Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Í dag fór fram atkvæðagreiðsla eftir 2. umr. um þetta mál og ég held að það gæti verið fróðlegt til upprifjunar að fara yfir hvernig sú atkvæðagreiðsla fór, hvað það var sem menn voru að fella og hvað það var sem menn voru að samþykkja. Það sem var fellt var í fyrsta lagi að takmarka heimildir fyrirtækja til að draga frá útistandandi viðskiptaskuldir í árslok. Eins og þetta er núna geta fyrirtæki dregið frá í árslok 5% af útistandandi viðskiptaskuldum og gert var ráð fyrir að það yrði takmarkað með ákveðnum hætti og felld niður sú heimild á fimm árum þó svo að fyrirtækin gætu fengið heimild til þess og gert ráð fyrir því í greininni að sannanlega tapaðar útistandandi viðskiptaskuldir væru dregnar frá. Þetta var fellt. Þetta mátti ekki. Það mátti ekki takmarka þessar heimildir fyrirtækjanna. Það var bannað og stjórnarliðið gerði ekki svo mikið sem líta á þessa till. þó hún hefði bersýnilega ein haft í för með sér hækkun á tekjum ríkissjóðs á næsta ári um 100-200 millj. kr. Það mátti ekki. Það var svo mikill afgangur í ríkissjóði að það mátti ekki bæta við hann. Og sá maður sem á helst að hafa umhyggju fyrir ríkissjóði og fær fyrir það kaup, heitir Þorsteinn Pálsson, er fjmrh. og er hæstv. að auki, tók þátt í að fella þessa tillögu. Umhyggja hans fyrir ríkissjóði lýsti sér með þessum hætti. Hann vildi ekki þennan pening, enda vill hann ekki peninga frá fyrirtækjunum. Þau eiga að hafa sem mest svigrúm, olnbogarými eins og það heitir stundum. Í öðru lagi var felld till. um að fyrirtækin gætu takmarkalítið dregið frá tekjum allt að 5% af matsverði vörubirgða í lok reikningsárs. Þetta mátti ekki samþykkja þó svo um sé að ræða fyrirtæki þar sem þetta er bersýnilega ekkert annað en niðurfærsla á skattgreiðslum til hinna sameiginlegu sjóða, ríkissjóðs í þessu tilviki. Þessa till. mátti ekki samþykkja. Hún hefði þýtt í tekjuauka fyrir ríkissjóð 100-200 millj. kr., en það má heldur ekki. Ríkið hefur svo miklar tekjur, svo mikinn afgang á næsta ári. Það er svo mikið af peningum til í heilbrigðismál, nóg af peningum til að kaupa Borgarspítala o.s.frv. Það var engin ástæða til að bæta þar við. Gæslumaður ríkissjóðs, hæstv. fjmrh., hv. 1. þm. Suðurl., taldi enga ástæðu til þess. Þannig væri ástandið í heilbrigðismálum, samgöngumálum og skólamálum á Suðurlandi að það væri ekki nokkur leið að laga þar nokkuð eða bæta um betur á neinn hátt. Þar er allt fullkomið, eins og hv. þm. Eggert Haukdal veit. Þar þarf engu við að bæta. Nei, það mátti ekki samþykkja þetta. Og það mátti heldur ekki samþykkja till. um að fella niður framlög í fjárfestingarsjóði. Það eru nú litlar 700 millj. sem fyrirtækin draga frá vegna fjárfestingarsjóðanna á þessu ári. Tekjur ríkissjóðs, ef það væri skattlagt, væru 350 millj. kr. Það mátti ekki heldur koma í ríkissjóð. Það er svo mikið í ríkissjóði að það má ekki bæta þar við. Hann þolir ekki meira. Hann er að sligast af oftekjum. Fjmrh. veit ekki sitt rjúkandi ráð yfir þessu ástandi ríkissjóðs og mátti ekki til þess vita að það yrði bætt þar við örlitlu, 350 millj. kr., svipaðri upphæð og flestöll framkvæmdaframlög ríkisins á árinu 1987. En vegna þess að við Alþýðubandalagsmenn viljum efla fyrirtækin til nýsköpunar í atvinnulífinu svo sem kostur er fluttum við ekki bara till. um að skerða nokkuð möguleika fyrirtækjanna til að draga frá heldur fluttum við einnig till. um að framleiðslufyrirtæki væri heimilt að draga frá hagnaði annað hvert ár allt að 5% af hagnaði vegna rannsóknar-, þróunar- og markaðsstarfs á vegum fyrirtækisins. Þarna var till. um að stuðla að nýsköpun í atvinnulífinu. Þróun nýrrar tækni, markaðssóknar. Og fátt er brýnna núna í atvinnumálum þessa lands en að menn gleymi sér ekki svo í góðærinu að menn láti það eiga sig að stuðla að nýsköpun og endurnýjun í okkar atvinnulífi, sérstaklega í hvers konar nýrri tækniþróun, m.a. upplýsingatækni sem grannþjóðir okkar verja nú til stórkostlegum fjármunum úr ríkissjóði, m.a. íhaldsstjórn eins og stjórn Margrétar Thatcher. Nei, það má ekki undir þessari íhaldsstjórn hér. Það má ekki efla fyrirtækin til rannsóknar- og þróunarstarfsemi og nýsköpunar í atvinnulífinu. Það er bannorð. Það mátti ekki líta á svoleiðis till. Henni var hafnað. Þegar um er að ræða frádrátt í fyrirtæki til að festa í steinsteypu er allt í lagi að draga frá 700 millj. kr., en þegar um er að ræða nýsköpun í atvinnulífi og þróun nýrrar tækni: Bannað. Því er hafnað. Því var líka hafnað að draga nokkuð úr í sambandi við fyrningar lausafjármuna og fastafjármuna sem fyrirtæki eru með í rekstri. Þar hækkaði ríkisstjórnin fyrningarfrádrættina í upphafi síns ferils. Hér var flutt í dag og felld till. um að fyrningunni yrði breytt í það horf sem hún var áður. Nei, það mátti ekki þó svo að fyrir því séu efnahagsleg rök í dag í þeirri þenslu sem er fyrirsjáanleg, m.a. til að draga úr verðbólguhættu, að taka skatta af fyrirtækjum sem hafa mestan hagnað. En það mátti ekki. Fyrirtækin áttu með stórauknum hagnaði á næsta ári að geta stuðlað að aukinni verðbólgu. Þau fá að vera í friði til þess. Síðan kem ég að till. sem olli mestum úlfaþyt í dag. Það var till. um að menn teldu ekki fram einkaneyslu á rekstri fyrirtækja. Till. var felld hér með nafnakalli. Till. var svona: "Persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna er óheimilt að telja til rekstrarkostnaðar. Skal ríkisskattstjóri gefa út árlega reglur um takmörk skv. þessum tölulið. Risnu má ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækisins. Ríkisskattstjóri setur reglur um risnukostnað fyrirtækja eftir stærð þeirra og veltu með hliðsjón af markaðsstöðu fyrirtækjanna. Við ákvörðun sína skal ríkisskattstjóri sérstaklega gæta þess að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess færist aldrei á kostnað fyrirtækisins." Hv. þm. Halldór Blöndal, sem er með þessa fínu réttlætistaug á sínum stað og tekur ævinlega við sér þegar eitthvað er nefnt hér sem hann telur að til bóta megi horfa fyrir þjóðina og þjóðarhag, stökk upp og spurði: Getur það verið, er það hugsanlegt að það gerist einhvers staðar að það sé verið að færa persónulega eyðslu á fyrirtækin í landinu? Getur það virkilega verið að skattstjórarnir séu svo aumir að þeir passi þetta ekki? Er þetta hugsanlegt? Ég heimta svör frá skattstjórunum, hvort þeir líði þetta? Mér þótti vænt um að heyra hvernig hv. þm. Halldór Blöndal rauk upp svo að segja, knúinn af þessari sterku innri réttlætistilfinningu, og kallaði á úrbætur í þessum málum og lýsti þannig beinum stuðningi við þá hugsun sem er á bak við þessa till. hér. Er full ástæða til að geta þess, ekki aðeins í þessu máli heldur fleirum, að það er sárasjaldgæft að hv. þm. Halldór Blöndal bregðist andstæðingum sínum í pólitík. Það er sárasjaldgæft. Til þess að glöggva aðeins þingheim á þessu máli, sem hv. þm. Halldór Blöndal gerði að umtalsefni í dag, er rétt að rifja upp skýrslu sem birtist í sumar, 63 bls., skýrslu fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika, sbr. ályktun Alþingis 3. maí 1984, lögð fyrir Alþingi 18. apríl 1986. Í þessari nefnd voru valinkunnir sæmdarmenn, Þröstur Ólafsson hagfræðingur var formaður nefndarinnar, Eyjólfur Sverrisson endurskoðandi, Jónatan Þórmundsson prófessor, Ólafur Davíðsson framkvæmdastjóri og Þórólfur Matthíasson hagfræðingur sem jafnframt starfaði sem ritari hópsins. Þessi nefnd skilaði ítarlegri skýrslu til núverandi hæstv. fjmrh. Hún var skipuð af hæstv. fyrrv. fjmrh. Albert Guðmundssyni. Hún sýnir fram á að það er tilfellið, sem hv. 2. þm. Norðurl. e. var að gagnrýna í dag, að það leikur sterkur grunur á því að eitt og eitt fyrirtæki sé að flytja upphæðir úr persónulegri eyðslu forráðamanna sinna yflr á fyrirtækin. Það stendur t.d. á bls. 10, með leyfi hæstv. forseta: "Einfalda þarf skattalögin, fækka undanþágum og afnema margs konar frádráttarliði þannig að skattstofnar verði skýrir og afmarkaðir og greiðsluskylda auðreiknanleg. Einföldun skattalaga og fækkun undanþága og frádráttarliða auðveldar öll skattskil virkara skatteftirlits. Um leið þarf að fækka skatttegundum og gæta þess að einstakir skattstofnar séu ekki ofnýttir. Embætti ríkisskattstjóra verði breytt í stofnun er fari með heildarstjórnun skattamála, bæði faglega og verkstjórnarlega. Það býður upp á mun meiri möguleika til bættrar verkaskiptingar og samræmdra vinnubragða sem bæta munu skatteftirlit. Öll úrvinnsla og allt eftirlit með framtölum færi fram á einum stað þar sem sérhæft menntað starfsfólk er fyrir hendi í nægilegum mæli. Skattstofur í núverandi mynd legðust niður, en eftir yrðu aðilar sem mundu veita upplýsingar til almennings og hugsanlega afla gagna vegna framtala. Herða þarf bókhaldseftirlit og viðurlög við brotum bókhaldsskyldra aðila. Lögfest verði ótvíræð lagaheimild fyrir ríkisskattanefnd til þess að úrskurða sektir fyrir hrein bókhaldsbrot svipuð þeirri sem hún hefur vegna skattabrota. Sjálfstæð refsiákvæði komi í bókhaldslög. Endurskoða þarf ákvæði í almennum hegningarlögum um stórfellda óreglusemi í færslu bókhalds. Verknaðarlýsing ákvæðisins er óljós og refsimörk mjög væg. Lögfest verði hlutræn refsiábyrgð lögaðila svipuð þeirri sem nú er að finna um skattbrot." Svo er farið yfir það í þessari skýrslu á bls. 12 og áfram sem heitir "Einstök svið dulinnar efnahagsstarfsemi." Það er hollt fyrir þm., meðan þeir eru að skrifa jólakortin, að það sé lesinn örlítill kafli upp úr þessari skýrslu og ræður og þingskjöl og stjórnlagafrv., svo að ég telji nú allt til. Það er hollt fyrir þm. að á meðan þessi starfsemi fer fram, sem er auðvitað brýn í þessu þjóðfélagi, verði lesinn smákafli um dulda efnahagsstarfsemi. Hér segir t.d. á bls. 12: "Í þriðja lagi er rétt að minnast á margvíslegar leiðir til að hækka kostnaðarhlið, lækka tekjuhlið rekstrar til undandráttar frá tekjuskattsstofni og snýr því eingöngu að fyrirtækjum eða atvinnustarfsemi. Þessar tegundir eru helstar" - og nú kemur hin hrikalega afhjúpun: "Persónuleg útgjöld einstaklinga í atvinnurekstri eru færð sem rekstrarkostnaður", stendur hér skýrum stöfum. "Persónuleg útgjöld hluthafa eru færð sem rekstrarkostnaður hjá lögaðilum. Persónuleg útgjöld launþega í þjónustu einstaklings eða lögaðila eru færð sem rekstrarkostnaður." - 

Það verður gerður reki að því.

Já, mér þykir vænt um að hv. 1. þm. Norðurl. e. kallar til félaga sinn af Norðurlandi. Síðan segir hér: "Greiðslur, sem á að eignfæra og afskrifa, eru færðar sem rekstrarkostnaður, t.d. viðhald. Óheimilar afskriftir útistandandi skulda. Endurgreiðsla kostnaðar er ekki færð. Afhending eigna til hluthafa eða hlutareiganda án skráningar í reikningi lögaðila. Kaup eignar hluthafa eða ættingja þeirra á verði sem er hærra en almennt markaðsverð." Þannig er gefið í skyn í skýrslu þessarar virðulegu nefndar að menn séu jafnvel að hygla ættingjum sínum. Er ég sannfærður um að þetta kemur mörgum á óvart, en alveg sérstaklega vafalaust hv. þm. Halldóri Blöndal.

Þetta heitir ættrækni.

Þetta heitir gjarnan ættrækni og það er reynt að breiða yfir þetta með því að kalla þetta fínum nöfnum, hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson. En hér heitir þetta "kaup eignar hluthafa eða ættingja þeirra á verði sem er hærra en almennt markaðsverð". Það er ekki verið að tala um þetta sem almennt umræðuefni á ættarmótum eða fjölskyldusamkomum. Það er þvert á móti. Þetta er talið hér upp sem sérstök ávirðing manna í þessu þjóðfélagi. Og síðan segir: "Sala eigna til hluthafa eða ættingja þeirra undir markaðsverði". Það er auðvitað um að ræða hrikalegar ásakanir í þessari skýrslu skattsvikanefndarinnar og er nauðsynlegt fyrir þann mæta mann hv. 2. þm. Norðurl. e. að frétta af því að það mun vera tilfellið að að því séu einhver brögð að menn færi persónulega eyðslu á rekstur fyrirtækjanna. Af því að hv. þm. var að koma inn ætla ég rétt að fara hratt yfir það sem nefndin segir á bls. 12 í skattsvikaskýrslunni. Þar segir: "Í þriðja lagi er rétt að minnast á margvíslegar leiðir til að hækka kostnaðarhlið rekstrar til undandráttar frá tekjuskattsstofni og snýr því eingöngu að fyrirtækjum eða atvinnustarfsemi. Þessar tegundir eru helstar" - og bið ég nú hv. þm. að leggja vel við eyrun: "Persónuleg útgjöld einstaklinga í atvinnurekstri eru færð sem rekstrarkostnaður", stendur hér í skýrslunni. "Persónuleg útgjöld hluthafa eða hlutareiganda eru færð sem rekstrarkostnaður hjá lögaðilum. Persónuleg útgjöld launþega í þjónustu einstaklings eða lögaðila færð sem rekstrarkostnaður. Greiðslur sem á að eignfæra og afskrifa eru færðar sem rekstrarkostnaður, t.d. viðhald. Óheimilar afskriftir útistandandi skulda. Endurgreiðsla kostnaðar er ekki færð. Afhending eigna til hluthafa eða hlutareiganda án skráningar í reikningi lögaðila. Kaup eigna hluthafa eða ættingja þeirra á verði sem er hærra en almennt markaðsverð. Sala eigna til hluthafa eða ættingja þeirra undir markaðsverði." Þetta viðgengst hér allt saman þrátt fyrir skattalagaákvæðin og það var þess vegna sem það voru örugglega mistök í fljótræði hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að taka þátt í því að fella þá tillögu sem ég flutti um þetta mál í dag. En það er fleira tínt til. Hér segir: "Algeng aðferð eru vaxtalaus lán til hluthafa eða starfsmanna lögaðila eða vextir undir markaðsvöxtum og óeðlileg lánakjör í því sambandi." Síðan segir: "Ýmis viðskipti tengdra eða skyldra aðila, þar með talin viðskipti móður- og dótturfyrirtækis, t.d. í sambandi við lán.

Sonar- og föður.

Stendur reyndar ekki hér, hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir, en til samkomulags mætti hugsa sér að breyta texta skýrslunnar á þann veg og skal ég taka að mér að koma því á framfæri við formann starfshópsins þegar ég hitti hann næst. Síðan segir hér: "Gjafir færðar sem rekstrarkostnaður". Ja, þvílíkt og annað eins. Gjafir færðar sem rekstrarkostnaður. Og svo segir nefndin hér: "Það sem hér að framan hefur verið gerð grein fyrir eru yfirleitt athafnir sem nefndar eru skattsvik, refsiverð skattsvik sem er sá hluti hinnar duldu efnahagsstarfsemi sem er meginviðfangsefni nefndarinnar." Það er þess vegna alveg augljóst mál að þrátt fyrir gildandi lög á sér stað stórfelld skattsvikastarfsemi hér. Það hafa verið leiddar líkur að því að þar sé um að ræða milljarða kr.

Varstu ekki að segja að þetta væru skattsvik eins og ég sagði áðan?

Nei, þú sagðir ekki að það væru skattsvik. Þú sagðir að það væru nægileg ákvæði í gildandi lögum til að koma í veg fyrir þessi skattsvik. Á þeirri forsendu byggðist sú afstaða hv. þm., sem nú er hlaupinn á dyr, að hafna tillögu minni í dag. Nú á hann þess kost að samþykkja slíka tillögu á ný, enda verði gerður reki að því að hún verði endurflutt eða ný tillaga hér á eftir í samræmi við þingsköp. Hér er um að ræða þannig lagað mál að það er útilokað að láta 3. umr. ganga yfir án þess að um það sé sérstaklega rætt. Það er alvarlegt, hv. 4. landsk. þm., að hér skuli hafa verið í salnum hv. þm. Halldór Blöndal sem ekki gerði sér grein fyrir þeim alvarlega þætti í okkar efnahags- og hagkerfi sem eru skattsvik. Ég tel reyndar að það sé óhjákvæmilegt, ef skattakerfið á að vera sá hornsteinn samneyslunnar sem það þarf að vera, að skapa í kringum það aukinn trúnað, aukna tiltrú almennings. Það á að gera með því að einfalda skattakerfið. Tillögur um það flutti ég í dag og þær voru felldar. Það á að gera með því að gera skattaeftirlitið virkt. Tillögur um það hafa verið felldar. Það á að gera með því að setja a.m.k. um tíma á sérstakan skattadómstól. Tillögum um það hefur í rauninni verið hafnað. Það er því ljóst að núv. hæstv. ríkisstjórn hefur ekki minnsta áhuga á að bæta skattakerfið. Því fer svo víðs fjarri. Og hv. þm. Páll Pétursson, sem hefur leitt fjh.- og viðskn. allt þetta kjörtímabil, hefur ekkert aðhafst að heldur í þeim efnum þannig að stjórnarflokkarnir eru nákvæmlega jafnsekir að því er þetta varðar. Þetta er þeim mun alvarlegra þegar fyrir liggur hér á þinginu ítarleg skýrsla um skattsvik samin af stjórnskipaðri nefnd sem stjórnarliðið hefði átt að lesa og fara yfir. En það er ekki gert.

Heyr, heyr.

Ég bendi hv. 4. landsk. þm. á að hann er ekki staddur á framboðsfundi þar sem það er örugglega mikilvægt að heyrist í áheyrendum og þeir kalli heyr og bravó af og til. Það er ekki svo hér enn. Hv. þm. er við Austurvöll. Herra forseti. Þetta vildi ég nefna ef það mætti verða til þess að greiða fyrir því að hv. þm. Halldór Blöndal öðlaðist skilning á því alvarlega vandamáli hagkerfisins sem ég hef verið að ræða. Ég mun síðar í 3. umr., herra forseti, fara nánar yfir ýmis atriði eins og t.d. þau atriði sem snerta frádráttarliði einstaklinga, auk ítarlegra upplýsinga sem ég hef aflað mér um tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 1987. Þar kennir margra grasa sem nauðsynlegt er að tína inn í þessa umræðu. Ég vænti þess, herra forseti, að þessi ræða mín hafi skýrt nokkuð það stóra vandamál sem hér er á ferðinni og mér fannst að hv. 2. þm. Norðurl. e. hefði sést yfir í sinni annars glöggu ræðu um þetta mál fyrr í dag, virðulegi forseti.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Ætli hæstv. fjmrh. heyri mál mitt? Ég hafði hugsað mér að beina til hans spurningum.

Hæstv. fjmrh. mun vera upptekinn vegna umræðna í Ed. Óskar þm. að geyma ræðu sína eða getur hann haldið henni áfram?

Ég óska eftir því að umræðum verði frestað þangað til fjmrh. má vera að því að hlýða á mál þm.

Ég vildi þá spyrja hv. 4. landsk. þm., sem er næstur á mælendaskrá, hvort hann gæti flutt ræðu sína án þess að fjmrh. væri viðstaddur.

Ég er með brýn skilaboð til fjmrh. um skattsvik.

Nú er hæstv. fjmrh. genginn í salinn ef hv. 3. þm. Reykn. vildi flytja ræðu sína.

Herra forseti. Þegar gengið var frá svonefndum febrúarsamningum var gert eins konar samkomulag milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins, samkomulag sem var talið undirstaða og grundvöllur þeirra samninga sem þá tókust. Í þessu samkomulagi komu fram ýmsar óskir af hálfu aðila vinnumarkaðarins sem ríkisstjórnin tók undir og tók að sér að framkvæma. Sumt af því sem þar kom fram varðaði reyndar skattana í landinu. Þar var m.a. ákvæði um aðgerðir til lausnar á greiðsluerfiðleikum þeirra sem byggðu eða keyptu húsnæði á árunum 1980 eða síðar. Þar segir m.a. um þetta atriði: "Þeir sem veitt er lánafyrirgreiðsla með þessum hætti, þ.e. með þeim hætti að þeir fái greiðsluerfiðleikalán, skulu eiga rétt á húsnæðisafslætti." Hér er verið að fjalla um að nú þegar verði varið ákveðnum fjárhæðum til þeirra sem eiga í greiðsluerfiðleikum til viðbótar því sem áður hafi átt sér stað og þessari heildarfjárhæð verði varið samkvæmt nánari reglum sem stjórn Húsnæðisstofnunar setur til viðbótarlána til þeirra sem hófu byggingarframkvæmdir eða keyptu húsnæði á árinu 1980 eða síðar og eiga í greiðsluerfiðleikum eða hafa ekki getað lokið framkvæmdum. Um þessi lán segir að lán þessi verði með sama lánstíma og almennt er á lánum hjá Byggingarsjóði ríkisins. En síðan kemur það sem varðar skattamál því að þar stendur: "Þeir sem veitt er lánafyrirgreiðsla með þessum hætti skulu eiga rétt á húsnæðisafslætti, x kr. í y ár talið frá byggingar- eða kauptíma, í stað vaxtafrádráttar ef þeir kjósa það frekar." Síðar í þessu samkomulagi segir enn fremur, þ.e. 7. liður: "Frá og með árinu 1986", ég vek athygli á því að það stendur frá og með árinu 1986, "verður þeim sem kaupa og byggja í fyrsta sinn veittur húsnæðisafsláttur, x kr. á ári í tíu ár miðað við núgildandi verðlag. Afsláttur þessi miðist við hvern einstakling og dragist frá sköttum og getur verið útborganlegur. Jafnframt verði þak á afslætti í núverandi mynd 200 þús. kr. Þeir sem byggðu 1985 eða fyrr geta valið um hvort þeir fylgja núgildandi reglum eða nýjum reglum, enda verði þeirri ákvörðun ekki breytt eftir að hún hefur verið tekin." Nú er komið að seinustu dögum fyrir jól og hér hefur ríkisstjórnin lagt áherslu á að afgreiða frv. til breytinga á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og reyndar alla þá tekjustofna aðra sem ríkið ætlar sér. En ég sé ekki að í neinum þessum plöggum komi fram að ríkisstjórnin hafi efnt eða ætli sér að efna það fyrirheit sem í þessum ákvæðum og atriðum, sem ég hef upp lesið, felst. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. fjmrh. hvort ekki sé hugmyndin að standa við þau fyrirheit sem hér voru gefin og hvort ekki sé þá von á lagafrv. eða frv. til breytinga á lögum varðandi þetta efni núna á þessum dögum fyrir jól. Ég tel nauðsynlegt að við því fáist skýr svör hvort hugmyndin sé að standa við þessi fyrirheit eða ekki. Um það mál sem hér er til afgreiðslu vil ég síðan segja að ég tel það mjög miður að frá því skuli nú eiga að ganga, þessum lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með þeim hætti sem hér um ræðir. Það er ekki einasta að hafnað hafi verið öllum hugmyndum sem fram hafa komið um að grisja frádráttafrumskóginn hjá fyrirtækjunum, eins og hv. síðasti ræðumaður gerði mjög að umtalsefni, heldur hefur líka verið hafnað að taka ákveðin skref til þess að draga úr skattsvikum, skref sem koma fram ábendingar um í skýrslu sem hæstv. fjmrh. og fyrirrennari hans í embætti létu vinna, væntanlega með tilliti til þess að taka ætti á skattsvikunum í landinu en ekki bara að hugmyndin væri að safna hér saman einu pappírsgagninu enn. Þetta er mjög miður. Í þriðja lagi tel ég að ríkisstjórnin hafi farið offari í skattlagningu sinni samkvæmt þeim hugmyndum sem nú er ætlunin að samþykkja, offari í skattlagningu sinni á venjulegt vinnandi fólk og það furðar mig að fjmrh. úr röðum Sjálfstfl. skuli ekki sjá, eftir þær ábendingar sem fram hafa komið, hversu fráleitur sá skattstigi er sem setur venjulegt vinnandi fólk í hæsta eða næsthæsta skattþrep. Það hefur verið sýnt og sannað, m.a.s. dregin upp af því mynd í nál. sem ég skilaði, að jaðarprósenta í sköttum er 40% í næstefsta þrepi og 50% í því efsta. Þetta eru firna háar prósentutölur fyrir venjulegt fólk. Mig minnir að fulltrúar Sjálfstfl. hafi oftar gert það að umræðuefni að þeir vildu að venjulegt vinnandi fólk hefði tækifæri til þess að vinna sig til bjargálna, að þeir vildu að frelsi einstaklinganna í þessum efnum væri virt og það væri ekki ofþjakað með skattpíningu, þannig að hver sá sem vildi vinna hefði af því verulegan hag. En nú er svo komið samkvæmt þessu lagafrv., eins og ríkisstjórnarflokkarnir ætla sér greinilega að ganga frá því og samþykkja það hér, að venjulegu vinnandi fólki á að gera að borga 40 eða 50% af hverri viðbótarkrónu sem það vinnur sér inn umfram 73 000 annars vegar, en 42 200 hins vegar. Ég vil eindregið beina því til hæstv. fjmrh. að hann skoði þetta mál nánar og þá afbökun sem er orðin á skattstiganum. Auðvitað er ekki tækifæri til þess hér núna að taka á öllum þáttum skattamálanna með þeim hætti sem nauðsynlegt væri en hér hefði a.m.k. verið ástæða til þess að lagfæra þá augljósu agnúa sem greinilega eru á frumvarpinu. Ég vil þess vegna inna hæstv. fjmrh. eftir því í fyrsta lagi hvort hann hyggist ekki láta skoða þessi mál nánar þegar í stað að því er jaðarprósenturnar varðar og í annan stað hvort hann hyggist þá ekki a.m.k. láta taka það mál til meðferðar strax að loknu jólaleyfi. Að endingu, herra forseti, vil ég ítreka spurningu mína um það hvort ekki sé hugmyndin núna fyrir jól að leggja fram lagafrv. sem sé í þá veru að staðið verði við þau fyrirheit varðandi húsnæðisafslátt sem gefin voru í sambandi við febrúarsamningana og talin voru einn af undirstöðuþáttum þeirra samninga þegar þeir voru gerðir.



Herra forseti. Mig langar til að gera að umtalsefni einn þátt þessa máls, þ.e. þann þáttinn sem komst undir smásjána í dag þegar meiri hlutinn á þessu þingi ákvað að fella tilraun til þess að taka sterkar á ákveðnum þætti meintra skattsvika í landinu, þ.e. því að persónuleg eyðsla væri færð á rekstur fyrirtækja og menn þannig færðu sér fé eða lífskjör án þess að greiða eðlilegan hlut til samfélagsins. Þetta varðar nefnilega siðferðilegan grundvöll undir skattkerfi. Þetta varðar það að fólki finnist að allir taki á með jöfnum þunga og þetta kemur við sögu þegar menn bera sig saman. Það er í gangi annað skattaeftirlit í landinu en það sem er á vegum hins opinbera. Það er hið óopinbera skattaeftirlit sem fer þannig fram að fólk fylgist með á vinnustað sínum og heimili sínu og í sínum hópi, og veit nokkuð vel hverju fólk hefur úr að spila og veit nokkuð vel hvað fólk síðan greiðir til hinna sameiginlegu þarfa samfélagsins. Hingað til, herra forseti, hafa þessi mál gjarnan verið afgreidd þannig að um þetta væri erfitt að segja, þetta væri náttúrlega kannske að mestum hluta öfund. Fólk sæi ofsjónum yfir velgengni nágranna sinna og jafnvel samstarfsmanna. Það væri engin ástæða til þess að ætla að þetta væri neitt alvarlegt mál og menn skyldu gæta þess að viðhafa ekki of stór orð vegna þess að umtal um skattsvik væri mestan part vegna þess að fólk sæi ofsjónum yfir velgengni annarra. Við þessu hefur svo sem ekkert sérstakt verið að segja annað en að menn hafa, þeir sem vel þekkja, haldið því fram að þetta væri svona. En nú hefur hins vegar gerst dálítið merkilegur hlutur, herra forseti. Nú hefur verið dreift þykkri skýrslu á sjálfri löggjafarsamkundunni sem á m.a. að hafa eftirlit með því að þau lög sem hún á annað borð setur séu líka sæmilega haldin. Dreift hefur verið þykkri skýrslu. Það var gert hinn 18. apríl s.l. Og það er ekki hægt að afgreiða niðurstöðu þessarar skýrslu, herra forseti, með því að hér sé á ferðinni illgjörn öfund náungans í næsta húsi. Ekki veit ég hvar þeir búa þessir nefndarmenn, en þeir eru Þröstur Ólafsson hagfræðingur, Eyjólfur Sverrisson löggiltur endurskoðandi, Jónatan Þórmundsson prófessor, Ólafur Davíðsson framkvæmdastjóri og Þórólfur Matthíasson hagfræðingur. Nú veit ég ekki hvernig granna þeir eiga og ég veit ekki hvort ummæli þeirra í þessari skýrslu eru til komin vegna þess að þeir sjá einhverjum ofsjónum yfir velgengni nágranna sinna. En þessir merku menn, sem við höfum ekkert leyfi til þess að taka ekki alvarlega, þeir segja okkur þessa myrku sögu sem er ekki hægt að loka augunum fyrir, sem er ekki hægt að loka eyrunum fyrir. Þeir segja okkur að það sé raunverulega ástæða til þess að ætla að umtalið um skattsvikin, sem menn hafa gjarnan afgreitt sem öfund og illgirni, sé satt. Hvernig eiga stjórnvöld svo að bregðast við? Viðbrögð stjórnvalda varða traust. Alveg eins og skattkerfið varðar traust fólks á yfirvöldum, þá varða viðbrögð yfirvalda við skýrslum sem þessari líka traust á yfirvöldum sínum. Hvað þykir fólki um ráðherra sem ekki tekur öðruvísi á skýrslum með svona innihaldi en að segja að það sé nú full ástæða til þess að láta fara fram gagngera endurskoðun skattkerfisins? Það hafa menn sagt í gegnum árin. Almennt tal um nauðsyn á endurskoðun skattkerfisins. Af hverju yddast ekki umræðan þegar svona skýrsla liggur fyrir? Af hverju verður umræðan ekki beittari þegar svona skýrsla liggur fyrir? Af hverju talar ráðherrann enn um nauðsyn á endurskoðun skattkerfisins? Vill hann ekki uppræta skattsvik? Vill ráðherrann ekki uppræta skattsvik? Það var þung reynsla þeim sem hér situr að hlýða á upplestur hv. þm. Svavars Gestssonar úr þessari skýrslu. Ástæðan var sú að ég var erlendis þegar hún var lögð fram og hafði ekki lesið svo gaumgæfilega sem mér bar innihald hennar. Í þessari skýrslu segir, með leyfi forseta: "Í þriðja lagi er rétt að minnast á margvíslegar leiðir til þess að hækka kostnaðarhlið (lækka tekjuhlið) rekstrar til undandráttar frá tekjuskattsstofni og snýr því eingöngu að fyrirtækjum eða atvinnustarfsemi. Þessar tegundir eru helstar:" - Þetta er eins og að verið sé að lesa upp úr kennslubók. Þessar tegundir eru helstar: "Persónuleg útgjöld einstaklinga í atvinnurekstri eru færð sem rekstrarkostnaður." - Þetta er staðreynd. "Persónuleg útgjöld hluthafa/hlutareiganda eru færð sem rekstrarkostnaður hjá lögaðila." - Önnur staðreynd. "Persónuleg útgjöld launþega í þjónustu einstaklings eða lögaðila færð sem rekstrarkostnaður. Greiðslur sem á að eignfæra og afskrifa eru færðar sem rekstrarkostnaður, t.d. viðhald. Óheimilar afskriftir útistandandi skulda. Endurgreiðsla kostnaðar er ekki færð. Afhending eigna til hluthafa eða hlutareigenda án skráningar í reikningi lögaðila. Kaup eigna hluthafa eða ættingja þeirra á verði sem er hærra en almennt markaðsverð. Sala eigna til hluthafa eða ættingja þeirra undir markaðsverði. Vaxtalaus lán til hluthafa eða starfsmanna lögaðila eða vextir undir markaðsvöxtum." Þetta er eins og loki sé lyft af öskutunnu. Það er aldeilis ótrúlegt að á sama tíma og stjórnskipuð nefnd setur fram svona athugasemdir, þá skuli meiri hluti löggjafarsamkundunnar fella það að skerpa tök skattkerfisins á þessum hlutum. Sjálfstæðismenn og framsóknarmenn í þessum sölum hafa afneitað þessu neyðarkalli skattyfirvalda um sterkari tök á skattamálunum. Þeir telja sem sé, að því er virðist, að ekki skorti á löggjöfina í þessu sambandi og þá eru þeir að segja að sökin sé væntanlega skattyfirvalda. Meiri hluti löggjafarsamkundunnar segist hér með hafa gefið skattyfirvöldum nægilegt tæki í hendurnar til þess að taka á þessum hlutum og er þá að senda boltann til skattyfirvaldanna sjálfra. Þetta er hugguleg sending frá flokki fjmrh. til undirmanna sinna á skattstofum allan hringinn í kringum landið. Það er ekki furða þótt mönnum ofbjóði og það er ekki furða þótt hv. þm. Halldóri Blöndal hafi orðið svo um að hann hefur krafist þess að formenn fjh.og viðskn. þingsins skrifi tafarlaust til skattstjóra allan hringinn í kringum landið og óski upplýsinga um hvort þessum málum sé virkilega svona komið. Ég vona og ég bið að hv. þm. Páll Pétursson hafi heyrt þessa kröfu og þessa ósk hv. þm. Halldórs Blöndals þar sem augu hans opnuðust eins og mín fyrir þeirri nauðsyn að taka þarna til, fyrir þeirri nauðsyn að taka þarna fast á. Nú hefur hv. þm. Páll Pétursson gengið í salinn eins og til áréttingar þeim orðum og því ákalli hv. þm. Halldórs Blöndals hér fyrr í dag að skrifa til allra skattstjóra landsins án tafar og óska upplýsinga um þessi mál, óska þess að fá að vita hvort löggjafarsamkundan undir forustu hans flokks hafi gefið þeim nægileg tól í hendurnar til að taka á þeim hlutum sem talað er um í þessari skýrslu sem var dreift hinn 18. apríl 1986 og opnar lokið af skolpræsum viðskiptalífsins.

Við höfum alltaf treyst því að þjófar væru ekki til.

Akkúrat. Það virðist vera að trúnaðartraustið sé ekki nóg, hv. þm. Hér eru lagðar fram upplýsingar sem segja að það verði að taka fastar á. Í dag var lögð hér fram tillaga um að gefa tæki til þess að taka af meiri hörku á þessum hlutum og þingmeirihlutinn undir forustu fjmrh., sem fer með æðstu stjórn skattamála, þessi þingmeirihluti hafnaði þessu. Þar hefur fjmrh. snúist gegn þeim þm. sem samviskan nagar nú og menn spyrja sig hvort þeir hafi brugðist þeirri skyldu sinni að gefa embættismönnunum til þess tæki og til þess tækifæri að gá þarna grannt að. Herra forseti. Ég ætla ekki að gera skattamálin að meira umræðuefni að sinni. Ég vona að hv. þm. Páll Pétursson taki til þess tíma frá búsmala sínum um hátíðarnar að skrifa til þeirra skattstjóra sem hér hefur verið rætt um og biðji þá um tafarlausar og ítarlegar upplýsingar eins og hv. þm. Halldór Blöndal hefur farið fram á fyrir hönd þessarar deildar. Ég vona og ég bið og ég óska að hv. þm. Páll Pétursson bregðist nú harkalega við eins og ég veit að hann getur. Ég hef setið undir hans stjórn í þessari hv. nefnd í þrjú ár og ég veit að hann getur tekið snöfurlega á hlutum og ég óska þess nú, herra forseti, þar sem þeir eiga sæti í sama þingflokki og téður formaður, að þeir komi þeim skilaboðum til hans frá mér að hann taki nú vel á þessum hlutum.



Herra forseti. Mér er nú farið að þykja þetta mjög skemmtileg umræða, ekki síst að hlusta á hv. síðasta ræðumann þegar hann var að tala um það, eða svo skildist mér, að skattstjórar teldu sig vanta heimildir til þess að þeir gætu tekið á því ef rekstraraðilar verðu fyrirtæki til einkaneyslu eða væru með óhæfilega risnu óviðkomandi fyrirtækinu. Það var svo að heyra á þessum hv. þm. að skattalögin væru þannig að engar skorður væru við því settar að menn gætu valsað með fjármuni fyrirtækja þannig að þeir rugluðu saman almennum rekstrarútgjöldum og persónulegri eyðslu eða neyslu. Nú er þetta alls ekki svo. Ég átta mig ekki alveg á því hvernig maður á að hefja þessar umræður. Á maður að minna á að þessi lög voru sett 1978 að stofni til? Þau voru mjög vel unnin á þeim tíma. Ég man ekki hvort þessi lög voru afgreidd á einu þingi, herra forseti, eða hvort það tók tvö þing, en ég man að það var lögð mjög mikil vinna í þessi lög um tekju- og eignarskatt. Þau voru talin mun fyllri og betri en þau lög sem áður höfðu verið og eitt meginmarkmiðið með lagabreytingunni var það að fækka frádráttarliðum til þess að auðvelda framtöl og eftirlit með framtölum. Síðan þetta gerðist hafa - náttúrlega ekki Kvennalistinn - bæði Alþfl. og Alþb. átt fjmrh. og borið pólitíska ábyrgð á skattamálum. Ég hygg að formaður þingflokks Alþb. hafi verið fjmrh. á sínum tíma og ég held að ég fari rétt með það að annar þingflokksformaður Alþfl. hafi verið fjmrh. á sínum tíma.

Í starfsstjórn.

Í starfsstjórn, já. Ég held m.a.s. að sá formaður þingflokks Alþfl. sé einmitt mikill persónulegur vinur formanns Alþfl. nú. Ég held að Sighvatur Björgvinsson og Jón Hannibalsson séu góðir og miklir samherjar, samstarfsmenn og vinir að vestan, þannig að ég dreg alls ekki úr því að það sé rétt. En nú segir formaður Alþfl. að þetta hafi verið starfsstjórn. Er hann að halda því fram að í þeirri ríkisstjórn sem var á undan og fyrrv. formaður Alþfl. sat í sem ráðherra, hv. 3. þm. Reykn. - að vísu segir formaður Alþfl. að sú stjórn hafi verið mikið umferðarslys, en ég veit ekki hvort hann er sammála því, hv. 3. þm. Reykn., að hann hafi setið í ríkisstjórn sem bjó við þau skattalög að menn sem stóðu fyrir rekstri fyrirtækja gátu að vild tekið fé úr rekstri fyrirtækjanna og látið í sína einkaeyðslu og þeir hafi getað valsað með fé fyrirtækjanna og kallað risnu fyrir sjálfan sig, það sem voru í raun og veru launatekjur til þessara manna og með þeim hætti svikið fé undan skatti? Trúir formaður Alþfl. því að við höfum búið við þessi lög? Trúir formaður Alþfl. því að það skorti heimildir í lögum til þess að fylgjast með því að ekki séu svik í tafli?

Trúir ræðumaður á skattsvikaskýrsluna?

Í skattsvikaskýrslunni er ekki kvartað um skort á lagaheimildum í þessum efnum. Það er einmitt tekið fram í skattsvikaskýrslunni að þessi brot séu óheimil, að óheimilt sé að telja persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna rekstrarkostnað. Út á það gengur skattsvikaskýrslan. Hún bendir einmitt á að það sé erfitt að fylgjast með skattsvikum af því tagi. Það er það sem gert er hér í skýrslunni.

Hún hvetur til lagabreytinga.

Varðandi þetta atriði? Er það?  liður 1, 2, 4, helstu ástæður skattsvika o.s.frv.) Helstu ástæður skattsvika eru þær. Skattsvikin eru fólgin í því að einkaneyslan er færð yfir á rekstrargjöld. Það er kjarni málsins. Það stendur í þessari skýrslu og það er talað um það að menn færi óhæfilega risnu á almenn rekstrargjöld fyrirtækja. Það eru skattsvik. Það hafa verið skattsvik á meðan þessi lög eru í gildi og ég hygg að það sé enginn þm. sem líti öðruvísi á það mál. Það væri fróðlegt að fá um það upplýsingar frá skattstofum hvað þeir verja miklum tíma einmitt í það að benda forráðamönnum fyrirtækja á að þeir hafi oftekið fé til persónulegrar eyðslu, oftekið fé til persónulegrar risnu. Við skulum líta bara á örfá dæmi. Við getum t.d. talað um söluskattinn og hvað gerist ef kaupmaðurinn tekur vörur úr sinni verslun, stingur í vasann og greiðir ekki fyrir þær fullu verði heldur lætur það koma fram sem almenna vörurýrnun. Það er ekki aðeins að það séu tekjuskattssvik, heldur eru það einnig söluskattssvik, ef um söluskattsskylda vöru er að ræða, og í þriðja lagi eru það bókhaldssvik ef menn með þeim hætti draga fjárhæðir undan og gera ekki skil við yfirvöld, bæði varðandi tekjuskattinn, varðandi söluskattinn og láta ekki veltu fyrirtækjanna koma fram í bókhaldi sínu. Það er nú hvorki meira né minna. Og þá er spurningin hvernig hægt sé að fylgjast með þessu. Hitt getur svo vel verið að menn geti komið hér upp í pontuna og sagt: Við erum á móti skattsvikum en ríkisstjórnin er svo vond að hún vill skattsvik. Það getur vel verið. En mig langar til að spyrja: Hverju vilja þeir bæta við fleiru í 31. gr. skattalaga, þeir eru komnir hér með tvær greinar, þessir þm. sem þeir telja svona brýnt að fá inn og vilja bæta við 52. gr. sem annars vegar er að skattstjóri skuli gefa út árlega reglur um takmörk skv. þessum tölulið um persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna? Ég hygg að skattstjóri hafi gefið mönnum leiðbeiningar um það hvernig þeir eigi að fylgjast með þessum hlutum. Ég held m.a.s. að það séu pósitíf ákvæði í skattalögum um það að þó svo að einstaklingar geti talið þannig fram að sá sem stendur fyrir rekstri fyrirtækis hafi ekki til hnífs eða skeiðar, þá skal ég samt sem áður reikna honum tekjur af fyrirtækinu eins og maður mundi fá fyrir sambærileg störf ef hann ynni hjá öðrum. Þannig að þar er beint um pósitíft ákvæði að ræða sem ætlað er að vinna á móti skattsvikum. Ef þið flettið upp á 31. gr. skattalaga, þá er þar talað um frádrátt frá tekjum af atvinnurekstri og þar er gerð grein fyrir því hvað megi telja frá. Ég vil lesa, með leyfi hæstv. forseta, upphafið á þessari grein til þess að menn geti glöggt séð, þeir sem ekki hafa kynnt sér lögin um tekju- og eignarskatt, sem ég lái mönnum ekki að gera. Það er flókinn hlutur að setja sig inn í bókhaldslög, kunna að telja fram til skatts og þar fram eftir götunum. En 31. gr. hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: "Frá tekjum lögaðila og þeim tekjum manna sem stafa af atvinnurekstri eða sjálfstæðri starfsemi eða eru tengdar slíkum rekstri má draga: 1. Rekstrarkostnað, þ. e. þau gjöld sem eiga á árinu að ganga til að afla teknanna, tryggja þær og halda þeim við, þar á meðal vexti af skuldum, afföll, gengistöp og fyrningu eigna, eftir því sem nánar er ákveðið í lögum þessum, og það sem varið er til tryggingar og viðhalds á eignum þeim sem arð bera í rekstrinum. Til rekstrarkostnaðar telst enn fremur það endurgjald sem manni ber að reikna sér fyrir hvers konar vinnu, starf eða þjónustu sem telja ber til tekna skv. 2. mgr. 1. tölul. A-liðs 7. gr. Eigi skiptir máli hvort endurgjaldið hefur verið greitt. Hafi það verið greitt skiptir heldur ekki máli hvort það hefur verið greitt í reiðufé, fært á einkareikning, greitt í fríðu eða í hlunnindum eða með vinnuskiptum." Ég skal ekki lesa þetta lengra. Þarna er í grófum dráttum mörkuð sú lína hvað telja eigi rekstrargjöld fyrirtækis. Það er öldungis ljóst að skattstjórar landsins hafa reynt að fylgjast með því ef þeir sem standa fyrir rekstri hafa dregið sér fé úr rekstrinum til sinnar einkaneyslu til þess þannig að draga úr rekstrarafkomu fyrirtækjanna, minnka með þeim hætti bókhaldslegan hagnað fyrirtækjanna og að hinu leytinu skjóta sér undan tekjuskatti sjálfir með því að þær tekjur sem þeir þannig fá koma ekki fram. Það er öldungis ljóst að skattstjórar hafa reynt að gera þetta. Það er líka öldungis ljóst að skattstjórar hafa gert og gera mjög alvarlegar athugasemdir við risnureikninga margra fyrirtækja og reyna að fylgjast með því að risnan sé ekki óhæfilega mikil. Hitt er líka rétt að auðvitað er hægt að fylgjast betur með. Auðvitað getum við fjölgað þeim mönnum sem vinna við skatteftirlit. Auðvitað getum við þyngt refsilög. Auðvitað getum við alltaf fjölgað í lögreglunni. Við getum fjölgað eftirlitsmönnum. Það getum við gert. Við getum líka verið með almennar umbætur í skattamálum og með þeim hætti dregið úr skattsvikum. Við getum líka, segi ég, tekið virðisaukaskatt og með þeim hætti einnig unnið á móti skattsvikum. Það eru ótal leiðir til. Baráttan við skattsvikin er ekki unnin í eitt skipti fyrir öll. Þetta er sífelld barátta. Hún er í öllum þjóðlöndum. Hvar sem er í veröldinni stendur þessi barátta og hún mun standa áfram hér á landi. Það munu líka vera til þm. í flestum eða öllum þjóðþingum veraldarinnar sem munu standa uppi í pontu og reyna að slá sjálfa sig til riddara með því að segja að þeir séu einhverjir frelsisenglar sem einir vilji vera á móti skattsvikum og rugla svo öllu saman af því að þeir nenna ekki að setja sig inn í löggjöfina eða framkvæmd hennar. Þetta er kjarni málsins. Ég skal svo ekki, herra forseti, hafa um þetta fleiri orð. En það er öldungis ljóst í fyrsta lagi að skv. núgildandi lögum er óheimilt að telja persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna til rekstrarkostnaðar þess. Það er líka öldungis ljóst að samkvæmt núgildandi lögum er óheimilt að telja risnu til rekstrarkostnaðar nema hún sé í þágu fyrirtækisins. Þetta er hvort tveggja ljóst.



Herra forseti. Hér fer fram þörf umræða um skattamál sem löngu er tímabært að hv. alþm. helli sér í og hefur sú góða skýrsla, sem hér hefur oft verið vitnað til, allt of lengi legið í þagnargildi. Það er í raun og veru allsérkennilegt að hér við 3. umr. skattalaga fyrir næsta ár skuli fyrst vera tekin á þessu almennileg rispa. Tilefnið er auðvitað sérstakt. Hæstv. ríkisstjórn eða stjórnarmeirihluti hér á hinu háa Alþingi hefur bætt einni skrautfjöðrinni enn við sína skattastefnu með því að fella brtt., sem fluttar voru hér og gengu til atkvæða í dag, sem eru í beinu framhaldi, í rökréttu samhengi við niðurstöður skattanefndarinnar sem skilaði skýrslu og lögð var fram á Alþingi hinn 18. apríl s.l., fyrir réttum 8 mánuðum síðan eftir tæpar tvær klukkustundir. Ferill þessarar hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum er að verða allskrautlegur og það er alveg ástæða til þess að rifja hann að nokkru leyti upp hér. Fyrstu umtalsverðu skattalagabreytingar hæstv. ríkisstjórnar voru að létta álögum af fyrirtækjum og eignamönnum í landinu. Þetta liggur fyrir skjalfest. Í þeim efnum voru í raun og veru skattalög ekki einfölduð heldur gerð flóknari með því að bæta við sérstökum frádráttarliðum fyrir fyrirtækin og fella niður aðra tekjustofna af þeim. Í öðru lagi liggur enn fremur fyrir skjalfest, m.a. var það staðfest af hæstv. fjmrh. í sjónvarpsþætti í gærkvöldi, að hlutdeild ríkisins, opinber útgjöld eru hin sömu ef ekki hærri af þjóðartekjum og þau voru þegar hæstv. ríkisstjórn tók við. Það liggur því ljóst fyrir að einhverjum hefur verið gert að borga mismuninn, þann mismun sem skapast vegna þess að álögum hefur verið létt af fyrirtækjunum og hins að ríkisútgjöldin eru hin sömu og áður voru. Þessi mismunur hefur ósköp einfaldlega verið innheimtur hjá almenningi, hjá hinum almenna skattgreiðanda. Þetta liggur einnig ljóst fyrir, enda er það staðreynd að skattbyrði einstaklinga hefur þyngst í tíð þessarar ríkisstjórnar, sérstaklega nú á síðasta ári. Þrátt fyrir þennan skrautlega feril og niðurstöður skattanefndarinnar fellir stjórnarmeirihlutinn brtt. eins og 4. brtt. á þskj. 342 um að ríkisskattstjóri skuli setja sérstakar reglur um takmörk fyrir því að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækja eða starfsmanna, sem óheimilt er að telja til rekstrarkostnaðar, og með ekki burðugri rökum en hv. 2. þm. Norðurl. e. reyndi að hafa í frammi. Það liggur nefnilega ljóst fyrir, það er almennt viðurkennt og ég held að ekki eitt einasta mannsbarn sé svo bláeygt að trúa fullyrðingum hv. 2. þm. Norðurl. e. um að þetta sé allt í himnalagi vegna þess að í skattalögum séu einhver ákvæði sem hægt sé að nota í þessum efnum. Ef svo er eru þau ákvæði ekki nógu góð og þá sýnist mér full þörf á að gefa skattayfirvöldum, ríkisskattstjóra eða öðrum slíkum aðilum, lagastoð til að setja ítarlegri reglur, nánari reglur til að tryggja skil í þessum efnum og koma í veg fyrir undandrætti. Satt best að segja voru tilburðir hv. þm. til að gera lítið úr málflutningi annarra þm. og sérstaklega stjórnarandstæðinga harla broslegar. Hann sakaði þá hv. þm. sem hér hafa talað um að hafa ekki sett sig inn í málin og fara með bull og fleipur, en var svo sjálfur staðinn að því að kunna ekki þá skýrslu, sem hér hefur verið sérstaklega til umræðu, betur en svo að fullyrða að þar væri ekki minnst á það, þar væri því ekki haldið fram að það þyrfti að breyta skattalögum og setja skýrari reglur til að koma í veg fyrir skattsvik, ólöglega undandrætti, m.a. hvað þennan tiltekna lið varðar, persónulega eyðslu og risnu sem sett er undir rekstrarkostnað fyrirtækjanna og þannig dregur úr skattskyldum tekjum þeirra. Ég vil því vitna í skýrsluna, m.a. bls. 9 þar sem saman eru dregnar helstu niðurstöður nefndarinnar í stuttu og aðgengilegu formi og ætti því ekki að vera ofviða sæmilega læsum mönnum að kynna sér. Þar segir sérstaklega í lið 1.2.4: "Helstu ástæður skattsvika teljum við vera þessar: a. Flókið skattkerfi með óljósum mörkum milli hins löglega og ólöglega. Frádráttar- og undanþáguleiðir íþyngja mjög framkvæmd skattalaga og opna margvíslegar sniðgönguleiðir. b. Skattvitund almennings er tvíbent og verður óljósari eftir því sem einstök skattaleg ívilnunarákvæði einstakra hópa aukast og skatteftirlitið versnar." Og síðan má fletta yfir á bls. 10 þar sem nefndin telur upp helstu tillögur sínar til úrbóta. Þar segir í lið 1.3.1.a.: "Einfalda þarf skattalögin, fækka undanþágum og afnema margs konar frádráttarliði þannig að skattstofnar verði skýrir og afmarkaðir og greiðsluskylda auðreiknanleg." Út á þetta m.a. gengu sérstaklega brtt. sem hér voru fluttar í dag, að afnema frádráttarliði, sbr. 1. og 2. brtt. á þskj. 342, og setja reglur um annað, sbr. 4. lið, þar sem menn hafa ástæðu til að ætla að undan sé dregið eða með óheimilum hætti fært undan tekjum fyrirtækjanna. Ég er, herra forseti, enginn sérstakur skattalagasérfræðingur. Þó ég gæti talið fram fyrir sjálfan mig tel ég ekki að ég sé sérfróður á þeim sviðum. En ég leyfi mér engu að síður að hafa skoðun á þessu máli og það hefur almenningur í landinu. Ég held að það þurfi ekki að ræða við marga menn á götunni til þess að sannfærast um að í vitund almennings eru það ekki síst slíkir hlutir, sem við höfum gert hér að umtalsefni, sem stinga í augun. Einhver skýring er á því, herra forseti, að mikill meiri hluti fyrirtækja í landinu greiðir engan tekjuskatt og að sjálfstæðir atvinnurekendur upp til hópa greiða engan skatt eða svo lítinn að þegar gerð er á því könnun, eins og ágætt landsmálablað á Ísafirði gerði eftir að síðasta skattskrá kom út, kemur í ljós að þar í plássi greiddi tiltekinn hópur sjálfstæðra atvinnurekenda mun lægri tekjuskatt en hliðstæður fjöldi einstæðra mæðra á staðnum. Á þessu hlýtur að vera einhver skýring og á hinu að fyrirtækin í svo miklum meiri hluta lenda ekki í tekjuskatti. Hún er án efa til komin m.a. vegna slíkra hluta. Hvað sem hv. þm. Halldór Blöndal segir stríðir þetta gegn almennri vitund manna. Ég held að almannarómur ljúgi ekki hvað þetta varðar, allra síst í minni byggðarlögum þar sem nánast allir þekkja alla og það fer ekki fram hjá neinum hvernig lífsafkoma manna er og hvað menn veita sér í hinum margvíslegasta munaði. Það er almennt viðurkennt að allt of óljós mörk eru á milli persónulegrar reynslu ýmissa forráðamanna bæði hvað varðar beina eyðslu og önnur útgjöld, svo sem risnu sem ekki er eðlilegt að talin sé undir kostnað fyrirtækjanna. Þannig held ég að hv. þm. Halldór Blöndal, sem gerir sig hér að sérstökum skattalagasérfræðingi og telur sig þess umkominn að dæma ræður annarra hv. þm. sem hið mesta bull, verði að rökstyðja talsvert betur að ekki sé þörf á neinum úrbótum, að lögin séu fullnægjandi eins og þau eru og þetta sé allt í himnalagi, en öðruvísi var málflutningur hans tæpast skilinn áðan. Ég held því að það væri full ástæða til að menn endurskoðuðu hug sinn, m.a. í ljósi þeirra upplýsinga sem hér hefur verið vitnað til úr nefndri skýrslu um skattsvik, hvort ekki sé ástæða til að breyta lögunum og færa inn í frv. brtt. sem væru í samræmi við niðurstöður skattsvikanefndarinnar og helstu tillögur nefndarinnar til úrbóta. Það er eins og mig rámi í að hæstv. fjmrh., sem er hér á faralds fæti og bregður fyrir í dyrum öðru hverju en gefur sér ekki tíma til að sitja undir þessari umræðu um skattalög, hafi sagt í sjónvarpsþætti í gærkvöld að hann hygðist beita sér fyrir því og það væri verið að vinna að því að nánast allar tillögur nefndrar skattsvikanefndar næðu fram að ganga, utan ein sem hann sérstaklega tiltók og varðaði skipulagsbreytingar innan skattakerfisins, á næstunni. Þess vegna er óhjákvæmilegt að spyrja: Hvað með þessar helstu tillögur eins og hér hefur verið vitnað til um að einfalda skattalögin, fækka undanþágum og setja skýrari reglur um ýmsa frádráttarliði? Á að afgreiða þetta frv. til l. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt án þess að taka þær að nokkru leyti til athugunar og hvaða framtíð var hæstv. fjmrh. að tala um þegar hann var að vitna til þess að tillögur nefndarinnar yrðu framkvæmdar? Herra forseti. Væri ekki kristileg venja að hæstv. fjmrh. heiðraði okkur með nærveru sinni öðru hvoru ef maður skyldi vilja beina til hans orðum sínum? Ég þarf ekki að gera það í þessari ræðu minni, en það kann að vera að ég komi upp aftur áður en 3. umr. lýkur. Ég mælist til þess við virðulegan forseta að hann láti kanna hvort helstu hagsmunaaðilar ríkisstjórnarinnar á sviði skattamála megi ekki vera að því að heiðra okkur með nærveru sinni að verulegu leyti í kvöld þannig að greiða megi fyrir framgangi þessarar umræðu.

Forseti mun verða við því að hafa samband við fjmrh.



Herra forseti. Hér hafa farið fram síðbúnar umræður um skýrslu til fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika, sbr. ályktun Alþingis frá 3. maí 1984. Á 1. síðu þessarar skýrslu er vitnað til ályktunarinnar sem Alþingi samþykkti 3. maí og það er ástæða til að rifja það upp í upphafi að þessi skýrsla er unnin, nefndin skipuð og skýrslunni skilað í tilefni af því að Alþingi samþykkti þáltill. frá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur 3. maí 1984. Það leið langur tími frá því að skýrslan var samþykkt og þangað til nefndin var skipuð og nefndin þurfti nokkurn tíma til starfa. Og hún skilar 18. apríl 1986. Síðan er þó liðinn svo langur tími að maður skyldi ætla að hæstv. fjmrh. og ríkisstjórn hefðu fengið ráðrúm til að bregðast við þeim alvarlegu niðurstöðum sem þessi skýrsla birtir. Þetta er svo harður dómur um núverandi skattakerfi, bæði í greiningu á skattsvikum þótt ég leyfi mér að halda því fram að þessi ágæta opinbera nefnd sé mjög varfærin í mati sínu á því, í ábendingum hennar um veilur í skattakerfinu sjálfu og í tillögum til úrbóta. Engu að síður er það svo að við erum enn að fást við hér á hinu háa Alþingi að afla ríkissjóði tekna samkvæmt sama skattakerfi, lögum um tekju- og eignarskatt og söluskattslögum, eins og ekkert hafi gerst. Mér verður það minnisstætt, herra forseti, að þegar þessi skýrsla var birt og umræða fór fram um hana í sjónvarpi þótti mér með ólíkindum hver voru viðbrögð hæstv. fjmrh. Þau voru fyrst og fremst að segja: Ég hélt þau væru meiri. Ég hélt að skattsvikin og skattundandrátturinn væru meiri en fram kemur í þessari skýrslu. Það má vel vera að hann sé verulega mikið meiri, en samt sem áður er hann svo mikill og maður hefði haldið að ábyrgur fjmrh. brygðist við á annan veg, þ.e. hann léti ekki fyrst og fremst í ljós furðu sína yfir því að þau væru ekki meiri um þetta því að hér er þó um að ræða á verðlagi þess tíma sem þarna um greinir upphæðir sem mundu duga til þess að ríkissjóður yrði rekinn hallalaust, sem er ekki lítill þáttur í okkar efnahagspólitík, fyrir utan að þessi skattundandráttur og þessi skattsvik eru trúlega félagslega séð einhver mesta meinsemdin í okkar þjóðfélagi og stærsta skýringin á vaxandi efnahagslegu misrétti og aðstöðumun stétta og starfshópa. Í tilefni af vangaveltum hv. 2. þm. Norðurl. e. um skattamál er rétt að leggja sérstaka áherslu á samandregnar niðurstöður nefndarinnar að því er varðar helstu ástæður skattsvika að mati nefndarinnar. Helstu ástæður skattsvika eru þessar, herra forseti: Flókið skattakerfi með óljósum mörkum milli hins löglega og ólöglega. Frádráttar- og undanþáguleiðir íþyngja mjög framkvæmd skattalaga og opna margvíslegar sniðgönguleiðir. - Þetta er meginatriðið, herra forseti. Kastljósinu af hálfu nefndarinnar er fyrst og fremst beint að löggjöfinni sjálfri og færð fyrir því margvísleg rök að þessi lög séu af því tagi að það verði ekki, miðað við óbreyttan lagaramma, komið við þeim aðgerðum sem að gagni koma við að uppræta skattsvik. Það sé beinlínis í skjóli götóttrar og lélegrar löggjafar sem skattsvikin eru hvað mest. Þetta er rökstutt víðar í skýrslunni. Síðan segir, með leyfi forseta: "Skattvitund almennings er tvíbent og verður óljósari eftir því sem einstök skattaleg ívilnunarákvæði einstakra hópa aukast og skattaeftirlit versnar. Þetta grefur undan réttlætiskennd skattgreiðenda. 3. Há skatthlutföll hafa áhrif á umfang skattsvika. Þau hvetja til þess að nýta sér sniðgöngumöguleika og það þeim mun meira sem hlutföllin eru hærri." Í framhaldi af þessu spyrja nefndarmenn: Hverjar eru helstu leiðir til úrbóta og aftur koma þeir að því sem er kjarni málsins, þ.e. skattalögunum sjálfum. Þar segir svo, með leyfi forseta: "Einfalda þarf skattalögin, fækka undanþágum og afnema margs konar frádráttarliði þannig að skattstofnar verði skýrir og afmarkaðir og greiðsluskylda auðreiknanleg. Einföldun skattalaga og fækkun undanþága og frádráttarliða auðveldar öll skattskil virkara skatteftirlits. Um leið þarf að fækka skatttegundum og gæta þess að einstakir skattstofnar séu ekki ofnýttir." Loks segir undir fyrirsögninni Skattaeftirlit, liður e: "Endurskoðuð verði ákvæði um skattalega meðferð hlunnindagreiðslna" - ákvæði. Herra forseti. Hvað er þessi nefnd að segja sem varðar kjarna þessarar umræðu? Ósköp einfaldlega það, sem við vorum að ræða í dag, að það sé eitt meginatriðið, ef menn vilja uppræta skattsvik, skattundandrátt, ef menn vilja bæta skattasiðferði, að beina athyglinni að löggjöfinni sjálfri. Hér voru fluttar í dag tillögur um að fækka frádráttarliðum mjög í anda þeirra meginatriða að einfalda ákvæði skattalaga um skattlagningu fyrirtækja og þessar tillögur, þvert ofan í anda og ábendingar og tillögur nefndarinnar sem hér um ræðir, voru allar snarfelldar. Í staðinn koma einhverjir pólitískir útúrsnúningar af því tagi hver var fjmrh. 1979 og fáránlegast af öllu að ætla að koma sök á Alþfl. af því tilefni að hafa ekki beitt sér fyrir breytingu á skattalögum á þeim tíma sem hv. fyrrv. þm. Sighvatur Björgvinsson sat í fjmrn. í nokkra mánuði sem starfandi fjmrh. í starfsstjórn, reyndar með hlutleysi og samkvæmt samningum við Sjálfstfl. en eingöngu á þeim tíma til að fylgja fram daglegri stjórnsýslu eins og starfsstjórn gerir meðan beðið var kosninga. Sú gagnrýni er út í hött og kemur þessu máli ekki nokkurn skapaðan hlut við. Hitt veit hv. 2. þm. Norðurl. e., hver sat í fjmrn. á tímabili ríkisstjórnar 1978-1979. Það var reyndar einn af forustumönnum Framsfl., Tómas Árnason frá Hánefsstöðum, sem nú hefur verið valinn til þess trúnaðar að sitja sem einn af þremur bankastjórum Seðlabanka. Síðan tók við ríkisstjórn, hv. 2. þm. Norðurl. e., sem að vísu var komin til valda vegna þess að flokksmenn hv. þm. greiddu götu hennar, gerðust guðfeður hennar og tryggðu henni meiri hluta á Alþingi, enda sat sú ríkisstjórn undir forsæti eins af virtustu forustumönnum Sjálfstfl. frá upphafi vega. Ég þarf svo ekki að rekja söguna fyrir hv. þm. því að síðan hefur setið núv. ríkisstjórn og verður að telja hv. þm. einn af áhrifameiri þm. þessarar ríkisstjórnar. Hún hefur setið í fjögur ár. Og ef umræðan á að snúast um hver hafi gert hvað til að breyta skattalögum, til að gera þau að virkara tæki og réttlátara tæki fær hann ekki undan því vikist að þarna hafi þeir setið í fjögur ár með ónýt skattalög og aðhafst ekki nokkurn skapaðan hlut. Og þeir munu skilja við eftir nokkra mánuði með það brennimark á andlitinu að þeir hafi borið ábyrgð á því allan þennan stjórnartíma þrátt fyrir að gagnrýnin á skattalögin og þær breytingar sem gerðar voru 1978 -1979 hefur farið sívaxandi, ekki hvað síst fyrir frumkvæði Alþfl. frá og með 1983 - 1984, sbr. ótal tillögur sem við höfum flutt og beinast að úttekt á skattalögum, úttekt á umfangi skattsvika, tillögur um hert skattaeftirlit og breytingar á skattalöggjöf. Það er ástæða til að staldra við sérstaklega þá spurningu hverjar eru helstu ástæður skattsvika. Og ég ætla að leyfa mér, herra forseti, með leyfi forseta, að gera dálitið betri grein fyrir því með vísan til greiningar þessarar ágætu nefndar. En í skýrslunni segir á bls. 36, með leyfi forseta: "Sé reynt að gera sér grein fyrir ástæðum skattsvika virðist nærtækast að líta fyrst á skattakerfið sjálft og framkvæmd og eftirlit með skattlagningu. Þannig má gera ráð fyrir að einföldu skattakerfi með tiltölulega lágum skatthlutföllum, sem auðvelt er að hafa eftirlit með, fylgi minni skattsvik en flóknu skattakerfi með háum skatthlutföllum sem erfitt er að hafa eftirlit með." Síðan segir, herra forseti: "Íslenska skattakerfið er almennt talið vera flókið og mörkin milli þess sem er löglegt og hins sem er ólöglegt oft óljós. Lög um tekjuskatt eru flókin m.a. af tveimur ástæðum. Annars vegar er ein megnregla skattalaganna sú að kostnaður við öflun tekna er frádráttarbær. Hér undir fellur allur venjulegur rekstrarkostnaður fyrirtækja. Slík regla hlýtur alltaf að vera flókin í framkvæmd og fela í sér margvísleg matsatriði. Hún er hins vegar óhjákvæmileg þegar skattur er lagður á hreinar tekjur, þ.e. tekjur að frádregnum kostnaði. Hér skiptir meginmáli að eftirlit með álagningunni sé þannig að skattþegnar beri virðingu fyrir því. Hins vegar eru í skattalögum margvísleg ákvæði sem ætlað er að ívilna einstökum hópum," - ég endurtek: "ívilna einstökum hópum eða hvetja til tiltekinna athafna. Slík ákvæði íþyngja mjög framkvæmd skattálagningarinnar. Eftir því sem löglegir möguleikar til að komast hjá skatti eru meiri, þeim mun minni verður virðing skattþegna fyrir skattlögum. Slíkir sniðgöngumöguleikar gera skattheimtuna flóknari og erfiðari í framkvæmd og þeir grafa undan réttlætiskennd skattgreiðenda. Samkvæmt því sem að framan segir getur skattkerfið sjálft haft veruleg áhrif á það hvernig viðhorf til skattsvika er. Þetta gildir tvímælalaust um núverandi söluskattskerfi. Söluskattur í núverandi mynd var fyrst lagður á hér á landi 1960 og var þá nokkuð almennur 3% skattur. Frá þessum tíma hafa aðstæður allar breyst, viðskiptahættir tekið stakkaskiptum. Mikil fjölgun undanþága og aukin sérhæfing í atvinnulífi samhliða margföldun skatthlutfallsins veldur því að skattyfirvöld eiga í sívaxandi erfiðleikum með að koma á eðlilegri og réttlátri innheimtu skattsins. Gjaldendur eru í sífellt meiri óvissu um skattskyldu og markatilvikum fer ört fjölgandi. Það nálgast því að innheimta söluskatts í núverandi mynd verði óframkvæmanleg, en slíkt getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir tiltrú skattþegna á réttláta framkvæmd skattheimtu." Þetta er kjarni málsins. Hér eru færð rækileg rök fyrir því að það sé löggjöfin sjálf sem meiri hluti á Alþingi og ríkisstjórnarmeirihluti á löggjafarsamkomunni beri alla ábyrgð á og hefur nú þessi stjórnarmeirihluti haft fjögur ár til að gaumgæfa það mál og koma fram breytingum. Það er allt of seint og allt of einfalt og allt of billegt að hafa uppi tilburði til þess eftir að hafa daufheyrst við gagnrýni nánast allt kjörtímabilið, eftir að hafa látið þessa skýrslu rykfalla mánuðum saman og hafa uppi einhverja tilburði og einhver orð um vilja til breytinga loksins þegar ríkisstjórnarmeirihlutinn er sannarlega kominn að útgönguversi. Stærsti tekjuöflunarþáttur í tekjuöflunarkerfi ríkisins er söluskatturinn. Nýlega er hæstv. ríkisstjórn búin að leggja fram frv. til l. um virðisaukaskatt sem hefur fengið óblíðar viðtökur í öllum stjórnmálaflokkum vegna þess að það er meingallað og af þeim sökum ólíklegt til þess að ná fram að ganga jafnvel meðal þeirra sem hafa þó jákvæða afstöðu til virðisaukaskattsins sem slíks. Í þessari greinargerð er t.d. fjallað með þessum hætti um aðaltekjuöflunarkerfið, söluskattinn, með leyfi forseta: "Frá því að söluskattur var fyrst lagður á 1960 hafa aðstæður breyst verulega og viðskiptahættir tekið stakkaskiptum. Fjölgun undanþága, aukin sérhæfing í atvinnulífi samhliða hækkun skatthlutfallsins hefur leitt til þess að söluskattur getur ekki lengur gegnt hlutverki sínu í tekjuöflun ríkisins." Aðaltekjuöflunartækið samkvæmt umsögn í greinargerð frá hæstv. fjmrh. sjálfum getur ekki lengur gegnt hlutverki sínu í tekjuöflun ríkisins. Síðan segir: "Skattyfirvöld eiga í vaxandi erfiðleikum með að koma fram eðlilegri og réttlátri innheimtu skattsins. Gjaldendur eru í sífellt meiri óvissu um skattskyldu og þau mörgu markatilvik sem upp hafa komið á síðustu árum. Óþolandi réttaróvissa ríkir á fjölmörgum sviðum varðandi innheimtu söluskatts" og síðan eru nefnd dæmin, legíó. "Erfiðleikar og veruleg fyrirhöfn er við að skipta sölu í undanþegna sölu og skattskylda sölu hjá þeim sem hafa með höndum blandaða verslun. En það á við um nær allar matvöruverslanir þjóðarinnar. Til þess að ná þessari skiptingu eru notaðar reiknireglur sem aldrei verða nákvæmar og setja bæði gjaldendur og eftirlitsaðila í vanda." Annað dæmi: "Verulegir erfiðleikar eru á að greina milli sölu undanþeginna matvæla og sölu tilbúinna rétta þar sem atriði eins og hitastig söluvara getur orðið ráðandi þáttur um skattskyldu." Enn eitt dæmi: "Veruleg vandkvæði eru um innheimtu söluskatts af ýmissi innri starfsemi og notkun fyrirtækja á eigin þjónustu og framleiðslu. Ótvíræð skilgreining er ekki til á því hvað sé skattskylt af þessu tagi og hvað ekki." Síðan segir: "Mikil óvissa er um skattskyldu af notkun eigin tækja og búnaðar við verklegar framkvæmdir" o.s.frv. Með öðrum orðum: það þarf ekki að tíunda þetta frekar. Í skýrslu skattsvikanefndar, í opinberum greinargerðum ríkisstjórnarinnar sjálfrar er það tíundað í bak og fyrir að tekjuöflunarkerfi ríkisins er hrunið. Það á bæði við um tekjuskatt einstaklinga og það á við um tekjuskattsálagningu fyrirtækja. Það á einnig við um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og þann ósið hér á landi að nota sama skattstofninn til tvöfaldrar skattálagningar og reyndar margfaldrar útsvarsálagningu til sveitarfélaga. Og loks á þetta við um sjálft söluskattskerfið og reyndar tollakerfið, þ.e. hina óbeinu skatta og álögur. Þannig stendur ekki steinn. Þar á ég við tekjuskatt einstaklinga og félaga og síðan yfir steini í tekjuöflunarkerfi ríkisins.

Það er von að ríkissjóður sé á hausnum.

Það er von þeir séu á hausnum, herra þm. Laukrétt niðurstaða og þarf ekki miklu við það að bæta. Síðan eru í þessari merku skattsvikaskýrslu, 8. kafla, ábendingar um úrbætur. Þar beinist athyglin enn og aftur fyrst og fremst að sjálfri löggjöfinni. Þar er tíundað enn og aftur um nauðsyn þess að taka upp nýtt tekjuskattskerfi sem byggi á þeim hugmyndum að tekjuskattskerfið sé einfalt, auðskilið og ódýrt og einfalt í framkvæmd. Kjarninn í öllum þeim hugmyndum er sá, sem við vorum að ræða hér í dag, að grisja frádráttarliðina, frádráttarfrumskóginn sem svo er kallaður, að einfalda kerfið með því að gera það. Það er nákvæmlega þetta sem stjórnarliðar voru hér í dag að fella og gerðu grein fyrir atkvæði sínum um það með þeim hætti að það var algerlega út í hött, nefnilega með vísan til þess að skv. gildandi skattalögum væri ekki heimilt að færa margvísleg persónuleg útgjöld forráðamanna fyrirtækja til frádráttar sem rekstrarkostnað fyrirtækja. Auðvitað er það ekki heimilt. Auðvitað er það ekki heimilt skv. lögum. En það stendur hér skýrum stöfum og það vita það allir menn sem eitthvað þekkja til í íslensku atvinnulífi að það er praktíserað í stórum stíl. Og það er auðvelt að gera það einfaldlega vegna þess að löggjöfin er svo meingölluð að skattyfirvöld treysta sér ekki til að framfylgja henni með árangri. Þess vegna þessi skýrsla, þess vegna þetta mat á skattundandrætti, þess vegna þetta tap á áætluðum tekjum og þess vegna bullandi halli á ríkissjóði m.a. af þessum sökum. Þegar svo er komið að tekjuöflunarkerfið er hrunið hefur það ekki lítil áhrif um leið á allt það sem heitir ríkisbúskapur og gjaldahlið líka. Með ónýtt tekjuöflunartæki í höndunum og óréttlátt er niðurstaðan sú að af pólitískum ástæðum þora stjórnmálamenn ekki að afla þeirra tekna sem duga fyrir útgjaldaáformum ríkisins, m.a. vegna þess að menn vita að skattbyrðin er svo óréttlát, skattundandrátturinn svo mikill og það eru orðnir svo fáir í þessu þjóðfélagi sem bera meginþunga skattbyrðarinnar. Það eru einmitt, eins og kom fram í máli hv. þm. Kjartans Jóhannssonar, fyrst og fremst launþegar með meðallaun sem lenda í næsthæsta og hæsta skattþrepi. Það hefur verið gert ýmislegt til að létta skattbyrðinni af fjölda framteljenda með mjög lágar tekjur, en það er löngu farið að líta svo á að launþegar með meðaltekjur, sbr. þær tölur sem hv. þm. nefndi eftir heimildum Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og Bandalags háskólamanna, meðallaun á bilinu frá um 50 þús. kr. eða 70 þús. kr. , þetta eru meðallaun tekjuskattsframteljenda, lendi í hæsta og næsthæsta skattþrepi. Hlutfall þeirra sem bera meginþunga tekjuskattsbyrðarinnar er með öðrum orðum rúmlega 13% sem bera um 60% af heildarskattbyrðinni.

Sextíu og sjö.

Sextíu og sjö. Þegar svona er komið er þetta ein meginskýringin á því að stjórnmálamenn, veiklundaðir sem þeir eru og undanlátssamir, horfa endalaust á þetta niðurbrotna og ónýta tekjuöflunarkerfi, þora ekki að horfast í augu við að þeir geta ekki með þessu tæki aflað nægilegra tekna og neyðarúrræðið verður því æ ofan í æ að sópa afganginum af útgjöldunum undir teppið, ávísa því á erlendar lántökur, jafnvel núna í einhverju besta góðæri sem yfir þjóðina hefur komið, og lenda þá í því að niðurstaðan eftir árið er tvöföldun á erlendum lántökum umfram lánsfjárheimildir, einmitt núna mitt í góðærinu. Það er svo eftir öðru að þrátt fyrir að ekkert hefur gengið í því að endurskoða tekjuöflunarkerfið þora menn heldur ekki að horfast í augu við að útgjaldaþenslan, sjálfvirknin gjaldamegin er slík að það er fyrirsjáanlegt, jafnvel við aðstæður eins og núna í blessuðu góðærinu, að ríkisbúskapurinn sem slíkur heldur áfram að reka sjálfan sig á sívaxandi lántökum. Að vísu verður viðleitni til þess að draga ögn úr sláttumennskunni erlendis, en um leið kemur lántaka innanlands í staðinn og þar með er ríkisvaldið að efna til stórkostlegrar samkeppni við atvinnulífið í landinu um takmarkað fjármagn og að vinna að því að þrýsta vöxtum upp úr öllu valdi og auka þannig vaxtabyrði þessarar skuldugu þjóðar og þessara skuldugu einstaklinga. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð. Þessi umræða var dálítið kastljós á ástand stjórnmálanna nú þegar þessi ríkisstjórn er að skila af sér. Hringlandaháttur hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnar í skattamálum er farinn að valda stjórnarliðum sjálfum áhyggjum, sbr. t.d. þá nýjung sem boðuð var í fjárlagafrv. að leggja á sérstakan orkuskatt en dregin til baka nokkrum klukkustundum fyrir 2. umr. fjárlaga, fyrirheit um lækkun tekjuskatts í áföngum sem ekki er staðið við, játning á því að söluskattskerfið er hrunið. Síðan er lagt fram frv. um virðisaukaskatt sem á að leysa það af hólmi en er svo meingallað að það fær heldur dapurlegar undirtektir, ekki aðeins af hálfu stjórnarandstöðunnar og ekki aðeins af hálfu samstarfsflokks Sjálfstfl., Framsfl., heldur má heita að það liggi við uppreisn innanborðs í Sjálfstfl. sjálfum.



Herra forseti. Hér var í stól fyrr í kvöld hv. þm. Halldór Blöndal og hann lýsti því yfir að það væru nægar heimildir í lögum til að innheimta skatta á réttlátan hátt af fólki og fyrirtækjum og það væru nægar heimildir í lögum til að koma í veg fyrir að menn styngju undan. Þar með hefur hv. þm. þvegið hendur sínar, þ.e. löggjafarsamkomunnar, en hvers vegna, hv. þm., birtist okkur þá skýrsla eins og sú sem hefur verið vikið að fyrr í kvöld sem er úttekt á skattsvikum, skattsvikaskýrsla svokölluð? Hvers vegna birtist hún? Þá er ekki um margt að ræða. Ef það eru nægar heimildir í lögum gæti í fyrsta lagi vantað reglugerðir til að teygja heimildir til að stýra framkvæmdinni. Ef það vantar reglugerðir er skömmin ráðherrans. Kannske vantar starfsreglur. Kannske er skömmin ríkisskattstjórans. Kannske vantar að það sé almennilega staðið að framkvæmdinni sjálfri úti á vígvellinum. Kannske er skömmin skattstjóranna. Það er kannske sama hvers skömmin er þegar þinginu sjálfu sleppir. Alltaf ber það að sama brunni að boltinn er þá hjá fjmrh. sem er yfirmaður þessa kerfis. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur lýst því yfir að það séu nægar heimildir laga, að löggjafarsamkundan hafi staðið við sitt. Hann segir þá að það séu fjármálaráðherrar sem ekki hafi staðið í stykkinu og það sé vegna vanefnda þeirra sem ástandið í skattamálum er þannig að skattsvikaskýrslan er til komin. Hv. þm. Halldór Blöndal ásakar fjmrh. um afglöp. Hv. þm. er beinlínis að gera árásir á fjmrh. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur þar með ráðist að Albert Guðmundssyni, sem var fjmrh. í byrjun starfstímabils þessarar ríkisstjórnar og sem er oddamaður Sjálfstfl. í stærsta kjördæmi landsins og einn af mestu áhrifamönnum flokksins, og með þessari ályktun sinni veitist hann sömuleiðis að núv. fjmrh. og formanni flokksins og oddvita hans á landsvísu. Hv. þm. Halldór Blöndal hefur sagt: Það er allt í lagi með þessi mál af hálfu þingsins. Það sem á vantar er að framkvæmdarvaldið standi við sinn hlut. Hvort sem það er vegna reglugerða eða skorts á reglugerðum, skorts á starfsreglum eða skorts á harðfylgi þeirra sem þessum lögum eiga að fylgja er hv. þm. búinn að segja: Hvar kreppir? Vanræksla ráðherra. Og hann beinir spjótunum að tveimur valdamestu mönnum flokksins. Hann beinir spjótunum að oddamanninum í Reykjavík og oddamanninum á landsvísu, fjmrh. flokksins í núv. ríkisstjórn, og hann segir: Þeir hafa brugðist í skattamálinu vegna þess að við þm. höfum gefið þeim næg tæki, næg tól, en svo fáum við svona skýrslu í hausinn. Og hv. þm. Halldór Blöndal lætur kné fylgja kviði. Hann krefur formann fjh.- og viðskn. um meiri litteratúr. Hann krefst þess að fá bréf frá skattstjórum. Hann krefst þess að skattstjórar landsins beri vitni í þessu máli. Reyndar er kominn í salinn hv. þm. Páll Pétursson, formaður fjh.- og viðskn., sem beint var til orðum fyrr í kvöld. Ég spyr hv. þm. Pál Pétursson, og ég óska að hann svari hér í stól á eftir, hvort hann muni fara að kröfu hv. þm. Halldórs Blöndals, hvort hann muni skrifa skattstjórum landsins og krefjast skýlausra svara um hvort ástandið í skattamálum, hvort skattsvikaskýrslan sé til komin vegna vanrækslu löggjafarsamkundunnar eða vanrækslu framkvæmdarvaldsins. Úr þessu verður að skera. Við verðum að vita hvort það vantar lög eða hvort það vantar framkvæmd. Ég tek undir þá kröfu hv. þm. Halldórs Blöndals að um þetta sé aflað vitneskju, að skattstjórar landsins beri vitni í þessu máli skriflega fyrir fjh.- og viðskn. sem þar með mundi sinna því hlutverki þingsins að fylgjast með framkvæmd laga. Ég tek undir með þeirri kröfu hv. þm. að þeim sé svarað og ég óska þess að hv. þm. Páll Pétursson, formaður nefndarinnar, noti tíma sinn nú þegar, áður en þingi lýkur, og ef það verður ekki hægt taki hann, eins og ég sagði áðan, tíma frá búsmala sínum milli hátíða og skrifi skattstjórunum og fái þessar upplýsingar. Ég óska þess að formaður nefndarinnar svari þessu á eftir og kvitteri þar með fyrir því að hafa móttekið þessi skeyti. Þar með getum við þm. vænst þess að fá úr því skorið hvort það vantar að þeirra mati lög eða hvort það vantar betri framkvæmd. Við verðum að vita hvar vanrækslan er. Reyndar eru þeir sem gera þessa skýrslu ekki í neinum vafa um það. Þeir telja á mörgum stöðum að það vanti skýrari lög og skýrari ákvæði til þess að það sé hægt að fylgja þessum málum þannig eftir að það traust og sá trúnaður, sem fólk þarf að hafa á þessu mikilvæga kerfi, fjáraflakerfi samfélagsins, sé varðveitt. Þeir sem skýrsluna gerðu telja að það vanti m.a. lög. Ég held því að það sé fyllsta ástæða til að hnykkja á í lagasetningunni og þess vegna greiddi ég atkvæði í dag með till. hv. þm. Svavars Gestssonar.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég kom aðallega upp til að bæta úr alvarlegri vanrækslu. Þannig var að í dag lýsti hv. 2. þm. Norðurl. e. því yfir að hann vildi að skattstjórarnir yrðu kallaðir til vitnis um hvort það gæti verið að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækja væri talin sem rekstrarkostnaður þeirra. Mér láðist í fyrri ræðu minni í kvöld við 3. umr. þessa máls að taka sérstaklega undir þessa ósk hv. þm. og lýsa því yfir að ég mun gera tillögu hans að minni í hv. fjh.- og viðskn. þegar hún kemur saman til að fjalla um lánsfjárlög eða framlengingarfrv. á hinum almennu og sérstöku tekjum ríkissjóðs. Ég held að hér sé hreyft svo stóru máli af einum af forustumönnum þm. stjórnarflokkanna að það sé í rauninni óhjákvæmilegt að hv. Alþingi veiti þessum þm. fullan stuðning í þessu efni. Fyrir því vil ég leyfa mér eins og hv. 4. landsk. þm. að taka mjög eindregið undir þá ósk að skattstjórar verði látnir gera grein fyrir því með hvaða hætti þeir reyna að koma í veg fyrir að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækja og risnukostnaður lendi inn á hinum almennu rekstrarútgjöldum fyrirtækjanna. Það er alveg rétt, sem hv. þm. Halldór Blöndal gat um í kvöld, að ákvæðin um frádrætti frá tekjum af atvinnurekstri eru í 31. gr. skattalaganna og þar er um að ræða upptalningu sem yfirleitt er talin tæmandi. En þrátt fyrir það, herra forseti, að þessi upptalning sé talin tæmandi telur löggjafinn engu að síður rétt og nauðsynlegt að taka það fram í 52. gr. skattalaganna hvað það er sem ekki má telja sem rekstrarkostnað. Í 52. gr. skattalaganna segir svo, með leyfi hæstv. forseta: "Til rekstrarkostnaðar skv. 31. gr. eða til frádráttar skattskyldum tekjum á einn eða annan hátt er ekki heimilt að telja: - þ.e. þegar búið er að telja upp það sem er heimilt eru sérstaklega tiltekin nokkur atriði sem alls ekki er heimilt að kalla rekstrarkostnað fyrirtækja. Hvaða atriði eru það? Það eru: 1. Gjafir, nema um sé að ræða kaupauka sem þá telst til endurgjalds fyrir vinnu eða starf. 2. Fjársektir eða önnur viðurlög, hverju nafni sem nefnast, vegna refsiverðs verknaðar skattaðila sjálfs, þar með talið verðmæti upptækra eigna eða greiðslur þess í stað. Enn fremur kostnað, hverju nafni sem nefnist, við öflun ólöglegs upptæks hagnaðar eða tengdan saknæmum brotum. 3. Arð eða vexti af framlögðu fé manns til atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar starfsemi, hvort heldur reksturinn er á eigin ábyrgð eiganda eða með ótakmarkaðri ábyrgð í sameign með öðrum, sbr. 2. mgr. 2. gr." Það er þess vegna alveg ljóst að þó að löggjafinn hafi litið þannig á að 31. gr. væri tæmandi upptalning á frádráttarheimildum fyrirtækja taldi hann engu að síður nauðsynlegt að slá því föstu í 52. gr. skattalaganna að það er óheimilt að nota gjafir sem frádrátt frá skattskyldum tekjum, það er óheimilt að draga frá skattskyldum tekjum fjársektir eða önnur viðurlög vegna refsiverðs verknaðar og það er óheimilt að draga frá arð eða vexti af framlögðu fé manns til atvinnurekstrar eða sjálfstæðrar atvinnustarfsemi, hvort heldur reksturinn er á eigin ábyrgð eiganda eða með ótakmarkaðri ábyrgð í sameign með öðrum. Þess vegna er það ekki nema eðlilegt að í sömu grein, 52. gr., skattalaga sé jafnframt tekið fram að á rekstrarkostnað megi ekki færa það sem kalla má persónuleg útgjöld forráðamanna fyrirtækja og þar má heldur ekki færa það sem kalla má óhófleg risnuútgjöld. Þær brtt. mínar sem felldar voru í dag gerðu í raun og veru ráð fyrir að þetta yrði talið í kaflanum hvað ekki telst rekstrarkostnaður í 52. gr. skattalaganna. Þess vegna er ekkert óeðlilegt við þá tillögu sem þar var flutt jafnvel þó að svo sé talið að 31. gr. skattalaganna sé tæmandi upptalning á þeim frádráttarheimildum sem í skattalögunum eru. Hv. þm. Halldór Blöndal nefndi að skattalögin eins og þau eru nú voru í meginatriðum afgreidd á tveimur þingum, ég hygg á árabilinu 1977-1979. Verulegur hluti laganna var ákveðinn með lögum vorið 1978 og álagningarkaflarnir, bæði á einstaklinga og fyrirtæki, voru ákveðnir með lögum sem sett voru á Alþingi í ársbyrjun 1980. Það er rétt, sem hv. þm. Halldór Blöndal gat um, að margir fjármálaráðherrar hafa komið að þessum lögum, fyrst Matthías Á. Mathiesen, síðan Tómas Arnason, þá Sighvatur Björgvinsson og loks Ragnar Arnalds. Og það er alveg hárrétt hjá hv. þm. að þetta eru að mörgu leyti góð og gild skattalög. En það segir kannske sína sögu um ríkisstjórn Sjálfstfl. og Framsfl. að hún telji sig hafa höndlað fullkomin skattalög þegar núverandi ríkisstjórn tók við vorið 1983, endanlega fullkomin skattalög. Við sem stóðum að setningu laganna vitum auðvitað alveg eins með þessi lög eins og öll önnur lög sem hér eru sett að þau þurfa jafnan athugunar og endurskoðunar við. En það er býsna athyglisvert þegar leiðtogar Sjálfstfl. og varaformaður þingflokks Sjálfstfl. tala þannig að í rauninni þurfi ekkert að gera í skattamálum af því að skattalög Ragnars Arnalds, Sighvats Björgvinssonar, Tómasar Arnasonar og Matthíasar Á. Mathiesens hafi verið svo góð. Til hvers er Sjálfstfl. þá með fjmrh.? Ekki er það til að passa að ríkissjóður sé í jafnvægi. Það þekkja allir hvernig það er. Það er rétt að tala ekki mikið um það í þessari umræðu. Það verður gert á föstudaginn. Sjálfstfl. fór í kosningabaráttuna með yfirlýsingar um róttækar breytingar í skattamálum. Allt átti að laga. Og hv. þm. Halldór Blöndal, minn góði vin, hélt langar og ítarlegar ræður í tíð síðustu ríkisstjórnar um þá ofboðslegu skattpíningu sem hún beitti sér fyrir og nauðsyn þess að laga hlutina þegar hin nýja stjórn tæki nú við. Og hvað gerist? Á fjórða ári, 4. þingi þessarar framsóknaríhaldsríkisstjórnar sem við höfum núna kemur hv. varaformaður þingflokks Sjálfstfl. og lýsir yfir: Skattalögin eru og hafa verið fullkomin og engin ástæða til að breyta neinu þar. Ja, ég veit ekki hvort ég á að þakka fyrir hönd flokksbróður míns Ragnars Arnalds fyrir þetta hól. Ég dreg þær þakkir við mig vegna þess að ég tel ekki að þessi skattalög hafi frekar en önnur verið fullkomin. Skattalög þarf alltaf að vera að laga og endurskoða. Síðan gerist það að sumarið 1984 er samþykkt þál. um nefnd til að kanna umfang skattsvika. Þessi nefnd er skipuð 8. nóv. 1984 og skilar skýrslu 18. apríl 1986. Hún skjalfestir í rauninni í fyrsta sinn með hvaða hætti skattsvik ganga fyrir sig hér á landi, hvaða gallar það eru á skattalögum sem óhjákvæmilegt sé að sníða af þeim. Þegar þm. eru með þessa skýrslu í höndunum og hafa haft hana fyrir framan sig í misseri eða svo er algjört lágmark að stjórnarandstaðan spyrji: Hvað á að gera við þetta plagg? Og svar hæstv. fjmrh. við þeirri spurningu er: Það á ekkert að gera við þetta plagg. Það á að gleyma þessu plaggi. Þegar skýrslan kom fram lýsti hæstv. fjmrh. því yfir að það ætti að breyta hegningarlögunum þannig að það varðaði tugthúsvist samkvæmt þeim að svíkja undan skatti. Frv. um það efni hefur ekki sést hér að því er ég best man. Ég man ekki eftir því að nokkurt einasta mál hafi verið flutt til að svara kröfum skattsvikaskýrslunnar og hv. þm. Halldór Blöndal, sem víkur nú úr salnum, hefur bersýnilega ákveðið það sem leiðtogi Sjálfstfl. að þessi skýrsla sé ekki pappírsins virði. Leiðtogi Sjálfstfl., hv. þm. Halldór Blöndal, telur þessa skýrslu einskis virði.

Leiðtogi?

Leiðtogi sagði ég, hv. þm. Tryggvi Gunnarsson. Ég tók eftir því að hv. þm. Tryggvi Gunnarsson dró þetta nokkuð við sig.

Það sagði ég aldrei.

Nei, það var misskilningur og ég bið hv. þm. Tryggva Gunnarsson að afsaka að ég skyldi misskilja tóninn í orðinu og mismæli í þokkabót. Það er full ástæða til að ítreka að ég sársé eftir því að hafa haft þetta upp eftir þm.  Herra forseti. Hér er auðvitað um að ræða þvílíkt stórmál að það er alveg óhjákvæmilegt að óska eftir að hv. þm. Páll Pétursson verði kallaður í salinn  Þannig er að hv. þm. Páll Pétursson, leiðtogi stjórnarliðsins í Nd., hefur verið beðinn um að kalla í skattstjóra allra skattumdæma á landinu 

Það er stutt.

Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson leggur ævinlega góðum málum lið og er alltaf tilbúinn til að greiða götu góðra mála og þá sérstaklega mála hv. þm. Páls Péturssonar og ég reyndar veit að hv. þm. Páll Pétursson á fáa einlægari og öflugri stuðningsmenn í sínum þingflokki en hv. þm. Ólaf Þ. Þórðarson. Þess vegna þykir mér vænt um að hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson skuli með svo skörulegum afgerandi hætti hafa tekið undir þá ósk sem hér hefur verið flutt af Halldóri Blöndal. Mér sýnist einsýnt að þessi ósk hv. þm. Halldórs Blöndals eigi yfirgnæfandi þingfylgi að fagna.

Það eru ekki margir í salnum.

Það er rétt. Það eru ekki margir í salnum og það er eðlilegt að hv. þm. Tryggvi Gunnarsson skuli kvarta yfir því að fáir skuli vera í salnum að hlýða á jafnmerkilegt mál og það sem hér er flutt og eðlilegt líka vegna þess að hv. þm. hefur gjarnan setið hér löngum einn af sínum flokksfélögum.

Þetta er óskipað skip.

Þögn í salnum.

Það er alveg ástæðulaust að fyrirskipa þögn í salnum, herra forseti, þvert á móti er eðlilegt að menn skiptist á skoðunum og flýti þannig fyrir umræðum. Það þurfa þá kannske þeim mun færri að taka til máls sem frammíköllin komast betur að. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði í kvöld að skattstjórarnir hefðu reynt að fylgjast með persónulegri eyðslu forráðamanna fyrirtækja og risnuútgjöldum þeirra. Ekki dreg ég í efa að þeir hafi reynt það, en það er skoðun margra embættismanna skattyfirvalda að það hafi ekki tekist nógu vel m.a. vegna þess að þá skorti lagaleg úrræði. Hv. þm. Halldór Blöndal nefndi ýmsar leiðir til að koma í veg fyrir skattsvik og spurði: Á að fjölga lögreglumönnum? Og mitt svar er: Nei, það er ekki lausnin. Þar er ég enn sammála hv. þm. Halldóri Blöndal. Það á ekki að fjölga lögreglumönnum. Það leysir ekki allan vanda í þessu efni. Ég held hins vegar að aðalatriðið sé að einfalda skattakerfið, fækka frádráttarliðum, gera það þannig að svo að segja hver maður geti áttað sig á hvaða gjöld hann ber samkvæmt gildandi álagningarreglum á hverjum tíma. Hv. þm. Halldór Blöndal sagði að það væri lausn í þessu efni að taka upp virðisaukaskatt. Það dreg ég mjög í efa. Gjaldendum virðisaukaskatts mun fjölga frá söluskatti úr 10 000 í 22 500. Það er alveg ljóst að hættan á undandrætti undan skatti er mjög veruleg að því er virðisaukaskattinn varðar eigi að síður. Ég held þess vegna að lausnin sé ekki sú að taka upp virðisaukaskatt. Það er einnig rétt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að ýmsir þm. á þessu þingi og þjóðþingum grannlandanna vafalaust líka - hann sagði reyndar í þingunum um allan heim - eru að ræða um skattamál og skattsvik. Það væri fróðlegt ef aðalfulltrúi Alþingis Íslendinga hjá Alþjóðaþingmannasambandinu vildi kanna hvernig skattsvikaumræðunni er háttað í þjóðþingum um allan heim. Ég hygg að hún sé heldur lítil sums staðar, satt best að segja. En það er rétt að menn eru að ræða um þessi mál og það er rétt að sumir eru að reyna að slá sig til riddara í þessu efni. Það er til þannig lagaður óvandaður málflutningur. En svo merkilegt sem það nú er, þó að þessi umræða hafi staðið á fjórðu klukkustund, hefur ekkert slíkt heyrst á Alþingi Íslendinga. Menn hafa af fullri alvöru verið að ganga eftir því hvort ríkisstjórnin ætlar að taka eitthvert mark á þessu plaggi. Það er ósköp einfaldlega það. Ætlar ríkisstjórnin að taka eitthvert mark á þessu plaggi? Ætlar hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að tekið verði mark á þessu plaggi, skýrslu fjmrh. um störf nefndar sem kannaði umfang skattsvika? Það er alveg óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh., sem hér er kominn í salinn og boðinn sérstaklega velkominn, svari fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Hvað ætlar hún að gera í sambandi við þetta plagg? Ætlar hún ekkert að gera? Ætlar hæstv. forsrh. að láta fjmrh. einan um þetta mál eða ætlar hæstv. forsrh. að beita sér fyrir því að fjmrh. ræki embættisskyldur sínar í þessu efni eða hvað? Og það dugir ekkert fyrir forsrh. að segja: Ég hefði sagt af mér ef ég hefði fengið þessa skýrslu og ekkert gert. Það dugir ekkert fyrir hann að segja það í þessu máli, ekki nokkurn skapaðan hlut, en hann segir það í ákveðnu máli eins og kunnugt er fyrir hönd ákveðins ráðherra. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. forsrh. Steingrím Hermannsson að halda þannig á málum. Hann verður að svara fyrir ríkisstjórnina alla og gæta sóma hennar í þessu máli eins og öðrum og þess vegna svara þeirri spurningu: Ætlar hann eitthvað að gera við þetta plagg eða er hann sammála þingleiðtoga Sjálfstfl. í hv. Nd. Halldóri Blöndal um það að þetta plagg sé ekki pappírsins virði? Fyrir nokkrum árum birtist grein í dagblaðinu Vísi eftir hugmyndafræðing Sjálfstfl., Hannes Hólmstein Gissurarson. Þar fjallaði hann um þá sjálfsbjargarviðleitni sem kæmi fram hjá þeim mönnum sem reyndu að losa sig við að borga skatta, "sjálfsbjargarviðleitni", að reyna að komast undan hinni hörðu krumlu ríkisvaldsins. Það er alveg augljóst mál að samkvæmt hugmyndafræði Sjálfstfl. gengur það ekki upp að menn krefjist fjármuna til samneyslu. Það er þess vegna m.a. sem ríkissjóður hefur verið rekinn með stórfelldum halla í tíð núverandi ríkisstjórnar. Ég held hins vegar að hvar í flokki sem menn eru þurfi menn að átta sig á því að skattakerfið er hornsteinn félagslegrar þjónustu. Skattakerfið er hornsteinn samneyslunnar í landinu og til þess að samstaða sé um skattakerfið verða menn að taka á plaggi af þessu tagi eins og skattsvikaskýrslunni. Almenningur krefst þess. Meðan almenningur er hundeltur með tíkallana og tuttugukallana sína í skattakerfið er það algjör lágmarkskrafa að það sé tekið á móti þeim tillögum, hugmyndum og ábendingum sem eru settar fram í þessari skýrslu. Það ber að harma að Sjálfstfl. hefur vanrækt þetta mál með þeim hætti sem raun ber vitni um. Ég hef hins vegar tekið eftir því, þrátt fyrir þá gagnrýni sem fram hefur komið hjá þm. Halldóri Blöndal, að hann hefur næman skilning á þessu vandamáli og hann stökk upp hér örugglega af einni saman réttlætiskennd þegar það fréttist í dag að svo gæti verið að í einhverjum tilvikum væri persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækja færð á fyrirtækin. Réttlætistaugin tók við sér og hann stökk í stólinn og sagði: Heimtum alla skattstjóra landsins fyrir fjh.og viðskn. Nd. áður en nýr dagur rennur þannig að þeir megi leiða okkur í allan sannleika um þetta mál. Vegna þess að ég hef orðið var við þessa sterku réttlætiskennd hjá þessum þingleiðtoga Sjálfstfl. í Nd. hef ég ákveðið að flytja till. um þessi efni við 3. umr. sem vonandi verður unnt að mæla fyrir síðar í umræðunni þar sem till. hefur enn ekki verið dreift og ég get því ekki í þessari stuttu ræðu minni farið yfir efni hennar.

Hvaða till. er þetta?

Hæstv. samgrh. Það er till. á þskj. 394 sem hefur verið dreift í uppkasti, en það er ekki rétt eintak sem farið hefur á borð þm. að því að mér er tjáð.

Því verður dreift eftir örstutta stund.

Mér er tjáð að því verði dreift eftir örstutta stund og þá vænti ég þess að hæstv. forseti gefi mér kost á að taka til máls á ný til að mæla fyrir þessari till. og flytja þau rök sem ég hef fyrir henni á þessum fundi.

Ég spyr hv. 3. þm. Reykv. hvort hann sé ekki við því búinn að gera það nú þegar að mæla fyrir till. Hún verður tilbúin, er það ekki, eftir mjög stutta stund?

Mér er að sjálfsögðu ljúft og skylt að verða við þessum tilmælum hæstv. forseta Nd.

Það er að nokkru leyti fyrir mín orð að tillgr. var breytt og þess vegna hefur orðið dálítil töf á því að búa till. þannig út að ég gæti samþykkt orðalag hennar sem forseti og ég veit ekki annað en að þessari till. verði breytt og henni dreift með örlítilli orðalagsbreytingu. Ég hef ekki lýst því enn að þessari till. hafi verið útbýtt, en ég vænti þess að hv. þm. geti talað fyrir sinni till. innan mjög stutts tíma þannig að það þurfi ekkert að breyta út af þingsköpum um það.

Mér er að sjálfsögðu ljúft og skylt að verða við tilmælum hæstv. forseta Nd. til að flýta fyrir störfum þingsins á síðustu dögum þess áður en það fer í jólaleyfi. Það er till. sem birtist á þskj. 394 og er flutt af mér og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. Till. gerir ráð fyrir að það komi inn nýr málsl. á eftir fyrri málsgr. 119. gr. skattalaganna, en 119. gr. skattalaganna hljóðar nú svo, með leyfi hæstv. forseta: "Fjármálaráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd þessara laga, svo sem nánar um ákvörðun tekna og eigna, störf skattstjóra, skattrannsóknastjóra, ríkisskattstjóra og ríkisskattanefndar. Ráðherra getur kveðið á í reglugerð um sérstakt bókhald framtalsskyldra aðila, þar á meðal birgðabókhald. Einnig getur hann kveðið á um form reikningsskila og geymslu bókhalds og annarra gagna er varða skattframtöl." Tillaga mín og hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, 2. landsk. þm., er sú að á eftir fyrri málsgr. komi ný málsgr. er orðist svo: "Fjármálaráðherra setur með reglugerð nánari ákvæði um takmörkun á heimildum til að telja risnu til rekstrarkostnaðar við ákvörðun á tekjuskattsstofni svo og verklagsreglur er tryggi að persónuleg eyðsla færist ekki á atvinnurekstur." Hér er um að ræða nokkra breytingu frá þeirri till. sem felld var í dag. Meginbreytingin er sú að í stað þess að í þeirri till. var talað um að ríkisskattstjóri ætti að setja reglur er hér talað um að fjmrh. skuli setja reglur. Þetta er gert til að koma til móts við stjórnarliðið sérstaklega. Ég hygg að þar hafi mönnum þótt óeðlilegt að þetta verkefni væri tekið úr höndum fjmrh. Eðlilegra væri að hann hefði það en ríkisskattstjóri. Það var þess vegna sem hér er gert ráð fyrir að það verði fjmrh. sem setji þessa reglugerð með nánari ákvörðun um takmörkun á heimildum til að telja risnu til rekstrarkostnaðar við ákvörðun á tekjuskattsstofni svo og verklagsreglur er tryggi að persónuleg eyðsla færist ekki á atvinnurekstur. Einhver kann að segja: Það er óeðlilegt að setja þetta svona upp vegna þess að fjmrh. hefur almenna reglugerðarheimild. Þá er því til að svara að þó að fjmrh. hafi almenna reglugerðarheimild er svo kveðið á í skattalögum aftur og aftur að hann eigi einnig að setja sérreglur um einstaka liði. Þannig segir í 116. gr. skattalaganna: "Ríkisskattstjóri í umboði fjármálaráðherra skal árlega gefa út reglur um mat á hlunnindum, sbr. 7. gr., og öðrum tekjum og frádrætti sem meta þarf til verðs samkvæmt lögum þessum." Í 117. gr. er einnig um að ræða slíkar heimildir fyrir fjmrh. Í 119. gr. eru ákvæði eins og ég las upp áðan, herra forseti, þar sem m.a. segir að hann eigi að setja sérstakar reglur um bókhald framtalsskyldra aðila, þar á meðal birgðabókhald, og einnig getur hann ákveðið form reikningsskila og geymslu bókhalds- og annarra gagna er varða framtöl. Það eru full rök fyrir því að fjmrh. hafi auk hinnar almennu reglugerðarheimildar skattalaganna sérstakar heimildir til að setja reglugerðir um risnu og persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækja vegna þess að skattsvikaskýrslan sýnir með ótvíræðum hætti að þetta er eitt alvarlegasta vandamál skattkerfisins. Ríkisstjórn sem ekki vill taka á þessu vandamáli, ríkisstjórn sem ekki tekur mark á þessari skattskýrslu, ríkisstjórn sem hefur fjmrh. sem ekki lifir betur eftir yfirlýsingum sínum fyrir kosningar en raun ber vitni um, ríkisstjórn sem er með forsrh. sem hefur ekki beitt sér sérstaklega í þessu máli, ríkisstjórn sem er með þingleiðtoga eins og hv. þm. Pál Pétursson sem hefur ekki á neinn hátt tekið á máli af þessu tagi, slík ríkisstjórn er að segja við þjóðina: Svindlið á að halda áfram. Það er allt í lagi með kerfið. Það er fullkomið eins og það er. Þeirri afstöðu, herra forseti, mótmæli ég harðlega.



Herra forseti. Það er gott að hafa hreinan skjöld eins og síðasti ræðumaður. En mér finnst hann ekki afar hreinn þegar hann veit ekki um hvað hann er að tala. Hann spyr forseta: Var ég ekki að ræða um þetta? ef ég hef skilið það rétt. Þetta líkar mér ekki. Mér líkar heldur ekki að svo sé þvælst fyrir málum að það sé nánast ekki fundarhæft í þingsölum af því að ræðumenn séu að fafla. Ég verð að segja hreinlega að ég get einn ekki setið undir því að menn tali tóma staðleysu og vitleysur. En látum það vera. Þar sem ég er orðinn nokkuð aldraður vil ég spyrja hæstv. forseta: Ég hef margsinnis rétt hér upp hendi að ónytju vegna þess að það eru ekki nógu margir í salnum. Í gömlum reglum frá Alþingi stendur að menn eigi að rétta upp hægri hönd. Það stendur þar. Nú á ég bágt með þetta stundum vegna þess að ég hef gigt í hægri öxl. Eru það nokkur afglöp að ég rétti upp vinstri höndina? Mér er satt að segja illa við það þó.



Þessi síðasta athugasemd hv. þm. er með þeim hætti að forseta ber að svara. Þegar svo stendur á að hann er handlama í hægri hendi er ljóst að hann verður að nota vinstri höndina.



Herra forseti. Sjálfsagt er að svara hv. þm. Svavari Gestssyni. Hann mun sitja í hliðarsal, er það ekki? Ríkisstjórnin hefur vissulega tekið skattsvikaskýrsluna alvarlega og rætt um aðgerðir til að draga úr skattsvikum. Tilbúið er hjá hæstv. dómsmrh. frv. um stórhert viðurlög við skattsvikum sem gert er ráð fyrir að lagt verði fram á hinu háa Alþingi strax þegar þing kemur saman. Sömuleiðis starfa embættismenn að endurskoðun skattalaganna, ekki síst með tilliti til þeirra ábendinga sem fram koma í skattsvikaskýrslunni, þ.e. með það markmið að fækka mjög undanþágum og gera þær einfaldari eða m.ö.o. í fullu samræmi við ábendingar þeirrar nefndar sem vísað hefur verið til og kölluð hefur verið skattsvikanefndin. Þessi ríkisstjórn, þótt hún hafi ekki hv. þm. Svavar Gestsson innan borðs, hefur svo vissulega tekið á þessum málum og mun gera það og frv. verða flutt til að fullnægja þeim ábendingum sem koma fram í umræddri skýrslu.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Það var mjög athyglisvert að hlusta á málflutning hv. þm. Halldórs Blöndals áðan því að á honum mátti helst skilja að jafnvel þó hann væri á móti skattsvikum vildi hann ekkert láta gera í því. Hér væri eiginlega allt í stakasta lagi, lögin væru nógu góð, framkvæmdin væri eins góð og hægt væri að ætlast til. Engu að síður liggur fyrir skýrsla um stórkostleg skattsvik unnin á vegum fjmrn. Ég veit ekki hvort hv. þm. Halldór Blöndal heldur að þessi skýrsla og þessi störf hafi verið unnin af einhverjum aukvisum, hvort hann er að afneita þeim mönnum sem hafa verið að verki. Það er ekki Þröstur einn sem hefur unnið þessa skýrslu. Hér er Eyjólfur Sverrisson löggiltur endurskoðandi, Jónatan Þórmundsson prófessor, Ólafur Davíðsson framkvæmdastjóri og fyrrv. forstöðumaður Þjóðhagsstofnunar og Þórólfur Matthíasson hagfræðingur sem hefur starfað sem ritari starfshópsins. En það er ekki nóg með það heldur hafa verið kvaddir til ráðuneytis margir aðrir mætir menn, Garðar Valdimarsson skattrannsóknastjóri, Ævar Ísberg vararíkisskattstjóri og enn fremur, til þess að gefa skýrslu fyrir nefndinni, Hallvarður Einvarðsson rannsóknarlögreglustjóri ríkisins, Atli Hauksson löggiltur endurskoðandi, Gunnar Jóhannsson formaður ríkisskattanefndar, Gylfi Knudsen lögfræðingur, starfsmaður hjá ríkisskattanefnd, ólafur Nilsson löggiltur endurskoðandi, Stefán Svavarsson lektor, löggiltur endurskoðandi, Gestur Steinþórsson skattstjóri í Reykjavík, Sigurbjörn Þorbjörnsson ríkisskattstjóri, dr. Þorkell Helgason prófessor, dr. Guðmundur Guðmundsson tölfræðingur. Er hv. þm. Halldór Blöndal að afneita öllum þessum hóp? Er hv. þm. að halda því fram að þeir vinni tóma markleysu? Ég held að það sé hörmulegt viðhorf sem kemur fram í málflutningi hv. þm. Halldórs Blöndals. Alþingi getur ekki látið svona skýrslu fram hjá sér fara, það er ekki hægt að segja að hér séu einhverjir ýkju- og dellukarlar á ferðinni. Það kemur mér mjög á óvart að það atriði að takmarka heimildir til frádráttar á risnu á rekstrarreikningum fyrirtækja við ákvörðun á tekjuskattsstofni skuli ekki fá almennar undirtektir í þinginu vegna þess að það er ein af þeim ábendingum sem kemur skýrt fram í þessari skýrslu að einmitt það að menn blandi saman persónulegum útgjöldum og rekstrarútgjöldum sé ein tegund þeirra skattsvika sem mikið kveður að. Menn skulu ekki halda að það sé eitthvert einsdæmi að menn setji reglur af þessu tagi. Víðast hvar eru einmitt reglur af þessu tagi í gildi, reglur sem takmarka heimildir fyrirtækja til að telja risnu til frádráttar á skattskýrslum sínum. Slíkar reglur eru t.d. í gildi í landi Reagans Bandaríkjaforseta sem ýmsir þm. Sjálfstfl. vitna gjarnan til sem fyrirmyndarlands og er það að mörgu leyti. Og hvað skyldi þá vera okkur að vanbúnaði að taka upp reglur af þessu tagi sem ekki einungis frændþjóðir okkar heldur líka ýmsar þær sem aðrir hafa mikla trú á hafa verið með í lögum hjá sér og hafa verið að strengja að undanförnu? Þetta er í rauninni svo sjálfsagt að það ætti ekki að þurfa að fara fram löng og mikil umræða um það. En það er ákaflega hollt að þessi umræða um skattsvik skyldi fara fram hérna. Menn hljóta að velta því fyrir sér: Hvers vegna eru skattsvik? Ein aðalorsökin er vitaskuld sú að fólk upplifir skattkerfið eins og það er sem ranglátt. Það sér í kringum sig aðila sem komast upp með að borga lítinn sem engan skatt en leyfa sér ýmislegt í eyðslu og lifnaðarháttum. Þetta er m.a. það sem knýr skattsvikin áfram hjá okkur. En freistingin hlýtur líka að vera mikil. Það eru taldir upp í skýrslunni sérstakir hópar, byggingarstarfsemi, persónuleg þjónustustarfsemi, iðnaður, verslun, veitinga- og hótelrekstur, eins og segir í skýrslunni, sem séu sérstakir áhættuhópar ef ég má nota það orð á þessum síðustu og verstu tímum að því er varðar skattsvik. Já, freistingin hlýtur að vera mikil hjá þessum hópum þegar í húfi er kannske 25% söluskattur og 50% skattur á tekjurnar sem menn hafa. Þetta er ein ástæða þess að nauðsynlegt er að taka til endurskoðunar þær skattprósentur sem menn eru með í skattstigunum jafnframt því sem menn einfalda frádráttarfrumskóginn. Skattsvik eru orðin svo almenn á Íslandi að meira að segja ráðherrar kunna sögur af sjálfum sér um það þegar þeir hafa verið að biðja um að verk væru unnin að þeir væru spurðir hvort þeir vildu reikning eða ekki og tvær upphæðir til að velja á milli. Og þá er nokkuð langt gengið. Þetta er ærið alvarleg aðvörun til þingsins þegar viðhorfið í þjóðfélaginu er orðið með þeim hætti að það þykir koma til álita að bjóða jafnvel ráðherrum upp á að hjálpa til við skattsvik hjá þeim sem eru að vinna einhverja persónulega þjónustu fyrir þá. En í þriðja lagi eru skattsvikin mikil vegna þess að eftirlitið er slappt, eftirlitið er lélegt, reglurnar sem menn eiga að vinna eftir eru losaralegar. Það verður ekki hönd á fest og skattstofurnar eru í vandræðum með málið. Einmitt vegna þessa ber nauðsyn til þess að setja verklagsreglur um það hvernig að eigi að fara, reglur um það m.a. hvert hámark leyfilegs frádráttar vegna risnu geti verið í sambandi við skattframtal. Það heyrir svo til að vegna þess sem menn eru með ónýtt skattkerfi fáist sístækkandi gat á fjárlögunum, menn fórna í rauninni höndum við afgreiðslu fjárlaganna ár eftir ár og erlendu skuldirnar hlaðast upp því að þannig er gatið brúað. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þennan þátt málsins. En ég bar fram fsp. til hæstv. fjmrh. Forsrh. mætti alveg eins svara þeim. Ég sé í lappirnar á honum.

Af hverju lítur ekki hv. þm. upp?

Hæstv. forsrh. er svo aftursettur núna að það sér undir iljar honum. En ég get alveg eins borið þessa spurningu fyrir hæstv. forsrh. þó mér þyki heldur illt að hæstv. fjmrh. hafi ekki svarað þessu enn. Það er svo að í sambandi við febrúarsamningana fóru bréf á milli ríkisstjórnar, Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands o.s.frv. sem voru grundvöllur þeirra samninga sem gerðir voru. Í þessu samkomulagi var tekið fram að þeir sem fengju lánafyrirgreiðslu, svokölluð greiðsluerfiðleikalán, ættu að eiga rétt á sérstökum húsnæðisafslætti upp á x kr. í y ár, talið frá byggingar- eða kauptíma, í stað vaxtafrádráttar ef þeir kysu. Jafnframt var í þessu bréfi tekið fram að frá og með árinu 1986 verði þeim sem kaupa eða byggja í fyrsta sinn veittur húsnæðisafsláttur, x kr. á ári í tíu ár miðað við núgildandi verðlag. Afsláttur þessi miðist við hvern einstakling og dragist frá sköttum og getur verið útborganlegur. Nú er árið 1986 brátt á enda. Við höfum verið að fjalla um skattamál. Ég sé að hæstv. fjmrh. er nú mættur. Ég ítreka fsp. mína sem ekki hefur enn komið svar við en hef jafnframt gefið forsrh. kost á að svara ef fjmrh. væri upptekinn. Mér finnst nauðsynlegt að það komi fram hvort ekki sé hugmyndin að standa við þetta fyrirheit sem ríkisstjórnin tók undir og skipaði sérstaka nefnd til að vinna úr. Það er nefnilega nýbúið að semja núna og það eru ýmis fyrirheit í sambandi við samningana sem var gengið frá fyrir fáeinum dögum. M.a. báru verkalýðshreyfingin og vinnuveitendur sameiginlega fram ósk um að það yrði dregið úr erlendum lántökum frá því sem fyrirhugað hafði verið af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ég sé ekki betur en í þeim plöggum sem eru að berast frá Ed. séu erlendar lántökur alveg óbreyttar frá því sem var í lánsfjárlögunum þegar þau voru lögð fram, frv. til lánsfjárlaga. Það eru þá ekki enn farin að birtast fyrirheitin um að draga úr erlendum lántökum frá þeirri tölu sem aðilar vinnumarkaðarins sögðu að gera ætti og töldu vera eitt af undirstöðuatriðum samninga sinna. Það er ekki vel gott ef hvert atriðið á fætur öðru, sem teljast undirstaða kjarasamninga, falla með þessum hætti. Það gefst væntanlega tækifæri til að fá skýringar á því hvers vegna eru ekki enn komnar fram tillögur ríkisstjórnarinnar um samdrátt í erlendum skuldum eins og var þó umtalað í sambandi við seinustu samninga. En ekki síður vil ég ítreka þá fsp. sem ég hef hér gert varðandi húsnæðismálin og sérstakan húsnæðisfrádrátt. Það er kannske alveg sérstök ástæða að ætlast til svara í þeim efnum því að í gær fórum við í gegnum mjög fróðlega umræðu um einmitt þennan sama hóp, hóp þeirra sem byggðu á árunum 1980-1985 eða keyptu húsnæði, og hlustuðum hér á hinar furðulegustu yfirlýsingar hæstv. félmrh. í því máli þar sem komið hefur í ljós að hann kúvendir annan hvern dag og kennir öðrum um annað veifið með heldur ósmekklegum hætti. En ekki nóg með það heldur kórónaði hann ræðu sína með því að segja að nú ætlaðist hann til þess að menn færu að flýta sér að framkvæma þetta sem hefði dregist að reka á eftir frá því í septembermánuði 1983. Það er von að maðurinn vilji skyndilega fara að flýta sér. En það væri þá líklega ráð fyrir ríkisstjórnina líka, ef hún ætlar að efna heitið frá því í kjarasamningum í febrúar s.l., að hún færi að flýta sér með að koma með afstöðu sína í því máli.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykn. hefur gert að umtalsefni kjarasamningana sem gerðir voru í febrúar og þær yfirlýsingar sem fram fóru á milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins af því tilefni. Það er rétt að minna á að aðilar vinnumarkaðarins komust að samkomulagi m.a. um tillögur til breytinga á húsnæðislánakerfinu. Þar var m.a. fjallað um tillögur um sérstakan húsnæðisafslátt. Í svari ríkisstjórnarinnar var ekki gefið neitt fyrirheit um þetta atriði í tillögum aðila vinnumarkaðarins um gerbreytt húsnæðiskerfi. Flestir voru á því máli að það þyrfti miklu meiri skoðunar við áður en unnt væri að gefa bindandi fyrirheit um að sú skipan yrði tekin upp í staðinn fyrir vaxtafrádrátt eða samhliða honum. Fyrir því var þeirri nefnd, sem með samkomulagi var falið að gera tillögur að lögum um nýtt húsnæðislánakerfi, falið að athuga þetta atriði sérstaklega. Niðurstaða nefndarinnar varð sú að hún náði ekki að ljúka umfjöllun um þetta mál. Hún skilaði að öðru leyti tillögum um nýtt húsnæðislánakerfi og það frv. var lagt fyrir Alþingi og samþykkt á þeim forsendum að nefndin hafði m.a. ekki haft tök á að ljúka tillögugerð eða komast að niðurstöðu í því efni. En hún tók að sér að kanna það mál frekar. Af hálfu nefndarinnar hafa ekki komið frekari tillögur um það efni. En það er rétt að minna á að nú á haustdögum og að undanförnu hefur hafist vinna við grundvallarendurskoðun á tekjuskattskerfinu sem miðar að einföldun þess, miðar að lækkun skatthlutfalla og hækkun skattfrelsismarka og staðgreiðslukerfi í ársbyrjun 1988. Aðilar vinnumarkaðarins hafa eins og kunnugt er sett fram hugmyndir áþekkar þeim sem unnið hefur verið að í fjmrn. og það varð að samkomulagi milli ríkisstjórnarinnar og aðila vinnumarkaðarins á dögunum að starfshópur fjmrn., sem unnið hefur að þessu efni, tæki upp sérstakt samráð við aðila vinnumarkaðarins við það að fullgera hugmyndir af þessu tagi. Í þeim hugmyndum sem aðilar vinnumarkaðarins kynntu eru m.a. hugmyndir um húsnæðisafslátt þannig að ég geri ráð fyrir því, eins og áður hefur komið fram, að í því starfi verði athugun að því er þetta atriði varðar haldið áfram, en auðvitað í nýju ljósi því að menn eru að ræða um allt annars konar tekjuskattskerfi eftir að hugmyndir um grundvallarbreytingar af því tagi sem rætt hefur verið um hafa fengið svo víðtækan stuðning sem raun ber vitni. Ég hygg, herra forseti, að þetta skýri það mál sem hér hefur verið gert að umtalsefni.

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Hér hafa orðið miklar og ótrúlega markvissar umræður um skattsvik og hefur verið mikið vitnað til skýrslu sem unnin var fyrir fjmrh. Þetta er fróðleg og merkileg skýrsla og verðugt umræðuefni. Það hefur verið farið fram á að ég kallaði til fundar alla skattstjóra í landinu. Ég hygg að skattstjórar séu sofnaðir og ég mun lofa þeim að sofa í nótt, en kl. hálfníu í fyrramálið hef ég boðað til fundar í fjh.- og viðskn. og vona þá að við höfum náð að ljúka þessum fundi og þar mun ég taka fyrir þær óskir sem fram hafa komið hér í umræðunum. Verði niðurstaða nefndarinnar sú sem ég vænti mun ég sem formaður nefndarinnar og í umboði hennar kalla til skattstjóra til viðræðna við nefndina. Ég get vel hugsað mér að nefndin fari vandlega ofan í þessa skýrslu því að ég held að hún sé slík að það sé ástæða til að ræða hana og ræða hana við sérfræðinga og síðan að breyta lögum á víðtækan hátt í framhaldi af þeim umræðum. Við eigum ekki að líða skattsvik og eigum að refsa fyrir þau. Ég tel t.d. að mjög sterklega komi til greina, ef um alvarleg og ítrekuð brot er að ræða, að svipta menn atvinnuleyfi fyrir skattsvik. Ég held að það yrðu engir ánægðari en við stjórnarsinnar ef það tækist að ná til skattsvikaranna því að ríkissjóð vantar nefnilega peninga á næsta ári og það er nauðsynlegt fyrir okkur, unnendur ríkissjóðs að reyna að drýgja tekjur hans sem mest. En ég vona, af því að við þurfum margt annað að gera í kvöld en ræða þetta frv., og vænti þess í allri vinsemd að þessari umræðu geti farið að ljúka.



Herra forseti. Það er ekki víst að við stjórnarandstæðingar þurfum að lengja þessa umræðu svo mjög úr þessu, en hitt er alveg borðleggjandi að ef hv. stjórnarþm. úr Framsfl. og Sjálfstfl. taka til við að draga bæði kaffibaunamálið og Hafskipsmálið inn í þessa umræðu mun hún lengjast að mun. Svo segir mér a.m.k. hugur um. Hæstv. forsrh. kom með gamalkunnugt svar þegar hann var inntur eftir því hvernig hæstv. ríkisstjórn ætlaði að standa að framkvæmd tillagna skattsvikanefndarinnar, sem sé að það væri verið að vinna að málinu. Embættismenn, sem hæstv. forsrh. hefur mikla trú á eins og við vitum og við höfum fengið að heyra hann yfirlýsa á undanförnum vikum í fjölmiðlum, eru einhvers staðar úti í kerfinu að vinna að framgangi málsins. Þetta væri svo sem gott og blessað út af fyrir sig nema nú stendur þannig á, herra forseti, að þetta er síðasta frv. að breytingu á lögum um tekju- og eignarskatt sem þessi hæstv. ríkisstjórn kemur væntanlega til með að standa að í sinni valdatíð eða það skulum við ætla. Hér er verið að ákveða álögur fyrir næsta ár. Ég geri ekki ráð fyrir að menn geri því skóna að þessi hæstv. ríkisstjórn lifi lengur en til vors í mesta lagi. Það væri þá andstætt guðs og manna lögum. Það fer því að verða hver síðastur fyrir hæstv. ríkisstjórn að sýna sitt rétta andlit í skattamálum og koma á þeim breytingum og þeim úrbótum sem hún hefur hugsað sér á kjörtímabilinu. Það þurfti svo sem ekki þessa skýrslu til, þó hún sé gagnmerk, til að leiða í ljós ýmsa annmarka á gildandi skattalögum. Þeir hafa verið margræddir og marggagnrýndir, m. a. hér á hv. Alþingi undanfarin ár. Það verður ekki annað sagt en hæstv. ríkisstjórn sé nokkuð aftarlega á merinni með yfirlýsingar af því tagi sem hæstv. forsrh. gaf nú, nokkrum mánuðum áður en ríkisstjórnin fer frá, að hún sé að láta vinna að málunum, einhverjir embættismenn úti í bæ séu loksins teknir til við að vinna að úrbótum í skattamálum þegar ríkisstjórnin er um það bil að teygja upp tærnar - eða iljarnar. Við erum hér, eins og ljóst er, að ganga frá skattalögum og ákvæðum um skattgreiðslumörk fyrir næsta ár. Hugsanlega væri hægt að breyta slíku í janúar áður en framtalsfrestir renna út, en það væri eðlilegast að taka til meðferðar þær tillögur sem til úrbóta ættu að horfa og afgreiða þær hér og nú. Í þessu sambandi, herra forseti, vil ég lítillega minna á, hafi það farið fram hjá einhverjum, að nýleg þjóðhagsspá gerir ráð fyrir miklu góðæri á næsta ári og upplýsir um enn meira góðæri á þessu. Þá bætist við enn einn þáttur, sem ég vil nefna til sögunnar til viðbótar því sem hv. 3. þm. Reykn. réttilega benti á að auki þrýsting eða eigum við að segja tilhneigingar, langanir til skattsvika hjá aðilum úti í þjóðfélaginu, en það er ósköp einfaldlega að afkoma manna er góð, afkoma einstaklinga og fyrirtækja verður væntanlega betri sem þessu góðæri nemur, a.m.k. fyrirtækjanna, að hve miklu leyti sem góðærið skilar sér lengra. Til viðbótar ónýtu skattakerfi, ónýtum skattalögum og lélegu eftirliti kemur því sú staðreynd að það er bullandi góðæri, a.m.k. hjá fjölmörgum fyrirtækjum í landinu, og væntanlega vex áhugi manna á því að nýta sér allar smugur, löglegar og ólöglegar sem finnast, til þess að borga ekki skatta. Þetta ættu menn líka að hafa í huga þegar gengið verður frá skattalögum. Afstaða hæstv. ríkisstjórnar og stjórnarmeirihluta hér til tillagna sem fluttar hafa verið og horfa tvímælalaust til bóta er enn þá furðulegri í þessu ljósi. Ég vil nefna einnig skattaeftirlit í þessu sambandi og vitna þar aftur til nefndrar skýrslu því að þar er að mínu viti ein mjög merk uppástunga þar sem er stafliður d á bls. 10 undir tölul. 1.3.3. Þar er lagt til að komið verði á fót sérstakri eftirlitssveit sérhæfðra skattrannsóknarmanna sem geri skyndikannanir á bókhaldi fyrirtækja og taki til rannsóknar flókin og erfið framtöl. Ég er þeirrar skoðunar og hef lengi verið að við ættum að koma á slíkri skyndisveit. Þær tíðkast í mörgum nálægum löndum. Mér er t.d. tjáð að í Bretlandi sé sérstakt gengi, svipað og "græna gengið" er í lestunum í Skandinavíu sem kemur fyrirvaralaust með einhverju millibili inn í lestirnar og gáir að því að allir hafi tilskilda farmiða. Gengi sem vinnur sjálfstætt er við lýði til að mynda í Bretlandi. Mér er jafnvel tjáð að það gangi svo langt í störfum sínum að það keyri um íbúðahverfi með skattaskrána á hnjánum og beri saman uppgefna afkomu einstaklinga við húsin og við bílana sem standa þar fyrir utan, beri einfaldlega saman: Samræmist nú íbúðarhús Jóns Jónssonar og bílafloti Jóns Jónssonar þeim tekjum sem hann hefur gefið upp í sinni skattaskýrslu undanfarin ár? Ef breska skattarannsóknargenginu þykir þarna vera ósamræmi, t.d. að Jón Jónsson, sem hefur verið tekjuskattslaus um árabil, býr í mörg hundruð fermetra einbýlishúsi og á svo og svo marga Rover-bíla eða Jagúara eða hvaða lúxusdrossíur það eru sem eignamenn helst flagga í hinu stóra Bretlandi, þá gerir skattagengið eitthvað í málinu. Það fer til Jóns Jónssonar og segir við hann: Heyrðu, herra minn, þetta stemmir ekki. Þú hefur verið algerlega tekjulaus maður samkvæmt skattaframtölum um árabil en býrð mjög ríkulega og gerir út mikinn bílaflota. Við viljum fá skýringar á hvernig þetta tvennt fer saman. Mér er sagt að slíkt gengi sé talið gera með sínum skyndikönnunum mun meira gagn en heilir herir eftirlitsmanna inni á skrifstofum sem nudda í gegnum skýrslurnar með þær einar fyrir framan sig. Þar er sem sagt borinn saman raunveruleikinn annars vegar og skattaframtölin hins vegar. Það er "nota bene" einmitt þetta eftirlit sem almenningur hefur, sem almenningur sjálfur tekur að sér. Það er það sem stingur í augu almennings að fjöldamargir einstaklingar í þjóðfélaginu búa ríkulega og gera út myndarlegan bílaflota þó að skattaframtalið þeirra sé upp á núll ár eftir ár eftir ár og sumir fái jafnvel borgað út. Ég hefði því talið að þessi tillaga skattsvikanefndarinnar sé ein af hinum merkari, þ.e. að koma á fót slíku eftirliti, og ég er alveg sannfærður um að það væri til mikilla bóta. Það eru m.a. svona tillögur um úrbætur, sem þessi ágæta nefnd hefur hér gert, sem ég satt að segja undrast að hæstv. ríkisstjórn, búin að hafa þetta fyrir framan sig í átta mánuði og fimm mínútum betur miðað við dagsetningu skýrslunnar eins og henni var dreift hér á Alþingi, skuli ekki hafa unnist tími til að taka a.m.k. að einhverju leyti til greina og koma til framkvæmda tillögum nefndarinnar um úrbætur. Herra forseti. Það er m.a. á grundvelli þessara tillagna sem við þm. Alþb. höfum tekið skattalögin til sérstakrar skoðunar og undir forustu formanns okkar, hv. 3. þm. Reykv., flutt brtt. um úrbætur. En ég tel ekki ástæðu fyrir mitt leyti að lengja þessa umræðu mikið, herra forseti. Það kann vel að vera að hv. stjórnarþm. þurfi að ræða sérstök mál sem þeir nefndu í frammíköllum hver hjá öðrum, en það kemur þá fram síðar. Ég tel að þessi umræða hafi verið þörf. Það var ástæða til að vekja rækilega athygli á frammistöðu hæstv. ríkisstjórnar í skattamálum. Það var ástæða til að draga til sögunnar þessa skýrslu og minna á hana og minna á að hér er á ferðinni síðasta tækifæri hæstv. stjórnar til að gera eitthvað í málunum. Það er rétt að það verði skjalfest rækilega og undirstrikað í þingtíðindum hverjar viðtökur tillögur stjórnarandstæðinga til úrbóta hafa fengið. Það kemur væntanlega fram enn frekar í atkvæðagreiðslum á eftir hvernig þeir taka tillögum stjórnarandstæðinga um úrbætur á augljósum göllum í skattalögunum sem nánast allir sem um málin hafa fjallað hafa verið sammála um að stingi í augu.



Herra forseti. Nú er klukkan orðin tólf og gott betur og hér er nýbúinn að koma upp Páll Pétursson, þingflokksformaður græna gengisins á Alþingi, og hann telur að hér þurfi margt að ræða. Nú langar mig að spyrja, herra forseti, hvort til er samkomulag og hvaða fyrirætlanir eru um málaafgreiðslur og fundahöld. Nú er miðvikudagur og það er talsvert eftir af þessari viku. Mér finnst spurning hvað menn ætla að vera lengi áður en beinlínis sér fyrir endann á afgreiðslu málanna. Mig langaði að spyrja forseta hvaða fyrirætlanir hann hefði um þessi mál.



Vegna þessarar fsp. vill forseti upplýsa að það er augljóslega mjög ákveðin og eindregin ætlun forseta að taka hér fyrir allmörg mál sem eru á dagskránni. Ég held að það komi naumast til að forseti bregði út af því. Þar mun vera um að ræða málefni sem forseti telur að hafi verið samkomulag um að næðu fram að ganga fyrir þinghlé. Klukkan er að vísu farin að halla í eitt og það er vissulega áliðið, en hins vegar enn nokkuð eftir af þeim tíma sem þingið hefur oft tekið sér þegar stendur á eins og nú. Jólahlé er senn að hefjast og ég vona að hv. þm. hafi biðlund og verði við þeim tilmælum forseta að sitja hér enn um stund og taka þátt í umræðum og afgreiðslu mála.

Setið mun meðan sætt er.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Í svari sínu áðan gaf hæstv. fjmrh. í skyn að í rauninni hefði þinginu eiginlega verið ljóst að sá húsnæðisfrádráttur sem ég gerði að umtalsefni mundi ekki koma til framkvæmda vegna þess að nefndin hefði skilað af sér tillögum sínum, sem hér hefðu síðan verið til afgreiðslu, án þess að þetta atriði væri þar inni. En það er einmitt tekið fram í skýrslu nefndarinnar að hún eigi eftir að fjalla um þetta atriði. Það er tekið fram í fskj. með frv. til l. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins sem hér er vitnað til. Þar segir nefnilega: "Nefndinni var skammtaður naumur tími til starfa og tók hún því í upphafi þá ákvörðun að einbeita sér að athugun á þeim hluta húsnæðissamkomulags samningsaðila sem lýtur að breytingum á hinu opinbera húsnæðislánakerfi og samningu tillagna um það efni." Síðan segir: "Í framhaldi af þessu mun nefndin fjalla um aðra þætti húsnæðissamkomulagsins og stefnir að því að ljúka gerð tillagna um þau efni hið allra fyrsta." Þetta var það sem hv. deild, hv. þm. höfðu fyrir sér þegar frv. til l. um breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins var samþykkt á sínum tíma, að afstöðu og tillagna mundi vera að vænta um önnur atriði húsnæðissamkomulagsins. Það var forsenda undir þeirri afgreiðslu sem hér fór fram. Þess vegna verður því með engu móti haldið fram að þingið hafi talið að þetta mál væri úr sögunni. Þvert á móti kemur skýrt fram að að þessu máli eigi að vinna. Og í samkomulaginu eins og það var á sínum tíma er tekið fram að þetta skuli taka til ársins 1986. Og það er tekið fram í samþykkt ríkisstjórnarinnar og bréfi ríkisstjórnarinnar að hún fallist á grundvallaratriði þeirra hugmynda sem fram koma í yfirlýsingu samningaaðila. Þannig hefur enginn átt annars að vænta samkvæmt þessu en að staðið yrði við þetta fyrirheit.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir þau svör sem hann gaf varðandi meðferð skattsvikaskýrslunnar. Það er nokkuð sérkennilegt að það skuli vera hann sem svarar þeim fsp. sem eru bornar fram í þinginu um það efni en ekki hæstv. fjmrh., en það kemur væntanlega í sama stað niður. Ég vil einnig segja að ég tel að það sé mikilvægt að þessi umræða hefur leitt til þess að formaður fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, hv. þm. Páll Pétursson, hefur lýst því yfir að hann muni beita sér fyrir því að allir skattstjórar landsins verði kallaðir fyrir fjh.- og viðskn. þessarar deildar til að fara yfir skattsvikaskýrsluna og taka í nefndinni þá væntanlega ákvörðun um málafylgju í samræmi við niðurstöðu viðræðna við þessa skattstjóra. Ég tel að þessi umræða hafi þess vegna leitt til mjög ákveðinnar og jákvæðrar þýðingarmikillar niðurstöðu og skal ég því ekki hafa mína athugasemd lengri, herra forseti.



Herra forseti. Það er merkileg niðurstaða þessarar umræðu, svo ég haldi áfram með það sem hv. þm. Svavar Gestsson var að ræða áðan, að það hefur orðið hlutskipti Framsfl. hér í deildinni í kvöld að taka forustuna að aflokinni þessari skattsvikaumræðu, það hefur orðið hlutskipti Framsfl. innan ríkisstjórnarinnar að taka upp þessa umræðu. Það er hv. þm. Páll Pétursson sem hefur ítrekað að hann muni taka málið inn á borð hv. fjh.- og viðskn. og fylgja því eftir, fara í gegnum þau atriði sem menn hafa vakið athygli á úr skattsvikaskýrslunni ásamt skattstjórunum, og það var hæstv. forsrh. sem loksins eftir þriggja klukkustunda umræðu flutti þær upplýsingar frá ríkisstjórninni að menn hefðu eitthvað litið á þessa skýrslu. Hér hafa stjáklað fram og til baka um sali fulltrúar sjálfstæðismanna, fjmrh. og aðrir, og höfðu í engu sinnt því að svara þessu máli. Það er forsrh. sem kemur og upplýsir, og það er ekkert smáræði, að það er t.d. búið að búa til frv. í dómsmrn., aftur í einu framsóknarráðuneytinu, þar sem á að herða á skattamálum. Það er sem sé augljóst að Sjálfstfl. virðist hafa flækst fyrir því að framhald yrði á umræðum um skattsvik, á umræðum í framhaldi af skattsvikaskýrslunni. Það hefur komið upp í kvöld við þessa umræðu að það eru framsóknarmenn í gervi forsrh., dómsmrh. og formanns fjh.og viðskn. sem ætla að taka frumkvæði í þessum efnum. Það verður fróðlegt að vita hvað kemur út úr því á næstu vikum.



Herra forseti. Vegna ummæla hv. 4. landsk. þm. er rétt að taka fram að það hefur áður verið frá því greint á hinu háa Alþingi og opinberlega með öðrum hætti hver hafa verið viðbrögð við þeirri skýrslu sem lögð var fram af þeirri nefnd sem rannsakaði skattsvik á vegum fjmrn. Eitt af þeim atriðum sem bent var á var að taka upp í hegningarlög refsiákvæði vegna skattsvika. Fjmrn. beindi því til dómsmrn. að taka þetta mál til meðferðar og það var frá því greint í sumar sem leið opinberlega í blöðum þegar þeirri ósk var beint til dómsmrn. sem fer með meðferð þeirra laga og eðli máls samkvæmt hlýtur að bera fram lagabreytingar er lúta að almennum hegningarlögum. Það hefur líka verið frá því greint opinberlega áður að embætti ríkisskattstjóra hefur verið að athuga þær ábendingar um breytingar á bókhaldslögum sem þessi nefnd taldi að taka þyrfti til skoðunar. Það hefur líka verið dregið fram að það hefur verið, og komið fram reyndar á Alþingi í tillögum, unnið að því að breyta skattkerfinu á þann veg að fækka undanþágum. Það hafa þegar verið lögð fram frv. að þessu leyti og er verið að vinna að breytingu á löggjöf að öðru leyti sem miðar að þessu. En það var einmitt það atriði sem nefndin lagði einna mesta áherslu á að fækka undanþágum í skattkerfinu því að þær opnuðu fyrst og fremst möguleika til undanskota. Allt þetta hefur áður komið fram og verið skýrt og sum atriði þegar komið til umræðu á hinu háa Alþingi í formi lagafrv. um breytt skattkerfi.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Það frv. sem ég mæli fyrir er flutt vegna þess að hér er þess enn á ný farið á leit við hv. Alþingi að framlengt verði bráðabirgðaákvæði það sem er í niðurlagi laganna um heilbrigðisþjónustu frá 1983, en hv. alþm. kannast við að þetta ákvæði hefur verið framlengt hvað eftir annað vegna þess að Reykvíkingar hafa ekki verið tilbúnir að láta lögin um heilbrigðisþjónustu að því er fyrirkomulag heilsugæslu varðar taka gildi til fulls hér í borginni. Menn hafa ekki verið tilbúnir til þess að afnema í einni svipan það fyrirkomulag sem gildir um heimilislækna samkvæmt svokölluðu númerakerfi á vegum sjúkrasamlagsins. Vegna þess að önnur skipan hefur ekki verið ákveðin enn er þetta frv. flutt og bundið við áramót, en ég vil geta þess í þessu sambandi að tilbúið er til flutnings frv. um heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu. Það var unnið í tíð forvera míns, hæstv. núv. samgrh. Matthíasar Bjarnasonar. Það gerði ráð fyrir að verulega aukið vald væri fært til sveitarfélaga á þessu svæði í þessum efnum og opnað svigrúm fyrir sveitarfélögin til að semja við einkaaðila til að leysa þessi verkefni af hendi. Þetta frv. hafði ég hugsað mér að leggja fram sem næst því í óbreyttri mynd frá því sem það hafði verið unnið fyrir forvera minn þannig að Alþingi gæfist kostur á að fjalla um það mál og gera hugsanlega þær breytingar á því sem mönnum sýndust nauðsynlegar, en það er ljóst og var ljóst fyrir nokkru að þetta gæti ekki orðið fyrir áramót og því er nauðsynlegt að fá heimild Alþingis til að framlengja þetta bráðabirgðaákvæði á meðan svo stendur. Ég mun leggja frv., sem ég nefndi, um heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu fram strax þegar Alþingi kemur saman á ný, er. að svo búnu máli legg ég til að frv. þessu verði hraðað í gegnum þingið, eins og raunar hefur gerst ár eftir ár, og leyfi mér, herra forseti, að leggja til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Herra forseti. Snemma árs 1983 lá fyrir samningur milli Sjúkrasamlags Reykjavíkur, Læknafélags Reykjavíkur, heilbr.- og trmrn. og fjmrn. um fyrirkomulag heilsugæslu í Reykjavík og á þeim stöðum öðrum sem þá um nokkurra ára skeið höfðu þrátt fyrir lögin frá 1973 búið við svokallað heilsuverndarkerfi varðandi forvarnir og heilsugæslu. Þegar núv. ríkisstjórn tók við setti fyrrv. hæstv. heilbrmrh. Matthías Bjarnason af stað athugun á þessu máli fyrir sitt leyti, sem er eðlilegt þegar ráðherra tekur við störfum því hér er ekki um að ræða einfalt mál út af fyrir sig, og þeirri athugun mun hafa verið lokið á árinu 1984, seint á því ári. Vegna þess hversu seint var frá því máli gengið á því ári var heilsuverndarkerfið enn einu sinni framlengt í árslok 1984. Síðan gerist það að skipt er um heilbrmrh. á árinu 1985 í hinum mikla stólaleik Sjálfstfl. og heilbrmrh. Ragnhildur Helgadóttir fer enn af stað, skoðar málið, veltir því fyrir sér. Frv. sem hún gat um áðan er búið að liggja tilbúið í heilbrmrn. mjög lengi, lengur en hæstv. ráðh. hefur setið í embætti, frá því að hæstv. fyrrv. heilbrmrh. gegndi því starfi, Matthías Bjarnason. Auðvitað hefði verið hægt að flytja frv. í þinginu ef það er samstaða um það í stjórnarflokkunum. Ég veit reyndar ekkert um það, en hæstv. ráðh. talaði áðan eins og það væri samstaða um málið í stjórnarflokkunum, a.m.k. um að leggja það fram eftir hátíðarnar. En í staðinn fyrir að leggja málið fram hér í haust þannig að þinginu gefist kostur á að taka á þessu máli - ég reyndar veit að í því eru mörg atriði sem ég fyrir mitt leyti tel ástæðu til að setja spurningarmerki við - og reyna að láta þessi mál bera að með eðlilegum hætti og reyna að fá upp í þinginu eðlilega umræðu um heilbrigðismál og heilsugæslu alveg sérstaklega, sem er full þörf á og allt of sjaldan rætt á hv. Alþingi, er þetta framlengingarfrv. hingað komið enn þá einu sinni og lagt til að framlengt verði óbreytt þetta gamla heilsuverndarkerfi út næsta ár. Þetta eru ekki mjög góð vinnubrögð og hefði verið betra að reyna að ná utan um það að heilsugæslan yrði samfelld í landinu öllu. Það er hálfgert ólán það heilsuverndarkerfi sem hér er á þéttbýlissvæðinu, t.d. vegna þess að greiðslufyrirkomulag er þar allt annað en í hinu almenna heilsugæslukerfi. Ég hygg reyndar að það að taka upp heilsugæslu í Reykjavík samkvæmt gildandi lögum um heilbrigðisþjónustu, og það hefur reyndar verið sannað, værí ódýrara fyrir Reykjavíkurborg en það kerfi sem nú er. En það er auðvitað ekki það sem hæstv. heilbrmrh. á eingöngu að horfa á heldur þjónustan sem slík. Það er hæstv. ráðh. skylt miðað við það ráðuneyti sem hún gegnir. En allt um það. Það er útilokað annað en að draga þá ályktun að þetta mál sé frosið fast. Það er kannske best úr því sem komið er að þessi ríkisstjórn sé ekki mikið að rembast við að koma á þessari kerfisbreytingu í heilbrigðismálum. Það verði þá hlutverk næstu stjórnar að taka á því verki. Þegar þetta mál var síðast hér til meðferðar greiddi ég atkvæði gegn frv. einn þm. í hv. Nd. Ég efast um að ég geri það núna þegar það kemur til atkvæða heldur láti það fara í gegn án þess. En ég bendi á að í rauninni væri þegar í stað hægt að taka upp heilsugæslukerfi samkvæmt lögunum um heilbrigðisþjónustu vegna þess að allar forsendur eru til. Þó að þetta frv. yrði ekki samþykkt, framlengingarfrv. á heilsuverndarkerfinu, gerist ekkert annað en að nýja heilsugæslukerfið, sem var komið upp á landsbyggðinni fyrir bráðum 13 árum, byrjaði í Reykjavík frá og með næstu áramótum eða einhvern tímann á næsta ári. Ég held að það sé tvímælalaust að Reykvíkingar búa við slaka þjónustu að því er varðar heilsugæslu. Það eru þúsundir manna hér án sjúkrasamlagslæknis og fjöldinn allur af fólki sem hefur ekki aðgang að þeim heilsugæslustöðvum sem þó eru til. Reykvíkingar hafa þarna dregist aftur úr. Þess vegna eru heilbrigðisrök fyrir því. Rök frá heilbrmrn. séð ættu að vera að taka upp hið nýja kerfi hér strax frá og með næsta ári. En því er ekki að heilsa. Það hefur verið haldið þannig á málinu og það er ekkert annað að gera en að horfast í augu við að málið hefur verið afvelta allan tímann frá því að þessi stjórn tók við þó svo að það hafi verið tilbúinn samningur milli allra hlutaðeigandi aðila, sjúkrasamlagsins, Læknafélags Reykjavíkur, heilbrmrn. og fjmrn., um þetta mál. Herra forseti. Ég vildi koma þessum athugasemdum á framfæri á þessum næturfundi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð sem ég vil koma á framfæri við þessa umræðu. Þetta er gamall kunningi og það er út af fyrir sig ekki mikið um hann að segja fremur en undanfarin ár. Rökin eru yfirleitt þau sömu, að það hafi ekki unnist tími til að vinna að málinu. Við höfum fengið að heyra áður svipuð rök. Ríkisstjórninni sækist óskaplega seint og er eitthvað lin til verka. Það er ærið oft sem viðbáran hér er sú að ekki hafl unnist tími til að koma málunum áfram og þess vegna verði þetta eða hitt að danka áfram í því ófremdarástandi sem það kann að vera í. Ég vil koma því á framfæri fyrir mitt leyti að ég tel þessa frestun ákaflega óæskilega. Ég er sannfærður um að heilsugæslukerfið eins og það er samkvæmt lögunum og hefur verið tekið upp og unnið eftir á ýmsum stöðum er mun betra, mun æskilegra. Ég vitna í því sambandi til þeirrar breytingar sem var gerð á Akureyri fyrir nokkru og nú er komin reynsla á og það ágæt reynsla. Ég tel að rétt sé að það komi fram í þessari umræðu að það sem ég hef heyrt af þeirri breytingu er gott eitt. Það ríkir held ég almenn ánægja meðal starfsfólksins á heilsugæslustöðinni á Akureyri, sem þjónar Eyjafjarðarsvæðinu, og ekki síður ánægja meðal viðskiptavina stöðvarinnar sem telja sig fá þar góða þjónustu og eru mjög sáttir við hvernig staðið var að þeim kerfisbreytingum. Þar var viðhafður sá háttur að þrátt fyrir hið sameiginlega heilsugæslukerfi geta viðskiptavinir stöðvarinnar valið sér sinn eigin lækni og haft fyrst og fremst samskipti við hann þó að það sé innan almenna kerfisins. Það tel ég vera hina réttu útfærslu á þessu heilsugæslukerfi. Ég vil einnig fagna fyrir hönd Hafnarfjarðar og Kópavogs að þar hefur nú verið ákveðið að taka þetta kerfi heilsugæslu upp. Ég tel einmitt í framhaldi af því enn þá óæskilegra að Reykvíkingar og Garðbæingar skuli enn eitt ár þurfa að bíða eftir að þetta kerfl sé tekið upp hjá þeim. Það gefur auga leið að það er því óæskilegra sem sveitarfélögin verða færri sem búa við hið gamla kerfi og þar af leiðandi það misræmi sem er á starfrækslu þessara tveggja kerfa sem hér hefur verið vitnað til og varðar ekki síst form á greiðslum. Ég vona, herra forseti, svo sannarlega að þetta verði í síðasta sinn sem þessi kunningi lætur sjá sig á Alþingi, frv. um frestun á þessari kerfisbreytingu og ég hvet hæstv. ráðh. til að nota vel þann tíma sem hann á eftir í ráðuneytinu, a. m. k. í tíð þessarar virðulegu ríkisstjórnar, til að undirbúa þessa kerfisbreytingu og flytja um hana frv. á Alþingi áður en þetta Alþingi fer heim. Það gefur auga leið, m.a. vegna undirbúnings fjárlagagerðar, að það er miklum mun æskilegra að lögin séu sett á fyrri hluta ársins þannig að tímann sem frá því líður og fram að setningu næstu fjárlaga sé hægt að nota til að undirbúa breytinguna. Það er eins og kunnugt er óþarfi að rifja upp fyrir hv. þingdeildarmönnum að ákveðin tilfærsla verður innan fjárlaga við þessa breytingu og er nauðsynlegt að nægur tími sé fyrir hendi til að undirbúa hana. Ég sé ekki frekar en síðasti ræðumaður sérstaka ástæðu til að setja mig upp á móti þessu máli. Úr því að það er í þessu horfi hjá hæstv. ráðh. er ekki mikið við því að gera úr því sem komið er. Það er því kannske ekki sérstök ástæða til að setja sig á móti því, en ég mun í öllu falli ekki greiða þessari frestun atkvæði mitt.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Mér er afskaplega ljúft að svara fsp. hv. þm. Það er ekkert því til fyrirstöðu. Í fyrra var ástæðan sú að ég hafði ekki sannfærst um gildi frv. vegna þess að ég taldi þá að það gætu og ættu alveg að geta þrifist hlið við hlið þessi tvö kerfi, annars vegar númerakerfið svokallaða sem afskaplega margir Reykvíkingar virðast kjósa og hins vegar heilsugæslustöðvar fyrir þá sem það kysu. Enn fremur er fjöldi fólks sem virðist kjósa að leita beint til sérfræðinga þó að enginn skortur sé á heimilislæknum í Reykjavík og menn eigi rétt á að fara í heilsugæslustöðvar. Engu að síður hefur mér fundist, eftir því sem ég hef lengur haft þetta umrædda frv. í skápnum, að það ætti að leggja fram. Það er alveg rétt að það var tilbúið þegar ég settist í ráðherrastól, en ég var ekki nægilega sannfærð um málið sjálf þá, enda vita menn að það var skammur tími til stefnu þá. Hitt er annað mál að það hefur mjög verið kallað eftir þessu frv. og m.a. á hv. Alþingi og frv. er ekkert leyndarmál og mér finnst sjálfsagt að Alþingi fái um það að fjalla. Það var greint frá því á síðasta ríkisstjórnarfundi að málið væri samþykkt til flutnings í þeim stjórnarflokki sem enn þá hafði ekki afgreitt það, sem var Framsfl., og ég geri ráð fyrir að því hafi valdið annir í þeim flokki núna undanfarnar vikur. Ég kann ekki við annað, þegar svona stórt frv. er lagt fyrir Alþingi með viðamikilli greinargerð, en það sé lagt fram í skikkanlegu formi almennilega prentað úr Gutenberg. Þess vegna hefur því ekki verið útbýtt. En ef hv. þm. vill skal ég gjarnan senda honum þetta fyrir jól svo að hann hafi það sem jólalesningu þó að það sé einungis fjölritað. Þessu valda þessar tæknilegu ástæður.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svörin. Ég er alveg sammála ráðherranum um að menn ættu að skoða hug sinn vel í þessum efnum. Það er ekkert víst að það henti endilega sama fyrirkomulag á heilbrigðisþjónustu á þessu svæði og mönnum hefur fundist henta úti um land. Það er annað sem gerist líka. Eftir því sem árin líða koma upp nýjar hugmyndir, bæði hugmyndir um gerbreytingu og hugmyndir um minni háttar breytingar á þessum efnum. Þess vegna er eðlilegt að menn vilji skoða hug sinn. Það er fullkomlega eðlilegt að menn spyrji núna hvort til þess komi yfirleitt nokkuð að heilbrigðisþjónustan á Reykjavíkursvæðinu verði færð til þess forms sem gert var ráð fyrir 1983. Það er önnur hugsun sem leitar stundum á menn þegar svona mál koma upp hér í þinginu eins og núna um heilbrigðismál. Það er að við höfum fleiri dæmi um svona mál sem ekki vinnst tími til að vinna í og ekki fæst mikill tími til að tala um. Það er nefnilega orðið svo að eina umræðuefnið í pólitík á Íslandi er efnahagsmál. Mál sem eru um annað, mál sem eru af ýmsum félagslegum toga ýmist vekja ekki áhuga eða fást ekki unnin vegna tímaskorts eins og kallað er. Þetta er kannske það sem við fengum forsmekk af í máli hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar í viðtali á sjónvarpsstöð um daginn þar sem hann lýsti því að helstu viðfangsefni næstu ríkisstjórnar yrðu þau sem þessi ríkisstjórn hefði aldrei nennt að sinna, þ.e. mál af ýmsum félagslegum toga, skólamál, heilbrigðismál, tryggingamál kannske og e.t.v. var hæstv. forsrh. að tala um húsnæðismálin undir rós sem virðast þessa dagana aldeilis þurfa rækilegrar endurskoðunar við.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Ég fagna sérstaklega yfirlýsingu hæstv. heilbr.- og trmrh. áðan, ég tel að hún hafi verið mikilvæg, og ég fagna þeirri niðurstöðu sem hæstv. ráðh. lýsti sig hafa komist að í þessu máli, sem sé þeirri að leggja fram frv. um skipulag heilbrigðismálanna þannig að innan árs búi allir landsmenn við eitt og samræmt almennt heilsugæslukerfi. Ég skildi yfirlýsingu hæstv. ráðh. þannig og hafi ég gert það rétt fagna ég því alveg sérstaklega. Ég er þeirrar skoðunar að það sem hvað brýnast sé að gera í heilbrigðismálum á Íslandi sé að efla fyrsta stig heilbrigðisþjónustunnar, hina almennu heilsugæslu, og fyrirbyggjandi aðgerðir í framhaldi af því og með því móti, með því að forða því sem mest að vandamálin lendi upp á efri og dýrari stig í heilbrigðisþjónustunni, megi spara peninga. Það megi bæði bæta ástandið, auka heilbrigði og spara peninga. Einmitt í því efni tel ég að yfirfærsla yfir í heilsugæslukerfið sé mjög þýðingarmikil. Ég tel að hún sé þegar farin að skila árangri eins og t.d. á Eyjafjarðarsvæðinu sem ég tók dæmi af. Hv. 4. landsk. þm. vil ég til útskýringar upplýsa að auðvitað er Akureyri ekki dreifbýli í sjálfu sér heldur þéttbýli sem er fullkomlega eðlilegt að taka til samanburðar þegar rætt er um skipulag heilbrigðismála m.a. á höfuðborgarsvæðinu. Við Íslendingar eigum orðið allmikið af sérmenntuðum heimilislæknum sem geta leyst af hólmi það blandaða kerfi almennra lækna og sérfræðinga á ýmsum sérsviðum sem í gamla númerakerfinu sinntu þessari þjónustu. Það er hin eðlilega þróun þessara mála að mínu viti að hinir sérmenntuðu heimilislæknar, sem eru að koma til starfa og hafa verið að koma til starfa á undanförnum árum, yfirtaki þessa almennu þjónustu eins og þeirra menntun stendur til og sinni þeim störfum innan samræmds kerfis heilsugæslustöðva. Ég held að það sé hin eina rétta uppbygging þessara mála og ég fagna því að hæstv. ráðh., ef ég hef skilið hann rétt, er fallinn frá þeim blandaða kokkteil sem hann virtist í upphafi embættisferils síns hafa verið að hugleiða. Ég held að við eigum að horfa til þess ekki síst hvernig við getum sparað peninga í heilbrigðismálunum á sviði skipulagsmálanna, þ.e. með því að betrumbæta skipulag í heilbrigðisþjónustunni þannig að vandamálin séu sem allra mest leyst á fyrsta stigi heilsugæslunnar og því sé forðað að þau færist upp á önnur og dýrari stig svo að ekki sé nú talað um inn á stofnanir þar sem kostnaðurinn margfaldast ef málin lenda þangað. Ég vona, herra forseti, að þessi umræða og yfirlýsing ráðherra hér m.a. hafi tryggt að að ári búi allir landsmenn við eitt samræmt kerfi heilsugæslustöðva.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Í framhaldi af orðum hv. þm. vildi ég segja að ég álít það út af fyrir sig ekki markmið að menn búi við samræmt heilsugæslukerfi heldur álít ég það markmið að menn búi við gott heilsugæslukerfi, þ.e. kerfi sem veitir góða þjónustu og ódýra þjónustu. Hvort það kerfi þýðir að á ákveðnum svæðum eru byggðar heilsugæslustöðvar og annars staðar hagi menn þessum hlutum öðruvísi vil ég fá tækifæri til að ræða og fá að sjá gögn um. Það er einmitt það sem ég talaði um áðan að á þeim árum sem t.d. eru liðin frá 1983 er ekki ólíklegt að ný viðhorf séu komin upp, nýjar aðstæður og kannske upplýsingar á grundvelli reynslu sem þegar hefur fengist af heilsugæslukerfinu sem gerir fullkomlega eðlilegt að menn skoði þessa hluti. Ég held að það sé einmitt mjög nauðsynlegt í sambandi við löggjöfina alla að Alþingi láti ekki þar við sitja að setja lögin heldur fylgist mjög grannt með framkvæmd þeirra og hvernig þau ná tilgangi sínum. Því verð ég að segja t.d. að það er mjög þinglegt verkefni fyrir heilbrigðis- og trygginganefndir þingsins að skoða framkvæmd laganna frá 1983, athuga hvernig þau hafa náð tilgangi sínum, kalla til vitnis vitnisbæra aðila með hliðsjón af því að meta hvort það eigi að brúka sömu aðferðir hér þar sem örlögin hafa ráðið því að kerfið var ekki tekið upp á þessu svæði strax árið 1983. Þannig getur þingið sinnt eftirlitshlutverki sínu, þannig geta heilbrigðisnefndir fengið tækifæri til að hittast og þannig er hægt að tryggja að menn leiti á bærilega öruggan hátt að sem bestri lausn fyrir þau svæði sem talað er um í þessu þingmáli.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af síðustu ræðu. Ég hygg að það sé ekki mikill meiningarmunur milli okkar, mín og hv. 4. landsk. þm., og hafi ég í mínu máli verkað á hann sem einhver sérstakur skipulagshyggjumaður í þessum efnum var það ekki meiningin. Ég bið enn fremur hv. 4. landsk. þm. að rugla ekki saman byggingum og heilsugæslustöðvum því að þetta tvennt þarf ekki endilega að fara saman. Það er ekki formið heldur gæði þjónustunnar og það hversu árangursrík hún er sem vakir fyrir mér. Ég nefni að í heilsugæslustöðinni á Akureyri var valin sú leið af heimamönnum að fara ekki út í byggingu heldur taka á leigu húsnæði og allir eru sammála um að það hafi verið skynsamlegur kostur. Slíkt væri hægt að viðhafa víðar. Menn mega því ekki rugla saman steinsteypu og heilsugæsluþjónustu. Ég held hins vegar að það hafi vissa kosti að visst sameiginlegt skipulag sé yfir öllu landinu, a.m.k. hvað greiðsluformið varðar, og að heilsugæslustöðvarnar færist inn undir bein fjárlög og útgjöldin komi þeim megin í gegn eins og í heilsugæslukerfinu og númerakerfið verði aflagt a.m.k. sem slíkt. Ég bendi hv. 4. landsk. þm. á að það er að mörgu leyti hægt að sameina það persónulega kerfi sem í númerakerfinu felst, þ.e. þau persónulegu samskipti læknis og sjúklings sem það kerfi vissulega hefur í för með sér, með því að útfæra heilsugæslukerfið eins og gert hefur verið á heilsugæslustöðinni á Akureyri þar sem almenningur velur sér sinn sérstaka lækni þó að að sé undir stöðinni og hefur fyrst og fremst samskipti við hann eða hans afleysingamann. Eitt af því sem menn fundu þessu til foráttu á sínum tíma var sá misskilningur að heilsugæslukerfið hefði í för með sér að menn hefðu engan sérstakan lækni til að leita til heldur mættu inn á stöðina og yrðu að fara til þess læknis sem væri laus þá og þá stundina. Það var hægt að hugsa sér að þetta yrði þannig, en á Akureyri fóru menn aðra leið og ég tel að hún hafi gefist mjög vel. Hv. þm. vitnaði til þess að menn ættu að skoða hlutina í ljósi reynslunnar. Því nefndi ég einmitt Akureyri og breytinguna þar sem ég hygg að hafi tekið gildi um áramót 1985. Samkvæmt minni bestu vitneskju er reynslan af þeirri breytingu jákvæð, bæði hvað varðar viðhorf starfsfólks og viðskiptavina stöðvarinnar. M.a. þess vegna held ég að það sé bagalegt og það sé ástæða til að harma að frv. um frestun er enn einu sinni flutt hér fyrir Reykjavíkursvæðið.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Hér er þriðja árvissa frv. sem flutt er um breytingu á almannatryggingalögunum. Sams konar frv. hefur verið árlega flutt frá árinu 1975, en sveitarfélögum var gert skylt að taka á árinu 1976 meiri þátt í kostnaði sjúkratrygginga en verið hafði. Upphæðin miðaðist í fyrstu við 1% álag á gjaldstofn útsvara. Ástæðan fyrir aukinni hlutdeild sveitarfélaga byggðist fyrst og fremst á því að auka þyrfti aðhald í sjúkrahúsarekstri á þeirra vegum, en gjaldið rennur til þess reksturs. Á árinu 1978 var ákveðið að hækka gjaldið í 2% af gjaldstofni álagðra útsvara og á árinu 1979 1,5% af ákveðnum lágmarkstekjum og 2% af því sem umfram var. Sú skipan hélst til 1982 er ákveðið var að innheimta eingöngu gjald af þeim sem höfðu ákveðnar lágmarkstekjur og hefur svo verið síðan, aðeins þurft að breyta upphæð gjaldstofns í samræmi við launaþróun milli ára. Þetta frv. er flutt í samræmi við það og því leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. Það á við þetta frv. eins og hin tvö fyrri, sem ég mælti fyrir áðan, að þetta er einnig bundið við áramót.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Hér er þriðja árvissa frv. sem flutt er um breytingu á almannatryggingalögunum. Sams konar frv. hefur verið árlega flutt frá árinu 1975, en sveitarfélögum var gert skylt að taka á árinu 1976 meiri þátt í kostnaði sjúkratrygginga en verið hafði. Upphæðin miðaðist í fyrstu við 1% álag á gjaldstofn útsvara. Ástæðan fyrir aukinni hlutdeild sveitarfélaga byggðist fyrst og fremst á því að auka þyrfti aðhald í sjúkrahúsarekstri á þeirra vegum, en gjaldið rennur til þess reksturs. Á árinu 1978 var ákveðið að hækka gjaldið í 2% af gjaldstofni álagðra útsvara og á árinu 1979 1,5% af ákveðnum lágmarkstekjum og 2% af því sem umfram var. Sú skipan hélst til 1982 er ákveðið var að innheimta eingöngu gjald af þeim sem höfðu ákveðnar lágmarkstekjur og hefur svo verið síðan, aðeins þurft að breyta upphæð gjaldstofns í samræmi við launaþróun milli ára. Þetta frv. er flutt í samræmi við það og því leyfi ég mér að leggja til, herra forseti, að þessu frv. verði að lokinni umræðu vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn. Það á við þetta frv. eins og hin tvö fyrri, sem ég mælti fyrir áðan, að þetta er einnig bundið við áramót.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um ábyrgð vegna norrænna fjárfestingarverkefna. Með lögum nr. 77 frá 19. maí 1982, um ábyrgð vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna, var ríkisstjórninni fyrir hönd ríkissjóðs heimilað að ábyrgjast hluta Íslands, allt að fjárhæð 2 millj. 830 þús. SDR, gagnvart Norræna fjárfestingarbankanum vegna fjárfestingarlána og ábyrgða til verkefna utan Norðurlanda. Á grundvelli laganna gerði Ísland ábyrgðarsamning við bankann í júní 1982. Vegna aukinna umsvifa samþykkti ráðherranefnd Norðurlanda hinn 30. maí 1986 að gera breytingar á samþykktum bankans þannig að hækka mætti þá upphæð sem bankinn gæti veitt vegna fjárfestingarlána og ábyrgða til verkefna utan Norðurlanda úr 350 millj. í 700 millj. SDR fyrir Norðurlönd í heild. Á grundvelli samþykkis Alþingis er að því stefnt að gera nýjan ábyrgðarsamning Íslands og bankans það tímanlega að hann geti tekið gildi 1. jan. 1987. Önnur Norðurlönd hafa þegar samkvæmt þeim upplýsingum sem fyrir liggja tekið ákvarðanir um þetta efni og miða þær við að gildistakan geti orðið 1. jan. n.k. Fyrir því er þess sérstaklega vænst að hv. þingdeild geti greitt fyrir framgangi málsins þannig að það geti hlotið afgreiðslu fyrir jólaleyfi þm. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Samgn. Nd. hefur fjallað um þetta frv. og meiri hl. leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Undir það skrifa ásamt mér hv. þm. Halldór Blöndal, Friðjón Þórðarson, Stefán Guðmundsson og Eggert Haukdal. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tjáði mér að hann mundi ekki skila nál., en hv. þm. Karvel Pálmason var fjarstaddur afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Samgn. Nd. hefur fjallað um þetta frv. og meiri hl. leggur til að það verði samþykkt óbreytt. Undir það skrifa ásamt mér hv. þm. Halldór Blöndal, Friðjón Þórðarson, Stefán Guðmundsson og Eggert Haukdal. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tjáði mér að hann mundi ekki skila nál., en hv. þm. Karvel Pálmason var fjarstaddur afgreiðslu málsins.