Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) Eins og jeg hefi vikið að í nál. mínu, þá verð jeg að líta svo á, - jafnvel þó að háttv. deild fallist á að það geti verið álitlegt til að afla ríkissjóði tekna, að ríkið hafi einkasölu á tóbaki - að það verði þó að hinu leytinu að teljast mjög varhugavert, eftir því sem sakir standa nú, og ekki síst þegar á það er litið, að vilji mikils meiri hl. þessarar háttv. deildar stefnir að því að banna algerlega innflutning á einstökum óþörfum vörutegundum, til gjaldeyrissparnaðar í landinu. Ef horfið yrði að því ráði að reka tóbaksverslun sem gróðafyrirtæki fyrir ríkissjóð, þá get jeg ekki betur sjeð en að þetta myndi rekast hvað á annað, því að ef banna á innflutning á nokkrum vörum, til að spara erlendan gjaldeyri, væri fyrst og fremst sjálfsagt að banna innflutning á vindlum og vindlingum, sem óþarfa vöru, og mundi þá ágóði verslunarinnar rýrna að miklum mun. En ef á hinn bóginn á að gera þetta að gróðafyrirtæki, er hætt við að hugsað yrði minna um gjaldeyrissparnaðinn heldur en að afla ríkissjóði tekna. En það er þó þungamiðja þessa gjaldeyrismáls, að landið reyni að tryggja sig sem best út á við. Það vakir þess vegna fyrir mjer, hvað sem menn annars kunna að segja um þetta mál, að eins og sakir standa, sje það í alla staði óviðeigandi, að frv. þetta nái fram að ganga, að þessu sinni. Vil jeg því afgreiða málið með rökstuddri dagskrá, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Með því, að svo verður að líta á, að ef horfið yrði að því ráði að banna innflutning til landsins á einhverjum óþörfum vörutegundum, sakir gjaldeyrisskorts, þá átti slíkt innflutningsbann ekki síst að ná til sumra tóbaksvara, en af því lciddi, að litil von yrði um teljandi tekjur af einkasölu tóbaks í næstu framtíð, þá telur deildin rjettara að fresta framkvæmdum þessa máls og tekur fyrir nsta mál á dagskrá.“ Leyfi jeg mjer svo að afhenda hæstv. forseta þessa rökstuddu dagskrá og vænti að hann beri hana upp til atkv. á sínum tíma.

Frsm. meiri hl. (Sveinn Ólafsson) Jeg hafði nú raunar ekki búist við því, að miklar umræður mundu hefjast um þetta mál nú. Það var svo ítarlega rætt við 2. umr. Ekki er það undarlegt, að háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) vill afgreiða það með dagskrá. Hann vill vinna því geig á hvern þann hátt, sem verða má, og tískan að afgreiða málin þannig er lýðkær orðin. Dagskrána rökstyður hann með því, að vegna væntanlegra innflutningshafta á óþarfa- og munaðarvöru, tjái ekki að lögbjóða einkasölu á tóbaki og áfengi, og því verði að fresta framgangi þessa frv. Til andsvara þessu vil jeg benda á það, að þótt landsstjórnin hafi einkasölu á tóbaki og áfengi, þá er henni algerlega sjálfrátt að takmarka innflutning á þessum vörum. Og er þá ekki ósennilegt, að hún mundi fara líkt að og háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) benti á, að takmarka innlutninginn einmitt á þeim tegundum tóbaks, 1. d. vindlum og vindlingum, sem minst eru notaður og minst saknað.  (B. J.: En sem mestur gróðinn er af!)  . Enda þótt einn háttv.þm. taki nærri sjer, að vindlar sjeu hjer bannaðir, og honum sje þar nokkur vorkunn, þá býst jeg ekki við, að gert verði svo mikið úr því, að það ráði atkvæðum. Jeg ætla ekki að fara hjer að rifja upp gamlar væringar frá 2. umr. málsins. Þó get jeg ekki látið hjá líða að minnast á það, að við 2. umr. var vefengd áætlun mín um rekstrarkostnað tóbaksverslunarinnar, og sagt að hún væri alt of lág. Jeg ætlaði þennan kostnað 30,000 krónur. Síðan hefi jeg athugað þetta mál nánar, og hefi við þá athugun komist að þeirri niðurstöðu, að áætlun mín væri síst of lág. heldur miklu fremur of há. Tóbaksverslunin mundi að eins verða einn liður í landsversluninni, og hann ekki mjög mikilsverður eða umsvifamikill. Jeg get því búist við, að 2. liður áætlunarinnar, 10 þús. kr. til starfsmanna, geti færst niður að miklum mun. En jeg tel það hins vegar sjálfgefið, að landsverslunin haldi áfram. Jeg sje því enga ástæðu til þess að fresta þessu máli, eða fara að ráðum hv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.), þótt af góðum huga kunni að vera gefin, og vænti þess, að enginn villist á þessari dagskrá.

Jón Baldvinsson Þegar frv. þetta var til 2. umr. hjer í háttv. deild, þá ætlaði jeg að taka til máls, en frestaði því, sökum þess, að það stóð á takmörkum að deildin gæti afgreitt málið þann dag. Jeg vil þá fyrst geta þess, að jeg tel aðalstefnu frv. rjetta, þá, að ná tekjum í ríkissjóðinn með verslun. En þótt jeg telji þá stefnu rjetta, sem fram kemur í frv., þá er jeg þó ekki samþykkur öllu því, sem í frv. þessu stendur. Jeg er óánægður yfir því, að áfengi skuli vera blandað hjer saman við. En þó get jeg greitt frv. atkvæði mitt, og er það af sömu ástæðu og háttv.þm. Borgf. (P. 0.), þeirri, að liðurinn um áfengið muni verða niður feldur úr frv. í háttv.Ed., sem fullar líkur eru fyrir að verði. Annars finst mjer frv. þetta ná helst til skamt, þar sem í því er að eins gert ráð fyrir heildsölu á tóbaki, en ekki smásölu líka, Jeg held að það hefði verið heppilegra, að skrefið hefði verið stigið fult. Það væri bæði ilt og óþægilegt fyrir verslunina, að hverjum vindlingi og tóbaksnefi, sem keypt væri, fylgdu þau ummæli frá seljandanum, að verðið væri nú svona og svona hátt, vegna þess að ríkið hefði söluna með höndum, og að þeir gætu sjálfir útvegað þessar vörur fyrir miklu minna. Þetta hefir komið á daginn, að því er landsverslunina snertir. En til þess að koma í veg fyrir þetta, þá tel jeg að betra hefði verið að taka skrefið alveg, úr því lagt var út á þessa braut á annað borð. Háttv. samþm. minn og sessunautur (Jak. M.) gat þess, að þessi verslun væri óþarfa milliliður. Líklega þá af því, að þessi fyrirhugaða verslun mundi ekki ná betri kaupum en nú gerist og gengur. Þetta tel jeg mjög vafasamt. Jeg hygg, að sá, sem hefir á hendi innkaup á einhverri vörutegund fyrir heila þjóð, hljóti að komast að langsamlega betri kaupum heldur en einstakir menn. Og þegar svo þar við bætist, að slíkur kaupandi er svo áreiðanlegur, að tryggari viðskifti er ekki hægt að fá, þá ætti það að vera hverjum manni auðsætt, að jafnvel þótt hjer væri um nýjan millilið að ræða, þá ætti varan samt ekki að verða dýrari neytendum. Enn átti það að vera ástæða gegn frv., hjá minni hl. nefndarinnar, að með þessu væri bætt við nýju kaupmannsstarfi og fjölgað kaupmönnum, því að það væri enginn heildsali í landinu, sem verslaði með tóbak eingöngu. Mjer finst nú þetta sagt dálítið svipað og presturinn sagði, sem sór það, að hann þekti ekki einn staf í galdrabókinni, en sagði svo síðar, að hann þekti ekki einn, heldur alla. Það er svo í raun og veru, að nærri því hver einasti heildsali í landinu verslar með tóbak, meira og minna. Það mundi því ekki verða lítill vinnukraftur, sem sparaðist hjá flestum heildsölum landsins, ef landið tæki tóbaksverslunina í sínar hendur. Einhver háttv.þm. sagði á dögunum, að kaupmenn væru alt of margir. Og þó jeg vilji ekki gera öll hans orð að mínum, þá var þó mikið rjett í þessu. Og hjer er einmitt um að ræða spor í þá átt að fækka starfsfólki við verslunarstörf. Háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) hjelt því fram, að þetta frv. markaði aðra stefnu en þetta ríki yrði annars að hafa, ef það vildi halda sjálfstæði sínu. Jeg er hjer alveg á gagnstæðri skoðun. Jeg hygg, að frv. marki einmitt þá stefnu, sem þetta ríki á að hafa, til þess að halda fjárhagslegu sjálfstæði sínu. Því að með því að samþykkja frv. eru kraftar sameinaðir, vinna spöruð og ríkinu aflað tekna á hagkvæman hátt. Háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) sagði ennfremur, að laun starfsmanna við landsverslunina væru óvenju há, og hefðu vakið óánægju meðal annara starfsmanna, er ættu við lægri laun að búa. Þó játaði nú þessi háttv.þm. (J. Þ.), að þetta væri eðlilegt, sökum þess, að stöður við landsverslunina væru veittar til skemri tíma; en eftir að háttv.þm. (J. Þ.) er þannig búinn að gera þessa ástæðu sína að engu, vill hann þó byggja á henni til þess að fella frv. En jeg held, að þeir menn, sem fengist hafa við verslun fyrir sjálfa sig nú á undanförnum árum, hafi tekið sæmilega há laun. Og hver borgar þeim þessi laun? Það er þjóðin sjálf, sem þessi laun borgar, og jeg fæ ekki sjeð, að á því sje mjög mikill munur, hvort þjóðin sjálf eða ríkissjóður borgar. Og það veit jeg víst, að í góðum verslunarárum hafa kaupmenn ekki látið sjer nægja jöfn laun og starfsmenn landsverslunarinnar hafa, heldur tekið þau miklu hærri af þjóðinni, og þá er þetta beinn sparnaður. Þá hefir því verið haldið fram gegn þessu frv., að slík verslun mundi festa fje landsins og veikja lánstraust þess. Jeg held að þessi verslun muni ekki veikja lánstraustið að neinu ráði, því að það er mikill munur á láni til verslunarfyrirtækja yfirleitt og lánum til fastra mannvirkja, brúa, vita o. s. frv., þar sem fjeð þarf að sitja fast lengi. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um málið, en mun greiða frv. atkvæði mitt, þótt jeg sje ekki ánægður með sum atriði þess. Mest er undir því komið, að valdir sjeu góðir menn til forstöðu fyrirtækisins, og væri betur, að það val tækist ekki ver en valið á þeim mönnum, er nú starfa við landsverslunina.

Bjarni Jónsson Háttv. þingsveinn S.M. (Sv. Ó.) vildi vorkenna mjer einum manna, ef tóbaksins misti við í landinu. En honum er óhætt að fara fram skynsamlega í þessu máli; jeg mun þar ekki leggja stein í götu hans. Annars furða jeg mig á því ofurmagni fjármálavits, sem fram hefir komið hjer í þinginu í því, meðal annars, að vilja banna innflutning til landsins á súkkulaði og ávöxtum, sem er viðurkend sjúkrafæða, og gera það til sparnaðar, en vilja þó í sömu andránni setja upp verslun með tóbak og brennivín, til þess að græða á. Því fje, sem til þeirrar verslunar er lagt, er þó sannarlega ekki varið til framleiðsluauka eða gjaldeyris fyrir landið. Úr því hvorugu mun rætast, þótt menn reyki og drekki í landinu. Jeg get því ekki verið með þessu frv., og síst nú. En hvað seinna kann að verða, þegar hagur landsins breytist - um það skal jeg ekkert segja nú. En úr því stjórnin sá ástæðu á annað borð til þess að banna inuflutning á ýmsum vörutegundum, þá var sjálfsagt að taka tóbakið þar með, því að það er svo stórvægilegur liður, að hann einu hefði getað vegið á móti allri runu stjórnarinnar. Og það var rjett. En hitt getur ekki gengið, með heilu viti og heilum sóma, að stjórnin taki í sínar hendur sölu á þessum höfuðóþarfa nú, til þess að græða á honum. Jeg skal ekkert um það segja, sem háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) hjelt fram, að tekjur landssjóðs eigi að koma af verslun. Jeg veit, að hans flokkur hallast að því, að atvinnurekstur dragist sem mest í hendur ríkisins. En af því leiðir þó ekki, að ríkið eigi nú að taka í sínar hendur slíkan atvinnuveg sem þennan, er orkað getur tvímælis um, hvort talist geti sómasamlegur, undir þeim kringumstæðum, sem nú eru fyrir hendi. Þetta nægir mjer, að minsta kosti, til þess að vera á móti frv. Jeg hygg, að ef það er rjett, sem heyrst hefir, að mjög erfiðlega gangi að senda póstávísanir til nauðsynlegra greiðslna í útlöndum, og að svo þröngt sje um gjaldeyri, að þurft hafi að fá umlíðan hjá erlendum póstsjóði, þá hygg jeg, segi jeg, að annað sje nær en að binda fje landsins í tóbaki og brennivíni. Öðru máli væri að gegna, ef hjer væri um bjargráð að ræða og fjenu varið til matvörukaupa í neyð. En að binda nú fje í tvísýnt gróðafyrirtæki, nær engri átt, ef þessar sögusagnir eru sannar, sem jeg áðan gat um. Jeg veit ekkert um, hvort landsverslunin muni halda áfram, og skal engu spá í því efni. En ef það yrði að ráði, að hún hjeldist enn, þá hygg jeg þó, að varla geti komið til mála að binda í henni meira fje en nú er þar. Jeg held því að háttv. þingsveinn S.-M. (Sv. Ó.) megi breyta skoðun í þessu máli, og láta þar rjett rök ráða, en ekki hlífð eða brjóstgæði við mig eða aðra háttv.þm.

Forseti (B. Sv.) Jeg heyrði ekki gjörla hversu háttv.þm. Dala. (B. J.) ávarpaði háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), en heyrðist svo sem hann nefndi bann þingsvein. Ef svo hefir verið, þá vil jeg vekja athygli háttv.þm. Dala. (B. J.) á því, að þetta er ekki rjett ávarp, samkvæmt þingsköpunum.  (R. J.: Víst nefndi jeg manninn þingsvein, en sveinn er maður, og þingsveinn er þá sama og þingmaður)  . Þetta er orðaleikur, sem óátalið mundi, þótt leikinn væri einu sinni í glettingum, en hitt gegnir engu, að gera slík ávörp að þingvenju.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) Jeg bjóst að vísu ekki við löngum umræðum um dagskrána. En þó er jeg þakklátur bæði hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) og hv. 2. þm. Reykv. (J. B.) fyrir ummæli þeirra. Ræður þeirra upplýstu málið talsvert, umfram það, sem áður var. Mjer kom það í rauninni alls ekkert á óvart, að háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.) væri einkasölufrv. fylgjandi. enda þótt hann hefði slíkt ekki mjög á oddi í janúar síðastliðnum. Jeg býst einnig við, að hann sje því fylgjandi, að tóbakseinokunin verði ein deild landsverslunarinnar, því að hann mun vilja halda landsversluninni áfram. En jeg efast hins vegar um, að allir háttv. þingmenn hafi búist við því, að afstaða hv. 1. þm. S.-M, (Sv. Ó.) til þess máls væri af sama toga spunnin. Það hefir ekki komið fram enn þá, svo mjer sje kunnugt, að landsverslunin eigi endilega að halda áfram. En til þess, að kostnaðaráætlun þessa háttv.þm. (Sv. Ó.) geti staðist, þá verður hann að ganga út frá því, að sú verslun haldist framvegis. Og þá er það alveg rjett, að útgjöldin sparast. En það, sem jeg talaði um þetta mál við 2. umr., bygði jeg á því, að tóbakssalan yrði rekin sem sjerstakt fyrirtæki, án nokkurs tillits til þess, hvort landsverslunin heldur áfram eða ekki. Þessi háttv.þm. (Sv. Ó.) talaði og um það við 2. umr., að sem rekstrarfje mætti taka varasjóð landsverslunarinnar, með að eins 50 vöxtum. En þótt hægt væri að fá fjeð með þessum kjörum, þá verða vextirnir samt í raun og veru hærri. Þm. (Sv. Ó.) veit vel, að ríkissjóður skuldar fje, sem hann þarf að greiða af hærri vexti. Þetta fje gæti ríkissjóður greitt með varasjóðnum, og sparað sjer með því mikið fje. Það er því alveg það sama og ríkissjóður láni landsversluninni fjeð með hærri vöxtum. Jeg sagði, að ef ríkið leggur í þetta fyrirtæki, þá mundi tóbaksinnflutningur síðar verða takmarkaður. Og jeg þykist ekki hafa slegið því fram út í bláinn. Stjórnin hefir nú samið skrá yfir óþarfar vörur, er hún bannar innflutning á, en á þeirri skrá eru engar tóbakstegundir taldar með. Þykir mjer ekki ósennilegt, að þetta standi að einhverju leyti í sambandi við það, að ríkinu er ætlað að taka sölu á þessum varningi í sínar hendur. En setjum nú svo, að stjórnin fallist að því að takmarka tóbaksinnflutninginn, t. d. með því að flytja ekki inn vindla og vindlinga, ja, þá mundi líka hagnaðurinn af versluninni minka nærri um helming. Má greinilega sjá það af aths. við stj.frv., og gengið er þar út frá þeirri álagningu, sem ráðgerð er í frv. Verða þá eftir, af þessum ráðgerða hagnaði af fyrirtækinu, einar 100 þús. krónur brúttó. Og sýnist mjer þá að minsta kosti lítið girnilegt að ráðast í fyrirtækið. Það er annað mál, ef brúka á tóbaksverslunina til að fleyta landsversluninni yfir einhverjar torfærur, ef menn eru hræddir um, að hún standi höllum fæti, og liggi lífið á að bjarga henni. Því að ef tóbakssölufrv. verður samþykt, þá væri landsverslun haldið áfram að nokkru leyti, og þá yrði hægt, þegar betur bljesi, að bæta fleiri vörum við. Jeg hafði ekki hugsað mjer að fara neitt út í þá sálma, hvort landsverslun skuli haldið áfram eða ekki, en að eins rökstyðja þá dagskrá, sem jeg hefi fram borið, á þeim grundvelli, að undir þeim kringumstæðum, sem nú eru, sje sú stefna ekki rjett, þegar heftur er innflutningur á öðrum vörum, að gera tóbaksverslunina að gróðafyrirtæki ríkissjóðs, hvað sem annars kynni að verða ofan á um landsverslunarstefnuna.

Gunnar Sigurðsson Jeg gat um það við 2. umr. þessa máls, að jeg áliti, að rjett væri að bera þetta mál undir kjósendur, því að svo framarlega, sem það á við um nokkurt mál, þá á það við um þetta, þar sem um alveg nýja stefnu í löggjöfinni er að ræða. Það er alt öðru máli að gegna, þó að landsstjórninni hafi verið gefin heimild til einkasölu á steinolíu. Þá var það, eins og menn vita, gert til þess að hamla á móti hring, og er slíkt rjett og sjálfsagt. Við höfum líka haft fordæmi á þessu þingi, með kornvörufrumvarpið, þar sem Ed. vísaði því til umsagnar sýslunefnda, og við það hafa allir getað unað. Hvort sem það er afgreitt á þann hátt. eða eins og dagskráin fer fram á. skiftir eigi máli. Mig furðar á því, að þeir sem hafa andmælt tóbakssölunni. skuli ekki hafa tekið fram, hvaða vandkvæðum það er bundið að geyma vindla og vindlinga. Þeir mega ekki vera í raka, þá mygla þeir, og ekki í of miklum hita, þá skrælna þeir. Jeg vildi gera þá fyrirspurn til stjórnarinnar. hvort hún hafi gert nokkra ráðstöfun til að fá húsnæði, eða hvort hún ætlar í þessari dýrtíð að byggja eða leigja hús. Svo er annað, sem er þessu samfara, að það er óhugsandi, að þessi verslun sje í höndum annars manns en þess, sem hefir haft langa og varanlega æfingu í meðferð þessarar vörutegundar. Jeg hafði við 2. umr. hugsað mjer að bera fram rökstudda dagskrá í þessu máli, en bar hana ekki fram, af því, að jeg taldi víst, að frv. mundi falla, en úr því að þessi dagskrá hefir komið fram, mun jeg greiða atkvæði með henni, og vil ráða öðrum háttv. deildarmönnum að gera það líka. hvort sem þeir eru með tóbakseinkasölu eða ekki.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg get verið stuttorður, og sje heldur ekki ástæðu til að ræða þetta mál mikið nú, þar sem svo mikið var talað um það við 2. umr. Mjer kemur það undarlega fyrir, að háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) skuli mæla með innflutningshöftum á þessari vörn. Jeg veit ekki betur en að háttv.þm. (Jak. M.) sje flutningsmaður að frv., sem fer fram á, að öll innflutningshöft verði afnumin. Jeg skal annars benda á það, að tekjur frv., hvort sem menn hugsa sjer þær með tolli eða einkasölu, verða að engu, ef bannaður er innflutningur á tóbaki.  (J. P.: Til hvers er þá verið að stofna til fyrirtækisins?)  Það verður ekki stofnað til þess, ef bannaður yrði innflutningur á tóbaki. Jeg hjelt, að háttv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) áliti stjórnina ekki svo vitlausa, að fara að stofna embætti svona út í bláinn. Menn blanda hjer altaf saman landsversluninni og einkasölunni, og ætti að vera óþarft að endurtaka það, að þetta mál skiftir landsverslunina ekki neinu; þetta er bara fundið upp til að spilla fyrir frv. Út af orðum háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.) skal jeg taka það betur fram en síðast, að flestir þingmenn, aðrir en hann, hafa borið þetta mál undir kjósendur sína, og þó að jeg vilji taka mikið tillit til hans og Rangæinga, þá finst mjer, að hann hefði getað látið það bíða að halda þingmálafund með þeim, þangað til frv. kom, sem mun hafa verið í des. f. á., eða þá haldið aukafund með þeim, þar sem um svona mikilsvarðandi mál var að ræða. Hann talaði líka um, hversu erfitt væri að geyma vindla. Jeg hefi oft geymt vindla lengi, og get lofað háttv.þm. (Gunn. S.) því, að hann skal ekki fá myglaða vindla, þegar hann fer að kaupa einkasöluvindla. Um það, að fá yrði mann, sem vanur væri vindlaverslun, er það að segja, að ekki er annar vandinn en að ráðgast við hann um valið á manninum, og ef hann gæfi einhverjum meðmæli, þá væri sjálfsagt að taka hæfilegt tillit til þess.

Jón Baldvinsson Mjer heyrðist háttv. samþm. minn, 1. þm. Reykv. (Jak. M.), láta þau orð falla, að það liti svo út, sem jeg væri á annari skoðun nú en í janúarmánuði. Því er til að svara, að jeg minnist þess ekki að hafa þá sagt neitt um þetta mál. Þá var aftur á móti mikið talað um landsverslun alment, og því haldið fram, að hún ætti að starfa áfram í frjálsri samkepni við kaupmenn, til þess að vinna sjer álit meðal þjóðarinnar og sýna það, að hún þyrfti ekki að nota sjer einkasöluheimildir, til þess að geta staðist samkepnina. Hjer er um alt annað að ræða. Engum myndi detta í hug, að landið færi að halda uppi samkepnisverslun með tóbak, til þess að landsmenn fengju það með lægra verði. Ef við þeirri verslun er hreyft af ríkinu, þá hlýtur það að vera með því að taka einkasölu á tóbaki, til að afla ríkissjóði tekna. Það er því alt annars eðlis en ef landsverslunin hjeldi áfram með verslun á nauðsynjavörum í frjálsri samkepni, eins og verið hefir, til þess að halda niðri verði, og er það í fylsta samræmi við það, sem jeg hefi áður sagt um það mál. Jeg ætlaði ekki að gera neinn samanburð á mönnum þeim, er stjórna landsversluninni núna, en gerði að eins þá almennu athugasemd, að það væri mikið undir því komið fyrir fyrirtækið, að hæfir menn veldust til að stjórna því.

Magnús Jónsson Það er eins með mig og háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.), að jeg tók ekki til máls við 2. umr., til þess að eyða ekki tímanum. með því að segja þá álit mitt. ef frv. skyldi falla. En nú finst mjer ástæða til að benda háttv. deild á það, að um leið og hún sleppir frv. til Ed., þá á hún ekkert vald á því aftur til sín. Jeg vildi því spyrja háttv.þm., hvort ekki fari hrollur um þá, ef á að fara að leggja út í slíkt fyrirtæki nú, á þessum háskatímum, og eiga það á hættu, að sá tekjustofn bregðist, sem talinn hefir verið einna vissastur fyrir ríkissjóð; hvort ekki sje eins gott að hafa hann vissan, eins og að gera hann óvissan. Jeg veit, að háttv. þingmenn muni kannast við, að það getur verið varasamt að finna nýjar aðferðir til að ná tekjum í ríkissjóðinn, því að hversu vel sem það er undirbúið, þá sannast það hjer: „Greindur nærri getur, en reyndur veit þó betur“. Reynslan ein getur skorið úr því, hvort ástæða sje til að samþ. þetta frv. nú, þó að þau ummæli sjeu viðhöfð, að umhyggju fyrir því að afla ríkissjóði tekna sje hjer um að ræða. Hjer hefir maður margprófaða gamla leið. Á maður þá að fara að yfirgefa hana og taka aðra nýja leið? Yfirgefa gamla og vissa aðferð og taka aðra nýja og vafasama? Þetta vil jeg biðja þá háttv.þdm., sem samþyktu frv. við 2. umr., að leggja sjer á hjarta, áður en þeir afgreiða málið úr deildinni. Er það forsvaranlegt, nú á þessum tímum, að gera vissasta tekjustofninn að þeim óvissasta? En ofan á þetta bætist, að málið er illa undirbúið, og jeg held, að það sje varla hægt að segja, að það sje yfirleitt ljóst, hvorki fyrir hæstv. stjórn nje fyrir háttv. deild. Mjer finst ekki auðvelt fyrir þm. að átta sig á því, fyr en fyrir liggur nákvæm áætlun um rekstrarkostnað fyrirtækisins, og nákvæmt yfirlit yfir, hvað miklar birgðir þarf að liggja með. Jeg hafði vænst þess, að nákvæmlega hefði verið til tekið, hve mikið fje ætti að verða fast í tóbaksbirgðum, en ekki að eins ágiskun. eftir því sem stjórnin hugsar sjer, 50 þús. krónur eða svo. Mjer finst ástæða til að rannsaka vandlega líka, hvað mikið fje fyrirtækið má búast við að hafa útistandandi hjá kaupmönnum, og er þó vert að athuga það á tímum þeim, sem nú eru. Jeg hefi ekki reynslu fyrir mjer í þessu efni, en jeg hefi orð manna fyrir því, að erfitt sje að ná fje inn núna, þó að það sje hjá góðum mönnum. Jeg gæti trúað því, að það yrði svipað með landsverslunina á tóbakinu, og að hjer yrði um stórfje að ræða. Jeg hefði óskað ítarlegri greinargerðar fyrir kostnaðinum við verslunina heldur en hv.frsm. nefndarinnar (Sv. Ó.) gerði. Hann taldi það, að til þess að spara hefði nefndin lagt til, að skipaður yrði 1 forstöðumaður og 2 endurskoðunarmenn. En þó að þeir ætli að spara á þennan hátt, og þetta sje fyrirskipað, þá kæmi mjer það ekki undarlega fyrir, þó að fljótlega risi þar upp skrifstofubákn. Mjer þótti það dálítið kynlegt, er háttv.frsm. (Sv. Ó.) mintist á, að þetta gæti verið samfara landsversluninni, sem nú er.  (Sv. Ó.: Mætti hugsa sjer það)  . Nú, mætti hugsa það. En meðan ekki er búið að lögákveða, að landsverslunin skuli halda áfram, þá er það ekki hægt, og það verður að skoða hana út af fyrir sig. Svo vildi jeg að eins minnast á eitt atriði, sem kom hjer fram við 1. umr. málsins, sem sje, að samhliða tóbakinu skuli líka vera selt áfengi. Það virðist eins og þeim hafi þótt tóbakið of þurt, og því hafi þurft áfengi með því. Nefndin hefir svo lagt sínar blessunarhendur yfir þessa tilhögun, og verið með því. Jeg skil ekki í því, að háttv.þm. Borgf. (P. O.) skuli láta sjer nægja, að hann hefir frjett, að þessu muni verða kipt í lag í Ed.  (P. O.: Vissu)  .  (M. P.: Engin vissa)  . Það er ekki vissa fyrir, hvernig fara muni um nokkurt mál í Ed., fyr en hún hefir í raun og veru lagt sinn dóm á það og afgreitt það. Fyrir mitt leyti get jeg aldrei verið viss um það, hvernig háttv.Ed. fer með málin. fyr en þau eru samþykt úr þeirri deild. Það er ekki rjett, að háttv.þm. (P. O.) samþykki frv., ef hann í raun og veru er á móti því. Eða hvar eru takmörkin. ef á að treysta slíku, þótt jafnvel menn hefðu vissu fyrir því. Jeg trúi því ekki. fyr en jeg horfi á það, að þeir háttv. þingmenn, sem álíta það hneykslanlegt, láti frv. fara svona úr deildinni. Ef það verður samþykt, þá er því þar með slegið föstu hjer í deildinni, að vín og tóbak skuli sett á sama bekk sem munaðarvara. Hitt er annað mál, hvort aðrir taka í taumana og lagfæra það. Það er ekki þeirra dygð, sem hjer samþykkja það. Svo er það eitt, sem ekki hefir verið minst á. Það er sá annmarki á þessari nýju leið til að afla ríkissjóði tekna, hvað mikið vald stjórninni er fengið í því efni. Það hefir ávalt verið siður að ákveða, hvað miklar tekjur ríkissjóður skyldi hafa af tollvörum. En eins og hjer er, þá eru mjög víð takmörk frá því lægsta til þess hæsta, sem stjórnin má leggja á vöruna, og þó eru takmörkin, ef til vill, sett of þröng, því að verslun er jafnan verslun, og gengur upp og ofan. Þetta, að setja það í vald stjórnarinnar að ákveða sjálf ríkissjóðstekjur af ákveðnum vörum, er bein afleiðing af þessari aðferð að ná tekjunum. Þá vil jeg heldur, að Alþingi nái þeim með þeim hætti, að það geti sjálft skamtað ágóðann, en það er með tolli. En ef verðið á tóbakinu á að fara eftir þörf ríkissjóðs, og stjórnin á að ráða því, hve mikil álagningin verður, þá býst jeg við, ef þröngt verður í búi, að gripið verði til heimildarinnar, og verði farið að okra á versluninni. Það verður ekki um það deilt, hvort það muni græðast á þessari verslun, það er ekki annað hægt, þar sem einokun verður á vörunni. En hitt er álitamálið, hvort varan verður dýrari og gefi sömu tekjur í ríkissjóð, með þessari aðferð eða hinni. Hæstv. fjrh. (M.G.) talaði um það í sambandi við dagskrána, sem hjer liggur fyrir, að ríkissjóður mundi missa tekjur, hvort sem þær væru teknar með tollum eða á þennan hátt, ef heftur væri innflutningur á þessari vöru, og því kæmi það ekki málinu við. Ríkissjóður misti tekjur sínar jafnt, hvort fyrirkomulagið sem væri. En þetta er ekki rjett, af tveim ástæðum. Það fyrra er, að það er munur út af fyrir sig, hvort ríkissjóður verslar með vöruna eða sjálf þjóðin, þegar heftur er innflutningur á henni, svo hin síðari, hin móralska hlið. Hv. 3. þm. Reykv. (J. Þ.) benti á það, að það væri eins og stjórnin hefði forgangsrjett að gjaldeyri, sem vri fyrir hendi, og það gæti verið skaðlegt. Ef farið er út úr gjaldeyrisskorti að hefta innflutning, og síðan verslun komið á fót með þá vöru, sem hefta ætti, og þó síðar væri takmarkaður innflutningur á henni, þá er munur á því, hvort tekjurnar nást með verslunarbraski eða tollum. Um tolla er víst, að hverju er gengið, en ef þetta yrði, þó það yrði að eins takmarkað um þriðjung, þá mundi kostnaður við verslunina sá sami, og væru því líkur til þess, að ekki yrði kipt úr innflutningnum sem annars. Yfirleitt er þetta svo bundið, ef ríkissjóður hefði einkasöluna, að hann gæti trauðla heft innflutning á vörunni.

Gunnar Sigurðsson Jeg ætla að eins að svara hæstv. fjrh. (M. G.) örfáum orðum. Hann lofaði mjer og öðrum ómygluðum vindlum, en jeg efast um, að hann geti staðið við það loforð. Aðalatriðið er, hvort hugsað hafi verið fyrir góðu húsnæði, og er mikið undir því komið, hvort þessi tilhögun getur talist viturleg eða ekki. Eins og jeg tók fram áður, þarf að vera vist hitastig á tóbakinu, því að það þornar, ef hitinn er of mikill, myglar, ef hann er of lítill og raki kemst að því. Jeg er hræddur um, að slíkt húsnæði, sem yrði að vera með miðstöðvarhitun, fáist varla nema með afarkostnaði. Jeg lagði það til, að málinu yrði frestað, fyrst af því, að það er ekki undirbúið sem skyldi, og í öðru lagi af því, að þetta er mikilsvert mál, ný stefna er hafin, og þjóðinni hefir ekki gefist tækifæri til þess að taka afstöðu til málsins.

Sveinn Ólafsson Jeg vil ekki tefja umr. og ætla þessvegna ekki að svara öllu því, sem að mjer hefir verið varpað, eða gegn frv. sagt. Jeg tel það ekki þess vert. Það er ljóst, að sumar ræður, sem hjer hafa verið haldnar, sjerstaklega ræður háttv. 1. og 4. þm. Reykv. (Jak. M. og M. J.), eru haldnar vegna kjósenda, og eiga að færa þeim heim sanninn um það, að þm. verji hagsmuni þeirra. Það hefir ýmislegt komið fram, sem virðist mæla á móti niðurstöðu nefndarinnar, svo sem það, að nú verði að takmarka innflutning, og rýrni þá tekjur af tóbakssölunni við það. Það er rjett að minna á það, að þegar lög eru sett, er gert ráð fyrir, að þau gildi til margra ára, en innflutningshöft og aðrar tálmanir, sem nú kunna að verða gerðar á viðskiftum, standa að eins stutta stund. Jeg get ekki sjeð, að það hafi mikla þýðingu fyrir haldkvæmi frumvarpsins, þótt tekjurnar rýrnuðu um nokkra mánuði, vegna takmarkaðs innflutnings. Þær mundu vaxa aftur þegar hömlurnar væru leystar. Auk þess vil jeg benda á það, að lögin eiga ekki að ganga í gildi fyr en 1922, og má þess því vænta, að ekki dragi innflutningshömlur úr tekjunum, því að líklegt er, að takmörkunum verði lokið þegar verslunin byrjar, ef eitthvað óvænt er ekki í aðsigi. Það hefir verið um það rætt, að viðurlitamikið væri að festa fje landsins í tóbaksverslun, þegar gjaldeyrisskortur væri og þarfir ríkissjóðs miklar. Þetta umtal hefði við rök að styðjast, ef ekkert eða lítið fengist í aðra hönd, en þegar þess er gætt, að þetta fje ber ágæta vexti, verða ummælin veigaminni. Fjeð, sem fest verður, nemur auk þess ekki miklu, því að tóbaksverslun þarf ekki mikið rekstrarfje, og hefi jeg fært líkur fyrir því við 2. umr. Jeg sje, að háttv.þm. Dala. (B. J.) er ekki nærverandi, enda er hann vanur að vera ókyr í sætinu. Jeg vildi minna hann á það, að á honum situr síst að tala um þessa fjáreyðslu, eða að fest sje óhóflega mikið fje. Hann hefir aldrei verið nein fyrirmynd um meðferð fjár úr ríkissjóði. Jeg man ekki betur en að hann vildi taka 10– 20 miljón kr. lán 1917, til þess að láta landssjóð kaupa og hagnýta vatnsrjettindi fyrir austan heiðar. Jeg vil ekki fást um það, þótt hann hreyti að mjer óvirðingarorðum og óþinglegum slettum; slík titlatog eru vanaleg af honum, því að hann telur sjer alla ósvinnu heimila, en á þessu tekur enginn mark, enda hefir forseti vítt þetta. Háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) taldi hroll, sem komið hefði í sig og aðra við þetta mál. Það getur verið, að hann sje kulsælli en aðrir þm., og fer það að líkum, en hrollinn hefi jeg eigi sjeð á öðrum deildarmönnum. Hjer hafa verið lík einkasölumál á ferðinni áður, á stríðsárunum, og hefir þessa hrolls aldrei orðið vart fyrri. Sami háttv.þm. (M. J.) sagði, að verið væri að gera vissasta tekjuliðinn óvissastan, en það eru víst fáir, sem líta eins skökkum augum á það eins og háttv.þm. (M. J.). Ef þessi tóbakssala verður óviss, þá er mörgu hætt. Yfirleitt hefir einkasala ekki reynst svo, heldur þvert á móti, og hefir það berlega komið í ljós á stríðsárunum, og sjerstaklega hjá þeim, sem haft hafa einkasölu án lagaheimildar, hafa sölsað hana undir sig, vegna sjerstakrar aðstöðu eða erfiðleika annara, og beitt henni af lítilli nærgætni við almenning. Háttv. þm. (M. J.) taldi, að með frv. yrði opnuð leið að okri, og gaf í skyn, að stjórnin mundi haga sjer svo. Hann kallaði líka tóbaksverslunina einokun. Jeg skil við orðið einokun þjakandi og ósanngjarnleg viðskifti. En að væna stjórnina þess, að hún misbeiti heimildinni í einkasölulögunum, til þess að kúga eða þjaka skiftavini sína, virðist vera harla djarft og varla sæmilegt. Jeg vil minna háttv.þm. (M. J.) á það, að takmörk fyrir álagningu eru sett í frv.; stjórnin má ekki leggja minna á en 25%, og ekki meira en 75%. Hjer eru skorður, sem hv.þm. (M. J.) hefir ef til vill ekki tekið eftir, enda hættir honum við að tala stundum áður en hann hugsar, eða að kríta ofurlítið liðugt. Þessi álagning er smámunir einir, í samanburði við álagningu, sem þekst hefir hjer undanfarið á ýmsum vörum. Það er ómótmælanlegt, að hún hefir ekki að eins verið 100– 150%, heldur jafnvel í stöku tilfellum 500–600% á stríðsárunum. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða frekar; jeg stóð upp af því, að jeg var til þess neyddur, og ef til vill verð jeg að standa upp aftur síðar, ef háttv.þm. halda áfram mótmælum sínum.

Magnús Jónsson Jeg var hissa á því, að háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) skyldi fara að tyggja hjer sömu tugguna, og hv.þm. Ak. (M. K.) hefir áður japlað á, um kjósendaræður. Það má alt af slá þessu fram, en það er orðið heldur dauft, því að slagorðið er farið að eldast og ganga í barndómi. Það er ekki nema eðlilegt, að þm. , haldi fram sömu skoðun á þingi og fyrir þing, og ber sjerstaklega á því þegar kosningar eru nýafstaðnar. Jeg heyri háttv.þm. skírskota oft til vilja þjóðarinnar eða jafnvel hreppanna, og eru það ekki síður kjósendaræður, og jeg efast um, að hreppapólitíkin sje veglegra form fyrir kjósendaræðum en önnur. Þá vík jeg mjer að málinu sjálfu. Það er látið í veðri vaka, að þetta sje bjargráðaráðstöfun. Það munu fáir halda því fram í alvöru, að frv. sje fram komið til þess að birgja landið af nauðsynjavöru; tilgangurinn er gróði, kaupmannshagnaður. Frv. á því ekkert skylt við bjargráðaráðstöfun. Ummælum mínum um vissar eða óvissar tekjur má svara með því að fara í kringum sjálfan sig. Tekjurnar eru vitanlega vissar ef selt er nógu dýrt, en ef verðinu er haldið nákvæmlega innan þeirra takmarka, sem í frv. eru sett, verða þær óvissar, ef miða má við það, hvernig gengið hefir í frjálsri samkepni, og verður einkasalan varla happadrýgri. Það má ekki miða við það, hvað einstaka menn hafa okrað á stríðsárunum, og taka það fyrir mælikvarða á verslunarstjett landsins. Það eru alt af misjafnir sauðir í mörgu fje, og þeir nota sjer neyðina til að okra. Það er alt af hægt að telja fram slík dæmi, en þau sanna ekkert, af því þau eru undantekningar, eins og t. d. spilin, sem seld voru á 20 kr., af því þau fengust ekki í öðrum stöðum. Jeg vil ekki fara út í þetta nánar, en það má altaf hampa einokun, á kostnað frjálsrar samkepni, með öfgadæmum. Allir eru sammála um þarfir ríkissjóðs, en jeg held, að tollurinn sje vissari tekjugrein, og varan verði auk þess ódýrari. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) bar það upp á mig, að jeg hefði haft í frammi ósæmilegar aðdróttanir í garð stjórnarinnar, en því verð jeg að mótmæla. Jeg gat þess til, að reynt mundi verða að beita álagningu á fremsta hlunn, og tel jeg það afsakanlegt fyrir fjármálaráðh., ef fjárhagur er þröngur. Og þó að reynt sje að halda sjer við takmörk þau, sem í frv. eru sett, en jeg efast um, að það verði hægt, nema með litlum gróða, þá má benda á það, að þau takmörk eru rúm og hætt við, að stjórnin haldi sjer heldur að hæstu álagningu en lægstu, og þá er komið þvingað og óhagstætt verslunarfyrirkomulag, þó að ekki sje hægt að telja það ósæmilegt af hálfu stjórnarinnar.

Frsm. minni hl. (Jakob Möller) Mjer skildist það á hæstv. fjrh. (M. G.), að hann dróttaði að mjer blekkingum og tvískinnungi viðvíkjandi innflutningshöftum. Því verð jeg að mótmæla. Þegar þau voru hjer til umr., bar jeg fram rökstudda dagskrá. þess efnis að eins að taka af allan efa um það, að ekki mætti hefta innflutning á þörfum vörutegundum, en hún var feld af stjórninni og fylgifiskum hennar. Það var því sýnilegt, að háttv. deild vildi hafa innflutningshöft. Jeg býst ekki við því, að jeg verði þess megnugur að breyta þeim vilja, og fyrir mjer vakir að eins að vinna að því, að þau innflutningshöft, sem verða, verði sem óskaðlegust og, ef unt væri, eitthvert gagn að þeim. Þessvegna hefi jeg borið fram frv. um þetta efni; það er í raun og veru að eins tilgangurinn með því, að taka af allan efa og ákveða höftin á óþarfa einum. Þó að frv. sje frá minni hendi að eins um afnám laganna frá 8. mars, þá geri jeg ekki ráð fyrir því, að þau verði afnumin, án þess að eitthvað komi í staðinn. Hins vegar hefi jeg aldrei gefið í skyn, eða reynt að blekkja menn með því, að jeg væri innflutningshöftum fylgjandi í nokkurri mynd. Hæstv. fjrh. (M. G.) hefði getað sagt sjer þetta sjálfur, ef hann hefði lesið meira en fyrirsögn frv. Ósamræmið er þessvegna ekki hjá mjer, það er í höfði hæstv. fjrh. (M. G.). En jeg vona, að þessi orð mín verði til þess, að hæstv. fjrh. (M. G.) leggi út í það að lesa meira en fyrirsögnina, og þá vænti jeg þess, að ósamræmið hverfi úr höfði hans. Eins vil jeg benda hæstv. fjrh. (M. G.) á það, að ef ástæða er til að takmarka innflutning, þá á tóbak ekki að vera undanþegið. En ef lítið verður flutt inn af því, verður gróðinn af versluninni lítill eða enginn. Þetta ættu menn að geta skilið. Háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) á um sárt að binda eftir hæstv. fjrh. (M. G.), og get jeg ekki látið vera að kenna í brjósti um hann. Afstaða hans er aumkunarverð. Hann eyðir krafti sínum og skynsemi til þess að reyna að verja frv., en fær þær þakkir hjá höfundi þess, að hann sje að spilla fyrir því. Hæstv. fjrh. sagði, að þetta frv. væri sett í samband við landsverslunina, til þess að spilla fyrir því, en það var einmitt hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), sem fyrstur gerði sig sekan í þeirri goðgá. Jeg þarf ekki að fara fleiri orðum um þetta mál. En jeg vil benda háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) á það, að það er ekki mikið samband milli tóbaksverslunar og vatnsrjettinda, og þó að menn telji fært að taka lán til að virkja fossa, þá get jeg ekki heimtað af sömu mönnum, að þeir vilji taka lán til þess að reka tóbaksverslun.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg gleymdi að svara háttv. 1. þm. Rang. (Gunn. S.), um húsnæðið, enda álít jeg það ekki eins mikið aðalatriði og hann. Það hafa ekki verið gerðar ráðstafanir til þess að útvega húsnæðið; það er ekki vani að smíða negluna á undan bátnum, en jeg tel vafalaust, að ekki muni standa á því, ef til framkvæmda kemur. Háttv. 1. þm. Reykv. (Jak, M.) talaði áðan eins og hann væri fylgjandi innflutningshöftum, og á jeg ekki sök á því. Það er útúrsnúningur hjá sama hv.þm. (Jak. M.), að jeg hafi verið að óvirða háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), og nenni jeg ekki að elta ólar við þess konar röksemdaleiðslu. Háttv. þm. (Jak. M.) verður að fyrirgefa mjer það, þó að jeg geti ekki eytt tíma mínum til þess að svara öllu því, sem frá honum kemur, enda hefi jeg grun um það, að háttv.þm. (Jak. M.) sje eins kunnugt um það eins og mjer og öðrum, að það er ekki alt eins merkilegt eins og það er mikið fyrirferðar. Jeg verð að viðurkenna, að jeg var hissa á háttv. 4. þm. Reykv. (M. J.) og þeim framförum, sem hann hefir tekið. Við 2. umr. óð hann hjer elginn og talaði um einokun, selshausa og annað þess konar, en mi er að eins orðinn eftir hrollur í háttv.þm. (M. J.). Hann gat þess til, að stjórnin mundi hækka verð á tóbaki upp úr öllu valdi, og er ósköp vandalítið að búa til getsakir, en það er ekki á valdi háttv.þm. (M. J.) að rökstyðja það fremur en annað. Stjórnin á ekki að hirða ágóðann sjálf, og hún fer varla að brjóta lög af ágirnd fyrir hönd ríkissjóðs. Eins er það misskilningur að tala um gjaldeyrisskort í þessu sambandi. Það þarf að greiða fyrir tóbakið, hvort sem landið verslar með það eða einstakir menn, svo það kemur að því leyti í sama stað niður.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Jeg get að mestu látið mjer nægja að vísa til aths. við stjórnarfrv. og nál. á þskj. 201. Máli þessu hefir verið svo mikill gaumur gefinn um mörg undanfarin ár, að full ástæða er til að ætla, að allir háttv.þm. hafi þegar ráðið það við sig, hvernig þeir ætla að snúast við því. Þess vegna er ekki þörf á að ræða málið alment, og jeg læt mjer nægja að minnast á þær brtt., sem fyrir liggja. Aðalbrtt. við 1. gr. er sú, að færa skattinn niður um á jarðeignum og jafnmikið á húsum. Sú lækkun mundi nema á jarðeignum kr. 21000, en á húsum kr. 28250 eða samtals kr. 49250. Það kann nú að vera, að sumum finnist þetta allmikil upphæð, en jeg skal nú reyna að gera grein fyrir því, á hverju lækkun nefndarinnar byggist. Það virðist geta haft mikla þýðingu í þessu máli, að annað frv. er á ferðinni, sem gerir ráð fyrir eignarskatti, og sá skattur verður þá einskonar viðbótarskattur við þennan. Önnur ástæðan er sú, að alment hvíla veðskuldir á fasteignum manna, og skatturinn verður að mun tilfinnanlegri fyrir það. Þriðja ástæðan er sú, að oft hafa heyrst raddir um það, að nauðsyn væri á því, að útvega sýslu- og sveitarsjóðum einhvern gjaldstofn fyrir útgjöldum sínum, en þennan gjaldstofn mundu þeir missa, ef allir fasteignaskattar rynnu í ríkissjóð. Þetta eru þá ástæðurnar fyrir því að nefndin hefir litið svo á, að skatturinn megi ekki vera svo hár eins og gert er ráð fyrir í frv. stjórnarinnar. Fleiri ástæður ætti ekki að þurfa; jeg hygg, að þessar muni nægja. Önnur brtt., sem jeg býst við, að þyki máli skifta, er að leiguliði greiði skattinn eins og verið hefir, en í frv. stjórnarinnar er gert ráð fyrir, að eigandi greiði skattinn í nálega öllum tilfellum. Nefndin álítur, að mismunurinn verði ekki svo mikill frá því, sem nú á sjer stað, að ástæða sje til að breyta um fyrirkomulagið þess vegna. Þriðja atriðið, sem búast mætti við, að mönnum þætti athugavert, en sem nefndin taldi allþýðingarmikið, er það, að skattinum megi breyta með fjárlagaákvæði. Þetta er ekki svo hættulegt. Því ætti að mega treysta, að þing væri svo vel skipað í hvert skifti, að misbrúkun gæti ekki komið fyrir. Samt þótti nefndinni ástæða til að bera fram þá till., að til þess að breyta þessu væri þó ekki einfaldur meiri hl. látinn nægja, heldur 2/3 atkv. í Sþ. Fleira sje jeg ekki ástæðu til að taka fram viðvíkjandi brtt.fjhn.; hinar allar eru svo smávægilegar. En þá kem jeg að brtt. á þskj. 214, sem fram er komið frá nokkrum þm. Jeg held jeg megi lýsa því yfir, að nefndin í heild sinni sjái sjer ekki fært að rýra tekjur landssjóðs á þennan hátt. Ekki vegna þess að hún kannist ekki við, að erfiðleikar sjeu á því að afla þessum sjóðum nægilegra tekna, heldur af því, að nefndinni sýndist, að úr því að hún hefði gert till. um lækkun frá því, sem var í frv. stjórnarinnar, þá gæti hún ekki mælt með frekari rýrnun teknanna. Enda verður ekki sjeð, að sýslu- og bæjarsjóðir verði til muna ver úti, þótt frv. nái fram að ganga. Því að þótt grundvellinum, er snertir lausafjártíund,verði breytt, þá er ekki svo um grundvöll fasteignatíunda, Og mjer finst hið gamla niðurjöfnunarfyrirkomulag, hvað fasteignir snertir, geti að mestu haldist óbreytt. Það kann kannske einhverjum að virðast svo, sem jeg sje að fara með fleipur, en jeg lít nú svo á, að þótt ekki sjeu samskonar skýrslur til að byggja á sem verið hefir, þá megi nota fasteignamatsgerðirnar sem grundvöll. Það þýðir nú ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, síst um þessa till., nema þá einhver andmæli komi fram. Og jeg treysti því, að jafnvel þótt undirtektir nefndarinnar hafi ekki verið betri viðvíkjandi brtt. á þskj. 214, þá muni það ekki hafa þau áhrif, að háttv.þm. álíti frv. með öllu óalandi, því að það er einmitt þetta mál, sem jeg geri ráð fyrir, að þjóðin muni fastlega vænta, að þingið afgreiði nú, þar sem svo mjög hefir verið um það rætt, og þannig vel í haginn búið fyrir það.

Pjetur Ottesen Jeg get alveg slept því að fara að ræða um einstakar greinar þessa frv. eða brtt. nefndarinnar, að öðru leyti en því, sem jeg geri í sambandi við brtt. okkar á þskj. 214. Frv. þetta er alveg nýmæli, að öðru leyti en því, að tekinn hefir verið skattur af húsum í kauptúnum og kaupstöðum. Jeg get fyrir mitt leyti verið því samþykkur, að sú leið, að skattskylda fasteignir, sje reynd, þótt jeg hins vegar sje smeykur um það, að fasteignir hjer á landi geti tæplega borið aðalskattabyrðina í nánustu framtíð, eins og virðist hafa vakað fyrir sumum mönnum. Og þótt það sje óneitanlega mikill munur fyrir skattgreiðanda að greiða skatt af fasteign, sem hann á skuldlitla eða skuldlausa, eða þeirri, sem öll er keypt í skuld, þá er það ljóst, að grundvellinum er að miklu leyti kipt undan þessum skattstofni, ef skatturinn væri ekki látinn ná til allra fasteigna, án sundurgreiningar á þessu. Aftur á móti er það mikill kostur við fasteignaskattinn, að ekkert breytist til muna. nema á 10 ára fresti, þegar nýtt fasteignamat fer fram. Annars er það einkum till. okkar á þskj. 214, sem jeg vildi fara nokkrum orðum um. Mönnum hefir æ betur og betur orðið það ljóst, þegar í framkvæmd á að ráðast, hversu tilfinnanlegt það er, að bæjar- og sýslusjóði vantar fasta tekjustofna. Útgjöld þeirra hafa vaxið hröðum fetum, bæði við það, að menn eru nú orðnir djarfari til framkvæmda, og svo við hitt, að allar framkvæmdir eru nú orðnar miklu dýrari en áður. Mjer er kunnugt um það, að sum hreppsfjelög hafa ekki treyst sjer til að jafna niður sýslusjóðsgjöldum með öðrum þörfum á gjaldendur hreppanna, og hafa orðið að grípa til þess óyndisúrræðis að taka lán til að standast þennan kostnað. Og sama má víst fullyrða um ýms bæjarfjelög. En þessi aðferð getur ekki gengið til frambúðar, að stofna til skuldar á þennan hátt. Till. okkar er því aðallega fram komin til þess að brjóta ísinn á þessu sviði, og það virðist því fremur, að þessi leið sje farin, þar sem þessi skattur er einmitt mjög vel til þess fallinn að skifta honum milli ríkissjóðs og sýslu- og bæjarfjelaga. Eins og jeg gat um áðan, þá er ekki mikið á reiki um upphæð skattsins, og má því segja, að á vísan sje að róa. Það er auðvitað alveg rjett, að sýslu- og bæjarfjelögin muni ekki mikið um þá upphæð, sem þeim er ætluð, en það má segja, að mjór er mikils vísir, og með því er grundvöllurinn lagður, og þann grundvöll er nauðsynlegt að leggja, og það þegar á þessu þingi. Meining okkar flm. er að sjálfsögðu sú, að skatturinn verði eins hár og stjórnin leggur til, sem sje 3A af lóðum og lendum, en 2‰ af húsum. Við lítum svo á, að till.fjhn. um lækkun skattsins mundi einmitt eiga rót sína að rekja til þess, að þeim þætti varhugavert að leggja svo hátt skattgjald á fasteignir til ríkissjóðs einvörðungu, og ef þetta væri nú svo, þá gat þetta af okkar hálfu verið tilraun til að mæta háttv. nefndarmönnum á miðri leið. Auk þess má á það benda, að það er einmitt mjög hagkvæmt fyrirkomulag, að geta notað eina og sömu innheimtuna á skattinum fyrir þá aðila, er skattsins njóta. Það er miklu hagkvæmara og praktiskara en að leggja skattinn á í tvennu lagi, og innheimta hann svo í tvennu lagi. Eins og jeg tók áður fram, þá er þetta af hendi okkar fhn. tilraun til að brjóta ísinn og koma skriði á það, að farið verði að sjá sýslu- og bæjarsjóðum fyrir nýjum tekjustofnum. Þó bundum við þetta ákvæði aðeins við árið 1922. Og við gerðum það með það fyrir augum, að við leggjum áherslu á það, að ekki verði látið síga úr hömlu að undirbúa og leggja fyrir næsta þing frv. til laga um þetta efni, og yrði þá úr því skorið, hvort þessu ákvæði yrði haldið áfram í lögum, sem jeg tel vafalaust að verði, eða aðrar leiðir farnar. Rjett væri einnig, að eitthvað ofurlítið af tekju- og eignarskattinum rynni einnig til sýslu- og bæjarfjelaga. Jeg vil skjóta því til hv. nefndar, sem hefir mál það til meðferðar. Ofurlítil úrlausn er þetta á málinu, og með því er þó kominn skriður á málið, og það er hægra að styðja en reisa. Mjer þykir leitt, að háttv.fjhn. skuli ekki hafa getað orðið okkur sammála, og að tilraunir okkar að mæta nefndinni á miðri leið skyldu ekki takast. Háttv. frsm. (M. K.) kannaðist við þörf á breytingum í þessa átt, en vildi gera lítið úr þeim örðugleikum, sem á því eru að jafna niður gjöldum með núverandi fyrirkomulagi. Eins og nú er, eru sýslusjóðsgjöldin jöfnuð niður á hreppana, eftir tölu verkfærra manna, en að nokkru eftir lausafjártíundinni. Nú fellur lausafjártíundin niður, ef þetta frv. verður að lögum, og þar með er að nokkru leyti kippt í burtu þeim grundvelli, sem niðurjöfnun gjaldsins hefir hvílt á. Það verður eitthvað að koma í staðinn, og er mikið, að stjórnin skuli ekki hafa hugsað fyrir því. Jeg gat þess, að við vildum, að skatthæð sú, er stjórnin lagði til, hjeldi sjer, og þess vegna vildi jeg skjóta því til forseta, að viðaukatill. okkar yrði borin undir atkv. á undan brtt. nefndarinnar, um það að færa skattinn niður. Jeg geri ráð fyrir, að fleiri en við flm. sjeu á því, að verði hún samþ., þá eigi skatturinn eins og hann er í frv. stjórnarinnar að halda sjer.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil þakka háttv.fjhn. undirtektirnar og skal taka það fram, að jeg hefi lítið að athuga við brtt. hennar. Þó tekur mig dálítið sárt, að hún skuli hafa fært niður gjaldið. enda þótt hóglega sje í sakirnar farið. Jeg vil leyfa mjer að skjóta því til hv. nefndar, viðvíkjandi 6. brtt., sem fjallar um, hvaða eignir ríkissjóðs skuli undanþegnar skattgjaldi, hvort eigi muni rjett að láta sama gilda um lóðir, sem standa á leigu. Sýnist mjer, að hjer standi mjög líkt á, og teldi jeg því heppilegra, að hv. nefnd vildi koma fram með brtt. við þetta atriði við 3. umr. Háttv. nefnd hefir þótt varhugavert að aðhyllast ákvæði 9. gr. frv. óbreytt, og hefir því gert þá brtt., að 2/3 hlutar atkv. í Sþ. þurfi til hækkunar eða lækkunar á skattinum. Hefir hún viljað gera þetta til tryggingar, en mjer sýnist þetta óþarft, því þar eð eigi þarf nema einfaldan meiri hluta til að breyta lögunum, þá sýnist ástæðulaust að setja strangari skilyrði fyrir þessu ákvæði, þó að það sje sett í fjárlögin. Vil jeg því beina því til háttv. nefndar. hvort hún vilji ekki ganga frá þessari brtt. sinni. Annars vakir sú hugsun fyrir erlendis, þar sem þessu er þannig fyrir komið, að með þessu sje ljettara að gera breytingar á fasteignaskattinum heldur en að breyta lögunum sjálfum. Þá vil jeg víkja nokkrum orðum að viðaukatill. á þskj. 214. Jeg var nú að hugsa um að koma fram með frv. um gjöld til sýslusjóða, en vildi eigi gera það, fyr en jeg sæi, hvernig þessu frv. reiddi af. Annars heyrir það nánar undir atvrh. heldur en fjrh. En mjer dylst eigi, að breyting er nauðsynleg, því að með þessu frv., sem hjer liggur fyrir, er feldur burtu annar aðaltekjustofn sýslufjelaganna. Það er þess vegna full þörf á nýjum lögum, sem gangi lengra eða afli sýslu- og bæjarsjóðum meiri tekna en viðaukatill. þessi fer fram á. Jeg býst því fastlega við því, að bera fram frv. um þetta efni, því að jeg tel það altof mikla fyrirhöfn að leggja í lausafjárhundruð alstaðar á landinu, einungis til að ná þessum hluta í sýslusjóð.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Jeg hefi litlu að bæta við það, sem jeg hefi áður tekið fram. Þó vil jeg svara lítillega nokkrum aths., sem komið hafa fram við nál. Út af þeim ummælum hæstv. fjrh. (M. G.), að rjettara sje að koma fram með breytingu við 3. umr., við b-lið brtt.nál., þar sem tekið sje fram, að lóðir sjeu líka undanskildar, þá vil jeg taka það fram, að jeg lít svo á, að þetta felist í brtt.nál., og því sje óþarfi að taka það nánar fram. Um hitt atriðið, hvort nefndinni sýndist eigi rjett að falla frá viðaukatill. um atkvæðafjöldann, sem hæstv. fjrh. (M. G.) virðist óþörf, skal jeg taka það fram, að mjer sýnist þessi till. nefndarinnar aðeins til bóta, en á engan hátt til skemda, en annars má athuga þetta til 3. umr. Þá vildi jeg víkja nokkrum orðum að ræðu háttv.þm. Borgf. (P. O.). Það er nú mjög lítið, sem okkur ber á milli, því mjer dettur eigi í hug að neita því að sýslusjóðir hafi þörf á nýjum tekjum, en hins vegar vakti það fyrir mjer, sem komið hefir og á daginn, að sýslusjóðunum yrði sjeð fyrir tekjum með sjerstökum lögum. Mætti minna á í þessu sambandi, að legið hefir fyrir þinginn frv., sem gengur í líka átt og þetta frv. mundi ganga, og mætti þá styðjast við það. Annars verður það auðvitað ávalt álitamál, hversu hátt skattgjaldið skal vera á hverjum stað. Sýnist mjer því, að þessu megi bjarga við, hvort sem till. nefndarinnar eða viðaukatillagan á þskj. 214 verður samþ. Sami háttv.þm. (P. O.) talaði um, að örðugt mundi að ná gjöldunum. Efast jeg eigi um, að þetta sje rjett hjá honum, en annars held jeg, að innheimtan hafi venjulega ekki verið mjög miklum örðugleikum bundin, að minsta kosti ekki þar, sem jeg þekki til. Jeg hefi getið þess áður, að grundvöllurinn fyrir gjöldunum breytist nokkuð eftir frv., svo jeg þarf eigi að fjölyrða meira um það, en skal þó taka það fram, að vel mátti hafa hliðsjón af síðustu tíundaskrá, og það því ekkert sakað, þó að dregist hefði um 1 ár að fá annan grundvöll, sem hægt væri að miða við. Annars sker atkvæðagreiðslan úr um þetta, svo að óþarfi er að fjölyrða frekar um málið.

Pjetur Ottesen Aðeins örstutt athugasemd. Vildi benda á það, að örðugleikarnir á því að ná tekjum handa sýslusjóðunum fara sívaxandi, eftir því, sem ríkið gengur lengra í því að skattleggja almenning. Og það verður vel að athugast, að ríkið mylki ekki svo alla tekjustofna, að ekkert verði eftir handa sýslu- eða bæjarfjelögunum.

Jón Þorláksson Jeg verð að segja það, að mjer sýnist það vera vandræði, að þetta frv., og yfirleitt öll skattalagafrv., skyldu vera samin án þess að jafnframt væru samin frv. um tekjur handa sýslu- og bæjarsjóðum. Menn verða ragir við að ganga mjög langt í skattaálagningu, meðan alt er í óvissu um það, hvort nokkuð er eftir handa sýslu- og bæjarfjelögum. Viðvíkjandi 9. gr. vil jeg taka það fram, að jeg er mótfallinn henni, enda þótt jeg viðurkenni, að rjett sje að hafa einhverja skatta, sem heimild væri að breyta með ákvæði í fjárlögum. En þennan skatt tel jeg illa til þess fallinn af tveim ástæðum. Í fyrsta lagi nemur þessi skattur mjög litlu, svo framarlega sem ekki er um margföldun á skattinum að ræða. Þykir mjer sennilegt, að hann sje ekki meiri en 40.–50. hluti af allri tekjufúlgu hvers árs, og er því mjög illa fallinn til þess að jafna tekjuhalla, sem kynni að verða í fjárlögunum. Í öðru lagi myndi þessi skattur, eins og hann er hugsaður hjer, lenda á leiguliðum í sveitum, en á eigendum fasteigna í kaupstöðum. Hækkunin mundi gilda fyrir 1 ár í senn, og hlyti eingöngu að lenda á eigendunum í kauptúnum, og verða viðbót við tekjuskatt þeirra manna, er lagt hafa fje sitt í húseignir. Sýnist mjer varhugavert að hafa hreyfanlegan skatt, er lendi á svo fáum mönnum. Vildi jeg því helst, eins og jeg hefi tekið fram, að 9. gr. fjelli burt, en sætti mig þó frekar við brtt. nefndarinnar, ef eigi er annars kost :.

Jakob Möller Það er rjett hjá hæstv. fjrh. (M. G.), að til þess að breyta þessu ákvæði, sem nefndin vill setja inn í 9. gr., um, að 2/3 atkv. þurfi til samþyktar í Sþ., þarf ekki nema einfaldan meiri hluta. En sje það ákvæði lítils virði þess vegna, þá er líka tilgangslaust aðalákvæði 9. gr., um að skattinn megi hækka og lækka með ákvæði í fjárl., því að því má líka breyta með einföldum meiri hluta. Annars finst mjer, að við till. nefndarinnar sje sá kostur, að menn athugi betur en ella, að hjer þarf íhugunar við. En það var ekki þetta, sem jeg vildi einkum tala um, heldur afstaða flutningsmannanna til vatill. á þskj. 214. Þeir sögðust vilja mæta nefndinni á miðri leið, og mjer sýndist í fyrstunni, að jeg gæti aðhylst tillöguna, en svo rakst jeg á ártalið og sá, að þetta átti aðeins að gilda fyrir árið 1922, og því alls ekki um það að ræða að mæta nefndinni miðja vega, þar eð þetta á aðeins að falla til sýslu- og bæjarsjóða um svona skamman tíma, en síðan að falla í ríkissjóð. Yrði þá niðurstaðan af vatill. sú, að skatturinn fjelli allur í ríkissjóð að þessum tíma liðnum, með þeirri hæð, sem stjórnarfrv. ákveður hann, en nýr skattur yrði lagður á til sýslusjóða, og því er hjer ekki um neina miðlun að ræða.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg skal fúslega viðurkenna, að það hefði verið æskilegt, að sveitaskattarnir hefðu orðið samferða ríkissjóðssköttunum. En það vanst nú eigi tími til að koma fram með sveitaskattafrv., og svo tel jeg líka vafasamt, að tími hefði unnist til á einu þingi að afgreiða þau öll. Og enn er það, að þál. frá 1919 hnje aðeins að ríkissjóðssköttunum. Auk þess mun það frekar hníga undir hæstv. atvinnumálaráðherra heldur en mig að bera fram sveitaskattafrv. Um 9. gr. frv. skal jeg geta þess, að mjer er hún ekkert sjerstakt keppikefli. Jeg tók hana upp eftir sams konar ákvæðum erlendis, og þar er þetta ákvæði sett, til þess að vekja menn til athugunar á því, að nú sje verið að leggja á háa skatta, og hvort ekki sje hægt að komast hjá því. Skal jeg játa það, að mjer sýnist nú þetta „Ræsonnement“ dálítið hæpið, en sje hins vegar eigi, að ákvæðið sje á nokkurn hátt til skemda. Það er rjett hjá háttv. 3. þm Reykv. (J. Þ.), að skatturinn myndi lenda á leigjendum í sveitum, en eigendum í kaupstöðum; en að þetta er svo, stafar frá breytingum háttv. nefndar, en var ekki svo eftir stjórnarfrv. Er þetta auðvitað athugavert. Jeg verð að játa það, að jeg skildi eigi vel, hvað háttv. 1. þm. Reykv. (Jak. M.) var að fara, er hann mintist á 9. gr. frv. En það, sem felst í ákvæðinn, er þetta, að komast hjá því að þurfa að breyta fasteignaskattslögunum sjálfum, þó að einhverjar breytingar yrðu gerðar á skatthæðinni, með því einungis að heimila þetta með ákvæði í fjárlögunum, en með brtt. nefndarinnar er þetta gert erfiðara.

Forseti (B. Sv.) Háttv. þm. Borgf. (P. O.) hefir óskað þess, að fyrst yrði borin undir atkv. vatill. á þskj. 214, en þareð það er á móti þingvenju að bera breytingartillögur upp í annari röð en þær eiga heima við greinir frumvarpsins, - þó að ekki sje það beint bannað í þingsköpum, og mundi auk þess geta leitt óþægilegan dilk á eftir sjer, - þá sje jeg eigi fært að verða við beiðni háttv.þm.

Flm. (Stefán Stefánsson) Jeg þarf nú ekki mikið að segja, þó að jeg standi upp. Frv. þetta var afgr. hjer í háttv. deild fyrir nokkrum dögum, og er nú hingað komið aftur frá háttv.Ed., með þeirri einu breytingu, að 2. gr. hefir þar verið feld í burtu, vegna þess að hún „virðist með öllu óþörf og óviðeigandi“ og ber fyrir sig kirkjujarðasölulögin frá 1907, sem hafi þetta ákvæði að geyma. Það var mjer að vísu ljóst, er jeg samdi frv., að greinin mundi ekki nauðsynleg, en af því að mjer var kunnugt um, að þetta sama ákvæði hafði verið sett í fyrverandi frv. fyrir sölu kirkjujarða þeirra, er samþ. hafa verið hjer á þingi, og get jeg í því sambandi nefnt Ögur og Sellón, sem samþ. var að selja á Alþingi 1919, þá gerði jeg ekki ráð fyrir, að þetta ákvæði yrði til þess nú, að þeyta frv. þessu milli háttv. deilda Alþingis. En hins vegar get jeg sem sagt játað, að ákvæði þetta sje óþarfi, og vona því, að háttv. deild samþ. frv. eins og það er nú, að þessari umr. lokinni. Aftur á móti get jeg ekki fallist á þá lýsingu á jörðinni Upsum, sem hv. landbn. Ed. setur í nál. sitt. Hún er mjög villandi. Mjer er ekki kunnugt um þau miklu gæði, sem þar eru talin upp, og t. d. skal jeg geta þess, að jörðin er í flestum vetrum undirlögð af snjó, og þess vegna fremur rýr til beitar, og um trjáreka hygg jeg að vart sje að ræða. En á Böggversstöðum, sem þar liggur rjett við, er alloft talsverður reki, og býst jeg við, að þetta hafi ruglast saman hjá háttv. landbn. Ed. En sá reki er allur á Böggversstaðasandi og þar er ekki um nokkurt ítak að ræða frá Upsum. Að vísu er þetta ekkert aðalatriði þessa máls, en jeg vildi láta þess getið, að jeg get, sem kunnugur maður, ekki fallist á þessar upplýsingar viðvíkjandi jörðinni. Fleira hefi jeg ekki að segja, en vona, að háttv. deild samþ. frv. eins og það liggur nú fyrir.

Jón Baldvinsson Jeg vil nota tækifærið, úr því að frv. þetta er hjer aftur á ferðinni, að gera aths. mínar við það, eða öllu heldur mótmæla þeirri hættulegu leið, sem það stefnir inn á. Að vísu ljet jeg frv. þetta afskiftalaust, er það var hjer til umr. áður, en afstöðu minni til þessa máls: sölu opinberra eigna, lýsti jeg að nokkru í aths. mínum við annað frv., sem hjer var líka á ferðinni fyrir nokkrum dögum. Þá tók jeg það fram, að athugavert væri, að Alþingi heimilaði að selja opinberar jarðir, þó aldrei nema kauptún, sveitir eða sýslufjelög væri kaupandinn. Og það sem jeg átti við með því, og vil endurtaka nú, er það, að jeg tel þetta svo hættulega braut vegna þess, að dæmin einmitt sýna okkur, að jarðir þessar hafa á stundum komist í braskarahendur og gengið kaupum og sölum á milli einstakra manna. Jeg segi að þessi dæmi sjeu til, en jeg segi ekki, að þetta muni vaka fyrir þeim mönnum, sem þessi frv. flytja nú á þessu þingi. Og nú er hjer fram komið enn þá eitt frv., sem heimilar landsstjórninni að selja prestssetrið Hvanneyri í Siglufirði, svo ekki er gott að vita, hvar þetta lendir. En úr því svona er haldið áfram, þá vil jeg að salan sje ekki leyfð nema með vissum skilyrðum, t.d. að ákvæði sje í lögunum um það, að hrepparnir eða kauptúnin geti ekki síðar meir selt jarðir þessar eða hluti þeirra einstökum mönnum. Jeg bjóst nú ekki við, að hjer yrði farið svo fljótt yfir dagskrána eins og raun er á orðin, og hafði því ætlað mjer að koma með brtt. í þessa átt. Þótt jeg búist við, að hreppurinn telji sig þurfa að halda á jörð þessari nú í bráðina, þá getur það breytst, og hjá hreppnum verður hún lausari fyrir til að komast í hendur einstakra manna, en það teldi jeg ver farið. Jeg vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann flytti málið aftur á dagskrána, svo að mjer gæfist kostur á að koma með brtt. í þá átt, er jeg nefndi: að hreppurinn mætti ekki selja einstökum mönnum þessa jörð, þó að hann væri búinn að kaupa hana.

Forseti (B. Sv.) Jeg get ekki orðið við þessari ósk háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.). Annaðhvort er að halda áfram umr. eða taka málið hreinlega út af dagskrá. Ef háttv.flm. (St. St.) felst á, að málið sje tekið út af dagskrá, þá skal jeg fresta umræðunni til næsta dags.

Flm. (Stefán Stefánsson) Jeg sje ekki ástæðu til annars en að málið fái þegar fram að ganga. Það hefir gengið gegn um 3 umr. hjer í deildinni, og því undarlegt, að hv. 2. þm. Reykv. (J. B.) skuli nú fyrst hafa tekið það í höfuðið, að nauðsynlegt sje að koma með brtt. við það. En jeg skal taka það fram, til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að það eru engar líkur til þess, að jörðin verði seld nokkrum einstökum manni eða að hún lendi í hendur braskara. Frv. þetta er fram komið fyrir ósk Dalvíkurbúa, sem þurfa nauðsynlega að öðlast fullan notarjett til mótaks, beitilands og jafnvel þess annars, sem jörðin hefir að bjóða. Og þetta getur ekki breytst, nema með því eina móti, að þorpið leggist niður, en fyrir því eru ekki nokkrar minstu líkur, ja, jeg vil segja, alla þá framtíð, sem menn nú geta gert sjer eiginlega nokkra hugmynd um eða grein fyrir. Hins vegar eru mjög miklar líkur til þess, að þorpið stækki, og þá veitir því sannarlega ekki af þeim fríðindum, sem jörðin hefir í sjer. Þess vegna finst mjer þetta hálfgerðar firrur hjá háttv. 2. þm. Reykv. (J. B.), og að þetta ákvæði hans komi aldrei að liði, þó að það verði sett inn í lögin. Vil jeg því treysta því enn, að hv. deildarmenn greiði frv. atkv. sín eins og það liggur nú fyrir.

Jón Baldvinsson Þar sem háttv.flm. (St. St.) hefir upplýst um það, að jörð þessi muni aldrei verða seld einstökum mönnum, sje jeg ekki hvers vegna það ætti að skaða, þó að ákvæði þetta yrði sett inn í frv., áður en það er afgreitt hjeðan frá deildinni, og vil jeg enn skjóta því til hæstv. forseta, hvort það sje ekki hægt að fara þá leið, sem jeg benti á áðan.

Forseti (B. Sv.) Þar sem háttv.flm. (St. St.) er því andvígur, að frv. þetta sje tekið af dagskrá, og það hefir nú gengið gegnum þrjár umr. hjer í deildinni, sje jeg ekki brýna ástæðu til að fresta afgreiðslu þess.

Jakob Möller Við allar umr. þessa máls hjer í deildinni ljet jeg það afskiftalaust, þó að jeg hins vegar greiddi aldrei atkvæði á móti því. Jeg tel varhugavert að selja jarðir landssjóðs hreppum eða kauptúnum. Jeg sje ekki, að það skifti svo miklu máli fyrir hreppana að eignast slíkar jarðir. Mjer finst, að viðkomandi hreppsfjelag geti samið við landsdrottin um haganlegt leigufyrirkomulag. Og þar sem hjer er um landssjóð að ræða eða stjórnina, þá ætti að vera auðvelt að komast að góðum kjörum. Jeg myndi nú hafa látið þetta frv. hlutlaust, hefði hv.flm. (St. St.) látið hjer staðar numið. En þar sem nú er á ferðinni frá honum annað frv., um að heimila sölu á Hvanneyri í Siglufirði, þá get jeg ekki lengur setið hjá, og verð nú að greiða atkv. á móti frv., þó að jeg telji það í raun og veru ekki miklu máli skifta, út af fyrir sig, þó að Upsir væru seldar. En jeg verð að taka í sama streng og háttv. samþm. minn, 2. þm. Reykv. (J. B.). um, að hjer sje gengið inn á hættulega braut.