Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Við 2. umr. málsins bar hv. 3. þm. Reykv. fram brtt. um Álafoss- og Reykjavíkurlæknishérað. Heilbrigðis- og félagsmálan. hélt fund um þessa till. og ræddi hana við flm. Það hefur síðan verið leitað álits landlæknis og einnig borizt munnleg umsögn héraðslæknis Reykjavíkur um till., og munu þeir ekki geta fallizt á hana, a.m.k. ekki- óbreytta. Til þess að mál þetta, sem þarf að afgr. nú og helzt skjótlega, tefjist ekki, leyfi ég mér að beina þeim tilmælum til hv. 3. þm. Reykv., að hann að þessu sinni taki till. sína aftur, en hins vegar verður hún að sjálfsögðu tekin til athugunar fljótlega af mþn. í læknaskipunarmálum, sem nú starfar, og ég fyrir mitt leyti gef honum það fyrirheit, að ég mun sjá um, að það verði gert fljótlega, svo að þetta mál hafi fengið rækilega athugun í samráði við hann fyrir haustið. Ég vil beina þeim tilmælum til hv. þm., ef hann sæi sér fært, að taka till. aftur.



Hér er ekki um að ræða nema annaðhvort - eða, spurningin er um það, hvort þetta svæði á að vera læknislaust eða ekki. Mér skildist, að þessir háu embættismenn og ágætu upp á sína vísu settu það fyrir sig, og sérstaklega héraðslæknirinn, sem mér skildist landlæknir bera svo mjög fyrir sig, að nauðsynlegt sé, að þetta læknishérað heyri til læknishéraði Reykjavíkur vegna heilbrigðiseftirlitsins. En ég vil bara benda á, að nauðsynlegt er, að héraðslæknar hafi fulla samvinnu sín á milli um slík mál. Það er ómögulegt, að slíka samvinnu þurfi ekki. Skyldi þá vera minni nauðsyn á að hafa allt undir einum hatti, læknishérað Reykjavíkur og Hafnarfjarðar? Ætli samgöngur milli fólks í Hafnarfirði og Reykjavík séu ekki eins miklar og þessa fólks, sem um ræðir? Það eru margfalt meiri samgöngur milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, og það er auðvitað, að fjöldi fólks í Hafnarfirði hefur atvinnu í Reykjavík, nákvæmlega eins og þetta fólk, sem þarna er um að ræða. Ef ætti að tryggja það, að héraðslæknirinn í Reykjavík hefði fullt yfirlit yfir heilbrigðismálin á öllu því svæði, þá þyrfti að færa út kvíarnar fyrir þann ágæta héraðslækni og, nota bene gera þá um leið allt svæðið læknislaust, því að honum er bannað að gegna læknisstörfum. Þetta er ósköp náttúrlegt, þegar skriffinnskan kemst í hámark og ekki tekið tillit til neins annars en þess, sem bezt þénar skriffinnskunni, að svona mál eigi að útiloka. En ég held, að skriffinnskan eigi að lúta hagsmunum hins lifandi lífs, og hér er um að ræða, hvort fólkið á þessu svæði á að vera læknislaust eða ekki. Ég sé enga ástæðu til frestunar á því að taka ákvörðun um þetta mál og óska eftir því, að till. komi til atkvæða og hv. þm. skeri úr.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í nánum tengslum við frv. til l. um stofnun prófessorsembættis í heilbrigðisfræði í læknadeild Háskóla Íslands. Það mun hafa verið árið 1939, sem ráð var stofnað til manneldisrannsókna hér á landi, og ég ætla, að það hafi verið nú í vetur, sem útbýtt var hér á Alþ. skýrslu í sérstakri bók, sem kölluð var: Mataræði og heilsufar á Íslandi. Af þessari skýrslu var augljóst, að þessar byrjunarrannsóknir n., sem stofnuð var 1939, hafa varpað ljósi yfir nokkur atriði mataræðisins. Mér og öðrum þótti sýnt, að brýn þörf væri á, að rannsóknir þessar héldu áfram. Til þess að skapa þeim form í framtíðinni og jafnframt til þess að tengja þær rannsóknir við Háskóla Íslands, sem fyrst og fremst á að vera fræðistofnun á allt, en ekki hvað sízt það, sem íslenzkt er, er frv. þetta nú flutt. Með því er þessu manneldisráði skapað fast form í framtíðinni. Ætlazt er til, að væntanlegur prófessor í heilbrigðisfræði við Háskólann verði framkvæmdastjóri fyrir þetta manneldisráð, og þar af leiðandi yrðu þessar rannsóknir tengdar Háskólanum. Fyrir liggur, hver kostnaður hefur verið við manneldisráð fyrstu 3 árin. Hefur hann numið um 10 þús. kr. á ári, og eitthvað svipað gæti maður búizt við í framtíðinni; annars er ekki hægt að segja nokkuð ákveðið um það, því að starfssvið manneldisráðs er svo víðtækt, og fer þá eftir ákvörðun Alþingis, hve mikið verkefni er tekið fyrir árlega. N. hefur talað við landlækni, sem var formaður gömlu n., um nauðsyn þess að halda þessum rannsóknum áfram, og telur hann það mjög nauðsynlegt. N. hefur fallizt á það og leggur til, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. þetta verði samþ. óbreytt. Frv. þetta er um stofnun prófessorsembættis í heilbrigðisfræði í læknadeild háskólans og er nátengt frv. um manneldisráð. Aðalkostur þessa frv. er sá, að með því eru vísindamanni sköpuð skilyrði til þess að helga sig vísindalegum rannsóknum. Honum hafa einnig borizt áhöld, og allir eru á einu máli um hæfileika hans. Ég vænti þess, að frv. þetta nái fram að ganga, því að hér er um raunhæfa vísindastarfsemi að ræða, sem ávallt er landinu til gagns.



Herra forseti. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hv. frsm. n., hvort nefndin hefur athugað þetta í samráði við læknadeild háskólans eða háskólaráð, en um það verður ekkert séð í nál., en slíkt mun þó vera venja. Ég skal ekki fjölyrða um þetta, en ég get ekki varizt þeirri hugsun, að örlæti þessa þings í stofnun nýrra embætta sé um of.

Þetta er nýsköpunarþing.

Já, hv. 2. þm. N.-M. skaut því fram, að þetta væri nýsköpunarþing. Þetta er sú nýsköpun, sem hann og hans flokkur hafa unnið að sína stjórnartíð. Ég get ekki fallizt á það, að við getum farið út í það að stofna stöðugt ný embætti handa öllum efnilegum mönnum, Þótt ég viti, að þetta embætti, sem hér um ræðir, sé nytsamlegt og maðurinn, sem við því á að taka, mjög efnilegur, tel ég ekki neina sérstaka nauðsyn bera til stofnunar þess.



Herra forseti. Það er leiðinlegt að hlusta á aðdróttanir síðasta ræðumanns um, að einstakir menn og flokkar geri ekki annað en að stofna embætti. Hann er ef til vill búinn að gleyma því, að hann fór fram á það hér fyrir skömmu að stofna heila deild embætta, sem hefði kostað millj. kr. Till. hans gat bara enginn fallizt á, en þær voru viðvíkjandi landhelgisgæzlu.



Herra forseti. Ég vil svara fyrirspurn þeirri, sem beint var til mín áðan. Eins og ég gat um áðan, þá er þetta mál nátengt frv. um manneldisráð, og er hvort tveggja gert í samráði við háskólaráð og læknadeild háskólans, eins og sjá má af bréfi háskólaráðs um þetta efni, sem liggur frammi á lestrarsal. Mér finnst ummæli hv. þm. N.-Ísf. ekki í samræmi við framkomu hans, þegar verið var að stofna hér embætti í dauðum fræðum við háskólann, og hefði þá frekar átt við að tala um óþarfa eyðslusemi.



Herra forseti. Ég hélt í fyrstu, að óþarft mundi að stofna slíkt embætti við háskólann, sem hér um ræðir. En þegar ég fór að athuga, hvað lægi að baki þessu, þá komst ég að þeirri niðurstöðu, að upp úr þessu væri einna mest að hafa af þeim embættum, sem nú hafa verið stofnuð við háskólann. Þingmenn hafa ef til vill ekki veitt því - athygli, að þetta frv. er svo nátengt frv. um manneldisráð, sem verið var að samþ. áðan, að vart verður að skilið. - Ég mæli svo eindregið með, að frv. þetta verði samþ.



Herra forseti. Hv. frsm. n. hefur svarað fyrirspurn minni, en bætti því við, að ég hefði heldur átt að tala um sparsemi viðvíkjandi vissu embætti, sem hefði ve,rið hér til umræðu fyrir fáum dögum. En það flaut ekki fyrir minn atbeina út úr þessari deild, og má það svo vera útrætt. Hv. þm. Rang. var með allmikla mælgi út af frv. mínu um landhelgisgæzlu. Ég ætla nú ekki að hefja deilur um það, en vil aðeins geta þess, hvernig þessi hv. þm. og n., sem hann átti sæti í, tók í þetta. Hún taldi ekki ólíklegt, að æskilegt væri, að þessi störf væru falin sérstakri stofnun, þótt það yrði ekki gert þegar. Ég lýk svo máli mínu, en get ekki verið áður umræddu frv. samþ.



Herra forseti. Ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð í sambandi við ummæli tveggja stuðningsmanna stjórnarinnar. Það er merki slíkra manna, að ef eitthvað er gert í nógu stórum stíl, þá er það ágætt, en ef eitthvað er lagfært, sem er óhafandi, þá er það með öllu ótækt. Hv. 11. landsk. talaði um, að stofnað hefði verið embætti í dauðum fræðum. Ef ég þekkti ekki trú þessa manns, þá mundi ég spyrja, hvaða fræði það væru. Það hefur verið fullyrt áður af mönnum, sem hafa verið miklu spámannlegar vaxnir en hann, að kristindómurinn væri dauður eftir nokkur ár. En enn þann dag í dag er hann betur lifandi en nokkur önnur vísindi. Og eftir því, sem ég hef vanizt, þá hafa hin verklegu vísindi hingað til verið talin dauð fræði, en kristindómurinn og ræktun mannsins hin lifandi vísindi, og er í þessu sambandi vert að athuga áhrif verklegra vísinda á nútímaheiminn. Það er ekki þörf á að fara fleiri orðum um þetta. En það er leiðinlegt að heyra hina sömu menn vera að hneykslast á smá-lagfæringum, sem leggja til að verja fleiri milljónum króna í auknar launagreiðslur.



Herra forseti. Aðeins örfá orð viðvíkjandi ummælum hv. þm. N.-Ísf. um, að ég hefði verið hlynntur till. hans um landhelgisgæzlu. En sannleikurinn er sá, að enginn var með þessu, en till. var þó kurteislega afgreidd eins og önnur mál, en henni var gjörbreytt, og er það að vísu gott, hvað hv. þm. er nægjusamur.



Mér er það ekki alveg ljóst, af hverju hv. þm. N.-Ísf. getur ekki fellt sig við að samþ. þetta frv. Það er áður samþ. frv. til l. um manneldisráð. Ef það kemur til framkvæmda, þarf það framkvæmdastjóra. Og það er ætlazt til þess, að prófessorinn í heilbrigðisfræðum verði framkvæmdastjóri manneldisráðs, hér er því ekki í raun og veru um sérstakan kostnað að ræða. Ef þessi prófessor við háskólann er ekki skyldaður til þess að vinna við manneldisráð, þá þyrfti það framkvæmdastjóra, ef það ætti að koma að einhverju gagni, en honum þyrfti auðvitað að greiða laun. Þessar umr. hafa farið á við og dreif, og það miklu meir en mér gat dottið í hug. Það kom ákaflega illa við hv. þm. V.-Sk., er ég minntist á embætti, sem samþykkt var að stofna við háskólann hér fyrir nokkrum dögum. Ég veit ekki, hvaðan honum kemur sú vizka að segja, að ég sé trúlaus, en þessi hv. þm. fullyrðir nú svo margt, sem enginn stafur er fyrir. Hv. þm. bar saman þau fræði, sem ég kallaði, en hann kallar lifandi fræði, og teknísk fræði, og hann sagðist hafa litla trú á teknískum fræðum og fór langt út í lönd til þess að sanna það. En það var óþarfi af hv. þm. að fara svo langt til þess að sanna hans litlu trú á þeim, - það hefur komið í ljós við mjólkursamsöluna. Þar eru þau ekki notuð sem skyldi. En fyrir okkur hv. þm. V.-Sk. fer líkt og kerlingunum, þar sem önnur sagði „klippt var það,“ en hin sagði „skorið var það.“ Við verðum aldrei sammála, og eyði ég því ekki orðum að honum frekar.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Þetta frv. stendur í sambandi við frv. um manneldisráð, sem afgr. var til 3. umr. áðan, og einnig í sambandi við l. um Hjúkrunarkvennaskóla Íslands, sem afgr. hafa verið á Alþ. Það er ætlazt til þess, að þessi prófessor verði kennari í heilbrigðisfræðum við hjúkrunarkvennaskólann og starfi enn fremur við manneldisráð. Og ég veit ekki til þess, að neinn ágreiningur hafi verið um afgreiðslu frv. um manneldisráð. Ég vildi heldur mælast til þess, að menn styttu mál sitt um þetta frv. og tekin yrði ákvörðun um afgr. þess í samráði við aðra afgr. á þessum heilbrigðismálum og að menn létu niður falla löngun sína til þess að gera þetta alsaklausa frv. að tilefni til almenns eldhúsdags hér í deildinni.



Ég ætla aðeins að benda hv. þm. N.-Ísf. á það, að það hefur þegar verið settur kennari í þessu við háskólann. Hann á bara í raun og veru að skipta um nafn og kallast prófessor og er um leið skyldaður til þess að vera framkvæmdastjóri manneldisráðs og kennari við Hjúkrunarkvennaskóla Íslands, svo að hér er meir um formsbreytingu að ræða á embættum, sem þegar eru til, en um stofnun nýs embættis.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt athugasemd. Hv. 11. landsk., frsm. n., sagði, eins og ég bjóst við, að hann vissi ekki neitt um það, hvað væru dauð og hvað væru lifandi fræði í þessum efnum. Og eins og ég hef áður sagt, þá veit ég, að það þýðir ekki að tala við þá menn um andleg efni, sem þessa trú hafa tekið, sem hv. 11. landsk. hefur. Og þetta staðfestir hann svo fullkomlega, með því að hann segir, að við verðum aldrei sammála. Það er með þennan hv. þm. eins og þann, sem sagði: „Ég er ekki kominn hingað til þess að láta sannfærast.“

Nei, ekki af síra Sveinbirni.



Herra forseti. Hv. 2. þm. N.-M. sagði, að með þessu frv. væri í raun og veru ekki um mikla breyt. að ræða, hvað snerti útgjöld fyrir ríkissjóð, heldur væri það aðallega formsbreyting, því að sá maður, sem ætlað væri þetta prófessorsembætti, væri þegar kennari við háskólann. En þessi maður er þar aukakennari með mjög lágum launum nú. Og það er mjög mikill munur á því að vera þar aukakennari með lágum launum eða vera prófessor í fastri stöðu. Það er mikill munur á þessu tvennu. Ég skal svo ekki fjölyrða um það, ég vil ekki tefja þetta mál. En ég vil samt endurtaka það, út af því, sem hv. frsm. sagði, að ástæða mín til þess að vera á móti þessu frv. er sú, að mér virðist, að ekki verði hjá því komizt að drepa einhvers staðar niður fótum á þeirri braut, sem þingið er komið á nú, að stofna ný embætti, hvort sem það nú nefnist í dauðum eða lifandi fræðum. Ég hygg, að það sé búið að sjá nokkur dæmi þess nú á Alþ., að tiltölulega lítillar varúðar gætir hjá þinginu og fjárveitingavaldinu. Og þess vegna er það því betra, því fyrr, sem drepið er niður fótum. Og þess vegna er það, að ég sé mér ekki fært að styðja þetta frv., þar sem ég sé heldur ekki, að knýjandi nauðsyn sé að afgr. þetta mál. Sá maður, sem þetta, frv. er borið fram til þess að verði prófessor, er þegar starfandi við háskólann, og ég hygg, að að honum sé svo búið að öðru leyti, að hann sé ekki á flæðiskeri staddur. Ég vil svo, út af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, aðeins endurtaka það, að það er ekki vegna neinnar lítilþægni hjá mér, að ég las upp hér úr áliti fjvn. um till. okkar um landhelgismálin. Það stendur þarna, að stefna okkar í þessum málum hafi verið rétt. Og þegar við það bætist, að till. var afgr. svo, að við máttum vel við una, er óþarfi að segja, að það sé af lítilþægni okkar flm., að við erum ánægðir með afgreiðslu málsins.

Forseti (BG): Umr. um mál þetta verður frestað um nokkrar mínútur. Fundarhlé.



Fundarhlé var gefið áðan um stund, til þess að heilbr.- og félmn. gæti rætt þessa brtt. N. hefur ekki orðið á eitt sátt um afstöðu til þessarar brtt., og hafa því nm. frjálsar hendur um hana. Ég skal taka það fram, að ég vil alls ekki ræða hér till. hv. 3. þm. Reykv. um skiptingu læknishéraðs í Reykjavík. Mér virðist hv. þm. hafa talsvert til síns máls. Hins vegar hafa þeir aðilar, sem sérstaklega eiga að hafa fyrirsvar um þetta, landlæknir og héraðslæknir hér, heldur lagt á móti samþykkt hennar á þessu stigi málsins. En n. hefur enga sérstaka till. að gera um þetta.



Ég vil, að hv. þm. geri sér það ljóst, hvaða ástæður það eru, sem þessir menn geta haft til þess yfirleitt að vera á móti þessari skiptingu. Þeir gera þá grein fyrir því, að þetta svæði þurfi allt að heyra undir Reykjavíkurlæknishérað, að fólkið á þessu svæði hafi aðallega samgang við Reykjavík. En í því sambandi er vert að gá að því, hvaðan héraðslæknir fær upplýsingar um heilbrigðisástandið á þessu svæði. Hjá þeim læknum, sem sinna sjúklingum á þessu svæði. En héraðslæknirinn hefur aðeins á hendi skrifstofustarf um heilbrigðismál og eftirlit með sóttvörnum. En upplýsingarnar, sem hann þarf til þess að geta staðið í sinni stöðu sem héraðslæknir, aðeins að þessu leyti, fær hann frá þeim læknum, sem sinna læknisstörfum á hverju svæði fyrir sig. Þarna er svæði, sem enginn læknir er skyldugur að sinna. Héraðslæknirinn í Reykjavík er ekki skyldugur að sinna því. Menn halda því fram, að það sé ekki rétt hjá mér, heldur séu praktíserandi læknar skyldugir til þess að sinna sjúklingum á þessu svæði. Það geta verið til ákvæði um það, en það er dauður bókstafur. Maður getur símað til allra lækna í Reykjavík, e.t.v. er hægt að fá einhvern, en oftast mun heyrast sama svarið: „Ég get því miður ekki komið, ég þarf að sinna læknisstörfum hér.“ Þar við bætist það svo, að þetta svæði, sem hér er um að ræða, er svo landfræðilega samhangandi héraðinu, sem heitir Álafosslæknishérað, að það er ekkert vit í að skera það sundur. Það mundi engum manni detta í hug að skera það frá annars staðar á landinu, ef ekki stæði svo á, að þetta svæði hefði ekki verið lagt undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Þetta svæði heyrði ekki til læknishéraði Reykjavíkur fyrr en eftir að hin nýju l. voru sett um að leggja þetta undir lögsagnarumdæmi Reykjavíkur. Það lá undir Álafosslæknishérað og sumpart undir Hafnarfjarðarlæknishérað. Það er enn fráleitara að leggja það undir Hafnarfjarðarlæknishérað heldur en Reykjavíkurlæknishérað, ef aðeins héraðslæknirinn í Reykjavík væri ekki undanþeginn því að gegna læknisstörfum. Að öðru leyti væri eðlilegra að láta það heyra undir Reykjavíkurlæknishérað, því að ef Hafnarfjarðarlæknir ætti að sinna þessu, þá yrði hann að fara gegnum Reykjavík. Við höfum ekki þessa tvo embættismenn til þess að tala við um þetta. Þeir bjóða aðeins að taka þetta mál til velviljaðrar athugunar, en lofa engu um það. En það er engin skynsamleg ástæða til að fresta því, og mun hv. d. skera úr um þetta.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leiðrétta nokkuð af þeim misskilningi, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv. Þessir menn eru í læknishéraði Reykjavíkur. Þetta breyttist með l. frá 1. jan. 1944, þegar lögsagnarumdæmi Reykjavíkur var stækkað, og allt þetta fólk heyrir til Reykjavíkurlæknishéraði, og aðsetur læknis er í Reykjavík. Þegar þetta var samþ. hér á þingi í fyrra, steinþagði hv. 3. þm. Reykv. Hann minntist ekki á, að önnur tilhögun væri betri, af því að hann var ekki búinn að átta sig á því, að þetta væri dálítið úti í jaðri bæjarins, lögsagnarumdæmisins eða hvað sem menn vilja kalla það. Hv. þm. áttaði sig ekki þegar í stað á því, að þegar þessir kæmu inn á svæðið, þyrftu þeir að fara í sjúkrasamlagið, og læknum var ver við að fara svo langt í sjúkravitjun. Það skyldi þó ekki vera, að það væri sjúkrasamlagið, sem vildi breyta þessu til þess að losna við lengri sjúkravitjun. Nú er það erfitt fyrir það fólk, sem þarna býr, ef það fær ekki að ganga í Sjúkrasamlag Reykjavíkur fyrir sama gjald og aðrir aðilar. Nú hefur landlæknir boðizt til þess, að mþn., sem átti að skila áliti fyrir næsta þing, taki þetta til rækilegrar athugunar og reyni að finna lausn á því, hvernig þessir menn geti bezt vitjað læknis og verið í sjúkrasamlagi. Frá Grafarholtsvogi niður til Ártúns og í Seltjarnarneshreppi fyrir ofan Elliðaár voru í sumar níu tíundu hlutar af íbúunum Reykvíkingar, sem bjuggu þar í sumarbústöðum. Eiga þeir að vitja læknis upp að Álafossi, þegar þeir, margir þeirra a.m.k., fara á hverjum degi í bæinn? Það væri skrítin tilhögun. Ég held, að æskilegast hefði verið, að hv. 3. þm. Reykv. hefði orðið við ósk landlæknis að taka till. aftur, svo að landlæknir gæti, eins og hann bauð, tekið þetta mál til athugunar og leyst úr því. En fyrst hv. þm. vill það ekki. virðist mér þingið verði að verða við þeirri ósk að fella till. í trausti þess, að mþn. taki málið til athugunar. En ef mikil óþægindi eru á því fyrir fólkið að fara í sjúkrasamlagið, þá er sjálfsagt að reyna að finna leið til þess að bæta úr því.

Jakob Möller Hv. 2. þm. N.--M. var að tala um það, að ég væri seinn til að sjá, en hann virðist aldrei ætla að sjá, og það virðist líka vera fastur vilji hjá honum að vilja aldrei sjá. Það er rétt, að ég hreyfði engum andmælum gegn þessari lagasetningu á síðasta þingi, en það var af því, að þetta var leyst með sérstökum hætti, sem ég áleit, að lög stæðu til, en nú er það gerbreytt. Það er margt af fólki, bæði á þessu svæði og annars staðar, sem ekki er í sjúkrasamlagi, fólki, sem alls ekki er tryggingarskylt, því að það eru hvergi nærri allir landsmenn tryggingarskyldir; þeir eru það ekki nema til ákveðins aldur, og þar að auki er fjöldi fólks, sem er þó tryggingarskyldur, en hirðir ekki um að tryggja sig og hefur reynzt mjög erfitt að halda í tryggingu. Um þetta fólk þarf líka að hugsa og ekki síður en hitt. Þá fæ ég ekki betur séð en hv. 2. þm. N.-M. hafi láðst að færa sönnur á það, sem hann hélt fram, að þessu fólki væri séð fyrir læknum, burt séð frá sjúkrasamlaginu. Hv. þm. fullyrðir, án þess að færa nokkur rök fyrir því, að þetta svæði heyri undir héraðslækninn í Reykjavík, en hann gengur framhjá því, hvernig háttað er um störf héraðslæknis Reykjavíkur, að honum er bannað að sinna læknisstörfum. Og hvaða gagn er að því fyrir fólkið að vera í læknishéraði, sem enginn héraðslæknir er í? Ég skal ekki fullyrða um það, hvort einhver lagabókstafur er fyrir því, að praktiserandi læknar séu skyldugar til þess að hlýða kalli. En það er þýðingarlaus bókstafur. Það er undir geðþótta þeirra komið, hvort þeir vilja sinna kalli. En þeir geta alveg haft ástæðu til þess að færast undan. Og ég veit, að bæði hér og í læknishéraði Akureyrarkaupstaðar er það yfirleitt ómögulegt að fá praktíserandi lækna til þess að sinna læknisstörfum í héruðum utan bæjanna. Nú skal ég víkja stuttlega að því, hvernig mörkin eru sett, samkvæmt þessum l. frá 1. jan. 1944, sem hv. 2. þm. N.-M. talaði um. Mörkin eru þó óljós, - það eru þarna tvær heiðar, Hólmsheiði og Grafarheiði, - hvaða mörk eru það? Á þessum heiðum eru svo og svo mörg býli. Í hvaða læknishéraði eru þau býli? Ég veit, að tilgangurinn með þessari ákvörðun um læknishéraðamörkin er að telja byggðina sunnan við Grafarholtsvog, sem kallast Smálönd, sem er þyrping sumarbústaða, með Reykjavíkurlæknishéraði. En hvort heyrir það til Reykjavíkur- eða Álafosslæknishéraði? Mér skilst það sé byggð í fætinum á Grafarheiði, en Grafarheiði öll á að vera mörkin, - hvar er þá þessi byggð? Ég tel vafasamt, að hún tilheyri Reykjavíkurlæknishéraði. Eru það ekki suðurmörk Grafarheiðar, sem eru mörkin? Ég tel það nauðsynlegt að ákveða þetta nánar. Og þarna hygg ég sé fólk, sem ekki veit, í hvaða læknishéraði það er. Hv. 2. þm. N.-M. vísar til þess, að landlæknir hafi boðið að athuga þetta á milli þinga til hausts. Það er ekki annað en fyrirheit um að athuga þetta. En svo verður þingið að skera úr um þetta.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég vil ekki segja, að ég sé beinlínis mótfallinn þessari till., en vildi benda á það, að þetta frv. er fram borið vegna þess, að á fyrri hluta þessa þings voru samþ. breyt. á læknishéraðaskipuninni, sem heilbrigðisstjórnin gat ekki fallizt á og sýndi sig seinna, að ekki voru framkvæmanlegar. Ef þetta frv. nær ekki afgreiðslu á þessu þingi, sé ég ekki, að annað liggi fyrir en að auglýsa læknishéruð, sem sýnilegt er, að enginn læknir fæst nú til að gegna, og annað héraðið er þar að auki stofnað á móti meirihlutavilja þeirra manna, sem eiga að búa við þá breyt., sem gerð var á læknishéraðaskipuninni á fyrri hluta þessa þings. Niðurstaðan af þessu yrði svo sú, að það yrði að fá héraðslæknana, sem nú eru skyldugir til að gegna þessum héruðum, til þess að gegna þessum aukastörfum og greiða þeim hálf læknislaun ofan á sín laun. Ég legg áherzlu á, að ekki verði þvælt þessu máli of á þingi, heldur fái það afgreiðslu, ef ekki er ætlun hæstv. Alþ. hreinlega að greiða að gamni sínu læknislaun í tveimur héruðum umfram það, sem þörf er á. Ég held, að ég muni lýsa því yfir, að ef ég hef eitthvað með þessi mál að gera, þá muni ég taka till, hv. 3. þm. Reykv. til athugunar, jafnvel þó að hún næði ekki hér samþykki. Og þegar þar að auki einn af nm. í mþn., sem er að athuga þessi mál og mun skila áliti fyrir næsta Alþingi, hefur lýst yfir, að hann muni einnig taka þessa till. til athugunar, tel ég ekki, að það geti verið nein áhætta fyrir hv. 3. þm. Reykv., þó að till. hans næði ekki afgreiðslu á þessu þingi, - með þeim velviljuðu ummælum, sem hún hefur fengið bæði frá landlækni og mþn. ásamt heilbrigðismálaráðh. Hitt álít ég, að sé miklu meira um vert að koma þessu frv. í gegnum þingið, þannig að ekki sé verið að greiða laun læknis úr ríkissjóði að óþörfu til þess að sinna tveimur læknishéruðum, sem auðsjáanlega er ekki hægt að stofna.



Herra forseti. - Ég stend aðallega upp til þess að mótmæla því harðlega fyrir hönd allra lækna í Reykjavík, að þeir séu látnir vera þau ómenni, að þeir neiti að vitja sjúklinga, þegar þeir eru beðnir um það, en hv. 3. þm. Reykv. sagði þetta um læknana í Reykjavík. Ég þekki þá marga. Hv. 3. þm. Reykv. segir, að þeir geti alltaf fundið sér eitthvað til, til þess að fara ekki. Ég geri ekki ráð fyrir, að nokkur læknir í Reykjavík reyndi að finna sér eitthvað til, til þess að fara ekki, þegar hann væri kallaður í nauðum, eins og 3. þm. Reykv. sagði, að þeir gerðu. Og ég vona, að reynsla hv. 3. þm. Reykv. hafi ekki gefið honum tilefni til þess að fara þessum orðum um læknana í Reykjavík, heldur hafi þetta verið í misgáningi sagt hér í hv. d., af því kappi, sem hann leggur á það að fá sitt mál fram í sambandi við þetta mál, til þess að eiga hægara með skriffinnsku í sjúkrasamlaginu. En mörkin, sem sett voru milli Reykjavíkur- og Álafosshéraðs á þessu þingi, þegar l. frá 10. marz voru samþ., eru óljós, ég viðurkenni það fúslega. Og það kann að mega deila um það, hvort einhverjir sumarbústaðir í heiðinni, sem er á þessum mörkum, tilheyri þessu eða hinu læknishéraðinu. En í því tilefni er ekki nema um sumarbústaði að ræða. Og fólkið í þeim er úr Reykjavík, og þess vegna finnst mér eðlilegast, að það sé áfram í Reykjavíkurlæknishéraði, sama héraði og það er, þegar það er heima hjá sér í Reykjavík. Það fólk, sem er svo efnum búið, að það getur átt þannig tvö heimili, en það er megnið af því fólki, sem. um er að ræða í þessum sumarbústöðum, hefur efni á því að sækja lækni í sumarbústaðina. En það er ekki margt fólk, sem er í býlum þarna, sem alltaf er búið í. Þó kann að vera, að einhverjir, sem eiga sumarbústaði þarna, hleypi einhverju fólki í þá nú, þegar þeir ekki nota þá sjálfir, svo að þess vegna séu fleiri á þessu svæði heldur en á venjulegum tímum. Það er ekki ótrúlegt. En þó að tillit sé tekið til þess. er þar ekki um margt fólk að ræða. Og það á að lögum nú læknissókn í Reykjavík. Og það eru það margir læknar í Reykjavík, að það er hægara fyrir þetta fólk að sækja til einhvers læknis í Reykjavík en eins að Álafossi. Og vafalaust gæti Álafosslæknirinn ekki síður verið upptekinn heldur en allir þeir um það bil 90 læknar, sem starfa í Reykjavík.



Ég er þakklátur hæstv. félmrh. fyrir hans góðu fyrirheit um það, að jafnvel þótt þessi till. mín falli að þessu sinni, muni hann hafa hana í huga síðar meir. Og ég er líka þakklátur hv. frsm. n. og öðrum þeim, sem hafa gefið fögur fyrirheit í því sambandi. En ég vil vekja athygli hæstv. dómsmrh. á því, að vitanlega er ekki meining mín með þessari till. að bregða fæti fyrir það, að þessi löggjöf geti náð fram að ganga á þessu þingi, og það heldur fyrr en síðar. Enda sé ég ekki nokkra ástæðu til þess að óttast neitt slíkt. Það er ekki sjáanlegt, að komið sé svo nærri þinglokum, að frv. þetta hafi ekki nægan tíma til þess að fara aftur til hv. Ed., sem það að sjálfsögðu verður að gera, ef samþ. verður brtt. n., sem væntanlega orkar ekki tvímælis, að verður gert. Og þó að þessi brtt. mín yrði samþ. hér, mundi hún ekki valda þeim ágreiningi í hv. Ed., að það yrði málinu að falli. Og ég er enn fremur sannfærður um það, að þótt hv. Ed. vildi ekki fallast á þá breyt., sem í brtt. minni felst, ef hún yrði samþ. hér, og felldi hana, þá væri nægur tími til þess að fa frv. afgreitt við eina umr. í þessari hv. d. Svo að þessi kvíði hæstv. félmrh. er ástæðulaus. Þá sagði hæstv. félmrh., að þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefði verið borið fram eingöngu vegna þess, að l., eins og frá þeim var gengið á fyrri hluta þessa þings, hefðu reynzt óframkvæmanleg. Þessar brtt. mínar eru bornar fram nákvæmlega af sömu ástæðum, vegna þess að svo var frá þessum l. gengið á fyrri hluta þessa þings, að þarna er svæði, sem er læknislaust. Eru því brtt. mínar leiðrétting á l. þessum og nauðsynleg leiðrétting. Það er því sama máli að gegna um brtt. mína eins og frv., sem hæstv. félmrh. segir, að þurfi að ganga hér fram, nú á þessu þingi. Mér skildist á hv. 2. þm. N.-M., að hann áfelldist mig fyrir það, að ég vegna Sjúkrasamlags Reykjavíkur færðist undan því að auka skriffinnskuna þar. Ég verð að segja, að mér þykir bregða hálfundarlega við, að nokkur hv. þm. skuli rísa úr sæti sínu og áfellast annan þm. fyrir að vilja hamla á móti skriffinnsku. Ég vil gjarnan, hvar sem er, reyna að vera sem mestur hemill á allri skriffinnsku, og mér þykir heiður að því, ef það er skoðun hv. 2. þm. N.-M., að það ráði svo eða svo miklu fyrir mér, að ég vilji hafa minni skriffinnsku. - Það, sem sá hv. þm. sagði að öðru leyti, gefur lítið tilefni til svara, umfram það, sem ég áður er búinn að taka fram, nema það, að það er misskilningur hjá honum, að það, sem aðallega sé borið fyrir brjósti í sambandi við læknisleysið á þessu svæði, sé fólk í sumarbústöðum. Það fólk, sem fer úr Reykjavík í sumarbústaði, er í Sjúkrasamlagi Reykjavíkur, og hvaða lækni, sem það sækir, borgar Sjúkrasamlag Reykjavíkur sjúkrahjálpina. Og það er ekki vegna þessa fólks, sem við erum að bera þetta svæði fyrir brjósti, heldur er það vegna fólks, sem býr þarna að staðaldri. Og þessir bústaðir í Grafarheiði eru margir bústaðir, sem búið er í vetur og sumar. En fólk, sem þar býr, kemur fyrst á manntal í Reykjavík eftir að lögsagnarumdæmið stækkaði nú fyrir skemmstu. Hins vegar eru sumarbústaðir þar líka. En, sem sagt, það eru býli á þessu svæði, sem byggð eru allt árið, og fólk á þeim er illa sett nú, með tilliti til skiptingar læknishéraða. Ég held, að þessi býli tilheyri Álafosshéraði, þó að l. skeri slælega úr um það. Ég sé ekki, að neitt það hafi komið fram, sem réttlæti að gera neitt annað á þessu þingi við þessa brtt. mína en að samþ. hana. Ég hef gert svo skýra grein fyrir nauðsyn þess fólks, sem á þessu svæði býr, á því, að því sé tryggður réttur til þess að geta vitjað læknis, og það hefur ekki verið véfengt af neinum. -. Svo þakka ég hv. 2. þm. N.-M. fyrir hans góða hug til læknanna í Reykjavík. Ég veit ekki, hvort sá hugur er í fullu samræmi við hans fyrri hug í þeirra garð. En ef svo er, er það gott. En ég þori að fullyrða það og leggja það undir dóm þeirra sjálfra, sem ég sagði um þá.



Herra forseti. - Þetta frv., sem flutt var af fyrrv. ríkisstj., hefur verið til athugunar hjá stjskrn. um alllangt skeið, og hefur hún skilað nál., þar sem mælt er með því með nokkrum breytingum: Í stjórnarskránni frá 17. júní 1944 eru nokkur ákvæði um framboð og kjör forseta. Í 3. gr. er ákveðið, að hann skuli vera þjóðkjörinn, og í 4. gr. segir, að kjörgengur sé hver 35 ára maður, sem fullnægi skilyrðum um kosningarrétt til Alþingis. að búsetuskilyrðinu undanskildu. Þá segir í stjskr. nánar um forsetakjör, meðmælendur forsetaefna og ýmis fleiri atriði, en ákveðið er, að síðan skuli setja sérstök lög um framboð og kjör forseta. Frv.,. sem fyrir liggur, er flutt til að fullnægja þeim ákvæðum. Í 1. gr. frv. segir, að við kjör forseta skuli fara eftir sömu kjörskrám og við alþingiskosningar. Þar vill n. gera orðabreyt: eina, taka upp hið formlega heiti: forseti Íslands - fyrir forseti, sem í frv. stendur. 2. gr. er um kjörstjórnir. - 3. gr. er um það, að forsrh. ákveði, hvern dag í júní eða júlí forsetakjör fari fram, og tiltaki tölu meðmælenda forsetaefnis úr landsfjórðungi hverjum. N. leggur til, að gr. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta: „Forsetakjör skal fara fram síðasta sunnudag í júnímánuði fjórða hvert ár. Forsætisráðherra auglýsir kosninguna í útvarpi og lögbirtingablaði eigi síðar en þrem mánuðum fyrir kjördag og tiltekur hámarks- og lágmarkstölu meðmælenda forsetaefnis úr landsfjórðungi hverjum í réttu hlutfalli við kjósendatölu þar.“ N. leggur hér til að ákveða sama sunnudag júnímánaðar sem ætlaður er til alþingiskosninga þau ár, sem þær fara fram, en þær ber ekki á sömu ár og forsetakjör, nema svo vilji til, að þingrof verði á því ári, er kjósa skal forseta. Margt má færa með því og móti að láta þetta tvennt falla saman eða búa svo um, að það geti ekki fallið saman, að kjósa þurfi í einu þingið og forsetann. Eigi þótti rétt að hafa forsetakjör síðar á sumri en þetta. Þar sem nýr forseti skal taka við embætti 1. ágúst og nokkur tími fer til að telja atkvæði, verður svo stuttur tími eftir fyrir hann til að búast undir að taka við, að ekki má minni vera. Á hinn bóginn þótti æskilegt, að ekki þyrfti að kjósa fyrr á sumri. Þá er í brtt. lengdur tíminn frá auglýsingu kosningar til kjördags úr 2 mán. í 3 mán. og loks ákveðið, samkv. leyfi stjskr., að tiltekinn sé meðmælendafjöldi úr hverjum fjórðungi í hlutfalli við kjósendatölu þar. Rétt þótti að tryggja þannig, að forsetaefni hefði nokkurt fylgi í öllum landshlutum. Við 5. gr. er sú brtt., að nöfn forsetaefna skuli prentuð á kjörseðla í stafrófsröð. Ef þetta væri ekki tekið fram, ætti samkv. frv. að sníða kjörseðla eftir kjörseðlum við alþingiskosningar, þar sem tekið er fram, af hálfu hvaða flokks hver frambjóðandi sé í kjöri, en hér ætti það alls ekki neina. Næst er brtt. við 6. gr., einföld orðabreyt., afleiðing af fyrri brtt. Við 11. gr. eru tvær brtt. Önnur er um, að forsetaefni megi senda umboðsmann í sinn stað til að vera við úrslit atkvæðatalningar, hin er ákvæði um, að hæstiréttur skeri úr ágreiningi, sem verða kunni um kjörgengi forsetaefnis. Með þessum l. er nefnilega gerð sú þýðingarmikla breyt. frá því, sem gildir um kosningu alþm., að Alþ. á ekki að úrskurða um lögmæti kosningar forseta né um kjörgengi hans, heldur eru þau störf í höndum hæstaréttar samkvæmt frv. N. féllst á þá stefnu, sem þar kemur fram. Í því sambandi get ég bent á, að jafnvel úrskurður um kosningu þm. er ekki nærri alls staðar í höndum þ. eins og hér, heldur, t.d. í Englandi, í höndum sérstakra dómstóla. En í frv. vantar hins vegar ákvæði um það, hver úrskurði um kjörgengi, því að þegar maður býður sig fram sem forsetaefni, er ekki um leið gengið úr skugga um, hvort hann fullnægi kjörgengisskilyrðunum, fremur en er um kosningar til Alþ. En ef athugasemdir koma fram að kosningum loknum um, að eitthvert forsetaefnið, ef til vill það, sem flest atkvæði hefur hlotið, fullnægi ekki kjörgengisskilyrðum, þá þarf að vera sérstakur aðili, sem úrskurðar um það. Er eðlilegt, að það sé hæstiréttur, eins og hann úrskurðar um gildi kosningar. Næsta brtt. er við 12. gr., sem er aðallega urri skýrara orðalag. Ef aðeins er einn maður í kjöri, þá er hann réttkjörinn forseti Íslands án atkvæðagreiðslu, enda fullnægi hann skilyrðum um kjörgengi og um fullan framboðsfrest hafi einnig verið að ræða. Gefur þá hæstiréttur út kjörbréf. Þá vantar í frv. ákvæði um kærur út af kosningu. Um það atriði er ekki hægt að vísa til kosningal. Þetta atriði er alveg óákveðið. Nú er það augljóst mál, að ef kært er út af kjörstjórn, framboði eða öðru slíku, þá má að sjálfsögðu eins og endranær kæra til viðkomandi dómara. Ef kærur hins vegar koma fram um gildi kosninganna sjálfra, virðist sjálfsagt, að þeim kærum sé eingöngu beint til hæstaréttar. Þess vegna flutti n. 7. brtt. sína, að aftan við 14. gr. komi ný málsgrein varðandi þetta. Það er óhjákvæmilegt, að hæstiréttur fái slíkar kærur til athugunar með nokkrum fyrirvara. Þegar kæra skal til refsingar, ber að fara venjulega dómstólaleið til þess að koma í veg fyrir, að slíkar refsikærur fari beint til hæstaréttar. Síðasta brtt. n. er um það, að aftan við 14. gr. komi ný gr. um það, að l. þessi öðlist þegar gildi. Fleiri eru brtt. n. ekki. Vænti ég, að þær verði samþ. og frv. nái fram að ganga.