Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Frsm. (Ingvar Pálmason): Þetta frv. um eftirlit með útlendingum er flutt af meiri hl. allshn. eftir tilmælum hæstv.dómsmrh. Frv. er samið af ríkisstj.Allshn. er stefnu frv. algerlega fylgjandi og taldi því rétt að flytja frv. eins og það kom frá hæstv.ríkisstj. Hinsvegar hefir n. ekki unnizt tími enn til að athuga frv. svo sem æskilegt er, og áskilur hún sér rétt til að koma með brtt. við frv. og hafa óbundnar hendur til brtt., sem fram kunna að koma við frv. Frv. þetta er viðauki við og breyt. á l. um sama efni, sem þegar eru í gildi, og er í grg., sem fylgdi frv. frá hæstv.ríkisstj., gerð nokkur nánari grein fyrir því. Eins og ég gat um, er málið flutt af meiri hl. allshn., þ. e. a. s. af 4 nm. En þar með er það ekki sagt, að hv. 10. landsk., fimmti maðurinn í n., sé frv. mótfallinn, heldur tók n. ákvörðun um að flytja frv. á fundi þegar hv. 10. landsk. var ekki viðstaddur. N. mun á milli umr. athuga frv. nánar, og koma fram með brtt. við það, ef henni þykir þurfa. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að láta fylgja frv. fleiri orð fyrir hönd n.N. leggur til, að málið verði látið ganga til 2. umr.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! Landbn. hefir athugað þetta frv. og leggur til, að það verði samþ. með nokkrum breytingum, sem ég nú skal gera grein fyrir. Tveir af nm. eru þó ekki að öllu leyti með frv. á þessum grundvelli og bera fram sérstakar brtt.Till. annars þeirra, hv.þm. Hafnf., kom fyrir á nefndarfundi, og tók n. afstöðu um, að hún gæti ekki fallizt á hana. Brtt. hv.þm. Borgf. voru aftur á móti ekki lagðar fram á þeim fundi n., þegar hún ræddi málið og tók afstöðu til þess; það var fyrst á fundi sínum í gær, sem hún athugaði þær, og skal ég koma að því síðar. Fyrsta brtt.n. er við 2. gr., og er a-liður aðeins tilvitnun í það, að samþykkt sýslunefndar öðlast vitanlega ekki gildi fyrr en búið er að samþ. hana í hreppunum líka, eins og ákveðið er í 3. gr. B-liður ákveður, að sá, sem innheimtir gjaldið til fóðurtryggingarsjóðanna, eigi aðgang að hverjum bónda um gjaldið af því fé, sem framfleytt er á jörð hans. Við þessa sömu gr. gerir hv.þm. Borgf. brtt., sem n. getur fallizt á eftir að hafa séð hana. En ef hún er samþ., kemur til með að vanta inn í gr. breyt., sem felst í b-liðnum í till.n.; hann fellur ekki við gr., eftir að brtt.hv.þm. Borgf. er samþ., og yrði því að bæta svipuðu ákvæði inn í við 3. umr. Sama er að segja um c-liðinn í brtt.n., hann fellur niður af sjálfu sér, ef brtt.hv.þm. Borgf. er samþ., því í henni felst það sama að öðru leyti en því, að samkv. henni hafa sýslunefndirnar frjálsari hendur um að haga samþykktunum eftir staðháttum, sem nokkuð eru breytilegir í hinum ýmsu sýslum. Það út af fyrir sig er til bóta, og því getur n. fallizt á þessa brtt., sem hún hefði líka vitanlega gert þegar, ef hún hefði komið fram í n., meðan verið var að ræða málið en það gerði hún ekki. Þá gerir n. þá till., að 3. gr. verði 4. gr., og 4. gr. verði 3. gr., og að tilvitnanir breytist samkvæmt því. Aftan við 3. gr. vill hún svo bæta nokkrum orðum, sem ná því, að ef samþ. nær ekki samþykki, megi ekki taka hana upp aftur á því sama ári. Það liggur e. t. v. í hlutarins eðli, en n. þótti þó rétt að taka það skýrt fram. Þá er 4. brtt.n. við 5. gr., sem við orðum alveg um, og er þar jafnframt um efnisbreyt. að ræða. Eins og gengið var frá frv., var hugmyndin, að þessum 75 þús. kr., sem heimilað er, að ríkissjóður leggi fram til fóðurbirgðasjóðanna, yrði skipt í byrjun hvers árs milli sýslnanna, og fengju menn þá að vita, hvað hver sýsla mætti eiga von á miklum hluta af því. Þó var gert ráð fyrir, að þeir hreppar, sem hafa starfandi fóðurbirgðafélög, gætu alltaf staðið utan við, ef þeir vildu, og var meiningin, að hlutur hverrar sýslu miðaðist aðeins við þá, sem ekki væru í fóðurbirgðafélagi áður, þannig að ef t. d. tveir hreppar í einhverri sýslu hefðu fóðurbirgðafélög og óskuðu að standa utan við, þá fengi sú sýsla því minna en ella sem svaraði skepnufjölda þeirra, er utan við standa. Þetta er ekki lengur svo samkv. brtt.n., heldur á hver sýsla að eiga rétt á öllu því framlagi, sem henni ber samkvæmt 1. gr., þó að einhverjir hreppar standi utan við, ef hinir vilja leggja svo mikið fram á móti. Segjum t. d., að í einhverri sýslu vilji tveir hreppur standa utan við og að í þeim sé 1/3 af öllu búfé sýslunnar; þá hefði sú sýsla samkvæmt frv. átt að fá 1/3 minna framlag en ella, en samkvæmt brtt. á hún að geta fengið sinn hluta óskertan, en þá verða líka þeir hreppar, sem þátt taka í sjóðnum, að leggja þeim mun meira fram. Okkur fannst rétt, að hver sýsla gæti fengið sinn hluta af fénu, þó einstakir hreppar þyrftu ekki á því að halda, vegna þess að þeir væru áður búnir að gera hjá sér áhrifameiri ráðstafanir til þess að verja sig gegn fóðurskorti. Við 6. gr. gerir n. þá brtt., að landbrh., sem skipa á einn mann í stjórn hvers fóðurbirgðasjóðs, skuli gera það samkvæmt till. B. Í., en áður hafði hann óbundnar hendur í því efni. Það þótti rétt að láta B. Í. sem a. m. k. ætti að hafa mestan kunnugleikann, benda á mann, heldur en að láta ráðh. velja hann ábendingarlaust. Brtt. 6. a. sem er við 7. gr. frv. er orðabreyt. til þess að færa til betra máls. Aftur á móti er b-liður þessarar brtt. töluverð efnisbreyt. Þar er gert ráð fyrir, að reikningum sjóðsins skuli haga þannig, að það sjáist glöggt, hvað greitt er í sjóðinn fyrir hverja einstaka jörð. Jafnframt skal það sjást, hvað goldið er í sjóðinn vegna þess búfjár, sem frumleitt er á hverri jörð, og jarðarhluta hvers bónda, séu þeir fleiri en einn. Þá er og gert ráð fyrir, að á sama hátt skuli sjást, hvað hver bóndi fær að láni úr sjóðnum eða þiggur sem styrk. Á 5 ára fresti á svo að endurgreiða ábúendum þeirra jarða, sem ekki hafa þurft að nota sjóðinn, hálft framlag þeirra í hann fyrir umrætt tímabil. Þetta er ætlazt til, að verði hvöt fyrir bændur að setja svo á, að þeir þurfi ekkí á sjóðnum að halda. Þá gerir síðari hluti brtt. ráð fyrir, að verði ábúandaskipti á jörð, þá megi endurgreiða fráfaranda hálft framlag hans í sjóðinn, ef öll skilyrði eru fyrir hendi önnur en færri ára ábúð. Sjöunda brtt. er við 8. gr. A-liður hennar er lítilfjörlegur, fjallar aðeins um það, að upplýsingar þær, sem stjórnir fóðurtryggingarsjóða eiga að afla sér, skuli þær fá frá forðagæzlumönnum. - B-liður þessarar brtt. er aftur efnisbreyting. Eins og nú standa sakir, þá höfum við lög, sem kveða á um það, hvernig setja skuli á, og er forðagæzlumannanna að sjá um, að ákvæðum þessara laga sé hlýtt; þess vegna er því skotið hér inn, að því aðeins megi stjórnir fóðurtryggingarsjóðanna verja af þeim til fóðurbætiskaupa á haustin, „að ekki sé hægt að tryggja ásetning hlutaðeigandi manna á annan hátt“. Níunda brtt. er við 10. gr. frv., og er nokkur efnisbreyting. Þar er þrengt allmjög að því, að stjórnir sjóðanna geti látið af hendi fóðurbæti sem styrk. Eftir ákvæðum frv. er þeim þetta leyfilegt, ef t. d. grasspretta eða nýting heyja hefir verið slæm, en eftir brtt.n. er þetta ekki hægt nema ef óvenjuleg harðindi steðja að, og þá því aðeins, að sýslunefnd leyfi og hreppsnefnd mæli með. Til þessa má og ekki verja nema tiltölulega mjög litlu. Hvað snertir brtt.hv.þm. Borgf., þá skal ég taka það fram, að meiri hl. landbn. getur fallizt á 1. og 2. brtt., en á 3. brtt. getum við ekki fallizt. Annars sakna ég brtt., sem ég bjóst við, að þessi hv.þm. myndi koma fram með, eins og t. d. hvernig atkvæðagreiðsla skyldi fara fram í hreppum um þessi mál o. fl. í því sambandi. Ég vil nú leyfa mér að vænta þess, að ástand það, sem nú ríkir um fóðurbirgðir og afkomu manna á Austur- og Norðurlandi, geti opnað augu manna og komið þeim í skilning um, hvílík nauðsyn er á slíkum sjóðum sem þessum. Annars viðurkenni ég, að með stofnun þessara sjóða er sporið ekki stigið til fulls, því að fyrir getur komið, að mennina vanti líka mat, því að alltaf getur það komið fyrir, að hafís leggist að Norður- og Austurlandi og loki fyrir allar samgöngur. Það er því spurning, hvort hér er gengið nógu langt. Skal ég svo ekki hafa mál mitt lengra að sinni: ég vænti þess, að frv. og brtt. verði teknar til velviljaðrar athugunar.

Finnur Jónsson Ég sé, að fóðurtryggingarsjóðsfrv. þetta nær aðeins til sveita; kaupstaðirnir geta ekki komið hér til greina. Nú vill svo til, að um 5% af kúaeign landsmanna er í kaupstöðum landsins, og sauðfjáreign í kaupstöðum mun vera mikið á 9. þús. Þetta er að vísu ekki mikill hluti af búpeningseign landsmanna, en mér virðist þó rétt, að hv. landbn. sé falið að athuga, hvort ekki sé rétt, að ákvæði frv. þessa um fóðurtryggingarsjóði nái einnig til kaupstaðanna. Þetta ætti hv.n. að geta athugað á milli umr. - Það er vitanlegt, að ýmsir þeir menn, sem búfé eiga í kaupstöðum, eru fátækir menn, sem hafa búfjárstofninn sér og sínum til lífsframdráttar; gæti það því verið mikill hnekkir fyrir þá, ef stofninn félli sökum fóðurskorts. Sakir þessa er það ósk mín til hv.n., að hún taki þetta til athugunar fyrir næstu umr. málsins.

*Pétur Ottesen: Frv. þetta miðar að því að skapa öryggi fyrir landbúnaðinn að því leyti, sem það gengur í þá átt að tryggja búpening landsmanna fyrir áföllum sökum fóðurskorts. Að undanförnu hafa verið gerðar ýmsar ráðstafanir hér á landi til þess að tryggja búpeningseign landsmanna. Það hafa verið skipaðir forðagæzlumenn, sem hafa haft það á hendi að athuga fóðurbirgðir manna á haustin og leiðbeina um ásetninginn. Jafnframt hafa þessir menn litið eftir því, hvernig með búpeninginn hefir verið farið. Þá hafa og verið sett lög um fóðurbirgðafélög í sama tilgangi. Og nú er borið fram frv. um fóðurtryggingarsjóði. Það má að sjálfsögðu segja, að þetta miði allt í tryggingaráttina, en því má þó ekki gleyma, að aðaltryggingin felst í ráðdeild og fyrirhyggju þeirra einstaklinga, sem landbúnaðinn stunda. Bregðist allt slíkt, þá koma allar þessar ráðstafanir að litlu gagni. Það má því ekki loka augunum fyrir aðaltryggingargrundvellinum, hyggindum og forsjálni bændanna. Hinsvegar skal því ekki neitað, að fóðurbirgðafélögin og frv. þetta, verði það að lögum, bæta allmjög aðstöðu manna í þessum efnum, og það því fremur, þegar svo er ástatt sent nú, að búrekstur manna borgar sig ekki. Meðan slíkt ástand varir, er það mikils virði fyrir landbændur að njóta slíks stuðnings sem þessa. Það er vitanlega eins ástatt um fjárveitingar til þessara hluta eins og aðrar fjárveitingar, að féð verður að sækja til atvinnurekstrarins. Um þá aðferð, sem hér er viðhöfð, má margt segja og víst er um það, að hún getur verið álitamál. Þó skal því ekki neitað, að eins og nú er ástatt fyrir landbúnaðinum, þá felst bæði í þessu frv. og lögunum um fóðurbirgðafélög stuðningur fyrir bændur til þess að tryggja sig fyrir áföllum, sem fyrir geta komið. Skoðanamunurinn um frv. þetta, sem er á milli mín og flm. frv., sem sæti eiga í landbn., er aðallega sá, að ég vil, að sýslufélögin og hreppsnefndirnar hefðu hér rýmra umráðasvið en frv. gerir ráð fyrir, og að því miða brtt. þær, sem ég hefi flutt við frv. Eins og frv. er, þá er gert ráð fyrir í 2. gr., að tekið sé fram í lögunum sjálfum það, sem mér virðist réttara, að tekið sé upp í samþykktum, sem sýslufélögin gera. Brtt. mínar miða því meðal annars í þá átt, að ýms framkvæmdaratriði séu tekin fram í samþykktum, sem miðaðar séu við hvert einstakt sýslufélag. Þetta réttlætist með því, að hættan fyrir hverja grein búpeningsins er mjög mismunandi í hinum ýmsu héruðum. Eins og kunnugt er, fer það mjög eftir staðháttum. Hv. frsm. lýsti því, að n. gæti fallizt á þær brtt. mínar bæði að formi og efni til, sem miða til umbóta á þessu atriði frv. aftur á móti lýsti hann því yfir, að n. gæti ekki fallizt á að fella niður 10. gr. frv., eins og ég legg til í brtt. mínum. Í þessari umræddu gr. er gert ráð fyrir, að heimilt verði að leggja fram úr fóðurtryggingarsjóði beinan styrk til manna undir vissum kringumstæðum, eins og t. d. þegar illa vorar og grasspretta er lítil, og ennfremur þegar nýting heyja er vond. Með þessari grein er það útilokað, að sjóðurinn verði til þess að grípa til, þegar harðindi eru og þar af leiðandi heyleysi fyrir dyrum hjá mönnum, heldur gefur gr. tilefni til þess, að menn fari beinlínis að setja á þennan sjóð. Breytingar þær, sem n. hefir lagt til, að gerðar verði á gr. þessari, draga að vísu dálítið úr þeirri hættu, sem á því getur verið, að sjóðurinn verki hreint og beint á móti tilgangi sínum, ef gr. verður látin standa. Ég vil ekki láta taka neitt beint fram í lögunum um þetta, heldur vil ég, að sýslunefndirnar og hreppsnefndirnar hafi þetta að meira og minna leyti á sínu valdi, svo þær geti hagað því eftir kringumstæðunum á hverjum stað. Þannig gæti ég hugsað mér, að gripið væri til sjóðanna og veittir einhverjir styrkir úr þeim, þegar menn yrðu fyrir áföllum af óviðráðanlegum orsökum, en þá væri það vitanlega sá bezti stuðningur, sem hægt væri að veita, að gera mönnum kleift að fá bústofn aftur. Um þetta vil ég láta héraðsstjórnirnar hafa sem óbundnastar hendur, og því held ég fast við brtt. mína um að fella 10. gr. frv. niður. Hinsvegar býst ég samt við, að brtt.n. verði samþ., sem gerir greinina dálítið betri en hún er í frv., en þá þarf þó jafnframt að bæta aftan við hana frekari skýringum. Annars eru það fleiri atriði í frv., sem ég vakti athygli á í n., að betur þyrfti að athuga, en út í umræður um þau skal ég ekki fara nú. Þá var hv.frsm. að undrast yfir því, að ég skyldi ekki koma með fleiri brtt., og nefndi sérstaklega eitt atriði. Eins og sjá má á brtt. mínum, þá tók ég þann kostinn að bera aðallega fram brtt. um að rýmka umráðasvið sýslu- og sveitarfélaga í þessum málum. Það er alkunna, að löggjafinn hefir í margvíslegum tilfellum gefið héruðum heimild til þess að gera hjá sér samþykktir, sem svo gild, sem lög, en samþykktir þessar hafa jafnan grundvallazt á því, að fyrir þeim væri meiri hluti þeirra manna, sem þátt hafa tekið í atkvgr. um þær, í sumum tilfellum hefir verið tilskilinn „kvalifiseraður“ meiri hluti. En samkv. 4. gr. frv. getur svo farið, að samþykkt komist á með minni hluta greiddra atkv. Það er af því, er hér segir í frv. um stofnun fóðurtryggingarsjóða, að hún teljist samþ., ef meiri hl. hreppsfél. í sýslunni sé því samþykkur; en það þarf ekki að fara saman meiri hl. hreppsfélaganna og meiri hl. þeirra, sem taka þátt í atkvgr. Fólksfjöldi í hreppunum er misjafn, og með þessari aðferð geta sjóðirnir komizt á fót með minni hl. þeirra, sem atkv. greiða, en slíkt er vitanlega gagnstætt þeirri stefnu, sem höfð er fyrir augum með því að heimila héruðunum að gera slíkar samþykktir. Þetta þótti mér athugavert, þegar málið lá fyrir n., og mér finnst það enn athugavert, og sjálfsagt að íhuga það við 3. umr., hvort ekki beri að hverfa frá þessu. Ég er yfirleitt samþ. öllum þeim brtt. sem n. flytur, en skal taka það fram, að ég hafði nokkuð að athuga við þá brtt.n. sem fer fram á, að þær samþykktir, sem byggðar eru upp í sýslu, en aðeins 2–5 hreppar taka þátt í eða mynda fóðurtryggingarsjóð, þá er í frv. gert ráð fyrir, að ekki fáist meiri ríkisstyrkur en sem sé miðaður við gripatölu þeirra manna, sem taka þátt í sjóðstofnuninni, því niðurjöfnunin á ríkisfénu í sýslurnar er byggð á gripafjöldanum í sýslunni. Nú er með brtt.n. ætlazt til, að þótt ekki taki fleiri hreppar þátt í sjóðstofnuninni, þá gætu þeir orðið aðnjótandi alls þess styrks, sem niðurjöfnun sýndi, að sýslan ætti að fá, ef allir hreppar sýslunnar tækju þátt í sjóðmynduninni, og ef miðað væri við gripatölu allrar sýslunnar. Gagnvart ríkissjóði er þetta kannske nokkuð langt gengið, en þó eru til öryggis því settar þær hömlur, að sýslubúar verða alltaf að leggja fram jafnmikið fé sjálfir, og gæti það þá orðið allstíf kvöð. - Ég vildi láta þetta koma fram af því, að mér virtist hv.frsm. vilja gefa til kynna, að meiri ágreiningur hefði verið í n. heldur en brtt. mínar bentu á. Allir nm. voru sammála um að láta sýslufélögin hafa sem rýmst svið með að ákveða um meðferð sjóðanna. Brtt. mín á þskj. 88 er við 6. brtt.n., þar sem gert er ráð fyrir endurgreiðslu úr sjóðunum til manna, sem ekki hafa þegið styrk úr sjóðunum. og er í samræmi við það, þar sem tekið hefir verið upp að hætta greiðslu til sjóða, þegar þeir eru búnir að ná þeirri upphæð, sem þykir trygg; til samræmis við þetta þarf að setja inn ákvæði um, að ekki sé endurgreitt úr þeim sjóðum, sem samþ. hefir verið, að ekki megi skerða, og þess vegna hefi ég borið fram þessa brtt. við 6. brtt.n., og hljóðar hún þannig: „Aftan við staflið h. bætist ný málsgr.: Ákvæði 3. og 1. málsgr. koma þó ekki til framkvæmda þar, sem svo er ákveðið í samþykkt, að fóðurtryggingarsjóð megi ekki skerða.“ Brtt. mín miðar eingöngu að því, að endurgreiðslur komi ekki til framkvæmda þar, sem svo er ákveðið, að sjóð megi ekki skerða; þess vegna getur þessi brtt. mín við brtt.n. fullkomlega samrýmzt frv. Það er svo ekki fleira, sem ég hefi að athuga, eins og málið liggur fyrir. N. er óskipt með framgangi frv., eins og ég hefi tekið fram. Það er aðeins eftir að athuga 4. gr., en það má gera fyrir 3. umr., og ef til vill eru einhver fleiri smáatriði, sem þarf að lagfæra, og ég veit, að það verður n. sammála um fyrir 3. umr.

*Emil Jónsson: Eins og nál. ber með sér, hefi ég skrifað undir það með fyrirvara, sem þó er ekki ýkjamikill. Ég hefi verið n. sammála um öll höfuðatriði, að einu undanskildu, og ég hefi borið fram um það sérstaka brtt. á þskj. 68. Ég þarf ekki að vera margorður um frv. að öðru leyti; bæði hv.frsm. og hv.þm. Borgf. hafa skýrt það svo rækilega. En ég vil með nokkrum orðum gera grein fyrir þeim ágreiningi, sem varð á milli mín og n., og í hverju hann er fólginn og hvað liggur til grundvallar fyrir brtt. minni. Fóðurtryggingarsjóðir þessir, sem frv. gerir ráð fyrir, að geti starfað í öllum sýslum og eigi að geta fengið allt að 75 þús. kr. árlega úr ríkissjóði er ætlazt til, að séu byggðir á svipuðum grundvelli eins og atvinnuleysissjóðir verkamanna í kaupstöðunum. Það er ætlazt til, að myndað sé félag, og þegar það er stofnað, þá leggur ríkissjóður fram styrk. Svo er ekki annað sagt í frv. en það, að þátttakendurnir leggi að minnsta kosti jafnt á móti. Þetta þykir mér fulllítið, bæði af því, að ég álít það of veigalítið og tel það ekki heldur rétt gagnvart atvinnuleysistryggingunum, að ríkið leggi fram jafnmikið og þátttakendurnir. Við atvinnuleysistryggingarnar eru ákvæðin þau, að ríkið leggur ekki fram nema ¼ af því fé, sem í sjóðinn kemur. Bæjarfélagið leggur fram ¼, og þeir tryggðu sjálfir ½ eða með öðrum orðum tvöfalt á móti ríkinu. Þótt till. mín væri samþ., mundi ríkissjóður samt leggja fram 1/3 af því fé, sem fóðurtryggingarsjóðirnir fengju til umráða, og er það meira en það, sem atvinnuleysissjóðir eiga að fá, og auk þess ber þess að gæta, það það, sem bæjar félögin leggja fram, er að nokkru frá þeim tryggðu sjálfum. Hv. frsm., 2. þm.N.-M., hefir skýrt mér svo frá, að á meðalbú mundi framlag bóndans verða um 6 kr., og þótt þetta sé tvöfaldað, verður upphæðin ekki nema 12 kr. á meðalbónda, Og ég álít, að með tilliti til þeirra hlunninda, sem bóndinn skapar sér með þessu framlagi, þá sé það ekki of hátt. Við þetta ynnist það líka, að sjóðirnir gætu betur notið sín, en ættu samt ekki að verða neinum bónda ofvaxnir. Til þess að létta undir með þeim, sem taka þátt í þessum tryggingum, bar ég fram í n.till. um það, að þeir, sem í 5 ár hefðu ekki notið styrks, fengju endurgreitt framlag sitt að hálfu. Þennan hluta till. minnar tók n. svo upp, en hann var miðaður við, að hinn hluti till. næði einnig fram að ganga, og sá hlutinn var meginatriðið. Nú verður það að teljast réttlátt og gott, að þeir, sem einskis styrks njóta, fái endurgreitt af tillagi sínu, og það myndi sporna á móti því, að menn yrðu óánægðir með að leggja fram tillög sín án þess að fá nokkuð í staðinn, og það er ekki tilgangur laganna að örva bændur til þess að sefja illa á. En mér hefði fundizt það sanngjarnt, að meginatriði till. minnar hefði verið tekið til greina, og svo hefði þetta fengið að fljóta með. Ég get ekki séð, að tólf krónur séu svo mikil upphæð, að hún sé líkleg til að setja nokkurn bónda á vonarvöl. Mér finnst það leitt, að n. skyldi ekki geta fallizt á þessa till. mína, að ríkissjóður leggi aðeins fram að hálfu móts við þá, sem sjóðanna eiga að njóta, og eins og ég hefi tekið fram, þá er það sanngjarnt samanborið við þau ákvæði, sem gilda um atvinnuleysissjóði. Ég þarf svo ekki að rökstyðja þetta frekar, en skal geta þess, að það var fullt samkomulag í n. um önnur atriði. Út af fyrirspurn hv.þm. Ísaf., hvort ekki sé rétt að selja inn í frv. heimild til að stofna samskonar fóðurtryggingarsjóði í kaupstöðunum, vil ég taka það fram, að ég tel rétt, að n. taki það til athugunar, og að óathuguðu máli sýnist mér eðlilegt, að heimilt sé að stofna fóðurtryggingarsjóði í kaupstöðunum, ef þess er álitin þörf. Ég geri ráð fyrir, að n. geti athugað þetta atriði fyrir 3. umr., og komið þá fram með brtt. um hliðstæð ákvæði fyrir kaupstaðina. Annars get ég fallizt á það, að höfuðhættan við þetta mál sé sú, að menn fari að setja á tryggingarnar og verði ekki eins varkárir að haustinu, og treystu um of á, að þeir gætu fengið hjálp, og ef það yrði úr, þá væri vitanlega verr farið en heima setið og öllum hlýtur að vera sérstakt áhugamál að koma í veg fyrir, að svo fari. Með þeirri breyt., sem ég gat um áðan, að stefnt væri að með brtt. minni, og n. tók upp, að þeir menn fái að hálfu endurgreidd tillög sín, sem ekki hafa notið neins styrks í 3 ár, er reynt að girða fyrir þessa hættu. Menn verða ánægðari og framlagsfúsari, ef þeir fá þann bónus, og það finnst mér gera kleifara að framkvæma till. mína um að hækka gjaldið, ef þeir, sem ekki þurfa að nota sjóðinn, fá þannig endurgreiðslu. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, vildi ég aðeins gera grein fyrir þessari brtt. minni, og sé ekki ástæðu til að minnast á önnur atriði.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Út af ósk hv.þm. Ísaf. um, að þessi heimild yrði líka látin ná til bæjarfélaga vil ég taka það fram, að n. hefir borizt ósk um það frá einu bæjarfélagi á Norðurlandi, og mun hún taka það til athugunar. Ég verð að segja eins og hv.þm. Hafnf., að ég sé ekkert á móti því, en álít, að þess sé minni þörf fyrir bæjarfélögin heldur en sveitarfélögin, og af þeirri ástæðu hefir heimildin ekki verið látin ná til þeirra; en úr því að áhugi er fyrir því, þá sé ég ekkert á móti því að athuga það, og ýmislegt, sem mælir með því, að heimildin sé líka látin ná til bæjarfélaganna. - Það, sem hv.þm. Borgf. sagði, hefi ég ekki mikið um að segja, en það vildi ég, að kæmi fram, að hann kom ekki fram með þær brtt. sínar í n., sem hann nú kemur með, heldur kom hann þar með aðrar till., sem n. varð ekki sammála um, en þær till. koma ekki fram hér, heldur kemur hann nú með nýjar till., sem n. hefði getað fallizt á. Þetta vil ég, að komi fram. Þegar n. starfar, þá eiga nm. ekki að gera ágreining og koma svo á eftir með allt aðrar till. en lagðar eru fyrir n. og ágreiningur hefir orðið um. Ég tel það ekki rétt starfað í n., að hún klofni á till., sem aldrei hafa komið fram. Hv. þm. Hafnf. vitnaði í það sinni till. til stuðnings, að tillag ríkissjóð til atvinnuleysissjóða væri ¼ af tillagi þátttakenda. Þetta er rétt, en þeir fá líka ¼ frá bæjarsjóðum, og til samans verður það helmingur af tekjum sjóðanna. Hann sagði, að sá ¼, sem bæjarfélögin legðu fram, kæmi frá þeim, sem ættu að njóta styrksins; en þetta er ekki alveg rétt. Ég held, að ríkissjóður komi hér bæði í staðinn fyrir ríkissjóð og bæjarsjóði, þegar miðað er við atvinnuleysissjóði. Ég held, að það sé fullt samræmi í því, að ríkið leggi fram helming til fóðurtryggingarsjóðanna og að ríki og bæjarfélög leggi til samans helming til atvinnuleysissjóðanna. Ég held, að það sé óhætt að slá því föstu, að í flestum stöðum verði mjög lítill hluti þess, sem bæjarfélögin leggja fram, frá þeim, sem styrksins eiga að njóta, svo að ég segi ekki meira. En ég vil benda á það, að ef till.hv.þm. Hafnf. verður samþ., þá getur hún orðið mikil bremsa á, að sjóðirnar verði stofnaðir, og þótt það sé ekki meira en 6–7 kr., sem þarf að borga af meðalbúi, þá verður það meira, sem bóndinn þarf að borga alls, því hann þarf líka að borga fyrir fénað, sem aðrir eiga á heimilinu, og ekki er vert að spenna bogann svo hátt, að hann bresti. Það er ekki rétt að gera gjöldin svo há, að það komi í veg fyrir, að sjóðirnir verði stofnaðir, því þörfin fyrir þá er mikil. Hitt er rétt að það er að sjálfsögðu þörf að búa svo um hnútana, að menn fari ekki að setja verr á vegna sjóðanna, og það hefir verið reynt að gera á ýmsa vegu, t. d. með ákvæðum 9. gr. og með skilyrðum, sem sett eru í 10. gr., og ennfremur með því, að þeir, sem ekki njóti styrks úr sjóðnum, fái endurgreitt af tillögum sínum á 5 ára fresti. Allt er þetta gert með það fyrir augum, að menn fari ekki að nota sjóðina til þess að setja illa á, og ef einhverjir finna fleiri skynsamleg ráð til að tryggja það, þá er ég fús til að vera með þeim. Fóðurtryggingarsjóðirnir eru ætlaðir til þess að vera varasjóðir í óvenjulegum harðindum, en ekki til þess að vera bakhjarl fyrir illri ásetningu, og ég vil gera allt, sem unnt er, til þess að tryggja það, að þeir verði notaðir á réttan hátt. Ég vil að lokum benda hæstv. forseta á brtt. 1,b. Hann minntist á það áðan, að hún gæti komizt að, þótt brtt.hv.þm. Borgf. væri samþ., en hún ætti þá að koma á eftir 2. málsgr. á þskj. 87. þar getur hún komizt að, en verður annars út í loftið, ef till.hv.þm. Borgf. verður samþ. - Ég vil aðeins benda á þetta, hvort sem hún verður tekin fyrir nú, eða þá látin bíða til 3. umr.

*Pétur Ottesen: Ég vil aðeins benda á það, að mér virðist miður vel viðeigandi, þegar allir eru sammála um afgreiðslu máls, að vera þá með hálfgerðar ýfingar, eins og hv. 2. þm.N.-M. var með í minn garð. Það er ekki í svo mörgum tilfellum, sem við erum sammála, að það sé rétt í þau fáu skipti, sem það kemur fyrir, að vera þá að búa til misklíðarefni, sem ekki eru á neinn byggð nema illu innræti. Ég vil aðeins benda á, að þetta er ekki eftirbreytnisvert. Ég skal ekki mælast undan því að fást við hann þar, sem okkur ber á milli, en það kemur illa við að fleyga mál, sem samkomulag er um, með því, sem ekki á við og er frá hinum illa. - Út af því, sem hv.þm. sagði, að ég hefði ekki komið fram með till. mínar í n., þá vil ég taka það fram, að ég gerði þar engar till., ég hreyfði þar vissum skoðunum og fékk ekki þær undirtektir, að ég gæti orðið samferða, þótt svo giftusamlega tækist til að lokum, að leiðir okkar lægju saman. Ég skal benda á það, að störfum n. var flaustrað svo, að till.hv.þm. Hafnf. hafði ekki verið samþ., þegar búið var að skrifa undir nál., svo það þurfti að skrifa nál. upp að nýju, til þess að till. kæmist inn. - Nei, ég held, að það sé bezt að vera ekki að gefa tilefni til slíkra hluta hér í d. eins og hv.þm. hefir gefið nú, og reyna heldur að haga betur og skynsamlegar til eftirleiðis.

*Emil Jónsson: Það eru aðeins nokkur orð út af samanburði hv. 2. þm.N.-M. á atvinnuleysistryggingarsjóðunum og þessum fóðurtryggingarsjóðum, sem ég veit, að hann hefir gert gegn betri vitund. Hann sagði, að samræmi væri milli framlaga ríkissjóðs til atvinnuleysissjóðanna og fóðurtryggingarsjóðanna. Til fóðurtrygginganna leggur ríkið fram helming á móti hinum tryggðu, en til atvinnuleysistrygginganna leggja ríkissjóður og bæjarsjóðir samanlagt helming á móti hinum tryggðu. Í síðara tilfellinu leggja þannig hinir tryggðu fram helmingi meira en ríkið; framhjá því getur hv.þm. ekki komizt. Það vill nú svo til, að gert er ráð fyrir, að ríkið leggi sömu upphæð til þessara sjóða. Framlög þess til atvinnuleysissjóðanna mega ekki fara fram úr 6 kr. á mann, og eftir útreikningum hv.þm. sjálfs sýnir það sig, að framlagið til fóðurtryggingarsjóðanna mun nema um 6 kr. á meðalbú, eða hér um bil því sama. En að halda fram, að það sé sama, hvort ríkið og bæjarfélögin leggja fram einhverja upphæð, eða hvort ríkið eitt leggi hana fram, það veit hv.þm., að er fullkomlega rangt. Vilji hann halda því fram í alvöru, vildi ég gjarnan, að ríkið legði fram t. d. hluta míns bæjarfélags til atvinnuleysistrygginganna. Ef hv.þm. vill halda fram, að framlögin til þessara tveggja tegunda sjóða séu sambærileg, vil ég bjóða honum upp á að gera það samræmi fullkomið, þannig að í báðum tilfellum greiði þeir tryggðu sjálfir á móti framlagi ríkisins og sveitar- og bæjarfélaga til samans. Hreppssjóðirnir koma þá bara inn og greiða sama tillag í fóðurtryggingarsjóðina eins og ríkið. Ef hv.þm. lýsir því yfir, að hann vilji ganga inn á þá leið, mun ég draga brtt. mína til baka og koma með till. í þá átt við 3. umr.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Út af ræðu hv.þm. Borgf. vil ég aðeins segja það, að ráðið til þess, að ekki komi fram misskilningur í n., er það, að þær brtt., sem nm. hafa að gera, komi fram í n., svo hún geti rætt þær; þá bræða þeir sig saman, eða klofna ella. En svo hefir ekki verið í þessu tilfelli, hér koma till., sem aldrei hafa verið sýndar n. og ekki reynt að ná samkomulagi um. Hv. þm. Hafnf. segir, að bæjarfélögin leggi fram ¼ af fénu, sem renna á í atvinnuleysissjóðina, og séu framlög hinna tryggðu í hlutfalli við styrkinn því ekki sambærileg við það, sem bændum er samkv. frv. ætlað að greiða til fóðurtryggingarsjóðanna. En sá stóri munur er á bæjarsjóðunum og sveitarsjóðunum í þessu tilfelli, að skepnueigendurnir í sýslunum eru þeir menn, sem greiða svo að segja einir til hreppssjóðanna, og þeir geta allir komið til með að njóta fóðurtrygginganna, en í bæjunum getur fjöldi þeirra, sem greiða gjöld í bæjarsjóð, og oft þeir, sem þangað greiða mest, aldrei komið til með að njóta atvinnuleysistrygginganna. Það er ekki nema svolítill partur bæjarbúa, sem nokkurntíma getur notið atvinnuleysistrygginga, en allir greiða til bæjarsjóðs, og þeir yfirleitt mest, sem aldrei geta komið til með að njóta atvinnuleysisstyrks. Því sagði ég, að það væri nokkuð sambærilegt við það, sem ætti að gilda um atvinnuleysistryggingarnar, að bændur væru látnir greiða helming kostnaðar við fóðurtryggingarnar. Í báðum tilfellum má þá segja, að í aðalatriðum greiði þeir, sem styrksins eiga að njóta, helminginn sjálfir; ég viðurkenni að vísu, að eitthvert brot af framlagi bæjarsjóðanna til atvinnuleysistrygginganna getur verið komið frá styrkþegunum sjálfum, en það getur ekki verið nema örlítið, og því fannst mér nokkurt samræmi vera þarna á milli.

Bjarni Ásgeirsson Við það, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði viðvíkjandi till.hv.þm. Hafnf., vil ég bæta einu, sem mér finnst skera úr um það, hver höfuðmunur er að mörgu leyti á atvinnuleysissjóðunum og fóðurtryggingarsjóðunum. Og það er það, að samkv. l. um atvinnuleysistryggingarnar er ætlazt til, að þeir tryggðu, sem gjalda til atvinnuleysissjóðanna, geti á sínum tíma fengið fé úr sjóðunum sem beinan og óafturkræfan styrk til sinna einkaþarfa. En tilgangur þess frv., sem hér liggur fyrir, er aftur sá, að stofnað sé til sjóða, sem hægt sé að grípa til að veita lán úr í harðindum, sem viðkomandi bændur verða í flestum tilfellum að endurgreiða. Þeir, sem greiða til fóðurtrygginganna, geta því ekki vænzt þess, nema undir alveg sérstökum kringumstæðum, að fá sinn hluta greiddan aftur til einkaþarfa. Sjóðirnir eiga að halda áfram að vaxa óskertir til nota þeirra, sem í sveitunum búa eftir þá, og því finnst mér rétt að gera ekki sömu kröfur til þeirra um framlög eins og hinna, sem greiða til atvinnuleysissjóðanna og geta komið til með að fá útborgað úr þeim aftur sem óafturkræfa eign til sinna þarfa. Held ég því fast við þá breytingartillögu, sem meiri hluti nefndarinnar gerir um þetta atriði.

Pétur Halldórsson Ég hefi hlustað hér á umr. um þetta mál, og er nú nokkuð fróðari um það en áður, en þó langar mig að gera aths. við nokkur atriði, til þess að fá þau betur skýrð. Fyrst og fremst vil ég benda á það, sem sett er fram í grg. frv. sem aðalmeðmæli með frv. og sönnun fyrir nauðsyn þess, að í þeim hreppum, þar sem fóðurbirgðafélög hafa starfað lengst, þar sé þessum málum nú komið í gott horf, nefnilega ásetningu bænda á hey sín á haustin. Ég hefi ekki heyrt meira um þetta, hvorki við 1. umr. eða þessa, en mér þætti fróðlegt að heyra um það sem grundvöll undir þessari löggjöf, að það væri virkilega komin reynsla fyrir því, að slíkar ráðstafanir sem hér er um að ræða nái í raun og veru tilgangi sínum. Ef svo er, þá er hér um gott mál að ræða og gagnlegt. Það er því nauðsynlegra að gefa þessu grundvallaratriði einhvern gaum, þar sem í grg. segir, að áður en nú hafi verið gerðar margvíslegar ráðstafanir til þess að reyna að ná þessu sama marki með ásetninguna, nefnilega með forðagæzlulögunum, l. um samþykktir heyforðabúra og kornforðabúra og svo IV. kafla búfjárræktarlaganna um fóðurbirgðafélög. Nú virðist þó þetta frv. bera vott um, að allar þessar ráðstafanir, sem áður hafa verið gerðar, hafi komið að litlum notum, en að þetta sé talið síðasta og bezta úrræðið til þess að ná takmarkinu, sem svo er tæpt á í grg., að muni að líkindum nást, þar sem beztur árangur hafi náðst þar, sem fóðurbirgðafélög hafa starfað að undanförnu. Mér finnst það á vanta, að þessi fullyrðing sé rökstudd nokkuð frekar, og beinlínis sannað með dæmum og frásögnum, að það sé í raun og veru rétt, að í þeim hreppum, þar sem fóðurbirgðafélög hafa starfað lengst, sé málinu komið í gott horf. Ef þetta væri sannað mætti draga af því þá ályktun, að rétt sé að halda lengra á þessari braut með aðstoð löggjafarvaldsins, og þá ætti þetta mál vafalaust mjög greiðan gang gegnum þingið. En það finnst mér ekki hafa verið gert, enda hefir komið fram í ræðum hv.þm. vafi á því, að svona tilgangur mundi nást. Ég man ekki betur en að hv.þm. Borgf. léti orð falla í þá átt, og bendir það á, að hann sé ekki alveg sannfærður um, að fullyrðingin í grg., er ég minntist á, hafi við full rök að styðjast. Ég er sammála þeim, sem vilja koma á slíkri löggjöf, sem hér er um að ræða, ef það er rétt, eins og segir í grg., að það sé nokkurnveginn fyrirfram tryggt, að hún nái tilgangi sínum. Þá hefi ég annað út á þetta frv. að setja, og það er það, að það byrjar á því að veita framlög úr ríkissjóði. Ég hefði talið miklu betur á því fara, að það kæmi í endalok laganna, eins og til stuðnings við sjálfsbjargarviðleitni og samtök manna um sameiginleg bjargráð, fyrirheit um ríkisframlag til þeirra héraða, sem hafa sýnt með sínum framlögum, að þau vilja eitthvað á sig leggja fyrir þetta góða málefni. Hér finnst mér þessu snúið öfugt; byrjað á því í 1. gr. frv. að ákveða út í bláinn, að leggja skuli fram fé úr ríkissjóði, áður en minnzt er á tilgang frv. Því hefði ég kosið, að hv. landbn. athugaði, hvort hún vill ekki breyta þessu, þannig að 1. gr. verði síðasta gr. frv. Ég teldi fyrir mitt leyti að það færi miklu betur á því. Mér finnst líka frv. að öðru lyti heldur losaralegt, og sé ég ekki, að till.n. bæti neitt úr því. T. d. ákvæðið um það, hvernig leggja skuli á gjöldin til þessara sjóða; virðist það eiga að vera á valdi sýslunefndanna. Í 2. gr. segir: „og má ákveða að jafna því að nokkru eða öllu leyti niður á búfjáreigendur eftir sama mælikvarða og framlagi ríkissjóðs.“ Nú vil ég fyrst og fremst benda á að það á ekki að segja eftir sama mælikvarða og framlagi ríkissjóðs, því framlagi ríkissjóðs er ekki jafnað niður, þegar það er tekið af landsmönnum í ríkissjóðinn. En hér er ákveðið, að því, sem héruðin leggja fram til þessara fóðurtryggingarsjóða, megi að einhverju eða öllu leyti jafna niður á bændur eftir búfjáreign þeirra. Ég vil spyrjast fyrir um, hvað fyrir hv.nm. vakir, er þeir gefa þannig í skyn, að ekki þurfi að jafna öllu framlagi héraðanna niður eftir búfjármagni bænda. Þá vil ég benda hv.n. á, að það er ekki rétt að segja í 1. gr. frv., að ríkissjóðsframlaginu skuli skipt í réttu hlutfalli við það búfé, sem fram er talið í hverri sýslu, því það er ekki gert ráð fyrir, að allir hreppar sýslunnar þurfi endilega að taka þátt í sjóðunum. Verður að miða framlag ríkisins til hverrar sýslu við búfjáreign þeirra hreppa hennar, sem frítt taka í fóðurbirgðasjóðunum. Mér þykir líklegt, að þetta sé meiningin, en þá er orðalag 1. gr. heldur ekki nógu skýrt. Þá er athugandi, að eftir að sýslunefnd hefir gert samþykkt um stofnun fóðurtryggingarsjóðs „skal bera hana undir atkvæði þeirra, er gjaldskyldir eru til sjóðsins samkv. samþykkt sýslunefndar.“ Ef nú einhverjum hluta af framlagi sýslunnar er ekki jafnað niður eftir búfjáreign, heldur tekinn á einhvern annan hátt, t. d. af útsvarstekjum hreppanna, hverjir eru þá gjaldskyldir taldir til sjóðanna? Væntanlega allir hreppsbúar. Og er þá meiningin, að þeir taki allir þátt í atkvgr. um samþykktina. Þetta finnst mér ekki nægilega ljóst. Óviðkunnanlegt orðalag finnst mér í 3. gr., þar sem segir, að hreppum, þar sem eru starfandi fóðurbirgðafélög, sé heimili „að vera utan þátttöku í stofnun fóðurtryggingarsjóðs.“ Mér finnst, að það þyrfti að leiðrétta þetta orðalag. Það er ekki íslenzka að segja, að menn séu „utan þátttöku“ í einhverju. Þá eru síðar í frv. fyrirmæli um, hvaða skilyrði þarf, að vera fyrir hendi til þess, að stjórn fóðurtryggingarsjóðs megi hefja ráðstafanir og verja fé úr sjóðnum til fóðurbætiskaupa. Og í 8. gr. segir, „að sé nokkur ástæða til að ætla, að einhverja búfjáreigendur innan umdæmisins skorti fóður handa búfé sínu á komandi vetri, skal sjóðstjórnin verja sjóðnum til kaupa fóðurbætis“ - bara öllum - „og geyma hann á þeim stöðum í sýslunni, sem hagkvæmast er fyrir búfjáreigendur.“ Ég veit ekki, hvort þetta er virkilega meiningin, að ekki þurfi nema einn eða tveir bændur að setja óvarlega á, þá verði að kaupa fóðurbæti fyrir allan sjóðinn, og þá líklega geyma hann sem næst þessum tveimur bændum, til þess þeir þurfi sem skemmst að fara, þegar þeir þurfa á hjálp að halda. Þetta er a. m. k. óheppilegt orðalag, sem getur jafnvel gefið tilefni til misskilnings, því til þessara varasjóða almennings þætti mér eðlilegast, að ekki væri gripið nema í ýtrustu nauðsyn, virðist mér þörf á nánari ákvæðum um notkun sjóðanna heldur en þarna eru. Í 10. gr. segir, að verði almennur fóðurskortur vegna óviðráðanlegra orsaka, sé sjóðstjórninni heimilt að verja nokkru af sjóðnum til styrktar þeim, sem verst eru staddir. Þó má aldrei verja meira en helming af höfuðstól sjóðsins til styrktar samkvæmt þessari gr. Mér finnst nú, að tilgangurinn ætti einmitt að vera sá, að geyma þessa sjóði, þangað til menn þurfa virkilega á þeim að halda, þangað til menn þurfa á öllum þeim krafti að halda, sem sameiginleg átök geta veitt, til þess að verjast vandræðunum; en þá ætti líka að mega nota þá alla. Það getur ekki verið meiningin, að ef ýtrustu vandræði steðja að, eigi að geyma helming sjóðanna. Þangað til hvenær? Það gæti e. t. v. orðið til þess, ef geyma ætti helming sjóðanna til seinni tíma, þegar svo stendur á, að þeir komi ekki að því gagni sem þeim er ætlað og þeir þurfa að koma í mestu neyð. Þetta eru nú þær hugleiðingar, sem mér hafa komið í hug við lestur þessa frv. og undir umr. um það hér í d. Og ég verð að segja, eins og annar hv.þm. sagði hér áðan, að ég tel rétt að fara mjög gætilega í allar þessar ráðstafanir, sem eiga að heita til tryggingar landslýðnum gegn öllum erfiðleikum. Tryggingar, sem að fullu haldi koma, verða ekki fyrst og fremst skapaðar með löggjöf. Hitt er rétt og satt, að með löggjöf má benda á hinar réttu leiðir í þessu efni og aðstoða menn við að fara þær. Það hefir áður verið reynt með ýmsum ráðstöfunum eins og bent er á í grg. Og ég er ekki sannfærður um, að hægt sé að tryggja menn svo, að allri hættu sé afstýrt, sérstaklega vegna þess, að samhliða tryggingarráðstöfunum sem þessum vill gjarnan vaxa ógætni þeirra, sem tryggja á. Ég vil nú biðja hv. landbn. að athuga þau atriði frv., sem ég hefi bent á, hvort þar mætti ekki eitthvað öðruvísi betur fara.

Frsm. (Páll Zóphóníasson) Herra forseti! viðvíkjandi því, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði, vil ég benda á það, að heyforðabúr samkv. þeim l., sem heimila að veita styrk til þess að geyma sameiginlegan varaforða í heyi, munu yfirleitt allsstaðar vera horfin. Það er hvorttveggja, að sá styrkur hefir þótt lágur, og að það hefir þótt máttlaust til hjálpar, ef nokkuð verulega hefir bjátað á, þó settir hafi verið saman einir hundrað hestar að sumrinu, sem átt hafa að vera forðabúr fyrir heila sveit. Þetta hefir helzt verið þannig, að hingað og þangað úti um landið hafa ungmennafélög eða annar slíkur félagsskapur komið saman á sunnudögum og heyjað í forðabúr, og síðan lánað út hey að vetrinum, ef sérstaklega hefir verið illa ástatt hjá einstökum mönnum. Það hefir komið að gagni í einstökum tilfellum, en venjulega reynzt alveg máttlaust, ef almenn vandræði hafa orðið. Því hefir þetta meira og minna horfið aftur, og standa á nokkrum stöðum hlöður, sem félög innan sveita hafa komið upp í þessu skyni, en ekki notað á seinni árum, af því mönnum hefir ekki fundizt með því hægt að ná því marki, sem átti að ná. Sama er að segja um kornforðabúrin, sem þó eru að því leyti betri, að þau geta bæði verið varaforði fyrir menn og skepnur. Það, sem mest gerir, að þau hafa lagzt niður, er það, að meðan kornmyllur voru algengar á bæjum og rúgurinn geymdur ómalaður, virtist geymslan ganga betur heldur en nú, síðan rúgmjölið varð útbreitt og myllur hurfu úr sveitunum. Ekki skal ég segja, hvernig í þessu liggur, en meira líf virtist í þessari starfsemi, meðan rúgurinn var geymdur, heldur en síðan farið var að reyna að geyma rúgmjölið. Þegar keypt er í forðabúrin að haustinu og ekki þarf á birgðunum að halda, hefir reynzt erfitt að koma þeim í verð aftur að vorinu. Hvað fóðurbirgðafélögin snertir, þá er þeim af ríkisins og sveitarfélaganna hálfu ætlaður töluverður styrkur. Þau njóta nú 10 kr. styrks fyrir hvern bónda úr ríkissjóði, það er að segja fyrsta bóndann á hverri jörð, en 5 kr. fyrir annan og hvern hinna, ef fleirbýli er. Auk þess 50 kr. fyrir hverja jörð, sem hrepparnir greiða smátt og smátt á 14. árum. Svo njóta þau iðgjalda af skepnum félagsmanna, 40 aura af hverjum nautgrip, 20 aura af hverju hrossi og 4 aura af hverri sauðkind, sem greidd eru árlega. Þar, sem þessir sjóðir hafa starfað lengst, eins og t. d. í Strandasýslu, hafa þau starfað vel, og hafa þau sinn ákveðna mann, sem setur á hjá hverjum bónda á haustin. Hann segir félagsstjórninni, hvernig ásetningurinn er, og hvað á vanti, að hann sé góður. Ef félagsstjórnin getur ekki komizt að samkomulagi við manninn, sem vantar fóður, um það, að hann fækki skepnum sínum eða fái sjálfur varaforða, þá útvegar hún jafnframt strax að haustinu varaforða eftir því, sem hún heldur, að þörf sé á í hverju tilfelli; lengra er ekki gengið að haustinu. En svo er sjóður hafður handbær til kaupa á fóðurforða að vetrinum til; það er því rétt, sem í nál. stendur, að þar sem fóðurbirgðafélögin eru, þar er ástandið bezt í þessum efnum; en þessi félög eru elzt í Strandasýslu, í Kaldrananeshreppi og Hrófbergshreppi, og svo í vestanverðri Barðastrandarsýslu sérstaklega; fyrst voru lengi vel 5 félög, svo bættust fleiri í töluna, svo að nú eru þau orðin 23 að tölu. Ég get að vísu ekki lagt fram tölur nú sem stendur, sem sýna, hvað félögin eiga í sjóði og hvernig þau starfa, en það er óhætt að segja, að þar, sem þau starfa, gengur allt bærilega í þessum sökum. Og annað hefir líka unnizt við þennan félagsskap. Menn hafa gegnum hann haldið fóður- og afurðaskýrslur, og af þeim sést þegar fleiri ár eru borin saman, að meðferðin hefir batnað mikið, og arðurinn aukizt bæði af því að vænleikinn vex og vanhöld minnka. Það, að ekki er gert ráð fyrir því í 2. gr. frv., að fénu skuli jafnað skilyrðislaust á milli búfjáreigenda, stafar af því, að mér er kunnugt um, að í þremur sýslum eru til sjóðir, sem sýslunefndir ráða yfir. Þeir eru að vísu litlir, en það er beinlínis ætlazt til þess, að vöxtum hans verði varið svipað tilgangi þeim, sem fóðurtryggingarsjóðnum er ætlað að ná, t. d. til þess að tryggja góða meðferð á skepnum. Það vakti fyrir n. að því er þetta atriði snertir, að útiloka ekki, að vextir þessara sjóða gætu létt hér undir með viðkomandi sýslufélögum. Annars skildist mér hv. 5. þm. Reykv. vera á töluvert öndverðri skoðun við okkur hv.þm. Borgf. um það að leyfa sýslunefndunum að hafa sem mest frjálsræði í þessum efnum, og mér skildist gæta misskilnings hjá honum viðvíkjandi 10. gr., því að náttúrlega er ætlazt til þess samkvæmt henni, að sjóðstjórnin megi alltaf, þegar á þarf að halda, lána af sjóðnum. Ég get síðar útvegað hv.þm. reikninga frá fóðurbirgðafélögunum, þar sem hann getur fengið að sjá, hvernig þau haga störfum sínum, hvað þau eiga í sjóði og hvað þau hafa þurft að lána mikið undanfarna vetur, og hygg ég að hann sannfærist við þá athugun um það, að þessir sjóðir hafi gert mjög mikið gagn; út frá þessu gæti ég búizt við, að hann spyrði að því, hvers vegna þessir sjóðir hafi ekki komizt á víðar; það er eðlileg spurning, og ég hefi líka spurt sjálfan mig að því, hvers vegna menn noti ekki almennt möguleika þá, sem gefast í 4. kafla búfjárræktarlaganna. Ég geri ráð fyrir, að það séu aðallega tvær ástæður, sem valda þessu; í fyrsta lagi gjaldið, sem ég tel þó ekki aðalatriðið, og í öðru lagi það, að ætlazt er til þess með fóðurbirgðafélögunum, að allir bændur í þeim sveitum, þar sem þau komast á, skuli halda allnákvæmar fóður- og afurðaskýrslur, svo að af þeim megi fá lærdóma fyrir framtíðina. Ég hefi víða rekið mig á það, að þetta skýrsluhald virðist vera ýmsum þyrnir í augum. Þetta hygg ég, að sé meginorsökin til þess, að þessi heimild hefir ekki verið notuð meira en raun ber vitni um. Til fóðurbirgðafélaganna fá bændur, sem eru í þeim, mestan styrk, þótt þetta verði að lögum. Við vildum ekki ganga eins langt í styrkveitingum til fóðurtryggingarsjóðs í þessu frv., sem hér liggur fyrir, vegna þess að við teljum, að þær upplýsingar, sem fást í skýrslum fóðurbirgðafélaganna, séu mjög mikils virði; það má margt af þeim læra; t. d. má sjá það af skýrslum fóðurbirgðafélags í Hrófbergshreppi, sem stofnað var 1919 eða 1920, ef ég man rétt, hvernig menn hafa smátt og smátt í gegnum skýrslurnar lært að fara betur með fé og fengið meiri peninga fyrir afurðir sínar en áður. Kjötþunginn eftir ána hefir aukizt úr ca. 18 kg. upp í 23 kg., og meðalærþunginn um full 10 kg. Þess vegna legg ég mikið upp úr því, að þetta frv. verði ekki til þess að draga úr stofnun fóðurbirgðafélaganna. Ég held því, að bezt verði að fara þessar tvær leiðir samhliða. Það á umfram allt að halda áfram að vinna að því, að ný fóðurbirgðafélög komist upp, því að þau eru bezt að öllu leyti, en það lítur út fyrir, að þessi ár sem liðin eru síðan fyrst var farið að vinna að stofnun þeirra, bendi til þess, að skýrsluhaldið sé mönnum sá þyrnir í augum, að þeim sé víða illa við að koma þeim á hjá sér fyrir þær sakir, og má í því sambandi vitna í einn stóran hrepp, sem er skammt frá hv. sessunaut mínum, Bólstaðarhlíðarhrepp, sem hefir hvað eftir annað ætlað að stofna fóðurbirgðafélag hjá sér og viljað það, en hann hefir aftur á móti viljað vera laus við að þurfa að gefa skýrslur; á því hefir málið alltaf strandað. Dæmi eins og þetta má víða finna. Þess vegna hygg ég, að farið sé inn á rétta braut með því að mynda sjóði, sem gera sama gagn og fóðurbirgðasjóðirnir, þótt þeir séu ekki eins öflugir, en nema hinsvegar burt það skilyrði, sem fylgir fóðurbirgðasjóðunum, sem verið hefir þröskuldur á vegi þess, að þeir næðu þeirri útbreiðslu, sem æskilegt hefði verið að þeir hefðu náð.

*Flm. (Sigurður Einarsson): Ég get verið fáorður um þessa þáltill., af því að ástæðurnar til þess, að hún er fram borin, eru prentaðar og koma fullgreinilega fram í fskj. því, sem fylgir þáltill., þar sem oddviti Suðurfjarðahrepps hefir snúið sér til mín og farið þess á leit, að ályktun í þessa átt yrði borin fram hér á Alþ., og tilgreinir ástæður til þess. Það, sem ennfremur veldur því, að ég get verið fáorður um þáltill., er það, að fyrir þessari hv. d. hefir legið frv. um kaup á Bíldudalseign, og hafa inn í umr. um það frv. blandazt umr. um ástæðurnar, sem liggja til grundvallar þessari þáltill. og hafa knúð fram þessar hjálparbeiðnir Bílddælinga. Ég held, að ennfremur megi ganga út frá því, að allmörgum hv.þm. muni það kunnugt, að hér hafa verið á ferð þrír hreppsnefndarmenn af Bíldudal, sem í viðtölum við þm. hafa skýrt þeim frá öllum ástæðum þorpsbúa í þessu efni. Það er engum blöðum um það að fletta, að svo er nú komið fyrir íbúum þessa kauptúns, að engin von er til þess, að fólkið geti haldizt þar við, nema gangskör sé að því gerð að láta rannsaka, hvernig heppilegast sé að koma fótum undir atvinnurekstur á Bíldudal, sem íbúarnir geti sæmilega lifað af. Ég ber ekki fram frv. um kaup á Bíldudalseign, þó að vel geti auðvitað verið, að slík kaup yrðu liður í þeim ráðstöfunum, sem nauðsynlegar teldust, að fenginni rannsókn á því efni, sem um er að ræða. En það, sem farið er fram á með þáltill., er, að þessi rannsókn á atvinnumöguleikum verði gerð þarna að tilhlutun hins opinbera. Og mér dettur ekki í hug að gera mér í hugarlund, þó að þessi till. komi fyrst fram í sambandi við Bíldudal aðeins, að ekki reki að því, að slíka rannsókn og athuganir verði að gera á fleiri stöðum á landinu, þar sem svipaðar ástæður eru eða verða fyrir hendi og þær, sem nú eru til staðar á Bíldudal. Nú þegar er búið að leigja burt mannlausan annan línuveiðabátinn, sem þarna á heima á staðnum, og líkur eru til þess, að hinn verði ekki hreyfður til athafna fyrr en e. t. v. í sumar. Og þar sem ennfremur er komið fram á vertíð, þegar mönnum verður það ljóst, að sjómenn, sem gerðu sér vonir um atvinnu við bátana, og fólk, sem bjóst við atvinnu í landi af vinnu við aflann, verður algerlega án þessarar atvinnu, hefir það enga aðstöðu til að ráðstafa sér til vertíðar á þessum vetri. Hefir mér því þótt rétt að bæta við ályktun þess efnis, að hv.Nd. skori á ríkisstj. að gera ráðstafanir til þess, að íbúum á Bíldudal verði, unz úr rætist um atvinnu, forðað frá yfirstandandi skorti, og að leita sér heimildar um fjárgreiðslur í því skyni. Það er ekki gaman að þurfa að bera slíka hluti fram á Alþ., en það er samt óhjákvæmilegt. Það er augljóst af skýrslu oddvita Suðurfjarðahrepps í fskj. þáltill., að hversu báglega, sem fólkið er statt á þessum stað, þá er algerlega lokað það úrræði fyrir því að leita til sveitarstj. um hjálp. Hreppsn. þar er þess ekki megnug að hjálpa, vegna þess að útsvör hafa ekki greiðzt og hún hefir því ekki eyrisvirði í höndum til hjálpar. Mér þykir miður, að frv. hv.þm. Barð. um kaup á Bíldudalseign skyldi vera vísað til fjhn. Þó að ákveðin hafi verið ein umr. um þessa þáltill., þá vildi ég fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann fresti umr. um þetta mál og að það verði látið ganga til n. Eðlilegast teldi ég að það færi til einnar og sömu n., sem frv. um kaup á Bíldudalseign hefir til meðferðar. Nú er það fjhn., en mér skilst, eftir eðli málsins, að það hefði átt að vera allshn., sem um það hefði fjallað. Ef ekki gefst sérstakt tilefni, skal ég svo ekki fara frekar orðum um þáltill. að sinni.

*Forseti (JörB): Eftir það umtal, sem orðið hafði í Sþ. um flutning þingfrétta í útvarpið, áttu forsetar tal saman um það, hvernig honum yrði fyrir komið. Áður höfðu bréf farið á milli forseta og útvarpsins um flutning þingfrétta, og höfðu forsetar haldið fram af sinni hálfu, að heppilegast mundi, að útvarpið annaðist þennan fréttaflutning sjálft og réði mann til þess starfs, enda fengi það að sjálfsögðu aðgang að bókum þingsins og öðrum skilríkjum, sem á þarf að halda við að útbúa fréttirnar. Óskuðu forsetar fyrir sitt leyti gjarnan eftir að vera lausir við að þurfa að sjá um flutning fréttanna. Nú hafði komið hér fram á fundi - ég var þá ekki viðstaddur - ósk af þm. hálfu um, að Alþingi sæi sjálft um fréttaflutninginn; var það tekið fyrir af forsetum og kom til orða, að þetta starf yrði annazt af þingsins hálfu. Um þetta hafa staðið málaleitanir, en málinu er samt sem áður ekki lokið, og ég get ekki að svo komnu sagt um, hvernig það kann að skipast.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Ég vil leyfa mér að spyrjast fyrir um það, hvernig gengur undirbúningur að tilhögun á flutningi þingfrétta í útvarpið. Eins og hæstv. forseti veit, var þessu máli hreyft af mér með samþykki flokks míns á fundi í Sþ. fyrir nokkru, þar sem því var haldið fram, sem alkunnugt er, að fréttaflutningnum frá Alþingi væri svo ábótavant, að ekki væri viðunandi til lengdar, og yrði því að gera þar á nokkuð ákveðnar endurbætur, sem yrðu að vera á vegum forseta þingsins. Hæstv. forseti Sþ. tók þessu máli vel, og eftir að hann hafði heyrt framflutt rök lofaði hann, að málið yrði tekið upp til nýrrar athugunar. Það mun og hafa verið gert, en síðan hafa þm. ekki heyrt neitt sérlegt af þessum undirbúningi, en ég vænti, að hann sé í góðu gengi og senn lokið. Ég tel, að það sé nauðsyn að komast frá þessu máli á heppilegan hátt, svo þm. telji, að vel sé, og þess vegna er það, að ég leyfi mér að ánýja þessa málaleitun við hæstv. forseta Nd.

Flm. (Ólafur Thors) Ég hefi enga aths. að gera við ræðu hv. 2. þm. Reykv., formanns fiskimálan., aðra en þá, að ég vil vekja athygli hv.þdm. á þessum orðum hv.þm., að ef óánægja sé með fiskimálan., þá sé ekki minni óánægja með S. Í. F. Ég vildi, að þessi orð hans yrðu til áréttingar mínum orðum um það, að æskilegt er, að sjútvn. rannsaki þetta og upplýsi, þegar frv. kemur frá þeirri n., hver hugur útvegsmanna er í þessu efni. Það getur verið rétt, að þm. Sjálfstfl. verði einir um að standa með þessu máli hér á þingi. Hv. 2. þm. Reykv. veit náttúrlega miklu betur um hug sinna flokksbræðra og bandamanna í þessu efni heldur en ég. En ég skal ekki trúa því fyrr en ég tek á því, ef það upplýsist fyrir milligöngu sjútvn., að hugur útvegsmanna í þessu efni stefnir að langmestu leyti í sömu átt og frv., að það hafi þá engin áhrif á afgreiðslu hæstv.Alþ. á þessu máli.

Héðinn Valdimarsson Það er vitað, að menn eru ekki á eitt sáttir um þetta mál. Hv. þm. Sjálfstfl. fylgja þessu frv., en ég hygg, að það hafi ekki meira fylgi í þinginu. Ef óánægja er með fiskimálan., þá mun ekki minni óánægja vera með Sölusamb. ísl. fiskframleiðenda, og er ekki ástæða til að taka margt fram um það efni að þessu sinni. Aftur á móti er ekki hægt að segja, að komið hafi upp verulegar deilur á milli fiskimálan. og S. Í. F. snertandi saltfiskssölumálin, en þau mál hefir S. Í. F. haft með höndum og fiskimálan. ekki haft önnur afskipti af þeim en þau, að hún hefir sent menn til að reyna að tryggja öryggi markaðarins. Deilan yrði þá að hafa verið út af því, hvort senda skyldi mennina eða ekki. Sú deila, sem hv.flm. talaði um, virðist hafa verið á milli minni hl. í stjórn S. Í. F. og meiri hl. um visst mál. Því að í stj. S. Í. F. fór fram atkvgr. um það mál, og var samþ., að eðlilegast væri, að það væri hjá fiskimálan. Þar fyrir geta menn haft þá skoðun, að báðar þessar stofnanir skuli leggja niður, og er sjálfsagt að ræða það nánar síðar. En ég vil á þessu stigi málsins taka það fram, að ég hygg, eftir því hvernig haldið hefir verið á fé hjá S. Í. F., að ekki sé hægt að búast við, að það gerði verk fiskimálan. á ódýrari hátt.

Flm. (Ólafur Thors) Ég þarf ekki að láta þessu máli fylgja langa framsögu, vegna þess að efni frv. er öllum hv.þdm. kunnugt, þar eð mál þetta lá fyrir síðasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Var það allýtarlega rætt þá, og hirði ég því ekki að endurtaka nú við 1. umr. þau rök, sem við, sem að málinu stóðum fluttum þá því til framdráttar. Ég skal aðeins minna á, að í grg., sem frv. fylgdi í fyrra, var lögð höfuðáherzla á, að hér væri um allverulegan kostnað að ræða, sem lagður væri á sjávarútveginn, kostnað, sem þætti ástæða til að létta af útveginum. Í fyrsta lagi af því, að sjávarútvegurinn er ekki fær um að standa undir neinum ónauðsynlegum útgjöldum. Og í öðru lagi vegna þess, að óhætt er að fullyrða, að sjávarútvegurinn mundi einskis fara á mis, þó að breytt væri um tilhögun í þessum efnum eins og fram á er farið í frv., þannig, að á meðan Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda starfar, þá sé því falið hlutverk fiskimálan. samkv. l. nr. 121 frá 12. des. 1935. Ég vil ekki eiga þátt í því að vekja óþarfa misklíð um þetta mál. Enda þótt e. t. v. megi gera ráð fyrir, að málið nái ekki svo að ganga út úr þinginu, að ekki komi til allverulegra átaka um það, þá ætla ég, að forðast megi það við þessa umr. Til viðbótar þeim rökum, sem færð voru fram málinu til stuðnings í fyrra, vil ég aðeins vekja athygli á því, sem reyndar er öllum hv.þdm. kunnugt, að það ríkir ekki fullur friður um fisksölumálin, og hefir jafnvel komið til allverulegra átaka og misklíðar um þau á milli Sölusamb. ísl. fiskframleiðenda og fiskimálan. Og ég hygg, að menn verði að vera sammála um, að slíkt beri að forðast. Ég og við, sem að þessu frv. stöndum, teljum, að þessi misklíð sé ein ný sönnun fyrir því, að rétt sé að hníga að því ráði, sem hér í frv. er bent á, nefnilega að skipa einn aðilja, sem fari með þessi mál. Og ég vil sérstaklega bera fram þá ósk, að nú, eftir að þessu máli er vísað til sjútvn., sem ég leyfi mér að leggja til, að gert verði, þá geri n. tilraun til að afla sér upplýsinga um það, hver sé vilji sjálfra fiskframleiðendanna í þessu efni. Því að eftir honum verður að sjálfsögðu mikið að fara. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að allur þorri fiskframleiðenda óski eftir þeim breyt. á l., sem hér er farið fram á, fyrst og fremst til þess að forðast óþarfan kostnað og í öðru lagi af því að stjórn og framkvæmdarstj. S. Í. F. njóta trausts alls þorra fiskframleiðenda til þess að inna af hendi það hlutverk, sem hér er um að ræða. Sé ég svo ekki ástæðu að svo komnu að fara frekar út í þetta málefni. En ég endurtek þá ósk mína til sjútvn., að hún reyni að rannsaka, hver vilji útvegsmanna er í þessu efni, og sú rannsókn ætti ekki að vera vandkvæðum bundin. Eins og ég hefi tekið fram, legg ég til, að málinu verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

*Flm. (Sigurður Kristjánsson): Þetta er í þriðja sinnið, sem við samflm. flytjum þetta mál í þessari hv. deild; það má um það segja, að góð mál og merkileg eiga oft erfitt uppdráttar áður en þau ná samþykkt, en við væntum þess samt, að umbætur þær á fiskveiðasjóði, sem hér er farið fram á, nái fram að ganga, hvort sem það verður á þessu þingi eða seinna, því að það liggur í eðli málsins, að það hlýtur að ná fram að ganga fyrr eða síður. Í rauninni var þetta ekki nýtt mál, þegar við fluttum það á þinginu 1934, því að efni og stefnu til er þetta frv. alveg það sama og gildandi lög um fiskveiðasjóð, en þau lög eru, eins og kunnugt er, frá 1930. Með þeim lögum átti að efla fiskveiðasjóð þannig, að hann yrði fullnægjandi stofnlána-lánsstofnun fyrir sjávarútveginn; að þessu niði var horfið, þegar ákveðið var, að Útvegsbankinn, sem steyptur var upp úr Íslandsbanka, skyldi fyrst og fremst sjá útgerðinni fyrir rekstrarlánum. Það er bersýnilegt af lögunum frá 1930, að tilgangurinn í þessum efnum er sá, að fiskveiðasjóður verði ekki aðeins notaður til stofnlánastarfsemi, heldur verði einnig svo öflugur, að hann geti fullnægt þörf fiskiflotans í þessu efni, því að sjóðnum er ætlað að eflast svo, að hann verði áður en mjög langt um líður 8 millj. króna sjóður að eignarfé, auk þess sem honum er heimilt að nota nokkuð af lánsfé. eða 1½ millj. kr., sem hann á að afla með því að gefa út vaxtabréf. Það hefir tekizt svo illa til, að lög þessi hafa alls ekki verið framkvæmd nema að nokkru leyti og það verður ekki annað sagt en að þessari háu samkomu hafi farið aftur síðan 1930, þar sem það hefir fyrst og fremst verið látið afskiptalaust af hinu háa Alþingi, að lög þessi hafa ekki verið framkvæmd nema að tiltölulega mjög litlu leyti, og jafnvel verið brotin í sumum greinum, en till. til bóta í þessu efni hafa enga áheyrn fengið. Því er ekki að leyna, að þessi meðferð hefir verið á ábyrgð þeirra, flokka, sem styðja núv. hæstv.ríkisstj., og þessi tregða við slíkt umbótamál sem þetta ber vott um undarlega mikla þröngsýni, og sérstaklega er það athugavert, að í framkomunni við fiskveiðasjóð hefir átt sér stað mikil afturför hjá þessum flokkum, og minnir það einna helzt á elliglöp, sem að skaðlausu mætti leiða til þess, að þessi rotni hugsunarháttur gengi til grafar og annar heilbrigðari og tímabærari kæmi í staðinn. Með lögunum frá 1930 eru hinum nýju fiskveiðasjóði afhentar eignir gamla fiskveiðasjóðsins, en síðan er honum tilskilin 1 millj. króna frá ríkissjóði til eflingar stofnfé sínu. Í lögunum er mælt svo fyrir, að þessi upphæð skuli greiðast eftir samkomulagi við stjórn sjóðsins, og skuli hún vera greidd að fullu innan 10 ára, eða fyrir 1. júní 1941. Með reglugerð, sem gefin var út, var því svo slegið föstu, að ríkissjóður skyldi greiða sjóðnum 100 þús. kr., þannig að greiðslunni verði lokið að fullu fyrir 1. júní 1941. Þetta hefir ekki verið framkvæmt, og ef fyrirmælum þessarar reglugerðar hefði verið framfylgt, þá ætti sjóðurinn að vera búinn að fá 500 þús. kr. úr ríkissjóði nú á þessa ári; sjóðurinn á því um ½ millj. króna, sem fallnar eru í gjalddaga, hjá ríkissjóði, og verð ég að láta undrun mína í ljós yfir því, að hæstv.ríkisstj. skuli hafa leyft sér að halda þessu fé fyrir sjóðnum, og ekki er það síður undarlegt, að stjórn sjóðsins skuli hafa þolað slíkt fyrir sjóðsins hönd. Þá er sjóðnum með lögunum frá 1930 áskilinn hundraðshluti af útfluttum fiski, og skyldi það síðar ákveðið með lögum. Það er ekki hægt að sjá, hvort þetta hundraðsgjald átti að vera nýtt útflutningsgjald á fiskinum eða það átti að vera partur af þáv. útflutningsgjaldi. Seinna ákvað þingið svo, hvernig þetta skyldi vera, og var ákveðið, að það skyldi vera nýtt gjald, 1/8 Af þessu er það sýnilegt, að þá þegar var farin að kólna umhyggjan fyrir þessum sjóði, því að þetta gjald hefði orðið ákaflega lítið að krónutali, og hefði sjóðurinn ekki eflzt mikið fyrir þær aðgerðir. Eins og áður er tekið fram, er sjóðnum heimilt að gefa út vaxtabréf að upphæð 1½ millj. króna, og er gert ráð fyrir, að ríkissjóður taki lán til þess að kaupa bréfin. Þetta hefir aldrei verið framkvæmt. Sjóðurinn hefir því í rauninni staðið uppi jafnfévana og í upphafi, og til þess að menn geti glöggvað sig á því, hvernig tekjur sjóðsins hafa verið, skal ég nefna tölur, sem ekki eru margar. Tekjurnar hafa eiginlega engar verið aðrar en 1/8% útflutningsgjald, og hefir sú, upphæð numið tæpum 50 þús. kr., sem fer svo náttúrlega lækkandi, eftir því sem verðmæti útfluttra sjávarafurða lækkar í verði. Þetta eru í raun og veru allar tekjur sjóðsins fyrir utan þann tekjuafgang, sem hann fær árlega af útlánum, en sá tekjuafgangur hefir verið sáralítill. Hann var 1934 svipaður og tekjur af útflutningsgjaldinu, eða rúmar 48 þús. kr. Þegar tekið er tillit til þess, hve þessar tekjur eru litlar, þá er það bersýnilegt, að sjóðurinn varð, til þess að geta rekið nokkra lánastarfsemi að ráði, að afla sér fjár á annan hátt, og tók hann því að láni í Danmörku 1½ millj. kr. sem þá voru í íslenzkum krónum, eða 1½ millj. danskra króna, og með þessu fé hefir sjóðurinn starfað. Lán þetta kostaði 5½% fyrir utan kostnaðinn, og af því geta menn séð, hve mikil skilyrði sjóðurinn hefir haft til þess að veita hagkvæm lán, enda hefir þessi eini sjóður, sem starfað hefir til styrktar sjávarútveginum og hefir reynt að veita lán, bæði til byggingar á skipum og stöðvum, orðið að veita lán með þeim kjörum, sem nú skal sagt frá. Fyrst og fremst hefir hann orðið að taka 6% í vexti, síðan ¼% í sérstakan sjóð og loks í þriðja lagi 1% af upphæðinni allri í eitt skipti; m. ö. o. hefir þessi sjóður, sem að sjálfsögðu á að vera mjög vandur að veði og öllum tryggingum, lánað með vöxtum, sem mega teljast í allra dýrustu röð lána hér á landi. Þetta er náttúrlega alveg óviðunandi. Það var upphaflega meiningin, að þessi sjóður starfaði sem mest með eigin fé, til þess að hann gæti lánað fé með bærilegum kjörum, en það eru ekki bærileg kjör á lánum gegn verulega tryggum veðum, ef þau fara fram úr 5%, og ef vel ætti að vera, mættu þau ekki fara fram úr 4%. Ofan á þetta bætist svo það, að útlánsvextir sjóðsins eru alltaf teknir sem forvextir, þ. e. menn verða að borga þá fyrirfram. Um það verður auðvitað ekki deilt, að lánskjör sjóðsins eru óviðunandi fyrir sjávarútveginn, en þau geta ekki verið betri, miðað við þá aðbúð, sem sjóðurinn hefir átt. Næst kem ég svo að því atriði, að sjóðurinn á, sökum fjárskorts, ómögulegt með að fullnægja því hlutverki sínu að endurnýja fiskiskipastól landsmanna. Það er fróðlegt að athuga, hvernig þessu litla fé sjóðsins hefir verið varið. Hann hefir, eins og áður er tekið fram, haft eignir gamla fiskveiðasjóðsins og svo 1¼ millj. danskra kr. til umráða. Þetta fé hefir sjóðurinn svo lánað á þann hátt að allmiklu leyti, að það hafa verið færð yfir á hann gömul lán, bæði út á skip og út á svokölluð iðnfyrirtæki. Það má rannsaka það síðar meir, hversu heilbrigt það var að nota þetta litla fé á þennan hátt, en það liggur ekki fyrir nú að tala um það, en það eitt get ég sagt, að tekjur og gjöld sjóðsins standa þannig af sér, að þótt sjóðurinn lánaði ekki eyri meir næsta ár til jafnaðar en hann hefir lánað undanfarin ár, þá mundi hann vera upp étinn eftir 1½ ár, svo að ekki væri til eyrir eftir í honum, og hefir sjóðurinn þá ekki komið nálægt því að fullnægja þeim tilgangi sínum að veita stofnlán til útgerðarinnar, skipa og iðnfyrirtækja, sem útgerðin þarfnast. Skal ég svo láta þetta nægja um það atriði, hvernig farið hefir verið með fiskveiðasjóð undanfarið. Ég skal aðeins bæta því við, að fjárhagur sjóðsins er, að því leyti til hvernig fé hans er tryggt, mjög góður, eftir því sem ég bezt veit, því að ég held, að annaðhvort lítið eða alls ekkert hafi tapazt hjá sjóðnum, og eftir því, sem ég hefi kynnt mér lánin og reglurnar fyrir þeim, þá þori ég að fullyrða, að það eru mjög litlar líkur til þess, að hann tapi af þeim lánum, sem hann á útistandandi, en sjóðurinn er bara stórkostlega févana. Um efni þessa frv., sem hér liggur fyrir, skal ég segja það, að meiningin með því er, eins og hv.þm. hlýtur að vera orðið kunnugt, að fiskveiðasjóður eflist svo, að hann geti fyrst og fremst starfað eingöngu með eigin fé, eða að mestu leyti a. m. k., og í öðru lagi, að hann verði þess megnugur að endurnýja skipastól landsmanna, bæði smærri og stærri skip. Það er gert ráð fyrir, að sjóðnum verði fyrst og fremst fengin sú milljón króna, sem hann á inni hjá ríkissjóði, og í öðru lagi, að hann fái annaðhvort helming þess útflutningsgjalds, sem nú hvílir á sjávarafurðum, eða ef það verður afnumið með lögum, sem ég vona að verði innan skamms, þá hljóti hann nýtt útflutningsgjald af sjávarafurðum, sem nemi helming þess útflutningsgjalds, sem nú hvílir á þeim. Með þessum tekjum er ætlazt til, að sjóðurinn geti á tiltölulega ekki mjög löngum tíma eflzt svo, að hans eigið fé verði um 12 millj. kr., og þá á hann eftir ekki mörg ár betra með að endurnýja stórútgerðina, endurnýja bátaútveginn jafnt og stöðugt, og svo innan skamms tíma á hann einnig að taka að sér stærri skip, svo að Íslendingar þurfi ekki að leita dýrra lána erlendis til þess að halda við skipastól landsins, sem stendur nú undir tiltölulega mjög miklum hluta þjóðarinnar hvað lífsafkomu snertir. Ég skal geta þess í þessu sambandi og út af þeim 2 frv. um fiskveiðasjóð, sem borin hafa verið fram hér í hv. d. og nú eru komin til sjútvn., að þau frv. annarsvegar og þetta frv. hinsvegar skilur náttúrlegu mikið. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að sjóðurinn eflist og starfi með eigin fé, en í hinum frv. er gert ráð fyrir, að sjóðurinn starfi með lánsfé. Af því leiðir, að ef þau frv. ná fram að ganga, eða annaðhvort þeirra. þá getur sjóðurinn aldrei lánað út nein lán með viðunandi kjörum. Því að það er ómögulegt fyrir sjóðinn, ef hann á að lifa framvegis eingöngu á lánsfé, að lána út með viðunandi lánakjörum. En ef hann er efldur á þann hátt, sem farið er fram á í þessu frv., þá ætti hann að geta lánað með a. m. k. 11½% lægri vöxtum. Og það ætti að vera mark og mið sjóðsins í framtíðinni að geta lánað út gegn 4% vöxtum. Hinsvegar teljum við flm. ekki annað hlýða en að sjóðurinn hafi skynsamlegar reglur fyrir sínum útlánum að því leyti, að þau séu vel tryggð. Að sönnu höfum við breytt þessu frv. í þá átt, að lánað verði dálítið rífar en gert var ráð fyrir í frv. í fyrra, að aukatryggingarlaust megi lána út á skip sem svari 50% af virðingarverði, og með aukatryggingu sem svari 60% af virðingarverði. Og ennfremur er tekið upp það nýmæli, að lána megi út á skip, sem byggð eru innanlands, sem svari allt að 70% af virðingarverði þeirra. En svipað efnisatriði er í öðru frv., sem ég gat um og er í sjútvn. Þar er gert ráð fyrir, að lána megi til skipasmíða sem svari 25% af virðingarverði skipa, sem smíðuð eru innanlands fyrir landsmenn. Í því frv. er þetta lagt til, til þess að menn geti, auk þess sem þeir fá lán út á skipin sem veð, fengið lán, þannig að skipasmiðir fái lán úr fiskveiðasjóði og láni þau einnig skipaeigendum, sem kaupa skipin af þeim, og geti þessi lán numið 25% af virðingarverði skipanna. En þetta á að vera í lengsta lagi til 6 ára. En með því móti yrðu lánin allt of þung, ef ætti að borga þau á svo stuttum tíma. Og skilst okkur, sem flytjum þetta frv., að það mundi verða, einfaldara og réttara að setja það í 1., að lána mætti út á skipin sem svaraði allt að 70% af virðingarverði þeirra, ef þau eru byggð innanlands. Ef til vill má telja þetta nokkuð djarft lánað út á jafnforgengilegan hlut og skip. En þess er að gæta, að þetta er miðað við það, að sjóðurinn eigi allt það fé, sem hann starfar með. Ef hann á allt féð sjálfur, þá má hann frekar við smáskakkaföllum heldur en ef hann starfar með lánsfé. Því verður ekki neitað, að það er allmikils virði, að hægt sé að byggja sem mest af skipum þeim, sem landsmenn þurfa að nota, innanlands. Og þessu er einmitt ætlað að styðja að því, að veita svona rífleg lán til kaupa á skipum, sem byggð eru innanlands. Hinsvegar er ekki hægt að neita því, að ef skipasmiðir ættu fyrst að taka lán og síðan lána þau kaupendum skipanna, þá er hætt við, að skipasmiðir mundu færa verð skipanna eitthvað fram, til þess að mæta þeirri áhættu, sem þeir með þessum lánum tækju á sig, sem svo aftur yrði til þess að íþyngja skipakaupendum, sem eiga að afplána lánin. Sé ég ekki ástæðu til að láta frv. fylgja lengri eða meiri fyrirbænir. Það á eftir að fara til n. og athugast jafnhliða hinum frv. Við, sem vorum í sjútvn. í fyrra og höfðum þá þessi þrjú frv. til athugunar næstum í sama formi og þau eru nú í, tókum það ráð þá, að við sendum þau öll til stjórnar fiskveiðasjóðs og báðum hana um álit og till. um þau. Þær till. og álit hafa ekki borizt n. enn. En ég vænti nú fastlega, að sjóðsstjórnin geti svar. Því að það mætti teljast ákaflega einkennilegt, ef stjórn sjóðsins, sem er stjórn Útvegsbankans, - en vitanlegt er, að sú stofnun hefir mikil hlunnindi af sjóðnum - ef sú stjórn hefir ekkert um það að segja, hvernig l. um sjóðinn eru. Það má heita merkilega einkennilegt, et stjórn sjóðs, sem ekki hefir óþarfara takmark en þessi sjóður, lætur sig engu skipta, hvort sjóðurinn er aukinn og efldur eða ekki aukinn né efldur, eða kannske jafnvel rýrður og settur í fullkominn háska. Ég vil hinsvegar mega vænta þess, að sjóðsstjórnin sjái nauðsyn þessarar stofnunar og sýni það í því að gefa rökstutt álit og till. um þessi frv., sem gæti orðið mikill styrkur fyrir sjútvn. og þessa hv. d. að fara eftir. Vil ég svo að lokum leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.