Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Þessu frv., sem nú hefir gengið gegnum þrjár umr. í Nd., hefir verið tekið vel þar, og vona jeg, að eins verði hjer í þessari hv. deild. Eins og frv. ber með sjer, þá er það innihald þess, að heimila stjórninni að styðja að því, að sundhöll verði komið upp hjer í Reykjavík fyrir árið 1930. Gert hefir verið ráð fyrir, að fyrirtæki þetta kosti um 200 þús. kr. og að bærinn leggi til það, sem á vantar, að ríkisframlagið nægi. Það, sem ríkið legði til, gæti þá orðið alt að helmingi kostnaðar. Rökin fyrir því, að nú er farið af stað með þetta mál, eru þau, að gert hefir verið ráð fyrir því, að heitt vatn verði leitt til bæjarins á næsta ári, til hitunar á landsspítalanum og barnaskóla bæjarins, sem þá er gert ráð fyrir, að verði fullgerður og tekinn til afnota haustið 1929. Felst þá til heitt vatn, sem hefir gengið í gegnum þessi hús og hitað þau, en er orðið of kalt til að hita fleiri hús, þótt það sje nægjanlega heitt til þess að nota það í sundlaug. Nú hefir bæjarstjórn og íþróttamönnum þessa bæjar komið saman um stað fyrir sundhöllina, og liggur hann lítið eitt lægra en barnaskólinn. Er þangað örstutt leiðsla, og má því telja alveg kostnaðarlaust að leiða vatnið í sundhöllina. Er því hjer um sjerlega mikil hlunnindi að ræða, að fá þetta heita vatn, sem ekki er hægt að nota til annars, alveg kostnaðarlaust, að telja má, til þessara afnota. Hjer er því aðallega um stofnkostnað að ræða. Erlendis er rekstrarkostnaðurinn víða aðalatriðið. Er því hjer um sjerlega heppilega aðstöðu að ræða. Frá almennu sjónarmiði eru það einkum þrjú atriði, sem mæla með þessu máli. Í fyrsta lagi er þetta mál mikils varðandi fyrir íþróttalíf bæjarins, og reyndar alls landsins, því hjer mun fólki víðsvegar af landinu gefast kostur á að iðka sund. Í öðru lagi mun eldra fólki gefast færi á að njóta þeirrar hollustu, sem sundið hefir að bjóða, og er það mikilsvert, þar sem eins hagar til og hjer, að erfitt er um allar útiíþróttir að vetrinum. Og þar sem fólkið býr yfirleitt í þröngum húsakynnum og á fæst aðgang að baðtækjum, mundi þetta mjög verða til þrifnaðar og heilsubóta. Síðasta atriðið er það, að undirbúningur undir hátíðahöldin 1930 hefir ýtt á eftir þessu máli. Sundhöllin mundi, flestu framar, vekja eftirtekt gesta vorra þá og bera uppi orðstír okkar. Slík fyrirtæki sem þessi eru enn ekki komin upp nema í stærri borgum erlendis. T. d. eru fá ár síðan fyrsta sundhöllin kom í Danmörku, þó ekki í höfuðborginni. Nú mun verið að koma þessu máli í framkvæmd í Kaupmannahöfn. Í Osló er ein slík stofnun. Þessi framkvæmd myndi því sýna, að hjer er áhugi fyrir þessari grein menningarinnar, sem jafnvel margar stórborgir erlendis hafa enn ekki getað sint. Það vakti nokkra óánægju í hv.Nd. hjá sumum, að hjer er gert ráð fyrir öðru hlutfalli um styrkveitingu en því, sem áður hefir tíðkast og sem hefir verið 1/5 kostnaðar. En jeg tel, að mjer sje óhætt að fullyrða, að hv.fjvn.Nd. muni leggja til, að því hlutfalli verði breytt, svo aðrir njóti sama hlutfalls framvegis, og hefi jeg von um, að tillagið til þessara framkvæmda verði einnig hækkað nokkuð, því hjer er um nauðsynjamál að ræða. Vona jeg svo, að máli þessu verði eins vel tekið í þessari hv. deild eins og því var tekið í hv.Nd. Legg svo til, að því verði að umr. lokinni vísað til mentmn.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Jeg kann ekki við annað en segja nokkur orð um þessa till., sem inniheldur áskorun til stjórnarinnar um, að hún láti rannsókn fram fara á næsta sumri á vegarstæði milli Siglufjarðar og Haganesvíkur. Það er mikil umferð milli þessara staða, og Fljótin eru eina landsvæðið, sem Siglufjörður hefir samgöngur við landleiðina. Það er því mjög mikilvægt, að samgöngurnar milli þessara hjeraða verði bættar, og það er einlæg ósk íbúanna, að svo verði gert. Jeg veit, að það verður örðugt, en vænti þess, að hæstv. stjórn láti rannsaka þetta þegar á næsta sumri.

Fors. og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson) Það er sjálfsagt að láta slíka rannsókn fara fram, ef það hefir ekki því meiri kostnað í för með sjer. Annars er hitt rjettari leið, að samþykkja þetta með þál. með tveim umr. í báðum deildum, til þess að fá fullnægjandi útgjaldaheimild.

Flm. (Magnús Guðmundsson) Vitaskuld fylgir þessu dálítill kostnaður. En jeg hefi aldrei vitað til þess, að nokkur stjórn hafi neitað að fremja slíka rannsókn, heldur lofað rannsókninni, svo framarlega sem hún gæti, enda hefir hún nógum mönnum á að skipa til þess.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Í gær var samþ. hjer í deildinni frv. til 1. um þinglýsing skjala og aflýsing. Við 2. umr. þess máls var það tekið fram, að borist hefði frá prófessor í lögum við háskólann erindi, þar sem hann kvartaði yfir því, að nógu skýr ákvæði vantaði um, hvaða skjöl þyrfti að þinglýsa og hvaða gildi þinglýsing hefði. Það er mikið verk að búa til frv. um þetta efni. Það er eitthvert örðugasta viðfangsefnið í lögfræðinni, og varla hægt að búast við, að nokkur einn þm. leggi þá vinnu á sig, sem til þess þarf. Því er best að snúa sjer til stjórnarinnar og fela henni að láta fagmenn undirbúa málið. Því miður er sá ráðh. ekki við, sem þetta heyrir undir, en jeg vona, að honum sje ljúft að undirbúa málið.

Ólafur Thors Eftir að frjettin um atkvgr. við 2. umr. þessa máls barst út, hafa að mjer streymt áskoranir hvarvetna að úr Gullbringu- og Kjósarsýslu um að reyna að vernda til hins ítrasta rjett kjördæmisins til að hafa tvo þm. Því hefi jeg leyft mjer að bera fram brtt. á þskj. 173 um það, að Hafnarfjörður hafi einn þingmann og sýslan tvo. Sá jeg mjer ekki annað fært, eftir því sem málinu var komið, en að bera fram þessa till., þó að mjer hinsvegar þyki ilt að stinga upp á því að fjölga þingmönnum. Samt eru ástæður til þess, að jeg get borið þessa till. fram með góðri samvisku. Jafnvel þó að sýslan eigi nú ein að velja þá tvo þingmenn, sem Hafnarfjörður hefir valið með henni áður, þá verða samt svo margir kjósendur að baki hvorum þeirra, - þegar miðað er við alla kjósendur í kjördæminu -, að 14 þm. aðrir hafa færri að baki sjer. 1926 var íbúatalan í Gullbringu- og Kjósarsýslu 4286. Eigi nú sýslan að kjósa tvo þm., verður sú íbúatala, er stendur að hvorum þeirra, álíka og hjá 20–25 öðrum kjördæmakosnum þingmönnum. Jeg ætla mjer að forðast að koma nú fram með ný deiluefni. Þó verð jeg aðeins að minnast á brtt.háttv.þm. Mýr. á þskj. 192. Hann leggur til, að sýslan haldi tveim þm., en henni sje þá jafnframt skift í einmenningskjördæmi. Jeg vil lýsa yfir því, að jeg ætla að svo stöddu að greiða atkv. á móti þessari till., aðeins til að ganga úr skugga um, hvort sýslubúar óski þessarar breytingar, sem jeg nú einna helst tel líklegt. Og er því líklegt, að jeg muni fylgja honum í því að flytja frv. sama efnis á næsta þingi. Getur af þessu engin hætta stafað, af því að kosningar eru nú nýlega um garð gengnar og eiga ekki, að öllu forfallalausu, að fara fram aftur fyr en 1931. Er því nægur tími til að grenslast eftir vilja kjósenda um þetta efni.

Bernharð Stefánsson Jeg hefi borið fram 2 brtt. á þskj. 191, en háttv. deild hefir nú neitað um, að seinni brtt., sem er við fyrirsögn frv. sjálfs, fái að koma til atkv. Áður á þessu þingi, og einnig á fyrri þingum, hefi jeg gert grein fyrir þeirri skoðun minni, að þeir 2 kaupstaðir, sem ekki hafa sjerstaka þingmenn, eigi nokkra sanngirniskröfu til að verða sjerstök kjördæmi, eins og aðrir kaupstaðir landsins eru. En úr því að deildin vildi ekki leyfa atkvgr. um brtt. við fyrirsögn frv., sje jeg enga ástæðu til að fjölyrða um þetta. Þó að brtt. mín við brtt. á þskj. 173 megi koma til atkv., getur hún ekki átt við lengur, fyrst frv. á að heita frv. um skifting Gullbringu- og Kjósarsýslu, og annað ekki. Jeg held því, að hæstv. forseti sje neyddur til að vísa henni frá. Og með því að jeg sje hug hv. deildar til þessa máls, tek jeg till. aftur. En það verð jeg að segja að lokum, að betur hefði jeg unnað öðrum mönnum sæmdar af því þrekvirki, að neita um lítilsháttar afbrigði frá þingsköpum, en þeim, sem til þess urðu.

Magnús Jónsson Upp á síðkastið eru farnir að gerast heldur einkennilegir atburðir hjer í deildinni. Menn muna, að við 2. umr. þessa máls upplýstist það frá jafnaðarmönnum, að alt tal þeirra um að bæta úr órjetti Hafnfirðinga var í þeim tilgangi gert að útvega flokknum eitt þingsæti. En nú, þegar boðið er að bæta enn meir úr þeim órjetti, sem þeir hafa liðið vegna kjördæmaskipunarinnar, standa þeir allir saman og neita till. að komast að. Og þar sem þetta er 3. umr., er útilokað, að hægt verði að bæta úr þeirri skák. En þetta er samskonar yfirdrepskapur sem að látast vilja skifta G.-K. í tvö kjördæmi vegna órjettlætis, sem jafnaðarmenn bíði við núverandi fyrirkomulag. Tilgangurinn er sá einn að svifta Íhaldsflokkinn atkvæði. En það er fleira, sem er einkennilegt. samflokksmenn flm.till. neita henni að komast til atkvæða, sem er hin mesta óvirðing. Og maður getur ekki varist þeirri hugsun, þegar svona frjálsmannlega er boðið, að láta jafnaðarmenn fá þm. fyrir Siglufjörð, að verið sje að bjarga málinu með því að útiloka till.

Flm. (Magnús Torfason) Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv. við þessa umr. Get að mestu látið nægja að vísa til greinargerðarinnar. Eins og sjá má af greinargerðinni, hefir Strandarkirkju safnast talsvert fje á síðustu árum, og var sjóður hennar yfir 40 þús. kr. við síðustu áramót. En eins og menn líka vita, stendur kirkjan á sandi langt frá öllum mannabústöðum, og þykir það ekki hæfa. Á þinginu 1926 flutti jeg tillögu um það, að græða upp þennan sand, en sú till. var feld og því borið við, að kirkjan væri svo vel fjáð, að hún gæti sjálf staðið straum af því að græða landið í kringum hana. Samkvæmt þeirri bendingu sneri jeg mjer til sandgræðslustjóra og stjórnar Búnaðarfjelags Íslands, og liggur nú fyrir erindi frá báðum þeim aðiljum. Leggja þeir til, að landið verði grætt upp, en eru að því leyti sama sinnis og 1926, að þeir álíta, að Strandarkirkja eigi eðlilega sjálf að leggja fje af mörkum til þess. En nú er það svo, að Strandarkirkja á ekki landið sjálf, en ef hún ætti að leggja fje af mörkum til græðslunnar, þá er það ekki nema eðlilegt, að hún eignist landið í kring, það sem grætt yrði. Lengra var ekki hugsað að ganga í fyrstu. Strendur finna mjög til þess, að þeir sjeu einangraðir, einkum síðan þeir mistu prest sinn, er Selvogssókn var lögð undir Arnarbæli. En þaðan er 6–7 tíma leið út í Selvog og ilt að komast að vetrarlagi, svo að þess vegna fá þeir strendur ekki nema 2–3 þjónustur á vetri hverjum. Ennfremur er prestur í Arnarbæli nú tekinn að eldast, og þótt hann sje, sem kunnugt er, hinn mesti dugnaðarmaður, þá er hann nú farinn að verða miður fær til erfiðra ferðalaga. Alt þetta hefir orðið til þess, að það hefir orðið að ráði með góðum mönnum þar eystra að gera tilraun til þess að kippa þessu í lag, þannig að Strandarkirkja fái landið til eignar og sjerstakan kirkjuprest. Þar yrði þá eina sveitaprestakallið á landinu, sem hefði sjerstakan kirkjuprest, og teldi jeg það mjög vel til fallið, að sú kirkja, sem á svo merkilega sögu sem Strandarkirkja, yrði til þess fyrst að verða sjerstök kirkja með sjerstökum rjettindum, sem lifði einungis á sjálfri sjer og væri sjálfri sjer nóg, eins og var til forna. Þetta mál er dálítið tvískift, og veit annarsvegar að landbúnaðarmálum, en hinsvegar að kirkjumálum. Þar sem málið er fyrst og fremst landbúnaðarmál, er eðlilegt, að það fari til landbn., og vil jeg leggja til, að svo verði að umr. lokinni, og það því fremur, sem þetta mál er miklu merkilegra og víðtækara en menn munu geta gert sjer ljóst í fljótu bragði. Á því svæði, sem frv. getur um, var áður ágætis land. Þessa fyrstu tilraun þarf að gera bæði til þess að sýna mönnum þar, hvern árangur sandgræðsla getur borið, og til þess að kenna þeim, hvernig þeir eigi að fara að við sandgræðslu. Nú vill svo heppilega til, að í vor flytur merkisbóndi með uppkomnum sonum sínum á stærstu jörðina þar í nágrenni kirkjunnar, og má búast við, að þeir kraftar yrðu notaðir einmitt til þess að koma græðslutilraununum á rekspöl. En þetta mál snertir ekki aðeins landbúnaðinn, heldur hefir það einnig, þótt merkilegt megi virðast í fyrstu, afarmikla þýðingu fyrir sjávarútveginn. En sú er ástæða til þess, að með þurkum fýkur allur sandur ofan af landinu og út á sjó, svo að fiskur legst frá ströndunum, og oft svo, að menn verða þar ekki fiskjar varir í 2–3 daga eftir sandfok, þótt áður væri þar nógur. Það er því ekki ofsögum sagt, að þetta mál er þýðingarmikið sjávarútvegsmál. Og það er ekki aðeins mín skoðun, heldur einnig skoðun fjölda manna þar eystra og margra merkra útgerðarmanna, að það þyrfti að gera miklu meira en gert hefir verið til þess að teppa þetta sandfok, af því að það mundi hafa stórkostlega þýðingu fyrir sjávarútveginn, ef tækist að verja Selvogsbanka fyrir því. Þetta vil jeg biðja menn að athuga vel í þessu máli. Sje jeg svo ekki ástæðu til að tala frekar fyrir þessu máli nú, en mælist til þess, að því verði vísað til 2. umr. og landbn.

Magnús Jónsson Þetta mál kom svo snögglega til umr., að jeg er ekki allskostar við því búinn að taka til máls í því, með því að jeg hjelt, að jeg mundi hafa lengri tíma til stefnu, og líka af því, að jeg bjóst við, að hæstv. dómsmálaráðherra, sem líka er kirkjumálaráðh., mundi fyrst óska að láta í ljós álit sitt á því. En hann er sennilega bundinn við umr. í háttv.Ed. sem stendur. Jeg er nú ekki svo mikill lögfræðingur, að jeg treysti mjer til að dæma um þetta mál til fullnustu, En mjer sýnist ýmislegt við þetta frv. vera talsvert athugavert og ástæða til þess fyrir landbn., sem væntanlega fær það til meðferðar, að athuga hitt og þetta í sambandi við frv. 1. gr. frv., sem líka er aðalatriðið í þessu frv., kveður svo á, að taka skuli fje úr sjóði Strandarkirkju. Jeg er ekki viss um, hvort þetta er hægt. Hvers eign er kirkjan? Hún er í vörslum safnaðarins, og jeg tel það því mjög vafasamt, hvort Alþ. getur tekið peninga hennar og ráðstafað þeim eftir sinni vild. Þetta þarf að athuga, því að það er skýlaust stjórnarskrárbrot að taka eignir manna og ráðstafa þeim með lögum. Það þarf að vita með vissu, í hvers eign landið er, áður en því verður ráðstafað. Því að þótt það sje nú sandauðn og eignarrjettur á því lítils virði, þá getur hann þó orðið nokkurs virði, ef landið yrði grætt. Þá er mjer ekki vel ljóst, hvernig það má verða, sem gert er ráð fyrir í frv., að teknar sjeu 10 þús. kr. í einu og síðan 1000 kr. á ári úr sjóðnum til viðhalds og græðslu, og samt ákveðið að ala prest á fje kirkjunnar. Mjer skilst, að það muni líða langur tími áður en til þess geti komið. Ennfremur sýnist mjer varhugavert að setja fje þessarar einu kirkju undir aðra umsjón en önnur kirknafje heyra undir. Jeg hefði haldið, að sú umsjón væri ákveðin með lögum um almennan kirknasjóð, en í þann sjóð á að renna það fje, sem kirkjum áskotnast umfram þarfir þeirra. Undan þeirri umsjón virðist nú eiga að taka fje þessarar einu kirkju og ráðstafa því á annan hátt. Það er að vísu sagt í greinargerð þessa frv., að íbúarnir þarna í kringum kirkjuna hafi samþykt stuðning við þetta mál. Mjer skilst, að það verði að koma miklu nánari greinargerð frá þeim og þeir eigi að gera þessar ráðstafanir, en ekki Alþingi. Sem sagt bjóst jeg ekki við þessu máli svo fljótt, svo að jeg læt mjer nægja að þessu sinni að benda landbn. á, að þörf er á að athuga vel ýms atriði frv. Og auðvitað mega hv.þm. ekki gleyma því, við hvern þeir eiga hjer, að það er Strandarkirkja sjálf, sem sagt er, að kunni að borga fyrir sig, hvort sem henni er gert betur eða ver. Reyndar er þetta sagt að nokkru leyti í spaugi, en jeg veit ekki, hvort það er svo mjög úr vegi að biðja nefndina að athuga líka þá hlið málsins.

Flm. (Magnús Torfason) Út af ummælum hv. 1. þm. Reykv, verð jeg að svar a honum nokkrum orðum. Jeg bjóst við, að hv.þm. mundi tala af heldur meiri hlýju til þessa máls en hann gerði. Jeg hefði haldið, að honum mundi þykja sjerstaklega vænt um það, að þessi kirkja fengi sjerstakan prest og grætt yrði landið í kringum hana. Jeg get ekki sagt um hug kirkjunnar í því efni og býst ekki við, að hann muni geta það, enda er það líklega erfitt. En jeg veit ekki nema það kunni að vera til rök fyrir því óbeint, að kirkjan óski þess, að landið verði grætt. Að minsta kosti er það víst, að öllum þeim mönnum, sem stutt hafa þetta mál, hefir farnast vel. Og það er alveg eins og kirkjan hafi lagt blessun sína yfir þær tilraunir, sem gerðar hafa verið til græðslu í hinu forna landi hennar. Það hefir verið haldinn safnaðarfundur um þetta mál, og var þar samþykt einum rómi að styðja það; er það mjög mikið áhugamál allra sóknarmanna, og alveg víst, að þar er ekki einn maður á móti. Og jeg held, að vilji sóknarmanna geti ekki komið greinilegar fram en á þeim safnaðarfundi. Hvað það atriði snertir, hver væri eigandi landsins, þá skal jeg upplýsa það, að jeg hefi spurt herra biskupinn um það, og hann svarað, að ríkið eigi það; svo að þar er við sjálfa okkur að eiga. Þá var hv. 1. þm. Reykv. hræddur um, að ef teknar væru 10 þús. kr. úr sjóði kirkjunnar, þá mundi langur tími líða þangað til kirkjan gæti fengið sjerstakan prest. Jeg er nú ekki viss um það. Samskotin eru altaf að aukast. Útlendingum, sem heita á Strandarkirkju, er altaf að fjölga. Hún er að verða fræg erlendis eins og hjer, eins og sjá hefir mátt af blöðunum. Svo að það er ekki víst, að það líði mörg ár til þess að kirkjan geti fengið prest, ef hún fengi löndin aftur. Það þarf ekki vexti af stærri upphæð en 50 þús. kr. til þess að svo geti orðið. Þá þótti hv.þm. óviðkunnanlegt, að þessi kirkja væri tekin undan reglunum um alm. kirkjusjóð og sjerstakar reglur settar um sjóð hennar. Þessu er því að svara, að þessi kirkja hefir nokkra sjerstöðu meðal kirkna landsins. Mjer vitanlega hefir ekki runnið annað eins fje til neinnar kirkju á landinu eins og til Strandarkirkju. Og engin önnur kirkja á landinu hefir von um að geta kostað prest sinn af eigin ramleik. Hv. 1. þm. Reykv. þótti eigi viðeigandi að setja reglur um þetta. En um það er ekkert tekið fram, hversu víðtækar þessar reglur eigi að vera. Það getur vel verið, að biskupi og dómsmrh. komi saman um að láta alt vera eins og það er fyrst um sinn. Getur vel verið, að settar verði nýjar reglur, þegar til framkvæmda kemur, Frv. fer einungis fram á heimild. Það er ekkert undur, þó að söfnuður, sem ekki telur nema 100 menn, hafi ekki mönnum á að skipa til að stýra öllum sínum kirkjufjám, þegar þau eru eins mikil og hjer. En mörg eru dæmi þess, að fje týnist og hefir týnst, af því að ekki var fylgt nógu ströngum reglum um stjórn þess. Hv. þm. sagði, að Strandarkirkja mundi borga fyrir sig, ef ætti að beita hana órjettlæti. En jeg er viss um, að hún mun borga þeim mönnum vel, sem þetta mál styðja. Og því til stuðnings skal jeg geta þess, að þegar jeg var á ferðinni í vetur til þess að undirbúa þá till., sem nú er fram komin, fjekk jeg ávalt besta veður, og var þetta þó í miðjum jólafösturosunum fyrir jólin.

Magnús Jónsson Það er misskilningur, að jeg sje á móti því, að einhverju af fje Strandarkirkju verði varið til þess að græða upp sandinn. Hugmyndin er falleg og rjett að verja fje til þess að framkvæma hana á sínum tíma. Jeg vildi aðeins vekja athygli á ýmsu, sem athugavert kynni að vera í þessu máli, t. d. að hve miklu leyti Alþingi hefir rjett til að ráðstafa fje kirkna. Jeg veit ekki með vissu, hve mikið einstaklingseignarhald, ef svo mætti að orði kveða, Strandarkirkja hefir á því fje, sem hjer er um að ræða. Hv. flm. segir, að sóknarnefndin hafi verið með því að verja fje kirkjunnar á þennan þátt. Nefnd sú, sem væntanlega fjallar um málið, fær sjálfsagt öll plögg þess til meðferðar, þar á meðal álit biskups og forráðamanna kirkjunnar, og verður að rannsaka þau vandlega. Það mundi gleðja mig, ef þetta mál fengi heppilega lausn. Og eigi er það mjer síður ánægjuefni, að kirkjan skuli launa hv.flm. fyrirhöfn sína með góðu veðri. En þess ber að minnast, að öllum þeim, sem ætlað hafa að vinna kirkjunni tjón, hefir hún launað grimmilega, svo að þeir hafa jafnvel látið líf, æru og efni - og það þótt í hlut hafi átt stiftamtmaður, biskup, prófastur og prestur. Jeg skal ekki bera á móti því, að kirkjan geti launað prest sinn. En jeg vil leyfa mjer að benda á orð hv.flm. sjálfra í greinargerð frv., að „svo dýran guðsdóm ber víslega að byggja með hinni mestu prýði, eftir því sem gerist hjer á landi, og þarf til þess ófa fje“. Vil jeg benda á, að ekki mega menn gerast mjög djarftækir til kirkjusjóðsins, ef nægilegt fje á að vera fyrir hendi til þess að reisa það veglega guðshús, sem verið er að tala um. Jeg vil nú láta rannsaka vel, hvort þörf er á að setja lög um fje kirkjunnar og að hve miklu leyti Alþingi er heimilt að ráðstafa því.

Flm. (Magnús Torfason) Jeg veit ekki betur en að kirkjueignir hafi verið lagðar undir ríkið með einföldum lögum. Og yfirleitt hafa söfnuðirnir ekki meira vald yfir kirkjufjám en að hægt sje að taka það af þeim með lögum. Og síst er nokkuð því til fyrirstöðu, þegar það er áhugamál safnaðarmanna sjálfra. Um kirkjuna á Strönd er það að segja, að henni hefir verið prýðilega vel haldið við. Getur hún sjálfsagt staðið 20–30 ár ennþá. Það var vakið máls á því fyrir nokkrum árum, að stöpullinn væri ljelegur. Samt lak hann ekki, og það er þó einn aðalkostur. Það var þó talað um að byggja hann upp, en safnaðarmenn vildu það ekki. Þeir vildu ekki byggja neitt, fyr en hægt yrði að byggja vandlega. Um sandgræðsluna vil jeg fyrst geta þess í sambandi við það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að stiftamtmaður, prófastur og prestur hefðu nærri mist líf og æru, að það var einmitt af því, að þeir ætluðu að flytja kirkjuna burt. Þeir ætluðu að taka hana upp af sandinum, þar sem hún stendur, og færa hana til. En með frv. er einmitt verið að hlynna að því, að hún geti verið kyr á sandinum. Til þess þarf að græða upp sandinn. Og það þarf að hlaða sjógarð til þess að verja landið. Söfnuðurinn vill með engu móti, að hún sje flutt burt, enda hefir hún verið heilladrjúg þar, sem hún nú er. Fyrir framan kirkjuna er innsigling inn úr Skerjunum. Og hún er víst sjálf eitt af innsiglingarmerkjunum. Og af því m. a. má ekki færa hana til. Sú ráðstöfun, sem frv. fer fram á, verður ekki gerð án laga. Jeg hefi nú verið að baxa við það í 2 ár, að það gæti orðið, en árangurslaust. Og menn hafa ekki viljað, að ríkið gerði þetta á eiginn kostnað. Það er heldur ekki meira, þó að Strandarkirkja leggi fram fje til að græða upp land, heldur en að kirkjur kaupi land.