Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Árni Jónsson: Ég ætla að leyfa mér að segja nokkur orð um þær brtt., sem ég flyt hér á þskj. 494 og 460; að tveimur er ég fyrri flm., en þriðju till. flyt ég ásamt tveim öðrum þm. Það er þá fyrst brtt. á þskj. 494, sem er um á00 kr. ritlaun handa Guðfinnu Þorsteinsdóttur, er gefið hefir út kvæðabók undir nafninu „Erla“. Það er nú ákaflega mikið gefið út af kvæðabókum um þessar mundir, og ég býst við, að fleiri en ég verði oft fyrir vonbrigðum, þegar slíkar bækur koma fyrir sjónir manna, en svo var ekki með þessa bók, heldur þvert á móti. Ég - sem þekki ofurlítið til um hagi þessarar konu - varð satt að segja alveg undrandi yfir því, hvað bókin var góð, snjöll og skáldleg, hagmælskan mikil og hugmyndaflugið auðugt. - Þessi kona, sem hér á hlut að máli, er fátæk barnakona, gift einyrkja í Vopnafirði. Ég hygg, að hún sé 10 barna móðir, og þarf því ekki að lýsa því, hvílíkum önnum slík kona er hlaðin og áhyggjum hún á við að búa í lífsbaráttu sinni. Þess vegna mátti búast við því, að ekki væri um dýrgripi að ræða frá hendi slíkrar konu, sem frá almennu sjónarmiði vissulega hefir ekki mikil skilyrði til þess að skapa listaverk. Hún hefir í þessari bók sjálf lýst högum sínum ofurlítið. Það hefðu verið ákaflega góð meðmæli með þessari bók, ef maður vildi eyða tíma þingsins til þess að lesa upp nokkur kvæði úr henni, og ég skal ábyrgjast, að það hefðu verið beztu meðmælin, sem ég hefði getað borið fram með þessari till. En ég ætla nú samt ekki að eyða tíma þingsins í það, vegna þess að mér er kunnugt um, að þessi bók er í höndum margra hv. þm., og þeir geta því af eigin reynd kynnt sér hana. Ég ætla þó aðeins að lesa upp úr tveimur smákvæðum. Hið fyrra heitir „Höll og hreysi“: Inni logar lampatýra í lágum ranni. Lýsa striti' og örbirgð inni illa vistleg húsakynni. Baðstofan er átta álna, örmjó kytra. Þar er miðstöð allra anna; einnig býr þar tugur manna. Út um gluggann oft ég stari annars hugar. Hreysið lága hverfur sýnum. Höll þar birtist sjónum mínum. Hitt kvæðið, er ég vildi lesa upp fáein erindi úr, heitir „við hliðið“: Nú leyst hafði dauðinn öll líkamans bönd, og liðin var sálin til hæða, en þrátt fyrir kviðann, sem þjakaði önd, hún þráði við skiptin að græða. Hún staðnæmdist utan við harðlokuð hlið og hugsar með skelfingu' um Pétur, sem stendur þar allsherjar-vigtina við og vegur hvern syndara og metur. Hún vissi ekki raunar hvað reikningnum leið, sem ritaður geymdist á hæðum, en hórsekra galopið helviti beið; það heyrði' hún af mannanna ræðum. Hún gekk þess ei dulin, að dæmd var hún hart í dómstólum þeirra á jörðu. Þótt brytu þeir sjálfir svo mikið og margt, það mildaði ei dómana hörðu. Hún drepur með varúð á himinsins hlið og hneigir sig djúpt fyrir Pétri og reynir að hugga sig vonina við, að verði hann mönnunum betri, en postulinn kveðjunni tæplega tók, er til hans hún augunum renndi; hann fletti í sífellu blekugri bók með bleikri og skininni hendi. - Ég ætla nú ekki að lesa meira, þótt úr miklu sé að velja, því að í þessari bók mætti benda á mörg kvæði, sem standast samanburð við kvæði þeirra manna, er talin eru í þjóðskáldaröð. Hagmælskan í ferskeytlunum t. d. er svo mikil, að menn eins og Jón Bergmann og Örn Arnarson gætu verið fullsæmdir af. - Eg tel rétt að geta þess, að þótt þessi kona hafi lítið látið á sér bera, þá hefir hún þegar vakið á sér svo mikla athygli, að menningarsjóður hefir veitt henni 500 kr. styrk. Það er mjög þakkarvert, því að í því felst viðurkenning á því, að hér sé ekki um alvanalegt verk að ræða, heldur muni það skara nokkuð fram úr. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð öllu fleiri. En mér hefir verið bent á það, að ef til vill væri ekki heppilegt til að byrja með að fara fram á það, að þessi kona verði sett inn á 18. gr., eins og ég hefi gert að till. minni - og ég veit, að verður, þegar fram líða stundir -, heldur 15. gr., og mun ég bera fram skriflega brtt. um þetta. Geri ég mér þá fyllilega vonir um, að þessi lifla brtt. mín nái eindregnu samþykki hér á Alþ. Þá á ég hér aðra brtt. á þskj. 460, Vl, sem er um 1200 kr. - og 1000 kr. til vara - handa Brynjólfi Þorlákssyni söngkennara. Hann er nú mörgum hv. þm. - sérstaklega þeim eldri - að góðu kunnur frá gamalli tíð, því að fyrir 20–30 árum var það einmitt sá maðurinn, sem hélt uppi sönglífi bæjarins. Hann var þá söngstjóri í einu vinsælasta söngfélagi bæjarins, „Kátir piltar“. Og þó að mönnum kunni nú að hafa farið fram að ýmsu leyti í söngteknikinni, ef svo mætti að orði komast, þá hygg ég, að vart hafi heyrzt hér öllu skemmtilegri og hressilegri söngur heldur en hjá þessu félagi, sem óhætt er að fullyrða um, að ekki hafi kafnað undir nafni sinn. Annars var Brynjólfur hér organisti við dómkirkjuna, kennari við barnaskólann, kvennaskólann og menntaskólann, og get ég borið um það af eigin reynd frá minni skólatíð þar, hvílíkan áhuga hann hafði á því að efla og þroska sönglist og sönglíf meðal skólapilta. - Það vill nú svo til, að hér á Alþ. eiga sæti 10–12 menn, sem notið hafa tilsagnar þessa söngkennara, og ég efast ekki um, að þeir muni allir vilja minnast sins góða og gamla söngkennara með þakklæti fyrir þá leiðbeiningu, sem hann hefir gefið þeim í þessari list. Eg hefði gaman af að telja þessa menn upp, og, vil ég fyrst nefna hæstv. forsrh., hv. þm. V.-Ísf., sem er einn af skólabræðrum mínum, hv. þm. Hafnf., hv. 9. landsk., hv. 2. þm. Rang., og ekki má gleyma hv. 3. þm Reykv. og formanni Sjálfstæðisfl., hv. þm. G.-K., eða borgarstjóranum í Reykjavík, sem er kunnur söngmaður; þá má og nefna hv. 6. landsk., og loks síðast, en ekki sízt landlækni, sem var einn af snjöllustu nemendunum. Ég efast ekki um, að allir þessir hv. þm. munu vera á einu máli um það, að Brynjólfur Þorláksson hafi verið hinn ágætasti kennari í sinni grein, og að þeir muni láta hann njóta þess, þegar hann á efri árum sínum sækir um ofurlítinn ellistyrk. - Ég efast ekki um. að ef svo hefði verið komið fyrir 25 árum, að áhugi manna á karlakórssöng hefði verið eins mikill og nú, þá hefði aldrei komið til þess, að hann hefði orðið að flýja land. Það fór svo, að hann fluttist vestur um haf árið 1914, og var í kringum 20 ár í þeirri útlegð. En því fór fjarri, að hann hvikaði frá stefnu og áhugamáli. Hann hefir unnið allra manna mest að því að efla sönglist meðal íslenzka þjóðarbrotsins vestan hafs, og ég hefi séð ummæli þarlendra manna um það, að hann hafi reynzt þar frá þjóðernislegu sjónarmiði einhver okkar bezta stoð. Þá vil ég geta þess, að með umsókn Brynjólfs liggja mjög lofsamleg ummæli og eindregnar áskoranir til Alþ., um að verða við þessari ósk hans, frá 20 söngkennurum og söngsfjórum. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en ég vona, að hv. þm. taki vel undir þessa málaleitun. Að endingu er ég svo ásamt tveimur þm. Reykv. flm. að till. á þskj. 460, IIl, um 5000 kr. handa Íþróttafélagi Reykjavíkur til kaupa á Kolviðarhóli. Ég geri ráð fyrir að aðalflm. till. skýrt nánar frá þessu máli. Ætla ég þess vegna ekki að tala meira um það. Ég geri mér vonir um, að þessar litlu brtt., sem ekki munar mikið um, þó að bætist á fjárl., nái fram að ganga.

*Bjarni Ásgeirsson: Ég á hér tvær brtt. við fjárl. Önnur er á þskj. 425, XXVII, um það að veita Ásgeiri Þ. Ólafssyni dýralækni utanfararstyrk til þess að kynna sér loðdýrasjúkdóma og meðferð á þeim. Þessi brtt. lá fyrir síðasta Alþ., og var þá flutt samkv. beiðni Búnaðarsambands Borgarfjarðar, og var lögð fyrir hv. fjvn. með eindregnum meðmælum frá landbn. Ástæðan til þess, að óskað hefir verið eftir því, að Ásgeir Þ. Ólafsson færi utan til þess að kynna sér meðferð á loðdýrasjúkdómum og lækning á þeim, er sú, að eitt af þeim ráðum, sem upp hafa verið tekin til þess að reyna að byggja upp aftur atvinnurekstur manna, sem á fjárpestarsvæðunum búa, sem a. n. l. hefir hrunið vegna veikinnar og afleiðinga hennar, er það, að menn hafa farið meir og meir að stunda loðdýrarækt. Og þá er öllum hv. þm. ljóst, hversu mikil nauðsyn er á því fyrir íbúa þessara svæða, að maður með sérþekkingu á loðdýrasjúkdómum og meðferð þeirra geti veitt þessum mönnum aðstoð sína. Þetta verður sérstaklega aðkallandi, ef loðdýraræktin gæti að einhverju leyti byggt upp aftur það, sem hrunið hefir af atvinnumöguleikum manna á þessum svæðum, og er þá öllum hv. þm. ljóst, að hér er ekki kostað of miklu til þess, að loðdýrastofninn falli ekki eins og sauðfjárbústofn manna á þessum svæðum hefir fallið, þó að bændur á þessum svæðum geti fengið að njóta þess að hafa dýralækni með sérþekkingu á loðdýrasjúkdómum og meðferð þeirra. Þessi till. náði samt ekki fram að ganga á síðasta þingi. Ég bar þetta fram í upphafi þess og það lá fyrir hv. fjvn. Á fjárl. fyrir árið 1939 var svo öðrum manni veittur utanfararstyrkur í þessu skyni. Nú skal ég ekkert um það fullyrða, hvort þörf er á að veita þeim manni þann styrk. En ég fullyrði, að það er a. m. k. jafnmikil þörf að veita þessum manni þennan styrk í þessu skyni. Þessi dýralæknir er orðinn 11 ára gamall í starfinu. Og dýralæknum er nauðsynlegt að fylgjast með því, sem gerist í þeirra fræðigrein, rannsóknum og uppgötvunum og öðru. Þar við bætist, að dýralæknir sá, sem ég flyt brtt. um, að fái utanfararstyrk, er einmilt á því svæði, þar sem loðdýrarækt hefir verið mest undanfarin ár og a. n. l. fyrir tilstuðlun hins opinbera. En hún er aftur á móti mjög skammt á veg komin austanlands, þar sem sá dýralæknir situr, sem nú hefir hlotið náð fyrir augum hæstv. fjmrh. Það er kunnugt, hvernig litið hefir verið á dýralækna sem slíka af mörgum hér á landi. Það hefir verið sagt, að lítið gagn væri að starfi þeirra, að því leyti að bændur væru lítið betur settir með að hafa þá, þó að veiktist skepna hjá þeim, fyrir það hve dýrt og erfitt væri að sækja þá, og líka hitt, að bústofn okkar væri svo lítils virði, að í mörgum tilfellum borgaði það sig betur að slátra húsdýrinu heldur en að sækja dýralækni. Það kann að vera nokkuð satt í þessu. En málið horfir allt öðruvísi við að þessu leyti, þegar um loðdýrin er að ræða, því að þar er hver einstaklingur svo dýrmætur, að það verður að leita allra ráða til þess, að enginn þeirra veikist eða drepist. Þess vegna vil ég segja það, að ef dýralæknar hafa ekki átt tilverurétt hér á landi, þá eru þeir algerlega búnir að fá hann með aukningu loðdýraræktarinnar, því að þar verður að nota meiri þekkingu, til þess að sá dýri bústofn, sem loðdýrin eru, ekki hrynji niður. - Ég bar fram þessa brtt. á þskj. 425, eftir að aðalbrtt. hv. fjvn. voru komnar fram, vegna þess, að það er nú svo, að þessi styrkur var ekki á því plaggi. Þetta mun hafa verið af vangá hjá hv. fjvn., því að á þessu sama þskj. kemur till. frá fjvn. um, að þessi maður fái 1000 kr. styrk. Ég sá þó ekki ástæðu til að taka mína brtt. aftur, því að ef utanför þessa manns á að verða að nokkru liði, þá þarf hann að fara bæði til Noregs og Þýzkalands til að kynna sér allt, sem lýtur að því, sem hann þarf að kynna sér um loðdýrasjúkdóma og meðferð þeirra, og þá er honum ekki unnt að komast af með styrk til þessara ferða, ef hann verður ekki meiri en 1000 kr. Af því að maðurinn er fátækur, tel ég líklegt, að hann geti ekki notað þennan styrk til utanfarar, nema hann verði hækkaður upp í 1500 kr. Ég vænti þess, að hv. þm. skilji svo nauðsyn þessa héraðs á því, að íbúar þess missi ekki loðdýrastofn sinn í viðbót við allt annað tjón, sem þeir hafa orðið fyrir, að þeir veiti nú þessum manni þennan nauðsynlega styrk. Hin brtt. mín er á þskj. 444, um flóabátaferðir. Undanfarin ár hefir sá bátur, sem ég hér geri brtt. um styrk til, verið í nál. samvinnun. samgöngumála kallaður Mýrabáturinn. Hann hefir notið styrks til flutninga á milli Mýra vestanverðra annarsvegar og Reykjavíkur, Akraness og Borgarness hinsvegar. Maður hefir verið fenginn héðan úr Reykjavík til þess að halda uppi þessum flutningum. En nú treystir hann sér ekki til að halda ferðunum uppi fyrir svona lítinn styrk. Margir hafa farið fram á, að ég færi fram á styrk til þess, að hægt væri að halda uppi þessum ferðum og að fá hann hækkaðan. Ég taldi ekki unnt að fá styrkinn hækkaðan. En hitt kom mér mjög á óvart, þegar samgmn., án þess að kynna sér málið með viðtali við mig, hefir farið fram á, að styrkurinn lækkaði í stað þess að hann ætti að hækka. Þessi lækkun, sem hv. samgmn. gerir ráð fyrir, er 100 kr. Það búa milli 20 og 30 bændur þarna á ströndinni. Og allir, sem eitthvað hafa kynnt sér landshætti hér á landi, vita, að það geta varla verið örðugri samgöngur til á landinu heldur en eru til og frá þessari strönd landleiðina á vorin og haustin, því að Mýrarnar eru mjög illar yfirferðar. Allir þessir bændur, 20 til 30, sem búa þarna með ströndinni, hafa notað þennan bát til þess að koma frá sér og ná til sín þungavörum haust og vor. Það yrði því ákaflega mikill hnekkir þessum bændum, ef þessi styrkur lækkaði, eins og samgmn. fer fram á, og þeir fyrir það yrðu af þessum styrk til þessara flutninga. Þegar ég sá, að hv. samgmn. lagði til, að þessi styrkur lækkaði, sá ég mér ekki annað fært en að gera till. um, að hann yrði hækkaður nokkuð. Samgmn. lagði til, að styrkur þessi yrði lækkaður niður í 400 kr., úr 500 kr. En ég geri till. um, að hann verði hækkaður upp í 800 kr., en til vara, að hann verði hækkaður upp í 600 kr. Verði varatill. samþ., þá nemur hækkunin aðeins 100 kr., frá því sem verið hefir. - Ég vil vona, að hæstv. Alþ. líti með sanngirni á þetta mál og veiti hér umtalaða hækkun á þessum styrk, sem er svo nauðsynlegur bændum á þessu svæði og þeir hafa haft að undanförnu. Hér er á þskj. 460, VIII, brtt. frá hv. þm. Vestm., sem hljóðar um það, að ríkisstjórninni sé heimilt að endurgreiða á árunum 1938 og 1939 helming aðflutningsgjalda og álagningar grænmetisverzlunar ríkisins á útsæðiskartöflum, og að endurgreiðslan fari fram fyrir milligöngu bæjar- og sveitarstjórna, undir eftirliti Búnaðarfélags Íslands. Ég er alveg samþykkur hv. þm. Vestm. um, að þess sé mikil þörf, að endurgreiddur verði þessi hluti, sem þarna er um að ræða. Það hefir hvað eftir annað komið í ljós á síðustu árum, að mikið vantar til þess, að landsmenn framleiði nægilega mikið af kartöflum til þess, að ekki þurfi að flytja inn kartöflur frá útlöndum, fyrir utan þá stórkostlegu neyzluaukningu á kartöflum, sem mætti koma á hér á landi, ef nægilega mikið væri framleitt af þeim í landinu. Þess vegna verður á einn eða annan hátt að styrkja það, að garðrækt, og þá sérstaklega kartöfluframleiðsla, geti aukizt í landinu. Nú leggja landbn. Alþ. til, samkvæmt jarðræktarl. að nokkur aukastyrkur verði veittur til aukningar garðræktarframkvæmda á fjárpestarsvæðinu. Þetta gerir n. fyrst og fremst vegna þeirrar nauðsynjar, sem er á því að auka kartöfluræktina í landinu, en líka vegna þess, að þau héruð, sem fjárpestin geisaði um, eru mjög vel fallin til kartöfluræktar. Ef kartöflurækt ekki eykst, verður að leita til útlanda með kaup á útsæðiskartöflum. Þess vegna er ég sammála hv. þm. Vestm. um, að það beri að ívilna mönnum um slík útsæðiskaup. Hinsvegar er ég honum ekki sammála um það, að bezta fyrirkomulagið á þessum endurgreiðslum sé eins og hann vill hafa það, „endurgreiðslan fari fram fyrir milligöngu bæjar- og sveitarstjórna, undir eftirliti Búnaðarfélags Íslands“. Ég býst við, að það mundi valda mikilli fyrirhöfn og miklum skýrslugerðum, og það alveg að óþörfu, að ganga fyrir hvers manns dyr, þar sem kartöflur eru ræktaðar, til þess að fá upp hjá mönnum, hve mikið þeir hafa notað af útlendu útsæði. Hitt er miklu einfaldara, að láta þetta fara fram gegnum grænmetisverzlun ríkisins, því að henni er kunnugt um það, hve mikið er flutt inn af útsæðiskartöflum. Þess vegna ber ég fram brtt. um, að grænmetisverzlun ríkisins annist þessa milligöngu, sem fram á er farið í till. hv. þm. Vestm. Þá ætla ég ekki að hafa fleiri orð um þessar brtt. Ég býst við, að hér komi fram enn ein brtt. við fjárl., sem ég leggi fram, ásamt hv. þm. Borgf. Hún liggur ekki fyrir enn, og ég geri ráð fyrir, að hv. þm. Borgf. tali fyrir henni á sínum tíma.

*Steingrímur Steinþórsson: Við þm. Skagf. eigum hér tvær smáar brtt., sem ég skal segja örfá orð um. Fyrri till. er á þskj. 444, VIIl, þar sem farið er fram á, að Sigurði Skagfield söngvara verði veittur 1800 kr. styrkur á 15. gr. fjárl. En til vara er farið fram á 1200 kr. Vil ég í sambandi við þessa till. geta þess, að nú mun vera búið að taka alla sambærilega listamenn á þessu sviði inn á fjárl. Í vetur var Eggert Stefánsson samþ., og nú hefir hv. fjvn. gert að till. sinni, að Einar Markan verði tekinn inn á þessa gr. með nokkrum styrk. Þessa menn tel ég sambærilega við Sigurð Skagfield, og tel, að hann standi þeim þó öllu framar sem listamaður. Þess vegna álít ég ranglátt, ef hann væri skilinn eftir, þegar þessir menn hafa verið teknir inn á fjárl. Ég vænti þess því, að ég megi telja það alveg víst, að þingið muni samþ. þessa fjárveiting til Sigurðar Skagfield; ég tel það svo algerlegt réttlætismál, samkvæmt þeirri venju, sem nú er búið að skapa um aðra hliðstæða listamenn á þessu sviði. Skal ég því ekki hafa fleiri orð um þessa brtt. Hin brtt. er á sama þskj., 1, og er við brtt. hv. fjvn. á þskj. 400, og er um það, að þar er lagt til, að sá styrkur, sem Guðmundur Andrésson hefir til dýralækninga í Skagafirði, verði hækkaður úr 400 kr. upp í 700 kr. Guðmundur þessi Andrésson hefir haft til þessa 700 kr. styrk. En ríkisstjórnin mun við undirbúning fjárlagafrv. síðast hafa fellt niður alla þessa skottudýralækna, þ. a. s. þessa ólærðu dýralækna úti um land, sem hafa fengizt við dýralækningar. Nú er Guðmundur Andrésson sá eini þeirra, sem lækkað hefir á till. fjvn., frá því sem verið hefir um þessa styrki. Þetta finnst mér ósanngjarnt, og furðulegast virðist mér þetta fyrir þá sök, að ég tel, að Guðmundur Andrésson sé sá eini af þessum skottudýralæknum, sem ætti nokkurn rétt á að fá stuðning til dýralækninga. Hann hefir um skeið verið aðstoðardýralæknir hjá tveimur af dýralæknum þessa lands, og hann hefir fengið meðmæli frá þeim báðum, auk þess sem hann er fyrir þetta hneigður. Ég verð því að álíta, að það hafi verið af vangá hjá hv. fjvn., að hún hefir gert till. um að lækka þennan eina mann af öllum þeim, sem hún tók upp viðvíkjandi styrk til dýralækninga. Viljum við eiginlega með þessu leiðrétta þessi mistök hv. fjvn. Því að ég get ekki séð neina skynsamlega ástæðu, sem mælir með því, að taka hjá þessum eina manni af þessum styrk með því að lækka við hann, frá því sem áður var. Um hitt má svo hinsvegar deila, hvort það sé yfirleitt rétt að styrkja menn hingað og þangað um land til þess að stunda dýralækningar, án þess Alþ. hafi nokkra möguleika til þess að dæma um, hvort mennirnir eru færir um þetta eða ekki Ég hefði út af fyrir sig getað fallizt á, að allir þessir styrkir hefðu verið felldir niður. Ef svo hefði verið gert, ætlaði ég ekki að gera kröfu um styrk handa Guðmundi Andréssyni fremur en öðrum til þess að stunda dýralækningar. En úr því hv. fjvn. tekur þessa styrki upp aftur, þá gerðum við kröfu um það, að Guðmundur, sem mun standa fremst af þessum ólærðu mönnum um dýralækningar, verði ekki lækkaður, frá því sem var, um þennan styrk. Fleiri brtt. við fjárlagafrv. á ég ekki við þessa umr. og mun heldur ekki fara að tala um brtt. annara hv. þm. né um fjárl. að öðru leyti, þó að það væri kannske ástæða til þess.

*Pétur Ottesen: Ég á hér tvær brtt., sem ég er einn flm. að, á þeim þskj., sem fram eru komin, og auk þess er ég á einni brtt. hér enn, sem hv. þm. Vestm. er flm. að, og hefir hann þegar gert grein fyrir þeirri brtt. Get ég því látið niður falla að minnast á hana. Af þeim brtt., sem ég vildi minnast á hér, vil ég fyrst drepa á till. á þskj. 444, I, snertandi flóabátaferðir, þar sem farið er fram á, að styrkurinn til Akranessbátsins verði hækkaður um 500 kr. Ég hefi áður gert grein fyrir þörfinni á því, að þessar ferðir nytu nokkru meiri styrks heldur en þær gera nú, með tilliti til þess, að þarna er um mjög langan tíma ársins ekki um að ræða daglegar ferðir. En án þess að svo sé, geta ekki bændurnir á svæðinu utan Skarðsheiðar, eða í ytri hreppum Borgarfjarðarsýslu, notað þann mjólkurmarkað, sem þeir hafa hér í Reykjavík, því að yfir vor-, sumar- og haustmánuðina mundu þeir ekki geta komið mjólkinni í söluhæfu ástandi á markaðinn, nema með því að geta komið henni daglega. Og það er með tilliti til þess, sem farið er fram á, að þessi litli fjárstyrkur verði veittur, sem tekið er fram í brtt., að eigi að ganga til Akranessbáts. Hin brtt., sem er á þskj. 425, XXXV, við 22. gr., er um heimild fyrir ríkisstjórnina til þess að ábyrgjast fyrir hönd ríkissjóðs fyrir Ytri Akraneshrepp allt að 240 þús. kr. lán til vatnsveitu á Akranesi, þó ekki yfir 80% af stofnkostnaði veitunnar, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstjórnin metur gildar. Að ábyrgjast ekki nema þennan hluta kostnaðarverðs fyrirtækisins er regla, sem fylgt hefir verið að undanförnu. í sumum tilfellum a.m.k., um slíkar ábyrgðir. Ég þarf ekki að lýsa því hér, hver nauðsyn er á því fyrir Akranes að fá vatnsveitu, bæði með tilliti til vatnsnotkunarþarfar í kauptúninu sjálfu, og líka með tilliti til þess, að síðan hafnarbætur komu á Akranes, hefir siglingum fjölgað þangað mjög, og þess vegna er líka, með tilliti til þessara siglinga, gott að geta boðið upp á gott neyzluvatn þar. Það er ákaflega vont fyrir stærri skip að þurfa að sigla til Reykjavíkur til þess að fá vatn, þó að þau geti fengið aðrar nauðsynjar sínar allar á Akranesi og fulla afgreiðslu að öllu öðru leyti. Þess vegna er þetta afskaplega mikið aðkallandi nauðsynjamál, og það því fremur sem sumstaðar í kauptúninu er neyzluvatn mjög slæmt og alveg á takmörkunum með, að hægt sé að nota það. Auk þess vofir ákaflega mikil hætta yfir svo fjölmennu kauptúni vegna skorts á vatnsveitu þar, vegna þess að sóttkveikjur geta borizt í brunnana og valdið stórfelldum veikindum og manndauða. eins og átt hefir sér stað. t.d. þegar taugaveikisbaktería hefir komizt í nevzluvatn. Það hefir ekki tekizt á undanförnum þingum að fá þessa ábyrgðarheimild samþ., og það hefir verið borið fyrir, að yfirleitt verði ekki veittar neinar slíkar lánsábyrgðarheimildir vegna vatnsveitna, þó að fyrir hafi legið umsóknir um það á þingi. Nú virðist mér nokkra stefnubreytingu mega um þetta sjá hér á hinu háa Alþ., þar sem Alþ. hefir samþ. viðbótarábyrgðarheimild fyrir Sauðárkrókshrepp fyrir láni til hafnargerðar þar, þar sem nokkur hluti þess láns, sem ábyrgð er veitt fyrir, á að vera notaður til vatnsveitu vegna kauptúnsins og í sambandi við höfnina þar. Mér virðist því, með tilliti til þessarar ábyrgðarheimildar fyrir Sauðárkrókshrepp, ekki hægt með sanngirni að mæla á móti þessari ábyrgðarheimild, sem ég fer hér fram á vegna vatnsveitu á Akranesi, ef veita á héruðum láusábyrgðir á grundvelli jafnréttis. Þar sem fjvn. fyrir sitt leyti er búin að samþ. þessa till. um Sauðárkrók - og mun till. því ná fram að ganga á Alþ. -–, þá sé ég ekki ástæðu til að gera þarna upp á milli. Og er þessi ábyrgðarheimild því fremur nauðsynleg fyrir Akranes sem þar er meiri fólksfjöldi en á Sauðárkróki, og líka fyrir það, að siglingar eru enn meiri þangað, og því er brýnni þörf á vatnsveitu þar heldur en á Sauðárkróki, þó að ég vilji ekki gera lítið úr þeirri þörf, sem kann að vera á því fyrir Sauðárkrókshrepp að fá þessa lánsheimild, og geta komið á vatnsveitu á Sauðárkróki. Eg vænti þess vegna, að hér verði tekið með sama velvilja á málaleitun. sem ég flyt fyrir Akranes, og þegar hefir verið sýndur hliðstæðri málaleitun fyrir Sauðárkrók. Ég á ásamt hv. þm. Mýr. brtt., sem hefir ekki enn verið útbýtt, en er á leiðinni úr prenti, og er bezt að lýsa henni nú þegar. Hún er á þá leið, að tekin verði upp í 22. gr. fjárl. heimild fyrir ríkisstj. til þess að gera annað tveggja, eftir því, hvort hagkvæmara þykir að undangenginni rannsókn. að reisa rafmagnsstöð við Andakílsárfossa og leiða þaðan rafmagn til Akraness og Borgarness og nágrennis eða flytja rafmagn til þessara staða frá Sogsvirkjuninni og taka lán til þeirra framkvæmda. Ástæðan til þessarar málaleitunar og þess, að við viljum láta báðar þessar leiðir standa opnar, er sú, að það hafa verið uppi óskir um það í héraði, að gengið verði úr skugga um það, áður en í verkið er ráðizt, hvort sé hagkvæmara fyrir héraðið. Þessari rannsókn, sem nú er í höndum vegamálastjóra og rafmagnsstjóra, er langt komið, svo að á þessu sumri gætu legið fyrir fullkomnar athuganir í þessu máli. Nú vitum við flm. brtt. ekki, hvort fram gengur á þessu þingi frv. það um raforkuveitur ríkisins, sem liggur í n. í Ed. Í því frv. er ríkisstj. gefin fullkomin heimild til hvors sem er, að byggja nýjar rafmagnsstöðvar eða leiða rafmagn frá Soginu til hinna ýmsu staða. Hvor leiðin sem er, sem felst í brtt. okkar hv. þm. Mýr., getur því fallið undir frv. um raforkuveitur. Það mætti segja, að ef frv. verður að l., þá þurfi ekki að veita stj. slíka heimild. Þó ætla ég, að frv. sé svo úr garði gert, að gengið sé út frá því um allar stærri virkjanir, að ákvörðun verði tekin um það í hvert sinn með fjárlagaákvæði, að veita stj. heimild til framkv. Það er svo, að þörfin á rafmagni á Akranesi og í Borgarnesi er mjög brýn. Það stendur svo á á Akranesi, að hafður hefir verið olíumótor, en aflstöðin er orðin allt of lítil, og verður því ekki hjá því komizt, ef mikill dráttur verður á, að rafmagn fáist, að leggja í mikinn kostnað við að stækka stöðina. Það þarf að kaupa 1–2 mótora í viðbót. Það er mjög slæmt að þurfa að leggja í slíkan kostnað, sem er svo að nokkru leyti unninn fyrir gýg, þegar rafmagnsþörfin leysist á annan hátt. Í Borgarnesi er gömul og mjög úrelt stöð, sem er ákaflega dýr í rekstri og líka þarf að breyta. Það er mjög slæmt þar, ekki síður en á Akranesi, að þurfa að leggja í mikinn kostnað, þar sem von er um það á næstunni, að rafmagn fáist annaðhvort úr Andakilsárfossum eða úr Soginu. Með tilliti til þess, sem ég nú hefi skýrt frá, vildi ég mega vænta þess, að þegar búið er að leysa rafmagnsmálið hér í Rvík og í Hafnarfirði, verði það þessir staðir, ásamt nágrenni Sogsins, sem fyrstir koma til greina við tilfærslu rafmagnsins. Um virkjun Andakílsárfossa er það að segja, að framtíðarhugmyndin er sú, að þeir verði einn liður í rafveitukerfi fyrir Suðurland, til viðbótar við Sogið, og er gert ráð fyrir, að þá verði rafmagnið leitt allar götur vestur á Snæfellsnes. Við flm. væntum þess, að brtt. okkar verði vel tekið og að hún verði samþ. Rafmagnsmálið allt er svo mikið mál, að sjálfsagt er að afgreiða löggjöf um það, en kringumstæðurnar segja til um, hversu fljótvirkir við getum orðið að hagnýta okkur fossana til þess að lýsa og hita og reka ýmsan iðnað í landinu.

*Ólafur Thors: Ég hefi leyft mér að flytja eina brtt. við fjárl., á þskj. 485, IV, og er hún mjög smávægileg, að því er útgjöld snertir, svo að ég vænti þess, að hún fái góðar undirtektir. Hún er um það, að Íþróttaskólanum á Álafossi verði veittur 1500 kr. styrkur í staðinn fyrir 500 kr., sem hv. fjvn. lagði til. Ég er hv. fjvn. í sjálfu sér þakklátur fyrir þá viðurkenningu, sem felst í fjárveitingunni til skólans og skal ég sízt hallmæla hv. n. fyrir það, að fjárveitingin er ekki há, því að það er miklu meiri þörf á mjög róttækum niðurskurði á fjárl. heldur en að úthluta til hægri og vinstri, eins og gert hefir verið á mörgum sviðum. Ég get látið undir höfuð leggjast að færa rök fyrir þessari till. með því að vísa til fyrri umræðna um Íþróttaskólann á Álafossi hér á Alþingi, enda er starfsemi þessa skóla svo kunn hv. þm., að ný rök hafa þar af leiðandi ekkert gildi. Menn þekkja þetta mál, eins og það liggur fyrir, og vita, að Sigurjón Pétursson er ef til vill sá íslenzkur íþróttafrömuður, sem fremst hefir staðið og miklar þakkir á skilið. Ég leyfi mér að vænta, að þessi till. mæti góðvilja. Svo vil ég þakka hv: fjvn. fyrir till., sem hún hefir gert og varða sérstaklega mitt kjördæmi. Ég vil í því sambandi sérstaklega minnast á till. um að standast kostnað við sandgræðslu suður á Reykjanesi, og þó að hún að formi til varði ef til vill aðallega Hafnirnar, þá er það svo, að ef ekkert væri að gert í þessum efnum, mundi bráðlega af hljótast meiri skaði, sem snerti fleiri hreppa í þessu kjördæmi. Ég get sagt, eins og sumir aðrir hv. þm., að það er mjög margt í afgreiðslu fjárl., sem gæti gefið fullt tilefni til umræðna af minni hálfu, en þar sem ekki er fjölmennara í þingsalnum en raun ber vitni, læt ég á þessu stigi málsins niður falla að gera að umræðuefni það, sem mér þykir miður fara, eða það, sem ég er sérstaklega ánægður með í afgreiðslu fjárlaganna.



Ég veit ekki, hvort hægt er að hafa hér formlegar umræður, þegar mættir eru um 14% af þm., og enginn þingsveinn nálægur, svo að maður verður að hlaupa sjálfur eftir því, sem mann vantar. Er þetta þingfundur eða ekki? Ég vil spyrja hæstv. forseta, hve margir hv. þm. hafa fjarvistarleyfi, því að mér er kunnugt um, að þeir eru þotnir út úr bænum í bílum.

Forseti (HG): Hv. þm. veit, að þetta er framhaldsfundur sama fundar og í dag, og fjarvistarleyfi hefir ekki nema einn hv. þm.



Ég vil þá biðja hæstv. forseta, áður en ég byrja, að gera ráðstafanir til þess, að þeir hv. þm., sem ekki hafa fjarvistarleyfi, komi inn í þingsalinn, því að ég þarf að flytja hér erindi, sem varðar alla hv. þm., og sérstaklega hæstv. stj. Ég hefi smávegis í pokahorninu, sem hún verður að svara.

Ég skal hringja

. Þær brtt., sem ég hefi leyft mér að gera við fjárlfrv., eru allar á sama þskj., 460, að undanskilinni einni, sem ég er meðflm. að og er á þskj. 444, V. Ég geri ráð fyrir, að hv. 1. flm. þeirrar till., hv. þm. N.-Ísf., mæli sérstaklega fyrir henni. Till. er um byggingarstyrk til unglingaskóla, og er sérstaklega miðuð við skólann í Reykjanesi. Eins og hv. þm. er kunnugt, er sá skóli nýkominn undir lög um unglingaskóla í sveitum og hefir þess vegna að nokkru leyti orðið útundan með byggingarstyrk, og varð skólinn sérstaklega illa úti í fyrra. En við, sem stöndum að þessari till., viljum á engan hátt rýra hlut annara unglingaskóla, og með alveg sérstaklega vingjarnlegu tilliti til hv. þm. V.- Ísf. höfum við ekki viljað haga okkar till. á þann hátt, að sá skóli, sem hann ber sérstaklega fyrir brjósti - (en náttúrlega er honum annt um alla skóla landsins, þar sem hann er fræðslumálastjóri) -, Núpsskólinn, gæti haft baga af þessari brtt., og höfum þess vegna ekki stílað brtt. þannig, að Reykjanesskólinn fengi 15000 kr. af upphaflegu upphæðinni, heldur þannig, að aukið væri við fjárveitinguna 5000 kr., svo að hið fyrirhugaða tillag til annara skóla þyrfti ekki að rýrna við það, þótt Reykjanesskólanum væru ætlaðar 15000 kr. En það stendur þannig á um byggingaráætlunina hjá þessum skóla, að það mundi raska henni mjög, ef fjárveitingin yrði minni. Þá eru hér nokkrar brtt., sem ég er flm. að og skal nú fara nokkrum orðum um. 1. brtt., sem er við 14. gr., er um að veita 10000 kr. til upphitaðrar sundlaugar á Ísafirði með því skilyrði, að Ísafjarðarkaupstaður afhendi Reykjanesskólanum Reykjanesið með tilgreindum skilyrðum, er þá teldust endurgjöld þess frá skólans hendi. En nesið er eign Ísafjarðarkaupstaðar, sem lagði í að kaupa það á sínum tíma, vegna þess að þar var hin eina sundkennsla, sem teljandi var í héraðinu, og vildi því tryggja sér þarna griðastað fyrir slíkan íþróttaskóla. Nú er það orðin almenn skoðun manna, að í kaupstaðnum verði aldrei almenn sundkennsla, nema sund verði kennt á staðnum. Það verður að kenna kaupstaðarfólki í kaupstaðnum sjálfum, en ekki að heimta, að það hlaupi að heiman til þess að stunda nám úti í fjarlægum sveitum. Það mundi t. d. engum detta í hug að setja barnaskóla fyrir Reykjavík uppi á Akranesi eða uppi í Mosfellssveit. Það mundi verða til þess, að börn færu ekki á þann skóla. Ef menn eiga að læra að synda, þá verður sundkennslan að fara fram þar, sem fólkið er, og síðan það varð kunnugt, að það er hægt á tiltölulega ódýran hátt að hita sundlaug með kolum, og sérstaklega síðan kaupstaðurinn (Ísafjarðar) fór að brjótast í því að virkja fallvatn í nánd við bæinn og hefir þess vegna afgangs mikið af rafmagni, þá þykir sjálfsagt að hita sundlaugina með rafmagni. Ég tel þess vegna, hvort sem það tekur lengri eða skemmri tíma, þá liggi það fyrir að setja sundlaugar í öllum þorpum og kaupstöðum, sem hafa raforku, og rafhita þær. Þess vegna hefi ég lagt til, að Ísafjarðarkaupstaður fái þennan styrk til þess að koma upp rafhitaðri sundlaug, sem að vísu mun kosta miklu meira en þetta, en ég tel víst, að kaupstaðurinn muni mjög fúslega leggja í þetta allverulegt fé, því að kaupstaðarbúum er alveg ljóst, að þetta er mikið nauðsynjamál. En þá er gersamlega orðið ástæðulaust fyrir kaupstaðinn að eiga Reykjanesið, sem er skólanum mjög mikils virði, þó að það hafi ekki orðið öðrum það. Tel ég því rétt, að Ísafjörður afhendi skólanum Reykjanesið til eignar, gegn ákveðnum skilyrðum, en komi sér í staðinn upp rafhitaðri sundlaug, skólanum er nauðsynlegt að eiga nesið, en þau fríðindi, sem hann lætur á móti, verða óbein, því að hann hefir ekki þau fjárráð, að hann geti lagt fram beint fé. Það er aftur mikils virði fyrir Ísafjarðarkaupstað að eiga forgangsrétt að skólanum í Reykjanesinu, sérstaklega íþróttaskólanum, því að þarna er haldið uppi íþróttakennslu allt árið, og eiga þar forgangsrétt til sumardvalar fyrir fólk, en um það er talsvert mikil samkeppni, því að þessi staður, Reykjanesið, vinnur meir og meir hylli nágrannasveitanna, og er mikil aðsókn þangað á veturna, en sérstaklega á sumrin. En til skilningsauka á því, hvað það er nauðsynlegt fyrir skólann að eiga landið í nágrenninu, skal ég geta þess. að það er þegar byrjað að setja þarna niður nokkurskonar húsmennsku. Það vill nú þannig til, að sá fyrsti, sem setti þarna niður hús og tók land til ræktunar, hefir selt og það komst í góðar hendur, en það er engin trygging fyrir því, að svo verði alltaf. Það er mjög freistandi fyrir Ísafjörð að notfæra sér þessa eign, og hver veit nema hann færi að setja þarna vandræðafólk, því að hann þarf ekki að taka tillit til annars en sjálfs sín, ef hann á þessa eign. En það er ófært, að skólinn megi ekki sjálfur ráða, hverjir eru hans nánustu nágrannar. Þess vegna álít ég þetta haganlegt fyrir báða aðilja, Ísafjörð, að fá sína sundlaug rafhitaða og forgangsrétt að íþróttaskólanum og til sumarvistar fyrir fólkið, en Reykjanesskóla að fá nesið að öðru leyti. - Ég veit, að það er dálítið hart að fara fram á þessa fjárveitingu, en það hefir verið veitt mikið fé til sundnáms, t. d. í Vestmannaeyjum, og ég held, að engan iðri þess, því að þar er sundkunnátta afar almenn síðan. Og Ísafirði, þar sem menn hafa lífsbjörg sína mest úr sjó, er nauðsynlegt að koma upp fullkomnum sundskóla, sem starfaði sumar og vetur, og þar sem ekki aðeins unglingar og börn læra sund heldur líka fullorðnir, sérstaklega sjómenn. Ég vona, að hv. þm. taki þessu máli með skilningi og samþ. till. Næsta till. er við sömu gr., og erum við þrír flm. að henni. Hún er um að auka styrkinn til Íþróttafélags Reykjavíkur úr 1000 kr. upp í 5000 kr. til kaupa á Kolviðarhóli. Ég get ekki annað en sagt nokkuð nánar frá þessu, þó að hv. 10. landsk. sé búinn að tala fyrir þessari till. Þetta félag hefir mörg afrek að baki sér, og sérstaklega má minna á, að það var fyrsta íþróttafélagið, sem lagði leið sína úr landi og gat sér, og sérstaklega sinni þjóð, mikinn sóma með ferð sinni til Noregs og Svíþjóðar. Kennari flokksins og stjórnandi, Björn Jakobsson, fékk sérstakt hrós erlendis fyrir það, hversu afarvel þessi flokkur hefði komið fram, og í raun og veru vakið mesta athygli allra íþróttafélaga á því móti, sem var 1927. Þetta félag sendi síðan íþróttaflokk til Englands og Frakklands og gat sér bezta orð. Nú er svo komið, að útiíþróttirnar draga fólkið ef til vill allra mest að sér, og það er ekki hægt að neita því, að það eru mjög merkileg umskipti í jafnfjölmennum stað og Reykjavík, að í stað þess, að ungt fólk þyrpist inn á veitingakrár, og reyki sígarettur og neyti áfengis, og slæpist á kvöldin og jafnvel fram á nætur, þá skuli þetta unga fólk nú þjóta eftir vinnutíma upp á heiðar í útiíþróttir, ekki aðeins til þess að auka sína eigin hreysti heldur og til að beina fólksstraumnum frá öðru sem er sízt til heilsubótar eða uppeldisbótar fyrir fólkið. Við eigum svo mikið undir því, eins og aðrar þjóðir, að uppvaxandi fólk leggi stund á líkamsmennt og öðlist eðlilega hreysti og heilbrigðan hugsunarhátt, að við verðum að gefa því sérstakan gaum. Nú hefir þetta félag ráðizt í það stórvirki, að kaupa býlið Kolviðarhól, sem við fráfall fyrri eiganda komst eiginlega dálítið út úr því hlutverki, sem það hafði, svo við borð lá, að það félli í hálfgerða órækt. En nú er þetta býli komið í hendur öflugu félagi, þó að það sé févana, sem ræður yfir fjölda áhugasamra meðlima, sem munu ekki telja eftir sér að leggja fram krafta sína til þess að gera garðinn frægan. Þessi staður er á fjölförnustu leið milli byggðarlaga, á Íslandi, og er bæði gisti- og hressingarstaður fyrir vegfarendur. En auk þess er hann orðinn sérstaklega merkilegur staður fyrir íþróttalíf. Skilyrðin þar í kring fyrir útiíþróttalíf og vetraríþróttir eru sérstaklega góð. Þetta býli keypti félagið fyrir 45000 kr., en því er ofvaxið að standa undir þeirri skuld, sem það hefir á sig tekið og hefir því farið fram á 10000 kr. styrk. Hv. fjvn. hefir ekki þótt fært að verða við þessari beiðni, en hefir sýnt, að hún metur starf félagsins nokkurs með því að láta það ekki alveg synjandi frá sér fara. En sá styrkur sem n. leggur til að veitt verði, er aðeins 1000 kr., og er það svo lítið, þegar sérstaklega er miðað við kaupverð nefndrar eignar, að segja má, að það sé þýðingarlaust að öðru leyti en því, að hv. n. hefir með þessu sýnt, að hún telur félagið einhvers vert. Við flm. höfum ekki treyst okkur til að þessu sinni að fara fram á meira en helming af því. sem félagið sótti um, og viljum við eindregið mæla með því, að hv. Alþ. verði við þessari beiðni, og leggjum sérstaka áherzlu á, að það er engum vafa bundið, að ekki aðeins Reykvíkingar, heldur einnig allt það fólk, sem sækir til skólanna í Reykjavík víðsvegar af landinu, á afarmikið undir því, að skilyrðin á Kolviðarhóli verði sem allra bezt til vetraríþrótta. Ég tel því, að hér eigi allir landsmenn hlut að máli. Næsta till., sem ég flyt, er við 16. gr., varðandi framlagið til atvinnubóta. Sú till., eins og þær, sem ég hefi áður minnzt á, er sniðin til hagsbóta fyrir íþróttalifið. Menn mættu kannske halda af þessum till. mínum, að ég væri einhver sérstakur sportglópur. En svo er ekki. Ég er minni maður á því sviði en mér væri heilnæmt. Meðan ég var yngri, fekkst ég nokkuð við þessa hluti, og ég sé, að það er skakkt að halda þeim ekki áfram fram á grafarbakkann. Mér er alveg ljóst af því að horfa á fólkið í kringum mig, að bætt skilyrði fyrir íþróttir eru okkur ómetanleg nauðsyn. Nú hefi ég lagt til, að af atvinnubótafénu, sem á fjárl. er áætlað 1/2 millj. megi 60 þús. kr. ganga til að vinna að íþróttasvæðinu við Skerjafjörð undir Öskjuhlíð. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að þetta atvinnubótafé gengur yfirleitt til vinnu að vetrinum, og sú vinna verður oftast að heldur rýrum notum, og stundum að svo að segja engum notum, því að skilyrði til vegagerðar og jarðahóta að vetrinum til hér á landi eru sjaldan góð. Á þessum stað, sem ég nefndi, væri bæði hægt að vinna á landi og við sjó, þar sem á að undirbúa sundstöð og baðstað. Og ég er ekki í neinum vafa um, að sú vinna, sem framkvæmd yrði á þessu svæði, kæmi þess vegna að miklu meiri notum en nokkursstaðar annarsstaðar, auk þess sem ég veit, að menn mundu ákaflega fúsir til þess, sem vinnunnar kæmu til að njóta, að leggja fram krafta sína, sérstaklega til að gera þennan leikvang svo úr garði, að hann gæti komið að sem beztu gagni og orðið okkur til sóma. Einhver kynni að halda, að þetta yrði ekki almenningi til gagns, heldur aðeins Reykvíkingum. En þegar ég bar þessa till. fram á síðasta þingi, lýsti ég því nokkuð, hvað fyrirhugað væri á þessum stað, og færði rök að því, að þetta væri mál allrar þjóðarinnar. Þarna geta Reykvíkingar vitanlega notið mikils góðs af, en engu að síður allt það fólk sem sækir hingað skóla. En þar að auki er það orðið okkur ekkí aðeins metnaðarmál, heldur skilyrði til að halda sóma okkar gagnvart öðrum þjóðum, að geta boðið íþróttaflokkum frá öðrum löndum sæmilega leikvelli, þar sem þeir geti sýnt íþróttir og háð kappleiki við Íslendinga. Það er orðið alltítt, að flokkar frá stærri og merkari þjóðum á sviði íþróttanna en við erum, komi hingað, bæði til íþróttasýninga og kappleikja, og við megum ekki venja þá af okkur með því að bjóða þeim svo léleg skilyrði, að okkar hróður verði lítill, og að þessir flokkar geti sagt með sanni, að hingað sé varla komandi, hversu gott sem fólkið er, vegna þess að skilyrði séu hér svo léleg á sviði íþróttanna. Það er miklu æskilegra, að þetta fólk segi, að hjá þessari fámennu og fátæku þjóð væri merkilegt að koma á leikvang, sem stæðist fullkomlega samanburð við íþróttasvæði hjá ríkum milljónaþjóðum. Ef við komum þessu svæði í það horf, sem áætlað er og teikningar hafa markað, þá er víst, að við munum hafa af því hinn mesta sóma, að bjóða hingað erlendum íþróttaflokkum. Nú er sá kostur við þessa till. líka, að hún fer ekki fram á neitt ,sérstakt fjárframlag, heldur að atvinnubótafénu sé að sumu leyti beint að þessum sérstaka stað. Og þar sem færa má fyrir því sterkar líkur - ef ekki sannanir -, að þetta atvinnubótafé mundi þarna koma að eins góðum eða betri notum en annarsstaðar, held ég, að það ættu að geta orðið sterk meðmæli með því að samþ. till. Enda hafa þó nokkrir þm. haft orð á því við mig, eftir að till. lognaðist út af í fyrra, að þeim sýndist þetta skynsamlegt og æskilegt. Vænti ég þess vegna, að hv. þm. geti nú fallizt á till. Loks á ég hér fjórar smábrtt. við 18. gr., og skal ég ekki tefja tímann á því, að fjölyrða um þær. Fyrsta till. er um að hækka styrk til Páls Halldórssonar, skólastjóra stýrimannaskólans. Fjvn. hefir ætlað honum 1000 kr. styrk. Ég fer fram á, að hann fái 1700 kr. Þessi maður er nú kominn rétt að sjötugu. Hann hefir verið kennari við stýrimannaskóla landsins í 40 ár, og þar af 37 ár skólastjóri. Mér er kunnugt um, að hann er fátækur maður og hefir nokkra fjölskyldu. Ég held, að eftir svo langan starfsaldur og stórmerkilegt starf sé ekki annað rétt af þinginu en að sjá fyrir því, að hann geti lifað nokkurnveginn án neyðar þessi ár, sem hann á eftir ólifuð. Ég veit ekki betur en allir þm. beri hlýjan hug til þessa manns, og allir þm. viðurkenna áreiðanlega, að hann hafi haft með höndum það menningarstarf meðal íslenzku þjóðarinnar, sem borið hefir hvað mestan árangur síðustu áratugina, en það er að ala upp og mennta sjómanna- og farmannastétt landsins. Ég vona því, að þessi till. fái góðan byr, og efast ekki um það. Að ég er flm. hennar, en ekki einhver annar, er tilviljun ein, því að hver sá þm., sem farið hefði að athuga þetta, myndi sjálfsagt hafa verið fús til þess. Þá hefi ég farið fram á að hækka skáldastyrk Guðmundar Friðjónssonar á Sandi um 400 kr., úr 1800 upp í 2200 kr. Ég hefi áður farið fram á hækkun fyrir þennan mann og fekk þá sæmilegar undirtektir. Var þá styrkurinn hækkaður úr 1500 upp í 1800 kr. Ég færði þá rök að réttmæti þess, og vil ég ekki vera að endurtaka þau, enda er maðurinn svo þjóðkunnur, að það hefir enga þýðingu í raun og veru. Það er áreiðanlega viðurkennt, að það sé stórmerkilegt, að bóndi í afskekktri sveit, fátækur með stóra fjölskyldu, stríðandi við heilsuleysi alla sína æfi, svo að segja, skuli hafa unnið jafnglæsilegt mikið og gott starf á sviði bókmenntanna og þessi maður, sem er áreiðanlega mesti afreksmaðurinn sem skáld í íslenzkri bændastétt. Ég tel mig fara hér hóflega í sakirnar. Það ber manni líka að gera, og vænti ég að fá góðar undirtektir. Næsti liður þessarar sömu gr. er um Matthías Ólafsson fyrrv. alþm. Er farið fram á. að honum verði veitt ellilaun. Þessi maður er kominn á níræðisaldur og hefir ekki stundað það að krækja sér í fríðindi frá ríkissjóði. En hann hefir, frá því hann varð fullþroskaður maður, verið starfandi í þarfir og þjónustu lands sins. Hann var lengi alþm., starfaði við ríkisstofnanir, landsverzlunina og ýmislegt fleira, allsstaðar sem hinn hægláti, óframgjarni en skilsami maður. Og af því að ég veit, að hann er vinsæll og viðurkenndur, þá vænti ég þess, að hv. þm. muni bera þann hug til hans, að þeir vilji samþ. þessa litlu till. Ég taldi ekki rétt að vera að taka mikið upp í mig, því að ég veit, að jafnsparsömum og hófsömum manni og Matthíasi Ólafssyni verður mikið úr 50 kr. á mánuði, og það er þess vegna talsvert fyrir hann, þótt maðurinn hinsvegar sé ekkert smámenni í lund. Loks er hér till. um að veita Sigríði Sigurðardóttur ljósmóður 300 kr. styrk. Það er búið að gera ráðstafanir til þess, að ljósmæður fái eftirlaun, en það er miðað við, að þær hafi verið á styrk. Þessi kona er ein af þeim konum, sem eru ekki að halda sér mikið fram. Hún er nú orðin svo roskin, að hún á sennilega ekki mörg ár eftir ólifað, er 79 ára. Hún var 31 ár ljósmóðir í Kjósinni, og ég hugsa, að það sé ekki ósanngjarnt að fara fram á, að hún sé með í þeim hópi yfirsetukvenna, sem eiga að njóta eftirlauna. Ég þekki þessa konu ekki persónulega, en þegar mér var bent á hana, rankaði ég við mér, að hún mundi ekki aðeins hafa rétt, heldur þörf fyrir að komast í hóp þessara yfirsetukvenna. Þetta eru þær till., sem ég flyt til breyt. á fjárlagafrv., og ég vænti þess, að ekki verði litið svo á, að þær séu neitt óhóflegar. Ég ætla svo að minnast hér á eina brtt, enn, sem er ekki flutt af mér, en ég vil eigi að síður lýsa yfir, að hún kom mér alleinkennilega fyrir sjónir. Brtt. þessi, sem er á þskj. 425, XXXVIlI, er frá hæstv. atvmrh., og með leyfi hæstv. forseta ætla ég að lesa hana upp: „ Ríkisstj. er heimilt að hlutast til um, að stj. fiskveiðasjóðs Íslands verji til útlána, samkv. nánari reglum, er atvmrh. setur, allt að 90 þús. kr. af ónotuðu fé og ónotaðri lántökuheimild skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda, í því skyni að ná fullnaðarsamningum um greiðslu og eftirgjafir á ábyrgðarkröfum á félagsmenn fiskveiðasamvinnu félaga, er á þá hafa fallið vegna skuldaskila félagsins“. Hæstv. atvmrh. hefir ekkí talað fyrir þessari till., og mér sýnast ekki miklar líkur til þess, að hann muni ætla að gera það, en láta hana fljóta í gegn, ef unnt væri, án þess að með henni sé mælt. Till. er svo furðuleg, að það er ómögulegt að láta hana fara orðalaust framhjá sér. Það er vitanlegt, að þegar samin voru l. um skuldaskil vélbátaeigenda, þá var ætlunin, að hver sá, sem krafa væri á, skyldi greiða það, sem honum væri fært, af þeim kröfum, sem á hann féllu. Og það er vitanlegt, að skuldaskilastj. hefir framkvæmt þetta á þann hátt, að hún hefir fyrst og fremst látið skuldunautinn sjálfan greiða það, sem honum hefir verið unnt, en síðan hafa ábyrgðarmennirnir verið skildir eftir með það, sem afgangs var, m. ö. o., kröfuhafar hafa haldið eftir alveg óskertum kröfurétti á ábyrgðarmenn. Ábyrgðarmennirnir hafa flestir lent í þessari skuldbindingu á þann hátt, að þeir hafa skrifað upp á víxla fyrir útgerðarmenn og fyrirtæki, hérumbil ætið þannig, að þeir hafa ekki haft minnstu hagnaðarvon af því, hvernig fyrirtækið gengi, og engu hafa þeir ráðið um það, hvernig fyrirtækið hefir verið rekið. Þessir menn hafa við skuldaskil verið skyldaðir til þess að lúka þeirri skuld, sem ekki laukst með skuldaskilunum, allt eftir því, hvernig þeir hafa verið krafðir. Það hefir ekki komið hér fram nein till. í þá átt, að losa þessa menn undan skuldbindingum sínum. Þeir hafa verið látnir eiga sig, og þeirra hlutur er alveg kominn undir því, hvernig kröfuhafar ganga að þeim. Þeir menn, sem hafa verið ábyrgir fyrir skuldum samvinnufélaga, hafa verið meðlimir í þeim félagskap með það fyrir augum, að njóta þeirra hlunninda, sem kynnu að skapast, ef vel gengi. Og margir þeirra hafa öðlazt ýmsa aðstöðu, bæði sem starfsmenn og stjórnendur, sem hefir beinlinis fært þeim fé, og sjálfir hafa þeir ráðið miklu um það, hvernig fyrirtækið hefir verið rekið. Og nú er hlaupið til af hæstv. atvmrh. að bera fram till. um, að varið skuli allt að 90 þús. kr. til að bæta aðstöðu þessara ábyrgðarmanna, sem hafa beinlinis verið hagsmunaaðiljar í fyrirtækjunum. En svo er ekkert gert af því opinbera til þess að létta byrðar allra annara ábyrgðarmanna, sem hafa orðið fyrir því óláni, að á þá hafa fallið stórkostlegar kröfur. Þetta ber dálítið einkennilega að fyrir mig, sem hefi staðið hér í orðakasti við hæstv. ráðh. út af smámunum, út af því, hvort lægst launuðu sjómenn eigi að fá nokkur hundruð kr. þegnar undan skatti. Og það orðakast var frá hendi hæstv. ráðh. rekið af svo miklu kappi, að ég bjóst við, að hann mundi þá og þegar leysast upp í frumefni sín af eintómri vandlætingu. Nú kemur þessi maður og biður um 90 þús. kr. til þess að hýrga nokkra menn persónulega, sem margir eru vel settir í þjóðfélaginu. Mér er kunnugt um, að það eru mjög fá félög, sem geta komið hér til greina, eða að öllum líkindum sex. Þar af eru tvö félög, sem hafa takmarkaða ábyrgð, þannig að meðlimirnir ábyrgjast ekki meira en 3–500 kr. hver. Fyrir þessa menn hefir þessi hjálp lítið að segja, því að sennilega verður fiskveiðasjóður aldrei skuldbundinn til að lána út á minna en 500 kr. ábyrgð. Og hvað hin félögin snertir, þá get ég ekki séð, að þar geti verið nema um ábyrgðarmenn eins einasta félags að ræða, þ. e. samvinnufélag Ísafjarðar. Það vill þannig til, að ábyrgir í því félagi eru nokkrir hv. þm. - Nú get ég búizt við því, að ýmsir hugsi sem svo, að ég geri þetta sérstaklega að umtalsefni vegna þess, að hér sé um mótstöðumenn mína að ræða. Eg læt hvern og einn hugsa um það sem hann vili og anza því engu. En hitt ætla ég að spyrja hæstv. ráðh. um: Er það svo, að samningar séu um það milli Framsfl. og þessara manna, að stj. kaupi þessa menn til fylgis við sig fyrir þessi persónulegu fríðindi? Við höfum orðið að horfa upp á það, á meðan þessir flokkar, Framsfl. og Alþfl., höfðu stjórnarsamvinnu, að þeir fórnuðu fé og ýmsu því, . sem kostar ríkið mikið, til þess að geta lafað saman. En er nú svo komið, að ekki sé aðeins fórnað hagsmunum hins opinbera fyrir samstarf flokkanna, heldur að farið sé að kaupa einstaka menn þessa stuðningsflokks stj., sem margir efast um, að séu annað en gerviþm., með lítið eða ekkert kjósendafylgi á bak við sig, - að þeir geti sett stj. þau skilyrði, að hún leggi fram, hvenær sem á þarf að halda fyrir þá persónulega, stórar fjárfúlgur, til þess að halda þessum dýrmæta stuðningi þessara gerviþm. Þegar svo langt er komið í spillingunni, er ekki hægt að þegja yfir því lengur, heldur verður að gera slíkt hneyksli opinbert, til þess að alþjóð megi um dæma, hversu djúpt er stigið í spillingunni í stjórnarháttum. Ég sé nú ekki ástæðu til að fara lengra út í þennan þátt málsins, en vænti þess, að hæstv. ráðh. (SkG) reyni að gera grein fyrir, hvernig á þeim ósköpum stendur, að hann skuli leyfa sér að koma fram með þessa till. Hitt vildi ég tala um, hversu hún er gersamlega óformleg. Það er ekki hægt að ákveða þetta einungis með brtt. við fjárlögin. Það yrði að byggjast á því, að allir kröfuhafar vildu fara þessa leið. Þessi skuldaskil byggjast nefnilega ekki á reglum skuldaskilalaganna; hér er ekki verið að framlengja þau á neinn hátt, heldur setja ný skuldaskil. Og fyrir hvern? - Fyrir nokkra ábyrgðarmenn, eða til að hindra að kröfum á þá verði framgengt. Þeim, sem kröfurnar eiga á hendur samvinnufélögunum, á að fullnægja með fé úr skuldaskilasjóði. Það eru að vísu ekki til nema 16 þús. kr., svo að hann yrði að taka lán, 75 þús. kr. sem ríkissjóður yrði að greiða og aldrei fengi endurgreitt. Nú stendur í brtt., að þessi skuldaskil skuli fara fram eftir nánari reglum, sem ráðh. setur. En hvernig fer, ef kröfuhafar stefna mönnunum eftir sem áður? Hvað ætlar hæstv. ráðh. að gera, þegar það er komið í ljós, að þessi brtt. hans getur ekki bundið hendur kröfuhafanna? - Gefa út bráðabirgðalög? Er það meining hæstv. ráðh., þegar hann er búinn að hotta þm. út úr þingsalnum, að hlaupa þá til og gefa út bráðabirgðalög um þetta efni, sem hann treystir sér ekki að fá samþ. lög um á Alþingi nú! Ég spyr, og vil fá skýr og skýlaus svör um þetta frá hæstv. ráðh., því að framkvæmd á brtt. hans er óhugsanleg. Í fyrsta lagi vil ég vita, hvort við eigum að vænta þess, að þessi ótímabundni stjórnarstuðningur Alþýðuflþm. eigi að kosta, hvað sem vera skal, ekki aðeins vegna flokksmála, heldur vegna persónulegra hagsmuna þm. Í öðru lagi verður það að koma fram. svo að allir heyri nú þegar, hvort hér á að fara í kringum aðalatriði málsins, þangað til stjórnin getur gefið út um það bráðabirgðalög.

* Frsm. (Bjarni Bjarnason): Hér eru komnar fram allmargar brtt. frá einstökum hv. þm., og enn verið að útbýta sumum þeirra. Það er útilokað að segja skoðun sína á þeim öllum, enda hefir fjvn. ekki átt kost á að taka margt af þeim til athugunar. Ég ætla því að gera þeim öllum jafnt undir höfði. En ég verð að víkja nokkrum orðum að brtt. frá fjvn. á þskj. 485. Loks nú í morgun voru tilbúnar till. landbn., er snerta fjárpestina. Þá sýndi það sig, að óhjákvæmilegt var að hækka þær upphæðir, sem þar um ræðir, um 100 þús. kr. En með því að fjvn. þótti ógerlegt að hafa meiri greiðsluhalla á fjárlögunum en hún hafði gengið frá, þegar hún setti fram brtt. sínar, þá taldi hún óhjákvæmilegt að lækka aftur sem þessu nam á liðum, sem hún var búin að taka upp í brtt. Ég hefi leitað fyrir mér hjá hv. þm. og komizt að þeirri niðurstöðu, að tiltækilegast muni þykja að lækka liðina til þjóðvega. Nefndin hefði fremur viljað fella alveg niður nokkrar símalínur og brýr, en einstakir hv. þm. tóku því svo fjarri að frá var horfið enda er vitað, að símalínur eru einu umbæturnar, sem nú er hægt að gera fyrir afskekktustu sveltir. Póst og símamálastjóri taldi það einnig óhæft að gera þannig fjölda fagmanna við síma og brýr atvinnulausan. Að þessu athuguðu var samþ. í nefndinni að lækka alla vegi, einnig „benzínvegi“, að undanteknum þeim malbikuðu, um 10%. Um aðra einstaka liði brtt. 485,I þarf fátt að segja; 4., 5. og 7. lið leiðir hvorn af öðrum. Þar eru vegirnir um Siglufjarðarskarð og Öxnadal felldir niður úr tölu almennra þjóðvega og teknir aftur upp sem benzínvegir. Það er gert til að samræma þetta ákvæðum í lögum um tekjuöflun ríkissjóðs og bæjar- og sveitarfélaga. Brtt. 485, V, 3, A–B, um varnir gegn mæðiveiki og stuðning til bænda á mæðiveikissvæðinu, eru teknar upp í samráði við þá menn, sem um þau mál hafa fjallað, og þá sérstaklega hv. landbn. Ef langra umræðna er þörf um þau framlög, er rétt, að þær komi fram við meðferð frv., sem nú liggur fyrir, um mæðiveikivarnirnar. Hv. 2. landsk. talaði um, að ekki hefði komið fram hjá mér nægileg greinargerð fyrir sumum tillögum fjvn. á þskj. 400. Ég þóttist vera búinn að tala nokkuð lengi þá og hljóp yfir allar smátill., sem ekki þurfti að vænta mikils ágreinings um. Ég skal nú geta þar 59. brtt., e, sem er 2 þús. kr. byggingarstyrkur til Höskulds Björnssonar málara. Það er sérstaklega listfengur maður, dýramyndir hans, og þó einkum fuglamyndir, eru afburðagóðar. Hann er fjölskyldumaður við lítil efni og alveg ókleift að vinna að list sinni, nema hið opinbera hjálpi honum til að koma upp verkstæði. Viðvíkjandi brtt. frá hv. þm. Skagf. á þskj. 444, um að hækka þann styrk, sem fjvn. hefir tekið upp á þskj. 400,66,b, til Guðmundar Andréssonar, til þess að stunda dýralækningar í Skagafirði, verð ég að skýra frá því, að Guðmundur hefir áður notið styrks til dýralækninga bæði í Austur-Húnavatnssýslu og Skagafirði. En með því, að hv. þm. A.-Húnv. taldi hans enga þörf lengur fyrir austur-Húnvetninga, svo að verksvið hans varð aðeins ein sýsla og styrkurinn er bundinn því skilyrði, að jafnmikið framlag komi annarsstaðar að, þá varð að samkomulagi í fjvn., að styrkurinn yrði aðeins 400 kr. Þá kem ég loks að skiptingu þess fjár, sem ætlað er til brúargerða og til símalína. Fé til brúa er ætlazt til að skipta þannig: Laugaá í Árnessýslu .............. 6000 kr. Litla Þverá í Fljótshlíð ............ 5000 – Núpsá í Vestur-Ísafjarðarsýslu 4000 – Bóluá í Skagafirði ................... 4300 – Geithellnaá í Suður-Múlasýsl. . 11000 – Hörgá í Eyjafirði ........................11000 – Reykjadalsá í Borgarfirði ............ 6000 – Laxá við Mývatn ........................ 11500 – Kviá í Öræfum .............................. 9000 – Samtals 68000 kr. Fé til símalína er ætlazt til að skipta þannig: Hesteyri .................................... 21000 kr. Hesteyri-Sæból ... .. .... .... .... .. 6500 – Keldudalslína .............................. 5000 – Hænuvík-Örlygshöfn .................. 5300 – Tjaldaneslína ................................5000 – Hemla-Álfhólar ............................. 7800 kr. Tjörneslína ................................... 8000 – Samtals 58600 kr. Þá er enn skiptingin á því fé, sem ætlað er til stofnkostnaðar héraðsskóla. Fjvn. er ekki algerlega sammála um það, eins og sést á því, að bornar hafa verið fram mismunandi brtt. En þar hefir verið áætlað: Reykjanesskóli ...................10000 kr. Núpsskóli .......................... 10000 – Reykjaskóli ........................ 5000 – Reykholtsskóli .................... 4000 – Laugaskóli ........................ 2500 – Varmahlíð .......................... 2500 – Til vinnukennslu ................. 6000 – Samtals 40000 kr. Um einstakar upphæðir get ég nefnt, að greiðslan til Laugaskóla er helmingur af því, sem hann eiginlega á að fá, en ágreiningurinn var annars um það, sem renna skyldi til vestfirzku skólanna af þessu takmarkaða fé. - Vegna þess að ég vildi ekki láta fjvn. skera úr því til hlítar, vil ég ekki heldur leggja nú til orð um það, hvernig þessar till. verði afgreiddar. Ég veit, að ýmsir hv. þm. eiga eftir að mæla fyrir brtt. sínum, en ætla þó að leiða hjá mér að svara þeim, nema sérstök ástæða verði til.

Forseti (HG): Útbýtt hefir verið á fundinum brtt. á þskj. 485 og 494. - Brtt. þessar eru of seint fram komnar, og verður að veita afbrigði frá þingsköpum til þess að þær megi taka til meðferðar.



Ég vil svara hv. 6. þm. Reykv. viðvíkjandi brtt. á þskj. 425, XXXVIII, við 22. gr., um það, að ríkisstj. skuli heimilt að hlutast til um, að stjórn fiskveiðasjóðs Íslands verji til útlána, samkv. nánari reglum, er atvmrh. setur, allt að 90 þús. af ónotuðu fé og ónotaðri lántökuheimild skuldaskilasjóðs vélbátaeigenda, í því skyni að ná fullnaðarsamningum um greiðslu og eftirgjafir á ábyrgðarkröfum á félagsmenn fiskveiðasamvinnufélaga, er á þá hafa fallið vegna skuldaskila félagsins. Þegar skuldaskil vélbáta voru framkvæmd, var þeirri reglu fylgt, ef fleiri en einn áttu í bát, sem kom til greina við lánveiting, að þá framseldu eigendurnir allir bú sín til skiptameðferðar og fengu þar með einnig samninga um aðrar skuldir sínar. En þetta var öðruvísi framkvæmt í samvinnufélögum. Félögin voru gerð upp sérstaklega, án þess að bú eigendanna væri tekin með í skuldaskilin. Það hefir nú komið í ljós, að þrátt fyrir skuldaskilin er hægt að krefja félagsmenn um hinn ógreidda hluta skuldanna, þar sem svo er ákveðið í félagslögunum, að þeir beri ábyrgð á þeim einn fyrir alla og allir fyrir einn. Það hefir verið álitið, að með þeim skuldaskilum, sem fengin voru, væru félagsmenn lausir við skuldirnar. Og það er sýnilegt, að ef svo er ekki, verða samvinnufélagsmenn miklu harðar úti en aðrir; lögin koma þeim ekki að gagni. Þessi fiskveiðasamvinnufélög eru: Kaupfélagið Fram í Vestmannaeyjum, Samvinnufélag Búðakauptúns, Samvinnufélag Ísfirðinga, Samvinnufél. Stokkseyrar, Samvinnufélagið Grímur í Borgarnesi og Samvinnuútgerðin í Stykkishólmi. Hv. 6. þm. Reykv. reis úr sæti og gerði þessa till. sína að umtalsefni, fór með margar staðleysur um þetta mál og vildi blása það út í pólitíska deilu. Hann taldi, að ég væri fyrir hönd hlutaðeigenda að biðja um 90 þús. kr. lán, sem aldrei fengist borgað  Hann talaði um það litla, ljóta frv., sem verið hefir á ferðinni hér í Nd., um breytingu á tekjuskattslögunum. Mér finnst hann ætti sem sjaldnast að minnast á það. Ég hefi áður gert grein fyrir, hversu ranglátt það er, þar sem hann vill taka út úr eina stétt og láta hana hafa sérstök hlunnindi, að því er snertir tekjuskatt. Hafi nokkur gert ráð fyrir, að hann hafi borið fram það frv. vegna þess, að honum sé annt um hagsmuni sjómanna, þá mun engum geta blandazt hugur um það eftir þessa ræðu um brtt. núna við 22. gr., að svo er ekki. Honum er varla ókunnugt um það, að í þessum samvinnufélögum eru sjómenn, sem skipta nokkrum hundruðum, en hann ber þá ekki svo fyrir brjósti, að hann geti fallizt á, að þeim sé hjálpað til að njóta skuldaskilalaganna jafnt og aðrir. Sé ekkert gert, má gera ráð fyrir, að allir þessir sjómenn, sem yfirleitt eru fjölskyldumenn, verði gjaldþrota, og félagsskapur þeirra þar með lagður algerlega í rústir. Það er því ljóst af þessu, að það eru ekki hagsmunir sjómanna, sem þessi hv. þm. ber fyrst og fremst fyrir brjósti, þó að hann sé að reyna að láta það líta svo út, með því að flytja frv. um sérstök fríðindi þeim til handa í sambandi við framkvæmd tekjuskattslaganna. Hv. 6. þm. Reykv. segir, að þessi till. mín komi ekki að notum, nema kröfuhafar á eigendur samvinnufélaga vilji fara þessa leið. Það er vitanlega rétt hjá honum, að hér er gert ráð fyrir, að reynt verði að ná samkomulagi við þá, og hann spyr um, hvað ráðh. muni gera, ef ekki takist að ná samningum með góðu móti við þessa kröfuhafa. Um það liggur ekkert fyrir nú, og get ég því ekki upplýst hv. þm. um það, að svo stöddu. Það getur vitanlega farið svo, ef það kemur í ljós, að þessi leið reynist ekki fær, að það yrði að setja l. um þessa framkvæmd, en hvort það þyrfti að gerast, áður en næsta Alþ. kemur saman, um það er ómögulegt að segja nú. því miður liggur ekkert fyrir um það, hvort hægt sé að ná samkomulagi við þessa kröfuhafa, og þá er vitanlega ekki hægt, og heldur ekki ástæða til, að gefa neinar yfirlýsingar um það, hvað síðar muni verða gert, ef þeir samningar stranda. Ég þykist hafa gert grein fyrir því, að með þessari till. sé aðeins að því stefnt, að það verði sama eða svipuð meðferð, að því er snertir skuldaskil þeirra útgerðarmanna, sem eru þátttakendur í samvinnufélögum, eins og hinna, sem höfðu félagsskap um útgerð einstakra báta, þó að það væri ekki með samvinnusníði. Ég vænti, að öllum hv. þm. sé ljóst, að það sé ranglátt, að þessir þátttakendur í samvinnufélögum sæti miklu lakari meðferð en aðrir útgerðarmenn fengu á sínum tíma. - Ég sé svo ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð, en vænti, að hv. þm. geti fallizt á að samþ. þessa till.

*Eiríkur Einarsson: Þessar fjárlagaumræður hafa að miklu leyti farið fram fyrir auðum stólum, og ætti maður því ekki að hafa orð sín fleiri en þörf gerist. Ég er ekki aðalflm. að neinni brtt. við fjárl. Ég er aðeins meðflm. að einni einustu till., þar sem hv. þm. Vestm. er aðalflm., og af því að hann er kunnugri þessu máli en ég, og mun mæla fyrir till., þá gef ég haft þessi orð þeim mun færri. Þetta er II. brtt. á þskj. 485, um það, að veittar verði 2000 kr. umfram það, sem samvinnunefnd samgöngumála leggur til, til þess að halda uppi reglubundnum ferðum á milli Vestmannaeyja og Stokkseyrar. Samvinnunefnd samgöngumála gat ekki fallizt á að taka þessa fjárveitingu upp í till. sínar, og þar sem henni þóknaðist ekki að gera það, skrifaði ég undir þetta nál. hennar með fyrirvara, því að ég álít, að þessi styrkbeiðni eigi við eins góð rök að styðjast eins og sitt hvað annað, sem varð að till. hjá n. - Þegar verið er að ákveða styrki til flóabátaferða, þá álít ég, að það megi ekki einblína um of á það, hvort það er strjálbýli eða fjarlægðir, sem um er að ræða, heldur í samræmi við það, hve margra þarfir það eru, sem koma til greina, og þegar um ferðir er að ræða á milli Vestmannaeyja og Stokkseyrar, kemur síðarnefnda atriðið til greina. Vestmannaeyjar hafa þá legu, sem allir vita, en á suðurströndinni eru fjölmennar og blómlegar byggðir, sem hafa mikla viðskiptamöguleika við Eyjarnar. Það er því sérstök þörf fyrir, að Alþ. hjálpi til að gera þessar ferðir kleifar og framkvæmanlegar. Það mun meðflm. till. geta skýrt enn betur en ég, að Vestmannaeyingar hafa mikla þörf fyrir ýmsar landbúnaðarafurðir, og er þá sjálfsagt að leita í þeim efnum til byggðanna í Árnes- og Rangárvallasýslu, en í Rangárvallasýslu er um sandalendingu að ræða, sem er miklu meiri örðugleikum bundin en þó þarna á Stokkseyri, þar sem innsiglingin hefir stórum bætzt á síðasta ári. - Ef duglegum manni, eins og hér á sér stað í sambandi við þessa umsókn, væri hjálpað til þess að halda uppi reglubundnum ferðum með bát sínum þarna á milli Stokkseyrar og Eyja, ætti það að geta orðið til þess að örva viðskiptin þarna á milli, og orðið til beins og óbeins gagns í framtíðinni. - Ég tel hart, ef hið háa Alþ. sér sér ekki fært að tryggja það, að þessar samgöngur megi verða, þar sem Vestmannaeyjar og suðurströndin hafa þá aðstöðu, sem allir vita, og ekki hægt að eiga það víst, að neinn verði til þess að halda uppi regluhundnum ferðum, nema hann sé að einhverju leyti styrktur til þess. Ég get því látið máli mínu lokið um þessa till., en vænti þess fastlega, að hv. þm. sjái sér fært að greiða þessari till. atkv. sitt. Eins og ég gat um, er þetta eina till., sem ég hefi borið fram, en fyrst ég reis úr sæti mínu, gel ég ekki á mér setið að fara fáum orðum um örfáar till., sem hér liggja fyrir, af því að það eru þær till., sem ég hefi sérstakan áhuga fyrir að lýsa, hvaða afstöðu ég hefi til. Tiltölulega snemma á þessu þingi skrifaði ég fjvn. bréf og mæltist til þess við hana, að hún veitti nokkurn styrk í viðurkenningarskyni til tveggja ágætismanna austanfjalls, sem hafa hvor á sínu sviði unnið, mér er óhætt að segja, afreksverk. Annar maðurinn er Jón Sturlaugsson á Stokkseyri, sem hefir verið hafnsögumaður þar, í þeirri vandasömu lendingu, um áratugi, og ekki aðeins farizt það prýðilega úr hendi, heldur hefir hann reynzt bjargvættur margra manna frá bráðum bana. Sennilega mun hann hafa bjargað frá drukknun ekki færri en 60 manns fyrr og siðar, eða rúmlega það, og hefði það einhverntíma þótt frækilega aðgert. Hann hefir mér vitanlega ekki fengið neinn opinberan styrk fyrir þessi afrek sin. Hann mun að vísu hafa verið sæmdur einhverju heiðursmerki. Maðurinn er gamall, fátækur og heilsulaus, og fyndist mér mjög sæmilegt fyrir Alþ. að kunna að viðurkenna þetta. - Þessu hefir fjvn. svarað á þann veg, að hún hefir ætlað honum 300 kr. viðurkenningu í 18. gr. fjárl. Ég verð að segja, að hún vill ekki alveg ganga fram hjá þessum manni í því að sýna honum viðurkenningu, en lítið er það, úr því að hún tók þessa till. upp í fjárl. á annað borð. Og lítið er það, þegar maður ber þetta saman við þann fjölda manna, sem ætlaður er drjúgur styrkur á sömu gr. fjárl. fyrir allt annarskonar störf. Náttúrlega verður maður að líta svo á, að ýmsir þessara manna séu maklegir hinnar beztu viðurkenningar, en það er sá andi hér á Alþ., að meta þessi störf, bókmenntaviðleitni ýmiskonar, langtum meira en hin verklegu afrek. Ef þeir hefðu staðið hlið við hlið, og það ætti að meta það, hvor ætti viðurkenningu frekar skilið, afreksmaðurinn Þorgeir í Vík eða Henrik Ibsen, sem kvað um hann, þá hefði eftir þessum mælikvarða Henrik Ibsen átt allt saman, en hinn mátt hverfa úr veröldinni með alla erfiðleikana án þess að hafa fengið nokkra viðurkenningu. Svona er það með þessa menn. Að vilja ekki sýna manni eins og Jóni Sturlaugssyni, sem hefir bjargað mörgum mönnum með því að stofna lífi sínu í voða, meiri viðurkenningu en þetta, það er skilningsleysi, það er rangt. Jón Sturlaugsson, hann er hetjutýpan, og ef skáldin þyrftu að taka sér menn til fyrirmyndar, þá er tilvalið að taka mann eins og Jón Sturlaugsson. Hinn maðurinn, sem ég minntist á í erindi mínu til fjvn., er bóndi þarna fyrir austan, Jón Gestsson í Villingaholti í Flóa, sem hefir unnið sér það til ágætis, að smíða spunavélar, af því að hann er svo listfengur; og með þessum störfum hefir hann flestum öðrum fremur örvað heimilisiðnaðinn þar um slóðir. Hann er nú kominn að fótum fram og að mestu hættur að geta unnið að þessu handverki sínu. Þætti mér því maklegt, að honum hefði verið sýnd einhver viðurkenning, en n. hefir ekki séð sér það fært, og ég get þá ekki verið að bera fram brtt., hvorki að því er snertir Jón Sturlaugsson eða þennan mann, bara til þess að láta fella þær. Það þýðir ekkert. Ég vona, ef þessir öldruðu merkismenn eiga líf fyrir höndum, þá komi þing eftir þetta þing, og þá megi leiðrétta þetta. Ég vil láta þess getið, að fjvn. hefir í mörg horn að líta og verður að hafna mörgu, en ég tel, að sumt hefði frekar mátt liggja í láginni en það, sem ég hefi gert hér að umtalsefni. Ég skal svo ljúka máli mínu um það. Ég kann fjvn. þakkir fyrir að hafa tekið upp í brtt. sínar dálítinn styrk til Þorstelns Bjarnasonar frá Háholti. Hann hefir notið styrks áður á fjárl., og þessar 300 kr., sem hann hafði áður, hefir fjvn. þóknazt að taka upp aftur. Hann hefir lagt stund á söfnun örnefna hér á Suðurlandi, og hefir miklu áorkað í örnefnasöfnun, sem annars hefði verið hætta á, að hefði glatazt. Hérna sé ég í brtt. á þskj. 400, einnig frá fjvn., að það er mikilsvarðandi málefni, sem hún hefir tekið þar til úrlausnar. Það er 124. brtt. á því skjali, um að velta mjólkurbúi Ölfusinga fjárhagslegan stuðning. Ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé það mál nokkuð kunnugt, og mér finnst fjvn. hafa hagað till. sínum skynsamlega. Það er ætlazt til, að þetta verði gert til bráðabirgða, og ég álít, að eins og sakir standa, hafi varla verið hægt að hafa aðra aðferð en þarna er höfð, og vænti, að hv. þm. taki þessu með skilningi og að till. nái fram að ganga. Þá er á sama þskj., frá fjvn., till um heimild handa ríkisstj. til að semja við Búnaðarbankann um Flóavegalánið. Ég skoða það litið annað en formið að samþ. þetta, því að sýslufélag Árnesinga hefði fyrir löngu átt að vera laust við þetta lán, þó að það sé komið í óefni vegna misgánings. Alveg sama er að segja um næsta lið, 5. liðinn, að færa niður viðlagasjóðslán til Miklavatnsmýraráveitunnar, því það er vitanlegt af reynslunni, að ýmsir, sem áttu að henni að búa, hafa ekki orðið hennar aðnjótandi, og því er rétt að þessir menn njóti skuldaskila á láninu. Hér var einhversstaðar einn liður, sem mér leikur hugur á að minnast aðeins á. Það er sameiginleg till. frá nokkrum hv. þm. um að styrkja íþróttafélag í sambandi við kaup á eigninni Kolviðarhóli. Ég á ómögulegt með að láta annað í ljós en að mér væri það fagnaðarefni, ef hv. Alþ. sæi sér fært að verða við þessari till. Og ég get sagt af hverju. Það er af því, að Kolviðarhóll hefir verið rekinn undanfarna áratugi af miklum dugnaði og fórnfýsi fyrir marghrakta ferðamenn, sem hafa leitað þarna gistingar og ávallt fengið hinar beztu viðtökur. Nú eru breytt viðhorf, og nú þarf þessa ekki við. En frú Valgerður Þórðardóttir, ekkja Sigurðar Daníelssonar, er svo margs góðs makleg, að henni væri það styrkur, ef íþróttafélaginu væri hjálpað til þess að kaupa Hólinn. Það væri ekki nema makleg viðurkenning, og ættu hv. þm. því fremur að verða við þessari till. Hérna er ein till. frá hv. 2. landsk., um að verja a. m. k. 30 þús. kr. af ágóða áfengisverzlunarinnar til þess að koma upp sjúkraskýli handa mönnum, sem hafa orðið fyrir heilsutjóni af völdum áfengisnotknnar. Ég álít, að hún sé svo sanngjörn og eigi við svo mikil rök að styðjast, að það megi ekki þegja hana fram af sér. Eg veit, að ríkið þarf á sínu að halda, og því veitir sízt af áfengisarðinum, en þessi arður er þannig fenginn, að ríkinu ber siðferðisleg skylda til að miðla einhverju af þessu fé til þess að hjálpa þeim aftur í land, sem lent hafa í flugstraumnum vegna þess, hve auðvelt er að fá þessa munaðarvöru, sem hefir orðið miklum fjölda til skemmdar og eyðileggingar. Ég skal svo að síðustu minnast á eina till. Það er IX. till. á þskj. 485, frá þeim hv. þm- Borgf. og hv. þm. Mýr., um það að heimila ríkisstj. annaðhvort, að undangenginni rannsókn, að reisa rafmagnsstöð við Andakílsárfossa og leiða þaðan rafmagn til Akraness og Borgarness og nágrennis eða flytja rafmagn til þessara staða frá Sogsvirkjuninni, og taka lán til þeirra framkvæmda. Þetta kemur hér inn á fjárlagabrautina á síðustu stundu, málefni sem áður hefir verið til umr. hér á Alþ. í sambandi við raforkulög, sem nú eru til umr. í hv. Ed. Ég man, þegar þess var getið af öðrum félaganna, hv. þm. Mýr. eða hv. þm. Borgf., að þeir myndu flytja till. í þessa átt, að því var haldið fram, að það yrði til þess, að aðrir kæmu á eftir. Ég get vel fallizt á þá till., sem kom fram undir umr. málsins, ef ég man rétt frá hæstv. fjmrh., um það, hvar ætti að byrja á þessum framkvæmdum, að þessi lagasetning, sem hér hefir legið fyrir og nú er í hv. Ed., sé einskonar rammi utan um þetta málefni, en síðan yrði sérstök löggjöf sett um hverja einstaka virkjun, að undangenginni rannsókn. Ég get fallizt á, að þessi leið sé eðlileg, og að þessa leið eigi að fara, en úr því að svona till. er komin fram við fjárl., eins og ég minntist á, frá hv. þm. Borgf. og hv. þm. Mýr., þá tel ég sanngjarnt og,rétt, að svipuð till. og komi annarsstaðar frá. Eg vil því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við fjárl., sem hljóðar á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Við 22. gr. XII. Nýr liður: Að koma því til vegar, að flutt verði rafmagn frá Sogsvirkjuninni til Selfoss, Eyrarbakka og Stokkseyrar og taka nauðsynlegt lán til þeirra framkvæmda.“ Ég hirði ekki um að skýra þessa till. nánar. Hún er komin fram að gefnu tilefni, og vil ég því, um leið og ég lýk máli mínu, afhenda hana hæstv. forseta.

Forseti (HG): Hv. þm. hafa nú heyrt brtt. hv. 9. landsk. og verður leitað afbrigða fyrir henni, svo og brtt. á þskj. 500, sem útbýtt hefir verið nú hér á fundinum.

*Thor Thors: Mínar brtt. eru bæði fáar og smáar, enda hefir reynslan kennt mönnum á undanförnum þingum, að það er þýðingarlítið að bera fram brtt. gegn þeim till., sem hv. fjvn. gerir við frv. 2 þessar brtt. flutti ég við 2. umr., en tók þær aftur til 3. umr. Er þær að finna á þskj. 494, I. Önnur þessi brtt. fer fram á 3 þús. kr. framlag til Ólafsvíkurvegar. Það er í núgildandi fjárlögum samskonar fjárveiting til þessa vegar, en hefir verið felld niður að þessu sinni, enda þótt mesta nauðsyn sé að halda þarna áfram með veginn, bæði vegna samgangna, og eins vegna þess, að þetta fjárframlag hefir aðeins verið eins og lítill atvinnubótastyrkur til þessa fátæka sveitarfélags. - Hin brtt. er um 1500 kr. framlag til bryggjugerðar á Arnarstapa. Alþingi veitti fyrir nokkrum árum nokkurt fjárframlag til þessa mannvirkis. Það liggur nú undir skemmdum, og er mikil nauðsyn, að unnið sé að því í sumar, ef það á ekki að glatast að verulegu leyti, sem þegar er búið að leggja til þessa mannvirkis. Þá er brtt. á þskj. 425, IV, um nokkra hækkun til Stykkishólmsvegar. Það er vegargerð, sem staðið hefir yfir um 40 ára skeið og notið svo að segja einskis fjárframlags undanfarin ár. Það er þó vitað, að hér er um fjölfarna leið að ræða, sem myndi verða fjölfarnari, ef vegagerðinni væri hraðað. Ég hafði hugsað mér að bera fram till. um það, að nokkur hluti af benzínskattinum gengi til þessa vegar, þar sem ég tel eðlilegra, að honum væri varið til vegagerðar á þjóðbrautum heldur en að sletta fénu út um alla útkjálka, eins og virðist vera tilætlun þingsins. Hæstv. ráðh. taldi eðlilegra, að ég bæri þessar till. fram við fjárlögin, og vænti ég þess, að hann leggi til, að till. verði samþ. Þá eru tvær smávægilegar till. á þskj. 500, II, hækkun á styrk til tveggja fiskimatsmanna fyrrverandi, úr 200 krónum upp í 400. Fjvn. hefir sjálf tekið upp till., sem er styrkur til margra fiskimatsmanna, og allir þessir menn eiga að fá 400 króna styrk. En þessir tveir menn, sem ég bar fyrir brjósti, eru teknir út úr og látnir hafa helmingi lægri styrk en allir aðrir. Þetta er svo smámunalegt, að ég tel það fullkomna vansæmd fyrir þingið að ganga frá þessu þannig. Enda þótt þetta sé ekki stórt atriði, nær ekki nokkurri átt annað en að hafa þennan styrk einn og þann sama, en láta þessa menn ekki njóta tvennskonar réttinda af hendi Alþingis. Ég vænti þess, að hv. þm. sjái sóma sinn í því, að gera þessar litlu fjárveitingar allar jafnréttháar.

*Jóhann Jósefsson: Herra forseti! Ég get vel tekið undir það, sem hv. 9. landsk. sagði um þá upphæð, sem hv. fjvn. hefir ákveðið að veita Jóni Sturlaugssyni, sem eigi að vera nokkurskonar heiðurslaun fyrir hans afrek í þágu nauðstaddra manna á sjó. Ég ætla ekki að rekja þau afrek hér, þau eru alþjóð kunn. Og þó vel megi vera, að hann hafi hlotið einhverja viðurkenningu, sem ég geri ráð fyrir - en man ekki í bili -, þá er hún þess eðlis, að hún verður ekki í askana látin. En hitt er vitað, að hann er kominn að fótum fram og er fátækur maður. En úr því að fjvn. hefir skorið þetta svo um of við neglur sér, þá vil ég beina því til hv. þm. Árn., að þeir geri það að metnaðarmáli fyrir sig og sína sýslu, að þessi þjóðfrægi björgunarmaður sé ekki látinn búa við svo skarðan hlut sem fjvn: hefir honum ætlað á móts við marga aðra, sem fá styrk og viðurkenningu á þennan hátt frá Alþingi. Um brtt., sem 9. landsk. og ég flytja í félagi, um styrk til bátaferða á milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja, þarf ég litlu við að bæta. Frsm. tók það flest fram, sem mælir með henni. En þó vil ég aðeins mega bæta við, að þessar ferðir eru einkum vel til þess fallnar að efla viðskipti milli Vestmannaeyja og Stokkseyrar. Og sá maður, sem hreppsnefndin á Stokkseyri mælti með í styrkbeiðni til þingsins, er fæddur og uppalinn á Stokkseyri, þótt hann eigi nú heima í Vestmannaeyjum, og tel ég það mjög mikils vert, að sá maður, sem stjórnaði þessum ferðum, sé þaulkunnugur á Stokkseyri, vegna innsiglingar. Síðustu áratugi hafa Stokkseyringar og Eyrbekkingar flutzt mikið til Eyja og gerzt þar góðir borgarar á ýmsum sviðum, þó aðallega við sjávarútveginn. Þeir eiga skyldfólk sitt í þessum kauptúnum og sveitinni, oft aldrað fólk, og yrði það mikil ánægja og styrkur, ef þeir, sem atvinnuna stunda í Vestmannaeyjum, gætu liðsinnt því með fisksendingum og öðru, ef reglubundnar ferðir væru á milli. Svo er því ekki að neita, að þessar ferðir á sumrin á milli Stokkseyrar og Vestmannaeyja yrðu vel til þess fallnar, að það fólk, sem litlum tíma hefir að fórna, gæti skroppið upp í sveit um helgar. Í Reykjavík er það alkunnugt, að bærinn svo að segja tæmist um helgar, því að fjöldi fólks streymir út úr bænum á ýmsum farartækjum til þess að njóta heilbrigði sveitaloftsins. Vestmannaeyingar eiga að vísu kost á því að koma til Reykjavíkur, en það er dýr ferð, og meginþorri þeirra getur ekki notið þess. En hitt er þeim áskapað, eins og öðrum, að vilja lyfta sér upp frá störfum um helgar. En þó er það ekki aðalatriði, heldur hitt, að á milli lands og Eyja eru viðskipti á vörum nauðsynleg, en það er mjög erfitt við það að eiga nema um reglubundnar ferðir væri að ræða. Ég vil þakka hv. þm. Mýr. fyrir sína brtt., sem hann gerði við till., sem ég flutti, um að gera mönnum léttara að afla sér. útsæðiskartaflna. Ég hefi áður talað fyrir þeirri till. og skal ekki færa fyrir henni fleiri rök. Ég þykist þess fullviss, eins og hv. þm. Mýr. er mikill áhugamaður í kartöfluræktun og hefir lýst yfir fylgi sínu við hana, þá muni aðrir sannfærast, og tek ég brtt. hans með þökkum. Ég hafði það eitt fyrir augum, þegar ég samdi till., að þm. sæi það, að svo væri um hnútana búið, að ekki gæti nein óreiða átt sér stað í endurgreiðslu fjárins. Hitt skal ég játa, að sú aðferð, sem hv. þm. Mýr. benti á í sinni till., er góð, og get ég fullkomlega fallizt á hana. Að lokum vil ég leyta mér að flytja brtt. á þskj. 485, VI, um það, að Guðmundi Hávarðssyni verði greiddar 500 kr. upp í halla, er hann beið við flutning símastaura í landsþarfir, vegna atvika er hann átti ekki sök á. Þetta er orðið gamalt og Alþingi kunnugt, og má segja, að hann hafi á mörgum þingum - ég veit ekki hvað mörgum - barizt fyrir því að fá réttan þennan skaða, sem hann beið, þegar honum var ekki borgað umsamið verð fyrir þennan flutning símastauranna, þegar landlínan var lögð frá Borgarnesi og norður. Þeir, sem kunnugir eru þessum málum, telja, að hann hafi ekki átt sök á þeirri stórkostlegu töf, sem olli því, að staurarnir komust ekki á réttum tíma. Hann átti ekki að sjá fyrir sjóflutningi stauranna, en það var einmitt sá flutningur, sem tafðist, og vegna þess gat Guðmundur Hávarðsson ekki fullkomlega staðið við þá samninga, sem hann hafði gert við þáverandi yfirvöld, og bar þess vegna allmikinn halla, sem þessi fjárhæð að vísu hvergi nærri vegur upp. En ég hefi ekki dirfzt að fara fram á meira en 500 kr. honum til bóta. Þessi maður er orðinn háaldraður, og mér finnst það óviðkunnanlegt af hv. Alþingi, jafnoft og hann hefir lagt skýr gögn fyrir þingið um þetta mál, að daufheyrast alltaf við beiðni hans. Nú eru komin yfir 30 ár síðan þetta var, og hann hefir alltaf staðið í stimabraki með að fá þessar bætur. Og má af öllum líkindum gera ráð fyrir því, að þessu 30 ára stríði hans við stjórnarvöld landsins fari bráðum að linna. En honum myndi vera nokkur styrkur og huggun í því, ef þessi litla till. væri nú samþ.

Sigurður Kristjánsson Hæstv. atvmrh. var tiltölulega hógvær í þessu svari sínu, enda svaraði hann nú lítið þeirri fyrirspurn, sem ég lagði fyrir hann. Hann sagði, að regla við skuldaskil útgerðarmanna hefði verið sú, að þeir hefðu framselt bú sín, og það er alveg rétt. Nú segir hæstv. ráðh., að samvinnufélögin verði harðast úti eftir þeim hæstaréttardómi, sem fallinn er. Þetta er ekki rétt, því að hæstiréttur setur samvinnumenn hliðstæða ábyrgðarmönnum, og þeir verða betur úti samkvæmt dómnum heldur en almennir ábyrgðarmenn, af þeirri einföldu ástæðu, að þótt þeim sé lögð sama skylda til greiðslu á herðar, þá hafa þeir haft miklu meiri umráð og afskipti af þeim fyrirtækjum, sem þeir standa í ábyrgð fyrir heldur en þeir almennu ábyrgðarmenn, sem eru alveg framseldir skattheimtumönnum. Til þess að sanna það, að samvinnumenn verði harðast úti, yrði ráðherra að sanna það, að dómur hæstaréttar væri rangur, og hæstiréttur hefði átt að setja þessa menn hliðstæða við útvegsmenn, en ekki hliðstæða við ábyrgðarmenn. Vænti ég þess, ef svo er, að hæstv. ráðh. er ekki sjálfur búinn né heldur hefir fengið lögfræðilega aðstoð til þess að fullvissa sig um, hvort þetta form skuldaskila er framkvæmanlegt, þá muni hann heldur ekki vera búinn að fá leyst úr svo miklum vanda, hvort hæstaréttardómur er réttur eða ekki, enda liggur það ekki fyrir til umr. Hann getur á engan hátt rökstutt að samvinnufélög, sem eru í ábyrgð vegna samvinnufélagsskapar, fari verr út úr því heldur en þau, sem búið er að gera skuldaskil fyrir, nema með því að ganga út frá því, að þeir séu ekki hliðstæðir við ábyrgðarmenn, eins og hæstiréttur hefir ályktað. - Hæstv. atvmrh. sagði, að ég hefði farið í ræðu minni með ýmsar staðleysur, og leyfði ég mér að kalla fram í og spyrja, hverjar þær væru, því að það er viðkunnanlegra að vita, hver sökin er, þegar slíkt er borið á mann. En ráðh. svaraði því engu öðru en því, að ég hefði sagt, að ríkissjóður ætti að leggja fram 90 þús. kr., sem aldrei kæmu aftur. Í fyrsta lagi er þetta rangur skilningur. Ég sagði, að ætti að gera skuldaskil upp á 90 þús. kr., og ríkissjóður legði fram 74–75 þús. kr., sem hann fengi aldrei aftur. Og þetta sagði ráðh., að væri rangt. En þetta er rétt, og það hlýtur ráðh. að vita, að það, sem ríkissjóður leggur til skuldaskila, er ekki afturkræft til ríkissjóðs. Þær endurgreiðslur, sem kynnu að fást, rynnu til skuldaskilasjóðs, sem síðar, ef eitthvað yrði afgangs fram yfir hans skuldbindingar, verður hans eign. En það er ekki gert ráð fyrir því, að skuldaskilasjóður muni bera mikinn arð úr býtum af þessum endurgreiðslum. Þess er varla að vænta, þegar lánað er fyrirtækjum, sem eru alvarlega illa stödd. Ég spurði hæstv. atvmrh. um, hvaða leið hann hefði hugsað sér, að farin yrði til þess að koma þessum skuldaskilum fram, og hvað hann ætlaði að gera, ef skuldaskilin reyndust óframkvæmanleg samkvæmt þessari brtt. hans við fjárlögin. Hann svaraði því, að það lægi ekkert fyrir um það, hvað gert yrði, því að það væri ómögulegt að segja um, hvort þessi leið reyndist fær. Eg þóttist vera búinn að færa rök fyrir því, að þessi leið væri ófær, óframkvæmanleg. Ég sýndi fram á, að það er ekki hægt að þvinga kröfuhafa til þess að fara þessa leið til skuldaskila, og þeir geta farið sína götu og gengið að ábyrgðarmönnunum, hvað sem auglýsingum og samþykktum í sambandi við fjárlögin liður. En mér þykir það undarlegt, að ráðh. skuli ekki geta gert sér grein fyrir þessu. Hvað hafa lögfræðingarnir í atvinnumálaráðuneytinu sagt honum? Hann á kost á mikilli lögfræðilegri aðstoð frá ýmsum góðum lögfræðingum í stjórnarráðinu. Hljóp hann af stað með þetta sem sannað mál án þess að ráðgast um það við aðra? Er hann svo sannfærður um, að hann einn viti, og enginn annar betur, að hann þurfi ekki að leita ráða um lögfræðileg atriði? Ég vil spyrja hæstv. ráðh. að því, enn í viðbót, þó að hann sé tregur til svars: Hvað hafa lögfræðingar atvinnumálaráðuneytisins sagt honum um þessa hluti? Er þetta form hugsað eftir þeirra ráðleggingum? Hæstv. atvmrh. sagði í sambandi við þetta, að það væri hugsað, að skuldaskil fyrir þessa menn, sem eru í ábyrgð fyrir samvinnufélögum, yrðu eins og fyrir aðra útgerðarmenn. Hæstv. ráðh. veit það, að þessi till. er borin fram vegna þess, að hæstaréttardómur hefir gert þessa menn hliðstæða ábyrgðarmönnunum fyrir einkafyrirtækjum, og það er þess vegna ekki um slíkan samanburð að ræða við útvegsbændur. Það er bara samanburður við þá, sem hafa verið í ábyrgð fyrir útvegsmenn. Hæstv. ráðh. svaraði því engu, hvort þetta væru samningar á milli stj. og stuðningsmanna hennar. Það er ekki að búast við, að hann vilji auka umr. um þetta mál, en af því að hann fór að telja upp samvinnufélögin, sem njóta mundu góðs af þessum skuldaskilum, þá ætla ég að leyfa mér að minnast á þau líka, og leiða nokkur rök að því, að þetta sé ekki gert fyrir þau öll, heldur aðallega eitt þeirra. Af þessum sex félögum eru 4 með ótakmarkaða ábyrgð. Þá eru tvö félög með takmarkaða ábyrgð; er það samvinnufélag Stykkishólms, með takmarkaða ábyrgð við 500 krónur, og samvinnufélagið Grímur í Borgarnesi hefir takmarkaða ábyrgð hjá sínum meðlimum við 200 kr. Má geta nærri, að hæstv. ráðh. er ekki að hlaupa til að koma með þessa till. um 90 þús. kr. vegna þessara félaga, sem ekki hvílir meiri ábyrgð á heldur en þetta. Það er ekki líklegt, að það hafi verið nein sérstök nauðsyn fyrir þau. Þá eru eftir 4 félög. Eitt þeirra er kaupfélagið Fram í Vestmannaeyjum. Ég hefi það fyrir satt, að skuldir þessa félags séu svo að segja allt skuldir við bankana, víxilskuldir, sem meðlimir félagsins hafa gengið í persónulega ábyrgð fyrir, og skrifað á þessa víxla. Og þótt þessi skuldaskil yrðu gerð, er krafa bankanna á þá algerlega óskert eftir sem áður. Þetta getur því ekki verið gert fyrir þetta félag. Þá er félagið á Stokkseyri og félagið á Búðum í Fáskrúðsfirði. Þessi félög eru yfirleitt samansett af eignalausum mönnum, sem ég hygg að yfirleitt myndi alls ekki verða gengið að. Ég er sannfærður um, að það hefði verið litið svo á af kröfuhöfum, að ekkert væri af þessum mönnum að hafa, og ekki komi til mála að ganga að þeim. Þessi skuldaskíl eru því ekki hugsuð fyrir þessi félög. Þá er eftir samvinnufélagið á Ísafirði, sem hefir gert skuldaskil upp á geysimikla skuld; ég komst dálítið þar inn í, af því að ég hafði umboð fyrir kröfuhafa í bú þess. Það félag fékk skuldaskil upp á 5% greiðslur á 400 þús. kr. - Nú er mér kunnugt um, að kringum helmingur af þessari upphæð er skuldir við bæinn og ríkið, sem ekki er líklegt, að yrði farið að gera harðlega gildandi, og þar að auki eru allverulegar upphæðir skulda við kaupfélagið á Ísafirði, sem ég geri heldur ekki ráð fyrir, að yrði gengið hart fram í að innheimta, vegna þess að það mun vera mikið af sömu mönnunum í báðum þessum félögum. Auðvitað er þó eftir skuld, sennilega hátt í 200 þús. kr. hjá einstökum mönnum, sem maður gæti búizt við, að vildu gera sínar kröfur gildar. Og er það vitanlega vegna þeirra manna, sem hæstv. atvmrh. ber fram þessa till., og það er af því, að þó nokkrir menn eru meðal þeirra manna, sem í ábyrgðinni standa, sem almennt er álitið, að hafi allverulega getu til þess að taka að sér greiðslurnar, og má því búast við, að kröfuhafar telji að þeir eigi þar talsverða fjárvon. Nú ber svo leiðinlega við, að það eru einmitt þingmenn, og eru allir stuðningsmenn þessa hæstv. ráðh. Og það er kannske svo, að stóllinn riði undir ráðh., ef stoðir þessar eru ekki treystar. - Það dettur auðvitað ekki nokkrum manni í hug að setja þessa tillögu í samband við annað. Þykir mér þetta nokkuð djarft leikið, svo að ekki sé frekar að orði kveðið. En nú ætla ég að koma ofurlítið meira að formshliðinni: Hvernig ætlar hæstv. ráðh. að framkvæma þessi skuldaskil með einni brtt. við fjárl.? Ég fékk engin svör frá honum önnur en þau, að um þetta væri ómögulegt að segja. Ég spurði hann, hvort hann ætlaði að gefa út bráðabirgðalög, þegar hann ræki sig á, að skuldaskil væru óframkvæmanleg án l. Hann vildi ekki svara því. Ég efast ekki um, að á fyrsta stigi málsins hafi hæstv. ráðh. dottið í hug. að hægt væri að gera skuldaskil á þennan hátt. En hvernig hugsar hann sér að forma þessi skuldaskil? Hann segir, að það verði gert eftir nánari reglum, sem ráðuneytið setji. Hverskonar reglur ætlar hann að setja um það, hvernig þessum skuldum er jafnað niður á ábyrgðar-mennina? Ætlast hann til að geta gert það eftir efnum og ástæðum eða bara eftir efnum? Ætlast hann til, að þeir hafi samábyrgð um þetta, eða ætlast hann til, að hver sé tekinn út af fyrir sig og athugað, hvað hann getur? Ætlar hann að miða við efni manna eða efni og ástæður? Þetta er stórt atriði. Ég vil taka dæmi fyrir hæstv. ráðh.: Hér höfum við eflaust einn með mestu hátekjumönnum landsins. Getur verið, að sami maður gæti sýnt fram á, að hann væri öreigi, eða a. m. k. væri ekki hægt að sýna fram á, að hann ætti neitt, þó að hann kynni að eiga það. En ef maðurinn situr í lífstíðarstöðu, sem gefur honum 15–20 þús. kr. tekjur, á þá að fara eftir efnum hans eða efnum og ástæðum? Annar maður kynni að vera alveg tekjulaus, en eiga kannske nokkrar þúsundir kr., sem hann lumaði á af sparsemi langrar æfi. Á þá að taka þetta af honum og skilja hann eftir við sínar bágu ástæður? Hefir hæstv. ráðh. gert sér grein fyrir þessu, þegar hann setur þetta í gr. „eftir nánari reglum, sem atvmrh. setur“? Það væri náttúrlega ósnngjarnt að ætlast til þess, að hann hefði gert sér grein fyrir því, en ég skal viðurkenna, að hann þurfti þess ekki, því að það er svo mikil fjarstæða, svo langt frá veruleikanum, að hægt sé að gera skuldaskil á þennan hátt. Hann mundi strax reka sig á, að um það verða að vera l. Og þá endurtek ég spurningu mínu: Ætlar hæstv. ráðh. að gefa út bráðabirgðalög, nú þegar hann er búinn að losast við þetta þing, og hvernig ætlar hann að hafa þessi lög? Því að þá kemur vandinn öðru sinni, og það er að ákveða reglur um, hvernig eigi að framkvæma þessi dæmalausu skuldaskil. Ég veit, að þessum skylduræknu hv. þm., sem hér sitja, er bráðum mál að fara að borða, og ég býst við, að hæstv. ráðh. muni góðfúslega svara þessum spurningum, og það muni taka nokkurn tíma, og einnig með tilliti til þess, að ég held, að málið sé orðið öllum ljóst, ætla ég ekki að bæta meiru við þetta. Ég vil bara að lokum minna hæstv. ráðh. á, að hann svaraði ekki þessari mikilsverðu spurningu minni, hvort þetta væru samningar milli stj. og stuðningsmanna hennar, eða hvort þetta væri komið fram eingöngu af hans hjartagæzku? Mér þykir það líklegra, því að það er ólíklegt, að stuðningsmenn hans hafi geð á að þiggja svona leiðinlega tilkomna gjöf.



Ég skal verða við tilmælum hæstv. forseta, að verða ekki margorður, enda gerist þess ekki þörf, þar sem ég útskýrði málið allgreinilega áðan. Hv. 6. þm. Reykv. sagði, að það gilti sama máli um þessi félög og þá menn, sem kunna að hafa verið í ábyrgð fyrir einstaka vélbátaeigendur, sem þar hefðu fengið skuldaskil. Hann hefir þó tekið það aftur í öðru orðinu í sínum ræðum, þar sem hann hefir bent á, að öðru máli gegni um þessa menn, vegna þess að þeir hafi haft miklu meiri afskipti af stjórn og rekstri viðkomandi félaga heldur en ábyrgðarmenn, sem hafa verið fyrir lánum einstakra bátaútvegsmanna, en vitanlega ekkert haft um það að segja, hvernig sá útvegur hefir verið rekinn. Þetta er rétt hjá honum, og hann hefir þar sjálfur tekið það aftur í einu orðinn, sem hann sagði í hinu. Það er alveg rétt, að það er munur á þessu. Hér er um að ræða hina raunverulegu eigendur þessara samvinnuútgerðarfyrirtækja, eigendur þeirra báta, sem hér er um að ræða, sem eru hliðstæðir að öllu leyti öðrum eigendum og útgerðarmönnum vélbáta, hvort sem þar er einn maður um bát eða fleiri saman. Þessir menn, sem samvinnufélögin reka, eru einir eigendur bátanna og engir aðrir, a. m. k. býst ég ekki við, að hv. 6. þm. Reykv. geti bent á neina aðra eigendur, sem þessir menn hefðu þá verið í ábyrgð fyrir. Hann vildi gera lítið úr þessari samábyrgð nema þá helzt á Ísafirði. Nefndi hann sem dæmi Stykkishólm, þar sem hann sagði, að ábyrgðin væri bundin við 500 kr. hjá hverjum félagsmanni. Ég geri ráð fyrir, að þessi upphæð, sem hann nefndi, sé rétt, en það skiptir nokkru máli, hvort þeir bera sameiginlega ábyrgð einn fyrir alla og allir fyrir einn að upphæð 500 kr. fyrir hvern félagsmann, eða að upphæð hvers einstaklings er bundin við 500 kr. Þetta skiptir verulegu máli. Auk þess vil ég benda á, að jafnvel þó að ábyrgðin væri það takmörkuð, að hver einstaklingur þyrfti ekki að borga meira en 500 kr., þá gæti það orsakað gjaldþrot hjá fátækum sjómönnum, ef að þeim væri gengið með þá kröfu. Hv. þm. var að tala um, að þarna mundu eiga hlut að máli 3 þm., sem væru stuðningsmenn stj. Það er nú svo, að hann virðist gera svo mikið úr því atriði, ef þarna eru 3 þm. þátttakendur í þessum félagsskap, að hann gleymir öllum sjómönnunum, sem skipta hundruðum, sem eru í þessum félagsskap, þó að hann sé hér annað slagið að tala um, hvað þeir eigi við bág kjör að búa, þar sem þess séu jafnvel dæmi, að þeir sjái ekki konur sínar og börn árum saman. Hann gleymdi þeim allt í einu og talaði eingöngu um 2 eða 3 hátekjumenn. sem hann kallaði, sem þarna væru við riðnir. Hann sagði, að sú leið, sem hér ætti að fara, væri alveg óframkvæmanleg, og er að spyrja um, hvað lögfróðir menn í stjórnarráðinu og annarsstaðar hafi um þetta sagt. Ég gat þess í fyrri ræðu minni, að það gæti vel borið sig, að ekki yrði hægt að ná samningum, en ég býst við, að hv. þm. viti, þó að hann þykist ekki vita það, að ákaflega mörg dæmi eru til þess, að hægt er að ná samningum við kröfuhafa um greiðslur á þeim kröfum, sem þeir hafa, án þess að þurfi að selja um það sérstaka löggjöf. Þetta veit hver maður, og þess vegna tel ég rétt, að sú leið sé reynd til þrautar, hvort ekki má ná samningum um kröfur, sem á þessum útgerðarmönnum hvíla, án þess að um það þurfi að setja sérstök l. Hitt er annað mál, að ef sú leið reynist ekki fær, þá getur v erið, að verði að setja um það l., en þá vil ég vænta, að það geti dregizt, þangað til Alþingi kemur saman næst, svo að Alþingi geti gengið frá þessari lagasetningu. Ef það hinsvegar gæti ekki beðið, þá gæti vitanlega svo farið, að setja yrði bráðabirgðalög, en um það liggur ekkert fyrir nú, og er þess að vænta, að til þess þurfi ekki að koma. Önnur svör get ég ekki gefið honum um þetta. Hann segir, að miklu máli skipti, hvernig þær reglur og þau l. verði, sem sett verði um þessi skuldaskil, hvort eigi að miða við efni og ástæður eða aðeins efni. Hann talaði um mann, sem kannske ætti ekkert til, en væri í góðri stöðu, og svo annan, sem væri farlama, en ætti eitthvað í kistuhandraðanum, og hvort það sé meiningin að taka allt af honum: Það er nú ekki annað en það, sem yrði gert, ef einhver farlama maður er á Ísafirði, þar sem þessi hv. þm. var fyrir nokkrum árum, sem væri þátttakandi í samvinnufélaginu þar. Það liggur ekki annað fyrir en að taka allt af honum, ef engar ráðstafanir eru gerðar til þess, að hann og aðrir, sem í þessum félögum eru, geti komizt að samningum við kröfuhafana. Ef til þess kemur, að setja verður l. um þessi efni, þá tel ég sjálfsagt að þau verði með svipuðu móti og l. voru um skuldaskil vélbátaeigenda og framkvæmd á sama hátt, og ég gerði ráð fyrir því í fyrri ræðu minni, að um tryggingar fyrir væntanlegum lánum yrði fylgt svipuðum reglum og þegar skuldaskilin voru framkvæmd. Ég þykist þá hafa upplýst þetta mál nægilega og sé ekki ástæðu til að hafa um það fleiri orð.

*Guðrún Lárusdóttir: Herra forseti! Það eru aðeins örfá orð í sambandi við brtt. á þskj. 460 frá hv. þm. Vestm., um endurgreiðslu á innflutningsgjaldi og álagningu grænmetisverzlunar ríkisins á kartöflur. Ég tel þessa brtt. svo mikils virði og svo sanngjarna, að ég vænti þess, að hún verði samþ., því að ef fólki á yfirleitt að vera kleift að rækta kartöflur til matar, verður að sjá svo um, að útsæðið sé ekki selt óhæfilega dýrt. Þetta er önnur hlið þessa máls, en ég vil einnig benda á hina hliðina; sem sé þá, að um það verði séð, að grænmetisverzlun ríkisins sæi jafnan um, að ætíð væri til nægilegt útsæði handa því fólki, sem þarf á slíkri vöru að halda. Nú hefir það flogið fyrir, hvort sem ástæða er fyrir því eða ekki, að grænmetisverzlunin sé alveg kartöflulaus, svo að það fólk, sem ekki hefir nú þegar getað aflað sér útsæðiskartaflna, geti ekkert fengið. Það er vitanlegt, að nú stendur yfir sá tími, sem þarf að koma útsæðinu ofan í jörðina. Það er því meira en lítið bagalegt, ef fólk getur ekki fengið þessa vöru, sem því er ómögulegt að komast af án. Það var meining mín með þessum orðum að spyrja, hvort hæstv. atvmrh. gæti ekki gefið mér upplýsingar um, hvort þetta muni vera tilfellið, að grænmetisverzlunin sé gersneydd því að eiga kartöflur til útsæðis eða til matar. Að vísu hefir flogið fyrir, að von sé á kartöflum með einhverju skipi, en verðið yrði svo gífurlega hátt - 23 kr. tunnan -, að fátækur almenningur gæti ekki lagt sér slíkt til munns. Ég vek máls á þessu, af því að ég tel þörf á, að þeir, sem að grænmetisverzluninni standa, sjái svo um, að fólk verði ekki í vandræðum vegna þessara hluta, og greiði fyrir því, að þessar kartöflur gangi sem jafnast yfir. Mér er líka sagt, að einstakir menn hafi getað haft út talsvert mikið af þessu, en svo hafi aðrir ekkert. Það þarf að jafna þessu svo vel niður, að enginn, sem þessa vöru þarf að fá, verði alveg afskiptur. Ég ætla svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en vona fastlega, að hv. þm. sjái um, að slíkt komi ekki fyrir, að þegar fólk á að fara að setja ofan í garðana, þá sé ekki hægt að fá útsæði. Það má ekki koma fyrir, svo framarlega sem um nokkra kartöfluræktun á að vera að ræða í framtíðinni. Að lokum vil ég þakka þeim hv. þm., sem hafa látið falla stuðningsorð með brtt. minni um styrk til sjúkrahælis fyrir áfengissjúklinga og þar með sýnt skilning sinn á þessu máli, og ég vil fyllilega treysta því, að aðrir hv. þm. eigi eftir að sýna sama skilning og velvilja á málinu við atkvgr.

*Fjmrh. (Eysteinn Jónsson): Ég vil aðeins upplýsa það út af því, sem hv. 2. landsk. sagði viðvíkjandi kartöflunum og möguleikum á því að útvega útsæði, að forstöðumaður grænmetisverzlunar ríkisins hefir upplýst það fyrir stj., og það hygg ég, að allir viti, sem nokkurn áhuga hafa fyrir þessu, því að það var auglýst í blöðunum, að nægilega snemma voru bæði búnaðarfélögin og eins þeir, sem verzlanir reka, beðnir um, að senda pantanir sínar í tíma, og þetta var gert, en svo pantaði grænmetisverzlunin miklu meira en það, sem þessir aðiljar báðu um