Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum 1988. Tilgangurinn með þessu lagafrv. er að bæta starfsaðstöðu fyrirtækja og starfsfólks í sjávarútvegi, fiskiðnaði og útflutningsgreinum. Og jafnframt að hamla gegn skuldasöfnun og viðskiptahalla. Veigamiklar forsendur þessa máls þegar menn meta áhrif þessara aðgerða eru að fiskverð haldist óbreytt og í annan stað að fylgt verði í þeim kjarasamningum sem nú er unnið að í stórum dráttum þeirri stefnu sem aðilar vinnumarkaðarins höfðu komið sér saman um í nýgerðum kjarasamningum, þ.e. kjarasamningum á Vestfjörðum og samningum Vinnuveitendasambandsins og Verkamannasambandsins. Þessar aðgerðir eru í meginatriðum þríættar. Það eru annars vegar sérstakar aðgerðir til þess að bæta hag útflutningsgreinanna og styrkja greiðslugetu þeirra og þar með greiða fyrir kjarasamningum. Í annan stað eru það sérstakar aðgerðir til að hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Í þriðja lagi er hér um að ræða aðgerðir á sviði peningamála og fela í sér lækkun vaxta og aukið aðhald á fjármagnsmarkaði. Veigamikill þáttur þessara aðgerða er gengislækkun sem nemur 6% og felur í sér hækkun á verði erlendra gjaldmiðla upp á 6,4% tæplega. Með þeirri aðgerð og öðrum aðgerðum sem þetta frv. felur í sér til að bæta afkomu fiskvinnslunnar sérstaklega má ætla að færðir séu til fjármunir til fiskvinnslu, sjávarútvegs og að nokkru leyti útflutningsgreina sem áætla má á bilinu 3–3,5 milljarðar kr. Þar af eru um 2 milljarðar vegna gengisbreytingarinnar, en um 1250 millj. vegna annarra aðgerða sem fela í sér endurgreiðslu á uppsöfnuðum söluskatti í fiskiðnaði og sjávarútvegi, skuldbreytingar sjávarútvegsfyrirtækja og að nokkru leyti annarra fyrirtækja í útflutningsiðnaði, endurgreiðsla á launaskatti eða afnám öllu heldur launaskatts frá og með 1. júlí á þessu ári, sem og lækkun tilkostnaðar fyrirtækjanna vegna afurðalána. Alls eru þetta um 1250 millj. kr. Þar sem þetta mál hefur þegar verið tekið til umræðu í Sþ. er kannski ekki ástæða til að gera því eins ítarleg skil og ella hefði verið nauðsynlegt. Ríkisstjórnin hefur þegar við þær umræður kynnt stefnuyfirlýsingu þar sem gerð er grein fyrir meginatriðum málsins. Málið hefur þegar hlotið allítarlega umræðu í Ed. Það sem einkum er ástæða til að staldra við við þær umræður er eftirfarandi: Í fyrsta lagi er það spurningin um gengisbreytinguna. Það er ekkert launungarmál að kröfur hafa verið uppi háværar í þessu þjóðfélagi um breytingu á gengi krónunnar. Þær kröfur hófust strax á sl. hausti. Ýmsir aðilar héldu því mjög ákveðið fram að grípa þyrfti til meiri gengisfellingar. Ástæðurnar fyrir því eru auðvitað fyrst og fremst þær að á sl. hausti urðu snögg umskipti til hins verra að því er varðaði afkomu í fiskvinnslu sérstaklega. Það má einkum rekja til eftirfarandi þátta: Í fyrsta lagi fall dollars á sl. hausti. Í annan stað horfur um minnkandi afla í kjölfar mótunar fiskveiðistefnu fyrir árið 1988. Í þriðja lagi ótti við versnandi viðskiptakjör á erlendum mörkuðum. En stærsta ástæðan er vafalaust það misvægi í kostnaðarþróun sem annars vegar varð á Íslandi á sl. ári í samanburði við kostnaðarþróun í helstu viðskiptalöndum. Auðvitað er það vondur dómur um hagstjórn Íslendinga að menn skuli þurfa að grípa til gengisfellingar til að bæta hag útflutningsgreinanna strax þegar lýkur einhverju mesta hagvaxtarskeiði sem íslenska þjóðin hefur notið á undanförnum árum. Ætla má að þessi hagvöxtur sl. fjögurra ára hafi skilað íslenskum þjóðarbúskap um 50 milljörðum kr. í auknum verðmætum. Vitað er að sérstaklega upp úr 1984, 1985, 1986 átti þetta hagvaxtarskeið uppruna sinn í sjávarútveginum og hagur fyrirtækja í sjávarútvegi og fiskvinnslu fór batnandi, m.a. vegna stöðugleika í gengi en að öðru leyti vegna hagstæðra ytri skilyrða, vegna aukins afla, vegna hækkandi verðs á erlendum mörkuðum, vegna lækkandi tilkostnaðar, bæði vegna verulegrar lækkunar olíuverðs og lækkunar vaxta á erlendum mörkuðum, og síðan bættust við kjarasamningar sem gerðu stjórnvöldum kleift að nýta sér hagstæð ytri skilyrði til þess að ná niður verðbólgu á þessu tímabili. Það er ástæða til að spyrja þá sem gagnrýna þessar aðgerðir nú með því að segja að gengislækkunarþörfin hafi verið og sé miklu meiri um rök þeirra fyrir þeim staðhæfingum, einmitt út frá þeirri staðhæfingu hvort meiri háttar gengisfelling hefði verið mjög skammæ aðgerð, hvort menn hafa trú á að hún hefði skilað einhverjum varanlegum bata fyrir þessar útflutningsgreinar. Við erum þar komin í hagsveiflunni að úr þeirri miklu eftirspurnarþenslu sem einkenndi árið 1987 er heldur tekið að draga, þó ekki nægilega mikið. Ef menn hefðu gripið til þess ráðs að fella gengið með miklu stórtækari hætti er ástæða til þess að ætla að ekki hefði reynst unnt að halda fiskverði óbreyttu, en fiskverð er um helmingur af helstu framleiðslukostnaðarliðum í fiskvinnslu, hráefniskostnaður. Það hefði verið borin von að ætla sér að ná kjarasamningum þar sem peningalaunahækkunum hefði verið stillt í hóf. Stórtæk gengisfelling hefði þess vegna þegar í stað hækkað bæði hráefnisverð, launakostnað og kostnað á erlendum aðföngum. Það er ástæða til að ætla að það hefðu ekki liðið margar vikur áður en ástandið væri aftur komið í sama horf. Aðgerð af því tagi hefði þess vegna ekki verið vænleg til frambúðar. Það er ekkert launungarmál að sá sem hér stendur lagðist mjög sterklega á sveif með þeim sem vildu halda gengislækkuninni sem minnstri. Þar á móti, til þess að draga úr gengislækkunarkröfum, þurfti ríkissjóður að koma til móts við útflutningsgreinarnar til að bæta afkomu þeirra. Það hefði ekki verið unnt að gera ef ríkisstjórnin hefði ekki haft framsýni og pólitískan kjark til að styrkja tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs mjög verulega á liðnu hausti, en segja má að þær aðgerðir hafi skapað forsendu.r fyrir því að ná samkomulagi um annars vegar aðgerðir til að styrkja afkomu fiskvinnslunnar án meiri háttar gengislækkunar og þá um leið leiðréttingu á kjörum fiskvinnslufólks og annarra þeirra sem ekki hafa notið launaskriðs við veisluborðið mikla. Til eru þeir sem segja að aðgerðir eins og þær að endurgreiða nú uppsafnaðan söluskatt í sjávarútvegi og fiskvinnslu og fella niður launaskatt frá miðju ári sýni að það hafi verið röng stefna hjá stjórnvöldum eða þessari ríkisstjórn þegar hún tók til starfa að beita sér fyrir þessari gjaldtöku. Ekki sannfærist ég af þeim rökum. Ástæðan er fyrst og fremst sú að þegar þessar ákvarðanir voru teknar fyrir mitt sl. ár er það þegar er að ljúka einhverju mesta uppgangstímabili í íslenskum sjávarútvegi sem staðið hafði linnulaust á fjórða ár. Það var ekkert launungarmál að við þær kringumstæður var afkoma í útgerð óvenjugóð og afkoma fiskvinnslunnar hafði verið það einnig á undanförnum árum, auðvitað nokkuð misjafnlega eftir greinum, en engu að síður: þarna hafði verið um að ræða óvenjulega langt tímabil þar sem afkoma í þessum greinum hafði verið býsna góð. Það voru þess vegna forsendur fyrir því að þessar greinar skiluðu gjöldum til samneyslunnar eins og aðrar atvinnugreinar í landinu. Sérstaklega var ástæða til þess vegna þess að vitað var að fjárfestingar höfðu verið miklar í greininni og fjárfestingaráform á næsta ári voru mjög háspennt. T.d. er ástæða til að vekja athygli á því að yfir 80% fyrirtækja í útgerð og fiskvinnslu eru í eigu og rekstri sömu aðila í stórum dráttum og fjárfestingaráform upp á rúmlega 3 milljarða í útgerð benda til þess að afkoma þeirra fyrirtækja sé ekki slæm eða hafi ekki verið slæm. Þá er þess að geta að séu menn sannfærðir um að stórtækar gengiskollsteypur séu rangar og stefni í hættu öðrum og veigameiri markmiðum, svo sem eins og því meginmarkmiði að ná niður verðbólgu að loknu þessu þensluskeiði, sem er auðvitað stærsta hagsmunamál bæði atvinnulífsins og launþega. Það hefði ekki getað gerst ef fjárhagur ríkissjóðs hefði ekki verið styrktur svo verulega sem raun ber vitni um. Að því er varðar ríkisfjármálaþátt þessa dæmis má segja í stórum dráttum að aukin ríkisútgjöld sem ákveðin voru af meiri hluta Alþingis eftir að fjárlagafrv. og lánsfjárlagafrv. var lagt fram, sá slaki sem í þau mál kom við umfjöllun þingsins er að nokkru leyti tekinn til baka. Þó ekki að öllu leyti. Til þess að bæta hag útflutningsgreinanna og standa undir þeim útgjöldum sem af því leiðir hefur verið gert ráð fyrir því að ríkisútgjöld verði lækkuð um 300 millj. kr. Veigamestu þættirnir í því eru útgjöld til vegamála, framlög til byggingarsjóðanna og síðan önnur útgjöld sem fela í sér frestun framkvæmda eða hagræðingu tilkostnaðar á sviði heilbrrn. og fjmrn. Jafnframt er gripið til tekjuöflunar. Sú tekjuöflun er tvíþætt. Annars vegar er hækkaður tekjuskattur á fyrirtæki og hins vegar hækkað gjald á þau fyrirtæki sem stefna í fjárfestingar fjármagnaðar með erlendum lántökum. M.ö.o.: tekjuöflunarþátturinn er lagður á þau fyrirtæki sem ástæða er til að ætla að notið hafi góðærisins og skili hagnaði og þau fyrirtæki sem stefna að miklum fjárfestingum. Að öðru leyti er það veigamikill þáttur þessara aðgerða að ríkisstjórnin hefur ákveðið að fresta áformum sínum um breytinguna á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Ég legg áherslu á orðið "að fresta" því að ríkisstjórnin er engan veginn fallin frá þeim áformum. Staðreyndin er hins vegar sú að þetta merka umbótamál hefur mætt verulegri andstöðu, ekki bara af hálfu stjórnarandstöðunnar heldur ýmissa áhrifamanna í liði stjórnarflokkanna. Þannig hafa einstaka þm., t.d. þm. Framsfl., snúist gegn þessu máli og lýst því yfir í heyranda hljóði. Það voru því allar horfur á því að málið væri strandað í meðferð þingsins eða að það kæmist ekki í gegn nema svo limlest að það skipti ekki máli lengur. Ég skil afskaplega vel að forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga lýsi gremju sinni yfir því vegna þess að þetta mál var frá upphafi undirbúið í nánu samstarfi við þá og fyrir Liggur að stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hafði lýst yfir eindregnum stuðningi við málið, sem og samráðsnefnd ríkis og sveitarfélaga. Þegar ég segi: Það var undirbúið í nánu samráði við þessa aðila, þá lá það fyrir frá upphafi að ekki einasta yrði aukinn kostnaður sveitarfélaga að fullu bættur vegna þessa 1. áfanga tilfærslunnar heldur varð um það samkomulag að ef þetta mál næði fram að ganga í tveimur áföngum á tveimur árum ætlaði ríkissjóður sér að afnema svokallaða skerðingu á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga í tveimur áföngum, að hálfu við gildistöku fyrri áfanga og síðan að fullu á seinni áfanga. Í umræðu um þetta mál urðu ýmsir til að halda því fram að hér væri gengið mjög á hlut sveitarfélaganna og að sveitarfélögunum væri ekki að fullu bættur kostnaðarauki þeirra hvað þá heldur að það væri verið að styrkja fjárhag þeirra. Þess vegna kveður við heldur undarlegan tón þegar menn standa frammi fyrir því að málið nær ekki fram að ganga eða um það tekst ekki samkomulag. Þá segja hinir sömu aðilar að nú sé mikil vá fyrir dyrum hjá sveitarfélögunum vegna þess að nú njóti þau ekki þeirra stórauknu fjármuna sem áttu að renna til þeirra í gegnum Jöfnunarsjóðinn, einkum sérdeild Jöfnunarsjóðs, sem samsvarar 260 millj. kr. Nú er allt í einu viðurkennt að hér hafi verið um mikla fjármuni að ræða og að mörg sveitarfélög muni verða fyrir verulegum fjármissi við það að málið nær ekki fram að ganga og strandar á Alþingi. Þetta er heldur dapurleg lýsing á rökvísi manna og heilindum í málflutningi því að hvort tveggja getur ekki verið satt. Að sjálfsögðu er það svo að fjárhagur sveitarfélaganna hefði styrkst mjög verulega ef þetta mál hefði náð fram að ganga, bæði í þessum áfanga og ekki síður þegar seinni áfanginn hefði komið til framkvæmda þar sem veigamiklir stórir og útgjaldafrekir framkvæmdaliðir hefðu færst af sveitarfélögunum yfir til ríkisins. Öllum sem til þekkja eitthvað aftur í tímann er kunnugt um að þetta er mikið umbótamál. Þetta er mál sem forsvarsmenn sveitarfélaga og landsbyggðar hafa látið sig dreyma um og haft uppi óskir um árum og áratugum saman. Það er slæmt til þess að vita að mótmæli, sem einkum og sér í lagi hafa komið frá fámennari sveitahreppum í tveimur kjördæmum, skuli hafa orðið til þess að beygja þm. fyrir skammtímasjónarmiðum af þessu tagi. Það er leiðinlegt til þess að vita að þeir skuli ekki treysta sér að hafa heildarsýn í svo stóru máli og halda sitt strik og reka svo upp ramakvein þegar afleiðingarnar blasa við. Það er líka rétt að þetta mál var óvenjulega vel undirbúið. Það hafði tekist um það góð samvinna og það hafði verið mjög rækilega kynnt, eins og hæstv. fyrrv. félmrh. Alexander Stefánsson hefur reyndar lagt megináherslu á í sínum málflutningi. Tillögurnar höfðu nefnilega verið sendar í bókarformi hverjum einasta sveitarstjórnarmanni á landinu með löngum fyrirvara og er sjaldgæft í voru landi að mál hafi verið undirbúin jafn vel. Ég nefndi áðan að með þessum aðgerðum væri fjárhagur fyrirtækja í fiskvinnslu einkum og sér í lagi bættur sem ætla mætti að nemi 3–31/2 milljarði kr. Þá koma einnig til ýmsar óbeinar aðgerðir fyrir utan þær sem þegar eru nefndar. Það lýtur einkum að lækkun vaxta eða fyrstu skrefum sem stigin hafa verið í þá átt og jafnframt hækkuðu hlutfalli afurðalána. Ef menn vilja meta áhrif þessara efnahagsaðgerða á hag útflutningsgreinanna má segja að það dæmi, ef við lítum á það reiknað til loka árs, snúist við að því leyti að það má búast við því að hagur útgerðarinnar versni við þessar aðgerðir og hún verði undir árslok að öðru óbreyttu með nokkrum halla, en afkoma fiskvinnslunnar hins vegar batni mjög verulega. Það er alkunna að staða flestra sjávarútvegsfyrirtækja var seinustu mánuðina orðin mjög óhagstæð. Frystingin var talin vera rekin með 7–8% halla og söltun og útgerð hefur rétt hangið ofan við núllpunktinn að meðaltali. Með þessum aðgerðum batnar afkoma fiskvinnslunnar mjög verulega. Lauslega áætlað gæti frystingin verið komin upp undir núllpunkt og söltun að sama skapi í nokkurn hagnað. Hins vegar, eins og áður sagði, mun afkoma útgerðar heldur versna við þetta og má þar reikna með nokkrum halla. Sá halli er fyrst og fremst á bátaútgerð, en rekstur togara yrði væntanlega í járnum. Í þessum umræðum hafa menn staldrað við hinn mikla viðskiptahalla sem við blasir. Það er mat manna að við þessar aðgerðir sé hamlað gegn vaxandi viðskiptahalla þannig að búast megi við því að hann verði um það bil 3 milljörðum lægri en ella hefði orðið. Það sýnir þó ekki meiri árangur en svo að í besta falli mundi haldast í horfinu, að viðskiptahallinn í árslok 1988 yrði um 3,3% af landsframleiðslu eða svipað og á síðasta ári. Þetta er auðvitað mikið álitamál. Um þetta geta verið skiptar skoðanir. Menn meta þetta misjafnlega. Þar þarf að taka tillit til margra matshátta. Einn slíkur þáttur er að sjálfsögðu að hagur fiskvinnslu og útflutningsgreina er bættur með þessum aðgerðum. Þess vegna má ætla að útflutningsverðmæti verði meira en ella hefði orðið. Í annan stað er stór óvissuþáttur sem eftir er að meta og hann er þessi: Hvernig mun til takast í framkvæmd að ná samkomulagi um að draga úr og fresta fjárfestingum sem áætlað er að fjármagna með erlendu lánsfjármagni á þessu ári? Það er nú eitt helsta sprengirými þenslunnar. Þá er ég sér í lagi að tala um meiri háttar mannvirkjagerð sem er bæði mannaflsfrek og þar sem erlendir kostnaðarþættir eru fyrirferðarmiklir. Þar liggur fyrir að stærstu aðilarnir eru annars vegar Reykjavíkurborg og í einstaka tilfellum önnur sveitarfélög. Þar er einnig um að ræða útgerðina sem hefur uppi áform um innflutning fiskiskipa og meiri háttar endurnýjun á skipum upp á a.m.k. 3 milljarða og reyndar rúmlega það ef allt er talið. Og þar er um að ræða ýmis einstök atvinnufyrirtæki sem hafa á undanförnum mánuðum og missirum spennt bogann býsna hátt að því er þetta varðar. Þessar aðgerðir hafa þegar að einhverju marki áhrif í þá átt að draga úr þessum fjárfestingaráformum. Tvöföldun hins erlenda lántökugjalds mun væntanlega gera það. Minni fjárframlög til sveitarfélaga í gegnum Jöfnunarsjóðinn munu væntanlega gera það líka. Það er t.d. komið fram að borgarstjórinn í Reykjavík hefur þegar lýst því yfir að hann muni flytja tillögur um að fjárfestingaráform Reykjavíkurborgar verði endurskoðuð og þau minnkuð um rúmlega 200 millj. kr. þegar af þessari ástæðu. Þá er á það að líta að að því er varðar fjárfestingaráformin um endurnýjun og viðhald fiskiskipa er ráð fyrir því gert að Fiskveiðasjóður fari vandlega yfir stöðu þeirra mála til að meta hverjir af slíkum samningum eru þegar bindandi og í annan stað að staðfesting á slíkum áformum að því er varðar opinbera lánafyrirgreiðslu miði m.a. mjög að því að tryggja að þarna sé fyrst og fremst um að ræða fyrirtæki sem hafa eiginfjárstöðu af því tagi að þau fái risið undir þessari fjárfestingu. Það er ástæða til að taka undir með þeim sem segja: Viðskiptahallinn er allt of mikill. Hann er hins vegar að verulegu leyti afleiðing af ákvörðunum sem löngu var búið að taka. Hann er afleiðing fyrst og fremst af því að ekki var gripið til aðhaldsaðgerða í árslok 1986 eða í upphafi árs 1987, þegar það var nauðsynlegt, því að það eru engin efnahagsúrræði góð nema þau sem í tíma eru tekin. Hann er síðan að langstærstum hluta afleiðing af ákvörðunum fyrri ríkisstjórnar vegna þess að vaxtaþátturinn, neikvæður vaxtajöfnuður upp á 6,3 milljarða a.m.k., er meginþátturinn í þessum viðskiptahalla. Það eru ósköp einfaldlega afleiðingar af óvarfærnum og óskynsamlegum framkvæmdum sem fjármagnaðar voru á fyrri tíð með erlendu lánsfjármagni og oft og tíðum framkvæmdir sem lítt eða ekki hafa skilað arði. Af þessum sökum er það hins vegar ekki sanngjörn gagnrýni þegar sagt er: Núv. ríkisstjórn á að gera allt í senn: tryggja bætta afkomu útflutningsgreinanna, verja kaupmátt hinna lægst launuðu og á sama tíma að ná niður á einu ári þessum viðskiptahalla sem efnt hefur verið til á mörgum góðærisárum. Það getur ekki gengið upp. Það krefst lengri tíma. Þessi ríkisstjórn hefur endurreist fjárhag ríkisins. Hún hefur fyrir sitt leyti af hálfu ríkisins lagt fram aðhaldssama lánsfjáráætlun og lánsfjárlög. Í gegnum fjárlög og lánsfjárlög hefur verið dregið úr fjárfestingaráformum hins opinbera um 15% milli ára á sama tíma og fjárfestingaráform annarra eru í miklum mun hærri tölum, 40% og yfir 60% í einstaka tilvikum. Ríkisvaldið hefur þess vegna að þessu leyti gert sitt í að móta aðhaldssama stefnu, en það tekur langan tíma að vinda ofan af viðskiptahallavandanum vegna þess að hann er að mestum hluta bundinn við vaxtagreiðslur af fyrri lántökum. Herra forseti. Ég hygg að hér með hafi verið fjallað um stærstu þættina í þeim efnahagsaðgerðum sem hér eru reifaðar. Ég tók eftir því að einn hv. stjórnarandstæðingur komst svo að orði við umræður í Sþ. þegar þessar ráðstafanir voru kynntar að núv. ríkisstjórn væri mikil ráðstafanaríkisstjórn. Það er rétt. Hún hefur gripið til margháttaðra ráðstafana og því verki er ekki lokið. M.ö.o.: hún hefur ekki verið aðgerðarlaus. Hún hefur gert skyldu sína að því er það varðar að snúa miklum halla í ríkisbúskapnum, sem allt stefndi í að gæti orðið varanlegur og jafnvel illviðráðanlegur ef hann hefði haldið áfram, í jöfnuð. Það er grundvallaratriði í þessum aðgerðum að það er hvergi hvikað frá því meginmarkmiði að halda áfram að tryggja jöfnuð í ríkisfjármálum. Þessi ríkisstjórn hefur tekið allt tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs til endurskoðunar að 4/5 hlutum og rennt þannig traustum stoðum undir ríkisbúskapinn á næstu árum, eins og þegar hefur komið í ljós með því að ríkisstjórnin hefur haft burði til að leggja sitt af mörk.um með því að bæta hag útflutningsgreinanna án þess að gengisfellingin stofnaði í tvísýnu eða í hættu því meginmarkmiði ríkisstjórnarinnar að ná niður verðbólgu. Það er nú einu sinni svo að það er vandlifað í henni veröld, en það verður að vera eitthvert rökrétt samræmi í gagnrýni á aðgerðir ríkisstjórnar sem ekki er hægt að gagnrýna fyrir aðgerðarleysi. Það er t.d. ekki hægt að segja í sama orðinu: Gengislækkun er of mikil. Það er ekki hægt að segja t.d.: Þetta táknar hrun fastgengisstefnunnar, því það er ekki rétt. Það er ekki hægt að gagnrýna ríkisstjórnina með því að segja: Gengislækkun er of lítil, eða að kvarta yfir því að afkoma útflutningsgreinanna hafi ekki verið bætt nógsamlega eða kvarta yfir því að það hafi dregið úr framkvæmdum og fjárfestingum af hálfu hins opinbera en samt að harma skuldasöfnun og viðskiptahalla. Hér er gripið til ráðstafana þar sem reynt er að halda gengisfellingunni í algeru lágmarki án þess að stofna í hættu meginmarkmiðinu um hjöðnun verðbólgu. Það var gert sem nauðsynlegt var að gera til að bæta hag útflutningsgreinanna, en það sem skiptir sköpum um hvort sá bati verður varanlegur er spurningin um hjöðnun verðbólgu. Það er hér með dregið úr útgjöldum ríkissjóðs og dregið úr lánsfjárráðstöfun ríkissjóðs til að skapa fordæmi fyrir aðra aðila í þjóðfélaginu til að gera slíkt hið sama. Það er ekki hægt að gagnrýna það á sama tíma og menn gagnrýna að þensluástandið sé of mikið og fjárfestingaráformin of óábyrg. Hér hefur verið þræddur hinn gullni meðalvegur. Menn hafa reynt að gera það sem gera þurfti til að bæta hag útflutningsgreinanna, verja kaupmátt lægstu launa falli án þess að stofna þýðingarmestu markmiðunum í hættu. Og það er kjarni málsins. Þessarar ríkisstjórnar bíða mörg önnur stór mál að leysa, umbótaverkefni, en það hefði verið mjög gáleysislegt ef menn hefðu á þessari stundu látið undan ýtrustu kröfum um að efna hér til gengisfellingarkollsteypu og nýrrar óðaverðbólgukollsteypu sem af hefði hlotist. Það hefði ekki verið skynsamleg leið.



Hæstv. forseti. Hinn gullni meðalvegur, sagði hæstv. fjmrh. í lok máls síns, hinn gullni meðalvegur hefur verið þræddur af hæstv. ríkisstjórn. Hann kom eðlilega víða við í þessu mikla máli og dvaldi verulegan hluta, fyrri hluta ræðu sinnar við Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég mun væntanlega koma að því atriði síðar í ræðu minni, en ég get þó ekki látið hjá líða að minna ráðherrann á, þegar hann talar um að hinn gullni meðalvegur hafi verið þræddur, að í fjárlagafrv. og fjárlögunum eins og þau voru raunar samþykkt var gert ráð fyrir að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga fengi í senn hlut 1485 millj. kr. ef ég man rétt. Nú munu það verða um 1142 millj. En það var engu líkara en hæstv. fjmrh. hefði gleymt því að það eru lög í þessu landi sem gera ráð fyrir að sveitarfélögunum beri hartnær 1700 millj. kr. á þessum vettvangi. Hinn gullni meðalvegur er þræddur á þann veg að 1700 millj. kr. verða að 1142 og þá kemur það ekkert málinu við hvort verkaskiptingaráfanginn náðist í gegn eða ekki. Hinn gullni meðalvegur kemur á þennan veg fram í þessu máli. Frv. það til l. um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum sem hér er til 1. umr. eftir afgreiðslu hv. Ed. á þskj. 649 er fjórði meginþáttur almennra efnahagsráðstafana hæstv. ríkisstjórnar á 7–8 mánaða starfsferli hennar. Það má þó ekki gleyma því að tvær meginuppistöður hæstv. ríkisstjórnar höfðu farið með stjórn landsins óslitið allt seinasta kjörtímabil og gengu til kosninga vorið 1987, annars vegar undir kjörorðinu "Á réttri leið" og hins vegar undir kjörorðinu "Eins og klettur í hafi". Eftir að þriðji samstarfsaðilinn, sem átti sér málsvara í þessum ræðustól fyrir fáeinum mínútum, bættist við í hæstv. ríkisstjórn og tók mestan part við allri efnahagsstjórn landsins, að vísu með misdyggum stuðningi samstarfsaðilanna, sýnist mér að þrátt fyrir þrjár umsvifamiklar tilraunir til markvissrar efnahagsstjórnar og nú þá fjórðu sé árangurinn í samræmi við kjörorðin tvö sameinuð í eitt: Á réttri leið eins og klettur í hafi. Það hefur hvorki gengið né rekið í því meginmarkmiði að koma efnahagsstjórninni í viðunandi horf. Við skulum í fyrsta lagi líta á verðbólgustigið. Það er á stöðugri uppleið. Menn segja að gegnumsneitt hafi það verið á sl. ári um 25%. Mér er nær að halda að það sé nær 30% um þessar mundir. Við skulum líta á viðskiptahallann. Hann þótti hrikalegur þegar hann var um 3 milljarðar. Hann fór stöðugt vaxandi á sl. ári. Það lá ekki á borðum þm. fyrr en fyrir örfáum dögum hver hann var. Hann varð röskir 7 milljarðar kr., viðskiptahallinn, árið 1987. Á réttri leið eins og klettur í hafi. Vinnufriður í landi. Það er ekki hægt að halda því fram að ríkisstjórnin, hvorki fyrrverandi né þessi, hafi ekki fengið vinnufrið til ákvarðanatöku eða að gera sínar ráðstafanir eins og hér hefur margfaldlega fram komið. Það er alls ekki hægt að halda því fram. Það eru margar ástæður sem fyrir þessu liggja, en ríkisstjórnirnar, bæði sú fyrrverandi og þessi, hafa vissulega fengið starfsfrið. Hin efnahagslegu lögmál létu hins vegar á sér standa sem tekist var á um í hv. Ed. fyrir jólin og raunar um hátíðarnar. Hin efnahagslegu lögmál létu hins vegar á sér standa og m.a.s. hornsteinn efnahagsstefnu þessarar hæstv. ríkisstjórnar, fastgengið, er fyrir bí hvað sem menn segja. Þegar gripið er til gengisfellingar er það breyting á grundvallaratriði efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar. Og í dag stöndum við frammi fyrir því sem staðreynd að gengisfellingin er 6%. Í ljósi þessarar staðreyndar skulum við aðeins líta á eitt atriði sem skiptir máli. Í septembermánuði sl. voru langtímalán þessarar þjóðar um 80 milljarðar kr. eða nákvæmlega 79,8 milljarðar og við skulum hafa í huga að fjárlögin seinustu voru um 64–65 milljarðar. Rösklega sú upphæð eru langtímalán þessarar þjóðar, 80 milljarðar. Hvaða breyting ætli hafi orðið á þessari upphæð í fyrradag þegar gengisfellingin er framkvæmd? 5 milljarðar röskir bætast við vegna gengisfellingarinnar einnar út af fyrir sig. Af þessum 80 milljörðum skulda opinberir aðilar 51,8 milljarða, lánastofnanir 21,6, einkaaðilar einungis 6,3. Og hvernig ætli þessir hlutir séu í hlutfalli við aðrar efnahagsstærðir í okkar þjóðfélagi? Erlend lán voru í árslok 1986 47,1% af vergri landsframleiðslu, 49% af þjóðarframleiðslu, 117% af útflutningstekjunum. Afborgunarhlutfallið var þannig þá að greiðslubyrðin var 18,9% af útflutningstekjunum. Ég býst við að eftir gengisfellinguna, sem núna varð eftir fráhvarfið frá fastgengisstefnunni hvað sem menn segja, sé hlutfallið komið yfir 20%. Þessi er staðan. Það hefur legið fyrir í langan tíma að undan þessu yrði ekki vikist með hvaða hætti sem menn annars vildu grípa til ráðstafana. Það hefur legið fyrir að útflutningsverslunin, útflutningsatvinnuvegirnir hafa ekki getað starfað með eðlilegum hætti vegna þess hvernig gengisþróunin hefur orðið. Við skulum líta á eitt atriði. Þegar mál þetta kemur til umfjöllunar í hv. Ed. í gær eða fyrradag koma fulltrúar Seðlabankans, Tómas Árnason og sjálfsagt fleiri menn, til fjh.- og viðskn. þeirrar hv. deildar. Þá kemur fram í svari Tómasar Árnasonar, með leyfi hæstv. forseta, að raunvextir lækki ekki þessa dagana þrátt fyrir breytingar á nafnvöxtum, enda ná þær breytingar einungis til óverðtryggðra lána. En það kom einnig fram í máli seðlabankamanna að raungengi íslensku krónunnar hafði hækkað milli áranna 1987 og 1988 um 8% sem er til marks um þessa þröngu stöðu útflutningsgreinanna. Það var því öllum ljóst að undan þessari aðgerð varð ekki vikist. Það skiptir engu máli hvort menn eru hér stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar. Það er hins vegar meginspurningin hvernig að henni var staðið. Ég hef oft minnst á það í umræðum af þessu tagi, þó það hafi oftast verið utan þings fram að þessu, að ég man eftir einum aðstæðum í þessu þjóðfélagi þegar veruleg áföll urðu og útflutningsafurðir landsmanna lækkuðu í verðlagi í sviphendingu um 45%. Auðvitað er ekki hægt að komast fram hjá því að gengisþróun dollarans hefur verið að mörgu leyti áfall fyrir þetta þjóðfélag, en það áfall hefur ekki verið neitt viðlíka og varð þegar 45% verðfallið varð. Engu að síður tókst þá með friði að vinna sig út úr aðstæðunum. Hefur það tekist núna eða réttara sagt: vinnur hæstv. ríkisstjórn þannig að málum í dag að það séu líkindi til þess að takist að vinna sig út úr örðugleikum á eðlilegan hátt? Það er mér til efs. Ég mun koma að því máli nokkru síðar í máli mínu. Þær aðgerðir sem hér er um að ræða í dag eru margþættar. Í fyrsta lagi er gripið til þess að fella gengið, en í annan stað er um að ræða ýmsar aðrar aðgerðir til að bæta hag útflutningsgreinanna. Uppsafnaður söluskattur verður að fullu endurgreiddur fyrirtækjum í fiskvinnslu og útgerð. Þetta er atriði sem lögð var áhersla á í umræðum á hv. Alþingi fyrir jól og lá fyrir að voru aðgerðir sem bráðnauðsynlegt var að vinna að. Það mátti ekki á það hlusta þá. Það var engu líkara en það þyrfti að vinna upp þá spennu sem síðan hefur orðið og láta ákveðin fyrirtæki verða rekin á halla ákveðinn tíma. Þannig hefur það verið í raun. Þessi endurgreiðsla er talin þurfa að verða um 587 millj. kr. Fyrir töluverða baráttu stjórnarliða í lok sl. árs var knúin í gegnum þingið löggjöf um launaskatt. Nú er hún tekin aftur. Launaskattur í sjávarútvegi og samkeppnisgreinum iðnaðar er felldur niður en þó ekki að öllu leyti á þessu ári, einungis frá 1. júlí 1988. Þessi aðgerð er gert ráð fyrir að svari um 200 millj. kr. Skuldum sjávarútvegsfyrirtækja við ríkissjóð og greiðslum vegna lána ríkissjóðs, sem afgreidd voru frá Fiskveiðasjóði 1984, verði breytt í lán til lengri tíma. Auðvitað er þetta aðgerð af hinu góða. Áfram verði síðan unnið að fjárhagslegri endurskipulagningu fyrirtækja í útflutningsgreinum í samstarfi viðskiptabanka, Byggðastofnunar og annarra lánastofnana. Þannig eru ýmsar af þessum aðgerðum auðvitað út af fyrir sig jákvæðar. Síðan er í þessu dæmi líka talað um olíuverðslækkun sem var staðreynd út af fyrir sig án alls tillits til þeirra aðstæðna sem hér er um að ræða. Bætt starfsskilyrði launafólks eru einn af þeim liðum sem hér er um að ræða. Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir setningu laga um starfsmenntun verkafólks og mun ríkissjóður leggja fram fé á árinu 1988 í því skyni. Það munu vera um 35 millj. kr. Þetta er náttúrlega minni háttar aðgerð, en er ein af þeim sem eiga sjálfsagt að vera mildandi í þessu efni. Síðan eru aðgerðir til að hamla gegn viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Þar er fyrst um að ræða ríkisútgjöld sem verði lækkuð og það er óneitanlega athygli vert. A.m.k. tveir hæstv. raðherrar hafa látið bóka mótmæli í hæstv. ríkisstjórn af þeim ástæðum. Í fréttum hefur komið fram að hæstv. félmrh. hefur látið bóka mótmæli varðandi þá málaflokka sem undir hana heyra. Nákvæmlega sama fréttist í gær, að hæstv. samgrh. hefði látið bóka mótmæli vegna þess niðurskurðar sem tekur til hans málaflokks. Þetta eru sams konar vinnubrögð og gerðust við fjárlagaundirbúning þegar hæstv. landbrh. snerist gegn stefnu ríkisstjórnarinnar á þeim tíma. Hann hafði að mörgu leyti sitt fram og samgladdist ég honum í rauninni yfir því. En það virðist vera orðið afskaplega algengt í vinnubrögðum þessarar ríkisstjórnar að út af fyrir sig er hæstv. ríkisstjórn ekki fjölskipað stjórnvald en hún virðist ekki vera samstillt stjórnvald a.m.k. Í sambandi við þessar aðgerðir er lagt til að nafnvextir innlánsstofnana lækki almennt 1. mars um 14% eða að meðaltali um 2%. Þarna er farið inn á braut, sem þó hefur verið allt að því bannorð að því er mér hefur virst hjá hæstv. ríkisstjórn, að fara á undan með ákvarðanir um vexti, heldur láta efnahagslögmálin ganga fram að eigin vild. Seðlabankinn hefur ákveðið að lækka eigin vexti í viðskiptum við innlánsstofnanir um 2%. Fjmrn. hefur ákveðið frekari lækkun forvaxta á ríkisvíxlum um 1%. Eðlilegra hefði verið að þarna hefði verið fylgst að þannig að um hefði verið að ræða sama prósentuhlutfall í báðum tilfellum. Síðan segir í seinasta hluta kaflans um vexti og fjármagnsmarkað að lagt verði fram frv. um starfsemi fjármálastofnana annarra en innlánsstofnana sem m.a. tryggi hagsmuni eigenda hlutdeildarskírteina í verðbréfasjóðum. Þetta mun vera í þriðja eða fjórða sinn sem slíkri löggjöf er lofað. Jafnframt verður lagt fram frv. um skattskyldu fjárfestingarlánasjóða og veðdeilda banka. Þetta er sem sagt í stórum dráttum það sem hér er verið að leggja til. Nú gerist það þegar þetta mál kemur til umræðu fyrst í hv. Nd. að ákaflega sérstætt fyrirbrigði á sér stað. Yfirleitt er það svo að ríkisstjórnir hafa sér til ráðuneytis sérfróða menn til að leggja til hinar ýmsu leiðir. Það er hér eins og endranær. En nú gerist það hins vegar í fyrsta sinn að sérfræðinga ríkisstjórnarinnar greinir á í verulegum atriðum og þessi ágreiningur um þessar ráðstafanir nær alveg inn í sjálfa ríkisstjórnina. Það er um svo veigamikið atriði sem spá um hvernig þessar ráðstafanir muni verka. Þjóðhagsstofnun gerir ráð fyrir að viðskiptahallinn, eftir að þessar ráðstafanir hafi verið samþykktar á hinu háa Alþingi, verði um 10–12 milljarðar kr. Hins vegar eru sérfræðingar fjmrn. sem gera ráð fyrir að viðskiptahallinn verði einungis 8 milljarðar kr. Munurinn er verulegur, en við skulum hafa í huga að viðskiptahallinn á sl. ári var um 7 milljarðar kr. Í forsendum Þjóðhagsstofnunar segir þetta: "Þjóðhagsstofnun hefur í ljósi nýgerðs kjarasamnings Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda og ráðstafana ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum í tengslum við hann gert drög að verðlags- og þjóðhagsspá fyrir árið 1988. Helstu niðurstöður þessara spáa eru sýndar í fskj. sem hér eru með." Það er í fyrsta lagi verðlagsspá. Hún hljóðar svo: "Miðað við 6% gengislækkun krónunnar 1. mars eru horfur á því að vísitala framfærslukostnaðar hækki um 15,5% frá upphafi til loka árs verði kjarasamningur Verkamannasambandsins og vinnuveitenda fordæmi annarra kjarasamninga á næstunni. Í þessu felst m.a. að upphafshækkun launa í öðrum samningum, þ.e. samningum iðnverka-, iðnaðar-og verslunarmanna, verði um 5%. Jafnframt er gert ráð fyrir að launaskrið verði óverulegt á árinu." - Þetta er afskaplega athyglisverð setning: "Jafnframt er gert ráð fyrir að launaskrið verði óverulegt á árinu." "Samkvæmt þessum forsendum verða verðlagshækkanir nokkuð örar næstu mánuði, en er líða tekur á árið dregur mjög úr verðbólgu. Það er vonin. Síðustu þrjá mánuði ársins gæti árshraði verðbólgunnar verið kominn niður í 6,5%. Hækkun vísitölu framfærslukostnaðar milli ársmeðaltala 1987 og 1988 gæti þá orðið um 25% . Hækkun vísitölu byggingarkostnaðar frá upphafi til loka þessa árs gæti orðið tæplega 121/2%, en hækkun lánskjaravísitölu 141/2%." En um þjóðhagsspána segir svo í þessu plaggi: "Standist forsendur verðlagsspárinnar hér að ofan verða ráðstöfunartekjur á mann tæplega 21% meiri á þessu ári en í fyrra. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann verður hins vegar að meðaltali um 31/2% minni í ár en í fyrra. Þetta kemur fram í því að einkaneysluútgjöld í heild dragast saman og gæti samdrátturinn numið um 11/2% prósenti. Samdráttur þjóðarútgjalda verður hins vegar minni en þetta, fyrst og fremst vegna aukinna samneysluútgjalda, en einnig vegna aukningar í fjármunamyndun. Í spá um fjármunamyndun á þessu ári hefur verið reynt að taka tillit til áhrifa væntanlegra efnahagsráðstafana og samtals gætu þjóðarútgjöld dregist saman um 1/2%. Á móti áhrifum minnkandi þjóðarútgjalda á innflutning vegur áframhaldandi hækkun á raungengi krónunnar þannig að vöruinnflutningur gæti aukist nokkuð milli áranna 1987 og 1988 eða um 21/2%. Á hinn bóginn er reiknað með óbreyttum þjónustuinnflutningi frá síðasta ári. Horfur um útflutning á þessu ári voru raktar áður í tilkynningu frá Þjóðhagsstofnun. Hugsanlegt er að breytt samsetning sjávarvöruframleiðslu vegi á móti þeim samdrætti í afla sem þar var gert ráð fyrir og gæti því útflutningur sjávarvöru haldist óbreyttur eða jafnvel aukist. Dragist hins vegar sjávarvöruútflutningur saman í sama mæli og afli gæti halli á viðskiptum við útlönd á þessu ári orðið um 101/2 milljarður kr. eða sem svarar til tæplega 41/2% af landsframleiðslu." Þetta er forsendan sem hæstv. forsrh. Þorsteinn Pálsson gekk út frá í ræðu sinni í fyrradag í Sþ. Fjmrh. komst að annarri niðurstöðu í hv. Ed. í gær. Hann gekk út frá forsendum sinna sérfræðinga í fjmrn. og niðurstaða hans var: Viðskiptahalli upp á rösklega 8 milljarða kr. Sérfræðingana greinir því á og sjálfa landsfeðurna líka. Hvernig er þá hægt að búast við því að aðrir í þessu þjóðfélagi geti náð saman um álit á því hver hér verður niðurstaðan? Samkvæmt því sem von Þjóðhagsstofnunar er er gert ráð fyrir að verðbólgan á 1. ársfjórðungi þessa árs verði 18,4%, fari síðan upp í 27,8% eða tæp 30 á næsta ársfjórðungi. Síðan er vonin að þetta fari lækkandi niður í 10,7 og jafnvel 6,4 á seinasta ársfjórðungi. Færi betur og það væri vissulega afskaplega gott ef sú yrði raunin. En hver eru líkindin? Það er það sem máli skiptir fyrir almenning í þessu landi. Mig langar aðeins, með leyfi hæstv. forseta, til að leiða fram til vitnis tvo aðila eða svo úr atvinnulífinu um hvernig þeir líta á þær ráðstafanir sem hér hafa verið gerðar eða eru í undirbúningi. Við skulum fyrst líta á einn aðila úr iðnaðinum. Það er Víglundur Þorsteinsson ef ég má, með leyfi hæstv. forseta, vitna í hans orð. Hann segir: "Álit mitt á efnahagsráðstöfunum ríkisstjórnarinnar ræðst af því hvernig þjóðin hegðar sér í framhaldinu. Við verðum fyrst og fremst að hætta þessu þenslubrjálæði", segir formaður Félags ísl. iðnrekenda. Þessar ráðstafanir bæta þó samkeppnisstöðu útflutningsiðnaðar og samkeppnisiðnaðar svo lengi sem gengisbreytingin endist. Það kemur hins vegar ekki fram í þessum orðum Víglundar Þorsteinssonar hvar þenslubrjálæðið er. Ætli það sé í kjördæmi hv. 6. þm. Norðurl. e. sem hér situr fyrir framan mig? Ég efast um það. Þenslubrjálæðið er auðvitað fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu og búið að vera lengi. Við skulum líta á hvað útgerðaraðili fyrir austan fjall segir um þessar aðgerðir, Páll Jónsson í Þorlákshöfn, með leyfi hæstv. forseta. Hann segir: "Mér líst illa á þessar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar því mér sýnist sem fiskvinnslan verði áfram rekin með tapi. Ástandið er þegar orðið það slæmt að það er ekki á bætandi." Hann segir áfram: "Mér skilst nú að menn hafi verið ginntir til að semja. Því var lofað að ef kjarasamningar yrðu hóflegir yrði séð til þess að viðeigandi rekstrargrundvöllur næðist fyrir fiskvinnsluna." Þannig er viðhorf þessa rekstraraðila í sjávarútvegi. Hæstv. fjmrh. sagði hér áðan að það væri ekki hægt að mæla gegn þessum ráðstöfunum með því að segja að gengisfellingin hefði orðið of lítil. Engu að síður verða þessir aðilar sem ég hef hér aðeins vitnað til að taka tillit til hinna beinhörðu staðreynda og reyna að reka sín fyrirtæki. Og trúa mín er sú að stjórnmálamenn þurfi einnig að taka tillit til staðreynda. Ég gerði hér aðeins að umræðuefni fyrr í máli mínu þann þátt ræðu hæstv. fjmrh. sem tók til verkaskiptingaráforma um flutning á verkefnum frá ríki til sveitarfélaga og Jöfnunarsjóð. Það kemur fram í nál. fjh.- og viðskn. Ed. að þeir fulltrúar Sambands ísi. sveitarfélaga sem komu á fund þar voru eðlilega óánægðir með niðurstöður þess máls eins og hér hefur orðið. Ég skil það vel. Þeir aðilar voru mjög ákveðnir í því að ná fram þeim áformum sem hæstv. ríkisstjórn hafði lagt til í frv. því sem forsrh. mælti hér fyrir 9. des. sl. Ég verð hins vegar að segja það að ég er ánægður fyrir minn hlut yfir því að verkaskiptingarfrv. náði ekki fram að ganga með þeim hætti sem hér var lagt til. Ástæðan er fyrst og fremst sú að málið var á þann veg undirbúið að það hefði verið sveitarfélögunum að minni hyggju mjög til óhags ef það hefði náð fram að ganga. Það er ekki rétt, sem fram kom hjá hæstv. fjmrh., að þetta mál hafi verið vel undirbúið. Það er ekki rétt að það hafi verið vel kynnt. Það er rétt sem hann sagði að ákveðnar tillögur frá ákveðinni nefnd höfðu verið sendar öllum sveitarstjórnarmönnum um landið. En það voru bara allt aðrar tillögur en verkaskiptingarfrv. hæstv. ríkisstjórnar gerði ráð fyrir. Það er allt annar handleggur. Þar var lagt á allt annan veg til. Og það kom líka í ljós þegar félmn. þessarar hv. deildar hafði samband við ákveðna sveitarstjórnarmenn og fékk andsvör, að vísu fyrst og fremst úr tveimur kjördæmum, eins og hæstv. fjmrh. sagði réttilega, það var Austurlandskjördæmi og Suðurlandskjördæmi, þ.e. hið forna Skálholtsstifti sem í rauninni tók fyrst við sér. Þá kom það greinilega í ljós að menn höfðu í fyrsta lagi ekki vitneskju um það hvernig frv. hafði verið úr garði gert og í öðru lagi að menn vildu athuga þessa hluti miklu betur. Þó held ég að ótalið sé aðalatriði þessa máls sem þó hæstv. fjmrh. kom að, kannski óviljandi í máli sínu. Hann minntist á sérdeild Jöfnunarsjóðs. Að minni hyggju er sérdeild Jöfnunarsjóðs í raun fyrsta stigið að þriðja stjórnsýslustiginu. Meinið er hins vegar það að á þann veg sem þarna er lagt til er sérdeildin undir handarjaðri eins ráðuneytisins, en þriðja stjórnsýslustigið er hins vegar eina leiðin til þess að koma vitrænu samhengi í þessi samskiptamál, að minni hyggju, ríkis og sveitarfélaganna. Það er ekki hægt að hugsa sér að flytja ákveðin verkefni til sveitarfélaganna eins og þau eru í stakk búin í dag. Það verður að koma til annar samstarfsgrundvöllur. Og það er aðalatriði þessa máls að málið hefur strandað á þessari staðreynd núna hvort sem landsfeðurnir eða aðrir gera sér grein fyrir þessu atriði eða ekki. Ég ætla að vona að þegar málið kemur aftur hér til umfjöllunar, e.t.v. síðar á þessu ári og vonandi síðar á þessu ári, þá verði á þann veg staðið að málum að menn reyni að ná saman um meginatriði en ekki að annar aðili, ríkið í þessu tilfelli, taki ákvarðanir og sendi ákvarðanir sínar út. Það kann ekki góðri lukku að stýra. Nú skulum við aðeins heyra, með leyfi hæstv. forseta, hvernig forsvarsmaður eins stærsta sveitarfélags landsins tekur þeim aðgerðum sem felast í því frv. sem hér er sérstaklega til umræðu, þ.e. borgarstjórinn í Reykjavík. Hann segir um þetta atriði núna, með leyfi hæstv. forseta: Þessi framsetning efnahagsaðgerða ríkisstjórnarinnar hvað sveitarfélögin varðar nær ekki nokkurri átt. Að halda því fram að þær 260 millj. sem ríkið ætlar að spara sér sé tengt verkaskiptingunni eru hrein ósannindi. - Það sem um er að ræða er að ríkið ætlaði áður að leiðrétta skerðingu Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga að nokkru, þ.e. úr rösklega 900 og upp í 1485 millj., og skila að hluta því fé sem ríkið hefur haft af sveitarfélögunum. Nú gerir ríkið það ekki. Það sem felst í þessari ákvörðun er að ríkið sker framkvæmdir sveitarfélaganna niður um 260 millj., en eigin framkvæmdir aðeins um 300 millj. Í framhaldi af þessu er síðan talað um að ræða við sveitarfélögin um sérstakan niðurskurð. Út af fyrir sig get ég alveg fallist á það að það sé ekkert óeðlilegt þó að sveitarfélögin sem slík taki þátt í þeim vanda sem hér er um að ræða ásamt ríkinu. En ég get hins vegar endurtekið það sem ég sagði áðan, það er út frá þeim forsendum fyrst og fremst að ég er afskaplega ánægður yfir því að það náði ekki fram að ganga sú ranga stefna í þessum verkaskiptingaráformum sem hér voru uppi höfð. Hæstv. forseti. Ég hef í rauninni orðið hér nokkuð orðfleiri í þessari umfjöllun minni en ég ætlaði en ég er innan tíðar kominn að lokum míns máls og vil þó reyna að leggja þyngsta áherslu á það sem ég kem að nú síðast. Það hefur ekki farið fram hjá neinum að það hefur verið vaxandi spenna í þjóðfélaginu um þessar efnahagsaðgerðir og margt í sambandi við þær. Ég verð að segja það að ég tel að við þær aðstæður sem hér eru nú beri ríkisstjórn að leita allra leiða til að gegna því meginhlutverki sínu að veita forustu. Það hefur að vísu líka komið vel fram að ríkisstjórnin er því miður í ákaflega mörgum tilfellum sjálfri sér sundurþykk. Ég held að það sé leitun á slíkum vitnisburði eins og varð hér, ég held í fyrradag frekar en í gær, að einn hv. ráðherra ríkisstjórnarinnar segir það blákalt í þessum ræðustól um eitt þýðingarmesta málið sem verið er að fjalla um þessa dagana, sem gengur hér fyrir stól í þessum töluðum orðum, að það verði að viðurkenna það að sanngirni í málflutningi á hendur þessum hv. ráðherra sé meiri úr röðum stjórnarandstöðunnar en stjórnarliðanna. Og þetta er ekkert einsdæmi. Þetta er víða í stjórnarliðinu að sundurþykkjan er með ólíkindum. Og hún er ekki fagnaðarefni, alls ekki fagnaðarefni vegna þess að það er þjóðin sem slík sem verður fyrir barðinu á slíkri stöðu. Þess vegna er það að í jafnviðkvæmu máli og við fjöllum um hér núna, sjálf efnahagsmálin, kjaramálin, þá skiptir það ekkert litlu máli að ríkisstjórninni auðnist að veita forustu. En því miður er því ekki að heilsa. Og ég verð að segja það að mér hnykkti við þegar ég heyrði ræðu hæstv. forsrh. þegar hann kynnti þessar aðgerðir. Mér hnykkti við vegna þess að ég trúði vart mínum eigin eyrum þegar hann lét að því liggja að samningarnir, sem var verið að vinna að og eru enn þá í burðarlið, samningsprósentan sem var verið að vinna að þyrfti endilega að fara upp allan launastigann. Það var verið að vinna að launasamningi með sérstakri áherslu fyrir þá lægst launuðu. En þegar þetta viðhorf kemur m.a.s. fram hjá hæstv. forsrh., sem eðli málsins samkvæmt vill auðvitað vinna að sátt og samlyndi í þessu sambandi í þjóðfélaginu og leggja grunn að samkomulagi, þegar m.a.s. hjá honum er lögð áhersla á það að launaprósentan, sem hafði náðst samkomulag um fyrir þá lægst launuðu, þyrfti endilega að ganga upp úr. Ég var ekki viss um að ég hefði heyrt þetta rétt og þess vegna aflaði ég mér þessa hluta ræðu hæstv. forsrh. fáum mínútum áður en ég fór í ræðustólinn. Hann segir, með leyfi forseta, í þessum hluta ræðu sinnar: "Ljóst er að einn meginvandinn sem við höfum átt við að etja er vaxandi viðskiptahalli. Við þær aðstæður sem við búum við er um margt erfitt að ráðast til atlögu við þennan vanda. Ekki síst vegna þess að óhjákvæmilegt hefur verið að bæta launakjör þeirra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu og reikna má með að launahækkanir fari upp launastigann að verulegu leyti í samræmi við þær ákvarðanir sem teknar hafa verið í kjarasamningum." Það er þetta viðhorf sem er það versta sem við eigum við að glíma í dag. Það er þetta viðhorf að þegar lögð er fram hér á Alþingi eina raunhæfa leiðin, eins og hv. 16. þm. Reykv. gerði hér í morgun ásamt nokkrum öðrum félögum okkar úr Borgarafl., þegar ekki einn einasti ráðherra hæstv. ríkisstjórnar sá ástæðu til að vera í þingsal, örfáar hræður voru við umræðuna, þar sem lögð var til eina raunhæfa leiðin um bætur fyrir þá sem lægst eru settir með aðstoð ríkisvaldsins um hækkun persónuafsláttar í sambandi við skattlagninguna, sem er eina raunhæfa leiðin, þá er þetta viðhorf hins vegar vakandi sem fram kom hjá hæstv. forsrh. Ef það viðhorf nær fram að ganga þá þarf enginn að búast við því að hér verði 10% verðbólga á miðju sumri og 6% verðbólga í haust.  Ég vona að gæfa Alþingis verði á annan veg, með allri virðingu, hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Þeir eru nú ekki mjög margir staddir hér á fundi, hæstv. ráðherrarnir, til að fylgja þessu hjartans máli sínu eftir í gegnum þingið. Það væri reyndar fróðlegt að fá það upplýst hversu margir hæstv. ráðherrar eru í landinu. Hvað er eftir af ríkisstjórninni í landinu? Ég hef t.d. áhuga á því að ræða sérstaklega við hæstv. samgrh., sem ég sé nú ekki hér í salnum, og hæstv. félmrh., sem er hins vegar hér staddur, fyrir utan auðvitað sjálfan talsmanninn, hæstv. fjmrh.

Ég vil vekja athygli á því að samgrh. er ekki hér í þinginu staddur og hefur tekið inn varamann.

Er hæstv. samgrh. í landinu og gegnir hann störfum sem samgrh. eða er annar sem gegnir fyrir hann?

Mér er ekki kunnugt um hvort hann er í landinu eða ekki, en að sjálfsögðu get ég komist yfir vitneskju um það og hver mun gegna hans störfum og mun ég kanna það en vænti þess að það komi ekki í veg fyrir áframhaldandi ræðuhald.

Nei, ég er forseta þakklátur fyrir það en mun ekki gera hlé á máli mínu heldur halda hér áfram, og ekki gera neinar tilraunir til að slá met í þeim efnum að standa hér hljóður. Hæstv. fjmrh. hafði hér uppi þau orð áðan þegar hann fylgdi málinu úr hlaði að í þessum ráðstöfunum hefði verið þræddur hinn gullni meðalvegur. Það væri nú dálítið fróðlegt að fá útlistun hæstv. ráðherrans á því í hvaða samhengi þetta var hugsað. Hvers konar gullinn meðalvegur? Milli hverra sjónarmiða? Er það milli frjálshyggju og stýringar eða er það milli hægri- og vinstriáherslna? Eða á milli hvers liggur þessi gullni vegur? Á milli hvaða sjónarmiða?

á milli skers og báru.

Á milli skers og báru? Já. Hæstv. dómsmrh. skýtur hér inn orði. Það sé sem sagt siglt á milli skers og báru? Þessi gullni meðalvegur þræði sig þarna á tæpu vaði?

En er ekki ísjaki fram undan?

Það er náttúrlega ís fyrir norðan land, hv. frammíkallandi. En það var þannig að það skaut því að mér orðhagur stjórnarsinni í hliðarsal meðan hæstv. fjmrh. var að ræða um gullna meðalveginn að meðaltölin væru nú ekki alltaf best og farsælust í þessum efnum. T.d. væri það þannig í sinni sveit að þar hefðu oft staðið deilur um það hvoru megin ár ætti að leggja vegi fram dali. Og hvar lenda menn nú, hæstv. fjmrh. ef menn taka í því efni hinn gullna meðalveg?

Byggja brú yfir ána.

Þá lenda menn ofan í ánni og sullast fram alla ána með veginn. Það er auðvitað ekki mjög gæfulegt. Og mér liggur við að ætla að hæstv. ríkisstjórn sé í svipuðum ógöngum með þessa meðalvegi sína, þ.e. það er hálfvelgjan, það er, með þínu leyfi forseti, fjandans hálfvelgjan sem einkennir allt sem ríkisstjórnin gerir. Og hún er svona meðalvegur þegar menn þora í hvorugan fótinn að stíga, eru hálfvolgir, þá er auðvitað hægt að kalla það gullinn meðalveg. Það er ágætis skrautyrði en staðreyndin er náttúrlega sú að þessar ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar eru kák, fálm út í loftið. Ríkisstjórnin þorir í hvorugan fótinn að stíga. Hún þorir hvorki að keyra frjálshyggjuna til enda né heldur að hverfa frá henni þannig að þetta er það sem var einu sinni notað um aðra hugsun og talað um, með þínu leyfi aftur, forseti, neyðist ég til að blóta, sósíalisma andskotans. Hér er í raun og veru á ferðinni frjálshyggja andskotans, aftur með þínu leyfi, forseti, þar sem menn þora í raun og veru hvorki að keyra þá þessa línu og láta á það reyna hvort þessi guðdómlegu lögmál markaðarins, og hvað það nú heitir allt saman, leiði að lokum til jafnvægis, komi hér á hóflegum vöxtum, setji á hausinn þau fyrirtæki sem þarf að losna við, en efli önnur o.s.frv. Við höfum heyrt þetta allt saman. En ríkisstjórnin er hálfvolg, druslast þarna einhvers staðar á milli. Sumir innan ríkisstjórnarinnar vilja vaxtafrelsi áfram, keyra bara á það, en aðrir ekki. Og þetta kemur hæstv. fjmrh. hér með og kallar hinn gullna meðalveg. Ja, öllu má nú nafn gefa. Það var reyndar fleira kúnstugt sem kom fram í framsöguræðu hæstv. fjmrh. og væri ástæða til að fara hér nokkrum orðum um. Hann fylgdi þessu fyrst úr hlaði með þeim orðum að þetta frv. væri sérstaklega flutt til þess og þessar ráðstafanir gerðar til að bæta starfsaðstöðu og starfsskilyrði fyrirtækja og starfsfólks - og starfsfólks. Ég ætla að inna hæstv. fjmrh. eftir því: Hvað er það í þessum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar sem er sérstaklega gert með starfsfólkið í huga, sem sagt hinn vinnandi mann í þessu landi? Hvað er það hér í þessu plaggi sem á sérstaklega að bæta aðstöðu, lífskjör og skilyrði vinnandi fólks á Íslandi?  Síðan kom hæstv. ráðherra með það að annað meginmarkmið og megintilgangur þessara ráðstafana, númer hvað sem þær eru hjá hæstv. ríkisstjórn, væri að hamla gegn skuldasöfnun og viðskiptahalla. Öllu má nú nafn gefa, segi ég aftur. Ef ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar skila þeim mikla árangri hvað varðar viðskiptahallann, að hann verði 10,5 milljarðar kr. á árinu 1988 ofan í 7 milljarða viðskiptahalla á síðasta ári, þá er það nú harla sérkennileg nafngift að segja að þetta frv. sé mikið bjargræði í þeim efnum. Síðan auðvitað dásamaði hæstv. ráðherra kjarasamningana, sem mér liggur nú við að kalla kratasamninga og verða kannski í sögunni skírðir það þegar frá líður vegna þeirrar miklu alúðar sem ýmsir alþýðuflokksmenn hafa lagt við að koma þeim á, á Vestfjörðum og víðar, því auðvitað stendur þetta allt og fellur með því að menn virði þessa samninga, standi við þá og fylgi þeim eftir. M.ö.o.: Fólk verður að halda áfram að þræla á því smánarkaupi sem þeir samningar gera ráð fyrir og það má ekki verða launaskrið eða kauphækkanir með neinum öðrum hætti, þá fer þetta allt úr böndunum. Niðurstaðan er sem sagt sú: Efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar er þannig að það er ekki hægt að borga lífvænleg laun í landinu, þá hrynur hún. Rekstrarskilyrði fyrirtækjanna, sérstaklega í framleiðslugreinunum, eru þannig að þau geta ekki borgað laun, mannsæmandi laun, þá fara þau á hausinn. Þetta segir, held ég, meira en mörg orð um þessa snilldar efnahagsstefnu, þennan gullna meðalveg hæstv. fjmrh. Þá sagði hæstv. ráðherra annað, sem ég ætla að mótmæla, herra forseti, því að það er þvílíkur þvættingur að það nær ekki nokkurri átt að því sé ómótmælt í þingtíðindunum eða hér á þingi. Hann sagði að í þjóðfélaginu hefðu á sl. hausti orðið mjög snögg umskipti til hins verra í efnahagsmálum Íslendinga. Þetta er bull og hæstv. ráðherra veit það sjálfur. Það kom strax fram þegar hann ætlaði að fara að rökstyðja það í hverju þessi snöggu umskipti hefðu falist. Hann sagði í fyrsta lagi: Fall dollars. Jú, auðvitað hefur orðið nokkurt fall á dollar, en það er þó ekki meira en það að lengst af hefur það fall verið borið uppi af hækkandi verði á íslenskum framleiðsluvörum, alveg fram á síðustu mánuði þannig að fall dollars í þessu sambandi, sem reyndar er minnkandi að vægi í okkar útflutningskörfu, skiptir engum sköpum í þessu efni. Hæstv. ráðherra gleymir því væntanlega að á móti falli dollarans koma hækkanir ýmissa annarra mynta, svo sem Evrópugjaldmiðla og japansks yens sem eru vaxandi viðskiptasvæði okkar Íslendinga hvað varðar útflutning. Það ætti þá væntanlega að koma okkur til góða á móti, ekki satt? Þannig að þróun alþjóðlegra gjaldmiðla hefur í raun og veru ekki breytt nema sáralitlu fyrir afkomu þjóðarbúskaparins hvað þetta varðar. Það er hins vegar spurningin um gengisskráningu krónunnar gagnvart þessum myntum sem hefur hér áhrif, sérstaklega á útflutningsatvinnuvegina. Síðan sagði ráðherrann í öðru lagi þegar hann rökstuddi það hvernig þessi snöggu umskipti hefði borið að, að horfur um minni afla hefðu haft þarna áhrif. Ég spyr hæstv. ráðherra og bið hann að útskýra það fyrir mér: Hvernig geta horfur um minni afla einhvern tíma á næsta ári komið fram í versnandi afkomu fyrirtækja mörgum mánuðum áður en á að fara að veiða þann fisk sem verið er að tala um? Hvernig gátu horfur um minni afla á árinu 1988 leitt til erfiðari rekstrarstöðu fyrirtækjanna upp úr miðju ári 1987? Ég held að hæstv. ráðherra þurfi að skýra þetta ofurlítið betur. Í þriðja lagi sagði hæstv. ráðherra: Ótti um versnandi viðskiptakjör. Ég bið aftur um skýringar. Fer allt á hausinn hjá mönnum ef þeir fara að hafa af því áhyggjur að viðskiptakjörin kynnu að versna einhvern tíma í framtíðinni? Hefur það áhrif á niðurstöðutölur í rekstri líðandi stundar eða hvað? Hvað er ráðherrann að tala um? Síðan talaði hæstv. ráðherra um í fjórða lagi að stærsta ástæðan væri auðvitað misgengi í verðlagsþróun, kostnaðarhækkanir innan lands sem ekki hefði verið mætt, hvorki með hækkandi afurðaverði né þá lægra gengi krónunnar. Þetta er auðvitað rétt hjá hæstv. ráðherra. Það sem fór úrskeiðis og hefur farið úrskeiðis núna í eitt og hálft ár er auðvitað það að ríkisstjórnirnar, sú fyrri sem sat og þessi sem nú situr, misstu algjörlega tök á stjórn efnahagsmálanna. Verðbólgan óð upp innan lands, en á sama tíma var genginu haldið föstu og afurðaverð var hætt að hækka og þá vita allir hvað er að ske - nema ríkisstjórnirnar. Þær áttuðu sig ekki á þessu. Eða hafi þær gert það, þá sögðu þær a.m.k. engum frá því. Þetta er búið að blasa við mjög lengi að það gæti ekki gengið endalaust að kostnaðarhækkanir innan lands væru á bilinu 20–40% á sama tíma og gengið væri fast og engar afurðaverðshækkanir kæmu þarna á móti. Þannig að það þarf í rauninni ekki langar ræður um það. Ástæðan er sú að ríkisstjórnin gafst upp við að stjórna efnahagsmálunum, seldi sig á vald einhverjum frjálshyggjuhugmyndum um það að þetta ætti allt að vera óskaplega frjálst og þá mundi þetta allt saman lagast af sjálfu sér einhvern tíma í framtíðinni og komast á jafnvægi. Vaxtakostnaðurinn rauk upp úr öllu valdi og hvers kyns verðhækkanir voru óheftar. Þjónustuaðilar framleiðsluatvinnuveganna gátu verðlagt sig eins og þeim sýndist. Bankarnir hækkuðu vexti og hækkuðu sín þjónustugjöld. Opinberar stofnanir hækkuðu sín þjónustugjöld. Rafmagnið var hækkað um 60% á milli ára. Allir fengu það sem þeir vildu nema tveir aðilar, framleiðsluatvinnuvegirnir og fólkið. Aðrir skömmtuðu sér í raun og veru bara eftir sínum lystisemdum. Þannig er kerfi frjálshyggjunnar. 

Er það ekki fólk?

Kringlan er ekki fólk. Flugstöðin er ekki fólk. Seðlabankinn er ekki fólk. Ráðhúsið hans Davíðs verður ekki fólk. Það er steinsteypa, gler, bárujárn, marmari, teppi, húsgögn, mestallt innflutt.

Gert af manna höndum.

Ég held að hæstv. viðskrh. ætti að fara varlega út í það að tala um fólkið í þessu sambandi. Ég held að ef eitthvað er sem þessari ríkisstjórn hefur mistekist hrapallegar en annað sé það auðvitað það að skila réttmætum hluta góðærisins til fólksins í landinu. Það hefur alls ekki gerst. Hvers vegna í ósköpunum er kaupmáttur kauptaxta mun lægri nú í mesta góðæri sögunnar en hann var hér á árum áður? Það er vegna stjórnarstefnunnar. Það er vegna þess að stjórnarstefnan er einkum og sér í lagi fjandsamleg tveimur aðilum, framleiðslustarfseminni í landinu og launafólkinu. Hæstv. fjmrh. sagði svo að það væri auðvitað harður dómur um efnahagsstjórnunina að strax skyldi þurfa að grípa til efnahagsráðstafana þegar hagvaxtartímanum lyki.  Það væri ástæða til, herra forseti, að fara nokkrum orðum um sambúðina í ríkisstjórninni og ástandið á bænum, ef svo má að orði komast, en ég ætla að skjóta því inn í um leið og ég renni yfir einstaka liði frv. til þess að gera nú þessa tölu ekki allt of langa. Hæstv. ráðherra vék að því í framsögu sinni og það er reyndar vitað og liggur fyrir að þetta frv. er í beinu framhaldi af þeim kjarasamningum sem undirritaðir voru fyrir nokkrum dögum og hæstv. ráðherra prísaði og lofaði og taldi að yrði farið eftir þeim og þeir yrðu að fordæmi annars staðar þannig að aðrir semdu um svipaðar kauptölur yrði þetta allt í tiltölulega góðu lagi. Þar með gaf í raun og veru formaður Alþfl. á Íslandi, hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, hæstv. núv. fjmrh., mjög merka yfirlýsingu fyrir hönd Alþfl. Hann lýsti ánægju sinni með þessar kauptölur í raun og veru. Það kom ekkert annað fram í máli ráðherrans en að þetta væru hinar æskilegu stærðir við skiptingu þjóðarteknanna á Íslandi að byrjunarlaun verkafólks væru 31 500 kr. á mánuði fyrir 177,33 vinnustundir í mánuði, sbr. kjarasamninga Verkamannasambands Íslands. Mér fannst þetta merkileg upplifun að heyra jafnaðarmannaforingja fjalla með þessum hætti um þessar nöktu staðreyndir vinnumarkaðarins og kjaranna á Íslandi á árinu 1988. Staðreyndin er auðvitað sú að þetta eru óviðunandi lágar tölur. Þær samræmast ekki ríkidæmi og siðferðisstigi þessarar þjóðar að fullvinnandi frískt fólk skuli ekki bera úr býtum fyrir heils mánaðar störf meira en 31 500 kr. Þessi niðurstaða er einfaldlega ekki ásættanleg fyrir þjóðina, enda er verið að mótmæla henni og brjóta hana á bak aftur í fjölmörgum verkalýðsfélögum þessa dagana sem eru að fella þessa kjarasamninga, þessa kratasamninga. Þetta er einhver sú rislægsta jafnaðarmennska, ef það orð er notað sem mér er heldur illa við í þessu samhengi, sem ég hef nokkurn tíma séð framan í. Ég held, herra forseti, að ef maður ber t.d. kjör launafólks eftir þessa samninga saman við það sem var eftir samningana í desember 1986 sé ekki nokkur vafi á því að sá hluti launafólksins sem lökust hefur kjörin er miklu verr settur og fyrst og fremst af tvennum ástæðum: Kaupið er lægra. Ef samningarnir í desember 1986 eru teknir og framreiknaðir með framfærsluvísitölu, sem þá var 180,85 stig, til framfærsluvístölunnar í febrúar 1988, sem mun vera 235,35 stig, gera það tæplega 34 500 kr. Það er talsverður munur strax á 31 500 kr. og 34 500 kr. og munar um minna fyrir fólk sem er með svo lág laun. En svo kemur annað til. Síðan þeir samningar voru gerðir í desember 1986 hafa setið tvær vondar ríkisstjórnir og sú sem nú situr gripið til ráðstafana sem eru tvímælalaust, óumdeilanlega óhagstæðar þessum hópi þjóðfélagsþegnanna, lægst launaða fólkinu. Matarskatturinn, svo hann sé einn sér nefndur, er auðvitað sérstakur láglaunamannaskattur og það má vel rökstyðja að þær ráðstafanir sem nú er verið að grípa til til að halda atvinnulífinu gangandi í landinu, sérstaklega framleiðsluatvinnuvegunum, séu fjármagnaðar með matarskatti launafólks. Þær útgreiðslur úr ríkissjóði, sem nú á að grípa til, eru auðvitað af sameiginlegu skattfé landsmanna og má því stilla dæminu þannig upp. Ef ég vík svo, herra forseti, að frv. sjálfu er í 1. gr. fjallað um ríkisútgjöldin og þar eru efst á blaði, ef maður fer í athugasemdir við 1. gr. frv., liðir til hækkunar sem eru endurgreiðsla söluskatts í sjávarútvegi, starfsmenntun verkafólks og útgjöld vegna frestunar á tilflutningi verkefna til sveitarfélaga. Ég vil segja strax um fyrsta liðinn, endurgreiðslu söluskatts í sjávarútvegi, að ég tel í raun og veru að það sé sjálfsagt og er því sammála. Ég held að það sé alveg ljóst að við þessar aðstæður hafi hugmynd ríkisstjórnarinnar frá því fyrr á ferlinum um að frysta þennan söluskatt verið fjarstæða. Það er fagnaðarefni að ríkisstjórnin skuli vera búin að ná áttum í þessum efnum og hefði fyrr mátt vera. Vík ég svo að þeim liðum sem á að skera niður og lækka. Þar eru það framlög til vegamála upp á 125 millj. kr. Þá var það nú, herra forseti, að ég hafði hugsað mér að spyrja hæstv. samgrh., ef hann hefði komið í leitirnar, ofurlítið út í þennan lið.

Hæstv. samgrh. hefur ekki komið í leitirnar.

Hann er staddur í Noregi í dag.

Já, það verður sennilega að fara í eftirleitir til að finna hæstv. samgrh. Það er þá enn einn ráðherrann, herra forseti, sem er stokkinn úr landi og er von að þeim fækki sem haldast í landinu undir þessari ríkisstjórn. Ég hafði hugsað mér t.d. að spyrja hæstv. samgrh., af því að hann á sæti í þessari deild og greiðir hér atkvæði þegar greidd eru atkvæði í deildum, hvort hann ætlaði að greiða atkvæði með þessum niðurskurði til vegamála. Ég hafði einfaldlega ætlað mér að spyrja hæstv. samgrh. að þessu. Hann mun hafa verið með stóráform, hæstv. ráðherra, um ýmiss konar framkvæmdir, m.a. hér á höfuðborgarsvæðinu, í vegamálum og einhvers staðar verður að taka þennan niðurskurð. Það er í mjög mörgum tilfellum búið að ráðstafa fjárveitingum Vegagerðarinnar í formi útboða og umsaminna verka þegar komið er fram á þennan árstíma þannig að ég hygg að það sé ekkert mjög þægilegt fyrir þá sem standa í framkvæmd vegamálanna að fá á sig svona niðurskurð á þessum árstíma. Kannski geta samráðherrar hæstv. samgrh., eins og hæstv. fjmrh. því ég sé ekki neinn úr sama flokki og hæstv. samgrh. er, sem gegnir ráðherrastörfum, þeir stólar eru allir tómir, kannski er allur Sjálfstfl. farinn úr ríkisstjórninni, greint frá því hvar þessi niðurskurður í vegamálunum eigi að koma niður. Svo eru næst á dagskrá, herra forseti, framlög til byggingarsjóða ríkisins, 100 millj. kr. Um það mál hefur verið svo mikið rætt bæði hér og ég tala nú ekki um í Ed. síðustu sólarhringana að ég ætta að spara mér langar ræður um það; Það vita allir að þegar er búið að binda í formi lánsloforða mestallt fé byggingarsjóðanna langt fram í tímann. Það vita allir um biðlistana. Það vita allir að forgangshópurinn svonefndi má nú búa sig undir að bíða eftir fyrirgreiðslu í tvö ár eða jafnvel meira. Og það er upplýst að um 12 þús. umsóknir muni að líkindum um næstu áramót bíða afgreiðslu hjá Húsnæðisstofnun ríkisins. Sömu mínúturnar og hæstv. félmrh. var að mæla fyrir frv. sínu um kaupleiguíbúðir talaði flokksbróðir hennar, hæstv. fjmrh., fyrir niðurskurði á húsnæðismálunum í Ed. Ég held að nöturlegri skilyrði hafi varla staðið einum ráðherra til boða en hæstv. félmrh. að sinna störfum sínum við þessar aðstæður. Tekur þó steininn úr þegar komið er svo að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga, sem heyrir líka undir hæstv. félmrh., upp á tæpar 400 millj. kr. Það er von að hæstv. félmrh. hafi uppi um það opinberlegar vangaveltur úr þessum ræðustóli hvort verið sé að gera hæstv. ráðherranum ókleift að starfa í þessari ríkisstjórn. Ég geri ráð fyrir því að hæstv. félmrh. muni taka þátt í þessari umræðu og ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra: Mun hæstv. ráðherra greiða atkvæði með þeim greinum frv. sem fjalla um niðurskurð á framlögum til byggingarsjóða ríkisins og Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og ef hæstv. ráðherra styður ekki, sem ég hef reyndar ástæðu til að ætla miðað við fréttir úr fjölmiðlum, þennan hluta ráðstafananna, hvaða afleiðingar mun það þá hafa fyrir stjórnarsamstarfið? Úr því að hæstv. forsrh. er einn af þeim sem stokknir eru úr landi held ég að ég verði að leggja þessa spurningu beint fyrir hæstv. ráðherra Alþfl., enda er þeim málið skylt og fara væntanlega með það sjálfir í ríkisstjórninni hvernig þeir skipa sínum ráðherraembættum. Það hlýtur að vera mál sem ástæða er til að ræða á hinu háa Alþingi þegar aðstæður af þessu tagi koma upp og þingið, sem gefur ríkisstjórnum vald á hverjum tíma, hlýtur að eiga heimtingu á því að fá svör frá hæstv. ráðherrum um svona hluti. Það er svo einn lítill liður eða tveir öllu heldur, herra forseti, sem ég vil sérstaklega mótmæla vegna þess að mér finnast það í raun og veru svo smávægilegir liðir sem þar eru skornir niður og svo ómaklegt hvernig þar er að málunum staðið. Þar á ég við framlög til K-byggingar Landspítalans, sem á nú að skera niður um 20 millj. kr., og framlög vegna lyfjakostnaðar og sérfræðiþjónustu um 30 millj. Þetta eru tvær matarholur sem hæstv. ríkisstjórn hefur staðnæmst við í leit sinni að liðum sem hægt væri að skera niður og er ekki hátt á því risið, það verð ég að segja, miðað við alls konar eyðslu aðra og ýmsar aðrar framkvæmdir, sem ég hefði nú haldið að menn hefðu staðnæmst fyrr við en K-byggingu Landspítalans þar sem á að verða miðstöð sérhæfðrar þjónustu á sviði krabbameinslækninga og rannsóknarstarfsemi á Landspítalanum og þegar er unnið langt á eftir áætlun og við erfiðar aðstæður. 20 millj. breyta ekki miklu í þessu dæmi og ég spyr hæstv. fjmrh. hvort það komi til greina að fella niður þennan niðurskurð, annaðhvort alveg eða leita þá að einhverjum öðrum póstum í staðinn sem mætti skerða sem þessu nemur. Hvað varðar framlög vegna lyfjakostnaðar og sérfræðiþjónustu geri ég ráð fyrir því að þar eigi einfaldlega að hækka hlut sjúklinganna sem þessu nemur, getur varla verið um annað að ræða, þar sem minni peningum verður þá ráðstafað í þetta verkefni. Þar með er ný tegund af sjúklingaskatti komin inn í gegnum frv. Í 2. gr. er líka fjallað um hækkanir sem eiga að koma ríkissjóði til góða og þar er gömul tillaga frá ræðumanni sem hann flutti við afgreiðslu skattafrv. um áramótin, brtt. við frv. ríkisstjórnarinnar um tekjuskatta fyrirtækja, um að hækka þá skattprósentu. Sú till. var þá felld og ríkisstjórnin lagðist alveg eindregið gegn því að hækka skattprósentu fyrirtækjanna. Ég hélt því fram að hún væri óeðlilega lág miðað við álögur á einstaklinga og flutti brtt. um hækkun, að vísu nokkru meiri hækkun en hér er nú gripið til, en ég fagna því að sjálfsögðu engu að síður að hæstv. ríkisstjórn er nú orðin mér að verulegu leyti sammála um það efni og hækkar skattprósentu á tekjuskatti fyrirtækja um 3%. Það er einnig hækkað lántökugjald á erlendum lánum og á það að skila ríkissjóði 160 millj. kr. Ég er þeirri ráðstöfun sammála. Ég held hún sé skynsamleg og hefði jafnvel átt að velta því fyrir sér hvort ekki væri ástæða til að ganga lengra í þessa átt. Ástæðurnar fyrir því eru fyrst og fremst tvær. Annars vegar að það er mikil nauðsyn að draga úr ásókn í erlent lánsfé og einnig hitt að það er ekkert síður nauðsynlegt að vega upp þann vaxtamun sem er á innlendu og erlendu lánsfé og er mjög óheppilegur og óæskilegur vegna þess að það getur ekki verið keppikefli hjá neinni þjóð að búa þannig um hnútana að menn sæki sérstaklega í erlent lánsfé, en þannig hefur það verið á Íslandi undanfarin missiri. Síðan er í Il. kafla í frv. fjallað um breytt ákvæði lánsfjárlaga. Þar eru skert framlög til ýmissa aðila. Ég get í raun skilið að menn t.d. við þessar aðstæður gangi að lánsfjárheimildum Landsvirkjunar. Ég held að það sé fullkomlega eðlilegt, ekki síst þegar það var að koma í fjölmiðlum þessa dagana að afkoman væri bærileg og Landsvirkjun hefði grætt 260 millj. á sl. ári og er auk þess að borga niður skuldir sínar svo nemur hundruðum milljóna að raungildi á hverju ári. Þá er fyllilega eðlilegt að minnka lántökuheimildir Landsvirkjunar og mætti ganga lengra í þá átt fyrir mér. Ef hæstv. utanrrh. hefði verið staddur hér hefði ég rætt pínulítið við hann um óskabarnið hans, Þróunarfélagið, en hann er úti í Brussel, hæstv. ráðherra, og ég verð að geyma mér það til betri tíma að ræða við hæstv. utanrrh. Steingrím Hermannsson um þá útreið sem óskabarnið hans og Framsfl., Þróunarfélagið, fær í þessum tillögum, en lántökuheimildir þess eru enn skornar niður við trog og fer nú að verða næsta lítill tilgangur með því að halda þessu apparati á floti að mínu mati þegar þetta er í raun eingöngu orðið pappírsfyrirtæki með fallegt nafn en enga burði til að sinna sínu verkefni svo nokkru máli skipti. Í þessum kafla er svo auðvitað Jöfnunarsjóðurinn, herra forseti, sem ég hef þegar vikið að og þarf ekki að fara fleiri orðum um. Ríkisstjórnin áttar sig á mistökum sínum hvað varðar launaskattinn og er það enn eitt kostulegt dæmið um stefnufestu ríkisstjórnarinnar sem barði í gegnum þingið frv. til l. um launaskatt á fyrirtæki í sjávarútvegi og iðnaði. Fyrir réttum tveimur mánuðum barðist ríkisstjórnin um á hæl og hnakka við að pína þennan launaskatt í gegn og lá alveg lífið við að koma þessu á. Rökin voru þau að það yrði að jafna aðstöðu atvinnuveganna og væntanlega einnig að menn væru aflögufærir um þennan launaskatt. Nú er hann tekinn af. Þetta er enn eitt dæmið um algjöran hringlandahátt í ríkisstjórninni hvað þessa hluti varðar svoleiðis að það er með ólíkindum. Ráðstafanir sem eru keyrðar í gegn eru teknar aftur nokkrum mánuðum síðar og mætti nefna mörg fleiri dæmi, m.a. það sem var rætt í þessari hv. deild fyrr í dag og snerti endurgreiðslur á söluskatti til sjávarútvegsins fyrir árið 1987. Herra forseti. Ég er þá að hugsa um að hafa þessi orð ekki mikið fleiri að sinni. Ég held að þetta sé miklu máttlausara plagg en mann gat órað fyrir vegna þess að í hæstv. ríkisstjórn hafa verið uppi þau sjónarmið um margra vikna skeið, sbr. hæstv. utanrrh. og frægar ræður hans á ýmsum framsóknarfundum, að það yrði að grípa til mjög harðra efnahagsráðstafana. Hæstv. fjmrh. sagði á Alþingi um áramótin að það væri alveg ljóst að í framhaldi af þeim ráðstöfunum í ríkisfjármálum sem þá voru á dagskrá yrði að grípa til umfangsmikilla efnahagsráðstafana. Svo tóku þeir kollhnís mikinn á Alþýðublaðinu einhvern tíma í lok janúar, ef ég man rétt, og spanderuðu heilli forsíðu undir það að í undirbúningi væru í ráðuneytinu geysimiklar efnahagsráðstafanir. Svo birtist þessi væskill hér. Já, það er hægt að hafa stór orð um fátæklega hluti, það verð ég að segja. Og af því að þessir ágætu ráðherrar Alþfl. heiðra okkur með nærveru sinni, sem er út af fyrir sig þakkarvert, öll ríkisstjórnardeild Alþfl. mætt á staðinn, ætla ég að ræða örfá orð við þessa hæstv. ráðherra um útreiðina á Alþfl. í þessu sambandi. Hún er alveg hroðaleg. Það kemur í hlut hæstv. fjmrh. að mæla fyrir þessum væskli og hinir eru stokknir úr landi. Hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. eru stokknir úr landi og einu sinni enn sitja aumingja kratarnir uppi með skítverkin og hinir forða sér, þvo hendur sínar og sitja í veisluglaumi úti í Brussel. Málið er verra en þetta vegna þess að ráðstafanirnar sjálfar eru svo verstar fyrir Alþfl., leika ráðherra Alþfl. verst, hæstv. félmrh. Enginn fagráðherra verður jafnilla úti og hæstv. félmrh., enda hefur komið fram að hæstv. ráðherra tekur þessu, svo ég fái lánað orðalag frá frægum manni, Guðjóni B. Ólafssyni forstjóra Sambandsins, "þunglega", eins og sá ágæti maður sagði þegar hann var spurður að því hvernig þeir sambandsmenn tækju því að fá ekki að kaupa Smárahvammslandið. Þá sagði forstjórinn: "Við tökum því þunglega". Ég vona að það fyrirgefist að ég fái þetta ágæta orð lánað hjá manninum. Ég hygg að hæstv. félmrh. taki þessari útreið þunglega og öll er þessi niðurstaða heldur dapurleg fyrir Alþfl. sem situr uppi með að bera hina pólitísku ábyrgð í raun á málinu vegna þess að hinir eru stokknir í burtu. Eftir nokkra daga verður það alveg eins með þessar ráðstafanir og með matarskattinn. Það man enginn eftir öðrum mönnum heldur en ráðherrum Alþfl. í þessu samhengi. Ég spái því hér, herra forseti, að innan nokkurra vikna muni t.d. framsóknarmenn ýmsir fara um héruð og þvo algjörlega hendur sínar af þessum ráðstöfunum og segja, t.d. hæstv. utanrrh.: Þetta er algjörlega ónóg, þetta dugar ekki, þetta er kák. Hvort sem það verða Vestfirðir, sem hæstv. utanrrh. hefur nú yfirgefið, eða Reykjanes spái ég því að ummæli í þessum dúr gætu komið frá þeim framsóknarmönnum innan tíðar. Þeir vilji sem minnst af þessu vita eftir nokkra daga. Og eftir situr Alþfl. í miðri súpunni, í feninu, í hinum gullna meðalvegi sínum og ráðherrar hans grátt leiknir með sína málaflokka. Þetta er auma útkoman, herra forseti, fyrir þennan flokk og það er ekki hægt annað en að láta sér renna til rifja hvernig þeir láta fara með sig alþýðuflokksmennirnir í stjórninni. En hvað þeir ætla að halda því lengi áfram er svo önnur spurning. Að lokum þetta, herra forseti: Það er dapurlegt fyrir íslensku þjóðina, sem hefur um nokkurt árabil búið við mikið góðæri, að þurfa að horfa á hvernig málum hennar er nú komið í höndunum á þessum herrum. Það er harla dapurlegt fyrir fólkið í landinu og framleiðslustarfsemina í landinu að allar tölur segja að þjóðin hafi búið við góðæri, hagvöxt, afla, góð viðskiptakjör, lágt olíuverð, eftirspurn eftir framleiðslunni o.s.frv. En góðærið skilar sér ekki nema til hluta þjóðarinnar og ákveðinna landsvæða. Afgangurinn fréttir bara af því í fjölmiðlunum að það hafi verið góðæri eða sé einhvers staðar góðæri. Og menn standa uppi með endurteknar efnahagsráðstafanir, plástursaðgerðir, fum og fálm út í loftið þrátt fyrir þessa miklu verðmætasköpun og góðæri og hagstæð ytri skilyrði. Ég held að íslenska þjóðin eigi ekki skilið svona vondar ríkisstjórnir aftur og aftur. Auðvitað verður blessuð þjóðin að átta sig á því að kjósa ekki þessa menn alltaf stöðugt. En við skulum vona að menn fari nú að sjá í gegnum élin, menn sjái að kletturinn er enginn klettur heldur "pótemkintjöld" eða framhlið. Þetta er eins og í kvikmyndunum eða á leiksviði, að það er enginn vandi að búa til fallega framhlið en ef einhver er svo vitlaus að kíkja aftur fyrir er þetta bara málaður krossviður. Þannig er það með ríkisstjórnina. Það er ekkert fallegt á henni og gott á henni nema þá bara framhliðin.



Herra forseti. Ég get ekki orða bundist. Það er búið að tilkynna að það eigi að ljúka umræðunni í kvöld og nótt og nú á að gera hlé fram til klukkan hálfníu. Við vorum á fundi fram yfir lágnættið síðustu nótt. Ég er alveg hættur að botna í stjórninni á þinghaldinu og fyrir mitt leyti dettur mér ekki í hug að fara þarna inn eftir undir þessum kringumstæðum og það eru fleiri.



Ég þarf í rauninni ekki að bæta neitt við það sem ég sagði í upphafi fundar. Við eigum boð inni í Hafrannsóknastofnun sem var búið að fresta um viku. Ég vona að menn sjái sér fært að þiggja það boð vegna þess að það er boðið af góðum hug. Ég mun nú fresta fundi til klukkan hálfníu eins og ég sagði í upphafi fundar. Það er ætlunin að ljúka 1. umr. í kvöld. Það tilkynnti ég líka í upphafi fundar og ég bið þingheim að hafa það í minni: Ég held að það eigi að takast og vona að það taki ekki svo langan tíma að við þurfum að vera hér á næturfundi. En fundur hefst aftur klukkan hálfníu.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er í fyrsta lagi til þess að halda fiskiflotanum og sjávarútveginum gangandi. Ég hygg að það verði ekki til þess að bjarga á neinn hátt iðnaðinum að öðru leyti en því sem þessi 6% gengisfelling kemur honum að vísu í bili til einhverrar hjálpar. Ég held að það sé alveg ljóst að þó það sé nú verið að brjóta upp fjárlög og lánsfjárlög tveimur mánuðum eftir að gengið var frá þeim á hv. Alþingi muni varla líða langur tími þangað til það þurfi að brjóta þau upp á ný, ekki síst vegna þess að það er alveg sýnilegt að þeir kjarasamningar sem gerðir voru munu ekki fá samþykki þannig að öll kjaramálin eru í óvissu og þar af leiðir að erfitt er að spá í spilin. Ég ætla mér ekki að fara svo nákvæmlega út í efnisatriði þessa frv. Það hefur verið gert af tveimur ræðumönnum sem hér hafa talað. Þó mun ég fara ofan í örfá atriði. En ég mun reyna að sýna fram á að við þá stöðu sem upp er komin er fastgengisstefnan ekki lengur fyrir hendi, það sjálfskaparvíti þeirrar ríkisstjórnar sem settist í valdastóla 8. júlí sl. Að vísu má kenna þeirri ríkisstjórn sem sat fram yfir kosningarnar um hluta af þessu og mun ég koma að því síðar. Það hefur verið mikið rætt um það og hæstv. fjmrh. notaði nokkuð stóran hluta af sinni ræðu til að ræða um hlut sveitarfélaganna, þ.e. að hæstv. ríkisstjórn hefur horfið frá því að láta það frv. sem við höfum fjallað um um verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga taka gildi á þessu ári. Hann réttlætir það með því að það sé mikil óánægja og andstaða hjá mörgum þm. við þetta frv. eins og það er að svipta sveitarfélögin stórum hluta af því jöfnunargjaldi sem þeim ber samkvæmt lögum. Ég bendi hæstv. ráðherra á að það eru 2/3 af þessu gjaldi sem er útbýtt eftir höfðatölureglunni og ef ríkisstjórnin mundi vilja sýna einhvern þess vott að jafna aðstöðu sveitarfélaganna var vel hægt að breyta þessu ákvæði. Það verður heldur ekki hægt að réttlæta það að hverfa frá því að borga svona stóran hluta til sveitarfélaganna af lögbundnu gjaldi vegna þess að þetta frv. hafi strandað í þinginu, en það reyndi aldrei á það í þinginu. Það er rétt að það voru margir andvígir því. En hvers vegna voru þeir andvígir því? Hvers vegna, hæstv. ráðherra? Það var vegna þess að það voru ekki jöfn skipti. Það átti ekki að færa frá sveitarfélögunum eins mikið og átti að færa til sveitarfélaganna og sveitarstjórnarmenn um land allt treysta ekki þessari ríkisstjórn. Það er svo einfalt. Það var fyrst og fremst ástæðan. Ef því hefði verið treyst að staðið yrði við það sem um var rætt hygg ég að hefði komið allt annað upp á teninginn. En þannig er þetta því miður, enda var frv. breytt verulega frá því að sú nefnd sem gerði tillögur um þessa skiptingu skilaði því. Það varð til þess að auka þá tortryggni sem ríkir í garð þessarar ríkisstjórnar, enda eru svo mörg atriði, sem hún lofaði þegar hún settist á valdastóla, sem hún hefur ekki efnt og blátt áfram svikið. Það er nú fátt í salnum og ég ætlaði að spyrja hæstv. heilbrmrh. að einu atriði sem kemur hér fram en er engin skýring á. Að vísu sagði hv. 4. þm. Norðurl. e. að það mundi eiga að hækka hlutdeild sjúklinga í kostnaði við sérfræðiþjónustu og lyfjakostnað frá því sem er, enda liggur það í augum uppi þegar á að taka 30 millj. af þeim lið miðað við þær tillögur sem hér liggja fyrir. Þar sem hæstv. heilbrmrh. er ekki hér beini ég þeirri spurningu til hæstv. fjmrh.: Er það rétt skilið að það eigi að hækka gjald sjúklinga vegna sérfræðiþjónustu og lyfjakostnaðar frá því sem er til þess að brúa þetta bil, 30 millj.? Það var sérkennileg umræða sem fór hér fram þegar tilkynning hæstv. ríkisstjórnar var á dagskrá um daginn. Þá lagði ég þá spurningu fyrir hæstv. félmrh. hvort það væri ekki rétt skilið um þær 100 millj., sem eru teknar af því sem ætlað var í Byggingarsjóð ríkisins, að þeim hefði verið lofað, þeim hefði verið ráðstafað. Ég sagði við hæstv. ráðherra að hún leiðrétti mig ef það væri rangur skilningur hjá mér. Að vísu vissi ég þetta. Ég var búinn að ræða við þá sem eru í húsnæðismálastjórn og þeir voru búnir að segja mér að það væri búið að ráðstafa öllu þessu fé. Ég hef einnig hlerað það, þó ég kæri mig ekki um hér og nú að nefna heimildarmann, að það hafi ekki einu sinni verið rætt um það við ráðherrann áður en ákveðið var að skerða þetta framlag um 100 millj. Þetta eru vinnubrögð sem ég veit hvernig eru í flokkunum, en það er langt gengið ef það er ekki einu sinni talað við ráðherrana sem eiga að fjalla um það mál áður en það er ákveðið. Það verður að koma einhvers staðar niður þegar svona ráðstafanir eru gerðar, það vitum við, en hvernig stendur á því að þessi staða er komin upp? Það stendur þannig á því að ríkisstjórnin gekk á undan, gerði ráðstafanir til að minnka framboð á fjármagni og gerði blátt áfram sjálf ráðstafanir til að hækka vexti. Það gefur auga leið að útflutningsatvinnuvegirnir eiga erfitt að keppa ef þeir þurfa að borga af sínu fjármagni margfalt á við það sem er í samkeppnislöndunum. Það var í apríl 1985 sem afurðalánin voru færð frá Seðlabankanum til viðskiptabankanna. Þá var bindiskyldan 28%. Áður hafði því verið haldið fram að bindiskyldan væri eingöngu til að standa undir þessum lánum. Þessi bindiskylda var lækkuð ofan í 18%. Í mars í fyrra, 1987, gaf sú ríkisstjórn sem þá sat að völdum fyrirmæli um að bankarnir ykju bindinguna um 10%, þ.e. í ríkisvíxlum og á reikningi í Seðlabankanum. Ef ég man rétt borgaði á þeim tíma Seðlabankinn 15% vexti af þessu fé til að byrja með. En 18% bindingin færðist niður í 13%, ég man ekki nákvæmlega hvenær, þannig að þá var bindingin orðin aftur 23%. Síðan gerist það að Seðlabankinn borgar enga vexti af þessum 13% heldur verðbætur og viðskipti Seðlabankans við viðskiptabankana eru þau að vaxtamunurinn verður rúmlega 2% meiri þess vegna en annars þyrfti að vera. Þegar var komið fram í október á sl. ári var almenningi til viðbótar þessu gefinn kostur á að kaupa ríkisvíxla sem náttúrlega þýddi að það var verið að þrengja að bönkunum. Síðan gerist það 21. nóv. að ríkissjóður býður 39,6% ársávöxtun miðað við 90 daga víxla og tíu dögum seinna 41,3%. Þetta varð til þess að útflutningsatvinnuvegirnir og aðrir urðu að borga þessa vexti. Þetta varð blátt áfram til að magna verðbólguna þvert ofan í hagfræðikenningar hagspekinga og reynslu allra manna. Um leið og var farið þannig með útflutningsframleiðsluna kom strax krafa um að fella gengið. Og um leið og krafan kom um að fella gengið, og auðvitað þekkja menn þessa sögu, fóru að vaxa kaup á ýmsum tækjum, bílum og öðru sem hlaut að leiða af sér að gengið var sjálffallið. Sem sagt: sú staða sem upp kom í þjóðfélaginu er verk ríkisstjórnarinnar algerlega hreint. Það voru miklar umræður á Alþingi út af þessum vöxtum og sumir menn höfðu stór orð. Utanrrh. lýsti því yfir að þetta væri svipað og þegar Róm brann og fleiri lýsingarorð voru notuð. Eftir þessa umræðu, sem fram fór, var loksins farið að þrýsta á banka að lækka vexti. Það er mikið sagt frá því í blöðum að það sé ekki lítil vaxtalækkunin. En hvernig er hún í raun og veru? Er það almenningur, sem hefur verið samið fyrir um kaup og kjör, sem hagnast? Nei. Þó ég geti ekki sagt nákvæmlega um hvernig hlutföllin eru í bönkunum hygg ég að það sé nálægt því að það séu 20% sem eru ekki verðtryggð af heildarútlánum. Almenningur á ekki kost á öðru en verðtryggðum bréfum með 91/2% vöxtum. Ef menn eru í vandræðum og verða að skuldbreyta verða menn að borga a.m.k. 111/2% og svo á gráa markaðnum langtum meira eftir því sem Seðlabankinn auglýsir í dag. Hverjir eru vextir sem ríkissjóður býður nú? Þar er ársávöxtun 1. mars 34,36%. Ég gat áðan um viðskiptin við Seðlabankann. Hann hækkaði, að mig minnir, úr 15%, sem var í mars, upp í 26 í ágúst. 21. febr. borgar hann af reikningum í Seðlabankanum, sem bankastofnanir eiga, 21% og núna 1. mars 19%. Ef viðskiptakjör bankanna við Seðlabankann væru eðlileg væri hægt að lækka vextina um meira en 2%. Ef þessi vaxtavitleysa heldur áfram gengur hvorki né rekur. Ég heyrði ekki betur en forsrh. segði á sínum tíma að það væri reiknað með 15% verðbólgu, en ríkisvíxlarnir eru með 34,36 á þessum degi. Ég held að það fari ekkert á milli mála að þessar tölur sýna að ráðherrarnir hafa sjálfir ekki trú á að náist niður þessi verðbólga. Þegar verðbólgunni var náð niður í tíð fyrrv. ríkisstjórnar var það m.a. og fyrst og fremst vegna þess að vextirnir voru látnir lækka miðað við spá um verðbólguþróunina eins og menn töldu að hún mundi verða. Nú er langt frá því. Ég sé ekki betur en stefnan sé lík og hefur verið. Þrátt fyrir reynsluna virðast menn lítið hafa lært. Það er ekkert undarlegt, miðað við vexti, miðað við húsaleigu, miðað við verðlag í landinu, að fólk sætti sig ekki við 31 500 kr. í lágmarkslaun. Það er engin leið fyrir hæstv. ríkisstjórn að komast út úr þessu dæmi nema snúa sér að því að sýna eitthvert réttlæti. Á árinu 1988 sættir fólk sig ekki við að hafa ekki fyrir mat. Sæmileg útkoma hjá fólki hefur byggst á því að það hefur verið hægt að fá yfirvinnu eins og hver hefur viljað, en nú horfir þannig að vegna þess hvernig fyrirtækin standa muni verða minna um atvinnu en hefur verið. Eins og hv. þm. vita stendur yfir búnaðarþing. Ég talaði við nokkra af þeim hér um kvöldið sem þar sitja. Þeir fóru í ferð hér í bænum og sögðust hafa heyrt að vísu að hér væri mikil þensla, miklar framkvæmdir, en þeir hefðu aldrei látið sér detta í hug að það væri neitt í samanburði við það sem þeir sæju þegar þeir ækju um borgina. Og þeir fóru að hafa orð á því að þrátt fyrir að hæstv. ríkisstjórn og stuðningsmenn hennar töluðu um að það væri ein þjóð sem byggi í þessu landi kæmust þeir að annarri niðurstöðu með því að aka um þessa borg. Það væri hægt að fara frekar ofan í þessi mál, en ég ætla ekki að gera það. Ég ætla aðeins að endurtaka það, af því að hæstv. bankamálaráðherra var að koma inn, að ég sagði áðan að staðan sem upp væri komin, þ.e. að nú væri búið að fella gengið sem var búið að marglofa að gera ekki, væri uppskeran vegna þess hvernig ríkisstjórnin hefur sáð á sínum ferli þó að eitt megi kenna fyrrv. stjórn um, þ.e. aukna bindingu í Seðlabankanum í mars 1987. Ég sagði, hæstv. ráðherra, að af því að vextirnir fóru svona upp, sem er fyrst og fremst vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar, hafi samkeppnismöguleikar fyrir útflutningsframleiðsluna brostið og þess vegna hafi gengið verið fallið áður en það var viðurkennt. Af því að svona stóð töluðu sumir hv. þm. og ekki síður ráðherrar um á mannamótum að það yrði að fella gengið. Það orkaði þannig á þjóðina að hún fór að auka sín kaup. Það verkar, eins og hæstv. ráðherra veit, þannig að það er ekki hægt að koma í veg fyrir einhvers konar aðgerðir eins og ríkisstjórnin gerði nú. Því miður er ég hræddur um, ef ekki verða lækkaðir vextir nú eins og var gert í tíð fyrrv. ríkisstjórnar, þegar vextirnir voru lækkaðir miðað við spá efnahagsmálanna, hvernig þróunin yrði, að þá mundu verða fáir mánuðir þangað til yrði að rífa upp fjárlög í annað sinn. Ég held því að það sé eðlilegt hvernig staða mála er orðin. Ég veit nokkuð um hvernig staða ýmissa fyrirtækja í sjávarútvegi er og ef vextir verða ekki lækkaðir meira en orðið er verður mikill brestur í mörgum þessum fyrirtækjum. Að endingu vil ég segja að í þessum fyrirhugðu breytingum er það að leggja skatt á stofnlánasjóðina sem auðvitað þýðir að þeir geta minna gert fyrir sína viðskiptamenn. Það kann að vera að hæstv. ráðherrum og stjórnarþm. finnist staðan vera þannig t.d. í landbúnaði að vextir þar megi hækka frá því sem er. En ég vil alvarlega vara þá við slíkri breytingu og a.m.k. að kynna sér hvernig staðan er áður en slíkt skref er stigið.



Virðulegi forseti. Ég held að enginn áfellist þessa ríkisstjórn fyrir að grípa til ráðstafana í efnahagsmálum eða efist um að þörf hafi verið á því, en þegar ráðstafanirnar ganga fyrst og fremst út á að kippa til baka fyrri ráðstöfunum hvarflar að manni að ríkisstjórninni hefði verið hollara að flýta sér hægar og hefði ekki sakað að leggja einstöku sinnum eyrun við þeim athugasemdum sem þm. stjórnarandstöðu gerðu við fyrri ráðstafanir ríkisstjórnarinnar, svo sem eins og um endurgreiðslu uppsafnaðs söluskatts í sjávarútvegi. Þetta virtist svo sem ágæt ráðstöfun í vor og sumar, en fljótlega sáust teikn á himni. Staða sjávarútvegsins fór hríðversnandi svo að að lokum varð ekki á móti staðið og nú á að endurgreiða söluskattinn að fullu. Sá dráttur sem varð á því að ríkisstjórnin kyngdi stolti sínu og horfðist í augu við staðreyndir varð ekki til að bæta ástandið. En betra er seint en aldrei. Sama máli gegnir um niðurfellingu launaskatts í sjávarútvegi og samkeppnisgreinum iðnaðarins. Það var margbent á nauðsyn þessarar niðurfellingar í fjárlagaumræðunum fyrir jólin og sama gildir um hækkun tekjuskatts á fyrirtæki og fluttar tillögur þar að lútandi. Þá þóttu þessar tillögur svartagallsraus og hin mesta firra. Hæstv. fjmrh. var mikið niðri fyrir þegar hann þrumaði yfir þingheimi um óábyrga þm. sem ekki áttuðu sig á hinum réttu línum. Nú er af sömu sannfæringu talað um nauðsyn þess að skipta um línu. Það ber svo sem ekki að lasta það þegar menn snúa frá villu síns vegar og ná áttum, en leiðir þó hugann að því hvort ekki væri eðlilegra og affarasælla fyrir alla, þjóðina jafnt sem þm., að samskipti og skoðanaskipti stjórnar og stjórnarandstöðu væru með öðru sniði. Hvers vegna þarf aðskilnaðurinn að vera svona skýr? Því hlusta menn ekki betur hver á annan í stað þess að standa ævinlega gráir fyrir járnum og sjá ekki sannleiksvott eða skynsemisglætu í því sem andstæðingurinn segir? Bara þetta orð, andstæðingur, segir kannski sína sögu. Það er ekki háttur manna í daglegum samskiptum að líta á viðmælendur sem andstæðinga og reynist oft notadrjúgt að hlusta á viðhorf annarra af fullri sanngirni og vega síðan og meta hvort eitthvað sem sagt var væri nú ekki þess virði að íhuga betur. En því miður virðist það ekki gilda í stjórnmálum. Þar skulu básarnir markaðir svo kyrfilega að hlaðnir eru himinháir veggir sem enginn kemst yfir nema fuglinn fljúgandi. Það er kannski ekki að undra að gamlar stjórnmálakempur skilji ekkert í því að hv. kjósendur finni leið út úr þessum básum því ekki gera þeir það sjálfir. Fastgengisstefna ríkisstjórnarinnar hefur nú siglt í strand þrátt yfir miklar heitstrengingar. Fastgengisstefna skyldi það vera, einn helsti hornsteinn ríkisstjórnarinnar. Það gildir líkt og um söluskattinn uppsafnaða og launaskattinn. Sjálfsagt varð gengisfellingin ekki umflúin og reyndar eru strax uppi raddir, jafnvel innan stjórnarliðsins, sem segja að 6% nægi ekki og muni verða að grípa til frekari ráðstafana fljótlega. En ríkisstjórnin hefur að vísu tekið upp aftur fastgengisstefnu og stendur sú þá væntanlega þar til gengið verður fellt næst. Hitt er öllu bágara að ríkisstjórnin hefur strax í hótunum við launafólk. Allar þessar ráðstafanir eru marklausar ef þið haldið ykkur ekki í skefjum, segir hún. Enn er þetta gripið á lofti. Allt sem aflaga fer er launþegum að kenna, fólki sem margt býr við smánarkjör í vellríku þjóðfélagi. Mörg verkalýðsfélög eru nú að fella þá samninga sem sagðir eru skilyrði þess að efnahagsráðstafanirnar skili árangri. Fólk er unnvörpum að átta sig á því að það verði að taka ráðin af stjórnmálamönnum og verkalýðsforustu. Það ætlar ekki lengur að sitja undir því að vera gert ábyrgt fyrir ólestri og óstjórn. Handahófskenndar tilraunir til að stjórna efnahagslífi eru ekki því að kenna. Launþegar tóku þátt í þjóðarsáttinni og láglaunafólkið var eina fólkið sem herti sultarólina og axlaði ábyrgð, lét meðaltalshallelújasönginn yfir sig ganga. En mörgum finnst nú nóg komið. Góðærið kom og nú er það liðið hjá. Margir nutu góðs af, en svo sannarlega ekki láglaunafólkið. Bruðl og óhóf varð þess valdandi að allt þjóðfélagið var rekið með bullandi tapi, viðskiptahalla, halla á fjárlögum svo minna en ekkert var eftir. Og nú er nánast hægt að segja um góðærið að það hafi riðið yfir eins og einhvers konar plága. Þegar verið er að þvinga verkafólk til að samþykkja kauplækkun, því að þessir samningar eru það í raun, er haft í hótunum við það. Kaupmátturinn rýrnaði frá síðasta ári, enn dynja yfir stórfelldar hækkanir ofan á matarskattinn illræmda, þjónusta hækkar, búvörur og nú gengisfelling sem auðvitað verður til hækkana á verðlagi og manni býður í grun að ýmislegt eigi enn eftir að koma í ljós sem muni rýra kjör verka- og launafólks enn frekar. Og dúsan sem á svo að stinga upp í fólk til að hótanirnar og þvinganirnar renni ljúflega niður er hvorki meira né minna en að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir setningu laga um starfsmenntun verkafólks og leggur fram einar 35 millj. í því skyni. Er þetta það sem átt var við í starfsáætlun ríkisstjórnarinnar þar sem farið er fögrum orðum um að bæta kjör hinna tekjulægstu ásamt öðrum fögrum orðum um jafnrétti með sérstakri áherslu á launajafnrétti karla og kvenna, styttri og sveigjanlegri vinnutíma, fjölskyldan og velferð hennar í fyrirrúmi o.s.frv. o.s.frv.? Er nú búið að bræða þetta allt niður í einhvers konar námskeiðahald? Menntun er auðvitað af hinu góða, en svona óljósar yfirlýsingar um starfsmenntun koma ekki í stað bættra kjara. Kjararýrnun minnkar ekki við námskeið. Auk þess hafa nú konur bitra reynslu af því að menntun skilar ekki alltaf betri launum, a.m.k. ekki þegar konur eiga í hlut. En snúum okkur að fleiri þáttum efnahagsaðgerðanna. Vaxtalækkun er auðvitað af hinu góða, minnkar fjármagnskostnað og gerir bæði fyrirtækjum og einstaklingum lífið léttara. En þegar jafnhliða er dregið stórlega úr erlendum lántökuheimildum er hætt við að eftirspurn eftir lánsfé innan lands verði meiri en framboð og slíkt gæti auðvitað skapað mikla spennu á innlenda lánamarkaðnum og hætt við að vextir muni þá spennast upp aftur. Við bætist hækkun lánskjaravísitölu vegna áhrifa gengisfellingar og munu öll lán hækka sem tengjast þeirri vísitölu og það þýðir aukna greiðslubyrði. Það kom fram í máli þeirra manna sem fjh.- og viðskn. Ed. kallaði á sinn fund að ærið er misjafnt hljóð í mönnum út af þessum ráðstöfunum. Már Elísson segir að skerðing lánsfjárheimilda Fiskveiðasjóðs kæmi fyrst og fremst niður á fiskvinnslunni. Er það ekki vinnslan sem stendur alla jafnan verst af sjávarútvegsgreinunum? Heitir þetta ekki að taka með annarri hendi það sem þú gefur með hinni? Landsvirkjun, þetta ríki í ríkinu, virtist ekki svo ýkja áhyggjufull. Meira til að segja eitthvað eða sýna lítillega tennurnar er sagt loðnum orðum að niðurskurður lánsfjárheimilda Landsvirkjunar gæti valdið hækkun raforkuverðs. En tónninn er þannig að það hvarflar að manni hvort ekki hefði mátt skerða meira hjá Landsvirkjun. En líklega hefði þá verið glefsað. Þeir hafa kjaftinn til þess. Það sem næst ber fyrir augu er svo niðurskurður á fjárveitingum og þá eru það sjúklingar sem verða fyrir hnífnum, kannski ekki þeim rétta. Þeir gera það ekki endasleppt við K-álmuna. Ekki er fyrr búið að herja út fjármagn til hennar, sem einn af ráðherrum ríkisstjórnarinnar virðist hafa gert af talsverðu harðfylgi þó hann leggi nú orðalaust blessun sína yfir niðurskurðinn, en því er kippt til baka. E.t.v. ræður þarna framsýni. Sífellt vaxandi skortur á hjúkrunarfræðingum og öðru starfsfólki í heilbrigðisstéttum hefur valdið miklum vanda á sjúkrahúsum og ef ekkert verður að gert í launamálum þessara stóru kvennaláglaunastétta mun þessi vandi vaxa en ekki minnka. Því kann það að vera óraunsæi að vilja að þjóðþrifamálum eins og K-álmunni verði flýtt. En ekki þykir nóg að gert. 30 millj. kr. niðurskurður vegna lyfja og sérfræðiþjónustu er einnig boðaður. Hver á að borga þann mismun? Eru það sjúklingarnir sjálfir? Önnur lausn er a.m.k. ekki nefnd. Illt er að vita. Það er sem sagt 50 millj. kr. niðurskurður sem beint er að sjúku fólki. Niðurskurður til vegamála er verulegur og það hefur ekki komið fram enn þá hvar á að skera niður svo lítið er hægt að segja um þessi mál á þessu stigi, en varla verður fögnuður mikill á landsbyggðinni. Sama gildir um Byggingarsjóð ríkisins. Í Húsnæðisstofnun hefur skapast mikið öngþveiti, ekki síst vegna galopinnar húsnæðislöggjafar þar sem öllum var heimilt að fá lán og varð til þess að allir sjóðir tæmdust. Þó leiðréttingar hafi verið gerðar á löggjöfinni eru skerðingarákvæðin afskaplega lin og útiloka fáa þannig að röðin hefur lítið styst. Lánsloforð þarf að uppfylla, margir hafa beðið lengi og úrræði fá, engir aðrir kostir fyrir hendi en að byggja eða kaupa. En enginn venjulegur launamaður getur komið sér upp húsnæði án hjálpar hins opinbera. Þannig er aftur vegið að þeim sem síst skyldi, þeim sem ekki hafa fjárráð til að koma sér þaki yfir höfuðið hjálparlaust. Fyrst eru í nafni jafnréttis og réttlætis skerðingarákvæðin höfð svo lin að nánast allir rúmast í náðarfaðminum og svo er faðmlagið hert og hverjir kremjast? Þeir verst settu. Framkvæmdalánin munu vera eini lánaflokkurinn sem er aflögufær og verður því líklega verst úti og þá er það á landsbyggðinni sem höggin falla þyngst. En ekki er nóg að gert. Jöfnunarsjóðurinn er stórlega skertur og eru þá fallin um sjálf sig djarfmannleg orð hæstv. fjmrh. frá því fyrir jól. Þá hét það að Jöfnunarsjóður hefði verið styrktur að mun þó ýmsir aðrir vildu þó fremur orða það svo að hann hefði verið skertur minna en oft áður. En svona eru alltaf tvær hliðar á hverju máli. Reyndar sagði merkur maður að það væri alltaf sú þriðja sem skipti mestu máli, hvað svo sem hann átti við með því. En í svona skrýtinni fullyrðingu skyldu þó aldrei liggja einhvers konar sannindi um að svarthvítt litarskyn sé ekki fullnægjandi og litrófið milli þessara tveggja öfga í litrófinu er óendanlegt og vel þess virði að skoða. En hér er nú ekki rúm fyrir heimspekilegar vangaveltur fremur en fyrri daginn. Hér gilda hin hörðu rök. Og engin rök hníga gegn því að skerðing Jöfnunarsjóðs er veruleg. Það hlýtur að vakna sú spurning hvort ætlunin sé að slá fátækari sveitarfélög rothöggi. Enn er uppgjöri ríkis við sveitarfélög frestað og skert fé til framkvæmda. Það verður ábyggilega óþarfi að taka upp viðræður við mörg sveitarfélög um að draga úr framkvæmdum. Það er sjálfgert. Ætli ríkisstjórnin geti ekki haldið sig við höfuðborgarsvæðið í þeim viðræðum? En þar er líka mikið í húfi. Framkvæmdaglaður borgarstjóri verður ábyggilega erfiður viðureignar og ólíklegt að hann taki þátt í "þensluspillandi" aðgerðum og hætti við að reisa sér verðugan minnisvarða ásamt ýmsum smærri verkefnum. En sem betur fer er nú ekki þenslan þar í dagvistarverkefnum og öðrum viðlíka óþarfa svo að ekki þarf að semja við hann um það. Það hefur lengi verið lýðum ljóst að hæstv. fjmrh. er lítill vinur bænda og búandliðs og finnst mikið óhagræði að því að fólk skuli búa svona dreift og víst má ýmislegt þar til sanns vegar færa. En er þetta ekki fullharkalegt? Væri ekkert hægt að skera niður sem ekki flokkast undir félags-, byggða- eða velferðarmál? Því var ekki farið í frekari tekjuöflunarleiðir, svo sem fleiri skattþrep eða stóreignaskatt? Eru feitu kýrnar svo heilagar að þær megi alls ekki snerta? Þurfa þær mögru að taka við öllum höggunum? Hvar er réttlætið nú, eitt helsta einkunnarorð hæstv. fjmrh.? En líklega á maður ekki að vera með orðhengilshátt þegar hann er annars vegar. Honum er margt betur gefið en að vera orðvar og finnst gaman í hita leiksins að finna vel hljómandi orð og orðasambönd sem hann svo stundum ofnotar, eins og "réttlæti" og "hver á Ísland?" Mikið var deilt hér bæði fyrir og eftir jólin um verkskiptingarfrv. á Alþingi og þótti mörgum sem ýmislegt væri vanhugsað í því frv. jafnframt því sem það væri illa kynnt, svo illa að margir sveitarstjórnarmenn höfðu aldrei heyrt á það minnst. Nú er bara að vona að þeim hafi ekki gefist tími til að kynna sér það of vel því að nú er búið að fresta því og gert til að styrkja hag ríkissjóðs um 260 millj. kr. svo að ekki þarf að velta vöngum yfir því hver missi þá peninga. Hæstv. fjmrh. játaðist áðan fúslega undir að vera ráðstöfunarglaður og lofaði frekari ráðstöfunum. Þó það nú væri. Auðvitað á ríkisstjórnin að gera ráðstafanir. En það er bara þessi einkennilega ráðstöfun að endurráðstafa sífellt eigin fyrri ráðstöfunum sem vekur vantraust fólks á nýjum ráðstöfunum. Bæði er það að með þessu háttalagi virðist ríkisstjórnin bíta í eigið skott og þegar það er gert fara menn í hring en ekki áfram og hins vegar bitna flestar ráðstafanirnar á þeim verst settu æ ofan í æ svo að nú þykir mörgum nóg um og eru þessa dagana að sýna það í verki. Það er því ekki ráðlegt nú að hafa í hótunum við launafólk. Nær væri að hafa uppi samráð og skilning. A.m.k. ætti að segja umbúðalaust hvað verður gert ef fólk verður ekki lamið til hlýðni. Verður þá ábyrgðinni af glaumnum og gleði góðærisins velt einhliða yfir á launafólk? Í plaggi Þjóðhagsstofnunar frá 29. febr. 1988 er ekki dregin upp glæsileg mynd. Þar er því spáð að framfærslukostnaður hækki um 15–16% á árinu, jafnframt gert ráð fyrir að launaskrið verði óverulegt, hækkun byggingarvísitölu verði um 12% og hækkun lánskjaravísitölu um 14%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna rýrnar um 31/2% frá fyrra ári og spáð er miklum viðskiptahalla eða a.m.k. 10 millj. Líklegt er að engin þessara talna standist heldur hækki og enginn trúir því nú enn að verðbólgan hjaðni. Að öllu þessu samanlögðu má gera ráð fyrir að kjör fólksins í landinu versni og vissulega má rýra kjör margra í þessu landi. En hættan er sú að það séu ekki hálaunafólk eða sjálfstæðir atvinnurekendur, verslun eða vel stæð þjónustufyrirtæki sem verið er að hóta núna. Það eru þeir sömu og áður, fólk með meðaltekjur og þaðan af lægri. Þó nauðsynlegt hafi verið nú að rétta af hag helstu atvinnuvega landsins má vara sig á því að rétta allan halla með því móti að meira halli á heimili landsins. Jafnvægi þar er ekki síður nauðsynlegt fyrir sálarheill og velferð þjóðarinnar en jafnvægi í þjóðarbúskapnum.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu óþarft að taka fram að við framsóknarmenn berum ábyrgð á þeim aðgerðum sem boðaðar eru í frv. sem er til umræðu í hv. deild, þ.e. að til þess að bæta starfsskilyrði útflutningsatvinnuveganna er að sjálfsögðu ljóst að ríkisstjórnin varð að grípa til aðgerða, þótt fyrr hefði verið, segja margir, þar sem við blasti geigvænlegt ástand og stöðvun þessara undirstöðugreina í okkar þjóðfélagi sem skapa þann grundvöll sem allt efnahagslíf þjóðarinnar byggir á. Þessu ætti að sjálfsögðu ekki að þurfa að lýsa hér, enda væntanlega öllum hv. alþm. ljóst. Mér finnst ástæða til í þessu sambandi að lýsa því yfir hér að það kom greinilega í ljós í sambandi við umræður um vandamál atvinnuveganna á undanförnum vikum og mánuðum hvernig er orðið brenglað viðhorf almennings, og ekki aðeins almennings, eins og við tölum um venjulegt fólk, heldur einnig stjórnvalda og opinberra stofnana, til þessara undirstöðugreina í okkar þjóðfélagi. Það vakti oft furðu mína þegar maður hlustaði á viðtöl í fjölmiðlum og las greinar í blöðum hvernig þessi skoðun er orðin brengluð að mínu mati, að skynsamt fólk skuli ekki lengur átta sig á því á hverju þessi þjóð lifir og hvað það er sem leggur grunn að því velferðarþjóðfélagi sem við erum sjálfsagt öll, þessi blessuð þjóð, sammála um að þurfi að vera hér. Mér finnst nauðsynlegt að rifja þetta upp nú þegar við erum að ræða sérstaklega um aðgerðir sem eiga að gera að verkum að atvinnuvegirnir stöðvist ekki og þjóðin geti haldið áfram að lifa því lífi sem hún þarf miðað við að þær undirstöðugreinar geti starfað áfram. Ég skal ekkert segja um hvort þessar aðgerðir nægja í þeim tilgangi sem á að nást með þeim, það verður tíminn að leiða í ljós, en að sjálfsögðu hef ég mínar efasemdir þar um. Það voru aðallega tvö atriði sem urðu til þess að mér fannst nauðsynlegt að taka aðeins þátt í þessum umræðum í hv. deild og raunar var það hæstv. fjmrh. sem gaf mér tilefni til þess. En það eru einkum tvö atriði sem mér finnst ástæða til að koma aðeins inn á. Hið fyrra er skerðing á framlagi til byggingarsjóða ríkisins um 100 millj. kr. Ég ætla ekki að deila um réttmæti þessa við þessar aðstæður, enda orðið að þola og taka þátt í slíkum aðgerðum sem þátttakandi í ríkisstjórn fyrr, en ég vil láta í ljós þá skoðun mína að þessa skerðingu verður að taka af því fjármagni sem áætlað var til byggingar kaupleiguíbúða 1988 skv. lánsfjárlögum, þ.e. um 273 millj. kr. Að öðrum kosti yrði þessi skerðing bein riftun á þegar gerðum samningum Húsnæðisstofnunar ríkisins við fjölda húsbyggjenda sem eiga að fá þessi lán afgreidd á þessu ári. Á þetta bendi ég sérstaklega við þetta tækifæri og árétta að framkvæmd verði með þessum hætti til að forða óþægindum á þessu sviði sem eru sjálfsagt næg fyrir. Mér finnst ástæða til að undirstrika þetta atriði. Þetta á að vera vel hægt. Hvað sem líður afgreiðslu frv. sem nú er í höndum Alþingis er ljóst að þessi fjárhæð sem þarna er tilgreind í lánsfjárlögum og fjárlögum verður ekki nýtt að fullu á þessu ári og þess vegna er þarna möguleiki á að varast hitt slysið sem er hálfu verra. Hitt atriðið sem ég vil gera hér að umræðuefni er sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að fresta tilflutningi verkefna til sveitarfélaga samkvæmt frv. sem er til meðferðar hér á hv. Alþingi og taka til baka það fjármagn sem Jöfnunarsjóði sveitarfélaga er ætlað vegna þessa sem er þó um leið að hluta til leiðrétting á lögformlegu framlagi til Jöfnunarsjóðs. Ég tel, og það er mín persónulega skoðun, vægast sagt að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar sé ekki rökrétt og í raun og veru algjörlega röng. Ég vil í örfáum orðum leiða rök að því hvers vegna. Í fyrsta lagi voru ríkisstjórnin og hæstv. fjmrh. búin að tilkynna sveitarfélögum formlega um verkefnatilflutninginn og framlög til Jöfnunarsjóðs í þessu skyni með framlagningu fjárlaga sem þegar hafa verið samþykkt hér á hv. Alþingi og hæstv. fjmrh., og raunar einnig hæstv. félmrh., undirstrikaði þetta rækilega á fjármálaráðstefnu Sambands ísl. sveitarfélaga sl. haust og reyndar einnig á samráðsfundi ríkis og sveitarfélaga og þar bættust hæstv. forsrh. og hæstv. heilbrrh. í hóp þeirra ráðherra sem staðfestu þessa ákvörðun við fulltrúa sveitarstjórnarmanna. Flestallar sveitarstjórnir hér á landi hafa gengið frá sinni fjárhagsáætlun með þessa vissu um grunntölu Jöfnunarsjóðs 1988. Þrátt fyrir það að ekki var búið að ganga frá frv. sem hér er til meðferðar um verkefnatilflutning hafði það í raun og veru ekki bein áhrif á fjárhagsáætlanir sveitarfélaga ef þau á annað borð gátu treyst þeirri ákvörðun sem fjárlög bera með sér og þeim fullyrðingum sem komið hafa fram í samskiptum við sveitarfélögin frá hæstv. ráðherrum. Það er mitt mat að ríkisstjórnin komi í bakið á sveitarfélögunum með þessari ákvörðun sem nú hefur verið tekin eða ætlast er til að verði samþykkt hér og verður sjálfsagt samþykkt hér á hv. Alþingi. Þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar rýfur í einu vetfangi það nauðsynlega og formlega samstarf og trúnað sem hefur verið byggt upp með góðum árangri milli ríkisstjórna og sveitarfélaga og þar á ég að sjálfsögðu við þann samstarfssamning sem hefur verið í gildi um nokkurt skeið milli ríkisstjórnar annars vegar og Sambands ísl. sveitarfélaga hins vegar sem gerður var að finnskri fyrirmynd og gerir ráð fyrir gagnkvæmum trúnaði og beinum samskiptum um mikilvægustu mál er snerta ríkið annars vegar og sveitarfélögin öll í landinu hins vegar. Ég er ansi hræddur um að það muni taka alllangan tíma að byggja upp á ný trúverðug samskipti við sveitarfélögin. Því hlýt ég að lýsa miklum vonbrigðum með þessa þróun mála sem hér liggur fyrir. Mér finnst ástæða til þess að minna hæstv. fjmrh. á varnaðarorð mín í umræðum um fjárlögin hér fyrr á þinginu í vetur varðandi einmitt þetta mál þar sem ég lagði áherslu á það að sveitarfélögin yrðu að geta treyst framhaldi þessara mála og framkvæmd í aðalatriðum. Það eru engin rök að vísa til óánægju sveitarstjórnarmanna gagnvart frv. um fyrsta áfanga í verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga sem er hér til meðferðar á hv. Alþingi. Gagnrýni sveitarfélaga var ekki gegn tilflutningi verkefna heldur efasemdir um framhaldið og óánægja með val á verkefnum í fyrsta áfanga og fyrst og fremst um skort á tryggingu fyrir því að tekjustofnar þeirra nægðu fyrir auknum verkefnum. Jafnhliða breytingum á verkefnum, tilflutningi milli ríkis og sveitarfélaga, vilja sveitarfélögin almennt jafnframt fá að vita um þá breytingu sem stjórnvöld vilja gera á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem á að verða fyrst og fremst til að jafna aðstöðu sveitarfélaganna í landinu. Ég get þess hér að það var búið að ná a.m.k. meirihlutasamkomulagi um afgreiðslu umrædds frv. hér á hv. Alþingi. Mestur tími fór í að sætta ágreining vegna þess að, eins og ég áður sagði, við val á verkefnum valdi ríkisstjórnin verkefnatilflutning sem snertir meira aðra aðila en sveitarfélögin sjálf og þar á ég sérstaklega við íþróttafélögin og samtök þeirra sem hafa verið með um 60–80% af styrkjum úr Íþróttasjóði. Um þetta var orðið samkomulag í meginatriðum svo að hægt var að afgreiða málið í heild. Félmn. Nd. sendi frv. til umsagnar til fjölmargra aðila og samtaka sveitarfélaga til að fá fram skýra afstöðu til þeirra deilna sem urðu um þetta mál hér í hv. deild. Ég get upplýst það hér að flestöll landshlutasamtök sveitarfélaga og fulltrúaráð Sambands ísl. sveitarfélaga lýstu stuðningi við afgreiðslu málsins með breytingum sem fyrirhugaðar voru þó að ýmsar athugasemdir bærust jafnhliða, ekki síst um framhald málsins. Það var því reiknað með að þetta fyrsta skref yrði stigið þótt breytt væri nokkuð frá fyrstu áformum hæstv. ríkisstjórnar og ég get ekki séð að hægt sé að færa þau rök fram að þessar breytingar eða mótmæli frá vissum aðilum hefðu átt að þurfa að verða til þess að hætt yrði við þetta verkefni því það þýddi einfaldlega aðeins það að uppgjörssjóður hefði þurft að lækka um 35 millj. kr. sem hefði færst aftur til ríkissjóðs. Hitt hefði gengið þá leið sem frv. gerði ráð fyrir í upphafi. Þess vegna tel ég, og taldi ástæðu til þess að láta það koma hér fram, þessa ákvörðun ríkisstjórnarinnar nú vera mikið áfall, ekki síst fyrir framhald þessara mála um tilflutning verkefna og aukna sjálfsstjórn sveitarfélaga í landinu og þar með dreifingu valds og ábyrgðar til byggðanna. Það er einnig alveg ljóst að fjárveitingar til þeirra verkefna sem flytja átti til sveitarfélaga samkvæmt frv. og ákvörðun við afgreiðslu fjárlaga verða mun lægri en þær hefðu orðið við venjulega afgreiðslu fjvn. þar sem fjárhæðin er nú bundin fyrir fram. Við tilfærslu verkefna koma að auki uppgjör að 1/4 hluta skuldar ríkissjóðs eða viðkomandi sjóða við verkefnin í gegnum uppgjörssjóð. Fjvn. hækkar ávallt framkvæmdafjárlög við lokaafgreiðslu fjárlaga. Það er fastur liður þó að í mismunandi upphæðum sé er þetta yfirleitt sú venja sem hefur verið inni á hv. Alþingi. Miðað við fjárlög 1987 lækka því flest þessi framlög við þessar aðgerðir verulega. Ég nefni bæði íþróttastarfsemina, eða framlög úr Íþróttasjóði, vatnsveitur, félagsheimili og dagvistunarstofnanir. Það er mín skoðun að ríkisstjórnin hefði átt að leita annarra leiða. T.d. gat vel komið til greina að möguleiki hefði verið á því, þar sem ekki er um stærri fjárhæðir að ræða, að draga úr útgjöldum t.d. allra ráðuneytanna að einhverju leyti og sjálfsagt hefði verið hægt að finna möguleika á því ef vel hefði verið leitað að fá 100 millj. til viðbótar í ýmsum öðrum þáttum en einmitt þessum. En að taka til baka lögbundin framlög Jöfnunarsjóðs sem var búið að ákveða að leiðrétta að hluta miðað við gildandi lög og raska ekki með þessu ákvæðinu um fyrsta skref í verkatilflutningi ríkis og sveitarfélaga, það hefði sannarlega verið ástæða til að skoða það mál betur. Ég vek einnig athygli á því að þetta kemur verst við minni sveitarfélögin í landinu og þar með landsbyggðina í heild en það hefur alls ekki afgerandi áhrif á framkvæmdagetu stærstu sveitarfélaganna eins og t.d. hér í Reykjavík. Þetta virkar því mjög lítið til að draga úr þenslu og mér finnst það skjóta dálítið skökku við að það var nefnt sem meginrök fyrir þessum aðgerðum ríkisstjórnarinnar að sveitarfélögin yrðu látin taka þátt í niðurskurði eða aðgerðum til þess að minnka þensluna með því að kippa til baka þessum aðgerðum. Ég ítreka þá skoðun mína að það má ekki lengur dragast að gera raunhæfar aðgerðir til að flytja til verkefni milli ríkis og sveitarfélaga. Slík verkefnatilfærsla verður að byggja á að jafnhliða sé gengið frá breytingum á tekjustofnum sem er algjör forsenda þess að þetta verði framkvæmanlegt og framkvæmt. Það segir reynslan okkur sem höfum unnið að þessum málum eða tilraunum með þessi mál á undanförnum áratugum. Ég legg höfuðáherslu á að lög um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga verði endurskoðuð með það að markmiði að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga verði efldur og að hlutverk hans verði fyrst og fremst að jafna aðstöðu sveitarfélaga í landinu til að ráða við aukin verkefni og ekki hvað síst til að styrkja stöðu minni sveitarfélaga eins og ráðgert er í þeim tillögum sem kynntar voru úti um allt land á sl. ári. Jöfnunarsjóður sveitarfélaga verði þar með raunverulega til að styrkja stöðu landsbyggðar og jafna búsetuskilyrðin í landinu. Þetta er höfuðatriði sem ég undirstrika við þessa umræðu því að mér virðist oft og tíðum að þetta vilji fara út og suður í þeim röksemdaflutningi sem menn hafa í sambandi við þessi mál. En svo ég vitni í þær tillögur um samstarf og tilflutning verkefna ríkis og sveitarfélaga stendur hér í 1. kafla þessa álits, sem ég veit að hæstv. fjmrh. hefur sjálfsagt lesið vandlega, að fjárhagslegar forsendur þessara tillagna, sem tilgreindar eru í þessari bók eða þessu nál. og eru bæði um hvaða verkefni komi til greina að flytja á milli og eins um fjárhagslegt uppgjör varðandi það, fjárhagslegar forsendur númer eitt, eru að það er algjör forsenda fyrir tillögum þessarar nefndar að jafnhliða tilflutningi þeirra verkefna sem þær gera ráð fyrir fái sveitarfélögin auknar tekjur og/eða útgjöld þeirra verði minni þannig að staða þeirra í heild verði ekki lakari en nú er, einnig að jafna aðstöðu sveitarfélaganna með tilliti til tekjumöguleika og verkefna sem þau sinna. Eðlilegt er að ríkisvaldið bæti sveitarfélögum upp þennan mun og sú jöfnun gangi lengra en núverandi fyrirkomulag felur í sér. Nefndin leggur mikla áherslu á þessi atriði en telur það vera utan síns verksviðs að fjalla verulega um þau enda átti það að koma í framhaldinu. Og til að jafna aðstöðu sveitarfélaganna með tilliti til tekjumöguleika þeirra og útgjalda er nauðsynlegt að endurskoða hlutverk Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Sveitarfélögin verða ávallt misjafnlega í stakk búin fjárhagslega til að standa undir þeim verkefnum sem gert er ráð fyrir að flytjist til þeirra samkvæmt tillögunum. Þessu verður að mæta með framlögum frá ríkinu sem eðlilegast er að beina í gegnum endurskoðaðan jöfnunarsjóð. Mér þykir ástæða til þess að koma aðeins inn á það sem kom fram í ræðu hæstv. fjmrh. fyrr í dag í sambandi við þetta mál. Þar lagði hann fram nýjan rökstuðning fyrir þessari aðgerð gagnvart Jöfnunarsjóði sveitarfélaga eða frestun á þessum verkefnatilflutningi sem var einvörðungu á þann veg að þessi ákvörðun hefði verið tekin vegna andstöðu, ekki aðeins sveitarfélaganna í landinu, heldur einnig t.d. í þingflokki Framsfl. Ég vil gjarnan fá tækifæri til að leiðrétta þetta því þetta er algjörlega rangt. Eins og ég lýsti hér áður var búið að fá viðhorf samtaka sveitarfélaga í landinu til frv. og undantekningarlítið vildu þau láta samþykkja frv. og ekki síst með þeim breytingum sem m.a. þingflokkur Framsfl. lagði til, að Íþróttasjóður varðandi íþróttafélögin og félagasamtök yrði tekinn út úr frv. Hann yrði áfram í íþróttalögum eins og þau eru í dag en að því er varðar sveitarfélögin yrði fært yfir á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Ég get einnig fullvissað hæstv. fjmrh. um það að þingflokkur framsóknarmanna var búinn að samþykkja það í einu hljóði að fylgja þessu frv. fram með þessari breytingu þannig að það er algjörlega rangt að halda því fram við þessar umræður að rökin fyrir þessari tilfærslu, að kippa til baka framlagi til sveitarfélaga upp á 260 millj., séu þessi. Sveitarfélögin í landinu vildu láta samþykkja frv. með þessari lagfæringu og það er hægt að lesa það út úr samþykkt fulltrúa sveitarfélaga og eins í samþykktum frá flestum landshlutasamtökum sveitarfélaga að undanskildum Austfjörðum sem vildu fresta málinu í heild. Ég held að þess vegna sé ástæðulaust að vera að blanda þessu saman. Það er best að hafa bara sömu túlkun á þessum aðgerðum eins og kom fram við upphaf málsins. Það þurfti að leita ráða til að fá 260 millj. til þess að brúa það bil sem þurfti að brúa í þessu máli og sveitarfélögin yrðu þannig að taka þátt í því með þessari algjöru skerðingu á Jöfnunarsjóði ásamt með ríkissjóði. Það eru hin raunverulegu rök sem eru fyrir þessu máli og það er alveg óþarfi að ætla nú á síðara stigi að fara að blanda öðrum ástæðum inn í þetta mál. Það sem ég hef áhyggjur af er fyrst og fremst það ef þetta verður til þess að rjúfa það samstarf og þau sameiginlegu áform og yfirlýsingar sveitarfélaga og ríkisins áður að taka virkilega saman höndum um það að gera breytingar á í fyrsta lagi verkaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga og tekjustofnum þar á móti og á Jöfnunarsjóði sveitarfélaga sem er meginmál og sjálfsagt eitt af stærri málum til þess að tryggja búsetu og koma í veg fyrir byggðaröskun hér í okkar landi. Það finnst mér áhyggjuefni ef þessi aðgerð ríkisstjórnarinnar verður til þess. Þess vegna vil ég enda mitt mál með því að óska eindregið eftir því að hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin í heild og ég tala nú ekki um hæstv. forsrh., sem ætti í raun og veru að vera forsvarsmaður þessarar ákvörðunar sem lagði fram frv. um þennan fyrsta þátt í þessum verkefnatilflutningi hér á þessu þingi, geri virkilega heiðarlega tilraun til þess að ná aftur eðlilegu samstarfi við sveitarfélögin í landinu um þessi áform. Það er sjálfsagt, úr því sem komið er, eðlilegasta málsmeðferðin að ríkisstjórnin skipi milliþinganefnd fulltrúa flokkanna til að vinna að nýjum tillögum um verkefnaskiptingu og tekjustofna jafnhliða og þar með Jöfnunarsjóð sveitarfélaga í samstarfi við sveitarfélögin í landinu og leggi slíkar samkomulagstillögur fyrir næsta þing. Ég hef forðast að minnast hér á endalok þess frv. sem liggur enn óafgreitt úti í félmn., en að sjálfsögðu mun félmn. fjalla um það mál núna mjög fljótlega og þá verður niðurstaða um það tilkynnt hér inni á hv. Alþingi. Vegna þess að í umræðunum í dag kom fram gagnrýni á ríkisstjórnina og stjórnarflokkana í sambandi við vegamálin vil ég segja það sem mína skoðun, og ég held að hún sé nokkuð samhljóða því áliti sem bæði Vegagerðin og hæstv. samgrh. hefur, að þrátt fyrir þessa skerðingu á fjármagni til Vegagerðarinnar sem er boðuð á Vegagerðin inni hjá ríkissjóði umframtekjur af bensíngjaldi, bæði vegna ársins 1986 og 1987. Og að sjálfsögðu hlýtur Vegagerðin að hafa eftir sem áður, þrátt fyrir þessa skerðingu á vegafénu í ár, aðgang að því fjármagni og veitir ekki af miðað við þann öryggisventil í okkar strjálbýla landi sem vegamálin eru og ég ber engar áhyggjur í brjósti um það að neinn í ríkisstjórninni reyni að koma í veg fyrir að það fjármagn verði nýtt fyrir Vegagerðina eins og lög gera ráð fyrir.



Herra forseti. Það má segja að hér á Alþingi Íslendinga ríki nokkuð óvenjulegt ástand. Til umræðu er frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum og lánsfjármálum en jafnframt yfirlýst að þessar aðgerðir eru vegna rekstrarstöðu grundvallaratvinnuvega okkar, þeirra sem tilvera þessarar þjóðar og útflutningur okkar til útlanda grundvallast á. Í fyrsta lagi sýnist mér sem núv. ríkisstjórn taki þessi mál ekki nægilega alvarlega. Mér vitanlega er ekki sú stríðshætta þessa stundina í heiminum að það geti verið brýnna hjá forsrh. að vera staddur úti í Evrópu en að vera hér heima og sinna þeim verkum sem honum ber skylda til. Þegar ég segi þetta undirstrika ég það einnig að mér hefði ekki þótt óeðlilegt þó að ráðherrar Framsfl. væru hér einnig við í kvöld. Það sæmir ekki að skamma þann ráðherrann, hæstv. fjmrh., sem talar fyrir málinu og heldur uppi málsvörn. Það væri svona álíka og ef prestur færi að skamma viðstadda fyrir lélega kirkjusókn. Fram kom hjá hæstv. fjmrh. að efnahagsaðgerðir þyrfti að gera í tíma en það gengi illa ef þær væru gerðar of seint og þessar efnahagsaðgerðir eru gerðar of seint. Það er það fyrsta. Efnahagsaðgerðirnar þurftu að koma í nóvember í haust eða október. Það er liðin tíð að nokkur geti leikið þann leik að blekkja þessa þjóð um það hvenær gjaldeyririnn er seldur nálægt sannvirði og hvenær hann er seldur undir sannvirði. Það er búið að skapa óeðlilegt útstreymi á gjaldeyri allan þennan tíma. Þá langar mig að vekja athygli á örfáum grundvallaratriðum. Aðalatriði hverrar ríkisstjórnar hlýtur að vera að hafa heildaryfirsýn yfir það sem hún er að gera og hér hefur þessa heildaryfirsýn því miður skort. Viðskiptahallinn á seinasta ári var 7 milljarðar. Hér tala menn um það að þetta sé fyrsta skrefið og að menn séu að hamla á móti viðskiptahalla við útlönd. Orðalagið að hamla er úr sjómannamáli og þá gjarnan um það að menn eru að róa skipinu aftur á bak og það sýnist mér ekki skila því sem um er að ræða. Nú er spáin hjá Þjóðhagsstofnun að viðskiptahallinn verði 8–10 milljarðar. Það er svona álíka tala og tekjurnar af öllum saltfiski sem við seldum á seinasta ári. Ég tel að viðskiptahalli við útlönd sé smáþjóð meiri hætta en nokkuð annað og að reka grundvallaratvinnuvegi í þeirri gjaldeyrisöflun sem er frystingin á Bandaríkjamarkað með halla er hrein og klár ævintýramennska, að bjóða braskaraliði höfuðborgarsvæðisins upp á það að lána fjármagn með okurvöxtum en stilla þeim sem hafa sett fjármuni í undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar upp við vegg og ætlast til þess að þeir horfi upp á það að vera þjóðnýttir aftan frá, þ.e. látnir reka fyrirtækin þar til þau verða gjaldþrota. Gamla þjóðnýtingaraðferðin var þó mun heiðarlegri, að taka eignirnar og greiða fyrir þær. Ég er ekki búinn að átta mig á því til fulls hvort um óvitaskap eða vísvitandi stefnu er að ræða í þessum efnum. Í haust buðu hagfræðingar og viðskiptafræðingar þingmönnum á fund á Hótel Sögu þar sem rædd var staða þessara mála. Þar var m.a. staddur hv. 2. þm. Norðurl. v., sá sem hér situr í salnum í kvöld, og fullyrti þá að gengi íslensku krónunnar væri haldið uppi með handafli og það mátti heyra það á hans málflutningi að hann efaði mjög styrkleika þeirrar handar sem hélt genginu uppi. Efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar boðaði það aftur á móti að þessi stefna hlyti óhjákvæmilega að leiða til þess að veikustu fyrirtæki landsbyggðarinnar færu á höfuðið og afleiðingin yrði visst atvinnuleysi úti á landi. Þetta segi ég hér vegna þess að þetta bendir eindregið til þess að mönnum hafi verið fullkomlega ljóst hvert stefndi og hér væri ekki um óvitaskap að ræða, heldur væri þetta hin blákalda stefna sem fyrir þeim vekti. Ég sá það í Morgunblaðinu í gær, að ég hygg, að vaxtakjör Landsvirkjunar hafi verið mínus 8% á því fjármagni sem hún hefur á vöxtum væri miðað við vísitölutrygginguna sem er á innlendu fé og árið 1987 lagt til viðmiðunar. Það er nánast óþolandi að horfa á það ár eftir ár að seðlabankastjóri Íslands, Jóhannes Nordal, sitji annars vegar í stjórn Landsvirkjunar og hagi þannig málum í vaxtakjörum þess fyrirtækis að það býr við allt önnur kjör en aðrir í þessu þjóðfélagi varðandi vaxtagreiðslur. Ef þetta væri hugsað út frá því hvað húsbyggjendur væru að greiða hefðu þeir raunverulega á seinasta ári verið aðgreiða 111/2% í vexti, þ.e. 31/2% ofan á þessi 8. Ég hygg að það sé líka nánast einsdæmi að mönnum detti það í hug að selja orku án þess að hafa þá orkusölu í neinum takt við þróun í heiminum á hverjum tíma. Svo er komið að verðið á raforkunni til upphitunar er orðið það hátt að það borgar sig að kynda með olíu. Það er fyrst og fremst spurning um þjóðhollustu manna hvort þeir kúpla yfir í olíuna, einn, tveir og þrír, vegna þess að alþýðu Íslands blöskrar það að menn láti sér detta það í hug að það eigi að standa þannig að þessari sölu að raforkan sem offramboð er af á Íslandi sé verðlögð svo hátt að það sé hagkvæmara fyrir einstaklingana að nota olíu. Á þessu máli er á engan hátt tekið í þeim tillögum sem hér liggja fyrir. Ég tel því miður að allur trúverðugleiki að þetta dugi til þess að skapa hér eðlilegt ástand sé ekki til staðar. Ég tel að sú gengisfelling sem framkvæmd er skapi enn væntingar á þann veg að menn telji að gengið verði aftur fellt og ástæðan er sú að menn vita að frystingin verður rekin með tapi. Þá er rétt að víkja að því hvort einhver teikn séu á lofti um það að fyrirsjáanlegt sé að hækkanir verði á erlendum mörkuðum á fiskafurðum Íslendinga. Mér er ekki kunnugt um að svo sé. Aftur á móti blasa ýmsir hlutir við sem benda til þess að það gæti verið að snúast á verri veginn. Þar vil ég geta þess að sá fiskur sem frystitogararnir íslensku hafa unnið og flutt til Bretlands er nú í verulegum birgðum í Bretlandi vegna þess að framleiðslan hefur verið miklu meiri en salan þar. Séu einhverjir hér inni sem haldi þess vegna að það sé hægt að leggja niður frystihúsin í landinu og taka bara upp frystitogara er það alger blekking. Það væri þá til þess eins að safna fiski upp í óseljanlegum birgðum í Bretlandi. Ég gat þess hér í upphafi að ég teldi ekki sanngjarnt að ráðast á hæstv. fjmrh. í þessu máli því að hvað sem sagt verður um hans störf blasir það þó við sem staðreynd í þessari ríkisstjórn að hann hefur tekið á sig verulegar óvinsældir til að stuðla að því að ríkissjóður Íslands yrði rekinn hallalaust. Ég tel að það hljóti að vera virðingarvert ef ráðherrar hafa þrek til að haga þann veg störfum að þeir spyrji ekki að því hvort það sé vinsælt heldur hvort það sé nauðsynlegt. En því segi ég þetta hér og nú að mér finnst að heildarstefnan sem kemur fram í frv. sé ekki á þann veg að menn séu reiðubúnir að axla þá ábyrgð að gera það sem nauðsynlegt er. Þeir láti hrekjast í þeim straumum sem eru í mannlífi á Íslandi í dag. Ég vil bæta þessu við: Það er mín skoðun að í gegnum tíðina hafi oftast nær verið auðveldara að stjórna Íslendingum þegar á móti blés en þegar byr var góður. Þess vegna tel ég að það hafi verið enn þá meiri skyssa að hafa ekki haft vit á að gefa íslenskri þjóð viðvörunarmerkin strax í haust þegar það blasti við að góðærið var búið. Þá vil ég víkja að einu atriði þessa frv. sem ég hygg að verði til að ræna verulega því trausti sem sveitarfélög hafa á því að semja við ríkisvaldið. Meðan ríkisvaldið leikur þann leik að taka einhliða ákvarðanir um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga blasir við að sveitarstjórnarmenn muni ekki hafa traust á að taka við verkefnum út á tekjur í Jöfnunarsjóðnum. Þarna verða menn að temja sér vissar siðareglur. Auðvitað er valdið þingsins og ríkisstjórnarinnar, en engu að síður hygg ég að hver einasti stjórnmálaflokkur á Íslandi hafi boðað að það ætti að gera sveitarfélögin sjálfstæðari og við gerum þau ekki sjálfstæðari meðan við leikum okkur að því að færa til fjármuni einn daginn inn í Jöfnunarsjóðinn og annan daginn út úr Jöfnunarsjóðnum. Það skapar öryggisleysi og vonlausan grundvöll fyrir sveitarfélögin til að starfa eftir. Hins vegar blasir við í dag jafnframt að fjárhagsleg staða sveitarfélaganna á Íslandi er orðin mjög misjöfn. Hún er svo misjöfn að sum sveitarfélögin hafa fjármuni til að ráðast í það sem við getum kallað óskaverkefni sín. Önnur sveitarfélög ráða ekki við brýnustu verkefni sem þeim ber að sinna. Þess vegna hygg ég að undan því verði ekki vikist að setjast niður og skoða í grunn tekjustofna sveitarfélaga með það fyrir augum að ná þar meira samræmi á milli þeirra verkefna sem ríkið ætlar sveitarfélögunum og þess tekjustofns sem þau hafa. Ég hef hér, herra forseti, leyft mér að gagnrýna verulega það stjfrv. sem hér liggur fyrir. Það er ekki að ástæðulausu að ég geri það vegna þess að ég treysti mér ekki til að horfa upp á þá stöðu að eigið fé flestra fyrirtækja á Vestfjörðum, sem eru burðarásinn í því mannlífi sem þar er, sé rústað með því móti að sjávarútvegsfyrirtækin hafi ekki eðlilegan rekstrargrundvöll. Ég tel að sú ríkisstjórn sem nú situr þurfi alvarlega að gera sér grein fyrir að það er mat margra hennar stuðningsmanna að þori hún ekki í upphafi síns kjörtímabils að taka svo fast á málum að trúverðugt sé er ákaflega ólíklegt að þeir hinir sömu stuðningsmenn telji að kjarkurinn fari vaxandi þeim mun nær sem líður kosningum. Þetta segi ég hér og nú vegna þess að þessi ríkisstjórn hefur ærinn meiri hluta á Alþingi og hún getur ekki afsakað sig á nokkurn hátt með því að halda því fram að það sé stjórnarandstöðunni að kenna á einn eða neinn hátt ef mál þróast á annan veg. Ég tel að það skref sem hér er stigið sé kannski í mörgum atriðum óumflýjanlegt og í rétta átt. En spurningin er sú, ef það er vindur á móti og þú ert að hamla og bátinn hrekur enn: Er þá ekki heildarniðurstaðan sú að hlutirnir séu heldur að þróast á verri veginn? Hefur reynslan verið sú af spám Þjóðhagsstofnunar að það sé algengt að þeir hafi spáð minni viðskiptahalla en raunin hafi orðið á? Þess finnast dæmi að svo hafi verið. En meginreglan er hin.



Hæstv. forseti. Hér erum við enn einu sinni til að tala um efnahagsmál. Við þurfum ekki að rekja það að fyrir jólin og í kringum áramótin var rætt mikið um efnahagsmál. Þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin ætlar að gera nú lá ljóst fyrir að þyrfti að gera þegar sl. haust. Í umræðum utan dagskrár 15. okt. sl. sagði ég m.a.: "Það er ljóst að mikill innflutningur þessa árs mun knýja fram gengisfellingu innan fárra mánaða. Fram hjá þessari staðreynd verður ekki litið." Það var ljóst þegar sl. haust að fram hjá gengisfellingu yrði ekki komist. Gengisfelling síðasta haust upp á 5% hefði þýtt að þau mál hefðu verið í jafnvægi í dag. Sú stefna sem ríkisstjórnin hefur valið sér og kallað fastgengisstefnu er raunverulega tómt rugl. Hún stóðst aldrei og það kemur fram núna að nú er aðeins verið að lappa upp á hlutina því að gengið var löngu fallið. Það kom hér margoft fram í umræðum síðan í haust að svo var. Í umræðum 22. des. sl. sagði ég m.a.: "Nú horfir illa við því raungengi krónunnar er mjög óhagstætt útflutnings- og samkeppnisgreinunum. Það er mjög alvarlegt að þjarma að þessum greinum og svo gæti farið að framleiðsla útflutnings- og samkeppnisgreinanna skerðist varanlega með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Og hvað gerir hún þá?" Ég hef aðeins vitnað í tvö dæmi. Það lá opið fyrir öllum að þetta mundi gerast. Það þurfti enga hagspekinga til að sjá það. Við höfum undanfarin ár orðið að lúta þeim lögmálum að gengi íslensku krónunnar ræðst ekki hér innan lands einvörðungu. Það ræðst líka af utanaðkomandi aðstæðum og það sást strax sl. haust að það var svo. Þegar við skoðum hvernig málin voru sl. haust getum við litið á skjal sem Seðlabanki Íslands hefur látið gera 26. febr. sl. þar sem gerð er úttekt á samkeppnisstöðu útflutningsatvinnuveganna og breytt til jafnstöðu við árið 1979. Þar kemur í ljós að á haustdögum var þessi staða mínus 4,8% eða um 5%. Vegna þess að þá var ekki gripið til þeirra aðgerða sem þurfti er staðan nú sennilega á milli 17,5% og 13,7%. Hæstv. efnahagsmálaráðherra er farinn af landi brott og má því ekki vera að því að taka þátt í umræðum um efnahagsmál. Það er sjálfsagt svo að hann þorir ekki að senda hæstv. utanrrh. úr landi til að tala á fundi NATO. Hann er kannski hræddur um að utanrrh. segi eitthvað annað en honum líki. En við höfum fengið að heyra hvað hæstv. fjmrh. hefur um þetta að segja og við getum verið sammála því út af fyrir sig að það sé réttmætt að grípa til ráðstafana í efnahagsmálum, en þessar ráðstafanir munu ekki duga því ef við lítum á töfluna frá Seðlabankanum liggur ljóst fyrir að í sumar eða á haustdögum verður önnur gengisfelling af því að ríkisstjórnin greip ekki í taumana strax sl. haust. Það er því engum um að kenna öðrum en ríkisstjórninni sjálfri. Og ekki er fyrir að fara að efnahagsmálin standi illa vegna þess að það séu ekki hagstæð skilyrði. Við höfum aldrei haft hærra fiskverð, lægra olíuverð og góðan afla. Forsendur fyrir því að það sé hægt að reka góða efnahagsmálastjórn eru fyrst og fremst hjá ríkisstjórninni. Hún hefur brugðist í því eins og öllu öðru. Einn helsti ráðunautur Sjálfstfl. um efnahagsmál hefur nú tekið sæti á þingi, hv. 2. þm. Norðurl. v. Hann sagði í grein sem raunar var vitnað í hér áðan: "Ein meginorsök hárra raunvaxta á fjármagnsmarkaði þessa dagana er að genginu er haldið uppi með handafli. Þegar verð á erlendum gjaldmiðlum er orðið svo lágt að það er ekki lengur í takt við efnahagslegar forsendur leiðir slíkt af sér gífurlega aukningu á lánsfjárþörf fyrirtækja í útflutnings- og samkeppnisgreinum. Þessi aukna lánsfjárþörf setur svo þrýsting á allan fjármagnsmarkaðinn og heldur uppi háum vöxtum." Herra forseti. Þetta sagði hv. 2. þm. Norðurl. v. Ég held að þetta sé rétt. Í tillögum ríkisstjórnarinnar er boðað að það eigi að lækka vexti. En hvaða blekking er það? Er verið að lækka vexti? Það er ekki verið að lækka vexti. Það er aðeins verið að halda nafnvöxtum innan ákveðins ramma. Raunvextir eru frjálsir eftir sem áður þannig að ekki er um vaxtabreytingu að ræða. Það er ekki nokkur vafi á að þessi blekking hefur farið ágætlega í sumt fólk í fyrstunni því að það hefur ekki séð í gegnum þetta. Þá er komið að því að hæstv. ríkisstjórn ætlar að fella niður eða endurgreiða uppsafnaðan söluskatt. Við umræður um fjárlög í þremur umræðum komum við í stjórnarandstöðunni oft inn á þetta og bentum á að fiskvinnslan væri þannig stödd að hún ætti að fá þennan söluskatt endurgreiddan en ekki að það væri farið með það eins og gert var ráð fyrir í fjárlögum. Forustumenn ríkisstjórnarinnar þóttust vita betur og aðeins rúmum tveim mánuðum síðar hafa þeir vaknað af sínum svefni. Þeir hafa uppgötvað að þeir voru að gera enn eina vitleysuna fyrir rúmum tveim mánuðum. Þá er það launaskatturinn sem þeir lögðu á sjávarútveg og samkeppnisiðnað. Við mótmæltum þessu harðlega og við í Borgarafl. höfum staðið mjög hart gegn öllum þessum skattahækkunum sem eru hinar mestu í sögu þjóðarinnar. Fyrir tveim mánuðum var ekki aldeilis vandi í sjávarútvegi. Hæstv. fjmrh. hélt að sjávarútvegurinn gæti borið þetta. Það var ekki nokkur vandi eftir allt þetta góðæri. En núna kemur hann og játar að hann hafi ekki vitað betur en svo að þetta hafi verið rétt hjá stjórnarandstöðunni. En það var gott að hann skuli geta komið með tillögur um að breyta hlutunum í takt við það sem við í stjórnarandstöðunni sögðum fyrir rúmum tveimur mánuðum og gott til þess að vita að hann skuli þó sjá, þó að það taki tvo mánuði. Það er kannski löng leiðin þarna upp. En kjarninn í því að þeir ætla að hjálpa sjávarútveginum er þessi. Síðan á að breyta lánum í lengri lán í sjávarútveginum. Þetta lá allt fyrir fyrir rúmum tveimur mánuðum. Það hefði eins vel verið hægt að gera það þá. Það er svo að þær ráðstafanir sem hér liggja fyrir hefði átt að gera sl. haust eins og ég kom inn á áðan. Það er og slæmt að hér skuli ekki vera formælendur frá Sjálfstfl. Þeir eru sennilega horfnir héðan úr þingsölum yfir höfuð. Þeir forustumenn sem eiga að tala í efnahagsmálum hverfa sem mest á braut, enda mun ekki vera beint þeim að skapi sú stefna sem ríkisstjórnin þeirra er að standa fyrir, enda eru þetta einhverjar þær verstu ráðstafanir sem hafa verið gerðar í efnahagsmálum í heildina frá upphafi þessa áratugs alla vega. Í þessum ráðstöfunum er gert ráð fyrir því að Seðlabankinn muni tryggja rekstrarvandamál þeirra fyrirtækja sem þurfa á afurðalánafyrirgreiðslu að halda. Ég kom inn á þetta í haust með fsp. til hæstv. landbrh. um þessa hluti í sambandi við afurðalánin. Hæstv. landbrh. sagði þá að þetta væri allt í góðu gengi. En það er nú undirstrikað að svo hefur ekki aldeilis verið. Afurðalánin hafa ekki verið í þeim farvegi sem sagt var. Ég fagna því þó að ríkisstjórnin skuli taka á hlutunum eins og ég benti réttilega á og Seðlabankanum falið að tryggja að bændur fái 75% af verðmætum birgða. Við sjáum að tekið er á þessum vandamálum landbúnaðarins eins og ég talaði um í umræðum um fsp. þessar og ég fagna því mjög. Þá er ráðstöfun í sambandi við olíuverð. Það er alveg dásamleg ráðstöfun. Þeir tala um að olíuverð eigi að lækka. En skyldi ríkisstjórnin ráða olíuverðinu? Hún hefur ekkert með innkaupsverð á olíu að gera, það ræðst af heimsmarkaðsverði. Og heimsmarkaðsverðið er lækkandi þannig að þetta gæti út af fyrir sig lækkað. En ég er þó efins um að það lækki eins og hér er sagt. Ég efa það. Í morgun var samþykkt þál., og ríkisstjórnin hefur kannski ekki tekið eftir því, þess efnis að bensín skyldi verða blýlaust. Það þýðir að bensínverð mun ekki lækka eins og hér segir. Það sem stendur hér um lækkun á bensínverði eða olíuverði mun ekki standast hvað bensínið varðar þannig að sú ráðstöfun er markleysa. Ég hafði gaman af að lesa um að þeir sögðust ætla að beita sér fyrir setningu laga um starfsmenntun verkafólks. Mikið er það dásamlegt þó ekki sé mikið sagt. Ég veit ekki hvort þeir ætla að styrkja Menningar- og fræðslusamband alþýðu. Það má vel vera að þeir ætli að gera það til þess að verkafólk geti aflað sér starfsmenntunar. Ég held ég verði að taka undir það sem hv. 18. þm. Reykv. sagði fyrr í kvöld. Þetta kemur sennilega verkafólkinu að litlum notum. Þetta kemur því ábyggilega ekki að miklum notum. Ég hef litla trú á því. Sú litla upphæð sem á að veita í þessu skyni nær ekki langt. Mörg þau áform sem hér eru eru á þennan hátt. Ég vil taka til umræðu þann þátt að það á að lækka útgjöld til vegamála um 125 millj. kr. Þetta er líka blekking. Það er ekki verið að lækka ríkisútgjöld um 125 millj. Vegasjóður á sitt fé. Það er bundið þar. Það á sennilega að taka 125 millj. af vegafé til að nota til einhvers annars í fjárlögum vegna þess að vegaféð er bundið. Það er verið að blekkja. Ríkissjóður er að draga sér fé. Og þá erum við komin að þeim þætti þar sem á að lækka framlög í Byggingarsjóð ríkisins. Það hefði þótt eitthvað ef stjórnarandstaðan hefði borið fram þessa tillögu eftir öll þau ósköp sem gengu á fyrir áramótin þegar þær litlu breytingar voru gerðar á húsnæðislögunum og við vorum ásakaðir um að við værum að stoppa allt húsnæðiskerfið með því að bera fram varanlegar tillögur í þessum málum. Við í Borgarafl. fluttum ítarlegar tillögur, bæði um breytingu á núverandi húsnæðiskerfi, um húsbanka og varanlega lausn á þessum málum, sem hefði getað leyst þá klemmu sem núverandi ríkisstjórn er í og kemur sér ekki úr. Ég vona samt að þeir eigi eftir að flytja okkar tillögur þannig að þeir komi sér út úr þessum húsnæðisvanda. Það hefði verið eitthvað sagt ef við hefðum flutt tillögu um að skerða Byggingarsjóð ríkisins um 100 millj. kr. En það er formaður Alþfl., hæstv. fjmrh., sem flytur þessa tillögu og gegn mótmælum hæstv. félmrh. Jóhönnu Sigurðardóttur. Og mig skal ekki undra það. Það er svo að þessi tekjulækkunaráform eru eins og dropi í hafið í fjárlögum þannig að ég geri ekki ráð fyrir að ríkið hefði farið á hausinn eða ríkissjóður þó þau hefðu staðið óbreytt. Þá er það um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem á að fresta um ár. Ég sagði í atkvæðagreiðslu þegar þetta var tekið út af dagskrá, þegar ég gerði grein fyrir atkvæði mínu, að ég vildi þá að sá lagabálkur væri afgreiddur þá þegar, þrátt fyrir að ég væri á móti honum eins og hann væri. Það var vegna þess að ég vildi að sveitarfélögin stæðu ekki frammi fyrir því, eins og þau standa núna, að vera búin að gera fjárhagsáætlun og standa svo frammi fyrir því að sú áætlun stenst ekki vegna þess að ríkisstjórnin svíkur þau loforð sem hún er búin að gefa. En þá er það að ég mun beita mér fyrir að það verði þó a.m.k. gerð lagfæring á nokkrum liðum sem voru felldir út af því að þetta lagafrv. var ekki samþykkt. Ég minni á Íþróttasjóð þar sem ekki hefur verið gengið frá þeim skuldum sem þar eru. Ég vonast til að það standi, sem var sagt í Alþingi fyrr þegar þetta var til umræðu, að þær tölur verði samþykktar sem þar voru nefndar, ef ég man 40 millj. Einnig þætti mér ekki óhönduglegt að við stæðum að hækkun til Félagsheimilasjóðs. Þetta er nauðsynlegt tel ég í þessu sambandi og vonast til að menn geti sameinast um það. Hér hefur einnig verið farið svo að að það á að setja gjald á erlendar lántökur og á að tvöfalda það gjald. Þetta er ágætt út af fyrir sig. En ég held að þetta bjargi engu. Það er svo ef við tökum fyrirtæki sem eru í samkeppni við erlend fyrirtæki, og ég nefni fyrirtæki eins og Flugleiðir, ég nefni fyrirtæki eins og skipafélögin okkar, þau eru í samkeppni við erlend fyrirtæki sem eru með erlent fjármagn, þar sem vextirnir eru ekki meira en þetta lántökugjald, þá erum við að vega að þessum fyrirtækjum. Við erum að vega að þeim með þessu. Ég ítreka hér að ef við þurfum að fara í flugvélakaup eða skipakaup til vöruflutninga verðum við að sjá til þess að þau fyrirtæki fái ekki lántökugjald því að það er grundvallaratriði að þau fyrirtæki geti keppt við erlend fyrirtæki á þessum sviðum. Það gera þau ekki með lántökugjaldi. Ég þykist vita að hæstv. ráðherrar hafi lítt hugað að þessu. Ég kom inn á vextina áðan og ég ítreka að vextir hafa ekkert lækkað. Það er því alveg út í hött að leggja þetta svona fram. Ég vil einnig nota tækifærið til að benda á að hér hefur verið skorið niður framlag til K-byggingar Landspítalans. Þetta er verkefni sem hefur verið til umræðu í sölum þingsins í fjölda ára. Ég held að þessi niðurskurður sé algerlega ótímabær. Þetta eru svo litlir fjármunir að það hefði verið alveg ástæðulaust að ráðast á þessa litlu upphæð. Ég tel að læknarnir á Landspítalanum eigi eftir að láta heyra í sér varðandi þetta. Við höfum staðið mjög framarlega undanfarin ár í rannsóknum og lækningu á krabbameini og það er brýnt að þessi bygging komist upp. Við höfum horft á að viðskiptajöfnuðurinn hefur vaxið dag frá degi út af því ranga gengi sem við höfum haldið uppi. Menn hafa haldið að þeir væru með svo sterkan gjaldmiðil hér að þeir þyrftu ekki að taka tillit til ytri aðstæðna. Bandaríkjamenn héldu lengi vel sumir hverjir að gengi á bandaríkjadollar gæti haldist hátt uppi þrátt fyrir að viðskiptajöfnuðurinn væri óhagstæður. Einn daginn vöknuðu þeir við það að svo gæti ekki gengið lengur og hvað gerðist? Dollarinn féll og féll og féll og þá sköpuðust jákvæðar efnahagslegar forsendur innan lands sem höfðu ekki verið um árabil því að það getur engin þjóð, alveg sama hvort það er smáþjóð eða stórþjóð, haft endalaust óhagstæðan viðskiptajöfnuð. Og mér er spurn: Ætlar Sjálfstfl. að standa að því að hafa óhagstæðan viðskiptajöfnuð öllu lengur? Ég heyrði í talsmönnum Framsfl. sem lýstu sig ósammála þessu og ég get því tekið undir margt sem hv. 2. þm. Vestf. sagði áðan og hv. 1. þm. Vesturl. einnig. Ég held að það sé rétt sem þeir sögðu um þessi atriði. Það verður að vera svo að menn skynji hvað fjármál eru. Menn sem hafa aldrei komið nálægt því að vinna við fjármál, sem hafa ekki þurft að standa í því að sjá til þess að fyrirtæki, sem þeir reka, gangi, það sé ekki halli á rekstri þeirra, og hafa ekki þurft að standa í því að passa upp á hverja krónu í því sambandi eiga erfitt með að stjórna fjármálum þjóðar. Það er mikið grundvallaratriði að svo sé. En hvað segja menn um þessar ráðstafanir t.d. úti á landi, menn í fiskvinnslunni? Í Vestfirska fréttablaðinu 25. febr. sl., með leyfi forseta, segir Einar Garðar Hjaltason um afkomu fiskvinnslunnar: "Stjórnvöld eru að láta útflutningsatvinnuvegunum blæða út. Gengisbreyting er aðeins leiðrétting á efnahagslegri óstjórn. Gengið er löngu fallið. Með því að leiðrétta það ekki eru stjórnvöld að láta útflutningsatvinnuvegunum blæða út." Þetta var meðal margra orða sem Einar Garðar Hjaltason sagði í viðtali við blaðið um afkomu fiskvinnslunnar. Í sama blaði kemur fram að þorskafli er miklu meiri í janúar í ár en í fyrra á Vestfjörðum. Þetta þýðir það, eins og ég sagði áðan, að góðærið er enn þá og þær ráðstafanir sem er verið að gera núna eru vegna óstjórnar ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur ekki tekið rétt á þessum málum og hún hefur staðið sig illa í stjórn efnahagsmála. Hæstv. fjmrh. sagði í framsögu sinni í dag - hann orðaði það einhvern veginn þannig - að hæstv. forsrh. hefði skapað m.a. þennan vanda, þ.e. ríkisstjórnin sem var. Það er ekki gott að hæstv. efnahagsmálaráðherra skuli ekki vera hér til að svara því hvort það sé hans verk að efnahagsmálin skuli standa svona því að hæstv. fjmrh. hefur áður ráðist að hæstv. forsrh. og borið hann þeim sökum. Hann sagði að viðskiptahallinn væri afleiðing af stjórnleysi fyrrv. ríkisstjórnar. Ég get vel tekið undir þessi orð hæstv. fjmrh. Það er hluti af málinu. Hæstv. fjmrh. réðist á nokkur sveitarfélög, sérstaklega Reykjavíkurborg, og lýsti því yfir að borgarstjórn þyrfti að draga úr framkvæmdum og vegna þess að hann hefði skert framlög til Jöfnunarsjóðsins hefði borgarstjórinn í Reykjavík þurft að lýsa því yfir að hann yrði að draga úr framkvæmdum. Ég get ekki tekið undir þessi sjónarmið vegna þess að bæjarstjórnir og borgarstjórn Reykjavíkur eiga að mega treysta því að ríkið standi við það sem það hefur lofað. Viðskiptahallinn mun eiga að minnka um 3 milljarða við þessa aðgerð. En af 8, 10 eða 12 milljörðum eða hvað það er, hér hafa verið nefndar ýmsar tölur, er það auðvitað ekki nægilegt. Það verður að ganga þannig frá málum að viðskiptahallinn sé sem minnstur. Þegar við lítum til þess að ríkisstjórnin er að gera ráðstafanir í sjávarútvegi, þ.e. sá leikur hæstv. ríkisstjórnar að leggja á sjávarútveginn launaskatt fyrir áramótin og taka af honum þann söluskatt sem hann átti að fá endurgreiddan og gefa hann til baka núna og ætla að láta menn halda að þeir séu að hjálpa sjávarútvegi, þá er það náttúrlega blekking. Það er ekkert verið að gera þarna. Það er aðeins verið að gefa til baka það sem þessi atvinnugrein átti rétt á og hefði aldrei átt að taka. Það er ekki verið að játa annað en það að stjórn núverandi ríkisstjórnar á efnahagsmálum er algjörlega út í loftið. Þetta er rugl. Nú flæða skattar yfir fólkið, bílatryggingarnar hækka langt fram úr því sem eðlilegt er. Það er lækkað verð á bílum og það er fjölgað bílum í landinu sem þýðir að að tiltölu til hefði verðið átt að lækka á tryggingunum. En hvað gerist? Bílatryggingar hækka. Menn eru núna að fá senda inn um lúguna heima hjá sér eignarskatta af íbúðarhúsinu sínu til viðbótar fasteignagjöldunum. Fyrir fólk sem býr í sínu eigin húsi er þetta óskaplega erfitt, sérstaklega fyrir þá sem eru komnir að lokum starfsaldurs. Þeir fá senda inn um lúguna háar upphæðir í eignarskattá af íbúðarhúsinu sínu. Þetta er langt frá því að geta talist eðlilegt. Ég held að sé tími til kominn að flytja brtt. þess efnis að eignarskatt á eigin íbúðarhúsnæði ætti ekki að vera heimilt að leggja á. Það er greinilegt að stjórnarflokkana greinir mjög á í efnahagsmálum. Einn vill ganga veginn nógu langt og fella gengið, annar vill fara einhverja millileið í gengisfellingu og sá þriðji vill halda genginu óbreyttu. Hér hefur komið fram í umræðum að þessir þrír flokkar eru langt frá því að vera sammála, enda ekki von til, svo mikið er bilið í málefnauppbyggingu þessara flokka að það ætti ekki að geta gengið að þeir séu saman í ríkisstjórn. Ég vil benda á að þessar ráðstafanir munu ekki endast, eins og ég sagði áðan, nema til sumars því þá mun ríkisstjórnin verða að grípa til nýrra ráðstafana. Ríkisstjórnin verður að fella gengið að nýju vegna þess að hún gerði það ekki í haust. Ég ítreka að úrlausn mála eins og hér hefur verið gerð er óviðunandi. Núverandi ríkisstjórn er raunverulega alveg máttlaus vegna þess að hún veit ekkert hvað hún vill gera og hver höndin er upp á móti annarri, enda eru þeir helst fjarri þingsölum þegar rætt er um efnahagsmál. Vilja helst fela sig í skúmaskotum.



Herra forseti. Örfá atriði í því máli sem hér er til umræðu. Það var undarlega til orða tekið hjá hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að gera athugasemd við skyldustörf hæstv. forsrh. í útlöndum en segja svo að sér þætti ekki óeðlilegt að ráðherrar Framsfl. sætu þennan fund í hv. deild. Ekki óeðlilegt, ekki eðlilegt. Kynlega til orða tekið en segir sögu um undanskot ábyrgðar í umræðum um viðamikið og flókið mál. Þó hefur hæstv. heilbrmrh. setið þennan fund í allt kvöld.

Í hliðarsölum.

Hv. þm. Alexander Stefánsson talaði um frestun á framkvæmd frv. um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga eins og hann væri saklausa lambið í hjörðinni og víst má til sanns vegar færa. En verkaskiptingarmálið er mál sem búið var að semja um við sveitarstjórnarmenn, rétta aðila sveitarstjórnarmanna, og þegar búið er að semja um mál eiga þau að standa. En það losnaði um strenginn hjá framsóknarmönnum og ákveðnir fulltrúar framsóknarmanna, eins og t.d. hv. 5. þm. Suðurl., voru með ótímabærar og illa ígrundaðar fullyrðingar til að skjóta sér undan ábyrgð. Og fleiri fylgdu í kjölfarið. Það er mergurinn málsins að mínu mati í þeirri niðurstöðu að málið hefur fallið á milli skips og bryggju eins og staðan er. Ef það er einhverjum að kenna að þessu máli hefur verið frestað er það þeim framsóknarmönnum sem hafa verið að keppast við það út um allar grundir að skjóta sér undan ábyrgð, búa sér til sérstöðu á kostnað samherja sinna í ríkisstjórninni. Það er óeðlilega að verki staðið. Þetta mál, sem hefur verið fjallað um m.a. í þessari umræðu, er stórmál, er framfaraspor og það er illt að það komist ekki til framkvæmda eins og það er. Hv. þm. Alexander Stefánsson vék að þeirri hugmynd að það væri ástæða til að skipa nú nýjar nefndir til að ná sáttum og áttum í málinu. En slíkt er auðvitað ekki hægt að bjóða sveitarstjórnarmönnum upp á. Það er í þessari stöðu úr því sem komið er kannski hægt að bjóða upp á að fresta framkvæmd málsins til næstu áramóta, en að semja við menn og segja síðan: Því miður, þetta var ekkert að marka, við skulum koma til leiks upp á nýtt, það auðvitað er fyrir neðan virðingu allra sem að þessu máli ættu að standa.



Herra forseti. Ég stenst ekki mátið að gera ofurlitlar athugasemdir við þann málflutning, sem hér hefur nokkuð borið á, að ógæfa sveitarfélaganna í landinu, sem er vissulega mikil, sé aðallega tilkomin vegna þess að frv. um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga náði ekki fram að ganga fyrir áramótin. Ég held að það sé alveg ljóst að slíkur pappír breytir ekki miklu um tilvist sveitarfélaganna í landinu þegar þau búa við ríkisvald eins og nú stjórnar því að örlög sveitarfélaganna eru með svo margvíslegum hætti í höndum þeirra sem fara með fjárveitingarvaldið og ákvarða jafnvel möguleika sveitarfélaganna til skattheimtu hvað eigin tekjustofna varðar að það er heldur "billegur" málflutningur að mínu mati að ætla að skjóta sér á bak við að það sé að vísu vont þetta með skerðingu Jöfnunarsjóðsins og mikil ógæfa fyrir sveitarfélögin og illu heilli hafi þau ekki fengið verkaskiptingarfrv. yfir sig. Ég var í þeim hópi sem varaði einmitt við verkaskiptingarfrv., ekki síst út af því viðhorfi sem sveitarfélögin búa við, út af þeim aðstæðum sem þau búa við undir þessari ríkisstjórn og reyndar þeirri síðustu líka sem hefur alveg miskunnarlaust skorið niður tekjur þeirra, beitt hnefaréttinum á sveitarfélögin, stolið af þeim tekjunum sem lögum samkvæmt eru sveitarfélaganna. Við þær aðstæður og ríkisstjórn sem sýnir sig aftur og ítrekað í því að beita sveitarfélögin þannig valdi var ekki mjög trúverðugt fyrir sveitarfélögin að ganga að þeim pakka sem átti að bjóða þeim upp á fyrir áramótin. Og kemur það ekki einmitt í ljós hversu mikinn áhuga ríkisstjórnin hefur á velferð sveitarfélaganna þessa dagana? Þegar þessar efnahagsráðstafanir eru til umræðu telur ríkisstjórnin sig greinilega geta réttlætt að skerða lögboðnar tekjur sveitarfélaganna um hartnær 400 millj. kr. eins og ekkert sé. Ég held að það þurfi ekki frekari vitnanna við úr því að blessuð ríkisstjórnin treystir sér til þessa við þær aðstæður að fjölmörg sveitarfélög í landinu eru að reyna að koma saman fjárhagsáætlunum eða hafa verið að því undanfarna daga og það er alveg ljóst að staða þeirra er nú erfiðari en verið hefur um árabil, þegar gróin sveitarfélög, kaupstaðir sem hafa gegnum tíðina getað staðið í talsverðum framkvæmdum til viðbótar því að reka hina hefðbundnu þjónustu, ná nú engan veginn endum saman. T.d. sá kaupstaður sem hefur fóstrað hæstv. heilbrmrh. Það eru nú í raun og veru ekki falleg fósturlaun sem ríkisstjórnin sem hæstv. heilbrmrh. situr nú í geldur Húsavíkurkaupstað með þessum hætti sem er einn af fjölmörgum stöðum á landsbyggðinni sem nær ekki endum saman, á varla fyrir rekstrinum hvað þá að tala um einhverjar framkvæmdir. Þannig er þetta víða úti um landið. Þegar frá eru dregin nokkur rík sveitarfélög á þenslusvæðinu er það yfirleitt reglan frekar en hitt að sveitarfélögin séu í kröggum og eigi varla fyrir sínum hversdagslega rekstri hvað þá framkvæmdum. Við þær aðstæður treystir ríkisstjórnin sér að taka af þeim tekjur sem nema - ja, ætli það séu ekki 1000 kr. á hvern íbúa í þessum sveitarfélögum. Ég held að sveitarfélögin megi við þessar aðstæður lofa guð fyrir að verkaskiptingarfrv. er strandað út af fyrir sig því þá gilda lögin í landinu að öðru leyti. Þar með gilda lögin um kostnaðarþátttöku ríkisins í ýmsum opinberum framkvæmdum og þá getur ríkisstjórn, sem kemur til valda, vonandi fljótlega, í landinu og hefur skilning á högum og þörfum sveitarfélaganna, reynt að greiða upp vanrækslusyndir þessarar og næstsíðustu ríkisstjórnar, þeirrar sem sat næst á undan þessari. Það hefði legið öðruvísi við ef búið hefði verið að raska þessari verkaskiptingu, ef frv. eða sá hluti tillagna verkaskiptanefndanna sem átti að fara í gegn núna með frv. sem var til umræðu og liggur enn í hv. félmn. hefði náð fram að ganga. Þar var, eins og mönnum er kunnugt, verkefnunum vísað á Jöfnunarsjóð. Það var Jöfnunarsjóður sveitarfélaga sem átti að taka á sig auknar byrðar í raun eða úr honum átti að koma það fé sem bætti sveitarfélögunum upp auknar byrðar. Þá spyr ég aftur: Er mjög trúverðug, í ljósi þeirrar meðferðar sem Jöfnunarsjóður, þessi lögboðna eign sveitarfélaganna, lögboðni tekjustofn þeirra, fær, sú hugsun hæstv. ríkisstjórnar að vísa þessum verkum öllum þangað? Ég segi nei. Það er ekkert sem bendir til annars en að þessir heiðursmenn, sem fara með fjármálin í hæstv. ríkisstjórn, hefðu haldið áfram að skerða Jöfnunarsjóð eftir geðþótta og í næstu efnahagsráðstöfunum, sem munu koma á færibandi inn í þingið ef þessi ríkisstjórn hangir áfram á horriminni einhverja mánuði, verður auðvitað krukkað í Jöfnunarsjóðinn eftir hendinni. Það var nú ekki á vísan að róa með það fyrir sveitarfélögin að eiga von í einhverjum uppgjörsdeildum eða einhverjum sérdeildum Jöfnunarsjóðsins sem svo er skorin niður við trog að geðþótta hæstv. ráðherra.

Hv. þm. styður greinilega frumvarpstillöguna.

Þar gat og getur ekkert bjargað hlutunum nema raunverulegt sjálfstæði sveitarfélaganna hvað tekjustofna varðar sem er virkt í reynd en ekki farið með að geðþótta misviturs ríkisvalds á hverjum tíma. Það er hið versta skipulag. Það verður engin mynd á samskiptum ríkis og sveitarfélaganna í landinu ef sá ósiður verður landlægur að ríkið beiti veikari aðilann í þessum samskiptum, sveifarfélögin, sífellt ofbeldi eins og viðgengist hefur undanfarin ár, af þeirri einföldu ástæðu að það vald, sem ríkið hefur gagnvart sveitarfélögunum, er mjög vandmeðfarið. Þar liggur lagasetningarvaldið og þar liggur fjárveitingavaldið. Þess vegna gengur það auðvitað ekki og það verður aldrei neitt lag og aldrei neitt traust á milli þessara aðila ef menn fara með vald sitt með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórnir hafa gert undanfarin ár. Það er hin mesta hneisa og þar verður að verða breyting á. Ég ætla líka að ræða vaxtamál við hæstv. ráðherra Alþfl. sem hér eru staddir. Það er nefnilega þannig að þar ber vel í veiði þar sem er hæstv. viðskrh., yfirmaður bankamálanna, og hæstv. fjmrh. Nú bregður svo við að bönkunum er, eins og ég hef skilið það, samkvæmt tilmælum eða ávísun frá Seðlabankanum gert að lækka nafnvexti óverðtryggðra útlána og þá hlýða bankarnir því auðvitað. Þá er allt í einu orðið allt í lagi, bara einn góðan veðurdag upp úr þurru, þarf bara eina helgi til að skipa bönkunum fyrir um vextina. Og það er gert, bara hlýtt. Sömu menn, sem nokkrum dögum og vikum áður töldu hina mestu fjarstæðu að reyna að hafa áhrif á vaxtastigið í landinu með einhverjum miðstýrðum ákvörðunum af því tagi, depla nú ekki auga yfir því. Það kemur í ljós og kann að valda því hversu létt ákveðnir aðilar í hæstv. ríkisstjórn taka þessu að þetta vaxtahringl er hin argasta blekking og hefur engin marktæk áhrif á vextina í landinu vegna þess að raunvextirnir lækka ekki nokkurn skapaðan hlut. Þessar breytingar ná einungis til óverðtryggðra útlána og staðreyndin er sú að þau eru ekki til í bankakerfinu í dag því að ein höfuðástæðan fyrir gífurlegum gróða bankanna á síðari hluta sl. árs var sú að þeir fluttu öll sín útlán svo að segja úr óverðtryggðum yfir í verðtryggð lán. Ég hef skoðað niðurstöðutölur bæði frá bönkum og sparisjóðum sem ráku sjálfa sig með bullandi tapi fyrri hluta ársins, færðu svo lánin til með þessum hætti, héldu áfram að hafa innlánin óverðtryggð og með neikvæðum vöxtum, en færðu öll útlán yfir í verðtryggð lán og hliðstæðar skuldbindingar með háum raunvöxtum. Niðurstaðan varð auðvitað ofboðslegur vaxtamunur og þessi svikamylla er enn í gangi. Þetta er argasta blekking, sem hér er verið að halda að mönnum, og það eina sem vert er að skoða þarna eru ákvarðanir sem snerta afurðalánavexti eða vaxtamun í því sambandi. Ætla ég ekki að lasta þá viðleitni sem þar eru uppi. En það sem er skemmtilegt í þessum efnum, herra forseti, er það að vaxtafrelsispostularnir kyngja því nú allt í einu án þess að verða sjáanlega flökurt af að skipa fyrir um vextina með þessum hætti. Ég vona að ég fari rétt með að þetta séu bein fyrirmæli sem byggja á lögum um Seðlabanka Íslands, þessi ákvörðun um að lækka nafnvexti óverðtryggðra fjárskuldbindinga. En vextirnir eru eftir sem áður allt of háir og þó að nafnvextir lækki pínulítið þegar verðbólgan lækkar á milli mánaða segir það ekki neitt um raunvextina, enda eru þeir enn allt of háir eins og allir vita. Ég hef lagt fyrir hæstv. viðskrh., herra forseti, fsp. um þjónustugjöld bankanna. Illu heilli er nú ekki komið svar við þeirri fsp., enda er ég ekki að fara fram á og er ekki að segja að svo ætti að vera því það er stutt síðan sú fsp. kom fram, en ég held að það verði mjög fróðlegt þegar svar kemur við þeirri fsp. um þjónustugjöld bankanna undanfarin ár vegna þess að ég hef grun um að þá muni koma í ljós að á síðustu missirum hafi það ekki bara gerst að vaxtamunur í íslenska peningakerfinu og bankakerfinu hafi verið einhver sá hæsti í heimi heldur líka óheyrilegt okur á þjónustugjöldum bankanna sem mér segja fróðir menn að hafi hækkað von úr viti á undanförnum missirum. Bankarnir hafa sjálfdæmi í þeim efnum. Það er hluti af frelsinu margumfalaða. Fræg er hugdetta þeirra núna um áramótin að taka upp sérstakt þjónustu- og afgreiðslugjald eða hvað það nú hét á afurðalán til fyrirtækja. Mér voru sýndir norður í landi á ferð minni þar nú ekki alls fyrir löngu seðlar frá afurðalánadeildum bankanna þar sem búið var að bæta inn þessum nýja lið, þjónustu- og afgreiðslugjaldi, sem bankarnir ákváðu um áramótin að taka sér af öllum afurðalánum til atvinnulífsins, a.m.k. til sjávarútvegsins. Slíkt er vald þeirra og staða í þessum efnum að þeir þurfa ekki að hafa fyrir því að spyrja kóng né prest heldur einfaldlega skrifa þeir þetta á nóturnar, tilkynna fyrirtækjunum að þeir hafi ákveðið að taka af þeim þennan skatt. Svona er þetta allt saman. Svona er blessað frelsið. Það er fyrir suma. Alla vega nóg af því fyrir bankana þegar þeir þurfa að skammta sér hóflegan gróða sem gjarnan má hlaupa á tugum og hundruðum milljóna eftir því sem mönnum þykir fara vel. Herra forseti. Þetta var um Jöfnunarsjóðinn og vextina. Síðan hafði ég hugsað mér að ræða pínulítið við hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni og þá er skaði að hér skuli ekki vera einhver talsmaður Sjálfstfl. því ég lít svo á að hæstv. heilbrmrh. geti svarað fyrir Framsfl.

Ég skal svara fyrir hann.

Nú, tekur hv. þm. Albert Guðmundsson að sér að svara fyrir Sjálfstfl.? Ég efast ekki um að hv. 5. þm. Reykv. hefði ekkert á móti því sjálfur, en einhvern veginn hef ég á tilfinningunni að t.d. formanni Sjálfstfl. yrði ekki rótt þar sem hann hvílist nú úti í Brussel ef hann vissi að talsmaður Sjálfstfl. í efnahagsmálum á Alþingi héti Albert Guðmundsson.

Þetta er misskilningur. Hann svarar fyrir sjálfstæðisstefnuna.

Já, það er þannig. Jæja. En hvað um það. Ég hefði talið að það hefði nú ekki veitt af að þeir hefðu verið hér þeir hæstv. ráðherrar úr Framsfl. og Sjálfstfl. sem gegna fyrir hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. því mér finnst harla kyndugt að standa í þessari umræðu um efnahagsráðstafanir á sama tíma og fréttir færa okkur heim sanninn um að það er verið að fella út um allt land í atkvæðagreiðslum þá kjarasamninga sem eru höfuðröksemdin fyrir þessum ráðstöfunum. Hæstv. fjmrh. talaði algjörlega út frá því að forsenda þessara ráðstafana væri að kjarasamningarnir yrðu virtir eða eftir þeim yrði farið í hvívetna og þeir yrðu að fordæmi fyrir þann hluta vinnumarkaðarins sem á eftir að ganga frá sínum málum. Nú er það einfaldlega að brotna upp. Ég hygg að eins og mál stóðu einhvern tímann á ellefta tímanum hafi sjö af ellefu verkalýðsfélögum í landinu, sem búin voru að greiða atkvæði um þessa samninga, verið búin að fella þá og mörg kolfella þá þannig að þeir fengu fáein, sárafá atkvæði í mörgum félögum. Það voru einn og tveir og þrír menn sem greiddu atkvæði með þessum samningum á býsna fjölmennum fundum hjá ýmsum verkalýðsfélögum. Ef að stóru félögin, sem nú halda fundi í kvöld og eru að telja, væntanlega þessar mínúturnar, niðurstöður í atkvæðagreiðslum um samningana, fella þá einnig, félög eins og Eining á Akureyri, Hlíf í Hafnarfirði, Framsókn og fleiri, held ég að sé orðið alveg ljóst að þessir samningar eru ekki lengur sá grundvöllur sem talað var um og ýtt var úr vör með þegar þessar ráðstafanir voru kynntar hér í þinginu, fyrst af hæstv. forsrh. og síðan af hæstv. fjmrh. Getur hæstv. forseti kannað hvort einhver sjálfstæðisráðherra sé nálægur, 

Það munu vera tveir ráðherrar Sjálfstfl. sem eru ekki með varamann fyrir sig, en mér er sagt að iðnrh. sé á leiðinni til umræðunnar og mun hann þá svara fyrir ráðherra hans.

Já, herra forseti. Ég þakka þessar upplýsingar og geri ráð fyrir því að það sé hæstv. iðnrh. sem gegnir fyrir hæstv. forsrh. Hér hef ég fengið upplýsingar, herra forseti, um að talningu er lokið í kosningu um samningana bæði hjá Einingu á Akureyri og Framsókn í Reykjavík og á báðum stöðum voru samningarnir felldir, kolfelldir á Akureyri og við Eyjafjörð með 348 atkv. gegn 109 og í Reykjavík felldir með 134 atkv. á móti 113. Í verkalýðsfélaginu Þór á Selfossi voru þeir kolfelldir með 70 atkv. gegn 4, en svo virðist sem í Hlíf í Hafnarfirði hafi þeir við endurtekna atkvæðagreiðslu verið samþykktir með einu atkvæði, 33 atkv. gegn 32, og hafa menn sennilega vandað sig við talninguna þar af gefnu tilefni. Þetta eru upplýsingar, herra forseti, sem ég held að eigi fullt erindi inn í þessa umræðu, að Eining á Akureyri, sem er langstærsta verkalýðsfélag landsbyggðarinnar, hefur nú kolfellt samningana í atkvæðagreiðslu sem meira en 450 manns hafa tekið þátt í, hugsanlega talsvert fleiri því það kemur ekki fram í þessum upplýsingum mínum hvort einhverjir eða margir seðlar hafi verið auðir. Ég held að það sé þá ástæða til þess að við fáum svör um það hjá hæstv. fjmrh. og síðan hæstv. iðnrh., þegar hann kemur, hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst þá fyrir í framhaldi af þessu. Er meiningin að keyra þessar ráðstafanir í gegn og reyna að gera þær að lögum e.t.v. á morgun engu að síður, þrátt fyrir þessa niðurstöðu, þrátt fyrir að samningarnir séu lausir að því er virðist hjá verulegum meiri hluta þeirra félaga sem að nafninu til stóðu á bak við samningagjörðina hjá Verkamannasambandi Íslands? Við vitum að Landssamband iðnaðarmanna, Landssamband verksmiðjufólks og verslunarmannasamtökin eru í samningum og mér sýnist alveg ljóst að öll þessi mál fari meira og minna á skrið við þessa niðurstöðu. Ég minni á að í kjarasamningi þeim sem undirritaður var af vinnuveitendum og Verkamannasambandinu nú fyrir nokkrum dögum eru fyrirvarar þess efnis að þar komi næsta sjálfkrafa inn allar þær hækkanir sem aðrir aðilar kunna að ná inn í kjarasamningum. Það þýðir að á næstu dögum gætu líka þeir samningar, þó þeir hafi verið samþykktir af einhverjum aðilum, breyst. Ég hygg að hæstv. ríkisstjórn skuldi þinginu svör um að hve miklu leyti þetta breyti þeim forsendum sem lagðar voru til grundvallar þegar þessar efnahagsráðstafanir voru gerðar og hvað hæstv. ríkisstjórn hyggst þá fyrir í framhaldi af því. Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. geti svarað þessu að einhverju leyti, herra forseti, en að öðru leyti fer ég fram á að umræðunni ljúki ekki og henni verði frestað þangað til hæstv. iðnrh. er kominn í þinghúsið og geti þá einnig svarað fyrir hönd þess stjórnarflokks sem var fjarstaddur umræðuna þegar ég bar fram mínar spurningar.



Herra forseti. Hv. 4. þm. Norðurl. e. hefur vikið nokkuð að vaxtamálum og beint spurningum til mín í því sambandi. Á undanförnum vikum og mánuðum hafa margir gerst talsmenn þess að vextir væru lækkaðir með valdboði af hálfu ríkisstjórnarinnar, m.a. hv. 4. þm. Norðurl. e. Ég hef hins vegar haldið því fram að nafnvextir héldust hér háir einkum vegna mikillar óvissu í verðlagsmálum en raunvextirnir héldust hér háir fyrst og fremst vegna jafnvægisleysis á lánamarkaði. Forsenda þess að vextir geti lækkað væru því annars vegar að horfur í verðlagsmálum skýrðust og hins vegar, þótt það sé nátengt, að betra jafnvægi kæmist á milli framboðs og eftirspurnar á fjármagnsmarkaðnum. Nú hefur verulega dregið úr óvissu um þróun verðlags á næstunni með þeim kjarasamningum sem gerðir hafa verið og samþykktir hafa verið í stærstu verkalýðsfélögunum hér um slóðir. Fyrri aðgerðir ríkisstjórnarinnar voru enda farnar að skila árangri í ört minnkandi verðhækkunum og nú með því að stefnan í kjarasamningum hefur verið mótuð í meginatriðum fyrir þetta ár er ljóst orðið að færi er til þess að ná hjöðnun verðbólgu þegar líða tekur á árið. Ég minni hv. 4. þm. Norðurl. e. á það að þegar framfærsluvísitalan var reiknuð út í byrjun febrúar kom á daginn að hún hafði aðeins hækkað um 0,84% sem svarar til innan við 11% verðbólgu á heilu ári og um 25% verðlagshækkunar síðustu tólf mánuði. Þetta er minnsta hækkun framfærsluvísitölunnar frá því vorið 1986. Vísitala byggingarkostnaðar hefur reyndar lækkað tvo mánuði í röð, fyrst um 0,46% og svo nú um 0,1%, en slíkt hefur ekki gerst hér sl. hálfan annan áratug. Þá hækkar lánskjaravísitalan aðeins um 0,5% frá febrúar til mars og enn verðum við að fara hálft annað eða tvö ár aftur í tímann til að finna dæmi um svo litla hækkun þessarar vísitölu. Allt ber þetta að sama brunni: Þessi þróun er ótvíræð staðfesting á því að fjölþættar aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru nú að bera árangur, bæði þær sem stuðluðu að því að ná hér jafnvægi í fjármálum og hinar sem stuðluðu að því að ná hér hjöðnun verðbólgu, m.a. með þeirri róttæku breytingu á aðflutningsgjöldum, vörugjöldum og söluskatti, sem allt ber að skoða í einu lagi, sem ákveðin var um áramótin. Þessum aðgerðum hefur líka verið fylgt eftir með auknu aðhaldi og upplýsingastarfi á sviði verðlagsmála. Við erum nú að uppskera árangurinn af þessu starfi. Þetta er baksviðið fyrir þeirri lækkun vaxta sem hér hefur orðið á síðustu vikum. Það sem hér er að gerast er ákaflega einfalt. Það er að koma í ljós að lögmál hagfræðinnar gilda að sjálfsögðu hér á landi eins og í öðrum löndum þótt sumir hv. þm. þverskallist við að viðurkenna þetta og þykist ekki sjá það. Í framhaldi af verðlagsþróuninni, sem ég lýsti, hafa nafnvextir innlánsstofnana byrjað að lækka, fyrst 21. febr. og svo aftur í gær eða í fyrradag, og það er reiknað með enn frekari lækkun fram til miðs mars. Samtals hafa nafnvextir óverðtryggðra útlána þegar lækkað um 4–5%. Innlánsvextirnir hafa lækkað nokkru minna eða um 3% að meðaltali þannig að nokkuð hefur dregið úr vaxtamun í bankakerfinu með þessum breytingum. Hér skiptir einnig miklu máli að Seðlabankinn mun nú beina því til innlánsstofnana að þær reikni dráttarvextina framvegis sem dagvexti í stað þess að reikna fulla mánaðarvexti fyrir brot úr mánuði. Þetta er mikilvæg breyting, breyting sem fylgt verður eftir með löggjöf ef þessum tilmælum verður ekki hlýtt. Þetta er allt annað mál en að segja fyrir um dagbrigði í vaxtaákvörðunum. Þetta er kerfisatriði í vaxtakerfinu sem þingið á að segja fyrir um. En ég vildi svo ljúka þessu með því að nefna að Seðlabankinn hefur auðvitað lækkað sína eigin vexti um 7–10% frá því sem var fyrir 21. febr. og forvextir á ríkisvíxlum hafa lækkað um rúmlega 4% á sama tíma. Ég vil taka það alveg sérstaklega fram vegna orða hv. 4. þm. Norðurl. e. að þær vaxtalækkanir, sem hér er um að ræða, hafa lánastofnanirnar sjálfar ákveðið. Þetta er í samræmi við þá stefnu stjórnarinnar að vaxtaákvarðanir skuli fyrst og fremst vera í höndum stofnananna sjálfra og er reyndar mælt fyrir um að svo skuli vera í lögum sem hið háa Alþingi hefur sjálft samþykkt. Ég vildi leiðrétta það sem kom fram hjá hv. 4. þm. Norðurl. e. þegar hann heldur því fram að stjórnin hafi lagt það fyrir bankana að lækka nú vextina. Stjórnin hefur alls ekki beitt þeirri lagagrein seðlabankalaganna sem gæti heimilað Seðlabankanum, og ég ítreka það, að fara fram á slíka lækkun, enda hefði hann þá samþykki stjórnarinnar til. Þessum ákvæðum hefur ekki verið beitt. Stjórnin hefur gert það sem er meira um vert. Hún hefur lagt grunn að raunverulegri vaxtalækkun með því að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum og með aðhaldssemi í sínum eigin ráðstöfunum. Nú vill hún hnykkja á þessu með því sem hér er lagt til. Hún mun halda þessu áfram og beita sér fyrir því af alefli að þessu upphafi til þess að ná betri skikk á lánamarkaðinn, betri skikk á vextina, verði haldið áfram. Það er hins vegar alveg rétt sem bent hefur verið á, m.a. af hv. 4. þm. Norðurl. e., að raunvextir innlánsstofnana hafa enn ekki lækkað eins og nafnvextirnir. Það er mikilvægt að þeir geri það og það er reyndar margt sem bendir til þess að betra jafnvægi sé að komast á fjármagnsmarkaðinn. Þannig hafa raunvextirnir á frjálsasta hluta markaðsins, á bankabréfum og almennum skuldabréfum utan bankanna, byrjað að lækka að undanförnu. Einnig hefur verið mikil og góð sala í spariskírteinunum hjá ríkissjóði það sem af er þessu ári. Allt bendir það nú til að það bjóðist ekki yfirleitt betri ávöxtun á fjármagnsmarkaðinum en það sem ríkið býður þegar búið er að taka tillit til annarra atriða, ekki síst áhættu. Nú fyrst er því von til þess að raunvextir geti almennt byrjað að lækka og þess er að vænta að raunvextirnir af spariskírteinum ríkissjóðs verði lækkaðir eins og hæstv. fjmrh. hefur reyndar skýrt frá og nefnt hér í sinni framsögu. En það væri óskynsamlegt, og ég endurtek, óskynsamlegt, að grípa nú með valdboði inn í ákvörðun raunvaxta á hinum almenna markaði og tefla þannig í tvísýnu þeim árangri sem þegar hefur náðst til þess að efla sparnað og draga úr óhóflegri eftirspurn eftir lánsfé. Þróunin að undanförnu sýnir að við höfum náð vendipunkti í efnahagsþróuninni. Árangurinn af jafnvægisstefnu stjórnarinnar er að koma í ljós og nú ríður á að fylgja þessum árangri eftir. Þess vegna er það ákaflega mikilvægt, hæstv. forseti, að það frv. sem liggur fyrir hv. Nd. verði samþykkt hið allra fyrsta þannig að þingið leggi sitt af mörkum til að eyða þeirri óvissu í efnahagsmálum sem um of hefur sett sitt mark á framvindu efnahagsmála síðustu mánuði.



Hæstv. forseti. Það er tæplega þess virði að tala meira í þessu máli. Dómur þjóðarinnar berst inn svona í áföngum frá hinum ýmsu stöðum þar sem atkvæðagreiðslur eiga sér stað í verkalýðsfélögunum. Þjóðin er að segja sitt álit á þeim efnahagsráðstöfunum sem ráðherrarnir reyna af veikum mætti en mikilli karlmennsku að verja og jafnvel láta skína í að heiður þeirra sem sérfræðinga sé að veði ef við ekki trúum þeim. Ég verð að segja alveg eins og er að ég er hissa á þeirri blekkingu og því blekkingatali sem hvað eftir annað kemur frá hæstv. dómsmrh., hæstv. viðskrh., hæstv. ráðherra sem er fyrrv. ráðgjafi margra ríkisstjórna sem aldrei gerðu réttar ráðstafanir. Það er engin ástæða til að ætla að hans vinna í ríkisstjórninni verði neitt áreiðanlegri en hún var þegar hann var ráðgjafi ríkisstjórna, m.a. ríkisstjórnar sem ég sat í. Hann talar um lækkun á alls konar vísitölum og bendir á hinar margþættu ráðstafanir ríkisstjórnarinnar og að þær séu nú að bera árangur. Ja, guð almáttugur. Tollalækkanirnar hafa sín áhrif, en aðrar ráðstafanir ríkisstjórnarinnar voru ekki komnar til þegar tollalækkanirnar voru farnar að virka og hæstv. ráðherra er að vitna í tímabil sem er áður en viðbótarráðstafanir voru gerðar þannig að þegar ein ákveðin ráðstöfun er gerð til lækkunar eins og tollalækkunin og ef maður tekur þær einar og bíður ekki eftir öðrum ráðstöfunum er þetta rétt mál sem hæstv. ráðherra fer með en að öðru leyti er það ekki rétt. Og hvaða ráðstafanir eru svo þetta? Hvaða ráðstafanir eru þetta? Ráðstöfun sem er farin að virka núna, er að hækkun útgjalda ríkisins er úr rúmum 40 milljörðum eins og var 1987 í 65 milljarða fyrir árið 1988, eða um 20 milljarða á milli ára. Ætlar ráðherra að halda áfram að telja þjóðinni trú um að slíkar útgjaldahækkanir hjá ríkinu séu til þess að lækka vísitölur? Til þess svo að stefna ríkisstjórnarinnar í fjármálum um hallalausan ríkissjóð nái fram að ganga þarf að auka innheimtu af fólkinu í landinu um 20 milljarða frá því sem var árið áður til að ná tekjunum frá 43–44 milljörðum upp í 65–66. Ætlar hæstv. ráðherra að halda áfram að segja að sú hagfræði sem gildir fyrir heiminn allan sé þessi, að það lækki vísitöluna að hækka tilkostnað? Ætlar ráðherra að segja að endurgreiðsla á söluskatti sem var ákveðið að fella niður til undirstöðuatvinnuvega þjóðarinnar lækki vísitöluna? Ætlar ráðherra að segja að 1% launaskattur lækki vísitöluna? Ætlar ráðherra að halda áfram að segja að lánsfjárlög, sem voru óraunhæf þegar þau voru samþykkt hér, hafi lækkað vísitöluna? Allt þetta er verið að taka til baka núna. Nú kemur hæstv. ríkisstjórn og segir: Við skulum greiða til baka söluskattinn til sjávarútvegsins eins og stjórnarandstaðan ráðlagði. Við skulum hætta að taka launaskattinn af undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar eins og stjórnarandstaðan ráðlagði. Ég held að þið ættuð að ganga lengra eins og stjórnarandstaðan ráðlagði því það er eitt eftir enn þá. Það er matarskatturinn. Ég held að þið ættuð að hætta við að færa ríkissjóðshallann inn í eldhúsin til fólksins. Nei, kæru vinir í ríkisstjórn. Þið eruð búnir að skapa slíka sundrung í kringum ykkur í öllum málum. Hér var rifist þvers og kruss af stjórnarliðum við gerð fjárlaga. Hér var engin samstaða og ekki voru einu sinni allir ráðherrarnir sammála og ég gat um það að fjárlögin væru þingmannafrv. en ekki ríkisstjórnarfrv. vegna þess að ráðherrarnir voru ekki sammála um að leggja þau fram. Nú kemur nýtt stjórnarfrv. fram og það kemur í ljós í dag að einn ráðherra til viðbótar við hæstv. félmrh. hefur gert athugasemdir við framlagningu efnahagsráðstafana ríkisstjórnarinnar, hæstv. samgrh., þannig að þetta frv. er heldur ekki ríkisstjórnarfrv. Þetta getur ekki verið stjfrv. ef ráðherrarnir eru ekki sammála. Þetta er þess vegna þmfrv. og þess vegna sé ég enga ástæðu til þess, þó svo að þetta sé svokallaður bandormur og í verkahring hæstv. forsrh., sem er efnahagsmálaráðherra, að hann leggi það fram en ekki annarra ráðherra. Það er engin samstaða í ríkisstjórninni um að leggja þetta frv. fram í þeirri mynd sem frv. er. Þið hafið skapað sundrungu í stjórnarliðinu. Þið hafið skapað sundrungu í flokkunum ykkar og þessi sundrung endurspeglast um allt þjóðfélagið og besta dæmið er Dagsbrúnarfundurinn fyrir nokkrum dögum. Hann er spegilmynd af ástandinu sem þið hafið skapað því þar var greitt atkvæði um ykkar verk sem átti að vera smiðshöggið á það meistarastykki sem samningarnir voru og er nú fellt um land allt. Síðustu fréttir sem ég hef er að fimm félög hafi samþykkt, níu hafi fellt samningana. Það er réttara sagt tíu vegna þess að tvær atkvæðagreiðslur fóru fram í Hafnarfirði og ég vil túlka fyrri atkvæðagreiðsluna sem fellur á jöfnu - 32 gegn 32 er niðurstaða, það er fellt á jöfnu. Ég,efast um að seinni atkvæðagreiðslan sé lögleg. 
             Kjarabaráttan hefur harðnað að þeim punkti að síðasta lota, síðasti fundur atvinnurekenda og launþega, stóð yfir í 30 klukkutíma rúmlega. Og hver var niðurstaðan? Hún var 13% hækkun segja sumir þegar allt er tekið til. Formaður Verkamannasambandsins segir að hægt sé að teygja það upp í 20%. Varla hafði blekið komist á samningana úr pennum þeirra sem stóðu í þeim þegar Vinnuveitendasambandið rekur tunguna framan í verkalýðshreyfinguna með því að starfsmaður Vinnuveitendasambandsins lætur hafa eftir sér að þessir nýgerðu samningar hefðu minni kaupmáttarskerðingu í för með sér en aðrir samningar sem hafa verið gerðir. M.ö.o., þeir vissu að þeir voru að gera samninga sem þýddu kaupmáttarskerðingu að óbreyttu. En hvað skeður þá? Þá skeður það að ríkisstjórnin gerir sínar efnahagsráðstafanir, ráðstafanir sem eru þá samkvæmt bókinni, samkvæmt hagfræðinni sem dugar í öllum löndum. Hverjar eru þær? Númer eitt: 6% gengislækkun. Hafið þið hagfræðingar góðir, hæstv. ráðherrar, reiknað út hvað 6% gengislækkun þýðir? Hafið þið reiknað það út, þó að við reiknum enga tolla inn í? Ef við reiknum bara vörugjald sem er yfirleitt á öllum vörum, ef við reiknum söluskattinn sem er á öllum vörum, ef við reiknum hækkandi fraktina sem er í dollurum reiknuð og ef við reiknum álagninguna sem kemur inn í vöruverðið, þá eruð þið búnir að taka, með þeirri aðgerð einni, samningana til baka, eða niðurstöður kjarasamninganna af fólkinu áður en þeir koma til hækkunar fyrir fólkið. Þessu til viðbótar koma svo hinar ráðstafanirnar, þannig að það er langt umfram það sem fólkið var að semja um sem þið takið til baka. Ég óska ykkur til hamingju, jafnaðarmenn, svokallaðir. Ég hef látið hafa eftir mér, og ekki að ástæðulausu þegar svona er haldið á málum, að það er köld nótt í stjórnmálum á Íslandi. Það er köld nótt. Það er köld hönd sem leiðir í dag. Ég vil halda því fram á sama hátt og ég hef haldið því fram frá fyrstu ráðstöfunum þessarar ríkisstjórnar að gengið væri fallið. Ráðstafanirnar gerðu allt dýrara í dag en það var í gær og svona hefur það haldið áfram þessa mánuði sem ríkisstjórnin hefur setið. Ég hélt því fram í hvert skipti sem ég tók þátt í umræðum um efnahagsmál að gengið væri fallið. Það er ekki hægt að hafa hækkandi verð á vörunni innan lands en halda krónunni niðri út á við. Þið fóruð rangt að, drengir mínir. Þess vegna segi ég, og ég held því fram með sama rétti og sömu rökum og ég talaði um gengið, að ríkisstjórnin er fallin. Hún er ekki til sem slík. Ríkisstjórnin er ekki til. Það eru hins vegar til menn í ráðherrastólum. Það eru til menn sem eru spenntir í ráðherrastólana og þeir fara ekki svo fljótt úr þeim. Það er allt annað að sitja í forstjórastól eða vera forstjóri. Eitt er að þykjast vera og annað er að vera. Ég hef talað um ósamkomulag í sambandi við fjárlagagerðina og í sambandi við yfirleitt öll stjórnarfrv., og ekki síst þessar efnahagsráðstafanir. Hvernig var það í utanríkismálunum? Hæstv. núv. utanrrh. kemur með sína stefnu. Hæstv. fyrrv. utanrrh. gerir athugasemd við hana. Þriðji aðili að ríkisstjórn blaðrar eins og óviti erlendis um nýja utanríkisstefnu sem aldrei hefur verið rædd hér á Íslandi og Alþingi hafði ekki hugmynd um. Síðan standa upp hver af öðrum úr öllum stjórnarflokkunum og gera athugasemdir þvers og kruss. Engin samstaða um neitt. Síðan koma húsnæðismálin. Umræðan er í gangi. Þar er talað þvers og kruss, hvergi samstaða. Kaupleigufrv. virðist ekki hafa verið lagt fyrir flokkana, segja tveir flokkar. Ráðherra segir að það sé ekki rétt. Athugasemdir koma fram og til baka. Þetta ósamlyndi milli ráðherra, milli stjórnarþm., hefur speglast í þeim umræðum sem hafa verið um efnahagsmál í kvöld og allan tímann sem þau hafa verið á dagskrá. Það er þessi sundrung sem gerir ykkur ófæra sem ríkisstjórn, sem endurspeglast úti í þjóðfélaginu. Það er vont. Það er mjög vont. Ég var á fundi fyrir nokkrum dögum. Þar stóð upp einn ágætur maður. Hann gat um það að við ættum svona hvað líður að fara að átta okkur á hinu falda valdi í þjóðfélaginu. Ég vissi og veit hvað hann meinar. Ég giskaði á það og giskaði rétt, en þið verðið að finna það út sjálfir. Hvar liggur þetta falda vald í íslenskum stjórnmálum? Hvar liggur þetta falda vald sem hefur vald yfir peningunum, vald yfir þjóðarframleiðslunni sem kemur í veg fyrir að fólkið í landinu geti lifað af átta stunda vinnutíma fimm daga vinnuviku? Hvað hafið þið verið að gera, jafnaðarmenn, í 70 ár þegar ástandið er þannig í þjóðfélaginu 1988? Ekki þýðir að koma því yfir á herðar síðustu ríkisstjórnar. Það eru allar ríkisstjórnir, bæði þessi og aðrar, jafnsekar. Einn ágætur þm. benti mér á, og ég vona að ég muni það rétt og þurfi ekki að sækja mín gögn á borðið mitt, að eins og á stendur, þegar talað er um síaukinn viðskiptahalla, er stór hluti af viðskiptahallanum vaxtagreiðslur íslenska ríkisins. Vaxtagreiðslur ríkissjóðs, sagði þessi ágæti þm. mér í dag, eru 4800 millj. kr., 4 milljarðar og 800 þús. kr. Allur tekjuskattur þjóðarinnar er 4 milljarðar 630 millj. kr. Miðað við að verkamaður hafi 40 þús. kr. á mánuði eru þetta 10 þús. ársverk verkamanna. Hvað er að? Ætlið þið að segja að þetta sé allt fyrrv. fjmrh. að kenna? Er það leiðin út úr vandanum fyrir hæstv. núv. fjmrh.? Það er billeg leið. Nei, við erum rík þjóð. Það vantar ekki peninga. Þjóðarframleiðslan sýnir það. En hvort hægt er að ná samkomulagi í þessum fámenna hópi sem er u.þ.b. 250 þúsund hræður sem eiga að skipta þjóðarauðnum á milli sín á þann hátt að þeir sem fá mikið í dag haldi áfram að fá mikið, bara að hinir fái nóg til að borða fyrir. Þjóðin þarf að brjóta niður það afl, það falda afl, sem vinnur fyrir sjálft sig en hefur í 70 ár ekki náð árangri fyrir fólkið. Í 70 ár hefur ekkert skeð sem hefur gefið fólkinu nægilegt brauð fyrir átta stunda vinnudag. Við skulum taka okkur saman og skammast okkar fyrir það. Það er kominn tími til. Þá kviknar kannski ábyrgðartilfinning, en ekki fyrr. Hv. 16. þm. Reykv. Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir hefur eflaust mestu reynsluna af þeim sem hér eru inni í verkalýðsmálum og samningamálum og hún er að reyna, við skulum segja á lokastigi starfsævi sinnar, að miðla okkur af sinni reynslu. Og hún segir: "Mín reynsla er sú að kjarabaráttan vinnst ekki í gegnum kjarasamninga." Og hún hefur langa reynslu. "Það verður að vinna þá baráttu í gegnum löggjafann." Hæstv. forsrh. tók vel undir þetta og þá tillögu sem hún hefur mælt fyrir hér sem lausn á þessum vanda sem við höfum verið að glíma við og sumir hafa verið í skipulögðum fylkingum að glíma við í 70 ár eða lengur án árangurs. Ef einhver hugur er bak við tal ykkar kemur það í ljós þegar atkvæði verða greidd um þá tillögu sem hér liggur fyrir vegna þess að hún sagði mér líka að hennar gamla félag, Sókn, hefur innan sinna vébanda eitt um 46–48 þús. kr. stöðugildi fyrir matreiðslukonu en ég þekki ekki starfslýsingu hennar að öðru leyti. En þessar konur hafa getað komist hæst í ein 46–48 þús. kr. laun á mánuði. Vitið þið það að samningarnir sem við erum að gera við verkamenn núna gefa þeim lág laun, lægstu laun 31 400 kr. á mánuði fyrir átta stunda vinnudag? Þegar ástandið er orðið þannig að tveir bílar, sem ég hef fyrir mig og mína konu og eru að verða 9 ára gamlir, kosta mig tæplega þingfararkaupið í mánuð í tryggingum eingöngu. Svo sitjið þið hér og segið: Við erum að gera fólkinu gott, þegar þarf tæplega 100 þús. kr., heilt mánaðarkaup þm., til þess að tryggja tvo gamla ameríska bíla. Þið hrópið húrra fyrir því að það skyldu nást kjarasamningar út á efnahagsráðstafanir ríkisstjórnarinnar sem gefa fólki von um 31 400 kr. í mánaðarkaup. Erum við að verða vitlaus, eða hvað? Hver lifir af þessu? Verkamaður sem þrælar allan mánuðinn og fær sínar 31 400 kr. samkvæmt taxta sem verið er að biðja þá um að samþykkja. Hann gæti ekki borgað tryggingargjald af öðrum bílnum mínum fyrir árið. Hvað er að ske í þessu þjóðfélagi? Já, hæstv. fjmrh. talaði um að þessi ríkisstjórn - á enskri tungu mundum við líklega segja "The" með stórum staf til frambúðar þegar talað er um þessa ríkisstjórn - hefði verið með aðhaldsaðgerðir. Hvaða aðhaldsaðgerðir hefur þessi ríkisstjórn verið með? Hún hefur ekki verið með eina einustu aðhaldsaðgerð. Ég kalla það aðhaldsaðgerð að skera niður kostnað, að draga úr þessu og draga úr hinu. Ég kalla það ekki aðhaldsaðgerð að auka útgjöld ríkissjóðs úr 43 milljörðum í 65 milljarða og fara svo í vasa fólksins og kalla það aðhaldsaðgerð. Það er hægt að segja að það sé aðhaldsaðgerð vegna þess að þið hafið tekið allt sem fólkið var með á milli handanna. Það má segja að það sé aðhaldsaðgerð. Þið eruð hissa á því að viðskiptajöfnuður skuli vera eins og hann er. Ég hélt að hæsta tala sem ég hefði nokkurn tíma heyrt væri 10 milljarðar en þegar hæstv. forsrh. talar hér fyrir efnahagsráðstöfunum talar hann um 14 milljarða og vegna þessara aðhaldsaðgerða verði það ekki nema 101/2 milljarður og svo er deilt um hvort það eru 8 eða 10 milljarðar. Mér er sama hvort er. Það er nógu vont hvort sem það eru 8 eða 10 milljarðar sem eftir standa þegar búið er að gera þessar svokölluðu aðhaldsaðgerðir. Það skiptir bara engu máli. Við erum jafnt á hausnum. En aðhaldsaðgerðirnar eru það að taka meiri peninga frá fólkinu. Það er verið að eyða meiru og taka meira frá fólkinu. Það eru aðhaldsaðgerðirnar. Eru það aðhaldsaðgerðir gagnvart ríkinu að skera svo niður Jöfnunarsjóðinn að nú, eftir að þessi bandormur er samþykktur, eru allar fjárhagsáætlanir sveitarfélaga um land allt úr jafnvægi? Ja, þvílíkar aðhaldsaðgerðir. Þetta eru heimskupör frá a til z. Ráðstafanir ríkisstjórnarinnar eru gegn fólkinu en ekki fyrir fólkið. Þetta er gegn fólkinu. Þá segi ég, hvar liggur hið falda vald? Hvernig í ósköpunum geta menn verið hissa á því, þegar fólkið fær loksins tækifæri til að láta í ljós sitt álit á aðgerðunum, að það hafnar þeim? Það þarf enginn að vera hissa á því. Þakkið þið guði fyrir að það er ekki kosið um þetta leyti. Nei, ég held að við í stjórnarandstöðunni getum verið ánægð með það að á suman hátt er verið að taka til greina, þó seint sé, ráðleggingar sem við lögðum mikla áherslu á við gerð fjárlaganna. Það var mjög talað um að stjórnarandstaðan væri með málþóf vegna þess að við vorum í góðri meiningu og í góðri trú um að við værum að vinna á heilbrigðan hátt af fullri sanngirni. En það var kallað málþóf þangað til núna að þessir háu herrar koma með efnahagsráðstafanir sem var hægt að líkja við það að þeir kæmu skríðandi til baka til brottfararstaðar. Þeir hefðu betur gert þessar ráðstafanir þegar þeir fengu ráð og þegar þeir höfðu samstöðu um að gera þær. Virðulegur forseti. Ég endurtek að það er eflaust til lítils að tala hér þó að við gerum það. Annað fólk hefur ekki möguleika á því að koma hingað og segja það sem því í brjósti býr og þess vegna tala ég eins og talað er við mig, eins og fólkið talar sín á milli. Það kemur kannski illa við einhverja, en fólkið hefur ekki aðgang að þessum ræðustól. Fólkið hefur aðgang að atkvæðakössunum í félögunum í dag. Það er eini vettvangurinn þar sem fólkið getur svarað fyrir sig í dag og það er að því. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri, virðulegi forseti.



Herra forseti. Í umræðum hér í kvöld kom fram að í nokkrum verkalýðsfélögum hafa atkvæðagreiðslur farið á þann veg að fyrirliggjandi kjarasamningar hafa verið felldir. Í öðrum hafa samningar verið samþykktir. Af því tilefni var spurt hvort ríkisstjórnin hefði breytt afstöðu sinni til frv. sem hér er til umræðu. Af því tilefni tel ég ástæðu til þess að það komi fram að yfir standa samningar á milli Vinnuveitendasambandsins og Landssambands verslunarmanna annars vegar og Vinnuveitendasambandsins og Iðju, félags verksmiðjufólks, hins vegar og þar að auki má gera ráð fyrir því að samningaviðræður hefjist að nýju við þau félög sem hafa fellt fyrirliggjandi kjarasamning. Það er ekki ástæða fyrir ríkisstjórnina að breyta afstöðu sinni til fyrirliggjandi frv., þess stjfrv. sem hér er til umræðu, og ríkisstjórnin mun eftir sem áður mælast til þess við hv. þingdeild að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Það var hérna í önnum þingsins fyrir jólin þegar hv. 11. þm. Reykn. ávann sér það til frægðar að komast í heimsmetabók Guinness fyrir að hafa þagað lengst í ræðustól að Eiríkur frá Dagverðargerði, sem hv. þm. er vel kunnur, gat ekki orða bundist en sagði: Heimsmet setti hefðarsjóli, Hreggviður í þularstóli. Borgararnir Baldvin hæða. Betri er þögn en óþörf ræða. Þetta gæti nú verið mottóið í ræðu minni hér í kvöld út af fyrir sig að eftir þessi ræðuhöld, þá hina seinustu sem við hlýddum á og fleiri, sé óþarfi að vera að lengja þessar orðræður mikið. Þó er ástæða til að staldra við nokkur atriði. Í fyrsta lagi er ástæða til að þakka stjórnarandstæðingum fyrir stuðning, beinan eða óbeinan, við sumar af þessum tillögum. Það kemur gjarnan fram í því formi að þeir segja: Við lögðum þetta til sjálfir og betra er að þetta skuli vera fram komið nú en ekki. Það er helst að menn staldri við gengislækkun og segi: Hún var of lítil. Það þurfti að fella gengið mun meira. Þetta kom einnig fram í ræðu hv. 2. þm. Vestf. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Út af fyrir sig virðast þeir vera sammála um það, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og Albert Guðmundsson. Þetta er skoðun út af fyrir sig  Það hefur komið fram í þessum umræðum að mikil gengisfelling ein út af fyrir sig hefði orðið skammgóður vermir útflutningsgreinunum vegna þess að allur þeirra tilkostnaður, hráefni, laun og erlend aðföng, hefði hækkað mjög skjótt nema því aðeins að þessu yrði fylgt eftir eins og hæstv. fyrrv. ríkisstjórn gerði í upphafi ferils síns með því að svipta fólk samningsrétti, með því að setja lög sem koma í veg fyrir að verðhækkunarafleiðingar gengislækkunar komi fram í hærri launum. Þeir sem mæla með hærri gengisfellingu sem aðgerð til að bæta hag útflutningsgreina eru þess vegna að segja í reynd: Síðan átti að svipta fólk samningsrétti og setja lög. Og þá er ekki heldur hægt að koma hér upp í ræðustól og segja: Það er verið að fella kjarasamninga, og harma það. Eða eru menn að segja að það hefði átt að stíga þetta skref og svipta fólk samningsrétti? Það er ljóst af þeim atkvæðagreiðslum sem fram hafa farið hingað til að stærri félögin á höfuðborgarsvæðinu hafa samþykkt.  Út frá umræðum um gengið þegar menn segja: Gengið var fallið. Sumir hafa sagt hér: Það var fallið í haust. Og síðan bæta menn við: Gengisfellingin er allt of lítil. Fáir hafa spurt: Af hverju? Hvað er það sem rennir stoðum undir þessa gengisfellingarþörf? Hvenær halda menn að það hafi verið grafið undan stöðugleika í gengi? Gerðist það snögglega? Haldi menn því fram að gengið sé ranglega skráð er það vegna þess að kostnaðarhækkanir innan lands hafa orðið miklu meiri en í samkeppnislöndum. Svo einfalt er það. Hvenær gerðist það? Hverjir voru það sem söfnuðu þá efnivið í gengisfellingu? Annað dæmi: Menn harma viðskiptahallann og segja: Hann er allt of mikill. Það hefur komið fram rækilega í þessum umræðum hvernig hann er saman settur. Hann er að stærstum hluta, eins og einkum kom fram í ræðu hv. seinasta ræðumanns, vaxtakostnaður af áður uppsöfnuðum erlendum skuldum. Hverjir stóðu fyrir þeim? Verða þær greiddar niður? Hvers vegna voru þær ekki greiddar niður í góðærinu 1984–1987? Dettur einhverjum manni í hug að 61/2 milljarður í vaxtagreiðslum af áður teknum erlendum lánum verði greiddur niður á einu ári?

61/2 milljarður?

61/2 milljarður er neikvæður vaxtajöfnuður.  Sama er að segja um annan meginþátt viðskiptahallans, sem er sérstakur innflutningur, tengist aðallega nýsmíði og meiri háttar endurnýjun á skipum. Það er ekki hægt að harma í öðru orðinu aðhaldssemi í lánsfjárlögum og ekki geta menn neitað því að ríkið hefur gengið þar á undan með góðu fordæmi. Það hefur verið dregið stórlega úr erlendum lántökum ríkissjóðs. En því aðeins hefur það einhver áhrif á viðskiptahallann að það verði öðrum að fordæmi. Í því efni skiptir miklu máli að það verði fylgt fast eftir þeirri kröfu að slíkar heimildir til erlendrar lántöku verði því aðeins veittar að í hlut eigi fyrirtæki sem búa við eiginfjárstöðu af því tagi að þau fái undir risið. Niðurstaða þessa máls er ein. Hún er sú: Þeir sem setja fram kröfu og gera það að megingagnrýni á þessar ráðstafanir að það hefði átt að grípa til meiri gengisfellingar eru um leið að segja annað. Þeir eru að segja að því næst hefði átt að fylgja þeirri aðgerð eftir með lagasetningu sem bannaði frjálsa kjarasamninga vegna þess að ella, án slíkrar lagasetningar, hefði slík gengisfelling ekki orðið neinum að gagni. Að öðru leyti er ástæða til að staldra aðeins við það mál sem varðar verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Þar verða menn líka nefnilega að vera sjálfum sér samkvæmir. Það er eitt að segja: Við vorum á móti þessu máli og hörmum það ekki þótt það frestist eða nái ekki fram að ganga. Annað er að segja: Við styðjum þetta mál og hörmum það síðan þegar það nær ekki fram að ganga. Þetta mál er þannig tilkomið að það var gert um það samkomulag að framkvæma þessa verkaskiptingu, þessar nýju reglur um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, í tveimur áföngum. Forsendurnar fyrir breytingunni voru tvær: Að sveitarfélögin fengju greiddan allan þann kostnað sem í þeirra hlut kom við fyrri áfangann og í annan stað að svokölluð skerðing Jöfnunarsjóðs frá fyrri tíð yrði endurgreidd í tveimur áföngum. Helmingurinn við framkvæmd fyrri áfanga, seinni helmingurinn við framkvæmd seinni áfanga á þar næsta ári. Um þetta var samkomulagið. Hverjir hafa verið stuðningsmenn þessa frv.? Vissulega stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga, vissulega sá sem hér stendur sem gerði þetta að forsendum fjárlagafrv. Hverjir hafa beitt sér gegn því? Vissulega stjórnarandstaðan og síðan hefur það komið á daginn að ýmsir úr liði stjórnarsinna hafa snúist gegn því líka og ekki farið dult með. Hver var það sem krafðist þess að þetta mál yrði tekið aftur til nefndar? Hverjir voru það sem hafa farið fram á síðum dagblaða og snúist gegn málinu? Ekki Samband ísl. sveitarfélaga. Ekki þm. Alþfl. Við lánsfjárlagaafgreiðslu fyrir jól var lögð fram tillaga um að þar yrði settur fyrirvari um að ef þetta mál næði ekki fram að ganga þýddi það að sjálfsögðu að samkomulagið í heild sinni yrði tekið til baka, ríkið tæki þá á sig kostnaðinn af þessum þáttum, sem sveitarfélögin ella áttu að bera, og um leið líka samkomulagið sem gert var um að eyða svokallaðri skerðingu í tveimur áföngum vegna þess að málið er þá allt til endurskoðunar. Ég segi fyrir mína parta: Ég er ekki fallinn frá áformum um að ná þessu máli fram, en það hefur strandað í þinginu. Það dagaði uppi í nefnd. Það er búið að falla frá svo mörgum þáttum málsins að það var nánast ekkert eftir. Þegar málið var rætt í ríkisstjórn var eftir því leitað: Treysta menn sér til þess að tryggja þessu máli framgang án þess að það verði svo úr lagi fært að ekkert verði eftir? Og svarið var nei. Það er ástæðan fyrir því að þessu máli er slegið á frest. Þegar þetta mál var gagnrýnt í umræðum fyrir jól vildu menn einskis meta að það væru verulegir fjármunir lagðir fram af hálfu ríkisins til að greiða götu þessa máls. Nú þegar lagður hefur verið steinn í götu málsins hér í þingi og það nær ekki fram að ganga og þar af leiðandi gengur til baka allt í einu rjúka menn upp til handa og fóta og segja: Það er verið að fara illa með sveitarfélögin vegna þess að það eru svo miklir peningar teknir af þeim núna. Það er ekki bæði hægt að eta kökuna sína og geyma hana. Það er ekki hægt að segja: Málið var illa undirbúið. Við viljum breyta því. Við viljum taka til baka tónlistarskóla. Við viljum falla frá ákvæðinu um Íþróttasjóð. Við viljum að ríkið greiði upp allar skuldbindingar fjögur ár fram í tímann með vöxtum og verðbótum að því er varðar Félagsheimilasjóð. Við viljum falla frá tilfærslunni að því er varðar minjasöfn og aðra slíka þætti, skilja ekkert eftir sem máli skiptir. Ég skil ákaflega vel þegar forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga harma þessa niðurstöðu málsins. Það geri ég líka. En það er hins vegar lítt skiljanlegt þegar þeir sem hafa beitt sér gegn málinu rjúka upp til handa og fóta og þykjast nú harma að sveitarfélögin verði fyrir skaða. Það vissu allir menn fyrir fram ef málið næði ekki fram að ganga. Eftir sem áður stendur að það er rétt að taka til endurskoðunar lög og reglur um úthlutun úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga vegna þess að það er sjálfstætt mál og það eru veigamikil rök fyrir því að sá sjóður verði endurskoðaður af því að hann á að taka meira tillit í úthlutunarreglum sínum til mismunandi fjárhags og framkvæmdagetu sveitarfélaga. Að því er varðar einstök atriði önnur sem hér hefur verið vikið að, þá er það fyrst að segja t.d. um húsnæðismálin að það er ástæða til að leiðrétta það. Þessi lækkun á framlögum til húsnæðismála mun að sjálfsögðu ekki bitna á kaupleiguíbúðum af þeirri einföldu ástæðu að þarna er um að ræða 75 millj. úr Byggingarsjóði ríkisins, 25 millj. úr Byggingarsjóði verkamanna. Til kaupleiguíbúða eru ætlaðar á fjárlögum 273 millj. úr Byggingarsjóði verkamanna. Annað, að því er varðar K-byggingu, frestun framkvæmda þar, 20 millj. Það eru framlög á fjárlögum upp á 23 milljarða til heilbrigðismála. Til K-byggingar er varið 171,2 millj. kr. Það hafa farið fram þegar útboð í nokkra áfanga upp á annars vegar 80 millj. og hins vegar 30 millj. Að öðru leyti hefur verið sýnt fram á það af hæstv. heilbrmrh. að það er unnt að fresta ákveðnum þáttum sem voru undirbúnir til útboðs en ekki samningsbundnir við þetta verkefni. Að því er varðar lyfjakostnað er þar m.a. stuðst við tillögur nefndar sem hefur haft það verkefni að gera tillögur um lækkun lyfjakostnaðar. Þessir tveir liðir, lyfjakostnaður og sérfræðiþjónusta, hafa hækkað langt umfram verðlag, verið áberandi í útgjöldum heilbrigðisþjónustunnar á undanförnum árum og hafa hækkað langt umfram aðra útgjaldaliði og er þess vegna eðlilegt að þeir séu teknir til sérstakrar athugunar. Þar ber að skoða t.d. ávísanavenjur lækna og aðra þætti sem tengjast lyfjaneyslu sem er allt of mikil. Ég nefni sem dæmi af handahófi að ef menn skoða fjárhagsáætlun Akureyrarbæjar kemur á daginn að lyfjakostnaður pr. íbúa á Akureyri er upp á 6300 kr. og þótti tilefni til sérstakrar skoðunar þar í bæ og sú skoðun leiddi til umtalsverðrar lækkunar. Hér er ekki um að ræða neinn sjúklingaskatt. Hér er um að ræða eðlilega aðhaldssemi að útgjöldum sem hafa allt of mikið lotið sjálfvirkni eða nánast sjálfdæmi sérfræðingahópa. Að því er varðar áhyggjur manna af því hvar lækkun útgjalda vegna vegagerðar muni bera niður hefur því þegar verið yfirlýst af borgarstjóranum í Reykjavík í fjölmiðlum að hann muni leggja til innan borgarstjórnar að draga saman framkvæmdir á vegum Reykjavíkurborgar um 230 millj., m.a. vegna þeirrar lækkunar á framlögum úr Jöfnunarsjóði til Reykjavíkurborgar sem hefði samsvarað rúmlega 100 millj. og þar á meðal í áformum þeirra um vegaframkvæmdir. Það er þess vegna fátt sem bendir til þess, þótt vegáætlun hafi ekki verið lögð fram, að þessi samdráttur muni bitna á landsbyggðinni. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar. Kjarni málsins er sá að gagnrýnin á þessar aðgerðir er mótsagnakennd af því að hún beinist fyrst og fremst að því að segja tvennt sem ekki er samrýmanlegt, að krefjast meiri gengisfellingar en kvarta um leið undan því að menn hafi ekki náð nægilega föstum tökum á verðbólgu, að verðhækkanir muni leiða af gengislækkuninni og viðskiptahallinn sé óviðunandi mikill. Það er a.m.k. rétt. Um það eru allir menn sammála. En leiðin til þess að draga úr viðskiptahallanum er ekki að efna til verðbólgukollsteypu. Það er ekkert hægt að gera í því annað en að "sanera" ríkisfjármálin, að reyna að hafa ríkisbúskapinn í lagi, að byrja að gegna þeim skyldum sínum að greiða til baka eitthvað af þeirri skuldasúpu sem efnt var til í góðærinu á undanförnum árum. Og það greiða það engir aðrir yfirleitt en þegnar þessa lands sem greiða skatta.



Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tefja þennan fund mjög mikið. Það eru aðeins fá atriði sem ég vil minnast á að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh. sem var undarlega beygður maður í sínum svarræðutíma. Ég þekki embætti fjmrh. Það getur verið ákaflega krefjandi og ég harma að hann skuli vera að guggna undan líklega því sem hann þarf að bera utan við embættið, til viðbótar við það sem embættið sjálft leggur honum á herðar. En til að fá það skráð inn í þingtíðindi og vegna þess að hæstv. fjmrh. á að vita betur vil ég geta þess, hæstv. forseti, að mér hefur verið sagt að sá sem lengst hafi þagað í ræðustól á Alþingi heiti Hannibal Valdimarsson, faðir núv. hæstv. fjmrh., ekki Hreggviður Jónsson eins og hæstv. fjmrh. gat um áðan. Það vil ég fá skráð inn í bækur þingsins til viðbótar við ummæli hæstv. ráðherra fjármála um hv. þm. Hreggvið Jónsson. En tilefni þess að hv. þm. Hreggviður Jónsson beið þegjandi í ræðustól var einmitt að hæstv. fjmrh. sá sér ekki fært að koma úr sölum Alþfl. upp í þingsali þar sem hann átti að vera. Hæstv. fjmrh. eignar mér það að ég hafi krafist gengislækkunar eða jafnvel meiri gengislækkunar þegar hún loksins kom. Þetta er rangt. Ég frábið mér að hafa nokkurn tíma krafist gengislækkunar. Hitt er annað mál að ég hef margoft bent á að vegna þeirra aðgerða sem ríkisstjórnin gerði strax og hún tók við völdum var gengið fellt með aðgerðunum. Það hef ég rökstutt og er reiðubúinn að halda langa ræðu um það ef óskað er eftir. Ég kalla ekki á meiri gengislækkun og hef aldrei gert og frábið mér það. En ég undirstrika að ráðstafanir ríkisstjórnarinnar voru rangar og eru rangar og það er að koma í ljós daglega að þær eru rangar. Og ég held því fram að ríkisstjórnin sé fallin. Ég bendi hæstv. fjmrh. á að skoða frv. til fjárlaga fyrir árið 1986. Það var síðasta frv. til fjárlaga sem ég lagði fram sem fjmrh. Það frv. til fjárlaga er lagt fram með 122 millj. kr. hagnaði. Það er ekki lengra síðan en það að fjárlögin fyrir 1986, sem ég lagði fram í október 1985, voru með 122 millj. kr. hagnaði. Fjárlög sem voru lögð fram ári seinna, í október 1986, fyrir árið 1987 voru með 1,6 mill.jarða í mínus. Þetta liggur fyrir og það er ekkert hægara og ég er reiðubúinn að bíða hér í ræðustól ef hæstv. fjmrh. óskar eftir að biðja starfsfólk þingsins um að koma með þau, færa mér þau hér í ræðustól svo ég geti lesið þau upp. En ég reikna ekki með að hann rengi það sem ég segi. Hann gerir það ekki svo ég sé enga ástæðu til þess að fara að lesa upp fjárlögin frá 1985 fyrir 1986. En af hverju voru fjárlög árið sem ég var rekinn úr fjmrn. með hagnaði þrátt fyrir það að ég tók við fjárlögum sem voru í bullandi halla 1983? 1983 voru síðustu fjárlög hv. þm. Ragnars Arnalds mjög vel undirbúin og undirstaðan öll að mínu mati rétt og gerði mér auðvelt að halda áfram sömu vinnu og hann var með, en forsendan sem Alþingi gaf honum í veganesti, forsenda ríkisstjórnarinnar var röng. Þá var gert ráð fyrir verðbólgustigi sem var um 40% við gerð fjárlaganna, en verðbólgustigið var komið yfir 100% eins og hæstv. núverandi fjmrh. man áreiðanlega og getur fundið út. Verðbólgan komst upp í 130% og ríkisstjórn hæstv. forsrh. sem þá var, Steingríms Hermannssonar, kom þeirri verðbólgu niður í eða undir 30% á skömmum tíma en það var ekki með því að hækka útgjöld um 50% á milli ára og hækka skatta um 20–30 milljarða á milli ára. Það var alveg þveröfugt. Við lækkuðum yfirleitt allan tilkostnað og gátum þannig aukið kaupmátt. Og við gerðum annað sem hæstv. fjmrh. ætti að taka til fyrirmyndar. Við eyddum ekki fyrir fram áætluðum ágóða. Það var erfitt að halda í það sem var umfram áætlun í tekjum, en mér tókst það og það gekk upp í tapið frá árinu áður. Á þessum tveimur árum rúmum sem ég var fjmrh. nægði þessi umframágóði, umframtekjur, til þess að ég gat skilað síðasta frv. til fjárlaga með tekjuafgangi. Það er þetta sem ég vil meina þegar ég segi: Það má ekki vera maður í ráðherraembætti fjármála sem ekki hefur reynslu af því að reka fyrirtæki. Fjmrn. er ekkert annað en fyrirtæki. Þetta er stærsta fyrirtæki landsins. Þetta er það fyrirtæki sem sér um alla tollafgreiðslu, öll samskipti inn og út í peningamálum hvort sem það er við önnur ráðuneyti eða atvinnulífið í landinu. Og það er ekki sama hvernig fyrirtæki eru rekin. Það er langt frá því. Það var þessi leið sem reyndist mér farsæl í fullu samstarfi og með mikilli aðstoð hæstv. forsrh. sem þá var, Steingríms Hermannssonar. Það var mjög gott samstarf okkar á milli um þessi mál öll. Þá tókst að ná verðbólgunni niður og skila fjárlögum hallalausum. Það er það sem ég hefði viljað sjá núverandi hæstv. fjmrh. vinna að. Ég veit um erfiðleikana. Þeir eru miklir. Það hefði kannski ekki tekist að vinna sig út úr vandanum, en viðurkenna hann og gefast samt upp og leggja meiri skatta á fólkið til að hafa það sem þarf til að eyða því sem hugurinn girnist. Það er ekki leiðin. En ég ætla að biðja hæstv. fjmrh. um að leiða mig ekki hingað upp aftur til að afbiðja mér duttlunga hans þegar hann telur það henta sér í málflutningi að klína á mig skoðunum eða óskum, sérstaklega ekki þegar það er um álagningu skatta eða gengislækkun vegna þess að það hef ég aldrei nokkurn tímann þolað.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Suðurl. kom í ræðustól áðan og var með réttu nokkuð gramur yfir því að ég hefði engan ljósan punkt séð á fjarveru hæstv. forsrh. Þetta voru að sjálfsögðu mistök af minni hendi því sá ljósi punktur sem ég hafði ekki fært í tal en má öllum ljós vera er að inn á þingið er kominn galvaskur Vestmanneyingur með sérstöðu á margan hátt. En það var ekki skynsamlegt hjá hv. 1. þm. Suðurl. að hefja umræðu um verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga því að til þess hefði hann þurft að vera á þingi og fylgjast með því sem var að gerast. Ég hafði enga fordóma gagnvart þeim hugmyndum, þegar þær lágu fyrir, að fara í þessa verkaskiptingu. Hins vegar veit ég að mörg sveitarfélög veltu fyrir sér hvort það mætti treysta því sem sagt væri að sett yrði af fé í Jöfnunarsjóðinn. En þegar kom í ljós að ef sveitarfélögin ættu að sjá um tónlistarkennsluna ætti að láta þau hafa 50 millj. til þess en ef ríkið ætti að sjá um tónlistarkennsluna yrði að útvega 70 millj. eins og menntmrn. boðaði, þá brá mér dálítið því þarna kom fram að verið var að brjóta mjög gamla kenningu Biblíunnar: Þú skalt ekki hafa tvo mæla í húsi þínu. Gyðingakaupmenn höfðu löngum þá reglu að hafa tvo mæla, annan þegar þeir keyptu varning og hinn þegar þeir seldu og það virtist sem þær leikreglur hefðu verið hafðar þegar menn voru að meta hvort sveitarfélögin ættu að sjá um hlutina eða ef ríkið sæi um þá. Þá er rétt að vekja í örfáum orðum athygli á því að ég hef aldrei sagt að það væri nauðsynlegt að fella gengið. Ég hef aftur á móti undirstrikað og undirstrika það enn að það þurfi að vera rétt skráð. Ég kalla það ekki rétt skráð gengi sem þarf að halda uppi með handafli. Ef gengið er rangt skráð, t.d. of hátt, eru afleiðingar þess að það verður miklu meiri innflutningur til landsins, minni iðnaðarframleiðsla í landinu og framleiðslusvæðin lenda undir í samkeppni við þjónustusvæðin í landinu. Það verður ekkert jafnvægi í fjármálalífi landsins sem heildar. Og það er það sem við höfum upplifað. Það hefur verið botnlaus þensla á þjónustusvæðunum en kyrrstaða á framleiðslusvæðunum. Til þess að framleiðsluatvinnuvegirnir geti greitt þau laun sem sanngjarnt er verða þau að búa við rétta skráningu á gengi og gengið er því aðeins rétt skráð að hægt sé að reka hraðfrystiiðnaðinn í þessu landi hallalaust því hann er undirstaðan ef menn vilja horfa á þessi mál af sanngirni. Ég vil bæta því við að ef menn ætla sér að viðhalda sjálfstæði þessarar þjóðar verða menn líka að vera menn til að setja stefnuna á að viðskiptin við útlönd séu hallalaus. Það getur orðið einhver sveifla, en meginstefnan hlýtur að vera sú að viðskiptin verða að vera hallalaus. Það er hægt að kvarta yfir því að það þurfi að greiða afborganir upp á 6,5 milljarða, en það getur aldrei réttlætt viðskiptahalla upp á 10 og e.t.v. meira. Menn verða líka að vera sjálfum sér samkvæmir hvað þetta snertir. Segjum sem svo að menn taki ákvörðun um að halda skuldunum svipuðum og ætli sér að láta framleiðsluna innan lands vaxa og ná þannig jöfnuði á nokkrum árum. Gott og vel. Það getur verið markmið út af fyrir sig. En hvernig ætla menn þá að réttlæta að halda áfram með glórulausan viðskiptahalla við útlönd? Það verður ekki varið og ég trúi því ekki að þingmenn eða ráðherrar telji að slíkur búskapur sé til fyrirmyndar.



Herra forseti. Ég hefði e.t.v. talið fullt eins eðlilegt þar sem ég ætlaði að leggja spurningar fyrir hæstv. iðnrh., núverandi hæstv. forsrh., að ég hefði fengið að ljúka seinni ræðu minni við þessa umræðu með því að endurtaka spurningar mínar við hæstv. ráðherra, en ég get svo sem gert það og látið það heita örstutta athugasemd og vona að það verði þá litið á aðstæður mínar með velvilja þar sem hæstv. iðnrh. var ekki til staðar þegar ég bar upp mínar spurningar. En hæstv. ráðherra hafði uppi tilburði til að svara þeim og hefur væntanlega fengið það endursagt að ég taldi ástæðu til að inna talsmenn ríkisstjórnarinnar eftir því hvaða áhrif niðurstöður í atkvæðagreiðslum um kjarasamningana vítt og breitt um landið síðustu sólarhringa hefðu á áform ríkisstjórnarinnar og stöðu þessara efnahagsráðstafana. Hæstv. iðnrh. taldi þetta ekki mikið vandamál og gerði frekar lítið úr því að verið væri að fella samningana, talaði um að það væri nú verið að samþykkja þá í stærstu félögunum á höfuðborgarsvæðinu. En staðreyndin er sú að ekki færri en níu eða tíu verkalýðsfélög hafa sl. þrjá sólarhringa fellt kjarasamningana, þar af nokkur mjög stór félög á svæðum sem skipta þjóðarbúskapinn miklu máli. Ég nefni verkalýðsfélögin í Vestmannaeyjum, Einingu á Akureyri, félögin í Grindavík og Sandgerði, félagið á Höfn, Grundarfirði, Eskifirði eða Reyðarfirði, Framsókn hér í Reykjavík o.s.frv. Ég held að það sé ástæða til þess fyrir hæstv. iðnrh. að huga aðeins að ummælum sínum og ég minni á yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við efnahagsaðgerðirnar þegar þær voru kynntar. Með leyfi þínu, forseti, stendur á forsíðu þess plaggs, sem er dags. 29. febr.: "Á grundvelli stefnunnar í gengismálum og með þeim efnahagsaðgerðum sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir mun draga úr verðbólgu á síðari hluta ársins. Forsenda þessa er að þeirri almennu stefnu, sem mörkuð hefur verið í þeim kjarasamningum sem þegar hafa verið gerðir, verði fylgt í öðrum samningum." Þar er því ekki bara slegið föstu að undirstaða alls þessa sé að þeir kjarasamningar sem þá höfðu verið undirritaðir yrðu samþykktir heldur og að þeir yrðu að fordæmi fyrir alla aðra. Nú sýnist alveg hið gagnstæða vera að gerast. Það er greinilegt að fólkið í landinu unir ekki þessari niðurstöðu upp til hópa. Og halda menn þá að það sé líklegt að það takist á næstu dögum samningar í þessa veru? Auðvitað ekki. Þar sem búið er að fella samninga af þessu tagi hér og þar í landinu er alveg ljóst að það mun ekki teljast ásættanleg niðurstaða fyrir neitt verkalýðsfélag að semja á þeim nótum sem þarna var gert. Það munu engir forsvarsmenn verkalýðsfélaga skrifa undir samninga af þessu tagi úr því sem komið er þegar dómur almennings hefur fallið um samningana með þessum hætti á fjölmörgum stöðum. Það er allt að gliðna undir hæstv. ríkisstjórn. Það er ekki bara að hún sé að losna upp innan frá, límið sé allt saman búið, heldur er þessi grundvöllur, sem átti nú að treysta stjórnarsamstarfið á með efnahagsráðstöfunum og hvað eina, allur að molna niður. Ég held að það sé ástæða til að fara að kalla höfðingjana heim frá Brussel og hafa fullmennta ríkisstjórn á næstu sólarhringum. Ég held að þeir geti gert margt þarfara en að vera að þvælast þar úti og skamma Rússa fyrir afvopnunartillögur og ættu að fara að hafa sig heim, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., þannig að það væri hægt að eiga orðastað við alla ríkisstjórnina um þessi mál á næstu dögum. Ég kvaddi mér samt sérstaklega hljóðs, herra forseti, og langar til að ljúka með því að gera athugasemdir við fráleit ummæli hæstv. fjmrh. varðandi Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og verkaskiptafrv. og þá menn sem lögðust gegn samþykkt þess á þinginu og annars staðar fyrr í vetur. Það er fráleitur málflutningur af hæstv. fjmrh. að ætla í raun að kenna þeim mönnum, sem ekki vildu láta þetta frv. yfir sig ganga, um þann niðurskurð sem ríkisstjórnin er nú að grípa til á Jöfnunarsjóðnum, en það var í raun það sem hæstv. ráðherra var að ýja að áðan. Ég mótmæli slíkum málflutningi. Ég mótmæli honum, hæstv. fjmrh. Það er útúrsnúningur og þvættingur af versta tagi. Það er hæstv. fjmrh. sjálfur sem ber ábyrgð á þeim niðurskurði en ekki aðrir og hann getur ekki skotið sér á bak við það þó að illa gert og óvandað frv., sem byggði á innstæðulausri ávísun á Jöfnunarsjóð sveitarfélaga fyrir áramótin, næði ekki fram að ganga. Það er lágkúrulegur málflutningur.

Hvaða innistæðulausa ávísun er hv. þm. að tala um?

Hæstv. fjmrh. þorir náttúrlega ekki að standa ábyrgur fyrir þeim athöfnum sem hann með ráðstöfunum sínum hefur gerst sekur um, miskunnarlausum niðurskurði á lögmætum tekjum sveitarfélaganna og er að reyna að skjóta sér á bak við hluti sem þessa. Það er ekki rishár málflutningur, hæstv. fjmrh.

Hefur þm. engin rök í máli sínu?

Þingmaðurinn hefur næg rök fyrir máli sínu.

Fleira?

Þau voru m.a. flutt bæði af stjórnarandstæðingum og ýmsum stjórnarsinnum á þingi sem lögðust gegn frv. hæstv. ríkisstjórnar um breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, m.a. vegna þess að þar var vísað út í loftið, út í tómarúmið og í raun og veru engar tryggingar settar fyrir því að sveitarfélögin fengju hlut sinn bættan ef sú breyting næði fram að ganga. Herra forseti. Þetta átti víst að verða örstutt athugasemd og skal ég þá ljúka henni. Ég ætla að geyma miklar umræður um vaxtamál við hæstv. viðskrh., sem við höfum reyndar oft átt áður hér, til betri tíma, en það er rangt að ég hafi nokkurn tímann talað um einhliða valdboð til að kveða niður vextina í þjóðfélaginu. Það veit hæstv. viðskrh. af því að við höfum rætt þau mál ítarlega. Ég hef sagt að á því máli þyrfti að taka með samræmdum aðgerðum á öllum sviðum ríkisfjármála og yfirstjórnar efnahagsmála. En það er að mínu mati næsta kyndugt þegar hæstv. viðskrh. er að sverja af sér að ríkisstjórnin hafi beitt áhrifum sínum til að knýja fram svokallaða lækkun nafnvaxta núna 1. mars. Ég vitna aftur í yfirlýsingu frá ríkisstjórninni sem er dagsett 29. febr. Þar segir á bls. 3 undir fyrirsögninni Vextir og fjármagnsmarkaður: "Nafnvextir innlánsstofnana lækka almennt 1. mars um 14%." Hafði ríkisstjórnina dreymt þetta eða hvað? Giskaði hún á að þeir mundu lækka? Hafði hún enga hönd í bagga með þessu? Auðvitað vita allir betur. Ríkisstjórnin var búin að ná því fram, pína bankana til að lækka vexti. Það er hægt ef menn þora því. Þessi aðgerð sýnir það þó lítil sé. Tilburðir hæstv. viðskrh. til að halda höfðinu og standa á vaxtafrelsinu, hinum heilögu lögmálum, voru næsta óburðugir áðan.



Herra forseti. Ég hafði reyndar ekki ætlað mér að taka þátt í 1. umr. um þessar ráðstafanir, enda hv. 18. þm. Reykv. búinn að gera það fyrir hönd okkar kvennalistakvenna, en svona fer með góðu áformin og það var reyndar ræða hæstv. fjmrh. sem varð til þess að ég ákvað að taka til máls. Mér fannst hann tala eins og hann hefði hreint ekki hlustað á eða alla vega ekki nægilega vel málflutning þeirra sem hafa tekið þátt í umræðum um þessar efnahagsráðstafanir og kom reyndar með ýmsar furðulegar og jafnvel froðulegar skýringar á þessum ráðstöfunum og hvernig þeim verður háttað. Hann kvartaði yfir því að gagnrýnendur væru ekki sjálfum sér samkvæmir. Hann talaði t.d. í sambandi við gengislækkunina og orðaði það þannig að gagnrýnendur þessara ráðstafana kvörtuðu yfir því að hún væri ekki nógu mikil. Ég vil andmæla þessu. Hæstv. ráðherra hefur augljóslega ekki fylgst mjög vel með öllum þessum umræðum. Kvennalistinn hefur sannarlega ekki gagnrýnt að hún væri of lítil,  Hann fjallaði um nokkrar þær ráðstafanir sem ríkisstjórnin hyggst gera til að skera niður útgjöld og það er þá m.a. í sambandi við breytta verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem hæstv. ráðherra fjallaði um á harla einkennilegan hátt. Hann minnti á gagnrýni stjórnarandstæðinga og hafði greinilega ekki fylgst með því á hverju sú gagnrýni var byggð. Hún var byggð á því að þetta mál hefði ekki verið nægilega vel undirbúið. Þó að hæstv. ráðherra telji að Samband ísl. sveitarfélaga sé mjög sammála þessum aðgerðum og eins og átti að framkvæma þær eru það ekki allir sveitarstjórnarmenn í landinu. Það hefur sannarlega komið fram að frv. hafði ekki fengið nægilega góða umfjöllun meðal sveitarstjórnarmanna og það var m.a. á þeim forsendum sem við vorum andvíg því að þessu yrði komið á nú. Okkur þótti ekki tryggilega frá þessum málum gengið og m.a. alls ekki nægilega undir byggt hvernig sveitarfélögin ættu að standa undir þáttum sem þau ættu að taka að sér.

Styður Kvennalistinn frestun málsins?

Já. Nú tekur hæstv. ríkisstjórn til baka það fé sem átti að standa undir þessum skiptum án þess að taka að sér allt sem vísað var til sveitarfélaganna. Ég vil minna á dagvistarheimilin. Sá liður var skorinn niður í fjárlögum þannig að það er enginn liður í fjárlögum sem heitir Stofnkostnaður dagvistarheimila. Það hlýtur hæstv. fjmrh. að vita um.

Það er tekið inn, 60 millj.

Ekki stendur það í þessu frv. Jæja, þá skulu bara hæstv. ráðherrar koma upp og sannfæra mig um að þetta sé í góðu lagi og að sveitarfélögin fái tekjur frá ríkinu til að standa undir uppbyggingu dagvistarheimila.

Nei, það er búið að fresta þeim öllum í heild sinni.

Já, það er öllu frestað. En hver á að standa undir byggingu dagvistarheimila?

Ríkið.

Það stendur ekki í þessum ráðstöfunum, að ég sjái. Það stendur ekki í frv. sem við erum að fjalla um. 

Má ég biðja hæstv. ráðherra að hafa hóf á frammíköllum.

Er ekki ágætt að þeir komi bara og skýri þetta því að það er svo illa fram sett hjá þeim að það er ekki hægt að skilja það í fljótu bragði alla vega. Það var fjallað hér um vegamálin og skýring hæstv. fjmrh. á því hvernig sá niðurskurður kæmi niður var algerlega út í loftið að mínu mati því það var eins og hann tryði því að þessar 125 millj. kr. yrðu sparaðar allar í Reykjavík og trúi nú hver sem vill. K-byggingin yrði ekkert mál. Sá niðurskurður sem yrði til K-byggingar kæmi sér ekkert svo afleitlega fyrir þá. Það yrði bara smáfrestun. Ég er ekki viss um að forstjóri Ríkisspítalanna sé alveg sammála því. Hann kom á fund fjh.- og viðskn. Ed. og er haft eftir honum í nál. minni hl. að byggingin sé þegar orðin þremur árum á eftir áætlun. Hann minnir á þátt hæstv. iðnrh. sem hafi barist fyrir því að fá hækkun á framlögum til K-byggingarinnar upp á 50 millj. kr. Hann hafi náð fram 20 millj. kr. með miklu harðfylgi. Nú sé það allt tekið aftur. En hæstv. iðnrh. útskýrir kannski eða kemur að því hér í umræðum hvernig hann lítur á þau mál. Þá var lyfjakostnaðurinn. Vissulega veldur áhyggjum hvernig á að vera hægt að spara 30 millj. kr. á þeim lið eins og ekkert sé. Hæstv. ráðherra kynnti lauslegar hugmyndir í því efni og það átti ekki að koma við sjúklinga að neinu leyti. Þetta virtist eiga aðeins að koma fram í því að læknar mundu fækka lyfjaávísunum sínum. Það er þá eins og að það komi ekkert við sjúklinga. Ætli þessar lyfjaávísanir séu þá allar bara út í loftið? Þetta hefur reyndar oft verið til umræðu eða alla vega nefnd starfað að því lengi, vafalaust fleiri en ein, að finna einhver ráð til að skera niður kostnað vegna lyfja og læknismeðferðar. Það hefur ekki gengið betur en svo að þær tillögur hafa ekki litið dagsins ljós, en kannski hafa hæstv. ráðherrar fundið ráð til þess að fá þær tillögur fram og framkvæma. En mjög var erfitt að átta sig á því í máli hæstv. ráðherra hvernig það yrði framkvæmt. Í sambandi við þær fréttir sem hafa verið að berast utan úr þjóðfélaginu held ég að þeir atburðir sýni að hæstv. ríkisstjórn sé í harla litlu sambandi við fólkið, litlum tengslum við fólkið í landinu og átti sig alls ekki á undiröldunni sem er að velta kænunni þeirra eða hvolfa þjóðarskútunni. Menn tala hér og tala, þ.e. hæstv. ráðherrar, eins og þeir hafi fundið sannleikann og haldi öllum þráðum í hendi sér og höfða til ábyrgðartilfinningar launafólks. Þeir séu aldeilis búnir að gera sitt í ríkisstjórninni og nú velti allt á skynsemi launafólksins. Efnahagslífið er að þeirra dómi nú undir því komið að almennt launafólk láti yfir sig ganga að leiðtogar þeirra semji um smánarupphæðir fyrir fulla vinnu. En hæstv. ráðherrar hafa reiknað skakkt. Fólkið sættir sig ekki við þetta lengur. Því er nóg boðið. Og ábyrgðin er á herðum ríkisstjórnarinnar. Stjórnarandstaðan stóð saman eins og einn maður hér í vetur og reyndar með góðum tilstyrk hv. þm. Karvels Pálmasonar gegn því óhæfuverki að leggja 25% söluskatt á matvæli sem er einhver heimskulegasta aðgerð sem hæstv. ríkisstjórn gat fundið upp á. Ekki bara vegna þess að hún er árás á heimilin í landinu heldur einnig vegna þess að hún var verðbólguhvetjandi og storkun við launafólkið. Þetta sögðum við aftur og aftur og réðum hæstv. ráðherrum heilt, að þetta skyldu þeir ekki gera. Við vöruðum við afleiðingunum. Þið hlustuðuð ekki og tókuð ekki ráðum okkar og viljið enn ekki viðurkenna hversu rangt þetta var. En það sem er siðferðislega rangt getur ekki verið pólitískt rétt, sagði William Gladstone, og þið frömduð pólitískt glapræði með því að leggja þennan matarskatt á. Það er einmitt vegna þessara röngu aðgerða sem fólk er nú að rísa upp og hafna þeim smánarsamningum sem hæstv. ráðherrar hönnuðu með "prestastéttinni" í Garðastrætinu. Og þið getið ekki látið eins og það sé ekkert að gerast. Það er ekki hægt að ganga fram hjá því sem er að gerast núna sem afleiðing af þessum samningum. Það er gífurleg reiði í fólki. Það er réttmæt reiði og hún beinist ekki síst að hæstv. ríkisstjórn sem hefur gleymt að halda sambandi við fólkið í landinu og talar nú af alvörugefinni ábyrgð um hóflega og sanngjarna samninga. En hæstv. ráðherrar hafa annaðhvort gleymt því eða aldrei vitað það eða hafa ekki áhuga á að kynna sér hvernig er að reyna að lifa af slíkum launum sem var verið að semja um. Ég held að það sé tími til kominn að reyna að stokka upp og gera eitthvað í þessum málum. Ég held að það sé tími til kominn að fulltrúar löggjafans og framkvæmdarvaldsins, fulltrúar verkalýðsfélaga og vinnuveitenda, reyni að stokka upp þetta kerfi og finna leiðir út úr þeim ógöngum sem við erum komin í. Það er alveg sama hvaða ráðstafanir á ráðstafanir ofan eru gerðar. Þær bjarga ekki lágtekjufólkinu. Og það er auðvitað til algerrar skammar að láta slíka misskiptingu auðsins viðgangast í þessu þjóðfélagi sem er þrátt fyrir allt ríkt. Eins og hv. 5. þm. Reykv. sagði: Það þarf enginn að vera hissa á því að fólkið skuli vera að láta álit sitt í ljós með því að fella þessa samninga sem eru auðvitað alger smán og eru gerðir í skugga matarskatts. Og það er ekki bara matarskatturinn. Það líður varla svo dagur að lágtekjufólk sé ekki löðrungað með blautri tusku þegar fjölmiðlarnir skýra frá einni fréttinni af annarri um kjör hinna og annarra í þjóðfélaginu, fréttum af ótrúlegu launabili og fréttum af mönnum í trúnaðarstöðum sem rífast eins og krakkar í sandkassa og þveitast landanna á milli til að rakka hver annan niður. Og ótrúlegar launatölur eru dregnar fram í dagsljósið. Það er upplýst um sextánfaldan launamun sem ekki er óalgengur. Það er allt þetta sem safnast saman og veldur þessari gífurlegu óánægju fólks sem er nú að sýna hug sinn í atkvæðagreiðslum. Mér finnst einhvern veginn eins og hæstv. ráðherrar þurfi að tengja og hefðu kannski átt að tengja áður en þeir hófu síðustu ráðstafanagrautargerð.