Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti vill láta þess getið að í dag verða tvær utandagskrárumræður. Hinn fyrri verður nú að loknum óundirbúnum fyrirspurnatíma og er um háhraðatengingar og starfsemi Fjarskiptasjóðs. Málshefjandi er hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir. Samgönguráðherra, Kristján L. Möller, verður til andsvara. Hin síðari fer fram kl. 13.30 miðdegis, að loknu hádegishléi, og er um einkarekstur og útvistun á starfsemi Landspítala. Málshefjandi er hv. þm. Ögmundur Jónasson. Heilbrigðisráðherra, Guðlaugur Þór Þórðarson, verður til andsvara. Umræðurnar fara fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og standa í hálfa klukkustund hvor.

Virðulegi forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um málefni er varðar almenna umræðu erlendis um stöðu þorsks, m.a. í Svíþjóð. Nýlega hafa mér borist upplýsingar um að World Wide Fund for Nature, sem eru ábyrg samtök á sínu sviði, hafi talið og flokkað þorsk á þann hátt að ekki sé æskilegt fyrir neytendur á erlendum mörkuðum að beina sjónum sínum að slíkum kaupum, enda sé þorskurinn í útrýmingarhættu. Undir þetta hefur tekið á beinan og óbeinan hátt sænska fiskistofan, Fiskeriverket, og eins er áberandi í umræðu við sænskar verslunarkeðjur, sem lýsa þeirri sýn sem birtist neytendum þar í landi, að þegar talað er um fiskstofna í hættu sé verið að tala um verndun síðustu fiskanna á meðan við hér á landi tölum um verndun til að koma í veg fyrir hrun fiskstofna, þ.e. nokkurs konar forvarnir. Ég er ekki viss um að allir átti sig á því, virðulegi forseti, að hér er um að ræða himin og haf milli nálgunar okkar á Íslandi til þessara mála og t.d. umræðunnar í Svíþjóð. Eitt af þeim verkum sem vinna má er að skilgreina betur Íslandsmið innan veiðisvæðis 27, en það nær yfir Eystrasaltið, Skagerak, Kattegat, Norðursjóinn, Norðaustur-Atlantshaf, Noregsmið og Barentshafið auk Íslandsmiða. Með því að skilgreina betur Íslandsmið innan veiðisvæðis 27 er síður hætta á að fiskstofnar okkar séu settir undir sama hatt og fiskstofnar á þessu svæði sem eru í verulegri hættu. Einnig væri hægt að hefja markvissa vinnu við að styrkja þá ímynd sem íslenskur fiskur hefur haft í gegnum tíðina erlendis og nota hana sem markaðsaðgerð til að örva sölu á íslenskum fiski. Sem dæmi má nefna að Norðmenn hafa í fjölda ára með samvinnu ríkis og hagsmunaaðila markvisst markaðssett norskan eldislax og nú er svo komið að hann er orðinn ímynd gæða um allan heim. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort eitthvað sé unnið að því innan ráðuneytisins að skoða þessi mál þannig að unnið sé að því að koma íslenskum þorski betur á markaðskortið sem fiski veiddum af ábyrgð og úr fiskstofni sem reynt er að stýra af ábyrgð, m.a. þannig að við föllum ekki undir sömu flokkun innan veiðisvæðis 27 sem hefur þessi augljósu neikvæðu markaðsáhrif eins og ég hef lýst m.a. á Norðurlöndum, hjá World Wide Fund, hjá sænsku fiskistofunni og svo hugsanlega annars staðar í Evrópu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu. Hér er um að ræða mál sem við verðum að taka mjög alvarlega. Það er vaxandi þáttur í starfi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins núna að vekja athygli á stöðu íslenskra fiskstofna og hvernig við erum að bregðast við og hvernig við reynum að stunda okkar veiðar með ábyrgum og sjálfbærum hætti. Það er ekki gert alls staðar í heiminum eins og við vitum og það er auðvitað mjög mikill ábyrgðarhluti af þekktum samtökum eins og WWF að lýsa því yfir að allur þorskur í heiminum sé í hættu því að það hafa þau verið að gera. Því miður er þetta dæmi frá Svíþjóð ekki hið eina, við munum að í fyrra komu fram upplýsingar af þessu tagi frá sömu samtökum um það menn ættu ekki að neyta þorsks vegna þess að þorskurinn væri í útrýmingarhættu. Við Íslendingar höfum verið að taka hlutverk okkar sem auðlindanýtingarþjóð afar alvarlega og við höfum reynt að bregðast við þegar upplýsingar hafa borist sem hafa gefið okkur tilefni til að grípa til aðgerða eins og við vitum og við vorum m.a. gera varðandi okkar eigin þorskstofn. Ég hef átt fjölmarga fundi með markaðsaðilum, bæði Íslendingum sem selja fisk á erlendum mörkuðum og eins hef ég margoft hitt helstu kaupendur okkar t.d. á Evrópumörkuðum og núna fyrir helgina átti ég fund þar sem sátu m.a. fulltrúar sænskra kaupenda og útflytjenda á fiski til Svíþjóðar og þar var mér gerð grein fyrir þessu. Ég er með í undirbúningi núna að skrifa bréf til sænskra yfirvalda til að vekja athygli á þessu máli og bera til baka þennan alvarlega óhróður. Þetta er vaxandi þáttur í því starfi sem við sinnum innan ráðuneytisins. Ég hef setið fjölmarga fundi og er t.d. á leiðinni innan tíðar á stóra ráðstefnu í Þýskalandi þar sem okkur gefst tækifæri til að vekja athygli á málflutningi okkar og stöðu okkar því að þetta er ekki eina dæmið sem við höfum í þessu sambandi. Við þurfum að leggja áherslu á þetta og innan okkar vébanda er unnið mjög vel og kappsamlega að þessum málum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir jákvæð viðbrögð. Það er okkur Íslendingum afar mikilvægt að styrkja stöðu okkar og ímynd á erlendum fiskmörkuðum, ekki einungis þeirra sem vinna við vinnslu og veiðar heldur ekki síður íslensku þjóðarinnar. Þegar heildarafli dregst saman skiptir máli að fá sem hæst verð fyrir þá gæðavöru sem í boði er og stuðla þannig að aukningu útflutningstekna. Þess vegna þurfum við að skilgreina okkur betur innan veiðisvæðis 27, sérstaklega með tilliti til þorsksins en ímynd einnar íslenskrar vöru skiptir máli fyrir aðrar vörur sem koma frá okkar þjóð. Ég tel að við eigum að nota áfram hina sterku ímynd sem íslenskur fiskur hefur haft í gegnum tíðina til markaðssetningar og nú skiptir máli að gera enn betur. Það gefur á bátinn í umræðunni á mörkuðum erlendis eins og ég hef vitnað til. Hins vegar er staða íslenskrar síldar í Finnlandi gott dæmi um sterka stöðu okkar. Þar telja menn og vita enn að Íslandssíld er af mun hærri gæðum en önnur síld og markaðurinn og neytendur eru tilbúnir til að borga eftir því.

Virðulegi forseti. Ég nefndi áðan að mikil vinna hefur farið fram, bæði á vettvangi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins og einnig meðal hagsmunaaðila, við að kynna stöðu íslensks sjávarútvegs. Við höfum m.a. verið að velta því fyrir okkur hvort ástæða væri til að taka upp sérstakt íslenskt upprunamerki til að undirstrika stöðu íslenskra fiskstofna og það að við erum að veiða með ábyrgum hætti. Þetta er mál sem hefur tekið lengri tíma en við hugðum en er hins vegar að mínu mati brýnt að við reynum að komast sem fyrst að skynsamlegri niðurstöðu. Ég vil vekja athygli á því að í sumar undirrituðum við, þ.e. ég og fulltrúar vísindastofnana okkar og fiskiðnaðarins, fulltrúar sjávarútvegsins, yfirlýsingu um ábyrgar veiðar sem ég veit að margir íslenskir útflytjendur hafa verið að nota til að vekja athygli á því sem við erum að gera í auðlindanýtingu okkar. Sem betur fer nýtur íslenskur sjávarútvegur mikils velvilja og mikils álits á hinum alþjóðlegu mörkuðum og það eigum við að undirstrika og það eigum við að árétta hvar sem við komum því við.

Frú forseti. Að undanförnu hefur allmikið verið rætt um reykingar á veitinga- og skemmtistöðum í kjölfar ákvörðunar nokkurra kráareigenda að virða reykingabann að vettugi og heimila reykingar innan dyra í trássi við skýr lagaákvæði. Eins og við mátti búast sýnist sitt hverjum í þessu máli. Þótt kráareigendur hafi ákveðið að láta af mótmælum sínum við reykingabannið að sinni a.m.k. heyrast einnig þau sjónarmið að knýja verði á um breytingar. Þetta mál allt vekur hins vegar upp spurningar um tilganginn og markmiðið með reykingabanni í opinberu rými. Í tóbaksvarnalögunum segir m.a., með leyfi forseta: „Markmið laga þessara er að draga úr heilsutjóni og dauðsföllum af völdum tóbaks með því að minnka tóbaksneyslu og vernda fólk fyrir áhrifum tóbaksreyks. Virða skal rétt hvers manns til að þurfa ekki að anda að sér lofti sem er mengað tóbaksreyk af völdum annarra.“ Rannsóknir sýna að undanfarin ár hefur stöðugt dregið úr reykingum og vafalaust á þrotlaus barátta tóbaksvarnaráðs og Lýðheilsustöðvar undanfarin ár ríkan þátt í þeim árangri sem þrátt fyrir allt hefur náðst. Engu að síður er samfélagskostnaður vegna reykinga gífurlegur og í skýrslu Hagfræðistofnunar háskólans árið 2003 er hann áætlaður um 20 milljarðar kr. á verðlagi ársins 2000. Þar af er heilbrigðiskostnaðurinn einn og sér talinn á sjötta milljarð króna. Rannsóknir sýna enn fremur að árlega deyja fleiri af völdum beinna og óbeinna reykinga á Íslandi en vegna neyslu ólöglegra fíkniefna, áfengisneyslu, umferðarslysa, morða, sjálfsmorða og alnæmis samanlagt eða um 350–400 manns. Hér er því á ferðinni stórt heilbrigðismál, lýðheilsumál sem við verðum að taka alvarlega. Óbeinar reykingar valda miklum skaða og er réttur til hreins og ómengaðs andrúmslofts sjálfsögð mannréttindi. Markmið hins víðtæka reykingabanns samkvæmt tóbaksvarnalögum er vitaskuld að draga úr þjáningum og dauðsföllum af völdum reykinga, beinna og óbeinna, og bæta almenna lýðheilsu þjóðarinnar. Vegna þeirrar umræðu sem ég gat um í upphafi og hugsanlegra áhrifa hennar er því rétt að leita eftir viðhorfum hæstv. heilbrigðisráðherra og spyrja að því hvort hann telji ekki nauðsynlegt að standa vörð um og hvika hvergi frá metnaðarfullum markmiðum tóbaksvarnalaga sem við eins og svo margar aðrar þjóðir höfum sett okkur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Ég held að allt hafi verið satt og rétt sem kom fram í fyrirspurn hans eða aðdraganda hennar. Svar mitt er einfalt, að sjálfsögðu eigum við að standa vörð um meginmarkmið tóbaksvarnalaganna og annað stendur ekki til. Eðli málsins samkvæmt geta menn skoðað útfærslur og annað slíkt en markmiðin eru skýr og við eigum að reyna að ná þeim. Við höfum sem betur fer náð árangri hvað þetta varðar á Íslandi. Við höfum náð árangri við að ná reykingum niður, sérstaklega hjá þeim sem yngstir eru, með skipulegu forvarnastarfi. Ég hef oft lýst því yfir að ég hef áhuga á að nýta þær aðferðir sem við höfum notað þar víðar til að ná árangri á fleiri sviðum. En við höfum náð árangri sem eftir er tekið út um allan heim í forvörnum þegar kemur að vímuefnanotkun, reykingum og áfengisneyslu hjá unglingum á grunnskólaaldri eins og við þekkjum. Ég held að við þingmenn ættum að byrja heima hjá okkur, það er mín skoðun. Þrátt fyrir að það sé heimilt í lögunum að hafa sérstakt herbergi fyrir starfsmenn þá finnst mér ekki vera góður bragur á því að Alþingi Íslendinga, sem samþykkti þessi lög með miklum meiri hluta þingmanna, sé með slíkt herbergi hér. Ég hef fengið afskaplega margar athugasemdir og fyrirspurnir frá fólki sem á mjög erfitt með að skilja að við gefum þessa línu út í þjóðfélagið en séum síðan með þetta svokallaða reykherbergi á vinnustað okkar og mér skilst að það sé orðið eitthvað sem menn vilji skoða þegar þeir koma í skoðunarferðir í þingið. Það er ekki góður bragur á þessu og ég legg til að við göngum í það að losa okkur við þetta herbergi.

Frú forseti. Ég fagna því sem hæstv. heilbrigðisráðherra segir hér í svari við stuttri fyrirspurn minni. Ég fagna áherslum hans í þessu máli og ég get tekið undir með honum í því síðasta sem hann vakti sérstaklega máls á er varðar Alþingi sjálft. Það breytir ekki hinu að það sem er mikilvægast í mínum huga er að standa í lappirnar, þ.e. að standa með bættri lýðheilsu þjóðarinnar, standa með þeim metnaðarfullu markmiðum að draga úr þjáningum og fækka dauðsföllum af völdum beinna og óbeinna reykinga. Að sjálfsögðu á Alþingi sjálft og heilbrigðisráðherra ekki síst að ganga á undan og vera þar í fararbroddi með góðu fordæmi og hvika hvergi. Ég skil svar hæstv. ráðherra þannig að það sé afdráttarlaust af hans hálfu að hann muni ekki a.m.k. styðja það eða ljá máls á því að menn hviki frá þeim markmiðum og þeim ákvæðum sem núgildandi tóbaksvarnalög gera ráð fyrir í þessu efni.

Virðulegi forseti. Að undanförnu hafa borist alls staðar að af á landinu um uppsagnir vegna niðurskurðar ríkisstjórnarinnar á þorskkvótanum. Þannig hafa yfir 450 einstaklingar fengið uppsagnarbréf í fiskvinnslu og 102 standa frammi fyrir tímabundnum lokunum í allt að fimm mánuði. Niðurskurðurinn kom gríðarlega hart niður á Eyjafjarðarsvæðinu. Tvö stærstu fiskvinnslufyrirtæki svæðisins, Brim hf. og Samherji hf., urðu fyrir 7 þús. tonna skerðingu á þorskkvóta en langstærstur hluti fiskvinnslufyrirtækjanna er við Eyjafjörð. Á Siglufirði hafa um það bil 30 manns misst vinnuna vegna niðurskurðarins. Á Hjalteyri hefur allri skreiðarþurrkun verið hætt og allt að 20 manns hafa misst vinnuna hjá stærsta fyrirtækinu sem þar var starfrækt. Á Dalvík hefur öllum starfsmönnum Krækis verið sagt upp störfum eða 32. Fyrirhugaðar eru uppsagnir hjá Strýtu á Akureyri þannig að um 100 manns munu missa vinnuna á Eyjafjarðarsvæðinu öllu. Þetta eru háar tölur. Því miður munum við enn um sinn geta gert ráð fyrir fréttum af uppsögnum um allt land vegna afleiðinga af niðurskurði af þorskkvótanum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur lýst því yfir og viðurkennt að hinar svokölluðu mótvægisaðgerðir hafa á engan hátt dugað til að koma til móts við þær uppsagnir sem nú eiga sér stað um allt land. Reyndar varð Eyjafjarðarsvæðið nánast algjörlega út undan í hinum svokölluðu mótvægisaðgerðum og það litla sem þar hefur verið gert hefur ekki virkað sem skyldi. Ég beini því þeirri spurningu til hæstv. sjávarútvegsráðherra: Til hvaða mótvægisaðgerða mun ríkisstjórnin grípa á Eyjafjarðarsvæðinu til að koma til móts við þessar mörgu uppsagnir?

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, að orðið hafa mjög alvarlegar uppsagnir víða um land, m.a. vegna minnkandi þorskaflaheimilda. Þó er ekki einhlítt að það sé aðalskýringin. Það geta verið aðrar skýringar þar að baki og auðvitað þurfa menn að fara yfir það. Það er alveg ljóst mál í mínum huga að jafnvel þótt við mundum auka við þorskkvótann núna mundi það ekki leiða til þess að allar þær fiskverkunarstöðvar, sem nú er ýmist verið að loka eða fyrirhugað er að loka, opni aftur m.a. vegna þess að fyrirtækin eru að reyna að hagræða og draga úr tilkostnaði sínum. Varðandi það sem hv. þingmaður taldi upp á Eyjafjarðarsvæðinu sérstaklega þá veit hann sjálfur að niðurskurður í þorskafla er ekki nema að hluta til skýringin á uppsögnum þar, þó að ég sé ekki að gera lítið úr því. Tvö af þeim fyrirtækjum sem hv. þingmaður nefndi, sem hætt hafa starfsemi eða hyggjast gera það, voru einmitt fyrirtæki í rækjuvinnslu. Við vitum að undanfarin ár hefur verið mjög alvarleg staða uppi í rækjunni. Erfiðleikar hafa verið á erlendum mörkuðum. Það er lækkandi hráefnisverð. Gengið hefur illa að veiða við þær forsendur sem eru í dag, ekki vegna þess að aflaheimildir séu ekki til staðar heldur vegna þess að hinar fjárhagslegu forsendur til að veiða rækjuna eru ekki til staðar. Ríkisstjórnin greip til margs konar aðgerða til þess að reyna að bregðast við þeirri ákvörðun sinni að draga úr þorskaflaheimildunum. Þær ákvarðanir taka brátt gildi og eru að mörgu leyti farnar að virka. Ég hef sagt að skynsamlegt sé að fara yfir með hvaða hætti við endurskoðum þessa hluti í ljósi reynslunnar. Varðandi Eyjafjarðarsvæðið tel ég rétt að hafa það undir í þessum efnum. Ég ítreka hins vegar það sem ég sagði að skýringin á þeim uppsögnum sem átt hafa sér stað, m.a. á Eyjafjarðarsvæðinu, er að leita annars staðar, m.a. í vanda rækjuvinnslunnar. Ríkisstjórnin hefur gripið til aðgerða til að reyna að koma til móts við hagsmuni og þarfir rækjuvinnslunnar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. sjávarútvegsráðherra svörin en heldur fannst mér þau rýr. Ég spurði hann til hvaða aðgerða ætti að grípa í kjölfar þessara miklu uppsagna á Eyjafjarðarsvæðinu. Afskaplega lítið hefur komið frá ríkisstjórninni á þetta svæði og þótt lenging Akureyrarflugvallar sé kannski góð út af fyrir sig, þá mun hún ekki gagnast því fólki sem misst hefur vinnuna. Langstærsti hlutur þessara uppsagna er niðurskurðinum á þorskkvótanum að kenna. Ég brýni ríkisstjórnina og hæstv. sjávarútvegsráðherra, vegna þess að ég veit að hann er allur af vilja gerður, að grípa til aðgerða. Við skulum bara vona að afleiðingarnar af þessari slæmu ákvörðun um að skerða þorskkvótann verði ekki meiri. Það er nóg komið að mínu mati.

Virðulegi forseti. Ég vakti aðeins athygli á því áðan að hluti af þeim uppsögnum sem átt hafa sér stað, stafa af þeim erfiðleikum sem hafa verið og eru því miður fyrir hendi í rækjuiðnaðinum. Ríkisstjórnin hefur gripið til margs konar aðgerða til að koma til móts við þarfir rækjuiðnaðarins. Ég beitti mér fyrir því á sínum tíma að setja niður sérstakan starfshóp sem lagði fram ákveðnar tillögur í þeim efnum sem við höfum síðan unnið eftir. Ég vil enn fremur vekja athygli á því að Byggðastofnun var gert kleift að fara í viðurhlutamiklar skuldbreytingar sem m.a. munu ná til rækjuframleiðenda og vonandi hefur það jákvæð áhrif. Gripið hefur verið til margs konar almennra aðgerða sem ná til landsins í heild en ekki eingöngu til Eyjafjarðarsvæðisins. Eins og hæstv. iðnaðarráðherra hefur sagt, höfum við sérstaklega horft til veikustu svæðanna sem hafa kannski að fáu öðru að hverfa en sjávarútvegi. En hinar almennu aðgerðir sem verið er að grípa til, bæði á vinnumarkaðssviði og með því að örva fjárfestingu, eru auðvitað ætlaðar til þess að bregðast við kreppu á Eyjafjarðarsvæðinu og víðar. 
            

Virðulegi forseti. Það er nú greinilegt að ráðherra hinna gömlu atvinnugreina er vinsæll í dag því að ég er þriðji þingmaðurinn sem beinir fyrirspurn til hans. Tilefnið eru ummæli framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, Vilhjálms Egilssonar, um að ríkið ætti að kaupa af bændum fjárfestingu þeirra í mjólkurkvótum upp á nærri 36 milljarða kr. Auðvitað eru það tíðindi þegar slík hugmynd kemur fram frá Samtökum atvinnulífsins sem eru áhrifamikil samtök, líka í ljósi þess að Samtök atvinnulífsins slógu af hugmyndir verkalýðshreyfingarinnar um sérstakan persónuafslátt til lágtekjufólks. Eftir að þau höfðu gefið línuna tók hæstv. forsætisráðherra af skarið og sló málið af fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Það er því ástæða til að taka það alvarlega sem kemur úr herbúðum Samtaka atvinnulífsins. Ég átta mig hins vegar ekki alveg á því hvað vakir fyrir Samtökum atvinnulífsins með þessari tillögu. Ég vildi gjarnan - vegna þess að fram kom í þinginu í gær að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hafi tekið undir hugmyndina og talið hana athyglisverða. Miðað við það hefur hann tekið betur í þessa hugmynd en álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Það hlýtur þá að þýða að hann ætlar að taka hugmyndina alvarlega og til skoðunar. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra: Hvað er á döfinni? Er ríkisstjórnin að hugsa um að fella niður stuðning við mjólkuriðnaðinn? Er ríkisstjórnin að hugsa um að opna fyrir innflutning á unnum afurðum mjólkur- og kjötvöru sem framleiddar eru hérlendis? Er ríkisstjórnin að hugsa um að loka fyrir það atvinnufrelsi sem stjórnarskráin hefur veitt hverjum manni, að geta haslað sér völl í landbúnaði? Með því væri hún að vissu leyti að grafa undan fjárfestingum manna í mjólkurkvótum sem 

Virðulegi forseti. Þótt ég geti átt það til að tala mjög hratt úr ræðustólnum þegar mikið liggur við þá held ég að ég geti ekki ráðið við að svara öllum þeim viðurhlutamiklu spurningum sem hv. þingmaður beindi til mín. Það sem hv. þingmaður vakti fyrst og fremst athygli á voru ummæli framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins á fundi Landssambands kúabænda sem haldinn var í síðustu viku. Ég sat þann fund og kom þar margt mjög athyglisvert fram. Hugmynd framkvæmdastjórans vakti auðvitað mjög mikla athygli. Hann tók reyndar mjög skýrt fram að ekki væri um tillögu að ræða heldur hugmynd sem hann vildi kasta fram og sem menn gætu velt fyrir sér næstu árin. Ég gæti notað orðalag hv. þingmanns um að ég hafi tekið þessi mál alvarlega, rétt eins og ég tók álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna alvarlega. Mér finnst auðvitað sjálfsagt í þessu sambandi, þegar fram kemur hugmynd af þessu tagi frá framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins, að við lokum ekki öllum dyrum. Við skoðum hana opnum huga alveg eins og formaður Bændasamtaka Íslands sagði. Þetta er hins vegar flókið mál og á því eru margar hliðar, eins og mér fannst hv. þingmaður vera að velta upp með spurningum sínum, sem menn þurfa þá að skoða rækilega. Það er ekki verið að tala um að hverfa frá stuðningi við landbúnaðinn. Ég veit að hv. þingmanni er alveg kunnugt um sjónarmið mín í þessum efnum. Ég tel að þvert á móti eigi að halda áfram stuðningi við íslenskan landbúnað og ég hygg að um það sé mjög breið samstaða. Tímabil þessa mjólkursamnings er hálfnað og auðvitað er ekkert að því að ræða allar hugmyndir sem fram koma, þessa hugmynd eins og margar aðrar. Mjög mörg álitamál eru uppi 

Virðulegi forseti. Ég fæ engan botn í hugmyndir framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins nema meiningin sé að öllum stuðningi við landbúnaðinn verði hætt samhliða uppkaupum á fjárfestingu bænda í mjólkurframleiðslukvótum. Það hlýtur að fylgja með í pakkanum, annars væri hugmyndin bara fullkomlega galin, satt að segja. Ég er sammála hæstv. ráðherra um að það beri að halda áfram stuðningi við landbúnaðinn, bæði mjólkurframleiðslu og sauðfjárframleiðslu. Ég er hins vegar ekki viss um að sá stuðningur eigi að vera í því formi sem hann er nú. Ég held að skoða verði breytingar á þeim stuðningi. Við verðum að þó grundvalla málið á þeim forsendum að hér sé um að ræða opna atvinnugrein þar sem stjórnarskrárákvæði um atvinnufrelsi tryggi hverjum manni rétt til að hefja framleiðslu. Við verðum að tryggja það umhverfi því að annars lendum við í sömu ógöngum og við erum komin með í sjávarútveginum. 
            

Virðulegi forseti. Ég á ekki von á að hv. þingmaður telji að ég sé rétti maðurinn til að útskýra hugmyndir framkvæmdastjóra Samtaka atvinnulífsins. Hann, þ.e. framkvæmdastjórinn, er alveg maður til að gera það. Við erum góðir félagar, eins og allir vita, en hugmyndir hans eru ekki endilega hugmyndir mínar. Það sem ég hef einfaldlega verið að segja er að ég hef tekið undir það sem hv. þingmaður sagði. Við eigum auðvitað að skoða alla hluti með opnum huga. Eitt af því sem ég hef nefnt í þessu sambandi er að við vitum að heilmiklar breytingar eiga sér nú stað í hinu alþjóðlega umhverfi landbúnaðarins. Það er nokkuð sem mun hafa áhrif á okkur með einum eða öðrum hætti, svo ég vitni nú til fleygra orða. Við verðum því auðvitað að skoða það í þessu ljósi, rétt eins og menn hafa verið að gera í landbúnaðinum. Ég var að koma af fræðaþingi landbúnaðarins þar sem sagðar voru heilmiklar fréttir af þeirri þróun sem er að verða varðandi matvælaverð, varðandi kostnað við aðföng landbúnaðarins. Auðvitað hefur það áhrif á hvernig við bregðumst við og hvernig við ætlum að móta stefnu okkar í landbúnaði á næstu árum.

Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra hélt fund með flokksmönnum sínum á dögunum og fór þar mikinn. Hann gaf m.a. hæstv. fjármálaráðherra ýmiss konar leiðsögn í sambandi við uppgjör fyrirtækja í evrum. En það sem ég ætla þó að gera að umtalsefni hér eru ummæli hæstv. menntamálaráðherra um launamál kennara. Hæstv. menntamálaráðherra var þar ekki að skafa utan af hlutunum og sagði m.a., með leyfi forseta: „Ég held að það fyrsta sem við munum og verðum að segja er að kennarar hafa dregist aftur úr, ég held að það sé alveg ljóst. Ef við ætlum að fá gott fólk inn í skólana þá þurfa að vera vel launuð störf líka.“ Og síðan: „Þess vegna þurfum að hækka laun kennara og styrkja kennaramenntunina sem slíka.“ Og enn síðar sagði ráðherrann: „Og ég ætla ekki allt í einu núna í ljósi aðdraganda“ - þar er væntanlega átt við aðdraganda kjarasamninga - „að fara að halda kjafti. Það er mikilvægt að laun kennara hækki.“ Hér er töluð íslenska. Þetta er snöfurmannlega og vel mælt. Nú vil ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þessa leiðsögn varaformanns Sjálfstæðisflokksins: Er þá ekki alveg ljóst að þarna er talað fyrir hönd ríkisstjórnarinnar  Ég er hjartanlega sammála því sem menntamálaráðherra sagði þarna og bíð spenntur eftir því að heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra 

Frú forseti. Það er út af fyrir sig alltaf ánægjulegt þegar stjórnmálamenn, hvort sem þeir eru í stjórnarmeirihluta eða minni hluta, vilja gefa manni leiðsögn. Ég hlusta eðlilega alltaf af athygli á slíkar leiðbeiningar. Samningar ríkisins við starfsmenn sína er vandmeðfarinn málaflokkur ekki síður en það hlutverk sem aðilar vinnumarkaðarins hafa, hins almenna vinnumarkaðar, við að semja sín á milli. Það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar að láta almenna markaðinn vera leiðandi í launaþróun í landinu. Það þýðir hins vegar ekki að láta eigi jafnt yfir alla ganga. Það geta verið mismunandi áherslur og hlutur mismunandi hópa réttur í þetta skiptið eða annað skiptið. Það getur bæði átt við hinn almenna vinnumarkað og opinbera markaðinn. Við þurfum líka að hafa í huga þá stefnumörkun sem er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar um að horfa sérstaklega á stöðu launa svokallaðra kvennastétta og er sérstakt starf í gangi á vegum ríkisstjórnarinnar hvað það mál varðar. Hins vegar er ekki hægt að líta svo á að sjónarmið menntamálaráðherrans séu sjónarmið ríkisstjórnarinnar varðandi kjarasamninga sem nú standa fyrir dyrum. Það er hlutverk fjármálaráðherrans að sinna því fyrir hönd 

Frú forseti. Þetta var loðið svar. Þó var aðalinntakið sennilega í lokaorðunum þar sem hæstv. fjármálaráðherra sór af sér menntamálaráðherrann. Það er mjög dapurlegt en hæstv. menntamálaráðherra færir fram þau rök í máli sínu að kennarar hafi sannarlega dregist aftur úr, mönnunarvandinn á því sviði er þekktur sem og í umönnunarstéttum. Ríkisstjórnin hefur þegar klúðrað samskiptum sínum við aðila almenna vinnumarkaðarins og er búin að hleypa málum þar í uppnám. En hún hefur enn tækifæri til að leggja eitthvað jákvætt á borðið og gefa mönnum von um að eitthvað geti gerst í launamálum opinberra starfsmanna. Þeirra samningar eru að losna eða lausir. Þar eru fjölmennar stéttir, m.a. kvennastéttir, t.d. kennarar eins og allir vita. Það eru miklar mótsagnir í þessu öllu hjá hæstv. fjármálaráðherra sé a.m.k. ekki gefin einhver von um 

Frú forseti. Ég held að það sé ekkert skrýtið þótt eitthvað sé loðið sem þeir segja sem standa í samningum eða stendur fyrir dyrum að fari í samninga. Þar af leiðandi held ég að hv. þingmaður hljóti að hafa skilning á því að það er engin leið fyrir fjármálaráðherra, sem á að standa í þessum samningum, að segja úr ræðustóli Alþingis hvernig samningarnir eigi að vera. 
             Hins vegar var ekkert loðið við það sem ég sagði um ummæli menntamálaráðherra. En það er ekki menntamálaráðherra sem fer með samninga við opinbera starfsmenn. Það er fjármálaráðherrann sem fer með þá. Hvað sem líður góðum hug menntamálaráðherra verðum við að gæta að því hvernig við stöndum að okkar samningum, hvernig þeir snúa að öðrum sem semja á almenna markaðnum og reyndar öðrum á hinum opinbera markaði. Það gæti kannski verið að þeir kennarar sem hafa dregist aftur úr séu frekar grunnskólakennarar 

Virðulegi forseti. Þótt ég fagni snjónum og sé gefinn fyrir þá birtu sem hann veitir getur hann oft verið okkur landsbyggðarmönnum fjötur um fót. Internettengingar í dreifbýli eru mikið hagsmunamál þess fólks sem þar býr, ekki síst vegna þess hve öflugt tæki netið er til að afla upplýsinga og skiptast á þeim við aðra. Oft er það nauðsynlegt atvinnutæki, ekki síst fyrir þá sem koma til með að sækja um störf án staðsetningar eins og Samfylkingin boðaði fyrir síðustu kosningar en lítið hefur orðið úr. Samkvæmt áætlunum hins opinbera er ætlunin að Fjarskiptasjóður, sem stofnaður var með 2,5 milljarða framlagi af söluverðmæti Símans, tryggi öllum þeim háhraðatengingar sem þess óska. Samkvæmt því sem Friðrik Már Baldursson, formaður Fjarskiptasjóðs, sagði á ráðstefnu Skýrslutæknifélags Íslands þann 4. maí 2007 er gert ráð fyrir tveimur útbreiðslusvæðum, annars vegar með tenginguna á bilinu frá 512 kílóbætum og hins vegar með 2 megabæta tengingu og yfir. Þá er átt við gagnaflutningshraða að notanda en hraði frá notanda er minni. Samkvæmt fjarskiptaáætlun fyrir árin 2005–2010 er hins vegar talað um að á árinu 2007 verði fullnægjandi háhraðatenging að vera 50 megabæti á sekúndu að og frá notanda. Takið eftir, hér er miðað við árið 2007. Þetta bendir hugsanlega til þess að tækni gærdagsins sé notuð til að tengja einstök landsvæði við umheiminn. Þetta gerðist árið 2001 þegar Landssíminn tengdi lögbýli á landinu við ISDN-tæknina sem löngu er orðin úrelt og gagnast ekki í verkefnum ársins 2008 og gerði það varla árið 2001. Hér er samkeppnishæfni landsins alls í húfi því að á mörgum svæðum, sem byggð eru vinnandi fólki, er mönnum ekki kleift að vinna á samkeppnishæfum forsendum. Samgönguráðherra og Fjarskiptasjóður hljóta að endurskoða áætlanir um viðmið um hvað telst háhraði og miða uppbyggingaráætlanir sínar við háhraða dagsins í dag. Mig langar til að spyrja hæstv. samgönguráðherra út í þetta og hlakka til að heyra svör hans. Í stuttu máli sagt hefur gengið illa að koma á viðunandi háhraðatengingu til þeirra sem þess óska í dreifbýlinu. Upphaflega var áætlað að vinna við háhraðatengingar yrði boðin út um mitt síðasta ár og síðan færðist sú áætlun aftur til desember. Ekki varð af útboðinu þá heldur og ekki liggur enn fyrir hvenær það verður. Gott væri að fá svör frá hæstv. samgönguráðherra um dagsetningu þess útboðs. Fjarskiptasjóður sendi í desember bréf til sveitarstjórna til að gefa þeim kost á að fara yfir lista yfir þau heimilisföng sem verði með í útboðinu, þ.e. skilgreint er nákvæmlega hvaða heimilisföngum verður gefinn kostur á að fá tengingar. Samkvæmt könnun Fjarskiptasjóðs vantar háhraðatengingar á allt að 1.500 sveitabæi um land allt en ekki 200 eins og áður var talið. Í fréttum í vikunni boðaði samgönguráðherra skjótar úrbætur í þessum efnum og er það vel. Hann notaði hins vegar það orðalag sem ráðherrum Samfylkingarinnar er nokkuð tamt þessa dagana, þ.e. að háhraðatengingum verði komið á hvert býli á næstu missirum. Ég óska eftir skýrara orðalagi frá ráðherra hvað þetta varðar og spyr hvenær komið verði á háhraðatengingum við þessa sveitabæi. Hvenær á fyrrgreint útboð að fara fram og við hvaða hraða tenginga verður miðað? Ég spyr jafnframt hvort fjármagn til verksins liggi ekki fyrir fyrir þá 1.500 sveitabæi sem vantar háhraðatengingar. Framsóknarmenn lögðu á það áherslu þegar ríkið seldi hlutafé sitt í Símanum að hluti af andvirði fyrirtækisins yrði lagður í Fjarskiptasjóð til að tryggja íbúum dreifbýlisins sambærilega fjarskiptaþjónustu og öðrum landsmönnum. Í þessu samhengi langar mig til að nefna að borið hefur á að einstök fyrirtæki á fjarskiptamarkaði haldi minni byggðarlögum í gíslingu með loforðum um þjónustu. Það hefur komið í veg fyrir aðkomu Fjarskiptasjóðs að því að bæta netaðgang. Fjarskiptasjóður kemur nefnilega bara til aðstoðar á svæðum þar sem markaðsbrestur er skilgreindur, þ.e. á svæðum þar sem fjarskiptafyrirtæki byggja ekki upp þjónustu á eigin vegum og án aðstoðar hins opinbera. Við framsóknarmenn teljum nauðsynlegt að setja fjarskiptafyrirtækjum frest þannig að ef ekki verði komin viðunandi þjónusta gegn sambærilegu verði og aðrir landsmenn búa við innan tólf mánaða verði litið svo á að á svæðinu sé engin þjónusta. 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir að hér gefist tækifæri til að ræða málið sem hér hefur verið gert að umtalsefni í þingsal, koma upplýsingum á framfæri og heyra í þingmönnum hvað það varðar. Þetta er sams konar spurning, virðulegur forseti, og í óundirbúinni fyrirspurn sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson beindi til mín á mánudag um hvað liði háhraðatengingum landsins. Við ræddum þá um sama efni og hv. þm. Höskuldur Þórhallsson tekur upp nú með þeim spurningum sem hann leggur fyrir mig. Ég ítreka að það er gott að þessi umræða skuli eiga sér stað. Það er margt að gerast í þessum efnum, í raun er málið sannarlega á háhraða.  Það er rétt sem hefur komið fram að áður unnu menn út frá því að þetta væru í kringum 200 býli. Nú hefur komið í ljós að þau eru 1.500 talsins. Fyrirtæki á markaði hafa sýnt okkur þau svæði sem þau ætla að sinna á markaðslegum forsendum, sem eru minni en áður var ætlað. Bæirnir sem verða því 1.500. Það hefur að sjálfsögðu gert útboðið töluvert flóknara og skýrir þær tafir sem orðið hafa. Fjarskiptasjóður þurfti að fara um landið og hnitsetja alla bæi til að gera útboðið betra og markvissara. Þau gögn voru ekki til. Varðandi fyrstu spurninguna um háhraðatenginguna, sem er ári á eftir áætlun, þá mun útboðið fara fram á næstu dögum. Þar mun gert ráð fyrir 2 megabæta lágmarkstengihraða. Virðulegi forseti. Ég vil í þessu sambandi einnig nefna, eins og hæstv. utanríkisráðherra skýrði frá 15. ágúst í fyrra þegar við tókum yfir Ratsjárstofnun og ræddi þar um NATO-ljósleiðarapörin þrjú sem eru í strengnum, að sú vinna hefur verið á fleygiferð en gengur hægar en maður hefði óskað, m.a. vegna þess að Mannvirkjasjóður NATO á þau en ekki Bandaríkjamenn þannig að yfirfærslan er ekki auðveld. Ef þessi NATO-ljósleiðarapör væru á markaði hjá fyrirtækjum sem væru í samkeppni hygg ég að við mundum sjá betri niðurstöðu í háhraðaútboðinu hvað það varðar. Hins vegar er einnig unnið af fullum krafti við að reyna að koma þessum NATO-ljósleiðarapörum í borgaraleg not eins og hæstv. utanríkisráðherra talaði um. Það held ég að muni valda algjörri byltingu ofan á útboðið sem fram fer í þessum mánuði. Virðulegi forseti. Ég vil líka geta þess að síðast á fundi í samgönguráðuneytinu í morgun sáum við kort sem gerir ráð fyrir að í lok þessa árs verði allt Ísland, helstu ferðamannasvæði og miðin, allt að 80–100 km út frá ströndinni, komið í fullkomið GSM-samband. Þau kort sem við höfum séð frá fyrirtækjum sem að þessu vinna, Símanum, Vodafone - Síminn með GSM-útboð 1 og Vodafone með GSM-útboð 2 - sýna að það sem fyrirtækin eru að gera á markaðslegum forsendum eru stórkostlegir hlutir. Við getum sagt að þetta ár verði bylting í þessum málum líkt og Strandamenn skrifuðu um í síðustu viku þegar sendir var settur upp við Húnaflóa. Þar var talað um byltingu í fjarskiptum á þessu svæði og miðunum. Virðulegi forseti. Málið er því á sannkölluðum háhraða eins og ýmislegt annað hjá þessari ágætu ríkisstjórn. Hér hefur sannarlega verið gefið í og við sjáum árangur og munum sjá mikinn árangur á árinu 2008. Hv. þingmaður spyr hvort ríkissjóður muni beita sér fyrir auknum fjárveitingum til Fjarskiptasjóðs ef þörf krefur. Að sjálfsögðu mun ríkisstjórnin tryggja framgang þessa máls eins og allra annarra góðra mála sem eru skrifuð inn í stjórnarsáttmálann.

Frú forseti. Sala og einkavæðing Símans með grunnneti fjarskipta í landinu innan borðs er tvímælalaust einhver byggðafjandsamlegasta aðgerð sem lengi, ef ekki frá upphafi, hefur verið ráðist í. Þetta var gert í andstöðu við yfirgnæfandi meirihlutavilja þjóðarinnar en samkvæmt rækilegum skoðanakönnunum voru yfir 60% landsmanna á móti því að Síminn hyrfi úr opinberri eigu. Það fer einstaklega vel á því að það séu framsóknarmenn sem nú taki upp umræður um ófremdarástandið því að það voru framsóknarmenn sem láku niður og gengu inn á stefnu Sjálfstæðisflokksins í að einkavæða þennan málaflokk. Á forsíðu Fréttablaðsins 29. ágúst 2004 var fyrirsögn: Ekki stendur á Framsókn að selja. Og hvað var það sem stóð ekki á Framsókn að selja? Það var Símann með grunnneti fjarskipta innan borðs, þvert á þá stefnu sem Framsókn hafði boðað fyrir alþingiskosningarnar 2003, að ekki skyldi selja grunnnetið. Laugardaginn 1. apríl 2005 var forsíða Morgunblaðsins: Halldór og Davíð hafa náð samkomulagi um sölu Símans. Það eru að verða þrjú ár síðan, það er nú allur háhraðinn, hæstv. samgönguráðherra, sem þetta er á. Veruleikinn er sá að þetta hefur dregist og dregist og peningar legið vaxtalausir og ónotaðir inni á bók og það hefur ekki verið neinn sérstakur myndarbragur á því hvernig núverandi samgönguráðherra hefur tekið á málum frekar en aðrir. Það er að dragast upp óskapnaður hvað varðar skipulagið í þessum efnum sem helst væri hægt að líkja við það að þjóðvegakerfið væri bútað niður og mismunandi kaflar reknir af einkaaðilum með misgóðri þjónustu og færir af og til. Það er ekki nóg að það eigi að heita svo að boðið sé upp á einhverja háhraðaþjónustu ef hún dettur út annan hvorn dag og er gagnslaus kannski helminginn af tímanum eins og sums staðar er þar sem einkaaðilar eru af veikum burðum að reyna að sinna þessu. Það þýðir ekkert annað en að horfast í augu við að þetta verklag gengur ekki, það verður að endurskoða vinnureglurnar og það verður með einhverjum hætti að vera hægt að tryggja öllum, ekki bara sumum, 

Hæstv. forseti. Það er rétt að því sé haldið vel til haga í þessari umræðu að uppbygging fjarskiptakerfa í sveitum landsins byggir á lögum um Fjarskiptasjóð sem samþykkt voru hér á hv. Alþingi fyrir rúmum tveimur árum og að frumkvæði þáverandi hæstv. samgönguráðherra, Sturlu Böðvarssonar. Hinar dreifðu byggðir, sveitir landsins falla að miklu leyti undir svæðið þar sem fjarskiptafyrirtæki hafa ekki treyst sér í uppbyggingu á markaðslegum forsendum. Í þessu sambandi er vert að hafa í huga að íslenskur landbúnaður hefur á síðustu árum tekið stór skref fram á við í tækniþróun og þessi gamalgróna atvinnugrein treystir í æ ríkari mæli á nútímaupplýsingatækni, til að mynda með tölvuvæddum mjaltakerfum. Traustar og góðar háhraðatengingar eru því bændum jafnmikilvægar og þeim sem búa í þéttbýli. Markmiðið með Fjarskiptasjóðnum er að stuðla að aukinni samkeppni íslensks landbúnaðar með því að úthluta fjármagni til verkefna sem miða að uppbyggingu stofnkerfa fjarskipta í hinum dreifðu byggðum landsins. Fullyrða má að stofnun þessa sjóðs hafi verið mikið framfaramál fyrir bændur og aðra þá sem treysta á háhraðatengingar á svæðum þar sem fjarskiptafyrirtæki hafa ekki treyst sér í uppbyggingu á markaðslegum forsendum. Þess má geta hér að sjóðnum var ætlað til ráðstöfunar 2,5 milljarðar kr. af söluandvirði Símans. Á árinu 2006 var 1 milljarði kr. varið til uppbyggingar og síðan var gert ráð fyrir 500 millj. kr. í sjóðinn árlega á árunum 2007–2009. Þessi mikla uppbygging fjarskiptakerfisins á landsbyggðinni mun taka tíma og á fundi með sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd þingsins í þessari viku greindi formaður Bændasamtakanna frá því að tæplega helmingur bænda býr enn við gamaldagsnettengingar. Það er því afar brýnt 

Frú forseti. Á samdráttartímum í hefðbundnum atvinnugreinum svo sem sjávarútvegi og landbúnaði þar sem störfum hefur fækkað stórlega á undanförnum árum er mjög mikilvægt að allir landsmenn fái notið þeirra miklu möguleika sem háhraðatenging býður upp á. Í mínu kjördæmi, Suðurkjördæmi, eru aðstæður mjög mismunandi til að nýta sér tæknina. Í Vestmannaeyjum eru möguleikarnir mjög góðir en víða annars staðar í kjördæminu eru þeir mun lakari og á mörgum stöðum afleitir. Ekki þarf að fjölyrða um mikilvægi háhraðatengingar í menntakerfinu og í dreifbýlinu geta slíkar tengingar skipt sköpum um möguleika fólks til fjarnáms á ýmsum sviðum. Sama er að segja um möguleikana til atvinnu og er nærtækast að minna á hugmyndir um störf án staðsetningar sem allir stjórnmálaflokkar hafa lýst stuðningi við, en það er forsenda þess að slíkar hugmyndir nái fram að ganga að þjóðbrautir tölvutækninnar séu greiðar. Frú forseti. Að lokum vil ég minna á nauðsyn þess að bæta GSM-símasambandið en nú þegar NMT-kerfið verður tekið úr notkun í lok þessa árs, eins og boðað hefur verið, verður GSM-síminn eitt mikilvægasta öryggistæki okkar.

Virðulegur forseti. Við erum hér að ræða um fjarskiptaþjónustuna og hæstv. samgönguráðherra var svo skemmtilegur að segja að ríkisstjórnin væri á háhraða í uppbyggingu á fjarskiptaþjónustunni. Ég verð nú, virðulegi forseti, að líta svo á að hæstv. ráðherra hafi verið með, eins og krakkarnir segja, „smádjók“  Á sínum tíma glöddumst við framsóknarmenn mjög þegar átti að setja fjármagn, m.a. að okkar kröfu, í að byggja upp fjarskiptaþjónustu þannig að hún yrði sambærileg á öllu landinu. Þetta hefur gengið afar hægt. Við vitum öll að í nútímasamfélagi er fólk meira og minna á netinu, bæði fyrirtæki og fjölskyldur. Hver þekkir það ekki bara heima hjá sér? Börnin eru á netinu, við erum öll sjálf á netinu, það er varla að maður fari í rúmið nema vera á netinu. Já, þetta er bara raunveruleikinn í dag. Lítið til ykkar barna, þið skuluð ekki gera grín að þessu, þetta er bara svona í flestum fjölskyldum landsins í dag. Um daginn hringdi ég í fólk til þess að ræða um heimasíðuna sem ég rek, siv.is, og um myndir sem þar voru og hvort þau hefðu tekið eftir ákveðnum myndum. Þau sögðu: Jú, við skoðuðum þetta, að vísu fórum við í kaffi meðan myndirnar voru að hlaðast inn. Það var bara kaffipása, þetta gekk svo hægt. Það er ekki hægt að bjóða fólki á landsbyggðinni upp á þetta og við getum ekki skilið svona á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar þannig að landsbyggðin verði eftir. Það verður að spýta í, hæstv. samgönguráðherra verður að standa sig betur, þetta er ekki hægt. Því sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan ætla ég að vísa til föðurhúsanna. Framsóknarflokkurinn hefur staðið á bak við þetta verkefni og hefur viljað að þetta gengi miklu hraðar og það á 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram, ég held að hún sé afar mikilvæg. Við erum að tala um grundvallaratriði í uppbyggingu landsbyggðarinnar, möguleika á að tengjast internetinu og að hafa trygga GSM-þjónustu. Ég vil líka þakka hæstv. samgönguráðherra, sem þrátt fyrir allt, þrátt fyrir fullyrðingar um að þetta gangi hægt o.s.frv. hefur tilkynnt að í lok þessa árs verði allt landið með tryggt GSM-samband og jafnvel 80–100 km út á sjó. Þetta stefnir því allt saman í rétta átt. Mér þótti mjög athyglisvert í framsögu hv. málshefjanda að þar kom fram að 2001–2007 hefði verið heldur misheppnað tímabil, þ.e. að þá hefði verið tekin ákvörðun um ISDN og sú tækni hefði ekki einu sinni dugað 2001 og því síður 2008. Ég get tekið undir það, en það er ekki hægt að nota það til þess að skamma hæstv. samgönguráðherra. Hæstv. samgönguráðherra hefur brugðist ágætlega við, hann reynir að keyra þetta mál fram og á þann hátt að það komi landsbyggðinni sem best. Það er hins vegar rétt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði áðan að líklega hefðu möguleikar okkar og tækifæri til þess að gera þetta enn hraðar verið betri ef grunnnetið hefði ekki verið selt með Landssímanum. Það hefði getað verið lykilatriði og þá hefði verið hægt að byggja grunnnetið og þessa þjónustu meira upp á byggðalegum forsendum en markaðslegum, eins og nú er verið að gera. Við misstum reyndar af því tækifæri, við í Samfylkingunni vorum á þeim tíma einarðlega þeirrar skoðunar að ekki ætti að selja grunnnetið með. Það var hins vegar gert og nú verðum við að halda áfram 

Frú forseti. Ég vil skoða þetta mál í nokkuð öðru samhengi. Okkur þingmönnum, ríkisstjórn, stofnunum ríkisins og sveitarfélögum, fyrirtækjum og reyndar öllum borgurum landsins ber að virða stjórnarskrána, hlíta henni í hvívetna og ekki síst jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar sem kveður á um að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til efnahags og stöðu að öðru leyti. Búseta er eitt reginatriðið í þessu jafnræðishugtaki, að menn njóti jafnræðis eftir búsetu. Þrátt fyrir þessa skýru reglu sitja íbúar landsbyggðarinnar ekki við sama borð og íbúar höfuðborgarsvæðisins og það gildir svo sannarlega í þessu máli þar sem heilu landsvæðin t.d. í Suðurkjördæmi og úti á landi eru dæmd úr leik, ekki bara varðandi háhraða heldur líka aðrar símatengingar. Því miður er það svo að íbúum á landsbyggðinni er mismunað á fjölmörgum öðrum sviðum, ég nefni póstþjónustu, ég nefni banka, ég nefni læknisþjónustu, ég nefni menntun, ég nefni aðgengi að lánsfé og þannig mætti lengi telja. Þessi stjórnarskrárbrot eru um margt afleiðing af ríkisstjórnarstefnu Sjálfstæðisflokksins síðastliðin ár. Þar er byggt á þröngum sértækum gróðasjónarmiðum. Einokunarfyrirtæki þjónusta ekki byggðir og býli þar sem hámarksgróði er ekki af starfseminni, hver þjónustuleggur verður að skila sértækum hámarksgróða algjörlega óháð samfélagslegum ávinningi eða heildarhagsmunum okkar. Þetta er viðvarandi og óþolandi ástand, þetta hamlar atvinnustarfsemi, þetta hamlar félagsstarfsemi, þetta hamlar pólitík, þetta hamlar okkur landsbyggðarþingmönnum í starfi og þetta hamlar fjarnámi. Ég verð að minna á það í þessu samhengi að 70% nemenda við fjarnám eru konur. Íbúar á landsbyggðinni 

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka þá ágætu umræðu sem hér fer fram um uppbyggingu fjarskiptakerfisins á landsbyggðinni. Ljóst er að Fjarskiptasjóður hefur miklu hlutverki að gegna og stofnun hans á sínum tíma bar því vott um mikla fyrirhyggju hjá stjórnvöldum. Það er forsendan fyrir þeirri öflugu uppbyggingu sem nú stendur fyrir dyrum um allt land á sviði fjarskipta og samgönguráðherra kom inn á áðan. Ég tek heils hugar undir nauðsyn þess að háhraðavæða landið allt. Öflugt gagnaflutningskerfi er nauðsynlegur þáttur í lífi, starfi og, eins og fleiri hafa komið inn á, leik allra landsmanna. Í mínum huga er það brýnna verkefni nú að koma upp háhraðatengingum um land allt en var að koma á sjónvarpsútsendingum um allt land á sínum tíma. Fjarskiptasjóður hefur líka öðru mikilvægu hlutverki að gegna en það er að byggja upp GSM-kerfi á þeim svæðum sem ekki þykja markaðsvæn. GSM-kerfið er ekki aðeins nauðsynlegt til að byggja upp atvinnulíf úti á landi heldur er þar líka um mjög mikilvægt öryggistæki að ræða. Nú er svo komið að ýmsir aðilar sem stunda ferðaþjónustu lenda undir í samkeppninni ef ekki er GSM-samband á viðkomandi svæði. Þetta er því mjög nauðsynlegt í þessu tvennu tilliti að bæta samkeppnisstöðuna og eins að bæta öryggi þeirra sem ferðast um landið. Nýlegt dæmi, sem kom upp fyrir nokkrum dögum, sýndi fram á að GSM-síminn getur bjargað miklu. Hæstv. samgönguráðherra kom inn á að ýmsar skýringar eru á því að þessu verkefni hefur seinkað. Meðal annars hefur tækninni fleygt fram auk þess sem býlum sem verða hluti af útboðsferlinu hefur verið að fjölga mjög mikið. En það er greinilegt að samgönguráðherra er að taka á þessum málum og hann hefur lýst því yfir að háhraða GSM-væðingunni verði lokið nú um áramót. Hann tekur háhraðavæðinguna föstum tökum.

Hæstv. forseti. Uppbyggingu fjarskipta hefur verið beðið með mikilli óþreyju víða á landsbyggðinni. Í mínu kjördæmi má nefna svæði eins og Reykhólahrepp, Dalabyggð, mestalla Strandasýslu svo dæmi séu tekin. Útbreiðslan er afar léleg víða og sums staðar engin. Það ber að þakka það sem gert hefur verið og áfanga var vissulega náð við Húnaflóa með aðgerðum Vodafone sem setti upp sendi sem m.a. nær út á fiskimiðin og vítt um svæðið. Með minni atvinnu og uppsögnum fólks víða vegna óheppilegs niðurskurðar á þorskafla er landsbyggðarfólk enn frekar ósátt við þann hægagang sem verið hefur í fjarskiptamálum. Það gæti vissulega opnað nýja möguleika ef átak verður gert eins og að var stefnt en ekki hefur enn orðið af. Við hljótum að spyrja okkur hvað valdi þessum hægagangi. Ég veit ekki hvort ég á að fara yfir svör hæstv. samgönguráðherra en held ég verði að gera það, hæstv. forseti. Samgönguráðherra sagði áðan að Fjarskiptasjóður hefði verið á ferð um landið við að hnitsetja bóndabæi. Ég hélt að slík gögn væru til hjá Landmælingum Íslands og mér er næst að halda að þessi ferð Fjarskiptasjóðsins um landið hafi verið farin á gönguhraða eða einhverju annars konar ferðalagi miðað við hvernig þetta hefur gengið síðustu þrjú ár. Ég fagna því hins vegar ef nú er að verða bylting, eins og hæstv. samgönguráðherra sagði. Vonandi gengur það eftir að við náum miklum áföngum á næstu mánuðum við að ljúka því ætlunarverki sem að var stefnt varðandi útbreiðslu grunnnetsins og að opna aðgengi allra landsmanna að tækninni á jafnréttisgrundvelli.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hefur farið fram um þetta mikilvæga mál og mikla hagsmunamál landsbyggðarinnar. Full þörf er á að ræða þetta og ég fagna því að þingmenn hafa rætt þetta á mjög málefnalegan hátt, reyndar með einni undantekningu sem ég ætla að koma aðeins inn á hér á eftir. Það skiptir öllu máli fyrir landsbyggðina að hún sé samkeppnishæf. Í rauninni er það eina krafa landsbyggðarinnar í augnablikinu að hún sé samkeppnishæf varðandi samgöngur, GSM-samband og háhraðatengingar. Það skiptir öllu máli varðandi nám svo að ekki sé minnst á störf án staðsetningar að allir geti notið háhraðatengingar. Ég varð fyrir vissum vonbrigðum með svör hæstv. samgönguráðherra og hefði viljað að hann gæfi skýrari fyrirheit um það hvað gert yrði í framtíðinni, að verið væri að hraða þessu máli eins og kostur er. Það er ekki eftir neinu að bíða í þessum efnum og því miður er staðan þannig víðs vegar um landsbyggðina að ef það verður beðið verður ekki aftur snúið. Hin stóru orð, að í lok þessa árs verði bylting í fjarskiptum, minntu mig reyndar á það þegar mótvægisaðgerðirnar voru kynntar, einhverjar stórkostlegustu mótvægisaðgerðir ríkisstjórnar fyrr og síðar, sem hafa ekki reynst annað en kruður og, eins og einn hv. þingmaður sagði, dónaskapur við landsbyggðina. Ég fagna því reyndar að samgönguráðherra ætlar að beita sér fyrir auknum fjárveitingum í Fjarskiptasjóð. Við framsóknarmenn munum ekki liggja á okkar liði. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nefna aðra hv. þingmenn með fullu nafni og ávarpa ráðherra sem hæstvirta ráðherra.

Hæstv. forseti. Ég vil fyrir það fyrsta þakka málshefjanda fyrir að taka upp þessa umræðu og þeim þingmönnum sem tóku þátt í henni. Hér hafa orðið ágæt skoðanaskipti um þetta mál. Ég held að við séum öll sammála um það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði. Ófremdarástand hefur verið í háhraðatengingum í netnotkun á landsbyggðinni og það sem við samþykktum fyrir ansi mörgum árum um alþjónustu hvað varðar ISDN. Ég man enn hve við þingmenn vorum ánægðir með þá samþykkt en ég hygg að hæstv. forseti lýðveldisins hafi ekki verið búinn að skrifa undir það þegar við áttuðum okkur á að það sem við höfðum verið að samþykkja hvað varðar alþjónustu var nánast orðið úrelt þá þegar. Þess vegna er það sem Fjarskiptasjóður var settur á fót og þar hefur verið unnið eftir því prógrammi sem þar var sett upp og nú erum við að ná því fram að fá ADSL-þjónustu með tveggja megabæta lágmarkstíðni inn á útboði sem er, og ég ítreka það, að fara út á næstu dögum. Ég fullyrði, virðulegi forseti, að á síðustu átta mánuðum hafi unnist mjög margir sigrar í þessu máli til útboðs og annað slíkt. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni hvað það var sem tafði málið en ég sagði líka við umræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar fyrr í þessari viku að fátt væri svo með öllu illt að ei boðaði gott, ef til vill. Það getur verið að í útboðinu núna fáum við miklu betri tilboð, miklu betri tækni og miklu meiri hraða þó að þau ár sem þjónustan hefur verið svona léleg séu vissulega slæm. Framsóknarmenn hafa talað um snigilshraða, t.d. hv. þm. Siv Friðleifsdóttir. Hún er sjálf í Sniglunum og þeir fara ekki hægt yfir. Frá því að Framsóknarflokkurinn fór úr ríkisstjórn hefur verið gefið í frá þeim snigilshraða sem núverandi formaður bráðabirgðastjórnar Framsóknarflokksins lýsti svo vel að hefði verið í landbúnaðarráðuneytinu, þar hafi svo margt gerst á snigilshraða. Virðulegi forseti. Að þessu máli hefur verið unnið á háhraða á þessu ári. Um næstu áramót munu stórir sigrar hafa unnist.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt, um staðgreiðslu opinberra gjalda, um tryggingagjald, um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur og um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Í frumvarpi þessu er að finna tvíþætta tillögu að mikilvægum breytingum á skattlagningu lögaðila í atvinnurekstri. Annars vegar er um að ræða breytingar á reglum um skattskyldu söluhagnaðar en hins vegar á skattaumsýslu þeirra lögaðila sem mest umsvif hafa í íslenskum þjóðarbúskap. Fyrst vil ég koma inn á þann hluta í frumvarpinu er snýr að skattskyldu söluhagnaðar hjá lögaðilum. Forsögu þessa má rekja allt til vorsins 1998. Þá voru samþykkt á Alþingi lög sem fólu í sér verulegar breytingar á reglum um skattskyldu arðgreiðslna og söluhagnaðar varðandi aðila í atvinnurekstri. Tekin var upp sú regla varðandi arð að hann myndaði ekki skattstofn væri hann greiddur milli hlutafélaga eða sambærilegra félagsforma heldur væri móttakanda arðsins heimilt að draga hann frá rekstrartekjum sínum áður en til skattlagningar kæmi. Samhliða var hlutafélögum heimilað að fresta skattlagningu söluhagnaðar af hlutabréfum ef þau keyptu önnur slík innan tveggja ára frá sölunni. Þessar reglur sem taka til söluhagnaðar af hlutabréfum annarra en veltuhlutabréfa, þ.e. hlutabréfa sem alla jafna ganga kaupum og sölum innan ársins, eru að meginstefnu til enn í gildi. Með þeim var í senn komið í veg fyrir að fjármagn væri bundið í tilteknum hlutabréfum af skattalegum ástæðum, þ.e. til að forðast skattlagningu, og jafnframt hvatt til áframhaldandi hlutabréfaeignar. Ekki voru gerðar breytingar á skattlagningu söluhagnaðar hjá lögaðilum á þessum tímapunkti en tekið fram að fylgst yrði með þróun í þeim málum með tilliti til breytinga síðar. Frá því að framangreindar breytingar voru samþykktar hefur alþjóðlegt skattaumhverfi tekið miklum stakkaskiptum, ekki síst í okkar helstu samkeppnislöndum innan Evrópu. Skatthlutföll hafa lækkað samhliða því að afnumdar hafa verið ýmsar sértækar reglur í því skyni að gera skattkerfið einfaldara og skilvirkara. Verulega hefur dregið saman með Íslandi og öðrum ríkjum á skattasviðinu á undanförnum árum þegar horft er til skattlagningar á atvinnurekstur og á það ekki hvað síst við um skattlagningu fjármagnstekna, svo sem söluhagnaðar af hlutabréfum. Þannig hafa íslensk félög í einhverjum mæli flutt eignarhald sitt á hlutabréfum yfir í dótturfélög sem staðsett eru í ríkjum þar sem skattlagning á söluhagnaði er talin hagstæðari en hér á landi. Má þar nefna sem dæmi Holland og Noreg. Að auki hafa komið upp ágreiningsmál varðandi túlkun á því hvort frestunarheimild söluhagnaðar á hlutabréfum nái einungis til beinnar fjárfestingar í hlutabréfum en ekki til hagnaðar á veltuhlutabréfum samanber túlkun skattyfirvalda. Þessi þróun virðist hafa leitt til þess að tekjur ríkissjóðs af söluhagnaði hlutabréfa hafa verið óverulegar á undanförnum árum. Í ljósi þessarar þróunar er í frumvarpinu að finna tillögur um breytingar á skattskyldu hagnaðar af sölu hlutabréfa. Megintillagan er sú að hagnaður lögaðila með takmarkaða ábyrgð eigenda, þ.e. hlutafélaga og einkahlutafélaga, af sölu hlutabréfa af hvers kyns tagi sé frádráttarbær eða skattfrjáls með sama hætti og greiðslur arðs milli lögaðila í sömu félagsformum, m.a. í þá veru að þær eru ekki bundnar við hlutabréfaviðskipti innan Evrópska efnahagssvæðisins heldur nær skattfrelsið einnig til hlutabréfa í fyrirtækjum sem staðsett eru utan Evrópska efnahagssvæðisins, þó ekki á lágskattasvæðum. Samhliða er lagt til að heimild til frestunar á skattlagningu söluhagnaðar af hlutabréfum verði felld brott. Grunnregla tekjuskattsálagningar þegar um atvinnurekstur er að ræða er að sá rekstrarkostnaður sem gengur til öflunar, viðhalds eða tryggingar á skattskyldum tekjum, sé frádráttarbær frá þeim tekjum áður en til tekjuskattsálagningar kemur. Með öðrum orðum, skattfrelsi tiltekinna tekna takmarki frádráttarheimild lögaðila við þann kostnað sem sannarlega gengur til öflunar skattskyldra tekna. Samkvæmt þeirri tillögu sem hér liggur fyrir er takmörkun á frádráttarbærni rekstrarkostnaðar vegna skattfrjáls hagnaðar af sölu hlutabréfa á söluári hlutabréfanna, eða á því ári sem söluhagnaður er færður til tekna hjá viðkomandi lögaðila. Ekki má mynda yfirfæranlegt rekstrartap á því ári nema að því marki að rekstrarkostnaður sé umfram skattfrjálsan söluhagnað að frádregnum rekstrarkostnaði ársins. Sama gildir um yfirfæranlegt rekstrartap vegna fyrri ára. Ljóst er sú aðferð sem felst í tillögu frumvarpsins og hér hefur verið lýst felur í sér ákveðna ónákvæmni varðandi raunverulegan frádrátt á móti bæði skattfrjálsum og skattskyldum tekjum. Þar á móti vegur augljóst hagræði vegna einfaldara uppgjörs, bæði fyrir fyrirtækin og skattyfirvöld. Sé viðkomandi fyrirtæki í blönduðum rekstri skiptist rekstrarkostnaður í réttu hlutfalli við tekjurnar. Í frumvarpinu er jafnframt lagt til að tap sem kann að myndast vegna sölu hvers kyns hlutabréfa sé ekki frádráttarbært. Hafa ber í huga, að þessi takmörkun á frádráttarbærni rekstrarkostnaðar nær einungis til söluhagnaðar en ekki arðgreiðslna. Þá er rétt að árétta að skattfrelsi hagnaðar af sölu hlutabréfa er bundið við það félagsform þar sem skattlagning er endanlega í hendi eiganda eins og í tilviki hluthafa í hlutafélagi og einkahlutafélagi og við úthlutun arðs, en ekki önnur félagsform. Engin takmörkun er á frestun söluhagnaðar eftir félagsformum í gildandi lögum. Að lokum ber að nefna að fjármálaráðuneytinu hafa þegar borist ábendingar um að texti lagaákvæðis í 2. gr. frumvarpsins sé ekki nógu skýr. Sérfræðingar ráðuneytisins skoða þessar ábendingar og munu koma tillögum og nauðsynlegum leiðréttingum á framfæri við frekari meðferð málsins í efnahags- og skattanefnd. Hin meginbreytingin sem lögð er til í þessu frumvarpi varðar skattaumsýslu stórra og umsvifamikilla fyrirtækja, en þeim hefur fjölgað mjög hratt hérlendis á örfáum árum. Þar á vaxandi útrás íslenskra fyrirtækja stóran hlut að máli, þar sem saman fer vöxtur vegna stækkandi markaðssvæða óháð landamærum og sameining íslenskra fyrirtækja við erlend, oftast í hagræðingarskyni. Við slíkar aðstæður verða viðskipti oft afar flókin enda lagalegt umhverfi, jafnt frá sjónarmiði skattareglna sem annarra, oftar en ekki ólíkt að uppbyggingu og eðli. Slíkar kringumstæður kalla á aukna sérfræðiþekkingu á öllum sviðum og meiri sérhæfni í allri umsýslu gagnvart þessum aðilum. Þessi þróun er ekki séríslensk heldur er hún alþjóðlegt fyrirbæri sem löndin í kringum okkur hafa brugðist við með ýmsu móti. Flest þeirra fara þá leið að setja á fót sérstakar stjórnsýslueiningar í skattkerfinu sem annast alla skattalega umsýslu með þessum aðilum. Það á til dæmis við um hin Norðurlöndin og virðist þetta fyrirkomulag hafa gefið góða raun. Með hliðsjón af því er í þessu frumvarpi lagt til að skattaumsýsla fyrirtækja sem falla undir þá skilgreiningu að teljast stórfyrirtæki fari einungis fram í einu umdæmi í stað níu, nánar tiltekið í Reykjavíkurumdæmi, í sérhæfðri stjórnsýslueiningu. Með því fyrirkomulagi skapast möguleikar á að tryggja að skattlagning sambærilegra eða tengdra fyrirtækja sem hafa mikil umsvif verði samhæfðari og skilvirkari auk þess sem þjónusta við þau batnar. Þau fyrirtæki sem tillaga frumvarpsins gerir ráð fyrir að verði skipað undir einn hatt á grundvelli viðmiða um tekjur og eignir af tiltekinni stærðargráðu dreifast í dag á nær öll skattumdæmi landsins. Álitamál þeim tengd hafa í sumum tilfellum ekki fengið úrlausn sem skyldi. Verði frumvarpið að lögum verður forræðið varðandi skattaleg úrlausnarefni þeirra fyrirtækja á hendi eins skattstjóra, sem hefur hefðbundið framkvæmdar- og úrskurðarvald í málum sem þeim tengjast óháð því hvar á landinu þau hafa skráð heimili. Þær viðmiðanir sem lagt er til að verði beitt við skilgreiningu á því hvað teljist stórfyrirtæki eru annars vegar rekstrartekjur að meðtöldum fjármagnstekjum samkvæmt ársreikningi, að lágmarki 10 milljarðar kr., eða hins vegar heildareignir samkvæmt ársreikningi, að lágmarki 5 milljarðar kr. Aðeins annað þessara skilyrða þarf að vera uppfyllt til að lögaðili teljist stórfyrirtæki. Samkvæmt upplýsingum úr skattframtölum lögaðila fyrir árið 2007 falla 249 lögaðilar undir ofangreindar viðmiðanir. Þar af eru 211 fyrirtæki í Reykjavík og Reykjanesi, eða 85% af heildinni. Af heildarfjölda stórfyrirtækja eru 174, eða 70% af heild, með skattalegt heimilisfesti í Reykjavík þó að innan við helmingur af heildarfjölda lögaðila sé skráður þar. Jafnframt sýna upplýsingar úr skattframtölum að stórfyrirtækin í Reykjavík eru margfalt umfangsmeiri en flest þeirra sem eru annars staðar, bæði er varðar tekjur og eignir. Í ljósi þessa er talið rökrétt að skattaumsýsla stórfyrirtækja falli undir Reykjavíkurumdæmi. Nú er í sérstakri athugun í fjármálaráðuneytinu hvernig styrkja megi starfsemi einstakra skattstofa úti á landsbyggðinni, til að mynda með tilflutningi annarra verkefna til þeirra, m.a. í tengslum við ofangreinda breytingu. Í þessu samhengi er vert að benda á að rétt fyrir jól voru samþykkt lög nr. 166/2007 sem veita fjármálaráðherra heimild til að flytja einstök verkefni á milli skattumdæma með það að markmiði að auka svigrúm fjármálaráðherra til verkefnaflutninga innan skattkerfisins þannig að unnt sé að nýta mannafla þess sem best hvar sem er á landinu. Of snemmt er að tilgreina á þessari stundu hvers eðlis þau verkefni eru en reiknað er með að verkefnatilflutningur geti skapa allt að tíu ný stöðugildi á landsbyggðinni með samsvarandi fækkun stöðugilda á höfuðborgarsvæðinu. Í frumvarpinu einnig að finna nauðsynlegar breytingar á öðrum skattalögum er varða skattaumsýslu stórfyrirtækja. Að lokum vil ég nefna að í frumvarpinu er lögð til sú breyting á lögum um virðisaukaskatt að tekin verði af öll tvímæli um að ógerilsneydd mjólk, svokölluð hrámjólk, eigi að vera í efra þrepi virðisaukaskatts þar sem ekki er litið svo á að hún sé matvara til manneldis í skilningi laganna. Við þær breytingar sem samþykktar voru á lögum um virðisaukaskatt í lok árs 2006 þar sem virðisaukaskattur á matvöru til manneldis var lækkaður úr 14% í 7%, virðist hafa skapast óvissa varðandi þetta atriði. Með þeirri breytingu sem hér er lögð til er þeirri óvissu eytt. Virðulegi forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breyting á lögunum um tekjuskatt, lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda og nokkrum öðrum lögum. Þetta er angi af skattasamkeppni milli landa sem sumir fagna en aðrir ekki. Þeir sem eru mjög stjórnlyndir og vilja stýra fólki með einhliða aðgerðum og handafli ofan frá vilja að sjálfsögðu ekki vera ónáðaðir með samkeppni frá útlöndum. En hinir sem horfa til réttar borgarans og einstaklingsins og hvernig hægt er að vernda hann fyrir ofurvaldi ríkisins gleðjast að sjálfsögðu yfir því að einhver von komi utan frá um að ofurvaldi ríkisins í skattheimtu sé veitt samkeppni. Hér er eitt lítið dæmi um það og ég hlýt að gleðjast yfir því. Sé horft á söluhagnað þá er það dálítið merkilegt fyrirbæri, herra forseti. Þegar fyrirtæki er stofnað er innra virði og hlutafé það sama. Síðan myndast hagnaður og hagnaðurinn eykur vonandi eigið fé og innra virði fyrirtækisins með tímanum en stundum er tap og það er minna talað um það. Af hagnaðinum er borgaður skattur ef hann er greiddur út sem arður. Þetta innra virði fyrirtækisins er eitt hugtak í viðbót, þ.e. það er hlutafé og síðan innra virði sem oft er töluvert hærra en hlutaféð vegna þess að það hefur verið mikill hagnaður. Af hagnaðinum borgar fyrirtækið að sjálfsögðu tekjuskatt til ríkisins. Ef hagnaðurinn er greiddur út er borgaður fjármagnstekjuskattur af arðinum. En þá kemur að fyrirbæri sem er verðmæti fyrirtækisins. Þá er fólk úti í bæ, fjárfestar og aðrir, sem líta á tekjustrauma framtíðarinnar og sjá að þeir eru dágóðir. Þeir eru hærri en sú ávöxtun sem hægt er að fá á fjármagn á markaði. Þá vilja þeir kaupa hlutaféð hærra verði heldur en sem nemur bæði nafnverði hlutafjár og innra virði. Þennan söluhagnað hefur ríkið skattað. Það er í raun hagnaður fyrirtækisins í framtíðinni. Ríkið er ekki bara að skattleggja tekjur fyrirtækisins sem mynda innra virði heldur er það líka farið að skattleggja hagnað framtíðarinnar, sem eru reyndar verðmæti sem stundum sveiflast upp og niður vegna þess að forsendur um tekjuflæði af rekstrinum breytast og samkeppnisatriðið, sem er ávöxtunarkrafa á markaðnum, breytist líka. Þetta höfum við horft á undanfarið. Ávöxtunarkrafan hefur hækkað á markaði. Eðlileg afleiðing af því er að verðmæti framtíðarinnar minnkar og þá fer að myndast tap af þessum söluhagnaði, ekki söluhagnaður heldur sölutap. Menn hafa brugðist við þessu á ýmsan hátt, m.a. með því að heimila mönnum að fjárfesta aftur og það eru ýmsar flóknar reglur í gangi. Og í þessu frumvarpi er brugðist við þróun bæði í Hollandi og Noregi þar sem menn hafa hreinlega gert þennan söluhagnað skattfrjálsan, sem er eins og ég gat um að mestu leyti hagnaður framtíðarinnar. Menn geta spurt sig: Hví er ríkið að skattleggja hagnað framtíðarinnar sem er gjörsamlega óviss? Ég fagna því sérstaklega að gert sé ráð fyrir því í frumvarpinu að eitt skattumdæmi sérhæfi sig í þessum málum. Þetta er að verða mjög flókið mál, þ.e. skattheimta og skattskil fyrirtækja sem starfa í mörgum löndum. Það brýnt, eins og ég hef margoft bent á, herra forseti, að skattkerfið og öll eftirlitskerfi séu einföld og skjótvirk. Ég hef t.d. gagnrýnt að Fjármálaeftirlitið skuli ekki hafa brugðist hraðar við sameiningu Kaupþings og hollenska bankans sem fór svo út um þúfur. Það er óþolandi að atvinnulífið, í þessum hraða heimi, þurfi að bíða í hálft ár eftir úrskurði opinberra aðila. Það er óþolandi og bara gengur ekki. Hið sama á við um skattameðferð. Hún þarf að vera mjög hröð. Þar þurfa að vera sérfræðingar sem geta unnið hratt og vel og sama á við um Samkeppniseftirlitið. Allar þessar eftirlitsstofnanir, þ.e. skatteftirlitið, Samkeppniseftirlitið og Fjármálaeftirlitið, þurfa að vinna hratt auk þess að vinna með mjög málefnalegum og faglegum hætti. Ég fagna því að þetta eftirlit, skatteftirlitið, sé færð á eina hendi í þessu frumvarpi. Ég býst við því að það leiði til faglegri vinnubragða og hraðari vinnslu, bæði varðandi fyrirspurnir og annað. Menn þurfa að temja sér það sem gengur á alþjóðamarkaði, að vika er langur tími og dagur eða klukkutími getur skipt verulegu máli. Menn þurfa að fara að vinna mikið hraðar heldur en í einhverjum árum eða áratugum.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi um breytingu á lögum um tekjuskatt. Frumvarpið snýst um það að heimilað verði og sett inn í löggjöfina um tekjuskatt að sannanlegur útlagður ferðakostnaður við atvinnusókn einstaklinga megi dragast frá tekjum áður en skattlagt er en þó innan þess ramma að hann verði að nema meiru en 180 þús. kr. á ári og ekki sé heimilt að draga frá hærri upphæð en 600 þús. kr. Frumvarpið hefur áður komið í sali Alþingis og verið farið yfir það í ræðum og ýmsir tekið þar til máls. Efnislega er lagt til eins og áður sagði að kostnaður manna við ferðir til og frá vinnu verði frádráttarbær frá tekjum áður en til skattlagningar kemur en þó með áðurgreindum lágmörkum og hámörkum. Við framkvæmd ákvæðisins er gert ráð fyrir að sambærilegar reglur gildi um sönnun á útlögðum kostnaði og gilda um sönnun á kostnaði á móti ökutækjastyrk eins og hann er í dag, þ.e. að kostnaður verður að vera sannaður, það verður að færa sönnur fyrir því að kostnaðurinn hafi verið greiddur vegna atvinnusóknarinnar til þess að það fáist viðurkennt að draga megi hann frá tekjum áður en skattlagt er. Í núverandi löggjöf er þekkt reglan um ökutækjastyrk þar sem menn færa sönnur á það hvaða kostnað þeir hafa á móti greiddum ökutækjastyrk sem einhver annar greiðir, atvinnurekandi oftast nær, og launþeginn sem fær þennan styrk greiddan þarf að sýna fram á hvaða kostnað hann hefur af ferðalaginu o.s.frv. Ef sá kostnaður er ekki jafnhár ökutækjastyrknum og sannaður sem slíkur þannig að mark sé tekið á þá er það sem umfram er og á milli ber skattlagt sem tekjur hjá viðkomandi launþega. Þetta fyrirkomulag er algerlega þekkt í kerfinu þó að það sé auðvitað háð þeirri reglu að það sé annar sem leggur út fjármunina en viðkomandi launþegi sem þarf hins vegar að sanna kostnaðinn. Í þessu tilviki er hins vegar verið að leggja það til, hæstv. forseti, að launþegi sem ber sérstakan kostnað við það að sækja atvinnu megi draga þann kostnað frá tekjum áður en skattlagt er sem er í rauninni sama aðferðin og á við um ökutækjastyrkinn eins og hann er greiddur í dag svo framarlega sem menn sanni það að þeir hafi kostnað á móti ökutækjastyrknum. Ég veit að við alþingismenn þekkjum þetta fyrirbæri ágætlega, enda fáum við greiddan ökutækjastyrk ef við erum á ferðalögum í sambandi við atvinnu okkar. Í þessu frumvarpi er krafist sönnunar á útlögðum kostnaði sem er alveg sjálfsagt, auðvitað verður svo að vera, og ef menn geta ekki sannað kostnaðinn eiga þeir ekki rétt á að nýta sér það ákvæði sem hér er lagt til. Hins vegar má kannski segja að bæta megi inn í þessa tillögu annarri hugsun, ef menn vildu setja þessu skýrari ramma, því að auðvitað er það svo að langflestir Íslendingar eru vanir að ferðast að og frá vinnu akandi á eigin bifreiðum og einkum kannski þegar þeir fara lengri vegalengdir. Ef menn vildu hafa skýrari reglur utan um þetta ákvæði og kannski þannig hugsað að það nýttist betur þeim sem þurfa raunverulega að fara um langan veg vegna atvinnusóknar sinnar þá væri auðvitað hægt að hafa lágmarkskílómetraviðmiðun inni í slíku ákvæði sem væri þá viðbótartakmörkunarákvæði við þær upphæðir sem hér eru settar þannig að atvinnusóknin fengist ekki viðurkennd nema hún væri umfram ákveðin ferðalög til og frá vinnu. Ég hygg t.d. að atvinnusókn til Alþingis frá Reykjanesbæ sé viðurkennd sem slík og frá Akranesi, svo einhver dæmi séu tekin um viðmiðunarreglur sem þekktar eru í stjórnkerfi okkar. Það væri auðvitað ekkert því til fyrirstöðu að ræða þann möguleika í hv. nefnd að skoða slíkt viðbótarákvæði þar sem meiri hluti Íslendinga ferðast til og frá vinnu á eigin bifreið eins og áður sagði og menn taka sig saman og ferðast kannski tveir eða þrír saman í bifreið um langan veg ef um atvinnusókn á milli byggðarlaga er að ræða. Þetta er eitthvað sem nefndin mun væntanlega skoða og kann að vera fullkomlega eðlilegt að setja einhverja slíka viðmiðun inn til að marka þennan ramma betur og kannski líka til að ná fram enn frekar þeirri hugsun sem í frumvarpinu er, að reyna að efla atvinnusókn á milli staða og að þetta styrki og stækki atvinnusvæðið og atvinnusókn landsmanna. Það hefur verið stefna margra ríkisstjórna á undanförnum árum, held ég, að eðlilegt væri að stækka atvinnusvæði á landsbyggðinni og við landsbyggðarþingmenn höfum unnið að því og reynt eftir fremsta megni að þrýsta á samgöngubætur, m.a. á þjóðvegum landsins, til þess að byggðirnar eigi betra með að vinna saman og fólk eigi þar af leiðandi auðveldara með að sækja atvinnu á milli svæða. Það er þekkt að mikill ferðakostnaður getur hamlað slíkri þróun og er til þess fallinn að draga úr samkeppnishæfni byggðarlaga um vinnuafl. Mikill ferðakostnaður vegna atvinnusóknar getur einnig virkað vinnuletjandi með þeim afleiðingum að menn sjá sér kannski frekar hag í því að þiggja atvinnuleysisbætur en sækja vinnu í næsta byggðarlag þar sem kostnaðurinn við atvinnusóknina er það mikill að menn hafa nánast ekkert upp úr sér, eins og löngum var sagt á Íslandi á árum áður þegar menn voru að tala um hvort þeir hefðu næga afkomu eða ekki. Ég held að það sé kannski aldrei brýnna að afgreiða þetta frumvarp á hv. Alþingi en einmitt nú þegar við horfum upp á það að í mörgum byggðarlögum stefnir í atvinnustopp og allt að því atvinnubrest, leyfi ég mér að segja, m.a. vegna niðurskurðar í fiskafla, og við þingmenn erum að reyna að finna leiðir sem geta orðið til þess að fólk eigi möguleika á að takast á hendur önnur störf. Menn hafa kallað það öðru orði: mótvægisaðgerðir, og ber ekki að gera lítið úr því en ég vil hins vegar segja það, hæstv. forseti, að ýmislegt í þeim mótvægisaðgerðum hittir ekki inn á þá hópa sem verða verst úti í niðurskurðinum á þorskaflanum og þar er ég tala um fiskvinnslufólk og sjómenn og smærri þjónustuaðila sem þjóna útgerð og fiskvinnslu á þessum stöðum. Þeir verða líka fyrir algerum atvinnubresti. Við vitum að sum fyrirtæki eru með áætlanir um að starfsfólk þeirra verði atvinnulaust í fimm mánuði á þessu ári. Ég nefni staði eins og Þingeyri og Húsavík og skyldi ekki muna um það fyrir fólk sem missir atvinnu á þessu svæði ef slíkt ákvæði sem hér um ræðir væri í lögum og það væri gert auðveldara t.d. fyrir Húsvíkinga að sækja atvinnu til Akureyrar, ef það stæði til boða, eða fyrir fólk á Þingeyri að sækja atvinnu til Ísafjarðar, ef það stæði til boða? Með góðri útfærslu á þessu ákvæði mætti jafnvel finna því stað að yfir sumartímann, sem virðist vera sá tími sem menn ætla að hafa fólk atvinnulaust á þeim stöðum sem ég nefndi í fimm mánuði, gæti fólk jafnvel frá Þingeyri sótt atvinnu til suðvesturs eins og áttum hagar á Vestfjarðakjálkanum og inn í Vesturbyggð eða Tálknafjörð ef svo hagaði til, þótt ekki sé hægt að hæla þeirri leið fyrir fólk til að fara dags daglega, það verður að segjast eins og er. Þar er yfir fjallvegi að fara og þó að þeir séu oftast nær greiðfærir yfir sumartímann þá er ekki eins og málum er háttað hægt að ráðleggja fólki það beinlínis til atvinnusóknar daglega. En fólk leitar vissulega lausna við að reyna að halda uppi atvinnu og tekjum. Þess vegna er það auðvitað svo að í landshlutunum sumum hverjum, ég nefni Vestfirði, Norðurland vestra, Norðurland eystra að hluta til, hefur orðið mikil fólksfækkun af því að fólk unir því ekki að vera atvinnulaust og tekjulaust og leitar út af svæðunum. Fólk er vant því að hafa atvinnu og vill hafa atvinnu og þess vegna leitar það út af svæðunum. Við þingmenn höfum allir, held ég, haft miklar áhyggjur af því hvernig þessi mál hafa verið að þróast á undanförnum árum, og m.a. með tilliti til þess sem boðaður niðurskurður þorskaflans kann að leiða af sér þá held ég að það sé enn frekar ástæða til þess að frumvarp það sem þingmenn Frjálslynda flokksins flytja hér enn og aftur, um breytingu á lögum um tekjuskatt vegna atvinnusóknar um lengri veg, verði tekið til afgreiðslu og útfært þannig að það gagnist í þessu sambandi. Ég held að það hafi kannski aldrei hitt betur í mark en einmitt nú að flytja þessa tillögu og fái frumvarpið hraða og málefnalega afgreiðslu getur hún þar af leiðandi virkað sem mótvægisaðgerð, sem ég held að hún mundi mjög auðveldlega gera fáist frumvarpið afgreitt sem lög. Það er ekki eins og hér sé verið að leggja til eitthvert nýmæli sem hvergi er þekkist. Það er auðvitað þekkt í nágrannalöndum okkar, m.a. í Noregi, að einstaklingar megi draga kostnað frá tekjum vegna atvinnusóknar og við erum því ekki að brydda upp á neinu nýmæli sem ekki er hægt að finna fyrirmyndir fyrir í öðrum löndum sem við að jafnaði berum okkur saman við, þ.e. skandinavísku þjóðirnar. Þess vegna held ég að það sé enn frekari þörf og ríkari ástæða til að afgreiða þetta mál nú og útfæra það þannig að það megi gagnast m.a. í þá veru sem ríkisstjórnin hefur verið að leggja til og kallað hefur verið einu nafni mótvægisaðgerðir. Aðalmótbáran gegn þessu máli er sú að menn hafa stundum sagt að það væri ófært að vera að opna ákvæði um sérstakan frádrátt í skattalögum og menn ættu ekki að flækja skattkerfið o.s.frv. Ég ætla ekki að fara að rekja það hér, hæstv. forseti, hvaða undanþágur eru í skattalögunum. Þær eru ýmsar eins og menn vita sem það hafa skoðað og sennilega er enginn betur kunnugur þeim en hæstv. fjármálaráðherra sem ætti að vita nánast allt um slíkar útfærslur og getur rakið það fyrir okkur á eftir okkur til upplýsingar. Ég tel að við þingmenn eigum alls ekki að víkjast undan því að taka þetta mál til málefnalegrar afgreiðslu og fylgja því eftir inn í nefnd og út úr nefnd vegna þess að annað er ekki verjandi á sama tíma og við tölum fyrir mótvægisaðgerðum og ríkisstjórnin hefur boðað endurskoðun á mótvægisaðgerðum sínum til þess einmitt að ná markvissari árangri fyrir það fólks sem verður fyrir skaða. Þetta er tillaga sem gæti beinlínis verið sniðin að því að ná sérstaklega til þess fólks sem er að missa atvinnu sína. Eins og ég benti á áðan er hugsanlega hægt að útfæra inn í þetta einhvern lágmarkskílómetrafjölda þannig að þetta gagnist enn betur því fólki sem þarf raunverulega að sækja atvinnu um langan veg af því að hún stendur ekki lengur til boða á viðkomandi vinnusvæði. Ég legg eindregið til, hæstv. forseti, að þetta mál verði rætt, m.a. út frá þeim sjónarmiðum sem ég hef rakið, og menn finni því stað hvernig megi útfæra þetta. Þetta er ekki flókin útfærsla, sönnunarbyrðin er hjá launþeganum sjálfum og síðan fara skattyfirvöld og skatteftirlitsaðilar yfir framtöl manna og ákvarða hvort tekið er mark á því o.s.frv. Auðvitað þurfa menn leiðbeiningar um það hvernig eigi að telja þetta fram og hvernig halda eigi utan um kostnað sem því er samfara. En ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að taka þetta mál til gaumgæfilegrar skoðunar með tilliti til þess að þetta mun gagnast þjóðfélaginu mjög vel, held ég, við ríkjandi aðstæður og það sem í stefnir með minnkandi atvinnu í landinu.

Herra forseti. Við höfum rætt þetta frumvarp áður og ég hef áður haldið ræðu, ég er orðinn dálítið leiður á mínum eigin skoðunum. Ég held að barátta næstu ára verði gegn góðum málunum. Það er svo mikið af góðum málum, t.d. virðisaukaskattur á barnaföt. Af hverju í ósköpunum borgar barnafólk virðisaukaskatt af barnafötum? Virðisaukaskattur á ylskó handa öldruðum sem eru með kalda fætur, af hverju skyldu aldraðir borga virðisaukaskatt? Hér mætti nefna margt fleira. Hér er gert ráð fyrir að taka einn þátt úr sem er kostnaður við að afla tekna en menn gleyma því að það er ekki stærsti kostnaðurinn. Stærsti kostnaðurinn við að afla tekna er menntunin og menn geta ekki dregið hana frá.  Við höfum fylgt þeirri stefnu á Íslandi að hafa skattkerfin einföld, ekki með frádráttum. Ég hef kynnt mér skattkerfið í Þýskalandi. Það er með fádæmum flókið. Þar eru tvær þykkar bækur um alla frádrætti sem nýta má varðandi hitt og þetta, t.d. batterí í heyrnartæki ef það er notað í vinnunni, að sjálfsögðu. 

Herra forseti. Mér finnst þetta vera athyglisvert mál og ætla rétt aðeins að skoða það betur í ljósi þeirra athugasemda sem komu fram hjá hv. þm. Pétri Blöndal. Það er tvennt sem kemur upp í hugann hjá mér. Það er annars vegar ákveðið prinsipp sem hér er um að ræða, að verið að draga frá kostnað við að afla tekna en hins vegar er verið að skilgreina hann með ákveðnum hætti. En eins og fram kom hjá hv. þm. Pétri Blöndal eru fleiri kostnaðarþættir, sem geta komið til vegna þess að fólk aflar sér tekna, mjög mismunandi eftir aðstæðum. Ég velti því fyrir mér hvort það geti verið raunhæft að einhvers konar frádráttur væri vegna þess að menn hafi kostnað af því að afla sér tekna. Ég er kannski ekki sérstaklega að hugsa um bindiskostnað en það getur vel verið að það sé kostnaður sem sligar einhverja. Eins og menn vita getur þetta verið kostnaður af ýmsu tagi, ekki bara að þurfa að ferðast um langan veg. Innan höfuðborgarsvæðisins getur ferðakostnaður vegna vinnu meira að segja verið umtalsverður. Hitt sem hv. þingmaður fór yfir og lagði talsvert upp úr var að færðar væru sönnur á hver þessi kostnaður væri. Við þekkjum ýmis kerfi til þess. Það verður að segja eins og er þau eru öll frekar flókin og kalla á sérstakt framtal og sérstaka yfirferð. Ef við ætlum fólki á annað borð að telja fram einhverja hluti til að sýna fram á eitthvað, verðum við auðvitað að fara yfir þá líka til að ljóst sé að það sem ætlast er til af fólki sé gert og að ekki sé verið að svíkja. Þá velti ég fyrir mér hvaða augum hv. flutningsmaður mundi líta það ef við einfölduðum málið með einhverjum hætti og hefðum ákveðinn frádráttarlið sem væri vegna kostnaðar við að afla tekna, hver svo sem hann kynni að vera. Mér þætti athyglisvert að heyra sjónarmið hans hvað þetta varðar og jafnvel annarra hv. þingmanna sem taka þátt í umræðunni.

Herra forseti. Ég tel frumvarpið vera góðra gjalda vert og ég tek undir með hæstv. fjármálaráðherra að þetta sé skoðunarvert atriði. Það er annað skoðunarvert sem ég vil beina til hæstv. ráðherra í þessu samhengi. Rætt hefur verið á þingi um þjónustustig sem íbúar landsbyggðarinnar búa við og síðast í morgun varðandi háhraðatengingar. Talað hefur verið um menntun, læknisþjónustu og hluti sem íbúar landsbyggðarinnar hafa ekki sama aðgang að þeir sem búa í þéttbýli. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hann sé tilbúinn að hugleiða, skoða og jafnvel að beita sér fyrir því að íbúar á landsbyggðinni sem búa við lægra þjónustustig en íbúar á höfuðborgarsvæðinu, greiði lægra hlutfall tekjuskatta? Þá er maður kominn nær hv. þm. Pétri Blöndal. Ekki er það mikil flækja í skattkerfinu í dag að hafa mismunandi þrep. Við gátum það á árum áður upp úr 1960 og fram til 1967–1968, vorum með þykkar bækur yfir álagningarstofna frá 10 þús. kr. og áfram upp úr. Ég beini því til hæstv. ráðherra að hann lýsi áliti sínu á því að hugsanlega sé eitt lægra skattþrep í hinum dreifðu byggðum en á höfuðborgarsvæðinu. 
            

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður þurfi ekki að spyrja mig að þessu. Ég held að hann hafi heyrt mig svara því á einhverjum fundum í kosningabaráttunni sl. vor. Ég tel það ekki vera gott ráð við hverju svo sem ráðið ætti að vera vegna þess að þá erum við farin að koma með einhvers konar afsökun fyrir því að þjónustustigið úti á landsbyggðinni sé lægra. Við værum þá í raun að gefa fólki afslátt vegna slakrar þjónustu. Við eigum auðvitað að stefna að því að bæta þjónustuna og að hún sé, eftir því sem kostur er, jafngóð alls staðar á landinu. Síðan er það hitt að sú þjónusta sem hið opinbera veitir í öllum meginatriðum er veitt eftir þörfum. Þótt notendagjöld séu upp að vissu marki þá er það upp að mjög lágu marki. Við færum þá út í það að fólk greiddi skatta eftir því hversu mikið það notar velferðarkerfið. Þá held ég að við séum komin frá meginhugmyndinni um velferðarkerfið og þá þjónustu sem hið opinbera veitir. Þá komum við að þriðja atriðinu sem hv. þm. Pétur Blöndal kallaði fram í, að það býður auðvitað upp á að kerfið sé misnotað, að fólk skrái sig á stöðum þar sem það greiðir minni skatta en býr svo á þeim svæðum þar sem það á að greiða hærri skatta. Ég held því að þetta sé ekki góð hugmynd, ég held að við eigum að reyna að bæta þjónustuna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir svarið. Þetta er athyglisverð umræða, hún er góðra gjalda verð að skoða í þaula. Þetta hefur t.d. verið tíðkað í Noregi, ef ég man rétt, til að laða að sérfræðinga, lækna, kennara og fleiri út í dreifðari byggðir þar sem hugsanlega er ekki unnt að bjóða upp á sama þjónustustig og í þéttbýlinu vegna þess að það er útilokað í framkvæmd. Að því er varðar síðan hugsanlega misnotkun þá eru fá kerfi sem ekki eru misnotuð í sköttum og öðru. Ég hygg þó að við höfum ákaflega skýr fyrirmæli í lögheimilislögum um hvar menn halda heimili sitt. Það yrði að mínu mati hluti af skatteftirliti án þess að ég neiti því að menn muni eflaust reyna að fara í þá holu sem gæti myndast þar. Ég neita því ekki sem vænta má. Ég hygg að við setjum ekki reglur eftir undantekningunum heldur meginreglur. Mér finnst þetta atriði sem er vel skoðunarvert til að laða að menntafólk í hinar dreifðari byggðir og slíkt, viðkomandi grein greiði lægri skatta vegna þess að þjónustustigið sé verra. Ég sé ekki neitt í spilunum um að bæta eigi þjónustustig á landsbyggðinni, til að mynda að því er varðar aðgengi að menntun, læknisþjónustu og fleiru.

Herra forseti. Ég ítreka svar mitt frá því áðan. Mér hugnast þetta ekki og ég held ekki að það sé gott að fólk velji sér búsetu út frá því hvernig skattarnir eru. Ég held reyndar að í Noregi, þar sem þessu hefur verið beitt með tilteknum hætti, hafi það ekki virkað neitt sérstaklega vel. Við megum heldur ekki gleyma því að það eru líka ákveðnir jákvæðir þættir við að búa úti á landsbyggðinni, í dreifbýlinu, sem ekki finnast í þéttbýlinu. Ég held að við þurfum að leyfa fólki að velja búsetu út frá þeim forsendum frekar en út frá fjárhagslegum forsendum. Hvað varðar skatteftirliti erum við auðvitað alltaf að reyna að gera hlutina sem einfaldasta þannig að við þurfum ekki að elta fólk og hafa eftirlit. Ef við getum leyst málin með öðrum hætti eigum við að gera það þannig. Ég held að við getum gert það og ég held að við gerum það. Það er náttúrlega ekki rétt hjá hv. þingmanni - sérstaklega ef við tökum tillit til þeirrar umræðu sem fram fór í dag um háhraðatengingar og símatengingar. Verið er að vinna gríðarlega gott starf þeim efnum. Við tölum um að bæta þjónustuna í menntakerfinu og höfum orðið vitni að því að hv. þingmaður í okkar ágæta kjördæmi - þar er að mínu mati verið að gera stórkostlega hluti með því að bæta þjónustu í heilbrigðiskerfinu og auka umsvif heilbrigðisstofnana í kjördæminu. Hv. þingmaður er beinlínis ósanngjarn þegar hann segir að ekkert sé verið að gera í þessum málum úti í hinum dreifðari byggðum.

Herra forseti. Ég vil koma með smáinnlegg í þessa umræðu. Allt sem varðar byggðamál og kemur byggðum landsins til góða er okkur í Frjálslynda flokknum viðkomandi. Ég lýsi yfir fullum stuðningi við frumvarp þingmanna Frjálslynda flokksins sem kemur hér fram í fjórða sinn og borið var upp af hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni. Hv. þingmaður hefur farið yfir þær upphæðir sem miða skal við og þarf ekki að endurtaka þær. Frumvarpið er réttlætismál að mínu mati vegna þess að verið er að gera fólki mögulegt að sækja atvinnu utan heimabyggðar sinnar án þess að atvinnusóknin verði það dýr að menn sjá sér ekki hag í að sækja þá vinnu vegna ferðakostnaðar. Fram kemur að sams konar fyrirkomulag er þekkt í öðrum löndum svo að ekki er verið að leggja til nýmæli miðað við löndin í kringum okkur. Við lifum í síbreytilegu þjóðfélagi og hraðinn er mikill. Það sem gekk vel í gær er úrelt í dag. Mín heimabyggð, Vestmannaeyjar, var þekkt fyrir það áður fyrr að óska eftir vinnufúsum höndum. En tímarnir breytast og sú staðreynd liggur fyrir að Eyjamenn leita eftir atvinnu upp á fastalandið með tilheyrandi kostnaði líkt og aðrir landsmenn leita í önnur byggðarlög og þá að sjálfsögðu með tilheyrandi ferðakostnaði. Það er trú mín að hv. þingmenn styðji þetta réttlætismál, herra forseti.

Virðulegi forseti. Það mál sem hér liggur fyrir er á margan hátt hið merkilegasta og þarft að ræða það. Eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu er þetta ekki nýtt mál, það hefur verið lagt fram á Alþingi a.m.k. fjórum sinnum áður. Umræðan er ekki ný. Eins og kom fram í máli hv. þm. Péturs Blöndals hér áðan hefur hann rætt þetta allnokkrum sinnum áður. Ég nefni það einnig til stuðnings því að þetta er ekki nýtt mál að í tillögu til þingsályktunar um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1998–2001, sem var lögð fram af þáv. forsætisráðherra, kemur þetta atriði fram í kafla 2.1.2, sem ber heitið Óbein jöfnun. Þar er ákvæði sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Kostnaður einstaklinga sem sækja atvinnu langt að verði að hluta frádráttarbær til skatts.“ Um þetta ákvæði hafa örugglega spunnist miklar og gagnlegar umræður. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér greiddi hv. þm. Pétur H. Blöndal atkvæði með þingsályktunartillögunni og einnig hæstv. fjármálaráðherra þannig að menn hafa verið og eru að sjálfsögðu fúsir til að ræða þessi atriði. Annað mál er það hvernig við komum því til framkvæmda og hvort það sé gerlegt á hverjum tíma. Hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hér áðan að nú væri runninn upp sá tími að við yrðum að berjast gegn hinum góðu málum - 

Flækingur.

Flækingur, kallar hv. þingmaður fram í. Ég er tvímælalaust talsmaður þess að hafa skattkerfið einfalt og vil undirstrika það hér. En ég vil líka leggja áherslu á það að í umræðu um byggðamál hefur hinn sameiginlegi sjóður okkar líka óhjákvæmilega kostnað af þeirri þróun í byggð landsins sem verið hefur síðasta áratuginn. Það er bara svo einfalt mál og við ættum þá á móti þeim útgjaldatillögum sem hv. þm. Pétur H. Blöndal leggst gegn að reyna að leggja mat á þann kostnað sem samfélagið verður fyrir af þeirri byggðaröskun sem óhjákvæmilega hefur verið undanfarna áratugi og er óhjákvæmileg á næstu áratugum. Það er einfalt mál að geta fullyrt slíkt því að það er þróunin og í fljótu bragði sér maður ekkert sem muni vinna sterkt gegn henni. Ég tek undir þau sjónarmið sem koma fram hjá hv. flutningsmanni með frumvarpinu. Í ljósi þeirrar stöðu sem uppi er í atvinnumálum, sérstaklega utan höfuðborgarsvæðis, í kjölfar samdráttar í þorskaflaheimildum ber okkur að skoða allar þær leiðir sem lúta að því að stækka atvinnusókn fólks. Það hlýtur að vera kostur í þessari stöðu, ef við kjósum að tiltaka það, að skoða þá hugmynd sem felst í frumvarpinu, að gera fólki kleift að draga frá tekjum kostnað við að afla sér atvinnutekna. Einn kostur í stöðunni hlýtur að vera sá hvort menn geti forðað samfélaginu frá einhverjum tilteknum framkvæmdum meðan þetta er að ganga yfir. Ég bendi á að í tillögum nefndar sem starfaði á vegum forsætisráðuneytisins og var ætlað að styrkja byggð á Vestfjörðum, var eitt atriði sem er til á minnisblaði sem útfært er af skrifstofustjóra í samgönguráðuneytinu og verkefnisstjóra sem býr vestur á fjörðum. Þar kemur fram að unnt sé að greiða niður og reikna sig niður með niðurgreiðslur flutningskostnaðar til Vestfjarða þar til úrbætur í samgöngumálum í þeim sama fjórðungi hafa átt sér stað, þannig að það er alveg hægt að ræða slíka hluti í því samhengi. Engu að síður vil ég taka undir þau sjónarmið sem koma fram í þessu. Ég lýsi mig fúslega reiðubúinn til að skoða alla hluti í þessum efnum. Ég bendi einnig á að atvinnusamsetningin er að breytast. Við höfum til muna miklu meira af einyrkjum á vinnumarkaðinum í dag sem afla sjálfir eigin tekna í stað þess að vera í vinnu hjá öðrum og hvers vegna skyldum við ekki líta til þeirrar breytingar sem orðið hefur á samsetningu atvinnumarkaðar á síðustu árum? Meginatriðið í umræðunni sem hér er hafin og haldið er úti og sá tónn sem hér er sleginn hlýtur að vera það þegar við ræðum byggðamál - ef þetta á að vera sérstaklega tengt byggðaumræðu hljótum við að geta verið sammála um að meginhlutverk stjórnvalda á hverjum tíma eigi að vera það að gera fólki kleift að kjósa sér búsetu þar sem það vill í landinu. Meðan það greiðir sömu skatta og undirgengst sömu skyldur og ábyrgð og aðrir samfélagsþegnar hlýtur það sama fólk að geta gert kröfu til sambærilegra lífsgæða á hvaða sviði svo sem það er með tilliti til opinberrar þjónustu, gert þessa sömu kröfu hvar svo sem það kýs sér búsetu í landinu. Ég vil undir lok máls míns nefna í sambandi við umræðu um þjónustustig á landsbyggðinni og mismunandi skattgreiðslur og skatthlutföll þar til ríkisins að ég er ekki hallur undir mismun í skattgreiðslum til ríkissjóðs eftir því hvar fólk býr. Ég tel að við eigum að geta byggt samfélagið þannig upp að við greiðum öll sömu skatta og skyldur til samfélagssjóðsins og bendi á að við höfum þó nokkurn breytileika í skattgreiðslum til samfélagsins á sveitarstjórnarstiginu þar sem er mismunandi útsvarsprósenta og það er eini breytileikinn sem hefur verið í skattgreiðslum þangað. Það er vegna þess að takmörkunin á þeim verkefnum sem sveitarfélögunum er falið að sinna er til muna meiri að mínu mati en ríkissjóðs. Ég er því ekki talsmaður þess að vera með mismunandi skattgreiðslur til ríkissjóðs eftir því hvar fólk hefur valið sér búsetu í okkar ágæta landi. Þjónustustigið á landsbyggðinni og mat á því er líka mjög vandmeðfarið. Ég er þeirrar skoðunar að víða á landsbyggðinni séu til muna betri búsetuskilyrði en gerast á þéttbýlli svæðum landsins. Ég met kannski aðra hluti meir til stuðnings búsetu minni á Akureyri en einstaklingur sem kýs að búa hér innan múra höfuðborgarsvæðisins, svo að maður tali nú ekki um á þeim tímum sem nú ríkja í ljósi harðnandi veðra. Það er ekkert auðveldara að komast um hér en í einhverjum afdalahrepp langt úti á landi, þetta er höfuðborgin sjálf. Ég varð þess heiðurs aðnjótandi að eiga fund uppi í iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti í morgun og mætti þar hæstv. iðnaðarráðherra sprengmóðum eftir að hafa brotist um í ófærðinni. Hann hafði það af, blessaður, og við áttum ágætan fund og ágætar viðræður.  Ég vil við lok míns máls um þetta frumvarp lýsa mig fullkomlega reiðubúinn til að ræða það út frá öllum hliðum.

Virðulegi forseti. Fram kom í máli hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar að hann væri ekki stuðningsmaður þess að hafa breytilega skattheimtu af hálfu ríkisins eftir búsetu og það er út af fyrir sig sjónarmið sem margir aðhyllast. En ég vil vekja athygli á því, eins og kom reyndar fram í máli þingmannsins, að sú er reyndin á sveitarstjórnarstiginu að skattar eru breytilegir eftir búsetu af þeirri einföldu ástæðu að hver sveitarstjórn hefur svigrúm um ákvörðun á skattheimtunni, bæði fasteignaskatti og útsvari, þannig að þessir tveir skattar eru breytilegir, mismunandi á sömu tekjur, eftir búsetu. Pinsippið er því viðurkennt af stjórnvöldum, það er viðurkennt af löggjafanum, af Alþingi, að þetta sé ekki bara heimilt heldur eigi að vera hægt að beita þessu. Þess vegna geta menn á Alþingi ekki neitað því að taka til athugunar að beita sömu sjónarmiðum þegar í hlut eiga skattar ríkissjóðs. Menn geta haft þá skoðun að ekki eigi að mismuna eftir búsetu en mismununin er til staðar. Vilji menn ekki hafa hana á að afnema hana af sveitarstjórnarsköttunum. Vilji menn viðhalda henni á sveitarstjórnarsköttunum verða menn að fallast á að taka til skoðunar að beita þessu ákvæði á landsvísu á ríkissköttunum. Það er staðreynd að við ákvörðun á búsetu einstaklinga vega fjármálin mjög þungt. Þó að þau séu ekki eini þátturinn vega þau mjög þungt og ríkið getur haft áhrif á það val 

Virðulegi forseti. Örstutt vegna orða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar um mismunandi skattprósentu eftir búsetusvæðum. Í mínum huga gildir tvennt ólíkt um sveitarstjórnarstigið og ríkisvaldið. Sveitarstjórnarstigið er afmarkaðra rými þar sem verið er að vinna með verkefni næst þeim kjarna sem innan vébanda sveitarfélagsins er. Svigrúm sveitarstjórnarmannsins og íbúanna er allt annað til ákvarðanatöku en á því háa Alþingi sem við stöndum þar sem við erum að fjalla um málefni alls landsins. Við erum að fjalla um þetta eina land okkar og skilyrði til búsetu í landinu í samkeppni við önnur svæði í veröldinni. Sveitarstjórnarstigið og sveitarfélagið er miklu minni eining og á allan hátt miklu gegnsærri og á allan hátt miklu auðveldara að vinna með en nokkurn tíma það stóra svið sem við erum að sýsla með hér á Alþingi. Ég geri því þá kröfu sem íbúi í þessu landi á grunni þess skatts sem ég greiði til ríkisins að ég fái þá þjónustu sem mér ber sama hvar ég bý á landinu. Svo er annað mál hvernig gengur að uppfylla það. Við höfum mismunandi aðstæður í hverju sveitarfélagi þrátt fyrir mismunandi skattstofna sveitarfélaga þó svo að sveigjan sé ekki ýkja mikil, hún er mest sennilega, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi, í fasteignagjöldunum fremur en í útsvarinu. Ég er þeirrar skoðunar að breytileikinn í skattheimtu sveitarfélaga sé til muna langmestur á fasteignir sveitarfélaga en nokkurn tíma á launatekjur.

Virðulegi forseti. Þegar verkefni eru flutt frá ríki til sveitarfélaga og tekjustofnar færast á milli fara menn þessa leið. Þegar grunnskólinn var fluttur frá ríki til sveitarfélaga var hluti af tekjuskattinum fluttur yfir í útsvarið, með öðrum orðum menn fluttu skattheimtu, sem var eins yfir allt landið, yfir í skattheimtu þar sem hver sveitarstjórn hafði tiltekið svigrúm til að hafa mismunandi skatt. Ég geri ráð fyrir því að ríkisstjórnin vilji halda áfram á þeirri braut að fela sveitarfélögum fleiri verkefni og þá í leiðinni fara með stærri hluta af innheimtu skatta hins opinbera, væntanlega þá í formi þess að breyta tekjuskatti í útsvar. Ég býst því við að sú þróun haldi áfram, að auka breytilega skattheimtu í landinu af heildarsköttum sem hver einstaklingur borgar. Ég held að það sé alveg rétt, sem hv. þingmaður sagði, að ef menn gera kröfu um sömu þjónustu eiga menn að borga sömu skatta, sem er auðvitað eðlilegt. Hitt veit hv. þingmaður, og það kom fram í hans máli, að menn fá ekki sömu þjónustu. Þrátt fyrir að stjórnvöld hafi áratugum saman lagt sig fram um að ná því þá eru mörg landsvæði þannig að ýmist er þjónustan mun lakari í nokkur ár áður en hún nær því stigi þar sem hún er best eða hún verður aldrei jafngóð hvort sem það er á sviði samgangna, fjarskipta, launa - nú fer það að verða vaxandi vandamál að laun eru mun lægri á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þegar sú staða er uppi er nokkuð augljóst mál að ríkisstjórnin getur ekki, og vill hugsanlega ekki, náð jöfnuði að fullu leyti og er það óskynsamlegt að mínu mati að neita sér um þann möguleika að 

Virðulegi forseti. Við erum kannski komnir dálítið út fyrir það frumvarp sem hér liggur fyrir og erum dottin inn í víðari umræðu. Ég vil þó aðeins nefna við þetta síðara svar mitt að í ljósi orða hv. þingmanns Kristins H. Gunnarssonar um að þjónustustigið sé misjafnt eftir landsvæðum þá er það alveg hárrétt en það er ekki alltaf betra hér á þessu svæði höfuðborgarinnar heldur en gerist einhvers staðar annars staðar á landinu. Ég ætla bara að nefna dæmi um almenna heilsugæslu. Ég hef ástæðu til að ætla að víða um land sé aðgengi að henni til muna greiðara en sums staðar gerist á höfuðborgarsvæðinu. Þannig gætum við farið í gegnum aðra þætti. Við skulum fara í gegnum nándina við grunnskólann og leikskólann og svo framvegis. Þetta er ekkert allt saman ein himinhrópandi himnasæla á þessu þéttbýlis- og vaxtarsvæði landsins. Það er bara langur vegur frá. Umræðan um skatt til samfélagsins og umræða sem byggir á því að þeir sem hafa kosið sér búsetu utan höfuðborgarsvæðisins eigi að greiða lægri skatt til samfélagsins en þeir sem búa hér er ekki alltaf eins og getur ekki runnið öll í eina átt. Við skulum bara leggja mat á kosti þess að lifa og starfa á Íslandi og þar með talið því svæði sem er utan þessa svokallaða höfuðborgarsvæðis.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson gat um áðan, að umræðan í sambandi við þetta frumvarp hefur þróast almennt út í umræður um skattamál og það er í sjálfu sér eðlilegt og hæstv. fjármálaráðherra gaf alveg upp boltann hvað það varðar. Meginvandamálið sem við glímum við er sú ofurskattheimta á launþega sem um er að ræða þar sem launþegar fá ekki nema innan við helming af tekjum sínum í launaumslagið, þar sem hið opinbera, ríki, sveitarfélög og lífeyrissjóðir taka meginhluta eða meira en helming tekna hins venjulega launamanns. Þegar um slíka ofurskattheimtu er að ræða er eðlilegt að menn velti fyrir sér hvernig sé réttlátt að gera og setja ákveðnar undanþágur. Ríkisbáknið hefur þanist út og kallar á stöðugt meiri peninga, meiri fjármuni og þá verður að taka úr vösum skattgreiðenda. Það er höfuðviðfangsefnið að draga úr ofurskattheimtunni og draga úr ríkisbákninu. Ef menn ætla að búa til réttlátt skattkerfi er forsenda þess að það geti orðið að verulega dragi úr umsvifum hins opinbera. Varðandi undanþágur frá skattreglum þá get ég tekið undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal að ég er almennt á móti undanþágum, en það er hins vegar það skattkerfi sem við búum við og það er sá veruleiki sem við verðum að vinna út frá. Þá komum við að því efni sem lagt er hér til af flutningsmanni Guðjóni A. Kristjánssyni ásamt okkur öðrum þingmönnum Frjálslynda flokksins. Hér er lagt til að dreginn verði frá skattstofni sannanlegur ferðakostnaður að og frá vinnu. Er það óeðlilegt? Þá er komið með það inn í umræðuna að margvíslegur annar kostnaður geti komið til eins og hæstv. fjármálaráðherra benti réttilega á. Þá er spurningin þessi: Er ekki eðlilegt að taka þau mál öll til endurskoðunar? Mælir nokkuð í sjálfu sér á móti samþykkt þessa frumvarps þó til komi og geti verið um að ræða að eðlilegt væri að setja undanþágur varðandi annan kostnað sem launþegar geta haft í sambandi við tekjuöflun? Hitt er annað mál, og mér fannst hæstv. fjármálaráðherra gefa alveg upp boltann með að það gæti komið til skoðunar að setja undanþágur eins þær sem hér er um að ræða og ég gat ekki heyrt annað á hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni en að hann tæki undir þau sjónarmið sem koma fram í því frumvarpi sem hér er um að ræða. Það er hins vegar, hygg ég, nokkur misskilningur að tala um þetta frumvarp og jafnvægi í byggð landsins á sama tíma. Í raun er enginn greinarmunur gerður á milli þess hvar menn búa varðandi þá undanþágu sem hér er um að ræða þannig að Reykvíkingur eða Kópavogsbúi sem mundi sækja vinnu til Akraness og hefði af því sannanlegan kostnað mundi með sama hætti fá skattívilnun vegna ferðakostnaðar eins og til dæmis maður á Stykkishólmi eða kona sem þyrfti að sækja vinnu í Borgarnes eða Akranes. Í sjálfu sér virkar þetta í báðar áttir og þetta hefur fyrst og fremst þýðingu að vera sanngjarn mælikvarði þannig að það sé ekki verið að skattleggja borgarann vegna þess að hann hefur ekki í raun þær tekjur úr að spila sem fara í kostnað við að afla teknanna. Þarna getur verið um verulegan kostnað að ræða. Í frumvarpinu er ekki talað um annað en að sannanlegur kostnaður við tekjuöflun verði til frádráttar. Það er nú einu sinni þannig að þeir sem reka fyrirtæki hafa slíkan sannanlegan kostnað frádráttarbæran þegar um er að ræða að skattar eru á þá lagðir. Í bókhaldi fyrirtækja, hvort sem um er að ræða eins manns fyrirtæki eða stærra, þá kemur ferðakostnaðurinn að sjálfsögðu að fullu leyti til frádráttar og það er það ójafnvægi sem hefur meðal annars skapast í okkar skattkerfi milli annars vegar launþeganna og hins vegar þeirra sem eru í fyrirtækjarekstri hvað varðar möguleika til þess að draga frá sannanlegan kostnað vegna tekjuöflunar sem verið er meðal annars að reyna að lagfæra með ákvæðum þessa frumvarps. Hér er ekki um neitt annað að ræða en sanngirniskröfu. Það sem ég sé sem helstu kosti þess þegar menn tala um búsetuþróun og þau ákvæði sem hér er um að ræða þá get ég út af fyrir sig séð að þetta muni hafa jákvæð áhrif hvað það varðar að það yrði auðveldara fyrir ýmsa sem eiga þess kost að búa fyrir utan þéttbýlissvæði og vilja það eins og stór hluti landsmanna með því að hafa sannanlegan ferðakostnað frádráttarbæran. Ég heyrði á fólki rétt utan við Akureyri að ýmsir sem ættu þess kost að gera valið þar búsetu, þyrftu ekki að mæta til vinnu frá níu til fimm á hverjum degi, kysu þann möguleika umfram það að búa þess vegna á þéttbýlissvæðinu á suðvesturhorninu eða þess vegna inni í Akureyri sjálfri. Þetta er bara spurningin um valmöguleika einstaklinganna sem er nokkuð sem ég tel að við eigum að stefna að, þ.e. gefa fólki kost á að velja sér þá staðsetningu sem það óskar sér og þá er það þannig að með því að gefa það svigrúm sem þetta frumvarp kveður á um er möguleikinn meiri og líkur á því að það verði svipuð þróun og hefur gerst í sumum öðrum löndum, að fólksfjölgunin í þéttbýli stöðvist og snúist við. Á sama tíma og ég þakka hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni fyrir það að taka upp málstað og hagsmuni Reykvíkinga með góðum og sanngjörnum hætti þá hygg ég að við séum öll sammála um að það er markmið sem við hljótum að vilja stuðla að að fólksfjölgunin verði ekki öll á því svæði sem við erum hér á, á suðvesturhorninu, heldur geti orðið meiri dreifing þannig að það verði blómlegar byggðir um allt land. Það sem ég sé sem kost, ef það frumvarp sem hér er til umræðu verður að lögum, er í fyrsta lagi að það gefur fólki, einstaklingum, aukinn sveigjanleika til að velja sér búsetu og þess vegna velja sér atvinnu og það hlýtur að vera markmið sem við hljótum að vera sammála um að beri að keppa að. Í öðru lagi er um að ræða hagræðingu sem ég tel líka mjög mikilvægt bæði fyrir einstaklingana og þess vegna atvinnuveitendur og svo tel ég að þegar allt er virkt og miðað við þær langanir og viðhorf sem eru meðal þorra fólks þá muni þetta frumvarp, ef að lögum verður, stuðla að því að fólksfjölgunin dreifist betur og meir um landið.

Hæstv. forseti. Sjálfstæðisflokkurinn er búinn að koma sér upp formúlu fyrir einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu. Hún er svona: Skattgreiðandinn borgi fyrir heilbrigðisþjónustuna að uppistöðu til. Þjónustan verði hins vegar einkarekin eftir því sem kostur er, þ.e. sá hluti hennar sem auðvelt er að græða á, hann á að fara í einkarekstur. Takið eftir að nú má ekki lengur tala um einkavæðingu heldur bara einkarekstur. Engu að síður eru það fyrirtæki sem hafa gróða og sérhagsmuni að leiðarljósi sem ásælast einkarekstur innan heilbrigðisþjónustunnar og það er slíkum aðilum sem bitarnir eru ætlaðir. Undir forræði ríkisstjórnarinnar er nú allt gert til að búa í haginn fyrir einkareksturinn, þröngva stofnunum út í einkarekstur. Í því skyni er beitt pólitísku handafli, annars vegar með sveltistefnu í fjárveitingum og hins vegar pólitískum handlöngurum innan dyra spítalanna. Fyrst að sveltistefnunni. Við höfum fylgst með því hvernig fjárveitingum til Landspítalans er nú haldið niðri undir því lágmarki sem sjúkrahúsið þarf. Er nú svo komið að lengra verður ekki gengið í niðurskurði. Erfitt er að manna störf og veita þá þjónustu sem er lögboðin. Hvað gerist síðan? Pólitíkin, sem er ábyrg fyrir fjársveltinu, þvær hendur sínar eða hvað sagði ekki Guðlaugur Þór Þórðarson, hæstv. heilbrigðisráðherra, í umræðu hér á Alþingi hinn 17. janúar sl. þegar hann ræddi niðurskurð til Landspítalans og hættulegar afleiðingar hans? Hann sagði, með leyfi forseta: „Það er þannig með okkar góðu heilbrigðisþjónustu að við treystum forsvarsmönnum, sem eru að öllu leyti faglegir forsvarsmenn, læknar og aðrir heilbrigðisstarfsmenn, til að stýra þessum stofnunum.“ Við hæstv. heilbrigðisráðherra vil ég segja af þessu tilefni að almennt treysti ég stjórnendum Landspítalans mjög vel þótt þar séu undantekningar á eins og ég kem að síðar. Ég treysti einnig starfsfólki sjúkrahússins. Ætli það séu margir vinnustaðir í landinu þar sem eins vel er unnið, af eins mikilli alúð og af eins mikilli óeigingirni og einmitt á Landspítalanum? Ég held ekki. Það er hins vegar ríkisstjórninni sem er vantreyst og mér finnst það aumt hlutskipti að hún skuli hunsa yfirlýsingar forsvarsmanna Landspítalans um afleiðingar alvarlegs fjársveltis en láta þá síðan sitja uppi með ábyrgðina eins og hæstv. heilbrigðisráðherra gerir. Hann veit hins vegar sem er að sú blanda sem við búum við í heilbrigðiskerfinu af almannarekstri og einkarekstri veldur því að niðurskurður á almannareknum stofnunum brýst út í auknum útgjöldum í einkarekstri. Þannig er Landspítalabyggingu frestað og hvað gerist? Í Garðabæ eru áform um að einkarekinn spítali rísi og við borgum samkvæmt formúlu Sjálfstæðisflokksins. Þannig er sveltistefnan notuð, skorið er niður í mannahaldi og viti menn, til verður Starfsmannaleigan Impró. Nú eru það læknaritararnir og þá er ég kominn að hinum pólitísku handlöngurum innan veggja Landspítalans, hvernig skyldi standa á því að fyrirtæki sem ásælast ritun sjúkraskráa fyrir Landspítalann skuli fá afhent ekki bara símanúmer heldur vakta- og launaskrár læknaritara á sjúkrahúsinu? Það á m.a. við um fyrirtækið Registur, fyrirtæki Ásdísar Höllu Bragadóttur. Hún var bæjarstjóri í Garðabæ og einn innsti koppur í pólitísku búri Sjálfstæðisflokksins. Var einhver að tala um einkavinavæðingu? Ég spyr alla vega um hagsmunatengsl. Ég þekki nokkur dæmi þess að háttsettir aðilar innan stjórnsýslu Landspítalans hafi haft milligöngu fyrir hönd einkafyrirtækja, beitt stjórnunaráhrifum sínum og verkstjórnarvaldi til að vinna einkavæðingunni framgang. Þetta kalla ég pólitíska handlangara. Þeir segja, viðkomandi lækningaforstjórar, að tilgangur þess að bjóða út störf læknaritara sé að draga úr launakostnaði. En hvers vegna skyldi vera ráðist á læknaritara í því skyni? Læknaritarar eru með innan við 200 þús. kr. í grunnlaun á mánuði. Hvað skyldu lækningaforstjórarnir vera með sjálfir? Á aðra milljón á mánuði? Væri ekki rétt að upplýsa um það á sama hátt og þeir upplýsa um launakjör læknaritara á Landspítalanum? Hvað með persónuverndina? Er í lagi að fara með viðkvæmar persónuupplýsingar út í bæ? Ekki sýnist mér það vera í samræmi við lög um réttindi sjúklinga. Læknaritarastarfið er lykilstarf í heilbrigðiskerfinu. Það er allt of illa launað og fráleitt að búa að læknariturum eins og gert er. Að ráðast að þessari stétt er ekki sæmandi. Í stað þess að skera niður og einkavæða á kostnað læknaritara ber að stórbæta kjör þeirra. Spurningar mínar til hæstv. heilbrigðisráðherra eru eftirfarandi: Hvernig réttlætir ráðherra útvistun á störfum læknaritara? Finnst honum réttlætanlegt að starfsmenn innan stjórnsýslu Landspítalans hafi milligöngu um ráðningu starfsfólks til einkafyrirtækja? Hefur verið kannað hvort það standist landslög að útvista ritun sjúkraskráa? 
             Hvað sér ráðherra sem næstu skref í einkarekstri og útvistun á Landspítala? 
             Finnst ráðherra það rétt forgangsröðun að spara á kostnað réttinda og launa láglauna- og millitekjuhópa? Stóð ekki til að bæta stöðu kvennastétta?

Virðulegi forseti. Ég hef haft fyrir reglu að fagna því þegar rætt er um heilbrigðismál. Af hverju? Jú, það er afskaplega mikilvægt að ræða þau með málefnalegum hætti. Það verður að segjast eins og er að það er orðin regla hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni að skrökva í hvert einasta skipti sem hann opnar munninn um heilbrigðismál hér í ræðustól,  Hann sagði enn og aftur að niðurskurður væri í fjárveitingum til spítalans. Hrein og klár ósannindi. Hann sagði að verið væri að fresta Landspítalabyggingunni. Það hefur aldrei verið tekin nein ákvörðun um það. Svo ætla ég að láta liggja á milli hluta allar dylgjurnar sem hér eru. Það er sjálfsagt að fara yfir heilbrigðismálin, alveg sjálfsagt, og við skyldum ræða þau mál vel. Við erum sammála um markmiðin og við þurfum að fara vel yfir leiðirnar.  Í umræðunni um einkaframtak og fjölbreyttara rekstrarform í heilbrigðisþjónustunni hamra menn vísvitandi á hugtakinu einkavæðing. Ég segi vísvitandi vegna þess að mér þykir augljóst að tilgangurinn sé sá einn að afvegaleiða umræðuna með villandi upplýsingum og rangri notkun hugtaka. Almennur skilningur á hugtakinu einkavæðing er sá að þar sé um að ræða sölu á opinberri stofnun, fyrirtæki eða öðrum opinberum eignum til einkaaðila og í kjölfarið komi hið opinbera hvergi nærri viðkomandi rekstri. Við ræðum þau markmið ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar að skapa svigrúm til fjölbreytilegri rekstrarforma í heilbrigðisþjónustunni, m.a. með útboðum og þjónustusamningum þar sem jafnframt verður tryggt að allir hafi jafnan aðgang að þjónustunni. Með slíku einkaframtaki eða einkarekstri er einstaklingunum falinn rekstur á tiltekinni þjónustu sem eftir sem áður er greidd úr opinberum sjóðum. Hér skyldi öllum vera ljóst að einkarekstur sem greiddur hefur verið úr opinberum sjóðum er og hefur verið snar þáttur innan íslenska heilbrigðiskerfisins um áratugaskeið. Nægir þar að nefna ýmsar öldrunarstofnanir, endurhæfingarstöðvar, einkareknar læknastofur og heilsugæslustöðvar. Heilbrigðisþjónusta sem veitt er af öðrum aðilum en ríki og sveitarfélögum nemur u.þ.b. 25% af veittri þjónustu innan heilbrigðiskerfisins og eru það sjálfseignarfélög og samtök eins og Karítas, SÁÁ, Endurhæfingarstöð Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, Krabbameinsfélag Íslands, Hjartavernd, Reykjalundur, Rauði kross Íslands, Heilsugæslan í Salahverfi og Læknavaktin svo einhver dæmi séu nefnd um slíka þjónustu. Starfsemi þessara aðila hefur alla tíð verið fjármögnuð úr opinberum sjóðum og öllum sem á þurfa að halda tryggður aðgangur að þeirri þjónustu þeim svo gott sem ef ekki algjörlega að kostnaðarlausu. Ég vil ítreka þennan grundvallarmun á einkavæðingu og einkarekstri. Einkarekstur þjónustu hefur ekki áhrif á aðgengi eða jöfnuð notenda. Hv. þingmaður spyr hvernig ráðherra réttlæti útvistun á störfum læknaritara. Ég vil taka það fram í upphafi að verkefnið sem hér um ræðir er alfarið á höndum stjórnenda LSH eins og annar rekstur þeirrar stofnunar. Höfum það í huga að Landspítalinn er af sambærilegri stærð og Icelandair flugfélagið ef við förum í veltutölu, 33 milljarða. Stjórnendur LSH hafa bæði þá þekkingu á rekstrinum sem til þarf og reynslu af því að semja um ýtrustu verkefni innan þeirra reglna og laga sem gilda um samninga almennt og meðferð upplýsinga sérstaklega. Ég tek dæmi um slíka útvistun þar sem vel hefur tekist til. Í nóvember 2005 hófust með leyfi heilbrigðisráðuneytisins samningar við Art Medica sem annast tæknifrjóvganir á Íslandi og er í eigu íslenskra lækna sem lengst hafa verið með þessa starfsemi innan veggja spítalans. Þannig er líka háttað með sjúkraþjálfun fjölfatlaðra í Kópavogi, einkarekstur er á flutningi blóðs á milli Blóðbanka og spítalans, samningur hefur verið gerður um ræstingu á spítalanum, að stórum hluta verkefni sem hefur verið útvistað, að ógleymdri tölvuvinnu og ýmsu öðru. Nú er í skoðun það verkefni hvort standa megi betur að færslu sjúkraskráa. Öryggi sjúklinga og gæði þjónustunnar við sjúklinga gerir nú vaxandi kröfur til reglubundinnar skráningar upplýsinga með kerfisbundnum hætti. Innsláttur upplýsinga af þessu tagi er nákvæmnisvinna og krefst einbeitingar. Þetta verkefni fellur mjög illa að starfsumhverfi sjúkrahússins og hefur það komið hvað gleggst fram á bráða- og slysadeildum spítalans. Því er nú farið að athuga nýjar leiðir í þessum efnum sem betur geti tryggt að óskráð mál safnist ekki upp eins og nú er og gæði og öryggi 

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði á haustdögum, með leyfi forseta, að erfitt hefði verið að fá aðra stjórnmálaflokka en Samfylkinguna til að styðja stefnu Sjálfstæðisflokksins um markaðsvæðingu heilbrigðisþjónustunnar. Á þessum sviðum eru ótrúlega miklir möguleikar, sagði hann, fram undan sem Samfylkingin er tilbúin að vera með okkur í en aðrir flokkar voru það ekki. Þetta eru stór orð, þetta eru orð sem boða tímamót. Það er rétt, við framsóknarmenn stóðum vörð um jafnan rétt borgaranna í heilbrigðiskerfinu. Við framsóknarmenn höfnuðum einkavæðingu og að veikja heilbrigðiskerfið þótt einkaframkvæmd á einstaka þáttum hafi verið þekkt um langt skeið og við höfum staðið að henni. Hæstv. heilbrigðisráðherra fann feitan gölt til að flá. Það voru persónulegar upplýsingar um sjúklingana og miklar upplýsingar sem vafi er á að eigi erindi út fyrir sjúkrahúsin og munu valda mörgum áhyggjum. Hæstv. heilbrigðisráðherra verður því að fara yfir þetta mál á nýjan leik, þetta getur veikt heilbrigðiskerfi okkar, veikt trúnað sem mun hafa mikil áhrif. Hér er um láglaunastörf að ræða, það liggur fyrir að ekki mun verða um peningalegan sparnað að ræða í svona aðgerð. Ég segi því við hæstv. heilbrigðisráðherra: Það er gaman að fara upp í Heimdall og vera heiðraður þar fyrir afrek sín, þangað sem ungu mennirnir koma og segja að frjálshyggjan hafi náð fram og einkavæðing hafi átt sér stað. Hæstv. heilbrigðisráðherra hefur slegið sig til riddara og segir við unga fólkið: Sjáið þið hvernig ég tók það, svona eins og Jón sterki gerði forðum. En hér er um mjög alvarlegt mál að ræða. Í rauninni lítið mál peningalega sem ekki verður sparnaður í en stórt mál sem snýr að sjúklingum þessa lands, mér og þér, 

Herra forseti. Stundum finnst mér að vinstri grænir séu nánast viljandi að afvegaleiða umræðuna þegar kemur að ólíkum rekstrarformum í heilbrigðiskerfinu. Kreddutrúin virðist ráða þar ríkjum. Reyndar tókumst við Ögmundur Jónasson, hv. málshefjandi, á í ritdeilu fyrir rúmum tveimur árum einmitt um einkarekstur í heilbrigðiskerfinu og eins og þá erum við báðir enn sömu skoðunar, enda hefur ríkisstjórnarþátttaka Samfylkingarinnar í millitíðinni ekki breytt neinu í þessum efnum. Samfylkingin hefur hafnað einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu og mismunun á grundvelli efnahags. Samfylkingin vill hins vegar auka sjálfstæðan rekstur í heilbrigðiskerfinu og það vill þessi ríkisstjórn einnig. Það er grundvallarmunur á einkarekstri og einkavæðingu. Einkarekstur leggur til almannaþjónustu á kostnað ríkisins en einkavæðing felur í sér greiðsluþátttöku almennings. Einkarekstur er nú þegar víða að finna í íslensku heilbrigðiskerfi, svo sem í öldrunarþjónustu og sérfræðilækningum. Þegar glasafrjóvgunardeildin var færð út af Landspítalanum og yfir í sjálfstæðan rekstur batnaði þjónustan og ánægja sjúklinga og starfsfólks jókst. Á meðan tryggt er að hið opinbera greiðir fyrir heilbrigðisþjónustuna á ekki að skipta máli hver veitir hana. Samfylkingin er ekki að fara að gefa neinn afslátt á grundvallaratriðum jafnaðarstefnunnar eða öryggi sjúklinga en einkarekstur og útvistun verkefna í heilbrigðiskerfinu hlýtur að vera jákvætt skref ef markmiðið um jafnan aðgang og óháðan efnahag er virt. Ef við höfnum svona hugmyndum erum við einfaldlega föst í fortíðinni og í kreddunni þar sem vinstri grænum líður best. 
            

Hæstv. forseti. Útgjöld til heilbrigðiskerfisins taka stærstan hluta tekna ríkissjóðs á hverju ári enda gerðar miklar kröfur í heilbrigðismálum. Þrátt fyrir háar fjárveitingar hefur gagnrýni á kerfið verið mikil og stöðug og sérstaklega hafa langir biðlistar farið fyrir brjóstið á fólki, t.d. biðlistar eftir hjartaþræðingu sem jukust um 17% á milli áranna 2006 og 2007 og bæklunaraðgerðum sem fara vaxandi. Það er ekkert óeðlilegt við það að stjórnendur spítala leiti leiða til að ná fram meiri afköstum og hagkvæmni, ekki síst ef útgjöld aukast ekki frá því sem er í dag. Ein þeirra hugmynda sem stjórnendur spítala hafa t.d. staldrað við sem lausn á löngum biðlistum er svokölluð útvistun verkefna, þ.e. að láta vinna verkin samkvæmt útboði eða verksamningum og í einhverjum tilvikum utan spítala. Við í Frjálslynda flokknum erum ekki andvígir slíkum hugmyndum um útvistun verkefna en gæta verður þess að kostnaður sjúklinga aukist ekki og að trúnaðar við sjúklinga sé vel gætt. Allt sem getur bætt þjónustuna í heilbrigðiskerfinu og dregið jafnframt úr vaxandi útgjöldum til þessa málaflokks er vissulega þess virði að athuga það gaumgæfilega. Við framkvæmdina þarf að sjálfsögðu að fara að öllu með gát og hafa náið samráð við starfsmenn spítala sem og aðra hagsmunaaðila. Markmiðið hlýtur að vera að veita góða heilbrigðisþjónustu án vaxandi kostnaðar fyrir einstaklinga og að góð nýting á fé ríkissjóðs sé höfð að leiðarljósi. Gæta verður þess að samstarf og heiðarleiki ríki í þeim viðskiptum og þeim breytingum sem hér eiga að verða og heilbrigðisráðherra verður að fara varlega í svona málum.

Hæstv. forseti. Það er orðið tímabært að við ræðum sérstaklega stöðu Landspítalans, ekki eingöngu út frá rekstrarlegri stöðu heldur og ekki síður stefnu og hlutverk háskólasjúkrahússins. Hvert viljum við stefna? Viljum við hafa þjónustuna innan sjúkrahússins eins og bútasaumsteppi þar sem margir sjálfstæðir rekstraraðilar starfa, hver með sitt hlutverk, og mæta til vinnu án þess að vera samábyrgir í almennum og daglegum störfum eins og verið hefur? Dæmi um slíka þjónustu er öll ræsting sem er nú sinnt af einkarekinni starfsmannaleigu og starfsmannahaldið er því alfarið á vegum fyrirtækisins, kaup og kjör þessa starfsfólks einnig. Hefur þetta fyrirkomulag bætt kjör þessa fólks eða þrifin á sjúkrahúsinu? Annað dæmi er aðkeypt einkarekin hjúkrunarþjónusta inni á deildum sjúkrahússins. Hvaða áhrif hefur það á dagleg störf á deildum að fá utanaðkomandi starfsmann á einstakar vaktir, starfsmann sem ráðinn er á öðrum kjörum og betri kjörum af öðrum rekstraraðila og ber því ekki ábyrgð á starfi deildarinnar sem slíkrar, aðeins þessari einu vakt og getur svo farið? Væri ekki nær að bæta kjör vaktavinnufólks og kvennastétta og fá aftur til starfa það hæfa starfsfólk sem ráðið hefur sig í önnur störf? Dæmi um útvistun eru tæknifrjóvganir sem Landspítalinn sinnti með góðum árangri þar til að deildinni var lokað í sparnaðarskyni. Var það faglegt mat eða sparnaður hjá Landspítalanum eða meðvituð pólitísk ákvörðun að koma góðri heilbrigðisþjónustu út í einkarekstur? Hefur einkareksturinn sparað ríkissjóði eða bætt árangur meðferðar eða er kostnaður þeirra sem fá þjónustu sambærilegur? Annað gott dæmi gæti orðið lokun Bergiðjunnar, deild á endurhæfingarsviði geðdeildarinnar sem stendur til að loka nú 1. maí. Er það faglegt mat eða er það gert í sparnaðarskyni? Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að meta þær aðgerðir sem Landspítalinn hefur þegar komið 

Virðulegi forseti. Stjórnvöld eiga að sjá til þess að landsmenn hafi jafnan aðgang að tímanlegri, góðri og öruggri heilbrigðisþjónustu óháð efnahag. Stjórnvöld eiga einnig að gæta hagkvæmni í meðferð opinberra fjármuna. Núverandi stjórnarflokkar hafa á stefnuskrá sinni að auka vægi einkarekstrar og annarra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustu. Með því megi ná enn betri árangri með hagkvæmari hætti á ýmsum sviðum heilbrigðisþjónustunnar en nú er. Þetta er gert með hag almennings og hag ríkissjóðs í huga. Forsíða Morgunblaðsins í dag talar sínu máli. Þar er vísað í óbirta skýrslu heilbrigðisráðuneytisins sem bendir til að spara megi um 400 millj. kr. á ári og auka um leið aðgengi og gæði heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu með því að breyta rekstrarformi hennar úr ríkisrekstri í einkarekstur. Þessum árangri má ná án þess að slá nokkuð af grundvallarmarkmiðum okkar um að heilbrigðisþjónusta skuli byggð á samfélagslegum grunni. Vinstri grænir hafa fordóma gagnvart einkarekstri í heilbrigðisþjónustu. Það hefur ekki farið fram hjá neinum. Þeir fara nú sem fyrr hamförum þegar léð er máls á því að einkaaðilar taki að sér verkefni innan heilbrigðisþjónustunnar. Þeir kjósa að horfa fram hjá staðreyndum um kosti þess fyrir almenning og ríkissjóð. Vinstri grænir vilja einfaldlega að allir heilbrigðisstarfsmenn séu ríkisstarfsmenn. Virðulegi forseti. Tilefni umræðunnar er útvistun á skráningu sjúkraskráa á slysa- og bráðasviði Landspítala. Vandi sviðsins er að þar eru uppsafnaðar 30.000 sjúkraskrár sem bíða þess að vera ritaðar í sjúkraskrárkerfi spítalans. Það ástand er óviðunandi fyrir alla aðila. Því er það rétt ákvörðun stjórnenda sjúkrahússins að leita til einkaaðila til að létta verkefnum af starfandi læknariturum spítalans. Engum læknaritara verður sagt upp, næg eru verkefnin samt. Við vinstri græna vil ég segja: Fordómar um rekstrarform mega ekki koma í veg fyrir að leitað sé bestu leiða til að veita landsmönnum tímanlega, góða og örugga heilbrigðisþjónustu. Slíkir fordómar vinna gegn hagsmunum almennings. 
            

Hæstv. forseti. Í umræðum um form rekstrar heilbrigðisstofnana er mikilvægt að gera skil á beinni þjónustu við sjúklinga annars vegar og stoðþjónustu innan stofnananna hins vegar. Framsóknarflokkurinn vill ekki einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar en á síðustu árum hafa hins vegar verið gerðir ýmsir samningar um þjónustu í heilbrigðiskerfinu í formi einkarekstrar með ágætum árangri. Hvað varðar stoðþjónustu innan heilbrigðisstofnana þá hafa stofnanirnar verið að leita leiða til aukinnar hagkvæmni í rekstri. Eitt af því sem sumar stofnanir hafa gert er að útvista einstaka stoðþjónustu út úr stofnununum með samningum við einkaaðila. Með því hafa stofnanirnar náð fram hagræðingu í rekstri án þess að það hafi komið niður á starfsemi þeirra. Hvað varðar útvistun á starfsemi Landspítalans þá er þar um að ræða vandaverk og verður að stíga varlega til jarðar í þeim efnum. Varðandi útvistun á læknaritaraþjónustunni þá hefur, eins og komið hefur fram, Landspítalinn hugmyndir um að útvista þeirri starfsemi en þar verður að gæta að því grundvallaratriði sem lýtur að persónuvernd og öryggi í meðferð viðkvæmra upplýsinga. Ég kalla eftir nánari skýringu frá hæstv. ráðherra varðandi þetta atriði. Hins vegar er þetta líklega framkvæmanlegt af praktískum ástæðum og getur m.a. fallið að hugmyndum um störf án staðsetningar með því að nýta upplýsingatæknina en þetta eru mál sem verður að skoða mjög vel. Herra forseti. Ég legg áherslu á að Framsóknarflokkurinn er andvígur einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni og það er öllum kunnugt en nú eru vísbendingar um að hæstv. heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnin séu að undirbúa einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar með fulltingi Samfylkingarinnar. Nægir þar að nefna og vísa í ummæli hæstv. forsætisráðherra sem hv. þm. Guðni Ágústsson vék að áðan. Nú eru sjálfstæðismönnunum allir vegir færir með Samfylkingunni.

Virðulegi forseti. Samkvæmt stjórnarsáttmálanum er ljóst að það er pólitískur vilji til að skapa svigrúm til fjölbreyttra rekstrarforma í heilbrigðisþjónustunni með útboðum en tilfellið með læknaritarana er reyndar ekki dæmigert þannig mál. Á Landspítalanum vinna 70 manns við að vélrita læknabréf. Þeir hafa ekki annað því verki sem þeim var ætlað vinna og strax síðastliðinn vetur, reyndar í ríkisstjórnartíð Framsóknarflokksins þegar hann fór með heilbrigðisráðuneytið, hafði myndast mikill kúfur af læknabréfum sem hafði safnast upp og beið innfærslu. Öryggi sjúklinga getur byggst á því að skráning sé reglubundin og safnist ekki upp. Nú var ákveðið að fara í það að vinna uppsöfnuð bréf á Landspítalanum. Engum læknaritara verður sagt upp heldur verður keypt utanaðkomandi þjónusta til að klára þetta verk sem eru 30.000 læknabréf á slysa- og bráðadeild. Það má segja að farið hafi verið í nokkurs konar útboð á því verki. Spítalinn kynnti hvers konar verkefni væri í boði upp úr áramótunum og þeir sem höfðu áhuga á að taka verkið að sér buðu í það. Tólf tilboð liggja fyrir og ekki hefur verið ákveðið hverjir fái verkið. Þessi störf eru dæmigerð störf án staðsetningar sem allir styðja að verði komið á laggirnar. Læknabréf er hægt að rita hvar sem er því að þau eru töluð í gegnum síma. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér um þetta verk er persónuverndar gætt mjög vel, enda er þarna um viðkvæmar persónuupplýsingar að ræða. Þetta verður tilraunaverkefni í sex til átta mánuði og þá verður metið hvernig til hafi tekist. Við skulum fylgjast með því og dæmum ekki verkefnið fyrir fram. Þetta mál er ekki einkavæðing heldur tímabundið verkefni til að leysa uppsafnaðan vanda og skapa um leið störf án staðsetningar sem er svo mikilvægt einmitt núna og án þess að fækka því fólki sem sinnir slíkum verkefnum á Landspítalanum.

Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að í heilbrigðiskerfinu sé þess gætt að tryggja sem best öryggi sjúklinga, það er kjarni málsins, og að landsmenn eigi aðgang að kerfinu án tillits til efnahags eða búsetu. Læknaritarastörf eru stoðþjónusta í eðli sínu og í sjálfu sér ekkert öðruvísi en önnur stoðþjónusta sem boðin hefur verið út eða útvistuð frá stofnunum. Ég get ekki séð að ástæða sé til þess að fara af hjörunum yfir því að það eigi að færa þau til og til greina komi að þeir sem vinni þau verk sem hafa safnast upp séu ekki starfsmenn spítalans. Menn verða að hafa í huga að læknaritarar starfa víðar en á Landspítalanum, þeir starfa víðar en á spítölum ríkisins eða heilsugæslustöðvum ríkisins, þeir starfa hjá sérfræðingum og þeir starfa hjá sjálfseignarstofnunum. Ég verð ekki var við það eða hef ekki heyrt talað um það að öryggis sjúklinga sé ekki gætt varðandi meðferð upplýsinga á þessum stöðum.

Ertu ekki vinstri maður lengur?

Virðulegi forseti. Hér kallar hv. þm. Guðni Ágústsson fram í: Ertu ekki vinstri maður lengur? Það er sjúklingurinn sem er aðalmálið, að hann fái þá þjónustu sem hann þarf á að halda. 

Hæstv. forseti. Sjúklingar eru vissulega aðalmálið. Starfsfólkið er líka aðalmálið og þegar níðst er á starfsfólki, láglauna- og millitekjuhópum, kvennastéttum sem allir gala hér um og gerðu í aðdraganda kosninga að bæta ætti kjörin hjá, þá er það líka aðalmálið. Ég undra mig á þeirri vanþekkingu sem hefur einkennt þessa umræðu. Menn tala um störf læknaritara sem vélritun sem hægt sé að sinna hvar sem er. Þetta eru óstaðbundin störf var sagt. Nei, þetta eru einmitt störf sem skiptir máli hvar eru unnin eða hvar er umhyggja Alþingis fyrir persónuverndarsjónarmiðum? Skipta þau engu máli? Og svo tala menn um kreddur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum að horft sé til hags þeirra sem eiga að njóta þjónustunnar, fá aðhlynningu og lækningu á spítölum. Við viljum huga að hagsmunum starfsfólksins og við viljum huga að hagsmunum þeirra sem greiða fyrir þessa þjónustu. Ég er sannfærður um að einkarekstur í heilbrigðiskerfinu er dýrari fyrir skattborgarann og þann sem greiðir fyrir þjónustuna.  Það var ömurlegt að hlusta hér á talsmenn ríkisstjórnarflokkanna, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ég sagði í upphafi máls míns að nú mætti ekki tala lengur um einkavæðingu, nú yrði að tala um einkarekstur. Engu að síður erum við að tala um fyrirtæki í lyfjaiðnaði sem ætla að hafa hag og hafa gróða af þessari starfsemi. En þarna slógu hjörtun í takt og hið pólitíska hjarta ríkisstjórnarinnar var ekki vinstra megin við miðju. Það eitt get ég sagt. Hæstv. forseti. Varðandi yfirlýsingar 

Ég vil biðja gesti á pöllum að hafa hljóð.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvað maður á að eyða miklum tíma í að reyna að leiðrétta hv. þm. Ögmund Jónasson en ég vek þó athygli á einu sem er augljós og hrein og klár hugsunarvilla hjá hv. þingmanni. Hann hamast við að reyna að sannfæra menn, þrátt fyrir að allir hafi aðgang að fjárlögum, allir geti skoðað útgjöld til heilbrigðismála sem sýna hækkun þar ár frá ári og þó að við berum okkur saman við önnur lönd erum við með þau allra hæstu, samt sem áður hamast hann við að halda því fram að hér sé sveltistefna í gangi. Hann talar um leið og segist sannfærður um það að ef menn skoði einkareksturinn sé hann miklu dýrari en opinberi reksturinn en á sama tíma segir hann: „Sveltistefnan er leið til að fara út í einkarekstur.“ Þetta gengur bara ekki upp.

Einkarekstur er dýrari þegar upp er staðið.

Hv. þingmaður er nú það oft hér í pontu að hann ætti að láta sér þann tíma nægja. En það er alveg ljóst, ef hv. þingmaður er að halda því fram að verið sé að svæla stjórnendur spítala og stofnana út í einkarekstur með því að láta þá fá litla peninga, að þá getur hann ekki á sama tíma sagt að það sé dýrara. Það gengur bara ekki upp.

Þegar upp er staðið.

Nú er komið eitthvað annað hljóð í strokkinn, virðulegi forseti. Og aðeins til að upplýsa þetta þá er mjög athyglisvert að skoða hvaða aðilar hafa boðið í þessa ágætu þjónustu. Það eru m.a. heilbrigðisstofnanir úti á landi og ýmsir aðilar. Og allar þær dylgjur sem hér hafa komið fram standast ekki nokkra einustu skoðun. Ég vil nota tækifærið og þakka fyrir annars mjög góða umræðu. Hér fóru flestir, ef undan er skilinn málshefjandi, vel yfir málið og ég get tekið undir mjög margt af því sem kom fram hjá þeim, enda er það svo að við erum sammála um markmiðin, Íslendingar almennt. Við erum að skoða hvaða leiðir er best að fara og það hefur engin grundvallarbreyting orðið hvað þessi mál varðar eftir að ný ríkisstjórn tók við, hvað sem hv. þm. 

Þetta er geysilega málefnaleg umræða.

Hæstv. forseti. Ég þakka umræðuna um málið sem ég mælti fyrir í morgun um að útfæra í tekjuskattskerfinu möguleika til þess að einstaklingar megi draga kostnað við atvinnusókn frá tekjum áður en skattlagt er. Margir tóku til máls í þessari umræðu og mér fannst hún yfir höfuð málefnaleg og hef ekki hugsað mér að fara í langa rökræðu en þakka aftur málefnalega og góða umræðu. Ég verð hins vegar að segja við vin minn hv. þm. Pétur Blöndal að auðvitað er mjög vont hlutskipti ef menn velja sér að vera yfirleitt á móti góðum málum, eins og hann orðaði það hér í morgun. Það er ekki eftirsóknarvert hlutskipti og við hljótum frekar að velja að fylgja eftir góðum málum ef við teljum að þau eigi við og reynum að koma þeim í höfn. Ég skildi hv. þingmann þannig að menn þyrftu að gæta mikils aðhalds um fjármuni ríkisins. Ég hef svo sem orðið var við það áður í umræðunni að þegar kemur að skattkerfinu og einhverjum tilfærslum í því eru menn ekkert mjög hlynntir því. Hv. þm. Pétur Blöndal hefur oft haft ýmsar athugasemdir við það. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að áður en við fórum í umræðu um málið, mælti hæstv. fjármálaráðherra fyrir frumvarpi um breytingar á skattalögum sem snúa að fyrirtækjum, m.a. kostnaði og verðmætareikningi varðandi skattálagningu að því er varðar fyrirtæki. Við erum alltaf að breyta skattalögum með tilliti til þess hvað uppi er á hverjum tíma í þjóðfélaginu. Eins og ég gat um í ræðu minni og margir tóku undir, þá er auðvitað uppi sú staða í íslensku þjóðfélagi að störfum mun fækka, sérstaklega í sjávarútvegsbyggðum, m.a. vegna niðurskurðar á þorskafla. Menn reyna að bregðast við því með ýmsum hætti. Ég benti á, og tóku ýmsir undir það, að þetta mál, réttilega útfært, getur vissulega verið innlegg umræðu um svokallaðar mótvægisaðgerðir. Nokkrar umræður spunnust um - sem var til hliðar við meginefni málsins - að vissulega væru misjöfn skattlagningarákvæði á landinu. Það kom til vegna þess að menn ræddu um að íbúar landsins byggju ekki allir við sömu þjónustu. Það er langt frá því. Menn búa við mismunandi þjónustu. Í því sambandi var réttilega dregið inn í umræðuna að þann mismun mætti ef til vill bæta með því að hafa lægri skattprósentu á þeim svæðum þar sem þjónustan er ekki að fullu veitt og íbúarnir búa ekki við sömu kjör. Einnig var bent á að margt þarf að skoða þegar metnir eru búsetuhættir. Mat fólks á því hvers vegna það vill búa þar sem það býr er misjafnt. Auðvitað komu þar inn sjónarmið eins og frelsi, sem ég kalla svo, við að búa á landsbyggðinni. Það er mikið frelsi, finnst mér, og talsvert eftirsóknarverðara en að búa hér í þéttbýlinu þótt ágætt sé að sofa í Mosfellsbæ alla vetur, eins og ég hef gert í mörg ár. Það er afar ánægjulegt og góðir íbúar sem þar eru  Stefnumótun ríkisstjórna og þingsins á undanförnum árum, m.a. í byggðaáætlunum og ályktunum margra landshlutasamtaka, hefur mælt með því að skoða hvort eðlilegt væri að taka tillit til kostnaðar við atvinnusókn á milli byggðarlaga. Ég minnist ályktunar nokkurra landshlutasamtaka í þá veru og einnig gat hv. þm. Kristján Þór Júlíusson um það í máli sínu. Þau ákvæði hefðu m.a. verið inni í byggðastefnuáherslum ríkisstjórnarinnar, að stuðla að því að meta til hvaða kostnaðar væri hægt að taka tillit varðandi búsetuhagi og atvinnusókn. Það væri kostnaður sem væri viðurkenndur í áherslum Byggðastofnunar. Hv. þingmaður vitnaði beinlínis í þá stefnumótun og það er algjörlega rétt tilvitnun hjá honum. Einnig var bent á að þótt við ræðum mikið um skattalög sé niðurstaðan af því sú hvað fólk hefur í rauntekjur og hvernig þær muni duga. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson benti á að við samþykktum að greiða niður flutningskostnað á ákveðnum svæðum landsins vegna þess að þar væru farnar miklar vegalengdir um mjög erfiða vegi, það er rétt. Við höfum því vissulega tekið tillit til ýmissa sjónarmiða sem ég hef m.a. fært fram sem rök í þessu máli. Ég heyri það á máli manna, m.a. hæstv. fjármálaráðherra, að þeim finnst að vissulega megi skoða málið gaumgæfilega, kosti þess og galla, og útfæra það með þeim hætti sem ég lýsti í morgun. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að rekja þá umræðu frekar. Ég legg einfaldlega áherslu á að hér er um afar þarft mál að ræða. Menn eiga að skoða það mjög gaumgæfilega og meta það til þeirra kosta sem ég tel að geti fylgt því að samþykkja það. Málið þarf einkum að skoða með tilliti til þess hvaða ástand við munum væntanlega upplifa á þessu ári varðandi atvinnu í ýmsum byggðum landsins. Fólk þarf jafnvel að búa við slæmt atvinnuástand næstu eitt eða tvö árin ef svo heldur fram sem horfir í þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að halda þorskaflanum við þau mörk að byggðir haldi ekki velli. Það er ósk mín að orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um að við megum búast við því að byggðaröskun haldi áfram, gangi alls ekki eftir. Ég þykist alveg vita að hv. þingmaður óski þess líka þótt hann hafi orðað það með þessum hætti. Ég bendi einfaldlega á að það er þróun sem hefur átt sér stað lengi, líka í öðrum löndum. Til þess að vinna gegn slíkri þróun þarf markvissar aðgerðir í vissum þáttum þjóðfélagsins, samgöngum, menntun, atvinnusókn, möguleikum o.s.frv. og tryggja að þeir atvinnukostir sem til staðar eru fyrir hinar dreifðu byggðir séu ekki af þeim teknir. Þegar undirstöðu er kippt undan byggð er ákaflega erfitt að laga það. Ég vænti þess að málið fái góða og vandaða umfjöllun í nefnd og komi aftur inn í þingið til afgreiðslu með þeim niðurstöðum og útfærslum sem hv. nefnd leggur til. Það gengur svo væntanlega til efnahags- og skattanefndar og ég tel að hér sé um mikið byggðamál að ræða. Kannski ætti að ræða það á fleiri sviðum nefndastarfs Alþingis en bara í þeirri nefnd.

Frú forseti. Það eru þrjú atriði: Í fyrsta lagi gat ég um góðu málin. Ég setti þau að sjálfsögðu innan gæsalappa því að ef þau eru nógu mörg, ylskór handa öldruðum o.s.frv., kallar það á alveg gífurlega flækju í skattkerfinu. Það kallar á eftirlit og heilmikinn kostnað, bæði skattgreiðenda og ríkisvaldsins við að tékka á því að menn keyri raunverulega það sem þeir segjast hafa keyrt, að menn kaupi raunverulega það sem þeir segjast hafa keypt. En það sem mig langaði að spyrja hv. þingmann um, og það er dálítið merkilegt að nú eru allir umhverfisverndarsinnar farnir úr salnum nema kannski hv. þm. Atli Gíslason, að ekkert hefur verið minnst hér á koldíoxíðslosun. Frumvarpið felst í því að hvetja fólk til að keyra meira, það kom fram í máli hv. þingmanns að hvetja á fólk til að keyra miðað við óbreytt ástand. Sagt er að fólk geti ekki sótt vinnu um langan veg. Frumvarpið hvetur menn til að keyra meira, menga meira með koldíoxíðslosun. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, fyrst aðrir fjalla ekki um það - og ég er kannski ekki fyrsti maðurinn til að tala um það - hvort hann hafi aldrei hugleitt að það geti orðið niðurstaðan úr frumvarpinu, að það valdi að vissu marki hlýnun jarðar? Svo langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki heyrt eða tekið eftir því sem hæstv. fjármálaráðherra sagði, hvort ekki ætti að taka upp almennan kostnað við öflun tekna. 

Hæstv. forseti. Það er þetta með góðu málin, ég kýs yfirleitt að standa með góðum málum og hef margsagt það hér í þessum ræðustól að þingmenn Frjálslynda flokksins hafa valið þá aðferð, t.d. við afgreiðslu fjárlaga, að standa með þeim málum sem menn hafa talið til bóta, hvort sem þau hafa komið frá ríkisstjórn eða stjórnarandstöðu, og við höfum flokkað málin með því hugarfari að styðja þau mál sem við teldum að væru til framfara fyrir þjóðfélagið. Ég lít svo á, hæstv. forseti, að þó að einhver kostnaður fylgi því að efla þjóðfélagið og koma því lengra fram á þær brautir sem við viljum stefna að getum við ekki lagst gegn góðum málum bara vegna þess að það fylgi þeim kostnaður því að þegar þau hafa náð fram að ganga fylgir þeim oft síðar hagkvæmni og arðsemi. Ég held að það megi vissulega færa rök fyrir því að það mál sem við flytjum hér sé þannig vaxið. Það stuðlar væntanlega að því, eins og hv. þm. Jón Magnússon vék réttilega að, að fólk geti valið sér búsetu utan þéttbýliskjarna og sótt atvinnu inn til svæða o.s.frv. Það eflir byggðaþróunina og eflir það að fólk geti valið sér búsetu þar sem það vill búa þó að atvinnan sé einhvers staðar annars staðar. Ég held að það sé jákvætt og við þurfum ekki að leggjast gegn því. Og þó að hv. þm. Pétur H. Blöndal hafi áhyggjur af mengun andrúmsloftsins í þessu sambandi þá tek ég ekki þátt í þeim áhyggjum með honum. Ég held að það sé eftir miklu meiru að slægjast en því sem hann er að vekja athygli á, þ.e. að við notum farartæki, bíla of mikið. Það gerir íslensk þjóð hvort sem okkur líkar betur eða verr, sennilega fáir meira. Almennt um kostnað við að afla tekna þá er það þekkt, hæstv. forseti, að í fjöldamörgum starfsstéttum er 

Frú forseti. Ég var ekki aðallega að tala um kostnað við eftirlit o.s.frv. sem er oft afskaplega óþægilegt fyrir einstaklinginn, heldur líka alveg sérstaklega flækjustig skattkerfisins. Hv. þingmaður nefndi að það væri ýmislegt til frádráttar í dag, einkennisbúningar o.fl. og hann gat ekki talið það upp vegna þess að það er svo flókið. Ekki veit ég hvað það er og ekki hv. þingmaður heldur. Menn þurfa að setjast niður og fá skattasérfræðing til að vita hvað megi draga frá. Þetta er einmitt það sem ég vil hindra og forðast, það er flækjustigið, því að hinn almenni skattgreiðandi þarf að vita það til að geta nýtt það. Mjög margir munu keyra langan veg án þess að nýta þennan frádrátt ef þeir ekki vita af honum, það er nefnilega einmitt það sem gerist. Varðandi koltvíoxíðslosunina fannst mér svar hv. þingmanns mjög athyglisvert. Hann sagði að menn mundu keyra hvort sem er. Ef allir íbúar jarðarinnar hugsuðu svona getum við gleymt því að það verði einhver niðurskurður á koltvíoxíðslosun á jörðinni.

Hæstv. forseti. Af því að við erum að leita eftir sæti í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna og hv. þingmaður er í ríkisstjórnarflokki vænti ég þess að hann komi þessum áhyggjum sínum mjög vandlega á framfæri - ef okkur skyldi hlotnast sá heiður - að hann hafi áhyggjur af því að á Íslandi standi menn fyrir þeim aðgerðum að 700–800 eða 1.000 Íslendingar aki eitthvað meira vegna þess að það hefur verið tekið tillit til atvinnusóknar. Ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á, af því að hann nefndi þetta í þessu samhengi, að það er auðvitað tvennu ólíku saman að jafna fjölda Íslendinga og Kínverja, svo ég nefni eitthvað sem þingmaðurinn gæti hafa haft í huga. Ég skil ósköp vel að menn geti haft áhyggjur af því á heimsvísu ef svo fjölmennar þjóðir eins og Kínverjar fara allir að aka í bíl. Reyndar held ég að göturnar í Peking mundu lokast og teppast algjörlega ef allir færu af hjólunum og yfir á bíla. Það er rétt, hv. þm. Pétur Blöndal, það eru svo mörg dæmi um það að menn megi taka við framlögum í ýmsu formi, þess vegna klæðnaði, og margs konar réttindi sem menn hafa að þau verða ekki talin hér upp í stuttu andsvari við hv. þingmann. Það er auðvitað hægt að rekja það en það kostar svolitla yfirlegu. Ég þekki til úr gömlum kjarasamningaviðræðum, áratugum saman, ýmislegt sem snýr að þessari hlið mála en get ekki rakið það hér í stuttu máli en í mjög mörgum starfsgreinum hafa menn skattfríðindi út á ýmislegt sem tengist störfum þeirra.

Virðulegi forseti. Á þingskjali 158 flyt ég frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2007 ásamt þremur öðrum þingmönnum, þeim Guðjóni A. Kristjánssyni, Grétari Mar Jónssyni og Jóni Magnússyni. Lagt er til í frumvarpinu að bæta við 6. gr. fjárlaga fyrir árið 2007 nýjum tölulið sem verði nr. 7.15, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Að semja við hlutafélagið Spöl hf. um að ríkið yfirtaki veggöngin undir Hvalfjörð ásamt tilheyrandi mannvirkjum og skuldum félagsins vegna ganganna og fella þá strax niður veggjaldið um göngin.“ 2. gr. frumvarpsins kveður á um að lög þessi öðlist þegar gildi. Með þessu frumvarpi fylgir greinargerð ásamt þremur fylgiskjölum og ég vil aðeins gera grein fyrir því. Greinargerðin er svohljóðandi: Flutningsmenn leggja til að ríkið yfirtaki nú þegar Hvalfjarðargöngin og skuldir sem þeim tilheyra. Samkvæmt gildandi samningi milli ríkisins og Spalar hf. mun ríkið eignast göngin ásamt tilheyrandi mannvirkjum án endurgjalds við lok samningstíma árið 2018. Eftirstöðvar skuldanna eru um 3,9 milljarðar kr. sem verða greiddar upp á næstu 11 árum. Gert er ráð fyrir því samkvæmt frumvarpinu að fjármálaráðherra, fyrir hönd ríkisins, semji við Spöl hf. um yfirtöku eigna og skulda félagsins strax á þessu ári og samhliða verði veggjaldið fellt niður. Ríkissjóður annist síðan greiðslu af áhvílandi skuldum. Talið var á sínum tíma þegar þessi tilhögun var ákveðin árið 1990 að þróunin yrði á þann veg að víðar yrðu kostnaðarsöm umferðarmannvirki fjármögnuð með sambærilegum hætti. Reyndin hefur orðið sú að Hvalfjarðargöng eru eini kaflinn á þjóðvegum landsins þar sem innheimt er sérstakt veggjald til viðbótar sköttum og gjöldum sem umferðin ber. Þykja ekki forsendur til þess að viðhalda gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum í því ljósi. Gjaldtakan hefur áhrif á búsetuþróun og búsetuskilyrði, einkum á Vesturlandi eins og kemur glögglega fram í álitsgerð sem Vífill Karlsson hagfræðingur vann fyrir 1. flutningsmann í desember 2004. Miðað við tilteknar forsendur telur Vífill að heildarávinningur Vestlendinga af niðurfellingu gjaldsins verða á bilinu 4,5–5,0 milljarðar kr. að núvirði eða að jafnaði 275–306 millj. kr. árlega. Síðan álitsgerðin var samin hefur Spölur endursamið um skuldir sínar og hugsanlega hefur það einhver áhrif á fyrrgreint mat, en það hefur ekki verið athugað sérstaklega. Þó vilja flutningsmenn setja fram það mat sitt að í heild leiði af skuldbreytingunni óveruleg áhrif og því megi styðjast við álitsgerð Vífils Karlssonar og fá með henni gott mat á þeim ávinningi sem leiðir af niðurfellingu gjaldsins. Í álitsgerðinni kemur fram að ávinningurinn fyrir Vestlendinga birtist einkum í hærra virði fasteigna, hærri launum, lækkandi vöruverði, aukinni þjónustu og auknu atvinnuúrvali og atvinnuöryggi. Áhrifanna mundi einnig gæta í fjarlægari landshlutum, svo sem á Vestfjörðum, Norðurlandi og jafnvel Austfjörðum. Þá er líka um að ræða ávinning í hina áttina, það er að segja íbúar höfuðborgarsvæðisins munu einnig njóta góðs af afnámi gjaldtökunnar og telur Vífill Karlsson að sá ávinningur geti verið meiri í krónum talið ef eitthvað er. Athyglisvert er að árlegur ávinningur Vestlendinga af því að fella niður veggjaldið er langt í það jafnmikill og ávinningur af Hvalfjarðargöngunum sjálfum. Í októbermánuði 2004 kom út vönduð skýrsla um áhrif Hvalfjarðarganga á búsetuskilyrði og búsetuþróun á Vesturlandi, sem Vífill Karlsson vann fyrir samtök sveitarfélaga á Vesturlandi. Niðurstaða hans er að árlegur ávinningur þeirra sé um 500 millj. kr. Niðurfelling veggjaldsins mun auka þennan ávinning um 60%. Þetta má orða á annan veg, sem sé þann að ákvörðun um að hafa veggjald hafi valdið því að aðeins 60% af mögulegum ávinningi Vestlendinga af Hvalfjarðargöngunum hafi skilað sér til íbúanna og þeir því farið á mis við framfarir, sem því nemur, sem hefðu annars orðið eftir að göngin voru tekin í notkun. Sama er líklegt að eigi við um íbúa höfuðborgarsvæðisins, ávinningur þeirra af göngunum er verulegur og veggjaldið hefur dregið úr honum. Flutningsmenn leggja áherslu á gildi Hvalfjarðarganganna og nauðsyn þess að ráðist var í gerð þeirra, þrátt fyrir veggjald. En gjaldið hefur hindrað fullan ávinning af göngunum til þessa og flutningsmönnum þykir tímabært að bæta úr með frumvarpi þessu. Þannig er greinargerðin sem fylgir með þessu frumvarpi, virðulegi forseti. Í fylgiskjali I með frumvarpinu er gerð grein fyrir og birt álitsgerð Vífils Karlssonar um veggjald Hvalfjarðarganganna, hver ávinningurinn að hans mati kunni að vera við það að fella niður veggjaldið og hvar það skilar sér. Eins og fram hefur komið í greinargerðinni þá er hann talinn vera fyrir Vestlendinga 275–306 millj. kr. árlega. Við það bætist svo ávinningur höfuðborgarbúa af niðurfellingu gjaldsins. Sá ávinningur hefur ekki verið metinn en ætla má að hann sé ekki langt frá þeim ávinningi sem Vestlendingar njóta. Ávinningurinn kemur fram eins og tilgreint var í greinargerðinni í hærra virði fasteigna vegna þess að fasteignamarkaðurinn verður heilsteyptari og hærri launum, sérstaklega í Borgarfirði. Þá er talið að afnám gjaldsins muni leiða til þess að laun muni hækka á því svæði sem er norðan Akraness, en meðallaun þar eru einmitt talin vera um 75–80% af meðallaunum höfuðborgarsvæðisins. Afnám gjaldsins mun því stuðla að því að launastigið eða kaupstigið verði hærra norðar á þessu svæði. Eðlilega með sterkari vinnumarkaði þá yrði meira atvinnuúrval og atvinnuöryggi og það sem er athyglisvert líka, að vöruverð mun lækka við afnám veggjaldsins. Það er nú ekki beint mat á því hversu mikið vöruverð muni lækka í þessari álitsgerð þannig að sú fjárhæð sem nefnd hefur verið um ávinning sem er um 300 milljónir á ári fyrir Vestlendinga á bara við um sparnað af kostnaði við umferðina. Ávinningur vegna hærra fasteignaverðs eða lægra vöruverðs hefur ekki verið metinn þannig að hann er til viðbótar þessum tölum. Til samanburðar var talið að Hvalfjarðargöngin sjálf með veggjaldinu hefðu leitt til lægra matvöruverðs. Sá ávinningur var metinn um 300 millj. kr. á ári fyrir Vestlendinga þannig að menn sjá að um háar fjárhæðir að ræða sem ávinningurinn bæði af göngunum og því að fella niður veggjaldið svo í framhaldinu mun bera með sér. Í öðru lagi, í fylgiskjali II, er samningurinn um veggtengingu við utanverðan Hvalfjörð birtur þannig að menn geta kynnt sér hvernig samningurinn er sem var undirritaður í apríl 1995 og í þriðja lagi, í fylgiskjali III, er kafli um skýrslu sem Samtök sveitarfélaga á Vesturlandi létu gera um áhrif Hvalfjarðarganganna á búsetuskilyrði og búsetuþróun á Vesturlandi þar sem er farið yfir ávinninginn af því að fá göngin með veggjaldinu. Síðan er birt tafla þar sem fjárhæðirnar eru dregnar fram. Eins og fram hefur komið er ávinningurinn af göngunum sjálfum talinn vera um 500 milljónir á ári sem er sparnaður í umferðarkostnaði. Því til viðbótar er talið að vöruverð hafi lækkað um 300 millj. kr. á ári og að virði eigna, íbúða og atvinnuhúsnæðis, hafi aukist 400 millj. kr. þannig að þarna er um háar fjárhæðir að ræða. Síðan mundi til viðbótar þessum ávinningi við göngin sjálf bætast við ávinningurinn af því að fella niður veggjaldið og það hefur verið farið yfir það í greinargerðinni. Það mun auka ávinninginn um 60%. Ég vil svo segja að lokum, virðulegi forseti, að ég tel afar nauðsynlegt að tekið verði á þessu máli meðal annars út frá þeirri stýringu sem hið opinbera hefur á byggðaþróun í nágrenni höfuðborgarsvæðisins með aðgerðum sínum sem eru heilmiklar og áhrif þeirra mjög mikil. Þegar er verið að ljúka tvöföldun Reykjanesbrautar sem hefur styrkt mjög Suðurnesin og greitt fyrir því að þar hefur verið mikil íbúaþróun á síðustu árum sem er það sterk að jafnvel þótt ameríski herinn hafi farið úr landi mjög snögglega og mörg hundruð störf horfið á einu bretti þá er samt mesta fólksfjölgun á landinu á Suðurnesjum á síðasta ári að því er fram kemur í vefriti hjá fjármálaráðuneytinu. Nálægðin við höfuðborgarsvæðið er því mjög nauðsynleg og hefur mikil áhrif á byggðaþróun og það að greiða fyrir umferð eins og þarna er gert hefur mjög sterk áhrif. Í öðru lagi eru á fleygiferð áform - og ég hygg að megi segja að liggi fyrir pólitískur vilji ríkisstjórnarinnar - um að hraða mjög tvöföldun þjóðvegarins frá Reykjavík til Selfoss. Það mun líka stýra byggðaþróuninni frá höfuðborgarsvæðinu austur fyrir fjall. Hins vegar ef við horfum í norðurátt þá er allt stopp. Þá erum við í fyrsta lagi með veggjald í Hvalfjarðargöngum sem hindrar fullan ávinning af göngunum og hindrar að byggðaþróunin verði eins sterk og ella hefði orðið og Sundabrautin er algjörlega stopp. Það eina sem þar er rætt um er innanbæjarhluti Sundabrautar frá Sundahverfinu og upp í Grafarvog. Það er engin umræða eða engin áform sem ég veit um að setja í gang framhaldið sem á að tengja Sundabrautina við Kjalarnesið og tvöföldunin eða breikkun vegarins frá Kjalarnesi og upp í Borgarnes er í algjöru frosti, virðulegi forseti. Ég komst að því á dögunum þegar við vorum að kynna okkur þessi mál, þingflokkur frjálslyndra, að það er ekkert að gerast í því að breikka þjóðveginn norður á bóginn til Borgarness. Það er bara algjörlega í frosti. Þar er ekkert að gerast. Þá er afleiðingin alveg augljós af því sem ríkisstjórnin er að gera og sem hún er ekki að gera, að fjölgun íbúa út frá höfuðborgarsvæðinu, sem er mjög mikil og mun verða á næstu árum mjög mikil, fer austur fyrir fjall og hún fer til Suðurnesja. En hún fer ekki upp á Vesturland. Það er verið að stýra áhrifunum frá Vesturlandi. Ég er ekki viss um að þetta sé meðvituð ákvörðun hjá ríkisstjórninni. Ég vil bara ekki trúa því. Ég held að það sé bara ekki þannig. En þetta er alla vega það sem er og ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að taka þetta til athugunar og hv. þingmenn stjórnarliðsins og beita sér fyrir því að ríkið hagi sinni stefnu og sínum verkum þannig að jafnræðis sé gætt í byggðaþróuninni út frá höfuðborgarsvæðinu. Það er mjög mikils virði fyrir svæðið á Vesturlandi og eins náttúrlega í áframhaldinu Vestfirði og Norðurlandið. Það hefur mjög mikil áhrif á búsetuskilyrði og mat manna á því svæði. Fleira vildi ég ekki segja, virðulegi forseti, um þetta en að koma með þessar ábendingar í lokin. Ég legg til að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umræðu og til fjárlaganefndar.

Hæstv. forseti. Nýlega mætti ég á fund í HB Granda á Akranesi eftir að tilkynnt hafði verið um uppsagnir starfsfólks vegna hagræðingar. Það fyrsta sem sagt var við mig þegar ég kom inn í kaffistofuna var: Nú verður að afnema Hvalfjarðargangagjaldið. Ég tók þátt í mótmælum 1. mars þegar virðisaukaskatturinn á gangagjaldið var lækkaður úr 14% í 7%. Ég vildi vekja athygli á því réttlætismáli að þetta gjald verði lagt af, m.a. með þeim rökum sem hér hafa verið flutt af frummælanda fyrir hönd Frjálslynda flokksins, hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Í kosningabaráttunni komst ég að því að á verkalýðsskrifstofum í Norðvesturkjördæmi hanga miðar þar sem verkalýðsfélögin hlutast til um að kaupa kort til að lækka kostnaðinn fyrir þá sem aka af þessu svæði inn á höfuðborgarsvæðið. Því fagna ég því að hér skuli flutt mál um að leggja gjaldið niður en viðurkenni að það kom mér á óvart að það skuli bera að í formi frumvarps til fjáraukalaga fyrir árið 2007. Ég ætla að leyfa mér að fara aðeins yfir sögu ganganna. Í umfjölluninni um Hvalfjarðargangagjaldið hefur mikið verið rætt um aðdragandann að stofnun hlutafélagsins Spalar hf. og það að um einkaframkvæmd skyldi vera að ræða og skuldbindingu til 20 ára. Margir hafa haldið því fram að mikilvægt sé að standa við þessa samninga og engin ástæða til að víkja frá þeim. Gerð Hvalfjarðarganga átti sér langan aðdraganda. Fjölmargar nefndir höfðu unnið að hugmyndum um með hvaða hætti skyldi haga samgöngum fyrir Hvalfjörð, eins og við segjum gjarnan. Á þeim tíma var Akraborgin starfandi og hafði verið í mörg ár, eitt skip af öðru, og ríkið bar af því verulegan kostnað. Segja má að fjárfestingin í ferjum á þeim tíma hafi verið greidd af ríkissjóði en fargjaldið nánast ekki staðið undir öðru en daglegum rekstri. Komið höfðu upp hugmyndir um - fyrst og fremst frá starfsmönnum og áhugamönnum í Íslenska járnblendifélaginu - hvernig ætti að leysa þetta. Þeir höfðu þá hugmyndir um ferjusamgöngur frá Grundartanga þvert yfir fjörðinn en þegar á leið kom fram sú hugmynd að gera göng eða leggja vegstokk. Menn gerðu sér fyllilega grein fyrir því eins og fjárhagsástandið var þá að það yrði ekki gerlegt, miðað við þá brýnu þörf sem var fyrir vegaframkvæmdir í landinu öllu, nema með sérstakri fjármögnun. Það varð til þess að stofnað var félag 25. janúar 1991. Hlutafélagið Spölur var stofnað á fundi á Akranesi. Ég var þá í bæjarstjórn og tók þátt í þeim fundi. Á fundinum undirrituðu þáv. fjármálaráðherra, Ólafur Ragnar Grímsson, og þáv. samgönguráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, viljayfirlýsingu um að Spölur fengi tækifæri til að kanna og vinna að undirbúningi að gerð ganga undir Hvalfjörð. Þeir sem standa að hlutafélaginu, og mikilvægt er að halda því til haga, eru nánast eingöngu opinberir aðilar. Fyrirtækið er stofnað nánast sem „non-profit“ fyrirtæki, það á ekki að hafa hagnað af verkinu þó að í samningnum sé að af hlutafénu, sem var ekki nema milli 70 og 80 milljónir í upphafi, sé greiddur 14% arður til hluthafa. Grundartangahöfn átti þarna hlut í byrjun ásamt Sementsverksmiðjunni á Akranesi en það voru frumkvæðisaðilar að verkinu. Hlutur Grundartangahafnar er nú kominn undir Faxaflóahafnir og við sölu á Sementsverksmiðjunni komst hlutur hennar undir ríkissjóð. Að auki áttu Íslenska járnblendifélagið, Hvalfjarðarsveit, Vegagerðin og Akranesbær hluti í þessu. Þannig er það enn í dag, ríkið og opinberir aðilar eiga nánast allt hlutafélag Spalar. Það skal tekið fram að þegar þessar hugmyndir komu fram var mikil andúð við verkefnið, ekki hvað síst á höfuðborgarsvæðinu. Menn sáu ofsjónum yfir kostnaðinum, sem ég man ekki nákvæmlega hver var, mig minnir að það hafi verið 4,7 milljarðar - mér reiknaðist til á þeim tíma að stofnkostnaður Hvalfjarðarganga væri u.þ.b. sá sami og bygging Ráðhússins í Tjörninni hér í Reykjavík. Hver aðilinn á fætur öðrum lagðist gegn framkvæmdinni, m.a.s. í nánasta nágrenni ganganna. Ég man t.d. að sveitarfélög á Vesturlandi lögðu inn 500 þús. kr. úr sameiginlegum sjóðum sínum og lá við að framkvæmdastjórinn yrði rekinn fyrir það framtak á þeim tíma. Menn þekkja söguna. Verkið fór í undirbúning, það kostaði mikla skriffinnsku, miklar tryggingar vegna þess að ríkið gekk ekki sérstaklega í ábyrgð fyrir framkvæmdinni gagnstætt því sem margir hafa haldið heldur sá hlutafélagið algjörlega um að vinna þau gögn. Það þurfti því mjög dýra fjármögnun og dýrar tryggingar á undirbúningsstigi og í framkvæmdinni allri til að tryggja að allt gengi eftir, menn höfðu efasemdir um leka í göngunum o.s.frv. Mannvirkið var síðan tekið í notkun 11. júlí 1998. Á þessu ári eru tíu ár frá því að göngin komust í gagnið. Ég ætla ekkert að lýsa því, það hefur komið fram hér, og hefur oft komið fram í umræðunni, hvílík samgöngubót göngin voru fyrir Vestlendinga og ekki bara fyrir Vestlendinga heldur fyrir alla íbúa á norður- og vesturhluta landsins að Vestfjörðum meðtöldum. Leiðin til Reykjavíkur styttist um allt að því 50–60 km eftir því hvaðan komið er af Vesturlandi til höfuðborgarinnar. Á þeim tíma var sá framkvæmdamáti sem viðhafður var afar skynsamlegur og réttlætanlegur, m.a. vegna þess að verið var að flýta framkvæmdum, fara fram fyrir í röðinni og vinna utan samgönguáætlunar. Hugmyndir um göng höfðu þó komist inn í langtímaáætlunina á þeim tíma og vissulega má færa rök fyrir því að þessi tími, 20 ár, hafi verið býsna langur miðað við það að á þeim tíma var rætt um að þetta hefði komist inn í áætlun eftir u.þ.b. tíu ár miðað við þær hugmyndir sem þá voru uppi, 1998. Ávinningur ríkisins af framkvæmdinni fyrir utan að það bar kostnað af tengingunum beggja vegna, fólst m.a. í því að niðurgreiðslur á siglingum Akraborgar voru lagðar af og skipið var selt eða því komið í annað verkefni. Mikil endurbygging á Hvalfjarðarveginum sparaðist, uppi höfðu verið stór áform um styttingar, vegbætur og tvöföldun brúa. Það var að vísu búið að hluta fyrir botni Hvalfjarðar en öðrum framkvæmdum hefur svo verið slegið á frest og nánast ekkert viðhald verið á þessum vegi nema bara reglubundið viðhald á lítið keyrðum vegi. Á þessum tíma var tekinn fullur virðisaukaskattur af framkvæmdinni og það hefur svo verið reiknað upp á móti þeim virðisaukaskatti sem tekinn hefur verið af veggjaldinu, fyrst 14% og síðan 7%, og við það miðað að virðisaukaskatturinn legðist af þegar væri búið að greiða af virðisaukaskatti sem næmi því sem var á framkvæmdinni, þ.e. að menn borguðu virðisaukaskatt af framkvæmdinni í gegnum veggjaldið, ef ég fer rétt með. Ávinningurinn fyrir ríkið fólst auðvitað líka í því að umferðaröryggi jókst. Eins og veðráttan er núna sjáum við í hendi okkar þær miklu breytingar sem urðu varðandi snjómokstur og annað slíkt. Staðan er auðvitað sú að fyrir löngu er búið að skilgreina veginn um Hvalfjarðargöng sem hluta af þjóðvegi 1 en hann hefur þann heiður að vera eini vegspottinn á þeim vegi sem tekið er gjald af. Það á heldur ekki að draga úr því að ávinningur sveitarfélaganna norðan Hvalfjarðar voru nýir möguleikar varðandi atvinnulífið, stækkandi atvinnusvæði og öruggari umferð sem áður hefur verið nefnd. En frá þessum tíma hefur umferð stóraukist, bílaeign hefur stóraukist, farið hefur verið út í aðrar mjög stórar framkvæmdir sem hafa jafnvel kostað mun meira en Hvalfjarðargöngin á sínum tíma og hvergi hefur verið lagt á veggjald á þeim nýju vegum. Við sitjum því uppi með það, eins og fram kom í máli málshefjanda, að eftir tíu ár eru göngin, þrátt fyrir þann ávinning sem hefur verið af þeim í áranna rás, farin að skekkja samkeppnisstöðu svæðisins norðan Hvalfjarðar miðað við svæði á Reykjanesi og á Suðurlandi. Þetta kemur fram í ýmsum gögnum sem við höfum fengið, m.a. hafa verið gerðar rannsóknir sem áður var vitnað í, sem Vífill Karlsson gerði, en einnig vann hópur í Háskólanum á Bifröst missirisverkefni árið 2007, Könnun á búferlaflutningum kvenna á milli höfuðborgarsvæðisins og jaðarsvæða þess. Þar var leitað til 600 kvenna sem höfðu flutt frá Reykjavíkursvæðinu til Suðurnesja og til Suðurlands og spurt hvað hefði ráðið flutningi út úr höfuðborginni. Það er býsna fróðlegt að skoða þá skýrslu því að auðvitað leitar fólk út úr höfuðborginni til að fá ódýrara húsnæði, barnvænna umhverfi og öruggara umhverfi. En u.þ.b. 50% kvennanna sem svöruðu í könnuninni töldu að Hvalfjarðargöngin hafi verið hindrun fyrir því að fara norður fyrir Hvalfjörðinn og setjast að á Vesturlandi. Ég hef líka aflað mér upplýsinga um það að fyrirtæki norðan Hvalfjarðar, m.a. fyrirtæki eins og Loftorka í Borgarnesi, sem er að auki með starfsstöð á Kjalarnesi, borgar á milli 10 og 20 milljónir í gangagjald á hverju ári, raunar segja þeir mér að það hafi verið um 11 milljónir á síðasta ári án vasks og þar af hafi þungaflutningarnir - þeir fara með um 90% af sinni vöru í gegnum göngin - verið um 9,5 milljónir og þeir greiði u.þ.b. 451 kr. á hvern kílómetra á leiðinni í gegnum göngin, svona meðaltalsverð, og greiði svo til viðbótar olíugjald um 40,8 kr., sem er þá ein milljón til viðbótar sem ríkið fær í skatt af keyrslu á þessum einkavegi í gegnum göngin. Ef við skoðum hvernig þetta kemur út fyrir einstaklinga hefur það komið fram áður að um 10–12% Akurnesinga stunda vinnu í Reykjavík. Spölur gerði ekki fyrir síðasta aðalfund heldur þarsíðasta könnun á því hvernig gjaldtakan skiptist á milli svæða, skoðaði það út frá kennitölu hverjir greiddu í göngin, og þá kemur í ljós að ef maður umreiknar þetta yfir á einstaklinga á ákveðnum svæðum borguðu Akurnesingar á því ári miðað við verðlag 2006 u.þ.b. 28 þús. kr. á mann og skal þá geta þess að inni í þeirri upphæð er keyrsla fyrirtækja á því svæði. Ef við skoðum þá sem bjuggu utan þess svæðis, t.d. á Vesturlandi, eru þetta um 15 þús. kr. á þeim tíma og ef við skoðum höfuðborgarbúa og þá sem búa á Reykjanesi og nota göngin borga þeir rúmlega 2 þús. kr. á ári. Þessi misskipting er mjög sláandi. Vissulega er hægt að segja að hver ferð kosti ekki nema 240 kr. fyrir þá sem kaupa stærstu kortin í göngin, en ef menn stunda vinnu og keyra einir í bíl og borga 240 kr. fyrir hverja ferð þá er það fljótt að koma. Það eru um 140 til 150 þús. á ári að lágmarki sem viðkomandi þarf að greiða í gangagjaldið eitt. Gjaldið er að vísu miklu hærra ef menn kaupa ekki þetta fyrir fram greidda 100 miða kort og meðaltalsverðið í göngunum er líka töluvert hærra þó að það hafi lækkað á milli ára. Rætt hefur verið um, og það kom fram á aðalfundi Spalar nú nýlega, þrjá valkosti varðandi áframhaldandi gjaldtöku í göngunum. Talað er um að halda óbreyttri gjaldskrá en þá ættu göngin að hafa verið greidd upp árið 2015 og hægt að afhenda þau þremur árum fyrr en áætlað var samkvæmt samkomulaginu sem miðaðist við árið 2018. Í öðru lagi nefna þeir þann möguleika að halda óbreyttri gjaldskrá til ársins 2018, þá væri hægt að lækka gjaldið innan tveggja til þriggja ára. Í þriðja lagi að vera með óbreytta gjaldtöku til 2018 og þá geti Spölur aðstoðað ríkissjóð við að fjármagna hluta af tvöföldun ganganna. Menn eru sem sagt áfram, varðandi umræðuna um Sundabraut, varðandi tvöföldun Hvalfjarðarganga, sem verður óhjákvæmileg innan fárra ára, og varðandi tvöföldun vegarins upp á Kjalarnes, að ræða um veggjöld og enn í sömu átt, sem mér finnst fullkomlega galin hugmynd. Nú er staðan þannig - vonandi verður framhald á umræðunni hér í dag í stjórnarflokkunum og í ríkisstjórninni - að menn verða að fara að ræða af fullri alvöru gjaldtöku almennt, með hvaða hætti ætla menn að útvega tekjur fyrir þeim gríðarlega stóru verkefnum sem bíða okkar í vegagerð, Sundabrautinni, tvöföldun o.s.frv. Við hljótum að krefjast þess að jafnræðis verði gætt og ekki verði gjaldtaka á einni leið út úr borginni heldur verði annað tveggja almenn skattlagning á eldsneyti eða gjöld sem verða þá lögð á alla vegi. Það er sú leið sem ég hef viljað ræða alvarlega. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að taka þetta í almennum sköttum, ekki eigi að vera sérstök veggjöld, þau verða aldrei sanngjörn. Nú þegar er búið að byggja stór mannvirki sem engin gjöld eru á og ég tel enga ástæðu til að taka upp gjöld, hvorki í Héðinsfjarðargöngum, Austfjarðagöngunum né annars staðar á landinu, en ég kem vonandi betur inn í þessa umræðu síðar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðbjarti Hannessyni fyrir mjög góða ræðu um það mál sem hér er á dagskrá. Í ræðu hans kemur að mínu mati fram afdráttarlaus vilji til þess að umrædd gjaldtaka verði afnumin. Ég velti því þó fyrir mér hvað þessu máli líður innan ríkisstjórnarflokkanna. Eins og hv. þingmaður kom inn á var þetta jú eitt af stærri loforðum Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar og það hefur varla verið gert án samþykkis og samráðs við flokkinn í heild, svo gríðarlega mikil áhersla sem á þetta var lögð. Ég velti því líka fyrir mér hvenær þess megi vænta að Samfylkingin láti á það reyna að ná þessu fram í ríkisstjórnarsamstarfinu. Eins og hv. þingmaður kom inn á er þetta eina gjaldtakan sinnar tegundar hér á landi. Það er heldur ekki svo að ekki sé ærin gjaldtaka vegna umferðar í gegnum olíu- og bensíngjald þannig að ég get ekki séð rök fyrir nýjum sköttum, nýjum álögum á vegfarendur, til þess að fjármagna framkvæmdir, ekki síst þegar þeir tekjustofnar sem við þegar höfum til vegaframkvæmda hafa ekki alltaf verið fullnýttir og að hluta til runnið í ríkissjóð, eða féð hefur verið geymt þar.  
             Ég spyr hv. þingmann: Hvenær er þess að vænta að við fáum að sjá stefnu Samfylkingarinnar og hv. þingmanns í þessu máli í raun?

Hæstv. forseti. Þetta snýst því miður ekki lengur um afstöðu Samfylkingarinnar heldur um stefnu ríkisstjórnarinnar og ég tek undir það með hv. þingmanni að við þurfum að kalla eftir því að sú vinna verði unnin í ríkisstjórninni. Ég legg áherslu á að skoða tekjuhlutann eins og hv. þm. Jón Bjarnason benti á. Ný ríkisstjórn er að gera stórátak, yfir 30 milljarðar eru ætlaðir í framkvæmdir á þessu ári og allar þær framkvæmdir eru gríðarlega mikilvægar. Fram undan eru stór verkefni eins og Sundabrautin og tvöföldunin og áfram þarf að vinna í tengivegum úti á landi. Ég treysti því á að þessi umræða fari fram í tengslum við endurskoðun á samgönguáætlun, þar verði fjallað um gjaldtöku og mun ég að sjálfsögðu beita mér fyrir skoðunum mínum innan Samfylkingarinnar og þar með í ríkisstjórninni. Við skulum sjá hvað kemur út úr þeirri vinnu. Það er mjög mikilvægt að við förum yfir og skoðum málið til enda. Það er ástæðan fyrir því að ég hef ekki flutt mál um Hvalfjarðargöngin, það skiptir mig miklu máli að málið nái fram að ganga en ekki að merkja mér það umfram það sem ég hef reynt að gera. Ég vil vekja athygli á því að strax fimm árum eftir að göngin voru tekin í notkun var flutt þingsályktunartillaga um að afnema Hvalfjarðargangagjaldið. Sú tillaga var flutt af Guðjóni Guðmundssyni sem þá var þingmaður Sjálfstæðisflokksins. Ég vona því að þetta verði tekið til alvarlegrar skoðunar, þetta er prinsippumræða, ekki hefur unnist tími til þess. Stórátak er fram undan í samgöngumálum og það er okkar að finna út hvernig á að fjármagna það en ég mun ekki sætta mig við að það verði gert með gjaldtöku á einni leið út úr Reykjavík.

Frú forseti. Mér þykir nokkuð langt að ætla að bíða eftir nýrri samgönguáætlun sem á þá að endurskoðast eftir tvö ár, að mínu mati er það sjálfstæð ákvörðun að taka þetta mál upp. Eins og hv. þingmaður rakti svo vel í ræðu sinni var aðdragandi fjármögnunar Hvalfjarðarganga með þessum hætti, það voru sérlög. Það eru nánast alfarið opinberar stofnanir og opinber fyrirtæki sem mynduðu hlutafélag um göngin, það var eina færa leiðin til fjármögnunar. Í skýrslum, m.a. frá Ríkisendurskoðun, liggur fyrir að þessi leið í fjármögnun vegaframkvæmda sé ekki endilega sú besta, sú ódýrasta eða sú hagkvæmasta, síður en svo. Allt bendir til þess að framkvæmdir í vegamálum séu miklu hagkvæmari á ábyrgð hins opinbera. Það hefur ekki sýnt sig að einkaframkvæmdir eins og verið er að gæla við, og mér fannst hv. þingmaður koma inn á, séu neinn valkostur. Varðandi áhrif á samkeppnisstöðu og réttlæti og jöfnuð íbúa á Vesturlandi og áfram norður og vestur um tel ég að ekki eigi að bíða með þá ákvörðun að ríkið losi vegfarendur undan gjaldtöku á þessum vegi. Ætli það séu ekki bara Hvalfjarðargöngin og síðan ferjan til Vestmannaeyja - það er líka óréttlátt að Vestmannaeyingar  
            

Hæstv. forseti. Hafi ég skilið rétt þá hugmynd sem lögð var fram hér um samgönguáætlanir á nú að vera með samhangandi fjögurra ára áætlun og tólf ára áætlun og samþykkja þær báðar í einu. Í lok síðasta kjörtímabils var eingöngu samþykkt fjögurra ára áætlun en hin var látin bíða og talað var um að gera hana strax eftir kosningar. Ég hafði því treyst á að þessi áætlun kæmi til endurskoðunar í lok ársins en fyrr koma þó flýtiframkvæmdir sem ríkisstjórnin hefur tekið ákvarðanir um einkum á Vestfjörðum og ég fagna því að þær skuli vera í farvatninu. Það hefur verið útbreiddur misskilningur, og ég heyrði það hér í frammíkalli, að valkosturinn væri sá að menn gætu ekið Hvalfjörðinn. Ég skora nú á þá sem hafa þá hugmynd að íhuga hvað gerðist ef Hvalfjarðargöngunum yrði lokað í smátíma. Ég er hræddur um að menn yrðu í miklum vandræðum vegna þess einfaldlega að þeir fimm til sex þúsund bílar sem nú fara um Hvalfjarðargöngin að meðaltali á dag eiga enga möguleika á að fara Hvalfjarðarveginn. Það er hluti af rökunum fyrir því að óhjákvæmilegt er að breyta þessu vegna breyttra aðstæðna, viðurkenning á því að mál hafa þróast með allt öðrum hætti en gert var ráð fyrir í byrjun. Menn geta svo haldið áfram hártogunum og sagt að alls staðar annars staðar þar sem lögð hafa verið göng sé það ekki valkostur að fara aðra leið. Það er engan veginn rétt. Stóran hluta af árinu er fært frá Siglufirði yfir í Ólafsfjörð landleiðina. Við erum ekki að tala um það, við erum að tala um að eingöngu er verið að skattleggja eina leið og það er verið að fara í stórframkvæmdir m.a. á Reykjanesbraut sem ekki er settur vegaskattur fyrir. Menn hafa verið með hugmyndir um þverun á Miklubraut og við getum líka tekið Sæbrautarframkvæmdirnar sem eru miklu dýrari en Hvalfjarðargöngin en hafa ekki þurft að sæta sérstakri gjaldtöku. Ég ætla aftur á móti að axla þá ábyrgð að skoða tekjur af umferð og fara yfir með hvaða hætti við öflum fjár til að geta haldið uppi öflugum samgöngubótum 

Frú forseti. Þetta er áhugaverð umræða en ég verð að benda hv. þingmönnum á að annar þjóðvegur er skattlagður. Það er þjóðvegur Vestmannaeyja, Þorlákshöfn, Vestmannaeyjar og hann er skattlagður mun hærra en sá þjóðvegur sem nú er hér til umræðu að taka veggjöld af sem er mjög gott mál og því ber að fagna. Það hefði verið ánægjulegt ef þjóðvegur Vestmannaeyja hefði fengið að fljóta með, frú forseti.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjáraukalaga sem hv. þingmenn Kristinn H. Gunnarsson, Guðjón A. Kristjánsson, Grétar Mar Jónsson og Jón Magnússon leggja fram og hljóðar upp á það, eins og kom fram í máli hv. framsögumanns áðan, að semja við hlutafélagið Spöl hf. Spurningin er kannski fyrst þessi: Vill hlutafélagið Spölur semja við ríkið um yfirtöku þess á göngunum og með hvaða kostum vill hlutafélagið semja við ríkið? Hvað er í pípunum varðandi það? Þarna eru inni hluthafar eins og Grundartangahöfn, Sementsverksmiðjan, Járnblendifélagið og sveitarfélög sem væntanlega hafa gert einhverja arðsemisútreikninga og kröfur við það þegar þeir lögðu stofnfé í félagið og gera sjálfsagt einhverjar óskir eða kröfur áfram á rentu af því fé sem þarna var inn lagt. Um þetta veit ég ekki og það hefur ekkert í rauninni komið fram annað en þá það að menn gefi sér að einkahlutafélagið vilji semja við ríkið um yfirtöku á þessu mikla og góða mannvirki. Hér hefur umræðan verið mjög fróðleg og farið mjög vítt um völl. Ég bendi á að þegar ríkisvaldið samþykkti að fara í þetta gríðarlega mannvirki lágu þær forsendur til grundvallar að gera það með þeim hætti að þarna yrði innheimt veggjald. Með þeim hætti var þessu mannvirki örugglega skotið inn á samgönguáætlun eða vegáætlun ríkisins. Hinn kosturinn í stöðunni var sá sá að fara með þetta mannvirki eins og flestar aðrar framkvæmdir á vegum landsins, að koma því á vegáætlun og bíða síðan eftir því með mikilli þolinmæði að röðin kæmi að því verkefni sem maður hefur óskir um að komist til verka. Ég geri ráð fyrir því að með þessu lagi sem viðhaft hefur verið við Hvalfjarðargöngin þá höfum við séð þetta mannvirki komast fyrr í not en ella hefði verið. Í það minnsta höfum við þá hugsun uppi í félaginu Greiðri leið fyrir norðan sem hefur verið að vinna og undirbúa gerð Vaðlaheiðarganga. Grunnforsendan fyrir því verki hefur alla tíð verið sú af hálfu þeirra sem það eiga og eru hluthafar að veggjald yrði innheimt af þeirri framkvæmd. Ástæðan er einföld, þ.e. að búa til aukið fé til samgöngubóta, koma fleiri verkum á og það kom ágætlega fram hér í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar áðan að það eru gríðarlegir fjármunir til samgöngumála á fjárlögum íslenska ríkisins árið 2008, á bilinu 25–30 milljarðar. Það eru gríðarlegar tölur. Hér erum við að tala um, eins og hefur komið fram í máli hv. þingmanna, fjárhæð á bilinu 4,5–5 milljarða kr. sem félli á ríkissjóðinn til greiðslu ef af samningum yrði um yfirtöku ríkisins á einkahlutafélaginu Speli. Við hljótum að sjálfsögðu að spyrja okkur: Getum við gert eitthvað annað fyrir það fé ef við eigum að hverfa frá þessari grunnhugsun? Getum við það? Er það kostur? Ég ætla að nefna eitt dæmi sem hefur verið í umræðunni og er verkefni sem margir einstaklingar binda þær vonir við að það sé hægt að búa til hátt í 50 þúsund manna markaðssvæði með betri tengingu. Það vill svo til að sú framkvæmd er áætluð kosta 4–5 milljarða. Þetta er vegur yfir Kjöl sem tengir saman Norður- og Suðurland og skapar þar með þá stöðu að um 20 þúsund manna markaðssvæði á Suðurlandi tengist með miklu skemmri og betri hætti 30 þúsund manna markaðssvæði norðan fjalla. Þetta hlýtur að vera kostur í stöðunni að ræða þegar við er um að tala um hvort við eigum að taka yfir á ríkissjóðinn verkefni sem kostar hann 4–5 milljarða kr. Þetta ber að ræða. Við höfum líka þá stöðu uppi og það verklag eftir því sem ég þekki til - er þó tiltölulega nýr í þessum sölum - að vegafé er skipt eftir kjördæmum. Eru þingmenn Norðvesturkjördæmis að tala um að taka það fé sem hér um ræðir, 4–5 milljarða í heildina eða 275–300 milljónir á ári, út úr því vegafé sem annars væri í það kjördæmi? Það hefur ekki komið fram en þingmenn annarra kjördæma hljóta þá að kalla eftir afstöðu þeirra til þess hvernig þeir vilja vinna í framhaldinu. Ég vil nefna það varðandi gjaldtökuna af umferð um Hvalfjarðargöngin að ég hef upplýsingar um að lægsta veggjald fyrir stærstu bíla í Hvalfjarðargöngin er um 2.222 kr. án virðisaukaskatts ef 40 ferðir á bíl eru keyptar í einu. Miðað við 25 tonna farm eru þetta 89 kr. á tonn á milli Akureyrar og Reykjavíkur. Ef við horfum á þetta heila veginn þá væri hægt að lækka kostnaðinn á tonninu um 1% ef ekkert veggjald væri í Hvalfjarðargöngin. En ef við horfum á það sem ég nefndi áðan varðandi Kjalveginn að bara á milli Akureyrar og Reykjavíkur gæti verið um það að ræða að lækka kostnað á hvert tonn um 8%. Það sjá allir sem vilja sjá það að við hljótum að gera kröfu um að skoða þetta verkefni því þetta er stórt mál. Í mínum huga er þetta gríðarlega stórt mál vegna þess að forsendan fyrir því að í þetta verk var ráðist var sú aðferð sem höfð hefur við að fjármagna það og ef við ætlum að breyta því hljótum við að þurfa að horfa til annarra verka. Hér voru nefnd af hv. þingmanni sem kom upp á undan mér áðan önnur samgöngutæki sem eru ferjurnar. Við horfum á Vestmannaeyjar. Við horfum á Grímsey og við horfum á Hrísey sem hafa ekki einu sinni vegasamband. Þetta er þjóðvegur þeirra um sjó og við getum örugglega fundið einhver fleiri slík dæmi sem við þurfum að ræða í tengslum við þetta. En í mínum huga er það grundvallaratriði að það verði ekki horfið frá þessu máli frá því sem upp var lagt og við höldum því til streitu að halda áfram með sama hætti því ég vil einnig halda þessum möguleika opnum áfram, þ.e. taka gjald fyrir samgöngumannvirki og notkun þeirra. Ég vil halda honum áfram opnum því ef það verður horfið til baka frá þessu þá lít ég svo á að yfirgnæfandi líkur séu á því að þessir fjármögnunarleið verði ekki framar notuð við samgönguframkvæmdir og ég vil ekki sjá þennan kost út af borðinu.

Virðulegi forseti. Því er til að svara spurningum hv. þingmanns að við gerum ekki ráð fyrir því að yfirtaka skuldanna verði greidd af vegafé eða hlut kjördæma í því heldur einfaldlega að ríkið yfirtaki þessar skuldir. Ég hlýt hins vegar að vekja athygli á sjónarmiði hv. þingmanns í ljósi þess til dæmis að hann taldi að ef menn færu þessa leið þá yrði að tengja það við kjördæmi. Það hlýtur þá að þýða að það sé afstaða Sjálfstæðisflokksins að verði valin gangaleið við Sundabraut þá eigi Reykjavíkurborg að borga mismuninn. Ég get ekki fengið annan skilning út úr ræðu hv. þingmanns, varaformanns fjárlaganefndar. Ég spyr hann hvort hann muni þá beita sér fyrir því að sá kostnaðarauki sem fellur á ríkið vegna þess að valin var sú leið að fara Héðinsfjarðargöng í stað þess að fara með göng í Fljót og þaðan endurbyggja veginn um Lágheiði sem tvöfaldaði kostnaðinn sem er 3–4 milljarðar umfram það sem þurfti, þ.e. hvort hann muni beita sér fyrir því að sá umframkostnaður verði tekinn af sérstaklega kjördæmahlut Norðausturkjördæmis. Ég vil segja, virðulegi forseti, að mér fannst ræða hv. þingmanns dapurleg. Ég vil kannski ekki taka sterkar til orða þó önnur orð séu mér ofar í huga þessa stundina. En ég ítreka að þetta var dapurleg ræða.

Virðulegi forseti. Það er ljótt að hafa það á samviskunni að þurfa að gera þingmenn í salnum mjög dapra í sinni. Ég sé á sumum að þeir eru ekki mjög daprir en hinir verða bara að þola það. Þetta hefur verið og er mín skoðun og ég sé ekki nokkra einustu ástæðu til að blanda því saman sem búið er að semja um á þingi fyrir mörgum árum eins og til dæmis Héðinsfjarðargöngum við verkefni sem er í burðarliðnum og er til umræðu. Ég geri alveg fastlega ráð fyrir því að með einhverjum hætti hafi verið tekist á um það í þingsölum milli pólitískra flokka hvort ráðast ætti í þetta verkefni sem jarðgöngin á milli Siglufjarðar og Ólafsfjarðar eru. Sú umræða er frá. Hún er búin þó svo ég geri mér alveg fullkomlega grein fyrir því að margir þingmenn hér inni og ekki síður fólk úti í samfélaginu hefðu gjarnan viljað snúa til baka úr því verki. Það er bara ekki til umræðu.

Virðulegi forseti. Það er dapurlegt þegar hv. þingmaður kemur hér upp og segir að ef verkefni er í Norðausturkjördæmi þá eigi kostnaðarmismunur að falla á ríkissjóð, ef hann er í Norðvesturkjördæmi þá eigi hann að greiðast af kjördæmafé. Það er dapurlegt þegar 1. þm. Norðausturkjördæmis kemur til að ræða um verkefni varðandi Hvalfjarðargöng að þá á teflir hann fram öðrum verkefnum sem rökum gegn því. Það er að mínu mati algerlega óþarfi. Hann getur haft þá skoðun að það sé rétt að berjast fyrir göngum undir Vaðlaheiði eða vegi yfir Kjöl. En ég átta mig ekki á því hvers vegna hann tengir þau verkefni við afnám veggjalds í Hvalfjarðargöngum. Hann teflir því hvoru á móti öðru. Ég spyr: Hvers vegna er það, virðulegi forseti? Jú, vegna þess að hann er á móti þessu og hann er bara að reyna að finna einhver rök til að rökstyðja það. Ég spyr: Er hv. þingmaður að boða það að hann muni gera kröfu um þessi verkefni, þ.e. að ríkissjóður borgi Kjalveg og jarðgöng undir Vaðlaheiði, til þess að hann fallist á að ríkið yfirtaki skuldirnar í Hvalfjarðargöngunum? Eru þetta svona gamaldags pólitísk hrossakaupatilboð sem hv. þingmaður er að bjóða upp á? Ég vil segja það að ég verð enn þá daprari eftir því sem ég kafa betur ofan í þessa skrýtnu ræðu hv. þingmanns.

Virðulegi forseti. Það er illt ef menn verða sífellt daprari eftir því sem þeir koma oftar í pontu og ef ástæðurnar er hægt að rekja til mín þá verður svo að vera. Það hefur að vísu oft gerst að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur orðið dapur við það sem ég hef látið frá mér fara í töluðu og rituðu máli og það verður bara svo að vera. Ég er ekki að blanda þessu saman á neinn hátt. Ég vakti máls á því og vakti athygli þingmanna á því að það er verið að vinna á þessum sama grunni, þ.e. með töku veggjalds, í verkefni sem heitir Vaðlaheiðargöng. Það er líka verið að vinna að verkefni sem heitir Kjalvegur á sama grunni. Ef við ætlum að snúa af þeirri braut, eins og tillaga liggur fyrir um í frumvarpi hv. þingmanna, þá er allt í góðu lagi með það en þá skulum við ræða þessi verkefni öll vegna þess að þá er verið að skjóta út af borðinu þessum möguleika til fjármögnunar í samgöngumannvirki landsins og mér finnst umræðan eiga að snúast um að. Þessi tillaga lýtur þá væntanlega að því að héðan í frá, ef þetta ágæta frumvarp ykkar hv. þingmanna yrði að lögum, er verið að skjóta út af borðinu þessum möguleika til fjármögnunar í samgöngumannvirki. Þannig lít ég á þetta. Þess vegna leyfi ég mér að nefna þessi verkefni sem þegar er verið að vinna að án þess að fara í þetta gamla hrossakaupapólitíska tal, eins og hv. þingmaður nefndi áðan, sem tíðkaðist áður fyrr og ég hef engan áhuga á að taka þátt í.

Ég vil áminna hv. þingmann um að ávarpa forseta en ekki þingmenn úti í sal.

Hæstv. forseti. Þegar við ræðum Hvalfjarðargöngin og sögu þeirra og stöðu í dag sér maður hvað góðar hugsjónir og mikil markmið taka oft langan tíma. Ég minnist þess þegar ég var drengur í námi uppi í Borgarfirði að þá sat minn gamli skólastjóri, Guðmundur Jónsson á Hvanneyri, í nefnd um vegabætur í Hvalfirði og brúargerð. Þá þegar voru menn að velta þessu fyrir sér, ég man ekki hvort rætt var um göng á þeim tíma, ég efast um það, en það var verið að tala um brú. 30 árum síðar varð það að veruleika að þarna komu jarðgöng. Nú eru menn að velta því fyrir sér hér hvort við eigum að breyta um stefnu hvað þetta stóra mál varðar, greiða upp skuldir Hvalfjarðarganganna og setja þau inn í hið almenna vegakerfi. Þessi barátta stóð lengi yfir. Framkvæmdir hófust 1996 og lauk á tveimur árum. Ég geri mér grein fyrir að þá var verið að fara í eina stærstu vegaframkvæmd á Íslandi í kreppu, í rammskuldugum ríkissjóði sem var í rauninni í þá daga að skera niður allt til félagsmála og samgöngumála í landinu. Staðan var með allt öðrum hætti þá. Ef ríkissjóður skuldaði í dag eins og hann gerði á þeim tíma mundi hann skulda hátt í 300 milljarða. Nú skuldar ríkissjóður nánast ekki neitt. Þetta er hin breytta staða í samfélaginu. Við getum líka spurt okkur að því, ef ríkissjóður ætlar að borga kostnað og vexti af þessu fjármagni sem eru tæpir 4 milljarðar til 2018, hvað kostar það skuldlausan ríkissjóð mikið. Er kannski hagkvæmara fyrir ríkissjóð að semja við þá sem hann tók þetta lán hjá og greiða lánið upp? Nú eru sjálfstæðismenn oft að telja þjóðinni trú um, sem ég reyndar efast um, að þeir séu allir miklir bisnessmenn og ég heyrði það á málflutningi hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, 1. þm. Norðaust., að hann hugsar þetta ekki út frá hagsmunum ríkissjóðs. Hann hugsar þetta mál ekki út frá hagsmunum byggðanna. Þetta getur verið alveg gríðarlegt hagsmunamál. Við skulum gá að einu, að þegar ráðist var í þessa mestu framkvæmd Íslandssögunnar í samgöngumálum þá var þetta einstök aðgerð og þetta er hringvegurinn á Íslandi sem á í hlut. Ég er þeirrar skoðunar, og ég sakna þess að hvorki hæstv. samgönguráðherra né hæstv. fjármálaráðherra skuli vera við þessa umræðu, að það hljóti að vera hagkvæmt fyrir ríkissjóð að greiða þessar skuldir upp. Ef skuldlaus ríkissjóður með gríðarlegan afgang - mig minnir að hæstv. fjármálaráðherra hafi fundið einhverja 70 milljarða óvart sem komu af eyðslu síðasta árs - greiddi upp skuldirnar væri líklegt að þá vexti sem þær bera á næstu árum og við verðum að borga væri hægt að nota í vegaframkvæmdir. Við græðum sem sé á því að semja um þessa skuld og greiða hana upp. Ég er þeirrar skoðunar að það verði aldrei farið í svona framkvæmd á hringveginum héðan í frá  Ef hæstv. fjármálaráðherra væri í húsinu mundi ég biðja hann að reikna það út fyrir mig, því að fjármálaráðherrar eru oft fljótir að reikna, hve ríkið mundi spara mikið á því að greiða skuldina upp en láta ekki einhverja hagnast á henni og hafa af því vexti og vaxtavexti frá ríkinu. Það er hagkvæmt að greiða lánið upp og ég hygg að margir sjálfstæðismenn sem ég þekki og eru ágætir peningamenn mundu greiða slíka skuld upp við þessar aðstæður. - Nú sé ég að það glaðnar yfir hv. þm. Ellerti B. Schram, sem eitt sinn var sjálfstæðismaður og kann með peninga að fara, og ég hugsa að hann sé mér sammála í þessu máli. - Við skulum hugsa um þetta í alvöru vegna búsetu og byggðamála, vegna þess að þetta er réttlætismál. Þetta var gert í kreppu á Íslandi, þetta verður ekki gert aftur á hringveginum, þetta verður ekki gert með Vaðlaheiðargöng en hins vegar kann vel að koma til greina að hyggilegt sé að fara þessa leið við einstaka vegi sem munu hafa mikil áhrif. Ég var einhvern tíma og er enn flutningsmaður tillögu um Kjalveg t.d. Ég útiloka ekkert slíkt. Hér hefur líka verið minnst á að menn borgi í Herjólf og Grímseyjarferju. Það gæti líka verið mjög mikilvægt fyrir þessar eyjar, af því að ríkissjóður er skuldlaus, að hafa frítt í ferjurnar til þessara byggðarlaga og taka þar með þátt í byggðamálum og lífi þess fólk sem býr á afskekktum eyjum og þarf að fara yfir hafið. Oftast hefur verið rætt um að gjaldtakan verði með þeim hætti að þetta kosti ekki meira en að fara sambærilega leið á þjóðvegi. Það er hið eilífa stríð sem við stöndum í. En auðvitað gæti það verið mikið byggðamál fyrir eyjalífið, sem við viljum vernda og verja, að fella niður gjöldin og það yrði frítt í Herjólf og í Grímseyjarferjuna frægu og mundi þannig hafa mikil áhrif á mannlíf og atvinnulíf á þeim stöðum sem þurfa á því að halda. Ég vildi koma því að að ég er þeirrar skoðunar að það sé tímabært að setjast yfir þetta í fullri alvöru, að það sé sanngirnismál fyrir alla Íslendinga og hagkvæmt fyrir ríkisvaldið sjálft að greiða upp skuldirnar sem hvíla á Hvalfjarðargöngunum, að ná að semja um það við eigendur skuldarinnar að fá að greiða hana upp er hagkvæmt fyrir ríkið. Og fyrir afganginn, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, gætum við þess vegna lagt Kjalveginn eða ráðist í einhverjar aðrar mikilvægar framkvæmdir. 

Forseti vill áminna hv. þingmann um að beina orðum sínum til forseta en ekki til hv. þingmanna úti í sal.

Ég er nú hér, hæstv. forseti, að tala eins og flestir þingmenn gera. Við getum ekki farið eftir hinu flókna stríði forsetanna um að gera þetta svo flókið að enginn nenni að tala í þinginu. Ég frábið mér slíka afskiptasemi. Ég þarf ekki að bæta meiru við þetta. Ég minni á það í lokin að við byggðum Hvalfjarðargöngin í mikilli kreppu og með skuldugan ríkissjóð. Þau hafa reynst hagkvæm. Þau eru vegartálmi í dag, þau aftra framgangi í byggðum, og ég ætlaði að fara að minnast á það þegar forseti truflaði mig með athugasemd sinni að hér kemur fram í greinargerðinni, með leyfi forseta, að miðað við tiltekna forsendu telur Vífill Karlsson hagfræðingur að heildarávinningur Vestlendinga af niðurfellingu gjaldsins verði á bilinu 4,5–5 milljarðar kr. að núvirði eða að jafnaði 275–306 millj. kr. árlega. Þetta er ekki lítill ávinningur fyrir byggðarlagið á Vesturlandi, fyrir Akranes og Vesturland allt, og þetta mun hafa áhrif allt norður og vestur í land. Ég bið hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og ekki síður hæstv. ráðherra sem fara með þessi mál, bæði hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. samgönguráðherra, að fara rækilega yfir þessi mál og velta því fyrir sér hvort ekki sé hyggilegt að bregðast við þessu máli með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi.

Forseti vill taka fram í tilefni af orðum hv. þingmanns að forseta ber að virða alla þingmenn jafnt og þeir eiga allir að taka jafnmikið mark á þingsköpum, það á við alla sem einn.

Frú forseti. Mig langar að fara nokkrum orðum yfir ræðu hv. þm. Guðna Ágústssonar. Í raun komu þessi orð barnanna í huga minn fyrst þegar ég hlustaði á ræðuna: Hvað ætlar hv. þingmaður að gera við peningana sem frúin í Hamborg færði honum? Hér reiknaði hann sig upp í stóran afgang, það væri hægt að gera göng og sífellt meiri vegbætur fyrir afgang af því þegar væri búið að borga upp skuld af Hvalfjarðargöngunum. Ég bið hv. þingmann um að koma nú með þetta dæmi svona einfalt í plús og mínus svo að við þessir venjulegu skiljum reikningsdæmið. Mig langar jafnframt að það komi fram að við afgreiðslu og umræðu fjárlaga 2008 talaði hv. þm. Guðni Ágústsson hátt og snjallt um að nú væru á ferðinni óráðsíufjárlög. Verið væri að eyða og sukka út og suður. Hvað skyldi hv. þingmaður hafa lofað miklu hér fyrir stundu í ræðu sinni? 
             Í afgreiðslu fjárlaga í haust, rétt fyrir jól, var talað um að núverandi ríkisstjórn væri að eyða um efni fram og að farið væri langt út fyrir alla ramma. En það sem hv. þingmaður sagði hér áðan var sko út og suður.

Hæstv. forseti. Mér þykir nú vænt um þáttinn Út og suður og mun vera í honum næsta laugardagskvöld þannig að það er nú gott að minnast á hann.  Það er sitthvort að greiða upp skuld sem hefur engin áhrif önnur en til hagnaðar fyrir heil byggðarlög og samfélagið í heild sinni eða að ráðast í vegaframkvæmdir sem skapa þenslu upp á 4 milljarða. Það eru tvö ólík verkefni svo að við verðum að hugsa það þannig. Ég tel það sanngirnismál að hringvegurinn - þessi síðasta hindrun sem tekin var upp í kreppu - að gjaldtaka fari fram í Hvalfjarðargöngunum, það var sanngirnismál og við ákváðum það. En nú er bara allt önnur staða í samfélaginu. Það leyfir mér enginn annað en að vera vitrari í dag en ég var í gær. Við hefðum ekki komið Hvalfjarðargöngunum í framkvæmd öðruvísi þá en með þessum hætti. Nú er staðan bara allt öðruvísi. Hv. þm. Kjartan Ólafsson getur lagst á koddann sinn í kvöld og hugsað alla sína pólitík upp á nýtt hvað samgöngumál varðar.

Hvað er afgangurinn mikill?

Afgangurinn? Ég sé það náttúrlega að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins - hér kallar Kristján Þór Júlíusson hv. þingmaður fram í: Hvað er afgangurinn mikill? Það hvíla 3,9 milljarðar á göngunum. Það er spurning um hvort sé hægt að semja um að borga þau upp. Það getur líka verið að ekki semjist um það. En að það sé sanngirniskrafa og réttlát að ríkið greiði þá afborgun skuldarinnar, það er önnur hlið málsins. Ég mundi fremur leita eftir því við eigendur sem samið var um að fá að borga þessa skuld upp. Það geri ég í ljósi þess að mikill afgangur er á ríkissjóði ár eftir ár og skuldlaus staða.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu athyglisvert og stórt mál sem við þekkjum vel mörg hver. Menn hafa rætt um forsögu málsins og ég er einn af þeim sem þekkja hana þokkalega. Á þeim tíma þegar þessi framkvæmd var að komast á koppinn upp úr 1990 var ég einn af sveitarstjórnarmönnum á Vesturlandi þar sem mikið var fjallað um málið. Auðvitað höfðu menn skiptar skoðanir um verkefnið. Þetta var ný leið sem fara átti í samgöngumálum og auðvitað höfðu ýmsir enga trú á því að hægt væri að gera veggöng undir sjó. Sumir voru með heitingar um að þessa leið færu þeir aldrei vegna þess að þeir óttuðust mikinn leka í göngunum. Reynslan hefur sem betur fer verið önnur og framsýni og dugur þeirra sem stóðu að gerð ganganna á sínum tíma eru auðvitað virðingarverð og hafa skilað okkur miklu. Um málið náðist góð samstaða, bæði á Vesturlandi og á Alþingi á sínum tíma og þess vegna komst verkefnið til framkvæmda. Vitnað hefur verið í - og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu - rannsókn sem varðar hag Vestlendinga af göngunum. Auðvitað sjá allir sem skoða að ávinningur, ekki bara Vestlendinga heldur allrar þjóðarinnar, er mikill af framkvæmdinni. Ég veit reyndar að sumir þingmenn af höfuðborgarsvæðinu sakna þess að ekki sé rætt um íbúa á höfuðborgarsvæðinu í þessu sambandi en ég geri það hér með og við sjáum öll að göngin hafa skilað miklu. Framkvæmdin hefði aldrei komist af stað og verið farið í hana nema vegna þess að ákveðið var að taka veggjald til þess að fjármagna verkið. Fullkomin samstaða var um það á þeim tíma að fara í verkefnið með þeim hætti, að fjármagna framkvæmdir með veggjaldi. Það þótti sjálfsagt og voru ekki svo miklar heitingar eða umræður um það á sínum tíma. Á þeim tíma sem liðinn er frá því að göngin voru opnuð hefur gjaldið lækkað að raungildi. Það hefur ekki hækkað í krónutölum, að ég hygg, að minnsta kosti ekki nú síðustu árin. Það er auðvitað til mikilla hagsbóta fyrir alla þá sem nýta þessa samgönguæð. Hér hafa hv. þingmenn rætt mikið um fjármögnun framkvæmda og gjaldtöku o.s.frv. Við þekkjum auðvitað að gjaldtaka af þessu tagi er alþekkt um allan heim þar sem menn hafa farið í einstaka framkvæmdir og innheimt veggjöld, tolla af þeim sem þau nota. Það er alþekkt leið og hefur reynst vel alls staðar og er góð til þess að flýta framkvæmdum í samgöngumálum eins og Hvalfjarðargöngin eru skýrt dæmi um. Ég vil taka undir það sem fram kom hjá einhverjum hv. þingmanni sem ég man nú ekki hver var í svipinn. Það snýr að því að móta þurfi skýra stefnu um gjaldtöku af umferðinni. Mér finnst það vera mjög mikilvægt og ég veit að hæstv. fyrrverandi samgönguráðherra, Sturla Böðvarsson, vann í þessum málum og ég átti sæti í nefndinni sem fjallaði um þetta. Ég hvet núverandi hæstv. samgönguráðherra til að skoða málið og vinna að mótun framtíðarstefnu um hvernig standa eigi að gjaldtöku af umferð. Það tengist auðvitað þessu máli að hluta til þannig að það er mikilvægt og verðugt verkefni. Menn ræða hér um, eins og frumvarpið kveður á um, að ríkið yfirtaki skuldir eða eignist göngin fyrr en áætlað hefur verið. Það er auðvitað mjög gott mál ef samstaða næst um það. Ég leyfi mér að hvetja hv. þingmenn stjórnarliðsins til að beita sér í því gagnvart ríkisstjórn sinni. Menn hafa bent á ýmsar leiðir í því sambandi og er eflaust hægt að finna þær nokkrar. Það er verðugt verkefni fyrir hv. þingmenn stjórnarliðsins, ekki bara tala um málið, heldur líka að beita sér í því. Ég hef smáreynslu af því að fjalla um málið á síðustu árum. Ég hef orðið var við að ýmsar hindranir eru í veginum að ná þessu marki. Án þess að ég ætli að benda á einhverja sökudólga þar þá vitum við að fjármálaráðuneytið leikur þar stórt hlutverk. Þar hefur málið verið rætt oft og tíðum án þess að náðst hafi árangur í því. M.a. hefur verið rætt um að virðisaukaskatturinn sem tengist framkvæmdunum kæmi til góða fyrir fyrirtækið og þá einnig umferðina en það hefur ekki náðst fram. Ég óska núverandi hv. stjórnarþingmönnum velgengni við að ná árangri í því máli. Einnig var borin upp mikilvæg spurning hér - ég held að það hafi verið hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sem það gerði. Hún er auðvitað mikilvæg og grundvallaratriði: Hvað vill Spölur? Hver er hugur manna sem stýra því fyrirtæki og fara með eignarhald þar? Er það yfir höfuð einhver kostur? Er einhver möguleiki á því að fyrirtækið Spölur sé tilbúið að ganga til samninga við ríkið? Það hlýtur að vera grundvallaratriði. Hvað er um að ræða varðandi kaupverð? Ríkið þyrfti auðvitað að semja við fyrirtækið um einhvers konar kaupverð á göngunum og mannvirkjunum, um meðferð skulda sem á því hvíla. Ég hef ekki heyrt vísbendingar um það í þessari umræðu að hv. þingmenn hafi upplýsingar um afstöðu fyrirtækisins í þessu sambandi. Hæstv. forseti. Ég ætla nú ekki að hafa ræðuna mikið lengri en ítreka að þetta er mikilvægt mál og ég tel að tilkoma Hvalfjarðarganganna hafi verið bylting í umferðarmálum. Það var algjör bylting fyrir Vesturlandið og reynslan af göngunum er góð og auðvitað hlýtur það að hvetja okkur til að halda áfram á svipaðri leið. Ég verð að segja að mér finnst að menn eigi ekki að útiloka að fara í framkvæmdir af þessu tagi með einhvers konar gjaldtöku. Það er góð reynsla af því um allan heim og við höfum hana einnig í þessu tilfelli. Menn hljóta að þurfa að hafa það með á blaði þegar þeir velta fyrir sér möguleikum á því að flýta stórframkvæmdum í samgöngum. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti, en þetta er góð umræða og við eigum örugglega eftir að ræða málið oftar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu sína. Það er alveg rétt sem hann minntist á og áður hafði komið fram í umræðunni að menn spyrja: Hvað vill Spölur? Fyrir því er auðvitað engin klár vissa. Þess vegna er frumvarpið sett upp sem heimildargrein eins og margar aðrar sem eru á fjárlögum af því ríkið eitt er ekki einn aðili að þeim ákvörðunum sem eru í heimildarákvæðum fjárlaga. Síðan þarf að kanna hvort samkomulag næst, hvort sem það er um þessa yfirtöku eða kaup á húsnæði eða öðru slíku sem fjárlögin hafa að geyma. Hins vegar hef ég enga ástæðu til að ætla annað en að forsvarsmenn Spalar muni vera fúsir til samninga og hafi engin önnur sjónarmið en hagsmuni umferðarinnar í huga því að Spölur er ekki fjárfestingarfélag heldur félag til að bæta búsetuskilyrði á Vesturlandi. Þar eru opinberir aðilar, eins og fram kom í máli hv. þm. Guðbjarts Hannessonar, sem eru eigendur. Samkvæmt samningnum við Spöl sem gerður var 1995 kemur fram í 7. gr., að samkomulag er milli ríkisins og Spalar um að við lok samningstímans verði veggöngin ásamt tilheyrandi mannvirkjum eign ríkisins án endurgjalds. Um það er því samkomulag. Þess vegna þarf ekki að efast um að ríkið eignast þessi mannvirki án nokkurrar greiðslu þegar þar að kemur. Heimildin snýst þá aðeins um að láta hlutina gerast áratug fyrr en ella væri og að ríkið yfirtaki skuldirnar og annist greiðslu á þeim.

Hæstv. forseti. Þetta fannst mér meira vera innlegg af hálfu hv. þingmanns en beint andsvar við ræðu mína og ég get út af fyrir sig tekið undir allt sem hann sagði. Hins vegar hlýtur sú spurning að vakna í huga manns þegar við ræðum málið með þessum hætti, hvert hugur fyrirtækisins stefnir í þessu máli. Ég hef engu við það að bæta sem hv. þingmaður sagði hér. Það var allt eðlilegt og rétt til vísað.

Frú forseti. Hér hefur farið fram ágætisumræða um það dagskráratriði sem liggur fyrir. Mig langar aðeins að koma inn í umræðuna og rifja upp að hluta til það sem hefur komið fram en það eru samgönguáætlanir sem við gerum annars vegar til fjögurra ára og hins vegar til tólf ára. Þessar áætlanir eru byggðar á þeim verkefnum sem brýnust eru á hverju svæði fyrir sig, hverju kjördæmi fyrir sig, þar á meðal er jarðgangaáætlun sem samþykkt er sem hluti af heildaráætlun. Að sjálfsögðu reyna þingmenn hvers kjördæmis að ná sem mestu inn til síns svæðis, til þess að samgöngubætur verði sem mestar á þeim svæðum og það er bara eðlilegt og það mun verða svo áfram. Nú háttar þannig til að þeirri tilteknu framkvæmd sem hér um ræðir, Hvalfjarðargöngum, var ekki forgangsraðað eins og öðrum framkvæmdum í landinu heldur var verkið unnið í einkaframkvæmd. Það var fyrirtækið Spölur, sem er afskaplega snjallt fyrirtæki, sem vann verkið. Sú framkvæmd hefur án efa skilað miklu fyrir svæðið sem göngin þjóna, bæði sunnan og norðan Hvalfjarðarganga. Ég kem hér upp, frú forseti, m.a. til að spyrja hv. framsögumann um fjármögnunina ef um yfirtöku yrði að ræða. Ég fékk í raun svar við því í andsvari sem var á þá leið að væntanlega yrði þetta tekið af sérstakri fjármögnun eins og aðrar stórframkvæmdir sem nú eru í samgönguáætlun en ekki af fjármögnun viðkomandi kjördæmis.  Það er annað sem mig langar að fara aðeins yfir en það er að á nokkrum stöðum á landinu eru tekin gjöld. Í Suðurkjördæmi eru t.d. ferjugjöldin með Herjólfi. Það er verið að ræða um framkvæmdir sem yrði raðað fyrr eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson kom inn á með Vaðlaheiðargöng. Framkvæmd eins og Kjalvegur kæmi fyrr í röð ef hann yrði fjármagnaður með gjaldtöku og ég tel það eðlilegt að við leitum í þann rann. Aðalerindi mitt í þessari umræðu varðar ekki beint þetta tiltekna mál, Hvalfjarðargöngin, en mig langar til að spyrja hv. framsögumann hvað hann álíti um trúverðugleika þess þegar lagt er af stað með framkvæmdir sem á að byggja fjármögnun með gjaldtöku en svo heykjast menn í miðri á og segja: Nú viljum við snúa til lands og fjármagna þetta með öðrum hætti. Ég óttast svolítið að þetta geti orðið til þess að þessi farvegur, sem mér finnst ágætur, verði skemmdur, hann verði ekki trúverðugur og að það verði ekki hægt að fara sömu leið með Vaðlaheiðargöng, eða Kjalveg, eða aðrar leiðir, t.d. samgöngubætur við Vestmannaeyjar, hvort heldur um ferjur eða göng eða hvað um væri þar að ræða. Við getum líka fært okkur inn á aðra þætti sem hafa verið fjármagnaðir með einkaframkvæmd og farið aðeins út úr samgöngumálunum og spurt okkur t.d. um fjármögnun Tónlistarhússins eða fjármögnun Iðnskólans í Hafnarfirði. Sveitarfélögin hafa verið að fara í þann farveg að fjármagna framkvæmdir sínar með einkaframkvæmd og borga leigugjöld. Það er þessi þáttur sem ég vil fá fram í umræðunni. Ég ætla ekki að taka afstöðu til þess hvað á að gera í þessu einstaka tilfelli sem eru Hvalfjarðargöng. Ég vil fá það út úr umræðunni að við áttum okkur á því hvað við ætlum að fara varðandi gjaldtökur, einkaframkvæmd og í þá veru og hvað það þýðir gagnvart trúverðugleikanum ef við snúum til baka. Að lokum vil ég segja það, frú forseti, að ég er ekki í nokkrum vafa um að Hvalfjarðargöngin hafi verið gríðarleg samgöngubót fyrir landið allt og megi slíkar framkvæmdir verða sem víðast á landinu.

Virðulegi forseti. Varðandi fjármögnunina og framkvæmdaröðun vegaframkvæmda þá vil ég segja að það er alger misskilningur hjá hv. þingmanni að hér sé um að ræða samgöngumál. Þetta frumvarp lýtur ekki að framkvæmdum í vegamálum. Það lýtur að því að ríkið yfirtaki skuld sem er á framkvæmd sem var lokið fyrir tíu eða ellefu árum árum, eða þar um bil. Þetta er byggðamál til að jafna stöðu Vesturlands gagnvart Suðurlandi og Suðurnesjum vegna mismununar sem ríkið sjálft hefur komið á vegna þess að það er að leggja milljarðatugi í fjórbreiða vegi, annars vegar til Suðurnesja og hins vegar til Suðurlands án þess að nokkurt gjald sé tekið af umferð sem um þá vegi fer en á sama tíma er tekið gjald á þriðju leiðinni út úr höfuðborginni. Það er það sem er verið að bregðast við. Það er verið að gera íbúa á Vesturlandi jafnsetta til að njóta byggðaþróunar og styrks höfuðborgarsvæðisins og íbúa á Suðurlandi, kjördæmi hv. þingmanns, og á Suðurnesjum. Virðulegi forseti. Varðandi Vaðlaheiðargöng þá vil ég segja að Vaðlaheiðargöng verða aldrei reist fyrir veggjöld. Það er talað um það af hálfu þeirra sem eru að reyna að koma málinu áfram til þess að greiða fyrir því að stjórnvöld styðji málið en það verður aldrei, það vitum við hv. þingmenn báðir. Það er ekki þar með sagt að það eigi ekki að ráðast í Vaðlaheiðargöng, ég er á þeirri skoðun að það sé rétt að gera það og að ríkið eigi að gera það og muni þurfa að borga það allt og ég álít að menn eigi bara að viðurkenna það strax en ekki vera að reyna að halda öðru fram.

Frú forseti. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson beindi ekki til mín spurningu í andsvari sínu en ég er sammála hv. þingmanni í því að allar samgöngur og samgöngubætur eru byggðamál. Það er sama hvar er, hvort það er innan höfuðborgarsvæðisins eða annars staðar á Íslandi, við getum verið sammála um það. En að sjálfsögðu fór þessi tiltekna framkvæmd í ákveðna forgangsröðun þar sem um einkaframkvæmd var að ræða. Það er mín skoðun og mér finnst þetta vera alveg vera allt í lagi og menn eigi ekkert að vera neitt að draga úr því í sjálfu sér. Hvað varðar Vaðlaheiðargöngin þakka ég hv. þingmanni hreinskilnina, að nefna það að hann telji að Vaðlaheiðargöng verði ekki greidd með gjaldtöku. Það er einmitt þetta sem ég var að fara inn á í ræðu minni áðan. Ég óttast svolítið að það muni skorta á trúverðugleikann, sem ég nefndi í ræðu minni, gagnvart framkvæmdum af þessu tagi. Það er það sem ég óttast mest hvað þetta varðar.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi einmitt og spurði um trúverðugleikann ef menn færu í Hvalfjarðargöngin á tiltekinni forsendu með veggjald, þau yrðu greidd með veggjaldinu, en sneru síðan frá þeirri stefnu þegar væri komið hálfa leið á lánstímanum. Mér finnst það ekki rýra trúverðugleika þessara áforma í upphafi þó að menn hafi þessa skoðun í dag vegna þess sem ég gat áðan að aðstæður hafa breyst og ríkið á mikinn þátt í því með vegagerð sinni til Suðurnesja og Suðurlands, þannig að mér finnast það vera alveg fullgild rök til þess að mæta breyttu sjónarmiði. Mér finnst það líka góð rök sem komu fram hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni að hringvegurinn ætti að vera gjaldfrjáls. Mér finnst það virkilega góð rök og get alveg fallist á það sem grundvöll í einhverri gjaldtökustefnu sem ríkið kann að koma sér upp í þeim efnum. Virðulegi forseti. Hv. þingmaður nefndi eitt dæmi sem mér finnst alveg sérlega gott dæmi um það sem menn ættu kannski ekki að gera og það er Tónlistarhúsið á hafnarbakkanum, tónlistar- og ráðstefnuhús sem áætlað er að kosti 14 milljarða kr., en ríkið og Reykjavíkurborg borga þá framkvæmd á 35 árum og ef ég man rétt borga þeir 700 millj. kr. á ári samanlagt, sem þýðir að þeir eru að borga 24,5 milljarða kr. fyrir framkvæmd sem kostar 14 milljarða kr.

Hæstv. forseti. Það má skilja á máli hv. þm. Kjartans Ólafssonar að hann óttist trúverðugleikann í sambandi við svona framkvæmdir með þeim hugmyndum sem hér hafa komið fram. Þá er ég ekki að tala sérstaklega um þetta mál sem nú er til umræðu heldur almennt að fella niður gjaldið í göngunum. Ég vil taka það sérstaklega fram að Spölur hefur frá upphafi reynst afar traustur og trúverðugur aðili og staðið frábærlega að framkvæmdum og öllu viðhaldi og eftirliti með Hvalfjarðargöngum. Spölur eignarhaldsfélag hefur ekki óskað eftir því að hverfa frá framkvæmdum eða gjaldtöku eða með neinum hætti reynt að komast undan samningnum. Tillögur sem hafa verið fluttar um breytingar sem varða veggjaldið eiga að koma frá ríkisvaldinu vegna breyttra aðstæðna. Samningur sem gerður var til 20 ára, miðað við ákveðnar forsendur, hefur reynst vera gerður til of langs tíma miðað við þær miklu breytingar sem hafa orðið síðan þá, á umferð og á framkvæmdum. Það merkilega er að þetta varð ekki fordæmisskapandi til veggjalda á öðrum leiðum einhverra hluta vegna og það út af fyrir sig er umhugsunarefni. Spurning mín til þingmannsins er hvort hann geti ekki verið sammála mér um að nauðsynlegt sé að fara í prinsippumræðu og yfirferð á hverjar tekjur eru af umferð og með hvaða hætti eigi að ráðstafa þeim tekjum og hvernig eigi að haga gjaldtöku og þá um leið líka á siglingaleiðum, t.d. í Vestmannaeyjaferjunni eða öðrum ferjusiglingum þar sem um er að ræða ferjur sem einu flutningaleiðina. Ég tel mikilvægt að fara í slíka úttekt og það er það sem ég hef óskað eftir og þar með komi Hvalfjarðargöngin til skoðunar í leiðinni. Ég spyr hv. þm. Kjartan Ólafsson hvort hann sé ekki sammála mér um að það væri kannski fyrsta og mikilvægasta skrefið.

Frú forseti. Svar mitt er einfalt, ég mun segja já við því. Það er kjarni þess sem ég sagði í ræðu minni áðan, að fara og skoða málin heildstætt en ekki með tilliti til þessa tiltekna verkefnis í sjálfu sér. Ég vil að það komi skýrt fram að ég hef ekki verið að tala um að Spölur væri ekki trúverðugt fyrirtæki, ég var að tala um samningana og framkvæmdir sem slíkar en ég nefndi hvorki Spöl né Hvalfjarðargöng í því dæmi, það má alls ekki blanda því saman. Ég er sammála hv. þingmanni í því að þessi mál þarf að skoða heildstætt.

Hæstv. forseti. Hér er í gangi athyglisverð umræða út frá því frumvarpi sem hér er til meðferðar, frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007. Segja má að fram fari eins konar akademísk umræða um stefnu í samgöngumálum, um einkaframkvæmd og gjaldtöku af umferð, fremur en raunveruleg umræða um fjáraukalög. Árið 2007 er auðvitað liðið og kemur ekki aftur. Varðandi það viðfangsefni að byggja upp samgöngukerfi okkar Íslendinga þá þurfum við, sem búum í dreifbýlu landi, að leggja mjög mikla fjármuni í uppbyggingu samgöngukerfisins. Við þurfum að vanda okkur mjög mikið og leggja okkur eftir því að finna bestu kosti við að byggja kerfið sem allra hraðast. Það er viðfangsefnið. Við samþykkjum á Alþingi samgönguáætlanir sem hafa að leiðarljósi að ná árangri hratt og nýta fjármunina sem allra best. Hvað varðar Hvalfjarðargöngin, sem hafa verið til umræðu og spurninguna um það hver eigi að greiða kostnaðinn af byggingu þeirra, sem að vísu er búið að greiða að verulegu leyti, snýst spurningin um hvort ganga eigi til samninga við Spöl um að kaupa upp þessa eign, að ríkissjóður geri það. Í fyrsta lagi fer ekkert á milli mála að Hvalfjarðargöngin sönnuðu strax gildi sitt og þau hafa haft geysilega mikil áhrif á byggðina bæði norðan og sunnan Hvalfjarðar. Fólk sem býr á höfuðborgarsvæðinu sækir vinnu upp á Grundartangasvæðið, upp á Akranes og á Borgarfjarðarsvæði. Fólk sem vinnur t.d. að rannsóknum og kennslu á Hvanneyri eða Bifröst býr á höfuðborgarsvæðinu og ekur daglega þar um hefði ekki gert það ef það hefði þurft að fara fyrir Hvalfjörð, þá löngu og erfiðu leið að vetri, t.d. eins og tíðarfarið er núna. Ég vil leggja á það áherslu að það eru ekki síður íbúar sunnan Hvalfjarðar sem hafa notið þessa mannvirkis en íbúarnir norðan fjarðar. Á þetta allt þarf að líta. Ég var ekki kominn til þings þegar fyrstu línur voru lagðar um að leggja Hvalfjarðargöngin. Það var samgönguráðherra Steingrímur J. Sigfússon sem gekk til samninga við áhugamenn um að grafa jarðgöng, sem betur fer. Hann fékk samþykkta löggjöf á Alþingi um að ganga til slíkra samninga.

Var hann ekki orðinn vinstri grænn þá?

Hann var vafalaust vinstri grænn, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, og hefur yfirleitt ekki hvarflað mikið frá þeirri stefnu sem hann tók ungur. Ég býst ekki við að hann hafi haft uppi aðrar grundvallarmeiningar þá en hann hefur í dag. Þarna var um að ræða mikla framsýni, bæði af hálfu forustumanna í þinginu og það var mikil samstaða um það í þinginu að fara þessa leið og ekki síður heimamönnum norðan Hvalfjarðar, þeim sem stýrðu járnblendifélaginu á Grundartanga, Sementsverksmiðjunni, bæjarfélögunum og höfnum. Þeir lögðu sig mjög eftir því að ná samkomulagi um að grafa göng á forsendum einkaframkvæmdar. Það er nauðsynlegt að rifja upp að á þessum tíma þótti ýmsum mikil áhætta að grafa svo löng jarðgöng undir fjörðinn. Þá voru margir úrtölumenn. Skrifaðar voru lærðar greinar um það í blöð að þetta gengi ekki. Við þær aðstæður sem þá voru á fjármagnsmarkaði voru gerðir samningar sem gerðu ráð fyrir töluvert hárri ávöxtunakröfu og þeir sem lánuðu fjármuni í þetta verkefni gerðu miklar kröfur um endurgreiðsluöryggi og háa vexti. Hluthafarnir í Speli gerðu jafnframt töluvert mikla ávöxtunarkröfu og ríkið gekk til samninga um að tryggja með greiðslum úr ríkissjóði arðgreiðslur vegna Spalar. Þetta mál hefur margar hliðar og það er nauðsynlegt að skoða þær allar þegar rætt er um það á þeim nótum sem við gerum hér. En göngin voru grafin og þetta hefur allt gengið feiknarlega vel. Ýmsum okkar þótti gjaldið orðið hátt og ég stóð þá á þeim tíma sem samgönguráðherra í stríði um það. Ég taldi nauðsynlegt að endurfjármagna Spöl og lækka þannig vexti og fékk Ríkisendurskoðun til að taka það út. Niðurstaðan varð sú að stjórn Spalar gekk í það verkefni að endurfjármagna öll lánin, fá lægri vexti, hagstæðari endurgreiðslur og fyrir vikið var gjaldið lækkað verulega. Á sama tíma unnum við í ríkisstjórn og á þinginu að samgönguáætlun. Áætlanir voru gerðar á sviði samgöngumála sem mörkuðu þá stefnu, og nú þurfa menn að taka eftir, af hálfu þáverandi stjórnarflokka að Spölur yrði áfram óáreittur af hálfu ríkisins og ekki gerð nein krafa um það sem fram kemur í þessu frumvarpi, að ganga til samninga við Spöl um að greiða upp lánin og standa í raun fyrir eignaupptöku, ef svo mætti setja, gegn fullu gjaldi fyrir félagið. Fyrrverandi ríkisstjórn markaði þá stefnu með samþykkt samgönguáætlunar að greiða ekki upp lán Spalar. Ég hef ekki orðið var við að það væri stefna núverandi ríkisstjórnar að gera það heldur. Hér eru línurnar því nokkuð klárar. Þær voru það hjá síðustu ríkisstjórn og ég sé ekki að það séu uppi áform um að breyta þeirri stefnu, að láta þetta verkefni ganga til enda. Af minni hálfu hefur aldrei koma til greina að taka gjald af öðrum leggjum Vesturlandsvegar eða Suðurlandsvegar. Ég hafði uppi áform á sínum tíma um að það verkefni gæti farið í einkaframkvæmd án þess að það yrði gjaldhlið á Sundabraut eða Vesturlandsvegi eða veginum austur fyrir fjall. Ég taldi það koma til greina, og samgönguáætlun sem er enn í gildi gerir ráð fyrir þeim möguleika, að þarna yrði einkaframkvæmd með sérstakri fjármögnun án daglegrar gjaldtöku af umferðinni. Þetta er nauðsynlegt að rifja upp. Hv. þm. Magnús Stefánsson minnti á að á sínum tíma var dreift til þingmanna nefndaráliti þar sem traustir og góðir einstaklingar fóru ofan í það með hvaða hætti væri skynsamlegt að standa að einkaframkvæmdum í samgöngumálum. Gegn því var alls ekki mælt, alls ekki. Kannski var það þess vegna að menn fóru fyrir norðan að huga að Vaðlaheiðargöngum. Þeir hafa allt til þessa dags, ég veit ekki til að það sé nokkur brestur í þeim áformum enda er gert ráð fyrir því í gildandi samgönguáætlun, reiknað með að gengið verði til samstarfs af hálfu ríkisins við hlutafélagið Greiða leið um að grafa jarðgöng, Vaðlaheiðargöng svokölluð, og taka þar gjald en ríkið sæi til að gjaldið yrði hóflegt með því að greiða hluta kostnaðar, svo sem við tengingar o.fl. Svona stendur þetta mál. Ég held að út af fyrir sig sé ágætt að hér fari fram, eins og ég sagði áðan, akademísk umræða um þessa hluti. Við þurfum að velta þeim upp. En ég hef ekki heyrt af neinni stefnubreytingu í þeim málum þannig að við sem notum Hvalfjarðargöngin næstum daglega verðum áfram, sem betur fer, að njóta þeirrar fínu þjónustu sem þar er veitt og spara okkur aksturinn fyrir fjörð. Það væri ekki gæfulegt í þessu tíðarfari sem nú er að þurfa að fara fyrir fjörðinn en greiða samt gjaldið, ég tala ekki um ef menn þyrftu að gera það daglega. Niðurstaða mín er sú að við eigum að horfa fram á við, finna næstu skrefin á þeirri vegferð að byggja upp samgöngukerfið hratt, vel og skynsamlega.

Hæstv. forseti. Ja, miklir íhaldsmenn erum vér. Þetta er mjög merkileg yfirlýsing sem hv. þingmaður gaf. Hann hefur ekki heyrt af neinni stefnubreytingu. Í hverjum mánuði verður stefnubreyting af skynsemisástæðum. Það kemur upp ný staða í samfélaginu, breyttar forsendur og þá hugsum við skákina upp á nýtt, af einhverjum ástæðum. Það hafa kennt mér ýmsir hagfræðingar að stundum sé hagkvæmt, ef maður hefur efni á því, að borga upp skuldir sínar, borga höfuðstólinn upp og vera skuldlaus. Getur það ekki verið hagkvæmt í þessu tilfelli um leið og það gæfi fjölda fólks allt aðrar aðstæður? Ég spyr hv. þingmann hvort hann geti ekki hugsað aðeins fram á veginn, tekið stefnubreytingu, verið vitrari í dag en hann var í gær. Það eru allt aðrar aðstæður í ríkissjóði. Það liggur fyrir að margir telja að fara eigi í tvöföldun. Býst hv. þingmaður við því að Hvalfjarðargöngin verði tvöfölduð? Ég álít að langt sé þangað til menn ráðast í það. Margt annað gæti orðið til að greiða fyrir því að þess þurfi ekki. Lítur hv. þingmaður svo á að þegar það verði gert verði áfram 20 ára gjaldtaka hvað Hvalfjörðinn varðar? Ég vil bara spyrja að þessu. Auðvitað tekur ríkisstjórn á hverjum tíma nýjar ákvarðanir. Hv. þingmaður var samgönguráðherra og hann varð að taka nýjar og nýjar ákvarðanir. Hann gerði það oft prýðilega, hugsaði málin út frá öðrum sjónarmiðum af því að ríkissjóður var öðruvísi staddur og hann náði árangri í starfi af því að hann þorði. En nú er hann orðinn eins og gamall vagnhestur, staður og vill ekkert hugsa upp á nýtt.

Hæstv. forseti. Já, formaður Framsóknarflokksins, hv. 3. þm. Suðurlands, er gamansamur. Það er mjög mikilvægt í stjórnmálum að geta haft skemmtan af því sem gert er. Ég lýsti því í ræðu minni hvaða ákvarðanir voru teknar og hv. þm. Guðni Ágústsson ber ábyrgð á því með mér að við mörkuðum þá stefnu að byggja upp samgöngukerfið og nýttum til þess alla hugsanlega fjármuni. Við gerðum ekki ráð fyrir því að Vegasjóður greiddi niður skuldirnar hjá Speli heldur yrði haldið áfram að innheimta gjaldið. Það var sú niðurstaða sem við hv. þingmaður komust að. Ég geri ráð fyrir því að á næstu missirum komi fram ný samgönguáætlun. Þá gefst færi á því að taka nýjar ákvarðanir. Við skulum sjá hvað setur með það. Vonandi höfum við mikla fjármuni til að nýta í uppbyggingu samgöngukerfisins. Við þurfum á því að halda til að gera samfélagið hagkvæmara og bæta hag Íslendinga því flutningskostnaður í landinu er geysilega hár. Þess vegna þurfum við að nota alla fjármuni sem við mögulega getum til þessa. En það er alveg ljóst að ef við ætlum að taka þá ákvörðun sem hér er velt upp, að ganga til samninga og leysa Spöl upp, greiða þær skuldir, þá þarf að fresta einhverjum framkvæmdum í staðinn. Þá standa menn frammi fyrir því að koma með tillögur um hverju eigi að fresta. Eigum við að fresta því að tvöfalda Suðurlandsveginn og greiða í staðinn upp skuldir hjá Speli? Eigum við að gera það? 

Hæstv. forseti. Þetta er auðvitað hreinn og klár útúrsnúningur, að snúa því upp í andhverfu sína og segja að ef við greiðum skuldir eða að sé hagkvæmt að greiða upp skuldir og leita eftir samningum þá verði menn að fresta einhverju öðru. Auðvitað kemur það ekki til greina að fresta Suðurlandsveginum eða öðrum áformum út af þessu.  Ég sé að það er kennt af ýmsum mönnum sem hafa vit á fjármálum að við ýmsar aðstæður sé heppilegt að borga upp skuldir sínar. Ég hitti vitran þingmann frammi sem hafði gert þetta fyrir tveimur árum.  Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur sagt og boðar í fjárlögum að það verði 39 milljarða kr. afgangur á fjárlögum þessa árs. Við vorum að nota þessa peninga, þegar ég var í ríkisstjórn, til þess að bæta stöðu lífeyrissjóða og gera ýmislegt sem er ríkinu hagkvæmt, greiða niður skuldir ríkissjóðs. Þetta eru skuldir ríkissjóðs. Ég bið hv. þingmann að tala ekki eins og hann hefur gert. Ég vil að lokum spyrja hv. þingmann: Á hann sér ekki þann draum að Hvalfjarðargöng verði gjaldfrí?

Hæstv. forseti. Það endar með því að ekkert gjald verður tekið í Hvalfjarðargöngunum. Það er í samræmi við samninga sem eru í gildi  Út af þessu með uppgreiðslu skulda þá skuldar ríkissjóður ekkert þarna. Ef ríkissjóður ætlar að ganga til samninga við Spöl þá þarf hann að taka það fé út úr sínu tekjuflæði. Hann væri ekki að borga niður eigin skuldir heldur að auka útgjöldin hjá ríkissjóði það árið. Þannig er bókhaldið. Ríkissjóður skuldar þetta ekki. Það er misskilningur. Ég tel miklu skynsamlegra, ef við höfum milljarða afgangs, að nýta þá til annarra hluta, m.a. til að bæta samgöngukerfið. Ég tel að það væri miklu skynsamlegra að hraða tvöföldun Vesturlandsvegar. Koma til móts við þá sem nota þessa leið mest. Auka öryggið á þessari leið með því að taka ákvarðanir um það. Ég skora á hv. þm. Guðna Ágústsson, formann Framsóknarflokksins, að ganga til samstarfs við okkur þingmenn Norðvesturkjördæmis um að setja meiri fjármuni úr ríkissjóði í vegasjóð til að tvöfalda Vesturlandsveginn, auka umferðaröryggið þar og koma þannig til móts við þá sem nota leiðina. Það væri hinn eðlilegi framgangsmáti við þessar aðstæður. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður komi til móts við okkur, 1. flutningsmann þess frumvarps sem hér er til umræðu, hv. þm. Kristin H. Gunnarsson, og gangi að því verki. Það þarf að gera núna. En að öðru leyti er ég ánægður með umræðuna því hún dregur fram 

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að láta svo áhugaverða umræðu fara fram hjá sér án þess að taka þátt í henni. Svo vítt og breitt hafa menn farið í umræðu um málið. Ég ætla eiginlega að gera það líka, hæstv. forseti, fara nokkuð vítt og breitt yfir sviðið í því sem við getum kallað samgöngumálaumræðu, gjaldtökuumræðu, forgangsröðunarumræðu, búsetuþróunarumræðu og lífskjaraumræðu fyrir fólk eftir því hvar það býr á landinu. Í fyrsta lagi vil ég segja að umrædd tillaga snýr að því að taka mið af því sem við getum kallað áhrif ríkisvaldsins á búsetuþróun með því að sums staðar séu tekin gjöld en annars staðar ekki. Í þeirri umræðu mætti fara vítt og breitt í gegnum og hún nær ekki bara til gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum heldur og til gjaldtöku á öðrum þjóðleiðum. Við getum nefnt ferjurnar út í Grímsey og Hrísey og ekki síst Herjólf. Við gætum þess vegna rætt um Bakkafjöru eða það að menn klári ekki rannsóknir varðandi jarðgöng til Vestmannaeyja o.s.frv. Þannig væri hægt að tína margt til í þessari umræðu. En hún er fyrst og fremst til komin vegna þess að við þykjumst sjá að ríkið stýri búsetuþróuninni með þeirri gjaldtöku sem viðgengst í Hvalfjarðargöngunum. Það var vissulega mjög merkur áfangi þegar Hvalfjarðargöngin voru sett á dagskrá. Ég hygg, hæstv. forseti, að það að velja að fara með Hvalfjarðargöngin í einkaframkvæmd hafi m.a. verið vegna þess, að þrátt fyrir að menn samþykktu þessa framkvæmd með þessum hætti höfðu ýmsir vantrú á að hægt væri að fara með jarðgöng undir sjávarbotninn. Reyndar voru margir á Íslandi sem höfðu ekki trú á því að á Íslandi gætu menn gert jarðgöng svo vel færi. Það er umræða út af fyrir sig og umræðan um möguleg jarðgöng til Vestmannaeyja ber keim af því viðhorfi. Þótt engar rannsóknir hafi sýnt fram á að það sé ófær leið. En þeim rannsóknum er því miður ekki lokið og menn hafa ekki endanlega úrvinnslu úr þeim upplýsingum sem nauðsynlegar væru málinu. En vonandi liggja þær upplýsingar fyrir einn daginn, hvenær sem það verður og hver sem ákvörðunin verður. Hæstv. forseti. Þær samgöngubætur sem unnið hefur verið að á þessu stóra svæði, ef við getum talað um hið víða Stór-Reykjavíkursvæði sem tengist með ýmsum hætti upp í Borgarfjörð, austur fyrir Selfoss og á Suðurnes, hafa verið miklar. Ein merkasta samgöngubótin núna er kannski Reykjanesbrautin, en henni lýkur væntanlega fljótlega eftir þær uppákomur sem þar hafa orðið. Einnig stendur til að lagfæra mjög veginn austur yfir Hellisheiði, austur um til Selfoss, gera þá leið á sama hátt og á Reykjanesi. Í annan stað hafa menn horft á svæðið frá Reykjavík til norðurs að Hvalfjarðargöngum og þess vegna upp að Borgarnesi og áfram. En þar eru, eins og réttilega kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, í raun ekki nein áform um tvöföldun á næstu missirum. Þau eru ekki föst í hendi og inn í þá umræðu spilar svo Sundabrautin, í jarðgöngum eða ekki í jarðgöngum og allt það. Við erum því að skoða málið í heild sinni með umræðunni eins og hún hefur verið í dag. Eitt er þó algjörlega ljóst, hæstv. forseti, að jarðgöng bæta umferðaröryggi. Um það er örugglega ekki deilt lengur. Það hefur sýnt sig í Hvalfjarðargöngum, í Vestfjarðagöngum og í göngum milli Fáskrúðsfjarðar og Reyðarfjarðar og það mun væntanlega sýna sig í þeim miklu framkvæmdum sem nú eru á Norðurlandi og munu tengja saman Siglufjörð og Ólafsfjörð um svokölluð Héðinsfjarðargöng. Menn deila því ekki lengur um að með jarðgöngum fæst mikið umferðaröryggi og verulega bættar samgöngur af því að menn geta treyst á þær leiðir, nánast óháð veðri nema þegar alverst er hér á landi og engum út sigandi. Gerð jarðganga og samgöngubætur yfirleitt efla búsetu víða á landinu. Slíkar breytingar hafa víðtæk áhrif. Í því samhengi flytjum við þá tillögu að skattheimtunni í Hvalfjarðargöngum verði aflétt svo að þróunin verði með sama hætti á Vesturlandi og verið hefur á Reykjanesi og í byggðum Suðurlands sem fá góðar tengingar við höfuðborgina. Við teljum eðlilegt, með tilliti til byggðaþróunar og aðstæðna á landinu, að taka gjaldtökuna til endurskoðunar þótt menn hafi vissulega verið sammála um að ráðast í verkefnið í einkaframkvæmd og með gjaldtöku þegar í var ráðist, sem átti að vera til 20 ára. Menn tala um að líta þurfi á málin í samhengi, virðulegi forseti, og hafa farið yfir það í dag. Menn nefna ferjur og ýmislegt þar sem tekin eru gjöld. Það er algjörlega rétt. Ferjur eru jú þjóðvegur eyjabúa sem þurfa á þeim að halda þótt við séum ekki beinlínis að ræða það í þessu samhengi. Hér erum við að ræða um þessa vegi sem liggja út frá Reykjavík og tengja saman byggðir með tilliti til byggðaþróunar og hvernig hún þróast öðruvísi á Vesturlandi vegna gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum heldur en á Suðurlandsundirlendinu sem tengist Reykjavík og hins vegar Reykjanesi og byggðum þar. Spurningin er auðvitað þessi: Er eðlilegt að halda þessari gjaldtöku áfram? Við teljum svo ekki vera, m.a. með tilliti til búsetuþróunar og byggðaþróunar, þess að svæðin þróist út frá sambærilegum skilyrðum. Við teljum að gjaldtakan takmarki byggðaþróunina til vesturs og norðvesturs og stýri henni frekar inn á Suðurland og Reykjanes en ella væri. Þess vegna leggjum við þetta til. Menn hafa rætt um að tvöfalda Hvalfjarðargöngin. Það kann að vera að sá tími nálgist. En ég bendi hins vegar á að Hvalfjarðargöngin hafa annað verulega mikilli umferð, meiri en menn bjuggust við. Þó það myndist tappar við Hvalfjarðargöng einstöku sinnum um helgar, kannski á föstudögum út úr borginni og á sunnudögum til borgarinnar, þá hygg ég að stytta mætti biðtímann í þeim umferðarteppum, sem myndast einkum að sumarlagi þegar fært er fyrir Hvalfjörð hvort sem er, með umferðarstýringu. Það er oft vitað fyrir fram og væntanlega veit Vegagerðin það út frá því hvernig umferðin hefur verið. Þeir hjá Speli vita hvernig umferðin hefur verið á ákveðnum álagspunktum að sumarlagi við Hvalfjarðargöng. Það mætti örugglega stytta þær umferðartafir verulega með tímabundinni umferðarstýringu sem hleypti umferðinni til norðurs í forgang á ákveðnum tímum, ákveðnum klukkutímum fyrir helgar og síðan í ákveðinn forgang til Reykjavíkur á sunnudagssíðdegi. Menn yrðu annaðhvort að una því að bíða tvo þrjá klukkutíma eða fara fyrir Hvalfjörð. Ég lít nú ekki á það sem sérstakt úrlausnarefni eða að umferð megi ekki tefjast. Þá væri úr miklu að leysa, hæstv. byggðamálaráðherra, hér í Reykjavík, ef umferð mætti ekki tefjast í Reykjavík. Umræðan í dag hefur að mörgu leyti verið gagnleg, áhugaverð og skemmtileg. Við höfum rætt um þá valkosti sem við eigum í að bæta vegakerfið, sem ekki er vanþörf á. Á Vestfjörðum ökum við enn á 50 ára gömlum vegum, sömu malarvegum og lagðir voru fyrir hálfri öld. Við það er auðvitað ekki búandi, hæstv. forseti, af nútímamönnum sem gera kröfu til þess að aka á bundnu slitlagi o.s.frv. Miðað við þá flutninga sem almennt eru komnir á þjóðvegina þarf einnig að fara í verulegar samgöngubætur, á stöðum þar sem við búum enn við gamla og hlykkjótta og mjóa vegi sem ekki þola burðinn sem fylgir þungaflutningum. Til að lagfæra vegakerfið á landinu er ýmislegt til ráða, m.a. að gera fleiri jarðgöng. Við höfum flutt um það mál í Frjálslynda flokknum að eðlilegt sé að leggja áherslu á að færa vegi af fjöllum og undir fjöll með gerð sérstakrar jarðgangaáætlunar. Við teljum að á því eigi að vera hraðari gangur og það ætti að hafa forgang í dag. Það er líka hægt að stytta vegalengdir með því að búa til brýr yfir firði, m.a. með því að þvera firði. Það er hægt að gera meira af því. Eins mætti stytta vegalengdir, líkt og með gerð Bakkahafnar í Bakkafjöru og með góðri og hraðskreiðri ferju milli Vestmannaeyja og lands, lánist sú framkvæmd vel. Ég hef hins vegar nokkrar efasemdir um hafnarstæðið í Bakkafjöru eins og það er hannað, hæstv. forseti, og er ekki einn um það. Margir sjómenn sem þekkja til við suðurströndina hafa miklar efasemdir um þetta. En auðvitað vonum við öll að þar sem búið er að ákveða að fara í slíka höfn, þá muni hún reynast vel. Menn verða bara að halda áfram og gera þær endurbætur að hún dugi til þeirra verka sem henni eru ætluð. Hæstv. forseti. Ég vildi koma þessu á framfæri af því að umræða hefur verið almennt um landsmál, samgöngur og verkþætti. Mér finnst ekkert að því að við skoðum það að fara í vissa verkþætti í svokallaðri einkaframkvæmd ef við teljum það hagkvæmt og eðlilegt. Almenna reglan finnst mér eiga að vera sú að samgöngur séu á vegum ríkisins og það að byggja upp samgöngukerfið. En ég útiloka ekki að vinna að sérstökum framkvæmdum, ef menn vilja flýta þeim, með einkaframkvæmd og þess vegna gjaldtöku. Hæstv. forseti. Erindi mitt í ræðustól í dag var að fara almennum orðum um umferðar-, byggða- og búsetumál en málið snýst um að búsetuskilyrði séu sem jöfnust um landið.

Virðulegi forseti. Mig langar að segja örfá orð í lokin til að ljúka umræðunni af minni hálfu. Ég þakka þeim fyrir framlag sitt sem tekið hafa þátt í umræðunni og gert hana líflega og áhugaverða. Hún hefur greinilega marga snertifleti, snýr ekki eingöngu að því sem frumvarpið fjallar um heldur að fleiri þáttum sem varða samgöngur og byggðamál. Það er vel að menn reifi sjónarmið sín í þeim efnum, komi þeim á framfæri og skiptist á skoðunum. Í sjálfu sér er ekki miklu við að bæta í lokin við það sem þegar hefur fram komið Ég vil þó nefna að auðvitað eru mörg verkefni mönnum ofarlega í huga. Menn vilja eðlilega koma áfram því sem horfir til framfara á einstökum landsvæðum, t.d. á Norðurlandi eða Suðurlandi, jafnvel vegtengingu þar á milli sem áhugi er fyrir þótt ekki hafi verið tekin afstaða til þess í þingsölum hvort meiri hluti sé fyrir því. En allt eru þetta viðfangsefni sem eðlilegt er að menn dragi fram í umræðunni. Ég vil þó hvetja menn til að horfa á slík mál út frá eigin forsendum og blanda ekki við önnur verkefni heldur meta hvert verkefni á sínum eigin forsendum. Það hefur ýmislegt gerst á þeim langa tíma sem ég hef setið á þingi sem verið hefur á annan veg en menn hafa ákveðið með vegáætlunum. Ég man eftir því meðan Halldór Blöndal var samgönguráðherra var ansi oft sem það kom fyrir að einstakar framkvæmdir fóru hraðar í gegnum fjárlög ríkisins en til stóð miðað við vegáætlun. Ég man líka eftir því líka að ein jarðgöng fóru í gegn án þess að fara nokkurn tíma inn á vegáætlun. Ég man ekki eftir að þau hafi verið sett inn á vegáætlun. Þau voru búin þegar kom að endurskoðun vegáætlunar og fjármagn til þeirra fór fyrst inn í fjáraukalög. Þar á ég við jarðgöngin um Almannaskarð. Ég held ég muni rétt að það fór fyrst sem fjáraukalagapeningur og síðan inn í fjárlög árið eftir og svo var málið búið þegar kom að endurskoðun vegáætlunar. Ég held að þau jarðgöng hafi aldrei komið inn í vegáætlun. Í sjálfu sér settu menn sig ekki upp á móti því, menn úr öðrum kjördæmum, og gerðu ekki kröfur til að þessi framkvæmd yrði dregin af kjördæmafé viðkomandi kjördæmis í framhaldinu. Þetta varð einfaldlega viðbót og fleiri dæmi eru af þessum toga. Ég held að menn verði alltaf að hafa svona hluti í huga. Eitt vil ég segja að lokum sem mér finnst standa dálítið upp úr. Annars vegar tók ég eftir því að af hálfu Samfylkingarinnar talar aðeins einn þingmaður og lýsti mjög ákveðnum skoðunum sínum í þessu efni, sem menn þekkja. Aðrir töluðu ekki. Frá hinum stjórnarflokknum komu tveir þingmenn og töluðu báðir fyrir svipuðum sjónarmiðum, þ.e. að láta veggjaldið standa út samningstímann. Ég velti því fyrir mér hvaða ályktun megi draga af þessu. Það er auðvitað ályktun, ég get ekki sett það fram með neinni vissu eða sem fullyrðingu. En mér finnst ég geta séð út úr þessu að innan stjórnarflokkanna sé fyrst og fremst verið að ræða um hvernig eigi að fjármagna tilteknar framkvæmdir sem eru ekki fjármagnaðar í vegáætlun. Þar á ég við Suðurlandsveginn. Hann er ekki fjármagnaður í gildandi vegáætlun. Þar er stórri fjárhæð vísað út fyrir ríkissjóð og á eftir að finna lausn á því. Munu núverandi ríkisstjórnarflokkar leggja til að þess fjármagns sem vantar úr ríkissjóði verði aflað á annan hátt, að einkafyrirtæki verði fengin til þess að fjármagna veginn eða munu þau leggja til að taka upp veggjald á umferðina austur fyrir fjall? Ég held, virðulegur forseti, að tekist sé á um þetta innan stjórnarflokkanna. Samgönguáætlun er ekki komin fram. Hún ætti að vera komin fram. Ef allt hefði verið eðlilegt og stjórnarflokkarnir náð saman um hana hefði hún komið fram fyrir jól. En hún er ekki komin fram enn. Ég vil túlka það þannig að ekki sé komið samkomulag um fjármögnun á tilteknum stórum vegaframkvæmdum. Ég held að Suðurlandsvegur sé ein þeirra. Hvort deilt er um aðrar framkvæmdir veit ég ekki en ég ímynda mér að þar séu Vaðlaheiðargöng inni. Mér finnst það líklegt að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson sé í reiptogi við að halda fram hlut Norðlendinga og gera kröfu um Vaðlaheiðargöng.  Ég vil ljúka umræðunni af minni hálfu með því að segja að mér finnst ég hafa fengið út úr henni með beinum og óbeinum hætti upplýsingar um að stórir hlutir séu óuppgerðir hjá stjórnarliðinu um fjármögnun viðamikilla framkvæmda í samgöngumálum á næstu árum.

Hæstv. forseti. Ég vil í ljósi þess sem hv. þingmaður sagði taka undir að mér finnst mikil óvissa og dulúð yfir málflutningi sjálfstæðismanna í umræðunni. Ég skal ekki trúa því fyrr en ég tek á að Sjálfstæðisflokknum detti í hug, við tvöföldun á veginum frá Reykjavík til Selfoss, að leggja þar á veggjald. Menn hafa verið með einhverjar einkaframkvæmdarhugmyndir en það væri mikið stílbrot ef á þessa leið að höfuðborginni yrði lagt veggjald. Það er langt síðan við lögðum niður veggjald á Reykjanesbrautinni. Það var í bernsku stórvegagerðar á Íslandi og horfið frá því. Mér finnst að Sjálfstæðisflokkurinn skuldi okkur svör, eftir þessa umræðu, um hvað þeir eru að hugsa. Það hefur að vísu komið fram að menn hafa velt því fyrir sér með Vaðlaheiðargöng til að flýta þeirri framkvæmd. Ég tel hins vegar að hún sé það mikilvæg, ekki síst ef farið verður í stórframkvæmdir á Bakka, álver, þá sé framkvæmdin mikilvægur liður í að styrkja Norðurland. Hins vegar hef ég sagt við þessa umræðu að mér finnst Kjalvegur koma til greina sem sérstakur vegur sem væri með gjaldi og undir stjórn ríkisins leyfður sem einkaframkvæmd. Ég held að sjálfstæðismenn skuldi okkur svör eftir þessa umræðu. Hvað eru þeir að hugsa á Suðurlandsveginum austur fyrir fjall? Eitt er því miður ljóst en ég held að þessi óvissa sé farin að tefja framkvæmdir á þessari leið og gæti seinkað tvöföldun vegarins frá Reykjavík austur fyrir Selfoss.

Virðulegi forseti. Ég held að rétt sé að bæta tvennu við það sem fram kom í máli hv. þm. Guðna Ágústssonar, fyrir utan Suðurlandsveginn, sem ég ætla að deilur geti verið um. Annars vegar finnst mér liggja nokkuð skýrt fyrir af hálfu Sjálfstæðisflokksins að hann gerir kröfu um að ef farin verði gangaleiðin í Sundabrautinni verði Reykjavíkurborg látin borga mismuninn. Í öðru lagi finnst mér samhljóða málflutningur þingmannanna tveggja frá Sjálfstæðisflokknum varðandi veggjaldið í Hvalfjarðargöngum benda til þess að þeir séu að reyna að verjast gjaldtöku fyrir breikkunina á leiðinni til Borgarness með því að standa á gjaldtökunni í Hvalfjarðargöng og segja síðan sem svo að of mikið sé að hafa gjaldtöku tvisvar sinnum á þessari leið. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti, þannig að menn vissu af því hvaða ályktanir maður dregur af því sem fram kemur í umræðunni af hálfu stjórnarliða.

Hæstv. forseti. Ég held reyndar að það sem hv. þingmaður sagði nú eigi ekki lengur við rök að styðjast. Sjálfstæðisflokkurinn, sem er valdaflokkur Íslands og búinn að ríkja hér stanslaust á 17 ár og lætur oft á tíðum eins og hann eigi allar koppagrundir, mun nú hafa skipt um skoðun. Nú er Reykjavíkurborg komin í þennan veika nýja meiri hluta og sjálfstæðismenn komnir til valda af veikum mætti. Þar með er ríkisstjórnin sáttari og lætur kannski borgina ekki gjalda fyrir það eins og hún gerir þegar félagshyggjustjórn er í borginni. Ég býst við því að meiri líkur séu á því að Sjálfstæðisflokkurinn sé tilbúinn að koma að Sundabrautinni og þess vegna jarðgangagerð í ljósi þess sem gerðist á dögunum þegar nýr meiri hluti var myndaður, er nýr borgarstjóri tók við. Það var eiginlega einstök pólitísk aðgerð og verður lengi í minnum haft sem gerðist í bakherbergjum stjórnmálanna þegar sá meiri hluti var myndaður. Ég held að áhyggjur hv. þingmanns af því að Sjálfstæðisflokkurinn sé nú að hugsa um að Reykvíkingar borgi mismuninn vegna Sundabrautar og jarðganga sé ástæðulaus í ljósi þessara breytinga. Hins vegar kann þessi veiki meiri hluti í Reykjavík, sem stofnað var til með þessum óeðlilega hætti, að falla aftur á morgun.

Virðulegi forseti. Það verður að koma í ljós hver niðurstaðan verður. Það skýrist í fyllingu tímans hver afstaða stjórnarflokkanna er. En ljóst er að það er reiptog í gangi þessar vikurnar um fjármögnun á mikilvægum vegaframkvæmdum. Reynist það rétt sem hv. þm. Guðni Ágústsson heldur, að ríkið muni borga dýrari leiðina um Sundabraut minni ég á að hv. 1. þm. Norðurlandskjördæmis vestra spurði: Ef ríkið ætti að yfirtaka skuldir Hvalfjarðarganga hvaða framkvæmdum á þá að fresta? Ég spyr þá: Ef ríkið ætlar að borga dýrari leiðina og leggja til 9 milljörðum meira en annars væri, hvaða framkvæmdum á þá að fresta?

Frú forseti. Mér finnst tvennt vanta inn í þessa umræðu sem hefur þó verið mjög ítarleg. Í fyrsta lagi hafa menn stungið upp á því að semja við hlutafélagið Spöl, sem er hlutafélag í einkaeigu, um að ríkið yfirtaki veggöng. Ég spyr hv. þingmann hvernig honum litist á - ég reikna með að hann eigi íbúð einhvers staðar - ef það kæmu fjáraukalög um að semja við hann um að yfirtaka íbúðina hans. Á hvaða verði vildi hann selja slíka íbúð þegar slík kvöð væri komin á fjármálaráðherra um að það skuli semja við hann? Það er náttúrlega ljóst að fjármálaráðherra væri í vonlausri stöðu til að semja við Spöl um að kaupa af honum eignir og skuldir. Hann yrði bara að ganga að því tilboði sem Spölur stillir upp. Í öðru lagi voru þeir vextir sem þarna er um að ræða mjög háir af því að menn töldu mikla áhættu í þessum framkvæmdum á sínum tíma og vissu ekki hvernig væri að bora göng undir sjó. Vextirnir eru háir og ríkissjóður yrði að borga þá að fullu að sjálfsögðu. Hann yrði líka að borga arð til Spalar, sem hefur ekki verið lítill af því að framkvæmdin hefur reynst arðbærari en fyrr var talið. Síðan vildi ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji slík útgjöld, þar sem ríkissjóður dælir peningum út úr ríkissjóði til einkaaðila, sem væntanlega hafa þá meira umleikis, ekki mjög þensluhvetjandi eins og önnur útgjöld ríkissjóðs.

Virðulegi forseti. Varðandi fyrri spurninguna þá liggur fyrir samningur nú þegar milli ríkisins og Spalar um að að tilteknum tíma liðnum eignist ríkissjóður þessi göng. Það liggur fyrir og er ekkert nýtt. Heimildin sem lagt er til að veita í fjárlögin er um að ríkið semji við Spöl um að þetta gerist fyrr. Ég held að það breyti engu um forsendurnar. Þetta er bara tilfærsla í tíma og ég á ekki von á því að það verði harðar samningaviðræður, sérstaklega í ljósi þess að ríkið á eftir því sem ég veit best dálítið í fyrirtækinu. Varðandi seinni spurninguna, um hvort þetta sé þensluhvetjandi þá er svarið: Nei, það er það ekki. Það er ekki verið að stofna til framkvæmda, ekki verið að stofna til eyðslu. Málið snýst um að færa til peninga sem yrðu afgangspeningar í ríkissjóði. Það hefur verið upplýst að áformaður hagnaður á ríkissjóði sé tugir milljarða. Þeir færast úr ríkissjóði til þess sem á skuldirnar í dag þannig að það yrði engin breyting í efnahagsstærðum.

Herra forseti. Fyrst að þessu síðara. Hvernig dettur hv. þingmanni í hug að sá sem fær allt í einu milljarða geri ekkert við féð. Hvað gerir hann við þá, lífeyrissjóðir t.d.? Hvað skyldu menn gera við þá, frysta þá í frystigeymslu? Þetta er einkaaðili. Hann að sjálfsögðu lánar það aftur út þannig að peningarnir fara á fleygiferð í atvinnulífinu, í framkvæmdir hér og þar. Þetta eru peningar sem færu út úr ríkissjóði inn í atvinnulífið.

Það er ekkert víst.

Ekkert víst? Ég hef ekki séð einkaaðila enn þá, lífeyrissjóði eða aðra slíka fjármagnseigendur, láta peningana sína liggja vaxtalausa  Varðandi fyrra atriðið. Já, ég reikna með því að það yrði samið fljótt og vel enda er fjármálaráðherra í vonlausri samningsaðstöðu. Samkvæmt lögum á hann að semja. Hinn aðilinn getur sett upp hvaða verð sem er. 
            

Virðulegi forseti. Það er ofmælt hjá hv. þm. Pétri Blöndal að fjármálaráðherra eigi að semja. Í frumvarpinu segir að honum sé heimilt að semja, þetta er heimildargrein. Auðvitað semur fjármálaráðherra ekki undir neinum þrýstingi og gengur ekki að neinum ofurkjörum. Það er alveg ljóst, virðulegi forseti. Varðandi peningana þá þekki ég ekki alveg hvar þessar skuldir liggja. Ég held að þær liggi hjá erlendum aðilum. Reynist það rétt fara þeir út úr íslenska hagkerfinu. Ef ekki verða þeir inni í íslenska hagkerfinu eins og þeir eru það fyrir. Ég veit ekki til þess að peningarnir stoppi endilega inni í Seðlabankanum. Ég veit ekki annað en að peningar, hvort sem þeir eru á reikningi í Seðlabankanum, í öðrum bönkum eða hjá ríkissjóði, séu einhvers staðar í vinnu. Ég held að það sé ekki rétt hjá hv. þingmanni að það að færa þá á milli reikninga innan lands breyti einhverju um áhrif af peningunum. Ef þau eru einhver tiltekin í dag þá verða þau hin sömu á annarri kennitölu.

Frú forseti. Ég hef leyft mér að flytja hér tillögu til þingsályktunar um endurskoðun á skattamálum lögaðila. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að hefja nú þegar endurskoðun á skattamálum lögaðila, einkum einkahlutafélaga.“ Flestum er kunnugt að skattar hafa löngum verið vinsælt umræðu- og viðfangsefni bæði þings og þjóðar og þarf það ekki að koma á óvart. Skattlagning tekna felur í sér að af launum og afrakstri hvers einstaklings er tekinn hár tollur, ef svo má segja. Það fé rennur til sameiginlegra verkefna og þjónustu í samfélaginu sem innt er af hendi af ríki og sveitarfélögum. Ber þar hæst heilbrigðismál, skólamál og öryggismál enda er sú krafa skýr og það viðhorf ríkjandi að það sé skylda hins opinbera að veita alla slíka grundvallarþjónustu, sem er um leið helsta stolt velferðarsamfélagsins, a.m.k. hér á landi. Meðan samhljómur er um hina opinberu þjónustu er afar sjaldan sátt um skattlagninguna og þau skatthlutföll sem lögð eru á þegnana. Við viljum að jafnræði ríki þegar kemur að útgjöldunum og eitt eigi yfir alla að ganga í aðgengi að þjónustu og þar af leiðandi er sanngjarnt að fara fram á að jafnræðis sé sömuleiðis gætt í álagningu skatta, í því hvernig skattarnir leggjast á borgarana. Því miður er víðs fjarri að svo sé. Jafnræðissjónarmiðum hefur verið ýtt til hliðar og vissum þjóðfélagshópum fengin veruleg skattaleg forréttindi í skjóli óljósra og ósannaðra fullyrðinga um hættuna á flótta fólks og fjármagns frá Íslandi eða með vísan til eðlis tekna viðkomandi skattþega. Ég bendi í því sambandi á fjármagnstekjuskattinn, sem er tiltölulega nýr skattur hér á landi. Sá skattur byggist á fjármagnstekjum, hvort heldur er í sparnaði eða fjárfestingu. Á sama tíma er fjárfesting launafólks í gegnum lífeyrissjóðakerfið skattlögð með allt öðrum hætti þrátt fyrir að þar sé um sparnað að ræða sem meira að segja er lögbundinn. Ég hef áður bent á þetta misræmi en hef því miður enn sem komið er talað fyrir daufum eyrum. Það mál er út af fyrir sig ekki á dagskrá, nema þá á ská ef svo má segja, Fjármagnstekjuskatturinn er ekki með beinum hætti efni þessarar tillögu sem hér er lögð fram heldur það skattalega misrétti sem fjallað er um og tengist lágu skatthlutfalli af fjármagnstekjum. Í árslok 2001 voru gerðar ýmsar breytingar á lögum um tekjuskatt, m.a. var skatthlutfall hlutafélaga og annarra félaga með takmarkaðri ábyrgð lækkað úr 30% í 18% og skatthlutfall annarra lögaðila úr 38% í 26%. Í athugasemdum og rökstuðningi með því frumvarpi, sem síðar varð að lögum, kom fram að grundvallarforsenda þessara breytinga væri sú að ætla mætti að þær mundu leiða til aukinna fjárfestinga erlendra aðila hér á landi og koma í veg fyrir að íslensk fyrirtæki flyttu starfsemi sína til útlanda. Auðvitað er hin svokallaða samkeppni milli landa engan veginn hafin yfir gagnrýni. Hitt er þó mun alvarlegra að mínu mati þegar slíkur málatilbúnaður er notaður til að stofna til verulegs skattahagræðis fyrir stóran hóp þjóðfélagsþegna sem ljóst er að ekki á í neinni samkeppni við atvinnurekstur í öðrum löndum. Með áðurnefndri lagasetningu gafst þeim sem stundað höfðu margvíslega þjónustustarfsemi og aðra skylda starfsemi, sem eingöngu snýr að innanlandsmarkaði, kostur á að breyta starfseminni úr einstaklingsrekstri í félagsform og njóta þannig verulegrar skattalækkunar á stórum hluta tekna sinna. Í dag nemur þessi lækkun um 10% og 10% munur á skatthlutfalli er verulegt skattamisrétti. Sá hópur sem nýtur forréttindanna sparar sér að lágmarki, að því er mér er sagt, um milljarð kr. á hverju ári en sennilega er það hærri upphæð. Slíkt misrétti hefur þó ekki aðeins fjárhagsleg áhrif heldur ekki síður skekkir það jafnframt alla lýðræðislega umræðu og eðlilega framþróun skattamála. Vegna tilhögunar skattkerfisins vill svo til að sá aðili sem verður fyrir beinu tapi í þessum sérkennilega skattaleik eru sveitarfélögin sem fá ekki neitt af fjármagnstekjuskatti. Háværar umkvartanir þeirra hafa ekki farið fram hjá neinum. Einkahlutafélög er það félagsform sem best hentar í þessu skattaumhverfi enda hefur fjölgun einkahlutafélaga verið með ólíkindum síðan umrædd lög voru sett á árinu 2001. Samkvæmt nýjustu upplýsingum eru þau vel yfir 25 þús. eða 26 þús. talsins. Hin einfalda aðferð til að hagnast sem mest í þessum leik er að taka sem lægst laun hjá félaginu og greiða sem hæstan arð af hlutafénu. Í einkahlutafélagi er helsti launþeginn yfirleitt jafnframt ráðandi í stjórn félagsins og semur við sjálfan sig um kaup og kjör. Þegar farið var í lagabreytinguna á sínum tíma var lögð áhersla á að endurnýjuð ákvæði um svokallað reiknað endurgjald kæmu í veg fyrir að menn kæmust langt í að breyta launatekjum í arð af hlutafé. Vissulega hafa verið gerðar lítils háttar lagfæringar á skilgreiningu þessa reiknaða endurgjalds en engu að síður var fullkomlega ljóst á þeim tíma, þegar hagsmunir eru jafnmiklir og hér um ræðir, að slík ákvæði mundu engan veginn ná tilgangi sínum. Komu þar til ýmis atriði sem ég mun ekki fjölyrða um að svo stöddu. Til að bregða ljósi á framkvæmd þessara mála lagði ég síðasta vor fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um reynsluna sem fengist hefði af umræddum skattalagabreytingum að því er varðar skatta á einkahlutafélög og hluthafa þeirra. Með svörum hæstv. ráðherra fékkst staðfesting á því að þessi mál eru í allsendis ófullnægjandi farvegi. Við blasir að mikill meiri hluti þessara félaga er ekki í rekstri sem á í samkeppni við önnur lönd. Hins vegar hefur verið gengið ótrúlega langt í því að greiða hluthöfum einkahlutafélaga arð í stað launa. Á árinu 2005 greiddu samkvæmt upplýsingum frá hæstv. ráðherra 1.752 einkahlutafélög arð sem var umfram 100% af hlutafé. Arðshlutfallið hjá þessum félögum var að meðaltali 650%. Þá spyr maður, frú forseti: Var þetta tilgangur laganna? Er það í samræmi við sanngjarnt og réttlátt skattkerfi að þúsundir skattgreiðenda geti hagrætt sköttum sínum með því að telja óeðlilegan hluta af tekjum sínum fram sem arð í stað launa? Er það í samræmi við sanngjarnt og réttlátt skattkerfi að með hækkandi tekjum lækki það hlutfall sem greitt er í skatt? Fer nokkuð á milli mála að tilurð skattívilnana gagnvart einkahlutafélögum hefur leitt af sér óverjandi mismun á skattbyrði af raunverulegum tekjum einstaklinga? Frú forseti. Með þessari tillögu er ekki lagt til að skattar á lögaðila verði hækkaðir. Þvert á móti get ég almennt talið vel fallist á að ráðast þurfi í endurskoðun skattalaga sem snýr að atvinnurekstri með það í huga að lækka megi slíkan skatt, ef það reynist rétt að skattalækkanir í prósentum gefi meira af sér í skatttekjur fyrir hið opinbera. Því er gefið undir fótinn í stjórnarsáttmálanum og ekkert nema gott um það að segja. En þá geng ég líka út frá því að almennir skattar og skattar á lífeyrissparnað fólks verði sömuleiðis endurskoðaðir. Nei, þessi tillaga felur ekki í sér aðför að sköttum lögaðila. Hér er ekki ýjað að því að skattprósentan eigi að hækka né heldur aðrir skattar vegna þess að eitt verður yfir alla að ganga. Tillagan er hins vegar hugsuð sem viðleitni til að ráða bót á því skattamisrétti sem blasir augljóslega við. Í henni felst athugun á því hvort réttmætt sé að öll hlutafélög, hvers eðlis sem þau eru, sitji við sama borð að því er tekjuskatt varðar. Stærstur hluti þessara félaga er í reynd einstaklings- og fjölskyldufyrirtæki með þjónustu eða aðra starfsemi sem bundin er heimamarkaði án allrar samkeppni við útlönd. Í umræðunni um skattamál lögaðila hér á landi hefur oft verið vísað í gott fordæmi frá Írlandi. Mér er kunnugt um að Írar hafi lögfest sérákvæði um viðbótarskatta á þessum vettvangi, á svokölluð „close companies“, einmitt til að hindra misrétti í sköttum vegna lækkunar skatta á lögaðila. Hliðstæðs eðlis væri t.d. ákvæði um að í tilgreindum flokkum lögaðilanna sem ég hef gert að umtalsefni sé sett hámark á þann arð sem notið geti 10% skatthlutfalls. Tilgangur þessarar tillögu er að afla sem fyllstra upplýsinga frá öðrum löndum í sambandi við þetta mál og afla hvarvetna reynslu og þekkingar í skattamálum sem læra má af. Það var, frú forseti, borið á mig í umræðu í þinginu fyrr í dag að ég hefði vit á peningum. Ég vil bera af mér þær sakir. Ég held því þó fram að ég hafi það mikið peningavit að ég telji að í þessu máli sé vitlaust reiknað. Málflutningur minn snýst um réttlæti, jafnræði og leiðréttingu á skattamisrétti sem vonandi mundi leiða til þess að við hefðum meira fé í höndum til allra góðra mála í þessu velferðarsamfélagi okkar. Að svo mæltu, frú forseti, legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til efnahags- og skattanefndar.

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég hélt því fram áðan að hv. þm. Ellert B. Schram hefði fjármálavit. Ég ætla svo sem ekki að draga úr því en ég skal draga það til baka en halda því þá fram í staðinn, eins og kemur fram í ræðu hans, að hann hafi réttlátt hjartalag. Það er í rauninni miklu dýrmætari eiginleiki í einum manni því að maður með réttlátt hjarta og velviljaður nær yfirleitt árangri þar sem hann fer og það hefur hv. þingmaður gert. Það er athyglisvert að sjá hv. þingmann taka þetta mál upp og margar spurningar kvikna undir ræðu hans. Ég minnist þessa máls og þeirrar aðgerðar sem gerð var eins og lýst er í þessari tillögu og rökin voru þau sem hér koma fram, að fyrirtæki færu ekki úr landi og að erlendir aðilar kæmu hingað. Nú sjáum við þessa gríðarlegu þróun, 24 þúsund fyrirtæki ekki rétt?  Það gerðist nú fyrir jólin að ASÍ ætlaði að reyna að ná kjarasamningum til langs tíma á breiðum grundvelli og hafði sérstaklega áhuga á að skoða skattamál og sjá lækkun á sköttum þeirra sem verst eru settir. Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn vísuðu þessu fólki heim og sögðu núna eftir áramótin: Við viljum ekki tala við ykkur um það mál sem þið eruð að tala um. Þeir sögðu ekki einu sinni: Við viljum skoða málið með ykkur. Þeir sendu bara ASÍ heim og sögðust ekki vilja koma að málinu með þessum hætti. Það er þess vegna óvissa í kjaramálum sem er gríðarlega erfitt við þær aðstæður sem nú eru. Hvað ef ríkisvaldið hefði nú getað stuðlað að langtímakjarasamningum á vinnumarkaði með skynsemi til að halda verðbólgu niðri og skapa öryggi á vinnumarkaði? Nei, þegar Alþýðusamband Íslands var að hugsa um hvort hægt væri að koma eitthvað til móts við þá sem eru með lökust kjörin í skattamálum, þá var það ekki einu sinni viðræðugrundvöllur, bara burt með ykkur, farið þið heim, við höfum ekkert við ykkur að tala um þessi mál. Þetta er ríkisstjórn hv. þingmanns og ég minnist bara á þetta í framhjáhlaupi til að hafa vakið athygli á því. Það er hárrétt sem hv. þingmaður segir að það er gríðarlega mikilvægt í litlu landi eins og okkar, og reyndar í öllum þjóðfélögum að mínu mati, að virða jafnræði á milli einstaklinganna. Ef þetta mál hefur þróast með allt öðrum hætti en til stóð og menn með mjög háar tekjur eru kannski að reyna að koma þeim undan því að taka þátt í samfélagi sínu - við höfum náttúrlega heyrt það í umræðum hjá sveitarfélögunum að þau hafi orðið af, ég man ekki hvaða upphæðir þau nefna, gríðarlegum tekjum, að því er þau telja, vegna þessa fyrirkomulags og hafa verið að gera kröfur á ríkisvaldið - þá vil ég taka undir það með hv. þingmanni að það sé mjög mikilvægt að fara yfir stöðu þessa máls og afla frekari upplýsinga. Skoða það í grunninn hvort þetta hafi skapað frítekjukerfi fyrir fólk frá því að gjalda keisaranum það sem keisarans er og taka minni þátt í samfélaginu, sveitarfélaginu, og minni þátt í útgjöldum ríkisins en því ber miðað við þá tekjuöflun sem þarna á sér stað. Ég tek undir þá skoðun að það sé mikilvægt að fara yfir þetta og það er kannski líka tímabært, ekki síst vegna þess hvernig farið var með Alþýðusamband Íslands, að fara yfir skattamál í heild sinni. Við erum á margan hátt vel sett, Íslendingar, en við þurfum að skoða tekjuöflunarkerfi okkar hjá ríki og sveitarfélögum. Þar þyrfti kannski að fara í gang heildarendurskoðun á því hvað sé heppilegast fyrir alþýðuna. Hvernig verða kjör hennar bætt? Hvernig er tekjuskipting þjóðfélagsins? Við notuðum skatta til að jafna tekjur manna í samfélaginu í gegnum tíðina og það er í rauninni eina leiðin sem ríkið hefur. Við vitum að á síðustu árum hefur margt breyst gríðarlega. Eitt sinn voru sumir með laun sem þóttu meira að segja há, einhverjir voru að fá tvöföld og þreföld laun forsætisráðherra. Nú eru hér gríðarlega margir nýríkir menn - kannski eru þeir að falla í tekjum, ég veit ekkert um það, ég vona ekki - sem hafa tekið sér óhófleg laun og laun sem við höfum í rauninni ekki heyrt um á Íslandi fyrr en á síðustu árum, bæði vegna útrásar fyrirtækja og stöðu í öðrum löndum. Þetta eru náttúrlega laun sem menn eiga ekki að bjóða sér í okkar litla landi því að það er aldrei einn maður sem dregur fyrirtæki áfram, það er auðvitað fjöldinn, hver maður er mikilvægur í fyrirtækinu hvort sem það er skúringastúlkan eða skúringamaðurinn eða forstjórinn, þetta er ein keðja. Við þekkjum hið réttláta kerfi sem notað var til sjós, það var mikilvægt, þar voru menn á hlut, skipstjórinn hafði tvo, aðrir höfðu einn og einhverjir einn og hálfan og einn og einn fjórða. Þannig var skiptingin þá. En núna er kominn mjög stór hópur manna með gríðarlega há laun og mjög miklar tekjur sem ég trúi að vilji sjálfir borga ríkinu meira og gjalda keisaranum meira af því sem þeir hafa. Um leið og ég tek undir það að menn fari yfir þetta mál og brjóti það til mergjar tel ég mikilvægt að farið verði yfir réttlæti í skattlagningu bæði hvað varðar einstaklinga og fyrirtæki og miðað við breytta tíma í þjóðfélagi okkar.

Hæstv. forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um endurskoðun á skattamálum lögaðila, 169. mál sem borið fram af hv. þm. Ellerti B. Schram. Mér finnst málið athyglisvert og greinargerðin ekki síður. Þar er farið yfir þessi mál og ýmsar upplýsingar koma fram, m.a. hefur hv. flutningsmaður málsins velt fyrir sér hvort niðurstöðurnar séu í samræmi við tilgang laganna. Þar er varpað upp mjög málefnalegum spurningum og eðlilegt að menn leiti svara við þeim og skýri málið. Það hefði verið fróðlegt að hafa hæstv. fjármálaráðherra við þessa umræðu ef hann hefði verið tilbúinn til að taka þátt í henni. Þetta er þannig mál og eflaust býr hann yfir upplýsingum sem gagnlegt væri að fá fram. Það er svo, hæstv. forseti, að á síðustu árum hafa verið stofnuð mörg einkahlutafélög í ýmsum sveitarfélögum landsins. Eitthvað er það misjafnt eftir byggðarlögum en ég þekki dæmi þess að menn telji það nánast óhóflegt á einstaka stöðum hve mikið hefur verið stofnað af einkahlutafélögum um jafnvel einn mann sem starfar við eitthvað tiltekið. Sveitarfélögin hafa mikið fjallað um þetta á síðustu árum. Þau hafa haldið því fram að þau hafi orðið af töluvert miklum útsvarstekjum vegna þessarar þróunar. Það hefur hins vegar verið erfitt að meta það. Það hefur verið reynt en reynst erfitt að meta hvað um er að ræða en engu að síður held ég að það sé rétt hjá sveitarstjórnarmönnum að þessi þróun hafi að einhverju leyti haft áhrif á útsvarstekjur sveitarfélaga. Við vitum að í mörgum sveitarfélögum getur það skipt verulega miklu máli og menn hafa því áhyggjur af þessari þróun. Ég tel eðlilegt og rétt að verða við þessari tillögu. Ég er ekki með það í kollinum hvenær lögum var breytt þannig að einkahlutafélög fóru að verða algeng. Ætli það hafi ekki verið einhvern tíma eftir 2000 ef ég man rétt  Ég vildi, hæstv. forseti, segja örfá orð um þetta mál sem mér finnst gott og tel eiga fullan rétt á sér. Ég leyfi mér að hvetja til að þessi tillaga nái fram að ganga og hæstv. fjármálaráðherra sjái til að farið verði ofan í saumana á þessum málum, ekki síst út frá sjónarhóli sveitarfélaga en kannski öllu fremur út frá því sem mér fannst rauður þráður í framsögu hv. þingmanns, þ.e. sanngirni og réttlæti í skattkerfinu. Ég styð þetta mál, styð að farið verði í þessa vinnu, að reynslan af þessu fyrirkomulagi verði metin og reynt að finna leiðir til að bæta úr, komist menn að þeirri niðurstöðu að það þurfi.

Frú forseti. Við ræðum tillögu til þingsályktunar um endurskoðun á skattamálum lögaðila. Mér þótti miður, frú forseti, að hv. flutningsmaður Ellert B. Schram taldi ástæðu til að bera af sér þá sök að hafa vit á peningum. Mér finnst það engin sök að teljast hafa vit á peningum og mættu fleiri Íslendingar vera þeim eiginleikum gæddir. Í greinargerð með tillögunni, sem mér finnst vera mjög athyglisverð, kveður við dálítið neikvæðan tón og er talað um að menn geti hagrætt sköttum sínum o.s.frv. Ég bendi á að skattrannsóknarstjóra ber að gæta þess að menn reikni sér endurgjald eins og um óskylda aðila væri að ræða. Hins vegar er í mörgum rekstri, t.d. búrekstri hjá bændum, ákveðin áhætta. Hjá trillukörlum og mönnum sem eru að gera út báta er líka heilmikil áhætta. Sú áhætta á ekki að teljast til launa. Það er hagnaður eða tap rekstrarins. Ég hef heyrt af því að menn hafi kvartað undan því að reiknaða endurgjaldið sé hærra en hagnaðurinn af rekstrinum, enda á það að geta komið upp þegar um er að ræða tap á rekstrinum. En það vantar inn í umræðuna fjöldann allan af öðrum atriðum. Ef við t.d. tökum mann sem borgar 18% skatta af hagnaði fyrirtækis og síðan af rekstri, þ.e. af 82% greiðir hann 10% fjármagnstekjuskatt, þá er það um 26% sem hann greiðir í stað þess að greiða 36% tæp í staðgreiðslu. Hann sparar sér eitthvað um 10%. En það vantar inn í umræðuna að hann neitar sér um ýmislegt annað, t.d. ef hann verður atvinnulaus. Hann neitar sér um fæðingarorlof sem er háð tekjunum og ýmiss konar bætur eins og örorkulífeyrir hjá lífeyrissjóðum, réttindi í lífeyrissjóðum sem eru háðar tekjunum. Réttindi í sjúkrasjóðum eru háðar tekjunum sem greitt er af þannig að menn fórna ýmsum réttindum í kerfinu með því að telja fram of lágar tekjur, eins og gefið er í skyn í greinargerð tillögunnar. Ég hugsa að ef menn mundu setjast yfir allt dæmið þá mundu menn sjá að það er ekki voðalega skynsamlegt að telja fram annað en raunverulegar tekjur. Það er hlutverk skattrannsóknarstjóra að sjá til að menn telji fram raunverulegar tekjur, eins og um óskyldan aðila væri að ræða. Þannig hygg ég að þetta eigi að vera. Síðan getur komið hagnaður eða tap af rekstrinum, vonandi yfirleitt hagnaður, að búskapurinn eða útgerðin, gangi þannig að hagnaður verði af því. Þá borga menn fyrst skatt af hagnaði, þ.e. 18% og síðan skatt af arðgreiðslu. Við getum svo að sjálfsögðu hugleitt að halda áfram að lækka prósentuna í staðgreiðslunni. Það er nokkuð sem ég er hlynntur þannig að munurinn á milli þessara tveggja forma hverfi. Ég skora á hv. flutningsmann að vinna með mér í því að lækka prósentuna í skattkerfinu til að jafna þennan mun og jafnframt hvetja launþega og aðra tekjuskattsgreiðendur til dáða þannig að við höldum áfram að stækka kökuna eins og við höfum gert síðustu 15 ár. Hún hefur stækkað svo að launin hafa hækkað meira á Íslandi en annars staðar.

Frú forseti. Þingsályktunartillaga um endurskoðun á skattamálum lögaðila sem hv. þm. Ellert B. Schram hefur mælt fyrir er allrar athygli verð. Ég tek undir þau meginsjónarmið þingsályktunartillögunnar að það verði kannað hvernig háttað sé jafnræði skattlagningar í tengslum við stofnun einkahlutafélaga. Í greinargerð með tillögunni er rakin þróun þessara mála frá því að lög voru sett sem lækkuðu tekjuskatt á atvinnurekstur árið 2001. Síðan er rakin gríðarleg fjölgun á einkahlutafélögum í tengslum við margs konar rekstur. Ég vil víkja að þeim mun sem skapast milli þeirra aðila sem fá tekjurnar, þ.e. ef um venjulegan tekjuskatt er að ræða rennur útsvarið til sveitarfélaganna en sé um að ræða skatt á arðgreiðslur eða fjármagnsskatt og annað þá rennur það beint til ríkisins. Þetta hefur orsakað mun á milli tekna sveitarfélaganna annars vegar og ríkissjóðs hins vegar. Sveitarfélög hafa ítrekað gert athugasemdir við þessa þróun og óskað eftir því að þetta fyrirkomulag verði tekið upp. Talað var um að með þessari breytingu sem hefði orðið á síðustu árum hefðu jafnvel nokkrir milljarðar færst frá tekjustofnum sveitarfélaga yfir til ríkisins. Ég man ekki betur en að í haust hafi forustumenn, bæði Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar sem nú mynda ríkisstjórn, verið með digrar yfirlýsingar um að þessu fyrirkomulagi yrði breytt, að sveitarfélögin fengju hlutdeild í fjármagnstekjuskatti, í þeim skatti sem tengist einkahlutafélögum, bæði skatti af arðgreiðslu og svoleiðis. Ég minnist yfirlýsinga frá leiðtogum í sveitarstjórnarmálum af hálfu þessara flokka, hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, varaformanns fjárlaganefndar, og hv. þm. Gunnars Svavarssonar sem er í bæjarstjórn í Hafnarfirði og formaður fjárlaganefndar. Þeir voru með miklar yfirlýsingar í þessu sambandi. Hv. flutningsmaður er í flokki með öðrum þessara höfðingja, hv. þingmanna sem ég nefndi. Fleiri hafa síðan komið inn á þessa liði og þetta hefur sannarlega verið baráttumál margra sveitarstjórnarmanna, að þarna komist á jafnræði. Ekkert hefur gerst í þessu máli. Ekki neitt. Ég held að það hljóti að valda vonbrigðum miðað við öll þau sterku orð af hálfu forustumanna og áhrifamanna ríkisstjórnarflokkanna í þessum efnum að ekkert skuli hafa gerst. Ég sé að hv. þingmaður, þótt ég ætli alls ekki að gera lítið úr því að hann gerir það af fullum myndugleik, er einn flutningsmaður þessarar tillögu. En stór angi þessa máls er stórpólitískur og lýtur að þessari skiptingu og um hana hefur verið deilt. Ég tek undir tilganginn með þingsályktunartillögunni, að þetta verði endurskoðað og kannað. En ég vil jafnframt spyrja hv. þingmann um stöðu umræðunnar, m.a. innan Samfylkingarinnar, hvað varðar ráðstöfun á sköttum á fjármagnstekjur og af arði og hagnaði sem nú rennur til ríkisins en sveitarfélögin hafa gert tilkall til að fá a.m.k. bætt með einhverjum hætti, frú forseti.

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs í þeirri trú að ég sé að flytja lokaræðu þessarar umræðu en það má vera að það sé kannski ekki tímabært. Engu að síður vil ég þakka þeim sem tekið hafa til máls og tjáð sig um þetta mál fyrir þeirra hlut og jákvæðar athugasemdir að langmestu leyti. Beint er til mín stórum spurningum um afstöðu hæstv. ríkisstjórnar til skattatillagna verkalýðshreyfingarinnar í yfirstandandi kjaraviðræðum. Spurt er um afstöðu stjórnarflokkanna eða Samfylkingarinnar til þess vandamáls sem hefur sprottið upp í kjölfarið á þeirri staðreynd að sveitarfélögin fá ekki fjármagnstekjuskatt og tekjur þeirra hafa rýrnað, a.m.k. hlutfallslega, miðað við það að fjármagnstekjuskattur er náttúrlega stærri þáttur í skattinnheimtu hins opinbera en áður. Þessum spurningum er ég ekkert sérstaklega að blanda inn í þessa umræðu. Við vitum vel að afstaða ríkisstjórnarinnar til skattatillagna byggðist kannski á því að ekki var tímabært fyrir ríkisstjórnina að taka afstöðu til mála meðan annað var að mörgu leyti óútkljáð og er enn í viðræðum milli aðila vinnumarkaðarins. Ég útiloka út af fyrir sig ekki að tekið verði tillit til þessara tillagna að einhverju leyti þegar þar að kemur. En á þeim voru líka ákveðnir gallar sem sneru að jaðarsköttum sem okkur er öllum ljóst að er ekki endilega hagstætt fyrir launafólk. Þannig að á því máli eru margar hliðar og ekki tilefni til þess fyrir mig að fara að ræða það út í hörgul enda það mál ekki hér á dagskrá. Það sama má kannski segja um það viðfangsefni sem snýr að fjármagnstekjusköttum og hlutdeild sveitarfélaganna í rýrnandi hlutfalli af skattinnheimtunni almennt, það mál er að ég best veit í skoðun og niðurstöður munu væntanlega liggja fyrir áður en þessum vetri lýkur eða jafnvel fyrr. Hv. þm. Pétur Blöndal talaði um neikvæðan tón í greinargerð með tillögunni, að það vanti margt. Ég viðurkenni fúslega að ekki er verið að taka þar almennt á skattamálum eða gera úttekt á því heildarregluverki. Tillagan snýr að ákveðnum þætti skattalöggjafarinnar. Hana þarf að skoða og skilja á þann veg, eina og sér. Ef eitthvað vantar inn í hana er ekki við neinn að sakast nema flutningsmanninn. Er þá hægt að bæta úr því með vinnu í efnahags- og skattanefnd þar sem við báðir sitjum, hv. þm. Pétur H. Blöndal og ég. Hann lýsir því yfir að hann hafi áhuga á að leggjast yfir tillöguna og ég er þakklátur fyrir það. Við getum þá væntanlega staðið saman að því að bæta um betur í þessum tillöguflutningi og reyna að draga fram þau atriði sem á skortir. Kjarni þessa máls er mjög einfaldur. Búið er til nýtt kerfi og ný skattalöggjöf sem gerir Íslendingum kleift að stofna félagaform um lítinn eða mjög fámennan rekstur. Þarna getur verið um að ræða einstaklings- og fjölskyldufyrirtæki, eins, tveggja eða örfárra einstaklinga. Það er ljóst að Íslendingar hafa áttað sig á gildi þessa fyrirkomulags vegna þess að slíkum fyrirtækjum hefur fjölgað úr 4 þúsund fyrirtækjum árið 2001 eða þar um bil og upp í 25–26 þúsund nú síðast þegar skýrslur voru gefnar upp um það. Ég leyfi mér að fullyrða að þessi fjölgun hefur átt sér stað vegna þess að fólk hefur séð möguleikana á skattaívilnunum með því að stofna fyrirtæki af þessu tagi. Það er auðvitað aðalatriðið í þessu máli og skattalöggjöfinni allri að hún sé gegnsæ, hún sé réttlát og ekki sé verið að gera upp á milli fólks eftir því hvernig það telur fram með teknískum hætti til þess að komast hjá því að borga sanngjarna og réttláta skatta. Ekki með því að svindla heldur með því að fara eftir löggjöf sem hefur þau áhrif og þær afleiðingar að fólk getur í rauninni ákveðið sjálft hvað það hefur í laun. Það eru vísu til hjá fjármálaráðuneytinu reiknuð endurgjöld þar sem sett eru einhver lágmörk á það hvað fólk verður að skrá á sig sem beinar launatekjur en það er ekkert þak á því og í raun og veru ekkert gólf heldur. Þar eru bara skilgreindir ákveðnir flokkar eða störf sem falla undir ákveðnar upphæðir í laun, algjörlega án tillits til þess hver hagnaðurinn er svo af starfinu og fjölskyldufyrirtækinu eða einstaklingsfyrirtækinu sem stofnað var. Það virðist því vera þannig að fólk borgi minna í tekjuskatt en ella vegna þess að það hefur tækifæri til að skilgreina sjálft hvað eru launatekjur og hvað er arður. Tekjurnar eru þess vegna í lágmarki en arðurinn í hámarki og skatturinn samkvæmt því. Fullyrt er við mig af sérfróðum mönnum, ég get ekki annað en vitnað til þess, að áætlað tekjutap ríkissjóðs og eftir atvikum sveitarfélaganna sé ekki minna en einn milljarður á ári vegna þeirra ívilnana sem þessi löggjöf felur í sér. Að gefnu tilefni vil ég ítreka að hér er ekki verið að tala um að hækka skattana eða breyta þessu fyrirkomulagi að öðru leyti en því að settar verði ítarlegri skilgreiningar um það hvers eðlis þau fyrirtæki séu sem falla undir þessa skattalöggjöf. Vitna ég þá til fordæmisins á Írlandi þar sem menn hafa sett sambærilega löggjöf en hafa hins vegar mismunandi skattaálagningu eftir tekjum og eftir eðli fyrirtækjanna og eru takmörk sett á það hvað menn geta komist upp með að ákveða sem tekjur sínar. Verið er að tala um, ég vitnaði í það í ræðu minni, Closed Companies og Open Companies, og ég held að það geti verið þess virði fyrir íslensk skattayfirvöld og íslensk stjórnvöld að kynna sér þetta fyrirkomulag, þetta skattakerfi, útfærslu þess á Írlandi og annars staðar þar sem það er fyrir hendi, og styrkja löggjöfina hér hjá okkur að þessu leyti, að skattar séu réttlátir og innheimtir með þeim hætti að enginn geti sakað aðra eða skattayfirvöld um það að misrétti sé viðvarandi samkvæmt lögum.

Hæstv. forseti. Ég kem eingöngu upp í þennan ræðustól til að lýsa stuðningi við þingsályktunartillögu, um endurskoðun á skattamálum lögaðila, sem hv. þm. Ellert B. Schram hefur flutt og gert grein fyrir. Ég tel að um mjög þarft mál sé að ræða og nauðsynlegt að fjármálaráðherra endurskoði skattamál lögaðila, einkum einkahlutafélaga. Eins og kemur fram í greinargerðinni eru fjölmargar ástæður til að skoða þessi mál að nýju, bæði fjöldi einkahlutafélaganna, sá skrýtni arður sem greiddur er upp á 650% í mörgum tilfellum, tæplega tvö þúsund tilfellum o.s.frv. Þetta þarf líka að skoða með tilliti til þess hvort þarna er um óeðlilegan arðshluta að ræða o.s.frv. og hvort þau lög sem sett voru á sínum tíma um einkahlutafélögin hafi yfirleitt náð þeim tilgangi sem ætlast var til. Það er því nauðsynlegt að þeirra upplýsinga sem hér er óskað eftir verði aflað og unnin um það samantekt sem þingsályktunartillagan gengur út á. Ég lýsi yfir stuðningi mínum við þetta nauðsynlega mál.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um yfirtöku ríkisins á Speli ehf. og niðurfellingu veggjalds um Hvalfjarðargöng. Flutningsmenn eru auk mín hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Katrín Jakobsdóttir og Þuríður Backman. Tillögugreinin hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela samgönguráðherra og fjármálaráðherra að semja um yfirtöku ríkisins á Speli ehf. í því skyni að veggjald um Hvalfjarðargöng verði fellt niður eigi síðar en 1. júní 2008. Gert verði ráð fyrir kostnaði við verkefnið á fjárlögum ársins 2008.“ Þessi tillaga var borin inn í þingið og flutt í haust áður en fjárlög fyrir árið 2008 voru afgreidd en kemur fyrst til umræðu nú. Tillagan er á ýmsan hátt efnislega samhljóða hvað markmið varðar frumvarpi sem var til umræðu fyrr í dag í hv. Alþingi þar sem flutningsmenn voru hv. þingmenn Frjálslynda flokksins og gert er ráð fyrir að sett verði sérstök fjáraukalög sem kveði á um heimild fyrir ríkisstjórnina til að innleysa skuldir Spalar ehf. og yfirtaka þar með hlutverk þess, þ.e. eign og rekstur Hvalfjarðarganga. Ég mun því ekki fara mikið inn á þá ágætu umræðu sem var hér fyrr í dag um sama efni en gera grein fyrir hvernig þessi tillaga gerir ráð fyrir að nálgast málið á nokkuð annan hátt. Árið 1990 stofnuðu Vegagerðin, Járnblendifélagið hf. og Akranesbær félag um jarðgangagerð undir Hvalfjörð. Ári síðar stofnuðu þessir aðilar hlutafélagið Spöl ehf. Gangagerðin var boðin út 1994, framkvæmdir við göngin hófust 1996 og þau voru opnuð fyrir umferð tveimur árum síðar, þ.e. 1998. Með opnun Hvalfjarðarganga 11. júlí 1998 varð að veruleika samgöngumannvirki sem ekki var á dagskrá af hálfu ríkissjóðs og framkvæmdin var ekki á þágildandi samgönguáætlun. Spölur ehf. vann að verkefninu á grundvelli sérstakra laga og samnings við ríkissjóð sem heimiluðu félaginu að fjármagna, byggja og reka Hvalfjarðargöng. Opinberir aðilar áttu og eiga meiri hluta í Speli ehf. og kveðið er á um að ríkinu verði afhent göngin til eignar þegar þau hafa verið borguð upp, sem gert var ráð fyrir að yrði á 20 árum. Öllum er kunnugt hvernig félaginu hefur tekist að uppfylla þau markmið sem sett voru í upphafi. Árangurinn af starfi félagsins er sá að umferð hefur aukist verulega milli höfuðborgarsvæðisins og Vesturlands og jákvæð áhrif vegtengingarinnar er langt umfram væntingar. Aukin umferð hefur gefið meiri tekjur en spáð var og það hefur gert mögulegt að lækka veggjöldin, sömuleiðis var árið 2005 samið um endurfjármögnun lána á hagstæðari kjörum. Að óbreyttu mun Spölur greiða lán sín að fullu 2018 og göngin þá renna til ríkissjóðs eins og samningar og lög gera ráð fyrir. Í upphafi var gengið út frá því að vegfarendur hefðu val um að aka Hvalfjarðargöng eða Hvalfjörðinn. Reynslan er sú að vel yfir 90% vegfarenda nota Hvalfjarðargöng og líta svo á að göngin séu eðlilegur hluti af vegakerfi landsmanna. Þrátt fyrir að Hvalfjarðargöng hafi verið byggð á ákveðnum forsendum um að veggjald greiddi upp stofnkostnað þá hafa forsendur breyst að því leyti að göngin eru eina vegamannvirkið á Íslandi þar sem sérstakri gjaldtöku er beitt. Ríkissjóður hefur haft margs konar hag af verkefninu sem m.a. kemur fram í mun minni stofnkostnaði og rekstri vegarins fyrir Hvalfjörð auk margs konar samfélagslegs ávinnings sem m.a. felst í styttri vegalengdum. Það sjónarmið að áframhaldandi gjaldtaka um Hvalfjarðargöng sé ósanngjörn á því rétt á sér í ljósi þess að aðrir vegir sem gerðir eru af ríkinu eru án veggjalds og ekki liggur fyrir nein heildarstefnumótun um hvort eða hvernig ríkið hyggst beita álagningu veggjalda við byggingu og rekstur umferðarmannvirkja. Jafnræðissjónarmið kalla því á að gjaldtöku þessari verði aflétt. Þingmál um þetta efni hafa áður verið flutt. Meðal annars lagði Guðjón Guðmundsson á 131. löggjafarþingi fram þingsályktunartillögu um niðurfellingu eða verulega lækkun veggjalds í göngunum og er tillaga hans fylgiskjal með þessari tillögu. Þá voru málefni Hvalfjarðarganga talsvert til umræðu í aðdraganda síðustu alþingiskosninga og var þá einkum vakin athygli á því hversu mikil mismunun fælist í því fyrirkomulagi að innheimta veggjöld í göngunum, einum samgöngumannvirkja. Það viðhorf kom m.a. fram hjá oddvita Samfylkingarinnar í Norðvesturkjördæmi og hét hann því að beita sér fyrir breytingu á þessu fyrirkomulagi. Í greinargerð tillögunnar er vísað í grein hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í Morgunblaðinu 12. febrúar 2007 þar sem rakin eru þau sjónarmið sem hann hefur síðan vikið að og ítrekað í umræðunni á Alþingi í dag. Að mati flutningsmanna er skynsamlegasta leiðin sú að ríkið yfirtaki einkahlutafélagið Spöl og þar með allar skuldbindingar þess. Með því væri lúkningu þeirra samninga sem gerðir voru við Spöl ehf. árið 1995 flýtt. Þá yrði samhliða tekin ákvörðun um að fella niður veggjöldin í göngunum en í vegáætlun hvers árs yrði gert ráð fyrir framlagi til að standa undir rekstri ganganna eins og öðrum vegamannvirkjum og greiðslu áhvílandi lána vegna framkvæmdarinnar til ársins 2018. Nú munu lán Spalar ehf. nema um 3,9 milljörðum kr., en þar af er m.a. skuld við lífeyrissjóði um 2,7 milljarðar kr. og lánstími þeirra til ársins 2018. Rekstrarkostnaður Hvalfjarðarganga er um 200 millj. kr. á ári, en niðurfelling veggjalds mundi lækka kostnað af rekstri ganganna. Herra forseti. Fylgiskjöl með þessari þingsályktunartillögu eru eins og ég sagði áðan tillaga til þingsályktunar um veggjald í Hvalfjarðargöng en flutningsmaður hennar var þáverandi hv. þm. Guðjón Guðmundsson og auk þess grein um þetta efni sem sá er hér stendur hefur skrifað. Þá ber og að vísa til fjölda samþykkta frá sveitarfélögunum á Vesturlandi í þá veru að þeirri mismunun sem þarna á sér stað verði aflétt og að íbúar þar og aðrir vegfarendur sem fara í gegnum Hvalfjarðargöng sitji við sama borð og aðrir og greiði ekki sérstaklega fyrir það. Sú tillaga sem hér er flutt lýtur að því að í raun verði Hvalfjarðargöngin tekin inn á vegáætlun þannig að leitað verði samninga á þeim grunni að kostnaður sem á þeim hvílir enn verði hluti af samgönguáætlun á hverjum tíma en auðvitað má nálgast málið frá ýmsum hliðum. Þess vegna er einmitt gert ráð fyrir því að þessi þingsályktunartillaga gangi til samgöngunefndar til meðferðar vegna þessarar nálgunar málsins. Það er mjög fróðlegt að sjá að á heimasíðu Spalar ehf. kemur fram að umferð hefur orðið mun meiri um göngin en búist var við eins og vikið var að áðan og að samtals fóru 2 millj. og 30 þúsund bílar um Hvalfjarðargöng á árinu 2007 eða 9,3% fleiri en árið 2006. Þetta er í fyrsta sinn sem ársumferðin nær 2 milljónum bíla frá því að göngin voru opnuð og hún hefur í rauninni tvöfaldast frá árinu 1999. Hægt er að víkja að ýmsu sem kom fram í umræðunni um Hvalfjarðargöngin fyrr í dag en rökin á sínum tíma fyrir því að þessi leið var valin eru eins komið hefur fram m.a. þau að þetta þótti eina færa leiðin til að fjármagna og taka þá áhættu sem menn töldu að fælist í gangagerðinni. Í öðru lagi væri leiðin fyrir botn Hvalfjarðar raunverulegur valkostur þannig að þeir sem ekki vildu fara í göngin eða efna til þess kostnaðar sem það hefði í för með sér ættu möguleika á því að keyra fyrir Hvalfjarðarbotn. Raunin er allt önnur. Raunin er sú að Hvalfjarðargöngin eru orðin fastur hluti af þjóðvegakerfi landsins, af hringveginum, og er því í hæsta máta eðlilegt að göngin fái þann sess í þjóðvegakerfi landsins og þar af leiðandi líka að sá kostnaður sem á þeim hvílir enn verði tekinn á vegáætlun til næstu ára eins og hér er varpað fram en vegfarendur fari um göngin með sama hætti og um aðra þjóðvegi landsins. Ég ætla ekki að hafa öllu fleiri orð um þessa tillögu. Ég legg áherslu á að það er skoðun mín og okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þjóðvegakerfi landsmanna eigi að vera í opinberri eigu og á ábyrgð hins opinbera og áform um einkavæðingu á einstökum vegarköflum og allar hugmyndir í þá veru séu í rauninni fáránlegar. Vegakerfið í landinu er samfélagsmál og á að vinnast og framkvæmast sem slíkt. Þó að þessi framkvæmd á vegum Spalar á sínum tíma væri sérstök og með sérstökum lögum og væri gott mál þá og hafi reynst vel þá var einmitt líka mikilvægt í þeirri lagasetningu og þeirri samningsgerð að ríkið mundi í rauninni eignast framkvæmdina að lokum og það væri aðeins tímaspursmál hvenær svo yrði. Og í ljósi þeirra breyttu aðstæðna sem ég hef hér rakið teljum við flutningsmenn að það sé eðlilegast að ríkið gangi nú þegar til þess verks að Hvalfjarðargöngin verði hluti af hinu almenna þjóðvegakerfi landsmanna. Herra forseti. Ég legg til að tillögunni verði vísað til hv. samgöngunefndar þar sem gert er ráð fyrir að þetta komi inn sem hluti af vegáætlun til næstu ára.

Hæstv. forseti. Þetta mál hefur verið rætt mikið í dag og farið yfir það og öll rök komið fram í því en þó er kannski eitt sem hefur orðið ljóst í umræðunni að menn eru á móti því, sérstaklega í Sjálfstæðisflokknum, að horfa til nýrra átta í þessu efni, eins og að ríkið felli niður gjaldtökuna af almenningi og geri samning við fyrirtækið um að yfirtaka eignir og skuldir eða leiti eftir því. Því má velta fyrir sér af því að almenningur borgar af þessum lánum með ferðalögum sínum í gegnum göngin hvort ekki sé hugsanlegt að líta á þetta sem skatttöku af almenningi, fólki og fyrirtækjum fyrst og fremst, og að það lækkaði í rauninni skatta á almenning að fella niður þá sérstöku gjaldtöku sem Hvalfjarðargöngin búa við og ekkert annað svæði í landinu, að með því að fara í þetta verkefni væri fyrst og fremst verið að fella niður skatt af almenningi sem á þarna leið um og lækka skatta og gjöld á vörum og öðru. Ég vil spyrja hv. þingmann um viðhorf hans til þessa.

Herra forseti. Mér finnst þetta vera alveg hárrétt ábending hjá hv. þm. Guðna Ágústssyni. Það er raunverulega verið að skattleggja vegfarendur þessara ganga umfram aðra vegfarendur á þjóðvegakerfi landsins. Fyrir þá sem eru háðir því atvinnu sinnar vegna og búsetu að fara kannski tvisvar um göngin á dag er þetta umtalsverður skattur. Auk þess leggst þetta líka á flutningskostnað vara til og frá höfuðborgarsvæðinu og kemur þannig líka sem skattur. Það er sama hvernig á málið er litið, það er mikið sanngirnis- og réttlætismál að sértæk skattlagning af þessu tagi eins og á við um Hvalfjarðargöngin verði felld niður. Mér finnst það vera hárrétt og góð ábending hjá hv. þingmanni, hversu mikið sanngirnis- og réttlætismál þetta er og krafan um jafnræði einmitt hvað skattlagningu varðar.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta svar. Hann greinir þetta svipað og ég að í þessari gjaldtöku er fólginn skattur á fólk sem fer um þessi göng. Við höfum farið yfir það í öðru þingmáli að það mundi auðvitað hafa gríðarleg áhrif á Vesturland og allt norður í land og vestur um land ef gjöldin væru felld niður fyrir utan hitt sem ég hef margsagt í þessari umræðu að gjaldtakan er auðvitað einstök á hringveginum. Hún var tekin upp til að koma þessum framkvæmdum á í gríðarlegri kreppu á Íslandi, einni af þeim dekkri, þar sem ríkið var í miklum vandræðum, safnaði skuldum og var rekið með miklum halla og þá var þessi leið farin til að koma framkvæmdunum áfram. Ég hef margfarið yfir það í dag að nú eru breyttir tímar, ríkissjóður er skuldlaus. Við framsóknarmenn unnum að því með Sjálfstæðisflokknum á 12 ára tímabili að efla atvinnulífið og lækka skuldir með þeim hætti að ríkissjóður skuldar ekki 300 milljarða eins og kannski hefði getað verið heldur er nánast skuldlaus og þess vegna eru allt aðrar aðstæður. Slík skattalækkun sem þarna yrði með því að fella þessi gjöld niður og greiða skuldirnar upp og yfirtaka eignirnar af hálfu ríkisins, hefði ekki nein þensluáhrif í samfélaginu heldur mundi hún lyfta byggðum og þeirri byggð á Íslandi sem hefur búið við minnstan hagvöxt, Norðvesturkjördæminu, hún mundi lyfta því kjördæmi verulega og vissulega hafa mikil áhrif á höfuðborgina einnig, því að margir fara sinn sunnudagsrúnt en fara síður þessa leið vegna gjaldsins. 

Herra forseti. Ég vil draga enn eitt inn í þessa umræðu í tilefni af orðum hv. þm. Guðna Ágústssonar. Það eru hin sálrænu áhrif. Það er ekki innbyggt í íslenska þjóðarsál, sem betur fer, að við eigum að borga okkur eftir þjóðvegakerfi landsins. Þetta er eina tilvikið sem um það er að ræða. Þetta misbýður að mínu viti jafnræðiskennd okkar að koma að því sem margir líta á sem eins konar sem hlið að höfuðborgarsvæðinu. Maður upplifir þetta svolítið sem hlið eða ytri borgarmúra höfuðborgarsvæðisins og þar þurfi menn að borga fyrir sig inn. Fyrir norðvestursvæðið held ég að flestir upplifi þetta eins og hv. þingmaður nefnir, sem sértækan skatt. Ég held að fæstir upplifi það lengur þannig að þeir taki þátt í að byggja upp þetta samgöngumannvirki. Hvers vegna skyldi það vera þannig í dag, þótt rök hafi verið fyrir því á sínum tíma? Mér kom á óvart þegar háttvirtir þingmenn fjölluðu í umræðunni í dag um Vaðlaheiðargöng, að þar kæmi til tals að taka slíkan skatt, ef þau kæmu. Ég man ekki betur en að núverandi samgönguráðherra Kristján L. Möller legði mikla áherslu á það í kosningabaráttunni í Norðausturkjördæminu að þetta ætti að vera ríkisframkvæmd og ætti ekki að skattleggja umferð þar sérstaklega. Ég held að þetta eigi bara að vera sanngirnismál Íslendinga um allt land og allra sem fara um þjóðvegi landsins að nota ekki sértæka skattheimtu eins og nú er 

Hæstv. forseti. Hér stendur yfir framhald umræðu um gangagjald í Hvalfjarðargöngum, um mál á þingskjali 183 sem er sambærilegt mál og var til umræðu fyrr í dag, á þskj. 158. Þá lýsti ég í ítarlegu máli skoðun minni á því af hverju ætti að fella niður gangagjaldið. Ég ætla ekki að endurtaka þá ræðu. Uppsetning þessa máls er með öðrum hætti. Fyrra málið var um að fjáraukalög 2007 tækju yfir skuldir, eða heimild til að fara í samninga um að taka yfir skuldina hjá Speli og taka félagið yfir. Í þessu máli er reiknað með það deilist á árin fram undan, þ.e. aðferðin er önnur í þessari tillögu frá fjórum hv. þingmönnum Vinstri grænna. Það ber að þakka að í þessari þingsályktunartillögu er vitnað í málflutning minn fyrir kosningar og rétt farið með. Mér var þetta mikið kappsmál af mörgum ástæðum, að gangagjaldið yrði lagt af. Ég ætla aðeins að ítreka það sem kom fram í umræðunni í dag og hefur ítrekað komið fram í umræðunni að í því felst enginn áfellisdómur yfir fjármögnuninni í upphafi og engin stefnumótun um að slík aðferð verði ekki notuð við vegaframkvæmdir í framtíðinni. Það verður að sjálfsögðu að skoða í hverju og einu tilfelli. Strax fimm árum eftir að Hvalfjarðargöngin voru tekin í notkun 1998 sáu menn að þróun umferðar var með miklu hraðara móti en reiknað hafði verið með. Menn sáu fyrir sér að uppbyggingin á umferðarmannvirkjum annars staðar og uppbyggingin almennt í samgöngumálum væri með þeim hraða að þær forsendur sem menn gáfu sér áður, að borga veggjald í Hvalfjarðargöngum til 20 ára, væri ósanngjarnar. Þá flutti fulltrúi Sjálfstæðisflokksins, þáverandi þingmaður Guðjón Guðmundsson, um þetta þingsályktunartillögu. Hann vakti athygli á breytingum sem orðið hefðu þá þegar, þ.e. fyrir fimm árum. Við sjáum þetta enn betur núna þegar nálgast tíu ár síðan göngin voru opnuð, að eiginlega allar forsendur þess að vera með veggjald á einni leið af öllum hringnum á þjóðvegi 1 eru brostnar. Hafi komið til tals, í framhaldi af þessari framkvæmd, að beita þeirri aðferð við samgöngubætur almennt að nota veggjald við umtalsvert dýrar framkvæmdir þá hafa menn ekki gert það. Það hefur hvergi verið lagt á veggjald síðan og hefur þó verið farið í margar miklu kostnaðarsamari framkvæmdir eða með tvöfaldan kostnað á við Hvalfjarðargöng, sem voru í sjálfu sér alls ekki dýr framkvæmd á sínum tíma. Ég vil aðeins ítreka að ég tel mikilvægt að skoða málið einmitt vegna þess að við viljum sjá verulegar samgöngubætur í landinu, vegna þess að gera á gríðarlega stórt átak í samgöngumálum. Fram undan eru stór verkefni við tvöföldun á vegum, Sundabraut og Vaðlaheiðargöng. Bolungarvíkurgöngin eru að fara í gang og nauðsynlegar og sjálfsagðar endurbætur á Vestfjörðum. Ekki ætla ég að flytja tillögu um að tekin verði veggjöld af neinum af þessum vegum. Okkur ber sem þingmönnum skylda til að fara eftir samgönguáætlun. Menn þurfa að ræða hvernig eigi að fjármagna framkvæmdir, að hve miklu leyti núverandi skattar af bifreiðum og bensíngjöldum duga fyrir þeim framkvæmdum, að hve miklu leyti þarf að koma til viðbótarfjármagn og með hvaða hætti það verði lagt á. Ég er tilbúinn að taka þátt í þeirri umræðu og velta vöngum yfir heppilegustu leiðunum enda verði allrar sanngirni gætt þannig að gjaldtaka, hver sem hún verður, með bensíngjöldum, eftirlitsgjöldum, eftir því hvar menn nota vegi o.s.frv., fylgi almennri reglu fyrir alla landsmenn þar sem slíkt kæmi niður með líkum hætti. Það hefur komið fram í umræðunni fyrr að gjaldtakan í Hvalfjarðargöngum er farin að hafa veruleg áhrif á uppbyggingu á þjónustu á Vesturlandi samanborið við Reykjanes og Suðurland. Það er mikið réttlætis- og byggðamál að þetta verði tekið upp. Bent hefur verið á að áhrifin eru ekki bara uppi á Akranesi eða á Vesturlandi heldur á Vestfjörðum og Norðvesturlandi, á svæðum sem hafa setið eftir hvað varðar uppbyggingu og hagvöxt. Það er því óeðlilegt að leggja skatta á þær ferðir fólks og flutninga út úr bænum. Eitt hefur ekki mikið verið rætt en í rannsóknum sem gerðar voru kom fram að kannski væru víðtækustu áhrifin af gangagjaldinu í dag á ferðaþjónustu, dagsferðir eða styttri ferðir fólks út úr Reykjavík. Fólk velur fremur að fara ekki um göngin í sunnudagsbíltúr eða á einhverja einstaka atburði eða út að borða, fólk sem ekki er með afsláttarkort og verður þar með að borga 900 kr. hvora leið í gegnum göngin. Þetta gildir um íþróttaviðburði líka. Fólk hugsar sig gjarnan um þegar það velur sér hvert það fer. Það var mat þeirra sem skoðuðu þetta, m.a. Vífils Karlssonar, að kannski gætti áhrifanna hvað mest í þessu þegar kæmi að samkeppni við önnur svæði. Fram undan er mikil uppbygging í samgöngum á Vesturlandi og raunar á Norðvesturlandi. Menn þurfa að horfa til þess hvernig tengja á Uxahryggi og Lundarreykjadal inn á þetta svæði. Menn þurfa að skoða ýmsa aðra möguleika. Allt þetta er hluti af því að byggja upp ferðaþjónustu á svæðinu og það væri góð byrjun ef menn legðu af gangagjaldið. Það er engin ástæða til að vera að óttast að þessir fjórir milljarðar, sem þurfa ekkert að koma til greiðslu á einu ári, semja mætti um borgun sem nemur gangagjaldinu til Spalar eða með einhverjum öðrum hætti, þurfi að draga úr framkvæmdum annars staðar. Ég vildi a.m.k. gjarnan sjá hvaða gjaldtaka er nú þegar á umferð og að hve miklu leyti henni er skilað í umferðina aftur, þ.e. að hve miklu leyti við notum hana í aðrar greiðslur sem skattpeninga. Það er ósk mín og einlæg von að Alþingi og ríkisvaldið fari yfir gjaldtöku af umferð og skoði hvort til þurfi sérstaka gjaldtöku og að í framhaldinu verði beitt sanngirni þannig að það bitni ekki fyrst og fremst á einu ákveðnu svæði. Varðandi það hvort hægt sé að breyta samningum gagnvart Speli er ástæða til þess að ítreka að ríkið á sjálft tæp 30% í einkahlutafélaginu Speli. Þar til viðbótar koma Faxaflóahafnir með tæp 24% þannig að það er engin ástæða til að ætla annað - ég hef svo sem heyrt það frá aðilum sem þar eru innan húss - en að vel verði í það tekið ef ríkið vildi yfirtaka greiðslur vegna gangagjaldsins.

Hæstv. forseti. Allar forsendur brostnar til að halda gjaldtökunni áfram, segir hv. þingmaður. Þær virðast nú ekki brostnar í samstarfsflokknum. Hann heldur sig fast við það, Sjálfstæðisflokkurinn, að halda beri áfram slíkri gjaldtöku. Ég spyr hv. þingmann hvort Samfylkingin standi einhuga að baki málflutningi hv. þingmanns. Ég vil enn fremur spyrja hv. þingmann hvort hann geti litið á þetta sem skatt sem tekinn sé af fólki og fyrirtækjum, fólki og varningi sem um Hvalfjarðargöngin fara, sé í raun skattlagning sem ella væri innspýting í hagkerfið á Norðvesturlandi þar sem hagvöxtur hefur verið hvað minnstur síðustu árin. Þegar ég byrjaði á þingi sagði ágætur þingmaður og reyndur við mig, þegar ég flutti gott mál, að þetta væri gott mál en það mundi taka mig tíu ár að koma því í gegnum þingið. Hann sagði að þingið væri íhaldssamt og tæki seint undir þingmannamál. Ég spyr hv. þingmann hvað hann sætti sig lengi við þessa baráttu. Er kannski þingmeirihluti fyrir málinu í þinginu. Ef stjórnarandstaðan er öll á því að þetta beri að fella niður er þá Samfylkingin tilbúin í þann dans að leggja niður gjaldið? Er hv. þingmaður tilbúinn að fylgja eftir frumvarpi um að fella niður gjaldið og greiða því atkvæði sitt í þinginu ef til þess kemur?

Hæstv. forseti. Ég fagna því að Framsóknarflokkurinn hafi komið með yfirlýsingar um að hann styðji afnám gangagjaldsins og harma að hann skuli ekki hafa beitt sér fyrir því fyrr, á meðan hann hafði tækifæri til þess í ríkisstjórn. Eftir sem áður fagna ég þeirri stefnubreytingu. Varðandi afstöðu Sjálfstæðisflokksins er eðlilegt að sjálfstæðismenn svari fyrir sig sjálfir. Það kom fram fyrr í umræðunni að menn eru hræddir um að afnám Hvalfjarðargangagjalds væri yfirlýsing um að slíkri gjaldtöku verði ekki beitt. Ég tel það mistúlkun og enga ástæðu til að óttast það. Það getur vel komið til greina við einstaka framkvæmdir en verður að meta hverju sinni. Hugmyndir hafa verið um að við Vaðlaheiðargöng verði tekið upp gangagjald. Þó að ég sé ekki sérstaklega hlynntur því og telji eðlilegt að þau verði gjaldfrjáls þá var þar hugmynd um að ríkið greiddi einhvern hluta af framkvæmdinni en veggjaldið annan hluta. Því má í sjálfu sér líkja við það sem verið er að tala um hér. Það er búið að borga gangagjald í tíu ár áður en það yrði fellt niður. Varðandi Samfylkinguna þá hefur hún ekki tekið flokkslega afstöðu gegn eða með gangagjaldi. Það er til skoðunar innan þingflokksins og verður að sjálfsögðu skoðað með samstarfsflokknum hvernig haga eigi gjaldtöku og fjármagna vegaframkvæmdir yfirleitt. Það er ástæðan fyrir því að ég hef ekki flutt sérstakt mál um þetta. Ég tel eðlilegt að unnið verði að því innan stjórnarmeirihlutans og skoðað hvernig eigi að standa að þessu. Ég treysti á að það verði gert samhliða vinnu við samgönguáætlun. Varðandi það hvort þetta er skattur eða ekki þá tel ég að þetta sé skattur, já, a.m.k. íþyngjandi gjald fyrir svæðið sem takmarki ávinninginn af Hvalfjarðargöngum miðað við ef þau væru gjaldfrjáls. Það væri mikið byggðamál fyrir Norðvesturkjördæmið og raunar alveg norður úr ef gjaldið yrði fellt niður.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Hv. þingmaður veit ekki hvort hann hefur sinn flokk á bak við sig í málinu. Hann getur ekki upplýst það. En séu samfylkingarmenn þessarar skoðunar, að þetta gjald beri að afnema og leggja þennan skatt niður og að stöndugur ríkissjóður yfirtaki skuldina og greiði hana upp þá gæti nú verið svo að hér sé kominn meiri hluti fyrir því að samþykkja frumvarp hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Sjálfstæðisflokkurinn einn gæti orðið þar í minni hluta og barist gegn skattalækkun á fólk og fyrirtæki í Norðvesturkjördæmi með þeim hætti. Ég bið því hv. þingmann að skoða þetta vel. Alvarlegast í þessari umræðu sem hér hefur komið fram er að sjálfstæðismenn eru í raun að boða það föstum fetum að Vaðlaheiðargöng verði gjaldtöku- og skattagöng. Samgönguráðherra var á móti því alla veganna áður en hann fór inn í ríkisstjórnina. Hvar er hann nú í því máli? Það langalvarlegasta sem hér hefur komið fram er að ef það hvarflar að ríkisstjórninni að leggja gjald á veginn frá Reykjavík og austur fyrir Selfoss þá væri það algjörlega úr takti. Ég hef áhyggjur eftir þennan dag hvað Sjálfstæðisflokkurinn er að fara í þessu máli. Ég tel að þessari umræðu sé ekki lokið og áhyggjur mínar eru meiri um þessi mál eftir því sem ég hef hlustað á fleiri sjálfstæðismenn tjá sig hér í dag í þessu máli, því miður. Ég hef kannski enn þá meiri áhyggjur af þeim sem ekki hafa tjáð sig því þar liggur einhver dulúð sem ég átta mig ekki á.

Herra forseti. Ég þakka fyrir ágætar umræður um þetta mál, um niðurfellingu veggjalds um Hvalfjarðargöng. Ég vil leggja áherslu á að að mínu viti á ekki að útiloka að farið sé út í einstaka framkvæmd með gjaldtöku eins og staðið var að varðandi Hvalfjarðargöngin á sínum tíma. Það byggðist á sérlögum þar sem kveðið var nákvæmlega á um hvernig skyldi staðið að, hver kæmi að, hvernig skyldi staðið að byggingu og rekstri og svo framvegis og að göngin síðan rynnu til íslenska ríkisins. Það byggðist á sérlögum. Það sem ég nú óttast eru ákvæði í núgildandi vegalögum um heimildir til að fara í einkaframkvæmdir og selja út einstaka vegaframkvæmdir til gjaldtöku á almennum grunni. Sú stefna sem þar var kynnt, þ.e. ef henni verður beitt þá erum við í miklu alvarlegri málum. Í þá veruna hefur umræðan gengið hér að minnsta kosti frá ýmsum hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þar hafa menn nefnt gjaldtöku um Vaðlaheiðargöng, gjaldtöku um Sundabraut, gjaldtöku um veginn um Hellisheiði og svo framvegis auk áframhaldandi gjaldtöku í Hvalfjarðargöngum. Sú nálgun hugnast mér náttúrlega engan veginn. Ég vara við þeirri nálgun sem boðið er upp á, að taka gjald af hinum ýmsu leiðum í þjóðvegakerfinu. Í lokin skal bara áréttað að þó hér sé gengið nokkuð hart á hv. 2. þm. Norðvesturkjördæmis Guðbjart Hannesson varðandi þetta mál þá eru jú ályktanir frá öðrum flokksfélögum. Ég minni á ályktanir frá félögum vinstri grænna bæði á Akranesi og í Borgarbyggð þar sem lögð er mikil áhersla á að þessu gangagjaldi verði aflétt einmitt í jafnræðisskyni. Ég lít svo á að Samfylkingin í sjálfu sér, þegar hún keyrði upp með þetta mál sem eitt af sínum stóru kosningamálum fyrir alþingiskosningarnar síðastliðið vor - þ.e. þá hafi það verið gert með því að eiga bakstuðning flokksins hvað það varðaði. Ég treysti því á að það séu ekki bara þingflokkar og þingmenn í stjórnarandstöðunni sem vilji keyra þetta mál til enda heldur standi einmitt líka þingflokkur hv. þm. Guðbjarts Hannessonar að því. Þetta er bæði prinsippmál og þetta er kostnaðarmál og þetta er líka sálrænt mál fyrir íbúa á þessu svæði sem þurfa daglega að fara um Hvalfjarðargöng vinnu eða búsetu eða náms síns vegna. Herra forseti. Ég þakka fyrir ágæta umræðu hér og treysti því að þetta mál fái hraða og góða umfjöllun. Þar sem þetta lýtur að gerð og framkvæmd í vegáætlunum þá legg ég til að málið fari til hv. samgöngunefndar að lokinni umræðu hér.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um brottfall heimildar til sölu á hlut ríkissjóðs í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Flutningsmenn auk mín eru hv. þm. Guðfríður Lilja Grétarsdóttir, Katrín Jakobsdóttir og Árni Þór Sigurðsson, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Frumvarpið var lagt fram hér í upphafi þings eða mjög snemma í haust áður en fjárlög fyrir árið 2008 voru afgreidd og reyndar líka áður en fjáraukalög fyrir árið 2007 voru afgreidd. Frumvarpið komst ekki á dagskrá áður en þau lög fengu lokaafgreiðslu á Alþingi fyrir jól og kemur fyrst nú á dagskrá. Ég hef því lagt til og óskað eftir því að frumvarpið verði prentað upp og 1. gr. breytt þannig að hún hljóði á þennan veg, með leyfi forseta: „Í 6. gr. fjárlaga 2008 verði felldur út liðurinn 5.1: „Að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar.““ Og 2. gr. hljóðar þá svo, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Á fjárlögum ársins 2006 og 2007 voru heimildir til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja og heimild til sölu ríkissjóðs á Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Í maí síðastliðnum nýtti fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar sér heimild til sölu á hlut ríkissjóðs í Hitaveitu Suðurnesja. Markmið ríkisstjórnarinnar með sölunni var að setja í gang ferli til að koma orkuveitum og orkulindum úr eigu opinberra aðila í hendur einkaaðila á frjálsum markaði. Komu þau áform ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks m.a. skýrt fram í útboðsskilmálum, með leyfi forseta: „Íslensk orkufyrirtæki, félög sem stunda starfsemi sem fellur undir raforkulög í opinberri eigu mega ekki bjóða í eignarhlut ríkisins. Sama gildir um dótturfélög framangreindra fyrirtækja og önnur félög þar sem þau fara með yfirráð í skilningi samkeppnislaga.“ Þegar þessi 15% hlutur ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja var boðinn til sölu á síðastliðnu vori voru opinberar orkuveitur hindraðar í að bjóða í hlutinn. Þótt ný ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar hafi tekið við áður en salan á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja fór fram var söluferlið ekki stöðvað þrátt fyrir háværar kröfur þar um. Salan á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja til einkafyrirtækis hleypti af stað atburðarás í einkavæðingu og sölu orkuveitna og orkulinda úr samfélagseigu sem ekki sér fyrir endann á. Nægir að nefna framvindu mála hjá Orkuveitu Reykjavíkur, einkavæðingu, sölu og afhendingu samfélagseigna til útvalinna einkaaðila. Það mál er enn til umfjöllunar og nú síðast í borgarstjórn Reykjavíkur. Þar var verið fjalla um svokallað REI-mál sem er angi af þessum gjörningi ríkisstjórnarinnar á síðastliðnu vori þegar hún seldi hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja og hleypti orkumálunum þar með í uppnám. Þegar þessi greinargerð var skrifuð hafði meiri hluti Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks í Reykjavík sprungið út af því máli og nýr meiri hluti með aðild Vinstri grænna, Framsóknarflokksins og Samfylkingar hafði tekið við. Þegar málið er svo flutt hér á þingi er sá meiri hluti sprunginn og komin borgarstjórn Sjálfstæðisflokks og efsta manns á F-lista. Áfram er þetta kveikjan að því mikla umróti sem hefur orðið í borgarstjórnarpólitíkinni og mun teygja sig með fullum þunga inn á Alþingi í umræðunni um væntanleg orkulög. Æ fleiri stuðningsmönnum einkavæðingar á sölu almenningsveitna og orkulinda landsmanna hefur snúist hugur og vill leggjast á sveif með okkur í Vinstri grænum um þjóðareign á náttúruauðlindunum. Forustugrein Morgunblaðsins, fimmtudaginn 1. nóvember sl., fjallaði t.d. um einkavæðingu, sölu og brask sem átt hefur sér stað með Hitaveitu Suðurnesja og Orkuveitu Reykjavíkur. Rótina að sinnaskiptunum má að hluta til rekja til einkavæðingarstefnu ríkisstjórnarinnar og sölu hennar á hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja. Í forustugreininni eru kjörnir fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í bæjarstjórnum og á Alþingi og ráðherrar gagnrýndir fyrir blinda einkavæðingu og veruleikafirringu og að þeim hafi verið „ótrúlega mislagðar hendur“ , orðrétt tilvitnun í leiðarann. Fylgir leiðarinn með sem fylgiskjal frumvarpsins. Með vísan til þess hvernig ríkisstjórnarflokkarnir nýttu heimild á fjárlögum til sölu Hitaveitu Suðurnesja er brýnt að fella nú þegar á brott úr lögum sams konar heimild til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar enda væri þessi söluheimild ekki á fjárlögum ef stjórnvöld ætluðu sér ekki að nýta hana. Orkuveita Reykjavíkur og ríkissjóður eiga og reka saman Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og á ríkið liðlega 20% hlut í hitaveitunni. Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar á jafnframt jarðhitaréttindi á jörðinni Deildartungu í Reykholtsdal, þar á meðal Deildartunguhver. Það þótti svo brýnt hagsmunamál á sínum tíma að ríkið ætti vatnsréttindi þar að Alþingi veitti ríkisstjórninni, með sérstökum lögum frá 1978, heimild til að taka eignarnámi landspildu úr landi Deildartungu ásamt jarðhitaréttindum, þar á meðal Deildartunguhver. Ríkissjóður lagði þessi jarðhitaréttindi síðan inn í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Söluheimild ríkissjóðs á Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar nær því bæði til hlutar ríkisins í hitaveitunni sjálfri ásamt ofangreindum jarðhitaréttindum. Deildartunguhver er álitinn vera einhver vatnsmesti hver jarðar ef ekki sá vatnsmesti. Úr honum koma 180 lítrar af 98° heitu vatni á sekúndu upp á yfirborðið en það eru alls 40% af öllu heitu vatni sem kemur upp á yfirborðið í Borgarfirði. Vatninu úr hvernum er veitt til Akraness, sem er í 64 km fjarlægð, og Borgarness, sem er í 34 km fjarlægð, en einnig til nokkurra bæja á leiðinni. Hverinn er friðaður og gildi hans fyrir ferðamannaiðnaðinn á Vesturlandi er mikið. Við hverinn vex einnig friðað afbrigði af burknanum skollakamba sem vex aðeins á einum öðrum stað á landinu. Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar var stofnuð 1979 af Akraneskaupstað og Hitaveitu Borgarfjarðar en að henni stóðu Borgarneshreppur, Andakílshreppur og Bændaskólinn á Hvanneyri. Hitaveitan fær vatn úr Deildartunguhver og borholum í Bæjarsveit, við Laugarholt og Bæ. Árið 2001 sameinaðist Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar Orkuveitu Reykjavíkur og tók nýtt sameinað fyrirtæki til starfa 1. desember það ár. Við það gekk hlutur Akurnesinga og Borgfirðinga í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar inn í Orkuveitu Reykjavíkur en hlutur ríkisins er enn sem áður liðlega 20% og Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar er rekin sem sjálfstætt fyrirtæki. Félög Vinstri grænna á Akranesi og í Borgarbyggð hafa ályktað gegn einkavæðingu og sölu opinberra orkuveitna og krafist þess að heimild til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar verði tafarlaust afturkölluð. Með vísan til örlaga hluta ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja er mjög brýnt að afnema nú þegar heimild á fjárlögum til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Herra forseti. Með greinargerðinni fylgja svo fylgiskjöl eins og ég gat um áðan. Fylgiskjal I er ályktun frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði í Borgarbyggð, þar sem skorað er á Alþingi að afturkalla heimild til að selja Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar frá 11. október 2007. Þar segir, með leyfi forseta: „Fundur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Borgarbyggð, haldinn í Borgarnesi 10. október 2007, skorar á Alþingi að fella nú þegar úr gildi heimild í fjárlögum til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Atburðarás undanfarinna daga hefur leitt í ljós að sala ríkisins á hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja voru mistök. Það er Borgfirðingum afar mikilvægt að ráða þeim náttúruauðlindum sem gera Borgarfjörð jafnfýsilegan búsetukost og raun ber vitni en Deildartunguhver og önnur hitaréttindi Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar í Borgarfirði verði ekki leiksoppar markaðsaflanna líkt og gerst hefur á Suðurnesjum.“ Einnig fylgir bókun fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í bæjarstjórn Akraness en þar segir, herra forseti: „Fulltrúi Vinstri grænna í bæjarstjórn Akraness lagði fram svohljóðandi bókun á fundi bæjarstjórnar 10. október: Við horfum í dag fram á það að Hitaveita Suðurnesja verði á næstu dögum einkavædd, það er, að hluti Orkuveitu Reykjavíkur verði seldur inn í REI. Nú er Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar dótturfyrirtæki Orkuveitu Reykjavíkur, sem á 79,3% í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar á móti 20,7% hluta ríkisins. Í tillögu að fjárlögum næsta árs er að auki gert ráð fyrir að ríkið selji sinn hlut. Það sem hóf þetta ferli allt, sem við nú stöndum frammi fyrir, er sala ríkisins á 15% hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja. Það hlýtur því að vera hagur Akurnesinga að ekki verði af hlutafélagavæðingu Orkuveitunnar og komið verði í veg fyrir að Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar fari sömu leið og Hitaveita Suðurnesja. Ég skora á bæjarstjórn og fulltrúa Akraneskaupstaðar í stjórn Orkuveitunnar að leggjast gegn markaðsvæðingu Orkuveitu Reykjavíkur og standa þar með vörð um hagsmuni bæjarbúa. Svo segir í bókun fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í bæjarstjórn Akraness 10. október sl. Fleiri bókanir fylgja. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bókaði 29. júní 2007 og krafðist þess að ríkið félli frá sölu á hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja. Einnig er vitnað í leiðara Morgunblaðsins, sem ég nefndi áðan, þar sem vikið er að undirskriftasöfnun á Suðurnesjum gegn einkavæðingu og sölu á Hitaveitu Suðurnesja þar sem krafan var um að orkuauðlindirnar og veiturnar væru í almenningseign. Bæjarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins voru snupraðir fyrir að ganga þeirra erinda sem hafin var undirskriftasöfnun gegn. Herra forseti. Staðan er áfram sú, eins og hér hefur komið fram, að á fjárlögum fyrir árið 2008 er inni heimild fyrir ríkissjóð til þess að selja hlut sinn í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Sú heimild er nú í höndum fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Eins og ég sagði áðan, með vísan til þess hvernig fór með hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja, sem hliðstætt ákvæði var um, þá er engin trygging fyrir því að hann verði ekki settur í sölu og reyndar er frekar að búast við því að hann verði settur á sölu því annars væri hann ekki inni í fjárlögum. Þau áform að hafa hann til sölu eru jú alveg augljós. Ég held að við fæst - ég veit alla vega að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum því algjörlega andvíg að hlutur ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, ásamt hlut í Deildartunguhver, fari sömu leið og í sama ferli og hlutur ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Því leggjum við til að þessi heimild verði felld brott úr fjárlögunum og þar með verði tryggt að hlutur ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, ásamt Deildartunguhver, fari ekki bara si svona á sölu eins og gerðist með Hitaveitu Suðurnesja.

Hæstv. forseti. Bara örstutt vegna þessa máls og ræðu hv. þingmanns sem ræðir hér um sölu ríkisins á hlut sínum í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ég get tekið undir það með hv. þingmanni að fara ber með þetta af varúð, ekki síst í ljósi þess sem gerðist með Hitaveitu Suðurnesja. Ég hef sjálfur lýst því yfir að það var kannski ekki meining Framsóknarflokksins að mál þróuðust eins og þau gerðu við þá sölu. Ég er ekki viss um að neinn hafi séð það fyrir, kannski ekki Sjálfstæðisflokkurinn heldur - ég veit aldrei hvað hann hugsar í sjálfu sér, ég þekki ekki allar þær hugsanir sem sá flokkur býr yfir. En ég held að það hafi verið skýr meining af okkar hálfu að Alþingi hafði lengi gefið heimild til að selja hlut sinn, sem var 15%, í Hitaveitu Suðurnesja, það hafði verið hér á dagskrá í mörg ár. Eftir á að hyggja hef ég sagt að þetta væru þessi miklu orkufyrirtæki, hitaveiturnar og síðan rafmagnsfyrirtækin, Landsvirkjun og Rarik, þetta var allt til umræðu. Við minnumst þess að einkavæðingaráráttan var nú ekki meiri en svo að þegar Reykjavík og Akureyri seldu hlut sinn í Landsvirkjun settust menn að borði og sömdu um að ríkið yfirtæki þá hluti af sveitarfélögunum. Það var samkomulagsmat og Landsvirkjun síðan alfarið í eigu ríkisins, sem ég fagna. Í mínum huga á hún að vera það. En hvað gerðist síðan á Suðurnesjum, þar sem þetta var skilyrt með þessum hætti, og sjálfsagt snúið að því að Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur kæmu ekki inn í það mál. En ég held að menn hafi sannarlega búist við því að sveitarfélögin mundu alla vega nýta forkaupsrétt og ráða við að kaupa þennan hlut ríkisins, og kannski ná því að vera með hæsta tilboðið. Þarna gerðust hlutir sem ég sá ekki fyrir og ekki minn flokkur. Þarna varð til mikið fyrirtæki, Geysir Green, sem ætlar sér stóra hluti í framtíðinni, sem kom með yfirtilboð og náði þessum hlut ríkisins. Sveitarfélögin hafa áreiðanlega ekki treyst sér til þess að nýta forkaupsréttinn. Því fór þetta mál á þann veg að sveitarfélögin sáu aftur á móti gull og græna skóga í því að selja hlut sinn, mörg hver, í Hitaveitu Suðurnesja. Það gerðu mjög mörg sveitarfélög á Suðurlandi. Sú er nú eiginlega sagan á bak við það. Ég er þeirrar skoðunar að þessi fyrirtæki eigi að vera undir yfirráðum sveitarfélaganna. Ég hef áhyggjur af þeirri þróun sem þarna varð og bíð eftir að sjá hver viðbrögð hæstv. iðnaðarráðherra, Össurar Skarphéðinssonar, verða í því frumvarpi sem enn er lokað af í afkimum stjórnarflokkanna. Mér skilst að það standi í hálsinum á sjálfstæðismönnum og sé þeim mjög erfitt. Þó var því lofað hér að það færi að koma til þingsins hvað liði. Þá verðum við auðvitað að sjá hvað þar er. Nú skal ég ekkert segja um hvort fella á þessa heimild í burtu eða setjast niður með aðilunum sem eiga þennan hlut ríkisins, eða þeim sem mundu vilja kaupa, sveitarfélögunum á Vesturlandi, og ganga til samninga við þau um að þau yfirtaki þennan hlut. Það gæti auðvitað alveg eins verið sú leið. Það þarf að fara mjög faglega yfir þessi mál miðað við hvernig þetta þróaðist með Hitaveitu Suðurnesja, sem fór, eins og ég rakti hér, allt öðruvísi en allir bjuggust við. Ég bíð eftir frumvarpi hæstv. iðnaðarráðherra og við förum yfir það. Það er sjálfsagt mál að fara yfir þetta og fá umsagnir um það og skoða þessa stöðu. Ég álít að ríkið eigi ekki selja þennan hlut nú á markaði, heldur miklu frekar að leita samninga eins og gert var þegar hlutur Landsvirkjunar var keyptur af stóru sveitarfélögunum, Reykjavík og Akureyri. Ég vildi koma þessari skoðun minni hér á framfæri um leið og ég hrindi því tali hv. þingmanns að Framsóknarflokkurinn sé sjúkur af einkavæðingarhugsjón, það er hann ekki. Hann álítur að einstaklingarnir standi sig vel og fyrirtækin séu vel komin í höndum þeirra og einkarekstur sé mjög mikilvægur og bestur. En við virðum samvinnurekstur og teljum að opinber rekstur á ýmsum sviðum sé mjög mikilvægur við núverandi aðstæður, eins og að ríkisvaldið reki Landsvirkjun og ég hefði sannarlega viljað sjá að orkuveiturnar væru allar í höndum sveitarfélaganna. Í mínum huga er þetta því töluvert áhyggjuefni og ég bið hæstv. ríkisstjórn að fara varlega í þessu efni. Við munum í nefndinni í þinginu skoða þetta mál og ræða við heimamenn sem ég tel mjög mikilvægt í þessu sambandi.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu hvort stroka eigi út 6. gr. heimild úr fjárlögum 2008 um að ríkið geti selt hlut sinn í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ég greiddi fjárlögunum og þessum lið atkvæði við afgreiðslu fjárlaga nú rétt fyrir jólin og studdi þetta ákvæði og taldi ekki vera neina hættu á ferð, þarna er um að ræða um 20% hlut, og byggði ég það á því að í umræðunni þar á undan - í fyrsta lagi er þetta nú þriðja árið í heimildum, í öðru lagi hafði eftir sölu á hlutnum í Hitaveitu Suðurnesja orðið umræða um að nú yrði tekið til hendinni og reynt að ganga frá því með skýrum hætti að orkuauðlindir í landinu sem nú þegar eru í eigu opinberra aðila yrðu það áfram. Það hefur komið fram að fyrir liggur orkufrumvarp í þessa veru án þess að það hafi verið upplýst hér í þinginu með hvaða hætti það er orðað. Ekki er verið að aflétta neinum trúnaði með því að segja að þetta hafi verið eitt af því sem kemur þar fram. Ég treysti á að það verði með þeim hætti að eignin, verði hún seld, verði seld til sveitarfélaganna eða þá til Orkuveitu Reykjavíkur sem á 80% hlut í hitaveitunni og hefur farið þar ágætlega með stjórn mála. Í sjálfu sér væri tilefni út af þessari tillögu og umræðum um Hitaveituna að ræða ferlið allt frá upphafi. Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar er nú stofnuð á sínum tíma með myndarlegu framtaki sveitarfélaganna á Vesturlandi. Þrátt fyrir að það væri afar hagkvæm framkvæmd að því leytinu til að þar var verið að nýta náttúruauðlindir í staðinn fyrir olíu til upphitunar húsa á þessu svæði var það nú þannig á þeim tíma að menn urðu að gjöra svo vel og borga framkvæmdina að fullu og öllu og borguðu þar að auki söluskatt ofan á allt saman á sama tíma og stóriðjan sem var byggð á Grundartanga með undanþágum frá söluskatti. Þetta olli okkur á Vesturlandi miklum vandræðum lengi vel vegna þess að þetta var með dýrustu hitaveitum landsins og endaði með því að samkomulag náðist um að selja hitaveituna til að reyna að bjarga henni út úr skuldum. Síðan tókst Akurnesingum og Borgfirðingum að ná samkomulagi um að sameinast Orkuveitu Reykjavíkur sem var gríðarlega mikilvægt og ánægjulegt skref. Það hefur þýtt að menn hafa haft miklu meira rekstraröryggi og miklu meiri styrk til þess að taka á málum varðandi uppbyggingu veitumannvirkja á þessu svæði. Ég treysti Orkuveitunni mjög vel til að taka við þessum hlut ef það kemur til. Hann er þá áfram í eigu opinberra aðila og treysti ég því að ríkið muni ekki fara með þetta á einhvern almennan markað í framhaldi af því að þessi heimild er þriðja árið í röð í fjárlögum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið þátt í umræðunni fyrir ágætisinnlegg í hana. Ég vil vekja athygli á orðum hv. þm. Guðna Ágústssonar, sem var ráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins á sl. vori þegar ákvörðunin var tekin um að nýta sér heimildina til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Þá var það gert á grundvelli þessarar heimildar í lögum og í umræðunni kom fram að það mætti ekki selja hlutinn með beinum hætti til sveitarfélaganna heldur þyrfti það að fara í gegnum ferli einkavæðingarnefndar og bjóðast á þeim forsendum sem hún starfaði eftir. Þetta var reyndar þveröfugt við þá umræðu sem áður hafði farið fram á Alþingi um Hitaveitu Suðurnesja því að heimildin til sölu á 15% hlut ríkisins hefur áður komið hér upp á Alþingi. Það var með líkum hætti og nú eða að það hlyti að vera eðlilegast að samið yrði við sveitarfélögin á Suðurnesjum sem eiga hinn hlutann um kaup á þessum 15% hlut ríkisins ef hann á annað borð yrði seldur. Þannig var sú umræða og ég minnist þess að ég hafði áður gagnrýnt við fjárlagaafgreiðslu að þessi heimild væri inni og þá var þetta lagt inn í umræðuna, að þetta yrði hvort eð er aldrei selt nema til þessara aðila. Ég held því að menn hafi hugsað það á þeim tíma. Svo þegar til kastanna kemur er allt annað upp á teningnum og allt í einu er komið í gang ferli sem hv. þm. Guðni Ágústsson sagðist sjálfur ekkert hafa gert sér grein fyrir að færi í gang með þessari samþykkt. Í útboðsskilmálunum var skýrt kveðið á um að opinberir aðilar, eins og aðrar opinberar veitur eða sveitarfélög, gætu ekki boðið í hlutinn og ásetningurinn var því alveg meðvitaður, þetta var meintur ásetningur af hálfu ríkisstjórnarinnar eða af hálfu hæstv. fjármálaráðherra að þetta færi til einkaaðila til þess að ná fjármagni einkaaðila inn í orkugeirann með þessum hætti. Þegar hv. þingmenn, þó að þeir séu í ríkisstjórn eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson, segjast vonast til þess að það komi ekki til að þessu ákvæði verði breytt þá hygg ég að þeir geti staðið frammi fyrir nákvæmlega því sama og hv. þm. Guðni Ágústsson, að þetta fari í allt annan farveg en við var búist. Mér er minnisstætt að fyrr í vetur óskaði Dagur B. Eggertsson, þáverandi borgarstjóri Reykjavíkur, eftir fundi með fjármálaráðherra um það hvort ríkið gæti ekki leyst aftur til sín þennan 15% hlut í Hitaveitu Suðurnesja sem þá var að hleypa orkumálunum í uppnám, og gerir enn, og þá var afstaða þáverandi meiri hlutans í Reykjavík sem samanstóð af Samfylkingunni, Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og Framsóknarflokknum, að aftur skyldi leitað viðræðna við forsætisráðherra um að ríkið leysti til sín 15% hlutinn. Einhverra hluta vegna varð forsætisráðherra aldrei við þessari beiðni þáverandi borgarstjóra, það ég veit, og umræðan komst ekki lengra. Það er þess vegna að mínu viti mjög mikilvægt að þessi heimild til sölu á hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar verði felld niður og það sé ekki verið að láta þetta hanga hér yfir. Við vitum hver vilji Sjálfstæðisflokksins er, Sjálfstæðisflokkurinn vill einkavæða orkugeirann, vill koma þessum hlutum í hendur einkaaðila og það er þá bara spurt hvenær hægri armur Samfylkingarinnar gengur til liðs við Sjálfstæðisflokkinn í þeim efnum og má sín þá kannski lítils þó svo að einstakir þingmenn þar séu á annarri skoðun. Herra forseti. Ég legg því afdráttarlaust til að Alþingi felli brott þessa heimild sem er á fjárlögum um að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjárlaganefndar.

Hæstv. forseti. Hér mæli ég fyrir tillögu til þingsályktunar um aukið öryggi við framkvæmdir hins opinbera þar sem Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að endurskoða innkaupastefnu ríkisins með það að markmiði að: a. tryggja sem best öryggi, heilsu og aðbúnað starfsfólks bjóðenda svo að tíðni slysa og atvinnutengdra kvilla verði lægst á Íslandi meðal OECD-landa, b. koma í veg fyrir óhöpp eða slys við framkvæmdir á vegum hins opinbera. Tillaga þessi er flutt í ljósi þess að fjöldamörg slys á vinnustöðum og í tengslum við framkvæmdir má rekja til þess að ekki er nægilega vel hugað að öryggismálum. Sem stærsti kaupandinn á vörum og þjónustu hérlendis getur hið opinbera haft mikið að segja í þessum efnum með því að sýna gott fordæmi og setja reglur um val á verktökum og birgjum með tilliti til frammistöðu þeirra í öryggismálum og heilsuvernd. Íslenskt atvinnulíf og samfélag hefur alla burði til þess að verða fyrsta samfélag heims til þess að setja sér núllslysastefnu í þessum efnum. Það sem er sameiginlegt með þeim sem skara fram úr á alþjóðlegum vettvangi varðandi lága slysatíðni og atvinnutengda kvilla er afdráttarlaus stefna um að engin slys eða óhöpp séu réttlætanleg á vinnustað. Slík stefna byggist á þeirri hugmyndafræði að það sé grundvallarréttur einstaklinga að snúa ávallt heilir heim og stefnan snýr bæði að starfsfólki og öðrum á vinnustaðnum. Þá snýr markmiðið líka að almenningi sem oft verður að treysta á að framkvæmdaaðilar fylgi öryggi í hvívetna, t.d. við bygginga- og vegaframkvæmdir. Með skipulögðu vinnuverndarstarfi þar sem áhættuþættir starfa eru greindir og mikil áhersla er lögð á að fyrirbyggja hættu næst verulegur árangur. Má nefna dæmi héðan frá Íslandi í þeim efnum þar sem Bechtel og Alcoa hafa náð á starfssvæði Fjarðaáls á Reyðarfirði þar sem fjarveruslysatíðnin er einungis 0,09 fjarveruslys á hverjar 200.000 vinnustundir, þ.e. 1 af hverjum 1.100 vinnandi einstaklingum. Hér er um að ræða 10 sinnum betri árangur en almennt gerist hérlendis ef tekið er mið af meðaltali allra vinnandi stétta á Íslandi. Miðað við vinnutíma Íslendinga og fjölda vinnuslysa sem leiða til fjarveru frá vinnu er meðalfjarveruslysatíðni allra stétta um 0,91 fjarveruslys á hverjar 200.000 vinnustundir, þ.e. 1 af hverjum 110 vinnandi einstaklingum. Ef tekið er mið af vinnuslysatíðni við mannvirkjagerð á Íslandi er um 1,47 fjarveruslys á hverjar 200.000 vinnustundir, þ.e. 1 af hverjum 68 vinnandi einstaklingum og með þingsályktunartillögunni fylgir graf sem sýnir þennan talnalega samanburð. Samanburðurinn er áhugaverður í því ljósi að kostnaður verkkaupa Fjarðaálsverkefnisins er ekki meiri en ella þrátt fyrir þennan markverða árangur. Lykillinn að árangrinum liggur fyrst og fremst í hugmyndafræði og aðferðafræði við nálgun sérhvers verkefnis. Eitt af því sem Ríkiskaup gætu tekið sér til fyrirmyndar væri að byggja val sitt á verktökum/birgjum m.a. á árangri viðkomandi aðila í öryggis- og heilsuverndarmálum, þ.e. að bjóðendur þyrftu að leggja fram slysa- og atvinnusjúkdómatölfræði við sérhverja ákvörðun sem hér er lagt til að verði 25–50%. Vakin skal sérstök athygli á því að hið opinbera er einn stærsti kaupandi þjónustu í mannvirkjagerð á Íslandi og því mjög fordæmisgefandi hvað varðar þær kröfur sem eru gerðar til þjónustuaðila og/eða birgja. Hæstv. forseti. Það er svo sem ekkert launungarmál að ýmislegt í þessum efnum hefur hreyft við manni. Ber þar kannski fyrst að nefna að það var sláandi að sjá þann mikla mun sem var á slysatíðni á milli tveggja stórra verktaka í tengslum við uppbyggingu á Austurlandi, annars vegar varðandi uppbyggingu álversins og hins vegar varðandi uppbyggingu virkjunarinnar. Því miður voru allt of mörg vinnuslys og allt of kostnaðarsöm sem áttu sér stað við uppbyggingu virkjunarinnar. Það er auðvitað þannig að í sjálfu sér skiptir það engu máli fyrir þann sem í slysinu lendir hverju sinni hve mikil slysatíðni hafi verið eitthvert tímabil þar á undan. Það á að vera réttur okkar allra að geta snúið heil heim að vinnudegi loknum og það á að vera réttur okkar allra að geta treyst því að fyllsta öryggis sé alls staðar gætt við framkvæmdir. Ég neita því ekki að þegar maður hefur horft upp á ýmsar vegaframkvæmdir að undanförnu og ítrekað hefur verið bent á t.d. vegaframkvæmdir við Reykjanesbraut og einnig ýmsar vegaframkvæmdir, bæði á Vesturlandi og Norðurlandi, þá finnst manni alveg með hreinum ólíkindum hvernig merkingar eru og það er verið að bjóða hættunni heim í mörgum þessara framkvæmda. Þá eru á vegum hins opinbera ýmsar aðrar framkvæmdir sem þarf að huga að öryggi við. Þegar skoðuð er tölfræði yfir vinnuslys og slysatíðni kemur í ljós að slysatíðni við byggingu og viðgerð mannvirkja er langhæst. Ég hafði alltaf ímyndað mér að fiskiðnaður og fiskvinnslustöðvar væru þar efst á blaði en það er alls ekki, þetta kom mér verulega á óvart. Það kemur líka fram þegar vinnuslysaskrá Vinnueftirlitsins er skoðuð, en þar eru öll alvarleg slys metin samkvæmt líkamstjóni og öll slys sem leiða til meira en eins dags fjarvistar, þá kemur í ljós að árið 2005 eru þar skráðir 1.038 karlar og 443 konur og hlutfallið er þá 2,4, en samkvæmt Slysaskrá Íslands, sem hefur fleiri slys skráð, ekki bara þessi alvarlegu slys og slysin sem leiða til þess að fólk missi af vinnu daginn eftir, þá er hlutfallið 4,4 eða 5.245 karlar og 1.183 konur. Þó að það geti verið hvimleitt að lenda í smáóhöppum þá er tilgangurinn með þessari þingsályktunartillögu fyrst og fremst að horfa til þessara alvarlegu vinnuslysa, vinnuslysa sem leiða til þess að aðilar látast eða lenda í alvarlegum hremmingum að slysi loknu, það er markmiðið með þessu fyrst og fremst. En um leið og tekið er á þeim málum þýðir það jafnframt að hugarfarið breytist varðandi slysavarnir og heilsu almennt og það virkar þá að sjálfsögðu niður allan skalann þannig að það má búast við að öðrum slysum muni jafnframt fækka. Hæstv. forseti. Ég hef nú mælt fyrir þessari þingsályktunartillögu og vonast til þess að hún góða meðferð í nefndinni.

Herra forseti. Örstutt um þetta mál. Ég tek hjartanlega undir þetta mál og styð það eindregið. Ég tel að slys séu alltaf af hinu illa og það eigi ekki að líðast og ekki að þola að það verði slys. Við búum í landi sem er afskaplega harðbýlt og erfitt og þar eiga menn alveg sérstaklega að gæta að því að hafa alla burði uppi um að hindra að fólk lendi í slysum. Það eru ekki bara að þetta séu örlög þeirra sem verða fyrir slysum, oft líkamstjóni, örorku. Menn verða bundnir í hjólastól alla ævi. Svo eru það mannslát og svo framvegis. Þetta líka heilmikill skaði fyrir viðkomandi fyrirtæki, fjárhagstjón, en líka skaði fyrir ímynd fyrirtækisins og áhrif þess á aðra starfsmenn. Það hefur sýnt sig að með mjög sterkri áherslu á öryggisvarnir og öryggi hafa menn náð - það kom einmitt fram eins og hv. þingmaður, frummælandi málsins benti á hjá Bechtel á Reyðarfirði - alveg ótrúlegum árangri í því að berjast gegn slysum. Ég held að það sé nokkuð sem við ættum að taka upp víðar. Það á ekki bara að gera kröfu um að leggja fram slysa- og atvinnusjúkdómatölfræði heldur einnig að geta um þær ráðstafanir sem menn hyggjast og ætla að gera til þess að koma í veg fyrir slys. Ég held að öll fyrirtæki í landinu ættu að stefna á núllslysatíðni.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari þingsályktunartillögu og þeim hugmyndum sem þar koma fram varðandi það að menn skoði öryggisþáttinn og hvernig fyrirtæki standa að öryggismálum þegar afgreidd eru tilboð á vegum ríkisins, að minnsta kosti að það verði íhugað hvort það sé fær leið og möguleg. Ég held að það væri hið besta mál. Ástæðan fyrir að ég tek þátt í þessu er að ég hafði svolítið, þegar ég heyrði af þessari tillögu, horft til þess hvernig merkingar hafa verið í sambandi við vegaframkvæmdir sérstaklega, ekki bara á Reykjanesbrautinni heldur mjög víða. Það vill nefnilega þannig til mjög oft að það koma upp viðvörunarmerki vegna framkvæmda þar sem tæki eru að vinna einhvern ákveðinn tíma af deginum en merkingarnar eru gjarnan látnar vera jafnvel heilu helgarnar eða heilu næturnar, kannski um takmarkaðan hámarkshraða, algerlega að tilefnislausu. Þetta veldur því að maður tekur kannski síður mark á þessum viðvörunum, keyrir kannski á vegi þar sem almennt er 90 km hámarkshraði en það er merkt að maður megi aðeins fara á 50 km hraða og það er engin ástæða til að hægja á umferðinni nema vegna þess að þar er umferð vegna framkvæmda. Sú umferð á sér til dæmis ekki stað kannski um helgar eða á nóttunni eða á öðrum slíkum tímum. En þá er þessum merkingum ekkert breytt. Þetta þýðir að maður veit eiginlega aldrei hvort maður eigi að fara eftir merkingum eða ekki vegna þess að þær eru settar upp nánast óháð því hvort það sé þörf á þeim eður ei. Ég held þess vegna einmitt í vegagerð sem er gríðarlega mikil í landinu í heild - og þar er nú stór verkkaupi sem er Vegagerðin og ríkið - að það þurfi að herða þarna mjög á og líka það að við gerumst ekki lögbrjótar vegna þess að við förum ekki eftir þessum merkingum sem eru settar upp að tilefnislausu á ýmsum tímum dags.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér tóku til máls og studdu mál þetta. Hv. þm. Pétur Blöndal sagði að það ætti ekki að líða slys og ég get svo sannarlega tekið undir það. Svo sagði hann að þetta væri ekki bara spurning um örlög þeirra sem í slysum lenda heldur líka spurning um ímynd fyrirtækjanna og að fyrirtækin lentu í tjóni. Svo er náttúrlega það sem við getum allir verið sammála um og ég man ekki hvort ég kom nógu skýrt inn á hér í byrjun en það eru náttúrlega þeir fjölmörgu ættingjar og vinir sem tengjast þeim sem lenda í slíku tjóni. Ég undirstrika það enn og aftur að það skiptir þá engu máli hver slysatíðnin var eitthvert tímabil þar á undan. Það er alltaf jafnalvarlegt fyrir þessa aðila að lenda í slíkum hremmingum. Þá tek ég heils hugar undir það - það er spurning auðvitað hversu langt maður gengur í þessa veru - en fyrirtæki eiga líka jafnframt um leið og þau leggja fram tölfræði um það hvernig þau hafa staðið sig í þessum efnum jafnframt að skilgreina og skýra frá því hvernig þau koma til með að fylgja því eftir að halda slysatíðni niðri, þ.e. fylgja eftir núllslysastefnu sem ríkið mundi þá hafa í sínum útboðsgögnum. Ég tek líka undir það með hv. þm. Guðbjarti Hannessyni að ef menn merkja - sem mér finnst nú oft menn gera illa - en síðan taka ekki niður merkingar og merkingar eru orðnar marklausar þá er það auðvitað líka mjög alvarlegt mál. Það alveg klárt að það gengur ekki. Menn verða náttúrlega að virða þær umgengnisreglur við merkingar sem vera ber, þ.e. að setja upp merkingar þegar á þeim þarf að halda og taka þær að sjálfsögðu niður þegar ekki er verið að vinna viðkomandi verk.