Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 4. þm. Suðurk., Lúðvíki Bergvinssyni, dags. 18. mars: ,,Þar sem ég fer í fæðingarorlof frá og með næsta mánudegi, sbr. 12. gr. laga um þingfararkaup og þingfararkostnað, nr. 88/1995, með síðari breytingum, og sæki því ekki þingfundi næstu tvo mánuði óska ég eftir því, sbr. 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Samfylkingarinnar í Suðurk., Brynja Magnúsdóttir, sjúkraliði í Keflavík, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.`` Brynja Magnúsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.

Garðar Sigurðsson, fyrrverandi alþingismaður, lést síðastliðinn föstudag, 19. mars, á hjúkrunarheimilinu Skjóli hér í bæ. Hann var sjötugur að aldri. Garðar Sigurðsson var fæddur í Reykjavík 20. nóv. 1933, sonur hjónanna Sigurðar Hjálmarssonar bifreiðasmiðs og Klöru Tryggvadóttur. Hann fluttist barn að aldri með móður sinni og síðari manni hennar, Hallgrími Júlíussyni skipstjóra, til Vestmannaeyja og ólst þar upp með þeim. Hann varð stúdent frá Menntaskólanum í Reykjavík árið 1953 og lagði síðan stund á verkfræði við Háskóla Íslands í tvö ár. Hann var kennari við Gagnfræðaskólann á Neskaupstað 1957--1961 og eftir það við Gagnfræðaskólann í Vestmannaeyjum til 1971, settur skólastjóri hans veturinn 1969--1970. Garðar Sigurðsson fór ungur til sjós, var sjómaður á sumrin frá fermingaraldri meðan hann var í skóla og að aðalstarfi nokkur ár eftir að hann hvarf frá námi. Hann lauk stýrimannaprófi utan skóla í Reykjavík árið 1962 og var upp frá því stýrimaður á fiskiskipum í hléum frá kennslu eða öðrum störfum. Garðar Sigurðsson varð þegar á unga aldri róttækur í skoðunum og gekk til liðs við sósíalista. Hann var kjörinn í bæjarstjórn Vestmannaeyja árið 1966 fyrir Alþýðubandalagið og varð skjótt forustumaður þess þar í bæ, sat í bæjarstjórn til 1978. Við alþingiskosningarnar í júní 1971 var hann í framboði fyrir Alþýðubandalagið og var kosinn þingmaður Suðurlandskjördæmis. Hann sat samfellt á þingi til ársins 1987, á 18 þingum. Garðar Sigurðsson var tæplega fertugur er hann var kjörinn á Alþingi og hafði þá þegar talsverða reynslu af stjórnmálastörfum. Hann hafði mikla þekkingu á málefnum sjávarútvegs, bæði sem sjómaður og forustumaður í bæjarmálum í öflugum útgerðarbæ. Hann lét sig þau mál mestu skipta í umræðum hér á Alþingi, svo og samgöngumál. Hann var kjörinn í flugráð 1972 og sat þar til 1980. Er jarðeldar komu upp á Heimaey 1973 var hann kjörinn í stjórn Viðlagasjóðs sem var settur á stofn til að bæta það tjón sem þá varð á eignum Vestmanneyinga og til að hefja þar uppbyggingu að nýju. Hann sat í bankaráði Útvegsbankans 1981--1987. Enn fremur tók hann allmikinn þátt í alþjóðasamstarfi þingmanna, einkum í Alþjóðaþingmannasambandinu og á vettvangi Evrópuráðsins. Garðar Sigurðsson var öflugur talsmaður síns flokks og þeirra þjóðfélagsskoðana sem hann aðhylltist. Hann var þó sjálfstæður í málflutningi, snjall ræðumaður, orðheppinn og vel ritfær. Hann var réttsýnn og hreinskilinn, var glaðsinna og góður félagi í þingmannahópi. Eftir að Garðar Sigurðsson hvarf af þingi vann hann hjá Veiðieftirliti sjávarútvegsráðuneytisins og varð síðar starfsmaður Landsbanka Íslands þar til hann lét af störfum sakir heilsubrests, aðeins sextugur að aldri. Hann átti síðar við þungbæran sjúkdóm að stríða. Ég bið háttvirta alþingismenn að minnast Garðars Sigurðssonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Hæstv. forseti. Samf. styður í meginatriðum þær breytingar sem verið er að gera á frv. Við teljum að þær hnígi í réttlætisátt og þær einfaldi mjög framkvæmd þessa máls. Við teljum jafnframt að þær breytingar sem gerðar eru leiði til þess að ekki sé um tekjutap ríkissjóðs að ræða. Hins vegar vill Samf. mótmæla því harðlega að samhliða þessu er verið að fella niður ákvæði sem gerir kleift að undanþiggja erfðafjárskatti líknarfélög, menningarstofnanir og ákveðna einstaklinga sem búa við sérstakar og erfiðar aðstæður. Við munum við 3. umr. málsins leggja til brtt. um að slíkt ákvæði verði tekið upp í lögin.

Hæstv. forseti. Meginástæða fyrir því að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður frv. er sú að stefnt er að því að gera innheimtu á erfðafjárskatti markvissari, en fyrst og fremst vegna þess að horfið er frá því að skattleggja eignir, þar á meðal hlutafé, á nafnvirði en þess í stað skulu eignirnar metnar á markaðsvirði. Þessi breyting mun vega upp á móti tekjutapi ríkissjóðs sem ella hefði orðið en á því byggðist fyrst og fremst gagnrýni okkar við 1. umr. um frv. Við munum standa sameiginlega með Samf. að tillögum um að undanþiggja líknarfélög og menningarstofnanir erfðafjárskattinum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti allshn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 36 12. febrúar 1945, um framboð og kjör forseta Íslands, með síðari breytingu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Kristján Andra Stefánsson frá forsætisráðuneyti og Skúla Guðmundsson frá Hagstofu Íslands. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að kjörskrár til afnota við kjör forseta Íslands skuli miðaðar við íbúaskrá þjóðskrár þremur vikum fyrir kjördag í stað fimm vikna og að mörk kjördæma skuli vera hin sömu og í næstliðnum alþingiskosningum. Breytingin varðandi kjörskrána helgast af því að í framkvæmd er engin þörf á að hafa frestinn lengri. Að óbreyttum lögum er viðmiðunin fimm vikur fyrir kjördag sem þýðir að hefja þyrfti umfangsmikla og kostnaðarsama kjörskrárgerð áður en framboðsfrestur er liðinn. Breytingin varðandi mörk kjördæmanna miðar að því að mörk syðra og nyrðra kjördæmis í Reykjavík verði þau sömu og við síðustu alþingiskosningar, en hún er nauðsynleg til að umboð yfirkjörstjórna, sem er staðbundið, liggi fyrir þegar þær gefa út vottorð um kosningabærni meðmælenda vegna framboðs til forsetakjörs. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá allshn. um frv. til laga um breyting á lögum um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn, nr. 43/2003. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Rögnu Árnadóttur og Bryndísi Helgadóttur frá dómsmálaráðuneyti. Umsagnir bárust um málið frá Lögmannafélagi Íslands, Slysavarnafélaginu Landsbjörg og Sambandi íslenskra tryggingafélaga. Með frv. er lagt til að ákvæði 5. gr. laga um björgunarsveitir og björgunarsveitarmenn verði komið í það horf að unnt verði að kaupa vátryggingar sem ákvæðið mælir fyrir um án vandkvæða, en það þykir nú of víðtækt og almennt orðað þannig að torvelt hefur reynst að kaupa þær tryggingar sem menn eru þó skyldaðir til að taka. Þá er lagt til að bætt verði við lögin reglugerðarheimild varðandi vátryggingarskylduna. Nefndin bendir á að rétt sé að reglugerð um vátryggingarskylduna verði samin í samráði við viðkomandi aðila til þess að tryggja að enginn ágreiningur rísi eftir að breytingin hefur verið gerð á lögunum um að vátryggingaverndin sem stefnt er að í lögunum verði hin sama og að er stefnt. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt með þessari athugasemd.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt. Eins og rakið er í athugasemdum við frv. er með því kveðið á um nokkrar minni háttar breytingar á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Í frv. er í fyrsta lagi lagt til að sparisjóði verði heimilt að sækja um samsköttun með dótturfélögum sínum. Þessi breyting á lögunum er lögð til þar sem óvissa hefur ríkt um það hvort sparisjóðum sé heimil samsköttun með dótturfélögum. Rétt þykir að um það sé ótvírætt ákvæði í lögunum. Þess vegna er það lagt til. Í öðru lagi er tillaga um að kveðið verði skýrar á um heimildir skattrannsóknarstjóra ríkisins til að láta færa mann til skýrslugjafar ef ítrekaðri kvaðningu þess efnis hefur ekki verið sinnt. Lagt er til að girt verði fyrir þann möguleika að skattaðili geti komið sér hjá því að mæta til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra ríkisins. Ákvæðið er í eðli sínu sambærilegt við úrræði sem er til staðar þegar kveðja þarf mann til skýrslugjafar hjá lögreglu eða þegar tryggja þarf að maður mæti við aðfarargerð. Borið hefur á því að skattaðilar hafi komið sér hjá því að mæta til skýrslugjafar hjá skattrannsóknarstjóra og þannig tafið mál og gert erfiðara um vik að upplýsa málsatvik. En með ákvæði þessu er opnuð heimild til að koma í veg fyrir að þannig ástand skapist. Í þriðja lagi er með frv. þessu lagt til að við lög nr. 90/2003 komi nýtt ákvæði til bráðabirgða, sem árétti að breytingar sem gerðar voru á fjárhæðum í ákvæðum A- og B-liðar 68. gr., 77. gr., 82. gr. og 83. gr. laganna með lögum nr. 143/2003 í desember sl. komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts á árinu 2004 vegna tekna og eigna á árinu 2003 og við ákvörðun bóta á árinu 2004. Með þeim hætti verður unnt að framfylgja áætlunum um hækkun á viðmiðunarfjárhæðum þessara ákvæða í samræmi við verðlagsforsendur fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2004, eða um 2,5% komi ótvírætt til framkvæmda. Í fjórða lagi er lagt til að ákvæði c-liðar 5. gr. laga nr. 143/2003, um breyting á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts og eignarskatts á árinu 2004 vegna tekna og eigna á árinu 2003. Það ákvæði kveður á um að ákvarða megi barnabætur með börnum sem ekki eru heimilisföst hér á landi en eru á framfæri ríkisborgara hins Evrópska efnahagssvæðis, enda séu framfærandi og barnið tryggð á grundvelli 9. gr. b eða 9. gr. c laga nr. 117/1993, um almannatryggingar, með síðari breytingum. Ekki er ástæða til að ætla að lögtaka frv. hafi nokkur áhrif á útgjöld ríkisins. Þess vegna legg ég til, herra forseti, að svo mæltu, að frv. verði vísað til hv. efh.- og viðskn. og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Frumvarpið sem hér er lagt fram felur í sér breytingar á 1. og 3. gr. sem mér finnast ákaflega skynsamlegar og tel ekki að muni leiða til nokkurs ágreinings. En mig langar í tilefni af 2. gr. að spyrja hæstv. ráðherra hvort það séu mörg tilefni fyrir hendi sem gera það að verkum að nauðsynlegt er að hnykkja sérstaklega á skyldu lögreglunnar með þessum hætti í lögum.

Herra forseti. Ég vil gjarnan að það komi fram að breytingin er ekki lögð til að tilefnislausu en sem betur fer eru ekki mörg dæmi um að menn hafi reynt að koma sér undan því að mæta til skýrslugjafar, en það þykir öruggara til að tryggja hnökralausa framkvæmd að þetta ákvæði og þessi heimild sé fyrir hendi í lögunum, þó vonandi reyni ekki oft á ákvæðið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svarið. Ég er þeirrar skoðunar að menn eigi að fara ákaflega spart með ákvæði af þessu tagi. Ég taldi að í gildandi lögum væru nægar heimildir fyrir hendi til að lögreglan og skattrannsóknarstjóri gætu sameiginlega náð þessum tilgangi. Það er eitt af því sem við munum skoða í nefndinni. Ef framkvæmdarvaldið telur að brögð séu að því að menn færist undan því að mæta þegar um er að ræða alvarlegar rannsóknir og veita upplýsingar sem kunna að vera nauðsynlegt til að hægt sé að grafast fyrir um meint sakamál er sjálfsagt að styðja það og ég tek að sjálfsögðu orð hæstv. ráðherra gild í þeim efnum. Ég vil samt segja að ég geld varhuga við því að menn feti sig of langt á þessum brautum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir litlu frv. sem fram er komið í tilefni af því að ráðherranefnd Norðurlanda, sem fer með málefni Norræna fjárfestingarbankans samþykkti á sl. hausti að heimila bankanum að hækka útlánaramma vegna norrænna fjárfestingarlána til verkefna utan Norðurlandanna. Um er að ræða hækkun úr 3,3 milljörðum í 4 milljarða evra án þess þó að auka eigendaábyrgð vegna þessa útlánaflokks sem nú er 1,8 milljarðar evra. Hér er um að ræða að fjmrh. verði veitt heimild fyrir hönd ríkissjóðs til að samþykkja umrædda hækkun. Slíkt samþykki þarf að veita á Alþingi og því er óskað eftir því að það verði gert með lögum. Umrædd lán hafa verið við lýði um nokkurra ára skeið og ekki hafa orðið nein útlánatöp vegna þeirra. Þessi þjónusta bankans hefur þvert á móti orðið til þess að styðja og styrkja meginverkefni bankans, ekki síst í tengslum við verkefnaútflutning norrænna fyrirtækja til hagsbóta bæði fyrir Norðurlönd og bankann sjálfan. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði að umræðu lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga. Frumvarpið miðar í fyrsta lagi að því að leggja til breytingar í því skyni að nýta aðlögunarheimildir samnings um stækkun Evrópusambandsins og Evrópska efnahagssvæðisins sem tekur gildi 1. maí 2004. Aðlögunarákvæðin fela m.a. í sér að ákvæði 1.--6. gr. reglugerðar nr. 1612/68/EBE, um frelsi launþega til flutninga innan Evrópska efnahagssvæðisins, sem hefur lagagildi hér á landi, sbr. 1. gr. laga um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins nr. 47/1993, gilda ekki um launafólk frá hinum nýju aðildarríkjum EES frá gildistöku stækkunarsamningsins fram til 1. maí 2006. Til þess að nýta heimildir þær sem í aðlögunarákvæðunum felast þarf að breyta lögum um útlendinga eins og lagt er til í frv. þessu ásamt áðurnefndum lögum nr. 47/1993 og lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, en frv. um það er nú til umfjöllunar í félmn. Brýnt er að breytingar þessar taki gildi 1. maí nk. Í annan stað eru í frv. lagðar til breytingar á lögum um útlendinga vegna ábendinga sem borist hafa frá helstu aðilum sem koma að framkvæmd laganna. Í 1. gr. eru lagðar til breytingar sem miða að því að gera ferli skráningar útlendinga hér á landi skýrara. Lagt er til að útlendingur sem uppfyllir augljóslega öll skilyrði þess að fá dvalarleyfi geti komið hingað til lands þegar umsókn hans um dvalarleyfi er samþykkt og eftir atvikum fengið skráningu í þjóðskrá ef hann ætlar að dvelja hér lengur en í þrjá mánuði. Þá eru í 2. gr. frv. lagðar til breytingar sem eiga að girða fyrir það að málamyndahjúskapur eða nauðungarhjónabönd geti orðið grundvöllur dvalarleyfis fyrir aðstandanda. Einnig geti verið refsivert að afla dvalarleyfis á grundvelli hjúskapar til málamynda, sbr. 16. gr. frv. Er þetta lagt til að gefnu tilefni því yfirvöld hér á landi hafa vísbendingar um að brögð séu að slíku athæfi. Nauðsynlegt er að bregðast við því nú þegar því þetta samrýmist alls ekki markmiðum og tilgangi ákvæða útlendingalaga um dvalarleyfi fyrir aðstandendur. Til þess að sporna við vandanum var leitað fyrirmynda í dönsku útlendingalögunum og er lagt til í frv. að kveðið verði beinlínis á um að leiki rökstuddur grunur um að til hjúskapar hafi verið stofnað til að afla dvalarleyfis og ekki hafi verið sýnt fram á annað með óyggjandi hætti, veiti hann ekki rétt til dvalarleyfis. Sama gildir um nauðungarhjónaband og er gert ráð fyrir að það geti ekki verið grundvöllur dvalarleyfis fyrir aðstandendur frekar en málamyndahjúskapur. Sú hefð sem ríkir meðal sumra þjóðfélagshópa að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap er vandi sem hin vestrænu ríki standa frammi fyrir og er engin ástæða til að ætla að við séum þar undanskilin. Danir hafa brugðist við þessu á þann hátt að maki sem sækir um dvalarleyfi aðstandanda verður að hafa náð 24 ára aldri og er sams konar regla lögð til í frv. þessu. Grundvöllur hennar er sá að þeim mun eldri sem viðkomandi er því auðveldara er fyrir hana eða hann að sýna mótþróa og sporna við þvinguninni. Hér ber ávallt að hafa í huga að útlendingar geta sótt um dvalarleyfi á eigin forsendum, þ.e. ekki sem aðstandendur heldur sem vinnandi einstaklingar á eigin framfærslu. Síðastnefnt á einnig við um þá reglu að ættmenni útlendings eða maka að feðgatali á þeirra framfæri verða að hafa náð 67 ára aldri til að geta sótt um dvalarleyfi fyrir aðstandanda. Er gengið út frá því að fólk geti almennt framfært sér fram að því tímamarki. Einnig eru lagðar til breytingar er snúa að rannsókn lögreglu, sbr. 7. gr. frv., m.a. að heimilt verði að krefjast rannsóknar á erfðaefni ef vafi leikur á að umsækjendur um dvalarleyfi aðstandenda séu í raun ættmenni útlendings. Fleiri ákvæði varða ólögmæta eða refsiverða háttsemi eða könnun á því hvort um hana geti verið að ræða. Í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir að skýrt verði kveðið á um að heimilt sé að synja útlendingi um inngöngu í landið til bráðabirgða við komu til landsins á meðan kannað er hvort efni séu til frávísunar en þá telst útlendingur vera við landamæri og í raun ekki kominn inn í landið. Þá er lögð til heimild til að brottvísa útlendingi í ólöglegri dvöl, sbr. 5. gr. frv., en á móti kemur að lagt er til í 4. gr. að svigrúm til frávísunar vegna ólöglegrar dvalar verði rýmra þannig að unnt sé að beita vægara úrræði þegar það þykir vera sanngjarnt. Þá verði refsiákvæði laganna breytt, sbr. 16. gr. frv., en ákvæðin hafa í nokkrum tilvikum reynst örðugur grundvöllur saksóknar. Meðal annars er lagt til að varsla falsaðra vegabréfa verði refsiverð og að engu skipti hvort aðstoð við útlending til að koma ólöglega til landsins sé í hagnaðarskyni eða ekki, en slíkt getur verið erfitt að sanna. Nokkrar breytingar lúta að lagfæringum á lögunum, m.a. að heimilt verði að veita EES-borgurum búsetuleyfi í samræmi við almennar reglur laganna, sbr. 9. og 10. gr. frv., en slíka heimild er ekki að finna í gildandi lögum. Auk þess er lagt til í 13. gr. frv. að börn flóttamanna sem fæðst hafa eftir að foreldrar þeirra fengu stöðu flóttamanna hér á landi fái sömu réttarstöðu. Enn fremur fái útlendingar sem heimiluð er koma í flóttamannahópi dvalarleyfi án takmarkana í þrjú ár og myndar það grunn búsetuleyfis. Samkvæmt gildandi lögum er ekki heimilt að gefa út dvalarleyfi til lengri tíma en tveggja ára í senn en lagt er til að undanþága verði gerð fyrir þennan hóp með hliðsjón af þeirri sérstöku stöðu sem þeir njóta sem í honum eru. Loks bera að nefna að í 8. gr. frv. er lagt til að útlendingur eigi ekki rétt á að honum sé skipaður talsmaður við kæru á synjun um hæli þegar efnismeðferð málsins fer fram í öðru ríki á grundvelli nánar tiltekinna alþjóðlegra samninga. Virðulegi forseti. Ég hef nú farið yfir helstu efnisatriði frv. en um efni þess að öðru leyti er vísað til greinargerðar með því. Ég legg áherslu á að brýnt er að frv. verði samþykkt þannig að lögin geti tekið gildi 1. maí nk. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allshn. og 2. umr.

Hæstv. forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. dómsmrh. má segja að tilgangurinn með frv. sé í raun og veru tvíþættur, annars vegar sá að nýta aðlögunarheimildir sem samningurinn um stækkun Evrópusambandsins og EES felur í sér, sem tekur gildi 1. maí 2004. Samkvæmt stækkunarsamningi er heimilt að beita aðlögunarákvæðinu að því er varðar frjálsa för launafólks frá þeim tíu ríkjum sem bætast í hópinn. Ég vil segja hvað þennan þátt málsins varðar, hæstv. forseti, að mér sýnist að vel sé staðið að undirbúningi hans. Aðlögunarheimildir á borð við þessa hafa verið nýttar af fjölmörgum öðrum ríkjum, þar á meðal flestum Norðurlandanna ef ekki öllum, hugsanlega hefur Svíþjóð ekki gert það. Ég held því að það sé ekkert óeðlilegt við þetta og sérstaklega í ljósi þess sem tekið er fram í frv. að haft hafi verið eðlilegt samráð við aðila vinnumarkaðarins um þessa aðlögun. Á þessu stigi geri ég því ekki athugasemdir við þennan þátt frv. en auðvitað með þeim fyrirvara að við munum síðan gera ítarlega skoðun á þessum þætti málsins eins og öðrum í hv. allshn., kalla til gesti eftir atvikum og fá umsagnir. Hinn þáttur frv. eru að því er greinir í frv. breytingar vegna ábendinga sem borist hafa frá helstu aðilum sem komu að framkvæmd laganna. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég hef verulegar áhyggjur af a.m.k. hluta þeirra breytinga sem þar eru lagðar til og mér sýnist þar vera á ferðinni vafasöm stefnumörkun og því miður oft og tíðum gripið til mjög viðamikilla heimilda að því er virðist án þess að tilefni sé til. Ég mun m.a. kalla eftir því í framsögu minni að hæstv. dómsmrh. geri okkur grein fyrir því hvaða neyð rekur til þess að farið sé út í aðgerðir á borð við lífsýnatöku og frekari heimildir til húsleitar til þess að skera úr um forsendur dvalarleyfis. Mér finnast þetta vera mjög stórar og miklar aðgerðir sem vega mjög nærri persónuvernd og friðhelgi einkalífs og það hlýtur að þurfa að rökstyðja það mun betur en gert er í frv. hvaða nauðsyn kallar á slíkar aðgerðir. Ég vil líka draga það strax fram að ákvæðið sem kveður á um að þegar sótt er um dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar geti Útlendingastofnun farið fram á rannsókn á erfðaefni og krafist lífsýnis. Hið háa Alþingi hefur þegar hafnað slíku ákvæði í fyrri meðförum frv. sem nú er orðið útlendingalög, og það hljóta að vera mjög veigamiklar ástæður sem kalla á að þessi þáttur frv. sé lagður fram aftur. Rökstuðningurinn sem helst er tíndur til er sá að vísað er til þess að komið hafi ábendingar frá helstu aðilum sem koma að framkvæmd laganna og samráðsfundir verið haldnir með þátttöku fulltrúa ráðuneytisins, embættis lögreglustjórans í Reykjavík, lögreglustjórans á Keflavíkurflugvelli, ríkislögreglustjóra, Útlendingastofnunar og þjóðskrár. Það vekur athygli mína, hæstv. forseti, ef marka má greinargerðina, að ekki virðist hafa verið haft samráð við þann hóp sem verður óneitanlega fyrir þessari röskun á persónuvernd og friðhelgi einkalífs sem fram kemur í frv., sem eru innflytjendur sjálfir. Það er ekki a.m.k. tekið fram í greinargerðinni að haft hafi verið samráð við Alþjóðahús, Rauða krossinn eða aðra sem hafa með málefni útlendinga að gera og eftir því kalla ég hér, virðulegi forseti: Hafði ráðuneytið samráð við þessa aðila við gerð frv. og leitaði álits þeirra á því? Ég held að það sé nefnilega mjög mikilvægt, hæstv. forseti, ef við búum í lýðræðisþjóðfélagi að það sé ekki bara nóg, með fullri virðingu fyrir embættismönnum og stjórnmálamönnum eða stofnunum sem starfa að málefnum útlendinga eins og hér er lagt til, að þeirra sjónarmið rati í frumvörp. Það er mjög mikilvægt að haft sé samráð við þá líka sem þessi úrræði bitna í raun og veru á og leitað álits þeirra. Það virðist ekki vera ef marka má greinargerð frv. Ég ætla helst að víkja að þeim atriðum sem ég geri athugasemdir við. Í fyrsta lagi vil ég geta þess að mér sýnist 1. gr., sem snýst um það að nægilegt sé að umsókn um dvalarleyfi hafi verið samþykkt áður en útlendingur kemur til landsins, í stað þess að dvalarleyfið hafi verið gefið út eins og núgildandi ákvæði mælir fyrir um, vera jákvæð breyting og geri ekki athugasemdir við hana, en ætla að eyða fleiri orðum í það sem ég set kannski spurningarmerki við. Ef við förum í a-lið 2. gr., sem er breyting á 13. gr. laganna, er verið að breyta því að til þess að fá leyfi á grundvelli hjónabands þarf erlendi makinn að vera a.m.k. 24 ára gamall. Í greinargerðinni kemur fram að tillagan sé fengin upp úr dönsku lögunum og rökin séu þau að um sé að ræða rík verndarsjónarmið sem byggja á reynslu nágrannaríkjanna þar sem algengt er meðal sumra hópa nýbúa að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap. Ég hlýt að spyrja hæstv. dómsmrh.: Hvað er það sem kallar á slíka reglu hér á landi? Hvað er það sem kallar á það að þetta sé gert hér á landi? Fyrirheit um verndarsjónarmið til þess að koma í veg fyrir að foreldrar ráðstafi börnum sínum í hjúskap eru mjög fögur en eru einhver tilfelli hér á landi sem kalla á að slíkt ákvæði sé sett í lög? Auðvitað hljótum við að sjá að slík ákvæði takmarka eða hafa neikvæð áhrif á persónufrelsi þeirra Íslendinga og útlendinga sem hér dvelja löglega að ganga í hjúskap með erlendum ríkisborgara. Þarna er verið að setja ákveðna takmörkun sem er ekki í íslenskum lögum, Íslendingar þurfa ekki að vera orðnir 24 ára til þess að mega giftast og þarna er því verið að búa til öðruvísi reglur fyrir útlendinga. Mér finnast það ekki nægilega sterk rök, hæstv. forseti, að þarna búi verndarsjónarmið ein að baki og kalla eftir því hvað það er sem krefst þess að slík takmörkun sé gerð. Þarna hlýtur alltaf að koma til skoðunar jafnræðisregla stjórnarskrárinnar um að fólki sé ekki mismunað, m.a. eftir uppruna, og þarf að færa ansi sterk rök fyrir því að setja slíka reglu í lög að mínu mati. Gerð er líka breyting í þá veru að til að foreldri geti fengið dvalarleyfi á grundvelli fjölskyldusameiningar þurfi það að vera eldra enn 66 ára, þ.e. orðið 67 ára, og tilgangurinn er sagður sá að koma í veg fyrir að ættmenni fari á þennan hátt hjáleið inn á íslenskan vinnumarkað. Það er líka spurning að mínu mati hvort þetta sé nauðsynlegt. Það eru þó kannski fleiri rök sem mæla með þessari aðgerð en þeirri sem snýr að hjúskapnum að mínu mati, en er ekki svo að löggjöfin í dag tryggi nokkuð vel að ekki sé hægt að fara hjáleið inn á vinnumarkaðinn? Ég hefði haldið það, vegna þess að til þess að ráða ríkisborgara utan EES-svæðisins til vinnu þarf að auglýsa starfið á svæðinu í þrjár vikur, stéttarfélag að gefa umsögn og að lokum Vinnumálastofnun að meta atvinnuástand í landinu, þannig að ég held að það sé okkuð vel girt fyrir þetta. En kannski hefur hæstv. dómsmrh. einhver frekari rök fyrir því en fram koma í frv. af hverju nauðsynlegt sé að gera þetta. Það atriði sem mér þykir hvað alvarlegast í frv. snýr að breytingum á 29. gr. útlendingalaganna sem í frv. er b-liður 7. gr. Þar er sagt að við ákvörðun um veitingu dvalarleyfis hafi Útlendingastofnun heimild til að krefjast þess að umsækjendur um dvalarleyfi skv. 1. mgr. 13. gr. eða ættmenni hans gangist undir rannsókn á erfðaefni, og töku lífsýnis í því skyni, til að staðfesta að um skyldleika sé að ræða. Ég held að þarna sé verið að fara inn á nokkuð vafasamar brautir. Ég held að þetta sé eitthvað sem við þurfum að fara mjög varlega í en, eins og ég nefndi áður í máli mínu, hefur Alþingi áður hafnað því að til þessa úrræðis sé gripið. Þarna er verið að fara ansi langt inn á friðhelgi einkalífs fólks. Og það kunna að vera uppi ýmsar aðstæður þar sem erfðaefni gefur kannski ekki bestu upplýsingarnar um hvort um náinn aðstandanda er að ræða og má þá kannski nefna sem dæmi, þótt það sé kannski langsótt, að ef barn er t.d. rangfeðrað gefur erfðaefnið væntanlega ekki réttar upplýsingar en það kann eigi að síður að vera náinn aðstandandi. En þetta er möguleiki. Ég held að í mannréttindasáttmálum sem Ísland hefur staðfest og gerst aðili að sé friðhelgi persónulífs eða einkalífs meðal helgustu mannréttinda. Það er viðurkennt jafnt á alþjóðavettvangi sem og í íslenskum lögum að þessa friðhelgi megi rjúfa ef rökstuddur grunur er um að einstaklingur hafi framið refsiverðan verknað, það eru sett ströng skilyrði þar um og þannig á það að sjálfsögðu að vera. Ef maður skoðar lögin um lífsýni og lögin um persónuvernd er litið þannig á, samkvæmt íslenskum lögum, að taka lífsýnis teljist til mikilvægra persónuupplýsinga sem séu vandmeðfarnar og beri að vernda. Ég tel að þess vegna þurfi nokkuð sterk rök fyrir þessu. Við þurfum að standa frammi fyrir verulegum vandamálum til að taka svona úrræði upp í lög okkar, hæstv. forseti. Ég verð líka að segja að mér finnst orka mjög tvímælis þegar Alþingi hefur áður hafnað slíku ákvæði, að það komi aftur fyrir þingið í nýrri mynd, að því er virðist um hjáleið í gegnum stækkun EES-svæðisins og Evrópusambandsins sem er meginástæðan fyrir því að þetta frv. er lagt fram nú. Hér er um að ræða stórt atriði sem þarfnast náinnar skoðunar og þarf mjög sterk rök fyrir að taka upp. Virðulegur forseti. Í frv. er einnig gert ráð fyrir að refsivert sé að stofna til málamynda- eða nauðungarhjónabanda. Lögregla fær nokkur úrræði til þess, m.a. heimild til húsleitar ef grunur leikur á slíku. Ég held að við getum öll verið sammála um að slík hjónabönd séu ekki af hinu góða. Í sjálfu sér er kannski ekki ástæða til að gera athugasemd við að refsivert sé að stofna til hjónabands í þeim tilgangi einum að afla viðkomandi dvalarleyfis eða neyða aðra manneskju í hjónaband. Spurningin er kannski frekar um aðgerðirnar vegna þess að þær vega enn og aftur verulega að persónufrelsi einstaklinga. Það er t.d. ekki skilgreint hvað átt er við með orðinu málamyndahjónaband. Að mínu mati þyrfti slík skilgreining að liggja fyrir. Reyndar er það svo að í íslenskum veruleika eru oft á tíðum mismunandi ástæður fyrir hjónaböndum. Spurningin til hæstv. dómsmrh. er því: Hvað er það sem kallar á þessa breytingu? Er þetta stórt vandamál sem yfirvöld standa frammi fyrir og er ástæða til að bregðast við á þennan hátt? Ég vil líka minnast á 7. gr. frv. sem breytir 3. mgr. 29. gr. útlendingalaga. Ákvæðið mælir fyrir um heimild til húsleitar ef útlendingur neitar að upplýsa hver hann er. Í dag er heimildin til staðar ef útlendingur neitar að upplýsa hver hann er og leynir upplýsingum varðandi það. Samkvæmt frv. er lagt til að bætt verði við ákvæðið að hið sama gildi ef rökstuddur grunur leikur á málamynda- eða nauðungarhjónböndum. Spurningin er hvort það sé óeðlilega opið sem hér segir, að lögregla má ,,leita á útlendingnum, á heimili hans, herbergi eða hirslum samkvæmt reglum laga um meðferð opinberra mála, eftir því sem við á``. Eigum við ekki að stíga varlega til jarðar þegar við setjum svona heimildir í lög? Ég vil a.m.k. leggja til að þetta atriði verði skoðað betur í hv. allshn. þegar þar að kemur. Um málamyndahjónaböndin segir í frv., líklega í athugasemdunum, að þegar metið er hvort grunur sé á málamyndahjónabandi sé m.a. litið til þess hvort aðilar hafi búið saman fyrir stofnun hjúskapar. Ég vek athygli á því að það er ekki sett sem skilyrði fyrir því að Íslendingar fái að ganga í hjónaband að þeir hafi búið saman fyrir stofnun hjúskapar. Ég vil líka benda á að í mörgum ríkjum er beinlínis ekki talið eðlilegt að fólk búi saman fyrir stofnun hjúskapar. Þetta finnst mér því kannski svolítið hæpin forsenda. Þá skal taka tillit til aldursmunar og þess hvort þau tali tungumál hvors annars. Ég er ansi hrædd um, hæstv. forseti., að í ansi mörgum fullkomlega löglegum hjónaböndum hér á landi eigi í hlut Íslendingur og erlendur ríkisborgari þar sem viðkomandi skilja ekki tungumál hvort annars, tali kannski saman á þriðja tungumáli. Varðandi það hvort viðkomandi hjón þekki til einstakra atriða eða atvika úr lífi hvors annars, eins og segir í athugasemdum með frv., verð ég að segja, hæstv. forseti, að ég tel að þar séum við komin út á ansi hæpna braut. Við þurfum að stíga mjög varlega til jarðar, hæstv. forseti. Þótt vissulega kunni að hafa komið upp vandamál hvað þetta varðar --- það væri gaman að fá að vita hversu stór þau eru í sniðum --- þá þurfum við að hafa í huga að með tilliti til mannréttindasamninga og jafnræðisreglu megum við ekki setja of miklar hömlur á einkalíf innflytjenda hér á landi eða þeirra sem stofna til hjónabanda með erlendum ríkisborgurum. Fleiri atriði væri vert að skoða í hv. allshn., t.d. að það er talið refsivert samkvæmt frv. að vera með fölsuð vegabréf eða önnur ferðaskilríki. Ef maður skoðar t.d. 31. gr. flóttamannasamnings Sameinuðu þjóðanna og leiðbeiningarreglur Alþjóða rauða krossins þá er aðildarríkjum gert að leggja ekki refsingar við að flóttamenn komi ólöglega til ríkjanna. Ég held að við þurfum að skoða þetta ákvæði í samhengi við þá samninga. Það má líka benda á að hér hefur verið nokkur umræða í þjóðfélaginu um mansal. Flest erum við líklega sammála um að það þurfi að uppræta með öllum mögulegum ráðum. En fórnarlömb mansals eru oft með fölsuð ferðaskilríki. Þetta hefur margoft komið fram í umræðum um mansal. Þessi tillaga að lagaskyldu virðist líka brjóta í bága við skyldu ríkja samkvæmt Palermo-samningnum til að vernda fórnarlömb mansals. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð við 1. umr. Ég treysti því að hv. allshn. taki frv. til mjög viðamikillar skoðunar. Ég tel að a.m.k. þau ákvæði frv. sem ég hef gert að umtalsefni komi til með að mæta nokkurri gagnrýni. Maður hefur þegar heyrt þá gagnrýni víða í samfélaginu. Ég ítreka enn og aftur spurningar mínar til hæstv. dómsmrh.: Hvað er það sem kallar á að gripið skuli til svo viðamikilla aðgerða? Hversu brýn er þessi þörf og hversu stórt er vandamálið? Hversu mörg eru tilfellin? Hve oft koma þessi vandamál til skoðunar hjá yfirvöldum?

Herra forseti. Útlendingar gegna veigamiklu hlutverki í íslensku atvinnulífi sem hefur ríka þörf fyrir starfskrafta þeirra. Þeir gegna að mörgu leyti lykilhlutverki í fiskvinnslu, á sjúkrahúsum og í ýmsum þjónustustofnunum. Þá hafa útlendingar auðgað menningarlíf þjóðarinnar og skapað fjölbreytni sem öllum þjóðum er nauðsynleg. Þrátt fyrir þetta, þrátt fyrir að útlendingar skipti miklu máli fyrir efnahag og menningu þjóðarinnar eru þeir ekki virtir að verðleikum í íslenskri löggjöf. Það má jafnvel halda því fram að þeim sé tekið sem óvelkomnum gestum og að hluta eru þeim sköpuð dvalarskilyrði hér á landi sem standast ekki mannréttindi. Frumvarpið sem hér er til umfjöllunar litast nokkuð af því að útlendingar séu ekki aufúsugestir, þrátt fyrir mikilvægi þeirra fyrir íslenskt atvinnu- og menningarlíf. Frv. ber þess öll merki, að öðru leyti en því er varðar stækkun ESB sem ég leggst ekki gegn, að þar ráði einberir hagsmunir stjórnsýslunnar ef hagsmuni skyldi kalla. Hagsmunum útlendinga í frv. er ýmist ekki gefinn gaumur eða hagsmunir þeirra fyrir borð bornir. Ástæða framlagningar frv. er eins og ég sagði áðan stækkun ESB. Við það er hins vegar ekki látið sitja heldur eru lagðar til fleiri breytingar sem örugglega munu valda því að erfitt verður að ná frv. fram fyrir 1. maí. En það er mjög brýnt að ákvæði er varða stækkunina nái fram að ganga. Það er vegna þess að þær breytingar sem eru lagðar til til viðbótar kalla á mikla umræðu og ítarlega skoðun. Þessar breytingar munu þyngja meðferð frv. og meðferð stækkunarákvæðanna. Ég beini þeim eindregnu tilmælum til hæstv. dómsmrh. að huga að því að draga þau ákvæði til baka sem varða annað en stækkun Evrópska efnahagssvæðisins og taka lögin um útlendinga til heildarendurskoðunar og vinna að því faglega. Það gefst afar skammur tími til að huga að þeim viðamiklu breytingum sem lagðar eru til og eru, eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, svo mikilsverðar og um margt vafasamar og hæpnar út frá jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og öðrum ákvæðum. Það er rétt að staldra við og hugsa alvarlega um þau ákvæði. Ég tel einnig að í frv., öðrum þáttum en þeim er snúa að stækkun ESB, felist ákveðin forgangsröðun, breytingar sem ég á erfitt með að una við þegar nauðsyn ber til að breyta ákvæðum um útlendinga eins og þau eru í lögum í dag til að útlendingar séu virtir til mannréttinda. Ég sagði áðan að umrætt frv. væri stofnanafrumvarp. Að því hefur verið vikið af hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur. Hún vakti athygli á því hverjir væru umsagnaraðilar frv. Ég segi að þetta sé stofnanafrumvarp. Það sést þegar maður les hverjir eru umagnaraðilar. Það eru lagðar til breytingar á lögum vegna ábendinga sem borist hafa frá helstu aðilum sem koma að framkvæmd laganna. Hverjir eru þessir helstu aðilar? Það eru ráðuneytin, lögreglustjórinn í Reykjavík og á Keflavíkurflugvelli, ríkislögreglustjóri, Útlendingastofnun og þjóðskrá. Þetta eru ekki helstu aðilarnir. Þetta er bara helmingurinn af helstu aðilunum. Hvar er rödd útlendinganna? Hvar er rödd Samtaka útlendinga? Hvar er rödd Toshiki Toma, þess ágæta sóknarprests útlendinga? Hvar er rödd fjölmenningaráðs? Hvar er rödd Alþjóðahússins? Hvar er rödd Samtaka um kvennaathvarf? Hvar er rödd Stígamóta? Hvar er rödd Rauða krossins? Allt eru þetta samtök og stofnanir sem gegna veigamiklu hlutverki í samskiptum þeirra ríkisstofnana sem nefndar eru í frv. og eru grunnur þess að kerfið gangi vel. Þessar raddir hefðu eðlilega átt að heyrast löngu fyrr og áður en frv. var samið. Þess vegna er þetta stofnanafrumvarp. Þess vegna er það ekki betur úr garði gert en það er, því miður, vegna þess að þar heyrast ekki raddir útlendinga. Raddir útlendinga eiga sér ekki allt of marga talsmenn. Toshiki Toma talar um þetta sem raddirnar sem ekki heyrast, raddir útlendinga. Það er í margfaldri merkingu. Ein merkingin er m.a. sú að þeir kunna ekki íslensku. Það þekki ég dæmalaust vel því að alla helgina var ég í framtalsaðstoð hjá Eflingu -- stéttarfélagi. Ég hitti þar tugi útlendinga sem leituðu aðstoðar. Ég gat ekki átt samskipti við mikinn fjölda þeirra vegna þess að þeir gátu ekki tjáð sig á íslensku. Þeir skildu ekki einu sinni orðið skattframtal. Ég varð að hafa uppi leikræna tilburði til að sýna einum þeirra hvað það væri, með því að setja eyðublaðið í umslag og segja: Fékkstu svona, fékkstu svona? Það tók mig 5 mínútur að koma þessum skilaboðum á framfæri. Þetta er rödd sem á erfitt með að koma fram. Þess vegna er Alþjóðahúsið. Þess vegna er fjölmenningaráð o.s.frv. Ég ætla ekki beinlínis að rekja frumvarpsdrögin, það hefur verið sett fram gagnrýni á þau, en þarna er verið að loka fyrir hinn svokallaða málamyndahjúskap og verið að þrengja að fjölskyldum útlendinga. Ef nokkurt grundvallaratriði er í lífinu er það það að hafa fjölskylduna hjá sér og vera í kringum hana, en frv. gengur fremur í þá átt að þrengja þann rétt, jafnvel fólks sem hefur verið hér á landi um áraraðir. Verið er að þrengja rétt kvenna sem hafa komið frá Tælandi og hafa ekki börnin með sér og vilja fá börnin til sín, eðlilega. Það finnst mér algjörlega óskiljanlegt. Ég hef heyrt gagnrýnisraddir frá útlendingum, frá Toshiki Toma sóknarpresti þeirra sem gagnrýnir aldurstakmörkin við 24 ár í hjúskap. Af hverju á aldursmark fyrir útlending í hjónaband að vera annað en samkvæmt íslenskum lögum? Hvert erum við að fara? Hvaða hugsun býr að baki svona ákvæði? Hvaða orð dettur mönnum fyrst í hug? Ég læt hv. þm. um að geta sér til um það. Toshiki Toma gagnrýnir þetta harðlega. Er skynsamlegt eða eftirsóknarvert að íslensk stjórnvöld setji sérstök hjúskaparmörk í útlendingalög? Er einhver skynsemi í því? Er einhver skynsemi í því að setja aldursmörk á þá aðstandendur og niðja sem mega koma til landsins til útlendings sem hefur verið hér til fjölda ára? Útlendingurinn er ekki hér að gamni sínu, því ef maður skoðar þetta í stærra samhengi hefur það gerst að fólki frá Tælandi, Austur-Evrópu, sérstaklega konum, hefur verið gert mjög erfitt fyrir að framfæra sig, þess vegna sækir það annað. Þetta fólk er afar gott starfsfólk, það fer mjög gott orð af því. Auðvitað eru undantekningar á því eins og öllu í lífinu. Að setja aldursmörk fyrir ættingja 66 ár. Hvað með mann sem er 50 ára og á ekki innangengt í vinnu á Íslandi æskudýrkunarinnar, hvað verður um hann? Það er verið að koma í veg fyrir eðlilegt fjölskyldusamneyti, það er verið að þrengja samneytið. Það er verið að gera útlendinga að öðruvísi fólki, það er verið að gera útlendinga að annars flokks borgurum. Ég uni því ekki, þetta er fólk eins og ég. Ég gagnrýni líka svokallað málamyndahjónaband. Hvað er það? Er hjónaband okkar að íslenskum lögum hið eina rétta en hjónaband af öðrum trúarbrögðum málamyndahjónaband? Það er þekkt í Tælandi.  Í ríkjum sem við þekkjum ekki til menningar í, tökum Tæland og Íran, þykir fólki svokallað ,,arrangement marriage`` ekkert mál, það er hluti af tryggingu fjölskyldunnar og annað slíkt. Þetta kemur okkur einkennilega fyrir sjónir en þannig er þetta í öðrum menningarríkjum og við eigum auðvitað að virða menningu annarra þjóða og eigum ekki að setja okkur á þann háa hest að við séum æðri en aðrar þjóðir menningarlega. Valdheimildir Útlendingastofu eru óskilgreindar og opnar. Það sem stingur mig almest í þessu eru svokallaðar erfðarannsóknir. Það eru ekki einu sinni sett skilyrði að taka megi sýni eða erfðaefnisrannsóknir, þetta er bara almenn opin heimild og viðkvæmustu persónuupplýsingar sem koma út úr því, eins og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir nefndi áðan. Hvað sýnir erfðaefnisrannsókn ef viðkomandi útlendingur hefur verið ættleiddur? Hvað mundum við segja, Íslendingar, ef okkur væri gert að gefa lífsýni þegar við förum til Danmerkur í nám eða til starfa? Horfum á það þannig. Hvað við mundum við segja ef ég ætlaði til náms eða starfs í Bandaríkjunum og það yrðu tekin af mér lífsýni? Hver mundi segja já við því? Auðvitað enginn. Allir þeir gagnrýnispunktar sem ég hef flutt eru til umræðu meðal útlendinga í landinu og Toshiki Toma gerir þá að umtalsefni í bréfum og gögnum. Ég vil líka segja, hæstv. dómsmrh., að í núgildandi lögum um útlendinga eru skýrar og góðar valdheimildir sem ég hygg að dugi. Það er ég að segja vegna þess að þegar verið er að tala um málamyndahjúskapinn erum við að taka á undantekningarvandamálum sem eru vandamál, ég neita því ekki, en við megum ekki búa til meginreglur út frá undantekningum. Ég gagnrýni það að búa til meginreglu um lífsýnarannsóknir og um málamyndahjónaband um 24 ára aldur, út frá undantekningum. Ég veit að íslenskir karlmenn hafa gengist undir þann samning að giftast konum og koma með þær hingað til lands. Ég velti því stundum fyrir mér hvort þeir séu ekki að gera hreina gustuk í kynlífstengda ferðamannamarkaðnum í Tælandi sem Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur staðið fyrir þar sem vinna við hrísgrjónarækt o.fl. hefur fallið niður. Ég velti því stundum fyrir mér, þó það sé náttúrlega sérkennilegt, en auðvitað á maður að skoða allar hliðar máls og skoða allt í samhengi. Hugsunin er þröng og einkennist af því að við séum æðri. Ég tel að forgangsröðunin sé röng og minni á að ég hef flutt frumvörp til breytinga á lögum um útlendinga. Ég óskaði reyndar eftir í frumvarpsgreinargerðinni að þær yrðu teknar til umræðu samhliða lögum sem þarf að breyta um frjálsa för útlendinga og búsetu, um atvinnuréttindi útlendinga og um útlendinga, sem hér er til umræðu, í tengslum við stækkun Evrópska efnahagssvæðisins og hefur verið boðuð. Það hefur því miður ekki komist á dagskrá til umfjöllunar samhliða, en í dag hef ég lagt fram --- það er ekki búið að dreifa henni --- brtt. við frv. sem byggir á þeim frumvörpum sem ég nefndi. Í þeim brtt. eru tvenn grundvallarmannréttindaatriði. Í fyrsta lagi er það svo í dag að ungmenni sem kemur 16 ára með útlendingi til landsins, þegar ungmennið verður 18 ára þarf það sjálft að sanna að það geti framfært sig og það dugir ekki yfirlýsing ábyrgra foreldra. Ungmennið, 18 ára, þarf að sanna framfærslu sína með því að fara að vinna og fara í gegnum leyfakerfið eða leggja 70 þús. kr. inn á banka sinnum 12. Hver hefur efni á því og hvaða venjulegt foreldri hleypst undan ábyrgð á börnunum sínum? Það gerir enginn, maður sinnir börnum sínum, það er manns ríkasta skylda og skyldi eitthvað annað gilda um útlendinga? Eru þeir öðruvísi við börn en við? Er þetta ekki eins fólk, er þetta ekki fólk? Hin breytingin er sú að það er því miður þekkt í hjónaböndum íslenskra ríkisborgara að erlendar konur sæti ofbeldi í þeim hjónaböndum. Erlendar konur eru 3,75% af konum sem búa á Íslandi. Talið er að allt að 14% þeirra sem leita til Stígamóta eða Samtaka um kvennaathvarf séu af erlendu bergi brotnar. Þessar tölur segja allt sem segja þarf. Fyrstu árin í hjúskap hér á landi búa þessar konur á margan hátt í gíslingu hjónabandsins. Ef þær eru beittar ofbeldi eiga þær ekki í nein hús að venda nema fara heim til sín. Það hefur líka gerst og eru dæmi um það, og ég er núna, hæstv. dómsmrh., að tala sem betur fer um undantekningar, sömu undantekningar en miklu alvarlegri en frv. stefnir að, að eiginmennirnir hafa sagt við þær: Ef þú ferð frá mér, ef þú skilur, ertu úr landinu. Þetta er algjörlega óþolandi staða í nútímaþjóðfélagi. Útlendingar eru ekkert öðruvísi en við, þeir eru bara fólk. Þriðja atriðið sem ég legg til breytingar á varðar framfærsluna, að hægt sé að tryggja framfærslu með öðrum hætti en með bankainneignum eða vinnu, og þá er ég aftur að tala um undantekningartilvik sem snúa að þeim konum sem eru beittar ofbeldi. Hvaða framfærslumöguleika hafa þær sem leita til Stígamóta eða til Samtaka um kvennaathvarf til að framfæra sig? Það er ósköp eðlilegt að samfélagið liðsinni þeim konum í leiðinni. Ég ætla ekki að fara nánar út í þetta, en vil að lokum árétta það sjónarmið, hæstv. dómsmrh., að vel má vera að þarna séu vandamál sem stofnanir sem vísað er til í grg. telja vera vandamál. Ég tel að stofnanirnar geri of mikið úr þeim og tel að þetta muni torvelda lagasetningarvinnuna. Það er mín skoðun og ég teldi eðlilegast að það yrði dregið til baka. Ég óska sérstaklega eftir því að þær brtt. sem ég hef gert og var að vonast til að kæmu fram en náðu ekki á dagskrá, sem ég gerði að umtalsefni, fari til allshn. og hæstv. formaður allshn., til að spara vinnuna og tímann, sendi brtt. samhliða frv. sem hér er til umræðu til umsagnar Alþjóðahússins, Stígamóta, Rauða krossins, sóknarprests útlendinga o.s.frv., þannig að við sjáum heildarmyndina í dæminu. Ég beini þessu sérstaklega til hv. formanns allshn. og enn fremur beini ég því til hæstv. dómsmrh. að ljá þessu sjónarmiði mínu lið.

Herra forseti. Hér hefur verið mælt fyrir frv. til laga um breyting á lögum um útlendinga frá 15. maí 2002, þ.e. hér eru strax komnar brtt. við glæný útlendingalög sem ollu bæði uppnámi og miklum umræðum í þinginu ekki fyrir margt löngu. Það er ýmislegt sem er líka jákvætt í frv., það ber að taka það fram og kom jafnframt fram í máli hv. þm. Bryndísar Hlöðversdóttur. Mig langar að nefna eitt sem er jákvætt, t.d. í 2. gr., að nú er búið að setja inn samvistarmaka, sem var ekki í lögunum, þó svo að það hafi verið rætt áður. En það er ýmislegt sem ber hreinlega að harma að skuli vera komið aftur í þingið. Þá er ég auðvitað að tala um 7. gr. laganna er varðar rannsókn á erfðaefni og töku lífsýnis. Þegar fyrra útlendingafrumvarp var í þinginu kom það fram í þinginu í tvígang. Í fyrri umferð voru gríðarlega miklar umræður og fengnar umsagnir um málið. Málið fór aftur inn í ráðuneyti og var tekið út þar vegna einróma athugasemda. Það var alveg sama hvar okkur bar niður, hvort það var Persónuvernd, Mannréttindaskrifstofan eða Lögmannafélagið. Það eina sem allir sögðu var: Þetta er of langt gengið. Meira að segja Norðurlöndin ganga ekki svona langt. Þau eru að sjálfsögðu með fingraför og myndir og meira að segja með gríðarlegar skilgreiningar hvenær má taka það og hvenær má nota það. Við erum ekki með það miklar skilgreiningar þar undir. Það væri ráð að skoða gömlu umsagnirnar. Ég á umsagnirnar frá því er málið kom fyrir nefndina í síðara skiptið sem þetta var tekið út. Sem betur fer var ýmislegt lagað í annarri umferð. Þetta er háalvarlegt mál. Með því að setja slík ákvæði fram núna er verið að skapa úlfúð um atriði sem koma inn vegna stækkunar EES. Það á að nota ferðina til að koma inn ákvæðum sem eru ekki boðleg. Það verður spennandi að sjá hvað Persónuvernd og allir aðrir segja um þau ákvæði. Þetta ákvæði þarf að skoða nánar. Einnig þarf að skoða 10. gr. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Eftirfarandi breytingar verða á 36. gr. laganna: a. Við greinina bætist ný málsgrein er orðast svo: Um skilyrði fyrir útgáfu búsetuleyfis EES-útlendings gilda ákvæði 15. gr.`` Þarna er um að ræða greinina um íslenskunámið. Ég fæ ekki betur séð en að um þetta hafi einnig verið rætt þegar fjallað var um áðurnefnt frumvarp. Þetta var ekki sett inn í það frumvarp enda kemur það inn á samninginn um frjálsa för milli landa. Við þurfum að skoða hvaða samninga við mundum brjóta eða a.m.k. fara út í jaðarinn á með því að setja slíkt í lög. Hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir benti einnig á mjög vafasöm atriði í 16. gr. sem stangast á við það sem rætt var um á fundi í Norræna húsinu, um mansal, og 31. gr. flóttamannasamningsins. Þetta eru athugasemdir sem við verðum að skoða í nefndinni og kalla eftir umsögnum um hvort stangist á við skuldbindingar okkar að því leyti. Útlendingalögin, hin glænýju lög, voru um margt helmingi þrengri en önnur lög. Það er oft talað um að þetta sé gert til samræmis við lög á Norðurlöndunum. Guð láti gott á vita með að við tökum upp jákvæða hluti úr lögum á Norðurlöndunum, t.d. að stjórn sé sett yfir útlendingastofnanir sem sjá um það að ráða, reka og taka sýni, hafa lækni til þess starfa. Að hafa stjórn yfir þeim veitir ákveðið aðhald. Þar sæti fólk frá mannréttindasamtökum og Rauða krossinum o.s.frv. þannig að fólk hefði möguleika að bera hönd fyrir höfuð sér. Það væri mjög gott ef við fengjum hið jákvæða úr öðrum lögum inn í okkar lög. Við ættum kannski að sæta lagi og setja það inn í lögin núna. Það mundi vinna gegn hinum raunverulegu vandamálum sem komið hafa upp. Hér hefur verið rætt um nauðungar- og málamyndahjónabönd. Þau eru talin vandamál. Ég veit um örfá slík dæmi en þó er ekki þar með sagt að setja þurfi það þannig í lögin að það geti skert mannréttindi. Þetta er spurning um miklar heimildir án mikils tilefnis. Það sem ég hefði viljað sjá sem hluta af þeim breytingum sem gera á eru umbætur á aðstæðum barna sem hingað koma án foreldra og eru forsjárlaus. Það er eitt af stóru málunum sem voru rædd í útlendingalögunum síðast. Það fékkst ekki í gegn en samt kom fram í meirihlutaáliti frá nefndinni að þau mál mundu tekin fyrir í tengslum við barnaverndarlög. Barnaverndarlögin voru jafnframt í vinnslu þingsins en þetta var ekki sett inn í þau. Það er hins vegar mjög mikilvægt. Ég vil benda öllum hv. þm. á að í norskum, sænskum og dönskum lögum er tekið á hagsmunum barna upp að 18 ára aldri sem koma til landanna forsjárlaus. Í Noregi og Svíþjóð er gríðarstór hópur slíkra barna. Við þurfum að bregðast við áður en slíkum vandræðamálum fjölgar. Við þekkjum eitt tilfelli, þ.e. drengina frá Sri Lanka. Við eigum að fyrirbyggja að hingað komi yngri börn. Við verðum að vita hvernig á að taka á málunum, hvaða ferli á að fara í gang og hvernig standa skuli að slíkum málum. Okkur væri sómi af því. Auðvitað er margt jákvætt í frv. Vinnslan í nefndinni verður eflaust talsverð þótt spurning sé um hvort ekki verði að tvískipta þessu og taka EES-stækkunina sér því að um hitt þarf mikla umræðu. Það er vafasamt að stofna til hennar að óþörfu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um 24 ára aldursmörkin, hin ströngu ákvæði og erfðarannsóknir. Það hafa flokkssystur mínar úr Samf., hv. þm. Guðrún Ögmundsdóttir og Bryndís Hlöðversdóttir, gert ágætlega. Ég ætla að tala um annað sem er mér ofarlega í huga í tengslum við þessa umræðu. Ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin er svo hrædd við útlendinga. Mér stendur stuggur af þeirri löggjöf sem ríkisstjórnin setur í málefnum útlendinga. Þetta er ekki í fyrsta sinn. Það er löngu ljóst að núverandi stjórn er í nöp við þá útlendinga sem hingað koma. Það er ekki mjög langt síðan á komst löggjöf um útlendinga. Það hafði verið beðið eftir henni mjög lengi. Það tók margra ára eftirgrennslan, eftirgangsmuni og fyrirspurnir á Alþingi. Hvað líður vinnunni? Hvenær verða sett lög um útlendinga? Á hverju strandar með að setja lög um útlendinga í takt við þá alþjóðasamninga sem við höfum gert, ekki síst flóttamannasamning Sameinuðu þjóðanna? Af hverju er ekki hægt að drífa í þessu verki? Margir ráðherrar höfðu verið í dómsmrn. frá því að fyrst var spurt um þessi mál og þar til lögin voru loksins sett. Hið merkilega er að þeir hafa allir verið frá sama flokknum, frá Sjálfstfl. Þeir hafa haft forræði málsins. Þegar gengið var eftir því að sett yrðu lög í samræmi við alþjóðasamning um flóttamenn var alltaf sagt: Það er verið að vinna að þessu í ráðuneytinu. Þetta kemur bráðum. Það kemur seinna á þinginu. Það kemur í haust. Það kemur í vetur. Réttindi útlendinga sem komu til landsins sem hælisleitendur voru algerlega fyrir borð borin. Alþingi og viðkomandi ráðherrar fengu æ ofan í æ erindi og bréf um að réttindi þeirra, þá er ég t.d. að tala um flóttamenn, væru ekki virt. Það að fá skilgreindan rétt flóttamanna við komu til landsins, að fá túlk, dróst. Þeir fengu ekki strax afgreiðslu og þann rétt tók langan tíma að færa í lög. Það er mjög sérkennilegt að árið 2004 skulum við fjalla um sambúð fólks þvert á landamæri og lesa frv. af því tagi sem hér er sett fram. Það eru mjög mikil vonbrigði að skynja hve uppteknir menn eru af því að verjast útlendingum. Þetta hefur svo sem gerst annars staðar. Þegar ríkisstjórnin sem nú situr í Danmörku komst til valda setti hún mjög fljótlega lög um útlendinga. Um þau lög urðu mikil átök í Danmörku. Viðbrögð við þeim voru meira að segja mikil og sterk í Norðurlandaráði. Það var ekki ljóst þegar þau lög voru skoðuð hvort þar væri meira að segja gengið á Norðurlandasamninga sem við höfum virt í gegnum árin og hafa skapað þær aðstæður að þeir sem búa á Norðurlöndunum eigi sömu réttindi í hverju landi fyrir sig og þeir hafa heima fyrir. Um þetta komu margar fyrirspurnir og þetta var erfitt mál fyrir ríkisstjórn Danmerkur. Ákefðin í að setja lögin hafði verið það mikil að það var ekki auðvelt að svara því hvort þau stönguðust á við Norðurlandasamninga. Eina spurningin sem ég ætla að bera fram við hæstv. dómsmrh. er hvort það hafi verið skoðað við samningu þessa frv. Ég sé að hér er vísað í rétt samkvæmt samningi Noregs, Íslands og Evrópusambandsins, EES-samninginn. En ég spyr hvort Norðurlandasamningar hafi verið skoðaðir sérstaklega. Hins vegar kveð ég mér ekki hljóðs vegna þessa. Það er löngu ljóst að ef viðhalda á velferðarsamfélögum, eins og við þekkjum þau á Norðurlöndum og víða í Vestur-Evrópu, þurfum við á útlendingum að halda. Færri og færri eru til að skila þeim störfum sem velferðarsamfélagið þarf á að halda. Eftirlaunaþegum fjölgar og færri börn fæðast. Um þetta er rætt í nágrannalöndum okkar. Það er búið að gera úttekt á því hversu mörgum innflytjendum líklegt er að Vestur-Evrópulöndin, ekki síst Norðurlöndin, þurfi á að halda til að geta sinnt þeim mikilvægu störfum sem við viljum að leyst séu af hendi. Auðvitað hafa Íslendingar alltaf unnið mjög mikið. Um það ganga frægar sögur að Íslendingar vinni tvö störf. Við eigum að varast slíkar hugsanir í dag. Tímarnir eru breyttir. En það er eitt sem ég hefði talið að við værum sammála um í öllum flokkum, þ.e. að við ætlum ekki að rýra samfélagsgerð okkar. Þess vegna er mjög mikilvægt að samfélag eins og okkar bjóði fólk sem vill koma og starfa með okkur að uppbyggingu þjóðfélagsins velkomið til starfa og þátttöku í þeirri tilveru sem Íslendingar búa við. Okkur finnst það hentugt þegar á þarf að halda. Ég minni á að þegar ákveðið var að ráðast í risavirkjun norðan jökla þótti ekki tiltökumál að hingað kæmu verktakar með fjölda fólks með sér. Kannski hentar það núv. ríkisstjórn best að þeir útlendingar sem hingað koma séu geymdir uppi á fjöllum. Kannski vill ríkisstjórnin bara fá hópa sem eru tilbúnir að koma í örskamma stund og hverfa svo, flytja til annarra landa þar sem vinnu er að hafa. En það þarf að horfa til framtíðar í þessum málum eins og öðrum. Mér finnst mikilvægt að þegar allshn. skoðar þetta mál hugi hún að því hvernig taka skuli á móti því fólki sem hingað kemur og ætlar að deila með okkur kjörum. Ætlar allshn. að setja þannig lög að þessu fólki sé mætt með virðingu og samkennd? Ég vona að Alþingi, sem setur lögin þó að ráðherrar og ríkisstjórn leggi frv. fyrir það, beri gæfu til að snúa frá þeirri andúð sem birtist í lagasetningum ríkisstjórnarinnar varðandi útlendinga. Alþingi verður að skoða hverju þarf að breyta og breyta því þannig að komið sé fram við fólk sem hingað kemur með virðingu. Það er forsenda þess að til okkar verði horft með virðingu.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa ágætu umræðu um frv. Ég tel þó að brugðið hafi verið upp rangri mynd af frv. þegar menn hafa rætt það í því stóra samhengi sem hér hefur verið gert. Ég tel ástæðulaust að túlka ákvæði frv. á þann veg sem gert hefur verið, að með því sé breytt ímynd Íslands út á við og útlendingum sýnt kuldalegt viðmót og eitthvað í þeim dúr. Hér er tekið á úrlausnarefnum sem upp hafa komið á grundvelli gildandi laga. Síðan er komið til móts við þau sjónarmið sem mér heyrðist allir sammála um, að setja bæri fyrirvara varðandi stækkun Evrópska efnahagssvæðisins. Að sjálfsögðu er litið til þess að frv. brjóti ekki í bága við Norðurlandasamninga. Það liggur ljóst fyrir og það ákvæði frv. sem þingmenn gerðu sérstakar athugasemdir við, að því er varðar heimildir til að taka lífsýni, er sambærilegt við ákvæði í dönskum lögum. Einnig er verið að ræða sama mál í Svíþjóð og frv. um sama efni liggur fyrir í Noregi. Með frv. er því ekki gengið lengra en þær þjóðir telja skynsamlegt að ganga sem mest eru metnar í heiminum fyrir virðingu sína fyrir mannréttindum. Við erum í þeim hópi og skerðum mannréttindi ekki á neinn þann hátt sem hér hefur verið talað um. Að sjálfsögðu verður staðið þannig að framkvæmdinni að það standist ákvæði um persónuvernd og aðra slíka þætti. Menn mega ekki gleyma því í þessu sambandi að fyrst og síðast er verið er að ræða um það í frv. að koma í veg fyrir að menn misnoti þær heimildir sem eru í lögum, að menn gangi ekki í hjúskap sem hafi þann tilgang einan að útvega dvalarleyfi fyrir annað hjóna. Það eru þau atriði sem verið er að fjalla um. Og þegar menn velta fyrir sér hvað felist í hugtakinu málamyndahjónaband kemur það fram í þessum orðum í athugasemdum við frv.: ,,Einnig er lagt til að hjúskapur, sem hefur þann tilgang einan að útvega dvalarleyfi fyrir annað hjóna, geti ekki myndað rétt til dvalarleyfis fyrir aðstandanda.`` Það er þetta sem verið er að fjalla um. Það er ekki verið að fjalla um hvernig fólk er gefið saman, hvort það er gefið saman í Tælandi samkvæmt einhverjum reglum þar eða annars staðar, heldur þegar fyrir liggur að menn misnota hjúskapinn og hann er til málamynda í því skyni einu að útvega sér dvalarleyfi. Það er þetta sem menn verða að hafa í huga þegar um þetta er rætt og skoða það, en ekki að hv. þingmenn leggi út af frv. á allt annan veg en ástæða er til miðað við efni þess og þær greinargerðir sem því fylgja og komi inn í umræðum á Alþingi ranghugmyndum hjá útlendingum sem menn segjast á hinn bóginn bera fyrir brjósti þannig að þeir eigi erfitt með að átta sig á og skilja hvað um er að ræða þegar þetta frv. kemur fram eða önnur mál sem við ræðum í þinginu. Skilgreining á því hvað átt er við með málamyndahjúskap stendur alveg skýrt í frv. Það er hjúskapur sem stofnað er til í þeim eina tilgangi að koma hingað og afla sér dvalarleyfis á þeim fölsku forsendum sem hjúskapurinn er þegar litið er til þessa þáttar. Það er ekkert annað sem um er að ræða. En að leggja þetta upp og tala um þetta eins og gert hefur verið hér og koma inn ranghugmyndum í umræðum á þinginu um málið finnst mér hins vegar ekki í samræmi við þá umhyggju sem hv. þingmenn telja sig í hinu orðinu hafa fyrir stöðu útlendinga í landinu. Það er sjálfsagt að koma vel fram gagnvart öllum þeim sem eru hér á lögmætum og réttum forsendum, en það á ekki heldur að hafa lög þannig að auðvelt sé fyrir aðra að koma óorði á alla sem eru hér á réttmætum forsendum með því að misnota þá aðstöðu sem hér hefur verið sköpuð. Þessi lög eiga m.a. að stuðla að því að þær reglur séu skýrar og það sé ástæðulaust að efast um að fólk sé hér á einhverjum fölskum forsendum eða málamyndaforsendum. Um það snýst málið fyrst og síðast og þau úrræði sem við erum að tala um. Þau snúa að mínu viti að því að treysta réttarstöðu þeirra útlendinga sem eru í landinu á réttmætum forsendum og til að koma í veg fyrir að menn misnoti sér þær heimildir sem hér eru og annars staðar í Evrópu þegar við lítum til þessara þátta. Það er rétt að nýlega er búið að setja hér útlendingalög en á þeim tíma frá því að þau voru sett hefur mikil breyting orðið. Það eru hinar neikvæðu hliðar alþjóðavæðingarinnar sem við erum að takast á við og tilraunir allt of margra til að misnota sér frelsið sem felst í alþjóðavæðingunni og nota það í tilgangi sem við hljótum að telja ólögmætan, og ég tala nú ekki um nauðungarhjónaböndin, sem dæmi hafa verið um og menn geta lesið um í blöðum. Ég ætla ekki að rekja einstök atriði hér, enda get ég ekki talað um málefni einstaklinga þegar ég er að fjalla um mál af þessum toga. Ég veit ekki hvaða upplýsinga allshn. getur aflað sér, hún hefur öll tök á að ræða við embættismenn sem að þessum málum koma og fara yfir einstaka þætti í frv. Það eru staðfest dæmi um að leitast hefur verið við að stofna til málamyndahjónabanda og bera fé ekki aðeins á karlmenn, karlmenn hafa ekki endilega verið að bera fé, heldur á íslenskar konur til að útvega karlmönnum dvalarleyfi hér á fölskum forsendum. Það liggur fyrir.  Þegar menn tala hér um málið á þann veg að verið sé að vega að því fólki sem hefur staðið á lögmætan hátt að öllum gjörðum sínum þá er það ekki tilgangurinn með frv. Þvert á móti er tilgangur þess að treysta þau tæki sem við höfum í höndunum til að koma í veg fyrir ólögmæta starfsemi í landinu og að fólk komi hingað til lands á ólögmætum forsendum, sem við erum öll sammála um í raun og veru að eru forsendur sem við eigum ekki að sætta okkur við. Við erum þess vegna að flytja þetta frv. til að hafa tæki til að bregðast við þeirri hættu. Ég tel að þetta sé ekki eins flókið og kom fram í ræðum þingmanna, og þegar menn kynna sér málið átta þeir sig á því að ákvæðin eru til þess fallin að auðvelda allar afgreiðslur þessara mála, ekki til þess að níðast á neinum heldur til að taka á því sem er ólögmætt og menn telja að þurfi svo sannarlega að sýna fram á með skýrum hætti að sé ólögmætt til þess að útlendingar hér á landi njóti þess að það sé vissa um að allir séu hér á lögmætum og réttmætum forsendum. Það er lykilatriði í málinu. Um það snýst málið. Það snýst ekki um að níðast á þeim sem hafa alla sína hluti í lagi, nema síður sé. Og að blanda þessu máli inn í komu fólks til að vinna hér við virkjanastörf og annað slíkt, frv. snýst ekki um það nema að því leyti að við erum að nýta okkur þá fyrirvara sem við höfum í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið til að þeir sem koma inn á svæðið núna fái ekki strax sama rétt og þeir sem eru á svæðinu fyrir. Það er kannski í því sem við getum sagt að við séum að þrengja að fólki sem vill koma hingað og vinna á grundvelli Evrópska efnahagssvæðisins. Varðandi lífsýnið þá er það í dönskum lögum eins og ég sagði. Það er komið frumvarp í Noregi, verið er að velta fyrir sér að koma því fyrir í sænskum lögum. Það er því ekki um það að ræða að við séum að ryðja neina braut. Við erum líka farin að tala um það sem við köllum nú og viljum að verði notað á íslensku sem á erlendum málum er kallað ,,biometrics``, en við viljum að sé kallað lífkenni og það eru fingraför og annað sem sett er í passa. Það er líka að koma til sögunnar eins og við vitum. Það eru miklar umræður um þetta í Evrópusambandinu og þær umræður hafa aukist eftir hryðjuverkin í Madríd og menn eru í sjálfu sér alltaf að velta fyrir sér strangari og strangari reglum, leikreglum að þessu leyti sem ná til allra borgara hvort sem þeir eru að reyna að blekkja yfirvöld eða ekki. En málamyndahjónabönd og nauðungarhjónabönd eru hlutir sem við erum öll sammála um að á ekki að líða. Við erum hér að mæla fyrir um að tækin til að bregðast við þeim séu skýrari og auðveldari í meðferð en áður og að reglurnar séu skýrari þannig að allir sem að þessum málum koma viti hvar þeir standa. Rökin fyrir því að hafa 24 ára aldurinn rakti ég í ræðu minni. Auðvitað geta menn verið sammála þeim eða ósammála og ekki fellt sig við þau rök. Ég get ekki breytt því, annaðhvort fallast menn á þau eða ekki. Ég þarf ekki að endurtaka þau í sjálfu sér hér, en ég vil líka minna á að þetta á við um það mál þegar um er að ræða umsókn um dvalarleyfi aðstandanda. Málið snýst um það að menn séu ekki að misnota þann rétt sem þeir hafa til þess að sækja um dvalarleyfi fyrir aðstandanda og gera það í raun og veru í blekkingarskyni. Við erum að koma í veg fyrir það og það er sú framkvæmd sem við erum að tryggja. Við erum síður en svo að vega að útlendingum og ósanngjarnt að setja málið upp á þann veg. En álitamálin eru að sjálfsögðu til staðar og ég er viss um að nefndin mun taka þau til athugunar. Eins og hér kemur fram er málið unnið af þeim sem hafa komið að framkvæmd laganna. Við höfum ekki dregið dul á það og nefndin hefur öll tækifæri sem hún vill hafa til að kalla fólk til viðræðna við sig um málið. Ég tel að hér sé vel að verki staðið og það fólk sem hefur komið að því að semja frv. hefur mikla reynslu af því að sinna slíkum málum og vinna að þeim. Ég tel að við verðum betur í stakk búin, og að útlendingar verði einnig í betra réttarumhverfi hér, verði frv. að lögum.

Hæstv. forseti. Við eigum eftir að heyra það frá útlendingum og þeim sem hafa unnið mest með þeirra mál hvort þeir líti á frv. sem réttarbót. Ég leyfi mér að efast um að svo sé. En hæstv. ráðherra verður að svara því, mér fannst það ekki koma skýrt fram í ræðu hans hvað það er sem kallar á þessar breytingar. Hversu mörg tilfelli erum við að tala um þar sem um er að ræða rökstuddan grun um nauðungarhjónabönd, um að foreldrar séu að ráðstafa börnum sínum hjúskap --- eftir þeim heimildum sem ég hef eru slík dæmi vart til hér á landi --- eða um málamyndahjónabönd? Það hljóta að vera einhver haldbær rök fyrir því að verið er að fara út í eins alvarlegar aðgerðir og hér er lagt til. Ég vil taka fram eins og ég sagði í ræðu minni að ég er sammála því eða ég tel ekkert óeðlilegt við að refsivert sé að stofna til málamyndahjónabands til þess eins að öðlast dvalarleyfi. En ég leyfi mér að spyrja hvort ástæða sé til að setja þessar reglur, hvort vandamálið sé raunverulegt. Í öðru lagi set ég mikla fyrirvara við það sem talað er um í athugasemdum hvernig eigi að meta þetta, hvort fólk skilji tungu hvors annars, hvort verulegur aldursmunur sé á milli hjóna. Almáttugur. Eru þetta haldbær rök að leggja fram í frv. frá hæstv. dómsmrh. nema hann geti þá sagt að þetta sé stórt vandamál? Og af því að alltaf er verið að vísa til annarra þjóða og þess sem þær eru að gera, þá erum við að tala um Norðurlöndin þar sem hlutfall útlendinga af íbúafjölda er mun hærra en hér á landi. Erlendir ríkisborgarar eru 3,5% af íbúafjölda hér á landi, allflestir á vinnumarkaði. Við erum með allt önnur vandamál hér heldur en þar. Við eigum að fara varlega og við eigum að gæta þess að við lendum ekki í sömu vandræðum, en við megum ekki apa eftir hluti jafnvel þó að þeir sé framkvæmdir á Norðurlöndunum þar sem hugsanlega eru raunveruleg vandamál til staðar sem verið er að takast á við. En við eigum að fara varlega í að setja svona verulegar takmarkanir á persónuvernd og persónufrelsi og friðhelgi einkalífs eins og lagt er til í frv.

Virðulegi forseti. Ég tel að það sé svolítið einkennilegt að koma hér upp og þurfa að standa í rökræðum út af þessu máli úr því að við erum sammála um markmið frv. Við erum sammála um að við viljum ekki að fólk misnoti land okkar til þess að afla sér dvalarleyfis því það er ekki bara að fá dvalarleyfi hér, það er líka að fara inn á Schengen-svæðið. Það er líka að standa að því að reyna að komast ekki endilega hingað, heldur að reyna að svindla sér inn á Schengen-svæðið og notar sér kannski glufur í íslenskum lögum þegar litið er til þeirra aðgerða sem gripið er til alls staðar annars staðar á Schengen-svæðinu þar sem Norðurlöndin hafa m.a. gengið fremst í flokki, og okkur er nauðsynlegt að hafa þessi tæki. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan ætla ég ekki að fara að tíunda einstök dæmi sem ég hef af því ég vil ekki fjalla um málefni einstaklinga. Ég tala um þetta almennum orðum. Ég bendi hv. þingmönnum á að alls staðar í nágrannalöndunum er verið að vinna með sambærilegum hætti að þessum málum, alls staðar standa menn frammi fyrir þeim vanda að verið er að reyna að svindla sér inn í löndin og inn á Schengen-svæðið með því m.a. að nota hjúskapinn sem skálkaskjól. Við erum sammála um að þetta eigi ekki að líða og við erum að leggja til skýr ákvæði um hvernig vinna eigi að þessum málum. Síðan er í athugasemdum við frv. bent á vísbendingar sem gætu verið því til stuðnings að komast að því hvort um málamyndahjónaband sé að ræða. Það eru vangaveltur í greinargerð, ekkert ákvæði í lögum. Það er hægt að tíunda margt fleira og greinargerðin gæti verið lengri og hægt er að benda á ýmis önnur atriði því það er mjög einstaklingsbundið hvaða aðferðum menn beita í þessu. Við erum að skapa þessi tæki og við erum að skapa forsendurnar til þess að ná markmiði sem við erum öll sammála um að skynsamlegt sé að ná, til þess m.a. að tryggja réttarstöðu þeirra sem eru á lögmætum forsendum í landinu. Ég á eftir að sjá menn andmæla því að sú réttarstaða sé tryggð.

Hæstv. forseti. Ég held að einmitt sé verið að setja þarna reglur sem geti hugsanlega bitnað á þeim sem eru hér löglega í landinu. Ég dró fram í ræðu minni t.d. regluna um 24 ára hjúskapinn ef einstaklingur er af erlendu bergi brotinn. Ég tel ekkert réttlæta slíka reglu og hæstv. dómsmrh. fellur svolítið í þessari rökræðu á því að geta ekki svarað hversu mörg dæmi við erum að tala um. Hæstv. dómsmrh. fullyrðir það í andsvari að menn séu að svindla sér inn á Schengen-svæðið með þessum aðferðum. Er það svo? Við höfum ekki fengið svör við því enn og eftir því sem ég hef verið að reyna að spyrjast fyrir frá því að frv. kom fram virðist vera fátt um svör þegar maður spyr um fjölda dæma sem verið er að takast á við. Ég trúi því, hæstv. forsrh., að hæstv. dómsmrh. sé sammála mér í því að ekki eigi að setja meiri hömlur á persónufrelsi og friðhelgi einkalífs fólks yfirleitt nema fyrir því séu verulega brýn rök og brýn nauðsyn. Því tel ég, virðulegi forseti, að hæstv. dómsmrh. verði að svara þessu hér. Auðvitað geri ég ráð fyrir að hann muni ekki gera það úr því sem komið er. Búið er að margreyna að kalla eftir slíkum dæmum. Ég er ekki að biðja um að einstaklingar séu nefndir til sögunnar. Ég er að biðja um fjölda dæma. Hvert er vandamálið? Við munum að sjálfsögðu taka það til skoðunar í hv. allshn. en ég tel að hæstv. dómsmrh. eigi ekki að leggja fram frv. á borð við þetta sem felur í sér slíka takmörkun á persónufrelsi og friðhelgi einkalífs öðruvísi en hafa fyrir því haldbær rök og önnur en þau, virðulegur forseti, að vísa bara til Norðurlandanna sem kunna að standa frammi fyrir allt öðrum vandamálum en við stöndum frammi fyrir hér á landi.

Virðulegi forseti. Þannig er það nú í þessum málum. Einkennilegt er að vera að spyrja mig um einstaklinga og neita að horfa á heildina. Staðreyndin er sú í þessum málum að menn reyna á þann hlekk sem er veikastur. Ef það er svo að hvarvetna í nágrannalöndum okkar sé verið að setja ákvæði af þessum toga til að sporna við því að menn misnoti gistilandið, eða ég veit ekki hvað á að kalla það þegar menn nota hjónabandið sem skálkaskjól, eigum við þá að sitja auðum höndum og verða veikasti hlekkurinn?  Ég er ekki þeirrar skoðunar og ég tel að þetta séu meginrökin í málinu fyrir utan svo einstök dæmi. Þingmaðurinn vill vera í einhverjum smáatriðum í þessu. Ég lít á stóru myndina. Ég veit að þingmaðurinn er eindreginn talsmaður þess að Ísland gangi í Evrópusambandið og þingmaðurinn vill að Ísland sé helst með sömu löggjöf og öll Evrópusambandsríkin. Þingmaðurinn vill að við séum hluti af því stjórnkerfi sem Evrópusambandið leiðir. Með frv. leggjum við til þá samræmingu sem er nauðsynleg þegar við lítum á Schengen-svæðið og þegar við lítum á þau tæki sem við þurfum að hafa í höndunum til að geta tekist á við viðfangsefni sem við okkur blasa í landamæravörslu á Íslandi. Það er það sem þetta mál snýst um. En ég ætla ekki eins og ég sagði, virðulegi forseti, að ræða einstök málefni og einstök dæmi. Ég tel að þau séu minni atriði en stóra myndin í þessu máli.

Frú forseti. Ég vil benda hæstv. dómsmrh. á að með núgildandi lögum er hægt að bregðast við þeim vandamálum sem um er að ræða. Í 16. gr. núgildandi laga segir, með leyfi forseta: ,,Útlendingastofnun er heimilt að afturkalla dvalarleyfi og búsetuleyfi ef útlendingur hefur við umsókn, gegn betri vitund, veitt rangar upplýsingar eða leynt atvikum sem hefðu getað haft verulega þýðingu við leyfisveitinguna eða ekki er lengur fullnægt skilyrðum fyrir veitingu dvalarleyfis eða búsetuleyfis eða það leiðir að öðru leyti af almennum stjórnsýslureglum.`` Það eru fullar heimildir fyrir þessu. Það er hægt að taka á þessu vandamáli. Hvað hafa útlendingastofnanir gert hér? Á Íslandi eru þúsundir útlendinga og ég held að þau dæmi sem verið er að tala um hér nái ekki tug. Þau ná því ekki og verið er að taka á þeim dæmum innan kerfisins í dag. Samt eru lögin ný. Útlendingalögin eru svo ný. Leyfum þeim að þróast, leyfum þeim að reynast, leyfum þeim að slíta barnsskónum áður en við förum í þessar drastísku breytingar. Setjum ekki lög um undantekningar sem bitna á öllum hópnum. Eitt í viðbót. Mér þótti leitt að heyra hæstv. dómsmrh. bera á mig ranghugmyndir. Ég kann ekki við slíkan málflutning. Hafi ég slíkar ranghugmyndir deili ég þeim með samtökum útlendinga á Íslandi, með Alþjóðahúsinu og með sóknarpresti útlendinga á Íslandi.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í fyrri ræðum mínum erum við sammála um meginmarkmið laganna. Nú segir hv. þm. að með núgildandi lögum sé unnt að bregðast við þessum vanda. Ef hv. þm. túlkar núgildandi lög þannig að allt það sem ég legg til í þessu frv. sé innan ramma laganna, hvers vegna er hann þá á móti því? Af hverju telur hann að það sé einhver frelsisskerðing sem ég legg hér til og skýrir einstaka þætti í lögunum í staðinn fyrir að hafa það með þeim almenna hætti sem hv. þm. segir að rúmist innan núgildandi laga? Ég skil ekki hvernig hægt er að saka mig um að flytja frv. sem þrengi að mannréttindum ef það sem ég er að leggja til rúmast í raun og veru innan þeirra laga sem eru í gildi. Þá finnst mér allt málið hrynja í raun og veru, að vegið sé þannig að útlendingum að þeir séu verr settir eftir að þau ákvæði sem ég legg til verða að lögum. Ég tel að þau séu nauðsynleg, eins og ég sagði, til að skerpa á þeim tækjum sem við höfum til að koma í veg fyrir að menn misnoti þessi lög í ólögmætum tilgangi. Það er tilgangur frv. míns og ég fagna því ef hv. þm. telur að frv. rúmist innan núgildandi laga. Þá erum við ekki að deila um nein meginatriði í þessu. Þá er þetta meira útfærsla sem við erum að ræða hér en einhver meginatriði. Ég skildi ræðuna áðan eins og þetta væri eitthvert stórkostlegt meginatriði sem við værum að deila um.

Frú forseti. Hæstv. dómsmrh. virðist hafa misskilið orð mín að einhverju leyti. Ég sagði að hægt væri að leysa þau vandamál sem upp hafa komið á grundvelli núgildandi lagaheimilda í útlendingalögunum. Flóknara er það ekki. Ég segi: Þessi ákvæði eru óþörf. Ég segi líka að verið er að búa útlendingum annað réttarumhverfi en Íslendingum. Það er m.a. verið að skilgreina nýjan hjúskaparaldur fyrir útlendinga, verið að búa til nýtt málamyndahjúskaparhugtak í útlendingalögunum sem ættu að vera í hjúskaparlögunum og það sem gengur lengst og verst er að verið er að heimila lífsýnatöku. Það er ekki orð um að það þurfi að vera rökstuddur grunur eða nokkur skapaður hlutur. Þess vegna er ég á móti þessum ákvæðum frv. þótt ég styðji hins vegar það sem snýr að stækkun Evrópubandalagsins eins og ég hef sagt áður.

Virðulegi forseti. Ég þarf ekki að lengja þetta frekar. Ég vil bara árétta að það sem hér er um að ræða er, eins og ég sagði, hjúskapur sem hefur þann tilgang einan að útvega dvalarleyfi fyrir annað hjóna. Hann á ekki að geta myndað rétt til dvalarleyfis fyrir aðstandanda. Um það snýst málið en ekki það sem hv. þm. er að tala um þegar hann segir að verið sé að breyta hjúskaparlögunum með þessu. Frumvarpið snýst um rétt manna til að afla sér dvalarleyfis en ekki annað. Það má ekki eins og ég sagði koma inn með þær ranghugmyndir sem hv. þm. var enn og aftur að ítreka, að frv. snerist um eitthvað allt annað, það væri breyting á hjúskaparlögunum. Svo er alls ekki, að sjálfsögðu ekki.