Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Framsfl. í Vesturlandskjördæmi, Þorvaldur T. Jónsson bóndi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ingibjörg Pálmadóttir, 1. þm. Vesturl.`` Þorvaldur T. Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Hinn 6. nóv. sl. var samþykkt hér á hinu háa Alþingi beiðni um skýrslu um áhrif 14% virðisaukaskatts á bóka- og blaðaútgáfu í landinu. Þessari beiðni var beint til hæstv. fjmrh., sem gengur nú í salinn. Það eru liðnar rúmlega 15 vikur síðan þessi beiðni var samþykkt en samkvæmt þingsköpum hafa ráðuneytin 10 vikur til að svara slíkum skýrslubeiðnum. Nú þarf auðvitað að taka tillit til þess að jólafrí er þarna inn í en mig er farið að lengja mjög eftir svörum við þeim spurningum sem lagðar voru fram. Því vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. forseta hverju þetta sætir og hvort ekki sé ástæða til að kalla eftir því að ráðuneytin standi við þingsköp hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Ég vil satt að segja taka undir það sem kemur fram hjá hv. þm. að auðvitað hljóta menn, ráðuneyti og þeir sem svara eiga fyrirspurnum og gefa skýrslur, að gera það eins og þingsköp segja til um. Þegar um tafir er að ræða kunna að vera á þessu eðlilegar skýringar. Það er fjöldi verkefna sem menn vinna að en mér er kunnugt um það hvað varðar þetta mál að það er von til þess að okkur takist að skila inn til þingsins skýrslu í lok þessa mánaðar. Því miður getur það ekki orðið fyrr. Ég harma það eins og reyndar kom fram hjá hv. þm. að það skuli ekki hafa reynst gerlegt að gera það fyrr.

Forseti vill upplýsa varðandi fundahaldið að eftir að atkvæðagreiðslum er lokið um fyrstu tvö málin á dagskrá fer fram utandagskrárumræða. Málshefjandi er hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir og hæstv. menntmrh. verður til andsvara. Efni umræðunnar er færsla grunnskólans til sveitarfélaga.

Forseti vill geta þess að kosning í sérnefnd gæti verið tekin á dagskrá á morgun og það er tillaga forseta að í sérnefndinni verði ellefu þingmenn.

Virðulegi forseti. Á stjórnarfundum beggja kennarafélaganna var á föstudaginn ákveðið að félögin drægju sig út úr öllu samstarfi um flutning grunnskólans til sveitarfélaganna. Lýsa þau fullri ábyrgð á hendur stjórnvalda. Jafnframt kemur fram í ályktun þeirra að verði af flutningi við þessar kringumstæður sé það í fullri andstöðu við kennarafélögin sem líta svo á að þar með séu kjarasamningar lausir 1. ágúst. Af framansögðu má vera ljóst að það ríkir engin eining lengur um flutning grunnskólans til sveitarfélaganna. Að þessari miklu breytingu á högum grunnskólans, sveitarfélaganna, nemenda og ekki síst kennara, sem með þessari framkvæmd hætta að vera ríkisstarfsmenn og verða starfsmenn sveitarfélaganna, hefur nú verið unnið í nokkur missiri. Nánast sást fyrir endann á þeim ákvörðunum sem taka þurfti af hálfu ríkis og sveitarfélaga ef marka mátti fréttir. Þannig hafði verið samið um réttindamál kennaranna þegar þeir yrðu starfsmenn sveitarfélaganna og liggur nú frv. þess efnis á borðum okkar þingmanna í dag. Einnig hefur mikil vinna farið fram til að undirbúa að sveitarfélögin tækju að sér þá stoðþjónustu sem skólarnir, nemendur og fjölskyldur þeirra eiga rétt á samkvæmt lögum. Þá hafði mikil umræða og fræðsla farið fram um starfsemi grunnskólans innan sveitarfélaganna og þær skyldur sem þessi breyting hefði í för með sér þannig að grunnskólinn og það starf sem þar er unnið og á að vinna var virkilega komið í brennipunkt umræðunnar. Einnig var búið að skipa nefnd af hálfu ríkisins og sveitarfélaganna til að útkljá fjárhagsskiptin, þ.e. hve miklir tekjustofnar fylgdu verkefninu. Þannig má segja og öllum má vera ljóst að sveitarfélögin hafa lagt alla orku sína í það undanfarin missiri að undirbúa sig fyrir þetta stóra verkefni og ótaldir eru fundirnir og ráðstefnurnar sem lagðar hafa verið undir málefnið. Kennararnir hafa jafnframt fúslega tekið þátt í því starfi sem að þeim hefur snúið og þannig gert sitt til að vel mætti til takast. En nú er sem sagt allt í uppnámi. Og verði af flutningi verður það samkvæmt nýjustu fréttum í fullri andstöðu við þá starfsmenn sem flutningurinn snýst fyrst og fremst um, þ.e. kennarana. Við hljótum því að kalla eftir viðbrögðum hæstv. menntmrh. og skýringum á því ástandi sem upp er komið. Hæstv. fjmrh. lætur hafa þá skoðun eftir sér í dagblaði um helgina að kennararnir ætli sér með þessu að taka yfirfærslu grunnskólans í gíslingu til að knýja fram breytingar í öðrum efnum. Er hæstv. menntmrh. einnig þeirrar skoðunar? Allt er þetta með ólíkindum og atburðarásin óheppileg svo vægt sé til orða tekið. Er það virkilega þannig að ríkisstjórnin sé ekki áhugasamari en svo um flutning þessa verkefnis og að hann gangi vel fyrir sig en að hæstv. fjmrh. er gerður út með rauða dulu til að veifa framan í kennarafélögin á viðkvæmasta tíma, þ.e. frv. til breytinga á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, frv. til laga um breytingu á lífeyrissjóði opinberra starfsmanna og frv. til laga um samskiptareglur á vinnumarkaði? Allt á sama tíma og allt mál sem félögin meta sem skerðingu á réttindum en auknar skyldur. Minna mátti nú gagn gera. Samkvæmt viðbrögðum hæstv. fjmrh. mætti hins vegar ætla að um væri að ræða mál sem starfsmönnum komi ekki við. Er hæstv. menntmrh. einnig á þeirri skoðun? Er þetta þá e.t.v. forsmekkurinn að því samstarfi sem ríkisstjórnin hyggst hafa við launafólk varðandi áðurnefnd frv.? Þær eru margar spurningarnar sem brenna núna á öllum þeim sem koma grunnskólar landsins við og þeir eru býsna margir auk kennaranna. Hvað verður ef áformaðar breytingar brotlenda endanlega? Varaformaður Sambands sveitarfélaga lét þau ummæli falla á fundi um helgina að mat hans væri það að ef ekki yrði af flutningnum nú eins og áformað hafði verið þá gæti orðið margra ára bið á því með ófyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir grunnskólann. Er hæstv. menntmrh. sammála því mati varaformanns Sambands sveitarfélaga? Var í samskiptum við kennarana um algert vanmat á stöðunni að ræða af hálfu ríkisstjórnarinnar, einberan klaufaskap sem verður leiðréttur? Eða stendur til að keyra málin í gegn hvað sem raular og tautar? Nógur er meiri hlutinn ef ríkisstjórnin hefur tekið sínar ákvarðanir. En hefur hún það? Þetta eru þær spurningar sem hæstv. menntmrh. verður að svara.

Herra forseti. Ég þakka hv. málshefjanda að taka þetta mál hér upp í dag. Það er ágætt að fá tækifæri til að ræða það hér í þingsölunum eins og mál hafa þróast á undanförnum sólarhringum. Fyrir þingmönnum liggur nú frv. til laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla. Í þessu frv. er tekið af skarið um það hvernig réttindum kennara og skólastjórnenda grunnskóla skuli háttað við flutning grunnskólans til sveitarfélaganna. Um þetta frv. er algjört samkomulag á milli allra aðila sem að málinu koma. Það er forsenda þess lögum samkvæmt að þetta verk verði unnið að slíkt samkomulag liggi fyrir eða a.m.k. að frv. verði flutt af því tagi sem hér hefur verið kynnt. Í öðru lagi er það skilyrði lögum samkvæmt að komast að niðurstöðu um kostnaðarskiptingu á milli ríkisins og sveitarfélaganna og það starf er nú komið á lokastig og sveitarfélögin og ríkisstjórnin hafa skipað viðræðunefnd til að semja um niðurstöðu þess máls. En skýrsla um skiptingu þessa kostnaðar var lögð fram í síðustu viku, réttara sagt 13. febrúar sl. Það sem síðan hefur gerst eftir að allar þessar niðurstöður liggja fyrir er að ríkisstjórnin hefur ákveðið að ganga til viðræðna við sveitarfélögin um niðurstöður í kostnaðarskiptingunni. Síðan hafa kennarar komið fram og lýst því yfir eins og hv. málshefjandi nefndi að þeir ætli að draga sig út úr samvinnu um flutning grunnskólans til sveitarfélaganna vegna þriggja mála sem þar eru nefnd, þ.e. frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, drög að frv. til laga um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og drög að frv. til laga um samskiptareglur á vinnumarkaði. Hér er um mál að ræða sem snerta ekki flutning grunnskólans til sveitarfélaganna og snerta ekki það frv. til laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla sem lagt hefur verið fyrir þingmenn. En tekið er fram í athugasemdum við það frv. sem var kynnt öllum sem komu að málinu að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 38/1954, væru í endurskoðun og ríkisstjórnin hefði í hyggju að leggja fram frv. til nýrra laga um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna á vorþinginu 1996. Þetta lá fyrir þegar menn gengu frá frv. til laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda við grunnskólann og mönnum var það fullljóst. Það mál er til umræðu núna á samráðsvettvangi lögum samkvæmt. Ég tel að ekki sé öll von úti um að menn komist þar að niðurstöðu sem geti komið til móts við sjónarmið kennara og verði ekki til þess að þeir dragi sig út úr samstarfinu um flutning grunnskólans til sveitarfélaganna. Varðandi Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins og breytingar á honum er það mál einmitt til athugunar. Einnig er tekið á því í þessu frv. til laga um réttindi og skyldur kennara og skólastjórnenda grunnskóla. Ef menn fletta upp í frv. í fylgiskjal I sjá þeir að þar er undirritað bréf verkefnisstjórnar um flutning grunnskólans til sveitarfélaga, m.a. undirritað af formanni Kennarasambands Íslands, þar sem fjallað er um lífeyrisréttindin og tekið á þeim málum með þeim hætti að samkomulag varð um það í verkefnisstjórninni. Ég geri mér rökstuddar vonir um að mál gangi fram með þeim hætti sem niðurstaða varð um í verkefnastjórninni varðandi lífeyrisréttindin. Ef litið er á efnisatriði þessa máls og þessarar deilu ef þannig má að orði komast um óskyld mál og þau síðan skoðuð í ljósi flutningsins tel ég að með öllu sé rangt að halda því fram að með nokkru móti sé verið að ganga á rétt kennara við flutninginn til sveitarfélaganna, þvert á móti sé rétturinn mjög vel skilgreindur og tryggður með þessu frv. sem ég vona svo sannarlega að þingmenn ljái lið á vorþinginu og við getum gengið frá þessum málum. Mjög gott samstarf hefur verið við kennara um öll þessi mál til þessa og ég vona að sú samstaða rofni ekki. Hér hafa orðið deilur um önnur málefni sem þarf að sjálfsögðu að ræða og komast til botns í en það er alrangt að gefa það til kynna að það sem nú hefur gerst eigi að verða til þess að tefja fyrir flutningi grunnskólans til sveitarfélaganna. Ég geri mér vonir um að ég geti átt áfram mjög gott samstarf við kennara um málið og einnig sveitarfélögin og það markmið náist sem samþykkt var í lögunum 25. febr. í fyrra að grunnskólinn flytjist til sveitarfélaganna 1. ágúst nk.

Virðulegi forseti. Ég þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál upp á Alþingi. Málið er vissulega alvarlegt og ástæða til að ræða það. Um það leyti sem samningar eru að ganga saman vegna yfirfærslu grunnskólans frá ríki til sveitarfélaga er sem sprengju sé kastað inn í umræðurnar og kennarafélögin ákveða að draga sig út úr öllu samstarfi. Hvað er eiginlega um að vera? Jú, kennarasamtökin hafa verið að semja um það að halda óbreyttum réttindum eftir flutninginn til sveitarfélaganna en um leið vinnur ríkisstjórnin með hinni hendinni að því að skerða réttindi ríkisstarfsmanna á fjölmörgum sviðum ef marka má fréttir í fjölmiðlum því að ekki höfum við þingmenn stjórnarandstöðunnar séð þau lagafrv. sem um ræðir, hvort sem um er að ræða frv. til laga um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins eða frv. til laga um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins eða frv. um samstarfsreglur á vinnumarkaði. Að því leyti er þessi umræða ótímabær en vissulega er það alvarlegt mál ef kennarar hætta samstarfi um yfirfærslu grunnskólans sem allir töldu að væri að ganga saman. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Hver man ekki eftir útspili hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar í haust þegar kjaramálin og Kjaradómur og laun alþingismanna voru í brennidepli? Þá bauð hann fram allsherjarsamráð um þær breytingar sem væru fram undan á kjaramálum í landinu og ekki síst hjá starfsmönnum ríkisins. Ekki verður séð að unnið sé af fullum heilindum. Eða er það álit menntmrh.? Við kvennalistakonur teljum mjög mikilvægt að sátt náist um flutning grunnskólans sem á vafalaust eftir að reynast til bóta fyrir grunnskólann og lýðræðið í landinu. Viðbrögð kennara eru mjög eðlileg vegna þess að á sama tíma og allt er að ganga saman og þeim er sagt að þeir haldi fullum réttindum er verið að semja um kjaraskerðingar með hinni hendinni. 

Forseti minnir enn einu sinni á tímamörkin. Það eru það margir hv. þm. á mælendaskrá að forseti biður þingmenn að gæta tímamarka.

Virðulegi forseti. Ég byrja á því að þakka hv. þm. fyrir að taka þetta mál upp. Ég gat ekki betur heyrt en hæstv. menntmrh. væri ákveðinn í því að flutningur grunnskóla yfir til sveitarfélaganna færi fram 1. ágúst hvað sem tautaði og raulaði og hann ætlaði að hafa þau viðhorf sem komið hafa fram hjá kennarafélögunum að engu því að kennurum hafi verið fullljóst að endurskoða ætti lög um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Það segir ekki nema hálfa söguna að það eigi að endurskoða lög. Þeim var ekki gert ljóst að um þvílíka réttindaskerðingu yrði að ræða eins og fram hefur komið á undanförnum dögum og vikum í þeim frumvarpsdrögum sem ríkisstjórnin hefur verið að birta ef frv. verða lögð fram óbreytt frá því sem nú er stefnt að í dag. Kennarar hafa staðið af heilindum að þessum undirbúningi, ekki endilega vegna þess að það sé óskastaða þeirra að grunnskólinn sé nú færður yfir til sveitarfélaganna heldur vegna þess að þeir hafa viljað að þessu væri staðið sem best væri á kosið. Síðan kemur hæstv. menntmrh. og segir: Okkur er nákvæmlega sama hvaða skoðun þið hafið, við flytjum samt og þið skulið með hvað sem tautar og raular, okkur er nákvæmlega sama hvað þið segið og um ályktanir ykkar. Til hvers var af stað farið með samráð í upphafi þegar á að hafa það að engu þegar upp er staðið?

Virðulegi forseti. Ég held að það sé sama hvernig þessu máli er velt upp og hvað sem yfirlýsingum hæstv. ráðherra líður að þetta mikilvæga mál flutningur grunnskólans til sveitarfélaganna er í stórhættu. Ljóst er að nýjustu útspil ríkisstjórnarinnar í þessum efnum eru eins og blaut tuska í andlit kennarastéttarinnar. Frv. sem dreift hefur verið í dag um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og einnig um lífeyrissjóðsmál eru með þeim hætti að kennarastéttin getur ekki litið öðruvísi á.  Hins vegar rifja ég það upp, virðulegi forseti, og rétt er að geta þess að hæstv. fyrrv. menntmrh. hafði um það góð orð í fyrra þegar tilflutningurinn stóð fyrir dyrum að þessi viðbótarkostnaður yrði bættur sveitarfélögunum. Ég vænti þess að hið sama sé upp á teningnum hjá hæstv. núv. menntmrh. Hér er um mikilvægt verkefni að ræða og ég held að til lengri tíma litið verði þessi tilflutningur til þess að gera skólana betri og þegar til lengri tíma er litið verði kennarastéttin hamingjusamari hjá sveitarfélögunum en hjá ríkinu. Auðvitað verður undirbúningur að vera með þeim hætti að þetta geti gengið snurðulaust fram. Það er því miður ekki, virðulegi forseti.

Herra forseti. Hér er vakin athygli á máli. Það virðist vera að ríkisstjórnin stefni samskiptum við verkalýðsfélög og sveitarstjórnir í óefni. Vitaskuld gengur ekki að kveðið sé á um að samningsatriði séu útkljáð í lögum eins og hér virðist vera. Ég vil hins vegar, herra forseti, ræða í tengslum við þessa umræðu þá lítilsvirðingu sem Alþingi er sýnt með því að ríkisstjórnin ræðir hver frumvarpsdrögin á fætur öðrum við hagsmunaaðila án þess að þessi mál komi inn í þingsali. Ég bendi á frumvarpsdrög um þetta mál sem rætt er af hálfu hæstv. fjmrh. Hæstv. félmrh. er með í undirbúningi löggjöf um réttindamál, viðskrh. um hlutafjárvæðingu banka, samgrh. um hlutafjárvæðingu Pósts og síma. Öll þessi frv. eru rædd í smáatriðum við hagsmunaaðila sem eiga vitaskuld að koma að málinu þegar þingið er að fjalla um það. Hina pólitísku umræðu ber vitaskuld að taka á hinu háa Alþingi. Ég bið hæstv. forseta um að reyna að grípa í taumana. Hér er pólitísk umræða á villigötum. Þetta er lítilsvirðing af hálfu ríkisstjórnarinnar ekki einungis gagnvart stjórnarandstöðunni heldur einnig gagnvart stjórnarþingmönnum. Hér þarf að verða bragarbót á vinnubrögðum því að vitaskuld á hin pólitíska umræða um stefnu ríkisstjórnarinnar að fara hér fram en ekki vera búið að taka forskot á þá umræðu áður en mál eru lögð fram á hinu háa Alþingi.

Virðulegi forseti. Það var ótrúleg ósvífni sem kom áðan fram í ræðu hæstv. mennmrh. Lætur hann sér detta í hug að hægt sé að breyta gjörvallri réttindalöggjöf verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi án þess að kennarar svo mikið sem andi við þær aðstæður að það á að flytja starfsemi þeirra yfir til sveitarfélaganna? Lætur hann eða hæstv. fjmrh. sér detta í hug að hægt sé að rífa verkfallsréttinn af almennu verkalýðsfélögunum án þess að þess sjái einhvers staðar stað í þjóðfélaginu? Láta þeir sér koma það til hugar að hægt sé að sprengja réttindamál opinberra starfsmanna aftur á nítjándu öldina án þess að tekið sé einhvers staðar eftir því? Láta þeir sér detta það í hug að það geti gerst að lífeyrisgrundvöllur opinberra starfsmanna sé eyðilagður án þess að tekið sé eftir því? Láta þeir sér koma það til hugar að löggjöfin um Atvinnuleysistryggingasjóð sé eyðilögð án þess að menn taki eftir því? Hæstv. fyrrv. heilbrrh. var sagður umgangast heilbrigðismál eins og fíll í glervörubúð. Ég sé að hæstv. menntmrh. hefur tekið þetta hlutverk að sér því að hann ímyndar sér að það sé hægt að halda áfram viðræðum við kennara á sama tíma og það er gerð tilraun til að eyðileggja réttindalöggjöf alþýðuhreyfingar þessa lands svo að segja frá grunni. Mér fannst það í rauninni lýsa ótrúlegri ósvífni þegar það kom fram hjá hæstv. menntmrh. að hann er að því er virðist staðráðinn í að hafa mótmæli kennarasamtakanna að engu þó það liggi fyrir að grunnskólinn verður ekki fluttur nema með samkomulagi við kennarasamtökin. Fyrir því liggja ekki aðeins yfirlýsingar heldur líka tiltekin lagaskilyrði. Það er kennarasamtakanna en ekki hæstv. ráðherra að kveða upp úr með niðurstöðu í þeim efnum. Þess vegna verður ríkisstjórnin að gæta sín í þessu máli og það er mjög mikilvægt að það sé rækilega rætt í þessari stofnun.

Virðulegi forseti. Fyrst ber að útskýra að frv. það sem lagt var fram í dag á hinu háa Alþingi er niðurstaða samningaviðræðna og er í raun óskafrv. kennara þannig að það valdi engum misskilningi. Í greinargerðinni með frv. er tekið fram að á leiðinni sé annað frv. frá ríkisstjórninni sem verði lagt fram í vor og það fjalli almennt um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Öll sambönd starfsmanna ríkisins vissu fullvel að slíkt frv. var á leiðinni. Það liggur nú fyrir. Frv. hefur verið kynnt og löngu skjalfest að á því væri von. Við höfum þegar rætt við nokkra af forustumönnum sambanda opinberra starfsmanna, fyrst og fremst BSRB, BHM og kennara. Þeim var vel kunnugt um málið þótt efnisleg umræða hefði ekki farið fram. Enda varð fyrst að leggja fram frv. Auðvitað er löngu tímabært að endurskoða lög sem eru rúmlega 40 ára gömul og frá þeim tíma þegar opinberir starfsmenn, ríkisstarfsmenn, höfðu hvorki samnings- né verkfallsrétt. Það er kominn tími til að taka á æviráðningamálunum og á biðlaunarétti með eðlilegum hætti. Þar sem hér er rætt um að við sýnum lítilsvirðingu með því að ræða málin ekki fyrst á hinu háa Alþingi skal tekið fram að þessi mál eru á samráðsstiginu. Þau eru á því stigi að það er verið að ræða við aðila sem um málin eiga að tala, enda lögmætt að samráð skuli vera haft við opinbera starfsmenn. Það var því útilokað að koma fyrr með málið inn á hið háa Alþingi. Ég vil að endingu segja að ég er undrandi á því að heyra orð eins og fólskuleg árás, óheiðarleiki og óheilindi þegar þess hefur verið gætt í undirbúningi þessa máls á öllum stigum að upplýsa menn nákvæmlega um það sem koma skyldi. Þetta vildi ég að kæmi fram. Varðandi lífeyrismálin, virðulegi forseti, þá eru þau að sjálfsögðu í eðlilegu horfi. Þar er ekki um að ræða skerðingu á heildarréttindum heldur tilfærslu á réttindum og nauðsynlegt að ganga frá því á sem allra skemmstum tíma.

Hæstv. forseti. Það er býsna sérkennilegt að ræða hér frumvarpsdrög sem við þingmenn stjórnarandstöðunnar höfum ekki séð. Og reyndar ekki margir stjórnarþingmenn heldur. En það hafa auðvitað borist fregnir af því hvað þarna er á seyði og það er allt í anda hinnar nýsjálensku hagfræði sem hæstv. fjmrh. er ákaflega hrifinn af og laumar hingað inn með hverju frv. á fætur öðru. Það er vert í þessu samhengi að velta því fyrir sér hvernig samskiptum ríkisins og opinberra starfsmanna er háttað. Við höfum á undanförnum árum orðið vitni að hverju verkfallinu á fætur öðru, endalausum vinnudeilum og málaferlum milli ríkisstarfsmanna og ríkisins. Því er auðvitað ekki að leyna að þessi samskipti milli ríkisins og opinberra starfsmanna eru afar sérkennileg hér á landi og svona getur þetta ekki gengið áfram. Menn verða að ná samkomulagi um vinnubrögð og um það hvaða reglur eigi að gilda á vinnumarkaði. Kennarar eru nú opinberir starfsmenn en hluti þeirra verður starfsmenn sveitarfélaganna ef af yfirfærslu grunnskólans verður. Það er engin furða að þeir bregðist harkalega við vegna þess að þarna eiga í hlut hluti félagsmanna þeirra. Auðvitað mun það hafa áhrif á kjör starfsmanna sveitarfélaganna ef stórfelldar breytingar verða á lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þetta hangir allt saman. En ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að ræða málin við starfsmenn sína og leita eftir samkomulagi. Það má ljóst vera að ef meiningin er að keyra hér í gegn breytingar í anda þess sem gerst hefur á Nýja-Sjálandi verður allt kolvitlaust í þjóðfélagi okkar. Það gefur auga leið. Er það það sem hæstv. ráðherrar vilja?

Hæstv. forseti. Ég ætlaði ekki að blanda mér í þessa umræðu einfaldlega vegna þess að mér var kunnugt um að til stendur að halda hér utandagskrárumræðu á morgun um störf þingsins, þar með þau frv. sem hafa verið boðuð hingað inn á borð. En mig langar til að gera athugasemdir við það sem kom fram í máli hæstv. fjmrh. áðan þegar hann talaði um æviráðningu opinberra starfsmanna, biðlaunarétt og önnur réttindi sem þyrfti að taka á ,,með eðlilegum hætti`` eins og hann orðaði það. Í fyrsta lagi er ég orðinn svolítið þreyttur á þessu áróðursbragði gagnvart æviráðningunni sem var afnumin hér fyrir löngu síðan nema í undantekningartilvikum. Allflestir opinberir starfsmenn eru ráðnir með þriggja mánaða uppsagnarfresti og sumir búa við miklu skemmri uppsagnarfrest en því nemur. Sumir eru ráðnir meira að segja til mjög skamms tíma. En hvernig hyggst ríkisstjórnin taka á þessum réttindamálum ,,með eðlilegum hætti``? Það hefur verið að birtast okkur núna undanfarna daga í frumvarpsdrögum sem hafa verið kynnt samtökum launafólks. Þar erum við að tala um samskiptareglur á vinnumarkaði, réttindi og skyldur opinberra starfsmanna og lífeyrisréttindi. Það er rétt sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. að ríkisstjórnin hefur talað um að slík frumvörp væru á döfinni en hæstv. fjmrh. sagði að þau yrðu væntanlega sett fram í haust. Hið sama gegnir um lífeyrissjóðsfrv. Þar var einnig talað um í byrjun árs að breyting yrði gerð á lífeyrissjóðslöggjöfinni í lok ársins, ekki núna. Nú er hins vegar talað um að leggja þessi frv. fram um næstu mánaðamót, frv. sem boða róttæka réttindaskerðingu hjá almennu launafólki og sendir okkur aftur á síðustu öld. Ef þetta er að taka á málum ,,með eðlilegum hætti`` þá vakna margar spurningar sem við fáum vonandi tækifæri til að ræða hér við utandagskrárumræðu á morgun.

Virðulegi forseti. Flutningur grunnskólans til sveitarfélaganna er stórt verkefni og vandasamt. Þess hefur ákveðins óöryggis gætt í samskiptum ríkis og sveitarfélaga og kennaranna gagnvart ríkinu og sveitarfélögunum á meðan á meðferð málsins hefur staðið. Ákveðin tortryggni hefur einnig verið á ferðinni. Það er þess vegna þeim mun verra að mál skuli æxlast með þeim hætti sem nú hefur gerst vegna þess að kennararnir og fulltrúar sveitarfélaganna hafa þó þrátt fyrir allt tekið þátt í allri þeirri vinnu sem þurft hefur að fara í og farið hefur verið í af heilindum og af umyggju fyrir grunnskólanum. Menn gera sér ljóst að í gegnum grunnskólann liggur það sem er e.t.v. mikilvægast fyrir okkur öll, það er menntun barnanna okkar. Og mönnum er hreint ekki sama með hvaða hætti grunnskólinn er starfræktur hér á landi eða hvernig að honum er búið. Þess vegna eru svör hæstv. menntmrh. hér í dag ekki fullnægjandi. Þau byggjast ekki á þeim veruleika sem við stöndum frammi fyrir, þau byggjast því miður á óskhyggju. Ég tek nefnilega mark á ályktun kennarafélaganna og það ætti hæstv. menntmrh. líka að gera. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kennarafélögin hafa því að svo komnu máli ákveðið að draga sig út úr öllu samstarfi um flutning grunnskólans til sveitarfélaganna og lýsa fullri ábyrgð á hendur stjórnvöldum.`` Það er ástæða til að taka fullt mark á þessari ályktun vegna þess, virðulegi forseti, að þessi tilflutningur verkefna, það að sveitarfélögin taki við grunnskólanum eins og um hefur talað, snýst aðallega um það að kennararnir verða starfsmenn sveitarfélaganna en ekki starfsmenn ríkisins. Ef menn halda að hægt sé að fara í þessa breytingu í fullkomnu ósamkomulagi við þá sem breytingin snýst fyrst og fremst um, er það mikill misskilningur. Hæstv. menntmrh. verður að koma fram með betri svör en þá óskhyggju sem birtist í ræðu hans áðan.

Herra forseti. Í máli mínu kom ekki fram nein óskhyggja heldur lýsing á stöðunni eins og hún er. Það hefur tekist samkomulag við kennara um það hvernig staðið skuli að réttindum og skyldum kennara og skólastjórnenda grunnskólans við flutning hans til sveitarfélaganna. Það er alrangt hjá hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni að þetta frv. sé blaut tuska framan í kennara. Þvert á móti er þetta frv. samið að óskum kennara bæði að formi og efni. Þannig að þeir eru fullsáttir við þetta frv. eins og það liggur hér fyrir og kemur fram í greinargerð þess. Það er alrangt hjá hv. þm. að láta eins og þetta frv. sé samið í andstöðu við kennara. Þvert á móti. Þetta er enginn útúrsnúningur, þetta er staðreynd málsins. Þessi umræða ber því miður merki þess að hv. þingmenn hafa ekki kynnt sér málið. Þeir blanda tveimur, þremur eða fjórum málum saman og reyna síðan að gera flutning grunnskólans til sveitarfélaganna tortryggilegan á þessum misskildu og tilbúnu forsendum. Annars vegar er talað um óskhyggju mína sem er engin því ég byggi þetta mat mitt á raunsæi og hins vegar tala menn hér á tilbúnum forsendum eins og hv. þm. Svavar Gestsson sem hvarf eins og svo oft áður aftur í tímann þegar hann fjallar um málefni hér. Ég hélt að hann kærði sig síður um að ræða söguna, fortíð sína í stjórnmálum eða fyrri stjórnmálaskoðanir. Það ber allt að sama brunni þegar hann tekur til máls, a.m.k. ef ég á í hlut. Hann lætur alltaf eins og hann sé staddur hér í þingsalnum upp úr 1930, blessaður hv. þingmaðurinn. Eins og fram hefur komið er alls ekki verið að vinna að því að taka af kennurum eitt og semja við þá um annað. Þvert á móti. Með þessu er verið að tryggja réttarstöðu kennaranna þegar þeir verða starfsmenn sveitarfélaganna. Það sem hins vegar er verið að ræða um á vettvangi ríkisstjórnarinnar og í samráði við ríkisstarfsmenn er það hvernig réttindum og skyldum ríkisstarfsmanna verði háttað. Annars vegar er verið að tala um flutning kennara yfir til sveitarfélaganna og hins vegar er ríkisvaldið að ræða um það hvernig réttindum ríkisstarfsmanna skuli háttað. Framhaldsskólakennarar verða áfram starfsmenn ríkisins. Frv. um það hefur legið fyrir allt frá árinu 1994 og koma þar fram tillögur um breytingar á starfskjörum þeirra. Það er því algjörlega rangt að segja að framhaldsskólakennurum hafi ekki verið ljós stefna ríkisins varðandi starfsréttindi þeirra. Það liggur fyrir í frv. til laga um framhaldsskóla og þeir hafa einnig andmælt því frv. á þeim forsendum. Herra forseti. Ef ég má aðeins víkja að kostnaðarþættinum þá er það rangt að menn hafi lofað því að greiða viðbótarkostnað vegna einsetningar. Því hefur aldrei verið heitið af ríkisvaldinu. Hins vegar eru þessar viðræður að hefjast núna, lokaþáttur viðræðnanna milli ríkisins og sveitarfélaganna. Ég vænti þess fastlega að samkomulag takist á þeim vettvangi.

Virðulegi forseti. Umræður um þessi þrjú frv. hafa nú staðið nokkuð lengi, með hléum þó. Engu að síður hafa þær verið áhugaverðar og ýmislegt nýtt komið fram með hverri ræðu þannig að mér finnst að þingið hafi ekki varið sínum tíma illa í að ræða þetta mál. Það eru margir fletir á því og greinilegt að ekki kemur allt fram við fyrstu skoðun. Ég vil fyrst, virðulegi forseti, láta í ljósi þá skoðun að ég tel að umræðan fram til þessa hafi verið mjög gagnleg og vænti þess að svo verði enn um sinn þó hún standi eitthvað í dag. Ég vil fyrst víkja að því sem fram kom í máli hv. þm. Ágústs Einarssonar til að fá betri skýringar á þeirri skoðun sem hann setti fram varðandi eignarhlut Olís í Síldarvinnslunni og þeirri stöðu að ef stjfrv. næði fram að ganga yrði Olíufélagið að selja hlut sinn í Síldarvinnslunni ella búa við ólögmætt ástand. Eins og málið horfir við mér er það þannig að hafi þessi erlenda eignaraðild í Olís verið fyrir hendi við gildistöku þeirra laga sem hér er lagt til að breyta í stjfrv. þá er ákvæði til bráðabirgða í því sem kveður á um að lögmætt sé að um áframhaldandi eignaraðild verði að ræða. Með öðrum orðum er ekki kvöð um að selja þann hlut þótt lögin frá 1991 hafi tekið gildi á sínum tíma. Það er að finna í sérstöku ákvæði til bráðabirgða við þau lög. Mér sýnist af stjfrv. að ekki sé gert ráð fyrir því að fella brott ákvæði til bráðabirgða þannig að þá er málið eins og ég sé það að hafi þetta verið lögmætt frá og með gildistöku laganna 1991 þá verður það áfram lögmætt ef svo fer að stjfrv. verður samþykkt. Með öðrum orðum breytir stjfrv. ekki ástandinu. Hafi eignaraðildin verið ólögmæt verður hún áfram ólögmæt ef þetta frv. nær fram að ganga. Ég sé ekki að núverandi stjfrv. breyti stöðunni frá því sem nú er. Það sem hefur verið lögmætt á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða verður það áfram þar sem sú erlenda eignaraðild sem ekki fellur undir það ákvæði er ólögmæt og verður það áfram eftir að stjfrv. sem hér liggur fyrir hefur náð fram að ganga. Ég get því ekki tekið undir niðurstöðu hv. þm. Ágústs Einarssonar að stjfrv. breyti einhverju í þessu efni eins og hann nefndi. Ég bið hann að útskýra það fyrir mér ef ég hef ekki náð samhenginu rétt í því máli. Ég vil segja að ef eignarhlutinn í Olís hefur komið til eftir að lögin frá 1991 sem nú eru í gildi voru sett, hefur verið um ólögmætan eignarhluta að ræða. Ef svo er þá finnst mér furðulegt að það hafi verið liðið í nærri fjögur ár að lög væru brotin og því tilefni til að fá fram sérstakar skýringar af hálfu þeirra ráðherra sem með þetta fara, hæstv. sjútvrh. og hæstv. viðskrh. Þeir munu væntanlega koma sínum athugasemdum og skýringum um þetta á framfæri undir lok umræðunnar. Þá vil ég víkja að þeim tveimur frumvörpum sem rædd eru samhliða stjfrv. Þau eru ólík stjfrv. að því leyti að þau gera bæði ráð fyrir því að um geti verið að ræða beina eignaraðild og eru þar af leiðandi verulega á skjön við stjfrv. Ég er ekki sammála þeirri röksemd sem komið hefur fram af hálfu flutningsmanna annars þingmannafrv., þ.e. sjálfstæðisflokksþingmannanna fjögurra, að ef þeirra frv. um beina eignaraðild nái ekki fram að ganga geti þeir stutt stjfrv. sem bannar beina eignaraðild. Mér finnst þetta mjög órökrétt niðurstaða. Þeir leggja sitt frv. fram eftir að stjfrv. hefur verið lagt fram hér á þinginu. Þeir gera það væntanlega vegna þess að þeir eru ósammála stjórnarfrv. sem kveður á um það að áfram verði bönnuð bein eignaraðild að tilteknum sjávarútvegsfyrirtækjum. Þeir leggja því fram sitt frv. um að hnekkja þeirri stefnu og leyfa beina eignaraðild. Verði þeirra frv. fellt, þ.e. nái þeirra sjónarmið ekki fram að ganga, sé ég ekki hvernig þeir eiga að geta stutt stjórnarfrv. því hvort gengur á móti öðru. Það er ekki hægt að mínu viti að segja já við báðum frumvörpunum ef menn vilja hafa samræmi í skoðunum sinni. Ég vil því leggja þá spurningu fyrir þá og biðja þá um að rökstyðja skoðanir sínar betur en fram hefur komið, hvernig þeir hugsa sér að greiða atkvæði eða rökstyðja það að styðja stjfrv. ef þeirra tillaga nær ekki fram að ganga. Miðað við þá skoðun sem þeir setja fram í sínu frv. hljóta þeir að ætla að greiða atkvæði gegn stjfrv. Þingmannafrv. hefði ekki verið lagt fram nema vegna þess að þeir eru ósammála stjfrv. Virðulegi forseti. Ég hefði talið nauðsynlegt að einn af flutningsmönnunum sem er formaður þeirrar nefndar Alþingis sem fær frv. þrjú til meðferðar, hv. þm. Vilhjálmur Egilsson, væri hér við umræðuna til að svara spurningum sem ég vil til hans beina. Því spyr ég virðulegan forseta hvort þingmaðurinn er hér í húsinu.

Hvaða þingmaður?

Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson. 
            

Hv. þm. Vilhjálmur Egilsson er ekki í húsinu og ef forseti man rétt þá er hann með fjarvistarleyfi.

Það er bagalegt, virðulegi forseti, að formaður þeirrar nefndar sem á að taka málið til umfjöllunar skuli ekki geta verið við þessa umræðu. En það er enn verra að sá sami maður sem einn af flutningsmönnum skuli ekki geta verið við til að svara spurningum sem til hans kann að vera beint. En ég vil bera fram mína fyrirspurn og vænti þess að forseti gæti að því að haga framhaldi umræðunnar þannig að þingmaðurinn geti svarað fyrirspurninni. Fyrirspurn mín til hv. þm. Vilhjálms Egilssonar er þessi: Mun hann beita sér fyrir því að frv. þar sem hann er einn af flutningsmönnum verði afgreitt úr efh.- og viðskn. á undan stjfrv.? Það hlýtur að vera lykilatriði í þessu máli að fá að vita hvort formaður nefndarinnar og einn af flutningsmönnunum muni beita sér fyrir því að hans mál verði afgreitt úr nefndinni á undan stjfrv. Það er nauðsynlegt að fá botn í það áður en lengra er haldið í umræðunni hvernig formaður nefndarinnar og oddviti stjórnarliðsins í nefndinni hyggst halda á umfjöllun málanna í nefndinni. Það væri að mínu viti ekki rökrétt afgreiðsla að leggja þingmannafrv. fram, vísa því til nefndar og láta það svo liggja þar en einungis koma frá nefndinni afstöðu til stjfrv. Ég hygg að flutningsmenn þingmannafrv. sem þingmenn Sjálfstfl. standa að geti ekki staðið þannig að málum að leggja fram frv. sem hafnar meginstefnu stjfrv. um að banna beina eignaraðild í sjávarútvegi en afgreiða svo frá nefndinni bara það frv. sem bannar beinu eignaraðildina og leggja til að það verði samþykkt. Ég tel að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson geti ekki lagt það til í nefndaráliti að stjfrv. verði samþykkt, að áfram verði bönnuð bein eignaraðild í sjávarútvegi þegar hann sjálfur hefur lagt til að hún verði leyfð.  Virðulegi forseti. Ég vænti þess að sjálfstæðisþingmennirnir sem standa að flutningi frv. á þskj. 547 muni gera grein fyrir afstöðu sinni til þeirra atriða sem ég hef reifað og svara þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til þeirra og þá fyrst og fremst til hv. formanns efh.- og viðskn., Villhjálms Egilssonar. Nú vil ég víkja aðeins að stjfrv. Í frv. er að finna allverulegar breytingar á löggjöf um erlenda fjárfestingu hér á landi. Það eru mörg önnur atriði í því en helst hafa verið rædd bæði hér í umræðunni og í fjölmiðlum. Þau hafa því að sumu leyti fallið í skuggann að mínu viti. En ég vil aðeins drepa á þau svona til að koma á framfæri afstöðu minni. Fyrst er til að að nefna sú breyting sem verður með þessu frv. að erlendum aðilum verður nú heimilt að eiga að fullu íslenska hlutafélagabanka. Í núgildandi lögum er það hins vegar takmarkað við fjórðung. Ég tel að þetta sé veruleg breyting sem greiðir götu erlends fjármagns inn í íslenskt atvinnulíf ef á annað borð einhver eftirspurn er eftir því af hálfu útlendinga að fjárfesta í íslenskum banka. Ég tel breytinguna að mörgu leyti eðlilega og get stutt hana og býst við að þær væntingar sem finna í þessari breytingu eigi sér einhverja undirstöðu. Í öðru lagi eru felld brott skilyrði um hámark erlendrar fjárfestingar í atvinnugrein. Síðar er breyting sem mér finnst vera allveruleg en hún er um aðild erlendra aðila að orkufyrirtækjum og orku- og virkjunarréttindum. Mér finnst aðrar breytingar en þær sem við helst ræðum nú hér um fjárfestingu í sjávarútvegi vera flestar til bóta. Það er ekki mikill ágreiningur um þær að því ég hygg. En ég verð að viðurkenna að ég hef fyrirvara á stuðningi við ákvæðið um virkjunarréttindi og eignaraðild erlendra aðila að orkuvinnslu og orkudreifingu. Þetta er mjög stórt atriði og sá fyrirvari sem við höfum haft um þetta mál gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu er raunverulega úr gildi fallinn. Þetta svið er alveg opið fyrir aðila innan Evrópska efnahagssvæðisins. Ég er svo sem ekkert viss um að þetta verði okkur neitt skeinuhætt. Samt er ég ekki fullkomlega sannfærður um að það sé rétt að stíga svona stórt skref að þessu sinni og vil mæla varnaðarorð gagnvart þessum þætti málsins. Ég hygg að við þurfum að íhuga betur hvort rétt sé að opna þetta að svo miklu leyti sem lagt er til í frv. nú. Nú vil ég víkja að fjárfestingu erlendra aðila í sjávarútvegi. Það er auðvitað fyrsta spurningin sem menn velta fyrir sér þegar ákveðið er að setja í löggjöf ákvæði sem takmarka þátttöku erlendra aðila í sjávarútvegi að það þarf að vera nokkuð ljóst til hvers verið er að því. Með öðrum orðum, hvaða hagsmuni erum við að verja? Hvaða hagsmunir eru það ríkir að við leggjum á það áherslu að halda útlendingum utan við þátttöku á þessu sviði atvinnurekstrar? Ég vil svara því fyrir mitt leyti þannig að við hljótum að ætla að halda sjávarútveginum þannig að hann nýtist til að halda uppi íslensku þjóðfélagi áfram eins og verið hefur. Við hljótum að ætla okkur að stunda þennan útveg þannig að hann skapi hér atvinnu og verðmæti í svipuðum mæli og verið hefur. Með öðrum orðum að arðurinn af þessari atvinnugrein verði fyrst og fremst til ráðstöfunar innan lands. Þá er spurningin: Hvar við þurfum að draga línuna til að tryggja þessa hagsmuni? Við getum dregið hana þar sem lagt er til í frv. Ég geri í sjálfu sér ekki ágreining um það ef sú verður niðurstaðan. Ég held reyndar að staðreyndin sé nú sú að ásókn útlendinga í að fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi sé ekki mikil. Ég held að það sé ekki stór skaði skeður þó það verði niðurstaðan sem hér er lagt til. En ég er hins vegar sannfærður um að menn muni ræða þetta mjög á næstu árum og býst við því að menn muni knýja á um breytingar á þessari línu sem hér er lögð ef menn á annað borð finna áhuga útlendinga á því að koma inn í þessa atvinnugrein. Miðað við þá reynslu sem nú þegar er komin af erlendu fjármagni í sjávarútvegi á síðustu árum er því ekki að neita og ég held að enginn þræti fyrir það að erlent fjármagn er í íslenskum sjávarútvegi og það er fyrirtækjum opið nú þegar sem lánsfjármagn. Það getur sérhvert íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki tekið erlent lán og jafnvel hjá þeim aðila sem það kann að skipta við og selja sína afurðir til. Það er fullkomlega löglegt og ég býst við að fullyrða megi að það sé gert nú þegar bæði sem almennt lánsfé eða sem greiðsla upp í viðskiptasamninga. Í sjálfu sér hefur því útgerðin eða vinnslan aðgang að erlendu fjármagni í þó nokkrum mæli. Það má segja sem svo að ein rökin fyrir því að draga mörkin eins og gert er í frv. séu þau að menn vilji sjá hvaða reynsla fæst á þetta fyrirkomulag, að heimila mönnum þessi lánsviðskipti en halda möguleikum á formlegri eignaraðild fyrir utan málið að sinni. Ég get vel séð fyrir mér þá breytingu á tillögunni sem lögð er til í frv. að opna vinnsluþáttinn mun frekar fyrir erlendri eignaraðild en gert er ráð fyrir. Vinnsluþátturinn er þannig að menn eru að vinna fiskinn hér heima. Þróunin síðustu árin hefur verið sú að íslensk fiskvinnslufyrirtæki hafa náð betri tökum á að vinna úr fiskinum hér og vinna samkeppnina við erlendu fyrirtækin. Við sjáum það á því að mjög mikið hefur dregið úr útflutningi á óunnum fiski eða lítt unnum fiski. Sú fjárfesting sem útlendingar vilja, að svo miklu marki sem ég þekki til, í íslenskum sjávarútvegi er fyrst og fremst í vinnsluþættinum. Það samrýmist að mínu viti íslenskum hagsmunum að styrkja hann eins og við getum jafnvel þótt að um erlent fjármagn sé að ræða. Ég held hins vegar að við þyrftum að huga að breytingum í sjávarútveginum til að mæta þessu viðhorfi. Það gæti verið á þann veg að menn aðskildu veiðar og vinnslu algerlega þannig að menn héldu veiðiþættinum og þar með talið fiskveiðiheimildunum utan við vinnslu fyrirtækjanna. Útgerðarþáttur og vinnsluþáttur geta verið í eigu sömu aðila en yrðu tvö fullkomlega aðskilin fyrirtæki. Við getum betur komið við möguleikum á erlendu fjármagni inn í vinnsluþáttinn ef við stöndum svona að málum. Hins vegar vil ég leggja áherslu á að það sem íslenskan sjávarútveg skiptir mestu máli um þessar mundir er ekki endilega að opna sem mest dyrnar fyrir erlendu fjármagni af þeirri einföldu ástæðu að það er ekki svo mikið af því í boði að mínu viti. Það sem fyrst og fremst þarf að gera fyrir íslenskan sjávarútveg svo hann geti tekist á við áframhaldandi þróun og sókn eins og hann hefur verið í á undanförnum árum er að fá meira af innlendu fjármagni í fyrirtækin. Það hefur staðið verulega upp á íslensk stjórnvöld að stuðla að því mun meira en verið hefur að íslensk fyrirtæki gætu mætt þeim skuldum sem þau söfnuðu upp á árunum 1986 og 1987 með því að sækja sér eigið fé á hlutafjármarkaði sem að verulegu leyti var afleiðing af stjórnvaldsstefnu. Þar held ég að íslensk stjórnvöld gætu gert betur ef þau huguðu að stefnumörkun á því sviði sem gerði þeim kleift betur en verið hefur að sækja eigið fé eða hlutafé á innlendum markaði. Þar er ríkissjóður sjálfur aðalvandamálið og fjármálastefna hins íslenska ríkis sem hefur verið á þá lund að ríkissjóður tekur allt of stóran hluta af lausu fjármagni til að standa undir sínum eigin rekstri og heldur þar að auki uppi vaxtastiginu með því. Þær aðferðir sem ríkissjóður notar til að ná til sín nauðsynlegu fjármagni er að bjóða ríkisábyrgð og háa vexti. Enginn íslenskur atvinnuvegur getur keppt við ríkissjóð í þessum efnum. Ég tel að menn þurfi að marka þá stefnu að koma ríkissjóði upp úr þessu fari í öflun lánsfjár og sér í lagi að draga úr þeim feikilegu tryggingum sem hann er að bjóða sparifjáreigendum sem gerir það að verkum að sparifjáreigendur leggja peninga sína í mun minni mæli í atvinnurekstur eða atvinnulífið sem verður þá að teljast áhættufjármagn samanborið við hina öruggu ávöxtun og tryggingar fyrir greiðslu sem ríkissjóður býður. Ég tel að þessi staða standi uppbyggingu íslensks atvinnulífs, ekki bara sjávarútvegs, verulega fyrir þrifum. Ég hygg því að það væri mikið meira hagsmunamál fyrir íslenskan sjávarútveg að huga að innlendum þáttum málsins en leggjast í langar umræður um beina eða óbeina eignaraðild í íslenskum sjávarútvegi. Virðulegi forseti. Þá hef ég komið á framfæri í meginatriðum þeim sjónarmiðum sem ég hef fram að færa í þessari umræðu. Ég vænti þess að framhaldi hennar verði hagað á þann veg að þeir þingmenn eigi þess kost að svara fyrirspurnum sem ég lagði fram þótt þeir hafi ekki getað verið viðstaddir umræðuna núna á þessari stundu. Þar á ég fyrst og fremst við hv. þm. Vilhjálm Egilsson, formann efh.- og viðskn., Ég tel algert lykilatriði að hann skýri afstöðu sína til málsins og svari þeim spurningum sem ég lagði fyrir hann sem oddvita ríkisstjórnarflokkanna í efh.- og viðskn.

Forseti vill taka fram vegna athugasemda hv. þm. um fjarveru hv. formanns efh.- og viðskn. að forseti vonar að það sé skilningur á því að þingstörfin geta ekki tekið mið af fjarveru einstakra þingmanna. Forseti lýsir sig reiðubúinn til að hliðra til þegar það hefur ekki bein áhrif á störf þingsins. En í þessu tilfelli getur varla verið um slíka sérstöðu að ræða.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lofaði þá góðu umræðu sem um þetta mál hefur orðið hér á hinu háa Alþingi. Hv. þm. spyr jafnframt hvernig ég geti staðið að samþykkt stjfrv. ef það frv. sem ég stend að nær ekki fram að ganga? Því er til að svara að frv. okkar fjórmenninganna gengur lengra en frv. ríkisstjórnarinnar. Við vildum varpa fram þeirri spurningu hvort sú skoðun sé fyrir hendi meðal hv. þm. að það sé skynsamlegt og hættulaust að ganga lengra. Umræðan hefur verið góð og ýmis rök með og á móti hafa komið fram. Þetta var tilgangurinn með því að leggja frv. fram. Ég sé það sem hlutverk efh.- og viðskn. að vinna úr þeim rökum sem fram hafa komið og það væri ekki í fyrsta sinn sem frv. breyttist í meðförum hv. þingnefndar. Þetta var tilgangurinn með því að leggja frv. fram. Bein aðild eða óbein er aðeins formsatriði eins og ég lýsti fyrr í umræðunni. Þar sýndi ég fram á það að frv. Þjóðvaka gekk í raun skemur en stjfrv. Dæmið sem ég nefndi var að ÚA hf. sem rekur nú fiskvinnslu og útgerð, stofnaði dótturfyrirtækið ÚA-rekstur hf. eða ehf. og seldi því 100% dótturfyrirtæki rekstur sinn og útgerð. Samkvæmt stjfrv. mega útlendingar eiga 25% í því fyrirtæki ÚA sem ekki rekur útgerð eða vinnslu, en eingöngu 20% samkvæmt frv. Þjóðvaka. Samkvæmt því frv. sem ég er flm. að, mættu þeir eiga 49%. Þetta er hugmynd okkar í hnotskurn. Ég benti enn fremur á að erlent lánsfé, sem hefur verið notað ótæpilega, getur verið hættulegra en erlent áhættufé. Það sem ég held að sé mikilvægt í þessari umræðu er að þeir aðilar sem stunda fiskveiðar og vinnslu lúti íslenskum lögum og reglum um stjórn fiskveiða og greiði íslenska skatta. Það er meginmálið.

Virðulegi forseti. Ef ég skil hv. þm. rétt hefur frv. verið lagt fram í þeim tilgangi að skapa umræðu. Hann gerir því ekki ráð fyrir að það hljóti afgreiðslu. Það má auðvitað segja að menn geti gert þetta til að vekja athygli á skoðunum sínum. En þetta er mjög óvenjuleg leið. Hún felur í sér að menn hafna því viðhorfi sem birtist í stjfrv. Frv. fjórmenninganna gengur ekki lengra en stjfrv., það gengur einfaldlega í allt aðra átt. Það er erfitt að finna rök fyrir því og verja það hvernig menn geta farið í þveröfuga átt ef þeirra sjónarmið verður undir. Hins vegar hefur hv. þm. líka sagt margt skynsamlegt um málið. Ég vil þó benda honum á eitt atriði sem ekki hefur verið nefnt í umræðunni til þessa. Þetta frv. gerir, eins og núgildandi lög, ráð fyrir beinni eignaraðild. Í ákveðnum tilvikum getur hún numið allt að 100% í allt að 12 mánuði. Ákvæði í 2. gr. frv. kveður á um að ef erlendur aðili erfir fyrirtækið eða tekur það upp í skuld, þá geti hann átt það í allt að 12 mánuði án þess að sæta neinum skilyrðum varðandi meðferð hlutafjár eða ákvarðanatöku. Þetta er auðvitað bein eignaraðild þótt hún sé svolítið óvenjuleg.

Herra forseti. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson beindi til mín spurningu varðandi atriði sem ég gerði að umtalsefni, þ.e. eignarhlutur Olíuverslunar Íslands í sjávarútvegsfyrirtækjum og þá staðreynd að stærsti hluthafi í Olíuverslun Íslands er Texaco með 35%. Samkvæmt þessu frv. má eignaraðild vera allt að 33%. Eignaraðild Texaco er hins vegar 35% þannig að hún brýtur í bága við frv. Svo háttar til með Olís að það á í þremur fyrirtækjum sem eru yfir 5%. Ég nefndi Síldarvinnsluna því að þær upplýsingar liggja opinberlega fyrir. Ákvæðið sem hv. þm. gerði að umtalsefni er ákvæði til bráðabirgða í gildandi lögum. Í frv. er ekki þetta ákvæði til bráðabirgða eins og var í lögunum. Þar er hvergi vikið að þessu. Ég veit hins vegar heldur ekki, herra forseti, hvenær Olíuverslunin keypti þessa tilteknu hluta. Það má vel vera að í þessari stöðu sé gagnvart einstökum atriðum einhvern vörn í málinu, ef svo má að orði komast. Við vitum og hv. þm. veit ósköp vel að fjárfestingar útlendinga, þótt með óbeinum hætti séu, hafa í raun verið ólögmætar. Það sem ég var fyrst og fremst að draga fram er að gagnvart einu félagi á Íslandi sem er Olíuverslunin hittir þetta frv. alveg sérstaklega. Í öðru olíufélagi sem ég tiltók þar er eignaraðild erlends aðila 21%. Þeir falla hins vegar innan þeirra marka sem þarna eru. Þetta atriði þarf að skoða alveg sérstaklega í þessu samhengi vegna þess að það er ótvírætt sem getið er um í lögunum um takmörkun á 33% eignarhlut. Menn geta sett inn ákvæði til bráðabirgða til að leysa það mál eða geri það á einhvern annan máta. En eins og þetta lítur út núna, þá mun þetta hitta þetta eina félag þó ég fullyrði ekki í einstökum atriðum hvernig það verður.

Virðulegi forseti. Stjfrv. er þannig úr garði gert að það gerir ekki ráð fyrir því að breyta ákvæðinu til bráðabirgða í núgildandi lögum. Það mun því standa áfram. Auðvitað er það grundvallaratriði þegar þetta tiltekna mál sem hv. þm. Ágúst Einarsson nefndi er rætt að vita hvenær stofnað var til þessarar fjárfestingar svo menn geti gert sér grein fyrir því hvort hún hafi legið fyrir við gildistöku laganna árið 1991. Ef svo er, er hún lögleg og verður það áfram. Hafi verið stofnað til hennar síðar, hefur hún verið ólögmæt frá upphafi og engin sérstök ástæða til að setja lög til gera hana lögmæta. Menn eiga auðvitað í þessum efnum eins og öðrum að fara að lögum og það er í sjálfu sér ekkert neyðarbrauð fyrir Olíuverslun Íslands, ef svo háttar til sem við höfum ekki fullnægjandi upplýsingar um, að þurfa að selja hluta af eignarhluta sínum í Síldarvinnslu Neskaupstaðar. Þetta eru eftirsótt hlutabréf og seljast á háu verði. Það er því engin neyð fyrir Olíuverslun Íslands þótt þeir þyrftu að selja hluta af þessari eign sinni. Mér hefur skilist að olíufélögin væru frekar fegin því ef þau gætu losað um fé sem bundið er í útgerðarfyrirtækjum. Ég get því ekki litið á þetta sem vandamál. Ef menn ákveða að leyfa ekki beina eignaraðild verður einhvers staðar að draga mörkin varðandi óbeinu eignaraðildina. Auðvitað er erfitt að finna línu sem er þannig dregin að hún komi ekki illa við neinn. Enda væri hún þá kannski líka vitlaust dregin. Ég held því að hv. þm. hafi gert of mikið úr þessum þætti málsins.

Herra forseti. Ég þóttist líka vera að vísa til frv. hér áðan. Í fylgiskjali I eru lögin eins og þau líta út eftir að þetta frv. væri samþykkt. Þar er ekki ákvæði til bráðabirgða eins og var í upprunalegu lögunum frá 1991. Vilji ríkisstjórnarinnar varðandi það efni kemur ekki fram í lögunum. Það er einfaldlega fært út í fylgiskjalinu. Það má vel vera að ríkisstjórnin hafi ekki hugleitt þetta mál nægjanlega. Ég bendi hins vegar á að þetta mál snýst ekki um það að Olís verði að selja hluta úr Síldarvinnslunni. Það er ekki nægjanlegt samkvæmt þessu frv. Málið snýst um eignarhlut Texaco í olíuverslun, hann er yfir 33% mörkunum og raunverulega segir þetta frv. að Texaco verði að minnka hlut sinn í Olíuversluninni út af þessum lögum. Síðan gilda sérstök ákvæði varðandi að það verði að fara niður í 5% ef eignarhlutur liggur á milli 25 og 33%. Dæmið um Olís snýst ekki um hvort það eigi að selja hluta sinn í Síldarvinnslunni eða ekki. En eins og málið er sett upp hér má hlutafélag með meiri eignaraðild en 33% ekki eiga neitt í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Það má eiga í þeim með takmörkuðum hluta frá 25% upp í 33% og ótakmarkað ef það er fyrir neðan 25%. Ég tók þetta sem dæmi í umræðunni til að vekja athygli á því hvernig þetta kemur út gagnvart einu félagi, fyrst og fremst til ábendingar á því að það þarf að skoða þessi mál í víðara samhengi en gert er í uppleggi ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki betur en að ábending hv. þm. sé rétt. Í fskj. með þessu frv. þar sem núgildandi lög eru prentuð með þeim breytingum sem frv. gerir ráð fyrir er ekki að finna þetta ákvæði til bráðabirgða. Það breytir hins vegar ekki því að ákvæði til bráðabirgða er partur af lögunum og það fellur ekki niður nema með lögum. Það þarf lög til að afnema lög nema það sé sólarlagsákvæði í lögunum sem ekki er í þessu ákvæði til bráðabirgða. Það mun því að sjálfsögðu standa áfram eftir gildistöku laganna. Hvað eignarhluta Texaco í Olís varðar er ég með skrá yfir það hver eignarhluti erlendra aðila var í íslenskum olíufélögum við gildistöku laganna árið 1991. Þar kemur í ljós að Texaco átti 25% í Olís. Eftir að þess lög voru sett hefur Texaco aukið eignarhlut sinn í Olís. Það er svo sem allt í lagi með það, en þá verða menn auðvitað að draga úr fjárfestingum í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum að því marki sem lög kveða á um. Og ég get ekki sætt mig við að mönnum skuli líðast að fara ekki að lögum. Ég sé heldur enga nauðsyn fyrir Olís til þess að eiga hlutabréf í fyrirtækjum eins og Síldarvinnslunni. Þar verða þeir bara að velja og hafna. Þetta er eftirsótt fyrirtæki og eitt af fáum fyrirtækjum á Íslandi sem geta tafarlaust selt hlutabréf sín. Það er meiri eftirspurn eftir þeim en framboð. Það er því mjög einfalt fyrir olíufélögin að leysa þetta tiltekna mál sem þingmaðurinn hefur gert hér að umtalsefni.

Virðulegi forseti. Ég tel það hið mesta óráð að heimila erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi og fiskvinnslu eins og málum er nú háttað hjá okkur. Ég vil einnig að það komi fram að ég hef líka verulegar áhyggjur af óbeinni fjárfestingu. Ástæðan fyrir afstöðu minni er skýr. Ég tel að hér sé um algerlega ranga forgangsröðun að ræða. Ég tel að fyrst eigi að koma á hreint og ná sátt um grundvallaratriði sem snýr að sjávarútvegi, þ.e. eignaraðild yfir auðlindinni og arðtöku af auðlindinni. Meðan þessi grundvallaratriði eru órædd og ekki að fullu sátt um þau, því að svo tel ég að sé, þá tel ég mjög varhugavert að við séum að opna fyrir erlenda eignaraðild inn í sjávarútveginn. Þótt ég viðurkenni að lög landsins séu ekki í samræmi við það sem gerist í viðskiptalífinu sé ég ekki að hér standi allt í ljósum logum. Við hljótum að geta búið við þetta ástand með einhverjum endurbótum þar til við höfum gengið frá þessu grundvallaratriði um eignaraðildina og arðtökuna. Ég tel einnig að á Íslandi sé fyrir hendi fjármagn, framtak og fagþekking til að takast á við þau viðfangsefni sem eru í sjávarútvegi og fiskvinnslu. Á meðan þessi mál eru óuppgerð og óútkljáð er að sjálfsögðu afdrifaríkast að taka lásinn af og opna dyrnar því að eftir að hurð hefur verið dregin frá stöfum mun þar fótur koma á milli og að sjálfsögðu munu menn fylgja þar á eftir með öxl og þetta verður aðeins spurning um prósentur, hvernig undan verður látið. Slíkt þekkjum við úr svo mörgum öðrum áttum að óþarfi er að lýsa því. Skýrustu dæmin eru að sjálfsögðu í þeim frumvörpum sem koma hér fram um beina eignaraðild, 20% eða 49%, og samþykktir sem gerðar hafa verið síðustu daga hjá stjórnmálasamtökum. Hvað er að óttast á meðan enn eru grundvallaratriði ófrágengin? Að sjálfsögðu hef ég áhyggjur af því að hráefnisöflunin verði mjög rík í hugum þeirra sem sækjast eftir fjárfestingu hér. Sömuleiðis óttast ég líka að erlendir aðilar muni fjárfesta í íslenskum sjávarútvegi eða fiskvinnslu með það langtímamarkmið að komast nær kvótanum á meðan við höfum ekki gengið frá skýrari ákvæðum um þau efni. Þeir sem óttast eitthvað í ESB-aðild ættu að sjálfsögðu að hugsa til þess hvað fjárfesting erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegi þýðir á meðan við höfum ekki gengið frá þessum grundvallarhagsmunum okkar. Að sjálfsögðu höfum við talið fram sjávarútveginn sem gildustu rök fyrir því að við viljum ekki sækja um ESB-aðild á þessu stigi en með því að opna inn í sjávarútveginn erum við með öðrum hætti að opna fyrir þá framþróun án þess að hafa full tök á grundvallaratriðum í sjávarútvegi. Ég fellst alls ekki á þeim rök sem hafa verið sett fram, fyrst utan þingsins en síðan tekin upp í máli margra hv. þingmanna að við eigum að sýna einhverja drenglund í því að koma á þeirri skipan sem við búumst við að við viljum biðja aðra um. Við skulum að sjálfsögðu láta aðra koma hingað fyrst og krefjast þeirra réttinda sem þeir vilja í atvinnulífi okkar og svara þeim þá en ganga ekki fram fyrr en að því kemur. Almennt tel ég það vera hygginna manna hátt að standa, ég vil ekki segja álengdar, en standa hæfilega fjarri og fylgjast með þeirri þróun sem er í kringum okkur bæði í Evrópu og þeirri þróun sem er heima hjá okkur í sjávarútveginum og taka síðan ákvarðanir þegar að því kemur. Ég tel þess vegna ekki jafnbrýna nauðsyn og margir aðrir hv. þingmenn telja á ákvarðanatöku í þessu efni. Við eigum fyrst að einbeita okkur að grundvallaratriðunum um eignaraðildina og arðtökuna. Ég er þess vegna algerlega mótfallinn þeim frumvörpum sem hafa komið fram um 20% og 49% og lýsi eins og ég gerði áðan áhyggjum mínum að stjfrv. skuli vera komið fram á þeim tíma þegar við höfum ekki enn rætt um önnur grundvallaratriði.

Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. sem talaði áðan taldi að hæstv. ríkisstjórn og hæstv. viðskrh. og hæstv. sjútvrh. hefðu lagt fram ótímabær stjfrv. og byggðu á rangri forgangsröð. Það sem skiptir meginmáli væri að tryggja með virkum hætti eignarhald og arðtöku þjóðarinnar af auðlindinni þegar við ræðum um fiskimiðin og sama á reyndar við út frá bæjardyrum hv. þm. ef við ræðum um orkulindirnar, fallvötnin og jarðvarmann. Ég skil orð hv. þm. á þann veg að hann sé að lýsa yfir stuðningi sínum við það forgangsmál að taka upp auðlindaskatt eða veiðileyfagjald í sjávarútvegi eða sérstaka gjaldtöku varðandi virkjunarrétt, varðandi nýtingu orkulindanna, þannig að tryggt sé að eignarhald þjóðarinnar sé virt í reynd og arftaka hennar tryggð alveg burt séð frá því hvernig hlutdeild aðila er í þeim fyrirtækjum sem annast nýtingarréttinn. Ef tryggt er að þjóðin fær arðinn af nýtingu auðlindanna geti almennar reglur gilt um samsetningu fyrirtækja og hlutdeild aðila í fyrirtækjarekstri. Ef ég vík sérstaklega að sjávarútveginum á hv. þm. væntanlega við hvort tveggja, arftöku þjóðarinnar og ráðstöfunarrétt á afla. Ef þetta tvennt væri tryggt, auðlindaskattur eða veiðileyfagjald að því er varðar sjávarútveginn, sérstök virkjunarréttargjaldtaka að því er varðar orkulindirnar og að því er varðar sjávarútveginn, ráðstöfun aflans með reglum um að öllum afla skuli landað á Íslandi eins og margir þjóðir hafa reglur um, væri umræðan um hlutdeild í fyrirtækjum eiginlega óþarfi. Þá kæmi spurningin: Hvers vegna eigum við þá að mismuna fyrirtækjum í sjávarútvegi umfram önnur? Hvers vegna ættum við að knýja þau til þess að sæta erlendum lántökum fremur en að njóta erlends fjármagns í formi eignaraðildar? Ég vildi að hv. þm. skýrði betur hvort þetta er réttur skilningur á því sem hann var að segja.

Virðulegi forseti. Ég vil ekki orða það svo að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hafi gert mér upp orð en ég er ekki tilbúinn til þess á þessu stigi að kveða upp úr hvaða afstöðu ég kunni að taka á þingmannsferli mínum um auðlindaskatt eða önnur grundvallaratriði í sjávarútvegi en bendi einfaldlega á þá staðreynd að mjög mikil umræða er innan þingsins og utan þingsins um þessi atriði, trygga eignaraðild og með hvaða hætti skuli ráðstafa arði á auðlindinni. Þessi umræða á fyrirsjáanlega eftir að halda lengi áfram, bæði innan hv. þings og meðal almennings. Hver afstaða mín verður endanlega skal ég ekki kveða upp úr hér en ég tel að það þurfi að ljúka umræðunni eða hún þurfi að þroskast betur en orðið er áður en við opnum fyrir fjárfestingu erlendra aðila inn í íslenskan sjávarútveg og undirstrika að það er hygginna manna háttur að fara varlega í efnum eins og þessum, skoða þetta hvorki út frá skammtímasjónarmiði né einstökum fyrirtækjum eða með nokkrum hætti í skyndingu, heldur horfa til langs tíma. Reynslan sýnir að eftir að opnað hefur verið hvort sem það er á þessu sviði eða öðru þar sem miklir hagsmunir eru á ferðinni þá verður ekki aftur snúið. Ég er ekki að segja að ég óttist þá þróun sem gæti orðið þó að hér kæmi til erlend fjárfesting en göngum frá heimili okkar og fjármunum, ef ég má nota þá líkingu um þjóðarbúið og búskap okkar, áður en við bjóðum aðra velkomna þar inn.

Herra forseti. Það verðfellir allverulega gagnrýni hv. þm. á ráðherra og ríkisstjórn þegar á daginn kemur að hann er ekki sjálfur tilbúinn til þess að taka afstöðu til þess sem hér er spurt um. Það fer í verra vegna þess að sýnt hefur verið fram á það í umræðunni að ef stjfrv., sem hv. þm. hlýtur að taka afstöðu til, verður að lögum,  Ef hann tekur hins vegar mark á því sem hann sjálfur sagði að fyrst verði að tryggja virkt eignarráð þjóðarinnar yfir auðlindinni verður hv. þm. að gera það upp við sig hvernig það verði gert. Það er ekki unnt að gera nema með tvennum hætti. Annars vegar með því að innheimta veiðileyfagjald eða auðlindaskatt af fyrirtækjum í útgerð og svo hins vegar að setja lög sem kveða á um það að öllum afla af Íslandsmiðum skuli landað á Íslandi. Þar dugar reyndar ekki að þau fari um fiskmarkaði vegna þess að erlendur aðili getur komið inn á fiskmarkað að óbreyttum lögum og keypt upp allan fisk en má hins vegar ekki vinna hann hér á landi heldur yrði að flytja hann óunninn úr landi. Þetta eru spurningarnar sem við verðum að svara og hv. þm. hafði viturleg orð um það að fara skyldi að gát. Því miður er tíminn útrunninn. Við höfum ekki tíma til þess að bíða eftir því að hv. þm. eða stjórnarmeirihlutinn geri þetta upp við sig. Þetta er mál sem verður að ráða til lykta.

Virðulegi forseti. Það er aðeins til þess að ljúka umræðunni og fyrir kurteisissakir að ég kem hér. Ég hef fáu við að bæta. Ég tel að hraða eigi umræðu um grundvallaratriðin, um eignaraðildina og arðtöku og koma síðan að ákvörðunum um erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi.

Herra forseti. Hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson varpaði fram varnaðarorðum í þessari umræðu og það ber að skoða þau rök af gaumgæfni. Við erum að ræða þetta mál fram og til baka til að finna kosti og galla þeirra málefna sem við erum að tala um og öll rök sem fram eru færð eru af hinu góða. Ég hef eina spurningu til hv. þm.: Hvernig lítur hann á dæmið sem ég lýsti áður í umræðunni um útgerðarmann sem fær einn milljarð að láni frá erlendum aðila, við skulum segja að það sé einhver höfn eða einhver stór matvælahringur, og kaupir fyrir það kvóta. Þetta er gersamlega löglegt. Maðurinn er með sjálfskuldarábyrgð á láninu og hann mun vissulega vera í snörunni ef illa gengur. Hann getur ekki borgað þetta lán til baka og hann gerir samning við þennan aðila um að selja honum fisk og hann er miklu háðari þessum erlenda aðila en nokkurn tíma sameignaraðila eða hluthafa. Hvernig lítur þetta út? Þetta er löglegt og ég vil benda á að við Íslendingar höfum tekið ótæpilega lán, meira að segja með ríkisábyrgð í gegnum ríkisbankana til útgerðarinnar. Mér skilst að útgerðin skuldi í dag 100 milljarða. Ég fullyrði að þetta er allt saman lán sem við erum háðari en ef þetta væri hlutafé. Kannski snýst aðalmálið um eignarhaldið á auðlindinni. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kom inn á að það þyrfti kannski að aðskilja veiðar og fiskvinnslu vegna þess að veiðarnar væru aðgangur að auðlindinni. Það er akkúrat málið. Við þurfum að finna út úr því hvernig ætlum við að hafa eignarhald á auðlindinni og það er umræða sem ég er sammála hv. þm. um að má ekki bíða mikið lengur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri Blöndal fyrir fyrirspurn hans. Ég er ekki það skjótur að hugsa að ég næði að finna svör við því dæmi sem hann rakti áðan en ég geri mér hins vegar fulla grein fyrir því að löggjafar er þörf um viðskipti og það fyrirkomulag sem nú er í hraðri breytingu í sjávarútvegi en tel að við getum haldið uppi lögum og unað við það ástand sem nú er þar til við höfum gengið frá þessum grundvallaratriðum sem ég er margbúinn að nefna um eignaraðild og arðtöku. Ég tel að það sé ekkert að brenna á okkar bæ. Ég tel að við getum fyllilega unað við þau lög og þær aðstæður sem hér eru nú og okkur séu önnur mál brýnni til úrlausnar en þau sem eru hér rædd. Ég harma að geta ekki svarað þessu merka dæmi en undirstrika að ef það á að sýna þær ógöngur sem við erum komin núna í og viðskiptalífið sé á skjön við lagasetningu þá segi ég að við getum fyllilega beðið og við eigum að snúa okkur alfarið að þeim atriðum sem ég hef margnefnt hér.

Herra forseti. Hvernig getum við Íslendingar tryggt að ákvæði gildandi laga um eignarhald þjóðarinnar á auðlindinni verði virk og virt í framkvæmd? Hvernig getum við tryggt að eigandinn, íslenska þjóðin, fái arð af nýtingu auðlindarinnar? Hvernig getum við tryggt að ráðstöfunarréttur yfir afurðum auðlindanna, í þessu tilviki hvors tveggja auðlinda sjávar og auðlinda á landi, þ.e. fallvatna og jarðvarma, nýtist okkur og ráðstöfunarrétturinn sé í íslenskum höndum? Þetta held ég að séu kjarnaspurningarnar sem þessi umræða snýst um. Hér liggja fyrir þrenns konar frumvörp, frv. hæstv. ríkisstjórnar sem byggir á því að ákvæði eldri laga, sem banna skilyrðislaust rétt erlendra aðila til fjárfestingar í veiðum og frumvinnslu, sé ekki framkvæmanlegt. Þar með að fyrirvari sem við settum í EES-samningunum sem kvað á um að við hefðum varanlegan fyrirvara um að halda þessum ákvæðum reynist ekki framkvæmanlegur að mati stjórnvalda. Lausn sú sem ríkisstjórnin leggur til er að viðurkenna orðinn hlut í formi óbeinnar eignaraðildar, í reynd frá 25% allt að 35%. Síðan liggja fyrir tvö önnur frumvörp, þingmannafrumvörp, frá hv. þm. Þjóvaka um 20% beina eignaraðild og frá fjórum þingmönnum Sjálfstfl., þar með talin formanni efh.- og viðskn., um allt að 49% beina eignaraðild erlendra aðila. Flestir þeir sem hér hafa talað og andmælt þessum frumvörpum, ýmist öllum eða a.m.k. þessum tveimur síðastnefndu, segjast gera það vegna þess að þeir beri fyrir því kvíðboga að með þessu sé erlendum aðilum greidd gatan til forræðisstjórnunar á fiskimiðunum gegnum bakdyrnar eins og það er orðað. Í annan stað með því að ná þessu forræði gegnum bakdyrnar muni erlendir aðilar einnig geta tekið löglegar ákvarðanir um að óunninn afli verði fluttur úr landi, að virðisaukinn lendi í höndum hinna erlendu aðila. Spurningin sem við stöndum því frammi fyrir er sú sem ég rakti í upphafi. Jafnframt skulum við spyrja: Er reginmunur á þeim lausnum sem er verið að boða? Hver er munurinn á beinni og óbeinni eignaraðild í reynd? Hver er munurinn á því forræði og þeim ítökum sem erlendur fjármagnseigandi getur náð í útgerð, nýtingu fiskimiðanna, með lántökum annars vegar og svo hins vegar með eignarhluta? Hver er staðan raunverulega í dag? Er það uppi á borðinu, er það gegnsætt? Vitum við hversu fyrirferðarmikill þessi raunverulegi umráðaréttur erlendra aðila er í íslenskri útgerð og fiskvinnslu? Eru mörg dæmi um að erlendir aðilar hafi lánað skuldugum íslenskum útgerðar- og fiskvinnslufyrirtækjum fé með þeim skilmálum sem þeir setja um að tryggja framboð á hráefni tiltekinn árafjölda um að ráða lánskjörunum að öðru leyti? Hversu háðir eru þessir aðilar hinum erlenda lánardrottni? Hvað þýðir þetta í reynd? Er þessi tiltekni skuldugi útgerðarmaður sem sætir þessum kjörum betur eða verr settur en ef hann mætti einfaldlega að leita eftir beinni erlendri eignarhlutdeild? Hver er munurinn á þessu tvennu? Hann kann að vera enginn að því er varðar forræði og yfirráðaréttinn. En hann er kannski sá í reynd að erlendur aðili sem á hlut í fyrirtæki hefur þar af leiðandi hag af því að fyrirtækinu vegni vel vegna þess að hagur hans er sá að fyrirtækið skili arði. Ef lánardrottinn hefur hins vegar tryggt veð í sínum hlut má einu gilda hver verða örlög þess fyrirtækis. Hann slæðist annars vegar eftir hráefninu og svo því að hafa eðlilegar tryggingar eða veðsetningar fyrir lánum sínum. Þetta er út frá sjónarmiði fyrirtækisins en ég geri ráð fyrir því að þessi umræða markist fyrst og fremst af þessum spurningum. Við erum sammála um að málið snúist í reynd um forræði yfir auðlindinni og ráðstöfunarrétt yfir henni eins og kom reyndar fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals. Hann sagði í andsvari áðan við ræðu hv. 11. þm. Reykv. að sennilega væri þetta kjarni málsins og tímabært að hugleiða það í þessu samhengi hvort við getum öllu lengur slegið því á frest að gera upp við okkur hvernig við ætlum að tryggja með virkum og öruggum hætti það sem við erum sammála um að við viljum, að framfylgja gildandi lögum um eignarrétt þjóðarinnar á auðlindunum og ráðstöfunarrétt yfir þeim og þá að sjálfsögðu um leið að arðurinn af auðlindinni renni til eigandans því að það er aðeins rökrétt niðurstaða. Eftir þessa umræðu er ástæða til þess að hugleiða þetta tal um muninn á þessum tveimur frumvörpum og þær spurningar sem menn hafa spurt um hvort það er bitamunur eða fjár eða hvort það sé kannski enginn munur í reynd, hvort við erum að tala um beina eða óbeina eignaraðild eða einhverjar prósentur beinnar eignaraðilar. Hvers vegna segi ég þetta? Ég segi það m.a. vegna þess að að hefur verið upplýst í þessum umræðum, það gerðist sl. fimmtudag þegar hv. þm. Sighvatur Björgvinsson spurði ábyrgðarmann stjfrv., hæstv. viðskrh., einfaldlega eftirfarandi spurninga: Ef stjfrv. verður að lögum er það þá rétt eða ekki rétt að samkvæmt þeim lögum geti erlendur aðili myndað eignarhaldsfélag, 49% eignaraðild hans er heimil og fyrirtækið er íslenskur lögaðili. Þá getur það fyrirtæki í gegnum tvo liði átt að dótturfyrirtæki sem síðan á og stjórnar útgerðarfyrirtæki og hefur þar með bæði ráðstöfunar- og nýtingarrétt á auðlindinni og ráðstöfunarrétt á veiðiheimildunum þar með talið þann rétt að senda afla óunninn úr landi ef þeir svo kjósa. Svar hæstv. ráðherra var alveg ótvírætt, já, þetta er svo. Enda þurfti svo sem ekki annað formsins vegna að fá það svar því að þetta er staðfest í greinargerð með frv. Svona er málið í reynd ef stjfrv. verður að lögum. Hvað þýðir það? Það þýðir það að erlendir aðilar geta fullkomlega löglega haft virk yfirráð yfir fyrirtækjum sem nýta þessa auðlind og ráðstafa aflanum þótt það sé í formi óbeinnar eignaraðildar. Með öðrum orðum ef kjarni málsins er spurningin um forræði er hægt í gegnum óbeina eignaraðild að hafa þetta forræði. Erlendir aðilar geta tryggt sér það, ekkert síður í formi óbeinnar en beinnar eignaraðildar. Hvaða máli skiptir þá þessi prósentutogstreita í beinni eignaraðild? Er hún eitthvert aðalatriði málsins? Skiptir hún sköpum? Á að meta afstöðu manna til þess hvort þeir eru með 25% eða 35%, 33% eða 49%? Ég held að þetta sé alls ekki aðalatriði málsins. Ég held að kjarni málsins sé spurningin um raunverulega stjórn. Þá kemur að hinu: Hvað með lántökuleiðina? Ef við viljum mismuna sjávarútveginum og öðrum fyrirtækjum að því er varðar réttinn til þess að mega njóta atbeina erlends áhættufjármagns sem hlutafjár og leiðum það í lög og viljum að það verði svo í framkvæmd þá er það með þessum rökum. Það er af því að við viljum ekki afsala okkur auðlindinni. Það er af því að við viljum tryggja virk yfirráð okkar yfir auðlindinni. Það er af því að við viljum tryggja að þjóðin njóti arðsins af auðlindinni. Ég vísa í nýlegt dæmi úr fréttum þegar ungur athafnamaður í sjávarútvegi eða öllu heldur í fiskvinnslu var að leika sér með það þumalfingursdæmi að arðsemin í þessari grein væri með þeim hætti að veiðin skilaði einni krónu, vinnslan 10 kr. en að lokum skilaði markaðsdreifingin 100 kr. Ég tek dæminu með fullkomnum fyrirvara. En menn eru að segja: Ef erlendir aðilar geta komist inn í að nýta auðlindina, ráðstafað aflanum og hirt virðisaukann og vinnuna erlendis er illa komið og það ættum við að stöðva. Og þá er spurningin hvernig. Með þessu stjfrv. verður það ekki gert. Það er viðurkennt af aðalflutningsmanni frv. sjálfs að það tekst ekki, það gengur ekki. Frv. er haldlaust ef menn setja sér þetta markmið. Hverju erum við þá bættari? Ef menn meina það sem þeir segja um það að við viljum tryggja að eignarákvæði laga, sameign þjóðarinnar, séu virk í framkvæmd, ef við viljum tryggja að nýting auðlindarinnar sé í íslenskum höndum og ráðstöfunarréttur á afla í íslenskum höndum er ekki til nema eitt svar við því. Vilji löggjafans er ljós: Í löggjöfinni stendur: Fiskimiðin í kringum Ísland eru eign þjóðarinnar, en ef við ætlum að tryggja arðinn af þessari auðlind og ráðstöfunarréttinn er aðeins eitt ráð til þess. Það er að tryggja það alveg burt séð frá samsetningu fyrirtækja í greininni að þeir sem fá að nýta auðlindina greiði þjóðinni arð. Í því skiptir engu meginmáli hvort menn kalla þetta auðlindagjald eða hvort menn kalla þetta veiðileyfagjald. Það er ekki hægt að tryggja að þjóðin fái arð af sinni auðlind öðruvísi ef það er ekkert hald í öllum þessum eignarréttarákvæðum beinum eða óbeinum í þessum frumvörpum. Þá verða menn að gera það upp við sig, þar með talið hv. stjórnarþingmenn. Það þýðir ekki að koma fram með frv. og hæstv. ráðherra, sem flytur frv., segir: Það er ekkert hald í því. Til hvers er það þá? Sýndarmennska. Er það ekki? Við erum ekki bara að tala um sjávarútveginn. Við erum að tala um aðra meginauðlind þessarar þjóðar fyrir utan mannfólkið sjálft, orkulindirnar, virkjunarréttinn. Einn tilgangur með þessu stjfrv. er sá eins og það er orðað að ganga frá því að skuldbindingar okkar samkvæmt alþjóðasamningum séu í lagi eða við þær sé staðið. Nú er það svo að í hinum margnefndu EES-samningum gerðum við tímabundinn fyrirvara að því er varðaði orkugeirann, virkjunarréttinn. Sá fyrirvari rann út 1. janúar árið 1996, þ.e. fyrir nokkrum vikum síðan. Það að sá fyrirvari er fallinn þýðir að að erlendir fjármagnseigendur geta keypt sig inn í fyrirtæki sem nýta þessar orkulindir og geta reyndar keypt orkulindirnar sjálfar. Þegar við settum þennan fyrirvara á sínum tíma í EES-samninginn, tvö ár, var það með hliðsjón af því að þá voru á borðum ríkisstjórnar viðamikil frv. um virkjunarrétt fallvatna og jarðvarma. Frv. gengu út á það að tryggja sameign þjóðarinnar á þessum auðlindum með nákvæmlega sama hætti og gert var með sjávarútvegsauðlindina. Ágreiningur í fyrrv. ríkisstjórn varð þess valdandi að frv. náðu ekki fram að ganga. Hæstv. iðn.- og viðskrh. hefur lýst því yfir að hann sé enn að reyna í núverandi ríkisstjórn að fjalla um þessi mál og hefur sagt að hann geri sér vonir um að geta sýnt þau á þessu þingi. En það hefur nú áður verið vonarpeningur og engin leið að slá neinu föstu um það hvort eitthvert samkomulag næst milli stjórnarflokkanna í því efni nú frekar en fyrr. Kjarni málsins er aftur nákvæmlega sá hinn sami. Virkjunarrétturinn sjálfur er verðmæti, gríðarlegt verðmæti. Hingað til hafa fyrirtækin sem hafa virkjað verið í ríkiseigu eða opinberri eigu ríkis og sveitarfélaga. Virkjunarréttindi hafa stundum verið háð atbeina löggjafans, þ.e. löggjafinn hefur veitt tilteknum fyrirtækjum eins og Landsvirkjun virkjunarrétt. Ríkisvaldið er farið að skammta virkjunarréttinn sem þar af leiðandi er orðinn að miklum verðmætum. Þjóðin hefur fengið arð af þessum virkjunarrétti óbeint, þ.e. með þeim hætti að við höfum rekið einokunarfyrirtæki í orkugeiranum. Þau hafa hagað verðlagningu sinni þannig að það hefur verið um verulega eignamyndun að ræða. Og sú eignamyndun í Landsvirkjun sem talin er nema mörgum milljörðum kr., kannski eitthvað rúmum tveimur tugum milljarða kr., er sá eignarhluti sem til hinna opinberu aðila hefur runnið. Nú þegar fyrirvarinn um réttindi útlendinga heldur ekki lengur og er fallinn er staðan orðin gerbreytt og erlendir aðilar geta leitað eftir því að kaupa sig inn í þessi fyrirtæki eða kaupa auðlindirnar sjálfar. Þar með geta þeir ráðstafað þessum auðlindum og þar með er haldið sem þjóðin hafði í því að hún fengi arð af þessum auðlindum farið. Ég nefni þetta dæmi, hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson, m.a. af því að hv. þm. sagði: Við höfum nógan tíma, það er ekkert að brenna í okkar þjóðfélagi. Það er alger misskilningur. Þetta mál er í uppnámi og það er m.a. vegna þess að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, fyrrv. iðnrh., lýsti því yfir í umræðunum sl. fimmtudag að þingflokkur Alþfl. mundi í upphafi þessarar viku leggja bæði frv. fram. Það höfum við gert vegna þess að við viljum gefa Alþingi Íslendinga kost á því að bregðast við því að brottfall fyrirvarans hefur sett málið í uppnám. Þannig að ef menn meina eitthvað með því þegar þeir segja að kjarni þessa máls alls sé að tryggja virk yfirráð þjóðarinnar yfir auðlindunum, ráðstöfunarrétt yfir þeim og arðtöku af þeim, þá er engin önnur leið eftir en sú að gera það með auðlindagjaldi eða veiðileyfagjaldi. Að því er varðar orkulindirnar erum við að tala um virkjunarréttindin. Menn hafa nefnt í þessum umræðum sem dæmi um það almenna efnahagsumhverfi sem við nú búum við að íslensk fyrirtæki í sjávarútvegi sem búa yfir mikilli tæknikunnáttu, þjálfuðu og atorkusömu fólki við stjórnun, tæknistörf, veiðar og vinnslu og hafa styrkt stöðu sína fjárhagslega í skjóli þess að þau tiltölulega fáu fyrirtæki sem hafa notið mikillar arðsemi Íslandsmiða, þ.e. rentunnar, ókeypis aðgangs að miðunum, eru nú komin það vel á veg að þau hafa til þess fulla burði að leita á erlendan vettvang og fjárfesta erlendis í veiðum og vinnslu. Þetta er svona eitt dæmi um alþjóðavæðinguna sem er orðin allt í kringum okkur, meira að segja í sjávarútvegi. Nú þarf alls ekki að leggja --- Virðulegi forseti. Mér var tjáð að við værum í tvöföldum ræðutíma:

Forseti gaf hv. þm. 20 mínútur og þetta er önnur ræða hv. þm. Þar af leiðandi eru 20 mínútur til ráðstöfunar.

Ég virði það, virðulegi forseti, enda hef ég komið meginniðurstöðum míns máls til skila og þær eru þessar: Kjarni málsins er ekki prósentur um eignahlutdeild útlendinga í sjávarútvegi og það er ekki reginmunur á beinni eða óbeinni eignaraðild. Ef menn meina það sem þeir segja og ég hef enga ástæðu til þess að rengja það, að það sé vilji alþingismanna almennt, enda gildandi lög í landinu, og ef menn vilja tryggja í verki, ekki bara í orði, að þjóðin haldi eignarhaldi sínu á auðlindunum, hafi ráðstöfunarrétt yfir þeim og njóti arðs af þeim, þá er ekki um annað að ræða en að Alþingi setji lög um veiðileyfagjald eða auðlindaskatt eða lög um sameign þjóðarinnar á orkuauðlindunum. Að því er varðar ráðstöfunarréttinn, þá dugar ekki að leiða það í lög að allur fiskur fari um fiskmarkaði. Það þarf að leiða það í lög að öllum afla af Íslandsmiðum verði landað hér á landi eins og fordæmi eru um hjá öðrum þjóðum.

Herra forseti. Það dregur nú að lokum þessarar umræðu. Þetta hefur verið ítarleg umræða um þessi þrjú frumvörp. Það hefur komið skýrt fram í umræðunni að frv. hæstv. ríkisstjórnar um óbeina fjárfestingu er í reynd ekkert annað en staðfesting á gerðum hlut og því er ekki ætlað neitt annað hlutverk. Ég geri greinarmun á óbeinni eða beinni fjárfestingu þó að vitaskuld sé hægt að draga upp dæmi um að þetta geti komið út með svipuðum hætti. En þessi óbeina fjárfesting eins og lagt er upp með í frv. ríkisstjórnarinnar skilar að mínu mati engu og getur meira að segja mismunað aðilum. Ég tel hins vegar að í frv. fjögurra sjálfstæðisþingmanna um 49% eignarhlutdeild sé í reynd verið að tala um að forræði í sjávarútvegsfyrirtækjum geti verið í erlendum höndum enda hafa ekki verið nefnd nein dæmi um það að 49% eignarhlutdeild sé ekki ráðandi hlutur. Það sem ég tel vera helstu kosti beinnar fjárfestingar útlendinga í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum er samvinna í markaðsmálum, aukning á eigin fé og meira samræmi við breytt viðhorf í nútímarekstri. Hins vegar höfum við þingmenn Þjóðvaka lagt til varkárni í þessum þáttum. Við teljum að 20% bein eignaraðild sé eðlilegt skref svo að hér verði ekki um að ræða ráðandi hlut. Og þetta eru einmitt þeir þættir sem væntanlega verður tekist á um síðar í þinginu. Ég vil geta um eitt atriði sem fram kom í umræðunni. Þingmenn Sjálfstfl. á Vestfjörðum ræddu um að skilja að veiðar og vinnslu. Þetta er mjög gömul umræða og satt best að segja býsna gamaldags í íslenskum sjávarútvegi. Þessi aðskilnaður er enn verr mögulegur en sá aðskilnaður sem við erum að tala um á milli óbeinnar og beinnar fjárfestingar. Þessari umræðu lauk fyrir þó nokkuð mörgum árum innan sjávarútvegsins með þeirri niðurstöðu að aðskilnaður veiða og vinnslu væri ekki mögulegur. Hins vegar hefur verið nefnt í umræðunni, fyrir helgi og reyndar aftur í dag, að frv. hæstv. ríkisstjórnar um óbeina eignaraðild þýðir að útlendingar geti eignast 49% hlut í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum þótt með óbeinum hætti sé. Þetta er rétt. En það sem meira er að frv. ríkisstjórnarinnar þýðir að útlendingar geta eignast meiri hluta í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum, þ.e. 62% eignaraðild. Þetta gerist þannig, herra forseti, að fyrirtæki A sem er íslenskt sjávarútvegsfyrirtæki getur verið í fullri eigu fyrirtækis B sem er að hluta í eigu erlends aðila, 25% sem er leyfilegt og 75% í eigu eignarhaldshlutafélags. Útlendingar mættu eiga 49% í þessu eignarhaldshlutafélagi en íslenskur aðili 51%. Það væri íslenskt forræði. Í þessu dæmi ætti því erlenda fyrirtækið tæp 37% með óbeinum hætti gegnum eignarhaldsfélagið og 25% óbeint í gegnum fyrirtæki B sem ég nefndi áðan. Þetta er 62% óbein eignaraðild erlends aðila. Ég vil geta þess að ég hef rætt þetta dæmi við hæstv. viðskrh. og hann hefur staðfest réttmæti þess. Það er því e.t.v. hætt við að ýmsir stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar kikni í hnjánum þegar þeir heyra þessar tölur. Og það má spyrja sig: Er frv. hæstv. ríkisstjórnar trójuhestur sem ríkisstjórnin dregur nú inn í herbúðir sjávarútvegsins? Sumir mundu segja já. Ég segi nei. Ég segi að þessi aðferðafræði um óbeina eignaraðild í þriðja eða fjórða lið er röng í grundvallaratriðum og ekki marktæk enda þekkjum við ekki dæmi um það að óbein eignaraðild hafi valdið vandkvæðum í íslensku atvinnulífi. Og það er rangt þegar því er haldið fram í umræðunni að erlent forræði þýði að það sé hægt að fara með óunninn fisk úr landi. Það er ekki svo. Það gilda lög og reglur um þann þátt. Aðalatriðið varðandi forræði er að það gilda íslensk lög og íslenskar reglur um meðhöndlun sjávarfangs hér á landi. Við erum að tala um íslensk fyrirtæki. Vitaskuld mundi öll þessi umræða batna ef við gerðum hana aðeins víðari og ræddum um að fiskur ætti að fara um fiskmarkaði og að við tækjum upp veiðileyfagjald til að staðfesta þjóðareign á þessum fiskstofnum. En þessi hræðsla við útlendinga lýsir sér e.t.v. best í því að nú þegar er þriðjungur botnfisksafla seldur á íslenskum fiskmörkuðum. Þar mega útlendingar versla. Fyrir tæpum 10 árum þegar menn vildu stíga þetta skref sem þá þekktist um allan heim voru aðalmótbárurnar þessar: Þetta þýðir að útlendingar koma og taka allan fisk og öll verðmætasköpun verður erlendis. Hefur það gerst? Vitaskuld ekki. Íslenskur sjávarútvegur og íslensk fiskvinnsla er sterkari en það. Þetta þarf að koma skýrar inn í umræðuna. Ef við viljum fá útlendinga inn í íslenskan sjávarútveg, erum við að gera það vegna þess að að er okkur hagkvæmt. Það er ekki vegna þess að útlendingum sé það eitthvað sérstaklega hagkvæmt. Við teljum það vera heppilegt vegna þess að það opnast ýmiss konar markaðsmöguleikar. Það styrkir eigið fé og það eflir samvinnu sem þegar er í mikil milli útlendinga og Íslendinga í sjávarútvegi. Aðalatriðið í málinu er vitaskuld að við erum með íslenskt forræði varðandi þennan þátt. Þess vegna tel ég, herra forseti, að það frv. sem við þingmenn Þjóðvaka lögðum fram um 20% beina eignaraðild lýsi ákveðinni hugsun varðandi nálgun á þessu máli. Það er engin hræðsla við útlendinga varðandi þátttöku. Hins vegar er farið varlega í þessari umræðu. En dæmið sem ég tók um frv. ríkisstjórnarinar sem getur þýtt 62% eignarhald útlendinga á íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum sýnir e.t.v. best í hvaða ógöngum umræðan er. Umræðan á ekki að snúast um útlendinga eða Íslendinga. Aðalatriðið er að það sé farið eftir íslenskum lögum og að verðmætasköpun sé hérlendis og hún sé fyrir íslenskt þjóðarbú. Og það gerum við með lagasetningu ef við kjósum svo. Erlend þátttaka í atvinnurekstri í sjávarútvegi hefur ekkert með fornar deilur okkar við útlendinga að gera í landhelgisdeilum. Þar vorum við að eiga við útlend fyrirtæki og erlent hervald. Hér er grundvallarmunur á. Það er forræðið sem við ákveðum hér með okkar löggjöf. Við gerum það hvort sem það er með takmarkaðri eignaraðild, veiðileyfagjaldi, fiskmarkaðstengslum eða öðru slíku. Menn verða að skynja í þessari umræðu að það eru sóknarfæri í því að taka þátt í þeirri eflingu heimsviðskipta sem þróun síðustu ára bendir til. Við eigum ekki að loka augunum fyrir þessari þróun. Við eigum að taka þátt í henni af fullum styrkleika þó svo að við eigum að fara með varkárni hvað viðvíkur þessa mikilvægustu atvinnugrein okkar.

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þm. Ágúst Einarsson um skilning á frv. hans þar sem hann gerir ráð fyrir að bein eignaraðild útlendinga verði takmörkuð við 20%. Ég hef heyrt rök hans fyrir þeirri takmörkun, en hún er varúðarregla til þess að vernda innlend yfirráð. Ég spyr hann þá um hin 80%. Hvernig ætlar hann að tryggja að þau séu á íslensku forræði? Hugsar hann sér að óbein eignaraðild verði með sama hætti og í stjfrv.? Ef svo er, þá getur þessi 20% lína ekki haldið, ekki frekar en hann telur að línan í stjfrv. haldi. Ég spyr hvort að þingmenn Þjóðvaka séu með einhverja aðra útfærslu á óbeinni eignaraðild í sjávarútvegi þannig að tryggt sé að þau 80% sem eiga að vera á innlendu forræði séu það í reynd en ekki undir yfirráðum útlendinga. Í öðru lagi langar mig til að gera stutta athugasemd varðandi útreikninga hans á mögulegum yfirráðum útlendinga yfir íslensku sjávarútvegsfyrirtæki í gegnum eignaraðild í öðrum og þriðja lið. Hann gefur sér þá forsendu að útlenskt fyrirtæki sem á 49% í fyrirtæki fari með 49% af atkvæðum fyrirtækisins upp í annan lið. Það er hins vegar forsenda sem menn geta ekki gefið sér því 51% geta ráðið 100% atkvæða ef menn kjósa svo upp í fyrirtæki í öðrum lið og þá hverfa möguleg yfirráð útlendinga í sjávarútvegsfyrirtæki.

Herra forseti. Ég vil taka á síðari spurningu hv. þm. Það er laukrétt hjá honum að 49% eignarhlutur í eignarhaldsfélaginu sem var í mínu dæmi og er alveg sambærilegt við það dæmi er menn reiknuðu fyrst út 49% óbeina eignaraðild í sjávarútvegsfyrirtækjunum. 51% geta ráðið því þannig að það þarf ekki að vera að þessi 49% fari áfram upp í gegnum félögin. Á því byggðist sá reikningur. Það sem ég hef verið að draga fram varðandi 49% hlutinn er að hann hann er í reynd og í öllum venjulegum viðskiptum ráðandi. Það þekkjast eiginlega engin dæmi þess að 51% sameinist á þann hátt að 49% fari ekki með eignarhlut. Í sjálfu sér er dæmið alveg rétt reiknað en byggt á þeirri forsendu, eins og hv. þm. bendir réttilega á, að þessi minni hluti verður að fá að njóta sín í framhaldi málsins. Það má segja að einmitt þetta dæmi sýni raunverulega hversu umræðan um þessa óbeinu eignaraðild er vonlítil. Hann spurði einnig hvað þingmenn Þjóðvaka hugsi sér varðandi óbeina eignaraðild. Við erum ekki með í okkar frv. tillögur um takmarkanir á því, einfaldlega vegna þess og það kemur mjög skýrt fram í grg. að þetta er í reynd óframkvæmanlegt, bæði eftirlitið og svo þessi þáttur sem ég hef tekið á varðandi frv. ríkisstjórnarinnar. Að vísu vekjum við athygli á því að til greina geti komið að samanlögð bein og óbein eignaraðild í einstökum fyrirtækjum fari ekki yfir tiltekin mörk miðað við áramót. Við vekjum athygli á því í frv. en það er ekki gerð tillaga um það hér. Við lítum svo á að raunverulegt vald við þær aðstæður sem við erum að tala um í sjávarútvegsfyrirtækjunum felist í því ef erlendir aðilar koma að því með beinum hætti. Þar sé sú ákvörðun sem er tekin að reyna að beita áhrifum sínum varðandi þá þætti sem við erum hér að tala um. Þar skiptir óbein eignaraðild í sjálfu sér ekki máli. Þess vegna er í okkar frv. ekki lagt upp með takmarkanir á óbeinni eignaraðild. Hins vegar er vakin athygli á því að það er hægt að leggja það saman en þá lenda menn vitaskuld í sömu vandræðunum þegar menn koma í annan, þriðja og fjórða lið. Ég veit að hv. þm. er alveg ljós sú aðferðafræði.

Virðulegi forseti. Eftir þessi svör er ljóst að til þess að dæmið gangi upp um ráðandi áhrif gegnum óbeina eignaraðild verða menn að gefa sér þá forsendu að meiri hluti í hlutafélagi, 51%, ákveði að ráða ekki. Það er dálítið stór forsenda. Ég er alveg sammála hv. þm. Ágústi Einarssyni að 49% geta verið ráðandi. Þar geta menn komist áfram með sinn eignarhlut á milli fyrirtækja en það verður að halda því til haga að menn gefa sér að 51% eða meiri hlutinn nái ekki saman til að ráða.  Varðandi seinni spurninguna um hugmyndir þjóðvakaþingmanna um óbeina eignaraðild er ljóst eftir svör hv. þm. að í raun og veru gengur þeirra frv. miklu lengra en frv. sjálfstæðisþingmannanna fjögurra. Þeir gera ráð fyrir 49% en í reynd er frv. þjóðvakaþingmanna opið fyrir erlendri eignaraðild að fullu. Þannig að það að setja í frumvarpstextann takmörkun á beinu eignaraðildinni um 20% er í reynd nokkurs konar blekking. Meiningin er sú að það sé ekki hægt að takmarka þetta og þar af leiðandi geti útlendingar átt fyrirtækin að fullu og öllu. Ekki er gert ráð fyrir að það verði takmarkað vegna þess að það er ekki gert ráð fyrir að takmarka óbeinu eignaraðildina að 80%.

Herra forseti. Örstutt athugasemd við samanburð þessara tveggja þingmannafrumvarpa, annars vegar okkar, Þjóðvaka, og svo frv. fjórmenninganna. Þau eru alveg eins nema í öðru er talað um 20% og í hinu er talað um 49%. Í hvorugu frv. er talað um að hér sé um að ræða samanlagða beina og óbeina eignaraðild þannig að athugasemd hv. þm. varðandi okkar frv. á þá sömuleiðis við frv. hinna fjögurra sjálfstæðisþingmanna. Enda hafa þeir alltaf talað þannig í umræðunni. Hvort menn vilja svo breyta þessu í útfærslu sinni og leggja saman beina og óbeina eignaraðild verður bara að koma í ljós. En frumvörpin eru alveg skýr.

Herra forseti. Umræður um erlenda eignaraðild í íslenskum atvinnurekstri hafa staðið yfir með hléum í nokkra daga. Það er ekki óeðlilegt þar sem hér er um mjög mikilvægt mál er að ræða sem þarf mikillar umræðu við. Málið er sérlega flókið, virtustu þingmenn á hinu háa Alþingi hafa mjög mismunandi skoðanir á því og geta fundið út endalaus dæmi sem virðast geta gengið í sömu átt og í mörgum tilfellum jafnvel þótt menn fari ólíkar leiðir. Umræðan hófst að mínu viti með ýmsum útúrsnúningum stjórnarandstöðunnar varðandi það hvernig þetta mál hefði verið lagt fram af hálfu fjögurra stjórnarþingmanna Sjálfstfl. sem lögðu fram frv. um að heimila erlendum aðilum 49% eignaraðild í íslenskum sjávarútvegi. Þeirri umræðu er lokið og ég ætla ekki að orðlengja frekar tæknilega útfærslu á málinu. Aftur á móti var hér góð og gagnmerk umræða á fimmtudaginn um þetta mál. Þar lýsti hv. þm. Hjörleifur Guttormsson því yfir að mál okkar fjórmenninganna um 49% eignaraðild útlendinga í sjávarútvegi væri ekki nógu vel rökstutt og að hans mati mjög brothætt. Hv. þm. er ekki þekktur að því að vera með lítt rökstutt mál hér á þinginu. Ég tek því orð hans alvarlega og vil ítreka þau sjónarmið sem við höfum lagt til grundvallar okkar málatilbúnaði. Okkar rökstuðningur hefur fyrst og fremst beinst að því að það sé mun betra fyrir íslenskan sjávarútveg að fjárfesting sem að honum beinist sé inn í fyrirtækin sjálf, sjávarútvegsfyrirtækin sjálf, heldur en þau komi með einhverjum öðrum hætti óbeint í gegnum jafnvel þriðja eða fjórða lið. Við teljum að það geti haft mun heppilegri áhrif inni í fyrirtækinu sjálfu varðandi t.d. sölumöguleika og markaðssetningu þar sem þeir aðilar sem þar kæmu inn hefðu beinan hag af því að viðkomandi fyrirtæki næði árangri og sæju þann árangur beinlínis í fyrirtækinu. Við getum líka séð að með þeim árangri væri hægt, eins og við höfum bent á, að auka og bæta kjör fiskvinnslufólks sem að okkar mati hafa ekki verið nægilega góð og eru, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum, verulega á eftir því sem gerist í nágrannalöndum okkar. Við höfum einnig bent á það sem margoft hefur komið fram í þessari umræðu að 51% eignaraðild Íslendinga er í sjálfu sér meirihlutaaðild og enginn getur efast um það. Ég tek undir þau orð hv. þm. Ágústs Einarssonar að yfir það ná íslensk lög að afla og aflaheimildum verði ekki ráðstafað annað en til Íslendinga þannig að við eigum ekki að þurfa að óttast að kvóti eða veiðiheimildir verði fluttar til erlendra aðila þar sem það er óheimilt samkvæmt lögum. Ég tel eigi að síður og minntist á það í framsögu minni að það sé nauðsynlegt og eðlilegt í ljósi þessarar umræðu að festa í stjórnarskránni að auðlindir sjávar í efnahagslögsögu Íslendinga séu sameign þjóðarinnar. Varðandi stjfrv. það sem hér liggur fyrir hefur verið bent á mörg dæmi um það hvernig útlendingar geti í raun eignast óbein yfirráð og það full yfirráð yfir íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Ég vil bæta hér við einu dæmi sem ég tel raunhæft þótt öll slík dæmi séu kannski óraunveruleg. Þau gætu eigi að síður komið upp. Samkvæmt 1. gr. lagafrv. ríkisstjórnarinnar, lið b., undirlið i., er erlendum aðila heimilt að eignast 49,9% í fiskmarkaði. Þeir gætu jafnvel í gegnum eignarhaldsfélag eignast 100% í fiskmarkaði. Þessi fiskmarkaður gæti svo keypt upp fyrirtæki eins og Íslensk matvæli hf. sem gætu síðan eignast 49% í Íslenskum matvælum sem gætu keypt t.d. Granda 100%. Þetta þýðir það að útlendi aðilinn ætti 100% í fiskmarkaði meðan hann ætti ekkert opinberlega í Granda. Áhugi þessa útlenda aðila hlyti að beinast að því að fiskmarkaðurinn gengi best meðan hagur hans væri beinlínis ekki í því að fyrirtæki í fiskvinnslu og útgerð gæti gert annað en að standa undir eigin rekstri. Ég held eins og mörg önnur dæmi hafa sýnt að óbein eignaraðild geti þýtt að fjármunir muni geta runnið úr sjávarútveginum beinlínis til annarra fyrirtækja sem er að mínu viti óhagkvæmt og gæti að mörgu leyti dregið úr sóknarmætti sjávarútvegsfyrirtækja. Það flækir líka allt ákvörðunarferli í sjávarútveginum ef útlendir aðilar næðu samningum við einhverja Íslendinga sem ættu lítinn hlut í útgerðarfyrirtæki. Þeir gætu samið um það að færa til fjármuni og öll ákvarðanataka, sem yrði til framtíðar fyrir viðkomandi sjávarútvegsfyrirtæki, þyrfti að ganga í gegnum tvo, þrjá og jafnvel fjóra liði sem yrði þunglamalegri í þessu sjávarútvegsfyrirtæki langt umfram það sem nú er. Bein eignaraðild mundi aftur á móti ekki gera það því að hún mundi þá eiga sér stað innan fyrirtækisins þar sem erlendi aðilinn væri væntanlega einn af stjórnarmönnum. Aftur á móti get ég tekið undir að það þarf að fara varlega í öllum þessum atriðum. Þess vegna tel ég ef erlent fyrirtæki í sömu grein, t.d. í sjávarútvegi, vill fjárfesta með þessum hætti, hvort sem er beint eða óbeint, væri hægt að hafa ákvæði í lögum um það að ef slík staða kæmi upp þyrfti sérstakt leyfi viðskrh. til að slík tenging yrði leyfð. Ég held að það væri fyrst og fremst spurning um þá varúðarreglu að hringar, sem eru í sjávarútvegi annars staðar, gætu ekki náð yfirráðum yfir stórum og öflugum sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi. Varðandi það atriði að óbein fjárfesting gæti torveldað alla ákvarðanatöku í sjávarútvegsfyrirtæki vegna þess að það þarf að fara í gegnum mörg fyrirtæki bendi ég á að í dag erum við að tala um að breyta Pósti og síma í hlutafélag vegna þess að þar eru ákvarðanir taldar vera mjög erfiðar og framtíðarskipulagning mjög þung vegna þess að öll áætlun þeirra byggist á lögum, við skulum segja fjárlögum frá Alþingi. Það er sem sagt Alþingi, ráðherra, Póstur og sími en með hlutafélagaforminu verður það ráðherra og stjórn Pósts og síma sem verður skipuð af ráðherra. Með þessari óbeinu eignaraðild tel ég að ferli ákvarðanatöku í sjávarútvegsfyrirtækjum yrði mun flóknara en með beinni eignaraðild. Herra forseti. Ég vil gjarnan svara í örstuttu máli öðrum atriðum sem hafa komið fram. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson talaði um hvort að við gætum stutt stjfrv. Það hefur þegar komið fram að við teljum að stjfrv. gangi þó lengra en núgildandi lög og forsrh. hefur lýst yfir að stjfrv. njóti stuðnings og ég hef lýst því yfir að ég styðji það. Ég hef einnig sagt að sú umræða sem þarf að fara um öll þessi frv. hlýtur að taka verulegan tíma og þar sem stjfrv. nýtur stuðnings hlýtur það að verða mun fljótara í gegnum nefnd en okkar frv. þannig að ég geri ráð fyrir því að í umræðunni verði einhverjar breytingar væntanlegar á stjfrv., a.m.k. vona ég það en ef svo ekki verður þá mun umræðan halda áfram á sama vettvangi síðar.

Virðulegi forseti. Í þeirri umræðu sem hefur farið fram um fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri hefur margt forvitnilegt komið til, bæði nýstárlegar hugmyndir, sérstæð túlkun og síðast en ekki síst er hægt að fagna því að flestir eru sammála um að ástæða sé til þess að fara varlega í þessum efnum. Fara varlega í því að færa sig yfir í hina hörðu markaðsveröld í nágrenni lítils þjóðfélags sem Ísland er og gæta þess að rasa ekki um ráð fram. Mig langar að víkja að nokkrum atriðum sem hafa verið til umræðu í dag. Í fyrsta lagi er ástæða til þess að taka undir að við þurfum fyrst og fremst að tryggja eigin rétt og eigin stöðu okkar, festu til þess að þróa upp mannlíf og atvinnulíf í okkar eigin landi á grunni þeirrar auðlindar sem er sameign þjóðarinnar. Fyrst og fremst er þetta spurning um yfirráð, spurning um yfirráð auðlindar og verðmæta en við erum jafnframt að tala um alþjóðlega þróun í atvinnurekstri, þróun og spurningu sem kallar á að við séum tilbúin til þess að opna dyrnar á einhvern hátt til að sitja ekki eftir, hvorki í þróun í verklagi, vinnslu og ekki síst á launasviði þar sem við sitjum svo sannarlega aftarlega á merinni. Kannski er fyrst og fremst ástæða til þess að verja hlut okkar af alefli í ljósi þess að við verðum númer eitt, tvö og þrjú á næstu missirum og árum að leggja höfuðáherslu á að auka laun þess fólks sem vinnur að grunnframleiðslu þjóðar okkar. Það höfum við því miður látið sitja á hakanum. Það var svolítið kynlegt að heyra hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson klifa í síbylju á því í umræðum fyrr í dag að veiðileyfagjald eða auðlindaskattur eða löndun alls afla úr íslenskri landhelgi á innlendum markaði væri lausn í málinu, væri trygging gegn því að erlendir fjárfestar væru að binda sig auðlindinni með eignaraðild. Þetta var svolítið hjákátlegt vegna þess að hugmynd um veiðileyfagjald, auðlindaskatt eða innlendan fiskmarkað sem tæki við öllum afla af Íslandsmiðum kemur þessu máli ekkert við. Það er ekkert sem tryggir það sem þingmaðurinn var að fjalla um í þessu sambandi. En það er ástæða til þess að velta spurningunni aðeins nánar út frá þeim sjónarmiðum sem hv. þm. Jón Baldvin setti fram. Það er ástæða til þess að velta upp þeim atriðum sem alltaf koma upp, veiðileyfaskattinum, veiðileyfagjaldinu, því að hættan sem vofir yfir honum er kannski fyrst og fremst sú að hann blóðmjólki atvinnugreinina. Það er skattheimta af sjávarútvegi eins og öðrum rekstri á Íslandi. Það er arðgreiðsla til þegna landsins í gegnum skattgreiðslurnar og það er ekki bara hætta á því að greinin sjálf væri blóðmjólkuð, það er hætta á því að pláss landsins, að verstöðvar landsins verði blóðmjólkaðar vegna þess einfaldlega að tilhneigingin yrði öll sú að aukin skattheimta, því að veiðileyfagjald eða auðlindaskattur er ekkert annað en aukin skattheimta, færi í okkar ágætu þjóðarhít og yfirbyggingu sem er síst af öllu í verstöðvum landsins. Það má til sanns vegar færa á hugmyndum í gegnum undanfarin ár að það væri verið að tala um hundruð milljóna skatt á ýmis stærstu sjávarpláss landsins. Hvað meina menn þá með jafnræði þegnanna, með skynsamlegri þróun, með aukinni verkmenntun, aukinni vinnslu, meiri styrkleika í þágu íslensks þjóðfélags? Þá er engin meining þar á bak við. Þá er eingöngu um að ræða landburð af kjaftæði sem nýtist okkur ekki. Úr því ég vík að málflutningi hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar er það alveg rétt sem hann sagði að kjarni málsins er ekki prósentan. Kjarni málsins er að tryggja raunverulegan rétt Íslendinga. Ég er fullkomlega sammála því því að með þessu fyrirkomulagi, með þeim takmörkunum á hvaða prósentum sem þær liggja, erum við að tala um að hafa áhrif á að Íslendingar geti stjórnað nýtingu auðlindarinnar, hvert aflinn fer, hvar hann er unninn o.s.frv. sem eru lykilatriði í því að skapa verðmæti úr þeirri auðlind sem við byggjum þjóðfélag okkar á. Að setja upp tvo valkosti til hliðar, að þeir geti leyst málið og séu lykilatriði í því að setja tryggingu gegn því að þetta fari úr böndum. Veiðileyfagjald eða auðlindaskattur eða löndun alls afla innan lands hefur ekkert með það að gera. Það er svolítið einkennilegt hvernig síbyljan gengur í þessum efnum hjá hv. þm. Jóni Baldvin sem virðist krónískt vera kominn með veiðileyfagjald og auðlindaskatt á heilann. Það hefur líka verið svolítið sérkennilegt að fylgjast með því um árabil hvernig þessi eini hvítvoðungur hefur legið á pólitískri vöggustofu Morgunblaðsins í gjörgæslu, hvernig ritstjórnargreinar Morgunblaðsins hafa í jafnmikilli síbylju og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson fjallað um veiðileyfagjald án þess þó að hafa nokkurn tímann útfært þá hugmynd. Kannski er kominn tími til þess að ætlast til þess að blað allra landsmanna fari að skýra út hvernig það vill, hvernig það telur skynsamlegt og eðlilegt að leggja veiðileyfagjald á eða auðlindaskatt, hvaða forsendur eru til þess og hvernig það mundi færa þjóðinni farsæld og hamingju. Það er þó ekki málið. Hitt er að þessi pólitíski hvítvoðungur hefur verið þarna í ákveðnu skjóli til þess að stunda þennan eilífa landburð af kjaftæði. Ég skal taka nákvæmlega eina setningu úr því sem hv. þm. Jón Baldvin sagði í dag. Hann sagði: ,,Arðurinn af auðlindinni á að renna til eigandans.`` Númer eitt, tvö, þrjú, fjögur og fimm. Arðurinn af auðlindinni á að renna til eigandans. Er þá hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson að segja að íslenskt þjóðfélag eigi að þjóðnýta til fulls íslenska útgerð? Já, hann er að segja það. Vegna þess að arðurinn hlýtur að útdeilast í tvennu lagi ef hv. þm. meinar eitthvað annað en það sem hann sagði. Hann hlýtur að útdeilast til þess sem ber ábyrgð á útgerðinni og rekur hana og síðan til þess sem á auðlindina og nýtur skatta og gjalda af þessum rekstri. Þarna fór ugglaust hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson offari eins og svo oft áður í þessu máli því það er ekki hægt að tala um að arðurinn af auðlindinni eigi að renna til eigandans nema hann sé að tala um að það eigi að þjóðnýta þennan atvinnurekstur. Og það væri fróðlegt að heyra það frá hv. þm. hvort hann meinar það sem hann sagði. 
             Það kom fram hjá hv. þm. Ágústi Einarssyni að aðferðafræðin í málinu er röng þegar menn eru að mikla fyrir sér hætturnar á aðild erlendra fjárfesta í íslenskum útvegi. Ég er að mörgu leyti sammála því að það er ekki ástæða til þess að hrópa mikið í þeim efnum, sérstaklega ekki ef menn gæta þess að fara varlega. Það verða að vera ákveðnir þröskuldar þannig að við höfum stjórn á okkar málum og getum gripið inn í ef hlutir fara úr böndum því það er allt of mikið í húfi fyrir okkur að taka áhættu sem getur valdið slysum, svo sem ef breytingar koma upp á stöðu fiskstofnanna. Þær breytingar gætu verið bæði til hins betra og til hins verra og því er þeim mun meiri ástæða til þess að við höfum styrka stjórn á því sem ræður okkar hagsmunum í vinnslu, veiðum og markaðssetningu. Það kom fram hjá hv. þm. Jóni Baldvin Hannibalssyni varðandi orkunýtingu landsins að þjóðin ætti að eiga rétt á arði af auðlindinni. Það er alveg rétt. Það er grundvallarmunur á því að fjalla um það í orkuvinnslu eða sjávarútvegi að þjóðin eigi rétt á arði af auðlindinni eða að segja að arðurinn eigi að allur að fara til þess sem á auðlindina. Það hlýtur að þurfa að reikna með ákveðnum grunnkostnaði á millileiðinni, fjárfestingu, ábyrgð, áhættu, sem verður að vera hvetjandi fyrir þann sem stendur í útgerðinni eða rekstrinum. Hann verður að ganga til leiks og leggja allt undir og að eiga einhvern kost á því að árangur náist í arði. Hv. þm. vék að Landsvirkjun. Það er gott dæmi um mismunun í arðgreiðslum af auðlind hvernig háttað er hjá Landsvirkjun. Reykjavíkurborg eða forsvarsmenn Reykjavíkurborgar hafa nýverið látið hafa það eftir sér að Reykjavíkurborg eigi liðlega 10 milljarða kr. eign í Landsvirkjun. Auðvitað er þetta alrangt þegar málið er skoðað. Landsvirkjun er fyrst og fremst sameign þjóðarinnar þó hún sé bókfærð á ríkissjóð, Reykjavík og Akureyri. Reykjavíkurborg hefur ekki lagt fram mikla peninga í Landsvirkjun, ekki frekar en ríkissjóður nema með lántökum, ekki frekar en Akureyri nema með ákveðinni fjárfestingu sem var þó vel skuldsett þegar hún gekk inn í þá eign. Það er líklega miklu nær að segja að eign Reykjavíkurborgar í Landsvirkjun sé um einn milljarður en ekki 10 milljarðar eða 11 milljarðar. Inn í þetta dæmi kemur líka Marshall-aðstoð sem var ekki ætluð Reykvíkingum einum en fór að verulegu leyti í uppbyggingu Sogsvirkjana. Það er ekki réttlætanlegt eða gott fordæmi að bókfæra það á Reykjavíkurborg eina. Samt sem áður hefur Reykjavíkurborg keypt raforku af Landsvirkjun 10% ódýrara en aðrir landsmenn. Það má til sanns vegar færa að það sé mismunun á sameiginlegri auðlind eða eign þjóðarinnar. Samt sem áður hefur Reykjavíkurborg einnig fengið árlega um 100 millj. kr. í svokallað lántökugjald án þess þó að taka nokkurn tíma lán. Það er Landsvirkjun sem tekur lánin og veltir þeim innan síns ramma í skjóli ríkisvaldsins. Þarna virðist því vera munur á Jóni og séra Jóni. Við skulum gæta þess að fara ekki út í þessa mismunun varðandi sameiginlega auðlind þjóðarinnar í hafinu sem kæmi augljóslega fram með veiðileyfagjaldi eða auðlindaskatti eða hvaða tískuorðum sem menn vilja nota um þessar gjafapakkningar utan um falsvonir. Þetta eru falsvonir vegna þess að það þýðir ekkert að vera að tala um slíkt nema svo sérstaklega vel ári hjá fiskvinnslunni, hjá útgerðinni, hjá fólkinu í landinu sem vinnur við sjávarsíðuna að það séu rök fyrir því að auka skattheimtu á því umfram aðra þegna landsins. Það er þetta sem þeir sem krefjast sýknt og heilagt veiðileyfagjalds eða auðlindaskatts eru að tala um án þess þó að þora nokkurn tíman að nefna nákvæmlega hvað þeir eru að tala um. Eru þeir þó búnir að blaðra um þetta árum saman í ræðu og riti, velta upp út og suður meiningum og spjalli. Það er aldrei neitt naglfast, aldrei neitt borðleggjandi. Þetta rúllar áfram eins og mykjuhaugur á vori sem hefur út úr flóð af hita. 
             Ég vil leggja áherslu á það í þessu máli að það sé varlega farið. Við þurfum að opna dyrnar. Við þurfum að vera tilbúin til að laða að erlenda fjárfesta en við skulum ekki vera til sölu. Við skulum ekki láta gleypa okkur. Við skulum stuðla að sjálfstæði Íslands í framtíðinni. En þá verðum við líka að þola samkeppni við það umhverfi sem hugsanlega vill sækja inn í okkar hráefni. Við þurfum að þola samkeppni launalega, atvinnulega og menningarlega. Við þolum það menningarlega. Við þolum það í búnaði bæði til sjávar og sveita en við þolum það ekki launalega í dag. Og það er ekki lausn í þeirri uppbyggingu og þeirri þróun að leggja á auðlindaskatt sem engin rök eru fyrir, auðlindaskatt sem færi í yfirbygginguna en ekki grunninn sjálfan, verkþáttinn, starf verkamannsins til sjávar og sveita, þess manns sem vinnur með höndunum eins og sagt er. Það eru lög og reglur um meðferð á íslenskum afla. Það er trygging fyrir því að við getum ráðið ferðinni. Að mínu mati og miðað við frv. ríkisstjórnarinnar er sú tala sem hér hefur verið nefnd, 25%, ekki heilög en hún er þó varfærnislega sett upp og ásættanleg. Allt sem gengur lengra í stöðunni er að mínu mati óþarfa áhætta sem við eigum ekki að taka þegar við ætlum að tryggja íslenska hagsmuni.

Herra forseti. Það er alveg sérstök ástæða til þess að þakka hv. 3. þm. Suðurl. fyrir þann landburð af þekkingu og vitsmunum sem hann hefur velt inn í umræðuna eins og mykjuhaug á vori, svo ég noti nú eitthvað af orðaleppum hans, þó það kunni kannski að bera vott um að hann hafi verið fjarverandi umræðuna og viti lítið um það hvað hér hefur verið sagt. Kjarni málsins er sá að við erum sammála um eitt, nefnilega að þetta mál snúist í kjarna sínum um forræði yfir auðlindinni. Hv. þm. tók það margsinnis fram jafnframt því að hann sagði: Við skulum fara varlega. Við erum ekki til sölu. Nú er það svo að flokksbræður hans sem hafa hvað mest gagnrýnt fjórmenningana með 49% hafa einmitt sagt: Þarna er farið of geyst. Þarna er verið að skapa hættur. Og hætturnar sem þeir hafa fyrst og fremst tíundað eru að frv. stjórnarflokkanna haldi ekki og að erlendir aðilar geti komist bakdyramegin að auðlindinni, raunverulega eignast hana hvað svo sem líði gildandi lögum og fengið forræði yfir henni. Ef við erum sammála um að þetta mál snúist um að tryggja áfram íslenskt forræði yfir auðlindinni þá er það nú samt sem áður kjarni málsins. Og um það snýst það. Ef það er svo, eins og hæstv. viðskrh. hefur sagt, að frv. stjórnarflokkanna haldi ekki og það breyti engu hvort við höfum prósentur í beinni eignaraðild eða ekki, að það sé hægt að sýna fram á að forræði erlendra aðila náist hvort heldur er með beinni eða óbeinni eignaraðild, verður hv. þm. einfaldlega að svara því hvernig hann ætlar að gæta þess að auðlindin sé ekki til sölu. Hvernig ætlar hann að gæta þess að farið sé að með gát og varfærni o.s.frv.? Hv. þm. talaði að sjálfsögðu gegn betri vitund þegar hann sagði að við séum að tala um þjóðnýtingu. Og sem stuðningsmaður kvótakerfisins þá veit hann að það er verið að gera greinarmun á eignarrétti og nýtingarrétti. Við erum einfaldlega að segja: Lög í landinu segja að þjóðin eigi þessa auðlind. Við viljum tryggja að hún njóti arðs af þessari auðlind. Ef þetta frv. tryggir það ekki þá er ekki hægt að gera það öðruvísi en að taka upp veiðileyfagjald og það er ekki skattlagning á almenning í landinu.

Virðulegi forseti. Ég sé varla ástæðu til að svara þeim slettum hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar um að ég hafi verið fjarverandi þessa umræðu. Ég hef fylgst vel með þessari umræðu og ég vildi gjarnan vita hvers vegna hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson er að væna mig um það að hafa ekki fylgst með umræðunni.

Meira að segja ráðherrann hefur lýst því yfir að frv. haldi ekki. Það er vandinn.

Þetta hefur verið merk umræða að mörgu leyti og opnað ágætt svið í þeim efnum og ég fagna því að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson meinti ekki það sem hann sagði um það að hann vildi þjóðnýta íslenska fiskveiðiflotann. Það þykir mér gott að heyra. Það er engin ástæða til þess að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson með alla sína reynslu og þekkingu væni aðra um þekkingarleysi. Það ber vott um hroka. Ég virði vel reynslu og þekkingu hv. þm. Jón Baldvins í mörgum þáttum sem hann fjallaði um og ég er sammála að því leyti að umræðan snýst fyrst og fremst um að tryggja íslenskt forræði yfir auðlindinni. Ég ítreka aftur að ég var að vona að hv. þm. mundi sleppa því í fyrsta skipti í sögunni að nefna ekki í ræðu sinni auðlindaskatt eða veiðileyfagjald, það hefur venjulega fylgst að. Hann dró í land með að það væri kannski nóg að hafa auðlindaskatt. Það væri ekki skattur á þjóðina, veiðileyfagjald, en mér varð ekki að þeirri ósk minni. Auðvitað er þetta rétt að því leytinu til að þetta er spurning um að tryggja forræðið og þar eiga menn samleið.

Virðulegi forseti. Það hefur verið einkenni á þessari umræðu hingað til að hún hefur verið málefnaleg og það er einmitt kjarni málsins. Við erum sammála um að umræðan snúist um hvernig eigi að tryggja í verki, ekki aðeins í orði, forræðið yfir þessari auðlind. Hv. þm. hefur kannski verið fjarverandi þessa umræðu sl. fimmtudag vegna þess að þá kom fram að framsögumaður málsins, hæstv. viðskrh., lýsti því yfir að það væri rétt að frv. héldi ekki að því er það varðaði að koma í veg fyrir möguleika erlendra fjármagnseigenda gegnum óbeina eignaraðild. Þeir gætu náð forræði yfir auðlindinni. Þegar ég nefndi þetta tvennt að ef svo er þá er aðeins tvennt til ráða ef við erum sammála um kjarna málsins og meinum það. Í fyrsta lagi að þeir sem hafa nýtingarrétt að auðlindinni sem er í eign þjóðarinnar, þeir greiði fyrir það gjald og það er ekki skattlagning á almenning, það er misskilningur, og svo hitt að Íslendingar geti ráðið ráðstöfun aflans, þ.e. tryggt ef þeir svo vilja að ekki verði siglt út með óunninn afla þannig að virðisaukinn verði í erlendum höndum. Það þýðir ekki að það eigi að banna siglingu með afla, það þarf bara að tryggja að við höfum forræði yfir henni. Gjaldtaka fyrir nýtingu að auðlindinni þýðir að við tryggjum þar með forræði yfir auðlindinni og að eigandi auðlindarinnar fái arð af henni ef það er svo að ella geti erlendir aðilar gegnum óbeina eignaraðild tekið þetta hvort tveggja til sín. Ef einhver merking var í ræðu hv. þm. þá var hún sú að við ættum að tryggja þetta forræði, við ættum að fara varlega í því að hleypa útlendingum inn í þessa auðind og hvað réttlætir þá orðaleppana um mykjuhauginn, hvítvoðungsháttinn, þjóðnýtinguna og annað rugl sem hv. þm. skreytti mál sitt með?

Virðulegi forseti. Gjaldtaka með auðlindaskatti eða veiðileyfagjaldi tryggir ekki forræði yfir auðlindinni. Hún tryggir ekki forræði yfir auðlindinni eða forræðið yfir arðinum. Við höfum tryggingu með forræði yfir auðlindinni með lagabókstafnum og með sköttum og skyldum af þeim rekstri sem um er að ræða. Það er trygging okkar. Hitt er froðusnakk til að hnýta upp í umræðu í málinu og kemur því ekkert við. Við höfum trygginguna í hendi okkar með lögum landsins, með sköttum og skyldum. Nú er kominn tími til að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson láti af þvergirðingshætti sínum í þessum efnum og ræði auðlindaskattinn og veiðileyfagjaldið í einhverju öðru samhengi, ekki í þessu samhengi. 
             Þá er andsvörum lokið.)

Virðulegi forseti. Satt að segja hafði ég ekki hugsað mér að blanda mér í umræðuna en hún hefur tekið þann tíma að það er út af fyrir ekkert á móti því að fleiri þingmenn en þeir sem gjarnan tala um þessi mál komi eitthvað við sögu. Hér hefur verið hreyft mikilvægum grundvallaratriðum sem ég hef satt að segja haft gaman af um ævina að velta dálítið fyrir mér. Ég sé ástæðu til þess að þakka hv. þm. sem hafa tekið þátt í umræðunni fyrir málefnalega umræðu að svo miklu leyti sem ég hef heyrt hana. Mér liggur við að þakka sérstaklega fjórmenningunum í Sjálfstfl. fyrir að þeir skuli hafa gert allt vitlaust út af þessu máli. Annars hefði málið ekki vakið svona mikla athygli ef þeir hefðu ekki tekið sig til. Þó að ég sé reyndar lóðrétt ósammála öllu því sem þeir segja hefur það verið gagnlegt að því leytinu til að þetta hrærir upp í málinu og þeir eiga þakkir skildar fyrir það. Hæstv. forseti. Til að byrja með vil ég víkja að nokkrum almennum atriðum varðandi málið og málsmeðferðina. Meðferð málsins er nokkuð sérkennileg með hliðsjón af því að einn af flutningsmönnum þingmannafrv., fjórmenningafrv., er jafnframt formaður efh.- og viðskn. Alþingis. Hann er væntanlega með óbeinum hætti flutningsmaður stjfrv. líka, samanber yfirlýsingu hæstv. forsrh. fyrir fáeinum dögum. Það er því satt best að segja afar sérkennileg staða sem hann kemur sér í og ég er ekki viss um að það sé gott fyrir þingræðið að menn komist upp með það að leika tveimur skjöldum með þessum hætti og ætla ég þá ekki að fara nánar yfir það mál af því að hv. þm. er fjarverandi og hefur þrátt fyrir óskir um það ekki tekið þátt í umræðunni að undanförnu, a.m.k. ekki verið við umræðuna í dag. Ég er ekki viss að það sé heppilegt fyrir þingræðið að menn geti leikið sér með þessum hætti. Ég held að menn eigi að taka sitt hlutverk sem stjórnarþingmenn, ef þeir eru það, dálítið alvarlega en auðvitað geta menn lent í ágreiningi við ríkisstjórn sína. Þá kemur það náttúrlega fram en þá eiga menn að láta brotna með tilteknum hætti og ákveðnum yfirlýsingum. Mér sýnist augljóst að hv. þm. Vilhjálmur Egilsson hlýtur að nýta sér það ákvæði þingskapa að nefndir eiga að kjósa sér talsmann við meðferð mála. Það er ekki hægt að ganga út frá því að formenn séu alltaf talsmenn nefnda eða meiri hluta nefnda heldur hlýtur að verða látið á það reyna í efh.- og viðskn. Ég bendi a.m.k. á þann möguleika að hv. þm., formaður nefndarinnar, hlýtur að velta því fyrir sér að kallaður verði inn í málið annar talsmaður eins og er reyndar oft gert þegar við stjórnarandstæðingar höfum gegnt formennsku í nefndum, þá hefur það verið þannig að stjórnarliðar hafa kosið úr hópi sínum einhvern aðaltalsmann viðkomandi máls. Hæstv. forseti. Í annan stað er mjög athyglisvert varðandi meðferð málsins að flutningsflokkur málsins sést yfirleitt ekki í salnum, þ.e. flutningsflokkur stjfrv., Framsfl. Út af fyrir sig get ég ekki sagt að ég sakni hans ákaflega en það er nokkuð athyglisvert að flokkur hæstv. viðskrh. er hvergi á vettvangi og hefur ekki sést með fulltrúa í salnum í marga klukkutíma í dag síðan hv. þm. Ólafur Örn Haraldsson kvaddi sér hljóðs fyrr á fundinum. Það er nokkuð merkilegt og segir dálítið um ákveðið pólitískt munaðarleysi þessa máls. Það er dálítið sérkennilegt þegar þeir sem ættu að bera ábyrgð á því hrökkva frá eins og þessir ágætu fjórmenningar sem ég var að hæla. Það er athyglisvert að flutningsflokkurinn er víðs fjarri og þeir sem hafa helst verið að tala fyrir þessu máli að því er mér hefur best heyrst eru t.d. þingmenn Alþb. og einn og einn þingmaður Sjálfstfl. en að öðru leyti virðist málið vera dálítið munaðarlaust. Það er líka dálítið sérkennilegt, hæstv. forseti, sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði í dag. Ég hygg að það hafi verið hann sem sagði það. Málið er ekki endilega lagt fram til afgreiðslu heldur til að vekja umræðu. Að mínu mati er engin hemja að þingmaður taki sig af svo lítilli alvöru. Frv. er frv. og Alþingi getur samþykkt það eftir að það hefur verið flutt. Það er því ekki við hæfi að þingmenn leggi fram frv. til þess að knýja fram umræðuæfingar í þessari stofnun enda sagði hv. þm. reyndar meira sem ég veit ekki hvort þingmenn hafa tekið eftir. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði: Margt getur breyst í þingnefndum. Hann var bersýnilega að búa menn undir að hann hefur ekki sagt sitt síðasta orð í þessu máli með því að skrifa upp á frv. enda er hann í viðkomandi þingnefnd ef ég man rétt. Hann getur þess vegna fylgt efni frv. fram í viðkomandi þingnefnd og hlýtur að gera það og boðaði það. Hann sagði því: Við fjórmenningarnir, við erum sko ekkert hættir. Við ætlum að halda baráttu okkar áfram innan Sjálfstfl. eða þingnefndarinnar eftir atvikum. Það var nokkuð fróðleg yfirlýsing fyrir samstjórnarflokkinn sem er Framsfl. sem lætur ekki sjá sig í dag, þ.e. að fjórmenningarnir virðast vera þeirrar skoðunar að það sé rétt hjá þeim að halda áfram að knýja á um breytingar á stjfrv. í samræmi við það frv. sem þeir flytja. Út af fyrir sig ætla ég ekki að gagnrýna þá fjórmenninga fyrir það. Það er auðvitað réttur þeirra. Mér liggur við að segja að það sé siðferðileg skylda þeirra úr því þeir fóru að flytja þetta frv. Aðeins í sambandi við málið almennt verð ég að segja það að mér finnst athyglisvert hvernig menn taka til orða. Menn tala um að tryggja forræði Íslendinga og það er út af fyrir sig mjög göfugt markmið að tryggja forræði Íslendinga í þessum efnum að því er varðar eignarhald á veiðitækjunum, auðlindinni, vinnslunni og reyna að tryggja okkar forræði eins og mögulegt er. En spurningin er um það hvort það stenst að menn geti tryggt þetta nákvæmlega með þeim hætti sem menn eru að tala um að gera hlutina. Ég held að málið sé miklu flóknara en þetta og að í talinu um að tryggja forræði okkar í þessu efni sé fólgið ákveðið skilningsleysi á kapítalismanum og peningavaldinu í þjóðfélaginu. Veruleikinn er auðvitað sá að peningarnir hafa að því er þetta varðar sömu eiginleika og vatnið. Þeir leita að vatnshalla og koma sér í þær smugur sem eru til hvernig svo sem þær verða til. Mér finnst að menn þurfi að horfast í augu við þennan praktíska veruleika. Og löggjöfin, sem við kunnum að setja, er í besta falli það að leitast við af fremsta megni að tryggja eins og kostur er forræði Íslendinga t.d. í þessu máli. Það vil ég gera. Ég vil það. Ég tel að það sé affærasælast fyrir okkur að reyna eins og við lifandi getum, með eins raunsæjum hætti og mögulegt er að tryggja forræði Íslendinga af því að fyrst og fremst þýðir það að arðurinn er þá hjá okkur hér sem aftur þýðir að við getum væntanlega búið aðeins betur um kjör þess fólks sem býr í landinu. Þess vegna hlýtur það að vera inngangspunktur hjá okkur að reyna að tryggja að yfirráð auðlindarinnar séu í okkar höndum eins og mögulegt er. Ég held að menn eigi ekki að komast upp með neinn barnaskap í þessum efnum. Ef erlent kapítal fyndi á annað borð upp á því að vilja koma hingað í einhverjum mæli nú þá leitar það leiða til þess. Hins vegar held ég að það sé skynsamlegt í þessu máli að vera varkár, fara gætilega. Ég tel að ríkisstjórnin hafi hitt þarna á heppilega leið miðað við allar aðstæður. Ég get t.d. gert uppsetningu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að minni. Ég hef velt þessu máli lengi fyrir mér, ég veit ekki hvert hið endanlega 100% rétta svar er því að ég hef ekki tekið trú í þessu máli á neitt einfalt lausnarkerfi, ekki heldur veiðileyfagjald en ég segi alveg eins og er: Ég vil fara varlega. Ég held að eftir atvikum sé þessi stjórnarleið sæmileg en ég get alveg trúað því að hæstv. viðskrh. hafi sagt þetta sem er haft eftir honum án þess að ég hafi heyrt það en mér finnst athyglisvert ef hann hefur flutt frv. með þeim rökstuðningi sem hér kemur fram sem er mjög merkilegt  Þá kemur spurningin um það, herra forseti, hvernig eigi að tryggja þennan rétt Íslendinga. Og hvað er það sem við erum að tryggja? Það má segja að þetta mál sé í þrennu lagi. Eitt er auðlindin, þ.e. landhelgin sjálf. Annað er aðgangurinn að auðlindinni, þ.e. veiðileyfin og það þriðja er svo vinnslan á þessu, það að gera þetta að miklum verðmætum. Það mætti auðvitað tala um þetta áfram og jafnvel tala um markaðsfærsluna líka en ég staldra við þetta þrennt. Ég held að það sé nokkuð ljóst í okkar hópi að við viljum halda yfirráðum yfir landhelginni. Það er varla neinn ágreiningur um það að við viljum halda okkar yfirráðum yfir landhelginni, yfir fiskimiðunum, svæðinu þar sem þessi auðlind er. Hins vegar hafa menn verið þeirrar skoðunar að það sé mjög erfitt að koma í veg fyrir að einhverjir útlendingar geti teygt áhrif sín inn í fiskveiðarnar sjálfar. Ég held að um það megi margt segja, en ég er hins vegar þeirrar skoðunar að það eitt að selja veiðileyfi tryggi ekki rétt okkar frekar en eitthvað annað. Ég verð að taka undir það með hv. þm. Árna Johnsen að ég sé ekki að það að selja veiðileyfi um nýtingarréttinn leysi þetta eignarhaldsspursmál sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson hefur talað um af mikilli alvöru. Ég met hann mikils fyrir það, hann hefur af alvöru leitað lausna á þessu máli. En ég fæ ekki séð að veiðileyfagjald eitt og sér leysi þennan vanda. Ég tek það fram að ég er ekki í neinu bindindi gagnvart veiðileyfagjaldi í sjálfu sér. Ég tel að það gæti vel komið til greina að leggja á eitthvert veiðileyfagjald við einhverjar aðstæður, en það er þá bara skattlagning og þá skattleggja menn þetta eins og hvað annað. Það er skoðunarvert. Ríkissjóður er á hausnum og það er auðvitað eðlilegt að gömlum fjármálaráðherrum detti eitt og annað í hug í þessum efnum, ég skil það svo sem vel. Ég sé ekki að þessi uppsenting hv. þm. leysi eignarréttarvandann. Ég vil segja alveg fullum fetum úr þessum ræðustól að þjóðin á þessa auðlind og enginn annar hefur fengið hana að eign. Ég tel að það sé ábyrgðarhluti að halda öðru fram úr þessum ræðustól en því að þjóðin eigi auðlindina og það skiptir mjög miklu máli að menn haldi því fram með eindregnum hætti. Nú er það hins vegar svo að það hafa lengi verið uppi kenningar um að það sé eðlilegur hlutur að þeir sem eiga næsta aðgang að auðlind borgi rentu af henni. Þetta heitir jarðrentukenningin og er kallaður georgismi. Það er satt að segja við hæfi að geta þess sérstaklega hér úr þessum stól árið 1996 vegna þess að nú eru tæp 100 ár síðan höfundur georgismans, jarðrentukenningarinnar, lést.  Ég legg sem sagt á það mikla áherslu í þessu máli að því er varðar eignarhlut útlendinga í atvinnurekstrinum að við förum varlega. Á því sviði er ég íhaldsmaður, ef menn vilja hafa það þannig. Ég tel að okkur sé skylt að halda utan um það sem er dýrmætast fyrir þessa þjóð og í raun og veru merkilegasta auðlind Íslendinga, þ.e. sjálfstæðið. Það er dálítið skrýtið að þeir sem tala hæst um þá auðlind sem felst í sjálfstæði einstaklingsins skuli stundum eiga svona erfitt með að skilja þá auðlind sem felst í sjálfstæði þjóða sem er nákvæmlega jafndýrmæt í samfélagi þjóðanna og uppréttur einstaklingur í samfélaginu sjálfu. Það er merkilegt að þeir sem tala oft fyrir sjálfstæði einstaklingsins, eða gerðu það a.m.k. áður, menn eru víst löngu hættir því, skuli ekki gera sér grein fyrir því grundvallaratriði að sjálfstæðið er auðlind, það er drifkraftur, það gefur okkur auknar tekjur umfram það sem ella væri, bara af því að við erum sjálfstæð og stöndum í lappirnar eins og fólk. Ég tel sem sagt að þetta frv. hæstv. ríkisstjórnar sé að mörgu leyti það sem kallað er viðurkenning á veruleika, en ég vil ekki segja að prósenturnar séu nein endanleg speki, þær mega kannski vera einhverjar aðrar. Ég er sammála hv. 3. þm. Suðurl. um það að þær megi ekki vera hærri, en þær mættu kannski vera ögn lægri, það væri svo til athugunar og samkomulags fyrir þá sem vilja skoða það. Ein aðalröksemd hv. talsmanna þessa máls er að það verði eiginlega að opna fyrir eignaraðild útlendinga af því að annars verði menn svo háðir lánardrottnunum. Þetta finnst mér alveg gersamlega óskiljanleg lógík. Víst má segja að menn verði háðir lánardrottnunum, en er það ekki veruleikinn þar sem títt er að menn taki lán og skuldi? Ég tók eftir því að einhver hv. þingmanna, ég held að það hafi verið Jón Baldvin Hannibalsson, sagði að menn yrðu háðir erlendum lánardrottnum sem lánuðu til rekstrar sjávarútvegsfyrirtækja. Það er nokkuð til í því. En hver er ekki háður þeim aðila sem hann tekur lán hjá? Þýðir það að menn eigi þar með að hætta að vera til og gefa upp sinn eigin eignarrétt? Það eru engin rök í málinu að mínu mati. Auðvitað geta það verið rök í málinu að það sé erfitt að halda þannig á málum að menn séu komnir með skuldir og það sé erfitt að halda utan um það þegar lánardrottnarnir leita réttar síns til þess ýtrasta. En það eru engin rök til þess að hætta að vera til og leggja sjálfan sig niður og hætta að eiga það fyrirtæki sem maður á. Mér finnst að nokkru leyti að menn séu í þessu efni að tala út frá því að allir lánardrottnar séu eins og þessir bankafantar, með leyfi forseta, sem tíðkað hafa ákveðin vinnubrögð á undanförnum árum á Íslandi, þar sem gengið er að fyrirtækjunum af ótrúlegum fantaskap. Það er aldrei spurt hvort fyrirtækin geti borgað, heldur er spurt hvort ábyrgðarmaður eða ábyrgðarfyrirtæki geti borgað. Menn miða hér við bankalandslag sem er vonandi að hverfa vegna þess að almennilegir lánardrottnar hafa hag af því að fyrirtækin standi sig. Þegar lánað er til fyrirtækja semja menn um að fyrirtækin skili tilteknum arði eftir tilteknum reglum. Tökum sem dæmi, af því að Landsvirkjun var nefnd hér, lán Alþjóðabankans til Landsvirkjunar fyrir allmörgum árum. Þar var gerð krafa um ákveðna arðsemi og bankinn hafði hag af því að Landsvirkjun stæði sig, væri almennilegt fyrirtæki og skilaði arði. Eins er það með önnur fyrirtæki. Ég tek því ekki svona röksemd gilda. Hún er gerviröksemd. Hún stenst ekki vegna þess að hún er í raun röksemd fyrir því að menn hætti að vera til um leið og þeir taka lán. Það væri ljótt ef við Íslendingar gerðum þetta að okkar kenningu miðað við þær ofboðslegu skuldir sem við erum með og þá sérstaklega íslenska ríkið. Síðan er spurningin kannski sú hvort íslensk sjávarútvegsfyrirtæki sem eru með einhverja burði séu í miklum vandræðum með að fjármagna sig. Er það þannig? Við höfum tekið eftir því að sum af þessum fyrirtækjum hafa farið út á hinn almenna hlutabréfamarkað með sína hluti. Mér liggur við að segja að það hafi verið biðröð eftir því að kaupa hluti í þessum fyrirtækjum, þeim þeirra sem eru sæmilega vel rekin. Auðvitað er alltaf hægt að finna fyrirtæki þar sem þessir erfiðleikar eru, en lausnin er þá ekki endilega sú að kalla inn útlendinga. Þeir hafa engan áhuga á því að koma inn í illa rekin fyrirtæki sem eru hálfpartinn eða alveg á hausnum. Það leysir engan vanda og þess vegna er þetta líka rökleysa að mínu mati. Þetta er ekki röksemd. Þetta heldur ekki sem röksemd. Það er langt frá því að þessi íslensku fyrirtæki hafi verið á hnjánum eftir lánsfjármagni. Þau hafa getað selt sína hluti með myndarlegum hætti. Virðulegi forseti. Það var ekki ætlun mín að halda hér einhverja meiri háttar ræðu. Ég gerði smátilraun til þess að leiðbeina mönnum um eðli kapítalismans. Má segja að þar komi vel á vondan. En ég hef verið að reyna að fara yfir röksemdir manna hér sem ég get ekki tekið gildar. Ég vil því ítreka að ég held að það sé skynsamlegt að við reynum að fara eins varlega og við getum í þessu efni vegna þess að sjálfstæðið er auðlind. Það er aðalatriðið.

Herra forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson sagði að við fjórmenningar í Sjálfstfl. hefðum ekki endilega flutt frv. okkar til þess að það fengi afgreiðslu, það væri bara lagt fram til umræðu. Ég vil mótmæla þessari röksemdafærslu hv. þm. og tel að við höfum með fullum rökum lýst því hvernig við teljum að bein fjárfesting gagnist íslenskum sjávarútvegi betur en óbein fjárfesting. Ég vil bara benda á eitt af þeim dæmum sem hafa komið hér fram. Stór matvælahringur í Evrópu, eins og t.d. Unilever, getur keypt upp fiskmarkaði á Íslandi 100%. Hann má síðan kaupa 49% í íslensku matvælafyrirtæki sem gæti keypt 100% í stóru fyrirtæki eins og Granda. Þetta heimilar þeim ekki bara óbeina fjárfestingu upp á 49%, heldur torveldar þetta mjög alla ákvarðanatöku í fyrirtækinu sem í sjálfu sér getur komið öllum þeirra markaðshugmyndum og framtíðarmöguleikum í miklu erfiðari farveg heldur en ella væri, ef erlendi aðilinn væri t.d. með 49% beina eignaraðild í viðkomandi fyrirtæki. Ég er aftur á móti alveg sammála öllu því sem sagt er um að fara varlega og í hugsanlegum tilfellum sem þessum þar sem erlendir aðilar í sömu grein hafa virkilegan áhuga á fjárfestingu í sjávarútvegi á Íslandi ætti að setja inn í lögin ákvæði sem heimila viðskrh. að grípa inn í slík mál ef þau kæmu upp og menn sjá fyrir sér óheppilega mikla fjárfestingu. Þess vegna held ég að í allri þessari umræðu höfum við getað sýnt fram á að við erum ekki með neina sýndarmennsku heldur erum við að leggja fram mál í fullri alvöru. Við gerum okkur aftur á móti fyllilega grein fyrir því að það eru ekki endilega miklar líkur á því að lagafrv. okkar verði samþykkt en eigi að síður munum við hafa þessa skoðun á málinu þó að við getum stutt stjfrv.

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst kominn tími til að menn útmáli úr þessum ræðustól þá ógn sem þjóðinni stafar af Unilever og er nú langur tími liðinn síðan menn hafa dregið upp þann auðhring til þess að sýna fram á það hvað er erfitt fyrir Íslendinga að lifa af í þessum sviptingaheimi kapítalismans. Mér finnst líka ástæða til að þakka hv. þm. fyrir hreinskilnina vegna þess að hann sagði: Þetta mál er ekki bara lagt fram til umræðu. Þetta mál er flutt af fullri alvöru. Það þýðir auðvitað eins og ég sagði áðan að hv. þingmenn Sjálfstfl., sem flytja málið, munu auðvitað hljóta að beita sér fyrir því að stjfrv. verði breytt í efh.- og viðskn. Þar sitja reyndar tveir flutningsmenn frv. þannig að mér sýnist einboðið að þessi umræðuþáttur sem hefur staðið í nokkra daga sé ekki nærri búinn.

Herra forseti. Ég get tekið undir það með hv. þm. að umræðunni er náttúrlega ekki alveg lokið og hún verður örugglega uppi á borðinu í hv. Alþingi svo lengi sem Ísland verður sjálfstæð þjóð sem ég vona að verði um aldur og ævi. Það er engin spurning að þetta verður áfram til umræðu og ég geri ekki ráð fyrir því að menn kæri sig um að hafa svona mál í einhverju þagnargildi. Umræðan hlýtur að þróast með sjávarútveginum sjálfum og í þinginu. Varðandi það að ekki sé röksemd að fá erlent fjármagn inn í sjávarútveginn af því að það sé nóg til af fjármagni í landinu þá held að það sé í sjálfu sér hægt að segja að nóg fjármagn sé í landinu. Það sem menn voru að meina með því að fá erlent fjármagn inn í íslenskan sjávarútveg var að við værum að ná í aðra reynslu, við værum kannski að ná í markaðssetningu og með erlendum aðilum að komast nær þeim markaði sem við erum að vinna á. Við erum að fá upp önnur sjónarmið, aðra þætti sem við þurfum nauðsynlega og við höfum einnig bent á að þjóðir eins og Danir virðast hafa getað náð meiri virðisauka í botnfiskvinnslu sinni og greitt hærri laun en á þeim sviðum þurfum við að gera betur.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það síðastnefnda hjá hv. þm. Ég held að við eigum að þróa inn í iðnað okkar á þessu sviði eins og mögulegt er þá þekkingu, verkmenntun og tæknigetu sem til er annars staðar. Við eigum auðvitað líka að reyna að breyta þekkingu okkar, verkmenntun og tæknigetu í verðmæta afurð sem við seljum annars staðar. Ég er alveg sammála hv. þm. um það í sjálfu sér enda hefur deilan ekkert snúist um það. Ég sagði hins vegar ekki að það væri til nóg af fjármagni á Íslandi. Það voru ekki mín orð heldur sagði ég að þau sjávarútvegsfyrirtæki sem hafa viljað selja hluti hafi ekki þurft að bíða lengi eftir tilboðum, þ.e. sæmileg fyrirtæki. Það hefur gengið mjög vel að selja hluti í sjávarútvegsfyrirtækjum á Íslandi og það er umhugsunarefni þegar þessi hlutabréfamarkaður fer loksins að þróast á Íslandi þegar sjávarútvegurinn kemur inn í hann. Þá er þetta að verða alvöruviðfagnsefni og ég er alveg viss um að við hv. þm. erum alveg sammála um það.

Herra forseti. Fjármagnið er eins og vatnið, sagði hv. þm., og leitar leiða hins minnsta viðnáms og vitnaði í Henry George og Retsforbundet. En ræðan snerist síðan um það að hann setti allt sitt traust á hina formlegu lagasetningu. Nú er það svo að hér er flutt frv. sem á að tryggja markmiðið, forræði yfir auðlind en flutningsmaðurinn, ríkisstjórnin að baki, lýsir því yfir að ekkert hald sé í þessu frv. Hér voru lög sem bönnuðu erlenda fjárfestingu hvort heldur væri í veiðum eða vinnslu en við vitum af mörgum dæmum að það þarf verulegt fjármagn, að vísu lánsfjármagn, sem er með þeim hætti að menn lána fé til innlendra fyrirtækja til þess að kaupa kvóta, til þess að tryggja sér hráefni og hafa þar með fengið ráðstöfunarrétt á afurð auðlindarinnar. Það eru lög í landinu um það að þjóðin eigi auðlindina. Ríkisvaldið tekur síðan að sér að takmarka aðgang að þessari auðlind, skammtar sumum en synjar öðrum og veiðileyfin, sem verða þannig að fémætum eignum, ganga kaupum og sölum, þær eru leigðar, veðsettar, erfðar og það er einmitt vegna þessa skömmtunarhlutverks ríkisvaldsins sem þær eru verðmæti. Ef það er nú svo, af því að kapítalið leitar leiða hins minnsta viðnáms, að erlendir aðilar geta með óbeinni eignaraðild náð forræði og stjórnun á fyrirtækjum sem veitir þeim aðgang að auðlindinni, forræði yfir veiðiheimildum jafnvel innan ramma laga, að þau geti flutt óunninn fisk úr landi og tekið arðinn annars staðar, þ.e. í erlendri lögsögu, hvar er þá viðnámið? Hvar er þá vörn þjóðríkisins og laganna? Seinasta vörnin er sú að segja: Til þess að tryggja eigandann yfir auðlindinni --- og nú er það alveg sama hvort það er sjávarútvegsauðlindin eða orkulindirnar --- lágmarksarð að þessari auðlind, þá er tekið gjald fyrir veiðileyfin eða fyrir virkjunarréttinn vegna þess að lögin sem kveða á um það hvernig fyrirtækin eru samsett halda ekki, vegna þess að formið heldur ekki fyrir kapítalismanum. Það leitar leiða hins minnsta viðnáms og fer sínu fram.

Virðulegi forseti. Það er í fyrsta lagi rangt að ég setji allt mitt traust á formlega lagasetningu, það er ekki sanngjörn túlkun á mínu máli. Ég viðurkenni að í þessu máli tel ég að það skipti miklu að til séu lagareglur. Ég reyndi að skýra það í máli mínu áðan að ég tel ekki 100% tryggt að þær þurfi að halda í þessu tilviki út af þessu sérstaka eðli fjármagnsins sem hv. þm. kann að orða miklu betur en ég. Ég held að nauðsynlegt sé í þessu sambandi að hafa líka í huga aðra umgjörð gagnvart fyrirtækjum eins og hina íslensku almennu skattalöggjöf, reglur um það hvernig fyrirtæki koma fram við fólk, hvaða reglum fyrirtæki verða að hlíta að því er varðar starfsfólkið á hverjum tíma, bæði kjör þess, kaup og annað þess háttar. Með margvíslegu kerfi velferðarþjóðfélagsins hljótum við ævinlega að takmarka rétt og möguleika fjármagnsins til þess að ganga á réttindi fólksins sem er aðalatriði í þessu samhengi. Hitt er svo það að veiðileyfi gangi kaupum og sölum og lausnin sé fólgin í því að leggja skatt á kaupin og sölurnar. Ég held að málið snúi ekki þannig. Ég hef ekki séð að gjaldið sem slíkt breyti réttarstöðu, mér liggur við að segja þjóðarinnar, í þessu dæmi. Ég tel að þjóðin eigi auðlindina og það sé hafið yfir allan vafa. Ef menn vilja hins vegar taka ákvörðun um að skattleggja þá sem sækja fiskinn út á miðin er það sjálfsögð ákvörðun. Ég skal út af fyrir sig taka þátt í því ef erfiðleikar eru uppi hjá ríkissjóði og ef þeir sem sækja í auðlindina eru sæmilega loðnir um lófana og geta borgað einhverja skatta.

Herra forseti. Það er skömmtun ríkisvaldsins, ókeypis úthlutun til sumra en synjun til annarra sem gerir þennan aðgang að auðlindinni að verðmætum. Út af fyrir sig er það bara afleiðing annars vegar þessarar pólitísku ákvörðunar um takmarkaðan aðgang og hins vegar framsalsréttur. Þetta eru því eftirsóknarverð verðmæti sem menn greiða fyrir umtalsverða fjármuni, marga milljarða kr. Við erum einfaldlega að tala um óbreytt kerfi, aflamarkskerfi með framsalsrétti. Kostir þess eru framsalið vegna þess að ella væri engin hagræðing í því kerfi. Eftir stendur að menn greiða þarna milljarða kr. en þeir greiða ekkert af því til eigandans. Það að krefjast veiðileyfagjalds þarf ekkert að hækka gjaldið sem menn greiða hver öðrum. Það ræðst af markaðnum. Ef ég sný þessu dæmi upp á hina auðlindina, þ.e. fallvötnin og jarðvarmann, þar sem svo háttar til að nú er ekki einu sinni lagavörn að forminu til vegna þess að erlendir aðilar geta keypt auðlindirnar sjálfar. Þeir gætu þess vegna keypt vatnsréttindi, virkjunarréttindi, jarðvarmaréttindi og sú breyting var á um síðustu áramót. Ég spyr hvort manni, sem verið hefur formaður í flokki sem heitir Alþb. og kenndi sig einu sinni við þjóðfrelsi, sósíalisma og verkalýðshreyfingu, sé það ekkert áhyggjuefni? Telur hann að það sé ekki sjálfsagður hlutur og reyndar skylduverk stjórnvalda að koma fram með löggjöf, og hefði átt að vera búið að því, sem tryggði sameign þjóðarinnar á þessum virkjunarréttindum? Því að hvernig ætti þjóðin ella að fá arð? Nú þýðir ekki að snúa út úr þessu: Ja, fyrirtækið borgar skatta og skyldur. Það gerði það samkvæmt almennum reglum. Við erum ekki að tala um það. Við erum að tala um skammtaðan aðgang að takmörkuðum auðlindum og hafi hv. þm. einhvern tíma kynnt sér georgisma og lýst aðdáun sinni á Retsforbundet, þá eru þetta efnisrök sem eru í fullu gildi og við erum núna þar staddir að ef menn eru sammála um að tryggja þetta forræði þá eru ekki önnur úrræði til þess.

Virðulegi forseti. Varðandi orkuna situr ekki á hv. þm. að núa okkur alþýðubandalagsmönnum því um nasir að við höfum ekki staðið vaktina í því efni. Við höfum flutt frumvörp í 11 ár á hverju einasta þingi.  Varðandi sjávarútvegsauðlindina. Bankastjóri var einu sinni í Seðlabankanum og þegar hann var spurður að því hvaðan peningarnir væru sem seðlabankahúsið er byggt fyrir þá sagði hann þetta: Verður til í bankanum sjálfum. Þá sagði ég að mér þætti gaman að vita hvernig þessi sjálfsgetnaður peninganna, sem bankastjórinn væri að lýsa, gengi fyrir sig, hvernig þau kvikindi æxluðust. En auðvitað mundi skattur eða veiðileyfagjald einhvers staðar koma niður. Hann verður ekki til þess að allt verði óbreytt. Auðvitað eru hlutirnir ekki þannig. Auðvitað mundi það breyta skiptunum í þjóðfélaginu gagnvart veiðum og vinnslu og gagnvart sjávarútvegi og eyðslunni að öðru leyti í þjóðfélaginu þannig að þessir hlutir eru ekki svona einfaldir. Tími minn er því miður búinn og ég vil segja að lokum: Ég er tilbúinn að ræða þetta mál, ég segi það alveg eins og er, en ég get ekki fest trú á svona fyrirkomulag. Það gengur ekki.

Herra forseti. Ég hef fylgst með þessum umræðum eins og ég hef getað og fundist umræðan fara töluvert á ská við efnið en það er mikil tilhneiging í þingsölunum, hvaða mál sem koma upp, að koma alltaf að þessari veiðileyfagjaldshugmynd. Að vísu var hún ekki rædd þegar frv. um prestaköll kom, en ég held við flestöll önnur tilefni.

Hvað áttu við?

Ég lít þannig á að þetta frv. ríkisstjórnarinnar sé tiltölulega skýrt. Hugsunin þar á bak við er sú að takmarka á einu sviði aðild útlendinga að fiskvinnslu og útgerð. Að öðru leyti er verið að opna þetta og hafa þetta alveg frjálst samanber þá samninga sem við höfum gert. Menn hafa eytt hér töluverðum tíma í að sýna færni sína í prósentureikningi en ég lít þannig á að það skipti ekki höfuðmáli hvaða prósentu menn fá út úr óbeinni aðild. Ég efa ekki að hv. þm. Ágúst Einarsson hafi reiknað rétt þegar hann komst upp í 62%. Það er að vísu hærri tala en við töldum að frv. fæli í sér þegar það var kynnt en ég fæ ekki séð þó þessar tölur hans séu réttar að það breyti miklu, alla vega ekki mínu viðhorfi, vegna þess að ég er honum sammála um að óbeina aðildin skiptir ekki höfuðmáli. Hún mætti mín vegna vera lægri en ég held að við eigum að takmarka þetta. Ég er þeirrar skoðunar að þó að það sé kannski tæknilega erfitt að fylgja því eftir --- ég tek undir að það getur verið erfitt að fylgja því eftir --- þá er það ekki óyfirstíganlegt. Það vefst ekki fyrir þeim mönnum sem ætla að fylgja því frv. sem komið er frá sjútvrh. um eftirlit með auðlindinni. Ef þeir treysta sér til að fylgja því frv. og þeim reglum sem þar eru settar upp þá ætti þeim ekki að verða skotaskuld að fylgjast með þessu svona öðru hvoru enda ekki meginmál hvort við kannski förum eitthvað aðeins yfir strikið tímabundið. Ég lít sem sagt þannig á að frv. ríkisstjórnarinnar sé raunsæisfrv. Það er verið að aðlaga þetta aðstæðum. Við höfum vitað það um margra ára skeið að sumir fjárfestar hér á Íslandi eru með dálítilli útlendri aðild, ekki mikilli. Þeir hafa verið að fjárfesta og það hefur komið sjávarútveginum vel. En við höfum látið það viðgangast og enginn hefur haft af því stórar áhyggjur. Þetta frv. er til að tryggja það að þær fjárfestingar séu núna fullkomlega löglegar og það er vel. Ég sagði í fyrri ræðu minni, herra forseti, að í mínum huga mætti skipta sjávarútveginum í tvennt: Annars vegar í útgerð sem á aflaheimildir og hefur aðgang að auðlindinni og hins vegar í fiskvinnslu sem hefur engan aðgang að auðlindinni og engan rétt þar á. Í mínum huga er fiskvinnslan ekki þátttakandi í útgerð. Hún er að keppa á frjálsum markaði í frjálsri verðmyndun og hún er miklu nær því að vera undir almennum iðnaði að mínu viti. Ég gæti alveg fallist á það eins og ég sagði þá, herra forseti, að þar væri engin takmörkun á neinni fjárfestingu. Ég veit hins vegar að þessi tvö frv. sem fylgja með, bæði frá Þjóðvaka og frá flokksbræðrum mínum, ganga alveg öfugt við stefnu stjórnarinnar. Stefna stjórnarinnar er skýr. Hér er frv. um enga beina aðild að útgerðinni en þeir vilja beina aðild og ég er mótfallin þeim frv. báðum. Ég tel að þarna sé víglína sem við getum og eigum að verja. Við höfum farið út í það eins og aðrar þjóðir að eiga mikil opin viðskipti og við erum hluti af Evrópu og Vesturheimi. Við erum með allt opið og það stefnir að því að fjármagnsmarkaðurinn verði frjáls. Hann er að verða það bráðum og það er vel. En þetta er víglína sem við getum varið og eigum að verja. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, herra forseti, lít ég þannig á að þetta sé eina auðlindin og við höfum ástæður til þess að verja hana vegna ýmissa hluta. Í fyrsta lagi. Ég lít þannig á og tel mig geta rökstutt það að íslensk atvinnufyrirtæki eru mjög veik, alveg sama við hvað við berum saman. Það er miklu minna kapítal í íslenskum fyrirtækjum en hjá samkeppnisaðilum þeirra erlendis. Sökin er fyrst og fremst okkar Íslendinga vegna þess að það hefur gerst æ ofan í æ í Íslandssögunni á síðustu áratugum að menn hafa gleymt því boðorði Rómverjans að hinn góði hirðir rýir sauði sína en flær þá ekki. Hörmungarsaga íslenskra efnahagsmála er að í hvert sinn sem við höfum farið út af í þeim, hefur það fyrst og fremst komið niður á útflutningsframleiðslunni. Það hefur komið niður á útgerðinni og skilið hana eftir í sárum. Það hefur virkað á nýgræðinginn í iðnaðinum eins og frostnóttin á vorin virkar á gróðurinn. Það hefur drepið hann æ ofan í æ. Þetta eru slysasögur íslenskra efnahagsmála. Þess vegna eru íslensk sjávarútvegsfyrirtæki of veik. Þau eru of veik og það er ástæða til þess fyrir Íslendinga í framtíðinni að tryggja að útgerðin sé í þeirra höndum. Menn hafa spurt mjög mikið í þessum umræðum: Hvað er Íslendingur og hvað er ekki Íslendingur. Ég lít þannig á sögu tuttugustu aldar, ég lít þannig á söguna okkar Íslendinga að það skipti höfuðmáli í sjálfstæðisbaráttunni að atvinnufyrirtækin og útgerðin komust í eigu Íslendinga. Það skipti höfuðmáli. Menn spyrja þá: Hver var munur á dönskum selstöðukaupmanni og Dananum Thor Jensen? Hann var danskur. Við vitum það. Hver var munurinn á þeim? Ég lít þannig á að það hafi verið höfuðmunur á þeim vegna þess að Thor Jensen leit á Ísland sem endastöð hagnaðar, svona ,,profitcenter``. Hann var Íslendingur í húð og hár. Hann leit á það sem rétt að vinna og starfa á Íslandi. Þess vegna varð hann Íslendingur en ekki danskur selstöðukaupmaður. Ég álít að barátta Íslendinga fyrir því að eiga sína útgerð, byggja upp sína fiskvinnslu og ná tökum á markaðnum hafi getað ráðið úrslitum um það að þessi þjóð er sjálfstæð en ekki nýlenda. Ég hef alla tíð trúað því og talið mig hafa fyrir því margar sannanir. Ég hef líka trú á því að þó að fallegar og góðar hafi verið ræðurnar á Alþingi 17. júní 1944 við lýðveldistökuna, þá hafi það ekki verið minna um vert að það ár héldu Íslendingar til Bandaríkjanna til að treysta þar íslenska markaðssetningu á íslenskum vörum. Það hafði gríðarleg áhrif og hefur haft gríðarleg áhrif á að tryggja sjálfstæði þjóðarinnar. Án þess væru á því áhöld. Ef við lítum á erlenda aðila í sjávarútvegi og tökum fyrst og fremst þessa evrópsku, þá eru fjárlög þeirra og umsetning margföld og eigið fjármagn miðað við það sem okkur getur nokkurn tímann dreymt um að verði til á Íslandi, ég tala nú ekki um risa eins og Unilever eða Nestlé. Við höfum ekkert við þá að gera. Við erum bara mjög litlir og fátækir og smáir og eigum ekki að vera með þennan rembing heldur viðurkenna það. Við þurfum að vera í súrefniskassa eins og fyrirburður í samskiptum við erlent kapítal á þessu sviði. Og við skulum ekkert vera feimnir við að viðurkenna það. Það er ekkert til að skammast sín fyrir. Þetta er bara staðan og það er raunsætt mat okkar á stöðunni hverju sinni sem skiptir máli. Þess vegna er ég sannfærður um að ef við ætlum að fara að ganga núna fram með því að heimila þetta þá séu menn að fara offari. Enda hefur það komið fram í ræðum mjög margra að það er engin sérstök þörf fyrir það. Ef við lítum á hvar íslenskt efnahagslíf blómstrar og hvar við náum árangri þá sjáum við að það er í öflun sjávarfangsins, útgerðinni. Þar höfum við hærra framleiðnistig en nokkur önnur þjóð. Þar höfum við náð meiri árangri en nokkur önnur þjóð. Við eigum líka flota sem er betri en nokkur önnur þjóð ræður yfir. Og þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir í útgerðinni eru ekki önnur en fyrst og fremst offjárfesting. Við þyrftum heldur að minnka flotann og afköst hans en að auka hann þannig að þörfin fyrir að fá nýtt blóð, nýtt fjármagn er ekki til staðar í útgerðarfyrirtækjum. En hún er til staðar á öllum sviðum öðrum. Hún er til staðar í fiskvinnslunni. Þó við höfum vissulega náð mjög góðum árangri á sumum sviðum þá höfum við ekki náð honum á nærri því öllum sviðum. Og ég er sannfærður um að með því að fá aukið fjármagn þar inn, yrði það efnahagslífinu mjög til góða. Ég er því reiðubúinn að ræða það í nefnd og ræða það við félaga mína að reyna að ná samkomulagi um þetta. Það er ekki rétt sem hefur komið hér fram að þessi umræða um skiptinguna sé löngu dauð. Þetta er umræða sem atvinnurekendur í sjávarútvegi eru reiðubúnir að íhuga og velta fyrir sér. Ég hef orðið var við það undanfarna daga. Eins og ég gat um í upphafi máls míns hefur það vakið athygli mína að það er ekki hægt að ræða þetta mál öðru vísi en hið heitt elskaða umræðuefni auðlindaskattur komi þar inn. Þar koma menn stanslaust með þennan sama áróður, sömu síbylju um að hann sé einhver lausn á forræði okkar yfir auðlindinni. Í mjög vondri tillögu sem var flutt á haustdögum af Þjóðvaka er mjög góð greinargerð um auðlindaskatt. Þar er farið yfir þetta og það tíundað betur og skýrar en flestir aðrir hafa gert. Þar er m.a. bent á tekjuskattinn sem eina leið í þessu máli. Tekjuskatturinn sjálfur er hin eðlilega og sjálfsagða leið ef hagnaðarhlutdeild er einhvers staðar orðin óeðlileg. Þetta dæmi snýst allt um það hvort okkur takist að hafa stjórn á veiðunum. Ég er ekki að deila við hagfræðinga sem þar hafa sett upp hinar mestu kenningar. Við erum að ræða um það hvernig við ætlum að tryggja að hér sé jafnstöðuafli og hér sé sem næst því að vera hámarkshagnaður. Undir þeim kringumstæðum að við gætum náð því, hefur enginn mælt því í mót að við skyldum borga skatta. Skattar eru eðlilegur hlutur í nútímaþjóðfélagi. En þessi umræða um auðlindaskatt hefur löngu farið upp úr þeim farvegi. Nú koma menn hér hver á fætur öðrum. Rétt fyrir jólin kom Alþfl. með tillögu beint um að leggja skuli á svo og svo mörg hundruð milljónir, punktur. Það er verið að tala um beina skattheimtu án nokkurs samhengis við nokkuð annað. Skattur í þessum skilningi á útgerðina er og getur aldrei orðið annað en skattur á sjómenn, skattur á fiskvinnslufólk, skattur á landsbyggðina, skattur á sjávarpláss og útgerðarstaði þar sem lífið byggist á útgerð. Með þessari hugsun er mjög harkalega vegið að landsbyggðinni sem stendur nú hallari fæti en nokkurn tímann áður. Menn hafa ekki getað sett samasemmerki við það að við værum neitt nær því, hvort sem það eru 300 millj., 500 millj. eða 800 millj. kr. sem menn ætla til að stoppa með í eitthvert ríkisgat, að sýna fram á það að við séum þá nær því að hafa forræði yfir þessari auðlind. Af og frá, af og frá. Það er einmitt hitt að hin veika staða sjávarútvegsins er hin veika hlið á íslenskum efnahagsmálum af því að hún er aðalútflutningsgrein landsins. Við þurfum að forðast það umfram allt á næstu mánuðum, missirum og árum að missa raungengið aftur upp þannig að rekstrarstaða útflutningsgreinanna versni. En beinn skattur hér og nú á útgerðina er ekkert annað en ávísun á það að veikja útflutninginn og veikja samkeppnisstöðu sjávarútvegsins og veikja gjaldmiðilinn til lengri tíma. Ég ætla ekki að fara út í þær kenningar þótt það sé kannski rétt, herra forseti, sem sumir hafa haldið fram og íslenskur iðnaður hefur tekið upp á sína arma. Það er þessi draumaþríliða um að lækka gengið, setja á auðlindaskatt. Það hefur margsinnis verið sýnt fram á að það gangi ekki upp. Best er þar röksemdafærsla Ragnars Árnasonar prófessors sem sýnir að við stæðum fljótt aftur í sömu sporum þar sem raungengið teygist alltaf upp á ný. Það væri bara eitt efnahagsslysið í viðbót. Í mínum huga er öllu þessu tali um auðlindaskatt fyrst og fremst ætlað að hljóma vel af því að sumir trúa því að það sé líklegt til vinsælda. Aðrir tala eins og við séum hér með einhverja námupeninga og ekki þurfi annað en að sækja þá. Það eru engin rök í málinu þótt framsalsréttur kvótans orsaki peningastreymi milli aðila í sjávarútvegi vegna þess að þar er bara streymi milli aðila og það eru bara örfá kíló sem eru þar á markaði. Verðið fer eftir aðstæðum. Hér hefur verið bullandi sölumarkaður á fiski, alveg síðan við fórum að takmarka þorskveiðar. Það er eðlilegt að verðið fari upp úr öllu valdi. En þegar menn taka einstakt verð á þorski í leigu, 90--95 kr., margfalda það svo með 160 þúsund tonnum og fá þannig út einhverja auðlind, þá eru menn bara að bulla. Það á ekkert skylt við afkomu sjávarútvegsins.  Ég hef áður sagt að ég lít þannig á að það fari ekki á milli mála, bæði í landhelgislögunum og annars staðar, að forræðið yfir landhelginni og auðlindinni hér er Íslendinga. Það þarf enginn að deila um það og ég tel að öllum hafi verið það ljóst löngu áður en núgildandi lög um fiskveiðar voru sett. Þannig að þessi 1. gr. sem mönnum þykir svo gaman að vitna í, þessi sykurtoppur á frv. og lögunum, um að fiskarnir í sjónum séu sameign þjóðarinnar o.s.frv., hefur ekkert praktískt gildi. Það lá alltaf ljóst fyrir að hann heyrir undir íslenska lögsögu. Ég trúi því ekki öðru en að öllum sé ljóst að það getur verið lífsspursmál fyrir efnalegt sjálfstæði Íslands að veiðiréttindin verði örugglega áfram í höndum Íslendinga.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur hélt kjarnyrta ræðu um málefni dagsins. Ég ætla að tæpa á örfáum atriðum. Hann orðaði það svo að íslenskur sjávarútvegur þyrfti að vera í súrefniskassa af því að hann væri svo veikburða. Það kemur mjög óvart að heyra slíkt úr munni hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem þekkir vel til. Ég veit ekki betur en þeir frændur sem eiga Samherja norður á Akureyri hafi lýst því yfir í blaðaviðtali að að þeirra dómi væri ekkert því til fyrirstöðu að takast á við samkeppni erlendra aðila í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum. Þeir tækju varla undir það að þeir þurfi að vera í einhverjum súrefniskassa. Varðandi það að fiskvinnslan gæti orðið einhver sérkapítuli í þessu öllu og mætti þess vegna vera undir 100% erlendri eignaraðild kemur mér dálítið á óvart. Það hefur verið vaxtarbroddurinn í íslenskum sjávarútvegsfyrirtækjum í dag að sameina vinnsluna og útgerðina. Það er fyrst og fremst þetta form sem hefur gengið vel og selst vel á hlutabréfamörkuðum. Ég er því ekki viss um að þessi röksemdafærsla gangi upp í praxís þótt hún hljómi hugsanlega vel í svona umræðu. Ég er ósammála því að frv. okkar fjórmenninganna í Sjálfstfl. gangi öfugt á stefnu stjórnarinnar. Ég tel að þar sé fyrst og fremst um stigsmun að ræða, hvort það eigi að vera óbein 49% eignaraðild eða 49% bein eignaraðild. Það er alveg ljóst að bein eignaraðild er skilvirkari og mun tryggja að virðisaukinn verður eftir í sjávarútveginum. Það mun hin aðferðin ekki tryggja. Annað sem mér finnst nauðsynlegt að komi fram í framhaldi af þessu er það sem ég held reyndar að allir hafi sagt hér. Við verðum að tryggja að auðlindin, fiskstofnarnir séu ávallt tryggðir þannig í lögum að það sé aldrei nein spurning um forræði.

Herra forseti. Ég hlýt að leggja mitt mat á stöðu íslenskra fyrirtækja. Ég get ekki svarað fyrir aðra og það eru engin rök í málinu þótt einhverjir menn segist í blaðaviðtali hvergi hræddir. Nei, ég held að menn séu ekkert hræddir. En það eru engin rök í málinu, sérstaklega þegar átt er við fyrirtæki sem er ekki einu sinni á markaði. Það er bara lokað. Það er von að þeir séu óhræddir. Ég veit ekki hvað menn kalla grundvallarmun og hvað menn kalla stigsmun. En í frv. ríkisstjórnarinnar er kveðið skýrt á um að bein fjárfesting sé útlendingum algjörlega óheimil. Í frv. fjórmenninganna, flokksbræðra minna, er talað um 49%. Ef þetta er stigsmunur, þá mega menn kalla það stigsmun. En ég tel þetta grundvallarmun.

Herra forseti. Hv. þm. segir að þetta sé grundvallarmunur. Ég lýsi því sem stigsmun hvort útlendingar eigi óbeina 49% aðild eða beina. Eins og ég nefndi dæmi um áðan getur sú staða komið upp að fyrirtæki eins og Unilever kaupi upp fiskmarkað 100% og gæti síðan eignast annað fyrirtæki sem tengt væri sjávarútvegi með einhverjum hætti, t.d. Íslenskar sjávarafurðir, sem gæti síðan keypt stórt fyrirtæki eins og Granda 100%. Hvert færi virðisaukinn ef útlendi aðilinn hefði náð samkomulagi við aðra aðila um það hvernig honum fyndist best að beina hagnaðinum? Færi hann ekki helst þangað sem erlendi aðilinn hefði mest ítök? Þannig kemur þetta a.m.k. út í mínum huga. Ég tel þessa aðferð því órökrétta ef við erum að hugsa um sjávarútveg, en það gæti svo sem komið þjóðhagslega út á eitt. Ég hef ekki kannað það svo nákvæmlega að ég geti fullyrt neitt um það. En ég tel að menn ættu að skoða öll þessi dæmi í hv. efh.- og viðskn. með opnum huga. Ég held að flestallir sem hafa tekið þátt í þessari umræðu hafi eitthvað til síns máls.

Herra forseti. Í mínum huga skiptir þessi umræða og þessi prósentureikningur ekki máli. Eins og fram hefur komið hjá nokkrum hv. þingmönnum fjallar þetta frv. um takmarkaða eignaraðild og það er verið að setja upp ákveðnar girðingar. Þetta eru bara lög. Ef í ljós kemur að einhver þessara girðinga er ekki nógu há og ef það er vilji manna að takmarka eignaraðild, er ósköp einfalt að endurskoða lögin og hækka girðingarnar. Hugmyndin með frv. er að reisa girðingar 

Hún er óbein.

Hún er ekki ótakmörkuð, lestu frv. aftur, hv. þm. Hún er takmörkuð. Það er grundvallarmunur á því og frv. um beina aðild upp á 49%.

Herra forseti. Það eru tvö til þrjú atriði í máli hv. þm. sem ég vil gera að umtalsefni og spyrja hann um. Það er í fyrsta lagi auðlindagjaldsumræðan. Kannski ber að fagna því að hann tók undir greinargerð okkar þjóðvakamanna, en hún getur ekki orðið aðalatriði í þessari umræðu. En hann lýsti því yfir að hann styddi frv. ríkisstjórnarinnar, sem hér er verið að fjalla um. Hann er á móti frv. okkar þjóðvakaþingmanna og frv. sjálfstæðisþingmannanna fjögurra. Klofningurinn innan Sjálfstfl. í þessu máli er vissulega athyglisverður. En hv. þm. ræddi líka um aðskilnað veiða og vinnslu sem ég tel dálítið erfiðan í framkvæmd. Ég vil spyrja hv. þm. tveggja spurninga: Styddi hann frv. okkar þjóðvakamanna ef þar væri talað um 20% beina fjárfestingu, ekki í sjávarútvegsfyrirtækjum heldur í vinnslufyrirtækjum í sjávarútvegi? Eða styddi hann frv. hinna fjögurra sjálfstæðisþingmanna ef því væri breytt þannig að þar væri gert ráð fyrir 49% beinni fjárfestingu í vinnslufyrirtækjum sjávarútvegsfyrirtækja? Þar sem þetta er gömul umræða um aðskilnað veiða og vinnslu vil ég spyrja hann betur út í það hvernig hann hyggst framkvæma þann þátt. Með hvaða hætti geta fyrirtæki í reynd skipt sér þannig að útgerð sé öðrum megin og vinnsla hinum megin án þess að þetta verði svo samfléttað að eignaraðild í vinnslunni þýddi í reynd eignaraðild að útgerðinni? Þessa umræðu hafa menn gengið í gegnum áður. Hvaða nýjar tillögur hefur hann um aðskilnað ef menn færu að fikra sig yfir á þessa braut?

Herra forseti. Fyrri spurningin var hvort ég mundi styðja tillögu frá Þjóðvaka upp á 20% eignaraðild í fiskvinnslu eða tillögu félaga minna upp á 49% eignaraðild í fiskvinnslu. Ég hef sagt það fyrr við þessa umræðu, herra forseti, að ég hefði hugleitt það og væri þeirrar skoðunar að gagnvart fiskvinnslunni sjálfri, þar sem fyrirtækin eiga enga hlutdeild í auðlindinni, þá kæmi hvaða prósentutala sem er til greina, jafnvel 100%. Síðan var spurt hvernig ég sæi fyrir mér framkæmdina á aðskilnaði veiða og vinnslu. Eins og ég hef áður sagt get ég ekki séð muninn á iðnfyrirtæki í rekstri á Íslandi og íslensku fiskvinnslufyrirtæki sem á fortakslaust enga aflaheimild. Ef það á enga aflaheimild sé ég engan mun á því og almennu iðnfyrirtæki við þær rekstraraðstæður sem við búum við í dag, þ.e. frjálsa verðmyndun á fiski.

Herra forseti. Hv. þm. svaraði ekki seinni spurningunni. Hvernig sér hann þetta fyrir sér í framkvæmd? Og hvað með hættuna á að það yrði litið á þessi tvö fyrirtæki sem heild? Tökum bara dæmi. Það er fyrirtæki sem bæði gerir út og vinnur fisk eins og mjög mörg fyrirtæki á Íslandi. Þetta fyrirtæki yrði þá að kljúfa sig upp í tvo rekstraraðila, tvö hlutafélög. Í öðru mættu bara Íslendingar eiga, þ.e. í veiðunum. Þeir væru væntanlega sömu aðilarnir og mundu eiga með útlendingum í hinu fyrirtækinu. Það er þetta praktíska mál sem menn hafa oft og tíðum rætt um. Við skulum segja að útlendingurinn ætti í vinnslufyrirtækinu 70--80%. Þetta vinnslufyrirtæki væri sá sem keypti af útgerðinni. Það eru orðin svo náin tengsl á milli að hinn formlegi aðskilnaður þarna á milli er bitamunur en ekki fjár. Herra forseti. Menn hafa gengið í gegnum vandkvæðin með þessa aðgreiningu innan sjávarútvegsins margoft áður. Það kom ekkert nýtt fram í máli hv. þm. varðandi þennan þátt. Ég tek hins vegar alveg undir það að fiskvinnslufyrirtæki er iðnaðarfyrirtæki og ég gæti hvenær sem er farið í langa umræðu um það og m.a. rifjað upp þá tillögu mína að sameina iðnrn. og sjútvrn. Það er annað mál. En hann svaraði ekki þessari einföldu spurningu um hinn raunverulega aðskilnað.

Herra forseti. Mér finnst leitt að heyra að ég hafi ekki svarað spurningunni. Mér fannst svar mitt alveg skýrt. Ég vitnaði bara til fyrri ummæla minna að ég liti þannig á að fiskvinnslufyrirtæki sem ætti fortakslaust engar aflaheimildir ynni eins og hvert annað iðnfyrirtæki. Ég sé engin tæknileg vandkvæði á því að slík fyrirtæki geti orðið til hvar sem er. Það þarf ekki endilega að kljúfa núverandi fyrirtæki upp. Þau geta bara skapast við þær aðstæður sem menn vildu. Ég skil ekki og veit ekki í hverju vandamálið ætti að vera fólgið ef reglurnar eru kýrskýrar, svo að við notum það orðalag.

Virðulegi forseti. Mig langar til að nefna eitt atriði úr ræðu hv. 3. þm. Vestf. um leið og ég þakka honum fyrir margt í hans ræðu. Það er að það er ekki rétt hjá honum að 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaganna skipti engu máli. Hún skiptir mjög miklu máli. Hún skiptir sérstaklega máli vegna þess að þegar þessi mál voru til umræðu í upphafi, ég hygg að það hafi verið haustið 1983, snerist verulegur hluti þingsins og þar á meðal við alþýðubandalagsmenn á móti því frv. eins og það var lagt fyrir. Við fluttum tillögu, af því að við töldum hana sjálfsagða, um að það stæði í lögunum að þjóðin ætti þetta. Hún var felld. Þess vegna var það mjög mikið atriði að það var hægt að knýja það fram síðar að meiri hluti Alþingis og Alþingi féllst á að þessi texti var skráður þarna. Þess vegna skiptir það gríðarlegu máli í mínum huga að þessi texti er þarna og ég neita algerlega að gera lítið úr því. Ég kvaddi mér bara hljóðs til að vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, úr máli hv. þm. um leið og ég þakka honum fyrir margt eins og ég sagði. En ég hlýt að segja eitt þó að það sé andsvar við allt annarri ræðu. Athyglisverð þóttu mér ummæli hv. þm. Árna Johnsens um Morgunblaðið. Hverjir þekkja Morgunblaðið betur en hann í þessum sal? Það var fróðlegt að velta því fyrir sér m.a. með hliðsjón af því hvernig Morgunblaðið hefur svo að segja tekið alla þá menn á hægra brjóstið sem hafa fallist á þau sjónarmið sem þar hefur verið fylgt í ritstjórnarstefnu. Það er fróðlegt mál um lýðræðislega skoðanamyndun sem ég hlýt að nefna hér, hæstv. forseti, þó að ég viðurkenni að ég er alveg á ysta jaðri í málinu.

Já. Það var rétt hjá hv. þm. Það var alveg í jaðrinum.

Herra forseti. Mér kemur það ekki á óvart þó að forustumanni íslenskra sósíalista til langs tíma þyki það hörð ummæli þegar ég geri ekki mikið úr 1. gr. laganna um stjórn fiskveiða. Ég hef alltaf mótmælt í heild þessu fiskveiðistjórnarkerfi sem nú er í gildi og talið það rangt vegna þeirrar sóunar sem ég tel að í því sé fólgin. En ég lít þannig á og hef rökstutt það hér áður að hið góða, hið jákvæða við fiskveiðistjórnarkerfið er fyrst og fremst það að þar er kveðið á um það og kveðið upp úr um það að það er séreignarréttur á miðunum. Þeir sem fá veiðileyfin eiga séreignarrétt. Þannig lít ég á það. Í baráttu minni gegn þessu kvótakerfi hef ég gegnum tíðina verið að benda á að til er önnur leið. Hún er að veita skipseigendum þennan séreignarrétt með því að hafa sóknar- og flotastjórn. Það er líka séreignarréttur. Ég er því sannfærður um að þetta ákvæði í 1. gr. var aðeins sett til að sætta menn við það sem þeir voru að gera, svona á yfirborðinu. Framkvæmdin var útdeiling séreignarréttar. 
            

Herra forseti. Mér var satt að segja farið að líða hálfsérkennilega í salnum. Ég var sammála öllu sem hv. 3. þm. Vestf. sagði. En það er nú liðin tíð því að ég mótmæli þessu séreignarréttartali. Ég mótmæli því og get gert það með rökum sem enginn tími er til að tína upp nú. Þetta er ekki séreignarréttur. Hérna er um það að ræða að tilteknir aðilar í þjóðfélaginu fá ákveðinn afnotarétt og aðgang að þessu með tilteknum hætti eins og mótað er í lögum á grundvelli þess að þjóðin á þessi verðmæti. Það er alveg meginatriði að menn geri sér grein fyrir því. Þess vegna tel ég að 1. gr. laganna sé efnislega þýðingarmikil. Hún er ekki gerð til að friða einhverja, til að þóknast einhverjum, til að leysa eitthvað. Hún er höfuðatriði af því að þjóðin á þetta. En síðan hafa menn fengið eftir ákveðnu kerfi aðgang að þessu með tilteknum aðgöngumiðum sem sumir út af fyrir sig vilja selja og taka gjald fyrir. Þetta er veruleikinn sem menn þurfa að horfast í augu við. Því miður er tíminn útrunninn og ég get ekki svarað hv. þm. meiru. En ég mótmæli þessu sjónarmiði. Ég tel það rangt.

Herra forseti. Ég hef ekkert á móti þessu ákvæði. Það má standa þarna mín vegna.

Er það marklaust? Telurðu það?

Ég hef aðeins sagt að það væri marklaust. Og ef hann vill mótmæla þessari túlkun, þá legg ég til að hann fari upp í viðskiptafræðideild háskólans. Þar finnur hann hagfræðingana sem eru að kenna fiskihagfræði. Það væri gaman fyrir hv. þm. að heyra þeirra sjónarmið um hvort ég sé að fara með algert fleipur.

Herra forseti. Hryggurinn í málflutningi hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar var skýr, klár og heill. Það má finna kjarnann í hans málflutningi í setningunni sem hv. þm. sagði sjálfur, þ.e. að styrkur sjávarútvegsins er kjarni málsins fyrir Ísland. Um það snýst þetta mál. Það er ekkert nýtt að veiðarnar og verðmæti fari saman. Þetta hefur alltaf fylgst að. Verðmætin og úrvinnslan hafa fylgt ábyrgðinni á fjárfestingunni í flota og fiskvinnslutækjum. Þess vegna er út í hött eins og hefur komið fram í dag hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni, að verðmætin verði til vegna skömmtunarhlutverksins. Verðmætin eru til þrátt fyrir skömmtunarhlutverkið, þrátt fyrir þröskuldana inn í kerfið sem við búum við, vonandi ekki um alla eilífð. Það er mergurinn málsins. Hitt er röng röð. Það er áhyggjuefni þegar boðaðar eru falsvonir með veiðileyfagjaldi eða auðlindaskatti. Ég minntist á Morgunblaðið fyrr í dag. Ég er mikill Morgunblaðsmaður og tel Morgunblaðið eina merkustu stofnun landsins. En í þessu efni hefur Morgunblaðinu missést. Það hefur aldrei fært rök fyrir máli sínu þó að ábendingar hafi komið í ritstjórnargreinum blaðsins. Ég segi að það sé áhyggjuefni þegar boðaðar eru falsvonir um veiðileyfaskatt eins og Alþfl. hefur gert og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, vegna þess að það eru ekki neinar forsendur fyrir þeim tekjum sem á að gefa hinum og þessum. Það heyrist í æ meiri mæli að fólk vill fá tekjur af veiðileyfagjaldinu. Þær forsendur eru ekki til.  
            

Það er rétt.

... gyllivonir Alþfl. í síðustu kosningum, þegar Alþfl. stillti upp í myndum frá Evrópu í auglýsingum sínum, 

Forseti minnir hv. þingmenn á reglur um andsvör.