Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er ekki ástæða til þess að halda langa ræðu í tilefni af ræðum hæstv. ráðherra, hæstv. fjmrh. og hæstv. sjútvmrh., en þeir voru báðir að gera tilraun til þess að svara nokkru því, sem ég hafði sagt hér í fyrrinótt, og hæstv. fjmrh. hafði það mikið við mig að eyða miklum tíma af sinni ræðu til þess að svara því, sem ég hafði þá sagt. En málflutningur hæstv. ráðh. var nokkuð blendinn og rök hans dálítið einkennileg, og vil ég benda hv. alþm. og öðrum áheyrendum á það, á hverju hann byggði sínar fullyrðingar, t.d. í sambandi við það, þegar hann var að tala um, að þetta frv. væri til þess að efla atvinnuvegina, eins og hann orðaði það. Ef menn gera sér grein fyrir því, á hverju fullyrðingar hans eru byggðar, t.d. þegar hann sagði, að þetta frv. mætti verða til þess að efla flug landsins og koma lífi í það, eins og mátti skilja, þá vil ég benda mönnum á, að einmitt þetta frv. getur leitt til þess, að annað flugfélagið, Flugfélag Íslands, verði að stöðva starfsemi sína með öllu, Flugfélögin verða að borga 55% yfirfærslugjald af vöxtum og afborgunum, benzíni og varahlutum og ýmiss konar annarri þjónustu. Það, sem Flugfélag Íslands notar erlendis frá, mun vera 80% af heildarveltunni, en það, sem Flugfélagið kemur til með að fá tekjur af, gjaldeyrir, sem það vinnur inn erlendis, mun ekki vera nema 20% af veltunni. Það mun þess vegna verða að greiða yfirfærslugjald af miklu fram yfir það, sem það vinnur inn. Það er augljóst, og hef ég reyndar fyrir mér orð ýmissa forráðamanna Flugfélagsins, að það getur ekki starfað, eftir að þetta frv. er orðið að lögum. En hæstv. fjmrh. sagði hér í ræðu sinni í dag, að þetta frv. mundi verða til þess að efla flugsamgöngur á Íslandi og milli landa. Þegar menn gera sér ljóst, á hverju hæstv. ráðh. byggir sínar fullyrðingar, m.a. á þessu, þá held ég, að það sé enginn vandi að gera sér grein fyrir því, hvernig rökhyggja hans er um þessar mundir og á hvaða mælikvarða ber að mæla það, sem hann hefur sagt. Ég tel, að þegar menn hafa gert sér þessa staðreynd ljósa, þá þurfi í rauninni ekki meira að segja í sambandi við ræðu hæstv. fjmrh. En ég get þó án þess að eyða í það löngum tíma minnzt aðeins á fleira, t.d. landbúnaðinn. Fullyrðing hans um landbúnaðinn var eitthvað svipuð og það, sem hann sagði um flugið. Þetta frv., ef að lögum verður, á að efla landbúnaðinn, vegna þess að fóðurbætirinn hækkar um 43%, innfluttur áburður hækkar um 50%, vélar og varahlutir hækka um 30%. Og hvernig voru rök ráðherrans fyrir þessari eflingu landbúnaðarins? Það var, að það væri orðið svo dýrt að heyja, að það þyrfti að hafa jafnvægi í þessum tilkostnaði, það mætti ekki vera of ódýrt að nota vélar, þá sennilega vegna þess, að vinnukraftur er ófáanlegur. Rökfærsla hæstv. ráðh. í sambandi við landbúnaðinn er ekki ólík því, sem fullyrðingar hans um eflingu flugsins voru. Þetta geta hv. alþm. og aðrir, sem á mig hlýða, einnig haft sem mælikvarða fyrir rökhyggju hæstv. ráðh. Hæstv. ráðh. fullyrti einnig, að þetta mundi verða til eflingar og styrktar iðnaðinum. Ég hygg, að iðnrekendur hafi meira vít á þessu, en hæstv. ráðh., og þeir hafa allt aðra skoðun á þessu máli, en hann. Þeir telja, að ef þetta frv. verði samþ., muni það hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir iðnaðinn og leiða til stórkostlegs samdráttar. En hæstv. ráðh. segir, að þetta muni efla iðnaðinn. Þegar menn flytja mál sitt á þann veg, sem hæstv. ráðh, gerði í dag, þá er óþarft að eyða tíma til þess að svara, vegna þess að fullyrðingar hæstv. ráðh. eru byggðar á svo augljósum sandi, að hver sem á hann hlýðir hlýtur að sjá, að hér er farið með rökleysu eina. Það er því óþarfi að eyða löngum tíma í það að ræða við hæstv. ráðh. um málið, og skal ég láta því lokið að tala við hæstv. ráðh. Þess gerist ekki þörf. Hann var svo kaldrifjaður, að hann jafnvel leyfði sér að láta ánægju í ljós yfir þessu frv., sem flutt er hér inn í þessa hv. d. vegna þess, að sú fjármálastefna, sem fylgt hefur verið á undanförnum mánuðum, hefur leitt til þess, að atvinnuvegir landsins horfa með ugg fram á framtíðina og eru - eins og nú er ástatt - hjálparþurfi á ýmsan hátt. En því miður mun þetta frv. - þótt að lögum verði - í framkvæmd hæstv. ríkisstj. ekki verða atvinnuvegum landsins til styrktar eða hjálpar, heldur mun það verða til þess að draga úr framkvæmdum og framleiðslu og verða til samdráttar í atvinnulífinu og bjóða heim margs konar erfiðleikum. Hæstv. sjútvmrh. kvartaði undan því í dag, að hann væri alltaf nefndur viðskmrh., en ekki sjútvmrh. Ég skal bæta úr því að þessu sinni og nefna hann hæstv. sjútvmrh., ef honum þykir það betra. Hann talaði hér nokkuð í kvöld, og ræða hans gefur ekki heldur tilefni til þess að svara miklu. Ég get gefið hv. alþm. og öðrum áheyrendum einnig nokkurn mælikvarða til þess að fara eftir um hans málflutning, því að hann kom hér með fullyrðingu, eins og hæstv. fjmrh., sem hvergi fær staðizt. Hæstv. sjútvmrh. sagði m.a., að í janúarmánuði 1956, þegar lög um framleiðslusjóð voru sett, hafi Sjálfstfl. og form. hans, hv. þm. G-K., lagt til, að allar vörur yrðu skattlagðar jafnt. Þessi fullyrðing er út í loftið og hefur ekki við nein rök að styðjast, og það vita allir, að með lögum um framleiðslusjóð voru ekki lagðir skattar á nauðsynjavörur, - ekki á nauðsynjar almennings, ekki á rekstrarvörur. Það er fyrst núna, sem slíkur skattur er lagður á rekstrarvörur. Þegar hæstv. ráðh. kemur með fullyrðingu eins og þessa, ber hana á borð fyrir þingheim allan, þá hygg ég, að fæstum detti í hug að taka alvarlega yfirleitt fullyrðingar hans um þetta mál. Það er raunalegt, að hæstv. ráðherrar skuli ekki ræða málin með meiri alvöru en þeir gera, með meiri festu og í öðrum tón, því að það er sannarlega ástæða fyrir þá, þegar þeir leggja fram frv. eins og þetta, að biðjast frekar afsökunar á því, hvernig komið er vegna þeirrar stefnu eða stefnuleysis, sem fylgt er, heldur en reyna að blekkja menn með staðlausum staðhæfingum. Hæstv. sjútvmrh. talaði um, að nú væri lagt mest á lúxusvörurnar. En þetta er ekki rétt. Það er fyrst núna í sambandi við ráðstafanir um efnahagsmál, sem mestur og þyngstur skattur er lagður á nauðsynjavörur, það er fyrst núna, sem skattar eru lagðir á rekstrarvörur, og það er fyrst núna, sem nokkur ábyrgur maður leyfir sér að halda því fram, að slíkir skattar á rekstrarvörur geti leitt til þess að létta undir með atvinnuvegunum. Slíkri fjarstæðu hefur enginn viljað halda fram áður. Hæstv. sjútvmrh. talaði um það, að sjálfstæðismenn hefðu kynt undir verkföllunum að undanförnu, það væri þeirra sök. Þessu hefur svo oft verið mótmælt, að þess gerist ekki þörf að hrekja það frekar, því að enginn, sem hefur fylgzt með þróun málanna,frá því að núverandi hæstv. ríkisstj. tók við, tekur þessar ásakanir á hendur Sjálfstfl. gildar. Það getur ekki verið sök Sjálfstfl., ekki hægt að færa honum það til sakar, þótt hann hafi í blöðum sínum sagt frá því, sem hefur verið að gerast, sagt frá því, þegar stéttarfélög hafa sagt upp samningum. Það er ekkert annað, sem Sjálfstfl. hefur gert. Hann hefur sagt hlutlaust frá því, sem hefur gerzt. En það er eins og hv. stjórnarflokkar vilji ekki sætta sig við þá málsmeðferð. Það er vitanlega skylt að segja landsmönnum rétt frá því, sem er að gerast, þeirri þróun, sem er í efnahags- og atvinnulífinu, hvort sem þær fréttir eru góðar eða slæmar. Það er það, sem almenningur ætlast til af góðum fréttablöðum, að þau segi vel og skilmerkilega frá því, sem er að gerast. Þegar samningum hefur verið sagt upp af einu eða fleiri stéttarfélögum, þá er það staðreynd, hvort sem sagt er frá því eða ekki. Hæstv. sjútvmrh. talaði um það hér áðan, að það hefði margt breytzt síðan í febrúar eða marz, þegar hann skrifaði greinar sínar í Þjóðviljann og talaði um, að ekki vantaði nema 90 millj. kr. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðh., það hefur margt breytzt. Það breytist margt í íslenzku þjóðlífi og atvinnulífi núna á hverjum mánuði og það af eðlilegum ástæðum. Það er vegna þess, að nú síðustu mánuðina hefur raunverulega verið stjórnarkreppa í landinu. Það hefur raunverulega verið stjórnarkreppa í landinu og þjóðarskútan verið á reki. Þess vegna hefur margt breytzt, og þess vegna er það, að þótt hæstv. sjútvmrh. hafi í febrúarmánuði álitið, að það mætti kannske komast af með 90–100 millj. kr. í útflutningssjóð og ríkissjóð, þá er það víst alveg rétt hjá honum, að það verður alls ekki komizt af með þá upphæð nú og siður en svo, og það er vegna hinna öru breytinga, sem hafa átt sér stað á þessu tímabili, vegna þess að það hefur verið stjórnleysi og ráðleysi. Hv. stjórnarflokkar tala um, að það verði að koma nýjar aðgerðir í haust. Þetta stóra frv., sem við nú erum að ræða um, á ekki að koma að gagni nema til hausts, og það er vegna þess, að þeir gera ráð fyrir stórum breytingum á næstu mánuðum. Þeir segja að vísu, að þetta frv. sé stórt spor í áttina. En til hvaða áttar? Til hvaða áttar stefnir hæstv. stjórn? Það væri fróðlegt að gera sér grein fyrir því. Hæstv. forsrh. talaði fagurlega hér fyrir stuttu um þetta mál, og hann sagði, að eina lausnin á okkar vanda væri að hverfa frá vísitölukerfinu og taka upp framleiðsluvísitölu. Þótt hann segði það ekki beinlínis, þá var ekki hægt að skilja ræðu hans öðruvísi en svo, að hann teldi gengislækkun sjálfsagða leið. Þá má þess vegna hugsa sér, að hann telji þetta frv. stórt spor í áttina til fullkominnar gengislækkunar. En hvað segja aðrir hæstv. ráðh. og stuðningsmenn stjórnarinnar? Hvað sagði hv. 3. þm. Reykv. um framleiðsluvísitöluna? Ég er hræddur um, að hann og hans flokkur ætli sér að halda í aðra átt. Hann og hans flokkur lýsa sig andvíga framleiðsluvísitölu, eins og hv. 3. þm. Reykv. tók hér skýrt fram. Hv. 3. þm. Reykv. og hæstv. sjútvmrh. hafa talið sig andvíga gengislækkun. Ég held þess vegna, að hæstv. ríkisstj. sé a.m.k. tvíátta, og þá er hún stefnulaus, þá á það að ske á næstu mánuðum, sem hefur skeð á undanförnum mánuðum, að stórar breytingar verði í okkar efnahags- og atvinnulífi á hverjum mánuði. Það er það, sem veldur ugg og svartsýni margra í þessu landi, hvernig stefnuleysi og úrræðaleysi núverandi hæstv. ríkisstj. er að leiða okkar atvinnulíf og fjármálakerfi í fullkomin vandræði. Það er eðlilegt, að menn vonist ekki eftir miklu af ríkisstj., sem sýnir sig í slíku stefnuleysi sem fram kemur í þessu. Og þegar hæstv. ríkisstj. er að spyrja sjálfstæðismenn, hvað þeir vilji til málanna leggja og hvers vegna þeir komi ekki með till. frá sínu sjónarmiði, úr því að þeir gagnrýna það frv., sem hæstv. stjórn hefur lagt fram, þá er ekki nema eðlilegt, að sjálfstæðismenn spyrji: Til hvers er að koma með till. handa þessari stjórn til að framkvæma? Þessi hæstv. stjórn getur ekki framkvæmt þær till., sem hún sjálf ber fram, og hana mundi skorta vilja og getu til þess að framkvæma á viðunandi hátt till., sem sjálfstæðismenn kynnu að bera fram. Það, sem þarf að gera til úrbóta og bjargar okkar þjóð, er það að stokka upp og gefa þjóðinni tækifæri til þess að leggja sinn dóm á það, sem gerzt hefur undanfarið. Þetta verður ekki lagfært fyrr, og það er þjóðarnauðsyn, að það dragist ekki lengi, vegna þess að það er rétt, sem hæstv. sjútvmrh. sagði hér í dag: Það eru örar breytingar, það vantaði e.t.v. ekki nema 90 til rúmar 100 millj. í febrúarmánuði til bjargar atvinnuvegunum, en það vantar í dag samkvæmt frv., sem þeir leggja fram, samkvæmt því sem frv. segir, 580 millj. kr. Þeir hafa vefengt, hæstv. ráðh., að það væru 790 millj., sem vantar. Þeir hafa vefengt það. Látum það vera, að þar standi fullyrðing gegn fullyrðingu, en þeir véfengja þó ekki þær tölur, sem þeir prenta í frv. sjálfu. Samkvæmt frv. viðurkenna þeir 580 millj. Hæstv. sjútvmrh. viðurkennir, að nú þurfi 580 millj. í útflutningssjóð og ríkissjóð, en talaði um 90 millj. í febrúarmánuði í vetur. Ég hygg, að þetta sé staðfesting á því, að breytingarnar eru örar og dýrtíðin vex með hröðum skrefum, einmitt vegna stefnuleysis og aðgerðaleysis okkar atvinnulífi til bjargar frá hendi hæstv. ríkisstj. Og það er þess vegna, sem nauðsynlegt er, að það verði breytt um stefnu, að það verði ekki dregið lengi úr þessu að fá breytta stjórnarhætti, en það gerist ekki með öðru móti, en gefa þjóðinni kost á að dæma um þau verk, sem hæstv. ríkisstj. hefur unnið á undanförnum mánuðum.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég tek til máls við þessa 1. umr. um málið, er sú, að hv. þm. G-K. gerði mjög að umtalsefni í sinni ræðu hér í fyrradag samskipti ríkisstj. og verkalýðssamtakanna í sambandi við undirbúning þessa máls. Mun ég því í ræðu minni aðallega fjalla um þann þátt málsins og skýra frá þeim þætti í senn frá sjónarmiði ríkisstj. og frá sjónarmiði Alþýðusambandsins. Ég vil þá fyrst víkja nokkrum orðum að frv. sjálfu og efni þess. Ég hygg, að allir muni viðurkenna það sem grundvallarskyldu hverrar ríkisstj. að gera á hverjum tíma ráðstafanir nauðsynlegar ráðstafanir skulum við segja - til að tryggja í fyrsta lagi rekstrargrundvöll framleiðsluatvinnuveganna og í annan stað hallalausan ríkisbúskap. Ef einhver ríkisstj. á Íslandi vanrækti að tryggja framleiðsluatvinnuvegunum rekstrargrundvöll, þá yrði áreiðanlega stutt í hennar valdasetu. Þegar atvinnuvegirnir væru stöðvaðir, væri í það óefni komið, að engri ríkisstj. væri sætt yfir stöðvuðum atvinnuvegum. Á sama hátt mundi það vera, ef frá ári til árs væri látið reka á reiðanum um ríkisbúskapinn og hann rekinn með halla. Það er áreiðanlegt, að það færi fljótt í strand ríkisskútan með slíku háttalagi, og mætti einmitt þm. G-K. kannske einna helzt og öllum öðrum mönnum fremur reka minni til þess. En þessar efnahagsmálatill., sem hér eru fyrir Alþ., eru einmitt að öllu leyti um þetta tvennt. Þær eru fram bornar til þess að tryggja rekstrargrundvöll framleiðsluatvinnuveganna og jafnframt tryggja hallalausan rekstur ríkissjóðs. Þetta er meginefni till. Til þessa er verið að afla fjár og á engan hátt farið út yfir þessa þörf, sem allir hljóta að viðurkenna og mundu hafa fyllstu ástæðu til að ráðast á hverja þá ríkisstj., sem leyfir sér að vanrækja að gera ráðstafanir í þessa átt. Þegar menn líta á þetta tvennt sem meginefni málsins, þá hygg ég, að það sé eðlilegt að byrja að athuga, hvaða aðstoð sé nauðsynleg til þess að tryggja stöðvunarlausan rekstur útflutningsatvinnuveganna. Hér í þessu frv. er lagt til, að aðstoðin verði veitt á þann hátt frá 14. maí 1958, að á allan fisk og fiskafurðir að undanteknum síldarafurðunum verði greiddar 80% útflutningsuppbætur. Ég er alveg sannfærður um það, að hv. þm. G-K., sem nokkuð langan hluta ævi sinnar hefur verið framkvæmdastjóri togaraútgerðarfélags og fylgist eitthvað með þeim málum enn þá, þótt hann sé reyndar búinn að breyta flestum sínum fyrirtækjum nú í heildsölufyrirtæki, - ég get varla ímyndað mér, að hann hafi týnt öllu niður viðvíkjandi togaraútgerð. - Þarna er verið að gera ráðstafanir til þess að tryggja rekstrargrundvöll vélbátaútvegs og togaraútgerðar. Og í leiðinni er veitt aðstoð landbúnaðinum, að því er snertir þær útflutningsvörur, sem hann flytur á erlenda markaði. Þarna eru honum veittar 80% útflutningsbætur á afurðirnar. Í þessu felst það, að togaraútgerðin fær verulega aðstoð umfram það, sem henni hefur verið veitt til þessa, og mun af flestum skynbærum mönnum, sem þessi mál þekkja, vera talið, að þessa sé full þörf. En ég hef engan heyrt tala um það, að þarna mundi verða samt gert of vel við togaraútgerðina, að hún safnaði auði, hún þarf vissulega nú nokkuð að grynna á skuldum til að byrja með. Látum vera þá, að það sé ekki mikið um það deilt, að þetta sé nauðsynlegt. En í þetta fer einmitt drjúgur hluti af þeirri fjáröflun, sem þetta lagafrv. gerir ráð fyrir. Þá er í annan stað í þessu frv. gert ráð fyrir því, að á afurðir af sumarveiddri norður- og austurlandssíld verði greiddar 50% bætur. Ég man, að hv. þm. G-K. sagði, að þetta væri allt of lágt, það lægi fyrir bréf um það, að þessi grein útgerðarinnar mundi stöðvast, ef þetta yrði ekki hækkað, þetta þyrfti að vera 85% á alla síld. Það var því ekki á honum að heyra, þessum fyrrverandi framkvæmdastjóra togaraútgerðar og þaulkunnugum líka síldarútveginum, að þarna væri of mikil fjáröflun á ferðinni, heldur að hans áliti allt of lítil. Í þriðja lagi er svo gert ráð fyrir, að á afurðir úr annarri síld, Faxasíld, smásíld og loðnu, verði greiddar 70% útflutningsbætur. Enginn hefur talað um það heldur, að þarna sé um of mikla tekjuöflun að ræða til styrktar þessari grein framleiðsluatvinnuveganna. Ég vil því slá því föstu eftir að hafa hlýtt á umr. stjórnarandstöðunnar um málið, að þeir eru ekki þeirrar skoðunar, að hér hafi verið stigíð of stórt spor, hér sé verið að afla fjár að óþörfu, heldur geng ég út frá því og dreg þá ályktun af þeirra ræðum, að fjáröflunin sé svo hófsamleg sem verið geti og megi vera og þó knapplega nægilega rífleg. Þetta er auðvitað gert til þess að halda framleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar gangandi. Kemur það verkalýð landsins nokkuð við? Er hægt að gera sér vonir um það, að verkalýður landsins vilji nokkuð á sig leggja til þess, að atvinnuvegir þjóðarinnar gangi stöðvunarlaust? Ég er afar hræddur um það, að hver einasti verkamaður og hver einasta verkakona, sem hafa verið spurð, segði: Ja, hagsmunir hins vinnandi fólks í landinu eru ofnir tveimur meginþáttum: í fyrsta lagi, að það sé næg atvinna fyrir hendi, og í annan stað, að það sé greitt sómasamlegt kaupgjald, og höfuðatriðið vitanlega, að það sé að nægri atvinnu að ganga, - Það munu allir játa, að ef engar ráðstafanir væru nú gerðar, mundi hvorki bátaútvegur, togaraútgerð né síldarútvegurinn verða rekinn með blóma, heldur allar líkur til þess, að þessar atvinnugreinar mundu stöðvast. Hver væru þá lífskjör verkalýðsins í landinu? Þetta sýnir ósköp einfaldlega það, að fjáröflunin er nauðsyn og engri ríkisstj. væri stætt á því að víkja sér undan þeirri skyldu. Ef einhver ríkisstj. léti sér detta það í hug, þá væri komið atvinnuleysi, og það væru þau höfuðsvik, sem væru drýgð við vinnandi lýð landsins, að hafa ekki tryggt grundvöll atvinnulífsins. En ef menn játa, að þessi tekjuöflun, sem gert er ráð fyrir í frv. ríkisstj. um útflutningssjóð, sé ekki of mikil og sé lífsnauðsyn, til þess að framleiðsluatvinnuvegirnir haldist í gangi, þá gæti komið annað deiluatriði samt til, og það er þetta: Er teknanna aflað á þann hátt, að skynsamlegt verði að teljast? Og ég vil þá sérstaklega líta á það: Er teknanna aflað á þann hátt, sem verkalýður landsins og vinnandi stéttir gætu sætt sig við? Þeirra er aflað á þann hátt, að það er lagt um það bil 30% gjald ú hinar algengustu nauðsynjavörur, sem landslýðurinn kaupir. Á þessar vörur var áður lagt 16% yfirfærslugjald og 8–11% gjöld önnur, þannig að það er ákaflega lítið íþyngt nú með þessu frv. þeim vörum, sem teljast verða hinar brýnustu lífsnauðsynjar almennings. Í þessum vöruflokki, sem ber nú þetta álag, eru 70 millj. kr. vísitöluvörurnar allar, þær nema ekki meiri upphæð en það, og um 50 millj. kr. af öðrum vörum, líka brýnum lífsnauðsynjum fólksins til fæðis og klæðis. Það er því í þessu frv. gert ráð fyrir að fara vægilega í sakir með að afla þess fjár, sem framleiðsluatvinnuvegirnir nauðsynlega þurfa, með álagi á nauðsynjavörurnar í landinu, - fara eins vægilega í sakirnar með það og unnt er. En hvar er þá gripið þyngra ofan í vasann til þess að afla fjárins? Það er á annan innflutning til landsins og langmest á þær vörur, sem við hingað til höfum kallað lúxusvörur. Á þeim er álagið fimmfalt á móts við það álag, sem er lagt á hinar brýnustu lífsnauðsynjar almennings, fimmfalt eða um 150%. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þegar málið er rætt, komast þeir menn stutt, sem vilja ófrægja í fyrsta lagi þá aðstoð, sem framleiðsluatvinnuvegunum er veitt, og í annan stað vilja gera fjáröflunina tortryggilega í augum almennings. Það er farið þá leið, að það komi meiri þungi fjáröflunarinnar á herðar þeirra manna, sem verja meiru af tekjum sínum til þess að kaupa lúxusvörur, en tekið eins lítið og hægt er af þeim vörum, sem tekjulægra fólk ver meginhluta tekna sinna til að kaupa. Það má vel vera, að hv. stjórnarandstaða sé andvíg þessari tekjuöflun og sé þeirrar skoðunar, að það hefði verið betra að taka tekjuöflunina með jöfnu álagi á hinar brýnustu lífsnauðsynjar almennings og á óhófsvörurnar og hefði engan mismun viljað þar á gera. Það má vel vera, að það sé þeirra leið, en þá ættu þeir líka að gera grein fyrir því hér í umr., svo að almenningur færi ekki villur vega um það. Ég skal nú ekki fara öllu frekar út í þetta mál. Þetta finnst mér vera meginkjarni málsins, og á þennan hátt finnst mér vera hægt að setja málið fram mjög einfaldlega og áreiðanlega ástæðulaust fyrir hv. stjórnarandstöðu að gera eins mikið úr því og hún hefur gert í umr., hversu málið sé flókið. Það þarf enginn að segja mér, að þetta mál, hvorki tekjuöflunin til aðstoðar við framleiðsluatvinnuvegina né það, hvernig teknanna er aflað, sé í þoku fyrir manni eins og hv. þm. G-K. eða þeim mönnum öðrum, sem nákunnugir eru atvinnulífi þjóðarinnar. Því síður tek ég það trúanlegt, að þetta mál liggi ekki alveg ljóst fyrir manni eins og hv. 9. landsk., Ólafi Björnssyni prófessor, sem hefur sem hagfræðingur og sérfræðingur unnið tvisvar sinnum, ef ekki oftar, að því að undirbúa svipaðar fjáröflunaraðferðir í efnahagsmálum og hér liggja fyrir og hafa legið fyrir nálega um hver áramót nú um margra ára skeið og er þaulkunnugur öllum einstökum atriðum slíkra mála. En nú er hann og þeir sjálfstæðismenn búnir að hafa málið í sínum höndum frá því s.l. laugardag, og nú er fimmtudagur, þ.e.a.s.: það fer að líða að viku. Og enn eru þeir samt að kvarta um það, að málið sé svo flókið og þeir hafi haft svo nauman tíma, að þeir skilji það ekki í einstökum atriðum og geti því ekki gert neinar till. til breytinga á því. Þetta er vitanlega ekki svona. Þeir vita öll skil á málinu, góð skil á því. Og það þarf heldur enginn mér að segja, að Sjálfstfl. og hans þm. allir hafi setið með hendur í skauti og horft í gaupnir sér og hugsandi ekkert til þess, hvaða aðgerðir væri nú líklegt að kæmu og hvað þyrfti að gera fyrir sjávarútveginn, til þess að hann gæti haldið rekstri sínum áfram, þangað til þeir sáu þetta stjórnarfrv. Ef þeir hefðu hagað sér svo, þá væri það meira en lítið fáránlegt og meira en lítið sinnuleysi af þeirra hendi. Nei, vitanlega hafa þeir verið að hugsa um þetta mál sem ábyrgir þegnar og ábyrgir alþm. undanfarnar vikur og mánuði, miklu fremur en borgarar landsins, sem allir hafa þó verið að hugsa um þessi mál. Það er því alveg áreiðanlegt, að meginatriði þessa máls hafa ekki komið þeim mjög svo ókunnuglega fyrir, og það getur því ekki verið sannleikanum samkvæmt, að þeir hafi verið með öllu óviðbúnir að hugsa sitt ráð, því að þeir hafa áreiðanlega verið byrjaðir að hugsa það, áður en frv. kom þeim í hendur. Það verður því áreiðanlega að hlátursefni hjá þjóðinni, þegar þessum umr. lýkur og lýkur á þann veg, að stærsti stjórnmálaflokkur þjóðarinnar segir: Ja, þetta kom okkur svo á óvart, og við höfum haft svo slæma aðstöðu til að kynna okkur þetta mál, að við getum engar till. gert. Ég fullyrði, að það var niðurstaðan hjá form. Sjálfstfl., hv. þm. G-K., hann sagði: „Við getum engar till. gert, við erum óviðbúnir.“ - Ég hafði þó miklu meira gaman af, hvað hv. þm. Á-Húnv. bar sig hér reisulega í dag í ræðustólnum. Hann var ekki að bera því við, að þeir hefðu ekki haft tíma og væru ekki búnir að hugsa málið og hefðu ekki góðar till. Nel, hann sagði, sá góði bóndi: Nei, okkar till. eru svo góðar, að við viljum ekki vera að kasta þeim fyrir svona ráðleysingja eins og núverandi ríkisstj. Við lumum á þeim; en þær eru svo góðar, að við viljum ekki vera að kasta þeim fyrir svona ráðleysingja, - Þetta var þó að bera sig búralega og búmannlega, og það fer honum vel. Form. Sjálfstfl. segir: Við getum engar brtt. gert, en við getum alveg fundið það út, að þessar till. eru allar saman einber endemis vitleysa. Þeir hafa þekkingu á því að dæma það sem vitleysu, en hafa ekki þekkingu á að gera neinar till. En svo kemur upplýsingin seinna um það, að þeir hafi bara skolli góðar till., en þeir lumi á þeim og þeir vilji ekki láta þær, það á að vera leyndarmál, þangað til þeim verði fengin völdin í hendur, en þá getur nú verið farið að slá í þessar góðu till. Það er vissara að salta þær svolítið, því að það getur orðið bið með það. Ég tók eftir því, að í hinni löngu ræðu hv. þm. G-K. gerði hann eina játningu, og hún var þessi: Ég veit vel, að fullkomin gengislækkun hefði komið þyngra við almenning. - Og af hverju var maðurinn að segja þetta? Vitanlega af því, að formaður Sjálfstfl. hefur fyrst og fremst í hug algera eða - eins og hann kallaði það - fullkomna gengislækkun sem úrræði í efnahagsmálunum og hefur lengi haft, og hann sagði frá því í sinni ræðu, að hann væri tvívegis á sínum stjórnmálaferli búinn að hafa forstöðu fyrir því að framkvæma gengislækkun, sjálfsagt fullkomna gengislækkun. Og hann játaði, að slík úrræði mundu koma þyngra við almenning. Meira þurfum við ekki að fá að vita um það. Almenningur a.m.k. hefur fengið þarna viðmiðun milli þessa og þess, sem formaður Sjálfstfl, hefur í erminni, ef hann færi með völd í þessu landi. Þá kom það líka fram í ræðu hv. þm. G-K., sem hefur svo verið endurtekið af sumum öðrum ræðumönnum stjórnarandstöðunnar, að hér væri um að ræða, að það væri farið áfram á millifærsluleiðinni, millifærsluleiðinni væri haldið með þessum till., en þetta væri líka gengislækkun. Það er ekki annaðhvort eða - millifærsluleið eða gengislækkunarleið, nei, nú vilja sjálfstæðismenn láta það heita bæði millifærsluleið og gengislækkun. Ég hygg, að þeir verði að endurskoða þetta, þó að það sé sagt, að kærum börnum séu oft gefin mörg nöfn, að þeir verði að kalla þetta annaðhvort, herða sig upp í það að kalla þetta annaðhvort gengislækkun eða millifærslu, svo að hægt sé að ræða málið við þá. Þá kem ég að þeim þætti í ræðu hv. þm. G-K., sem fjallaði um vinnubrögðin við undirbúning þessa máls og flutning. Hann furðaði sig á því í fyrsta lagi, hve mikill seinagangur hefði verið á þessu, þetta væri búið að taka tvö ár. Hann hefði sjálfsagt viljað, að þetta mál væri fyrr komið fram, nokkurrar óþreyju gætti hjá honum. Hann vildi, að þetta mál hefði verið komið fyrr, og lýsti óánægju yfir því, hve það kæmi seint. Það virðist benda til þess, að honum þyki málið allgott. En svo vék hann að því, hvernig ríkisstj. hefði borið sig við það að ná samstarfi við verkalýðshreyfinguna í sambandi við þetta mál. Í blöðum stjórnarandstöðunnar, sérstaklega í Morgunblaðinu og Vísi, hefur nú undanfarnar vikur verið talað um, að það væri svívirðilega farið með verkalýðshreyfinguna, það væri gengið fram hjá henni, hún fengi ekkert að vita um málið, því væri haldið leyndu fyrir henni, hún væri lítilsvirt með þessu. Þetta sá maður nálega á hverjum degi í blöðum Sjálfstfl. „Það er skömm að því, að það skuli ekki vera enn þá búið að kalla 19 manna nefndina saman. Við töluðum í gær við Eðvarð Sigurðsson,“ sagði Morgunblaðið einu sinni, „og hann sagði okkur, að það væri satt, að það væri ekki enn þá búið að kalla 19 manna nefndina saman“. Og Morgunblaðið og sjálfstæðisblöðin hin voru alveg hneyksluð ofan í tær yfir þessu, hve seint væri leitað til verkalýðssamtakanna til þess að kynna þeim málið. En hvað sagði svo formaður Sjálfstfl. nú hér í umr.? Hann sagði: Það er svívirðilegt, að það skuli vera viðhöfð önnur eins vinnubrögð og hér hafa verið viðhöfð, að flytja þjóðarvaldið út fyrir veggi Alþingis og afhenda stéttasamtökum undir stjórn kommúnista vald, sem forseta og Alþingi einu ber að hafa. - Þarna var ekki alveg verið að barma sér yfir því, að það hefði verið gengið fram hjá verkalýðssamtökunum. Nei, sá svívirðilegi atburður hafði gerzt, að verkalýðshreyfingin hafði verið virt viðtals. Það hafði verið rætt um málið við verkalýðssamtökin og fulltrúa þeirra, áður en málið var lagt fyrir Alþingi. Ég skil nú að vísu ekki, hvað hv. þm. G-K. átti við, þegar hann sagði, að það væri búið að afhenda stéttasamtökunum undir forustu kommúnista vald, sem forseta bæri. Ég held, að það sé bara einhver meinloka, Ég fæ ekki heldur séð, að það sé neitt óeðlilegt við það, þó að stórt og vandasamt mál sé borið undir ýmsa aðila, meðan verið er að undirbúa það og ganga frá því, eins og þetta mál er, en það hefur verið rætt vissulega við verkalýðssamtökin, og það hefur verið rætt við fulltrúa útgerðarmanna líka. Af hverju við þessa aðila? Af því að meginþættir málsins snertu þessar stéttir mjög, útgerðarmennina og atvinnurekendurna, sem er verið að styrkja með þeirri fjáröflun, sem í þessu frv. felst, og svo vinnandi fólkið í landinu, sem á allt sitt undir gengi atvinnuveganna. Ég trúi því ekki, að Alþingi fyrtist neitt eða taki á nokkurn hátt undir þau ummæli form. Sjálfstfl., að hér sé verið að stiga á strá Alþingis, sýna því fyrirlitningu og taka völd, sem því ber, úr höndum þess með því að ræða við þessa aðila. Ég held, að þarna sé alveg rétt að farið, og formaður Sjálfstfl. hefði gjarnan miklu fyrr mátt uppgötva, að það hefði engu spillt á hans stjórnarárum, þó að hann hefði stunduð borið slík mál sem þessi undir fulltrúa hinna vinnandi stétta. Það hefðu engir gullhringar af honum dottið, þótt hann hefði gert það. Svo sagði hann: Hvað gerðist svo fyrir þessum hæstarétti, þ.e.a.s. á fundum verkalýðssamtakanna, sem voru haldnir um málið? - Og hans niðurstaða var sú, að verkalýðssamtökin hefðu eiginlega snúizt öndverð gegn þessum till. í efnahagsmálunum. En þar veður hann alveg reyk. Það er alveg greinilegt og skýrt um verkalýðssamtökin, þó að ýmsir fulltrúar þeirra litu mismunandi á málið, að þá er niðurstaða þeirra alveg jákvæð og á engan hátt hæpin. Það er ekkert leyndarmál, að miðstjórn Alþýðusambandsins og efnahagsmálanefndin og nokkrir fulltrúar úr Alþýðusambandsstjórn úti um land sátu marga fundi, ræddu málin, og þeir voru kallaðir til á sömu stundu og till. ríkisstj. lágu fyrir í heild. Það er því alveg úr lausu lofti gripið, að það hafi verið dregið að ræða við verkalýðssamtökin, svo að maður haldi sér fyrst við það að svara fyrri ásökununum, sem komu fram í blöðum Sjálfstfl., að verkalýðssamtökunum væri sýnd lítilsvirðing og höfð leynd á málum, sem löngu væru tilbúin. Það er alrangt. Málin voru rædd þarna hispurslaust og hreinskilnislega, undireins og till. höfðu fengið fast form og lágu fyrir í heild. Fulltrúum verkalýðssamtakanna var gefinn kostur á að ræða við Jónas Haralz hagfræðing, eins og Sjálfstfl. var siðar gefinn kostur á því, áður en málið kom fyrir þingið, að ræða við þennan hagfræðing og Klemenz Tryggvason líka, að ég hygg, til þess að gefnar væru fræðilegar upplýsingar um hina fræðilegu hlið málsins. Á líkum grundvelli var svo málið rætt við fulltrúa útgerðarmanna af hæstv. sjútvmrh. og þannig höfð samráð við þær stéttir og fulltrúa þeirra, sem þetta mál kemur auðvitað mest til að varða, fyrir utan ríkisheildina sjálfa. En út af þeim röngu upplýsingum, sem hv. þm. G-K. gaf svo um niðurstöðu málsins á vegum verkalýðssamtakanna, vil ég segja þetta: Þegar umr. var að ljúka, lágu fyrir fjórar till. um afgreiðslu málsins. Ein var borin fram af sex mönnum, sem skipaðir höfðu verið í n., þeim Eðvarð Sigurðssyni, Eggert Þorsteinssyni, Snorra Jónssyni og Óskari Hallgrímssyni, og var það frumtillagan, sú, sem hv. þm. G-K. virtist vera mjög hrifinn af að ýmsu leyti og las upp úr Alþýðublaðinu eða Þjóðviljanum, hvað í henni fælist, þ.e.a.s. það, sem var nánast heldur neikvætt í þeirri till. Það jákvæða í till. var ekki lesið hér, því var sleppt, og er það ekki alveg nægilega heiðarlegur málflutningur af forustumanni stærsta stjórnmálaflokks þjóðarinnar. En við þessar till. komu fram þrjár brtt. Ein brtt. var um að víkja við niðurlagi till. á þann hátt, að verkalýðssamtökin mótmæltu aðgerðum ríkisstj. Önnur brtt. var um það að breyta meginmáli till., öllu eiginlega nema upphafsorðunum, og á þann veg, að till. væri að slíkri breytingu samþykktri, jákvæðar undirtektir undir efnahagsmálaaðgerðir ríkisstj. Þriðja brtt. var svo um það að breyta einni af þessum till. á þann hátt, að sérstaklega væri undirstrikað, að aðgerðirnar í efnahagsmálunum væru í mótsögn við samþykktir síðasta Alþýðusambandsþings. Eftir túlkun hv. þm. G-K. mætti ætla, að það væru einmitt þessar tvær till., sem hefðu verið samþ., sú, sem vildi breyta aðaltill. Eðvarðs Sigurðssonar o.fl. í bein mótmæli verkalýðssamtakanna gegn efnahagsmálaaðgerðunum, og svo hin, sem stefndi að því að undirstrika, að efnahagsmálaaðgerðir stjórnarinnar væru í andstöðu við samþykktir síðasta Alþýðusambandsþings, En hvernig fór um þessar till.? Brtt. við till. Eðvarðs Sigurðssonar o.fl. um að snúa þeirri till. upp í ákveðin mótmæli gegn efnahagsmálatillögunum, hvað fékk hún mörg atkvæði á 29 manna fundi? Eitt, tillögumannsins. Það var aðeins einn á fundinum, tillögumaðurinn sjálfur, sem vildi, að lokin á ályktun 19 manna nefndar og miðstjórnar væru mótmæli gegn efnahagsmálaaðgerðunum. Hún var felld að viðhöfðu nafnakalli, svo að ekkert fer á milli mála, með 28:1 atkv. Till., sem var um að lýsa yfir því, að efnahagsmálaaðgerðirnar væru í mótsögn við samþykktir Alþýðusambandsþings, hvernig fór hún? Hvað hafði hún mikið fylgi? Hún fékk 2 atkvæði. Allur þorri fundarmanna greiddi henni mótatkvæði, og nokkrir sátu hjá. Hún var kolfelld. - Sú, sem vildi breyta samþykktinni í mótmæli gegn aðgerðum ríkisstj., fékk eitt atkvæði. Hin, sem vildi sérstaklega staðfesta þá skoðun fundarmanna, að aðgerðirnar væru í hreinni andstöðu við samþykktir síðasta Alþýðusambandsþings, fékk tvö atkvæði. Það er alrangt, að samþykktin, sem svo var afgr. að lokum, hafi verið samþ. með eins atkvæðis mun. Það eru líka ósannindi.  Ég held, að það sé rétt, að ég lesi - með leyfi hæstv. forseta - niðurlagið á þeirri samþykkt, sem gerð var viðvíkjandi efnahagsmálunum, og hún var á þessa leið, - það er svo sem guðvelkomið, að ég lesi alla till., en ég tel, að afstaðan felist í þessum niðurlagsorðum: „Enn fremur telur fundurinn mikils virði, að ákveðið er að setja löggjöf um lífeyrissjóð togarasjómanna og gerðar nokkrar breytingar á skattalögunum láglaunafólki í hag. Að þessu athuguðu og jafnframt vegna annarra mikilvægra mála fyrir afkomu og lífskjör íslenzkrar alþýðu í framtíðinni, sem úrlausnar krefjast nú, leggur n. og stjórn Alþýðusambands Íslands til, að verkalýðshreyfingin vinni ekki á móti eða torveldi framgang tillagnanna.“ Þetta gerðist með 16 atkvæðum gegn 1, en 12 sátu hjá, af því að þeir höfðu viljað fylgja annarri till., sem þeir sáu fram á að ekki kæmi til atkv., ef þessi yrði samþ. Því sátu þeir hjá. Hér er alveg greinilega frá því skýrt, að verkalýðshreyfingin ætlar ekki að vinna á móti framgangi þessara efnahagsmálaaðgerða ríkisstj. og ekki heldur torvelda framgang þeirra á neinn hátt. Ég er alveg viss um, að hafi sjálfstæðismenn gert sér vonir um það, að verkalýðshreyfingin risi öndverð gegn framgangi þessa máls, þá hafa þeir þegar gert sér ljóst, að þeir hafa þar orðið fyrir vonbrigðum, og þeir munu enn þá betur verða það á næstu vikum og mánuðum. Það var vitað, löngu áður en þessar efnahagsmálaaðgerðir fóru að taka form, að nokkur verkalýðsfélög hér í Reykjavík ætluðu sér að segja upp samningum á þessu vori og sögðu, að sínir samningar væru orðnir þriggja ára gamlir, í þeim þyrfti að breyta ýmiss konar orðalagi, það hefði ýmislegt breytzt á vinnumarkaðinum á þessu tímabili og það þyrfti að breyta ýmsum samningsákvæðum, alveg án tillits til þess, hvort þau hugsuðu sér að breyta kaupgjaldsliðum eða ekki. Sum félög töldu, að hlutfallið milli kaupgjalds hjá sér og öðrum starfsgreinum hefði raskazt við kauphækkanir, sem önnur félög hefðu fengið á liðnu og liðnum árum, og þetta þyrftu þau að jafna, þau þyrftu að segja upp til samræmingar. Þetta gildir t.d. bæði að því er snertir járniðnaðarmannafélagið hér í Reykjavík og rafvirkjafélagið og e.t.v. nokkur fleiri. Það, að þessi félög hafa því sagt upp og Dagsbrún hefur sagt upp, það er mér veil kunnugt um, er ekki fyrst og fremst af því, að stjórn Dagsbrúnar hafi ætlað sér að fara fram á stórfellda kauphækkun, heldur af því, að það eru nokkrir tiltölulega fámennir starfshópar innan Dagsbrúnar, sem telja, að sitt kaup sé nú komið í ósamræmi við það kaup, sem nú sé greitt við hliðstæð störf hjá Reykjavíkurbæ. En Dagsbrún hefur á undanförnum árum oft farið fram á það við Vinnuveitendasambandið, að það væri hægt að hafa þessa samninga aðgreinda, þannig að ekki þyrfti að segja upp heildarsamningum fyrir 3.000 manns á vinnumarkaðnum, þó að leiðrétta þyrfti kaup 20–30 manna. En það hefur Vinnuveitendasambandið af einhverjum ástæðum ekki viljað fallast á, og þess vegna er þetta allt í einum samningi og verður að segja upp samningnum í heild til þess að lagfæra jafnvel kaup 20 manna. Þetta er ekki heppilegt að mínu áliti, og ég skil ekki, að það sé heilbrigt atvinnurekendasjónarmið að vilja ekki gera stéttarfélagi mögulegt að segja einungis upp fyrir þá menn, sem þarf að breyta kaupinu fyrir. Ég hefði haldið, að heilbrigð atvinnurekendasjónarmið væru þau að kjósa sem minnstar hreyfingar á vinnumarkaðnum og sem minnstar uppsagnir stéttarfélaga á samningum og því ætti frá atvinnurekendasjónarmiði einmitt að gera það mögulegt að segja upp nákvæmlega fyrir þá, sem hugsað er að breyta kaupgjaldinu hjá, og aðra ekki. Ég er því alveg viss um varðandi það, að verkalýðsfélög hafa sagt upp samningum núna, að það er misskilningur, ef menn halda, að það sýni, að það sé mikil ólga hjá verkalýðsfélögunum og almennur vilji til þess að segja upp samningum til stórfelldra kauphækkana. Það held ég að sé ekki. Ég veit, að það er stefna verkalýðsfélaganna að kjósa sér sem minnstar kaupgjaldsbreytingar, sem minnstar verðlagshreyfingar í landinu, sem mest jafnvægi, og verkalýðshreyfingin telur, að það skapi mestar líkur fyrir stöðugt og öruggt atvinnulíf. Ég tel ástæðulaust að leiðrétta það, - það var sagt hér í dag og hefur reyndar örlað á því áður í þessum umr., - að það hafi oltið á mínu atkv. við afgreiðslu þessa máls, Það er algerlega rangt. Það er auðséð af atkvæðatölunni 16, sem till., sem að lokum var afgr., hlaut, að þar valt ekkert á mínu atkvæði og heldur ekki þess sambandsstjórnarmanns, sem einnig greiddi atkvæði. Og þegar menn fetta fingur út í það, að einn sambandsstjórnarmaður utan af landi hafi greitt atkvæði, þá er það af ókunnugleika manna, sem með þetta fara. Það er skýrt í sambandslögunum, að sambandsstjórnarmenn utan Reykjavíkur hafa ávallt aðgang að fundum miðstjórnarinnar og hafa þar sama rétt og í fullskipaðri sambandsstjórn. Þeir hafa því allir, ef þeir væru hér staddir, atkvæðisrétt, sambandsstjórnarmennirnir. Það var einn af þeim hér staddur og sat alla fundina, og það var borið sérstaklega undir alla fundarmenn, þá sem fylgdu hinum ýmsu till., áður en atkvgr. hófst, hvort það væru ekki allir sammála um það, að samkvæmt sambandslögunum bæri þessum manni atkvæðisréttur, og það var sérstaklega viðurkennt af tillögumönnunum fjórum, að það kæmi ekki annað til mála, en hann ætti að greiða atkvæði líka. Það er rétt, úr því að menn eru að hampa því, að hér hafi verið um ólöglega aðgerð að ræða á samþykkt og ofbeldi haft í frammi við atkvgr., að taka þetta fram, því að um þetta var enginn ágreiningur, og þetta liggur skýrt fyrir, að þarna voru einungis þeir menn að greiða atkvæði, sem til þess höfðu rétt, og um það var hið fyllsta samkomulag allra. En efnahagsmálanefnd Alþýðusambandsins lét ýmislegt fleira í ljós, eftir að hún hafði setið marga daga og stundum langt fram á nætur á fundum til þess að kynna sér efnahagsmálin og þær till., sem ríkisstj. hugðist að bera fram, og hún lætur í ljós afstöðu sína til ríkisstj. og ýmissa mála, sem hún hefur leyst í þessum till., í viðbót við þá ályktun, sem ég las nú niðurlagið af. M.a. gerði fundurinn þessa ályktun, með leyfi hæstv. forseta: „Fundurinn lýsir ánægju sinni yfir því, að sérsköttun hjóna verður nú lögfest og kaup kvenna og annarra þeirra, sem lægst eru launaðir, hækkar samkvæmt frv. ríkisstj. um allt að því 7%. Er þannig stuðlað að því að minnka bilið milli karla- og kvennakaups, og væntir verkalýðshreyfingin góðrar samvinnu við ríkisvaldið um aðgerðir til fulls launajafnaðar karla og kvenna.“ Hérna er vikið að tveimur málum, sem aflað er fjár til í efnahagsmálatillögum ríkisstj. Það er í fyrsta lagi vikið að því, að þegar hið almenna kaup í landinu hækkar um 5%, þá er jafnframt búið svo um hnútana, að þeir, sem hafa lægra kaup, en Dagsbrúnarkaup innan verkalýðshreyfingarinnar, þar með verkakonur, fái allt að 7% launahækkun. Og að öðru leyti er vikið að tveimur málum þarna viðvíkjandi skattalækkunum, þ.e. lækkun skatta á lágtekjum og sérsköttun hjóna, sem nú felst í frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu ásamt þessu máli, - mál, sem kvennasamtökin í landinu, Kvenréttindafélag Íslands og Kvenfélagasamband Íslands og verkakvennafélögin innan Alþýðusambandsins, hafa um mörg ár barizt fyrir. Fjáröflun er hér, sem m.a. gerir ráð fyrir því, að það sé varið allt að 6 millj. kr. til þess að standa straum af lagabreytingunni um sérsköttun hjóna. Lokatillagan, sem svo var samþykkt á þessum fundum efnahagsmálanefndar og miðstjórnar, segir kannske skýrast til um það, hver hugur var og er í forustumönnum verkalýðssamtakanna gagnvart ríkisstj., einmitt þá dagana, þegar þessir forustumenn höfðu verið að gera sér grein fyrir innihaldinu í efnahagsmálatillögum ríkisstj., og sú ályktun er svo hljóðandi: „Fundur efnahagsmálanefndar og miðstjórnar Alþýðusambands Íslands, haldinn 8. maí 1958, lýsir ánægju sinni yfir, að lögfestur hefur verið réttur tíma- og vikukaupsmanna til óskerts kaups í allt að 14 daga í veikinda- og slysaforföllum og til eins mánaðar uppsagnarfrests frá störfum. Fundurinn fagnar einnig, að tryggður er á Alþingi framgangur frv. um lífeyrissjóð togarasjómanna. Framkvæmd þessara mála er ávöxtur af samstarfi verkalýðshreyfingarinnar við núverandi ríkisstj., og svo er einnig um ýmis önnur hagsmunamál alþýðustéttanna, svo sem verulega hækkun á kaupi fiskimanna, lækkun tekjuskatts á láglaunafólki, þingsályktun um hækkun elli- og örorkulífeyris og aukið fé til íbúðarhúsabygginga á s.l. ári. Fundurinn lætur í ljós þá von, að framhald megi verða á vinsamlegu samstarfi verkalýðshreyfingarinnar og núverandi ríkisstj. um framgang hagsmunamála alþýðunnar og þeirra mikilvægu málefna, sem nú bíða úrlausnar.“ Hvernig var nú um atkvgr. um þessa till.? Marðist hún rétt í gegn? Nei, hún var samþykkt með öllum atkvæðum. Það var ekki eitt einasta á móti, og þar með létu þessir forustumenn, þegar þeir stóðu upp frá sínu fundarhaldi, í ljós óskir um það, að áframhald mætti verða á vinsamlegu samstarfi verkalýðshreyfingarinnar og núverandi ríkisstj. um framgang hagsmunamála alþýðustéttanna. Þetta er það, sem við vitum sannast og réttast um viðhorf verkalýðshreyfingarinnar til þessara umdeildu mála, skulum við segja, sem eru þess eðlis þó sannarlega, að það var alls ekki hægt að búast við því, að ríkisstj. gæti bætt hag verkafólksins í sambandi við þessar aðgerðir, nema þá á þann hátt, að stoðir atvinnulífsins væru orðnar traustari. Ég vil nú leyfa mér að fara örfáum orðum, áður en ég lýk máli mínu, um undirtektir hv. stjórnarandstöðu undir málið og drepa þar niður fingri á stöku stað viðvíkjandi ummælum hinna ýmsu ræðumanna stjórnarandstöðunnar. Ég veitti því athygli, að í fyrstu ræðu sinni vék hv. 1. þm. Rang. (IngJ) að því, að Sjálfstfl. hefði einu sinni borið fram till. um stöðvun dýrtíðar, till., sem hefðu kostað lítið. Mér datt í hug, að það væri undarlegt að liggja á þessum till., ef þær eru þess eðlis, sem hann segir. Þær eru ódýrar og stöðva dýrtíð, alltaf tímabærar till. Ég held, að það væri alveg sjálfsagt, þegar flokkurinn er ekki við því búinn að bera fram neinar brtt. við þetta mál, að koma nú með ódýru úrlausnina, og hún verður sjálfsagt vel þegin, ef hún er eins góð og þm. vill vera láta. En ég man það, að þessar till. voru bornar fram 1956, meðan fyrrverandi ríkisstj. sat að völdum, meðan hv. 1. þm. Rang. var í ríkisstj., og fengu lítinn byr, þótt ódýrar væru, og hafa aldrei verið nefndar síðan, svo að ég viti, af neinum nema honum, og það mælir ekkert með þeim, sannast að segja. Þá vil ég víkja örfáum orðum að ræðu hv. 2. þm. Eyf. (MJ). Hann var hógvær í sínum ræðuflutningi, eins og hann er jafnan, og það var ekki auðheyrt, hvort hann væri stjórnarsinni eða stjórnarandstæðingur, þegar hann var að tala um þetta mál. Menn þurftu að hlusta nokkuð vel til þess að átta sig á því, því að hann sagði: Það er án efa ýmislegt til bóta í þessu frv. - Og hann sagði enn fremur: Það er kannske tryggð heppilegri framkvæmd á ýmsum atriðum í þessu frv. heldur en, verið hefur. - Hann sagði enn fremur: Það má vera, að það sé rétt að leggja á rekstrarvörurnar. - Hann vildi ekkert taka af um það, en það er ein meginbreytingin í þessu frv. frá aðgerðunum haustið 1956, að það er einmitt lagt á rekstrarvörurnar og atvinnuvegirnir fá síðan það, sem það álag gerir tilkostnaðinn við atvinnureksturinn fjárfrekari, upp bætt í útflutningsbótunum og sleppa þannig skaðlausir, og eru að mínu álíti gildar ástæður til að gera þetta til þess að koma í veg fyrir magnað ósamræmi, sem hefur valdið miklum gjaldeyrisleka hjá okkur að undanförnu, og gjaldeyrinn þurfum við að passa og jafnvel betur, en við höfum gert. Hv. 2. þm. Eyf. sagði, að það mætti vel vera, að það væri rétt að leggja á rekstrarvörurnar. Hann hélt sér að vísu við þá röngu tölu, 790 millj., sem þarna væri verið að taka. En hann gat þess, hann hafði ekki brjóstheilindi til þess að nefna þessa tölu án þess að segja: Það er að vísu satt, að af sumum er þetta tekið, en aðrir njóta þess líka. - Það er sannleikur, að mikið af þessum tölum gengur út og inn, svo að einföld samlagning verður lygi. Niðurstaða af einfaldri samlagningu á öllum tölum, sem þarna koma fyrir, verður auðvitað ósönn. Það er verið að ljúga með tölum, þegar menn nefna 790 millj., og það hafa hv. sjálfstæðismenn gert vitandi vits, að þeir hafa verið að ljúga með tölum, þegar þeir hafa verið að nefna 790 millj. Magnús Jónsson vildi ekki láta hanka sig á þessu og sagði: Það eru ýmsir þarna, sem greiða þetta, en það eru líka aðrir, sem njóta þess, - og fór svo ekki frekar út í það. En hann viðurkennir, að það hafi verið þarna mínusar og þeir stórir, sem þurfa að koma til greina, til þess að hin rétta tala komi í ljós. Þá sagði hann enn fremur: Ég þori ekki að fullyrða, að hægt væri að losa þjóðina við þessar álögur. - Ég þori ekki að fullyrða, að hægt væri að losa þjóðina við þessa tekjuöflun, væri nú réttara. Hann vill ekki fullyrða, að þessi tekjuöflun sé óþörf, og það er áreiðanlegt, að það þarf kaldrifjaða menn til þess að halda því fram, að það sé verið bara af ótuktarskap eða illvilja að hrella menn með þessari tekjuöflun, sem er til styrktar atvinnulífinu, sem þjóðin öll lifir á. Þá sagði hann og: Það er rétt, að vísitölukerfið getur verið hættulegt, - og nefndi í því sambandi svikamyllu víxlhækkananna. Og það var út af því, sem stendur í frv., að það sé ekki nú gengið til verks um það, hvað verði með vísitölukerfið í því formi, sem það hefur verið, heldur muni það mál sérstaklega verða tekið til athugunar og umr. á þingum þeirra stéttasamtaka, sem taka öll þessi efnahagsmál áreiðanlega til umr. á komandi hausti, Alþýðusambands Íslands, Stéttarsambands bænda og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Og hafi mönnum hingað til sýnzt sitt hverjum um það vísitölukerfi, sem við nú höfum, þá er enginn vafi á því, að það eru ýmsir skoðanabræður hv. þm. A-Húnv., sem líta á vísitöluna sem sinn innilegasta fjandmann, - vísitalan er hans aðalfjandmaður ásamt Eysteini og Framsókn, en hann hatar ekkert í þessari veröld eins og vísitöluna, þar næst er Eysteinn og Framsókn, en það eru fornar ástir til Framsóknar, af því að hann var einu sinni framsóknarmaður, sem brjótast núna út í hatri. Magnús Jónsson sagði líka, að það væri sín skoðun, að dýrtíðarþróun væri til tjóns fyrir verkalýðinn. Ég er viss um, að sú skoðun á allmarga talsmenn innan verkalýðshreyfingarinnar, það er ekki nokkur vafi á því. Verkalýðshreyfingin vill jafnvægi vegna gengis atvinnuveganna, sem minnstar breytingar í kaupgjaldi og verðlagi, og veit, að vísitalan hefur ekki dugað til þess að tryggja kaupmátt launanna. Þrátt fyrir vísitölukerfið frá 1940 hefur orðið að heyja verkföll, af því að það hefur farið úrskeiðis með kaupmátt launanna, vísitalan hefur hækkað landbúnaðarvörur, vísitalan hefur hækkað rekstrarkostnað atvinnuveganna, svo hefur orðið að veita atvinnuvegunum aðstoð á ný, og aftur hefur þurft að hækka kaup til þess að jafna þessi met. Það er alveg áreiðanlegt, að það eru mjög skiptar skoðanir um það, hvort það sé rétt að halda þessu vísitölukerfi óbreyttu áfram, og ég veit ekkert, hvor fylkingin verður sterkari á næsta Alþýðusambandsþingi, sú, sem hefur trú á vísitölukerfinu eins og það er, eða hin, sem ekki hefur trú á því. Ég er þeirrar trúar, að vísitölukerfið gefi mörgum öðrum í þjóðfélaginu meira í sinn hlut, en verkamanni með venjulegar verkamannstekjur. Það var einmitt í ræðu í dag, sem var flutt af mikilli góðvild, minnt á það, að ég væri orðinn hátekjumaður. Það er alveg satt. Ég hef núna á annað hundrað þúsund króna í tekjur. Verkamennirnir hafa 50–70 þús. kr. í tekjur. En það er staðreynd, að þegar verið er að bæta þeim einhverja dýrtíðarhækkunina með vísitöluuppbót, þá fær verkamaðurinn, sem hefur 50 þús. kr. laun, hálfa upphæðina, sem ég fæ. Mér væri engin þörf á því að fá tvöfalt á við verkamanninn. Mér væri engin þörf á að fá ofan á launin mín sömu upphæð og verkamaðurinn fær, en ég fæ tvöfalt. Hálaunamenn þjóðfélagsins fá tvo fiska á móti hverjum einum, sem verkamanninum er úthlutað gegnum þetta vísitölukerfi. Þetta skilur verkalýðurinn, og það er ekki verkalýðnum að kenna, að þetta vísitölukerfi er komið á. Það er af allt öðrum ástæðum. Það er líklegast af því, að hátekjumenn hafa séð, að með þessu hækkuðu laun þeirra tvöfalt við það, sem láglaunamennirnir fengju í launahækkun til sin, þaðan hlýtur þetta að vera runnið. Og það er ánægjulegt til þess að vita, að þar verður ekki Sjálfstfl. öllum sem heild að mæta, ef verður gengið af vísitölukerfinu núverandi dauðu. Þar verður a.m.k. hv. þm. A-Húnv. góður liðsmaður til þess að aflífa þetta vísitölukerfi, ef það verður gert, og væri sjálfsagt, að hann gengi fyrstur og héldi undir framhornið á líkbörunum, ef vísitölukerfið verður borið til grafar, að veita honum þann heiður ásamt ýmsum fulltrúum úr verkalýðshreyfingunni. Ég beið eftir því með nokkurri eftirvæntingu að heyra, hvernig hv. 9. landsk., prófessor Ólafur Björnsson, mundi ræða um þetta mál, og ég hlustaði á hans ræðu með athygli. Ég heyrði, að hann fór ekki í spor sinna samherja, sem hafa verið með ýmsar fáránlegar fullyrðingar hér í sambandi við málið. Hann nefndi engar 790 millj. í tekjuöflun. Hann veit, að samlagning hv. þm. G–K. er ekki sú stærðfræði, sem túlkar sannleikann. En hann forðaðist að nefna nokkrar tölur, hann vildi ekki gera sína flokksmenn að ósannindamönnum, og það var einasta ástæðan til þess, að hann nefndi ekki tölur, það er alveg bert. Ég veit, að þessum ágæta manni er annara um fræðimannsheiður sinn, en svo, að hann fari að taka hér bara vegna flokksþjónkunar með sínum flokksbræðrum undir þau reginósannindi, sem felast í þessari tölu þeirra, og þeir vita það sjálfir, hinir, að þeir eru að skrökva með tölum, þegar þeir nefna 790 millj. sem nýja tekjuöflun í þessu frv. Hann viðurkenndi líka, hv. 9. landsk., að gengisfelling mundi kosta mest í bili, sagði hann, og hann sagði, að hann teldi ekki rétt að fara þá leið nú í bili. Hins vegar duldist það ekki, og það er engum leyndarmál, að hann er gengislækkunarmaður, hann trúir á það, að gengislækkun sé eina varanlega leiðin. Hann notaði mikið líkingu. Hann sagði, að veggur, sem væri hrófatildur, mundi kosta minna, en vandaður veggur af sömu stærð, og hann vildi segja: Það kostar minnst að fara líkar leiðir í efnahagsmálunum og gert var haustið 1956. - Það vildi hann kalla hrófatildur. Hann taldi, að það kostaði minna, aðgerðir eins og þetta, en það mundi kosta mest í bili að fara gengislækkunarleiðina, sagði hann. Og þar með vildi hann komast að þeirri niðurstöðu, að það væri hinn varanlegi veggur, sem ekki mundi hrynja. En nú má ég til með að vera svo ótuktarlegur að minna á, að það var framkvæmd gengislækkun 1950 og það var grafið fyrir undirstöðunum að þessum vandaða vegg af hv. 9,.landsk. og öðrum fræðimanni, Benjamín Eiríkssyni, og gott ef þeir tóku ekki þátt í að byggja vegginn. Stendur hann ekki enn í dag? Hann kostaði mikið, það er áreiðanlegt. Þetta átti að vera vandað verk, en þeir voru varla komnir frá honum, byggingarmeistararnir, þegar veggurinn hrundi. Bátagjaldeyriskerfið kom rétt á hælana á þeim. Og út af þessu kemur mér í hug sagan um karlinn og kerlinguna, sem voru einmitt að hlaða vegg, og svo kemur konan, þegar karlinn er að enda við vegginn, og segir: Ja, þetta er fallegur veggur, þessi veggur stendur þína tíð og mína tíð og okkar barna tíð. - Já, ætli hann hafi ekki staðið það? Nei, þá kom karlinn til að bjarga kerlu sinni og sagði: Varaðu þig, kerling, veggurinn er að hrynja. - Það fór nefnilega alveg eins í þessari sögu og þegar hv. 9. landsk. hlóð. Gengislækkunarveggurinn 1950 hrundi fljótt, bátagjaldeyriskerfið var hleðslan í skarðið, og þeir máttu sannarlega vara sig, byggingarmennirnir, að verða ekki undir honum, og ég vona, að einhver hafi aðvarað þá, að nú væri veggurinn að hrynja. Um varanleik gengislækkunar má hv. þm. líta til reynslunnar. Gengislækkunin 1950 varð ekki varanleg ráðstöfun. Það voru ekki liðnir nema 9 mánuðir, þegar gengislækkunin dugði ekki lengur sem efnahagsleg aðgerð og bátagjaldeyriskerfið varð að koma í viðbót. En hann var einn af þeim mönnum, hv. 9. landsk., sem tóku undir það, að vísitölukerfi í þeirri mynd, sem við eigum nú við að búa, samrýmdist ekki jafnvægi í efnahagsmálum. Og það er alveg rétt. Vísitölukerfið, eins og það er núna, sem tínir upp hverja smábreytingu, sem verður á verðlagi erlendrar vöru, og endurkastast svo aftur í verði landbúnaðarvara og í tilkostnaðinum við framleiðslulífið og heimtar svo nýjar tekjur til þess að standast kostnaðinn af því, það er auðvitað langt frá því, að slíkt fyrirkomulag skapi jafnvægi, það rýfur allt jafnvægi, það setur allt á hreyfingu. Og eitt er í þessu atriði, sem verkalýður landsins er búinn að skilja til fulls, að það er ekki beint í samræmi við okkar efnahagskerfi, að ef það verður uppskerubrestur á kaffi suður í Brazilíu, svo að kaffið hækkar í verði, þá á það að hafa áhrif á vísitöluna hér til hækkunar. En þetta getur borið að á sama tíma sem aflabrestur er á Íslandi og þjóðartekjurnar hafa minnkað og íslenzkur þjóðarbúskapur þyrfti helzt á því að halda, að laun lækkuðu, ef ekki ætti að skapast halli. Það sér hver maður, að það er ekkert samræmi í þessu, að geta orðið fyrir stórfelldum verðhækkunum og þar með útmældri hækkun á kaupi, ekki bara láglaunamanna, heldur allra upp úr, upp í topp, á sama tíma sem það, sem á að standa undir launagreiðslum í þjóðfélaginu, hefur kannske minnkað. En svona getur þetta gengið, svona gekk þetta s.l. ár, en þá var Sjálfstfl., flokksbræður hv. 9. landsk., ólmur í að hækka kaup einmitt hjá hálaunafólki, þá fundu þeir mikla þörf í að hækka laun hjá skipstjórum á farskipunum, og einmitt einn af skipstjórunum á farskipunum var hér að barma sér yfir því, að ólukku ríkisstj. hefði komið í veg fyrir það, að þeir hæst launuðu á skipunum fengju hækkað kaup. Það var engin þörf á því. En það var sýnd sú sanngirni að hækka kaup hjá láglaunamönnum á skipunum, það var rétt. Og flugmennirnir knúðu fram kauphækkun. Þeir voru með hæst launuðu mönnum þjóðfélagsins fyrir, þrátt fyrir það að aflabrestur hefði orðið og það, sem þjóðfélagið hafði til að standa undir launagreiðslum, hefði minnkað. En a.m.k. er fjarstætt að hækka kaup hjá öllum upp úr, jafnt þeim hæst launaða sem þeim lægst launaða, þegar t.d. aflabrestur verður. Og þá leiðist hugur manna að því, hvort ekki væri réttmætt, að þjóðarteknavísitala eða útflutningsvísitala væri grundvöllur undir almennum kauphækkunum, a.m.k. hálaunamanna. Látum það vera, þó að einhvers konar framleiðsluvísitala væri höfð sem eins konar lágmarkstrygging í þjóðfélaginu fyrir láglaunafólkið. En það ætti eingöngu að skapast réttur fyrir hálaunafólkið í þjóðfélaginu, þegar þjóðartekjurnar hefðu aukizt, það er mín skoðun. Hv. þm. A-Húnv. sagðist hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum af þessu frv., þegar hann sá það, að vísitalan væri ekki skorin niður alveg og úr sögunni með þessu frv. En hann hafði þó séð eitt, og það var það, að allir launamenn landsins taka ekki kaup næstu mánuði samkv. vísitölu. Þeirra kaup stendur nú eins og það er, það hefur verið bætt við það 5%, það samsvarar því, að þeir eru skaðlausir, þangað til vísitalan - hún verður útreiknuð áfram - hefur hækkað um a.m.k. 9 stig. En gefur þetta ekki vísbendingu um það, að þarna sé verið að færa málið inn á nýtt spor? Gefur það ekki einmitt vísbendingu um það, að hans málstaður sé ekki fjarlægur þeim, sem standa að frv., hans sjónarmið í þessu efni? Ég hygg, að hann megi fyllilega íhuga það, og það ætti a.m.k. að draga nokkuð úr óánægju hans. En svo er sagt: Málið verður rætt á þingum stéttasambandanna í landinu. - Og það er mjög lýðræðislegt, að þau fjalli um það mál. Það er þeirra að segja til um það, hvort þau telja sínum hag borgið með þessu kerfi óbreyttu eða meira eða minna breyttu eða jafnvel með því að leggja það alveg til hliðar. Og það væri ekki lýðræðislegt af núverandi ríkisstj. að gera slíka stökkbreytingu í íslenzkum efnahagsmálum án samráðs við samtök stéttanna, sem hún hefur heitið að hafa samráð við í hinum þýðingarmestu efnahagsmálum, sem ég hygg að sé einungis til góðs. Ég skal láta máli mínu lokið með þessu. Ég vildi með því, sem ég hef nú sagt, hafa leiðrétt misskilning um það, hver afstaða verkalýðssamtakanna sé til þessara efnahagsmálaaðgerða. Það liggur fyrir, að forustumenn verkalýðssamtakanna hafa ákveðið að vinna ekki gegn þessum efnahagsmálaaðgerðum og torvelda framkvæmd þeirra á engan hátt. Það nægir fyllilega ríkisstj., og hún hafði aldrei hugsað sér að fara fram á annað eða meira í þessu sambandi. Hún hafði hins vegar búið svo um hnúta, að verkalýðurinn væri skaðlaus af þessum aðgerðum fyrstu mánuðina og það lengi a.m.k., að hagur vinnustéttanna væri ekkert farinn að skerðast, þegar þau kalla saman sín þing og hafa möguleika til þess að taka afstöðu til þessara mála og taka ákvarðanir um, hvort þau vilja þar gera till. um verulegar breytingar í okkar efnahagsmálum, og þær till. gætu verið þess efnis, að þær hefðu verulega þýðingu, og það hefur komið fram í þessum umr., að menn viðurkenna það, ekki aðeins úr stjórnarliðinu, heldur úr stjórnarandstöðuliðinu líka, að þeir atburðir geta gerzt á þessum þingum stéttasamtakanna, sem skapi mikla möguleika til þess, að meira jafnvægi náist í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar, en við höfum hingað til búið við. Ég er viss um það, að ef við hefðum haft íhaldsríkisstj. núna, þá hefði hún ekki byrjað á því að lögfesta 5% kauphækkun, til þess að verkalýðurinn væri alveg öruggur með að verða ekki fyrir kjaraskerðingu á næstu vikum og mánuðum. Nei, íhaldsstjórn hefði núna sagt: Við vitum ósköp vel, að dýrtíðin kemur til með að vaxa um 17–18 stig, en verkalýðssamtökin eru fyllilega fær um það að ná sínum hlut með verkföllum, eftir að kjararýrnunin er skollin á, og þau skulu fyllilega þurfa að kaupa það eins dýru verði og hægt er. - Þetta voru vinnubrögðin áður, og hér er orðinn á meginmunur. Þetta skilur verkalýðshreyfingin vel, og það er þess vegna, sem hún fyllilega þakkar ríkisstj. það, sem hún hefur vel gert að löggjafarleiðum, að leysa hvert stórmálið fyrir verkalýðshreyfinguna á fætur öðru, sem hefur verið barizt um, barizt fyrir í áratugi án árangurs, og því ber að fagna. Þetta hefur gerzt, síðan núverandi ríkisstj. tók við. Og í annan stað eru allt önnur vinnubrögð höfð á, að því er snertir hin þýðingarmestu efnahagsmál hinna vinnandi stétta. Þar er haft samráð við forustumennina, og á því er hneykslazt, og það er talað um, að þetta svipti Alþ. völdum. Þetta er allt saman hégiljur. Það er réttmætt að hafa bæði atvinnurekendur og verkalýð með í ráðum, þegar svona aðgerðir eru gerðar, og ég gæti hugsað mér, að þær verði ekki margar ríkisstj. hér eftir, sem vilja ganga fram hjá þessum aðilum, þegar slíkar ákvarðanir eru teknar. Ég er sannfærður um það, að verkalýður landsins skilur, að með þeirri fjáröflun, sem ráð er fyrir gert í þessu frv., er einungis verið að gera grundvöll atvinnulífsins í landinu traustari. Það er hin bezta kjarabót fyrir verkalýð landsins. Í því er lífsöryggi hins vinnandi fólks í landinu fólgið, og hver sá, sem reynir að villa um fyrir verkalýð landsins að því er þetta snertir, hann fer bónleiður til búðar, og hann fær ekki fylgi verkalýðsins.



Herra forseti. Hæstv. menntmrh. kvartaði yfir því, að svör þau, sem ég gaf við spurningum þeim, sem hann beindi til mín, hefðu verið ófullnægjandi. Fyrsta spurningin og sú þýðingarmesta var sú, hvort ég teldi, að gengisfelling væri réttmæt við núverandi aðstæður. Hann kvað mótsögn í því, að ég hefði tekið það fram, að gengi krónunnar væri rangskráð, en samt ekki mælt með því, að gengislækkunarleiðin yrði farin. Ég tel, að hér sé í rauninni ekki um neina mótsögn að ræða. Vitanlega hefur það sína óhagkvæmni í för með sér, að gengi íslenzkrar krónu er ekki rétt skráð. Á hinn bóginn er það þannig, að ef gengisfelling yrði framkvæmd, þá mundi af því stafa margvísleg röskun, þótt að vísu sé það að mínu áliti bábilja, að slík ráðstöfun mundi hafa í för með sér kjaraskerðingu fyrir heildina. Hins vegar hefur þetta áhrif á tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu, sem hægt væri að bæta úr með viðeigandi hliðarráðstöfunum. En þar sem bæði rangskráning krónunnar og einnig gengisfelling hefur hvort um sig sitt óhagræði í för með sér, þá þarf auðvitað að meta, hvorn ókostinn maður heldur tekur, og það er ekki hægt að mínu áliti, hvorki við þær aðstæður, sem eru í dag, né endranær, nema fyrir hendi séu fullkomnar upplýsingar um áhrif slíkrar ráðstöfunar, á hvern hátt væri hægt að framkvæma viðeigandi hliðarráðstafanir o.s.frv. Hæstv. menntmrh. bauðst til þess að veita mér upplýsingar um rekstrarafkomu sjávarútvegsins, þannig að hægt væri að taka afstöðu til þess, hvort þær uppbætur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., séu nægar eða ekki. Ég hef áður átalið það, að slíkar upplýsingar hafa ekki verið gefnar fyrir löngu. Nú er slíkt of seint, a.m.k. fyrir aðra en þá, sem eru sérstaklega kunnugir högum sjávarútvegsins. En væri nægur tími fyrir hendi til að kanna þau gögn, þá mundi ekki standa á mér að reyna að gera mér grein fyrir því, hvers væri þörf í þessu efni. Hæstv. ráðh, hafði eftir mér nokkur ummæli, og þau voru í sjálfu sér rétt eftir höfð, þess efnis, að ég hefði talið nokkur einstök ákvæði þessa frv. til bóta, eins og t.d. það, að í staðinn fyrir 40 gengi o.s.frv., þá eru gengin nú gerð færri eða álagningarprósenturnar á innflutninginn færri, þannig að þetta verður einfaldara í framkvæmd; enn fremur það, að gerður er minni mismunur á uppbótunum til hinna einstöku útflutningsgreina, en verið hefur. Hins vegar verð ég að hryggja hæstv. ráðh. með því, að ég tók það einmitt fram, að hér væri um einstök atriði að ræða, þannig að það væri rangt að draga þá ályktun af þessum ummælum, að ég hafi sagt, að þetta frv. í heild væri til bóta. Það var einmitt sú gagnstæða niðurstaða, sem ég komst að. Að vísu taldi ég, að hugsanlegt væri, ef önnur atriði efnahagsmálanna yrðu hagstæð, að þá kynni það að miða í jafnvægisátt. En ég tel hins vegar ekki líkur á því, að önnur atriði efnahagsmálanna eða þróun þeirra verði hagstæð, þar má t.d. nefna kaupgjaldsmálin o.s.frv. Þar að auki bætist það við, sem er stærsta atriðið í þessu sambandi, að það liggur ljóst fyrir, að hæstv. ríkisstj. hefur enga stefnu í þessum málum, þannig að þar er ekki neins góðs að vænta. Það verður ekki annað séð, en þær miklu álögur, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., veiti aðeins skamman gálgafrest, þannig að meira öngþveiti verði þá eftir, en áður. Það, hvort hér verður um að ræða samræmingu milli innlends og erlends verðlags, þegar frá líður, er komið undir því, hversu mikið innlenda verðlagið kemur til að hækka frá því, sem nú er, en á því tel ég vissulega mikla hættu, þó að ekki sé meira sagt. Þá beindi hæstv. ráðh, til mín nokkrum nýjum spurningum, og sú fyrsta var þessi: Telur hv. þm. ráðstafanir eins og þessar byrðar á þjóðina í heild? - Til þess að gera sér grein fyrir því, hvort ákveðnar ráðstafanir eru byrðar á þjóðina í heild, verður auðvitað að hafa einhverja viðmiðun, og sú viðmiðun yrði þá að vera aðrar mögulegar ráðstafanir, sem til greina kæmu. Það er einmitt vöntun á meðferð þessa máls, sem ég hef átalið, að það liggur engin grg. fyrir um það, hvaða aðrar leiðir kæmu þarna til greina og hvaða áhrif slíkar ráðstafanir mundu hafa. Þessari spurningu verð ég því að vísa heim í hérað aftur eða til hæstv. ríkisstj. Þá spurði hæstv. ráðh. mig um það, hvort ég væri því sammála, sem kom fram í ræðu hv. þm. G-K., að þær álögur, sem hér væri um að ræða, næmu 790 millj. Það er rétt að taka það fram, að hv. þm. G-K. hafði þann fyrirvara um þetta, að hér frá bæri að draga það, sem gengi inn og út úr sama vasa, en slíkt væri ekki hægt að áætla með nákvæmni. Mér eru ekki kunnar þær forsendur, sem þetta er byggt á, eða þær tölur, sem þessi útreikningur er byggður á, en svo lengi sem ekki liggur annað fyrir, hef ég ekki neina ástæðu til þess að vefengja þennan útreikning. Aðferðin mun hafa verið sú að taka heildartekjuöflunina, en auðvitað með þeim fyrirvara, að frá bæri að draga það, sem gengi inn og út úr sama vasa. Hv. þm. G-K. viðurkenndi hins vegar ekki það sjónarmið, að frá bæri að draga hækkun á uppbótunum vegna hækkunar á rekstrarvörum útvegsins, af því að þar er um að ræða tekjutilfærslu á milli útvegsmanna. Ég hygg, að það sé mjög algengt að nota svipaða aðferð, og t.d. hvað snertir þessar uppbætur vegna hækkunar á rekstrarvörunum, þá sýnist mér a.m.k., að hluti af þeim sé hliðstæður við það, að t.d. gjöld af útflutningi, þótt þeim sé ráðstafað í þágu sjávarútvegsins, eru almennt talin til skatta, sömuleiðis er benzínskattur t.d., sem ráðstafað er til vegaviðhalds, venjulega talinn til skatta, þó að segja megi, að hann komi þeim til góða, sem þessa skatta greiða. Annars eru auðvitað margvíslegar aðferðir við það að reikna út skattbyrðina, bæði þær skattbyrðar, sem af þessu leiðir, og aðrar skattbyrðar í heild. Sú, sem almennast er notuð, er að taka tekjuöflunina í heild og deila henni niður á þá, sem skattana greiða. Aðrar aðferðir hafa verið ræddar meðal hagfræðinga í þessu efni, eins og það að miða skattbyrðina við ríkisútgjöldin, en ekki við ríkistekjurnar. Sumir hafa komizt að þeirri niðurstöðu, sem lætur kannske einkennilega í eyrum, að skattbyrðin sé í rauninni núll, því að borgararnir fái verðmæti á móti þeim sköttum, sem þeir greiða, Það er ekki til nein aðferð í þessu efni, sem hægt er að segja að sé hin eina rétta, a.m.k. kenni ég nemendum mínum í háskólanum það og hef ekki ástæðu til þess að segja annað hér. Slíkt verður alltaf persónulegt matsatriði. Ég fer ekki fleiri orðum um þetta. Þriðja spurning hæstv. ráðh. var sú, hvort ég teldi þessar ráðstafanir vera spor í átt til aukins jafnvægis í þjóðarbúskapnum eða ekki. Ég hef þegar gert þessari spurningu nokkur skil. Ef maður tekur út úr einstök atriði frv., þá eru þau til bóta og spor í þessa átt, enda væri það satt að segja hart, ef ekkert nýtilegt gæti komið út úr þeim langvarandi athugunum, sem gerðar hafa verið í efnahagsmálunum með aðstoð hinna færustu sérfræðinga, og sérstaklega með tilliti til þess, hvert hrákasmiði jólagjöfin var á sínum tíma. Það væri mjög hart, ef alls ekkert jákvætt gæti út úr því komið. Við stjórnarandstæðingar höfum yfirleitt fylgt þeirri reglu að viðurkenna það fáa nýtilega, sem frá þessari ríkisstj. hefur komið. Með þessu er auðvitað ekki sagt, þegar öll áhrif þessara aðgerða koma fram, að það verði til aukins jafnvægis, en því máli hef ég áður gert skil. Þá vil ég aðeins víkja nokkuð að ummælum hæstv. félmrh. Hann taldi okkur sjálfstæðismönnum og sérstaklega mér ekki neina vorkunn á því, að við hefðum áttað okkur svo á þessum málum, að við gætum gert rökstuddar heildartillögur í þessum efnum, og hvað mig snertir, þá minnti hann sérstaklega á það, að ég hefði unnið að undirbúningi þeirra víðtæku ráðstafana í efnahagsmálunum, sem framkvæmdar voru af Sjálfstfl. á sínum tíma, fyrir 8 árum. Það er nú bara þetta, að aðstæður í efnahagsmálum hafa breytzt mjög verulega á þessum 8 árum, Það er ekki hægt að byggja á þeim athugunum og staðreyndum, sem þá voru fyrir hendi, og mér finnst það satt að segja kastað úr glerhúsi af þessum hæstv. ráðh. og ríkisstj., þegar heimtað er af okkur sjálfstæðismönnum, að við gerum ákveðnar till. í efnahagsmálum, þó að öllum upplýsingum um þessi mál hafi verið haldið svo vandlega leyndum sem raun er á, þó að við höfum hvað eftir annað skorað á ríkisstj. að birta þessar upplýsingar bæði á s.l. vetri og nú. Hæstv. ráðh. vék svo aftur að gengislækkuninni 1949–50 og kom með þá fullyrðingu, sem oft hefur heyrzt úr herbúðum hans manna, að það; að bátagjaldeyriskerfið var tekið upp 1951, hafi ýtt undir það, að þessar ráðstafanir hafi að engu verið gerðar með því. Í minni fyrri ræðu skýrði ég ástæðuna fyrir þessu. Það var vegna þess, að ytri atvik, sem ómögulegt var að sjá fyrir á þeim tíma, þegar þessar ráðstafanir voru undirbúnar, ollu því, að verðlagsþróunin varð óhagstæðari, en við höfðum gert ráð fyrir á sínum tíma, og ollu þar mestu um áhrif Kóreustyrjaldarinnar 1950. Mér fannst ekki vera hægt að heimta það af okkur dr. Benjamín Eiríkssyni, að okkur væri kunnugt um fyrirætlanir kommúnista um að ráðast á Suður-Kóreumenn sumarið 1950. Til þess að mæta þeim auknu örðugleikum, sem af þessu leiddi, var svo bátagjaldeyrisfyrirkomulagið tekið upp, eins og kunnugt er. Það hefði auðvitað verið æskilegt að komast hjá slíku. En í þessu efni vil ég þó leyfa mér að vitna til ræðu hæstv. forsrh. Hann talaði einmitt um það, að meðan uppbæturnar væru í hófi og næðu aðeins til lítils hluta af útflutningnum, þá gæti slíkt samrýmzt sæmilegu jafnvægi, og það var líka svo, að þrátt fyrir bátagjaldeyriskerfið, eins og ég tók fram í minni ræðu, náðist á tímabilinu frá seinni hluta árs 1952 og til vors 1955 það mesta jafnvægi, sem ríkt hefur í efnahagsmálum Íslendinga allt frá því 1929. Þann árangur tel ég mikinn. Hitt er svo annað mál, og það skal fúslega viðurkennt, að þegar talað er um frambúðarlausn í efnahagsmálunum eða lausn, sem geti haft einhvern varanleika, þá er náttúrlega þar með ekki átt við neina eilífðarlausn. Það eru auðvitað ekki nokkur úrræði til, sem leysa efnahagsvandamálin í eitt skipti fyrir öll, en það er önnur hlið á því máli.



Herra forseti. Það eru vissulega mörg atriði, sem hafa komið hér fram, sem fróðlegt væri að gera að umtalsefni, en ég skal reyna að takmarka mig við nokkur atriði aðeins til þess að lengja þessar umræður ekki allt of mikið. Því miður missti ég af verulegum hluta af ræðu hæstv. sjútvmrh., og þótti mér það leitt, því að mér hefði þótt mjög fróðlegt að heyra hann skýra frá því, hvaða atvik hafa valdið því, nú á tveimur mánuðum, frá því í marzlok, að hann ritaði grein sína í Þjóðviljann, þar sem hann upplýsti, að aðeins vantaði 90 millj. kr. til þess að leysa allan þann vanda, sem við væri að glíma, bæði varðandi ríkissjóð og útflutningssjóð, og þar til þetta frv. nú kemur hér fram, að þar er æði miklu öðru til að dreifa. Þar er gert ráð fyrir stórkostlegri viðbótartekjuöflun fyrir bæði ríkissjóð og útflutningssjóð, sem - eins og áður hefur verið greint frá - nemur samtals í nýjum álögum 790 millj. kr., en felur að vísu ekki í sér aukna þörf sjávarútvegsins eða útflutningsatvinnuveganna sem því nemur, en þó er samkvæmt þeim skýrslum, sem fyrir liggja, gert ráð fyrir því, að til þess að leysa þarfir ríkissjóðsins annars vegar þurfi hann að fá 144 millj. kr. í staðinn fyrir þær 25 millj., sem var áætlað að hann þyrfti fyrir 2 mánuðum, og gert er ráð fyrir því, að útflutningssjóður þurfi einnig stórkostlega nýja tekjuöflun, eða rúmar 300 millj. kr. Þessi stórkostlega breyting, sem verður á þessu örstutta tímabili, er ákaflega eftirtektarverð, og það hefði því verið mjög fróðlegt að heyra skýringar hæstv. ráðh. á þessu fyrirbrigði. Að vísu skilst mér á ýmsum þm., sem hlýddu á ræðu hans, að það hafi farið lítið fyrir því, að þessi skýring væri gefin. En þegar svo er ástatt, að sjálfur sjútvmrh., sem á að sitja inni með manna mestan fróðleik um vandamál útflutningsframleiðslunnar, lætur frá sér fara slíkar tölur eins og hann gerði í marzlok og síðan aftur samþykkir og berst mjög ötullega fyrir frv. sem þessu, þá hlýtur það að vekja talsvert mikla undrun, því að það er ekki sjáanlegt, hvaða atvik hafa gerzt nú á tveimur mánuðum, sem valda því, að þessar tölur þurfi að margfaldast. Allar upplýsingar um þetta efni hljóta að hafa legið fyrir hæstv. ráðh., þegar hann ritaði sína frægu grein í Þjóðviljann, þar sem hann upplýsti, að hér væri í rauninni ekki við neinn vanda að glíma. En í dag, tveimur mánuðum seinna, er þetta orðið svo stórkostlegur vandi, að til þess að leysa hann þarf að leggja á landslýðinn 790 millj. kr. Ég skal ekki nánar út í þessa sálma fara, en það var eitt atriði, sem ég hjó eftir í ræðu hans, sem mér þótti einkennilegt og get ekki séð, hvernig fær staðizt. Hann hélt því fram, að tekjur framleiðslusjóðs hefðu orðið meiri, en ætlað var, eða 175 millj. kr. Hins vegar taldi hann tekjuaukann af jólagjöfinni í fyrra ekki nema 130 millj. Þetta verða samtals 305 millj. kr. Samkvæmt þeirri áætlun, sem hins vegar liggur fyrir um tekjur útflutningssjóðs eftir núgildandi kerfi, er gert ráð fyrir, að þær tekjur nemi 508 millj. Hvaðan þessar 200 millj. eru komnar, það virðist vera hulinn leyndardómur, hvernig þær hafa yfirleitt fengizt, að það væri mjög fróðlegt að heyra skýringar á því atriði. Hæstv. sjútvmrh. endurtók hér ummæli sín um það frá því í fyrrinótt, að Sjálfstfl. hefði í rauninni kollvarpað stöðvunarstefnunni, vegna þess að hann hefði efnt til verkfalla, sem hefðu haft slæmar afleiðingar og orðið til þess að kalla yfir þjóðina það frv., sem hér liggur fyrir nú. Ég vék nokkuð að þessu í ræðu minni í fyrrinótt og sé ekki ástæðu til að endurtaka þær röksemdir mínar þá, en hann sagði eitt atriði í þessu sambandi, sem mér þætti fróðlegt, ef hann vildi upplýsa nánar um. Hann sagði, að hvað eftir annað hefði í Morgunblaðinu verið egnt til verkfalla. Ég vildi gjarnan, að hann tilfærði ummæli í Morgunblaðinu, þar sem egnt hefði verið til verkfalla. Það, sem gert var, var, - eins og áður hefur verið hér skýrt frá, - að í Morgunblaðinu var sagt frá því, þegar kjarasamningum var sagt upp, og frá þróun þeirra vinnudeilna, sem urðu. En það er eitt ákaflega einkennilegt fyrirbrigði, sem hefur gerzt í sambandi við þessa hæstv. ríkisstj. og er ekki eingöngu í sambandi við þessar vinnudeilur, heldur ótalmargt annað, sem gerist, og það er það, að ekki hefur mátt segja yfirleitt frá neinu, sem hana hefur varðað. Ég man t.d. eftir því, að það var mjög fundið að því í einu stjórnarblaðinu og talið, að það væri verið að rægja þjóðina á erlendum vettvangi, af því að það var sagt frá því í Morgunblaðinu, að hæstv. forseti þessarar deildar hefði tekið sæti í einni nefnd. Og það var talið, að verið væri að reyna að spilla fyrir Íslandi með því að skýra frá þessu. Ég get nú sannast sagna ekki skilið, að það hafi neitt spillt fyrir Íslandi, þó að það væri gert, og segi a.m.k., að ef það er svo, að ríkisstj. hafi þar verið að spilla fyrir Íslandi, þá held ég, að það sé ekki Morgunblaðsins sök, þó að það hafi sagt frá því, heldur náttúrlega þess aðila, sem verknaðinn fremur. En þetta hefur verið svona í ótalmörgum tilfellum, að það hefur ekki mátt segja frá því, sem hefur verið að gerast, þá hefur það verið talið að gera ríkisstj. bölvun eða þjóðinni ógagn, annaðhvort inn á við eða út á við. Eitt af því, sem aldrei hefur mátt segja frá núna, er það, ef einhver verkalýðsfélög hafa sagt upp sínum samningum. Það þótti ekki áður fyrr, þegar aðrir menn voru hér við völd, neinn óskaplegur glæpur, þó að sagt væri frá uppsögn samninga og jafnvel ýtt töluvert á eftir því, að það væri ekki látið sitja við uppsögnina eina, heldur æði ríflegar kröfur gerðar líka, Þá þótti það sjálfsagt. En það er eins og margt annað, sem áður þótti harla gott hjá þessum ágætu mönnum, að það þykir nú, eftir að þeir eru komnir í valdastóla, hin mesta óhæfa. Hitt atriðið er auðvitað mjög lærdómsríkt fyrir okkur sjálfstæðismenn og ekki síður lærdómsríkt fyrir hæstv. ríkisstj., ef svo er nú komið, að við sjálfstæðismenn ráðum verkalýðssamtökunum, en þeir aðilar, sem hingað til hafa talið sig verkalýðsflokka, verða þar alveg undir og þeirra stefna bíður slíkt skipbrot, að þeir verða að falla frá henni vegna þess, hvað við séum áhrifaríkir í verkalýðsfélögunum. Ræða hæstv. fjmrh. var fyrir ýmissa hluta sakir fróðleg. Hann taldi, að með þessu frv. væri mjög stefnt í rétta átt. En ég get ekki betur séð, ef það er rétt hjá honum og hans raunveruleg skoðun, að með þessu frv. sé stefnt mjög í rétta átt, og hann fordæmdi mjög það, sem áður hefur verið gert í þeim efnum, að þá hafi það, sem gert var í fyrra, verið mesta hringavitleysa, því að eftir hans skilgreiningu eru þær ráðstafanir allt annars eðlis og hljóta einmitt að hafa verkað í öfuga átt, skapað erfiðleika fyrir atvinnuvegina og þar fram eftir götunum, sem hann átaldi svo mjög. Ég skal ekkert mótmæla því, að þær ráðstafanir hafi verið rangar. En því í ósköpunum voru þær þá gerðar og barizt fyrir því af jafnmiklum áhuga eins og hæstv. fjmrh. þá líka barðist fyrir þeim ráðstöfunum? Og það er ekki nóg með það, að það hafi verið þá af ríkisstj. valin sú ranga leið, heldur skildist mér eftir ræðu hans, að þeir hefðu verið reiðubúnir í haust líka til að velja þessa sömu röngu leið, því að þá sagði hann, að það hefði verið uppi sú skoðun hjá ríkisstj. að leysa vandann eftir nákvæmlega sömu aðferðum, þ.e.a.s. með því að auka eitthvað uppbætur og ná því upp með álagningu á hátollavörur, sem hlyti að hafa aukið stórkostlega erfiðleika atvinnuveganna, sem hann lýsti hér mjög í sinni ræðu. Þetta kemur manni nokkuð einkennilega fyrir sjónir, að það skuli ekki hafa verið fyrr, en núna alveg síðustu vikur eða mánuði, sem ríkisstj. datt í hug að taka upp stefnu, sem gæti haft eitthvert gagn fyrir atvinnulífið í landinu. Ég get svo ekki stillt mig um að svara hæstv. félmrh. nokkrum orðum. Ræða hans mundi verðskulda, að það væri farið um hana nokkuð mörgum orðum, því að hún var á margan hátt mjög eftirtektarverð, ekki fyrir þá sök, að hún hefði inni að halda svo sérstaklega sterkar röksemdir fyrir því máli, sem hér liggur fyrir, en það voru mörg önnur atriði í ræðunni, sem eru lærdómsrík og sérstaklega merkileg samanborið við fyrri tíma og það ekki fyrir alllöngu. Hæstv. félmrh. átaldi mjög hv. þm. G-K. fyrir það, að hann hefði verið á móti þeirri aðstoð, sem gert væri ráð fyrir í þessu frv. Það er vissulega misskilningur hjá hæstv. félmrh., að hv. þm. G-K. hafi verið á móti þeirri aðstoð, sem veitt er í frv. Það er síður en svo, og ég hygg, að það sé ekki hægt með neinum rétti að halda því fram, að sá hv. þm. hafi ekki bæði nú og endranær fullan skilning á þörfum atvinnuveganna og vilji leggja sitt lið til þess að halda þeim gangandi. Hitt er annað mál, að hann taldi marga galla vera á þessu frv. að öðru leyti, eins og við sjálfstæðismenn yfirleitt teljum, en það var ekki vegna þess, að hann teldi ekki nauðsynlegt að gera nægar ráðstafanir til þess að halda útflutningsframleiðslunni gangandi. Og þá mætti jafnframt spyrja að því þennan hæstv. ráðh., hvort afstaða verkalýðsforingjanna, sem hann er mjög nátengdur sem forseti Alþýðusambandsins og voru á móti þessu frv., hafi mótazt af andstöðu gegn því að halda atvinnulífinu í landinu gangandi. Ætli það hafi ekki verið af öðrum ástæðum, sem þeir lýstu andstöðu sinni gegn frv., vegna þess að þeir hafi ekki talið, að þetta væru skynsamlegar ráðstafanir til þess að ná þeim árangri? En þetta vekur hjá manni aðra hugsun, þegar hæstv. félmrh, er að tala um erfiðleika atvinnuveganna og talar mjög fjálglega um, að það verði að rétta þeim hjálparhönd, og vitir það mjög, að menn séu að vega að þeim og vilji ekki styrkja þá nægilega til þess að geta starfað á eðlilegum grundvelli. Hefur hæstv. ráðh. hugleitt það í alvöru, hver það er, sem muni eiga manna mesta sök á erfiðleikum þeim, sem nú er við að glíma og þessi hæstv. ríkisstj. og hann sjálfur eru nú að glíma við? Ég held, að hann hafi ekki íhugað það nægilega, vegna þess að ég efast um, að það sé nokkur maður, sem eigi þar meiri sök, en hann. Það nefnilega vill svo til, að ég hygg, að hann hafi átt æði mikinn hlut að verkfallinu mikla 1955, sem er mesta óhappavinnudeila, sem hér hefur verið háð, vegna þess að hún var ekki byggð á þeim grundvelli að reyna að bæta lífskjör almennings, heldur beinlínis háð út frá pólitískum forsendum. Og það eitt er næg sönnun þess, að í þeirri vinnudeilu voru gerðar slíkar óheyrilegar kröfur um launahækkanir, að það náði ekki nokkurri átt, og getur enginn með heilbrigða skynsemi látið sér detta í hug, að það væri neinn grundvöllur undir slíkum kröfum, heldur væri þeim ætlað að koma atvinnulífinu úr jafnvægi. Ég veit, að það hefur ekki verið vilji verkalýðsins almennt, að sá yrði árangurinn af þessari baráttu, en það getur naumast hjá því farið, að þeir menn, sem leiddu þá baráttu, hafi gert sér fulla grein fyrir því, hvað þeir voru að gera og hverjar afleiðingarnar yrðu. Ég hygg líka, að það sé almenn skoðun í dag, - innan verkalýðssamtakanna einnig, - að þessi vinnudeila hafi verið þeim mesta óhappaverk, og það er eitt víst, að hefði hún ekki verið háð, þá stæðum við ekki frammi fyrir þeim bjargráðum, sem liggja fyrir okkur nú hér á þessari stundu. Þetta held ég, að væri mjög æskilegt fyrir hæstv. félmrh. að íhuga, áður en hann fer að átelja aðra fyrir að vilja ekki leysa vandamál atvinnuveganna og tala mjög fjálglega um vandræði þeirra og hvað sé leiðinlegt, að það sé ekki hægt að reka þá með skynsamlegu móti. Eitt upplýsti þessi hæstv. ráðh., sem mér fannst ásamt öðru merkilegt í hans ræðu. Hann sagði, að allar vísitöluvörurnar, þ.e. nauðsynjavörur almennings, væru í 30% yfirfærslugjaldsflokki. En hvað haldið þið, að þessar nauðsynjavörur séu há upphæð? Jú, það eru 70 millj. kr. Þetta eru lífsnauðsynjar fólksins í landinu af 14–15 hundruð millj. kr. innflutningi. Innflutningurinn er nú töluvert miklu meira, en þúsund milljónir, ég þori ekki nákvæmlega að fara með töluna, en það skiptir ekki máli, jafnvel þó að hann væri ekki nema þúsund, en hann er nú meira. Ef lífsnauðsynjar almennings eru ekki nema 70 millj. af þessum, ja, við skulum segja 1000–1100 millj., svo að ég taki þá tölu, sem hæstv. ráðh. vill halda sér að, hljómar þetta þá ekki næsta einkennilega? Ég held, að þá hljóti að vakna sú hugleiðing hjá manni, hvort það sé mögulegt, að lífsnauðsynjar fólksins í landinu séu ekki stærri hluti, en þetta af innflutningnum, og það liggur a.m.k. fyrir, að það kemur ekki meira inn í vísitöluna, en þetta innflutningsmagn. Ég skal satt að segja játa það, að ég hef ekki íhugað þessa tölu, en mér þótti hún mjög eftirtektarverð, þegar hún var sögð, því að það hlýtur að vekja hjá okkur miklar efasemdir um það, hversu haldgóð þessi vísitala er til þess að sýna eðlilega þróun framfærslukostnaðarins. Að vísu eru nú ýmsir hlutir kallaðir af hæstv. ráðherrum lúxus, sem ég held að hljóti að verða að teljast nauðsynjavara, t.d. sagði einn hæstv. ráðh, í dag, að hann teldi silkisokka vera lúxus. Ég held, að þetta sé nokkuð mikið sagt. Ég veit ekki, hvort hann ætlast til þess, að kvenfólkið gangi allt berfætt eða kannske í duggarabandssokkum, að það eigi að taka það upp aftur. Ég hef hingað til haldið, að það væri talið til nauðsynjavöru að vera í sokkum, en það fer kannske ekki að verða það úr þessu. Það kann vel að vera, að það verði ýmislegt, sem fólkið verður líka að vera án, ef þessi hæstv. ríkisstj. verður lengi áfram við völd, - kannske fleira en sokkarnir, sem verður að kasta. Hæstv. félmrh. sagði, að þetta mál, sem hér liggur fyrir, væri ákaflega einfalt, Ég spyr nú bara: Ef málið er svona einfalt, yfir hverju hefur ríkisstj. setið alla þessa mánuði? Er hún þá svona miklu einfaldari en málið, að hún hafi alls ekki getað komizt að nokkurri niðurstöðu, þrátt fyrir það þó að málið væri svona einfalt? Ég hef satt að segja haldið, að efnahagsmálin væru töluvert flókin. En það er gott og blessað, ef þau eru allt í einu orðin svona auðveld viðureignar. En mjög hefði þá verið æskilegt, að það hefði verið hægt að sjá framan í þessi bjargráð fyrr. Þá kem ég að því atriðinu, sem hæstv. félmrh. eyddi mörgum orðum að, en það var samráðið við verkalýðshreyfinguna. Ég vil fyrst leiðrétta það, sem hann sagði hér um ummæli hv. þm. G-K., þar sem hann taldi, að hann hefði verið á móti því að hafa samráð við verkalýðshreyfinguna. Það er alrangt. Hann sagði, að það væri sjálfsögð nauðsyn á hverjum tíma að hafa vinsamleg samskipti við launþegasamtökin. En það, sem hann átaldi og allir hljóta að átelja, hvort sem þeir eru innan launþegasamtakanna eða utan þeirra, - einnig þeir, sem eru innan þeirra, því að það eru svo fráleit vinnubrögð, - er það, að sett skuli vera upp aukaþing úti í bæ, sem gerir út um það, hvort tiltekin mál séu lögð fyrir Alþ., og það er verið að birta manni ályktanir í blöðum, þar sem er tekin afstaða til einstakra mála, t.d. skattamála o.fl. mála, sem er sagt að eigi að lögfesta á Alþ. og hafa ekki einu sinni verið lögð fram á þinginu. Þetta eru auðvitað svo fráleit vinnubrögð, að það tekur ekki nokkru tali að leyfa sér að viðhafa þau, og það er vissulega hægt að hafa samráð við bæði verkalýðshreyfinguna og önnur stéttasamtök í landinu án þess að taka upp þau vinnubrögð að gera þau eða önnur stéttasamtök að yfirþingi í landinu, svo lengi sem við höfum hér þingbundna stjórn. Þetta sýnir ekki á nokkurn hátt neina vantrú á verkalýðssamtökunum sem slíkum eða fjandskap til þeirra. En svo kom að kjarna málsins hjá hæstv. félmrh. og það var að rökstyðja það hér, hvað verkalýðssamtökin væru full af velvilja til þessa máls, sem hér lægi fyrir. Og maður skyldi nú halda, að hæstv. félmrh., sem jafnframt er forseti Alþýðusambands Íslands, vissi gerla um þetta mál og a.m.k. mundi hann ekki leyfa sér annað, en að segja alveg nákvæmlega rétt frá öllum atvikum málsins. Varðandi hið mikla traust verkalýðshreyfingarinnar á hæstv. ríkisstj. nægir e.t.v. að vitna í það, sem mjög áhrifamikill stuðningsmaður ríkisstj. sagði hér í fyrrinótt, hv. 3. þm. Reykv., en hann komst svo að orði, að verkalýðurinn væri að missa traust á ríkisstj. Það eitt út af fyrir sig held ég að sé nægilegt til að sýna, að það er ekki ástæða til þess fyrir hæstv. félmrh. að vera mjög glaðan. En ekki skal ég að vísu hafa neitt á móti því, að hann gleðjist í sínum huga, honum mun ekki af veita, það er svo margt, sem hrellir hann um þessar mundir. En hann féll í þá slæmu gildru að segja alls ekki rétt frá atvikum málsins. Hann hélt því í fyrsta lagi fram, að hv. þm. G-K. hefði sagt, að ályktun sú, sem var endanlega samþ., hefði verið gerð með eins atkvæðis mun. Það er alrangt. Hann sagði, að hún hefði verið samþ. með 16 atkv., 12 setið hjá og einn greitt atkv. á móti. En það var önnur atkvgr., sem fór fram í þessari n. og var eins atkv. munur, en hæstv. félmrh. skýrði ekki frá hér áðan, og það var atkvgr. um till. þeirra fjórmenninganna, sem áður hefur verið skýrt hér frá og hæstv. ráðh. að vísu segir nú að hafi ekki verið sérlega óvinveitt ríkisstj. En ég held, að það felist dálitið annað í ályktuninni sjálfri, því að þar segir svo, - ég sé ekki ástæðu til þess að lesa ályktunina alla, hann vitnaði í einstök atriði hennar, en aðeins taka það atriði, sem hann vildi halda fram að ekki fæli í sér neina sérstaka andstöðu gegn þessu máli, og þar segir svo í niðurlagi þeirrar till.: „Efnahagsmálanefnd og miðstjórn A.S.Í. vísa því frá sér þeim till. um ráðstafanir í efnahagsmálunum, er nú liggja fyrir, þar sem þær eru ekki í samræmi við það, sem síðasta Alþýðusambandsþing heimilaði þessum aðilum að semja um.“ Þetta er vissulega ekki neitt sérstaklega vinsamleg afstaða til þessara umræddu till. Og hvernig fór svo með þessa till.? Jú, það fór þannig með hana, að flutt var við hana brtt., sem hæstv. ráðh. skýrði frá, en sú brtt. var samþ., þegar hún var borin upp sem Brtt. við áðurgreinda till., með aðeins eins atkv. mun, eða 15:14 atkv., sem var hin raunverulega atkvgr. í n., vegna þess að allur þorri þeirra, sem um þá till. greiddu atkv., sat síðan hjú með þeim rökstuðningi, að þeir hefðu áður mótað sína afstöðu í sambandi við þessa till. og sæju ekki ástæðu til að greiða atkv. um endanlegu till., þannig að þetta er hin raunverulega atkvgr. í n., sem sýnir viðhorfið í n. til málsins. Það er að vísu rétt, að það munaði aðeins einu atkv. Hæstv. félmrh. sagði hér áðan, að hann hefði ekki ráðið úrslitum um það. Ég spyr, hvort hann hafi ekki greitt atkv. um þá till. Ég hygg, að það muni samt vera svo, því að það koma þar fram öll þau atkv., sem þarna áttu að vera, og einu atkv. betur. Þetta er sá mikli stuðningur, sem hæstv. félmrh. segist hafa frá sínum samtökum, Alþýðusambandi Íslands, og þegar þess er gætt, að á bak við þessa 14, sem voru á móti, munu standa um 3/4 hlutar verkalýðshreyfingarinnar, en aðeins um 1/4 hluti á bak við hina 15, þá fer þessi stuðningur að verða mjög vafasamur. Það voru enn ýmis atriði, sem fram komu hjá hæstv. ráðh., sem mig langar að víkja örfáum orðum að. Hann sagði, að verkalýðshreyfingin hefði oft áður neyðzt til þess að fara í kaupdeilur vegna ósamræmis vísitölunnar við hið raunverulega verðlag. En nú sagði hann, að það væri enginn áhugi hjá verkalýðshreyfingunni annað, en að fá smávægilegar lagfæringar, sér væri kunnugt um, að það væru ekki uppi neinar kröfur í þá átt. Það er sannarlega alltaf gleðilegt að þurfa ekki að standa andspænis alvarlegum kaupdeilum, og því ber að fagna því, ef þær eru ekki nú fram undan. En það, sem mér finnst einkennilegt við þessa afstöðu hjá hæstv. félmrh., er það, að hann taldi ástæðu til þess að fara í vinnudeilu, þegar verðlag hafði verið stöðugt á þriðja ár, og gera kröfur um allt að 70% kauphækkun. Þá var hann að vísu ekki ráðh. En nú, eftir að þessar stórkostlegu álögur hafa verið tvö ár í röð lagðar á þjóðina og reynt með öllum hugsanlegum ráðum að hafa vísitöluna í sem mestu ósamræmi við raunverulega verðlagsþróun í landinu, þá er engin ástæða til þess að hækka kaup. Þá eru góðir menn í stjórn. Og hæstv. ráðh. bætti því við: Hver sem reynir að villa um fyrir verkalýðshreyfingunni fer bónleiður til búðar. - Þá vitum við það. Það var fleira athyglisvert í ræðu hæstv. félmrh., m.a. um vísitölukerfið. Vísitölukerfið er búið að haldast hér síðan 1940, og nú kemur á daginn, að aðalbaráttumenn fyrir vísitölukerfinu munu hafa verið hálaunamenn, segir hæstv. ráðh. Ég spyr nú: Ef þetta er svona og ef vísitölukerfið er til óhagræðis fyrir verkalýðshreyfinguna, hvernig í ósköpunum stendur þá á, að það hefur ekki verið gerð tilraun til þess af verkalýðshreyfingunni að fá þetta kerfi afnumið? Ég man ekki betur, en ég hafi lesið það í blöðum þeirra flokka, sem telja sig verkalýðsflokka, og þá ekki hvað sízt í blaði, - ja, það er nú kannske of mikið sagt, blaði þess flokks, sem hæstv. félmrh, telur sig til, því að sá flokkur hefur víst ekkert blað, en hann mun eiga innangengt í eitt blað, Þjóðviljann, og það blað birtir ræður hans núna um þessar mundir, hvað lengi sem það verður, og í því blaði hefur, ef ég man rétt, verið ákaflega fast í það haldið, að vísitölukerfið ætti að þróast með eðlilegu móti, og verið deilt harkalega á það, ef það hefur ekki verið talið verka nógu vel og ef nokkurn tíma hafa verið skerðingar á því gerðar, þ.e.a.s. að undantalinni einni skerðingu, sem var gerð, þegar núverandi ríkisstj. tók við völdum, Það var góð og nytsöm skerðing að þeirra dómi, en allar fyrri skerðingar höfðu verið alveg óhæfilegar á þessu kerfi. Nú stöndum við andspænis því í dag, að þetta er eitthvert uppátæki hátekjumanna í þjóðfélaginu og forustumenn verkalýðssamtakanna og þ. á m. hinn skeleggi forseti Alþýðusambandsins hafi ekki nokkurn hlut hafizt handa um að fá þessu breytt fyrr en núna, að hann er að hugsa um að láta ræða það á Alþýðusambandsþingi í haust, hvort ekki sé bezt bara að hætta við þetta allt saman. Ja, þetta er sannarlega merkileg uppgötvun. Ég skal síður en svo hafa á móti því, að þetta kerfi sé endurskoðað, og það er alveg rétt, sem hv. þm. A-Húnv. hefur haldið fram, að þetta kostar mikla óhappaþróun í þjóðfélaginu, þessi stighækkun verðlags og kaupgjalds eftir vísitölu. En það, sem vekur undrun manns í dag, - að vísu ætti maður nú að hætta að verða undrandi yfir því, sem kemur úr stjórnarherbúðunum, því að það koma þaðan furðulegir hlutir á hverjum degi, - er það, að það skuli nú allt í einu vera talið nauðsynlegt að hverfa frá þessu skipulagi. Ég veit, að vinur minn, hv. þm. A-Húnv., muni hugsa: Ja, batnandi mönnum er bezt að lifa - og fagna þeim væntanlega stuðningi, sem þaðan er að fá, og ef þeir verða þar í fylkingarbrjósti, hann og hæstv. félmrh., þá trúi ég ekki öðru en vísitalan láti fljótt undan síga. Hæstv. félmrh. og fleiri ráðh. raunar, sem hér hafa talað, hafa talið þetta afkvæmi sitt harla gott og glaðzt mjög yfir því, ef við sjálfstæðismenn höfum fallizt á, að eitthvað gott væri í frv. Það er vitanlegt, eins og hv. 9. landsk. sagði hér áðan, að það er útilokað, að 6 menn, greindir menn, ásamt mörgum sérfræðingum geti setið mánuðum saman til að koma saman frv., án þess að það sé eitthvað í því af viti. Og það er því ekki neitt sérstaklega mikið til að gleðjast yfir, þó að við sjálfstæðismenn höfum fundið ýmislegt nýtilegt við þetta frv. Okkur hugkvæmist ekki að berjast gegn frv. vegna þess, að það sé frv. þessarar hæstv. ríkisstj., heldur vegna þess, að við teljum það stórgallað, En við getum líka unnt ríkisstj. þess, sem er gott við málið, og það eru ýmsir hlutir í þessu frv., sem eru til bóta óneitanlega. En í rauninni er stærsti gallinn á frv. sá, að því virðist vera nánast ætlað að lifa í svona 4–5 mánuði, og hvað þá tekur við, veit enginn. Hvaða lokatakmark það er, sem hæstv. forsrh. sagði að nú væri stigið stórt skref að, veit enginn. Og eftir að hafa hlustað á þessar umr. eru menn enn fjær því að vita það, vegna þess að hæstv. ráðh. virðast stefna þar sitt í hvora áttina. Það mætti þess vegna segja mér, að það gæti farið svo fyrir hæstv. ríkisstj., þó að ég vilji ekki óska henni í raunveruleika þeirra örlaga, eins og fer fyrir manni, sem væri hundinn sinn hvor fóturinn á aftan í tagl á hestum og svo færu hestarnir sitt í hvora áttina. Það verður ekki skemmtileg útkoma úr því fyrir aumingja manninn, og ef ríkisstj. ætlar að stefna áfram eins og virðist koma fram hér í ræðum hennar talsmanna, - það hafa nú engir talað hér af hennar talsmönnum nema ríkisstj. sjálf, þá lízt mér ekki á þá þróun, sem fram undan er. Það virðist fullkomið öryggisleysi um það, hvort þær ráðstafanir, sem hér eru gerðar, nægja nema e.t.v. út árið. Það er enn þá engin vissa fyrir því, að sú 19 stiga hækkun á vísitölu, sem vitað er um nú í dag að muni verða, verði ekki til þess að spenna verðbólguþróunina svo hátt, að þessar 790 millj., sem hér er gert ráð fyrir, verði um næstu áramót orðnar allt of litlar til þess að bjarga þessu við. Og það er eitt versta atriðið við þetta mál allt saman, það mikla öryggisleysi, sem hér er um að ræða. Það náttúrlega gegnir hinni mestu furðu, að ríkisstj., sem ætlaði sér að styðjast við stéttasamtökin og leysa vandamálin með þeirra aðstoð, skuli vera nú, eftir að ríkisstj. er búin að sitja um nærfellt tveggja ára skeið, ekki komin lengra en það, að hún segir í sínu frv., að það sé ætlunin á næsta hausti að ræða við stéttasamtökin um það, hvað eigi að gera, eftir rúmlega tveggja ára umhugsunartíma. Það hefðu þótt heldur slæleg vinnubrögð hjá einhverjum öðrum. Nei, ég er ákaflega hræddur um það, svo að ég taki líkingu hæstv. félmrh., að þessi veggur, sem hæstv. ríkisstj. er nú að hlaða og hæstv. félmrh. finnst dæmalaust traustur og fallegur, standi ekki lengi. Og ég er jafnframt hræddur um það, einmitt vegna þess, hve hæstv. ríkisstj. er ánægð með þennan vegg, að veggurinn muni blátt áfram hrynja yfir hana sjálfa, því að hún heldur sig hafa svo mikið skjól af veggnum, að þar geti hún örugglega legið og hvílt sig eftir frækilega unnið starf síðustu mánuðina, sem hún hefur setið yfir þessu frv. Það má að vísu segja, að það muni ekki saka þjóðina mikið, ef ríkisstj. verður bara ein undir veggnum. En því miður er ég hræddur um, að með þessu spori, sem hér er stigið, sé verið að stíga æði stórt spor lengra inn í eyðimörkina, sem hæstv. forsrh. varð svo tíðrætt um einu sinni, þ.e.a.s. áður en hann tók við völdum, en hefur nú lítið talað um eftir það, af hvaða ástæðum sem það er. Og það væri vissulega sorglegt fyrir alla aðila, ef svo yrði. Ég efast ekkert um, að það mundu allir fagna því og það ekkert síður við sjálfstæðismenn en aðrir, ef hér lægju fyrir frá hæstv. ríkisstj. úrræði, sem væru líkleg að leysa okkur út úr þeim mikla vanda, sem okkar atvinnuvegir eiga við að glíma í dag. Það væri áreiðanlega ósk okkar allra, bæði í stjórn og stjórnarandstöðu, að efla atvinnulíf okkar þjóðar og reyna að stuðla að því, að hún geti lifað hér við góð kjör í landi sínu. Ég veit, að við erum allir sammála um það. En því miður er ég hræddur um, að þessi hæstv. ríkisstj., sem nú situr, eigi ekki það lán til að bera, að henni auðnist að þoka íslenzku þjóðinni áfram til bættra lífskjara. Reynslan af hennar setu þessi tæp tvö ár, sem hún hefur setið, bendir ekki til þess. Og nú í dag stendur hún andspænis því, að hún mætir síþverrandi trausti, einnig frá þeim samtökum, sem hún helzt ætlaði að styðjast við, og hvernig hún ímyndar sér, að hún geti leyst þann vanda, sem hér er við að glíma, eftir að hún úr öllum áttum fær vantraust, það get ég ekki skilið. Og þó að við sjálfstæðismenn flokkslega séð, gætum haft töluverðan áhuga á því, að þessi hæstv. ríkisstj. sæti nokkurt skeið enn þá, af því að við vitum ósköp vel, hvað út úr því kemur, þá er þó sennilega ekki leyfilegt fyrir okkur að ala slíka von í brjósti, vegna þess að sú seta ríkisstj. mundi geta orðið of dýru verði keypt fyrir íslenzku þjóðina.



Herra forseti. Í ræðu minni hér í dag gerði ég nokkra grein fyrir áliti mínu á því frv., sem hér liggur fyrir, og skal ekki ítreka neitt af því, sem ég sagði þá. En mér þykir nauðsynlegt að segja hér örfá orð til viðbótar í tilefni af ræðu hæstv. félmrh. og skal byrja á því að svara því, sem hann sagði um mig hér persónulega. Hæstv. ráðh. sagði, að væri augljóst, að ég hataði vísitöluna, og það er satt og einkum vegna þeirra afleiðinga, sem sú skrúfa hefur haft í okkar þjóðlífi, sem vísitalan hefur gert, og skal ég koma nánar að því síðar. En svo bætti hæstv. ráðh. því við, og þar næst Eystein og Framsókn. - Þessu verð ég nú alveg að mótmæla og geta þess, sem vita mætti, að ég hata engan mann og hef aldrei gert og því síður heilan flokk. Jafnvel þó að Framsfl. hafi margt illa gert, þá á ég þar marga góða kunningja innan þings og utan og veit, að í þeim flokki eru menn af öllum tegundum. En það er annað, sem ég hata. Ég hata fjármálapólitík Eysteins Jónssonar, og ég hata það, að Framsfl., svo fjölmennur flokkur og að sumu leyti vel skipaður, skuli hafa gengið svo langt á þeim villigötum, sem foringi hans hefur gengið á undanförnum árum. Það er þetta, sem ég hata, en ekki nokkurn mann. Þá vil ég hér mótmæla því, sem fram hefur komið hjá hæstv. félmrh. og fleiri ráðh., sem hér hafa talað, að það sé einhver stefna Sjálfstfl. að fella gengið. Þetta er alger fjarstæða, því að það hafa ekki neinar samþykktir um það verið gerðar í okkar flokki og gætu ekki veríð. Frá mínu sjónarmiði er það svo, að það að fella gengi sé eitthvert mesta neyðarúrræði, sem hægt sé að gera, og það, að hér er verið að því, þótt á dulbúinn hátt sé, það sé hið mesta skaðræði, sem lengi hefur verið flutt fram. Gengisbreytingin 1950 hefur ekki reynzt nærri því vel, og það er fyrir það, að áhrif hennar eða það, sem til var ætlazt að gerði gagn, var sprengt. Og eins gæti farið enn, ef ætti að fara að fella gengi. Það er þýðingarlaus ráðstöfun til gagns, ef það á að vera mögulegt að sprengja gengisfellinguna með vísitöluskrúfu eða á þann hátt að skrúfa upp rekstrarkostnað atvinnuveganna í hlutfalli við gengisbreytinguna. Þess vegna get ég ekki látið því vera ómótmælt, sem hæstv. ráðh. hafa hér verið að flíka, að það væri einkum stefna Sjálfstfl. að fella gengið. Þá skal ég koma að því, sem var mjög athyglisvert og mér að sumu leyti þótt vænt um að heyra frá hæstv. félmrh., og það var það, sem hann sagði um verkalýðsfélögin og þeirra skoðanir. Ég hef það álít, að það sé mjög rangt og gagnstætt því, sem vera á í stjórnmálum, að ráðh. eða aðrir valdamenn séu að gefa loforð um það, að þeir skuli gera það eitt, sem sé samþykkt af einhverjum félögum, stéttarfélögum eða öðrum úti á landinu. Það er að vísu sjálfsagt, að hver og einn stjórnmálamaður hafi samráð við sína kjósendur. En það á að vera og þarf að vera skylda alþm. og ríkisstj. að gera það eitt, sem þeir álíta réttast og heppilegast fyrir þjóðarheildina, og berjast svo fyrir fylgi við það, í þeim stéttarfélögum, sem þeir hafa áhrif á, og meðal almennings í landinu. Ég skal taka það fram, að þegar núverandi hæstv. ríkisstj. byrjaði sína göngu á því að stöðva kaupgjald og verðlag sumarið 1956, þá fannst mér það vera mjög góð ráðstöfun, og ég get ekki neitað því, að mér fannst hæstv. félmrh. sýna þá mikla karlmennsku og koma fram sem sá maður, að ég fór að gera mér vonir um, að þarna hefðum við í forseta Alþýðusambandsins líklega fengið góðan ráðh. Hann barðist fyrir því af fullum krafti og með skynsamlegum rökum, að hér yrði að stöðva, og talaði þar alveg gagnstætt því, sem hann hafði áður gert og allir verkfallapostular og verkalýðsforingjar á undanförnum árum hafa gert. En þetta stóð ekki nema um 4 mánaða skeið. Þá var snúið við blaðinu, og í lok þess tíma voru hækkaðir skattar og tollar um 300–400 millj. kr. Og nú segir hæstv. félmrh., og það var það, sem mér þótti sérstaklega vænt um að heyra, - hann sagði: Verkalýðsfélögin vilja hafa sem minnsta breytingu, mest jafnvægi og sem minnsta hækkun. - Sé þetta rétt, sem ég skal ekki vefengja, þá er ekkert undarlegt, þó að hæstv. félmrh. gangi verr að fá verkalýðsfélögin til þess að samþykkja þetta vitlausa frv., sem hér liggur fyrir, heldur en honum gekk að fá það samþ. haustið 1956 að stöðva kaupgjald og verðlag. Þá er það vísitöluskrúfan, sem ég skal segja hér örfá orð um, og ég verð að telja, að það mál horfi miklu vænlegar nú, en áður hefur verið, ef marka má þau orð, sem hér hafa fallið frá þremur hæstv. ráðh.: í fyrsta lagi frá forsrh., í öðru lagi frá hæstv. sjútvmrh., og þessir 2 menn eru fulltrúar atvinnuveganna í ríkisstj., og í þriðja lagi kemur það svo nú frá hæstv. félmrh., sem telja má helzt fulltrúa verkalýðsstéttarinnar, að hann vilji gjarnan afnema vísitöluskrúfuna. Ef þetta er alvara fyrir þessum þremur mönnum, þá ætti þeim að vera innan handar að buga sína samstarfsmenn, sem eru fyrst og fremst fulltrúar embættismannastéttarinnar, hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. Ef ætti að vera von um að afnema þennan bölvald, sem verstur hefur verið í okkar fjármálalífi, sem er vísitöluskrúfan, að það væri hægt að afnema það, segjum á næsta hausti, þá held ég, að það væri hollast fyrir hæstv. ríkisstj. að snúa nú við blaðinu í þinglokin og leggja þetta frv., sem hér liggur fyrir, í eldinn og reyna að fleyta atvinnuvegunum yfir þessa sumarmánuði með þeim uppbótum, sem mögulegt er minnst að komast af með, og taka svo málið upp á heilbrigðum grundvelli á næsta hausti, því að með þessu frv. er farið út í þá mestu aukningu á dýrtíðarskrúfunni, sem gerð hefur verið með nokkru einu frv., síðan ég kom á Alþ. Það á að lögbjóða það með þessu frv. samkv. upplýsingum sjútvmrh. að hækka embættislaun eða laun yfirleitt um 50 millj. með einu pennastriki, það á að ákveða það með þessu frv. að hækka útgjöld ríkissjóðsins um 80 millj. í viðbót við allt annað, og öll sú gífurlega hækkun, sem af því hlýtur að leiða að hækka allt vöruverð í landinu, allar aðfluttar vörur, hverju nafni sem nefnast, í svo stórum stíl sem hér hefur verið sannað með ræðum margra þeirra manna, sem hafa talað um þetta mál. Alls þessa vegna verð ég að segja það, að þau ummæli, sem hæstv. félmrh. hefur hér haft um afstöðu verkalýðshreyfingarinnar, þau sanna það, að hér er ekki verið á réttri leið, hér er verið að fara út á öfuga leið, sem ráðh. lýsir að verkalýðsfélögin vilji, og þess vegna ber að snúa sér að því að stöðva alla skrúfuna. Og hæstv. ráðh. gerði miklu betur í því að flytja nú frv. um það, sem hann gerði með bráðabirgðalögum sumarið 1956, að flytja nú frv. um að stöðva kaupgjald og verðlag, þangað til séð er á næsta hausti, hvort það er ekki hægt að taka þetta mál upp á skynsamlegum grundvelli, en ekki fara að samþykkja hér á Alþingi þá hringavitleysu, sem liggur í því frv., sem við erum hér að ræða um.



Herra forseti. Það hefur oft verið svo, þegar á undanförnum árum hafa verið umr. á Alþingi um úrræði í efnahagsmálum, að það mætti heyra það í gegnum ræður stjórnarandstöðunnar, að þeir væru engir andstæðingar málsins. Það var mikið tómahljóð í ræðu hv. þm. G-K. (ÓTh), þegar hann hóf hér andmæli gegn frv. Það duldist engum manni, og sízt af öllu, held ég, að það hafi farið fram hjá Sjálfstæðisflokksmönnunum hérna á Alþingi. Það er vitanlega þannig, að hv. þm. G-K. viðurkennir allra manna fyrst, að það verði að gera ráðstafanir til þess, að framleiðsluatvinnuvegirnir geti haldið stanzlaust áfram, og þess vegna neitar hann heldur ekki þeirri nauðsyn, að þá verði að afla til þess tekna. Og þetta hefur mátt heyra á ræðum hvers einasta þm. Sjálfstfl. En fagnaðarhljóðið var mest áberandi eiginlega í hinni síðustu ræðu, sem nú hefur verið haldin, sem sé í ræðu hv. þm. A-Húnv. (JPálm). Hann er reglulega með hýrri há nú, og ég gæti bezt trúað því, að vonirnar um breytingar á vísitölukerfinu geri það að verkum, að hann gangi annaðhvort í Alþb. eða jafnvel í Framsókn og greiði atkvæði með málinu. Hv. 9. landsk. (ÓB) játaði, að vísitöluveggurinn, sem hann tók þátt í að byggja hér 1949 og 1950, hefði sannarlega ekki orðið varanlegur, hann hefði hrunið. En það voru ytri atvik, sem eyðilögðu gengislækkunina þá, það var sem sé Kóreustyrjöldin, og hún hristi jarðarkúluna svo mikið, að vísitöluveggurinn hrundi. Þetta má vel vera, að ytri atvik hafi verið óhagstæð, eftir að Sjálfstfl. framkvæmdi þá gengislækkunina. En það sýnir þá, að það getur ýmislegt gerzt, jafnvel í fjarlægum löndum og heimshlutum, sem gerir jafnvel gengislækkun ekki að varanlegri lækningu í efnahagsmálum. Og það gæti gerzt ýmislegt það í okkar eigin landi, þó að gengislækkun væri gerð, að hún væri lítið varanleg. Það þyrfti ekki annað en t.d., að það kæmi atvinnuleysi á því sama ári, sem gengislækkunin væri gerð, þá væri hún búin að verða sér til skammar og það þyrfti á ný að gera ráðstafanir til þess að koma framleiðsluatvinnuvegunum til hjálpar. Það gætu þess vegna gerzt, ekki aðeins í fjarlægum löndum, heldur einnig innanlands, þeir atburðir, sem gerðu gengislækkun að mjög lítið varanlegri efnahagsmálaráðstöfun. Hitt er alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að það er engin varanleg lausn til í efnahagsmálum og því síður nokkur eilífðarlausn. Þetta er alveg hárrétt. Það varanlegasta, sem hægt er að gera í efnahagsmálum okkar þjóðar nú, er að afla nýrra atvinnutækja, auka framleiðsluna, auka þjóðartekjurnar, og að því stefnir núverandi ríkisstj. Hún þarf að fá tíma til þess að efla atvinnutækin og þjóðarframleiðsluna, þá er meira til skiptanna í okkar þjóðfélagi. Það er varanlegasta lausnin. Hv. 2. þm. Eyf. (MJ) sagði, að það væri rangt, að formaður Sjálfstfl. væri á móti aðstoðinni við atvinnulífið, vitanlega væri hann það ekki. Ef hann er það ekki, er hann þá á móti þeirri fjáröflun, sem þarf til þess að koma atvinnulífinu til hjálpar? Hvaða vit er í því? Og ef hann er það ekki heldur, þá er hann á móti hvorugu af því, sem er meginefni þessa frv. Annars vegar er það aðstoðin við atvinnulífið, og hins vegar er það tekjuöflunin, sem kemur við ýmsa í þjóðfélaginu, til þess að geta veitt þá aðstoð. Ég vil vænta, að það sé rétt, að formaður Sjálfstfl. sé á móti þessu hvorugu, aðstoðinni við atvinnulífið eða fjáröfluninni til þess að geta veitt þá aðstoð. Þá talaði hann um þá verkalýðsforingja, sem hefðu verið á móti aðgerðum ríkisstj. Það voru engir nema e.t.v. einn, sem var á móti aðgerðum ríkisstj. Það var nokkur skoðanamunur um það, hvernig ætti að orða þær undirtektir, sem verkalýðshreyfingin veitti, og það fór svo, að sú jákvæða ályktun, sem samþykkt var, fékk ekki mótatkvæði nema eins manns, 12 sátu hjá og 16 greiddu efnahagsmálaaðgerðum stjórnarinnar atkvæði á þann veg, að þeir töldu rétt, að verkalýðshreyfingin beitti sér ekki móti aðgerðunum og gerði ekkert til að torvelda þær. Þá vék hann að uppáhaldsefninu um það, að ég hefði komið af stað verkfallinu 1955. Ég hef þá sjálfsagt komið af stað verkfallinu 1952 líka. Í verkfallinu 1952 var þáverandi ríkisstj. knúin til þess að gera ráðstafanir til verðlækkunar í landinu, en það varð að heyja verkfall til þess, harðvítugt verkfall. Sú ríkisstj. var ekki alveg á þeim buxunum að vilja stöðva verðlag í landinu eða lækka það. Nei, verkalýðshreyfingin háði þá langvarandi og harðvítugt verkfall í jólamánuðinum til þess að knýja fram stöðvun á verðlagi. Það er þess vegna ekkert nýtt, að verkalýðshreyfingin hafi beitt sér til þess að fá aukið jafnvægi í þjóðfélaginu og mótmæla hækkunum, af því að þær hafa alltaf orðið á kostnað verkalýðsins. Verkfallið 1952 var háð, eins og alkunnugt er, til þess að knýja fram verðlækkanir, og það tókst. Og hvað gerðist þá? Jú, þá kom einmitt stöðvunar- og kyrrstöðutímabil í tvö ár, en svo fór að hallast á ógæfuhliðina. Það voru gerðar pólitískar ráðstafanir meira að segja til þess að eyðileggja áhrifin af þeirri stöðvun, sem gat skapazt eftir verkfallið 1952, í árslokin þá, verkfallið er þá rétt fyrir áramótin. Og svo á ég að hafa komið af stað verkfalli aftur 1955. Hvað hafði þá gerzt? Á nokkrum árum frá því 1948 hafði það gerzt, að kaupmáttur launa hafði rýrnað um nálægt 20% smátt og smátt á því tímabili, og það var það, sem verkalýðshreyfingin þoldi ekki og ákvað - þ.e.a.s. allmörg stór stéttarfélög, - að segja upp samningum til þess að reyna að vinna þessa kjararýrnun upp. Það var hvorki ég né neinn einstaklingur, sem gat áorkað því, að fjöldi verkalýðsfélaga sagði þá upp samningum. Þá var farið fram á kauphækkanir til þess að vinna upp þá kjararýrnun, sem sannanlega hafði orðið. Góðir hagfræðingar reiknuðu það út, að kjaraskerðingin næmi þá í kringum 20%, á nokkuð mörgum árum að vísu, og var þá ekki talin sú breyting á húsnæði hér í Rvík og suðvestanlands, sem þá hafði hækkað stórkostlega og rýrt mjög kjör verkalýðsins. Hagfræðingarnir sögðu: Við getum ekki tekið það með í dæmið, við vitum ekki, hvað hin raunverulega húsaleiga er, hún er í mörgum tilfellum miklu hærri. en gefið er upp, og þess vegna reiknum við dæmið án tillits til húsaleigunnar. - En þegar það var reiknað svona út, þá kom samt út, að kjararýrnunin væri um 20%. Hvað fékkst út úr þessu verkfalli? Það var langt og hart, því er ekki að neita. Það fékkst 10 eða 11% kauphækkun út úr því, það á að hafa komið öllu úr skorðum hér, –og það fékkst stofnaður sjóður atvinnuleysistrygginga, sem við teljum vera aðalsigur þess verkfalls. Það hefur farið svo með atvinnuleysistryggingarnar, að mesti sparnaður, sem nú á sér stað í okkar þjóðfélagi, er í gegnum fjársöfnunina, sem fer nú inn í atvinnuleysistryggingasjóðinn. Atvinnuleysistryggingasjóðurinn er nú að verða um 90 millj. kr. og er þegar farinn að starfa í þá átt að hjálpa til við ýmiss konar framkvæmdir, sem geta síðar orðið grundvöllur að blómlegu atvinnulífi í hinum ýmsu byggðum landsins og komið í veg fyrir atvinnuleysi. Þetta er einn af ávöxtum verkfallsins 1955, og ég hygg, að þeim fækki óðum, sem harma, að það verkfall var háð. Það leiðrétti þá kjaraskerðingu að verulegu leyti, sem orðin var, og það kom fótum undir atvinnuleysistryggingar í okkar landi, sem verkalýðsstéttin mun blessa um langa framtíð. Þá fór hv. 2. þm. Eyf. nokkrum orðum um það, að þetta mál væri ekki svo einfalt sem ég vildi vera láta, og stendur enn þá fastur á því, að málið sé svo flókið, að sjálfstæðismenn skilji það ekki enn þá, þess vegna séu þeir löglega afsakaðir um það að koma með engar till. Kenningin er sem sé sú: Við skiljum það, að þetta mál er vitlaust, - það skilja þeir, en við skiljum ekki hitt, hvaða till. á að koma með, til þess að þetta sé umbætt, - það geta þeir ekki. Þá leyfist mér að segja: Þeir vilja enn þá og í rauðan dauðann halda því fram, að allur þingflokkur Sjálfstfl. sé svo einfaldur, að hann skilji ekki þetta flókna mál, og það er ekki traustvekjandi gagnvart þjóðinni. Það verður áreiðanlega talið furðulegt, að Sjálfstfl. gefi sjálfum sér þá einkunn, að hann skilji ekki þetta mál og geti ekki þess vegna borið fram neinar till. til breytinga. Ég er að vona, að það verði þeim til bjargar, að fólk trúi þessu ekki.  Þá var það út af samráðum, sem höfð hafa verið við samtök útgerðarmanna og samtök verkalýðsins, það sé gengið allt of langt, þegar maður getur séð það í blöðunum, að verkalýðssamtökin séu að fagna lögfestingu þessa og hins máls, sem ekki er komið fyrir Alþ. Mikið lifandis ósköp er þetta hryggilegt, að verkalýðssamtökin eru farin að samþykkja ánægjuyfirlýsingar yfir því, að það verði komið á fót lífeyrissjóði fyrir togarasjómenn, þegar stjórnin hefur lagt það fyrir samtökin, að hún hafi komið sér saman um að gera þetta, og það er aflað fjár m.a. til þess, að þessi byrði lendi ekki á atvinnuvegunum, 7 millj. kr. tekjuöflun, til þess að útgerðarmennirnir fái þetta upp borið. Hvaða hneyksli er það, þótt verkalýðshreyfingin segi frá því, að hún gleðjist yfir því, að svona löggjöf verði sett, þegar hún hefur fengið vitneskju um, að ríkisstj., sem hefur sterkan meiri hluta á Alþingi, hafi orðið sammála um að bera slíkt frv. fram? Og það lá fyrir, samið af mþn. og búið að leggja það til einróma í ríkisstj., að málið yrði flutt ásamt þessu máli, því að fjáröflun vegna málsins var í þessum aðgerðum. Ég sé ekkert athugavert við þetta og hygg, að menn geti ekki tekið neitt undir þessar aðfinnslur, hvorki formanns Sjálfstfl. né hv. 2. þm. Eyf. Hér er ekkert athugavert. Menn láta í ljós ánægju sína yfir lausn góðs máls, þegar ríkisstj. hafði lýst því yfir til verkalýðshreyfingarinnar, að þetta mál yrði flutt, og þá efaðist enginn um, að það yrði gert. Það er smáatriði, að hv. 2. þm. Eyf. talaði um atkvgr. um till. fjórmenninganna, Það er alger misskilningur hjá honum. Það fór engin atkvgr. fram um þá till. Atkvgr. fór fram um brtt. og um till. svo breytta, og það var lokaatkvgr. Hitt skiptir miklu máli, að sá fulltrúi verkalýðsfélags í okkar hópi, sem vildi, að niðurstöðuályktun 19 manna nefndar og miðstjórnar Alþýðusambandsins væri mótmæli gegn efnahagsmálaaðgerðum stjórnarinnar, - hvaða undirtektir fékk hann? Það er meginatriði málsins. Hann fékk sitt eigið atkvæði og einskis manns annars, eitt atkvæði, en því taldi formaður Sjálfstfl. ástæðu til að þegja yfir, en það skipti öllu máli. Þá fór hv. 2. þm. Eyf. nokkrum orðum um vísitöluna og það, sem um hana hefði verið sagt, og hann hafði sjálfur látið í ljós, að hún gæti truflað jafnvægi og ýtt verðhækkunum og kaupgjaldshækkunum af stað, og ég hafði ekki heyrt betur, en hann teldi verkanir hennar vera óheppilegar. En hitt er rangt hjá honum, þegar hann heldur því fram, að vísitölukerfið hafi verið tekið upp fyrir kröfur frá verkalýðshreyfingunni. Það hefur ekki verið gert. Verkalýðshreyfingin hefur ekki gert neinar kröfur um það nokkurn tíma, að vísitölukerfið í því formi, sem það er, væri sett á fót, og árum saman hefur það verið skoðun innan verkalýðshreyfingarinnar, að hún gæfi ýmsum öðrum meira, en láglaunafólkinu í þjóðfélaginu. Og það hefur hún gert, hún hefur gefið hálaunamönnunum í sumum tilfellum helmingi meiri bætur, þegar dýrtíð hefur vaxíð, heldur en láglaunamönnunum. Hv. þm. A-Húnv. veit líka ósköp vel, að hann hefur ekki verið að berjast við verkalýðshreyfinguna, þegar hann hefur verið að berjast á móti vísitölukerfinu. Hann veit ósköp vel, við hvern hann var að berjast. Hann var að berjast við sinn eigin flokk. Hann hefur snúið geiri sínum gegn sínum flokki og verið hrópandans rödd þar og oft sagt það hér í þingsölunum, að hann fengi ekki þessu um þokað, því að sinn flokkur væri á móti sér í þessu máli. Það er sannleikurinn í málinu, að það hefur ekki verið háð barátta við verkalýðshreyfinguna um það að viðhalda vísitölukerfinu, það hefur verið barátta við allt aðra aðila, sem hafa viljað halda þessu kerfi við óbreyttu og í því formi, sem það er. Ég sé ástæðu til þess að ljúka 1. umr. málsins af minni hendi með því að spyrja Sjálfstfl.: Hvað vill Sjálfstfl. gera? Telur hann aðstoð við sjávarútveginn óþarfa? Þá gætum við orðið sammála um, að það þyrfti engar aðgerðir kannske. Telur hann aðstoðina, sem sjávarútveginum er veitt með þessu frv., of mikla? Þá væri æskilegt, að það kæmi fram og væri rökstutt, svo að menn gætu þá athugað, hvort ekki mætti þá draga úr tekjuöfluninni. En ef ekki, þá þarf Sjálfstfl. að horfast ærlega í augu við það, að aðstoðar sé þörf, og greiða þá atkvæði með þeirri fjáröflun, sem lögð er til, til þess að fullnægja henni. Og ýmsir sjálfstæðismenn hafa haldið því fram, að aðstoðin við atvinnuvegina væri of lítil. Þá ættu þeir að koma með brtt. um tekjuöflunina, að auka hana, ef þeir meina það. Ég held, að það þýði ekki stærsta stjórnmálaflokki landsins að segja: Ég veit ekkert, ég veit ekki, hvað á að gera, ég veit ekki, hvort það er nokkur þörf að gera nokkuð atvinnuvegunum til aðstoðar. - Ég held, að Sjálfstæðisflokknum heppnist ekki að spila sig sem einfeldning í þessu máli. Ég held, að það sé ákaflega ólíklegt, að hann sleppi með það. En svona er þetta. Fram á þessa stund hefur ekki örlað á neinni till. frá Sjálfstfl. um það, hvernig eigi að koma atvinnuvegunum til hjálpar á annan hátt, en hér er lagt til, og heldur ekki verið viðurkennt af þeim, því að þá væru þeir að neita staðreyndum, að það væri óþarft að gera neitt. Nú fer málið til n. sennilega hvað af hverju, og þar gefst hv. fulltrúum stjórnarandstöðunnar enn kostur þess að láta það sjást, hvort þeir eru þeir einfeldningar, sem þeir þykjast vera, eða hvort þeir koma með einhverjar brtt. Komi þær ekki í n., þá er ólíklegt, að nokkrar brtt. verði frá þeirra hendi, að þeir hafi nokkurn hlut að segja um málið nema bara nöldra hér, eins og þeir hafa gert, sem hefur enga þýðingu. Ég er alveg viss um það, að þegar fólkið les í Morgunblaðinu og blöðum Sjálfstfl., að hérna sé um að ræða 790 millj. kr. tekjuöflun nýja, þá heldur fólk, að það sé ákaflega vel séð fyrir þörfum framleiðsluatvinnuveganna með svona ríflegri fjáröflun. En Sjálfstfl. segir, að þetta sé ekki nóg, það sé of lítið, það þurfi meira, sérstaklega þurfi að hækka aðstoðina við síldveiðarnar upp í 85%. Kannske það sé þá von á till. frá Sjálfstfl. um, að þessi tala hækki, að það fari upp í 1.000 milljónir? Við sjáum til. En það rekst hvað á annað að halda því fram, að þessar tölur séu allt of háar, óþarfaálagning á mannfólkið í landinu, og hins vegar, að framleiðsluatvinnuvegirnir þurfi að fá meira. Það rekst alveg á, það skilur enginn. En svona er samhengið lítið í málflutningi sjálfstæðismanna, og þetta skýrist ekki á nokkurn hátt fyrir fólki, fyrr en koma fram einhverjar till. frá Sjálfstfl. um málið. Af þeim og þeim einum verður hægt að sjá, hvort flokkurinn hefur nokkra skoðun á málinu, eða ef hann er ekki skoðanalaus, þá hverjar skoðanir hans eru. Það hlýtur að koma fram í brtt. hans við málið, þegar það fer nú til fjhn.



Herra forseti. Það hryggir mig mjög mikið, hvað hæstv. félmrh. hefur miklar áhyggjur út af sálarheill okkar sjálfstæðismanna og ber mikinn kvíðboga fyrir því, hve þjóðin muni dæma okkur hart. Ég held nú satt að segja, að hann ætti að spara sér þessar áhyggjur. Það er auðvitað fallega gert að hugsa meira um aðra en sjálfan sig. En í þessu tilfelli held ég samt, að það muni vera annar aðili, sem þurfi frekar að hafa áhyggjur, heldur en við sjálfstæðismenn, og ég skal upplýsa hæstv. ráðh. um það, að það er alveg óhætt fyrir hann að takmarka áhyggjur sínar við þann aðila, þ.e.a.s. hæstv. ríkisstj., vegna þess að tilfinningar hans og okkar sjálfstæðismanna eru ekki gagnkvæmar að því leyti, að við sjálfstæðismenn berum engar áhyggjur út af hæstv. ríkisstj. Ég veit ekki satt að segja, hvort hæstv. félmrh. gerir sér grein fyrir því og hæstv. ráðherrar yfirleitt, hvernig það hlýtur að líta út í augum þjóðarinnar, þegar þeir eru sífellt að klifa á því, að við sjálfstæðismenn eigum að benda þeim á, hvernig eigi að leysa þennan vanda. Ég skýrði frá því í fyrrinótt, að Alþýðublaðið hefði sagt frá því fyrir skömmu, - ég skal játa, að það er auðvitað enginn algildur sannleikur, þó að Alþýðublaðið hafi sagt það, - en það komst þannig að orði, að nú ætti að vera mjög einfalt fyrir ríkisstj. að leysa þennan vanda, vegna þess að Sjálfstfl. sé kominn á þann stað, sem hann eigi að vera í íslenzku þjóðlífi. Og þetta er auðvitað í nánu samræmi við það, sem þessir hv. herrar hafa alltaf sagt. Þeir buðust til þess að leiða þjóðina út úr þeirri eyðimörku, sem þeir sögðu að Sjálfstfl. hefði leitt hana inn í. En nú á Sjálfstfl. að fara að koma til þess að leiða þá út úr eyðimörkinni. Við sjálfstæðismenn höfum aldrei haldið því fram, að við hefðum nein töframeðul til að leysa þennan vanda. Það eru þessir háu herrar, sem hafa haldið því fram, að þeir hefðu þau og að þeir einir væru færir um að leysa vandann. Nú skulu þeir bara leysa hann og láta sjá, að þeir komist af án tillagna okkar. Við munum, eins og við höfum lýst yfir, ekkert skorast undan því að taka við þeim vanda, sem á okkar herðar fellur, þegar þar að kemur, þó að það verði vafalaust ekki glæsilegt við því að taka. En þegar deilt er um grundvallaratriði eins máls, eins og hér er um að ræða, þá er ákaflega haldlítið að ætla að fara að lappa upp á það kerfi, sem byggt er upp og vissulega liggur viss hugsun að baki, eins og að þessu frv. hér; að ætla að fara að umturna einstökum atriðum þess, það er ákaflega vandasamt, vegna þess að það hlýtur að raska þeirri hugsun, sem að baki frv. liggur. Það verður þá að umskapa þetta allt frá rótum og leggja fram alveg nýtt kerfi, og ég held, að það hljóti hver heilvita maður að skilja, jafnvel þótt hæstv. ríkisstj. skilji það ekki, að það þarf meira en 2–3 daga til þess að leggja fram alveg nýjar till. frá grunni. Þetta held ég að sé svo auðskilið mál, að hvaða einfaldur maður sem er hljóti skilja það og jafnvel þótt tvöfaldur sé. Ég skal ekki þreyta þolinmæði hæstv. forseta. Ég vildi aðeins út af þessari sérstöku fsp., sem kom fram um tillögur okkar sjálfstæðismanna, taka þetta fram í grundvallaratriðum, Það hefur áður verið hér sagt, að við erum sammála hæstv. ríkisstj. um nauðsyn þess að efla atvinnulífið og að atvinnuvegirnir geti gengið, en við erum ekki sammála því kerfi, sem hér er upp byggt, Það er grundvallaratriðið, og ef við eigum að gera okkar brtt., þá þýðir ekkert að vera að breyta einum einstökum lið í því, það verður þá að gera það frá grunni og hafa þá til að byggja á allar þær athuganir, sem til þess þarf að geta byggt upp nýjar, heilsteyptar tillögur.