Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Með þessu frv. er farið fram á að framlengja gildandi lög um verðtoll til ársloka 1937. - Fjhn. hefir athugað þetta mál og er sammála um, að ríkissjóður megi einskis í missa af þeim tekjum, sem hann hefir af verðtolli, og leggur n. til. að frv. sé samþ.N. hefir borið frv. saman við þau lög og lagaákvæði, sem vitnað er til í 1. gr. frv., og að áliti n. er ekkert við frv. að athuga frá þeirri formlegu hlið.

Frsm. (Magnús Jónsson) Á þinginu 1934 var þessi skattaívilnun fyrir h/f Eimskipafélag Íslands framlengd fyrir árin 1935 og 1936. Þar sem engin breyt. hefir orðið á þeim fjárhagslegu ástæðum félagsins, sem urðu þess valdandi, að þessi lög voru sett, þá hefir félagið nú farið fram á, að þessi lög væru framlengd um tvö ár enn, eða fyrir árin 1937 og 1938. Frv. er borið fram af hv.fjhn.Nd., en fjhn. þessarar hv. d. hefir athugað frv. og borið saman við þau lagaákvæði, sem til er vitnað, og leggur fjhn. einróma til, að frv. verði samþ.

*Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Allshn. hefir haft þetta mál til meðferðar og komið sér saman um að mæla með því, að það verði samþ. Hún hefir þó viljað láta þess getið, að útsvarslöggjöfin er að ýmsu leyti ekki í því formi, sem hún ætti að vera, og n. telur engan efa, að mörg ákvæði mætti færa til betri vegar. Hún telur því þessa breyt., sem fram er komin að mestu fyrir tilhlutun ríkisskattan., sjálfsagða, en þó sem bráðabirgðabreyt. og að nokkru leyti sem leiðréttingu á l. eins og þau voru, sérstaklega að því er snertir 9. gr., þar sem blandað er saman gjaldári og útsvarsári. N. telur, að sú nefnd, sem situr nú á rökstólum til þess að semja frumv. um tekjuöflun sveita og kaupstaða, eigi einmitt í sambandi við þau mál að koma með eitthvert frv. til lagfæringar á útsvarslögunum, því að það er ljóst, að þessi tvö mál eru svo nátengd. Ég sé þess vegna ekki ástæðu til að fara nánar inn á þetta. Sem sagt, breyt. eru fremur til bráðabirgða heldur en sem varanleg bót á þessu máli. N. hefir hinsvegar viljað verða við þeim tilmælum, sem hafa borizt henni frá bæjarstj. Rvíkur um að heimila ríkisstj. að setja reglugerð, sem skyldi kaupgreiðendur til að halda eftir hluta af kaupi fastra starfsmanna til greiðslu útsvars. Þetta er alveg hliðstætt heimild ráðuneytisins. Og samkv. henni hefir verið sett reglugerð um að halda eftir af kaupi til greiðslu tekju- og eignarskatts. Er ekki ástæða til að gera upp á milli þessara tveggja hluta. En það eru mjög mikil þægindi við innheimtu, sérstaklega í hinum stærri kaupstöðum, ef kaupgreiðendur halda eftir hluta af kaupi manna til útsvarsgreiðslu, eftir þar að lútandi nánari ákvæðum. Auðvitað þarf í slíkum reglugerðum að setja fyrirmæli um það, að ekki sé hægt að halda eftir nema ákveðnum hluta í hvert sinn, og fari eftir efnum og ástæðum einstaklingsins. N. hefir ekki sem slík tekið afstöðu til þeirra brtt., sem liggja fyrir á þskj. 104 frá hv.þm. Mýr., að þeir menn verði útsvarsskyldir, sem eiga húseign eða sumarbústað í sveit, sem bakar hlutaðeigandi sveit aukin útgjöld til almenningsþarfa. 1 af 5 nm. eru á móti þessari brtt.N. tók ekki sem slík neina ákvörðun, en ég hygg ég hafi ekki farið rangt með um afstöðu nm., og ef til vill eru þeir allir á móti. Ef heimilað er að leggja á menn, búsetta í kaupstað og útsvarsskylda þar, ný útsvör í sveit vegna húseignar þar, þá er komið inn á þá leið, sem hingað til hefir ekki þótt fært að fara inn á. Það hefir hér í Reykjavík einu sinni verið lagt á húseign, þar sem eigandinn var búsettur utan Reykjavíkur, og rökfært með því, að eigandinn hefði allverulegar tekjur af þessari húseign, og því ekki ósanngjarnt, að bærinn fengi einhverja útsvarsgreiðslu. Þetta var lagt fyrir dómstóla og úrskurðað óheimilt. Og ég veit ekki betur en að við endurskoðun útsvarslaganna áður hafi einmitt verið athugaður þessi möguleiki til að leggja á menn, sem ættu húseign á staðnum, og það ekki hingað til verið talið af löggjafanum rétt að fara inn á þá leið. Enda er ljóst, að það mundi útiloka, að kaupstaðarbúar, sem gjarnan vilja reyna að dvelja úti í sveit með fjölskyldum sínum yfir sumarið, ef þeir þurfa ekki nauðsynlega að vera í kaupstað, leggi á sig nokkurn kostnað til að byggja sumarbústað, ef þeir eiga þar að auki á hættu að verða að greiða svo og svo há opinber gjöld. Það getur hinsvegar verið rétt, að viðkomandi sveit þurfi að greiða örlítið gjald vegna slíkra húseigna. En á það er og lítandi, að það er beinn hagnaður fyrir viðkomandi sveitarfélög, að sumarbústaðir komist upp. Þeir gefa ætíð nokkrar tekjur fyrir þá, sem þar búa nær. Slíkar fjölskyldur kaupa mjólk og egg og nýmeti af bændum í grennd. Og sá hagnaður, sem þannig kemur einstaklingnum í sveit, er vitanlega hagnaður fyrir sveitina sjálfam Það er alveg ljóst, að ef d. gengur inn á að samþ. þessar brtt.hv.þm. Mýr., þá er þar með komið inn á þá leið, sem er í raun og veru ekki fyllilega séð, hve langt muni leiða. En það mundi að sjálfsögðu leiða til þess, að komið yrði inn fyllri ákvæðum, þar sem kaupstöðum er heimilað að leggja útsvör á þær eignir bæjarmanna, sem ekki eru í bænum. Í Reykjavík yrði það ekki lítil upphæð, sem menn utan Reykjavíkur yrðu að greiða. Það hefir ekki þótt fært hingað til að leggja útsvar á fasteign nema í einu einasta tilfelli, og það er þegar útlendingar eiga. Ég fyrir mitt leyti vil þess vegna mótmæla þessari till. sem gangandi í bága við það princip, sem löggjafinn annars hefir um svipað atriði.

*Jörundur Brynjólfsson: Ég hefi skrifað undir þetta mál með fyrirvara. Minn fyrirvari er ekki í því fólginn, að ég geti ekki fallizt á þessa breyt. sem farið er fram á að gera á útsvarsl., bæði að því, er snertir frv. sjálft eins og það nú er hér flutt, og einnig þá brtt., sem allshn. nú flytur við frv. Á þetta atriði get ég einmitt fallizt. Minn fyrirvari er út af aðstöðu n. til brtt.hv.þm. Mýr. Það er eins og hv.frsm. skýrði frá, að að vísu er ekki bein ákvörðun tekin gegn þessari till. í n., en meiri hl. n. vildi þó ekki á það fallast að mæla með henni. En ég get lýst yfir, að ég er einmitt þessari brtt. fylgjandi. Ég get að vísu viðurkennt, að það hefði verið æskilegra, ef þetta ákvæði hefði komið inn í þá löggjöf, sem ákvarðar, hvernig beri að haga þessum gjöldum, t. d. fasteignagjöldum til sýsluvegasjóða. En fyrir svona smávægileg atriði eigum við þess ekki kost að gera þessa breyt. á þeim l. Mér finnst það of lítilvægt að fara að hreyfa við þeirri löggjöf aðeins út af þessu einu. Hinsvegar á þessi breyt. fullkomlega rétt á sér. Það er allt of mikið úr því gert hjá hv.frsm., að þessi gjöld, sem af slíkum fasteignum stafa, muni vera létt. Því að þar sem eru komin heil hverfi af byggingum í sama sveitarfélaginu, sem kaupstaðarbúar eiga, - sem ég er síður en svo að amast við á neinn hátt, - þá dregur eitt sveitarfélag allverulega um að greiða fasteignagjald af þessu hverfi, sem því hér um bil að engu leyti kemur neitt við. Þetta hækkar opinberu gjöldin hjá viðkomandi sveitarfélagi, svo að tilfinnanlegt getur orðið. Því að það er sú stefna uppi, sem ég tel mjög æskilega að mörgu leyti, að bæjarbúar byggi sér hús til sveita til dvalar að sumarlagi með fjölskyldu sinni. - En brtt.hv.þm. Mýr. er þannig stillt í hóf, að eftir orðalagi hennar er ekki leyfilegt að leggja útsvar á þessar fasteignir umfram það, sem beinlínis nemur þessum gjöldum, sem eru bundin í opinberar þarfir. Það kveður sennilega mest að þessum byggingum í tveimur sveitum hér í grennd, Mosfellssveit og Ölfusi í Árnessýslu. Í Ölfusinu er komið upp heilt hverfi af byggingum, og þessi hreppsfélög dregur það ekki óverulega að þurfa að standa straum af þessum gjöldum. En ég er alveg sannfærður um, að eigendur þessara bygginga telja þau ekki eftir sér. Ég vil á engan hátt fara út í meting um þá hagsmuni, sem sveitamenn kunna að hafa af því, að þessir menn dvelji að sumarlagi uppi í sveit, og fara að reikna út, hvern hagnað sveitamenn kunna af því að hljóta. Ég hygg, að það kunni að vera áhöld um það og þann hagnað, sem kaupstaðarbúar hafa af því að dvelja í sveit að sumarlagi, því þó að þeir borgi meira fyrir nauðsynjar þær, sem þeir fá hjá sveitamönnum, heldur en sveitamenn annars myndu fá fyrir þær, þá hygg ég samt, að þeir fái þær alltaf við vægara verði en þær kosta í kaupstöðunum, svo að þeir hafi vinning af þessu, og er síður en svo, að ég telji það eftir, og vil ég, að í þessu efni fari enginn metingur fram. En ég minnist sérstaklega á þetta af því að hv. 8. landsk. vék lítillega að þessu í framsögu sinni. Ég vil því beina því til hv. dm., að þeir fallist á brtt.hv.þm. Mýr. Hún á rétt á sér, og ég er sannfærður um, að enginn góður drengur telur það eftir sér, að greiða þetta litla gjald. Það er lítið hjá hverjum einstaklingi, en það safnast, þegar saman kemur, og það getur verið tilfinnanlegt fyrir fátæk sveitarfélög að þurfa að standa straum af þeim.

Bjarni Ásgeirsson Ég get verið fáorður um þessa till. eftir ræðu hv. 1. þm. Árn. Mér þykir það leitt, að hv.n. hefir ekki séð sér fært að taka tillit til hennar. Ég held, að allir, sem lesa hana rólega, hljóti að sjá, að hún er mjög sanngjörn og réttmæt. Þegar ákveðinn hluti opinberra gjalda, eins og t. d. sýslusjóðsgjalds, er miðaður vil og tekinn af fasteignum þeim, sem eru innan sveitarinnar, þá eiga þau gjöld að koma niður á þá menn, sem eiga viðkomandi fasteign. Í þeim sveitum, þar sem mikið er af slíkum byggingum, en það er sérstaklega í þeim tveim sýslum, sem hv. 1. þm. Árn. minntist á, þá dregur það ekki svo lítið fyrir fátæk sveitarfélög að taka á sig þessi gjöld vegna manna, sem búsettir eru annarsstaðar og engin gjöld greiða til opinberra þarfa þar. Hv. 8. landsk. hélt því fram, að hér væri verið að byrja á nýrri stefnu í útsvarsmálum með því að leggja útsvör á húseignir manna, sem búsettir eru utan byggðarlagsins. En þó að þetta sé sett í útsvarslögin og nefnt útsvar, þá er það í rauninni ekki undir venjulegum kringumstæðum útsvar. Það er tekið fram, að ekki sé leyfilegt að leggja á þessa menn almennt útsvar, heldur aðeins þau gjöld, sem viðkonandi sveit verður að borga fyrir eignir viðkomandi manna, sem búa utan sveitarinnar. Þetta raskar í sjálfu sér á engan hátt reglum þeim, sem gilda í almennum útsvarsmálum. Hv. 8. landsk. talaði mikið um það, hvaða hagnað sveitirnar hefðu af slíkum byggingum vegna aukinna viðskipta af hálfu þeirra manna, sem ættu sumarbústaðina. Ég get svarað eins og hv. 1. þm. Árn. Ég býst við, að hagnaðurinn af þessum sumarbústöðum sé líkur hjá báðum. Ég býst við, að þeir, sem í sumarbústöðunum búa, fái það, sem þeir kaupa af bændum, fyrir lægra verð en á markaðinum í Reykjavík, þó að það sé kannske hærra en það, sem bændur annars fá. Ég vil benda hv.þm. á það, að það er meira en þetta, sem dregur eftir sér dilk fyrir viðkomandi sveitir, að fá þessar fasteignir inn í sveitirnar, t. d. þegar verið er að skipta útsvörum, sem sérstaklega eru farin að tíðkast samkv. útsvarslögunum, milli Rvíkur og þessara sveita hinsvegar, útsvörum manna, sem að einhverju leyti njóta atvinnu í Rvík, þá er einn liður í útreikningnum, hve hátt sé fasteignaverð í viðkomandi sveitum. Og því hærra sem það er, því lægri verður þessi hlutinn af þeim hluta útsvaranna, sem því ber svo að þessar fasteignir draga sveitarfélögin niður í þeim skilningi. Og samkv. framfærslulögunum frá síðasta þingi þá á, þegar farið er að bæta sveitarfélögunum upp nokkurn hluta þeirra útsvara, sem eru fram yfir meðaltal útsvara í landinu, að reikna út til fasteignaverðs fasteignir í viðkomandi sveit. Því hærra sem það er, því lægri verður hluti viðkomandi sveitarfélags í hinum almennu uppbótartekjum, og verða þessar fasteignir því til þess þar líka að draga niður viðkomandi sveitarfélög. Ég efast einnig um, ef reikningarnir væru gerðir upp, að þá væri mikill hagur að því almennt fyrir sveitarfélögin að fá slíkar eignir inn í sveitirnar. Og ég er sannfærður um, að þeir menn, sem hafa ráð á því að byggja sumarbústaði og eiga þá, munu líka telja sig hafa ráð á því að greiða þann beina skatt, sem fellur á sveitarfélagið vegna þeirra sjálfra. Hv. þm. talaði um, að það hefði verið gerð tilraun til þess að leggja útsvar á húseignir manna, sem ekki eru búsettir hér í Rvík, en það hefði ekki staðizt dóm. Ég veit ekki betur en að það hafi fallið dómur um, að maður væri útsvarsskyldur hér, sem á heima annarsstaðar. En hann á hér húseignir, en hefir ekki neina aðra beina atvinnu hér. Þessi dómur er nýlega fallinn í hæstarétti. Annars er þetta aukaatriði og kemur ekki við hinum venjulegu útsvarslögum. Hér er eingöngu um það að ræða, að sýslusjóðsgjaldið, sem lagt er á þessar byggingar, komi á herðar þeirra, sem byggingarnar eiga og hafa þeirra not, en ekki þeirra, sem hafa engar beinar tekjur af þeim.

*Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Þeir ber saman um það, hv. 1. þm. Árn. og hv.þm. Mýr., að hér sé um gjöld að ræða, sem eru mjög lág, og þeir telja, að þeir menn, sem vilji vinna það til að leggja í nokkurn kostnað til þess að geta komizt með fjölskyldu sína upp í sveit, myndu ekki telja það eftir sér að greiða þessi lágu gjöld. Þessi gjöld geta verið misjafnlega lág eða há, en mér skilst þó, að ef það eiga að vera rök í þessu máli, að gjöldin séu svo lág, að einstaklinga, sem hafa lagt í kostnað við að byggja sumarbústaði. muni ekki um að greiða þau, þá hljóti það líka að vera rök, að sveitarfélögin muni ákaflega lítið um að greiða þau  Þar sem hv.þm. Mýr talaði um, að þetta hefði áhrif á skiptingu útsvaranna, þá er það svo lítilfjörlegt atriði, að ég efast um, að hann geti reiknað það út í aurum, þó hann gæti nefnt dæmi um skipingu útsvara milli Mosfellssveitar og Rvíkur, auk þess sem sú regla er ekki framkvæmanleg eftir bókstaf laganna. Það liggur undir mati ríkisskattanefndar, hvernig þessi hluti skiptist.

Það fer eftir vissum formúlum

. Já, en þær eru ekki svo einskorðaðar, að það megi ekki breyta um eftir því, sem á stendur. En auk þess eru þessar reglur um skiptingu útsvaranna ekki svo mjög heppilegar. Að síðustu skal ég geta þess viðvíkjandi þeim dómi, sem hv.þm. minntist á, að útsvarsheimildin byggðist ekki á því, að það væri heimilt að leggja á fasteignina, heldur á því, að viðkomandi maður var ekki talinn eiga heimili annarsstaðar en í Reykjavík. Og á því var dómurinn byggður.

Páll Zóphóníasson Ég vil þakka hv.allshn. fyrir það, að hún hefir mælt með þessari sjálfsögðu breyt. á útsvarslögunum sem við flm. fórum fram á með því að flytja þetta frv. Þær eru allar sjálfsagðar og nauðsynlegur og þurfa að komast fram, hvað sem annars liður breyt. á útsvarslögunum, sem ég geri ráð fyrir, að verði óhjákvæmilegar, ef hér á þinginu verða samþ. einhver l. um tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög. Þessar breyt. raska ekki grundvellinum, sem er undir útsvörunum. Hv. þm. Mýr. hefir komið með brtt. á þskj. 104, og hefir sú brtt. valdið ágreiningi. Út af henni vil ég benda á það, að mér skilst, að hann hafi með till. farið út fyrir það, sem hann ætlaði sér með henni. Hann ætlar sér að ná í sumarbústaðina, en í till. segir hann: „Ef hann á sérstaka húseign, svo sem sumarbústað.“ En þar getur verið um aðrar húseignir að ræða, sem eru leigðar út og aðrir búa í, en ég efast ekki um, að hann ætlast ekki til þess, að þær komi hér til greina, því til þeirra er hægt að ná með þeim grundvelli, sem hingað til hefir verið farið eftir. Þess vegna held ég, að það sé hægt að ná því, sem hv.þm. Mýr. vill ná, með því að breyta till. nokkuð og setja í staðinn fyrir það, sem nú er: Ef hann á sérstakan sumarbústað. Það er ekki meiningin með till. að ná öðru en þessu. - En það, hvort nauðsynlegt er að leyfa sveitarstjórnum að ná útsvari af eigendum sumarbústaða, hygg ég, að sjáist bezt með því að taka Ölfushrepp og athuga hann. Hv. 1. þm. Árn. minntist áðan á hann. Húseignir allar í hreppnum eru um 4700 hundraða. og af því eru sumarbústaðir 1600 hundraða, eða hér um bil 1/3. Sýslusjóðsgjaldinu er jafnað niður á hreppa sýslunnar að 1/3 hluta eftir fasteignum, og þess vegna fer þarna 1/3 þess hluta af sýslusjóðsgjaldinu sem lagt er á eftir fasteignamati húsanna, hækkandi vegna þessara 1600 hundraða í sumarbústöðum, sem eru þar. Það hækkar, og sú hækkun nemur 13 af húseignunum. Það er þess vegna kringum? 1/9 hluti af öllu sýslusjóðsgjaldinu, sem liggur á eignum, sem hreppurinn á ekki, og eru þessar eignir aldrei notaðar, nema þennan stutta tíma að sumrinu. En mér finnst að það þurfi að breyta till.hv.þm. Mýr., svo að hún nái einungis til sumarbústaðanna, því það er réttlátt að leggja á þá. Það er ástæðulaust að láta, eins og nú er, bæði sýslusjóðsgjald og sýsluvegagjald, sem að nokkru leyti hvílir hvorttveggja á fasteignum og sveitarbúar verða að jafna niður á alla í sveitinni, hækka eins og nú er, án þess að þeir geti á neinn hátt náð því frá þeim sem í raun og veru eiga eignirnar, sem gjaldinu er jafnað niður eftir. Ég held, að hv.þm. Mýr. ætti að breyta upphafinu á till. og einskorða hana við sumarbústaðina. Með því nær hann því, sem hann vill ná, og með því er ekki farið inn á það svið sem aðrir vilja hafa friðhelgað.

*Pétur Ottesen: Í nál. er talað um samhliða því, sem n. leggur til, að frv. verði samþ., að það sé nauðsynlegt, að fram fari gagngerð endurskoðun á útsvarslögunum, sem við nú búum við og hafa gilt síðan 1926. Ennfremur er þar talað um, að það myndi vera heppilegt, að n. sú, sem nú starfar að undirbúningi löggjafar um tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög, tæki þetta mál til athugunar. En mér er ekki kunnugt um, að nein n. starfi núna að þessum málum. Á síðasta þingi var samþ.þál. um það að skora á ríkisstj. að láta undirbúa fyrir næsta Alþingi. nefnilega þetta þing, frv. til l. um tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög. Það var skipuð n. til þess að undirbúa þetta frv., og þessi n. hafði alveg lokið sínum störfum, áður en þingið kom saman, og strax í byrjun þessa þings var þetta frv. n. lagt fram á Alþingi. Ég held því, að þessi n., sem skipuð var, hafi innt af hendi það, sem fólst í áskorun þeirri, sem samþ. var á síðasta þingi, um að undirbúa frv. til l. um nýja tekjustofna fyrir bæjar- og sveitarfélög, en það er ekkert orð í þessari áskorun um það, að þessi n. ætti að taka til athugunar útsvarslögin út af fyrir sig. Þessi áskorun var sprottin af því, að með þeim útsvarsaðferðum, sem nú gilda, eða með því að leggja á eftir efnum og ástæðum, hagaði því svo til, að ýms sveitarfélög voru þannig á vegi stödd, að ekki var hægt að fullnægja þörfum þeirra með því móti. Þess vegna átti að reyna að finna nýja tekjustofna eða fara eftir öðrum leiðum til þess að ná tekjum í bæjar- og sveitarsjóði. Það er því alls ekki um neina starfandi n. að ræða, eða neinn þingvilja á bak við skipun nokkurrar n. til þess að taka útsvarslögin til athugunar. Ef það á að gera, þarf að koma fram þingvilji fyrir því. Þótt fjórir menn úr n., og þar af einn með fyrirvara, láti í ljós, að þeir telji heppilegt, sú slík endurskoðun fari fram, er það enginn þingvilji. Og þó sú breyt. á útsvarslögunum, sem hér er farið fram á að gera, verði samþ., gefur það enga bendingu um þingvilja fyrir endurskoðun á l. í heild, heldur hið gagnstæða, því að ef endurskoðun lægi svo nærri, værri minni ástæða til að gera nú þær breyt., sem felast í þessu frv., þó sjálfsagðar væru ella. Ég vildi taka þetta fram, því að ég lít svo á, að gildandi útsvarslöggjöf hafi þó að einhverjir ágallar kunni á henni að vera, eins og yfirleitt allri löggjöf, reynzt heldur vel, eins og sjá má af því, að hún hefir staðið hér um bil óbreytt síðan 1926. Er það fátítt um löggjöf síðari þinga, að hún hafi staðið svo lengi. Þó frá einstökum stöðum hafi heyrzt raddir um breyt. á þessari löggjöf, sérstaklega frá Siglfirðingum, þá eru engar almennar óskir meðal landsmanna um gagngerðar breyt. á henni. Ég vildi taka þetta fram að því, er nál. snertir, að það nær ekki nokkurri átt, nema það komi fram ákveðinn þingvilji fyrir því, að farið verði að skipa n., eða á nokkurn hátt undirbúa gagngerða endurskoðun á útsvarslögunum.

*Hannes Jónsson: Það er lítilsháttar aths. út af brtt.hv.þm. Mýr. á þskj. 101, sem hefir mætt hér nokkrum andmælum, er mér virðast þó ekki að öllu leyti á rökum byggð. Ég hefði e. t. v. kosið, að brtt. væri að nokkru leyti öðruvísi orðuð, en það skiptir ekki miklu; aðalatriði er, að það komi fram, sem með till. er ætlað. Og ef flett er upp í 1. um sýsluvegasjóði frá 1933, sér maður, að til hins nákvæmlegu sama er ætlazt með þeim l. Samkv. þeim er hægt að innheimta sýsluvegasjóðsgjald hjá eigendum slíkra fasteigna, þar sem sýsluvegasjóðssamþykktir eru, svo að það sýnist samræmi í að ákveða, að þar sem ekki eru sýsluvegasjóðssamþykktir, sé hægt að innheimta þessi gjöld líka hjá hlutaðeigandi aðiljum. Ég sé því ekki ástæðu til að mæla gegn þessari brtt. Ef rétt er að láta húseigendur greiða gjöld sem þessi, þar sem sýsluvegasjóðssamþykktir hafa verið gerðar, liggur í hlutarins eðli, að ekki er ástæða til að undanskilja aðra frá því, þó að þeir eigi hús á stöðum, þar sem slíkar samþykktir hafa ekki verið gerðar. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp part af 2. gr. nefndra l.: „Nú á einhver fasteign í hreppi eða kauptúni aðra en jörð í fastri ábúð, eða jarðarhluta, en er þar ekki útsvarsskyldur, eða greiðir þar ekki útsvar eftir sömu reglum og aðrir, og er hreppsnefnd þá heimilt að krefja eiganda um vegaskattinn sem þúsundgjald af eigninni eftir því, sem hann er ákveðinn að lögum.“ Það hefði verið nákvæmlega jafneðlilegt að láta gjald sem þetta lenda á hreppunum, en við þessa lagasetningu hefir það þó ekki þótt sanngjarnt og því sleginn sá varnagli, að hægt væri að innheimta þetta gjald hjá hlutaðeigandi mönnum sjálfum, virðist í fullu samræmi við það, að önnur gjöld, sem verða til þess að íþyngja sveitarfélögunum á sama hátt, verði einnig endurgreidd af hlutaðeigendum, eins og gert er ráð fyrir í þessari till. Það verður að taka tillit til þess, að það er ekki hægt að losa menn undan þessum kvöðum á vissum stöðum, eða þar sem sýsluvegasjóðssamþykktir eru; því er hér að mínu áliti um samræmingu að ræða, en ekki neitt, sem ekki hefir áður átt sér stað. Ákvæði þessara laga er alls ekki bundið við vissa tegund fasteigna, eins og sumarbústaði, og því varla hægt að fara að taka þær eignir sérstaklega út úr, enda sýnist mér það ekki á frambærilegum rökum reist. Ég sé því ekki ástæðu til þess að láta þessa brtt. sæta annari meðferð við þessa lagasetningu heldur en sömu ákvæði hafa áður sætt í sambandi við afgreiðslu sýsluvegasjóðslaganna.

Forseti (JörB): Mér hefir borizt skrifl. brtt. frá hv. 2. þm.N.-M. við brtt. á þskj. 104, svo hljóðandi: „a-liður orðist svo: Ef hann á sérstakan sumarbústað, sem bakar hlutaðeigandi sveit útgjöld til almenningsþarfa, svo sem hækkun á sýslusjóðsgjaldi, enda fari útsvarið ekki fram úr því, er þeirri gjaldhækkun nemur.“ Brtt. þessi er of seint fram komin og skrifl., og þarf því tvennskonar afbrigði.

Bjarni Ásgeirsson Það var aðalefni síðustu ræðu hv. 8. landsk., frsm.n., að þessi gjöld, sem um er að ræða í brtt. minni, ættu samkv. eðli sínu að hvíla á þeim mönnum, sem leigja út land undir sumarbústaði, því það væri svo mikill hagur fyrir þá fjárhagslega að leigja slík lönd. Taldi hann, að blettir undir sumarbústaði væru leigðir fyrir 50–200 kr. Ég held, að þetta sé hrein og bein fjarstæða, nema því aðeins að einhver sérstök hlunnindi fylgi, eins og ég veit, að er um bústað hv.þm. sjálfs á Álafossi, þar sem hann fær heitt vatn. Undir slíkum kringumstæðum má vera, að leigan sé hærri heldur en ég minntist á, en algengast mun, að þessi gjöld séu 25–50 kr. Og ég er sannfærður um, að það er enginn ofhaldinn af þeirri leigu. Þetta er ekki aðeins leiga eftir þann litla blett, sem bústaðirnir standa á því þeim fylgir vitanlega ætíð mikill umgangur um lönd jarðareigandans. Ég er sannfærður um, að ef öll óþægindi eru tekin til greina hjá þeim sem hafa mikið af sumarbústöðum á landi sínu, þá er enginn ofhaldinn af þessari leigu. Enda veit ég ekki til, að yfirleitt sé sótzt eftir að leigja land undir sumarbústaði. Það er ekki gert af því viðkomandi menn álíti sér fjárhagslegan hagnað að því, heldur er það undir flestum kringumstæðum gert í greiðaskyni við þá, sem sumarbústaðina hafa. Mönnum finnst það sanngjarnt, sem og er, að þeir, sem vilja komast úr bæjunum yfir sumarið, fái land til að dvelja á, en að það sé leigt í gróðaskyni, er fjarri sanni, enda veit ég, að enginn hagur er að því að leigja land undir sumarbústaði fyrir slíkt gjald. Þess vegna sé ég ekki, að það sé að neinu leyti sanngjarnt að ætlast til, að þeir menn, sem lána þessa bletti, beri þessi gjöld fyrir viðkomandi menn. Hv. 2. þm.N.-M. benti á einn hrepp, þar sem svo væri komið, að þessir sumarbústaðir, sem hrepparnir hafa engar beinar tekjur af, hækkuðu gjaldið um 12%. Sjá menn því, að þó hér sé ekki um stórar upphæðir að ræða fyrir hvern mann, þá getur fátæk sveitarfélög munað um þetta. Um það, að hér sé verið að smeygja inn litlafingri og á eftir komi svo, að farið verði að leggja útsvör á þá, sem eiga sumarbústaðina, er það að segja, að það er skýrt ákveðið í frv., að slíkt geti ekki komið til greina, og meðan svo er, er ekki ástæða til að búa til grýlur út af því. Þeim, sem virðast till. minni samþ. í aðalatriðum, en hafa eitthvað út á formið að setja, vil ég segja það að ég vil heldur taka hana aftur til 3. umr. og ræða hana við þá heldur en að skrifl. brtt. komi þegar til atkv., og geri ég það hér með.

*Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Ég þarf litlu að svara hv.þm. Mýr., en vil aðeins benda á, að það er rangt hjá honum, ef hann vill halda fram, að það sé í beinu greiðaskyni gert, er landeigendur leigja mönnum úr Rvík land undir sumarbústaði fyrir verulegar upphæðir. Það land, sem þar er um að ræða, er venjulega mjög lítið að flatarmáli, og þó ekki sé greitt meira fyrir þessa litlu bletti, sem annars eru varla nema örlítið notaðir, heldur en hv.þm. upplýsti, að greitt væri fyrir þann sumarbústað, sem minnzt var á áðan, hygg ég það a. m. k. ekki tap fyrir landeigandann að leigja þá. Hv. þm. Borgf. taldi ástæðu til að taka til máls út af því, að í nál. er komizt svo að orði, að n. telji rétt, „að gagngerð endurskoðun fari fram á útsvarslögunum, og telur heppilegt, að n. sú, er nú starfar að undirbúningi löggjafar um tekjuöflun sveita og bæja, taki einnig þetta mál til athugunar“. Hann taldi, að í fyrsta lagi væri þessi n. alls ekki starfandi. Í öðru lagi væri ekki vitað, að það lægi neinn almennur vilji á bak við það, hvorki innan þings eða utan, að útsvarslögin væru endurskoðuð, og heyrðist mér að honum fyndist allshn., sem skilaði þessu áliti, fara nokkuð villt í þessu efni. En ég held einmitt, að hv.þm. hafi ekki athugað þau atriði, sem telja má upplýst um þessi mál. Hann talaði um útsvarslögin sem mjög heppilega löggjöf, eins og þau eru nú, en hann gat þess í innskoti, að Siglfirðingar mundu þó sérstaklega óánægðir með þau. Ég ætla ekki að draga neinar dulur á það, að Siglfirðingar eru eflaust óánægðir með útsvarslögin. Ég veit ekki, hvort Akurnesingar eru sérstaklega ánægðir með þau, en ef marka má afstöðu hv.þm., má gera ráð fyrir, að svo sé. En ég held þó, að það sé almennt álitið, að útsvarslögin séu orðin úrelt og að það þurfi að breyta þeim gagngert við fyrsta tækifæri. Í fyrra kom fram þáltill. um skipun n. milli þinga til þess að athuga tekjuöflun bæja og sveita og þá einnig athuga útsvarslögin. Ég verð til þess að sýna, að hv.þm. Borgf. hefir farið villur vegar, að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta, það sem þessi n. sjálf segir um þetta: „Það, sem vakti fyrir flm.þáltill. frá 2. des. f. á., var það, að sú tekjuöflunarlöggjöf, sem bæjar- og sveitarfélög nú hafa við að búa - sem er þá sérstaklega útsvarslögin - yrði endurskoðuð gaumgæfilega og breytt í það horf, er betra þætti en nú er, og að jafnframt væru sveitar- og bæjarfélögum fengnir nýir tekjustofnar, sem gætu borið nokkuð af byrðum þeim, sem útsvörin verða nú að standa undir. N. varð þegar í upphafi ljóst, að sá rúmi mánuður, sem hún hafði til umráða til þess að gera till. sínar og semja frv. fyrir næsta Alþingi, nægði hvergi nærri til þess að gera það hvorttveggja, að endurskoða útsvarslögin og koma fram með ný tekjuöflunarfrv. Varð það því að samkomulagi að reyna heldur að finna leiðir, sem veittu sveitar- og bæjarfélögum nýjar tekjur, þ. e. aðrar tekjur en útsvörin, en láta endurskoðun á útsvarslögunum bíða næsta þings.“ Af þessu verður þegar ljóst, að fyrir flm. vakti þetta tvennt, að fram kæmu till. um nýjar tekjur sveita og bæja, og hinsvegar að athuguð væru útsvarslögin. N. hefir sjálf skilið þetta þannig, því að hún treysti sér ekki til að inna þetta hvorttveggja af hendi og valdi þann kostinn að koma fram með till. um tekjur sveita og bæja, en láta útsvarslögin bíða. Svo heldur n. þannig áfram: „Þó er rétt að taka það fram strax, að n. er öll á einu máli um, að ekki megi lengur dragast en til þingsins 1937, að fram fari gagngerð endurskoðun á útsvarslögunum. N. telur, að þegar að þessu þingi loknu ætti að hefja endurskoðun útsvarslaganna, svo að fyrir næsta Alþingi geti legið vel undirbúið frv. um það efni. Ætti ekki að þurfa sérstaka þál. um það, þar sem starf þessarar n. getur ekki talizt nema nokkur hluti þess starfs, sem ætlað var, að framkvæmt yrði eftir þál. frá 1935.“ - Ég veit ekkert um það, hvort n. segir nú, að hún hafi hætt störfum um leið og hún skilaði frv. um tekjur sveita og bæja, en hitt er víst, að hún hefir ekki litið svo á, þegar hún skilaði áliti sínu, að starfi hennar væri lokið fyrr en báðir þættir þessa tvískipta starfs væru afgr. Það er því misskilningur hjá hv.þm. Borgf., ef hann telur ekki nægan þingvilja á bak við það að láta athuga útsvarslögin, þar sem þáltill. gerir beinlínis ráð fyrir slíkri athugun. Og það er líka misskilningur, ef hann heldur, að starfi n. sé lokið með því, að hún hefir skilað frv. um tekjustofna sveita og bæja, þar sem n. tekur sjálf fram, að svo sé ekki og að ekki þurfi nýja þáltill. til þess, að athugun á útsvarslögunum sé hafin þegar að loknu þessu þingi. Það er því algerlega óréttmætt, þegar hv.þm. finnur sig knúðan til að standa á fætur og ávíta allshn. fyrir það, þó hún láti það sama í ljós sem meiri hl. þings í fyrra, í fullu samræmi við það, sem kemur fram í grg.n. þeirrar, er ég tel starfandi að þessum málum.

*Pétur Ottesen: Mér finnst hv. 8. landsk. ganga harla langt og lengra en góðu hófi gegnir í því að túlka og teygja til samræmis við sínar siglfirzku hugsanir - því vitanlega er það, sem hann hefir lagt til málanna á Alþingi, síðan honum skaut hér upp sem 8. landsk., ekki annað en bergmál frá Siglfirðingum - það, sem felst í þeirri áskorun, sem samþ. var á síðasta þingi og er grundvöllurinn undir skipun þeirrar n., er skipuð var að þingi loknu til að athuga möguleika fyrir því að fá nýja tekjustofna fyrir sveitar- og bæjarfélög. Því hvað segir svo þessi áskorun? Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hana upp. Í henni felst sá þingvilji, sem hér er um að ræða; tekur hún yfir tvær línur í skjalaparti þingtíðindanna og hljóðar þannig: „Sameinað Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að undirbúa og leggja fyrir næsta Alþingi frv. til l. um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga.“ Það getur verið, að með hæfileika hv. 8. landsk. til þess að leggja frítt út mætti telja, að undir þetta gætu heyrt breyt. á útsvarslögunum. En þegar maður les grg., sem fylgir þessari þáltill., kemur í ljós að hún snýst eingöngu um það að finna nýja tekjustofna fyrir sveitar- og bæjarfélög til viðbótar við þann tekjustofn, sem þau hafa nú, sem eru útsvör eftir efnum og ástæðum. Í þessari grg. felst ekkert orð um, að það eigi að taka útsvarslögin til athugunar út af fyrir sig, heldur er talað um að leita eftir leiðum til þess að finna nýja tekjustofna til þess að fylla í þau skörð, sem ekki er hægt að fylla í á grundvelli núgildandi útsvarslaga. Hitt er svo allt annað mál, hvað n., sem skipuð var samkv. þessari þáltill. hugsar sér að færa sitt starf út á vítt svið; um það skal ég ekkert segja. Það er rétt, að í nál. þessarar n. er vikið að því að hún væri náttúrlega til með að bæta því við það sem Alþingi ætlaðist til að hún gerði - og þá sjálfsagt ríkisstj. líka, svo framarlega að hún hafi verið í samræmi við vilja Alþingis -, að glugga eitthvað í útsvarslögin og vita, hvort hún gæti ekki fundið þar eitthvað sér til dundurs til að breyta. Nú vil ég spyrja hv. 8. landsk., hvort hann álítur það nokkurn þingvilja, þó að þriggja manna n. líti svo á, að það væri e. t. v. ekki ástæðulaust, að hún færi að eiga eitthvað við útsvarslögin. Ekki fremur en það, að þrír menn af fimm í allshn. koma hér fram og segja, og ætla að gera það að þingvilja, að það sé bráð nauðsyn á því, að gagngerð endurskoðun fari fram á útsvarslögunum, og bæta því svo við, að þeir telji heppilegt, „að n. sú, sem nú starfar að undirbúningi löggjafar um tekjuöflun sveita og bæja, taki einnig þetta mál til athugunar“. Nú skulum við athuga þetta í því ljósi, að það hafi verið tilætlun Alþingis, eins og hv.þm. heldur fram, að n. ætti að athuga útsvarslögin sérstaklega. Hvers vegna er þá hv.allshn. að koma fram með þessa ósk nú, að það væri æskilegt, að mþn. tæki þetta mál til athugunar? Hún vill nota tækifærið, af því að búið er nú að skipa þessa n., og láta hana líka fara að athuga þetta mál. Skilur ekki hv. 8. landsk., að í þessu felst algerð mótsögn við það, þegar hann er að ryðjast hér fram með þá útleggingu sína á vilja Alþingis, að þetta hafi upphaflega verið tilætlunin. Þetta sýnir, að það er rétt, sem ég hefi haldið fram, að þáltill. fól ekkert annað í sér en það, að n. ætti að athuga möguleikana fyrir því að finna nýja tekjustofna handa sveitum og bæjum til viðbótar við það, sem aflað er með útsvörunum. Ég skil satt að segja ekki í því, að hv. 8. landsk. skuli ekki hafa athugað, eða ekki séð fyrirfram, að nál. er í mótsögn við þá staðhæfingu hjá honum, að ætlazt sé til, að n, taki útsvarsmálin til athugunar. - Ég skal ekki frekar fara út í þetta, en ég veit ekki, hvað það er, sem þessi n. getur lifað á, eftir að hún hefir skilað áliti og er búin að ljúka því verki, sem henni var falið að vinna, nema ef það væri þá vonin um að geta fengið útsvarslögin til athugunar. Ég ætla, að hún álíti sjálf, að hún sé búin að ljúka störfum, og hefi ég fyrir mér í því ummæli eins nm., - og þarna fæ ég viðurkenningu annars nm. á því; ég sé, að hann drúpir höfði til samþykkis. Ég skal svo segja það til viðbótar, að ég tel ekki þrátt fyrir allan Siglufjarðaráróður um þessi lög, neina ástæðu til eða knýjandi nauðsyn að breyta þessari löggjöf. Það hafa ekki legið fyrir Alþingi neinar óskir um að breyta henni, og þó að hv.þm. gangi nú í að blaða í öllum þingmálafundargerðum frá 1926 og öllum þskj. frá sama tíma, þá getur hann ekki fundið þar nein plögg, sem sýni almennan vilja til breytinga. Ég veit, að hann mun öðruhverju reka sig á áskoranir frá Siglufirði í þessu efni, en það er líka það eina, sem hv.þm. gæti fundið.

*Frsm. (Garðar Þorsteinsson): Ég skal ekki tala lengi. Það er eðlilegt, að hv.þm. Borgf. þyrfti að flytja, snarpa ræðu, þar sem búið var að hrekja fyrri ræðu hans lið fyrir lið. - Ég skal ekkert um það segja, hvort ég sé útblásinn af Siglufjarðarútsvaranda, en hv.þm. hefir dregið þá ályktun út frá sjálfum sér, þar sem hann er haldin af Akranesútsvarsanda. En það vita allir, að hans afstaða í þessu máli takmarkast og einskorðast við það, sem hann álítur heppilegast fyrir Akranes. Læt ég hv.þdm. dæma um það, hvort það muni heppilegt að láta skoðanir sínar takmarkast svo við lítið svæði. Ég vil segja það, að mér finnst gleðilegt, að Siglufjarðarandinn hefir náð vítt yfir og rutt sér til rúms. Siglfirðingar álíta, að breyta þurfi útsvarslögunum; ég álít það líka, og þingheimur álítur, að þess sé þörf. Ég skal ekki deila um, hvað almenningur í öðrum hreppsfélögum álítur, en hv.þm. las upp þáltill. þá, er samþ. var á þingi í fyrra, Og hún er á þá leið, að n. beri að athuga og gera till. um tekjustofna bæjar- og sveitarfélaga. Nú er vitað, að einn aðaltekjustofn bæjar- og sveitarfélaga er einmitt útsvörin, og útsvarslögin eru sá rammi innan löggjafarinnar, sem fellur um þennan tekjustofn. Það er því vitanlega útilokað, að hægt sé að samþ.þáltill. án þess um leið að slá því föstu, að breyta skuli útsvarslögunum. Jafnvel þó að gert sé ráð fyrir nýjum tekjustofnum, þarf að breyta útsvarslögunum í samræmi við það auk þess er vel hægt að hugsa sér þann möguleik, að engir tekjustofnar yrðu til nema útsvörin, og þá var sjálfsagt að breyta l. þar um, eins og n. taldi heppilegast. Þess vegna er það ákaflega mikill misskilningur og ég fæ ekki skilið, hvernig jafnskynsamur maður og hv.þm. Borgf. fer að blanda þessu saman; mig furðar á því um jafngreindan mann. Það hefir komið fram hjá n., að hún skilur þetta greinilega, að verkefnin voru tvenn, en henni vannst ekki tími til að afgr. þau bæði. Á því áliti byggði allshn. álit sitt, og það er misskilningur, að allshn. álíti, að n. sé búin að ljúka störfum.

Hún segist ekki taka þau til athugunar

. Hvað segir nál.? Það telur, að taka þurfi útsvarsl. til gagngerðra breyt., og færir það sem ástæðu fyrir, að því verki sé ekki lokið. Þetta telur allshn. rétt, en vill ekki gera þetta sjálf, heldur telur, að hinn eigi að taka þetta til athugunar; í því er ekkert ósamræmi, heldur samræmi, þar sem það er eðlilegt, að sú n., er um þetta hefir fjalað, safnað skýrslum og gögnum og þekkir þetta út og inn, taki við þessu máli til undirbúnings, en ekki allshn., sem hefir nægum öðrum störfum að sinna. Að öðru leyti hefi ég ekki meira að segja.

Mþn. segist vera búin að ljúka störfum

. Ekki sést það á grg.

1) (GG: Ég tel, að þessi brtt., ef hún verður samþ. mundi rýra, starfsemi fóðurtryggingarsjóðanna, en hinsvegar ekki að því gagni sem til er ætlazt, og segi þess vegna nei.

Frsm. meiri hl. (Jón Pálmason) Hv. þm. Borgf. ætlaði að gera sig gamansaman, þar sem hann talaði um, að mig mundi dreyma um þetta mál á nóttunni, en hugsa um það á daginn. En þessu fer mjög fjarri, því þetta er ekkert stórmál og það hefir legið ljóst fyrir n. og d. En að það hafa orðið nokkuð miklar umr. um málið, stafar af því, að það eru nokkrir menn innan hv. d., sem hafa ánægju af að slást um það, hvort ekki geti tekizt að útrýma fjárkláðanum með þrifaböðum. Grundvöllur þeirrar skoðunar virðist vera sá, að annaðhvort sé alls ekki hægt að útrýma fjárkláðanum á nokkurn hátt, eða að það hljóti að geta tekizt með þrifaböðum!!! Ég öfunda ekki hv.þm. af öllum hans kláðafriðunarræðum, því öll hans framkoma og allar hans ræður, síðan ég kom á þing, hafa stefnt í þá átt að viðhalda fjárkláðanum, þessum vágesti íslenzkra bænda. Og þessi hv.þm. hefir um mörg ár stöðugt staðið að vandræðatill. í þessu máli bæði áður en ég kom á þing og síðan, og átt þá í höggi við ýmsa aðra menn. Það er ekki svo, að ég sé hér að ræða um þetta mál eða mæla í gegn þessu frv. sem einstakur þm., heldur sem frsm. frá þeirri n. þessarar hv. d., sem mest hefir að fjalla um mál bænda og mest á að sjá um hag landbúnaðarins, og sú n. var öll á móti þessu frv. á síðasta þingi og 4/5 hlutar hennar nú. Það lítur út fyrir að ekki þyki litlu skipta, þar sem svo er farið að, að þegar n., sem valin er úr öllum flokkum, leggur með eða móti máli, þá fari menn, sem ekki hafa neina aðstöðu til að hafa þekkingu á málinu, að snúast gegn þeim aðiljum, sem um málið eiga að fjalla og sérstaklega eru til þess valdir, sem sé viðkomandi nefnd. Hann talaði um, að hann öfundaði mig ekki af að koma til íslenzkra bænda með þessa till. mína, að fella kostnaðinn af eftirliti með böðun yfir á ríkissjóð. Ég skal ekki tala mikið um þetta, en aðeins geta þess, að þetta er gert til þess að lagfæra þetta frv., sem ég vil ekki, að verði samþ. En það er ekkert óeðlileg eða óvenjuleg aðferð, að þótt menn séu andvígir máli, þá vilji þeir lagfæra það. Það er ekki vítavert, og því síður að það nái nokkurri átt, sem hv.þm. var að tala um, að við flm. værum að gera okkur hlægilega með þeirri till., sem hér liggur fyrir.

*Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Í þessu máli er í rauninni aðeins eitt eftir, og það er að samþykkja frv. Hv. 2. landsk. hefir leiðrétt ummæli hv.þm. Ak. út af greininni um sundþrærnar, þar sem aðeins er tekið fram, að sundþrær skuli vera nægilega margar að dómi baðstjóra, en alls ekki á hverjum bæ. Vona ég, að túlkun hv.þm. Ak. á greininni stafi af misskilningi, en ekki öðru verra. Út af lokaummælum hv.þm. A.-Húnv. vil ég segja það, að hann rak þar á ræðu sína sama endahnútinn og honum er ekki ótamt, með því að segja: ég sit inni með allt vitið í þessu máli, og þið vitið ekkert. Þetta er sá venjulegi endahnútur á ræðum, sem byggðar eru á gersamlegri rökleysu. En vel get ég skilið það, að hv.þm. A.-Húnv. þyki það hart, eftir að hann hefir kynt þetta þekkingarbál, hve fáir verða til að ganga á ljósið.

Frsm. meiri hl. (Jón Pálmason) Ég hefi leyft mér ásamt hv.þm. Ak. að flytja hér brtt. við frv. það, sem fyrir liggur til umr.Brtt. er á þskj. 181. Skal ég nú nokkuð gera grein fyrir orsökinni, sem liggur til þess, að við flytjum þessa brtt. Það er dálítið sérstakt við þetta mál, sem hér liggur fyrir, að það var flutt á síðasta þingi, og þá var samhljóða lagt á móti því af öllum mönnum í landbn. Dagaði málið síðan uppi, eins og menn muna. Og það fékk nú þá afgr., að 4 af 5 nm. í landbn. leggja á móti frv., en einn með, hv. 1. flm. Það kom fram við 2. umr. málsins hér í hv. d., að líkur virðast til, að málið verði afgr. í Nd. með meiri hl. atkv. Við 2. umr. sýndi ég fram á það fyrir hönd landbn., að í þessu frv. fælust engin ákvæði, sem væru til umbóta frá því, sem ákveðið er í núgildandi löggjöf, eða ákvæði, sem gengju í þá átt að koma nokkru til leiðar, sem ekki væri unnt og heimilt að gera samkv. núgildandi löggjöf. En það er þó eitt nýtt í þessu frv. að því er snýr að kostnaðarhlið þessara mála, og það er það, að lögskipa á með ákvæðum 6. gr. frv., að baðstjórar skuli vera viðstaddir hverja böðun á landinu og að þeim skuli vera greitt kaup úr sveitar- eða bæjarsjóði. Ég veit ekki, hvort allir, sem fylgzt hafa með þessu máli, hafa gert sér grein fyrir því, hvað það er, sem hér er um að ræða. Samkv. núgildandi löggjöf er það ekki lagaskylda, að baðstjórar séu viðstaddir hverja böðun, heldur er það lagt í vald sveitarstjórna að hafa eftirlit með öllum framkvæmdum þrifabaðana í hverri sveit fyrir sig. Nú eru um 700 þús. fjár á öllu landinu. Ef t. d. 200 fjár væri baðað á dag á hverjum stað, þar sem baðað væri, þá yrði þetta, sem baðstjóranum er ætlað að vinna, 3500 dagsverk. Nú má ætla, að það mundi ekki verða minna kaup, sem baðstjórunum væri ætlað, en 6 kr. á dag. Þá yrðu þau útgjöld, sem sveitar- og bæjarfélögin mundu hafa af því að gjalda baðstjórunum þetta kaup, a. m. k. 21 þús. kr. árlega. Það var mælt svo fyrir þessu frv. hér á dögunum, að með því ætti að spara ríkissjóði að leggja fram 24 þús. kr. í eitt skipti fyrir öll til útrýmingarböðunar. En ég hygg, að ég megi segja, að meiri hl. landbn. sé okkur flm. fyllilega samþykkur um, að þeir menn, sem vilja leggja þessi nýju gjöld á sveitarsjóðina - að óþörfu að okkar áliti -, eigi að vera sjálfum sér samkvæmir og láta þau gjöld falla á ríkissjóðinn, sem kostnaður við baðstjórana mundi skapa. Og þess vegna er þessi brtt. á þskj. 181 flutt. En ég tek það fram, fyrir hönd okkar flm.brtt. og annara, sem ég geri ráð fyrir, að greiði brtt.atkv., að þar með er engan veginn sagt, að við fylgjum frv., þó að brtt. okkar yrði samþ. Því að við erum á móti því eins eftir sem áður í heild sinni. Að svo mæltu legg ég brtt. undir dóm hv. d.

1) JJ: Af því að Jón Þorláksson kom þessu á, segi ég já.

*Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Hv. þm. A.- Húnv. er áreiðanlega búinn að fara nægilega mörgum orðum um brtt. Hún er vitanlega ekki fram komin af neinni umhyggju fyrir sveitarstjórnum sérstaklega. Enda eiga þær nú helzt ekki að njóta neins af því, þó að brtt. verði samþ., því að hv.þm. vill láta taka þetta inn í frv., að ríkissjóður borgi baðstjórunum, og svo ætlar hann að fella frv., ef honum er mögulegt. Svo að ég held, að þessi umbót hv.þm. verði sýnd gjöf, en ekki gefin. Því fleiri orð, þess vegna, sem hann hefir um þessa till., því meir gerir hann sig hlægilegan með henni. Brtt. þessi verður ekki frv. að fótakefli, þó að hann ætlist til þess. Hann bar þessa brtt. fram á landbn.-fundi. Þar vildi enginn styðja hana. Hv. þm. verður því að taka framhjá n., af því að hann vildi ekki einn standa undir hlátrinum, sem þessi brtt. hlaut óhjákvæmilega að hafa í för með sér. En það er leiðinlegt, að hv.þm. Ak. skyldi verða fyrir því óláni að flytja þessa brtt., með þeim tilgangi, sem liggur á bak við hana. Til þess að sýna samræmið hjá hv.þm. A.- Húnv., vil ég benda á það, að í frv., sem hann flutti í fyrra um útrýmingarbaðanir og samþ. var, þá var það hans till., að sveitar- og bæjarfélög skyldu borga baðstjórunum, eins og nú er lagt til í okkar frv. á þskj. 91. Við flm. þessa frv. höfum því í þessu efni ekki gert annað en hv.þm. A.-Húnv. sjálfur hefir gert, þó að okkur flm. og honum beri í öðrum atriðum mikið á milli í þessu máli. Frv. þetta felur í sér margar og mikilsverðar breyt. til umbóta og öryggis frá því, sem ákveðið er í gildandi l. um þetta efni. Þær breyt. eru fluttar í 4., 5. og 6. gr. frv., og reyndar víðar í frv.

*Þorbergur Þorleifsson: Hv. þm. Borgf. hefir gert þeirri brtt., sem hér liggur fyrir frá hv.þm. A.-Húnv. og hv.þm. Ak., þau skil, að óþarft er að taka til máls til að sýna fram á, að þessi brtt. er fram borin til þess að reyna að eyðileggja málið. Hv. þm. A.-Húnv. hefir játað það, að þessi brtt. er fram borin til þess að koma málinu í það horf, að það verði fellt hér í hv. d., og þess vegna getur enginn, sem þessu máli fylgir, greitt henni atkv. verði hún samþ., er málinu teflt í hættu, því ýmsir hafa léð því fylgi sitt vegna þess sparnaðar fyrir ríkissjóð, sem í því felst, á þann hátt, að verði frv. samþ. og afgr. sem l. frá Alþ., þá eru ekki líkindi til, að fleiri útrýmingarbaðanir þurfi að fara fram en sú, er fé er veitt til í fjárl. fyrir árið 1936. Annars er ekkert öryggi fyrir því, að það geti ekki farið svo, að hver svonefnd útrýmingarböðun reki aðra, sem mundi hafa í för með sér stórkostlegan kostnað fyrir ríkissjóð og kostnað og tjón fyrir fjáreigendur. - Ég er óhræddur við að koma með þetta frv. út í sveitir landsins. Sveitabændur eru yfirleitt ekki svo smásálarlegir, að þeir sjái eftir þessari greiðslu til þeirra manna, sem eiga að sjá um, að þessum lögum sé framfylgt. Eins og tekið hefir verið fram, er það eftirlitsleysið með framkvæmd þrifabaðanna, sem hefir valdið því, að fjárkláðinn hefir magnazt og er orðinn sá vágestur í sveitum landsins, sem raun ber vitni um. En það, sem kom mér til að standa upp, var eitt atriði í ræðu hv.þm. Ak. - Þeim hefir ekki komið vel saman, þessum tveimur hv.flm. að brtt.Hv. þm. A.-Húnv. hefir lýst því yfir, að það væri ekkert nýtt til bóta í frv. Hv. þm. Ak. viðurkenndi þó, að nokkur ný atriði væru í frv.

Ekki til bóta

. Atriði, sem ég skal nú sýna fram á, að eru til bóta. - Fyrsta atriðið er, að valið skuli sérstakt baðlyf í samráði við rannsóknarstofu háskólans. Þetta er nauðsynlegt til þess að tryggja það, að notað sé gott baðlyf; baðlyf, sem sé nógu sterkt og komi að fullu gagni. Þetta er ekki tryggt, ef menn velja sér baðlyf sjálfir. Þess vegna er þetta atriði, sem er nýtt, til bóta. - Annað atriðið, um baðstjóra, er líka nauðsynlegt. Reynslan hefir sýnt, að ekki hefir verið nægilega fylgt eftir þessari löggjöf, sem verið hefir, og þess vegna hefir svo farið, að á sumum stöðum hefir böðun ekki verið framkvæmd árum saman. Þetta er ólíðandi og hlýtur að leiða til þess, að allskonar óþrif magnist, t. d. kláði; en ef sérstakur baðstjóri er, þá sér hann um, að lögunum sé framfylgt. Þetta atriði er því líka bæði nýtt og til bóta. Þá er þriðja atriðið. Hv. þm. Ak. vildi ekki láta lögleiða það, að baðað skuli í sundþróm. Frá mannúðarlegu sjónarmiði er það sjálfsagt, að ekki sé baðað öðruvísi en í sundþróm, því það fer miklu betur með féð, og auk þess er þá miklu meiri trygging fyrir því, að hægt sé að drepa allskonar óþrif, bæði kláða og lús. Þeir, sem ekki hafa sundþrær, hafa oft borið í féð, en það kemur ekki að eins góðum notum. Þetta 3. atriði er því einnig bæði nýtt og til bóta. Þeir hv.þm., sem hafa barizt á móti því, að þetta frv. yrði samþ., telja sig aðalmálsvara þess, að fjárkláðanum verði útrýmt; en það virðist svo sem þeim sé það ekki eins mikið áhugamál eins og þeir láta. Einn hv.þm. úr þessum hóp sagði við 2. umr., að kláðinn væri kominn á svæði, sem hingað til hafa verið talin kláðalaus, - að hann væri kominn alla leið í syðsta hrepp Suður-Múlasýslu og í nágrenni við Austur-Skaftafellssýslu. Ég sagðist aldrei hafa heyrt þessa getið og innti þennan hv.þm. nánar eftir því í privat samtali, hvernig þessu væri varið, og svarið var: „Hann (fjárkláðinn) kom þangað með tveimur hrútum, sem ég útvegaði norðan úr Strandasýslu, að Berufirði og í Álftafjörð“. Þar sem þessi hv.þm. hefir á þennan hátt beinlínis orðið til þess að stuðla að útbreiðslu fjárkláðans, má það undarlegt heita, að hann skuli telja sig málsvara þess að útrýma fjárkláðanum. Það hefir verið talað um, að með útrýmingarböðun væri auðvelt að útrýma kláðanum. En sannleikurinn er sá, að það eru litlar líkur til þess. Í flestum árum gengur nokkuð af fé úti á afréttum, og getur það eins verið með kláða eins og það fé, sem hýst er. Það er þess vegna ekki líklegt, að náist í allt fé, sem er með kláða, þótt útrýmingarböðun fari fram. En ef útrýmingarböðun á að fara fram ár eftir ár, þá er það bæði dýrt og hefir spillandi áhrif á heilsu fénaðarins. Tvö böð, hvort eftir annað, hafa mjög vond áhrif á heilsu fénaðarins og hafa auk þess mikinn aukinn fóðurkostnað í för með sér. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál. Það er margrætt, og ég vænti þess fastlega, að það verði nú afgr. til hv.Ed.

Magnús Torfason Mér kemur það dálítið á óvart, að hv. landbn. skuli leggja svo fast á móti þessu frv. Ég tel það engin rök í þessu efni, þótt slíkt frv. hafi ekki gengið fram í fyrra, vegna þess að aðstæður voru þá aðrar. Ég held, að það geti ekki komið til mála, að útrýmingarböðun geti farið fram á næsta ári; en í fyrra var litið svo á, að það væri í vændum, og mátti þá líta svo á, að ekki væri ástæða til að breyta lögunum frá. 1914. Fyrir mitt leyti verð ég að geta þessu frv. mitt atkv. Í fyrsta lagi af því, að ég tel ekki unnt að koma á útrýmingarböðun á þessu ári, og sennilega ekki á næsta ári. Í öðru lagi vegna þess, að ég sé ekki annað en það eigi að taka fastara á um þrifaböðun heldur en gert er í gömlu lögunum frá 1914. Í þessu frv. er gert ráð fyrir, að sérstakur baðstjóri verði hafður í hverjum hreppi. Þetta hefir verið gert í Árnessýslu um langt skeið og gefizt svo vel, að margt ár hefir vart sézt þar kláðakind. Þá hygg ég einnig, að þetta frv., ef að lögum verður, verði mikil hjálp til að undirbúa útrýmingarböðun, þegar þar að kemur; þá verður búið að gera sundþrær og annað, sem fer betur með féð en áður, og menn orðnir kunnugri böðunum. Þegar það er vitað, að kláðinn er plága í sumum héruðum, virðist mér ekki rétt að spyrna á móti því, að hert sé á þrifaböðunnm, og ég lýsi því yfir, að ég tel til muna verr farið, ef frv. verður ekki samþ.

2) PM: Ég ætla mér að nota þá kennslu, sem við fengum hjá stjórnarflokkunum Sþ. í gær, og greiði ekki atkv.

*Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Hv. þm. A.-Húnv. hefir sýnilega mikla ánægju af að tala um þetta mál. Vil ég alls ekki svipta hann þeirri ánægju. Hann byrjar alltaf á því að lýsa gangi þessa máls og rekja það hér við hverja einustu umr., og tínir þá til allt, sem fyrir hefir komið í því frá því þetta mál komst inn á þing. Hann er búinn að gera þetta hér nú á þremur þingum í röð, þegar þetta mál hefir legið fyrir. Og nú við 3. umr. málsins fann hann enn ástæðu til þess að tala um þetta mál og rekja sögu þess. Það er náttúrlega ekkert um það að segja, þó að honum þyki svona gaman að tala um þetta mál; og þó að hann kunni að dreyma um það á nóttunni, þá er náttúrlega ekkert um það að segja. En ég er mjög ánægður yfir því, að þrátt fyrir allan bægslagang hv.þm. A.-Húnv. kunni nú hæstv.Alþ. að hafa fullan skilning á því, að þetta mál felur í sér mikið öryggi, og miklu meira öryggi heldur en núgildandi löggjöf um þetta, til þess að halda niðri þeim vágesti, sem fjárkláðinn er í sveitum landsins. Ég ætla svo ekki að fara frekar inn á þetta, en út af því, sem hv.þm. sagði um þann kostnað, sem lagður væri á herðar sveitar- og bæjarfélögum með þessu frv., þá vil ég taka það fram, að ég ætla, að í þessu felist ekki þau viðbótarútgjöld fyrir bændur, sem ekki margborga sig. Sumstaðar hefir verið viðhaft það fyrirkomulag, að fengnir hafa verið sérstakir baðstjórar til að vera við baðanir og sjá um framkvæmd á þrifaböðun; og ég hygg, að það megi rekja slóðina og að fjárkláðinn hafi ekki gert vart við sig á þeim svæðum, þar sem þrifaböð hafa verið framkvæmd með þeim hætti, sem við viljum tryggja með ákvæðum þessa frv., að verði viðhafður. Það er tryggt, að eftirlit með böðunum með þessum hætti margborgar sig fyrir íslenzka bændur, og það eru menn, vegna reynslunnar, farnir að skilja betur en áður og af því koma þau straumhvörf, sem valda því, að þetta frv. virðist eiga fyrir sér greiða götu í gegnum þingið. Ég ætla ekki að öfunda hv.þm. A.-Húnv., þegar hann kemur út í sveitir landsins og segir við bændur: „Ég ætlaði að láta ríkissjóð borga fyrir ykkur eftirlitið með böðuninni“. En svo er hægt að minna hann á, að það átti engin áhrif að hafa á gang málsins, þótt þessi kjör fengjust sett í frv., - það átti aðeins að vera til að sýnast!

Frsm. meiri hl. (Jón Pálmason) Það var hreint ekkert lítið uppi í hv. síðasta ræðumanni að því er snerti andmæli gegn þessari brtt. Hann vildi láta það líta svo út, sem við flm. hennar gerðum okkur hlægilega með því, að við ætluðum okkur að greiða atkv. gegn frv., þó að brtt. þessi yrði samþ. En ég verð nú að segja það, að þó að við, sem stöndum gegn þessu frv., höfum ekki vald á því hér í hv. d. að stöðva afgreiðslu þess, þá teljum við það skyldu í þessu máli sem hverju öðru að reyna að koma málinu í þá mynd, sem frekast er viðunandi. Sé ég ekkert hlægilegt við það, hvað sem hv.þm. Borgf. og hans nótar kunna um það að segja. Annars skal ég, út frá því, sem hér hefir verið rætt, fara nokkru nánar út í þá aðferð, sem hv.flm. hafa viðhaft í sambandi við það frv., sem fyrir liggur. Fyrst bera þeir fram málið í fyrra sem brtt. við frv. um útrýmingu fjárkláða. Þá bera þeir málið fram aftur í haust og mæla þá fyrir því á þá leið, að það eigi að koma í veg fyrir, að það sé reynt að útrýma fjárkláðanum í landinu og það eigi að spara þær 24 þús. kr., sem ætlaðar eru í fjárl. þessa árs til útrýmingar kláðanum. Nú flytja þeir þetta mál enn á ný, og að síðustu koma þeir inn á það, að halda því fram, að það eigi nú að nota þessi l., þegar búið sé að framkvæma hin, um útrýmingu fjárkláðans. Þeir fara sem sagt úr einni vitleysunni í aðra. Til dæmis um rökvísi hv. 1. flm. frv. vil ég minna á það, sem hv. 2. þm.N.-M. sagði við 2. umr. þessa máls, að hv. 1. flm. telur það sönnun fyrir því, að ekki sé hægt að útrýma þessari sýki úr landinu, að það tókst ekki árið 1903. En þá voru ekki til mörg þau tæki, sem nú eru til til böðunar á fé. Nú lýsir hv. 1. flm. frv. því yfir á Alþ., að ómögulegt sé að baða svo viðunandi sé, nema með því að hafa sundþrær á hverju sveitaheimili. Í stuttu máli sagt hefir það verið svo, að í þessu máli hefir höfuðvörnin verið þekkingarleysi og flónska hv. 1. flm., sem þar hafa haldizt í hendur og lagt saman nytjar. Þeir hv.þdm., sem ekki hafa fylgzt með, hvað hér hefir verið rætt um, en vilja taka þessar afurðir hv. 1. flm. frv. sem góða og gilda vöru, þeir eiga að vera sjálfum sér samkvæmir og láta gjöldin, sem af ákvæðum frv. stafa, lenda á þeim stað, þar sem þau eiga að lenda, á þeim aðilja, sem Alþingi hefir rétt til að láta þau lenda á, nefnilega ríkissjóði.

Guðbrandur Ísberg Mig furðaði á þeim orðum, sem hv. síðasti ræðumaður lét falla, að ekki mundi fara fram útrýmingarböðun á yfirstandandi ári. Mér kemur þetta ókunnuglega fyrir, því mér er kunnugt um, að atvinnumálaráðuneytið hefir tilkynnt úti um sveitir landsins, að þetta yrði framkvæmt, og minnt á í sambandi við það, að sýslunefndum beri að kjósa þá eftirlitsmenn, sem gert er ráð fyrir í lögunum, að hafi umsjón með framkvæmd útrýmingarböðunar í héraði hverju. Svo ef ekkert sérstakt kemur fyrir, svo sem afleitur heyskapur eða annað því líkt, þá veit ég ekki betur en framkvæmd laganna standi fyrir dyrum nú á þessu ári. Ég kvaddi mér hljóðs til að minna á það, að í þessu landi eru til lög um þrifabaðanir, frá 1914. Vegna þess að ég geri ráð fyrir, að ekki séu allir hv.þdm. jafnáhugasamir um þetta mál, þá vil ég nota tækifærið til að undirstrika það, að þessi lög eru enn í gildi, og að frv. það, sem hér liggur fyrir, er þessi lög uppprentuð með örlitlum breytingum. Þessar breyt. eru aðallega þrjár. Í fyrsta lagi, að nota skuli ákveðna tegund af baðlyfi, en það virðist ónauðsynlegt eftir að búið er að útrýma kláðanum. Í öðru lagi að fyrirskipa baðstjóra til að hafa eftirlit með þrifaböðunum, en það ætti að vera óþarft eftir að allsherjarútrýmingarböðun hefir farið fram. En ef til þess þarf að grípa af því að útrýming fjárkláðans hafi ekki tekizt við fyrstu böðun, þá eru til ákvæði í lögum frá síðasta þingi, er heimila, að þá skuli útrýmingarböðun fara fram á ný á svo stóru svæði sem stjórnarvöld telja nauðsynlegt. Ég sé því ekki, að þessi ákvæði séu nauðsynleg eða nokkuð til bóta, en ég er á móti því, nú sem endranær, að samþ. lög eða lagaákvæði að þarflausu. En í þessu frv. er líka eitt ákvæði, sem ekki er aðeins þarflaust, heldur skaðlegt, vegna þess að það getur aldrei orðið annað en dauður bókstafur. Það er ákvæðið um, að baðað skuli í sundþróm. Sú útrýmingarböðun, sem hér fór fram skömmu eftir síðustu aldamót, tókst sæmilega; þótt hún því miður yrði ekki algerlega fullnægjandi, þá verður það að teljast glæsilegur árangur, að það tókst að útrýma kláðanum svo, að í langmestum hluta landsins varð hans ekki vart í 20 ár. En áður en þessi útrýmingarböðun fór fram eða við hana voru ekki heimtaðar sundþrær, og þó gafst hún svo vel sem raun bar vitni um. Það væri ekki úr vegi að athuga, hve líklegt það er, að t. d. bændur, sem búa á fjallakotum, sem búast má við, að fljótlega leggist í eyði, vilji leggja í þann kostnað að steypa sundþrær, sem ekki mun vera hægt að koma upp fyrir öllu minna en 200 krónur. Ég hygg, að það gangi ekki orðalaust að pína alla bændur til þess að koma upp sundþróm, og ég þori að fullyrða, að það ákvæði verður aldrei annað en dauður bókstafur, enda ástæðulaust að gera svo strangar kröfur.

Hvar stendur þetta í frv.?

. Það er í 5. gr.

Að það eigi að steypa sundþró á hverjum bæ?

. Það stendur ekki beinlínis þannig, að það skuli gert á hverjum bæ, en má skilja það þannig. Ég vil skírskota til þeirra, sem nenna að lesa gildandi lög frá 1914, um þrifabaðanir, að athuga, hvað verið er að gera, og þeir munu komast að raun um, að þetta frv. er ónauðsynlegt og að engin ástæða er til að breyta nefndum lögum. Þess vegna hefi ég lagt á móti þessu frv. og þess vegna greiði ég atkv. gegn því.

Magnús Torfason Stéttarbróðir minn vill líta svo á, að með því að hæstv. landbrh. hefir lagt fyrir sýslurnar að stinga upp á mönnum til eftirlits með útrýmingarböðun í hverri sýslu, þá sé þar með sagt, að útrýmingarböðun eigi að fara fram á þessu ári. Ég skil þetta ekki svo, heldur þannig, að samkv. lögunum sé sjálfsagt, að þessir menn séu til, hvort sem það á að fara fram útrýmingarböðun nú á þessu ári eða ekki. - Það er aðeins uppfylling á bókstaf laganna, og sjálfsagt að hafa á því allan vara. Hinsvegar segi ég, að eftir því, sem útlit er nú í landinu, þá skil ég það ekki, að hæstv. landbrh. muni skipa fyrir, að slík böðun fari fram á þessu ári. Það er vitað, að ormaveikin hefir undirlagt mörg héruð og að margir bæir hafa af þeirri ástæðu goldið mikið afhroð, og meðan svo er tel ég hættulegt, að skipa útrýmingarböðun og hafa tvö böð. Ég er ekki í vafa um, að það mundi fjölga þeim kindum, sem dræpust úr veikinni, og fé mundi alls ekki þola slíkt viðbótarhnjask. Þá sagði sami hv.þm., að þrifaböð væru óþörf, þegar kláðanum hefði verið útrýmt. Fyrst og fremst er það engan veginn víst, að kláðanum verði útrýmt við eina útrýmingarböðun, enda höfum við reynslu fyrir því, að slíkt hefir brugðizt. En þótt nú svo færi, að síðasti kláðamaurinn yrði drepinn í fyrstu atlögu, þá hafa þrifabaðanirnar fullan rétt á sér samt, því að þær eru hreinn búhnykkur, sem ég get borið um af eigin reynd, því að ég hefi haft fleira sauðfé undir höndum en hv.þm. Ak. Ég skil ekki í því, hvers vegna hv.þm. berst svo á móti því að breyta ákvæðum núgildandi laga til batnaðar. Það hefir þó a. m. k. sýnt sig um núgildandi löggjöf, að þrifaböðununum hefir verið lítt framfylgt. Maður úr Vatnsdal, sem var nýlega á ferð hér syðra, sagði t. d., að þar væri kláði á hverjum bæ. Þetta sýnir, hvílík nauðsyn er á því að framfylgja lögunum og bæta þau. Því er knýjandi þörf á því, að í hverjum hreppi sé baðstjóri, sem hafi eftirlit með framkvæmdum og sæki þá til sektar, sem ekki baða. Veit ég þó, að starf þess manns kemur að litlu haldi, ef lögreglustjóri styður hann ekki í því, en ég verð þó að gera ráð fyrir, að svo verði víðast hvar. Um sundþrærnar er það að segja, að allir, sem þekkja þær, telja þær til stórra bóta og þær margborga sig til lengdar. Í frv. er svo ákveðið, að fjölga skuli sundþróm, svo að þær verði nægilega margar að dómi haðstjóra, en hinsvegar hvergi tekið fram, að þær skuli vera á hverjum bæ. Þar, sem erfitt er að koma slíku við, svo sem á fjallakotum, verður að telja víst og sjálfsagt, að baðstjóri taki hæfilegt tillit til ástæðna, en beiti ekki valdi sínu óþyrmilega. Því fleiri sem baðanirnar verða, því meiri von er um árangur. Mér er það fullkunnugt, að í mörgum sýslum er hin mesta þörf á því að herða á þrifaböðununum.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta frv., af því að þetta mál er flutt í svo að segja alveg sama formi og á síðasta þingi, og gerði ég nokkra grein fyrir því í framsöguræðu þá. Aðalefni þessa frv. er það, að heimila ríkisstj. að láta stofna og starfrækja hér verksmiðju til framleiðslu á tilbúnum áburði. Samkv. bráðabirgðarannsókn, sem farið hefir fram um þetta mál, viðvíkjandi kostnaði við stofnun og starfrækslu þessarar verksmiðju, er svo að sjá, að unnt sé að reka hér áburðarverksmiðju til vinnslu vissra áburðartegunda, sem standast mundu fyllilega samanburð við samskonar áburð, sem fluttur er nú inn. Gert er ráð fyrir, að fram fari fullkomin undirbúningsrannsókn viðvíkjandi kostnaði við verkið áður en það verður framkvæmt, og heimilast ríkisstj. að verja til þess 50 þús. kr., sem yrði einn liður stofnkostnaðar fyrirtækisins, ef í það yrði ráðizt, að rannsókn lokinni. Eins og í grg. getur, liggja nú fyrir skýrslur um mjög ýtarlega rannsókn á þessu máli, frá þeim verkfræðingi, sem haft hefir þær rannsóknir með höndum. Þessar skýrslur liggja fyrir a. n.l. hjá n. og a. n.l. annarsstaðar, en á erlendu máli. Mun nú vera langt komið að þýða þær á íslenzku, og verður þeim útbýtt hér á Alþ. að því loknu. Gefst þá hv.þm. kostur á að kynnast málinu með eigin augum. Ég geri ráð fyrir, að málinu verði ekki það hraðað, að það verði komið úr n., þegar þetta plagg verður lagt fyrir framan hv.þm. Býst ég við að geyma mér frekari umr. um málið þangað til hv.þm. hafa getað kynnt sér þessar skýrslur. Eftir því sem grennslazt hefir verið um fé til þess að reisa þessa byggingu fyrir, þá virðist ekki vera hörgull á, að hægt sé að fá fé að láni til þessa fyrirtækis með góðum kjörum. Legg ég til, að máli þessu verði vísað til landbn., að þessari umr. lokinni.