Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um kosningar til Alþingis. Frv. þetta var lagt fyrir Alþingi á s.l. vori en hlaut þá eigi afgreiðslu og er frv. nú því endurflutt. Í framsögu með frv. á síðasta þingi var gerð grein fyrir helstu breytingum er í því felast. Eru þær flestar lagfæringar til samræmis við breytingar sem gerðar voru á kosningalögunum vorið 1984 samfara stjórnarskrárbreytingunni þá. Voru tillögur þessar undirbúnar í tengslum við meðferð þess frv. í nefnd en eigi vannst tími til að afgreiða þær þá, og var gert ráð fyrir því að þær yrðu lagðar fyrir næsta Alþingi. Frv. fjallar hins vegar ekki um reiknireglur kosningalaganna, né heldur reglur um tilhögun persónukjörs, en umfjöllun um þau atriði varð ekki lokið á þinginu 1984 og var gert ráð fyrir að áfram yrði unnið að því máli milli þinga. Eins og ég hef þegar sagt var þetta frv. lagt fram á síðasta þingi og tókst eigi að ljúka meðferð þess þá. Ég tel ekki þörf á því nú að endurtaka framsögu mína frá því í vor, og leyfi mér að vísa til hennar og athugasemda frv. Herra forseti. Er frv. þetta var til meðferðar á síðasta Alþingi var kosin sérstök nefnd til að fjalla um efni þess. Var það gert með hliðsjón af því að líklegt þótti að við athugun frv. kæmu til skoðunar önnur atriði kosningalaganna, þar á meðal reiknireglurnar. Tel ég rétt að sama tilhögun verði nú viðhöfð, og kosin verði sérstök þingnefnd til að fjalla um efni frv. og önnur atriði kosningalaganna sem þá kunna að koma til álita. Jafnframt legg ég til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og þeirrar nefndar.



Herra forseti. Ég vil aðeins nota tækifærið í umræðu um þetta frv., sem að sjálfsögðu er allra ósk að gangi eðlilega hér í gegnum hið háa Alþingi, til að vekja athygli á þeim erfiðleikum sem eru við kosningar nú orðið. Nú þekki ég ekki svo forsögu þess máls, en það er staðreynd að samnorræn ákvæði vantar sárlega um ýmis þau atriði sem varða kosningarrétt. T.d. gerist það nú eftir að samnorrænt flutningsvottorð var tekið upp að námsmenn sem eru á Norðurlöndum falla út af þjóðskrá og verða þess vegna í mörgum tilvikum að kæra sig inn á kjörskrá. Þetta veldur ýmsum erfiðleikum og þess eru dæmi að menn sem hafa verið nokkur ár erlendis hafa ekki haft kosningarrétt neins staðar. Nú hafa Norðurlandaþjóðir reynt að hafa samstarf um þessi mál, en það liggur fyrir og er nú til umræðu í Norðurlandaráði, að löggjafarsamkomur hinna norrænu þjóða reyni að samræma kosningalöggjöf, þannig að um árekstra verði ekki að ræða. Ég vil því leyfa mér að áskilja mér allan rétt til þess að fara nánar ofan í þetta frv. og leitast við að koma með brtt. við það sem kynnu að létta þessum erfiðleikum af við kosningar. Mér hefur ekki gefist tími til þess enn þá, en til þess hlýtur að vera tími. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu og beina þeim tilmælum til hæstv. dómsmrh. að hann líti ofan í þessi mál. Ég hef rætt þau nokkuð við hagstofustjóra og honum er vel kunnugt um þessa erfiðleika og skort á samræmingu sem þarna er.



Herra forseti. Þessi atriði, sem hv. 10. landsk. þm. minntist á, hafa verið til umræðu við umfjöllun Alþingis um þessi mál fyrr, bæði í sambandi við breytinguna sem gerð var 1984 og reyndar áður, en erfitt hefur reynst að finna einfaldar lausnir sem allir eru ánægðir með. Hins vegar vildi ég leggja áherslu á að hv. þm. kæmi þessum athugasemdum sínum og hugmyndum á framfæri við þá nefnd sem kosin verður hér á Alþingi til að fjalla um málið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga nr. 73 frá 26. nóv. 1980. Það er 65. mál þingsins, þskj. 67. Breytingin kemur fram í 1. gr. þessa frv., að f. liður 8. gr. tekjustofnalaga orðist þannig: "að greiða 1% af vergum tekjum sjóðsins til Sambands íslenskra sveitarfélaga og 1,16% til landshlutasamtaka sveitarfélaga sem skiptist jafnt á milli þeirra allra." 2. gr. "Lög þessi öðlast þegar gildi." Hér er um þá breytingu að ræða að framlag til landshlutasamtaka sveitarfélaga hækkar úr 1% af tekjum Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga í 1,16%. Framlag til Sambands íslenskra sveitarfélaga verður óbreytt, 1%. Í hvoru tveggja tilvikunum er miðað við vergar tekjur sjóðsins. Þegar ákvæði í 8. gr. fyrri lið laga nr. 8 1972 var lögfest voru landshlutasamtökin sex að tölu. Árið 1979 kom upp ágreiningur um hvort hvert þeirra ætti lögvarinn rétt til þessa framlags óskerts, þ.e. 1/6 hluta af 1%, án tillits til þess hvort þeim yrði síðar skipt. Með frv. þessu eru tekin af öll tvímæli um að svo er ekki. Framlög til landshlutasamtakanna eru til þeirra allra þannig að öll samtökin, sem nú eru sjö talsins, fái sama stuðning úr Jöfnunarsjóði og er það í samræmi við samþykkt fulltrúaráðs Sambands íslenskra sveitarfélaga um málið, en á fulltrúaráðsfundi sambandsins var gerð sú samþykkt, sem var einróma samþykkt, að mæla með hækkun á framlagi til landshlutasamtaka sveitarfélaga í 1,16% þannig að öll síðari landshlutasamtökin fái sama stuðning frá Jöfnunarsjóði. Þetta hefur verið ítrekað síðan og er þetta frv. flutt til að verða við óskum sveitarfélaga að því er þetta varðar. Það má til frekari skýringar geta þess að þessi fjölgun úr sex í sjö er tilkomin vegna þess að það varð úr fyrir nokkrum árum að sveitarfélög á höfuðborgarsvæðinu mynduðu með sér samtök, Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu og Samtök sveitarfélaga á Suðurnesjum. Þau hafa til þessa ekki fengið nema sem svarar hálfu framlagi. Þetta frv. er flutt til að leiðrétta þetta þannig að öll sveitarfélög fái jafnt framlag. Það er talið réttlætismál og allir sveitarstjórnarmenn eru sammála um að þetta nái fram að ganga. Í þessu sambandi má geta þess að stjórn sambandsins hefur margítrekað þessa samþykkt. Ég vil geta þess að hér er um talsverða fjárhæð að ræða fyrir landshlutasamtökin sem mun koma þeim að góðum notum. Árið 1984 voru almennar tekjur Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga 711,7 millj. kr. og 1% framlag sjóðsins til landshlutasamtakanna var það ár 7,1 millj. Það þarf ekki að lýsa því fyrir hv. þm. að landshlutasamtökin hafa unnið sér fastan sess á sviði sveitarstjórnarmálefna. Þau gegna þýðingarmiklu hlutverki við vinnu að svæðisbundnum verkefnum fyrir sveitarfélögin í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga. Framlag það sem hér um ræðir úr Jöfnunarsjóði sveitarfélaga hefur ásamt beinum framlögum sveitarfélaganna skapað landshlutasamtökum þann fjárhagslega grundvöll sem þeim er nauðsynlegur. Eins og ég áðan gerði grein fyrir er ljóst að það er algjör samstaða meðal sveitarstjórnarmanna um að óska eftir þeirri lagabreytingu sem frv. á þskj. 67 gerir ráð fyrir og ég vænti þess að hv. félmn., sem ég óska eftir að fái þetta mál til meðferðar eftir að umræðunni lýkur, hraði störfum við að afgreiða þetta mál í gegnum þingið.



Herra forseti. Mér sýnist það mál sem hér er til umræðu vera mjög eðlilegt, enda um það full samstaða, og ætla ekki að fara að gera athugasemdir við það hér, enda mun það ganga til nefndar til athugunar. En það er annað mál, sem snertir framlög til landshlutasamtaka sveitarfélaga, sem var til umræðu seint á síðasta þingi, sem mig langaði til að inna hér eftir hæstv. félmrh. eða aðra ráðherra sem kynnu að telja sér málið skylt í fjarveru hæstv. forsrh., en það snertir það framlag sem rann til landshlutasamtakanna á meðan í gildi voru lög um Framkvæmdastofnun ríkisins eins og þau voru áður en þeim var breytt á s.l. vori. Ég má segja að landshlutasamtök sveitarfélaga hafi fengið frá Byggðasjóði talsverða upphæð og það voru lagðar fram tillögur um að lögfesta slíkt framlag hér í sambandi við breytingu á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins. Þær tillögur náðu ekki fram að ganga, en látið var að því liggja að landshlutasamtökin mundu njóta slíkra framlaga áfram án þess að það væri lögfest. Ég vil inna hæstv. félmrh. eftir því hvort hann geti greint þd. frá stöðu þessa máls því hér er um veruleg hagsmunaatriði að ræða fyrir landshlutasamtökin og er efnislega tengt því máli sem hér er til umræðu, tekjum til landshlutasamtaka sveitarfélaga.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 5. þm. Austurl. að því er varðaði framlög til landshlutasamtakanna skv. eldri lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins má geta þess að það er rétt að þetta var tekið út úr nýjum lögum um Byggðastofnun. Hins vegar er það algerlega opið að stjórn þeirrar stofnunar mun taka á því máli eftir því sem erindi um það berast frá landshlutasamtökunum. Það kom fram í umræðum og hefur oft verið gagnrýnt í sambandi við fyrri framkvæmd að landshlutasamtökin fengju ekki slík framlög sjálfkrafa án þess að gera skýra grein fyrir því verkefni sem þau eru að vinna að. Ég hef fulla ástæðu til að ætla að stjórn Byggðastofnunar muni ekki synja slíkum beiðnum, heldur taka þær til alvarlegrar athugunar þegar þær berast frá viðkomandi landshlutasamtökum. Það er eðlileg málsmeðferð. Þannig er alls ekki hægt að fullyrða hér og nú að þessi möguleiki landshlutasamtakanna til að fá styrk eða tekjuauka til að standa undir verkefnum sé úr sögunni. Svo er alls ekki.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. upplýsingar hans um þetta efni. Ég teldi ekki aðeins æskilegt heldur nauðsynlegt að það lægi fyrir fyrr en seinna af hálfu stjórnar Byggðastofnunar hvaða reglur hún hyggst láta gilda um þessi efni þannig að landshlutasamtökin hafi um það fulla vitneskju hvaða möguleika þau hafa til þess að leita eftir fjármagni hliðstætt því sem gilti skv. lögum, áður en þeim var breytt, um Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég held að landshlutasamtökin hafi yfirleitt varið þessu fjármagni, sem þau fengu skv. eldri lögum, til mjög gildra verkefna, þýðingarmikilla verkefna, og það væri mjög miður ef þau féllu niður svo ekki sé meira sagt. Ég minni á að við Alþýðubandalagsmenn stóðum að sérstökum brtt. um þetta efni sem felldar voru, en þá var að því látið liggja, eins og hæstv. félmrh. raunar gerði hér áðan, að það stæði landshlutasamtökunum áfram opið að sækja um þetta fjármagn. Séu hér hv. þm., sem geta upplýst þetta, úr stjórn Byggðastofnunar, úr ríkisstjórnarliðinu, þá væri vissulega gott ef það kæmi fram hér við þessa umræðu hvort stjórnin hefur tekið á þessu máli og mótað um það reglur.



Herra forseti. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um þetta mál í stjórn Byggðastofnunar.