrri ríkisstjórnar. Því miður er ekki sagan öll sögð. Minna má á bága stöðu rækjuvinnslunnar og margra fyrirtækja í sjávarútvegi. Eftir atvinnustefnu fyrri ríkisstjórnar stendur slóði gjaldþrotafyrirtækja og sú staðreynd að þjóðin glataði gullnum tækifærum. Framsóknarmenn tala um gjaldþrotastefnu en gjaldþrotin sem við höfum orðið vitni að eru í raun aðeins óumflýjanleg afleiðing þeirra eigin stefnu. Og hver skyldu áhrifin af þeirri stefnu vera á lífskjör launafólks? Allir vita að skattar og vextir rýra kjör fólksins í landinu. Þeir fjármunir sem varið er til að halda gjaldþrotafyrirtækjum gangandi nýtast ekki til að bæta lífskjör. Ríkisstjórnin hófst þegar handa eftir kosningar við að vinda ofan af þessari óstjórn. Aðhaldsaðgerðir sem gripið var til hafa þegar skilað nokkrum árangri. Verðbólga fer hraðlækkandi, hægt hefur á aukningu innflutnings og dregið hefur úr þenslumerkjum. Markmiðið er að auka arðsemi atvinnulífsins og skapa svigrúm fyrir betri lífskjör. Á undanförnum missirum höfum við orðið vitni að pólitísku fjörbroti kenningakerfis sósíalismans. Þessi hugmyndafræði hefur ráðið örlögum hundruða milljóna manna um allan heim og haft gífurleg áhrif á stjórnmálaumræður, einnig hér á landi. Ríkisrekstur og miðstýring eru hvarvetna á undanhaldi og reynsla síðustu þriggja ára hér á landi ætti að sannfæra menn um að þau meginsjónarmið sem orðið hafa ofan á annars staðar eigi einnig við hér á landi. Hvarvetna í grannríkjum okkar hafa þeir flokkar sem áður boðuðu ríkisafskipti og ríkisforsjá horfið frá þeirri stefnu og færa sér nú í nyt ótvíræða yfirburði markaðsbúskapar. Þessir flokkar hafa viðurkennt að sósíalisminn með kenningum sínum um hlutverk ríkisvaldsins hefur orðið undir í hugmyndabaráttunni og reynst vera fátæktarstefna. Þessa fátæktarstefnu boða helstu forustumenn stjórnarandstöðunnar á Íslandi þó enn þrátt fyrir að aðgerðir þeirra á síðustu árum hafi leitt til versnandi lífskjara. Undir yfirborði stjórnmálanna takast á tveir meginstraumar sem ég vil lýsa með eftirgreindum hætti. Annars vegar eru þeir sem halda því fram að orsakir eymdar og volæðis sé að finna í ranglátu þjóðfélagskerfi sem mismuni og komi í veg fyrir að menn fái notið sín. Flest félagsleg og stjórnmálaleg vandamál megi leysa með því að innleiða róttækar lausnir á ríkisins vegum og smíða nýtt þjóðfélag. Stórkostlegasta nýsmíði af þessu tagi er nú hrunin til grunna í Ráðstjórnarríkjunum. Hér í þessum sal sitja enn þá menn sem bundnir voru þessum dauðu kenningum órjúfanlegu böndum en vilja nú ekkert af fortíð sinni vita. Hins vegar eru hinir sem ekki eru eins ginnkeyptir fyrir einföldum lausnum. Þeir líta svo á að maðurinn sé ófullkominn og seint takist að leysa öll mannleg vandamál. Í stað þess að gera sér mynd af þúsund ára ríki treysta þeir því að í samskiptum borgaranna verði smám saman til reglur um það sem má og ekki má í mannlegum samskiptum og að þær lausnir sem þannig finnast séu haldbetri en gervilausnir kenningasmiðanna. Í þjóðfélagi eins og okkar kemur oftrúin á mátt skipulagshyggju fram hjá talsmönnum stjórnarandstöðunnar sem hafa tilhneigingu til að leysa deilur og önnur vandamál með lagasetningum og reglugerðum og með því að færa valdhöfunum aukin völd. Sífellt fleiri svið mannlífsins eiga að lúta boðum og bönnum en að sama skapi verði dregið úr því að þjóðfélagið þróist áfram á grundvelli sjálfsprottinna reglna og samskipta fólks í milli. Í stað þess að leita lausna eftir eðli tiltekins vandamáls gætir tilhneigingar til þess að leysa öll vandamál með lagaákvæðum og reglugerðarfyrirmælum. Seint virðist mönnum ætla að koma í hug að þessi aðferð geti jafnvel aukið vandann. Víða um lönd leita menn leiða til að grisja skóg laga og reglugerða. Umræðu hefur skort hér á landi um þessi efni þar sem ástandið er litlu betra en annars staðar. Allt fram á sjötta áratug þessarar aldar einkenndist íslenskur þjóðarbúskapur af sjónarmiðum skipulagshyggju. Atvinnulíf landsmanna var háð höftum og leyfisveitingum þar sem meginreglan var sú að allt væri bannað nema það væri sérstaklega leyft af stjórnvöldum. Viðreisnarstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. réðst í stórkostlegar kerfisbreytingar þar sem þjóðfélagið var fært í átt til þess frjálsræðis sem lyft hafði lífskjörum annarra þjóða á Vesturlöndum fram til þess tíma. Þjóðin naut ávaxtanna af þessum breyttu stjórnarháttum og því voru viðreisnarárin eitt mesta framfararskeið í sögu þjóðarinnar. Þegar syrti í álinn undir lok sjöunda áratugarins höfðu menn skynsemi og áræði til að mæta aðsteðjandi vanda með almennum aðgerðum þannig að hagur þjóðarinnar fór batnandi á ný. Í upphafi ræðu minnar lýsti ég því hvernig síðasta ríkisstjórn tók á efnahagsvanda þjóðarinnar, þ.e. með því að sökkva þjóðinni dýpra í skuldafenið þegar afleiðingar aðgerða hennar blöstu við. Ríkisstjórn Alþfl. og Sjálfstfl. hefur einsett sér að taka á vandanum sem við blasir í íslensku efnahags- og atvinnulífi og vilji forustumanna þessara flokka stendur til þess að milli þeirra takist eins traust samstarf og var á milli flokkanna á viðreisnarárunum. Mikið liggur við að dreginn sé réttur lærdómur af reynslu undanfarinna ára og þeim misheppnuðu tilraunum sem gerðar hafa verið til nýsköpunar í atvinnumálum. Með aðgerðum sínum hyggst ríkisstjórnin hverfa frá fátæktarstefnu Framsfl. og Alþb. í fyrri ríkisstjórn. Takmörkun ríkisumsvifa, ráðdeild í opinberum rekstri og markviss uppbygging velferðarkerfisins eru þar lykilatriði. Velferð Íslendinga verður að standa á varanlegum grunni, þann grunn verður að treysta. Ríkissjóður hefur verið rekinn með halla um langt árabil. Auk skattahækkana hefur verið gripið til óhóflegrar lántöku til að mæta þeim rekstrarhalla. Nú er svo komið að vextir og afborganir af lánum ríkisins nema um 17% af áætluðum heildartekjum ríkissjóðs á árinu 1992. Stór hluti skuldarinnar eru neysluskuldir og skuldir vegna misheppnaðra fjárfestinga sem draga úr hagsæld þjóðarinnar þegar til lengdar lætur. Mönnum á því ekki að koma á óvart að meginviðfangsefni ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum er að stemma stigu við vaxandi útgjöldum ríkissjóðs. Það er staðfastur ásetningur ríkisstjórnarinnar að ná jafnvægi í ríkisfjármálum, draga úr ríkisútgjöldum og skapa með því skilyrði fyrir lækkun skatta er fram líða stundir. Gera má ráð fyrir að heildarútgjöld ríkissjóðs á árinu 1991 nemi um 30% af landsframleiðslu og hefur það hlutfall farið hækkandi á undanförnum árum. Nauðsynlegt er að sporna við og stöðva sjálfvirka útþenslu hins opinbera. Ríkisstjórnin hyggst auka aga og ráðdeild í opinberum rekstri. Ítreka verður ábyrgð stjórnenda opinberra stofnana og fyrirtækja á rekstri þeirra og afkomu. Ríkisstjórnin mun vinna að samræmingu á skattlagningu eigna og eignatekna. Í því felst mismunun að tekjur sem fólk aflar sér skuli ekki allar skattlagðar með sambærilegum hætti. Skattheimta verður einfölduð og efld með því að breikka og afmarka skattstofna og fækka undanþágum í því skyni að lækka skatthlutföll og þar með skatta. Framkvæmd skattalaga verður bætt. Skattlagning fyrirtækja verður samræmd því sem gerist með samkeppnisþjóðum. Hugað verður að samræmingu neysluskatta við það sem gerist í öðrum Evrópuríkjum. Til að langvarandi árangur náist í ríkisfjármálum verður markvisst unnið að kerfisbreytingum í opinberum rekstri. Þessar breytingar felast í nýrri skilgreiningu á verkefnum og verksviði ríkisvaldsins. Ríkið mun hætta afskiptum af atvinnurekstri þar sem einstaklingum og fyrirtækjum er betur treystandi til að skila árangri. Markmiðið er að breyta hagkerfinu með því að færa verkefni og rekstur frá opinberum aðilum en treysta og bæta jafnframt þá þjónustu sem samstaða er um að ríkisvaldið eigi að hafa með höndum. Þannig verður íslenskt hagkerfi losað úr viðjum pólitískrar ofstjórnar. Þessar ráðstafanir miða að því að farið sé vel með það fé sem þjóðin leggur í sameiginlegan sjóð. Ríkisstjórnin mun selja ríkisfyrirtæki og fela einkaaðilum verkefni og þjónustu að undangengnum útboðum auk þess sem hagrætt verður í rekstri hins opinbera. Sérstakt kapp verður lagt á að selja þau ríkisfyrirtæki sem notið hafa óeðlilegrar samkeppnisaðstöðu í samanburði við annað atvinnulíf í landinu. Sölunni verður auðvitað þannig hagað að ekki komi til röskunar á íslenskum fjármagnsmarkaði. Einnig hefur ríkisstjórnin einsett sér að breyta ýmsum opinberum stofnunum og fyrirtækjum í hlutafélög er verða a.m.k. fyrst um sinn í eigu ríkisvaldsins en hlutabréf í þeim verði síðan seld. Þessi fyrirtæki og stofnanir eiga að starfa við sambærileg skilyrði og önnur fyrirtæki, enda gildi um reksturinn almennar bókhalds- og skattareglur. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. mun standa vörð um afkomuöryggi og jafna tækifæri og lífskjör landsmanna. Margar þær aðferðir sem beitt hefur verið til að ná settum velferðarmarkmiðum, t.d. í húsnæðismálum, bera þess glögg merki að þær eru frá þeim tíma er lífskjör landsmanna voru mun lakari en þau eru nú og hvorki aðferðirnar né sjálf markmiðin hafa verið endurmetin með tilliti til breyttra aðstæðna. Slíkt endurmat er löngu orðið tímabært. Jafnframt því sem útgjöld ríkissjóðs til flestra þátta velferðarkerfisins hafa vaxið hafa verið lagðar á hann skuldbindingar sem þjóðin fær vart risið undir til lengdar. Sem dæmi um þetta má nefna að gert er ráð fyrir að lífeyrisskuldbindingar A-hluta ríkissjóðs muni í árslok 1991 nema 54 milljörðum kr. umfram iðgjaldagreiðslur. Óhjákvæmilegt er að tekist verði á við vanda af þessum toga án tafar. Að öðrum kosti stefnir í svo mikla örðugleika að grundvelli velferðarþjóðfélagsins er hætta búin. Ríkisstjórnin mun treysta stoðir velferðarkerfisins og tryggja að það geti þjónað tilgangi sínum um ókomin ár. Nauðsynlegt er að nýta betur sameiginlegt ráðstöfunarfé landsmanna og gera velferðarþjónustu hins opinbera skilvirkari, m.a. með hóflegum greiðslum fyrir veitta þjónustu, án þess að skertur sé hagur þeirra sem erfiðast eiga. Kostnaðarvitund almennings og opinberra starfsmanna verður virkjuð í því skyni að hafa hemil á útgjöldum og beina þeim að forgangsverkefnum. Reynsla grannþjóðanna sýnir að kostnaðarþátttaka neytenda eykur hagkvæmni í rekstri og umsýslu hins opinbera. Markviss ráðstöfun þess fjár sem rennur til velferðarmála er forsenda þess að styðja megi fjölskyldur og einstaklinga sem verða fyrir áföllum í lífsbaráttunni. Það er umfram allt þeirra vegna sem skilgreina verður á nýjan leik markmið og leiðir velferðarkerfisins og laga það að samfélagi nútíðar og framtíðar. Einnig mun atvinnulífið í landinu í auknum mæli standa straum af kostnaði við rekstur þeirra stofnana er veita því þjónustu og upplýsingar. Aðgerðir til eflingar atvinnulífi landsmanna munu miða að því að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum og tryggja atvinnu- og afkomuöryggi launafólks. Til þess verður að búa fyrirtækjum og einstaklingum slík skilyrði að áræði og frumkvæði fái notið sín og að þeir sem reka fyrirtæki sín skynsamlega og af hagsýni uppskeri samkvæmt því. Með stefnu sinni í efnahags- og atvinnumálum vill ríkisstjórnin skapa forsendur fyrir varanlegri uppbyggingu í íslensku atvinnulífi og er þess fullviss að markaðslausnir séu farsælastar til að tryggja fyrirtækjum vöxt og viðgang. Ríkisstjórnin leggur áherslu á ráðstafanir til að efla innlendan hlutafjármarkað. Fjárfestingarlánasjóðum verður fækkað og þeim breytt í sjálfstæð hlutafélög eða starfsemi þeirra færð til annarra fjármálastofnana. Ríkisbönkum verður einnig breytt í hlutafélög. Haldið verður áfram að rýmka gjaldeyrisreglur svo að innlend fyrirtæki hafi ekki lakari aðgang að fjármagni en erlendir keppinautar. Rýmkun gjaldeyrisreglna og aukin samkeppni er fylgir í kjölfar frekari opnunar íslensks lánamarkaðar mun stuðla að lækkun vaxta hér á landi. Aukin alþjóðleg samkeppni á íslenskum lánamarkaði er ein forsenda þess að raunvextir lækki. Áður var vikið að áhrifum mikillar eftirspurnar ríkissjóðs eftir lánsfé á vaxtastigið. Þótt halli á ríkissjóði hafi þannig veruleg áhrif eru önnur atriði ekki síður mikilvæg. Má þar nefna að almennir lántakendur eiga erfitt með að fara út á erlendan lánamarkað og þess vegna fá innlendar lánastofnanir ekki það aðhald frá erlendri samkeppni sem nauðsynlegt er. Einnig hefur það veruleg áhrif að stórum hluta lánsfé er beint til forgangsútlána, t.d. með lánum lífeyrissjóða til húsnæðiskaupenda. Allt hefur þetta leitt til þess að lánsfjáreftirspurn er meiri en sparnaður landsmanna stendur undir. Í upphafi síðasta áratugar þegar vaxtafrelsi var innleitt var það forsenda að bankar hefðu ekki samráð um vaxtaákvarðanir. Bönkum hefur fækkað verulega síðan auk þess sem þeir hafa hagsmuna að gæta í öðrum fjármálastofnunum og því er hætt við að þær veiti þeim ekki þá samkeppni sem annars mætti búast við. Þessar staðreyndir setja mark sitt á síðustu vaxtaákvarðanir bankanna. Í bréfi, sem ég ritaði Seðlabankanum 6. sept. sl., varaði ég við því að í skjóli takmarkaðrar samkeppni geti verið hætta á að bankarnir hækki vexti á einum tíma til að vega upp tap á öðrum. Á virkum markaði yrðu bankarnir að byggja ákvarðanir sínar á efnahagslegum forsendum. Í þessu felst að vextir hér á landi geta verið aðrir í lengri eða skemmri tíma en virkur markaður leiddi til. Ekki er blöðum um að fletta að slíkt getur haft óheppilegar afleiðingar í för með sér fyrir þróun efnahagsmála. Í umræddu bréfi hvatti ég Seðlabankann til að beita ráðstöfunum á sviði peningamála til að stuðla að vaxtaþróun sem væri í samræmi við hagsmuni efnahagslífsins í heild. Einnig að bankinn freistaði þess að veita lánastofnunum það aðhald sem skortir vegna ófullkominna markaðsaðstæðna. Í því efni er ekki verið að mæla með handaflsaðgerðum ofstýringarmanna. Viðfangsefnið verður að nálgast með svipuðum hætti og tíðkast í öðrum löndum og innan þeirra marka sem aðstæður hér leyfa. Ríkisstjórnin mun gaumgæfa vandlega hvort skynsamlegt sé að tengja gengi íslensku krónunnar við myntkerfi Evrópulanda með það að markmiði að auka hér stöðugleika í efnahagsmálum og laga íslenska hagkerfið að þeim breytingum sem átt hafa sér stað í efnahagslegu umhverfi landsins. Ljóst er að áður en til slíks getur komið þurfa að eiga sér stað umfangsmiklar breytingar í gjaldeyrismálum og starfsemi Seðlabankans á því sviði. Á fréttamannafundi sl. vor lýsti formaður Framsfl. því yfir að byggðastefna þess flokks hefði brugðist. Vegna þeirrar stefnu hafa íbúar heilu byggðarlaganna þurft að sætta sig við að afkoma þeirra og búsetuöryggi væri komið undir pólitískum duttlungum miðstýringarvaldsins. Við svo búið verður ekki lengur unað. Undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar verður að búa sanngjörn kjör, stöðugleika og heilbrigð rekstrarskilyrði. Í því felast mikilvægustu hagsmunir landsbyggðarinnar og í rauninni sú eina byggðastefna sem duga mun þegar horft er til lengri tíma. Ríkisstjórnin mun greiða fyrir aðlögun landsbyggðarinnar að breyttum atvinnuháttum og markaðsskilyrðum. Vaxtasvæði verða efld með bættum samgöngum og aukinni samvinnu sveitarfélaga og fyrirtækja innan þeirra. Þrátt fyrir óhjákvæmilegan samdrátt á mörgum sviðum leggur ríkisstjórnin til raunhækkun framlaga til vegamála á næsta fjárlagaári sem nemur um 8%. Þar með er mörkuð sú stefna að bættar samgöngur séu eitt helsta framfararmál landsbyggðarinnar. Einnig mun ríkisstjórnin vinna að því að færa ríkisstofnanir út á land. Í heimi vaxandi landþrengsla og mengunar verða æ verðmætari þau íslensku náttúrugæði sem felast í hreinu og heilnæmu lofti, hreinu vatni, kyrrð og fögru og ósnortnu landslagi. Þessum verðmætum hefur ekki verið sýnd tilhlýðileg nærgætni og virðing. Landið hefur blásið upp og spillst. Brýnt er að hamla gegn ofbeit og vaxandi mengun. Fjöldi einstaklinga og félagasamtaka hefur unnið ötult starf á sviði umhverfis- og gróðurverndar og skógræktar. Þessi þróun og stóraukinn áhugi almennings á útivist og umhverfismálum er til marks um breyttar áherslur og hugsunarhátt. Ríkisstjórnin vill stuðla að endurheimt landkosta og leggja sitt af mörkum til að almenningur geti óhindrað notið tómstunda og útivistar í hreinu og fögru landi. Umhverfismál eru nú meðal brýnustu velferðarmála mannkyns. Ríkisstjórnin mun taka virkan þátt í alþjóðasamstarfi um umhverfisvernd ekki síst þeim þáttum er varða hagsmuni landsins með beinum hætti, svo sem vörnum gegn mengun lofts og sjávar. Íslenska þjóðin hefur notið góðs af aukinni samvinnu og samskiptum við aðrar þjóðir. Með bættum samgöngum og byltingu í fjölmiðlum hefur staða Íslendinga í samfélagi þjóðanna gjörbreyst og stefnur og straumar erlendis frá berast hingað til lands án teljandi hindrana. Þessi þróun hefur vakið mörgum ótta um stöðu íslenskrar þjóðmenningar. Viðleitni til að efla og varðveita íslenska menningu mun því aðeins lykta farsællega að í henni búi sá styrkur að hún fái dafnað í náinni snertingu við aðrar þjóðir. Til að svo megi verða þarf að styrkja þann menningarlega metnað sem býr með íslenskri þjóð. Spenna í samskiptum þjóða í okkar heimshluta hefur snarminnkað að undanförnu. Þjóðir Austur-Evrópu og Ráðstjórnarríkjanna eru að brjótast undan oki kommúnisma og forsjárhyggju sem hafði fært þær í fjötra fátæktar og kúgunar. Þessu fögnum við Íslendingar. Ríkisstjórnin mun sýna órofasamstöðu með þeim þjóðum og þjóðfélagsöflum sem berjast fyrir framgangi lýðræðis og mannréttinda og krefjast þess að sjálfsákvörðunarréttur þjóða á grundvelli lýðræðis verði hvarvetna virtur. Ekki er vafi á að framganga utanrrh. og atbeini Alþingis til stuðnings sjálfstæðisbaráttu Eystrasaltsríkjanna var árangursríkur og vakti verðskuldaða athygli. Sú utanríkisstefna sem mótuð var á stríðsárunum tók einkum mið af öryggis- og varnarhagsmunum þjóðarinnar á viðsjálverðum tímum. Sú stefna laut landfræðilegum, sögulegum og pólitískum forsendum. Forsendur geta breyst en markmiðin hljóta að vera hin sömu, þ.e. að tryggja frelsi og sjálfsákvörðunarrétt þjóðarinnar, vinna að friðsamlegum samskiptum ríkja og tryggja öryggi og frið í okkar heimshluta. Á næstu árum mun vægi viðskiptamála aukast í samskiptum Íslands við önnur ríki en líklegt má telja að þáttur varnarmála verði ekki eins fyrirferðarmikill og verið hefur. Með þessum orðum er ég þó ekki að draga úr mikilvægi traustra varna. Flest bendir til að frjálsræði muni eflast í milliríkjaviðskiptum og er áríðandi að Íslendingar verði ekki utangarðsáhorfendur í þeirri þróun. Til þess að hér þróist heilbrigt atvinnulíf er staðið getur undir kröfum landsmanna um viðunandi lífskjör þarf Ísland að taka vaxandi þátt í alþjóðlegu verslunar- og iðnaðarsamstarfi. Ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. mun leggja ríka áherslu á að tryggja sjálfstæði og öryggi þjóðarinnar með virkri þátttöku í Atlantshafsbandalaginu og í varnarsamstarfinu við Bandaríkin. Á þessu ári eru 40 ár liðin frá því núgildandi varnarsamningur var gerður við Bandaríkin og 50 ár eru síðan Íslendingar sömdu fyrst við Bandaríkjamenn um hervarnir landsins. Auk áherslu á samstöðu vestrænna lýðræðisríkja um samvinnu í öryggis- og varnarmálum mun ríkisstjórnin taka virkan þátt í samstarfi innan Ráðstefnunnar um öryggi og samvinnu í Evrópu, hjá Sameinuðu þjóðunum og í norrænu samstarfi. Mikilvægasta verkefnið sem fengist er við í utanríkismálum þjóðarinnar er að marka stefnu gagnvart ríkjum Evrópubandalagsins. Í því sambandi mun ríkisstjórnin gera það sem í hennar valdi stendur til þess að hagstæð niðurstaða fáist í samningum EFTA og Evrópubandalagsins um Evrópskt efnahagssvæði. Ekki kemur þó til greina að Íslendingar gangist undir neinar þær skuldbindingar er fela í sér afsal forræðis yfir fiskveiðilögsögunni umhverfis landið. Allt kapp er nú lagt á að leysa ágreiningsatriðin sem eftir eru í þessum samningaviðræðum. Með EES-samningum er verið að samræma umferðareglur atvinnulífsins innan Vestur-Evrópu, ef svo má að orði komast. Það er skoðun mína að EES-samningurinn muni ótvírætt veita íslenskum fyrirtækjum aukið svigrúm og skapa þeim fleiri tækifæri jafnframt því sem aukin samkeppni íslenskra fyrirtækja við erlenda keppinauta mun koma íslenskum neytendum til góða. Raunar er mikilvægt að íslensk fyrirtæki búi sig undir aukna samkeppni. Niðurfelling tolla á íslenskum sjávarafurðum mundi hafa í för með sér augljósa hagsbót. Íslendingar hafa nú þegar fellt niður alla tolla á iðnvarningi frá aðildarlöndum samningsins og mun ríkissjóður því ekki verða fyrir beinu tekjutapi vegna hans. Ekki skal þó fjöður yfir það dregin að enn getur brugðið til beggja vona um niðurstöður samningaviðræðna við Evrópubandalagið. Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Ég nefndi það fyrr í ræðu minni að í lok stjórnartíðar sinnar tókst viðreisnarstjórnin á við gríðarlegan vanda í þjóðlífinu sem yfir hafði dunið. Sú ríkisstjórn veitti þjóðinni leiðsögn frá þeim vanda. Vinstri stjórnin sem tók við kom öllu úr böndum á örfáum mánuðum og árum. Verðbólga fór upp úr öllu valdi og það er ekki fyrr en nú sem við Íslendingar erum að ná tökum á henni á nýjan leik. Það er áríðandi að við notfærum okkur þá möguleika sem aukinn stöðugleiki og lækkandi verðbólga veita okkur og að samið verði skynsamlega um kaup og kjör í komandi kjarasamningum innan þeirra marka sem aðstæður leyfa. Með þeim hætti ætti að vera unnt að tryggja kaupmáttinn á meðan þjóðin vinnur sig út úr vandanum. Þannig tryggjum við velferðina í sessi og sköpum traustan grundvöll undir framfarasókn í framtíðinni. Andstæðingar okkar segja: Þessi ríkisstjórn vill velferðina feiga. Það er öðru nær. Hún vill á hinn bóginn ekki velferð sem hvílir á sandi, velferð sem kostuð er með sífelldum nýjum lántökum. Sú velferð, ef velferð skyldi kalla, kemur afkomendum okkar í koll þar sem hún hleður á þá skuldaböggum. Á okkur hvílir sú skylda að treysta undirstöðu velferðarinnar. Við viljum velferð á varanlegum grunni. Ríkisstjórnin vill treysta hag fjölskyldnanna í landinu en um leið horfast í augu við að kostnaðinn verðum við sjálf að greiða. Við látum ekki neina bölsýni buga okkur þó um hríð hafi gætt stöðnunar. Hin velmenntaða og atorkusama íslenska þjóð hefur farið um langan veg á skömmum tíma og hefur alla burði til að taka á móti þegar vindur er í fangið. Skynsamleg nýting fiskimiðanna umhverfis landið, bætt samkeppnisskilyrði atvinnulífs okkar, umbætur í landbúnaði, áframhaldandi uppbygging ferðaþjónustu, virkjun og sala þeirrar orku og afls sem landið býr yfir hlýtur að skipta sköpum í þeirri sókn til framfara sem nú er hafin. Engin ástæða er til að leggja árar í bát. Það er umfram allt trúin á getu okkar Íslendinga sjálfra til að sigrast á hverjum vanda sem mun leggja grunninn að bættum lífskjörum og bættu mannlífi í þessu landi í framtíðinni. -- Takk fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Ég vil taka undir heillaóskir hæstv. forsrh. til bridsspilaranna í Japan. Það er satt að segja stórkostlegt hvernig íslenskir íþróttamenn halda oft hátt á loft merki lands og þjóðar en þó sjaldan með meiri glæsibrag en nú. Það er mikil landkynning sem í þessu felst. Það var skynsamlegt hjá þeim Viðeyjarbræðrum að skrifa sem minnst niður af því sem þeir urðu ásáttir um út í eyjunni. Að vísu hefur heiðursmannasamkomulagið ekki reynst vel en ég er sá bjartsýnismaður að ég leyfi mér að vona að þeir séu enn þá nokkuð margir jafnaðarmennirnir innan Alþfl. og þeir í Sjálfstfl. sem ekki hafa ánetjast frjálshyggjunni sem hefðu ekki samþykkt samning sem hefði boðað það sem gerst hefur á undanförnum mánuðum. Ég átti hins vegar von á því að við fengjum að heyra hjá hæstv. forsrh. ítarlega hver stefna ríkisstjórnarinnar væri. En hæstv. forsrh. er við sama heygarðshornið. Hann leitar að sökudólg. Sautjánda júní voru það kerlingarnar með kaffipokana. Nú er það fyrrv. ríkisstjórn og alveg sérstaklega fyrrv. forsrh., sem hér stendur. Það er satt að segja stórkostlegt, ég held að það hafi aldrei gerst áður, að fyrrv. forsrh. fær svo gífurlega mikið rúm í mikilvægri stefnuræðu forsrh. Það er hreint og beint ótrúlegt. Að vísu fá athafnamennirnir dálítið pláss því hann telur að stjórnendum fyrirtækja hafi orðið á mistök sem þeir hafi ekki fengið að gjalda fyrir. En það er æðialvarlegt margt sem er sleppt í stefnuræðu hæstv. forsrh. Þar er hvergi minnst á þjóðarsátt eða kjarasamninga. Og ég hélt satt að segja að það væri eitthvert stærsta verkefni sem fram undan væri. Ætlar hæstv. ríkisstjórn á engan máta að taka þátt í því að hér megi nást viðunandi kjarasamningar? Hvernig ætlar hæstv. ríkisstjórn að semja við opinbera starfsmenn? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að beita sér fyrir því að þeir sem lægst launin hafa fái einhverjar kjarabætur? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að sýna dug til þess að færa einhvern hluta af hinum gífurlega arði fjármagnsins yfir til launþega? Arði sem hefur vaxið stórum skrefum upp á síðkastið. Við fáum ekkert um slíkt að vita. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera til þess að blása lífi í íslenskt atvinnulíf sem nú er í kreppu? Það eina sem hæstv. forsrh. benti á eru álsamningar. Og því miður þá líta þeir nú mjög illa út. Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn að gera til að stuðla að nýsköpun í íslensku atvinnulífi, til að virkja þær miklu auðlindir sem við eigum í fólkinu í landinu, til að stuðla að aukinni ferðaþjónustu? Svona gæti ég lengi talið. Á þetta er ekki nokkurn skapaðan hlut minnst. Við verðum þess vegna að meta stefnu núv. ríkisstjórnar af því sem hún hefur gert undanfarna mánuði og að vísu er þar af nógu að taka. Áður en ég kem að því vil ég þó leggja á það áherslu að síður en svo er ég að gera lítið úr þeim erfiðleikum sem blasa við íslensku atvinnulífi nú með þann samdrátt sem verður í sjávarútvegi. Og síður en svo vil ég draga úr öllum skynsamlegum aðgerðum ríkisstjórnarinnar til þess að stuðla að sparnaði í ríkisrekstri. En allar slíkar aðgerðir verður að skoða á grundvelli þeirrar aðstöðu sem er í þjóðarbúinu nú og það er ekki nokkur vafi á því að það versta sem hægt var að gera íslenskum atvinnuvegum var að hækka vextina og það voru fyrstu aðgerðir þessarar ríkisstjórnar. Á sama tíma og íslensk ríkisstjórn hækkar vexti segir einkavinur hæstv. forsrh., Bush Bandaríkjaforseti, í stefnuræðu sinni að honum hafi tekist að lækka vexti um helming í Bandaríkjunum og stuðla þar með að auknum hagvexti. Um svipað leyti kemur boðskapur frá þeim sjö iðnríkjum sem hittast tíðum og þar er eindregið lagt til að vextir verði lækkaðir, en hér í kreppunni eru þeir hækkaðir. Enda er nú svo komið, sem hver maður getur séð sem skoðar reikninga fyrirtækjanna, að þessi mikla sprenging á vöxtum dregur óðum til sín alla þá góðu afkomu sem þau höfðu á síðasta ári. Hún er horfin. Hún er búin. Hæstv. forsrh. boðar það að ríkisstjórnin muni ekki skipta sér af atvinnuvegunum. Hún ætlar sem sagt ekki að aðstoða íslenskt atvinnulíf í þeim erfiðleikum sem nú eru. Ég er sannfærður um að það er fyrsta ríkisstjórnin á Íslandi sem það gerir ekki. Viðreisnarstjórnin, sem hæstv. forsrh. hælir mjög í ræðu sinni, hafði þó dug til þess þegar erfiðleikarnir skullu á 1967 og 1968 að setja upp nefndir um land allt sem áttu að stuðla að því og unnu að því að draga úr atvinnuleysi. Nú má ekkert slíkt gera. Nú er það frjálshyggjan blessuð sem allt á að leysa. Það verður ekki annað sagt en að þessir menn séu kaþólskari en páfinn. Nei, þetta boðar svo sannarlega ekki gott. Hæstv. forsrh. finnur nú gjarnan sök hjá þeim sjóðum sem settir voru á fót af fyrri ríkisstjórn til að bjarga íslensku atvinnulífi frá hruni. Í raun og veru þarf ég ekki að svara því. Það hafa aðrir gert svo ágætlega eins og t.d. alþýðuflokksmaðurinn, forseti Alþýðusambands Vestfjarða, sem rakti í fjölmiðlum hvernig fyrirtækin allt í kringum landið hefðu hrunið ef ekki hefði verið gripið til slíkra aðgerða. Ég leyfi mér að fullyrða að kostnaður ríkissjóðs hefði orðið margfaldur ef ekki hefði verið komið í veg fyrir það gjaldþrot sem blasti við, svo ég tali nú ekki um kostnað einstaklinganna og kostnað fyrirtækjanna, kostnað þjóðarbúsins í heild sinni. Hæstv. forsrh. talar enn þá um laxeldið. Það er eins og hann einn hafi ekki vitað að laxeldið var í erfiðleikum. Hann fullyrðir að þar hafi verið farið leynt með. Á hverju byggði t.d. hv. 1. þm. Vestf. það ágæta frv. og athyglisverða sem hann flutti á þinginu sl. vetur um aðstoð við fiskeldið? Á hverju haldið þið að hann hafi byggt það? Á hverju byggðist það samkomulag sem varð á milli ríkisstjórnar og flm. frv. um aðgerðir í þágu laxeldis sem byggðu fyrst og fremst á því frv. Byggðu þær á því að einhverju var haldið leyndu? Ég held það sé ekki nokkur einasti maður sem trúir slíku. Og að hugsa sér að fyrrv. borgarstjóri í Reykjavík skuli tala um sóun á opinberu fé. Það verður með sanni sagt að þar kastar grjóti sá sem í glerhúsinu býr. Nú er kominn út nýr boðskapur og menn tala um varanlega velferð. Hvað þýðir svona slagorð? Kemur hin varanlega velferð fram í því sem hæstv. heilbrrh. hefur verið að gera? Kemur hin varanlega velferð fram í þeim handahófskenndu aðgerðum sem hann gerði og áttu að draga úr lyfjakostnaði? Kemur hún t.d. fram í því að foreldrarnir með ungu börnin sín verða nú að greiða fullu verði fúkkalyfin þegar börnin fá eyrnabólgu eða hálsbólgu? Ég hitti slíka foreldra í sumar sem hurfu frá því að kaupa slík lyf. Hvernig í ósköpunum getur einn ráðherra við sitt skrifborð ákveðið að þetta lyf skuli greiða fullu gjaldi og annað ekki? Að sjálfsögðu er þetta ekkert annað en sjúklingaskattur. Hvað boðar sá sparnaður í heilbrigðiskerfinu sem við höfum hlustað á upp á síðkastið? Hvað boðar það t.d. að loka því sjúkrahúsi sem hagkvæmast er og með lægstu daggjöldin og án þess að veita fjármagn til hinna sem hljóta að þurfa að taka við sjúklingunum? Er það þessi varanlega velferð? Það eru æðimargar slíkar spurningar sem ekki hefur verið svarað. Ég sé ekki betur af því sem hefur gerst og met þannig stefnu þessarar ríkisstjórnar að frjálshyggjan fari með lausan tauminn og hér sé í raun og veru það að gerast að verið sé að rífa niður það velferðarkerfi sem íslenska þjóðin hefur byggt upp áratugum saman af miklum dugnaði. Hæstv. forsrh. segir að ég hafi sagt að byggðastefna framsóknarmanna hafi brugðist. Þarna er nú ein af þessum hálfkveðnu vísum hans. Ég sagði að byggðastefna undanfarinna ára hefði ekki náð þeim árangri sem að var stefnt og það er rétt. Þrátt fyrir stórkostlegar aðgerðir, t.d. í samgöngumálum, fjarskiptamálum, hafnamálum, þá flytur fólkið enn þá búferlum frá dreifbýlinu til þéttbýlisins og ég held að við hljótum að viðurkenna þetta öll. En hvernig ætlar núv. hæstv. ríkisstjórn að taka á þessu máli? Hæstv. forsrh. sagði ekki alls fyrir löngu að það yrði að svipta Byggðastofnun fjárræði. Hann minnist ekki á það nú. Voru þetta marklaus orð? Ég spyr. Getur einhver upplýst það hér í kvöld? Stendur enn þá til að svipta Byggðastofnun fjárræði? Að vísu treysti ég formanni Byggðastofnunar til að koma í veg fyrir slíkt glapræði, en af hverju talaði forsrh. svona? Ég vildi gjarnan fá á þessu skýringar. Það er varla hægt að standa hér án þess að ræða lítillega um Evrópskt efnahagssvæði þó tími minn leyfi ekki að fara ítarlega út í það. Að vísu kom lítið fram um það hjá hæstv. forsrh. nema helst að hann sér þar einhvern bjargvætt í erfiðu íslensku ástandi. Hins vegar hefur mér heyrst að hæstv. utanrrh. sé nú kominn að allt annarri niðurstöðu en fyrir örfáum mánuðum. Sagði hann ekki að hann væri orðinn hundleiður á EB? Mér sýnist að hæstv. utanrrh. sé nú farinn að gera sér grein fyrir þeirri staðreynd að EB eru einhver harðsvíruðustu sérhagsmunasamtök sem til eru í þessum heimi. Evrópubandalagið kappkostar, hvort sem það er gagnvart Afríku eða Íslandi, að fá inn hráefni sem ódýrast en standa sem mest gegn því að fullunnar iðnaðarvörur fái aðgang. Það er í raun og veru í hnotskurn þetta sem við erum að stríða við og verðum vitanlega að taka til mjög alvarlegrar athugunar. Hæstv. forsrh. sagði í upphafi sinnar ræðu fáein orð sem eru mjög athyglisverð og ég vil taka undir. Okkur Íslendingum hefur tekist á undanförnum áratugum að koma hér á fót þjóðfélagi sem er að mörgu leyti sérstætt og við búum við afar góð lífskjör, bæði efnahagslega og góð persónuréttindi. Ég hygg að hæstv. forsrh. hafi nokkurn veginn orðað þetta svo. Þetta er athyglisvert þegar litið er svo á það sem á eftir fylgdi í ræðu hæstv. forsrh. En þetta er staðreynd. Okkur Íslendingum hefur tekist að byggja upp eitt hið ágætasta velferðarþjóðfélag sem þekkist. Hvernig hefur það gerst? Það hefur gerst fyrst og fremst með dugnaði einstaklinganna, stjórnenda fyrirtækjanna og samstarfi þeirra við stjórnendur bæði ríkis og sveitarfélaga. Það er sú samstaða sem hefur fyrst og fremst náð þeim gífurlega árangri sem við Íslendingar búum að. Þessa samstöðu má ekki rjúfa í fábrotnu íslensku efnahagslífi. Stjórnvöld verða að vera reiðubúin til þess að vera sá bakhjarl í íslensku efnahagslífi sem þarf þegar á móti blæs. Annars mun okkur ekki takast að brúa þær miklu sveiflur sem íslenskt efnahagslíf þarf svo sannarlega oft að búa við. Það er alveg óþarfi að vera að draga hér upp einhverja svartsýnismynd af íslensku efnahagslífi og framtíð okkar Íslendinga. Vissulega blæs á móti nú, en það hefur oft gert það áður. Það gerði það, eins og ég sagði, á árunum 1967 til 1968, ekki síður en það gerir nú. En við eigum í þessu landi mikinn hóp af dugmiklum einstaklingum, einstaklingum sem eru vel menntaðir, nokkuð sem við þurfum að leggja áherslu á. Ég vil í því sambandi segja það skýrt og skorinort að Framsfl. mun aldrei fylgja því að leggja skólagjald á nemendur og draga þannig úr menntahvöt einstaklingsins. Þetta er einhver sú mesta auðlind sem við Íslendingar eigum. Á grundvelli þessarar auðlindar, grundvelli dugnaðar einstaklingsins, framsýni stjórnvalda, vonandi einhvern tímann bráðum, getum við Íslendingar tryggt okkur gott líf í þessu landi um langan aldur. Ég á þá von heitasta að þessari ríkisstjórn takist ekki að rífa niður það mikla sem hefur verið upp byggt. --- Ég þakka þeim sem hlustuðu.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það þarf að líta mjög langt aftur í tímann til þess að finna jafnskörp skil í íslenskum stjórnmálum og orðið hafa með tilkomu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Sjálfstfl., sem boðaði mannúð og mildi fyrir kosningar, taldi skatta vera spurningu um hugarfar, fiskveiðistefnu þyrfti að breyta strax og fordæmdi flatan niðurskurð í landbúnaði, hefur nú verið við völd í fimm mánuði. Það sem frá ríkisstjórninni hefur komið kristallast í stefnuræðu forsrh. Þar segir hann, sem svo oft áður og er afar trúr þeirri skoðun sinni, að allur vandi sé vegna rangrar stefnu fyrrv. ríkisstjórnar. Við bíðum hins vegar eftir að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson komi með stefnu. Stefnu í atvinnumálum, stefnu til jöfnunar lífskjara, stefnu sem jafnar lífskjörin, en þá verður honum tregt tungu að hræra. Í stefnuræðu sinni boðar hæstv. forsrh. enga stefnu í undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar aðra en að aðhafast ekkert. Hæstv. ríkisstjórn virðist vera stolt af þeirri stefnu, afar stolt. Samt erum við að ganga inn í mikið erfiðleikatímabil. Á síðustu 20 árum hefur þjóðin gengið í gegnum slíka erfiðleika af ýmsum toga og sigrast á þeim. Slíkar þrengingar sem við horfumst í augu við nú hafa komið á fjögurra til fimm ára fresti og eru séríslenskt fyrirbæri, m.a. vegna einhæfs atvinnulífs. Þrengingar kalla á aðgerðir. Háir vextir annars vegar og aðgerðaleysi hins vegar auka vandann. Það þarf þolinmæði og þrautseigju til að halda sjó í miklu brimi, háskalegast er að aðhafast ekki neitt. En aðalatriðið er að skapa hér rekstrargrundvöll. Það verður ekki gert með síbylju um óleysanlegan vanda. Eitt erfiðasta málið í dag er hugarfar ríkisstjórnarinnar sem er að draga máttinn og kjarkinn úr þjóðinni með úrræðaleysi sínu. Nú vildi ég með vinsemd og virðingu benda hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarflokkanna sem allir, eða alla vega flestir, eru af Reykjavíkursvæðinu, allir á glænýjum bílum, að taka sér nú ferð á hendur og heimsækja atvinnufyrirtæki vítt og breitt um landið og ræða við fólkið. Hæstv. forsrh. gæti farið þá leið að heimsækja aðeins sjálfstæðismenn í atvinnurekstri svo hann geti sneitt hjá framsóknarfátæktinni eins og hann komst svo smekklega að orði í sinni stefnuræðu. Hann ætti að hlusta á þetta fólk þó ekki væri nema augnablik. Síðan ætti hann að skoða það hvað það raunverulega þýðir fyrir byggðarlög að leggja niður skóla á landsbyggðinni og skoða þá staðreynd að börn sem fá nám sitt í heimabyggð búa síðan frekar úti á landsbyggðinni en þau sem þurfa ung að fara að heiman. Þá þurfa þessir ágætu menn að sjá hvað það kostar að lama sjúkrastofnanir þannig að þær verða ekki færar um að taka á móti einföldustu aðgerðum, fæðingum eða slysum. Hvað það kostar þjóðfélagið að taka ákvarðanir við skrifborðið í heilbrrn. án alls samráðs og samstarfs við fólki sem vinnur við þessar stofnanir og nýtur þjónustu þeirrar og án faglegs undirbúning. Hæstv. ríkisstjórn þarf að vinna með fólkinu í landinu ef menn vilja þjóðarsátt um sparnað. Þá verða þeir sem meira hafa að leggja meira af mörkum. Hæstv. ríkisstjórnarmenn segja að það sé eðlilegt að menn borgi fyrir þá þjónustu sem þeir fá, hvort sem er í skóla eða sjúkrastofnunum. Það fari sem sagt eftir efnahag hvers og eins hvað hann getur leyft sér af grundvallarmannréttindum. Ef þetta er sannfæring þeirra er þá ekki rétt að þeir greiði gjöld af ráðherrabílum sínum? Þjónustugjöld. Virðulegi forseti. Það verður aldrei svo að við engan vanda verði að etja í þjóðfélaginu. Til þess getum við ekki ætlast. En það þarf að jafna byrðina og það er hægt. Nú þarf vilja og þor til að viðurkenna að hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur skjátlast í mörgum atriðum. Það er mannlegt að skjátlast en að skjátlast og kenna öðrum um og klína öllu upp á fortíðina, það er léleg pólitík. En hæstv. ríkisstjórn á kost á að bæta sig og það er von landsmanna allra að ekki verði löng bið eftir því. --- Ég þakka.

Virðulegi forseti. Hinum megin á hnettinum situr hin unga og vaska landsliðssveit Íslendinga í brids og spilar stíft upp á vinning. Mitt í bölmóði dægurþrassins yljar það okkur um hjartaræturnar vegna þess að það sýnir okkur að Íslendingar geta þrátt fyrir allt haldið til jafns við þá sem eru bestir ef rétt er á spilunum haldið. Frumkvæði Alþingis Íslendinga og íslensku þjóðarinnar að stuðningi við sjálfstæðisbaráttu Eystrasaltsþjóðanna er annað dæmi um það að fámenn þjóð getur látið að sér kveða góðum málstað til þurftar á alþjóðavettvangi ef rétt er á spilunum haldið. Málflutningur okkar Íslendinga um það að höfin verði ekki undanskilin í afvopnunarkapphlaupinu í kjölfar fjörbrots kommúnismans er annað dæmi um málflutning með réttum rökum sem skilað hefur árangri og tekið hefur verið eftir. En lítum okkur ögn nær. Sumum þykir þegar við svipumst um í íslensku þjóðfélagi að íslenska þjóðin hafi ekki mjög góð spil á hendi eins og stendur. Það er athyglisvert að við erum eina þjóðin í Evrópu sem fimmta árið í röð horfist í augu við ekki aðeins stöðnun heldur samdrátt í sinni þjóðarframleiðslu. Við sjáum það fyrir að útflutningstekjur okkar munu minnka á bilinu 7--10 milljarðar kr., um 150 þús. á hverja fjögurra manna fjölskyldu á næsta ári, bara vegna aflaskerðingar. Við slíkar kringumstæður er nauðsynlegt að halda vel á spilunum. Við slíkar kringumstæður er alveg augljóst mál að kjarasamningar hljóta fyrst og fremst að snúast um það að tryggja atvinnuöryggi fólks og að freista þess eftir megni að leiðrétta þann kjaramun sem farið hefur vaxandi á undanförnum árum. Hæstv. fyrrv. forsrh. spurði: Er ekkert sagt um þjóðarsátt? Jú, það er einmitt komið á daginn samkvæmt skoðanakönnun að þrír til fjórir af hverjum fimm launþegum í þessu landi vilja halda áfram á þeirri braut. Með öðrum orðum, lýsa þeirri skoðun sinni að meginmálið sé að varðveita hér stöðugleika meðan við erum að vinna okkur út úr þessum vanda. En á meðan held ég að það sé mikilvægast að halda á spilunum eins og bjartsýnismennirnir í Yokohama. Virðulegi forseti. Í morgun kynntum við forsrh. og ég þessa bók: ,,Velferð á varanlegum grunni, stefna og starfsáætlun ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Alþfl.`` Ég vil skora á þau ykkar sem mál mitt heyrið að kynna ykkur þessa bók vel og vandlega og fordómalaust vegna þess að þar leggjum við spilin á borðið og í þessu kveri er að finna svörin við því hvernig við viljum halda á spilum þessarar þjóðar út þetta kjörtímabil. Lítum aðeins í kringum okkur: Ef við lítum til grannþjóða okkar í Evrópu og víða annars staðar í heiminum, þá eru þar augljós teikn um vaxta- og breytingaskeið. Það sem er að gerast er að menn eru að fella niður forna múra, viðskiptahömlur, einokun, opna landamæri, byggja upp öflugri markaði. Þetta einkennist af samruna fyrirtækja, þetta einkennist af örum tækninýjungum, þetta einkennist af því að það er verið að nýta ný tækifæri, það er verið að lækka verð, það er verið að bæta kjör. Ef við lítum til Íslands sjáum við að hér blasir við önnur mynd. Við erum að dragast aftur úr öðrum þjóðum. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé bara vegna þess að við eigum svona vonda stjórnmálamenn. Að hluta til er þetta vegna þess að okkar atvinnulíf er einhæft og sveiflukennt og hvílir á veikum grunni. En að öðru leyti er það vegna þess að úrelt viðhorf og úrelt kerfi einokunar, forréttinda og pólitískrar fyrirgreiðslu eru of víða ráðandi í íslensku þjóðfélagi. Við þekkjum dæmi þess í landbúnaðinum og við vitum að það hefur ekki skilað okkur árangri þrátt fyrir að við höfum árum saman varið sem svarar öllum tekjuskatti einstaklinga til stuðnings þessari atvinnugrein, búum við samt sem áður við hæsta matvælaverð í heimi og bændur kvarta sáran undan sínum hlut. Við vitum að þetta einkenni er einnig víða að finna í sjávarútveginum. Það er hætta á því ef ekki verður gripið í taumana að hér myndist hópur manna sem telur sig sjálfborinn til eignarréttar á sameiginlegri auðlind þjóðarinnar. Sjávarútvegurinn býr við mismunun og hann fær ekki að njóta þeirra tækifæra sem honum þurfa nú að bjóðast, ekki hvað síst ef okkur tekst að ná árangursríkri samningsniðurstöðu um tollfrjálsan aðgang að aðalmörkuðum okkar. Lítið á bankakerfið íslenska sem einkennist af samráði þar sem bankastjórar halda uppi óeðlilega háu vaxtastigi til þess að bæta upp mistök þeirra sjálfra í eigin rekstri. Lítið á sérfræðingaveldið í íslenska opinbera geiranum, sjálftökuliðið. Lítið þið á þá sem eiga allt sitt á þurru samkvæmt sínum eigin gjaldskrám eins og þeir gefa þær út. Ég segi, þegar við lítum í kringum okkur og berum saman samfélagsgerð okkar Íslendinga, þá eru það þeir sem hafa haslað sér völl sem einokunaraðilar í íslensku þjóðfélagi, sem ætla að einoka meginauðlindir þjóðarinnar, sem hafa félagsbundin samráð um verðlagningu, sem bindast samtökum um að útiloka samkeppni, sem bindast samtökum um það að koma í veg fyrir að við getum nýtt okkur ný tækifæri, það eru þessir aðilar sem halda niðri lífskjörum á Íslandi. Það eru þessar einokunartilhneigingar og það eru þessar valdastofnanir sem eru fallhamarinn sem lemur niður lífskjörin. Og það er það sem hér stendur, í þessari bók er í einni setningu sagt: Það er viðleitnin til þess að snúa þessu tafli við, að breyta þessu, að breyta þessum úreltu viðhorfum, að breyta þessum valdstjórnaraðferðum. Hæstv. fyrrv. forsrh. lýsti eftir því hvernig ætti að leysa vanda atvinnuveganna. Við skulum byrja á sjávarútveginum. Ef við náum því markmiði, sem er eitt helsta hagsmunamál íslensku þjóðarinnar, að tryggja íslenskum sjávarútvegi annaðhvort að fullu og öllu eða langmestu leyti tollfrjálsan aðgang að okkar helstu mörkuðum, þá þýðir það ný tækifæri í sjávarútvegi. Þá þýðir það tækifæri til þess að flytja fullvinnslu sjávarafurða inn í landið í staðinn fyrir að flytja hráefnið og vinnuna út úr landinu. Í framhaldi af því er hægt að upphefja þá mismunun sem einkennir þessa grein með því að efla fiskmarkaði. Þeir gefa kost á því að efla fyrirtæki í úrvinnslu, í matvælaiðnaði, með aukinni sérhæfingu, aukinni framleiðni og bættum lífskjörum. Lítum á annað mál sem heitir landbúnaðurinn. Lítum nú á þann kafla í þessari ágætu bók þar sem fjallað er um landbúnaðinn. Þar er tíundað að í framhaldi af þeim breytingum, sem tókust þrátt fyrir allt í tíð fyrri ríkisstjórnar, er að því stefnt að hverfa frá greiðslum útflutningsbóta, að hætta afskiptum ríkisins af sauðfjárræktinni, að taka upp beinar greiðslur til bænda í staðinn fyrir niðurgreiðslur, að draga stórlega úr útgjöldum ríkissjóðs, að hverfa frá opinberri verðlagningu, að gefa heildsöluverð frjálst haustið 1992, að tryggja það að bændur eigi val um aðgerðir til þess að lækka sláturkostnað sem er óhóflega hár. Að því er varðar mjólkurframleiðsluna segir hér: ,,Ríkisstjórnin leggur áherslu á meira frelsi í greininni, endurskoðun verðmiðlunar, afnám sérstakra sölusvæða, frjálsa verðlagningu``, o.s.frv. Það er talað um að undirbúa landbúnaðinn undir aukið frjálsræði í framhaldi af samningum um Evrópskt efnahagssvæði og GATT. Það er talað um að endurskoða búvörulögin með það í huga að draga úr sjálfvirkni í útgjöldum. Það er talað um það að endurskoða stofnanakerfi landbúnaðarins út frá kostunarprinsippi um það að þessi atvinnugrein kosti þær stofnanir í auknum mæli sjálf og það er talað um endurskoðun á lögum og bent á Framleiðnisjóð landbúnaðarins sem þegar hefur verið byrjað á. Ég þarf ekki að nefna hvílík framsýni er í því fólgin af hálfu hæstv. iðnrh. og viðskrh. að hafa strax í byrjun sl. kjörtímabils lagt að því grundvöll að hér mætti byrja nýtt átak eftir 16 ára kyrrstöðu við að nytja orkulindir í þágu okkar þjóðar. Svörin eru af þessu tagi og ég endurtek það að ég skora á áhugamenn um þjóðmál og stjórnmál á Íslandi að kynna sér þessi svör. Virðulegi forseti. Þeim áróðri er nú stíft haldið fram að þessi ríkisstjórn stefni að því að rústa sjálft velferðarkerfið á Íslandi. Ég spyr: Halda menn að við lifum á velferðarláni? Halda menn að velferðarkerfið á Íslandi verði til frambúðar rekið á erlendum lánum? Eða eru þeir menn hér uppi sem telja við þau skilyrði í íslenskum þjóðarbúskap að það hefði átt að hækka skatta? Áttu það að vera skilaboðin um að draga frekar úr kaupmætti launþega á Íslandi? Nei. Áttum við að taka erlend lán? Nei. Það var ekki annarra kosta völ en einbeita sér að því að lækka ríkisútgjöld. Hefur það tekist? Já, það hefur tekist. Það hefur tekist að lækka ríkisútgjöld að raungildi um 4,5% milli ára. Það markar tímamót. Og það er fitjað upp á öðrum breytingum í grundvallaratriðum í ríkisrekstri, að því er varðar að breyta fyrirtækjum í ríkiseign í hlutafélög, bæði að því er varðar einkavæðingu og einnig að því er varðar að breyta stofnunum hvort heldur er rannsókna- og þjónustustofnunum eða menningarstofnunum í sjálfstæðar stofnanir og taka þær út úr ríkisrekstrinum. Ef við lítum á þann þátt sem varðar kostnaðarhlutdeild almennings samkvæmt fjárlagafrv., þá eru staðreyndirnar þær að nettóhækkun vegna þeirrar gjaldtöku, miðað við útgjöld fjögurra manna fjölskyldu í landinu, er 10.360 kr. á ári en það eru 863 kr. á mánuði. Fyrrv. forsrh. Steingrímur Hermannsson sagði: Aldrei mun Framsfl. standa að því að hækka skólagjöld. Skólagjöld hafa verið innheimt á Íslandi á undanförnum árum sem nemur um 300 millj. kr. Ég spyr forsrh. og bið framsóknarmenn að svara því á eftir: Hvað ætli skólagjöldin í Samvinnuskólanum séu há núna? Eru þau 45 þús. eða eru þau tvisvar sinnum 45 þús.? Virðulegi forseti. Var hægt að fara aðrar leiðir að því er varðar það að leggja meiri byrðar á breiðu bökin? Ég bið menn um að kynna sér yfirlýsingar um frv. sem lagt verður fram á þessu þingi um skattlagningu fjármagns- og eignatekna. Ég bið menn að kynna sér hugmyndir um skorður við þeim ósið að hafa millifæranleg töp milli ára frádráttarbær frá skatti. Til eru þeir sem segja: Aðgerðir af þessu tagi samræmast ekki jafnaðarstefnunni. Ég veit að formaður Alþb. mun fara með þá messu hér á eftir. En ég segi: Það er ekki jafnaðarstefna að ríkið skaffi öllum allt ókeypis. Sú stefna heitir kommúnismi og hún hefur verið reynd til þrautar á sl. 70 árum og hún er hrunin og það hafa engir frekar en íslenskir jafnaðarmenn sem aðrir barist gegn þeirri stefnu í 70 ár. Afleiðingarnar eru einfaldlega þær að flestir fá því sem næst ekki neitt eftir þeim leiðum. Jafnaðarstefnan hefur það að markmiði að tryggja öllum tækifæri til þroska til þess að bjarga sér sjálfir en jafnframt að búið verði þannig um hnútana að enginn þurfi að óttast um afkomu sína vegna veikinda, slysa eða elli. Ég spyr: Haldið þið að velferðarkerfi á Íslandi á svo feisknum stoðum sem þar hefur verið, byggt á erlendum lánum, haldið þið að það hefði tryggt þessa velferð á varanlegum grunni? Nei. Það voru íslenskir jafnaðarmenn sem byggðu þetta kerfi upp og við lítum á það sem skyldu okkar að tryggja af raunsæi og án skrums fjárhagslegan grundvöll þessa kerfis. Þess vegna leggjum við hiklaust fyrir ykkur þá stefnu sem hefur einkunnarorðin: Velferð á varanlegum grunni. Það er orðið langt síðan Roosevelt Bandaríkjaforseti bauð upp á ,,new deal``, bauð að gefa upp á nýtt. Ég vék að spilamennsku í upphafi ræðu minnar. Það þarf að halda vel á spilunum þegar á móti blæs, en það er fyrst og fremst traustið á sjálfum okkur sem skiptir máli, að láta ekki úrtöluliðið hræða úr sér líftóruna, það er ástæðulaust, það er ekkert að óttast. --- Þakka ykkur fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Alþfl. hefur um árabil barist fyrir breytinum á því kerfi sem helsta auðlind þessarar þjóðar, sjávarútvegurinn, býr við. Það var fyrir tilstilli jafnaðarmanna að lögfest var að fiskstofnar við Ísland væru sameign þjóðarinnar en ekki séreign örfárra útgerðarmanna. Ekki síst til að gera þetta ákvæði virkt og til að tryggja nauðsynlegar umbætur á starfsumhverfi sjávarútvegsins gekk Alþfl. til samstarfs í þessari stjórn. Um þessar mundir er að koma betur og betur í ljós hversu óheillavænlegar afleiðingar fylgja því að ekki skuli vera búið að koma á hugmyndum jafnaðarmanna um veiðileyfagjald eða kvótaleigu. Er enn við lýði það fáheyrða skipulag að útgerðarmönnum eru afhentar endurgjaldslaust heimildir til að veiða fiskinn í sjónum sem við, fólkið í landinu, eigum þó lögum samkvæmt. Þetta hefur verið kallað mesta eignatilfærsla Íslandssögunnar. Eðlilega ganga útgerðarfyrirtækin á lagið. Þannig er nú að verða alsiða að fyrirtækin eignfæri kvótann, þessi ,,eign`` er svo afskrifuð í ársreikningum og afskriftirnar notaðar til að búa til falskan rekstrarkostnað sem annaðhvort dregur úr sköttum eða í versta falli byggir upp tap sem eigendurnir geta síðan selt. Þess eru jafnvel dæmi að stór útgerðarfyrirtæki noti kvótann með þessum hætti til að laga eiginfjárstöðu sína áður en þau fara í útboð á hlutafé. Með þessu geta þau náð til sín verulegu fjármagni á hlutafjármarkaðnum og síðan notað þetta fjármagn til að kroppa til sín enn meiri kvóta frá byggðarlögum sem eru þó þegar farin að líða stórlega fyrir kvótamissi. Það þarf því engan að undra að Alþfl. leggur höfuðáherslu á að þessu fráleita kerfi verði breytt og innan stjórnarinnar er þetta verk þegar hafið. Þannig er því lýst skorinort yfir í starfsáætlun stjórnarinnar að veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs verði seldar á markaðsverði. Með þessu teljum við jafnaðarmenn að verið sé að stíga fyrsta skrefið að því að aflaheimildir verði ekki færðar útgerðarmönnum á silfurfati heldur leigðar árlega gegn gjaldi. Það er hins vegar ekki nóg að koma á kvótaleigu. Við Íslendingar þurfum líka að stórefla fiskmarkaðina. Þess vegna leggur Alþfl. ríka áherslu á að sem mest aflans fari yfir innlendan markað þannig að tryggt sé að sem stærstur hluti hans sé unninn á Íslandi. Ég staðhæfi að með því að stórefla hlutverk fiskmarkaðanna er hægt að vinna upp mikinn hluta tekjutapsins sem kvótaskerðingin veldur þó að vissulega skipti máli að hagstæðir samningar náist um Evrópskt efnahagssvæði. Lýðræðið er dýrmætt en það er viðkvæmt. Í litlu þjóðfélagi eins og okkar er það afar hættulegt ef of mikil völd safnast á hendur of fárra einstaklinga eða hagsmunahópa. Þá skapast einokun sem ævinlega er dragbítur á framfarir og vitaskuld andstæð hagsmunum neytenda. Þetta hefur því miður gerst í okkar litla þjóðfélagi. Hér ríkir fákeppni eða hrein ríkisvernduð einokun á allt of mörgum sviðum. Lítil og miðlungsstór útflutningsfyrirtæki í fiskvinnslu eru nú stödd á heljarþröm vegna þess að stóru sölusamtökin hafa nánast lögverndaða einokun á útflutningi. Eimskipafélagið ræður flutningum á sjó. Það beitir öllu sínu afli til að koma í veg fyrir að upp komi ný samkeppni. Sama félag hefur nú náð miklum áhrifum í Flugleiðum. Þannig ráða örfáir menn nánast því sem þeir vilja um verð og tilhögun flutninga til og frá landinu. Sami hópur ræður líka stærsta einkabanka landsins og stærsta tryggingafélaginu. Þannig liðast armar kolkrabbans um flesta mikilvægustu þætti athafnalífsins og drepur í dróma frumkvæði einstaklinga og fyrirtækja sem ná að ógna einhverjum hluta hans um stundarsakir. Þessi einokun vinnur gegn hagsmunum neytenda. Það er því sérstakt fagnaðarefni að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir skorinort að löggjöf verði sett gegn hringamyndun og einokun. Því munu þingmenn Alþfl. fylgja mjög fast eftir. Jafnaðarmenn hafa fyrir sitt leyti markað þá stefnu að hófleg þjónustugjöld megi nota til að auka aðhald og sparnað. Það er hins vegar ófrávíkjanleg forsenda af hálfu jafnaðarmanna að sérstakt tillit verði tekið til barnafólks og aldraðra. Af þeirri ástæðu höfnum við því afdráttarlaust að gjöld verði tekin fyrir sjúkrahúsvist og af sömu ástæðu er veruleg andstaða innan Alþfl. við handahófskennd skólagjöld. Og til að taka af öll tvímæli er rétt að fram komi að þessi þingmaður hér mun aldrei greiða skólagjöldum sitt atkvæði. Stjórnarandstaðan hefur geisað mjög gegn þjónustugjöldum og látið eins og hún hafi aldrei heyrt á þau minnst áður. En vel á minnst, hver skyldi nú fyrst hafa innleitt umræður um þjónustugjöldin. Var það sá illi þrjótur Davíð Oddsson? Nei. Var það kannski Jón Baldvin Hannibalsson? Nei. En var það kannski fyrrv. fjmrh., Ólafur Ragnar Grímsson? Já, það var nefnilega hann. Það var nefnilega minn gamli fóstri, Ólafur Ragnar Grímsson, sem hóf þá umræðu með því að halda sérstaka ráðstefnu um þjónustugjöld á vegum fjmrn. Og það var sami Ólafur Ragnar Grímsson sem opnaði á það fyrstur íslenskra fjmrh. að skólagjöld yrðu látin standa undir sérstökum rekstrarkostnaði Háskólans. Og þetta varð til þess m.a., svo að ég hressi örlítið upp á minni hæstv. fyrrv. fjmrh., að stúdentaráð Háskóla Íslands sá sérstaka ástæðu til þess að álykta gegn þessu og samkvæmt ályktun sem samþykkt var 1. október 1990, segir, með leyfi forseta: ,,Menntamálanefnd stúdentaráðs Háskóla Íslands mótmælir harðlega hugmyndum fjármálaráðherra um skólagjöld við Háskóla Íslands í hvaða mynd sem er.`` Þarf þá frekari vitna við um hver á krógann? Hefur Alþb. gleymt þessu? Ef svo er, þá get ég lofað forustu Alþb. því að ég mun minna hana á þetta frumkvæði hennar hér í sölum Alþingis aftur og aftur og aftur. En núna hlakka ég til að sjá formann Alþb. koma hér upp á eftir. Hann mun þá væntanlega skýra þjóðinni frá því hvort Alþb. sé á á sömu stefnu og hann var í fyrra í skólagjaldamálinu, hvort hann hyggist kannski halda fleiri ráðstefnur um þjónustugjöldin eða hvort hann sé kannski eins og systurflokkur Alþb. í Danmörku, sósíalíski þjóðarflokkurinn, búinn að vernda sínu kvæði í kross og farinn að styðja hófleg þjónustugjöld eins og allaballar hennar hátignar Danadrottningar. Menn þurfa því ekki að undra þó að forusta Alþb. sé heldur óstyrk þegar hún talar um þjónustugjöld og sumir reyndar svo mjög að þeir minna helst á slánalegar fermingarstelpur sem eru að stelast til að prófa háu hælana hennar mömmu. Góðir Íslendingar. Mæt fyrrv. þingkona Kvennalistans hefur lýst mæðrahyggju listans þannig að í henni felist tilhneiging til að siða til óknyttadrengina í kring. Nýir þingmenn eins og ég sjálfur hafa síðustu daga horft upp á hluta stjórnarandstöðunnar láta þannig í þessum öldnu og virðulegu sölum að þó sumir þeirra hafi troðið marvaðann á þingi í vel á annan áratug, þá kemur mér ekkert betra orð í hug til að lýsa þeim en óknyttadrengir. Þeir hafa jafnvel ekki skirrst við að veitast með heldur dapurlegum hætti að þeim ágæta og virðulega forseta sem hér stýrir endranær fundi. Ég vil því enda mál mitt með því að skora á þingkonur Kvennalistans að siða nú til óknyttadrengi stjórnarandstöðunnar í anda hinnar fornu mæðrahyggju. Þá getur þetta þing kannski loksins farið að vinna. --- Ég þakka.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær árnaðaróskir sem formenn hinna flokkanna þriggja hafa fært héðan úr þingsalnum til Japan þar sem Íslendingar eru vissulega að vinna til mikillar tignar í brids. En hér í þingsalnum hefur líka verið spilað í kvöld eins og fram kom greinilega í ræðu hæstv. utanrrh. Hér eru nefnilega ráðherrar og þingmenn Alþfl. og Sjálfstfl. að keppa til heimsmeistaratignar í öðru spili, spili sem er ekki eins göfugt og brids, spilinu póker þar sem aðalkúnstin er að blekkja hina, segja eitt og gera annað. Það eru þessir snillingar pókerspilsins sem hér koma með stefnuræðu sína í kvöld. Hver hefði trúað því, virðulegi forseti, í vor að Sjálfstfl. mundi í haust leggja fram þessi verk? Hver hefði trúað því í vor, viku fyrir kosningar, ef mér og þér og ykkur öllum, landsmenn góðir, hefði verið sagt það að á hausti mundi Sjálfstfl. leggja fram frumvörp sem mundu slá út hlutfall ríkisútgjalda í íslenskum þjóðarbúskap, sem mundu auka skattana, alla skattana og slá Íslandsmet í skattbyrði á árinu 1992? Hver hefði trúað því í vor að forsrh. væri svo rúinn öllu trausti að jafnvel Vinnuveitendasambandið væri komið í hlutverk barnsins í ævintýrum H.C. Andersens og segði þjóðinni að hann væri ekki í neinum stefnuklæðum? Þeim hefur verið tíðrætt um lýðræðið hér í kvöld, þessum pókerspilurum ríkisstjórnarinnar. En lýðræðið er ekki bara form. Það er ekki bara spurning um það að við komum öll á fjögurra ára fresti og setjum atkvæði í kjörkassa. Lýðræði er spurning um heilindi, er spurning um trúnaðartraust, er spurning um orðheldni. Það er spurning um það að stefnan fyrir kosningar sé hin sama og eftir kosningar. Og það er einmitt þetta sem hefur brugðist. Ár eftir ár hafa forustumenn Sjálfstfl. staðið í þessum stól og boðað minni ríkisafskipti, minni skatta, flutt hér skammarræðu eftir skammarræðu eftir skammarræðu --- einn þeirra mun koma upp í kvöld, Pálmi Jónsson, sem ágætissýnishorn þessa málflutnings --- á síðustu árum yfir mér og fyrrv. ríkisstjórn fyrir þenslu ríkisútgjalda og skattana. Og jafnvel í prófkjörinu í Reykjavík þegar frambjóðendur Sjálfstfl. voru spurðir þessarar einföldu spurningar: Ætlið þið að afnema alla skatta vinstri stjórnarinnar?, þá sagði forsrh. núv.: Já. Þá sagði fjmrh. núv.: Já. Hver er reynslan? Jú, reynslan birtist í fjárlagafrv. sem kom fram á öðrum degi þingsins. Sjálfstfl. mun á næsta ári standa fyrir hærra hlutfalli ríkisumsvifa í íslenskum þjóðarbúskap en nokkru sinni fyrr. Sjálfstfl. mun á næsta ári, já, með aðstoðarflokki sínum sem hér talaði áðan, standa fyrir því að tekjuskatturinn á næsta ári verður hærri --- já, verður hærri en nokkru sinni fyrr í Íslandssögunni. Sjálfstfl. mun standa fyrir því, já jafnvel fjmrh. sem ár eftir ár lofaði að lækka bifreiðagjöldin, að bifreiðagjöldin á næsta ári verða hærri en nokkru sinni fyrr. Og ekknaskatturinn, já Þuríður Pálsdóttir, ekknaskatturinn. Hún er mætt hér í þingsalnum, baráttukonan gegn ekknaskattinum sem lofaði fólkinu í prófkjöri Sjálfstfl. að hann yrði afnuminn. Og á borðinu fyrir framan hana liggur fjárlagafrv. þar sem Sjálfstfl. birtir hinn svokallaða ekknaskatt í öllu sínu veldi. Og Þuríður Pálsdóttir er komin hingað á þing brosandi til að greiða honum atkvæði. Hvað ætli gömlu konurnar segi um þau heilindi? Og skerðingin á tekjum kirkjunnar sem Þorsteinn Pálsson hamaðist gegn og fékk meira að segja biskupinn yfir Íslandi til að trúa því að Sjálfstfl. ætlaði ekki að stunda slíkt. Í kaflanum um kirkjumál í fjárlagafrv. er skerðingin á tekjum kirkjunnar í fullu gildi og biskupinn veit ekki sitt rjúkandi ráð. Þjóðin veit heldur ekki sitt rjúkandi ráð vegna þess að hún er búin að sjá í gegnum pókerspilarana. Hún er búin að sjá að þessir menn sögðu eitt fyrir kosningar og gera allt annað eftir kosningar. Svo kemur forsrh. blessaður hér í kvöld og flytur aftur ræðuna um að það sé stefnan að lækka ríkisútgjöldin, að lækka skattana. Útvarp Matthildur, gott kvöld. ,,Súperskattman Islandicus``, Davíð Oddsson, mætti hér til að gera grín að sjálfum sér í fyrstu alvörustefnuræðu sinni á Alþingi. Jafnvel Morgunblaðið getur ekki annað en sagt þjóðinni frá því að á næsta ári verði opinber gjöld verkamannafjölskyldunnar aukin sem nemur hálfum mánaðarlaunum. Svo er reynt að tala eitthvað um fortíðina. Blessaður forsrh. ætti nú að lesa sér betur til um fortíðina, alla vega fiskeldið, áður en hann fer að tala um það enn einu sinni hér í kvöld. Hverjir voru það sem vildu í mars auka ríkisútgjöldin til fiskeldis? Auka ríkisábyrgðirnar í fiskeldi? Hverjir aðrir en núv. fjmrh. Friðrik Sophusson og Matthías Bjarnason sem fluttu hér frv. sem ég varð að berjast gegn sem fjmrh. Sjálfstfl. sem vildi ausa meiru úr sjóðum ríkisins í fiskeldið og þingflokkur Sjálfstfl. neitaði að víkja af þingi í vor fyrr en búið væri að ganga frá því að meiru yrði eytt í fiskeldið. Fortíðarnefndin, sjálfsgagnrýnisnefnd Sjálfstfl., sett upp alveg sérstaklega til að skoða flugstöðina. Við hin þurfum ekki að skoða flugstöðina. Við vissum það að hún var montbygging sem við skuldum þrjá milljarða í en sem ráðherrar Sjálfstfl. tóku ákvörðun um að byggja. Það er þess vegna við hæfi að hún sé fyrsta verkefni þessarar sjálfsgagnrýnisnefndar Sjálfstfl. sem hann kýs að kalla fortíðarnefnd. Já, aðstoðarflokkur Sjálfstfl., kæri Össur. Þú ert mættur hér í salinn, liðsmaður Davíðs Oddssonar, og þér líður svo illa að þú notar meginhluta ræðu þinnar til að mótmæla þinni eigin ríkisstjórn. Hvílíkt upphaf, kæri fóstri. Hvílíkur ferill. Viltu ekki frekar koma aftur heim í raunverulega jafnaðarmannaflokkinn en vera í þessum aðstoðarflokki Davíðs Oddssonar? Þú, sem í borgarstjórn sast í fjögur ár og barðist á móti honum, skrifaðir Þjóðviljann á móti fjölskyldunum fjórtán, ert nú að hefja þær til vegs. Heldurðu að Halldór Blöndal taki mark á þér? Heldurðu að Þorsteinn Pálsson taki mark á þér þó að þú flytjir ræðu hér um kvótaleigu og annað? Veistu ekki að þeir yppa bara öxlum og fjárlagafrv. er nákvæmlega eins og þeir gengu frá því. Það er ekki tekið tillit til eins eða neins sem þú segir. Komdu bara heim aftur. Og Jón Baldvin kominn til landsins loksins með fleiri flugtíma á þremur árum en Gylfi Þ. á fimmtán og byrjaður að lesa bókina sem gefin var út í dag. Kannski hefur hann aldrei lesið hana fyrr. Ég las hana í dag og það má segja að fjallið tók jóðsótt og það fæddist hvít mús. Kannski var Jón Baldvin að lesa hana í fyrsta sinn hérna í ræðustólnum og hann kaus að lesa kaflann um landbúnaðarmál. En kæri Jón, hvað er í kaflanum um landbúnaðarmálin? Ekkert annað en búvörusamningurinn sem við skrifuðum undir, Steingrímur J. Sigfússon og ég. Þú sagðir á blaðamannafundinum í dag að það væri merkur árangur hjá þessari ríkisstjórn að á næsta ári yrðu ekki útflutningsuppbætur á kindakjöti og það yrðu beinar greiðslur til bænda. Þetta var einmitt kjarninn í búvörusamningnum sem Steingrímur J. Sigfússon undirritaði og þú hamaðist á móti í vor og sagðir þegar þú myndaðir ríkisstjórnina að hún væri mynduð til þess að eyða þessum samningi. Í dag lastu þessi ákvæði upp úr ,,þinni hvítu mús`` og hældir þér sérstaklega af að þetta væri hinn mikli árangur. Búvörusamningurinn sjálfur birtur á heilli blaðsíðu í þessari bók. Til hamingju, Halldór Blöndal. En, kæri Össur, er það þetta sem barist var fyrir? Að þeir spili bara með ykkur í Sjálfstfl.? Hafi ykkur sem aðstoðarflokk og geri ekkert með það sem þið segið? Nei, eigum við ekki að mynda hérna alvöruríkisstjórn? Er ekki kominn tími til þess að fara að haga sér þannig að stefnan sé í samræmi við verkin? Er ekki kominn tími til að fara að gera það sem við lofuðum í vor? Alþb. er reiðubúið til þess. Alþb. sagði fyrir kosningarnar: Við viljum jafna lífskjörin. Við viljum leggja hátekjuskatt á þá sem eru með mörg hundruð þús. kr. á mánuði. Við viljum leggja skatt á fjármagnstekjur og afnema afsláttinn vegna hlutafjárkaupanna. En við ætlum ekki að nota þetta til að auka tekjur ríkisins. Við ætlum að nota þetta til að jafna kjörin sem innlegg í kjarasamninga sem við ætluðum að ganga frá sl. sumar þannig að við værum nú mætt hér til þings með nýja kjarasamninga, áframhaldandi stöðugleika og öryggi fyrir landsmenn alla. Það eru vissulega erfiðleikar fram undan en það þarf ríkisstjórn með kjark, ríkisstjórn með heilindi, ríkisstjórn sem leiðir fólkið í landinu saman, launafólkið, fólkið á landsbyggðinni og þéttbýlinu, fólkið í atvinnulífinu, leiðir þjóðina saman en skiptir henni ekki í andstæðar fylkingar. Það er þannig ríkisstjórn sem við þurfum. Ríkisstjórn sem er ekki að keppa um heimsmeistaratign í póker, ríkisstjórn sem hugsar um að vinna Íslandi allt. --- Góða nótt.

Góðir tilheyrendur. Í stefnuræðu forsrh. áðan kom oft fyrir að beita eigi aðhaldi, aga og ráðdeild í meðferð ríkisfjármála. Þetta segir sá maður sem er nýlega kominn frá því að byggja ráðhús og perlu sem hafa farið milljarði króna fram úr áætlun. Davíð Oddsson er því því miður sístur manna á Íslandi til þess að veita ráð í þessu efnum þó Össur Skarphéðinsson hafi kosið hann sér til fylgilags. Rök Davíðs Oddssonar eru þau að húsin séu fögur og flókin. Það sama verður hins vegar ekki sagt um lífskjör þess fólks sem ríkisstjórnin hefur lagt í einelti í sumar með aðgerðum sínum og skipulegu svartagallsrausi. A.m.k. eru launaumslögin ekki fögur og það er vissulega flókið að lifa af því sem kemur upp úr þeim þessa dagana. Ríkisstjórnin hefur ekki beitt sjálfa sig aðhaldi né aga. Rekstrarkostnaður ráðuneytanna vex og aukafjárveitingarnar eru byrjaðar aftur. Aðhaldið hefur ekki beinst að prjálinu heldur að lífskjörum heimilanna og fremstur fer heilbrrh. Alþfl. sem byrjaði á því að hækka lyfjareikning heimilanna í landinu um mörg hundruð millj. kr. Og svo þegar hann var búinn að því, þá lagði hann til að það yrði lagður á allsherjar sjúklingaskattur á alla þá sem yrðu lagðir inn á spítala. Þetta var tillaga með þeim hætti að jafnvel hluta af Alþfl. varð bumbult og er þá langt til jafnað. Og heilbrrh. greip til þess að ákveða að leggja skatt á alla þá sem þurfa að leita á náðir heilsugæslustöðva. Þegar það dagsverk var búið var ákveðið að leggja niður nokkrar stofnanir, nokkrar heilbrigðisstofnanir í tilskipanastílnum. Núna einmitt í dag er verið að stofna sérstakt varnarlið til að verja St. Jósefsspítalann í Hafnarfirði. Ég geri ráð fyrir því að bæjarstjórinn í Hafnarfirði, sem situr nú á Alþingi, sé einn af liðsmönnum í því varnarliði. Næsti hópur sem ríkisstjórnin sýndi sérstakt aðhald og aga var skólafólk þegar búið var að afgreiða sjúklingana og spítalana. Það var ákveðið að leggja sérstakan skatt á nemendur framhaldsskóla og háskóla. Þar með er í rauninni gerð atlaga að framtíðarlífskjörum þjóðarinnar því að vísindi, þróun og rannsóknir eru undirstaða góðra lífskjara. Það á einnig að skera niður Lánasjóð ísl. námsmanna og skólar eru lagðir niður með tilskipunum. Þegar ríkisstjórnin er búin að sýna fólki sérstakt aðhald og aga með þessum hætti í allt heila sumar, þá birtist fjárlagafrv. og þar er auðvitað stefnan staðfest. Það á að leggja skatta á sjúklinga en ekki á hátekjumenn. Það á ekki að leggja skatta á stóreignamenn. Það á að leggja skatta á skólafólk en ekki á stóreignamenn. Það á að skerða kaupmátt launa á næsta ári. Það á að skera niður framlög til heilbrigðismála og menningarmála. Og í stefnukveri sínu, sem ríkisstjórnin birti í dag og Jón Baldvin veifaði hér áðan, er gerð grein fyrir því að það sé ætlunin að leggja á altækan virðisaukaskatt sem þýðir hærri matarskattur og skattur á menningarstarfsemi. Með öðrum orðum, það á að ráðast gegn velferðarkerfi almennings en það er hvergi tekið á velferðarkerfi forréttindastéttanna, velferðarkerfi fjölskyldnanna fjórtán, velferðarkerfi kolkrabbans, sem hefur rakað saman gróða upp á hundruði milljóna eða milljarða kr. Þvert á móti er ríkisstjórnin markvisst með stefnu sinni að byggja upp velferðarkerfi gróðastéttanna til að koma því á varanlegan grunn. Þetta er þjóðfélagið sem blasir við. Þetta er það sem hefur gerst. Það hefur átt sér stað í sumar grundvallarbreytingar í íslenskum stjórnmálum. Alþfl. er kominn úr felum og gengur fram undir hinni hörðu hægri stefnu sem Þorsteinn Pálsson lýsti sl. vor. Jafnaðarstefnuna er hvergi að finna nema í Alþb. Þegar þrengir að lífskjörum þjóðarinnar í heild er meiri og brýnni þörf á því að beita úrræðum jafnaðarstefnu en nokkru sinni ella. Það er ekki jafnaðarstefna að leggja skatt á sjúklinga en sleppa hátekjumönnum. Það er ekki jafnaðarstefna að leggja skatt á skólanemendur en sleppa fjármagnseigendum. Það er ekki jafnaðarstefna að skera niður velferðarkerfið en hrófla hvergi við fjölskyldunum fjórtán. Fólkið í landinu er skelfingu lostið. Það heyrir eina frétt á dag um gjöld á sjálfsagða velferðarþjónustu. Það heyrist ein ný frétt á dag um tilskipanir um leggja niður skóla, skera niður námsframboð í skólum og breyta rekstri skóla í grundvallaratriðum. Það er ráðist að menningarstofnunum eins og Alþýðuleikhúsinu og safni Sigurjóns Ólafssonar. Og svo undirstaðan sjálf, atvinnulífið, hvað gerist þar? Er tekið á vandamálum þess? Það hefur ekki verið gert nema með því að margfalda vexti eins og gert var sl. vor. Það hefur ekkert verið gert til að taka á tekjuskiptingarvanda sjávarútvegsins. Það hefur ekkert verið gert til að treysta grundvöll íslensks iðnaðar, nema síður sé. Það hefur ekkert verið gert til að byggja upp nýja framtíð batnandi lífskjara í þessu landi sem á vissulega stórfelld verðmæti orku og eigin lands. En það gæti hvort tveggja verið í hættu nú í EES-viðræðunum. Forráðamenn atvinnufyrirtækjanna um allt land standa frammi fyrir vaxandi taprekstri og það orð sem lýsir best ástandinu á landsbyggðinni er ótti, ótti við skilningsleysi þessarar ríkisstjórnar og helstu talsmanna hennar sem vita ekkert um atvinnurekstur og reka stefnu sem Steingrímur J. Sigfússon kallaði ,,kemur-mér-ekki-við``-stefnan. Í felukveri því sem ríkisstjórnin dreifði til þingmanna í dag er enn talað um aga, ráðdeild, aðhald. Og sá sem gengur fremst er forsrh. sem þó skilur eftir sig slóða af óráðsíu og eyðslu þannig að enginn samjöfnuður finnst í landinu um annað eins. Í blaði nokkru í dag er farið yfir framúrkeyrslu í nokkrum opinberum byggingum ríkis og borgar á undanförnum árum. Þar kemur fram að Davíð Oddsson skipar bæði fyrsta og annað sæti óráðsíunnar. Hann fær gullpening óráðsíunnar fyrir ráðhúsið og silfurpening óráðsíunnar fyrir Perluna. Hann hefur með öðrum orðum sannað það betur en nokkur annar maður að Sjálfstfl. er ekki nú frekar en fyrr treystandi fyrir almannafé. Þegar Þorsteinn Pálsson afhenti Davíð Oddssyni formannslyklana í Sjálfstfl. sl. vor talaði hann um hættuna á hinni hörðu hægri stefnu. Sú stefna hefur birst okkur í sumar og hún hefur birst okkur með undirleik þess Alþfl. sem hefur yfirgefið jafnaðarstefnuna. Í bæklingi ríkisstjórnarinnar sem dreift var í dag segir m.a.: ,,Leitað verður leiða til þess að gefa almenningi kost á að velja um mismikla sjálfsáhættu``, ég vek athygli hlustenda á því að hér er ekki verið að tala um bíla, hér er verið að tala um fólk, ,,mismikla sjálfsáhættu í þessum efnum``, þ.e. heilbrigðisþjónustunni, ,,gegn breytilegu tryggingariðgjaldi í einhverri mynd.`` Því miður er ekki nánar útskýrt hvernig á að koma þessu við en þó sést það greinilega. Greinilega er ætlunin að láta fólk borga mismunandi tryggingariðgjald eftir því sem efni þess leyfa. Þeir sem eiga litla peninga borga þá lágt iðgjald. Þeir sem eiga mikla peninga borga þá hátt iðgjald. Gott og vel. En afleiðingin er sú að þeir sem eiga litla peninga taka mikla sjálfsáhættu eins og það er kallað, ríkisstjórnin talar um fólk eins og bíla, en þeir sem eiga mikla peninga taka enga sjálfsáhættu. Og menn borga þeim mun hærra tryggingariðgjald sem þeir eru veikari og sem þeir eru eldri. Segjum að tveir menn fótbrotni. Annar er efnaður og hraustur og hann þarf ekki að borga eyri fyrir að láta gera að meinum sínum á spítalanum. Hinn getur því aðeins látið gera að meinum sínum á spítalanum að hann borgi tafarlaust og þeim mun meira þarf hann að borga sem hann er veikari fyrir eða t.d. fatlaður. Góðir tilheyrendur. Er það þetta þjóðfélag sem við viljum? Er þetta þjóðfélag jafnaðarstefnunnar? Mitt svar er nei. Og meiri hluti þjóðarinnar segir nei eins og sést m.a. á því að hér situr nú eftir aðeins 4--5 mánuði óvinsælasta ríkisstjórn í sögu lýðveldisins og fylgið hrynur af stjórnarflokkunum. Og það er kannski einmitt það og það eitt sem stjórnarherrarnir geta skilið. Það er ekki heldur hægt að kaupa sér kaskótryggingu vegna ósigra í kosningum. Sem betur fer kannski, enda hætt við því að kostnaðurinn yrði Alþfl. a.m.k. ofviða. Góðir Íslendingar. Fram undan eru hörð átök við þá ríkisstjórn sem nú situr og stefnu hennar. Það þarf að fylkja liði stjórnarandstöðu utan þings og innan, stjórnarandstöðunnar í stjórnarflokkunum líka. Það þarf að verða til þverpólitísk hreyfing íslenskra jafnaðarmanna sem hafnar misréttinu, hreyfing sem hefur það hlutverk að verja velferðarkerfið. Sú hreyfing gæti einmitt hafa hafist í dag með stofnun varnarliðs um einn spítala í Hafnarfirði. Ég skora á landsmenn alla að fylkja liði í þeirri varnarbaráttu. Við skulum ekki láta eyðileggja Ísland jafnréttis og réttlætis. Við skulum ekki láta líðast að Ísland verði gert að tilraunastofu þess thatcherisma sem nú er að deyja í Bretlandi. --- Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Frú forseti. Góðir áheyrendur. Minn gamli vin Össur Skarphéðinsson bar fram þá frómu ósk hér áðan að mæðrahyggjan fengi að svífa yfir vötnum hér í þessum þingsal. Ekki vil ég valda honum vonbrigðum og mun reyna að gera mitt til þess að svo megi verða. Ég mun ekki skorast undan því að siða til óknyttadrengi stjórnar eða stjórnarandstöðu þyki mér þess þörf. Ég mun heldur ekki skorast undan því að siða til afturbatadrengi sem einu sinni rufu ró þessa þings en eiga nú enga ósk heitari en að halda henni. Ég mun auðvitað leitast við að taka hann og aðra drengi móðurlega á kné mér, en hann verður svo að meta það hvort kné mitt er nógu virðulegt til þess að bera hann. Forsrh. hefur nú öðru sinni flutt þingi og þjóð stefnuræðu stjórnar sinnar á þeim tæpu sex mánuðum sem þessi stjórn hefur setið. Þetta er ekki langur tími. Því meira sem ég sé og heyri til stjórnarherranna, þeim mun oftar verður mér hugsað til ákveðins kollega þeirra sunnar af hnettinum. Hann hét Eiríkur langsokkur og vann sér það helst til frægðar að vera faðir Línu langsokks. Þar fyrir utan var hann negrakóngur á ótilgreindri eyju þó hann væri þar að vísu sjaldan, rétt eins og utanrrh. En þegar hann var þar þá stjórnaði hann mikið. Ráðherrarnir okkar ætla líka að stjórna mikið og þeir ætla að stjórna einir. Fátt er ógnvænlegra. Ef marka má stórkarlalegar yfirlýsingar ráðherranna um allar þær breytingar sem þeir ætla að gera á íslensku þjóðfélagi, þá virðast þeir ekkert hafa lært af þeim miklu hræringum sem verið hafa í heiminum á undanförnum missirum. Þeir virðast ekki ætla að tileinka sér ný viðhorf eða breyttan stjórnstíl. Í Austur-Evrópu krafðist fólkið kerfisbreytinga og hreif ráðamenn með sér. Hér eru það ráðherrarnir sem ætla að gera slíkar breytingar að fólki forspurðu. Í fyrirliggjandi fjárlagafrv. og stefnuræðu hæstv. forsrh. sjáum við reykinn af þeim réttum sem stjórnarherrarnir hyggjast bera á borð fyrir þjóðina á næstu árum. Þeir ætla að breyta sjúkratryggingunum, lífeyrisréttindunum, barnabótunum, réttindum opinberra starfsmanna, skólakerfinu, námslánunum --- svona mætti lengi telja. Með stefnuræðu hæstv. forsrh. fylgir langur listi yfir lagafrv. sem ríkisstjórnin ætlar að flytja og varða flest svið okkar daglega lífs. Samt varar forsrh. við þeirri tilhneigingu að leysa öll vandamál með lagaákvæðum og reglugerðarfyrirmælum eins og hann orðar það. Það fara ekki saman orð og æði. Þegar listi hæstv. forsrh. er skoðaður með hliðsjón af þeim yfirlýsingum sem komið hafa frá ráðherrum á undanförnum vikum, þá má ljóst vera að þær forsendur sem þorri almennings byggir tilveru sína á eru brostnar eina ferðina enn. Nýju stjórnarherrarnir ætla að henda rusli fyrirrennara sinna og innrétta upp á nýtt. Þeir ætla að fullnægja eigin metnaði og almenningur á að laga tilveru sína að því. En hvaða leyfi hafa menn til að segja þjóðinni fyrir verkum með þessum hætti? Hvaða leyfi hafa þeir til að bjóða okkur upp á eitt kerfi í dag og annað á morgun? Hvaða leyfi hafa nýir ráðamenn til að yfirtaka Stjórnarráðið á fjögurra ára fresti og haga sér þar eins og fílar í glervörubúð? Íslenskt þjóðfélag er sameign okkar allra. Vilji menn gera á því grundvallarbreytingar þá verða slíkar breytingar að byggja á víðtækri samstöðu og samráði. Allar breytingar ríkisstjórnarinnar stefna í eina átt. Þær stefna að því að flytja kostnað frá ríkinu yfir á breiðu bökin í þjóðfélaginu. Bök barnafólks og ellilífeyrisþega. Önnur bök til að bera byrðar fundu kratar og sjálfstæðismenn ekki ef frá eru talin bök íslenskra hrossa. En vegna andstöðu sjálfstæðismanna var að sjálfsögðu horfið frá því óráði. Menn geta kallað nýjar álögur á fjölskyldurnar í landinu skatt eða þjónustugjöld. Slíkur orðhengilsháttur má einu gilda. En álögur eru það. Aukin hlutdeild sjúklinga í heilbrigðiskerfinu leggst á foreldra ungra barna og gamalt fólk vegna þess að það notar heilbrigðisþjónustuna öðrum fremur. Það er barnafólk sem þarf að taka á sig þyngri skattbyrði þegar barnabæturnar verða tekjutengdar án þess að nokkurt tillit sé tekið til þess kostnaðar sem fólk hefur af því að sækja sér tekjur. Það er barnafólkið sem er nýbúið að koma yfir sig húsnæði sem þarf að bera þá okurvexti sem hér eru á húsnæðislánum. Það er barnafólkið sem nú þegar hefur ómældan kostnað af menntun barna sinna sem þarf að greiða þau skólagjöld sem fyrirhuguð eru. Í ljósi þess þarf engan að undra þó ekki sé minnst einu orði á fjölskylduna í stefnuræðu forsrh., enda væru vinsamleg orð í hennar garð ekki annað en hræsnin einber. Að óreyndu hefði ég haldið að hægt væri að finna breiðari bök í íslensku þjóðfélagi. Á það má benda að þar er nokkuð stór hópur karlmanna sem ekki verður séð að leggi meira til þjóðarbúsins en aðrir þegnar landsins en samt bera þeir mun meira úr býtum. Þessir karlmenn hafa hálfa milljón, milljón og jafnvel eina og hálfa milljón í mánaðartekjur. Þeir eiga hlutabréfin sem hækkuðu svo mikið í verði á síðasta ári. Þeir eiga drjúgan hlut í því sparifé sem við hin þurfum að taka að láni á okurvöxtum og þeir eiga lúxusbílana sem fluttir hafa verið inn unnvörpum að undanförnu. En þessir menn þurfa að vera léttir á sér eins og flugan og geta því engar byrðar borið. Þess sjást heldur engin merki í stefnuræðu forsrh. né fjárlagafrv. að það eigi að venja þá við að bera sinn skerf. Engar tekjur af fjármagnsskatti eru sjáanlegar, hvað sem líður orðum hæstv. utanrrh. hér áðan. Ekkert hátekjuskattsþrep, ekki hærri virðisaukaskattur á lúxusvörur, ekkert sem orða mætti við réttlæti. Milli þessara manna og hinna tekjulægstu er staðfest regindjúp og af hálfu ríkisstjórnarinnar er engin brúarsmíð fyrirhuguð. Í fyrri hópnum eru menn í slíkum vandræðum með aurana sína að þeir taka jafnvel upp á því að setja koparslegin þök á hús sín. Í hinum er mörgum farið eins og konunni sem hringdi til fjmrh. í útvarpsþætti um daginn og spurði hvers vegna ekki væri hægt að kaupa spariskírteini í áskrift fyrir þúsund krónur á mánuði. Hún vildi svo gjarnan spara en fimm þúsund krónur voru henni um megn. Á undanförnum vikum hafa menn úr tekjuháa hópnum lokið upp einum munni um að ekki sé nokkurt svigrúm til að hækka laun og bæta kaupmátt. ,,Minna en ekki neitt til skiptanna``, segir fjmrh. ,,Menn skipta ekki mínusi og fá plús``, segir framkvæmdastjóri Vinnuveitendasambandsins. Og menn biðja um svigrúm til að hagræða, auka framleiðni og hagvöxt. Svo muni röðin koma að því að bæta kjörin. Í tvígang á skömmum tíma hafa stjórnvöld og atvinnurekendur fengið svigrúm til að lagfæra það sem aflaga hefur farið og í bæði skiptin hafa þessir aðilar klúðrað því. Hvaða ástæða er til að ætla að þeir geri það ekki eina ferðina enn? Þeir fengu þetta svigrúm á árunum 1983--1986 og þeir fengu þetta svigrúm með þjóðarsáttinni. Nú hefur hún staðið í tvö ár og enn virðast menn hafa ekki misst, eins og forsrh. orðaði það, heldur klúðrað tækifæri sem verkalýðshreyfingin gaf þeim. Enn er beðið um gott veður og vísað til langvarandi aflasamdráttar. En það veiða ekki allir fisk og fjölmörg fyrirtæki skiluðu verulegum hagnaði á síðasta ári. Engu að síður er reynt að fá verkalýðshreyfinguna til að semja um kjaraskerðingu núna gegn vilyrði um eitthvað annað seinna. En það hefur í besta falli bókmenntalegt gildi að vísa til þess sem gerist seinna. Þetta seinna kemur aldrei. Verði taxtar verkalýðshreyfingarinnar látnir drabbast mikið lengur getur það ekki endað nema á einn veg: Í virðingarleysi gagnvart vinnu og verðmætasköpun og megnri óánægju sem mun gegnsýra allt okkar þjóðfélag. Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Ráðherrarnir tala hver í kapp við annan um að það þurfi að auka kostnaðarvitund almennings. Í ræðu sinni hér áðan sagði forsrh. að það ætti að virkja kostnaðarvitund opinberra starfsmanna til að hafa hemil á útgjöldum og beina þeim í forgangsverkefni. Með þessu fína hugtaki, kostnaðarvitund, er verið að boða að fjármunir eigi að stjórna gerðum okkar í ríkari mæli en þeir gera í dag. Menn hafa ekki minnst á ábyrgðartilfinningu, sómatilfinningu, samkennd, metnað eða aðrar álíka óáreiðanlegar kenndir. En hvað stjórnar gerðum þeirra opinberu starfsmanna sem sitja í ráðherrastólunum? Var það kostnaðarvitundin sem sagði forsrh. og fjmrh. að nauðsynlegt væri að ráðuneyti þeirra eignuðust nýja 3 millj. kr. bíla um leið og þeir settust í ráðherrastólana? Var það sómatilfinningin og samkenndin með þeim sem hafa fengið tilskipun um að spara sem réði því að heilbrrh. keypti sér glæsibíl sem skattgreiðendur hafa að fullu greitt þegar ráðherrann stendur upp úr stólnum? Nei, það var lögmálið og valdið sem réði gerðum þeirra. Þeir höfðu vald til að gera þetta og þeir notuðu það. Reglurnar heimiluðu þetta og því þótti sjálfsagt að notfæra sér þær. Menn sem eru eins fastir í viðjum valds og reglna og þessar stjórnarathafnir bera vott um eru ekki líklegir til að geta notfært sér þær kjöraðstæður sem nú eru til að finna og fá stuðning við nýjar lausnir á aðsteðjandi vanda. Þeir eru ekki líklegir til að leggja grunn að stjórnarháttum þar sem lausnir fá eðlilega framrás en eru ekki þvingaðar fram. Þar sem lagður er grunnur að þjóðfélagi ,,sem þróast á grundvelli sjálfsprottinna reglna og samskipta fólks á milli``, eins og forsrh. orðaði það, en ekki á grundvelli boða og banna. Þeir verða að horfast í augu við þá sorglegu staðreynd að þeir stóðust ekki fyrsta prófið. Og svo að vitnað sé í orð eistneska skáldsins Jaan Kaplinski, þá geta tilraunir til að sniðganga hið sorglega í lífinu ekki átt sér annað en sorglegan endi.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Einu sinni fyrir langa löngu sat vond stjórn á Íslandi. Myrkrið grúfði yfir landinu, það var miðstýring, höft og skömmtun. En þá komst góða stjórnin til valda og sjá: Það varð viðreisn. Sólin braust fram úr skýjunum og frelsið blómstraði. Það syrti í álinn um sinn en menn beittu skynsemi og áræði þannig að hagur þjóðarinnar fór batnandi á ný. Samt komst vonda stjórnin aftur til valda og það liðu mörg, mörg ár með þrútið loft og þungan sjó, ægilegri miðstýringu, sjóðasukki og halla á ríkissjóði. Deyfilyfjum var dælt í helsjúkt atvinnulífið. Frelsisflokkurinn stóð hnípinn hjá og fékk ekkert að gert. Þá gerðist það að vorlagi að Davíð og Jón Baldvin hittust í Viðey og sóru þess dýran eið að koma aftur á frelsi og létta oki miðstýringarinnar af þjóðinni. Þeir skyldu ekki verða sakaðir um dulið dálæti á ríkisafskiptum eins og drengirnir hennar Margrétar Thatcher. Þeir gengu saman út í bjarta vornóttina til að skapa nýja viðreisn. Góðir áheyrendur. Þessa svarthvítu söguskoðun las ég út úr þeirri stefnuræðu hæstv. forsrh. sem hér var flutt í kvöld. Menn hafa löngum leikið sér að því að túlka söguna sér í vil og það verður að segjast að það sakleysi Sjálfstfl. sem skín út úr þessari ræðu er harla ósannfærandi. Það er eins og Sjálfstfl. hafi ekki komið nálægt stjórn landsins nema á viðreisnarárunum. Á þeim 47 árum sem liðin eru frá stofnun íslenska lýðveldisins hefur Sjálfstfl. setið í stjórn í 33 ár, gott betur en 2 / 3 hluta lýðveldistímans. Hann ber ekki síður en hinir gömlu flokkarnir ábyrgð á þeirri miðstýringu, ríkisafskiptum, forsjárhyggju, byggðaröskun, fjárfestingarmistökum, bruðli og sóun sem hæstv. forsrh. gagnrýnir nú svo ákaft. Sjálfstfl. er ekki síður en aðrir þeir sem setið hafa í stjórn flekkaður af spillingarkerfi þar sem embættum er úthlutað til flokksgæðinga þvert á faglegar kröfur og hagsmuni þjóðarinnar. Ég hygg að enn sitji menn hér í þessum sal sem tekið hafa þátt í að færa vald frá sveitarfélögum til ríkisins, frá landsbyggðinni til Reykjavíkur, frá fólkinu til valdhafa. En hæstv. forsrh. kýs að kasta öllum syndum Sjálfstfl. bak við sig og sjá þær aldrei meir. Hann vill gleyma hliðarsporum með Framsókn og Sósíalistaflokknum og muna bara góðu árin með elskunni sinni í viðreisn. En hvernig var þessi viðreisn? Hún fór vel af stað og vissulega var losaði um höft. Aflabrögð voru góð og síldarævintýrið færði björg í bú. En einn góðan veðurdag var síldin búin. Verðfall varð á mörkuðum, atvinnuleysi, landflótti, gengisfellingar á gengisfellingar ofan, verkföll svo vikum skipti, átök á götum Reykjavíkur og námsmenn gerðu uppreisn. Þannig endaði sú sæla. Þjóðin fékk sig fullsadda af viðreisninni og stjórnin féll árið 1971. Nú hafa viðreisnaröflin náð völdum á nýjan leik og fara ekki með friði frekar en hið fyrra sinni. Það eru boðaðar miklar breytingar. Frjálshyggjubókmenntum rignir yfir þing og þjóð. Það á að taka upp þjónustugjöld í skólum og á sjúkrastofnunum. Launafólki er tilkynnt að launahækkanir verði engar, afskiptum af atvinnulífinu verður hætt í einum grænum hvelli, einkavæðing er boðuð í atvinnurekstri og skólum, stofnanir verða lagðar niður eða seldar. Það skal beitt leiftursókn til að ná niður ríkishallanum. Reiknimeistarar frjálshyggjunnar liggja yfir tölum og línuritum og reikna með ískaldri ró út hagræðingu, gróða eða halla. Það er ekki spurt um þarfir, gæði eða gott mannlíf, orsakir eða afleiðingar, hvað þá vilja fólksins í landinu. Konur í Reykjavík skulu sviptar vali á fæðingarstofnunum, fyrirmyndarhjúkrunarheimili í hjarta borgarinnar þar sem gamla fólkið getur fylgst með iðandi athafnalífi skal burt. Skurðstofum á að loka og breyta vel reknu sjúkrahúsi Hafnfirðinga í hjúkrunarheimili. Lánasjóði ísl. námsmanna sem gert hefur þúsundum námsmanna kleift að afla sér margvíslegrar menntunar verður breytt á þann veg að annað tveggja hlýtur að gerast, námsmönnum mun stórfækka eða stór hópur menntafólks mun búa við afar kröpp kjör að loknu námi vegna þungrar skuldabyrði. Og er þá aðeins fátt eitt nefnt af því sem stjórnin boðar. Ég spyr: Hver hefur gefið ríkisstjórninni umboð til slíkra breytinga? Ekkert þessu líkt var rætt í kosningabaráttunni sl. vor. Ekkert samráð hefur verið haft við einn eða neinn. Stjórnin er með aðgerðum sínum að koma aftan að þjóðinni, enda blæs nú ekki byrlega í segl hennar. Verkalýðshreyfingin er á móti henni. Námsmenn eru á móti henni. Meiri hluti kjósenda styður hana ekki lengur ef marka má skoðanakannanir. Vinnuveitendasambandið gagnrýnir hana. Og jafnvel heggur nú sá er hlífa skyldi. Sjálft Morgunblaðið reynir að koma vitinu fyrir stjórnina með því að kalla til vitnis breskan íhaldsmann sem fengið hafði sig fullsaddan af frjálshyggjuvitleysunni í Thatcher og ráðgjöfum hennar. Þeir stjórnarliðar sem enn eru eftir geta gert orð Jóns Grindvicensis í Íslandsklukkunni að sínum: ,,Minn herra á öngvan vin.`` Ríkisstjórn sem er svo vinafá og snauð stjórnar í óþökk þjóðarinnar og á að segja af sér áður en draumar Davíðs og félaga breytast í martröð þjóðarinnar. Í kjölfar þeirra miklu breytinga sem orðið hafa í Evrópu hlýtur að fylgja umrót og uppstokkun þeirra hugmynda sem ráðið hafa för í pólitískri þróun álfunnar. Þar eru ekki á ferð einhverjir tveir tærir meginstraumar sem takast á líkt og segir í ræðu hæstv. forsrh. heldur hafa líka orðið til ýmsar blöndur sem bæði hafa fætt af sér gott og illt. Nú er komið að því að vega og meta hvað er nothæft og hverju þarf að henda úr þessum hugmyndaheimi sem haft hefur áhrif á alla stjórnmálaflokka og flestar þær pólitísku hreyfingar sem nú starfa. Mörgum spurningum þarf að svara. Við þurfum að skilgreina hlutverk ríkisvaldsins upp á nýtt. Karlmenn verða að opna augu sín fyrir kröfum kvenna um breytt þjóðfélag og láta hluta af völdum sínum. Börnin verða að öðlast sess sem mikilvægasti fjársjóður samfélagsins á hverjum tíma. Við verðum að finna leið til að nýta okkur kosti markaðsbúskapar, sem vissulega eru til staðar, án þess að það bitni á náttúrunni eða ábyrgð okkar á bræðrum okkar og systrum. Við þurfum að bæta gæði mannlífsins í stað þess að dansa stöðugt hraðar kringum gullkálfa eyðslu og sóunar. Við verðum að koma okkur saman um meginlínur í þeirri velferðarþjónustu sem við viljum reka. Það þarf vart að minna á hve gott velferðarkerfi er mikilvægt fjölskyldum þessa lands og það er grundvöllur aukins frelsis kvenna til að velja sér lífsfarveg. Síðast en ekki síst bíður allra jarðarbúa það risavaxna verkefni að taka á vandamálum mannkynsins en þau eru: vaxandi andstæður milli ríkra þjóða og fátækra, mengun, gífurleg fólksfjölgun, eyðing skóga og ósonlags ásamt sjúkdómum, t.d. eyðni, sem kosta mun mannkynið miklar upphæðir á næstu árum, enda útbreiðslan hröð. Spennufallið í samskiptum risaveldanna og það ánægjulega afvopnunarkapphlaup sem nú er hafið gefur ríku þjóðunum tækifæri til að snúast í sameiningu gegn eyðingaröflunum. Samvinna, gagnkvæm virðing og skilningur á því að við eigum aðeins eina jörð verður að ráða för eigi að takast að snúa dæminu við. Hverjir eiga að leiða þá miklu vinnu sem fram undan er í heiminum? Svo mikið er víst að frjálshyggjuöflunum er ekki treystandi til þess. Í þeirra húsum sitja hagsmunir stórfyrirtækjanna í fyrirrúmi. Það er ekki tilviljun að helstu dragbítar á sameiginlega umhverfisvernd í heiminum, meðal þeirra ríkja sem geta beitt sér, eru Bandaríkin, Bretland og Japan, ríki þar sem markaðsöflin leika lausum hala. Heimurinn þarf á nýrri stjórnmálastefnu að halda, stefnu sem sameinar virðingu við náttúru og mannlíf, stefnu sem nýtir hið besta úr reynslu karla og kvenna, stefnu sem setur mannréttindi, mannúð og réttlæti í öndvegi. Góðir áheyrendur. Fram undan eru tímar samdráttar vegna minnkandi afla. Á slíkum tímum er mikilvægt að endurskoða tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu, skipta jafnar og réttlátar því sem til er. Við verðum að nýta betur það sem við eigum, auka rannsóknir, gera tilraunir og leita nýrra leiða til atvinnusköpunar. Íslenskt samfélag þarf svo sannarlega á endurskipulagningu, uppbyggingu og nýsköpun að halda. En til að árangur náist þarf að ríkja sæmileg sátt um hvert stefna skuli. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar lítur svo á að hún hafi vald til þess að koma stórfelldum breytingum nánast umræðulaust. Hún hefur ákveðið að taka krappa hægri beygju inn á einstefnugötu markaðslögmálanna á ólöglegum hraða. Það er þjóðarinnar að stöðva þennan hættulega hraðaakstur sem allra fyrst áður en hann veldur stórslysum.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Í upphafi þings ganga þingmenn til kirkju til að njóta menningar og listar á kyrrlátri stund í erli dagsins. Þannig erum við minnt á menningararfleifð þjóðarinnar sem er samofin íslenskri kirkju. Þetta er í senn hátíðleg og virðuleg athöfn sem sæmir vel Alþingi Íslendinga. Inn um glugga Dómkirkjunnar berst hávaði. Hann kemur frá ungmennum sem hafa safnast saman á Austurvelli til að mótmæla. Þetta unga fólk mótmælir því sem það kallar aðför að jafnrétti til náms, skerðingu námslána, innritunargjöldum í skóla og ýmsu fleiru. Þarna standa meðal annarra þingmenn framtíðarinnar sem í fyllingu tímans takast á hendur ábyrgð á stjórn landsins. Mér dettur ekki í hug að halla á íslenska æsku. Þar fer fallegt, frjálslegt, heilbrigt og mannvænlegt fólk, enda alið upp við nægtir og makræði þess velferðarþjóðfélags sem við höfum byggt upp hér á landi. Þarna voru börnin okkar þúsundum saman. Þessi mótmæli vöktu með mér hugrenningar um að lífið er ekki tómur gleðileikur. Við þurfum ætíð að vera viðbúin mótlæti. Þetta vissu forfeður okkar í landi sem er háð duttlungum náttúrunnar í einu og öllu. Og þrátt fyrir alla tækni erum við enn minnt á þessa staðreynd er aflasamdráttur blasir við og þar með minnkandi þjóðartekjur. Það þarf sterk bein til að þola góða daga. Mér þótti við þessar aðstæður tónninn í mótmælum námsmannanna ekki með öllu sanngjarn. Við höfum til skamms tíma getað búið vel að námsfólki okkar og viljum gera það áfram. Hitt er ljóst að til að svo megi verða þurfum við að tryggja framtíð Lánasjóðs ísl. námsmanna með ráðdeild og raunhæfum aðgerðum. Það er heldur ekkert óeðlilegt við hófleg innritunargjöld. Þau eru hugsuð þannig að framhaldsskólarnir ákveði sjálfir hvort þeir leggi slík gjöld á eða nái fram sparnaði í rekstri til að brúa það bil sem þeim er ætlað að fylla. Þar að auki má minna á þá staðreynd að innritunargjöld hafa lengi tíðkast í skólum hér á landi. Í útvarpinu á dögunum var viðtal við nokkra nemendur í Garðaskóla í Garðabæ. Þau tóku þátt í nemenda- og kennaraskiptum við þekktan skóla í Frakklandi. Tvennt vakti athygli mína í þessu viðtali. Annars vegar sú alþjóðlega samvinna sem þarna átti sér stað og það stórkostlega tækifæri sem krakkarnir fengu til að kynnast erlendum jafnöldrum sínum. Hins vegar hvað þeim fannst skilja þjóðirnar að. Íslendingarnir nefndu strangan aga í Frakklandi, bæði í skóla og heima. Frakkarnir nefndu sérstaklega hvað Íslendingar færu seint að sofa. Mér fannst þessir krakkar þótt ungir væru býsna glöggir á kviku íslensks samfélags sem hefur á síðustu áratugum einkennst öðru meir af agaleysi hvert sem litið er. Þetta agaleysi birtist á heimilum, í skólum, atvinnulífi og hjá ríki og sveitarfélögum. Það kemur m.a. fram í því að ekki hefur verið gætt þess aðhalds sem skyldi og nú er svo komið að óhjákvæmilegt er að bregðast við þeim vanda sem íslensk þjóð stendur frammi fyrir. Það verður að stöðva eyðsluna og skuldasöfnunina. Við höfum lifað um efni fram og þá er ekki um annað að ræða en spara í stóru og smáu, jafnt einstaklingar, fyrirtæki og opinberir aðilar. Þar verður ríkið að ganga á undan með góðu fordæmi og það er raunar sterkasta leiðarljós þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr við völd. Heimurinn í dag er annar en í gær. Vaxandi samvinna þjóða kallar einnig á aukna samkeppni. Menntun er undirstaða framfara. Það veltur á menntuninni hvernig okkur reiðir af í samvinnu og samkeppni við aðrar þjóðir. Þess vegna ber að leggja þyngri áherslu á menntun þjóðarinnar í framtíðinni. Um menntunina þarf að fjalla á málefnalegan og gagnrýninn hátt. Ég er ekki með þessum orðum að segja að menntun eigi að vera dýrari. Ég er að leggja áherslu á gæði menntunar og að við nýtum til hins ýtrasta þá fjármuni sem til hennar er varið. Ég vænti þess að við eigum hér í vetur málefnalegar og uppbyggilegar umræður um menntamál þjóðarinnar. Góðir áheyrendur. Meginhlutverk íslenskra stjórnmálamanna á næstu árum verður að koma íslensku samfélagi á réttan kjöl að nýju eftir eyðslustefnu og fyrirhyggjuleysi síðustu missira. Við þurfum að treysta undirstöður samfélags þar sem fólk og fyrirtæki fá að njóta sín, samfélags þar sem fólk þorir að eiga sér hugsjónir og drauma og hefur aðstæður til að hrinda þeim fram. Án slíks verða engar framfarir. Það er rík tilhneiging til þess í fari okkar Íslendinga að mála sterkum litum. Þótt móti blási um stund megum við ekki missa kjarkinn og leggjast í sekk og ösku, heldur þvert á móti nota andstreymið til að sigrast á þeim erfiðleikum sem nú blasa við. Vilji er allt sem þarf.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Ólafur Ragnar Grímsson sagði hér í þessum ræðustól áðan að fjárlagafrv. boðaði brigð á fyrirheitum sjálfstæðismanna um skattalækkun að loknum síðustu kosningum. Þetta er rangt. Ég lýsti því yfir fyrir síðustu kosningar að ekki yrði unnt að lækka skatta á fyrsta eða öðru ári að kosningum loknum. Sambærilegar yfirlýsingar gáfu bæði núv. og fyrrv. formaður flokksins. Hvers vegna var þetta nú ekki hægt? Hvers vegna skyldum við forustumenn Sjálfstfl. gefa slíkar yfirlýsingar? Það var auðvitað vegna þess að viðskilnaður Ólafs Ragnars Grímssonar og ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar var með þeim hætti í ríkisfjármálum að þetta var ekki mögulegt. Ríkisútgjöldin höfðu þanist út, skattar höfðu verið hækkaðir en þrátt fyrir það fór hallareksturinn sívaxandi, hallarekstur sem safnaðist upp og myndaði byrðar fyrir framtíðina. En þetta var ekki nóg. Það var hvarvetna að finna skuldbindingar án fjárframlaga sem safnað hafði verið upp, skuldbindingar sem koma okkur í koll nú, kemur í hlut okkar og framtíðarinnar að standa undir og greiða. Þessar skuldbindingar ásamt hallarekstri Ólafs Ragnars í fjármálaráðherratíð hans voru að ég taldi fyrir kosningar um 53 milljarðar kr. En þetta var ekki nóg. Það var bætt við þetta á síðustu dögum þess þings með heimildum um lántökur, heimildum um skuldbindingar út og suður um fjármálakerfið. Og enn er verið að draga undan teppunum skuldbindingar Ólafs Ragnars Grímssonar í ríkisfjármálum sem við þurfum að standa undir og þess vegna er ekki hægt að lækka skatta nú að sinni. Það eru baggarnir hans Ólafs Ragnars sem þjóðin verður nú að standa undir. Ólafur Ragnar Grímsson kom hér með sakleysislegan ungmeyjarsvip en sannleiksástin hefur ekki breyst. Löngu áður en ríkisstjórn Davíðs Oddssonar var mynduð var ljóst hvert stefndi í hinum veigamestu málefnum þjóðfélagsins. Í höndum ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar höfðu hrannast upp gífurleg vandamál í ríkisfjármálum og atvinnumálum. Þessi vandamál voru mun hrikalegri heldur en menn vildu þá vera láta og vilja enn kannast við. Hagsmunir atvinnulífsins eru að því leyti nátengdir stöðu ríkisfjármála að með sívaxandi útþenslu ríkiskerfisins, skattahækkunum, en þó háskalegum halla á ríkissjóði, hefur ríkisbúskapurinn dregið til sín æ stærri hluta af ráðstöfunarfé þjóðarinnar, bæði með sköttum og lánsfé. Afleiðingin lýsir sér ekki einungis í því að fjármagnið hefur með sívaxandi skattheimtu verið sogað frá atvinnuvegum og heimilum heldur einnig með því að lánsfjárhungur ríkissjóðs hefur haldið uppi háum vöxtum í landinu og olli þeirri vaxtahækkun sem Steingrímur Hermannsson minntist á hér áðan. Sú vaxtahækkun var afleiðing af því lánsfjárhungri sem ríkissjóður hafði valdið í efnahagskerfinu í lok stjórnartíðar Steingríms Hermanssonar. Fráfarandi ríkisstjórn taldi sig leysa vandamál atvinnuveganna með því að taka tæpa 9 milljarða kr. að láni erlendis og dreifa gegnum nýtt sjóðakerfi til fyrirtækjanna. Auðvitað kom þetta sumum fyrirtækjum vel, en því miður allt of mörgum einungis í bili. Þetta sannast m.a. af því að gjaldþrotin héldu áfram alla tíð fyrri ríkisstjórnar þótt lánin væru afborgunarlaus fram á þetta ár. Staðreyndin var að fráfarandi ríkisstjórn vanrækti að koma atvinnuvegunum á rekstrarhæfan grundvöll. Þess í stað gerði hún tilraun til að fela vandann, geyma hann með því að breiða yfir hann ábreiðu sem ofin var úr erlendu lánsfé. Þetta lánsfé þurfti ekki að endurgreiða fyrr en ný ríkisstjórn var tekin við. Það var vitaskuld í fullu samræmi við ýmislegt annað í stjórnarháttum þeirrar ríkisstjórnar, m.a. fjármálastjórninni sem ég vék að hér áðan. Þótt afborganir af þeim lánum sem hér hafa verið gerð að umtalsefni séu ekki nema að litlu leyti fallnar í gjalddaga hafa þegar tapast í gjaldþrotum af þessu fé um 500 millj. kr. Þungi endurgreiðslnanna hefst hins vegar á næsta ári því að þá koma til gjalda nær 2 milljarðar af þessu fé. Þannig er sú arfleifð sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar var að taka við í málum atvinnulífsins. Við bætist nú sá mikli vandi sem stafar af því að á næsta ári er spáð samdrætti í verðmæti sjávaraflans um 11% eða nálægt 9 milljörðum kr. Í samræmi við það sem fram kom í ræðu forsrh. hér áðan lít ég á það sem höfuðverkefni ríkisstjórnarinnar að takast á við þau gífurlegu vandamál sem atvinnuvegirnir búa við, en einnig hina hrikalegu stöðu ríkisfjármála. Það er grundvallaratriði að atvinnulífið geti dafnað og skilað vaxandi tekjum í þjóðarbúið. Viðskilnaður vinstri stjórnar og þau áföll sem spáð er á næsta ári gera kröfur til þess að ríkisstjórnin beiti sér að þessu markmiði frekar en ella. Engar aðgerðir, t.d. í byggðamálum eða öðrum þáttum mála, geta komið í staðinn fyrir þá miklu hagsmuni sem fylgja því að árangur náist á þessu sviði. Ný vinnubrögð hafa verið tekin upp við gerð fjárlagafrv. fyrir næsta ár og árangri náð. Skarplega þarf þó enn að taka á til að markmiði okkar sjálfstæðismanna um jöfnuð í fjármálum ríkisins verði náð áður en kjörtímabilið er hálfnað og jafnframt að búa í haginn fyrir minnkandi skattbyrði almennings á síðari hluta þess. Þessi verkefni eru sannarlega krefjandi og ríkisstjórnin þarf víðtækan stuðning til þess að árangur náist. Ég er þess fullviss að að þeim verði unnið af þeirri festu, en þó með þeirri hófsemi sem einkennir ákjósanlega stjórnarhætti. --- Góða nótt.

Frú forseti. Það verður ekki með sanni sagt að sú ræða sem hæstv. forsrh. flutti hér áðan hafi verið efnisrík eða stefnumarkandi. Fremur var það nú hið gagnstæða. Hún var í stíl við þá stefnuræðu eða vísi að stefnuræðu sem hann flutti á vorþinginu og kaffipakkaræðuna sem hann flutti á Austurvelli 17. júní sl. Ég tel að hæstv. forsrh. þurfi að fá sér betri aðstoð við ræðugerð. Út frá þessari stefnuræðu er ekki auðvelt að festa hendur á því hvað ríkisstjórnin vill. Í lok stjórnarmyndunar í Viðey var enginn eiginlegur málefnasamningur gerður, bara svona heiðursmannasamkomulag, og þá boðaði hæstv. forsrh. með talsverðu steigurlæti að með haustinu yrði gefin út svokölluð hvítbók með nánari útfærslu á stefnumálum ríkisstjórnarinnar. Þar yrðu nú bakskjölin aldeilis birt. Þessa bók hefur okkur loksins tekist að særa út úr ríkisstjórninni nú í morgun. Ég sá mig í gær tilneyddan að fara hér í ræðustól til þess að krefjast þess fyrir hönd þingflokks okkar að okkur yrði afhent þessi hvítbók, enda var hún þá komin í hendur fréttamanna. Við þessari kröfu er nú loks orðið. Þó var ekki eftir miklu að slægjast. Hvítbókin er full af skrúðmælgi og óskhyggju en í of litlu samræmi við verk ríkisstjórnarinnar. Þó finnast þar háskalegar hótanir. Hæstv. utanrrh. veifaði þessari bók hér áðan og ljóstraði upp um nokkrar af þessum hótunum. Það sem máli skiptir er það að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar hefur með verkum sínum og framgöngu síðan hún tók við valdataumunum sýnt sitt rétta andlit. Við framsóknarmenn ákváðum það í vor að gefa nýrri ríkisstjórn starfsfrið ef það mætti verða til þess að hún næði tökum á verkefni sínu. Við höfum sýnt henni umburðarlyndi en nú verður ekki lengur undan því vikist að reyna að koma vitinu fyrir hana eða að öðrum kosti reyna að koma í veg fyrir að henni takist að framkvæma sumt af því sem hún hefur á prjónunum. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er að skemma þjóðfélagið. Við Íslendingar eigum gott land og gjöfult haf. Við höfum á undanförnum áratugum byggt hér þjóðfélag sem hefur að flestu leyti verið til fyrirmyndar. Hér hefur verið komið á velferðarkerfi þar sem allir hafa haft nóg að bíta og brenna og búið við félagslegt öryggi. Aldraðir og sjúkir hafa átt aðgang að læknisþjónustu og lyfjum án tillits til efnahags. Jafnrétti hefur verið til náms þannig að allir sem gátu og vildu hafa getað numið án tillits til efnahags. Atvinna hefur verið næg, þjóðarsátt ríkt á vinnumarkaði og verðbólga hefur með sameiginlegu átaki aðila vinnumarkaðarins, bænda og ríkisvalds verið færð í bönd þannig að hér ríkti efnahagslegt jafnvægi og stöðugt verðlag. Þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók til starfa urðu mjög glögg þáttaskil í þjóðfélaginu. Þrátt fyrir það að nú hafi verið gefin út svokölluð hvítbók sem heitir ,,Velferð á varanlegum grunni`` --- þetta er fallegt nafn --- sú velferð sem hér er lagður grunnur að er ekki velferð allra, aðeins velferð fárra. Og grunnurinn, þar er boðuð efnahagsleg velferð fjölskyldnanna fjórtán og lagður grunnur undir þær en einungis grunnur fyrir þessar fjórtán fjölskyldur. Ríkisstjórnin þykist aðhyllast markaðsbúskap og frjálsa samkeppni og hún boðar löggjöf um bann við hringamyndun í hvítbókinni sömu dagana og verið er að kyrkja Ríkisskip í þágu Eimskipafélagsins og skaffa Flugleiðum einokunaraðstöðu. Ríkisstjórninni hefur á sínum stutta valdaferil tekist að færa ótrúlega margt til verri vegar. Þrátt fyrir það gengur stefnuræða forsrh. fyrst og fremst út á það að reyna að sverta fyrrv. ríkisstjórn og forsrh. hennar. Viðskilnaður ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar var að flestu leyti góður. Þó hafði ekki unnist tími til að koma fullkomnu lagi á fjármál ríkisins og vextir voru enn þá of háir. En í stað þess að halda áfram góðu verki ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar greip ríkisstjórn Davíðs Oddssonar til þess ráðs sem óviturlegast var. Hún hafði forgöngu um að hækka vextina í landinu. Það hafði aftur þær afleiðingar að fyrirtæki og einstaklingar sem skulduðu fé fengu mörg hver ekki risið undir stóraukinni vaxtabyrði og skriða gjaldþrota hófst, beinlínis fyrir tilverknað ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin lýsti því yfir að hún mundi ekki standa fyrir neinum aðgerðum til aðstoðar fyrirtækjum eða atvinnuvegum í vanda. Ríkisstjórnin brást þeirri frumskyldu sinni að jafna út sveiflur og stuðla að því að atvinnulífið gæti gengið og því væru sköpuð eðlileg starfsskilyrði. Fyrirtækin voru knúin í gjaldþrot fullkomlega án þess að það væri athugað að í mörgum tilfellum var það ríkinu fjárhagslega miklu óhagkvæmara heldur en að rétta þeim hjálparhönd. Gjaldþrotin voru látin ganga yfir gjaldþrotanna vegna. Ríkisendurskoðun varð í sumar að breyta fyrri álitsgerð og vitnaði til þess að nú væri komin önnur stjórnarstefna þannig að gjaldþrot mundu stóraukast. Hæstv. forsrh. vitnaði hér áðan í hina síðari álitsgerð Ríkisendurskoðunar. Sú greinargerð var samin með hliðsjón af því að hann var kominn til valda og að ríkisstjórnin var hætt að létta undir með atvinnulífinu, fremur hið gagnstæða. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar reynir að innleiða hér hið mannfjandsamlega og ískalda kenningakerfi frjálshyggjunnar og taka upp stjórnarhætti og vinnubrögð sem alls ekki eiga við á Íslandi eða verða með nokkrum hætti löguð að íslenskum veruleika, án þess að það leiði til hins mesta ófarnaðar. Atvinnulífið er látið lönd og leið. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar koma kjarasamningar ekkert við. Í stefnuræðunni er varla minnst einu orði á kjarasamninga eða þróun launamála. Ríkisstjórnin hefur lagt fram fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Þetta fjárlagafrv. er framúrskarandi óraunhæft. Þótt það sé morandi í hótunum við velferðarþjóðfélagið, þá örlar þar varla á raunhæfum sparnaði eða aðhaldi. Sjálfstæðismenn sögðu fyrir kosningar að þeir ætluðu að lækka skatta. Reyndar er hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálmi Jónsson undantekning því hann glopraði því út úr sér eða var svo hreinskilinn að segja að það væri ekki hægt. Þá ruku nú talsmenn Sjálfstfl. upp og töldu hann ekki mæla fyrir munn Sjálfstfl., þeir ætluðu aldeilis að lækka skattana. Þetta fjárlagafrv. boðar stórfelldar skattahækkanir svo nemur mörgum milljörðum. Skattahækkanirnar eru ekki ætlaðar þeim sem breiðust hafa bökin, nei. Sjúkum, öldruðum, barnafólki og námsmönnum er ætlað að bera meginþungann af þessum skattahækkunum. Svo kalla þeir þetta þjónustugjöld og ég veit ekki hvað og hvað og skólagjöld. Svo á að skerða barnabætur. Þá eru stórauknar álögur á atvinnuvegina. Þannig vegur ríkisstjórnin af fullkomnu miskunnarleysi að þeim sem minna mega sín og gerir það með bros á vör. Það er engu líkara en ráðherrunum þyki gaman að leggja á skólagjöld og leggja þannig af jafnrétti til náms án tillits til efnahags. Það eru engu líkara en þeir hafi gaman af því að svipta sjúka og aldraða félagslegu öryggi til að geta fengið lyf og læknisþjónustu án tillits til efnahags. Nei. Hér eftir á besta læknisþjónusta að vera sérréttindi þeirra sem hafa fé til að greiða hana. Þetta gera mennirnir sem gengu til síðasta landsfundar undir kjörorðinu: Mannúð og mildi. Ríkisstjórnin gerir gælur við að afhenda einkaaðilum skólana. Það er ekki í anda þess að varðveita jafnrétti til náms. Skólagjöld og skerðing námslána koma þungt niður á barnafólki og hinum efnaminni. Skólagjöld sem tekjuöflunarleið fyrir ríkisskóla er algert nýmæli sem betur fer. Stefna ríkisstjórnarinnar er landsbyggðinni einstaklega andsnúin og því atvinnulífi sem þar er stundað. Jafnvel þótt ýtrustu kröfum Alþfl. um að þröngva kosti landbúnaðarins og sjávarútvegsins hafi ekki verið sinnt samkvæmt hvítbókinni og reyndar ekki heldur fjárlagafrv. Veiðileyfagjald er næstum því eingöngu skattur á landsbyggðina. Við höfum átt í samningum um myndun Evrópsks efnahagssvæðis. Framsóknarmenn tóku þátt í því að sest var að því samningaborði, enda væri nauðsynlegum fyrirvörum haldið til haga og hagsmuna Íslands gætt vandlega. Það er ástæða til að óttast að núv. ríkisstjórn hafi ekki gætt hagsmuna Íslands nægilega. Slakað hefur verið á fyrirvörum og því miður eru fremur litlar horfur á að við eigum kost á viðunandi samningi. Þingflokkur framsóknarmanna mun meta það samningsuppkast, sem gert kann að verða, vandlega og með aðgát og taka að því búnu afstöðu til þess. Ekki kemur til greina að fallast á að veita útlendingum aðgang að fiskveiðilögsögunni, aðgang að útgerð eða aðild að útgerð og fiskvinnslu í stað tollaívilnana. Ekki má opna fyrir verulegan innflutning búvöru og rústa þannig íslenskan landbúnað með niðurgreiddri búvöru frá Evrópubandalaginu. Íslendingar verða áfram að eiga land sitt sjálfir og varðveita stjórnarfarslegt sjálfstæði. Góðir Íslendingar. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er ekki vandanum vaxin. Hún fylgir hættulegum úrræðum frjálshyggjunnar í blindni og það mun leiða okkur í ógöngur. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar er meira að segja að innleiða hér á Alþingi sömu vinnubrögð og sjálfstæðismeirihlutinn í Reykjavíkurborg notar, að taka aldrei ótilneyddur tillit til minni hlutans og sýna alltaf ýtrustu hörku í samskiptum við hann. Innan stjórnarflokkanna og hér á Alþingi er fjöldi mætra manna sem bæði hafa þekkingu á atvinnulífinu og ættu að hafa ábyrgðartilfinningu og burði til þess að hafa vit fyrir sínum mönnum í ráðherrastólunum. Hvað dvelur orminn langa? Eftir að Davíð Oddson yfirgaf borgarstjórastólinn hefur komið æ betur í ljós hve illa hann hefur stjórnað Reykjavíkurborg. Þar hefur allt vaðið í sukki og stjórnleysi. Hér hafa verið nefnd tvö dæmi, ráðhúsið og Perlan. Dæmin eru miklu fleiri. Þetta er bara toppurinn á ísjakanum. Nú þykist hann hafa efni á því að gagnrýna góða stjórn fyrirrennara síns í embætti forsrh. Maður, líttu þér nær. Davíð Oddsson þykist ekki þurfa á efnahagsráðgjöf að halda. Þess í stað er hann að ráða sér hermálafulltrúa. Ríkisstjórn hans hefur fengið sitt tækifæri, hún hefur klúðrað því, hún er að skemma okkar góða þjóðfélag. Hún verður að fara frá sem fyrst. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Ólafur Ragnar Grímsson talaði mikið um velferðarríkið hér áðan. Hvernig lauk hv. þm. ferli sínum sem fjmrh.? Hann hreykir sér af því hér í þingsölunum að með því að undirrita búvörusamninginn og viðhengi hans með flokksbróður sínum Steingrími J. Sigfússyni hafi hann skuldbundið ríkissjóð á næsta ári til þess að greiða 2--3 þúsund millj. kr. meira í styrki til landbúnaðarins en á yfirstandandi ári. Þetta voru skuldbindingarnar sem hæstv. fyrrv. fjmrh. undirritaði sem vörðuðu velferð sauðskepnunnar. Hann undirritaði hins vegar enga samninga sem vörðuðu velferð gamla fólksins, barnafólksins eða sjúklinganna. Nei, þvert á móti skópu þessar aðgerðir hæstv. fyrrv. ráðherra vanda hjá gamla fólkinu, sjúklingunum og barnafjölskyldunni því að velferð sauðskepnunnar kreppir nú meira að velferð mannskepnunnar en hún gerði áður. Hv. þm. Svavar Gestsson gekk ungur til liðs við þá stefnu sem þá réði hálfum heiminum. Þessi stefna hefur nú lagt í rúst efnahag þeirra ríkja í Evrópu sem fyrir rúmum mannsaldri voru í hópi auðugustu ríkja heims. Þar ríkir nú vesöld, fátækt og armóður. Leifarnar af hinu fyrrum fjölmenna stuðningsliði þessarar stefnu eru þó enn sums staðar á kreiki. Gera Íslendingar sér það ljóst hversu lánsamir þeir eru að hafa aldrei gengið undir ok þeirrar stefnu sem Svavar Gestsson og sumir félagar hans boðuðu? Sovét-Ísland, óskalandið, það kom aldrei, svo sé guði fyrir að þakka. Hefði það komið, þá mundi ríkja hér á Íslandi það misrétti sem ríkt hefur í löndum kommúnismans. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar miða ekki að því að koma á fót slíku misrétti, hvorki í heilbrigðismálum né í öðrum málum heldur þvert á móti að varðveita kjarna velferðarríkisins, þann kjarna að við viljum tryggja öllum lífsafkomuöryggi, hvort sem er um að ræða gamalt fólk, barnafólk eða sjúklinga. Við Íslendingar eigum nú að baki lengsta samfellda tímabil stöðnunar í efnahagslífi frá lokum heimsstyrjaldarinnar síðari. Allt frá árinu 1988 hefur ríkt kyrrstaða og afturför í þjóðarbúskapnum. Eftir því sem við best fáum séð eigum við ekki von á því að mikið rofi til á næstu 4--5 árum. Eina von okkar að auka þjóðartekjur í nánustu framtíð er að okkur takist að ná samningum um aukið aðgengi fyrir tollfrjálsar íslenskar afurðir á erlendum mörkuðum og álver á Keilisnesi. Ef ekki mun áfram ríkja kyrrstaða og afturför í íslenskum þjóðarbúskap þar sem þjóðin getur jafnvel átt von á því að lífskjör hennar rýrni um allt að 2% á ári á sama tíma og aðrar Evrópuþjóðir í kringum okkur halda áfram að sækja fram. Þetta er hið erfiða viðfangsefni sem stjórnvöld glíma nú við, þetta er kjarni málsins. Halldór Laxness hefur sagt: Því hefur verið haldið fram, segir skáldið, að Íslendingar beygi sig ekki fyrir skynsamlegum rökum, fjármunarökum varla heldur og þó enn síður fyri rökum trúarinnar en leysi vandræði sín með því að stunda orðhengilshátt og deila um tittlingaskít sem ekkert kemur málinu við en verða skelfingu lostnir og setur hljóða hvenær sem komið er að kjarna málsins. Umræðurnar sem orðið hafa á Alþingi að undanförnu og endurteknar eru í kvöld af hálfu stjórnarandstöðunnar eru góð lýsing á sannleiksgildi þessara orða skáldsins. Stjórnarandstaðan ræður ekki kjarna málsins. Að vísu setur hana ekki hljóða en sumir hengja sig í aukaatriðin, aðrir lemja höfðinu við steininn, sumir hrópa og kalla og aðrir fara að flengja sjóinn. Ef slíkar aðferðir væru líklegar til að leysa vandann væri stjórnarandstaðan að gera gagn með málflutningi sínum. Þar sem aukaatriðin skipta hins vegar ekki máli, höfuðið gefur eftir á undan steininum og sjórinn skilar ekki meiri afla þó að hann sé flengdur, þá er þessi málflutningur stjórnarandstöðunnar okkur gagnslaus. Þegar ég kom í heilbr.- og trn. lét ég það verða mitt fyrsta verk að biðja um úttekt á stöðu mála þar. Í þeirri úttekt kom fram að útgjaldaflokkar heilbr.- og trmrn. stefndu 1.700 millj. kr. fram úr heimildum fjárlaga. Sú fjárvöntun samsvarar því að fyrirvinna fjölskyldu hefði á síðari hluta ársins 1990 þurft að greiða meira en 14 þús. kr. í viðbótarskatt í ríkissjóð til að mæta þessum aukna kostnaði. Og hver var ástæðan fyrir þessari fjárvöntun? Hún var m.a. sú að aðgerðir sem fyrrv. ríkisstjórn hafði boðað um sparnað og aðhald voru aldrei framkvæmdar. Lyfjaútgjöldin ein saman stefndu 600--700 millj. kr. fram úr því sem fjárlög heimiluðu. Í Danmörku eru lyf álíka dýr og á Íslandi og er það eina landið í allri Vestur-Evrópu þar sem lyfjaverð er álíka hátt og hér. Danir kaupa lyf fyrir um 13.600 ísl. kr. á mannsbarn á ári. Íslendingar voru farnir að kaupa lyf fyrir yfir 20 þúsund ísl. kr. á mannsbarn á ári. Er það goðgá þó hugað sé að því hvort ekki megi lækka þennan mikla lyfjakostnað? Umræðan í kjölfar þeirra breytinga sem ég gerði um mitt ár er dæmi um hvernig hægt er með óvönduðum aðferðum að þyrla upp rakalausu og ástæðulausu moldviðri sem byggist aðeins á því að einn étur fullyrðingu upp eftir öðrum uns úr verður tilhæfulaus múgæsing. Fullyrt var að gamla fólkið hefði orðið að flýja á vit félagsmálastofnana. Sagt var að foreldrar hefðu ekki lengur efni á að kaupa meðul fyrir börnin sín, að mikið veikir sjúklingar liðu ómældar þjáningar vegna þess að þeir hefðu ekki lengur efni á að kaupa lyf og þegar á þá var gengið sem hæst hrópuðu, þá var eina svarið sem fékkst: Jú, það segja þetta allir. Nú eru liðnir þrír mánuðir og nokkur reynsla fengin. Ekki er vitað um eitt einasta gamalmenni sem hefur þurft að fá aðstoð Félagsmálastofnunar vegna hás lyfjakostnaðar. Fjölmargir sjúklingar sem þjást af langvinnum sjúkdómum borga nú minna fyrir lyfin sín en þeir gerðu áður vegna þess að reglugerðin sem ég setti gerði ráð fyrir að hægt væri að veita þeim meiri hjálp en þeir hefðu áður fengið en það hafa samt orðið umskipti. Lyfjaútgjöld þjóðarinnar hafa á þessum þremur mánuðum, júlí, ágúst og september orðið yfir 300 millj. kr. lægri en þau voru á sama tíma í fyrra. Lyfjakostnaður sjúklinga hefur á þessum sama tíma lækkað um 200 millj. kr. frá því sem hann var á sama tíma fyrir einu ári. Útgjöld sjúkratrygginga sem í maíbyrjun stefndu í 2.800--3.000 millj. kr. voru um sl. mánaðamót 1.800 millj. kr. og aðeins þrír mánuðir eftir af árinu. Og hvað um sjúklingana? Þótt lyfjakostnaður hafi hækkað nokkuð sem hlutfall af lyfjaverði nemur sú hækkun aðeins 190 kr. að meðaltali á lyf en lyfin hafa á sama tíma lækkað í verði um allt að 400 kr. á hverja lyfjaávísun því að læknar eru nú í miklu meira mæli en áður farnir að ávísa á ódýr lyf í stað dýrra lyfja þar sem þau ódýru koma að sama gagni. Virðulegi forseti. Ég mun áfram beita mér fyrir því að lyfjareikningur þjóðarinnar geti lækkað. Nú er verið að vinna í heilbrrn. að nýrri lagasetningu um lyfsölu og lyfjadreifingu þar sem stefnt er að því að gera lyfjaverslun frjálsari en hún er í dag og koma á aukinni samkeppni þannig að álagning og innflutningsverð fari lækkandi. Er goðgá að leita leiða til þess að draga úr kostnaði við heilbrigðisþjónustuna? Meðallegukostnaður á dag á sjúkrastofnun á Íslandi er um 17 þús. kr. á hvern sjúkling. Legukostnaðurinn er frá 5 þús. kr. á dag upp í yfir 20 þús. kr. á dag á stærstu sjúkrastofnunum. Er það goðgá eða árás á velferðarkerfið að leita svars við þeirri spurningu hvort ekki sé hægt með einhverjum ráðum að draga úr þessum kostnaði? Hæstv. fyrrv. fjmrh. Ragnar Arnalds gerði á sínum tíma samning við lækna til að dylja þá launahækkun sem í þeim samningi fólst fyrir öðrum launþegum. Var gert ráð fyrir því að læknar í þjónustu ríkisins hefðu rétt á að fá ferðir til útlanda greiddar af ríkinu. Á ári nemur þessi kostnaður vegna utanlandsferða um það bil 300 millj. kr. Þetta er álíka há fjárhæð og varið er til allra framkvæmda í sjúkrahúsum, heilsugæslustöðvum og hjúkrunarheimilum utan Reykjavíkur. Er goðgá að spyrja sig að því hvort ekki megi nýta þessa fjármuni betur? Er það árás á velferðarkerfið? Hvað er velferð? Kjarninn er ekki sá að allir fái allt fyrir ekki neitt. Sú kynslóð sem nú er upp á sitt besta á Íslandi lifir við meiri velferð en nokkur önnur kynslóð Íslendinga hefur gert frá því að sögur hófust. Hún býr í einhverju efnaðasta þjóðríki heims. En hún er líka einhver kröfuharðasta kynslóð sem Ísland hefur nokkurn tíma byggt og sú kröfuharka má ekki bitna á velferðarkerfinu. Hin kröfuharða kynslóð má ekki ganga svo langt í kröfugerð sinni að hún krefjist þess að allir, líka þeir sem þurfa þess ekki, geti gengið óhindrað í almannasjóði velferðarkerfisis því ef hún heldur þeirri kröfu til streitu þá munu þeir sjóðir ekki geta borgað útgjöld vegna þeirra sem þurfa á aðstoðinni að halda. Góðir áheyrendur. Ríkisstjórn Íslands er nú að takast á við mjög alvarleg og erfið úrlausnarefni. Aðrar ríkisstjórnir hefðu þurft að takast á við þessi vandamál en þær hafa ýtt þeim frá sér. Ef núverandi stjórnarmeirihluta brestur kjarkur eða stuðning fólksins í landinu til að takast á við efnahagsvandann sem nú ógnar tilveru okkar allra, þá sé ég ekki að ríkisstjórn annarra flokka geri það. Þær aðgerðir sem ríkisstjórnin er nú að grípa til eru ekki aðgerðir sem líklegar eru til að skapa okkur ráðherrunum stundarvinsældir. En þær eru óhjákvæmilegar og landinu verður að stjórna. Við erum ekki að gera skipulagsbreytingar í ríkisrekstri, taka upp takmörkuð þjónustugjöld, breyta rekstri stofnana eða endurskipuleggja ýmsa þætti í velferðarkerfinu af mannvonsku. Við erum ekki heldur að gera þetta að gamni okkar. Við erum að gera þetta vegna þess að það er mín einlæg sannfæring og okkar alþýðuflokksmanna að þetta sé eina leiðin til að varðveita sjálfan kjarna velferðarríkisins sem er sá að tryggja öllum Íslendingum öryggi án tillits til afkomu og efnahags, að tryggja öldruðu fólki áhyggjulaust ævikvöld, að tryggja sjúku fólki þá læknishjálp sem það verður að fá. Ef ég tryði því ekki sjálfur að við værum að gera það sem óhjákvæmilegt er til að tryggja hér á Íslandi framtíð þjóðfélags mannúðar og mildi þá stæði ég ekki í þessum sporum. --- Þakka ykkur fyrir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Margt var það í stefnuræðu forsrh. sem vekur furðu og ástæða er til að skoða nánar. Eitt af því er orðaval ráðherrans. Hann talaði t.d. um fátæktarstefnu sem samkvæmt hans mati er hvort tveggja í senn, sósíalismi og stefna fráfarandi ríkisstjórnar. Þeir sem aðhyllast þessa svokölluðu fátæktarstefnu eru þeir sem telja að orsaka eymdar og volæðis --- og takið eftir, hann kallaði það eymd og volæði, hann var að tala um kjör fólks í landinu --- þeir sem aðhyllast þessa fátæktarstefnu telja að orsaka hennar sé að leita í ranglátu þjóðfélagskerfi. Hvílík firra. Samkvæmt þessari stjórnmálaskýringu forsrh. leitar hann orsaka fátæktar í meðfæddum eiginleikum einstaklinga og á ekkert skylt við þær aðstæður sem honum eru búnar í samfélaginu. Þetta orðaval ráðherrans lýsir einungis fádæma hroka og skilningsleysi á lífskjörum þeirra sem við erfiðar aðstæður búa. Og þau eru e.t.v. glöggur vitnisburður um hans eigin viðhorf. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að jafna lífskjör fólks. En miðað við yfirlýsingar og aðgerðir hennar hefur einhver af hæstv. ráðherrum tekið að sér að skilgreina hugtakið jöfnuður upp á nýtt. E.t.v. hefur einhver af ráðherrum Jafnaðarmannaflokks Íslands gert það. Lítum nánar á örfá dæmi um jöfnunaraðgerðir ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Lögð skulu á skólagjöld og námslán stórlega skert og þau gerð óhagstæð. Þetta er gert til að draga úr eftirspurn eftir námi, sagði fjmrh. í útvarpsviðtali um daginn. Hvílíkt markmið. Það á sem sagt að draga úr eftirspurn og fækka í skólum með því að hrekja þá efnaminni út úr skólunum. Auka á hlut sjúklinga í lyfja- og lækniskostnaði, sem líklega á að draga úr eftirspurn eftir læknisþjónustu. Barnabætur skulu lækkaðar og komið í veg fyrir umbætur í skólamálum sem ný grunnskólalög gera ráð fyrir og eru liður í því að bæta hag barna og fjölskyldufólks. En eins og allir vita er hagur allt of margra barna hér á landi mjög slæmur. Þessar aðgerðir eiga allar að leiða til jöfnunar samkvæmt nýrri skilgreiningu þess orðs. Hæstv. heilbrrh. vill kannski kalla þetta tittlingaskít og aukaatriði eins og hann talaði um hér áðan. En ég sakna þess að í svokallaðri stefnubók ríkisstjórnarinnar skuli ekki vera sérstakur kafli sem fjallar um skilgreiningu hugtaka. Hvað á ríkisstjórnin t.d. við þegar hún talar um velferð? Ef skilningur á því hugtaki er sams konar og á hugtakinu jöfnuður, þá skiljum við alls ekki það sem ríkisstjórnin er að tala um. Þetta og margt fleira kallaði forsrh. hóflegar greiðslur fyrir þjónustu sem ekki skerða hag þeirra sem erfiðast eiga. Veit ráðherrann virkilega ekki betur en þetta? Veit hann ekki að þessi illa dulbúna skattlagning bitnar einmitt harðast á þeim sem erfiðast eiga? Ég vil leyfa mér að upplýsa ráðherrann og ríkisstjórnina alla um það að þá sem erfiðast eiga er líklegast að finna í hópi sjúklinga, aldraðra, öryrkja og barnmargra fjölskyldna, einmitt þessara hópa sem ríkisstjórnin er að auka skattbyrðina á núna. Þá er hins vegar alls ekki að finna í hópi fjármagnseigenda og stóreignafólks. Ég minnist þess þó ekki að hafa séð tillögur um álögur á þennan hóp í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar sem segist ætla að jafna lífskjör fólks. Á sama tíma og þessar tillögur eru settar fram senda ráðherrar ríkisstjórnarinnar ákall til samtaka launafólks um samstarf og skynsamlega samningagerð, eins og þeir kalla það, sem merkir hjá þeim 3--4% kjaraskerðingu. Dettur þeim í hug að venjulegt launafólk sé tilbúið til að taka á sig stórfellda kjaraskerðingu til viðbótar öllum nýju gjöldunum þegar engar ráðstafanir eru gerðar til að liðka fyrir samningum eða bæta hag láglaunafólks af hálfu ríkisstjórnarinnar? Þvert á móti er það megineinkenni fram komins fjárlagafrv. að hagur þeirra sem betur mega sín er tryggður á kostnað hinna sem minna hafa. Góðir áheyrendur. Þessi ríkisstjórn er að breyta þjóðfélaginu í grundvallaratriðum. Hennar stefnu má réttilega kalla fátæktarstefnu. Hún byggir á svonefndri ,,perlusiðfræði`` og mun leiða til þess að sá hópur sem nú býr við erfið kjör mun stækka til mikilla muna. Þjóðin verður að sameinast, og er að sameinast, gegn þessari stefnu og brjóta hana á bak aftur. Því fyrr, því betra. --- Ég þakka.

Virðulegi forseti. Góðir Íslendingar. Hæstv. heilbrrh. fór nokkuð mikinn hér rétt áðan og gagnrýndi fráfarandi ríkisstjórn fyrir það helst að hafa gert samning við bændur, samning sem hann verður að standa við. Það kom mér ekki svo mjög á óvart að það skyldi fara í taugarnar á hæstv. heilbrrh. að hann verði að standa við það sem menn hafa gert. Hann hefur ýmislegt sagt og haft sína meiningu á því hvernig eigi að standa við það. Ég minnist þess að á sjálfum baráttudegi verkalýðshreyfingarinnar, 1. maí sl., birtist í Skutli, málgagni Alþfl. á Vestfjörðum, grein eftir Sighvat Björgvinsson þar sem hann spyr lesendur blaðsins að því: Hverjir eru það sem eru tilbúnir að vinna undanbragðalaust að því að skila launafólki því sem það á inni hjá atvinnuvegunum og þjóðfélaginu? Og það vildi svo til að þann dag sem þessi grein birtist var greinarhöfundur orðinn ráðherra og búinn að velja sér svarið við þessari spurningu. Svar hans var Sjálfstfl., sá flokkur sem formaður Alþfl. hefur líkt við mexíkanskan bófaflokk. Og hverjar hafa efndirnar verið á þessum málflutningi heilbrrh. sem hann hafði uppi fyrir kosningar? Hvernig hefur gengið að skila launafólki því sem það átti inni hjá atvinnuvegunum og þjóðfélaginu? Svarið við því liggur líka fyrir. Launafólkið átti ekkert inni. Það á þvert á móti að bera nýja skatta, ekki eftir efnum og ástæðum, heldur eftir heilsu og barnafjölda þannig að þeir sem hafa lakari heilsu eiga að borga meira en þeir sem hafa betri heilsu og þeir sem eiga fleiri börn eiga að borga meira en þeir sem eiga færri börn. Þetta er hin nýja jafnaðarstefna Alþfl. Hér hefur verið spurt: Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í málefnum sjávarútvegsins? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í þeim vanda sem blasir við landsbyggðinni um land allt? Þeim vanda sem lýsir sér í því að sjávarútvegsfyrirtækin þola ekki þetta hávaxtastig í marga mánuði í viðbót. Þeim vanda sem lýsir sér í því að mörg fyrirtæki riða til falls vegna þeirra skulda sem á þau söfnuðust á tímum ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Og vegna þess vanda sem blasir við landsbyggðinni vegna þess aflasamdráttar sem fyrirsjáanlegur er á næsta ári. Svörin hafa verið heldur fátækleg. Formaður Alþfl. svaraði því þannig: Lausnina er að finna í samningum við Evrópubandalagið. Það er svarið. Það er svarið sem fólkið úti á landi á að gera sig ánægt með, það fólk sem horfir fram á það að ársverkum á næsta ári muni fækka um 8--10%. Ég vil taka það fram vegna þessa svars formanns Alþfl. sem vísar til Evrópu að Evrópubandalagið hefur nú þegar hafnað alfarið tollfrelsi með fiskafurðir og krefst þess að fá að fjárfesta í sjávarútvegi Íslands og annarra EFTA-landa. Slíkt kemur að sjálfsögðu ekki til greina, enda virðast hagsmunir Íslendinga að engu orðnir í þeim viðræðum sem staðið hafa yfir um EES að undanförnu. Samningar, þar sem búið er að henda út öllum hagsmunamálum Íslendinga en gera ráð fyrir svokölluðu fjórfrelsi við þessar aðstæður eru fráleitir. Þess vegna hefur stjórnarandstaðan nú óskað eftir sérstökum umræðum um Evrópusamninginn í næstu viku hér á Alþingi. Alþb. bendir fólki á að þó að illa horfi í sjávarútvegi á næsta ári í kjölfar aflasamdráttar, þá er engin ástæða til að leggja árar í bát. Við höfum þegar flutt þáltill. í því skyni að tryggja fiskvinnslunni á landsbyggðinni hráefni og aukinn hlut í þeim afla sem veiddur er á Íslandsmiðum. Ég bendi á að á síðasta ári voru um 150 þús. tonn af botnfiski flutt til útlanda óunnin. Það er til hráefni til að halda uppi atvinnu hér á landi ef menn einfaldlega hafa þor og kjark til þess að grípa til þeirra aðgerða sem þarf til að beina hráefninu til vinnslu innan lands en ekki að flytja það út óunnið til útlanda. --- Tíma mínum er því miður lokið. Ég þakka fyrir áheyrnina.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Það má segja stjórnvöldum til hróss að stefna þeirra í velferðarmálum er skýr. Það er líka það eina jákvæða sem hægt er að segja um þá stefnu. Henni verður best lýst með orðunum: Einföld, stílhrein og óréttlát. Ég efast um að önnur eins kúvending hafi orðið í íslenskum stjórnmálum á þessari öld og með valdatöku Viðeyjarstjórnarinnar. Horfið er frá hugmyndum um að allir eigi að eiga jafnan rétt í velferðarkerfinu, aðgang að góðum skólum, heilsugæslu og annarri nauðsynlegri þjónustu. Nú á að mismuna. Ekki þannig að þeir greiði mest sem hafa hæstar tekjurnar. Þvert á móti. Ætlast er til að sá greiði mest af nýjum sköttum stjórnarinnar sem lægstar hefur tekjurnar. Með því að skattleggja nauðþurftir, svo sem lyf, læknisþjónustu og skólagöngu er hæst hlutfall klipið af tekjum hinna láglaunuðu. Eða trúa stjórnvöld því kannski að það séu einungis þeir sem hafa há laun sem þurfi á þessu að halda? Auðvitað ekki. Og þeim er ljóst að byrðarnar eru þyngstar á láglaunafólkinu. Gallinn er bara sá að þeim er nákvæmlega sama. Hvernig hafa stjórnarsinnar hugsað sér að fólk t.d. með 55 þús. kr. mánaðartekjur geti greitt mat, húsnæði, skólagöngu og nauðsynleg lyf? Við slík laun búa allt of margir í okkar góða landi, aðallega konur. Veldur það áhugaleysinu? Og einnig ríkisstarfsmenn. Þeim á hvort er að fækka svo þeir eru kannski úr leik þess vegna. Þrátt fyrir þessa staðreynd talar hæstv. forsrh. í ræðu sinni um sigurgöngu íslensku þjóðarinnar frá fátækt til bjargálna. Hvílík þversögn. Hann fylgist ekki með. Eru menn bjargálna með laun undir 55 þús. kr. á mánuði til að framfleyta heilli fjölskyldu? Nei. Samt er mörgum gert að lifa á þeim lúsarlaunum, meira en 15% verkafólks bæði karla og kvenna. Þetta eru tölur úr nýjasta Fréttabréfi kjararannsóknarnefndar þannig að ég geri ráð fyrir að þær séu réttar. Og ef litið er á konur í afgreiðslustörfum er ástandið enn þá verra. Meira en 20% þeirra eru undir 55 þús. kr. mörkunum. Ég spyr því: Er það þetta fólk sem á að herða sultarólina núna þegar illa árar? Væri ekki nær að þeir greiddu sem geta? En það er ekki stefna stjórnvalda. Ekki má hins vegar hreyfa við fjármagnseigendum. Þeir eru friðaðir. Hvaða réttlæti er í því að einn greiði skatt en annar ekki af eigum sínum? Sá sem kaupir íbúð gerir það, fyrst reyndar af kaupinu sem hann borgar hana með og síðan af henni sjálfri. En kaupi hann hlutabréf, þá eru þau skattfrjáls, svo og tekjurnar sem hann notar til að kaupa þau með. Hvort er hú lífsnauðsynlegt: þak yfir höfuðið eða hlutur í fyrirtæki? Á maðurinn kannski að byggja sér bréfhús úr hlutabréfum? Eru það kannski nýjustu húsbréfin? Stefna ríkisstjórnarinnar hlýtur að vekja spurninguna: Ríkir hér lýðræði í raun? Er stjórnin málssvari kjósenda sinna? Í kosningabaráttunni gátu kjósendur stjórnarflokkanna haldið að þeir væru að kjósa allt aðra flokka en þá sem nú sitja í stjórn, jafnvel þótt þeir kysu A eða D, stjórn sem legði áherslu á velferð kjósenda, meira að segja allra, legðist gegn skattahækkunum og ætlaði sér að bæta kjör hinna lægst launuðu. Vonbrigði þessa fólks sjást vel í hörðum viðbrögðum við áformuðum aðgerðum stjórnarinnar. Hlusta stjórnvöld á þessar raddir? Nei. Þeirra er valdið og þau nota það. Gleymd eru fyrirheit um tekjujöfnun, svo sem hækkuð skattleysismörk. Svikin eru loforð um að skattar verði ekki hækkaðir því að hvað eru þjónustugjöldin annað en skattar? Stjórnvöld hafa verið óspör á að kenna öðrum um allt það sem miður fer. Það er ekkert nýtt. En hverjar eru svo lausnir þessarar ríkisstjórnar? Atvinnustefnan er rýr. Lausnarorðið er einkavæðing. Ég óttast þó að stjórnvöld hafi alls ekki gert sér grein fyrir því um hvað þau eru að tala. Hvað merkir t.d. einkavæðing heilsugæslu og skóla? Að sumir verði kannski jafnari en aðrir? Það er mikill munur á því að leyfa einkafyrirtækjum að starfa við hlið opinberra aðila og því að stjórnvöld leggi lögboðna þjónustu svo sem skóla heilla skólahverfa í hendur einkaaðila. Því miður heyrist mér að hæstv. menntmrh. geti vel hugsað sér að fara hina verri leið. Annað er val, hitt er einokun. Mér er fyrirmunað að skilja hvers vegna einokun á að vera í lagi bara ef hún er á hendi einkaaðila. Hvernig geta þeir sem kalla sig málsvara frelsis tekið undir það? Ég óttast að nú séu menn að rjúka til og endurtaka mistök Margrétar Thatcher því treglega gengur mönnum að læra af sögunni. Mig langar til að vitna nú til orða bresks íhaldsmanns sem var hér á landi nýverið. Þessi maður, Douglas Smith, er sérfræðingur í markaðsmálum. Hann segir í Morgunblaðinu í fyrradag, með leyfi hæstv. forseta: ,,En þegar vatnsveiturnar eru einkavæddar eða rafveiturnar, hvar er þá öll samkeppnin? Venjulegur notandi á rauninni ekki aðra möguleika en þann að kaupa þjónustuna af fyrirtækinu á staðnum eða svæðinu, ekki fer fólk almennt að grafa eigin brunn í garðinum eða fá sér dísilrafstöð. Í stuttu máli, við teljum að of langt hafi verið gengið. Niðurstaðan í t.d. vatnsveitumálum er að franskir aðilar hafa keypt margar veitnanna, verðið á þjónustunni og laun ráðamanna fyrirtækjanna hafa hækkað upp úr öllu valdi. Þeir eru farnir að fjárfesta í hótelum í staðinn fyrir að gefa okkur kost á hreinna vatni [ . . . ] eða lækka verðlagið.`` Það hafa nefnilega ýmis hugmyndakerfi hrunið. Og hvaða lærdóm getum við hér heima dregið af einkavæðingu t.d. bifreiðaskoðunar? Ég held að það sé æðimisjafnt sem menn láta af því. Það er því athyglisvert að sjá í hvítbókinni, sem ríkisstjórnin sendi frá sér í morgun, að einkavæðing er draumsýn ríkisstjórnarinnar. Þar stendur, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin stefnir að því að gera átak til einkavæðingar starfsemi hins opinbera á kjörtímabilinu.`` Það vekur athygli að á meðal þess sem á listanum er eru Rafmagnsveitur ríkisins, Póstur og sími og Landsvirkjun. En um þessar stofnanir segir orðrétt, með leyfi forseta: ,, . . . verður unnið að því að auka sjálfstæði og rekstrarábyrgð annarra með breyttu rekstrarformi, einkum með því að breyta þeim í hlutafélög.`` Enn fremur: ,,Formbreyting af því tagi sem hér um ræðir útilokar hvorki frekari breytingar, svo sem þær að rekstur og rekstrarþættir framangreindra stofnana séu boðnir út eða seldir, né þarf hún nauðsynlega að fela í sér að hlutur ríkisins verði seldur.`` Hér er greinilega sótt á einkavæðingarmið. Og stefnuræða hæstv. forsrh. er í sama anda. Hér er sem sagt allt opið fyrir einokun fjármagnseigenda. Viðvörun Douglas Smith er því fyllilega tímabær. En annað sýnu alvarlegra mundi einnig felast í einkavæðingu fyrirtækja á borð við Landsvirkjun og Rafmagnsveitur ríkisins. Þá mundi erlendum aðilum verða gerður greiður aðgangur að sameign þjóðarinnar, þ.e. orkulindum okkar, ef yfirlýst stefna stjórnvalda nær fram að ganga að við göngum inn Evrópskt efnahagssvæði, EES. Þannig er að eitt lykilatriði EES er að ekki má mismuna Íslendingum og útlendingum í fyrirtækjarekstri. Þetta þýðir að á meðan orkufyrirtæki landsins eru eign opinberra aðila geta útlendingar ekki eignast þau. Ef þessi fyrirtæki eru hins vegar einkavædd þá má John Smith eða Jacques Delors alveg kaupa þau upp eins og Jón Jónsson eða Jón Baldvin. Þetta hef ég meira að segja fengið staðfest hjá ábyrgum opinberum aðilum. Þetta sannar tvennt. Að stjórnvöld hafa ekki hugsað dæmið um einkavæðingu til enda og að þau hafa ekki enn áttað sig á því hvað felst í aðild Íslands að EES, illt að vita en satt. Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Þau dæmi sem ég hef nefnt hér eru aðeins hluti af þeirri vanhugsuðu og alvarlegu stefnu sem stjórnvöld hafa tekið. Stefnu sem er ekki í þágu velferðar. Stefnu sem bitnar ekki síst á konum, því þær sitja í lægst launuðu störfunum. Það eru ekki þær sem munu kaupa upp fyrirtækin í einkavæðingaræðinu. Sennilega ekki íslenskir karlmenn heldur, skyldi sú hugsun hafa verið hugsuð til enda? Það eru þær sem þurfa að borga stærstan hluta launa sinna í hækkuð þjónustugjöld verði reynsla okkar svipuð og reynsla Breta. Ég hlýt því að óska þess að stjórnin fari frá sem allra fyrst. Hún svindlaði sig inn á kjósendur. Hve mikinn skaða hún gerir áður en hún fer frá fer eftir því hve lengi hún leikur lausum hala. Vissulega getur hún fallið á innbyrðis sundurþykkju en líklegra þykir mér að viljinn til að sitja og beita valdi sínu verði málefnaágreiningi yfirsterkari.