Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Enn er verið að ræða rammaáætlun ríkisstjórnarinnar. Ég hef verið að kíkja aðeins inn á fréttamiðlana í kvöld og skoða viðbrögð við Kastljósinu þar sem Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, og hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon tókust heiftarlega á. Sá fyrrnefndi sakar ríkisstjórnina um svikin loforð og ekki er hægt annað en að taka undir það. Þeir hjá ASÍ segjast ekki ætla að fara í fimmta sinn og semja við þessa ríkisstjórn. Þeir eru einfaldlega búnir að gefast upp og ætla, eins og ég sá einhvers staðar haft orðrétt eftir Gylfa, bara að þreyja þorrann þar sem stutt sé til kosninga. Þetta er ótrúlegur áfellisdómur yfir ríkisstjórninni. Ég spyr eins og hv. þm. Árni Páll Árnason: Hvers eigum við að gjalda að búa í þessu landi með slíka ógnarstjórn yfir okkur? Þegar litið er inn á heimasíðu Stjórnarráðsins má sjá yfirlýsingu frá ríkisstjórninni í löngu máli þar sem andmæli gegn því sem kom fram í auglýsingu ASÍ í Fréttablaðinu í morgun eru sett í barnalegan búning. ASÍ telur að það loforð að rammaáætlun skyldi afgreidd í samræmi við tillögur sérfræðinganefndar hafi ekki verið efnt og við í stjórnarandstöðunni erum sammála því. En þá kemur svarið frá ráðuneytinu, með leyfi forseta: „Fullyrðingin er röng enda ekkert sagt um að rammaáætlun skuli afgreiða í samræmi við tillögu sérfræðinganefndar, heldur áréttað það markmið að afgreiða málið sem fyrst í viðeigandi ferli. Rammaáætlun er nú föst í málþófi stjórnarandstöðunnar í seinni umræðu á Alþingi, sem þegar hefur staðið í fjóra daga.“ Maður hálfskammast sín fyrir þær upplýsingar sem birtast þarna, á vefsíðunni stjornarrad.is, að yfirlýsingar af þessum toga skuli koma frá stjórnvöldum. Hvað halda erlendir aðilar um þá stjórn sem situr í landinu? Ég segi ekki annað. Þetta skjal á vef Stjórnarráðsins er allt þannig upp byggt, það er alltaf einhverjum öðrum að kenna. Bestu rökin komu frá hæstv. ráðherra Steingrími J. Sigfússyni í dag þegar hann gaf út eina af sínum mörgu yfirlýsingum varðandi andstöðu ASÍ við ríkisstjórnina - ASÍ er búið að segja ríkisstjórninni upp, við skulum bara tala hreint út. Hann sagði að það væri jafnvel vegna erfiðs ástands á mörkuðum í Evrópusambandinu að ekki hefði gengið betur í íslensku efnahagslífi. Svo standa Vinstri grænir fyrir því að hjá Evrópusambandinu liggur aðildarumsókn frá Íslandi. Eru þversagnirnar nú ekki orðnar ansi margar, virðulegi forseti, í máli hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar? Þeir sem sáu Kastljósið í kvöld sáu hinn gamla Steingrím birtast á ný steytandi hnefann, brigsla mönnum um lygar, bara vegna þess að hann finnur að málið er að fjara út. Það var athyglisvert. Það er ekkert grín að fá 1/3 þjóðarinnar upp á móti sér. Eins og ég hef farið yfir í ræðum í dag telja félagsmenn ASÍ yfir 100 þús. manns. Þetta er fjöldahreyfing, virðulegi forseti, og þetta spyrst út í hreyfingunni. Það hefur fengið mikla umræðu í dag að ASÍ sé búið að segja ríkisstjórninni upp, eins og við þingmenn Framsóknarflokksins höfum gert fyrir löngu. En ríkisstjórnin ætlar að hanga fram að kosningum, hún sleppir ekki völdum, hún hangir á þrjóskunni einni saman. Þegar nánast er búið að keyra efnahagslífið í þrot eins og þessi ríkisstjórn hefur gert - hún stuðlar ekki að uppbyggingu og atvinnusköpun eða kemur til hjálpar heimilunum - þá á sú ríkisstjórn ekki marga daga eftir. Að öllum líkindum og vonandi fara kosningarnar þannig 

Virðulegi forseti. Enn og aftur hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðunni. Eins og hv. þingmaður kom inn á hefur hæstv. ríkisstjórn tekist að fara í stríð. Ég held að hæstv. ríkisstjórn og forustumenn hennar, hæstv. ráðherrar Jóhanna Sigurðardóttir og Steingrímur J. Sigfússon, séu búnir að fara í stríð við flesta ef ekki alla aðila í þjóðfélaginu, ég held að það sé ekkert eftir. Þetta hefur gengið svo langt. Þau hafa haft þann háttinn á að senda alla gagnrýni til föðurhúsanna og telja hana ómaklega og þau noti þannig orð í opinberri umræðu að ég hugsa að það væri í það minnsta freistandi fyrir virðulegan forseta að gera við það athugasemdir ef maður vitnaði beint í þau orð. Ég veit til dæmis ekki hvað virðulegi forseti mundi segja ef ég mundi segja að hv. þingmenn væru að ljúga. Það getur vel verið að forseti mundi telja það óeðlilegt - og réttilega er það svo - og að ekki væri við hæfi að segja það hér í ræðustól þingsins. Ég ætla því ekki að hafa það eftir sem hæstv. ráðherra sagði við forseta ASÍ í dag. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi tekið eftir fésbókarfærslu sem komin er í fjölmiðla frá fyrrverandi ráðherra Árna Páli Árnasyni þar sem hann fullyrðir að stjórnvöld hafi ekki að neinu leyti fylgt eftir efnahagsáætlun sem hann hafi haft í sinni tíð sem ráðherra og unnið að með það að markmiði að ná sátt milli allra aðila um grunnmarkmið efnahagsmála. Þeirri áætlun hafi verið kastað fyrir róða og nú sé alls engin formleg stefna um efnahagsáætlun landsins. 

Virðulegi forseti. Já, ég er búin að sjá þetta nýjasta útspil hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Ég fór einmitt yfir það í andsvari nú í kvöld að stuðningsmönnum þessarar tillögu fækkar mjög mikið eftir því sem líður á umræðuna. Það sýnir að ekki er um nokkurt málþóf að ræða - það er nýjasta tískuyrði ríkisstjórnarinnar, hún sakar stjórnarandstöðuna sífellt um málþóf ef við lútum ekki í gras og samþykkjum alla pappíra sem koma frá henni. Ég hef því verið að velta því fyrir mér í kvöld hvort það sé ekki bara tímaeyðsla að vera að ræða þetta og brjóta málið til mergjar, eins og við höfum verið að fara yfir. Kannski er jafnvel ekki stuðningur við þessa þingsályktunartillögu og þetta er því stór spurning. Sem betur fer eru margir að horfa á þessa útsendingu og mér var að berast SMS. Í kjölfar ræðunnar sem ég hélt áðan, þegar ég talaði um að ASÍ hefði sagt ríkisstjórninni upp, fékk ég svohljóðandi skilaboð í símann, með leyfi forseta: „Hermann Jónasson sagði af sér 1958 vegna þess að ríkisstjórn hans fékk ASÍ upp á móti sér.“ Þessu, virðulegi forseti, vissi ég ekki af fyrr en rétt áðan, þannig að við skulum nú sjá á hvaða hættubraut þessir aðilar eru komnir. Þetta er ákall um að ríkisstjórnin skipti um takt og fari að hlusta á þá sem hún er að vinna fyrir, fólkið í landinu. Rúmlega 100 þús. manna hreyfing er búin að gefast upp á ríkisstjórninni, eins og kemur fram í yfirlýsingu og orðum forseta ASÍ. Þeir ætla ekki að ræða aftur við ríkisstjórnina, þeir ætla ekki að reyna í fimmta sinn að semja við hana. Kjarasamningar eru lausir stuttu eftir áramótin. Hvað verður? Það er verið að setja allt í uppnám.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að í sögulegu samhengi eru þetta mikil tíðindi. Nú er það þannig að forseta ASÍ hefur verið legið það á hálsi allt kjörtímabilið að hafa verið of leiðitamur við ríkisstjórnina sem er fyrsta hreina og tæra vinstri stjórnin á Íslandi. Ætli það sé ekki eini kosturinn við þessa ríkisstjórn að mjög litlar líkur eru á því að þetta gerist aftur. Ágætur sjálfstæðismaður, hv. þm. Árni Johnsen, sagði að það væri mjög gott að fá vinstri stjórn einu sinni á ævinni. Það yrði þá bara til þess að við gætum munað hvernig vinstri stjórnir væru. Þegar langur tími líður hefur fólk sem betur fer tilhneigingu til að gleyma því sem er óþægilegt og þannig er það með vinstri stjórnir. Eftir 20 ár man fólk kannski ekki í smáatriðum hvernig þetta var. En það er Íslendingum svo sannarlega í fersku minni núna hvernig vinstri stjórnir eru enda er þessi ríkisstjórn búin að valda slíkum skaða að mjög erfitt verður að vinna úr honum. Búið er að taka þau verkefni sem þessi ríkisstjórn tók við, búið að fresta þeim og stækka þau og búið að koma í veg fyrir að tækifæri hafi verið nýtt sem svo sannarlega hefðu nýst landi og þjóð. Þetta er rétt hjá hv. þingmanni, ég tek undir það, að það eru stórmerk tíðindi þegar ASÍ gefst upp á hreinni vinstri stjórn. Þetta er ekki vinstri stjórn með miðflokki, þ.e. Framsóknarflokknum, eins og þær hafa alla jafna verið, þetta er vinstri stjórn sem er hrein alþýðubandalagsstjórn. Báðir Alþýðubandalagsflokkarnir eru við stjórn og ASÍ er búið að gefast upp á þeim. Það eru stórpólitísk tíðindi.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn heyrði það í andsvari mínu hér áðan að ekki er nóg með að ASÍ hafi verið mjög hallt undir ríkisstjórnina. Það hefur kannski goldið fyrir það í störfum sínum að forseti ASÍ sóttist eftir áhrifastöðum innan Samfylkingarinnar, við skulum halda því til haga. Jafnframt er yfirlögfræðingur ASÍ varaþingmaður Samfylkingarinnar, hann sat hér á þingi í eina sex mánuði nú fyrir skömmu. Höfuðstöðvarnar sjálfar hafa verið mjög tengdar Samfylkingunni. Það á ekki við um alla þá aðila sem greiða félagsgjöld í félög innan ASÍ og þess vegna er ég að tala um verkalýðinn sjálfan á Íslandi, við erum að tala hér um hinar vinnandi stéttir, vinnandi hendur, þær eru með þessari yfirlýsingu búnar að gefast upp á ríkisstjórninni. Ég get hins vegar ekki verið sammála þingmönnum Sjálfstæðisflokksins um að það sé ágætt að fá vinstri stjórnir af og til.

Nei, það er ekki hægt.

Nei, það er ekki hægt, hv. þm. Árni Johnsen. Eins og kom fram í máli þingmannsins hefur þessi ríkisstjórn valdið íslensku þjóðarbúi svo miklu tjóni að rætt hefur verið um að skaðinn sé jafnvel meiri af ríkisstjórninni fyrir íslenskt þjóðarbú en sjálft bankahrunið, og þá er nú mikið sagt. Ég tel að ekki eigi að þurfa að leggja það á sjálfstæða þjóð að fá svona hörmungarríkisstjórnir yfir sig, það má alveg líkja þessari ríkisstjórn við faraldur. Þetta er einhvers konar faraldur sem við lentum óvart í vegna þess að þessir flokkar voru með froðusnakk og froðuloforð fyrir kosningarnar sem þeir hafa svo ekki staðið við í neinu einasta tilfelli. ESB-flokkurinn, Vinstri grænir, ætlaði aldrei að ganga í Evrópusambandið, 

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur að hæstv. ríkisstjórn er að mörgu leyti eins og faraldur, og faraldur er í merkingu Íslendinga slæmt fyrirbrigði. Það er óáran, vandamál, óhamingja, rótleysi og lítill árangur sem fylgir því. Það er barátta við vandamál. Hæstv. ríkisstjórn á ekki að hafa það hlutverk að vera vandamál. Hún á að vera markviss boðberi framfara og framkvæmda, árangurs og leikgleði. Hvar er það, virðulegi forseti, til hjá hæstv. núverandi ríkisstjórn? Það er erfitt að finna því stað. Unnið hefur verið að gerð rammaáætlunar um langt árabil. Allan tímann var markmiðið að skapa sátt um fagleg vinnubrögð og aðferðir við að meta virkjunarkosti út frá hinum mismunandi sjónarhornum, einkum út frá orkugetu og hagkvæmni viðkomandi kosta, en jafnframt þjóðhagslegum áhrifum, öðrum áhrifum á samfélagið, atvinnulíf og byggðaþróun og afleiðingum fyrir náttúrufar og náttúru- og menningarminjar. Hugsunin var með öðrum orðum sú að ákvarðanir um nýtingu virkjunarkosta byggðust á víðtæku mati þar sem tekið væri tillit til fjölbreyttra sjónarmiða með það grundvallarmarkmið í huga að skapa sátt um nýtingu á þessum auðlindum okkar, taka sátt í fangið og sýna fram á það að þó að við hljótum að elska fólkið okkar í landinu mest elskum við einnig landið sjálft og viljum bera virðingu fyrir því og skila því betra en við tökum við því. Við komumst ekki hjá því að nýta þær auðlindir sem við eigum, það afl sem er í okkar landi. Virkjanirnar fimm á Suðurlandi sem ríkisstjórnin vill setja í biðflokk eru virkjanir sem gæfu 6 þúsund störf á ári, virðulegi forseti. Það er í rauninni mikil guðsgjöf að eiga slíka möguleika, ég tala nú ekki um þegar litlu hærri tala, sjö til átta þúsund Íslendingar hafa flúið landið, flúið til Noregs til að reyna að afla þar lífsviðurværis fyrir sig og sína en eiga ekki kosti á því í sínu eigin landi. Það er mikið alvörumál, virðulegi forseti, og við eigum að hafa manndóm til þess að berjast til þrautar í því að sýna fólkinu okkar ást og virðingu og landinu um leið. Allt er umbreytanlegt í henni veröld og aldrei er neitt eins frá degi til dags hvernig sem dagurinn dettur af degi. Við hljótum að þurfa að ríma við það í því að skapa atvinnu og frið í landinu til að geta byggt upp samfélag okkar eins og alvörufólk. Við undirbúning rammaáætlunar var byggt á þeirri hugmynd að áfram yrði haldið í nýtingu orkuauðlinda landsins, en ákvarðanir um nýtingu einstakra svæða tækju ekki bara mið af hagkvæmni og efnahagslegum hagsmunum heldur væri einnig tekið tillit til umhverfisverndarsjónarmiða og margvíslegra félagslegra þátta. Grunnhugmynd rammaáætlunar var því sú að búa til vinnulag og leiðir - verkferla heitir það á fínu embættismannamáli í dag - til að vinna úr þessu og byggja á faglegum sjónarmiðum sem dregið gætu úr miklum deilum sem oft hafa staðið um einstaka virkjunarkosti á umliðnum árum. Með því móti væri líka auðveldara fyrir alla viðkomandi aðila, svo sem orkufyrirtæki, sveitarfélög og önnur yfirvöld, að forgangsraða verkefnum og gera áætlanir til lengri tíma. Að virkja á skynsamlegan hátt í landinu þýðir ekkert annað en það að við erum að vinna að varanlegu framlagi og verðmætasköpun fyrir Ísland inn í framtíðina. Virkjun er eitt, hún gefur möguleikana, hún haggast ekki ef hún er rétt hönnuð og tekið er tillit til aðstæðna, en þeir sem nota orkuna, nota virkjanirnar, koma og fara eins og fólk gerir, álver koma og fara. Þau geta verið í 10, 20, 30 ár, en þau koma og fara. Í framtíðinni koma nýir kostir til að fá ugglaust meiri verðmæti úr orkuauðlindinni í vatnsföllum og gufu alveg eins og það hefur þróast á undanförnum áratugum mikil verðmætaaukning í sjávarútvegi og fiskvinnslu með því að stefna inn á dýrustu markaði með dýrasta og verðmætasta hráefni sem hægt að er að bjóða í þeim efnum á jörðinni. Þannig eiga kostir okkar að liggja, en það er alveg sama hvað gert er, það þarf alltaf að fórna einhverju. En það kemur þá líka annað í staðinn. Og við það verðum við að lifa eins og aðrar þjóðir ef við ætlum að standa af okkur árásina á sjálfstæði Íslands sem á sér stað í dag með kukli Evrópusambandsins inn í íslenskt þjóðfélag, inn í íslenskt samfélag með til dæmis óhugnanlega ósmekklegum gylliboðum og mútukaupum á alls konar styrkjum þar sem þeir í rauninni koma fram við okkur Íslendinga eins og einhverja aumingja, sem verða að þiggja á gangstéttum ölmusur. Þannig erum við Íslendingar ekki og við þurfum að verjast þeirri þróun hjá hinu 27 þjóða Evrópusambandi, sem er þó fyrst og fremst í eigu tveggja þjóða, Þjóðverja og Frakka. Allt hefur þetta áhrif á það þegar við þurfum að meta hvað við gerum í virkjunarmálum, uppbyggingu þátta í landinu og hvert við stefnum og hvernig við vinnum það. Það er hörmulegt, virðulegi forseti, að margra ára mjög vönduð vinna verkefnisstjórnar og faghópa var sett ofan í skúffu og í salt og síðan sett í tætara, sett í hálfgerða humarhristivél hjá hæstv. ríkisstjórn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ræðuna. Mig langar að ræða sérstaklega áhrif rammaáætlunar og spyrja hv. þingmann út í áhrif hennar á það kjördæmi sem hv. þingmaður starfar fyrir. Nú er það svo að þær breytingartillögur sem verið er að leggja til í rammaáætlun, þ.e. þær breytingartillögur þar sem verið er að leggja til að víkja frá faglegri nálgun, munu koma niður á Suðurlandi og verst niður á Suðurkjördæmi. Langflest þeirra verkefna sem áttu að fara af stað eru í kjördæmi hv. þingmanns. Nú heyrum við reglulega fréttir, til dæmis úr Skaftárhreppi, af áhyggjum manna af því hversu veikt byggðarlagið er þar og hvernig sú byggð stendur. Við heyrum það víðar að að ákall er um atvinnuuppbyggingu, það er ákall um að stjórnvöld móti regluverk þannig að hægt sé að nýta auðlindir þjóðarinnar til atvinnuuppbyggingar og til tekjumyndunar fyrir ríkissjóð og samfélagið. Getur hv. þingmaður farið aðeins yfir það - af því að ég veit að hv. þingmaður er í mjög góðum tengslum við kjördæmi sitt og við sitt fólk og fer víða og hittir marga - hvernig hljóðið er í fólki sem hv. þingmaður hefur heyrt í varðandi rammaáætlunina og þær breytingar sem búið er að gera á henni? Hvað brennur á fólki? Hvernig er umræðan og hvernig líta íbúar Suðurkjördæmis, þeir sem hv. þingmaður er í sambandi við, á stöðu þessa máls í þinginu í dag?

Virðulegi forseti. Fólkið í Suðurkjördæmi lítur á meðferð hæstv. ríkisstjórnar á málefnum er varða Suðurkjördæmi, á stóru málunum, sjávarútvegsmálunum og rammaáætlun, ekki bara sem blauta tusku í andlitið heldur kjaftshögg, fastari en jafnvel tíðkast að sjómannasið. Það er nú svo að hv. þingmenn á virðulegu Alþingi hafa kallað okkur talsmenn fólksins í landinu fábjána, og það er allt í lagi. Fólkið þekkir okkur, það veit hvað við stöndum fyrir með kostum og göllum, en fólkið kann að meta og vinsa úr því hvað er brúklegt í þeim efnum. Þetta er nú það sem við búum við. Orðbragð á þennan hátt er svona pörupiltalegt, jafnvel þó að konur segi það, en það verður bara að hafa gaman af því. Þetta er eins og þegar hvessir, sérstaklega í Stórhöfða, þá er stundum vont að standa á fótunum en menn hanga þá í grösunum eins og fábjánar. Virðulegi forseti. Hvað gerir fjölskylda með börn þegar hún á ekki fyrir mat? Hvað gerir hún? Hún gerir allt sem hægt er til þess að afla matar fyrir fólkið sitt, aflar matar fyrir börnin. 

Herra forseti. Já, mig langar einmitt að ræða við hv. þm. Árna Johnsen um það. Nú hefur komið fram og hv. þingmaður kom inn á það í máli sínu að með þessu værum við líklega að tapa um fimm til sex þúsund störfum - eða þ.e. þessi fimm til sex þúsund störf hefðu orðið til ef við hefðum fylgt faglegri nálgun verkefnisstjórnarinnar. Og það er staðreynd. Ríkisstjórnin hefur haldið því fram að svokölluð fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar eigi að skapa mikil störf inn í framtíðina og auka hagvöxt. Þar er til dæmis lagt til að auka fé til hönnunarmála, hækka laun listamanna o.s.frv. Ég spyr hv. þingmann hvort hann hafi kynnt sér þá fjárfestingaráætlun og hvort hann sé sammála þeim stjórnarandstöðuþingmönnum og fleirum sem hafa talað í þessu máli 

Virðulegi forseti. Það er einsdæmi í lýðveldissögu Íslands að forustumenn Alþýðusambands Íslands, sem eru fulltrúar um 100 þúsund félagsmanna í Alþýðusambandi Íslands, kveði svo fast að orði sem þeir gera þessa dagana um að í engu sé að treysta loforðum eða fyrirheitum hæstv. ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingríms J. Sigfússonar, í engu að treysta. Það er alveg sama með fjárfestingaráætlunina, þar eru hugmyndir skrifaðar í skýjasæginn án þess að nokkur geti hönd á fest. Þetta er einhver samkvæmisleikur sem venjulegt fólk á Íslandi skilur ekki. Sex eða sjö þúsund störf skipta öllu máli fyrir íslenskt samfélag 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Johnsen fyrir ræðu hans. Við erum báðir þingmenn í Suðurkjördæmi og á síðastliðnum þremur árum hefur verkalýðsforustan á Suðurlandi haldið fundi með okkur þingmönnum. Þar hefur umfjöllunarefni fundanna nánast alltaf verið það sama. Send voru út gögn eða glærur þar sem spurt var: Hvenær verður útboð hafið á virkjununum í neðri hluta Þjórsár? Hvenær verður farið af stað í þær framkvæmdir? Hvenær verður farið af stað með stórskipahöfn í Þorlákshöfn og stóriðju og hvenær verður farið í þetta og hitt? Við hv. þingmenn, sá sem hér stendur og hv. þm. Árni Johnsen, höfum auðvitað ekki getað svarað því en höfum bent á stjórnarliðana í þingmannahópnum og sagt: Spyrjið þið þau. Það hafa sífellt komið nokkuð glaðhlakkalegar yfirlýsingar frá þeim um að allt sé þetta nú að koma, samanber yfirlýsingar hæstv. forsætisráðherra um sjö þúsund störf sem voru orðin tugþúsundir að ég held því að búið var að lofa þeim svo oft, en þau komu aldrei. Nú sjáum við hvað stefnir í og er ekki að furða að megn óánægja ríki innan Alþýðusambandsins. Nú kemur einfaldlega í ljós að í rammaáætlun, sem meiri hlutinn ætlar að samþykkja óbreytta, verður engin uppbygging í þeim geira, engin. Það er óþarfi að halda slíka fundi með okkur á næstu árum ef svo heldur fram sem horfir í rammaáætlun. Ég trúi því ekki fyrr en það gerist í þingsalnum að þingmenn Samfylkingarinnar t.d. í Suðurkjördæmi muni styðja þessa þingsályktunartillögu, ég skil það ekki. Og í ljósi einstakra yfirlýsinga, hv. þm. Árna Páls Árnasonar í kvöld 

Virðulegi forseti. Verkalýðsfélögin á Suðurlandi eru einfaldlega samhljóma forustu Alþýðusambands Íslands í mjög kjarnyrtum yfirlýsingum, afstöðu og skoðunum til núverandi hæstv. ríkisstjórnar, sem má í einu orði kallast óbrúkleg. Það ætti að vera farið að vinna að stórskipahöfn í Þorlákshöfn í dag. Uppgjör á Helguvíkurhöfn og þeim mannvirkjum sem búið er að byggja þar, sem er annað mál, sem er álverksmiðja á því svæði, ætti að vera í fullri vinnslu. Nei, alls staðar eru settir öflugir klossar til að stöðva framgang mála, allt er sett í kæligeymslur. Óttinn er mikill við að taka ákvörðun og líka verkkvíðinn og viljaleysið við að vinna sig út úr vandamálunum í stað þess að skattleggja, skattleggja og skattleggja eins og tíðkast hefur síðustu missirin. Viljinn er enginn, getuleysið er algjört. Ég held að það sé alveg rétt sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson segir, verið er að brenna upp aflið í fólkinu, möguleikana og von fólksins. Og hvaða líf á fólk sem er án vonar?

Virðulegi forseti. Af því að hv. þingmaður minntist á Helguvík og álverið þar er það auðvitað sama marki brennt og það sem spurt hefur verið um á fundunum, stjórnarþingmenn hafa ætíð svarað því til að við séum að bíða rammaáætlunar. Við munum ekki bíða lengur ef rammaáætlunin gengur til atkvæða eins og hún er kynnt af meiri hlutanum, þá þarf ekki að bíða lengur. Þá er búið að stöðva það allt saman. Varðandi álverið í Helguvík og allt það klamm sem verið hefur í kringum það var það forsenda hagvaxtaraukningar fyrstu þrjú árin af þessu kjörtímabili. Nú á að vera hagvaxtaraukning vegna stóriðjuframkvæmda á norðausturhorninu. En í stuttu svari sem ég fékk varðandi stórskipahöfnina segir að ekkert sé verið að vinna í því máli. Þá er því hins vegar lofað að styrkja innviðina í Þingeyjarsýslum. Það eru engir fjármunir í fjárlögunum til þess, en það þarf að gera það, það þarf 2,6 milljarða til þess að forsendur hagvaxtarspárinnar muni standa. 

Virðulegi forseti. Það er sorgleg staðreynd að ekki er tekið á verkefnunum. Það er látið slugsa og hæstv. ríkisstjórn er heillum horfin og hefur verið það lengstan tíma stjórnarsetu sinnar, ekki bara vegna þessa innbyggða dugleysis heldur ekki síður vegna mikilla deilna innan stjórnarflokkanna og á milli þeirra. Það gengur aldrei þegar róa á til fiskjar að margir séu í brúnni sem ætla að stjórna, hvað þá að margir séu á dekkinu. Út úr því kemur ekkert nema eitthvert pólitískt spjall en enginn afli. Það eru bara beinahrúgur sem koma úr þeim trollum á hverju skipi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Tveir virkjunarkostir í Þjórsá eru færðir í biðflokk. Ég hygg að flestir sem hér hafa talað hafi sagt varðandi Urriðafossvirkjun að þar þurfi að fara varlega, að taka þurfi tillit til ýmissa þátta þar og þess háttar, en að það sé óskiljanlegt að hinar tvær skuli ekki vera í nýtingarflokki. Mig langar að spyrja hv. þingmann þeirrar einföldu spurningar: Hvað telur hann að hafi orðið þess valdandi að ráðherrarnir ákváðu að færa þessa kosti úr nýtingarflokki í biðflokk? Áttu sér stað pólitísk hrossakaup þar? Var verið að bjarga lífi ríkisstjórnarinnar? Á hverju hékk þessi ákvörðun ráðherranna? Það er síðan athyglisvert að lesa umsögn Orkustofnunar sem fer yfir stöðuna og segir frá því hvað gerst hefur við breytingar á rammaáætlun og annað. Varað er við því að áherslurnar séu færðar úr vatnsaflinu yfir í jarðhitann eins mikið og gert er, þar sé allt öðruvísi vinnsla. Það þurfi að bora rannsóknarborholur og svo sé svæðið virkjað smám saman. Þar er í raun minni þekking og þarf að afla þekkingar nánast jafnóðum á svæðinu. Það er nýtt. En meginspurningin er þessi: Hvað telur hv. þingmaður að hafi orðið þess valdandi að farið var í þá undarlegu aðgerð?

Virðulegi forseti. Það er ekki óalgengt að menn tali um að æskilegt sé að tala mannamál, fólk skilur það. En það er slæmt þegar ekki er nokkur lifandi leið að skilja þá hugsun sem liggur að baki þeim tillögum, niðurstöðum og þeirri stefnu sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun um að fylgja eftir. Það er skoðun mín að hvort sem það er Holts-, Hvamms- eða Urriðafossvirkjun að þær eigi allar rétt á að fara af stað. Búið er að gera mjög víðtækar rannsóknir af hálfu vísindamanna á öllum þáttum og hæstv. umhverfisráðherra þurfti að brjóta landslög til að tefja verkið hjá Flóahreppi, hjá ákvörðunum réttkjörinna fulltrúa sveitarstjórnar. Með því móti var hægt að tefja og skemma, eyðileggja en ekki stöðva. Menn verða að meta hvað hægt er að ganga langt í því að skemma fyrir framgangi mála, til að mynda hjá litlum sveitarfélögum sem réttkjörin hafa fjallað um verkefnin. Það er óskiljanlegt hvers vegna sú afstaða er tekin, svo ég svari spurningu hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar eins og hægt er. Krafan um rannsóknir er höfuðatriðið í öllum þáttum rammaáætlunar. Krafan um rannsóknir er gríðarlega mikil vörn fyrir þann möguleika að hlutirnir fari úrskeiðis. Hvort sem verkefni er í nýtingarflokki eða ekki er krafan um rannsóknir yfir öllu, hún er vörnin sem við höfum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Mig langar að spyrja hv. þingmann annarrar spurningar. Verkefnisstjórnin byggði vinnu sína á ákveðnum forsendum, þ.e. hún gaf sér ákveðnar stærðir til þess að vinna með. Þar á meðal var horft til þess hvert vatnasvæði virkjunar væri í tilfelli vatnsaflsvirkjunar. Í tillögunni kemur fram nýtt hugtak, „buffer zone“, hugsanlega mætti þýða það sem áhrifasvæði. Ég fæ ekki séð að nein tilraun sé gerð til þess að skýra einhverja viðmiðun varðandi þetta áhrifasvæði, þetta svokallaða „buffer zone“. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé 

Virðulegi forseti. Auðvitað er það ekki réttlætanlegt að koma með svona inngrip vegna þess að það eru órök, útúrsnúningur og flótti frá því að virða og viðurkenna að krafan er sú að byggt sé á úttekt allra viðkomandi þátta. Það hefur verið unnið þannig. Þá þýðir ekkert að koma eftir að sú niðurstaða liggur fyrir og segja að það sé ekkert að marka þá niðurstöðu sem er almennt mjög mikið viðurkennd. Sú vinnan var unnin undir forustu Svanfríðar Jónasdóttur, fyrrverandi alþingismanns, nú bæjarstjóra á Dalvík, Það gengur ekki, það eru hundléleg vinnubrögð sem verður að eyða.

Herra forseti. Þessi umræða og það sem tengist rammaáætluninni tók á sig aðeins breytta mynd í dag þegar Alþýðusamband Íslands sendi frá sér heilsíðuauglýsingu undir yfirskriftinni „Orð skulu standa“. Þar var meðal annars sagt frá því í sambandi við rammaáætlun, málið sem við ræðum, að fyrir hefði legið samkomulag um að hún yrði samþykkt í samræmi við tillögur sérfræðinganefndarinnar. Í tengslum við þetta höfum við þingmenn Framsóknarflokksins óskað eftir því að umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd komi saman til að fara yfir þessa yfirlýsingu og fái á fund til sín fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands og fulltrúa atvinnulífsins. Það hefur verið fróðlegt að fylgjast með þeirri umræðu sem hefur verið í fjölmiðlum í dag eftir að þessi auglýsing birtist. Það hefur ekki verið skemmtilegt að fylgjast með því. Það er ekki skemmtilegt að horfa upp á forustumenn ríkisstjórnarinnar í opinberu stríði við fjöldahreyfingu á borð við Alþýðusamband Íslands með yfir 110 þús. félagsmenn. Gylfi Arnbjörnsson hefur sagt í fjölmiðlum í dag, með leyfi forseta: „Það var niðurstaða okkar á fundinum í dag að við ættum ekkert vantalað við þessa ríkisstjórn. Við munum við endurskoðun samninganna ekki freista þess að ræða við ríkisstjórnina. Við metum það enda svo að það þjóni engum tilgangi. Við erum búnir að reyna það til þrautar. Tími ríkisstjórnarinnar kom og fór.“ Gylfi Arnbjörnsson segir síðan við Ríkisútvarpið: „Umræða um framtíðina, samskipti á vinnumarkaði, hvernig við stillum saman vinnumarkaðinn, efnahagsstefnu, atvinnumálum, uppbyggingu - það verður bara að bíða nýrrar ríkisstjórnar.“ Virðulegi forseti. Til að bregðast við þessari yfirlýsingu og auglýsingu Alþýðusambandsins er fyrst og fremst hægt að segja að ríkisstjórnin hefur ævinlega getað kallað til Gylfa Arnbjörnsson, forseta ASÍ, til að fá einhvers konar gæðastimpil á hvað sem er sem frá henni kemur. En meira að segja forseti ASÍ, sem hefur sagt það opinberlega í dag að hann hafi leitast við og verið gagnrýndur fyrir að starfa fremur með ríkisstjórninni að málum en hitt, er búinn að fá sig fullsaddan á stefnu ríkisstjórnarinnar, ásamt fulltrúaráði Alþýðusambandsins, og á því hvernig loforð eru ítrekað svikin. Hæstv. atvinnuvegaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sendu frá sér sameiginlega yfirlýsingu í dag þar sem meðal annars var komið inn á rammaáætlun. Í þeirri yfirlýsingu stóð í lið 7, þar sem því var svarað að samið hefði verið um að rammaáætlun yrði afgreidd í samræmi við tillögur sérfræðinganefndarinnar, með leyfi forseta: „Fullyrðingin er röng enda ekkert sagt um að rammaáætlun skuli afgreiða í samræmi við tillögu sérfræðinganefndar, heldur áréttað það markmið að afgreiða málið sem fyrst í viðeigandi ferli. Rammaáætlun er nú föst í málþófi stjórnarandstöðunnar í seinni umræðu á Alþingi, sem þegar hefur staðið í fjóra daga.“ Frú forseti. Í umræðunni hefur komið fram að forseti ASÍ hvetji beinlínis stjórnarandstöðuna til að halda hér áfram í þessu máli og öðrum málum til að stöðva ríkisstjórnina. Við sjáum að það er að brotna úr stjórnarliðinu. Hv. þm. Árni Páll Árnason sagði í dag að ríkisstjórnin fylgdi ekki þeirri efnahagsáætlun sem hann hefði lagt upp með. Hann sagði, með leyfi forseta: „Afleiðingin: Hrikalegri ágreiningur milli ráðherra ríkisstjórnar og forustu ASÍ en dæmi eru um síðustu áratugi. Þrasað er og öskrast á um allar staðreyndir og forsendur. Er ekki tími til að breyta um verklag? Eigum við ekki betra skilið?“ Virðulegi forseti. Maður hlýtur að velta því fyrir sér 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og góða greiningu á því hvað sé að gerast innan ríkisstjórnarflokkanna. Ég held að það ósamlyndi og sú ósamstaða sem ríkir innan þessara flokka sé að koma þeim í koll. Vissir hópar styðja stjórnarskrárferlið, aðrir ekki. Vissir hópar styðja rammaáætlun, aðrir ekki. Vissir hópar styðja stórkostlegar breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu, aðrir ekki. Við höfum hópa sem styðja ESB-umsókn, aðrir gera það ekki. Við sjáum því að það eru miklu frekar þessi mál sem búa til þau öfl sem starfa á Alþingi og innan ríkisstjórnar en nokkurn tíma það að þetta séu tveir heildstæðir flokkar með sameiginlega stefnu. Vegna þessarar óstjórnar, sem stafar náttúrlega fyrst og fremst af því að það vantar alla forustu hjá ríkisstjórninni, erum við farin að sjá ótrúlega hluti eins og í morgun þegar dagblöðin voru opnuð var auglýsing frá fjöldahreyfingunni ASÍ með um 110 þús. félaga þar sem hreint og beint er talið upp hvað hefur verið svikið. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom hér inn á fjögur mál sem er greinilega gríðarlega mikill ágreiningur um í stjórnarliðinu, þ.e. stjórnarskráin, breytingar á henni, rammaáætlun, Evrópusambandsmálin og fiskveiðistjórnarkerfið. Við sjáum það, m.a. á ummælum hv. þm. Árna Páls Árnasonar núna í kvöld um stríðið sem virðist vera í gangi milli forustumanna ríkisstjórnarinnar og alþýðu landsins, Alþýðusamband Íslands, að það er mikill ágreiningur í öllum stærstu stefnumálum ríkisstjórnarinnar, bæði innan stjórnarflokkanna og á milli þeirra. Það kemur glögglega fram. Það er algjörlega einsdæmi að ráðherrar ríkisstjórnar skuli vera komnir í opinbert hart stríð við Alþýðusamband Íslands eins og við höfum orðið vitni að í fjölmiðlum í dag þar sem hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon var í einhvers konar kappræðum í Kastljósi, í útvarpsþáttum og annars staðar við Alþýðusamband Íslands. Það var rifjað upp í ræðu hér áðan að oft og tíðum í sögunni, þegar þannig væri komið, hefði það leitt til þess að menn sæju að ekki væri lengur við svo búið og hafa ríkisstjórnir þurft að fara frá vegna þess því að það er mikilvægt að geta átt gott samstarf, þó að menn greini á um einhver atriði, við aðila eins og Alþýðusamband Íslands. Nú liggur algjörlega fyrir að öll mál sem snúa að vinnumarkaðnum og fleiri þáttum eru í uppnámi. Hvað gerir ríkisstjórnin til þess að bregðast við því? Tala menn saman um það? Nei, þeir fara í opinbert orðastríð. 

Virðulegi forseti. Ég held að þetta sé hárrétt hjá hv. þingmanni. Það sem við verðum vitni að núna er að það er að losna um límið í þjóðfélaginu. Sundrungin sem stafar af ríkisstjórninni er orðin svo mikil að máttarstólpar samfélagsins, sem eru ríkisstjórnin og aðilar vinnumarkaðarins, eru hættir að ræðast við. Þetta eru nákvæmlega eins og hv. þingmaður lýsir því, nokkurs konar kappleikar. Þetta er orðið eins og hringleikahús þar sem dýrum er kastað í hringinn og svo berjast þau hvert við annað, eins og við urðum vitni að í fjölmiðlum í kvöld og var náttúrlega til algjörrar skammar.

Frú forseti. Ég held að það sé rétt orðað hjá hv. þingmanni að þetta sé til algjörrar skammar. Það er mikið áhyggjuefni ef við horfum til þess hvernig mál hafa þróast. Það verður ekkert auðvelt að vinda ofan af þessu. Það verður ekkert auðvelt að ná að sameina þjóðina á nýjan leik eftir þann ágreining sem verið hefur um öll mál. Til þess þarf verulegar breytingar og breytt hugarfar og til þess þarf forustumenn í stjórnmálum, sem eru þá forustumenn ríkisstjórnar hverju sinni, sem eru tilbúnir að ná breiðari sátt og málamiðlun í stærri málum. Við horfum upp á hvert stórmálið á fætur öðru sem ríkisstjórnin keyrir hér í gegn án þess að um það ríki samstaða innan ríkisstjórnarflokkanna eða milli ríkisstjórnarflokkanna. Þá auðvitað gerist það sem við urðum vitni að hér í dag, þ.e. stríði aðila vinnumarkaðar og Alþýðusambandsins við ríkisstjórnina. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skelegga ræðu og gott innlegg í umræðuna. Mig langar að spyrja hv. þingmann varðandi það sem hann vék að og lýtur að sviknum loforðum hæstv. ríkisstjórnar með ótrúlegri aðkomu Alþýðusambands Íslands þessa dagana. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort til að mynda svikamyllan í kringum stöðugleikasáttmálann, sem átti að vera burðarás í því að rétta skútuna af í ólgusjó, sé kannski ekki fyrsta skrefið í þeirri alvarlegu upplausn og þeim trúnaðarbresti sem orðið hefur milli ríkisstjórnarinnar og fólksins í landinu og um leið verkalýðssamtakanna og atvinnurekenda. Ég vil einnig spyrja hv. þingmann um þær yfirlýsingar frá forustumönnum samtaka, sem yfir 100 þús. Íslendinga eru í í dag, um að samningarnir, sem áttu hægt og sígandi að verða kjölfesta og jafnvægi til árangurs í samfélaginu, hafi verið sviknir og rifnir upp með rótum og hent út í veður og vind, svo maður dragi nú saman þær lýsingar á hæverskan hátt sem forseti Alþýðusambandsins hefur viðhaft. Það vil ég spyrja hv. þingmann um.

Frú forseti. Við sjáum það í auglýsingu Alþýðusambands Íslands, sem er í mörgum liðum, að í það minnsta sambandið, stjórn þess og fulltrúar þessarar stóru hreyfingar yfir 110 þús. Íslendinga telja einmitt að loforðin hafi verið svikin af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við erum vitni að opinberu stríði milli Alþýðusambands Íslands og ríkisstjórnarinnar. Hvernig sjá menn fyrir sér að mögulegt sé að ná einhverri samstöðu á milli þessara aðila á nýjan leik? Er von til þess að hægt verði að ná samkomulagi á milli Alþýðusambands Íslands, aðila vinnumarkaðarins og sitjandi ríkisstjórnar eftir það sem á undan er gengið? Það er gríðarlega mikilvægt að það náist með einhverjum hætti. Það er gríðarlega mikilvægt að við missum ekki tökin á stóru málunum. Yfirlýsing Alþýðusambands Íslands er eitt atriði, en viðbrögð forustumanna ríkisstjórnarinnar við þessari yfirlýsingu í dag eru annað og grafalvarlegt mál. Það er grafalvarlegt mál þegar kemur að kjarasamningum á vordögum að forustumenn ríkisstjórnarinnar, sem eru með áratugareynslu í stjórnmálum, skuli bregðast þannig við þessum yfirlýsingum að þeir fara í opinbert yfirlýsingastríð og fjölmiðlastríð við þessa 110 þús. manna hreyfingu, 

Virðulegi forseti. Óvissan er alltaf verst. Það er hún sem veldur hugarangri og þjáningu venjulegs fólks. Það er betra að vita að hverju menn ganga ef það er klárt og kvitt þó að það þýði erfiðleika. Í dag elur hæstv. ríkisstjórn eingöngu á óvissu. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þá óvissu í framhaldi af því að hæstv. ríkisstjórn hefur látið danka allt sem skiptir máli, meira og minna. Verkkvíðinn er slíkur að sópað er undir teppið í stað þess að dusta vel og taka til hendinni. Það er nú svo að sáttamöguleikinn er farinn út í veður og vind að mínu mati, af því að þingmaðurinn spurði um það, stýrið er farið, skrúfan er löskuð, 

Virðulegi forseti. Já, ég held að það sé rétt mælt hjá hv. þingmanni að óvissan er verst. Þegar óvissa skapast er hætta á því að við missum stjórn á ástandinu. Það er því miður að gerast með yfirlýsingum Alþýðusambands Íslands, viðbrögðum forustumanna ríkisstjórnarinnar, þar er ýtt undir óvissu og ólgu. Í staðinn fyrir að reyna að leita breiðrar samstöðu og sáttar í málum er brugðist við með hinu gagnstæða. Brugðist er við með því að setja hnefann á loft, með því að fara beint í stríð við þessa fjöldahreyfingu. Ég segi aftur: Hvernig sjá menn það fyrir sér eftir það sem á undan er gengið í dag 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Það er alltaf fróðlegt að hlusta á hv. þingmann, hann hefur nú betri innsýn inn í hugarheim vinstri flokkanna og vinstri sinnaðri Alþýðubandalagsflokkinn en flest okkar.  Ég velti því fyrir mér þegar ég hugsa um það sem átt hefur sér stað hér: Hefur hv. þingmaður einhverja hugmynd um það hvernig Vinstri grænir sjá fyrir sér atvinnumál? Hafa Vinstri grænir beitt sér fyrir einhverjum atvinnumálum öðrum en bara IPA-styrkjunum? Ég man ekki eftir neinu öðru, það er held ég … 

Frú forseti. Ég ætla ekki að eyða mínum tveimur mínútum í að fjalla um hugarheim einhverra ákveðinna stjórnmálamanna. Ég held raunar að það ástand sem nú er uppi snúist ekki endilega um vinstri eða hægri. Ég held að það snúist frekar um hvernig við nálgumst viðfangsefnið. Ég held að það snúist ekki um grunngildin í stjórnmálunum. Það snýst um það hvernig við nálgumst viðfangsefnið á erfiðum tímum eins og nú eru. Nálgumst við það með það að leiðarljósi að ná um það breiðri sátt eða samstöðu eða nálgumst við það hvert og eitt með það að markmiði að gefa ekki neitt eftir og ætlum bara að ná okkar ýtrustu kröfum í gegn? Þegar kemur að atvinnumálum hef ég kallað eftir því, m.a. í þessari umræðu, að menn fjalli um með hvaða hætti ráðast eigi í atvinnuuppbyggingu hér og hvað eigi þá að koma í staðinn fyrir þessi fimm til sex þúsund störf sem ekki munu skapast. Það er gott og gilt sjónarmið. Ég hef til að mynda verið talsmaður þess að við eflum og styrkjum og ýtum undir ferðaþjónustu. Maður sér það ekki í tillögum ríkisstjórnarinnar að mikið sé hugað að uppbyggingu í ferðaþjónustu þegar ríkisstjórnin ætlar að leggja það til að skattar á gistinætur á Íslandi verði með því hæsta sem þekkist í heiminum. Ekki er það stóriðjuatvinnugrein, ferðaþjónustan er nú mjög græn atvinnugrein. Ég fór inn á það í ræðu minni, meðal annars í tengslum við skattabandorm ríkisstjórnarinnar þar sem leggja á til þessa skattlagningu, að samkvæmt samanburði á skattumgjörð um atvinnuuppbyggingu og fjárfestingum í atvinnulífi sem gerður er á milli 144 þjóðríkja hrapar Ísland hratt niður listann. Það er komið nú niður í 119. sæti 

Virðulegi forseti. Auðvitað má færa full rök fyrir því og ég skil vel að hv. þingmaður sjái sér ekki fært að svara þessari spurningu. Það verður að fara varlega í að tala kæruleysislega um jafnalvarlegt mál. Málið snýst ekki um endilega póla í stjórnmálum, það snýst hins vegar um hvort menn séu í tengslum við raunveruleikann. Það liggur alveg fyrir að við þurfum að auka verðmæti í þjóðfélaginu, við þurfum að auka fjárfestingu ef við ætlum að vinna okkur út úr því ástandi sem hér er. Þannig er það. Ef menn reyna með öllum ráðum að koma í veg fyrir fjárfestingu á þessu sviði, m.a. með því eyðileggja hið faglega ferli, hljótum við að spyrja: Hvað annað á að gera, virðulegi forseti? Hvar við viljum við sjá verðmætasköpun? Ef menn segja: Heyrðu, við ætlum að taka A og við ætlum að skófla þessu út með öllum tiltækum ráðum, þá hljótum við að spyrja: Hvað er B? 

Virðulegi forseti. Ég hef verið að kalla eftir þessum sjónarmiðum í umræðunni að í ljósi þess að þær breytingar sem gerðar eru gera það að verkum að þau störf verða ekki til sem þær framkvæmdir mundu annars skila. Þá þurfum við auðvitað að ræða hvað á þá að gera. Ég kom inn á ferðaþjónustuna áðan. Það virðist ekki vera mikill skilningur á því að skapa umgjörð svo sú atvinnugrein geti í það minnsta blómstrað og dafnað áfram og það sjáum við líka í mörgum öðrum atvinnugreinum. Almenna umgjörðin fyrir atvinnulífið hefur versnað og erfiðara er fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki að spretta upp hér í samanburði við það hvernig það er í öðrum löndum. Það hefur gerst mjög hratt á undanförnum árum. Þegar Ísland er komið ofan í 119. sæti í samanburði á umgjörð fyrirtækja, skattumgjörð og öðru, og komið niður fyrir lönd á borð við Mósambík og Haítí og fleiri lönd, af 144 löndum, er ástæða til að hafa áhyggjur, 

Virðulegi forseti. Í tengslum við þetta mál hafa verið töluvert ræddar, sem er ósköp eðlilegt, þær yfirlýsingar og auglýsingar sem voru í dag frá Alþýðusambandi Íslands og merkilegt að stór fundur hjá ASÍ með formönnum aðildarfélaga - það var einhver slíkur fundur að ég held - hafi ákveðið að hætta að tala við ríkisstjórnina, þreyja þorrann eins og sagt er. Það eru vitanlega stórtíðindi. Það eru stórtíðindi þegar slíkt gerist. Ástæðan er óskemmtileg, vanefndir að þeirra sögn. Ég ætla ekki í þetta skipti að fara nánar út í það en þetta tengist þó því að Alþýðusambandið taldi sig hafa ákveðin vilyrði fyrir því að rammaáætlunin mundi flýta fyrir framkvæmdum sem mundu fjölga störfum og skila tekjum í þjóðarbúið. En vegna þeirra breytinga sem gerðar voru virðast menn á því að það muni ekki ganga eftir. Í áliti Orkustofnunar sem var sent til umhverfis- og samgöngunefndar vegna þessa máls kemur fram, með leyfi forseta - ég ætla að fá að lesa aðeins upp úr álitinu, Orkustofnun er aðili að verndar- og nýtingaráætluninni þar sem þeir tóku þátt í þeirri vinnu, þ.e. fulltrúi stofnunarinnar eða orkumálastjóri, sem er náttúrlega yfirmaður þarna. Þar segir, með leyfi forseta: „Orkustofnun er því aðili máls og sér þess vegna ekki ástæðu til að tjá sig um meginefnisþætti framangreindrar þingsályktunartillögu, sem Orkustofnun hefur kynnt sér, að öðru leyti en því að tillagan víkur frá faglegum niðurstöðum verkefnisstjórnarinnar og upphaflegri þingsályktunartillögu, sem fór til umsagnar. Á þetta einkum við um flutning á þremur virkjunarkostum í vatnsafli á Suðurlandi, það er nr. 31 Urriðafossvirkjun, nr. 29 Hvammsvirkjun og nr. 30 Holtavirkjun, öllum í Þjórsá. Tillagan gerir þannig ráð fyrir að hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostir verði fluttir úr orkunýtingarflokki í biðflokk. Þá eru virkjunarkostir í háhita, nr. 91 og nr. 104 Hágönguvirkjun, 1. og 2. áfangi, sem og virkjunarkostur í vatnsafli nr. 26 Skrokkölduvirkjun, einnig fluttir úr nýtingarflokki í biðflokk án þess að faglegum forsendum sem lágu til grundvallar mati faghópa sé hnekkt.“ Orkustofnun telur að ekki hafi verið sýnt fram á með nokkrum faglegum eða réttmætum hætti að þessi breyting sé réttmæt. Síðan segir, með leyfi forseta: „Það er mat Orkustofnunar að tillögu verkefnisstjórnarinnar beri að skoða sem heild. Orkustofnun gæti hafa komist að annarri niðurstöðu varðandi einstaka virkjunarkosti í vinnu verkefnisstjórnarinnar en taldi eðli málsins samkvæmt mesta hagsmuni fólgna í því að skapa skýra framtíðarsýn um verndun og orkunýtingu eins og sú tillaga gerir ráð fyrir. Þannig yrði lagður grunnur að stöðugu umhverfi fyrir atvinnuuppbyggingu á sviði orkuiðnaðar, ferðamála og annarrar landnýtingar.“ Það verður að segjast eins og er að það er allsérstakt að opinber stofnun, opinbert fyrirtæki, skuli vera svona harðorð í rauninni gagnvart þeirri vinnu sem fór hér fram eftir að það sem þeir kalla faglega vinnu hafi verið lokið. Því hljótum við að horfa til þessa og undirstrika það í umræðum okkar að það eru ekki bara einhverjir sérvitrir þingmenn sem hafa af þessu áhyggjur og telja að ekki hafi verið unnið rétt með þessum breytingum heldur eru það líka fagaðilarnir sem koma að málinu. Og í þessu tilfelli ríkisstofnunin Orkustofnun sem gagnrýnir þetta, ég vil leyfa mér að segja mjög harkalega. Ég mun síðar í kvöld eða á morgun fara yfir fleira en álit Orkustofnunar og mun koma inn á önnur álit síðar. Sammerkt er með mörgum þeirra, auðvitað ekki öllum, það er mjög stór bunki af álitum sem fylgir þessu, hálfgerð fjöldaframleiðsla, en sammerkt með þeim sérfræðistofnunum, sérfræðifyrirtækjum, ef má orða það svo, hvort sem það voru rannsóknarfyrirtæki eða orkufyrirtækin sjálf, er að mjög var varað 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur rætt bæði í ræðu sinni áðan og í öðrum ræðum þá stöðu sem upp er komin, sem hefur verið vond en versnar bara. Í stuttu máli sagt var farið í faglegt ferli sem hafði langan aðdraganda og má færa fyrir því rök að farið var í þá vegferð árið 1993 og menn hafa unnið að því samfleytt síðan að byggja upp plagg þar sem unnið var með bestu mögulegar upplýsingar, bestu mögulegu greiningu sem gæti verið grunnur að málefnalegri umræðu um hvað ætti að og nýta og hvað ekki. Við sjáum síðan að hæstv. ríkisstjórn hefur farið í gamaldags, pólitískar aðferðir og er í rauninni búin að kippa grundvellinum undan þeirri faglegu vinnu. Í ofanálag - og það tengist náttúrlega beint - hefur komið í ljós, nokkuð sem menn áttu ekki von á vegna þess að næg eru tilefnin, en núna hefur það gerst hjá þessari tæru vinstri stjórn að Alþýðusamband Íslands sem hefur verið talið - ja, ef eitthvað er, sérstaklega áður, vilhallt vinstri flokkunum - við erum að horfa núna á þá stöðu að verkalýðshreyfingin eins og hún leggur sig hefur sagt: Við getum ekki talað við þessa hreinu, tæru vinstri stjórn lengur. Við sitjum hérna núna eða sitjum ekki, við stöndum og sitjum klukkan hálftvö í miðjum desember, stutt er til þingloka eða stutt er til jóla getum við sagt, virðulegi forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann, sem er í daglegum samskiptum við stjórnarliða sem þingflokksformaður: Hvað er til ráða? Hvernig er hægt að vinna úr þessari stöðu? Það er ákall frá Alþýðusambandi Íslands að við þingmenn grípum í taumana, stoppum þá stöðu sem er uppi núna. Hvernig telur hv. þingmaður að við getum unnið úr þessu? Er möguleiki á því að finna einhver þau öfl 

Virðulegi forseti. Auðvitað vonar maður að til séu öfl eða aðilar innan stjórnarflokkanna sem eru þess megnugir að grípa í taumana og breyta um kúrs. Ég held hins vegar að þegar menn setjast niður og meta stöðuna geti það kostað þá ríkisstjórnarsamstarf, þar af leiðandi held ég, því miður, að það verði ekki. En við skulum lifa í voninni. Við höfum farið fram á að boðaður verði sameiginlegur fundur í umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd til að taka á móti aðilum vinnumarkaðarins og fara yfir þá stöðu, hlýða á þá. Kannski opnast þar einhverjar dyr sem gera það að verkum að menn vilja skoða þetta eða endurskilgreina eða hvað á eiginlega að kalla þetta allt saman, breyta þessu, orðum það bara þannig. En því miður held ég að þegar á hólminn er komið verði það ekki. Ég held að mikilvægt sé fyrir okkur að reyna áfram að fá einhverju framgengt með það, í það minnsta að fundur verði haldinn og að hann verði helst opinn fjölmiðlum þannig að menn geti fylgst með þeirri umræðu. Þetta á ekki að vera neitt pukur. Það hefur verið pukur um þetta mál nógu lengi milli stjórnarflokkanna þannig að nú þarf að reka þetta allt á yfirborðinu eins og átti að vera. Hv. þingmaður talaði um hreina og tæra vinstri stjórn. Sjálfur nota ég þau orð allt of oft, þetta er hins vegar bara vinstri stjórn. En það verður að segjast eins og er að það er fátt hreint og tært í kringum hana, að minnsta kosti eru vinnubrögðin þau að vinna allt einhvern veginn undir yfirborðinu sem ber ekki vott um mikinn tærleika. Ég verð því að segja að ég held að við þingmenn verðum að fara að taka okkur önnur orð í munn. Hv. þingmaður spurði: Hvað er til ráða? Ég held að ekkert annað sé til ráða en að reyna að halda áfram að vekja athygli á hversu vitlaust þetta mál er, vekja athygli á því að nauðsynlegt sé að hlusta á þá sem hafa gagnrýnt það og vekja athygli á því að 

Virðulegi forseti. Ég held að það sé nú rétt að ég biðjist velvirðingar á orðum mínum áðan, það var auðvitað ekki við hæfi að kalla þetta hreina, tæra vinstri stjórn, það er mikið grugg í þeirri stjórn og allt annað en hreint og tært í kringum hana, því miður, og þetta mál er gott dæmi um það. Hv. þingmaður talaði um að þetta væri undir yfirborðinu og það er í gruggugu vatni sem menn vinna. Því miður er þetta mál enn eitt dæmið um hrossakaup ríkisstjórnarinnar, en það er bara ansi dýrt fyrir þjóðina. Hv. stjórnarþingmaður Kristján Möller talaði um að þessi rammaáætlun hefði einfaldlega mistekist. Hér kom hv. stjórnarþingmaður Árni Páll Árnason með mjög ákveðna yfirlýsingu á opinberum vettvangi í kvöld í kjölfar framgöngu hæstv. atvinnuvegaráðherra í fjölmiðlum sem var slík að ég man ekki eftir að hafa séð annað eins. Ég man ekki eftir að ég hafi heyrt hæstv. ráðherra segja það um forseta ASÍ að hann kunni ekki mannasiði og að hann sé að ljúga. Ekki einu sinni heldur oft. Ég man það vel. Mig brestur kannski minni, kannski hefur þetta gerst áður en ég man ekki eftir svona orðfæri. Og það er eitthvað allt annað en sú málefnalega umræða sem ég held að almenningur sé að kalla eftir. Það sem er kannski það versta við málið er ekki það að menn séu ósammála um hvort eigi að virkja eða ekki heldur að búið er að eyðileggja vinnuna, það er búið að gera það, því að um leið og rammaáætlun er orðin rammaáætlun einhverra stjórnmálaafla og henni sé hent út eða hrært í henni eftir því hvaða stjórnmálaflokkar eru við völd þá erum við búin að eyðileggja það sem unnið hefur verið að í 20 ár.

Virðulegi forseti. Við höfum talað nokkuð um það í kvöld og farið yfir það sem við teljum vera vankanta á málinu. Eitt er það klárlega að allur sá mikli tími sem farið hefur í gerð rammaáætlunar hefur reynst - ég ætla ekki að segja að hann hafi farið til einskis, alls ekki, en ljóst er að ákveðið var að taka hæfilega mikið mark á því sem þaðan kom. Það er nú þannig, virðulegi forseti, úr því að hv. þingmaður nefndi í fyrra andsvari sínu gæði verkefnisins, að mikilvægt er fyrir okkur að hafa það í huga, þó svo að ég efist ekki um að allir hafi reynt að gera sitt besta í þeirri vinnu, að ýmislegt varðandi vinnuna sjálfa hefur líka verið gagnrýnt, og mun ég síðar fara aðeins nánar yfir það. Ég bendi til dæmis á að í umsögn Suðurorku er vitnað í fundargerðir faghópa og farið er yfir það að forsendur og mælikvarðar voru jafnvel ekki til staðar eða voru afar veikir þannig að hægt væri að fá faglega niðurstöðu. Svo er það einnig gagnrýnt að þegar menn fóru í að raða þessum flokkum í röð var það gert með einhvers konar kosningu. Við hljótum líka að velta fyrir okkur hvort það geti verið faglegt þegar tilfinningarnar og hugurinn er farinn að ráða för kannski. Svo vitum við líka að menn þurftu að tala sín á milli, tala um fyrir hver öðrum, jafnvel hvar ætti að setja ákveðna kosti, í hvaða röð og hvernig og allt það. Þessi vinna er að sjálfsögðu alls ekki hafin yfir gagnrýni og því miður held ég að niðurstaðan sé sú 

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að í nefndaráliti frá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, nánar tiltekið á bls. 50, er frumvarp til laga um breytingu á lögum um verndar- og orkunýtingaráætlun frá Sjálfstæðisflokknum. Í greinargerðinni þar er ansi gott sögulegt yfirlit um alla vinnuna sem unnin hefur verið. Af því að menn hafa verið að nefna ýmis ártöl segir hér, með leyfi forseta: „Áður hafði þó mikil vinna farið fram og má rekja hana allt aftur til ársins 1993 þegar umhverfisráðherra skipaði starfshóp um umhverfismál, iðnþróun og orkumál sem var meðal annars falið að gera framkvæmdaáætlun í umhverfis- og þróunarmálum til aldamóta. Hópurinn lagði til að unnin yrði rammaáætlun um nýtingu vatnsafls.“ Þetta var árið 1993. Ég man eftir mörgum umræðum þar sem menn hafa kallað eftir rammaáætlun og lagt áherslu á mikilvægi þess að flýta gerð rammaáætlunar þar sem faglega yrði unnið að því að flokka virkjunarkosti svo ekki þyrfti að karpa lengur um virkjunarkosti út frá óljósum tilfinningum eða út frá því sem fólki fyndist. Allir voru sammála um það. Ég hef aldrei heyrt stjórnmálamann eða nokkurn mann segja: Heyrðu, nei, það er ekkert vit í þessu. Við skulum ekki vinna þetta með þessum hætti. Við skulum ekki vinna þetta faglega. Fyrirhuguð rammaáætlun var á þeim tíma ekki einu sinni gagnrýnd út af kostnaðinum sem henni mundi fylgja, menn vissu að þetta yrði dýrt, að þetta gæti kostað milljarða. En það var ekki gagnrýnt vegna þess að allir, fullyrði ég, sem að þessum málum komu sáu skynsemina í því að vinna faglega rammaáætlun. Slík rammaáætlun þýðir ekki að allir þurfi að vera sáttir við niðurstöðuna. Það þýðir ekki og átti aldrei að þýða að til yrði plagg þar sem stæði: Fyrst skal fara í þessa virkjun, svo í þessa o.s.frv. Þetta snýst um að flokka kostina. Vinstri grænir geta síðan áfram haft þá skoðun að ekki eigi að virkja neitt. Rammaáætlun átti aldrei að verða einhver skuldbinding um að sá flokkur ætti til dæmis að taka upp þá stefnu að virkja þá kosti sem lentu í nýtingarflokki. Hún snerist bara um að taka bestu upplýsingarnar, vinna úr þeim gögnum sem væru til staðar - og ef gögn vantaði þá að rannsaka - þannig að hefðum grunn undir umræður um umhverfisvæna orkuöflun á Íslandi. Ég hafði ekki hugmyndaflug í það að til væru stjórnmálaöfl sem væru á móti þessu. Ég hafði ekki hugmyndaflug í það að til væru stjórnmálaöfl sem beittu brögðum á lokametrunum til að skaða alla þessa vinnu. Innan þeirra stjórnmálaafla eru þó stjórnmálamenn eins og hv. þm. Kristján Möller sem hefur stigið fram og sagt eins og er að búið sé að eyðileggja þessa vinnu. Það er niðurstaðan. Eins og ég sagði, hef sagt og ætla að halda áfram að segja - og ég held að það skipti máli að allir séu meðvitaðir um það hvað hefur gerst: Mesti skaðinn er ekki sá að í íslenskum stjórnmálum séu menn ósammála um hversu mikið eigi að virkja. Það er ekki stóri skaðinn. Þannig er það, þannig var það, þannig verður það. Mesti skaðinn er sá að það sem sátt hefur ríkt um í áratugi, það sem búið er að fjárfesta í svo milljörðum skiptir, sé eyðilagt eða skemmt verulega. Það er ömurlegt til þess að hugsa að nú er búið að skapa það fordæmi að stjórnmálamenn geti farið að krukka í þessi plögg. Fordæmið er komið. Hrossakauparíkisstjórn Alþýðubandalagsflokkanna skapaði það fordæmi. Það eiga báðir Alþýðubandalagsflokkarnir sameiginlegt, Samfylkingin og Vinstri grænir, að þegar kemur að hrossakaupum eru þeir á heimavelli. Þar er þetta fólk á heimavelli. Þeir eru ekki sammála í öllu en þeir eru sammála um að þau vinnubrögð skuli viðhöfð. Til að slá ryki í augu almennings eru það kölluð fagleg vinnubrögð. Engin ríkisstjórn hefur gengið jafnlangt í því að gera lítið úr faglegum vinnubrögðum og þessi stjórn vinstri flokkanna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér finnst þessi umræða hafa varpað ljósi á ákveðna þætti. Margir þingmenn, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, hafa til að mynda ýjað að því að þetta plagg sé því miður ekki það sáttaplagg sem til hafi staðið heldur sé það orðið rammpólitískt og sé orðið stefnuyfirlýsing þeirrar ríkisstjórnar sem er að fara frá. Í því felst að næsta ríkisstjórn muni þá breyta því á fyrsta degi. Ég vildi gjarnan heyra skoðanir hv. þingmanns á því, hvort hann telji líklegt að það gerist. Ég vildi líka heyra álit þingmannsins á öðru atriði. Á þessum tímapunkti, þar sem málið er statt núna - eftir auglýsingu ASÍ og viðbrögð hæstv. atvinnuvegaráðherra, forsvarsmanns ríkisstjórnarinnar - gætu kjarasamningar þá ekki líka verið upp í loft? Er það kannski að ljúkast upp fyrir æ fleiri mönnum að engin efnahagsstefna er í landinu eins og hv. þm. Árni Páll Árnason segir? Er það þá ekki staðurinn og stundin til að hinkra við, fresta þessari umræðu, setjast niður og reyna að finna farveg fyrir tillögur sem meiri sátt væri um, sem væri þá líklegri til að lifa lengur en fyrsta dag nýrrar ríkisstjórnar?

Virðulegi forseti. Ég held að hv. þm. Kristján Möller hafði orðað þetta alveg rétt þegar hann sagði: Rammaáætlun bara mistókst. Hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson spyr: Er þetta ekki rammaáætlun þessarar ríkisstjórnar? Mun henni ekki verða breytt strax? Jú, þetta er svo sannarlega rammaáætlun þessarar ríkisstjórnar. Það þýðir að þetta hefur mistekist. Það er ekki sátt um þetta plagg eins og lagt var upp með. Hins vegar skiptir mjög miklu máli að sú ríkisstjórn sem tekur við, hvernig sem hún lítur út, breyti ekki hugmyndafræðinni. Það skiptir máli að unnið verði út frá faglegum forsendum þannig að menn freistist ekki til þess að segja: Heyrðu, það er komin hefð á það að pólitíkusar garfi í þessu. Það skiptir máli að næsta ríkisstjórn fari ekki þangað heldur haldi sig við það sem lagt var upp með, haldi sig við það sem pólitísk sátt var um meðal allra stjórnmálaafla. Einu gildir hvaða flokkar taka við, þeir mega ekki falla í sömu gryfju. Ef Sjálfstæðisflokkurinn verður í næstu ríkisstjórn, sem ég vona, má hann aldrei verða eins og Alþýðubandalagsflokkarnir. Ég hvet hv. þingmenn Framsóknarflokksins til að freistast ekki til að fara út í hrossakaupsaðferðir þessara vinstri flokka. Við megum aldrei sjá svona vinnubrögð aftur, aldrei. Hv. þingmaður vitnar í orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar, um að engin efnahagsstefna sé í landinu, og spyr hvort ekki borgi sig að hinkra við. Auðvitað borgar það sig og ég hvet menn til að staldra við og hugsa. Ef við ætluðum okkur að hafa vinnubrögðin eins slæleg og mögulegt væri, gætum við toppað vinnubrögð þessarar ríkisstjórnar? Er hægt að toppa það að koma með öll stór mál á elleftu stundu og reyna að keyra þau í gegn í ófriði, stór og smá? Er hægt að gera þetta með verri hætti? Ég held ekki. Ég teldi æskilegt að skynsemisöfl, ef þau eru til, í hv. stjórnarflokkum taki í taumana og fái menn til að hinkra aðeins.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu hafa ýmsir reynt að skreyta sig stolnum fjöðrum. Hv. þm. Árni Páll Árnason fór til dæmis mikinn í ræðu sem hann hélt hér fyrir tveimur kvöldum án þess að ég næði neinu heillegu út úr því. Það segi ég ekki síst í ljósi ummæla hans í kvöld á Facebook, hann kom alla vega ekki inn á það. Ég fór í andsvar við hann og spurði hann um efnahagsstefnuna, kannski hann hafi séð ljósið í kjölfar yfirlýsinga ASÍ og viðbragða ríkisstjórnarinnar við þeim. Það er rétt, sem kom fram hjá þingmanninum, að um þetta ferli hefur ríkt sátt en það var sett af stað af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég held það hafi komið í hlut iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins, bæði fyrsti áfanginn árið 1999 og eins 2004, að setja verkefnið í gang. Ég get alla vega fullyrt að við framsóknarmenn fellum okkur mjög vel við þessa hugmyndafræði þó að við gerum okkur vel grein fyrir því að einstakir þingmenn eða einstakir áhugamenn um virkjun eða vernd verði ekki í öllum tilvikum 100% sáttir. Enda snýst þessi vinna um að ná sem breiðastri sátt, ekki að allir verði sáttir. Öfgar ala af sér öfgar, það þekkjum við og það er það sem ég óttast að muni gerast. Þetta fordæmi, sem gengur mjög langt í eina átt, gæti kallað á bylgju í hina áttina. Ég hef alltaf verið að vonast eftir því að samfélagið hætti að slá eins og pendúll út í öfgarnar og fari að dingla rólega á miðjunni, þess vegna er ég í Framsóknarflokknum. Ég hef alltaf gælt við það af því að mér finnst það langsamlega skynsamlegast. En á þessu kjörtímabili höfum við ekki séð það gerast. Pendúllinn hefur farið eins langt til vinstri og hægt er, því miður, út í öfgarnar.

Virðulegi forseti. Ég sá að það varð allt heiðskírt í andliti hv. þingmanns þegar hann fór að tala um að það væri svo gott að hafa allt á miðjunni. Það er augljóst í hvaða stjórnmálaflokki hv. þingmaður er. Ég deili kannski ekki alveg þeim miðjudraumi með honum þó að oft geti verið gott að vera á miðjunni, það er annað mál. Aðalatriðið er hugmyndafræðin. Menn tala um að það hafi verið Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur sem hófu þetta ferli. Miðað við það sem fram kemur í greinargerðinni í tillögu okkar sjálfstæðismanna - og nú þekki ég þessa sögu ekki þannig að ég kunni að segja nákvæmlega frá því - virðist þetta hins vegar hafa farið af stað árið 1993 og þá væntanlega í ráðherratíð umhverfisráðherra Alþýðuflokksins sáluga og í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks. Það skiptir í sjálfu sér ekki máli hvaðan málið er ættað. Sem betur fer hefur verið sátt um að vinna hlutina á þennan hátt alveg þar til nú á síðustu metrunum að Alþýðubandalagsflokkarnir rjúfa þá sátt og fara þessa leið. Ég held að það sé afskaplega mikilvægt að við förum aftur inn á faglegu brautina, að við förum aftur inn á sáttabrautina, að við förum aftur að vinna þetta eins og lagt var upp með. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að það skapast hætta þegar þetta skelfilega fordæmi er komið. Það er hætta á því að önnur ríkisstjórn, sama hvaða flokkar mynda hana, noti það sem átyllu til að fara í hina áttina eða aftur í þessa sömu átt. Aðalatriðið er að hér er hætta á ferðum vegna þess að búið er að skapa slæmt fordæmi og við þurfum að hverfa af þeirri braut.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Það væri spennandi að fá að vita við hvaða aðstæður þingmaðurinn telur gott að vera á miðjunni, en mörgum okkar finnst það yfirleitt mjög gott. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins út í söguna því að hann nefndi að þegar hinir svokölluðu stóriðjuflokkar voru í ríkisstjórn hefði verið nokkuð góður friður um þetta ferli. Þegar Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur voru saman í ríkisstjórn var nokkuð góður friður um að halda svona á þessum málum og vinna í þeim. Síðan fór annar hinna svokölluðu stóriðjuflokka, þ.e. Sjálfstæðisflokkurinn, í stjórnarsamstarf með útrásarflokknum, Samfylkingunni, sem studdi útrásarvíkingana óspart. Áfram var samt friður um rammaáætlunina, þokkalegur friður alla vega, unnið dag og nótt í henni. Síðan gerist það að hinir svokölluðu Alþýðubandalagsflokkar, sem hv. þingmaður kallar svo skemmtilega úr þessum ræðustól, komust í ríkisstjórn. Þá var friðurinn úti, þá fyrst var friðurinn úti. Þegar flokkarnir og sérstaklega annar flokkurinn sem kennir sig við umhverfisvernd komast að, fá að stjórna, fá að ráða för, þá er ferlið sett í uppnám, þá er þeirri sátt sem ríkt hefur í mörg ár ýtt til hliðar. Út af hverju? Jú, menn viðurkenna það í rauninni blygðunarlaust, mundi ég segja, að pólitíkin hafi þurft að koma að þessu, þeirra pólitík, pólitíkin sem var mönnum ekki ofarlega í huga þegar sáttin var í gangi, þegar menn ætluðu að láta sig hafa það, virkjunarsinnar og umhverfisverndarsinnar, að mætast í rammaáætluninni. Loksins þegar Alþýðubandalagsflokkarnir fengu tækifæri 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr af hverju ég telji að sáttin sé úti akkúrat þegar Alþýðubandalagsflokkarnir taka við, af hverju það sé. Svarið liggur kannski í því að þetta eru Alþýðubandalagsflokkar. Vinstri grænir koma alveg beint úr Alþýðubandalaginu. Samfylkingin var yfirtekin mjög fljótlega af Alþýðubandalaginu. Ef þinglið núverandi þingflokks Samfylkingar er skoðað finnst þar varla krati, svo að við notum það orð. Þar finnst einn sem hefur búið á Siglufirði lengst af sem hefur nánar tiltekið sagt að rammaáætlunin hafi mistekist. Ef maður vill kynna sér sögu Alþýðubandalagsins er til áhugaverð bók sem heitir Alþýðubandalagið, átakasaga. Það má alveg hafa gaman af þeirri bók en hún er sorglegt dæmi um skelfilegan stjórnmálaflokk. Einhver sagði að sá stjórnmálaflokkur hefði dáið úr leiðindum. Ég held að það sé mjög mikið til í því, virðulegi forseti, því að kúltúrinn í þeim stjórnmálaflokki var skelfilegur og einkenndist af átökum, hrossakaupum og öðru slíku. Þó svo að orðræðan og áróðurinn væri ágætur oft út frá þeirra sjónarmiði, þeim tókst oft að slá ryki í augu almennings, þá ættum við kannski að horfa til þess að þeir meina ekki mjög mikið með því þegar þeir tala um fagleg vinnubrögð, jafnvel umhverfisvernd og náttúruvernd, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Í fréttum hafa verið viðtöl við ýmsa í dag varðandi yfirlýsingu Alþýðusambands Íslands. Á Morgunblaðsvefnum er eftirfarandi haft eftir forseta ASÍ, með leyfi forseta: „Umræða um fyrirkomulag efnahagsmála í framtíðinni, gengi, fjárfestingar og efnahagsstefnu verður að bíða nýrrar ríkisstjórnar. Það verður ekki frekar rætt við þessa ríkisstjórn.“ Þetta eru býsna hörð orð frá fulltrúa þessara stóru samtaka sem lýsir því yfir að samtökin séu búin að gefast upp á að eiga samskipti við ríkisstjórnina. Við höfum svo sem heyrt fyrir löngu forsvarsmenn atvinnulífsins segja það sama, þó ekki jafnákveðið og Alþýðusambandið. Ríkisstjórnin hefur hrint frá sér aðilum vinnumarkaðarins í heild, sýnist mér, útilokað þá, því að ekki á að standa við þau fyrirheit sem gefin hafa verið samkvæmt fullyrðingum Alþýðusambandsins. Þar af leiðandi virðast forustumenn Alþýðusambandsins vera farnir að bíða eftir því að ný ríkisstjórn taki við, það er ekki hægt að lesa það öðruvísi en að þeir vonist til þess að það verði ný ríkisstjórn, að sú sem nú situr fái ekki áframhaldandi umboð, þar sem væntanlega yrði erfitt fyrir Alþýðusambandið að tala ekki við sitjandi ríkisstjórn í þau fjögur ár sem kjörtímabilið er. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann hvort það séu ekki býsna stór tíðindi, sem við hljótum að þurfa að ræða næstu daga í þinginu, þegar samskipti milli ríkisstjórnar og aðila vinnumarkaðarins eru komin í slíkan hnút að ekkert 

Virðulegi forseti. Ég kýs að svara þessari spurningu á tvo vegu. Fyrst: Í sögulegt samhengi eru þetta stórtíðindi. Við þekkjum það að tengsl Alþýðusambandsins og Alþýðuflokksins, í upphafi síns tíma og alltaf, og svo auðvitað Alþýðubandalagsins voru gríðarleg sterk. Það má færa fullgild rök fyrir því þegar Alþýðubandalagsflokkarnir taka við að úr verði óskastjórn ASÍ, í það minnsta forustumanna þess. Það að þeir skuli segja við óskastjórnina sína: Við erum fullkomlega búnir að gefast upp á ykkur! - því að það eru skilaboðin: - Það er ekki hægt að tala við ykkur lengur! - eru stór pólitísk tíðindi. Einhver hefði þótt vera sérkennilegur spámaður sem hefði sagt þetta í upphafi þessa kjörtímabils. Einhver gæti líka sagt, virðulegi forseti, að forusta ASÍ hefði verið seinþreytt til vandræða því að ekki er það nýtt að skriflegir og munnlegir samningar hafi verið sviknir. Síðan er hinn þáttur svarsins, núið. Sem aldrei fyrr verður að vera traust á milli aðila vinnumarkaðarins og ríkisstjórnar. Nú erum við að fara í kjarasamninga og í kosningar. Við erum í þeirri efnahagslegu stöðu að aðilar verða að vinna saman, en það er ekkert traust borið til forustumanna ríkisstjórnarinnar. Hvernig er hægt að vinna með aðilum sem er ekki hægt að treysta? Það er spurningin. Það er ekki skrýtið, virðulegi forseti, 

Virðulegur forseti. Ég ætla að nota þessar fimm mínútur sem ég hef til að fara yfir einn þátt í umsögn minni sem send var umhverfis- og samgöngunefnd eftir umfjöllun okkar í atvinnuveganefnd, þ.e. þær hugmyndir sem hafa verið um að virkja útfallið eða farið út úr Hagavatni, Hagavatnsvirkjun. Það sem er áhugavert við þessa virkjun er að hugmyndirnar að henni spretta fyrst upp sem umhverfisverkefni til að hefta sandfok. Það eru auðvitað heimamenn sem fá þær hugmyndir og ná samstarfi við Landgræðslu ríkisins og hefur það verið ítarlega skoðað um allnokkurt skeið, eftir að menn náðu að stækka sandvatnið sem er á sambærilegu svæði og náðu gríðarlega góðum árangri því að reynslan var góð af því að endurheimta það í þeirri stærð sem það var. Þarna er í raun og veru verið að endurheimta útfall sem fór úr vatninu eða braust út fyrir 80 árum og hefur þar af leiðandi runnið þar um 80 ára skeið, það er verið að endurheimta fyrri verðmæti. Á bak við þessa tillögu eru mjög jákvæðar umsagnir og mikil samstaða heimafólks, ferðaþjónustu, landeigenda og sveitarstjórnarinnar í Bláskógabyggð og aðliggjandi sveitarstjórna. Á fundi atvinnuveganefndar undir lok umfjöllunar okkar fengum við Svein Runólfsson landgræðslustjóra og Ólaf Arnalds prófessor til þess að ræða áhrifin af sandfokinu og landgræðsluþættina. Það kom fram í máli þeirra að stífla eða virkjun, sem halda mundi vatnsborði Hagavatns stöðugu, mundi án efa minnka uppblástur frá Hagavatnssvæðinu. Það sem menn hafa sett út á í sambandi við þær hugmyndir sem hafa verið um svæðið er að vatnsborðið rokki mjög mikið, frú forseti, og þess vegna verði ekki alltaf minna sandfok heldur geti það komið í bylgjum. Menn hafa líka sett út á að þarna verði loftlínur sem séu sjónmengandi og skemmi ásýnd svæðisins fyrir þeim sem ferðast um það. Báðum þessum þáttum svaraði Íslensk vatnsorka því til þegar hún kom fyrir nefndina að þarna væru hugmyndir um svokallaða jafnrennslisvirkjun, þ.e. að halda vatnsborðinu eins stöðugu og hægt er, sem mundi væntanlega þýða að orkunýting yrði minni á einhverjum tímapunktum, en aðaltilgangurinn væri að ná upp vatnsborðinu til að hefta sandfokið. Ein af aðallínunum sem liggja frá virkjunarsvæði Þjórsár og Tungnaár yfir á Vesturland liggur þarna rétt hjá og það yrði því mjög auðvelt að setja streng frá þessari virkjun í jörðu þannig að hann ylli aldrei sjónmengun. Þar fyrir utan mundu þeir vegir og það sem yrði gert þarna nýtast ferðaþjónustunni og öðrum sem þarna vilja fara um og yrði það þar af leiðandi til mikilla bóta. Í ofanálag fylgir minnisblað umsögn minni frá orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins sem fór yfir þá kosti sem eru í biðflokki og taldi, eins og ég hef komið inn á í nokkrum andsvörum, að mest rök væru fyrir því að færa Hagavatnsvirkjun úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Þessu fylgir mjög skýr greinargerð og niðurstaða orkuskrifstofunnar er sú að í umsagnarferli þingsályktunartillögunnar komu upplýsingar sem sýna fram á að ekki sé ástæða til að ætla að Hagavatnsvirkjun rýri gildi svæðisins fyrir ferðamenn, og jafnframt að virkjunin sé líkleg til að draga úr uppblæstri og sandfoki og auka möguleika á landgræðslu. Því var í umsagnarferlinu brugðist við þeim atriðum sem tilgreind voru í rökstuðningi þingsályktunartillögunnar fyrir flokkun í biðflokk. Með vísan til þessa og að með framkvæmdinni verði fyrra horf Hagavatns endurheimt þyki rétt að færa Hagavatnsvirkjun úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Ég hyggst leggja fram breytingartillögu við málið fyrir atkvæðagreiðslu þar sem ég mun leggja til að Hagavatnsvirkjun 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og yfirferðina um þennan virkjunarkost, Hagavatn. Í raun og veru er alveg óskiljanlegt að sá kostur skuli ekki vera í nýtingarflokki, eins mikil samstaða og er um hann, og þá er ég kannski ekki síst að vitna til samstöðunnar heima í héraði. Landgræðslan gefur til dæmis jákvæða umsögn um hann og það er alveg ljóst að virkjun hans mun hafa verulega jákvæð áhrif á lífsgæði fólks á þessu svæði, það kemur fram í umsögnum og hefur komið fram á fundum með fulltrúum sveitarstjórna á svæðinu. Hv. þingmaður kemur úr Suðurkjördæmi og það eru fleiri virkjunarkostir þar sem er mikil samstaða um heima í héraði. Við erum með einhverja vænlegustu virkjunarkosti okkar í neðri hluta Þjórsár sem nokkuð rík samstaða hefur verið um hjá stórum meiri hluta heimafólks. Svo erum við með virkjunarkost sem er reyndar settur í verndarflokk, sem er Norðlingaölduveita. Hugmyndir um þann virkjunarkost hafa tekið miklum breytingum og það hefur meðal annars komið fram hjá forstjóra Landsvirkjunar að um sé að ræða hagkvæmasta virkjunarkost landsins að þeirra mati, bæði í efnahagslegu og umhverfislegu tilliti. Mig langar að biðja hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson að fara aðeins yfir afstöðu heimamanna til þessa. Ég veit að hann þekkir til á svæðinu og hefur verið í sambandi við fólk sem þekkir hvað best til á þessu svæði. 

Virðulegi forseti. Varðandi Norðlingaöldu og það svæði er rétt að þær hugmyndir hafa tekið miklum breytingum og ég held að þær hafi allar verið til bóta. Sú tillaga sem liggur nú fyrir er á margan hátt skynsamleg, tekur mikið tillit til umhverfislegra þátta og er, eins og kom fram hjá hv. þingmanni, talin vera sú þjóðhagslega hagkvæmasta. Í skoðanakönnun hjá verkefnisstjórninni fór þessi kostur þannig að sex vildu setja hann í nýtingarflokk, enginn í biðflokk og sex í verndarflokk. Það var eftir að hæstv. ríkisstjórn hafði skipt út einum nefndarmanni til að tryggja að það væri rétt slagsíða á atkvæðagreiðslunni, það var gert eftir skoðanakönnunina. Það má því leiða líkur að því að annars hefði atkvæðagreiðslan farið 7:0:5, það er spurning hvort hún hefði ekki farið þannig, sjö hefðu greitt atkvæði með nýtingarflokknum. Við sjáum auðvitað að þótt vissulega sé reynt að setja upp eitthvert faglegt mat veltur útkoman oft og tíðum á ákvörðun þeirra sem að koma. Ég hef eftir viðræður við heimamenn, til að mynda sveitarstjórn Skeiða- og Gnúpverjahrepps sem hefur ítrekað ályktað um að þennan kost beri að skoða, talið að það hefði verið skynsamlegt að hafa þennan kost inni. Ég hef þó áður sagt að það ætti að reyna að ná sem víðtækastri sátt um þá tillögu sem kom frá verkefnisstjórninni og í því ljósi ætti ekki að vera að fetta fingur út í hana. Ég tel þó að við séum þarna að henda mjög góðum kosti og að hann hafi ekki þau slæmu áhrif sem fyrstu hugmyndirnar um hann gáfu til kynna. Ég held að Kvíslárveita sjö hafi í raun og veru gert þann usla á þessu svæði sem menn hafa talað um að þessi kostur mundi gera, en hann gerir það ekki. Það hafa verið uppi hugmyndir um að stækka þarna svæðið til að taka yfir Norðlingaölduveituna en um þær er ekki samstaða meðal heimamanna. Menn hræðast hvernig þróunin hefur orðið í kringum 

Ég þakka hv. þingmanni svarið. Nú er ljóst að margir af okkar vænlegustu virkjunarkostum eru í kjördæmi þingmannsins og þar er mjög kallað eftir frekari atvinnuuppbyggingu og fjárfestingu. Við vitum hvernig staðan er austur í Skaftárhreppi þar sem er sveitarfélag sem á mjög í vök að verjast og bindur miklar vonir við virkjunarframkvæmdir. Við höfum heyrt þau sjónarmið líka á Suðurlandi, og svo sem víðar af landinu, að orka úr virkjunum, til dæmis í neðri hluta Þjórsár og víðar, eigi að fara til uppbyggingar atvinnulífs á Suðurlandi. Í ljósi þeirrar rammaáætlunar sem nú liggur fyrir og er hér til umræðu er kannski lítil von gefin fólki á þessu svæði og reyndar víðast hvar um að á þessum vettvangi geti orðið um einhverja atvinnusköpun og verðmætasköpun að ræða. Ríkisstjórnin hefur sett fram sínar hugmyndir sem einhverjir hv. þingmenn hafa kallað nýjar leiðir og nýjar hugmyndir. Hvernig meta Sunnlendingar þetta? Grænn fjárfestingarsjóður, grænkun fyrirtækja og fleiri atriði í þeim dúr, eru þau líkleg til þess að geta komið í staðinn? 

Virðulegi forseti. Það er einfaldlega þannig að á Suðurlandi hafa byggingargeirinn og verktakageirinn, sem hefur mikið verið í stórframkvæmdum eins og virkjunum og öðru slíku, verið gríðarlega öflugir og þeir eru auðvitað hrundir og það er ekkert að gera. Menn hafa aldrei horft fram á eins alvarlegan vetur eins og nú á þessu hausti, aldrei. Slæmt var það í fyrra og hittiðfyrra en það er langverst í ár, það er allt stopp. Það eru 200–300 manns við vinnu á Búðarhálsi. Því verkefni lýkur væntanlega á vormánuðum. Annars er ekkert. Hæstv. atvinnuvegaráðherra fullyrti hér í dag að það væri gríðarleg umframorka til í núverandi kerfi og þar af leiðandi þyrfti væntanlega ekkert að virkja. Er þá ekki komið að því að velta fyrir sér hvort ekki sé eitthvað að þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur beint að Landsvirkjun, um að hafa orkuverð það hátt að ekki sé hægt að selja það? Það er alltaf sagt að 20–30 góðir fjárfestingarkostir séu í gangi, en það hefur ekki verið selt eitt einasta megavatt til nokkurra skapaðra hluta. Á Suðurlandi hafa menn mjög breiða sýn á það hvernig megi efla atvinnulífið og gera það fjölbreytt. Menn hafa til dæmis sagt: Við viljum að orkan sem verður til á okkar svæði - það er mjög lítil prósenta, orkan fer nánast öll á suðvesturhornið eða upp í Grundartanga - verði nýtt í heimabyggð, til að mynda fyrir gagnaver eða eitthvað slíkt. Við höfum lagt ríka áherslu á það og sá sem hér stendur að við gætum gert enn meira úr grænu stóriðjunni, garðyrkjunni, en við gerum í dag ef hún byggi við eins góð skilyrði og hægt er varðandi dreifingarkostnað og til kaupa á rafmagni á skikkanlegu verði. Væri það nú ekki skynsamleg atvinnuuppbygging að nýta endurnýjanlega orku að framleiða vörur, jafnvel til útflutnings? Auðvitað væri það skynsamlegt. Væri ekki skynsamlegt að leggja rafmagnskapla til Vestmannaeyja og eyða út öllum dísiltækjum í fiskvinnslunni? 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þar sem hv. þingmaður á sæti í atvinnuveganefnd, þeirri fagnefnd sem fjallaði um þetta að minnsta kosti á vorþinginu þó að skipt hafi verið um kúrs á haustþinginu, hef ég kallað eftir ákveðnum hlutum en ekki fengið svör við þeim. Hæstv. ráðherra hefur setið hér undir að minnsta kosti tveimur ræðum þar sem ég hef kallað eftir þeim svörum en ráðherra hefur ekki séð ástæðu til þess að koma og svara þeim. Það sem ég átta mig ekki á og sem mér finnst vera töluvert ósamræmi í, þ.e. þeim tillögum sem lagðar eru fram í þingsályktunartillögunni af hálfu hæstv. ráðherra, er það varúðarsjónarmið sem gildir gagnvart vatnsaflsvirkjununum, sem við þekkjum og hv. þingmaður þekkir, og snýr að laxastofnum í Þjórsá. Þegar maður les síðan meirihlutaálitið og þær ábendingar sem þar koma fram um svokölluð álitaefni við orkunýtingu á háhitasvæðum, þar sem meiri hlutinn bendir á að séu auðvitað efasemdir um og áleitnar spurningar, sem snúa meðal annars að mengun grunnvatns, mengun lofts af völdum brennisteinsvetnis og um jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar. Nú þekkjum við þau vandamál sem hafa verið uppi hjá Hellisheiðarvirkjun, og þá spyr maður sig líka gagnvart Hverahlíðarvirkjun, svo ég nefni hana í þessu umfangi: Getur hv. þingmaður tekið undir með mér eða er hann ekki sammála mér um það að töluvert ósamræmi sé þarna á milli í tillögu hæstv. ráðherra sem leggja þessa tillögu fram? Að þau varúðarsjónarmið sem gilda um vatnsaflsvirkjanirnar eru mun veigaminni, að mínu mati, en þau atriði sem snúa að virkjun á háhitasvæðum. Getur hv. þingmaður tekið undir það sjónarmið sem ég hef komið á framfæri?

Hæstv. forseti. Ég get auðvitað ekki fullyrt um það hvaða sjónarmið ráðherrarnir höfðu algjörlega stuðst við annað en lögin 48/2011, sem voru samþykkt samhljóða og menn hafa bundið sig mjög við að séu fagleg og þess vegna fari menn að því lagalega ferli. Enginn - ég held að það hafi ekki hvarflað að nokkrum manni - trúði því að á grundvelli þeirra laga væri hægt að taka alla þá góðu kosti út varðandi vatnsaflsvirkjanirnar af því að það höfðu verið þannig umsagnir sem hefðu komið í því ferli. Ég fór áðan yfir Hagavatnsvirkjun. Það komu fimm umsagnir, þær voru allar jákvæðar, allar mjög jákvæðar. Ekki var tekið tillit til þess. Ég ræddi fyrr í kvöld við hæstv. umhverfisráðherra um Hólmsárvirkjun þar sem gögn týndust, gríðarlega öflug rök sem standa á bak við það að sú virkjun hefði verið sett í nýtingarflokk. Það var ekki gert. Ég held að sú niðurstaða sem meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar stóð síðan frammi fyrir þegar búið var að taka vatnsaflskostina út og sátu uppi með jarðvarmakostina á Reykjanesi og Hverahlíð á Hellisheiði hafi hugsanlega haft eitthvað með það að gera að menn horfi til þess að varaaflssvæði þurfi fyrir Reykjavík ef eitthvað gerist á Hellisheiði. Ég held að eitthvað hafi verið horft til þess, og að menn voru jafnvel að horfa til einhverra atvinnuskapandi verkefna á Suðurnesjunum þar sem atvinnuleysið er mest, eða ég vona að menn hafi alla vega horft til slíkra þátta. Mér finnst nefndarálitið lita þetta mjög svörtum litum, ég held að það sé eins konar samviskubit, eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kallaði það, þegar menn sáu hverju þeir stóðu frammi fyrir, þegar menn voru búnir að víla og díla með alla þætti, henda hinu út og þetta endaði inni, þá sögðu þeir: Þetta er endapunkturinn, við erum eiginlega mest á móti þessu. Og þá setja menn inn svona  Ég er algjörlega sammála þingmanninum um að ekki er jafnvægi í þessu, það er ósamræmi í þessu, þetta er ekki rökrétt og þetta er ekki skynsamlegt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Þar sem ég á ekki sæti í þeim hv. nefndum sem hafa fjallað um þessi mál, annars vegar atvinnuveganefnd og hins vegar umhverfis- og samgöngunefnd, hefur maður auðvitað ekki getað kafað jafndjúpt í málið. Ég sat þó sem varamaður á tveimur sameiginlegum fundum í vor þar sem farið var yfir áhrifin af virkjununum í Þjórsá sem sneru að áhættunni í sambandi við laxastofnana, það er tiltekið í nefndaráliti meiri hlutans og í breytingartillögunum. Síðan kom Veiðimálastofnun og fór yfir sína kosti. Það sem vekur undrun mína er að þær mótvægisaðgerðir sem boðaðar eru við þær framkvæmdir, þ.e. að fara í rennslisvirkjanir eða vatnsaflsvirkjanir, eru mjög öflugar að mínu mati. Ef við tækjum kannski tvær efri til að byrja með og geymdum Urriðafoss - sú umræða hefur skilað okkur áfram í gegnum tíðina, sem sagt fram í umræðunni, við vitum miklu meira um vatnsaflsvirkjanir, áhrifin af þeim, og þær virkjanir eru komnar lengst í hönnun og nánast tilbúnar til að hægt verði að hefjast þar og með stuttum fyrirvara. Það er því sláandi að lesa síðan varnaðarorð meiri hlutans um það sem snýr að virkjunum á háhitasvæðinu að þær skuli vera settar í nýtingu en hinar í bið. Það er mjög sérkennilegt. Mér er það algjörlega óskiljanlegt miðað við röksemdafærslur meiri hlutans. Þetta er mjög sérkennilegt og þessu þarf að svara með ítarlegri hætti af þeim sem bera ábyrgð á málinu.

Það er kannski auðveldast að rifja það upp að einstaka þingmenn Vinstri grænna hafa lýst því yfir að stuðningur þeirra við ríkisstjórnina væri skilyrtur þess efnis að aldrei yrði farið í virkjanir í neðri hluta Þjórsár og þar með hafi ekki verið hægt að hafa þá kosti inni þó að þeir séu bæði arðsamir og skynsamlegir. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að umræðan um laxastofnana var blásin svolítið upp. Veiðimálastofnun var með mjög skýr rök, og ég tek undir það, á þeim fundi og þau gögn sem þeir hafa lagt fram. Eftir sem áður getur verið að menn greini á um hversu góðar mótvægisaðgerðirnar séu, til að mynda þessi seiðafleyta sem fyrirhuguð var við Urriðafossvirkjun. Þess vegna hefur Landsvirkjun lagt til að sett verði í efstu virkjunina, Hvammsvirkjun, sambærileg seiðafleyta til að prófa hana. Ég hef lýst því yfir að mér finnist þá skynsamlegt við þær aðstæður að halda Urriðafossi áfram í bið, það má reyndar líka ræða um Urriðafoss á fleiri forsendum. Það má til dæmis sleppa því að virkja fossinn sjálfan, það er meira fall þarna, ætli virkjunin eða það sem kemur út úr henni verði ekki 15% eða 20% minna ef Urriðafossi væri sleppt, ef útfallið kæmi fyrir ofan fossinn. Þá væri hann óbreyttur svo til, það yrði engin breyting á rennslinu. Það má svo ræða hvort arðsemin sé nægilega mikil við það. Við getum bara geymt hann, byrjað á hinum tveimur sem eru augljóslega góðir kostir, margrannsakaðir. Við þekkjum alla þætti þess að byggja slíkar virkjanir í Þjórsá þar fyrir utan, í byggð, rennslisvirkjanir. Það er því óskiljanlegt og sýnir bara hversu pólitískt þetta plagg er að það skuli ekki hafa verið tekið inn. Það hefði verið tilraun til þess að sýna það að menn vildu ná breiðari sátt, að hafa þessar tvær efri í neðri hluta Þjórsár inni og geyma Urriðafoss. 

Frú forseti. Ég undra mig nokkuð á því að hæstv. forseti skuli ætla að fresta umræðu nú um þetta mál vegna þess að enn eru býsna margir á mælendaskrá og það lítur þannig út að menn séu ekki búnir að ræða málið til enda. Það vekur athygli mína, frú forseti, að hér hefur þegar verið talað í nær 35 klukkustundir um málið og í seinni umræðunni í yfir 16 tíma. Það vekur líka sérstaka athygli mína, frú forseti, að fluttar hafa verið hátt í 650 athugasemdir. Við erum að ná því að slá met Sjálfstæðisflokksins í málþófi frá því vorið 2009 og viðbrögð hæstv. forseta við því eiga ekki að vera þau að mínu mati að fresta umræðunni nú og fresta fundi heldur leyfa hv. þingmönnum 

Málið er farið af dagskrá.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þá tillögu forseta? - Óskað er eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta. Sú atkvæðagreiðsla fer fram að loknu hádegishléi í dag.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað upp til að ræða sama atriði í störfum þingsins og ég fleiri hv. þingmenn vikum að í gær, þar á meðal hv. þm. Kristján Þór Júlíusson og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson. Það sem málið snýst um er að við afgreiðslu fjáraukalaga í fjárlaganefnd var óskað eftir tilteknum upplýsingum frá ríkisstjórninni. Samkvæmt þingsköpum er réttur þingmanna í nefndum til að kalla eftir upplýsingum meðan á meðferð málsins stendur afar víðtækur og var styrktur með lagabreytingum síðast 2011. Samstaða var um þær lagabreytingar og samstaða var um að auka eftirlitshlutverk Alþingis og auka möguleika þingmanna til að sinna eftirlitshlutverki sínu. Í málinu eru aðstæður með þeim hætti að fjármálaráðuneytið og fjármálaráðherra eru augljóslega að víkja sér undan því að svara beiðni þingmannanna, fyrst með því að draga svör og síðan með almennri tilvísun til upplýsingalaga sem hjálpar ekkert í því sambandi sem um er að ræða, sérstaklega ekki þegar það svar, þar sem vísað er til þess að menn geti aflað upplýsinga samkvæmt almennum upplýsingalögum, kemur mörgum vikum eftir að umfjöllun þess máls sem vísað var til er lokið í þinginu. Ég held að það sé full ástæða fyrir forseta og þingið í heild að taka hart á þessu máli. Við erum að láta reyna á ný ákvæði þingskapa sem hafa skýran og ákveðinn tilgang. Ráðherra víkur sér undan því að fylgja þessum skýru lagafyrirmælum og verður að taka á því með þeim hætti að það skapi ekki fordæmi að ráðherrar geti með svona vinnubrögðum 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir þessum lið til að tala um þau vinnubrögð sem virðast vera viðhöfð hjá Dróma hf. og snúa að skuldavanda heimilanna og úrlausn þeirra mála sem þar eru til meðferðar. Okkur hv. þingmönnum hafa borist margir póstar og bréf þar sem fólk lýsir samskiptum sínum við þessa fjármálastofnun. Okkur barst bréf frá Ágústu Hauksdóttur fasteignasala þar sem hún lýsir því að hún hafi miklar áhyggjur af þessu og hafi efasemdir um úrlausn málanna sem þarna eru inni. Hún hefur líka áhyggjur af því og bendir á að mikill aðstöðumunur sé á milli einstaklinganna og þessa fyrirtækis. Fram kemur í bréfi Ágústu að hún hafi setið fund með umboðsmanni skuldara með mörgum fasteignasölum sem tekið hafa undir ábendingar hennar og áhyggjur. Í bréfinu kemur líka fram að skrifað hafi verið bréf fyrir ári síðan til lögmanns sem ekki hefur enn svarað því. Í Morgunblaðinu í dag er frétt þar sem haldið er áfram að ræða þessi mál og talað við ákveðna einstaklinga sem lýsa þeim á svipaðan hátt. Ég verð að segja að ég hef orðið miklar áhyggjur af þessum málum. Vitnað er til Sigurðar Hreins Sigurðssonar sem útskýrir hvers menn gera athugasemdir við afgreiðslu hjá Dróma hf., m.a. vegna þeirrar auglýsingaherferðar sem fyrirtækið hefur farið í. Fólki virðist vera algerlega ofboðið. Fram kom í óundirbúnum fyrirspurnum fyrir ekki svo löngu að hæstv. forsætisráðherra ætlaði að fara að gera eitthvað í málinu. En það gerist samt ekki neitt. Það eina sem ríkisstjórnin virðist gera er að auka álögurnar á heimilin 

Frú forseti. Ég tel að einhverjum hafi brugðið við að opna Fréttablaðið í morgun þar sem er að finna frétt um að hraðfara breytingar ógni tærleika Þingvallavatns. Ég kýs að fjalla aðeins um það hér. Þar er vitnað til rannsókna sem vísa til aukinnar mengunar sem býr til kjöraðstæður í vatninu fyrir þörungagróður og ógnar þar með tærleika og bláma vatnsins. Þingvallavatn er ekki bara sérstakt á íslenskan mælikvarða, þetta stóra, kalda og djúpa vatn er einstakt á heimsmælikvarða vegna tærleikans en lífríkið er líka einstakt. Þingvallavatn hefur verið kallað „Galapagos norðursins“ vegna hinna fjögurra afbrigða af heimskautableikju sem þar er að finna auk urriðans og marflóa sem hvergi hafa fundist annars staðar. Það eru fleiri hundruð sumarbústaðir allt í kringum Þingvallavatn. Þingvallanefnd tók frumkvæði að því á síðasta ári að rannsaka ástand rotþróa og vatnsupptöku í þjóðgarðinum, en þar eru tæplega 80 sumarhús. Þeirri athugun er að ljúka og það er rétt sem segir í því ágæta blaði, Fréttablaðinu, þar eru vísbendingar um að ansi margt megi betur fara. Þingvallanefnd hefur nýlega borist fimm ára yfirlit yfir vöktun í Þingvallavatni á árunum 2007–2011. Þær niðurstöður sýna að vatnsgæði Þingvallavatns eru þrátt fyrir allt góð og sömu sögu er að segja um ástand lífríkis. En þó eru þar vísbendingar um ákveðnar breytingar. Ekki síst hefur hitinn í vatninu hækkað mikið og hefur það hitnað að meðaltali um allt að hálfa aðra gráðu yfir sumartímann og leggur nú sjaldnast á vetrum. Þingvallanefnd hefur skoðað niðurstöðurnar og leggur áherslu á samvinnu við sveitarfélög og umhverfisyfirvöld til að leita leiða til að vernda lífríki og tærleika Þingvallavatns.

Forseti. Ég held áfram að ræða það sem hv. þm. Birgir Ármannsson fjallaði um áðan, þ.e. um upplýsingagjöf til þingsins. Ég hef satt að segja allnokkrar áhyggjur af því hvernig núverandi ríkisstjórn Íslands umgengst upplýsingaskyldu sína gagnvart þinginu. Brátt koma til umræðu tillögur í nefndaráliti sem lúta að fjárlögum næsta árs og framgangi mála varðandi byggingu Landspítala – háskólasjúkrahúss. Áformin sem þar eru kynnt eru gerð á grundvelli minnisblaðs sem lagt var fram í ríkisstjórn 30. nóvember og hefur aldrei verið lagt fram í fjárlaganefndinni. Forsendan fyrir þeirri samstöðu sem náðist um verkefnið í fjárlaganefnd í júní 2010 var hins vegar sú að þar væri um að ræða einkaframkvæmd sem hv. meiri hluti fjárlaganefndar kaus þá að kalla samstarfsframkvæmd til að fela einhverja hluti. Forsendan var sú að öll þessi vinna færi fram á grundvelli þess að allar byggingar og framkvæmdir yrðu boðnar út og að byggt yrði á leiguleiðinni. Í nefndarálitinu sem búið er að leggja fram liggur fyrir að tvískipta á verkefninu; annars vegar á að fara leiguleið varðandi þrjár byggingar og hins vegar eiga framkvæmdir við stærstu bygginguna að vera eins og um venjulega ríkisframkvæmd væri að ræða með opinbera fjármögnun. Það er brot á því samkomulagi sem ríkti um verkefnið. Það eru allt aðrar forsendur en lagt var upp með í málinu á sínum tíma og því er skýlaus krafa okkar sú að áður en lengra verði haldið komi málið aftur til fjárlaganefndar þar sem hægt verður að leggjast yfir það að nýju.

Virðulegi forseti. Smám saman er að verða ljóst í hversu miklar ógöngur við erum að rata með mikilvægasta málið sem við fjöllum um á kjörtímabilinu og þá er ég að tala um stjórnarskrá Íslands. Eftir því sem málinu vindur lengra fram verður augljósara að gríðarleg efnisleg vinna blasir við sem illu heilli ekki hefur enn farið fram. Mjög hefur verið vísað til fortíðarinnar í þessum efnum. Sagt hefur verið sem svo að við séum býsna bundin af þeim tillögum sem nú liggja fyrir á þingi vegna þess að tillögurnar eigi rætur sínar að rekja til þjóðarinnar og að þjóðin hafi í raun fært okkur tillögurnar til afgreiðslu með einhverjum hætti á Alþingi. Þegar þessi mál eru skoðuð betur kemur allt annað í ljós. Í viðtali Morgunblaðsins í morgun við Gunnar Helga Kristinsson, prófessor í stjórnmálafræði, sem hefur kynnt sér þessi mál sérstaklega, varpar hann ljósi á hversu rangt það er þegar því er haldið fram að þessi mál eigi rætur sínar að rekja til þjóðarinnar með einhverjum hætti. Menn hafa vísað í því sambandi til hins ólöglega kjörna stjórnlagaráðs, nefndar sem í rauninni var skipuð af meiri hluta Alþingis. Prófessorinn segir, með leyfi virðulegs forseta, í viðtalinu í morgun: „Stjórnlagaráð var algjörlega umboðslaus samkunda. Hún var ekkert lík þjóðinni hvað varðar bakgrunn, menntun eða annað. Kosningin var með þeim hætti að ekki er hægt að segja að byggt hafi verið á neinum málefnagrunni. Þannig að það er ekki samasemmerki milli stjórnlagaráðs og þess að málið hafi verið í höndum þjóðarinnar.“ Það er auðvitað kjarni málsins og er ákaflega mikilvægt að menn átti sig á að Alþingi hefur hér algerlega óbundnar hendur. Komið hafa fram svo alvarlegar ábendingar um margt sem eru veikleikar í tillögunum sem fyrir okkur liggja, að auðvitað er fráleitt að ætla sér að afgreiða málið í heild sinni. Við eigum að gera eins og við sjálfstæðismenn höfum lagt til, að afgreiða þessi mál 

Virðulegi forseti. Nú berast fréttir af því að ríkisstjórnin sé farin að skapa störf. Hæstv. velferðarráðherra boðaði 2.200 ný störf núna í vikunni.  Það sem ég hef áhyggjur af í þessum efnum er í fyrsta lagi hvort einhver verði störf til, vegna þess að við höfum heyrt þessi loforð áður. Þessi 2.200 störf eru ekki störf sem verða til vegna verðmætasköpunar í þjóðfélaginu. Það eru störf sem verða til á kostnað skattborgaranna. Það eru störf sem skapa á sem úrræði á kostnað skattborgaranna. Ég vil gefa hæstv. ríkisstjórn ráðleggingu og þar með hæstv. utanríkisráðherra, sem ég sé að hlustar hér mjög gaumgæfilega: Látið þær atvinnugreinar vera sem geta plumað sig. Ef þær fengju að vera í friði eru þær tilbúnar að skapa miklu fleiri störf en þessi 

Forseti minnir hv. þingmenn á að þeim ber að beina máli sínu til forseta í þingsal, ekki til ráðherra, og að virða tímamörk.

Forseti. Mig langar að grípa boltann hér á lofti frá þingmanninum Ásbirni Óttarssyni sem fjallaði um málefni skuldsettra heimila og þá viðurkenningu Fjármálaeftirlitsins að allt væri með felldu hjá Dróma. Ég held að öllum sé ljóst sem sjá þann póst sem þingmenn fá að svo er ekki. Ég held að Fjármálaeftirlitið sinni ekki nógu vel neytendavernd. Fólk kvartar ekki þangað vegna þess að það fær enga úrlausn mála þar. Þess í stað fá þingmenn og umboðsmaður skuldara kvartanir. Því miður held ég að staðan sé ekkert mikið betri hjá öðrum fjármálafyrirtækjum. Lántakandinn er alltaf peð sem má sín lítils. Nýlega tilkynnti velferðarráðherra hugmyndir um að fólk gæti keypt sér þak á verðtrygginguna. Ég vil nota tækifærið og vara við þeim hugmyndum ef það verður ofan á að auka misskiptingu og kostnað lántakenda við lántöku. Mig langar einnig að benda á, fyrst ég er að tala um þennan málaflokk, að umboðsmaður skuldara bannar fólki sem er í greiðsluskjóli að fara til útlanda. Hvaða heimildir hefur hann til þess? Þetta finnst mér að við þurfum að skoða. Ég held að við þurfum að fara að haga okkur eins og menn. Við þurfum að virða mannréttindi skuldara og hætta að líta á rétt lánveitenda sem heilagan. Við verðum að dreifa áhættunni af krónuhagkerfi okkar þarna á milli með sanngjörnum hætti og við verðum að taka á rót vandans.

Virðulegi forseti. Mig langar að halda aðeins áfram með það mál sem ég tók upp og snýr að samskiptum einstaklinga við fjármálafyrirtækið Dróma. Fram hefur komið að hæstv. forsætisráðherra ætli að gera eitthvað í málinu og skoða það. Það þýðir í raun og veru ekkert annað en að það gerist ekki neitt. Ég hvet þá sem sitja í efnahags- og viðskiptanefnd og hv. formann nefndarinnar að taka þetta mál til meðferðar og fara sérstaklega yfir það þar því að þetta getur ekki gengið svona áfram. Síðan langar mig að taka undir það sem kom fram hjá hv. þingmönnum Birgi Ármannssyni og Kristjáni Þór Júlíussyni sem var tekið upp undir liðnum störf þingsins í gær. Hrokafull framkoma hæstv. fjármálaráðherra gagnvart fulltrúum í fjárlaganefnd sem óska eftir upplýsingum er einsdæmi, eða ég hef ekki séð slíkt áður þann stutta tíma sem ég hef verið á þingi. Það er í raun og veru engin virðing borin fyrir þeirri vinnu sem fer fram í hv. fjárlaganefnd og ekkert gefið fyrir eftirlitshlutverki þeirra hv. þingmanna sem þar sitja. Það kemur mjög skýrt fram í þessu bréfi. Ég vil líka koma inn á það sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson tók upp hérna áðan, þá kúvendingu sem varð í sambandi við hugmyndir stjórnarmeirihlutans um byggingu nýs Landspítala. Nú á að tvískipta framkvæmdinni, annars vegar að fara svokallaða leiguleið, sem var upphaflega leiðin með alla framkvæmdina, og hins vegar ríkisframkvæmd. Einu upplýsingarnar sem við höfum fengið í hv. fjárlaganefnd um þetta er minnisblað sem var lagt fram á ríkisstjórnarfundi. Við höfum aldrei séð þetta minnisblað, aldrei nokkurn tíma. Það er bara vitnað til þess í nefndarálitinu að búið sé að taka kúvendingu í þessu máli en það liggja engin gögn eða neinar ástæður fyrir því hvers vegna það var ákveðið. Þetta er enn ein ástæðan til að staldra við í ljósi þessa bréfs hæstv. fjármálaráðherra til fulltrúa í fjárlaganefnd 

Frú forseti. Mér er öfugt farið en þeim hv. þingmanni sem hér talaði síðastur. Ég vil lýsa yfir ánægju með það að sjá í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar áætlun um næstu skref í þá átt að við byggjum og reisum nýjan Landspítala, næstu skref að því mikilvæga markmiði. Það er fagnaðarefni. Ég rifja upp að á bls. 58 í greinargerð með frumvarpi til fjárlaga kemur fram að unnið sé að áætlun um byggingu nýs Landspítala, með leyfi forseta, „en samkvæmt drögum að henni er gert ráð fyrir að framkvæmdakostnaður verði um 45 milljarðar kr. og um 2.100 ársverk. Gert er ráð fyrir að áætlunin og áfangaskipting framkvæmdarinnar verði lokið fyrir afgreiðslu frumvarpsins“. Þetta er það sem var lagt fyrir þingið 11. september sl. við upphaf þings og ég er ein af þeim sem hafa beðið spenntir eftir því að sjá efndirnar á þeim orðum sem standa í þessari greinargerð. Í ríkisstjórn 30. nóvember, sem kemur líka fram í nefndarálitinu, var lagt fram minnisblað um breytingar á þeim áætlunum sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi hér áðan í þá veru að í stað þess að fara leiguleiðina með þessa miklu framkvæmd yrði hún gerð að opinberri framkvæmd. Þetta er engin kúvending sem er að koma fram núna í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Þetta var á öllum fréttasíðum og fréttatilkynningu frá ríkisstjórn 30. nóvember sl. Fram kemur að fyrir lok janúar verði lagt fram frumvarp til breytinga á lögum nr. 64/2010, sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi áðan. Ég vil meina að það sé ekkert brot á samkomulagi að leggja fram frumvarp til breytinga á þessum lögum. 

Frú forseti. Ég ætla að ræða um bótakerfið. Það er búið að gera mjög mikið í skattkerfinu. Það er búið að flækja það lifandis býsn. Það er búið að auka skatta á heimili og fyrirtæki í landinu. Það er afrek hæstv. ríkisstjórnar. En ég bíð alltaf eftir leiðréttingum og einföldun á bótakerfinu Ég starfaði í nefnd sem átti að vinna að því að finna lausn á þeim skaða sem framfærsluuppbótin, sem hæstv. forsætisráðherra, þá félagsmálaráðherra, tók upp haustið 2008, hefur valdið lífeyrissjóðunum þar sem lágtekjufólk tapaði réttindum sínum. Það fær enginn neitt úr tryggingakerfinu sem er með 73 þús. kr. eða minna í lífeyri. Þessi nefnd skilaði niðurstöðu fyrir nokkuð löngu síðan sem snýst um að einfalda samspil almannatrygginga og lífeyrissjóða og annarra tekna bótaþegans mjög mikið. Auk þess er að störfum nefnd sem á að taka upp húsnæðisbætur í staðinn fyrir vaxtabætur og húsaleigubætur. Ég bíð spenntur eftir niðurstöðum úr báðum þessum nefndum sem andstætt við skattkerfið einfalda vonandi bótakerfið, reyndar með töluvert miklum kostnaði því að menn horfðu ekki í það en hann kemur til kastar næsta fjármálaráðherra að mér skilst. Ég bíð spenntur eftir því að þessi frumvörp komi fram frá hæstv. velferðarráðherra. Mér sýnist miðað við þá daga sem eftir eru til áramóta að það verði varla úr því, fyrir utan að hv. Alþingi er að glíma við mjög stór mál sem munu taka mikinn tíma eins og kvótamálið sem átti að klára á þremur vikum og náttúrlega stjórnarskrána sem er verið að sýna endalausa lítilsvirðingu með því að meðhöndla hana eins og ég veit ekki hvað. Ég ætla að vona að stjórnarskrármálið fái farsælan endi með því að menn taki það frekar í bitum. Ég bíð eftir einföldun á bótakerfinu, frú forseti.

Hæstv forseti. Í ræðum hér hefur verið vikið að áformum um byggingu nýs Landspítala – háskólasjúkrahúss og ekki vonum seinna að umræða um það hefjist af einhverju viti á þingi. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir taldi að það væri engin kúvending í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar vegna þess að ríkisstjórnin hefði skoðað eitthvert minnisblað fyrir tíu dögum eða svo. Það er auðvitað ekki gilt. Um er að ræða gerbreyttar forsendur þessa máls eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson vék að áðan. Í fljótu bragði sýnist mér, ég sit ekki í fjárlaganefnd en hef reynt að kynna mér nefndargögn um þetta eftir því sem kostur er í gær og í dag, að harla einkennilega sé gengið frá hugsanlegum fjárveitingum og eftir atvikum lántökum vegna þessarar miklu framkvæmdar, eins og fjárlagafrumvarpið er sett upp, og ég held að það sé full ástæða fyrir þingið að fara gaumgæfilega yfir það. Mér sýnist vinnubrögðin sem viðhöfð voru af meiri hluta fjárlaganefndar í þessu máli hafa verið fyrir neðan allar hellur. Það er því miður einkennandi fyrir marga aðra þætti í þessu máli, í fjárlagaferlinu. Ég veit ekki hvenær við fáum tækifæri til að ræða fjárlögin hér en þau eru hið eina sanna áramótamál sem ætti auðvitað að vera forgangsmál fram yfir önnur mál á dagskrá þingsins. Frágangur fjárlaga virðist hins vegar einkennast af því að fela stóra kostnaðarliði og hanna útkomuna þannig að vel líti út fyrir ríkisstjórn fram að kosningum. 

Virðulegi forseti. Vegna umræðunnar um spítalabygginguna og hvernig að henni verður staðið hvað varðar fjárlög íslenska ríkisins finnst mér rétt að vekja athygli þingheims á frétt frá því í dag um að veitt hefðu verið verðlaun Skúla fógeta á sviði hagfræðirannsókna sem fyrirtækið Gamma veitir. Rannsóknin sem fékk verðlaunin var um þjóðhagslega hagkvæmni Vaðlaheiðarganga. Niðurstaða þeirrar rannsóknar er sú að þjóðhagslegt tap af þeirri framkvæmd megi áætla að verði um 4,3 milljarðar. Nú er ég þeirrar skoðunar að byggja hefði átt göng undir Vaðlaheiði, en í þeirri röð sem lagt var upp með í samgönguáætlun.  Ég tel rétt að vekja athygli á þessu nú þegar verið er að ræða um Landspítalann og hvernig eigi að standa að fjármögnun þar. Það er oft haft á orði í þessum sal að menn þurfi að læra af reynslunni. Er ekki ástæða til þess að hlusta á þau varnaðarorð sem hafa komið hér fram hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins þar sem þeir vara nú við þessari framgöngu allri og benda á veikleika í málinu? Við munum brátt fara í gegnum 3. umr. 

Frú forseti. Fjárlög koma og fara og það sama gildir um jarðgöng, en sumir hlutir eru þess virði að skoða þá miklu betur. Ég verð að segja fyrir okkur ráðherra sem sitjum hér á bekkjunum og hlustum á þingmenn undir þessum lið, jafnvel þá okkar sem eru fæddir bjartsýnir og vilja ekkert nema láta gott af sér leiða, að við getum hneigst til þunglyndis að sitja of lengi undir þessum ræðum. Þess vegna fagnaði ég ræðu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur sem beindi sjónum þingsins að annars konar verðmætum en þeim sem mölur og ryð fá grandað. Hún tók hér upp Þingvallavatn og þá staðreynd að Þingvallavatn, sem er ein mesta perlan í lífríki Íslands, kann að vera í nokkurri hættu. Hinn tæri blámi vatnsins er í hættu vegna þess að það virðist sem ekki sé gengið nægilega eftir því að reglugerðir um fráveitu frá sumarbústöðum sé fylgt. Það getur leitt til þess að litur vatnsins breytist vegna þess að næringarefni berast í of miklum mæli út í vatnið og til verður þörungablómi sem breytir litnum. Mér finnst þetta vera mál sem er þess virði að ræða hér og þingið láti líka til sín taka ef ekki hefur verið í gadda slegið með réttum hætti sá umbúnaður sem þarf til að vernda það vatn. Sem betur fer er Þingvallavatn og meðferðin á því eitt af hinum litlu kraftaverkum í umhverfisvernd á Íslandi hin seinni ár. Til dæmis hefur tekist í góðri samvinnu við Landsvirkjun að breyta því hvernig miðlað var vatni úr Þingvallavatni með þeim afleiðingum að frægasti urriðastofn í heimi og sá stórvaxnasti hefur aftur risið til blóma sem er gersamlega óþekktur frá því löngu fyrir virkjunina. Það skiptir miklu máli og ég vildi greina þinginu frá því að margt hefur tekist vel. En það sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir drap fingri sínum á er áhyggjuefni sem þingið ætti að láta til sín taka, 

Forseti. Það er ágætt að heyra hæstv. utanríkisráðherra tala hér á bjartsýnum nótum um ýmis efni. Ég tók eftir því áðan þegar hv. þm. Ragnheiður E. Árnadóttir ræddi um þau störf sem ríkisstjórnin gaf sig út fyrir að ætla að búa til, að þá kallaði hæstv. ráðherra fram í og reyndi að minna á störf Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins,  Ég held hins vegar að í ljósi umræðunnar og þess sem er að gerast að tilefni sé til að endurmeta hlutverk Þýðingamiðstöðvar utanríkisráðuneytisins. Í stað þess að hún einbeiti sér að því að þýða eitthvert regluverk sem enginn vill taka við fari hún í að þýða þau skilaboð sem koma frá almenningi í landinu til stjórnvalda.  
             Af þessu tilefni mætti nefna við hæstv. ráðherra að það væri mjög æskilegt að Þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins legði í það verk að þýða skilaboðin sem koma frá því fólki sem á í viðskiptum við Dróma. Það væri mjög gott. Það væri líka mjög æskilegt að Þýðingamiðstöð ríkisstjórnarinnar mundi þýða skilaboðin sem koma frá fiskvinnslufólki og sjómönnum um allt land. Þetta eru allt saman þættir sem núverandi hæstv. ríkisstjórn 

Virðulegi forseti. Vikið hefur verið að því að enn einn blaðamannafundurinn sé fram undan hjá ríkisstjórninni til að greina frá afrekum hennar í atvinnumálum. Stefna ríkisstjórnarinnar í atvinnumálum er svona blaðamannafundapólitík þar sem verið er að segja frá því hvað okkar bíði stórkostlegir tímar vegna einhvers átaks sem hæstv. ríkisstjórn er að beita sér fyrir. En svo fjölgar ekkert störfunum, fólkið flytur úr landi, fólk hverfur af vinnumarkaði. Það er auðvitað ekki að undra. Skoðum nokkra helstu þætti atvinnumála okkar. Í fyrsta lagi hefur sjávarútveginum verið haldið í fjögur ár núna í algerum heljargreipum mikillar óvissu. Sú óvissa hefur dregið úr fjárfestingum og framförum í greininni sem koma okkur í koll nú þegar erfiðleikar steðja að á fiskmörkuðum í Evrópu og víðar. Í öðru lagi er það rammaáætlun. Þegar hún er lesin blasir við að hún mun leiða til þess að ekki verða framkvæmdir sem tengjast vatnsaflsvirkjunum og þar með ekki iðnaðaruppbygging sem gæti fylgt í kjölfarið. Þegar nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er grannt skoðað blasir sömuleiðis við að þar er enn fremur verið að setja stórastopp á framkvæmdir á jarðhitasvæðum. Í nefndarálitinu er slegið á svo marga varnagla og varað svo við jarðhitavirkjunum að þær verða gersamlega ófærar. Í þriðja lagi er það ferðaþjónustan sem hefur verið vaxandi atvinnugrein hér á landi, vaxtarbroddur sem margir hafa horft til. Staðan þar er sú að dengja á yfir þessa grein á næsta ári og næstu árum milljörðum króna í auknum álögum. Á sama tíma hreykja hæstv. ráðherrar og stjórnarliðar sér af því að í fjárlögum séu einhverjar milljónir króna veittar til uppbyggingar á fjölsóttum ferðamannastöðum og öðru slíku. Með öðrum orðum, hrammur ríkisstjórnarinnar hrammsar til sín milljarða króna út úr ferðaþjónustunni og skilar svo til baka með litla fingri fáeinum milljörðum. Síðan er sagt: Sjáið þið hvað við erum góð við ferðaþjónustuna. Sjáið þið hvað við höfum mikinn skilning á þörfum ferðaþjónustunnar af því að við ætlum að leggja einhverjar milljónir  Svo er það byggingariðnaðurinn vegna byggingarreglugerðarinnar,  
             )

Virðulegi forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Hér er að komast á endasprettinn vinna sem hefur staðið allt frá árinu 1993, sem sagt í yfir 19 ár. Það hefur farið fram gríðarlega mikil, merkileg og góð vinna þar sem sérfræðingar hafa farið yfir álitamálið um hvað á að vernda og hvað á að nýta. Ef maður les niðurstöðu faghópanna virðist hafa verið gríðarlega vel að verki staðið. Skipt var í eina fjóra hópa þar sem verkefnið var nálgast frá mismunandi sjónarhólum. Í fyrsta lagi voru áhrif á náttúru og menningarminjar skoðuð og í öðru lagi útivist, ferðaþjónusta og hlunnindi. Það er augljóst ef við tökum þá tvo þætti að þarna geta hlutir rekist á. Ef við skoðum til dæmis útivist og ferðaþjónustu er ekki víst að það sé hagkvæmt að fara út í virkjunarkost þótt hann sé hagkvæmur út frá efnahagslegum sjónarmiðum ef það leiðir til að útivist og ferðaþjónusta bera skarðan hlut frá borði í því. Síðan eru það efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjananna og að lokum fjórði hópurinn sem eru virkjunarkostir og hagkvæmni þeirra. Eins og ég sagði áðan er þetta merkileg vinna. Hún á fyrirmynd sína að mér skilst í Noregi þar sem sambærileg áætlun hefur verið gerð í nákvæmlega sama tilgangi og hérna, að reyna að sætta sjónarmið nýtingar annars vegar og friðunar hins vegar. Nú eru allir Íslendingar sammála um að það eru virkjunarkostir sem geta verið mjög efnahagslega hagkvæmir en Íslendingar mundu aldrei samþykkja. Það er sama hvern maður spyr. Mér dettur þá til dæmis í hug Geysissvæðið, Gullfoss eða Dettifoss jafnvel, náttúruundur skal bara segja, sem aldrei má hrófla við á þann hátt að sú náttúrufegurð og þau sérkenni sem fylgja þeim stöðum tapist. Svo eru staðir sem er deilt um þar sem sumir vilja virkja en aðrir ekki. Til þess að reyna að leiða ágreining um hvað á að virkja og hvað ekki í jörð var farið út í gríðarlega miklu vinnu sem hefur kostað mikla peninga. Ég held að það liggi fyrir að kostnaðurinn við hana séu tæpar 600 millj. og þá er ekki búið að núvirða það eða vísitölubæta þannig að hugsanlega gæti kostnaðurinn af þeirri merku vinnu verið allt að einn milljarður. Faghóparnir fjórir skiluðu af sér röðun á annars vegar vatnsaflsvirkjunum, eða virkjunarkostum skulum við kalla það, og hins vegar jarðvarmavirkjunarkostum. Röðin segir þá til um hvað menn geta út frá þeim fjórum sjónarhólum sem ég nefndi áðan, þ.e. þeir geta raðað mikilvægi hvers virkjunarkosts fyrir þann sjónarhól sem menn horfa af. Niðurstaðan af því er að það er sjálfsagt að núna sé til röð á virkjunarkostum út frá þeim fjórum kríteríum eða sjónarhólum. Það sem gerist næst er að faghóparnir skila af sér þeirri skýrslu sem ég hef gert að umtalsefni. Í skýrslunni er ekki lagt til hvað eigi að fara í nýtingu, hvað eigi að fara í vernd og hvað eigi að fara í svokallaðan biðflokk heldur er eingöngu um röðun að ræða. Eftir að þeirri skýrslu hafði verið skilað fór fram einhvers konar flokkun þar sem stjórn faghópanna var falið í tiltölulega óformlegum kosningum, eftir því sem einn nefndarmaður sem tók þátt í þeirri kosningu segir mér, að raða verkefnunum í nýtingarflokk, biðflokk og verndarflokk. Ég ætla svo sem ekki að gera miklar athugasemdir við hvernig hlutunum var raðað þar en ég held að vel hefði farið á ef þeirri vönduðu vinnu sem hafði farið fram í áratugi á undan hefði verið haldið áfram og það hefði verið gagnsærra og meðvitaðra hvernig hver kostur lenti inn í þessum þremur flokkum. Mér finnst það hefði kannski mátt vanda aðeins betur til á lokasprettinum. Ég ætla samt ekki að gera miklar athugasemdir við röðunin. Eftir að er búið að flokka listana frá faghópunum í þessa þrjá flokka fer það til ráðherra og við tekur ákaflega sérstakt og einkennilegt ferli þar sem þeim faglegu sjónarmiðum sem höfðu verið undirbyggð áratugina á undan var gefið langt nef og tveir ráðherrar fóru að togast á um hlutina. Það var gert þannig að hverjum þeim með einhverja sanngirni og einhverja virðingu fyrir því gríðarlega mikla verki sem hefur verið unnið, hlýtur að ofbjóða. Þar sem tveir pólitíkusar togast á um hvað eigi að fara í biðflokk og hvað eigi að fara í nýtingarflokk án allra faglegra sjónarmiða og þar sem hlutir eins og hvernig ráðherrunum líður í sínu kjördæmi spilar miklu stærri rullu. Það er alvarlegt. Ekki nóg með að þetta sé vanvirðing við það mikla sáttaferli sem hafði átt sér stað áratugina á undan heldur vantar einfaldlega allar efnislegar forsendur. Það er ekki efnisleg forsenda fyrir röðun að ráðherrar beiti tilfinningu sinni, hvað komi þeim best í kjördæminu og hvað komi þeim verst vegna þess að þessi röðun hefur gríðarlega alvarlegar afleiðingar. Ég ætla svo sem ekki að fara að deila um einstaka virkjunarkosti og flokkunina sem kom út úr þessari óformlegu skoðanakönnun faghópanna getum við sagt, nema ég ætla að vekja athygli á einum virkjunarkosti sem er Norðlingaölduveita. Norðlingaölduveita er sögð vera partur af Þjórsárverum og að það væri mikið slys ef farið yrði út í þær veituframkvæmdir. Nú er það svo að Norðlingaölduveita er út frá efnahagslegum mælikvörðum hagkvæmasti kostur sem völ er á. Þetta snýst um að dæla vatni inn í veitur til virkjana sem þegar eru fyrir á svæðinu í Þjórsá og með því bæta nýtingu í þeim virkjunum þannig að hægt sé að ná út allt að 150 megavöttum. Það voru miklar deilur um Norðlingaölduveitu á síðasta áratug sem raunverulega lauk með því að einn hæstv. ráðherra var fenginn til að stýra hópi sem lenti málinu mjög vel. Menn urðu sammála um að niðurstaðan væri mjög ásættanleg fyrir alla aðila. Niðurstaðan varð sú að það yrði til lón efst í Þjórsá sem yrði síðan dælt úr til að fá fram betri nýtingu í þessum virkjunum og þau spjöll, getum við sagt, sem hefðu orðið á landi við það hefðu orðið algjörlega óveruleg. Andstæðingar þeirra áforma hafa talað um að svæðið sem átti að fara undir þetta litla lón, ég man ekki alveg hvort það voru svo sem fimm ferkílómetrar en það var óveruleg stærð á því, bentu á að þarna mundu verða mikil náttúruspjöll. Það mundi flæða yfir svokölluð Eyfafen sem eru fúafen sem liggja á þessu svæði. Ég ætla vissulega ekki að gera lítið úr því að það geti verið merkilegt frá einhverjum sjónarhóli en kunnugir segja að þau mundu ekki breytast við þessar veitur af því að svæðið er þeirrar náttúru gætt að efst í Þjórsá, þar sem vatnið safnast saman á aurum og fer að streyma í beinum farvegi, liggur beygja á ánni sem við getum sagt að sé mjótt sund og þar safnast fyrir ís á vetrum og stíflar ána þannig að flæðir inn í Eyfafen. Það gerist oft og iðulega og þessi fen eru einfaldlega vegna þeirra flóða. Aftur að Þjórsárverum. Þau eru óumdeilt merkilegt náttúrufyrirbæri sem ber með öllum ráðum að varðveita. Sá sem hér stendur mundi aldrei standa að einhverjum framkvæmdum sem spilltu Þjórsárverum. Þau liggja einfaldlega 7 km frá þessu svæði. Að öllu samanteknu er ekki nóg með að hagkvæmt sé að fara út í þessa veitu heldur er það afturkræft ef framtíðarkynslóð mundu vilja endurheimta það sem fer í kaf, þá litlu fleti sem eru eiginlega bara ógrónir og gamlir árfarvegir. Það spillir ekki Þjórsárverum að neinu leyti þannig að ég geri athugasemdir við að sá kostur hafi verið settur í verndarflokk. Það er annað sem vekur athygli. Þegar tillagan er skoðuð sést að í orkunýtingarflokki eru einungis tveir vatnsaflskostir.  Nú er það svo að ég er þeirrar skoðunar að nýting jarðhita sé ef til vill ekki jafnþróuð aðferð og menn hafa viljað vera láta. Við sjáum það vel á Hengilssvæðinu að það hefur gengið svona upp og ofan að nýta hann. Jafnframt hafa vísindamenn komið fram sem segja að það geti jafnvel verið að líta megi á jarðhita sem óendurnýjanlega auðlind, alla vega til skamms tíma, og þess vegna þurfi að fara mjög varlega í að nýta hann. Nú er verið að beina öllu inn í jarðhitann. Ég segi því að þessar litlu framkvæmdir, Hvalárvirkjun og Blönduveita, eru óverulegir virkjunarkostir hvað varðar afl. Við vitum ekkert hverjar afleiðingar af því eru. Landsvirkjun hefur til að mynda haldið því fram að það að jarðhita þurfi að byggja upp á mjög löngum tíma til að tryggt sé að sú orka sem á að nýta sé í fyrsta lagi fyrir hendi og að ekki sé farið of gassalega fram gagnvart svæðunum hvað varðar orkuna. Í reiptogi sínu lögðu ráðherrarnir þessa ofuráherslu á jarðhitann en settu augljósa vatnsaflsvirkjunarkosti í biðflokk. Þegar ég segi augljósa kosti verður mér fyrst hugsað til Þjórsár. Þar eru virkjanir sem eiga að vera algjörlega óumdeildar og það eru Holta- og Hvammsvirkjun. Urriðafossvirkjun sem er stærst af þessum þremur virkjunum í neðri hluta Þjórsár er ef til vill umdeildari og þarfnast einhverra frekari rannsókna við en þær rannsóknir eru í raun og veru í gangi. Þarna eru 270 megavött sem hægt er að virkja. Við sjáum að í samanburði við vatnsaflskostina í orkunýtingarflokki, sem eru tveir og um 30–35 megavött og gefa í heildina eitthvað um 60 megavött, eru það miklir og góðir kostir. Síðan er það Skrokkölduvirkjun sem var upphaflega sett í nýtingarflokk. Ráðherrarnir toguðu það niður í biðflokk í sinni vinnu. Svo var Hágönguvirkjun 1 og 2 líka tekin úr nýtingu niður í biðflokk. Mig langar jafnframt til þess að vekja athygli á einum virkjunarkosti sem er í Gjástykki og var settur í verndarflokk. Ég sé engin rök fyrir því að hann eigi heima þar vegna þess að það er örlítið brot af  Nú er tíma mínum lokið 

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu. Það er alltaf fróðlegt og athyglisvert að hlusta á hans nálgun í ýmsum málum og yfirleitt til þess að bæta umræðuna og dýpka. Það er svo í þetta sinn líka og þó að ég sé ekki sammála öllu sem hann segir eða nálgast er það málinu til bóta. Um margt hefur umræðan hérna verið alveg prýðileg. Ég vildi vísa hér í orð formanns umhverfisnefndar frá því í umræðunum í gær. Auðvitað verður rammaáætlun utan um náttúruvernd og nýtingu aldrei pólitískur óskalisti einstakra þingmanna. Það má bera það saman við stjórnarskrána sem við erum að ræða líka, hún er ekki skrifuð út frá pólitískum óskalista eins eða neins. Þetta er málamiðlun. Ýmsu má breyta. Við þurfum að endurskoða aðferðafræðina. Formenn faghópa og verkefnisstjórnir hafa bent á hvernig við getum bætt og þróað aðferðina við að meta landgæði út frá ólíkum hagsmunum um nýtingu landgæða og náttúrugæða. Þetta eru stórkostlegir hagsmunir. Hvað við eigum að vernda og hvað við eigum að nýta, af því það er líka nýting á náttúrugæðum að vernda og halda náttúruperlum ósnortnum. Annars vegar út frá gildinu sem í þeim felst og hins vegar út frá aðdráttaraflinu í ferðaþjónustunni og ýmsu slíku. Eins og ég hef sagt áður mundi ég vilja sjá margt öðruvísi í rammaáætlun. Ég held að það geti orðið meiri sátt um að breyta ekki tillögu verkefnisstjórnar, nema í sumum atriðum kannski. Það koma fram öflug rök til dæmis um að bíða með virkjun neðri hluta Þjórsár út af laxastofninum og rannsóknum á honum, en það skiptir ekki mestu máli. Burt séð frá pólitískum óskalistum okkar einstakra þingmanna ættum við að beygja okkur undir aðferðafræðina sem var samhljóða samþykkt á Alþingi árið 2011 og halda áfram að bæta verkferlið og endurskoða aðferðafræðina 

Virðulegi forseti. Þetta er eins og mælt úr mínum munni. Það sem ég hefði viljað sjá eftir að verkefnisstjórnin skilaði inn röðun sinni á virkjunarkostum eða nýtingarkostum - vegna þess að ég er sammála því sem hv. þingmaður segir að auðvitað er nýting falin í vernd. Ég hefði viljað sjá að þegar þessum listum var skilað inn hefði tekið við vönduð vinna sérfræðinga að flokka kostina í þessa þrjá flokka, ekki þessa skoðanakönnun sem var framkvæmd í raun og veru - sú niðurstaða að við hefðum tekið hana hér í gegnum Alþingi án þess að hreyfa við nokkrum hlut. Þingsályktunartillaga okkar sjálfstæðismanna sem er nú föst inni í nefnd vegna þess að hún fékkst ekki rædd á sama tíma og þessi þingsályktunartillaga gengur einmitt út á að beygja sig undir mat sérfræðinga sem hafa tekið tillit til allra þeirra þátta sem undir eru. Tekið tillit til sjónarmiða hagsmunaaðila, hvort sem þeir eru í verndar- eða nýtingarflokki. Í framhaldi af því hefðum við samþykkt áætlun sem stæði til langs tíma í sátt allra, en ekki að stefna þessu inn í einhverja sex mánaða rammaáætlun eins og nú lítur út fyrir, því það að pólitíkusarnir hafi farið að togast á um það tekur alla 

Frú forseti. Nú er það svo að aðferðafræðin gerir okkur hér á Alþingi að taka hina endanlegu ákvörðun um röðun og rammann. Í Noregi hafa menn farið þá leið að láta tillögur starfshópanna og verkefnisstjórnar standa óbreyttar. Líkur eru til að það skapi meiri sátt. Minni átök, meiri sátt. Við erum búin að fara í gegnum mikil átök og deilur um nýtingu eða náttúruvernd á síðustu árum. Rauði þráðurinn, kjarninn í rammaáætluninni, er að mynda faglegan grundvöll undir allar þessar ákvarðanir. Það er líka nýting að vernda og friða og varðveita náttúruperlur ósnortnar fyrir komandi kynslóðir sem aðdráttarafl fyrir ferðamenn o.s.frv. Svo eru miklir hagsmunir undir í öðrum tilfellum um að skaffa orku bæði til stóriðju og almennra markaða o.s.frv. Ég hefði viljað sjá rammaáætlun öðruvísi setta upp. Ég hefi viljað sjá aðra hluti í biðflokki, aðra hluti í friðun. Ég hefði t.d. getað fellt mig við að Urriðafoss yrði settur í friðun en eitthvað annað í nýtingu í staðinn, en þetta er ekki pólitískur óskalisti eins eða neins. Að því leytinu þurfum við að beygja okkur undir aðferðafræðina sem hér var sett samhljóða á Alþingi fyrir rúmu ári síðan, en í framhaldinu að endurskoða hana þannig að rammaáætlun geti orðið grundvöllur enn meiri sáttar. Það verður aldrei fullkomin pólitísk sátt, hvorki um rammaáætlun né stjórnarskrá. Það verða alltaf pólitísk átök um þær. Mestu skiptir er að vera sammála um aðferðafræðina, leiðina sem við veljum til að ná niðurstöðunni þannig að út úr henni komi minni átök og meiri sátt. Bæði um ákvarðanir um hvað við ætlum að friða, hvað við ætlum að vernda og hitt hvað við ætlum að virkja, því að um fátt hafa verið meiri átök í íslensku samfélagi en akkúrat þetta. Í niðurstöðu nefndarálits meiri hlutans segir: „Með samþykkt tillögunnar eru líkur á að sátt skapist um leikreglur í erfiðum deilum sem staðið hafa um landnýtingu undanfarna fjóra til fimm áratugi.“ Ég tek undir 

Virðulegi forseti. Ég tek undir nær hvert orð sem hv. þingmaður fór með hér í ræðustól. Það er eitt sem ég er ósammála hv. þingmanni um, þegar hann segir að þetta sé ekki pólitískur óskalisti. Gagnrýni mín á þetta mál allt saman felst fyrst og fremst í því að hér er um að ræða pólitískan óskalista tveggja hæstv. fyrrverandi og núverandi ráðherra, 

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta mál er í ósáttaferli eins og hann orðaði það svo smekklega hérna áðan. Það er akkúrat rétta orðið yfir hvernig ríkisstjórnin hefur haldið á málunum. Hv. þingmaður er hagfræðimenntaður. Mig langar að spyrja hann aðeins út í afleiðingar af gjörðum Vinstri grænna, að færa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk. Ég sá skýrslu um mat ráðgjafarfyrirtækisins Gamma á því að færa þessa sex virkjunarkosti úr nýtingu í bið. Þar áætlaði það að á fjögurra ára tímabili mundi fjárfesting dragast saman um allt að 270 milljarða kr. vegna þessarar skiptimyntar sem þessir sex virkjunarkostir eru, á milli Vinstri grænna og Samfylkingarinnar. Nú erum við nýlega búin að ræða um fjárlög fyrir árið 2013. Það er erfitt að koma þeim saman, sérstaklega því að tekjur ríkissjóðs eru svo lágar sem raun ber vitni. Nú er það ljóst að með þessari ákvörðun, samkvæmt ráðgjafarfyrirtækinu Gamma, er fjárfesting að dragast heilmikið saman miðað við það sem orðið hefði. Ég spyr nú hv. þingmann hvort hann sé sammála fyrirtækinu í þessari greiningu, að ríki, sveitarfélög, séu að verða af tugmilljarða eða hundruðum milljarða kr. fjárfestingu sem hefði getað haft í för með sér auknar tekjur fyrir ríki og sveitarfélög. Að við tölum nú ekki um fyrir fyrirtækin í landinu og heimilin og fjölda starfa - hvort hv. þingmaður sé sammála ráðgjafarfyrirtækinu Gamma um þetta atriði málsins.

Virðulegi forseti. Jú, ég er sammála þessari greiningu hjá Gamma. Hafandi sagt það er ég ekki maður sem stendur með hnefann á lofti og segir: Reisum strompana. Ég er ekki þannig maður. En aftur á móti vil ég fara út í vel ígrunduð verkefni. Það er eitt sem virðist vanta upp á skilning hjá mörgum þingmönnum og fleirum, að þetta snýst allt saman um einhvers konar val. Ef við veljum að fjárfesta ekki í framleiðslutækjum og framleiða meira þá er það einfaldlega þannig að við getum ekki veitt borgurunum þá þjónustu sem borgararnir krefjast. Við getum ekki í öðru orðinu talað um að við viljum bæta velferð, heilbrigðisþjónustu, menntun og annað slíkt, og í hinu orðinu bannað allar framfarir og allar fjárfestingar í framleiðslutækjum. Sú formúla gengur ekki upp. Því fyrr sem ráðamenn gera sér grein fyrir því að samband er þarna á milli því fyrr komumst við út úr þeim ógöngum sem við erum komin í núna þar sem fjárfesting er í lágmarki frá því að mælingar hófust og ríkisfjármálin komin í þær gríðarlegu ógöngur sem raun ber vitni. Í því sambandi vil ég kannski bæta við að sérstakt áhugamál mitt nú um stundir er að benda á að fjárlagafrumvarpið sem liggur hérna fyrir er algjör blekkingaleikur. Algjör blekkingaleikur og byggir ekki á neinu. Þessu fjárlagafrumvarpi 

Frú forseti. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á að í því fjárlagafrumvarpi sem við höfum verið að ræða og munum ræða núna á næstu dögum er ákveðin blekking fólgin. Þar er sannleikanum ekki haldið til haga og það eru fjölmörg atriði sem fjárlagafrumvarpið tekur ekki til. Þannig er í raun og veru verið að fegra stöðu ríkissjóðs, þetta er svona gríska leiðin sem ríkisstjórnin er að fara í þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í neðri hluta Þjórsár og virkjanir þar. Nú er það svo að gríðarlega miklar rannsóknir liggja að baki þeim virkjunarkostum. Nú er búið að hanna meira eða minna öll mannvirki sem tengjast þeim rennslisvirkjunum sem nota bene eru í byggð. Hvað finnst hv. þingmanni um að það eigi að færa þá virkjunarkosti úr nýtingu yfir í biðflokk? Hvað mun það þýða og hvaða áhrif mun það hafa á atvinnuuppbyggingu meðal annars í Suðurkjördæmi? Við höfum bent á það hér í þessari umræðu að í Reykjanesbæ og á því svæði er eitt mesta atvinnuleysi á landinu. Þar bíða íbúar eftir því að orkan fari að streyma inn á svæðið til að fjölga störfum þar. Hvernig metur hv. þingmaður það? Telur hann hyggilegt að færa þessa milljarða kr. fjárfestingu, sem virkjanir í neðri hluta Þjórsár eru, úr nýtingu yfir í bið? Hvað telur hann að það muni kosta atvinnulíf í Suðurkjördæmi? Hvaða áhrif telur hann að þetta muni hafa á tekjur ríkissjóðs og margra sveitarfélaga á þessu svæði?

Virðulegi forseti. Ég held að áhrifin af þessari ákvörðun verði gríðarlega mikil. Nákvæmlega eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson bendir á kemur þetta niður á atvinnulífinu á svæðinu. Það er eitt annað sem ég hef e.t.v. meiri áhyggjur af, það er að búið er að taka alla vatnsaflsvirkjunarkosti - ég kalla 60 megavött sem eru í nýtingarflokki ekki mikinn virkjunarkost, það er svona viðbót getum við sagt. Með því að taka alla vatnsaflskostina og skilja bara eftir háhitasvæðin, jarðvarmasvæðin, erum við að beina orkuöflun á Íslandi inn í jarðvarmann. Það verður að segjast alveg eins og er að jarðvarminn er ekki jafnþekkt nýtingaraðferð og menn hafa viljað vera láta, við sjáum það t.d. uppi á Hellisheiði. Þar eru viss vandamál í gangi og það er alveg hægt að spyrja sig t.d. hvort þetta hafi ekki gengið vel. Hvort það hvernig Krafla hefur verið nýtt sé saga hinna miklu sigra. Það er alveg hægt að spyrja sig að því. En með því er ég ekki að segja að þetta séu ómögulegir kostir, við verðum bara að fara hægt. Við verðum að vita nákvæmlega hvað við erum gera. Við eigum ekki að fara út í gríðarlega mikinn hraða í uppbyggingu á jarðhitasvæðum. Það verður að gerast rólega, en með því að taka út alla vatnsaflskosti er óhjákvæmilegt að verið er að auka hraðann í nýtingu jarðvarma.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um fundarstjórn forseta. Ég vil beina því til virðulegs forseta að það er vandamál í þinginu hversu erfiðlega gengur með marga ráðherra að fá þá til að taka þátt í sérstakri umræðu. Ég tel nauðsynlegt að forseti bregðist við og minni ráðherrana á að mikilvægt er að þeir komi til þingsins og taki þátt í umræðum þegar þeir eru um það beðnir. Þessi liður, sérstakar umræður, er mikilvægt tæki fyrir stjórnarandstöðuna til að veita framkvæmdarvaldinu aðhald. Það liggja nú fyrir fjölmargar beiðnir um sérstakar umræður, margar þeirra eru tímatengdar ef svo má að orði komast, virðulegi forseti, og tíminn líður. Þess vegna skiptir máli að ráðherrarnir komi strax til umræðu og geri ráð fyrir því í dagskrá sinni 

Virðulegi forseti. Ég vil árétta þessa ósk hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Þetta var nefnt líka í gær og reyndar í fyrrinótt. Hæstv. umhverfisráðherra brást ágætlega við og kom hingað til umræðunnar í gær og það var auðvitað mjög mikilvægt. Þó að málið sé formlega séð núna í höndum Alþingis og á forræði umhverfis- og samgöngunefndar eru hins vegar ákveðin atriði þess eðlis að einungis hæstv. ráðherrar og þeir ráðherrar sem hafa undirbúið málið geta svarað spurningum sem einstakir hv. þingmenn hafa lagt fram. Það á til dæmis við um spurningar sem ég lagði fram í gær og hæstv. ráðherra nóteraði niður. Ég hafði vænst þess að hæstv. ráðherra kæmi í andsvör og svaraði þeim spurningum til að greiða fyrir umræðunni því að það er auðvitað betra ef upplýsingar eru reiddar fram strax í umræðunni en ekki beðið til síðustu stundar að umræðunni ljúki. En engu að síður, ég ítreka að það er mjög mikilvægt að hæstv. umhverfisráðherra og reyndar eftir atvikum hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra sem hefur líka haft atbeina að málinu og kom að því við undirbúning þess, séu viðstaddir umræðuna og það strax.

Áður en fleiri hv. þingmenn taka til máls um fundarstjórn forseta vill forseti nefna að hann hlustaði á beiðni hv. þingmanna og mun koma þeim ábendingum og beiðnum á framfæri.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir svörin um að ráðherrum verði gert viðvart um að nærveru þeirra sé óskað. Mig langar að árétta það að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir sem sat í verkefnisstjórn um rammaáætlun setti fram fjölmargar spurningar í gærkvöldi sem mér finnst nauðsynlegt að fá svör við og trúlega eru það spurningar sem einungis ráðherrarnir geta svarað. Ég er því kominn hingað upp til að taka undir með félögum mínum um að þeir ráðherrar sem lögðu málið fram og bera pólitíska ábyrgð á því séu í þingsal og svari þeim málefnalegu spurningum sem þingmenn hafa lagt fram, því að annars getum við einfaldlega ekki klárað þessa umræðu. Við þurfum að fá svör við mörgum áleitnum spurningum og þess vegna er grundvallaratriði að ráðherrar séu hér. Ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að ætla að gera ráðherrunum viðvart um að nærveru þeirra sé óskað.

Frú forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þetta er mín fyrsta ræða og ég hef beðið í ofvæni eftir því að komast að. Þessi umræða hefur verið mjög málefnaleg, ég hef fylgst með henni, jafnvel langt fram á nótt. Menn hafa farið mjög víða í umfjöllun sinni. Ég tók eftir því að hv. þm. Árni Páll Árnason ræddi um að þetta væri allt Samfylkingunni að þakka, hún hefði skipað verkefnisstjórnina. Það er rétt hjá honum að tveir ráðherrar sem voru fyrir Samfylkinguna í svokallaðri hrunstjórn og eru enn að störfum skipuðu þessa verkefnisstjórn sem hefur starfað síðan. En menn geta ekki tekið bara heiðurinn af því að hafa skipað þá stjórn. Það var nefnilega þannig að á sama tíma var Sjálfstæðisflokkurinn líka við stjórnvölinn. Honum hefur verið kennt um allt sem illa fór í hruninu eins og hann bæri einn ábyrgð á því, en menn geta ekki tekið bara það góða sem var gert - það var mjög margt gott gert, sérstaklega í velferðarmálum - og þakkað sér það, en kennt svo Sjálfstæðisflokknum um það sem illa fór í sömu ríkisstjórn. Ég vil benda á að tveir ráðherrar voru í þeirri stjórn, hæstv. utanríkisráðherra Össur Skarphéðinsson sem enn situr hér og einnig hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sem sat í þessari sömu hrunstjórn. Meira að segja þau málefni sem voru viðkvæmust eins og Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn heyrðu einmitt undir ráðherra Samfylkingarinnar, þannig að þeir báru verulega mikla ábyrgð á hruninu og hafa ekki beðist afsökunar á því. Ég hef hins vegar beðist afsökunar á því. Ég var þá formaður efnahags- og skattanefndar og hef beðist afsökunar á tiltölulega litlum hlut sem gerðist á minni vakt sem og vakt hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, sem sat einnig í þeirri nefnd. Það var skrifaði upp á tiltölulega litla breytingu að okkur virtist en hún hafði mjög afdrifaríkar afleiðingar í hruninu. Ég er búinn að biðjast afsökunar, en hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hefur ekki beðist afsökunar á sínum þætti. Mér finnst að ef menn ætla að skreyta sig með fjöðrum eigi þær að vera báðum megin, menn eigi líka að gangast við ábyrgðinni. En ég ætlaði að ræða um þetta mál, vernd og orkunýtingu landsvæða. Fyrir 100 árum voru þessar auðlindir ekki til. Jarðvarmi var ekkert nýttur, hann var fyrst nýttur í Reykjavík til húshitunar að einhverju gagni 1944 eða eitthvað fyrr. Það er sem sagt ekki heil öld síðan, frú forseti. Jökulárnar voru til bölvunar í hverri sveit, hindruðu samgöngur, það þurfti að ferja fólk yfir og þær tóku mann og hest. Það er ekki fyrr en mannauðurinn kemur að, verkfræðiþekkingin og öll vitneskjan, að þessi fyrirbæri breytast í auðlindir og þá fara þau líka að verða bitbein. Við fyrstu virkjanirnar voru menn ekki mikið að spá í umhverfisvernd og annað slíkt, heldur horfðu fyrst og fremst á efnahagslegu þættina enda má segja að þjóðin hafi verið miklu fátækari þá. Það vill svo til að umhverfisvernd stendur í beinu sambandi við efnahagslegan styrk landa eins og sést í Kína og Indlandi þar sem menn leggja fyrst og fremst áherslu á að bæta lífskjörin en ekki að bæta umhverfið, þótt mjög mikil þörf sé á því í einmitt þeim löndum. En með vaxandi ríkidæmi hafa kröfur um umhverfisvernd aukist, menn eru farnir að skilgreina náttúrufyrirbæri sem auðlind og deilurnar hafa vaxið. Nokkrar deilur urðu um virkjun við Búrfell, ekki miklar, síðan hafa þær vaxið og sérstaklega í sambandi við Kárahnjúkavirkjun eða stórvirkjanirnar fyrir austan sem voru nokkrar. Það er búið að fara í gegnum nokkrar stórvirkjanir fyrir austan. Deilurnar náðu hámarki með Kárahnjúkavirkjun, sem mér finnst, ef ég má rétt aðeins bæta við, frú forseti, ein mesta verkfræðisnilld sem við höfum staðið að. Að mínu mati er sú virkjun óskaplega umhverfisvæn. Öndvert við Blönduvirkjun er vatnið leitt í jarðgöngum sem ekki sjást, stöðvarhúsið er neðan jarðar, reyndar eins og í Blöndu, og sést ekki. Það eina sem sést eru línulagnir sem eru ekki beint augnayndi, en þær eru tiltölulega stuttar og ná niður á Reyðarfjörð. Þetta er mjög umhverfisvæn virkjun, stíflumannvirkin eru mjög falleg, passa vel inn í landslagið og eru orðin mikil túrista-„attraksjón“ ef ég má segja það þannig, ferðamenn sækjast eftir að heimsækja staðinn, enda er það núna hægt. Áður en þarna var virkjað var ekki hægt að komast inn á svæðið með góðu móti. Þessi virkjun hefur bætt ferðaþjónustu. Hún hefur eflt mannlíf á Austurlandi og ekki þarf að deila um það. Samt sem áður voru miklar deilur um Kárahnjúkavirkjun og ég man eftir því að það var spáð jarðskjálfta, stíflan átti að leka, hún átti að hrynja og ég man ekki hvað það var sem ekki kom upp á borð hjá Alþingi og nefndum þess af umsögnum. Það er gaman að lesa þær umsagnir þar sem spáð var heimsenda þegar virkjunin kæmi. Sérstaklega er þetta með jarðskjálftann athyglisvert því að hann átti að koma vegna þess að þunginn á lóninu væri svo mikill. En þegar maður horfir á dæmið í heild sinni, allt svæðið, þá jafnast þetta mikla rennsli sem var á sumrin með virkjuninni, það hvarf og létti á landinu. Núna rennur jafnt og þétt þannig að líkurnar á jarðskjálfta ættu bara að minnka. En ég ætla ekki að tefja mikið við þetta. Sett var á laggirnar verkefnisstjórn, en þetta verkefni nær miklu lengra aftur en til hrunstjórnarinnar sem Samfylkingin átti þátt í. Þetta nær til 1999, skilst mér. Ég var mjög hlynntur þessu. Ég var mjög hlynntur því að þeir sem voru á móti virkjunum - sumir jafnvel bara af prinsippástæðum, það má ekki virkja neitt - og þeir sem vildu virkja með efnahagsleg sjónarmið í huga og hagsæld þjóðarinnar, næðu einhverri lendingu þannig að það yrðu ekki endalausar deilur um virkjanir með ómálefnalegum rökum eins og komu fram í sambandi við Kárahnjúkavirkjun. Verkefnisstjórnin skilaði afskaplega góðu verki, mjög góðu að mínu mati. Í skýrslu hennar er tekið tillit til alls konar þátta sem mér hefði ekki dottið í hug að taka tillit til; ferðaþjónustu, hvernig landið lítur út, verndun ósnortinna víðerna og ég veit ekki hvað. Öll sjónarmið eru tekin inn og metin. Það eina sem vantaði var að nefndin setti röð á virkjanir og segði: Við leggjum til að þessi virkjun verði í nýtingarflokki, hún verði nýtt, þessi verði í biðflokki og helst nýtt sem minnst og þessar virkjanir verði í verndarflokki. Þá mundu menn sættast á það. Það vantaði, og það er þetta sem sjálfstæðismenn leggja núna til að verði gert, að faglega verði raðað í flokka en ekki pólitískt. Það eru að verða gífurlegar breytingar á orkunýtingu. Hellisheiðarvirkjun til dæmis, ég hef verið að ganga þarna í kring og þetta er eins og, ég veit ekki hvað á að segja, krabbamein, það eru leiðslur úti um allt.  Hins vegar er komin ný tækni, skáborun, þar sem menn geta borað frá einum punkti inn í viðkomandi hitalindir og þá hverfa allar þessar leiðslur. Ný tækni er að leiða til þess að sá umhverfisskaði sem fylgir jarðvarmavirkjunum hverfur, en á móti kemur að menn eru að uppgötva að jarðhitavirkjanir eru ekki ótæmandi, þær eru ákveðin geymsla. Hins vegar er vatnsaflsvirkjun þess eðlis, og ég uppgötvaði það nú bara þegar ég var 11 ára eða svo, bjó á bæ sem var við virkjun, að sérhvert tonn af vatni sem fellur niður fjallsbrún kemur aldrei aftur. Það er auðlind sem hverfur og kemur aldrei aftur. Eftir því sem við virkjum fyrr með vatnsaflsvirkjunum þeim mun meira situr eftir til komandi kynslóða af orku, eða nýtingu auðlindarinnar. Við ættum að reyna að komast að samkomulagi um hvað við ætlum að virkja og drífa svo í því. Það má líka segja að það sé skylda Íslands að virkja. Ég fékk það fram hjá hæstv. umhverfisráðherra á sínum tíma að Kárahnjúkavirkjun sparaði þvílíka mengun fyrir mannkynið miðað við þá mengun sem yrði ef sú raforka væri framleidd með bræðslu kola, gass eða olíu. Það er því miður reglan í heiminum frekar en undantekning að flestar nýjar virkjanir valda gífurlegri koldíoxíðmengun. Kárahnjúkavirkjun sparar meira en sem nemur allri mengun sem íslenski bílaflotinn veldur, þannig að við getum vísað til þess að við séum búnir að kaupa okkur, með Kárahnjúkavirkjun, frelsi frá því að keyra og nota bensín. Síðan skilar verkefnisstjórnin sinni niðurstöðu og þá gerist dálítið hættulegt. Ég vara þá sem stóðu að því sem þá gerðist, hv. þm. Guðfríði Lilju Grétarsdóttur og hæstv. ráðherra Svandísi Svavarsdóttur, við einu: Það faglega samkomulag sem hafði náðst var skemmt og það kann að skaða umhverfisverndarsinna. Það eru 135 dagar til kosninga og ef tillagan verður samþykkt, segjum á morgun eða eftir tvo, þrjá daga, verður þetta í raun bara í gildi í 130 daga vegna þess að þegar samkomulagið sem náðist í verkefnisstjórninni var ekki virt og menn fóru að taka kosti úr nýtingarflokki og setja í biðflokk órökstutt, ekki með faglegum rökum eins og verkefnisstjórnin gerði, eyðilögðu þeir í raun samkomulagið. Þá munu þeir sem urðu undir þegar samkomulagið var ekki virt, þeir sem vilja virkja, telja sig geta flutt virkjanir úr verndarflokki í nýtingarflokk eða úr biðflokki í nýtingarflokk vegna þess að samkomulagið var eyðilagt. Þess vegna tel ég svo mikilvægt að menn staldri við og fái verkefnisstjórninni það nýja verkefni að raða virkjunum í flokka þannig að þetta skemmdarverk verði tekið til baka. Ég vil nefnilega hafa samkomulag um virkjanir. Ég vil að menn séu sáttir við það sem gert er, bæði virkjunarsinnar og verndarsinnar. Ég tel að það sem menn gerðu hér sé hreinlega skemmdarverk á því mikla og góða starfi sem unnið hafði verið og ég batt miklar vonir við. Varðandi virkjanir í biðflokki og jafnvel í verndarflokki þurfa menn að kynna sér þær breytingar á orkunýtingu sem ég gat um að væru í farvatninu, t.d. skáborun og fleiri breytingar. Menn hafa til dæmis talað um sæstreng sem muni hækka verð á raforku, þjóðinni til hagsbóta, vegna þess að þjóðin notar ekki nema lítið brot af raforkunni. Hækkunin mundi þýða að þjóðarbúið fengi mikla hækkun á það sem flutt er út, núna í formi áls. Ég vil geta þess, frú forseti, að mér finnst áliðnaðurinn verða orðinn of mikill, mér finnst áhættan af framleiðslu áls orðin of mikil fyrir þjóðarbúið og hefði viljað taka inn aðra notkun á raforku til að minnka áhættu þjóðarbúsins.  Síðan er mjög margt að gerast. Til dæmis er heimsbyggðin að bregðast við og Evrópusambandið er þar fremst í flokki - gott samband, frú forseti, og er að fá friðarverðlaun, ég hef aldrei haft neitt á móti Evrópusambandinu, en við höfum hins vegar ekkert að gera inn í það, það er önnur saga. Evrópusambandið hefur tekið upp kvótaverslun með losunarheimildir og nú er hún að færast yfir á flugið. Ég tel að þetta verði ein mesta auðlind Íslands vegna þess að það vill svo til að við erum með hreina orku. Verð á orku í heiminum mun hækka verulega vegna kvótaverslunarinnar. Raforka sem framleidd er með gasi og kolum og slíku, eins og t.d. í Kína, Indlandi og Arabalöndunum, og þegar þau lönd koma inn í þetta samkomulag sem ég held að gerist fyrr en seinna, frú forseti, mun hækka út af kvótaversluninni, en ekki sú íslenska. Ísland þarf ekki að borga kvóta þannig að orkuverð mun hækka án þess að við þurfum að borga kvóta. Það þýðir ekkert annað en hagnað fyrir íslenskt þjóðarbú, skuldirnar standa í stað en tekjurnar vaxa. Það horfir mjög vel fyrir íslenska orkuframleiðslu í þessu efni og ég tel að kvótaverslun með losunarheimildir muni verða ein mesta auðlind okkar. Þess vegna hef ég verið að ýta á hæstv. umhverfisráðherra og ríkisstjórnina alla um að setja hana í gang, en mér finnst að menn hafi verið mjög tregir þar. Mér finnst nefnilega að umhverfisverndarsinnar á Íslandi horfi á naflann á sér. Þeir horfa á naflann á sér og segja: Ísland mengar svo og svo mikið, eiga heimsmet í því. Sem er rétt ef aðeins er horft á mengunina, en ef horft er til þess hvað íslensk raforka sparar mannkyninu mikla mengun miðað við raforku sem framleidd er með brennslu gass og olíu leggur Ísland fram ómetanlegan skerf til minni losunar í heiminum. Ál sem framleitt er á Íslandi eða raforka sem nýtt er á Íslandi í eitthvað annað, t.d. í gagnaver, er miklu mengunarfrírri og sparar mannkyninu mikla mengun miðað við að sú starfsemi færi fram í öðrum löndum, t.d. Bretlandi eða annars staðar þar sem orkan er framleidd með brennslu gass. Mér finnst því vera allt að því skylda Íslands að virkja eins og mögulegt er án þess að ganga á náttúruna. Þess vegna batt ég svo miklar vonir við að menn mundu taka mat verkefnisstjórnar og meta það faglega en krukka ekki í það út frá einhverjum löngunum til að virkja minna eða breyta því faglega mati. Það er einmitt það sem við erum að ræða. Við erum að ræða um pólitíska afstöðu manna sem vilja virkja lítið. Þeir ætla sér að koma vilja sínum fram þvert á hinn stóra massa sem vill virkja, sem vill nýta auðlindina faglega þannig að ekki sé gengið á náttúruna. Samkomulag er rofið og þess vegna óttast ég að eftir 135 daga þegar verður kosið muni menn nýta sér það og fara yfir á hinn endann, til skaða fyrir það fólk sem vill ekki virkja. Þeir umhverfisverndarsinnar sem brjóta þetta samkomulag skaða sinn eigin hóp  Ég geri ráð fyrir því að menn telji sig óbundna af þessu samkomulagi og þeir muni flytja heilmikið af virkjunum úr biðflokki yfir í nýtingarflokk og úr verndarflokki yfir í biðflokk eða jafnvel nýtingarflokk. Þeir telji sig ekki lengur bundna af þessu samkomulagi. Það getur orðið til að virkjað verði þar sem ella, samkvæmt þessu faglega mati, hefði ekki átt að virkja. Og þegar búið er að virkja eitthvað verður það ekki afvirkjað. Þetta þurfa umhverfisverndarsinnar að hugleiða og þeir sem standa að þessu skemmdarverki á faglegu starfi nefndarinnar. Þeir ættu að hugsa sinn gang verulega og jafnvel að skoða þá hugmynd sjálfstæðismanna að faghópurinn verði kallaður saman aftur og hann raði virkjunum í verndarflokk, nýtingarflokk og biðflokk með faglegum hætti.

Frú forseti. Hv. þingmaður tæpti á mörgum athyglisverðum sjónarmiðum sem væri efni í langt mál og ágætisumræðu. Ég vil fyrst nefna að það er alveg rétt sem mátti skilja á þingmanninum að það er mjög óheppilegt að alltaf sé verið að stilla fólki upp í einhver lið á jöðrum þessa máls því að ég held að flestir telji sig til hinnar hófsömu miðju í nýtingu og náttúruverndarmálum. Rammaáætlun kemur sem mjög öflugt tæki inn í þá umræðu, eins og ég sagði fyrr, til að draga úr átökum og auka samkomulagið og sáttina um einstaka virkjunarkosti þó að það verði aldrei svo að ekki verði pólitísk átök um náttúruvernd eða virkjunarmál. Við förum aldrei með pólitíkina alveg út úr þessu, það er ekki hægt. Það má nefna ýmislegt sem við mundum vilja sjá öðruvísi, einstakir þingmenn, út frá okkar prívatskoðunum og pólitísku viðhorfi. Í öllum aðalatriðum held ég að þetta sé ásættanlegt þó að ég geti alveg raðað nokkrum kostum öðruvísi. Af hverju er til dæmis Hólmsárvirkjun ekki sett í nýtingu? Ég skil vel að Þjórsárvirkjanirnar séu settar í bið út frá varúðarsjónarmiðum eins og kemur fram í nefndarálitinu, „að Urriðafossvirkjun hefur áhrif á stærstu laxveiðistofna landsins með um 10% af náttúrulegri laxveiði á Íslandi. Um 95% aflans er veiddur í net.“ Þetta er einfaldlega nokkuð sem þarf að skoða betur. Það er óvarfærið að fara af stað án þess að búið sé að rannsaka þetta betur. Svona má lengi áfram telja. Tekur ekki hv. þingmaður undir það að við þurfum að sameinast, eins og Alþingi gerði samhljóða 2011, um að halda áfram að byggja upp öflugt tæki, öfluga aðferð við að ráða úrslitum einstakra kosta þó svo að við séum ekki sammála þeim í öllum atriðum því að það verðum við aldrei, öll 63, frekar en aðrir landsmenn um einstaka kosti þó að við myndum meginsátt í málinu?

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni, sem ég spyr, að þegar menn ná samkomulagi eru alltaf einhverjir ósáttir og sennilega flestir. Ég skoðaði niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og það var margt þar sem ég hefði viljað virkja, hreint út sagt. Það var margt þar sem ég hefði jafnvel viljað setja í biðflokk en ég féllst á þau rök sem þar voru notuð. Þau voru fagleg, þau voru sanngjörn og ég og flestir hefðum getað sætt okkur við niðurstöðuna. Þá er það bara niðurstaðan að ein virkjun á að vera í verndarflokki, það á ekki að snerta hana og þá gerum við það ekki, önnur virkjun á að vera í nýtingarflokki og hún verður þá nýtt jafnvel þó að einhver og eflaust einhver hópur í þjóðfélaginu sé á móti. Það er einmitt sú sátt sem náðist þarna meðal breiðs hóps manna því að það er rétt hjá hv. þingmanni að stór hluti Íslendinga er ekki í öfgunum, vill ekki virkja hvaða sprænu sem er eða ekki neitt. Flestir eru á því að virkja í sátt við náttúruna. Mér fannst starf verkefnisstjórnarinnar vera mjög gott. Hún dró einmitt fram og hafði málefnaleg rök á bak við niðurröðun sína. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann fallist á tillögu okkar sjálfstæðismanna að málinu verði vísað aftur til verkefnisstjórnarinnar sem vann það og hún verði beðin um að raða virkjununum í nýtingarflokk, verndarflokk og biðflokk.

Frú forseti. Það er nefnilega kjarni málsins að það sem okkur gengur til með þessari aðferð við að ráða úrslitum einstakra mála er að ná samkomulagi um hvernig það verður gert. Vel má vera að norska leiðin sem stóð til að fara frekar í upphafi, að hreyfa ekki við tillögum verkefnisstjórnarinnar, hefði skapað meiri sátt, að láta það alveg eiga sig í rauninni að kjörnir fulltrúar kæmu að málinu eins og mér skilst að hafi verið gert í Noregi. Hins vegar eru lögin, sem voru samþykkt samhljóða 2011, þannig að þau gera Alþingi að eiga lokaorðið í þessu máli og koma að ákvörðuninni um það. Þess vegna er ekki hægt að líta fram hjá því að Alþingi ber að gera það hversu sátt eða ósátt við erum við niðurstöðuna, þó svo að við færum að þeirri tillögu sem þingmaðurinn nefndi, að vísa málinu aftur, þá kæmi sú tillaga svo hingað til lokaafgreiðslu. Ég er ekki sannfærður um að það bæti málið en það sem mestu skiptir er að ná bærilegri 

Frú forseti. Eðli máls samkvæmt endurspegla þingmenn að einhverju leyti skoðanir þjóðarinnar. Þótt það sé kannski ekki alveg í sömu hlutföllum þá eru sumir hv. þingmenn mjög miklir verndarsinnar, það er þekkt, og aðrir eru mjög miklir virkjunarsinnar, það er líka þekkt. Svo vill, eins og ég sagði, stóri meiri hlutinn virkja hæfilega í sátt við náttúruna. Ég segi fyrir mig að ég gæti fallist á niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar sem vann þetta faglega og niðurröðun hennar. Ég hugsa að stór hluti þingmanna mundi gera það. Þess vegna finnst mér sú aðferð að víkja frá því starfi vera skemmdarverk. Ég fullyrði að það er skemmdarverk og sérstaka til skaða fyrir verndarsinna vegna þess að hinir sem vilja virkja telja sig óbundna af þessu samkomulagi þegar búið er að brjóta það.

Forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðu hans. Þetta er ekki í fyrsta sinn og ekki í annað eða þriðja sem við hv. þingmaður tökumst nokkuð á um þessa hluti eða lýsum ólíkum sjónarmiðum en þó eru auðvitað alltaf sameiginlegir snertipunktar. Mig langaði að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmaður ræðir um Hellisheiðarvirkjun. Hann hefur gengið þar og hlaupið og ræðir sjónmengunina. Hún er auðvitað alveg svakaleg. Við sem munum eftir Hellisheiðinni áður en öll þessi ör í landinu urðu til og þessi mikla sjónmengun söknum hennar eins og hún var. Barnabörn hv. þm. Péturs Blöndals munu aldrei fá að kynnast henni þannig og það er mikill missir að mínu mati. Við fáum hana ekki aftur eins og hún var. Þá kemur auðvitað að því að það er svo mikil ábyrgð sem fylgir því að ákveða í eitt skipti fyrir öll að slíkt landsvæði skuli skert og rýrt svona. Aftur að Hellisheiðarvirkjun. Árið 2006 lýstu einmitt ýmsir „sérfræðingar“ því yfir að fólk þyrfti ekki að hafa neinar áhyggjur af brennisteinsvetnismenguninni og vandanum þar. Það mundi vera tekið fullkomlega á því. Reynslan er að sjálfsögðu allt önnur og enn þá hafa þær lausnir ekki fundist. Hv. þingmaður notaði orðið krabbamein um sjónmengunina en það hafa líka komið fram rannsóknir sem gefa vísbendingar um að okkur beri að fara sérstaklega varlega varðandi brennisteinsvetnismengun. Það kunni að ýta undir alvarlegan heilsubrest hjá fólki og hefur meðal annars verið bent á krabbamein í þeim tilfellum. Deilir hv. þingmaður því grunnstefi að okkur beri að fara 

Frú forseti. Já, ég deili þeim áhyggjum. Í þúsund ára sögu þjóðarinnar eru jarðvarmavirkjanir ekki nema 50 ára gamlar og ekki einu sinni það. Fyrsta jarðvarmavirkjunin er ekkert mjög gömul og íslenskir vísindamenn hafa aflað sér gífurlegrar þekkingar á því sviði en hún er ekki komin á endastöð. Því finnst mér sú áhersla undarleg sem er lögð á jarðvarmavirkjanir í þessu fráhvarfi hæstv. ríkisstjórnar og nefndarinnar. Mér finnst það undarlegt. Ég hefði talið að menn ættu kannski að flýta sér minna á því sviði en flýta sér meira á sviði vatnsaflsvirkjana. Eins og ég gat um er það auðlind sem hverfur. Tonn af vatni sem fellur niður af bergvegg í dag, sú auðlind verður aldrei nýtt aftur. Það er bara horfið öndvert við það sem talað er um í jarðvarmavirkjunum sem menn telja í einhverjum skilningi endanlegar og að það þurfi að ganga mjög varlega um þau svæði. Vatnsaflið hverfur og mér finnst einmitt að fráhvarfið frá starfi verkefnisstjórnarinnar sé öfugt við það sem ég hefði talið eðlilegt. Vatnsaflsvirkjanir eru mikið meira þekktar en jarðvarmavirkjanir. Ég hef miklar áhyggjur af brennisteinslosun en auðvitað munu menn nýta það og finna lausn á því. Ég trúi því eins og menn hafa fundið lausnir á fjöldamörgum aðgerðum hjá Orkuveitu Suðurnesja, á þeim virkjunum þar sem eru kraftaverk og mikil vísindi. Ég geri ráð fyrir að menn muni finna lausn á þessu en við ættum kannski að staldra pínulítið við á meðan það er gert. Ég fellst á það sem hv. þingmaður segir um það. Ég vil vera varkár í því en hins vegar vil ég láta vatnsaflsvirkjanir ganga hraðar fram.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Ég held nefnilega að það sé mikilvægt að halda því til haga að þingheimur er að ég tel þvert á flokka að fallast á að það eigi að fara varlega þegar kemur að virkjunum. Það sé ekki mál einhvers eins flokks heldur varði okkur öll og við eigum að fara varlega þarna. Vegna þess að ég veit að hv. þingmaður gengur og hleypur og minntist á Hellisheiðina langar mig að spyrja hann sérstaklega um Krýsuvíkursvæðið, Reykjanesskagann. Ég hugsa að það sé stórbrotið svæði til útivistar og ég ætla að fullyrða að það land í heiminum sé vandfundið þar sem rétt við rætur höfuðborgarinnar og alþjóðaflugvallar finnist slíkt svæði til stórkostlegra möguleika á útivist til framtíðar. Það kemur fram 

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að gæta vel að tímaramma þegar mínúta er til svars og andsvars.

Frú forseti. Ég held að ég haldi mig yfirleitt við þennan tímaramma. Það er rétt að við þurfum að fara varlega og þess vegna finnst mér einmitt sú stefna röng að það sé svo erfitt að rannsaka í biðflokki. Mér finnst að það eigi að gera mikið liprara og léttara að rannsaka virkjanir í biðflokki sem mér skilst að séu takmarkaðar vegna þess að sú tækni er bara langt í frá fullmótuð. Það má vel vera að eftir nokkur ár komi tækni í skáborunum þannig að hægt sé að nýta Krýsuvíkursvæðið og jafnframt njóta þess. Það ættum við að gera sem víðast eins og sérstök könnunarmerki sem eru orðin „attraction“, ferðamenn sækja í að skoða þær virkjanir. Líka Hellisheiðarvirkjun en það er kannski dálítið öðruvísi sjónarhorn fyrir þá sem þekktu svæðið áður en það var virkjað. Ég tek alveg undir það og mér finnst menn vera að eyðileggja rammaáætlun með því að fara út úr þessu samkomulagi.

Frú forseti. Í framhaldi af orðaskiptum hv. þingmanna finnst mér mikilvægt að draga fram að með því pólitíska kukli sem átti sér stað á lokametrum rammaáætlunar voru sex virkjunarkostir í vatnsafli færðir úr nýtingu í biðflokk. Það segir okkur að þrýstingurinn á að virkja háhitasvæðin sem eru í nýtingarflokknum, þar með talið Krýsuvíkursvæðið, mun aukast gríðarlega. Þess vegna er mér alveg fyrirmunað að skilja að umhverfisverndarsinnar sem vilja standa vörð um þau svæði og frekar geyma að nýta háhitasvæðin uns frekari rannsóknir liggja fyrir, skuli þá standa fyrir því að jafngóðir virkjunarkostir og neðri hluti Þjórsár séu færðir úr nýtingarflokki í biðflokk. Þar með eru þeir að auka þrýstinginn á að farið verði inn á háhitasvæðið. Ég mundi gjarnan vilja heyra hv. þingmann bregðast við því vegna þess að mér sýnist að það verk Vinstri grænna að færa þá sex virkjunarflokka úr nýtingu í bið, muni stórauka þrýsting orkufyrirtækjanna á að nýta háhitasvæðin. Í annan stað vil ég taka undir með hv. þingmanni þegar hann ræddi um Kárahnjúkavirkjun og þau gríðarlegu áhrif sem sú framkvæmd hefur haft á þjóðarbúið og náttúrlega atvinnusvæði fyrir austan. Ég minni á að það vorum við framsóknarmenn í góðri samvinnu við sjálfstæðismenn sem komu þeirri framkvæmd á koppinn á sínum tíma. Ég held að það hafi verið mjög gott verk og ég tek undir með hv. þingmanni: Að sjálfsögðu eigum við að horfa hnattrænt í umhverfismálum og til þess hversu hreina orkugjafa við Íslendingar eigum til að reka stóran vinnustað eins og álver Alcoa á Reyðarfirði.

Herra forseti. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir um að hverfa frá því sem verkefnisstjórnin ákvað og jafnvel að gera það sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa lagt til: Að verkefnisstjórnin taki til starfa aftur, klári verkið og setji í biðflokk og nýtingarflokk það sem henni finnst faglega. Síðan taki Alþingi sig til og blessi það í rauninni vegna þess að ég held að flestir séu til í að fallast á fagleg rök. Ég er alveg sammála því að það er mjög slæmt að flytja áhersluna á jarðvarmann vegna þess að hann er bara ekki fullrannsakaður. Mannauðurinn hefur ekki vaxið nógu mikið. Þótt hann sé kannski mestur á Íslandi í öllum heiminum er ekki búið að leysa öll þessi vandamál en ég veit og er svo sannfærður um að hann muni leysa það. Kröfur á Ísland erlendis frá munu vaxa, frá erlendum umhverfisverndarsinnum. Þeir munu segja: Þið eruð þarna með hreina orku, nýtið hana eins og þið getið í sátt við náttúruna. Þær kröfur munu vaxa og koma fram í verði á losunarheimildum sem gerir þá íslenska orku miklu verðmeiri en annars staðar þar sem hún er framleidd með kolum og gasi. Það mun valda því að bæði efnahagslegur og umhverfislegur þrýstingur vex. Þá óttast ég að menn kunni jafnvel að virkja jarðvarma með ónógri þekkingu og sleppa því að virkja vatnsafl sem er kannski miklu betur til þess fallið að minnka mengun mannkynsins í heild. Svo geri ég bara ráð fyrir því að þegar nýtt Alþingi hefur verið kosið 27. apríl sé það algerlega óbundið af þessu því að menn fóru ekki að samkomulaginu.

Herra forseti. Mér finnst mjög áhugavert að kalla fram þann punkt að með þeirri breytingu Vinstri grænna að færa sex vatnsaflsvirkjanir úr nýtingu yfir í biðflokk er verið að auka þrýstinginn á að ráðast í virkjanir á háhitasvæðum gríðarlega mikið. Mig langar að spyrja hv. þingmann í ljósi þess að það er nær alveg hreint búið að rannsaka neðri hluta Þjórsár, vel að merkja er búið að hanna þar öll mannvirki fyrir þær þrjár rennslisvirkjanir sem eru í byggð, ef hann mætti velja á milli þess að ráðast í þrjár rennslisvirkjanir í neðri hluta Þjórsár eða fara á háhitasvæðin á Reykjanesskaga hvað yrði fyrir valinu? Telur hv. þingmaður að staðið hafi verið nægilega vel að verki, ég tel að svo sé, varðandi rannsóknir í neðri hluta Þjórsár? Hvaða þýðingu mundi slík innspýting hafa fyrir fjárfestingu og íslenskt atvinnulíf?

Herra forseti. Ég tel að hv. þingmaður viti svarið nokkurn veginn. Þetta er gildra sem ég fell auðveldlega og ljúflega í. Ég mundi að sjálfsögðu virkja neðst í Þjórsá. Það er búið að jafna rennslið að mestu leyti ofar með öllum lónunum sem eru þar. Þetta eru þær alhagkvæmustu virkjanir sem til eru og þær eru innan um tún, vegi og annað slíkt þannig að ekki er ósnortið víðernið þarna í kring og bóndabæir og annað slíkt. Ég mundi ekki hika við að virkja. Ég mundi reyndar horfa pínulítið á laxagengdina eða laxaseiðin varðandi neðstu virkjunina, Urriðafossvirkjun. Ég mundi fara í hana síðast og reyna að leysa vandamálið með urriðann eða laxinn. Það er efnahagslegt og umhverfislegt vandamál og spurningin er: Hvað leggjum við mikla áherslu á urriðann og laxinn sem náttúran getur eyðilagt með einu hlaupi að vetri?

Herra forseti. Ég ætla í ræðu minni að víkja að ákveðnum atriðum í þessari tillögu til þingsályktunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Ég mun sérstaklega halda mig við Norðurlandið og beina orðum mínum að jökulánum í Skagafirði og einnig minnast á Skjálfandafljót. Ég mun enn fremur beina orðum mínum að jökulánum almennt og mikilvægi þeirri, framburði þeirra og breytileika fyrir allt líf, bæði til lands og sjávar, bæði það sem er órannsakað og það sem vitað er um. Jökulárnar eru mikilvægur þáttur í þeim endurnýjunarlífskrafti eða dýnamík sem lífkerfið við strendur landsins og ósa og inn til lands hefur sótt í, þær breytingar sem þessar jökulár taka þátt í. Við sjáum það á litnum, við sjáum það langt úti í sjó, úti fyrir ósum jökulánna, að sjórinn ber greinileg merki þess að þarna kemur fram mikið efni, þarna kemur margs konar framburður sem hefur mótað og viðheldur því lífríki sem þar er. Þetta er viðurkennt. Eins og hér er rætt um er þessi tillaga til þingsályktunar, um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða, í samræmi við lög nr. 48/2011, um verndar- og orkunýtingaráætlun, og felur í sér að fela ríkisstjórninni að vinna að framkvæmd eftirfarandi áætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Samkvæmt verndar- og orkunýtingaráætluninni, eins og stendur í upphafsorðum tillögunnar, verði tryggt að nýting landsvæða þar sem er að finna virkjunarkosti byggist á langtímasjónarmiðum og heildstæðu hagsmunamati þar sem tekið verði tillit til verndargildis náttúru og menningarsögulegra minja, hagkvæmni og arðsemi ólíkra nýtingarkosta og annarra gilda sem varða þjóðarhag, svo og hagsmuna þeirra sem nýta þessi sömu gæði, með sjálfbæra þróun að leiðarljósi. Áfram segir í upphafsgreinum þingsályktunartillögunnar: „Í verndar- og orkunýtingaráætluninni skal í samræmi við markmið laga nr. 48/2011 lagt mat á verndar- og orkunýtingargildi landsvæða og efnahagsleg, umhverfisleg og samfélagsleg áhrif nýtingar, þar með talið verndunar.“ Þetta eru þær forsendur sem lagt var upp með og hefur verið gert ráð fyrir að vinna eftir. Það hefur verið mín skoðun frá upphafi að þær áherslur sem eru í þessum markmiðssetningum hafi verið allt of hallar undir virkjunaráform, þ.e. að fyrst og fremst ætti að leita að virkjunarkostum. Að það að láta verndina og önnur sjónarmið sem geta ráðið því að við viljum vernda og varðveita þessar náttúruvættir okkar hafi strax í upphafsgreinunum ekki fengið þær áherslur sem ég hefði viljað sjá. En þannig fór þetta í gegn. Ég vil þess vegna snúa mér beint að jökulánum í Skagafirði en í tillögunni er lagt til að jökulárnar í Skagafirði, Austari- og Vestari-Jökulsár, verði settar í svokallaðan biðflokk. Ég er ekkert hrifinn af þessu orði, biðflokkur, vegna þess að í textanum er látið liggja að því að hann sé biðflokkur til virkjunar. Ég hefði miklu frekar viljað sjá að þetta væri flokkur sem ekki væri gert ráð fyrir að ganga á. Bæði með Villinganesvirkjun í Austari-Jökulsá og líka Skatastaðavirkjanir í vestari ánni gera einmitt þessar rannsóknir og þessar vísindalegu athuganir og þau matskenndu viðhorf sem koma fram, og eru forsenda fyrir röðun, einmitt ráð fyrir að þessar ár séu með þeim hætti að þær ættu að fara í verndarflokk. Hér er til dæmis sagt um Villinganesvirkjun að algjörlega sé óljóst hver séu áhrif stíflunnar í jökulánni við Villinganes á lífríki neðan árinnar, hvaða áhrif það hefur á lífríki fyrir ósum Héraðsvatnanna, það sé órannsakað. Það sem hefur legið fyrir er að Villinganesvirkjun fyllist af aur á kannski 60–80 árum. Ekki getur það talist vera sjálfbær virkjun og óafturkræf, alls ekki. Hið sama er sagt um Skatastaðavirkjanir: Mikil náttúruverðmæti og óvissa um áhrif á lífríki flæðiengja nærri árósum. Vantar frekari upplýsingar. Verndargildi þeirra er talið mjög hátt. Ég minni á í þessu sambandi að það er ekki aðeins í mati þeirra fagaðila sem hér áttu hlut að máli sem það er lagt til að þessar ár og virkjanir fari í verndarflokk, heldur hefur það líka verið afar sterk pólitísk áhersla, og ég tala nú ekki um frá þeim flokkum sem nú eru í ríkisstjórn. Ég minni bara á að einum tvisvar til þrisvar sinnum á undanförnum árum hefur allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs borið fram tillögur til þingsályktunar um friðlýsingu Austari- og Vestari-Jökulsár í Skagafirði. Þar segir, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að undirbúa og leggja fyrir Alþingi frumvarp til laga um friðlýsingu vatnasvæðisins norðan Hofsjökuls, þ.e. Austari- og Vestari-Jökulsár í Skagafirði ásamt þverám þeirra. Friðlýsingin taki til vatnasviðs ánna að meðtöldum þverám og skal hvers kyns röskun á náttúrulegum rennslisháttum ánna vera óheimil. Skal svæðið friðað og stjórnað til varðveislu landslags þess, náttúrufars og menningarminja ásamt því að það verði notað til útivistar, ferðaþjónustu og hefðbundins landbúnaðar. Sérstaklega skal hugað að því við undirbúning málsins hvernig friðlýsing vatnasvæðanna norðan Hofsjökuls geti tengst framtíðaráformum um Hofsjökulsþjóðgarð og fallið að stækkuðu friðlandi Þjórsárvera sunnan jökulsins.“ Þetta er tillögugreinin, herra forseti, sem við höfum ítrekað borið fram á Alþingi. Og við skyldum halda að þetta hefði líka notið öflugs stuðnings frá hinum ríkisstjórnarflokknum, Samfylkingunni, sem gaf stefnu sínu út í sérstöku plaggi sem heitir Fagra Ísland og var notað í kosningabaráttu Samfylkingarinnar 2007. Það er margt mjög gott í því plaggi og ég vildi óska þess að Samfylkingin hefði lagt þetta fram af heilum hug. Ég veit að einstaklingar þar inni hafa gert það en þeim pólitíska stuðningi sem mér finnst að hefði þurft að vera, og speglaðist á sínum tíma, hefur ekki verið fylgt eftir. Hér segir berum orðum, með leyfi forseta: „Samfylkingin vill: 1. Tryggja rétt náttúruverndar í skipulagi og við landnýtingu.“ Síðan er ítrekað að gera rammaáætlun og taldir upp áherslupunktarnir. Sá númer eitt er: „Stækka Vatnajökulsþjóðgarð þannig að hann feli í sér Langasjó og allt vatnasvið Jökulsár á Fjöllum.“ Það er mjög gott mál. Punktur númer tvö, algjört forgangsatriði líka: „Stækka friðlandið í Þjórsárverum í samræmi við tillögu Umhverfisstofnunar og í samráði við heimamenn.“ Mjög gott mál líka. Og punktur númer þrjú, þetta eru þrír megináherslupunktar sem eru líka í Fagra Íslandi: „Tryggja friðun Skjálfandafljóts, Jökulsánna í Skagafirði, Torfajökulssvæðisins, Kerlingarfjalla, Brennisteinsfjalla og Grændals.“ Þetta eru þau meginatriði sem lögð voru upp í stefnuskrá þess flokks sem nú myndar einnig ríkisstjórn með Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það kemur mér því mjög á óvart að jökulárnar í Skagafirði fá það faglega mat, af þeim aðilum sem þar voru að vinna, að þær eigi að fara í verndarflokk og hinar pólitísku áherslur eru á sama veg af hálfu þeirra flokka sem nú mynda ríkisstjórn og ég veit að í öðrum flokkum á Alþingi eru einstaklingar sem um margt eru sömu skoðunar. Ég leyfi mér að spyrja hv. formann umhverfis- og samgöngunefndar: Úr því að allir aðilar, hinir pólitísku og faglegu aðilar, voru með það sem sitt megináherslumál að jökulárnar í Skagafirði færu í vernd, hvers vegna var það þá ekki gert? Ég fagna því að vísu að ekki er gert ráð fyrir að þær fari í beinan virkjunarkost, það er mjög gott. Ég geri mér grein fyrir því að um þetta eru skiptar skoðanir, bæði heima í héraði og annars staðar. En ég hygg þó að meginþorri Skagfirðinga vilji hafa jökulárnar sínar í þeirri mynd sem þær eru. Það eru ekki aðeins þeir þættir sem lúta að mati á þeim kostum sem verkefnisstjórnin lagði upp með sem skipta máli, það er líka hið óbeina mat, hið óbeina gildi. Héraðsvötnin hafa til dæmis þá stöðu í Skagafirði og dýnamík þeirra, flóðin, framburðurinn - þetta er hluti af því sem við að minnsta kosti köllum og viljum hafa sem Skagafjörð. Hver hefur ort fegurra til síns svæðis en gert er í Skín við sólu, Skagafjörður? Þá eru það Héraðsvötnin sem fyrst og fremst breiða sig út með fjallahringinn í kring. Þetta huglæga mat, þetta mat sem hver og einn ber í hjarta sínu, hefur líka gríðarlegt gildi. Eins og Stefán Vagnsson á Hjaltastöðum, sem dó 1963, yrkir um Héraðsvötnin, kölluð Vötnin, með leyfi forseta: Meðan „Vötnin“ ólgandi að ósum sínum renna, iðgrænn breiðist gróður um sléttur, hæð og laut, geislar árdagssólar á bröttum tindum brenna, blessun Drottins ríkulega falli þér í skaut. Hann gerir sér alveg grein fyrir því að Héraðsvötnin eru hvað þetta varðar lífæð Skagafjarðar á svo margan hátt. Flest menningarlíf í Skagafirði og ljóð tengjast einmitt Vötnunum. Það er bæði að reiknuðu mati og huglægu mati sem menn bera miklar tilfinningar til Skagafjarðar og Skagafjarðardalanna og eru andvígir því að ráðist sé í virkjanir á því svæði. Þess vegna flyt ég hér tillögu inn í þessa umræðu um að virkjanirnar í jökulánum í Skagafirði verði settar í vernd í samræmi við hið faglega mat svokallaða, sem hér er lagt til grundvallar, og einnig hið pólitíska mat. Ég legg líka áherslu á að hér hefur enn fremur verið flutt tillaga, sem liggur fyrir þinginu, um stofnun Hofsjökulsþjóðgarðs sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir er 1. flutningsmaður að. Þá er einnig gert ráð fyrir því að við Hofsjökulsþjóðgarð tengist svæðið norðan Hofsjökuls, þ.e. svæði uppsprettu jökulánna í Skagafirði, eða eins og segir í greinargerð með þeirri tillögu, með leyfi forseta: „Nú er brýnt að halda verkinu áfram og sjá verða að veruleika Hofsjökulsþjóðgarð sem hefði innan sinna marka Hofsjökul og aðliggjandi landsvæði sem sum hver eru þegar friðlýst eða á náttúruminjaskrá. Þar ber að nefna Þjórsárver, Kerlingarfjöll, Guðlaugstungur og Orravatnsrústir en við bætist önnur aðliggjandi svæði eftir því sem samkomulag tekst um þannig að úr verði sem stærst samfelld náttúrufarsleg heild. Í því sambandi verði meðal annars horft til Austari-Jökulsár og Vestari-Jökulsár sem hluta af þjóðgarðinum. Við vinnu að málinu verði ekki síst tekið mið af þeim svæðum umhverfis jökulinn sem þegar eru ákvörðuð sem þjóðlenda.“ Það er afar sterk sýn og vilji til þess að taka á þessum málum frá annarri hlið. Þá vil ég örstutt koma inn á Skjálfandafljótið sem við höfum líka flutt tillögu um að verði friðlýst. Það er tillaga sem var flutt síðast á árinu 2009–2010 um friðlýsingu Skjálfandafljóts og alls vatnasviðs þess ofan Mjóadalsár en þar voru flutningsmenn hv. þingmenn Þuríður Backman, Þórunn Sveinbjarnardóttir, Margrét Tryggvadóttir, Davíð Stefánsson, Sigríður Ingibjörg Ingadóttir og Björn Valur Gíslason. Áður höfðu flutt sömu tillögu, auk þeirra sem þarna eru nefndir, Atli Gíslason, Árni Þór Sigurðsson, Guðmundur Magnússon, Jón Bjarnason, Katrín Jakobsdóttir, Kolbrún Halldórsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson. - Þau hafa öll áður flutt þessa tillögu. Þetta er líka nefnt í ritinu Fagra Ísland þannig að hinn pólitíski vilji til að setja Skjálfandafljót í vernd hefði átt að vera fyrir hendi. Jökulár hafa gríðarlega mikla þýðingu fyrir hið síkvika líf, bæði í ánum sjálfum, við ósa þeirra og til sjávar. Skemmst er að minnast deilnanna sem urðu um stóru þriggja gljúfra stífluna í Kína sem ógnar nú fiskimiðum í öllu Austur-Kínahafi vegna þess að framburður þeirra fljóta var stöðvaður og safnast nú upp. En með því að flæða út í hafið, úr Gulafljótinu og út í hafið, stöðvaðist stór hluti af þeirri endurnýjun sem þarf að vera og lífið hafði lagað sig að á aðliggjandi hafsvæðum. Þess vegna hefur þar orðið veruleg breyting á lífríki og það er það sem ég segi að ógni bæði samsetningu og stærð og vexti og viðgangi fiskstofna á stórum hafsvæðum. Jökulárnar okkar, sem við höfum hér, eru líka snar þáttur í þessu sama lífríki, í kringum og við strendur landsins. Við vitum það ekki allt og við munum aldrei vita allt í þeim efnum. Látum þá náttúruna njóta vafans. En við vitum að þetta hefur gríðarleg áhrif og þess vegna eigum við að vernda og friða jökulárnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kallaði eftir skýringum varðandi það sem snýr að jökulánum í Skagafirði. Hv. þingmaður fór vel yfir það í máli sínu að pólitískar yfirlýsingar frá núverandi ríkisstjórnarflokkum, hvort heldur Samfylkingunni eða Vinstri grænum, styddu niðurstöðuna. Síðan kom hv. þingmaður inn á hvað jökulárnar í Skagafirði röðuðust ofarlega í verndunarflokkinn hjá verkefnisstjórninni. Ef ég man rétt voru þær í þriðja sæti í þeirri flokkun. Þó svo að ég og hv. þingmaður séum kannski ekki sammála um hvað beri að gera á þessu svæði höfum við, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, lagt fram tillögu þess efnis að verkefnisstjórninni verði falið að raða niður í nýtingar- verndar- og biðflokk. Þá felst auðvitað í því að hv. þingmenn séu tilbúnir að axla þá pólitísku ábyrgð að fylgja til enda niðurstöðum hinnar faglegu vinnu sem unnin hefur verið. Þó svo að ég væri kannski á annarri skoðun en hv. þingmaður í þessum málum mundi ég binda hendur mínar með samkvæmt því og styðja niðurstöðuna hver sem hún verður. Ég ætla ekki að fullyrða hvað gerist en af öllum þeim gögnum sem sjá má um málið er líklegt að jökulárnar fari í verndarflokk. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji þá ekki eðlilegra og farsælla, vegna þess að svör hafa ekki borist hv. þingmanni um þá breytingu sem orðið hefur í meðförum þingsins, að fara þá leið að klára vinnuna á faglegum vettvangi.

Herra forseti. Eitt það ánægjulegasta í umræðunni hin seinni ár er að allir flokkar á Alþingi eru farnir að ræða málin og vilja vinna þau út frá rétti náttúrunnar og verndargildi hennar, að hún njóti vafans. Menn ganga mislangt í þeim efnum, það er alveg hárrétt, en nálgunin er samt gleðilega öll í þá átt. Ég verð að segja það, vegna þess að ég var líka viðstaddur Eyjabakkaumræðuna, Kárahnjúkaumræðuna og þá umræðu að virkja Villinganesið, að þá var umræðan hjá stórum hópi þingmanna nánast eingöngu um hversu hratt og mikið væri hægt að virkja á tímaeiningu. Umræðan um rétt náttúruvættanna, fljótanna, var ekki svo hátt skrifuð. Ég fagna allri þeirri nálgun og fagna því að Sjálfstæðisflokkurinn fari í vinnu á þeim forsendum því að þeirri vinnu ljúkum við aldrei, hún verður eilíf. Við munum áfram takast á um það og reyna að finna leiðir og safna upplýsingum um það sem við viljum gera. Við viljum öll vernda íslenska náttúru og íslenska náttúruvætti og afl þeirra hvort sem það er í ám eða í iðrum jarðar, með sjálfbærum, varanlegum hætti. Ég held að enginn vilji ganga á það til frambúðar þannig að það beri skaða af. Ég tel að áætlunin sé gríðarlega mikilvægt spor í þeirri vinnu. Ég er ekki sammála öllu þar. Ég er ekki sammála þeim áherslum sem þar hafa komið inn. Ég vil hafa þær með öðrum hætti, en margt er gott þarna og 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að það er auðvitað mikilvægt að við tökum umræðu um þessi mál. Hún hefur þróast í þá veru að menn tala frekar um hvað skynsamlegt sé að gera gagnvart náttúrunni en í hina áttina. Ég minni hins vegar á að sveitarfélög á Snæfellsnesi unnu að umhverfismálum undir forustu sjálfstæðismanna. En hvað um það, við skulum ekki deila um það. Þegar ég les álitin, bæði álit meiri hlutans og þær röksemdafærslur að færa vatnsaflsvirkjunarkosti yfir í biðflokk en skilja eftir háhitavirkjanirnar á Reykjanesinu og þau rök sem fram koma í nefndaráliti meiri hlutans og hvergi annars staðar, verð ég að segja að mér finnast rökin meiri hlutans fyrir því að vernda háhitasvæðið vera mun sterkari en rökin varðandi vatnsaflsvirkjunarkostina. Ég staldra við ósamræmið því að rökin gegn háhitavirkjunum eru mikið sterkari og ég held að það sé miklu meiri samhljómur á Alþingi gagnvart því að fara varlega í háhitavirkjanir á Reykjanesskaganum en fyrir vatnsaflsvirkjunum í neðri hluta Þjórsár. Hv. þingmaður fór vel yfir það sem snýr að jökulánum. Þær eru settar í biðflokk í tillögum meiri hlutans þó svo að þær hafi verið flokkaðar mjög ofarlega í nýtingarflokki af verkefnisstjórn. Þess vegna spyr ég hv. þingmann enn og aftur um mikilvægi þess að snúa ekki frá hinni faglegu vinnu. Ég er ekki sammála því sem hv. þingmaður segir og ég hræðist það að þegar nýtt þing hefst segi menn: Þetta er bara marklaust þvaður. Við berum 

Herra forseti. Ég tek alveg hjartanlega undir áhyggjur hv. þingmanns varðandi umræðu um háhitavirkjanirnar og á Reykjanesi. Að það skuli yfirleitt vera til umræðu að fara inn á miðhálendi Íslands til að virkja þar háhita. Ég styð þær breytingartillögur sem hv. þingmenn Atli Gíslason og Lilja Mósesdóttir hafa lagt fram hvað það varðar. Við erum góð í að gagnrýna kynslóðir sem gengnar eru fyrir það að þær eyddu skógum á Íslandi. En þær hjuggu skóginn sér til lífsviðurværis. Þær hjuggu hann af því að þær höfðu ekki annan eldivið, neyðin var svo mikil. En við búum ekki við þá neyð nú að við þurfum að ganga á náttúruauðlindir okkar, náttúruperlur og náttúruvætti vegna þess að við séum að krókna úr kulda eða svelta í hel eins og var fyrr á öldum. Þess vegna ber okkur skylda til að fara varlega og láta náttúruna njóta vafans í þeim efnum. Ég ætla ekki að segja meira um einn stjórnmálaflokk umfram annan, að þar sé ekki unnið út frá sjónarmiðum um það hvernig eigi að vernda og standa vörð um náttúruna til framtíðar. Ég held að það sé eitt það ánægjulegasta fyrir okkur og nú tölum við um náttúruverndarfólk. Ég held að við, allflestir Íslendingar, séum það en við höfum kannski okkar smiðsefni í skemmtilegar raðir, það er hvað umræðan hefur þó farið inn á allt aðrar brautir núna en fyrr á árum þegar við 

Virðulegi forseti. Ein af ástæðum þess að ég greiði atkvæði gegn því að þingfundur standi lengur er sú að heldur hefur vantað upp á að hæstv. ráðherrar hafi verið tilbúnir til að koma á kvöldfundi og næturfundi til að taka þátt í umræðum. Einnig vekur athygli að framsögumaður málsins, hv. þingmaður, er fjarri. Ég leggst gegn því að halda hér kvöldfundi og nefni í það minnsta að þá verði gerðar ráðstafanir til að tryggja að þeir ráðherrar sem að málinu koma, sem eru fjölmargir, verði tilbúnir til að taka þátt í umræðunni í dag, í kvöld og ef málið gengur lengra fram á kvöldið.

Frú forseti. Hér liggur fyrir dagskrá með 23 málum og ekki vanþörf á að halda vel á spöðum til að ljúka þeim og öðrum málum sem við þurfum að afgreiða fyrir jól. Ég tel að hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra hafi verið hér allan þann tíma sem óskað hefur verið eftir, að undantekinni einni klukkustund um miðja nótt þegar upplýst var að hæstv. ráðherra væri að fylgjast með útsendingu þó að ekki væri hún hér í salnum, svo það sé sagt. Í öðru lagi vita þingmenn og hv. þm. Illugi Gunnarsson mætavel að hv. þm. Mörður Árnason, sem er framsögumaður þessa máls, er erlendis á vegum þingsins, er að sinna þingstörfum. Þannig er það oft  
            

Frú forseti. Ég greiði atkvæði gegn lengingu þingfundar og það rökstyð ég meðal annars með því að hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur haldið hér margar mjög innihaldsríkar ræður um þetta mikilvæga mál og varpað fram fjöldanum öllum af spurningum sem ég á eftir að heyra hæstv. ráðherra svara. Það er mjög sorglegt 

Þá þarf að vera fundur.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé ekkert sem mæli gegn því að fresta þessu máli þar til framsögumaður þess getur verið við umræðuna. Ég vil benda á, frú forseti, að ekkert í þessu máli rekur á eftir að það sé klárað fyrir áramót, það eru engar dagsetningar sem bíða. Hins vegar er fjöldinn allur af málum á dagskránni sem bíða út af því að klára þarf þau fyrir áramót. Þetta mál er ekki þannig. Þetta mál getur beðið vegna þess að það er ekkert í því sem liggur á að það sé klárað. Því mælist ég eindregið til þess að forseti breyti dagskrá fundarins og taki fyrir þau mál sem þarf að klára fyrir áramót þannig að einhver bragur sé á þessari umræðu.

Frú forseti. Ég náði ekki í fyrri ræðu minni að ljúka umfjöllun um þetta veigamikla mál, sem er áætlun um það hvernig við ætlum að vernda og nýta náttúruauðlindir, orkuauðlindir þjóðarinnar á komandi árum, og þess vegna er ég kominn í mína aðra ræðu um það. Eftir því sem við ræðum þessi mál betur í þinginu efast ég æ meir um það verklag sem ríkisstjórnin hefur viðhaft í málinu, þ.e. að færa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk. Þetta eru m.a. rennslisvirkjanir í Þjórsá, en þau mannvirki eru nú þegar hönnuð, sem eru í byggð, við erum ekki að tala um ósnortin víðerni heldur um virkjunarkosti sem eru við bújarðir og vegi og fleira. Með því að færa þessa virkjunarkosti, og ég vil sérstaklega tiltaka Þjórsá í því samhengi, er verið að auka þrýsting orkufyrirtækja á framkvæmdir í jarðhita, m.a. á Reykjanesi. Það hefur komið fram í umræðunni hjá mörgum þingmönnum að menn telji að æskilegt væri að fara jafnvel varlega fram í virkjun háhitasvæða, þó að að sjálfsögðu sé ég ekki að tala fyrir því að þau eigi algjörlega að friða. Nærtækara sé að fara í aðra virkjunarkosti eins og í Þjórsá sem eru vandlega rannsakaðir og búið að hanna flestöll mannvirki sem tengjast þeim framkvæmdum. Með því að fara ekki eftir áliti sérfræðingahópsins sem mælti fyrir um hvernig fara skyldi með þá sex virkjunarkosti sem ráðherrar Vinstri grænna hafa fært úr nýtingarflokki í verndarflokk, með því að fara ekki eftir faglegum niðurstöðum þeirra sem stóðu að rammaáætluninni og allra þeirra verkefnahópa sem hafa á undangengnum 13 árum unnið að þessu verkefni eykur ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar þrýstinginn og áhersluna á að jarðhitasvæðin verði virkjuð frekar en rennslisvirkjanir. Mér finnst það nokkuð öfugsnúið hjá umhverfisverndarflokki eins og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að setja málin þannig fram. Síðan er náttúrlega grátlegt að verða vitni að því að slíkt grundvallarplagg sem rammaáætlunin er skuli verða að pólitískri skiptimynt á milli stjórnarflokkanna. Krafa Vinstri grænna um að taka þessa sex virkjunarkosti frá var mjög skýr og trúlega hefur líf ríkisstjórnarinnar legið undir í þeim hótunum. Það er mjög miður að horfa á allt það mikla starf sem búið er að vinna á sl. 13 árum lenda í slíku öngstræti og að pólitísk fingraför Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs skuli vera á þessari rammaáætlun. Við verðum nefnilega að hugsa fram í tímann þegar kemur að vernd og nýtingu á náttúru- og orkuauðlindum þjóðarinnar. Mér segir svo hugur, eftir ágæta umræðu og málefnaleg innlegg margra þingmanna, að þessi þingsályktun verði ekki langlíf. Ég á von á því að í kjölfar næstu alþingiskosninga verði þessi áætlun tekin upp af öðrum flokkum sem þá koma væntanlega að ríkisstjórnarborðinu. Ég bind þá vonir mínar við og það væri minn vilji að menn færu eftir því sem helstu sérfræðingar þjóðarinnar í þessum málum hafa lagt til. Enda var það markmiðið í upphafi þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks setti vinnu við rammaáætlunina af stað. Þar átti að fá helstu sérfræðinga þjóðarinnar í þessum málum að borðinu til að vinna að framtíðarstefnumörkun um nýtingu og verndun orkuauðlinda. Svo núna þegar þetta 13 ára starf liggur fyrir taka tveir ráðherrar í ríkisstjórninni sig til og breyta þeirri faglegu vinnu sem hefur átt sér stað. Við þingmenn Framsóknarflokksins höfum komið hér upp og kallað eftir sáttum í þessu máli og sú sátt byggist á því að fara eftir tillögum helstu sérfræðing um rammaáætlun. Síðan er það kapítuli út af fyrir sig, ef ég geri hlé á því að ræða um faglega ferlið sem hefur átt sér stað í þessum málaflokki, hvað það þýðir efnahagslega fyrir þjóðarbúið að taka þessa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki og setja þá í biðflokk. Ráðgjafarfyrirtækið Gamma hefur komið fram með þær tölur að þetta muni mögulega leiða til þess að fjárfesting á fjögurra ára tímabili á árunum 2013–2016 verði 270 milljörðum kr. lægri en ella hefði orðið. Við erum nýlega búin að fara í gegnum 2. umr. fjárlaga þar sem mönnum varð tíðrætt um skort á fjárfestingu í samfélaginu, hversu tilfinnanlega litlar tekjur ríkissjóðs og sveitarfélaga eru, og á sama tíma ræðum við um mál sem mun mögulega leiða til þess að fjárfestingar í orkutengdum iðnaði, þ.e. uppbyggingu þessara virkjana, verði 270 milljörðum kr. lægri en ella. Þetta eru engar smáræðis fjárhæðir. Slík fjárfesting hefði skilað ríkissjóði tugum milljarða kr. í auknar tekjur, sveitarfélögum í landinu líka, og við skulum ekki gleyma þúsundum ársverka á þeim tímum sem við höfum þurft að horfa upp á að iðnaðarmenn, smiðir og fleiri stéttir hafi unnvörpum farið úr landi til Norðurlanda vegna þess að samdráttur hér, m.a. í byggingariðnaði, er svo mikill sem raun ber vitni. Á sama tíma ræðum við um faglega niðurstöðu sem unnið hefur verið að á undangengnum árum um hvernig við eigum að nýta orkuauðlindir okkar og ríkisstjórnin tekur það vandaða verk í fangið og breytir þannig að fjárfesting verður hundruðum milljarða minni en ella. Það er sárgrætilegt að horfa upp á þessi vinnubrögð og ég tel að við séum ekki að vinna málaflokknum gagn með þessu verklagi, þ.e. að hleypa pólitíkinni að þessu máli eins og gert var. Hér hafa þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks lýst því yfir að þeir hefðu verið reiðubúnir til að samþykkja það sem verkefnisstjórnin lagði til um nýtingu og vernd orkuauðlinda til lengri framtíðar, enda er það langbesti grunnurinn faglega séð til að standa að stefnumörkun í þessum mikilvæga málaflokki. En nú ber svo við að ríkisstjórnin kastar stríðshanskanum, ákveður að fara ekki eftir faglegu mati okkar helstu sérfræðinga, þvert gegn því sem upphaflega var áætlað. Menn hafa rætt um það á öllum stigum málsins að vonandi kæmi einhver salómonsdómur út úr þessari vinnu sem menn gætu horft til óháð flokkspólitískum hagsmunum og við mundum finna lendingu sem allir gætu sætt sig við. Ég skal vera alveg hreinskilinn með að ég er ekkert að öllu leyti sáttur við þær niðurstöður sem verkefnisstjórn um rammaáætlun komst að, en einhvers staðar verða menn að lenda. Við þurfum einhverjar málamiðlanir og mér finnst ágætt að geta byggt á þeirri faglegu vinnu sem unnin hefur verið í þessu verkefni á undangengnum árum. Það var byrjað á því á síðustu öld, á tíunda áratug síðustu aldar. Þess vegna er miður að sjá núna á lokametrum þessa verkefnis, eins og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir hefur oftsinnis bent á í þessari umræðu, að málið sé komið í öngstræti. Þess vegna biðla ég nú til stjórnarliða að brjóta odd af oflæti sínu. Við skulum fara eftir því faglega mati og því ferli sem unnið hefur verið eftir á undangengnum árum en ekki breyta leikreglunum á síðustu metrunum vegna þess að ef fram heldur sem horfir verður þessi þingsályktunartillaga aldrei langlíft plagg.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég deili áhyggjum hans hvað varðar það að verði þessa þingsályktunartillaga samþykkt verði hún ekki langlíf því þau stjórnvöld sem taka við á hverjum tíma geta breytt henni ef markmiðin sem var lagt upp með nást ekki. Það segir kannski allt um málið að nú þegar hafa tveir hæstv. ráðherrar mælt fyrir tillögunni. Fyrst mælti þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra fyrir henni og þá fór hún til atvinnuveganefndar og í framhaldi af því hæstv. umhverfisráðherra en þá fór tillagan til umhverfis- og samgöngunefndar. Með fullri virðingu fyrir öllu því fólki sem situr í báðum þessum nefndum þá sést þetta kannski best þarna. Mig langar að spyrja hv. þingmann um hlut sem hann kom inn á í ræðu sinni og snýr að því að taka út rennslisvirkjanir eða vatnsaflsvirkjanir og halda inni virkjunum á háhitasvæðunum, og um þann þrýsting sem mun þá skapast við að fara í þær virkjanir umfram aðrar, því það er eini kosturinn ef menn ætla að fara að virkja á annað borð. Þegar maður les meirihlutaálitið frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd eru að mínu mati færð fyrir því mun sterkari rök að færa virkjanir á háhitasvæðunum yfir í biðflokk á móti vatnsaflsvirkjunum en samt sem áður er það ekki gert. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um að þegar rökstuðningur meiri hlutans er lesinn bendi hann í raun og veru akkúrat á að það ætti að fara í þveröfuga átt en hér er gert sem kannski er þó meiri samhljómur um innan þingsins, að hlífa akkúrat þeim virkjunum sem eru á háhitasvæðunum. Samt sem áður er þetta gert svona hjá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar.

Frú forseti. Það eru heilmargir hlutir ókannaðir sem snerta háhitasvæðin og hvernig þeim hlutum mun vinda fram. Við erum einfaldlega ekki komin jafn langt í rannsóknum á sviði orkuöflunar eins og í vatnsaflinu. Ég er sammála hv. þingmanni um að meiri hlutinn sé í raun og veru kominn í mótsögn við sjálfan sig. Á sama tíma segjum við: Við skulum nú fara okkur hægt fram og taka ákveðin skref í jarðhitanum en við skulum ekki fara of geyst. Með því að taka meðal annars rennslisvirkjanirnar þrjár í Þjórsá úr nýtingarflokki og setja í biðflokk mun þrýstingur aukast á aðra virkjunarkosti og þá kannski ekki síst jarðvarmann sem við eigum eftir að rannsaka mun betur. Ég varpa þeirri spurningu fram hvort hv. þingmaður sé mér ekki alveg sammála um að það liggi fyrir gríðarlega miklar rannsóknir á þessum þremur virkjunarkostum í Þjórsá. Þeir eru mér dálítið hugleiknir vegna þess að ef við færum í þá framkvæmd yrði tími uppbyggingar þeirra þriggja virkjunarkosta svona 8–10 ár. Það mundi skapa nokkur þúsund ársverk á tímabilinu og yrði jöfn og góð stígandi í þeirri framkvæmd. Er hv. þingmaður sammála mér um að það liggi fyrir nægjanlegar rannsóknir um virkjunarkostina í Þjórsá? Hvor kosturinn yrði fyrir valinu ef hv. þingmaður mætti velja á milli þess að ráðast í orkuöflun á háhitasvæði, til að mynda á Reykjanesi, eða í neðri hluta Þjórsár?

Virðulegur forseti. Svo ég svari síðustu spurningu hv. þingmanns fyrst er ekki vafi í mínum huga um að það væri mun skynsamlegra að fara frekar í efri virkjanirnar í Þjórsá. Mér finnst það reyndar koma fram í rökstuðningi meiri hlutans þar sem fjallað er um þessar þrjár virkjanir. Neðsta virkjunin er náttúrlega Urriðafoss þar sem menn taka ábendingum í sambandi við áhrifin á laxastofnana en síðan þegar kemur að rökstuðningi fyrir hinum efri virkjununum tveimur er vísað til þess sem á við um Urriðafoss. Helstu áhrif efri virkjananna á laxastofninn eru miklu minni en af Urriðafossvirkjuninni. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann. Hann fjallaði töluvert í máli sínu um hvaða áhrif þetta hefur á hagvöxt, uppbyggingu og það allt saman. Það er nefnilega nokkuð merkilegt að í hagvaxtarspánni sem fjárlagafrumvarpið er byggt á er gert ráð fyrir að fara, og það kom mjög skýrt fram hjá Hagstofunni þegar hún mætti á fund hjá fjárlaganefnd, í ákveðna stóriðjuuppbyggingu eða uppbyggingu á orkufrekum iðnaði. Þar er kannski horft til Bakka seinni hluta árs 2013 sem heldur þá uppi hagvaxtarspánni eða hagvextinum sem á að vera seinni hluta þess árs. Í fjárlögum vantar klárlega inn 2,6 milljarða kr. og það kom mjög skýrt fram á fundi fjárlaganefndar að sveitarfélagið mun ekki skrifa undir þá samninga sem áætlað er að gera í vor þannig að forsenda fjárlaganna er að mínu mati fallin nema sú fjárveiting komi inn. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann hafi efasemdir um að það standi til að fara í einhverja atvinnuuppbyggingu á Bakka, það eigi bara að draga það fram yfir kosningar og sýna svo spilin vegna þess að fjárveitingin er ekki inni í fjárlögum.

Frú forseti. Ef stjórnvöldum væri í raun alvara með að fara í atvinnuuppbyggingu á Bakka við Húsavík með tilheyrandi virkjunarframkvæmdum liggur það að sjálfsögðu í hlutarins eðli, rétt eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefnir hér, að einhverjir fjármunir væru þá í fjárlögum til sveitarfélagsins vegna þess að það þarf að fjárfesta alveg heilmikið í innviðum á því svæði. Það hlýst gríðarlegur kostnaður bara af mannvirki tengdu orkuflutningi og það er kannski þess vegna sem menn hafa á undangengnum árum horft til stóriðnaðar á Bakka, þ.e. að landa stórum verkefnum þar því að slík verkefni gætu staðið undir því að reisa flutningsmannvirki vegna orkuflutnings af Þeistareykjasvæðinu og niður á Bakka. Eins og hv. þingmaður bendir réttilega á liggur það nú fyrir að ríkisstjórnin áætlar ekki mikla fjármuni í að byggja þá innviði upp. Það rýrir kannski trúverðugleik þess að menn ætli að standa í lappirnar og nýta þær orkuauðlindir sem eru í Þingeyjarsýslum til atvinnuuppbyggingar þar, rétt eins og við framsóknarmenn höfum talað fyrir í mjög mörg ár. Góðu fréttirnar eru hins vegar þær að það styttist í kosningar og vonandi verður ný ríkisstjórn með nýjar áherslur tekin við á vordögum. Þá munum við vonandi geta staðið í lappirnar og haldið áfram, þ.e. stuðlað að mjög kröftugri atvinnuuppbyggingu á Húsavík. Til þess þarf náttúrlega ákveðna fjármuni og fjárfestingu, það þarf að aðstoða heimamenn í því verkefni og það er þá trúlega verkefni nýrrar ríkisstjórnar að verja fjármunum í það.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Áður en ég fer að fjalla efnislega um málið langar mig að segja að ég hef ekki náð að fylgjast nægilega vel með þessari umræðu. Ég er hér í fyrstu ræðu minni og hef því miður ekki haft tök á því að fylgjast eins mikið með og ég hefði viljað. Ástæðan fyrir því er sú að við höfum verið að vinna að nefndaráliti fjárlagagerðarinnar og verið upptekin við það fram á nótt undanfarna daga.  
             Okkur var tjáð að 3. umr. fjárlaga ætti að fara fram í dag en af því varð ekki. Ég hafði nú ekki gert mér grein fyrir því fyrr en þingfundur var boðað í gær eftir kvöldmatarhlé. Ég hef því ekki getað fylgst nægilega vel með umræðunni en það kom fram í máli hv. þingmanna hvar sem þeir standa í flokki að hún hefur verið málefnaleg og farið vel fram.  Það sem ég ætla að segja í upphafi máls míns, ef ég sný mér að því sem við erum að ræða, er að auðvitað lýsi ég yfir miklum vonbrigðum með að frumvarpið sem við í þingflokki Sjálfstæðisflokksins mæltum fyrir og liggur núna inni í hv. umhverfis- og samgöngunefnd skuli ekki vera afgreitt út þótt það hafi verið til meðferðar á sama tíma og þetta mál hér. Ég lýsi yfir miklum vonbrigðum með það því að í frumvarpinu er lagt til að halda áfram á þeim grunni sem var upphaflega reist á, þ.e. að fela í raun og veru verkefnisstjórninni að raða niður í þá flokka sem við ræðum hér, hvort sem það er nýtingarflokkur, biðflokkur eða verndarflokkur. Því miður er það ekki gert og mjög dapurlegt að málið skuli vera fast í nefndinni og í raun óskiljanlegt. Ef maður fer aðeins yfir þessa tillögu verð að segja að ég hef miklar áhyggjur af því að þau markmið sem var stefnt að í upphafi muni ekki nást fram vegna þess að næst þegar verður kosið munu þau stjórnvöld, eða þau sem starfa á hverjum tíma segja: Við erum ekkert bundin af þessari niðurstöðu. Það hefur komið mjög skýrt fram af hálfu þingflokks Sjálfstæðisflokksins að þar sem málið fer í þennan farveg erum við algjörlega óbundnir af þeirri niðurstöðu sem birtist hér. Þetta er því í raun og veru rammaáætlun núverandi stjórnvalda. Markmiðið var auðvitað allt annað. Það var að leiða saman hópinn þannig að við gætum komist að sameiginlegri niðurstöðu um það hvað við gætum verið sátt með og ekki væri verið að breyta því á hverjum tíma. Það er fyrirséð að mínu mati. Þegar rökstuðningur meiri hlutans er skoðaður staldrar maður við það sem ég hef komið lauslega inn á í andsvörum, röksemdafærslu meiri hlutans fyrir því að færa þessar sex vatnsaflsvirkjanir, þá virkjunarkosti sem þar eru, úr virkjunarflokki í biðflokk. Ég ætla helst að staldra við þrjár í þessari ræðu og kem væntanlega inn á aðrar í seinni ræðum um málið. Ég er að ræða virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Að mínu mati væri í raun og veru skynsamlegt að fara í tvær efri virkjanirnar. Í röksemdafærslu meiri hlutans er vísað til áhrifa á laxastofninn en auðvitað eru miklu minni áhrif af efri virkjunum tveimur en þeirri neðstu, Urriðafossvirkjun. Það eru færð fyrir því ítarleg rök og þó svo að ég sitji ekki í hv. umhverfis- og samgöngunefnd eða hv. atvinnuveganefnd, sat ég fundi sem varamaður þegar málið var inni í atvinnuveganefnd síðastliðið vor. Á þá fundi komu gestir, annars vegar þeir sem gerðu athugasemdir og höfðu uppi varnaðarorð gagnvart því sem snýr að laxastofnunum og hins vegar þeir sem komu frá Veiðimálastofnun. Mitt mat eftir þá fundi og eftir að hafa hlustað á gestina var að mér fannst rök Veiðimálastofnunar, sú vinna og þær vísindarannsóknir sem þar lágu að baki mun sterkari en rök þeirra sem vildu fara hægar í að virkja efri virkjanirnar tvær í Þjórsá. Það er ekki þar með sagt að ég hafi metið það rétt, það er bara mín persónulega skoðun. Þess vegna er svo dapurlegt að fara að endurraða því með pólitískum fingraförum. Ég held að hv. þingmenn sem munu styðja þetta mál spyrji sig þeirrar spurningar sem blasir við. Með því að taka þessa virkjunarkosti út eru nánast engar vatnsaflsvirkjanir inni nema stækkun á Blöndulóni sem er óveruleg og síðan Hvalárvirkjun sem er ekki raunhæf nema fara í mjög miklar niðurgreiðslur á henni. Þá eykst auðvitað þrýstingurinn á að virkja á háhitasvæðunum. Ég hefði talið skynsamlegra að fara akkúrat hina leiðina. Í meirihlutaálitinu kemur fram það sem er flokkað sem álitaefni við orkunýtingu á háhitasvæðinu og mér finnst koma veigamikil og sterk rök fyrir því fara mjög varlega í þær háhitavirkjanir sem þó eru í nýtingarflokki. Í andsvörum á milli tveggja hv. þingmanna fyrr í dag var það sem snýr að Hellisheiðarvirkjun og því sem gerðist þar rætt en samt leggur meiri hlutinn til að virkjanir á háhitasvæðinu verði í nýtingarflokki. Ég segi fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að röksemdafærsla meiri hlutans fyrir því að fara hægar í aðrar virkjanir og fresta og færa aðrar virkjanir sem snúa að vatnsaflinu úr nýtingarflokki og yfir í biðflokk, er ekki nógu sterk. Ég hefði einhvern veginn haldið eftir að hafa farið yfir nefndarálitið, og ég hef auðvitað ekki kafað djúpt í málið þar sem ég á ekki sæti í viðkomandi fagnefndum og er því aðeins að skauta á yfirborðinu, að rökin fyrir því að fara aðra leið væru sterkari. Ef maður les umsagnir einstakra aðila, og ég hef farið yfir nokkrar hér, staldrar maður auðvitað við það sem kemur frá Orkustofnun. Þar kemur mjög skýrt fram að þeir komu allan tímann að þessari vinnu. Ég ætla að vitna orðrétt í umsögn þeirra til hv. umhverfis- og samgöngunefndar, með leyfi forseta: „Það er mat Orkustofnunar að tillögur verkefnisstjórnarinnar beri að skoða sem heild. Orkustofnun gæti hafa komist að annarri niðurstöðu varðandi einstaka virkjunarkosti í vinnu verkefnisstjórnarinnar en taldi eðli málsins samkvæmt mesta hagsmuna fólgna í því að skapa skýra framtíðarsýn um verndun og orkunýtingu eins og sú tillaga gerir ráð fyrir. Þannig yrði lagður grunnur að stöðugu umhverfi fyrir atvinnuuppbyggingu á sviði orkuiðnaðar, ferðamála og annarrar landnýtingar.“ Það gefur augaleið en auðvitað skilur hv. ríkisstjórn það ekki, að til þess að ná einhverri sátt um mál verður að taka tillit til skoðana annarra. Það er grunnurinn að því og þessi texti segir manni það og staðfestir að verkefnisstjórnin og þeir sem störfuðu með henni nálguðust verkefnin þannig og þess vegna náðist þessi niðurstaða. Að mínu mati er mikilvægt að hafa náð niðurstöðu og að hætta að rífast um einstakar virkjanir. Eins og ég hef áður sagt hræðist ég að þetta verði rammaáætlun núverandi stjórnvalda og næstkomandi stjórnvöld, eða stjórnvöld á hverjum tíma, muni ekki taka mark á henni. Síðan langar mig að koma aðeins betur inn á þær athugasemdir sem snúa að laxastofnunum. Auðvitað vakna spurningar í huga manns. Í röksemdafærslu meiri hlutans fyrir því að virkjanirnar eru færðar í biðflokk en ekki nýtingarflokk er ástæðan að í umsögn NASF, Verndarsjóðs villtra laxastofna, er bent á að gæði gagnanna sem verkefnisstjórn hafði til hliðsjónar séu ekki fullnægjandi og það þurfi að gera betur. Að mínu mati er það dálítið sérkennilegt í ljósi þess að tvær efri virkjanirnar hafa auðvitað miklu minni áhrif á laxagengdina en neðsta virkjunin. Svo kemur líka fram, og það er kannski athyglisverður vinkill á málinu, að um 95–98% af laxinum í þessum ám eru veidd í net. Svo því sé haldið til haga, virðulegur forseti, er það einmitt Landsvirkjun sem hefur gert mjög miklar rannsóknir á þeim málum eða á áhrifum á laxastofnana í Þjórsá og hefur stuðlað að því með gerð laxastiga að stækka svæðið þar sem laxinn getur gengið upp á hrygningarsvæðið. Við vitum að þau eru yfirleitt í efri hluta árinnar af því að hætta er á að þau hrygningarsvæði sem eru neðarlega í ánum verði fyrir flóðum. Það hefur verið reynt í öllum laxveiðiám landsins í gegnum áratugina að koma seiðum upp fyrir ólaxgenga fossa til að rækta þau á svæðum þar sem eru minni áhrif af hlaupum vegna ísingar, eða hvernig sem það er. Efri hluti hverrar ár er því mjög mikilvægur í uppeldinu á laxinum. Það vekur svo athygli að vísað sé til þess, og ég skal ekki vera svo ósanngjarn að halda því fram að það sé ekki líka vísað til þess þegar það er verið að fjalla um tvær neðri virkjanirnar, Urriðafossvirkjun og Hvammsvirkjun og þær tvær virkjanir sem þar eru, sem kemur fram í textanum um Urriðafossvirkjun. Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég sé ekki alveg samhengið. Hver er ástæðan fyrir því að meiri hluti hv. umhverfis- og samgöngunefndar leggur til að fara þá leið að setja þær sex vatnsaflsvirkjanir sem eru mest rannsakaðir í bið? Ég held að við séum nú öll sammála um að við vitum meira um áhrifin af vatnsaflsvirkjunum en virkjunum á háhitasvæðum. Samt sem áður eru þessar virkjanir teknar úr nýtingarflokki og settar í bið en virkjanirnar á háhitasvæðinu, sérstaklega á Reykjanesskaganum og á fleiri stöðum, eru áfram í nýtingarflokki. Það hlýtur að vera eðlileg spurning til meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Síðan getur maður auðvitað spurt sig að því sem kom fram hér áðan um til að mynda jökulárnar í Skagafirði. Nú eru þær þannig að maður hefði talið að með því að skoða gögn málsins frá verkefnisstjórninni yrðu þær friðaðar og væru í verndarflokki en þær eru engu að síður í biðflokki. Svona spurningar vakna þegar menn fara yfir tillögurnar. Er ástæðan kannski sú að hrossakaupin hafi átt sér stað við ríkisstjórnarborðið? Maður tekur auðvitað eftir því að þegar tveir hæstv. ráðherrar eru búnir að raða þessu saman er engu breytt. Akkúrat ekki neinu. Það er nákvæmlega sama sem kemur frá hv. umhverfis- og samgöngunefnd og það hefur meira að segja mátt skilja það á máli sumra hv. þingmanna, sem eru reyndar ekki staddir hér í dag, að það væri alveg skýlaus krafa að því yrði ekki breytt í meðförum þingsins. Er það virkilega svo? Maður trúir því ekki og verður auðvitað að neita að trúa því. Spurningin sem ég hef verið að spyrja er hver ástæðan sé fyrir því að augljósustu kostirnir, ef menn ætla á annað borð að reisa þessar vatnsaflsvirkjanir, fara úr nýtingu í biðflokk á sama tíma og meiri hlutinn leggur til að fara í nýtingar á háhitasvæðunum. Það mun auðvitað þýða að það verður mun meiri þrýstingur á að virkja á þeim stöðum. Það eru einu kostirnir sem eru í boði miðað við þá þingsályktunartillögu sem hér liggur frammi og ég hef einhvern veginn skynjað í þessari umræðu að sé þvert á flokka þar sem hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar hafa kannski meiri efasemdir heldur en hitt. Ég hef getað skilið það svo á þeim ræðum sem ég hef hlustað á. Ég segi fyrir mig persónulega að ég hef miklu meiri áhyggjur af því að virkja meira á háhitasvæðunum en til að mynda af þeim tveimur virkjunum sem ég nefndi sérstaklega. Það er mín skoðun og mér liði betur ef það væri svo. Að mínu mati hefði verið skynsamlegra að fara þá leið sem við höfum lagt til, þingflokkur Sjálfstæðisflokksins, að fela verkefnisstjórninni að raða beint inn í þá flokka sem hér eru, þ.e. verndun, nýtingu og biðflokk og gera það á þann hátt að það yrði að minnsta kosti tekið alvarlegt tillit til þeirra sjónarmiða ef verkefnið væri þannig, þótt í raun og veru sé ekki hægt að skuldbinda hv. þingmenn til þess að fara algjörlega eftir því. Rammaáætlun eins og hún er núna verður rammaáætlun núverandi stjórnvalda og engra annarra og það liggur auðvitað fyrir í þeim yfirlýsingum sem hafa komið fram hér. Síðan er mjög merkilegt að lesa til að mynda umsögn Landsvirkjunar. Ég get alveg sagt það að við höfum fengið forsvarsmenn Landsvirkjunar á fund hjá þingflokki Sjálfstæðisflokksins til að fara yfir þessi mál fyrr í vetur. Ég verð að viðurkenna að þeir forustumenn sem þar eru alla vega núna eru mun hógværari en sá er hér stendur í sambandi við að nýta orkuna. Í umsögn þeirra segir, og með leyfi forseta ætla ég að leyfa mér að vitna orðrétt í hana: „Við undirbúning þingsályktunartillögunnar gerði Landsvirkjun meðal annars athugasemdir um þessi atriði með bréfi dagsettu 9. nóvember 2011. Hvorki var tekið tillit til þeirra athugasemda né fjallað um þær í greinargerð við tillögunni.“ Fólk og stofnanir eru farin að upplifa það að þó svo að gerðar séu athugasemdir eða tillögur sé í raun og veru ekki tekið mark á þeim. Samt sem áður kemur það fram seinna í þessari ítarlegu umsögn Landsvirkjunar þar sem er tekið mark á hinu gagnstæða. Það er ágætt því það virkar nefnilega í báðar áttar, t.d. til þeirra aðila, eins og kom fram í andsvörum í morgun, sem héldu því fram að það mundi engin áhrif hafa þegar var farið í Hellisheiðarvirkjun, en reyndin er önnur. Reyndin er nefnilega önnur og það hræðir mig töluvert frá þessum háhitavirkjunum. Við verðum auðvitað líka að gera kröfur til þeirra sem hafa varað við, þótt ég sé ekki að tala um gagnvart Hellisheiðarvirkjun í þessu tilfelli heldur gagnvart öðrum framkvæmdum, hvort heldur sem er brúargerð yfir Gilsfjörð eða annað þar sem menn hafa verið með spádóma sem ekki gengu eftir. Við verðum að gera kröfu til beggja sjónarmiðanna um að tekið sé mark á þeim. Það er mjög athyglisvert og við erum meðvituð um það að virkjanirnar í Þjórsá sem eru teknar úr virkjunarflokki og settar í biðflokk eru mest rannsakaðar, þær eru komnar lengst í undirbúningi og öðru og eru langhagkvæmastar. Eftir að hafa lesið nefndarálit og rökstuðning meiri hlutans vantar mig rökin fyrir því af hverju það er gert en virkjanirnar á háhitasvæðinu skildar eftir í nýtingarflokki. Í raun og veru er þá aukin pressa á að virkja á háhitasvæðunum í stað þess að fara í hinar virkjanirnar. Það er augljóst að það gerist.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir ræðu hans. Ég hef mikinn áhuga á að spyrja hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, sem mjög reyndan sveitarstjórnarmann og þingmann, hvaða leið hann telji þá bestu þegar við nálgumst jafnflókin viðfangsefni og rammaáætlun er, til að ná niðurstöðu sem allt þingið eða stór hluti þingsins gæti staðið að. Við erum hér að tala um ákveðinn grunn sem ég held að allir stjórnmálamenn sem sitja á þingi vilji gjarnan að hægt verði að nýta til framtíðar. Hv. þingmaður fór einmitt mjög ítarlega í það í ræðu sinni, og hið sama hefur komið fram í máli fleiri í þessari umræðu, að ef samsetning meiri hlutans breytist á þingi eftir alþingiskosningar hafa ýmsir í hyggju að taka upp rammaáætlun upp á nýtt og gera breytingar á henni. Það getur tekið þó nokkurn tíma, til dæmis hefur þetta ferli hefur tekið um 14 ár. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort einhver möguleiki sé til þess, og ég beini að vissu leyti orðum mínum líka til hæstv. ráðherra Svandísar Svavarsdóttur sem situr hér, á að ná frekara samkomulagi. Ég tel raunar að það sé stór hluti af starfi okkar þingmanna að reyna að ná saman um hluti, að gera málamiðlanir, sem er kannski ólíkt því orðalagi sem hv. þingmaður notaði. Einhverjir geta kallað það hrossakaup eins og var gert hér áðan, en ég tel að það sé hluti af starfslýsingu þingmanna að reyna að ná samkomulagi um hluti þannig að við getum afgreitt málin í meiri sátt. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvað hann telji að hugsanlega megi ná málamiðlun um. Hvað væri til dæmis þingflokkur sjálfstæðismanna tilbúinn til að gefa eftir? Um hvað væri til dæmis möguleiki á að ná samkomulagi við hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég kom inn á það í ræðu minni að annaðhvort verður að klára þetta ferli í verkefnisstjórnina, láta hana raða upp á nýtt, eins og kemur fram í frumvarpi sem við sjálfstæðismenn lögðum fram en er fast í umhverfis- og samgöngunefnd, eða að skoða þá tillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram sem snýst um að vísa málinu til ríkisstjórnar og láta það fara þann farveginn. Ég tel það skynsamlegast til að við náum sátt og samstöðu um málið. Ég held að ef við nálgumst verkefnið þannig náum við mestri sátt. Hv. þingmaður vísaði til þess að ég hefði langa reynslu í sveitarstjórnarmálum, við skulum orða það frekar þannig að hún sé töluverð. Það sem ég hef oft bent á í þessari umræðu, sem hefur reyndar verið málefnaleg, er að þótt við höfum skiptar skoðanir um þessi mál er mjög varhugavert að taka alltaf þann pól í hæðina að halda að maður sjálfur hafi alltaf réttast fyrir sér. Manni ber að hlusta á röksemdir þeirra sem hafa aðrar skoðanir til að komast að skynsamlegri niðurstöðu og það tel ég að séu eðlileg skoðanaskipti. Þegar ég var í forsvari fyrir sveitarfélag í nokkuð mörg ár og ég þurfti að taka stórar ákvarðanir, eða sveitarstjórnin, leið mér alltaf verst ef allir voru sammála og sýndu einhvers konar hjarðhegðun. Ég leitaði yfirleitt alltaf uppi fólkið sem hafði uppi mestu gagnrýnina, hvort sem það var í sveitarstjórn eða úti í samfélaginu. Þegar ég hafði átt þessar rökræður beygði ég oft af leið, það kom fyrir, og tók rökum. Það er svo mikilvægt að taka tillit til skoðana annarra og það var einmitt uppleggið að gerð rammaáætlunar á sínum tíma, að leiða fólk saman og ná sameiginlegri niðurstöðu, og þetta kemur fram í umsögn Orkustofnunar sem ég vitnaði til í ræðu minni. Til að svo geti orðið verða allir að gefa eftir og taka tillit hver til annars, annars verður aldrei sátt til framtíðar um þetta verkefni eða önnur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir svarið. Þó að við köllum þetta andsvar er ég mjög sammála þessari nálgun hjá hv. þingmanni. Við heyrum núna dag eftir dag hversu mikill ágreiningurinn er um afgreiðslu þessa máls og það er von mín að forustumenn ríkisstjórnarinnar og forustumenn stjórnarandstöðunnar setjist niður og ræði hvort möguleiki sé að ná samstöðu um það. Þingflokkur framsóknarmanna hefur lagt til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar. Það virðist hins vegar ekki vera mikill vilji fyrir því. Þá er spurning hvort hægt sé að ná einhvers konar samstöðu um málið meðan það er í þinginu þannig að við náum að klára rammaáætlun til framtíðar. Mér hefur verið bent á í þessari umræðu um rammaáætlun og virkjunarkostina að við höfum kannski ekki rætt hér um ýmsa aðra möguleika, t.d. að nýta þær virkjanir sem nú þegar eru til staðar til að framleiða meiri orku til að geta farið í þá 

Virðulegi forseti. Ég held að við séum nokkuð sammála um hvernig beri að vinna verkið. Það er svo mikið í húfi. Ég hræðist það mikið, ég viðurkenni það, að þetta sé bara rammaáætlun núverandi stjórnvalda. Þó að ég muni ekki sitja á næsta þingi og hef kannski ekkert um þetta að segja, það gefur augaleið, en ef ég hefði ætlað mér að reyna að ná aftur endurkjöri og gefa kost á mér og hefði ég náð kjöri hefði ég litið svo á að hendur mínar væru ekki bundnar af þessari rammaáætlun, hún væri bara rammaáætlun núverandi stjórnvalda. Þetta hræðist ég. Hv. þingmaður nefnir líka tillögu sem þingflokkur Framsóknarflokksins hefur lagt fram um að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar. Ég mun styðja þá tillögu. Ég er sammála hv. þingmanni um að það væri þess virði að fara þá leið, það er alla vega mín skoðun, draga djúpt andann og reyna að ná sátt, en það virðist því miður ekki vera í boði. Þess vegna hræðist ég að þetta verði bara rammaáætlun núverandi stjórnvalda og næstu stjórnvöld muni ekki telja sig bundin af henni.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir mjög málefnalega ræðu og ég vil lýsa yfir ánægju með þann tón sem kom fram í máli hans, tón sátta. Mér finnst að hv. þingmaður komi inn í umræðuna með það að markmiði að reyna að ná sáttum um þennan mikilvæga málaflokk, rétt eins og við þingmenn Framsóknarflokksins höfum lagt til, en því miður virðist vera erfitt að ná stjórnarliðum að því borði. Ráðgjafarfyrirtækið Gamma lagði mat á hvað það þýddi að sex virkjunarkostir sem okkar færustu vísindamenn höfðu lagt til grundvallar að yrðu í nýtingarflokki, voru færðir yfir í biðflokk og efnahagslegar afleiðingar þess. Fyrirtækið mat það sem svo að á árabilinu 2013–2016 hefði það í för með sér lægri fjárfestingu upp á 270 milljarða króna. Það má áætla að ef við yrðum ekki af þeirri fjárfestingu mundu tekjur ríkissjóðs aukast um tugi milljarða sem og tekjur sveitarfélaga. Nú situr hv. þingmaður í hv. fjárlaganefnd og er því vel kunnugur stöðu ríkissjóðs og mig langar því að ræða efnahagslegan vinkil og hagsmuni ríkissjóðs í þessu samhengi. Það er jú enn ein mælieiningin sem menn þurfa að setja á vogarskálarnar, hagsmunirnir sem hér eru undir, og að setja þá fjárfestingu sem við verðum af á þessu árabilinu í samhengi við erfiða stöðu ríkissjóðs. Ég held að það væri gagnlegt fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Þetta er hárrétt sem hv. þingmaður bendir á. Það gefur augaleið að ef farið verður í minni fjárfestingar þýðir það minni tekjur fyrir ríkissjóð. Það hefur komið skýrt fram oftar en einu sinni og oftar en tvisvar í mínum ræðum að ég hef gríðarlegar áhyggjur af stöðu ríkissjóðs. Skuldir okkar og skuldbindingar eru um 2 þús. milljarðar kr. Frumvarpið sem við komum til með að ræða við 3. umr., ég veit ekki hvenær það verður, er mjög vanbúið. Það eiga fullt af gjöldum eftir að koma inn í ríkisreikning 2012 miðað við það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum. Það er mjög mikilvægt að við náum atvinnulífinu af stað og í mínum huga er ekki nema tvennt í boði. Ef við náum ekki atvinnulífinu í gang, hvort sem er á þessu sviði eða öðrum - möguleikarnir eru auðvitað fleiri - þurfum við að skera mjög niður í ríkisútgjöldum. Rekstur ríkissjóðs eins og hann er núna er algjörlega ósjálfbær að mínu viti. Það þarf ekki annað en að skoða hvað er að gerast í vaxtagjöldum ríkissjóðs sem áætlað er að verði á næsta ári 84 milljarðar kr. Vaxtajöfnuður hefur breyst um 20 milljarða kr. á tveimur árum, við erum að borga 20 milljörðum kr. meira í vexti. Það segir sig sjálft að það verður að endurraða upp á nýtt í öllu samfélaginu ef menn fara ekki að búa til fjárfestingar til að koma atvinnulífinu í gang. Ég kom inn á það í ræðu minni að til að atvinnuuppbygging á Bakka geti átt sér stað vantar 2,6 milljarða kr. í fjárlögin. Öðruvísi verður ekki sú atvinnuuppbygging, en samt stendur hún undir hagvaxtarspánni, í henni er gert ráð fyrir þessum fjárfestingum. Það segir okkur að tekjur ríkisins munu hrapa niður ef þær ganga ekki eftir. Það er margt varhugavert sem snýr að hagvextinum og ríkisfjármálum í tengslum við þessi mál. 
            

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágætt yfirlit yfir stöðu ríkissjóðs og mikilvægi þess að koma fjárfestingu af stað í samfélaginu til að rétta við þá erfiðu stöðu sem ríkissjóður er í og reyndar sveitarfélögin almennt í landinu líka. Þá langar mig að spyrja hv. þingmann að öðru sem snertir virkjanir í neðri hluta Þjórsár, þá þrjá virkjunarkosti sem þar eru og hafa verið færðir yfir í biðflokk. Ef við tökum bara stöðu Suðurkjördæmis, en mesta atvinnuleysið er á Suðurnesjum, þá þarf tilfinnanlega fleiri störf í samfélagið. Við horfum upp á mikið atvinnuleysi og mikinn flótta. - Ég held, frú forseti, að ég hafi einungis fengið eina mínútu, voru það þrír þingmenn í andsvörum? Já, ég biðst afsökunar. Ég mundi vilja fá álit hv. þingmanns á þeirri innspýtingu sem svæðið mundi fá ef við færum í að virkja Þjórsá.

Virðulegi forseti. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvaða þýðingu innspýting á þessu ákveðna svæði hefði, þá hefði hún auðvitað gríðarlega mikil áhrif og mundi skapa störf og vinnu en einnig miklu meiri áhrif en það. Ég hef starfað töluvert lengi í pólitík, þó að ég hafi ekki setið lengi á hinu háa Alþingi. Ég man eftir fundum í gamla Vesturlandskjördæmi þar sem alltaf voru lægstu launin, mesta atvinnuleysið, á Akranesi, alla tíð. Síðan varð uppbygging í stóriðjunni þar. Mér hefur oft fundist að umræðan um hana hafi stundum verið neikvæð; ég lít á þetta í raun og veru sem hátækniiðnað. Eftir að sú kjölfesta kom er þetta samfélag orðið eitt það sterkasta í gamla Vesturlandskjördæminu, en hafði verið það veikasta. Nú er þessi stóriðja undirstaðan og hryggjarstykkið í litlum fyrirtækjum um allt. Það er staðreynd. Innspýting í Suðurkjördæmi hefði auðvitað sömu áhrif á það landsvæði eins og hún hafði í gamla Vesturlandskjördæmi.

Forseti. Þetta hafa um margt verið athyglisverðar umræður. Eitt af því sem mér finnst blasa við, og er auðvitað staðreynd lífsins sem ég held að við vitum öll, er að tíminn hjálpar okkur að taka betur upplýstar ákvarðanir. Öll viljum við auka þekkingu okkar, m.a. hvað varðar ákvarðanir um virkjanir til framtíðar og byggja þær á víðu sjónarhorni og eins góðum upplýsingum og við getum. Ég hef tekið eftir því að fólk hér í þingsal talar með allt öðrum hætti um til dæmis Urriðafossvirkjun en var gert fyrir nokkrum árum þegar átti bara að vaða í Urriðafossvirkjun eins og ekkert væri. Nú er fólk farið að segja: Heyrðu, það eru kannski ýmsar ástæður fyrir því að við eigum ekki að gera það, höfum alla vega Urriðafossvirkjun í bið, ef ekki í vernd. Þetta segja ýmsir sem hefðu fyrir einhverju síðan talað með öðrum hætti. Ég tók eftir því að hv. þm. Kristján Möller sagði að hann hefði skipt um skoðun á ferð sinni meðal annars um Suðurland og teldi nú að ákveðnir kostir ættu að vera í vernd en ekki í nýtingu eða bið. Þetta tel ég mjög virðingarvert. Ég tel mjög virðingarvert að heyra það hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni þegar hann segir að að hans mati eigi Skatastaðavirkjun að vera í vernd, þ.e. jökulárnar í Skagafirði. Þannig að það er tilhneiging í þessa átt. Við eigum að viðurkenna að tíminn hjálpar okkur að taka betri ákvarðanir í þessum efnum. Hvað 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um það að umræðan hefur breyst og að við gerum okkur betur grein fyrir áhrifunum á náttúruna og mikilvægi þess að vernda hana. Þess vegna kom ég inn á það í ræðu minni að ég held að mikilvægt sé að við nálgumst verkefnið með því að ná einhverri samstöðu þannig að þetta verði ekki rammaáætlun núverandi stjórnvalda. Þá er ég líka alveg sammála hv. þingmanni um það að við höfum betri upplýsingar til að taka skynsamlegri ákvarðanir. Þá staldrar maður við: Af hverju - og ég kom inn á það í ræðu minni - eru þessar vatnsaflsvirkjanir teknar? Ég nefndi sérstaklega tvær. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það er ekki langt síðan að menn töldu sjálfsagt að fara í Urriðafoss. Ég staldra við það, en mín skoðun er sú að við eigum að fara í hinar tvær. Þá er akkúrat settur þrýstingur á að fara í virkjanir á háhitasvæðum, þar sem ekki liggja fyrir eins góðar upplýsingar um hvaða áhrif þær hafa, og fara í þær allar eins og hefur verið sagt. Þegar maður skoðar þetta landfræðilega sér maður bara Reykjanesskaga, þar er hola við holu. Auðvitað er maður mjög hugsi yfir þessu. Ég kallaði eftir röksemdafærslunni því að ef þetta var ástæðan fyrir því að færa efri virkjanir Þjórsár í biðflokk þá fannst mér hið augljósa blasa við að hinar virkjanirnar ættu að vera þar líka ef meiri hlutinn væri algjörlega samkvæmur sjálfum sér. Hv. þingmaður nefndi líka jökulárnar. Fram kemur að þær skora, ef ég má nota það orð, mjög hátt gagnvart því að fara í vernd hjá einmitt verkefnisstjórninni en þær eru samt í biðflokki. Ef ég hefði staðið á því að taka vinnu verkefnisstjórnarinnar hefði ég skuldbundið mig til 

Forseti. Við hv. þingmaður deilum áhyggjum af háhitasvæðum sérstaklega og ekki síst svæðinu á Reykjanesskaga. Mig langar að koma að öðru sem hefur verið mjög áberandi í umræðunni almennt. Það er sú hugmynd að leyfa eigi miklu víðtækari rannsóknir í biðflokki. Mig langar að koma að varúðarorðum vegna þess ég er ekki viss um hversu mikið ég tek þátt í andsvörum síðar í dag eða í kvöld þó að ég muni að sjálfsögðu hlusta á allar ræður sem hér verða haldnar. Við erum akkúrat búin að skerða nær helming háhitasvæða á Íslandi sem eru öll með afar hátt verndargildi. Það að fara í svokallaðar rannsóknir á háhitasvæðum skerðir þau gríðarlega vegna þess að þá erum við að tala um boranir, þá erum við að tala um framkvæmdir, þá erum við til dæmis að tala um Þeistareyki þar sem allt hefur verið gert í þágu rannsókna 

Virðulegi forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir það sem hv. þingmaður bendir á. Þegar leyfðar eru frekari rannsóknir á kostum í biðflokknum þá verðum við auðvitað að vera samkvæm sjálfum okkur í því en ef við ætlum að líta svo á að aldrei megi rannsaka meira þá tökum við ekki tillit til þeirra framfara sem verða. Þetta er mjög athyglisverð nálgun. Ég kom inn á það í ræðu minni að þrátt fyrir að tilteknir sérfræðingar segðu að þetta yrði allt í lagi og ekki þyrfti að hafa neinar áhyggjur af því sem gerðist á Hellisheiði er reyndin önnur. Þess vegna er ég mjög hugsi yfir því hvað snýr að þessum virkjunum á Reykjanesskaga. Ég viðurkenni það fúslega að mér líður ekki vel með þær í nýtingarflokki. Ég hefði talið skynsamlegra að hafa þær tvær vatnsaflsvirkjanir sem ég hef nefnt frekar í nýtingarflokki og hafa þá frekar hinar í biðflokki ef þingið hefði verið að hræra í þessu á annað borð. Mér líður illa með það að fara í frekari virkjanir á háhitasvæðum og geyma hinar, ég viðurkenni það.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við mál sem lagt var af stað með fyrir nærri tveimur áratugum til að ná sátt um þennan mikilvæga málaflokk. Það hefur því miður ekki tekist. Það kemur til dæmis fram í máli stjórnarliðans hv. þm. Kristjáns Möllers. Ég vil ræða málið í aðeins stærra samhengi. Við Íslendingar erum rúmlega 300 þús. manna þjóð og þrátt fyrir það erum við með ákveðna sérstöðu á ýmsum sviðum og okkur gengið mjög vel á mörgum sviðum. Ég held að allir sem greina stöðuna á Íslandi komist að þeirri niðurstöðu að tvennt standi upp úr hér og að þar geti aðrar þjóðir lært af Íslendingum. Það er annars vegar í sjávarútvegi og er fullyrt af lærðum mönnum að við séum jafnvel eina þjóðin í heiminum sem lifir af sjávarútvegi. Þrátt fyrir að sumar aðrar þjóðir hafi álíka miklar fiskauðlindir og við þurfi þær að borga með sjávarútveginum eða séu í það minnsta ekki með eins hagkvæman sjávarútveg. Okkur hefur tekist að nýta ýmsar afurðir sem öðrum hefur ekki tekist eða hafa í það minnsta ekki gert með sama hætti. Við höfum sömuleiðis margfaldað verðmæti af hverju kílói sem við drögum á land. Það hefur leitt ýmislegt gott af sér fyrir atvinnulífið. Til dæmis hafa komið upp fyrirtæki eins og Marel, sem við erum afskaplega stolt af. Það er iðnfyrirtæki sem byggir á þeirri þekkingu sem við höfum í sjávarútvegi og reynslu okkar á því sviði. Það snýr ekki allt að veiðum og vinnslu, það er líka margt sem af þessu leiðir, svo sem allra handa nýsköpun og atvinnustarfsemi sem tengist viðkomandi atvinnugrein. Allt spilar það saman í þessu tilfelli; sjávarútvegur, þjónusta og iðnaður. Það er sem sagt annar þátturinn sem útlendingum finnst standa upp úr hér á landi og einkenni okkur Íslendinga, þ.e. hvað við náum góðum árangri í sjávarútvegi. Það hefur ekki alltaf verið þannig en það er í það minnsta þannig núna. Á sama hátt hefur verið eftir því tekið af góðri ástæðu að okkur hefur tekist vel upp í umhverfisvænni orkuvinnslu og er það ekkert nýtt. Hér á landi hefur um áratugaskeið verið rekinn Jarðhitaskóli Sameinuðu þjóðanna. Við höfum stundað útflutning á þekkingu á umhverfisvænni orkuvinnslu í mjög langan tíma, miklu lengri tíma en menn ætla. Það er enginn tilviljun að Jarðhitaskóli Sameinuðu þjóðanna skuli vera staðsettur hér, það er vegna þess að menn telja að hér sé mikil þekking á þeim málum. Af hverju kemur þekkingin? Vegna þess að á meðan aðrar þjóðir hafa verið að nýta annars konar orku höfum við nýtt vatnsaflið og jarðvarmann til að búa til orku. Hvorugt eru íslenskar uppfinningar. Ég þekki ekki sögu vatnsaflsvirkjana en ég þykist nú vita að þær séu orðnar ansi gamlar í sögunni. En hins vegar höfum við margar öflugar vatnsaflsvirkjanir og höfum haft ágætisþekkingu á þeim málum. Þekkingin verður til við það að við nýtum vatnsaflið. Það sama á við um virkjun jarðvarmans, það er svo sannarlega ekki séríslenskt fyrirbæri. Ég held að ég fari rétt með að elsta jarðvarmavirkjunin er á Ítalíu. Hún er búin að vera til staðar í rúmlega 100 ár og hefur mönnum gengið vel þar. Þeir hafa ekki gengið of langt í að nýta auðlindina þannig að hún virðist hafa verið sjálfbær allan þennan tíma. Síðan eru dæmi um að menn hafi gengið of langt í jarðvarmavirkjunum þannig að það hefur komið niður á sjálfbærni. Ég hef til dæmis heimsótt jarðvarmavirkjun í Kaliforníu í Bandaríkjunum þar sem menn hafa gengið allt of langt. Þeir eru búnir að reyna núna síðasta áratug að ná upp sama afli og var þar áður en hafa ekki náð því enn þá, þannig að aðgát skal höfð  Ég held hins vegar að við getum sagt að okkur hafi tekist þokkalega upp í því fram til þessa. Í það minnsta eru þess ekki dæmi enn að við höfum gengið of nærri jarðvarmanum og margt af því sem við höfum gert á því sviði er til mikillar fyrirmyndar og til eftirbreytni fyrir aðrar þjóðir. Það er áhugavert sem fram kom áðan hjá hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttur hvernig umræðan hefur þróast og þekkingin aukist. Á tiltölulega fáum árum hefur umræðan um vatnsaflsvirkjanir og jarðvarmavirkjanir sveiflast mikið. Um tíma þótti mönnum jarðvarmavirkjanir vera mun umhverfisvænni en vatnsaflsvirkjanir og var sú skoðun sérstaklega vinsæl meðal vinstri manna. Umræðan hefur þó breyst nokkuð núna. Ég vona nú að við förum ekki í pólitískar skotgrafir í þeim efnum heldur að við tökum hvern virkjunarstað fyrir sig eins og lagt var upp með í rammaáætlun og gefum honum faglega og hagræna einkunn. Síðan getum við tekið afstöðu út frá því. Ísland hefur mikinn hag af því að sinna umhverfismálum vel og setja umhverfismál í forgang. Hér væri enginn sjávarútvegur ef við stæðum okkur ekki í umhverfismálum og þá seldum við heldur ekki hágæðavöru þaðan. Og ef hér væri menguð landhelgi værum við búin að eyðileggja allt það sem við höfum byggt upp á því sviði, við gætum gert það á skömmum tíma en það má aldrei verða. Sama máli gegnir um umhverfisvernd og orkuvinnslu, vandamál heimsins eru nú ekki vandamál Íslendinga einna og sér heldur alls heimsins. Umhverfisvernd og orkuvinnsla felur í sér afskaplega mörg tækifæri fyrir okkur Íslendinga vegna þess að menn hafa áhyggjur af því að jarðeldsneyti mengi svo mikið að það hafi mjög alvarlegar afleiðingar fyrir loftslagið. Farið hefur verið út í gríðarlegan kostnað við að koma á samkomulagi, þ.e. Kyoto-samkomulaginu svokallaða, á milli hinna vestrænu þjóða sem gengur út á það að vestrænar þjóðir hafa skuldbundið sig til að minnka útstreymi gróðurhúsalofttegunda. Það er að vísu því marki brennt að mjög lítill hluti heimsins tekur þátt í því samkomulagi þannig að jafnvel þó að hinar vestrænu þjóðir takmarki útstreymið gætum við séð fram á mikla aukningu á gróðurhúsalofttegundum. Hvað sem því líður eru mjög mörg tækifæri á þessu sviði vegna þess að við höfum fram til þessa haft þekkingu og aðstæður til að nýta orku með umhverfisvænum hætti. Menn hafa oft og tíðum tengt það við álver af góðri ástæðu og hvað sem mönnum finnst um álverin hafa þau skapað gríðarlega miklar tekjur fyrir samfélagið. Um það er ekki deilt. Menn geta deilt um hvort þær eigi að vera meiri eða minni en ekki er deilt um að þau hafa skapað gríðarlegar tekjur. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson tók dæmi í því sambandi um stað sem ég þekki vel, þ.e. Akranes. Sá bær hefur notið góðs af slíkri uppbyggingu og orðið hefur gríðarleg breyting á þeim stað eftir að járnblendiverksmiðja og álver voru byggð í næsta nágrenni. Kostnaðurinn snýr náttúrlega því að það er sama hver mannanna verkin eru, ef við förum í einhverjar framkvæmdir, hvort sem við tökum land í Úlfarsfelli fyrir íbúðabyggð eða leggjum vegi, ég tala nú ekki um ef við setjum niður orkuver og verksmiðjur, þá ryðjum við ýmsu öðru í burtu. Við tökum þá stundum svæði sem okkur finnst vera mjög eftirsóknarverð út frá öðrum forsendum. Það eru að vísu margar hliðar á því máli og það er kannski ekki jafneinfalt og menn mundu ætla. Ég man eftir því þegar ég hlustaði á ræður í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem menn ræddu um orkumál. Vinstri menn fóru mikinn og töluðu mikið um að jarðvarmavirkjanir væru nú eitthvað annað en þessar vatnsaflsvirkjanir, sérstaklega út frá umhverfisforsendum. Síðan hefur komið svolítið bakslag í þá umræðu, kannski af gildri ástæðu, enda er ekkert svart/hvítt í heiminum, allt hefur sína kosti og galla. En af því að mörgum finnast virkjanir á Hellisheiði vera lýti í náttúrunni er gagnlegt að benda á, af því að það hefur ekki farið hátt í umræðunni, að frá því að Orkuveita Reykjavíkur og fyrirrennarar hennar hófu framkvæmdir á Hellisheiði er Orkuveita Reykjavíkur búin að fara með hundrað vörubíla af heimilisdrasli af Hellisheiðinni í Sorpu - hundrað vörubíla. Svona breytast hlutirnir, ýmsum þótti nefnilega einu sinni sjálfsagt að fara upp á Hellisheiði og henda þar raftækjum og stóru drasli. Það var gert í miklum mæli. Hundrað vörubílar af drasli er bara ansi mikið. Ef við tölum um Reykjavík er Elliðavatn að stærstum hluta manngert fyrirbæri og ég held að það yrði lítil stemning fyrir því að breyta því í fyrra horf þó svo að færa megi full rök fyrir því að ýmsu hafi verið fórnað þegar menn fóru í virkjanir þar. Eftir að Hálslónið myndaðist, sem ekki voru litlar deilur um, hefur orðið alveg gríðarlega mikið dýralíf þar og hef ég séð það sjálfur. Mesta lýtið við það lón er að starfsmenn og sérfræðingar Umhverfisstofnunar hlustuðu ekki á heimamenn og settu ekki nógu mörg ræsi þannig að tiltölulega nýr og glæsilegur vegur er allur sundurskorinn af því að sérfræðingar töldu sig vita betur en þeir sem gleggst þekktu aðstæður þar. Hefur það kostað peninga og er um leið lýti á umhverfinu. Tækifærin eru hér og mér finnst að við ættum að vera sammála um hvernig við nýtum þau. Menn tala oft um umhverfisvæna orkuvinnslu og þekkingariðnaðinn sem andstæður. Því er nákvæmlega öfugt farið. Við höfum gríðarlega mörg tækifæri í þekkingariðnaði og mannauði á Íslandi. Þekkingin á umhverfisvænni orkuvinnslu er ekki bara hjá orkufyrirtækjunum, virðulegi forseti, hún er í háskólunum og líka hjá tæknifyrirtækjunum. Ég hef stundum sagt að það ríki almennt málleysi hjá verkfræðingum og tæknimenntuðu fólki. Þegar maður fer í vinnustaðaheimsóknir og hittir fólk segir það alltaf það sama, að vandamálin séu vegna stefnu stjórnvalda og vegna þess að menn taki ekki ákvarðanir og eins vegna rammaáætlunar, sem augljóslega hefur mistekist. Það ríkir ekki pólitísk sátt um hana og við náum ekki þeim árangri sem við lögðum upp með. Aðalatriðið er að við tökum ekki ákvarðanir. Við erum búin að missa af mörgum skipum sem sigla hér fram hjá og er þá ég að hugsa um skip tækifæranna. Það þýðir að við skerðum lífskjör þessa fólks og það er að missa vinnuna, hámenntað fólk sem við erum búin að fjárfesta í. Yngsta fólkið kemur ekki heim úr námi eða flytur til útlanda. Þetta er erfiðara fyrir eldra fólkið, starfshlutfallið er minnkað hjá því og lífskjör þess versna. Það er ekki auðvelt þegar maður er kominn á ákveðinn aldur að flytja til annarra landa en það er mjög auðvelt fyrir ungt fólk og það er það sem hefur gert. Það þýðir líka að í þeirri miklu samkeppni sem nú er um umhverfisvæna orkugjafa getum við ekki hallað okkur aftur og hugsað: Við höfum verið svo framarlega á þessu sviði, við verðum alltaf framarlega á þessu sviði. Það er ekki þannig, virðulegur forseti. Núna fjárfesta menn í umhverfisvænum orkugjöfum, ekki bara í vatnsafli og jarðvarma, það er einnig hægt að nýta jarðvarmann úti um allan heim. Vatnsaflið er misjafnt eftir aðstæðum eðli málsins samkvæmt, en menn nýta líka vindorku, strauma og ýmislegt annað. Við eigum þá möguleika að verða meðal þeirra allra fremstu um langa framtíð en ef við ætlum að gera það verðum við að ná sátt um að nýta eitthvað af þeim orkukostum sem hér eru. Það mun ekki bara nýtast því fólki sem vinnur að rannsóknum eða uppbyggingu nýrra virkjana, verksmiðja og sæstrengja, eða hvað það er nú sem menn gera, það mun nýtast fyrir þá þekkingu sem nauðsynleg er fyrir Íslendinga og aðra þá sem búa á þessum hnetti til að geta nýtt orkuna betur og með umhverfisvænni hætti. Það er stóra myndin. Það er mjög dapurlegt að við stöndum hér eftir allan þennan tíma. Alveg sama í hvaða stjórnmálaflokki menn eru á hv. þingi má spyrja: Eru menn sammála um að nýta umhverfisvæna orkugjafa? Viljum við færa okkur meira yfir í umhverfisvæna orkugjafa? Eru ekki allir sammála því? Viljum við ekki nýta og efla þekkingu í háskólasamfélaginu, í tæknigeiranum og annars staðar og sérstaklega á einhverju jákvæðu sviði eins og á umhverfisvænum orkugjöfum? Eru menn ekki sammála því? Ég var að vonast til þess að samstaða næðist um það. En grunnurinn að því er að til þess að svo megi verða verðum við að nýta þau tækifæri sem til staðar eru. Þess vegna fóru menn í rammaáætlun svo við þyrftum ekki að deila um hvern stað fyrir sig heldur settum upp eitthvert skapalón þannig að við værum með þau svæði undir. Við gætum þá farið í það sem sátt væri um svo við gætum haldið áfram að efla mannlífið og bæta lífskjörin. Það var þörf fyrir það fyrir 20 árum en það er algjör nauðsyn í dag vegna stöðu ríkisfjármála og stöðu efnahagsmála í heild sinni. Virðulegi forseti. Það er mjög dapurlegt að hv. þm. Kristján L. Möller hafi haft rétt fyrir sér þegar hann sagði að þessi rammaáætlun hafi mistekist.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að koma með alveg nýjan vinkil inn í þessa umræðu, sem er að mínu viti mjög mikilvægur þegar við horfum til framtíðar, þ.e. öll sú þekking sem við Íslendingar búum yfir er snertir endurnýjanlega orkugjafa. Ef skrúfa á allkirfilega niður í framkvæmdum á þessu sviði hér á landi mun það að sjálfsögðu hafa áhrif á verksvit og þekkingu okkar til lengri tíma litið þegar kemur að nýtingu á þessum endurnýjanlegu orkugjöfum. Nú þegar erum við í fjölmörgum verkefnum vítt og breitt um heiminn á þessu sviði og erum hvað fremst, en það er vegna þess að við höfum verið að nýta þessar auðlindir okkar. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Nú hafa sérfræðingar rætt mikið um að við eigum þó nokkuð í land með að rannsaka til fullnustu háhitasvæðin. Ég lít svo á að með tillögu Vinstri grænna, að færa sex vatnsaflsvirkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk, sé verið að auka þrýsting orkufyrirtækja að fara inn á háhitasvæðin og í raun og veru verði miklu meira virkjað á háhitasvæðunum en ella hefði orðið. Ef hv. þingmaður ætti að velja á milli þess að fara í vatnsaflsvirkjanir eins og tvær eða þrjár virkjanir í Þjórsá, sem yrðu rennslisvirkjanir í byggð, virkjanir í kringum bújarðir þar sem engin ósnortin víðerni eru, vatnsaflsvirkjanir sem teknar voru út úr nýtingarflokknum og settar yfir í bið, eða að ráðast í háhitasvæðin á Reykjanesi, hvor kosturinn yrði fyrir valinu?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vonaðist til þess að markmiðið sem lagt var upp með, að þetta yrði faglegt, þetta yrði flokkað og auðvitað væri eitthvað sem þyrfti að takast á um eðli málsins samkvæmt - ég hélt einhvern veginn að við hefðum farið í alla þessa vegferð, með alla þessa aðferðafræði til að þurfa ekki að svara svona spurningum. Það sem hv. þingmaður er að benda á er að pólitíkin kom inn í faglega matið og setti fingraförin sín á verkið og menn sögðu: Já, já, það getur vel verið að þetta sé allt faglegt og rétt en mér finnst … Svo eru, eins og hann nefnir, sex vatnsaflsvirkjanir settar úr nýtingarflokki í biðflokk og meiri pressa sett á önnur svæði, háhitasvæði. Ef við erum á þessum stað þá var til lítils að eyða öllum þessum milljörðum til að koma í veg fyrir þetta. Þá hefðum við alveg eins getað staðið hér og kallað hvert á annað eða rökrætt hvað okkur fyndist. Ég varð fyrir svo miklum vonbrigðum. Ég er búinn að fylgjast með þessari rammaáætlun, ég ætla ekki að segja hvenær var byrjað að tala um hana í pólitíkinni en mjög snemma byrjuðu menn að segja: Getum við ekki sett þetta í einhvern farveg sem þjóðin getur orðið sátt um? Við lögðum upp með ákveðinn leik og vissum ekki hvað kæmi út úr honum en núna, eftir allt þetta, þá sitjum við hérna og segjum: Þessi virkjun, nei, ég vil hana ekki, ég vil hina. En þessi, hvað finnst þér? - Við erum búin að eyða, ég man ekki hve mörgum milljörðum í þessa vinnu til þess að koma í veg fyrir það 

Frú forseti. Hv. þingmaður kom akkúrat að kjarna málsins. Þegar fyrsta verkefnisstjórnin var sett á fót, árið 1999 held ég, um þessa rammaáætlun þá fóru menn þvert á flokka af stað í þessa vegferð. Menn ætluðu að láta þetta verkefni í hendur okkar helstu sérfræðinga til þess að vega það og meta faglega hvaða virkjunarkosti ætti að nýta og hvað ætti að vernda. Nú er þessari 13 ára vegferð að ljúka og á síðustu metrunum ákveða ráðherrar Vinstri grænna að setja pólitísk fingraför á málið með því að krukka í niðurstöðu okkar helstu sérfræðinga. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að benda á þetta. Í ofanálag langar mig að spyrja hv. þingmann af því að hann er fulltrúi í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins. Þar hef ég setið í nokkuð mörg ár og mikil umræða oft verið í nefndinni um hvernig við getum mögulega aukið fjárfestingu í íslensku samfélagi, til hvaða aðgerða við eigum að grípa. Nú hefur ráðgjafarfyrirtækið Gamma metið það svo að með því að færa þessa sex virkjunarkosti úr nýtingu yfir í bið muni möguleg fjárfesting upp á 270 milljarða kr. á fjögurra ára tímabili ekki verða að veruleika. Bíddu, þetta rímar einhvern veginn ekki við það sem við erum að ræða og höfum rætt í gegnum árin í efnahags- og viðskiptanefnd, hvernig við komum fjárfestingu af stað í samfélaginu. Hvernig aukum við tekjur ríkissjóðs með því að auka fjárfestingu? Hvernig aukum við tekjur sveitarfélaga? Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort menn séu þá ekki og ríkisstjórnin komin í mótsögn við sjálfa sig því að það eru haldnir blaðamannafundir með reglulegu millibili þar sem fjárfestingaráætlun er boðuð og að auka eigi fjárfestingu í samfélaginu. Erum við ekki að horfa í einhverja allt aðra hátt ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina og ætla að svara henni, en svo að ég haldi mig við stóru myndina þá var ég að vona, af því að við verðum að lifa af einhverju, að við mundum ná saman um það og værum öll sammála um að Ísland ætti að byggja afkomu sína að einhverju leyti og væri í fremstu röð þegar kemur að þekkingu á umhverfisvænum orkugjöfum. Við höfum gríðarleg tækifæri. Við getum þess vegna rafbílavætt okkur ef við ætlum að gera eitthvað til að byrja með. Ég hef oft séð Vestmannaeyjar fyrir mér, að við hæfum rafbílavæðingu þar. Það væri örugglega hægt að fá einhverja framleiðendur í að skapa eitt slíkt samfélag til að læra af því. Við erum búin að gera svo mörg mistök, virðulegi forseti, og í því felst þekkingin. Hérna sitjum við eftir allan þennan tíma og hv. þingmaður bendir á það sem allir vita og tala um, að við verðum að fara í fjárfestingu, annars sköpum við ekki verðmæti, annars verður ekkert atvinnulíf hér, annars hækkun við ekki launin. Stjórnarliðar koma hingað upp og halda afskaplega fínar ræður um mikilvægi græns hagkerfis. Virðulegi forseti, þetta er grænt hagkerfi - þetta er græna hagkerfið.

Akkúrat.

Það er hollt að hitta útlendinga en það er fullkomlega útilokað að reyna að útskýra fyrir þeim deilurnar hér á landi um þessi mál. Þeir eiga ekki orð yfir hvað við höfum náð langt, hvað við erum með hátt hlutfall af umhverfisvænum orkugjöfum hér á landi. Þegar þeir bera saman virkjanirnar okkar við virkjanirnar sem þeir þekkja þá finnst þeim okkar standa framar svo miklu munar. En við getum ekki náð sátt um þetta, 

Forseti. Það er athyglisvert í þessum umræðum þegar þingmenn tala eins og hér sé allt að springa af peningum og áhugasömum fjárfestum, orkufyrirtækin séu fullbúin til þess að ráðast í virkjanir eins og ekkert sé. Nú liggur fyrir, svo að ég nefni bara eitt tiltekið dæmi sem er Hverahlíðarvirkjun Orkuveitu Reykjavíkur, að tafir á því verkefni skýrast fyrst og fremst af þremur þáttum, ekki illsku Vinstri grænna eða annarra þeirra sem þykir vænt um umhverfið. Þessir þrír þættir eru þeir að fjárhagsstaða Orkuveitunnar leyfir ekki svo miklar fjárfestingar, fyrirvaralaus samningur um orkusölu frá fyrirhugaðri virkjun liggur ekki fyrir og ekki hafa verið gerðar nauðsynlegar breytingar á aðalskipulagi sveitarfélagsins Ölfuss. Þetta er eitt dæmi. Er vitað hverjir ætla að vera kaupendur orkunnar fyrir norðan? Eru orkufyrirtækin okkar svo brjálæðislega vel búin að þau geti bara ráðist í virkjanir eins og ekkert sé? Þetta verður náttúrlega að vera á nótum sem eru tengdar við veruleikann. Það að tala hér um fleiri þúsund störf sem séu að glatast vegna þess að við séum ekki með færri svæði í biðflokki, biðflokki sem á að hjálpa okkur við að taka ígrundaðri og betri ákvarðanir til framtíðar, gengur náttúrlega ekki upp. Spurning mín til hv. þingmanns er þessi: 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og vil segja að mér finnst til fyrirmyndar að hv. stjórnarliðar sem hér eru taki þátt í umræðunum. Ég held að þeir sem horfa á okkur hugsi: Þessir hv. þingmenn geta rætt málefnalega saman. Það færi betur ef við gerðum meira af því. Hv. þingmaður segir: Er allt hér að springa af peningum? Já, hér er allt að springa af peningum. Það er bara þannig. Við erum með lífeyrissjóði sem við ætlum að nota til að greiða lífeyrinn okkar og þeir geta hvergi fjárfest. Við sjáum mörg bólueinkenni á þessum litla, lokaða markaði gjaldeyrishaftanna. Við erum hins vegar með skuldsett orkufyrirtæki, í það minnsta sum, þrátt fyrir að allt bendi til þess að þau muni skila góðum arði. Við getum farið yfir það, það væri fróðlegt, af hverju þau eru svona skuldsett, í hvaða stöðu þau eru, ég hef miklar skoðanir á því, en látum það liggja á milli hluta. Lífeyrissjóðirnir eru eign okkar allra. Mistökin sem þeir gerðu hérna fyrir hrun eru að þeir hefðu átt að fjárfesta nær eingöngu í útlöndum þannig að við værum ekki með öll eggin í sömu körfunni. Það er mín skoðun. Það sem kemst næst erlendri fjárfestingu er fjárfesting í virkjunum, nema við förum einhverja allt aðra leið, því að þær tekjur eru fyrst og fremst í erlendum gjaldmiðli. Ef við viljum leysa þetta þannig, og ég hélt að það gæti orðið góð sátt um það því að það er andstæðan við að einkaaðilar komi inn, þá gætu lífeyrissjóðirnir fjármagnað virkjanir og jafnvel átt þær. Það væri mun skynsamlegra en að þeir væru eins og fílar í postulínsbúð að fjárfesta hér á markaði. Varðandi óvissuna um jarðvarmavirkjanir. Mér finnst að við eigum almennt að fara varlega, að við eigum að rannsaka hlutina vel, alveg sama hvort það eru jarðvarmavirkjanir 

Forseti. Raforkuframleiðsla Íslendinga hefur margfaldast á mjög stuttum tíma. Eins og hv. þingmaður veit þá búum við ekki við ótakmarkaðar auðlindir. Hér hefur meðal annars komið fram að nær helmingur háhitasvæða er nú þegar mjög skertur. Það sem mig langar að spyrja hv. þingmann áfram um er hvort hann telji efnahagslega ráðlegt, hyggilegt og skynsamlegt að hafa þetta eins og nú er, að um 80% raforkuframleiðslu okkar fari til stóriðju. Það hefur meðal annars komið fram í málflutningi hv. þm. Péturs Blöndals, samflokksmanns hv. þm. Guðlaugs Þ. Þórðarsonar, að hann telji ekki skynsamlegt að setja svo mörg egg í sömu körfu. Hverja telur hv. þingmaður raforkuþörf Íslands til framtíðar vera? Hvar eigum við að setja mörkin og segja: Nú er komið nóg? Hvernig á að skipta þessu milli stóriðju og almennra notenda og heimila eða til útflutnings? Telur hv. þingmaður til dæmis eðlilegt, eins og nýlega kom fram í fréttum, að almenningur greiði meðlag með stóriðju, þ.e. hækkun Landsnets og dreifikostnaður sem ekki er hægt að velta yfir á stóriðjuna vegna þess að hún er með allt sitt dekkað í samningum - að almenningur borgi brúsann? Telur hv. þingmaður það eðlilegt fyrirkomulag og réttlætanlegt?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins út af meðlaginu til stóriðjunnar. Það sér náttúrlega hver maður þegar hugsað er út í það að þetta gengur ekki upp, það getur ekki gengið upp. Við erum með 300 þús. manns í frekar stóru landi og það stemmir ekki, alveg sama hvernig það er hugsað, að almenningur hafi greitt niður orkuframleiðslu til stóriðjunnar. Reyndar höfum við byggt upp orkufyrirtæki okkar og dreifinet út frá hagnaðinum af stóriðjunni. Mér finnst það ábyrgðarhluti ef menn leggja hlutina upp með öðrum hætti því að það er einfaldlega ekki rétt. Varðandi það hversu takmarkaðar auðlindirnar eru: Ef til dæmis djúpboranir mundu takast þá mundum við að stækka mengið verulega. Það hefur ekki tekist enn þá en vonandi mun það einhvern tíma takast. Það mun ekki takast nema við rannsökum það og skoðum. Varðandi valkostina þegar við seljum orku þá hef ég til dæmis verið mjög skeptískur á sæstrenginn fram til þessa en það er hins vegar ýmislegt sem bendir til þess, í breyttu umhverfi á orkumarkaði í Evrópu, að það gæti farið saman að byggja í upp atvinnustarfsemi hér og selja um leið ákveðna toppa til Evrópu. Ég þekki það ekki, veit ekki hvort það hefur verið skoðað nægilega. Kosturinn við álver liggur í því að málmurinn er mjög umhverfisvænn, langumhverfisvænasti málmurinn. Hins vegar er spurning hversu mikið af álverum við eigum að vera með. Við höfum verið að skoða gagnaver. Gallinn við þau er að það er mikil vinna þegar eitt slíkt er byggt en síðan er lítil starfsemi í kringum það. Kísill og járnblendi mengar svo miklu meira 

Frú forseti. Eins og gefur að skilja er umræðutíminn hér takmarkaður til að fara yfir þetta umfangsmikla mál en ég hef líkt og aðrir framsóknarmenn reynt að tala fyrir sáttum í því. Við höfum viðrað ýmsar hugmyndir til sátta og þá kannski ekki síst þá hugmynd að fara einfaldlega eftir faglegu mati okkar helstu sérfræðinga þegar kemur að framtíðarstefnumörkun í þessum málaflokki. Mig langar að nefna í þessari ræðu minni þá tillögu sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson hefur talað fyrir á fyrri stigum, sem sagt að í umræðum um þessi mál höfum við séð að erfitt er að fjármagna rannsóknir og annan undirbúning verkefna sem raðast í biðflokk. Athygli okkar þingmanna hefur verið vakin á því að biðflokkur er ekki hugsaður sem geymsluflokkur. Því höfum við framsóknarmenn lagt til að biðflokknum verði skipt upp, annars vegar í biðflokk virkjunarkosta sem vilji væri til að geyma að taka ákvörðun um hvort ættu heima í verndar- eða nýtingarflokki og hins vegar nýjan flokk, biðflokk til nýtingar, sem væri hugsaður fyrir verkefni þar sem óskað væri tiltekinna rannsókna og undirbúnings áður en hægt væri að ákveða hvort viðkomandi virkjunarkostur ætti heima í nýtingarflokki. Væri mönnum þannig gert fært að ráðast í umhverfismat, arðsemismat og aðrar rannsóknir áður en ákveðið yrði að ráðast í framkvæmdir. Þessi tillaga er sett fram til að flýta fyrir framgangi ýmissa virkjunarkosta í þessum málaflokki en á þá hugmynd hefur ekki verið fallist frekar en nokkrar aðrar hugmyndir sem við framsóknarmenn höfum lagt fram í þessari umræðu. Það er miður vegna þess að mér finnst sú umræða sem hefur verið hér í dag og á síðustu dögum hafa um margt verið mjög góð og málefnaleg þar sem fólk viðrar ýmis sjónarmið. Mér finnst að þeir sem tala um og fyrir hönd náttúrunnar, og vissulega orkuiðnaðarins, geti verið fullsæmdir af þeirri umræðu sem hér fer fram um þennan gríðarlega mikilvæga málaflokk. Við höfum líka lagt það til að tvær efri virkjanir Þjórsár fari í nýtingarflokk en fallist jafnframt á þau sjónarmið að kannski bæri að skoða Urriðafossvirkjun betur og setja hana í biðflokk á meðan frekari rannsóknir fara þar fram. Ég hef ekki séð efnislegar ástæður fyrir því að slá á frest hinum tveimur virkjununum sem eru ofar. En eins og ég segi er miður að á það hafi heldur ekki verið hlustað. Mér sýnist sem ríkisstjórnin hafi einsett sér að þetta mál fari í gegn með góðu eða illu, og þá væntanlega með illu ef fram heldur sem horfir. Hér er ekki farið að upphaflegum markmiðum en það stóð alltaf til að fara að ráðum okkar helstu sérfræðinga þegar kæmi að framtíðarstefnumótun í þessum málaflokki. Nú hafa Vinstri grænir einfaldlega ákveðið að taka slaginn sem veldur því að þetta áralanga verkefni er í raun og veru komið í uppnám og hver þingmaðurinn á fætur öðrum hefur komið hér upp og lýst sig óbundinn að afloknum næstu kosningum af þessari þingsályktunartillögu, sem er þvert á það sem upphaflega var áætlað, enda er til þess stofnað af hálfu ríkisstjórnarinnar með því verklagi að ganga gegn tillögum okkar helstu sérfræðinga og þar af leiðandi eru tillögur um það verklag sem hér er verið að tala um, að færa sex virkjunarkosti úr nýtingu yfir í bið, mjög ófaglegar. Verði ekki gerðar breytingar á þessari þingsályktunartillögu, eins og við höfum mælst til hér af heilum hug, og okkur gengur ekkert nema gott eitt til í því verkefni, er ljóst að gildi þessarar þingsályktunartillögu sem átti helst að vera stefnumarkandi fyrir komandi áratugi verður því miður ekki meira en svo að hún verður tekin upp strax að afloknum næstu kosningum. Það er miður að sjá hvernig þetta vandaða ferli er komið í uppnám 

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem var um margt athygliverð. Hann beindi svolítið sjónum sínum að nefndaráliti frá 1. minni hluta umhverfis- og samgöngunefndar, þingmanninum Ásmundi Einari Daðasyni, og svo fylgiskjali sem er í rauninni nefndarálit frá Sigurði Inga Jóhannssyni, eins og ég skil þetta, sem situr í atvinnuveganefnd þar sem þetta mál hefði væntanlega átt að vera til meðferðar. Tillaga Framsóknarflokksins sem birtist mér í þessu nefndaráliti er sú að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar. Spurning mín til hv. þingmanns er: Hvað telur hann að ríkisstjórnin ætti að gera við þetta mál verði tillaga hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar, og þá framsóknarmanna, að veruleika? Í nefndaráliti hv. þm. Ásmundar Einars Daðasonar kemur fram að það eigi að vísa þessu til ríkisstjórnarinnar og meðal annars er minnst á nokkrar virkjanir sem þingmaðurinn telur þá vera í röngum flokki, t.d. Hólmsárvirkjun við Atley. Síðan kemur fram í fylgiskjalinu frá hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni að hann telur að biðflokkurinn þurfi að vera tvískiptur, biðflokkur sem er þá bara geymdar framkvæmdir, geymdar virkjunarhugmyndir, og svo biðflokkur til nýtingar sem er þá í rauninni eins og biðflokkurinn er núna, að menn megi rannsaka kosti og gera eitthvað. Eru þetta samfelldar tillögur? Telur hv. þingmaður að verði tillagan samþykkt um að þessu verði vísað til ríkisstjórnarinnar muni ríkisstjórnin taka þetta mál, skipta biðflokknum upp í tvennt og flokka þetta sjálf í þessa flokka? Telur hv. þingmaður að það 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar fyrirspurnir. Ég lít nú svo á að þeim hugmyndum sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson kom fram með innan atvinnuveganefndar á sínum tíma hafi verið hafnað, að sú tilraun til að hafa áhrif á framgang málsins með þessum hætti tilheyri fortíðinni og það sé tómt mál að tala um að sú lausn nái fram að ganga úr því sem komið er. Vegna umræðunnar fannst mér samt nauðsynlegt að benda sérstaklega á að við höfum í öllu þessu ferli frá því að málið kom inn í þing reynt að vera lausnamiðuð í því að velta fram hugmyndum um hvort bæta megi málið með einhverjum hætti með það að markmiði að ná þverpólitískri sátt um það, eins og ég veit að vilji hv. þingmanns stendur til. Hv. þingmaður hefur líka lýst yfir bjartsýni sinni um að gerð verði breyting á þessu máli og umræðunni um það frestað. En ég verð því miður að hryggja hv. þingmann með því að ég er ekki lengur neitt svakalega bjartsýnn á að við náum því fram, sama hversu gott við leggjum hér til málanna. Sú hugmynd Ásmundar Einars Daðasonar að vísa málinu til ríkisstjórnar er einfaldlega sett fram í þeirri von að ríkisstjórnin sjái að sér og vinni á ný með niðurstöður og ályktanir verkefnisstjórnarinnar. Það er sem sagt búið að breyta um kúrs og færa þarna sex virkjunarkosti í vatnsafli yfir í biðflokk og kannski sér ríkisstjórnin að sér og setur þá virkjunarkosti aftur í nýtingarflokk. Það er að minnsta kosti mín von.

Hæstv. forseti. Mér þykir hv. þingmaður engu að síður bjartsýnn ef hann telur að sú aðferð við afgreiðslu þessa máls skili þeirri niðurstöðu við seinni lesturinn að farið verði eftir röðun verkefnisstjórnar. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram þingmál sem felur í sér að verkefnisstjórninni sjálfri verði falið að flokka eins og kemur fram í skipunarbréfi hennar. Það sem gerist í ferlinu er að eftir að verkefnisstjórnin hefur hafið sína vinnu og þetta mál búið að vera í gangi lengi eru sett lög á Alþingi um hvernig verkefnisstjórnin eigi að skila sem breytir öllu. Auðvitað er ekkert að því að vera bjartsýnn en ég tel að ef menn hér féllust á þessi rök yrði einfaldlega gert hlé hér á umræðunni, menn settust niður í sameiningu og lagfærðu málið. Eins og hv. þingmaður kemur inn á gengur á tímann í þessari umræðu og fæstir stjórnarþingmenn kjósa að blanda sér í hana þrátt fyrir ýmsar yfirlýsingar á netfjölmiðlum um að þeir ætli að vera hér milli jóla og nýárs - það væri bara allt í lagi að þeir væru hér núna til að taka þátt í þessari umræðu  Þá skil ég hv. þingmann þannig að hann telji að tillaga hv. þm. Sigurðar Inga Jóhannssonar um tvo biðflokka sé í rauninni úti en hin tillagan eftir. Ég vil leyfa mér að segja að mér finnst þetta athygliverð hugmynd og ég hélt þegar ég sat í verkefnisstjórninni að biðflokkurinn yrði mun stærri og ef það ætti að vera biðflokkur til nýtingar væri hinn biðflokkurinn hugsanlega biðflokkur til verndar 

Frú forseti. Eins og hv. þingmaður benti réttilega á áðan er gott að vera bjartsýnn og við skulum reyna að halda í einhvern vonarneista, að eitthvað rætist úr þessu máli. Hins vegar verð ég að viðurkenna að það kemur mér verulega á óvart að stjórnmálaflokkur eins og Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem kennir sig við náttúruvernd, skuli ekki eiga fleiri talsmenn í þessari umræðu. Hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir hefur þó staðið sig hér með sóma, setið undir ræðum okkar og farið í andsvör og við höfum átt í ágætum skoðanaskiptum. Hið sama er ekki hægt að segja um marga aðra innan stjórnarliðsins, því miður. Ég hélt að þetta væri málaflokkur sem brynni mjög á flokksfélögum hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur sem stendur hér dyggilega vaktina, eins og ég sagði áðan. Líka spyr maður sig: Hvar eru talsmenn græna netsins innan Samfylkingarinnar? Það fer ekki mikið fyrir þeim en mér finnst að þessi umræða eigi það skilið, í ljósi þess að við erum að gera tilraun til að móta framtíðarfyrirkomulag í þessum málaflokki til næstu áratuga, að velflestir þingmenn leggi eitthvað til málanna en því er ekki að heilsa. Ég er nú með mína þriðju ræðu og vil meina að ég hafi ekki endurtekið mig mikið hvað þessi mál varðar. Þetta er gríðarlega umfangsmikið mál og mjög lítill tími sem maður hefur til að fjalla um einstaka efnisþætti þess. Við hljótum að vera sammála um það, við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir, sem hefur mikla þekkingu á þessum málaflokki eins og hefur komið hér fram, að æskilegt væri að fleiri stjórnarliðar kæmu til umræðunnar til að eiga í skoðanaskiptum um þennan mikilvæga málaflokk.

Hæstv. forseti. Við ræðum við síðari umr. tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þetta er eitt mikilvægasta málið sem við höfum til meðferðar í þinginu og eitt mikilvægasta málið sem við sem þjóð höfum tekist á við á undanförnum árum. Eins og fram hefur komið var upphaflega hugmyndin á bak við það að búa til þessa rammaáætlun sú að reyna að skapa einhverja sátt milli þeirra ólíku sjónarmiða sem varða annars vegar nýtingu náttúruauðlindanna og hins vegar vernd náttúrunnar. Þingmenn úr öllum stjórnmálaflokkum og menn alls staðar að úr samfélaginu hafa tekið undir þau sjónarmið að rétt sé að fara í vinnu við gerð rammaáætlunar til að reyna að komast eitthvað áfram með þessi mál, til þess að samfélagið logi ekki í illdeilum í hvert skipti sem til stendur að virkja einhvers staðar eða vernda einhvers staðar, heldur reyna að horfa á þetta allt saman í einni heild og líta til þeirra miklu náttúruauðlinda sem við eigum hér á landi, bæði út frá sjónarmiðum verndar og nýtingar, og bera saman þá kosti sem við eigum hér til virkjana út frá því hvar sé best að vernda og hvar virkja. Þessi hugmyndafræði fellur mér vel í geð og ég vonaði að pólitíkin réði við það að taka hina faglegu niðurstöðu frá verkefnisstjórninni og koma henni í gegnum þingið með þeim rökum sem okkar helstu sérfræðingar hafa safnað saman og nýtt til að raða öllum þeim virkjunarkostum sem til skoðunar komu í röð sem byggir á því að bornir eru saman kostir og úr því verði röð sem sýni okkur hvar sé fýsilegast að virkja og hvar fýsilegast að vernda. Þess vegna eru vonbrigði að sjá tillöguna sem ber þess merki, eins og ég hef farið yfir í mínum fyrri ræðum, að pólitíkusarnir hafa þurft að setja sitt mark á hana, setja sín pólitísku fingraför á þetta allt saman að því er mér virðist til þess að halda saman þeirri ríkisstjórn sem nú starfar. Ég tel að við eigum að sýna náttúrunni meiri virðingu en þetta. Ég tel að okkur beri hér, í ljósi alls þess sem hefur verið sagt um þetta mál og tilganginn með því, að bera þá virðingu fyrir náttúrunni að setja hana ofar pólitískum stundarhagsmunum ríkisstjórnar. Ég taldi að þetta væri hægt og tel það í rauninni enn. Eins og ég sagði í gær er ég bjartsýn. Nú líður reyndar tíminn án þess að þessari umræðu sé frestað og menn setjist niður eins og ég kallaði eftir að menn gerðu, en ég hef trú á íslenskum stjórnmálamönnum. Ég hef þá trú að þeir geti breytt vinnubrögðum sínum. Tíminn er samt að hlaupa frá okkur og ég vonast til þess að þeir fjölmörgu stjórnmálamenn sem líka hafa margoft lýst því yfir, bæði í ræðu og riti, m.a. í þessum stól hér, að þeir vilji taka upp ný og breytt vinnubrögð standi nú við stóru orðin, komi fram, taki undir sjónarmið mín um að þessu máli verði frestað svo menn geti sest yfir það og hafið sig upp úr sínum pólitísku hjólförum og gert það sem upphaflega stóð til, að nota hinar faglegu niðurstöður sem grunninn og leiðarljósið í þessu máli. Ég skora á menn að gera það. Frú forseti. Ég hef í mínum fyrri ræðum nefnt nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar í þessu máli og mig langar að taka það fram að sú upptalning sem birtist okkur í 13. kafla, um áherslur sem nefndin vill beina til næstu verkefnisstjórnar og ábendingar til ráðherra, er athygliverð og kallar á sérstaka umræðu hér í þessu máli. Við þyrftum eiginlega að hafa sérstaka umræðu um 13. kaflann í nefndaráliti meiri hlutans þar sem er fjallað um þessar ábendingar vegna þess að hann er mjög athygliverður. Þótt ég sé ekki sammála öllum ábendingunum er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að þegar rammaáætlun hefur verið samþykkt í þinginu fer ný verkefnisstjórn af stað  Frú forseti. Sem áður hleypur tíminn frá mér hér.

Frú forseti. Hv. þingmaður ræddi áhugavert mál sem snertir framtíðina og hvernig menn ætla að halda á málum í framhaldi af samþykkt þessarar þingsályktunartillögu hér, ræddi um nýja verkefnisstjórn sem á væntanlega að fara yfir málin og þá sérstaklega það sem er í biðflokknum. Mér leikur forvitni á að vita hvernig hv. þingmaður metur framhaldið. Nú tekur þessi verkefnisstjórn til starfa og þar fara væntanlega okkar helstu sérfræðingar áfram yfir málin. Megum við þá allt eins búast við því þegar sú niðurstaða liggur fyrir að þá taki við sama ferlið, að mál verði sett inn á borð ríkisstjórnarinnar í hendurnar á kannski tveimur ráðherrum sem annars vegar sjá um umhverfismálin og hins vegar iðnaðarmálin og að menn fari að „víla og díla“ á milli stjórnarflokka um það hvaða þættir eigi að vera áfram í biðflokki, jafnvel í verndarflokki eða nýtingarflokki? Megum við þá búast við því samkvæmt því verklagi sem ríkisstjórnin er að innleiða hér að þessar náttúruauðlindir okkar, orkuauðlindir og náttúruperlur, verði einhvers konar skiptimynt þegar kemur að því að ræða um framtíð ríkisstjórnarsamstarfs og verði líka að ágreiningi þá á milli ríkjandi stjórnvalda og minni hlutans á Alþingi? Erum við ekki búin að leiða þetta mál - ekki við, heldur ríkisstjórnin - á þær villigötur og í þær ógöngur að það sé mikilvægt að staldra við og sjá hvort við getum ekki náð þverpólitískri sátt um það?

Hæstv. forseti. Ég er á þeirri skoðun að það sé ekki of seint, eins og ég hef margoft sagt, að menn taki sér tak og horfi aðeins til upphafsins, af hverju við setjum þessa vinnu af stað, og reyni þá að laga þetta mál og klára það á þeim forsendum sem ég hef hér rakið. Ég nefndi í ræðu minni 13. kafla í nefndaráliti meiri hlutans af því að það er mikilvægt að við áttum okkur á því, eins og hv. þingmaður var að spyrja mig hér um, hvað gerist næst. Ég vona sannarlega að sú verkefnisstjórn sem kemur til með að halda inn í þriðja áfanga verði með faglegu sjónarmiðin uppi við. Munurinn á því sem sú verkefnisstjórn sem nú mun taka til starfa fær í hendurnar og því sem hinni fyrri hafði er ramminn. Nú liggur löggjöfin fyrir og það er miklu skýrara hvert hlutverk hinnar nýju verkefnisstjórnar verður en þeirrar verkefnisstjórnar sem ég sat í og tók til starfa 2007. Lögin liggja fyrir. Þessar ábendingar benda til þess að sá meiri hluti sem stendur að þessu áliti vilji breyta löggjöfinni. Ég get að minnsta kosti ekki skilið þetta öðruvísi vegna þess að hér beinir meiri hlutinn því á bls. 25 í nefndarálitinu til ráðherra og Alþingis að láta í fyrsta lagi meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana. Ég spurði hv. þm. Álfheiði Ingadóttur sem situr í nefndinni hvað þetta þýddi, hvort þá væri verið að tala um allar virkjunarframkvæmdir, alla litlu bæjarlækina sem við þekkjum hér til sveita og hv. þingmaður þekkir vel úr sínu kjördæmi. Já, þá kom fram að þarna að baki væri sú hugsun að það sé ekki alltaf stærð virkjunar sem sé ákvarðandi varðandi áhrifin og þess vegna þyki mönnum rétt að taka þá umræðu hvort allar virkjanir eigi að fara í rammaáætlun. Þá erum við að tala um miklar breytingar. Þá erum við að tala um stóraukin verkefni fyrir verkefnisstjórn og þá erum við að tala um 

Frú forseti. Ég geld nú varhuga við útvíkkun af því tagi sem hv. þingmaður nefndi, að verkefnisstjórn eigi að meta hvern einasta bæjarlæk til framtíðar þegar kemur að virkjunum, jafnvel bara litla heimarafstöð. Maður veltir fyrir sér á hvaða leið við erum í því og mig langar að spyrja hv. þingmann sem átti orðastað við hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um þessi mál: Hversu langt eru menn komnir í hugsunum um þetta? Hversu umfangsmikið verður þetta verk, hversu fjárfrekt verður það? Þetta verður gríðarlegur kostnaður fyrir hið opinbera á sama tíma og við erum að tala um að draga saman opinber útgjöld. En ekki bara fyrir ríkissjóð, að sama skapi mun þetta væntanlega líka þýða aukinn kostnað og fyrirhöfn fyrir íbúa landsins. Við höfum mörg hver viljað stefna að því að gera lífið einfaldara og draga úr regluverkinu og bákninu sem mörgu fylgir í þessu samfélagi, en það er nú ekki á það bætandi ef menn ætla að útvíkka lögin með þessum hætti. Mér finnst mikilvægt að heyra frá hv. þingmanni hvort hann viti hvenær slíkar tillögur munu koma fram í þinginu og hvort mönnum sé virkilega alvara með slíkri útvíkkun. Ég vara algjörlega við þessari þróun og ekki mun skrifræðið minnka við þessa breytingu ef hún verður að veruleika.

Hæstv. forseti. Þetta mál er svo viðamikið, ræður stjórnarþingmanna það fáar og það mörg atriði sem ég þarf að koma að í spurningum að ég hef ekki fengið svör við þessu, nema þetta andsvar við Álfheiði Ingadóttur. Eins og ég var að segja kallar þetta eiginlega á sérstaka umræðu. Ég sagði í gær að mér fyndist að ég ætti að hafa lengri ræðutíma en aðrir, í því er auðvitað mikil sjálfhverfni en mér liggur bara svo margt á hjarta um þetta mál og mig langar svo að vita hvaða hugmyndir eru þarna að baki. Ætlar meiri hluti nefndarinnar sér virkilega að koma fram með breytingartillögur á lögunum þess efnis að allar virkjanir, hversu smáar sem þær eru, falli þarna undir? Ég veit það ekki. Það hefur ekki komið fram í umræðu hvort menn séu hreinlega að smíða þessar breytingartillögur og ætli að leggja þær fram og þær verði kannski fyrsta mál á dagskrá eftir áramót. Ég þekki það ekki, því miður, vegna þess að ekki nægilega margir flutningsmenn eða þeir sem standa að þessu nefndaráliti hafa gefið færi á sér þannig að maður geti spurt þessara spurninga. Maður fær kannski svar við einum þætti en vantar miklu dýpri umræðu. Þetta var bara einn stafliður sem ég talaði um. Stafliðirnir sem beint er til ráðherra og Alþingis eru fimm, þar á meðal þessi og síðan hugmynd um að störf verkefnisstjórnar taki einnig til annarrar orkuvinnslu, þ.e. möguleika á vindorku og sjávarfallaorku, að verkefnisstjórnin taki ekki bara vatnsafl og jarðvarma heldur alla þá virkjunarkosti sem hægt er að fara í í framtíðinni og meti þannig þörfina fyrir jarðvarma- og vatnsaflsvirkjanir. Það er ekki og var ekki hlutverk verkefnisstjórnar að meta hversu mikið ætti að virkja, heldur einfaldlega að gera þennan ramma. Hér er að mínu viti verið að gerbreyta verkefninu og mig vantar að fá að vita hvaða hugsun er þar að baki vegna þess að það skiptir miklu máli fyrir samhengi hlutanna hér og niðurstöðuna í þeirri 

Virðulegi forseti. Við ræðum í síðara sinn rammaáætlun svokallaða, þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Þetta er eitt af stóru málunum í þinginu, og eitt af þeim málum sem ég leyfi mér að fullyrða að hæstv. ríkisstjórn hafi tekist að taka úr góðum farvegi, vönduðu vinnuferli, og eyðileggja. Það er, eins og komið hefur fram í umræðunni, grafalvarlegt og mjög sorglegt. Ég nefndi í andsvari í gær að sú niðurstaða sem birtist í þessari þingsályktunartillögu er lægsti mögulegi samnefnarinn, samnefnari sem ég leyfði mér að fullyrða í gær að enginn væri ánægður með, enginn væri sáttur með. Sumir úr stjórnarliðinu hafa kallað þetta málamiðlun, en ég vil frekar kalla þetta uppgjöf gagnvart verkefninu. Ég segi enn og aftur að verði rammaáætlun samþykkt svona eins og nú virðist stefna í - umræðunni lýkur væntanlega á næstunni miðað við hvernig mælendaskrá er samansett núna - er hún pólitísk. Þetta er pólitísk rammaáætlun ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur sem hefur ekkert gildi til framtíðar og skuldbindur enga ríkisstjórn hér eftir vegna þess að vikið er í grundvallaratriðum frá því ferli sem sett var af stað fyrir allmörgum árum. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram frumvarp í þeirri viðleitni að reyna að koma málinu aftur inn á þá braut sem það var. Ég verð að segja, frú forseti, að það veldur mér vonbrigðum að frumvarpið skuli ekki fást rætt hér á sama tíma og rammaáætlun. Það er fast í nefndinni og ég spyr hv. formann umhverfis- og samgöngunefndar, sem er í salnum, hverju það sæti að frumvarp okkar sjálfstæðismanna hefur ekki verið afgreitt út úr nefndinni og af hverju það er ekki rætt hér samhliða rammaáætlun. Sú tillaga sem við gerum er einmitt að kalla verkefnisstjórnina saman og láta hana ljúka því verki að flokka virkjunarkostina samkvæmt skýrslunni sem gerð hefur verið og vinnunni sem farið hefur fram. Það er grátlegt að sjá allt það starf nánast að engu verða þegar málið kemur inn í þingið og pólitísk fingraför ríkisstjórnarinnar eru sett á það. Það er slæmt. Ég held í einlægni að þetta frumvarp okkar sé leið til að koma málinu upp úr skotgröfunum, úr því átakaferli sem það er því miður komið í. Skiptar skoðanir eru um þetta mál, við höfum mismunandi skoðun á því öllu. En ef við gætum treyst vinnunni, ef við gætum treyst því að niðurstaðan sem fengist væri byggð á rannsóknum, rökum og faglegum mælikvörðum held ég að fólk ætti auðveldara með að sætta sig við niðurstöðuna heldur en ef þetta er gert eins og núna, þegar málið verður að pólitískri skiptimynt á milli stjórnarflokkanna. Þetta vildi ég segja um vinnuna sjálfa og frumvarp okkar. Ég leyfi mér, frú forseti, að fjalla aðeins um frumvarp okkar þó að það sé ekki á dagskrá vegna þess að ég tel að það skipti miklu máli. Mig langar, vegna þess að tíminn er knappur, að ræða um tvö atriði. Mig langar að fara aðeins yfir Reykjanesið og mig langar til að víkja að tveimur virkjunarkostum í vatnsafli sem væri hægt að færa úr biðflokki í nýtingarflokk ef sömu rök væru látin gilda um þá og notuð voru við að færa virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár úr nýtingarflokki í biðflokk. Það var gert með þeim rökum að upplýsingar skorti, m.a. um laxagengd í neðanverðri Þjórsá. Sagt var að setja þyrfti þessa kosti í biðflokk vegna þess að upplýsingar vantaði um þetta. Allt í lagi. Ég er ekki sammála því, en þetta var niðurstaðan. Beitum þá þessum rökum líka á Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun neðri við Atley. Minnisblað var lagt fyrir nefndina sem dagsett er 5. janúar 2012. Það stendur skrifað á umsögninni að hún sé frá Rarik, en minnisblaðið er til ráðherra og ráðuneytisstjóra frá orkuskrifstofu þannig að ég geri ráð fyrir að þetta hafi verið í gamla iðnaðarráðuneytinu þáverandi. Þar er einmitt fjallað um þessa mögulegu virkjunarkosti í vatnsafli sem hægt væri að færa og ítarlega rætt um þær tvær virkjanir sem ég vil ræða hér og reyndar fleiri, en ég ætla að einskorða mig við þessar tvær. Þar segir, með leyfi forseta: „Hagavatnsvirkjun er í drögum að þingsályktunartillögunni flokkuð í biðflokk með eftirfarandi rökstuðningi: „Óvissa um gildi virkjunar til að draga úr uppblæstri og sandfoki. Stíflun útfalls Hagavatns rýrir gildi svæðisins fyrir ferðamenn.““ Síðan er umsagnarferlið í fyrra með tillögunni, 2011, rakið. Fimm umsagnir beindust sérstaklega að þessari virkjun. Þær komu frá Bláskógabyggð, ferðamálafulltrúa uppsveita Árnessýslu, Íslenskri vatnsorku, landeigenda Úthlíðartorfu og Kristni Briem. Allar voru þær samhljóða um að færa ætti Hagavatnsvirkjun úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Það er farið sérstaklega yfir það í umsögnunum hversu jákvæð áhrif virkjunin mundi hafa á ferðaþjónustu og að hún mundi draga úr uppblæstri, einmitt þau atriði sem höfðu verið gagnrýnd. Í niðurstöðu orkuskrifstofunnar, minnisblaðinu, segir, með leyfi forseta: „Í umsagnarferli þingsályktunartillögunnar komu fram upplýsingar sem sýna fram á að ekki sé ástæða til að ætla að Hagavatnsvirkjun rýri gildi svæðisins fyrir ferðamenn og jafnframt að virkjunin sé líkleg til að draga úr uppblæstri og sandfoki og auka möguleika á landgræðslu. Var því í umsagnarferlinu brugðist við þeim atriðum sem tilgreind voru í rökstuðningi þingsályktunartillögunnar fyrir flokkun í biðflokk. Með vísan til þessa, og að með framkvæmdinni er verið að endurheimta fyrra horf Hagavatns, þykir rétt að færa Hagavatnsvirkjun úr biðflokk í orkunýtingarflokk.“ Nú vil ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra sem hér situr og formann nefndarinnar: Af hverju var þetta ekki gert? Vísa ég aftur til rökstuðningsins um virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Af hverju var ekki sömu röksemdafærslu beitt í þessu tilviki? Um Hólmsárvirkjun neðri við Atley er sagt í minnisblaðinu, með leyfi forseta: „Þrátt fyrir röðun og könnun verkefnisstjórnar er Hólmsárvirkjun neðri við Atley í drögum að þingsályktunartillögunni flokkuð í biðflokk með eftirfarandi rökstuðningi: „Mat faghópa var ekki byggt á nýjustu gögnum. Óvissa er með áhrif á skóglendi og hvar línulögn mun liggja. Vantar frekari upplýsingar.““ Síðan er rakið í minnisblaðinu að þrjár umsagnir hafi borist um þetta. Tvær þeirra voru í þá veru að færa virkjunarkostinn úr biðflokki í verndarflokk en ein í þá veru að færa hann í orkunýtingarflokk. Síðan kemur að niðurstöðunni, með leyfi forseta, þar sem segir: „Í umsagnarferlinu komu fram upplýsingar sem sýna fram á að ekki sé ástæða til að ætla að óvissa sé með áhrif framkvæmdarinnar á skóglendi eða hvar línulögn muni liggja vegna virkjunarinnar. Líta ber svo á að gæði gagna séu fullnægjandi og því ekki þörf á frekari upplýsingu til að unnt sé að raða virkjunarkostinum annaðhvort í orkunýtingarflokk eða verndarflokk. Með vísan til röðunar verkefnisstjórnar og könnunar verkefnisstjórnar eru því rök til þess að færa Hólmsárvirkjun neðri við Atley úr biðflokki í orkunýtingarflokk, þar sem fullnægjandi upplýsingar eru til staðar.“ Ég vil spyrja sömu spurningar og ég spurði áðan: Af hverju er ekki tekið mark á þessum gögnum í þingsályktunartillögunni við mat á virkjuninni, nákvæmlega eins og gert var um virkjanir í neðri hluta Þjórsár? Mér finnst þetta gríðarlega alvarlegt. Ég er að sjálfsögðu mjög mótfallin því, og ég vil að það komi skýrt fram, að virkjanirnar í Þjórsá séu færðar þvert á ráðleggingar verkefnisstjórnar. Það er að mínu mati röng ákvörðun. Þetta er svæði sem þegar hefur verið nýtt og mér finnst rangt að breyta þessari ákvörðun. Með þeim rökum sem beitt var hefði verið hægt að færa Urriðafossvirkjun, en leyfa hinum tveimur að halda sér vegna þess að þau rök sem eiga við um Urriðafossvirkjun eiga ekkert við um efri tvær virkjanirnar. Það er því markleysa að verið sé að byggja á rannsóknum og rökum. Þetta er ekkert annað en pólitísk ákvörðun og það er þarna sem ríkisstjórnin fór út af sporinu með þessa vinnu alla. Þau tvö dæmi sem ég nefndi áðan og neðri hluti Þjórsár eru skýrt dæmi um það. Mig langar síðan að ræða um Reykjanesið vegna umræðunnar um það, sérstaklega um það sem snýr að Eldvörpum og áhuga tiltekinna aðila, þar á meðal hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, um að færa Eldvörpin úr nýtingarflokki í verndarflokk. Ég held að sú umræða sé á miklum villigötum og við höfum átt orðaskipti um það hér. Því er haldið fram að það skorti á rannsóknir, við vitum ekki nógu mikið um jarðhitann og að við þurfum að afla okkur meiri upplýsinga áður en við tökum ákvörðun um að færa þetta svæði í nýtingarflokk. Ég get alveg tekið undir þetta og það er einmitt kjarni málsins. Ef virkjunarkostur er í biðflokki er ekki hægt að vinna þær rannsóknir sem þarf að gera. Það má ekki bora. Núna er tæknin orðin þannig að hægt er að beita skáborunum og það er magnað að fylgjast með því hvernig þær eru gerðar til að raskið á svæðinu verði sem allra minnst. Lykilatriði þess að hafa kosti í nýtingarflokki er að þá er hægt að gera þær rannsóknir sem þarf. Í öðru lagi vil ég segja það að jafnvel þótt kostir séu komnir í nýtingarflokk er ekki þar með sagt að búið sé að gefa leyfi á gröfurnar. Þetta er aðeins fyrsta skrefið. Síðan á eftir að klára skipulagsatriði sem snúa að sveitarfélögum og stofnunum hæstv. umhverfisráðherra, það á eftir að fara í gegnum umhverfismat og leyfisveitingar og ég man ekki hvort það eru 18 skref sem þarf að taka þegar ákvörðun hefur verið tekin um að hafa kost í nýtingarflokki. Það er því rangt þegar menn halda því fram að þegar kostur er kominn í nýtingarflokk sé bara búið að gefa eitt allsherjarleyfi út. Því fer fjarri. Og að sjálfsögðu dettur engum heilvita manni í hug að skerða gígaröðina þarna eða önnur áþekk náttúrufyrirbæri, enda eru þau vernduð samkvæmt náttúruverndarlögum. Það er rangt að halda því fram að þau svæði sem búið er að ræða mikið um í umræðunni séu í einhverri hættu. Varðandi það sem snýr að Grindavíkurbæ hefur verið lögð svokölluð hverfisvernd á hluta svæðisins og þar eru framkvæmdum settar mjög þröngar skorður af hálfu sveitarfélagsins, einmitt til að breyta sem minnst ásýnd svæðisins. Þessi margumrædda gígaröð er á hverfisverndarsvæðinu. Verndun er sett á sjálfa gígaröðina og um 200 metra belti samsíða henni, sinn hvorum megin við röðina, þannig að teinarnir fyrir rannsóknarboranirnar eru annaðhvort færðir að vegslóðum sem eru fyrir á svæðinu eða inn á iðnaðarsvæði sem sveitarfélagið hefur sjálft skipulagt suður af gígaröðinni. Ég vil að þetta komi skýrt fram. Menn segja að þetta sé óspillt svæði, útivistarsvæði nálægt höfuðborgarsvæðinu. En ég vil líka benda á að þetta svæði er nálægt stærsta og fjölmennasta byggðasvæði landsins þar sem einmitt er mest þörf fyrir aukna orku vegna fjölgunar íbúa og vegna atvinnuuppbyggingar. Við þurfum jú að lifa í þessu landi og við þurfum að nýta auðlindir okkar skynsamlega í sátt við náttúruna eins og við frekast getum. Mér sem íbúa á Suðurnesjunum finnst algjörlega grátlegt að heyra rætt um nýtingu og atvinnupólitík á mjög léttúðlegum nótum oft á tíðum, og að þetta sé afskrifað sem eitthvað ómerkilegt og skipti ekki máli í þessu samhengi. Þetta skiptir óvart gríðarlega miklu máli fyrir okkur sem búum þarna. Það eru ekki lítil rök. Síðan er hægt að minnast á hvernig það fer saman að nýta náttúruauðlindirnar og að njóta þeirra. Þetta svæði er einmitt afar gott dæmi um það og þarf ekki annað en að nefna Bláa lónið í því samhengi. Það er væntanlega til komið vegna mesta umhverfisslyss Íslandssögunnar, en það er dæmi um það hvernig er hægt að draga ferðamenn að svæðinu með starfsemi sem er til komin vegna nýtingar jarðvarmans á svæðinu. Í mínum huga fer þetta því allt saman. Ég held að við ættum að gæta þess að taka umræðuna á rólegum og yfirveguðum nótum og dæma ekki kosti úr leik fyrir fram. Ég vil ítreka það sem ég sagði áðan að ef rammaáætlun verður samþykkt svona er hún á ábyrgð þessarar ríkisstjórnar og skuldbindur ekki 

Frú forseti. Hv. þingmaður svaraði akkúrat fyrstu spurningunni í síðustu setningu ræðu sinnar varðandi það hvort hún teldi sig skuldbundna til að samþykkja eða fylgja þessari þingsályktunartillögu á næsta kjörtímabili. Mér heyrist að það sé rauður þráður í umræðunni hér, a.m.k. hjá þeim flokkum sem tilheyra ekki stjórnarflokkunum, að menn telja sig ekki vera bundna af þessari rammaáætlun, sem er miður vegna þess að fyrsti starfshópurinn fór af stað, eins og hv. þingmaður þekkir mjög vel, árið 1999 til að móta framtíðarstefnu í þessum mikilvæga málaflokki. Við höfum rætt ýmsa þætti þessa máls og af því að hv. þingmaður er oddviti sjálfstæðismanna í Suðurkjördæmi og þekkir þess vegna vel til atvinnumála þar, ekki síst í heimabæ sínum þar sem atvinnuleysi er hvað mest á landinu, þá langar mig að spyrja hvaða áhrif hún telji að það geti mögulega haft á atvinnuuppbyggingu í Reykjanesbæ að fresta til að mynda þremur virkjunarkostum í Þjórsá, sem og öll þau umsvif sem mundu fylgja byggingu þessara virkjana. Það er búið að hanna öll mannvirki við Þjórsá. Getum við ekki slegið því föstu að við séum að fórna þúsundum starfa á einhverra ára tímabili? Eru það í raun og veru ekki mjög slæm skilaboð á erfiðum tímum þegar bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ og sveitarstjórnir á Reykjanesi eru að reyna að snúa vörn í sókn og fjölga störfum? Eru það ekki alveg sérlega slæm skilaboð frá ríkisstjórn Íslands að slá þessum framkvæmdum á frest? Verður það ekki forgangsmál nýrrar ríkisstjórnar að setja kosti eins og Þjórsá aftur í nýtingarflokk?

Virðulegi forseti. Jú, til að ítreka spurninguna frá hv. þingmanni sem ég var reyndar búin að svara, þá er það þannig. Þessi rammaáætlun, eins og ég fór yfir í ræðu minni, skuldbindur okkur sem ekki styðjum hana akkúrat ekki neitt og henni verður breytt. Það er bara þannig. Varðandi neðri hluta Þjórsár er það að mínu mati þyngra en tárum taki að sjá í orðsins fyllstu merkingu allt það vatn renna til sjávar ónýtt á hverjum einasta degi, sérstaklega í ljósi þess að við þurfum svo á atvinnuuppbyggingu að halda. Við höfum ekki efni á því að láta auðlindir okkar ekki vinna fyrir okkur. Þetta hefur haft gríðarleg áhrif á atvinnuástandið, ekki bara í heimabæ mínum, Reykjanesbæ, þar sem áhrifanna verður strax vart vegna Helguvíkur, heldur á Suðurlandinu öllu. Þeir sem sitja við völd núna og halda um stjórnartaumana tala mikið um lýðræði og að lýðræðið eigi að fá að ráða. Það vill svo til að í seinustu sveitarstjórnarkosningum var nánast - það er hægt að segja það - kosið um virkjanir í neðri hluta Þjórsár. Í þeim hreppum sem um ræðir var þetta stærsta kosningamálið og í báðum tilfellum gjörsigruðu þeir sem voru fylgjandi því að virkja í neðri hluta Þjórsár kosningarnar. Vilji meiri hluta heimamanna á þessum svæðum er því skýr 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Mér finnst hinn efnahagslegi þáttur hljóta að vera ákveðinn hluti af þessu máli sem við getum ekkert horft fram hjá, þ.e. hvernig við getum skapað störf í samfélaginu. Við höfum akkúrat horft upp á byggingariðnaðinn og iðnaðarmenn fara á undangengnum árum í stórum stíl úr landi, til Noregs og annarra Norðurlanda, þar sem þeir eru að vinna vegna þess hversu mikið hefur dregist saman í þessum iðnaði hér á landi. Mér þykir því mjög áhugavert að sjá úttekt sem ráðgjafarfyrirtækið Gamma gerði með því að færa þessa sex vatnsaflsvirkjunarkosti úr nýtingu yfir í bið. Þeir reiknuðu út að það gæti minnkað fjárfestingu í orkufrekum iðnaði og afleiddum fjárfestingum um hvorki meira né minna en um 270 milljarða kr. á fjögurra ára tímabili. Hv. þingmaður hefur rætt heilmikið um ríkisfjármál og efnahagsmál almennt á þann veg að skylda stjórnvalda sé fyrst og fremst sú að koma fjárfestingu af stað í samfélaginu, ríkisstjórnin segir það reyndar líka á tyllidögum, en maður veltir fyrir sér þegar svona hugmyndir eru lagðar á borð, farið er gegn ráðum okkar helstu sérfræðinga sem hafa unnið að þessu máli allt frá því á síðustu öld, að í ofanálag hafi þessi stefnumörkun Vinstri grænna þau áhrif að á fjögurra ára tímabili verði fjárfesting jafnvel hátt í 300 milljörðum kr. minni en ella hefði orðið, akkúrat á þeim tíma sem við þurfum meiri fjárfestingu. Við erum búin að ræða um fjárlög, hversu erfitt það er þegar ríkissjóður er svona tekjulítill. Þess vegna er mér alveg fyrirmunað að skilja hvers vegna þetta er lagt til. Ég spyr hv. þingmann hvort hún hafi einhver betri svör en ég hef á reiðum höndum 

Virðulegi forseti. Þegar stórt er spurt er fátt um svör. Nei, ég get ekki útskýrt þessa stefnumörkun, mér finnst hún vera röng. En hinn efnahagslegi þáttur sem hv. þingmaður nefnir er nokkuð sem við verðum að taka alvarlega. Hæstv. umhverfisráðherra talar mikið um komandi kynslóðir og sjálfbærni. Það verða engar komandi kynslóðir í landinu ef við sköpum ekki þau tækifæri í atvinnu og efnahagslegu tilliti sem unga fólkið okkar getur fengið annars staðar. Hv. þingmaður nefndi iðnaðarmenn og að þeir flyttu unnvörpum til útlanda. Þá kemur ríkisstjórnin og segir: Jú, jú, við ætlum að skapa störf, við ætlum að skapa 2.200 störf á kostnað skattborgaranna. Störf sem úrræði, ekki störf sem verða til við verðmætasköpun heldur störf á kostnað skattborgaranna er efnahagsstefna sem gengur ekki upp, það er ekki flóknara en svo. Síðan varðandi það sem ég kom aðeins inn á í ræðu minni, sambandið á milli þess að nýta náttúruna og njóta hennar. Reykjanes, svo að ég nefni það aftur, er skýrasta dæmið um þetta. Ég nefndi Bláa lónið áðan. Núna er að verða til orkugarður, auðlindagarður á Reykjanesinu þar sem affall eins fyrirtækis verður að auðlind annars. Við sjáum það í fiskeldinu sem er að verða til við Reykjanesvirkjun þar sem heita vatnið sem rennur til sjávar er kjörlendi fyrir ræktun sjaldgæfrar fisktegundar sem við þekkjum ekki einu sinni hér. Við sjáum það líka í fyrirtækinu Carbone Recycling sem tekur affall frá Svartsengi til þess að búa til umhverfisvænt eldsneyti. 

Frú forseti. Við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir ræddum áðan um framtíðarfyrirkomulag í þessum málaflokki, þ.e. hverjar yrðu áherslur næstu verkefnisstjórnar sem sett verður á grundvelli þessarar þingsályktunartillögu. Hjá meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar koma fram ákveðin sjónarmið sem mér finnst mikilvægt að við ræðum áður en við göngum til atkvæða um málið. Í a-lið ályktunarinnar á bls. 25 er sagt að meiri hlutinn beini því enn fremur til ráðherra og Alþingis alls, með leyfi forseta, að: „… meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana.“ Mig langar að stoppa við þennan staflið og velta fyrir mér hvers lags bákn eigi að gera úr næstu verkefnisstjórn. Er hér virkilega verið að ræða um hvort fara eigi fram sérstakt leyfisveitingarferli ef bóndi eða landeigandi vill virkja bæjarlækinn hjá sér, að hann þurfi að leita til verkefnisstjórnar um rammaáætlun? Maður veltir því fyrir sér á hvaða leið við erum í þessum málum og hvort menn hafi almennt gert ráð fyrir því. Í á-lið stendur, með leyfi frú forseta: „[A]ð láta störf næstu verkefnisstjórnar taka einnig til annarrar orkuvinnslu en úr vatnsafli og […] að þessir framtíðarkostir yrðu metnir í samhengi við þörf fyrir jarðvarma- og vatnsaflsvirkjanir.“ Það er ekkert smáverkefni sem verkefnisstjórnin á að takast á hendur. Ég hefði viljað að fram færi umræða hér og hæstv. ráðherra kæmi til umræðunnar og mundi útskýra fyrir okkur hvaða hugmyndafræði liggur hér að baki. Á verkefnisstjórnin að taka á móti tugum eða jafnvel hundruðum umsókna á ári ef landeigendur hafa hug á því að virkja bæjarlækinn eða hvaða vald á að veita þessari stofnun? Hvaða kostnaður mun hljótast af því fyrir ríkissjóð og hvaða kostnaður mun hljótast af fyrir venjulega landeigendur, einstaklinga sem vilja virkja bæjarlækinn? Hvert erum við að stefna í þessu máli? Maður veltir því líka fyrir sér hvers lags völd verkefnisstjórnin eigi að hafa varðandi mat á annarri orkuvinnslu þar sem verið er að ræða um vindorku og sjávarfallaorku. Hvert stefnum við hvað það varðar? Hversu umfangsmikið verður það samhliða áðurnefndri starfsemi verkefnisstjórnar? Verið er að útvíkka allverulega hlutverk verkefnisstjórnarinnar. Mér finnst að við þurfum að staldra við og velta fyrir okkur hvernig við ætlum að haga þessum málum til lengri tíma litið. Við þurfum líka að svara þeirri grundvallarspurningu, vegna þess að Vinstri grænir hafa dálítið öfgafull sjónarmið þegar kemur að umhverfismálum, hvort næsta ríkisstjórn muni hringla í þeim tillögum sem næsta verkefnisstjórn leggur fram, hvort þær tillögur muni enda á pólitísku taflborði ríkisstjórnarflokka sem þá verða við völd. Mér finnst það ekki við hæfi vegna þess að allt frá upphafi var hugmyndafræðin sú að við mundum láta okkar helstu sérfræðinga á þessu sviði móta stefnuna og þannig gætum við kannski hafið okkur upp úr pólitískum hjólförum og náð sátt og samstöðu um framtíðarskipan í þessum mikilvæga málaflokki. Við þingmenn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks höfum ítrekað sagt í þessari umræðu að við séum reiðubúin til samstarfs. Við skulum byggja það samstarf á faglegu mati helstu vísindamanna okkar. Við skulum ekki sveigja frá tillögum þeirra. Þannig getum við, eins og hefur reyndar verið sátt um í öllu ferlinu hingað til, myndað trúverðuga stefnu til lengri tíma litið. En eins og fram hefur komið í umræðunni, frú forseti, mun þessi þingsályktun, verði tillagan samþykkt, í besta falli 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vakti athygli á máli sem ekki hefur komið mikið til umræðu en ég hyggst gera síðar að umræðuefni. Það varðar það hvaða verksvið er í raun verið að fela hinni nýju verkefnisstjórn. Nú er gert ráð fyrir því að skipuð verði ný verkefnisstjórn þegar málið hefur verið afgreitt og búið að stafa vinnubrögðin ofan í þá verkefnisstjórn og segja hvað hún eigi að leggja áherslu á. Látum það nú vera. Það sem vekur hins vegar athygli er að í 9. mgr. í almennum athugasemdum í þingsályktunartillögunni segir svo um skipan nýrrar verkefnisstjórnar, með leyfi virðulegs forseta: „Vakin er athygli á því að í kjölfar samþykktar þingsályktunartillögu þessarar verður næsta verkefnisstjórn skipuð í samræmi við 8. gr. laga nr. 48/2011. Mun hún vinna með þá virkjunarkosti sem eru í biðflokki sem og aðra virkjunarkosti […] og meta hvort ástæða sé til að leggja fyrir ráðherra rökstudda tillögu um breytta eða endanlega flokkun í samræmi við lögin.“ Síðan kemur mjög athyglisverð setning þar sem lagt er til að þeim sértæku rannsóknum sem lagt er til að gerðar verði í Þjórsá verði hrint í framkvæmd af verkefnisstjórninni og ný tillaga byggð á niðurstöðum þeirra. Hér er verið að útvíkka verksvið verkefnisstjórnarinnar langt út fyrir það sem kveðið er á um bæði í 9. og 10. gr. laganna um verndar- og orkunýtingaráætlun. Með öðrum orðum er verið að fela verkefnisstjórninni að vinna verkefni sem hingað til hafa verið unnin af framkvæmdaraðila. Þarna er greinilega verið að fitja upp á nýjung sem ekki er í samræmi við lögin sjálf. Verið er að útvíkka verksvið verkefnisstjórnarinnar og hún á að vera hér einhver sjálfstæður rannsóknaraðili. Hún á fara í stórkostlegar rannsóknir sem við vitum að kosta milljónir og milljónatugi í mörgum tilvikum. Þá vaknar spurningin: Hver á að fjármagna það? Er þetta sjálftökuaðferð verkefnisstjórnarinnar sem viðkomandi framkvæmdaraðila verður síðan falið að greiða?

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna. Eins og hann bendir á er hér verið að útvíkka hlutverk verkefnisstjórnarinnar enn frekar. Að verkefnisstjórnin eigi að fara í einhverja heilmikla rannsóknarvinnu vegna virkjunarkosta í Þjórsá er alveg nýtt fyrir mér, því að eins og hv. þingmaður benti á hafa það hingað til verið framkvæmdaraðilar sem staðið hafa að slíkum rannsóknum. Maður veltir því fyrir sér hvað það muni kosta. Eins og fram kemur á bls. 25 í þingsályktunartillögunni er kveðið á um að rammaáætlun eigi jafnvel að taka einnig til smærri virkjana. Maður veltir því fyrir sér hvaða áhrif það muni hafa þegar menn vilja virkja bæjarlækinn. Á verkefnisstjórnin að fara að veita einhver leyfi vegna slíkra framkvæmda? Síðan varðandi það að Verkefnisstjórnin eigi að fara að skoða möguleika á vindorku og sjávarfallaorku dreg ég ekki úr því að það þurfi að skoða, en mér finnst að liggja þurfi fyrir hvaða kostnaður mun hljótast af því. Það væri áhugavert fyrir okkur sem höldum áfram að ræða þessi mál til hlítar, að heyra það. Vegna mikilvægis málaflokksins væri áhugavert að lesa kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins við frumvarpið og kanna hvort það stenst sem stendur í þingsályktunartillögu frá þingflokkum Vinstri grænna og Samfylkingar. Mér finnst við þurfa að fá svör við því. Ég veit að hv. þingmaður hefur oftsinnis komið hér upp. Nú hefði verið alveg upplagt að hafa hæstv. umhverfisráðherra í salnum til þess að bregðast við þessum spurningum þannig að við fengjum dýpri skilning á því hvert verið er að stefna í þessari vinnu allri saman. Því miður 

Forseti vill biðja hv. þingmenn hér í hliðarsal að hafa hljótt svo ræðumenn geti talað án þess að vera truflaðir.

Virðulegi forseti. Ég hygg að fram undir þetta hafi verkefni verkefnisstjórnarinnar verið ágætlega skilgreint. Mér er ekki kunnugt um að neinn ágreiningur hafi verið um hvert væri verksvið verkefnisstjórnarinnar og hvert væri verksvið framkvæmdaraðila. Framkvæmdaraðilarnir hafa gengið í að gera þessar rannsóknir. Þeir hafa falið það óháðum vísindamönnum og vísindamennirnir hafa síðan kynnt niðurstöður sínar. Síðan hefur framkvæmdaraðilinn auðvitað yfirfarið þær án þess að gera á þeim breytingar, því að matið er verk sjálfstæðra vísindamanna. Þá hefur verkefnisstjórnin haft það verkefni að fara yfir þær upplýsingar sem fyrir liggja og aðrar upplýsingar sem fram hafa verið reiddar af öðrum aðilum. Það er alveg nýtt að verkefnisstjórninni sé með einhverjum hætti falið að standa fyrir sértækum rannsóknum sem gera skal á einstökum virkjunarkostum. Þá vakna auðvitað spurningar um það með hvaða hætti staðið skuli að því. Jafnframt er kveðið á um það í þingsályktunartillögunni að vinnunni eigi að ljúka býsna hratt, að verkefnisstjórnin skuli skila niðurstöðum sínum með áfangaskýrslu um virkjunarkosti í biðflokki fyrir 1. september 2013. Það er ekki mjög langt í þá dagsetningu og þeim mun frekar er það mjög sérkennilegt. Ég hef áhyggjur af því í fyrsta lagi að menn skuli vera að reyna að feta sig inn á alveg nýja braut með verkefnisstjórninni vegna þess að fyrra fyrirkomulag hefur reynst vel. Í öðru lagi vaknar sú spurning sem ekki hefur verið svarað: Hver á að greiða þetta? Er þetta einhvers konar sjálftaka verkefnisstjórnarinnar sem hún getur síðan framvísað í reikningaformi til virkjunaraðilans? Síðan er auðvitað hitt sem hv. þingmaður nefndi, þ.e. ef menn ætla að fara að teygja sig ofan í litlar bændavirkjanir er náttúrlega - ég vil nú ekki segja fj… laus - vitum við 

Frú forseti. Í þeirri þingsályktunartillögu sem lögð var fram af hálfu umhverfisráðherra kemur ekkert fram um hvaða kostnaður menn telja að falli við þau auknu verkefni sem verkefnisstjórnin á að hafa með höndum. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson nefndi það áðan að fela á verkefnisstjórninni sérstakar áframhaldandi rannsóknir í Þjórsá. Hvað kosta þær? Hversu umfangsmiklar verða þær? Hver á að greiða fyrir þær? Fela á verkefnisstjórninni að skoða hvort smærri virkjanir eigi að falla undir verksvið nefndarinnar. Hvert leiðir það okkur? Mun það leiða það af sér að menn sem virkja bæjarlækinn þurfi að leita ásjár hjá verkefnisstjórninni? Hvað mun slíkt álag þýða í rekstrarkostnaði við verkefnisstjórnina? Síðan hefur líka komið fram að að bæta á við verkefnum er snerta vind og sjávarorku. Allt hlýtur það að kosta fjármuni og menn hljóta að leggja fram einhverjar hugmyndir og tillögur um hver reikningurinn verður við það og hver á að greiða hann. Við þurfum að hafa það á hreinu því að væntanlega viljum við að gengið verði sómasamlega frá málum. Við höfum ekki fengið svör við þeim spurningum hér. Það hefði nú einhvern tímann þótt ástæða til þess við afgreiðslu mála frá Alþingi að menn vissu alla vega hvað pakkinn kostaði, hver verðmiðinn væri. Að sjálfsögðu viljum við fá svör við því áður en við klárum umræðuna því að 3. umr. fjárlaga á eftir að fara fram. Eins og hv. þm. Einar K. Guðfinnsson benti á á verkefnisstjórnin að hafa hröð handtök þannig að þetta fellur væntanlega innan fjárlaga næsta árs. Ég held að komið hafi í ljós að fjölmörgum spurningum er ósvarað um þetta stóra mál.

Hæstv. forseti. Mig langar að þakka hv. þingmanni fyrir að reyna að greina alla vega frá sinni afstöðu til þessara stafliða er varðar það sem meiri hlutinn beinir til ráðherra og Alþingis, þ.e. hvort smærri virkjanir eigi að fara í þau verkefni sem verkefnisstjórn er falið að ræða um. Í annan stað hvað varðar þennan á-lið, hvort vindorka og sjávarfallaorka eigi að falla undir þessi verkefni. Mig langar að spyrja hv. þingmann aðeins nánar út í það vegna þess að seinni málsliðurinn í þeirri ábendingu meiri hlutans felur í raun í sér, held ég, grundvallarbreytingu á verkefni verkefnisstjórnar. Ég les þetta að minnsta kosti þannig að það eigi að vera hlutverk verkefnisstjórnar að meta þörfina á jarðvarma- og vatnsaflsvirkjunum. Ég tel að þarna sé seilst ansi langt í að breyta hlutverki verkefnisstjórnar, ef þetta er réttur skilningur. Ég hef ekki fengið neinar útskýringar á þessu frá þeim flutningsmönnum nefndarálitsins sem hér hafa talað. Telur hv. þingmaður að þarna sé verið að leiða málið inn á rétta braut? Eigum við að framselja valdið til að gefa framkvæmdaleyfi? Ég skil þetta þannig að þarna eigi verkefnisstjórnin að vera komin það langt að hún ákveði: Nú þarf 10 megavött í viðbót og þá þurfum við að finna einhverjar virkjanir sem passa í það. Það er ekki hlutverk verkefnisstjórnar og alls ekki hugsunin á bak við þetta allt, heldur einungis að skoða þá kosti sem eru mögulegir út frá þeim sjónarmiðum sem birtast í lögunum, en ekki hvort þörf sé á að ráðast í frekari virkjunarframkvæmdir heldur aðeins að fara faglega yfir það hvar er best að virkja út frá þeim sjónarmiðum sem við eiga og hvar er best að vernda.

Frú forseti. Ég deili þessum vangaveltum með hv. þingmanni um þau tilmæli sem meiri hlutinn beinir til hæstv. ráðherra og Alþingis, hvort við séum með samþykkt þessarar tillögu að breyta í raun eðli verkefnisstjórnarinnar. Maður spyr sig hvort hið nýja eðli eigi að heyra til leyfisveitinga og fleiri þátta. Ég spyr hv. þingmann, sem hefur eins og ég oft nefnt þetta í umræðunni og hefur yfirgripsmikla þekkingu á starfsemi verkefnisstjórnarinnar í ljósi þess að hún átti sæti í henni, hvort hún telji að sá tímarammi, þ.e. fram á næsta haust, sem verkefnisstjórn hafi til að ljúka störfum sé raunhæfur. Eins og fram hefur komið á í fyrsta lagi að fara fram rannsókn á orkukostum í Þjórsá sem hefur ekki verið á hendi verkefnisstjórnarinnar hingað til, síðan á sem sagt að skoða smærri virkjunarkosti, en verkefnisstjórnin á einnig að skoða möguleika á vindorku og sjávarfallaorku. Þetta eru mjög umfangsmikil verkefni sem þarna er verið að fela verkefnisstjórninni og spurning hvort allt það sem ég hef talið hér upp eigi heima þar. Ég spyr líka hv. þingmann að því hvort henni finnist tækt að við afgreiðum þessa þingsályktunartillögu héðan án þess að vita hvað þeir þættir sem ég nefndi áðan muni kosta og hver eigi að standa undir þeim kostnaði. Er það ríkissjóður? Eru það aðilar í orkuvinnslu eða einhverjir aðrir? Þetta finnst mér að við þurfum að fá á hreint áður en við ljúkum þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Eigi að bæta öllum þessum verkefnum við verkefni verkefnisstjórnar er alveg ljóst að hún getur ekki skilað af sér í tíma. En til að bæta þessu við verkefni verkefnisstjórnar þarf að breyta lögunum eða gera skipunarbréf af hálfu ráðherrans til verkefnisstjórnar sem ég tel að sé ekki stjórnsýslulega rétt. Við erum einfaldlega ekki komin það langt í rannsóknum á vindorku og sjávarfallaorku að efni sé til að gera sérstaklega rammaáætlun þar um. Auðvitað verður það gert í framtíðinni, ég er svo sem ekkert andsnúin því. Það sem ég er að gera athugasemdir við er sú hugsun að vinna verkefnisstjórnar eigi einhvern veginn að fela í sér mat á því hversu mikil orkuþörf er.  Eins og ég hef sagt áður í umræðunni þá er ég með 125 spurningar sem ég þarf að fá svör við og vonast til að mér gefist tími til þess að koma þeim öllum á framfæri vegna þess að það er afskaplega stuttur tími sem manni er ætlaður hér. Ég er mjög ánægð með að hv. þingmaður hafi tekið þessi atriði upp í umræðunni og sé farinn að velta þeim fyrir sér. Ég vonast til að það skili sér í umræðu fleiri þingmanna sem þurfa vissulega að skoða þessi atriði og hafa skoðun á því hvort hér sé verið að stefna í rétta átt. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því áður en 

Frú forseti. Það er hárrétt sem hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir bendir á, nú erum við nýlega farin að ræða um framtíðarskipulag verkefnisstjórnarinnar og verkefni hennar tengd rammaáætlun. Þess vegna finnst mér mikilvægt að við ræðum það til hlítar svo að við skiljum hlutina á sama veg öll sem tökum afstöðu til þessa máls. Hér hafa komið fram mjög áleitnar spurningar er snerta kostnaðinn við þetta, hvort tiltekin verkefni eigi heima hjá verkefnisstjórninni og hvort þau verði einfaldlega of umfangsmikil. Maður veltir því líka fyrir sér hvers vegna verkefnisstjórnin eigi að rannsaka sérstaklega neðri hluta Þjórsár. Af hverju er það ekki á höndum framkvæmdaraðila eins og Landsvirkjunar? Af hverju er verið að brjóta þá hefði sem þar gildir? Það er eðlilegt að við spyrjum hverjir eigi að greiða þann reikning. Eins og ég hef sagt áður er ýmislegt sem þarf að fara betur yfir. Mér gefst því miður ekki tími til að fara yfir fleiri þætti í þessu stutta andsvari mínu. Það eru nokkrir aðrir þættir í þessu mikilvæga máli sem ég mundi gjarnan vilja koma inn á og velta upp í umræðunni og fá kannski svör, ef ekki frá hæstv. ráðherra þá frá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur sem hefur oft svörin hér á reiðum höndum enda þekkir hún málið mjög vel. Mér finnst í ljósi mikilvægis málsins eðlilegt að halda áfram að ræða það vegna þess að mörgum spurningum er ósvarað. Við skulum leita leiða til þess að skýra málið betur. Ég bið því frú forseta að setja mig aftur á mælendaskrá.

Virðulegi forseti. Við ræðum þingsályktunartillögu um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Það er ljóst að til er orðinn þó nokkur hópur fólks í íslensku þjóðfélagi sem telur að nóg sé komið af virkjunum og að ekki þurfi að virkja meira. Það er jafnvel til fólk í íslensku samfélagi sem heldur því fram að áhersla á hagvöxt sé gamaldags hugsunarháttur, við þurfum ekki að vaxa frekar heldur sé það eina sem þurfi að skipta kökunni öðruvísi en nú er gert. Sumt af þessu fólki situr jafnvel á Alþingi. Þannig að ég held að sé ekki úr vegi að eyða hérna nokkrum mínútum í að fara yfir samhengið sem ríkir í fyrsta lagi á milli orkunýtingar og hagvaxtar og í öðru lagi á milli hagvaxtar og velferðar í landinu. Til þess að geta staðið undir vörum og þjónustu þarf að framleiða. Til þess að geta staðið undir kaupum á erlendum vörum og erlendri þjónustu þarf að afla gjaldeyris. Það er svo einfalt að einungis útflutningur getur aflað gjaldeyris til þess að flytja inn vörur og þjónustu sem við þörfnumst. Þetta samhengi, þótt einfalt sé, virðist oft flækjast fyrir mörgum. Jafnframt vegna hinnar sérstöku stöðu Íslands nú í dag er mikilvægt að við aukum framleiðslu til þess að auka útflutning. Þeir sem neita því að nýta orkuauðlindir landsins til þess að við getum aukið framleiðslu og útflutning virðast oft gleyma að benda á hvernig við eigum að afla útflutningstekna ef ekki með aukinni framleiðslu. Þessarar gleymsku gætir mjög í nýrri fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar. Þar er margt ágætt sem ætlunin er að fjárfesta í og sagt að það muni leiða til hagvaxtar sem byggist á sjálfbærum grænum grunni, en það fylgir ekki þeirri fjárfestingaráætlun hvernig þessi hagvöxtur eða hvernig þessi framleiðsla eigi að koma fram. Það er nokkuð augljóst að það að fjárfesta í húsnæði fyrir ríkisstarfsmenn leiðir ekki til þess að útflutningstekjur aukist. Jafnframt mun grænkun íslenskra fyrirtækja eða grænkun innkaupa hjá hinu opinbera, þó svo að það sé göfugt markmið, ekki leiða til hærri útflutningstekna. Það er því hægt að gera stórar athugasemdir við þá stefnumörkun ríkisstjórnarinnar sem felst í þeim hugsunarhætti sem kemur fram í fjárfestingaráætlun hennar. Það sem við þurfum að gera er að nýta auðlindir okkar. Við þurfum að nýta þær skynsamlega og í sátt við náttúruna, þ.e. við megum ekki ganga það nærri náttúrunni að óafturkræfar skemmdir hljótist af. Þess vegna var fyrir rúmum áratug sett í gang sú vinna sem hér er verið að tala um, rammaáætlun um nýtingu landsvæða, orkunýtingu og vernd landsvæða. Það er þess vegna sem við fengum okkar helstu sérfræðinga til að flokka náttúruauðlindir út frá nokkrum forsendum, forsendum sem ættu að ná yfir flest það sem ætti að hafa í huga við orkunýtingu, eins og náttúru og menningarminjar, að ekki verði gengið of nærri náttúrunni og ekki verði gengið á menningarminjar. Við megum ekki spilla útivist, ferðaþjónustu eða hlunnindum sem þegar eru af náttúrufyrirbærum, getum við sagt. Síðan eru það efnahagsleg og félagsleg áhrif virkjana. Fjórði þátturinn er virkjunarhugmyndir og hagkvæmni þeirra. Ég bar þá von í brjósti að út úr slíkri vinnu kæmi tillaga frá þessum hópum sérfræðinga þar sem virkjunarkostum væri raðað í þrjá flokka, þ.e. í flokk þar sem við getum hafið nýtingu, í biðflokk þar sem vantar frekari rannsóknir og af einhverjum ástæðum er ekki einhugur um að kostirnir eigi annaðhvort að fara í verndarflokk eða í nýtingarflokk og að lokum í verndarflokk þar sem er óumdeilt að ekki eigi að fara út í nýtingu. Það geta verið margar ástæður fyrir því. Þarna eru augljósir kostir eins og Geysir. Ég held að fáir Íslendingar mundu fallast á að virkja á Geysissvæðinu. Þarna eru verðmæt svæði sem allir eru sammála um að eigi ekki að virkja. Þarna lenda reyndar inni kostir sem eru umdeildari, eins og Norðlingaölduveita sem ég fór yfir í fyrri ræðu minni 

Okkar kjördæmi.

Virðulegi hv. þingmaður bendir á að sá kostur er í okkar kjördæmi.

Norðausturkjördæmi, þar sem þú ert í framboði.

Ég gerði samhengið að umræðuefni í byrjun ræðu minnar. Ef við ætlum að halda uppi velferð hér í landinu verðum við að skapa útflutningstekjur. Það gerum við með framleiðslu. Það gerum við með því að virkja svæði sem full samstaða ríkir um. Hér er verið að beina okkur inn á óheillabraut, að ég tel. Hér er búið að taka út álitlega vatnsaflskosti eins og neðri hluta Þjórsár, Holtavirkjun og Hvammsvirkjun, Urriðafossvirkjun þarfnast hugsanlega frekari rannsókna við, Skrokkölduvirkjun, en í staðinn er okkur beint inn á háhitasvæðin, að mjög miklu leyti á Reykjanesskaga. Það tel ég að geti verið varhugavert vegna þess að það ýtir mönnum í að virkja háhitasvæði á meiri hraða en æskilegt væri út frá sjónarmiðum, m.a. náttúruverndarsjónarmiðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ágæta ræðu. Við höfum svo sem rætt þau skilaboð sem ný verkefnisstjórn fær frá þinginu, þau sem koma fram í staflið b á bls. 25. Hér stendur, með leyfi forseta, að meiri hlutinn vilji að ráðherra og Alþingi athugi „hvort ekki sé æskilegast að í lögunum væri mælt fyrir um endurmat ónýttra kosta í orkunýtingarflokki“. Af hverju ætli meiri hlutinn vilji að þetta endurmat fari fram í þessum flokki? Ef á að fara að endurmeta má spyrja hvort ekki sé eðlilegt að endurmatið eigi jafnframt við um hina flokkana. Biðflokkur er í sjálfu sér alltaf í einhvers konar mati, en af hverju er þá ekki verndarflokkur líka endurmetinn ef menn telja að það þurfi að endurmeta orkunýtingarflokkinn? Getur verið að sú staða komi upp að menn hafi aðrar skoðanir eða það verði gerðar einhverjar rannsóknir sem leiði til dæmis til þess að háhitasvæði sem eru í verndarflokki, ég er bara að hugsa hér upphátt, verði endurmetin og þau hugsanlega færð um flokk? Hér virðist nýtingarflokkurinn verða undir smásjánni ef þessi tillaga nær fram að ganga. Kannski er ekkert athugavert við það að kostir séu endurmetnir, það hlýtur að gilda um allan pakkann, að allt sé skoðað. Mér finnst eins og það sé verið að undirstrika þann tón sem er í nefndarálitinu og þessari tillögu frá meiri hlutanum, ekki síst eftir ráðherrafiktið, að enn sé þessi mikla áhersla á að orkunýtingin sé í rauninni varhugaverð.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Þetta er lögmæt spurning. Mér finnst sú grein sem hv. þingmaður vísaði í lýsa nokkuð því andrúmslofti sem ríkir í kringum þessa rammaáætlun, þ.e. að það sé raunverulega ekki vilji meiri hlutans eða þeirra sem standa að þessu að teygja sig neitt í nýtingarátt. Þetta virðist allt saman ganga út frá því að reyna að friða sem mest þannig að hér verði ekki byggðar fleiri virkjanir og þá með afleiðingum sem ég talaði um í ræðu minni. Það er eitt sem mælir með stöðugu endurmat á nýtingarflokki, biðflokki og verndarflokki, það eru breytingar á tækni. Hugsum okkur að ný bortækni gerði það að verkum á jarðhitasvæðum að hægt væri að nýta orku sem væri undir einhverri náttúruperlu án þess að það sæi nokkuð á henni og nokkur yrði var við að þessi nýting ætti sér stað neðan jarðar, þá væri sjálfsagt að endurskoða hlutina og taka þann kost úr verndarflokki yfir í nýtingarflokk. Það væri að því gefnu að hægt væri að tryggja að þetta gerðist neðan jarðar og menn yrðu á engan hátt varir við að það væri verið að nýta orkuauðlindina. Auðvitað á þetta allt saman að vera í stöðugu endurmati.

Virðulegi forseti. Það er annað í þessum hluta sem mig langar að spyrja hv. þingmann út í, maður er alltaf að hugsa um hvernig málin eru sett fram. Í nefndarálitinu stendur, með leyfi forseta: „Meiri hlutinn beinir því enn fremur til ráðherra og Alþingis alls að: a) meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana.“ Hér er hins vegar ekki gerð nein tilraun til að skilgreina þessar smærri virkjanir. Eru það allar virkjanir sem í dag falla ekki undir rammaáætlunina? Er verið að hugsa um að búa til einhver viðmið um stærð eða eitthvað þess háttar? Er það þannig að ef á að nýta bæjarlækinn til framleiðslu á rafmagni fyrir sveitabæinn þurfi það að vera í rammaáætlun? Mér finnst þetta svolítið langt seilst að hafa forræði yfir nánast öllu sem mönnum dettur í hug að gera.

Bara öfgar.

Já, það má kalla þetta öfgar, hv. þingmaður. Það má velta því fyrir sér hvort raunin geti virkilega orðið sú að smærri virkjanir, örfá kílóvött, muni þurfa að fara í gegnum það ferli sem hér er um að ræða. Ég get ekki séð það og finnst vanta hér algjörlega rök fyrir þessari hugsun og þessari tillögu til Alþingis. Hér segir reyndar að Alþingi eigi að „meta hvort ástæða sé til“. Ég vil segja það bara strax að ég held að Alþingi eigi fyrst að beita sér fyrir því að endurskoða núverandi rammaáætlun, verði hún samþykkt hér eða þetta ferli allt saman, áður en menn fara að bæta inn í þessum litlu virkjunum sem oft og tíðum eru hreinlega til þess fallnar að beisla læk eða litla á og gera þá í raun 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson fjallaði einmitt um þetta í ræðu sinni hér fyrr í dag og benti á þann fáránleika sem gæti komið upp þegar þeir sem hafa hug á því að virkja bæjarlækinn þurfa að sækja til verkefnisstjórnar og þar séu fjórir hópar sem kanni áhrif á náttúru og menningarverðmæti, hagkvæmni virkjunarkostsins, efnahagsleg áhrif hans, áhrif á ferðaþjónustu, útivist og annað slíkt. Ef maður hefur hlutverk verkefnishópanna í huga og hvernig vinna þeirra fer fram blasir fáránleiki málsins við. Þess vegna hlýtur svarið við þessari spurningu sem varpað er fram í greinargerð þingsályktunartillögunnar að vera nei. Sá sem skrifaði þetta hlýtur að hafa getað svarað þessari spurningu sjálfur. Auðvitað er engin ástæða til að huga að þessu. Núna er þetta þannig að ef maður vill virkja bæjarlækinn sækir maður um virkjunarleyfi til Orkustofnunar og sækir síðan um leyfi til skipulagsyfirvalda í sveitarfélaginu. Það er sett inn á aðalskipulag og þá er hægt að virkja. Það er ekki, eins og virðist liggja í þessum orðum, algjörlega eftirlitslaust verið að virkja bæjarlæki um allt land. Það er ekki einfalt ferli og það þarf leyfi til þess. En að ræsa út verkefnisstjórn í rammaáætlun til að virkja bæjarlækinn er ómöguleg hugmynd.

Virðulegi forseti. Ég ætla að taka upp þráðinn þar sem hv. þingmenn slepptu honum rétt í þessu og velta fyrir mér efnisatriðum þessa máls og hvernig menn komust í raun að þeirri niðurstöðu sem þingsályktunartillagan bendir til. Eins og ég fór yfir í fyrstu ræðu minni var settur lagalegur rammi utan um málið sem fól í sér að tveir hæstv. ráðherrar fengu það verkefni að fara yfir málin að nýju eftir að búið var að dreifa drögum að þingsályktunartillögu og eftir að umsagnir höfðu borist frá fjöldamörgum aðilum. Nú skulum við snúa þessu aðeins við, velta þessu fyrir okkur, reyna að vera sanngjörn í þessari umræðu og með skírskotun til þess að þegar við ræðum um umhverfismál er gjarnan talað um að láta náttúruna njóta vafans skulum við láta hæstv. ráðherra njóta vafans, höfum uppi einhvers konar pólitísk varúðarsjónarmið. Segjum sem svo að hæstv. ráðherrar hafi gengið að því verki til að fara efnislega yfir málin. Metum síðan niðurstöðuna. Það sem blasir hins vegar við er að niðurstaðan er mjög einhliða. Það má vel vera að það þurfi út af fyrir sig ekki að vera svo vitlaust, ráðherrarnir hafi bara vegið og metið kostina og komist að þeirri niðurstöðu að í öllum tilvikum væri skynsamlegt að færa allar umdeilanlegar virkjanir í nýtingarflokki í biðflokk. En var það þannig? Var sú efnislega forsenda sem hæstv. ráðherrar gátu byggt á mjög einhlít í þá átt? Kom alls staðar fram, t.d. í umsögnum og við yfirferð málsins, að engir virkjunarkostir gætu mögulega farið úr biðflokki yfir í nýtingarflokk? Það vill nú þannig til að tveir virkjunarkostir komu sérstaklega til álita. Í fyrsta lagi var það þannig með annan kostinn, Hólmsárvirkjun, að menn höfðu fyrir mistök - og auðvitað geta alltaf gerst mistök, við skulum ekki hafa stór orð um það - unnið með eldri gögn sem bentu til annarrar niðurstöðu en hin nýrri gögn hefðu bent til. Í öðru lagi hafði önnur virkjun, Hagavatnsvirkjun, þá sérstöðu að hún átti uppruna sinn í hugmyndum manna um umhverfisátak til að koma í veg fyrir uppblástur. Ég nefndi áðan að uppblástur væri sennilega ein mesta náttúruvá á Íslandi og kannski meiri vá hér á landi en í mjög mörgum öðrum löndum af ýmsum ástæðum. Þetta var mjög áhugavert og þegar við skoðum umsagnirnar um Hagavatnsvirkjun blasir við að þær eru mjög í eina átt. Þær segja allar: Það er skynsamlegt að virkja Hagavatn af því að það hefur í för með sér betri umhverfisleg áhrif. Þá hefði maður getað ímyndað sér að á grundvelli þessa hefði niðurstaða hæstvirtra ráðherra orðið eftirfarandi: Annars vegar að skúbba öllum þessum sex virkjunum úr nýtingarflokki í biðflokk, og því hefðu bara valdið málefnaleg sjónarmið. Ég er að vísu algjörlega ósammála þeim málefnalegu sjónarmiðum en látum það liggja á milli hluta að sinni. Hins vegar hefðu hæstv. ráðherrar, eftir að hafa farið yfir málið á efnislegum forsendum, eftir að hafa skoðað umsagnir, eftir að hafa skoðað ný gögn sem borist hefðu um tiltekna virkjun, komist að þeirri niðurstöðu með nákvæmlega sömu rökum að þessar tvær virkjanir hlytu óumflýjanlega að lenda í nýtingarflokki. En það gerðu þær ekki, þær gerðu það nefnilega ekki. Þá vaknar auðvitað stóra spurningin í allri þessari umræðu: Af hverju ekki? Svarið blasir við öllum. Það var tilskipun frá stjórnarflokkunum um að færa verkefni úr nýtingarflokki í biðflokk, úr biðflokki í verndarflokk, en ekki öfugt. Þess vegna var niðurstaðan alltaf fundin fyrir fram. Það lá alltaf fyrir að niðurstaðan gæti ekki orðið önnur en sú sem þarna blasir við. Það var ekki byggt á faglegu mati heldur pólitísku. Auðvitað á pólitískt mat líka að byggja á faglegum forsendum, en ég er að benda á að niðurstaðan í hinu pólitíska mati var ekki byggð á faglegum forsendum heldur á fyrir fram gefinni niðurstöðu, af „dírektífi“ eins og við þekkjum frá Brussel, en í þetta skiptið kom það af flokkskontórum VG og Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir ræðuna. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir hvernig stjórnarflokkarnir ákváðu að semja um það hvernig rammaáætlun ætti að líta út, væntanlega til að mæta ákveðnum sjónarmiðum innan flokkanna. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það hvað hafi ráðið því að menn fóru í þá vegferð að færa virkjanirnar í Þjórsá, allar með tölu, í annan flokk. Getur verið að það hafi eitthvað með líf ríkisstjórnarinnar að gera? Flestir höfðu mælt með því að þegar tillagan kæmi frá verkefnisstjórninni og frá formannahópnum eða hvað hann kallaðist, yrði hún lögð fyrir Alþingi í þeirri mynd. Síðan þekkjum við hvað gerðist eftir það. Ráðherrar Vinstri grænna og Samfylkingar, umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra á þeim tíma - ætli það heiti ekki atvinnuvegaráðherra í dag - fóru yfir málið. Þá voru augljóslega settar fram kröfur um að þessir kostir ættu að fara í þennan flokk og slíkt. Hvað getur hafa legið að baki þessu? Manni finnst mjög óeðlilegt að fara þessa leið þegar verið er að reyna að ná sátt milli sem flestra þingmanna, sátt um að leggja fram fyrstu rammaáætlunina, sem ég held að sé mjög mikilvægt, hvernig sem menn vinna þetta í framhaldinu. Hvað býr að baki? Mig langar að ræða það við hv. þingmann því að ég held að það sé nauðsynlegt fyrir söguna, fyrir þingtíðindin, að fara vandlega yfir þetta upp á framtíðina og hvernig bregðast eigi við í framhaldinu þegar ný rammaáætlun verður komin.

Virðulegi forseti. Ég get auðvitað ekkert fullyrt um svarið við þessu vegna þess að ég á ekki seturétt á þeim fundum þar sem þetta mál var undirbúið. Mér finnst hins vegar svarið blasa við. Við vitum að það er gríðarleg andstaða innan stjórnarflokkanna, mismikil þó, við hugmyndina um virkjanirnar í Þjórsá. Það liggur fyrir frá október 2011 afdráttarlaus flokkssamþykkt VG um að færa skuli verkefni úr nýtingarflokki í biðflokk og úr biðflokki í verndarflokk. Þá blasti við að virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár yrðu fyrir barðinu á því. Það sem mér finnst svo tortryggilegt er að lögum er breytt til að búa til þessa stoppistöð þannig að hæstv. ráðherrar hafi aðgang að málinu. Nú þarf það ekki endilega að vera slæmt ef hæstv. ráðherrar vinna faglega og meta með sama hætti alla virkjunarkosti sem þeir telja að komi til greina, ef þeir eru metnir á efnislegum forsendum sem leiða til þess að sumir kostir fari úr nýtingu í bið og aðrir úr bið í nýtingu. Það sem ég hef verið að sýna fram á er að margvísleg gögn lágu fyrir sem bentu til þess að a.m.k. tveir veigamiklir virkjunarkostir, Hagavatnsvirkjun og Hólmsárvirkjun, ættu að fara úr biðflokki í nýtingarflokk, en það var ekki gert. Það hefði getað orðið niðurstaða fyrir hæstv. ríkisstjórn ef hún hefði viljað ræða þetta efnislega. Laxarökin eru falsrök í málinu, það blasir við öllum. Ef ríkisstjórnin hefði viljað fara mildari leið hefði hún getað skilyrt nýtingu Urriðafossvirkjunar við það að sýna fram á virkni mótvægisaðgerða vegna laxfiska við efri virkjanirnar tvær áður en virkjunarleyfi fyrir Urriðafossvirkjun væri gefið út. Það hygg ég að hefði getað orðið málefnaleg sáttaniðurstaða sem í raun hefði verið hægt að taka mark á. En eins og málið er í pottinn búið, eins og ríkisstjórnin vann einhliða í málinu, getur ekki orðið sátt um þessa niðurstöðu.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að skilja þetta mál öðruvísi en þannig að Vinstri grænir hafi ekki viljað sátt um þessa tillögu heldur yrði hún að líta út eins og þau ætluðust til. Það væru þeirra fingraför og þeirra áætlun. Það ætti ekki að gera sérstakar málamiðlanir til að koma til móts við þau sjónarmið sem uppi eru um að nýta ákveðna kosti til orkuframleiðslu eins og t.d. þær virkjanir sem hér voru nefndar í Þjórsá. Ég hygg að almennt sé samdóma álit hér inni að síst ætti að fara í Urriðafossvirkjun af virkjununum í Þjórsá, kannski langsíst, en að hinar tvær séu þannig gerðar að þær hafi tiltölulega lítil áhrif og auðvelt sé að fara í þær. Annað þessu tengt er að með því að fara flokkspólitísku leiðina, verða við kröfum Vinstri grænna væntanlega um að færa þessa nýtingarkosti, er að mínu viti verið að seinka möguleikanum á frekari orkuvinnslu og orkuöflun í landinu. Þetta eru væntanlega þeir nýtingarkostir sem eru komnir hvað lengst í undirbúningi og fljótlegast væri fara í ef hér væri vilji til að hafa aukna og þá öruggari orku á boðstólum. Áhrifin af því að stjórnarflokkarnir fara með málið í pólitísku förin eru þar af leiðandi ekki bara þau að setja rammaáætlun í uppnám heldur sýnist manni líka að þetta verði til þess að seinka mögulegum efnahagsbata á Íslandi.

Virðulegi forseti. Nú höfum við séð að aðilar sem hafa komið að þessu máli koma alls staðar að úr hinu pólitíska litrófi. Málinu var hrint úr vör af Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum. Síðasta verkefnisstjórnin var skipuð af Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni. Málið var síðan unnið áfram undir pólitískri forustu Samfylkingar og Vinstri grænna. Við getum því sagt að allt ferlið litist af því að það var hafið upp úr pólitískum hjólförum. En nú er það lent aftur í þeim. Það er augljóst og ekkert hægt að deila um það, þess vegna ræðum við þetta svo ítarlega núna, að þessi mál eru í bullandi ágreiningi. Undan þeirri staðreynd getum við ekki vikist, það er staðan. Það er því alveg rétt sem hv. þingmaður segir, þetta er ekki lengur rammaáætlunin, þetta er þeirra rammaáætlun. Það er það hættulega í málinu. Þá er eins og allur þessi bardagi, öll þessi vinna, allt sem við höfum lagt á okkur, allt það mikla traust sem byggðist upp í gegnum áratugi eða a.m.k. áratug, sé allt í einu bara horfið, því er ýtt út af borðinu, því er sópað burtu, það hverfur. Við erum komin í stöðu sem er allt of lík þeirri sem við vorum í þegar við hófum ferlið. Og nú þarf að taka slag um virkjun fyrir virkjun o.s.frv. Það sem er svo alvarlegt er að þetta eru ekki bara skilaboð um að henda út þeim sex virkjunarkostum sem lagt er til í þingsályktunartillögunni heldur er í raun og veru, miðað við umsögn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, verið að stöðva framkvæmdir við jarðhitavirkjanir líka, þetta er virkjanastopp. Það er auðvitað það sem vakir fyrir mönnum. Við þurfum að setja það í efnahagslegt samhengi við möguleika okkar á skynsamlegri orkunýtingu í sátt við umhverfið sem gæti haft í för með sér mikla verðmætasköpun. Það er verið að loka á það. Þá liggur fyrir að þessari leið við verðmætasköpun á Íslandi á að loka um ókomin ár.

Frú forseti. Við höldum hér áfram umræðu um tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða og er þetta síðari umr. Mér finnst hún hafa verið mjög góð og það er eiginlega því að þakka að hv. formaður umhverfisnefndar, Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, hefur gripið inn í umræðuna, svarað fyrirspurnum og komið sínum sjónarmiðum að. Því er ekki að heilsa með aðra stjórnarliða sem ég hefði viljað heyra meira í í umræðu því þegar spurningum er svarað þarf ekki að spyrja þeirra aftur og það er mjög jákvætt. Ég veit að hæstv. umhverfisráðherra hlýðir á umræðuna en hann hefur verið spurður fjölda spurninga og það hefur ekki fengist svar við þeim heldur. Hann er sá sem flytur málið þannig að ég hefði talið að hann ætti nú að grípa inn í umræðuna, þ.e. ef menn vilja að hún fái í fyrsta lagi farsælan endi og í öðru lagi að hún gefi eitthvað af sér. Það hefur voða lítið upp á sig að vera að ræða hérna fram og til baka og spyrja og fá ekki svör. Þannig er mál með vexti að ég hugsa að nánast engir tveir þingmenn hafi algjörlega sömu skoðun á því hvað eigi að virkja, hvað ekki og hvað eigi að vera í biðflokki. Hins vegar er það svo að menn eru alltaf tilbúnir til að slaka til í allri umræðu, það er bara þannig. Fólk er yfirleitt meira á hlið sátta og samninga en átaka. Ég til dæmis hefði hug á því að reisa Villinganesvirkjun í Skagafirði. Ég tel það vera mjög skynsamlega virkjun sem mundi bæta umhverfið. Ég sé fyrir mér seglbáta á vatninu, það er mjög fallegt þarna inni á milli fjallanna, en það eru ekki allir þannig og hv. þm. Jón Bjarnason varaði einmitt við því. Það hefði verið gaman að taka þá umræðu lengra en af því að ég náði ekki alveg hvað það var sem hann óttaðist, það var helst að eftir 70 ár mundi það fyllast af aur og breyta landslaginu fyrir framan en þá mætti náttúrlega hleypa leirnum úr öðru hverju svo að það er allt hægt að laga. Ég hugsa að það séu flestir eða allir þingmenn á móti því að virkja Dettifoss, Gullfoss og Geysi þannig að þar er þegar kominn ákveðinn flötur sem menn geta sameinast um. Svo eru held ég mjög margir hlynntir því að virkja það sem þarna er eins og Blöndu sem er stækkun Blönduvirkjunar, ég held að nánast allir séu með því. Það þarf því ekki endilega að vera ágreiningur. Það sem ég hef athugasemdir við er í fyrsta lagi að það virðist vera að virkjanir sem lenda í biðflokki, sérstaklega jarðvarmavirkjanir, sé ekki hægt að rannsaka. Þá er spurningin: Er það þá bara ævarandi geymsluflokkur? Það væri gaman að heyra sjónarmið um það. Væru menn til í að hleypa inn rannsóknum á það svæði til þess að þetta verði ekta biðflokkur sem getur þá farið í nýtingarflokk eða verndarflokk ef sýnist? Eða á þetta að vera ævarandi geymsluflokkur, þ.e. í raun verndarflokkur? Þetta er það sem menn hafa verið að tala um og gert athugasemdir við. Svo ræddi ég nokkuð um jarðhitavirkjanir. Ég er orðinn dálítið skeptískur á þær þangað til ný tækni kemur fram sem gerir þessar óskaplegu röralagnir óþarfar. Mér finnst það mikill ljóður á landslaginu þegar þær liggja eins og krabbamein yfir falleg hraun, eins og í Hellisheiðarvirkjun sem mér finnst hafa verið mikil mistök. Ef allar þessar borholur hefðu átt upptök sín undir stöðvarhúsinu væri það fínt mál, þá væri þetta bara eins og hvert annað sveitahótel. Sérstaklega ef vandinn um brennisteinsmengunina er leystur og jafnvel farið að nýta brennisteininn úr þeirri mengun, þá yrði þetta eins og lítið og laglegt sveitahótel sem gæti verið skoðunarvert og fallegt í landslaginu. Mér finnst því vera ýmislegt sem á eftir að rannsaka í þeim virkjunum þannig að jafnvel virkjanir sem eru í verndarflokki gætu lent í nýtingarflokki með samþykki flestra þegar viðkomandi mannauður er til staðar sem vinnur á öllum þeim vandamálum. En eins og ég gat um, jafnvel þótt mannauðurinn mundi hjálpa okkur með Gullfoss verður held ég seint sátt um það meðal þingmanna að virkja hann svo að það eru ákveðnir helgistaðir sem við viljum ekki ganga inn á, jafnvel ekki mestu virkjunarsinnar. Reyndar eru Niagarafossar í Bandaríkjunum virkjaðir á nóttunni þannig að þar er beitt þeirri ýtrustu tækni að nota virkjanir án uppistöðulóna. Mér finnst meðferðin á þessu máli endurspegla stefnu hæstv. ríkisstjórnarinnar sem er að velja átök ef þau eru í boði. Það er náttúrlega ekki nógu gæfulegt fyrir íslenska þjóð að hafa fólk sem velur átök og vill ekki einu sinni kanna hvort það sé einhver möguleiki á sáttum. Ég er búinn að vera nokkuð lengi á þingi, og kannski allt of lengi að mati sumra, en ég hef sjaldan upplifað önnur eins átök og slagsmál eins og eftir að þessi hæstv. ríkisstjórn tók við fyrir tæpum fjórum árum. Það er Icesave, kvótinn, stjórnarskráin og það er virkilega dapurlegt hvaða leið menn hafa valið að fara í sambandi við stjórnarskrána, að mínu mati að henda þeirri heilögu bók fyrir úlfana í átökum. Auðvitað eiga menn að geta náð samstöðu um það og ég held að allir flokkar og allir þingmenn hafi lýst því yfir að þeir vilji breyta stjórnarskránni. Af hverju finna menn þá ekki fyrst hverju allir vilja breyta og gera það og eftir því sem skoðanir verða sterkari fara menn í ítarlegri umræðu til að sætta sjónarmiðin? Ég er þeirrar skoðunar að það sé hægt að sætta nánast alla ef menn eru tilbúnir til að hlusta á skoðanir hver annars. Ég hef hlustað hér á skoðanir hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur og ég get að sumu leyti fallist á þær, að bíða með vissa hluti og kanna þá betur eins og virkjanirnar á Reykjanesi. Þessi átakastjórnmál hafa skaðað íslenska þjóð mjög mikið á viðkvæmum tíma. Ég held að það sé kominn tími til, og vonast til þess, að eftir kosningar komi fólk á þing sem hlustar meira hvert á annað en það slæst hvert við annað. Í heiminum öllum eru að verða miklar breytingar. Það koma sífellt öflugri og heiftarlegri vindhviður eða fellibyljir til Bandaríkjanna og sumir eru farnir að setja það í samhengi við hitnun jarðar. Það eru rök fyrir því að eftir því sem hitaskilin verða meiri á milli Norðurpóls og miðjarðarlínu aukist átökin í lofthjúpnum. Menn eru farnir að ræða um það samhengi og kannski verður það til þess að Bandaríkin snúi af sinni eindregnu stefnu gegn því að viðurkenna hitnun jarðar. Ég veit að Kína og Indland eru farin að horfa mjög alvarlega á þetta og ég held að þau hafi gert samkomulag fyrir nokkrum dögum um samstarf í umhverfismálum. Ég hugsa að loftslagskvótaverslun verði algeng því að þar nota menn það markaðskerfi sem er til í öllum heiminum til þess að vinna bráðan bug á koldíoxíðlosuninni sem veldur hitnun jarðar. Ég hugsa því að eftir ekki lengri tíma en fimm eða tíu ár verði kominn almennur markaður með koldíoxíðlosanir sem getur orðið verulega lyftistöng fyrir íslenskt atvinnulíf vegna þess að það hækkar verðið á orkunni um allan heim án þess að aðrir þættir breytist, eins og vextir af lánum, afborganir af lánum og annað slíkt. Það þýðir að Landsvirkjun og aðrir orkuframleiðendur á Íslandi, sérstaklega þeir sem framleiða á erlenda markaði eða í erlendri mynt eins og þeir sem stunda álframleiðslu og vonandi eitthvað fleira í framtíðinni, þar gerist ekki neitt annað en að það myndast gífurlegur hagnaður til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Ég sé þá þróun sem mjög jákvæða en til þess þurfum við að vinna sameiginlega að því að finna lausn á því hvað við ætlum að virkja og hvað við ætlum ekki að virkja.

Virðulegi forseti. Ég kem nú upp og langar í raun til að þakka hv. þingmanni, fyrst náttúrlega fyrir ræðuna og líka fyrir orð hans um Villinganesvirkjun í Skagafirði sem er mjög hagkvæm virkjun, sem mun og hefur mjög lítil umhverfisáhrif. Þetta er virkjun þar sem hugmyndin er að stífla í gili, þar verður til lón og undir lónið fer mjög lítið af landi, það eru aðallega gil sem fyllast. Jú, ég viðurkenni að það er eftirsjá að giljunum því að þau eru falleg en á móti kemur að við fáum allt að 40 megavött af orku. Mig langar að spyrja hv. þingmann af því að hann þekkir greinilega ágætlega til þeirrar virkjunar: Hvernig líst honum á þá hugmynd, sem við höfum reyndar barist fyrir lengi á þessu svæði, að orkan úr fallvötnunum í Skagafirði og þar með talið orkan úr Villinganesvirkjun verði nýtt til hagsbóta fyrir héraðið, þ.e. að þarna verði í raun helst ekki virkjað nema svæðið njóti einhvern veginn góðs af því? Þá horfum við vitanlega til þess að einhver nýtingarkostur verði fyrir valinu. Auðvitað er það þannig að verði farið í hinar virkjanirnar líka er það svo mikil orka að hún mun aldrei eða seint í það minnsta - ef það væri hægt að finna rök fyrir því að nýta hana alla þarna heima fyrir. Ég vil bara spyrja hv. þingmann út í þessar hugmyndir. Hvort hann geti tekið undir að það sé eðlilegt að horfa til þess að nýta þá orku sem næst staðnum þar sem hún verður til og að samfélagið sem lætur af hendi ákveðinn hluta af sinni náttúru fái í staðinn orku og njóti þess með einhverjum beinum hætti vegna þess að það er að sjálfsögðu líka hagkvæmt að nýta orkuna sem næst uppruna hennar?

Frú forseti. Það er eðli raforku að ekki er hægt að geyma hana í tíma, þ.e. maður getur ekki nýtt þá orku sem er framleidd í dag á morgun nema breyta henni í einhverja aðra orkugeyma á meðan, rafgeyma eða eitthvað slíkt. Það er einkenni hennar að það kostar viðnám og tapast ákveðið magn af raforku við það að flytja hana og því meira því lengra sem flutt er. Það er því ákveðinn hvati til að vinna orkuna við búðarvegg þannig að hún ætti að vera eitthvað ódýrari einmitt þar en til dæmis í Reykjavík, á Suðurnesjum eða annars staðar þar sem hún er þá nýtt. Þetta gæti leitt til þess að heimamenn séu í forgangi. Hins vegar er ég á móti því að segja að þessi fjörður eða þetta hérað eigi orkuna því að það gæti þá litið illa út gagnvart því hver á orkuna sem er til dæmis notuð í Reykjavík, er það Þingvallasveit, heita vatnið sem er sennilega mesta orkuveita hér á landi? Þetta kemur inn á það sem við höfum oft rætt um, auðlindanýtingu og auðlindagjald. Ég get hins vegar alveg séð fyrir mér ef það verður tekið upp auðlindagjald á orku að héruðin nytu þess og þau njóta þess að sjálfsögðu að leggja fasteignaskatta á byggingarnar. Því hefur reyndar ekki verið sinnt nægilega vel að það sé gert en ef það er byggð virkjun í Villinganesi ætti fasteignagjaldið af þeirri virkjun í sjálfu sér að renna til sveitarfélagsins og gefa því ákveðinn styrk til að fara út í frekari framkvæmdir og laða til sín fólk, t.d. með skattafslætti. Ég sé það alveg sem lausn á þessu.

Virðulegi forseti. Það er að sjálfsögðu rétt að ákveðið afgjald, ef ég má orða það þannig, skattar af byggingum sem eru reistar renna til þess sveitarfélags sem byggingin er í. Það er hins vegar hugmynd sem við höfum verið með til dæmis þegar við vorum í sveitarstjórn, að reyna þá að nota tækifærið þegar verður farið í að framleiða orku til að búa til enn þá fleiri störf og meiri hagvöxt í héraðinu. Ég held að það sé allt í lagi að þau svæði þar sem er verið að nýta orkuna fái í það minnsta tækifæri til að sýna fram á að hægt sé að nýta hana á þeim stað með hagkvæmari hætti en að flytja hana um langan veg. Að sjálfsögðu þarf að vera til næg orka fyrir höfuðborgarsvæðið og þau fyrirtæki sem hér eru og kunna að rísa, það er kórrétt allt saman. Hv. þingmaður nefndi líka í ræðu sinni að þingmenn hefðu eðlilega mismunandi skoðanir á rammaáætlun, á því hvað er hægt að virkja, nýta o.s.frv. Til þess var rammaáætlun að sjálfsögðu sett fram, til að reyna að skipuleggja þetta og reyna að ná saman ólíkum sjónarmiðum um nýtingu, verndun o.s.frv. Mér finnst leitt að það hafi verið sett í uppnám með þessum skiptum á milli ráðherranna. Það er líka vert að hafa það í huga að meðan framsóknarmenn og sjálfstæðismenn voru með það á sinni könnu og svo Samfylking og sjálfstæðismenn, ríkti þokkalegur friður, ég ætla ekkert að taka sterkar til orða, um verkefnið. Svo er það núna þegar Samfylking og Vinstri græn taka við verkefninu að í rauninni, ég ætla bara að orða það þannig, fer allt í bál og brand vegna þess að þá fara menn út úr sáttaferlinu og inn í pólitíska ferlið sem átti ekki að eiga sér stað.

Frú forseti. Nú er það þannig að allur orkugeirinn á Íslandi er meira og minna rekinn af opinberum aðilum og þar vill oft brenna við að menn láti ekki kostnað myndast þar sem hann á að myndast, t.d. í viðnámi í leiðslum og öðru slíku. Það getur verið að það skaði einmitt þá hugsun að menn noti orkuna í héraði. Ef þetta væri hreinlega rekið af einkaaðilum með hagnaðarsjónarmið í huga, sem er alveg hægt og ég hef bent á leið til þess með því að selja orkuleyfið til 40 ára og síðan aftur og aftur, þá mundu menn virkilega skoða hvað það kostar mikið að flytja orkuna suður á Reykjanes eða eitthvað annað og hvað er hægt að selja hana mikið ódýrar í Skagafirði, ef við nefnum þá sérstöku virkjun. Ég held nefnilega að landsbyggðin mundi græða á því ef slík hugsun kæmi fram. Varðandi það hvort menn ættu að skoða aðkomu landsbyggðar eða héraða að virkjunum finnst mér að ef menn færu virkilega að skoða auðlindina, aflið í Jökulsánum í Skagafirði, sé spurningin: Á héraðið einhverja hlutdeild í þeirri auðlegð? Við vitum það að ein hagkvæmasta jarðvarmavirkjun á landinu er einmitt hjá Sauðárkróki. Það er alhagkvæmasta jarðvarmavirkjunin og ætti að vera langsamlega ódýrust. Þá er það spurningin: Hver á þá auðlind, er það ekki Skagafjörður? Væntanlega. Ég tel að þannig gæti maður sagt að héruðin ættu að eignast ákveðna hlutdeild í auðlind eða auðlegð sem er innan þeirra.

Forseti. Ég hef áður sagt að ég líti svo á að andsvör séu sérstaklega ætluð þingmönnum úti í sal til að spyrja þann hv. þingmann sem hefur nýverið flutt ræðu spurninga en ekki ætluð fyrir þingmenn til að svara spurningum sem til þeirra hefur verið beint þannig að ég vil bara ítreka, fyrst þetta kom upp, að ég hyggst svara í sérstakri ræðu undir lok þessarar umræðu þeim spurningum sem beint er sérstaklega til mín. Þá get ég komið að ýmsum spurningum sem bornar eru upp. Ég vil hins vegar nýta ferðina núna til að koma inn á eitt atriði sem hv. þm. Pétur Blöndal snerti á. Það varðar biðflokkinn og hefur ítrekað komið upp í umræðunni, þ.e. hvers vegna ekki eigi að opna biðflokkinn miklu meira fyrir rannsóknum. Þetta fer auðvitað alveg eftir því um hvers konar rannsóknir er að ræða. Hérna þurfum við að vanda okkur. Rannsóknir á háhitasvæðum hafa mjög mikið óafturkræft og alvarlegt rask í för með sér sem í reynd eyðileggur svæðin, eins og við Hellisheiðarvirkjun sem hv. þingmaður hefur réttilega bent á. En það gerist líka þegar um rannsóknarboranir og rannsóknir á háhitasvæðum er að ræða. Hér er um að ræða annars konar ferli þegar kemur að vatnsafli. Rannsóknir varðandi orkuna hafa augljóslega ekki jafnmikinn eyðileggjandi mátt í för með sér eins og rannsóknir á háhitasvæðum. Þess vegna ber okkur skylda, hvað varðar biðflokkinn, til að fara mjög varlega. Ég vildi bara snerta á þessu og vita hvort hv. þingmaður væri sammála mér um þessi atriði.

Frú forseti. Ég er ekki sammála hv. þingmanni í því að ætla sér að svara í einni ræðu öllum spurningunum því að þá hlaðast upp spurningar sem margar hverjar eru eins. Það væri betra að hv. þingmaður kæmi í fleiri styttri ræður sem mega vera eins margar og hann vill og svaraði spurningunum þannig að menn þyrftu ekki að spyrja aftur og aftur. Og það væri enn betra ef hæstv. ráðherra kæmi hingað og svaraði. Þetta var mjög gott svar hjá hv. þingmanni um rannsóknir á háhitavirkjunum. Nú skilst mér að það sé yfirleitt hægt að steypa upp í holur sem boraðar hafa verið og gera þær þannig afturkræfar. Það hefur reyndar einu sinni gerst að menn lentu á hrauni sem kom upp, það var við Mývatn og var eiginlega undur þannig séð, þar er svo grunnt niður á hraunstrauma. Ég held að það sé yfirleitt alltaf hægt að gera þetta afturkræft nema náttúrlega þann pall sem er notaður undir boranirnar þar sem hraun er þá sléttað. Kannski má gera kröfur um að sá skaði sé lágmarkaður. Ég vildi gjarnan að við ræddum þetta. Ég held að mörgum liði betur ef þeir væru sannfærðir um að það væri einhver möguleiki á að virkjun sem lendir í biðflokki yrði rannsökuð og færi í nýtingarflokk ef það kæmi í ljós að hægt væri að nýta hana án þess að skaða náttúruna. Ég held hreint út sagt að það mundi auka sáttina í þessu máli. Þetta sýnir eiginlega hvað umræðan getur verið góð þegar menn tala saman. Ég legg til að hv. þingmaður og hæstv. ráðherra grípi inn í umræðuna öðru hverju og svari spurningum jafnóðum, t.d. um það af hverju menn tóku þá ákvörðun, eins og bent hefur verið á, á grundvelli rangra upplýsinga. Þá finnst mér alveg sjálfsagt að það sé skoðað.

Forseti. Varðandi þetta með rannsóknirnar á háhitasvæðunum held ég að ef til dæmis hv. þingmaður færi á Þeistareyki þar sem öllu svæðinu hefur verið raskað, allt í þágu rannsókna, mundi hann sjá hvað um er að ræða. Það er ekki auðvelt að taka til baka þau spjöll sem þar hafa verið unnin. Þetta snýst ekki um eina holu, þetta snýst um gríðarlegar framkvæmdir sem þessu fylgja, vegi og annað. Reyndar ætti það að vera þverpólitískt mál okkar allra að taka rækilega í gegn umgengni á háhitasvæðum vegna þess að staðreyndin er jafnframt sú að til dæmis á Þeistareykjum, þar sem þessar rannsóknir eiga að fara fram, hefði verið hægt að ganga miklu betur um þannig að minna rask hefði hlotist af jafnvel þótt fólk hefði sagt: Já, rannsökum svæðið, gerum þetta. Það er í alvöru átakanlegt hversu mikill subbuskapur og vanvirðing hefur stundum einkennt umgengni okkar á háhitasvæðum þegar raskið hefði getað verið minna. Það er hins vegar alltaf miklu meira en bara einhver einföld aðgerð sem hægt er að taka til baka þegar kemur að jarðhitanum. Fyrir þá sem vilja fjárfesta í orkunýtingu skiptir vissan að mínu viti miklu máli. Óvissan er alltaf verst. Ef við vitum að við ætlum að vernda tiltekin svæði til framtíðar vegna þess að önnur stór og mikil rök lúta að því er miklu betra fyrir alla að segja það strax: Við ætlum að vernda. Hv. þingmaður hefur talað um Dettifoss, Gullfoss og slík svæði, það er miklu betra fyrir alla að vita að ákveðin svæði á að ekki að fara í. Þá geta menn einbeitt sér að öðrum svæðum.

Frú forseti. Þetta síðasta er mjög athyglisvert. Það var unnið faglega að því að koma með lausn sem velflestir hefðu getað sætt sig við. Ég var búinn að kyngja því að Villinganesvirkjun mundi lenda í biðflokki, ég var búinn að sætta mig við vissa virkjunarkosti sem færu jafnvel í verndarflokk. Síðan gerist það að það eru sett á þetta pólitískt mark, þessu er breytt einhliða án þess að sátt myndaðist um það. Það er einmitt það sem mér finnst langverst í þessu, það að friðurinn er rofinn, sáttin er rofin. Þá telur sig enginn vera bundinn. Það er það sem ég óttast, líka fyrir hönd umhverfisverndarsinna, að þetta muni slá til baka og verða jafnvel verra gagnvart virkjunum. Næsta ríkisstjórn sem þarf að laga efnahag heimilanna þarf að laga atvinnulífið og allt slíkt og sem liður í því gæti verið að virkja dálítið rausnarlega. Þá getur verið að hún segi: Hér er búið að gefa fordæmi, við þurfum ekki að hlusta á þessa faglegu nefnd sem hefur unnið þarna og nú ætlum við að virkja dálítið duglega til að setja atvinnulífið í gang, lokka aftur heim Íslendingana sem fóru til útlanda og bæta hér lífskjör. Þá held ég nefnilega að þetta frumkvæði Vinstri grænna muni skemma fyrir þessari sátt og að menn fari jafnvel að virkja það sem flestir hefðu sætt sig við að virkja ekki. Það er þetta sem ég hef varað við og hef talað um sem ákveðið skemmdarverk á þeirri sátt sem hafði myndast. Nú kemur þetta til dæmis fram hjá hv. þingmanni, ég hef rekist á þetta líka, og þá til að svara seinni spurningunni um umgengnina vil ég nefna að ég hef séð hjá Keili palla úti um allt eins og litla flugvelli. Hvers vegna þurfa menn að gera þetta svona svakalegt þegar þeir eru að rannsaka?

Hæstv. forseti. Það eru margir þættir í þessu sem er hægt að ræða. Mikill hluti umræðunnar hefur verið um meginstefnuna, aðferðafræðina, og þá skyndilegu breytingu sem varð við það að hæstv. iðnaðarráðherra og umhverfisráðherra fengu málið í sínar hendur eftir að verkefnisstjórn hafði skilað af sér sem og svokallaður formannahópur og fyrir lágu drög að þingsályktunartillögu. Eins og margir aðrir ræðumenn hér staldra ég helst við þá þætti, þ.e. þær breytingar sem gerðar voru af hálfu ráðherranna tveggja. Ég hef gagnrýnt það. Mér hefur þótt skorta heilmikið á í þeirri umræðu sem hér hefur átt sér stað að fram kæmu skýr rök fyrir þeim ákvörðunum sem þar voru teknar. Þá er ég auðvitað fyrst og fremst með í huga þá sex virkjunarkosti sem færðir voru úr orkunýtingarflokki í biðflokk vegna þess að þarna er um að ræða mjög afgerandi breytingu á tillögunni. Þarna á meðal eru virkjunarkostir sem eru nálægt okkur í tíma sem hægt væri að ráðast í með skömmum fyrirvara sem eru afar hagkvæmir og hafa í för með sér að flestra mati sem um þetta hafa fjallað minni skerðingu á náttúruverðmætum en ýmsir aðrir kostir og röðuðust þess vegna tiltölulega hátt á þá mælikvarða sem verkefnisstjórn og faghópar lögðu til grundvallar í störfum sínum. Ég verð að játa að hvorki í gögnum málsins né ræðum sem hér hafa verið fluttar hefur mér þótt koma fram sterkur rökstuðningur fyrir þeim breytingum sem ráðherrarnir stóðu að og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar skrifar undir. Ég horfi á rökin um neðri hluta Þjórsár og þar er fyrst og fremst gefin sú skýring að eftir sé að rannsaka betur áhrif virkjananna þriggja á laxastofna. Þegar málið er skoðað nánar kemur í ljós að þau rök eiga fyrst og fremst við um eina af þeim þremur virkjunum, þau eiga við um Urriðafossvirkjun en miklu síður, ef þá nokkuð, um Hvammsvirkjun og Holtavirkjun. Einhvern veginn finnst mér veikur rökstuðningur fyrir því að loka á þessar þrjár virkjanir sem hafa lengi verið í undirbúningi og eru þess eðlis að hægt væri að ráðast í þær með tiltölulega skömmum fyrirvara miðað við það sem gengur og gerist. Ég velti líka fyrir mér hvort einhver getur farið nánar í þessari umræðu yfir hugmyndafræðina á bak við þessi svokölluðu áhrifasvæði, „buffer zones“, á miðhálendinu í tengslum við Hágönguvirkjanir og Skrokkölduvirkjun. Það er bent á að þær liggi nálægt Vatnajökulsþjóðgarði og það eigi eftir að athuga hvaða áhrif framkvæmdir á þessu svæði kunni að hafa á verndargildi Vatnajökulsþjóðgarðs. Ég bið forláts ef það hefur farið fram hjá mér en mér finnst að hvað þetta varðar hafi rökstuðningurinn ekki verið mjög skýr eða nákvæmur. Það er vísað mjög almennt til þess að það væru viðurkennd sjónarmið að það bæri að sýna verndarsvæðum ákveðna virðingu með því að fara ekki í framkvæmdir rétt á mörkum þeirra. Mér finnst hins vegar rökstuðningurinn hvað þetta varðar, þegar yfirfært er á þessa tilteknu virkjunarkosti, heldur óljós. Ég vildi gjarnan fá útskýringar á því frá þeim sem standa að þessum 

Forseti áminnir þingmenn um að virða þann ræðutíma sem þeir fá úthlutað.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir hans ágætu ræðu. Það er eðlilegt að kalla eftir frekari rökstuðningi fyrir ákvörðun ráðherranna að breyta þessu, ég tek undir með þingmanninum að það vantar rökstuðning fyrir því. Nú hefur hv. þingmaður töluvert lengri reynslu á þingi en sá er hér stendur og kann þar af leiðandi væntanlega enn betur söguna um rammaáætlun, þ.e. hvenær og hvernig hún varð til. Ég held að ágætt sé að spyrja hv. þingmann að því hvort það sé ekki réttur skilningur hjá mér að þegar farið var í þessa vegferð hafi verið almennur vilji þingmanna að skapa eins mikla sátt og unnt væri um hvaða möguleika ætti að nýta, hvað ætti að vernda, hvað þyrfti frekari rannsókna við o.s.frv. Ég vakti athygli á því áðan eftir ræðu hv. þm. Einars Kristins Guðfinnssonar að þegar Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur héldu á þessu máli, og þegar Sjálfstæðisflokkur og Samfylking héldu á þessu máli ríkti þokkaleg sátt um ferlið. Núna þegar vinstri stjórnin heldur á málinu fer það í pólitískan farveg og verður að deilumáli á Alþingi og verður til þess að hér hafa stjórnarandstöðuþingmenn komið upp hver á fætur öðrum og jafnvel stjórnarliðar og lýst því yfir að þetta sé í raun tímabundið plagg, þetta sé bara ákvörðun þessa þings, þessarar ríkisstjórnar og lengra nái það ekki. Um þetta er þar af leiðandi ekki nokkur sátt. Mig langar að spyrja þingmanninn út í þessa sögu alla.

Hæstv. forseti. Um þetta andsvar má fara nokkrum orðum, það gefur tilefni til að árétta nokkur atriði. Í fyrsta lagi er hugmyndin á bak við rammaáætlun sú, eins og hv. þingmaður bendir á, að reyna að skapa sem víðtækasta sátt um ákveðið jafnvægi milli nýtingar og verndar. Gengið er út frá þeirri hugmynd í upphafi, þegar lagt er af stað, að um áframhaldandi nýtingu á orkuauðlindum landsins verði að ræða, en það er líka lögð áhersla á að verndarsjónarmiðum sé gert hátt undir höfði og reynt að finna ákveðið jafnvægi milli þessara sjónarmiða með tilteknum aðferðum og vinnulagi. Með öðrum orðum, hvorki er gengið út frá því að öll áherslan eigi að vera á vernd né að öll áherslan eigi að vera á nýtingu. Gert er ráð fyrir því að taka inn þessa þætti og reyndar fleiri til að meta hvort ráðast eigi í einstaka virkjunarkosti eða ekki. Það er hugmyndin. Hugmyndin, eins og þetta er uppbyggt, er auðvitað sú að með því að vinna þetta á vandaðan og faglegan hátt og hafa ferlið opið og út af fyrir sig á köflum nokkuð flókið sé stuðlað að því að áætlunin geti staðið til lengri tíma fremur en skemmri, að þeir aðilar sem um þessi mál véla, hvort sem um er að ræða orkufyrirtæki, sveitarfélög eða almannasamtök, geti gert ráð fyrir því að þær ákvarðanir sem teknar séu standi til nokkuð langs tíma. Hugmyndafræðin gengur út á að ekki sé skipt um rammaáætlun eins og skipt er um ríkisstjórnir eða skipt um meiri hluta á þinginu. Framan af tókst þetta býsna vel en síðustu afskipti hæstvirtra ráðherra, áður en málið kemur inn í þingið, verða auðvitað til þess að raska jafnvæginu sem þarna er byggt á og eyðileggja með sínum hætti fyrir 

Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu hv. þingmanns áðan að þingmaðurinn auglýsti eftir frekari rökstuðningi fyrir því að færa þessa kosti milli flokka. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hvað telur þingmaðurinn að hafi ráðið því að farið var í þá vegferð að breyta þessu? Síðan vil ég vekja athygli þingmannsins og eftir atvikum kanna viðbrögð hans við því að í orkunýtingarflokki eru eingöngu tvær vatnsaflsvirkjanir eftir þessa breytingu. Önnur er á Vestfjörðum í Ófeigsfirði, Hvalárvirkjun, og hin er stækkun Blöndu eða Blönduveita. Það liggur ljóst fyrir að það er mjög erfitt í það minnsta, svo ekki sé sterkar að orði kveðið, að fara í Hvalárvirkjun án þess að ríkið komi að því með einhverjum hætti vegna tenginga við kerfið og annars. Þar af leiðandi og miðað við þær reglur sem gilda í dag er hún frekar óhagkvæmur kostur. Eftir stendur að meiri líkur eru á því að farið verði í Blönduveitu, þó að hún sé reyndar ekki talin alhagkvæmasti kosturinn en sá kostur í vatnsafli sem er líklegastur til að farið verði í. Eftir stendur að meira og minna allt sem tillagan gengur út á í dag er að nýta jarðhita, en sú stefnumörkun er svo í nefndarálitinu gagnrýnd í sjálfu sér með ótal fyrirvörum og ótal hugmyndum um frekari rannsóknir og eitthvað slíkt. Fyrir utan að spyrja hv. þingmann út í rökin fyrir því að breyta þessu langar mig að fá álit hans á þessari undarlegu forgangsröðun.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja að ég furða mig eins og hv. þingmaður á áherslunni í áætluninni eins og hún kom frá ráðherranum. Sú breyting sem ráðherrarnir beittu sér fyrir varðar þrjár vatnsaflsvirkjanir í neðri hluta Þjórsár, eina vatnsaflsvirkjun og tvær jarðhitavirkjanir á miðhálendinu. Með því að taka þessar fjórar vatnsaflsvirkjanir úr nýtingarflokki og setja í biðflokk er augljóst að áherslan er að færast mjög af vatnsaflsvirkjunum. Nú vill svo til að við höfum miklu meiri og lengri reynslu af vatnsaflsvirkjunum en jarðhitavirkjunum, þó að þar sé auðvitað stöðugt að bætast við í reynslubrunninn. Áhrif vatnsaflsvirkjana eru býsna vel þekkt hér innan lands sem annars staðar. Þær vatnsaflsvirkjanir sem við erum að ræða um hér eru komnar langt í ferlinu og lengi hefur legið fyrir að hægt væri að hefja framkvæmdir með stuttum fyrirvara, t.d. við þær virkjanir sem nefndar hafa verið í neðri hluta Þjórsár. Skipulag og leyfi og annað þess háttar er ýmist komið eða langt komið, þannig að þarna hefði verið hægt að hefjast handa mjög hratt. Það liggur hins vegar í eðli máls að ýmsir af þeim kostum úr jarðhitanum sem eru í nýtingarflokki eru miklu lengra undan og miklu meiri og fleiri óvissuþættir varðandi það hvort hægt verði að ráðast í þá. Maður veltir fyrir sér hvort það er 

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið í máli allmargra þingmanna, og ég minntist á í fyrstu ræðu minni, er verndar- og nýtingaráætlun vitanlega gríðarlega mikilvægt og stórt mál. Hugmyndin var að sjálfsögðu að ná eins mikilli sátt og hægt væri um þetta ferli allt og um niðurstöðuna og að finna út hvernig við sjáum fyrir okkur nýtingu á landinu til framtíðar, hvort sem það er orkunýting eða nýting út frá öðrum sjónarmiðum eins og að vernda náttúruna þar sem það á við. Það er í raun mjög göfugt að fara í þessa vinnu og búið að eyða miklum tíma í hana. Þar af leiðandi segi ég enn og aftur að það er sorglegt að við séum komin í þetta karp út af áætluninni í stað þess að menn hefðu getað gengið alla leið. Stjórnarflokkarnir bera að sjálfsögðu ábyrgð á því að staðan sé þessi, þeir bera ábyrgð á því að sáttin sem var möguleg varð að engu. Það er þá væntanlega þeirra að reyna að ná sátt um lúkningu á málinu, en á það hefur ekki verið reynt, ekki hefur verið reynt að gera það. Hér hefur verið spurt um nokkur atriði en kannski ekki fengist viðhlítandi skýringar á. Menn hafa velt fyrir sér því sem kallað er „buffer zone“, hvernig sem á nú að þýða það á íslensku, einhvers konar stærra verndarsvæði eða áhrifasvæði. En hversu stórt er það svæði sem vísað er til í hverju tilviki, eins og t.d. í Vatnajökulsþjóðgarði, hversu stórt er það? Hvers langt nær áhrifasvæðið? Það eru jafnvel uppi hugmyndir um að friða nær allt vatnasvæðið kringum Hofsjökul og nánast austur að Vatnajökli. Ég velti fyrir mér hvort það sé svokallað „buffer zone“ eða áhrifasvæði. Síðan velti ég fyrir mér hvaða lagastoð þetta hugtak hefur, að setja það í nefndarálitið og leggja áherslu á það. Mér hefur ekki verið sýnt fram á það, ekki enn þá í það minnsta, það kann allt að koma og verða skýrt vonandi ef ráðherrar eða framsögumaður málsins koma hér og ræða við okkur. Ég vek athygli á því, frú forseti, að það er engin dagsetning, það er ekkert sem rekur á eftir því að þetta mál sé klárað fyrir jól. Það er auðveldlega hægt að klára það í byrjun næsta árs að mínu viti. Þá gæfist hugsanlega tækifæri líka á að svara nokkrum af þeim spurningum sem hér hafa komið fram. En það er kannski bjartsýni að halda að það verði gert. Ég held að við hljótum áfram að kalla eftir því að fá sterkari rök fyrir ákvörðun ráðherranna að færa kosti úr nýtingu í bið, kannski augljósustu kostina. Þar vil ég reyndar undanskilja Urriðafoss. Ég er sammála þeim sem vilja fara hægar í sakirnar þar og að það eigi að skoða þann kost sérstaklega og jafnvel að hætta algjörlega við hann. Ég get tekið undir það miðað við það sem ég hef getað lesið mér til um þann kost. Ég ætla að leyfa mér líka að vara við áherslunni á jarðhitann þar sem þekking okkar og reynsla er takmarkaðri. Hún er vitanlega einhver og ég man eftir því í iðnaðarnefnd á sínum tíma þegar jarðfræðingar komu fyrir nefndina og allflestir töldu jarðhitann vera endurnýjanlega auðlind, ég man bara eftir einum sem taldi óráðlegt að líta þannig á, hann væri ekki endurnýjanleg auðlind. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann talaði svolítið um „buffer zone“, nýja hugtakið sem er að koma inn í umræðuna út af þeim rökstuðningi sem meiri hlutinn notar til þess að færa kosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk miðað við tillöguna sem hópurinn sem Svanfríður Jónasdóttir og formenn faghópa sátu í ásamt fulltrúum ráðuneytanna notuðu. Mig langaði að spyrja hv. þingmann hvort hann hefði áttað sig á því eftir þær fáu ræður sem stjórnarþingmenn hafa flutt í þessu máli hver munurinn væri á buffer zone og þeim svæðum sem verkefnisstjórn miðaði við í vinnu sinni. Á bls. 48 í skýrslunni frá verkefnisstjórn rammaáætlunar kemur fram sú aðferðafræði sem faghópur I notaði. Hér sýnir þetta kort þau áhrifasvæði virkjana sem notuð voru til viðmiðunar. Ég skil bara ekki hvað menn meina þegar þeir tala um buffer zone þegar ég horfi á kortið og les skýringuna á aðferðafræðinni hjá faghópi I þar sem er talað um að vatnasvið séu notuð sem landfræðileg afmörkun sem spanni vatnafræðilega samfellu og vistfræðileg tengsl. Það er það sem faghópur I gerði. Það kemur fram hérna að vatnasvið sé auk þess vel skilgreint hugtak í norsku rammaáætluninni, sem er í rauninni það eina sem við gátum miðað við þegar við unnum þessa vinnu í verkefnisstjórninni. Vinnueiningarnar eru heil vatnasvið en ekki einstakar virkjunarhugmyndir. Faghópur I notaði það sem viðmið. Varðandi jarðhitann mótaði hópurinn matssvæðin eftir útbreiðslu háhita samkvæmt viðnámsmælingum og út kemur kortið sem ég sýndi, kort 3.1, í skýrslunni frá verkefnisstjórn. 

Virðulegi forseti. Ég hef í rauninni spurt þessarar spurningar: Hvað er þetta svokallaða buffer zone? Ég velti fyrir mér hvort ætlunin sé að gefa frjálsa túlkunina á því hvað geti talist áhrifasvæði eins og Vatnajökulsþjóðgarðs, eða eigum við að segja áhrifasvæði vatnasvæðis Hofsjökuls? Hversu langt munu menn ganga? Því er ekki svarað. Því er ekkert svarað hversu stórt svæði getur talist vera buffer zone. Það er eðlilegt í vinnu verkefnisstjórnarinnar að notast við vatnasvið, eins og hér var nefnt. Það er nokkuð sem er hægt að skilgreina og liggur í raun fyrir hvað er. Þegar hugtak er sett fram með þessum hætti, í raun óútskýrt og engin viðmið sett eða ég hef alla vega ekki fundið þau viðmið sem ættu þá að fylgja með í nefndaráliti meiri hlutans, er erfitt að svara því, herra forseti, hvað búi að baki því að setja það fram nema ef til vill til þess eins að skapa óvissu til að hægt sé að segja síðar að í nefndaráliti meiri hlutans með þessu máli hafi komið fram að fara skuli út fyrir þau viðmið sem verkefnisstjórnin gaf sér, þá vitna ég t.d. til vatnasvæðis, að verið sé að opna fyrir möguleikann á að túlka þetta og vísa til þess að skilningur löggjafans hafi verið sá að teygja þetta út fyrir það sem verkefnisstjórnin hafði gefið sér. Mér þykir miður þegar farið er af stað með slíkt í málum sem þessum þar sem er verið að reyna að skapa sátt.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Ég var í rauninni að spyrja hvort hann hefði orðið var við þetta hugtak í málflutningi þeirra sem tala fyrir þessu máli og rökstuðningnum á þessu buffer zone og hvort það hefði dýpkað skilning hans vegna þess að ég hef ekki orðið vör við það að menn hafi reynt að útskýra þetta fyrir okkur eða svarað því hver munurinn sé á aðferðafræðinni sem verkefnisstjórn beitti og því sem menn boða að þurfi að gera. Hér má taka dæmi: Torfajökulssvæðið var skilgreint sem eitt svæði og Kerlingarfjöll voru skilgreind sem eitt svæði. Í jarðhitanum voru matssvæðin dregin eftir útbreiðslu háhita samkvæmt viðnámsmælingum og oft einn til tvo kílómetra út fyrir það eftir því hvernig landslagið liggur. Þannig að þar var unnið með svæði. Síðan var auðvitað líka verið að skoða víðerni og verðmæti þeirra. Verðmætunum var skipt í fimm flokka. Það er svolítið flókið að fara yfir þetta en þetta er allt í skýrslunni frá verkefnisstjórninni og mjög fróðlegt að kíkja í hana í þessari umræðu. Ég er aðeins að skoða það sem faghópur I fjallaði um. Oftast voru fjögur til fimm viðmið notuð til að lýsa hverju viðfangi og síðan voru notuð tvo viðmið fyrir víðernin, flatarmál og fágætisgildi. Þá var það sem sagt stærðin sem skipti máli og síðan auðvitað hversu fágætt og sérstakt landslagið er. Þá er spurningin, sem við vorum að velta fyrir okkur í verkefnisstjórninni, hvort við eigum að tala um eitthvað sem er fágætt á Íslandi eða eitthvað sem er fágætt á heimsvísu vegna þess að það sem er algengt á Íslandi getur alveg talist fágætt á heimsvísu.

Virðulegur forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir þetta. Ég held, eins og aðrir, að það hafi ekki komið fram, ég hef kannski misst af því en ég kannast ekki við að það hafi verið reynt að útskýra eða færa rök fyrir hugtakinu buffer zone sem hér er sett inn. Það virðist eiga einhverja tengingu við hin svokölluðu varúðarsjónarmið sem hér eru líka sett inn og ég gagnrýndi aðeins fyrr í ræðu hvernig væru túlkuð og sett fram í nefndarálitinu. Mér sýnist að enn og aftur sé leitað leiða til að halda því opnu að í framhaldinu verði ekki endilega hægt að festa sig við þær forsendur sem verkefnisstjórnin gaf sér. Þetta hefur ekki verið útskýrt fyrir okkur að mínu viti. Það er hins vegar mikilvægt, hvort sem við ræðum þetta út frá verndarsjónarmiðum eða nýtingarsjónarmiðum eða hvoru tveggja, að verkefnið sé afmarkað. Verkefnisstjórnin reyndi greinilega að afmarka sitt verkefni og finna út einhverja mælikvarða og við hvað ætti að miða og setti sér viðmið og þess háttar. Það er í rauninni þynnt svolítið út þegar svona hugtök koma inn, sem maður skilur ekki og finnur ekki rökstuðning fyrir. Þar af leiðandi er, að mínu viti, enn og aftur verið að draga úr þeirri vinnu sem verkefnisstjórnin innti af hendi. Ef við viljum fara í þá vegferð að vernda einhver svæði þurfum við skilgreina þau. Það er ekki hægt að skilgreina þau opið eða með einhverri túlkun á hvað geti verið áhrifasvæði. Það er hægt að ganga mjög langt í því að velta fyrir sér hvað séu 

Virðulegi forseti. Þetta er ágæt umræða um rammaáætlun sem hefur því miður mistekist, þ.e. ekki umræðan heldur rammaáætlunin, eins og í það minnsta einn hv. stjórnarþingmaður hefur farið ágætlega yfir. Við erum að ræða þetta út frá ýmsum forsendum og ég hef þá trú að Íslendingar eigi það sameiginlegt að vera miklir náttúruverndarsinnar og hafi alla jafna mikinn skilning og vilja fyrir því að hafa umhverfismál í hávegum. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni lifum við af því að umhverfismálin séu í góðu lagi og við værum í verulegum vandræðum ef við hefðum ekki umhverfismálin sem áhersluatriði. Afkoma okkar byggist á því að umhverfismálin séu í góðu lagi. Við erum matvælaframleiðendur og verðum þannig að hafa umhverfismálin í góðu lagi. Við erum með langhæsta hlutfallið af umhverfisvænum orkugjöfum í heiminum og erum sú þjóð sem menn líta til þegar þeir reyna að leysa vanda eins og Kyoto-vandann. Þá líta menn til Íslands og spyrja: Hvernig fara þeir að því að standa svona að málum, að vera með jafnhátt hlutfall af umhverfisvænum orkugjöfum og raun ber vitni? Við skulum hins vegar ekki fara neitt í grafgötur með að það eru miklar deilur á Íslandi þegar kemur að því að nýta umhverfisvæna orkugjafa. Ég held að það mundi laga umræðuna ef við tækjum hana á réttum forsendum. Af hverju segi ég það, virðulegi forseti? Vegna þess að núverandi stjórnvöld fóru inn í faglegt mat og faglega vinnu og blönduðu pólitík í hana. Ég held eða vil trúa því að þau séu ekki á móti orkugjöfum, þau eru bara á móti - ja, ég kann ekki best að segja frá því. Ef við tökum stærstu deiluna, um Kárahnjúka þar sem menn deildu um þetta á umhverfisforsendum, ég held að vísu að annað hafi legið að baki, held ég að ýmislegt hafi gleymst sem geri það að verkum að við sitjum uppi með óþarfaumhverfisslys. Ég tel að mestu umhverfisslysin í tengslum við Kárahnjúka séu lagnirnar og hápennulínurnar. Ef við hefðum einbeitt okkur meira að því og metið heildaráhrifin, og þá er ég að tala um umræðuna, held ég að við hefðum kannski getað komið okkur saman um að gera það betur en síðan deilt um það hvort við ættum að fara í virkjunina eða ekki. Í það minnsta hefðum við getað notað kraftana til þess að koma í veg fyrir neikvæð umhverfisáhrif. Ég hef áhyggjur af því að þegar menn setja umræðuna í eitthvað annað, tengja hana umhverfis- og náttúruvernd þegar hún snýst um annað, séum við ekki með athyglina á þeim hlutum sem við gætum svo auðveldlega sameinast um. Ég veit ekki hvort það hefði verið hægt að koma í veg fyrir það, hvort það hafi verið bara óhjákvæmilegt, en ég held sömuleiðis að stærstu umhverfisáhrifin við Kárahnjúka séu óæskileg áhrif á Lagarfljótið. Ég tók þátt í þeirri umræðu á sínum tíma en man ekki eftir að mikil umræða hafi verið um það, einhver umræða en lítil. Það var næstum engin umræða um háspennulínurnar og tiltölulega lítil um áhrifin á Lagarfljótið. Það getur vel verið að ekkert hafi verið hægt að gera í því en í það minnsta var ekki athyglin þar. Athyglin var á öðrum þáttum sem síðan virðist ekki hafa verið jafnmikil ástæða til að hafa áhyggjur af. Síðan er sjálfsagt líka að ræða um hluti sem geta komið jákvætt út þegar maðurinn, getum við sagt, hefur afskipti af umhverfinu. Það er ótrúlega lítil umræða um það þegar við höfum áhrif á umhverfið eins og til dæmis þegar við ryðjum, segjum á höfuðborgarsvæðinu, undir byggð og annað slíkt. Þá ræðum við lítið um umhverfismálin, finnst það einhvern veginn vera sjálfsagt. Ég tel langstærsta umhverfisslysið á Íslandi vera í Reykjavíkurborg og ég hef aldrei heyrt neina umræðu um það. Það var örugglega engin umræða á þeim tíma en lítil núna og er aldrei tilgreint þegar menn tala um umhverfisslys. Ég er að tala um Gufunesið. Ég sá myndir af því hvernig Gufunesvogurinn var á sínum tíma. Hann var alveg stórkostlegur, virkilega fallegur. Það sem maður heyrði af því var að þarna hefði verið einstök veðurblíða og þeir sem stunduðu heyskap á Gufunesi kældu sig reglulega í hitanum með því að synda í voginum. Á einhverjum tímapunkti fengu menn síðan þá stórkostlegu hugmynd að ryðja þetta út og fylla upp þennan fallega vog með sorpi. Það er algjörlega óafturkræft og jafnvel þó að við hefðum alla þá fjármuni sem við vildum væri mjög erfitt og hugsanlega ómögulegt að ná aftur þessum vogi. Af því að við erum að ræða umhverfismálin og náttúruverndarmálin ákvað ég, virðulegi forseti, að fá útrás fyrir þetta. Mér finnst alveg ótrúlegt hvað það hefur verið lítil umræða um þetta stóra umhverfisslys í Reykjavík. Einhver kann að segja að þetta hafi verið þegar við sjálfstæðismenn vorum í stjórn borgarinnar fyrir einhverjum áratugum, ætli Geir Hallgrímsson hafi ekki þá verið borgarstjóri. Ég held að það sé alveg rétt og ég veit ekkert hvort menn höfðu uppi einhver varúðarorð, mér þykir jafnlíklegt að mönnum hafi fundist þetta vera sjálfsagt og eðlilegt og það var bara í takt við þann tíðaranda sem þá ríkti. Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að á einhverjum tímapunkti getum við komið í veg fyrir svona slys ef við fáum betri, málefnalegri og fyllri umræðu bæði í þingsölum og annars staðar í þjóðfélaginu. Menn eiga að koma hreint til dyranna og segja: Við erum bara á móti virkjunum,  Hugmyndin var aldrei að stjórnmálamennirnir færu með krumlurnar í rammaáætlunina, það var það bara ekki. Mikil er ábyrgð núverandi ríkisstjórnar að eyðileggja þetta mikla verk, mikil var ábyrgð þeirra. Af hverju geta menn bara ekki sagt: Við erum á móti virkjunum? Af hverju þurfti að eyðileggja þetta? Það er alveg óþolandi. Tökumst á um það hvort það eigi að vera virkjanir yfir höfuð, einni virkjuninni fleiri eða færri, efnahagslegu áhrifin, hvort það eigi að selja þetta í álver eða eitthvað annað. Tökumst á um það en eyðileggjum þetta ekki, nóg eru skemmdarverkin samt.

Vilt þú …?

Virðulegi forseti. Þetta snýst ekki um virkjanir fyrir einn eða neinn. Þetta snýst um það að plaggið sé grundvöllur upplýstra ákvarðana, þetta snýst um það og ekkert annað. Við getum verið með þetta plagg og sagt svo: Við ætlum ekki að virkja neitt. 

Forseti biður hv. þingmann að virða tímamörk.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún var afar innihaldsrík og er ég honum sammála í mörgu af því sem kom fram í máli hans. Mig langar að spyrja þingmanninn í ljósi þess að þetta er rammaáætlun vinstri flokkanna eða raunverulega rammaáætlun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvað honum finnist um að stjórnmálaflokkur komi eftir 13–14 ára samráðsferli þar sem mikil sátt hefur ríkt um þetta plagg og þessa vinnu, víða búið að leita álits á málinu í mörg ár, og gert plaggið að sínu, lagað það að sinni stefnuskrá. Þá lít ég fyrst og fremst til þess að það er búið að taka Þjórsá út úr nýtingarflokki og setja inn háhitavirkjanir á Reykjanesinu. Er ekki óeðlilegt að þegar mál er sett í svo góðan farveg eins og Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn komu þessu máli í á sínum tíma með skipun þessara starfshópa sé hægt að umbylta því á einni nóttu, má segja? Þessar breytingar koma inn þegar búið er að skjóta lögformlegum stoðum undir allt málið og það var gert á vordögum 2011 þegar samþykkt voru lög um rammaáætlun. Eftir það fer þetta í 12 vikna umsagnarferli, líklega gerviumsagnarferli því að málið var útrætt að mínu mati, og það er tekið inn með þessum hætti og því gjörbreytt.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég held að þetta hafi ekkert snúist um Sjálfstæðisflokkinn og Framsóknarflokkinn. Ég man ekki eftir því, og ég hef tekið oft þessa umræðu, að neinn stjórnmálaflokkur hafi sagt: Nei, við skulum ekki fara þessa leið. Ég man ekki eftir því. Þegar svona rammaáætlun er tilbúin veit enginn útkomuna og þetta er ekki óskaplagg neins. Þetta er vinnulag þar sem við erum með bestu upplýsingar sem hægt er að fá og síðan eru viðkomandi svæði flokkuð niður. Ég man ekki eftir því að vinstri grænir hafi sagt: Við viljum alls ekki halda áfram þessari vinnu með rammaáætlun. Ég man ekki eftir að samfylkingarmenn hafi sagt það. Þó vissu allir hver endapunkturinn var. Vinstri hreyfingin – grænt framboð og Samfylkingin eru búin að tala fyrir faglegum vinnubrögðum lengi, alltaf held ég bara, ég held að engir stjórnmálamenn hafa notað orðið faglegt eins oft og mikið og hv. þingmenn alþýðubandalagsflokkanna, vinstri grænir og samfylkingarmenn. Þegar við skoðum síðan raunveruleikann snýst þetta um hrossakaup á milli ríkisstjórnarflokkanna. Samfylkingin fékk það sem Samfylkingin snýst um, ESB, annað fór til VG. Hv. þm. Kristján Möller er búinn að benda á að það sé búið að eyðileggja þetta plagg. Það eru kannski fáir eftir en í það minnsta eru gömlu kratarnir, sem voru og hétu, og hægri kratar ekki ánægðir með þetta og örugglega margir fleiri í Samfylkingunni þó að það endurspeglist ekki í þingliðinu. En þetta snýst bara um gamaldags pólitík, 

Virðulegi forseti. Mikið er gaman að heyra að fleiri þingmenn eru á sama máli varðandi það að þetta séu pólitísk hrossakaup. Ég sagði til dæmis í minni fyrstu ræðu að þetta væri gjaldið fyrir ESB-umsókn Samfylkingarinnar. Gjaldið er að mínu mati mjög hátt því að hér er verið að keyra með þessari tillögu allt saman í þrot og stöðnun. Vinstri grænir fengu sín náttúrumál í gegn, inn í gegnum rammaáætlun, fyrir það að gefa eftir ESB-umsóknina. Skammsýni Vinstri grænna er að mínu mati mjög mikil. Eins og við vitum eru ríki Evrópusambandsins mjög auðlindasnauð. Talsmenn Evrópusambandsins sjálfs hafa bent á að það sé orðið lífsnauðsynlegt fyrir Evrópusambandið að komast á norðurslóð og það sé meira virði að fá Íslendinga inn í sambandið og Samfylkingin hefur lagst á sveif með Evrópusambandinu í þá átt að innlima okkur þarna. Þá erum við að tala um norðurslóðir, legu landsins og annað. Ef Ísland gengur í Evrópusambandið missum við jafnframt tökin á nýtingunni á þeim auðlindum sem er að finna í þeirri rammaáætlun sem er nú hér til umræðu. Við vitum að ríki Evrópusambandsins eru að verða orkuþrota, þess vegna er til dæmis þessi vinna farin af stað hjá Landsvirkjun varðandi sæstrenginn sem á að flytja ómælt rafmagn til ríkja Evrópusambandsins í gegnum Bretland eða Skotland eftir því hvar honum verður fundinn staður. Það er mjög skrýtið að Landsvirkjun sem ríkisorkufyrirtæki okkar skuli vera með stórar áætlanir um þennan sæstreng á meðan ríkisstjórnarflokkarnir tala fyrir máli í þinginu sem lýtur að því að hér verði ekkert virkjað í framtíðinni. Hvaðan á þá orkan að koma? Svo virðist sem ríkisfyrirtækið Landsvirkjun vinni hér eitthvað með hægri hendinni, ríkisstjórnin er að vinna í aðra átt með vinstri hendinni og enginn veit hvaðan er komið eða hvert farið. 

Í mínum huga er þetta bara svona. Allir - 
            

Ég bið hv. þingmann að ávarpa forseta í upphafi ræðu sinnar.

Virðulegi forseti. Ég skal segja virðulegi forseti eins oft og mögulegt er, virðulegi forseti. Það væri áhugavert að sjá, virðulegi forseti, hvort það sé almenn regla hér í þinginu og sérstaklega áhugavert að sjá hvort virðulegur forseti sé vanur að banka í bjölluna þegar menn segja ekki virðulegi forseti í fyrstu málsgrein ræðu sinnar eða hafi það sín fyrstu orð. Það væri áhugavert, virðulegi forseti, að kanna það alveg sérstaklega, virðulegi forseti. Virðulegi forseti. Í mínum huga er það bara nákvæmlega þannig, virðulegi forseti, að Vinstri grænir lutu í gras, þeir sviku sitt helsta kosningaloforð, virðulegi forseti. Gott ef formaðurinn, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, sagði það ekki kvöldið fyrir kosningar þegar hann lofaði kjósendum Vinstri grænna, virðulegi forseti, að Vinstri hreyfingin – grænt framboð mundi aldrei sækja um aðild að Evrópusambandinu, virðulegi forseti. Það var bara gert til að fá eitthvað svona í staðinn. Virðulegi forseti. Allt tal sem hv. þingmenn Vinstri grænna hafa haft um fagleg vinnubrögð, virðulegi forseti, sýnir sig í þessu plaggi sem allir voru sammála um að vinna til að við hefðum faglegan grundvöll, virðulegi forseti, en hv. þingmönnum Vinstri grænna var nokk sama um þau prinsipp eins og önnur, virðulegi forseti, því að þegar kemur að staðreyndum mála, raunveruleikanum, virðulegi forseti, kaupa þeir bara hlutina eins og var gert hérna á hrossamarkaði. Annar fær þetta, hinn hitt. Okkur langar í þetta, virðulegi forseti, sögðu Vinstri grænir og seldu þar af leiðandi stefnu sína og helsta kosningaloforð, virðulegi forseti, sem var það að sækja aldrei um aðild að Evrópusambandinu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Nú gerast tíðindi. Við höfum verið að ræða hér um áhrif þessarar þingsályktunartillögu, þ.e. að færa sex rennslisvirkjanir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk og áhrif þess almennt á fjárfestingar í íslensku samfélagi og á efnahagslífið. Nú hefur komið í ljós og ég ætla að fjalla um það í ræðu minni hér á eftir að Alþýðusamband Íslands hefur sagt sig frá samskiptum við ríkisstjórnina það sem eftir er af þessu kjörtímabili. Í dag segir Gylfi Arnbjörnsson, með leyfi forseta: „Það var niðurstaða okkar á fundinum í dag að við ættum ekkert vantalað við þessa ríkisstjórn. Við munum við endurskoðun samninganna ekki freista þess að ræða við ríkisstjórnina. Við metum það enda svo að það þjóni engum tilgangi. Við erum búnir að reyna það til þrautar. Tími ríkisstjórnarinnar kom og fór. Við teljum í reynd að þessi samningur sé ónýtur.“ Í framhaldi segir hann, með leyfi forseta: „Umræða um fyrirkomulag efnahagsmála í framtíðinni, gengi, fjárfestingar og efnahagsstefnu verður að bíða nýrrar ríkisstjórnar. Það verður ekki frekar rætt við þessa ríkisstjórn.“ Hv. stjórnarliðar halda því fram að við í minni hluta á þingi séum hrópandi í eyðimörkinni þegar við ræðum um áhrif þessarar þingsályktunartillögu sem snúa að því að færa sex virkjunarkosti úr nýtingarflokki yfir í bið sem mun jafnvel þýða 270 milljarða kr. minni fjárfestingu á árabilinu 2013–2016. Nú spyr ég hv. þingmann hvort honum finnist ekki, í ljósi þess að kjarasamningar eru í fullkomnu uppnámi, að gera eigi hlé á þessari umræðu og menn setjist niður og endurskoði þessi áform.

Virðulegi forseti. Þar sem hv. þingmaður fer hér yfir er grafalvarlegt mál. Þetta þætti auðvitað stórfrétt ef ekki væri fyrir þessa ríkisstjórn. Forseti ASÍ hefur verið seinþreyttur til vandræða þegar hefur komið að ríkisstjórninni. Það eru ekki nýjar fréttir að ríkisstjórnin hafi svikið gefið loforð. Hún hefur svikið skriflega samninga og hún hefur svikið yfirlýsingar. Þetta er engin frétt lengur, en það hlýtur að vera frétt, virðulegi forseti, þegar forseti ASÍ segir: „Það verður ekki frekar rætt við þessa ríkisstjórn.“ Virðulegi forseti. Það er galli, svo ekki sé dýpra í árinni tekið, að við séum með stjórnvöld sem finnist sjálfsagt og eðlilegt að svíkja fyrirheit og samninga. Það er ekkert heilagt. Ég hefði svo sannarlega viljað og finnst það sjálfsagt og geri ekki lítið úr því - það geta alveg verið málefnaleg rök fyrir því að fara ekki í einstakar virkjanir og við eigum að takast á við það. Það geta verið málefnaleg rök fyrir að taka þá umræðu. En það er í besta falli ótrúlega óskynsamlegt að eyðileggja þessa rammaáætlun vegna þess að hún átti að vera grunnur að góðri málefnalegri umræðu. Síðan er hinn þátturinn, virðulegi forseti, sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson minntist á, að við verðum að fá fjárfestingu í landið, við verðum að ná fjárfestingum af stað. Ef við viljum halda í okkar fólk, ef við viljum fá fólk til baka, ef við viljum auka kaupmátt, ef við viljum ná niður ríkissjóðshallanum, auka tekjur ríkissjóðs, ef við viljum halda úti spítölum og skólum þá verðum við að fá fjárfestingu og tekjur. Það að fara þessa leið, virðulegi forseti, er þvert á þau 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það grafalvarleg staða að forsvarsmenn Alþýðusambands Íslands segjast ekkert ætla að ræða neitt meira við þessa ríkisstjórn, m.a. um fjárfestingar. Við erum að ræða það hér og reyna að rökræða okkur niður á einhverja niðurstöðu í því af hverju er verið að færa sex rennslisvirkjanir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk sem mun hafa í för með sér mun minni fjárfestingar en efni standa til. Mér finnst að við þurfum að ræða það hér vegna þess að forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar svara Alþýðusambandinu fullum hálsi og segja í yfirlýsingu, með leyfi forseta: „Formenn ríkisstjórnarflokkanna lýsa bæði undrun sinni og vonbrigðum með þær rakalausu fullyrðingar sem settar hafa verið fram í auglýsingu ASÍ …“ Áfram heldur, með leyfi forseta: „Ósannar og ósæmilegar ásakanir eins og þær sem fram koma í auglýsingu ASÍ í dag eru ekki heppilegt innlegg í það mikilvæga starf.“ Það er alveg ljóst að kjarasamningar eru í uppnámi, það er ekkert traust á milli Alþýðusambandsins og ríkisstjórnarinnar, Samtaka atvinnulífsins og ríkisstjórnarinnar og þess vegna er ekki að undra að við reynum að hafa áhrif á framgang mála hér því að, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson bendir á, það vantar tilfinnanlega fjárfestingu í íslenskt samfélag. Það er kannski þess vegna sem tekjur ríkissjóðs eru svo lágar sem raun ber vitni og tekjur sveitarfélaganna líka. Svo kemur sama ríkisstjórn og talar um erfiða stöðu ríkissjóðs og leggur fram frumvarp gegn öllum helstu sérfræðingum landsins sem hafa farið yfir rammaáætlun á undangengnum 13 árum og leggur til niðurskurð á fjárfestingu í orkufrekum iðnaði á þriðja hundrað milljarða króna á fjögurra ára tímabili. Atvinnustefna þessarar ríkisstjórnar er óskiljanleg.

Virðulegi forseti. Yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar sem hv. þingmaður las hér upp sýna það sem við vitum, að þessi ríkisstjórn kann ekki að skammast sín. Hvað eftir annað hefur komið fram og verið bent á það aftur og aftur að þessi ríkisstjórn svíkur gefna samninga, gefin loforð og svarar síðan fullum hálsi. Það er ekki að undra að allir gefist upp á samskiptum við þessa hv. stjórnmálamenn. Virðulegi forseti. Við erum núna í þessari stöðu. Mér þætti miklu hreinna ef menn hefðu í stað þess að eyðileggja faglega plaggið og taka án rökstuðnings þessar virkjanir úr nýtingarflokki og setja í biðflokk bara sagt: Við viljum samt ekki fara í þetta - út af einhverju. Þó að virkjunarkostir séu komnir í nýtingarflokk er ekki byrjað að nýta þá. Það þarf að ákveða sérstaklega. Af hverju þarf að eyðileggja plaggið sem á að vera grunnur umræðunnar? Við erum alltaf að kalla eftir málefnalegri umræðu. Þess vegna var farið í þetta, kostaði milljarða, búin að vera að þessu í 13 ár, hér liggur það fyrir. Nei, nei, þá kemur stjórnmálamaður og segir: Ég ætla að gera þetta tortryggilegt þannig að ég tek þetta úr nýtingarflokknum, þetta uppfyllir að vísu öll skilyrði en ég ætla samt að gera það. Af hverju? Af hverju er ekki bara hægt að segja: Gott og vel, nú er flokkunin komin en ég vil samt ekki, ég sem stjórnmálamaður, nýta allt það sem er í nýtingarflokki. Þetta er fullkomlega óþolandi og það versta við þetta mál. Virðulegi forseti. Síðan koma menn og henda nokkrum krónum í eitthvert grænt hagkerfi og meinta fjárfestingaráætlun sem enginn veit hvað er til þess að fá einhverja hv. þingmenn til fylgis við fjárlagafrumvarpið og þeir eru hérna kátir eins og litlir krakkar á jólunum. 

Herra forseti. Þetta er búin að vera ágæt umræða. Við höfum ekki fengið svar við mörgum af þeim spurningum sem við höfum lagt hér fyrir. Ég hef fjallað um aðdraganda málsins í ræðum mínum og þá miklu vinnu sem okkar helstu vísindamenn hafa lagt í á undangengnum 13 árum við að móta rammaáætlun og hvernig ríkisstjórnin hefur á síðustu metrunum krukkað í þá merkilegu vinnu sem þverpólitískur stuðningur hefur verið við, vegferð sem var hafin á vakt framsóknarmanna og sjálfstæðismanna árið 1999 þegar fyrsta verkefnisstjórnin var sett á laggirnar. Nú hefur verið blásið til ófriðar um þá mikilvægu stefnumótun sem þetta hefði verið ef við hefðum farið að ráðum okkar helstu vísindamanna. Málið er komið í fullkomið uppnám enda hefur það verið rauður þráður í umræðunni hjá þeim fulltrúum stjórnmálaflokka sem eiga ekki aðild að ríkisstjórninni að þessi þingsályktunartillaga muni rétt lifa fram yfir næstu kosningar og þá verði plaggið tekið til heildarendurskoðunar þannig að okkur hefur mistekist, þ.e. ríkisstjórninni hefur mistekist, að ná sátt eins og framsóknarmenn hafa talað fyrir í á annan áratug um það hvernig við viljum nýta og virkja náttúruauðlindir okkar og vernda til lengri tíma litið. Sú sátt er fyrir bí og við höfum komið ítrekað hingað upp og boðið sáttarhönd um hvernig þessum málum verði best háttað. Fram kom um miðjan dag í dag að Alþýðusamband Íslands hefur sagt sig frá öllum samskiptum við ríkisstjórnina. Ég nefndi það hér í andsvari áðan að formaður Alþýðusambands Íslands hafði sagt í kjölfar fundar formanna aðildarfélaga Alþýðusambandsins í dag að fundarmenn hefðu verið mjög samstiga á þeim fundi. Ég ætla að endurtaka það því að mér finnst mikilvægt að þetta komist í þingtíðindi. Forseti Alþýðusambands Íslands segir, með leyfi forseta: „Það var niðurstaða okkar á fundinum í dag að við ættum ekkert vantalað við þessa ríkisstjórn.  Við teljum í reynd að þessi samningur sé ónýtur.“ Áfram heldur, með leyfi forseta: „Umræða um fyrirkomulag efnahagsmála í framtíðinni, gengi, fjárfestingar og efnahagsstefnu verður að bíða nýrrar ríkisstjórnar. Það verður ekki frekar rætt við þessa ríkisstjórn.“ Það þarf ekki frekar vitnanna við. Ríkisstjórnin er einfaldlega rúin trausti aðila vinnumarkaðarins og reyndar fleiri í samfélaginu. Við ræðum akkúrat efnahagsleg áhrif þess að samþykkja þessa þingsályktunartillögu þar sem Vinstri grænir hafa náð að knýja það í gegn að fjárfesting verði 270 milljörðum kr. lægri á næstu fjórum árum en ella hefði getað orðið samkvæmt ráðgjafarfyrirtækinu Gamma sem hefur lagt mat á hvað það þýði í þjóðhagslegu tilliti að færa sex rennslisvirkjanir úr nýtingarflokki, sem okkar helstu vísindamenn hafa lagt til eftir mjög ítarlega vinnu um 13 ára skeið, yfir í biðflokk. Hvað mun þetta þýða? Þetta mun þýða að tekjur ríkissjóðs verða umtalsvert lægri fyrir vikið, tekjur sveitarfélaganna líka og nú er ljóst að vegna þessara áforma Vinstri grænna eru kjarasamningar komnir í algjört uppnám. Það er mér til efs að nokkur ríkisstjórn hafi afrekað með eins skýrum hætti að setja efnahagsmál í eins mikla óvissu og þessi ríkisstjórn hefur gert, þvert á það sem vísindamenn hafa lagt til, þvert á ráðleggingar aðila vinnumarkaðarins. Ríkisstjórnin setur einfaldlega undir sig hausinn og ætlar að keyra þetta mál í gegn. 

Forseti biður þingmenn í hliðarsölum að hafa hljótt svo að ræðumenn hafi tíma og frið til þess að flytja mál sitt.

Ég á tvær setningar eftir, virðulegi forseti. Það bjarta er að stuttur tími er til kosninga og allar líkur eru á því að ný ríkisstjórn verði kjörin að þeim loknum og þá eru vonandi bjartari tímar fram undan.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta eru athyglisverðar staðreyndir sem þingmaðurinn bendir á varðandi afstöðu ASÍ til ríkisstjórnarinnar og þeirra framkvæmda sem liggja í loftinu eða liggja ekki í loftinu. Auðvitað er rétt að þetta mál sem við ræðum hefur mikil áhrif á það hvert framkvæmdastigið verður og hvenær málin komast af stað. Þegar rammaáætlun er komin í gegn vitum við hvar við stöndum. Það var meginhugsunin með þessu öllu saman, að það lægi svolítið ljóst fyrir hvert væri verið að fara. Hvaða leið sér hv. þingmaður út úr þessu núna? Hvað telur hv. þingmaður að hægt sé að gera? Nú hafa framsóknarmenn lagt til að málinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar, þeirrar hinnar sömu ríkisstjórnar og hv. þingmaður fjallaði um í ræðu sinni að ASÍ telur sig ekki eiga neitt vantalað við. Þá spyr ég framsóknarmanninn, hv. þm. Birki Jón Jónsson: Hvernig sér hann fyrir sér að ríkisstjórnin taki málið aftur til sín og vinni úr því mál sem þjónar hinum upphaflegu markmiðum með gerð rammaáætlunar?

Herra forseti. Nú er stórt spurt. Það er ljóst að miðað við þessar yfirlýsingar Alþýðusambandsins og þann eindregna stuðning sem formenn aðildarfélaga hafa lýst yfir við málflutning forseta Alþýðusambandsins um ríkisstjórnina hafa þeir í raun sagt sig frá öllum samskiptum við ríkisstjórnina. Þá er kannski úr vöndu að ráða. Ég vil taka undir með hv. þingmanni að kannski væri besta lausnin að gera hlé á þessari umræðu, setjast niður, þvert á flokka og gera það sem okkar fremstu vísindamenn hafa ráðlagt okkur, þ.e. að láta þær sex rennslisvirkjanir sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur tekið úr nýtingarflokki og sett í biðflokk halda sínum stað eins og okkur hefur verið ráðlagt að gera af helstu sérfræðingum okkar. Tónninn í þeim skilaboðum sem forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar senda Alþýðusambandinu eftir fundinn sem þeir héldu í dag er reyndar ekki til þess að auka bjartsýnina. Meðal annars segir, með leyfi herra forseta, í yfirlýsingu forsvarsmanna ríkisstjórnarinnar: „Ósannar og ósæmilegar ásakanir eins og þær sem fram koma í auglýsingu ASÍ í dag eru ekki heppilegt innlegg í það mikilvæga starf.“ Þar er væntanlega verið að tala um það mikla kraftaverk sem ríkisstjórnin segist vera að gera á hverjum degi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Hún er nú reyndar sú eina sem heldur því fram. Það er orðið ljóst að ríkisstjórnin er rúin öllu trausti. Ég tel að ef við viljum ná auknum umsvifum og aukinni fjárfestingu í íslenskt atvinnulíf og þannig hækka laun fólksins í landinu þurfi að gera hlé á þessari umræðu. Við verðum að breyta ákvörðun Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að setja þessar sex virkjanir í biðflokk, við þurfum að setja þær aftur í nýtingarflokk þannig að fjárfesting aukist á ný í íslensku samfélagi.

Hæstv. forseti. Ég vildi fá skýr svör frá hv. þingmanni af því að ég taldi eftir ræðu hans að hann væri að boða að framsóknarmenn ætluðu að draga til baka tillögu sína um að vísa málinu til ríkisstjórnar í ljósi stöðunnar sem upp er komin varðandi ASÍ og afstöðu sambandsins til ríkisstjórnarinnar. Ég heyri nú að svo sé ekki, þó að hv. þingmaður taki undir sjónarmið mín um að ekkert annað sé að gera en að fresta málinu. Það séu engin tök á að klára það eða senda í atkvæðagreiðslu í þinginu meðan það er í þeirri stöðu sem það er í dag. Það nær ekki þeim markmiðum sem upphaflega voru sett fram með gerð rammaáætlunar um að skapa sátt á milli ólíkra sjónarmiða um náttúruvernd og nýtingu. Mig langar að taka undir með hv. þingmanni um þau tækifæri sem við eigum. Við Íslendingar eigum miklar náttúruauðlindir. Við erum mjög rík þjóð að því leyti, hvort sem við erum að tala um vatnið, fiskinn í sjónum eða hinar miklu auðlindir sem við eigum í jarðhitanum og vatnsaflinu. Við eigum að fara vel með þær, en við eigum líka að viðurkenna að við erum þjóð sem lifir af landinu og við þurfum þess vegna að reyna að koma okkur saman um þetta stóra mál svo að hægt sé að halda áfram og allir viti að hverju þeir ganga. Þess vegna vil ég enn og aftur brýna hv. þingmann í því að við stöndum saman. Við eigum að hefja þetta mál upp yfir pólitíkina, sleppa því að setja á það pólitísk fingraför og halda okkur við þá stefnu sem mörkuð var þegar verkefnið var sett af stað, að fylgja eftir hinni faglegu vinnu og láta þá niðurstöðu berast í gegnum þingsalina allt til enda, þangað til rammaáætlun verður samþykkt.

Herra forseti. Ég vil enn og aftur taka undir með hv. þingmanni þar sem hún boðar með sáttatóni lausn á þessum málum, einfaldlega að fara faglega að málinu og fara eftir ráðleggingum okkar færustu sérfræðinga. Þetta á ekki að vera neitt voðalega flókið, en mér finnast þessi nýju tíðindi, skeytasendingar ríkisstjórnarinnar til Alþýðusambands Íslands og yfirlýsingar Alþýðusambandsins um að það hafi sagt sig frá öllum samskiptum við ríkisstjórnina, það alvarleg, á sama tíma og við ræðum um stórkostlegan niðurskurð á fjárfestingum í íslensku efnahagslífi, að þau kalli á að umræðunni verði frestað. Hér eru undir gríðarlegir hagsmunir og ég tel að við þurfum í hreinskilni að ræða stöðu ríkisstjórnarinnar, hvort hún hafi traust og afl til þess að koma mikilvægum framkvæmdum áleiðis, og hvernig við getum tekist á við atvinnuleysið og landflóttann sem hefur einkennt íslenskt samfélag á undangengnum árum. Það er ljóst að ríkisstjórnin er rúin trausti. Aðilar vinnumarkaðarins og þeir sem eru í minni hluta á þingi treysta henni ekki og reyndar er það svo að samkvæmt öllum skoðanakönnunum treystir almenningur ekki heldur ríkisstjórninni. Við verðum að reyna að lágmarka skaðann og ég fer fram á það í fullri einlægni að þessari umræðu verði frestað og að við endurskoðum þau áform sem munu leiða af sér að fjárfesting verður ekki eins mikil og gæti orðið. Það er mjög mikilvægt. Ég held að það sé einsdæmi á síðari tímum að aðilar vinnumarkaðarins hafi með jafnafdráttarlausum hætti sagt sig frá öllum samskiptum við ríkjandi stjórnvöld.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um rammaáætlun. Eins og fram hefur komið er það eitt mikilvægasta mál þingsins sem það hefur til umfjöllunar núna og í þjóðhagslegu samhengi er gríðarlega mikilvægt og víðtækt. Við höfum farið yfir það hver áhrifin hafa verið af þeirri frystingu sem hæstv. ríkisstjórn hefur sett þessi mál í á kjörtímabilinu. Afleiðingarnar birtast okkur í atvinnuleysi í stað þess að hér hafi fjölgað störfum eins og við höfum haft öll tækifæri til með því að stíga áfram varlega til jarðar í nýtingu orkuauðlinda okkar og halda áfram á þeirri braut sem búið var að varða. Í dag er ríkisstjórnin að setja á laggirnar í samvinnu við sveitarfélög einhvers konar atvinnubótavinnu. Það á að búa til störf hjá hinu opinbera, ríki og sveitarfélögum, við þessar erfiðu aðstæður, 3–4 þús. störf. Þetta er gert á sama tíma og það liggur fyrir að ef við hefðum tekið þær ákvarðanir 2010 og 2011 sem hefðu verið eðlilegar í framgangi virkjunarframkvæmda í landinu væru sennilega að skapast á næsta ári um 5 þús. störf út af uppbyggingu orkumannvirkja og iðnaðarfyrirtækja sem væru að skjóta rótum og hefja starfsemi með það fyrir augum að nýta þessa orku. Þetta er gríðarlega alvarlegt að við þurfum að beita félagslegum aðgerðum til að skapa fólki lífsviðurværi á sama tíma og hér gefast öll tækifæri til að skapa mjög verðmæt störf, störf sem mundu skila sér í auknum útflutningsverðmætum fyrir þjóðina. Virðulegi forseti. Það er fáránlegt að við skulum vera í þessari stöðu með þau tækifæri sem fyrir okkur liggja. Mig langar aðeins að ræða líka þær áherslur sem koma fram í rammaáætlun ríkisstjórnarinnar og hversu mikla áherslu ríkisstjórnin leggur á að fara frekar í jarðvarmavirkjanir en vatnsaflsvirkjanir með því að taka út okkar bestu kosti í næstu skrefum í vatnsaflsvirkjunum en halda inni svo til eingöngu orkukostum eða virkjunarmöguleikum í jarðvarma. Eins og fram hefur komið í umræðunni er grundvallarmunur á nýtingu jarðvarma og byggingu vatnsaflsvirkjana. Það er í sjálfu sér mjög eðlilegt að halda áfram á sviði jarðvarmavirkjana. Við höfum langa reynslu, langa sögu, í byggingu þeirra. Hún hófst norður í Kröflu í kringum 1974 þegar Kröflunefnd var stofnuð. Reynslan er góð af Kröflusvæðinu og af Kröfluvirkjun þegar á heildina er litið. Á þeim tíma var mikið um að raforka væri framleidd með dísilvélum og þurfti að auka raforkuframleiðslu á svæðinu. Það var farið í 60 megavött og síðan hefur þessi virkjun verið stækkuð og áform eru um að stækka hana enn frekar. Þegar sagt er að jarðvarmavirkjanir séu lakari kostur en vatnsaflsvirkjanir er fyrst og fremst verið að horfa til þess að lengri tíma tekur að byggja upp mannvirkin og orkunýtingu jarðhitasvæðanna. Það þarf meiri aðlögun. Við verðum að byrja smátt og byggja upp í þrepum, um það eru allir sammála. Við erum vonandi að ná tökum á menguninni með nýrri tækni. Í framtíðinni verður notuð mjög breytt tækni við nýtingu jarðvarma sem getur falið í sér minna jarðrask og haldið vel utan um svæði sem eru kannski viðkvæmari en önnur. Skáboranir eru til dæmis eitt af þessu. Nú er hægt að bora um 1,3–1,4 kílómetra á ská inn undir jarðhitasvæði. Í olíuvinnslu eru menn farnir að ná þeim árangri að geta borað allt upp í 9 eða 10 kílómetra, að ég held. Við munum sjá þegar tæknin gengur fram 

Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar vil ég vekja athygli á því sem kemur fram í heilsíðuauglýsingu Alþýðusambands Íslands í dag þar sem enn eina ferðina er talað um vanefndir og svikabrigsl hæstv. ríkisstjórnar. Í auglýsingunni segir eins og alþjóð er kannski kunnugt að orð skuli standa. Þar eru tilgreind nokkur atriði sem ASÍ telur að ríkisstjórnin hafi ekki staðið við.  
             Það veldur miklum vonbrigðum að ekkert skyldi vera gert með það frumvarp sem þingflokkur Sjálfstæðisflokksins lagði fram um að færa málið aftur til verkefnisstjórnarinnar og láta raða þeim kostum sem um ræðir í þrjá flokka sem snúa að nýtingu, verndun og bið. Það segir okkur að þessi rammaáætlun er bara áætlun núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Af hverju skyldi ASÍ gagnrýna þetta mál? Það er vegna þess að það mun hafa áhrif á lífskjör fólks í landinu og þar á meðal umbjóðenda þessara samtaka. Það vita það allir sem vilja vita. Það sem er líka merkilegt og væri áhugavert ef hæstv. umhverfisráðherra gæti svarað því í andsvörum sem ég ætla að vekja athygli á. Það er ósamræmið hjá hæstv. ráðherrum, hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra á þeim tíma, hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur. Það væri auðvitað mjög athyglisvert að fá svör við því hér í umræðunni hvers vegna þessi niðurröðun er lögð fram, annars vegar það sem snýr að vatnsaflsvirkjunum þar sem búið er að taka sex kosti og endurraða í biðflokk og hins vegar þau rök sem koma fram í nefndaráliti meiri hlutans og liggja til grundvallar þessum ákvörðunum, þ.e. rökstuðningurinn fyrir því að fara í virkjanir á háhitasvæðum þegar mun sterkari athugasemdir snúa að hinum þáttunum. Það fást engin svör við því. Tilgangurinn er kannski sá að setja allt í bið. Það kemur mjög skýrt fram í umsögnum eins og til að mynda hjá Orkustofnun. Ég vitna í umsögnina, með leyfi forseta: „Það er mat Orkustofnunar að með þessu verði markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu. Þrýstingur á hraðari nýtingu jarðvarma eykst, það tæknilega og efnahagslega öryggi og þar með sú hagkvæmni sem fæst með því að virkja samhliða jarðhita og vatnsafl verður ekki fyrir hendi. Orka í sífelldri endurnýjun sem ekki er beisluð í vatnsföllum er glötuð meðan orku í jarðvarmalindum má að einhverju marki líta á sem forða sem bíður nýtingar.“ Þetta eru auðvitað spurningar sem hæstv. ráðherrar verða að svara: Hvers vegna er flokkunin eins og lagt er til í þeirri þingsályktunartillögu sem við erum að ræða? Hver er ástæðan? Er hún sú að það á að stoppa allt? Það kemur líka mjög skýrt fram í umsögn Landsvirkjunar að verið er að taka hagkvæmustu virkjunarkostina út, sem eru mest rannsakaðir og mest er vitað um hvaða áhrif hafa á umhverfið. Það eru engin svör. Svo er mjög athyglisvert að fara yfir þingsályktunartillöguna og síðan nefndarálit meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Þegar færður er rökstuðningur fyrir því að færa sex vatnsaflsvirkjanir er talið nauðsynlegt að kanna einstök áhrif þessara virkjunarkosta, varúðarsjónarmið búi þar að baki. Jú, það er í fínu lagi. En þegar maður les síðan varnaðarorð í áliti meiri hlutans sem snúa einmitt að virkjunum á háhitasvæðum þá er það nokkuð athyglisvert. Ég ætla að fá að vitna orðrétt í álit meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar sem telur að gæta þurfi varúðarsjónarmiða með vatnsaflsvirkjanirnar út af laxastofninum, sem ég gef reyndar ekki mikið fyrir nema hugsanlega á Urriðafosssvæðinu en það er ekki svo mikil hætta með tvær efri virkjanirnar þótt hún sé kannski örlítil, en varúðarsjónarmið gilda ekki þegar meiri hlutinn hefur jarðvarmavirkjanirnar á háhitasvæðunum áfram í nýtingarflokki. Hvað skyldi standa hjá meiri hlutanum? Ég ætla að lesa það beint, með leyfi forseta: „Efasemdir og áleitnar spurningar hafa vaknað um sjálfbærni orkuvinnslunnar, um mengun grunnvatns af völdum skiljuvökva eða affallsvatns, um mengun lofts af völdum brennisteinsvetnis og um jarðskjálftavirkni vegna niðurdælingar. Þá ber að hafa í huga að samkvæmt eðli máls felast veruleg umhverfisspjöll í hverri einustu virkjunarframkvæmd á háhitasvæði. Slíkt rask á sér einnig stað við rannsóknarboranir og því þarf að fara fram af sérstakri varúð.“ Hvort vegur þyngra, það sem hér er sagt, mengun grunnvatns og hugsanleg jarðskjálftavirkni, eða áhrif á laxastofn sem þegar hafa verið boðaðar mjög miklar mótvægisaðgerðir til að bregðast við af hálfu Landsvirkjunar? Þetta er mjög athyglisvert í ljósi þess að meiri hlutinn og hæstv. umhverfisráðherra leggja til að þrátt fyrir að það geti mengað grunnvatn, sem er neysluvatn, og valdið jarðskjálftum - við þekkjum umræðuna og það sem hefur gerst í kringum Hellisheiðarvirkjun - verði virkjanir á háhitasvæðum í nýtingarflokki. Hvor rökin eru sterkari? Að mínu viti er enginn vafi þar um. Þetta er í raun algerlega óskiljanlegt. Ég hef ekki fengið svör við þessu. Það væri mjög athyglisvert ef hæstv. umhverfisráðherra kæmi hingað og útskýrði hvers vegna jarðvarmavirkjanir eru í nýtingarflokki en ekki vatnsaflsvirkjanirnar. Er það bara til að setja allt í stórt stopp? Það getur vel verið, en það er mjög merkilegt þegar maður les röksemdafærslu og ástæður fyrir þessu hjá meiri hlutanum í hv. umhverfis- og samgöngunefnd því að það er engin samfella í því. Síðan er mikilvægt að átta sig á einu þegar þetta er gert, sem kemur mjög skýrt fram þegar ég spyr: Hvað eru áhyggjur af mengun grunnvatns eða því að boranir á háhitasvæði valdi hugsanlega jarðskjálftum til samanburðar við þær mótvægisaðgerðir sem boðaðar eru til að mynda í þeim virkjunum sem snúa að neðri hluta Þjórsár? Það segir sig sjálft. Mjög ítarleg greinargerð og skýrsla sem fylgdi umsögninni frá Landsvirkjun segja til um hvernig eigi að bregðast við. Það merkilegasta við þetta allt saman er að þarna er verið að veiða nánast 98% í net - þó að ég sé ekki að gera lítið úr laxveiðinni eða hlunnindunum sem að henni snúa. Ég sat fund sem varamaður í hv. atvinnuveganefnd þegar málið var þar, sem hugnaðist ekki hæstv. ríkisstjórn þannig að það var fært á milli nefnda, með fullri virðingu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd og því fólki sem þar situr. Ég hlustaði einmitt á þessa aðila þegar þeir komu á fund hv. atvinnuveganefndar, bæði þá sem töluðu fyrir því að fara varlega út af laxastofninum og þá sem komu frá Veiðimálastofnun og útskýrðu hvernig yrði brugðist við. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér fannst röksemdafærsla frá fulltrúum Veiðimálastofnunar mun sterkari en þeirra sem ætla veiða áfram lax í net.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Samanburðurinn sem hv. þingmaður fór yfir var athyglisverður, þ.e. þegar borin voru saman rök og forsendur fyrir því að færa virkjanir í Þjórsá úr nýtingarflokki í biðflokk og hins vegar áherslan á jarðhitann. Hv. þingmaður nefndi að þessar virkjanir hefðu meðal annars verið færðar milli flokka vegna varúðarsjónarmiða og benti á að sömu varúðarsjónarmið virtust ekki eiga við þegar kom að því að ákveða að jarðhitavirkjanir skyldu vera í nýtingarflokki. Þá hljótum við að spyrja: Hvað er þarna á ferðinni? Má kalla þetta hræsni? Eru þetta mistök eða er þetta kannski það sem mér heyrðist hv. þingmaður segja, og ég bið hann að leiðrétta það ef ég hef rangt eftir, að þetta væri beinlínis gert til að koma á virkjunarstoppi og koma þá að sjálfsögðu í veg fyrir að virkjanir í Þjórsá yrðu að veruleika? Það er vitanlega búið að fara yfir það nokkuð oft að þetta eru þær virkjanir sem er líklega fljótlegast að fara í vilji menn afla hér frekari orku. Við þekkjum vatnsaflið mun betur en jarðhitann. Maður hefði einmitt haldið að varúðarsjónarmiðin ættu frekar við jarðhitann en vatnsaflið. Svo spyr maður sig hvort hálmstráið, þ.e. að færa þessar virkjanir úr nýtingarflokki í biðflokk, hafi einmitt verið þetta hugtak, 

Virðulegi forseti. Það er einmitt mjög athyglisvert að lesa skýringarnar sem fylgja þessu máli, og ég fór meðal annars yfir í ræðu minni áðan, og ástæður meiri hlutans, ekki minni hlutans eða stjórnarandstöðunnar heldur meiri hlutans, að menn hafi áhyggjur af laxastofninum í Þjórsá vegna virkjana þar, sérstaklega neðstu, auðvitað miklu minna í tveimur efri, og þess vegna skuli gæta sérstakrar varúðar. Það verður líka að athuga að þær mótvægisaðgerðir sem Landsvirkjun hyggst grípa til við þessar virkjanir eru mjög miklar. Það er talið af Veiðimálastofnun, þaðan sem helstu sérfræðingar okkar í þessum málum koma, að virkjanir þarna muni hafa óveruleg áhrif. Síðan les maður álitið frá meiri hlutanum þar sem segir að við virkjun á háhitasvæðum skapist hætta á brennisteinsmengun út í andrúmsloftið og það allt saman, virkjun muni menga grunnvatnið og jafnvel valda jarðskjálftum en þeir virkjunarkostir eru samt áfram í nýtingarflokki. Þess vegna kallaði ég eftir útskýringum í dag þegar hæstv. umhverfisráðherra sat og hlustaði á ræðuna mína en ég fékk engin svör. Það er auðvitað hrópandi ósamræmi í þessu. Síðan er líka bent á - þess vegna er maður að leiða hugann að því - og kemur til að mynda fram í umsögn frá Orkustofnun, að þessar virkjanir séu ekki sjálfbærar. Það er miklu meiri óvissa sem snýr að virkjunum á háhitasvæðum en vatnsafli. Þær virkjanir sem eru teknar þarna út og settar í biðflokk eru mest rannsakaðar, mest er vitað um þær, rannsóknir þar eru lengst komnar. Það er því mjög skrýtið að lesa rökin hjá hv. þingmönnum sem leggja þessa tillögu fram um nýtingu á háhitasvæðunum og aftur á móti rökin vegna varúðarsjónarmiða á vatnsaflssvæðunum.

Virðulegi forseti. Það er rétt, það er búið að kalla töluvert eftir rökum fyrir því að þessi breyting hafi verið gerð. Sá rökstuðningur hefur ekki komið fram, þó er margbúið að kalla eftir honum. Við hljótum líka að velta þessu fyrir okkur þegar við lesum nefndarálit meiri hlutans. Þar er áherslan á jarðhitavirkjanir í nýtingarflokki og ekki settur neinn fyrirvari við þær, varúðarsjónarmiðið virðist ekki gilda þar, en samt sem áður er að finna upptalningu í textanum, merkt stafliðum, þar sem kemur fram að hitt og þetta þurfi að skoða, kanna, rannsaka, velta fyrir sér o.s.frv. Það er í sjálfu sér ekki gert vegna varúðarsjónarmiða heldur vegna þess að menn telja að það vanti rannsóknir og slíkt. Hefði ekki verið nær að fjalla skýrar um kostina sjálfa? Annað sem hefur vakið athygli er að verkefnisstjórnin setti sér nokkurs konar ramma þegar hún fór af stað til að vinna eftir. Þegar verkefnisstjórnin fjallaði um áhrifasvæði virkjana var til dæmis horft á vatnasvið eða jarðhitageyminn þar sem jarðhitavirkjanir eru fyrir hendi. Síðan sjáum við það í nefndarálitinu að talað er um verndarsvæði og þau kölluð „buffer zone“ á enskri tungu en það er engin skýring á því. Það er engin skýring gefin af hverju meiri hlutinn vill stækka að því er virðist það svæði sem er í dag talið áhrifasvæði og verkefnisstjórnin gaf sér. Hvað liggur þar að baki? Hvaða forsendur hefur meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar til að ætla að stærra svæði verði sett þarna undir?

Virðulegi forseti. Það sem sumir óttuðust er að gerast í þessu máli. Þegar farið var í þetta ferli fyrir öllum þessum árum, um 14 árum síðan, ætluðu menn að leiða þetta mál í jörð, eins og sagt er. Það kemur líka fram í umsögn Orkustofnunar hvernig menn fóru að málinu. Þessi pólitísku fingraför eru algerlega óþolandi og ólíðandi. Það sem er verst við þetta að mínu mati er að þetta er bara rammaáætlun núverandi ríkisstjórnar. Það gefur auga leið. Auðvitað munu stjórnvöld sem taka við ekki vera bundin af þessu vegna þess að samkomulagið var brotið með því að fara með málið í þennan farveg. Það hefði auðvitað verið skynsamlegra fyrir allt og alla ef menn hefðu látið verkefnisstjórnina raða kostunum upp á nýtt og þingflokkur Sjálfstæðisflokksins er búinn að leggja fram frumvarp þess efnis að málinu verði bara vísað aftur til verkefnisstjórnarinnar og hún látin raða þessum kostum eftir eigin höfði, enda búin að vinna við þetta í öll þessi ár, og síðan mundu menn hlíta því og það yrði þá grunnurinn á því samkomulagi. Auðvitað er það ekki hægt, það má ekki. Hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn tala um fagleg vinnubrögð. Það er náttúrlega lýðskrum og vitleysa og ekkert annað. Það hefur tekist að eyðileggja þetta mál eins og nánast öll önnur. Það er því miður þannig. Það er mjög slæmt að mínu viti að búið sé að eyðileggja þetta ferli. Það er alveg sama hvað hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn kemur nálægt, það er alveg sama hvað það er, það er allt í þessa veru. Síðan þegar bent er á svikin og allt sem er búið að lofa og að ríkisstjórnin hafi gengið á bak orða sinna þá kannast hæstv. ríkisstjórn aldrei við nokkurn skapaðan hlut. Það er alveg sama hver á í hlut, Samtök atvinnulífsins, ASÍ, eins og sést í auglýsingunni í dag, ríkisstjórnin hefur aldrei svikið neitt. Vinnubrögðin eru bara með þessum hætti.

Virðulegi forseti. Í ræðum mínum í dag og undanfarið um rammaáætlun hef ég komið mjög lítið að hinum efnahagslega þætti málsins. Ekki er það vegna þess að ég hafi talið að hann skipti ekki máli heldur vegna þess að málið er auðvitað svo margbrotið, svo galið og svo illa undirbúið og mótsagnakennt í sjálfu sér að ég hef orðið að fjalla um ýmsa þætti þess án þess að geta vikið að hinum efnahagslega þætti svo nokkru nemi. Í dag gerðust hins vegar mjög mikil tíðindi, söguleg tíðindi í raun og veru, í samskiptum ríkisvaldsins við verkalýðshreyfinguna sem gera að verkum að það er algerlega óhjákvæmilegt einmitt núna á þessu kvöldi að setja rammaáætlun í það efnahagslega ljós sem henni ber. Meðal forsendna fyrir áframhaldandi kjarasamningum sem Alþýðusambandið setti var að gengisvísitala íslensku krónunnar mundi breytast þannig að gengi krónunnar mundi styrkjast. Nú er gengisvísitalan í kringum 230 en forsenda kjarasamninganna að mati ASÍ er sú að gengisvísitalan væri komin í um 190 og hefði þróast í þá átt smám saman á þessu ári. Við vitum að þarna er á milli himinn og haf. En hvað hefur það með rammaáætlun að gera? Forseti Alþýðusambands Íslands var í útvarpsviðtali með hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, einum af höfuðábyrgðarmönnum þessa plaggs sem við ræðum hér, og lýsti nákvæmlega samspili rammaáætlunar eins og hún stendur, eins og hún var lögð fram, og gengisþróunar í landinu. Það sem forseti Alþýðusambands Íslands sýndi fram á var að gengi krónunnar hefði verið að veikjast vegna skeytingarleysis ríkisstjórnarinnar um uppbyggingu atvinnulífsins. Hægar hefði gengið við uppbyggingu atvinnulífsins og ríkisstjórnin hefði búið til alls konar stíflur á innstreymi erlends fjármagns inn í íslenskt atvinnulíf og það hefði orðið til þess að veikja íslensku krónuna. Þetta, sagði forseti Alþýðusambands Íslands, á sérstaklega við þegar kemur að rammaáætlun. Hann vakti athygli á því að rammaáætlun eins og hún var lögð fram þýðir í raun og veru virkjunarstopp í vatnsaflsvirkjunum. Það eru þær virkjanir sem búið er að rannsaka best, það eru þær virkjanir sem við þekkjum best, eru sannarlega hagkvæmastar og hægt væri að fara í undir eins. Það sem forseti Alþýðusambands Íslands sagði okkur var að rammaáætlun sem núna er til efnislegrar meðferðar í síðari umræðu á Alþingi stuðlar í raun og sann að veikingu íslensku krónunnar. Hún er þess vegna sérstök atlaga að kjarasamningum. Hún veikir og rýrir kaupmátt íslenskra launþega og gerir það að verkum að þeir verða að reyna að ná kaupmættinum upp með öðrum hætti, með auknum launakröfum á hendur atvinnulífinu sem atvinnulífið þarf síðan því miður í einhverjum tilvikum að velta út í verðlagið. Er ekki myndin þá farin að verða býsna gamalkunnug? Mynd víxlhækkunar launa og verðlags, alveg eins og við þekkjum, eins og við festumst í og menn komust ekki út úr fyrr en verkalýðshreyfingin, atvinnulífið og Bændasamtökin tóku höndum saman og réðust gegn ríkisstjórninni fyrir rúmum 20 árum og þeim tókst að knýja fram þjóðarsáttarsamningana sem rufu þennan vítahring. Með öðrum orðum, rammaáætlun eins og hún blasir við okkur núna, fyrst með framlagningu tillögunnar og sérstaklega eftir að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar fór um hana sínum höndum, er í raun aðferð við að veikja gengi íslensku krónunnar. Þegar það gerist mun það leiða til þess í frekari mæli að lífskjör þjóðarinnar versna, lífskjör almennings, launþega versna, kaupmáttur verður minni. Þess vegna verðum við að skoða rammaáætlun í samhengi, ekki bara við efnahagslífið almennt heldur við kjarasamningana og stöðu þeirra núna. Og það skyldi þó ekki vera að rammaáætlun verði þess einmitt valdandi að kjarasamningum verði sagt upp, það verði ófriður á vinnumarkaði, mikil óvissa og upplausn fram undan? Það væri undarlegt ef það yrði svo, en því miður er greinilega verið að efna í slíkt með afgreiðslu rammaáætlunar verði hún á þá lund 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þetta var mjög athyglisvert viðtal sem hv. þingmaður var að vitna til og það hefur verið vitnað í þetta sama viðtal og sagt frá því á netmiðlum. Síðan voru þeir í Kastljósi í sjónvarpinu, skilst mér, atvinnuvegaráðherra ásamt forseta ASÍ. En þetta er nákvæmlega það sem margir þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa varað við í umræðum um rammaáætlun. Þetta stopp eða hvað á eiginlega að kalla það, öll þessi frestun mun leiða til þess að efnahagsbatanum seinkar. Nú kemur forseti ASÍ fram og segir að hér vanti að hleypa málunum á skeið, ef má orða það þannig, og það muni leiða til veikingar krónunnar. Það leiðir til þess að hagur heimilanna á Íslandi versnar. Þetta eru skilaboðin sem forseti Alþýðusambandsins er að senda, hann varar okkur við, en þó er það þannig að ekki á að hlusta á hann frekar en á okkur þingmenn stjórnarandstöðunnar. Við höfum ekki fengið áheyrn meiri hlutans með athugasemdir okkar. Á virkilega að keyra þetta mál áfram samt sem áður? Á að klára það þó svo að nú séu aðilar vinnumarkaðarins farnir að vara við þeim hörmungum sem gætu fylgt í kjölfarið? Það kann að vera að stjórnarflokkarnir hugsi þetta nákvæmlega þannig, að þetta skipti engu máli. Veltum þessu bara yfir á framtíðina, veltum þessu yfir á næsta þing, látum næstu ríkisstjórn taka við vandanum sem við erum að skapa hér. Það er augljóst að þessu mun fylgja mikill vandi ef mark er tekið á orðum forseta ASÍ og þeim varnaðarorðum sem við þingmenn höfum margir haft uppi. Því spyr ég hv. þingmann hvort ekki sé nauðsynlegt að herða róðurinn í þessari umræðu til að reyna að fá stjórnarflokkana til að opna augun.

Virðulegi forseti. Jú, það er alveg rétt, það þarf örugglega að herða róðurinn í þessum efnum því það er greinilegt að skilaboðin sem fram hafa komið í þessari umræðu hafa ekki náð eyrum ráðamanna. Ég er áhugamaður um pólitíska sögu. Þess vegna finnst mér dálítið fróðlegt að skoða núna þá stöðu sem greinilega er komin upp í samskiptum ríkisvaldsins undir forustu núverandi stjórnarflokka við verkalýðshreyfinguna. Sú var tíðin að forverar þeirra stjórnarflokka sem nú sitja kölluðu sjálfa sig verkalýðsflokka eða öllu heldur eins og sagt var á þeim bæjum, „verklýðs“-flokka, með sérstakri áherslu. Þar var talað um órofa tengsl verkalýðsflokkanna og verkalýðshreyfingarinnar. Nú kveður allt í einu við nýjan tón. Það eru ekki lengur þessi órofatengsl, þetta heilaga bandalag. Nei, nú eru hafðar uppi heitingar. Ég hlustaði á viðtal forseta Alþýðusambands Íslands og hæstv. atvinnuvegaráðherra áðan í útvarpinu. Maður kallar ekki allt ömmu sína og hefur ýmislegt heyrt og séð en ég verð að játa að ég átti ekki von á því að það yrði slíkt neistaflug milli fulltrúa verkalýðsflokksins og Alþýðusambands Íslands. Við heyrðum forustumann Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tala um að forseti Alþýðusambands Íslands kynni ekki mannasiði og færi fram með endemis ósvífni. Þetta segir okkur auðvitað að þarna á milli er orðinn alger trúnaðarbrestur. Það á sér meðal annars skýringar í þessu þingskjali sem við erum með hér, rammaáætlun sem forseti Alþýðusambands Íslands færði rök fyrir að væri sérstakt tilræði við kjarasamninga vegna þess að hún leiddi til lækkunar á gengi íslensku krónunnar, veikti lífskjörin í landinu og væri þess vegna sérstakt neikvætt innlegg í kjarasamningaviðræður í landinu.

Virðulegi forseti. Það er augljóst að það er ekki ætlun stjórnvalda á neinn hátt að reyna að liðka til fyrir kjarasamningum. Í stað þess standa stjórnvöld nú í miklu rifrildi við Alþýðusamband Íslands. Ég tek undir með hv. þingmanni: Öðruvísi mér áður brá þegar vinstri stjórn og Alþýðusambandið tala saman. Því hefur reyndar verið haldið fram - ég hef svo sem ekki séð það staðfest neins staðar, en það er auðvelt að fá það staðfest - að verkalýðshreyfingin hefur yfirleitt náð fram sínum kjarabótum þegar það er ekki vinstri stjórn við völd, vegna þess að þá hafa þeir sjálfsagt beitt harðari aðgerðum en ella. En hvað um það. Við hljótum að hafa áhyggjur af því sem mun taka við á næstu mánuðum, ekki síst ef kjarasamningar verða lengi í uppnámi. Svo er hitt að við þingmenn höfum varað við því og núna Alþýðusamband Íslands að þetta muni hafa veruleg áhrif og seinka efnahagsbatanum sem er svo mikilvægur fyrir okkur. Það er svo mikilvægt að við förum að sjá framkvæmdir, við förum að búa til störf og framleiða vörur og skapa meiri gjaldeyri en við gerum nú þegar. En þetta er klárlega allt á sömu bókina lært, allt gert til að seinka því. Það er vitanlega grafalvarlegt þegar hæstv. ráðherra fer fram með þeim orðaflaumi sem mér heyrðist hann gera í þessu viðtali og ég las það uppprentað á netmiðlum núna rétt áðan þar sem hann sakar meðal annars forseta Alþýðusambandsins um lygi. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort þeir sem stóðu að þessari auglýsingu, það var ekki bara forseti Alþýðusambands Íslands sem birti þessa auglýsingu um verk ríkisstjórnarinnar 

Virðulegi forseti. Eins og forseti Alþýðusambands Íslands vakti athygli á í útvarpsviðtali fyrr í dag standa heildarsamtök íslenskra launþega, 100 þús. manns, á bak við þessa auglýsingu. Það sem við þurfum að átta okkur á er heildarsamhengið sem forseti Alþýðusambands Íslands og Alþýðusambandið undirstrika. Bent er á það sem kemur til dæmis fram í umsögn Orkustofnunar að með því að færa þessa virkjunarkosti úr nýtingarflokki í biðflokk eins og ríkisstjórnin lagði til er verið að taka hagkvæmustu og best rannsökuðu virkjunarkostina úr nýtingarflokki, setja þá í biðflokk, setja þá í óvissu. Síðan bætir meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar gráu ofan á svart og ákveður að setja þannig skorður við allt sem snertir jarðhitaverkefnin að greinilegt er að þar er ekki tíðinda að vænta á næstu árum ef fram heldur sem horfir. Það er heildarsamhengið sem verkalýðshreyfingin er að vekja athygli á, það er í raun verið að koma í veg fyrir allar framkvæmdir á þessu sviði. Þó er öllum ljóst að fljótlegasta aðferðin til að drífa af stað alvöruhagvöxt felst í að koma þessum verkefnum af stað. Nú geri ég ekki lítið úr annarri atvinnusköpun í landinu sem skiptir miklu máli. En við vitum líka að ríkisstjórnin hefur verið dugleg við að bregða fæti fyrir hana. Þessi verkefni eru af því taginu að þau eru fullrannsökuð og búið hefur verið svo um hnútana að hægt er að fara í framkvæmdir á mjög skömmum tíma. En þessi ákvörðun þýðir að komið er í veg fyrir að hægt sé að hleypa þeim af stað og þannig er stöðvuð sú uppbygging sem þeim mundi fylgja. Það er þetta heildarsamhengi sem verkalýðshreyfingin, orðin svo langþreytt á svikum 

Virðulegi forseti. Oft er það þannig að þegar við í stjórnarandstöðunni viljum ræða mál erum við sökuð um málþóf. Við erum sökuð um að tefja fyrir málum, reyna að skemma fyrir. Það sem gerist oft í umræðu eins og þessari er að nýjar upplýsingar koma fram og andrúmsloftið í þjóðfélaginu breytist. Við sáum til dæmis í morgun auglýsingu þar sem Alþýðusamband Íslands, sem inniheldur flesta starfsmenn á vinnumarkaði eins og við vitum, kallar það brotið loforð hvernig farið er með þessa rammaáætlun. Við höfum líka séð hvernig atvinnuvegaráðherrann tekur á hlutunum, bæði í Speglinum í Ríkisútvarpinu og í Kastljósi rétt í þessu, hvernig hann raunverulega svarar þeirri gagnrýni sem beinist að ríkisstjórninni vegna þessa máls. Þar blasir ekki við fögur mynd en hún endurspeglar hvernig ríkisstjórnin nálgast þessa hluti. Hún endurspeglar hversu mikið samráð hún vill hafa við fólkið í landinu og í raun algjöra uppgjöf, getum við sagt, gagnvart því verkefni að koma hagvexti af stað í landinu. Það er hægt að orða það svo að fleiri en stjórnarandstaðan sjá eitthvað athugavert við þetta háttalag, við það hvernig þessi mál eru afgreidd af ríkisstjórninni. Ég veit ekki hvort þetta er einsdæmi en þetta er að minnsta kosti með sjaldgæfari hlutum sem maður sér, að verkalýðshreyfingin sjái sig knúna til að kaupa auglýsingu í dagblaði til að minna á hvernig ríkisstjórnin hagar sér. Í blaðaviðtali segir Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, með leyfi forseta: „Það var niðurstaða okkar á fundinum í dag að við ættum ekkert vantalað við þessa ríkisstjórn. Við munum við endurskoðun samninganna ekki freista það að ræða við ríkisstjórnina. Við metum það enda svo að það þjóni engum tilgangi. Við erum búnir að reyna það til þrautar. Tími ríkisstjórnarinnar kom og fór.“ Þetta er merkilegt, ekki bara í ljósi þess að hér talar forseti ASÍ, heldur miklu heldur að hann er að tala til þeirra tveggja flokka sem eiga hvað dýpstar rætur í verkalýðshreyfingunni. Þær rætur eru greinilega dánar og stjórnarflokkarnir, Vinstri grænir og Samfylkingin, eru orðnir algjörlega einir á báti, búnir að missa baklandið í þeirri vegferð sem er verið að fara hérna. Það er alvarlegt  Eins og ASÍ er þjóðin að bíða eftir því að losna við þessa ríkisstjórn þannig að hægt sé að taka til við að byggja hér upp í þessu landi, hefja framkvæmdir, auka útflutning og bæta lífskjör.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og  „Önnur afleiðing verður áframhaldandi stöðnun atvinnulífs með tilheyrandi atvinnuleysi ekki síst í jarðverktaka- og byggingargeira. Sú stöðnun er á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna.“ Þetta er í sjálfu sér nákvæmlega það sama og forseti Alþýðusambands Íslands er að vara við akkúrat í dag og hefur afrekað það að reita hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra til mikillar reiði, eins og sjá mátti áðan í sjónvarpinu. Það er í sjálfu sér ekki nýtt að við þessu sé varað. Það má kannski segja að það sé með ólíkindum hversu mikið langlundargeð Alþýðusambandið hefur haft að fara ekki fyrr fram með jafnákveðnum hætti og það hefur nú gert, en það er mjög gott að Alþýðusambandið skuli gera þetta og vekja athygli á þessu. Það hafa fleiri gert og þetta undirstrikar þá að sjálfsögðu alvarleika málsins. Þetta eru ekki bara einhverjir hundleiðinlegir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem eru að kvelja ríkisstjórnina, þetta er grafalvarlegt mál. Það er verið að fjalla um þetta hér af jafnmikilli alvöru og Alþýðusamband Íslands gerir. Við hljótum því að spyrja og ég spyr hv. þingmann hvort ekki sé full ástæða til að setjast núna niður, fara betur yfir þetta og velta fyrir sér hvort virkilega sé hægt að ganga frá þessu með öllum þeim fyrirvörum sem menn hafa sett.

Virðulegi forseti. Ég tek algjörlega undir þessi lokaorð greinargerðarinnar hjá hv. þingmanni og bendi á að Framsóknarflokkurinn hefur nú þegar lagt til að málinu verði vísað aftur til ríkisstjórnarinnar þar sem það verði endurskoðað. Það er gott mál. Við höfum lagt fram tillögu í þinginu til formlegrar meðferðar um að í stað þessa pólitíska flokkunarlista virðulegs umhverfisráðherra og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra, Oddnýjar Harðardóttur, eigi að vinna sérfræðingaálitið áfram þannig að hægt verði að ná sátt um hlutina. Allir skynsamir menn hljóta að sjá að það gengur ekki að þjóðfélagið sé komið á annan endann, að þjóðfélagið rísi upp gegn ríkisstjórninni vegna þess hvernig hún vinnur hlutina, að verkalýðshreyfingin skuli kaupa auglýsingar til að benda á þessa augljósu hluti, að hæstv. atvinnuvegaráðherra skuli standa í hávaðarifrildi í fjölmiðlum. 

Virðulegi forseti. Það er kannski óhætt að segja að aldrei komi of mikið af varnaðarorðum þegar þessi vinstri ríkisstjórn er í umræðunni eða við þurfum að tala við hana. Það er athyglisvert að sú framtíðarsýn sem okkur er boðin þegar kemur að rammaáætlun er að mínu viti mjög óljós vegna þess að það er frekar leitast við að skapa óvissu en að eyða henni, hvað þá að reyna að ná sátt. Nú er svo komið að um þá sátt sem átti að ríkja um rammaáætlun og hefur brugðist á Alþingi gildir hið sama fyrir utan Alþingi. Úti í samfélaginu eru menn búnir að átta sig á því að þetta plagg gengur ekki upp. Þar er einnig orðið ósætti sem kemur best fram í auglýsingu Alþýðusambandsins í dag og síðan viðtölum við forseta Alþýðusambandsins. Þetta er hins vegar sá tónn sem við þingmenn erum búnir að heyra í langan tíma frá verkafólki úti um landið, frá þeim sem veita forseta ASÍ umboð sitt. Þeir ágætu einstaklingar sem við mann hafa rætt hafa varað nákvæmlega við þessu. Er skemmst að minnast varnaðarorða formanns Verkalýðsfélags Akraness sem hefur barist mjög ötullega fyrir því að halda þessum hlutum á lofti. Fram undan eru kjarasamningar. Því ætla ég að spyrja hv. þingmann spurningar sem kann að verða erfitt fyrir hann að svara: Hvert getur útspil ríkisstjórnarinnar orðið í aðdraganda kjarasamninga? Það er ekki gert ráð fyrir fjármunum í fjárlagafrumvarpinu en 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvert útspil ríkisstjórnarinnar gæti verið. Ég held að það væri eðlilegast að ríkisstjórnin viðurkenndi að henni hefði mistekist verk sitt og að hún eigi bara að segja af sér. Ég held að hennar vænsta framlag inn í þann óróleika sem er orðinn á vinnumarkaðnum væri einfaldlega að hverfa frá verkinu. Það er alveg bersýnilegt að ríkisstjórnin ræður ekki við það. Þegar svo er komið að Alþýðusambandið segir í skriflegri yfirlýsingu að það hafi ekkert lengur við ríkisstjórnina að tala er komin upp alvarleg staða. Auðvitað á ríkisstjórnin stóra aðild að því máli að reyna að sætta aðila á vinnumarkaði og passa að hér verði ekki verkföll og annað slíkt. Nóg er nú samt.

Herra forseti. Mér var hálfbrugðið áðan að fylgjast með Kastljóssþættinum og sjá hvers lags djúpstætt vantraust virðist vera orðið á milli verkalýðshreyfingarinnar annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar. Mér fannst hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson fara ágætlega yfir það í ræðu sinni hve grafalvarlegt ástandið er orðið. Nú erum við að ræða um einn hluta þess sem hefur valdið þessu vantrausti og mig langar að spyrja hv. þingmann hvaða leiðir hann sjái út úr þeirri krísu sem ríkisstjórnin virðist núna vera í og heldur í raun og veru íslensku samfélagi í um leið. Verkalýðshreyfingin hefur gefið það út að hún ætli sér ekki að eiga meiri samskipti við þessa ríkisstjórn á þessu kjörtímabili, heldur verður það verkefni verkalýðshreyfingarinnar að ræða við nýja ríkisstjórn eftir næstu kosningar um framfaramál. Við erum að ræða mál þar sem Vinstri grænir vilja stórlega skera niður framkvæmdir tengdar orkufrekum iðnaði með því að færa sex vatnsaflsvirkjanir úr nýtingarflokki yfir í biðflokk. Þetta hefur valdið mörgum mönnum vonbrigðum, mér þar á meðal. Við erum ekki ein sem ræðum þetta í stjórnarandstöðunni, heldur er það verkalýðshreyfingin líka. Hv. þingmaður endaði ræðuna sína áðan á að tala um brotin loforð og þá datt mér í hug tilvitnun í frægan texta eftir Bubba Morthens. Hann hljóðar svo, með leyfi herra forseta: Brotin loforð alls staðar, brotin hjörtu á dimmum bar, brotnar sálir biðja um far burt, burt, heim. Fá orð eiga eins vel við á þessu kvöldi sem skilaboð til þessarar ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Mér þykir umræðan farin að dýpka. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að þessar ljóðlínur úr hinu fagra ljóði Bubba Morthens eiga mjög vel við, sérstaklega hér í kvöld. Þeir sem horfðu á Kastljósið og þeir sem hlustuðu á Spegilinn gera sér grein fyrir því að ríkisstjórnin er komin í algjörar ógöngur með alla þessa hluti. Í þessu sérstaka máli held ég að vænlegast sé að fara þá leið að láta sérfræðingana um að koma með tillögu að flokkun virkjunarkosta þannig að haldið sé áfram þeirri vinnu sem hefur verið unnin síðasta rúma áratuginn og að Alþingi samþykki þá tillögu óbreytta. Ég held að það skapi sáttina. Það skapar ekki sátt að loka sig inni í forsætisráðuneytinu með kertaljós og tala ekki við nokkurn mann nema aðstoðarmann sinn. Það skapar enga sátt. Þess vegna held ég að það sé mjög mikilvægt að við reynum að laða fram þessa sátt alveg eins og við þurfum að gera í stjórnarskrármálinu, alveg eins og við þurfum að gera í öllum þeim stóru málum sem standa nú fyrir dyrum. Það þýðir ekkert að loka sig inni með Hrannari B. Arnarssyni við kertaljós.

Herra forseti. Við hv. þingmaður erum sammála um að hér er um grafalvarlegt ástand að ræða. Það væri ágætt af því að hv. þingmaður er sigldur maður í lífsins ólgusjó eins og sagt er að hann mundi fræða mig um það, vegna þess að ég man ekki eftir því að Alþýðusamband Íslands hafi áður sagt skilið við sitjandi ríkisstjórn með jafnafdráttarlausum hætti og gerðist í dag þar sem svo fast var kveðið að orði að Alþýðusamband Íslands, fulltrúi 100 þús. launamanna, mundi ekki hafa meiri samskipti við þessa ríkisstjórn, það yrði hlutverk þess að ræða við næstu ríkisstjórn, þ.e. eftir kosningar, um málefni sem brenna á þjóðinni. Við erum að tala um gríðarlega mikilvægt mál. Það er kannski þess vegna sem við ræðum það ítarlega hér. Það að skera niður fjárfestingu sem mögulega gæti hljóðað upp á 270 milljarða á fjórum árum, samkvæmt ráðgjafarfyrirtækinu Gamma, er ekkert smámál. Þetta er stórmál sem við ræðum hér. Ég endurtek spurningu mína til hv. þingmanns: Rekur hann minni til þess að Alþýðusamband Íslands hafi komið fram með svo afdráttarlausa yfirlýsingu gagnvart nokkurri ríkisstjórn? Í raun eru yfirlýsingar Alþýðusambandsins og reyndar Samtaka atvinnulífsins um brotin loforð alls staðar, ekki bara í þessum málaflokki heldur mörgum, og þetta hlýtur að segja okkur eitthvað og gefa okkur einhverja vísbendingu um það hvernig þessi ríkisstjórn heldur á atvinnumálum þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Spurningu hv. þingmanns vil ég svara á þennan hátt: Ég veit ekki til þess að þetta hafi gerst áður. Ég þekki það ekki. Það er ákaflega merkilegt ef maður skoðar þetta í sögulegu samhengi að þetta skuli gerast núna hjá þessum tveimur flokkum, að þeir missi svona algjörlega tengslin við ræturnar. Þessir flokkar eiga rætur í verkalýðshreyfingunni en hún hefur núna algjörlega yfirgefið ríkisstjórnina.

Þeir áttu sínar rætur.

Eins og hv. þingmaður bendir á er rétt að tala núna um að þeir hafi átt sínar rætur í verkalýðshreyfingunni, en það er greinilega liðin tíð. Þegar við sjáum fyrirsagnir eins og núna á ríkisfjölmiðlinum um að þetta sé lygi og annað slíkt undrar mann að þetta skuli vera samskiptin milli foringja annars stjórnarflokksins og þess sem segir að hann ráði þessu öllu saman raunverulega einn og geri þetta allt saman. Manni ofbýður að svo skuli vera komið að menn geti ekki einu sinni talað saman lengur. Það er grafalvarlegt mál og afleiðingarnar af því eiga eftir að koma í ljós hér á næstu dögum, vikum og mánuðum. En það er alltaf ljós einhvers staðar og ljósið er í apríl, þá geta landsmenn sagt sína 

Herra forseti. Við ræðum hér áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Hefur umræðan staðið nokkuð lengi og verið góð. Það er einn ljóður á því, herra forseti, sem ég sé ákveðna lausn á eins og stendur þar sem hæstv. umhverfisráðherra er við fundinn. Ég og margir fleiri hv. þingmann höfum stöðugt verið að spyrja og ekki fengið svör. Formaður umhverfisnefndar, hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, hefur komið hér nokkrum sinnum og svarað og það hefur varpað ljósi á sumt, t.d. hvað það þýði að ákveðinn virkjunarkostur er í biðflokki. Má þá ekki rannsaka neitt? Þá kom fram hjá hv. þingmanni að það væri vegna þess að hún óttaðist svo mikið rask. Þá er spurningin: Væri hægt að breyta þessu þannig að það mætti að sjálfsögðu rannsaka í biðflokki en leitast skyldi við að hafa rask sem allra minnst? Ég beini þessari spurningu til hæstv. ráðherra og ef hann gæti svarað því strax kynni það að stytta umræðuna töluvert mikið. Síðan hefur líka komið fram að mikil áhersla er lögð á það að banna vatnsaflsvirkjanir sem þó er miklu betri þekking á á Íslandi og lögð áhersla á jarðvarmavirkjanir sem eru lítt rannsakaðar eða hefur ekki enn verið komið til botns í. Við sjáum að við Hellisheiði ráða menn ekki við brennisteinsvetnisvandann. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort þetta hafi verið tilgangurinn sem hér hefur komið fram. Var tilgangurinn að beina athyglinni að varmaorkuvirkjunum vegna þess að þar er minna rannsakað og að hugsanlega lendi menn í vandræðum? Svo verð ég að vísa í þá auglýsingu sem birtist í morgun í blöðunum. Það kemur þessu máli við. Þar stendur, með leyfi herra forseta: „Rammaáætlun afgreidd í samræmi við tillögu sérfræðinganefndar - ekki efnt.“ Þá kemur spurningin: Var það samkomulag við ASÍ að rammaáætlun skyldi vera efnd í samræmi við tillögur sérfræðinganefndarinnar? Hvers vegna brugðu menn frá því? Af hverju gerðu menn eitthvað annað, tóku eina sex nýtingarkosti og settu í biðflokk sem dregur úr atvinnumöguleikum á Íslandi, minnkar virkjanir og annað slíkt? Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna hún hafi ákveðið sem fulltrúi ríkisstjórnarinnar, og ríkisstjórnin öll, að hverfa frá þessu. Og nú stendur í auglýsingu að orð skuli standa en að ekki hafi verið staðið við þau. Síðan kemur merkileg setning í þessari auglýsingu: „ASÍ hvetur Alþingi til að standa með íslensku launafólki.“ Það virðist benda til þess að hún treysti hreinlega ekki hæstv. ríkisstjórn og þar með hæstv. umhverfisráðherra til að standa við þessi orð. Svo hef ég sjálfur velt upp þeim vanda sem við erum í gagnvart umheiminum, þeim að íslensk orka er sú hreinasta í heimi. Jafnvel ál sem hér er brætt með koldíoxíðmengun vegna kolaskautanna mengar margfalt minna en ál sem brætt er í Kína eða Sádi-Arabíu þar sem raforkan er framleidd með brennslu jarðefna. Spurningin er þá hvort ekki sé allt að því skylda Íslands að virkja sem allra mest með hliðsjón af umhverfisverndarsjónarmiðum heimsins. Þetta er einn hnöttur, herra forseti, sem kunnugt er. Ég vildi gjarnan heyra frá hæstv. ráðherra hvort þá væri ekki ráð að taka þessa ályktun frá sérfræðinganefndinni sem flestir eru sammála og virkja það sem hún leggur til bara hreint út sagt og vera fljót að því. Síðan getum við notið þess á eftir að hafa virkjað það sem hægt er, alveg sérstaklega jarðvarmann, því að það vatnsafl sem þar fer forgörðum kemur aldrei aftur. Það sem er að renna akkúrat núna niður þennan klukkutímann er orka sem Ísland er að tapa, það vatn fer út í sjó bara og hitar kannski bergið eitthvað pínulítið og vatnið. Öðru máli gegnir um jarðvarmavirkjanirnar, þær eru á vissan hátt geymdar og mér finnst að við ættum að bíða betur eftir tækninni þar sem er í mjög hraðri þróun.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalegt innlegg. Fyrr í dag var ég að velta fyrir mér hvað gerist verði þessi þingsályktunartillaga samþykkt. Á bls. 25 í áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar segir, með leyfi herra forseta: „Meiri hlutinn beinir því enn fremur til ráðherra og Alþingis alls að: a) meta hvort ástæða sé til að rammaáætlun taki einnig til smærri virkjana, á) láta störf næstu verkefnisstjórnar taka einnig til annarrar orkuvinnslu en úr vatnsafli og jarðvarma, svo sem möguleika á vindorku og sjávarfallaorku, og haga vinnunni þannig að þessir framtíðarkostir yrðu metnir í samhengi við þörf fyrir jarðvarma- og vatnsaflsvirkjanir.“ Mér finnst hér verið að víkka allverulega umboð verkefnisstjórnarinnar. Ég spyr hv. þingmann hvort verkefnisstjórnin eigi, þegar rætt er um smærri virkjanir, að fjalla um ef virkja á bæjarlækinn við sveitabæinn. Þarf að leita til verkefnisstjórnarinnar sem fer yfir öll samfélagsleg áhrif sem sú litla virkjun mun valda? Á hvað er verið að opna hér? Í þriðja lagi langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann viti af hverju verið sé að fela verkefnisstjórninni að rannsaka sérstaklega virkjunarkostina í Þjórsá frekar þegar við höfum horft upp á það á undangengnum árum að framkvæmdaraðilar annast þessar rannsóknir. Nú á þessi verkefnisstjórn allt í einu að fara í einhverjar umfangsmiklar rannsóknir á, ég veit ekki hvað það er, vistkerfinu eða hvað það er. Maður veltir fyrir sér hvað þetta kosti allt og hver eigi að borga. Hefur hv. þingmaður eitthvað hugleitt þennan þátt málsins?

Herra forseti. Þetta eru orð meiri hluta hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Fulltrúi þess meiri hluta er á fundinum og getur kannski svarað þessu. Ég get það ekki. Mér þætti það dálítið snúið ef bóndi sem ætlar að virkja lítinn bæjarlæk eða pínulítinn foss fyrir ofan bæinn þarf að fá leyfi úr Reykjavík til þess og þá fari í gang heilmikið umhverfismat og allt slíkt sem í rauninni er engin þörf á. Mér finnst að við ættum líka að snúa spurningunni um Þjórsá til nefndarinnar því að þetta eru tillögur hennar. Svo veit maður ekki hvað gerist ef þetta verður samþykkt. Er þá Alþingi búið að beina þessu til ráðherra og Alþingis alls af því að það er meiri hlutinn sem segir hér: „Meiri hlutinn beinir því enn fremur til ráðherra og Alþingis alls að …“ Þetta er mjög skrýtið ákvæði. Þá hefði átt að breyta ályktuninni sjálfri ef þetta hefði átt að vera þingsályktun Alþingis eða setja í greinargerð að þetta væri staðan sem væri samþykkt. Þá eru það lögskýringargögn. Ég er sammála því að þetta er undarlegt orðalag. Það væri mjög gott ef hæstv. ráðherra sem situr við umræðuna gæti svarað þessu sem fyrst þannig að það geti stytt umræðuna. Þá þurfum við ekki að spekúlera fram og til baka um hvað þetta þýðir. Eru þetta bæjarlækirnir eða virkjanir yfir 10 megavött? Eða um hvað eru menn að tala? Almenningur í landinu þarf að vita nokkurn veginn hvar hann stendur, en alveg sérstaklega náttúrlega er það spurningin um ASÍ sem ég hef velt fyrir mér. Það hefur heilmikil efnahagsleg áhrif og væntanlega heilmikil áhrif á lífskjör alls launafólks í landinu.

Herra forseti. Já, við hv. þingmaður erum sammála um að hér vantar okkur svör við grundvallarspurningum um hvað gerist eftir að við samþykkjum þessa þingsályktunartillögu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort ég skilji hlutina rétt í á-lið á bls. 25 þar sem verkefnisstjórninni er falið að meta þörf fyrir jarðvarma- og vatnsaflsvirkjanir. Það er alveg nýtt ef verkefnisstjórnin á að fara að leggja eitthvert mat á það hversu mikil þörf verði á orkuauðlindum á Íslandi eftir 10, 20, 30 ár. Það hlýtur að fara eftir stefnu stjórnvalda hverju sinni. Þetta er alveg nýtt hlutverk sem verkefnisstjórninni er falið með þessu orðalagi verði tillagan samþykkt eins og hún er. Maður veltir fyrir sér hvað þetta orðalag þýði nákvæmlega. Hv. þingmaður er þingreyndur maður. Mér sýnist að það sé verið að víkka allmikið umboð og hlutverk þessarar verkefnisstjórnar ásamt því sem verkefnisstjórnin á að rannsaka einstaka virkjunarkosti sem er algjör nýlunda. Þetta hlýtur að kosta töluverða fjármuni. Þá hljótum við að spyrja ykkur og ég spyr hv. þingmann án þess að hann sé málsvari fyrir þetta mál, sem betur fer: Hvað kostar þetta? Um hvaða fjármuni erum við að tala? Hver á að borga þetta? Er það ríkissjóður eða eru það orkufyrirtækin? Mér finnst alveg skorta á núna í þessari umræðu að við vitum hreinlega hvað við erum að samþykkja ef þessi þingsályktunartillaga gengur til atkvæða. Erum við að tala um 100 milljónir? 500 milljónir? 50 milljónir? Hver veit það? Þetta er ein grundvallarspurning sem við þurfum að fá svör við vegna þess að það er ekkert um það í neinu kostnaðarmati með þessari þingsályktunartillögu.

Herra forseti. Það ber svo vel í veiði að við erum að ræða fjárlagafrumvarpið við 3. umr. þannig að þar gætum við rætt ítarlega um hvort þetta sé í fjárlagafrumvarpinu og ef ekki hver eigi þá að greiða það, hvort það séu sveitarfélögin, virkjunaraðilar, eigendur bújarða eða aðrir. Það er góð hugmynd. Það sem er undarlegt við þetta nefndarálit er, og við erum að ræða nefndarálitin, að þar eru nokkuð margar sérbókanir.  Það er ekki nógu sniðugt þegar menn samþykkja þingsályktunartillögu að það sé ekki á hreinu hverju Alþingi er að beina til ríkisstjórnar því að þingsályktun er yfirleitt ályktun Alþingis til ríkisstjórnar. Það þarf að vera á hreinu hverju Alþingi er að beina til ríkisstjórnarinnar þannig að þegar búið er að samþykkja þetta liggi fyrir að það sé eitthvað ákveðið sem á að gera. Eins og hv. þingmaður velti upp felst þá í því að bændur þurfi að fara að sækja um leyfi fyrir litlu einkarafstöðinni sinni í bæjarlæknum. Þetta finnst mér ekki nógu klárt.

Virðulegi forseti. Hér ræðum við áfram rammaáætlun. Ég tók þessa auglýsingu frá Alþýðusambandi Íslands með mér í ræðupúltið því að meira að segja verkalýðurinn er búinn að gefast upp á ríkisstjórninni. Ég sagði það í ræðu í síðustu viku að þingmenn væru búnir að gefast upp á ríkisstjórninni og landsmenn væru að gefast upp á henni, en nú er það komið í auglýsingaformi að Alþýðusamband Íslands er einnig búið að gefast upp á ríkisstjórninni. Hér eru lagðir fram átta punktar sem ASÍ bendir á að ríkisstjórnin hafi ekki efnt. Við gerð kjarasamninga árið 2011 gaf ríkisstjórnin ASÍ loforð um mikilvægar aðgerðir á vinnumarkaði sem átti að ganga í til að draga úr atvinnuleysi. Að sjálfsögðu stendur ríkisstjórnin ekki við þetta loforð frekar en önnur. Ríkisstjórnin er meira að segja farin að brjóta skriflega samninga. Við vitum alveg hvað það þýðir fyrir dómstólum sem dæmi þegar samningar eru ekki virtir. Það sem mig langar helst til að ræða í þessum punktum frá ASÍ er það efni sem er til umræðu núna, að rammaáætlun skuli vera afgreidd í samræmi við tillögu sérfræðinganefndarinnar. Hér stendur „ekki efnt“ feitletrað í þessari auglýsingu. Því spyr ég: Hvers vegna í ósköpunum gat ríkisstjórnin ekki komið þessu máli frá sér, skrifað undir samninga við Samtök atvinnulífsins og ASÍ 2011? Það er ekki efnt. Síðasti punkturinn frá ASÍ varðar róttækar aðgerðir í atvinnumálum og að ráðist verði í auknar fjárfestingar. Það er ekki efnt. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon hefur meira að segja farið fram með þann dónaskap í dag í fjölmiðlum að brigsla forustumönnum Alþýðusambands Íslands um lygar. Þetta eru stór orð frá ráðherra sem fer fyrir öðrum flokki ríkisstjórnarinnar. Umræðan í fjölmiðlum í dag hefur gengið út á að þetta með rammaáætlunina hafi verið svikið, að ekki sé farið eftir því plaggi sem var skilað til ríkisstjórnarinnar sem var svo skotið undir með lögformlegum hætti með lögum 2011, að Alþingi skuli taka valdið af ríkisstjórninni. Þetta hef ég oft heyrt síðan ég settist á þing, fólk segir við mig persónulega: Farið nú að reyna að fella þessa ríkisstjórn og koma henni frá völdum, þið eruð þingmenn og þið berið ábyrgð á því að þessi ríkisstjórn situr. Það kristallaðist líka í umræðunni í dag að Alþingi geti tekið völdin af ríkisstjórninni. Það er ekki hægt, virðulegi forseti, á meðan ríkisstjórnin virðist lafa á naumum meiri hluta og það eru enn þá einhverjir fylgismenn við þessa ríkisstjórn af þeim 63 þingmönnum sem sitja í þessum sal og starfa sem fulltrúar þjóðarinnar. Það er mjög erfitt að standa frammi fyrir kröfu um að Alþingi eigi að taka völdin af ríkisstjórninni þegar við getum ekki gert það vegna þess að ríkisstjórnin heldur hér naumum meiri hluta. Þess vegna verður sú umræða að skila sér út í þjóðfélagið að ríkisstjórnin ber ábyrgð á málum, bæði málefnum skuldugra heimila, málum atvinnuleysis og atvinnulausra. Við þingmenn getum einungis notað þennan ræðustól til að benda á það sem miður fer og leggja til úrbætur en lítið er á okkur hlustað. Eins og ég segi hefur þessi ríkisstjórn, að því er virðist, níu líf eins og kötturinn og situr hér á nánast, virðulegi forseti, ég ætla að segja það, lyginni einni saman. Úr því að hæstv. umhverfisráðherra er í salnum vil ég nefna að ég fékk fyrirspurn í þessari umræðu sem ég gat ekki svarað vegna þess að ég hafði ekki tiltæk gögn og mig langar til að beina henni til hæstv. umhverfisráðherra: Hvaða gögn liggja að baki því að rammaáætlun var breytt frá því að sérfræðinganefndin skilaði af sér og þar til þetta kom fram í þessari þingsályktunartillögu? Hvaða gögn liggja að baki því að þessi ákvörðun var tekin og hvers vegna fá þingmenn 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerði hér að umtalsefni auglýsingu sem vakið hefur mikla athygli í dag og kallað fram ofsafengin viðbrögð frá hæstv. ríkisstjórn. Þarf kannski engan að undra því að ríkisstjórnin er borin þar mjög þungum sökum þó að í sjálfu sér þurfi það ekki að koma á óvart vegna þess að ríkisstjórnin hefur verið, eins og menn vita, krýnd sérstakri heimsmeistaratign af hálfu forseta Alþýðusambands Íslands fyrir svikin loforð. Hv. þingmaður vísaði til eins atriðis í þeim lista sem birtist í auglýsingunni sem lýtur sérstaklega að rammaáætluninni. Þá vaknar spurningin: Hvaða erindi á það inn í umræðu Alþýðusambandsins í tengslum við kjarasamningana? Það sem býr augljóslega þar að baki og forseti Alþýðusambandsins útlistaði mjög vel í útvarpinu fyrr í dag er að það er beint samhengi milli stöðu gengisins, kaupmáttarþróunar almennings og þess plaggs sem við ræðum í dag sem er rammaáætlunin. Forseti Alþýðusambands Íslands útskýrði fyrir okkur útvarpshlustendum að rammaáætlun, eins og hún liggur fyrir frá hálfu hæstv. ríkisstjórnar og enn þá frekar eftir meðhöndlun meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar, mundi stuðla að veikara gengi vegna þess að hún mundi gera það að verkum að þeir raforkukostir, virkjunarkostir, sem eru arðvænlegir, mest rannsakaðir og hagkvæmastir og er þess vegna hægt að fara fljótt í, eru út af borðinu og það er það sem er svo mikilvægt þegar við setjum málið allt saman í efnahagslegt og kjaralegt samhengi. Ég veit að hv. þingmaður hefur lengi fylgst með umræðunni og kjaramálum. Þess vegna vil ég spyrja hv. þingmann um það hvernig hún meti málið út frá þeim sjónarhóli, hvort ekki sé samhengið milli rammaáætlunar, kjaramála, gengisþróunar og kaupmáttar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir andsvarið. Auðvitað vita það allir sem hafa heila hugsun að það er mikið samhengi þarna á milli og það er akkúrat það sem ASÍ bendir á. Verkalýðurinn er búinn að gefast upp á ríkisstjórninni, ég tiltók það áðan. Fleiri tugir þúsunda manna borga félagsgjöld sín í stéttarfélög í gegnum ASÍ og það er það fólk sem er atvinnulaust. Við skulum vera sanngjörn. Ríkisstjórnin hefur jú staðið sig að einu leyti í því að skapa störf, ríkisstjórnin hefur einungis skapað opinber störf. Það fer varla frumvarp í gegnum þingið án þess að verið sé annaðhvort að stofna nýja ríkisstofnun eða fjölga opinberum störfum. Það er náttúrlega ólíðandi. Þeir sem ekki skilja að almenni vinnumarkaðurinn þarf að vera öflugur og skila miklum tekjum inn í samfélagið og mörgum störfum, skilja ekki samhengið á milli opinbers og almenns vinnumarkaðar. Hér á landi hafa mál þróast með þeim hætti undir stjórn þessarar ríkisstjórnar að opinberi vinnumarkaðurinn er að verða stærri en almenni vinnumarkaðurinn. Það gerðist á sínum tíma í New York, þá fóru vanhæfir menn með stjórn borgarinnar. Hvað gerði borgarstjórinn? Jú, hann fjölgaði opinberum störfum sem leiddi til þess að borgarstarfsmönnum fjölgaði mikið. Viðkomandi borgarstjóri hélt völdum einungis af því að þegar kom að kosningum voru opinberir starfsmenn og borgarstarfsmenn New York borgar orðnir svo margir að þeir kusu alltaf sömu stjórnvöld yfir sig. Það er að gerast hér á landi og er hægt að tengja það við ESB-umsóknina. Það er ekki hægt að klára það mál vegna þess að það er alltaf verið að bíða eftir fylgismönnum, stækka opinbera geirann, 

Virðulegi forseti. Það kemur mér á óvart að hv. þingmaður gleymdi einum mjög veigamiklum þætti í atvinnusköpun ríkisstjórnarinnar, sem er sérstaklega á ábyrgð Vinstri grænna, það eru IPA-styrkirnir. Ég er svolítið hissa á því að hv. þingmaður skuli hafa látið það fara fram hjá sér og ekki tekið eftir því að sú mikilvæga atvinnusköpun í boði Vinstri grænna á sér stað. Síðan er auðvitað annars konar atvinnusköpun sem ekki má heldur gleyma, það eru störf án auglýsinga þar sem ríkisstjórnin hefur verið býsna dugleg við að skapa störf. Ég vil nú vera sanngjarn við ríkisstjórnina og ríkisstjórnarflokkana og halda til haga því sem hún hefur þó verið að gera í þeim efnum. Það sem er svo athyglisvert í þessu öllu saman er heildarsamhengið. Það er mjög mikið áhyggjuefni að það er ekki bara Alþýðusamband Íslands sem gagnrýnir rammaáætlun á efnahagslegum forsendum heldur líka Orkustofnun. Þar hefur verið bent á að aðferðin við að leggja áherslu á jarðhitaverkefni á sama tíma og vatnsaflsvirkjunum sé ýtt út af borðinu stuðli að ósjálfbærri þróun í orkunýtingu. Það blasir við. Við erum annars vegar með rannsakaða virkjunarkosti þar sem við þekkjum áhrifin. Við hefðum getað farið af stað með þær framkvæmdir og unnið að frekari rannsóknum á sviði jarðhitans á meðan við byggðum upp vatnsaflsvirkjanir og byggt smám saman upp þekkingu á því sviði. Við vitum líka að það er mjög háskalegt að fara í nýtingu á jarðhitasvæðum án þess að gera sér alveg grein fyrir því hvað svæðið þolir. Þá umræðu fórum við vel í gegnum þegar deilur stóðu um Þeistareyki á sínum tíma. Þess vegna er það enn þá sérkennilegra þegar við horfum á málið í hinu umhverfislega samhengi, á spurningar um hina sjálfbæru þróun og umhverfisvernd. Ríkisstjórnin sendir frá sér mjög undarleg skilaboð hvað þetta varðar þannig að virðuleg stofnun eins og Orkustofnun kýs að hafa býsna stór orð, 

Virðulegi forseti. Það er ekki bara Orkustofnun sem gerir athugasemdir við það heldur fór ég yfir það í andsvari í dag að mikil vinna fer nú fram hjá Landsvirkjun varðandi hugsanlegan sæstreng til Skotlands, til Bretlands. Það vantar náttúrlega orku inn á þann streng og á meðan ríkisstjórnin vinnur að því að setja hér algjört stóriðjustopp og virkjunarstopp vinnur Landsvirkjun, ríkisfyrirtækið sjálft, að drögum að því að farið verði í stórkostlegan orkuútflutning. Ég skil ekki alveg hvað er í gangi hjá ríkisstjórninni varðandi það. Ég vil samt taka það fram að ég vil ekki að Ísland verði hrávöruútflytjandi á orku. Ég er fyrst og fremst meðmælt niðurstöðum starfshóps um rammaáætlun sem unnið hafði mjög gott starf í 13–14 ár og farið í mikið ferli. Þar var haft samráð og gegnsæi í störfum hópsins, sem er það sem ríkisstjórnin þykist alltaf vera að vinna eftir. Þá kemur bara hin vinstri græna krumla inn og breytir málinu áður en það er þingfest. Það er alveg hreint óskiljanlegt. 
             Sem betur fer er líftími þessarar ríkisstjórnar á enda eftir nokkrar vikur. Sem betur fer verður kosið upp á nýtt. Eins og allir vita er Framsóknarflokkurinn mikill atvinnumálaflokkur  Úr því að hv. þingmaður benti á IPA-styrkina er það nú eitt sem er náttúrlega algjörlega fáránlegt. Verið er að moka 5 þús. millj. kr. inn í opinbera geirann með einhverjum nýjum tölvukerfum og vitleysu. Það er nú eina atvinnusköpunin sem þessi ríkisstjórn stendur í  Virðulegi forseti. Ég sakna þess að hæstv. umhverfisráðherra 

Herra forseti. Í máli mínu í dag og í gær hef ég ekki náð að fara yfir allar efnahagslegar forsendur sem tengjast því máli sem við ræðum. Ég hef mikið rætt um virkjanir á Suðurlandi og að búið skuli að færa þar fjölmarga kosti úr nýtingarflokki yfir í biðflokk að kröfu Vinstri grænna. Okkur framsóknarmönnum er hugleikin atvinnuuppbygging á Bakka við Húsavík og í forsendum fjárlagafrumvarpsins fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði að einhverju leyti drifinn áfram af atvinnuuppbyggingu þar. Af hverju nefni ég það í þessu samhengi? Jú, vegna þess að samkvæmt rammaáætlun á að nýta hluta af þeim náttúruauðlindum sem þar eru til atvinnuuppbyggingar á Bakka við Húsavík. Það hefur verið baráttumál Þingeyinga um árabil að nýta þá orku sem er að finna í sýslunni til atvinnuuppbyggingar í heimabyggð, enda veitir ekki af. Heilmikil varnarbarátta hefur átt sér stað á umliðnum árum á norðausturhorni landsins og því er það sjálfsagt réttlætismál að fólk þar, heimamenn, fái að nýta orkuauðlindir sínar til þess að skapa fjölbreytt og öflugra atvinnulíf. Nú bregður svo við og hefur komið í ljós hér í umræðunni í dag að til þess að hefja slíka atvinnustarfsemi á Bakka við Húsavík þarf að fjárfesta í innviðum, m.a. flutningsmannvirkjum, þ.e. rafmagnslínum frá til að mynda Þeistareykjasvæðinu og niður á Bakka. Fleira þarf til, eins og vegagerð og jafnvel hafnargerð o.fl. til þess að svæðið verði hæft til atvinnuuppbyggingar, þ.e. til þess að nýta orkuna á Bakka við Húsavík. Heimamenn telja að það þurfi 2,8 milljarða til að fjárfesta í innviðum þannig að svæðið verði tilbúið undir slíka atvinnuuppbyggingu. Þegar rýnt er í fjárlagafrumvarp fyrir árið 2013 kemur hið undarlega fram að ekki er króna áætluð til þess að styrkja innviðina til að búa atvinnulíf á svæðinu undir iðnaðaruppbyggingu á Bakka. Þá veltir maður í fyrsta lagi fyrir sér hvort forsendur fjárlagafrumvarpsins haldi. Það verður náttúrlega engin uppbygging nema slík fjárfesting eigi sér stað og að ríkisstjórnin standi með heimamönnum í slíkri uppbyggingu. Í öðru lagi hlýtur maður að velta því fyrir sér hvort það sé í raun og veru eitthvað að marka hin digru loforð sem ríkisstjórnin hefur verið að senda norður í land um að Þingeyingar skuli búa sig undir heilmikla uppbyggingu í atvinnumálum. Ég vonast nú til þess að Framsóknarflokkurinn komi að verkum eftir næstu kosningar og að þá verði hægt að setja innspýtingu í atvinnulífið á svæðinu og búa það undir það að hefja atvinnuuppbyggingu með orkunni úr Þingeyjarsýslum. En eins og staðan er núna er ekkert í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar sem bendir til þess að fjárfesta eigi í slíkum innviðum sem eru jú forsenda þess að uppbygging af þessu tagi geti átt sér stað. Mér finnst nauðsynlegt að það sé rætt í umræðu um uppbyggingu orkukosta og eins hvernig við ætlum að nýta orkuna. Ef innviðirnir verða ekki styrktir, eins og heimamenn hafa talað fyrir og lagt að ríkisstjórninni að aðstoða sig við, er hætt við að orkan verði mögulega flutt burt af svæðinu. Við framsóknarmenn höfum ályktað um að slíkt komi ekki til greina. Það er mjög mikilvæg umræða hvernig við högum orkunýtingu til framtíðar litið. Mér finnst þarft að ræða það málefni sérstaklega hér, kannski ekki síst af því að ég er oddviti og þingmaður framsóknarmanna í Norðausturkjördæmi, vegna þess að ef af verður verður hægt að skapa hundruð starfa á þessu svæði sem hafa mun gríðarleg áhrif, ekki bara fyrir Þingeyjarsýslur heldur fyrir Eyjafjarðarsvæðið allt og jafnvel austur á land. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar. Ríkisstjórnin þarf að sýna fram á að henni sé alvara með að standa að baki þessari atvinnuuppbyggingu, en miðað við að heilir sex virkjunarkostir eru teknir úr nýtingarflokki og settir yfir í biðflokk sýnist mér það ekki beinlínis vera áhersla ríkisstjórnarinnar að stuðla að mikilli uppbyggingu í þeim geira atvinnulífsins.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á eitt atriði sem hefur vakið athygli og var mikið rætt hér í umræðunni um fjárlögin. Það liggur alveg fyrir að til þess að geta farið í þá atvinnuuppbyggingu á Bakka sem hv. þingmaður nefndi hér þurfa 2,6 milljarðar kr. að koma inn í fjárlögin. Það snýr að innviðunum, vegagerð og hafnargerð. Það stendur til að skrifa undir viljayfirlýsingu og samninga núna í vor þess efnis að fara í þessa atvinnuuppbyggingu. Forsvarsmenn Norðurþings, sveitarfélagsins sem kemur að þessu, sögðu það með mjög skýrum og afdráttarlausum hætti að verði þetta fjármagn ekki sett inn í fjárlögin muni sveitarfélagið ekki skrifa undir viðkomandi samninga. Flóknara var það ekki, það var bara þannig. Þá verður að sjálfsögðu ekki af þessari atvinnuuppbyggingu á Bakka, sem er forsenda fyrir hagvaxtarspánni sem er tekið mið af við gerð frumvarpsins. Þar er gert ráð fyrir atvinnuuppbyggingu á þessu svæði á seinni hluta árs 2013, sem þýðir þá sannarlega tekjufall fyrir ríkissjóð, þannig að þá verður tekjuhlutinn orðinn laskaður. Því vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi áhyggjur af því að í raun og veru standi enn eina ferðina til að standa ekki við þau framlög sem þurfa að koma. Jafnvel að íbúar Norðurþings og forsvarsmenn sveitarfélaganna muni þá birta samsvarandi auglýsingu í blöðunum eins og kom fram frá Alþýðusambandinu í dag um að búið væri að svíkja þau loforð sem gefin voru. Einnig að ekki standi til, á meðan þessi ríkisstjórn hafi eitthvað um það að segja, annað en að halda áfram á þeirri braut sem hæstv. ríkisstjórn hefur verið á, að ráðast gegn atvinnulífinu alls staðar á landinu hvar og hvenær sem er.

Herra forseti. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur varpað ljósi á að forsendur fjárlaga og fjárlögin sjálf standast ekki. Það er í raun og veru ákveðin mótsögn í þessu því að hagvaxtarspáin byggir á atvinnuuppbyggingu á Bakka við Húsavík, en til þess að af henni geti orðið þarf að fjárfesta fyrir 2,6 milljarða. Það er ekki í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2013, þannig að maður veltir fyrir sér hvort hér sé verið að reyna með einhverjum hætti að fegra stöðu ríkissjóðs, fegra spána. Ef þessir fjármunir verða ekki til verður ekkert af þessari atvinnuuppbyggingu og þar með er tekjuhlið ríkissjóðs jafnvel ofmetin sem því nemur. Maður veltir því fyrir sér hvernig ríkisstjórnin hagar málum í þessu. Fyrir utan svo hitt að við sem höfum talað fyrir atvinnuuppbyggingu á Bakka höfum ekki fengið neinar sérstakar undirtektir frá þingmönnum Vinstri grænna eða Samfylkingarinnar. Það er holur tónn í þeirri umræðu, jú nema til heimabrúks fyrir ákveðna þingmenn sem eru búsettir í kjördæminu, en aðrir hafa sýnt mjög takmarkaðan skilning á uppbyggingu atvinnuiðnaðar á þessu svæði. Mér sýnist að hér sé um enn eitt dæmið að ræða í fjárlagafrumvarpi þessarar ríkisstjórnar þar sem menn eru viljandi, vil ég meina - það sjá þetta allir - að fegra stöðu eða framtíðarhorfur ríkissjóðs, það er einfaldlega þannig. Og það er mjög mikilvægt að núna við 3. umræðu fjárlaga 2013 verði þetta atriði dregið aftur fram til þess að raunsönn mynd af stöðu ríkissjóðs birtist þá a.m.k. í þingtíðindum.

Virðulegi forseti. Svo að það sé alveg á hreinu var gert ráð fyrir atvinnuuppbyggingu í stóriðju á seinni hluta árs 2013 í hagspá Hagstofunnar. Hún getur verið á Bakka þangað sem Landsvirkjun beinir öllum viðskiptavinum sem koma hingað til að fara í þá vegferð eða hafa áhuga á að fara í atvinnuuppbyggingu. Við sjáum auðvitað í hendi okkar að ef þessi þingsályktun fer svona fram verður ekki sköffuð orka á suðvesturhorninu þannig að það er alveg rétt sem hv. þingmaður kemur inn á. Þá er að sjálfsögðu líka rökrétt niðurstaða, þegar hluti af því sem á að bera uppi hagvöxtinn er undir, að hagspáin stenst ekki. Það er auðvitað þess vegna sem forustumenn atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar koma fram með svona afgerandi hætti. Atvinnustefna og efnahagsstefna þessarar ríkisstjórnar er svo að ráðist er gegn öllu atvinnulífi og allri atvinnuuppbyggingu. Síðast réðist hæstv. ríkisstjórn að ferðaþjónustunni. Það þýðir auðvitað þetta öngstræti sem við erum í. Einu lausnir hæstv. ríkisstjórnar eru að hækka skatta. Bara þær skattahækkanir sem hafa áhrif á vísitöluna núna munu hækka lán heimilanna um 3 milljarða og heimilin eru auðvitað að sligast. Þetta vita forustumenn Alþýðusambandsins og Samtaka atvinnulífsins. Það er auðvitað ekki nema von að fólkið sem er í forsvari fyrir þessi samtök gefist upp á hæstv. ríkisstjórn. Þess vegna er svo mikilvægt að menn bregðist við og komi hjólum atvinnulífsins í gang. Hv. þingmaður nefndi líka þann tvískinnung sem oft er þegar menn eru að nota eitthvað til heimabrúks. Nú stýrði hv. þingmaður þætti með einum hv. þingmanni, Sigmundi Erni Rúnarssyni, sem er búinn að vera með hæstv. ríkisstjórn á skilorði í mjög, mjög langan tíma. Hann tilkynnti það fyrir um tveimur árum að það væru einhverjar vikur sem hún væri á skilorði. Getur hv. þingmaður kannski upplýst okkur vegna samskipta þeirra á þessu sviði, þó að hann sé ekki lengur þáttastjórnandi, hvort eitthvað sé að styttast í skilorði hjá hæstv. ríkisstjórn hjá hv. þingmanni?

Herra forseti. Í dag er hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson á mælendaskrá þannig að ég á von á því að hann komi vígreifur til þessarar umræðu. Ég er viss um að við hv. þingmaður verðum á vaktinni þegar hv. þingmaður kemur og við munum inna hann eftir því hvort hann styðji þetta fjárlagafrumvarp sem inniber ekki í sér þá fjármuni sem hv. þingmaður hefur nefnt hér að ríkisstjórnin þurfi að verja til þess að byggja upp innviði í atvinnumálum í Þingeyjarsýslu. Síðan verð ég einfaldlega að vekja athygli, rétt eins og fleiri, á heilsíðuauglýsingu Alþýðusambands Íslands í dag þar sem við þingmenn erum hvattir til dáða til þess að standa í lappirnar gagnvart ríkisstjórninni. Þar segir m.a., frú forseti, um akkúrat þetta mál sem við ræðum hér, með leyfi frú forseta: „Rammaáætlun afgreidd í samræmi við tillögu sérfræðinganefndar“ og svo er feitletrað: „ekki efnt“. Þess vegna ræðum við þessi mál hér. Ríkisstjórnin er að ganga gegn ráðum okkar helstu vísindamanna sem hafa unnið að þessum málaflokki í 13 ár, allt vegna þess að einn flokkur, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, hótaði Samfylkingunni því að fengi hann ekki sínu framgengt, að sex rennslisvirkjanir yrðu færðar úr nýtingarflokki í biðflokk, yrði þessu ríkisstjórnarsamstarfi slitið, það er einfaldlega þannig. Og dýr er nú verðmiðinn á að lengja líf þessarar ríkisstjórnar um tvo eða þrjá mánuði, ef marka má gögn frá Gamma ráðgjafarfyrirtæki. Það mun ekki kosta þjóðina nema um 270 milljarða kr. í minni fjárfestingu á næstu fjórum árum. Þetta fer að verða dýrasta ríkisstjórn lýðveldissögunnar.

Frú forseti. Í blöðunum í morgun birtist auglýsing frá Alþýðusambandi Íslands þar sem sagði m.a. að rammaáætlun hefði ekki verið afgreidd í samræmi við tillögur sérfræðinganefndar og þar af leiðandi hefði ríkisstjórnin m.a. svikið loforð sem voru gefin Alþýðusambandi Íslands. Í ljósi þessarar yfirlýsingar og umræðna sem hafa verið hér í dag um þetta mál og m.a. í Kastljósinu í kvöld þar sem formaður Vinstri grænna og hæstv. ráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, og Gylfi Arnbjörnsson ræddu þetta hafa sá sem hér stendur og hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson óskað eftir því að boðað verði án tafar til sameiginlegs fundar í umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd til þess að ræða þessar yfirlýsingar og fara yfir það sem Alþýðusambandið kallar svik ríkisstjórnarinnar. Og ég held að það sé mjög brýnt, frú forseti, að þessi nefndarfundur fari fram áður en umræðum er haldið áfram um þetta mál hér á Alþingi.

Hér í salnum er hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður annarrar nefndarinnar, og tel ég að skilaboðin séu komin til hv. þingmanns um að boðað verði til fundar í nefndinni. Að öðru leyti áttar forseti sig ekki alveg á því hvað þetta varðar fundarstjórn forseta, sem er nýhafin.

Virðulegi forseti. Þetta snýr að sjálfsögðu að fundarstjórn forseta, þ.e. framkvæmd þingfundarins, því að óskað er eftir því að boðað verði til sameiginlegs fundar í þessum nefndum og hlé gert á þessari umræðu á meðan. Það er til þess að hægt sé að fara yfir málið og ræða við aðila vinnumarkaðarins sem þarna eru nefndir, að mér heyrðist að ósk þingmannanna. Ég held að eðlilegt sé að gera það því að málið er stórt, það er mikilvægt og það er alvarlegt. Það er að sjálfsögðu alvarlegt að saka ríkisstjórnina um að svíkja loforð, en það er svo sem ekkert nýtt, við höfum séð hana gera það margoft. Hins vegar er líka alvarlegt að Alþýðusambandið, eins og hefur komið fram í dag, varar mjög við því að fara þá leið að breyta rammaáætluninni þannig að hér muni hægja á hagvexti, sem er nú ekki mikill, o.s.frv. Þar af leiðandi held ég að sé eðlilegt, frú forseti, að verða við ósk þingmannanna.

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við þá beiðni sem hv. þingmenn Framsóknarflokksins, Ásmundur Einar Daðason og Sigurður Ingi Jóhannsson, hafa lagt fram. Sá einstæði atburður átti sér stað í dag að samtök launafólks sögðu sig frá frekari samskiptum við ríkisstjórn Íslands og bíða þess að ný ríkisstjórn sem hægt sé að eiga eðlileg samskipti við taki við. Í málflutningi þeirra er meðal annars vitnað til þeirrar umræðu og þess máls sem við ræðum hér. Mér finnst, í ljósi þess hversu sérstaklega þetta mál er vaxið, að rétt sé að gera hlé á umræðunni og láta nefndirnar, hv. umhverfis- og samgöngunefnd og atvinnuveganefnd, fá þessa aðila á fund nefndanna til að fara yfir þessi nýju tíðindi. Kjarasamningar eru í uppnámi, það er ekkert traust hjá aðilum vinnumarkaðarins gagnvart ríkisstjórninni og við þurfum einfaldlega að fá aðkomu að þessu, kjörnir fulltrúar, 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir ósk hv. þingmanna um að fundirnir verði boðaðir hið fyrsta. Það er full ástæða til að þingnefndir komi saman til að ræða við þessa aðila, sérstaklega eftir fjölmiðlaumræðu um málið í dag og í kvöld. Ástæðan fyrir því að þetta á erindi undir fundarstjórn forseta er að í fundarbeiðninni kemur fram að í raun er verið að fara fram á að umræðu um rammaáætlun verði frestað á meðan fundirnir fari fram og að umræðu um málið verði ekki lokið fyrr en eftir þessa fundi. Það er því full ástæða til að koma upp undir fundarstjórn forseta og óska eftir því að umræðunni um rammaáætlun verði frestað þar til þingnefndir sem hafa hér verið nefndar hafi fengið tækifæri til að funda með þeim aðilum sem verða boðaðir til þess fundar.

Forseti vill upplýsa hv. þingmenn um að báðar þessar nefndir verða með nefndarfundi klukkan eitt á morgun, í hádeginu. Það hefur verið óskað eftir lengra matarhléi til að geta fundað í nefndunum.

Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að orðið verði við þessari beiðni þingmanna Framsóknarflokksins vegna þess að það eru grafalvarleg tíðindi að forseti ASÍ skuli lýsa því yfir að það hafi orðið niðurstaða fundar innan ASÍ í dag að forsvarsmenn þar ættu ekki lengur neitt vantalað við ríkisstjórnina og yrðu að bíða eftir næstu ríkisstjórn til að taka upp viðræður vegna svikinna loforða. Það tengist beint þessu máli. Ég tel ekki nóg að vísa til þess að það verði fundir klukkan eitt á morgun, ég tel mjög brýnt að nefndirnar verði kallaðar saman nú þegar og hlé gert á umræðunni. Nóttin er ung þannig að við höfum nægan tíma eftir nefndafundi til að ræða málið áfram en við verðum að fá einhvern botn í þetta mál, virðulegi forseti.

Forseti. Það er nokkuð ljóst að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar eru fyrir nokkru komnir í þrot í umræðunni  
             Það vita allir sem setið hafa sameiginlega fundi þessara tveggja nefnda að fáir hafa fengið jafnrækilegan tíma til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri og einmitt fulltrúar Alþýðusambands Íslands. Það fengu þeir strax í vor þegar málið kom hér fyrst fyrir og svo aftur nú í haust þannig að það er ekkert nýtt í þeim efnum sem þeir hafa fram að færa í þessu. Við höfum farið rækilega yfir sjónarmið þeirra. Þá er auðvitað rétt að halda því til haga að ekki veit ég til þess að nokkur þingmaður eða nokkur ráðherra í ríkisstjórn hafi lofað Alþýðusambandi Íslands nokkru. Það sem við höfum lofað er að 

Virðulegi forseti. Það verður að segjast eins og er að það virtist vera sami tónn í hv. formanni umhverfis- og samgöngunefndar og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra í garð þeirra sem ekki eru þeim sammála. Ég ætlaði þó að ræða fundarstjórn forseta en ekki efnislega um málið. Þessi umræða er búin að standa drjúglengi en ég á hins vegar eftir að koma inn á mörg efnissvið og hef ekki fengið svör við ýmsum spurningum þannig að ég get haldið þessari umræðu lengi áfram einn án þess að þurfa að grípa til nokkurra annarra úrræða. Tilgangur með umræðu hlýtur, frú forseti, að vera sá að leita lausna, skapa sátt og finna nýja fleti sem ekki hafa verið reifaðir áður, eins og þann að hér virðast kjarasamningar vera komnir í uppnám og stór hluti alþýðu Íslands, þeirra sem vinna hér verðmætu störfin sem eru undirstaða velferðarkerfisins, segir: Hingað og ekki lengra. Er þá til of mikils ætlast að við köllum saman sameiginlegan fund til þess  
            

Frú forseti. Það er orðið áliðið kvölds og sumir þingmenn eiga börn o.s.frv. Þetta er ekki vandamál hjá mér, ég get staðið vaktina hérna endalaust og þarf ekki að taka tillit til fjölskyldu. En mig langar til að ræða einmitt það hvort ekki sé ráð að fresta umræðunni núna og sjá hvort ekki náist samkomulag í nefndunum. Til dæmis hefur hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, formaður nefndarinnar, sagt að áhyggjur hennar af því að menn rannsaki í biðflokki séu vegna þess að menn kynnu að skaða eða skemma náttúruna. Þá er lítið mál að kippa því í liðinn, þá segjum við bara að það megi rannsaka en það sem rannsakað er skuli gert afturkræft. Þetta er einfalt. Síðan er greinilegt að ASÍ sem fulltrúi láglaunafólks og launafólks í landinu telur að þetta sé efnahagslegt vandamál, að þetta skaði hag heimilanna. Það er nokkuð sem nefndin þarf að ræða. Ætlum við að skaða hag heimilanna?

Hæstv. forseti. Það er tvennt sem ég vildi nefna hér. Í fyrsta lagi tek ég undir þá ósk hv. þingmanna Ásmundar Einars Daðasonar og Sigurðar Inga Jóhannssonar sem birtist í bréfi þeirra sem hv. þm. Ásmundur Einar Daðason gerði grein fyrir áðan. Ég held að þetta sé málefnalegt og þarft innlegg í ljósi þess að svo virðist sem kjarasamningar séu meðal annars í uppnámi vegna þessa máls. Á hinn kantinn vildi ég staðfesta það sem hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir sagði áðan, fulltrúar samtaka á vinnumarkaði komu oftar en einu sinni fyrir umhverfis- og samgöngunefnd meðan á málsmeðferð stóð og héldu fram mjög sterkum og góðum rökum um þetta. En meiri hluti þeirrar nefndar og 

Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég tel nauðsynlegt að þessi fundur fari fram, að þessar nefndir fundi saman með ASÍ. Það má vel vera rétt, og ég efast ekki um orð hv. þm. Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, að ASÍ hafi getað gert athugasemdir við þingsályktunartillöguna á sínum tíma. En það er samhengið sem við erum að tala um, atvinnumálin, rammaáætlunin og það að ASÍ telur að hér sé ekki verið að að standa við gerða samninga. ASÍ hótar eða lýsir því öllu heldur yfir að það slíti öllum tengslum við ríkisstjórn Íslands. Þetta hlýtur að vera alvarlegur hlutur og því mælist ég til þess, virðulegi forseti, að virðulegur forseti 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja, eins og kom fram í ræðustóli áðan, að það er ekki rétt þegar sagt er að ríkisstjórnin hafi ekki skrifað undir eitt eða neitt í þessum efnum. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 5.5.2011 stendur að mikilvægt sé að aðilar vinnumarkaðarins og stjórnvöld gangi samhent til þeirra verkefna sem eru fram undan við endurreisn samfélagsins og brýnt að allir aðilar eigi með sér reglubundið og náið samráð á samningstímanum. Í kaflanum Sókn í atvinnumálum stendur að stjórnvöld séu reiðubúin til samstarfs við samtök launafólks og atvinnurekenda um sókn í atvinnumálum. Um sókn í orku- og iðnaðarmálum segir að stjórnvöld vilji greiða fyrir aukinni fjárfestingu á sem flestum sviðum, einkanlega þeim sem stuðla að auknum útflutningstekjum. Lögð er áhersla á fjárfestingar í virkjunum, að rammaáætlun verði lögð fram á næstu vikum - þetta er vorið 2011 - og fari í viðeigandi ferli. Stjórnvöld reiknuðu með því að hún yrði afgreidd á haustþinginu 2011. Hér erum við rétt fyrir jól, að vetri 2012, og málið er ekki komið lengra en raun ber vitni 

Virðulegi forseti. Ríkisstjórn Íslands kemur fram með þau rök í dag, eftir að ASÍ birti þessa auglýsingu, að um væri að ræða rakalausar ásakanir á hendur ríkisstjórninni. Það eitt segir okkur að nú verði að fresta þessari umræðu, koma á fundum í umhverfisnefnd og atvinnuveganefnd til þess að heyra ofan í talsmenn Alþýðusambands Íslands. Þegar ég vann hjá Alþýðusambandi Íslands, virðulegi forseti, voru þar 112 þús. félagsmenn. Við erum að tala um að 1/3 þjóðarinnar ákallar Alþingi og biður þingmenn um að stoppa þá vitleysu sem birtist í þessari rammaáætlun ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur svikið lit. Hér er um að ræða ákall til Alþingis. Ég hvet virðulegan forseta til að fresta þessu máli á dagskrá þingsins, að atvinnuveganefnd og umhverfisnefnd komi saman til fundar til þess að geta farið yfir þessi mál 

Forseti ítrekar að fundur verður í báðum þessum nefndum í hádegishléi á morgun.

Með ASÍ?

Forseti mun koma þeim skilaboðum til formanna nefndanna að kallaðir verði til fulltrúar ASÍ ef þörf er á því.

Frú forseti. Ég ítreka beiðni mína og skora á hæstv. forseta að gera hlé á þessum þingfundi. Alvarlegar ásakanir hafa birst frá Alþýðusambandi Íslands og það er einsdæmi, vil ég segja, að við sjáum opinberlega að þessi samtök sem hafa í sínum röðum, eins og kom fram hjá hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur, yfir 112 þús. félagsmenn séu beinlínis komin í stríð við ríkisstjórnina, opinbert stríð við forustumenn ríkisstjórnarinnar. Kjarasamningar eru í uppnámi og formaður ASÍ segist ætla að slíta öllum tengslum við ríkisstjórn Íslands, m.a. vegna þessa máls hér. Ég held að það sé mjög brýnt fyrir framhald umræðunnar að hlé verði gert á fundinum og þessi nefndarfundur haldinn þar sem hægt sé að kryfja þetta mál 

Virðulegi forseti. Þá umræðu sem hefur farið fram upp á síðkastið hefur mátt kannski skilja þannig að tvær hugmyndir að virkjunum vægjust á, annars vegar vatnsaflsvirkjanir og hins vegar jarðhitavirkjanir. Þeim hefur verið teflt að sumu leyti dálítið hvorri gegn annarri, að annað nánast útilokaði hitt, að annað gæti komið í staðinn fyrir hitt. Það er ekki þannig. Jarðhitavirkjanir eiga fullan rétt á sér og við höfum verið að þróa þær áratugum saman á Íslandi með gríðarlega fínum árangri, fyrst auðvitað til þess að kynda hús en síðan líka til raforkuframleiðslu. Raforkuframleiðsla frá jarðhitavirkjunum stendur undir iðnaðarkostum víða og hefur reynst í meginatriðum vel. Þar höfum við byggt upp mikla þekkingu á alþjóðlegan mælikvarða. Síðast í gær voru fréttir af því að jarðvísindamenn okkar, fræðimenn og verkfræðingar á þessum sviðum væru að hasla sér völl á erlendum vettvangi. Það er heldur ekki nýtt, það hafa þeir verið að gera. Hvers vegna geta þeir gert það? Jú, vegna þess að þeir hafa fengið gríðarlega þekkingu á þessum sviðum með því að við höfum virkjað jarðhita í gegnum áratugina. Við höfum margvíslega reynslu af þessum virkjunum. Síðan hafa komið fram ábendingar um að það gæti verið ástæða til að fara sér að engu óðslega við uppbyggingu á jarðhitavarmanum til raforkuframleiðslu. Á það hafa vísindamenn bent, það var til dæmis mjög áberandi í umræðunni sem fram fór fyrr á þessu ári og í fyrra um virkjanirnar á Þeistareykjum í tengslum við uppbygginguna á Bakka sem margoft er búið að lofa. Þá hefur verið sagt: Við verðum að fara okkur mjög hægt í þessum efnum vegna þess að við vitum ekki nákvæmlega hvað hver borhola gefur. Það tekur tíma, hún þarf að blása og við þurfum smám saman að byggja upp þá vitneskju sem við fáum með rannsóknum og borunum og þess háttar til að geta tekið um það ákvörðun hvað við getum fengið mikla raforku út úr þessum virkjunum. Þetta er eðli þeirra, þær þróast og það tekur tíma að byggja þær upp og fá úr því skorið hvað þær geta gefið okkur mikla orku. Þessu er öfugt farið með vatnsaflið. Menn virkja það út frá ákveðnum verkfræðilegum og fræðilegum forsendum og hafa vitneskju um það fyrir fram hversu mikið afl þær gefa. Þetta sáum við í hinu stórkostlega verkfræðilega afreki sem Kárahnjúkavirkjun er, hvaða skoðun sem menn hafa að öðru leyti á Kárahnjúkavirkjun. Þetta undirstrikar að það er munur á þessum virkjunum en þær eiga báðar fullan rétt á sér. Nú er búið að taka þá ákvörðun í þingsályktunartillögunni að ýta til hliðar vatnsaflskostunum, setja þá í biðflokka, jafnvel þó að þeir séu fyrirsjáanlega hagkvæmastir af því að menn þekkja nákvæmlega hvert magnið verður af þeirri orku sem þaðan kemur. Við vitum líka hver umhverfisáhrifin eru, þau eru hverfandi til dæmis í neðri hluta Þjórsár þannig að það er þá búið að tefla öðrum rökum fram gegn þessum virkjunum. Stóra málið í þessu öllu saman er að átta sig á því af þessum ástæðum sem ég hef rakið hérna að vatnsaflsvirkjanirnar eru mjög fyrirsjáanlegar. Við vitum hvaða orku við fáum út úr tilteknum framkvæmdum sem við byggjum upp á tilteknum gefnum forsendum. Við vitum um orkuna sem út úr þessum virkjunum kemur á annan veginn og síðan þurfum við að geta á hinn bóginn á sama tíma smám saman byggt upp reynsluna, þekkinguna og vitneskjuna um orkuna sem kemur út úr jarðhitanum. Þetta er ástæðan fyrir því að það er svo mikilvægt þegar við tökum ákvörðun um þennan ramma utan um það hvað við ætlum að nýta, vernda, virkja og kanna betur að við séum með báða þessa kosti undir í einu þannig að við getum unnið í sem bestu skipulagi að þessari uppbyggingu. Þessi tillaga núna slítur þetta í raun og veru í sundur og þetta er ástæðan fyrir því að Orkustofnun er gagnrýnin á þetta, hún bendir á að með þessu sé markmiðum um sjálfbæra uppbyggingu raforkuframleiðslunnar stefnt í hættu. Það er þetta sem er svo alvarlegt, ekki bara út frá efnahagssjónarmiðum, heldur líka út frá umhverfissjónarmiðum og 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir innlegg hans. Ég vil spyrja þingmanninn út í það hvort hann telji að það sé vísvitandi gert hjá meiri hlutanum og ríkisstjórninni, eða hvort þeir hafi ekki hreinlega vald á málunum - það er búið held ég að ræða það alveg til þrautar og ég held að það sé nokkur viðurkenning á því að ekki er neitt jafnvægi í þingsályktunartillögunni eins og hún lítur út núna. Það er búið að taka út þær vatnsaflsvirkjanir sem menn hafa verið með svona minni almenna fyrirvara við, ekki síst umhverfislega. Allt var þetta gert á grundvelli umhverfislegra þátta en inni eru jarðvarmavirkjanir sem menn hafa meiri umhverfislegar áhyggjur af, en þetta er samt niðurstaðan. Hér nefndi hv. þingmaður Orkustofnun og hvaða álit þeir hafa á að byggja upp orkukerfið með tilliti til þess að nýta annars vegar vatnsaflsvirkjanir og hins vegar jarðvarmavirkjanir og aðra mögulega virkjunarkosti. Þessi sama ríkisstjórn hefur líka talað um að fara að selja orku í gegnum sæstreng og hefur skipað sérstakan hóp til að skoða það. Það tekur nokkur ár í skoðun og svo á að fara að virkja. En hvað á að virkja? Hvar er samhengið á milli hlutanna? Í forsendum fjárlaga er talað um hagvaxtarspá sem byggist meðal annars á stóriðju, til dæmis á norðausturhorninu. Í sömu fjárlögum eru hins vegar engir fjármunir settir til þess að styrkja þá innviði sem eru forsenda fyrir þeirri uppbyggingu. Eru þetta að mati þingmannsins klaufaleg mistök eða er þetta markvisst gert til þess að halda niðri þeirri starfsemi í orkugeiranum sem ákveðin öfl innan Samfylkingarinnar og stærsti hluti Vinstri grænna hafa lýst yfir að sé hin yfirlýsta stefna, að stöðva alla orkunýtingu í landinu?

Virðulegi forseti. Ekki veit ég hvort það hafi verið vísvitandi áform stjórnarliða í þeim efnum, en þegar við skoðum þessi mál finnst mér augljóst að menn átti sig ekki á heildarsamhenginu, ef menn á annað borð hafa einhvern áhuga á því heildarsamhengi. Það sem við sjáum hins vegar er hin endanlega niðurstaða, ef þetta verður samþykkt, þ.e. annars vegar er verið að ýta í burtu hagkvæmustu, bestu og best rannsökuðu vatnsaflsvirkjununum og hins vegar með áliti meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar er líka verið að ýta jarðhitaverkefnum út af borðinu. Það sem ég held að blasi þá við sé ásetningur stjórnvalda að stöðva framkvæmdir, ljúka þessu núna a.m.k. um langt árabil, öllum þessum framkvæmdum. Og það er veruleikinn sem menn standa frammi fyrir, það eru skilaboðin. Er ríkisstjórnin þá að huga að einhverjum öðrum orkukostum? Já, það er nefnilega þannig. Ríkisstjórnin er einhuga í einu, þ.e. að standa fyrir olíuleit, leita að nýjum orkukostum sem eru jarðefnaorkukostirnir, sem ég hélt að væri tilhneiging okkar til að fara fremur út úr. Þegar hv. þingmaður nefndi norðausturhornið er óhjákvæmilegt að maður fari svolítið að fabúlera. Er það kannski það sem á að drífa upp iðnaðarframleiðsluna á norðausturhorninu, er það kannski olían? Menn virðast vera komnir svo langt í þeim vangaveltum varðandi olíuna að þar eru menn meira að segja farnir að ráðstafa gróðanum sem þeir ætla að þeir fái út úr olíuleitinni. Er þetta ekki að verða svolítið skringilegt samhengi? Það má ekki nota endurnýjanlega orkugjafa eins og vatnsaflið, ekki jarðhitann, en hins vegar stefna menn óðfluga að olíuleit fyrir Norður- og Austurlandi, sem ég út af fyrir sig fagna.

Virðulegi forseti. Já, þetta er vissulega áhugaverð afleiðing. Ég held að það hafi verið í gær sem við hv. þm. Einar K. Guðfinnsson ræddum um það sem kemur fram í áliti meiri hlutans í nefndarálitinu, að vara við öllu mögulegu og mála mjög dökka mynd af nýtingu jarðvarmavirkjana á Reykjanesi, að það hafi verið samviskubit þeirra þegar þeir sáu hvert var komið. Það verður áhugavert að ræða við þá um olíustarfsemina, olíuleitina, af því að það er rétt hjá hv. þingmanni að þar virðist ekki vera neinn bilbug að finna á hópnum sem heild. Það sem ég vildi ræða aðeins meira um við hv. þingmann er samhengi hlutanna, samhengi hagvaxtarspánna, forsendur þess að geta byggt hér upp. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki hreinlega yfirlýst markmið núverandi ríkisstjórnar - þó að ég eigi mjög erfitt með að skilja það að allir þingmenn Samfylkingarinnar taki þátt í því - að stöðva alla orkunýtingu. Við getum rifjað upp að forsendur hagvaxtar á liðnum árum var uppbygging í Helguvík, bæði í orku og síðan í uppbyggingu á álverinu sjálfu. Vinstri grænir og ýmsir í Samfylkingunni voru sífellt á móti því þó að ýmis önnur öfl innan Samfylkingarinnar þættust vera að tala með því. Það voru alls konar hlutir sem þvældust fyrir á sama hátt og núna í Þingeyjarsýslunum. Sagt er að farið verði í uppbyggingu, sagt er að fjármagn þurfi beint frá ríkisvaldinu, 2,6 milljarðar, samt eru engir peningar látnir í það, ekki króna. Sem þýðir væntanlega það að enginn hagvöxtur verður, ekki frekar en á árunum 2009, 2010, 2011 og 2012, vegna þess að það er engin uppbygging. Þá er það spurningin hvort fjárlögin séu ævinlega blöff og til hvers menn setja þetta inn ef aldrei á að virkja, 

Virðulegi forseti. Málið blasir við mér svona: Það var þannig að pólitísk tilskipun kom um það að ryðja yrði burtu úr nýtingarflokknum vatnsaflsvirkjunum sem voru þar inni, eins mörgum og hægt væri. Það tókst býsna vel því að þá voru bara tveir orkukostir eftir, Blöndulón og Hvalá á Vestfjörðum, annað er það nú ekki. Þegar það var komið stóðu menn frammi fyrir ákveðnum halla því að áherslan hafði verið færð úr vatnsaflsvirkjununum yfir í jarðhitavirkjanir. Þar eru hins vegar líka innan borðs í stjórnarflokkunum miklir efasemdarmenn um jarðhitavirkjanirnar. Þá þurftu menn einhvern veginn að skrifa sig í gegnum það, ekki var hægt að koma með nýtt plagg inn í þingið þar sem engin jarðhitavirkjun væri og tvær litlar vatnsaflsvirkjanir, og þá var mönnum dálítill vandi á höndum. Virðulegi forseti. En það verður auðvitað að dást að hugkvæmni manna og hún á sér stundum engin takmörk, þessi skapandi hugsun, hluti af hinum skapandi greinum, og þessi skapandi hugsun fór algjörlega á flug. Þá var búinn til mikill texti sem fól það í sér að segja okkur frá því að þó að menn væru með þetta þarna inni væri margt að varast. Við gætum lent í því að andrúmsloftið mengaðist svo mikið að manni lægi við köfnun, vatnið mengaðist svo mikið að það yrði ódrekkandi, maður hefði illt af, og ef menn héldu lífi yrðu menn væntanlega hristir í sundur í jarðskjálftum. Þetta er framtíðarsýnin einhvern veginn, þannig að þar með væri líka búið að skjóta þetta út af borðinu. En enn þá stendur olíuleitin eftir. Við hv. þingmenn verðum því að binda vonir við það að ríkisstjórnin muni ekki hverfa frá þeim áformum sínum 

Virðulegi forseti. Ég held að full ástæða sé fyrir hv. þingmann að hafa áhyggjur af olíuleitinni. Ég held að það hafi verið í dag frekar en í gær sem ég sá mikla grein í Morgunblaðinu eftir fyrrverandi ráðherra úr Alþýðubandalaginu og einn af helstu forkólfum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem skrifaði grein í Morgunblaðið um olíurannsóknir og Drekasvæðið og velti því upp hvenær vinstri grænir hefðu gerst olíuleitarflokkur. Mér fannst tónninn vera sá að vara við þessu og allt í lagi með það. Sá ágæti maður hefur lagt margt gott fram og barist fyrir náttúruvernd og umhverfisvernd alla sína tíð og á ekkert nema gott skilið fyrir það. En það er alveg ljóst að pressa er og verður innan Vinstri grænna að leggja stein í götu olíuleitarinnar. Virðulegi forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar þegar hann mælti fyrir málinu að hann túlkaði málið í rauninni þannig að deilurnar snerust fyrst og fremst um sex virkjunarkosti, eða fimm og hálfan eins og hann orðaði það reyndar. Ég veit ekki hvort deilurnar sem hann vitnaði til eru þá innan stjórnarflokkanna. Það sem við erum að deila á eru að sjálfsögðu vinnubrögðin og að menn skyldu kasta sáttinni á glæ. Svo er ákveðin mótsögn í lokaorðum í nefndaráliti meiri hlutans þar sem segir, með leyfi forseta: „Með samþykkt tillögunnar eru líkur á að sátt skapist um leikreglur í erfiðum deilum sem staðið hafa um landnýtingu undanfarna fjóra til fimm áratugi.“ Ég veit ekki hvort einhver meining er að baki orða sem þessara þegar vitað er að búið er 

Virðulegi forseti. Við erum öll farin að sjá hvað hefur þegar gerst með þessari rammatillögu. Það liggur fyrir að strax í upphafi var búið að ýta til hliðar vatnsaflsvirkjununum og meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar búinn að ýta burt, sýnist mér, í meginatriðum til margra ára jarðhitavirkjununum. Ég hengdi mig í möguleikann um olíuleitina, nú segir hv. þingmaður að líklegt sé að olíuleitinni verði líka ýtt út af borðinu, en ég er bjartsýnismaður og segi: Það er ekki öll von úti enn, grútartýrurnar eru að minnsta kosti enn þá til staðar. Virðulegi forseti. Þetta er ekkert gamanmál. Það sem við sjáum hérna er sá alvarlegi veruleiki að verið er smám saman að þrengja að þeim möguleikum sem við höfum til skynsamlegrar sjálfbærrar orkunýtingar í þágu lands og þjóðar, og sem búa til verðmæti og störf. Við sjáum þetta í rauninni líka ef við skoðum það í samhengi við fjárlagafrumvarpið. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson vakti athygli á því fyrr í dag að í fjárlagafrumvarpinu sé til dæmis ekki að finna þá 2,6 milljarða kr. sem þurfa að vera þar til staðar til að hægt sé að fara í atvinnuuppbygginguna á Bakka. Þó eru hæstv. ráðherrar búnir að segja okkur að við þurfum að búa okkur undir eitthvað gríðarlega stórt í þeim efnum. Forsendan að mati sveitarstjórnarmanna á svæðinu er sú að 2,6 milljarða þurfi í uppbyggingu á innviðum samfélagsins til að hægt sé að fara í slíkt verkefni. Hin pólitíska niðurstaða er sú að hafa þá tölu ekki þarna inni. Af hverju er það? Jú, það er alveg augljóst mál, það er vegna þess að verið er að girða fyrir uppbyggingu á orkukostunum sjálfum. Og ef við höfum ekki orkukostina er auðvitað tómt mál um að tala einhverja atvinnulega uppbyggingu sem byggir á orkunýtingunni. Málið er því allt saman að ljúkast upp fyrir okkur, þetta er að verða mjög skýrt. Verið er að loka á orkukostina og þar með er búið að loka á það að farið verði í þá stóru kosti og uppbyggingu sem er búið að lofa 

Virðulegi forseti. Ég hygg að framkvæmdir á Bakka séu líklega það mál sem hvað oftast hefur verið lofað hér þingsölum þar sem búið er að lofa því endalaust að þar sé eitthvað að gerast, menn eigi að vera rólegir, þetta sé alveg að koma, góðar fréttir bráðum og allt það. Meðan gerist ekki neitt. Svo sjáum við núna, sem er góð ábending hjá hv. þingmanni, að ekki er gert ráð fyrir neinum fjárframlögum í fjárlögum til að styðja við þá uppbyggingu á innviðunum sem þarf að verða ef raunverulega á að verða einhver uppbygging á því svæði í takti við loforð ríkisstjórnarinnar. Ég staldra enn við þá mótsögn sem mér sýnist að sé í málflutningi stjórnarliða í rauninni þegar talað er um í nefndarálitinu að nú sé grundvöllur að sátt orðinn til, að nú sé búið að gera leikreglur sem eigi að friða þessi mál um langan tíma.

Það er öfugmæli …

Já, það er sannarlega öfugmæli, hv. þingmaður, þegar á sama tíma er algjörlega kristaltært að það eru ekki bara þingmenn stjórnarandstöðunnar heldur líka ákveðnir stjórnarliðar sem hafa sagt að þessi áætlun gangi ekki upp. Þá veltir maður fyrir sér hvort hægt sé að fara aftur inn í það ferli sem búið er að setja í uppnám, hvort það þurfi ekki annað ferli, nýtt. Og hvort við þurfum ekki að breyta lögunum algjörlega og allri hugsun um það hvernig rammaáætlun verður til og hvernig henni er svo lokið, vegna þess að búið er að rýra það ferli sem hefur verið í vinnslu fram að þessu. Þar af leiðandi hljótum við að velta því fyrir okkur hvort ekki sé mikilvægt um leið og menn taka upp þessa tillögu við fyrsta tækifæri að koma fram með nýjar og betur mótaðar reglur um það 

Virðulegi forseti. Það hefur verið farið nokkuð oft yfir það hvernig málunum var teflt í mikla tvísýnu þegar ákveðið var að hæstv. tveir ráðherrar færu um það mál höndum sínum. Það var út af fyrir sig gert á sínum tíma í miklu trausti. Við samþykktum þau lög vegna þess að við töldum að með því væri einfaldlega verið að búa til eins og ég hef kallað það, nýja stoppistöð, þar sem menn gætu þá skoðað álitamál sem upp kæmu og þá kosti og galla til nýtingar, til verndunar eða í biðflokk. Út af fyrir sig má segja sem svo að það hafi ekki þurft að vera svo óskynsamlegt en hins vegar er búið að eyðileggja þá aðferð vegna þess að ráðherrarnir brugðust því trausti sem á þá var lagt og það er það vonda í málinu. Nú segja ráðherrarnir og stjórnarliðar: Ja, þetta hlaut alltaf að lokum að verða pólitískt mat. Það má svo sem segja að það sé það á Alþingi að lokum, að það sé pólitískt mat, og þá eru það tveir pólitískir kostir sem við stöndum frammi fyrir. Annars vegar sá kostur að nýta með skynsamlegum, ábyrgum, sjálfbærum hætti orkuauðlindirnar okkar til atvinnusköpunar og verðmætasköpunar. Hins vegar að gera það ekki. Það eru í raun og veru þeir tveir kostir sem við stöndum frammi fyrir, annars vegar að nota þetta til atvinnuuppbyggingar, verðmætasköpunar í landinu eða að gera það ekki. Og það er í raun og veru sá kostur sem orðinn er ofan á núna. Hv. þingmaður spyr: Hvað er hægt að gera til að bregðast við því? Það verður erfitt, við gerum okkur alveg grein fyrir því. Málinu verður ýtt áfram inn í það ferli að það verður erfitt, en eitt skulum við alveg hafa í huga: Þetta er ekki rammaáætlun. Punktur. Þetta er rammaáætlun ríkisstjórnarinnar. Þetta er rammaáætlun sem hún hefur búið til út frá pólitískum forsendum, ekki þeim forsendum sem upp var lagt af stað með þegar málið var hafið á sínum tíma fyrir meira en áratug. Þess vegna er málið að mínu mati því miður komið í þá stöðu að ekki verður það varanlega fyrirkomulag sem við reyndum að búa til heldur eitthvað allt annað, miklu verra, og við erum komin aftur ofan í gömlu skotgrafirnar 

Virðulegi forseti. Við ræðum áfram þetta stóra og mikla mál og verður að segjast alveg eins og er að sú mynd sem við höfum dregið upp af málinu styrktist mjög í dag þegar við sáum yfirlýsingar Alþýðusambands Íslands og einnig kom hún fram í viðtali sem við heyrðum við forseta ASÍ og í sjónvarpsviðtali þar sem báðir voru mættir, forseti ASÍ og hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra. Það er alveg ljóst að Alþýðusamband Íslands metur það sem svo að þær breytingar sem gerðar hafa verið á rammaáætlun séu svik við það sem þeim var lofað til að styrkja hér efnahagslífið, efnahagsgrunninn og renna stoðum undir væntanlega kjarasamninga sem eru lausir núna eða sem semja þarf um á næsta ári. Það vekur mann til umhugsunar um hvort ekki sé mikilvægt að halda þeirri umræðu áfram í það minnsta til að vinna tíma svo hægt sé að funda með fulltrúum aðila vinnumarkaðarins og fara yfir stöðu mála. Ég reikna með því að mikilvægt sé að gera það enda er umræðan engan veginn tæmd þegar við skoðum málið í heild og enn koma fram varnaðarorð. Maður veltir fyrir sér hvort þetta sé eitt af þeim þingmálum þar sem sífellt koma fram nýjar upplýsingar. Ég hjó eftir því sem fram kom í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar sem hann flutti þegar mælt var fyrir málinu. Þar sagði hv. þingmaður að farið væri eftir ákveðnum samfélagslegum og pólitískum áherslum. Ég átta mig ekki alveg á því hvað þingmaðurinn meinti með því en ætla að túlka það þannig að það sé að hans mati eðlilegt að ríkisstjórn á hverjum tíma móti stefnu í orkunýtingar- og verndunarmálum ef henni þóknast svo, að menn séu ekki endilega bundnir af þeim tillögum eða sérfræðiráðgjöf sem fram kemur heldur verði að taka tillit til þeirrar pólitísku stefnu sem tekin er á hverjum tíma. Þarna finnst mér við vera komin á byrjunarreit á miðað við það sem við ætluðum okkur að gera með rammaáætluninni. Við getum líka viðurkennt að það hafi verið mistök að hafa það í lögum um rammaáætlun að framkvæmdarvaldið gæti gert þetta með þessum hætti. Hugsanlega hefði verið betra að vísa málinu beint til þingsins til umræðu, þá hefði sú umræða og vinna í það minnsta farið fram í þinginu en ekki hjá framkvæmdarvaldinu sem hefði síðan að sjálfsögðu fengið niðurstöðu Alþingis til úrvinnslu. Þar sem þetta er í fyrsta sinn sem gerð er tilraun til að búa til heildstæða stefnu er svekkelsið enn þá meira vegna þess að þarna ætluðum við að reyna að brjóta blað í sögunni. Ég mun vonandi ná að ræða síðar umsagnir sem borist hafa um málið. Þar sýnist sitt hverjum, eðlilega, sumir telja of langt gengið í eina átt og aðrir eru á öndverðri skoðun. Það er mikilvægt að hér fari fram heilbrigð og góð umræða um áætlunina. Hún mun að sjálfsögðu fara fram, hvort sem það verður núna fyrir jól eða einhvern tíma á næsta ári þegar tillagan verður kláruð í þinginu. Hér hafa sumir þingmenn heitið því að fái þeir aðstöðu til þess verði áætlunin endurskoðuð. Ég hef skilið þau orð þannig að endurskoðunin lúti ekki síst að þeim augljósu kostum sem nú eru færðir úr nýtingarflokki í biðflokk, t.d. virkjunarkostir í Þjórsá sem eru minna umdeildir 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég fór aðeins yfir efnahagsleg áhrif af rammaáætlun og því sem fram kemur í fjárfestingar- eða framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar um framtíðarnýtingu á orkuauðlindum okkar. Í umræðunni í þinginu hefur komið fram hjá fulltrúum stjórnarflokkanna að eitthvað nýtt eigi að gerast í atvinnumálum hérna. Við sjáum áherslur ríkisstjórnarinnar endurspeglast í fjárfestingaráætlun sem lögð var fram í vor og var svo endurnýjuð núna í haust. Þær voru kynntar með miklum lúðraþyt. Þar sjáum við áherslur sem sagðar eru nýjar en í sjálfu sér er ekkert nýtt í þeim. Þar kemur þó inn grænn fjárfestingarsjóður, grænkun fyrirtækja, hækkað framlag í Kvikmyndasjóð og skapandi greinar, eins og það er orðað. Hefur þingmaðurinn einhverja trú á því ef þetta er lagt á vogarskálarnar að hægt sé að byggja upp á skömmum tíma jafnarðsama og -atvinnuskapandi framleiðslu og mundi verða með nýtingu orkuauðlindanna? Þarf að vega það og meta í einhverju mótvægi? Er ekki hægt að gera það samhliða? Köstum við ekki annars frá okkur tækifærum sem við gætum verið að vinna að á orkusviðinu? Gætum við ekki fylgt hinni nýju sýn, 

Virðulegi forseti. Það er nú svo ánægjulegt að sú mikla gróska sem er hér í nýsköpun og óhefðbundnum atvinnugreinum, þ.e. ekki í fiskvinnslu eða iðnaði eða einhverju slíku, er að megninu til sjálfsprottin eða varð til löngu fyrir tíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú er. Það er áhyggjuefni við fjárfestingaráætlunina að hún styður ekki á neinn hátt við þetta nýjabrum allt saman, hvað þá við hefðbundnar atvinnugreinar. Eitt þarf ekki að útiloka annað heldur getur það allt unnið saman, að sjálfsögðu. Það er ekki þannig að á fjögurra ára tímabili veiði menn bara fisk og á næstu árum vinni menn ál og svo framleiði þeir kvikmyndir, heldur er þetta heild sem vinna þarf í og umhverfið þarf jafnvænt fyrir alla þessa aðila. Það má m.a. lesa úr þeirri gagnrýni sem forusta ASÍ hefur haft uppi í dag, að heildarumhverfið sem boðið er upp á sé ekki nógu gott. Þess vegna telja þeir ekki ástæðu til að spjalla lengur við ríkisstjórnina. Ef við skoðun fjárfestingaráætlun ríkisstjórnarinnar er þar afar lítið nýtt sem hvetja mun til fjárfestinga, hagvaxtar og slíks. Þar eru komin ný og glæsileg nöfn á þá sjóði sem áður var veitt til af safnliðum fjárlaganefndar, sem er í sjálfu sér ágætt, en það er ekki eins og verið sé að finna upp neitt nýtt í áætluninni 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér áætlun ríkisstjórnarinnar og reyndar yfirlýsingu hennar frá 5. maí 2011 sem gerð var í tengslum við kjarasamninga. Hefur ASÍ gagnrýnt mikið hversu lítið hefur gengið eftir af því sem þar kemur fram. Ríkisstjórnin hafnar þeim ásökunum í dag. Samt segir í yfirlýsingu frá 5. maí 2011 að stjórnvöld séu reiðubúin til samstarfs við samtök launafólks og atvinnurekenda um sókn í atvinnumálum og það verði reglubundið og náið samráð á samningstímanum. Um sókn í orku- og iðnaðarmálum segir sérstaklega að stjórnvöld vilji greiða fyrir aukinni fjárfestingu á sem flestum sviðum, einkanlega þeim sem stuðla að auknum útflutningstekjum. Lögð er áhersla á fjárfestingar í virkjunum og gerð raforkusamninga á viðskiptalegum grundvelli. Síðan segir að leggja hafi átt rammaáætlun fram á síðasta haustþingi og ljúka við hana haustið 2011. Þar segir líka að miklu skipti að auka fjárfestingar lítilla og meðalstórra fyrirtækja og að kynna erlendum fjárfestum Ísland sem fýsilegan fjárfestingarkost. Stefnt er að því að veita aukna fjármuni til markaðssóknar í því skyni. Er hægt að reikna með því miðað við núverandi rammaáætlun og það stopp sem hún kallar á í fjárfestingum í orkufrekum iðnaði að eitthvað af því gangi eftir? Fylgir hér hugur máli í ljósi þess að ekki er sett fjármagn til uppbyggingar innviða t.d. á Norðausturlandi, sem nauðsynlegir eru til að menn geti hafið framkvæmdir á Bakka, sem stjórnvöld 

Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum ekkert að velkjast í vafa um það. Það kemur ágætlega fram í tilkynningu og áherslum Alþýðusambands Íslands í dag að ekki er hægt að treysta því og það mun ekki ganga eftir sem ríkisstjórnin heldur fram að gert verði. Mér finnst hálfkaldhæðið, þegar hv. þingmaður les upp úr þessari yfirlýsingu, að heyra að kynna eigi Ísland sem áhugaverðan fjárfestingarkost fyrir erlendum aðilum. Þessir erlendu fjárfestar hafa séð í fréttir dag og munu sjá það næstu daga þegar við höldum áfram að fjalla um málið að það er heldur alls engin vissa um þann þátt á Íslandi. Það er ekki bara það sem óvissa ríkir um, það ríkir óvissa um allt annað, um skattahækkanir ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnin gengur á svig við samkomulag sem hún gerir. Og svo núna, þegar loksins hefði verið hægt að ná sátt um rammaáætlun um vernd og orkunýtingu er það líka í uppnámi vegna þess að ríkisstjórnin ákvað að fara aðra leið en lögð var til, þ.e. hún ákvað að setja pólitísk fingraför á áætlunina. Eins og fram kom í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar var sú ákvörðun að sjálfsögðu tekin mjög meðvitað. Ég deili áhyggjum hv. þingmanns af framtíðinni. Ég ætla þó ekki að segja að sett verði stopp á það að nýta orkuna til að auka hér hagvöxt en það verður mikil seinkun á því. Menn tala um umframorku í raorfkukerfinu. Mér finnst það vera óábyrgar tölur sem settar hafa verið fram því að í það minnsta þeir sérfræðingar sem ég hef rætt við tala um að um 50–100 megavött séu á lausu. Það þarf að sjálfsögðu að liggja fyrir, en 

Virðulegi forseti. Ég byrjaði áðan að fara aðeins yfir muninn á jarðvarmavirkjunum og vatnsaflsvirkjunum. Ég held að það sé nauðsynlegt í ljósi þess hvernig umræðan hefur þróast. Af því sem hefur komið fram hefur kannski allt að því mátt skilja það þannig að við ættum að láta jarðvarmavirkjanir algjörlega eiga sig vegna þeirrar óvissu sem er í kringum slíkar virkjanir. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel að svo eigi alls ekki vera. En eðli þessara virkjunarkosta er auðvitað mjög mismunandi. Í vatnsaflsvirkjunum eru hlutirnir mjög fyrirsjáanlegir. Þar er í raun hægt að hanna virkjunina, byggja hana og frá þeim degi sem hún fer að starfa er vitað hversu mikil framleiðslan verður og um það þarf engum blöðum að fletta. Allt er mjög fyrirsjáanlegt og einfalt í kringum vatnsaflsvirkjunarkostina og því er það svo í hrópandi ósamræmi þegar þeir eru teknir út, nánast algjörlega, út úr nýtingarflokki rammaáætlunar, þeir virkjunarkostir sem í raun hafa ekki verið miklar deilur um. Þar er ég að vitna sérstaklega til Holta- og Hvammsvirkjana í neðri hluta Þjórsár sem eru í eðli sínu rennslisvirkjanir og hafa mjög lítil áhrif á umhverfi sitt, mjög hagkvæmar bæði í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti. Á sama tíma virðist vera lögð áhersla á aukna sókn og auknar framkvæmdir eingöngu á jarðvarmasviðinu. Auðvitað eigum við að halda áfram þar og það er ágætt að rifja upp reynslu okkar af jarðvarmavirkjunum. Í júní 1974 var Kröflunefnd skipuð. Viðvarandi raforkuskortur hafði verið á Norðausturlandi og afla þurfti raforku. Þar var reist fyrsta stórvirkjunin í jarðgufu til rafmagnsframleiðslu á Íslandi og tilraunaboranir hófust strax þar sama ár. Síðan var sett niður 30 megavatta túrbína á þann virkjunarkost og hún var síðan stækkuð á árunum 1995, 1996 eftir að eftirspurn eftir rafmagni fór að vaxa á ný. Þá höfðu tækniframfarir orðið gríðarlega miklar. Í stað þess að vera bundin við það að bora eingöngu beint ofan í jörðina var farið að notast við svokallaðar skáboranir, sem er til þess að gera ekki nema nokkurra ára gömul tækni og er í fullri þróun. Það bar mikinn árangur við gufuöflunina og boraðar voru nýjar holur, eldri holur voru lagfærðar og þannig fékkst næg gufuorka til að knýja nýja 30 megavatta vél. Þarna voru því komin 60 megavött. Síðan eru menn með hugmyndir um að stækka þetta enn meira. Nákvæmlega þessi tækni er að breytast mjög mikið. Varðandi nýtinguna á jarðvarmanum eru orðnar til lághitatúrbínur sem menn geta notað til þess að nýta orkuna betur og sú tækni á örugglega eftir að þróast þannig að við munum sjá enn betri nýtingu í framtíðinni á jarðvarmavirkjunum, aukna framleiðslu og fleiri megavött út úr hverri einingu. Skáboranir eru auðvitað stórkostleg framför vegna þess að með því að beita þeirri tækni þurfa menn ekki að fara um land og raska því. Þeir geta staðsett virkjanirnar í töluverðri fjarlægð. Í dag er hægt að skábora allt upp undir 1,5 kílómetra, í olíuiðnaði eru menn farnir að skábora eitthvað á annan tug kílómetra og við eigum alveg örugglega eftir að sjá þá tækni þróast. Það er ekki bara á Íslandi sem ör þróun er í jarðvarmavirkjunum. Það segir til dæmis í skýrslu um rammaáætlun, með leyfi forseta: „Langstærsti hluti varmaorku jarðar er hins vegar í heitu, þurru, þ.e. þéttu bergi. Nokkur tilraunaverkefni eru nú í gangi og talsvert rannsóknafé mun nú lagt í að þróa tækni til að gera þennan varma nýtanlegan en meðan tæknin er ekki fyrir hendi er þessi varmalind ekki auðlind.“ - Þ.e. þessi almenni varmi í jörðinni. - „Takist það hins vegar með framförum í tækni“ - sem við skulum ætla að verði - „að nýta þennan varma hefur varmaauðlind jarðar stækkað gífurlega og væri nánast óþrjótandi.“ Það skyldi þó ekki vera að með því að þróa okkur áfram á þessum vettvangi, virðulegi forseti, eigi jarðvarminn almennt í heiminum, þegar við náum að beisla hann í hinu stóra samhengi, eftir að verða framtíðarorkuauðlind jarðarinnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að varpa aðeins ljósi á þessa nýju tækni. Í ljósi þess vil ég spyrja hv. þingmann út í skilgreininguna á biðflokknum sem við erum með í dag. Þegar atvinnuveganefnd hitti meðal annars Orkuveituna og við fórum í ferð upp á Hellisheiði bentu þeir til að mynda á þá staði sem eru í rammaáætlun og fannst fullkomlega eðlilegt að þeir væru í bið, til dæmis Innsti-Dalur og fleiri slíkir. Jafnvel fannst þeim koma til greina að óraskað svæði hefði hugsanlega mátt fara í vernd en voru samt að spyrja út í af hverju við settum ekki í nýtingu eða vernd afmarkaðri og skýrari þætti. Þeir voru til dæmis að velta fyrir sér Bitru, meðal annars vegna þeirrar nýju tækni sem fyrirsjáanleg er á næstu árum og áratugum, að hugsanlega væri hægt að nýta orkuna á því svæði án þess að fara inn á það og raska því. Þá er spurningin hvort ekki hefði verið skynsamlegra að biðflokkurinn væri í raun og veru geymsluflokkur - menn vilja reyndar mjög forðast að viðurkenna eða ræða að hann sé það - og rammaáætlun taki alla kosti til athugunar og þegar þeir eru fullrannsakaðir eigi þeir að fara annaðhvort í vernd eða nýtingarflokk. Spurning hvort það sé ekki einfaldlega skynsamlegra að þeir séu bara hafðir í bið og við treystum komandi kynslóðum til að taka skynsamlegar ákvarðanir á grunni rannsókna og það sem er í rammaáætlun verði flokkað með þeim hætti. Einn og einn kostur fari vissulega í vernd og einn og einn kostur fari vissulega í nýtingu en meginparturinn sé einmitt þarna vegna þess að á næstu árum og áratugum, eins og hv. þingmaður kom inn á, mun tæknin breytast mjög mikið og við getum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna. Ég skil nákvæmlega hugsunina á bak við hana hjá hv. þingmanni og þetta er auðvitað umhugsunarefni. Ég tel að við þurfum einmitt að mörgu leyti að endurskilgreina þessa flokka. Gagnrýni hefur komið fram á það hversu erfitt er til dæmis að stunda rannsóknir á virkjunarkostum sem eru í biðflokki og hvað þá í verndarflokki. Ég held að hvort sem við stækkuðum hreinlega biðflokkinn eða tækjum þá stefnu væru í raun allir flokkarnir alltaf undir til endurskoðunar, endurskoðunarleiðir væru opnar, og hvort sem virkjunarkostur væri settur í nýtingarflokk eða í verndarflokk verði alltaf hægt að taka þá virkjunarkosti og endurflokka þá. Það er ekki þannig að ef virkjunarkostur væri í nýtingarflokki væri sjálfsagt að virkjað yrði þar. Miklar rannsóknir ættu eftir að fara fram, umhverfismat ætti eftir að fara fram og það gæti vel verið að í því ferli komi einmitt upp einhver rök fyrir því að setja virkjunarkostinn jafnvel niður í vernd. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að tækninni fleygir fram og komandi kynslóðir þurfa auðvitað að hafa þetta svigrúm til að geta tekið ákvarðanir út frá breyttum aðstæðum. Ég hef nefnt í því sambandi til dæmis línulagnir, hér voru lagðar símalínur með staurum um allar sveitir fyrir áratugum síðan. Þetta er allt komið í jörð. Ég held að við eigum eftir að sjá raflínur að mestu leyti komnar í jörð eftir nokkra áratugi. Svona breytist þetta með tímanum. Ég held að nauðsynlegt sé að menn geti út frá nýrri tækni - skáborunartæknin mun gera það að verkum að menn geta sett niður eina stöð sem inniheldur margar 

Frú forseti. Ég held einmitt að þetta sé svolítið áhugaverð umræða af því að í meirihlutaálitinu er verið að vísa til nokkurra þátta sem meiri hlutinn telur að næsta rammaáætlun eða næsti áfangi eigi að snúast um. En þá er þetta ekki tekið með, að endurskoða þurfi þessa flokkun og þá hugsun á bak við flokkana. Ég held að það sé mikilvægt. Við erum annars vegar í ferli rammaáætlunar að leita eftir sátt í nútímanum, sem sagt í dag. Við erum líka að leita eftir sátt um það eins og menn segja: skilja eitthvað eftir handa komandi kynslóðum. Þá hef ég alltaf sagt: En af hverju treystum við þá ekki líka komandi kynslóðum til þess að taka ákvarðanir þegar þar að kemur? Af hverju erum við að taka þessar ákvarðanir núna ef við þurfum ekki á þeim að halda? Auðvitað, eins og ég sagði áðan, viljum við vernda og nýta eitthvað á hverjum tíma. En af hverju höfum við það ekki eins þröngt og hægt er, og hitt er þá bara undir til skoðunar? Ég get fallist á það hjá hv. þingmanni að hin leiðin væri þá sú að allir flokkar væru undir í hvert sinn og það væri á hverjum tíma rammaáætlunar eða þeirrar verkefnisstjórnar sem væri í gangi að skoða allan pakkann. Varðandi hinn þáttinn, við viljum auðvitað skapa hagvöxt og við viljum skapa hagvöxt í sem flestum greinum. Í orkugeiranum hvað snertir orkunýtingu höfum við verið mjög framarlega bæði í vatnsaflsvirkjunum og jarðvarmavirkjunum. Við sjáum mjög jákvæðar fréttir um jarðboranir á Nýja-Sjálandi og þær eru á einhverjum eyjum í Karíbahafinu og ég veit ekki hvað og hvað, hafa verið á Azoreyjum og víðar. Óttast ekki þingmaðurinn að með því að taka svona mikið af vatnsaflsvirkjunum, eins og við höfum talað dálítið mikið um, verðum við á því árabili hugsanlega stopp í þeim geira og þá 

Virðulegi forseti. Ég deili þeirri skoðun með hv. þm. Sigurði Inga Jóhannssyni. Ég held að mikil hætta sé á því og það er nauðsynlegt að hafa framþróun í þessum málum, jafnt á sviði jarðvarmavirkjana og vatnsaflsvirkjana. Við eigum að taka þessi skref af skynsemi. Ég tel að í framkvæmdaáætlun Landsvirkjunar sé málið nálgast af yfirvegun og reynt er að taka tillit til allra þátta, eins og mögulegra þensluáhrifa á framkvæmdatímanum. Sú framþróun sem ég fór hérna yfir í sambandi við jarðvarmann sýnir okkur vel hvað þetta breytist í raun á mjög skömmum tíma, að á kannski 25–30 ára tímabili horfum við til algjörlega breytts landslags. Mér er það ofarlega í huga og í minni þegar ég og hv. þingmaður fórum með atvinnuveganefnd, sem við eigum báðir sæti í, og heimsóttum Hellisheiði og skoðuðum aðstæður víða á Suðurlandi gagnvart virkjunarkostum, að þegar við stóðum við Bitru, sem er sett reyndar í verndarflokk í núverandi rammaáætlun, þar sem vegarstæði er fyrir hendi og línur liggja yfir svæðið þannig að allt rask er komið í raun á svæðinu sem getur orðið, þá horfðum við á sama tíma ofan í mjög fallegan dal sem heitir Þverárdalur, sem er annað jarðhitasvæði og er einmitt hugsað til framtíðarnýtingar og er í biðflokki í dag. Í sjálfu sér þarf ekkert að raska þar með þessari nýju tækni. Við horfum á það að geta verið eingöngu með þetta Bitrusvæði þar sem raskið er allt orðið. Þar getum við byggt stöðvarhús, fellt það reyndar mjög inn í hlíðina þannig að það mun hafa mjög lítil áhrif á umhverfi sitt,  Ég er algjörlega sammála því að framþróun verður að halda áfram og það er þjóðhagslega stórhættulegt að fara þá leið sem vörðuð er 

Virðulegi forseti. Í beinu framhaldi af andsvörum okkar um Bitru vil ég segja að menn í Hveragerði óttast áhrifin sem orðið hafa að einhverju leyti vegna Hellisheiðarvirkjunar og hugsanlega Nesjavallavirkjunar líka, það er ekki alveg fullrannsakað hvaðan sumt af því kemur. Gerðar hafa verið rannsóknir þar með alls konar nýrri tækni og er ekki algjörlega búið að sýna fram á hvaðan hlutirnir koma. Ég býst við, frú forseti, að ég fái aðeins meiri tíma en tvær mínútur til að flytja ræðu mína.

Forseti athugar það.

Ég er ánægður með að bæði hæstv. umhverfisráðherra og formaður umhverfis- og samgöngunefndar séu í salnum. Ég flyt nú ræðu sem ég hef geymt mér að flytja þar til báðar væru viðstaddar. Ég vildi nefnilega spyrja þær báðar. Ég beini spurningu minni einkum til hæstv. ráðherra, annars vegar varðandi þau sjónarmið sem ég hef haft uppi um biðflokk. Ég óttast mjög það sem mjög margir virkjunaraðilar hafa bent á, þ.e. að það að flokka kost í bið þýði að erfiðara sé að fá fjármagn. Kemur hreinlega til greina við afgreiðsluna núna að breyta biðflokknum og búa til nýjan biðflokk, rannsóknarbiðflokk, þar sem menn væru búnir að gefa þá yfirlýsingu að þeir vilji frekari rannsóknir áður en viðkomandi kostur er settur til nýtingar? Það væri mjög áhugavert að heyra hvort menn taka jákvætt í það, annars vegar framkvæmdarvaldið og hins vegar meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar. Síðan vildi ég spyrja hæstv. umhverfisráðherra út í málin í Skaftárhreppi hvað varðar virkjunarsvæðin þar og hvort það sé rétt sem ég hef heyrt frá því sveitarfélagi að gert hafi verið samkomulag um að annars vegar mundi Vatnajökulsþjóðgarður stækka, sem vissulega var gert og mikil var sátt um, það var hluti af sáttaferli í samfélaginu, og hins vegar yrðu fjórir virkjunarkostir settir inn á aðalskipulagið. Ég vil nú ekki segja að verið sé að koma í bakið á heimamönnum en þó er það svo að einhverju leyti varðandi þann kost sem heimamenn horfa hvað mest á, Hólmsárvirkjun neðri. Ég nota tækifærið og lýsi því yfir að sú efri hefði að mínu mati ekki komið til greina þar sem hún raskar mjög fallegu víðerni og vatnasvæði og öðru í þeim dúr, á meðan sú neðri virðist vera með allt öðrum formerkjum þó að vissulega sé hún inni á svæði þar sem ekki eru neinar virkjanir í dag. Ég vildi líka spyrja hæstv. ráðherra og formann nefndarinnar hvort þessir aðilar hafi ekki brugðist frumkvæðisskyldu sinni þegar í ljós kom að þau gögn sem töpuðust fyrir mannleg mistök hjá verkefnisstjórninni en var síðan bent á að væru öll komin fram, allar skýringar. Í minnisblaði orkuskrifstofu iðnaðarráðuneytisins var bent á að mjög jákvæð teikn væru á lofti um „lítil“ umhverfisleg áhrif sem auðvelt væri að koma til móts við, það eru auðvitað alltaf einhver áhrif á umhverfið en þó mjög jákvæð. Hefði ekki átt að rannsaka það hjá ráðherrunum og í nefndinni úr því að ráðherrarnir gerðu það ekki? Hafa menn ekki hreinlega brotið frumkvæðisskyldu sína sem ráðherrar og nefnd í að klára ekki málið? Það sama gildir að nokkru leyti um Hagavatnsvirkjun vegna þess að þar eru umsagnirnar mjög jákvæðar. Þar er kannski ekki beint frumkvæðisskylda en þar finnst mér mjög merkilegt að menn skuli ekki hafa velt því fyrir sér, það kemur alla vega hvergi fram, að setja þann virkjunarkost einfaldlega í nýtingarflokk vegna þess að menn segja: Jú, við fórum í 12 vikna umsagnarferli, fengum mikið af neikvæðum umsögnum, t.d. varðandi jarðvarmavirkjanirnar á Reykjanesi. Þær eru allar áfram í nýtingarflokki. Við fengum líka þó nokkrar umsagnir um Hagavatnsvirkjun sem allar voru mjög jákvæðar. Hagavatnsvirkjun er áfram í biðflokki þrátt fyrir að sérfræðingar í iðnaðarráðuneytinu og á orkuskrifstofunni segi, ef ég man rétt, að flest rök hnígi að því að færa Hagavatnsvirkjun úr biðflokki í orkunýtingarflokk. Í öðru sæti er síðan Hólmsárvirkjun neðri við Atley. Mér finnast þetta vera skýrar spurningar og 

Virðulegi forseti. Vegna þess að þessi spurning hefur komið nokkrum sinnum fram í umræðunni tel ég rétt að koma að henni varðandi það sem hv. þingmaður kallar frumkvæðisskyldu stjórnvalds. Varðandi Hólmsárvirkjun og Hagavatnsvirkjun var það útgangspunktur okkar þegar við höfðum farið yfir athugasemdirnar, og þá er ég að vísa til ráðherranna, sem sagt þegar við vorum í lokafasa ferlisins samkvæmt lögunum, að við, ráðherrarnir, tækjum ekki neinar ákvarðanir sem snerust um endanlega ráðstöfun virkjunarkosts í nýtingu eða vernd þannig að þær breytingar sem gerðar yrðu í þá veru væru alltaf gerðar á faglegum grunni til þess að tryggja faglegar forsendur rammaáætlunar í hverju einasta skrefi. Það þykir okkur skipta afar miklu máli andstætt því sem hér kemur stundum fram. Það var einmitt þess vegna sem þeir virkjunarmöguleikar, sem voru virkjunarhugmyndirnar þrjár í Þjórsá og svo Hágöngur og Skrokkalda, voru færðir úr nýtingu í bið til þess að viðhalda þeirri meginreglu að endanleg flokkun væri alltaf á forsendum faglegrar greiningar en ekki af hendi ráðherranna á lokastigi. Ég vænti þess í ljósi þess hvað þingmönnum er annt um faglegan grunn að skilningur ríki á þeirri meginafstöðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að skýra þann þátt. Ég verð reyndar að viðurkenna að ég skildi það þannig að menn legðu mikið upp úr því að hér væri unnið á faglegan og lagalega réttan hátt á grundvelli laga nr. 48/2011 og að umsagnarferlið hafi verið til að taka á þeim þáttum sem einhverra hluta vegna hefði ekki verið lýst nægilega vel faglega séð. Og tíminn sem ráðherrarnir höfðu til þess - það var ekki eins og þeir hefðu bara 12 vikur, ég held að ég fari rétt með að málið hafi verið hjá ráðherrunum í átta eða níu mánuði áður en það kom inn í þingið í marslok síðastliðið vor, þá frá júlí eða ágúst. Það var því nægur tími til að láta þá faglegu vinnu fara fram. Í svari frá báðum hæstv. ráðherrum umhverfis og iðnaðar á þeim tíma við fyrirspurn sem ég lagði fram var einmitt sagt að þetta væri ekki formleg ráðherranefnd heldur faglegur samráðshópur, sem m.a. hefði leitað eftir samráði við formenn allra faghópanna. Ég hefði því einmitt haldið að þarna væri tækifæri til að flokka kostina. Fari virkjunarkostur í nýtingarflokk er ekki þar með sagt að búið sé að ráðstafa honum og að hann verði nýttur heldur er hægt að ljúka rannsóknum og öðru með skýrum hætti. Virkjunarkostur fer vissulega í nýtingu ef arðsemi, umhverfismat og aðrir þættir reynast jákvæðir. Eins er það með verndina, það er ekki sjálfgefið að búið sé að 

Ég bið hv. þingmenn að gæta að tímamörkum.

Virðulegur forseti. Í ljósi þess hversu mikilvægt verkefni er þarna á ferðinni og gríðarlega stórar og afdrifaríkar ákvarðanir var lögð mikil áhersla á að gegnsæi væri á hverju einasta stigi og að allar ákvarðanir sem teknar væru væru rökstuddar vel. Breytingarnar sex sem gerðar eru á tveimur svæðum á lokastigi ferlisins, sem ég gerði grein fyrir áðan, þurfa að vera hafnar yfir vafa og byggja á skýrum meginreglum. Það töldum við okkur gera og breytingarnar sem gerðar voru eru hafnar yfir vafa og skýrt rökstuddar.

Virðulegi forseti. Ég þakka ráðherra svarið. Auðvitað er mismunandi mat á því. Ég er á þeirri skoðun, og það eru mjög margir, að það hafi verið bæði tækifæri og fagþekking til að taka faglega ákvörðun og fá niðurstöðu að Hólmsárvirkjun neðri við Atley ætti að fara í nýtingarflokk. Hæstv. ráðherra kom reyndar ekki inn á hvort væntingar hefðu verið um það í samstarfinu þegar Vatnajökulsþjóðgarður var stækkaður og fjögur virkjunarsvæði voru sett inn á aðalskipulag sveitarfélagsins Skaftárhrepps, að einhver af þessum fjórum kostum mundi fá jákvæða umsögn ef aðstæður mæltu með því, sem raunin er.

Virðulegi forseti. Í framhaldi af þessu og þeim ásökunum sem við hv. stjórnarandstöðuþingmenn höfum hér uppi gegn þeim ráðherrum sem höfðu með vinnslu málsins að gera, hæstv. umhverfisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra, þegar við sökum þá um að það séu pólitísk fingraför á ákvörðuninni að færa vatnsaflskostina úr nýtingarflokki niður í biðflokk, þá er sagt að skoða þurfi hlutina betur og rannsaka hlutina betur. Mig langar að velta nokkru upp við hv. þm. Sigurð Inga Jóhannsson: Var í sjálfu sér eitthvað nýtt sem kom fram frá því að verkefnisstjórnin skilaði af sér varðandi t.d. virkjunarkostina í Holta- og Hvammi og Urriðafossi jafnvel líka? Var eitthvað nýtt sem kom fram sem hafði ekki verið fjallað um áður og var vitað um? Í skýringum með rammaáætlun er þetta rökstutt þannig að laxfiskastofninn í Þjórsá þurfi frekari rannsókna við, um afleiðingar og áhrif virkjananna á laxfiskastofninn í ánni. Ef ég vitna til þeirra funda sem atvinnuveganefnd hefur átt t.d. með Landsvirkjun og Veiðimálastofnun hefur komið fram að sennilega hafa hvergi á Íslandi verið eins víðtækar rannsóknir varðandi laxfiskastofn og í Þjórsá. Þær ná allt að 15–20 ár aftur í tímann og hafa verið af mjög miklum þunga sl. 10 ár. Ef mig misminnir ekki hefur komið fram 

Virðulegi forseti. Ég get staðfest það enda sitjum við báðir í atvinnuveganefnd og fjölluðum bæði um málið í vor og sátum svo sameiginlega fundi hér í haust með umhverfis- og samgöngunefnd. Eins og kom fram hjá hv. þingmanni komu fram mjög skýrar og greinargóðar upplýsingar frá Veiðimálastofnun sem sýndu að í raun og veru væri ekki hægt að ganga lengra. Það væri auðvitað hægt að hafa stöðuga vöktun og rannsóknir, enda mundu þær halda áfram hvort eð er og ekkert athugavert við það. Það sem mér fannst enn áhugaverðara var að þegar við fórum í ferð atvinnuveganefndar og hittum andstæðinga virkjunar, fulltrúa Sólar á Suðurlandi, sem líka eru í Veiðifélagi Þjórsár, Þjórsárfélagsins, þá komu þau sjónarmið fram að þeir aðilar höfðu orðið ekkert á móti virkjununum vegna þess að búið var að koma til móts við allflesta þætti athugasemda þeirra, en höfðu áhyggjur af því að ekki væri hægt að veiða nóg. Staðreyndin er hins vegar sú að eftir að virkjanirnar voru settar í Þjórsá hefur laxastofninn margfaldast vegna þess að búsvæðin eru miklu betri í dag eftir virkjanirnar efri en var áður. Með laxastiganum við Búðafoss stækkaði búsvæðið gríðarlega mikið því þá komst laxinn ofar í ána. Landsvirkjun var með hugmyndir, sem komu fram í þessari ferð okkar í atvinnuveganefnd, um að setja seiðafleytu í Hvammsvirkjun sambærilega við þá sem þeir hugðust upphaflega setja eingöngu við Urriðafoss. Þá kæmi þar góð reynsla á hvort það væri skynsamlegt, hvort það virkaði, sem væru þar af leiðandi hugsanlega nægilega góð mótvægisrök við Urriðafoss þegar að henni kæmi. Þess vegna hef ég verið á þeirri skoðun að það hefði verið góður salómonsdómur, það hefði verið skynsamlegast að halda inni efri hluta af tveimur virkjununum, Holta- og Hvamms-, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Við erum sammála um að þetta styður þá gagnrýni okkar varðandi þau pólitísku fingraför sem við sökum ráðherrana um að hafa sett á málið. Þingmönnum Samfylkingarinnar sérstaklega, og reyndar kannski reyndar Vinstri grænna líka, hefur verið tíðrætt um umhverfisþáttinn og að láta náttúruna njóta vafans. Þessar breytingar eru undir þann þátt settar, varúðarreglu umhverfisþáttar. Það er talað um nýja stefnu í atvinnulífi, að náttúran skapi mikil verðmæti, að gera Ísland að fyrirmyndarlandi í náttúruvernd. Er ekki einmitt svona orkuöflun á Íslandi? Staða okkar í þessum málum gagnvart endurnýjanlegum orkukostum - erum við ekki einmitt að tala um einn stærsta þáttinn í ímynd Íslands fyrir hreinleika í orkuframleiðslu? Getur þingmaðurinn verið sammála mér um að við erum að nálgast þessi varúðarsjónarmið? Við erum að horfa til náttúrunnar, við erum að taka fullt tillit til náttúrunnar. Við erum að skapa Íslandi sterka ímynd með nýtingu á endurnýjanlegum orkugjöfum. Fer þetta ekki bara saman við þá orkustefnu sem hefur verið rekin hér undanfarin ár? Erum við ekki einmitt að láta náttúruna njóta vafans á vissan hátt þar sem við höfum aukið varfærni okkar mjög og 

Nú varð forseta á og gaf hv. þingmanni tvær mínútur en ekkert virtist veita af.

Virðulegi forseti. Það er ósanngjarnt að maður þurfi að svara á einni mínútu því sem er spurt um á tveimur. Það er rétt hjá hv. þm. Jóni Gunnarssyni að Ísland er á mjög margan hátt til mikillar fyrirmyndar hvað varðar umhverfismálin. Það sem okkur hefur ekki gengið sérstaklega vel með eru frárennslismál, sem m.a. var fjallað um í Fréttablaðinu líklega frekar en Morgunblaðinu í dag eða gær, og það er einfaldlega vegna þess að við höfum ekki sett nægilega fjármuni inn í þau. Ríkið bakkaði allt í einu út úr þeim fyrir átta árum og skildi sveitarfélögin eftir, en hefur sett mjög vaxandi kröfur á þau sem þau illa geta staðið undir. Sérstaklega þau sem eru inn til landsins og þurfa á meiri hreinsun að halda. Varðandi orkugjafann þá erum við einfaldlega sú þjóð sem er komin lengst, og þar sem við höfum hælana eru kannski Norðmenn og Svíar 

Virðulegi forseti. Mér eru ofarlega í huga atburðir dagsins í tengslum við þetta mál sem við ræðum hér. Dagurinn byrjaði á því að maður fletti blöðunum og þar sá maður auglýsingu frá Alþýðusambandi Íslands. Eftir því sem leið á daginn urðu viðbrögð forustumanna ríkisstjórnarinnar hvassari sem endaði raunverulega í því sem fyrrum efnahagsráðherra, Árni Páll Árnason, kallar, með leyfi virðulegs forseta: „Hrikalegri ágreiningur milli ráðherra ríkisstjórnar og forustu ASÍ en dæmi eru um síðustu áratugi. Þrasað er og öskrast á um allar staðreyndir og forsendur.“ Hv. þm. Árni Páll Árnason skrifar þetta í fésbókarfærslu nú í kvöld. Hann fullyrðir jafnframt að stjórnvöld hafi ekki neinu leyti fylgt eftir efnahagsáætlun sem hann hafi í sinni tíð sem ráðherra unnið að með markmiðinu að ná sátt milli allra aðila um grunnmarkmið efnahagsmála. Þeirri áætlun hafi verið kastað fyrir róða og nú sé alls engin formleg stefna í efnahagsmálum landsins. Þetta eru þung orð hjá fyrrverandi ráðherra og hv. þingmanni sem býður sig fram til formennsku í Samfylkingunni, öðrum stjórnarflokknum. Mig langar til að heyra álit hv. þingmanns á þessum orðum hv. þm. Árna Páls Árnasonar og setja það í samhengi við það sem við sjáum hérna 

Herra forseti. Ég endaði umsögn mína úr atvinnuveganefnd til umhverfis- og samgöngunefndar með eftirfarandi hætti, með leyfi forseta: „Ef tillagan verður samþykkt óbreytt, eins og forsvarsmenn meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar virðast áætla, er ljóst að þar fer pólitísk rammaáætlun ríkisstjórnar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingar en ekki fagleg niðurstaða faghópa sem unnu að rammaáætlun um vernd og nýtingu virkjanakosta og vonir voru bundnar við að víðtæk sátt næðist um. Önnur afleiðing verður áframhaldandi stöðnun atvinnulífs með tilheyrandi atvinnuleysi ekki síst í jarðverktaka- og byggingargeira. Sú stöðnun er á ábyrgð ríkisstjórnarflokkanna.“ Það sem hefur undrað mig í þessari umræðu er að þeir þingmenn Samfylkingarinnar sem ég veit að eru ósammála þessari stefnu hafi hingað til sætt sig við að sitja undir henni og er nærtækast að nefna herra forseta sem hér er. Hann hefur reyndar sett fyrirvara við álitið en það hafa hins vegar ekki margir aðrir gert. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson sagði: Ekki vildi ég vera kosningastjóri Samfylkingarinnar á Suðurlandi fyrir hönd þingmannanna Björgvins G. Sigurðssonar og Oddnýjar G. Harðardóttur farandi með svona plagg inn á Suðurland og Suðurnes þar sem gríðarlegt atvinnuleysi er í þessum málum. Mér finnst því ekki undarlegt að hv. þm. Árni Páll Árnason, sem er að gera sig breiðan - hann kom reyndar hér og hélt mjög sérkennilega ræðu um þetta mál fyrir nokkrum kvöldum. Ég náði ekki hvað hann var að fara en hann talaði í þokkalega langan tíma. Hann virtist ekki vera tilbúinn að ganga eins langt og hann gerir í dag, og ástæðan fyrir því er kannski sú að nú sjá menn að verkalýðshreyfingin segir: Hingað og ekki lengra. Hún eru auðvitað orðin hundleið á öllum samningsbrotum ríkisstjórnarinnar, en þegar hún sér að hér er efnahagsstefna sem ætlar að halda áfram stöðnun með vaxandi atvinnuleysi, lágu gengi íslensku krónunnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Mig langar til að leiða inn í næstu spurningu sem viðvíkur því að nú hafa þeir þrír vatnsaflskostir sem liggja augljóslega fyrir verið færðir úr nýtingarflokki niður í biðflokk. Það vill svo til að þessir þrír kostir eru í neðri hluta Þjórsár, á heimaslóðum hv. þingmanns. Mig langar til að biðja hv. þingmann að lýsa því hvaða áhrif þetta hefur á atvinnu á svæðinu og framtíðaruppbyggingu og kannski tengja það því hvort hann telji að þessir virkjunarkostir 

Virðulegi forseti. Varðandi síðasta þáttinn tel ég að fyrstu hugmyndir um virkjanirnar hafi haft veruleg eða allveruleg umhverfisleg áhrif. Ég tel að sú vinna sem m.a. þeir sem börðust gegn virkjununum og sá tími sem settur var í það þá hafi lagað mjög mikið til. Um þessar virkjanir er orðin allveruleg sátt, sérstaklega tvær efri, þ.e. Hvamms- og Holtavirkjun. Auðvitað ekki 100% en það er búið að ná samningum við langflesta landeigendur. Verkalýðshreyfingin á Suðurlandi hefur haldið reglulega fundi með okkur þingmönnum Suðurkjördæmis, líklega tvo á ári sl. þrjú ár, þar sem spurt hefur verið: Hvenær verða virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár boðnar út? Hvenær verða þessi störf til? Ég hef því miður þurft að svara því á hverjum tíma: Spyrjið hv. þingmenn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna sem sitja í meiri hlutanum, þeir stöðva það. Það hefur ekkert breyst, 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Tryggvi Þór Herbertsson vakti athygli á athyglisverðri frétt rétt í þessu. Eins og ég hefur hann fylgst með atburðarás dagsins, sem hefur auðvitað verið svolítið sérstök og söguleg. Svo notuð séu orð hv. þm. Árna Páls Árnasonar er um að ræða hrikalegri átök milli ráðherra ríkisstjórnar og forustu ASÍ en dæmi eru um síðustu áratugi. Það eru ekki væg orð frá þingmanni ríkisstjórnarflokks. Hv. þingmaður talar um hrikalegri ágreining milli ráðherra ríkisstjórnar og forustu ASÍ en dæmi eru um síðustu áratugi. Það er nokkuð sögulegt. Eins og hv. þingmaður vísað til áðan segir hv. þm. Árni Páll Árnason í skrifum sínum á vefinn í kvöld, með leyfi forseta: „Þrasað er og öskrast á um allar staðreyndir og forsendur. Er ekki tími til að breyta um verklag? Eigum við ekki betra skilið?“ Það leiðir hugann að því sem forseti Alþýðusambands Íslands, sem fór ekki alls fyrir löngu í prófkjör innan Samfylkingarinnar þó að hann drægi sig síðan til baka, segir í fjölmiðlum í dag að Alþýðusambandið ætli ekki að ræða frekar við ríkisstjórnina heldur bíða eftir kosningum. Það eru ansi harkaleg skilaboð og alvarleg tíðindi fyrir ríkisstjórnina. Hvernig tengist það rammaáætlun? Jú, það tengist rammaáætlun með nánum hætti. Rammaáætlun varðar orkunýtingarkosti meðal annars. Orkunýting er og hefur verið mikilvæg fyrir efnahagslega uppbyggingu í landinu. Nýting orkukosta hefur m.a. verið inni í hagvaxtarspám sem kjarasamningar hafa byggst á. Áætlanir bæði launþega og vinnuveitenda hafa byggst á væntingum um framkvæmdir í landinu, frekari nýtingu orkukosta og uppbyggingu atvinnulífs til að nýta orkuna sem frá því kemur. Ríkisstjórnin velur þá kosti í sambandi við afgreiðslu á rammaáætlun sem líklegir eru til að tefja fyrir allri uppbyggingu á því sviði. Auðvitað mótmælir Alþýðusamband Íslands því vegna þess að það gerir sér grein fyrir að tafir og stöðnun á því sviði kemur beint niður á kjörum félagsmanna Alþýðusambandsins, ekki bara þeirra sem vinna beint við virkjanir og stóriðju, langt frá því. Það kemur við pyngju miklu fleiri launþega í landinu. Auðvitað eru sjónarmið Samtaka atvinnulífsins af sama tagi og hafa margítrekað komið fram og auðvitað heyrast þær raddir úr öllum áttum. Það er ekki bara einhverjir meinfýsnir þingmenn stjórnarandstöðu sem mótmæla málinu eins og það er búið úr garði af hálfu ríkisstjórnarinnar. Nei, stærstu hreyfingar launþega og vinnuveitenda í landinu mótmæla harðlega. Sérfræðingar og stofnanir, sem vinna sérstaklega að þessum málum, mótmæla harðlega, eins og vísað hefur verið til. Fólk úti um allt þjóðfélag skilur ekki hvers vegna ríkisstjórn Íslands og sá meiri hluti sem hún styðst við flesta daga hér á þingi, kannski ekki alltaf, en flesta daga, og stuðningsmenn hennar í þinginu velja ekki niðurstöðu eða kosti í málinu sem byggja á faglegu mati og sátt getur náðst um. Þeir velja það að taka slaginn, ekki bara við stjórnarandstöðuna á þingi heldur við launþegahreyfinguna, við Vinnuveitendasamband Íslands og flesta aðra aðila í samfélaginu en náttúruverndarsamtök, sem reyndar hafa mótmælt rammaáætlun á öðrum forsendum. En spurningin sem stendur eftir er: Hvers vegna velur þessi ríkisstjórn alltaf átökin jafnvel 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðuna og tek undir með hv. þingmanni þegar hann veltir upp þeirri spurningu hvers vegna ríkisstjórnin velji alltaf ófriðinn þegar friður sé í boði. Það er alveg rétt sem fram kemur hjá hv. þingmanni að nýlegar yfirlýsingar Alþýðusambands Íslands í blöðunum í dag - en Alþýðusamband Íslands er mikil breiðfylking með yfir 110 þús. félagsmenn - fela einmitt í sér það sem búið er að benda á í umræðunum undanfarna daga, að rammaáætlun eins og hún liggur fyrir vinni í rauninni gegn því samkomulagi sem stjórnvöld gerðu við Alþýðusambandið og aðila vinnumarkaðarins. Það styður það sem fjallað hefur verið um og hefur verið vitnað til umsagnar Gamma í því efni, að áætlunin muni kosta um 270 milljarða fyrir þjóðarbúið, að um 5–6 þús. störf tapist og hagvöxtur minnki um 4–6%. Í dag hefur forseti Alþýðusambandsins verið í sviðsljósinu, m.a. út af rammaáætlun. Hann hefur mætt Steingrími J. Sigfússyni í útvarpi og í sjónvarpi. Við höfum séð að forustumenn ríkisstjórnarinnar senda frá sér yfirlýsingar um málið og ráðast beint að Alþýðusambandinu. Hvað finnst hv. þingmanni um að þessir aðilar skuli vera komnir í opinbert stríð, 

Hæstv. forseti. Rammaáætlun er mikilvægt mál og ég held að við séum öll sammála um að það er eitt stærsta málið á þinginu. Það sjá allir að afdrif rammaáætlunar munu hafa mikil áhrif á efnahagslífið á næstu árum. Þegar Alþýðusambandið og Samtök atvinnulífsins og önnur samtök á vinnumarkaði gera kjarasamninga horfa menn auðvitað til efnahagsástandsins. Þegar staða kjarasamninga verður metin í byrjun nýs árs líta menn á horfurnar í efnahagslífinu. Rammaáætlun spilar þar sterklega inn í. Það er auðvitað engin sérstök frétt fólgin í því í dag að Alþýðusambandið sé ósátt við þá stefnu sem ríkisstjórnin tekur í rammaáætlun vegna þess að talsmenn Alþýðusambandsins og fulltrúar þess hafa margoft komið slíkum sjónarmiðum á framfæri við Alþingi. Það hefur hins vegar greinilega verið markviss stefna meiri hlutans á þingi að hunsa sjónarmið Alþýðusambandsins og sjónarmið Samtaka atvinnulífsins í þessum málum, hann lokar einfaldlega eyrunum fyrir þeim sjónarmiðum og rökum sem koma úr þeirri átt. En Alþýðusambandið hefur valið daginn í dag til að koma þeim sjónarmiðum á framfæri ásamt sjónarmiðum í ýmsum öðrum málum þar sem Alþýðusambandið telur að um svik sé að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar á fyrirheitum sem gefin hafi verið um marga þætti, bæði beinar aðgerðir af hálfu ríkisins og eins um almennar aðgerðir á sviði efnahagsmála. Það er auðvitað alvarleg staða en það er ekki frétt í dag að Alþýðusambandið hafi þetta viðhorf til 

Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að Alþýðusambandið hefur vissulega komið skoðunum sínum í því efni á framfæri. En ég held, eins og hv. þingmaður kemur inn á í svari sínu, að málið sé komið í mjög alvarlega stöðu. Það er mjög alvarlegt að við horfum upp á að forseti Alþýðusambands Íslands og forustumenn ríkisstjórnarinnar séu komnir í opinbert stríð í ljósvakamiðlum með yfirlýsingum sín á milli, opinbert stríð og að störf ríkisstjórnarinnar skuli hafa miðað að því. Hvað finnst hv. þingmanni um það sem komið hefur fram í máli ákveðinna stjórnarliða? Komið hefur fram að gert sé ráð fyrir því að þjóðarbúið verði af 270 milljörðum með breytingum á rammaáætlun, að 5–6 þús. störf tapist og að það verði um 4–6% minni hagvöxtur á næstu fjórum árum en ella. Telur hv. þingmaður að þeir stjórnarliðar sem talað hafa fyrir málinu hafi sýnt fram á það með óyggjandi hætti hvernig brúa eigi það bil? Alþýðusambandið og fleiri vara við breytingunum og segja að engar trúanlegar tillögur bendi til þess að verið sé að brúa þetta bil og þar af leiðandi sé ekki verið að skapa þann grunn sem þurfi til kjarasamninga og annars. Finnst hv. þingmanni að sá málflutningur sem stjórnarliðar hafa haft uppi sýni að þeir séu að reyna að brúa þetta 270 milljarða 

Hæstv. forseti. Ég sé ekki ríkisstjórnina gera mikið í þeim málum sem hv. þingmaður nefnir. Ég sé ekki að þessi ríkisstjórn sé að vinna að því að ýta undir hagvöxt í landinu, þvert á móti. Auðvitað vonum við hið besta varðandi þróun efnahagsmála á næstu missirum en eins og ég hef áður sagt í þessum sal óttast ég að þær spár sem gengið hefur verið út frá, t.d. við gerð fjárlaga, séu allt of bjartsýnar varðandi þróun efnahagsmála. Ég held að það sé ofmat á því hverju aukin einkaneysla muni skila inn í hagvöxtinn og ég held að á sama tíma og ríkisstjórnin gerir atlögu að hverri atvinnugreininni á fætur annarri sé ekki mikillar aukningar að vænta á fjárfestingu í atvinnulífinu, sem er hin forsenda hagvaxtar sem gert hefur verið ráð fyrir í spám Hagstofu, Seðlabanka og annarra slíkra aðila. Það sem er að gerast í sambandi við rammaáætlun bendir ekki með neinum hætti til þess að ríkisstjórnin sé tilbúin til að taka ákvarðanir sem eru til þess fallnar að greiða fyrir atvinnuuppbyggingu. Hvað þessi mál varðar er augljóst í þessum efnum að þeir virkjunarkostir sem eru næstir okkur í tíma og auðveldast væri að fara í eru settir úr nýtingu í bið, en þeim kostum haldið í nýtingarflokki sem eiga flestir því miður miklu lengra í land. Samþykkt rammaáætlunar eins og hún lítur út núna mun því ekki með nokkrum hætti verða til þess að auka mönnum bjartsýni í atvinnulífinu heldur þvert á móti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir ræðu hans. Það hefur komið í ljós eftir því sem þetta mál er rætt meira og ítarlegar á Alþingi að fleiri og fleiri eru að hverfa frá stuðningi við ríkisstjórnina eins og kom fram í máli þingmannsins og hann rakti með Alþýðusamband Íslands, sem þurfti að auglýsa og vekja athygli á málinu í blöðum í morgun, í Fréttablaðinu. Það sem er athyglisvert er það sem gerðist nú undir kvöld þegar hv. þm. Árni Páll Árnason birtir færslu á fésbókarsíðu sinni og þingmaðurinn minntist á. Hv. þm. Árni Páll Árnason fullyrðir að stjórnvöld hafi ekki farið að neinu leyti eftir efnahagsáætlun sem hann hafi sem ráðherra unnið dyggilega að. Þetta eru miklar yfirlýsingar frá fyrrum ráðherra Samfylkingarinnar verð ég að segja, virðulegi forseti, en þetta er kannski hluti af formannsbaráttu í Samfylkingunni, ég skal ekki segja. Það sem er eftirtektarverðast í ummælum hv. þingmanns á fésbókarsíðu sinni eru þessi orð, með leyfi forseta: „Afleiðingin: Hrikalegri ágreiningur milli ráðherra ríkisstjórnar og forustu ASÍ en dæmi eru um síðustu áratugi. Þrasað er og öskrast á um allar staðreyndir og forsendur. Er ekki tími til að breyta um verklag? Eigum við ekki betra skilið?“ Virðulegi forseti. Þetta eru stór orð frá stjórnarþingmanni, hann ákallar í raun þjóð sína og spyr hvort við eigum ekki betra skilið en þá ríkisstjórn sem hann hefur átt sæti í. Þess vegna langar mig til að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson: Hvað finnst honum um þessi ummæli? Er hv. þm. Árni Páll Árnason þar með að hverfa frá stuðningi sínum við ríkisstjórnina? 

Hæstv. forseti. Ég hef oft efast um að tillagan eins og hún lítur út frá ráðherrunum tveimur, Oddnýju Harðardóttur og Svandísi Svavarsdóttur, nyti meirihlutastuðnings hér á þingi. Ég byggi það á því að margir úr ríkisstjórnarflokkunum hafa lýst efasemdum um veigamikla þætti málsins og segja má að slíkar andmælaraddir hafi heyrst í málinu alveg frá því að það kom upphaflega fram. Við þekkjum sjónarmið hv. formanns umhverfis- og samgöngunefndar, Guðfríðar Lilju Grétarsdóttur, sem hún gerir ágætlega grein fyrir í fyrirvörum í nefndaráliti sem víkja í veigamiklum atriðum frá tillögu ráðherranna. Við þekkjum líka sjónarmið hv. formanns atvinnuveganefndar, Kristjáns Möllers, sem hefur í bókun eða fyrirvara getum við kallað það í umsögn atvinnuveganefndar til umhverfis- og samgöngunefndar vegna málsins, gert grein fyrir mjög veigamiklum athugasemdum af sinni hálfu við niðurstöður ráðherranna. Þessir þingmenn hvor um sig eru ekkert einir um skoðanir sínar innan stjórnarflokkanna og því hefur maður oft velt fyrir sér hvort málið nyti stuðnings. Ég hef hins vegar túlkað orð manna, bæði í þingsal og í þingnefndum, þannig að þingmenn ríkisstjórnarflokkanna vildu gjarnan halda fram sem við getum kallað sérsjónarmiðum sínum en mundu hugsanlega að einhverjum breytingartillögum felldum samt sem áður styðja tillögur ráðherranna. Ég hef staðið í þeirri trú að málið mundi á endanum hljóta samþykki á þeim forsendum. Ég er farinn að efast núna. Mér finnst andstaðan frá einstökum mönnum, bæði innan Samfylkingar og Vinstri grænna, hafa komið fram sterkar en ég átti von á á þessu stigi í umræðunni 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir hreinskiptið svar. Jú, vissulega hefur komið upp í kollinn síðustu daga að málið njóti ekki meirihlutastuðnings þingsins. Það er alltaf að sannast betur og betur að fleiri snúa baki við málinu enda kannski ekki nema von. Það er náttúrlega mjög róttæk aðgerð hjá Alþýðusambandi Íslands í dag í Fréttablaðinu að lýsa því yfir að ríkisstjórnin hafi svikið ein átta samningsmarkmið sem ASÍ taldi sig hafa landað með þessari vinstri ríkisstjórn á vordögum 2011. Ég velti líka fyrir mér í framhaldi af þessu hvílík orka og tími fer í það hjá þingmönnum að reyna að opna augu þessara ágætu hæstv. ráðherra fyrir því að málið sé ekki ásættanlegt og því hafi verið breytt á síðustu stigum þegar það kom inn og birtist okkur þingmönnum í þessari þingsályktunartillögu, eftir að hafa farið í gegnum 13 til 14 ára ferli. Það er því þyngra en tárum taki að þingmenn skuli þurfa að standa hér dag eftir dag, nótt eftir nótt, og ræða þetta mál og svo kemur jafnvel í ljós að ekki er meiri hluti fyrir því á þinginu. Þetta er sóun á mannafla, sóun á peningum, opinberu fé, að þurfa að hafa þinghúsið opið á kvöldin og nóttunni og náttúrlega sóun á orku þingmanna. Í stað þess að við séum að ræða mál sem byggja upp íslenskt samfélag eins og þarf að gera er okkur þingmönnum haldið hér í þinghúsinu til að ræða þetta. Hvað stuðninginn varðar kemur hann bara í ljós við atkvæðagreiðslu. En þetta er, virðulegi forseti, afar einkennilegt mál og ég tel 

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að skynsamlegast væri fyrir þá sem halda á málum og stjórna dagskrá þingsins að taka svona mál út úr umræðunni og reyna að ná einhverri lendingu sem sátt gæti verið um. Það eru skynsamleg vinnubrögð við aðstæður þegar allt er í háalofti út af máli af þessu tagi, ekki bara í háalofti milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur líka innan flokka. Það væri miklu skynsamlegra en að láta skotgrafirnar dýpka í átökum manna á milli í þingsal. En það velur hver sína aðferð og aðferð ríkisstjórnarinnar eru átök, átök við allt og alla, og jafnvel þá aðila í samfélaginu sem þessi ríkisstjórn hefur stundum viljað kenna sig við, launþegahreyfinguna í landinu. Nú kann að vera að sú staða sé uppi að í forustu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar sé mannvalið orðið þannig að tengslin við verkalýðshreyfinguna séu gersamlega rofin. Það kann að vera að þau tengsl sem einu sinni voru fyrir hendi milli þeirra flokka sem voru á vinstri vængnum í íslenskum stjórnmálum og launþegahreyfingarinnar í landinu hafi algjörlega slitnað, að taug sem lengi var til staðar sé nú slitin. Það kann að vera að núna sé staðan sú að forustumenn Samfylkingar og Vinstri grænna telji sér sæmandi að tala með sama hætti við forustu Alþýðusambandsins og þeir tala við stjórnarandstöðuna á þingi. Við erum svo sem vön þeim tón og þeim steytta hnefa sem við sáum hjá hæstv. atvinnuvegaráðherra í sjónvarpinu í kvöld.

Rétt.

Við erum vön því að sjá þann stíl hæstv. ráðherra Steingríms J. Sigfússonar 

Herra forseti. Við ræðum hér áfram tillögu til þingsályktunar um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Í dag birtist á Smugunni eftirfarandi hugleiðing frá Hjörleifi Guttormssyni, fyrrverandi hv. þingmanni og fyrrverandi iðnaðarráðherra. Hann spyr: Hvenær ákvað VG að stefna að olíuvinnslu á Dreka? Hann segir að nýverið hafi verið veitt leyfi til rannsókna á svæðinu en ekki nóg með það heldur hafi vinnsluleyfi fylgt í kjölfarið. Hann segir að hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra Steingrímur J. Sigfússon og hæstv. umhverfisráðherra Svandís Svavarsdóttir hafi fyrir sitt leyti fallist á veitingu leyfa sem feli í sér að stefnt verði að olíuvinnslu á íslensku hafsvæði. Það er dálítið undarlegt, herra forseti, að á sama tíma og menn ætla hér að takmarka vinnslu á hreinni orku ætli þeir að fara að vinna jarðefnaorku eða olíu norður í ballarhafi. Hún mun væntanlega verða brennd, því að venjan er að olíu sem dælt er upp í dag sé brennt með einhverjum hætti og það veldur mengun jarðar. Ég hefði talið að hæstv. ríkisstjórn og hv. stjórnarliðar, þeir sem eru hlynntir náttúrunni og hlynntir umhverfisvernd, ættu heldur að búa þannig um hnútana að við getum strax farið að framleiða hreina orku eftir því sem sátt næst um í þjóðfélaginu. En það er ekki gert heldur er farið út í olíuleit á sama tíma og allt málið tafið eins og við þekkjum. Það að bregða út af rammaáætlun sem verkefnisstjórnin hafði unnið, það að taka virkjanir úr nýtingarflokki og setja í biðflokk hefur tafið allt málið. Þess vegna stöndum við hér og ræðum þetta, herra forseti. Þetta tefur málið og tefur það að við getum virkjað og að hér hefjist hagvöxtur. Þess vegna, herra forseti, segir ASÍ, sem fulltrúar stórra launaþegasamtaka, að þetta hafi ekki verið efnt í samningum þeirra við ríkisvaldið. Þeir líta þannig á að rammaáætlun sem sátt hafi náðst um og hefði getað leitt til þess að við gætum farið að virkja af krafti og fyrr heldur en núna þegar allt er í uppnámi og enginn veit hvað gerist. Meira að segja er hægt að álykta að þessi rammaáætlun gildi bara til næstu kosninga. Það er það sem mjög líklega mun gerast. Ég hef heyrt sjónarmið þeirra sem vilja ekki virkja, ég hef hlustað á þau og að einhverju leyti fellst ég á þau. Þau felast í því að mannkynið eigi að hverfa frá neyslu yfirleitt. En það er svo merkilegt að hreina orkan á Íslandi hefur verið notuð til að búa til ál og ál er umhverfisvænn málmur. Hann er léttari en flestir aðrir málmar og getur verið sterkari í ákveðnum efnasamböndum og hann sparar orku, þannig að ál er umhverfisvænt, sérstaklega þegar það er framleitt með umhverfisvænum hætti og umhverfisvænu rafmagni. Ef menn ætla að hverfa frá þeirri stefnu að framleiða ál eða ætla að nota hreinu orkuna okkar til að geyma gögn eða reka gagnaver eða annað eru þeir í raun að segja að annaðhvort eigi mannkynið að hætta þessari neyslu eða framleiðslan eigi að fara fram annars staðar eða gögnin verði geymd annars staðar þar sem orkan er framleidd með brennslu jarðefna með óheyrilegri mengun fyrir andrúmsloftið og hitnun jarðar og þeim afleiðingum sem það hefur í för með sér. Það eru því átök á milli þessara tveggja fylkinga, þeirra sem vilja virkja og þeirra sem ekki vilja virkja. Mér finnst að þeir sem vilja ekki virkja verði að minnsta kosti að hlusta á meiri hlutann og þeir hefðu átt að sætta sig við niðurstöðu þess faglega mats sem unnið hafði verið að í rammaáætlun í fjölda ára.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir ræðuna. Í dag eru tímamót því að lögð var fram tillaga í norska þinginu sem verður til þess að Norðmenn fá heimild til leitar á Drekasvæðinu - en hv. þingmaður fór einmitt í ræðu sinni yfir olíuleitina og olíuvinnsluna ásamt virkjunarmálum hér á landi. Við eigum auðvitað að nota allar þær auðlindir sem við getum í sátt við náttúruna til að skapa samfélag sem allir búa sáttir í. Þingmaðurinn nefndi í lok ræðu sinnar þá sem vilja alls ekki virkja. Það er dæmi um það sem gerst hefur í íslensku samfélagi undanfarin ár eða áratug, þ.e. að lítill minni hluti kúgar meiri hlutann til athafnaleysis. Þetta sér maður í mörgum málum og ég tel að það sé að gerast í þessu máli. Tillagan hefur átt sér mjög langan aðdraganda, 13 til 14 ár, hefur verið í mjög opnu og gegnsæju ferli og landsmenn hafa allir getað komið skoðunum sínum á framfæri inn í þetta plagg. En á lokametrunum kemst lítill minni hluti kjósenda Vinstri grænna, og hæstv. ráðherra þess flokks, með hendurnar í málið og breytir tillögunni eftir 13 ára sáttaferli. Það er ólíðandi, virðulegi forseti, að málið sé komið á þennan stað vegna þess að það er mjög mikilvægt. Mig langar að spyrja þingmanninn sömu spurningar og ég spurði hv. þm. Birgi Ármannsson að áðan: Hvað telur hann um gang málsins hér í þinginu? Nú eru þingmenn farnir að láta af stuðningi við tillöguna, ég sé ekki betur en hv. þm. Árni Páll Árnason hafi gert það 

Herra forseti. Þetta er athyglisverð spurning og eftir því sem umræðunni vindur fram held ég að menn muni skilja hvað er að gerast. Það er nefnilega þannig að umræðan hefur gildi í sjálfu sér. Hér hefur mörgum atriðum verið varpað fram, menn hafa verið spurðir og hafa stundum svarað en ekki alltaf. Það er að koma í ljós að kannski er bara ekki meiri hluti fyrir þessari tillögu. Þá munu menn væntanlega sjá að sér og vonandi setjast andstæðar fylkingar niður og sameinast um þá niðurstöðu sem verkefnisstjórnin hafði komist að. Ég vona að það verði niðurstaðan, sérstaklega eftir að hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir tjáði mér að hún hefði helst áhyggjur af því í sambandi við biðvirkjanir að rannsóknir kynnu að valda náttúruspjöllum. Hægt er að komast hjá því með því að setja ákvæði um að þeir sem rannsaka virkjanir í biðflokki eigi að ganga þannig frá að skaðinn sé sem minnstur fyrir náttúruna. Það er alveg hægt ef menn vanda sig. Ég held að eftir því sem umræðan þróast, og sérstaklega eftir innlegg ASÍ og Samtaka atvinnulífsins, fallist menn hreinlega á sjónarmið þess stóra meiri hluta sem er á því að standa eigi faglega að þessu mati. Ég held að tiltölulega fáir séu algjörlega á móti virkjunum og tiltölulega fáir vilji virkja hverja sprænu og hvern hver. Það er hinn mikli fjöldi sem er þarna á milli 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þetta svar. Já, málið er á skrýtnum stað. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort honum finnist ekki um mikla tímasóun að ræða, að halda mönnum frá öðrum dýrmætari og mikilvægari þingstörfum dag eftir dag og nótt eftir nótt til að ræða þessi mál þegar fyrirséð er að tillagan nýtur ekki meirihlutatrausts á Alþingi. Væri ekki betra að vinnustaðurinn liti þannig út að hægt væri að vera hér á daginn og setja lög og álykta hvað hægt væri að gera fyrir skuldug heimili eða varðandi atvinnuuppbyggingu? Þessi tillaga gengur út á að skrúfa atvinnulífið niður eins og þegar hefur komið fram. Það er með ólíkindum hvernig ríkisstjórnin, sem telur sig hafa meiri hluta hér á þingi, kemur fram í þessu máli. Talað er um lygar og svikabrigsl og hnefinn er steyttur og ég veit ekki hvað. Sumir segja: Loksins er gamli góði Steingrímur J. Sigfússon mættur aftur, sem nú er hæstv. ráðherra. Hvaða augum lítur þingmaðurinn þingstörfin þegar málin eru komin í þennan hnút og þegar svo virðist jafnvel að ekki sé meiri hluti fyrir þingsályktunartillögunni? Hvers vegna getur ríkisstjórnin ekki komið fram með tillögu sem er samhljóða tillögum starfshópsins sem vann þetta plagg? Hvaða þrjóska er þetta? Hér er lítill minni hluti að kúga meiri hlutann.

Herra forseti. Ég get alveg sett mig inn í hugarheim þeirra sem eru eindregið á móti virkjunum alveg sama hvað gerist. Þeir segja bara: Við ætlum bara að sætta okkur við verri lífskjör, fólk á bara að hætta að keyra bíla o.s.frv., við skulum alltaf láta náttúruna njóta vafans. Þetta fólk sér það sem ógn þegar fara á að virkja. Ég get alveg skilið það. En að þeir skuli láta sér detta í hug að lítill hluti þjóðarinnar fari að kúga meiri hlutann og keyra fram mál í ágreiningi, það er hættulegt og það er vanmat og það skaðar málstað umhverfisverndarsinna. Þegar skipt verður um ríkisstjórn, sem væntanlega gerist fljótlega, er hættan sú að menn fari í hinar öfgarnar að virkja of mikið. Ég held því að menn séu að vinna þarna ákveðið skemmdarverk. Auðvitað er þetta tímasóun, ágreiningur er alltaf tímasóun. Það er alltaf miklu skynsamlegra að ná niðurstöðu með farsælum hætti, spjalla við mann og annan og segja: Hvað vilt þú, ég vil þetta, getum við ekki náð samkomulagi o.s.frv. Það er miklu betra. Það hefði verið miklu betra ef hæstv. umhverfisráðherra hefði setið hér og svarað þeim spurningum sem endalaust hafa verið bornar fram í staðinn fyrir að við séum alltaf að spyrja að því sama. Kannski vill hann ekki svara, kannski getur hann það ekki, af því að hann er að brjóta ákveðna reglu. Auðvitað ættum við að vera að gera eitthvað allt annað. Þeir sem eiga börn ættu kannski að vera að kíkja aðeins framan í þau og hinir sem hafa hugmyndir og slíkt geta verið að leysa vanda heimilanna á þessum tíma eða við dagsljós. Það yrði mjög athyglisvert ef í ljós kæmi eftir allan ágreininginn og alla umræðuna án svara að ekki væri meiri hluti fyrir þessu og menn mundu fallast á niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ekki er hægt annað en að minnast á yfirlýsingar fyrrverandi viðskiptaráðherra, hv. þm. Árna Páls Árnasonar, held ég hafi verið, sem undrast að þeirri efnahagsáætlun sem unnin var í hans tíð í ráðuneytinu hafi ekki verið fylgt. Hann segir þetta í tengslum við gagnrýnina sem komið hefur frá Alþýðusambandi Íslands á störf ríkisstjórnarinnar. Það er algjörlega ljóst að mínu viti að Alþýðusambandið hefur nokkuð til síns máls þegar kemur að efnahagsmálum og þætti rammaáætlunar í því, þ.e. að þeirri áætlun sem gerð var hafi ekki verið fylgt. Rétt er að hafa í huga að sífellt fleiri eru að átta sig á því hversu mikilvægt er að þessi áætlun rýri ekki möguleika okkar til að rétta efnahag þjóðarinnar hraðar við en stjórnvöld ætla sér að gera. Í nokkuð merkilegri umsögn Orkustofnunar um þessa tillögu kemur fram, með leyfi forseta: „Það er mat Orkustofnunar að tillögu verkefnisstjórnar beri að skoða sem heild. Orkustofnun gæti hafa komist að annarri niðurstöðu varðandi einstaka virkjunarkosti í vinnu verkefnisstjórnarinnar, en taldi eðli málsins samkvæmt mesta hagsmuni fólgna í því að skapa skýra framtíðarsýn um verndun og nýtingu“ o.s.frv. Orkustofnun segir sem sagt í umsögn sinni að önnur afstaða hefði hugsanlega verið tekin ef málið hefði verið unnið 

Herra forseti. Kannski hefur Orkustofnun komist að því hversu verðmætt það er að menn vinni hlutina í sátt, hversu miklu minni orka fer í að ná niðurstöðu þegar búið er að vinna málin faglega. Mér sýnist á öllu að það hafi verið gert í þessu tilviki. Tekið var tillit til ótrúlegra sjónarmiða, hluta sem ég hefði ekki látið mér detta í hug, sjónmengunar og annars slíks. Það væri fyrir löngu búið að samþykkja þetta ef menn hefðu unnið samkvæmt niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar. Þá hefðu einhverjir verið ósáttir, mjög ósáttir, þeir sem vildu ekkert virkja. Aðrir hefðu líka verið mjög ósáttir, þeir sem vildu virkja hverja sprænu. En meginhluti þjóðarinnar hefði verið sáttur og meginhluti þingmanna væntanlega líka, sumir þeirra eru kannski ekki alveg að vinna samkvæmt heilögustu sannfæringu. Við værum þegar byrjuð að virkja ef hlutirnir hefðu verið unnir á þann veg. Og þegar væri farið að gæta bjartsýni hjá félagsmönnum ASÍ og hagvöxtur væri hugsanlega kominn í gang. Það eru þessi átakastjórnmál sem kosta svo óskaplega mikla orku og eyðileggja svo mikið. Það er svo mikið niðurrif fólgið í því að þurfa alltaf að keyra yfir annað fólk, þurfa alltaf að ráða og stjórna og tapa dómsmálum og ég veit ekki hvað. Það er svo mikið niðurrif fólgið í því og það er svo mikil neikvæðni. Ég vona að þessi umræða, sem er mjög góð og málefnaleg, verði til þess að menn fallist á endanum á niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar og fari leið sem meginhluti þjóðarinnar er sáttur við. Ég vona að við getum farið að virkja.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Í fésbókarfærslu talar hv. þm. Árni Páll Árnason um afleiðingar þess að fylgja ekki þeirri efnahagsstefnu sem hann vann að. Hann segir að afleiðingin sé það mikla rifrildi sem nú á sér stað á milli Alþýðusambands Íslands og ráðherra í ríkisstjórninni. Við sjáum þau átakastjórnmál sem hv. þm. Pétur H. Blöndal vísar í endurspeglast í orðræðunni á milli ríkisstjórnarinnar og Alþýðusambandsins. Hv. þm. Arni Páll Árnason vísar til hennar og segir um leið að taka þurfi upp nýtt verklag. Í framhaldi af þessu vil ég næst nefna álit Samorku sem eru samtök orkuveitufyrirtækja. Þar segir, með leyfi forseta: „Ofangreind tillaga til þingsályktunar víkur mjög mikið frá faglegum niðurstöðum verkefnisstjórnar, á einhverjum allt öðrum forsendum.“ - Áður var búið að ræða hvernig þetta var allt sett upp. - „Tillagan er því, að mati Samorku, enginn grundvöllur fyrir sátt um þennan málaflokk og þess vegna verða samtökin að lýsa miklum vonbrigðum með hana.“ Þarna er á ferð enn einn aðilinn, enn ein samtökin sem skipta miklu máli þegar við ræðum um sátt um friðun og verndun, samtök þessara fyrirtækja. Þessi ágætu samtök bundu að sjálfsögðu eins og aðrir vonir við að það tækist að leysa verkefnið í sátt og hefðu örugglega viljað fara aðra leið en þarna er gert - mögulega, ég ætla ekki að segja örugglega - með ákveðna kosti. Við hljótum að spyrja 

Herra forseti. Ég er nærri viss um að þau hefðu viljað virkja eilítið meira en gert var ráð fyrir í niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar, það hugsa ég. En þessi samtök voru tilbúin til að fallast á niðurstöðuna eins og flestallir aðrir, eins og ég var tilbúinn til og eins og margir virkjunarsinnar voru líka tilbúnir til, þeir sem voru ekki eins eindregnir og ætluðu sér ekki að misnota aðstöðu sína. Þetta er mjög skaðlegt eins og allur ágreiningur er alltaf, bæði skaðlegur og neikvæður. Hann grefur um sig með neikvæðni og tefur framfarir og lausnir. Ef þetta hefði verið tekið óbreytt upp eins og verkefnisstjórnin lagði upp með og ef menn hefðu í sæmilegri sátt valið úr þær virkjanir sem áttu að vera í biðflokki, þær sem áttu að vera í nýtingarflokki og þær sem áttu að vera í verndarflokki - sem var hægt að lesa út úr faglegri niðurstöðu verkefnisstjórnarinnar - værum við löngu búin að samþykkja þetta. Þá væri löngu búið að samþykkja rammaáætlun, þá væri löngu farið að virkja það sem menn telja að eigi að virkja og allir eru sammála um að virkja. Þá væri búið að gera ráðstafanir með virkjanirnar sem menn ætla virkilega að vernda, að þær yrðu ekki virkjaðar. Miklu meiri gangur væri í efnahagslífinu, heimilin hefðu það betra, atvinna væri meiri. Það er þess vegna sem ASÍ kveður fast að orði, í auglýsingu sem birtist í dag: Rammaáætlun afgreidd í samræmi við tillögu sérfræðinganefndar – ekki efnt. Það er mjög óvenjulegt að svona stór fjöldasamtök setji slíkt fram. Þau segja hreinlega að ekki hafi verið staðið við það loforð að fara að tillögum sérfræðinganefndarinnar. Það er mikill skaði, það er mikið tjón. Það er tjón fyrir þjóðfélagið, það er tjón fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Ég verð að beina því til hæstv. forseta að kannski væri æskilegt að breyta dagskránni og rifja upp ummæli hæstv. atvinnuvegaráðherra fyrir um viku um að það yrði að fara að klára fjárlögin svo að hægt yrði að greiða út laun. Síðan er búið að afgreiða frumvarpið úr hv. fjárlaganefnd til 3. umr. og það kemst ekki á dagskrá. Það sjá allir í gegnum tvískinnung hæstv. atvinnuvegaráðherra þegar hann kom upp undir liðnum störf þingsins og var með aðdróttanir gagnvart stjórnarandstöðunni sem vildi ræða fjárlagafrumvarpið, sem var auðvitað full ástæða til. Það er grafalvarlegt þegar málin eru komin í þann farveg að forseti ASÍ og forustumenn þeirra samtaka þurfi að gefa út þá yfirlýsingu sem var gefin út í dag. Þetta undirstrikar enn og aftur aðför hæstv. ríkisstjórn gagnvart öllu og öllum í atvinnulífinu. Það er alveg sama hvort það er sjávarútvegurinn, stóriðjan eða ferðaþjónustan sem var síðasta bitbeinið, ríkisstjórnin er í stríði við allt og alla. Af þessu hefur maður miklar áhyggjur. Það er mjög merkilegt að hæstv. ríkisstjórn telji sig ná árangri með þessum hætti. Núna blasir við almenningi í landinu enn eina ferðina hvernig stjórnarandstaðan hefur þurft að búa við aðdróttanir hæstv. ríkisstjórnar. Ég sé að hæstv. umhverfisráðherra er í salnum og ég hefði viljað, af því að ég er búinn að spyrja margoft að því, fá útskýringar á því hvers vegna niðurröðunin er eins og hún er í þingsályktunartillögunni. Ég átta mig ekki á því, þ.e. af hverju er verið að taka vatnsaflsvirkjanirnar í nýtingarflokki og setja þær í biðflokk. Þegar maður skoðar röksemdafærsluna fyrir því er sagt að menn vilji fara sér hægt og gefa sér ákveðið svigrúm og varúðarsjónarmið liggi að baki. Ég geri ekki lítið úr því. Sérstaklega er þar átt við virkjanirnar í neðri hluta Þjórsár. Ég skal nú bara tala um tvær efri virkjanirnar og sleppa Urriðafossi. En þrátt fyrir þær mótvægisaðgerðir sem Landsvirkjun ætlar að fara í samhliða þeim virkjunum og að þessar virkjanir eru lengst komnar í hönnun, það er mest vitað um þær, þær eru mest rannsakaðar og hægt að hefjast þar handa fyrst, eru þær færðar. Af hverju segi ég þetta? Jú, vegna þess að ef sama röksemdafærsla gilti um virkjanir inni á háhitasvæðum ættu þær ekki að vera í nýtingarflokki og það er ótrúlegt að sjá að hæstv. ráðherra leggi þá flokkun til. Áhættan við þær kemur mjög skýrt fram í meirihlutaálitinu, þar er sagt að það sem gæti gerst við að virkja á háhitasvæðum væri í fyrsta lagi mengun á grunnvatni, í öðru lagi mengun andrúmslofts og í þriðja lagi jarðskjálftar. Þetta þrennt er tilgreint sem áhætta við að fara í virkjanir á háhitasvæðum. Samt leggur hæstv. umhverfisráðherra til að þær verði í nýtingarflokki. Síðan getum við auðvitað rifjað upp hvað hefur gerst með Hellisheiðarvirkjun. Varúðarsjónarmiðið sem tekið er tillit til þegar vatnsaflsvirkjanirnar eru annars vegar í neðri hluta Þjórsár snertir laxastofninn. Við vitum það öll sem höfum kynnt okkur þetta eitthvað að hættan er mest í kringum Urriðafoss og við vitum af þeim mótvægisaðgerðum sem Landsvirkjun ætlar að fara í samhliða þessum virkjunum. Og þó að við settum Urriðafoss til hliðar og færum í hinar tvær efri er mjög sérkennilegt að þrátt fyrir þessar mótvægisaðgerðir skuli varúðarsjónarmiðin standa, en hæstv. ráðherra leggur samt til að farið verði í virkjanir á háhitasvæðunum. Það er mjög sérkennilegt að þetta skuli vera svona og ekki hægt að segja að það sé samræmi þarna á milli. Ef þau varúðarsjónarmið sem uppi eru gagnvart vatnsaflsvirkjunum í Þjórsá og að þess vegna eigi að sleppa þeim eru gild ætti hið sama að sjálfsögðu og enn frekar, a.m.k. að mínu mati, að gilda um virkjanir á háhitasvæðum. Það er hreint með ólíkindum að ekki skuli einu sinni fást svör þegar maður spyr trekk í trekk sömu spurninganna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Já, það er ansi fátt um svör, það er ekki hægt að segja annað. Ég tek undir með þingmanninum að það er ekki nokkur leið að draga það upp úr ríkisstjórninni hvað liggur þarna að baki. Ég hef kallað eftir svörum og ég hef kallað eftir gögnum um það hvers vegna flokkuninni var breytt og hvað liggur hreinlega að baki en hef ekki fengið svör. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra situr hér í salnum og fyrir það ber kannski að þakka því að við þingmenn höfum oft kallað eftir því að ráðherrarnir séu hér í salnum og eigi eitthvert smásamtal við okkur í þinginu. En fátt er um svör og það er eiginlega varla nokkur einasta leið að fá svör við spurningum okkar. Það sem er að gerast í dag, að fjöldahreyfing á Íslandi, sjálfur verkalýðurinn, verkalýðshreyfingin, sé farin að kalla eftir málþófi á Alþingi er stórmerkilegt. Það er jafnmerkilegt liggur við og að síldin sé að ganga á land og það eru víst alveg óskapleg stjörnuhröp úti núna, þetta er sérstakur dagur að þessu leyti. Hvað finnst þingmanninum um að sjálf verkalýðshreyfingin sé farin að biðja um málþóf í Alþingishúsinu? Þessi auglýsing sem ASÍ birti í morgun er ekkert annað en ákall um málþóf og ákall um að við reynum að knýja fram einhverjar breytingar í gegn í átt til upphaflega plaggsins. Það er beinlínis verið að biðja okkur þingmenn, löggjafann sjálfan, að taka valdið af ríkisstjórninni í þessu máli. Svo höfum við rætt um að fjárlögin og annað mæta hér mikilli mótstöðu, en það var talað um málþóf og nefnt, eins og þingmaðurinn fór yfir, að ekki yrði hægt að borga út laun. En nú liggur ekkert lengur á að ræða fjárlögin heldur erum við föst í þinginu, með tillögu 

Virðulegi forseti. Mér finnst ákall forustumanna verkalýðshreyfingarinnar grafalvarlegt og það er auðvitað ekki sett fram nema að vel ígrunduðu máli. Yfirskrift auglýsingarinnar var: Orð skulu standa. Ákallið í skilaboðum frá verkalýðshreyfingunni var mjög skýrt, þar voru talin upp ákveðin atriði og þar á meðal þetta mál sem við erum að ræða hér, rammaáætlun og að röðunin mundi miða við það sem verkefnisstjórnin lagði til. Í raun og veru er óskiljanlegt af hverju það mál sem við mæltum fyrir, þingflokkur sjálfstæðismanna, um að skipa aftur verkefnisstjórn til að útfæra þessar tillögur og ná þar með sátt um rammaáætlun, er ekki rætt. Auðvitað kallar ASÍ ekki eftir þessu nema vegna stöðu félagsmanna sinna. Þannig er það. Menn horfa á það sem fram undan er eins og kom til að mynda fram hjá forustumanni ASÍ, Gylfa Arnbjörnssyni. Nú fer af stað skriðan sem við könnumst við frá fyrri árum, menn fara að hækka laun og þá hækkar verðbólgan og svo bítur þetta í skottið á sjálfu sér og endar allt saman í sömu vitleysunni. Mín skoðun er alveg klár og ég hef oft farið yfir hana í ræðum. Vegna skuldastöðu ríkissjóðs tel ég mjög mikilvægt að stjórnvöld á hverjum tíma og forustumenn atvinnulífsins gangi til samninga og geri svokallaða þjóðarsáttarsamninga eins og gerðir voru hér fyrir löngu. Öðruvísi náum við ekki tökum á þessu, það er mín skoðun. Við verðum að standa saman. Þetta er mun stærra verkefni en svo að það sé bara fyrir stjórnvöld, sama hver þau eru. Það er gríðarlega mikilvægt að ná samstöðu með forustumönnum atvinnulífsins, hvort sem það er verkalýðshreyfingin eða Samtök atvinnulífsins, til að ná tökum á skuldastöðu ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Í kjölfarið á þessu andsvari er rétt að minnast á að það er nú ekki mikill þjóðarsáttarsamningatónn í málunum eins og þau standa eftir daginn í dag. ASÍ, fjöldahreyfingin, lokar beinlínis á eftir ríkisstjórninni og segir: Þið megið eiga ykkur. Þið verðið að gera breytingar, þið hafið svikið alla samninga. Meira að segja ASÍ, en forusta þess hefur oft verið svolítið samfylkingarsinnuð, er búin að gefast upp á ríkisstjórninni. Ríkisstjórnin fékk í raun uppsagnarbréf frá Alþýðusambandi Íslands í Fréttablaðinu í morgun, það er ekki hægt að orða hlutina á annan hátt. ASÍ ætlar ekki að ræða við ríkisstjórnina um nokkurt einasta mál, það biður eftir næstu kosningum og bíður eftir nýrri ríkisstjórn. Það er sérstaklega merkilegt í ljósi þess hvernig þessi samtök eru, sem dæmi má nefna að yfirlögfræðingur ASÍ er varaþingmaður Samfylkingarinnar og við vitum hvernig forseti ASÍ er tengdur Samfylkingunni. Þetta er því allt farið að brotna innan frá. En nei, þessu er svarað með hrokaskeytum og -sendingum og ljótum munnsöfnuði frá hæstv. ráðherrum Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. Sigfússyni svo að annað eins hefur ekki sést. Þetta er náttúrlega ekki nokkur einasta framkoma. Mig langar því að spyrja hv. þingmann, Ásbjörn Óttarsson, hvort Sjálfstæðisflokkurinn, komist hann í ríkisstjórn eftir kosningar, muni beita sér fyrir nokkurs konar þjóðarsáttarsamningum og koma til móts við skuldug heimili og fara að byggja upp atvinnulíf að nýju. Síðast en ekki síst vil ég spyrja hvort Sjálfstæðisflokkurinn muni hrinda þeirri hugmynd í framkvæmd sem birtist í frumvarpi hans um þessa þingsályktunartillögu að það verði 

Virðulegi forseti. Ég tel afar brýnt, hvernig sem næsta ríkisstjórn verður skipuð, að samkomulag náist milli þessara aðila. Ég lít þannig á að verkefnið sé það stórt að allir verði að standa saman. Það er algjört lykilatriði fyrir stjórnvöld, hver sem þau eru, að ná samkomulagi og virða það samstarf sem er við þessa aðila. Við sjáum hvernig núverandi hæstv. ríkisstjórn hagar sér. Við sjáum hvað gerðist í dag hjá Alþýðusambandi Íslands. Við þekkjum hvernig hefur verið staðið að sjávarútvegsmálunum. Hvert frumvarpið á fætur öðru er lagt fram og sagt: Þetta þarf að keyrast í gegn á einni viku. Síðan kemur einkunnagjöfin og sama frá hverjum hún er, hún setur allt á hliðina. Stóriðjufyrirtækin gerðu undirritað samkomulag við ríkisstjórnina um fyrir fram greidda skatta. Nú hefur eitt þeirra fyrirtækja boðað að það ætli að fara í mál við ríkissjóð og heimta að þetta verði greitt til baka. Við sjáum hvernig er komið fram við ferðaþjónustuna. Það er boðaður skattur og ekkert samráð haft við hana þó svo að ferðaþjónustufyrirtæki séu búin að selja langt fram í tímann - það vita auðvitað allir sem vilja vita og hafa eitthvert vit að þessi fyrirtæki selja þjónustu sína langt fram í tímann og þau geta ekki brugðist við þessu. Það er því alveg sama hvert er litið, hæstv. ríkisstjórnin er í stríði við allt atvinnulíf í landinu, því miður. Og ef það er þannig náum við engum árangri. Ég minni bara á að skuldastaða ríkissjóðs og skuldbindingar nemur um 2 þús. milljörðum. Við greiðum 84 milljarða í vexti á næsta ári. Við munum greiða tæpa 400 milljarða í vexti á næstu fjórum árum. Ég tel gríðarlega mikilvægt, sama hvernig ríkisstjórnin verður skipuð eftir næstu kosningar, að samstaða náist á milli allra aðila um hvernig við eigum að koma okkur út úr þessum vandamálum.

Virðulegi forseti. Ég var að glugga í umsagnir og sá þá að ákveðinn texti sem er að finna í umsögn Suðurorku ehf. hafði farið fram hjá mér þar sem vinna í það minnsta tveggja faghópa er gagnrýnd. Það kemur sem sagt fram í umsögninni sem ég hélt að ég hefði verið búinn að lesa en það hefur greinilega farið fram hjá mér. Þar segir t.d., með leyfi forseta: „Faghópur 2 segir það með skýrum hætti í lokaskýrslu verkefnisstjórnar að hópurinn hefði ekki náð að þróa aðferðir sínar til að meta áhrif á ferðamennsku og hlunnindi. Samt skilaði hópurinn niðurstöðu samkvæmt aðferðafræði sem formaður hópsins gat ekki lýst. Það eru ekki fagleg efnistök og niðurstöður því ótrúverðugar.“ Við vissum að það voru ákveðnir erfiðleikar með þetta. Síðan kemur fram varðandi faghóp 3 að á einum fundi hafi öllum byggðasjónarmiðum og efnahagssjónarmiðum úr rammaáætlun verið hent út vegna þess að faghópur 3 hafi ekki ráðið við verkefni sitt, þ.e. ekki tekist að vinna eftir ákveðnum stöðlum eða viðmiðum, ef ég skil þetta rétt. Þar segir, með leyfi forseta: „Þetta hafði mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þá virkjunarkosti sem augljóslega höfðu sterk jákvæð áhrif á nærsamfélag sitt svo ekki sé talað um þjóðhagslegar afleiðingar. Engin fundargerð frá faghópi 3 hefur verið birt á vef rammaáætlunar. Því er ekki hægt að staðfesta hvernig fagfólkið komst að því að best væri að sleppa byggðasjónarmiðum úr rammaáætlun.“ Ég verð nú að viðurkenna, herra forseti, að ég var ekki búinn að átta mig á þessu er varðar byggðaáhrifin og gagnrýnina. Það er vitanlega grafalvarlegt og setur málið nokkuð í nýja stöðu ef það er rétt, sem ég geri 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður vísar hér í umsögn frá Suðurorku, sem ég hafði reyndar ekki lesið nægilega vel þannig að ég geti farið yfir þau atriði sem hv. þingmaður benti á. Þegar menn fara í verkefni sem búið er að vinna að í langan tíma vitum við alveg að ekki verða allir sáttir. Við vitum að þeir sem vilja virkja mest eru ekki sáttir við það sem fer í biðflokk og síðan í verndarflokk, og svo öfugt, að þeir sem vilja vernda eru heldur ekki sáttir við niðurstöðuna en á öðrum forsendum. Ég held hins vegar að við séum öll sammála um að við viljum fara varlega og gerum okkur grein fyrir virði náttúrunnar, hversu mikils virði það er að hafa hana sem heillegasta og sem besta. Ég hræðist það mjög mikið og margir hafa bent á það nú þegar málið er komið í þennan farveg að þetta er bara rammaáætlun núverandi hæstv. ríkisstjórnar, það er þannig í mínum huga. Næsta ríkisstjórn telur sig ekkert bundna af henni og verður strax farið í að breyta áætluninni, þannig að niðurstaðan er ónýt eftir allt erfiðið við að reyna að ná samstöðu um hlutina. Það er því gríðarlega alvarlegt. Síðan hef ég ekki fengið nein svör við því sem ég kallaði eftir við hæstv. ráðherra sem hlustaði á ræður mínar í dag. Ég spurði spurninga sem ekki er svarað. Hvers vegna það er ekki gert veit ég ekki, en það er mjög furðuleg staða sem við erum í núna. Ég held í raun og veru að meiri hluti þingmanna, sem eru frekar hófsamir, verði undir í þessu máli í hvora áttina sem farið er.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kom inn á það í svari sínu sem ég ætlaði að spyrja um í seinna andsvari, þ.e. að hér hafa mjög margir þingmenn stjórnarandstöðunnar lýst því yfir að þetta sé augljóslega rammaáætlun þessarar ríkisstjórnar, og höfum við hlotið nokkrar skammir fyrir það frá einstaka þingmönnum stjórnarliðsins sem komið hafa upp og talað um hótunarmenn og annað. Það eru nú ekki bara þingmenn sem eru þessarar skoðunar því að í greinargerð og umsögn Samorku frá 30. apríl 2012 segir, með leyfi forseta: „Náist ekki breið samstaða þvert á stjórnmálaflokka um rammaáætlunina þá er því miður líklegt að niðurstaðan verði eingöngu stefna núverandi stjórnvalda í verndun og nýtingu.“ Það var því greinilegt að einhver hefur séð að þetta mundi enda með þessum hætti og er ekki hægt annað en að hrósa þeim fyrir að hafa séð það fyrir. Við sjáum í dag að ekki hefur tekist að hrófla neitt við þessu í nefndinni, þ.e. að vinda ofan af því sem ráðherrann tók sér fyrir hendur. Þar af leiðandi virðist það vera rétt sem Samorka komst að í apríl síðastliðnum. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Hvaða afleiðingar mun það hafa? Væntanlega verður áætlunin samþykkt einhvern tíma á næstu vikum. Þá spyr ég: Hversu lengi mun rammaáætlunin lifa sem hér er farið fram með? Ég hygg nefnilega að einhverjir úr öllum flokkum nema kannski Vinstri grænum muni beita sér fyrir því að málið 

Virðulegi forseti. Svo ég svari síðustu spurningu hv. þingmanns fyrst þá lifir rammaáætlunin bara þessa hæstv. ríkisstjórn og enga aðra, fyrst farið er af stað með þessum hætti. Það er skoðun mín, Hv. þingmaður vitnar hér til þess sem stendur í umsögn Suðurorku. Ef við förum bara yfir umsögn Landsvirkjunar segir þar, með leyfi forseta: „Við undirbúning þingsályktunartillögunnar gerði Landsvirkjun m.a. athugasemdir um þessi atriði með bréfi dags. 9. nóvember 2011. Hvorki var tekið tillit til þeirra athugasemda, né fjallað um þær í greinargerð við tillöguna.“ Ef við tökum umsögnina frá Orkustofnun, sem er opinbert fyrirtæki og hefur gríðarlega þekkingu á þessum málum eðli málsins samkvæmt, stendur þar orðrétt, með leyfi forseta: „Það er mat Orkustofnunar að tillögu verkefnisstjórnarinnar beri að skoða sem heild. Orkustofnun gæti hafa komist að annarri niðurstöðu varðandi einstaka virkjunarkosti í vinnu verkefnisstjórnarinnar, en taldi eðli málsins samkvæmt mesta hagsmunina fólgna í því að skapa skýra framtíðarsýn um verndun og orkunýtingu eins og sú tillaga gerir ráð fyrir. Þannig yrði lagður grunnur að stöðugu umhverfi fyrir atvinnuuppbyggingu á sviði orkuiðnaðar, ferðamála og annarrar landnýtingar.“ Svona lagað er ekki mjög algengt að sjá í umsögn frá opinberri stofnun eða ég hef að minnsta kosti ekki séð það. Ég hef reyndar ekki verið hérna mjög lengi, bara þetta kjörtímabil. En það segir okkur auðvitað að menn sem unnu að verkefninu nálguðust það með það að markmiði, eins og við köllum hér eftir, að taka tillit til allra sjónarmiða, hvort heldur sem þau eru um að virkja sem mest eða þá sem minnst, þannig að menn nái samkomulagi um einhverja niðurstöðu sem þeir geta staðið við. Stjórnvöld á hverjum tíma munu þá standa að því samkomulaginu af því að þau eiga þátt í því. Með svona vinnubrögðum verður þetta bara rammaáætlun þessarar hæstv. ríkisstjórnar.