Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég flyt hér tilkynningu frá ríkisstjórninni um eflingu atvinnulífs: Yfirlýsing ríkisstjórnar Íslands um aðgerðir til að styrkja stöðu íslensks atvinnulífs og sporna gegn auknu atvinnuleysi. Á undanförnum vikum hafa ríkisstjórn, aðilar á vinnumarkaði og fulltrúar sveitarfélaga rætt leiðir til að treysta atvinnulíf. Þannig verður þess freistað að koma í veg fyrir að atvinnuleysi aukist á næsta ári og um leið lagður grunnur að öflugra atvinnulífi og auknum hagvexti á næstu árum. Aðgerðirnar munu bæta ástandið á næstunni en beinast enn frekar að því að bæta samkeppnisskilyrði íslenskra atvinnuvega til framtíðar, m.a. með því að laga skattakjör þeirra að aðstæðum í öðrum ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins. Mikilvægasta vörnin fyrir þá sem lægst laun hafa er að varðveita stöðugleika, enda er það meðal meginmarkmiða aðgerðanna. Um leið eru útflutningsgreinum sköpuð öruggari framtíðarskilyrði. Lögð verður áhersla á nýsköpun í íslensku atvinnulífi með öflugra rannsóknar- og þróunarstarfi í þágu atvinnulífs og með eflingu markaðsstarfs. Breytingum á skattkerfi og ráðstöfunartekjum einstaklinga er hagað þannig að þeir taka meira á sig sem betur standa. Með þessum aðgerðum er einnig stefnt að því að raunvextir geti lækkað. Þróun í vaxtamálum hlýtur þó einnig að ráðast af efnahagsskilyrðum og ekki síst af ytri skilyrðum þjóðarbúsins. Seðlabanki hefur í dag ákveðið að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar að lækka gengi íslensku krónunnar um 6%. Ríkisstjórnin hefur ákveðið eftirfarandi aðgerðir: 1. Bætt starfsskilyrði atvinnuveganna: Aðstöðugjald verður fellt niður en sveitarfélögum bætt upp tekjutap til bráðabirgða á árinu 1993 með hlutdeild í tekjum ríkisins. Á árinu 1993 verður unnið að því af hálfu ríkisstjórnar og Sambands ísl. sveitarfélaga sameiginlega að finna sveitarfélögum tekjur í stað aðstöðugjalds. 2. Sérstakar aðgerðir til að treysta atvinnu og efla rannsóknir og þróun: a. Í fjárlagafrv. næsta árs er gert ráð fyrir 2 milljörðum króna til framkvæmda til að treysta atvinnu, einkum til vegaframkvæmda. b. Í tengslum við afgreiðslu fjárlagafrv. var ákveðið að verja verulega auknu fé til rannsóknar- og þróunarstarfsemi og til markaðsmála. c. Samkomulag er um að sveitarfélögin leggi Atvinnuleysistryggingasjóði til 500 millj. kr. til verkefna sem auka atvinnu. d. Varið skal 500 millj. kr. til aðgerða í atvinnumálum á Suðurnesjum í samstarfi sveitarfélaga, Íslenskra aðalverktaka og annarra fyrirtækja. e. Varið verður 500 millj. kr. til sérstakra framkvæmda við byggingu og viðhald opinberra mannvirkja. 3. Tekjuöflun vegna aðgerða til að treysta atvinnulíf: a. Tekjuskattshlutfall einstaklinga verður hækkað um 1,5%. b. Næstu tvö árin verður lagður sérstakur skattur á háar tekjur, 5% á mánaðartekjur yfir 200 þús. kr. hjá einstaklingi og 400 þús. kr. hjá hjónum. c. Breytingar verða gerðar á álagningu virðisaukaskatts með því að fækka undanþágum í áföngum á árinu 1993. Þannig verður 14% skattur lagður á húshitun og á afnotagjöld útvarps og sjónvarps frá 1. jan. 1993, á bækur, blöð og tímarit frá 1. júlí 1993, og á hótelgistingu og fólksflutninga frá 1. sept. 1993. Jafnframt verður tryggingagjald á hótelgistingu og fólksflutninga lækkað úr 6% í 2,5% 1. sept. 1993. Frá 1. jan. 1993 verður endurgreiðsla af virðisaukaskatti af vinnu iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði lækkuð í 60%. Almennt skatthlutfall virðisaukaskatts verður óbreytt, 24,5%. d. Bensíngjald verður sérstaklega hækkað um 1,50 kr. á hvern lítra frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Þessi hækkun rennur í ríkissjóð. e. Viðmiðunarmörk reiknaðra launa einstaklinga í atvinnurekstri verða hækkuð um 15% og skatteftirlit hert verulega. f. Útgjöld vegna barnabóta verða lækkuð um 10%. g. Vaxtabætur verða teknar til endurskoðunar í því skyni að draga úr útgjöldum vegna þeirra. h. Dregið verður úr ríkisútgjöldum um 1.240 millj. kr. frá fjárlagafrv. til að hamla gegn skuldasöfnun. 4. Aðgerðir til vaxtalækkunar: a. Með auknu aðhaldi í ríkisfjármálum og með því að draga úr lánsfjárþörf hins opinbera verður stefnt að því að skapa forsendur fyrir lækkun vaxta. b. Útgáfa húsbréfa verður skoðuð með hliðsjón af þróun vaxta á lánsfjármarkaði og af þróun á fasteignamarkaði en gert er ráð fyrir minni fasteignaviðskiptum vegna almenns samdráttar í þjóðfélaginu sem leiði þá til minni útgáfu húsbréfa. c. Áfram verður haldið samráði við lífeyrissjóði í því skyni að stuðla að betra jafnvægi á lánsfjármarkaði og auka þátttöku þeirra í fjármögnun atvinnuveganna. d. Lagaákvæði um ákvörðun dráttarvaxta verða endurskoðuð með það í huga að lækka þá um 2--2,5%. e. Seðlabanka hefur verið veitt rýmri heimild til ákvörðunar bindiskyldu en lækkun hennar stuðlar að lægri vöxtum og lengingu lánstíma. 5. Fjárhagsleg endurskipulagning í sjávarútvegi: Ríkisstjórnin mun hlutast til um að fram fari fjárhagsleg endurskipulagning í sjávarútvegi. Stofnaður verði þróunarsjóður sjávarútvegsins. Hlutverk sjóðsins verði að draga úr afkastagetu í sjávarútvegi. Sjóðurinn sinni hlutverki sínu með því að kaupa eignir sjávarútvegsfyrirtækja og úrelda fiskiskip. Sjóðurinn verður í eign ríkisins og hefur sérstaka þriggja manna stjórn sem heyrir undir sjútvrn. og skal einn tilnefndur af samtökum atvinnurekenda í sjávarútvegi. Tekjur sjóðsins verði með eftirfarandi hætti: Gjald sem leggst á fiskiskip og fari gjaldið eftir stærð skipa. Gjald sem lagt er á fasteignamat þeirra fasteigna sem nýttar eru til fiskvinnslu. Tekjur af eignum. Frá og með kvótaárinu 1996--1997 verði ákveðið þróunargjald lagt á úthlutuð þorskígildi. Sjóðnum verði enn fremur heimilt að greiða fyrir þátttöku íslenskra útvegsfyrirtækja í verkefnum og fyrirtækjum erlendis, þar með talið öflun veiðiheimilda. Það getur sjóðurinn gert með því að ábyrgjast greiðslu að hluta af áhvílandi veðskuldum fiskiskipa í tiltekinn tíma í samvinnu við aðrar lánastofnanir. Enn fremur er sjóðnum heimilt að greiða hluta af kostnaði við öflun slíkra verkefna. Ég vil gera nokkra grein fyrir þessum þáttum frekar. Á undanförnum vikum og mánuðum hefur mikill órói verið á alþjóðagjaldeyrismarkaði. Þetta hefur orðið til þess að verulegar breytingar hafa orðið á gengi gjaldmiðla sem miklu máli skipta fyrir íslenskar útflutningsafurðir. Þar munar mest um gengislækkun sterlingspundsins, en einnig má nefna lækkun á gengi spánska pesetans, portúgalska eskúdóans, ítölsku lírunnar og sænsku krónunnar. Séu þessar breytingar metnar eftir hlutdeild þessara landa í útflutningi Íslendinga fela þær í sér að gengi krónunnar var í raun orðið rúmlega 3% hærra en það var í byrjun september. Um leið veikja þessar gengisbreytingar mjög samkeppnisstöðu íslenskra afurða á mikilvægum mörkuðum. Í ljósi þessara atburða er óhjákvæmilegt að gera nú breytingu á gengi krónunnar og verður gengi hennar lækkað um 6%. Leitast er við að halda gengisbreytingu í lágmarki, enda er gripið til víðtækra annarra aðgerða til að treysta stöðu atvinnulífsins. Gengi krónunnar verður haldið stöðugu miðað við óbreytta gengisvog og fráviksmörk en vegna óvissu á gjaldeyrismarkaði verður einnig höfð hliðsjón af útflutningsvog við daglega ákvörðun gengis. Veigamikill þáttur í þeim aðgerðum sem hér er fjallað um er afnám aðstöðugjalds. Eftir því sem alþjóðaviðskipti verða frjálsari og samkeppni harðnar verður mikilvægara að skapa íslensku atvinnulífi sambærileg skattakjör og helstu keppinautum. Þess vegna er orðið brýnt að afnema aðstöðugjaldið. Með þessari aðgerð og fyrirhugaðri lækkun tekjuskatts félaga úr 45% í 33% má telja að skattlagning atvinnurekstrar á Íslandi sé með því hóflegasta sem þekkist í nálægum löndum. Þetta styrkir mjög stöðu íslensks atvinnulífs í samkeppni á EES-markaði auk þess sem þetta hefur áhrif á áhuga erlendra fyrirtækja að fjárfesta á Íslandi. Afnám aðstöðugjalds hefur veigamikil áhrif á fjárhag sveitarfélaga og breytingin er meiri en svo að unnt sé að ákveða fyrirvaralítið hvernig henni verður mætt til frambúðar. Þess vegna er ákveðið að sveitarfélögin fái á árinu 1993 tekjur úr ríkissjóði sem nemi 80% af aðstöðugjaldi af stofni ársins 1992. Aðstöðugjald verður því að formi til lagt á á árinu 1993 miðað við sama álagningarhlutfall og 1992, en eingöngu til að ákveða endanlega greiðslu ríkissjóðs til hvers sveitarfélags. Greiðslunum verður hins vegar jafnað mánaðarlega niður á árið. Þetta fyrirkomulag gildir til bráðabirgða á árinu 1993. Næsta ár verður notað til að endurskoða tekjustofna sveitarfélaga í því skyni að finna sveitarfélögunum varanlegar tekjur í stað aðstöðugjaldsins. Þessi endurskoðun verður gerð sameiginlega af fulltrúum ríkisstjórnar og Sambands ísl. sveitarfélaga og er stefnt að því að nýtt tekjuöflunarkerfi sveitarfélaganna verði tekið upp í ársbyrjun 1994. Tryggingagjald á ferðaþjónustu og fólksflutninga verður lækkað úr 6% í 2,5% 1. sept. 1993. Niðurfelling aðstöðugjalds og lækkun tryggingagjalds kallar á tekjuöflun enda er afar brýnt að þessar aðgerðir veiki ekki fjárhag ríkissjóðs. Tekjuöflun ríkisins er hins vegar að stærstum hluta tímabundin meðan verið er að finna sveitarfélögum nýjar tekjur. Skatthlutfall ríkisins hækkar því á næsta ári en það mun síðan lækka aftur strax á árinu 1994. Skatthlutfall hins opinbera í heild breytist hins vegar lítið á næsta ári. Á tekjuhlið eru þrenns konar aðgerðir. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir sérstakri hækkun á tekjuskatti einstaklinga um 1,5%. Auk þess er áformað að leggja á sérstakan tímabundinn skatt á tekjur umfram 200 þús. kr. á mánuði hjá einstaklingum, 400 þús. kr. hjá hjónum. Þessi skattur verður innheimtur í staðgreiðslu og kemur síðan til endanlegs uppgjörs við álagningu árið eftir. Í aðgerðunum felast breytingar á virðisaukaskatti, fækkun á undanþágum sem verða nú felldar inn í skattkerfið með sérstöku 14% skattþrepi. Þessar breytingar koma í staðinn fyrir þær breytingar sem kynntar voru í fjárlagafrv. Við upptöku skatts á þeim sviðum sem áður voru undanþegin fá þau sömu meðferð í skatti og önnur skattskyldusvið, þ.e. allur innskattur er frádráttarbær. Þessi leið er mun einfaldari og öruggari en að fella niður frádrátt á innskatti. Þessi breyting verður í þremur áföngum. Í fyrsta áfanga, sem kemur til framkvæmda um næstu áramót, verður undanþága vegna húshitunar og afnotagjalda útvarps og sjónvarps felld niður. Jafnframt verður endurgreiðsla virðisaukaskatts vegna vinnu iðnaðarmanna við íbúðarhúsnæði lækkuð í 60%. Í öðrum áfanga, sem tekur gildi um mitt næsta ár, fellur undanþága vegna sölu bóka og blaða og tímarita niður. Í þriðja áfanga, sem tekur gildi í september á næsta ári, er gert ráð fyrir að undanþága vegna fólksflutninga og ferðaþjónustu falli niður, en um leið lækkar tryggingagjald af þessum greinum úr 6% í 2,5%. Í þriðja lagi er gert ráð fyrir að hækka bensíngjald um 1,50 kr. Enn fremur verða reglur um reiknuð laun einstaklinga í atvinnurekstri til viðmiðunar í staðgreiðslu endurskoðaðar með það fyrir augum að hækka viðmiðunarmörk. Jafnframt er áformað að gera sérstakt átak í skatteftirliti. Á útgjaldahlið er gripið til enn frekari sparnaðaraðgerða en fólust í fjárlagafrv. sem nema rúmlega 1.200 millj. kr. á næsta ári og um 600 millj. kr. árið 1994. Jafnframt er gert ráð fyrir að lækka útgjöld ríkissjóðs vegna barnabóta um 10% á næsta ári. Auk þess verða gildandi reglur um vaxtabætur endurskoðaðar til þess að koma í veg fyrir áframhaldandi aukningu en þetta hefur þó ekki áhrif á fjárhag ríkissjóðs fyrr en á árinu 1994. Samkvæmt fjárlagafrv. fyrir árið 1993 var gert ráð fyrir 6,2 milljarða kr. halla á ríkissjóði á næsta ári. Þar af má rekja 2 milljarða til ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um sérstakar aðgerðir til að treysta atvinnu á næsta ári, einkum til vegaframkvæmda. Með efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar er afkoma ríkissjóðs styrkt um rúmlega 2 milljarða á næstu tveimur árum eða sem nemur u.þ.b. þriðjungi rekstrarhallans. Þetta er nauðsynlegt til þess að skapa skilyrði fyrir lækkun vaxta. Jafnframt stuðla aðgerðir ríkisstjórnarinnar að því að treysta atvinnulífið og stöðva aukningu atvinnuleysis. Það er ekki aðeins lánsfjárþörf ríkissjóðs sem áhrif hefur á vaxtastigið í landinu. Önnur fjáröflun fyrir atbeina ríkissjóðs skiptir þar einnig máli, svo sem útgáfa húsbréfa sem eru með ríkisábyrgð. Þess vegna er nauðsynlegt að haga útgáfu húsbréfa með hliðsjón af þróun vaxta á lánsfjármarkaði jafnframt því sem þess verður gætt að valda ekki alvarlegri truflun á fasteignamarkaði. Reyndar bendir margt til þess að útgáfa húsbréfa muni dragast talsvert saman á næsta ári vegna efnahagsástandsins. Skuldabréfaviðskipti lífeyrissjóða og opinberra aðila hafa sérstaklega verið rædd við fulltrúa lífeyrissjóðanna og þá einkum hvað hver aðili um sig getur gert til að stuðla að betra jafnvægi á lánamarkaði og lægri vöxtum. Einnig hafa þessir sömu aðilar rætt aukna þátttöku lífeyrissjóðanna í fjármögnun atvinnulífsins með auknum hlutabréfakaupum. Stefnt er að því að á árinu 1993 og 1994 auki lífeyrissjóðir landsmanna þátttöku sína í fjármögnun atvinnulífsins með því að verja a.m.k. 5% af ráðstöfunarfé sínu til kaupa á hlutabréfum í íslenskum fyrirtækjum. Þetta munu vera um 1,8 milljarðar á ári. Aðrar aðgerðir í vaxtamálum snúa m.a. að dráttarvöxtum. Gerðar verða breytingar á vaxtalögum í ljósi breyttra aðstæðna í þjóðarbúskapnum, þ.e. að verðbólgan er nú lítil og núgildandi dráttarvextir því allt of háir. Lágmarksálag er nú 5% en lagt verður til að lágmarksálag falli niður og kveðið verði á um 6% hámarksálag. Verði þessar lagabreytingar gerðar mun Seðlabankinn nýta þessa heimild og lækka álagið úr 5% í 2,5--3%. Viðskrn. hefur óskað tillagna Seðlabankans um endurskoðun á reglum um bindiskyldu í því skyni að bindiskylda geti orðið sveigjanlegri en nú er og m.a. verði unnt að lækka hana og beita á þann hátt að hún stuðli að lengingu lánstíma við skilyrði stöðugleika í efnahagslífinu. Með þessum aðgerðum er stefnt að því að raunvextir geti lækkað en afar erfitt er að spá fyrir um hversu mikið og hvenær það muni gerast. Einnig þarf að hafa í huga að þróun í vaxtamálum ræðst einnig af efnahagsskilyrðum almennt og ekki síst af ytri skilyrðum þjóðarbúsins. Þjóðhagsstofnun hefur metið þjóðhagsleg áhrif aðgerðanna og áhrif á afkomu sjávarútvegsins sérstaklega og hefur greinargerð verið dreift um það efni í þinginu. Áhrif aðgerðanna felast einkum í þrennu: Í fyrsta lagi styrkist staða atvinnulífsins, einkum útflutnings- og samkeppnisgreina. Þetta stafar af lækkun á gengi krónunnar og að sköttum er létt af atvinnulífinu. Í öðru lagi dregur úr þjóðarútgjöldum frá því sem áður var gert ráð fyrir sem leiðir til minnkandi viðskiptahalla gagnvart útlöndum. Í þriðja lagi batnar afkoma ríkissjóðs, sérstaklega þegar horft er til næstu tveggja ára. Í þjóðhagsáætlun var gert ráð fyrir að verðbólga yrði mjög lítil á næsta ári eða um 2%. Gengislækkunin hefur í för með sér aukna verðbólgu. Á móti vega áhrif aðgerðanna á kostnað fyrirtækja þannig að verðbólga verður um eða innan við 4,5% á næsta ári. Þá er byggt á þeirri forsendu að laun hækki ekki á næsta ári. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er nú talinn dragast saman um 4,4% milli áranna 1992 og 1993, borið saman við 0,9% á forsendum þjóðhagsáætlunar. Mjög erfitt er að ráða í þróun atvinnuleysis á næstu missirum í ljósi þeirra óvenjulegu aðstæðna sem nú eru í þjóðarbúskapnum. Sú styrking á stöðu atvinnulífsins sem felst í aðgerðum ríkisstjórnarinnar bætir atvinnuhorfur frá því sem annars hefði orðið, sérstaklega þegar líður á næsta ár og á árinu 1994 þótt þær nái varla að stöðva aukningu atvinnuleysis á næstu mánuðum. Með gengisbreytingunni og aðgerðum ríkisstjórnarinnar lækkar raungengi (á mælikvarða verðlags) um 5,2% milli áranna 1992 og 1993. Samkeppnisstaða atvinnulífsins verður reyndar betri en þessar tölur sýna því raungengi krónunnar lækkar meira á mælikvarða hlutfallslegra launa. Í þjóðhagsáætlun voru taldar horfur á um 12 milljarða kr. halla á viðskiptajöfnuði við útlönd á árinu 1993. Með lækkun þjóðarútgjalda í kjölfar efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar má ætla að viðskiptahallinn verði um 4 milljörðum kr. minni á næsta ári eða rúmlega 8 milljarðar kr. Áhrif aðgerðanna koma ekki að fullu fram fyrr en árið 1994 og því er reiknað með að hallinn minnki enn frekar á því ári. Minni umsvifum í þjóðarbúskapnum og minni viðskiptahalla fylgir óhjákvæmilega að landsframleiðsla og þjóðartekjur dragast meira saman en reiknað var með í þjóðhagsáætlun. Nú er talið að landsframleiðsla dragist saman um 1,4% á árinu 1992 í staðinn fyrir 0,6% í þjóðhagsáætlun. Þjóðartekjur dragast meira saman vegna rýrnandi viðskiptakjara eða um 2,4% borið saman við 1,6% í þjóðhagsáætlun. Samkvæmt áætlun Þjóðhagsstofnunar frá því í september sl. er halli botnfiskveiða og -vinnslu talinn um 8% miðað við verð- og kostnaðarskilyrði á þeim tíma og aflahorfur á næsta ári. Með aðgerðum ríkisstjórnarinnar er talið að afkoman batni um tæplega 5%. Til viðbótar má nefna að lækkun innlendra raunvaxta getur einnig komið greininni til góða. Í því sambandi má nefna að lækkun þeirra um 1 prósentustig skilar tæplega 0,5% afkomubata. Þá má enn nefna það sem getið var um í yfirlýsingunni um hina fjárhagslegu endurskipulagningu í sjávarútvegi. Þó erfitt sé að meta þann afkomubata sem greinin hlýtur af þeirri breytingu er ekki vafi á að í þeim breytingum felst töluverður afkomubati. Með þeirri niðurstöðu einnig hafa ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir náð endanlega saman um stefnumótun í sjávarútvegsmálum og sátt innan þeirrar nefndar sem að þeim málum hefur unnið. Er ljóst að sú niðurstaða mun skapa aukið traust og aukinn stöðugleika í sjávarútvegi á næstu árum. Virðulegi forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir ákvörðun ríkisstjórnarinnar til að efla atvinnulíf í landinu.

Virðulegur forseti. Hæstv. ríkisstjórn hefur stundað það upp á síðkastið að auglýsa allvel að hún hefði gott samráð ekki aðeins við aðila vinnumarkaðarins heldur einnig við stjórnarandstöðuna. Við mættum m.a. á fundi hjá hæstv. forsrh. sl. miðvikudag. Satt að segja var fátt nefnt þar af því sem forsrh. hefur nú farið yfir. Ég fékk í hendurnar þessa greinargerð sem forsrh. las að hluta núna ásamt greinargerð Þjóðhagsstofnunar fjórum mínútum áður en ég gekk á þennan fund. Það er varla hægt að segja að samráð sé mikið. Ég held að hæstv. forsrh. hefði átt að taka sér eins og hálftíma af sínum mikilvægu önnum og kalla á forustu stjórnarandstöðunnar til að upplýsa hana um það sem hér hefur verið gert nokkru fyrir þennan fund. Ég skal því ekki fara mörgum orðum um þetta en áskil okkur rétt til að ræða þetta mál langtum ítarlegar á fundi sem t.d. gæti orðið á morgun. Mér sýnist eiginlega þrennt einkenna þær aðgerðir sem nú eru boðaðar. Þær koma í fyrsta lagi allt of seint. Í öðru lagi ná þær hvergi nærri að leysa þann vanda sem að steðjar í dag. Í þriðja lagi held ég að ekkert standi eftir af loforðum hæstv. forsrh. frá því fyrir síðustu kosningar. Í raun verður að rekja aðdraganda þeirra erfiðleika sem nú eru til upphafs þessarar ríkisstjórnar. Ríkisstjórnin mætti ekki þeim erfiðleikum sem þá voru augljósir vegna minni afla með nauðsynlegum aðgerðum. Þvert á móti gerði ríkisstjórnin sér lítið fyrir og hækkaði vexti um þriðjung með einu pennastriki. Hún lagði miklar álögur á sjávarútveginn og eyddi Hagræðingarsjóðnum sem var ákaflega mikilvægur að sjálfsögðu fyrir sjávarútveginn til að gera honum kleift að hagræða til að mæta afleiðingunum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að með langtum sársaukaminni aðgerðum hefði verið unnt að halda íslensku atvinnulífi í sæmilegri stöðu í dag. Í stað þess hefur ríkisstjórnin fylgt hinni svokölluðu aðgerðaleysisstefnu eða frjálshyggju sem alls staðar hefur löngu verið gefin upp á bátinn, jafnvel í Bretlandi þótt þar sitji enn þá íhaldsstjórn við völd. Ég segi líka: Ekki nær þetta nógu langt. Í því mati sem fylgir með frá Þjóðhagsstofnun er metið að þessar aðgerðir geti verkað fyrir sjávarútveginn um plús 4,9% en samkvæmt áætlun þeirrar sömu stofnunar er augljós afkoma sjávarútvegsins nú í mínus 8%. Mér þykja þó satt að segja áhrifin af gengislækkun krónunnar nokkuð hátt metið hjá Þjóðhagsstofnun. Þau eru metin upp á plús 3,2% en ég hygg að flestir þeir sem í sjávarútvegi starfa muni telja að áhrif af gengisfellingar verði vart meira en þriðjungur af því sem gengið fellur, eða í þessu tilfelli um u.þ.b. 2%. Því veldur að sjálfsögðu, eins og oft hefur komið fram, mikil skuldsetning sjávarútvegsins. Því segi ég að þessar aðgerðir ná hvergi nærri nógu langt. Við framsóknarmenn erum því fylgjandi að fella niður aðstöðugjald af íslensku atvinnulífi og teljum satt að segja að það hefði þurft að gerast fyrr. Við samþykktum það í síðustu ríkisstjórn og hófum þá viðræður við sveitarfélögin um að fella niður aðstöðugjaldið en því miður náðist ekki um það samkomulag. Þá var beðið um eins árs frest. Mér kemur nokkuð á óvart að ríkisstjórnin skuli ekki jafnvel eftir margra mánaða viðræður við sveitarfélögin og aðila vinnumarkaðarins hafa ákveðið hvernig á að bæta sveitarfélögunum upp þennan tekjumissi. Hér kemur fram að það verði gert til bráðabirgða með því að greiða úr ríkissjóði og að síðan verði tekin ákvörðun um það hvernig það verði gert varanlega. Þetta skapar að sjálfsögðu afar mikla óvissu. Ég sé hins vegar ekki neinar nýjar aðgerðir til að draga úr atvinnuleysi. Enda kemur fram í orðum hæstv. forsrh. að hann treystir sér ekki á þessari stundu til að meta hvort þessar aðgerðir dragi í raun úr atvinnuleysi og boðar reyndar að að öllum líkindum muni atvinnuleysi fara vaxandi á næsta ári. Það sem hér er talið undir sérstökum aðgerðum til að treysta atvinnu og efla rannsóknir og þróun er ekkert nýtt. Þar eru taldar upp þær aðgerðir sem boðaðar hafa verið með fjárlagagerðinni en í raun er ekki allar að finna þar, t.d. aukið fjármagn til Rannsóknasjóðs. Hér er enn talað um 2 milljarða til að flýta vegaframkvæmdum sem ég ætla alls ekki að gera lítið úr en vek athygli á því að þetta verður að borga aftur með minni framkvæmdum í vegamálum á árunum 1994, 1995 og 1996. Ekkert fjármagn er lagt fram til nýsköpunar í atvinnulífinu. Það er ekkert áhættufjármagn, engin viðleitni til að slá dálítið á þá miklu svartsýni sem nú ríkir sem er kannski það mikilvægasta sem þessi ríkisstjórn gæti gert. Í þriðja kafla er fjallað tekjuöflun vegna aðgerða til að treysta atvinnulíf. Það er nokkuð athyglisvert að undir þeim kafla er talinn virðisaukaskattur sem nú á að leggja á bækur og ferðaþjónustu. Ég held að þetta hljóti að vera misskilningur. Varla getur það verið talið til að treysta ferðaþjónustuna í landinu að leggja 14% virðisaukaskatt á ferðaþjónustu frá 1. sept. 1993. Ferðaþjónustan á nú í mjög mikilli og erfiðri samkeppni. Það er enginn vafi á því að samkeppnisaðstaða ferðaþjónustunnar er orðin afar bágborin. Að vísu er gert ráð fyrir að lækka á móti tryggingagjald. En ég hef a.m.k. ekki séð hér neina útreikninga á því að það jafni þá 14% álagningu virðisaukaskatts sem er talin til að treysta atvinnulífið í landinu. Ég held satt að segja að það hljóti að vera augljóst að það tryggingagjald sem verður lækkað úr 6% í 2,5% geri hvergi nærri að mæta þeirri hækkun álagningar sem ferðaþjónustan mun þurfa að þola. Ég vil einnig harma það að hér er tekin sú ákvörðun að leggja 14% virðisaukaskatt á útgáfu bóka og tímarita. Við framsóknarmenn hefðum að öllum líkindum getað fallist á að leggja einhvern virðisaukaskatt á bækur og tímarit þó það þurfi langtum nánari athugunar við en ég er persónulega þeirrar skoðunar að ef við ætlum að halda þeirri stöðu sem íslensk bókaútgáfa hefur sem betur fer haldið um langa tíð þá mætti sá skattur ekki vera yfir 5--6%. Undir ,,Tekjuöflun vegna aðgerðar til að treysta atvinnulífið`` er talað um að bensíngjaldið verði sérstaklega hækkað um 1,50 kr. á hvern lítra. Atvinnulífið greiðir líka kostnað við bensín og hér er ekki um neitt annað að ræða en almenna álögu á almenning og atvinnulífið í landinu. Ég tek undir það og fagna því að hér á að auka skatteftirlit og ég tel réttmætt að hækka nokkuð viðmiðunarmörk. Ég get hins vegar ekki metið hvernig ýmislegt annað sem hér er rakið muni koma út. Ég þarf lengri tíma til þess. Hér er jafnframt sagt að dregið verði úr ríkisútgjöldum um 1.240 millj. kr. frá fjárlagafrv. til að hamla gegn skuldasöfnun. Vel getur verið að draga megi eitthvað út ríkisútgjöldum. Þó væri afar fróðlegt að fá nánari upplýsingar um það ef hæstv. forsrh. eða fjmrh. geta upplýst okkur um hvar meiningin er að bera niður. Er ætlunin að lækka t.d. enn útgjöld til menntamála eða til heilbrigðismála þar sem okkur þykir mörgum mjög ríflega hafa verið skorið niður? Ekki eru heldur aðgerðir til vaxtalækkunar miklar. Ég leyfi mér að fullyrða að það sem hér er talið muni því aðeins leiða til vaxtalækkunar að ríkisstjórnin beiti handaflinu svokallaða einnig. Ég er sannfærður um að það muni þurfa verulegan þrýsting á bankastofnanir til að taka þessar aðgerðir sem örugga vísbendingu um að þeir geti lækkað vexti. Að vísu verður fróðlegt að vita hve Seðlabankinn muni lækka bindiskylduna mikið. Hann fær heimild til þess en það er aðgerð sem ég sannarlega viðurkenni að getur orðið til þess að lækka vexti. Ég held hins vegar að til þess að vextir lækki hér svo um munar sé óhjákvæmilegt að ríkissjóður dragi til baka þá hækkun vaxta sem hann framkvæmdi í upphafi starfa þessarar ríkisstjórnar. Það er nánast útilokað fyrir bankana að keppa við ríkissjóð um innlánsfjármagn þegar vextir ríkissjóðs eru svona háir. Ég er reyndar einnig þeirrar skoðunar að vel gæti komið til greina fyrir ríkisstjórnina að fela Seðlabankanum að auðvelda viðskiptabönkunum að dreifa nokkuð afskrift þeirra miklu galdþrota og tapa sem fallið hafa á bankana að undanförnu. Með öðrum orðum óttast ég að þær aðgerðir sem hér eru taldar til vaxtalækkunar beri lítinn árangur nema meira fylgi á eftir. Ég sagði í upphafi míns máls að samkvæmt mati Þjóðhagsstofnunar eiga aðgerðirnir að bæta afkomu sjávarútvegsins um 4,9%. Það heyrist mér á mönnum sem í sjávarútvegi starfa að muni vera nokkuð ofreiknað. Ég nefndi áðan sérstaklega áhrif gengislækkunar. Hvernig hugsar ríkisstjórnin sér að gera sjávarútveginum kleift að þola það sem nú er 8% rekstrartap og mundi vera samkvæmt þessum útreikningum 3%? Er honum ætlað að bera það án þess að rekstrargrundvöllur verði lagaður frekar? Í kafla um fjárhagslega endurskipulagningu í sjávarútvegi er að finna nokkurn fróðleik. Þar er rætt um að stofna þróunarsjóð sjávarútvegsins og ég get tekið undir það. Ég held að mikil þörf sé á sjóði til að stuðla að því að fiskvinnslustöðvar verði úreltar og afkastageta í sjávarútvegi verði minni. Ég vek hins vegar athygli á því að á sama tíma hefur ríkissjóður raunar fellt niður hlutverk Hagræðingarsjóðs svo að þar er ekkert orðið. Það er einnig athyglisvert að sjávarútveginum er ætlað að greiða sjálfum kostnað við starfsemi þróunarsjóðs sjávarútvegsins. Hér er boðað að gjald skuli leggja á fiskiskip og fari gjaldið eftir stærð skipa. Hér er einnig boðað að gjald sem lagt er á fasteignamat þeirra fasteigna sem nýttar eru til fiskvinnslu skuli renna í þróunarsjóð sjávarútvegsins. Þá vekur það ekki síst athygli að hér er boðað að frá og með kvótaárinu 1996--1997 verði ákveðið þróunargjald lagt á úthlutuð þorskígildi. Er þetta veiðileyfagjaldið sem Alþfl. hefur barist fyrir? Er þetta gulrótin sem hæstv. utanrrh. fékk fyrir að taka við ýmsu því sem ég held að hljóti að ganga nokkuð gegn stefnu Alþfl. ef hún er þá til? Það væri satt að segja afar fróðlegt að fá að heyra frá hæstv. sjútvrh. hvort hann telur að þessar aðgerðir í þágu sjávarútvegsins séu fullnægjandi. Það er vitanlega nauðsynlegt að fá að vita það. Sömuleiðis vildi ég mjög gjarnan spyrja hæstv. sjútvrh. að því hvernig hann metur þetta þróunargjald. Eru nokkrar upplýsingar um það hve hátt þetta gjald gæti orðið á úthlutaðan kvóta á árunum 1996--1997? Telur hann þetta vera upphaf að veiðileyfagjaldi eða hvernig skýrir hann það ef svo erekki? Hér er vissulega ýmislegt fleira sem mætti ræða, t.d. að draga eigi saman útgáfu á húsbréfum. Það kemur ekki fram hvað það er mikið og hæstv. félmrh. hefur tekið því heldur illa. Mig minnir að hæstv. félmrh. hafi enn einu sinni lofað að segja af sér ef það yrði gert en hún hefur ekki gert það enn þá svo líklega er ekki hætta á því. Eru nokkrar nánari upplýsingar um þessa minni útgáfu á húsbréfum? Þannig er það því miður, virðulegi forseti, að það er æðimargt sem spyrja þyrfti um. Staðreyndin er sú, eins og ég sagði í upphafi að a.m.k. ég, og ég hygg að eins sé farið með aðra stjórnarandstöðuþingmenn, við höfum alls ekki haft það tækifæri sem við þurfum að hafa til að skoða þessar aðgerðir. Við höfum t.d. ekkert tækifæri haft til að ræða við aðila úr atvinnulífinu og launþega um þessar aðgerðir. Við höfum ekki haft tækifæri til þess að ræða við forstjóra Þjóðhagsstofnunar og fleiri mætti telja. Reyndar væri fróðlegt að vita hvort þessar aðgerðir sem hér eru boðaðar eru gerðar í samráði við aðila vinnumarkaðarins. Ekki fór svo lítið fyrir því samráði vikum saman áður en þessar aðgerðir voru boðaðar.

Virðulegi forseti. Í einn og hálfan mánuð hefur það legið ljóst fyrir að mikill fjöldi samtaka í þjóðfélaginu er reiðubúinn að taka höndum saman með ríkisstjórninni til þess að skapa hér grundvöll fyrir varanlegar efnahagsaðgerðir sem hefðu það að markmiði að treysta atvinnulífið í landinu, halda stöðugleika í verðlagsmálum og leggja grundvöll að nýrri sókn í atvinnulífi Íslendinga. Það er einn og hálfur mánuður síðan Alþb. lýsti sig formlega reiðubúið í umræðum um stefnuræðu forsrh. til samstarfs við ríkisstjórnina og aðra stjórnmálaflokka um slíkar aðgerðir. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands hafa vikum saman unnið að því að reyna að skapa grundvöll að nýrri þjóðarsátt í þessum málum. Satt að segja hefur engin ríkisstjórn um langt árabil búið við það eins og sú sem nú situr að allir stjórnmálaflokkarnir í landinu, líka þeir sem eru í stjórnarandstöðu, samtök launafólks og samtök atvinnulífsins væru reiðubúin að taka höndum saman um nýja þjóðarsátt til að bjarga íslensku atvinnulífi. Því miður er það þannig að sú niðurstaða sem ríkisstjórnin náði á næturfundum sínum um helgina eyðir á svipstundu þessum möguleika á þjóðarsátt. Fulltrúar Alþýðusambands Íslands hafa þegar lýst því yfir að þessar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar séu eins og blaut tuska í andlit launafólksins í landinu. Sá maður sem hefur sýnt ríkisstjórninni hvað mesta tiltrú í þessum efnum, Ásmundur Stefánsson, lýsir yfir djúpum vonbrigðum sínum með þessa niðurstöðu. Forsvarsmenn atvinnulífsins segja að aðgerðirnar hljóti bara að vísa á nýjar aðgerðir. Hæstv. forsrh. Hvernig stendur á því að þú kaust ekki að taka í þessar útréttu hendur? Þú hafnaðir því að taka í útréttar hendur okkar í stjórnarandstöðinni. Þú hafnaðir því að taka í útréttar hendur samtaka launafólks og kaust í staðinn á næturfundum að leiða ríkisstjórnina inn á brautir þar sem friðurinn er slitinn í sundur, þar sem í staðinn kemur tímabil óvissu og átaka, upplausnar og sundrungar. Ef reynt er að draga saman í örstuttu máli kjarnann í því sem ríkisstjórnin hefur nú ákveðið má draga hann saman í sex þætti. Í fyrsta lagi er því hafnað að fara leið þjóðarsáttar til að ráða fram úr hinum mikla vanda okkar Íslendinga og friðurinn slitinn við samtök launafólks og önnur stjórnmálaöfl í landinu. Í öðru lagi er hafnað þeirri leið sem bæði við í Alþb., Alþýðusambandi Íslands og aðrir hafa lagt til, að herkostnaðurinn af þessum aðgerðum væri fyrst og fremst borinn af fjármagnseigendum og hátekjufólkinu í landinu. Þessu er hafnað. Fjármagnseigendur verða á næsta ári algerlega stikkfrí eins og í ár. Þeir leggja ekki krónu í þennan pott. Hátekjuaðallinn í landinu fær á sig byrðar sem eru svo litlar að þær mælast varla meira en upp í nös á ketti. Í staðinn er ákveðið að hækka almennan tekjuskatt, lækka barnabætur, lækka vaxtabætur og leggja stórfelldar auknar byrðar á almennt launafólk í landinu, fólk með 70, 80 og 90 þús. kr. mánaðartekjur. Í stað þess að láta fjármagnseigendur og hátekjufólkið bera fórnarkostnaðinn af þessum aðgerðum er hann lagður á almennt launafólk í landinu. Í þriðja lagi eru engar sérstakar nýjar aðgerðir til atvinnuskapandi framfara í landinu á næsta ári í þessari niðurstöðu. Við í Alþb. lögðum fram tillögur sem fela í sér möguleika á því að hér yrðu sköpuð 1.200--1.800 ný störf á næstu 8--12 mánuðum. Slíkum tillögum er hafnað. Það eina nýja sem er í þeim texta sem forsrh. las áðan eru 500 millj. sem hann segir að eigi að fara í einhvers konar aðgerðir á þessu svið og þó kemur það ekki skýrt fram hvort það eru 500 millj. kr. til viðbótar við það sem búið var að ákveða áður. Allt annað sem hann las upp hefur áður verið tilkynnt og ákveðið. Það er ekkert nýtt sem tekin var ákvörðun um á þessum næturfundum til að skapa hér aukna atvinnu heldur mun þessi stefna helgarinnar og næturinnar leiða til þess að atvinnuleysið mun því miður halda áfram að aukast. Atvinnuleysið mun halda áfram að aukast eftir þessar aðgerðir. Það er ekkert í þessum aðgerðum sem stöðvar aukningu atvinnuleysisins á Íslandi. Í fjórða lagi er alveg ljóst að aðgerðirnar rjúfa stöðugleikann. Þær stefna í hættu þeim mikla árangri sem við höfum náð í baráttunni gegn verðbólgunni. Verðbólguhugsunarhátturinn byrjar í dag. Hækkanahugsunarháttur gamla tímans byrjar í dag. Gengisfellingarhugsunarháttur gamla tímans byrjar í dag. Kollsteypuhugsunarháttur gamla tímans byrjar í dag. Óstöðugleikinn þar sem menn bíða eftir næstu gengisfellingu byrjar í dag. Á einni helgi, á einni nóttu er kippt grundvellinum undan þeim mikla árangri sem við höfum í sameiningu náð, síðasta ríkisstjórn og launafólkið í landinu, og sem þessi ríkisstjórn hafði fram að þessari helgi sagt að hún mundi standa við. Nú veit enginn lengur hvað verður hér í næstu viku, næsta mánuði eða byrjun næsta árs í þessum efnum. Tölurnar fara aftur að stíga upp á við. Í fimmta lagi rýfur ríkisstjórnin fyrirheitið sem hún gaf samtökum launafólks í síðustu kjarasamningum og samkvæmt texta kjarasamninganna hefur Alþýðusamband Íslands, BSRB og Kennarasamband Íslands fullan samningsbundinn rétt til að segja upp samningum nú þegar. Það er ríkisstjórnin í landinu sem hefur ákveðið að rifta kjarasamningunum með þessum hætti og hún treystir kannski á það að launafólkið í landinu muni ekki notfæra sér þetta ákvæði kjarasamninganna. En það er alveg ljóst að búið er að brjóta einn meginhornstein síðustu kjarasamninga og innleiða þannig á nýjan leik gömlu óvissuna á vinnumarkaðinum, gamla óstöðugleikann. Enn á ný ofan á gamla verðbólguhugsunarháttinn, gömlu aðferðirnar er búið með þessari gömlu aðferð um slit á kjarasamningum að skapa gamla ástandið um óvissu á vinnumarkaði. Við þurfum svo að bíða eftir því næstu daga og vikur að fá að vita það hvort samtök launafólks muni notfæra sér þann rétt sem þau hafa í kjarasamningunum eftir þetta brot ríkisstjórnarinnar á þeim fyrirheitum sem hún gaf. Í sjötta og síðasta lagi er það auðvitað eitt megineinkenni þessara aðgerða að þær fela í sér ávísun á nýja gengisfellingu. Það hljóta allir menn að sjá, allir þeir sem þekkja atvinnulífið í landinu, allir þeir sem sitja í ríkisstjórn og eiga að heita ábyrgir menn með opin augu að sjá það að þessar aðgerðir eru bara boðskort að nýrri gengisfellingu. Það er bara spurning um einhverjar vikur og einhverja mánuði hvenær hún verður framkvæmd. Með öðrum orðum, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrh., þið eru komnir inn á hina gömlu braut ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar þegar gengið var fellt og gengið svo aftur fellt og þannig koll af kolli. Það er ekki nokkur forustumaður í íslensku atvinnulífi í dag sem trúir því að þessar ráðstafanir dugi atvinnulífinu. Því trúir enginn forustumaður í sjávarútvegi, enginn forustumaður í iðnaði og ég veit að hæstv. sjútvrh. mun auðvitað ekki koma hér upp og segja að þessar ráðstafanir dugi sjávarútveginum. Svo eftir þetta næturverk er spurningin bara: Hvenær kemur næsta gengisfelling? Það hljóta allir í viðskiptalífinu og atvinnulífinu að miða sínar ákvarðanir við það að ríkisstjórnin hefur nú vakið þá spurningu. Í stað stöðugleikans í verðlagsmálum, stöðugleikans á vinnumarkaði og stöðugleikans í gengismálum er búið að innleiða hina gömlu tíma óvissunnar í þessum efnum. Því miður, hæstv. forsrh. Við í Alþb. vorum tilbúin til að leggja mikið á okkur og einnig félagar okkar í stjórnarandstöðunni til að taka höndum saman við ríkisstjórnina í þessum verkum. Við gerðum okkur grein fyrir því að það kynni kannski að treysta ríkisstjórnina í sessi. En við töldum málið svo mikilvægt, erfiðleikana svo afgerandi að það væri nauðsynlegt að við sýndum vilja okkar í þessum efnum og værum reiðubúin að rétta fram útrétta hönd og við hvöttum til þess að forustusveit samtaka launafólks gerði slíkt hið sama. Við hvöttum til þess að forustumenn atvinnulífsins gerðu slíkt hið sama. En því miður er það þannig að ríkisstjórnin hefur slegið á þessar útréttu hendur og það verður mjög erfitt fyrir ríkisstjórnina að koma sér á ný upp trúnaðarsambandi við forustumenn samtaka launafólks og atvinnulífsins eftir það sem nú hefur gerst. Erfiðleikarnir eru það miklir að við þurftum einmitt á því að halda nú að ríkisstjórnin teymdi þjóðina saman þannig að við sætum öll saman við árar í þeim lífróðri sem nú þarf að róa. Við höfum enga tryggingu fyrir því að efnahagslegt sjálfstæði Íslendinga verði veruleiki eftir fjögur eða fimm ár. Erfiðleikarnir eru svo djúpstæðir að við getum ekki sagt með vissu: Við munum ná höfn. Ég trúði því nánast alveg þangað til um þessa helgi að ríkisstjórninni væri alvara með að vilja ná þessari víðtæku samstöðu. En það hefur ekki gerst. Ég hélt að fundurinn með okkur í stjórnarandstöðu síðasta miðvikudag væri byrjunin á víðtæku samráði. Það var ekki svo. Við fulltrúar Alþb. komum til utanrrh. og forsrh. fyrir einum og hálfum mánuði síðan og sögðum: Við erum tilbúnir í viðræður um stuðning við aðgerðir, og utanrrh. og forsrh. sögðu við okkur: Við skulum ræða saman eftir næstu helgi. Síðan er liðinn rúmur mánuður og það eina sem hefur gerst er þessi fundur sem var í síðustu viku, á miðvikudaginn var. Tilboði stjórnarandstöðunnar um víðtæka samvinnu hefur í reynd verið hafnað, því miður. Forseti Alþýðusambandsins, Ásmundur Stefánsson, var allt fram á síðasta föstudag að vinna að því að reyna að ná víðtæku samkomulagi um réttlátar aðgerðir. Með þessum ákvörðunum um helgina hefur líka verið gefið til kynna að menn ætli ekki að fylgja slíkri aðgerð. Virðulegi forseti. Ef litið er yfir feril ríkisstjórnarinnar á undanförnum vikum er hann auðvitað allur með þeim hætti, þegar niðurstaða helgarinnar er skoðuð, að tiltrú manna á að ríkisstjórnin ráði við verkið hlýtur að vera algerlega horfin. Fyrir rúmum tveimur mánuðum sagði hæstv. forsrh. Davíð Oddsson að ekki væri þörf á neinum aðgerðum. Fyrir einum og hálfum mánuði síðan lagði fjmrh. fram fjárlagafrv. þar sem ein meginforsenda frv. var að botninum í efnahagslífinu væri náð og þess vegna þyrfti ekki á öðrum aðgerðum að halda. Hvort tveggja reyndist algerlega rangt. Fyrir helgina sagði hæstv. forsrh. að gengislækkun sænsku krónunnar væri góð tíðindi fyrir okkur og það væri algerlega þarflaust fyrir Íslendinga að hreyfa við gengi íslensku krónunnar nema norska krónan félli. Norska krónan stendur enn og hefur styrkst á síðasta sólarhring eftir fréttum að dæma. En forsrh. tók helgina í að gera þveröfugt við það sem hann sagði þjóðinni. Þær aðgerðir sem hér voru raktar af hálfu hæstv. forsrh. eru auðvitað slík öfugmælavísa þegar horft er á stefnuyfirlýsingar Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar að þessir menn þurfa satt að segja kjark til að koma aftur til kjósenda og biðja um stuðning. Sjálfstfl. lofaði því að lækka skattana á einstaklingum, lækka tekjuskattinn, lækka eignarskattinn o.s.frv. Tilkynningin sem birtist okkur í dag hefur það í för með sér að árið 1993 verður algert og sérstakt metár í skattheimtu á einstaklinga af hálfu ríkisins. Það hefur stundum verið notað orðið skattmann á fjmrh. Það dugir ekki lengur á þessa stærðargráðu. Það verður að fara í aðra veru kvikmyndaheimsins, ófreskjuna King Kong, til þess að finna einhverja samlíkingu við það risavaxna stökk sem skattheimta fjmrh. Friðriks Sophussonar og Davíðs Oddssonar á einstaklingana mun hafa í för með sér á árinu 1993. Þeir sem lofuðu ekkjunum lækkun á ekknaskattinum og eignarskattinum. Það hlýtur að vera undarlegt sálarlífið hjá þeim að þurfa að horfast í augu við það enn á ný að sá skattur var ekki lækkaður í fyrra, hann er ekki lækkaður í ár og hann verður ekki lækkaður á næsta ári, hann verður ekki lækkaður á þessu kjörtímabili. Allt það sem kjósendum í Reykjavík var lofað af hálfu Sjálfstfl. í skattamálum hefur verið svikið. Það litla sem eftir stóð af loforðunum fauk með ákvörðunum helgarinnar og næturinnar. Hvað á ríkisstjórn að gera sem er komin í þessa stöðu? Hún er komin í þá stöðu að henni hefur mistekist að skapa hér breiða þjóðarsamstöðu um aðgerðir. Hún hefur fengið verkalýðshreyfinguna upp á móti sér. Hún hefur slitið forsendur kjarasamninganna. Hún hefur gengið á bak kosningaloforðanna sem flokkur forsrh. gaf fólkinu í landinu og hún kemur með aðgerðapakka sem hlýtur að vera ávísun á nýja gengisfellingu eftir skamman tíma. Hún skapar ekki stöðugleika í atvinnulífi, á vinnumarkaði eða á gengismarkaði. Í raun og veru, hæstv. forsrh., hefði verið meiri manndómsbragur að því og það hefði verið skynsamlegra að viðurkenna einfaldlega að ríkisstjórninni hafi ekki tekist að standa við fyrirheit sín, að henni hafi brugðist bogalistin og að hún hefði farið út af þeirri braut sem hún ætlaði að ganga. Ríkisstjórnir sem lenda í þeirri stöðu og vilja sýna manndóm, skynsemi og heiðarleika eiga auðvitað að biðjast lausnar. Það hefði verið hin rökrétta ákvörðun helgarinnar að þingflokkar Sjálfstfl. og Alþfl. hefðu í gærkvöldi ákveðið að beðist yrði lausnar fyrir ráðuneyti Davíðs Oddssonar og það yrði reynt að skapa breiða samstöðu á þingi og utan þings um það sem gera þarf. Hlutur Alþfl. í þessum aðgerðum er auðvitað sérstakur kapítuli og ég veit ekki hvort maður á í upphafi þessara umræðna að eyða löngu máli í það. Alþfl. hefur sagt á undanförnum vikum: Fjármagnstekjuskattur er algert skilyrði fyrir því að Alþfl. taki þátt í þessum aðgerðum. Hver er niðurstaðan? Algerlega óbreytt ástand. Alþfl. fær bara endurprentaða í þessari tilkynningu gömlu yfirlýsinguna frá því fyrir ári um að lofa fjármagnsskatti einhvern tíma í framtíðinni. Alþfl. hefur sagt það á undanförnum vikum að umtalsverður hátekjuskattur væri skilyrði fyrir því að Alþfl. tæki þátt í þessu. Hver er niðurstaðan? Hátekjuskattur sem nær varla máli. Alþfl. hefur sagt það undanfarnar vikur að það komi ekki til greina að samþykkja almenna tekjuskattshækkun. Alþfl. hafnaði því með miklum yfirlýsingum hér fyrir um það bil tíu dögum síðan. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er almennur tekjuskattur, hækkun upp á 1,5% plús lækkun á barnabótum, plús lækkun á vaxtabótum. Alþfl. hefur sagt það í mörg missiri að ný sjávarútvegsstefna frá áramótunum 1992--1993 væri forsenda fyrir því að Alþfl. tæki áfram þátt í þessu samstarfi. Hver er niðurstaðan? Niðurstaðan er stórkostlegur sigur fyrir Kristján Ragnarsson og Þorstein Pálsson. Ef einhverjir eru sigurvegarar þessarar helgar í fiskveiðimálum eru það þeir. Alþfl. verður að sætta sig við það að forsrh. lauk á hógværan hátt ræðu sinni áðan með því að segja að þar með sé störfum tvíhöfða nefndarinnar lokið. Það stendur að vísu í þessu plaggi að það eigi á árinu 1997, tveimur árum eftir næstu kosningar, þegar næsta kjörtímabil er hálfnað og utanrrh. verður fyrir löngu orðinn sendiherra hjá Sameinuðu þjóðunum, kannski að taka upp einhvers konar gjald.  Fjármagnstekjukröfum Alþfl. er hafnað. Hátekjukröfum Alþfl. er hafnað. Tekjuskattsandstöðu Alþfl. er ýtt til hliðar. Kröfu Alþfl. um nýja fiskveiðistefnu er ýtt til hliðar. Aflagjald er sett á tveimur árum eftir næstu kosningar. Það vita auðvitað allir að það getur enginn hér í salnum bundið þann þingmeirihluta sem kann að verða hér eftir næstu kosningar. Ósigur Alþfl. í þessum efnum er því alger. Það er dálítið um vaxtamálin í þessum textum. Ég vil orða það þannig að ef það er metið á jákvæðan hátt og með skilningi megi e.t.v. komast að þeirri niðurstöðu að þessar ráðstafanir kunni e.t.v. að lækka vextina örlítið. En það er túlkun byggð á mjög jákvæðu hugarfari gagnvart því sem hér er sagt. Það er hins vegar alveg eins líklegt að þessar aðgerðir, þegar þær verða komnar til framkvæmda, muni viðhalda því vaxtastigið sem er í landinu og jafnvel hækka það aðeins. Það verður engin umtalsverð breyting á vaxtastiginu í landinu í kjölfar þessara aðgerða, það eitt er víst. Þess vegna er það því miður þannig að þegar litið er yfir það sem hér var tilkynnt áðan, þá boðar það ekki þær breytingar sem við höfum lengi vonað að yrðu. Alþb. lagði fram sínar tillögur fyrir einum og hálfum mánuði. Þær standa enn. Þær tillögur fólu í sér að það yrðu fyrst og fremst fjármagnseigendurnir og hátekjufólkið í landinu sem yrði látið borga fjármagnskostnaðinn af því að rétta hlutina við. Því er hafnað í niðurstöðu ríkisstjórnarinnar. Tillögur Alþb. fólu í sér margvíslegar ráðstafanir til að skapa hér 1.200--1.800 ný störf á næstu missirum. Slíkri nálgun er algerlega hafnað í þessum tillögum. Tillögur Alþb. fólu í sér að í stað hinnar hörðu frjálshyggju, grundvallarhugmyndafræði ríkisstjórnarinnar, kæmi ný leið samhæfingar og samvinnu aðila atvinnulífs, samtaka launafólks og stjórnvalda. Því er líka hafnað í verki með þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin ákvað um helginga. Við hörmum það að ríkisstjórnin skuli ekki hafa borið gæfu til þess að taka í útrétta samvinnuhönd okkar og annarra. Við hörmum það að niðurstaðan af þessum aðgerðum verður aukið atvinnuleysi. Við hörmum það að niðurstaðan af þessum aðgerðum verður fimmföld rýrnun kaupmáttar hjá launafólki á næsta ári samanborið við það sem orðið hefði ella en umfram allt er það auðvitað hin stóra sök þessarar ríkisstjórnar að með ákvörðunum næturinnar og helgarinnar er aftur gengið inn á hina gömlu braut verðhækkana, hina gömlu braut sífelldra gengisfellinga, hina gömlu braut óróleika á vinnumarkaði og hina gömlu braut átaka og togstreitu í þjóðfélaginu. Íslensk þjóð hefði þurft að fá annað í gjöf frá ríkisstjórn sinni á þessum degi en slík verk. Það hefði verið skynsamlegra fyrir hæstv. forsrh. að ákveða í nótt að horfast í augu vð þá staðreynd að honum og ríkisstjórn hans hefur mistekist að ráða fram úr erfiðleikum íslensku þjóðarinnar og skapa þá samstöðu sem við þurfum nú á að halda. Hann hefði átt að biðjast lausnar fyrir sig og ráðuneyti sitt í dag.

Virðulegi forseti. Í tæpan einn og hálfan mánuð hefur verið rætt um aðgerðir til að bæta stöðu atvinnulífsins og til að halda uppi vinnu í landinu. Stjórnarandstöðuflokkarnir áttu fund með forsrh. fyrir nokkrum vikum þar sem farið var yfir stöðuna. Þar vísaði hann fyrst og fremst á atvinnumálanefndina og gaf henni þá hálfan mánuð til þess að skila tillögum. En vikurnar liðu og þá voru höfð fögur orð um samráð og samstöðu. Hæstv. forsrh. sagði að það yrði ekki hægt að grípa til aðgerða án þess að um þær ríkti víðtæk samstaða sem flestra aðila í þjóðfélaginu. Þrátt fyrir það áttu viðræður sér stað án þess að fjölmörg samtök launþega væru kölluð til og án þess að stjórnarandstaðan fengi að fylgjast með rás viðburða þar til í síðustu viku að við áttum enn á ný fund með fulltrúum ríkisstjórnarinnar þar sem aftur var farið yfir stöðuna en virtist þó harla fátt hafa gerst. Síðan gerðist það í þann mund sem stjórnarandstaðan sat á fundi með fulltrúum ASÍ og VSÍ að atburðarásin fór af stað. Gengið féll í Svíþjóð og það má segja að rás viðburðanna úti í heimi hafi leitt það af sér að ríkisstjórnin ákvað loksins að taka málin í sínar hendur, að þessu sinni án samráðs við stjórnarandstöðuna og án þess að stór hluti vinnumarkaðarins fengi að fylgjast með. Það er því niðurstaðan af því sem hér hefur verið kynnt að hin pólitíska ábyrgð er hjá ríkisstjórninni og hún getur ekki vænst þess að samstaða muni ríkja um aðgerðir hennar enda eru þær nú flestar gamalkunnugar plástursaðgerðir og ýmis óljós áform sem ekki er hægt að samþykkja að mínum dómi. Ef við lítum á þessar aðgerðir, virðulegi forseti, þá verður auðvitað að segjast eins og er að við sem hér erum í dag höfum haft ákaflega stuttan tíma til að átta okkur á þeim. Að vísu er ýmislegt gamalkunnugt úr umræðunni en hér er líka að finna margt nýtt sem ekki hefur komið til tals og við hljótum að spyrja okkur hvað þýði og hvert eigi að stefna. Ég spyr mig: Hver eru markmiðin með þessum aðgerðum? Hvaða árangri á að ná? Hver eru langtímamarkmiðin sem þessi ríkisstjórn er að setja sér? Ég sé þau hvergi í þessum plöggum. Ég fæ ekki betur séð en þetta séu allt saman skammtímaaðgerðir. Í lok síðasta mánaðar voru 4.200 manns á atvinnuleysisskrá samkvæmt opinberum tölum og því má ljóst vera að það er afar brýnt að taka á þeim atvinnuleysisvanda sem við erum að glíma við. Ég spyr: Hvar eru þær aðgerðir? Hvar eru aðgerðirnar til þess að aðstoða það fólk sem nú þegar er atvinnulaust? Það sem getið er um hér eru gamalkunnugar aðgerðir sem kynntar voru í fjárlagafrv. Ég hlýt að benda á það að hér eru m.a. nefndar aðgerðir til að efla rannsóknir og þróun. Eins og við vitum eiga þeir peningar að koma frá sölu ríkisfyrirtækja en það er afar hæpið að þeir peningar muni skila sér. Þær aðgerðir sem bent er á í atvinnumálum eru fyrst og fremst í vegaframkvæmdum og byggingarframkvæmdum. Ég hlýt enn einu sinni að spyrja: Hvar eru þær aðgerðir sem eiga að koma konum til aðstoðar? Hvar eru aðgerðirnar sem eiga að veita konum vinnu því það er staðreynd að konur eru í meiri hluta atvinnulausra. Svona tillögur er ekki hægt að bera á borð fyrir okkur. Hér er að vísu vikið að sérstökum aðgerðum á Suðurnesjum sem ég fagna vissulega. En ég hlýt að spyrja: Hvað felst í þeim? Er það eitthvað annað en tvöföld Reykjanesbrautarinnar? Hvar er vinnan sem konurnar eiga að fá? Ég spyr líka: Hvað þýða þessar aðgerðir fyrir hina lægst launuðu? Ég fæ ekki betur séð við að skoða þessar tillögur en að hér sé um margfaldar álögur á heimilin í landinu að ræða. Hér er hækkun tekjuskatts upp á 1,5% sem leggst á alla. Kaupmáttarrýrnun mun fylgja í kjölfar gengisfellingarinnar. Niðurskurður er boðaður í ríkisbúskapnum og þar eru t.d. nefndar bæði barnabætur og vaxtabætur og við hljótum að spyrja: Hvað felst í þeim áformum? Hvernig munu þau koma niður á fjölskyldunum í landinu? Við minnumst þess að barnabætur voru skornar niður í fyrra hjá mörgum fjölskyldum. Hér á enn að höggva í þann knérunn og þetta eru allt saman álögur sem leggjast á fjölskyldurnar í landinu. Skuldir heimilanna, sem eru miklar að vöxtum og hafa farið mjög vaxandi á undanförnum árum, munu einnig vaxa með þessum aðgerðum. En það er afar óljóst hvort sú vaxtalækkun sem meiningin verður að ná með þessum aðgerðum muni nást. Það segir í plaggi ríkisstjórnarinnar að mikilvægasta vörnin fyrir þá sem lægst hafa launin sé að varðveita stöðugleikann enda er það meðal meginmarkmiða aðgerðanna, segir þar. Ég sé hvorki stöðugleika né að mikil vörn felist í þessum aðgerðum fyrir þá sem lægst hafa launin. Hér er verið að leggja auknar álögur á heimilin í landinu og það er ekki að sjá í þessu neinar aðgerðir til þess að verja hina lægst launuðu. Því hlýt ég að mótmæla. Það segir einnig hér að þessar breytingar feli það í sér að þeir sem betur mega sín beri byrðarnar. Þar er væntanlega átt við hátekjuskattinn upp á 5%. Sem betur fer var viðmiðuðun hækkuð frá því sem um var talað. Það var rætt um 160 þús. kr. tekjur fyrir einstakling en þau mörk hafa nú verið hækkuð upp í 200 þús. Vissulega tökum við kvennalistakonur undir það að löngu tímabært var að setja á hátekjuskattþrep en þessi skattur skilar afskaplega litlu. Enn einu sinni gefst ríkisstjórnin upp við það að koma á fjármagnsskatti. Enn einu sinni treystir hún sér ekki til þess að ganga gegn mótmælum fjármagnseigenda. Reyndar verð ég að segja það, virðulegi forseti, að mér leist ekki á þá útfærslu sem var til umræðu og hefði hugsanlega leitt af sér einhvern sparifjárflótta því að sjálfsögðu er mjög mikilvægt að verja hagsmuni sparifjáreigenda. En auðvitað eru þetta bara eins og hverjar aðrar tekjur og að fólk skuli geta haft milljónir króna í vaxtatekjur án þess að borga af því nokkurn skatt er aldeilis fráleitt og tíðkast hvergi nokkurs staðar í ríkjum Evrópu. Að mínum dómi hefði verið mun nær að snúa sér að því skattleggja neysluna með ríkari hætti en hér er gert. Þá ég einkum við það sem ég kalla lúxusskatta og tíðkast í mörgum ríkjum Evrópu. Hér er alltaf sama sagan, það má hvergi koma nálægt þeim ríkustu. Hér er staðfest að það á að hækka virðisaukaskatt á bókum, blöðum, útvarpi, sjónvarpi, ferðaþjónustu og húshitun. Ég hlýt að vara við þessum áformum og spyrja hvaða áhrif þetta hafi á þær atvinnugreinar sem standa að útgáfu blaða og bóka og ekki síður ferðaþjónustu sem til skamms tíma hefur verið einn helsti vaxtarbroddur í íslensku atvinnulífi. Við hljótum að spyrja okkur hvað það þýði fyrir þessa atvinnugrein. Það hefur verið að koma í ljós að þeir hafa verðlagt sína þjónustu heldur hátt og menn eru kvíðnir vegna þess að greinin er að koma sér í erfiða stöðu. Þetta verður ekki til þess að bæta hana og ég hlýt að spyrja hvað þetta þýði fyrir þessar atvinnugreinar. Ég hlýt líka að spyrja, hvað er átt við með virðisaukaskatti á húshitun? Er meiningin að skattleggja alla húshitun í landinu? Þetta er ekki nógu skýrt eins og það kemur hér fram. Það er boðað að ná eigi samstarfi við sveitarfélögin í landinu til þess að bæta þeim upp þann tekjumissi sem þau verða fyrir en samkvæmt reynslu okkar í fyrra af þeim aðgerðum sem þá var gripið til gegn sveitarfélögunum hljóta að vakna spurningar um það hvernig því samstarfi verði háttað. Sveitarfélögin hafa mörg hver mótmælt harðlega áformum um að leggja niður aðstöðugjaldið enda vegur það mjög þungt í tekjuöflun margra þeirra. Það verður auðvitað að tryggja það að sveitarfélögin nái þessum tekjum inn á annan hátt þó að við vitum öll að aðstöðugjaldið er óréttlátur skattur og hefur mjög mismunandi þýðingu fyrir hin ýmsu sveitarfélög. Hér er það ekki síst Reykjavíkurborg sem við verðum að taka tillit til og minnast þess hve mikla félagslega þjónustu Reykjavíkurborg hefur á sínum snærum. Ég vona að menn séu ekki með hugmyndir um að skerða hana. Sú spurning hlýtur einnig að vakna hvað þessar aðgerðir þýða fyrir kjarasamningana. Síðustu kjarasamningar byggðust á því að gengið yrði stöðugt og það hlýtur að verða rætt meðal samtaka launafólks hvernig brugðist verði við þessum aðgerðum. Það gæti farið svo að órói yrði á vinnumarkaðnum vegna þessara aðgerða. Ég get ekki annað en minnst á að það er ekki einu sinni búið að semja við öll samtök launafólks, þar á meðal eru ríkisstarfsmenn í BHMR. Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til þess að hafa mjög langt mál um þessar aðgerðir enda þarf að skoða þær betur. Sú spurning vaknar hvað þetta þýði fyrir stöðu atvinnuveganna. Hverju breytir þetta fyrir atvinnulífið? Ég tel að þessar aðgerðir dugi of skammt. Ég spyr líka: Hvað þýðir þetta fyrir stöðu heimilanna í landinu? Þeirra hagur versnar. Við verðum vissulega að horfast í augu við það, virðulegi forseti, að atvinnulífið á við mikinn vanda að stríða en hann verður ekki leystur með svona skammtímaaðgerðum. Uppstokkunar er þörf, bæði í sjávarútvegi og landbúnaði en fyrst og fremst er þó brýnt að hér eigi sér stað nýsköpun í atvinnulífinu. Við verðum að afla tekna. Það er ekki endalaust hægt að skera niður. Við verðum að afla tekna á móti. En ég sé þess engin merki í tillögum ríkisstjórnarinnar að slík stefnumörkun sé hér á ferð. Ég átti þess kost í síðustu viku að hlusta á hagfræðing sænska vinnuveitendasambandsins þar sem hann ætlaði sér að greina frá hinni svokölluð sænsku leið en hún tók svo miklum breytingum þann sólarhring sem hann var hér á ferð að hann varð að breyta nokkuð máli sínu. Það vakti athygli mína þegar hann sagði að sænskir vinnuveitendur hefðu bent stjórnvöldum á það fyrir u.þ.b. ári að það yrði að grípa til aðgerða. Þeir bentu á þá spennu sem var að myndast í sænsku atvinnulífi en það var ekkert á þá hlustað. Ég spyr mig: Hvaða ljós eru það sem blikka nú í íslensku atvinnulífi? Við höfum heyrt það undanfarna daga að fulltrúar sjávarútvegsins eru mjög áhyggjufullir vegna þeirrar stöðu sem þar er og ekki síst vegna þess hve illa veiðist þessar vikurnar. Ég spyr mig: Eru þau ljós að blikka sem boða enn meiri samdrátt og enn meiri erfiðleika á næsta ári? Ég held að við verðum að gefa því gaum hversu erfið staða það er sem við stöndum frammi fyrir og það er ekki útlit fyrir að við séum að komast út úr þessum vanda heldur virðist því miður blasa við okkur margra ára samdráttur. Því hljótum við að verða að spyrja okkur grundvallarspurninga um það hvernig við ætlum að reka okkar þjóðfélag og hvaða vinnu við ætlum að halda uppi í landinu. Ríkisstjórnin sér ekkert annað en niðurskurð. Þar skortir mjög á alla víðsýni og bjartsýni og að menn reyni að horfa á það hvar og hvernig hægt er að afla aukinna tekna. Það er ljóst af því sem hér hefur verið sagt í dag að helst má hvergi koma nærri þeim sem best hafa kjörin. Ég verð að segja að það er lítið um sálfræðileg trikk í þessum aðgerðum en hæstv. forsrh. boðaði það að sumar af þessum aðgerðum væru bara sálfræðilegar til þess að friða einhverja aðila úti í bæ. Hér er allt gamalkunnugt, eins og ég sagði áðan, og ég verð að segja það að lokum, virðulegi forseti, að ég óttast það að eftir nokkra mánuði þegar þessar aðgerðir hafa skilað sér úti í þjóðfélaginu með góðu og illu munum við aftur standa í sömu sporunum.

Virðulegi forseti. Hv. 8. þm. Reykn. komst svo að orði í ræðu sinni áðan að sá vandi sem steðjar að okkur Íslendingum væri djúpstæður og erfiður. Það er rétt hjá honum. Það var kannski það eina í ræðu hans sem minnti á þann stjórnarandstöðuforingja sem fyrir fáum vikum síðan sagði: Gamla stjórnarandstöðupólitíkin að vera á móti öllu sem frá ríkisstjórninni kemur er fyrir bí. Það er úrelt. Svoleiðis vinnubrögðu stundum við ekki framar. Það var í anda þess hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar sem boðaði hina útréttu sáttahönd. En það var líka það eina í ræðu hv. þm. sem var í anda hins nýja Ólafs Ragnars. Afgangurinn var gamli Nixon, ekki ,,new Nixon``. Það er alveg rétt að vandinn er mikill og djúpstæður. Við megum hins vegar ekki standa í þeirri trú að við Íslendingar séum einir á báti í þeim efnum. Allt í kringum okkur sigla þjóðir krappan sjó í djúpri efnahagslægð. Að sumu leyti eigum við við svipuð vandamál að etja af þeim sökum, önnur eru sértæk fyrir okkar þjóðarbúskap. Það er ekkert nýtt þegar ég segi að vandinn er einkum þríþættur, svo ég noti algengt orðalag virðulegs prófessors. Aflabrestur, sem hefur víðtækar samdráttarafleiðingar um allt þjóðfélagið. Djúp efnhagslægð í efnahagsumhverfinu, sem hefur m.a. orðið til þess að við höfum orðið að fresta áformum um stórtækar nýjar fjárfestingar sem hefðu þýtt nýja sókn í atvinnulífinu. Og hið þriðja er uppsafnaður vandi frá langri fortíð, skuldavandi þjóðarinnar sjálfrar, atvinnuveganna og þá sérstaklega sjávarútvegsins sem takmarkar mjög svigrúm okkar til að bregðast við þegar kreppir að. Það er vegna þess að menn voru sammála um að vandinn væri djúpstæður og erfiður sem forustumenn í íslensku þjóðlífi, forustumenn verkalýðshreyfingarinnar, vinnuveitenda og ýmsir forustumenn stjórnmálaflokka, sögðu: Nú þurfum við að efna til sem víðtækastrar samstöðu um það hvaða leið er skynsamlegust út úr þessum vanda, ekki bara til skamms tíma heldur til frambúðar. Það var mikið fagnaðarefni og góðs viti ef við það hefði verið staðið. Ég er alveg sannfærður um að frumkvæði aðila vinnumarkaðarins á undanförnum vikum hefur skilað góðu verki og þess sér rækilega merki í þeim aðgerðum sem ríkisstjórnin hefur boðað. Förum aðeins yfir það. Hvað voru þeir að segja, þessir góðu menn? Þeir sögðu: Fyrst og síðast viljum við forðast að við lendum aftur í nýrri kollsteypu víxlverkana verðbólgu. Fyrst og síðast viljum við varðveita þann árangur sem náðst hefur á sl. þremur árum. Seinast af öllu viljum við fórna honum fyrir skyndiaðgerðir t.d. risavaxna gengisfellingu. Við skulum sameinast um þau úrræði sem duga til þess að festa stöðugleikann í sessi --- og lögðu fram ákveðnar tillögur til þess. Þeir sögðu með öðrum orðum: Við skulum reyna að fara þessa kostnaðarlækkunarleið frekar en gengislækkunarleið. Um það var víðtæk samstaða. Hvað annað fólst sérstaklega í þessu? Þeir sögðu: Aðstöðugjaldið er skattur af því tagi sem samrýmist ekki inngöngu okkar í EES. Það er óréttlátur skattur. Það ber að leggja hann af. Aðstöðugjaldið er lagt af í þessum aðgerðum. Þeir vildu að tryggingagjöld í sjávarútvegi og í atvinnulífinu yrðu einnig lækkuð. Það var í hinum upphaflegu tillögum okkar en var dregið til baka í ljósi þess að við urðum að bregðast við gengisfellingu gjaldmiðla allt í kringum okkur. Það var því dregið til baka. Gengisfellingin hins vegar bætir stöðu útflutnings- og samkeppnisgreinanna betur en það hefði gert í því dæmi. Í annan stað sögðu aðilar vinnumarkaðarins: Við viljum að í þessum aðgerðum komi fram eftirfarandi þættir: Við vitum að það er verið að létta sköttum af atvinnulífinu sem þýðir tekjutap fyrir ríkissjóð og þeir komu með ákveðnar tillögur í því efni: Í fyrsta lagi vildu þeir að sett yrði upp tímabundið hátekjuþrep í tekjuskattinum. Það er í þessum tillögum. Í annan stað sögðu þeir: Við leggjum á það höfuðáherslu að í þessum aðgerðum verði markvisst stefnt að því að vextir geti lækkað, nafnvextir og raunvextir. Þeir viðurkenndu að til þess að ná því markmiði var eitt sem sker úr. Það var að treysta stöðu ríkisfjármála. --- Hefur það tekist? Já, það hefur tekist með umtalsverðum hætti. Hér hafa verið miklar umræður um það að fjárlagafrv., eins og það var lagt fram, hafi verið á ótraustum grunni. Við höfum viðurkennt það, hæstv. fjmrh. og aðrir talsmenn ríkisstjórnarinnar. Nú er það svo að þrátt fyrir að gjöldum er létt af atvinnuvegunum, sem nemur mörgum milljörðum, náðist samt sá árangur að ýmsum veikleikamerkjum í fjárlagafrv. var rutt úr vegi og niðurstöðutölur að því er varðar halla eru lægri þrátt fyrir auknar aðgerðir til atvinnusköpunar. Þetta er umtalsverður árangur og þetta er forsenda fyrir vaxtalækkun. Nú gátum við ekki ætlast til þess að aðilar vinnumarkaðarins leystu ríkissjóðsdæmið. Það hlutum við að gera sjálfir. Þeir lögðu auðvitað ekki fram tillögur í því efni. Sannleikurinn er sá, svo hann sé sagður, ef farið hefði verið að þeirra ýtrustu tillögum hefði ríkisfjárhagurinn verið veiktur svo verulega að vaxtalækkunarmarkmiðið hefði ekki verið trúverðugt. Þess vegna urðum við að ganga lengra í þeim efnum, sérstaklega með lækkun ríkisútgjalda. Hv. stjórnarandstæðingar geta ekki talað eins og heyrðist áðan: Ríkisstjórnin er uppfull af því að skera niður og skera niður. Það er krafa á þessa ríkisstjórn þegar fyrirtæki í landinu og heimili í landinu standa frammi fyrir þrengingum að draga saman seglin í ríkisútgjöldum til þess að skapa svigrúm fyrir atvinnulífið, fyrir fyrirtækin, skapa forsendur fyrir lækkun vaxta. Það er það sem við erum að reyna að gera. Það eina sem hægt er að gagnrýna er að við höfum ekki gengið nægilega langt í því. Þeir sögðu: Það verður að vera lækkun vaxta. Hvað er síðan gert til þess fyrir utan að reyna að tryggja þessar forsendur? Það eru sértækar aðgerðir sem gripið er til sem eiga að stuðla að lækkun vaxta, hnykkja á því markmiði. Hvað er það? Þeir báðu um lækkun bindiskyldu. Það er lækkun bindiskyldu. Þeir báðu um lækkun dráttarvaxta. Það er lækkun dráttarvaxta. Í samtölunum kom fram að það væri til þess að styðja það markmið að ná samningum við lífeyrissjóðina um að þeir verðu ákveðnum hluta af sínu mikla ráðstöfunarfé, helmingnum af öllum sparnaði þjóðarinnar, til þess að styðja við bakið á atvinnulífinu í formi samnings um kaup hlutabréfa í atvinnulífinu. Sá samningur er gerður. Allt eru þetta aðgerðir sem gefa raunhæfar vonir um lækkun vaxta. En af hverju var þá ekki orðið við tillögunni um vaxtaskattinn? Við skulum fara yfir það. Tillagan var skilyrt. Hún var um þetta: Það var lagt til að fara út í skatt á vexti í staðgreiðslukerfinu en undanskilið skyldi vera: Ekki á lífeyrissjóðina. Nei. Ekki á fyrirtækin. Nei. Heldur bara á sparnað almennings, kannski einn fimmta af öllum sparnaði þjóðarinnar, sparisjóðsbækur hjá almenningi án frítekjumarks. Því miður, sögðum við. Það er ekki hægt. Um leið og þið biðjið okkur um að gera allt sem hægt er til þess að lækka vexti þá gengur þessi tillaga ekki upp. Hún er bæði óréttlát og gengur móti því meginmarkmiði sem þið eruð að biðja okkur um að styðja. Þess vegna hrín það ekki á mér þegar hv. 8. þm. Reykn. segir: Hvað varð um fjármagnstekjuskattinn? Fjármagnstekjuskatturinn er í stefnuyfirlýsingu þessarar ríkisstjórnar. Það liggur fyrir viðamikið nefndarálit um það hvernig hann skuli framkvæmdur. Það er staðreynd að það er ekki hægt að koma honum á nema með lengri undirbúningstíma. En það er jafnframt ljóst að til þess að undirbúa það verðum við t.d. að koma fram með frv. um svokallaða upplýsingaskyldu eða leysa það mál, því ella hangir í lausu lofti sú ákvörðun að tekjutengja t.d. grunnlífeyri ellilífeyrisþega, þannig að fjármagnseigendur með verulegar tekjur af fjármagni sitji við sama borð og aðrir ellilífeyrisþegar sem hafa tekjur af t.d. vinnu sinni. Þau frýjuorð um að þessum skatti hafi ekki verið komið á hér og nú eru þess vegna óraunsæi og ósannur áróður. Ríkisstjórnin er ekki fallin frá markmiði sínu en vegna þess að við tókum alvarlega áskorun um lækkun vaxta, gat ríkisstjórnin ekki gert annað en það sem hún hefur gert. Hvað var það annað sem talsmenn atvinnulífsins og verkalýðshreyfingarinnar báðu um? Í þessum viðræðum sögðu þeir, og það var kannski ekki hvað síst gagnlegasti partur þessara viðræðna: Við viðurkennum núna að efnahagsaðgerðir við þessi skilyrði geta ekki treyst atvinnu eða skilað árangri nema með því að við tökum á skuldavanda sjávarútvegsins. Ég þarf ekkert að nefna tölur í því efni. Yfir 100 milljarðar í atvinnugrein sem á seinasta ári skilaði söluverðmæti upp á 70--80 milljarða og skuldadreifingin slík að almennar efnahagsaðgerðir duga ekki til til þess að tryggja heilbrigðan rekstur slíkra fyrirtækja í framtíðinni. Þetta er hrikalega stórt vandamál. Verkalýðshreyfingin lagði til að ríkissjóður legði fram á næsta ári 1,8 milljarða í því skyni. Hvað gerði ríkisstjórnin? Ríkisstjórnin tilkynnir hér með í sínum efnahagsaðgerðum að samkomulag hafi tekist um að stofna þróunarfélag í sjávarútvegi. Leggur því til heimanmund upp á 4 milljarða ísl. kr. í formi skuldabréfa sem skulu vera afborgunarlaus næstu þrjú árin. Leggur jafnframt fram tillögur um það hvernig staðið skuli undir þessum áfallna kostnaði með því að inn í þetta félag renna gjöld af greininni sjálfri sem hún þegar greiðir í formi úreldingargjalds af skipum og nýtt gjald komi til sem úreldingargjald af fiskvinnslu. Í þriðja lagi komi frá og með fiskveiðiárinu 1996--1997, í trausti þess að þá hafi ræst úr að því er varðar afrakstur fiskstofna og afkomu í greininni, sérstakt þróunargjald sem við köllum svo. Þetta er sá þáttur þessara tillagna þegar upp er staðið, þegar allir verða búnir að gleyma smáatriðunum og aukaatriðunum í þessum ,,krísupakka``, sem mun standa upp úr og þykja merkilegast til framtíðar vegna þess að í þessum aðgerðum er í fyrsta sinn með skipulögðum og vel undirbúnum hætti tekist á við þennan skuldavanda. Af hverju skiptir það svo miklu máli núna? Það er einfaldlega vegna þess að ef þetta verk tekst sæmilega felst í því að þau fyrirtæki sem verða fjárhagslega endurskipulögð og munu fá annaðhvort í sinn hlut til veiða eða vinnslu stærri hlut af heildarafla fá sína stöðu bætta til frambúðar. Það þýðir að afkoma þess sjávarútvegs og þeirra sjávarútvegsfyrirtækja sem hafa traustan fjárhagslegan grundvöll mun batna verulega. Arðsemin mun batna verulega. Þjóðhagsstofnun hefur ekki haft tíma og ekki forsendur til að meta það hversu stór þáttur í afkomubata í sjávarútvegi þessar aðgerðir verða þegar tímar líðar fram. En í samtölum okkar er það alveg ljóst að þetta er ekki veigaminnsti þátturinn. Þegar menn spyrja: Hvernig verður með afkomu í sjávarútveginum að loknum þessum aðgerðum? Aðgerðir af gengislækkuninni skila sér í bata. Afnám aðstöðugjaldsins skilar sér að sjálfsögðu í bata og óbein áhrif afnáms aðstöðugjaldsins sömuleiðis. Síðan er munur á hækkun erlends kostnaðar og áhrifa hækkunar verðs á sjávarafurðum erlendis sem skilar nokkru. Áhrif vaxtalækkunar, ef hún tekst, verða til að bæta mjög hag sjávarútvegsins og annarra greina. Sérstakar aðgerðir til þess að lækka dráttarvexti munu skila greininni umtalsverðum bata. Þessi fjárhagslega endurskipulagning sem mun ekki fara að skila sér að ráði fyrr en að nokkrum tíma liðnum mun gera mjög stórt strik í þennan reikning. Við höfum látið meta það vandlega hverju það gæti numið. Ég tel ekki rétt á þessari stundu að nefna neinar tölur um það vegna þess að í þessu eru mörg álitamál. Í því sem ég hef hér sagt hef ég svarað þeim spurningum hvort samráðið við aðila vinnumarkaðarins hafi verið hundsað. Svarið við því er nei. Ég er búin að telja upp hver eru aðalatriðin í því sem þeir lögðu áherslu á. Ég er búinn að svara hvernig ríkisstjórnin brást við og ég held því fram að það starf sem þeir unnu hafi vissulega borið mikinn árangur og þess sjáist rækilega merki í þeim tillögum sem hér liggja fyrir hv. þm. Síðan er þess að geta, sem rétt er að halda til haga, að í þessum tillögum er að sumu leyti um að ræða varanlegar aðgerðir, ekki bara viðbrögð við efnahagsvanda, sem munu skila árangri til frambúðar. Í því efni nefni ég t.d. afnám aðstöðugjaldsins sem var ekki bara óréttlátur skattur heldur skattur sem hafði uppsöfnunaráhrif í verði og á, við eðlileg samkeppnisskilyrði, að skila verðlækkunum sem einnig munu koma að gagni. Annað dæmi um varanlegar umbætur eru þær tillögur sem hér liggja fyrir um breytingar á virðisaukaskatti. Það eru tillögur sem kveða upp úr um það að við ætlum að hafa hér tveggja þrepa virðisaukaskatt. Af tvennu illu er það skárra en núverandi kerfi úr því að ekki er hægt að hafa hér einfaldan eins þreps skatt, sem menn greinir ekki á um að er hagkvæmasta kerfið. Þetta er ákvörðun um óbreytta efri prósentu að svo stöddu og 14% lægra þrep. Svo eru sérstakar aðgerðir til að taka á þeim vandamálum sem mest hafa vafist fyrir mönnum. Ég nefni vaxtarbroddinn, ferðaþjónustuna. Hún var nefnd hér af hv. þm. Steingrími Hermannssyni. Hvað er um hana að segja? Um hana er það að segja að það er mat manna að 14% virðisaukaskattur á ferðaiðnaðinn allan, þ.e. hótel, gistingu, samgöngur, flutninga, muni leggja á hana um 600 millj. kr. Á hún að sitja uppi með það? Svarið er nei. Vegna þess að afnám aðstöðugjaldsins léttir af henni sem svarar 300 millj. kr. og sérstök lækkun tryggingagjalds í þessari grein léttir af henni um 200 millj. kr. Síðan eru áhrif gengisfellingarinnar sem auðvitað vega þungt í þessari grein sem er nánast útflutningsgrein. Við metum það þess vegna svo að þarna hafi tekist með skynsamlegri tillögu að koma fram kerfisbreytingu til frambúðar en jafnframt taka tillit til sérstakra aðstæðna í þessari vaxtargrein. Að því er varðar virðisaukaskatt á hitunarkostnað er líka ljóst að þeirri aðgerð hljóta að fylgja mildandi aðgerðir að því er varðar hin köldu svæði. Þær eru ekki að fullu mótaðar en ég veit að iðnrh. mun gera nánari grein fyrir þeim hugmyndum. Virðulegi forseti. Ef við reynum að meta þessar aðgerðir og spyrja spurninga eins og þessara: Munu þessar aðgerðir duga? Þá skulum við líta á það sem hv. 8. þm. Reykn. sagði og þarfnast dálítilla skýringa. Hann segir: Svarið er nei. Það mætti kannski biðja hv. þm. sem það fullyrðir að líta á það hvert mat Þjóðhagsstofnunar er á annars vegar þróun verðbólgu og hins vegar afkomu í sjávarútvegi. Lítum á þjóðhagsleg áhrif aðgerða ríkisstjórnarinnar og lítum á verðbólgutölur. Ríkisstjórnin tók ákvörðun um þessa gengisfellingu út frá þessum forsendum: Kjarninn í þessum efnahagsaðgerðum er sú kostnaðarlækkunarleið sem við höfum unnið að og undirbúið á mörgum undanfarandi vikum. Gengislækkunin er fyrst og fremst viðbrögð við staðreyndum lífsins sem orðið hafa um gengisfellingar á mörkuðunum allt í kringum okkur. Gengisfellingunni er haldið í hófi af því að við ætlum ekki að láta hrekja okkur af leið stöðugleikans umfram það sem við erum nauðbeygðir til af óviðráðanlegum ytri aðstæðum. Verðbólgan er talin verða um 4,5% 1993. Hv. þm. sagði: Þetta er nú bara gamli tíminn. Þetta er bara kollsteypan. Nei, það er ekki rétt. Þetta er ekki gamli tíminn. Þetta er ekki kollsteypan. Enda er spáin sú að verðbólga verði hér 0,8% á árinu 1994. Hvernig getur nokkur maður haldið því fram að leið sem svona er sett fram og svona hugsuð og svona metin sé afturhvarf til fyrri tíma? Sameiginlega stóðum við að því, hv. þm., í ríkisstjórn árið 1989 að fella gengið, ég man ekki hve oft, allt upp í 30%. Þá var því haldið fram að það væri gamli tíminn. Það var heldur ekki gamli tíminn. Það var tilraun til að fikra sig út úr vandanum við þáverandi skilyrði til þess að ná stöðugleika. Við höfum ekkert snúið baki við því markmiði. Ég veit að innst inni er hv. þm. sammála mér. Hann sagði það fullum fetum áður en gripið var til aðgerðanna að hann væri ekki gengisfellingarmaður. Hann vildi varðveita stöðugleikann og hann kynni að meta hann.  Ég held því fram að með þeirri kostnaðarlækkunarleið sem hefur verið mótuð með þessari gengisaðlögun höfum við verið að vinna í anda samkomulags og sátta, í anda sáttfýsi og samstöðu. Meginatriðin í þessum tillögum eru í sátt og samlyndi við sjónarmið aðila vinnumarkaðarins. Ég lýsi engri undrun minni á því þótt þeir lýsi efasemdum sínum um að þetta sé nóg. Um það var engin samstaða í þessum hópi. Það var fullt af aðilum í sjávarútvegi sem voru eindregið þeirrar skoðunar að hér ætti að vera 30% gengisfelling. Því hefur verið hafnað. Það er minnihlutasjónarmið. Það er sérhagsmunasjónarmið. Það er óábyrgt sjónarmið. Þetta þarf að meta á mælikvarða þess að varðveita stöðugleikann en gera samt það sem gera þurfti til að draga úr hættu á atvinnuleysi, til þess að styrkja afkomu atvinnulífs, til þess að koma í veg fyrir verðbólgukollsteypu, til þess að styrkja samkeppnisstöðu, einkum og sér í lagi útflutnings- og samkeppnisgreina og til þess að draga úr viðskiptahalla og þar með erlendri skuldasöfnun. Lítið á töflurnar. Samkvæmt þessari leið er verið að draga verulega úr viðskiptahalla í samanburði við grunndæmi sem lagt var fram, þ.e. grunndæmið kostnaðarlækkunin ein sér. Samkvæmt þessari leið er verið að draga úr hættunni á vaxandi erlendri skuldasöfnun á þrengingartímum. Þegar allt er lagt saman í sjávarútveginum er auðvitað ekki búið að koma öllum sjávarútvegi Íslands upp á eitthvert meðaltalsnúll. Það stóð aldrei til. Það er ekki vinnandi vegur. Það er ekki hægt. Það sem hins vegar er gert er að verða við flestum óskum. Auðvitað segja menn: Við hefðum kosið að sjá meira. Og auðvitað eru þar uppi álitamál. Ég nefni t.d. óskir um að sveitarfélögin legðu í þetta púkk með því að létta af sjávarútveginum hafnargjöldum. Þau hafa ekki boðið sig fram til þess en þau gætu svo sem gert það. Því sannleikurinn er sá að þeirra hlutur í þessum aðgerðum er óeðlilega góður. Þegar verið er að jafna byrðum á alla aðila sker einn aðili sig úr og fær að fullu bættan miðað við óeðlilega hátt innheimtuhlutfall sinn hlut. Þeir ættu kannski að svara því í staðinn með því að taka þátt í því átaki að létta kostnaði af sjávarútveginum með því t.d. að skera niður hafnargjöldin. Virðulegi forseti. Ég held því fram að þessar tillögur séu hinn gullni meðalvegur sem skynsamlegt var að reyna að feta við þessar kringumstæður. Ég held því fram að við höfum eftir bestu samvisku reynt að koma til móts við sjónarmið vinnumarkaðarins eftir því sem mögulegt var að svo miklu leyti sem það gekk ekki gegn markmiðunum sjálfum, svo sem vaxtalækkunarmarkmiðinu. Kjarni málsins er sá að við erum að reyna að grípa til aðgerða sem eru nægilega róttækar án þess þó að stefna í voða þeim árangri sem náðst hefur fyrir fórnfúst starf margra aðila, ekki síst aðila vinnumarkaðarins, við að koma hér á siðaðra manna hagstjórn. Ég óttast ekkert frýjuorð eins og þau: Hefur Alþfl. gengið hér í berhögg við stefnu sína? Ekki síst þegar það er í sömu andránni sagt: Þessar tillögur eru þannig að forsrh. og formaður Sjálfstfl. hefur svikið öll sín kosningaloforð. Er það þá meðaltalið? Alþfl. er í ríkisstjórn fyrst og fremst út frá því meginsjónarmiði að gæta almannahagsmuna en ekki sérhagsmuna. Alþfl. er í ríkisstjórn fyrst og fremst til þess að leggja fram alla krafta sína til þess að varðveita stöðugleika og koma í veg fyrir kollsteypur, óöryggi og allt sem af því leiðir. Berið þið þessa leið saman við það hverjar afleiðingarnar af 20--25% gengisfellingu hefðu orðið fyrir launþega á Íslandi. Hver hefði kaupmáttarskerðingin orðið þá? Hún hefði orðið a.m.k. 12%. Hvert hefði atvinnuleysið orðið þá? Að mati aðila vinnumarkaðarins 20--25%. Auðvitað höfnuðum við þeirri leið. Það er ósatt að ríkisstjórnin hafi fallið frá áformum sínum um fjármagnstekjuskatt en ég hef fært hér þau rök sem eru rétt og sönn um það hvers vegna ekki var unnt að koma á strax vaxtatekjuskatti með þeim skilyrðum að hlífa hefði átt þremur fjórðu á fjármagnsmarkaðnum. Að lokum, virðulegi forseti, segi ég enn og aftur að síðar meir, löngu eftir að menn hafa gleymt um hvað þetta þras snerist þessa daga og nætur og löngu eftir að menn hafa gleymt einstökum steinvölum í þessum vegg, þá mun eftir standa að með þessum aðgerðum var loksins með skipulegum hætti lagt til atlögu við það vandamál okkar sem erfiðast verður viðfangs á næstu árum, þ.e. skuldasöfnunin fyrst og fremst í atvinnulífinu og þá sjávarútveginum. Því verki mátti ekki fresta lengur. Mér er það þess vegna sérstakt fagnaðarefni að birtar hafa verið tillögur um og samstaða orðið um að stofna þróunarsjóð í sjávarútveginum. Ég legg á það megináherslu að hlutverk hans er hlutverk úreldingarsjóðsins en ekki hlutverk jólasveinsins eða gjafapakkans. Það er fyrir því séð með heimanmundi frá ríkinu --- og það hefur litlu kastljósi verið beint að þessum sjóði --- eru lagðir til miklir fjármunir: 4.000 millj. kr. Honum eru tryggðir gjaldstofnar sem eiga að duga honum til að standa undir þessum kostnaði. Menn spyrja eins og hv. 8. þm. Reykn. sagði: Hvað þýðir þetta? Er þetta dæmi um að Alþfl. hafi fallið frá stefnu sinni? Þetta er tilraun til öfugmælasmíða eins og hv. þm. er stundum kunnur að. Við höfum sagt að í framhaldi af því að við höfum náð því fram með aðstoð fleiri aðila á hinu háa Alþingi að fiskimiðin á Íslandi séu lýst þjóðareign sé eðlilegt þegar sú breyting er orðin í okkar þjóðlífi að þau eru ekki lengur frjáls almenningur heldur sóknin takmörkuð að þjóðin fái einhvern arð af þessari eign sinni eins og gerist og gengur almennt samkvæmt venjulegum markaðslausnum. Við höfum hins vegar aldrei sagt að það eigi að ofbjóða gjaldþoli sjávarútvegsins. Við höfum aldrei gert kröfu um að því yrði skellt á fyrirvaralaust. Við erum ekki að boða neinar patentlausnir. Við erum einfaldlega að segja: Það er eðlilegur hlutur í samskiptakjörum sjávarútvegsins og annarra greina á Íslandi að sjávarútvegurinn eins og aðrar atvinnugreinar greiði nokkuð fyrir aðganginn að auðlindinni þegar hún er takmörkuð. Það var allt annað mál þegar hún var alfrjáls. Sérstaklega er það svo að þegar við stöndum frammi fyrir 100 milljarða skuldavanda, þar af skuldavanda allt of margra fyrirtækja sem eru með neikvæða eiginfjárstöðu, þá er engin deila um það, vona ég, á hinu háa Alþingi að þetta er vandamál sem verður að taka á. Það verður að fara fram fjárhagsleg endurskipulagning. Það verður að bæta stöðu þeirra sem eiga framtíðina fyrir sér og að svo miklu leyti sem þessar skuldir eru gjaldfallnar getum við ekki hlaupist frá þeim. Hverjir eiga að greiða þessar skuldir? Almenningur í landinu? Endanlega gerir hann það, já. En það er líka eðlilegt að ætlast til þess að greinin sjálf greiði fyrir bætta afkomu sína í þessari fjárhagslegu endurskipulagningu. Það er sanngirnissjónarmið og um það er ekkert ósætti við forsvarsmenn í greininni. Ég segi það að löngu eftir að þessar tillögur að öðru leyti eru gleymdar og grafnar mun það verða svo að þessi þáttur tillagnanna mun verða minnisstæður þó ég viðurkenni það að sjálfsögðu að mikið er komið undir því að framkvæmdin takist farsællega.

Hæstv. forseti. Hæstv. utanrrh. sagði, ef ég heyrði rétt áðan, að niðurskurður um 1.250 millj. kr. mundi styrkja stöðu ríkissjóðs og minnka hallann í ríkisfjármálum. Spurning mín er þessi: Hefur allt dæmið verið skoðað? Hefur hækkun á erlendum skuldum við 6% gengisfellingu um 10 milljarða króna og afborganir af þeim, ekki síst með tilliti til hækkunar dollarans þar að auki, verið tekin inn í dæmið? Eða umframfjárþörf t.d. Lánasjóðs ísl. námsmanna í kjölfar gengisfellingar sem hlýtur auðvitað að koma til svo eitthvað sé nefnt? Ég vil biðja hæstv. utanrrh. að segja það hér og nú að ekki verði um að ræða aukin útgjöld ríkissjóðs á árinu 1993 og þar af leiðandi verði ríkisfjárhallinn minni.

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst árétta að í þessum tillögum að því er varðar ríkisfjármál felst lækkun útgjalda upp á 1.240 millj. kr. Eins og ég nefndi verður áætlaður halli ríkissjóðs, þrátt fyrir aukið álag á hann vegna framlaga til atvinnuskapandi aðgerða, lægri en í fjárlagafrv. var sýnt. Að því er varðar áhrif 6% gengisfellingar á skuldir er það augljóst mál að það er gallinn við gengisfellingarleið að höfuðstóll skulda hækkar í innlendum gjaldmiðli. Þar er spurningin hins vegar sú: Hversu varanleg verður þessi breyting? Í töflum Þjóðhagsstofnunar kemur fram að hún gerir ráð fyrir meðalhækkun verðbólgu milli ára upp á 4,5% en gerir ráð fyrir að verðbólguhjöðnunin verði síðan hröð og leiði til þess eftir aðgerðir að á árinu 1994 verði verðbólgan 0,8%. Að því er varðar hreina erlenda skuld gerir hún ráð fyrir því að metið að raungildi milli ára, ef við tökum grunndæmið 1993 var hrein erlend skuldaaukning upp á 2,5% og hefði orðið 2,4% árið 1994 en verður eftir aðgerðir milli ára 0,4% og lækkar um 0,2% eftir aðgerðir á árinu 1994. Þessi hófstilling og vonin um að þetta sé skammvinnur, tiltölulega lítill verðbólgukúfur er því einmitt dæmið um það, einn af ákvörðunarþáttunum um það hvers vegna reynt var að þræða þennan gullna meðalveg.

Virðulegi forseti. Það voru fjögur atriði sem hæstv. utanrrh. nefndi til þess að verja þessar aðgerðir: 1. Að þær væru ,,í sátt og samlyndi við aðila vinnumarkaðarins`` hvað meginatriði snertir, svo ég vitni orðrétt í ráðherrann. Ég held að hann ætti að bíða með þær fullyrðingar þar til þing Alþýðusambands Íslands sem nú er haldið á Akureyri svarar því næstu daga. Þá mun koma í ljós hvort Alþýðusamband Íslands telur að þessar aðgerðir séu í sátt og samlyndi við það. Ég held að ráðherrann ætti að bíða með stóru orðin þangað til það svar kemur. 2. Að með þessum aðgerðum hafi tekist að treysta ríkisfjármálin. Það sagði hæstv. ráðherra líka fyrir ári þegar ríkisstjórnin sagði að hallinn á ríkissjóði á árinu 1993 yrði rúmir 3 milljarðar. Nú er að koma í ljós að niðurstaðan verður 9--10 milljarða halli svo hæstv. utanrrh. hefur nákvæmlega enga tryggingu fyrir því að þessar aðgerðir muni minnka hallann á ríkissjóði eins og ég mun koma að eftir augnablik. 3. Að hann byndi miklar vonir við það að sú verðbólguspá sem er sýnd í töflu Þjóðhagsstofnunar fyrir árið 1994 sýni að þetta sé allt saman skynsamlegt. Má minna hæstv. ráðherra á það að fyrir tæpum tveimur mánuðum síðan lagði ríkisstjórnin fram fjárlagafrv. á Alþingi sem miðaði við það að verðbólgan yrði á næsta ári, árinu 1993, 2%. Nú kemur ríkisstjórnin áður en nóvembermánuður er liðinn, næsti mánuður á eftir framlagningu fjárlagafrv., og tilkynnir okkur að verðbólgan verði tvisvar sinnum meiri á næsta ári en spáð var í fjárlagafrv. fyrir um það bil sex vikum. Heldur svo ráðherrann að einhver hér í salnum taki mark á spá fyrir árið 1994? Auðvitað gerir það ekki nokkur maður. 4. Að lokum sagði ráðherrann að ríkisstjórnin hefði ákveðið að setja 4 þús. millj. kr. í þennan sjóð. Það stendur hvergi í þessum plöggum sem forsrh. kynnti hér. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. ráðherra: Er það rétt skilið sem hann sagði 

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. sagði í framhaldi af minni ræðu áðan að ríkisstjórnin hefur ákveðið að verja allt að 4 milljörðum kr. í hið nýstofnaða eða væntanlega þróunarfélag í formi skuldabréfa sem verða afborgunarlaus næstu þrjú árin og síðan mun þessi sjóður eða þetta félag með tekjustofnum sínum standa undir afborgunum á því. Ég hygg því að þetta framlag verði ekki til þess að auka halla á ríkissjóði enda eru þetta ekki framseljanlegir markaðspappírar heldur ganga til lækkunar skulda skuldugra sjávarútvegsfyrirtækja gagnvart lánardrottnum þeirra og er þess vegna aðgerð til þess að styrkja bankakerfið og fjármálakerfið í landinu. Að lokum vil ég taka það fram til þess að fyrirbyggja misskilning, virðulegi forseti, að mér er ekki kunnugt um að hv. 8. þm. Reykn. sé blaðafulltrúi Alþýðusambandsins. Við skulum láta þá tala sínu máli en ekki hv. þm.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála því. Við skulum bíða eftir dómi Alþýðusambandsins. En hitt eru merkileg tíðindi að eftir að forsrh. er búinn að flytja hér sína tilkynningu, þar sem hvergi er að finna einn staf, hvað þá heldur eitt orð um þessar 4 þúsund millj. sem á að leggja á nýju ári inn í þennan nýja sjóð, komi hæstv. utanrrh. og segi: Þegar allir verða búnir að gleyma smáatriðunum í þessum tillögum --- og hver eru smáatriðin? Það er það sem forsrh. var að tilkynna hérna áðan --- þá mun hann rísa upp í sögunni, þessi nýi þróunarsjóður sem fær 4 þúsund millj. til sín með skuldabréfum á næsta ári. Hæstv. utanrrh. Samkvæmt því sem fram kom í síðustu viku í umræðum um fjáraukalagafrv. fyrir árið 1991 af hálfu talsmanna Sjálfstfl. og talsmanna fjárln. er alveg ljóst að þessar 4 þúsund millj. verða reiknaðar sem útgjöld hjá ríkinu og skuldbindandi greiðsla á árinu 1993 og koma þar með inn í hallatöluna. Ég get hins vegar verið sammála ráðherranum um það að þegar menn eru búnir að gleyma ýmsu smáu í þessum aðgerðum muna menn eftir þeim degi þegar hæstv. forsrh. Davíð Oddsson hóf sjóðasukkið. Því munu menn örugglega muna eftir þegar ríkisstjórn Davíðs Oddssonar ákvað að stofna sértækan sjóð þar sem þriggja manna nefnd, þar af tveir, meiri hlutinn, valdir af sjútvrh., fá að úthluta ,,ganske pent`` 4 þúsund millj. til þeirra fyrirtækja sem þeim eru þóknanleg. Það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi frá Davíð Oddssyni og Sjálfstfl.

Virðulegi forseti. Í stuttu andsvari er ekki ráðrúm til þess að nefna nema eitt atriði sem fram kom í ræðu hæstv. utanrrh. Í rauninni eru stærstu tíðindin í þessum aðgerðapakka ríkisstjórnarinnar þau að ríkisstjórnin og þá einkum og sér í lagi Alþfl. heykist á því að leggja á fjármagnsskatt. Formaður Alþfl. nefndi það sér til varnar áðan að það hefði ekki verið hægt að leggja þennan skatt á vegna þess að aðilar vinnumarkaðarins hefðu viljað undanþiggja fyrirtækin og lífeyrissjóðina þessum fjármagnsskatti. Hér er auðvitað um svo alvarlegan blekkingarleik að ræða að ekki er hægt að láta ómótmælt. Það er einfaldlega þannig og það þekkja allir sem eitthvað hafa kynnt sér þessi mál að vaxtatekjur fyrirtækja koma inn í rekstur þeirra með venjulegum hætti og síðan koma auðvitað vaxtagjöld þar á móti og mismunurinn er skattlagður eins og aðrar tekjur og önnur gjöld. Þegar við erum að tala um fjármagnsskatt, þá erum við að tala um fjármagnsskatt á einstaklinga vegna þess að það er hann sem er undanþeginn. Vaxtatekjur einstaklinga umfram vaxtagjöld einstaklinga eru ekki skattlögð. Það er undanþágan í okkar kerfi í dag, þessi furðulega undanþága sem hefur verið við lýði um langt skeið og menn hafa verið að tala um að afnema og koma á fjármagnsskatti. Þá erum við fyrst og fremst að tala um tekjuskatt einstaklinga. Það gilda sérreglur um hann. Um tekjuskatt fyrirtækja gilda allt aðrar reglur eins og menn vita. Þar af leiðandi er sú afsökun hæstv. utanrrh. algerlega út í hött að blanda fjármagnsgreiðslum fyrirtækjanna inn í þetta. Það er í engu öðru skyni gert en að varpa ryki í augu almennings því að það kemur málinu hreinlega ekkert við. Fyrirtæki greiða að sjálfsögðu þennan skatt með óbeinum hætti í dag.

Virðulegi forseti. Það væri æskilegt að hv. formaður þingflokks Alþb. svaraði því mjög skýrt vegna þess að eftir því verður tekið: Er formaður þingflokks Alþb. að boða stefnu þess flokks þegar hann leggur það til og þykir það sjálfsagt mál að lagður verði á 15% skattur í hvert skipti sem sparisjóðsbækur gamla fólksins eru gerðar upp til vaxtagreiðslna án þess að inn í það komi nokkurt einasta frítekjumark? Eru það hugmyndir Alþb. og talar hv. þingflokksformaður í nafni flokksins þegar hann segir að Alþb. sé tilbúið til þess að undanþiggja alla aðra en leggja bara undanþágulausan, frítekjumarkslausan skatt á sparnað gamla fólksins í landinu? Svar óskast.

Herra forseti. Ég vek á því athygli að hæstv. utanrrh. gerði enga tilraun til þess að útskýra blekkingarleik sinn hér áðan en spyr mig hins vegar einfaldrar spurningar hér. Ég á mjög auðvelt með að svara henni vegna þess að ég flutti í fyrra frv. til laga um fjármagnsskatt. Þar var einmitt gert ráð fyrir því að sparisjóðsbækur almennings yrðu undanþegnar, þ.e. að það væri ákveðið frítekjumark og ekki væri lagður skattur á hinn almenna sparnað hins almenna manns, heldur væri fyrst farið að leggja skattinn á þegar komið væri yfir ákveðin mörk. Það kom einmitt vel á vondan, ef svo má segja, að spyrja mig að þessu því að við alþýðubandalagsmenn höfum alltaf gert ráð fyrir því að ákveðin mörk væru undanþegin.

Virðulegi forseti. Mér þykir vænt um að hv. formaður þingflokks Alþb. gerði hreint fyrir sínum dyrum og ég er ánægður með það að við erum sammála um þetta. Ef við ætlum að koma á fjármagnstekjuskatti, sem er stefnumál þessarar ríkisstjórnar, verður það að gerast með þeim hætti að lágmarkssparnaður almennings í landinu sé verndaður undir þaki fríeignamarks eða frítekjumarks og ef það er sjónarmið Alþb., þá erum við sammála um þetta. Þá erum við líka sammála um næsta atriði. Nefnilega það að að svo stöddu er ekki unnt að koma þeim skatti á fyrirvaralaust. Hann þarfnast meiri undirbúnings og það gildir jafnt um okkur sem stöndum að ríkisstjórninni og hv. alþýðubandalagsmenn. Þeir eru hér að gera grein fyrir tillögum sem eru allt aðrar en þær tillögur sem lagður voru fram af hálfu aðila vinnumarkaðarins. Ég skal láta það koma skýrt fram að af hálfu vinnuveitenda er einmitt svona skattform, fjármgnstekjuskattur með frítekjumarki, ég tala nú ekki um ef hann er eingöngu á raunvexti, mál sem Vinnuveitendasamband Íslands hefur lýst algerri andstöðu við öfugt við Alþfl., Alþb. og stjórnarflokkana.

Virðulegi forseti. Þessi mál hafa verið til umfjöllunar alllengi á Alþingi og það er ekkert nýtt að við vitum það að íslenskir atvinnuvegir eiga við mikinn vanda að stríða og það er ekkert nýtt að menn viti það, þeir hafa lengi vitað að þörf var á að grípa til aðgerða. Hæstv. utanrrh. segir að einkenni þessara aðgerða sé sáttfýsi og samlyndi. En við hjótum að spyrja: Sáttfýsi við hverja og gott samlyndi við hverja? Ég lít þannig á að þessar aðgerðir miðist fyrst og fremst að því að ná sátt milli ríkisstjórnarflokkanna og reyna að koma þar á bærilega góðu samlyndi eða koma á siðaðra manna hagstjórn, eins og hæstv. utanrrh. orðaði það, og þá væntanlega siðaðra manna samstarfi milli ríkisstjórnarflokkanna. Það er allt saman gott og blessað og nauðsynlegt að góður andi ríki á stjórnarheimilinu svo mikilvægt sem það er almannahagsmunum. Umræðan hefur verið með öðrum hætti að undanförnu. Við sem höfum starfað í stjórnarandstöðu höfum lýst því yfir að við viljum taka með einum eða öðrum hætti þátt í þessum aðgerðum, ekki með beinum hætti heldur með óbeinum hætti og um það hefur nokkuð verið rætt. Það er hins vegar ljóst að ríkisstjórnin hefur hafnað því. Það lýsir ákveðnu hugarfari þegar ríkisstjórn tilkynnir aðgerðir með þessum hætti og lætur ekki svo mikið að láta stjórnarandstöðuna vita um þær nema nokkrum mínútum áður en þær eru birtar. Það lýsir því hugarfari að hæstv. ríkisstjórn lítur meira á það sem formsatriði að tilkynna þessar aðgerðir á Alþingi og vill ekki gefa okkur í stjórnarandstöðunni tækifæri til að undirbúa umræðuna. Ég vænti þess að ríkisstjórnin hafi komið fram með öðrum hætti við aðila vinnumarkaðarins en það er hins vegar alveg ljóst að aðgerðirnar tryggja ekki sáttfýsi og samlyndi við þá. Hæstv. utanrrh. sagði að engar kollsteypur væru teknar í þessu máli. Gengisfelling væri engin kollsteypa. Það er út af fyrir sig ekkert undrunarefni fyrir mig þótt gengið hafi látið undan síga og ég gagnrýni hæstv. ríkisstjórn ekki fyrir það. Ég tel það nokkuð augljóst að íslenska krónan fékk ekki staðist þann þrýsting sem var á hana, sérstaklega með tilliti til þess að ríkisstjórnin hafði ekki um langt skeið brugðist við þeim vanda sem var til staðar. Ríkisstjórnin er búin að vita það um margra ára skeið að aflabrögð verða mun minni á árunum 1992 og 1993. Ætli ríkisstjórnin hafi ekki vitað að það mundi hafa nokkur áhrif. Ríkisstjórnin er búin að vita það um margra mánaða skeið að verðlag hefur fallið á mikilvægum útflutningsvörum. Síðan kemur hæstv. utanrrh. og segir að það eina sem gerðist hafi verið óróleiki að því er varðaði sænsku krónuna og spánska pesetann. Nei, auðvitað var hæstv. utanrrh. að éta ofan í sig nauðsynlegan hlut en hann getur ekki gert það nema með því að skella því á sænsku krónuna og spánska pesetann. Þetta er ekki mjög karlmannlegt, hæstv. utanrrh. Það er einfaldlega staðreynd að tekjur hafa dregist saman. Kostnaðarlækkunarleiðin hefur ekki gengið upp og ef menn hefðu viljað fara þá leið af fullri einurð hefði þurft að ná fram meiri kostnaðarlækkunum og þá að skerða kjör launþega í landinu sem óhjákvæmilega munu skerðast með öðrum hætti. Var verkalýðshreyfingin spurð um það hvort hún vildi fremur standa að launalækkunum, sérstaklega til þeirra sem hafa hæstu launin í þjóðfélaginu, ef fallið yrði frá gengisbreytingu? Ég spyr hæstv. utanrrh. Var sú leið reynd til þrautar? Ég held að það sé ljóst að málið snerist fyrst og fremst um það að skipta þeirri óhjákvæmilegu kjaraskerðingu, sem við höfum orðið fyrir, með réttlátum hætti. Ég held að það sé alveg ljóst að gengisfelling gerir það ekki og það var þess vegna sem forusta Alþýðusambandsins vildi koma í veg fyrir hana. Það var ástæðan fyrir því. Þeir vildu hlífa þeim sem minnstar hafa tekjurnar. Auðvitað hafa fleiri kollsteypur verið teknar í þessu máli. Sjálfstfl. hefur tekið miklar kollsteypur og sáttfýsin og samlyndið virðist fyrst og fremst ganga út á það að sætta sig við að geta ekki staðið við ýmislegt sem ráðherrarnir hafa sagt á undanförnum mánuðum og árum. Hæstv. ríkisstjórn segir að aðalmarkmið þessara aðgerða sé að styrkja undirstöður atvinnulífsins. Það er ljóst að atvinnulífið þarf á því að halda. Ég fagna því að nú er búið að ákveða að fella aðstöðugjaldið niður og tel það mjög mikilvægt skref. Það er jafnframt ljóst að breyting á genginu styrkir undirstöðu atvinnulífsins ef það tekst að halda þeirri raungengisbreytingu sem þar kemur fram. Það er hins vegar nokkur mótsögn í því að ætla sér að styrkja undirstöðu mikilvægrar atvinnugreinar sem ferðaþjónustan er með því að leggja á hana sérstaka skatta. Hæstv. utanrrh. talaði um að þetta væri ósköp svipað. Það væri létt af greininni 500 millj. en ekki lagt á hana nema 600 millj. kr. Er hæstv. utanrrh. að tala um þessa atvinnugrein sem eitt fyrirtæki? Þetta eru að sjálfsögðu mjög mörg fyrirtæki með mismunandi aðstæður. Sum eru í hótelrekstri, önnur í veitingaþjónustu og enn önnur í samgöngum. Samkeppnisstaða þessara fyrirtækja verður mjög misjöfn og ekki hægt að líta á greinina sem eina heild. Þetta er óhjákvæmilega vandamál sem menn hljóta að þurfa að líta til. Ég viðurkenni það fúslega að það þurfti að dreifa þessum byrðum með réttlátum hætti á almenning. Ég mótmæli því hins vegar að það skuli eiga að leggja sérstakan skatt á húshitun og þá væntanlega mest á þá sem mest þurfa að borga fyrir húshitun. Hæstv. utanrrh. ýjaði að því að þar ætti að grípa til einhverra jöfnunaraðgerða. Það er þá a.m.k. ekki haft fyrir því að útskýra það í þessu plaggi sem ég fékk fyrir stuttu.  Það er tilkynnt að það eigi að lækka barnabætur. Er það sanngjarnt að hækka skatt enn einu sinni á þá sem eiga flest börnin? Var ekki nóg komið af því, hæstv. ráðherrar? Ég get hins vegar fallist á að tekjuskattshlutfall einstaklinga verði hækkað því auðvitað verða einhverjir skattar að breytast. En það skiptir máli að það sé gert með þeim hætti að annað hvort sé um almenna skattbreytingu að ræða og þá sérstaklega skattbreytingu á þá sem hafa mestu tekjurnar. Hér hafa menn komið sér saman um svokallaðan hátekjuskatt. Og hátekjuskatturinn er 5% á mánaðartekjur yfir 200 þús. kr. hjá einstaklingi og 400 þús. kr. hjá hjónum. Við vitum það af fyrri umræðum um þessi mál að vandinn við að taka upp þennan skatt er að endanlegt uppgjör hans getur ekki verið nema eftir á. Það er öllum ljóst að aðili, sem hefur 200 þús. einn mánuðinn og 50 þús. næsta mánuð, getur ekki borið hátekjuskatt. Það verður að líta á meðallaun hans yfir árið. Þar af leiðandi fellur þessi skattbreyting illa að staðgreiðslukerfinu. En fyrst að þessi prósenta var ekki hærri en 5% þá hefði að sjálfsögðu verið mun einfaldara að hækka skattprósentuna og hækka síðan persónuafsláttinn þannig að þetta kæmi betur út fyrir þá sem lægstu tekjurnar hafa. Það að ætla að fara að taka upp eitt sérstakt skattprep til bráðabirgða vegna þessara 5% er að mínu mati fráleitt og hefði verið mun betri jöfnunaraðgerð að gera það með öðrum hætti. Ekki veit ég af hverju ríkisstjórnarflokkarnir gátu ekki náð saman um þetta. Mér skilst að Sjálfstfl. hafi ekki viljað fara út í þetta og mér skilst að Alþfl. hafi viljað fara út í mun hærra þrep. En fyrst ekki var farið út í hærra þrep af hverju í ósköpunum komu menn sér þá ekki saman um skynsamlegri tillögu? Síðan er gert ráð fyrir að taka upp sérstakt skattþrep í virðisaukaskatti eða 14%. Það verða þá ekki aðeins tvö skattþrep heldur verður áfram hátt skattþrep á matvælum með einhverjum niðurgreiðslum. Hér er t.d. ekki gert ráð fyrir að þessi sérstaki 14% skattur verði á matvælum. Ég skil það svo að áfram verði hærra þrepið á matvælum. Ég tel það mjög vafasamt svo ekki sé meira sagt að taka upp sérstakt skattþrep fyrir húshitun, útvarp og sjónvarp, bækur og blöð, hótelgistingu og fólksflutninga. Skatturinn vegna fólksflutninga leggst fyrst og fremst á íbúa landsbyggðarinnar og ferðaþjónustuna. Skatturinn á húshitun leggst í enn ríkara mæli á íbúa landsbyggðarinnar. Og jafnvel þótt einhver fyrirheit séu um það í fjárlögum þá hef ég ekki trú á að þar standi til að jafna þær byrðar að fullu. Það er vissulega umdeilt hvort taka á upp virðisaukaskatt á bækur, blöð og tímarit. En ég tel að þetta nýja 14% skattþrep séu mistök og ég sakna þess að hæstv. utanrrh. skuli ekki lengur verja þessi mikilvægu mál, þ.e. að hafa hér einfalt og traust virðisaukaskattskerfi. Það gerði hann í fyrri ríkisstjórn og gerði það nokkuð vel. Það er stundum sagt um okkur stjórnarandstæðinga að við skiptum um skoðun vegna þess að við erum ekki lengur í ríkisstjórn. En hæstv. utanrrh. virðist skipta um skoðun í hinum mikilvægustu málum við það að vera heldur lengi í ríkisstjórn.

Ég hef ekki skipt um skoðun á þessu.


             En það er kannski eitt af því sem utanrrh. kallar sáttfýsi og samlyndi, þ.e. sem sagt að gera einhverja óskynsamlega hluti í nafni sáttfýsi og samlyndi, væntanlega aðallega við sjálfan sig án þess að taka kollsteypur með almannahagsmuni í huga eins og hann orðaði það því Alþfl. gerði aldrei neitt annað en það sem almannahagsmuni skipti máli.

Rétt.

Aldrei gert nokkurn skapaðan hlut, aldrei settur maður í eitt einasta embætti, hvorki innan lands eða erlendis nema almannahagsmunir séu þar í fyrirrúmi. Ég gef mikið fyrir slíkt hugarfar en hitt er svo annað mál að mér hefur stundum fundist þegar Alþfl. er að tala um almannahagsmuni og sérhagsmuni þar á móti að málefni atvinnulífsins séu einhverjir sérhagsmunir. Það að verja stöðu sjávarútvegsins og það að verja stöðu landbúnaðarins það sé að verja sérhagsmuni. Þannig hefur Alþfl. talað. En þannig skilgreini ég ekki almannahagsmuni. Og mér finnst því miður að hér vanti nokkuð á að hagsmunir þessara mikilvægu atvinnugreina séu varðir. Þar að auki eru veiktar þær stoðir sem eru undir ferðaþjónustunni í landinu. Þá ætla ég að koma að því sem hæstv. utanrrh. segir að sé langmikilvægasta málið í þessum pakka. Það er hinn nýi sjóður sem er undir fjárhagslegri endurskipulagningu í sjávarútvegi. Á að skilja það svo að það eigi ekkert annað að gerast í fjárhagslegri endurskipulagningu í sjávarútvegi en þessi sjóður? Eiga ekki að eiga sér neinar skuldbreytingar? Ætlar ríkisstjórnin ekki að hafa forustu um að slíkt eigi sér stað? Á það er ekki minnst í þessu plaggi. Hæstv. utanrrh. segir að þessi sjóður eigi að fá 4 milljarða í heimanmund og þar eigi engir jólasveinar að vera að störfum. Þar eiga væntanlega að vera vel siðaðir kratar sem hafa aldrei komið nálægt jólasveinum. 

Forseti vill spyrja hv. þm. hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Nei, ekki ef ég fæ frið fyrir hv. þm.

Forseti tekur undir að það væri gott ef hv. þm. gæfu ræðumanni frið til að ljúka máli sínu. Það er komið að lokum þessa fundar ef hv. þm. á ekki mjög langt eftir þá mundi forseti leyfa honum að ljúka ræðunni, annars yrði að fresta henni.

Já, ég skal reyna að vera nokkuð fljótur, virðulegur forseti, að ljúka þessu. Ég vildi aðeins leggja áherslu á að Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins hafði heimild til að kaupa fiskiskip og úrelda þau. Hann hafði ákveðna tekjupósta. Hann hafði ekki heimild til að kaupa fiskvinnslufyrirtæki. Núv. ríkisstjórn lagði áherslu á það þegar hún var sett á stofn að það væri meginatriði að leggja þennan sjóð nánast niður og eyðileggja hann. Til hvers? Til þess að geta farið að innheimta tekjur í ríkissjóð til að þóknast Alþfl., almannahagsmunahugsjón Alþfl. sem er mjög svo misskilin. Þar með var þessi sjóður eyðilagður. Nú á að stofna nýjan sjóð sem á að fá nákvæmlega sama hlutverk. Og ég spyr: Á þá að fella niður gjaldið til Hafrannsóknastofnunar? Ætlar ríkisstjórnin virkilega að ganga frá því í lögum að ákveðinn skattur verði lagður á 1996 eða 1997? Ætlar ríkisstjórnin með því að lýsa því yfir að þessir flokkar ætli að starfa saman til aldamóta og halda ríkisstjórnarflokkarnir að þeir geti leyft sér slíkt í ljósi þess hvaða hljómgrunn þeir hafa meðal þjóðarinnar? Trúir hv. þm. Matthías Bjarnason t.d. að það sé rétt fyrir Sjálfstfl. að vera í þessu stjórnarsamstarfi fram yfir næstu aldamót? Það verður náttúrlega að svara þessari spurningu. Núv. ríkisstjórn getur ekki gert þetta. Mér er alveg sama þótt þetta sé skrifað hér á blað. Svona gera menn ekki með sama hætti og menn munu væntanlega ekki festa í lögum að tekjuskattur verði lækkaður eða hækkaður 1996 eða árið 2000.

Kannski aldamótunum verði frestað.

En væri þá ekki rétt að halda nýjan næturfund um það næstu nótt, hv. þm. Matthías Bjarnason?

Út af dagskrá eru tekin 2. til og með 9. dagskrármálið. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Til næsta fundar verður boðað með dagskrá. Fundinum er slitið.