Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Í áætlunum um störf Alþingis var ekki gert ráð fyrir að fundað yrði í dag, á laugardegi. Þessi fundur er vitnisburður um óöguð vinnubrögð ríkisstjórnarinnar. Enn liggur fyrir þinginu fjöldinn allur af mjög umdeildum málum. Ég nefni skattlagningu á orkufyrirtæki sem er mótmælt af nánast öllum þeim aðilum sem til þekkja í landinu, sveitarfélögunum, verkalýðshreyfingunni og Neytendasamtökum. Allir þessir aðilar gagnrýna það frumvarp. Ég nefni frumvarp til laga um samkeppnismál sem er gagnrýnt af verkalýðssamtökunum, Neytendasamtökum, öllum þeim aðilum sem að málinu koma og til þeirra þekkja. Þetta er hefndarlöggjöf gagnvart samkeppnisyfirvöldum fyrir hve vel þau stóðu sig og hafa staðið sig í olíumálinu og öðrum málum þar sem þau hafa látið til sín taka. Hæstv. forseti. Við verðum að fá hreinar línur um áætlanir ríkisstjórnarinnar. Hvaða frumvörp ætlar hún að reyna að keyra í gegnum þingið? Og við þurfum að fá svör við óskum okkar um að samið verði um þinglokin. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forseta: Hve lengi er áætlað að þessi þingfundur standi í dag? Það er óeðlilegt að hann standi lengur en til klukkan fjögur eða fimm eða þar um bil. Samkvæmt venju tíðkast ekki langir fundir á laugardögum. En við þurfum að fá um þetta skýr svör af hálfu stjórnar þingsins.

Ég vona að við séum sammála um það, hv. þingmaður, að það vinnist vel í dag.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær óskir sem hér hafa komið fram frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni um að við fáum skýr svör um það hversu lengi sé áætlað að halda áfram í dag, um hversu lengi fundirnir eigi að standa. Það er rétt eins og kom fram hjá honum að ekki var gert ráð fyrir þessum fundi á starfsáætlun þingsins og við þingflokksformenn höfum ítrekað óskað eftir því á fundum með hæstv. forseta að fá skýr svör um hvernig áætlað sé að skipuleggja störfin fram að þinglokum sem áætluð eru 11. mál. Fjöldi mála er enn óafgreiddur og fjöldi mála er illa unninn og ekki einu sinni undir það búinn að fara í afgreiðslu, eins og hér kom fram. Hæstv. forseti. Það væri gott að fá skýr svör um það hversu lengi sé áætlað að vera með fundarhöld hér í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil taka undir orð síðustu tveggja ræðumanna hér og fara fram á það við forseta að hann upplýsi okkur um hvernig hann hyggst haga þinghaldinu í dag og hversu lengi hann hyggst láta þennan fund standa, hvort við eigum von á því að vera hér til klukkan fimm, sex eða lengur. Ég held að hæstv. forseti hljóti að geta orðið við þeirri einföldu beiðni okkar að segja okkur hver sé áætlun hans um þinghaldið í dag.

Ég tel rétt að eiga fund með formönnum þingflokka nú í matarhléi milli klukkan eitt og hálftvö til þess að við getum borið saman bækur okkar og metið stöðuna. Eins og hv. þingmenn vita er oftar en ekki gripið til funda á laugardögum þegar dregur að lokum þinghalds.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um um frumvarp til laga um að selja Lánasjóð landbúnaðarins og ég flyt hér frávísunartillögu. Ég tel að það sé mikilvægt að skoða málefni landbúnaðarins heildstætt og þar með framtíð Lánasjóðs landbúnaðarins. Því legg ég til að frumvarpi um sölu á Lánasjóði landbúnaðarins verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að skipa nefnd með fulltrúum allra þingflokka til að vera stjórnvöldum og bændasamtökunum til samstarfs og ráðuneytis við mótun nýs grundvallar fyrir búvöruframleiðsluna og gera tillögur um ráðstafanir til að treysta byggð í sveitum. Eitt af verkefnum nefndarinnar verði að gera tillögur um framtíðarhlutverk og stöðu Lánasjóðs landbúnaðarins en ekki bara að leggjast með tærnar upp í loft eins og hér er gert ráð fyrir, leggja hann niður og selja. Ég segi náttúrlega já, herra forseti, við því að samþykkja þessa tillögu.

Herra forseti. Með þessu frumvarpi er ætlunin að sameina ýmsar stofnanir, embætti og verkefni á sviði eftirlits og stjórnsýslu innan landbúnaðarins í eina stjórnsýslustofnun, Landbúnaðarstofnun. Hægt er í nokkru að taka undir þær áherslur sem frumvarpið felur í sér og þó sérstaklega það að hér er ákveðið að ríkið eða hið opinbera beri ábyrgð á þessum stjórnsýsluverkefnum en þau ekki einkavædd. Hér er því verið að búa til nýja ríkisstofnun. Hins vegar er það gagnrýnt hversu seint frumvarpið er komið fram og illa unnið. Í umsögn fjármálaráðuneytisins kemur fram að fjárhagsleg hlið þess í stofnkostnaði og rekstrarkostnaði liggur eiginlega ekki fyrir. Því legg ég til, herra forseti, að þessu máli verði vísað til ríkisstjórnarinnar og það unnið betur fyrir næsta þing þannig að það geti komið með eðlilegum hætti og ljóst verði hvað við erum að fara þarna að gera.

Hæstv. forseti. Hér eru ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn að samþykkja lög um að skattleggja raforkufyrirtækin í landinu. Þetta er óumdeilanlega ávísun á hækkað raforkuverð til almennings í landinu og ekki aðeins raforkuna, líka heita vatnið. Þegar hafa skipulagsbreytingar í markaðsátt, í einkavæðingarátt í raforkugeiranum valdið umtalsverðri hækkun á raforku. Það var vitað um áhuga Sjálfstæðisflokksins á að einkavæða grunnþjónustu og velferðarþjónustu í landinu. En ég er ekki viss um að kjósendur hafi almennt gert sér grein fyrir því hve langt Framsóknarflokkurinn er reiðubúinn að  Við munum að sjálfsögðu greiða atkvæði gegn þessu frumvarpi og einnig hinu sem bíður afgreiðslu í næstu viku.

Hæstv. forseti. Með samþykkt þessa frumvarps er verið stofna til nýrrar skattlagningar á fyrirtæki sem síðan mun fara beint út í verðlagið til almennings bæði hvað varðar raforku og hitaorku, þ.e. heitt vatn. Það er algjörlega ljóst að hér er verið að auka álögur á fólk, bæta í álögur sem ekki eru í samræmi við tekjur fólks. Þetta mun koma jafnilla niður á öllum en verst auðvitað á þeim sem lægstar hafa tekjurnar því að hér er um flata skattlagningu að ræða. Þetta er stefna þessarar ríkisstjórnar sem hún hefur sýnt með því hvernig hún hefur staðið að skattamálum í þessu landi, lækkað skatta sérstaklega á hátekjufólk en kemur núna með flata skattlagningu á lágtekjufólk.

Virðulegur forseti. Hér er enn ein laumuskattahækkun ríkisstjórnarinnar á ferðinni. Við þekkjum hvernig hún hefur hagað sinni skattapólitík. Það eru auknar álögur á umferðina í dísilgjaldinu. Það eru auknar álögur í stimpilgjöldum á unga húsnæðiskaupendur og skulduga fólkið. Hér eru auknar álögur á raforku og hitareikninga landsmanna, allt til að safna upp fjármunum til að létta sköttum af eignafólki og hátekjufólki. Þessi skattur mun leggjast á heimilin í landinu en þó leggst hann sérstaklega á Orkuveitu Reykjavíkur því að Reykvíkingar hafa átt hagkvæmt orkufyrirtæki, Hitaveitu Reykjavíkur, um áratuga skeið og staðið vel að því. Nú á að seilast sérstaklega í vasa Reykvíkinga með þessum skatti á Hitaveitu Reykjavíkur og Orkuveitu Reykjavíkur, á orkuframleiðsluna hér í borginni. Sem þingmaður Reykvíkinga hlýt ég að segja nei við þeirri ásælni ríkisvaldsins. Sérstaklega þegar haft er í huga hvernig ríkisstjórnin hefur svelt sveitarfélögin á liðnum árum, tekið af þeim tekjustofna og lagt á þau aukin verkefni, þá er auðvitað óþolandi að gengið sé fram gegn vilja sveitarfélaganna með þessari skattlagningu á orkufyrirtækin í landinu sem flest eru í eigu sveitarfélaga.

Herra forseti. Hér er enn ein skattahækkun hæstv. ríkisstjórnar á almenning í landinu eins og hefur komið fram. Þetta mun áfram koma sér illa og sérstaklega fyrir íbúa landsbyggðarinnar, þ.e. breytingar á raforkulögum sem gerðar voru og sem voru m.a. rökstuddar með gögnum frá Orkustofnun og iðnaðarráðuneyti. Orkureikningar þeirra sem kaupa orkuna frá Rarik áttu að lækka um 1,6%, en staðreyndin er sú að það er að hækka um allt að 25% hjá íbúum í dreifbýli. Menn geta deilt á reikningana sem koma frá orkufyrirtækjunum eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur reynt að gera undanfarið og sagt að þetta sé ekki raunveruleikinn. Raunveruleikinn, virðulegi forseti, er einmitt sá að notendur sem hafa beðið í þessu tilfelli Rarik um að reikna út orkukostnað sinn eftir breytinguna með sömu notkun í kílóvattstundum fá 25% hækkun á orkureikningum sínum, eins og kemur hér fram í undirskrifuðu blaði frá Rafmagnsveitu ríkisins. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að segja að þetta verði ekki raunveruleikinn því eitthvað eigi eftir að breytast síðar þegar aðrir orkureikningar koma fram. Hæstv. ríkisstjórn er að taka miklu meira en skattalækkunina, sem hún er oft að guma sér af, af þessu fólki með því að hækka rafmagn til húshitunar. Aumt er þeirra hlutverk. Sérstaklega eru þetta kaldar kveðjur frá Framsóknarflokknum 

Virðulegi forseti. Það frumvarp sem hér er ætlunin að afgreiða gerir ráð fyrir því að leggja áfram auknar álögur á almenning í þessu landi. Hér er um enn eitt skattahækkunarfrumvarpið að ræða og ekki aðeins það, það er ekki aðeins að það eigi að leggja álögur á almenning í landinu heldur einnig að ná til baka stórum hluta þeirra fjármuna sem sveitarfélögin náðu í nýgerðu samkomulagi við ríkisvaldið um að reyna að bæta þeirra stöðu. Það er því ekki aðeins það að hér sé verið að leggja skatta á almenning heldur á að ná þeim fjármunum síðan frá sveitarfélögunum til baka sem nýgert samkomulag gerir ráð fyrir. Hér er um alveg fráleita stefnu að ræða, virðulegi forseti. Í umræðum hefur komið fram að fyrst og fremst á hér að vega að starfsemi Orkuveitu Reykjavíkur og starfsemi borgarstjórnar í Reykjavík, virðulegi forseti. Við munum ekki að standa að því 

Herra forseti. Málflutningurinn í þessu máli er með algjörum ólíkindum. Það er verið að tala um að taka tiltekinn atvinnurekstur og flytja hann í sama skattumhverfi og gildir um annan atvinnurekstur. Á hvað minnir þessi málflutningur helst?  
             Skattstofn orkufyrirtækjanna hefði verið eignir þeirra að stærstu leyti til.  Herra forseti. 

Herra forseti. Málflutningur hæstv. fjármálaráðherra hér minnir nú helst á það þegar seðlabankastjórinn útskýrði hvaðan peningarnir kæmu til að byggja Seðlabankann forðum. Hann sagði: „Þeir verða til hérna í bankanum.“ Þetta er svona svipaður málflutningur þegar hæstv. fjármálaráðherra talar um skattgreiðslurnar sem koma af himnum og koma ekki við neinn. Auðvitað verður þarna tilfærsla á fjármunum, t.d. frá sveitarfélögunum til ríkisins. Það sjá allir menn. Hæstv. ríkisstjórn hefur afrekað það með markaðsvæðingu raforkunnar undir forustu Framsóknarflokksins og hæstv. iðnaðarráðherra Valgerðar Sverrisdóttur að stórhækka raforkuverð í landinu og er þó ekki allt búið enn því þar á eftir að koma til sögunnar hækkandi arðsemiskrafa á komandi árum. Hér á að bæta þessari skattlagningu við á orkufyrirtækin og auðvitað greiða það engir að lokum aðrir en viðskiptavinir orkufyrirtækjanna, hæstv. fjármálaráðherra. Hvaða endemis rugl er þetta? Hvaðan eiga fjármunirnir að koma að lokum til að standa undir þessum skattgreiðslum annars staðar en úr tekjum fyrirtækjanna? Er þó ekki endilega allt sem sýnist hér. Ætli fyrstu áhrifin af þessu verði ekki þau að mynda innstæður hjá skattgreiðendum í landinu gegnum uppsafnanlegt og frádráttarbært tap 

.. í tapinu.

Herra forseti. Með þessu frumvarpi er verið að samræma skattlagningu á öll fyrirtæki þannig að orkufyrirtæki borgi skatta eins og önnur fyrirtæki, eins og matvöruverslanir og fleiri. Hér er verið að tala um 18% skatt á hagnað. Hann var einu sinni 50% en hefur lækkað vegna þessarar góðu ríkisstjórnar niður í 18%. Ef hagnaðurinn er 10% af veltu, eins og þykir gott, þá er þetta 1,8% af veltu sem við erum að tala um í hæsta lagi. Allt tal um að verið sé að skattleggja almenning er því út í hött. Hér er verið að loka glufum í skattkerfinu og það er verið að jafna samkeppni og koma á jafnræði milli aðila sem sumir flokkar vilja, þ.e. að hafa almennt skattkerfi. Ég minni á umræðuna um bankana. Hún var svipuð. Það átti allt að fara niður á við og illa eftir að þeir yrðu hluthafavæddir og einkavæddir og látnir borga skatta. Nú eru þeir orðnir aðalburðarásinn í skattlagningu fyrirtækja í landinu. Ég segi já.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til samkeppnislaga frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar og er það að finna á þskj. 1289. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Jónínu S. Lárusdóttur, Áslaugu Árnadóttur, Benedikt Árnason og Hrein Hrafnkelsson frá viðskiptaráðuneyti, Stefán Má Stefánsson prófessor, Sigurð Tómas Magnússon frá dómstólaráði og Jóhannes Rúnar Jóhannsson frá Lögmannafélagi Íslands, Ólaf Darra Andrason frá ASÍ, Hrafnhildi Stefánsdóttur frá Samtökum atvinnulífsins, Andrés Magnússon frá Félagi íslenskra stórkaupmanna, Jóhannes Gunnarsson og Írisi Ösp Ingjaldsdóttur frá Neytendasamtökunum, Jón Steindór Valdimarsson frá Samtökum iðnaðarins, Sigríði Á. Andersen frá Verslunarráði, Tryggva Axelsson og Snæbjörn Kristjánsson frá Löggildingarstofu og Georg Ólafsson, Guðmund Sigurðsson, Önnu Birnu Halldórsdóttur, Steingrím Ægisson, Arnar Óðin Arnþórsson og Ásgeir Einarsson frá Samkeppnisstofnun. Fjallað var um málið samhliða máli nr. 591, frumvarpi til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins, og máli 592, frumvarpi til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda. Í þessum þremur frumvörpum er lögð til breyting á skipulagi opinbers eftirlits með samkeppni og markaðsmálum hér á landi. Eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins er klofið frá eftirliti með samkeppnishamlandi aðgerðum og tengslum aðila á markaði og það falið nýrri stofnun, Neytendastofu. Neytendastofa tekur við þessu eftirliti ásamt núverandi verkefnum Löggildingarstofu auk þess sem þar verður hýst nýtt embætti talsmanns neytenda. Löggildingarstofa verður lögð niður. Samkeppniseftirliti sem stjórnað er af forstjóra og stjórn verður falið allt annað eftirlit með samkeppnismálum á grundvelli samkeppnislaga og Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð verða lögð niður. Ákvarðanir Samkeppniseftirlitsins munu sæta kæru til áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Tillögur að breyttu skipulagi eftirlitsins byggjast m.a. á niðurstöðum nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis og miða að því að einfalda stjórnsýslu á sviði samkeppnismála. Nefndin var skipuð af viðskiptaráðherra í janúar 2004 og skilaði hún áliti sínu í ágúst sama ár. Í frumvarpinu eru Samkeppniseftirliti veittar heimildir sem Samkeppnisstofnun hefur ekki í dag. Þar má nefna að stofnunin fær skýrar lagaheimildir til þess að krefjast þess að fyrirtæki sem brotið hafa gegn ákvæðum samkeppnislaga breyti skipulagi sínu en c-liður 17. gr. gildandi samkeppnislaga, sem veitir samkeppnisráði heimild til að grípa til aðgerða gegn aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni, er ekki tekinn upp í frumvarpinu. Þá er Samkeppniseftirliti gert að birta skýrslur um athuganir sínar og grípa til aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni þar sem það er nauðsynlegt. Einnig eru lagðar til nokkrar efnislegar breytingar frá gildandi samkeppnislögum um framkvæmd samkeppnisreglna o.fl. samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið vegna innleiðingar reglugerðar ráðsins nr. 1/2003 frá 16. desember 2002 um framkvæmd samkeppnisreglna sem mælt er fyrir um í 81. og 82. gr. sáttmálans og vegna innleiðingar reglugerðar Evrópusambandsins nr. 139/2004, um eftirlit með samfylkingum fyrirtækja, samrunareglugerðin. Það er álit meiri hlutans að með þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu og framangreindum fylgifrumvörpum þess sé verið að efla hlut samkeppnismála og neytendaverndar bæði með bættum reglum og eflingu stofnana. Við meðferð frumvarpsins í nefndinni hlaut VIII. kafli þess, um framkvæmd samkeppnisreglna o.fl. samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, mikla umfjöllun og þá sérstaklega 27. gr. Þar er kveðið á um að þegar dómstóll fellir úrskurð eða kveður upp dóm um samninga, ákvarðanir eða aðgerðir skv. 53. og 54. gr. EES-samningsins í máli sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur þegar tekið ákvörðun í má úrskurður hans eða dómur ekki brjóta í bága við þá ákvörðun sem Eftirlitsstofnunin hefur tekið. Hann skal enn fremur forðast að fella úrskurði eða kveða upp dóma sem stangast á við ákvörðun sem Eftirlitsstofnunin kann að taka í máli sem hún hefur tekið til meðferðar. Þetta byggist m.a. á markmiði aðildarríkja EES-samningsins um samræmda framkvæmd samkeppnisreglna. Með þessu ákvæði er lagt til að innleidd verði skuldbinding er leiðir af ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 130/2004 og samningi EFTA-ríkjanna um breytingu á framkvæmd samkeppnisreglna EES-samningsins. Nefndin hefur ákveðið að leggja til að ákvæðið verði lögfest óbreytt og bendir á eftirfarandi í því sambandi: Það er meginmarkmið reglugerðar ráðsins nr. 1/2003 um breytingar á framkvæmd samkeppnisreglna Evrópusambandsins að draga úr miðstýringu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á þessu sviði og auka hlutdeild dómstóla í aðildarríkjunum í beitingu þeirra samkeppnisreglna, sem hingað til hefur eingöngu verið á færi framkvæmdastjórnarinnar að beita. Á sama hátt miðar upptaka þessarar gerðar með ákvörðun sameiginlegu EES- nefndarinnar nr. 130/2004 og viðeigandi breytingu á samningi EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls að því að færa lögsögu í sömu málum til samkeppnisyfirvalda og dómstóla í EFTA-ríkjunum, en hingað til hefur Eftirlitsstofnun EFTA ein fjallað um þau mál. Í því felst að innlendum dómstólum er í reynd fært vald sem að gildandi rétti hefur eingöngu verið á hendi Eftirlitsstofnunar EFTA og EFTA-dómstólsins. Að þessu leyti er því gengið töluvert skemur í framsali ríkisvalds en nú gildir. Þó er eftir sem áður gert ráð fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA geti áfram tekið ákvörðun í slíkum málum. Því er sá möguleiki fræðilega fyrir hendi að sama mál reki bæði á fjörur Eftirlitsstofnunar EFTA annars vegar og innlendra samkeppnisyfirvalda og dómstóla hins vegar. Ákvæði 1. mgr. 16. gr. EB-reglugerðarinnar, sbr. 1. mgr. 16. gr. samnings EFTA-ríkjanna og 1. mgr. 27. gr. frumvarpsins, er ætlað að koma í veg fyrir að þessir aðilar, þ.e. innlendir dómstólar annars vegar og Eftirlitsstofnun EFTA hins vegar, komist að ólíkum niðurstöðum í slíkum tilvikum. Ákvæði 1. mgr. 27. gr. hefur takmarkað gildissvið. Í fyrsta lagi takmarkast gildissvið hennar af því að innlendir dómstólar þurfa einungis að fara eftir ákvörðunum Eftirlitsstofnunar EFTA þegar hún hefur tekið ákvörðun í sama máli og er fyrir innlendum dómstólum. Hafi Eftirlitsstofnunin ekki lokið meðferð máls þegar því er stefnt fyrir innlendan dómstól ber honum á sama hátt að forðast að leysa úr því á annan hátt en Eftirlitsstofnunin mundi gera. Líklegra er þó að dómstóll fresti frekari meðferð málsins. Með sama máli er átt við að málsaðilar séu þeir sömu og að það varði sama sakarefni. Í öðru lagi takmarkar það gildissvið ákvæðisins að á það reynir einungis í málum er varða 53. og 54. gr. EES-samningsins, þ.e. þegar fjallað er um brot á samkeppnisreglum EES-samningsins sem hafa áhrif á viðskipti á Evrópska efnahagssvæðinu. Má við þetta bæta að á þeim rúma áratug sem liðinn er frá gildistöku EES-samningsins hefur Eftirlitsstofnun EFTA ekki tekið neina ákvörðun sem beinist að meintum brotum íslenskra fyrirtækja á þessum tilteknu ákvæðum EES-samningsins. Innlendum dómstólum er færð lögsaga í þessum afmörkuðu samkeppnismálum þó hún sé áfram takmörkuð hvað varðar mál sem Eftirlitsstofnun EFTA eða dómstóllinn hafa haft til meðferðar. Fyrirliggjandi er lögfræðiálit Davíðs Þórs Björgvinssonar, fyrrverandi prófessors, þar sem komist er að þeirri niðurstöðu að það framsal eða takmörkun á sjálfstæði dómsvaldsins, sem í 27. gr. frumvarpsins verður talið felast, geti rúmast innan þeirra heimilda sem löggjafinn hefur samkvæmt þeirri reglu sem talin er gilda hér á landi. Í álitinu er lagt til grundvallar að til sé að íslenskum rétti regla er heimilar löggjafanum framsal ríkisvalds til alþjóðastofnunar í takmörkuðum mæli og að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Á hinn bóginn er ekki dregin dul á að vafi ríki um inntak slíkrar reglu og að ytri mörk heimildarinnar séu alls ekki skýr. Sé hins vegar tekið mið af sjónarmiðum um breytilega skýringu stjórnarskrárinnar fela þau í sér allmikið svigrúm fyrir hinn almenna löggjafa til að skýra og beita stjórnarskránni í samræmi við ríkjandi viðhorf í stjórnmálum í víðum skilningi, almenna þjóðfélagsþróun og þróun alþjóðasamskipta. Ef þessi sjónarmið eru lögð til grundvallar telur nefndin að færa megi fyrir því veigamikil rök að löggjafanum sé játuð heimild til framsals ríkisvalds innan þeirra marka sem lagt er til í frumvarpinu. Samkvæmt því hlýtur það að vera Alþingis sem æðsta handhafa löggjafarvalds og valdamestu stofnunar ríkisins að áskilja sér svigrúm til að móta inntak samskipta við aðrar þjóðir og fjölþjóðlegar stofnanir í framkvæmd og beita þeirri reglu sem hér hefur verið talin gilda um framsal ríkisvalds á þann hátt að íslenska ríkið geti áfram verið virkur þátttakandi í alþjóðlegu samstarfi. Meiri hlutinn leggur til eftirfarandi breytingar á frumvarpinu: 1. Orðalagi 10. tölul. 4. gr. verði verði breytt til samræmis við ákvæði gildandi samkeppnislaga og fyrirliggjandi frumvarps um óréttmæta viðskiptahætti og gagnsæi markaðarins. 2. Ákvæði 5. gr. um hlutverk stjórnar verði breytt og það gert skýrara að aðeins þurfi að bera undir stjórn meiri háttar efnislegar ákvarðanir í einstökum málum eins og niðurstöður mála en ekki ákvarðanir varðandi framkvæmd í einstökum málum, svo sem hvort hefja eigi rannsókn einstakra mála eða ráðast í rannsóknaraðgerð. Einnig er lagt til að stjórn verði gert að setja sér starfsreglur sem skuli birtar en með því vill nefndin tryggja að fylgt verði góðum stjórnsýsluháttum í störfum hennar. 3. Stjórn setji forstjóra starfslýsingu m.a. í þeim tilgangi að tryggja forstjóra ákveðið sjálfstæði og eðlileg samskipti milli hans og stjórnarinnar. Ljóst er að undir stjórn forstjóra munu oft vera vandasöm og viðkvæm mál og þá nauðsynlegt að staða hans og valdmörk séu skýr. 4. Málshöfðun fresti réttaráhrifum ákvörðunar um breytingu á skipulagi en ljóst er að verði slík ákvörðun dæmd ógild er vandasamt eða ómögulegt að leiðrétta hana og vandkvæðum bundið að ákvarða bætur. Því telur nefndin rétt að málshöfðun fresti áhrifum slíkrar ákvörðunar. 5. Ráðherra verði heimilað að skipa stjórn Samkeppniseftirlitsins fyrir 1. júlí þegar sú stofnun tekur til starfa, m.a. svo að stjórn gefist tími til að ráða fólk frá Samkeppnisstofnun. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð hefur verið grein fyrir og gerð er tillaga um á þskj. 1290. Undir nefndarálit meiri hlutans skrifa hv. þm. Pétur H. Blöndal, Dagný Jónsdóttir, Birgir Ármannsson, Gunnar Birgisson og Una María Óskarsdóttir.

Forseti vill geta þess að ekki er gert ráð fyrir frekari atkvæðagreiðslum í dag.

Virðulegi forseti. Hver hefði trúað því að óreyndu að í kjölfar þess að Samkeppnisstofnun upplýsti um einhvern mesta skandal síðari tíma, þ.e. olíusamráðið, fengjum við fljótlega í kjölfarið fram frumvarp sem gerir ráð fyrir því að stofnunin verði lögð niður? Það kemur í kjölfar þess að upplýst er um mesta samráð sem sögur fara af. Ekki aðeins það, heldur hafa stjórnvöld staðfest sektir upp á 1,5 milljarða vegna þessa samráðs. Viðbrögðin sem við fáum frá hæstv. ríkisstjórn eru að leggja stofnunina niður án þess að nokkur stjórnsýsluúttekt fari fram, án þess að nokkur rannsókn fari fram á því sem í raun og veru ætti að vera undirstaðan þegar við erum að breyta frá gildandi skipulagi. Það vantar alla röksemdafærslu. Reyndar hafa allir helstu sérfræðingar landsins lagst gegn þessum stjórnsýslubreytingum á stofnuninni og gegn því að veikja lögin frá því sem nú er. Hver einn og einasti sérfræðingur sem hefur komið fyrir nefndina hefur lagst gegn þessu. Þeir einustu sem hafa mælt breytingunum bót, þrátt fyrir að gagnrýna þær mjög harðlega, eru Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins, aðrir ekki, enda hafa þessir aðilar um langt skeið talað fyrir því að veikja samkeppnislögin. Nú virðist þeim hafa orðið að ósk sinni. Við hljótum að spyrja: Hvar brennur hinn mikli eldur? Hvar liggja hin stóru vandamál sem gera það að verkum að ráðast þarf í þessar breytingar? Hvað er það sem knýr á, er þetta forgangsverkefnið í íslensku samfélagi, í íslenskri stjórnsýslu? Er það þarna sem skórinn kreppir? Er þetta virkilega stærsta viðfangsefnið sem við stöndum frammi fyrir, að breyta stjórnsýslu samkeppnisyfirvalda, eftirlitsins, og ekki síður að veikja samkeppnislögin í kjölfar þess að stærsti skandall og mesta verðsamráð sem upp hefur komið á Íslandi var upplýst? Hvaða skilaboð eru þetta til annarra stjórnvalda og annarra stofnana sem starfa í íslensku samfélagi? Hvaða skilaboð eru það þegar sífellt er vegið að stofnunum sem þramma ekki alveg í takt með stjórnvöldum? Hvaða skilaboð eru þetta? Við sáum Þjóðhagsstofnun, við sáum Mannréttindaskrifstofuna, við höfðum fregnir af klerki og nú er það Samkeppnisstofnun sem á að leggja niður. Í þessari umræðu, virðulegi forseti, er mjög mikilvægt að fram komi að í störfum efnahags- og viðskiptanefndar lögðum við ríka áherslu á að reyna að átta okkur á því hvernig hæstv. ríkisstjórnin sér framhald þessara mála. Við lögðum ríka áherslu á það að átta okkur á því hvaða hugmyndir ríkisstjórnin hefur til að mynda um þann forstjóra sem nú situr, þann forstjóra sem leiddi stofnunina í gegnum það að upplýsa um mesta verðsamráð sem hefur komið upp í sögu íslenskrar þjóðar. Hvaða hugmyndir hafa menn um framtíð hans? Hver eru verðlaunin fyrir að leiða stofnunina í gengum þetta mál og upplýsa um það verðsamráð sem öll þjóðin þekkir nú? Við gengum hart fram í efnahags- og viðskiptanefnd við að kalla eftir upplýsingum um hvaða hugmyndir menn hefðu. Svörin sem við fengum voru þau að setja yrði sérstakt bráðabirgðaákvæði inn í lögin sem heimilaði stjórn að ráða og reka starfsmenn svo skjótt sem auðið yrði áður en lögin tækju gildi. Áður en lögin tækju gildi yrði að skipa stjórnina til að ráða og reka starfsmenn. Við héldum áfram og reyndum að fá upplýst hvað yrði um núverandi forstjóra. Svarið sem við fengum var þetta: Það verður að ráða forstjóra svo fljótt sem auðið er til þess að hann geti kynnst starfseminni og starfsfólkinu. Þetta kom fram í umræðum í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Við fengum aldrei skýr svör um það hvað yrði um þann forstjóra sem leiddi stofnunina í gegnum stærsta mál sem komið hefur upp, og mörg önnur mál. Það kom aldrei fram hvað yrði um þann forstjóra sem hefur byggt upp þessa stofnun í 11 ár. Það frumvarp sem hér liggur fyrir er byggt upp á annan hátt en þegar samkeppnislögin upphaflega voru samþykkt. Þar kom skýrt fram að verðlagsstjóri yrði áfram forstjóri Samkeppnisstofnunar. Það kemur ekki fram hér. Það er líka ljóst að ef nýr forstjóri þarf að kynnast málaflokknum og því starfsfólki sem þarna starfar getur hugmyndin ekki verið sú að sami forstjórinn haldi áfram störfum. Ég kalla á það að hæstv. viðskiptaráðherra gefi um það yfirlýsingu hér á eftir, til þess að hreinsa þetta tiltekna mál, hvort hugmyndin sé sú að núverandi forstjóri haldi áfram störfum eða ekki. Þær ályktanir sem við gátum dregið af þeirri umræðu sem fram fór í hv. efnahags- og viðskiptanefnd voru þær að hugmyndin væri ekki sú að sá forstjóri héldi áfram. Það hljóta að vera kaldar kveðjur til forstjóra ríkisstofnunar sem hefur lagt á sig vinnu og leitt þá vinnu sem alþjóð er nú orðin löngu kunn. Aðrir forstjórar ríkisstofnana hljóta að þurfa að hugsa sig vandlega um ef kveðjan yrði sú að í kjölfar þessa stóra máls, olíumálsins, yrði stofnunin lögð niður og forstjórinn látinn fara.  Í allri umræðunni sem fram fór í efnahags- og viðskiptanefnd komu aldrei fram með neinum hætti nokkur haldbær rök sem hægt er að setja fram fyrir þessum breytingum. Þau komu aldrei fram og í raun og veru studdi enginn, ef undan eru skildir þeir tveir aðilar sem ég nefndi áðan, þessar stjórnsýslubreytingar. Það kom einnig fram að engin rannsókn fór fram á því hvers vegna þetta þyrfti að gera og það kom aldrei fram hvar hinn mikli olíueldur brynni. Það kom aldrei fram hvað knýr á um þessar breytingar. Það var ekki aðeins að Samkeppnisstofnun legðist gegn þessu, Neytendasamtökin, ASÍ og BSRB líka, heldur taldi einnig fulltrúi óháðrar kærunefndar áfrýjunarmála að þessar breytingar væru til þess fallnar að veikja samkeppniseftirlitið og samkeppnislögin. Það sem vissulega vekur furðu í allri þessari umræðu er að okkur var sagt og okkur var kynnt, þegar á laggirnar var sett nefnd til þess að móta stefnu fyrir íslenskt viðskiptalíf, að markmiðið væri að vinna gegn samþjöppun í íslensku viðskiptalífi, gegn fákeppni. Það var markmiðið, það var það sem lagt var upp með. Niðurstaðan er sú að allir helstu sérfræðingar landsins á þessu sviði segja að verið sé að veikja eftirlitið og veikja lögin. Við hljótum að kalla eftir því í þessari umræðu, af því að það kom ekki fram í efnahags- og viðskiptanefnd, hvar þessi rök liggja. Hvar liggja þessi sjónarmið, hvar yfirsáust okkur þau merku rök sem standa að baki því og gera það að verkum að þetta er réttlætanlegt? Virðulegi forseti. Þegar helstu rök sem fram koma í frumvarpinu eru skoðuð og þau sjónarmið sem koma fram í greinargerðinni, sem eru sögð forsenda eða grunnurinn að því að í þessar breytingar er ráðist, kemur í ljós að þar er farið rangt með, þar er snúið út úr þeim orðum forstjóra Samkeppnisstofnunar sem hann lætur frá sér fara í ársskýrslu sinni fyrir árið 2003. Þar eru orð tekin úr samhengi, þau síðan notuð sem grunnur í greinargerð með þessu frumvarpi, virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að lesa röksemdafærsluna sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu og síðan að lesa það sem forstjóri Samkeppnisstofnunar skrifar þannig að hver fyrir sig geti borið saman hvað hér er á ferðinni. Menn þurfa þá ekki að vísa til þess hvað þeir hafa heyrt aðra menn segja, heldur geta bara hlýtt á það sem hér verður lesið. Ég byrja á því að vitna í greinargerð með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Kemur fram í ársskýrslu Samkeppnisstofnunar fyrir árið 2003 að 80–90 samkeppnismál biðu úrlausnar hjá Samkeppnisstofnun í byrjun árs 2003, en á því ári var tekin upp formleg forgangsröðun mála hjá samkeppnissviði Samkeppnisstofnunar í samræmi við heimild samkeppnislaga. Var það gert þar sem fyrirséð var að dráttur yrði á að ljúka vinnslu fyrirliggjandi mála innan æskilegs tíma vegna umfangsmikillar vinnu við rannsókn stórra mála. Leiddi þetta til þess að aðilar gátu þurft að bíða í allt að eitt ár áður en málsmeðferð vegna kvartana þeirra gat hafist. Þá segir í skýrslunni að ljóst sé að samkeppnisyfirvöld komist að óbreyttu illa yfir að sinna nauðsynlegum verkefnum og að reynslan sýni að sökum mannfæðar fari reglubundin starfsemi Samkeppnisstofnunar úr skorðum þegar tekist sé á við fleiri en eitt umfangsmikið verkefni í einu. Í ljósi þessa er nauðsynlegt að gera breytingar á fyrirkomulagi samkeppniseftirlits.“ - Með öðrum orðum virðast þessi skrif forstjóra Samkeppnisstofnunar í ársskýrslu Samkeppnisstofnunar fyrir árið 2003 að óathuguðu máli vera forsenda þeirra breytinga sem hér er ætlunin að ráðast í. Þá er ekki úr vegi, virðulegi forseti, að lesa upp og fara yfir það sem forstjóri Samkeppnisstofnunar skrifaði í ársskýslunni þannig að öllu sé nú til haga haldið. Þar segir, með leyfi forseta: „Starfsmannahald hjá Samkeppnisstofnun hefur ekki þróast í samræmi við hin auknu umsvif stofnunarinnar. Það hefur valdið því að aðilar, sem reka mál fyrir Samkeppnisstofnun, hafa oft á tíðum þurft að bíða óheppilega lengi eftir niðurstöðu mála. Í upphafi ársins 2003 biðu 80–90 samkeppnismál úrlausnar hjá Samkeppnisstofnun. Vegna umfangsmikillar vinnu við rannsókn á meintu ólögmætu samráði olíufélaganna og vinnu við önnur stór mál var fyrirséð að dráttur yrði á því að unnt yrði að ljúka vinnslu fyrirliggjandi mála innan æskilegs tíma. Til að takast á við þennan vanda neyddust samkeppnisyfirvöld því til að taka upp formlega forgangsröðun mála hjá samkeppnissviði Samkeppnisstofnunar á árinu 2003. Það var gert í samræmi við heimild í samkeppnislögum. Þetta hafði í för með sér að allnokkrir aðilar, sem með rökum töldu á sér brotið með vísan til samkeppnislaga, þurftu að bíða í allt að eitt ár áður en málsmeðferð gæti hafist. Að mati Samkeppnisstofnunar þurfa stjórnvöld að horfast í augu við þá staðreynd að íslenskt viðskiptalíf hefur þróast þannig síðastliðin 10 ár að nauðsynlegt er að hér starfi öflug og virk samkeppnisyfirvöld sem hafi yfir að ráða bestu mögulegu meðulum til að uppræta og koma í veg fyrir samkeppnishömlur. Löggjöfin sem við búum við er að flestu leyti í samræmi við það sem er nýjast og best í evrópskri samkeppnislöggjöf. Hins vegar er ljóst að samkeppnisyfirvöld komast að óbreyttu illa yfir að sinna nauðsynlegum verkefnum. Reynslan sýnir að sökum mannfæðar fer reglubundin starfsemi Samkeppnisstofnunar úr skorðum þegar tekist er á við fleiri en eitt umfangsmikið verkefni í einu.“ Með öðrum orðum, virðulegi forseti, það sem hér er sagt er að skipulag stofnunarinnar, samkeppnislöggjöf, sé með því besta sem gerist í Evrópu. Vegna fjárhagsskorts og mannfæðar og vegna þess að stjórnvöld hafa ekki sinnt stofnuninni er þessi staða hins vegar komin upp hjá samkeppnisyfirvöldum. Þetta segir forstjóri Samkeppnisstofnunar í ársskýrslu sinni fyrir árið 2003. Hluti þessara orða er tekinn úr samhengi og notaður sem röksemdafærsla fyrir því að leggja stofnunina niður, að veikja samkeppnislögin. Ég held að á mannamáli fari þetta langt með að kallast fölsun. Orð eru tekin úr samhengi í greinargerð með frumvarpinu. Ef maður ber saman það sem stendur í ársskýrslunni og það sem raunverulega kemur fram er með ólíkindum að þessi orð, þar sem lýst er að samkeppnislöggjöfin og skipulagið hér á landi sé með því besta sem gerist í Evrópu, skuli notuð til að leggja stofnunina niður, notuð til að veikja lögin. Það er með ólíkindum, virðulegi forseti, hvað menn virðast hafa leyft sér í því að færa rök fyrir þessum breytingum. Allir helstu sérfræðingar landsins sem komu fyrir nefndina mæltu þessu í mót, hver einn og einasti. Meira að segja Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins fundu ýmislegt að því máli sem við hér ræðum þó að þau hafi verið einna jákvæðust í umfjöllun sinni. Að loknum þessum inngangi ætla ég að gera hér grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, en auk mín standa að því áliti hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og Helgi Hjörvar. Samkvæmt athugasemdum sem fylgja frumvarpi viðskiptaráðherra til samkeppnislaga byggist frumvarpið á vinnu nefndar sem viðskiptaráðherra skipaði til þess að móta stefnu um íslenskt viðskiptaumhverfi. Var nefndinni ætlað að meta hvernig bregðast ætti við aukinni samþjöppun og fákeppni í íslensku viðskiptalífi og með hvaða hætti þróa ætti reglur þannig að viðskiptalífið væri skilvirkt og nyti trausts, eins og segir í athugasemdunum. Áður en nefndin hóf störf hafði mikið verið rætt hvort völd í efnahagslífinu væru smám saman að færast á fáar hendur. Nefndinni var ætlað að fjalla um þessa þróun og hvernig bregðast mætti við henni með setningu almennra reglna. Í ljósi þeirra markmiða sem nefndin lagði upp með lýsir 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar yfir mikilli furðu á frumvarpi því til samkeppnislaga sem liggur fyrir Alþingi, en öllum sem hafa sett sig inn í þetta mál er ljóst að verði frumvarpið að lögum er um mikla afturför að ræða frá gildandi lögum. Á það jafnt við um stjórnsýsluna og skipulag hennar og tæki sem lögin veita til að hafa eftirlit með virkri samkeppni. Vegna þess að sagt er að frumvarpið byggi á tillögum nefndar um mótun stefnu fyrir íslenskt viðskiptalíf verður að hafa í huga að við vinnslu þess í viðskiptaráðuneytinu hefur mörgu því verið kastað fyrir róða sem nefndin setti frá sér. Í því sambandi skiptir mestu að í frumvarpinu felst veiking á samkeppnislögum, þvert á markmið og tillögur nefndar viðskiptaráðherra. Að engu er höfð tillaga nefndarinnar um aukin rannsóknarúrræði samkeppnisyfirvalda. Þá eru í frumvarpinu gerðar mun minni hæfiskröfur til þeirra sem skipa skulu fyrirhugaða stjórn Samkeppniseftirlitsins en gert var ráð fyrir í drögum sem kynnt voru 1. október sl. Einnig er bagalegt að úr frumvarpinu hefur verið felld brott mikilvæg tillaga um að samkeppnisyfirvöld geti skotið málum til dómstóla. Í umsögnum aðila sem komið hafa fyrir nefndina hefur á sannfærandi hátt verið sýnt fram á að allar forsendur sem gefnar hafa verið fyrir stjórnsýslubreytingunum standast ekki nánari skoðun, eins og vandlega er rakið í umsögn Samkeppnisstofnunar og farið verður ítarlega yfir hér á eftir. Þessi staðreynd dregur athyglina að þeirri spurningu hvers vegna ekki var leitað til helstu sérfræðinga þjóðarinnar í samkeppnismálum þegar málið var unnið og nýtt frumvarp til samkeppnislaga mótað. Það vekur mikla furðu þegar málsmeðferðin og vinnubrögðin eru skoðuð að ekki hafi verið leitað eftir áliti og ráðgjöf þess fólks sem best þekkir til. Eftir stendur því spurningin: Hvers vegna var lagt af stað með það markmið að styrkja ákvæði samkeppnislaga til að halda uppi eftirliti með virkri samkeppni? Niðurstaða þeirrar vinnu birtist okkur í því að sjálfstæði eftirlitsstofnunarinnar er skert, lögin verða mun veikari en áður og hvergi er að finna ákvæði sem gera eftirlitsaðilum kleift að takast á við hringamyndun og fákeppni í íslensku viðskiptalífi, þveröfugt við það sem lagt var upp með í upphafi. Því stendur upp á viðskiptaráðherra að koma með viðunandi skýringar á því hvers vegna hugmyndir af þessum toga eru lagðar fyrir þingið til samþykktar. Hvergi er að finna nein haldbær rök fyrir þeim hugmyndum sem hér er ætlað að lögfesta. Helstu niðurstöður 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar eru í samræmi við álit margra sem veitt hafa nefndinni umsögn. Þær eru eftirfarandi: Forsendur fyrir tillögum frumvarpa sem lögð hafa verið fram um breytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum fá ekki staðist. Engin rök hafa komið fram sem sýna að núverandi stjórnsýsla samkeppnismála sé óeðlileg og þunglamaleg enda hefur engin úttekt verið gerð á stjórnsýslunni. Þá kemur ekkert fram í frumvarpinu sem styður það að tillögur um breytta stjórnsýslu efli skilvirkni eða geri samkeppnisyfirvöldum betur kleift að sinna verkefnum sínum. Þvert á móti geta þessar tillögur veikt samkeppnisyfirvöld. Vissulega vekur það mikla athygli að eftir hina miklu gagnrýni sem stjórnvöld hafa sett fram sem rök fyrir þessari stjórnsýslubreytingu, þ.e. að þetta sé þunglamalegt, að aðilar geti ekki flutt mál fyrir samkeppnsiráði, að Samkeppnisstofnun vinni mál og ráðið úrskurði síðan o.s.frv., er engin eðlisbreyting á þeim hugmyndum sem hér er ætlað að lögfesta og þeim reglum sem nú eru í gildi. Þær hugmyndir sem nú eru uppi eru einfaldlega þær að Samkeppnisstofnun vinni mál og stjórnin úrskurði, stjórnin komi í staðinn fyrir samkeppnisráð en Samkeppniseftirlitið í staðinn fyrir Samkeppnisstofnun. Að vísu hefur verið fækkað verulega starfsmönnum stofnunarinnar en niðurstaðan er sú að þetta er sama skipulag að undanskildu einu, og það er athyglisvert: Stjórnin hefur afskipti af daglegum rekstri Samkeppniseftirlitsins. Hinni pólitískt skipuðu stjórn er ætlað að hafa eftirlit með daglegum störfum Samkeppniseftirlitsins sem er ekki til staðar í dag, sem gerir það að verkum að Samkeppniseftirlitið verður veikara og ósjálfstæðara frá því sem það er í dag. Þetta er veruleg breyting.  Samkeppnisstofnun heyrir undir meðalhófsreglu stjórnsýslulaga eins og allar aðrar stofnanir. En hvað er það sem kallar á meðalhóf nákvæmlega núna? Hvað er það sem kallar á að bera þurfi meiri háttar ákvarðanir sem stofnunin eða eftirlitið ætlar að ráðast í undir pólitískt skipaða stjórn? Hvað er það sem kallar á þessar breytingar? Hvar brennur hinn mikli eldur? Hvar hefur núverandi Samkeppnisstofnun ekki staðið sig? Hvað er svona stórvægilegt að það sé ástæða til að skera þetta eftirlit upp á þann hátt sem ætlunin er að gera? Við eigum eftir að ræða síðar á þessu þingi þær breytingar sem ætlað er að ráðast í, þ.e. að færa hluta af Samkeppnisstofnun yfir í Löggildingarstofu og breyta síðan nafninu á því samkrulli öllu saman, sem gerir það að verkum að stærðarhagkvæmni Samkeppniseftirlitsins mun ekki verða söm og fyrr, þ.e. að hægt sé að nýta alla þá starfsemi sem hægt er að nýta í dag þegar ráðist er í stórar aðgerðir. Af hverju erum við ekki upplýst um það hvar hinn mikli eldur brennur? Af hverju erum við ekki upplýst um það hvers vegna þurfi að ráðast í þennan uppskurð? Af hverju er okkur ekki greint frá þessu? Efnahags- og viðskiptanefnd fór vandlega yfir þetta mál og það er ekki ástæða til að gera lítið úr því en það dregur líka fram með skýrari hætti að í þeirri yfirferð komu engin rök fram sem skýrðu hvers vegna þetta væri nauðsynlegt. Við hljótum að spyrja okkur í þessu samhengi: Hefur stofnunin sem nú er að störfum ekki staðið sig?

Hefur staðið sig of vel.

Hvað er það sem er að? Og hvers vegna er snúið svona svakalega út úr orðum forstjóra Samkeppnisstofnunar í ársskýrslunni 2003 og þau orð notuð sem grunnur að þeim breytingum sem hér á að ráðast í? Hvers vegna er þessi leið farin? Þau orð þar sem forstjórinn lýsir því yfir að á Íslandi sé einhver besta löggjöf á samkeppnissviði sem þekkist í Evrópu eru tekin úr samhengi og notuð sem rök fyrir því að veikja lögin og breyta eftirlitinu. Það þarf ótrúlega hugkvæmni til að láta sér þetta til hugar koma. Forstjórinn var aðeins að benda á eitt í skýrslu sinni, það vantaði fjármagn og mannskap, að öðru leyti gengi starfið mjög vel. Nýverið gjaldféllu sektir upp á 1,5 milljarða sem er afrakstur vinnu þessarar stofnunar sem ætlunin er nú að leggja niður. 
            

Stofna … stofnun.

Hér kallar fram í fyrrverandi aðstoðarframkvæmdastjóri Verslunarráðsins sem lengi hefur talað fyrir því að veikja samkeppnislögin  Í öðru lagi, virðulegi forseti, spyrjum við í áliti 1. minni hluta: Hvers vegna er verið að gera minni hæfiskröfur til stjórnarmanna í nýju frumvarpi en þær sem nú gilda um samkeppnisráð? 

… komnir í samkeppni.

Það hefur aldrei komið fram. Nú, þegar leggja á stofnunina niður 

Þarf ekki bara rétt flokksskírteini?

Það er kallað hérna fram í: Þarf ekki rétt flokksskírteini? Ég geri fastlega ráð fyrir því að þegar hæstv. viðskiptaráðherra, ef til þess kemur að hún þurfi að skipa þessa stjórn, muni sjálfsagt m.a. líta til þess.

Er það reynslan? Hjá samkeppnisráði?

Athyglisvert frammíkall hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni.

Geturðu nefnt dæmi um það?


             Ég var að vísa hér til framtíðar og til þess að þær forsendur sem við höfum til að meta framtíðina eru þær að draga á úr hæfiskröfum þeirra sem sitja í stjórn. Það er það einasta sem við höfum um þetta mál. Hvers vegna skyldum við treysta yfirvöldum í þessu máli í ljósi þess að það á að draga úr hæfiskröfum þeirra sem eiga að hafa daglegt eftirlit? Það er ekki bara að þeir eigi að úrskurða, heldur hafa daglegt eftirlit og veita samþykki fyrir meiri háttar ákvörðunum. Sjálfstæði eftirlitsstofnunarinnar verður miklu minna eftir en fyrir. Við höfum kallað eftir svörum, eins og ég sagði hérna áðan, um það hvers vegna þurfi að gera þetta. Skýringin sem við höfum fengið er sú að það verður svo erfitt að manna þessa þriggja manna stjórn ef hæfiskröfur eru ríkar. Trúi því hver sem vill, og kaupi þá niðurstöðu hver sem vill, en það er ekki nema von að við, sum hver, séum mjög skeptísk á að þetta sé raunverulega það sem markmiðið er að gera. Í þriðja lagi höfum við í 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar bent á að í 16. gr. frumvarps til samkeppnislaga, sem er sambærileg 17. gr. gildandi laga, hefur verið felldur brott c-liður 1. mgr. 17. gr. þar sem segir að samkeppnisráð geti gripið til aðgerða gegn aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Þetta er í hróplegri mótsögn við yfirlýstan tilgang endurskoðunar samkeppnislaganna. Ef þetta nær fram að ganga felur það í sér ótvíræða veikingu á samkeppnislögum og takmörkun á möguleikum samkeppnisyfirvalda til að bregðast við alvarlegum samkeppnishömlum sem m.a. stafa af aukinni samþjöppun í viðskiptalífinu. Samkeppnisstofnun leggur til að þetta ákvæði gildandi 17. gr. verði styrkt enn frekar og samkeppnislög þar með gerð að öflugra tæki en þau eru nú til að berjast gegn óæskilegri samþjöppun, hringamyndun og skaðlegri fákeppni í íslensku viðskiptalífi. Þessi niðurfelling verður kannski ekki rædd nema ég fari einnig yfir næsta punkt sem við erum hér með en í 8. gr. frumvarps til nýrra samkeppnislaga er lögð til breyting þess efnis að Samkeppniseftirlitið skuli birta skýrslur um athuganir sínar á hringamyndun og samþjöppun og grípa til aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni. Viðbúið er að samkeppnishömlur sem stafað geta af hringamyndun og samþjöppun eigi ekki rót sína að rekja til brota á bannreglum samkeppnislaga, heldur til skaðlegra aðstæðna í skilningi c-liðar 17. gr. gildandi samkeppnislaga. Með því að fella á brott það ákvæði samkeppnislaga er unnið gegn markmiði þeirra breytinga sem lagðar eru til í 8. gr. frumvarpsins en samkvæmt henni væri samkeppnislögum breytt þannig að samkeppnisyfirvöldum bæri að fylgjast með hringamyndun og samþjöppun og grípa til aðgerða gegn þessu. Í 16. gr. frumvarpsins hefur hins vegar eitt helsta tækið til að vinna gegn þessum hömlum á samkeppni verið fellt brott úr lögunum. Það er einmitt hérna sem kemur fram sú veiking sem við teljum að verið sé að gera á lögunum með því að fella brott þetta ákvæði.

Hefur það oft verið notað?

Þetta ákvæði hefur ekki verið notað en það breytir ekki því að lögin verða veikt ef heimildir verða teknar út. Ég þakka fyrir frammíkall hæstv. viðskiptaráðherra. Að sjálfsögðu verða lögin veikt ef heimildir og tæki eru felld brott. Þess vegna höfum við hvatt eindregið til þess að þetta verði áfram inni. Þó að ekki reyni á tiltekin lög segir ekkert um það að lögin kunni ekki að hafa þau áhrif sem ætlast er til. Það að ekki sé sífellt verið að fella dóma eða úrskurði á grundvelli tiltekinna ákvæða þýðir kannski að menn virða þá lögin og þau hafi þau áhrif sem ætlast er til. Það er ekki endilega mælikvarði á nytsemi laga hvort það reyni á þau frá degi til dags, heldur kannski miklu frekar að ef ekki reynir á þau séu menn að virða þessar reglur. Skilaboðin sem við erum að senda núna út í samfélagið eru þau að við ætlum að veikja þessi ákvæði. Það er það sem við erum að velta upp í þessari umræðu, og við spyrjum: Úr því að lagt var af stað með það að koma í veg fyrir fákeppni og samþjöppun í íslensku viðskiptalífi, af hverju er þá verið að veikja lögin? Það eru þessi sjónarmið og þessar röksemdir sem við einfaldlega höfum ekki fengið skýr svör við. Reyndar kom fram í yfirferð efnahags- og viðskiptanefndar yfirlýsing þess efnis að svona ákvæði væri ekki að finna í EES-rétti. Það segir ekkert um það hvernig við viljum sjá okkar reglur. Vegna fákeppni hér og smæðar samfélagsins er það a.m.k. sjónarmið þess sem hér stendur að hér þurfi að vera heldur harðari reglur en veikari. Skilaboðin sem við sendum út í samfélagið eru að verið sé að veikja reglurnar. Það er það sem við gerum verulegar athugasemdir við. Það er ekki aðeins þetta, heldur gætir hér einnig rökræns ósamræmis. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því í d-lið 8. gr. að hlutverk Samkeppniseftirlitsins verði „að fylgjast með þróun á samkeppnis- og viðskiptaháttum á einstökum mörkuðum í íslensku viðskiptalífi og kanna stjórnunar- og eignatengsl á milli fyrirtækja; skal þetta gert m.a. í því skyni að meta hvort í íslensku viðskiptalífi sé að finna einkenni hringamyndunar, óæskilegra tengsla eða valdasamþjöppunar sem takmarkað geta samkeppni; stofnunin skal birta skýrslur um athuganir sínar og grípa til aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni þar sem það er nauðsynlegt“. Með því að fella brott þetta ákvæði, einkum í niðurlaginu þar sem segir „grípa til aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni“, er nánast öllum tækjum eftirlitsins kippt í burtu. Eftirlitið mun ekki hafa þau tæki sem þarf til að grípa til aðgerða. Í reynd er aðeins sýndarmennskan ein uppi og augljóst að ætlunin er ekki sú að grípa til nokkurra einustu aðgerða því að tækið sem hefði mátt nota er tekið út. Einasta tækið sem er þá eftir er ef menn gerast brotlegir. Ef menn gerast brotlegir við þessi ákvæði er það í eina skiptið sem hægt er að grípa til einhverra tiltekinna aðgerða  Eins og ég vék að áðan voru röksemdirnar helstar þær að þessar reglur væru ekki í EES-réttinum. Það er rétt. Á hinn bóginn hafa lönd, mörg hver, verið að taka upp þessar reglur sem hér er ætlunin að fella brott. Má þar nefna Bretland, Noreg og nú liggur frumvarp fyrir sænska þinginu þar sem hugmyndin er að taka þetta upp. Þróunin í evrópskum rétti er miklu frekar að taka upp ákvæði af þessum toga en að fella þau brott. Í upphafi var lagt af stað með þá hugmynd að styrkja og efla samkeppnisreglurnar, efla eftirlitið, koma í veg fyrir fákeppni, samþjöppun o.s.frv. Í framhaldi af hinni miklu umræðu sem fram hefur farið er hið einasta sem gert hefur verið það að veikja lögin. Af þessum sökum hafa menn verið fullir tortryggni um hvað raunverulega búi að baki. Auðvitað vekur það ekki síður upp tortryggni að gripið skuli til þessara aðgerða í kjölfar þess mikla árangurs sem Samkeppnisstofnun hefur náð í störfum sínum. Við vorum a.m.k. ekki upplýst um það í hv. efnahags- og viðskiptanefnd hvar hinn mikli eldur brennur sem knýr á um svo róttækar aðgerðir sem raun ber vitni. Þá vekur það mikla athygli hjá 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar að margar þær hugmyndir sem sú nefnd sem sett var á laggirnar um mótun stefnu fyrir íslenskt viðskiptalíf setti fram hlutu ekki náð fyrir augum hæstv. viðskiptaráðherra þegar frumvarpið var unnið. Það má vekja athygli á því að sú nefnd sem ég vitnaði í lagði til að lögfest yrði ákvæði þar sem samkeppnisyfirvöldum á Íslandi yrði veitt heimild til vettvangsrannsókna á heimilum, landsvæðum og í flutningatækjum í eigu stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna hlutaðeigandi fyrirtækis. Við töldum afar mikilvægt að samkeppnisyfirvöld á Íslandi hefðu sams konar heimildir og eftirlitsstofnanir á Evrópska efnahagssvæðinu vegna þess að þróun, hugmyndir og umræður í samkeppnismálum hafa gengið út á það að færa völdin og eftirlitið meira heim í hérað, ef svo má að orði komast. Þess vegna er það í hrópandi ósamræmi við þá þróun sem átt hefur sér stað að íslenskum samkeppnisyfirvöldum skuli ekki veittar sömu heimildir hvað þetta varðar og samkeppnis- og eftirlitsstofnunum á Evrópska efnahagssvæðinu. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að það sé alveg ljóst að ef menn stunda verðsamráð í nokkru samræmi við það sem átti sér stað hjá olíufélögunum munu menn geyma gögn annars staðar en á starfsstöðinni. Það er fullreynt, virðulegi forseti, að það er ekki mjög skynsamlegt. Ég mun síðar í máli mínu taka dæmi um það frá Evrópu hversu frumlegir menn hafa verið í því að geyma gögn sem lúta að verðsamráði. Við megum aldrei gleyma því í allri þessari umræðu að í umræðu um samkeppnislög erum við fyrst og fremst að hugsa um í fyrsta lagi að fyrirtæki á markaði starfi í öguðu umhverfi. Að minni hyggju er það besta umhverfið fyrir fyrirtæki að starfa í og þau fyrirtæki sem starfa í hvað öguðustu umhverfi eiga mesta möguleika til útrásar og að vinna sér nýja markaði í öðrum löndum. Þau þekkja ögunina sem markaðurinn veitir þeim, það er það sem gerir það að verkum að þau eru líklegri til þess að ná árangri á öðrum mörkuðum, erlendum mörkuðum. Í öðru lagi felst í samkeppnislögum neytendavernd. Samkeppnislögum er ætlað að tryggja eðlilega verðmyndun á vöru, framboð og eftirspurn, að ekki sé lagður steinn í götu, hvorki þeirra sem vilja selja vöru né hinna sem vilja kaupa. Þetta er grunnurinn að samkeppnisreglunum og þeim markmiðum sem þau stefna að. Að minni hyggju og í ljósi hinnar miklu markaðsvæðingar er forsenda þess að hún gangi upp sú að fyrir hendi séu öflugar samkeppnisreglur og virkt samkeppniseftirlit. Ég get alveg unnt öðrum þess að hafa þá skoðun að öflugt samkeppniseftirlit sé ekki forsenda þess að markaðurinn virki sem skyldi. Þau sjónarmið eru uppi, til að mynda hafa ungir sjálfstæðismenn talað mjög fyrir því að leggja samkeppnislögin helst niður, svo að ekki sé talað um Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins. Þessir aðilar hafa haft aðra skoðun. Það sem kemur mér í opna skjöldu er að eftir þá þróun sem átt hefur sér stað frá setningu samkeppnislaganna, eftir þær breytingar sem áttu sér stað árið 2000, sem allar, bæði setning samkeppnislaganna, breytingarnar árið 2000 og aðrar breytingar sem hafa átt sér stað, hafa allar gengið út á það að styrkja samkeppnislögin, herða eftirlitið og bæta reglurnar, á núna hins vegar að veikja eftirlitið, veikja stjórnsýsluna og veikja lögin. Það eru svör við þessum spurningum sem við höfum ítrekað kallað eftir en ekki fengið. Eins og ég hef áður nefnt höfum við spurt: Hvar liggja hin miklu bágindi? Hvers vegna þarf að skera eftirlitið upp á þann hátt sem raun ber vitni með tilheyrandi afleiðingum? Vissulega mun svo taka marga mánuði að ná aftur flugi í þeirri starfsemi sem samkeppniseftirlitinu er ætlað að hafa. Það þarf að endurskipuleggja starfsemina og endurmanna hana. Það þarf að endurskilgreina. Og þetta gerist ekkert í einu vetfangi. Hæstv. ráðherra hefur helst beitt þeim rökum - öllu heldur rökleysu því að hún hefur komið fram í fjölmiðlum og sagt að helstu sérfræðingar þjóðarinnar skildu bara ekki málið. Þeir hefðu bara ekki hugmynd um hvernig málið er vaxið. Það eru einustu rökin sem hæstv. ráðherra hefur sett fram, jafnvel þó að helstu sérfræðingar þjóðarinnar hafi gagnrýnt þetta mjög harðlega. Þá virðist hæstv. ráðherra luma á einhverjum upplýsingum sem aðrir hafa ekki. Einasta röksemdafærsla hennar eða gagnrýnenda þessarar hugmyndar er að þeir skilji ekki málið, þeir séu að snúa öllu á haus.  Ég mun fylgjast mjög vandlega með því … 

Hverjir eru þessir sérfræðingar?

Allir helstu sérfræðingar sem komu fyrir nefndina.

Viltu lesa þá upp?

Hv. þm. Pétur Blöndal las alla upp sem komu fyrir nefndina. Það ætti að vera hægðarleikur fyrir hæstv. ráðherra að rýna í álit meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Sú nefnd sem hér hefur nokkrum sinnum verið vísað til og talin er hafa lagt grunn að þeim hugmyndum sem hér búa að baki, nefnd um stefnumótun fyrir íslenskt viðskiptalíf, lagði til að samkeppnisyfirvöld fengju heimild til að áfrýja úrskurðum áfrýjunarnefndar í því skyni að reyna að tryggja betur almannahagsmuni í samkeppnismálum. Þannig gætu samkeppnisyfirvöld áfrýjað úrskurðum áfrýjunarnefndar teldu þau nauðsyn bera til vegna almannahagsmuna. Þessi hugmynd var kannski ekki útfærð í þaula í umræddri nefnd, hún var ekki útfærð í smáatriðum, en ég held að mjög mikilvægt sé að samkeppnisyfirvöld hverju sinni geti spurt dómstóla grundvallarspurninga ef þau eru ósátt við niðurstöður áfrýjunarnefndar. Samkeppniseftirlitinu er fyrst og fremst ætlað að gæta almannahagsmuna. Ef niðurstaða stofnunar er slík að menn telji nauðsynlegt að fá svör við frekari spurningum er mikilvægt að samkeppnisyfirvöld hafi þessa heimild. Það er mikilvægt að ekki aðeins þeir sem eru undir skoðun eða eftirliti, þ.e. hinir kærðu, geti áfrýjað þessum málum, það getur líka verið mikilvægt að samkeppnisyfirvöld geti áfrýjað þessum málum. Er vísað til þess að víða erlendis er þetta í lögunum og fordæmin hér eru einnig til staðar, t.d. í skattamálum. Þar er hægt að fara áfram með mál ef menn telja almannahagsmuni krefjast þess að mál fái frekari skoðun. Sú hugmynd kom fram í umræddri nefnd en þrátt fyrir að þessar hugmyndir hafi ratað inn í fyrstu drög sem birt voru á heimasíðu viðskiptaráðuneytisins hafa þau ekki ratað inn í það frumvarp sem við ræðum á hinu háa Alþingi. Eitt af því sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur talað mikið um í þessari umræðu er að staða nýs forstjóra Samkeppniseftirlitsins verði sterkari en staða núverandi forstjóra. Þessu hefur verið mótmælt og mjög efnismikil rök færð að því að staða núverandi forstjóra sé mjög sterk. Hann gegnir starfinu sem embættismaður og sem slíkur er hann varinn af þeim lögum sem um embættismenn gilda. Mjög skýrar reglur gilda um hvernig standa eigi að brottvikningu ef þarf o.s.frv. Þannig er núverandi forstjóri varinn af gildandi lögum. Í þessu nýja frumvarpi er hugmyndin sú að forstjóri verði ráðinn af þriggja manna stjórn sem hæstv. ráðherra skipar og hann á allt sitt undir þessari stjórn. Stjórnin getur ráðið hann og rekið. Hann verður ekki embættismaður og því verður staða hans veikari, eins og segir hér í áliti 1. minni hluta, með leyfi forseta: ,,Ljóst er að staða forstjóra Samkeppniseftirlitsins verður veikari en staða núverandi forstjóra Samkeppnisstofnunar. Hann nýtur ekki þeirrar réttarverndar sem núverandi forstjóri hefur sem embættismaður. Hann nýtur því ekki sama starfsöryggis og sá sem nú gegnir starfi forstjóra Samkeppnisstofnunar. Hann er því ekki eins vel varinn fyrir pólitískum afskiptum og núverandi forstjóri.“ Þetta kom mjög skýrt fram hjá þeim sem komu fyrir hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta eru mjög athyglisverð sjónarmið í ljósi þeirra hástemmdu yfirlýsinga hæstv. viðskiptaráðherra í upphafi þegar málið var kynnt að hinn nýi forstjóri mundi njóta miklu meira sjálfstæðis en sá sem nú situr. Við höfum reyndar kallað eftir því í umræðunni hvaða hugmyndir hæstv. viðskiptaráðherra hafi um núverandi forstjóra, hvort hugmyndin sé sú að hann haldi áfram störfum eða verði látinn hætta.

… biðja um afskipti hjá stjórninni.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra kallar hér fram í að það sé eins og verið sé að biðja um afskipti og ætlast þá væntanlega til þess að við hv. þingmenn teljum að hæstv. viðskiptaráðherra muni ekki hafa nein afskipti af því hver ráðinn verði forstjóri Samkeppniseftirlits. Guð láti gott á vita. Eins og hér hefur komið fram hafa verið dregin fram mjög skýr rök fyrir því að sá forstjóri sem verður ráðinn, hver sem það verður, njóti ekki sömu réttarverndar og sama sjálfstæðis og sá sem nú situr. Það er í hrópandi mótsögn við það sem kynnt var þegar þetta mál var lagt fram. Þá segir hér í áliti 1. minni hluta: Samkeppniseftirlitið sem ætlunin er að koma á fót nýtur ekki sama sjálfstæðis í daglegum störfum sínum og Samkeppnisstofnun gerir nú því nái þessar breytingar fram að ganga verður að bera allar meiri háttar aðgerðir undir þriggja manna stjórn, sem viðskiptaráðherra skipar án tilnefningar, áður en ráðist er í þær. Í frumvarpinu er sérstaklega tekið fram að hlutverk stjórnarinnar sé að tryggja að Samkeppniseftirlitið gæti meðalhófs í aðgerðum sínum. Það er því ekki nema von að athygli manna hafi beinst að því hvað hefði gerst ef þetta frumvarp hefði verið orðið að lögum þegar ráðist var til inngöngu í olíufélögin á sínum tíma. Hefði sú aðgerð verið talin í andstöðu við meðalhóf? Það er kannski ekki nema von að hv. þingmenn velti þessum spurningum fyrir sér því að Samkeppnisstofnun heyrir í dag undir stjórnsýslulögin. Í þeim lögum er kveðið skýrt á um að stofnunin og stjórnvöld skuli fylgja meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Hvers vegna þarf að hnykkja sérstaklega á þessari reglu nú? Hvers vegna þarf að hnykkja sérstaklega á meðalhófsreglunni núna þegar skera á upp stofnunina og breyta lögunum til veikingar eins og áætlanir eru uppi um? Mér finnst ofur eðlilegt að skilja þessa spurningu eftir fyrir hæstv. ráðherra: Hvað gerir það að verkum að það þarf að vera tvöfalt meðalhóf á Samkeppniseftirlitinu miðað við aðrar stjórnsýslustofnanir í landinu? Er það eitthvað í sögunni sem kallar á tvöfalt kerfi á þessari stofnun? Hefur eitthvað það gerst sem veldur því að þetta þarf að gera? Er það eitthvað sem gerir það að verkum að það er ekki aðeins tvöfalt meðalhóf á þessari stofnun, heldur einnig þriggja manna stjórn sem þarf að samþykkja meðalhófið og það þegar ráðast á í tilteknar aðgerðir? Það er ekkert óeðlilegt, virðulegi forseti, að hæstv. viðskiptaráðherra sé krafin svara um þau sjónarmið sem þarna birtast. Hér er um mjög mikilvæga löggjöf að ræða, lykillöggjöf fyrir viðskiptalíf, almenning og neytendur. Þess vegna er ekki óeðlilegt að menn staldri við það hvers vegna svona meðalhóf plús stjórn skuli sett á samkeppniseftirlit í þessu landi, vel umfram önnur stjórnvöld og stofnanir sem undir ríkisvaldið heyra. Þá vekur 1. minni hluti athygli á mikilvægi þess að viðurlög við brotum gegn samkeppnislögum séu þannig úr gerði gerð að ólögmætur ávinningur verði allur gerður upptækur þegar það á við. Það er ekki að ástæðulausu sem við nefnum þetta sérstaklega því að í títtnefndu olíumáli, sem er kannski sá eldur sem hér virðist undir brenna, kom mjög skýrt fram hjá mörgum hagfræðingum sem komu að því máli að tjón samfélagsins og hagnaður þeirra sem stunduðu þetta samráð hafi verið langt umfram þær sektir sem á félögin voru lögð. Af því má hæglega draga þá ályktun að það borgi sig að svindla. Það eru þó skilaboð sem við viljum ekki senda út í samfélagið. Við viljum ekki að Alþingi sendi þau skilaboð út í samfélagið að það geti borgað sig að hafa rangt við, jafnvel þó að upplýst verði um brotin. Það eru skilaboð sem við viljum ekki sjá að hv. Alþingi sendi frá sér. Eins og áður hefur verið vakin athygli á var markmið þeirrar vinnu, sem hófst með skipun nefndar um stefnumótun fyrir íslenskt viðskiptalíf, að móta stefnu og setja reglur sem tækju á fákeppni og óeðlilegum eignatengslum í íslensku viðskiptaumhverfi en það markmið virðist hafa gufað upp á leiðinni. Niðurstaðan er sú að gera stjórnsýslubreytingar á Samkeppnisstofnun sem draga úr afli stofnunarinnar og draga úr möguleikum á að hafa eftirlit með íslensku viðskiptalífi. Um þetta segir í áliti Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: „… frumvarpið leggur til grundvallarbreytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum. Að mati Samkeppnisstofnunar er það bagalegt að framangreindar forsendur fyrir þessum breytingum byggjast í aðalatriðum á misskilningi eða röngum upplýsingum um núverandi stjórnsýslu í málaflokknum. Telur Samkeppnisstofnun það gagnrýnisvert að nefnd viðskiptaráðherra hafi kosið að leggja fram þessar tillögur án þess að leita upplýsinga hjá stofnuninni, samkeppnisráði, auglýsinganefnd eða áfrýjunarnefnd samkeppnismála.“ - Með öðrum orðum, þessar hugmyndir eru settar fram án þess að tala við helstu sérfræðinga þjóðarinnar í samkeppnismálum. Það eitt út af fyrir sig er afar athyglisvert. - „Hlýtur almennt að teljast æskilegt að leitað sé upplýsinga um staðreyndir og reynslu þeirra stjórnvalda sem falin er framkvæmd á tilteknum lögum áður en gerðar eru tillögur um að stjórnsýslufyrirkomulagi á því sviði sé gerbylt. Þegar Samkeppnisstofnun fékk í hendur skýrslu nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi og upphafleg drög að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga í september 2004 vakti stofnunin athygli iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins á misskilningi og ónákvæmni sem fram kom í skýrslunni og drögunum. Viðbrögð ráðuneytisins fólust í því að gera breytingar á orðalagi í athugasemdum með drögum að frumvarpinu. Samkeppnisstofnun var jafnframt upplýst um það að engar breytingar yrðu gerðar á tillögum um nýtt stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum. Þar sem helstu forsendur fyrir framangreindum tillögum fá ekki staðist varar Samkeppnisstofnun við því að þær verði lögfestar.“ Það hlýtur að teljast sérstætt og athyglisvert þegar ráðast á í jafnumfangsmiklar og -viðamiklar breytingar og hér er ætlunin að gera að ekki sé rætt við þá sem hafa starfað eftir lögunum allan þennan tíma. Þá er ekki rætt við þá sem hafa framkvæmt lögin. Þá er ekki rætt við þá sem sitja í áfrýjunarnefnd. Það er ekki talað við þá sem hafa þurft að vinna með þessar reglur allan þennan tíma, þá sem hafa átt að vinna eftir þessari stjórnsýslu, eftir þessu skipulagi. Það er aðeins fullyrt að þetta sé ómögulegt án þess að rætt sé við nokkurn sem unnið hefur í þessum málaflokki í rúman áratug. Það er ekki rætt við þá þegar ráðist er í svona umfangsmiklar breytingar. Þó að ekki væri nema um þetta sem einhverjar skýringar kæmu fram, hvers vegna ekki var rætt við þessa aðila, væri það afar mikið innlegg í þessa umræðu. Þess ber að geta að hinir sömu aðilar og ekki þótti ástæða til að ræða við höfðu þá nýverið upplýst um stærsta verðsamráð Íslandssögunnar. Það þótti ekki tilefni einu sinni til að ræða við þá. Eins og ég vakti athygli á í upphafi ræðu minnar eru rökin sem notuð eru í greinargerð fyrir þessum breytingum tekin upp úr skýrslu Samkeppnisstofnunar, ársskýrslu árið 2004, og þeim svo gjörsamlega snúið á haus miðað við það sem þar kemur fram að það á sér vart hliðstæðu. Það á sér vart hliðstæðu hvernig orðunum er snúið á haus. Í þeirri skýrslu er talað um að skipulagið og lögin séu með því besta sem gerist í Evrópu. Í greinargerð hæstv. viðskiptaráðherra kemur fram að þessi sama röksemdafærsla sé notuð til að brjóta stofnunina niður, leggja hana niður og veikja samkeppnislögin. Þetta hlýtur að vera einhvers konar met, þótt ekki væri nema í hugmyndaflugi. Þetta hlýtur að vera einhvers konar met sem á eftir að verða skráð í sögubækur. Virðulegi forseti. Margir aðilar komu fyrir efnahags- og viðskiptanefnd.

… óþarfi.

Það er afar mikilvægt að afstaða þeirra komi fram, enda sem fyrr var afstaða allra helstu launþegasamtaka í landinu, Neytendasamtakanna,  „Alþýðusamband Íslands hefur fengið til umsagnar frumvarp til samkeppnislaga, 590. mál. Á vettvangi ASÍ hefur oft verið ályktað um mikilvægi þess að efla samkeppnislöggjöfina og Samkeppnisstofnun, nú síðast í tengslum við skýrslu Samkeppnisstofnunar um ólögmætt samráð olíufélaganna. Afstaða ASÍ til breytinga á samkeppnislögunum verður að skoðast í þessu ljósi. Ein helsta breyting sem lögð er til í frumvarpinu er að gert er ráð fyrir að þau verkefni sem nú heyra undir samkeppnisyfirvöld er lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði ekki unnin í sömu stofnun og þau verkefni sem snúa sérstaklega að samkeppnismálum.“ Svo segir áfram um stjórnsýsluna: „Í greinum 5–7 er fjallað um stjórn Samkeppniseftirlits, skipun hennar og hlutverk. ASÍ telur að hlutverk stjórnarinnar sé ekki skýrt skv. frumvarpinu, að stjórnin geri stjórnkerfið flóknara og um leið óskilvirkara. Einnig kunna að koma upp erfiðleikar vegna hugsanlegra tengsla einstakra stjórnarmanna við þá hagsmuni sem Samkeppniseftirlitið á að sinna. ASÍ leggur því til að ákvæði um skipun og hlutverk stjórnar verði felld út úr frumvarpinu og þess í stað verði sett inn ákvæði þess efnis að forstjóri stofnunarinnar verði skipaður beint af ráðherra.“ Í þessari umsögn kemur skýrt fram ótti ASÍ um að sú stjórn sem ætlunin er að setja á laggirnar verði með óeðlileg afskipti af starfsemi Samkeppniseftirlitsins. Þessa umsögn er ekki hægt að túlka öðruvísi en svo að þeir geri við þetta verulegar athugasemdir. Þá segir áfram í áliti ASÍ: „16. gr. frumvarpsins hefur sama tilgang og 17. gr. gildandi samkeppnislaga. Þó hefur sú mikilvæga breyting verið gerð að c-liður gildandi 17. gr. er felldur brott en í 17. gr. segir: „Samkeppnisráð getur gripið til aðgerða gegn: … c. aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni.“ ASÍ telur að með því að fella brott c-lið 17. gr. verði úrræði samkeppnisyfirvalda til að bregðast við fákeppni og öðrum markaðsbrestum mun veikari en nú er. ASÍ leggur því áherslu á að bætt verði við 16. gr. frumvarpsins nýjum lið sem verði samsvarandi og c-liður 17. gr. gildandi laga.“ Þetta eru sömu sjónarmið og 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar hefur haldið fram alveg frá upphafi, að með því að fella þessa heimild brott sé verið að veikja lögin. Aðrar heimildir sem verða til staðar, ef svo kynni að fara að þetta frumvarp yrði að lögum, eru þegar til staðar í gildandi lögum. Hér er aðeins verið að fella brott eina heimild og því höfum við sagt fullum fetum: Ef stjórnsýslukaflinn er undanskilinn er verið að veikja lögin. Áfram segir í áliti ASÍ, með leyfi forseta: „Samkvæmt tillögum í skýrslunni um íslenskt viðskiptalíf segir: „Lagt er til að samkeppnisyfirvöldum verði veittar ríkari heimildir til vettvangsrannsókna, þar á meðal á heimilum, landsvæðum eða flutningatækjum í eigu stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna hlutaðeigandi fyrirtækis og samtaka fyrirtækja. Nefndin leggur þó áherslu á það að vettvangsrannsóknir megi ekki framkvæma nema fyrir liggi dómsúrskurður, sem og að fundin verði leið til að lögreglan, en ekki starfsmenn samkeppniseftirlits, geti séð um framkvæmd vettvangsrannsókna sem fram fara utan starfsstöðva fyrirtækis.“ Í drögum að nýjum samkeppnislögum sem kynnt voru 30. september 2004 var ákvæði í samræmi við framangreinda tillögu og heimilaði samkeppnisyfirvöldum að gera húsleit á öðrum stöðum en starfsstöð viðkomandi fyrirtækis, þar á meðal á heimilum stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna. Í frumvarpinu eins og það liggur nú fyrir Alþingi er þetta ákvæði fellt út. ASÍ telur nauðsynlegt að samkeppnisyfirvöld hafi víðtækar rannsóknarheimildir. ASÍ leggur því til að á eftir 1. mgr. 20. gr. frumvarpsins komi ný málsgrein“ sem hljóðar eins og þar segir. Hér er ASÍ að taka enn frekar undir þær hugmyndir sem 1. minni hluti hefur í efnahags- og viðskiptanefnd um mikilvægi þess að rannsóknarúrræði séu sem víðtækust og best. Hér er um mjög alvarleg brot að ræða. Það hefur verið athyglisvert í umræðunni hvernig því hefur verið fleygt á loft að samkeppnisyfirvöld fari inn á starfsstöðvar bara þegar þeim dettur í hug. Þannig er það ekki. Samkeppnisstofnun fer aðeins inn á starfsstöðvar að undangengnum dómsúrskurði og hefur heldur ekki gert það nema með aðstoð lögreglu. Það hefur verið afar misvísandi og til þess fallið að draga umræðuna niður þegar því hefur verið haldið fram að samkeppnisyfirvöld hafi farið inn á starfsstöðvar hvenær sem þeim hefur hugnast að gera það. Þau hafa í öllum tilvikum unnið samkvæmt gildandi reglum og lögum um meðferð opinberra mála. Öll umræða um að hættan sé sú að starfsmenn samkeppnisyfirvalda verði úti um allt, hjá ættingjum, fjarskyldum og náskyldum, í sveitum, þéttbýli og dreifbýli, leitandi að gögnum er vitaskuld úr öllu samhengi tekin. En þetta eru m.a. þau rök sem menn hafa sett fram í því skyni að koma í veg fyrir að íslensk samkeppnisyfirvöld hafi sömu heimildir og Eftirlitsstofnun ESA hefur á Evrópska efnahagssvæðinu. Hvers vegna er ekki hægt að treysta íslenskum samkeppnisyfirvöldum fyrir sömu heimildum og erlendar eftirlitsstofnanir hafa? Ég ætla að leyfa mér að fullyrða, eins og ég gerði hér áðan, að ef forstjórar fyrirtækja eru í svipuðu verðsamráði og raun bar vitni í olíumálunum verða gögn þar að lútandi ekki geymd á starfsstöðvum. Þau verða geymd annars staðar.

… Og hvar verða þau þá geymd?

Þau verða alveg örugglega ekki geymd á starfsstöðvum enda …  Það er athyglisvert hins vegar í ljósi þess hve gríðarlega alvarleg brotin á samkeppnislögum eru, hvað hér er um stóra hagsmuni að ræða, að verið sé að tóna eftirlitið niður, takmarka rannsóknarúrræðin. Hvað kallar á að takmarka þurfi rannsóknarúrræði umfram það sem varðar önnur brot á íslenskum lögum þegar brot geta verið jafnstór og raun ber vitni og mikil, upp á marga milljarða, þ.e. þegar verðsamráðið er þess eðlis að miklir fjármunir eru hafðir af almenningi? Af hverju eru þessi brot álitin hafa minna vægi en ýmis önnur brot? Ef grunur leikur t.d. á um að einhver hafi brotist inn, tekið gögn og farið með þau eitthvert annað en heim til sín eru engar takmarkanir fyrir því að hægt sé að fá húsleitarheimild til að kanna hvort þýfið kunni að finnast annars staðar en heima hjá eða á starfsstöð viðkomandi. 

Ekki lögregluna.

Hvers vegna er verið að takmarka þetta með þessum hætti? Hv. þingmaður kallar fram í: Ekki með lögregluna. Eitt af því sem sett hefur verið fram í þessari umræðu er að nú sé að störfum nefnd sem fjallar eiginlega um verkaskiptingu milli lögreglu og samkeppnisyfirvalda. Samkeppnisyfirvöldum er ætlað að fara með þennan málaflokk og rannsaka brot gegn þessum lögum. Það verður ekki hægt að hlaupa út og suður og biðja hinn og þennan um dómsúrskurð til að fara inn á annað en starfsstöðvar ef uppi eru hugmyndir eða grunur um að alvarleg brot hafi verið framin. Hugmyndin sem hér liggur fyrir er sú að tóna þessi alvarlegu brot niður sem er, eins og ég nefndi fyrr í ræðu minni, í andstöðu við þá þróun sem hefur átt sér stað alveg frá 1993 þegar samkeppnislögin fyrst voru sett. Allar breytingar sem hafa verið gerðar frá þeim tíma hafa verið til þess fallnar að styrkja lögin. En nú ber annað við. Áfram segir í umsögn ASÍ, nú um IX. kafla sem fjallar um viðurlög, með leyfi forseta: „ASÍ telur að ákvæði frumvarpsins um viðurlög séu með öllu óásættanleg. ASÍ gerir þá kröfu að inn í samkeppnislög verði sett ákvæði um skilyrðislausa upptöku ólögmæts ávinnings brotaaðila. Í refsilögum er almennt við það miðað að ávinningur brotamanns sé í öllum tilvikum gerður upptækur. Það er því eðlilegt að ákvæði þessa efnis verði sett í samkeppnislög. Það er með öllu óviðunandi að brotaaðili hagnist á broti sínu jafnvel þó að það sannist. Til viðbótar upptöku ólögmæts ávinnings af broti þurfa að koma ákvæði um eðlilegar sektir, þannig að brotlegt fyrirtæki skili ekki einungis ávinningi sínum af brotinu heldur skaðist einnig af háttsemi sinni.“ ASÍ tekur einnig undir sjónarmið 1. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, eins og ég vék að hér áðan, þ.e. að það sé mikilvægt að Samkeppniseftirlit geti hverju sinni skotið úrskurði áfrýjunarnefndar til dómstóla og leggur til að lögunum verði breytt í þá veru. Engar af þeim hugmyndum sem stærstu samtök launamanna í landinu leggja til hafa svo mikið sem komið til álita hjá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Hvergi er að finna í þeim breytingartillögum sem hér liggja fyrir hugmyndir sem koma til móts við viðhorf stærstu samtaka launamanna í landinu. Hugmyndum Verslunarráðsins og Samtaka atvinnulífsins um að takmarka rannsóknarúrræði er hins vegar fylgt eftir í hvívetna. Einn ágætur þingmaður orðaði það líka svo í umræðu um daginn: Við höfum ekki orðið mikið varir við baráttumenn frá þessum samtökum á þingpöllum enda nægt framboð af fulltrúum þeirra hér í umræðunni og við afgreiðslu þingmála. Við höfum ekki séð þá fylla bekkina og pallana á hinu háa Alþingi. Áfram, virðulegi forseti, ætla ég að leyfa mér að rekja umsagnir sem hafa komið frá samtökum launamanna sem eðli málsins samkvæmt hafa miklar áhyggjur af því hvernig samkeppnislög koma til með að líta út þegar og ef nýtt frumvarp þar að lútandi verður samþykkt. Í umsögn frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja segir, með leyfi forseta: „Frumvarp þetta er liður í grundvallarbreytingum sem fyrirhugaðar eru á sviði samkeppniseftirlits og neytendaverndar. … BSRB telur að meginmarkmið lagabreytinganna séu eftirsóknarverð en varar við of miklum hraða við þessar breytingar. BSRB hefur átt viðræður við fulltrúa annarra samtaka launafólks og Neytendasamtökin og var það samdóma álit þessara aðila að fyrirhugaðar lagabreytingar væru svo óljósar um margt að eðlilegt væri að gefa þessu viðfangsefni betri tíma. BSRB leggur áherslu á að þegar gerðar eru breytingar á sviði neytendaverndar eigi að huga vel að áherslum verkalýðshreyfingar og þá ekki síður Neytendasamtakanna.“ Þetta er athyglisvert sjónarmið, 

… Meira rugl.

Það er afar mikilvægt að hafa hv. formann efnahags- og viðskiptanefndar sem virðist stunda það sama hér á þinginu og hann gerir í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, þ.e. að grípa sífellt fram í fyrir þeim sem hefur orðið 

… efnahag …

BSRB leggur … Ég heyri að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson leggur hér orð í belg og var kannski fullt tilefni til. En áfram segir BSRB: „Spyrja má hvort ekki væri eðlilegt að stjórn stofnunarinnar væri fjölmennari í ljósi mikilvægis og að tilnefningaraðilar kæmu að skipan í stjórnina í stað þess að fela ráðherra einum tilnefningarvaldið. Þá væri eðlilegt að gera þær kröfur til stjórnarmanna að þeir hefðu engin eigna- eða viðskiptatengsl sem gætu orkað tvímælis.“ Hér eru uppi sömu sjónarmið og við höfum haft í minni hlutanum í þessari umræðu. Við teljum afar mikilvægt að samsvarandi ákvæði séu um þessa tilteknu stjórn eins og gilda núna um formann og varaformann samkeppnisráðs. Það hefur komið fram í umræðunni að meiri hlutinn á hinu háa Alþingi treystir sér ekki til að finna nokkurn mann sem uppfyllti þau skilyrði  „BSRB gerir alvarlega athugasemd við 6. gr. frumvarpsins sem veitir stjórninni heimild til að ákvarða kjör forstjóra. Skýra þarf hvers vegna forstjóri þessarar stofnunar eigi að lúta öðrum reglum en almennt gerist hjá hinu opinbera. Hvers vegna á þessi einstaklingur ekki að heyra til sama kjaraumhverfis og annað starfsfólk í almannaþjónustu?“ Þetta er afar athyglisvert sjónarmið og ég geri ráð fyrir því að við eigum eftir að hlýða á það síðar í umræðunni að meiri hlutinn sem að þessu frumvarpi stendur muni útskýra mjög vandlega fyrir okkur hvaða hugmyndir búi að baki því að þessi leið sé farin í þessu tiltekna frumvarpi. 
             „Í 7. gr. frumvarpsins segir að forstjóri Samkeppniseftirlitsins skuli búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á sviði samkeppnismála. Þetta er sjálfsögð krafa,“ segir BSRB og hægt er að taka undir það. „Því er síðan hnýtt við að forstjórinn skuli hafa háskólamenntun án þess að það sé skilgreint nánar á hvaða sviði hún skuli vera.“ Það er orðin mikil lenska í frumvörpum sem koma frá hæstv. ríkisstjórn að tilteknir forstjórar eða starfsmenn sem skulu ráðnir skuli hafa háskólapróf án þess að það sé skilgreint nokkuð frekar. Hvort háskólapróf í grísku eða dönsku skili mönnum mikið áfram í þessu efni veit ég ekki eða hvort hér er verið að sníða reglurnar að einhverjum tilteknum einstaklingum sem menn geta séð fyrir að kunni að geta fengið það starf þekki ég heldur ekki. En það er afar sérstakt að þetta skuli vera gert með þeim hætti sem hér er að gerast aftur og aftur. „Þetta er fráleitt ákvæði sem ratar þó inn í alla löggjöf sem frá Alþingi kemur nú um stundir og virðist fyrst og fremst eiga að útiloka allt fólk frá embættum hjá hinu opinbera sem ekki hefur háskólagráðu upp á vasann. Þessu mótmælir BSRB. 27. gr. frumvarpsins virðist heimila framsal dómsvalds úr landi en fram til þessa hafa íslenskir dómstólar ekki verið bundnir með svo afgerandi hætti af erlendum dómsniðurstöðum. Þetta ákvæði hlýtur að þurfa rækilegrar skoðunar við áður en það er fest í lög. Í ákvæði til bráðabirgða segir að starfsmönnum Samkeppnisstofnunar skuli boðið annað starf hjá þeim stofnunum sem taka við verkefnum stofnunarinnar. Hér þarf að standa sambærilegt starf.“ Í efnahags- og viðskiptanefnd fór fram talsverð umræða um þennan tiltekna þátt, þ.e. af hverju starfsmönnum er ekki boðið sambærilegt starf. Rökin sem sett voru fram voru þau að það væri stefna ríkisstjórnarinnar í þessum málum, þegar verið væri að leggja niður stofnanir og setja aðrar á fót, að hafa ekki svona ákvæði inni. Gott og vel, en það er athyglisvert í frumvarpi sem nú liggur fyrir þinginu um Ríkisútvarpið að þar er kveðið á um hið gagnstæða þannig að sú röksemdafærsla að ríkisstjórnin hafi þessa stefnu heldur ekki. Það er kannski það sem kemur minnst á óvart í þessari umræðu, þ.e. að röksemdafærsla meiri hlutans hér á hinu háa Alþingi haldi ekki. Það verður að telja miklu eðlilegra, og líklegri niðurstöðu að þar rekist hvað á annars horn í þessum efnum. Þetta er athyglisvert og munum við sjálfsagt kalla eftir skýringum á því síðar í umræðunni, einkanlega hjá hæstv. viðskiptaráðherra þar sem þetta kemur fram. Það tengist því að sjálfsögðu. Við höfum reynt að kalla eftir svörum við því hvort ætlunin sé að forstjóri Samkeppnisstofnunar haldi áfram starfi sínu, nýti þá þekkingu sem hann hefur aflað sér í þessu starfi og fái að njóta þess árangurs sem hann hefur náð í starfi. Við höfum kallað eftir því en því miður höfum við engin önnur svör fengið en þau að það sé mikilvægt að ráða stjórn sem fyrst sem geti ráðið forstjóra því að hann þurfi að kynnast starfseminni og starfsmönnunum, eins og fram kom í umræðu í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. En við munum kalla eftir frekari skýringum um þetta þegar á umræðuna líður, virðulegi forseti. Ég er þá kominn hér að umsögn Neytendasamtakanna en þau lýsa því yfir að þau styðji frumvarpið í meginatriðum, eins og hér hefur verið kallað fram í, en gera engu að síður verulegar athugasemdir við frumvarpið sem ekki hefur verið horft mikið til frekar en annarra hugmynda sem hafa komið frá almannasamtökum og samtökum launamanna. Í umsögn Neytendasamtakanna segir m.a., með leyfi forseta: „Neytendasamtökin hafa frá því að samtökin gáfu fyrst umsögn um frumvarp til samkeppnislaga talið óþarft að hafa sérstaka stjórn Samkeppnisstofnunar. Neytendasamtökin eru enn sama sinnis. Neytendasamtökin telja eðlilegt að forstjóri Samkeppniseftirlits sé skipaður af ráðherra. Vert er að vekja athygli á því að starf forstjóra Samkeppniseftirlits er viðkvæmt starf og nauðsynlegt er að setja ákveðna lagavernd fyrir þann einstakling sem gegnir því starfi til þess að hann geti rækt starf sitt sem best og njóti starfsöryggis. Af þeim sökum telja Neytendasamtökin að forstjóri Samkeppnisstofnunar eigi að hafa svipaða lagavernd og hæstaréttardómarar njóta í dag.“ Þetta er afar athyglisvert sjónarmið sem Neytendasamtökin setja fram og mundi algjörlega ná yfir það sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur leyft sér að tala um, þ.e. að þetta fyrirkomulag sem hér er uppi muni tryggja sjálfstæði forstjórans og stöðu hans. Neytendasamtökin hafa komið fram með hugmynd sem mundi tryggja þá stöðu enn betur ef sá væri hinn raunverulegi vilji. En það er með þessar hugmyndir eins og aðrar sem koma frá almannasamtökum og samtökum launamanna að ekki hefur þótt ástæða til að skoða þetta. „Neytendasamtökin telja eðlilegt að forstjóri Samkeppniseftirlitsins fari með mál stofnunarinnar og stofnunin sinni verkefnum sínum með sama hætti og t.d. umboðsmaður Alþingis gerir. Stjórn Samkeppniseftirlits er í raun óþörf og er eingöngu til þess fallin að draga úr skilvirkni. Af þeim sökum ítreka Neytendasamtökin þá afstöðu sína að engin þörf er á að hafa sérstaka stjórn yfir Samkeppniseftirlitinu og það þjónar þeim eina tilgangi að gera stjórnkerfið flóknara og skapar jafnvel erfiðleika vegna hugsanlegra tengsla einstakra stjórnarmanna við aðra hagsmuni en þá sem að Samkeppniseftirlitið á að sinna.“ Þau sjónarmið sem hér koma fram eru í reynd sjónarmiðin sem hæstv. viðskiptaráðherra byggir á og sem hún notar til skýringar á nauðsyn þess að skera upp stjórnsýsluna í Samkeppnisstofnun, þ.e. að hún sé of flókin og ekki nægjanlega skilvirk, það sé ekki nægjanlega gott að hafa Samkeppnisstofnun og svo samkeppnisráð. Hvað er síðan gert þegar vinna á úr þessum hugmyndum? Nákvæmlega sama skipulagið er endurskapað að undanskildu því að í stað samkeppnisráðs kemur stjórn og stjórninni er ætlað að hafa daglegt eftirlit með störfum Samkeppniseftirlitsins. Rökin sem notuð eru í upphafi, og reyndar fengin að láni hjá forstjóra Samkeppniseftirlitsins á jafnósmekklegan hátt og raun ber vitni og ég rakti hér áðan, halda engu í þessari umræðu. „Neytendasamtökin telja óeðlilegt að Hæstiréttur tilnefni menn í áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Neytendasamtökin telja að Hæstiréttur eigi að gegna starfi sínu sem dómstóll en ekki að starfa að stjórnsýsluverkefnum. Slíkt er með öllu óeðlilegt. Neytendasamtökin leggja því til að skipun í áfrýjunarnefnd samkeppnismála verði með þeim hætti að ráðherra skipi til 5 ára í senn þrjá starfandi héraðsdómara og þrjá til vara til að sitja í áfrýjunarnefnd samkeppnismála og skulu þeir hafa góða þekkingu á samkeppnismálum. Nauðsynlegt er að ráðning forstjóra Samkeppniseftirlitisins og skipan í áfrýjunarnefnd samkeppnismála sé með þeim hætti að hafið sé yfir vafa að þar sé faglega staðið að verki. Neytendasamtökin telja að hér sé svo mikilvægur málaflokkur að flokkspólitískir hagsmunir verði ávallt að víkja fyrir almannahagsmunum þegar um samkeppnismál er að ræða.“ Neytendasamtökin telja að hér sé svo mikilvægur málaflokkur á ferðinni að flokkspólitískir hagsmunir megi aldrei dragast inn í þessa umræðu og að almannahagsmunir verði ætíð að ganga framar. Það er athyglisvert að Neytendasamtökin skuli draga þetta sjónarmið fram hér í umræðu um breytingar á samkeppnislögum og þá væntanlega byggir það á því að samtökin hafi af því áhyggjur að flokkspólitískir hagsmunir muni í einhverjum tilvikum verða settir ofar almannahagsmunum. Áfram segir í athugasemdum Neytendasamtakanna - athugasemdir sem Neytendasamtökin gera reyndar um 16. gr. frumvarpsins eru þær sömu og aðrir hafa gert og 1. minni hluti efnahags- og viðskiptanefndar líka, þ.e. að afar mikilvægt sé að núgildandi 17. gr., sem hefur verið orðuð svo, verði áfram inni í lögunum en ekki felld brott eins og hér eru hugmyndir uppi um.

Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann muni senn ljúka ræðu sinni.

Nei, það er talsvert eftir.

Þá verður gert hlé á fundinum, matarhlé, til klukkan hálftvö.

Virðulegi forseti. Ég var þar kominn í máli mínu þegar ég varð að gera hlé á ræðu minni að ég var að fara yfir helstu umsagnir og annað sem máli skiptir í umræðum um samkeppnismál. Kannski ekki síst er ég enn að leita eftir skýringum, rökum og sjónarmiðum sem gera það að verkum að ákveðið hefur verið að fara þá leið 

Búið að segja þetta.

Það eru þær spurningar sem ég hef verið að vekja í umræðunni.  Í greinargerðinni með frumvarpinu er farin sú fráleita leið að snúa út úr orðum forstjóra Samkeppnisstofnunar til að færa rök að þessum breytingum. Það er náttúrlega eitt út af fyrir sig sem verður að skoða sérstaklega. Það lýsir meiri hugmyndaauðgi og sýnir hversu óforskammaðir menn geta verið þegar verið er að leita að rökum til að finna stað hugmyndum sem menn vilja setja fram. Þess vegna köllum við eftir því, virðulegi forseti, hvað það er, raunverulega, sem gerir það að verkum að það er ástæða til að leggja niður þá stofnun sem nýverið náði þeim árangri að upplýsa um verðsamráð olíufélaganna og hvers vegna við fáum ekki skýr svör um það hvort hugmyndir séu uppi um að breyta um yfirstjórn og forstjóra stofnunarinnar. Það er það sem við höfum kallað eftir. Ég hef verið að fara yfir sjónarmið þeirra almannasamtaka sem ég hef hér vitnað til í þessari umræðu. Það er einfaldlega þannig að þau eru að gera sömu athugasemdir og við höfum hér gert sem endurspeglast í því hvers vegna verið sé að draga mátt úr eftirlitinu. Hvers vegna er verið að draga mátt úr lögunum? Það eru spurningarnar sem hafa komið fram og það er kallað á svör.  Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að fara yfir mjög ítarlegt álit Samkeppnisstofnunar sem fylgir nefndaráliti minni hlutans. Hvort ég fari yfir það frá orði til orðs verður að koma í ljós því að sumt af því sem hér er sagt hefur áður komið fram og í ljósi þess að við reynum að tryggja og koma í veg fyrir að þingstörf geti gengið með þeim hætti sem nauðsynlegt er mun ég reyna að gæta að því að endurtaka ekki það sem áður hefur komið fram. Eins og ég hef dregið fram áður í umræðunni segir í áliti Samkeppnisstofnunar að hún hafi hvergi komið að því að semja þetta frumvarp, hún gaf ekki umsögn um það hvernig lögin hafa virkað, þ.e. áður en þau voru samþykkt, kom aldrei að því að gera grein fyrir því hvernig skipulag stofnunarinnar hefur virkað eða hvernig lögin hafa virkað. Það er fyrst og fremst viðskiptaráðherra sem hefur hlutast til um frumvarpið vegna þess að sú nefnd sem skilaði niðurstöðu hafði uppi aðrar hugmyndir hvað varðar lögin sjálf þó að hún hafi hins vegar komið með hugmyndir um þær stjórnsýslubreytingar sem nú er ætlunin að ráðast í. Í áliti stofnunarinnar segir, með leyfi forseta: „Samkeppnisstofnun lýsir yfir ánægju með þann tón sem sleginn er í nefndarálitinu og mati nefndarinnar á mikilvægi traustra samkeppnisreglna og skilvirkra samkeppnisyfirvalda. Þá er að mati Samkeppnisstofnunar mikilvægur skilningur nefndarinnar á þeim aðstæðum sem samkeppnisyfirvöld búa nú við þannig að þau geti ekki að óbreyttum aðstæðum sinnt nauðsynlegum verkefnum. Í því samhengi tekur stofnunin undir tillögur nefndarinnar um að veita meira fjármagn til samkeppnisyfirvalda. Samkeppnisstofnun er almennt sammála því mati nefndarinnar að rétt sé að auka heimildir samkeppnisyfirvalda til að taka á samkeppnislagabrotum og aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Þá er stofnunin einnig sammála tillögum nefndarinnar um að samkeppnisyfirvöld fái auknar heimildir til vettvangsrannsókna til samræmis við heimildir sem t.d. framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, Eftirlitsstofnun EFTA og samkeppnisyfirvöld í Noregi hafa. Samkeppnisstofnun er hins vegar ekki sammála forsendum nefndarinnar fyrir þeim tillögum að breytingum og stjórnsýslu samkeppnismála sem hún setur fram í áliti sínu en virðir það að tillögurnar eru settar fram í því skyni að efla samkeppnisyfirvöld m.a. með auknum fjárframlögum og gera störf þeirra skilvirkari. Nánar er fjallað um tillögur nefndarinnar og forsendur þeirra í umsögn þeirri sem fer hér á eftir. Iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið vann drög að frumvörpum til breytinga á skipulagi samkeppnisyfirvalda og neytendamála með hliðsjón af niðurstöðu nefndar um íslenskt viðskiptaumhverfi sem áður er vitnað til. Frumvörpin sem voru þrjú talsins birti ráðuneytið opinberlega þann 1. október sl. Eins og vitnað er til í athugasemdum með drögum ráðuneytisins að frumvarpi til samkeppnislaga og í fréttatilkynningu sem það gaf út í tilefni þess að frumvarpsdrögin voru birt byggði ráðuneytið á niðurstöðu nefndarinnar þegar drögin voru samin. Þar segir m.a. að nauðsynlegt sé að efla eftirlit með samkeppnishömlum á markaði. Einstök ákvæði í frumvarpsdrögum ráðuneytisins bera þessu sjónarmiði einnig glöggan vott. Í athugasemdum með frumvarpsdrögum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins frá sl. hausti segir m.a.: „Í frumvarpi þessu eru ekki gerðar tillögur um heildarendurskoðun samkeppnislaga heldur eru aðeins lagðar til breytingar sem leiðir af tillögum nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis og þær lágmarksbreytingar sem nauðsynlegt er að gera vegna innleiðingar reglugerða Evrópusambandsins á sviði samkeppnisréttar nr. 1/2003 og 139/2004.“ Nákvæmlega sama orðalag og hér er vitnað til er að finna í athugasemdum með því frumvarpi til samkeppnislaga sem lagt var fyrir Alþingi og hér er til umfjöllunar. Þetta orðalag í athugasemdum var eðlilegt í frumvarpsdrögum ráðuneytisins og í fullu samræmi við einstök efnisákvæði þeirra. Orðalagið gengur hins vegar ekki upp í því samhengi sem það er notað í athugasemdum með því frumvarpi sem lagt var fyrir Alþingi. Til þess hefur verið vikið of mikið frá tillögum tilvitnaðrar nefndar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis og þeim ákvæðum sem voru í frumvarpsdrögum iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins sl. haust. Í því sambandi skiptir mestu að frumvarp til nýrra samkeppnislaga felur í sér veikingu á samkeppnislögum þvert á markmið og tillögur nefndarinnar. Kastað hefur verið fyrir róða tillögu nefndar viðskiptaráðherra um aukin rannsóknarúrræði samkeppnisyfirvalda. Þá eru í frumvarpinu gerð mun minni hæfisskilyrði til þeirra sem skipa munu fyrirhugaða stjórn Samkeppniseftirlitsins en gert var ráð fyrir í drögunum sem kynnt voru 1. október sl. Einnig er bagalegt að í frumvarpinu hefur verið felld niður mikilvæg tillaga um að samkeppnisyfirvöld geti skotið málum til dómstóla. … Þó að í orði kveðnu virðist stefnt að því með frumvarpi til samkeppnislaga að efla samkeppniseftirlit og styrkja samkeppnisyfirvöld með auknum fjárframlögum þá er það mat Samkeppnisstofnunar að efnisleg breytingarákvæði geri það ekki. Þetta er rökstutt nánar í þessari umsögn“ sem ég er hér að lesa upp úr og vísa til. „Það er ótti stofnunarinnar að þær viðamiklu breytingar á stjórnskipulagi samkeppnismála sem ráð er fyrir gert í frumvarpinu séu ekki til bóta þar sem forsendur fyrir þessum breytingum fá vart staðist. Aukin fjárframlög til málaflokksins og fjölgun starfsmanna munu að sjálfsögðu styrkja samkeppnisyfirvöld og auka afköst þeirra og skilvirkni. Það er hins vegar veruleg hætta á því að lítt undirbúnar tillögur um skipulagsbreytingar og veikingu samkeppnislaga dragi úr þessum jákvæðu áhrifum.“ Það er vert að leggja við hlustir þegar sá aðili sem starfað hefur samkvæmt lögunum, starfað samkvæmt skipulaginu, og hefur þurft að vinna samkvæmt þeim reglum sem hafa gilt lýsir því yfir að fyrirhugaðar skipulagsbreytingar séu ekki líklegar til að auka skilvirkni eða árangur á þessu sviði. Það virðist einhvern veginn ekki ná eyrum stjórnarliðsins þó að færð séu ítarleg og vönduð rök fyrir því að hér séu menn að fara leið sem er ekki skynsamleg. Oft og tíðum virðist það vera þannig í umræðunni að litlu sem engu breytir hvaða rök eru færð fram. Það er einfaldlega búið að ákveða einhverja línu. Það breytir engu hvort hrundið sé flestu því sem sett er fram. Það er haldið áfram án þess svo mikið sem líta til hægri eða vinstri eða hlýða á nokkur rök. Svona vinnubrögð draga fram hugrenningar um það á hvaða ferðalagi meiri hlutinn er í þessu tiltekna máli. Lái það hver sem vill þeim sem hér stendur að hann sé afar hugsi og undrandi yfir þeirri leið. Hér segir áfram í álitinu: „Í almennum athugasemdum með frumvarpi til nýrra samkeppnislaga er réttilega bent á það að íslenskur samkeppnisréttur sæki um margt fyrirmynd sína til EES/EB-samkeppnisréttar. Nýlega hafa verið gerðar miklar breytingar á þeim rétti … Hefur t.d. verið breytt því kerfi að fyrirtæki þurfi að sækja til samkeppnisyfirvalda ef þau óska eftir undanþágu frá reglum um bann við samkeppnishamlandi samstarfi fyrirtækja. Fjölmörg EES-ríki, þar með talin Danmörk, Noregur, Finnland og Svíþjóð, hafa gert breytingar á samkeppnislögum sínum og lagað innlendar samkeppnisreglur að EES-reglunum að þessu leyti. Engar slíkar breytingar eru lagðar til í þessu frumvarpi. Samkeppnisstofnun vekur athygli á þessu og telur mikilvægt að hugað verði að sams konar breytingum á íslenskum samkeppnislögum. Í umsögn þessari verður fyrst fjallað um tillögu frumvarpanna um breytingar á stjórnsýslu. Síðan verður gefin umsögn um frumvarp til samkeppnislaga og þar á eftir verður fjallað um frumvarp til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum“ sem ég mun fara yfir síðar. Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpi til samkeppnislaga, frumvarpi til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins, og í frumvarpi til laga um Neytendastofu og talsmann neytenda, eru lagðar til umtalsverðar breytingar á núgildandi skipulagi og stjórnsýslu í samkeppnis- og neytendamálum. Breytingar þessar felast í aðalatriðum í því að Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð verða lögð niður og ný stofnun, Samkeppniseftirlitið, taki við verkefnum Samkeppnisstofnunar og stórum hluta verkefna samkeppnisráðs. Samkeppniseftirlitinu verður skipuð þriggja manna stjórn sem m.a. ræður forstjóra eftirlitsins og er stjórninni ætlað að fylgjast með starfsemi stofnunarinnar og „tryggja enn frekar að meðalhófs sé gætt í öllum aðgerðum“ hennar, sbr. orðalag frumvarpsins. Einnig er lagt til að þau verkefni er lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði færð frá samkeppnisyfirvöldum til nýrrar stofnunar sem fer með neytendamál, Neytendastofu. Í því skyni er gert ráð fyrir að ákvæði um þetta eftirlit verði felld brott úr samkeppnislögum og sett um þau sérstök lög. Tilgangur þessara tillagna er sagður vera að efla eftirlit með samkeppnishömlum. Byggjast tillögur að mestu á niðurstöðum nefndar viðskiptaráðherra um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis. Af skýrslu þeirrar nefndar og ummælum í athugasemdum í ofangreindum frumvörpum má ráða að eftirfarandi meginforsendur liggi til grundvallar þessum hugmyndum að skipulagsbreytingum í samkeppnismálum.“ Ég held að það sé afar mikilvægt að hafa í huga að í þessari umsögn er farið vandlega yfir þær röksemdir sem settar hafa verið fram fyrir því að fara þá leið sem hér hefur verið boðuð. Það er afar athyglisvert að stofnun sem heyrir undir viðskiptaráðuneytið skuli kaffæra svo gjörsamlega röksemdafærslu ráðherra. Það er leitun að öðru eins. Hér eru á ferðinni sérfræðingar í málaflokknum, þeir sem hafa starfað í þessu umhverfi allt frá því að samkeppnislög voru sett.  Í áliti Samkeppnisstofnunar, sem ég er hér að vísa til og geri grein fyrir, er áfram vísað til þess hvaða sjónarmið hæstv. viðskiptaráðherra hefur sett fram fyrir þessum breytingum. Um þau sjónarmið er síðan fjallað sérstaklega í umsögninni. Sjónarmiðin sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur lagt fram fyrir þessum skipulagsbreytingum í samkeppnismálum eru eftirfarandi: „Núverandi skipulag og stjórnsýsla sé of flókin og tvískipting samkeppnisyfirvalda í Samkeppnisstofnun og ráð sé sérstök og skapi ójafnvægi milli málsaðila. Eftirlit með samkeppnisreglum sé lítill hluti af störfum Samkeppnisstofnunar. Samkeppnisyfirvöld hafi ekki getað einbeitt sér nægjanlega að eftirliti með samkeppnisreglum vegna anna við önnur verkefni. Samkeppnisyfirvöld geti ekki við óbreyttar aðstæður sinnt nauðsynlegum verkefnum.“ Þetta eru þau sjónarmið sem hafa verið sett fram og um þau hefur verið fjallað í efnahags- og viðskiptanefnd. Þau hafa öll verið hrakin og þess vegna stöndum við hér og köllum enn eftir sjónarmiðum um það hvers vegna þessi leið er farin. Hér segir áfram í umsögninni: „Samkvæmt framansögðu er ljóst að frumvarpið leggur til grundvallarbreytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum. Að mati Samkeppnisstofnunar er það bagalegt að framangreindar forsendur fyrir þessum breytingum byggjast í aðalatriðum á misskilningi eða röngum upplýsingum um núverandi stjórnsýslu í málaflokknum.“ - Það er athyglisvert að það skuli vera fullyrt að forsendur fyrir breytingunum byggi á misskilningi eða röngum upplýsingum. „Telur Samkeppnisstofnun það gagnrýnisvert að nefnd viðskiptaráðherra hafi kosið að leggja fram þessar tillögur án þess að leita upplýsinga hjá stofnuninni, samkeppnisráði, auglýsinganefnd eða áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Hlýtur almennt að teljast æskilegt að leitað sé upplýsinga um staðreyndir og reynslu þeirra stjórnvalda sem falin er framkvæmd á tilteknum lögum áður en gerðar eru tillögur um að stjórnsýslufyrirkomulagi á því sviði sé gerbylt. Þegar Samkeppnisstofnun fékk í hendur skýrslu nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi og upphafleg drög að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga í september 2004 vakti stofnunin athygli iðnaðar- og viðskiptaráðherra á misskilningi og ónákvæmni sem fram kom í skýrslunni og drögunum. Viðbrögð ráðuneytisins fólust í því að gera breytingar á orðalagi í athugasemdum með drögum að frumvarpinu. Samkeppnisstofnun var jafnframt upplýst um það að engar breytingar yrðu gerðar á tillögum um nýtt stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum. Þar sem helstu forsendur fyrir framangreindum tillögum fá ekki staðist varar Samkeppnisstofnun við því að þær verði lögfestar.“ - Er það síðan rökstutt áfram í þessari umsögn. Fyrsta röksemdin er um að núverandi stjórnsýslufyrirkomulag sé flókið, sérstakt og óeðlilegt. „Í áliti nefndar viðskiptaráðherra segir að núgildandi tvískipting samkeppnisyfirvalda í Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð sé sérstök og skapi ójafnvægi milli málsaðila og er í því samhengi á það bent að málsaðilar geti ekki flutt mál sín beint fyrir samkeppnisráði. Sökum þessa m.a. vill nefndin leggja niður samkeppnisráð og Samkeppnisstofnun. Samkeppnisstofnun fær í fyrsta lagi ekki séð hvað sé sérstakt eða óeðlilegt við núgildandi stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum hér á landi. Jafnframt er ekki ljóst hver sú mælistika er sem heimilar þá ályktun að skipulag samkeppnismála hér á landi sé sérstakt. Í því sambandi verður að hafa í huga að það er mjög mismunandi hvernig einstök aðildarríki EES skipuleggja framkvæmd á samkeppnisreglum. Stjórnsýslufyrirkomulagið er t.d. ekki það sama í Noregi og Svíþjóð eða í Bretlandi og Írlandi. Samkvæmt gildandi lögum annast Samkeppnisstofnun rannsókn samkeppnismála og undirbýr mál í hendur samkeppnisráðs sem hefur það hlutverk að taka ákvarðanir á fyrsta stjórnsýslustigi. Ákvörðunum samkeppnisráðs er unnt að skjóta til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og síðar dómstóla. Þetta er í eðli sínu sama stjórnsýslufyrirkomulag og gildir í Danmörku þar sem stjórnvöld samkeppnismála eru samkeppnisstofnun, samkeppnisráð og áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Önnur ríki eins og t.d. Belgía og Frakkland hafa í aðalatriðum einnig farið þá leið að fela sérstakri samkeppnisstofnun að rannsaka mál og samkeppnisráði að taka ákvörðun í samkeppnismálum. Á hinn bóginn notast ríki eins og t.d. Þýskaland og Ítalía við aðra aðferð og fela einu og sama stjórnvaldi að rannsaka og taka ákvarðanir í samkeppnismálum. Að mati Samkeppnisstofnunar er því ekki unnt að rökstyðja breytingar á núgildandi fyrirkomulagi stjórnsýslu með vísan til þess að stjórnskipulagið sé á einhvern hátt sérstakt eða óeðlilegt. Í skýrslu nefndar viðskiptaráðherra kemur fram að málsaðilar geti ekki flutt mál sitt fyrir samkeppnisráði öðruvísi en í gegnum Samkeppnisstofnun og að þessi „tvískipting í stofnun og ráð skapi ákveðið ójafnvægi milli málsaðila“. Samkvæmt þessu virðist nefndin byggja á því að Samkeppnisstofnun sé líkt og fyrirtæki málsaðili fyrir samkeppnisráði. Svo er hins vegar ekki. Samkeppnisstofnun eða starfsmenn hennar eru ekki í stöðu málsaðila gagnvart samkeppnisráði og hafa enga hagsmuni af tiltekinni niðurstöðu mála. Samkeppnislögin gera sérstaklega ráð fyrir því að Samkeppnisstofnun annist dagleg störf ráðsins og stofnunin taki þátt í fundum ráðsins. Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð eru þannig ekki tvö aðskilin sjálfstæð stjórnvöld heldur eru þau í þeim málum þar sem samkeppnisráð fer með ákvörðunarvald í raun ígildi eins stjórnvalds. Má í þessu samhengi líkja starfsmönnum Samkeppnisstofnunar við starfsmenn ráðuneyta sem undirbúa mál sem ráðherra tekur ákvörðun í. Fáum aðilum stjórnsýslumáls dytti í hug að halda því fram að þeir séu í lakari stöðu gagnvart starfsmönnum ráðuneyta þar sem þeir sitji ekki fundi með ráðherra þar sem stjórnsýslumál eru til lykta leidd. Samkeppnisstofnun hefur enga hagsmuni að verja fyrir samkeppnisráði. Á henni og samkeppnisráði hvílir einfaldlega sú skylda að tryggja að störf samkeppnisyfirvalda leiði til þess að markmið samkeppnislaga náist. Rétt er að hafa í huga að í máli sem varðaði ólögmætt samráð á grænmetismarkaði var látið reyna á næstum alla þætti varðandi stjórnsýslu samkeppnismála fyrir áfrýjunarnefnd samkeppnismála og dómstólum. Því var m.a. haldið fram af málsaðilum að Samkeppnisstofnun væri í stöðu aðila fyrir samkeppnisráði og ójafnvægi væri milli stofnunarinnar og viðkomandi fyrirtækja. Ekki var fallist á nein þessara gagnrýnisatriða. Úrskurður áfrýjunarnefndar, sem staðfestur var af Hæstarétti, sýnir að stjórnsýsla í samkeppnismálum er að þessu leyti fullkomlega eðlileg og sanngjörn. Í nýlegu máli sem varðar ólögmætt samráð olíufélaganna hefur áfrýjunarnefnd samkeppnismála hnykkt á því að stjórnsýslan í samkeppnismálum sé að þessu leyti eðlileg. Umfjöllun um þetta í nefndarálitinu byggir því á misskilningi á núverandi fyrirkomulagi stjórnsýslu í samkeppnismálum og er ekki í samræmi við gildandi rétt. Jafnframt er ljóst að skýrsla nefndarinnar byggir á röngum upplýsingum því samkeppnisráð heimilar fyrirtækjum í alvarlegri málum að koma fyrir ráðið og tjá sig munnlega. Frá mars 2004 hefur öllum aðilum að málum þar sem kemur til álita að beita stjórnvaldssektum, til viðbótar við skriflegar athugasemdir til ráðsins, verið boðið að koma fyrir samkeppnisráð og tjá sig munnlega. Hafa málsaðilar í sektarmálum nýtt sér þetta og þetta fyrirkomulag hefur reynst vel. Í frumvarpinu er eins og fyrr sagði lagt til að samkeppnisráð og Samkeppnisstofnun verði lögð niður og verkefni þeirra að mestu falin nýrri stofnun, Samkeppniseftirlitinu. Þá er lagt til að skipuð verði þriggja manna stjórn sem ætlað verði að móta áherslur í starfi Samkeppniseftirlitsins og fylgjast með starfsemi þess. Þá er einnig gerð sú tillaga að Samkeppniseftirlitið beri meiri háttar ákvarðanir undir stjórnina til samþykktar eða synjunar. Eru þessar tillögur sagðar vera til einföldunar á stjórnsýslu samkeppnismála. Ekki fæst séð hvaða breyting eða einföldun á stjórnsýslu samkeppnismála leiðir í raun af þessum tillögum. Samkvæmt núgildandi reglum tekur samkeppnisráð ákvarðanir í stærri málum og Samkeppnisstofnun afgreiðir minni mál. … Eins og sjá má af súluritinu“ sem er birt í umsögninni „koma árlega um 300 mál til kasta samkeppnisyfirvalda en af þeim eru það eingöngu 40–50 mál sem samkeppnisráð afgreiðir. Þannig hefur samkeppnisráð að meðaltali afgreitt 18% þeirra erinda sem samkeppnisyfirvöldum hafa borist og hefur það hlutfall lækkað síðustu ár. Í frumvarpi til nýrra samkeppnislaga er tekið fram að þrátt fyrir að bera skuli meiri háttar ákvarðanir undir stjórnina til samþykktar eða synjunar sé það samt sem áður Samkeppniseftirlitið sem verði aðalúrskurðaraðilinn. Samkeppnisstofnun bendir hins vegar á að eftir sem áður mun ákvörðunarvaldið í stærri málum vera í raun í höndum stjórnarinnar þar sem hún getur synjað tillögum Samkeppniseftirlitsins. Er þetta í eðli sínu sama fyrirkomulag og gildir í dag við töku meiri háttar stjórnvaldsákvarðana á fyrsta stjórnsýslustigi í samkeppnismálum. Samkvæmt framansögðu verður því ekki betur séð en fyrirhuguð staða og hlutverk stjórnar verði í eðli sínu hið sama og hlutverk samkeppnisráðs að þessu leyti. Einnig leiðir af lögbundnu hlutverki samkeppnisráðs að það er verkefni ráðsins að móta áherslur við beitingu og framkvæmd samkeppnislaga. Er þetta sambærilegt við fyrirhugað hlutverk stjórnarinnar. Það sem helst skilur að er að stjórninni er ætlað að fylgjast með rekstri Samkeppniseftirlitsins og ráða forstjóra þess og ákveða honum starfskjör. Er þetta orðað með þeim hætti í frumvarpinu að stjórnin fari með yfirstjórn yfir Samkeppniseftirlitinu. Samkeppnisráð hefur ekki það hlutverk. Nánar er fjallað um áhrif þeirrar breytingar í umfjöllun um 5. gr. frumvarps til nýrra samkeppnislaga“ sem fjallað er um síðar í þessu áliti. „Jafnframt verður það að teljast verulegur ágalli á þessum tillögum að engin sjálfstæð úttekt hefur farið fram á því hvernig núverandi stjórnsýslufyrirkomulag hefur reynst í raun, a.m.k. var hvorki rætt við fulltrúa samkeppnisráðs né Samkeppnisstofnunar sem hafa rúmlega tíu ára reynslu af núverandi fyrirkomulagi. Verður ekki heldur séð að gerð hafi verið könnun á stjórnsýslufyrirkomulagi samkeppnismála annars staðar og hvernig það hafi reynst.“ Það eru mjög alvarlegar athugasemdir sem hér koma fram, eins og ég hef reyndar áður vísað til, að á vinnslustigi þessa máls hafi aldrei verið leitað til þeirra sem hafa starfað samkvæmt lögunum, aldrei verið við þá rætt, þeir aldrei spurðir hvernig mál hefðu þróast eða hvernig þetta hefði gengið. En röksemdin fyrir breytingum er fengin með útúrsnúningi á orðum forstjóra stofnunarinnar í ársskýrslu sinni. Í öðru lagi er það sjónarmið sett fram fyrir þessum breytingum að eftirlit með samkeppnisreglum sé lítill hluti af störfum Samkeppnisstofnunar. Nefndin vísar til starfsemi Federal Trade Commission sem er stofnun alveg eins uppbyggð og Samkeppnisstofnun, þ.e. sú stofnun annast bæði eftirlit með samkeppnisreglum og eftirlit með reglum sem ætlað er að tryggja vernd neytenda. Hafa bandarísk stjórnvöld lýst því yfir að framkvæmd samkeppnisreglna og reglna um neytendavernd styðji hvor aðra og skynsamlegt og gagnlegt sé að þetta hvort tveggja sé gert í einni og sömu stofnuninni. Í þriðja lagi er talað um að störf að neytendamálum trufli einbeitingu í samkeppnismálum. „Samkeppnisstofnun fær ekki séð að þessar forsendur [sem voru uppi þegar þetta skipulag var sett á laggirnar] hafi breyst. Jafnframt ber að hafa í huga að tilgangur reglna um gagnsæi markaðarins er ekki síst sá að efla virka samkeppni. Þannig sagði í greinargerð með núgildandi lögum að í „frumvarpinu er lögð áhersla á að efla gagnsæi markaðarins með upplýsingamiðlun enda er það grundvallarforsenda fyrir þróun virkrar samkeppni að seljendur og kaupendur vöru og þjónustu beri gott skynbragð á verð, viðskiptakjör, gæði o.fl.“. Samkeppnisstofnun bendir einnig á í þessu sambandi að samkeppnissvið stofnunarinnar hefur notið sérfræðiþekkingar þeirra sem starfa við neytendavernd og öfugt. Starfsmenn sem vinna að verkefnum tengdum gagnsæi markaðarins hafa gert athuganir sem nýst hafa í samkeppnismálum. Það er t.a.m. mjög gagnlegt varðandi framkvæmd á samkeppnisreglum að hafa beinan aðgang að starfsmönnum sem reyndir eru í að framkvæma verðkannanir. Slíkar kannanir geta gefið mikilvægar vísbendingar í samkeppnismálum. Jafnframt hafa starfsmenn þessara sviða veitt aðstoð við úrvinnslu stærri mála á samkeppnissviði og við framkvæmd húsleita. Að mati Samkeppnisstofnunar hefur það alls ekki verið svo í reynd að framkvæmd þessara verkefna hjá sömu stofnun hafi reynst illa eða skapað vandkvæði. Þvert á móti hefur þetta gefist vel og alls ekki dregið úr einbeitingu Samkeppnisstofnunar í samkeppniseftirliti né haft áhrif til hins verra á vinnu að óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins.“ Fjórðu rökin sem hæstv. viðskiptaráðherra notar fyrir þeim hugmyndum sem hún hefur hér lagt fyrir þingið og meiri hlutinn hyggst lögfesta eru þau að samkeppnisyfirvöld geti ekki við óbreyttar aðstæður sinnt nauðsynlegum verkefnum. Ég held að ekki þurfi að orðlengja það og ég er búinn að fara yfir það fyrr í ræðu minni að meginatriðið, ef menn raunverulega meina það að vilja að samkeppnisyfirvöld geti tekið á þeim málum sem koma upp, er að setja meira fjármagn í stofnunina. Forstjórinn hefur lýst því yfir að núgildandi reglur séu með því besta sem gerist, það eina sem vanti sé mannskapur og fjármagn. Það er það einasta sem þurfi að koma til ef menn vilja hraða málsmeðferð í þessum málaflokki. Hér segir áfram í umsögn stofnunarinnar, sem er niðurstaðan: „Samkvæmt framansögðu liggur fyrir að allar helstu forsendur fyrir tillögum frumvarpanna um breytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum fá ekki staðist. Engin rök hafa komið fram sem styðja það að þessar tillögur efli skilvirkni eða geri samkeppnisyfirvöldum betur kleift að sinna verkefnum sínum. Þvert á móti geta þessar tillögur veikt samkeppnisyfirvöld. Fram kemur í frumvarpi til nýrra samkeppnislaga að nýtt stjórnskipulag í samkeppnismálum sé sambærilegt skipulagi Fjármálaeftirlitsins. Samkeppnisstofnun bendir á að það er verulegur ágalli á þessum tillögum um nýtt stjórnskipulag að engin sjálfstæð úttekt fór fram á því hvernig núverandi fyrirkomulag hefur reynst í raun. Það liggur því ekkert fyrir um það að skipulag Fjármálaeftirlitsins sé á einhvern hátt heppilegra eða skilvirkara en núgildandi stjórnskipulag í samkeppnismálum. Jafnframt liggur ekkert fyrir um það að kerfi sem kann að henta í eftirliti með fjármálamarkaði eigi við í samkeppnismálum. Í ljósi þessa alls varar Samkeppnisstofnun alvarlega við framangreindum tillögum um breytingar á stjórnsýslu. Stofnunin telur það vægast sagt mjög óheppilegt fyrir samkeppniseftirlit að gerðar séu svo mikilvægar breytingar á samkeppnislögum á gölluðum forsendum. Hætt er við því að slíkt muni ekki skila árangri heldur fela í sér afturför í framkvæmd samkeppnislaga hér á landi. Samkeppnisstofnun leggst vitaskuld ekki gegn breytingum á stjórnsýslu samkeppnismála sem fela í sér framfarir. Til þess að unnt sé að leggja fram tillögur sem stuðla að aukinni skilvirkni og meiri afköstum samkeppnisyfirvalda þarf hins vegar að fara fram vönduð úttekt á núverandi kerfi og reynslunni af framkvæmd þess.“ Virðulegi forseti. Hér hef ég í áliti mínu rakið mjög ítarlega þær athugasemdir sem fyrir liggja um það frumvarp sem hér er ætlunin að fara að lögfesta. Kjarni málsins er sá að núgildandi fyrirkomulag er í góðu lagi. Það virkar, það sýnir árangur, það eina sem skortir er fjármagn til að fjölga starfsmönnum. Þetta hafa menn vitað lengi. Hins vegar liggur fyrir að meiri hlutinn á hinu háa Alþingi hefur lengi haft mikinn áhuga á því að veikja samkeppnislögin og draga úr eftirliti. Þá umræðu hafa bæði Verslunarráðið og Samtök atvinnulífsins leitt til margra ára og nú sjáum við árangur af þeirri umræðu. Nú sjáum við það að fulltrúar þessara hópa hér á Alþingi eru að keyra fram hugmyndir sem hugnast þeim mjög vel.  Vissulega munum við fylgjast mjög vandlega með því hver framvinda málsins verður. Ef svo illa fer að þetta mál nái fram að ganga á hinu háa Alþingi munum við fylgjast mjög vandlega með því hvernig úr því verður unnið. Auðvitað slær það allan almenning að í kjölfar þess að stofnunin og eftirlitið skilar meiri árangri en áður þekkist skuli koma fram hugmyndir um að leggja stofnunina niður. Enn höfum við ekki fengið skýr svör um það hvaða hugmyndir meiri hlutinn hefur um áframhaldandi störf forstjóra Samkeppnisstofnunar. Með þessu verður fylgst og eftir þessu verður litið.

Herra forseti. Það er einn sá galli á persónu minni að athygli mín dofnar þegar ég hlýði á ræðu sem er lengri en 15–20 mínútur og þar af leiðandi náði ég ekki öllu því sem hv. þingmaður ræddi í sinni löngu og merku ræðu. Það er þó eitt atriði sem ég ætla að koma inn á og það er stjórn fyrirtækisins. Nú er það þannig að ráðherra ræður og rekur forstjóra Samkeppnisstofnunar og hann gæti - kannski ekki núverandi ráðherra en ráðherra sem væri óbilgjarn - haft afskipti af ákvörðunum og látið forstöðumanninn …  Varðandi hæfisskyldu við skipun stjórnar - menn hafa bent á Fjármálaeftirlitið í því sambandi. Fjármálaeftirlitið hefur eftirlit með mjög takmörkuðum hópi fyrirtækja, Samkeppnisstofnun nánast öllum, líka háskólum. Það er því orðið vandséð hvar á að finna menn sem ekki koma nálægt atvinnulífi beint eða óbeint eða eru þátttakendur í því, t.d. sem kennarar við háskóla. Þá er orðið fátt um fína drætti þegar ekki má leita að fólki neins staðar. Þess vegna hafa menn hafa slakað á hæfisskilyrðum en ég vil benda á að í greininni kemur fram að menn skulu uppfylla alls konar skilyrði og mega ekki vera tengdir því máli sem þeir fjalla um.

Virðulegi forseti. Það reyndist og rétt vera hjá hv. þingmanni að hann virðist ekki geta fylgst með ræðum sem ná yfir tiltekinn tíma. Það er alveg augljóst. Með þeim fyrirspurnum sem hér hafa verið bornar upp staðfestir hann að hann hefur ekki fylgst vandlega með þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. Það kom ítrekað fram í ræðu minni og kemur fram einnig í umsögnum sem fylgja þessu máli að sú réttarvernd sem embættismenn hafa í dag gagnvart afskiptum stjórnmálamanna verður miklum mun meiri en sú vernd sem hugsanlegur verðandi forstjóri hefur sem byggir alfarið á þriggja manna pólitískt skipaðri stjórn - alfarið - sem er skipuð til tiltekins tíma, til fjögurra ára, og forstjórinn á allt sitt undir þeirri pólitískt skipuðu stjórn. Að setja fram þá fullyrðingu að sú staða gefi honum meira sjálfstæði en sú réttarvernd sem embættismenn í dag hafa - við þeim verður ekki hróflað nema eftir tilteknum lögbundnum leiðum - er algerlega fráleitt. Neytendasamtökin settu reyndar fram athyglisvert sjónarmið þar sem þau lögðu til að forstjórinn hefði svipaða stöðu og hæstaréttardómarar hafa, hann yrði þá ekki settur af nema með dómi. Það er athyglisvert sjónarmið. Ef það er það sem meiri hlutinn raunverulega vill væri eðlilegra að fara þá leið. Hér hefur verið dregið mjög skilmerkilega fram að réttarstaða þess forstjóra sem tekur við sem á allt sitt undir pólitískt skipaðri stjórn - og ekki bara það, heldur verður hafður undir eftirliti um það að hann gæti meðalhófs í aðgerðum sínum - verður gjörólík því fyrirkomulagi sem viðgengst í dag.

Herra forseti. Stjórnin er skipuð og situr svo í fjögur ár. Á þeim fjórum árum hefur ráðherra ekkert yfir henni að segja. Það getur vel verið að hún verði pólitískt skipuð, sérstaklega ef í stjórn komast flokkar sem hafa áhuga á slíku. En eftir að búið er að skipa hana þá er hún óháð ráðherranum. Það er nú einu sinni þannig að fólk hefur sjálfstæðar skoðanir, ekki bara á þingi. Hv. þingmaður spurði ítrekað, og þá vaknaði athygli mín undir ræðu hans, til hvers þessi vegferð væri farin. Ég hélt að því hefði verið svarað, bæði í greinargerð og í nefndaráliti. En ég get svo sem farið yfir það einu sinni enn. Það er vegna þess að stjórnskipulagið þykir óþarflega flókið. Nú erum við með samkeppnisráð, Samkeppnisstofnun og áfrýjunarnefnd samkeppnismála, sem fjalla um þessi mál. Þetta er mjög flókið fyrirkomulag. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að einfalda þetta, þannig að það sé eitt stjórnvald, Samkeppniseftirlitið, sem hefur eftirlit með öllu. Þannig verða væntanlega úrskurðirnir hraðari og atvinnulífið veit því fyrr hvað má og hvað má ekki. Það er mjög mikilvægt. Ég man ekki betur en að eitthvað sé í gangi gagnvart tryggingafélögunum, sem hefur verið í gangi í átta ár. Þetta er allt of seinvirkt. Hvaða þýðingu hefur það að segja mönnum hvað þeir máttu ekki gera átta árum seinna? Atvinnulífið þarf strax að fá að vita hvað það má gera og hvað ekki. Það er því mikilvægt að þessar stofnanir vinni hratt og vel og að stjórnskipulagið sé ekki óþarflega þunglamalegt frá hendi löggjafans. Þetta er vegferðin, herra forseti, til að skerpa á samkeppninni og gera hana skilvirkari.

Virðulegi forseti. Þetta seinna andsvar hv. þingmanns vakti athygli mína og leiðir að vissu leyti í ljós þann veruleika að hv. þingmenn meiri hlutans hafa hugsanlega ekki sett sig nægilega inn í þetta mál til að skilja hvað hér er á ferðinni. Hér er engin breyting frá því sem nú er, að stjórnin tekur yfir hlutverk samkeppnisráðs.

Eitt apparat.

Stjórnin tekur yfir hlutverk samkeppnisráðs. Þetta var eitt apparat, eins og hér er kallað fram í, og verður það áfram. Eðlisbreytingin er því engin. Hv. þingmaður vísaði hér til mála sem hafa verið lengi í vinnslu. Það er rétt að þau hafa verið allt of lengi í vinnslu. Það hefur ekkert með skipulagið að gera. Það hefur með það að gera að stofnuninni hefur verið haldið fanginni með því að hún hefur ekki fengið það fjármagn sem hún þarf til þess að vinna sína vinnu. Það hefur ekkert með stofnunina eða skipulagið að gera heldur vilja fjárveitingavaldsins. Þar hefur hv. þingmaður ekki farið fremstur í flokki við að tryggja það fjármagn sem nauðsynlegt er til þessarar starfsemi. Rétt skal vera rétt. Menn ættu ekki að færa fram sjónarmið sem hafa ekkert með málið að gera, varpa reyksprengjum til að hylja kjarna málsins. 
            

Herra forseti. Ég vil í upphafi segja að það hefur verið fróðlegt að hlusta á mál hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar sem hefur farið ítarlega yfir sjónarmið sín við þessa umræðu. Í yfirgripsmikilli ræðu hans komu fram ýmsir þættir sem ég tel fulla ástæðu til að svara og fæ tækifæri til þess síðar í dag. Þó eru tvö atriði sem mér finnst rétt að vekja máls á núna. Annars vegar er það sú aðferð, sú nálgun sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson velur sér þegar kemur að þessu máli. Hann byrjar á því að gefa sér að verið sé að veikja samkeppnisyfirvöld og veikja samkeppnislög með því frumvarpi sem hér liggur fyrir og fer síðan á mikið flug til að draga ályktanir af þeirri fullyrðingu sinni. Það er nauðsynlegt að það komi fram við þessa umræðu að yfirlýst markmið ríkisstjórnarflokkanna með frumvarpi þessu er þvert á móti að efla samkeppniseftirlit í landinu. Nú kann að vera að okkur hv. þm. Lúðvík Bergvinsson greini nokkuð á um hvaða leiðir ber að fara í einstökum tilvikum í því sambandi. Hins vegar liggur fyrir að þetta er markmiðið, að efla þá stofnun sem á að hafa með höndum samkeppniseftirlit í landinu. Það eru ráðagerðir um að setja aukið fjármagn til þeirrar stofnunar og ráða inn fleiri sérfræðinga til að sinna þessum málum. Þess vegna er í raun fráleitt að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson haldi því fram að hér séu ríkisstjórnarflokkarnir í einhverri herferð til að veikja samkeppniseftirlit í landinu. Öðru nær, það er verið að efla það með þessum breytingum, bæði skipulagsbreytingum og eins með því að setja aukið fjármagn í þennan málaflokk. Það er það sem skiptir máli af hálfu ríkisstjórnarflokkanna.

Virðulegi forseti. Það sem ég gat greint af þessu andsvari var að hv. þingmaður vildi meina að ég hefði í máli mínu dregið þá ályktun að frumvarpið mundi veikja lögin. Það er rétt, einfaldlega vegna þess að úrræðum fækkar. Það er verið að fækka heimildum frá því sem nú er, verði þetta frumvarp að lögum. Þar af leiðandi hef ég sagt að það veiki lögin. Í öðru lagi hef ég einnig sagt að þrátt fyrir hástemmd markmið og yfirlýsingar, um að ætlunin sé að efla samkeppniseftirlitið, þá hef ég fært mjög ítarleg rök fyrir því að það markmið muni ekki ganga eftir ef þessi leið verður farin. Það er ekki bara ég sem segi það heldur einnig allir helstu sérfræðingar á þessu sviði sem fyrir nefndina komu. Það er ekki eins og ég sé að finna upp þessi sjónarmið. Þetta hefur einfaldlega verið dregið fram. Það hefur jafnframt verið dregið fram að forsendur stjórnsýslubreytinganna byggja ýmist á misskilningi eða röngum forsendum. Þetta hefur verið dregið mjög skýrt fram. Ég vil leyfa mér að spyrja hv. þingmann, af því hann er hér í andsvari: Hvað er það í umhverfinu, í lögunum, sem kallar á þessar breytingar? Það einasta sem samkeppnisyfirvöld hafa kallað eftir er aukið fjármagn og mannskapur. Að öðru leyti er ekki um neinar breytingar þess eðlis að þær séu líklegar til að skila árangri. Þessu höfum við reynt að kalla eftir, að fá skýringar á því hvers vegna skuli halda í þessi áform. Við þekkjum hin óljósu markmið um að bæta alla skapaða hluti en svo þegar menn fara yfir röksemdafærsluna þá rekst hvað á annars horn. Það er ekki óeðlilegt í þeirri stöðu að við reynum að kalla eftir, eins og hægt er, 

Herra forseti. Í ljósi síðustu ummæla hv. þingmanns má kannski skilja ræðu hans svo að hann hafi fyrst og fremst verið að kalla eftir sjónarmiðum og ber þá að túlka ýmsar fullyrðingar hans út frá því að hann hafi, svona umræðunnar vegna, viljað vekja athygli á ýmsu. Varðandi stjórnsýsluna þá vil ég segja, í stuttu máli, að það er verið að einfalda þetta, gera ferlið skýrara með þeim hætti að einn aðili á fyrsta stjórnsýslustigi tekur ákvörðun í málum og síðan eru ákvarðanir kæranlegar til áfrýjunarnefndar eins og áður. Í dag er kerfið þannig að samkeppnisyfirvöld á fyrsta stjórnsýslustigi eru stundum einn aðili, stundum tveir aðilar og úr því hefur orðið til svolítið snúið kerfi sem m.a., eins og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson bendir á, hefur verið gagnrýnt árum saman af ýmsum samtökum í atvinnulífinu, af fulltrúum þeirra fyrirtækja sem lenda í rannsóknum samkeppnisyfirvalda en ekki síður af fulltrúum kærenda í slíkum málum. Þau sjónarmið eru því löngu þekkt og hafa margoft komið fram. Það er annað atriði sem ég vil nefna, sem lýtur að því sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson nefnir varðandi innihald 16. gr. frumvarpsins. Hann saknar þaðan ákvæðis úr 17. gr. núverandi laga. Hv. þingmaður tekur það sem dæmi um þá miklu veikingu sem hann telur að felist í frumvarpinu. Þessi veiking er nú slík að því ákvæði sem vísað hefur verið til hefur aldrei verið beitt frá því samkeppnislög voru sett. Því hefur aldrei verið beitt og má halda því fram með gildum rökum að jafnóljóst og óákveðið ákvæði eins og þar er að finna geti verið mjög erfitt í framkvæmd, enda er það þekkt að þegar lagaheimildir stjórnvalda til að taka íþyngjandi ákvarðanir eru veikar, almennar og óljósar, þá er mjög ólíklegt að þeim verði beitt. Það á að taka út ákvæði af því tagi og er ekki verið að veikja lögin með því. 
            

Virðulegi forseti. Ég rakti í máli mínu að fullyrðingar hv. þingmanns, sem hafa ítrekað hljómað, um að núverandi fyrirkomulag sé flókið eru einfaldlega rangar. Það er einfaldlega um að ræða tvö stig, þ.e. Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð og hins vegar áfrýjunarnefnd. Það er nákvæmlega sama fyrirkomulag og nú eru uppi hugmyndir um þannig að hv. þingmaður verður að setja sig aðeins betur inn í þetta en svo að setja fram þessi sjónarmið. Hvað hitt atriðið varðar, sem lýtur að því að rétt sé að taka út ákvæði af því að því hafi aldrei verið beitt, þá eru þau sjónarmið afar athyglisverð. Í því ljósi ætti væntanlega að taka út úr lögum ákvæði sem ekki reynir á. Við hljótum að fagna því að ekki hafi reynt á þetta ákvæði. Við hljótum að telja að forvarnagildi þess sé það mikið að það reyni ekki á það. En að það sé einhver lausn að taka það út úr lögunum og það sé til að styrkja lögin gengur vitaskuld ekki upp á nokkurn hátt. Það eru engin rök fyrir því að halda því fram að af því að ekki hafi reynt á tiltekin tæki eða tiltekin ákvæði í lögunum, sem voru sett í lögin á sínum tíma til að tryggja virka samkeppni, og af því það hafi ekki fallið dómar vegna þeirra, af því að menn hafi ekki fengið sektir eða breytingar verið gerðar á skipulagi fyrirtækja í kjölfarið, þá sé rétt að taka þau út. Kannski er veruleikinn sá að tilvist þessa ákvæðis geri það að verkum að fyrirtæki og stjórnendur fyrirtækja virði þessar reglur. Það er kannski kjarni málsins, nema að draga megi þá ályktun af málflutningi hv. þingmanns að þar sem ekki reyni á reglurnar þá hljóti þær að vera ónýtar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson flutti langa, ítarlega og vel rökstudda ræðu hér áðan. Hún var efnismikil og hún var málefnaleg. Það vakti athygli mína að fyrstur til andsvara við ræðu hv. þingmanns var formaður efnahags- og viðskiptanefndar, hv. þm. Pétur H. Blöndal. Hann gerði þá játningu að hann væri haldinn þeim galla að geta ekki hlustað á mál manna af athygli nema í 10–15 mínútur. Ég velti því fyrir mér hvort það eigi kannski einnig við um álitsgerðir sem hv. þingmanni berast. Álitsgerð Samkeppnisstofnunar um lagafrumvarpið sem við erum að fjalla um hér er einar 30 síður. Gæti verið að hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar hafi ekki haft þrek til að lesa eins og tvær, þrjár fyrstu síðurnar? Ég bara spyr. Ég tala fyrir áliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar og ætla í nokkrum orðum að gera grein fyrir þeim sjónarmiðum sem þar koma fram. Þetta frumvarp ríkisstjórnarinnar til samkeppnislaga er hluti af grundvallarbreytingum sem ríkisstjórnin áformar að gera á skipulagi opinbers eftirlits með samkeppni og markaðsmálum í landinu. Í þessu skyni hafa verið lögð fram þrjú lagafrumvörp. Í fyrsta lagi þetta frumvarp um Samkeppniseftirlit sem að uppistöðu til á að taka við verkefnum Samkeppnisstofnunar og samkeppnisráðs. Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð kæmu hins vegar til með að heyra sögunni til. Annað lagafrumvarpið í þessari spyrðu varðar Neytendastofu og talsmann neytenda, en lagt er til að verkefni sem lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði færð frá núverandi Samkeppnisstofnun og sameinuð starfsemi sem nú er á vegum Löggildingarstofu. Þriðja þingmálið er frumvarp til laga um eftirlit með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins. Ætla skyldi að leitað hefði verið eftir mjög víðtæku samráði um jafnumfangsmiklar breytingar og þessi lagafrumvörp fela í sér. Það var hins vegar ekki gert. Fram kemur í umsögnum frá helstu almannasamtökum í landinu, sem láta þessi mál til sín taka, ASÍ, BSRB og Neytendasamtökunum, að þau hafi í sameiningu farið yfir fyrirhugaðar breytingar á lagaramma um samkeppni og neytendavernd áður en þau sendu frá sér umsagnir. Niðurstaða þeirra er sú, eins og fram kemur í fylgigögnum sem birtast með áliti þessu, að þótt ekki væri nema fyrir það eitt að margt er óljóst í þessum lögum og margir óhnýttir endar, væri æskilegt að Alþingi gæfi sér rýmri tíma til að afgreiða málin. Lögðu þau því til að málið yrði látið liggja í sumar og þess freistað að ná breiðri, þverpólitískri samstöðu um málið og þá með aðkomu þessara samtaka að slíkri vinnu. Samtökin gagnrýna ekki bara efnistökin og vinnubrögðin heldur einnig einstaka efnisþætti og telja þau margt í þessum frumvörpum vera til óþurftar og í sumum tilvikum að verið sé að stíga skref aftur á bak. Stjórnarmeirihlutinn ber það fyrir sig að með fyrirhuguðum lagabreytingum, nýjum stofnunum og tilflutningi á verkefnum sé verið að efla neytendavernd og eftirlit með samkeppnismarkaði í þágu neytenda. Við höfum heyrt að stjórnarþingmenn halda þessu blákalt fram í umræðunni. Mesta þekkingu á þessu sviði er óumdeilanlega að finna hjá því starfsfólki sem hefur sinnt þessum málum, það er að segja starfsfólki Samkeppnisstofnunar. Það veit hvar skórinn kreppir og þar af leiðandi hvar helst er úrbóta þörf. Athyglisvert er að sjá hve afdráttarlaus gagnrýni kemur úr þessari átt á lagafrumvörp ríkisstjórnarinnar. Í umsögn Samkeppnisstofnunar er fjallað um þau markmið sem ríkisstjórnin segist vilja ná með lagabreytingunum. Um þær leiðir sem ríkisstjórnin vill fara til að ná þeim markmiðum sem hún setur segir m.a. eftirfarandi í álitsgerð Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: „Að mati Samkeppnisstofnunar er það bagalegt að framangreindar forsendur fyrir þessum breytingum byggjast í aðalatriðum á misskilningi eða röngum upplýsingum um núverandi stjórnsýslu í málaflokknum. Telur Samkeppnisstofnun það gagnrýnisvert að nefnd viðskiptaráðherra hafi kosið að leggja fram þessar tillögur án þess að leita upplýsinga hjá stofnuninni, samkeppnisráði, auglýsinganefnd eða áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Hlýtur almennt að teljast æskilegt að leitað sé upplýsinga um staðreyndir og reynslu þeirra stjórnvalda sem falin er framkvæmd á tilteknum lögum áður en gerðar eru tillögur um að stjórnsýslufyrirkomulagi á því sviði sé gerbylt. Þegar Samkeppnisstofnun fékk í hendur skýrslu nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi og upphafleg drög að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga í september 2004 vakti stofnunin athygli iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins á misskilningi og ónákvæmni sem fram kom í skýrslunni og drögunum. Viðbrögð ráðuneytisins fólust í því að gera breytingar á orðalagi í athugasemdum með drögum að frumvarpinu. Samkeppnisstofnun var jafnframt upplýst um það að engar breytingar yrðu gerðar á tillögum um nýtt stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum.“ Önnur varð reyndin því þessi fyrirheit voru svikin. Dagsins ljós litu nú frumvörp sem stokka laga- og stofnanaumhverfið nánast allt saman upp og eru þau í engu samræmi við þær tillögur sem Samkeppnisstofnun höfðu verið kynntar sl. haust, en eins og hér kom fram var stofnuninni sagt og það ítrekað að ekki yrðu gerðar neinar grundvallarbreytingar á stjórnsýslunni. Það sem verra er, hin nýju frumvörp, sem ríkisstjórnin leggur áherslu á að verði nú samþykkt, eru ekki til þess fallin að efla og bæta lögin eins og látið hafði verið í veðri vaka. Um þetta segir í umsögn Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: „Í því sambandi skiptir mestu að frumvarp til nýrra samkeppnislaga felur í sér veikingu á samkeppnislögum, þvert á markmið og tillögur nefndarinnar. Kastað hefur verið fyrir róða tillögu nefndar viðskiptaráðherra um aukin rannsóknarúrræði samkeppnisyfirvalda. Þá eru í frumvarpinu gerð mun minni hæfisskilyrði til þeirra sem skipa munu fyrirhugaða stjórn Samkeppniseftirlitsins en gert var ráð fyrir í drögunum sem kynnt voru 1. október sl. Einnig er bagalegt að í frumvarpinu hefur verið felld niður mikilvæg tillaga um að samkeppnisyfirvöld geti skotið málum til dómstóla.“ - Síðan segir að nánari grein verði gerð fyrir þessu síðar í umsögninni. Áfram segir, með leyfi forseta: „Þó að í orði kveðnu virðist stefnt að því með frumvarpi til samkeppnislaga að efla samkeppniseftirlit og styrkja samkeppnisyfirvöld með auknum fjárframlögum þá er það mat Samkeppnisstofnunar að efnisleg breytingarákvæði geri það ekki. Þetta er rökstutt nánar í þessari umsögn.“ - og er vísað þar í umsögn Samkeppnisstofnunar. - „Það er ótti stofnunarinnar að þær viðamiklu breytingar á stjórnskipulagi samkeppnismála sem ráð er fyrir gert í frumvarpinu séu ekki til bóta þar sem forsendur fyrir þessum breytingum fá vart staðist. Aukin fjárframlög til málaflokksins og fjölgun starfsmanna munu að sjálfsögðu styrkja samkeppnisyfirvöld og auka afköst þeirra og skilvirkni. Það er hins vegar veruleg hætta á því að lítt undirbúnar tillögur um skipulagsbreytingar og veikingu samkeppnislaga dragi úr þessum jákvæðu áhrifum.“ Umsögn Samkeppnisstofnunar er mjög ítarleg. Nú kann einhver að halda því fram að starfsfólkið sem starfar innan þessarar stjórnsýslu kunni sjálft að hafa hagsmuna að gæta og sé ósátt við breytingar af þeim sökum. Slíkt ætti þá að koma í ljós þegar málin eru rædd og reifuð á málefnalegum grunni. Hér að framan kom fram að ekki var leitað eftir samvinnu við Samkeppnisstofnun, hvorki forsvarsmenn stofnunarinnar né annað starfsfólk, þegar þetta frumvarp var smíðað. Þegar þessir aðilar fengu að sjá drög að lagabreytingum sl. haust voru athugasemdir þeirra að engu hafðar og þess í stað samin frumvörp með áherslum sem ganga í þveröfuga átt. Sá sem er í aðstöðu til að breyta landslögum og hefur um það forgöngu hlýtur að þurfa að sýna fram á það á málefnalegan og rökstuddan hátt að sú gagnrýni sem fram kemur standist ekki. Í þessu ljósi er rétt að leggja áherslu á að röksemdum Samkeppnisstofnunar, sem fram eru settar í ítarlegu máli og birtast sem fylgiskjal með þessu áliti eins og ég gat um áðan, hefur annaðhvort ekki verið svarað eða á öldungis ófullnægjandi hátt við meðferð málsins í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég vil aðeins staldra við þessi vinnubrögð, sem eru mjög undarleg, og birtast okkur reyndar í ýmsum öðrum málum og við gerð annarra frumvarpa sem eru í nefndum þingsins. Ég nefni t.d. frumvarp um Ríkisútvarpið. Þar var ekki leitað eftir samráði við þá sem gerst þekkja til, hvað þá hagsmunasamtök. Samningum sem gerðir voru við samtök launafólks á sínum tíma er rift einhliða. Þar vísa ég til samninga sem voru gerðir í kringum 1980 á milli BSRB og fjármálaráðuneytisins um aðkomu starfsmanna að stjórn stofnana, í þessu tilviki Ríkisútvarpsins. Samkvæmt frumvarpi ríkisstjórnarinnar er öllu slíku ýtt til hliðar út af borðinu og án þess að leitað sé eftir samkomulagi eða samvinnu. Það sem hér er á ferðinni er greinilega fullkomin vanvirðing gagnvart Samkeppnisstofnun og því fólki sem þar starfar. Og það sem verra er, Samkeppnisstofnun fullyrðir að starfsmönnum stofnunarinnar eða forsvarsmönnum hafi verið kynnt drög og hugmyndir og staðhæft að ekki yrðu gerðar breytingar á sjálfri stjórnsýslunni. Þetta kemur fram í máli forsvarsmanna Samkeppnisstofnunar. Þau fyrirheit eru hins vegar greinilega svikin.  Á meðal efnisatriða sem ástæða er til að vekja sérstaka athygli á eru: Lagaheimildir samkeppnisyfirvalda til eftirlits og aðgerða eru þrengdar, og er þar vísað sérstaklega í 16. gr. frumvarpsins en í henni hefur verið fellt brott ákvæði sem nú er að finna í 17. gr. samkeppnislaga þar sem segir að samkeppnisráð geti gripið til aðgerða gegn aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Vald til að skipa í stjórn Samkeppniseftirlits er hjá ráðherra einum samkvæmt frumvarpinu en nauðsynlegt hefði verið, að okkar dómi í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að tilnefningarvaldið væri hjá fleiri aðilum en ráðherra einum. Það tíðkast oft, eins og við þekkjum, að samtökum eða aðilum er falið að koma með tilnefningar í stjórnir samtaka. Þarna mætti hugsa sér Neytendasamtökin t.d.,  Ég held áfram að lesa þau atriði sem ég vil vekja sérstaka athygli á. Ég tel að eðlilegt væri að gera þá kröfu að stjórnarmenn hafi engin eigna- og viðskiptatengsl sem orkað gætu tvímælis. Í þessu efni er slakað á kröfum frá fyrra fyrirkomulagi en í núverandi lögum er krafa um að formaður og varaformaður hafi ekki slík tengsl. Ég skil ekki hvers vegna ekki er hægt að gera slíka kröfu. Þjóðfélagið er nú ekki þannig að nánast hver einasti maður sé kominn á kaf í bisness, ég held að það sé ekki svo. Ég held að t.d. í háskólaumhverfinu sé að finna fólk sem ekki er á kafi í viðskiptum.  Það er náttúrlega draumsýn sem hv. þm. Pétur H. Blöndal á, að gera allt þjóðfélagið þannig úr garði að þar sé ein bullandi samkeppni á öllum sviðum.  
            

Ekki samtöl.

Mér finnst mjög fróðlegt, hæstv. forseti, að hlýða á frammíkall hæstv. viðskiptaráðherra landsins. En ég er alveg sammála hæstv. forseta að það væri náttúrlega eðlilegra að ráðherrann kæmi í pontu og gerði grein fyrir málunum. Ég man eftir því þegar hæstv. viðskiptaráðherra talaði um það hér í ræðustól á sínum tíma að tiltekin fyrirtæki væru framsóknarfyrirtæki, okkar fyrirtæki, held ég að hún hafi orðað það fyrir fáeinum árum. Framsóknarflokkurinn lítur greinilega þannig á að hann eigi viss fyrirtæki og vissa einstaklinga þar með, eigi þá, slær eign sinni á þá. Og ég spyr: Eru allir þeir einstaklingar sem eru á snærum eða vegum Framsóknarflokksins eða tengjast honum á kafi í bisness þannig að ekki sé hægt að finna fólk sem ekki hefur slík hagsmunatengsl til að gæta hagsmuna almennings? 
             Hér er annar stjórnarþingmaður sem hefur áhuga á að ræða málin og væri fróðlegt að fá hann hingað í pontu til að ræða um hagsmunatengsl og gera okkur grein fyrir hvers vegna hann stendur að frumvarpi sem dregur úr kröfum að þessu leyti. Þegar samkeppnislögin voru sett á sínum tíma þótti ástæða til að hafa skilyrði af þessu tagi gagnvart formanni og varaformanni stjórnar sem núna er verið að veikja. Það er verið að draga úr því og það væri fróðlegt að fá að heyra nánari röksemdir fyrir þessari breytingu. Þá er ástæða til að gera athugasemd við 6. gr. frumvarpsins sem gerir ráð fyrir því að stjórn Samkeppniseftirlitsins, sem einhliða er skipuð af ráðherra, ákvarði forstjóranum kjör. Hvers vegna skyldi þessi einstaklingur ekki falla inn í kjaraumhverfi opinberra starfsmanna almennt? Er það til þess að hægt sé að greiða honum hærri laun en almennt gerist í því umhverfi? Eða er það til þess að auðveldara sé að reka hann án tillits til réttinda sem embættismenn í sambærilegri stöðu hafa? Hver er ástæðan fyrir því að þessi einstaklingur er tekinn út úr kjara- og réttindaumhverfi opinberra starfsmanna? Hver er ástæðan?  Ég veit að hv. þm. Pétur H. Blöndal vill helst burt með allt þetta umhverfi eða margar af þeim reglum og lögum sem gilda um opinbera starfsmenn, réttinda- og kjaraumhverfi þeirra. Ég geri mér grein fyrir því, ég hef oft hlustað á ræður hans um það efni. En hvers vegna á taka þennan einstakling? Hann nefnir að forstjóri Fjármálaeftirlitsins búi við svipaðar aðstæður. Er það til þess að þessir menn geti fengið hærri laun, hærri tekjur en annað fólk sem gegnir stjórnunarstöðum hjá ríkinu? Eða er verið að veikja réttindi þessara manna til að auðveldara sé að reka þá? Það er nefnilega auðveldara að reka menn ef þeir eru teknir út úr þessu umhverfi. Það gilda ákveðnar reglur um embættismenn sem eru jafnan skipaðir til fimm ára í senn en hafa trausta stöðu á því tímabili. Þeir þurfa að hafa brotið eitthvað af sér í starfi til að hægt sé að reka þá. Í þessu tilviki væri hins vegar hægt að reka forstöðumanninn með tilskildum fyrirvara, sem er ekki mjög langur. 

Ég ætla að halda ræðu á eftir.

Já, gott. Hæstv. ráðherra ætlar að halda ræðu á eftir og skýra þessi sjónarmið og þá óska ég eftir því að heyra skýringuna á þessu. En ég tel þetta vera slæmt, ég tel þetta vera varasamt. Ákveðnar reglur eiga að gilda almennt um opinbera starfsemi og ég hefði talið æskilegt og nauðsynlegt að breyting yrði gerð á frumvarpinu að þessu leyti. Neytendasamtökin nefna þetta sérstaklega í álitsgerð sinni og benda á að staða forstöðumanns Samkeppniseftirlitsins sé viðkvæm staða og það er alveg rétt. Forstöðumaður Samkeppniseftirlitsins og Samkeppniseftirlitið eru iðulega að taka á málum sem eru erfið og iðulega umdeild og við þekkjum það náttúrlega úr olíumálinu og þessum stóru samráðsmálum, þessum spillingarmálum sem upp hafa komið. Þá nefni ég hérna sem hluta af atriðum sem ég tel sérstaka ástæðu til að vekja athygli á að Samkeppniseftirlitið kæmi ekki til með að njóta sama sjálfstæðis og Samkeppnisstofnun gerir nú. Forstöðumaðurinn yrði settur í vasa pólitískt skipaðrar stjórnar og stofnunin þyrfti auk þess að bera allar meiri háttar ákvarðanir undir stjórnina. Stjórninni er síðan ætlað að gæta þess að meðalhófs sé gætt í hvívetna, nokkuð sem forstjórar olíufélaganna og neytendur hefðu án efa skilgreint með mismunandi hætti þegar samráðssvindlið kom upp nú nýlega. Hver skyldi vera ástæðan fyrir því að nú vilja ríkisstjórn og stjórnarmeirihluti festa ákvæði þessa efnis í lög? Hræða dæmin? Og ef svo er, þá hvernig og hvern? Þetta er stóra spurningin. Hvers vegna er verið að festa þetta í lögin? Hvers vegna sjá menn ástæðu núna til að setja ákvæði þessa efnis í lög? Í breytingartillögum efnahags- og viðskiptanefndar er þessu ákvæði laganna lítillega breytt. 

Allt skynsamlegt tekið til greina.

Allt skynsamlegt tekið til greina, segir hv. þingmaður og formaður efnahags- og viðskiptanefndar og er þar með að dæma umsagnir sem bárust frá Samkeppnisstofnun og starfsmönnum hennar, sem gerst þekkja til þessara mála, frá ASÍ, BSRB, Neytendasamtökunum, sem óskynsamlegt rugl væntanlega, vegna þess að öllu skynsamlegu var svarað jákvætt og gerðar breytingar. En staðreyndin er sú að að uppistöðu til hefur ábendingum og gagnrýni sem fram hefur komið á þessi frumvörp ekki verið svarað á jákvæðan hátt. Það hefur ekki verið orðið við beiðni um breytingar. Ég ætla að víkja að 27. gr. frumvarpsins sem er vægast sagt mjög vafasöm. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þegar dómstóll fjallar um samninga, ákvarðanir eða aðgerðir skv. 53. og 54. gr. EES- samningsins í máli sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur þegar tekið ákvörðun í má úrlausn hans ekki brjóta í bága við þá ákvörðun. Enn fremur skal hann forðast að leysa úr máli á annan veg en þann sem Eftirlitsstofnun EFTA kann að gera í máli sem hún hefur til meðferðar. Dómstóllinn getur í þessu skyni frestað meðferð málsins. Ákvæði 1. mgr. hefur ekki áhrif á heimild dómstóls til að leita eftir ráðgefandi áliti EFTA- dómstólsins skv. 34. gr. samnings milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls.“ Það er fyrsti hlutinn í þessari grein sem orkar mjög tvímælis. „Þegar dómstóll fjallar um samninga, ákvarðanir eða aðgerðir skv. 53. og 54. gr. EES- samningsins í máli sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur þegar tekið ákvörðun í má úrlausn hans ekki brjóta í bága við þá ákvörðun.“ Með þessu lagaákvæði yrðu íslenskir dómstólar skyldaðir til að fara eftir niðurstöðum erlendra aðila. Verður ekki annað séð en að með samþykkt frumvarpsins felist framsal dómsvalds úr landi. Um þetta segir m.a. í umsögn laganefndar Lögmannafélags Íslands, með leyfi forseta: „Laganefndin bendir á að í tilvitnaðri grein felst að íslenskir dómstólar verði bundnir af ákvörðun alþjóðastofnana í máli sem þeir annars eiga lögsögu í. Hér er því um að ræða framsal dómsvalds sem kann að höggva nærri stjórnarskrá. Það er ekki á færi nefndarinnar að gefa álit sitt á þessu álitaefni í ljósi þess skamma tíma sem gafst til að veita umsögn þessa. Verður látið við það sitja að benda á mikilvægi þess að álitaefnið verði gaumgæfilega íhugað í meðferð þingsins.“ Nú verður ekki annað sagt, svo menn séu látnir njóta sannmælis, en að menn hafi reynt að gaumgæfa þetta nokkuð. Farið var yfir þetta mál og því skotið einnig til utanríkismálanefndar þingsins þar sem um þetta var fjallað og lögfræðingar og lögspekingar komu á fund okkar. Í þeim hópi var Stefán Már Stefánsson lagaprófessor sem sendi efnahags- og viðskiptanefnd jafnframt álitsgerð í nafni réttarfarsnefndar. Í áliti hans segir m.a., með leyfi forseta: „Telja verður að álitamál varðandi stjórnarskrána sem hér er við að glíma beri að leysa á grundvelli þeirra meginsjónarmiða sem nefnd sem utanríkisráðherra skipaði 14. apríl 1992 setti fram um það hvort EES-samningurinn eða fylgisamningar hans brytu á einhvern hátt í bága við íslensk stjórnskipunarlög, en nefndin skilaði áliti 6. júlí 1992. Þá ber einnig að hafa í huga tvær fyrrgreindar álitsgerðir um samning milli Íslands og Evrópubandalagsins um Schengen-samstarfið sem einnig fjalla um stjórnskipulegt gildi þess samnings. Samkvæmt þessu verður að telja að fyrrgreind 1. mgr. 27. gr. frumvarpsins fái vart staðist þar sem: Farið er inn á nýja braut sem ekki var til áður í EES-samningnum, þ.e. að íslenskir dómstólar verða bundnir við ákvörðun Eftirlitsstofnunar EFTA í samkeppnismálum við tilteknar aðstæður. Fullveldisframsal það sem hér er gert ráð fyrir verður að skoða í heild og miða við allan EES-samninginn en hann reyndi í upphafi mjög á íslenska stjórnarskrá eins og kunnugt er. Það er með öðrum orðum ekki unnt að líta á fullveldisframsalið varðandi dómstólana nú sem einangrað fyrirbæri. Þetta skiptir máli þegar metið er hvort framsal teljist smávægilegt. Varhugavert er að rökstyðja umrætt fullveldisframsal með því að það sé takmarkað við tilteknar aðstæður eins og gert er í fyrirliggjandi álitsgerð. Sé haldið áfram á þeirri braut má segja nákvæmlega það sama um flesta hluta EES-samningsins. Hann má greina í sundur í afmarkaða þætti og draga þannig smám saman vald frá íslenskum dómstólum. Að áliti undirritaðs getur hugsanlegur fjöldi tilvika sem 1. mgr. 27. gr. frumvarpsins kynni að taka til ekki skipt máli þegar stjórnskipulegt gildi ákvæðisins er metið.“ Þetta eru varnaðarorð sem ég tel að þurfi að taka mjög alvarlega og reyndar var það gert í nefndinni. Menn fóru rækilega yfir þetta og ég held að það eigi við um alla nefndarmenn að þeir hafa af þessu áhyggjur, menn gera það ekki brosandi að samþykkja lög, lagaákvæði sem a.m.k. orka tvímælis á þennan hátt. Ég tel reyndar að við eigum að forðast sem heitan eldinn að stíga skref af þessu tagi því að eins og Stefán Már Stefánsson bendir á leiðir eitt skref af öðru og smám saman erum við að færa valdið út úr landinu. Það er mjög alvarlegur hlutur ef við færum dómsvaldið út úr landinu. Menn reyndu síðan að réttlæta þetta gagnvart sjálfum sér, liggur mér við að segja, þannig að það kæmi ekki til þessa, ólíklegt væri að til þessa kæmi, að á þetta reyndi og þetta væri afmarkað við tiltekin einstök mál og hefði ekki fordæmisgildi o.s.frv. Slíkar vangaveltur voru uppi. Ég held að við eigum að taka þessi tilvitnuðu orð Stefáns Más Stefánssonar prófessors alvarlega því að hann varar okkur við því að stíga skref af þessu tagi. Var reyndar með hugmyndir um breytt orðalag en að mínum dómi var innihaldið engu að síður hið sama. Menn voru að velta því fyrir sér hvernig hægt væri að tryggja innihaldið, sama innihald, en með öðru orðalagi. Það er innihaldið hins vegar sem þarna skiptir máli. Þetta finnst mér að eigi að vera sameiginlegt verkefni okkar allra að glíma við hvernig við getum forðast þetta, að afsala okkur valdinu út úr landinu, og þá náttúrlega sérstaklega dómsvaldinu. Ég vil leggja áherslu á andstöðu okkar við þetta ákvæði. Þetta eru helstu efnisþættirnir sem fram koma í nefndaráliti mínu og ég ætla að víkja aðeins að þeim umsögnum sem fylgja. Ég ætla ekki að fara mjög ítarlega í þær allar. Það væri að sjálfsögðu hægt að hafa mjög langt mál um þær. Umsögn Samkeppnisstofnunar einnar er upp á einar 30 síður. Ég spurði nú, að fjarstöddum þá formanni efnahags- og viðskiptanefndar, sem upplýsti þingheim um að hann hefði yfirleitt ekki þrek til að hlusta með athygli á ræður manna, a.m.k. ekki þær ræður sem væru lengri en u.þ.b. kortér, hvort hann hefði lesið alla álitsgerð Samkeppnisstofnunar og hvort þetta eigi þá ekki við um skrifaðar skýrslur, hann hafi þrek og athygli, sé vakandi þegar hann fari yfir þær. Þetta segi ég nú í gamansömum tóni að sjálfsögðu. Umsögn frá Alþýðusambandi Íslands er á þann veg að ASÍ minnir á að sambandið hafi oft ályktað um mikilvægi þess að efla samkeppnislöggjöfina og Samkeppnisstofnun, nú síðast í tengslum við skýrslu Samkeppnisstofnunar um ólögmætt samráð olíufélaganna. Segir Alþýðusambandið að afstaða ASÍ verði að skoðast í þessu ljósi. Síðan segir, með leyfi forseta: „Ein helsta breyting sem lögð er til í frumvarpinu er að gert er ráð fyrir að þau verkefni sem nú heyra undir samkeppnisyfirvöld er lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði ekki unnin í sömu stofnun og þau verkefni sem snúa sérstaklega að samkeppnismálum.“ Síðan er minnt á að fyrir þinginu liggi þrjú frumvörp, sem ég gat um hér áðan. Síðan er vísað í einstakar greinar og fyrst vikið að 5.–7. gr. þar sem fjallað er um stjórn Samkeppniseftirlits, skipun hennar og hlutverk. Alþýðusamband Íslands segir, með leyfi forseta, orðrétt: „ASÍ telur að hlutverk stjórnarinnar sé ekki skýrt samkvæmt frumvarpinu, að stjórnin geri stjórnkerfið flóknara og um leið óskilvirkara. Einnig kunna að koma upp erfiðleikar vegna hugsanlegra tengsla einstakra stjórnarmanna við þá hagsmuni sem Samkeppniseftirlitið á að sinna. ASÍ leggur því til að ákvæði um skipun og hlutverk stjórnar verði felld út úr frumvarpinu og þess í stað verði sett inn ákvæði þess efnis að forstjóri stofnunarinnar verði skipaður beint af ráðherra.“ Alþýðusambandið vill greinilega hafa þessi sýnilegu tengsl. Ég hef skýrt frá sjónarmiði mínu um stjórn stofnunarinnar, ég vil hafa fjölskipað tilnefningarvald, getum við sagt. Um 16. gr. frumvarpsins segir Alþýðusambandið, með leyfi forseta: „16. gr. frumvarpsins hefur sama tilgang og 17. gr. gildandi samkeppnislaga. Þó hefur sú mikilvæga breyting verið gerð að c. liður gildandi 17. gr. er felldur brott,“ - nokkuð sem ég fór yfir í umsögn minni áðan, en Alþýðusambandið telur þetta vera slæmt og segir orðrétt, með leyfi forseta: „ASÍ telur að með því að fella brott c. lið 17. gr. verði úrræði samkeppnisyfirvalda til að bregðast við fákeppni og öðrum markaðsbrestum mun veikari en nú er. ASÍ leggur því áherslu á að bætt verði við 16. gr. frumvarpsins nýjum lið sem verði samsvarandi og c. liður 17. gr. gildandi laga.“ Þetta er mjög í þeim anda sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson skýrði hér áðan og ég hef tekið undir í áliti mínu. Síðan segir áfram í álitsgerð Alþýðusambandsins, með leyfi forseta: „Samkvæmt tillögum í skýrslunni um íslenskt viðskiptalíf segir: „Lagt er til að samkeppnisyfirvöldum verði veittar ríkari heimildir til vettvangsrannsókna, þar á meðal á heimilum, landsvæðum eða flutningatækjum í eigu stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna hlutaðeigandi fyrirtækis og samtaka fyrirtækja. Nefndin leggur þó áherslu á það að vettvangsrannsóknir megi ekki framkvæma nema fyrir liggi dómsúrskurður, sem og að fundin verði leið til að lögreglan, en ekki starfsmenn samkeppniseftirlits, geti séð um framkvæmd vettvangsrannsókna sem fram fara utan starfsstöðva fyrirtækis.““ Áfram segir um þetta í álitsgerð Alþýðusambandsins: „Í drögum að nýjum samkeppnislögum sem kynnt voru 30. september 2004 var ákvæði í samræmi við framangreinda tillögu og heimilaði samkeppnisyfirvöldum að gera að gera húsleit á öðrum stöðum en starfsstöð viðkomandi fyrirtækis, þar á meðal á heimilum stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna. Í frumvarpinu eins og það liggur nú fyrir Alþingi er þetta ákvæði fellt út. ASÍ telur nauðsynlegt að samkeppnisyfirvöld hafi víðtækar rannsóknarheimildir. ASÍ leggur því til að á eftir 1. mgr. 20. gr. frumvarpsins komi ný málsgrein, sem yrði svohljóðandi: „Þegar rökstuddur grunur er um að gögn, sem varða starfsemi fyrirtækis eða samtaka fyrirtækja og viðfangsefni rannsóknar máls og skipta máli við sönnun alvarlegs brots gegn lögum þessum eða ákvörðunum samkeppnisyfirvalda, séu geymd annars staðar en á starfsstað fyrirtækis, þar með talið á heimilum stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna hlutaðeigandi fyrirtækis og samtaka fyrirtækja, getur Samkeppniseftirlitið gert athugun og lagt hald á gögn þar.““ Þetta er náttúrlega stórmál. Ég verð að segja að ég er ekki á einu máli með Alþýðusambandinu hvað þetta snertir. Ég verð að játa að ég hef miklar efasemdir um hvert við stefnum með þjóðfélagið í því að herða á eftirliti og lögregluvaldi. Mér finnst það óhugnanleg tilfinning ef löggjafinn færi lengra inn á þessar brautir. Ég gæti fyrir mitt leyti ekki tekið undir það. Ég vil berjast gegn spillingu, samráðsspillingunni einnig, með því að reyna að opna þjóðfélagið eins og við mögulega getum, efla þær stofnanir sem eiga að veita samfélaginu aðhald, efla neytendaverndina, efla umræðu um málefni af þessu tagi. En þegar kemur að því að leita inni á heimilum manna þá segi ég stopp. Þá hef ég miklar efasemdir. Hins vegar vil ég að allar upplýsingar séu sem opin bók. Ég er því fylgjandi að þingmenn og ráðherrar og gefi upplýsingar um fjárreiður sínar og tengsl. Ég tel að stjórnmálaflokkarnir eigi að hafa bókhald sitt galopið til að koma í veg fyrir að menn gjaldi pólitíska vinargreiða með fjárframlagi. Það er mjög mikilvægt, það er spurning um lýðræði. Ég er mjög á öndverðum meiði við unga sjálfstæðismenn sem vilja láta loka skattskýrslurnar niðri og gera þær að leyniplaggi á þeirri forsendu að um sé að ræða svo viðkvæmar persónuupplýsingar að þær eigi ekki erindi út í samfélagið. Ég vil opna samfélagið á öllum vígstöðvum, alls staðar. En við verðum að stíga gætilega til jarðar og gæta meðalhófs, svo að maður noti það orð. Annars endum við með því að láta svikarana og þá sem óprúttnir eru stýra þjóðfélaginu inn í hart eftirlitssamfélag, nánast lögregluríki. Þetta er stórmál sem við þurfum að taka umræðu um vegna þess að þetta gerist mjög hratt á öllum sviðum, eftirlit með ferðamönnum t.d. og ferðum manna. Bráðum verður hægt að fylgjast með því hvert menn aka, mælar settir í bíla og hægt að sjá hvar þeir hafa farið um landið. Þetta er umræða sem við þurfum að taka í þinginu og í samfélaginu. Ég tel það mjög brýnt. Hins vegar virði ég hitt sjónarmiðið að sjálfsögðu einnig. Alþýðusambandið horfir í sinni umsögn til þeirra miklu svikamála sem hér hafa komið upp, þar sem fulltrúar olíufélaganna voru í samráði og gerðu um það nákvæmar áætlanir hvernig þeir gætu haft fé af fólki. Ljótustu svikin finnast mér hafa verið leiksýningarnar í kringum útboðin. Þeir þóttust bjóða í verkefni en höfðu í reynd komið sér saman um verðlagið, verðið og hvernig ætti að skipta með sér hagnaðnum eða ránsfengnum. Auðvitað er þetta ránsfengur og ekkert annað. Þetta er náttúrlega samhengi hlutanna. Þá segja menn: Það á að leita allra leiða til þess að upplýsa um brot af þessu tagi. Ég tek undir nánast allt sem fram kemur hjá Samkeppnisstofnun og í umsögn Samkeppnisstofnunar. Ég vil efla þá stofnun og efla þá starfsemi.

Það er það sem við erum að gera.

Það er það sem er verið að gera, segir hæstv. ráðherra og er enn með athyglisvert inngrip inn í þessa umræðu. Það verður mjög fróðlegt að hlusta á ræðu hennar á eftir. Ég minni á þau efnisatriði sem ég óska eftir að hún fjalli sérstaklega um, t.d. hvers vegna forstjóri hinnar nýju stofnunar verður tekinn út úr almennu kjaraumhverfi opinberra starfsmanna og hann ekki látinn njóta þeirra réttinda sem embættismenn almennt búa við. Hvers vegna er það gert? Síðan tek ég undir spurningu sem fram kom hjá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni: Verður núverandi forstjóri endurráðinn?

Er það ekki spurning í þessu ...

Það er spurning já, vegna þess að menn velta því fyrir sér hvort hér sé um að ræða hefndaraðgerð gagnvart núverandi samkeppnisyfirvöldum. Það er spurning sem skiptir máli vegna þess að í þessum stofnunum starfa einstaklingar. Ef það er verið að níðast á fólki, níðast á þessum einstaklingum með hefndaraðgerðum þá er það að sjálfsögðu mál sem þarf að ræða og upplýsa. Þess vegna viljum við fá svör við þessu. 
             Alþýðusamband Íslands telur að ákvæði frumvarpsins um viðurlög séu með öllu óásættanleg og gerir ASÍ þá kröfu að inn í samkeppnislög verði sett ákvæði um skilyrðislausa upptöku ólögmæts ávinnings brotaaðila. Í álitsgerðinni segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í refsilögum er almennt við það miðað að ávinningur brotamanns sé í öllum tilvikum gerður upptækur. Það er því eðlilegt að ákvæði þessa efnis verði sett í samkeppnislög. Það er með öllu óviðunandi að brotaaðili hagnist á broti sínu jafnvel þó að það sannist. Til viðbótar upptöku ólögmæts ávinnings af broti þurfa að koma ákvæði um eðlilegar sektir, þannig að brotlegt fyrirtæki skili ekki einungis ávinningi sínum af brotinu heldur skaðist einnig af háttsemi sinni.“ Þetta stendur í álitsgerð Alþýðusambandsins sem bendir á að í nýlegum úrskurðum Samkeppnisstofnunar og samkeppnisráðs varðandi ólögmætt samráð olíufélaganna hafi hinum brotlegu fyrirtækjum einungis verið gert að skila hluta af áætluðum ávinningi sínum. Fleiri efnisatriði nefnir Alþýðusambandið en að þessu leyti eru ábendingarnar svipaðar og fram koma hjá Neytendasamtökunum. Í umsögn BSRB kemur fram að fulltrúar samtakanna hafi átt samræður við fulltrúa annarra samtaka launafólks og Neytendasamtökin og það hafi verið samdóma álit þessara aðila að fyrirhugaðar lagabreytingar væru að ýmsu leyti óljósar þannig að eðlilegt væri að gefa þessu viðfangsefni betri tíma. BSRB ræðir um tilnefningu í stjórnina, telur að hún eigi að vera fjölmennari en gert er ráð fyrir og að tilnefningar eigi að berast úr nokkrum áttum til að tryggja að fleiri en einn aðili komi að skipan stjórnarinnar. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: „BSRB gerir alvarlega athugasemd við 6. grein frumvarpsins sem veitir stjórninni heimild til að ákvarða kjör forstjóra. Skýra þarf hvers vegna forstjóri þessarar stofnunar eigi að lúta öðrum reglum en almennt gerist hjá hinu opinbera. Hvers vegna á þessi einstaklingur ekki að heyra til sama kjaraumhverfis og annað starfsfólk í almannaþjónustu?“ Um þetta spyr BSRB. Síðan segir, með leyfi forseta: „Í 7. gr. frumvarpsins segir að forstjóri Samkeppniseftirlitsins skuli búa yfir víðtækri reynslu og þekkingu á sviði samkeppnismála. Þetta er sjálfsögð krafa. Því er síðan hnýtt við að forstjórinn skuli hafa háskólamenntun án þess að það sé skilgreint nánar á hvaða sviði hún skuli vera. Þetta er fráleitt ákvæði sem ratar þó inn í alla löggjöf sem frá Alþingi kemur nú um stundir og virðist fyrst og fremst eiga að útiloka allt fólk frá embættum hjá hinu opinbera sem ekki hefur háskólagráðu upp á vasann. Þessu mótmælir BSRB.“ Þetta eru athugasemdir sem hafa verið teknar til greina, hygg ég, a.m.k. varðandi Neytendastofu. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar gerir tillögu um það og það þykir mér hið besta mál. Síðan er vikið að 27. greininni í umsögn BSRB, sem virðist heimila, segja samtökin, með leyfi forseta: „… framsal dómsvalds úr landi en fram til þessa hafa íslenskir dómstólar ekki verið bundnir með svo afgerandi hætti af erlendum dómsniðurstöðum. Þetta ákvæði hlýtur að þurfa rækilegrar skoðunar við áður en það er fest í lög.“ Þá segir í umsögn BSRB, með leyfi forseta: „Í ákvæði til bráðabirgða segir að starfsmönnum Samkeppnisstofnunar skuli boðið annað starf hjá þeim stofnunum sem taka við verkefnum stofnunarinnar. Hér þarf að standa sambærilegt starf.“ Í sumum tilvikum hefur það verið gert, þegar stofnanir hafa verið lagðar niður eða færðar til eða breytingar gerðar á lagaumhverfinu, að sett hefur verið inn í sjálfan lagatextann að tryggja eigi starfsmönnum sambærilega stöðu. Það er ekki gert í þessu frumvarpi sem er mjög miður. Í umsögn Neytendasamtakanna er vikið sérstaklega að starfi forstjórans og þeim kjörum og réttindum sem honum eru búin og ég vék lítillega að þessu áðan. Hér segir, með leyfi forseta, í umsögn frá Neytendasamtökunum: „Vert er að vekja athygli á því að starf forstjóra Samkeppniseftirlits er viðkvæmt starf og nauðsynlegt er að setja ákveðna lagavernd fyrir þann einstakling sem gegnir því starfi til þess að hann geti rækt starf sitt sem best og njóti starfsöryggis. Af þeim sökum telja Neytendasamtökin að forstjóri Samkeppnisstofnunar eigi að hafa svipaða lagavernd og Hæstaréttardómarar njóta í dag.“ Síðan er fjallað um forstjórann og hvernig Neytendasamtökin telja heppilegast að skipa þeim málum. Ég hleyp hér yfir stóra kafla úr álitsgerð Neytendasamtakanna en ætla að vísa hér í hluta af áliti þeirra um viðurlög. Hér segir, með leyfi forseta: „Neytendasamtökin telja með öllu óviðunandi að þeir sem brjóta gegn samkeppnislögum skuli iðulega og venjulegast hagnast á brotastarfseminni. Slíkt er til þess fallið að brotastarfsemi haldi áfram og verði víðtækari. Virkasta leiðin til að draga úr þessari brotastarfsemi er að mati Neytendasamtakanna að ólögmætur ávinningur verði ávallt gerður upptækur auk sekta og heimilda til að sækja þá til saka sem standa að brotunum þ.e. að sérstök ákvæði verði sett í almenn hegningarlög um brot gegn þeim almannahagsmunum sem um ræðir þegar um brot á samkeppnislögum er að ræða.“ Þetta er af svipuðum toga og gagnrýni sem kom frá Alþýðusambandinu. Um tengt efni, um 37. gr. frumvarpsins, segir orðrétt í umsögn Neytendasamtakanna, með leyfi forseta: „Neytendasamtökin telja nauðsynlegt að breyta ákvæðum um sektir í 37. gr. en þar segir að sekt skuli aldrei vera hærri en nemur 10% af veltu síðasta almanaksárs. Neytendasamtökin leggja til að heimilt verði að víkja frá þessu hafi brotastarfsemi staðið í langan tíma. Hugsanlega mætti orða undanþágu með þeim hætti að heimila samkeppnisyfirvöldum að víkja frá þessu ákvæði um hámark sektar hafi brotastarfsemi staðið í þrjú ár eða lengri tíma. Þörfin á þungum sektargreiðslum er þó minni ef ólögmætur ávinningur er ávallt gerður upptækur og ákvæði sett um refsingar þeirra sem standa að brotunum, þ.e. þeirra einstaklinga sem að þeim stóðu. Verði slík ákvæði tekin upp í lög er minni ástæða til að breyta ákvæðum laga um sektargreiðslur.“ Ég vildi vekja athygli á þessu sjónarmiði sem fram kemur hjá Neytendasamtökunum. Í fylgiskjölum með minnihlutaálitinu er umsögn frá Lögmannafélagi Íslands, laganefnd félagsins, sem fjallaði m.a. um 27. gr. og ég hef áður gert grein fyrir. Hér er einnig álitsgerð Stefán Más Stefánssonar prófessors auk að sjálfsögðu mjög ítarlegrar, vandaðrar og yfirgripsmikillar álitsgerðar frá Samkeppnisstofnun. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hefur farið mjög rækilega yfir þá umsögn og ætla ég ekki að gera það í fyrri ræðu minni um málið. Ég mun hugsanlega gera umsögnina að umræðuefni í síðari ræðu, en ég ítreka að á meðal vor er hæstv. bankamálaráðherra og samkeppnismálaráðherra landsins. Það verður mjög fróðlegt að hlýða á ræðu hennar á eftir þar sem hún fjallar væntanlega um þá gagnrýni sem fram hefur komið og þær alvarlegu ábendingar, vil ég leyfa mér að segja, sem heyrst hafa frá Samkeppnisstofnun um vinnubrögð af hálfu ráðuneytisins í málinu, að stofnuninni hafi verið kynntar hugmyndir sl. haust með yfirlýsingum þess efnis að ekki yrðu gerðar grundvallarbreytingar á stjórnsýslunni sem hefur reynst vera rangt því að frumvörpin eru ekki í samræmi við það sem fulltrúum stofnunarinnar var kynnt í haust. Þetta staðhæfa þessir aðilar. Eins er nauðsynlegt að ráðherrann segi hug sinn varðandi þá einstaklinga sem í hlut eiga. Það eru alvarlegar ásakanir að tala um hefndaraðgerðir.  Ég ætla að láta máli mínu lokið að sinni og mun að sjálfsögðu fylgjast mjög grannt með yfirlýsingum ráðherrans á eftir.

Frú forseti. Ég tek undir viðvörun hv. þingmanns við þróun til lögregluríkis þar sem einstakir glæpamenn neyða löggjafann í sífellu til að skerða og þrengja réttindi og einkarétt einstaklinga. Mig langar til að ræða við hv. þingmann um sérfræðingaveldið. Þjóðfélagið er sífellt að verða flóknara og flóknara og þeir einu sem hafa virkilega vit á samkeppnismálum eru starfsmenn Samkeppnisstofnunar, þeir sem hafa vit á skattamálum eru starfsmenn skattstofa og þeir sem hafa vit á tollamálum eru starfsmenn tollsins. Telur hv. þingmaður ekki varasamt ef þeir aðilar eiga að hafa mjög mikil áhrif á lagasetningu sem geta hugsanlega þurft að smíða sér vopn í baráttunni við einstaklinga, neytendur og borgara? Gæti það ekki orðið hættulegt ef við tökum of mikið mark á þeim sem standa í baráttunni við einstaklingana og borgarana og þurfa aukin vopn í hendurnar? Hv. þingmaður vísaði mjög mikið til álitsgerðar Samkeppnisstofnunar, sem er einmitt í þeirri stöðu að vita allt um málið og eiga við borgara. Hv. þingmaður setti spurningarmerki við það að háskólamenn eða háskólamenntun ætti að hafa einhvern forgang í stöðuveitingum. Þá nefndi hv. þingmaður hæfisskilyrði til að skipa stjórn. Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 30. ágúst 1993 segir að sú hætta geti fylgt mjög þröngum hæfisskilyrðum að þeir sem mesta þekkingu og reynslu hafa á hlutaðeigandi sviði verði útilokaðir frá því að gegna opinberu embætti. Það er nánast ekkert svið eftir sem ekki á í samkeppni í einhverjum skilningi. Meira að segja háskólarnir eru komnir í samkeppni, grunnskólarnir eru farnir að auglýsa eftir nemendum þannig að það gæti orðið erfitt að finna mann í þjóðfélaginu sem væri algjörlega óháður og kæmi aldrei til álita að Samkeppnisstofnun mundi fjalla um hann eða fyrirtæki hans.

Hæstv. forseti. Vandi hv. þm. Péturs H. Blöndals er sá að heimur hans er annaðhvort svartur eða hvítur. Það getur verið varasamt að taka mark á þeim sem starfa við tengd málefni eða starfsemi. Þýðir það þá að ekkert mark eigi að taka á þeim? Svart/hvítt. Það sem ég gat um sérstaklega í máli mínu og kemur fram í álitsgerð minni er að sú spurning komi upp hvort menn séu að standa vörð um eigin hagsmuni. Hvernig finnum við út úr því? Við finnum út úr því með málefnalegri umræðu þar sem rök eru vegin. Ég verð að segja að mér finnst þau rök sem Samkeppnisstofnun setur fram vera mjög sannfærandi. Ef svo er á að sjálfsögðu að taka tillit til þeirra. Vitanlega á að spyrja þá sem hafa reynsluna og þekkja til mála, sem vita hvar skórinn kreppir og eru þar af leiðandi meðvitaðir um hvar úrbóta er þörf. Auðvitað á að leita álits hjá slíkum aðilum og hlusta grannt á þá. Hér hefur það ekki verið gert í samræmi við heimsmynd hv. þm. Péturs H. Blöndals um hinn svart/hvíta heim.

Frú forseti. Í frumvarpinu er lagt til að einfalda mjög allt ferlið, hafa eina stofnun í staðinn fyrir tvær og það er kannski eðlilegt að þeir sem hafa starfað undir, vanist og byggt upp ákveðið kerfi hafi á móti því að breyta því kerfi sem þeir hafa byggt upp. Í ljósi þess þurfum við að skoða umsögn Samkeppnisstofnunar. En hv. þingmaður talaði ekki um það sem ég spurði um, sérfræðingaveldið, hvort það sé ekki orðið hættulegt lýðræðinu að leita of mikið til þeirra sérfræðinga sem eru að framkvæma lög. Svo kom hann ekki inn á hæfisskilyrði stjórnar, að það séu orðnir fáir einstaklingar ef við ætlum fyrir fram að útiloka menn frá stjórnarþátttöku af því að þeir gætu lent í máli sem Samkeppnisstofnun fjallaði um. Ég ætla að biðja hv. þingmann að nefna mér þá aðila sem ekki kæmu til, ynnu hvorki í háskóla né í stofnunum sem hugsanlega koma undir samkeppniseftirlit.

Hæstv. forseti. Ég þóttist hafa talað aðeins um sérfræðingana, um hinn svart/hvíta heim, að það ætti að leita til þess fólks sem hefur sérfræðiþekkingu og hlusta á það og reyna að vega og meta það sem frá því kemur. Ég tel að það hafi ekki verið gert. Varðandi hæfisskilyrði þekki ég náttúrlega ekki þann hóp sem hv. þm. Pétur H. Blöndal umgengst. En það er til fólk á Íslandi, meira að segja mjög margt fólk, sem er mjög viti borið og prýðilega hæft til að sinna störfum af þessu tagi, sem er ekki á kafi í bisness, það er bara staðreynd.  Síðan aðeins hitt, 

Hæstv. forseti. Í máli sínu kom hv. 9. þm. Reykv. s., Ögmundur Jónasson, inn á ákvæði frumvarpsins, 27. gr., sem snertir dómstólana og samspil dómstóla og samevrópskra stofnana í sambandi við úrlausn tiltekinna samkeppnismála. Það er alveg rétt sem fram kom í máli hv. þingmanns að það var farið vel yfir þetta í efnahags- og viðskiptanefnd og nefndin átti um þetta fundi með sérfræðingum og ræddi málið einnig með utanríkisnefnd sem hafði til meðferðar sambærilegt ákvæði í þingsályktunartillögu sem felur í sér staðfestingu á þeim EES-gerðum sem lúta að þessu. Það er líka alveg rétt að þegar við nefndarmenn í efnahags- og viðskiptanefnd nálguðumst efnið gerðum við okkur grein fyrir að niðurstaðan var ekki endilega sjálfgefin, um var að ræða framsal og bindingu fyrir dómstólana með nýjum hætti miðað við það sem áður hefur verið. Hins vegar er mjög mikilvægt, og það er kannski það sem hafði grundvallaráhrif á niðurstöðu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, að þarna er um að ræða beitingu tiltekinna ákvæða EES-sáttmálans. Lögsagan hefur hingað til alfarið verið hjá hinum evrópsku stofnunum, Eftirlitsstofnun EFTA og EFTA-dómstólnum. Nú er verið að gera þá breytingu að verið er að færa hluta af þeirri lögsögu heim, en í tilteknum afmörkuðum tilvikum verða íslenskir dómstólar bundnir. Það er á þeim forsendum, vegna þess að verið er að taka lögsöguna heim, afsala að hluta til á móti, 

Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að vísa í álitsgerð lagaprófessorsins Stefáns Más Stefánssonar, sem segir m.a., með leyfi forseta: „Varhugavert er að rökstyðja umrætt fullveldisframsal“ - sem hann fullyrðir að sé - „með því að það sé takmarkað við tilteknar aðstæður eins og gert er í fyrirliggjandi álitsgerð. Sé haldið áfram á þeirri braut má segja nákvæmlega það sama um flesta hluta EES-samningsins. Hann má greina í sundur í afmarkaða þætti og draga þannig smám saman vald frá íslenskum dómstólum.“ Hann er með mjög ákveðnar fullyrðingar og mjög eindregin varnaðarorð í okkar garð. Ég efast ekki um vilja manna í nefndinni til að taka þessum ábendingum mjög alvarlega. Það var gert. Ég tel hins vegar að við séum að gera rangt með því að festa ákvæðið í lög og legg meira að segja mikla áherslu á það.

Hæstv. forseti. Ég virði fullkomlega afstöðu hv. þingmanns. Ég bendi hins vegar á að markmiðið með að innleiða þessi ákvæði í íslensk lög er að tryggja samræmda framkvæmd samkeppnisreglna EES-samningsins hér á landi og í hinum löndunum. Í því liggja ákveðnir viðskiptalegir hagsmunir að það sé samræmd framkvæmd á EES-svæðinu. Það er af þeim ástæðum sem refirnir eru skornir, ekki vegna þess að menn hafi áhuga á að draga úr úrskurðarvaldi íslenskra dómstóla, langt í frá. Það er rétt sem kemur fram í álitsgerð Stefáns Más Stefánssonar að varhugavert er að álíta að hér sé um einhverja sjálfvirkni að ræða, þ.e. menn mega ekki líta svo á að við eigum sjálfkrafa að afsala okkur stöðugt meira og meira valdi. Þess vegna verðum við að skoða hvert tilvik fyrir sig, við verðum að taka umræðu hér í þinginu um þetta og vega og meta hvort ástæða sé til að stíga þau skref 

Hæstv. forseti. Þegar EES-samningurinn var gerður á sínum tíma fór fram mikil umræða í þjóðfélaginu og hér á Alþingi um grundvallaratriði af þessu tagi. Var okkur þá sagt að forsenda samningsins væri sú, og hann væri byggður á þeirri hugsun, að dómsvald yrði ekki framselt út úr landinu. Ég minni á að í efnahags- og viðskiptanefnd sagði Stefán Már Stefánsson prófessor að spurningin snerist um að fara aðrar leiðir en að framselja dómsvaldið úr landinu, sem hann telur að við séum að gera með þessari lagabreytingu, til að ná sama takmarki um einsleitni á markaðnum. Ég tek undir það.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór hér um víðan völl í ræðu sinni, fór yfir nefndarálit 2. minni hluta. Ég verð að segja að mér brá nokkuð við þegar hann velti því upp í ræðu sinni hvort frumvarpið væri samið til höfuðs Samkeppnisstofnun. Þar talaði hann um hefndaraðgerðir vegna olíumálsins svokallaða. Ég verð að viðurkenna að ég skil ekki alveg vangaveltur hv. þingmanns. Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem það kemur fram, þetta var einnig rætt við 1. umr. Ástæða þess að mér finnst þetta óskiljanlegt er í fyrsta lagi að frumvarpið stefnir að því að efla samkeppnisyfirvöld og það er einmitt þvert á orð hv. þingmanns. Það er verið að styrkja samkeppniseftirlitið, veita aukið fjármagn til samkeppnisyfirvalda, auka sjálfstæði þeirra og gera þau betur í stakk búin til að takast á við verkefni sín hratt og örugglega. Verði þetta frumvarp að lögum er áætlað að fjárframlög aukist um 60 milljónir og að sérfræðingum verði fjölgað um 7, úr 10 í 17. Ef þetta er veiking finnst mér ansi sterkt til orða tekið. Vegna ræðu hv. þingmanns vil ég líka minna á að það er einmitt verið að taka hér á fjórum af fimm tillögum þeirrar nefndar sem skipuð var um stefnumótun íslensks viðskiptalífs. Það atriði sem var skilið eftir er ákvæðið um húsleit í heimahúsum, sem er ekki inni í frumvarpinu, og það ætti einmitt að vera í takt við skoðanir hv. þingmanns. Ég vildi bara koma því að að mér finnst mjög alvarlegt að segja að þetta séu hefndaraðgerðir. Ég held að hv. þingmaður verði að rökstyðja það betur.

Hæstv. forseti. Það kom fram í ræðu minni - og ég vísaði jafnframt í umsögn Samkeppnisstofnunar varðandi styrkingu, eða veikingu eftir atvikum - að Samkeppnisstofnun segi að það sé vissulega rétt að þarna komi meira fjármagn og fleiri aðilar en jafnframt séu lögin veikt. Samkeppnisstofnun færir rök fyrir því hvernig það er gert. Síðan skulum við ekki gleyma því að hluti af starfsemi Samkeppnisstofnunar er færður annað. Hvernig mun þeirri starfsemi reiða af í hinni nýju Neytendastofu þar sem gert er ráð fyrir einum einstaklingi í einhverju undarlegu samkrulli með annarri starfsemi á vegum núverandi Löggildingarstofu sem sinnir rafmagnseftirlitinu o.s.frv.? Það á eftir að koma í ljós hvernig þetta allt muni gera sig. Gagnrýnin gengur fyrst og fremst út á það að verið sé að veikja stofnunina í stjórnsýslulegu tilliti, auk þess sem verið er að herða á hinum pólitísku tökum á þessari stofnun. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, það eru alvarlegar ásakanir að tala um hefndaraðgerðir. Enn þá alvarlegra er samt ef þær reynast vera sannar. Hér hræða dæmin. Við höfum t.d. verið að ræða um Mannréttindaskrifstofu. Þar höfum við líka notað þessi orð. Ég hef talað um landverði sem voru beittir ofsóknum, bara hreinlega beittir ofsóknum fyrir mótmæli á hálendinu gegn stórvirkjunum. Það er staðreynd. Dæmin hræða. Ferill þessarar ríkisstjórnar er nefnilega ekki góður, hann er ekkert mjög fallegur þegar þessi mál eru skoðuð.

Virðulegi forseti. Það er gott að hv. þingmaður virtist aðeins vera að draga í land varðandi lögin sjálf en það þýðir ekki að tala um dæmi úr öðrum málum. Ég vil fá rök varðandi nákvæmlega þetta mál sem hv. þingmaður var að tala um. Ég vil líka minnast hér í lokin á það að hv. efnahags- og viðskiptanefnd gerði einmitt breytingu á frumvarpinu sem ég tel vera mjög mikilvæga. Hún fjallar um það að ákvarðanir um niðurstöðu skuli bornar undir stjórn, en ekki á frumstigi þannig að stjórnin hefur ekkert um það að segja hvort hefja eigi rannsókn á einstökum málum. Í tilfelli eins og varðandi olíufélögin hefði aldrei verið hægt að stoppa það mál í stjórn. Þetta finnst mér mjög mikilvægt. 
             Ég held að menn þurfi ekki að hafa neinar áhyggjur af því að þessi stjórn muni koma til með að stoppa slík mál, en ég ítreka bara það að ég hef ekki fengið að heyra rök fyrir því að þetta séu hefndaraðgerðir. Mér finnst mjög alvarlegt að slíku sé haldið hér fram.

Hæstv. forseti. Því fer fjarri að ég sé að draga nokkuð úr fyrri ummælum mínum. Við höfum spurt hvað verði um núverandi starfsmenn og núverandi forsvarsmenn stofnunarinnar. Við bíðum eftir því að hæstv. ráðherra svari því. Það sker úr um það á endanum hvort þessar ásakanir eru réttar eða rangar, að sjálfsögðu. Ég nefndi dæmi annars staðar úr stjórnsýslunni þar sem fólk var beitt hefndaraðgerðum vegna þess sem það hefur gert. Neytendasamtökin, ég minni á það, segja að það þurfi enga stjórn yfir þessa stofnun. Af hverju eru menn að velta því fyrir sér? Jú, í ljósi þeirra tækja sem stjórninni eru fengin í hendur. Hún á t.d. að sjá til þess að gætt sé meðalhófs, nokkuð sem er ekki að finna í núverandi lögum. Hvers vegna er það sett inn? Auðvitað skoða menn þessi mál í því samhengi sem við erum í. Við erum nýkomin út úr einhverjum stærstu hneykslum síðari tíma viðskiptasögu, 

Virðulegur forseti. Um alllangt skeið hefur almenningur á Íslandi beðið eftir róttækum aðgerðum frá ríkisstjórn Íslands í samkeppnismálum. Skiljanlega hefur gætt mikillar reiði hjá landsmönnum sökum upplýstra mála frá Samkeppnisstofnun og er þar sérstaklega að minnast milljarða króna stulds sem forráðamenn þriggja olíufélaga gerðu sig seka um gagnvart almenningi í landinu á löngu tímabili. Fleiri mál hafa verið upplýst af hálfu starfandi samkeppnisyfirvalda sem einnig hafa sviðið augu íslenskra neytenda, svo að vægt sé til orða tekið. Því hefur lengi verið haldið fram að viðskiptalífinu hafi verið litlar sem engar skorður settar á Íslandi, að í okkar litla landi hafi menn getað sölsað undir sig heilu atvinnugreinarnar. Hringamyndanir hafa verið hér áberandi og samráð undirliggjandi í allmörgum greinum íslensks atvinnulífs. Allir hlutlausir og vel þenkjandi aðilar eru því sammála að á litlum markaði eigi að ríkja öflugar samkeppnisreglur. Það liggur í augum uppi, og er almennt talið að ríkari tilhneiging sé til samráðs á litlum mörkuðum eins og hér á Íslandi. Sagan staðfestir óumdeilanlega þessa fullyrðingu. Þau eru illa túlkuð, þau rök sem segja mikilvægt að hamla ekki samruna fyrirtækja svo að úr verði félög, betur búin til útrásar á erlenda markaði. Rökin eru illa túlkuð því það getur ekki talist viðunandi að neytendur greiði herkostnaðinn af útrás viðkomandi markaðsrisa með því að una fákeppni heima fyrir. Til viðbótar má einnig nefna gild rök sem segja almenna óhollustu fólgna fyrir félög að þrífast í fákeppni heima fyrir áður en í útrás er haldið. Sem dæmi um þetta má nefna ríkisflugfélög í Evrópu og víðar sem sum hver fóru í hundana eftir að í útrás var farið. Félögin hreinlega kunnu ekki að starfa í öflugri samkeppni og urðu því undir. Ef atvinnulífið er skoðað af gaumgæfni kemur í ljós hversu mikil þörf er fyrir öflugt samkeppniseftirlit. Þess er að minnast þegar örfáir menn áttu sjávarútvegsfyrirtækið Brim, Landsbanka Íslands, stærsta fiskikvótann, öflugar verksmiðjur og fiskiskipaflota, og einnig heilt flutningafélag sem ber nafnið Eimskip. Á þessum tíma, fyrir nokkrum missirum, var Eimskip einnig stærsti hluthafinn í Flugleiðum. Einnig voru hlutdeildir hjá hinum sömu í tryggingafyrirtækjum og jafnvel olíufyrirtækjum. Harðlæstur var þessi viðskiptahringur og ekkert var aðhafst sökum smæðar og fjárþurftar hins íslenska samkeppniseftirlits. Í dag horfum við upp á margvíslegar viðskiptahindranir í íslensku viðskiptalífi sem fyrst og síðast bitna á neytendum svo að ekki sé talað um smærri og meðalstór fyrirtæki. Má þar nefna til sögunnar verslun og þjónustu. Bankarnir þrír starfa náið saman og hvergi að mínu viti bólar á raunverulegri samkeppni á bankamarkaði. Saman eiga bankarnir kreditkortafyrirtækin, saman eiga þeir félagið Lánstraust á Íslandi, Reiknistofu bankanna og umfram allt reka bankarnir þrír saman þægilegan félagsskap sem ber heitið Samtök banka og verðbréfafyrirtækja. Svo virðist sem hin pólitíska stofnun Fjármálaeftirlitið, en hún er undir viðskiptaráðherra sett, sé í heilögu ástarsambandi við Samtök banka og verðbréfafyrirtækja, a.m.k. ef marka má samskipti þessara aðila á undanförnum missirum. Ekki skal heldur gleyma fjarskiptamarkaði sem mun taka stakkaskiptum eftir sölu Símans og grunnnetsins en að sjálfsögðu kallar aukin einkavæðing á öflugra eftirlit á þessu sviði. Virðulegur forseti. Dæmin sanna að stórefla þarf samkeppniseftirlit í landinu. Almenningur hrópar á marktækar aðgerðir. Það er einungis eitt sem getur valdið straumhvörfum á þessu sviði og það er virk samkeppni. Virk samkeppni mun ekki líta dagsins ljós eftir þetta duglausa útspil hæstv. viðskiptaráðherra Valgerðar Sverrisdóttur. Undanfarin ár hafa einungis 20 manns starfað hjá Samkeppnisstofnun, og þar af einungis 6–7 sérfræðingar á samkeppnissviði fyrir utan forstöðumann og yfirlögfræðing. Fólk hlýtur að staldra hér við, einungis 6–7 manns hafa sinnt eftirliti á samkeppnissviði til þessa.  Í umsögn Samkeppnisstofnunar til efnahags- og viðskiptanefndar um málið segir orðrétt, með leyfi forseta: „Takmörkuð fjárráð Samkeppnisstofnunar hafa komið fram í fáliðuðum hópi starfsmanna eins og vikið er að í hjálagðri áætlun en einnig hefur margs konar innra starf stofnunarinnar liðið fyrir fjárskort. Hér skal sérstaklega bent á tækjabúnað, endurmenntun starfsmanna og þátttöku í erlendu og alþjóðlegu samstarfi samkeppnisyfirvalda.“ Enn fremur segir í umsögn Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: „Það skal ítrekað að fjöldi og umfang mála sem hafa verið til meðferðar hjá samkeppnissviði hefur ekki verið í samræmi við þann fjölda starfsmanna sem til umráða hefur verið til að sinna málunum. Á meðan unnið hefur verið að flóknum og umfangsmiklum málum, eins og rannsókn á meintu ólögmætu samráði olíufélaganna og rannsókn á samstarfi tryggingafélaganna, hefur orðið sífellt meiri dráttur á úrlausn annarra mála. Fyrir fimm til sjö árum var algengt að til meðferðar hjá samkeppnissviði væru á hverjum tíma 40–60 mál. Á síðustu missirum hafa óleyst mál til meðferðar hins vegar að jafnaði verið 70–80 talsins. Langmestur hluti þeirra mála sem til umfjöllunar hafa komið hjá samkeppnissviði byggir á aðsendum erindum frá aðilum á markaði sem telja samkeppnislög hér brotin. Umfangsmestu málin sem til umfjöllunar hafa verið hefur þó verið ráðist í að frumkvæði Samkeppnisstofnunar. Sérstakar athuganir á samkeppni og samkeppnisháttum á einstökum mörkuðum hafa aftur á móti alveg setið á hakanum.“ Aldrei, svo að vitað sé, hefur verið gerð úttekt á skilvirkni Samkeppnisstofnunar í núverandi mynd. Engu að síður er nú með frumvarpi þessu ráðist í einkennilegar stjórnsýslubreytingar sem valda munu miklu róti og sér ekki fyrir endann á. Það er mjög gagnrýnivert að ráðast í stjórnsýslubreytingar af þessu tagi án fyrirliggjandi úttektar á skilvirkni samkeppnisyfirvalda í núverandi formi. Getur verið að sérstaklega vanti stórátak í starfsmannamálum ásamt opnari heimildum samkeppnisyfirvalda til rannsóknar í ólíkum málum? Samkvæmt frumvarpinu mun forstjóri nýrrar stofnunar, sem bera mun heitið Samkeppniseftirlitið, verða háður pólitískt skipaðri stjórn. Starfsmönnum hinnar nýju stofnunar verður gert að bera allar meiri háttar aðgerðir undir þessa sömu stjórn. Án efa mun sjálfstæði viðkomandi forstjóra veikjast til muna við slíkar breytingar. Þetta sjá allir. Af hverju vill hæstv. viðskiptaráðherra tryggja að stjórn sem hún sjálf mun skipa muni hafa lokaorðið um allar meiri háttar aðgerðir sem Samkeppniseftirlitið vill ráðast í á hverjum og einum tíma? Það er ljóst að vægi stjórnarinnar verður langtum meira en vægi samkeppnisráðs í dag. Með þessu endurspeglast sú staðreynd að sjálfstæði samkeppnisyfirvalda mun veikjast í stað þess að styrkjast. Í þessu endurspeglast einnig sá vilji framkvæmdarvaldsins að geta gripið fram fyrir hendur starfandi eftirlits og þannig tryggt ákveðna vernd fyrir gamla og trausta vini í atvinnulífinu. 
             Virðulegur forseti. Evrópusambandið mælir alls ekki gegn því að einstök ríki hafi strangari reglur í samkeppnislögum. Í raun er ríkjum sjálfrátt gagnvart Evrópurétti að setja sín lög um þessi efni. Bretar ganga til að mynda langtum lengra en við Íslendingar og heimila m.a. símahleranir, eftirför á einstaklinga, húsleit í heimahúsum og margt fleira. Engu að síður er Bretlandsmarkaður margfalt stærri en sá íslenski, en eins og áður hefur verið komið inn á í þessari ræðu er hlutlaust mat almennt á þá leiðina að smærri markaður kalli á öflugra samkeppniseftirlit og rýmri heimildir til aðgerða til þeirra sem fara með rannsóknarvaldið á þessum vettvangi. Það stingur því óneitanlega í stúf að lagaleg virkni í samkeppniseftirliti sé langtum slakari hér á okkar litla markaði en til að mynda í Bretlandi, en sú þjóð telur a.m.k. 60 milljónir íbúa. Þannig háttar til að hringanefndin sem hæstv. ráðherra skipaði lagði í tillögum sínum áherslu á að aukin rannsóknarúrræði kæmu til í störfum Samkeppniseftirlitsins. Þær tillögur eru hafðar að engu. Svo virðist sem hæstv. viðskiptaráðherra sé í varnarhlutverki fyrir atvinnulífið en ekki íslenska neytendur í þessum málum. Engu að síður átti útspil ráðherra að endurspegla aukna neytendavernd. Þingmálin þrjú munu ekki auka neytendavernd í landinu, heldur veikja sjálfstæði og virkni samkeppniseftirlits sem mun á endanum, aftur og aftur, leiða til mikilla fórna sem bitna mun að sjálfsögðu á íslenskum neytendum. Lykilorðið í umræðunni er orðið samkeppni, að sjálfsögðu. Með virkri samkeppni verða til öflug fyrirtæki. Með fákeppni og máttlausu samkeppniseftirliti er illa farið með fé neytenda heima fyrir og jafnframt er hætt við ofdekri við markaðsrisa sem síðar munu ekki geta sinnt útrásarhugsjónum sínum sökum reynsluleysis af störfum í virkri samkeppni. Öflug og virk samkeppni er öllum til góða, jafnt neytendum sem opinberri stjórnsýslu og síðast en ekki síst sjálfu atvinnulífinu. Hæstv. ráðherra spilar út skrautspilum á borð við „talsmann neytenda“ en enginn veit hvert vægi hans eða hlutverk verður. Þá spilar ráðherra út nýrri stofnun sem bera mun það trúverðuga heiti Neytendastofa en hún mun annast yfirtöku á starfsemi Löggildingarstofu sem verður samhliða lögð niður. Sú stofnun hefur einnig verið bundin alvarlegu fjársvelti um árabil, eins og ítrekað kom fram í máli starfsmanna Löggildingarstofu sem komu á fund efnahags- og viðskiptanefndar um málið. Virðulegur forseti. Það hlýtur að vera einkennileg stjórnsýsla að blanda saman eftirliti um óréttmæta viðskiptahætti og gagnsæi markaðarins annars vegar og hins vegar eftirliti með rafmagnsöryggi, yfirumsjón með lögmælifræði og hagnýtri mælifræði, það endurspeglar stjórnsýslulegt klúður  Í umsögn Samkeppnisstofnunar er fjallað um þau markmið sem ríkisstjórnin segist vilja ná með lagabreytingunum, um þær leiðir sem ríkisstjórnin vill fara til að ná þeim markmiðum sem hún setur. Segir m.a. eftirfarandi í álitsgerð Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: „Að mati Samkeppnisstofnunar er það bagalegt að framangreindar forsendur fyrir þessum breytingum byggjast í aðalatriðum á misskilningi eða röngum upplýsingum um núverandi stjórnsýslu í málaflokknum. Telur Samkeppnisstofnun það gagnrýnisvert að nefnd viðskiptaráðherra hafi kosið að leggja fram þessar tillögur án þess að leita upplýsinga hjá stofnuninni, samkeppnisráði, auglýsinganefnd eða áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Hlýtur almennt að teljast æskilegt að leitað sé upplýsinga um staðreyndir og reynslu þeirra stjórnvalda sem falin er framkvæmd á tilteknum lögum áður en gerðar eru tillögur um að stjórnsýslufyrirkomulagi á því sviði sé gerbylt. Þegar Samkeppnisstofnun fékk í hendur skýrslu nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi og upphafleg drög að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga í september 2004 vakti stofnunin athygli iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins á misskilningi og ónákvæmni sem fram kom í skýrslunni og drögunum. Viðbrögð ráðuneytisins fólust í því að gera breytingar á orðalagi í athugasemdum með drögum að frumvarpinu. Samkeppnisstofnun var jafnframt upplýst um það að engar breytingar yrðu gerðar á tillögum um nýtt stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum.“ Virðulegur forseti. Hér er um hápólitískt mál að ræða. Umræðan öll og sá skýri klofningur sem er á milli stjórnarliða og stjórnarandstöðu í málinu ítrekar og staðfestir pólitískar áherslur stjórnarliða sem einatt á síðustu árum hafa leitt til misskiptingar og ójöfnuðar í þjóðfélaginu. Það er hægt að stórefla íslenskt atvinnulíf, íslenska nýsköpun og almennt hagvöxt í þessu landi án þess að dekra við markaðsrisana sem jafnan greiða fúlgur fjár inn á reikninga stjórnarflokkanna. Markaðsrisana má ekki styggja, svo einfalt er það. Herkostnaðurinn af útrás markaðsrisanna skal vera greiddur af almenningi í formi fákeppni og óvirkrar samkeppni heima fyrir. Sú er stefna stjórnarliðanna. Sjálfur er ég ekki ýkja hrifinn af ríkisafskiptum og er jafnan hlynntur einkavæðingu, svo lengi sem grunnþjónusta og frumburðarréttur landsmanna sé ekki lítilsvirtur eða seldur hæstbjóðanda við annarlegar kringumstæður. Einkavæðingunni og frjálsum markaði verða að fylgja strangar reglur. Hér aftur á móti er sá rangi kúrs valinn að um lítilsvirðingu er að ræða gagnvart íslenskum neytendum og í raun íslensku atvinnulífi. Þingflokkur Frjálslynda flokksins leggst alfarið gegn samþykkt þessa frumvarps.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði: Forstjóri verður háður pólitískt skipaðri stjórn. Nú hef ég farið í gegnum þetta áður í andsvari hér að stjórnin er skipuð til fjögurra ára, þrír menn og þrír til vara, og þetta fólk hefur að sjálfsögðu sínar skoðanir á mönnum og málefnum, eins og annað fólk. Telur hv. þingmaður að forstjórinn sé meira háður þessu fólki en ráðherra sem er pólitískt kjörinn og ræður og rekur forstjórann í dag? Það er þá a.m.k. erfitt að koma stjórninni frá fyrst ef ráðherrann ætlaði að beita sér. Síðan segir hv. þingmaður: Með virkri samkeppni verða til öflug fyrirtæki. Ég tek hjartanlega undir það. Hvernig stendur þá á því að hv. þingmaður talar alltaf um að fyrirtæki í landinu séu á móti virku samkeppniseftirliti fyrst þau eru svona öflug við að hafa það? Það er mótsögn í þessu. Síðan segir hv. þingmaður að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að dekra við markaðsrisana sem eru í útrás. Trúir hv. þingmaður þessu virkilega? Trúir hann því að það sé stefna ríkisstjórnarinnar að dekra við markaðsrisana í útrás með því að veikja samkeppniseftirlitið? Ég bara spyr: Trúir hv. þingmaður þessu? 
            

Virðulegur forseti. Til þess að gera langa sögu stutta vil ég svara hv. þingmanni og spurningum hans með þessum hætti: Já, ég trúi hverju einasta orði sem ég sagði í ræðu minni. Um leið vil ég nota tækifærið og spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki nauðsynlegt á litlum mörkuðum að vera með öflugt samkeppniseftirlit. Dæmin sanna að á litlum mörkuðum er ríkari tilhneiging til samráðs, ríkari tilhneiging til að fákeppni verði raunin, ríkari tilhneiging til að neytendur beri óþarflega háan fórnarkostnað sökum smæðar markaðarins. Ég kom inn á það í ræðu minni að Bretar eru með miklu öflugri og rýmri rannsóknarúrræði en nokkurn tíma þekkist á Íslandi. Það kom fram í tillögum hringanefndar að hér ætti að auka á rannsóknarúrræði við störf samkeppniseftirlits í þessu landi. Eftir þeim tillögum var ekki farið. Því spyr ég hv. þingmann: Hvað mælir á móti því að við rýmkum rannsóknarheimildir samkeppnisyfirvalda í landinu og veitum um leið atvinnulífinu það nauðsynlega aðhald sem lítill markaður svo sannarlega krefst? Mér þætti afar vænt um að hv. þingmaður svaraði því hvað mælir á móti því að við rýmkum um rannsóknarúrræði hjá starfandi samkeppnisyfirvöldum í landinu.

Frú forseti. Hv. þingmaður sagði: Já, að hann trúi því sem hann segir. Nú hefur stundum verið sagt að trúin flytji fjöll, en það er ekki nóg bara að trúa, menn þurfa að sanna svona fullyrðingar. Menn þurfa að færa rök fyrir því og sanna með staðreyndum, ekki bara segja: Staðreyndin er. Það verður ekkert staðreynd við það. Ekki neitt. 
             Því miður hef ég gagnrýnt aftur og aftur að þingmenn segja oft í ræðum: Staðreyndin er. Það er eins og allt annað sé ekki staðreynd sem þeir segja. Varðandi það að rýmka rannsóknarheimildir fór hv. þm. Ögmundur Jónasson ágætlega í gegnum það. Það er framinn einhver glæpur og í kjölfarið kemur löggjafinn og vill þrengja svigrúm einstaklinga, minnka persónufrelsið. Svo er framinn annar glæpur og aftur þrengir löggjafinn að einstaklingnum. Svo er framinn enn einn glæpurinn, t.d. árásin á turnana tvo, og þá á að loka öllum höfnum á Íslandi  Ég tel frelsi einstaklingsins og það að vernda hann fyrir lögregluríkinu meira virði en það að berjast á móti einhverjum glæpum þó að þeir séu alvarlegir. Þetta er nefnilega mjög vandmeðfarið. Hvað ætlum við að ganga langt í því að búa til lögregluríki?

Frú forseti. Mér þykir afar einkennilegt við svar hv. þm. Péturs H. Blöndals við spurningu minni, sem var á þá leið hvort hér ætti að rýmka rannsóknarúrræði hjá starfandi samkeppnisyfirvöldum á Íslandi, að hann fer að tala um hryðjuverk í New York sem áttu sér stað árið 2001.

Líka glæpur.

Með því að opna á rannsóknarheimildir og gefa starfandi samkeppniseftirliti ákveðin verkfæri,  Þetta er aðvörun,  Hér er búið að einkavæða fyrirtæki, virðulegi forseti, en það er eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins geri sér ekki grein fyrir því að frelsinu fylgir ábyrgð.

Við … þið …

Það hefur engin ábyrgð fylgt einkavæðingu Sjálfstæðisflokksins og hinum og þessum ríkisstofnunum í gegnum tíðina. Öllu er hleypt út á akurinn, óspenntu, og frumskógarlögmálið skal ráða í einu og öllu á öllum sviðum íslensks samfélags, frelsi einstaklingsins til orða og athafna, og hvað þetta kallast allt saman. Ekkert mælir á móti því, virðulegur forseti, að við rýmkum rannsóknarheimildir starfandi samkeppnisyfirvalda. Það eru einfaldlega góð skilaboð og neytendum til hagsbóta í þessu landi að svo verði gert. 
            

Virðulegi forseti. Umræðan hér í dag hefur verið nokkuð mikil og menn hafa verið að fara yfir, eðlilega, þetta frumvarp til samkeppnislaga. Við höfum lagt mikla vinnu í þetta mál í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og skoðað allar hliðar þess. Það er ekki óeðlilegt að það sé mikil umræða um þetta mál vegna þess að umræðan er einnig mikil í þjóðfélaginu um samkeppnismál. Við höfum heyrt á fólki að það vill hafa samkeppnisstofnanir og eftirlitsstofnanir virkar, og þær eiga að sjálfsögðu að gæta hagsmuna okkar sem neytenda. Þess vegna er mjög mikilvægt að okkur takist vel upp í slíkri löggjöf. Reglurnar þurfa að vera einfaldar, skilvirkar og þær verða að njóta trausts. Löggjöf eins og sú sem við ræðum hér þarf að vera í sífelldri endurskoðun. Við erum í raun ekki að breyta efnisákvæðum samkeppnisreglna, heldur snúa breytingarnar að skipulagi samkeppniseftirlits og viðbrögðum samkeppnisyfirvalda við tilteknum samkeppnisaðstæðum. Menn hafa rætt um það, bæði hér í dag og eins við 1. umr., að við séum bregðast við einhverju ástandi, þ.e. að það sé eitthvað mikið að hjá núverandi samkeppnisyfirvöldum.  Helstu rökin fyrir þessum lögum eru að það eigi að einfalda stjórnsýsluna. Þessi einföldun er auðvitað mjög sterk rök fyrir þessu frumvarpi, við erum að gera stjórnsýslu á sviði samkeppnismála einfaldari og skilvirkari með því að taka út eitt millistig, þ.e. samkeppnisráð. Það verður eitt stjórnvald, Samkeppniseftirlit, sem mun taka ákvarðanir samkvæmt frumvarpinu. Í dag er það þannig að samkeppnisráð, Samkeppnisstofnun og áfrýjunarnefnd samkeppnismála annast daglega stjórnsýslu á því sviði sem samkeppnislögin taka til. Gegnir samkeppnisráð lykilhlutverki í stjórnsýslu samkeppnismála en það er aðalúrskurðaraðilinn á neðra stjórnsýslustigi. Samkeppnisstofnun undirbýr síðan mál sem lögð eru fyrir samkeppnisráð og ráðgjafarnefndir þess og annast dagleg störf ráðsins. Þrátt fyrir að samkeppnisráð sé aðalúrskurðaraðilinn á neðra stjórnsýslustiginu sér Samkeppnisstofnun að mestu um málsmeðferð þar til ákvörðun er tekin í málinu. Þannig aflar Samkeppnisstofnun gagna, gefur aðilum máls kost á að tjá sig, veita umsögn um málið o.s.frv. Þá getur Samkeppnisstofnun tekið bráðabirgðaákvarðanir í ákveðnum tilvikum, auk þess sem stofnunin fer með ákvörðunarvald á afmörkuðum sviðum samkvæmt nánari reglum sem samkeppnisráð setur. Framangreint fyrirkomulag hefur þótt óþarflega flókið og tímafrekt. Ekki var að finna sérstakan rökstuðning í lögskýringargögnum fyrir því við setningu samkeppnislaga. Hin nýju samkeppnisyfirvöld voru einfaldlega steypt í mót þáverandi verðlagsyfirvalda. Núverandi fyrirkomulag hefur verið gagnrýnt og fram hefur komið að milliliðalaus málarekstur hafi verið erfiður þar sem aðilar máls hafa ekki haft beinan aðgang að þeirri stjórnsýslu sem ákvörðunarvaldið hefur, þ.e. samkeppnisráði. Nú er lagt til að samkeppnisráð falli niður og að Samkeppnisstofnun, sem mun kallast Samkeppniseftirlit, muni sjálf hafa ákvörðunarvald. Að öðru óbreyttu ættu aðilum máls þar með að vera tryggð tækifæri til að koma sjónarmiðum sínum í málarekstri á framfæri við þá sem ákvörðun taka. Því hefur verið haldið fram í umræðunni í dag og eins við 1. umr. að hér sé um að ræða ákveðnar hefndaraðgerðir, það sé verið að refsa Samkeppnisstofnun fyrir framgang hennar í olíumálinu. Sá málflutningur er alveg með ólíkindum og hér hafa ekki verið færð nein rök fyrir því að segja slíkt. Menn hafa einfaldlega farið út í að nefna dæmi um önnur mál og halda að það geti réttlætt slíkan málflutning. Ég er því ósammála. Við erum nefnilega að styrkja samkeppniseftirlitið, við erum að verja auknu fjármagni til samkeppnisyfirvalda og sjálfstæði þeirra verður aukið. Ef það frumvarp sem við ræðum hér verður að lögum er áætlað að fjárframlög til samkeppnisyfirvalda aukist um samtals 60 milljónir, m.a. vegna þess að gert er ráð fyrir að sérfræðingum verði fjölgað um sjö, úr 10 í 17, á tveimur árum. Ef þetta er ekki styrking þá veit ég ekki hvað. Varðandi sjálfstæði stofnunarinnar í 6. gr. er alveg ljóst að verið er að auka það með frumvarpinu og þá með því að kveða á um að þriggja manna stjórn ráði forstjóra í stað þess að ráðherra ráði forstjóra eins og nú er. Það er lagt til að það verði hlutverk stjórnar Samkeppniseftirlitsins að móta áherslur í starfi stofnunarinnar og fylgjast með starfsemi og rekstri hennar. Í frumvarpinu og breytingartillögu hv. efnahags- og viðskiptanefndar er lagt til að áður en Samkeppniseftirlitið tekur meiri háttar efnislegar ákvarðanir skuli þær bornar undir stjórnina til samþykktar eða synjunar. Þar er átt við ákvarðanir um niðurstöðu mála en ekki ákvarðanir um hvort hefja eigi rannsókn einstakra mála eða ráðast í rannsóknaraðgerð á borð við húsleit. Þess vegna hefði stjórnin í því tilfelli sem hv. þingmenn eru að vísa hér í hefndaraðgerðir og olíumálið ekki getað stoppað til að mynda húsleitir hjá olíufélögunum. Þetta stjórnskipulag er sambærilegt skipulagi Fjármálaeftirlitsins og þykir það hafa reynst vel þar. Virðulegi forseti. Ég vil örstutt koma inn á þá gagnrýni sem heyrst hefur varðandi hæfi stjórnarmanna. Hv. þingmenn hafa velt fyrir sér af hverju ákvæðið hafi verið tekið út þar sem kveðið var á um að stjórnarmenn mættu ekki hafa beinna eða verulegra hagsmuna að gæta í atvinnustarfsemi. Þetta ákvæði þótti of takmarkandi og það gæti orðið erfitt að finna hæfa stjórnarmenn ef það væri til staðar. Það má minna á að umboðsmaður Alþingis benti á það í áliti sínu frá 30. ágúst 1993, um hæfi aðalmanna í samkeppnisráði, að sú hætta gæti fylgt mjög ströngum hæfisskilyrðum að þeir sem mesta þekkingu og reynslu hefðu á hlutaðeigandi sviði yrðu útilokaðir frá því að gegna opinberu embætti. Engu að síður eru strangar reglur um hæfi stjórnarmanna í frumvarpinu. Slíkar reglur eru að sjálfsögðu nauðsynlegar til að tryggja trúverðugleika stofnunarinnar. Kveðið er til að mynda á um að stjórnarmenn skuli hafa sérþekkingu á samkeppnis- og viðskiptamálum og menntun sem nýtist á sviði samkeppnismála, og að stjórnarmenn og forstjóri skuli hvorki taka þátt í meðferð mála þar sem þeir eiga verulegra hagsmuna að gæta né mála er varða aðila sem eru þeim tengdir persónulega eða fjárhagslega. Stjórnarmenn og forstjóri mega aldrei hafa verið sviptir forræði á búi sínu, þeir skulu hafa óflekkað mannorð og mega ekki í tengslum við atvinnurekstur hafa hlotið dóm fyrir refsiverðan verknað samkvæmt almennum hegningarlögum, lögum um hlutafélög, einkahlutafélög, bókhald, ársreikninga, gjaldþrot eða samkeppnislög. Í frumvarpinu eru því strangar reglur um hæfi stjórnarmanna. Virðulegi forseti. Þetta eru helstu atriðin sem hafa verið gagnrýnd í dag. Ég ætla ekki að fara miklu nánar út í þetta, þetta kom fram í framsögu hv. þm. Péturs Blöndals sem er formaður hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Það er staðfastlega skoðun mín að við séum að stíga rétt skref með þessu frumvarpi. Það er mjög mikilvægt að efla samkeppnisyfirvöld og ekki síst í okkar litla landi. Við erum með lítinn markað og það er mikilvægt. Við fórum ítarlega yfir málið í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og meiri hlutinn telur það fullunnið.

Frú forseti. Það kom fram í ræðu hv. þm. Dagnýjar Jónsdóttur að hún vildi tryggja hag neytenda. Hvers vegna í ósköpunum er þá í engu tekið tillit til athugasemda Neytendasamtakanna við frumvarpið?

Virðulegi forseti. Ég talaði einmitt um að við yrðum að passa það að eftirlitsstofnanir tryggðu hag neytenda. Það er auðvitað meginmarkmið okkar með þessum lögum. Við teljum, eftir þessa skýrslu sem var gerð um íslenskt viðskiptaumhverfi - þar voru lagðar fram fimm tillögur og í frumvarpinu var tekið tillit til fjögurra þeirra - að við séum á þeirri braut að við séum að tryggja hag neytenda, í fyrsta lagi með því að einfalda stjórnsýsluna, í öðru lagi, og ekki síst, með því að auka fjárframlögin. Það hefur auðvitað verið gagnrýnt síðustu ár, og ég er alveg sammála henni, að samkeppnisyfirvöld hafa þurft meiri fjármuni. Það á að ráða sjö sérfræðinga í viðbót þannig að þeir fara úr 10 í 17. Að sjálfsögðu verður stofnunin miklu betur í stakk búin til að sinna samkeppnismálum og fara í fleiri rannsóknir. Ég held að ég og hv. þm. Sigurjón Þórðarson séum alveg sammála um að stofnunin þurfi að sinna fleiri rannsóknum. Þetta verður að taka styttri tíma og þess vegna stígum við þessi skref og hjálpum til við það. Það mun að sjálfsögðu skila sér í bættum hag neytenda.

Frú forseti. Það eru því miður kaldar staðreyndir sem framsóknarmenn verða að horfast í augu við að Neytendasamtökin gerðu alvarlegar athugasemdir við þetta frumvarp sem Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn vilja gera að lögum. Þó að menn tali hér fallega um að tryggja eigi hag neytenda er það staðreynd að í engu er tekið tillit til þeirra athugasemda sem samtök neytenda gera við frumvarpið. Mér finnst það mjög alvarlegt. Hér hefur komið fram að framsóknarmenn hafa borið sig aumlega undan þeirri umræðu sem hlýtur að koma upp, þeirri hreinskilnu umræðu um að þetta frumvarp sé mögulega hefndaraðgerðir. Sú umræða kemur í kjölfarið á olíusamráðsspillingarmálinu sem tengist Framsóknarflokknum beint. Þá á ég við að Olíufélagið Esso tengist með beinum hætti inn í Framsóknarflokkinn. Nú þekkir hv. þingmaður betur en ég innviði Framsóknarflokksins og hún ætti að vita þetta. Þetta er einmitt umræða sem er vert að taka á, og þetta frumvarp er ekki til þess fallið að ráða bót á þessu. Það er jafnvel mikil hætta á því að það hafi þveröfug áhrif. Það er einmitt það sem Neytendasamtökin, sem hv. þingmaður talar um að hún ætli að tryggja, þ.e. hag neytenda, eru að benda á, að þetta frumvarp muni alls ekki tryggja hag neytenda. Ég skora á hv. þingmann að fara enn og aftur yfir umsögn Neytendasamtakanna og sjá að frumvarpið þarf að ganga í gegnum vissar endurbætur, það þarf að bæta það til að tryggja hag neytenda.

Virðulegi forseti. Það er gott að ég þekki innviði Framsóknarflokksins betur en hv. þm. Sigurjón Þórðarson því að hann virðist svo sannarlega ekki þekkja þá þó að honum verði mjög tíðrætt um Framsóknarflokkinn hér í þingsalnum  Ég verð að segja að það er athyglisvert að Frjálslyndi flokkurinn skuli taka undir málflutninginn varðandi hefndaraðgerðir. Mér þykja þetta vera mjög alvarlegar ásakanir.

Já.

Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir. Og enn og aftur fer ég fram á rök. Ég hef ekki heyrt nein rök hér í dag fyrir þessum ásökunum.  Það er leitt að hv. þingmaður skuli ekki vilja hlusta á svarið,  Ég held að ákveðnir flokkar ættu frekar að líta í eigin barm en að vera að ausa hér skömmum og svívirðingum og ásökunum, órökstuddum, yfir Framsóknarflokkinn, og stíga t.d. fram og birta bókhald sitt o.fl. sem ég hef ekki séð. Að segja hér að 

Frú forseti. Það frumvarp sem hér er komið til 2. umr. gengur á margan hátt þvert á markmið og tillögur sem unnar voru fyrir viðskiptaráðherra um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis. Er þá alveg ljóst, miðað við frumvarpið eins og það var lagt fram og eins og það kemur hér frá meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar, að viðskiptaráðherra var beygð af samstarfsflokknum sem knúði fram meiri háttar breytingar sem skipta sköpum um samkeppniseftirlit og úrræði til að taka á hringamyndun og fákeppni. Ég hef fylgst nokkuð með þessari umræðu og það hefur vakið athygli mína hve óróleg hæstv. viðskiptaráðherra er við þessa umræðu, og þeir framsóknarmenn sem hér eru, enda held ég að þeim líði ekki vel  
             Raunar minnist ég þess ekki að neinn aðili sem sendi efnahags- og viðskiptanefnd umsögn um málið hafi fagnað þessu frumvarpi, nema ef vera skyldi Samtök atvinnulífsins sem er auðvitað lýsandi fyrir þetta mál sem mun veikja mjög allt samkeppniseftirlit í landinu. Samkeppnisstofnun hefur í þessari umsögn sinni staðfest það sem ég hélt fram við 1. umr. þessa máls að engin rök liggja fyrir þeirri breytingu á Samkeppnisstofnun sem hér er verið að gera, engin fagleg úttekt hefur farið fram, ekkert samráð verið haft við samkeppnisyfirvöld um þessar breytingar. Er það raunverulega hneisa að stjórnvöld og hæstv. viðskiptaráðherra skuli fara fram með þetta veigamiklar breytingar á samkeppnislögum án þess að fagleg úttekt liggi þar að baki eða að samráð hafi verið haft við þá sem gerst þekkja til, þ.e. samkeppnisyfirvöld. Samkeppnisstofnun tekur nokkuð á þessu í umsögn sinni og segir, með leyfi forseta: „Helstu forsendur fyrir tillögum frumvarpanna um breytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum fá ekki staðist. Engin rök hafa komið fram sem sýna að núverandi stjórnsýsla samkeppnismála sé óeðlileg og þunglamaleg enda hefur engin úttekt verið gerð á stjórnsýslunni. Þá kemur ekkert fram í frumvarpinu sem styður það að tillögur um breytta stjórnsýslu efli skilvirkni eða geri samkeppnisyfirvöldum betur kleift að sinna verkefnum sínum. Þvert á móti geta þessar tillögur veikt samkeppnisyfirvöld. Sökum þessa varar Samkeppnisstofnun eindregið við þeim breytingum á stjórnsýslu sem ráð er fyrir gert í frumvörpunum.“ Ég vil spyrja hæstv. ráðherra - og hún skuldar raunverulega þinginu skýringu á því: Hvaða fagleg úttekt liggur að baki þeim breytingum sem hér eru gerðar? Ef hæstv. ráðherra er að vísa í þá nefnd og skýrslu sem var lögð fyrir hæstv. ráðherra á síðasta ári um íslenskt viðskiptaumhverfi hefur ekki verið farið að þeim breytingum sem þar koma fram og mun ég rekja það nánar í máli mínu. Veigamiklar breytingar sem sú nefnd lagði til hurfu á brott úr frumvarpi ráðherrans eftir að Sjálfstæðisflokkurinn hafði fjallað um málið í þingflokki sínum. Það rökstyður auðvitað að hæstv. ráðherra var beygð í þessu máli. Ég vil aðeins fara nánar út í umsögn Samkeppnisstofnunar sem ég á eftir að vísa oft til í nokkuð ítarlegu máli sem ég þarf að hafa um þetta frumvarp. Í umsögninni er farið yfir forsendur fyrir breytingunum og rökin fyrir þeim þar sem raunverulega er hrakið það sem fram hefur komið um að það sé einhver nauðsyn fyrir þeim breytingum sem er verið hér að gera á samkeppnislögum. Hér segir, með leyfi forseta: „Tilgangur þessara tillagna er sagður vera að efla eftirlit með samkeppnishömlum. Byggjast tillögur að mestu á niðurstöðum nefndar viðskiptaráðherra um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis. Af skýrslu þeirrar nefndar og ummælum í athugasemdum í ofangreindum frumvörpum má ráða að eftirfarandi meginforsendur liggi til grundvallar þessum hugmyndum að skipulagsbreytingum í samkeppnismálum. Núverandi skipulag og stjórnsýsla sé of flókin og tvískipting samkeppnisyfirvalda í Samkeppnisstofnun og - ráð sé sérstök og skapi ójafnvægi milli málsaðila. Eftirlit með samkeppnisreglum sé lítill hluti af störfum Samkeppnisstofnunar. Samkeppnisyfirvöld hafi ekki getað einbeitt sér nægjanlega að eftirliti með samkeppnisreglum vegna anna við önnur verkefni. Samkeppnisyfirvöld geti ekki við óbreyttar aðstæður sinnt nauðsynlegum verkefnum. Samkvæmt framansögðu er ljóst að frumvarpið leggur til grundvallarbreytingar á stjórnsýslu í samkeppnismálum,“ segir hér í umsögninni. Áfram segir, með leyfi forseta: „Að mati Samkeppnisstofnunar er það bagalegt að framangreindar forsendur fyrir þessum breytingum byggjast í aðalatriðum á misskilningi eða röngum upplýsingum um núverandi stjórnsýslu í málaflokknum. Telur Samkeppnisstofnun það gagnrýnisvert að nefnd viðskiptaráðherra hafi kosið að leggja fram þessar tillögur án þess að leita upplýsinga hjá stofnuninni, samkeppnisráði, auglýsinganefnd eða áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Hlýtur almennt að teljast æskilegt að leitað sé upplýsinga um staðreyndir og reynslu þeirra stjórnvalda sem falin er framkvæmd á tilteknum lögum áður en gerðar eru tillögur um að stjórnsýslufyrirkomulagi á því sviði sé gerbylt. Þegar Samkeppnisstofnun fékk í hendur skýrslu nefndar viðskiptaráðherra um íslenskt viðskiptaumhverfi og upphafleg drög að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga í september 2004 vakti stofnunin athygli iðnaðar- og viðskiptaráðuneytisins á misskilningi og ónákvæmni sem fram kom í skýrslunni og drögunum. Viðbrögð ráðuneytisins fólust í því að gera breytingar á orðalagi í athugasemdum með drögum að frumvarpinu. Samkeppnisstofnun var jafnframt upplýst um það að engar breytingar yrðu gerðar á tillögum um nýtt stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum.“ Með öðrum orðum, virðulegi forseti, hæstv. ráðherra gaf bara fulltrúum Samkeppnisstofnunar langt nef þegar þeir komu með rökstuddum hætti á framfæri við ráðuneytið og ráðherra ýmsum athugasemdum og tillögum sem þeir höfðu fram að færa við þessa skýrslu nefndar viðskiptaráðherra. Er það raunar furðulegt að hæstv. ráðherra skuli hunsa Samkeppnisstofnun svo mikið sem raun ber vitni. Það er forkastanlegt að hæstv. viðskiptaráðherra ætli ekkert að gera með umsögn Samkeppnisstofnunar. Það er auðvitað ljóst að það gengur þvert á markmið og tillögur sem unnar voru fyrir viðskiptaráðherra um stefnumótun í íslensku viðskiptaumhverfi þegar ráðherrann stendur nú að því að fylgja fram tillögum sem veikja stofnunina og skerða sjálfstæði hennar. Það er líka athyglisvert að fara yfir álit Samkeppnisstofnunar varðandi breytingu á stjórnsýslunni sem fram kemur í umsögninni. Þar eru þeir að svara því sem hæstv. ráðherra byggir tillögur sínar á um breytingu á stjórnsýslunni, þ.e. að núverandi stjórnsýslufyrirkomulag sé flókið, sérstakt og óeðlilegt. Um það segir í áliti Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta: „Í áliti nefndar viðskiptaráðherra segir að núgildandi tvískipting samkeppnisyfirvalda í Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð sé sérstök og skapi ójafnvægi milli málsaðila og er í því samhengi á það bent að málsaðilar geti ekki flutt mál sín beint fyrir samkeppnisráði. Sökum þessa m.a. vill nefndin leggja niður samkeppnisráð og Samkeppnisstofnun. Samkeppnisstofnun fær í fyrsta lagi ekki séð hvað sé sérstakt eða óeðlilegt við núgildandi stjórnsýslufyrirkomulag í samkeppnismálum hér á landi. Jafnframt er ekki ljóst hver sú mælistika er sem heimilar þá ályktun að skipulag samkeppnismála hér á landi sé sérstakt. Í því sambandi verður að hafa í huga að það er mjög mismunandi hvernig einstök aðildarríki EES skipuleggja framkvæmd á samkeppnisreglum. Stjórnsýslufyrirkomulagið er t.d. ekki það sama í Noregi og Svíþjóð eða í Bretlandi og Írlandi. Samkvæmt gildandi lögum annast Samkeppnisstofnun rannsókn samkeppnismála og undirbýr mál í hendur samkeppnisráðs sem hefur það hlutverk að taka ákvarðanir á fyrsta stjórnsýslustigi. Ákvörðunum samkeppnisráðs er unnt að skjóta til áfrýjunarnefndar samkeppnismála og síðar dómstóla. Þetta er í eðli sínu sama stjórnsýslufyrirkomulag og gildir í Danmörku þar sem stjórnvöld samkeppnismála eru samkeppnisstofnun, samkeppnisráð og áfrýjunarnefnd samkeppnismála. Önnur ríki eins og t.d. Belgía og Frakkland hafa í aðalatriðum einnig farið þá leið að fela sérstakri samkeppnisstofnun að rannsaka mál og samkeppnisráði að taka ákvörðun í samkeppnismálum. Á hinn bóginn notast ríki eins og t.d. Þýskaland og Ítalía við aðra aðferð og fela einu og sama stjórnvaldi að rannsaka og taka ákvarðanir í samkeppnismálum. Að mati Samkeppnisstofnunar er því ekki unnt að rökstyðja breytingar á núgildandi fyrirkomulagi stjórnsýslu með vísan til þess að stjórnskipulagið sé á einhvern hátt sérstakt eða óeðlilegt. Í skýrslu nefndar viðskiptaráðherra kemur fram að málsaðilar geti ekki flutt mál sitt fyrir samkeppnisráði öðruvísi en í gegnum Samkeppnisstofnun og að þessi „tvískipting í stofnun og ráð skapi ákveðið ójafnvægi milli málsaðila“. Samkvæmt þessu virðist nefndin byggja á því að Samkeppnisstofnun sé líkt og fyrirtæki málsaðili fyrir samkeppnisráði. Svo er hins vegar ekki. Samkeppnisstofnun eða starfsmenn hennar eru ekki í stöðu málsaðila gagnvart samkeppnisráði og hafa enga hagsmuni af tiltekinni niðurstöðu mála. Samkeppnislögin gera sérstaklega ráð fyrir því að Samkeppnisstofnun annist dagleg störf ráðsins og stofnunin taki þátt í fundum ráðsins. Samkeppnisstofnun og samkeppnisráð eru þannig ekki tvö aðskilin sjálfstæð stjórnvöld heldur eru þau í þeim málum þar sem samkeppnisráð fer með ákvörðunarvald í raun ígildi eins stjórnvalds. Má í þessu samhengi líkja starfsmönnum Samkeppnisstofnunar við starfsmenn ráðuneyta sem undirbúa mál sem ráðherra tekur ákvörðun í. Fáum aðilum stjórnsýslumáls dytti í hug að halda því fram að þeir séu í lakari stöðu gagnvart starfsmönnum ráðuneyta þar sem þeir sitji ekki fundi með ráðherra þar sem stjórnsýslumál eru til lykta leidd. Samkeppnisstofnun hefur enga hagsmuni að verja fyrir samkeppnisráði. Á henni og samkeppnisráði hvílir einfaldlega sú skylda að tryggja að störf samkeppnisyfirvalda leiði til þess að markmið samkeppnislaga náist.“ 
             Virðulegi forseti. Það er mikil ókyrrð í stjórnarþingmönnum sem hér sitja og þeir grípa sífellt fram í. Ég skil það út af fyrir sig vel, virðulegi forseti, vegna þess að þeim líður ekki vel með þá afurð sem þeir eru að reyna að koma hér áfram og gera að lögum. 
             Ég vil halda áfram, virðulegi forseti, að vísa í þessa umsögn Samkeppnisstofnunar. Vonandi fæ ég frið til þess. Ég er að fara yfir rök hennar þar sem hún er að hnekkja því sem sagt er um að núverandi stjórnsýslufyrirkomulag sé flókið, sérstakt og óeðlilegt. Ég held áfram með umsögn um þann þátt málsins en hér segir, með leyfi forseta: „Rétt er að hafa í huga að í máli sem varðaði ólögmætt samráð á grænmetismarkaði var látið reyna á næstum alla þætti varðandi stjórnsýslu samkeppnismála fyrir áfrýjunarnefnd samkeppnismála og dómstólum. Því var m.a. haldið fram af málsaðilum að Samkeppnisstofnun væri í stöðu aðila fyrir samkeppnisráði og ójafnvægi væri milli stofnunarinnar og viðkomandi fyrirtækja. Ekki var fallist á nein þessara gagnrýnisatriða.

Búið að því.

Úrskurður áfrýjunarnefndar, sem staðfestur var af Hæstarétti, sýnir að stjórnsýsla í samkeppnismálum er að þessu leyti fullkomlega eðlileg og sanngjörn. Í nýlegu máli sem varðar ólögmætt samráð olíufélaganna hefur áfrýjunarnefnd samkeppnismála hnykkt á því að stjórnsýslan í samkeppnismálum sé að þessu leyti eðlileg. Umfjöllun um þetta í nefndarálitinu byggir því á misskilningi á núverandi fyrirkomulagi í stjórnsýslu í samkeppnismálum og er ekki í samræmi við gildandi rétt. Jafnframt er ljóst að skýrsla nefndarinnar byggir á röngum upplýsingum því samkeppnisráð heimilar fyrirtækjum í alvarlegri málum að koma fyrir ráðið og tjá sig munnlega. Frá mars 2004 hefur öllum aðilum að málum þar sem kemur til álita að beita stjórnvaldssektum, til viðbótar við skriflegar athugasemdir til ráðsins, verið boðið að koma fyrir samkeppnisráð og tjá sig munnlega. Hafa málsaðilar í sektarmálum nýtt sér þetta og þetta fyrirkomulag hefur reynst vel.“ Ég vil næst, virðulegi forseti, víkja að mikilvægri breytingu sem ráðherrann er að beita sér fyrir og getur haft mjög alvarlegar afleiðingar, m.a. að draga úr möguleikum stofnunarinnar til að grípa til aðgerða gegn hringamyndun og samþjöppun eða yfirburðastöðu fyrirtækja á markaði. Í umsögn Samkeppnisstofnunar er eindregið varað við þessari breytingu. Í henni kemur fram að það að fella niður ákvæði í 17. gr. c í núgildandi lögum feli í sér ótvíræða veikingu á samkeppnislögum og möguleikum samkeppnisyfirvalda til þess að bregðast við alvarlegum samkeppnishömlum sem stafað geta af óhæfilegri samþjöppun og skaðlegri fákeppni. Ég trúi því varla að hæstv. ráðherra sé að rengja, eins og mér heyrðist hæstv. ráðherra vera að gera áðan með frammíkalli, það sem Samkeppnisstofnun segir um þetta mál, sú sem best þekkir til. Samkeppnisyfirvöld hljóta að þekkja best hvaða úrræði þau þurfa að hafa til að geta gripið til aðgerða gegn hringamyndun og samþjöppun. Hæstv. ráðherra leyfir sér að gagnrýna og næstum segja  Í því umhverfi sem við erum í núna á fjármálamarkaðnum, svo að dæmi sé tekið, er mjög mikilvægt að hafa fyrir hendi slík úrræði sem hér er verið að taka af Samkeppnisstofnun. Ég vil líka nefna að samkeppnisráð hefur túlkað þetta ákvæði sem á að fella niður svo að það veiti heimild til þess að krefjast uppskipta á fyrirtækjum. Það kom líka fram í umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar og var staðfest af Samkeppnisstofnun að samkeppnisráð hefur túlkað þetta ákvæði sem nú á að fella niður með þeim hætti að það veiti heimild til að krefjast uppskipta á fyrirtækjum en það er það ákvæði í frumvarpinu, nýtt, sem er sett inn og hæstv. ráðherra státar sig af …  Ég segi, virðulegi forseti, þetta er alvarleg atlaga stjórnvalda gegn neytendum og heilbrigðu samkeppnisumhverfi, enda er þarna gengið erinda stóru viðskiptasamsteypnanna og viðskiptablokkanna sem eru að eignast Ísland. Ég spyr: Hvað vakir fyrir stjórnvöldum að gera slíkt, að ganga hér erinda þessara stóru viðskiptasamsteypna? Ég ætla bara að leyfa mér að segja það sem framsóknarmenn eru greinilega viðkvæmir fyrir hér í þessum sal: Geldur Samkeppnisstofnun fyrir þá vasklegu framgöngu sem hún sýndi í olíumálinu? Það er alltaf svo að ef einhver stofnun eða aðili í stjórnsýslunni leyfir sér að mótmæla með einum eða öðrum hætti stjórnvöldum eða er þeim ekki sammála eða setur eitthvað fram sem stjórnvöld eru ekki sammála um mega þau búast við að hér komi inn frumvarp um að leggja niður þá stofnun. Við munum eftir Þjóðhagsstofnun. Hún var lögð niður af því að hún var ekki viljalaust verkfæri í höndum stjórnvalda. Við höfum á síðustu dögum verið að ræða um Mannréttindaskrifstofuna. Framlög eru bara tekin af henni af því að hún veitir umsagnir sem eru ekki stjórnvöldum að skapi, og svo mætti áfram telja. Við höfum orðið vitni að þessu í valdatíð ríkisstjórnarinnar og það er bara haldið áfram á þessari göngu, ef einhver hefst eitthvað að í stofnunum í samfélaginu sem stjórnvöldum er á móti skapi er þetta bara leiðin, refsivöndurinn hafinn á loft og viðkomandi látinn gjalda þess. Það er athyglisvert að eftir að niðurstaðan í olíumálinu lá fyrir seint á síðasta ári voru gerðar grundvallarbreytingar á því frumvarpi sem nefnd viðskiptaráðherra lagði til í meðferð þingflokka stjórnarflokkanna í málinu og allt í þá átt að veikja Samkeppnisstofnun og draga úr sjálfstæði hennar. Um þetta atriði sem ég hef hér verið að nefna, 17. gr. c, þar sem verið er að taka út þetta ákvæði, möguleika Samkeppnisstofnunar til að taka á hringamyndun og samþjöppun í atvinnulífinu, er nauðsynlegt að fara yfir hvað Samkeppnisstofnun segir. Hún segir hér, með leyfi forseta: „Í 16. gr. frumvarps til samkeppnislaga sem er sambærileg 17. gr. núgildandi laga hefur c-liður 1. mgr. 17. gr., þar sem segir að samkeppnisráð geti gripið til aðgerða gegn aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni, verið felldur á brott. Þetta er í hróplegri mótsögn við meintan tilgang með endurskoðun samkeppnislaganna. Ef þetta nær fram að ganga felur það í sér ótvíræða veikingu á samkeppnislögum og takmörkun á möguleikum samkeppnisyfirvalda til þess að bregðast við alvarlegum samkeppnishömlum, sem m.a. stafa af aukinni samþjöppun í viðskiptalífinu.“ Það er bara hvorki meira né minna en þetta, það er verið að taka þetta tæki úr höndum Samkeppnisstofnunar. Skil ég ekki, virðulegi forseti, hvað vakir fyrir hæstv. viðskiptaráðherra sem í orði kveðnu hefur haldið því á lofti að við þurfum að búa hér við öflugt samkeppniseftirlit og hefur verið að reyna - þrátt fyrir að það hafi ekki oft gengið vel - að styrkja Samkeppnisstofnun, væntanlega af því að hæstv. viðskiptaráðherra hefur þá trú á Samkeppnisstofnun að hún sé mikilvæg í stjórnsýslu okkar og hefur trú á því að þar hafi verið unnir réttir hlutir. Þess vegna skil ég ekki þann viðsnúning hjá hæstv. viðskiptaráðherra að ganga hér erinda Sjálfstæðisflokksins og stóru viðskiptasamsteypnanna með því að fella út þetta ákvæði. Hér segir áfram, með leyfi forseta: „Samkeppnisstofnun leggur til að þetta ákvæði núgildandi 17. gr. verði styrkt enn frekar og samkeppnislög þar með gerð að öflugra tæki en þau nú eru til þess að berjast gegn óæskilegri samþjöppun, hringamyndun og skaðlegri fákeppni í íslensku viðskiptalífi.“ Síðar í umsögn sinni fjallar hún um þetta ákvæði og segir, með leyfi forseta: „Í 17. gr. samkeppnislaga er samkeppnisráði veitt heimild til þess að grípa til aðgerða gegn ýmsum tilvikum sem raska samkeppni. Í a-lið 1. mgr. 17. gr. laganna er samkeppnisráði veitt heimild til þess að grípa til aðgerða gegn samningum og hvers konar athöfnum fyrirtækja sem brjóta í bága við bannreglur 10.–12. gr. samkeppnislaga. Í b-lið 1. mgr. 17. gr. laganna er samkeppnisráði að tilteknu skilyrði uppfylltu veitt heimild til að grípa til aðgerða gegn athöfnum opinberra aðila sem raskað geta samkeppni. Samkvæmt c-lið ákvæðisins getur samkeppnisráð gripið til aðgerða gegn „aðstæðum sem skaðleg áhrif hafa á samkeppni“. Saman mynda liðir a–c í 1. mgr. 17. gr. samkeppnislaga heildstætt og öflugt kerfi sem gerir samkeppnisyfirvöldum kleift að grípa til aðgerða gegn margvíslegum samkeppnishömlum. Í frumvarpinu er hins vegar umræddur c-liður 1. mgr. 17. gr. laganna felldur brott. Í athugasemdum við 16. gr. frumvarpsins eru tilgreind eftirfarandi rök fyrir þessari veikingu samkeppnislaga: „Ákvæðið er ekki í samræmi við samkeppnisreglur Evrópusambandsins og ef það yrði haft óbreytt í lögunum ásamt þeim breytingum sem lagðar eru til í 2. mgr. þessarar greinar hefði Samkeppniseftirlitið víðtækari heimildir til að krefjast skipulagsbreytinga en t.d. framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, Eftirlitsstofnun EFTA og norsk samkeppnisyfirvöld þar sem heimildin til að krefjast skipulagsbreytinga yrði ekki takmörkuð við að fyrirtæki hefði brotið gegn ákvæðum samkeppnislaga.““ Tilvitnun lýkur í þessi rök sem sett eru fram í athugasemdum með frumvarpinu fyrir þessari breytingu. Þessu svarar Samkeppnisstofnun og segir, með leyfi forseta: „Í almennum athugasemdum við frumvarpið kemur fram að ef c-liður 17. gr. laganna yrði óbreyttur í lögum yrðu heimildir samkeppnisyfirvalda til skipulagsbreytinga hjá fyrirtækjum of víðtækar. Samkvæmt þessu má ráða að í aðalatriðum liggi tvö sjónarmið til grundvallar þessari breytingu á gildandi lögum. c-liður 1. mgr. 17. gr. samkeppnislaga er ekki í samræmi við samkeppnisreglur EB. Heimildir Samkeppniseftirlitsins yrðu of víðtækar og meiri en sambærilegra systurstofnana ef umræddur c-liður 1. mgr. 17. gr. laganna stæði óbreyttur í nýjum samkeppnislögum. Samkeppnisstofnun telur að hvorug þessara forsendna fyrir veikingu samkeppnislaga standist. Verður nú gerð nánari grein fyrir þessu.“ - Hún fer fyrst í meint ósamræmi við EES/EB-samkeppnisrétt og segir, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi er ljóst að ákvæði EES-samningsins koma ekki í veg fyrir það að íslensk samkeppnislög feli í sér styrkari reglur til að vinna gegn samkeppnishömlum heldur en þær reglur sem fram koma í samkeppnisákvæðum EES-samningsins. Þannig er það þekkt í samkeppnisrétti að samkeppnislög í t.d. Bretlandi, Frakklandi og Þýskalandi fela í sér strangari reglur heldur en þær sem fram koma í EES/EB-samkeppnisrétti. Í þessu samhengi má benda á að ákvæði 14. gr. íslensku samkeppnislaganna veita samkeppnisyfirvöldum ríkari heimildir en þekkjast í öðrum löndum til að hlutast til um skipulag opinberra fyrirtækja eða fyrirtækja sem njóta verndar jafnframt því að vera í samkeppni. Fjallað er um lagaleg tengsl samkeppnislaga aðildarríkja EES og EES/EB-samkeppnisréttar í 3. gr. reglugerðar EB-ráðsins nr. 1/2003 um framkvæmd samkeppnisreglna sem mælt er fyrir um í 81. og 82. gr. sáttamálans. Í 2. mgr. 3. gr. reglugerðarinnar kemur fram að beiting innlendra samkeppnisreglna megi ekki leiða til þess að bannaðir verði samningar, ákvarðanir samtaka fyrirtækja og samstilltar aðgerðir sem gætu haft áhrif á viðskipti milli aðildarríkja en hamla ekki samkeppni í skilningi 81. gr. Rómarsáttmála eða uppfylla undanþáguskilyrði 3. mgr. 81. gr. sáttmálans eða falla undir reglugerð sem veitir tilteknum tegundum samninga undanþágu frá bannreglu 81. gr. Síðan segir í ákvæðinu að reglugerðin „kemur ekki í veg fyrir að aðildarríkin geti samþykkt og beitt á yfirráðsvæði sínu strangari landslögum sem banna eða beita viðurlögum við einhliða athæfi fyrirtækja“ sbr. einnig 26. gr. frumvarpsins.“ Það er því beinlínis rangt sem haldið er fram í athugasemdum með frumvarpi þessu að ákvæðið sé ekki í samræmi við samkeppnisreglur Evrópusambandsins og það komi í veg fyrir að hægt sé að halda þessu ákvæði inni. 
             Síðan segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Samkvæmt þessu geta gilt hér á landi strangari samkeppnislög gagnvart samningum og samstilltum aðgerðum fyrirtækja sem ekki hafa áhrif á viðskipti milli aðildarríkja EES. Einnig er beinlínis ráð fyrir því gert í EES-rétti að m.a. hér á landi geti gilt strangari reglur en í EES-réttinum sjálfum varðandi þær samkeppnishömlur sem stafað geta af markaðsráðandi fyrirtækjum. Samkvæmt þessu er það á engan hátt óeðlilegt eða í ósamræmi við EES-samninginn að hér á landi sé að finna heimild í samkeppnislögum til að grípa til aðgerða gegn öflugum fyrirtækjum, þar með talið fyrirmæli um skipulagsbreytingar, sem skapa eða viðhalda aðstæðum sem raska samkeppni, alveg án tillits til þess hvort viðkomandi fyrirtæki hafi brotið gegn banni 11. gr. samkeppnislaga við misnotkun á markaðsráðandi stöðu. EES-samningurinn felur því ekki í sér rök fyrir því að fella c-lið 1. mgr. 17. gr. samkeppnislaga á brott úr samkeppnislögum.“ Síðan segir um þessar meintu víðtæku heimildir samkeppnisyfirvalda, með leyfi forseta: „Sú forsenda frumvarpsins að heimildir samkeppnisyfirvalda yrðu of víðtækar ef umræddur c-liður 17. gr. yrði látinn halda sér óbreyttur stenst heldur ekki. Fyrir það fyrsta verður að líta til þess að til stuðnings því sjónarmiði að valdheimildir samkeppnisyfirvalda verði að þessu leyti of víðtækar er á það bent í frumvarpinu að heimildin til að krefjast skipulagsbreytinga yrði ekki takmörkuð við að fyrirtæki hefði brotið gegn ákvæðum samkeppnislaga. Samkeppnisstofnun bendir hér á að gildandi samkeppnislög fela í sér heimild til að krefjast skipulagsbreytinga, sbr. umfjöllunina hér að framan. Ekki er því um að ræða að valdheimildir samkeppnisyfirvalda aukist þótt umræddur c-liður 17. gr. laganna mundi standa óbreyttur í nýjum samkeppnislögum. Í öðru lagi verður almennt að horfa til þess að ekkert mælir gegn því að Íslendingar setji sér styrkari samkeppnisreglur heldur en gilda annars staðar gagnvart t.d. markaðsráðandi fyrirtækjum og EES-samningurinn felur í raun Alþingi sjálfdæmi um það, samanber framangreint. Landfræðileg einangrun landsins, fámenni og tilhneiging til myndunar fákeppnismarkaða geta falið í sér rök fyrir því að hér á landi gildi enn sterkari samkeppnislög heldur en hjá fjölmennari þjóðum. Í þriðja lagi er það alls ekki svo að íslensk samkeppnisyfirvöld mundu hafa valdheimildir sem ekki þekkjast annars staðar ef c-liður 17. gr. stæði óbreyttur í nýjum samkeppnislögum. Í þessu samhengi verður að horfa til þess að samkeppnislög ríkja byggja almennt á tveimur meginstoðum. Annars vegar reglum sem ætlað er að koma í veg fyrir að fyrirtæki raski samkeppni með hegðun sinni á markaði og hins vegar reglum sem ætlað er að koma í veg fyrir að fyrirtæki breyti samkeppnislegri gerð markaðarins og dragi úr samkeppni með samruna eða yfirtöku. Íslensk samkeppnislög eru byggð upp með þessum hætti. Þannig koma t.d. fram í 10. og 11. gr. laganna ákvæði sem banna skaðlega hegðun fyrirtækja eins og verðsamráð, markaðsskiptingu og hvers konar misnotkun á markaðsráðandi stöðu. Í 18. gr. samkeppnislaga kemur hin meginstoðin fram en í ákvæðinu er samkeppnisráði veitt heimild til að grípa til aðgerða í því skyni að hindra að samruni breyti gerð markaða á þann hátt að dragi með alvarlegum hætti úr samkeppni. Samkeppnishömlur geta hins vegar í vissum tilvikum átt rót sína að rekja til annarra atriða en samruna eða brota fyrirtækja á bannreglum samkeppnislaga. Hugsanlegt er t.d. að fyrirtæki sé í slíkri yfirburðastöðu á markaði að tilvist þess í óbreyttu formi geti útilokað eða takmarkað að verulegu leyti samkeppni. Í slíkum tilvikum felst hið samkeppnislega vandamál ekki í brotlegri hegðun viðkomandi fyrirtækis heldur í því að einstök yfirburðastaða þess sem slík raskar samkeppni. Röskun á samkeppni af þessum toga getur hins vegar verið jafnalvarleg fyrir neytendur og sú takmörkun á samkeppni sem leiðir af broti á bannreglum samkeppnislaga. Samkvæmt núgildandi lögum væri unnt að grípa til aðgerða á grundvelli umrædds c-liðar 17. gr. gegn samkeppnishamlandi afstöðu af þessum toga. Þekkt er í samkeppnisrétti annarra þjóða að unnt sé að taka á samkeppnishömlum sem ekki eiga rót sína að rekja til brots á bannreglum eða til samruna fyrirtækja. Dæmi um þetta eru breskur og norskur samkeppnisréttur.“ Síðan fer hún yfir breskan samkeppnisrétt og þar er að finna, virðulegi forseti, miklu ítarlegri og strangari ákvæði en eru í 17. gr. núgildandi samkeppnislaga. Samkeppnisstofnun er raunverulega að kalla eftir því að fá ákvæði sem er fyllra og skýrara og feli í sér víðtækari heimildir til að grípa til aðgerða en eru í núgildandi samkeppnislögum. Hæstv. ráðherra bregst hins vegar þveröfugt við og bara nemur á brott þetta ákvæði þannig að þau í Samkeppnisstofnun standa alveg berskjölduð ef þau þurfa að grípa til aðgerða gegn samkeppnishömlum, t.d. gegn hringamyndun eða fákeppni. Þau segja hér, þar sem þau vitna í breskan samkeppnisrétt, með leyfi forseta: „Í breskum samkeppnisrétti er að finna mjög víðtækar heimildir til að grípa til aðgerða gegn samkeppnishömlum sem ekki stafa af samruna eða broti fyrirtækja á bannreglum breskra samkeppnislaga. Samkvæmt breskum samkeppnislögum getur breska samkeppnisstofnunin vísað málum til annars stjórnvalds á sviði samkeppnisréttar (samkeppnisnefndin (Competition Commission)) þegar samkeppnisstofnunin telur líkur á því að til staðar séu aðstæður eða einkenni á tilteknum breskum markaði sem takmarki eða raski samkeppni. Aðstæður eða einkenni á viðkomandi markaði eru í þessum skilningi skilgreind sem hvers konar þættir í gerð eða uppbyggingu viðkomandi markaðar og hvers konar hegðun m.a. fyrirtækja sem kaupa og selja vöru á viðkomandi markaði. Breska samkeppnisstofnunin hefur lýst því yfir að mál af þessum toga (market investigations) snúist ekki um rannsókn á því hvort fyrirtæki hafi brotið lög með því að hafa með sér ólögmætt samráð eða misnota markaðsráðandi stöðu. Tilgangur þessara rannsókna sé að kanna hvort samkeppni sé virk á viðkomandi markaði í heild sinni. Þegar slík samkeppnisleg vandamál séu til staðar dugi ekki bannregla breskra samkeppnislaga. Ef samkeppnisnefndin kemst að þeirri niðurstöðu að aðstæður á makaði raski samkeppni hefur hún mjög víðtækar heimildir til að grípa til aðgerða. Getur nefndin til að mynda mælt fyrir um uppskiptingu fyrirtækja ef það er talið nauðsynlegt til að tryggja samkeppni. Samkvæmt þessu er alveg ljóst að bresk samkeppnisyfirvöld geta krafist skipulagsbreytinga hjá fyrirtækjum þrátt fyrir að þau hafi ekki brotið gegn breskum samkeppnislögum.“ Síðan er farið í norsku samkeppnislögin líka og þar kemur fram að unnt sé að setja reglur gegn viðskiptaháttum, samningum eða aðgerðum sem takmarka eða eru líklegar til að takmarka samkeppni. Þar er jafnframt ekki skilyrði fyrir beitingu þess ákvæðis gagnvart fyrirtækjum að þau hafi brotið gegn bannákvæðum norsku samkeppnislaganna. Þá kemur niðurstaða Samkeppnisstofnunar. Ég hef leyft mér, virðulegi forseti, að vitna nokkuð ítarlega í þetta álit Samkeppnisstofnunar að því er varðar þessa 17. gr. vegna þess að ég tel að þetta sé eitt af því alvarlegasta sem hæstv. ráðherra er að gera, þ.e. að fella brott þessa grein. Það er mikilvægt að í þingsal komi skýrt fram þau rök sem Samkeppnisstofnun teflir fram fyrir því að það verði ekki gert. Ég held að við munum geta staðið frammi fyrir því að sú staða gæti komið upp að menn muni kannski sjá eftir því að hafa tekið brott þessa 17. gr. c, þegar ekki verður hægt að beita henni gegn hringamyndun eða fákeppni í atvinnulífinu. Niðurstaðan er sem sagt þessi, með leyfi forseta: „Samkvæmt framansögðu telur Samkeppnisstofnun að forsendur frumvarpsins fyrir því að c-liður 1. mgr. 17. gr. samkeppnislaga verði felldur á brott úr samkeppnislögum séu rangar. Ef þessi tillaga frumvarpsins nær fram að ganga felur hún í sér ótvíræða veikingu á samkeppnislögum og takmörkun á möguleikum samkeppnisyfirvalda til þess að bregðast við alvarlegum samkeppnishömlum sem stafað geta af óhæfilegri samþjöppun og skaðlegri fákeppni. Þessi veiking á samkeppnislögum mundi þannig koma í veg fyrir að samkeppnisyfirvöld gætu beitt sér gegn þeim samkeppnistakmörkunum sem stafað geta af yfirburðastöðu fyrirtækja á tilteknum mörkuðum. Í því sambandi verður og að hafa í huga að yfirlýstur tilgangur nefndar viðskiptaráðherra var að taka fyrir hvernig bregðast mætti við aukinni samþjöppun í íslensku atvinnulífi. Ein helsta tillaga nefndarinnar til að vinna gegn óæskilegri samþjöppun lýtur að því að samkeppnisyfirvöld hafi skýra heimild til að mæla fyrir um skipulagsbreytingar hjá fyrirtækjum sem m.a. „skapa aðstæður“ sem skaðleg áhrif hafa á samkeppni. Því má alveg ljóst vera að sú tillaga frumvarpsins að fella á brott umrætt ákvæði samkeppnislaga er í andstöðu við tillögur nefndar viðskiptaráðherra. Í d-lið 2. mgr. 5. gr. núgildandi samkeppnislaga kemur fram að eitt af hlutverkum samkeppnisráðs sé að fylgjast með samkeppni á einstökum mörkuðum og kanna eigna- og stjórnunartengsl milli fyrirtækja. Er sagt að þetta skuli gera í því skyni að meta hvort í íslensku viðskiptalífi sé að finna einkenni hringamyndunar, óæskilegra tengsla eða valdasamþjöppunar. Í skýrslu nefndar viðskiptaráðherra var lagt til að bætt yrði við þetta ákvæði málslið þess efnis að Samkeppniseftirlitið skuli birta skýrslur um athuganir sínar og grípa til aðgerða til að stuðla að virkri samkeppni. Er þessi tillaga nefndarinnar tekin upp í 8. gr. frumvarps til nýrra samkeppnislaga, samanber umfjöllun hér að framan. Samkeppnisstofnun vekur athygli á því að viðbúið er að samkeppnishömlur sem stafað geta af hringamyndun og samþjöppun eigi ekki rót sína að rekja til brota á bannreglu samkeppnislaga heldur til skaðlegra aðstæðna í skilningi c-liðar 17. gr. núgildandi samkeppnislaga. Með því að fella á brott það ákvæði samkeppnislaga er verið að vinna gegn markmiði þeirra breytinga sem lagðar eru til í 8. gr. frumvarpsins. Með öðrum orðum þá er lagt til í 8. gr. frumvarpsins að samkeppnislögum verði breytt þannig að samkeppnisyfirvöldum beri að fylgjast með hringamyndun og samþjöppun og grípa til aðgerða gegn þessu. Í 16. gr. frumvarpsins hefur hins vegar eitt helsta tækið til að vinna gegn þessum hömlum verið fellt á brott úr lögunum. Er hér um að ræða einkar skýra innbyrðis mótsögn í frumvarpinu.“ Svo mörg voru þau orð, virðulegi forseti, hjá Samkeppnisstofnun um þetta ákvæði, og trúi ég því varla að hæstv. viðskiptaráðherra ætli bara að láta þau faglegu rök sem hér eru sett fram gegn því að felld verði niður þessi 17. gr. sem vind um eyru þjóta, og þeim mun heldur þegar þetta kemur frá þeim sem best þekkja til hvernig standa eigi að samkeppniseftirliti hér á landi. Það er ástæða til að nefna í þessu sambandi, þegar verið er að veikja samkeppnislögin svo með því að taka út þetta ákvæði, að Morgunblaðið hvatti til þess í ritstjórnargrein nýlega að taka frumvarp viðskiptaráðherra um starfsumhverfi atvinnulífsins til rækilegrar endurskoðunar þannig að lög yrðu sett sem endurspegluðu betur vilja almennings í landinu. Þar var verið að vitna til fjöldahreyfingar Agnesar Bragadóttur um kaup almennings á Símanum og þess getið einmitt í ritstjórnargreininni að stjórnmálamenn væru tregir til að ganga þvert á hagsmuni stóru viðskiptasamsteypnanna. Það er auðvitað full ástæða til að taka undir þessa hvatningu Morgunblaðsins. Skil ég reyndar ekki hvers vegna Morgunblaðið hefur ekki gert þessari ítarlegu umsögn Samkeppnisstofnunar betri skil þar sem verið er að veikja hana, draga úr sjálfstæði hennar og taka upp þau rök sem Samkeppnisstofnun hefur sett fram fyrir því að halda inni þessu ákvæði 17. gr. c, sem er í núgildandi lögum, sem er raunar forsendan fyrir því að hægt sé að taka á hringamyndun og samþjöppun í íslensku atvinnulífi. Ég vil víkja að öðru ákvæði sem hæstv. viðskiptaráðherra sá ástæðu til að fella út úr tillögum nefndarinnar um íslenskt viðskiptaumhverfi eftir að Sjálfstæðisflokkurinn hafði fjallað um frumvarpið. Svo virðist sem hæstv. viðskiptaráðherra beygi sig fyrir öllu sem fram kemur hjá Sjálfstæðisflokknum og alveg sama þó að það sé til þess fallið að veikja Samkeppnisstofnun eða draga úr möguleikum hennar til að halda hér uppi virku samkeppniseftirliti. Þannig hafa stjórnarflokkarnir sammælst um að fella út mikilvægt rannsóknarúrræði sem nefnd viðskiptaráðherra lagði til á sínum tíma, sem var heimild til vettvangsrannsókna á heimilum stjórnenda fyrirtækja. Samkeppnisstofnun hefur líka mjög gagnrýnt það að fá ekki þetta rannsóknarúrræði. Húsleit hjá stjórnendum fyrirtækja er m.a. heimiluð í norskum lögum og af þeim er afar góð reynsla, virðulegi forseti, og m.a. hafa oft fundist á heimilum forstjóra samráðsgögn sem ekki voru vistuð í fyrirtæki. Um þetta segir í umsögn Samkeppnisstofnunar, með leyfi forseta …  Ég fer nú að taka aftur það sem ég sagði í upphafi máls míns, að hæstv. ráðherra hefði lesið þetta álit. Ég hygg að hún hafi bara ekkert lesið þetta álit og þeim mun frekar er ástæða til að fara ítarlega yfir það í þessari umræðu, virðulegi forseti. Um húsleitina segir Samkeppnisstofnun, með leyfi forseta: „Samkeppnisstofnun leggur til að 20. gr. frumvarps til nýrra samkeppnislaga verði breytt og samkeppnisyfirvöldum veitt heimild til vettvangsrannsókna á heimilum, landsvæðum eða flutningatækjum í eigu stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna hlutaðeigandi fyrirtækis.“ Síðar í umsögninni er farið ítarlegar í þessa grein, og þar segir, með leyfi forseta: „Í 20. gr. frumvarpsins er kveðið á um heimildir Samkeppniseftirlitsins til þess að framkvæma húsleit á starfsstöðum fyrirtækja. Ákvæðið er efnislega samhljóða 40. gr. samkeppnislaga. Samkeppnisstofnun vekur hins vegar athygli á því að í tillögu nefndar viðskiptaráðherra var lagt til að samkeppnisyfirvöldum yrðu veittar ríkari heimildir til vettvangsrannsókna, þar á meðal á heimilum, landsvæðum eða flutningatækjum í eigu stjórnarmanna, framkvæmdastjóra og annarra starfsmanna hlutaðeigandi fyrirtækis. Taldi nefndin eðlilegt að samkeppnisyfirvöld fengju sams konar heimild til vettvangsrannsókna hjá fyrirsvarsmönnum íslenskra fyrirtækja og Eftirlitsstofnun EFTA mun hafa hér á landi. Í drögum að frumvarpi til nýrra samkeppnislaga sem viðskiptaráðherra kynnti opinberlega 1. október 2004 var þessi tillaga nefndarinnar tekin upp og gerð tillaga í 20. gr. frumvarpsins um sams konar heimild og Eftirlitsstofnun EFTA mun fá hér á landi. Í því frumvarpi sem nú liggur fyrir Alþingi hefur þetta nýmæli verið fellt brott.“ Virðulegi forseti. Það er ástæða til þess að hæstv. ráðherra fari aftur yfir það af hverju hún vill ekki taka þetta ákvæði upp sem var sett fram í nefnd á hennar vegum. Mig minnir að hæstv. ráðherra hafi talað um að nefnd á vegum viðskiptaráðherra og dómsmálaráðherra væri að fjalla um þessi mál. Ef það eru rökin, sem mig minnir að hafi verið, er nauðsynlegt að fá fram, sem ekki var hægt að fá upplýst í nefndinni, hvenær þessi nefnd muni skila af sér. Ég tel að það sé alveg nauðsynlegt að samkeppnisyfirvöld hafi þetta úrræði sem vel hefur gefist t.d. í Noregi. Hér segir í umsögninni, með leyfi forseta: „Samkeppnisstofnun leggur til að samkeppnisyfirvöldum verði veitt ríkari heimild til vettvangsrannsókna í samræmi við tillögur nefndar viðskiptaráðherra. Hér ber að hafa í huga að í 22. gr. frumvarpsins er lagt til að Eftirlitsstofnun EFTA verði veitt heimild til vettvangsrannsókna, m.a. á heimilum fyrirsvarsmanna fyrirtækja. Samkeppnisstofnun fær ekki séð að nein rök mæli gegn því að íslensk samkeppnisyfirvöld hafi sömu heimildir. Samkeppnisstofnun bendir einnig á að brot fyrirtækja gegn samkeppnislögum eru oft framin í leynd og erfitt getur verið að sanna þau. Erlendar systurstofnanir Samkeppnisstofnunar og alþjóðasamtök eins og t.d. OECD hafa á undanförnum árum fjallað talsvert um afleiðingar af samkeppnishamlandi samráði keppinauta. Niðurstaðan virðist vera sú að slíkt samráð sé algengara og skaðlegar afleiðingar þess mun meiri og alvarlegri en áður var talið. Í skýrslu OECD er hvatt til þess að aðildarríki styrki viðurlög sín við þessum brotum og beiti t.d. háum sektum til að tryggja að fyrirtæki geti ekki hagnast af slíku athæfi. OECD hefur einnig bent á að reynslan sýni að fyrirtæki ganga sífellt lengra í viðleitni sinni til að fela þessi brot. Bent er í dæmaskyni á mál þar sem stjórnendur hjá stórfyrirtæki gættu þess að geyma allar upplýsingar um samráð á tölvudiski sem falinn var uppi á háalofti heima hjá ömmu eins stjórnandans. Einnig er sagt frá máli þar sem samkeppnisyfirvöld sendu ósk um upplýsingar og í kjölfarið fluttu stjórnendur fyrirtækisins skjöl út á víðavang þar sem það tók daginn að brenna þau í fjórum stórum bálköstum, eins og það er orðað í skýrslu OECD. Þessi aukna vitneskja um afleiðingar og eðli samráðs keppinauta hefur leitt til þess að ýmis ríki hafa breytt samkeppnislögum sínum og styrkt þau. Þannig hafa t.d. Bretar og Írar hert mjög viðurlög og eflt rannsóknarúrræði í þessum málaflokki. Norsk samkeppnisyfirvöld hafa um langt árabil haft heimild til húsleita á heimilum starfsmanna fyrirtækja. Einnig liggur fyrir að sú breyting á EES/EB-samkeppnisrétti að heimila húsleitir á heimilum fyrirsvarsmanna fyrirtækja byggir á reynslu af málum þar sem í ljós hefur komið að stjórnendur fyrirtækja hafa falið gögn sem varða ólögmætt samráð fyrirtækja á heimilum sínum. Ef ætlunin er að eftirlit með samkeppnisreglum verði nægjanlega virkt hér á landi telur Samkeppnisstofnun blasa við að veita beri þessar auknu rannsóknarheimildir.“ Hér kemur fram alveg skýrt og skorinort að víða í löndum sem við berum okkur saman við er verið að styrkja samkeppnislög, samkeppniseftirlit og þau rannsóknarúrræði sem samkeppnisyfirvöld hafa. Hér göngum við í þveröfuga átt. Hæstv. viðskiptaráðherra er í forsvari fyrir stjórnarmeirihlutann að veikja samkeppnislögin og draga úr sjálfstæði þeirra og hunsa þær óskir sem Samkeppnisstofnun er að leita eftir um að fá aukin rannsóknarúrræði. Ég geri ráð fyrir að hæstv. viðskiptaráðherra hafi lesið skýrslu nefndar sinnar um íslenskt viðskiptaumhverfi en þar er einmitt farið inn á þá nauðsyn að Samkeppnisstofnun fái þetta úrræði. Sé ég ekki ástæðu til að lesa það frá orði til orðs en hér kemur alveg skýrt fram að hún leggur til að lögfestar verði húsleitarheimildir. Ég vil þá, virðulegi forseti, næst fara inn á breytingu á stjórnskipulagi stofnunarinnar sem nokkuð hefur verið rætt hér. Vekur það furðu hvernig hæstv. ráðherra ætlar að standa að málum. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd hefur lítið gert af því að breyta og raunar kemur hér inn ákvæði til bráðabirgða í meðförum nefndarinnar sem er alveg stórfurðulegt og ég mun fara nokkrum orðum um það og óska eftir skýringum hæstv. ráðherra á því ákvæði. Það er alveg ljóst að með þeim breytingum sem hér eru lagðar til á stjórnskipulagi stofnunarinnar er veruleg hætta á pólitískri íhlutun í störf Samkeppnisstofnunar. Í núgildandi lögum er kveðið á um að stjórnarmenn megi ekki hafa beinna eða verulegra hagsmuna að gæta, þ.e. formaður og varaformaður. Þetta ákvæði er tekið út í frumvarpinu og hæfisskilyrði veikt þannig að viðskiptaráðherra getur skipað þriggja manna stjórn stofnunarinnar, getur skipað í hana þá sem hafa hagsmuna að gæta í atvinnulífinu ef hann svo kýs. Auk þess er kveðið á um að allar meiri háttar ákvarðanir eigi að bera undir stjórnina og með því tel ég að sé skert verulega sjálfstæði stofnunarinnar. Meiri hluti efnahags- og viðskiptanefndar hefur heldur dregið hér úr með því að bæta við nýjum málslið, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Stjórnin skal setja sér starfsreglur, þar sem m.a. skal kveðið á um hvað teljist til meiri háttar ákvarðana.“ - Að auki hefur hún bætt inn orðinu „efnislegar“. Hér hefur heldur verið dregið úr enda var nauðsynlegt að taka á þessu. Eftir sem áður tel ég að eins og þessi lagarammi er úr garði gerður, og ætlunin er að lögfesta hann, sé veruleg hætta á pólitískri íhlutun í störf Samkeppnisstofnunar. Ég ætla alveg að taka undir það sem þeir í stjórnarandstöðunni hafa sagt í þessum stól, þeir sem hafa talað á undan mér, að það kemur ekki á óvart að ráðamenn noti þessar breytingar á stjórnskipulagi stofnunarinnar til að setja til hliðar núverandi forustumenn í Samkeppnisstofnun. Hún hefur svo sannarlega, virðulegi forseti, þrátt fyrir þröngan fjárhag stofnunarinnar haldið uppi öflugu eftirliti með samkeppni og rótað upp í heilu atvinnugreinunum sem hafa verið í samsæri gegn hagsmunum almennings. Kannski munu þeir súpa seyðið af því með þessu frumvarpi stjórnarflokkanna sem er raunverulega frumvarp um veikingu á Samkeppnisstofnun. Í núgildandi lögum er forstjóri valinn af ráðherra en samkvæmt frumvarpinu er hann valinn af þriggja manna ráðherraskipaðri stjórn og líklegt að í henni verði pólitískir fulltrúar. Forstjórinn starfaði áður sjálfstætt en nú þarf hann að bera ákvarðanir undir stjórnina áður en gripið er til aðgerða. En meiri hlutinn hefur aðeins dregið í land og búið er að bæta við orðinu „efnislegar“ eins og ég nefndi. Ég held að það sé alveg nauðsynlegt að hæstv. ráðherra skýri út 

Forseti hefur orðið þess var að hæstv. ráðherrann hefur setið undir ræðu þingmannsins frá upphafi, og er ekki langt undan.


             Já, ég hef ekkert við formann nefndarinnar að tala. Ég hef við hæstv. ráðherra að tala,  Hér kemur fram að starfsmönnum Samkeppnisstofnunar skal boðið - ég er að lesa hér upp úr breytingartillögum meiri hlutans, með leyfi forseta: „Starfsmönnum Samkeppnisstofnunar skal boðið annað starf hjá þeim stofnunum er taka við verkefnum Samkeppnisstofnunar 1. júlí 2005, þ.e. Samkeppniseftirliti og Neytendastofu. Við ráðstöfun þeirra starfa þarf ekki að gæta 7. gr. laga nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Viðskiptaráðherra er heimilt að skipa þegar stjórn Samkeppniseftirlitsins og skal stjórnin“ - og nú kem ég að því -„hafa heimild til að undirbúa gildistöku laganna, þ.m.t. að bjóða starfsmönnum Samkeppnisstofnunar annað starf hjá Samkeppniseftirlitinu, sbr. 1. mgr., eftir 1. júlí 2005.“ Ja, hérna. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu sem á hér að gera að lögum er það forstjórinn sem á að ráða starfsmenn. Hann er sjálfur ráðinn af stjórn stofnunarinnar en forstjórinn á að annast daglega stjórn á starfsemi og rekstri stofnunarinnar. Forstjóri ræður starfsmenn stofnunarinnar. Hér á að byrja í þessu nýja samkeppnisapparati á því að það er stjórnin sem á að ráða starfsmenn. Getur þetta gengið, virðulegi forseti? Það var ítarlega farið yfir þetta með starfsmönnum stofnunarinnar og það er alveg ljóst að þeir skilja heldur ekki þetta ákvæði sem hér er verið að setja inn. Rökin fyrir því að verið er setja þetta inn er að eyða eigi óvissu að því er varðar starfsöryggi starfsfólksins og þess vegna þurfi stjórnin að grípa til þess að skipa starfsmenn, en ekki þá forstjórinn. Ef það á að gera þetta með þessum hætti tel ég mjög varasamt að stjórn stofnunarinnar skipi starfsfólk en ekki forstjóri. Og ef það tekur einhvern tíma að skipa forstjóra á bara að fresta gildistökunni á þessu frumvarpi til haustsins þannig að það verði forstjórinn sjálfur sem ræður starfsfólkið en ekki stjórn stofnunarinnar. Þetta finnst mér mjög alvarleg breyting sem verið er að gera og vil gjarnan fá að heyra álit hæstv. ráðherra á því. Ég hafði ætlað mér að fara í að ræða nokkuð ítarlega það sem fram kemur og Samkeppnisstofnun er að kalla eftir, að Samkeppniseftirlit geti höfðað mál fyrir dómstólum vilji þeir ekki una úrskurði áfrýjunarnefndar. Ég mun bíða með það þar til í síðari ræðu minni eða við 3. umr. Ég tel að einnig hefði þurft að fara mjög ítarlega yfir 27. gr., um framsal eða takmörkun á sjálfstæði dómsvalds, sem á að keyra hér í gegn. Meiri hlutinn hefur ekki viljað hlusta á breytingartillögu sem Stefán Már Stefánsson hefur gert varðandi þessa grein. Ég tel mjög alvarlegt að gera þetta með þessum hætti, að lögfesta framsal á dómsvaldi. Stefán Már Stefánsson kom með ákveðna breytingartillögu sem fram kemur í umsögn hans og ég tel að efnahags- og viðskiptanefnd hefði átt að taka tillit til hennar þar sem þá væri tryggt að ekki væri verið að brjóta stjórnarskrána sem menn telja að verið sé að gera með því að fara þá leið sem 27. gr. felur í sér. Ég hefði líka talið ástæðu til að fara ítarlega yfir fjármögnun stofnunarinnar og álit Samkeppnisstofnunar í því efni. Gerð hefur verið lausleg þarfagreining á nauðsynlegum mannafla sem stofnunin þarf að hafa yfir að ráða. Það er ekki farið að þeim tillögum hjá hæstv. ráðherra og þótt verið sé að auka nokkuð fjármagn til stofnunarinnar, um 60 milljónir, hefur komið fram hjá forráðamanni stofnunarinnar og lýst er í þeirri þarfagreiningu sem nefndin fékk að um 100 millj. kr. þyrfti til þess að stofnunin gæti annað þeim verkefnum sem henni eru ætluð. Þetta eru kaflar í þessu frumvarpi sem ég þarf að fara ítarlega yfir í síðari ræðu minni eða við 3. umr. Ég geri ráð fyrir að fleiri þurfi að komast að hér og nú þannig að ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. En það skal vera ljóst, virðulegi forseti, að þegar þessi ríkisstjórn verður farin frá og Samfylkingin tekin við verður það fyrsta verk okkar að breyta þessum samkeppnislögum, styrkja þau aftur og tryggja Samkeppnisstofnun þann sess sem henni ber í stjórnsýslunni vegna þess að það er ekkert mikilvægara fyrir neytendur og hagsmuni almennings en að hafa sterk samkeppnislög. Hún á að vera eins styrk og kostur er og ekki síðri en í nágrannalöndum okkar. Með þessu frumvarpi er stigið skref aftur á bak og þetta frumvarp er, og það skulu vera lokaorð mín, virðulegi forseti, um að veikja Samkeppnisstofnun og fá tilefni til þess að reka starfsfólk sem hefur staðið sig í stykkinu og gert hluti - þrátt fyrir að stofnunin hafi verið svelt - sem hafa skilað miklu til þess að bæta hér stöðu og hagsmuni neytenda.

Herra forseti. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir kom víða við í ræðu sinni og við margt í hennar máli er vert að gera athugasemdir, en tækifæri gefst til að fara ítarlegar í það síðar í þessari umræðu. Ég tel rétt að staldra við eitt atriði á þessu stigi og það er sjónarmið sem hv. þingmaður reifaði varðandi 16. gr. frumvarpsins sem varðar breytingar sem m.a. fela í sér að samkeppnisyfirvöldum er með skýrum hætti fengin heimild til að skipta upp fyrirtækjum sem hafa gerst brotleg við ákvæði samkeppnislaga. Þarna er um að ræða skýra heimild. Það er rétt sem hv. þingmaður benti á að samkeppnisyfirvöld hafa talið sig hafa þessa heimild en henni hefur ekki verið beitt og það hafa verið efasemdir um að í núverandi ákvæði fælist sú heimild sem þarna er vísað til. En þarna er þetta komið með ótvíræðum hætti inn og mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hún telji ekki að með því að setja þetta fram með þessum hætti sé verið að styrkja þetta ákvæði samkeppnislaganna vegna þess að þarna er verið að gefa skýra heimild sem ekki var fyrir hendi í lögunum áður. Í þessu sambandi er kannski rétt að taka fram að það almennt orðaða ákvæði sem samkeppnisyfirvöld hafa talið að fæli í sér þessa heimild er að mínu mati og margra annarra allt of veikt ákvæði, allt of veik lagaheimild til þess að grípa til jafnafdrifaríkra aðgerða og túlkunin kveður á um. En þarna er sem sagt komin inn ný skýr heimild sem úrræði fyrir Samkeppniseftirlit í málum af þessu tagi og ég vildi spyrja hv. þingmann hvort hún sé ekki sammála mér um að þarna sé um að ræða styrkingu á þessu ákvæði.

Það hefur legið fyrir og kom fram í nefndinni að samkeppnisráð hefur túlkað þetta ákvæði 17. gr. c sem verið er að fella niður. Túlkunin hefur verið með þeim hætti að stofnunin hafi nú þegar heimild til þess að skipta upp fyrirtækjum. Með því að lögfesta þetta ákvæði nú sem hv. þingmaður nefnir er bara verið að staðfesta þessa túlkun samkeppnisráðs og samkeppnisyfirvalda þannig að hér er ekki um nein viðbótarúrræði að ræða sem Samkeppnisstofnun hefur ekki í dag. En um leið notar meiri hlutinn tækifærið til að fella út ákvæði í 17. gr. c sem er afar mikilvægt og ég fór mörgum orðum um í máli mínu og ég fór yfir rökstuðning Samkeppnisstofnunar í því máli. Þeir telja að með því að fella brott þetta ákvæði eins og núna er gert sé verið að koma í veg fyrir að stofnunin geti gripið til aðgerða gegn hringamyndun og samþjöppun. Samkeppnisstofnun hefur verið að kalla eftir því að styrkja þetta ákvæði, fá skýrari heimildir og styrkja þetta ákvæði og hún vitnar þar t.d. til breskra laga og norskra laga þar sem þetta ákvæði er mjög skýrt enda kannski eitt af mikilvægustu ákvæðum samkeppnislaga. Það er þetta ákvæði sem verið er að fella brott. Það er það sem við gagnrýnum. En Samkeppnisstofnun, og ég ítreka það, er ekki að fá nein ný úrræði til að skipta upp fyrirtæki, ekki nein úrræði umfram þau sem hún hefur í dag. Fyrst og fremst væri Alþingi að staðfesta hér túlkun samkeppnisráðs sem hefur legið fyrir í þessu máli.

Herra forseti. Ég er ósammála þessari túlkun hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég tel að það sé verið að veita samkeppnisyfirvöldum úrræði sem þau hafa ekki í dag með skýrum hætti. Ég held að það ákvæði sem vísað er til, núverandi c-liður 17. gr. sé það almennt orðaður að hann gefi ekki heimild til þess að grípa til mjög íþyngjandi aðgerða vegna þess að það er almennt viðhorf við túlkun lagaheimilda til stjórnvalda að eftir því sem úrræðin eru meira íþyngjandi því skýrari verður lagaheimildin að vera. Það er viðurkennt sjónarmið við skýringu svona lagaákvæða. Ég held að fyrir þá sem vilja stífar samkeppnisreglur og mikil úrræði fyrir samkeppnisyfirvöld ætti það því að vera fagnaðarefni að þessi breyting er gerð á 16. gr. Varðandi síðan c-lið 17. gr. í núverandi mynd held ég að það sé lítil eftirsjá að honum vegna þess, eins og fram hefur komið áður við þessa umræðu, að honum hefur ekki verið beitt þannig að þó að veikingin kunni hugsanlega að vera fyrir hendi varðandi ákvæði lagatextans þá er ekki um að ræða að það sé verið að veikja úrræði sem beitt hefur verið eða hefur reynt á í framkvæmd. Því er mjög langsótt hjá hv. talsmönnum stjórnarandstöðunnar að byggja röksemdafærslu sína um það að það sé verið að veikja samkeppnislögin á því einu að verið sé að fella út þennan c-lið 17. gr. Um þetta vil ég hins vegar segja það að mikilvægustu liðirnir í samkeppnislögunum eru auðvitað þeir liðir sem lúta að t.d. banni við samráði fyrirtækja, lúta að því að samkeppnisyfirvöld hafi tök á að bregðast við misnotkun á markaðsráðandi stöðu og að sjálfsögðu er ekki verið að hreyfa neitt við þessum mikilvægustu ákvæðum í þessu frumvarpi. Það eru þessi atriði sem hefur reynt á þegar Samkeppnisstofnun og samkeppnisyfirvöld hafa verið að grípa inn í 

Ég held að hv. þingmaður viti það alveg eins og við í stjórnarandstöðunni að þetta ákvæði var til staðar og er til staðar í 17. gr. c. Það er einungis verið að setja þetta inn sem einhverja friðþægingu fyrir viðskiptaráðherra um leið og var verið að taka út mikilvæg ákvæði sem nefnd viðskiptaráðherra um viðskiptalífið setti fram en sjálfstæðismenn náðu á brott. Því er verið að reyna að finna eitthvert haldreipi fyrir viðskiptaráðherra til að halda í. Þetta er svona einhver sýndarmennska varðandi það að verið sé að styrkja lögin, sem er auðvitað ekki. Það veit hv. þm. Birgir Ármannsson. Ég hefði viljað að hann hefði eytt fleiri orðum í 17. gr. c. Það er alveg ljóst að hér er fyrst og fremst verið að ganga erinda stóru viðskiptasamsteypanna með því að fella brott þetta ákvæði. Þetta er ákvæði sem bæði Norðmenn og Bretar hafa verið að styrkja mjög í sinni samkeppnislöggjöf. Þeir telja þetta eitt mikilvægasta ákvæðið í löggjöf sinna þjóða til þess að takast á við brot á samkeppnislögum og fákeppni í atvinnulífinu. Samkeppnisstofnun hefur sett fram í sínu máli að það er enn mikilvægara hér í okkar fámenni og þar sem samþjöppun er mikil að hafa þessi úrræði. Þeir eyða löngu máli í umsögn sinni að skýra það og setja fram rök sem eru fagleg um það hve nauðsynlegt er að hafa þetta inni til þess að þeir geti gegnt sínu hlutverki. Það er alveg rétt sem Morgunblaðið sagði nýlega, að stjórnmálamenn væru tregir til að ganga þvert á hagsmuni stóru viðskiptasamsteypanna. Það eru hagsmunir þeirra að þetta ákvæði fari út og það er fyrst og fremst þeirra erinda sem sjálfstæðismenn eru að ganga, þ.e. að taka þetta ákvæði út til þess að veikja stöðu Samkeppnisstofnunar til þess að taka á hringamyndun og samþjöppun í íslensku atvinnulífi og hafi þeir skömm fyrir það.

Herra forseti. Hv. þingmaður las orðrétt margar síður úr greinargerð eða umsögn Samkeppnisstofnunar, eins og ég sýni hérna. Reyndar vantaði eitt orð, mjög, í upplestri hennar en ég bætti því inn í huganum. En þetta er nákvæmlega það sama og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson las í morgun eða um hádegisbilið. Það getur vel verið að þingmenn séu svona tregir að það þurfi að lesa tvisvar ofan í þá.  
             Þegar ég minnti hv. þingmann á að málið væri á forræði efnahags- og viðskiptanefndar og við værum að ræða nefndarálit þaðan, frá meiri hluta og 1. og 2. minni hluta, og það væri ekki á forræði ráðherrans þá sagðist hún engan áhuga hafa á sjónarmiðum mínum. Það er hennar fullkomni réttur en ég ætla að vona að það gildi ekki um alla aðra þingmenn. Reyndar betlaði hv. þingmaður aftur og aftur til ráðherrans og vildi endilega fá einhver sjónarmið frá henni. Talandi um ráðherraræði, það er niðurlæging fyrir Alþingi að betla til ráðherrans þegar málið er á forræði þingsins. 
             Talandi um pólitísk afskipti af stjórnum Samkeppnisstofnunar þá vil ég lesa hér á þingskjali 342 fyrirspurn til viðskiptaráðherra um könnun á viðskiptaháttum tryggingafélaga og banka frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur: „Er ráðherra reiðubúinn að leita álits Samkeppnisstofnunar á því hvort ástæða sé til að kanna hvort verðsamráð eða ólöglegir viðskiptahættir tíðkist hjá tryggingafélögunum eða í bankakerfinu, sbr. upphafsákvæði 5. gr. samkeppnislaga?“ Hvað þýðir þetta? Alþingi sjálft er að skora á ráðherrann að hafa afskipti af Samkeppnisstofnun. Þetta er með ólíkindum og þetta er þingskjal. Það liggur fyrir í þingskjölum þingsins að hv. þingmaður skorar á ráðherrann að hafa afskipti af Samkeppnisstofnun. Hv. þingmaður treystir ekki Samkeppnisstofnun.

Hæstv. forseti. Þetta var skrýtin ræða. Hv. þingmaður vælir yfir því að ég vilji ekki hlusta á sjónarmið hans en leiti bara eftir sjónarmiðum ráðherrans. Ég hef bara fengið alveg nóg af því að hlusta á sjónarmið hv. þingmanns í efnahags- og viðskiptanefnd í þessu máli.

Segjum tvö.

Hv. þingmaður veit að hann kemur varla með nokkrar breytingartillögur inn í efnahags- og viðskiptanefnd nema ráðherra hafi samþykkt þær. Vinnugangurinn er bara nákvæmlega þannig.  Og að vitna svo í það að ég hafi beint því til viðskiptaráðherra að hún skoðaði það og kæmi með ábendingu, eða hvernig það var orðað, til Samkeppnisstofnunar að skoða olíufélögin. Það sýndi sig að það var heldur betur nauðsyn á því og ráðherrann hefði betur gert það fyrr þegar ég beindi þessari fyrirspurn til hennar, vegna þess að það var á árinu 1998, olíufélögin hefðu þá ekki fengið allt það svigrúm, öll þau ár til að athafna sig í ólöglegri starfsemi ef það hefði verið gert fyrr. Ráðherrann gerði það að vísu síðar en það var bara allt of seint.

Herra forseti. Á nefndarfundum hv. efnahags- og viðskiptanefndar er leynd. Þegar ég las þetta álit frá Stefáni Stefánssyni sagði ég að þetta gæti verið sniðugt og ég vildi skoða það. Ég bar það undir þingflokk minn en ekki ráðherrann. Þá var mér bent á að þetta ákvæði hefði verið prófað og því hefði verið hafnað, það þýddi ekkert að koma með það. Ég féllst á þau rök. Auk þess áttum við fund með hv. utanríkismálanefnd til að fá enn frekar staðfestingu á þessu. Þetta er allt ráðherraræðið og það vill svo til að ég ræð ekki einn í mínum þingflokki ef hv. þingmaður skyldi halda það. Ég þarf að bera undir hann ýmis mál. Við erum nefnilega með sameiginlega stefnu. Varðandi þessa fyrirspurn og afskipti þar sem þingmaður er að krefjast afskipta viðskiptaráðherra, þ.e. framkvæmdarvaldsins, með Samkeppnisstofnun. Mér fannst hv. þingmaður ekki svara því: Hvað átti ráðherra að gera? Átti hún að segja forstjóra Samkeppnisstofnunar að hann hefði ekki staðið sig í stykkinu og hann skyldi fara að rannsaka þetta og hitt? Eru þetta ekki einmitt þau pólitísku afskipti sem menn eru alltaf að gagnrýna? Er þetta ekki akkúrat það? Og er það ekki einmitt þetta sem komið er í veg fyrir með því að hafa stjórn sem hlítir ekki beinu boðvaldi ráðherra? Ég held að frumvarpið sé mjög til bóta að þessu leyti og hv. þingmaður komi ekki með svona fyrirspurnir eftir það.

Virðulegi forseti. Ég er að heyra það í þessum ræðustól og sá það líka í einhverju dagblaði eða fjölmiðli að efnahags- og viðskiptanefnd og nefndir þingsins væru bundnar trúnaði um allt sem fram færi í nefndunum. Ég held að hv. þingmaður ætti að lesa þingsköpin. Það er einungis utanríkismálanefnd sem bundin er trúnaði um það sem sagt er í nefndinni.  Varðandi ákvæðið sem þingmaðurinn var líka gerður afturreka með í þingflokknum, um 27. gr., þá segir svo í áliti réttarfarsnefndar, með leyfi forseta, og menn hafa nú viljað skoða það sem sú nefnd segir: „Hvorki EES-samningurinn né fylgisamningar hans gera ráð fyrir að íslenskir dómstólar séu bundnir við dóma EFTA-dómstólsins eða EB-dómstólsins.“ Þess vegna var sú tillaga sem Stefán Már Stefánsson setti fram fyrir nefndina fullkomlega eðlileg og réttmæt og hefði átt að láta reyna betur á það fyrir Eftirlitsstofnun EFTA frekar en að hætta við þetta og taka séns á því að brjóta ákvæði stjórnarskrárinnar eins og mér sýnist stjórnarflokkarnir gera með því að taka ekki tillit til þeirra réttmætu ábendinga og tillögu sem Stefán Már Stefánsson setti fram.

Hæstv. forseti. Nú hefur stjórnarandstaðan tjáð sig um þetta mikilvæga mál við 2. umr. og það er óhætt að segja að það hafi ekki margt nýtt komið fram í þeirri umræðu. Ég segi, hæstv. forseti, að þetta ágæta fólk og þessir hv. þingmenn kunna ekki gott að meta þegar verið er að stórauka framlög til samkeppnisyfirvalda um hvorki meira né minna en 60 milljónir þannig að hægt verður að fjölga sérfræðingum sem fjalla um það mikilvæga mál sem er að vinna gegn samkeppnishömlum úr 10 í 17. Þetta er ekki nefnt af þingmönnum stjórnarandstöðunnar. Samt er búið að halda hér ræður vetur eftir vetur um að það vanti fjármagn til samkeppnisyfirvalda til að þau geti staðið sig í stykkinu. Ég undrast það hversu einsleitur málflutningur hv. þingmanna er og mér finnst hann ekki vera þeim til mikils sóma. Þetta frumvarp byggir á nefndaráliti eins og allir vita sem kemur frá nefnd sem ég skipaði um stefnumótun íslensks viðskiptalífs. Fjórar af fimm megintillögum nefndarinnar eru í frumvarpinu og það er eingöngu ákvæðið um húsleitina sem ekki er inni. Hvers vegna skyldi það vera? Ég minni á að fyrir u.þ.b. ári svaraði ég fyrirspurn í þinginu um hvort ég teldi að þetta ákvæði ætti erindi inn í samkeppnislög. Ég var ekki sannfærð um það og taldi að ég mundi ekki beita mér fyrir því nema mér væri það skylt samkvæmt tilskipun frá Evrópusambandinu. Ég met mikils friðhelgi heimilisins og fjölskyldunnar. Hverjum dettur í hug að forstjórar fyrirtækja séu það skyni skroppnir að þeir mundu ekki geyma þessi gögn einhvers staðar annars staðar ef þeir vita að hægt er að ráðast inn á heimili þeirra? Ég er ekki að útiloka að þetta verði ekki tekið inn í lög en mér finnst það ekki sjálfsagt, svo mikið er víst. Því var haldið hér fram að viðskiptaráðuneytið hefði sagt, þegar það kynnti frumvarpið fyrir Samkeppnisstofnun, að ekki yrðu gerðar breytingar á stjórnsýslu stofnunarinnar. Það er bara ekki rétt. Þarna er einhver misskilningur á ferðinni. Því er haldið fram að þetta frumvarp sé bara bókstaflega hefndaraðgerðir út af olíumálinu. Hvernig geta hv. þingmenn borið þetta á borð? Ég er undrandi. Ekki síst þegar haft er í huga að nefndin sem vinnur í rauninni þær tillögur sem hér er komið fram með er skipuð 27. janúar 2004, hún skilar skýrslu 1. október 2004 og úrskurður samkeppnisráðs vegna olíumálsins er felldur 28. október 2004. Formaður þeirrar nefndar sem fjallar um þessi mál, þ.e. stefnumótun í íslensku viðskiptalífi, er Gylfi Magnússon, dósent við Háskóla Íslands. Eru hv. þingmenn að halda því fram að þessi maður vinni eins og strengjabrúða í höndum viðskiptaráðherra og komi þá væntanlega bara með álit eins og viðskiptaráðherra hefur pantað? Mér finnst það niðurlægjandi gagnvart þessum virta manni að bera þetta á borð. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir sagði að gerðar hefðu verið grundvallarbreytingar á frumvarpinu eftir að úrskurður samkeppnisráðs hefði verið felldur. Hvaða breytingar voru það? Í fyrsta lagi ákvæðið um húsleitina sem ég var búin að nefna. Í öðru lagi ákvæði um að Samkeppnisstofnun geti gripið til aðgerða gegn aðstæðum á markaði, í c-lið 17. gr. gildandi laga. Það var tekið út og það er búið að útskýra það heilmikið hér af kollegum mínum í stjórnarflokkunum. Í þriðja lagi er það ákvæði um að stjórnarmenn megi ekki hafa beinna eða verulegra hagsmuna að gæta í atvinnustarfsemi. Það er tekið út þar sem það þótti vera of takmarkandi. Í fjórða lagi heimild Samkeppniseftirlits til að fara með mál sem áfrýjunarnefnd hefur úrskurðað um fyrir dómstóla. Það er ekki í samræmi við hefðir okkar að lægra stjórnvald, þ.e. Samkeppniseftirlitið, getið áfrýjað úrskurði hærra setts stjórnvalds og því var þetta tekið út. Þetta eru þær grundvallarbreytingar sem hv. þingmaður talar um að hafi verið teknar út eftir að úrskurður var felldur í olíumálinu. Ég vil aðeins rifja hér upp skipunarbréf nefndarinnar margnefndu, með leyfi forseta: „Samkvæmt skipunarbréfi var nefndinni meðal annars ætlað að taka fyrir hvernig bregðast mætti við aukinni samþjöppun í íslensku viðskiptalífi og með hvaða hætti þróa ætti reglur þannig að viðskiptalífið væri skilvirkt og nyti trausts. Nefndin fjallaði m.a. um skipulag samkeppnisyfirvalda og hvernig eftirliti með samkeppnishömlum yrði best fyrir komið. Þá ræddi nefndin um heimildir samkeppnisyfirvalda til að bregðast við brotum á samkeppnislögum og aðstæðum sem hafa skaðleg áhrif á samkeppni. Nefndin fjallaði einnig um fyrirkomulag rannsókna á samkeppnis- og viðskiptaháttum, eignatengsl fyrirtækja og hringamyndun.“ Helstu niðurstöður nefndarinnar um stefnumótun íslensks viðskiptaumhverfis eru, með leyfi forseta: „Að nauðsynlegt sé að efla eftirlit með samkeppnishömlum á markaði. Var það niðurstaða nefndarinnar að þetta yrði m.a. gert með því að gera störf samkeppnisyfirvalda skilvirkari og veita meira fjármagn til þeirra. Jafnframt lagði nefndin til að þau verkefni er lúta að eftirliti með óréttmætum viðskiptaháttum og gagnsæi markaðarins verði ekki unnin í sömu stofnun og þau verkefni sem snúa sérstaklega að samkeppnismálum.“ Þetta er sjálfsagt allt saman bara pólitík og kemur ekkert því máli við að það er dósent við Háskóla Íslands, Gylfi Magnússon, sem er formaður fyrir þessari nefnd 

Það er reisn yfir þessari ræðu.

Það er nefnilega það. Það er búið að tala hér síðan klukkan ellefu í morgun af hálfu stjórnarandstöðunnar og svo ef ég tala og fæ að segja skoðun mína þá er það ekki leyfilegt. Nei, þá er það ómerkilegur málflutningur gagnvart formanni úti í bæ. Er það ekki, hv. þm. Ögmundur Jónasson? Þvílíkt og annað eins. Ég minnist þess þegar 1. umr. fór fram um samkeppnislagafrumvarpið, þar sem því var haldið fram af stjórnarandstöðunni í hverri ræðunni á fætur annarri að verið væri að veikja samkeppnislögin og samkeppniseftirlitið og þar fram eftir götunum, þá brá ég mér aðeins frá og flutti ávarp á aðalfundi Samtaka verslunar og þjónustu. Á þeim fundi talaði m.a. Jón Ásgeir Jóhannesson. Hann hélt því fram á þeim fundi að það frumvarp sem lægi fyrir þinginu styrkti svo óeðlilega mikið samkeppnislögin og samkeppniseftirlitið að það væri vart verandi á Íslandi í fyrirtækjarekstri. Þetta kannski sannfærði mig um á þeim drottins degi að ég væri dálítið á réttri leið með þetta mál. Með því að fara einhvern milliveg á milli þess að hlusta á gífuryrðin í stjórnarandstöðunni og þess fulltrúa viðskiptalífsins sem sennilega er átt við þegar hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir talar um viðskiptasamsteypur og að ég gangi erinda þeirra. Það voru hennar orð áðan.

… Jón Ásgeir.

Einhverjir sögðu áðan að fróðlegt yrði að heyra ræðu ráðherra en ég er því miður hrædd um að það verði ekki mjög fróðlegt því að það er ekkert nýtt að segja. Það er ekkert nýtt að segja frá 1. umr. Sömu vitleysurnar eru bornar hér á borð af hálfu stjórnarandstæðinga og í sjálfu sér er ekki hægt að segja mikið meira um þetta mál en ég ætla þó að fara yfir örfá atriði sem helst eru dregin fram af hálfu stjórnarandstæðinga. Það er þá fyrst að engin stjórnsýsluúttekt hafi verið gerð á Samkeppnisstofnun og engar röksemdir fyrir breytingum. Þannig er að áður en frumvarpið var sett fram fór ráðuneytið ítarlega yfir núverandi starfsmannahald og verkaskiptingu Samkeppnisstofnunar ásamt fyrirhuguðu skipulagi Samkeppniseftirlitsins og var Samkeppnisstofnun m.a. falið að gera áætlun um starfsmannahald og skipurit fyrir Samkeppniseftirlitið. Þetta vildi ég að kæmi fram. Hins vegar hafna ég því sem mér finnst að hafi verið lagt hér til, að Samkeppnisstofnun sem slík eigi að ráða því hvernig löggjafinn gengur frá löggjöf sem varðar þessa stofnun. Það er ekki þannig. Auðvitað koma fram sjónarmið frá stofnuninni, og þau hafa nú heldur betur komið fram, en ekki er þar með sagt að það eigi að ráða ferðinni. Það er ekki þannig sem við vinnum á hv. Alþingi. Það er ekki þannig að Bændasamtökin eða bændur í landinu ákveði nákvæmlega hvernig sú löggjöf lítur út sem varðar bændur eða starfsmenn ríkis og bæja hvernig lög um - þá dettur mér nú í hug BSRB, sem er stundum hér til umræðu - það eru ekki fulltrúar þeirra samtaka sem ákveða starfsmannalögin eða útgerðarmenn lög um fiskveiðistjórn. Við verðum að bera gæfu til þess að horfa aðeins víðar á málin en svo að við hlustum eingöngu á hagsmunaaðila hverju sinni.  Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson sagði að formaður áfrýjunarnefndar samkeppnismála hefði sagt að með þessum breytingum væri verið að veikja samkeppnislögin og samkeppniseftirlitið í landinu. Haft hefur verið samband við formanninn og hann kannast ekki við að hafa sagt þetta, hér er því ekki farið með rétt mál. Eitt af því sem haldið er fram í sambandi við verkefni og hlutverk stjórnar er að minni hæfisskilyrði séu hvað varðar stjórnarmenn í eftirlitinu en nú er. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir fór yfir þessi mál að einhverju leyti og ég vil halda því til haga. Og vegna þess að því er líka haldið fram að ekki sé miklum erfiðleikum bundið að skipa samkeppnisráð í dag, þá vil ég upplýsa að það hefur verið svolítið mál. Það er ekki einfalt að finna einstaklinga sem ekki eiga einhverra hagsmuna að gæta og þannig mun það eflaust verða áfram. En ekki þýðir að tala um það, við verðum að leysa úr því. Það er hins vegar mjög skýrt eins og hv. þingmenn vita að stjórnarmenn og forstjóri skuli hvorki taka þátt í meðferð mála þar sem þeir eiga verulegra hagsmuna gæta né mála er varða aðila sem eru þeim tengdir persónulega eða fjárhagslega. Þarna verðum við að finna lausnir og vinna málefnalega að hlutum. Ég tel að hv. þingmenn séu að gera þarna allt of mikið úr hlutum sem verður bara að leysa úr á málefnalegan hátt. Þetta held ég að okkur hafi tekist hvað varðar samkeppnisráð og mun eflaust takast líka í sambandi við Samkeppniseftirlitið og þá stjórn sem þar mun sitja og forstjóra. Síðan er það þetta margumtalaða mál sem varðar c-lið 17. gr. sem felldur er brott. Því er haldið fram að með því sé ekki hægt að berjast gegn hringamyndun. Ég vil taka fram að mér fannst ekkert sjálfgefið að taka inn í frumvarpið það ákvæði sem nefndin lagði til að gert yrði að lögum og varðar heimild samkeppnisyfirvalda til að brjóta upp fyrirtæki til að breyta atferli og skipulagi hjá aðilum sem brjóta lög. Hins vegar eftir að ég hafði farið yfir það mál og kynnt mér það og kynnt mér hvað aðrar þjóðir eru að gera í því sambandi, ekki síst Evrópusambandið, taldi ég rétt að taka það ákvæði inn. Það ákvæði sem var tekið út úr 17. gr. er hins vegar ákvæði sem kom inn í meðförum þingsins þegar upphaflega voru sett samkeppnislög og það hefur stundum verið kennt við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og ekkert verra ákvæði fyrir það. En það er hins vegar, eins og hér hefur komið fram, ekki í samræmi við samkeppnisreglur Evrópusambandsins og ef það hefði óbreytt orðið að lögum, ásamt þeim breytingum sem lagðar eru til með 2. mgr. 16. gr. hefði Samkeppniseftirlitið haft víðtækari heimildir hér en framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, það er bara þannig. En það segir ekki að okkur hefði ekki verið heimilt að halda því ákvæði inni, okkur var það svo sannarlega heimilt. En við ákváðum að taka það út vegna þess að það kemur inn annað ákvæði í staðinn. Ég vil spyrja hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hvort þeir séu þeirrar skoðunar að heimilt eigi að vera að grípa til slíkra aðgerða, róttækra aðgerða, sem eru þær að breyta atferli eða skipulagi hjá fyrirtækjum án þess að viðkomandi fyrirtæki hafi brotið lög. Finnst hv. þingmönnum það sanngjarnt og eðlilegt? Mér finnst það ekki vera eðlilegt. Mér finnst að þetta séu hörð ákvæði og harðar aðgerðir ef út í slíkt er farið og þá eigi það ekki að vera á grundvelli annars en þess að viðkomandi fyrirtæki hafi brotið lög. Ég var búin að nefna húsleitarheimildina en ég vil einnig taka fram í því sambandi að það er ekki bara að það orki tvímælis að ganga svo langt gagnvart heimilum og fjölskyldum heldur er hér atriði sem þarf að koma fram að í tillögum nefndarinnar var gert ráð fyrir að það yrði lögregla en ekki samkeppnisyfirvöld sem mundu framkvæma slíka leit. Nefnd er að störfum á vegum forsætisráðherra sem er að skoða samskipti lögreglu, samkeppnisyfirvalda og Fjármálaeftirlitsins í refsiréttarlegu tilliti og ekki er útilokað að þegar sú nefnd hefur skilað niðurstöðum, sem verður vonandi síðar á þessu ári, verði þetta tekið til skoðunar. En a.m.k. á meðan ekki hefur fengist niðurstaða í því máli hvað varðar þessi refsiréttarlegu ákvæði er að mínu mati ekki mögulegt að setja ákvæði inn í lögin. Síðan var það ákvæðið sem varðar að Samkeppniseftirlitið fái heimild til að leita til dómstóla með úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Þetta var ég búin að koma inn á. Það er síðan staða forstjórans, að hann sé ekki jafn vel varinn fyrir pólitískum afskiptum. Þannig er, eins og allir þekkja, að forstjóri Samkeppniseftirlitsins verður skipaður af þriggja manna stjórn. Hann verður ekki ráðherraskipaður eins og er í dag. Ef rétt er að nota þetta orðalag, að vera varinn fyrir pólitískum afskiptum, þá tel ég að ekki sé nokkur vafi á því að forstjóri Samkeppniseftirlitsins yrði betur varinn gagnvart hugsanlegum afskiptum pólitíkusa og ráðherra í hinu nýja fyrirkomulagi en í hinu gamla þar sem forstjórinn er ráðinn af ráðherranum. Það snýr því allt á haus hvað varðar málflutning hv. þingmanna stjórnarandstöðunnar. Svo er ég spurð hvort forstjóri Samkeppnisstofnunar verði endurráðinn. Hvernig í ósköpunum á ég að svara því? Þarna er verið að biðja mig að hafa pólitísk afskipti af stofnuninni í öðru orðinu en hinu orðinu ekki. Það snýr því allt á haus hvað varðar málflutning hv. stjórnarandstæðinga. Ég eiginlega undrast það, ég segi það aftur, hvernig þeir geta borið allt það á borð sem hér hefur verið borið á borð á þessum klukkutímum sem liðnir eru af umræðunni og eru nokkuð margir klukkutímar eftir eftir því sem mér sýnist á mælendaskránni. Ég ætla ekki að fara frekar ofan í hlutverk stjórnar, búið er að gera það ágætlega af öðrum því að það er svo augljóst að hún mun ekki koma að málum nema á lokastigum en ekki hvað varðar hugsanlegar aðgerðir samkeppnisyfirvalda gagnvart fyrirtækjum. Frumvarpið felur ekki í sér heildarendurskoðun á gildandi samkeppnislögum, eins og komið hefur fram, heldur er einungis verið að ræða breytingar sem varða niðurstöðu þeirrar ágætu nefndar sem ég skipaði og vann ákaflega gott verk. Ég vil að síðustu segja, hæstv. forseti, að ég er, eins og hér hefur komið fram, mjög ánægð og stolt yfir því að stjórnarflokkarnir hafa náð samstöðu um svo mikilvægt mál eins og þetta mál er og vil nota tækifærið og þakka efnahags- og viðskiptanefnd fyrir mjög gott starf við frumvarpið og lýsi ánægju með þær breytingar sem lagðar eru til af hálfu meiri hlutans. Við erum að skerpa fókusinn, við erum að leggja áherslu á mikilvægasta málið, sem er það að berjast gegn samkeppnishömlum í viðskiptalífinu og það sem er mikilvægt er að við erum að stórauka fjármagn, fjárframlög til eftirlitsins og neytendamála, sem nemur tugum milljóna og þýðir að hægt verður að fjölga sérfræðingum sem vinna að þessum málum úr tíu í sautján. Þar að auki er verið að auka sjálfstæði samkeppnisyfirvalda og það skiptir miklu máli. Það er ekki hægt að halda öðru fram en að verið sé að auka sjálfstæði samkeppnisyfirvalda. Allt það sem heyrst hefur hér í dag um að það sé gagnstætt stenst ekki, enda hafa hv. þingmenn ekki rökstutt það.

Virðulegur forseti. Það hlýtur að vera einsdæmi á Vesturlöndum að viðskiptaráðherra lýsi því yfir í þjóðþinginu að þegar forstjóri eins öflugasta fyrirtækis landsins, Jón Ásgeir Jóhannesson, forstjóri Baugs, telji að offari sé farið í lagasetningu og stjórnvaldsaðgerðum, telji viðskiptaráðherra að hún sé á réttri leið þegar hún vekur slíkar áhyggjur hjá frammámönnum í íslensku atvinnulífi. Er það nema von, virðulegur forseti, að menn hafi áhyggjur af annarlegum sjónarmiðum hjá hæstv. viðskiptaráðherra. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvers vegna ósk hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur 1998 um skýrslu um olíu- og tryggingafélögin var hafnað. Hvers vegna hafnaði ráðherra þeirri úttekt á þeim tíma? Og í öðru lagi hvort hún sé ekki tilbúin til að lýsa því yfir að þessi kerfisbreyting muni ekki leiða til þess að stjórnendur Samkeppnisstofnunar þurfi að sækja um störfin sín aftur, heldur hvort hún sé ekki tilbúin til að lýsa því yfir 

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu þurfa starfsmenn að sækja um aftur, því það er verið að tala um nýja stofnun sem heitir Samkeppniseftirlit. Ákvæðið sem sett er inn núna af hálfu meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar er starfsmönnum í hag, það er til þess að þeir þurfi ekki að bíða í óvissu eftir því að verða ráðnir til nýrrar stofnunar að stjórnin fær það hlutverk að ráða starfsmenn, ekki nýja starfsmenn, heldur þá starfsmenn sem starfa hjá Samkeppnisstofnun á nýjan leik hjá Samkeppniseftirlitinu. Ég sagði að ég teldi mig hafa verið á réttri leið þegar ég hlustaði sama daginn á stjórnarandstöðuna á hv. Alþingi og einn af öflugustu forstjórum okkar í íslensku viðskiptalífi. Þegar öfgarnar eru miklar trúi ég því að einhvers staðar mitt á milli sé sannleikurinn. Það er a.m.k. skoðun okkar framsóknarmanna.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra svaraði því ekki hvers vegna hún hafnaði rannsókn á olíu- og tryggingafélögunum 1998. Látum það liggja milli hluta enda veit ég ekki hversu miklum tilgangi það þjónar að eiga orðastað við virðulegan hæstv. ráðherra. Það er sannarlega áhyggjuefni að eftir að stjórnendur Samkeppnisstofnunar höfðu frumkvæði að því að svipta hulunni af samsæri gegn neytendum, samráði olíufélaganna árum saman með milljarðatjóni fyrir neytendur í landinu og fyrir samfélagið allt, verði lyktir málsins ekki þær að þeir stjórnendur séu efldir og hafðir með í ráðum um eflingu á samkeppniseftirlitinu í landinu. Nei, þvert á móti verður það til þess að viðskiptaráðherra gengur fram, leggur niður stofnunina og auglýsir störf stjórnendanna. Það er sannarlega áhyggjuefni, virðulegur forseti, þau skilaboð sem þannig 

Hæstv. forseti. Ég vil taka fram vegna þess að ég hef kannski ekki gert það úr þessum stóli, en ég tel að Samkeppnisstofnun hafi staðið sig mjög vel í olíumálinu, mjög vel. Það er staðfest af hálfu áfrýjunarnefndar að svo hafi verið. Hins vegar er það tilviljun að þessi mál beri upp á sama tíma, vegna þess, eins og ég fór yfir áðan, að ég skipaði viðskiptalífsnefndina í janúar á síðasta ári en það var ekki fyrr en í október sl. sem úrskurður samkeppnisráðs lá fyrir, á svipuðum tíma og skýrsla nefndarinnar var birt opinberlega. Þetta er því mikil tilviljun. Ef vilji er fyrir hendi hjá hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar er auðvelt að setja eitthvert samband þarna á milli, en það er ósanngjarnt.

Virðulegi forseti. Ég var einn þeirra sem biðu með eftirvæntingu eftir því að hæstv. viðskiptaráðherra mundi fjalla um þetta tiltekna mál og upplýsa okkur um sjónarmið sem við höfum ekki fengið og reynt að rökstyðja þá leið sem ætlunin er að fara. Það kom ekkert fram í máli hæstv. ráðherra, ekki nokkur skapaður hlutur sem gerir það að verkum að nokkur leið sé að draga þá ályktun að hæstv. ráðherra sé á réttri leið. Reyndar mun ég ekki í stuttu andsvari geta svarað öllu því sem fram kom hjá hæstv. ráðherra, en hins vegar vísa ég því alfarið á bug að ég hafi farið með rangfærslur áðan, enda fékk ég það staðfest í samtali við formann áfrýjunarnefndar samkeppnismála um að svo var ekki. Ég vil þó segja það í umræðunni, virðulegi forseti, að niðurstaða frumvarpsins er nákvæmlega það sem Samtök atvinnulífsins pöntuðu í eigin frumvarpi frá árinu 2002 og nákvæmlega þær hugmyndir sem hæstv. ráðherra er að fylgja fram á hinu háa Alþingi.

Hæstv. forseti. Mér er legið á hálsi fyrir að vera málpípa atvinnulífsins og skammast mín ekki fyrir það. Ég hef hins vegar lagt áherslu á að viðskiptalífið þarf að njóta trausts og út á það gengur málið. Það gengur út á að viðskiptalífið þarf að vinna samkvæmt reglum. Við verðum að hafa sterk samkeppnisyfirvöld til að takast á við erfið mál sem upp geta komið þegar fyrirtæki fara ekki að lögum. Verið er að styrkja lagagrundvöllinn með frumvarpinu, verði það að lögum, og það skiptir mjög miklu máli. Það er ekki allt í lagi í íslensku viðskiptalífi, það er bara þannig, því miður. Það eru að gerast stórkostlegir hlutir, flest allir jákvæðir, en það er líka hægt að finna þar neikvæða þætti og við verðum að hafa lög í landinu til að geta tekið á þeim og stofnanir sem hafa það hlutverk verða að hafa fjármagn til að geta unnið verkefni sín.

Virðulegi forseti. Ekki mun gefast tími til að fara yfir allt sem hæstv. ráðherra sagði. Ég vil þó leiðrétta eitt sem hæstv. ráðherra sagði, að núverandi forstjóri Samkeppnisstofnunar var skipaður með lögum þegar samkeppnislögin voru sett. Þar af leiðandi var hann ekki skipaður af ráðherra, það var ákveðið í lögum að hann skyldi taka við. Í öðru lagi lögðu Samtök atvinnulífsins mikla áherslu á það í skýrslu 2002 að 17. gr. c færi út, að samkeppnisráð yrði fellt niður, leitarúrræðin og málshöfðunin væru ekki til staðar. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það í umræðunni að orðið er nákvæmlega við þeim óskum nú, en það er ekki orðið við óskum Neytendasamtakanna. Það er ekki orðið við óskum launþega í landinu. Ekki er orðið við óskum helstu sérfræðinga á sviði samkeppnismála í landinu. Nei, það er orðið við óskum allt annarra. Virðulegi forseti. Sem betur fer mun umræðan halda 

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður heldur því annars vegar fram að það hafi ekki verið mjög merkilegt sem fram kom í máli mínu, en hins vegar var það svo margt að hann getur ekki brugðist við því í stuttu andsvari. Það er nú eins og það er. Ég vil halda því fram að c-liður 17. gr. sé bastarður í lögunum, hann er ekki í samræmi við evrópskan rétt og hann kemur inn í nefndarstarfi á sínum tíma þegar lögin voru upphaflega sett. Það sem er kannski mikilvægast er að ákvæðið hefur aldrei verið nýtt. Það segir sína sögu. Nú segja samkeppnisyfirvöld að það sé gríðarlega mikilvægt að hafa ákvæðið í lögunum, en það hefur aldrei verið nýtt. Það er því ákvæðið sem kemur í staðinn sem skiptir máli, þ.e. heimild samkeppnisyfirvalda til að bregðast við gagnvart fyrirtækjum sem brjóta lög. Það er málið.

Herra forseti. Það er alveg augljóst að hæstv. ráðherra gerir ekkert með þetta ítarlega álit Samkeppnisstofnunar, en Samkeppnisstofnun hefur sýnt faglega fram á það á hvers konar villigötum hæstv. ráðherra er og öll rök sem ráðherrann hefur sett fram fyrir breytingunum eru hreinlega skotin í kaf af Samkeppnisstofnun. Ég ætla að grípa niður í umsögn Samkeppnisstofnunar af því að ráðherrann talar um að hér séu bornar á borð vitleysur. Hér stendur, með leyfi forseta: „Ef þessi tillaga frumvarpsins“ - þ.e. 17. gr. c - „nær fram að ganga felur hún í sér ótvíræða veikingu á samkeppnislögum og takmörkun á möguleikum samkeppnisyfirvalda til að bregðast við alvarlegum samkeppnishömlum sem stafað geta af óhæfilegri samþjöppun og skaðlegri fákeppni.“ Og ekki sé hægt að bregðast við yfirburðarstöðu fyrirtækja á tilteknum mörkuðum. Telur hæstv. ráðherra virkilega að hér sé bara um vitleysu að ræða? Tekur ráðherrann virkilega ekkert mark á því sem fram kemur í áliti Samkeppnisstofnunar?

Hæstv. forseti. Fyrst ákvæðið er svona gríðarlega mikilvægt og takmarkar svo mikið möguleika samkeppnisyfirvalda á að bregðast við, hvers vegna hefur ákvæðið aldrei verið notað? Kannski getur hv. þingmaður frætt mig um það.

Herra forseti. Það skyldi þó ekki vera að áhrifin af ákvæðinu, að hafa það í lögunum, hafi virkað. Ég tók eftir því að hæstv. ráðherra kallaði ákvæðið bastarð áðan. Hvenær kom það í samkeppnislögin? Það kom í samkeppnislögin þegar Halldór Ásgrímsson, núverandi forsætisráðherra, var formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Tók hann inn þennan bastarð sem hæstv. ráðherra kallar svo? Ég vil spyrja ráðherrann af því hún hefur ekki svarað mér um starfsfólkið og þetta ákvæði til bráðabirgða: Telur ráðherrann eðlilegt að stjórn Samkeppnisstofnunar, sem er pólitískt skipuð, ráði starfsfólkið, forstjórann og starfsfólkið sem forstjóri á að ráða? Hér er um að ræða stjórn sem hugsanlega hefur hagsmuna að gæta af því hverjir verða skipaðir í hinar ýmsu stöður í Samkeppnisstofnun. Telur ráðherrann virkilega eðlilegt að það verði stjórn stofnunarinnar í upphafi sem skipar allt starfsfólk stofnunarinnar en ekki forstjóri? Ég óska eftir svörum við þessu, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Það er náttúrlega ekki rétt að halda því fram að þarna sé um allt starfsfólk að ræða. Verið er að tala um það starfsfólk sem vinnur núna hjá Samkeppnisstofnun til að það þurfi ekki að búa við óvissu. Það er verið að gera þetta fyrir starfsfólkið, það er þannig sem við hugsum þetta, að hægt sé að ráða það til nýrrar stofnunar vegna þess að mikilvægt er að hin nýja stofnun geti hafið starfsemi strax í sumar, að lögin taki gildi 1. júlí. Það er ekki gott að hafa óvissu ríkjandi í þessum mikilvæga málaflokki, þess vegna er þetta mjög mikilvægt. Hv. þingmaður talaði um að ákvæðið sem ég kallaði bastarð í 17. gr. hefði komið inn 1992. Það er rétt að þá var Halldór Ásgrímsson formaður í efnahags- og viðskiptanefnd, þá í stjórnarandstöðu og stóð sig mjög vel eftir því sem mér skilst. Það má vel vera að hann hafi þarna leitað málamiðlana við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, en 

Hæstv. forseti. Það er greinilegt að hæstv. ráðherra er heitt í hamsi og mikið niðri fyrir. Ég hafði reyndar orðið var við það fyrr í dag í áköfum frammíköllum ráðherrans þegar ég flutti ræðu mína og þess vegna bjóst ég við innihaldsríkri ræðu. Það reyndist hins vegar ekki vera, því allri gagnrýni sem hér hefur verið sett fram er ýtt út af borðinu, annars vegar á þeirri forsendu að fólk kunni ekki gott að meta og hins vegar að allir séu að misskilja eðli málsins. Þar með er allri gagnrýni stjórnarandstöðunnar, Samkeppnisstofnunar, launþegasamtakanna og Neytendasamtakanna vísað á bug. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig fær hún þann skilning að forstjóri Samkeppniseftirlitsins verði betur tryggður, að starfsöryggi hans verði betur tryggt með því að taka hann út úr kjara- og réttindakerfi opinberra starfsmanna og þeim reglum sem 

Hæstv. forseti. Ég var ekkert sérstaklega að velta fyrir mér starfsöryggi hins væntanlega forstjóra, mér finnst það ekki vera aðalatriði í málinu. Ég er fyrst og fremst að velta fyrir mér hvort hin nýja stofnun verði ekki sjálfstæðari með því að forstjórinn heyri ekki beint undir ráðherra. Það kom fram áðan og er rétt að ég fór þar með rangt mál að hann var ekki ráðinn af ráðherra í upphafi, en hann heyrir þó beint undir ráðherra og er embættismaður eins og málið er í dag. Það er ekki nóg með að hann heyri beint undir ráðherra, heldur skipar viðskiptaráðherra allt samkeppnisráð án tilnefninga eins og þetta er í dag. Það vill svo til að af því það er enginn þarna sem hv. þingmenn geta tengt við stjórnarflokkana vita þeir ekki einu sinni hverjir eru í samkeppnisráði. Samt er alltaf verið að bera það á mig að ég sé með pólitísk afskipti og það séu náttúrlega mestar líkur á því að í stjórninni verði einhverjir flokkshestar og þar fram eftir götunum. Þetta er allt saman tómt bull.

Hæstv. forseti. Það var afskaplega fróðlegt að hlusta á málefnalegt innlegg ráðherrans í málinu. Þetta er allt saman tómt bull. Ráðherranum kemur starfsöryggi forstöðumannsins ekkert við. Ég heyrði ekki betur en hún hafi sagt það í ræðu sinni áðan að það væri ekki síður tryggt. Ég held því fram að embættismaður ráðinn til fimm ára samkvæmt lögum sem gilda um réttindi opinberra starfsmanna sé betur tryggður, starfsöryggi hans betur tryggt en hinn sem er tekinn út úr þessu kjaraumhverfi. Varðandi ráðningu nýs fólks er það iðulega gert og er margoft gert að núverandi starfsfólki eru tryggð störf og sambærileg störf. Það væri einnig hægt að gera það í þessu máli ef pólitískur vilji væri til þess. Að sjálfsögðu er það alltaf val á hvern er hlustað, það getur verið fólgin í því pólitík á hvern er hlustað. Að sjálfsögðu á að hlusta á þá sem gerst þekkja til málanna og það er starfsfólkið sem sinnir þessum málum, 

Hæstv. forseti. Ég hef hlustað á mjög marga í málinu. Ég tel að við höfum vandað okkur við lagasmíðina í viðskiptaráðuneytinu og er, eins og ég sagði áðan, mjög ánægð með útkomuna. Ég er sannfærð um að við erum að gera rétt með því að breyta þessu, með því að skerpa skilin og með því að einblína sérstaklega á mikilvæga þáttinn, sem er eftirlit með samkeppnishömlum. Það er stóra málið. Ég held að við ættum að tala saman eftir eitt ár eða tvö, það á að kjósa eftir tvö ár og þá getur vel verið að við tölum saman aftur, ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson. Þá skulum við fara yfir það hvort þetta hafi ekki verið rétt. Það er eðlilegt að stjórnarandstæðingar hafi efasemdir, það er hlutverk þeirra að gagnrýna og þar fram eftir götunum, en í þessu tilfelli er ég með býsna góða samvisku og trúi því að við séum á réttri leið.