Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samkomulag við Sambandslýðveldið Þýskaland um veiðar þýskra togara í íslenskri landhelgi var staðfest á Alþingi 28. nóv. s.l. og mun hafa tekið gildi þann dag. Í bréfi, sem prentað var sem fylgiskjal IV. með þáltill. og var hluti þess samkomulags sem hér um ræðir, var kveðið svo á að þrátt fyrir gildistímabil það, sem greint var í 9. lið aðalsamkomulagsins, mætti fresta framkvæmd þess ef bókun nr. 6 í samningi Íslands við Efnahagsbandalag Evrópu hefði ekki tekið gildi innan 5 mánaða, nánar tiltekið með þeim rökstuðningi að náið samband væri milli lausnar á fiskveiðideilunni og þess að margnefnd bókun nr. 6 tæki gildi. Um þennan hluta samkomulagsins sagði hæstv. utanrrh. í framsöguræðu sinni um þáltill. með leyfi forseta: „Hitt bréfið er um að framkvæmd samkomulagsins megi fresta ef bókun nr. 6 við samning Íslands við Efnahagsbandalagið hefur ekki tekið gildi innan 5 mánaða, og mundi það m. a, hafa í för með sér að hólf það undan Vestfjörðum, sem ég nefndi áðan, mundi ekki opnast ef slík frestun á sér stað, og það er fullur ásetningur ríkisstj. að nota þá heimild til frestunar sem hér um fjallar.“ Þetta voru orð hæstv. utanrrh., þegar hann mælti fyrir þessari þáltill. Í umr. um málið hér á Alþ. var þessi afstaða ríkisstj., - ekki er vafi á að hæstv. utanrrh. mælti hér fyrir munn allrar ríkisstj. - þessi afstaða var ítrekuð og kom fram hvað eftir annað vegna nánari eftirgrennslana einstakra þm. Í því sambandi mætti nefna það að hv. þm. Steingrímur Hermannsson spurði nánar um þetta ákvæði samkomulagsins og þá m.a. um það, hvort þjóðverjar mundu fara út fyrir 200 mílna mörkin ef þessu samkomulagi yrði frestað að 5 mánuðum liðnum. Hæstv. utanrrh. svaraði þessari spurningu, eins og kemur glöggt fram í prentuðum þingtíðindum, með eins atkvæðis orði, með orðinu já. Mörgum þm. þótti nokkuð mikið upp í sig tekið af hæstv. utanrrh., þegar hann tók svo stórt til orða, og spurðu hann að því með hvaða rökum hann gæti fullyrt að vesturþjóðverjar færu út fyrir mörkin ef frestun ætti sér stað 1. maí, og ég var einn þeirra sem lagði fram þá spurningu. Hæstv. utanrrh. svaraði og sagðist e.t.v. hafa verið óþarflega stuttorður, en það væri þá ágætt að leiðrétta það, og hann sagði, með leyfi forseta: „Það, sem gerist, ef bókun 6 tekur ekki gildi eftir 5 mánuði, er það að ríkisstj. mun segja samningnum upp. Eftir það eru allar veiðiheimildir fallnar úr gildi. Og það er skoðun okkar - ég verð að taka fram að það er skoðun okkar - að þá verði þjóðverjar að sjálfsögðu að fara út fyrir landhelgismörkin, en um það segir ekki í samningnum eins og menn geta ljóslega séð.“ Í síðari ræðu sinni sagði hæstv. utanrrh. þannig að öllu sé nú til skila haldið, með leyfi forseta: „Ég ætlaði aðeins, fyrst ég stóð upp, að leiðrétta mismæli sem mér varð á í dag þegar ég svaraði hv. þm. Ragnari Arnalds. Ég mun hafa sagt að það væri minn skilningur, að ef bókun 6 yrði ekki komin til framkvæmda, þá félli samningurinn úr gildi. Það er auðvitað ekki rétt - það var bara mismæli - þá verður honum frestað. Þetta vildi ég leiðrétta.“ Sem sagt, hæstv. utanrh. lýsti því yfir þrívegis með mjög eindregnum og skýrum orðum að hefði bókun 6 ekki komið til framkvæmda að 5 mánuðum liðnum, þá yrði samningnum frestað. Eins og ég hef áður sagt var samningurinn við vestur-þjóðverja staðfestur 28. nóv. af Alþ. og gildistakan miðuð við þann dag. Dagurinn í dag er því fyrsti dagurinn sem heimilt er að fresta þessum samningi. Hins vegar var hæstv. forsrh. spurður að því í sjónvarpi í gærkvöldi, hvort ríkisstj. mundi ekki standa við orð sín og hann svaraði þá, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. mun ekki gera sérstakar ráðstafanir nú þegar til að fresta framkvæmd fiskveiðisamnings við vestur-þjóðverja. Ríkisstj. telur eðlilegt að gefa þýskum stjórnvöldum færi á að gera grein fyrir því hvernig þeirri viðleitni þeirra hefur miðað innan Efnahagsbandalags Evrópu að fá þar samþykkta fulla gildistöku viðskiptasamnings Íslands og bandalagsins. Mun verða gengið eftir slíkri greinargerð og tekið mið af henni við frekari aðgerðir.“ Það er víst ekki ofmælt að þessi óvænta yfirlýsing hæstv. forsrh. hefur vakið gífurlega athygli um land allt og þá ekki minni furðu. Þrátt fyrir endurteknar algjörlega ótvíræðar yfirlýsingar virðist ljóst að ríkisstj. ætlar ekki að standa við orð sín. Vegna þessara miklu tíðinda er óhjákvæmilegt að Alþ., sem meðtók þessar yfirlýsingar ríkisstj. á sínum tíma, - yfirlýsingar sem nú er verið að svíkja, og þjóðin öll krefjist frekari skýringa en gefnar hafa verið. Og af því tilefni hef ég hér kvatt mér hljóðs utan dagskrár. Ég vil sem sagt leyfa mér að spyrja hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh. eftir atvikum: Hafa þýsk stjórnvöld ekki haft nægan tíma undanfarnar vikur að áliti ráðh. til að gera grein fyrir því hvernig málin standa innan Efnahagsbandalags Evrópu? Hvað hefur hindrað íslensku ríkisstj. í því að fá þessi mál á hreint, af eða á, nú áður en 5 mánaða fresturinn er útrunninn, og hefur verið gengið eftir slíkri grg.? Sem sagt, hver er hin raunverulega skýring á því að ríkisstj. hefur tekið ákvörðun um að standa ekki við fyrri yfirlýsingar sínar? Gerir hún sér ekki fulla grein fyrir því að óorðheldni af þessu tagi hlýtur að veikja stöðu okkar þegar erlendar ríkisstjórnir mega nú orðið nokkurn veginn ganga að því vísu og treysta því að ekki sé takandi mark á yfirlýsingum íslenskra ráðh. um gagnaðgerðir íslendinga í þessari hörðu deilu. Meðan engin viðhlítandi skýring á framferði ríkisstj. fæst hljóta allir, þ. á m. íslenska þjóðin og vestur-þýsk stjórnvöld að draga þá ályktun að það sé alls ekki ætlunin að nota þá heimild sem hér hefur verið gerð að umtalsefni og er í samningnum við vestur-þjóðverja, þvert ofan í fyrri yfirlýsingar. Hæstv. forsrh. hefur að vísu, eins og ég hef nú þegar getið, gefið þá skýringu að enn sé verið að bíða eftir grg. vestur-þjóðverja. En ef hæstv. ráðh. vill að nokkur taki mark á slíkri skýringu, þá verður hann að svara því jafnframt til hversu lengi verði beðið. Það dugar að sjálfsögðu ekki að segja, eins og hæstv. ráðh. sagði í sjónvarpinu í gærkvöldi nánar aðspurður, að e.t.v. yrði beðið í nokkrar vikur. Það segir sig sjálft að nokkrar vikur eru æðiteygjanlegt hugtak og þar geta menn átt við tvær vikur alveg jafnt sem 20 vikur. Ef hæstv. forsrh. svarar ekki hér á Alþ. skýrar en hann gerði í sjónvarpinu í gærkvöldi, þá hljóta allir að draga þá ályktun að það sé afstaða ríkisstj., þvert gegn fyrri yfirlýsingum, að láta samninginn standa áfram, að þá sé yfirlýsing forsrh., sem hann gaf í gær, aðeins gamalkunn aðferð óorðheldinna manna til þess að smjúga fram hjá fyrri yfirlýsingum á sem mjúklegastan og fimastan hátt. Ég vil minna á í þessu sambandi að þörfin á því að bókun 6 í samningnum við Efnahagsbandalag Evrópu kæmi til framkvæmda var einmitt ein helsta röksemdin fyrir þessu samkomulagi við vestur-þjóðverja á sínum tíma. Flestum þótti að vísu nóg um að hér skyldi gerður samningur án þess að bókunin kæmi beinlínis þá þegar til framkvæmda, en nægilega margir gáfu samþykki sitt með hliðsjón af því að verið væri að gefa vestur-þjóðverjum 5 mánaða endanlegan frest. Það má því hiklaust fullyrða að þessi 5 mánaða frestur og þá um leið það atriði að samningurinn frestaðist ef bókun 6 kæmi ekki til framkvæmda, þetta var afgerandi forsenda fyrir samþykki Alþingis. Og nú er ljóst, hinn 21). apríl, að þessi forsenda er brostin. Það er því ekki að ástæðulausu að ég leyfi mér að benda hér á að ríkisstj. er beinlínis bundin af þessu loforði sínu og skyldug gagnvart Alþ. að fresta framkvæmd þessa samnings nú þegar 5 mánuðir eru liðnir án þess að bókun 6 hafi komið til framkvæmda. Í þessu sambandi vil ég enn fremur vekja sérstaka athygli á því að úrslit þessa máls eru sérstaklega mikilvæg fyrir vestfirðinga og norðlendinga og alveg vafalaust að mjög verður eftir því tekið í þessum landshlutum hvað ríkisstj. raunverulega hyggst fyrir í þessum efnum. Frá 1. júní til 30. nóv. n.k. verður opið að öllu óbreyttu stórt og mikið hólf fyrir vesturþýska togara á Halamiðum allt upp að 34 mílna mörkunum. Þetta eru einmitt meginveiðislóðir togaraflotans á Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðurlandi, og því er gífurlega mikilvægt hvort þetta svæði verður opnað 1. júní eða hvort það verður áfram lokað fyrir vestur-þjóðverjum. Einmitt sérstaklega í ljósi þessa hljóta menn að krefjast svara við þeirri spurningu sem ég lagði hér fram áðan: Hversu lengi hyggst ríkisstj. bíða? Hyggst hún bíða í 2–3 vikur? Var það það sem hæstv. forsrh. átti við í sjónvarpinu í gær? Eða hyggst hún bíða í allt sumar? Í sambandi við þennan samning eru nokkur fleiri atriði sem æskilegt væri að fá hér skýringar á. Þegar Alþ. samþ. samninginn kom ljóst fram að það samþykki byggðist ekki aðeins á þeirri forsendu, sem Ég nú hef nefnt, heldur einnig á annarri afgerandi forsendu. Hún var sú, að íslensk stjórnvöld hefðu strangt eftirlit með veiðum og aflamagni vestur-þýskra togara á samningstímabilinu. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson, 2. þm. Vestf., komst svo að orði í umr. um þetta mál, með leyfi forseta: „Ég er sannfærður um að þarna þarf að hafa mjög strangt eftirlit, en með ströngu eftirliti sýnist mér að e.t.v. megi tryggja að þarna verði ekki samningurinn brotinn.“ Og hv. þm. Austurl., Tómas Árnason, kvaddi sér sérstaklega hljóðs við nafnakall þegar greidd voru endanlega atkvæði um þetta samkomulag, og hann gerði grein fyrir atkv. sínu með svofelldum orðum: „Herra forseti. Í trausti þess að settar verði strangar reglur um framkvæmd veiða samkvæmt þessu samkomulagi segi ég já.“ Þess vegna er ekki óeðlilegt að ég spyrji hvernig þessu eftirliti af hálfu íslenskra stjórnvalda hafi verið háttað. Hvað hefur verið gert til að tryggja strangt eftirlit af hálfu íslendinga með veiðum vestur-þýskra togskipa hér við land, og hafa þessar ströngu reglur, sem hér voru nefndar, verið settar? Loks vil ég leyfa mér að spyrja: Hvað telja íslensk stjórnvöld á grundvelli þess eftirlits, sem um var talað að haft yrði með veiðum vesturþjóðverjanna, að vestur-þýskir togarar hafi veitt mikið á þeim fjórum mánuðum sem liðnir eru af þessu ári? Ég trúi því ekki að þessi spurning komi hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh. svo á óvart að þeir séu ekki reiðubúnir til svara, því að hún er þess eðlis að þeir hljóta að hafa svarið á reiðum höndum, enda óhugsandi með öllu að í þeim umr., sem vitað er að fram hafa farið í ríkisstj. og í stjórnarflokkunum um hugsanlega frestun á framkvæmd vestur-þýska samningsins, hafi þessi mikilvæga staðreynd ekki legið ljóst fyrir.



Herra forseti. Eins og hér hefur komið fram og hv. þm. er kunnugt um, þá er svo áskilið í samkomulagi vestur-þjóðverja og íslendinga að hvor aðili um sig hafi rétt til þess að fresta framkvæmd samkomulagsins frá 28. nóv. þegar 5 mánuðir eru liðnir af samningstímanum ef bókun 6 hefur ekki tekið gildi. Íslenska ríkisstj. fjallaði um þetta mál á fundi sínum í gær og taldi ekki rétt að taka ákvörðun um að fresta framkvæmd samningsins að svo stöddu, heldur biða átekta. Ástæðan til þess er sú að ríkisstj. er kunnugt um viðleitni og viðræður sem fram hafa farið innan Efnahagsbandalagsins, fyrir frumkvæði vesturþjóðverja einkum, til þess að bókun 6 öðlist gildi. Við viljum ganga úr skugga um það, hvaða árangur þessar viðræður og þessar tilraunir vesturþjóðverja bera, áður en ákvörðun er tekin um frestun á framkvæmd samningsins. Þegar spurt er, eins og hv. 5. þm. Norðurl. v. gerði, hvort þýsk stjórnvöld hafi ekki haft nægan tíma í þessu skyni, þá er það auðvitað svo, að að okkar mati eru 5 mánuðir nægur tími. En meðan hreyfing er á málinu og von er til þess að fá jákvæða niðurstöðu. þá teljum við ekki skipta máli hvort framkvæmd samkomulagsins er frestað deginum fyrr eða seinna eða vikunni fyrr eða seinna. Aðalatriðið er að ná því jákvæða markmiði og niðurstöðu sem felst í því að þessi frestur var í upphafi gefinn. Það er í raun og veru algengt að aðilar komi sér e.t.v. saman um einhvern ákveðinn tíma sem ætlaður er til að koma ákveðnum hlutum í framkvæmd og slíkur tími er oft lengdur þegar hann er útrunninn til þess að ná jákvæðu markmiði. Og það skiptir mestu máli hér og þess vegna telur íslenska ríkisstj. ekki rétt að taka ákvörðun að svo stöddu um það að fresta framkvæmd samningsins. Jafnframt telur ríkisstj. eðlilegt að þýska ríkisstj. gefi grg. um gang mála og hvernig málin horfa við henni nú við þessi tímamót og mið verður tekið af þeirri grg. við endanlega ákvörðun íslensku ríkisstj. Það var vakin athygli á því af hálfu hv. 5. þm. Norðurl. v., Ragnars Arnalds, að mikilvægt veiðisvæði væri opnað 1. júní, og ég vil aðeins í tilefni af því segja að nokkur tími er þangað til og málin eiga áreiðanlega eftir að skýrast á því tímabili. Þá spurði hv. þm. um það eftirlit, sem íslensk stjórnvöld hefðu haft með veiðum þjóðverja, og þær reglur, sem þeim hefðu verið settar. Ég vil segja hvað reglur snertir að í samningnum sjálfum eru settar mjög strangar reglur varðandi veiðar vestur-þjóðverja, m.a. þær að þeir hlíti sömu fyrirmælum og takmörkunum og íslensk veiðiskip auk þeirra sérstöku takmarkana sem veiðarnar eru háðar samkvæmt samkomulaginu sjálfu og eru auðvitað langt umfram það sem íslenskum veiðiskipum eru settar. Eftirlit hefur verið haft eins og unnt hefur verið með því að þessar reglur og ákvæði samkomulagsins væru virt. Hins vegar skal það fúslega viðurkennt, að skip landhelgisgæslunnar hafa verið upptekin við önnur störf, eins og hv. þm. vita, og þess vegna ekki legið á lausu að hafa þau tiltæk til þess að fylgjast nákvæmlega með veiðum vestur-þjóðverja eða fara um borð í vestur-þýsk veiðiskip. Á hinn bóginn hafa skip landhelgisgæslunnar og landhelgisgæslan almennt ekki orðið vör við eitt einasta brot af hálfu vestur-þjóðverja á samningstímabilinu, og blaðafréttir, sem á annan veg hljóða, eru á misskilningi byggðar og röngum upplýsingum, að því er landhelgisgæslan telur eftir að hafa kannað málavexti. Ég held að ég hafi svarað flestu því sem hv. þm. spurði um, nema þeirri spurningu hver afli þjóðverja hafi verið á samningstímabilinu, og vil ég að gefnu því tilefni upplýsa að heildarafli þjóðverja frá 1. des. til marsloka eða í 4 mánuði, en fyrir þetta tímabil liggja fyrir upplýsingar, er 18 972 tonn og skiptist aflinn þannig að karfi er 11 055 tonn, ufsi 4868 tonn, þorskur 1347 tonn, ýsa 454 tonn, blálanga 468 tonn, langa 307 tonn, keila 158 tonn og annað er minna en 100 tonn. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar í þessum umr. utan dagskrár.



Herra forseti. Svo fór sem fór sem flestir vissu þegar samningurinn við vesturþjóðverja var til umr. hér á hv. Alþ. í nóv. í vetur, að þeir sem fastast mæltu með honum, þeir sem báru ábyrgð á honum og þeir sem þóttust yfir alla gagnrýni hafnir í sambandi við gerð þessa samnings og það jafnvel svo að þeir leyfðu sér að stæra sig af þeirri ósvífni sinni að svara ekki framkominni gagnrýni í sölum Alþingis, þeir ætluðu sér að bregðast orðum sínum í sambandi við gerð þessa samnings. Enn hefur hæstv. utanrrh. að vísu ekki greint okkur frá breyttum forsendum frá því í nóv. í haust sem geri það að verkum að hann telur nú eðlilegt að ríkisstj. notfæri sér ekki ákvæðin sem geri henni kleift að rifta þessum samningi, að fresta honum, hvort þær ástæður séu þessi afbragðs gjöfula vertíð núna í vetur, magrasta hörmungarvertíð sem yfir Ísland hefur gengið í 32 ár, alger aflabrestur. Það kann að vera að það sé í öðrum verstöðvum fremur en Reykjavík sem hásetar harma nú hvað hæstum rómi og sárustum aflahlut sinn. En hitt fullyrði ég og hef nokkuð fyrir mér í því, að sjómönnum í öðrum verstöðvum þykir nú ekki svo sem íslenskur útvegur sé aflögufær um 60 þús. tonn af fiski á ári, góðan rekstrarársafla 20 skuttogara, á þeim tíma þegar rætt er af fullkominni alvöru og furðulegri alvöru af hálfu hæstv. ríkisstj. um að leggja íslenska togaraflotanum í 2–4 mánuði og gera aðrar ráðstafanir til þess að draga úr þeim afla, sem við kannske gætum náð með skipum okkar þrátt fyrir ástandið á miðunum, um allt að því fjórðung. Hæstv. forsrh. las hér upp fyrir okkur tölur um afla vestur-þjóðverja frá 1. des. til marsloka, alls 18 972 tonn eða langt til þriðjung af því aflamagni sem þeir mega taka á 12 mánuðum. Aftur á móti greindi hann ekki frá heimildunum fyrir þessu aflamagni eða heimildunum fyrir þeirri skiptingu á aflanum sem fylgdi með í tölum hans. Mér er kunnugt um það að menn úr hópi sömu ómerkinga, sem stóðu vestur-þýska togara að veiðum í Berufjarðarál fyrir skemmstu á friðuðu svæði, hafa hlustað á vestur-þýska togaraskipstjóra spjalla um það að gamni sínu í talstöðvarnar fyrir austan hvort þeir eigi nú að gefa þennan þorsk upp sem Grænlandsþorsk, Færeyjaþorsk eða Noregsþorsk, vegna þess hvað ótrúlega mikið hefur flotið með af þorski umfram e.t.v. þessi eiðsvörnu 5 þús. tonn í ársafla. Mér er líka kunnugt um það að af hálfu þessara sömu ómerkinga þarna fyrir austan, sem hafa orðið að þola hvað mestan ágang af hálfu erlendra togara undanfarna mánuði, eru áhyggjurnar ekki út af stóru svæði sem á að opna fyrir vesturþjóðverja 1. júní, þeim hefur orðið tíðræddara um stórt og þýðingarmikið friðað svæði sem var opnað fyrir vestur-þjóðverja á Austfjarðamiðum nú í vetur á þeirri forsendu hæstv. sjútvrh. að hann hefði ekki talið sér stætt á því að halda því lokuðu áfram, ekki nánar tilgreint hvers vegna eða gagnvart hverjum hann taldi sér ekki stætt á því að halda þessu friðaða svæði lokuðu áfram. Það var augljóst mál þegar vestur-þýski samningurinn var samþ. hér á hv. Alþ. fyrir jólin í vetur að ýmsir af þeim þm., sem léðu samningnum atkv. sitt, gerðu það sárnauðugir og tíndu til í hugskoti sínu hverja þá afsökun sem þeir gætu notað gagnvart eigin sæmd og sómatilfinningum fyrir þeirra handauppréttingu, og ein þeirra var sú að samningurinn mundi frestast eða falla úr gildi við apríllok nú í vor þegar bókun 6 hefði ekki tekið gildi, vegna þess að þeir þóttust þess fullvissir að hún mundi ekki taka gildi af því að þeir trúðu ekki á samkomulag við breta á þessu tímabili. Að gefa vestur-þjóðverjum frest til þess að skýra frá árangri af viðræðum sínum innan Efnahagsbandalagsins um það með hvaða hætti megi láta bókun 6 taka gildi, - ég fæ ekki séð að okkur komi nokkurn skapaðan hlut við hvernig þessar viðræður hafa farið fram eða hvernig þær hafa gengið. Það, sem okkur kemur við er þetta: Bókun 6 hefur ekki tekið gildi og samningurinn við vestur-þjóðverja á að falla úr gildi eða frestast nú um mánaðamótin, það er það, sem okkur varðar um. Okkur varðar líka um það og þyrftum að fá glögga skýrslu um það með hvaða hætti vestur-þjóðverjar hafa notað sér veiðiheimildina sem þeir fengu í nóv. s.l. Okkur et fullkunnugt um að rétt er, sem hæstv. forsrh. sagði, að landhelgisgæslan okkar hefur haft öðrum hnöppum að hneppa en að fylgjast með afla vestur-þjóðverja. En okkur er líka kunnugt um það að landhelgisgæslan hefur alls ekki gert það. Mér er það minnistætt að hæstv. dómsmrh. gerði mér persónulega það tilboð við umr. í nóv. að ég mætti fara um borð í þýsku togarana op. fylgjast með aflabrögðum þeirra persónulega. Ég sá mér því miður ekki fært sökum þinganna að þiggja þetta boð. En ég staðhæfi það, að af hálfri ríkisstj. hefur ekkert verið gert til þess að fylgjast með afla vestur-þjóðverjanna og allar vísbendingar um slíkt, allt sem sagt er um það að ríkisstj. hafi gert eitthvað til þess að fylgjast með þessu er blaður. Upplýsingarnar eru frá vestur-þjóðverjum sjálfum. Og hæstv. ráðh. mega trúa þeim upplýsingum ef þeir vilja. Þeir mega leggja eið út á þær upplýsingar mín vegna, en þær eru jafnóábyggilegar fyrir því. Í upphafi þessa sumars, þegar fyrir dyrum stendur að skera niður afla fiskiskipanna okkar á þann hátt að til stórvandræða horfir í byggðarlögum kringum landið, þá ætlar hæstv, ríkisstj. að leyfa sér að framlengja samning þennan frá því í nóv. í vetur sem gerður var þrátt fyrir mótmæli tugþúsunda íslendinga, þ. á m. velflestra stærstu verkalýðsfélaga landsins, sem gerður var gegn mótmælum fjölmargra bæjarstjórna og hreppsnefnda og þó nokkurra flokksfélaga Framsfl. Ég man nú að vísu ekki eftir því að gerðar væru formlegar samþykktir í neinu flokksfélaga Sjálfstfl. um þetta mál, en það var ljóst mál að hafi nokkurn tíma verið mark takandi í sambandi við afgreiðslu mála á hv. Alþ. á samþykktum alþýðu manna á þessu landi, þá var það þá. Að vísu voru ekki liðnar margar vikur frá því að þessi samþykkt var knúin í gegn á Alþ. þar til ýmsir af formælendum hv. stjórnarflokka fóru að stæra sig af því að ekki væri nú mikið eftir af andstöðunni gegn þýsku samningunum. Ég skal ekkert segja um það hvaða sess þessir samningar skipa nú í hugum kjósenda almennt. En hitt staðhæfi ég, að það hefur þegar komið í ljós, sem við gagnrýnendur þessa samnings, andmælendur hans, héldum fram við umr. í vetur, að af hálfu stjórnarflokkanna væri þarna verið að blekkja yfir okkur helsi í landhelgismálinu og að samningunum væri staðið af óheilindum af hálfu stjórnarflokkanna.



Herra forseti. Ég er einn af þeim sem stóðu að þessu samkomulagi við vestur-þjóðverja í fiskveiðideilu okkar við þá. Ég verð að upplýsa það að á þeim tíma, sem þessir samningar stóðu yfir, lagði ég á það alla áherslu að bókun 6 kæmi til framkvæmda um leið og þeir samningar yrðu undirritaðir. Það var ekki grundvöllur fyrir því á þeim tíma. Ég léði þessum samningum mitt lið þrátt fyrir það, vegna þess að það hvarflaði ekki að mér eitt augnablik að kæmi þessi bókun 6 ekki til framkvæmda innan þessara 5 mánaða sem samningstímabilið náði yfir, þá yrðu samningarnir áfram í gildi. Ég lýsi enn þá stuðningi mínum við þessa samninga. Ég er enn þá sama sinnis, að við eigum að semja við þjóðverjana og við eigum að semja við bretana. En þetta vopn, sem forsrh. kallar bókun 6, á nú að nota. Ég tel ófyrirgefanlegt að ríkisstj. noti ekkert af þeim vopnum, sem hún vitnar í, á þeim tíma sem hún getur notað þau. Sem sagt, ég lýsi yfir vonbrigðum mínum með það að forsrh. skuli nú koma fram og segja að við eigum að biða eftir skýrslu vestur-þýsku ríkisstj. um það hvað henni hafi orðið ágengt í viðleitni sinni til þess að fá bókun 6 í framkvæmd á samningstímanum. Ég lýsi hreinlega furðu minni á því að slíkt skuli koma fram, sérstaklega ef ég má lesa hér - með leyfi hæstv. forseta - fskj. VIII. Það er 80. mál, tölusett nr. 85, það er till. til þál., bréf utanrrh. Íslands til varautanrrh. Sambandslýðveldisins Þýskalands, en þar segir: „Herra ráðherra. Á fundum okkar í Bonn fyrir nokkru voru viðræðunefndir sammála um að æskilegt væri og raunar nauðsynlegt að bókun 6 tæki gildi svo fljótt sem verða má til þess að auðvelda sölu íslenskra sjávarafurða í Þýskalandi og innan alls Efnahagsbandalags Evrópu. Þér staðfestuð að ríkisstj. yðar mundi gera allt sem í hennar valdi stæði til þess að svo mætti verða. Ríkisstjórn íslands væntir þess að fá upplýsingar jafnóðum um viðleitni ríkisstj. Sambandslýðveldisins í þessu efni.“ Bréfinu lýkur með þessum orðum: „Ég leyfi mér, herra ráðherra, að votta yður sérstaka virðingu mína.“ Ef íslenska ríkisstj. hefur ekki fengið að fylgjast með málum og málaleitan þýsku ríkisstj. jafnóðum eins og fram kemur í bréfi hæstv. utanrrh. til varautanrrh. Sambandslýðveldisins Þýskalands, þá hefur eitthvað farið úrskeiðis og vantar eitthvað í myndina, enda trúi ég að það sé, vegna þess að ég finn ekki í mínum gögnum hér - og held ég að þau séu í nokkuð góðri reglu - svar varautanrrh. Sambandslýðveldisins Þýskalands við þessu bréfi okkar utanrrh. En það stendur í þessu bréfi að ríkisstj. Íslands vænti þess að fá upplýsingar jafnóðum. Og á lokastundu bíðum við eftir því að fá að vita hvað hefur skeð. Þetta eru vinnubrögð sem ég hreinlega get ekki sætt mig við. Og ef ríkisstj. sýnir þá linku í þessu máli sem virðist ætla að verða, þá vil ég lýsa andstöðu minni gegn því. Það er kominn tími til þess að við sýnum festu, ekki bara í ríkisstj., heldur á Alþ. líka, í þessu máli. En ég lýsi því yfir hér að ég vil samninga við þjóðverja og ég vil samninga við englendinga líka.



Herra forseti. Hv. 12. þm. Reykv. gat þess hér að hann vildi samninga við vestur-þjóðverja og hann vildi samninga við breta líka. Ég er honum sammála að þessu leyti. Það, sem um er að ræða, er að nýta ákvæði í samkomulaginu við þjóðverja til þess að hafa samning við þá og fá í okkar hlut það sem ætlast var til, gildistöku bókunar 6, enn fremur að vestur-þjóðverjar knýi á, ekki eingöngu um gildistöku bókunar 6, heldur einnig á breta að þeir láti af herskipaíhlutun sinni á Íslandsmiðum og að því gerðu sýni raunsætt mat á þeim mismun á hagsmunum af fiskveiðum hér við land sem íslendingar hafa annars vegar og bretar hins vegar. Það er með tilliti til þess að ná þeim markmiðum, sem hv. þm. gat um áðan að hann vildi ná, að ríkisstj. bíður átekta með að fresta framkvæmd þessa samkomulags við vestur-þjóðverja. Um leið og því er frestað, þá erum við samkomulagslausir, þá erum við án samninga bæði við þjóðverja og breta, gagnstætt því sem hv. þm. vill stefna að. Markmið hv. þm. og ríkisstj. er hið sama. Við beitum þessu tæki til þess að ná því markmiði að fá gildistöku bókunar 6, að hafa sem minnstar veiðar útlendinga í íslenskri fiskveiðilögsögu og koma breskum herskipum burt úr 200 mílna lögsögunni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir að virða þau orð, sem ég hér lét falla, þó það mikils að svara mér. En mér er talsvert niðri fyrir. Ég álít að það sé verið að lítillækka okkur. Samningstíminn 5 mánuðir og bókun 6 áttu að vera vopn til þess að knýja fram að bókun 6 kæmist í gildi á þessu 5 mánaða samningstímabili, Við vorum kannske það mikil börn að halda að þessi snara, sem hékk yfir þjóðverjunum með þessum samningum, gæti orðið til þess að þjóðverjum tækist að knýja breta til þess að semja við okkur líka eða samkomulag á einhvern hátt næðist við breta líka. Nú virðist hvorugt ætla að ná fram að ganga á því tímabili sem um var samið. Þá segi ég: Ef dráttur verður á frestun samninganna, þá erum við hreinlega lítillækkaðir af þessum stríðsaðilum okkar, því að ég lít á þjóðverja sem stríðsaðila með bretum eftir að samningstímabilið rennur út, hvort sem samningunum verður frestað eða ekki. Hitt er svo annað mál, og það finnst mér að þjóðin eigi rétt á að vita, ef það er á lokastigi eitthvað það í gangi sem réttlætir þessa nýju afstöðu ríkisstj. sem um er talað. Þá skal ég ekki deila á frestunina sem slíka. En ég tel að þjóðin eigi kröfu á að vita miklu meira um þetta mál heldur en hún veit, og óska eftir því hér með að forustumenn ríkisstj., hvort sem það er hæstv. forsrh. eða hæstv. utanrrh., þeir komi fram annað hvort hér á Alþ. eða opinberlega í sjónvarpi og skýri þjóðinni á hvaða stigi samningar eða samkomulagsumleitanir eru og eftir hverju erum við að bíða.



Herra forseti. Eftir að hafa heyrt hv. þm. Albert Guðmundsson lýsa yfir því skýrt og skorinort úr þessum ræðustóli að forsendan fyrir því að hann greiddi atkv. með þýsku samningunum í nóv. í haust hefði beinlínis verið sú að hann hafi trúað staðhæfingum af hálfu ríkisstj., staðhæfingum utanrrh. um að hefði bókun 6 ekki tekið gildi við apríllok, þá mundi þessi samningur falla úr gildi eða honum yrði frestað - 



Herra forseti. Ég skal ekki skorast undan því að gera grein fyrir skoðun minni hér úr þessum stól, en ég tala ekki í umboði Alþfl. Ég hef ekkert hlustað eftir því eða vissi ekki fyrr en í morgun um þær umr. sem hér áttu að vera, og kann að vera að ýmislegt, sem ég hugsa og nefni, sé alls ekki í samræmi við það sem minn flokkur hugsar og nefnir. Þetta vil ég taka fram í upphafi svo að enginn, sem á mál mitt hlýðir, kunni að segja sem svo að hér hafi verið töluð ýmis orð sem ekki falla að smekk eða skoðun Alþfl. Ég ætla að byrja á því að geta þess, að þegar þetta mál var til umr. hér í vetur, þá var ég dálítið í efa hvort ég ætti að vera með eða móti samningunum. Ástæðan fyrir því, að ég var á móti þeim, var það fyrst og fremst að mér var talin trú um eftir þeirri lesningu, sem ég sá hafða eftir ýmsum mönnum sem við landhelgisgæsluna eru viðriðnir, að það mundi vera hægt að verjast bæði bretum og þjóðverjum. Nú hef ég séð af því, sem á undan hefur gengið, að þetta hefði ekki verið hægt, og þess vegna vil ég lýsa hér þeirri skoðun minni, að ég tel þrátt fyrir alla vankanta, sem voru á samningunum við þjóðverja, þá hafi verið rétt ráðið að semja við þá. Og ég ætla að vera þá sá maður, alveg eins og hv. 12. þm. Reykv. hér áðan, að lýsa skoðun minni umbúðalaust án nokkurra flokksbanda. Ég er líka þeirrar skoðunar, að ef kostur væri á að semja við breta, þá eigi íslendingar að gera það. En það á ekki að vera neinn vandræðanauðungarsamningur, og ég vil að þjóðin öll geti staðið að slíku. Við verðum að gera okkur það ljóst að við erum engin stórþjóð og við höfum ekkert herskinavald til þess að setja sterkan hnefa á borðið. Og við eigum líka að sýna það, hvort sem við teljum okkur litla þjóð eða stóra þjóð, að þjóðir eiga að reyna að leita samkomulags. En önnur ástæðan fyrir því, að ég stóð hér upp, var að lýsa því yfir - og ég held að ég tali fyrir munn mjög margra á meðal þjóðarinnar - að vinnubrögð ríkisstj. að þessum málum eru ekki að smekk þjóðarinnar. Hún er dulin allt of mikils og allt of margs, og þrátt fyrir það að ég ber persónulega virðingu fyrir okkar ágæta forsrh., ég hef aldrei öðru af honum kynnst, þá finnst mér hann hafa þann áberandi galla að segja þjóðinni ekki hug sinn allan. Og ég held að þetta sé misskilningur hjá honum. Hann á að vera miklu opinskárri og hreinskilnari í þessum málum og láta þjóðina fylgjast vel með hvað er að gerast. Persónulega velkist ég ekki í vafa um að það eru einhverjar áþreifingar við breta núna, annars mundu þeir ekki haga sér eins og þeir gera á miðunum, og ég tel rétt að þessar áþreifingar fari fram. En þjóðin á að vita um þær og hún á að fá að fylgjast með hvernig þær eru svo að hún geti leiðbeint stjórninni um það hvenær og hvort semjandi er.



Herra forseti. Ég er feginn því að hæstv. forseti neitaði mér ekki um orðið, það hefðu orðið öðrum hv. þm. svo mikil vonbrigði að ég efast um að þeir hefðu sætt sig við það. En ástæðan fyrir því að ég hef ekki séð þörf á því að taka hér til máls, þótt mikið hafi verið til mín vitnað, er í fyrsta lagi sú, að allt, sem eftir mér hefur verið haft hér, er rétt. Ég hef sagt og það er skjalfest allt sem hér hefur verið vitnað til. Ég var svo viss um að hv. 5. þm. Norðurl. v. mundi koma því til skila sem ég sagði hér í nóv. að ég hafði ekki einu sinni fyrir því að finna þingtíðindin, enda hefur það komið á daginn. En það, sem veldur því að ég samþykki nú að einhver frestur verði á því að ákvæði, sem til hefur verið vitnað í þýska samningnum, verði notað, er sú, að nú stendur yfir af hálfu þjóðverja atlaga að Efnahagsbandalaginn um að reyna að koma bókun 6 til framkvæmda, og ég hef viljað fallast á að þessi tilraun fengi að ganga sér til húðar á annan hvorn veginn. Ég geri ekki ráð fyrir því að það þurfi að taka mjög langan tíma. Ég hef beðið sendiherra okkar í Bonn að tilkynna utanrrn. þar að í dag sé 28. apríl, 5 mánaða afmælisdagur samningsins, og það sé óóhugsandi að við getum lengi haldið honum í gildi ef þeir standi ekki við sinn hluta. Þetta er sem sagt ástæðan fyrir því að ég hef fallist á það með mínu atkv. í ríkisstj. að bíða átekta enn um skeið. Og af því að ég veit að þm. trúa því sem ég segi nú, þá mun ég ekki hafa um það fleiri orð. Það er rétt, sem hv. 12. þm. Reykv. sagði, að við áttum rétt á því og kröfu til þess að fylgjast með þeim tilraunum sem þjóðverjar höfðu uppi til þess að fá þessa bókun til framkvæmda. Þetta höfum við gert nokkuð reglulega, ekki kannske daglega, en alltaf af og til, fyrst og fremst með milligöngu sendiherra okkar hjá Efnahagsbandalaginu sem jafnframt er sendiherra okkar í Belgíu, eins og menn vita. Og ég get fullyrt það, að af hálfu þjóðverja hefur verið mjög þrýst á um að reyna að fá þessa breytingu, en það hefur jafnan strandað á neitunarvaldi breta. Eins og við allir þekkjum, þá var samningurinn, sem gerður var á sínum tíma, í júlí 1973, með þeim ákvæðum að bókun 6 tæki ekki gildi nema það sem kallað var þar viðhlítandi lausn á yfirstandandi fiskveiðideilu breta og vestur-þjóðverja, næðist. Og meðan bretar eða önnur hvor þessara þjóða telur ekki að viðhlítandi lausn hafi náðst, þá getur sú þjóð komið í veg fyrir að við njótum þess hagræðis sem af bókun 6 mundi leiða, og það hafa þeir hingað til gert. Ég vil svo ekki almennilega fella mig við að það sé sí og æ talað um að þm. stjórnarflokkanna hafi látið hafa sig til að gera eitt eða annað. Mér finnst það fremur óvirðulegt orðalag. Ég vil ekki ætla til að mynda þm. Alþb. það að þeir hafi látið hafa sig til að fylgja breska samningnum þegar hann var samþykktur hér 1973,  Hv. 1. landsk. þm., Bragi Sigurjónsson, talaði um, að það hlytu að fara fram áþreifingar við breta, og dró þá ályktun af hegðun þeirra hér á miðunum. Ég verð nú að segja það að mér finnst hegðun breta á Íslandsmiðum nú að undanförnu ekki þannig að hún gefi sérstakt tilefni til að ætla að samningar við breta séu í nánd. Ég get ekki verið sammála honum um það, enda höfum við ekki átt í neinum viðræðum við breta, þannig að þjóðin hefur ekki verið leynd því. Ég sé ekki ástæðu til þess að halda hér lengri ræðu að sinni utan dagskrár, en ég vonast til þess að mál þetta skýrist fljótlega þannig að hægt verði þá að haga sér eftir því sem kringumstæður kunna að breytast, og ég leyfi mér enn að vona að það takist að fá bókun 6 til framkvæmda.



Herra forseti. Vegna þeirra ummæla, sem hér hafa komið fram, og frýjunarorða í garð okkar alþfl.-manna um að við létum ekki til okkar heyra, þá hefur einn af okkur látið þegar sína skoðun í ljós, og hann hefur að sjálfsögðu til þess fullt lýðræðislegt leyfi að hafa sína sérskoðun í málinu. En mér er ekki kunnugt um að aðrir þm. flokksins séu sömu skoðunar. A.m.k. var samþykkt einróma í þingflokki Alþfl. á sínum tíma að vera andvígir þessum samningum og ég veit ekki til þess að sú flokkslega afstaða hafi breyst síðan. Persónulega er ég enn há andvígur þeim og tel vægast sagt hafi verið farið með löndum til þess að reyna að komast að samkomulagi, án þess að nokkur vissa væri fyrir því sem á daginn er komið. Þess vegna er mín afstaða persónulega og ég hygg a.m.k. meiri hl. flokksins - mér er ekki kunnugt um annað - að hafa sömu afstöðu til málsins nú og við höfðum þegar málið var til umr. á sínum tíma.



Herra forseti. Félmn. hefur fjallað um frv. það sem hér er til umr. Þetta frv. er samið af n. sem falið var árið 1974 að gera till. um endurskoðun á lögum um orlof og reglugerðum um orlof. Félmn. fékk á fund sinn þrjá þeirra manna, sem störfuðu í þessari n., til viðræðu um frv. N. komst að þeirri niðurstöðu að mæla með samþykkt frv. með breytingum sem n. gerir till. um á þskj. 543. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Axel Jónsson og Steingrímur Hermannsson. Eins og ég sagði, þá fór fram ítarleg athugun og endurskoðun á orlofslögunum og svo virðist sem nm. hafi haft í huga að gera allvíðtækar breytingar á þessari löggjöf, en að athuguðu máli ákváðu um. að halda sig við núverandi orlofskerfi að meginstofni með breytingum sem þeir gerðu og fram koma í þessu frv. Þessar breytingar eru þær helstar, að í 1. gr. frv. er að finna ný ákvæði um orlofsnefnd ríkisins. Sú n. á að vera félmrn. til aðstoðar í þessum efnum. Orlofsnefndina eiga að skipa 7 menn skipaðir af ráðh. til fjögurra ára í senn, 3 eftir tilnefningu Alþýðusambands Íslands, 2 eftir tilnefningu Vinnuveitendasambands Íslands, einn eftir tilnefningu Vinnumálasambands samvinnufélaga og einn án tilnefningar. Það er tekið fram í 1. gr. frv., hvert starfssvið orlofsnefndar skuli vera, og tekið fram að n. skuli afgreiða kvartanir frá launþegum og vinnuveitendum sem telja sig misrétti beitta samkv. lögum þessum. Nefnd. þessi á að hafa umsjón með framkvæmd orlofslaganna og þar með er átt við að hafa eftirlit með útborgun og ávöxtun orlofsfjárins, að gera till. um vaxtafót og fleira þess háttar. Hér er um að ræða eina meginbreytinguna frá núgildandi lögum. Þá er næsta breytingin í frv. Hana er að finna í 4. gr. frv. Þar er aðalbreytingin sú, að gerð er breyting á sjálfu orlofsárinu. Það er tekið fram nú að það skuli vera frá 1. apríl til 30. mars. Hér er breyting frá því sem áður var, því að áður eða í núgildandi lögum er orlofsárið frá 1. maí til 30. apríl. Í samræmi við þetta er svo í 5. gr. frv. gerð breyting á orlofstímabilinu. Orlofstímabilið á nú samkv. frv. að vera frá 16. maí til 30. sept., en í gildandi lögum er svo kveðið á að það skuli vera frá 2. maí til 15. sept. Það er tekið fram í aths. við 4, og 5. gr. um ástæðurnar fyrir þessum breytingum. Þar segir að þetta sé gert í þeim tilgangi að veita framkvæmdaaðila orlofskerfisins tíma til að vinna nauðsynlega skýrsluvélavinnu við uppgjör orlofsársins og útsendingu orlofsávísana. Þetta á við um það að orlofsárið er fært aftur um einn mánuð. Orlofstímabilið er svo fært fram um hálfan mánuð í í sama tilgangi eins og orlofsárið er fært aftur um einn mánuð. Þá eru minni háttar breytingar. Og þegar ég segi minni háttar, þá felst ekki í því að þær séu ekki þýðingarmiklar á sinn hátt. Í 1. mgr. 4. gr. eru ákvæði um það að orlof skuli vera í tvo daga fyrir hvern unninn mánuð á síðasta orlofsári og reiknast hálfur mánuður eða meira sem heill mánuður, en skemmri tími telst ekki með, eins og segir í frvgr. Það telst vinnutími samkv. þessari grein þótt maður sé frá vinnu vegna veikinda eða slysa, meðan hann fær kaup greitt, eða hann er í orlofi, en ekki sá tími sem hann er frá vinnu án lögmætra forfalla. Þetta síðasta, að það teljist ekki til vinnutímans samkv. þessari grein sá tími sem launþegi er frá vinnu án lögmætra forfalla, mun hafa verið framkvæmt á þennan veg, en hefur verið sett hér til að taka af öll tvímæli í þessu efni. Þá er það 2. mgr. 4. gr. Þar er einnig um nýtt ákvæði að ræða. Þar segir: „Þrátt fyrir framangreind ákvæði eiga allir rétt á að fá 24 daga orlof á ári. Hafi launþegi ekki áunnið sér rétt til greiðslu fyrir tímabilið, sbr. framansagt, tekur hann það orlof, sem á vantar, án kaups.“ Það er sama um þetta að segja eins og um hið fyrra ákvæði. Þetta mun hafa verið framkvæmt á þann veg sem hér er kveðið á, en þótti rétt að taka af öll tvímæli um það. En efnislega er þetta það, að launþegi á rétt á því að taka orlof hvað sem líður rétti hans til orlofsfjár. Þá er í 5. gr. atriði sem eru ný. Í 2. mgr. segir: „Í vinnu við landbúnað, síldveiðar, hvalveiðar og hvalvinnslu má veita allt að helmingi orlofsins utan orlofstímabilsins.“ Þetta er eins orðað nú eins og í gildandi lögum, nema orðin „hvalveiðar“ og „hvalvinnsla“ koma til viðbótar, þ.e.a.s. þessar atvinnugreinar eru lagðar að jöfnu í þessu tilliti við landbúnað og síldveiðar. Þá er rétt að víkja að 4. mgr. 5. gr., en þar segir: „Aðilar geta með samkomulagi vikið frá reglum þessarar greinar um skiptingu orlofs.“ Þetta er eins og í núgildandi lögum. En það, sem næst kemur á eftir, er nýtt, og það er svo hljóðandi: „Samkomulag um skemmri tíma en 21 orlofsdag á orlofstímabilinu skapar launþega rétt til orlofsuppbótar í formi viðbótarorlofsdaga eða orlofsgreiðslu.“ Þetta er nýtt. En svo stendur eins og í gildandi lögum í framhaldi af þessu: „Orlofi skal þó alltaf lokið fyrir upphaf næsta orlofstímabils.“ Þessi síðasta ný]ung, sem ég vek hér athygli á, þýðir að hér er gert ráð fyrir að samkomulag vinnuveitenda og launþega um vetrarorlof komi launþega til góða með einhverri uppbót. Þetta mun hafa nokkuð tíðkast áður í sumum greinum, eins og t.d. hjá þeim sem starfa að ferðamálum. Í 6., 7., 8. og 9. gr. er engar breytingar að finna frá núgildandi löggjöf. En nýtt ákvæði er að finna í 10. gr. frv. 10. gr. frv. er á þessa leið: „Nú liggur atvinnurekstur niðri meðan á orlofi stendur, vegna þess að starfsfólkinu er veitt orlof samtímis, og skal þá tilkynningarfrestur samkv. 6. gr. um byrjun orlofs vera 3 mánuðir. Þeir launþegar, sem ekki eiga rétt á fullu orlofi, geta þá ekki krafist launa eða orlofsfjár fyrir þá daga, sem á vantar.“ Þetta þýðir það að gert er ráð fyrir að þeir vinnuveitendur, sem loka fyrirtækjum sínum vegna orlofs starfsfólks, geti tilkynnt slíkt með lengri fyrirvara en ella. Breytingin varðar þetta atriði. Það er engin breyting í 11. gr. frv. Í 12. gr. er ein veigamesta breyting frv., því að þar er kveðið svo á að orlofsfé skuli greitt á þann hátt að tryggt sé að launþeginn fái það í hendur „ásamt vöxtum“ þegar hann tekur orlof. Það eru þessi tvö orð: „ásamt vöxtum“, sem eru ný og marka nýja stefnu í þessu efni. Samkv. þessu er gert ráð fyrir að orlofsfé sé vaxtareiknað á þann hátt að vaxtatekjur orlofskerfisins umfram kostnað séu greiddar launþegum í formi vaxta. Og eins og segir í gr.: „að höfðu samráði við orlofsnefnd ríkisins.“ Hér er orlofsnefnd ríkisins falið þetta verkefni í samræmi við það sem ég hef áður greint frá, en í gildandi lögum skyldi þetta vera gert í samráði við Alþýðusamband Íslands, Vinnuveitendasamband Íslands og Vinnumálasamband samvinnufélaga. Það er enga breytingu að finna í 13. gr., en í 14. gr. er að finna breytingu frá gildandi lögum. Í 1. mgr. segir: „Framsal orlofsfjár er óheimilt.“ Það er eins og er í gildandi lögum. En í gildandi lögum var einnig að flutningur orlofsfjár milli orlofsára væri óheimill og það ákvæði er fellt niður. Í 2. mgr. 14. gr. er ákvæði um að orlofsfé, sem orlofsþegi hefur ekki tekið út innan tveggja ára frá lokum orlofsársins, skuli renna í sérstakan orlofssjóð sem nota skal til hagsbóta fyrir orlofsþega. Varsla og ráðstöfun sjóðsins er í höndum orlofsnefndar ríkisins og stendur sjóðurinn sjálfur undir kostnaði við rekstur sinn. Nýmælið er það hér, að gert er ráð fyrir að eftirlegufé í orlofskerfinu renni í sérstakan orlofssjóð, en ekki lífeyrissjóð viðkomandi orlofsþega eins og nú er samkv. gildandi lögum. Ég held að ég sé búinn hér að gera grein fyrir öllum helstu breytingum sem felast í þessu frv. frá gildandi lögum um orlof. Skal ég þá snúa mér að því að gera grein fyrir brtt. félmn. á þskj. 543. Í 1. brtt. er gert ráð fyrir að í 7. gr. frv. komi ný mgr., sem verði 3. mgr., og hún fjallar um hvernig fer ef launþegi veikist hér innanlands í orlofi það alvarlega að hann geti ekki notið orlofsins. Eins og segir í brtt., þá skal hann á fyrsta degi, t.d. með símskeyti tilkynna vinnuveitanda um veikindin og hjá hvaða lækni hann hyggst fá læknisvottorð. Eins eru nokkur nánari ákvæði um hvernig fara skuli í þessu tilviki, sem ég sé ekki ástæðu til að lesa hér upp. Ég geri ráð fyrir að hv. dm. hafi kynnt sér brtt. ítarlega. En þessi brtt. er orðrétt upp úr samkomulagi sem gert var á milli launþega og vinnuveitenda við gerð síðustu almennu kjarasamninga þessara aðila nú á síðasta vetri. Ýmis atriði í framkvæmd orlofslaganna voru þýðingarmikil atriði í samkomulagi því sem gert var, og í rann og veru er hér einungis verið að staðfesta það samkomulag sem aðilar vinnumarkaðarins hafa þegar gert, ef þessi brtt. verður samþ. 2. brtt. er við 18. gr. frv. eða síðustu gr. frv. um að greinin orðist eins og segir í brtt.: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Jafnframt eru felld úr gildi lög nr. 16 26. febr. 1943 og lög nr. 87 24. des. 1971 með síðari breytingum.“ Breytingin, sem er á 18. gr. í þessu formi, frá því, sem hún er í frv., er sú, að gert er ráð fyrir í brtt. að felld séu úr gildi lög nr. 16 frá 26. febr. 1943, en það eru þau orlofslög sem voru í gildi þegar lög nr. 87 frá 1971 voru samþykkt. Þá hefði átt að fella eldri lög úr gildi, en það mun hafa láðst að gera slíka, svo að þessi lög frá 1943, þótt ekki hafi verið framkvæmd, hafa formlega verið í gildi. Nú þykir n. rétt að binda endi á þessi úreltu lög og fella þau formlega úr gildi. Þá er 3. brtt. Þar er um að ræða ákvæði til bráðabirgða um að þessi lög komi til með að gilda út orlofsárið 1976–1977, eins og segir í brtt. Þetta er til komið vegna þess að orlofsárið hefst samkv. frv. 1. apríl og nú er komið fram yfir 1. apríl. Það þótti ekki fara vel á því að setja ákvæði beint um það að lögin tækju gildi aftur fyrir sig frá 1. apríl. En til þess að svo yrði í raun og veru væri eðlilegt að setja ákvæði til bráðabirgða til að taka allan vafa af um það að hin nýju lög komi til með að gilda um allt orlofsárið 1976–1977, og því er þetta ákvæði til bráðabirgða í brtt. nefndarinnar. Ég hef nú gert grein fyrir, í hverju eru fólgnar breytingar á þessu frv. frá gildandi lögum og skýrt brtt. hv. félmn., og vil þá ljúka máli mínu með því að óska þess að frv. verði vísað til 3. umr. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Ég er ekki reiðubúinn til þess að ræða þetta frv. málefnalega á þessu stigi af þeim sökum að ég finn ekki brtt. sem ég hafði persónulega komið á framfæri við þá n. sem um þetta frv. hefur fjallað. Ég áskil mér því fullan rétt á því að koma fram með brtt. í hv. deild við 3. umr.



Herra forseti. Ég held að það sé rétt út af þessum orðum hv. síðasta ræðumanns að taka það fram, að hann kom til mín plaggi með brtt. sem hann óskaði eftir og ég taldi rétt líka að n., félmn. fengi að sjá. Þessar till. voru ræddar í félmn. og félmn. ákvað að gera engar þeirra að till. sínum. Þess vegna koma þær ekki fram í neinum skjölum frá félmn. Ég hygg, að þetta sé eðlileg afgreiðsla á þessu máli. Mér var kunnugt um að þessar till. voru til, og hv. síðasti ræðumaður kom þeim til mín einmitt á nefndarfund, því að ég vildi gjarnan sýna hv. félmn. þær hugmyndir sem þar komu fram. En það var enginn hljómgrunnur hjá félmn. fyrir því að gera þessar till. að sínum till.



Herra forseti. Þáltill. sú, er ég ber hér fram, er á þessa lund: „Alþingi skorar á ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um hámarkslaun, þar sem kveðið verði á um að ekki megi greiða hærri laun hér á landi en sem svarar tvöföldum vinnulaunum verkamanns miðað við 40 stunda vinnuviku. Jafnframt verði loku fyrir það skotið að einstaklingar gegni nema einu fastlaunuðu starfi, og eins fyrir hitt, að átt geti sér stað duldar launagreiðslur í formi einhvers konar fríðinda, umfram hámarkslaun. Með breytingu á skattalögum skal að því stefnt að einkafyrirtæki hagnist ekki á lögbundinni lækkun hæstu launa, og skal því fé, sem rennur til ríkissjóðs af þessum sökum eða sparast með niðurskurði á launum embættismanna í efstu launaþrepum, varið til almennrar kjarajöfnunar og annarra félagslegra umbóta.“ Grg. er svo hljóðandi: „Með ráðstöfun þeirri, sem hér er reifuð, hyggst flm. koma því til leiðar að kjarabætur handa þeim, sem lægst eru launaðir, verði algjör forsenda hverrar launahækkunar til þeirra sem betur eru settir í þjóðfélaginu. Að hyggju flm. er unnt með því að lögbinda ákveðið hlutfall milli almennra launa verkamanns og hæstu launa að búa svo um hnútana að kjarabætur til handa verkamönnum verði ekki að beinu hagsmunamáli fyrir þá þegna þjóðfélagsins sem eru í sterkastri aðstöðu til þess að hafa áhrif á stefnuna í efnahags- og kjaramálum landsmanna. Svo dæmi sé tekið, þá yrði það óframkvæmanlegt eftir setningu slíkra laga sem hér eru ráðgerð fyrir bankastjóra, sem nú munu hafa að öllu meðtöldu sexföld laun verkamanns, að veita sjálfum sér kauphækkun samtímis því sem þeir úrskurðuðu að ekki væru efnahagslegar forsendur fyrir almennri kauphækkun verkafólks. Nýlega hafa verið gerðir kjarasamningar þar sem verkamönnum eru ætluð laun sem nema um það bil helmingi framfærslukostnaðar vísitölufjölskyldunnar ef miðað er við 40 stunda vinnuviku. Má því ætla að þeir landsmenn, sem hafa tvöföld verkamannslaun fyrir eðlilegan vinnutíma, hafi til hnífs og skeiðar. Þegar svo er ástatt hlýtur það að teljast með öllu ósæmilegt að greidd séu hærri laun. Óþarft er að dómi flm. að kveða sérstaklega á í grg. um sérstöðu hlutasjómanna í launakerfinu, en vafalaust er að kauptrygging fiskimanna hlýtur að teljast til óhæfilega lágra launa miðað við vinnutíma. Að frátöldum þeim rösku þrem árum, sem vinstri stjórnin sat hér að völdum, má heita að stefnt hafi verið að því markvisst síðustu 17 árin að auka launamismun hérlendis á kostnað framleiðslustéttanna og ýta með þeim hætti undir neyslukapphlaup í þágu svonefnds hagvaxtar. Er vægilega að orði kveðið þótt staðhæft sé að þróun þessi hafi síður en svo stefnt í þá átt að umbuna starfshópum eftir þjóðfélagslegum verðleikum.“ Herra forseti. Svo hljóðar þáltill. ásamt grg. Ég ber hér sem sagt fram till. um stjórnun á kaupgjaldsmálum og byggi á grundvelli með kynslóðareynslu varðandi mestu umbun fyrir kunnáttu, framtak, reynslu og ábyrgð, en þar er skipstjórahluturinn tvöfaldur hásetahlutur, svo sem hann hefur tíðkast lengst af á landi hér allar götur frá landnámi. Ef ég leyfi mér þegar í upphafi máls míns að staldra nokkur andartök við þetta atriði eitt, þá er það skoðun mín að einstakir þegnar eigi ekki fremur tímanlega velferð sína undir kunnáttu og hæfileikum neins forustumanns á þurru í samfélaginu en hásetinn undir hæfileikum og dug skipstjóra síns. Reynsla kynslóðanna hefur kennt okkur að hæfileg umbun skipstjóra er tvöfaldur hásetahlutur, hvorki meira né minna. Fiskigengd, veðrátta og farkostur með búnaði eru frumforsendur fyrir afla, en þar næst dugur áhafnar undir forustu skipstjóra. Hvort fengurinn, sem til skipta kemur er meiri eða minni verður hlutföllunum ekki haggað, skipstjórinn fær tvöfaldan hásetahlut. Þessi skipan hefur gefist afburðavel. Hún hefur stuðlað að undraveðri samheldni áhafna og undraverðum afköstum, raunar afköstum sem eru langt umfram allt annað sem til þekkist við erfiðisvinnu á norðurslóð, og þá sennilega fyrst og fremst vegna þess að þessi skipan samsvarar nokkurn veginn réttlætiskennd fólksins. Ég ræði hér ekki um breytingar sem hafa orðið á hlutaskiptum þessi 35 ár sem ég hef fylgst með þeim, skiptum milli útgerðarmanns og áhafnar, ekki heldur um þau tilfelli þegar útgerðarmenn bjóða í afla skipstjóra. Þess háttar uppboð hafa gefist misjafnlega, og aflakóng hef ég þekkt, og það fleiri en einn, sem ekki létu bjóða í sig, einn þeirra raunar heimsfrægan aflamann sem svaraði því til þegar útgerðarmaður hans bauðst til þess að umbuna honum af bátshlutnum, að það vildi hann ekki, sagði: „Leggðu þetta heldur í veiðarfærin, ég skal svo reyna að fiska meira. Strákarnir mundu gruna mig um að hafa lofað þér að gera eitthvað ljótt í staðinn,“ sagði hann. Og það var útgerðarmaðurinn sem sagði mér frá svarinu. Ég líki sem sagt aðeins til skiptanna á áhafnahlutnum. Það er við hæfi þegar við ræðum um stjórnun á kjaramálum á þjóðarskútunni í heild. Nú geri ég alveg ráð fyrir því að mér verði sagt með spekingssvip að líkingar séu jafnan hættulegar vegna þess að hliðstæðurnar séu of fáar, og mér verði nefnd mörg dæmi um það hversu ólíku sé saman að jafna þar sem sé þjóðfélagið með mismunandi og flókinni verkaskiptingu annars vegar og fiskiskipið með annars konar og miklu einfaldari verkaskiptingu hins vegar. Þetta býst ég við að mér verði sagt með alveg sérstökum spekingssvip, raunar þess háttar spekingssvip sem er við hæfi hvarvetna þar sem hver étur eitthvað upp eftir öðrum. Kynni meira að segja að fara svo að fyrirbærið yrði nefnt nútímaþjóðfélag ef ekki beinlínis háþróað nútímasamfélag. En það er nákvæmlega sama hvaða nöfnum íslenskt þjóðfélag er nefnt. Ég mun eftir sem áður verða þeirrar skoðunar, að tveir hásetahlutir séu alveg nægilegir handa skipstjóra, og mun halda hinu fram, að tvöföld verkamannslaun séu ekki aðeins nægilega há laun fyrir mestu ábyrgð og fullkomnustu kunnáttu í þjóðfélaginu, heldur sé þess háttar binding hinna hæstu launa við hin lægstu með föstu og óumbreytanlegu hlutfalli til þess fallin að auka samheldni, eyða tortryggni og auðvelda almennar kjarabætur. Og síðast, en ekki síst, mundi slíkt skref í áttina til kjarajöfnunar auðvelda landsfeðrunum það verk, sem þeir ráða nú alls ekki við, sem er að hemja neysluna innan þeirra marka sem efnin leyfa. Í þáltill. er svo ráð fyrir gert að lögbundið verði að hæstu laun hérlendis verði ekki hærri en svo að þau samsvari tvöföldum verkamannslaunum miðað við 40 stunda vinnuviku. Hér er alls ekki gefið í skyn að flm. telji að hinu fullkomna réttlæti verði náð með þessari skipan kjaramála né heldur að þessi háttur skuli viðhafður um aldur og ævi. Hér er að því miðað að stefnt skuli að launajöfnuði, horfið frá vísvitandi og opinberri stefnu sem miðar að launamismun. Hér verði stigið mjög þýðingarmikið skref í átt til þess markmiðs sem hefur verið skilgreint á þá lund að hver þegn fái laun eftir þörfum fyrir framlag eftir getu. Einnig er svo ráð fyrir gert að öll fríðindi, sem starfi fylgja, skuli metin til launa og að enginn þegn megi gegna fleiri launuðum störfum en einu. Til þess er sem sagt ætlast að svo verði gengið frá hnútum við lagasetningu þessa, hin nýju lög um hámarkslaun, að bætt launakjör verkamanna verði algjör forsenda fyrir hækkuðum launum þeirra sem betur eru settir, þau lög verði ekki sniðgengin. Að sjálfsögðu er ekki útilokað með löggjöf af þessu tagi að menn inni af höndum meiri vinnu en 40 stundir í viku og fái greiðslu fyrir. En þá eiga þeir að fá greiðsluna í sömu hlutföllum og áður er greint, enginn fái hærri laun fyrir unna klukkustund í yfirvinnu en sem nemur tvöföldu yfirvinnukaupi verkamanns. Og eins og að líkum lætur yrði þá horfið frá því kerfi fríðinda sem nú er tíðkað, að nokkurrar stéttar maður fái fastar greiðslur fyrir meinta yfirvinnu sem hann vinnur ekki. Ég hef reynt að rýna dálítið í opinberar skýrslur um launagreiðslur hérlendis síðustu árin og lagt í það talsverða vinnu að bera laun saman við skattgreiðslur. Niðurstaðan að athuguninni með tilliti til upplýsinga, sem fyrir liggja um einkaneyslu, leiddi til þess að ég taldi mér ekki fært að draga af henni áreiðanlegar niðurstöður. Athugunin leiddi eiginlega ekki til neins annars en þess að rifja upp fyrir mér orð Guðmundar heitins Benjamínssonar á Grund í Kolbeinsstaðahreppi, þegar hann sagði: „Það er nú svona með þessa góðu og gáfuðu og göfugu þjóð, henni er svo eiginlegt að ljúga og falsa skýrslur.“ Svo að ég nefni aðeins tvö dæmi um niðurstöður af athugunum, í fyrsta lagi á tekjum, í öðru lagi á opinberum gjöldum og í þriðja lagi á neyslu, má geta þess að ég fletti upp í skattskránni á nafni kunningja míns eins sem ég taldi mig hafa rökstuddan grun um að hefði um það bil tvöfaldar tekjur á við mig, og komst að raun um að hann hlyti að hafa fjórðungi minni laun en ég. Við lauslega athugun á eyðslu hans komst ég aftur á móti að raun um að hvort tveggja væri rangt, hann hlyti að hafa tíföld laun á við mig. Við athugun á sköttum annars kunningja míns í sama launaflokki, sem ég vissi að gegndi allmörgum aukastörfum, komst ég að raun um að hann hlyti að vinna 52 klst. á sólarhring 363 daga á ári, og dreg þá að vísu jóladag og annan í jólum. Neysluvenjur hans benda aftur á móti eindregið til þess að hann hafi minni tekjur en ég, enda hefur konan hans orð á því að hann sé dálítið fastheldinn á heimilispeningana. Þrátt fyrir það að niðurstöður af þessum athugunum mínum séu ekki til þess að flíka þeim beinlínis sem áreiðanlegum neyðist ég til þess að nefna hér fáeinar dálítið teygjanlegar tölur varðandi launagreiðslur eins og þær eru nú. Fjöldi launþega árið sem leið mun samkvæmt upplýsingum Þjóðhagsstofnunar hafa verið nálægt 70 þús. og fjölgunin nemur um 1500 á ári. Launagreiðslur á landinu munu hafa samkvæmt sömu heimildum numið um 40 milljörðum kr. árið 1973, um það bil 59 milljörðum árið 1974 og talið sennilegt að þær hafi numið um 77 milljörðum í fyrra. Fjölgun launþega frá árinu 1973 til ársins 1975 mun nema 4504, en heildarlaunahækkunin nemur 37 milljörðum. Af þessum tölum getum við aðeins ráðið í það hvernig verðbólgunni hefur vegnað á þessu tímabili, en afkoma launafólks hefur breyst að verulegu leyti í öfugu hlutfalli við það. Hyggjum að launaskiptingunni á landi hér þessi sömu ár og miðum við sömu upplýsingar, þ.e.a.s. tölur Þjóðhagsstofnunar, sem ég ætla að venjulega séu lagðar til grundvallar við kjarasamninga þó að sé með nokkrum fyrirvara gert. Þá ber að geta þess að hér er einungis miðað við föst laun, yfirvinna og aukasporslur eru sem sagt ekki reiknaðar með. Skiptingin verður þá þannig, ef miðað er við árið í fyrra, að um það bil 25 þús. manns fengu föst laun upp að 60 þús. kr. á mánuði. Laun á bilinu 60–90 þús. kr. munu hafa fengið álíka margir eða hér um bil 25 þús. manns. Laun á bilinu 90–120 þús. á mánuði fengu um 15 þús. manns. Og laun yfir 120 þús. á mánuði, þ.e.a.s. tvöföld verkamannslaun og meira, hafa fengið 5–7 þús. manns, samkvæmt þessum útreikningum. Nú er þess að geta að þriðjungur af heildarlaunagreiðslum árið sem leið er fyrir utan og ofan þessa skiptingu, og er ekki með öllu ljóst af opinberum skýrslum hversu mikill hluti þeirra 26 milljarða hefur farið í einhvers konar aukasporslur, yfirvinnugreiðslu eða greiðslur fyrir aukastörf. Og loks er þess að geta að laun sjómanna eða hlutur sjómanna er ekki reiknaður með í þessu dæmi. Hlutaskiptin eru sem sagt fyrir utan þessar 77 milljarða launagreiðslur. Eins og segir í grg., þá gegnir öðru máli um hlutaskipti við fiskveiðar, og mun ég víkja að því hér á eftir með hvaða hætti ég ætlast til þess að hin nýja skipan stuðli að því að launagreiðslur allra landsmanna komist í svipað horf og hlutaskipti sjávarafla, þannig að árlega verði skipt milli landsmanna eftir föstum og sæmilega siðgóðum reglum þeim feng sem aflast hefur. En hér kemur það sem sagt í ljós að þriðjungur heildarlauna landsmanna, að tekjum sjómanna slepptum, hefur farið í einhvers konar óljósa ráðstöfun, óljósa launaráðstöfun. Nú mæli ég að vísu ekki með því að við sniðum okkur stakk eftir erlendri tísku um eftirlit með tekjuskiptingu, síður en svo. En það ætla ég að þætti bera vott um litla ráðdeild að ætla svo mikinn hluta heildarlauna í óvissar greiðslur. Mér er ekki alveg ljóst hvaða klæðilegt heiti hagfræðingar okkar hafa búið til yfir fyrirbærið, en á gamalli og góðri íslensku mætti segja mér að þetta héti sukk. Í þessari þáltill. er sem sagt lagt til að kveðið verði á um það í lögum hvað hámarksgreiðslur snertir hversu skipta skuli þeim hluta árlegra þjóðartekna sem til launa komi, að komið verði reglu á skipti milli áhafnar innbyrðis þar sem tekið væri svipað tillit til hinnar mestu ábyrgðar og gildir á fiskiskipunum okkar. Hér er ekki um það fjallað hversu skipt skuli arði milli vinnu og fjármagns eða nánar tiltekið milli starfsmanna og atvinnurekenda. Deilan um þau skipti mun halda áfram og ýmsum veita betur, ef að líkum lætur, uns að því kemur að launafólkið kemst að þeirri niðurstöðu að sæmilegast sé að það reki sin eigin atvinnutæki, hvert svo sem það form kann að verða sem komið verður á þann sameignarrekstur. Hér er aðeins um það að ræða að komið verði siðgóðri og fastmótaðri skipan á það í meginatriðum hvernig skipt skuli launum hér á landi, - með því móti má eyða tortryggni og öfund, og vel að merkja, öfundin er ekki ómerkilegt afl í íslenskri pólitík, - og hvernig auka megi samheldni á milli launafólks innbyrðis. Með því móti má eyða togstreitu sem nú á sér stað innbyrðis milli launastéttanna sjálfra um skiptingu áhafnahlutarins. Með því móti má einnig finna leið til þess að koma málum svo fyrir að ekki sé beitt verðbólguklækjum til þess að láta líta svo út sem meiru sé að skipta eftir árið en því sem aflað hefur verið. Ég hef orðað það svo, að með þeirri skipan að kveða á um að ekki megi greiða hærri laun en sem nemur tvöföldum launum verkamanns verði kjarabætur til hinna lægst launuðu gerðar að algjörri forsendu fyrir launahækkunum þeirra sem betur eru settir. Með þessu móti yrðu launakjör hátekjumanna, ef svo má segja, múrfest við laun verkamanna þannig að einungis með kjarabótum til verkamanna yrði unnt fyrir þá, sem í áhrifastöðum eru, að fá fram launabætur handa sjálfum sér. Mér er það meira en ljóst að ein af meginandbárunum gegn slíkri ráðstöfun verður sú, að hér sé ekki gert ráð fyrir nægjanlegri umbun fyrir menntun og þekkingu, að með því að takmarka vinningsvonina á .þennan hátt verði einnig brott numinn hvati til náms og dáða. En því er þá til að svara, að auðvelt ætti að vera fyrir okkur með þessari skipan að bjóða námsfólkinu okkar námslaun í stað lána og styrkja, gegn því að það gangi til starfa hjá okkur skuldlaust að námi loknu fyrir tiltölulega lægri laun en ella, meðan það getur eins og nú er ástatt borið við miklum námskostnaði. Hinu, að umbun fyrir framtak og dáð verði skert með þessu móti, má svara á þá lund, að reynslan sýnir að tvöfaldur hásetahlutur reynist fullnægjandi hvöt fyrir skipstjóra á fleytunum okkar til þess að leggja sig alla fram. Og ég fæ ekki séð að laun, sem nema tvöföldum launum verkamanna, þurfi að verða neinum of lítil, þótt dugandi maður sé, ef við keppum að því að verkamannslaunin verði nógu há. Ég ætla aðeins að þakka forseta og ritara fyrir sérstakt hljóð á bak við mig meðan ég flutti ræðuna.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að þegar ég sá þessa þáltill. vakti hún strax athygli mína og það af tveimur ástæðum fyrst og fremst. Í fyrsta lagi virðist mér að flm. sé þarna að reyna að leita að leið til þess að ná því marki að minnka launamismun í þjóðfélaginu, og það er mál sem ég er honum sammála um að æskilegt sé að reyna að gera. Og í öðru lagi, sem mér fannst ekki síður athyglisvert, að þarna leggur flm., hv. 5. þm. Norðurl. e., til að farið sé inn á algjörlega nýja braut til að ná þessu marki, þ.e.a.s. að reyna að gera þetta með lögum og reglum. Við vitum að hingað til hafa samtök launþega lagt mikið kapp á það að möguleikar þeirra til þess að semja um sín laun séu að engu skertir með neinum slíkum reglum eða lögum. En þarna virðist mér flm. sem sagt leggja til að farið verði inn á þessa braut, að laun verði að nokkru leyti ákveðin með lögum og reglum, þ.e.a.s. það verði búinn til rammi sem gefur nokkurt svigrúm innbyrðis, en hlýtur þó að setja allmiklar skorður. Hv. flm. rakti hér hvernig laun hefðu aukist, hversu tekjur manna hefðu orðið miklar, og þar kom fram, að 5–7 þús. manns og reyndar fleiri mundu hafa haft meira en helmingi hærri laun heldur en laun þeirra lægst launuðu. En hann nefndi ekki lágmark, lægstu launin. Og ef þessar reglur verða settar á, þá væri ekki aðeins tekinn af - við skulum segja verkfallsréttur þessa hálaunahóps til þess að hækka sín laun - heldur algjörlega bann við launahækkun. Hér var fyrir nokkru borið fram frv. af hv. 1. landsk. þm. um ráðstafanir til þess að koma í veg fyrir að mjólk væri hellt niður af völdum verkfalla. Það frv. mætti mikilli andstöðu. Var talað um að þar væri verið að skerða helgan rétt. En þarna virðist mér að flm. þessarar till. leggi til að verði gengið miklu lengra, þ.e.a.s. það er ekki aðeins tekinn verkfallsréttur, heldur beinlínis rétturinn til að hækka laun þessa hóps launþega. Ég bendi ekki á þetta vegna þess að ég sé þessu andvigur, heldur hins, að mér finnst þetta vera miklu fremur athyglis- og íhugunarvert. En ég er samþykkur þeirri stefnu sem kemur þarna fram hjá flm., vegna þess m.a. að ég tel að menn eigi fyrst og fremst að hafa laun eftir þeirri vinnu, sem þeir leysa af hendi, og mismunur launanna eigi þá fremur að fara eftir afköstum heldur en tegund þeirrar vinnu sem unnin er, þar sem okkar þjóðfélag er nú orðið svo flókið og samtengt að við erum hvert öðru háð og við þurfum yfirleitt á vinnu hverrar stéttar að halda. Ég held að það sé ekki alveg rétt, það sem segir í niðurlagi grg., að það hafi alltaf nema á vinstristjórnarárunum verið unnið að því að auka launamismun hér á landi.  Mér er það ljóst að það hljóta að vera mikil vandkvæði á þeirri leið sem hv. flm. þáltill. leggur til. Það eru svo ákaflega mörg atriði sem þar koma til greina. Hvernig á t.d. að fara að með ákvæðisvinnu og uppmælingu? Við vitum að þar geta menn náð meira en tvöföldum launum fyrir hverja unna klst., og vitanlega er illt að bregða fæti fyrir það að menn vinni vel. Þetta er aðeins eitt af mörgum atriðum sem hlýtur að verða erfitt í framkvæmd. En enda þótt launamismunur sé hér mikill, beinn launamismunur, eins og flm. benti hér á og talaði um sexföld laun, þá er þó annað atriði eða annar þáttur sem mér hefur fundist kannske enn þá fráleitari, og það eru ýmsar greiðslur sem menn fá fyrir störf sín án þess að nokkuð sé farið eftir þeirri vinnu sem menn hafa lagt í störfin, heldur eru þær metnar sem ákveðin prósenttala af einhverri upphæð, matsupphæð, söluverði eða einhverju slíku. Ég held að þær upphæðir, sem þarna koma til, séu oft margfaldar á við það sem kemur fram í beinum launamismun á föstum launum. Þetta eru aðeins örfáar hugrenningar í sambandi við þessa þáltill. sem mér finnst vera, eins og ég sagði áðan, mjög athyglisverð og stefna í sömu átt og ég tel æskilegt að stefnt væri.



Herra forseti. Ég verð að segja eins og síðasti ræðumaður að þessi till. vakti strax athygli mína. Og sannleikanum samkv. er það, að oft hef ég hugsað til þess að eitthvað slíkt þyrfti að gera eins og það sem hér er rætt um, þótt ég hins vegar geri mér fyllilega grein fyrir örðugleikum sem mundu vera í sambandi við framkvæmd á slíku. Þá er kannske ekki minnstur vandinn að ákveða hvað eru laun og hvaða laun hef ég og hvaða laun hefur þú. Mér dettur í hug að maður, sem hefur 60 þús. kr. í laun á mánuði, hefur nefnilega meira en hálf laun á við þann sem hefur 120 þús. kr. á mánuði, og það er þetta, sem veldur dálitlum örðugleikum. Eins og ég held að flm. hafi tekið fram, þá er svo mikið af öfund til í þessu þjóðfélagi og líklega öllum þjóðfélögum og það er svo mikið af misskilningi til, að ég held að það væri einmitt þess vegna mikil nauðsyn að fá hámarkslaun eða fá einhverja breytingu á launakerfinu frá því sem nú er. Sem sagt, þeir, sem hafa við skulum segja 150 þús. kr. á mánuði, borga háa skatta. Þeir eru ekki með tvöföld laun á við þann, sem hefur 75 þús. kr. á mánuði og borgar lága skatta. Þetta út af fyrir sig er ástæða til þess að athuga vel, hvort ekki er hægt að finna betri lausn á launamálum heldur en er í dag. Eitt er það sem veldur nokkru um það, hvernig fólk kemst af, og hv. flm. kom svolítið inn á, og það er einfaldlega um þetta, hvort maðurinn gegnir störfum sem gera það mögulegt að eiginkonan vinni úti. Í okkar þjóðfélagi í dag mun vera meira en 11/2 fyrirvinna fyrir hverju heimili, þ.e. meiri hluti af eiginkonum hefur atvinnu utan heimilis. Þetta út af fyrir sig ruglar okkar tölur allmikið og gerir miklu erfiðara að gera sér grein fyrir hinum raunverulegu tekjum sem heimilið hefur til ráðstöfunar. Ég held ekki að það yrðu menntamennirnir sem yrði erfiðast að eiga við í þessu efni, því að sé miðað við 40 stunda vinnuviku, þá hef ég ekki trú á því að stórir hópar þeirra hafi miklu meira en tvöföld verkamannalaun, þegar búið er að draga frá skatta og annan beinan kostnað sem þeir hafa fram yfir aðrar stéttir. Þetta er sjálfsagt að raunsaka, en ég held að í heildinni mundi vandinn ekki liggja þar. Aftur á móti munu flm. vera ofarlega í huga kjarasamningarnir 1974, í marsmánuði, - var það ekki? - þegar mér skilst að hafi farið eitthvað úrskeiðis með áhuga á launajöfnuði, en ekki meira um það. Við vitum allir að þetta eru erfið mál. En ég vil sérstaklega taka það fram, að mér finnst mjög ánægjulegt að þessi till. skuli koma fram, og ég held að hún sé þess virði að athuga hana mjög gaumgæfilega. Sannleikurinn er sá, að það er ósköp erfitt að draga ályktanir um tekjur manna af lifnaðarháttum þeirra þegar tekjur eru komnar yfir visst lágmark. Mér dettur í hug að í sveitinni minni eru hjón sem hafa a.m.k. góðar meðaltekjur og hafa lifað ósköp skikkanlegu lífi og notað sínar tekjur eins og vera ber. Þau reyktu bæði. Fyrir nokkrum árum tóku þau upp á því að hætta að reykja. Síðan hafa þau siglt til útlanda, til sólarlanda á hverju ári og notað reykingapeningana til þess að sigla fyrir. Sem sagt, þau veita sér nú það sem hátekjufólk er eitt talið getað veitt sér, en einasta breyting á þeirra högum, fyrir utan það að fara burt frá heimili sínu á hverju ári til sólarlanda, er sú að þau hættu að reykja. Ekki þarf að segja ykkur það, að brennivínsnotkun gjörbreytir öllum möguleikum einstaklinga og fjölskyldna á því hvernig lífi þeir geti lifað, þannig að það er erfitt að draga ályktanir af tekjum út frá því hvernig lifnaðarhættir fólks eru, því að það er ekki eingöngu að afla teknanna, það er líka hvernig tekjurnar eru notaðar. Ég held að þetta gæti verið mjög skemmtilegt rannsóknarefni, hvernig lifnaðarhættir eru, miðað við raunverulegar tekjur. Það er mín skoðun að langsamlega flestir þeirra, sem hafa há laun í þessu landi, vinni meira en 40 stunda vinnuviku, - langsamlega flestir. Og ég veit að í þeirri stétt sem ég tilheyrði lengst, læknastéttinni, hafa hin háu laun byggst á löngum vinnutíma og óreglulegum vinnutíma og það er atriði sem þyrfti að koma skýrar fram þegar rætt er um launamisrétti.



Herra forseti. Það, sem kemur mér til að standa upp og tala í þessu máli, eru ummæli flokksbróður míns sem hér talaði á undan mér, 2. þm. Reykn. Hann fagnaði því að þessi till. hefði komið fram, og ég vil þá láta a.m.k. eina rödd úr þeim herbúðum koma fram, að ég fagna því kannske að sumu leyti að hún kemur fram, því till. er svo vitlaus að ég held að það sé alveg útilokað að nokkur sjálfstæðismaður geti tekið undir hana, en ég fagna að hún komi fram til þess að sýna hvernig andstæðingarnir í pólitík á hv. Alþ. eru hugsandi, það er annað mál. En það sjónarmið kom ekki fram hjá mínum ágæta flokksbróður. Ég held að fátt í þessari till. eigi rétt á sér. þó er góður viður í sumu, en það er ekki margt. Ég ætla að fara yfir hana í flýti, en í till. segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. skorar á ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um hámarkslaun, þar sem kveðið verði á um að ekki megi greiða hærri laun hér á landi en sem svarar tvöföldum vinnulaunum verkamanns miðað við 40 stunda vinnuviku.“ Á að taka það út úr íslensku þjóðfélagi öðrum þjóðfélögum fremur að menn geti aflað eftir hæfileikum og dugnaði? Þennan hugsunarhátt skil ég ekki, ef menn hafa bæði líkamlegan þrótt, heilsu, hugvil og allt sem til þess þarf að afla meira en sá sem hefur lægstu launin í þjóðfélaginu.  Jafnframt verði loku fyrir það skotið að einstaklingar gegni nema einu fastlaunuðu starfi. Ég skal viðurkenna að það er athyglisverð till. En við erum mannfátt þjóðfélag í stóru landi, og þjóðfélagið hefur þurft á því að halda, að menn vinni hér miklu lengri vinnudaga og vinnustundavikur heldur en víða erlendis. Verkefnin eru, má segja, þau sömu og finnast í stórum þjóðfélögum. Við höfum ýmsar skyldur og flestar þær skyldur sem stór þjóðfélög hafa. Tökum t.d. Reykjavík sem er lítil höfuðborg, hún hefur flestar, ef ekki allar þær höfuðborgarskyldur sem París, London og New York eiga að gegna, og það þarf að hlaða miklu fleiri verkefnum á hvern einstakling í svona fámennu þjóðfélagi með allar þessar skyldur heldur en gert er í mannmörgu þjóðfélagi. Þetta er alveg ljóst. En þetta er athyglisvert, þ.e.a.s. úr þessum efnivið mætti kannske smíða eitthvað gott. Þá segir í till. að átt geti sér stað duldar launagreiðslur í formi eins konar fríðinda. Þetta er líka athyglisvert. Það getur verið að það þurfi þá að hækka launin til þess að það komi í staðinn fyrir þessi duldu fríðindi, svo sem bensínstyrki eða ýmislegt annað. Þetta getur verið sæmilegur efniviður til úrvinnslu. Með breytingum á skattalögum skal að því stefnt að einkafyrirtæki hagnist ekki á lögbundinni lækkun hæstu launa, og skal því fé, sem rennur til ríkissjóðs af þessum sökum eða sparast með niðurfærslu á launum: embættismanna í efstu launaþrepum, varið til almennrar kjarajöfnunar og annarra félagslegra umbóta. Þarna á að taka það fé, sem hátekjumennirnir í fyrirtækjunum, einkafyrirtækjum, mundu missa af við þessa launalækkun, og láta það í formi skatta renna til ríkissjóðs til launajöfnunar milli þeirra, sem starfa við störf sem eru kannske ekki annað en til uppfyllingar í fyrirtækjum eða stofnunum, til að jafna laun þeirra við laun forstöðumanna sem bera ábyrgðina á rekstrinum. Hvaða vit er nú í þessu? Er hægt að koma með vitlausari till. hér inn á hv. Alþ.? Ég gat þó um að það er ýmis efniviður þarna sem hægt er að hugsa um, en það má ekki allur góður viður verða að axarsköftum í höndum á þessum blessuðu kommúnistum hér á hv. Alþ., eins og þessi till. ber greinilega vott um.



Herra forseti. Ég þakka ræðumönnum vingjarnlegar undirtektir undir þessa till., einnig hv. þm. Albert Guðmundssyni. Ég held að hann hafi skilið hana af öllum mætti, þó árangurinn væri nú kannske ekki eftir erfiðinu. En hvað um það, þar hygg ég að hafi nú komið fram grundvallarmunur í lífsviðhorfum okkar fremur heldur en grundvallarmunur á mati okkar á gildi starfs í samfélaginu. En að þessu vík ég nú hér á eftir. Ég verð nú að leiðrétta smámisskilning hjá hv. þm. Jóni Helgasyni, 4. þm. Suðurl. Ég fæ ekki séð að lagasetning í þá veru, sem gert er ráð fyrir í þessari þáltill., mundi leiða til þess að verkfallsréttur yrði afnuminn, þó það yrði í lög bundið að starfsmaðurinn með 180 þús. kr. mánaðarlaun mætti ekki hafa hærri laun meðan hinn almenni verkamaður fær ekki meira en 60 þús. kr. á mánuði. Þetta þýddi það að til þess að sá, sem er með 180 þús. kr. launin, gæti fengið þau hækkuð, þá yrði að hækka laun verkamannsins, það yrði árangurinn af launabaráttu hinna lægst launuðu sem gilti í þessu sambandi. Við skulum gá að einu, og nýt ég þess nú alveg fyllilega að vera gjörsamlega óbundinn af skoðunum annarra viðteknum á kjaramálum okkar sem öðrum málum. Ég er persónulega þeirrar skoðunar að hagsmunir verkamanns með 60 þús kr. mánaðarlaun fari ekki nema að nafninu til, eins og nú er háttað, saman með kjörum eða kjaramálum þess manns sem hefur þreföld verkamannslaunin. Ég viðurkenni sjónarmiðið sem fram kom hjá hv. þm. Oddi Ólafssyni, að það er fleira, sem inn kemur í þetta dæmi, heldur en nákvæmlega upphæð útborgaðra launa, - miklu fleira. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því, hversu flókið þetta mál er. Hér er aðeins um að ræða stefnumörkun og yfirlýsingu um vilja. Ég geri mér það t.d. fyllilega ljóst að aukasporslurnar sem hv. þm. Albert Guðmundsson minntist lítillega á og var mér samdóma um að afnema ætti -  Eitt vandamálanna, sem hv. þm. Jón Helgason nefndi í þessu sambandi, var akkorðsvinnan og uppmælingarvinnan. Ég er þeirrar skoðunar að þar sem við getum á eðlilegan hátt launað eftir afköstum og gæðum vinnunnar, sem innt er af hendi, þá sé það eðlilegt á þurrlendi eins og á sjó. Aftur á móti fer hitt ekkert á milli mála - það hygg ég að velflestir hv. þm. séu mér sammála um - það fer ekkert á milli mála að í mati vinnueininga til kaups hefur ekki að öllu verið farið að lögum. Það hefur verið ákaflega sterk tilhneiging í þá átt að breikka bilið á milli eðlilegra afkasta í tímavinnu og þess sem greitt er fyrir einingu í vinnu. Ein af meginástæðunum fyrir því, að ég flutti þessa þáltill., var einmitt sú, að samheldni verkafólks hefur brostið á síðari árum í kjarabaráttunni, í raunhæfri kjarabaráttu, að verkafólkið er ekki lengur á sama báti, og þegar ég nefni verkafólk í þessu sambandi, þá vil ég taka það fram vegna einmitt hv. þm. Jóns Helgasonar, að í þeim hópi tel ég bændur líka, en samheldnina hefur brostið þarna vegna þess að það hefur verið rekinn fleygur -  Í grg. með þáltill. og þó öllu fremur í framsöguræðu minni vakti ég athygli á því að eftir sem áður, þótt slík löggjöf yrði samþ., þá væri ekki til lykta leidd deilan um það hvernig fram ættu að fara skipti á milli starfs og kapítals, starfs, vinnu og höfuðstóls. Það er sem sagt dellan á milli atvinnurekenda og verkafólksins í heild um það hvernig skipt skuli arðinum. Hún yrði eftir sem áður óleyst í meginatriðum og þau átök mundu halda áfram að fara fram í ótöldum vinnudeilum og e.t.v. ótöldum fjölda verkfalla áður en hún yrði til lykta leidd. Hér er sem sagt að því miðað að finna eitthvað sem gæti kallast kerfi til þess að fara eftir í skiptingu á þeim hlut sem til launafólksins heyrir. Ég ítreka það vegna ummæla hv. þm. Alberts Guðmundssonar og drengilegrar umhyggju hans og sjálfsagðrar fyrir kjörum forstöðumanna stofnana og annarra sem mikil ábyrgð hvílir á, þá ítreka ég það, hv. þm. Albert Guðmundsson, að ég vildi gjarnan að hv. þm. tilgreindi mér það starf í landi, í opinberri stofnun eða hjá einkafyrirtæki sem meiri ábyrgð hvílir á heldur en á starfi skipstjóra, þar sem áhöfnin á líf sitt og limi undir kunnáttu hans og afkomu sína einmitt undir hugkvæmni hans og þreki til þess að afla. Tilfellin, sem ég ýja að í grg. með þessari þáltill., þar sem um er að ræða sexföld laun verkamanna, þar hef ég reiknað inn í aukasporslurnar, fríðindin. Ég veit ekki til þess að á landi hér hafi nokkur einn aðili í opinberum launum sexföld verkamannslaun. En hér koma til aukasporslurnar, fríðindin, svo sem eftirgjöf á aðflutningsgjöldum af bil, frír rekstur á bil og síðan greiðslur fyrir aukastörf, föst laun fyrir aukastörf sem hlutaðeigandi vinna í sínum fasta vinnutíma í aðalstarfinu. Hér kemur sem sagt inn þessi slappleiki í íslensku þjóðlífi sem Guðmundur heitinn Benjamínsson talaði um forðum daga. Ég ætlaði mér aldrei þá dul raunverulega í sambandi við þáltill. þessa og umr. um hana að rækta upp þann kjörvið grænan í barmi hv. þm. Alberts Guðmundssonar, sem mætti bera ávöxt félagslegs skilnings, eða þá viskujurt, sem mætti bera þess háttar angan sem opnaði vit hans fyrir þeim mismun sem er á kjörum lítilmagnans, sem leggur sig allan fram, en er ekki gefinn til þess mátturinn, og síðan hins gæfusama, sem gefið var þrekið til margfaldra afkasta í raun og veru, en ekki rétturinn til þess að nota það þrek til þess að auðgast á vinnu lítilmagnans. Það liggur við að ég óski þess að lifa ekki þá stund, að hv. þm. Albert Guðmundsson skildi þetta, því þá væri hann orðinn allur annar maður og þá er ekki víst ég kynni við hann. Hann væri a.m.k. ekki sá sem ég hef þekkt lengi. En ég er sem sagt einn flm. að þessari þáltill. Ástæðan er ekki sú, að af fræðilegum, pólitískum ástæðum hafi ég ekki getað fengið meðflm. að þáltill. innan míns þingflokks. E.t.v. er hún fyrst og fremst sú að ég kaus heldur fyrst um sinn að gera einn grein fyrir þeirri heimspekilegu afstöðu, pólitísku, heimspekilegu afstöðu skulum við segja, sem liggur henni að baki. Og þar kemur einmitt þetta til, sem ég er alveg viss að ég get aldrei fengið hv. þm. Albert Guðmundsson til að skilja, að það er engin ástæða til þess fyrir okkur á þessu kalda landi að fara ekki aðrar leiðir í skipan efnahagsmála heldur en tíðkast yfirleitt úti í heimi. Eins og ég hef rætt í framsöguræðu minni, þá tek ég hér fyrst og fremst mið af fornum hlutaskiptum sem hafa gefist vel á þessu vertíðanna landi. Þó að fordæmi muni hafa fundist í Gulaþingslögum, þá munu þau hafa mótast fyrst og fremst hér á voru kalda Íslandi, við sérkennilega náttúru þessa lands þar sem sækja varð föngin af hörku á vertíðum umfram alla muni, og á því sama landi, þar sem þróaðist sérstakt tryggingakerfi, sem hvergi annars staðar þekktist á heiminum, þar sem tryggingakerfi hreppanna var, fyrir óblíða náttúru þessa undarlega lands, þess lands sem skapaði þjóðfélag á 1100 árum sem varð vegna eðlis þessa lands, vegna náttúru þessa lands, á ýmsan hátt mjög svo frábrugðið þjóðfélögum nágrannalanda okkar og þ. á m. grannþjóða okkar í Skandinavíu. Það væri ekki ófróðlegt í þessu sambandi, þó að ég ætli mér ekki tíma til þess núna, að rekja það í stórum dráttum með hvaða hætti Ísland skapaði sérstæða þjóð úr þessari írsk-norsku blöndu sem hingað fluttist fyrir 1100 árum, með hvaða hætti það skapaði úr þessu fólki sérstaka þjóð, með veðurhörku langt umfram það sem frumbyggjar landsins þekktu, með öðrum nokkuð hrjúfum náttúruöflum, svo sem jarðskjálftum, eldgosum og hafísárum, - með hvaða hætti þetta land þjarmaði svo að afkomendum hinna fornnorrænu konunga sem röktu ætt sína til sjálfra guðanna og „exeleruðu“ í erlendum höfðingsskap, með hvaða hætti þetta land þjarmaði svo að þeim að á 17. og 18. öldinni voru ekki nema 40 þúsund stykki eftir með engum höfðingsbrag, óupplýstir, guðhræddir, hjátrúarfullir, óhreinir, soltnir dónar, sem skorti bæði tækin til þess og þekkinguna að flýja af hólminum, að flýja þetta land, og jafnvel viskuna til þess að deyja. Þá var það sem þetta land hafði sigrað og gert þessa útlendinga sem hingað komu að auðri strönd, gert þá að íslendingum. Og það voru þeir, þessir aumingjar, sem voru forfeður okkar, þeir, þessir aumingjar, kunnu að hafa verið afkomendur norrænna konunga í beinan karllegg, eins og foreldrar þeirra trúðu, og jafnvel komnir af sjálfum guðunum. En það voru þeir, þessir menn, sem landið hristi og skók og svalt yfir í það að afsala sér hinum innflutta persónuleika, það voru þeir sem voru fyrstu íslendingarnir og lærðu að lifa í þessu kalda landi. Þeir eru forfeður okkar sem erum hér í dag, og það voru þeir sem sköpuðu samfélag í sátt loksins við þetta land, samfélag sem á sér heldur ekki neinn líka neins staðar í heiminum. Og svo á að taka fyrirmyndir um stjórn þessa samfélags frá öðrum þjóðum. Ekkert, sem tíðkast ekki með öðrum ljóðum, grannþjóðum okkar, hæfir síðan þessu samfélagi, stjórnarkerfi eða samfélagsmálum. Þetta viðhorf er ágætt til varðveislu þróttmiklu höfði í steinrunninni mynd. En upp úr slíkum hugsunarhætti sprettur ekki nokkur frjóangi. Ég ítreka það sem ég sagði fyrr, að hugmyndin með þessari þáltill. er sú að stuðla að því að tekin verði upp siðbetri og greindarlegri aðferð við innbyrðis skiptingu á aflahlut milli launamanna, kerfi við skipti sem betur hæfi föngum þessa lands sem breytast frá ári til árs. Ég ítreka það, að með þessum hætti er ekki að því stefnt að komið verði í veg fyrir kjarabaráttu, baráttu um það með hvaða hætti heildarhlut, þeim hlut eða þeim afla sem á skipið kemur af aflaföngunum, með hvaða hætti honum verði skipt. Aðeins er hugmyndin þessi, að mynda reglur um það með hvaða hætti áhafnahlutnum skuli skipt, bæði af réttlætisástæðum og skynsemisástæðum, ef þær skyldu ekki alltaf fara saman.



Herra forseti. Það var aðeins vegna þess að flokksbróðir minn, hv. 12. þm. Reykv., var að undrast undirtektir mínar undir þessa þáltill. Ég tek það skýrt fram, að það var ósköp eðlilegt að hann gæti ekki fundið það út úr mínu máli hvað till. væri vitlaus, vegna þess að mér finnst hún alls ekki vera vitlaus, síður en svo. Og ýmislegt það kom fram í máli hv. þm. Alberts Guðmundssonar sem sýndi það ljóslega að hann er alveg á sama máli og ég. Það er margt nýtilegt í þessari till. að hans áliti, enn þá fleira að mínu áliti. Og ég vil sérstaklega taka það fram, að það er mín skoðun að andstaða gegn till. sem þessari mundi ekki fyrst og fremst koma frá Sjálfstfl., - alls ekki. Sjálfstfl. hefur verið flokka duglegastur í því að jafna kjörin með því að taka ofan af, taka í sköttum allt sem er fram yfir u.þ.b. tvöföld verkamannalaun. Ég vil líka halda því fram að þetta, að kjarabaráttan mundi verða einfaldari, sé einmitt í fullu samræmi við yfirlýstar óskir vinnuveitenda nú í dag og hafi einmitt komið fram nýlega að þeir eru alveg að gefast upp undir þessu oki, þegar hver hópur potar sér, og hafa farið fram á meira miðstjórnarvald til alþýðusambandsins til þess að einfalda kjarasamninga. Það er í raun og veru þetta sem mundi ske, að þetta yrði miklu einfaldari kjarabarátta. Ég er hins vegar á því að það yrði erfitt að framkvæma þessa tillögu nema þar sem sterk stjórn væri við völd. Ýmislegt kom fram í máli síðasta ræðumanns sem gaman væri að minnast á. En ég vil alveg sérstaklega taka undir það að þetta er merkisþjóðfélag sem við lífum í, og einmitt hreppafyrirkomulagið með þeim tryggingum og því öryggi, sem það skapaði á sínum tíma, er mjög merkilegt, þó að það sé nú kannske ekki rétt að það sé til orðið við þróun hér hjá okkur. Ég hef heyrt þá skýringu og ég held að hún sé nú kannske nokkuð rétt, að víkingarnir hafi verið neyddir til, þegar þeir skildu konur mannanna, sem þeir tóku með sér í víking, skildu þær eftir heima, þá hafi þeir verið neyddir til að tryggja þeim það öryggi að þeir sæju fyrir þeim ef eiginmennirnir kæmu ekki heim aftur. Og ég hef trú á að það sé nokkuð til í þessu, enda skiljanlegt. Eitt er víst, að fram eftir öllum öldum höfðum við hér gott þjóðfélag og furðugóðar tryggingar sem voru þá nokkurt einsdæmi. En hins vegar á það kannske ekki mikið skylt við það sem við erum hér að ræða um. Ég lít svo á að það sé ekkert í stefnu Sjálfstfl. nú sem mæli gegn því að við reyndum að framkvæma till. eins og þessa, - alls ekki. Og ég hef ekki trú á því að flokkurinn sé í raun og veru að ganga frá sinni stefnu þegar hann nú þessar víkurnar berst gegn því að afnema beina skatta, því að skattarnir eru stórfelld tekjujöfnun og færa geysilegt fjármagn yfir til ríkisins. Og nú loks þegar Alþýðusambandið hefur mælt með því að beinir skattar yrðu lagðir niður, þá er það einmitt þessi flokkur okkar hv. 12. þm. Reykv. sem berst gegn því og einmitt á þeim grundvelli að það yrði erfitt að ná til hátekjumannanna á annan hátt og ekki líklegt að hægt yrði að færa niður laun þeirra vegna samtakamáttarins. Ég held því að ég standi við það þrátt fyrir viðvörun starfsbróður míns að þessi till. sé vel þess virði að athuga hana, og hún mundi auðvelda afnám beinna skatta. Ég álít það ekki neinn sérstakan tilgang að íslendingar séu að vinna 10, 12 til 14 klst. á dag. Okkur liggur ekki það mikið á að við getum ekki látið okkur nægja 40–45 stunda vinnuviku, og ég held að það yrði miklu heilbrigðara líf hjá okkur ef við hægðum aðeins á okkur í vinnunni og hættum þessu óskaplega vinnuálagi, nema þar sem alger nauðsyn er. Þetta gæti jafnvel líka átt við um sjómennina. Það er ekki nokkur ástæða til þess að einn togaraskipstjóri hafi 500 þús. kr. á mánuði í tekjur. Þeir geta alveg eins skipst á tveir og haft sínar 250 þús. kr. hvor. Við eigum nóg af mannskap á skip okkar, og ég held að líf þeirra mundi verða fyllra og heilbrigði þeirra meiri ef þeir gerðu þetta. Þar að auki er nútíminn að breyta öllum viðhorfum til erfiðisvinnumanna, og ég held að það sé nokkuð öruggt mál að í dag sé lítið á það sem heilbrigðara starf að vinna verkamannavinnu heldur en að sitja kannske 8–10 klukkutíma í skrifstofustólnum - eða við skulum segja 6–8 klukkutíma alla virka daga áratugum saman. Það er ýmislegt, sem þekkingin hefur leitt í ljós, m.a. það að einmitt verkamannavinnan gefur nauðsynlega þjálfun og skapar möguleika á meiri heilbrigði.



Herra forseti. Það er aðeins af því að mér virtist hv. flm. hafa misskilið það sem ég sagði áðan, að ég teldi að með þessari þáltill. væri stefnt að því að afnema verkfallsrétt. Það, sem ég a.m.k. vildi segja og hélt að ég hefði sagt, var að ég teldi að ef sú stefna, sem lagt er til að fara með þáltill., næði fram að ganga, teldi ég að þar væri gengið lengra gagnvart sumum stéttum eða starfshópum heldur en þó að verkfallsréttur væri eitthvað takmarkaður eða afnuminn, og benti á að mönnum væri beinlínis bannað að hækka sín laun nema þá að undangegnu því að laun annarra væru hækkuð, og það tel ég að sé meiri skerðing á þeirra rétti. Við vitum hvernig kjarabaráttan hefur verið a.m.k. undanfarna áratugi og ár, að hún hefur mikið einkennst af togstreitu milli stétta. Það hefur hver stétt reynt að komast sem lengst og jafnvel gengið svo langt að hálaunaðar stéttir hafa farið einar í verkföll og með aðstöðu sinni knúið fram umtalsverðar launahækkanir enda þótt laun þeirra væru miklu hærri en flestra annarra fyrir. Við höfum heyrt sífellt meira talað um sérkröfur við launasamninga, og við heyrðum það t.d. í vetur, að þessar sérkröfur gerðu ráð fyrir alveg ótrúlegri hækkun launa ef þær hefðu náð fram að ganga, en öllu slíku væru settar mjög þröngar skorður ef þetta yrði samþykkt, þessi leið, eins og hv. flm. orðaði það, að finna kerfi til skipta á þeim hlut sem launþegar fá á annað borð. Það er þetta sem ég taldi að væri athyglisvert, og ég var síður en svo að lasta það, en vildi aðeins vekja athygli á þessu.



Herra forseti. Ég skal nú reyna að stofna ekki til langra umr. milli flokksbræðra, en ég viðhafði þau orð í upphafi máls míns hér fyrr í kvöld, að ég væri hissa á því að hann sem sjálfstæðismaður skyldi taka til orða eins og hann gerði. Hann tók, að mér fannst, undir þá till. sem ég tel kolvitlausa, þá sem hér er til umr. En ég ætla að leyfa mér að taka þetta til baka og vona að það gleðji vin minn og kollega og samþm. Ég undrast það ekkert, það er fljótræði hjá mér að tala svona. Við skulum segja að ég hafi gleymt því að Sjálfstfl. hefur gerbreyst síðan ég varð fyrst fyrir áhrifum frá honum, - áhrifum sem ég er að reyna að halda í. Það undrar engan lengur þó að fleiri og fleiri þm. flokksins taki undir till. sem þessar, þó að ég voni að komi ekki að því, eins og mér skildist þó að væri ástæða til að verjast, að okkar kjörorð verði ekki lengur: „Gjör rétt, þol ei órétt“, heldur eitthvað sem hentar betur alræði öreiganna, eins og orð hv. 5. þm. Norðurl. e. og 2. þm. Reykn. bentu til áðan. Ég vil leiðrétta það, það er misskilningur, alvarlegur misskilningur, ef það er í hugum manna að vinnuveitendur hafi óskað eftir því að till. eitthvað í þessa átt kæmi fram. Það er slæmur misskilningur, hvaðan sem hann kemur. Hitt er annað mál, að að gefnu tilefni óskuðu vinnuveitendur eftir því að miðstjórnarvald Alþýðusambands Íslands yrði styrkt þannig að þeir viðsemjendur, sem eyða hér vikum saman á dýrustu hótelum borgarinnar í samningum og undirskrifa samninga, geri það í umboði sem ekki verður vefengt þegar þeir koma heim í héruð. Það er annað mál. Ég vil þá snúa mér að hv. 5. þm. Norðurl. e. og taka undir það, sem oft hefur komið fram á hinu háa Alþ., að það er mikill grundvallarmunur á lífsskoðun eða á lífsviðhorfum okkar tveggja, og þar af leiðandi deilum við oft hér. Ég er andkommúnisti, ég kalla hv. þm. kommúnista þótt hann vilji ekki lengur viðurkenna það. En nafnaskipti eru í mínum huga eins og að breiða yfir sig gæru. Hv. 5. þm. Norðurl. e. bað mig um að tilnefna eitthvert starf sem væri ábyrgðarmeira en starf skipstjóra. Ég lít ekki á eitt starf ábyrgðarmeira en annað. Það er ein þjóðfélagskeðja sem getur ekki án neins starfs verið. En ég þarf a.m.k. að fá miklu betri upplýsingar um það hvað hv. þm. meinar. Meinar hann að það sé ábyrgðarhluti að fara út á sjó á einhvers konar fleytu og eiga að bera ábyrgð á því að koma með mannskap og skip til baka? Meinar hann að það sé ábyrgðarhluti að vera sendur til veiða og koma kannske ekki með neina veiði til baka? Ábyrgð og ábyrgð, - það verður að gera grein fyrir því hvað er ábyrgð. Er ábyrgð skipstjóra, sem fer út á sjó með menn meiri en flugmanns sem fer upp í loftið með fólk. Mér er ekki nokkur leið að svara þessari spurningu hv. 5. þm. Norðurl. e. Skortur á félagslegum skilningi eins og annars, þetta er líka matsatriði. Ég skal ekki segja hvor okkar hafi betri skilning á félagsstarfi né heldur hvor hefur gengið í gegnu.m meiri lífsreynslu, hvor hefur þolað meiri fátækt, hvor hefur þolað meira ríkidæmi og allt þar á milli. Menn tala af þeirri lífsreynslu sem þeir hafa hver um sig. Ég ætla ekki að fara að bera saman hvor okkar hefur meiri reynslu í aðra hvora öfgaáttina eða þar á milli. Ég held að það sé ekki til þess ætlast. Ilmur og ilmur, það er skammt á milli ilms og dauns. Ég veit hvers vegna samflokksmenn hans, samþm. eins og hann kallaði þá, vildu ekki gerast meðflm. að þessari till. Ég skil það vel þegar ég les till. Þeir lásu hana líka áður en þeir skrifuðu undir og hættu þess vegna við að skrifa undir. En ég held að svona tal eigi ekki rétt á sér. Það er alveg rétt, við eigum að fara aðrar leiðir í efnahagsmálum. Þetta kemur vítt og breitt, sem ég þarf að svara hv. þm. Ég tek það eftir atriðum. Því miður erum við áhrifagjörn þjóð og höfum ekki lært af þeirri miklu lífsreynslu sem hlaðist hefur á herðar þjóðarinnar um aldir. Brautin hefur verið þyrnum stráð hjá mörgum og flestum fyrr á tímum. En ef við tökum mannskapinn sem byggir landið í dag, þá verð ég að segja að árangurinn, miðað við það sem við erum að búa framtíðinni, og tek ég þá bara málflutning hv. 5. þm. Norðurl. e. sjálfs, hann er ekki glæsilegur. Allar þrautirnar skapa ekki harðari mannskap í landi heldur en raun ber vitni, við viljum ekki leggja á okkur nokkurn skapaðan hlut og heimtum allt. Það voru flóttamenn frá Noregi sem komu hingað. Lífsbaráttan er hörð á Íslandi, það er alveg rétt. En heldur hv. 5. þm. Norðurl. e. að lífsbaráttan hafi ekki verið hörð í öðrum löndum og frumbýlingar hafi ekki þurft að þola hörku annars staðar líka? Eða heldur hv. 5. þm. Norðurl. e. að það sé til fátækt á Íslandi miðað við þá fátækt og eymd sem til er í þjóðfélögum sem talin eru háþróuð og nálægt okkur í Evrópu? Ef svo er, þá er það mesti misskilningur. En ég held nú að þegar öllu karpi er sleppt, þá vil ég skilja þessa till. allt öðruvísi en hún er orðuð, vegna þess að ég hef lært að meta hinn manninn sem býr í Stefáni Jónssyni og vill sannarlega unna þeim, sem bágt eiga í þjóðfélaginu, betri lífskjara. Það er alveg rétt, það þarf að finna einhverja leið til þess að koma í veg fyrir að prósentuhækkun launa verkamanna hverju sinni leiði til meiri krónutöluhækkunar hjá hátekjumanni. Þetta er náttúrlega kapphlaup um krónurnar sem skapar sívaxandi verðbólguhraða. Það þarf að koma í veg fyrir það á einhvern hátt. En við höfum ekki fundið réttu leiðina, eða ef við höfum fundið réttu leiðina, þá höfum við ekki farið hana, því að verðbólgan eykst jafnt og þétt. Það þarf sannarlega að finna einhverja leið til að rétta hlut láglaunafólks, og það held ég að sé hugsun hv. 5. þm. Norðurl. e. öðru fremur. En ég er á móti því að gera það á þann hátt sem kemur fram í hinum prentuðu orðum till., að höggva af þeim langa til þess að bæta á þann stutta. Það held ég að sé ekki rétt aðferð. Ég vil láta alla njóta sín í hlutfalli við getu hvers og eins. Ég held að það sé ekki ástæða til þess að orðlengja þetta frekar. Ég vona að við séum orðnir sammála um kjarna hugsunarinnar á bak við tillöguna.



Herra forseti. Þetta eru nú orðnar æðimerkilegar umr. og kannske ekki ástæða til að lengja þær. En þó get ég ekki stillt mig um að leggja hér aðeins orð í belg. Mönnum hefur orðið mjög tíðrætt um það hvort till. Stefáns Jónssonar, hv. 5. þm. Norðurl. e., sé merkileg till. eða ómerkileg till. Mér finnst þessi till. vera merkileg. Hún er sérstaklega merkileg vegna þess að þar kemur fram ákveðin hugmynd um að það sé nauðsynlegast að Alþ. setji reglur um það hvernig menn skipta með sér afrakstri erfiðis síns í þessu landi. Ég er ekki endilega viss um að þó að þetta yrði gert, þá yrði farið nákvæmlega eftir þeim reglum sem hér er bent á, að hæstu laun megi ekki vera meira en helmingi hærri en þau lægstu. Það er kannske ekki heldur aðalatriðið. Ég held að það væri geysistórt spor stigið í það sem ég vildi kalla rétta átt ef við gætum komið okkur yfirleitt saman um skynsamlega skiptingu á arðinum af vinnu okkar, skynsamlega skiptingu milli þjóðfélagsþegnanna. Ef við einu sinni getum komið okkur saman um slíka skiptingu, þá ætti að vera tiltölulega mjög auðvelt að breyta þeim kjörum í samræmi við breyttar þjóðartekjur, hvort sem þær eru á hverjum tíma hækkandi eða lækkandi. Í þessu felst í raun og veru viðurkenning á því, að það sé ekki eðlilegt að miða kaup og kaupkröfur á hverjum tíma við framfærslukostnað, heldur miklu fremur við þjóðartekjur. og það er það sem við ættum að gera. Ég álít t.d. að það vísitölukerfi, sem við bjuggum lengi við og notum nú raunar leifar af enn, hafi að ýmsu leyti verið óheppilegt. Ég er ekki að segja að það sé ekki skynsamlegt að hafa vísitölukerfi, en vísitalan þyrfti að breytast eftir breyttum þjóðartekjum, en ekki eftir breyttum framfærslukostnaði. Sú verðbólga, sem við búum við og flestir segja að sé af hinu illa, þó að verðbólgan sé einn af þeim löstum sem færri vilja e.t.v. losna við heldur en hallmæla, þá held ég að verðbólgan stafi að verulegu leyti af því að við höfum sífellt verið að reyna að skipta meiru en við höfum aflað. Það er höfuðorsök verðbólgunnar að á bak við þær krónur, sem við semjum um að skipta á milli okkar, eru sífellt minni verðmæti eftir því sem krónurnar eru fleiri sem talað er um. Ég held að ef væri hægt að koma sér saman um skiptingu í þá átt sem gert er ráð fyrir í till. hv. þm. Stefáns Jónssonar, þá gætum við með tiltölulega auðveldum hætti annið bug á verðbólgunni. Þetta minnir líka á það, að okkur er orðin feikimikil nauðsyn á því að finna betri leiðir til samningagerðar heldur en tíðkast hafa að undanförnu. Í þessari till. er raunar á það minnst að verkamenn, -- að vísu er hugtakið verkamaður dálítið óljóst, - að verkamenn búa við ærið misjöfn kjör í þessu landi, geysilega misjöfn kjör, og það kom fram í framsöguræðu hv. þm. Og það er kannske einn erfiðasti þátturinn í okkar kjarabaráttu í dag að kjör þeirra, sem þó eru kallaðir verkamenn, eru afar misjöfn. Ég get ekki stillt mig um að nefna dæmi hér sem mér var sagt fyrir þremur dögum, - dæmi þess að maður, sem vann á s.l. sumri á vélknúnu tæki og er að mínum dómi verkamaður í þess orðs réttu og góðu merkingu, hafi haft á sjötta hundrað þús. kr. í kaup mánuð eftir mánuð. Þetta sýnir aðeins hversu þeir. sem eru verkamenn, búa við geysilega misjöfn kjör. Því miður get ég ekki sannað þessa sögu. Það er sennilega hægt. Sannast að segja finnst manni hún ótrúleg, en það var fullyrt að þetta gæti gerst innan þess ramma sem kaup er greitt eftir í þessu landi nú á tímum. Ég ætla ekki að orðlengja mikið um þetta þó að það væri vissulega hægt og löng ræða hv. flm. gæfi e.t.v. tilefni til þess, ekki síst önnur ræða hans. En ég get ekki neitað því að málflutningur hans fannst mér bera nokkurn keim af því að hann sæi fyrir sér, ef þessi till. kæmi til framkvæmda, nokkurs konar þúsund ára ríki, þar sem ljónið léki sér með lambinu. Og er það ekki einmitt það sem okkur er sífellt að dreyma um, að við getum byggt upp þjóðfélag þar sem allir njóta nægilegrar og réttlátrar umbunar fyrir verk sín? Það mætti margt fleira um þetta segja. Eitt af því, sem mér finnst ákaflega oft vera metið á vafasaman hátt þegar rætt er um kjaramál og tekjur, það er hver hefur unnið til háu launanna, hver hefur unnið til mikilla launa. Mat okkar á hæfileikum er áreiðanlega oft dálítið einkennilegt. Ég held að það sé kominn fullkomlega tími til þess einmitt fyrir okkur að gera okkur fullkomlega grein fyrir því að okkur vantar ekkert eins mikið í þessu landi eins og fólk sem af fullri alvöru vill snúa sér að undirstöðuframleiðsluatvinnuvegum þjóðarinnar. Ég held að okkur vanti enga menn fremur til starfa en duglega og vel menntaða verkamenn, sjómenn og bændur. Og ég gæti vel trúað því, að áður en langir tímar liðu neyddumst við til þess, hvort sem okkur líkaði betur eða verr, að hækka sérstaklega laun þessara starfsstétta. Og vel væri það hugsanlegt að eftir nokkur ár yrði flutt till. á Alþingi íslendinga þar sem væri sagt eitthvað á þá leið, að undirbúin yrði löggjöf um hámarkslaun þar sem ákveðið væri að ekki mætti greiða hærri laun hér á landi en sem svaraði tvöföldum vinnulaunum forstjóra og forstöðumanna stofnana, og væri þá verið að koma í veg fyrir að verkamaðurinn, bóndinn og sjómaðurinn, sem afla undirstöðuverðmætanna, beittu um of aðstöðu sinni til þess að sitja að kjötkötlunum.



Herra forseti. Ég skal sannarlega vera stuttorður. En ég má til að segja örfá orð í tilefni þess, að mér fannst hv. 12. þm. Reykv. vera eitthvað að ýja að því að Sjálfstfl. væri nú kominn frá sinni upphaflegu stefnuskrá og ég mundi vera einn af þeim sem væru nýliðar þarna og hugsuðu öðruvísi un hann og fleiri. Ég hef nefnilega lúmskan grun um að enn þá misskilji hann þessa till. og haldi að þessi till. eigi eitthvert sérstakt erindi þangað sem alræði öreiganna ríkir. En þá misskilur hann þetta algerlega. Hann veit örugglega að launamismunur er hvergi meiri en í löndum þar sem alræði öreiganna er og þar mundi svona till. ekki verða tekin til umr. 



Herra forseti. Þetta þurfa ekki að vera mörg orð hér hjá mér. Hv. þm. Stefán Jónsson er það rækilega búinn að tala fyrir þessari ágætu till. sinni að við það út af fyrir sig er engu að bæta. Það voru aðeins víss orð í ræðu hv. 12. þm. Reykv. sem komu mér til að standa hér upp og segja örfá orð. Ég veit nefnilega nokkurn veginn að hann er að komast að því marki að skilja megintilgang till. af því að hann hefur verið að lesa hana öðru hvoru hér yfir í kvöld, og ég kem að því síðar á hverju ég þykist sanna þetta. Frumkjarni þessarar till. hv. þm. Stefáns Jónssonar var einmitt það, sem hv. þm. Ingi Tryggvason vék hér að, að lyfta framleiðslustéttunum framar öðrum stéttum í launakjörum í þjóðfélaginu og - eins og hann tók rækilega fram í sinni framsöguræðu og ekki er ástæða til þess að bæta neinu við - láta þá hina betur stöddu einmitt sjá um það að lyfta þessum stéttum upp og gera það hreinlega með ákveðnum ákvæðum í löggjöf. Hitt, sem ég veit að er önnur meginástæðan fyrir þessum tillöguflutningi, er hinn mikli kjaramismunur sem hefur farið vaxandi í okkar þjóðfélagi nú, þ.e.a.s. almennt, þó að áður fyrr væri vitanlega miklu meira bil milli þess ríka og þess sem ekkert átti. Og þar er ekki síður um að ræða mismun innan hinnar svokölluðu verkalýðshreyfingar, en auðvitað fyrst og fremst utan hennar, í skjóli ýmissar aðstöðu, í skjóli vissrar sérstöðu í þjóðfélaginu til þess að knýja fram sínar kröfur, - kröfur sem koma ekki alltaf fram í beinu kaupi, heldur einmitt í hinum duldu greiðslum, í hinum ýmsu fríðindum sem þessir aðilar æskja sér frekar en vissrar kauphækkunar, fyrir utan þá sem hirða allt sitt á þurru í þess orðs fyllstu merkingu. Á ég þá ekki við það sem hv. þm. Stefán Jónsson var hér að rökstyðja áðan í sambandi við sjómenn annars vegar og landverkafólk hins vegar, heldur hina, sem hirða allt sitt á þurru þannig að þeir hafa möguleika á því að hirða arðinn af annarra striti. Þeir eru auðvitað alveg í sérflokki hvað þetta snertir. En orðin, sem komu mér til að standa hér upp fyrst og fremst, voru þau að við samflokksmenn hv. þm. Stefáns Jónssonar hefðum ekki viljað standa að þessum tillöguflutningi með honum af því að við hefðum lesið till. Ég veit að hér mælir hv. þm. gegn betri vitund, enda kom það í ljós í máli hans. Í fyrri ræðu sinni, eftir að hann var búinn að hlaupa rétt yfir till., líta rétt yfir hana, þá sagði hann að ýmsir líðir í henni væru góðir þrátt fyrir allt.

Þrátt fyrir axarsköft.

Já, þrátt fyrir axarsköft. En í seinni ræðu sinni komst hann að því að kjarninn að baki till. væri bara feiknalega góður og þá var hann líka búinu að lesa till. a.m.k. tvisvar og grg. einu sinni í þokkabót. Og þetta var einmitt það sem við gerðum, við samflokksmenn hv. þm. Stefáns Jónssonar. Við lásum till. vel og vandlega, við lásum grg. hans og við fengum líka á þingflokksfundi að heyra töluvert af þeim rökstuðningi sem hann hefur haft uppi utan grg. varðandi þessa till. og okkur þótti í mörgu mjög skynsamlegur. Hann kaus hins vegar að vera einn og hann er öfundsverður fyrir það. Hann kom einn með þessa hugmynd sem menn hafa lýst hér mjög eindregnu fylgi við, þ. e meginkjarnann þar að baki. Hann kom einn með hina gullnu reglu sem ég taldi hann miða við þegar hann tók gömlu hlutaskiptaregluna og hafði hana sem viðmiðun, og hann rökstuddi till. með grg. og framsögu svo sem best varð á kosið. Ég verð aðeins að segja það, að ég tel það því miður að hann skyldi kjósa það fremur að vera einn en að leyfa okkur samflokksmönnum sínum að vera þarna með.



Herra forseti. Ég mun ekki tala langt mál nú í lokin og forðast eftir megni að gefa til þess efni að menn þurfi að gera hér margar örstuttar aths. Ég tel mig þó þurfa aðeins að útskýra smáatriði fyrir hv. þm. Albert Guðmundssyni. Ég skoraði á hann að tilnefna mér starf í landi verðugt meira en tveggja hluta, verðugt í launum meira en tvöfaldra launa verkamanns vegna þess að því fylgdi meiri ábyrgð heldur en starfi skipstjóra á fiskiskipi sem láti sér nægja tvöfaldan hásetahlut. Ég talaði um ábyrgð í þessu sambandi, hugkvæmni og þrek sem mikið er í húfi fyrir hásetana á skipinu, fyrir áhöfnina, að skipstjórinn sé búinn, og fyrir þessar dyggðir þrjár, sem hann er ráðinn til þess að bera, fær hann einmitt tvöfalda hásetahlutinn. Þess vegna var það sem ég bað hv. þm. Albert Guðmundsson, sem taldi að þetta væri of lítil umbun, hinn tvöfaldi hlutur, að tilnefna mér það starf sem verðugra væri umbunar heldur en starf skipstjórans fyrir þessar dyggðir þrjár sem hann hafði sjálfur tilnefnt að maður væri umbunarverður fyrir. Sannleikurinn er nú sá, að ég ætlaði ekki í annarri ræðu minni að bera saman verðleika okkar, þ.e.a.s. mína og hv. þm. Alberts Guðmundssonar. Ég er alls ekkert viss um að sá samanburður yrði hagstæður fyrir mig í neinu. En þó vil ég af kveifarskap eiginlega bera það af mér sem fram kom í hans samanburði, að ég sé fremur úlfur í sauðargæru heldur en hann, og hann þá fremur sauður í úlfsbelg heldur en ég. Þessi samanburður fannst mér eiginlega ekkert koma málinu við.  Það yrði löng saga að rekja fyrir hv. þm. með hvaða hætti fyrst Alþfl. og síðan Sósfl. og loks Alþb. hafa breytt Sjálfstfl. yfir í það að vera í praxís eins konar íhaldssamur krataflokkur sem biður aftur á móti sína ortoþídoxu kvöldbæn, þar sem ákallaður er hinn hreini og klári guð, mammon, á flokksþingum og kannske í einrúmi. Það er alllöng pólitísk saga með hvaða hætti Sjálfstfl. var breytt úr gamla Íhaldsflokknum yfir í það að vera þrátt fyrir allt þolanlegt fyrirbæri í íslensku samfélagi, þótt kappkosta verði náttúrlega öllu öðru fremur að skerða vald hans sem allra mest vegna þess að innan vébanda hans eru starfandi enn í dag menn sem ekki hafa sætt sig við þetta nýja eðli flokksins, duglegir menn sem vilja breyta honum aftur í þetta forna kerfi. ekki frumbýlingsáramenningarsamfélags, heldur frumskógarsamfélags.



Herra forseti. allshn. hefur fjallað um frv. til l. um sérstakt lögsagnarumdæmi fyrir Austur-Skaftafellssýslu. N. leitaði umsagna dóms- og kirkjumrn. og sýslumannsins í Skaftafellssýslu og þykir mér rétt að gera nokkra grein fyrir umsögnum þeim sem bárust. Í bréfi dóms- og kirkjumálarn. segir m.a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta, ég les ekki bréfið allt: „Breyting sú, sem felst í frv., hefur ekki í för með sér fjölgun embætta, þar sem gert er ráð fyrir að lögreglustjórinn á Höfn verði sýslumaður Austur-Skaftafellssýslu, og ætti breyting þessi því í sjálfu sér ekki að hafa aukakostnað í för með sér. Í grg. með frv. kemur fram að frv. er flutt að ósk íbúa sýslunnar, enda sýrist það hafa í för með sér aukið hagræði fyrir þá. Með tilvísun til þessa getur rn. fallist á efni frv.“ Sýslumaður Skaftafellssýslu segir svo m.a. í bréfi til n., með leyfi hæstv. forseta: „Í rás aldanna hafa ýmist verið einn eða tveir sýslumenn í Skaftafellssýslu. Þeir hafa setið á a.m.k. fimm stöðum í Austur-Skaftafellssýslu og þrem stöðum í Vestur-Skaftafellssýslu. Fyrir 1880 var sýslunni skipt í tvö lögsagnarumdæmi sem sami sýslumaður gegndi. Síðan var því breytt í eitt lögsagnarumdæmi. Með l. nr. 15 13. apríl 1973 var embætti lögreglustjóra í Hafnarhreppi stofnað. Hann fer með allt dómsvald og umboðsstörf í Hafnarhreppi. Samkv. ósk minni og Friðjóns Guðröðarsonar lögreglustjóra var hann skipaður fulltrúi sýslumannsins í Skaftafellssýslu til þess að framkvæma hvers konar dómsathafnir í opinberum málum í Austur-Skaftafellssýslu sem sýslumannsembætti í Skaftafellssýslu tilheyra. Góð samvinna hefur verið milli embættanna. Greiðslur til sýslumannsembættis Skaftafellssýslu, sem greiddar voru lögreglustjóranum í Hafnarhreppi, námu kr. 1 950626 á s.l. ári eða 14% af heildarinnheimtunni í Austur-Skaftafellssýslu. Sýslumannsembættin eru leifar gamals skipulags, sem alls staðar annars staðar hefur verið breytt. Mikið hefur verið rætt um breytingar á því skipulagi á s.l. árum svo og meiri aðgreiningu framkvæmdavalds og dómsvalds. Vonandi er framtíðarskipun þeirra mála ekki langt undan.“ Niðurstaða í þessu bréfi er samt sú, að sýslumaðurinn segir: „Má því með réttu segja að áður hafi verið meiri þörf fyrir skiptingu Skaftafellssýslu í tvö lögsagnarumdæmi en nú er.“ Miðar hann þar ekki síst við það að bættar samgöngur eru innan héraðsins. Það kemur fram í báðum þessum umsögnum mjög ótvírætt, að talið er, að þjónusta við íbúa Austur-Skaftafellssýslu muni batna við þá skipun mála sem hér er gert ráð fyrir, og í Austur-Skaftafellssýslu hefur komið fram mjög eindreginn vilji fyrir því að sú skipan verði upp tekin sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Eftir að allshn. hafði rætt þessar umsagnir og frv. sjálft samþykkti hún að mæla með frv., og rituðu allir nm. undir þá samþykkt.



Herra forseti. Frv. það, sem við hv. þm. Norðurl. e., Jón G. Sólnes og Stefán Jónsson ásamt mér, höfum leyft okkur að flytja, er á þá leið að ríkisstj. sé heimilað að selja Hálshreppi í Suður-Þingeyjarsýslu eyðijarðirnar Eyvindará og Heiðarhús á Flateyjardalsheiði og afréttarlandið Bleiksmýrardal vestri sem er suður af Fnjóskadal. Eyðijarðirnar á Flateyjardalsheiði og afréttarlandið á Bleiksmýrardal hefur verið afréttarland fnjóskdæla nú um nokkurt skeið og eyðijarðirnar hafa ekki verið í byggð síðan fyrir aldamót, Áður fyrr áttu sveitir inn við Eyjafjörð ítök í þessum löndum, en nú um nokkurt skeið hafa þau fyrst og fremst verið nytjuð af íbúum Hálsarepps, þótt að vísu hafi líka komið til nokkrar nytjar bæði úr Grýtubakkahreppi og Öngulsstaðahreppi. Ekki er þó hugmyndin með þessari ósk hreppsnefndar Hálshrepps að loka fyrir þau afnot sem íbúar annarra sveitarfélaga hafa haft af þessum afréttarlöndum undanfarið, heldur telja þeir að með því að eignast fullan umráðarétt yfir þessu landi geti þeir haft betri stjórn á því hversu margt fé gengur í þessum löndum á sumrin, en afréttarlönd þarna eru nokkuð fullsetin. Fnjóskadalur er, eins og öllum er kunnugt, fremur strjábýl sveit sem hefur byggt afkomu sína að mjög miklu leyti á sauðfjárrækt. Veldur þar nokkru að samgöngur til Akureyrar, en þangað flytja fnjóskdælingar mjólk sína, eru erfiðar á vetrum. Nú stendur fyrir dyrum að tankvæða, eins og kallað er, Fnjóskadalinn, og þá er gert ráð fyrir að nokkrir bændur, sem hafa haft tiltölulega fáar kýr að undanförnu, leggi þann búskap niður og snúi sér að sauðfjárræktinni. Aukinni sauðfjárrækt fylgir aukin nauðsyn þess að hafa glöggari gætur á því að afréttarlöndin séu ekki ofnytjuð. Eins og fyrr segir er þetta frv. flutt að ósk hreppsnefndar Hálshrepps. Hefur verið leitað munnlegrar umsagnar landbrn. um viðhorf þess til slíkrar landsölu sem hér er gert ráð fyrir, og virðist hún vera jákvæð. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta mál, herra forseti, en vil að lokum leyfa mér að vænta þess að frv. verði vísað til hv. landbn. að lokinni þessari umr.