Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Magnússon) Það er hvorttveggja, að hjer þarf ekki langa framsögu, enda treysti jeg mjer ekki til að halda langar ræður í dag. Aðalatriði þessa máls eru kunn frá fyrri tímum, og ekki síst frá síðasta þingi. Fækkun þinga og ráðherra eru aðalatriði þessa frv., og að því er sparnað snertir er þingafækkunin aðalatriðið. Því hefir verið haldið fram, að enginn sparnaður væri í því að hafa reglulegt þing aðeins annaðhvert ár, því að reynslan hefði sýnt, að aukaþing voru haldin á hverju ári fyrir því. Þetta er ástæða, sem hefði mikla þýðingu, ef rjett væri. En aukaþing hafa aldrei verið haldin nema af sjerstökum ástæðum, einungis þegar brýn nauðsyn hefir krafið. Og síðan innlenda stjórnin kom, hafa engin þing verið haldin á árunum 1904–6–8 og 10. En 1912 og 1914 voru aukaþing, og þá vegna stjórnarskrárbreytinga. En svo kom ófriðurinn, sem ruglaði þessu, ekki síður en öðrum athöfnum. En nú má búast við, ef eitthvert framhald verður á þeirri sparnaðarviðleitni, sem nú virðist byrjuð, að aukaþing verði ekki haldið, nema brýna nauðsyn beri til. Annars hefir reynslan líka sýnt, að þingin voru ekkert lengri, meðan þau voru aðeins haldin annaðhvert ár, en þau eru nú, þegar þau eru haldin á hverju ári. Ef gera ætti róttækan sparnað við þinghaldið, gæti vel komið til greina að fækka þingmönnunum, því að við höfum miklu fleiri þingmenn en líklega öll önnur lönd, miðað við fólksfjölda. Ef hjer ætti t. d. sami fólksfjöldi að koma niður á hvern þingmann eins og í Englandi, ættum við ekki að hafa nema einn þingmann heilan og brot úr öðrum. Jeg segi nú ekki, að rjett sje að miða eingöngu við fólksfjölda, en vel mætti fækka þingmönnum hjer. Þá er annað aðalatriði frv. þessa, að hafa aðeins einn ráðherra, og jafnframt landritara, sem jeg álít, að þurfi að vera, til þess að fá meiri festu í stjórnina. Landritaraembættið var í raun og veru framhald af landshöfðingjaembættinu. Þá er ráðherrunum var fjölgað, var það aðallega gert vegna ýmissa örðugleika, sem að okkur steðjuðu vegna ófriðarins mikla. Annars skal jeg taka það fram, að jeg er þeirrar skoðunar, að ráðherrarnir eigi ekki að vera tveir. Ef þörf þykir að hafa þá fleiri en einn, tel jeg rjettara, að þeir sjeu þrír. Sparnaður við breyting í þessu efni er ekki sjerlega mikill, einar 10 þús. kr. En það, sem jeg legg mestu áhersluna á, er að fá landritara eða landshöfðingjaembættið aftur. Um önnur atriði frv. skal jeg ekki fjölyrða, því að þau eru að mestu fólgin í því að hverfa að því er áður var, og þá sjerstaklega að því, er var áður en stjórnarskránni var breytt síðast og ráðherrunum fjölgað. Þó er eitt nýmæli, er jeg vil minnast á, og það er, að hæstirjettur dæmi um, hvort þingmenn sjeu rjettkosnir. Jeg tel það engan skaða fyrir þingið, þó að það losni við þetta, því að oft hefir það verið sakað um, að úrskurðir þess væru hlutdrægir. Jeg segi ekki, að ásakanir þessar hafi verið rjettmætar. Þegar komið hefir tilorða áður að láta dómstólana skera úr þessu, þá hefir því einatt verið haldið fram, að engin kosning myndi standast fyrir dómstólunum, svo mjög sem þær væru oft gallaðar. En þetta er hreinasti misskilningur á störfum dómara, því að þeir dæma ekki altaf eftir bókstaf laganna, eins og margir halda. Legg jeg svo til, að frv. þetta sje látið fara í nefnd, og þá gjarnan í allsherjarnefnd, en ef nauðsynlegt þykir, þá má bæta við mönnum. - Þyki rjettara að kjósa sjerstaka nefnd, þá er jeg fyrir mitt leyti ekkert á móti því.

Jónas Jónsson Jeg styð till.háttv. 4. landsk. (JM), um að láta frv. þetta fara í allsherjarnefnd, með því skilyrði, að við hana verði þá bætt tveim mönnum.

Forsætisráðherra (SE): Jeg skal strax geta þess, að aðstaða mín til þessa máls er hin sama og á síðasta þingi. Og nú er ástæða sú, sem háttv. 1. þm. Skagf. (MG) færði þá fram fyrir breytingunni, sem sje sú, að kosningar lægju fyrir dyrum, og því væri hægt að koma breytingunni á, án sjerstaks kostnaðar, með öllu fallin í burtu. Jeg vil taka það fram og leggja sjerstaka áherslu á það, að stjórnarskráin er aðeins fárra ára gömul, en orðin til gegnum margar eldraunir. Þau aðalatriði, sem nú eru borin fram fyrir stjórnarskrárbreytingu þessari, eru fækkun þinga og fækkun ráðherra. Þótt nú þessar kröfur sjeu ekki fleiri nú, þá er það alveg víst, að þær koma fram miklu fleiri, ef fara á að breyta stjórnarskránni á annað borð, ekki einungis frá þinginu sjálfu, heldur og líka frá allri þjóðinni. Því er nú mjög haldið fram, að þetta sje gert af sparnaðarástæðum. En það hefir sýnt sig, að á þeim tímum, sem þing átti aðeins að vera annaðhvert ár, var það venjulega á hverju ári, og jeg er sannfærður um, að þó að nú verði gerð sú breyting á, að þing skuli háð aðeins annaðhvert ár, þá verður það á hverju ári fyrir því. Hefði t. d. ekki átt að vera þing í ár, er jeg sannfærður um, að engin stjórn hefði getað annað en kallað saman aukaþing nú, fyrst og fremst vegna kjöttollsmálsins, og í öðru lagi vegna fiskiveiðalöggjafarinnar. Jeg er því sannfærður um, að þessi sparnaður sje meira í orði en á borði. Hitt atriðið, að hafa aðeins einn ráðherra og landritara, verð jeg að telja miður heppilegt, því að í fjarveru ráðherra erlendis færi þá ábyrgðarlaus maður með æðstu völdin í landinu. Rjettast hygg jeg vera að hafa ráðherrana þrjá. Því að mál þau, sem undir þá liggja, eru svo þýðingarmikil fyrir þjóðina, að úrslit þeirra verði að fá sem ítarlegasta yfirvegun. Ef hinsvegar ætti að gera róttækan sparnað á þinghaldi, þá gæti jeg miklu betur sætt mig við, að þingmönnum væri fækkað, en þing hinsvegar haldið á hverju ári. Annars tel jeg, að síst ætti að gera leik að því, þegar búið er að fá stjórnarskrá, sem í flestum atriðum er óaðfinnanleg, að hrapa að því að breyta henni. Jeg vil því spyrja, hvort nú sjeu þeir tímar, að rjett sje að kasta þjóðinni inn í nýjan kosningaeld, einmitt þegar kosningar eru nýafstaðnar. Jeg spyr þessa í fullri alvöru, því að hjer standa að þeir menn, sem framarlega standa í tveimur aðalflokkum þingsins. En jeg tek það fram fyrir mitt leyti, að jeg mun enga ábyrgð taka á slíkri ráðstöfun.

Flm. (Jón Magnússon) Því hefir verið haldið fram, að ekki væri rjett að stofna til nýrra, almennra kosninga nú, svona alveg eftir nýafstaðnar kosningar. Jeg skal vitanlega játa það, að heppilegra hefði verið, ef breyting þessi hefði verið samþykt í fyrra. Mjer finst þessi ástæða samt ekki fyllilega á rökum bygð. Í því sambandi hefir verið haldið fram, að nýjar kosningar hefðu svo mikinn kostnað í för með sjer, að ógerningur væri þess vegna að samþykkja stjórnarskrárbreytingu nú þegar. Jeg get ekki enn fallist á, að það sje nægileg ástæða. Fyrir ríkissjóð er kostnaðurinn ekki mikill. Að vísu kosta alþingiskosningar í kaupstöðum talsvert, en svo er um bæjarstjórnarkosningar einnig; og er hvorttveggja borgað af einstökum mönnum. Í sveitum er kostnaðurinn við alþingiskosningar ekki ýkjamikill, að jeg hygg. Þá er sú ástæðan, sem mjög var notuð gegn stjórnarskrárbreytingunni í fyrra, sú, að stjórnarskráin væri ung og hefði fengist eftir mikla baráttu. En þar til er því að svara, að sú barátta stóð aðallega um sjálfstæðismálið, en ekki um stjórnarskrána sjálfa í raun og veru. En nú er það úr sögunni. Annars veit jeg ekki betur en að aðrar þjóðir breyti stjórnarskrám sínum, þegar þeim þykir þess þörf. Þannig hafa t. d. Norðmenn breytt stjórnarskrá sinni fyrir eitt atriði, og fleiri þjóðir hafa gert svipað. Nei, spurningin verður einungis sú: er þetta þarft eða ekki? Sje þörf á breytingunni, er sjálfsagt að framkvæma hana, hvort sem kosningar eru nýafstaðnar eða ekki. Þá hefir mjög verið talað um, að óhæfilegt væri að hafa ábyrgðarlausan landritara, er gegni störfum ráðherra í fjarveru hans. Sje nú litið á sögu annara þjóða, er það ekki vanalegt, að ráðherrar sjeu látnir sæta ábyrgð fyrir gerðir sínar. Eru því fá dæmi þess, að hin sjerstaka ráðherraábyrgð sje framkvæmd. Annars lít jeg svo á, að lítill munur sje í framkvæmd á hinni pólitísku ábyrgð ráðherra og ábyrgð þeirri, sem hvílir á embættismönnum yfirleitt. Vitanlega hefði landritari embættisábyrgð. Þá kem jeg aftur að því atriði, að ekki megi breyta stjórnarskránni, af því að hún sje svo ung. En því skyldi ekki mega breyta henni fyrir þá sök? Væri kannske meiri ástæða til að breyta henni, ef hún væri gömul og hefði reynst vel? Jeg held ekki. Þess ber nú að gæta, að þeir tímar, sem við lifum á, eru svo breytilegir, að varla eru dæmi slíks í hinni pólitísku sögu þjóðanna. Gæti þetta út af fyrir sig verið nægileg ástæða til að breyta þyrfti stjórnarskránni. Þá vil jeg, að gefnu tilefni, geta þess, að jeg ber einn ábyrgð á þessari stjórnarskrárbreytingu, sem jeg ber fram. Stendur þar enginn flokkur á bak við, eins og virðist vera bak við hitt frv., sem fram er komið. Þá vil jeg enn geta dálítillar breytingar, sem frv. mitt gerir ráð fyrir, en jeg gleymdi að minnast á í framsöguræðu minni. Breyting þessi gengur í þá átt, að forsætisráðherra geti komist af með að fara eina ferð utan á ári hverju. Hún er því sú, að hann megi fela öðrum að bera fram fyrir konung lög, lagafrumvörp og meiri háttar málefni. Það hefir vitanlega verið venja, að forsætisráðherra færi utan og gerði þetta sjálfur. En jeg tel engan skaða, þó að öðrum væri falið þetta, sem ekki bæri beinlínis pólitíska ábyrgð. Að lokum vil jeg undirstrika það, að það fyrirkomulag, sem áður var, að hafa einn ráðherra og landritara, mun reynast fult eins trygt og þó að ráðherrarnir væru fleiri en einn.

Flm. (Jónas Jónsson) Þetta frv. og frv. hv. 4. landsk. (JM) komu svo að segja jafnsnemma fram og var útbýtt samtímis. Mætti því segja, að hjer væri verið að bera í bakkafullan lækinn, og það því fremur, að telja má víst, að þau gangi bæði til sömu nefndar, fari bæði í sömu bræðsluna. Jeg mun ei þurfa að gera ítarlega grein fyrir frv. þessu nú. Aðalatriði þess er hið sama og frv. hv. 4. landsk. (JM), það, að þingum verði fækkað. Á það leggjum við flm. aðaláhersluna. Hitt eru mest orðabreytingar, sem leiðir af þessari aðalbreytingu. Þó felst í frv. ein efnisbreyting önnur, sem jeg vík að síðar. En þess get jeg strax getið, og henni mun ekki haldið til streitu, ef sýnt verður, að það spilli framgangi málsins. Þegar um er að ræða stjórnarskrárbreytingu, þá eru tvær leiðir til. Önnur er sú, að breyta litlu, hin að gera gagngerðar breytingar. Sumir merkir stjórnmálamenn þessa lands, t. d. landlæknir Guðm. Björnson, vilja, að skipuð verði nefnd, sem taki stjórnarskrána til rækilegrar athugunar. Má telja víst, að það leiddi til gagngerðra breytinga. En við vitum, hversu erfitt mun að fá samþykki þjóðarinnar til slíks, jafnvel um breytingar, sem efalaust væru til bóta, t. d. að fækka þingmönnum um helming eða svo. Við það myndi allur kostnaður við þinghald minka að stórum mun, og mjög ólíklegt, að störf þingsins yrðu að nokkru ver af hendi leyst. En þessi breyting rekur sig á metnað kjördæmanna, sem um langan aldur hafa átt fulltrúa í þinginu og vilja ekki missa þá. Jeg nefni þetta sem dæmi þess, að erfitt mun að koma í gegn breytingum á stjórnarskránni, sem að raska mjög þeim formum, er hingað til hafa staðið. Þessvegna höfum við flm. þessa frv., einskorðað okkur að mestu við þá breytingu, sem vitanlegt er, að mikill meirihluti þjóðarinnar vill, sem sje, að reynt verði að komast hjá þinghaldi annaðhvert ár. Menn segja nú, að enda þótt ákveðið sje, að þing skuli aðeins heyja annaðhvert ár, þá verði ekki komist hjá aukaþingi hitt árið. En jeg er alveg sammála hv. 4. landsk. (JM) um það, að þó að slík aukaþing þurfi að halda við og við, þá verði kostnaður við þau miklu minni en við regluleg fjárlagaþing, og er jeg þó ekki eins bjartsýnn og hann á, að aukaþing muni alveg sparast, einkum þegar jeg lit á reynsluna eftir 1910. En hugsun okkar flm. frv. er sú, að ástæða sje til að fella niður þing anaðhvert ár, þegar mögulegt er. þessa breytingu höfum við á oddinum og munum fúsir á að teygja okkur langt til samkomulags um aðrar breytingar, til þess að koma henni fram. Eina efnisbreyting frv. okkar, önnur en fækkun þinga, er sú, að ráðherrar sjeu tveir, en ekki þrír. Þessi breyting er bygð á því, að vel er hugsanlegt að komast af með þessa tölu. Síðasta ár verður ekki betur sjeð en að þetta fyrirkomulag hafi gefist heldur vel. Ráðherrarnir hafa aldrei verið báðir fjarverandi í einu; og enginn árekstur orðið, svo menn viti. Sparnaður verður aldrei mikill við þessa ráðstöfun, en þó laun eins ráðherra, og er það meira en nú er, því núv. atvrh. mun fá einhverja aukaþóknun fyrir að fara með fjármálin líka. Jeg skal ekki fara nú út í samanburð á því, að hala tvo ráðherra, og svo hinu, að einungis verði einn ráðherra og með honum landritari. En því vil jeg sjerstaklega skjóta til hv. 4. landsk. (JM), að jeg hygg, að við flm. frv. verðum tilleiðanlegir að falla frá þessari breytingu - og láta ákvæðið um þrjá ráðherra standa, ef það mætti gefa aðalbreytingu okkar betri byr í seglin. Það er ekki að öllu leyti auðvelt að vera í senn með því að fækka þingum - og veikja stjórnina að mun milli þinga. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að óska þess, að frv. verði vísað til allshn., að lokinni umr.

Jón Magnússon Jeg skal taka það fram, að auðvitað geri jeg ekki allar þær breytingar, sem felast í mínu frv., að svo miklu kappsmáli, að jeg vilji þar fyrir fórna aðalbreytingunni: fækkun þinga og ráðherra. En mjer þykir rjett að geta þess nú þegar, að jeg tel mjög mikils um vert, að landritaraembættið gamla verði stofnað á ný.

Flm. (Einar Árnason) Fyrir hönd okkar flm. þessarar till. vil jeg leyfa mjer að fylgja henni úr hlaði með nokkrum orðum. Á þingunum 1921 og 1922 voru samþ.till. líks efnis og þessi, og störfuðu á báðum þeim þingum sjerstakar nefndir að því að athuga ýms viðskiftamál landsins. Á síðasta þingi var engin slík nefnd kosin, enda kom engin till. um það fram. Verð jeg þó að líta svo á, að full nauðsyn hefði verið á slíkri nefnd, þar sem telja verður viðskiftamál landsins, bæði út og inn á við, með mikilvægustu og vandamestu úrlausnarefnum. Nú er öllum kunnugt, að erfiðleikarnir í viðskifta- og fjármálum landsins hafa aukist svo með ári hverju, að lítil eða engin von er um, að af bjargist, nema tekið sje til ákveðinna og alvarlegra ráðstafana hið bráðasta. Má í þessu efni einnig vísa til ræðu hæstv. fjrh. (KlJ) við 1. umr. fjárlaganna, nú fyrir skemstu. Kemst hann að þeirri niðurstöðu, að útlitið sje svo ískyggilegt, að ef haldið verði áfram á sömu braut og hingað til í fjármálunum, þá stefnum við beint að gjaldþroti. Því er óhjákvæmilegt, að þingið láti nú mál þessi til sín taka og sjálfsagðasta byrjunin er að skipa sjerstaka nefnd, er starfi að undirbúningi þeirra ráðstafana er tiltækilegastar þykja. Þegar um er að ræða verkefni nefndar þessarar, vil jeg leyfa mjer að benda á nokkur þau mál, er jeg tel sjálfsagt að hún hafi með höndum. Skal jeg fyrst drepa á norska kjöttollsmálið. Það er að sönnu engin þörf á því að rekja gang þess máls frá því Norðmenn fyrir 2–3 árum tóku að hækka toll á aðfluttu kjöti. Sú saga er öllum hv. deildarmönnum kunn. Norðmenn hafa, þrátt fyrir margítrekaðar og vinsamlegar málaleitanir af okkar hálfu um lækkun á tollinum, hvað eftir annað hækkað hann, og nú síðast fyrir fáum mánuðum svo gífurlega, að nú mun hann nema um 70 kr. á tunnu. Hitt er aðalatriðið, að þetta þing má ekki skiljast svo við málið, að ekki sje reynt til þrautar að koma því í þolanlegt horf. Nú stendur svo á, að stórþingið norska situr að störfum um þessar mundir. Þessvegna er nauðsynlegt að hefjast nú handa og reyna að fá tollinn afnuminn eða mikið lækkaðan, og það áður en þessu þingi lýkur. Þá er í öðru lagi skuldir landsins út á við og verðgildi íslensku krónunnar, mál, sem nefnd þessi verður að taka til athugunar. það er kunnugt, að skuldir ríkissjóðs og einstaklinga hjer á landi, út á við, skifta tugum miljóna. Þetta, ásamt verðfalli krónunnar, bakar þjóðinni árlega óútreiknanlegt tjón. Nú verður ekki um það deilt, að þessar skuldir verða að minka, en það getur ekki orðið með öðrum hætti en viðskiftajöfnuðurinn verði okkur í hag. Með öðrum orðum, að við seljum mun meira út úr landinu en við kaupum inn. Ef okkur hepnast það, ættum við jafnframt að geta gert einhverjar þær ráðstafanir, er hækkuðu verðgildi krónunnar og festu gengið, svo að við losnuðum við hinar tíðu og hættulegu verðsveiflur. Flestum þeim, sem í alvöru hugsa um velgengni þjóðarinnar, kemur saman um það, að fyrsta ráðið til þess að lagfæra verslunarjöfnuðinn og hið sjálfsagðasta, sje, að kaupa ekki inn í landið aðrar vörur en þær, sem bráðnauðsynlegar eru til lífsviðurværis og rekstrar atvinnuveganna. En þegar um er rætt, hvernig marki þessu verði náð, þá skiljast leiðirnar. Sumir halda því fram, að best sje að ná markinu með því að setja háan innflutningstoll á ónauðsynlegar vörur, þá verði þær ekki fluttar inn. Aðrir, og jeg held að þeir sjeu fleiri, vilja setja algert innflutningsbann á margar vörutegundir, og hefi jeg fyrir satt, að þeirri leið sjeu bankarnir mjög fylgjandi. Jeg ætla mjer ekki, í sambandi við þessa till., að leggja neinn dóm á, hvor þessara leiða muni heppilegri, en vildi aðeins benda á þetta, til þess að sýna, að hjer er verkefni, og það ekki óverulegt, fyrir nefnd þá, er till. gerir ráð fyrir, að skipuð verði. Fleiri viðskiftamál mætti nefna, sem nefnd þessi ljeti til sín taka, en jeg hirði ekki um, að svo komnu, að fara lengra út í það mál. Það kann vel að vera, að sú mótbára komi fram gegn skipun nefndar þessarar, að það sje innan verksviðs fjárhagsnefndar að athuga þessi mál. Því er fyrst og fremst að svara, að í fjhn. mun ekki hafa verið skipað með sjerstöku tilliti til þessara mála. Og í öðru lagi er gert ráð fyrir, að nefnd þessi verði skipuð fleiri mönnum en fjhn. Verð jeg að telja það heppilegra, því verði nefndirnar í báðum deildum sammála um till. sínar í þessum málum, þá gefur það þeim meira gildi, og því sterkari sem nefndirnar eru, þess meiri líkur eru til, að till. þeirra nái fram að ganga. Sje jeg ekki ástæðu til frekari orðalengingar, því þess þykist jeg fullviss, að enda þótt flokkunum í þinginu beri margt á milli, þá sjeu menn þó sammála um að gera alt sitt ítrasta til þess að reisa við fjárhag landsins.

Jóhann Jósefsson Jeg er sammála hv.flm. (EÁ) um það, að brýn nauðsyn ber til þess, að þetta þing láti sem fyrst og sem rækilegast öll viðskiftamál landsins til sín taka. Að mínu viti verður óhjákvæmilegt að athuga með hverju móti helst má fá festu á gengi ísl. krónunnar. Sama máli er að gegna með kjöttollsmálið. Horf það, sem það mál er komið í, er orðið óþolandi, og er því skylda þingsins að reyna að leiða það til lykta á viðunandi hátt. Hvaðanæfa af landinu heyrast raddir um að þjóðin verði, hvað sem tautar, að takmarka við sig allan þann varning, sem hún má með nokkru móti án vera, enda er vitanlegt, að of mikið hefir verið á boðstólum hjer á landi af slíkum vörum undanfarið. Um þetta atriði eru allir sammála. Hitt er rjett, eins og hv.flm. (EÁ) tók fram; skoðanir manna eru skiftar um það, með hverju móti heppilegast muni að takmarka innflutninginn. Sumir vilja algert innflutningsbann á hið ónauðsynlegasta, aðrir kjósa heldur að tolla það mjög fram yfir það, sem nú er. En ekki er tímabært hjer að rökræða, hvor leiðin yrði heppilegri. Það verður verkefni þeirrar nefndar, sem fær viðskiftamálin til meðferðar, að gera tillögur sínar þar að lútandi. En hins vil jeg strax geta, að hvora leiðina sem þingið velur, má ekki undir höfuð leggjast, að nákvæmlega sje athugað hver áhrif ráðstafanirnar kunna að hafa á hag ríkissjóðs sjálfs. Með það fyrir augum tel jeg liggja beinast við, að fjhn. þessarar hv. deildar fengi mál þessi öll til meðferðar, en fengi þó jafnframt bendingu um, að bæta við sig tveim mönnum, með því að störf hennar verða með þessu móti ærið yfirgripsmikil. Mjer skilst sem sje, að hvaða till., sem væntanleg viðskiftamálanefnd kynni að gera, þá hlytu þær að leggjast fyrir fjhn. til umsagnar. Því tel jeg mun betur ráðið, að fjhn. sje með að verki, þegar frá byrjun. Önnur ástæða er sú, að á þennan hátt mun sparast vinnutími þingsins, fremur en ef tvær nefndir eiga að hafa sömu málin til meðferðar, fyrst viðskiftamálanefnd en síðan fjhn. Niðurstaða mín verður því þessi: Jeg er í aðalatriðunum samþykkur hv.flm. (EÁ) um, að þau mál, sem hann drap á, gengismálið, norska kjöttollsmálið og takmörkun á innflutningi óþarfavarnings o. fl., verða að takast til yfirvegunar nú á þinginu, en með því að jeg tel heppilegra, að fjhn. fái þau til meðferðar, heldur en ný nefnd, leyfi jeg mjer að bera fram svohljóðandi rökstudda dagskrá: Með því að deildin telur heppilegast, að fjárhagsnefndin hafi viðskiftamálin til meðferðar, og sje aukið við nefndina tveim mönnum í því skyni, ef þörf þykir, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.

Jónas Jónsson Vegna þess, að ekki kemur skýrt fram í dagskrártill. hv.þm. Vestm. (JJós), hvort fjhn. skuli bæta við sig tveim mönnum, ef till. verður samþ., skal jeg beina þeirri spurningu til hv.flm. (JJós), hvort hann telji dagskrártill. vera bindandi fyrir fjhn. í þessu efni. Annars fæ jeg ekki betur sjeð, en að mun heppilegra verði að skipa nefnd samkv. till. okkar. Mál þau, er nú liggja fyrir, eru þess eðlis, að enda þótt þau sjeu að vísu fjárhagsmál, þá heyra þau ekki sjerstaklega undir fjhn., heldur verða þau að ræðast á viðskiftagrundvelli. Auk þess má vænta þess að þetta verði í eina skiftið, sem sum þeirra, t. d. norska kjöttollsmálið, þarf að ræða hjer á þingi það viljum við a. m. k. vona. Þá er gengismálið mál, sem ekki þarf að ræða á „normal“ tímum. Yfirleitt má segja, að mál þau, er hv.flm. (EÁ) tók fram, að ætlast væri til að hyrfu undir starfssvið væntanlegrar viðskiftamálanefndar, sjeu þess eðlis, að þau heyri engan veginn til hinum venjulegu úrlausnarefnum fjhn., og er því full ástæða til að samþ.þáltill. og skipa nefnd þá, er þar um ræðir. Mun jeg því greiða atkv. á móti dagskrártill., en vil þó gjarna fá áður umbeðna skýringu.

Jóhann Jósefsson Jeg skal geta þess, að jeg bar dagskrártill. mína fram með það fyrir augum, að ef hún næði samþ.hv. deildar, þá bætti fjhn. við sig tveim mönnum.

Jón Magnússon Jeg skal aðeins leyfa mjer að skýra frá, hvernig jeg skil dagskrártill. hv.þm. Vestm. (JJós). Jeg lít svo á, að með því að samþykkja tillöguna skori háttv. deild á fjárhagsnefnd að nota rjett þann, sem hún hefir eftir þingsköpunum til þess að bæta við sig mönnum. Hefir slíkt komið fyrir áður, t. d. í fyrra í vatnamálunum. Ef dagskrártill. verður samþykt, mun jeg telja mjer skylt að gera ráðstafanir til þess, að fjhn. bæti við sig tveim mönnum, segjum einum tillögumanna og öðrum annarsstaðar frá, til þess sjerstaklega að starfa með nefndinni að viðskiftamálunum.

Flm. (Einar Árnason) Mjer skilst að menn sjeu í raun og veru sammála um aðalatriðið í þessum efnum: að taka til meðferðar viðskiftamál þjóðarinnar. Ágreiningur sje aðeins um, hvaða nefnd eigi að fá þau til meðferðar. Má vera, að það skifti ekki ýkjamiklu máli, en þingin 1921 og 1922 litu þó svo á, að viðskiftamálin væru svo mikils virði að skipa þyrfti sjerstaka nefnd til að athuga þau. Og jeg verð að halda því fram, að þess sje ekki síður þörf nú. Mjer finst dagskrártill. sú, sem hjer liggur fyrir, fara í þá átt, að tekið verði helst til miklum vetlingatökum á viðskiftamálunum, og mun jeg því greiða atkv. á móti henni. En verði hún samþ., þá mun jeg þó sætta mig við þá úrlausn málsins, að svo komnu.