Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti taka það fram að fyrirhuguð er utandagskrárumræða í dag skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga, þ.e. hálftíma umræða, að beiðni hv. 18. þm. Reykv., Kristínar Ástgeirsdóttur, og beinir hún máli sínu til hæstv. heilbr.- og trmrh. Umræðuefnið er verkfall meinatækna. Þessi umræða hafði verið fyrirhuguð kl. 18, en þar sem forseta er kunnugt um að það stenst ekki nægilega vel samkomulag sem gert hafði verið hér meðal formanna þingflokka þá hefur forseti ákveðið að halda fund með formönnum þingflokka að lokinni atkvæðagreiðslu til þess að reyna að ná niðurstöðu um það klukkan hvað sú umræða fer fram.

Virðulegi forseti. Vegna athugasemda fram fram komu máli hv. 1. þm. Norðurl. v. í gær og vörðuðu 56. gr. frv. vil ég taka fram við upphaf atkvæðagreiðslu að samgn. hefur rætt þessa athugasemd og orðið ásátt um að flytja við 3. umr. brtt. þess efnis að 56. gr. frv. taki eigi gildi fyrr en 1. jan. 1995 vegna þeirra tengsla sem eru á milli þeirrar greinar annars vegar og þeirra breytinga sem boðað er að unnið verði að á girðingarkafla vegalaga til næsta Alþingis.

Virðulegur forseti. Við 2. umr. gerði ég athugasemdir við frágang 9. gr. sérstaklega, en það tengist raunar einnig 10. gr. frv. að því er snertir almenna vegi og einkavegi. Mér er ekki ljóst hvort samgn. hefur fjallað um þessar athugasemdir en hefði talið það eðlilegt. Tækifæri gefst þá til þess við 3. umr. málsins og ég vænti þess að það verði en sit hjá við atkvæðagreiðslu um þessar greinar nú.

Virðulegi forseti. Við 2. umr. gerði hv. 4. þm. Austurl. athugasemdir sem hann hefur hér minnt á. Í umræðunni gerði ég grein fyrir sjónarmiðum nefndarinnar varðandi þessar athugasemdir. Því miður var hv. þm. þá ekki viðstaddur umræðuna. Verði brtt. samþykkt þá hljóðar síðari málsl. 9. gr. svo, með leyfi hæstv. forseta: ,,Einkavegir eru þeir vegir sem ekki teljast þjóðvegir og eru kostaðir af einstaklingum, fyrirtækjum eða opinberum aðilum.`` Einkavegir eru í sumum tilfellum kostaðir af opinberum aðilum, þ.e. fyrirtækjum á vegum hins opinbera og liggja t.d. að ratsjárstöðvum eða öðrum þeim stöðum þar sem tæki eru sem ekki er talið heppilegt að almenningur hafi aðgang að og geta þess vegna verið lokaðir.

Þannig háttar til með 12. dagskrármál, að til þess að það megi koma á dagskrá þarf að leita afbrigða vegna þess að málið er of seint fram komið og hyggst forseti leita þeirra nú og hefst nú atkvæðagreiðsla.

Virðulegi forseti. Á fundi þingflokksformanna með forseta um dagskrá þessarar viku hafði verið gert ráð fyrir því að það væri aðeins 11. dagskrármálið á dagskrá, næstsíðasta málið, og það var ekki samið um að það yrðu fleiri mál á dagskrá þannig að það kemur mér spánskt fyrir sjónir að sjá að þetta mál sé tekið inn núna og þarf að taka það inn með afbrigðum. Að sjálfsögðu stend ég ekki á móti því að það sé tekið inn með afbrigðum, þ.e. ég stend ekki á móti afbrigðunum í sjálfu sér, en ég mótmæli því samt sem áður að hér sé verið að taka inn á dagskrá mál sem ekki hafði verið rætt um að gert væri.

Forseta er vel kunnugt um þetta samkomulag sem gert var, enda er það engan veginn ákveðið að þetta mál verði tekið á dagskrá, en það þótti ekki óeðlilegt að hafa fleiri mál á dagskránni ef þannig vildi til að enginn vildi tala í 11. dagskrármálinu sem aldrei er hægt að vita fyrir fram og 12. dagskrármál er samkomulagsmál þannig að það er hér á dagskrá til vara. Forseti mun hitta formenn þingflokka hér á eftir og getur þá m.a. rætt þetta mál við þá.

Virðulegi forseti. Ég verð að byrja á því að biðja virðulegan forseta afsökunar á því að ég skuli taka til máls í sambandi við þessar miklu bækur sem liggja hér á okkar borðum því að ég hef ætíð lagt það nokkuð í metnað minn að kynna mér málin vel og helst að lesa þau mál sem liggja fyrir, en því miður verð ég að viðurkenna að mér hefur ekki tekist að lesa þessar sex bækur þannig að ég geti talað um þær af miklu viti. Reyndar óttast ég að þeir séu fáir alþingismenn sem hafa lesið þessar bækur og er þó ætlað að blessa það sem í þeim er. En engu að síður ætla ég að freistast til þess að segja hér fáein orð. Ég vil í fyrsta lagi minna á það að ég greiddi atkvæði á móti aðild okkar að EES, ég taldi það ekki samrýmast stjórnarskránni íslensku. Ég skal út af fyrir sig ekki dæma um það hvort það sem í þessum sex bókum stendur samrýmist stjórnarskránni. A.m.k. er það siðferðislega óþolandi að okkur Íslendingum skuli vera ætlað að taka við nánast óskoðuðum tilskipunum frá erlendri stofnun í erlendri höfuðborg og samþykkja hér á Alþingi í einum stórum pakka og tek ég undir það sem ég veit að var sagt fyrr í umræðunni að réttast væri að taka þessar bækur og brenna þær. En málið er alvarlegt því að í þessum bókum mun ýmislegt vera sem ég tel nauðsynlegt að við skoðum. Mér er tjáð, og ég heyrði það á þeim sérfræðingum sem mættu hjá utanrmn., að t.d. eru í þessum bókum viðskiptahindranir. Þarna eru t.d. settar reglur um útbúnað á bifreiðum sem gera það að verkum að ýmsar amerískar bifreiðar verða ekki heimilar hér á landi og ekki í Evrópu. Reyndar vakti ég athygli á því í þeim upplýsingum sem við fengum um svipað leyti og EES-samningurinn var samþykktur, þá fengum við bók sem skýrði frá ýmsum tilskipunum sem yrði að taka fyrir síðar og ég vakti athygli þar á tilskipun um ljósabúnað bifreiða og sitthvað fleira, en mér heyrðist menn taka heldur lítið mark á því. Mér er einnig tjáð að í þessum bókum séu tilskipanir um það að japönsk lækningartæki verði ekki heimiluð, þau fullnægi ekki kröfum Evrópuþjóðanna. Þarna er augljóslega um tæknihindrun að ræða og ég efa ekki að svona er fjölmargt fleira. Ég ákvað að lesa ekki upp úr þessum bókum ýmislegt af þeim fáránleika sem þar er. En ég vil út frá þessu tvennu sem ég hef nefnt spyrja fáeinna spurninga. Ég vil í fyrsta lagi minna á það að þegar við hæstv. utanrrh. ákváðum á sínum tíma að skoða hugsanlega samninga við Evrópubandalagið, sem svo hét þá, um hið Evrópska efnahagssvæði, þá töldum við ljóst að með því að semja um aðild að hinu Evrópska efnahagssvæði en ekki aðild að EB, eða ES, þá gengum við ekki inn fyrir tollmúra bandalagsins og þetta áleit ég a.m.k. vera ákaflega mikilvægt og mikinn greinarmun gerði ég á því og fullri aðild. Ég leyfi mér reyndar að fullyrða að það hafi hæstv. utnarrh. einnig gert og þeir aðrir ráðherrar sem að því stóðu að hefja þá samninga. Hvernig samrýmist þetta því sem við trúðum þá og ég vil leyfa mér að fullyrða að okkur var sagt? Ég sé ekki betur en hér sé verið að taka við gagnrýnislaust nánast og algjörlega af stjórnvöldum tilskipunum sem að ýmsu leyti færa okkur inn fyrir þessa tollmúra og ég tel að slíkt eigum við alls ekki að þola. Ég vil gjarnan fá að heyra hvaða kvaðir það eru í EES-samningnum sem gera okkur skylt að taka við slíkum viðskiptahindrunum. Hvað er það sem gerir okkur skylt að beygja okkur undir slíka tollmúra hjá þessum þríhöfða þurs sem hæstv. utanrrh. kallaði svo gjarnan? Hvað er það? Ég vek einnig athygli á því að hæstv. utanrrh. hefur vakið máls á því að við ættum e.t.v. að gera viðskiptasamning við Bandaríkin og reyndar við það sem er skammstafað NAFTA, Norður-Ameríku-Fríverslunarsambandið milli Bandaríkjanna, Kanada og Mexíkó og ég er því hlynntur að það sé skoðað. Reyndar er langt síðan ég hóf að skoða það. Þegar ég var forsrh. gerði ég nokkra athugun á því og fékk þá svör sem voru held ég nokkuð svipuð og hæstv. utanrrh. hefur fengið, að heldur lítill mundi áhugi Bandaríkjamanna í raun vera á því að gera slíka samninga við okkur. En hins vegar er það kannski ekki útilokað. Nú spyr ég hæstv. utanrrh.: Hvernig getum við gert slíkan samning við Bandaríkjamenn eða við NAFTA ef við höfum gengist undir viðskiptahindranir Evrópusambandsins gagnvart Bandaríkjamönnum? Hvernig getum við t.d. gert slíkan samning við Bandaríkin ef okkur er ekki heimilt að flytja inn þær bifreiðar sem hér hafa þótt með þeim allra bestu hingað til, ef nú er ekki heimilt að gera það lengur? Eða heimilt að flytja inn þau lækningartæki sem sjúkrahúsin okkar eru full af og læknar hér telja með þeim allra bestu sem fáanleg eru? Mér er að vísu tjáð að Japanir sæki þar mjög fram og ég veit ekki hvort japönsk tæki eru heimil inn fyrir tollmúra Evrópusambandsins. Þetta held ég að sé afar mikilvægt mál og ég hef verið að velta því fyrir mér hvort a.m.k. ekki sé nauðsynlegt að setja þann fyrirvara í það sem við samþykkjum hér að allar viðskiptahindranir, allt slíkt verði tekið til rækilegrar endurskoðunar þegar við gerum tvíhliða samning við Evrópusambandið sem ég vona að verði niðurstaðan. Um þetta mál gæti ég fleira sagt eins og t.d. þá ótrúlegu skoðun að því er sagt er meiri hluta Íslendinga að vilja leita samninga við Evrópusambandið. Ég á ekki nema eina skýringu á því og það er sá gegndarlausi áróður sem yfir okkur gengur í fjölmiðlum og frá ráðamönnum og svo kannski það er beinlínis barinn úr mönnum kjarkur í þessu vaxandi atvinnuleysi og aðgerðaleysi stjórnvalda í þeim efnum sem er út af fyrir sig annað mál, en það stærsta mál sem við eigum nú við að glíma. Ef það virkilega orðið svo að menn ætli að taka hverju því sem Brussel tilskipar eins og þessum viðskiptahindrunum, þá er afar illa fyrir okkur Íslendingum farið. Ég skal ekki hafa um þetta fleiri orð, en ég vildi gjarnan fá að vita hvað hæstv. utanrrh. segir um svona viðskiptahindranir. Hefur hann lesið þessar bækur? Við skulum vona það. Það væri visst kraftaverk --- já, ég sé að menn brosa, það væri kraftaverk en ég veit að hæstv. viðskrh. hefur ferðast mikið um heiminn og besti staðurinn til að lesa er í háloftunum í flugvélum. Kannski hefur hann haft með sér þessi hefti.

Það er rétt.

Það er rétt. Ja sko, ég gat mér þess til því að ég þekki hæstv. utanrrh. að því að vera iðinn mann. Þá getur hann svarað þessu af mikilli þekkingu og kannski upplýst hvort ekki séu fleiri svona viðskiptahindranir þarna í og sérstaklega svarað því hvort hann telji það okkur samboðið samkvæmt þeim samningum sem við höfum gert og hvernig hann ætli að samræma það hugsanlegum viðræðum við NAFTA um einhvers konar fríverslunarsamning í vesturátt og svo væntanlega viðskiptum okkar við Japani sem eru stöðugt vaxandi.

Virðulegi forseti. Að vissu leyti get ég ekki varist þeirri tilfinningu að það sé dálítið sérkennilegt að vera að eyða tíma þingsins nú í þennan viðbótarpakka við EES á meðan upp hrannast vísbendingar um að Evrópumálin séu öll mjög óljós svo ekki sé meira sagt. Fyrst er til að taka að ekki er búið að ganga frá þessum viðbótarpakka í Evrópuþinginu en það kvað eiga að gera það þann 4. maí nk. Kosningabarátta er hins vegar að fara í fullan gang eða í fullum gangi og fyrr hefur það nú gerst að ekki hafi tekist að smala nógu mörgum Evrópuþingmönnum á vettvang til að ganga frá formsatriðum. En látum það nú vera. Hitt finnst mér einnig íhugunarvert hve þétt við vefum okkur inn í reglugerðarvef Evrópusambandsins núna þegar við stefnum flestöll nema e.t.v. hæstv. utanrrh. í tvíhliða viðræður við ESB. Væri ekki tilefni til að doka hér við og athuga hvert við ætlum í raun og veru? Áður en ég kem að einstökum atriðum þessa pakka, þá langar mig einnig að taka það fram að ég er undrandi á þeim málflutningi sem heyrst hefur frá einstaka stjórnarsinnum og ráðherrum að það sé lítið mál að taka upp einhvers konar aðildarviðræður við ESB til þess að láta reyna á það hvernig gengur og máta treyjuna. Það er auðvitað ekki hægt en þessi málflutningur hefur hins vegar gefið almenningi mjög ranga mynd af raunveruleikanum í þessum efnum. Mér þykir það líka dálítið sérkennilegt að við skulum vera að ræða hér mál á meðan gögn eru enn að berast eins og þetta 6. bindi af bláu doðröntunum sem var að koma á borð okkar þingmanna nú í dag. Ef þetta er vísbending um það við hvaða vinnubrögð við megum búa í framtíðinni þá finnst mér sú vísbending gefa fulla ástæðu til þess að staldra við og velta því fyrir sér hvort við höfum ekki verið á rangri leið og séum það. Ég tel nefnilega að nú sé fullt tilefni til þess, hvernig svo sem mál þróast, að fara að taka til við raunverulegar tvíhliða viðræður og ekki láta athugasemdir einstakra ráðherra eða kannski má segja óskhyggju villa okkur sýn. Ég vil einnig taka undir það sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, hv. 7. þm. Reykn., að við erum alltaf að fá nýjar og nýjar vísbendingar um það hvað við erum að reyra okkur inn í mikla fjötra viðskiptahindrana og lokunar á viðskipti við aðra heimshluta heldur en Evrópu. Evrópa er ekki endilega nafli alheimsins. Þó að hún hafi verið okkar menningarlega umhverfi og við höfum átt samleið með Evrópu og eigum, þá verðum við að sýna ákveðna víðsýni og mér þykir það ekki víðsýni þegar verið er að leggja stein í götu almennra viðskipta við heiminn. En það er kunnara en frá þurfi að segja að þar eru mjög sterkar tilhneigingar í þá átt þrátt fyrir allt GATT og aðra alþjóðasamninga. En ég tók þann kostinn að fara, þrátt fyrir að nokkuð sé það erfitt, lítillega inn í þau efnisatriði sem við erum hér með og ég verð að viðurkenna það, virðulegi forseti, að þegar staðið er frammi fyrir óþolandi kostum, þá er ekki nema um tvennt að velja, að gefast upp eða glíma við vandann. Og það er óþolandi kostur að standa frammi fyrir því að eiga einhvern þátt í því að leiða yfir þjóðina það reglugerðafargan sem fylgir aðildinni að EES og nú hefur verið að líkamnast í þeim andlausu bókadoðröntum sem hlaðið var á borð þingmanna fyrst fyrir um það bil tveimur vikum og er enn verið að bæta í. Því miður á ég eins og aðrir óbeinan þátt í að leiða þessa ofstjórn yfir landslýð með því að hafa ekki haft kraft eða fylgi til þess frekar en aðrir stjórnarandstæðingar að sjá til þess að þjóðinni yrði a.m.k. leyft að segja skoðun sína á því hvort hún vildi taka þátt í þessum pappírsfarsa. Freistingin er sú að hafna því að taka þátt í umfjöllun um allar þær gerðir sem fylgja EES og það sýnist mér a.m.k. flestir stjórnarþingmenn hafa gert því að hér er ekki einn einasti slíkur ef frá er talinn forseti og ráðherra sá sem er að spjalla við hann, e.t.v. gáfulega um það sem hér er um að ræða, og sá ráðherra sem í hlut á, hæstv. utanrrh. En það er að mínu mati ábyrgðarleysi að reyna ekki að kynna sér það sem hér er tekið til afgreiðslu hversu hvimleitt sem það verk getur verið og hversu í rauninni óvinnandi það er við þær aðstæður sem okkur eru búnar. En eins og ég gat hér um áðan erum við enn að fá doðranta í hendurnar og ég er a.m.k. ekki svo hraðlæs að ég komist yfir það á hálftíma í miðri atkvæðagreiðslu að kynna mér nokkur hundruð síður af reglugerðum. Og ég er ekkert sérlega feimin við að viðurkenna það. Ég geri ekki ráð fyrir að öðrum séu heldur búnir þeir hæfileikar. Hins vegar hef ég vissulega ásamt öðrum utanríkismálanefndarfulltrúum setið og hlýtt á samviskusamt ráðuneytissfólk sem er alls ekki of sælt af því að glíma við það verk að koma EES fyrir í hverjum króki og kima sem finnst í andlegu og veraldlegu rými ráðuneytanna. Ég mun ekki hér frekar en aðrir í umræðunni geta gert skil öllum þeim reglugerðarbreytingum sem fylgja þessum pakka af EES-gjörðum. Lagabreytingarnar fá sjálfstæða umfjöllun, en að vísu aðeins sýndarumfjöllun því að aðeins er hægt að samþykkja þær undir EES-rétti en ekki synja. Mér finnst hins vegar rétt að greina frá nokkrum atriðum sem fram hafa komið vegna þessa viðbótarpakka. Í fyrsta lagi hlýtur að verða að spyrja: Í þágu hvers er verið að undirbúa hinar smásmugulegustu reglur? Er það t.d. í þágu neytenda? Svo er nefnilega oft látið í veðri vaka. En þá skýtur skökku við að hluti af viðbótarpakkanum sem hér um ræðir fjallar m.a. um það að við megum ekki krefjast þess að vara sé seld hér á landi merkt þeim upplýsingum sem við höfum fram til þessa krafist og erum við þó frekar aftarlega á merinni í neytendavernd og umhverfisvernd. Þarna er m.a. um að ræða upplýsingar sem geta skipt máli fyrir neytadandann, t.d. um aukefni og aðskotaefni í matvælum. Nú er vitað að upplýsingar um aukefni geta skipt þá máli sem hafa óþol eða ofnæmi gagnvart ýmsum efnum auk þess sem einhver slíkra efna liggja undir grun um að vera krabbameinsvaldandi þótt oft sé það ekki sannað. Í þessum EES-gjörðum er verið að gæta hagsmuna vöruframleiðenda, ekki neytenda. En til að bæta upp skort á pappírsvinnu um slík mikilvæg mál þá liggur fyrir heilmikil vinna í staðinn sem mun fara í að ganga frá eyðublöðum sem senda á eftirlitsstofnun EFTA, þ.e. þau eyðublöð sem sýna hvernig staðið er að framkvæmd samningsins á matvælasviði þannig að ef Hollustuvernd fær þau eitt eða tvö stöðugildi sem talið er nauðsynlegt að komi í þá stofnun í viðbót vegna aukaálags vegna aðildarinnar að EES, þá er líklegra að það verði fjallað um form upplýsinga heldur en innihald hjá þessum nýju starfsmönnum. Ég hef enga trú á því að fólki sé það almennt ljúft að eyða tíma sínum á þennan veg en þetta er sá rammi og sú umgjörð sem EES býr okkur. Önnur breyting sem staðfestist í þessum viðbótarpakka er að nú verður okkur skylt að leyfa auglýsingar á lyfjum, þ.e. þeim sem ekki eru lyfseðilsskyld. Þetta mál var nokkuð rætt þegar EES var til umfjöllunar og mátti þá stundum halda að menn tryðu því ekki að til þessa kæmi. En mér finnst það a.m.k. spor aftur á bak ef við ætlum að fá yfir okkur hvatningu um að nota alls konar lyf og helst sem mest af þeim. Hvernig á þetta við ef við erum að hugsa um hagsmuni neytenda? Á að fara að telja mönnum trú um það t.d. að einhverjar vængjaðar verkjatöflur leysi öll mál í takt við aðrar vængjavörur sem hér eru á markaði? Eða hvað er það eiginlega sem við erum að kalla yfir okkur með þessu? Ég trúi því ekki að það geti verið markmið eða vilji einhvers að auka lyfjaneyslu jafnvel þótt um sé að ræða lyf sem ekki eru lyfseðilsskyld. Hv. 1. þm. Norðurl. v., Páll Pétursson, hefur þegar gert að umtalsefni þær kröfur sem gerðar eru til búnaðar bifreiða og ég hef ekki miklu við það að bæta, en tek undir að þarna ræður einföld hugsun, þ.e. að reyna að nýta slíkar kröfur til að bæta stöðu evrópskra bíla umfram annarra. Ég vil líka árétta það vegna athugasemda sem mig minnir að hafi komið frá hæstv. viðskrh. um að hér væri um að ræða fáar bílategundir og jafnvel ekki nema eina sem væru útilokaðir frá markaði okkar, þá er það ekki rétt. Hér er um að ræða allnokkrar vinsælar tegundir sem fram til þessa hafa þótt fullboðlegar hér á Íslandi, m.a. af þekktum amerískum bílagerðum, og við höfum ekki fengið svör sem í rauninni taka af öll tvímæli um það hvernig verður með austur-evrópska bíla. Það er einfaldlega ekki vitað hvernig þeir munu standa sig í þessari kröfugerð sem nú er verið að setja yfir okkur. Þó að það sé kannski orðið nokkuð gamalt mál langar mig að geta þess að góðkunningi okkar alþingismanna, vernd svæðislýsinga smárása í hálfleiðurum, er hér enn á dagskrá og mun verða í framtíðinni. Það mál er svo sannarlega ekki komið í höfn þrátt fyrir alla þá vinnu og þær tungumálaskýringar sem fram fóru í fyrravetur þar sem m.a. kom í ljós að menn höfðu ruglað saman grunnhugtökum án þess að nokkur fyndist í lengri tíma sem hafði áttað sig á því að það hefði verið gert. Það hefur komið í ljós að öll EES-vinnan er ekki fullnægjandi miðað við kröfur GATT og það þarf að taka málið upp á nýtt. Ég býst við að þingmenn hljóti að hafa blendnar tilfinningar til þess að fara að taka þetta mál upp eina ferðina enn. Virðulegi forseti. Þessi pakki, þessar 400 gerðir með öllum sínum sérkennum og skringilegheitum, er vissulega ekki mergurinn málsins. Við höfum þegar tekið þá ákvörðun sem hafði úrslitaáhrif og það í bullandi ósátt bæði við þjóð og þann nauma minni hluta þingsins sem var fyrir því að málið yrði lagt fyrir þjóðaratkvæði. Ég ætla ekki að fara að taka upp efnislega umræðu um EES-stöðuna yfir höfuð, en mér finnst hins vegar mikið íhugunarefni að núna þegar jafnvel innan þjóða Evrópubandalagsins eru uppi verulegar efasemdir um þróun mála þá séum við að tryggja okkur stöðu í þessu feni sem við vitum ekki hvort er að sökkva eða festa okkur. Við vitum í rauninni afskaplega lítið um þessi mál. Eins og gengur og gerist er í EES-pakkanum bæði um jákvæðar og neikvæðar gjörðir að ræða, en ég vil ítreka það enn og aftur því að mér finnst þess misskilnings gæta mjög að það er ekkert því til fyrirstöðu að við breytum því sem breyta þarf í íslenskum lögum og við þurfum ekkert EES til þess að gera það. Fyrst og fremst eigum við það við okkur sjálf hvaða lagabreytingar við gerum og að sjálfsögðu er það það sem gildir og ekkert annað. Virðulegi forseti. Mér þótti það mjög athyglisvert þegar ég rak augun í það miðvikudaginn 13. apríl sl. að í Staksteinum Morgunblaðsins var farið að fjalla um efasemdir innan Evrópubandalagsins og þar vitnað í orð breska sagnfræðingsins og blaðamannsins Pauls Johnsons sem skrifar vikulega í ,,The Spectator``. Hann er sérstaklega að gera þar að umræðuefni mál sem hefur verið okkur andstæðingum Evrópusamrunans mjög hugleikið, þ.e. hve lýðræðið stendur völtum fótum í Evrópu og þar tekur þessi sagnfræðingur og blaðamaður, Paul Johnson, í raun upp mörg af þeim rökum sem hér hafa margsinnis verið rædd í þingsölum. Mér þykir það bæði áhugavert og athyglisvert að Morgunblaðið og fulltrúar í löndum innan Evrópubandalagsins skuli vera með þessa umfjöllun og ég vona það að alla vega sá stjórnarflokkur sem hefur verið kenndur við Morgunblaðið lesi blaðið gaumgæfilega og dragi e.t.v. einhvern lærdóm af því lesefni sem þar er.

Virðulegi forseti. Það er öllum kunnugt að nú þegar þetta mál kemur hér til umræðu, þá hafa þeir atburðir gerst að Evrópska efnahagssvæðið er að ýmsu leyti komið á það sem kallað hefur verið síðasta snúning. Við vorum ýmsir sem spáðum því hér fyrir rúmu ári síðan að samningaviðræður Norðurlandanna þriggja og Austurríkis við Evrópusambandið mundu ganga fljótt fyrir sig og þess vegna væri nauðsynlegt þegar fyrir rúmu ári síðan að hefja undirbúning að því hvað tæki við af hálfu Íslands. Hér í þessum sal vildi hæstv. utanrrh. ekki taka mikið mark á þeim spádómum að samningaviðræðum Norðurlandanna þriggja og Austurríkis við Evrópusambandið mundi ljúka fljótt, heldur flutti hér lærðar lýsingar á því að kynni hans af Evrópusambandinu væru á þann veg að þetta mundi taka mjög langan tíma og Evrópska efnahagssvæðið mundi þess vegna vera við lýði mörg ár enn. Þegar við fjöllum nú um þær viðbætur sem orðið hafa í reglusetningu á vegum Evrópusambandsins frá því að samningur um Evrópskt efnahagssvæði var undirritaður og þar til hann tekur gildi, þá er staða málsins í raun og veru sú að miklu nær væri að ræða hér á þinginu með hvaða hætti samningaviðræður Íslands við Evrópusambandið um að breyta samningnum um Evrópska efnahagssvæðið í tvíhliða samning eigi að fara fram. Ég hef þess vegna óskað eftir því í utanrmn. að í tengslum við þetta mál verði gerð grein fyrir því, bæði af hálfu hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. hvernig ríkisstjórnin hyggst halda á samningaviðræðum við Evrópusambandið um það hvað taki við þegar Evrópska efnahagssvæðið líður undir lok. Í sjálfu sér er ekki margt um það að segja sem felst í bakgrunni þeirra texta sem hér er verið að fjalla um. Þeir eru mjög margbrotnir. Margir þeirra eiga ekkert við hér á Íslandi og munu aldrei hafa nein áhrif á atferli manna og starfsskilyrði hér á landi. Aðrir eru með þeim hætti að þeir koma eðlilega inn sem breyting á reglugerðum og hugsanlega lagasetningu og tengjast fjölmörgum sviðum í íslensku þjóðfélagi. Margir þeirra eru einnig á þann veg að þeir eru eðli málsins samkvæmt til bóta. Hins vegar er einn hlutur í þessu máli, eins og hv. 7. þm. Reykn. vakti athygli á hér áðan, sem er nauðsynlegt að hæstv. utanrrh. geri sér skýra grein fyrir og kom utanríkismálanefndarmönnum satt að segja nokkuð á óvart þegar nefndin á undanförnum vikum fór yfir þær reglusetningar sem eru inntak þeirrar staðfestingar sem hér er verið að fjalla um. Þetta eru ákvæði sem greinilega mismuna vörum frá t.d. Ameríku, Japan og öðrum Asíuríkjum, annars vegar bifreiðum og hins vegar hinum fjölmörgu vörutegundum á sviði tækjabúnaðar sjúkrahúsa og tækjabúnaðar í heilbrigðismálum almennt. Nú er það þannig t.d. að á undanförnum árum hefur það komið í ljós að tæki frá Japan hafa reynst mun ódýrari í innkaupum fyrir íslenskar heilbrigðisstofnanir heldur en tæki frá Evrópu. Það var fullyrt af hæstv. utanrrh., ég man ekki hvað oft en skiptir mörgum tugum, að vegna þess að Ísland væri ekki að ganga inn í tollabandalag Evrópusambandsins, þá mundi aldrei tengjast EES-samningnum óhagkvæmni hvað snertir viðskipti Íslendinga við Bandaríkin og Asíu. Nú er það hins vegar nokkuð ljóst, hæstv. utanrrh., að á sviði bifreiða og á hinu fjölbreytta sviði og æ mikilvægara sem snertir tækjakost sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana er í efnisinnihaldi þess sem hér er fjallað um um slíka mismunun að ræða. Ég vil þess vegna ítreka þá spurningu til hæstv. utanrrh.: Hvernig hyggst hann bregðast við því? Eða ætlar hann að mæla með því að við förum að ganga þá götu að gera viðskipti Íslendinga við þessar tvær mikilvægu viðskiptaheildir, Asíu og Vesturheim, óhagkvæmari vegna hins Evrópska efnahagssvæðis? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra flytji skýr svör við þessu hér. Það kom jafnframt fram í umfjöllun utanrmn. að ábyrgðaraðilum og stjórnendum á sviði heilbrigðismála er engan veginn ljóst hvernig á að lögtaka á Íslandi þá þætti þessa máls sem snerta tækjabúnað og annað á sviði sjúkrahúsa og heilbrigðisstofnana. Satt að segja var þessum forráðamönnum til efs að það yrði kleift á Íslandi að gera það. Þeirra skoðun var sú að líklegast væri skynsamlegt og jafnvel óhjákvæmilegt fyrir Íslendinga að reyna ekki að láta slíkt gilda hér á landi. Virðulegi forseti. Tími minn er senn úti. Ég ítreka það sem ég sagði áðan að ég hef þegar beitt mér fyrir því í utanrmn. að í tengslum við þetta mál fari fram ítarleg umræða um viðræður Íslands við Evrópusambandið um framtíðarskipan þeirra mála því það sem við erum hér að fjalla um heyrir senn sögunni til. Tímabil sem olli hér miklum deilum en hefur orðið mun skammvinnara en talsmenn þess fullyrtu í þessum sal og ég vænti þess að bæði hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. veiti skýr svör við því. Sérstaklega er nauðsynlegt að þingið átti sig á því hvort það er samhljómur í afstöðu hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. í þessu máli. Þess vegna hef ég óskað eftir því að forsrh. geri sérstaka grein fyrir sinni afstöðu og hæstv. utanrrh. geri einnig sérstaka grein fyrir sinni afstöðu.

Virðulegi forseti. Þegar verið var að ræða um það hversu langan tíma þyrfti til þess að tala um þetta mál, þá var samið um ótakmarkaða umræðu. Það var fyrst rætt um að tvöfalda tímann, en niðurstaðan varð sú að það yrði ótakmörkuð umræða. Mér þykir mjög leitt ef hæstv. forseti sem nú er í forsetastól hefur ekki fengið þessi boð og ég fer þess vinsamlegast á leit við hann að hann geri hlé á fundinum og athugi þetta mál sem ég er að benda á.

Forseti hefur hlýtt á athugasemdir þingmannsins og mun að sjálfsögðu taka tillit til þess og gera viðeigandi ráðstafanir. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forseta fyrir að taka þessum ábendingum. Ég geri ráð fyrir því að þá verði þeim sem hér hafa verið stöðvaðir í málflutningi gefinn kostur á að halda sínu máli áfram í fyrri umræðu þannig að það sé ekki talið að þeir séu þar með búnir að tala í annað skiptið. Það er eins með þetta mál sem komið er hér til umræðu og annað í sambandi við EES að það er mjög stórt mál og nægir að benda hér á bunkann á borðum þingmanna eins og við höfum raunar áður gert. Ég hef bent á það hér áður í umræðum að það er ekki enn séð fyrir endann á því sem þessi EES-samningur mun leiða yfir okkur í slíkum bókum sem hér eiga eftir að koma fram þar sem við verðum nánast að samþykkja tilbúnar reglugerðir, tilbúin lög og tilbúnar bókanir sem koma hér inn á borð. Þó að við höfum hér að nafninu til umsagnarrétt um þessi mál, þá er þetta mál sem búið er að ganga frá áður en það kemur hér inn og ekki miklu hægt að breyta. Það má að vísu segja það að hvert ríki hafi neitunarvald um þessa þáltill. og um þær bókanir sem hér er verið að samþykkja, en í raun er það þó þannig að ríkin verða að koma sér saman um það áður en málið er lagt inn til þjóðþinganna. Ég gagnrýni það mjög hvernig að þessum EESsamningi hefur verið staðið og hvernig áframhald mun verða á því. Það er verið að gagnrýna það að við skulum sífellt þurfa að taka við nýjum lögum og tilskipunum frá Evrópusambandinu sem munu síðan áfram knýja okkur til að breyta okkar lögum til samræmis við það en ekki vegna þess að við höfum sjálf skoðað okkar lög og tekið ákvörðun um að breyta þeim. Það má einnig nefna það að hér er t.d. verið að tala um breytingar í sambandi við tryggingamál og hér hefur tvisvar sinnum verið inni á þingi, bæði á þessu og síðasta, frv. um breytingar í vátryggingarmálum. Það kemur síðar í ljós með þeirri þáltill. sem hér er verið að leggja fram að þau frumvörp eru gagnslaus. Þau eru orðin marklaust plagg áður en lokið hefur verið umræðu um þau, hvað þá heldur að búið sé að samþykkja þau þannig að enn verður að smíða það frv. upp á nýtt og leggja það fram með hliðsjón af því sem er í þessari þáltill. og verður þess vegna lagt fram nýtt frv. með öllum þeim breytingum sem nauðsynlegar eru til samræmis við þær tilskipanir sem hér eru auk síðan eldri reglna sem þegar hafa tekið gildi. Við samþykktum samkeppnislög á síðasta þingi og mikil vinna var lögð í það í hv. efh.- og viðskn. að vinna vel þær samkeppnisreglur sem þar áttu að taka gildi. Þær voru samþykktar hér á hinu háa Alþingi af flestöllum þingmönnum og náðist um það víðtæk samstaða. Hins vegar kemur hér inn ný reglugerð þar sem stórfyrirtækjum er gefið meira svigrúm til samráðs heldur en samkeppnislögin eins og þau líta út gera ráð fyrir. Það þarf því að veita undanþágu frá samkeppnisreglunum þar sem þær ganga þá þvert á það sem hér er verið að leggja til. Þannig mun áfram verða með hin ýmsu lög, hinar ýmsu reglur sem við höfum verið að leggja vinnu í að færa í það horf sem við viljum hér á hinu háa Alþingi. Þannig mun það áfram verða svo að við verðum að taka á okkur breytingar frá Evrópusambandinu sem skapa okkur vinnu við það að breyta því sem nýbúið er að gera. Við höfum sem sagt ekki lengur neitt ákvörðunarvald um það í stórum málum, í mörgum málaflokkum höfum við ekkert ákvörðunarvald um það lengur hvað við eigum að ræða og samþykkja og hvað verður að lögum hér á hinu háa Alþingi. Því er nánast plantað yfir okkur hér án þess að við fáum rönd við reist. Virðulegi forseti. Ein reglugerðin í þessum tilskipunum sem hér eru til umræðu fjallar um ökuleyfi. Sú reglugerð kveður á um það að þeir sem taka ökupróf á bíla sem eru beinskiptir fá útgefið ökuleyfisskírteini á beinskipta bíla. Þeir fá ekki ökuleyfi fyrir sjálfskiptum bílum. Og sama gildir á hinn veginn. Þeir sem taka próf á sjálfskipta bíla fá ekki heldur leyfi samkvæmt ökuskírteini til þess að aka beinskiptum bílum. Það er kannski rétt að spyrja hæstv. ráðherra að því hvort hann hefur kannað það hvernig með þessa reglugerð verði farið. Svo er önnur reglugerð sem snertir nokkuð bændur þessa lands. Nú vitum við það að hér á Íslandi hefur það verið venja að búsmali gangi úti að sumrinu, m.a. mjólkurkýr. En samkvæmt því sem hér segir í einni tilskipun reglugerðar, þá má ekki lengur mjólka kýr í fjósi sínu þegar búið er að láta þær út að sumrinu. Til þess verður að vera sérstakt gerði eða sérstakt hús sem er í ákveðinni fjarlægð frá hinu eiginlega fjósi. Það væri nokkuð forvitnilegt að vita hvort það sé þá fyrirhugað að bændur þurfi að fara að koma sér upp sérstöku húsi til þess að mjólka kýrnar í yfir sumarið. Og hvað þá með allar vélar sem þeir eru búnir að koma sér upp í sínum fjósum? Er þá ætlast til að þeir þurfi að vélvæða þessi hús líka eða er hugsanlegt að breyta þessari reglugerð til samræmis við það sem við getum gert hér á Íslandi? Maður sér það raunar á bóndabæjum víða í öðrum löndum að kýrnar eru mjólkaðar í einhverju sérstöku gerði alllangt frá eða í ákveðinni fjarlægð frá skepnuhúsinu. Hingað til hefur hér á landi verið talið alveg óhætt vegna mengunar eða sýklahættu að kýrnar sem úti ganga geti einnig farið inn og það sé hægt að mjólka þær án þess að hætta sé á sýkingu. En það skilst mér að sé skýringin á þessari reglugerð að þarna sé hætta á sýkingu. Ef skepnurnar ganga úti þá sé ekki óhætt að mjólka þær í fjósi sem þær eru annars í að vetrinum. Það eru ýmsar skrýtnar reglugerðir í þessu og hv. þm. Páll Pétursson tók hér fyrir nokkrar um daginn sem ganga kannski ekkert í ósvipaða átt og þetta. En það væri nokkuð mikið ef það ætti að fara að fara hér yfir allar reglugerðirnar sem eru í þessum sex bókum, 3.000 blaðsíðum sem við höfum fengið hér síðustu dagana. En af því mér heyrðist það koma hér í umræðum áðan hjá hv. 7. þm. Reykn. að hann efaðist ekki um það að hæstv. utanrrh. væri búinn að lesa allar þessar bækur spjaldanna á milli og hefði haft tækifæri til þess á sínum ferðalögum að gera það þá hlýtur hann að geta upplýst okkur hér um það hvernig honum líst á þessar tvær tilteknu reglugerðir sem ég var hér að nefna áðan.

Virðulegi forseti. Það hefur verið ljóst frá því að samningaviðræður um hið Evrópska efnahagssvæði hófust að markmiðið með þessum samningum væri að skapa efnahagssvæði þar sem sömu grundvallarreglur giltu um alla atvinnustarfsemi. Einungis með þeim hætti er hægt að tryggja að allar viðskiptahindranir falli niður og að um einn sameiginlegan markað sé að ræða. Aðgangur okkar að Evrópumarkaði og aðstaða okkar öll á þeim markaði byggist á þessum forsendum. Það þarf ekki að koma neinum á óvart að í vissum tilfellum geti reglur um framleiðslu ökutækja, dráttarvéla eða annars tækjabúnaðar hljómað smásmygilega eða að reglugerðir geti orðið allmiklar að vöxtum. Það hefur alla tíð legið fyrir. Menn geta leikið sér að því ef þeir vilja að taka einhverja verklýsingu að tæknilegri framleiðslu sem lúta á stöðluðum reglum og hafa af því nokkra skemmtan að fara yfir smásmygilegar lýsingar, fullar af nákvæmum smáatriðum. En ef íslenskar vörur eiga að vera gjaldgengar á mörkuðum annarra Evrópuþjóða verðum við að uppfylla þessi skilyrði. Það er útlátalaust að taka yfir þær reglur, eins og fram hefur komið í þessum umræðum, sem í samningnum felast um þá atvinnustarfsemi sem ekki fer fram hér á landi og satt að segja er það mest að vöxtum í þessum bókum sem mönnum vex nú mjög í augum að þurfa að berja augum. En fyrir þá starfsemi sem hér er stunduð og ætluð er til útflutings þá er okkur lífsnauðsyn að hún uppfylli þær reglur sem á markaðnum gilda því annars ættu afurðir okkar ekki rétt á þessum mörkuðum. Enda hefur það komið í ljós að jafnvel hörðustu andstæðingar EES hafa þrátt fyrir allt fagnað ýmsum umbótum og lögum og reglum, sem ekki hafði tekist að koma á fyrr en við framkvæmd ákvæða EES-samningsins. Og mun nú sannast hið fornkveðna að ,,hjörtum mannanna svipar nokkuð saman í Súdan og Grímsnesinu``. Hið sama má segja um allar aðstæður atvinnulífs í Evrópu yfirleitt. Það hefur líka komið í ljós að breytingar þær sem þarf að gera á íslenskri löggjöf vegna þessarar viðbótar við EES-samninginn eru ekki miklar að vöxtum og flestar eru þær til bóta. Dæmin um nauðsynleg löggjafaratriði eru satt að segja tiltölulega fá, eins og t.d. lög um öryggi við framleiðslu vöru og breytingar á nýsettum lögum um verðbréfaviðskipti og reyndar fyrirsjáanlegar nauðsynlegar breytingar á innlendri löggjöf ef svo fer að GATT-samningurinn taki gildi fyrr en upphaflega hefur verið ráðgert. Fyrstu úttekt á þeim gerðum sem búast mátti við að bættust við EES-samninginn var dreift á Alþingi, ekki í gær og ekki í fyrradag og ekki fyrir viku, heldur í nóvembermánuði sl. Það hefur verið farið ítarlega yfir efnissviðið í utanrmn., þar sem t.d. hv. þm. Páll Pétursson á sæti, og aðrar nefndir þingsins hafa komið að málinu þegar um lagabreytingar hefur verið að ræða. Mér sýnist af þeirri umræðu sem hér hefur farið fram að ekki séu gerðar veigamiklar athugasemdir við einstök efnisatriði eða innihald heldur hafi menn fremur staldrað við umfang textanna eða gefið í skyn mikinn kostnaðarauka sem rekja megi beint til samningsákvæðanna. Umfangið skýrist af því að í flestum tilfellum er ekki um að ræða almennan lagatexta heldur útfærslu og framkvæmd almennra ákvæða svipað og framkvæmdarvaldinu er almennt falið að gera hér á landi og ganga frá í reglugerðum Stjórnarráðsins í B-deild sem einatt er miklu meira að vöxtum og fyllra af smáatriðum, útfærsluatriðum, smásmygli, heldur en rúmast í löggjöfinni sjálfri. Dæmi um gagnrýni af þessu tagi má nefna að hv. 1. þm. Norðurl. v. hafði orð á öryggiskröfum til lækningartækja. Vissulega er verið að setja reglur til þess að herða eftirlit með öryggiskröfum til slíkra tækja og hliðsjón verður höfð af þeim reglum við framleiðslu og innkaup nýrra tækja. Reglurnar eru hins vegar ekki afturvirkar og þetta þýðir ekki að það eigi að þurfa að henda á haugana þeim tækjum sem nú eru í notkun. Því fer fjarri. Virðulegur forseti. Ég skal nú víkja nokkrum orðum að einstökum gagnrýniatriðum sem hér hafa verið nefnd og svara þeim eftir því sem tilefni er til. Þá vil ég fyrst víkja að málflutningi hv. 1. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar. Þingmaðurinn sagði það nýlundu hér á Alþingi að við verðum að samþykkja svona gerning og fá engu fram hnikað og hafði jafnvel uppi orð um að þetta sannaði hans málflutning um að löggjafarvaldið hefði verið tekið af Alþingi Íslendinga. Af þessu tilefni er mér spurn: Hversu oft hefur hv. þm. tekið þátt í því á löngum þingmannsferli sínum að staðfesta hér á hinu háa Alþingi milliríkjasamninga þar sem hann stendur í sömu sporum, að samþykkja eða synja um gildistöku milliríkjasamninga en þar sem hann á þess ekki kost eftir að samningum er lokið að gera einstakar breytingar? Ég hef aldrei heyrt því haldið fram að þótt Alþingi Íslendinga samþykki eða synji um slíka milliríkjasamninga eða staðfestingu þeirra þá hafi Alþingi þar með framselt löggjafarvald í hendur öðrum þjóðum. Þessu er nákvæmlega eins farið. Að sjálfsögðu heldur Alþingi löggjafarvaldi sínu, að sjálfsögðu hefur enginn tekið það af því, að sjálfsögðu hefur það ekki verið framselt. En þegar um er að ræða staðfestingu á milliríkjasamningum þá er ekki til önnur aðferð en sú að samþykkja eða synja en það er fyllilega á valdi Alþingis að ráða því hvor niðurstaðan verður. Mér er nær að halda að hv. þm. hafi sjálfur svo tugum skiptir staðið í þeim sporum gagnvart staðfestingu milliríkjasamninga og muni jafnvel gera það á ókomnum árum svo skiptir tugum. Hv. þm. hélt því fram að hann hefði fyrst í gær fengið texta að hluta af þessum tilskipunum. Um þetta er það að segja að textar hafa verið aðgengilegir fyrir meðlimi utanrmn. og aðra þingmenn í marga mánuði. Þannig að þetta er sýnist mér ekki réttmætt umkvörtunarefni. Hv. þm. hafði nokkrar áhyggjur af traktorunum sínum heima á Höllustöðum. Tilskipanir þær sem hér er verið að fjalla um hafa engin áhrif á traktorana á Höllustöðum. Ekki nokkur. Og ég bið hv. þm. fyrir alla muni að hafa ekki áhyggjur af þeim ekki af þessum sökum.

Setur mér skorður um hvaða traktor ég kaupi næst.

Í raun og veru ekki heldur. Vegna þess að það er nú einu sinni svo, svo ég víki að málflutningi sem hér hefur verið hafður uppi um amerískar bifreiðar, ég tek eftir að hv. þm. Steingrími Hermannssyni hefur orðið það á að trúa hv. þm. Páli Péturssyni í því efni, en það er á algjörum misskilningi byggt. Þær tilskipanir sem hér er verið að samþykkja kveða á um þá staðla sem gilda um framleiðslu, smíði á bifreiðum. Atvinnuvegur sem hefur verið stundaður hér á landi og mundi vissulega koma í veg fyrir það að Íslendingur sem keypt hefði ameríska bifreið gæti selt hana á Evrópumarkaði annars staðar ef í þeim örfáu tilvikum sem það kann að vera hugsanlegt að amerísk bifreið mundi ekki fullnægja þessum stöðlum. Það kom fram í umræðunum að það mundi vera hugsanlega eitt eða tvö dæmi um slíkt en í yfirgnæfandi meiri hluta tilvika fullnægja amerískar bifreiðar þessum stöðlum, þannig að þetta hefur ekkert með það að gera að við getum ekki beint okkar viðskiptum hvert sem við viljum að því tilskyldu að þessum kröfum sé fullnægt. Og það mun gilda að öðru jöfnu um bæði bandarískar og japanskar bifreiðar svo ég nefni sem dæmi og ekki ástæða til að ætla annað heldur en að bifreiðaframleiðslan í heiminum muni taka upp þessa lágmarksstaðla. Þannig mun t.d. vera um tiltölulega nýja atvinnugrein í landi sem ég er nýkominn frá, Kóreu, að hún fullnægir þessum kröfum. Sama máli gegnir um það að við höfum nú allt í einu uppgötvað að við höfum beygt okkur undir ytri viðskiptastefnu Evrópubandalagsins með þessum samningi og séum að taka upp ytri tollmúra eða að við séum búnir að binda okkur af því að geta ekki gert viðskiptasamninga við önnur ríki vegna þessa samnings. Allt eru þetta rangar fullyrðingar. Við erum ekki að taka upp ytri tolla Evrópusambandsins. Við erum ekki að taka upp sameiginlega viðskiptastefnu þess. Við erum ekki innan tollasvæðis Evrópusambandsins. Við erum frjálsir að því að gera viðskiptasamninga við hvaða aðra þriðju þjóð utan Evrópusambandsins sem okkur lystir. Við erum frjálsir að því að gera fríverslunarsamning við Bandaríkin eða Kanada nú eða gera samninga um aðild að NAFTA. Ekkert af þessu kemur í veg fyrir það. Hv. 1. þm. Norðurl. v. sagði í ræðu sinni: ,,Þetta hundrað manna lögreglulið sem EFTA-ríkin hafa sett á stofn þarna út í Brussel til að passa sjálf sig og kostar 1 milljarð kr. á ári að reka . . . `` o.s.frv. Ekki veit ég hvaðan hv. þm. koma þessar upplýsingar. En ef hann hefði kynnt sér málið áður en hann talaði þá hefði hann fengið það upplýst að Íslendingar borga á árinu 1994 22,4 millj. kr. til eftirlitsstofnunar og fastanefndar EFTA, hvort tveggja í senn, 22,2 millj. kr. Mig minnir að hv. þm. hafi stundum haft á orði að þær upplýsingar sem hann fengi frá utanrrh. væru ekki nákvæmar en þarna munar helst til miklu til þess að ásættanlegt sé. Hv. þm. fullyrti að Íslendingar hefðu hvergi komið að undirbúningi þessara 500 tilskipana. Ísland hefur samið um undanþágu og aðlögun að flestum þessara 500 tilskipana eins og öðrum. Hv. þm. gerði að gamanmálum ákvæði reglugerðar sem á að tryggja að starfsmenn sem vinna erfiðisvinnu utan húss séu í skjóli fyrir veðrum eða varðir fyrir aðvífandi hlutum. Mér þykir það ekkert gamanmál, mér þykir það vera eðlilegur þáttur reglusetningar um öryggi á vinnustöðum að svo sé og tek eftir því að talsmönnum Alþýðusambandsins, sem hafa átt mjög jákvæðan hlut að mótun þessara reglna, þykir þetta ekki vera neitt gamanmál heldur hafa þeir nefnt þetta sem dæmi um reglur sem ganga lengra heldur en þær reglur sem gilda hér á landi um almennt öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum og hafa þeir nefnt þetta sem sérstakt dæmi um kosti við samninginn. Þá hefur upp komið verulegur misskilningur sem gætti bæði í ræðu hv. 1. þm. Norðurl. v. og reyndar einnig mjög margra annarra ræðumanna sem hér hafa talað um það að í þessum samningum felist það að við séum að koma á tæknilegum viðskiptahindrunum sem séu settar upp til þess að bæta samkeppnisstöðu fyrirtækja í Evrópubandalaginu gagnvart fyrirtækjum utan Evrópusambandsins og setja hér upp tæki til hagræðingar fyrir auðhringa í Evrópu. Allt er þetta á misskilningi byggt, sem betur fer. Tilgangurinn með reglugerð nr. 151/1993 er t.d. að auðvelda hagræðingu við framleiðslu, nýtingu niðurstaðna úr sameiginlegum rannsóknum og þróun og útbreiðslu tækniþekkingar. Þetta er, öfugt við það sem haldið hefur verið fram, fyrst og fremst neytendasjónarmið þar sem að baki búa að samráð af þessu tagi þykir líklegt til að lækka vöruverð og styrkja vöruþróun. Sá varnagli er sleginn í reglugerðinni að markaðshlutdeild þeirra fyrirtækja sem standa að samstarfssamningum um dreifingu megi ekki fara yfir 10%. Og þegar um aðra samstarfssamninga er að ræða má hlutdeildin ekki fara yfir 20% af markaði. Það er því einmitt verið að tryggja að fyrirtæki sem eru minni, svokölluð lítil og meðalstór fyrirtæki, geti með slíku samstarfi staðið sig betur í samkeppni við risafyrirtæki sem samkvæmt því sem áður segir mega ekki gera slíka samninga. Að auki eru í reglugerðinni taldir upp ýmsir samningsskilmálar sem bannað er að hafa í slíkum samstarfssamningum til að koma í veg fyrir að þeir verði misnotaðir. Þannig að vissulega er þetta ákvæði, þveröfugt við það sem fullyrt hefur verið, til þess að styðja við bakið á litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það er ekki til þess að efla markaðshlutdeild auðhringa með ráðandi markaðsstöðu heldur þvert á móti. Sama máli gegnir um lækningartæki, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. og fleiri hafa vikið að, og sagt á þá leið með nokkuð óljósu orðalagi, ég vitna í ræðu hv. þm., nú er ég ekki með upplýsingar um hvort það þarf ný tæki fyrir 1 milljarð eða 2 milljarða eða einhvers staðar þar á milli en endurnýjun þeirra hefur í för með sér verulegan kostnað. Þetta er á misskilningi byggt. Það er engin skuldbinding um endurnýjun eldri tækja vegna þessara reglna. Reglurnar gilda ekki afturvirkt. Þær gilda um þau tæki sem verða sett á markað eftir gildistöku tilskipunarinnar. Nú gilda í raun og veru engar reglur um lágmarksöryggisstaðla varðandi slíkan tækjabúnað. Hér er því um að ræða raunverulega réttarbót og aukið öryggi varðandi tækjabúnað við heilsugæslu sem er sjálfsagt að koma á og er öryggisatriði almennt bæði fyrir heilbrigðisstéttir og fyrir sjúklinga. Að því er varðar að líta á þetta sem viðskiptahindrun þá er það ekki svo vegna þess að það er vitað að tækjabúnaður, hvort heldur er japanskur eða bandarískur á þessu sviði, tekur evrópskum búnaði að öðru jöfnu yfirleitt fram. Hv. þm. hafa fullyrt hver á eftir öðrum að með þessum reglugerðum verði amerískir bílar útilokaðir af markaðnum. Ég hef þegar svarað því að það er á misskilningi byggt. Hv. þm. Hjörleifur Guttormsson vék m.a. nokkuð að hinni sameiginlegu yfirlýsingu Íslands og Evrópusambandsins um launþega í byggingariðnaði. Evrópusambandið bauð Íslandi gagnkvæman fyrirvara til þriggja ára í þessu efni. Það hefði haft í för með sér að íslenskir byggingarmenn hefðu ekki notið aðgangs að markaði Evrópuríkja. Í ljósi þess að EES-samningurinn hafði verið gerður, en í honum er byggt á frjálsri för launþega sem meginreglu, var það mat utanrrn. að sérstaða Íslands í þessu máli væri ekki slík að möguleiki væri á undanþágu nema með því að fórna hagsmunum íslenskra launþega sem hug hefðu á að afla sér vinnu erlendis. Þess vegna var ákveðið í framhaldinu að leita sameiginlegrar yfirlýsingar með Evrópusambandinu um skyldu þess til að kynna iðnaðarmönnum frá Evrópusambandsríkjum sérstöðu reglna hér á landi ásamt því að undirbúningur var hafinn að kynningu á þessum reglum við móttöku iðnaðarmanna sem koma kynnu hingað til lands. Þessi ráðstöfun var gerð í samráði við Alþýðusamband Íslands en fulltrúar þess fylgdust náið með framvindu samninga um þetta atriði alla tíð. Endanleg ábyrgð hlýtur hins vegar að sjálfsögðu alltaf að hvíla á utanrrh. Ef miðað er við þann fjölda iðnaðarmanna sem starfa sem launþegar í aðildarríkjum Evrópusambandsins og koma frá öðrum aðildarríkjum má gera ráð fyrir því með framreikningi að hingað komi tveir eða þrír iðnaðarmenn í þessu skyni. Í þessu máli sem og öðrum gildir að sjálfsögðu öryggisfyrirvarinn í 112. gr. samningsins sem heimilar einhliða takmörkun af Íslands hálfu ef röskun verður á vinnumarkaði. Þá gerði hv. 4. þm. Austurl. nokkrar athugasemdir við afstöðu Alþýðusambands Íslands til EES-samningsins. Af því tilefni vil ég aðeins segja þetta: Alþýðusambandið gerði á sínum tíma athugasemdir við meðferð íslenskra stjórnvalda á einni tiltekinni tilskipun Evrópusambandsins í samningaviðræðunum um þennan svokallaða viðbótarpakka. Utanrrh. og félmrh. áttu afar gagnlegan fund með forseta Alþýðusambandsins og sérfræðingum hans um þetta efni. Þar var fjallað ítarlega um samskipti aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda varðandi Evrópumál og afstaða beggja aðila skýrð. Það er ekkert sem bendir til þess að Alþýðusambandið hyggist draga til baka stuðning sinn við EES-samninginn eða hætta þátttöku í samráði um Evrópumál, þvert á móti tekur Alþýðusambandið fullan þátt í samstarfi á sviði Evrópumála nú sem fyrr. Hv. 4. þm. Austurl. vék einnig að nýrri tilskipun 93/96 um staðfesturétt stúdenta í stað eldri tilskipunar um sama efni. Um þetta er það að segja að þessi nýja tilskipun kemur í stað þeirrar fyrri þar sem sú var ógilt af dómstóli Evrópusambandsins þar sem hún var ekki talin byggja á fullnægjandi lagaheimild. Það er hins vegar ekki rétt að í þessu felist að við þurfum að taka skilyrðislaust við dómsúrlausnum dómstóls Evrópusambandsins. Í þessu felst einungis að engin tilskipun um þetta atriði var í gildi innan Evrópusambandsins eftir dóm dómstólsins og því var nauðsynlegt fyrir Evrópusambandið að setja nýja tilskipun um sama efni sem fullnægði lagastoð. Óbreytt ástand hefði þýtt að íslenskir stúdentar hefðu ekki átt rétt til staðfestu í aðildarríkjum Evrópusambandsins, enda er réttur þeirra samkvæmt fyrri tilskipun einskis virði þar sem hann er byggður á gerð sem ekki gildir innan Evrópusambandsins. Þetta er með öðrum orðum aðgerð sem er í þágu íslenskra námsmanna sem dvelja við nám í þessum löndum. Alveg eins og við förum fram á að réttarkerfi okkar sé virt í EES-samningnum þá hljótum við einnig að virða réttarkerfi þeirra. En í þessu felst alls engin skuldbinding um það að lúta dómsvaldi Evrópusambandsdómstólsins. Virðulegi forseti. Þetta eru þau meginatriði sem fram hafa komið í umræðunni sem ástæða var til að leiðrétta. Að lokum vil ég árétta eftirfarandi: Það er yfirleitt sammæli allra þeirra sem kynnt hafa sér málið að í óefni væri komið í málum okkar Íslendinga á þeim mörkuðum sem tekur við fjórum fimmtu hlutum af vöruútflutningi okkar ef við hefðum ekki borið gæfu til að ná niðurstöðu um EES-samninginn. Án þess samnings væri þrýstingur af hálfu viðskiptaaðila og atvinnulífs á Íslandi um það að stíga skrefið til fulls, að ganga nauðugir viljugir nánast inn í Evrópusambandið, nánast óbærilegur. Með þessum samningi höfum við tryggt okkur því sem næst tollfrjálsan markaðsaðgang fyrir sjávarafurðir okkar. Við höfum tryggt íslenskum sjávarútvegi samkeppnisskilyrði. Við höfum skapað forsendur fyrir því að hefja meiri úrvinnslu í matvælaiðnaði á Íslandi og að ná betri markaðsstöðu, ekki bara á uppboðsmörkuðum hafnarborganna heldur einnig á neytendamarkaði, á þeim mörkuðum sem, hvort sem okkur líkar betur eða verr, taka við fjórum fimmtu hlutum af okkar vöruútflutningi. Þetta skiptir að sjálfsögðu sköpum. Nú geta menn lengi velt því fyrir sér hvort þetta sé nóg og spurt t.d. í ljósi þess að Norðmenn hafa lokið aðildarviðræðum, fengið niðurstöður í samninga sína um fulla aðild: Hvaða áhrif hefur það á samkeppnisstöðu Íslendinga? Það er alveg ljóst að Norðmenn hafa með þeim samningum sem væntanlega taka gildi að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslu um áramótin næstu, tryggt sér enn betri markaðsaðstöðu í samkeppni við Íslendinga heldur en við njótum. Þeir munu hafa t.d. fullan tollfrjálsan markaðsaðgang frá fyrsta degi, jafnvel þótt þeir hafi samið um tollfrjálsan kvóta, magnkvóta, að því er varðar átta tegundir til fjögurra ára. Það er hins vegar svo lítilfjörlegt mál í samanburði við heildarþýðingu samningsniðurstöðunnar að það skiptir ekki sköpum. Við hljótum að játa að samningsstaða þeirra verður í veigamiklum atriðum verri. Sama er að segja að við höfum af því nokkrar áhyggjur þegar Ísland verður viðskila við hinar samstarfsþjóðir sínar í EFTA þá er nokkur óvissa ríkjandi um það hvernig t.d. síldarmörkuðum okkar, þar sem við nutum fríverslunar með fiskafurðir, reiðir af þegar þessir markaðir okkar eru komnir inn fyrir tollmúra Evrópusambandsins. Það kallar á sérstaka samninga. Við höfum vakið athygli samstarfsþjóða okkar á þessu vandamáli og öðrum vandamálum því tengdum þar sem við höfum haft hagstæðari samninga við Norðurlönd eða EFTA-ríkin heldur en við Evrópubandalagið og látið í ljós þær kröfur að eins verði með þau mál farið og t.d. þegar Danir eða Portúgalar yfirgáfu EFTA á sínum tíma og gerðir voru við þá sérstakir samningar til þess að þeir biðu ekki skaða af þeim vistaskiptum. Hinar stærri spurningar eru náttúrlega þær sem nú eru óhjákvæmilega á dagskrá, hvert framhaldið verði. Eins og kunnugt er náðist um það samstaða á Alþingi Íslendinga í framhaldi af samþykkt EES-samningsins að leita eftir tvíhliða viðræðum við Evrópusambandið um framhaldið. Þar skiptir mestu máli eftirfarandi: EES-samningurinn er þjóðréttarsamningur sem gerður er af hálfu lýðveldisins Íslands við Evrópusambandið. Vistaskipti fyrrverandi EFTA-þjóða sem færa sig handan yfir borðið og eru orðnir aðilar að stærra Evrópusambandi breyta því ekki að EES-samningurinn heldur gildi sínu. Hann er þjóðréttarleg skuldbinding sem Evrópusambandið hafði tekið á sig, hin nýju aðildarríki verða að taka á sig allar fyrri þjóðréttarskuldbindingar Evrópusambandsins. Þannig að samningurinn, inntak hans, skuldbindingar og réttindi standa og það er undirstöðuatriði. Íslendingar mega ekki gera neitt sem raskar því og það væri glapræði hið mesta að óska eftir formlegum samningaviðræðum um það að spretta upp þessum samningi. Hvers vegna væri það svo slæmt? Það væri varhugavert vegna þess að nýr þjóðréttarsamningur mundi kalla á staðfestingu, nýtt staðfestingarferli í hvorki meira né minna en 16 þjóðþingum, við þær pólitísku aðstæður þegar áhuginn á EES-svæðinu er því sem næst horfinn og pólitískur vilji á þessum þjóðþingum vafasamur fyrir því að fara í slíkt samningaferli við það eina ríki sem eftir er innan EES-svæðisins, utan EB. Með öðrum orðum, það sem við þurfum að gera er að taka upp viðræður við Evrópusambandið og fá það staðfest sem við höfum fengið staðfest í formlegum viðræðum við tvo af utanríkisráðherrum framkvæmdastjórnarinnar, þá fyrrverandi, Frans Andriessen, og núverandi, Hans van den Broek, um það að samningurinn haldi gildi sínu og að Íslendingar haldi þeim réttindum sem samningurinn færir þeim og að þeir standi við þær skuldbindingar sem þeir hafa tekið á sig. Það er þess vegna með hliðsjón af þeim viðræðum sem fram undan eru afar mikilvægt að Alþingi Íslendinga ljúki nú staðfestingu þessa viðbótarpakka og sanni þar með að ekkert sé upp á okkur að klaga að því er varðar það að við höfum tekið á okkur þær skuldbindingar og staðið við það til fullnustu, með formlegum hætti. Ef við ekki gerðum það mundi það veikja samningsstöðu okkar í þeim viðræðum sem fram undan eru og það með öllu að óþörfu. Hitt atriðið sem við þurfum að ræða við Evrópusambandið er síðan það hvernig við getum komið okkur niður á praktíska og einfalda lausn til þess að fullnægja ákvæðum samningsins um eftirlit með framkvæmd hans og lausn deilumála. Það er alveg ljóst að eftirlitsstofnunin og dómstóll EFTA verða lagðir niður, ef ekki strax um áramót þá væntanlega með ekki lengri aðdraganda en hálfu ári. Við þurfum að ná samningum um praktíska lausn um það hvernig þessu eftirliti verður háttað og hvernig lausn deilumála verði háttað án þess að það feli í sér framsal á framkvæmdar- eða dómsvaldi. Það var grundvallaratriðið í samningunum um EES að halda þannig á að til þess kæmi ekki og það tókst. EFTA-dómstóllinn var hins vegar, og eftirlitsstofnunin, fjölþjóðleg stofnun og þess ekki að vænta að auðvelt sé að ná samningum um það að eitt ríki, einn samningsaðili, í þessu tilviki Ísland, hafi heimild til þess að taka að sér eftirlit með sjálfum sér eða lausn deilumála sem upp kunna að rísa varðandi íslensk fyrirtæki. Þetta verður vafalaust vandasamt verk og mun taka nokkurn tíma. Ég á ekki von á því að Evrópusambandið verði tilbúið til alvörusamningaviðræðna um þetta fyrr en fyrir liggur hver verður niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslna umsóknarríkjanna í EFTA. En nú liggur fyrir að þær þjóðaratkvæðagreiðslur fara fram á tímabilinu frá því í júlí að því er varðar Austurríki og til loka nóvember að því er varðar Noreg. Tíminn sem eftir lifir til áramóta verður þá naumur en sjálfsagt er að búa í haginn fyrir þær samningaviðræður með því að taka upp viðræður með formlegum eða óformlegum hætti um það hvað gera þarf og rétt að upplýsa að óformlegar viðræður hafa farið fram um þetta mál og um tæknilegt inntak þess að frumkvæði fastafulltrúa Íslands hjá Evrópubandalaginu. Að því er varðar spurningar sem fram komu í ræðu hv. 7. þm. Reykn. um aðra kosti í þessu máli þá vék hann sérstaklega annars vegar að hugsanlegri aðild Íslands að NAFTA-samningunum og því næst að því hverjar væru horfur á því að styrkja viðskiptasambönd okkar í öðrum heimshlutum t.d. í Austurlöndum fjær. Að því er varðar spurninguna um tvíhliða samning við Bandaríkin og Kanada eða aðild að NAFTA-samningnum þá er það rétt að slíkir samningar, ef þeir tækjust, mundu styrkja stöðu Íslands í hinu alþjóðlega viðskiptakerfi ef við gætum boðið tollfrjálsan markaðsaðgang bæði í austri og vestri, bæði í Evrópu og eins Norður-Ameríku. Einkum og sér í lagi mundi þetta skipta miklu máli þegar við leitum eftir atfylgi væntanlegra fjárfesta, erlendra fjárfesta, til þess að styrkja undirstöður og auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Þetta mál hefur lengi verið undirbúið. Embættismenn innan margra ráðuneyta skiluðu áfangaskýrslu á miðju sl. sumri og nú hefur verið lögð fram á hinu háa Alþingi lokaniðurstaða skýrslu þeirra þar sem gerð er úttekt á fríverslunarsamningunum og hugsanlegri aðild að NAFTA út frá íslenskum hagsmunum. Þær samningsniðurstöður leiða í ljós að vissulega mundi þetta styrkja stöðu okkar en það breytir ekki því ef við lítum á utanríkisverslunarmynstur Íslendinga og breytingar á því á seinustu árum þá hefur það gerst bæði fyrir þróun gengis, gjaldmiðla og eins verðbreytinga á alþjóðlegum mörkuðum að íslenskur fiskiðnaður og reyndar íslenskur útflutningur hefur í vaxandi mæli beinst að Evrópu. Okkur hefur mistekist á undanförnum tveimur áratugum að auka fjölbreytni í íslensku atvinnulífi. Við erum orðnir háðari fiskútflutningnum að því er varðar okkar gjaldeyrisöflun heldur en við vorum fyrir nokkrum árum síðan og í vaxandi mæli beinist hann að Evrópu. Á sama tíma hafa viðskipti okkar við Bandaríkin dregist saman frá því sem þau voru að hámarki fyrir allmörgum árum, úr 35% niður í 10--12%. Þannig að við skulum vera raunsæ í því mati okkar að út frá bandarískum viðskiptahagsmunum er ekki eftir miklu að slægjast að gera fríverslunarsamninga við Ísland enda engin fordæmi fyrir því að Bandaríkin hafi gert slíka samninga við ríki utan Ameríku utan Ísrael og þjóðir sem eru nánast mjög háðar bandarískum stjórnvöldum sem nokkur dæmi eru um í Karíbahafinu. Það eru því varla á þessari stundu veigamikil rök fyrir því að samningar af þessu tagi við Bandaríkin geti orðið valkostur við EES-samninginn. En ég legg áherslu á það að við höfum skoðað þennan kost af raunsæi. Það hefur farið fram ítarleg undirbúningskönnun. Við munum eindregið óska eftir slíkum samningum. Það er ekki sjálfgefið að Bandaríkjamenn verði við þeim óskum. Heyrst hafa þær raddir af þeirra hálfu að nær væri af því að um svo lítið mál er að ræða frá þeirra bæjardyrum séð að gera þá heldur tvíhliða samning sem mundi eitthvað styrkja markaðsaðstöðu okkar til viðbótar við þann ávinning sem við fengum með GATT-samningunum, fremur heldur en að leggja á sig tæknilega vinnu í 2--3 ár við gerð fríverslunarsamnings af því tagi sem gerður var við Kanada, til þess séu hagsmunir þeirra með öðrum orðum of litlir. Þó er þetta ekki útilokað mál en það mun eingöngu byggjast á pólitísku mati á framtíð varnarsamnings Íslands og Bandaríkjanna. Það væri út af fyrir sig athyglisvert að heyra sjónarmið manna á hinu háa Alþingi til þessa máls, hvort menn telja að við getum byggt á því til frambúðar að eiga slíka viðskiptasamninga sem byggjast kannski fremur á pólitísku mati eða á framtíðarhorfum varnarsamstarfs heldur en raunverulegum viðskiptahagsmunum íslenskra viðskiptaaðila. Að því er varðar möguleika á eflingu viðskipta við aðra heimshluta, þó einkum hin fjarlægari Austurlönd, þá vil ég að gefnu tilefni segja um það örfá orð. Viðskipti okkar við Japan hafa á undanförnum árum þróast nokkuð hratt. Á tímabili kom stöðnun og afturkippur í þau viðskipti en þau fara aftur vaxandi. Á þessu ári gerum við okkur vonir um að þau muni jafnvel ná að verðgildi um 10% af okkar heildarútflutningsverðmæti á vörusviðinu. Viðskipti við Kína eru lítil en möguleikar þar eru umtalsverðir. Sama er að segja um viðskipti við Kóreu, þau eru lítil, fara vaxandi, nokkur forvitnileg dæmi um ágætan árangur í markaðssetningu en þar er þó við að etja erfiðustu markaðshindranirnar, þ.e. tollar eru hæstir og ýmsar aðrar tæknilegar viðskiptahindranir erfiðar viðfangs. Nú er það svo að þetta eru þær þjóðir sem eru í örustum vexti og alveg fyrirsjáanlegt að hagvaxtarríki Kyrrahafsþjóða og Asíuþjóða eru hinar upprennandi þjóðir í heimsviðskiptum. Þar er hagvöxtur mestur, þar er hlutdeild í utanríkisverslun vaxandi hvað örust og þangað leita í stríðum straumum fjölþjóðafyrirtæki, alþjóðleg fyrirtæki, stórfyrirtæki, eftir girnilegum fjárfestingartækifærum. Ástæðurnar eru fyrst og fremst þær að þar er verið að sækjast eftir ódýru vinnuafli og arði við þátttöku fjármagnsins við uppbyggingu á svokölluðum ,,infrastrúktúr`` eða samgöngu- og fjarskiptakerfum þessara þjóða. Það er athyglisvert að allar þjóðir og forustumenn allra þjóða bæði í stjórnmálum og viðskiptum hafa verið í stríðum straumum í heimsóknum á þessar fjarlægu slóðir. Íslendingar eru á seinni skipunum í því en meginmarkmiðin með nýlegri ferð minni til þessara landa voru eftirfarandi: Í fyrsta lagi að koma á formlegum samböndum og kanna ný tækifæri til þess að greiða þarna fyrir viðskiptum. Það var gert bæði með viðtölum við pólitíska forráðamenn en einnig við viðskiptaaðila, sérstaklega þó í Japan. Ferðin var undirbúin með því að leita til allra íslenskra fyrirtækja sem hafa átt í viðskiptum, útflutningi og innflutningi á þessum slóðum, fá mat þeirra á því hvernig tekist hefði til, fá mat þeirra á möguleikum um þróun nýrra viðskipta og fá upp óskir þeirra um hvað unnt væri að gera af hálfu stjórnvalda til þess að greiða fyrir þessum viðskiptum. Niðurstaðan varð sú að við lögðum drög að því að stofna í Kína, í Beijing, til íslensks sendiráðs sem við munum byggja upp í áföngum. Þegar hefur náðst samkomulag við sænsk stjórnvöld um að fyrst um sinn til reynslu muni íslenskur stjórnarerindreki, sem mun fyrst og fremst starfa á viðskiptasviðinu, ásamt með einum aðstoðarmanni starfa innan vébanda sænska sendiráðsins. Þetta verður ekki sænskt sendiráð heldur íslenskt sendiráð starfandi innan vébanda sænska sendiráðsins og það verður vísir að formlegri stofnsetningu sendiráðs í Kína sem hefði þá ábyrgð líka á viðskiptahagsmunum okkar í nærliggjandi löndum, eins og í Kóreu og Japan og væntanlega Singapore, Malasíu og Indónesíu. Í annan stað var gerður samningur í Kína um verndun fjárfestinga, samningurinn undirritaður og verður lagður fyrir Alþingi til staðfestingar. Í þriðja lagi voru lögð drög að samningum um að forðast tvísköttun. En báðir þessir samningar munu styrkja nokkuð viðskiptalega umgjörð fyrir íslensk samstarfsfyrirtæki sem kynnu að verða stofnuð í framtíðinni í þessum heimshluta. Loks voru lögð fram af okkar hálfu drög að samningum um aukin samskipti á sviði menningarmála, vísinda og aukin gagnkvæm skipti á násmönnum. Vegna þess að þáttur í því að byggja upp aðstöðu á þessum mörkuðum er að sjálfsögðu í því fólginn að íslenskir námsmenn nemi í þessum löndum, læri tungumál Kínverja, Japana og Kóreumanna en ekki bara til að stunda það af bókmenntalegri nautn, sem er að sjálfsögðu æskilegt, heldur einnig til að nema þetta mál sem praktískt mál í viðskiptum og öðrum samskiptum. Loks var sérstaklega gengið eftir því, einkum við Japani og Kóreumenn, að þeir gæfu kost á því að gera loftferðasamninga og lendingarsamninga við flugfélag Íslendinga, Flugleiðir. Vegna þess að ein helsta viðskiptahindrunin fyrir frekari uppbyggingu viðskipta, ekki síst að því er varðar sjávarafurðir á þessum slóðum, er skortur á tíðum, reglubundnum og öruggum vöruflutningum. Okkur er ljóst að aðgengi að flugvöllum Tókíó er takmarkað þannig að við létum uppi óskir um það að fá slíkan samning engu að síður þótt hann yrði kannski tengdur einhverri annarri borg. Þetta mál hefur lengi verið í undirbúningi. Japanir eru nokkuð tregir til að gera slíka samninga nema það fylgi fyrir að viðskiptin séu mikil að vöxtum og örugg. Engu að síður teljum við sæmilegar horfur á því að þetta erindi fái málefnalega og jákvæða skoðun enda verði þrýst á það bæði af íslenskum stjórnvöldum og viðskiptaaðilum þótt ég geri mér fulla grein fyrir því að það muni taka lengri tíma en ég kysi kannski sjálfur. Að því er varðar einstök verkefni þá virtist niðurstaðan af viðræðum við aðila vera sú að við ættum að einbeita okkur að útflutningi á hágæða sjávarafurðum sem sæktu hátt verð bæði á Japans- og Kóreumarkaði. Í annan stað ættum við að reyna að koma á samstarfsfyrirtækjum við Kínverja í sjávarútvegi sem sinntu fyrst og fremst fullvinnslu og markaðssetningu á fiskafurðum og gæti vaxið upp í það að vera bæði inn- og útflytjandi á fiskafurðum á þessum fjölmenna og vaxandi markaði. Þriðja sviðið væri fyrst og fremst á sviði orkuiðnaðar og þar hafa verið lögð drög að samstarfi íslenskra aðila við héraðsstjórn í Kína um uppbyggingu á hitaveitu á þeim slóðum. Fjórða sviðið gæti hugsanlega lotið að einstökum verkefnum varðandi mannvirkjagerð eða byggingar. Allt er þetta hins vegar á byggingarstigi og árangurinn mun mjög ráðast af því hvernig gengur að tryggja fjármögnun slíkra framkvæmda en Kínverjar eru í þeirri stöðu að fjármagnið streymir að úr öllum áttum, frá Hong Kong, frá Tævan, frá Japan, frá Suður-Kóreu, frá Singapore, frá Bandaríkjunum, frá Evrópusambandinu. Þannig að þeir eiga margra kosta völ og gera yfirleitt strangar kröfur um það að hinir erlendu aðilar leggi fjármagnið á borð með sér og tryggi það á góðum kjörum. Í því efni hljótum við Íslendingar eins og við höfum reyndar þegar gert í einu eða tveimur tilvikum að leita mjög til sameiginlegra fjárfestingarlánasjóða Norðurlanda, þ.e. til Norræna fjárfestingarsjóðsins og Norræna útflutningsábyrgðarsjóðsins. Ég tek undir það sem sagt hefur verið að EES-samningurinn, svo nauðsynlegur sem hann er, og lífsnauðsynlegur til að tryggja hagsmuni okkar á því markaðssvæði sem er okkur mikilvægast, útilokar að sjálfsögðu ekki að við höfum augun opin og leitum eftir að nýta þau tækifæri sem bjóðast á öðrum markaðssvæðum. Þess vegna er verið í alvöru að skoða fríverslunarsamninga við Bandaríkin/Kanada og þess vegna er verið að gera ráðstafanir til þess að styrkja stöðu okkar á mörkuðunum í Austurlöndum fjær.

Forseti vill taka fram að kl. hálffimm er ætlunin að fari fram utandagskrárumræða um verkfall meinatækna að beiðni hv. 18. þm. Reykv. Mun hún beina máli sínu til hv. heilbr.- og trmrh. Umræðan fer fram eftir 1. mgr. 50. gr. þingskapa og mun taka hálftíma.

Virðulegur forseti. Hæstv. utanrrh. taldi að þingmenn væru með smámunahætti hér og skemmtan nokkra held ég að hann hafi orðað það. Ég vil bara fullvissa hann um það að svo er ekki með mig. Ég tel þetta vera ákaflega mikið alvörumál og reyndar baðst ég afsökunar á því að hafa ekki kynnt mér þetta stóra mál eins og ég hefði gjarnan viljað vegna umfangs þess. Ég heyrði það að hæstv. utanrrh. taldi að það sem við værum að samþykkja hér væri raunar ekkert öðruvísi en farið er með venjulega milliríkjasamninga að þeir eru annaðhvort samþykktir eða felldir. Það er rétt eins langt og það nær en ég man ekki eftir einum einasta milliríkjasamningi sem er þannig úr garði gerður að hinn aðilinn getur síðan sent okkur alls konar viðbætur við þann samning og ef við samþykkjum þær ekki þá fellur grunnsamningurinn út gildi. Þetta er stóri munurinn sem er á þessu tvennu. Við erum að taka hér við alls konar ákvæðum sem við höfum ekki nokkra möguleika á að breyta nema fella þá grunnsamninginn úr gildi eða standa ekki við ákvæði hans. Mig langar til að nota tækifærið og spyrja hæstv. utanrrh. að því hvort hann viti hvenær hæstv. forsrh. fer til Brussel og hvort hann muni fara með. Ég vil lýsa ánægju minni með heimsókn hans til Kína. Ég fór þangað 1986. Þá fór með mér fjölmenn sendinefnd frá Verslunarráðinu og við töldum okkur leggja grunn að miklum viðskiptum við Kína. Því miður kom ekki nálægt því eins mikið út úr því og ég hafði vonast til. En ég vona svo sannarlega að svo verði a.m.k. nú.

Virðulegur forseti. Vissulega er það rétt hjá hv. 7. þm. Reykn. að þessi samningur er óvenjulegur í samanburði við aðra milliríkjasamninga vegna þess hversu mikill hann er að vöxtum. Og vegna þess að hér er verið að yfirtaka í raun og veru hluta af löggjöf Evrópusambandsins á samkeppnissviðinu til þess að tryggja okkur samræmdar samkeppnisreglur og samræmda staðla varðandi útflutningsafurðir á þessum markaði. Það gerist með þeim hætti að samningum var lokið. Því næst hafa verið gefnar út reglugerðir til viðbótar sem við sömdum í upphafi um að við myndum taka yfir til að tryggja markmið samningsins um einsleitni markaðarins. Ég fellst fúslega á það að samningurinn er að þessu leyti óvenjulegur vegna umfang hans og stærðar. En eftir stendur að Alþingi Íslendinga er að því leyti í sömu sporum, það hefur samþykkt EES-samninginn sem þjóðréttarsamning og það er að því leyti í sömu sporum og við samþykkt eða synjun annarra milliríkjasamninga. Í því felst ekki afsal á löggjafarvaldi vegna þess að Alþingi hefur þetta vald að hafna. Að því er varðar spurningu hv. þm. um fyrirhugaða för hæstv. forsrh. til Brussel þá er það því miður svo að ég get ekki svarað spurningu hv. þm. frekar. För hæstv. forsrh. hefur verið boðuð, hvort hún hefur verið frekar undirbúin á þessari stundu er mér ekki fullkunnugt um og það hafa engin samtöl farið fram um það hvort við færum þangað saman.

Virðulegi forseti. Það var athugasemd hæstv. utanrrh. um það að almennt hefðu þingmenn ekki haft athugasemdir við efnisinnihald þessara viðbótagjörða allra saman sem rak mig í andsvar. En þetta er að sjálfsögðu ekki rétt og ég er ekki alveg sátt við að hæstv. ráðherra dragi þá ályktun, alla vega ekki af minni ræðu. Vissulega er þarna um að ræða bæði jákvæða og neikvæða þætti en ég held að hæstv. ráðherra hafi nú svarað því í sinni ræðu að það er ýmislegt sem hann þurfti að taka þar fyrir og gerði sem gagnrýnt hefur verið. Ég vil enn og aftur árétta það að samkvæmt þeim upplýsingum sem gefnar voru í utanrmn. þá er ekki um að ræða að hér sé verið að loka á örfáar tegundir amerískra bifreiða heldur þvert á móti er verið að loka á með þeim hætti sem þar kemur fram nánar á allmargar tegundir bandarískra bifreiða og eins og ég sagði í ræðu minni og hæstv. utanrrh. hlýtur að vita, þá er allsendis óljóst hvernig Austur-Evrópubúum mun ganga að uppfylla þær kröfur sem gerðar verða á Evrópsku efnahagssvæði. Ég gerði líka athugasemd við það og ítreka að verið er að draga úr kröfum varðandi aukefni og aðskotaefni í vörum með þessu og þar með að gera okkur verr stödd en áður varðandi neytendavernd. Og fleira mætti tína til hér en svo sem vænta mátti þá varð hæstv. ráðherra tíðrætt um að það væri allt afskaplega gott í Evrópu og gott að versla við þá. Ég er bara einfaldlega ekki sammála því í öllum atriðum.

Virðulegur forseti. Að því er varðar spurninguna um viðskiptahindranir gagnvart innflutningi á bifreiðum frá Bandaríkjunum þá endurtek ég einungis eða vísa til þess sem ég hef áður sagt. Í þessum tilskipunum felst ekki slík viðskiptahindrun í reynd. Og ef hv. þm. trúir mér ekki og vitnar til upplýsinga í hv. utanrmn., þá bið ég hv. þm. að kynna sér ræðu formanns utanrmn. sem sjálfur hafði um það orð í ræðu sinni við fyrri umræður og nefndi til sögunnar eitt tilvik eða svo.

Virðulegur forseti. Ég held að það sé engin ástæða til að fara að etja fólki saman sem á aðild að utanrmn. en ég ítreka það að ekki verður maður fróðari en þær upplýsingar sem gefnar eru og þær voru allskilmerkilegar. Við fulltrúar í utanrmn. lögðum nokkuð nákvæmar spurningar fyrir þá sem komu á fund nefndarinnar. Ég geri ráð fyrir því að það sé fyrst og fremst vegna þess að það var ein tegund sérstaklega nafngreind að þess vegna hafi mönnum orðið tíðrætt um þá bílategund. En ég trúi ekki öðru en að staðreyndir þessa máls muni stýra því. Ég geri þá ráð fyrir því að þetta muni fást á hreint fyrir okkur sem erum í utanrmn. og við getum þá komið til þessarar umræðu. Ég er ekki að vefengja orð eins frekar en annars heldur er ég að gefa upplýsingar um það hvað okkur er sagt. Og eins og ég ítreka, maður verður ekki vitrari en þær upplýsingar sem fyrir liggja geta gert mann. Varðandi það að almennt, svo ég haldi nú áfram aðeins í andsvari, að efnisatriði séu öll í góðu lagi þá má vera að ég hafi ekki heyrt þegar hæstv. ráðherra svaraði því en ég held að hann geti ekki haldið því fram að hér hafi menn komið og sagt að almennt væru þessar 400 gjörðir í góðu lagi. Og ég bið hann þá velvirðinar ef ég hef ekki heyrt að hann hafi dregið það til baka en hann sagði það í ræðu sinni að mestmegnis væru menn sammála því. Ég vil bara leiðrétta það og vona að hæstv. ráðherra hafi meðtekið það og viðurkennt.

Frú forseti. Ég get upplýst það strax að hæstv. forsrh. fór til útlanda í morgun. Nú er mér ekki kunnugt hvort hann var á leið til Brussel en vera má að hann sé farinn til Brussel.

Hann fór til Ítalíu.

Og ekki með viðkomu í Brussel? Þá er Brusselferð hæstv. forsrh. enn þá á huldu eða hvenær hann fer. Ég var að vona að hann hefði undið sér í að fara til Brussel. Hæstv. utanrrh. flutti hér ræðu áðan sem mig langar til að gera athugasemdir við. Hún var að hluta til svar við ræðu sem ég flutti fyrir nokkrum dögum um þetta efni. Þá var hæstv. utanrrh. því miður ekki viðlátinn heldur var starfandi utanrrh., Sighvatur Björgvinsson iðnrh. og viðskrh., málshefjandi og ábyrgðarmaður þessa máls. Hæstv. utanrrh. sagði í ræðu sinni áðan að í nóvember í fyrra hefðum við fengið upplýsingar um þessar tilskipanir sem við erum hér að fjalla um. Þetta er að nokkru leyti rétt hjá hæstv. utanrrh. en við vorum ekki búin að fá textana og þaðan af síður íslenskan texta ef ég man rétt. Það er fyrst í morgun sem bornar eru á borð okkar þessi litla bók hérna, bók nr. 6 af tilskipunum og hún er hvorki meira né minna en 594 bls. Þessi bók kom ekki fyrr en í morgun og í henni er --- mér hefur ekki unnist tími til að lesa hana. Hæstv. utanrrh., hæstv. umhvrh. --- af hverju segi ég alltaf utanrrh. um hæstv. umhvrh.?  Hér í umræðunni sagði hv. 6. þm. Vestf. frá tilskipun varðandi mjólkurkýr. Ég hafði nú ekki komið auga á þessa tilskipun og mér hefur ekki unnist tími til að skoða það mál en það getur vel haft veruleg áhrif í íslenskum landbúnaði að undirgangast svona tilskipun. Ef við t.d. viljum flytja út ost sem við stundum höfum getað gert með góðum árangri þá þá er ekki formlega rétt staðið að ostagerðinni ef kýrnar væru mjólkaðar að sumri til í fjósi og nú reiði ég mig á annarra orð. Svona morar í atriðum sem maður er stöðugt að finna sem eru mikið umhugsunarefni. Það getur vel verið að það sé töluvert vit í því suður í Evrópu að setja reglur eins og þessa með mjólkina, þ.e. að gripina megi ekki mjólka inni í fjósi að sumrinu. En það er ekkert vit í því miðað við íslenskar aðstæður. Við búum við ákaflega stranga mjólkurreglugerð sem hefur verið notuð öðrum þræði til framleiðslutakmörkunar í mjólkurframleiðslu. Það er að segja af því að við framleiddum óþarflega mikla mjólk fyrir innanlandsmarkað þá var hert á mjólkurreglugerðinni þannig að menn yrðu að farga kúm sem ekki stóðust hinar allra stífustu heilbrigðiskröfur og það er alltaf verið að herða á þessari reglugerð. En varðandi smithættu í fjósum þá hygg ég að það sé hættulegra við íslenskar aðstæður að vera að mjólka í útiskýlum eða gerðum heldur en í forsvaranlegum fjósum. Þessum gerðum má, eins og ég tók fram um daginn, skipta í nokkra hluta eða flokka. Ýmislegt af þessu eru sjálfsagðir hlutir. Eins og það að karlar og konur megi ekki nota sama klósettið í einu, þ.e. kynin fari sitt og hvað á klósettið, a.m.k ef þau fari saman þá sé það með beggja vilja. En þetta eru sjálfsagðir hlutir og margt fleira í þessum gerðum eru sjálfsagðir hlutir sem við þurfum ekkert að taka nærri okkur að fara eftir. Síðan er í þessu allra handa smásmygli sem kannski skaðar okkur ekki en er okkur til óþæginda eða leiðinda. En rauði þráðurinn í þessu tilskipanaverki er náttúrlega að koma upp tæknilegum viðskiptahindrunum. Að vernda framleiðslu Evrópusambandsins gagnvart samkeppni utan í frá. Þetta apparat gengur út á það að vernda sjálft sig, þ.e. Evrópu gagnvart viðskiptum utan að frá. Það er búið að nefna hér mörg dæmi í þessari umræðu og ég ætla ekkert að fara að endurtaka það sem ég sagði um daginn eða það sem aðrir sögðu um daginn um þess háttar hluti. En það morar allt í þessu. Síðan er margt af þessu svoleiðis upp sett að menn geta herjað á aðila utan bandalags en ekki innan. Það kemur upp í hugann, þó það sé kannski ofurlítið óskylt mál og þó ekki, vinna sem framkvæmd var í morgun í hv. iðnn. Þar vorum við að fjalla um frv. um undirboðstolla, þ.e. frv. sem fjmrh. hæstv. flutti fyrir nokkru síðan þar sem verið er að smíða vopn handa hæstv. fjmrh. til að verjast undirboðum utan í frá. Við fórum að velta þessu fyrir okkur með skipasmíðarnar og það kemur í ljós að þetta vopn, sem þarna var smíðað og ef fjmrh. vildi beita því, bítur t.d. á Pólverja. En það bítur ekki á Norðmenn vegna þess að þeir eru aðilar með okkur að Evrópsku efnahagssvæði og þeir geta hagað sér bara eins og þeim sýnist og hafa hagað sér eins og þeim sýnist í þessu efni. Við getum sem sagt náð okkur niðri á Pólverjum ef okkur sýnist svo eða fjmrh. sýnist svo. En við getum ekki notað þetta vopn á Norðmennina. Við yrðum þá að leita annarra vopna, þeir eru stikkfrí. Svona mætti lengi telja. Varðandi lækningartækin sem hæstv. utanrrh. gerði hér að umtalsefni þá segir beinlínis í þeim tilskipunum sem við höfum verið að skoða, skýrum stöfum, að ekki sé heimilt að setja á markað lækningartæki sem ekki uppfylla þessa staðla. Ekki heimilt að setja þau á markað. Ég lít svo á að það sé ekki heimilt að setja þau á markað á Evrópsku efnahagssvæði ef þau ekki uppfylla þessa staðla. Og þar með er verið að útiloka okkur frá því að kaupa ný tæki frá Japan eða Bandaríkjunum. Auðvitað þarf að endurnýja tæki á spítölum en það er verið að binda okkur við að kaupa tæki sem framleidd eru í Þýskalandi eða annars staðar á Evrópsku efnahagssvæði. Hæstv. utanrrh. gerði það að máli í ræðu sinni að við hefðum tvo möguleika við þessar tilskipanir: Að samþykkja þær eða synja þeim. Mér finnst freistandi að láta á það reyna að synja nú einhverju af þessu. Mér finnst það dálítið freistandi. Það er kannski seint í rassinn gripið af því að við höfum ekki gert fyrirvara og hæstv. utanrrh. hefur þá ekki verið vakandi yfir því að gera fyrirvara sem við átti. En ég spyr: Hvað gerist ef við synjuðum nú að taka þennan pakka? Ef við synjuðum að taka í okkar regluverk eða taka upp regluverkið sem Brussel hefur framleitt á tímabilinu 1. ágúst 1991 til 31. des. 1993, þessar 500 tilskipanir, ef við létum eftir okkur að prófa? Ég er ekki viss um að við slyppum neitt billega út úr því. Hæstv. utanrrh. var að líkja þessu við aðra fjölþjóðlega samninga eða þjóðréttarsamninga sem við Íslendingar höfum verið að gera og ég hef tekið þátt í að samþykkja samninga sem hafa verið fullgerðir, það er alveg rétt munað hjá hæstv. utanrrh. En þessi samningur er ekki líkur neinum öðrum sem við höfum verið að fjalla um á undanförnum árum. Það ber öllum saman um að þessi samningur er miklu, miklu víðtækari en nokkur einstakur samningur sem við höfum gert á undanförnum árum. Hæstv. utanrrh. vill meina að þær tæknilegu viðskiptahindranir sem settar eru á bíla eigi einungis við um bílasmíði. Hann talar um að Íslendingar geti ekki tekið neinn þátt í henni. Það vill nú svo til að það er fyrirtæki á Íslandi sem breytir bílum, m.a. amerískum bílum, sem endurbætir bíla þannig að þeir verða öflugri fjallajeppar. Það vill nú svo til að forgöngumaður um þá bílasmíði heitir Benedikt Eyjólfsson og er sonur hv. 4. þm. Reykv. Það er ekkert vitlausari atvinnugrein en hver önnur. Samkvæmt þeim upplýsingum sem við fengum í utanrmn. þá eru einungis þrjár týpur af Ford sem standast Evrópustaðalinn, einungis þrjár týpur. Allt er þetta náttúrlega gert til þess að reyna að gera það óaðlaðandi fyrir okkur að kaupa bíla annars staðar en af Evrópubandalaginu. Hæstv. utanrrh. var að draga í efa það sem ég hafði sagt um það sem ég kallaði lögreglu suður í Brussel og kom með fullyrðingar sem stönguðust á við það sem ég sagði í ræðu minni um daginn. Það vill svo til að ég hef hér í höndum fyrirlestur eða greinargerð sem Björn Friðfinnsson, fyrrverandi ráðuneytisstjóri, og einn af yfirmönnum Samkeppnisstofnunarinnar ESA lét mér í té og þetta er eftir hann, þetta erindi. Ég ætla að leyfa mér að lesa úr þessu örlítinn kafla, með leyfi forseta, og nú tek ég til við að lesa texta Björns Friðfinnssonar: ,,Starfsmenn ESA eru nú um 90 talsins og verða væntanlega rúmlega 100 þegar starfsemin er komin í fullan gang. Af þeim starfsmönnum sem þegar hafa verið ráðnir eru 11 Íslendingar en starfsmenn EFTA og ESA hér í Brussel eru samtals 20 talsins. Hefur því íslenska nýlendan í Brussel stækkað hlutfallslega mikið að undanförnu. Kostnaður við rekstur stofnunarinnar á ársgrundvelli verður væntanlega samkvæmt fjárhagsáætlun 1994 rúmlega 21 millj. svissneskra franka eða 1.033 millj. íslenskra kr.`` Þetta eru þær upplýsingar sem ég lagði til grundvallar í ræðu minni um daginn. Með fullri virðingu fyrir því sem hæstv. utanrrh. kann að halda fram þá trúi ég nú yfirmanni ESA, Birni Friðfinnssyni, betur í þessu efni. Ég sagði aldrei að Íslendingar greiddu þessar 1.033 millj. einir, sem það kostar að hafa þetta lögreglulið. Og þetta lögreglulið er bara til þess að passa það að við EFTA-þjóðirnar förum eftir tilskipununum, fullgildum þær og förum eftir. Þetta er ekki neitt sem við getum notað á hinn aðilann þ.e. Evrópusambandið til að gæta réttar okkar við þá. Þessu er beitt á okkur sjálf. Björn Friðfinnsson segir í þessu sama erindi: ,,Á þessu ári greiða Íslendingar til rekstrar EFTA, ESA og dómstóls EFTA samtals 542 þús. svissneska franka eða um 26,6 millj. íslenskra króna.`` Auðvitað tökum við á okkur verulegar skyldur með því að vera aðilar að Evrópsku efnahagssvæði, það er enginn vafi á því. En innganga í Evrópusameininguna, sem ég spái að verði á næsta kosningaprógrammi hæstv. utanrrh., leggur náttúrlega á okkur miklu meiri skyldur og miklu meira fullveldisafsal en nokkurn tímann aðild að EES. Mig langar til, frú forseti, að vitna til skyldna sem þær EFTA-þjóðir vinir okkar eru að taka á sig með inngöngu í Evrópubandalagið. Ég hef hér í höndum frá Evrópuþinginu rapport um umhverfismál þar sem verið er að fara yfir það hverju EFTA-ríkin sem eru að sækja um aðild verði að breyta hjá sér. Þ.e. hvaða reglur séu of strangar í umhverfismálum hjá viðkomandi EFTA-ríkjum. Og þau verða að gera svo vel og slaka til og það er eitt af því sem þau verða að borga fyrir að gerast aðilar að þessu samstarfi eða sameiningu. Austurríkismenn verða að leyfa meiri og þyngri vöruflutninga í gegnum Austurríki. Þeir verða að breyta reglum eða aflétta reglum um verslun með hættuleg efni og merkingu hættulegra efna. Þeir verða að slaka á kröfum sínum um ósoneyðandi efni, hættuleg úrgangsefni og blý í bensíni. Við skulum sjá hvað Svíar þurfa að gera. Þeir þurfa að slaka á reglum sem Svíar hafa um útblástur úr bifreiðum, þeir verða að slaka á reglum um verslun með hættuleg efni, slaka á reglum um ósoneyðandi efni og um skordýraeitur. Þ.e. þeir verða að leyfa meiri eiturnotkun en þeir gera í dag. Þetta er svipað hjá Norðmönnum, þeir hafa svipaða staðla og Svíar. Ég veit að það veldur umhverfissinnum á Norðurlöndum og þeim sem láta sig umhverfismál varða verulegum áhyggjum hvað Norðurlöndin eða umsóknarlöndin Noregur, Svíþjóð og Finnland verða að slaka geysimikið á sínum kröfum og þá kannski sérstaklega varðandi ósoneyðandi efni þar sem þau hafa verið í nokkurri forustu. Þetta sama á við bæði um Svía, Norðmenn og Finna. Nú vitum við ekki nákvæmlega hvaða tilskipanir eru í farvatninu frá Brussel-fabrikkunni. Við eigum að vísu að fá um það upplýsingar á meðan þær eru á mótunarstigi eða í pípunum eins og þeir kalla það. En okkar aðstaða til að hafa áhrif á þær er nú ekki mikil og reyndar eins og ég hef oft tekið fram og allir vita eru áhrif þingmanna afskaplega lítil í þessu apparati þarna suður frá. Ég hef hér í höndum upptalningu og heiti á nokkrum þessara gerða, þ.e. það sem komið var út úr fabrikkunni 9. mars 1994, frá áramótum. Þetta eru sjálfsagt eitthvað í kringum hundrað tilskipanir, ég hef reyndar ekki lagt það á mig að telja þær. Ég hef heyrt sagt að í þessu séu tilskipanir bæði hvað varðar leyfilegan hámarksvinnutíma og eins vinnu ungmenna. Ég veit ekki hvað rétt er í þessu og veit ekki hvernig tilskipanirnar hljóma. Ég hef hér fyrir framan mig nafn á ,,Proposal for Council Directive Concerning the Protection of Young People at Work``. Síðan fylgir til mikillar upplýsingar, þótt ég nái ekki samhenginu alveg: COM 91 543 final (OJ NO C 48,04.04 92) as amendend become 93 35 (OJ NO C 77,18.3 93). Ég veit sem sagt ekki nákvæmlega hvað stendur í þessari reglugerð, en ég hygg ef hér hefur verið rétt hermt að það sé framandi fyrir Íslendinga og ekki í samræmi við það vinnulag sem við Íslendingar höfum tíðkað eða þann vinnutíma sem á Íslandi hefur viðgengist og ég tel að megi alveg viðgangast áfram. Hæstv. utanrrh. var að gorta dálítið af því hvernig hann hefði staðið að þessum samniningi, þ.e. inngöngu okkar á Evrópskt efnahagssvæði og hann tók sér það í munn að það hefði tekist að halda í landinu framkvæmdarvaldi og dómsvaldi sem hefði verið lögð mikil áhersla á. Ég er honum ekki sammála um þetta og get reyndar sannað að það var ekki gert, ekki fullkomlega. Hluta af bæði framkvæmdarvaldi og dómsvaldi var afsalað en hann nefndi ekki löggjafarvald og það var smekklegt hjá honum vegna þess hvernig verkum er háttað á Alþingi í dag. Það væri freistandi að fara út í þá umræðu sem hæstv. utanrrh. bauð upp á varðandi viðskipti okkar og viðskiptasambönd annars staðar í heiminum. Raunar hefði mig fýst mjög að fá umræðu um þá skýrslu sem hæstv. utanrrh. lagði fram einhvern tíma á útmánuðum um viðskiptamál Íslendinga og ekki hefur verið rædd í þinginu en það verður sennilega ekki tími til þess í vor. En ég vil aðeins segja þetta varðandi NAFTA: Ég held að við eigum að reyna að koma á tvíhliða fríverslunarsamningi við Bandaríkin. Ég held að það sé einfaldara og alveg eins hagstætt og að standa í samningastússi um aðild að NAFTA. Okkar meginviðskiptasvæði á NAFTA-svæðinu er Bandaríkin. Ég tel hins vegar að það þurfi ekki að kaupa það með hersetu eða með, eins og hæstv. utanrrh. orðaði það minnir mig, með samvinnu í varnarmálum. Ég tel að þetta sé sjálfstætt mál og við eigum ekki að taka það upp á þeim grundvelli að við séum að leigja okkur undir herstöð. Við eigum ekki að tengja þessa hagsmuni saman. Við eigum að láta viðskiptahagsmuni ráða, láta á það reyna hvort Bandaríkjamenn vilja gera við okkur fríverslunarsamning og meta það hvort við gætum ekki haft af honum umtalsverða hagsmuni. Það væri líka freistandi að ræða í framhaldi af því sem hæstv. utanrrh. sagði hina frækilegu för hans til Austurlanda fjær sem staðið hefur alllengi. Við fengum lauslegar fréttir frá för hans og þjóðin fylgdist í ofvæni með hvað þessi góði sonur hennar var að gera þar eystra. Meira að segja fengum við nákvæmar fréttir af meltingu hæstv. utanrrh. En það sem mér fannst óvæntast og kannski mestu tíðindi úr förinni voru fréttir um það að hann hefði stofnað sendiráð í, ég man ekki hvernig hann segir það, Pi Ching, sem við þessir heimaalningar hér á þinginu höfum venjulega kallað bara Peking en mér skilst að hæstv. utanrrh. kalli þetta Pi Ching. Þetta sendiráð kom okkur mjög á óvart vegna þess að hæstv. utanrrh. var búinn að upplýsa það í utanrmn., ég held daginn áður en hann fór, að það stæði ekki til að setja þarna upp sendiráð í bili heldur var hann að kanna möguleika á því að koma sendifulltrúa inn í sendiráð einhverrar Norðurlandaþjóðar og þá helst Svía í þessari nefndu borg. Um það urðu dálitlar umræður í utanrmn. Ég spurði hæstv. forsrh. tíðinda af þessum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar í kjölfar þeirra frétta sem komu af ferð hæstv. utanrrh. Niðurstaðan varð sú að mér fannst að hæstv. forsrh. vissi nákvæmlega jafnlítið um þetta og ég en hann hélt því þó fram að þessi sendimaður ætti að hafa sendiherrastatus í Peking sem mér fannst mjög ótrúlegt og það var ekkert í samræmi við það sem hæstv. utanrrh. hafði upplýst í utanrmn. En hér kallar hæstv. utanrrh. þetta sendiráð innan sendiráðsins, þ.e. íslenskt sendiráð í maganum á sænska sendiráðinu í Pi Ching. Ég sé ekki hvernig það getur farið vel á þessu og hvernig þetta íslenska sendiráð á að þrífast þarna. Það má vera að þetta sé tæknilega leysanlegt og kannski er þetta hagkvæmt. Þarna er e.t.v. fundin framtíðarstefnan fyrir íslensku utanríkisþjónustuna að reyna bara að vera í einhverri húsmennsku hjá annarra þjóða sendiráðum. Ég er ekki að mæla með þeirri leið, frú forseti. Ég fer að láta máli mínu lokið. Mér finnst að hendur okkar hér á Alþingi séu bundnar. Við getum ekki annað en látið það yfir okkur ganga að taka þessar tilskipanir upp. Við gætum verið fullsæmd af því og lifað hér góðu lífi þó að við gerðum það ekki, en afleiðing af þeim gerningi sem illu heilli var gerður í fyrra er sú að ég hygg að við komumst ekki hjá því að hlýða þeim í hinni raunverulegu höfuðborg okkar, Brussel, og því sem þaðan kemur.

Virðulegi forseti. Aðeins örfá atriði. Í fyrsta lagi þakka ég fyrir það að fram kom hjá hv. þm. að meðlimir utanrmn. fengu, að vísu ekki í íslenskri þýðingu, gerðirnar þegar í nóvember sl. og greinargerð um þær. Í annan stað vil ég árétta að gerðir um bílasmíði á Íslandi útiloka ekki innflutning frá ríkjum utan Evrópska efnahagssvæðisins og að lækningartæki þeirra gerðir sem til þess taka eru öryggisatriði fyrir sjúklinga og heilbrigðisstéttir. Þær þjóðir sem hafa strangastar kröfur varðandi þennan búnað eru einmitt Japanir og Bandaríkjamenn sem þykja fremri Evrópuþjóðum og ég er fullviss um að þetta útiloki ekki innflutning á slíkum tækjum. Að því er varðar hinn fjárhagslega kostnað okkar þá staðfesti hv. þm. að það var rétt sem ég sagði. Kostnaðurinn er rúmar 20 millj. En af fyrri ræðu hans mátti ætla að kostnaðurinn sem við greiddum væri 1 milljarður og það er gott að það mál er leiðrétt. Að því er varðar sendiráð í Beijing er því til að svara að á sínum tíma var sú tillaga flutt af Norðmönnum á fundi utanríkisráðherra Norðurlanda að Norðurlöndin efndu til sameiginlegrar sendiráðaþjónustu. Einkum og sér í lagi átti það að byrja að því er varðaði hin nýfrjálsu ríki Mið- og Austur-Evrópu. Sú tillaga var sett í embættismannanefnd sem enn hefur ekki skilað áliti. En þetta yrði fyrsta framkvæmdin á því samstarfi sem ég tel til fyrirmyndar. Við höfum óskað eftir því, Svíar hafa fallist á það og það er íslenskt sendiráð. Sá sendiráðsstarfsmaður sem þar mun starfa verður væntanlega íslenskur sendiherra. Hann mun heita ,,minister`` þar meðan hann starfar innan vébanda sænska sendiráðsins, en þetta er ekki frambúðarlausn. Þetta er til reynslu meðan við erum að koma undir okkur fótunum og fyrsta skrefið í þá átt að stofna sendiráð sem hefði hins vegar viðskiptalega fyrirgreiðslu og viðskiptalega þjónustu sem meginmál.

Frú forseti. Það er góðra gjalda vert að fá nöfnin á greinargerðunum í nóvember í fyrra og jafnvel frásögn af því hvað í þeim felst. En það eina sem við getum tekið fullkomlega mark á er þegar við fáum þær í hendur og að a.m.k. finnst mér það miklu hentugra að þær hafi verið þýddar á íslensku. Þá fyrst er ég sannfærður um að það sé boðlegt fyrir Alþing að vinna með þær enda er það þjóðtunga okkar og móðurmál, flestra a.m.k. Það útilokar ekki að Íslendingar geti keypt bíla annars staðar framleidda heldur en í Evrópu. En þetta er allt saman gert til þess að gera það ókræsilegra. Það er gert til þess að reyna að gera það svolítið dýrara, reyna að gera það óaðgengilegra og ókræsilegra. Varðandi lækningartækin, þá vitum við það sjálfsagt báðir, hæstv. utanrrh. og ég, að það er þróuð smíði lækningartækja í Bandaríkjunum og líka í Japan. En þetta stangast á við þær upplýsingar sem okkur voru gefnar í utanrmn. þar sem því var haldið alveg stíft fram að lækningartæki sem framleidd væru í þessum löndum uppfylltu ekki nákvæmlega staðla Evrópubandalagsins. Reyndar var tekið fram að verulegur --- ég held að ég muni þetta nokkuð orðrétt, hluti af þeim lækningartækjum, sem væru á íslenskum spítölum og kostuðu 2,7 milljarða, uppfyllti þennan ,,standard``. Ég hef aldrei haldið því fram að Íslendingar borguðu kostnaðinn einir af ESA. Það hefur mér aldrei dottið í hug. Íslendingar borga eitthvað tæp 2% af þessum kostnaði og það veit ég mætavel, enda væri hæstv. utanrrh. vitlausari en hann hefði leyfi til að vera ef hann hefði samið yfir okkur að við bærum einir kostnaðinn af ESA sem er 1.033 millj.

Virðulegi forseti. Örstutt athugasemd. Það er grundvallarmisskilningur sem hv. þm. tönnlast á að stöðlun á reglum um smíði bifreiða og tæknibúnaðar hafi það að markmiði að setja upp viðskiptahindranir. Það er alveg þvert á móti. Með því að kveða á um samræmdar reglur um lágmarkskröfur til slíks búnaðar er verið að samræma reglur sem nú eru með mismunandi hætti í hinum einstöku löndum. Það er verið að segja við samkeppnisaðila utan svæðisins: Ef þið fullnægið þessum lágmarkskröfum þá hafið þið greiðan markaðsaðgang að svæðinu. Það stendur fyrir dyrum að afnema innflutningskvóta að því er varðar innflutning á bifreiðum, svo að ég taki nú það dæmi, og þegar þessar reglur eru að fullu komnar í kring þá er verið að auðvelda innflutning, greiða fyrir samkeppni og stuðla að lækkuðu verði til neytenda. Það er því algerlega þveröfugt við það sem hv. þm. fullyrti.

Frú forseti. Stöðlun á reglum og samræmdar reglur. Það liggur náttúrlega alveg í því sem hæstv. utanrrh. sagði að með því að samræma reglurnar og staðla, ef þeir vilja gera svo vel og samræma sig og sníða sig eftir Evrópustöðlunum, þá eiga þeir greiðan aðgang. Það hafa Japanir t.d. gert. Japanskir bílaframleiðendur höfðu vaðið fyrir neðan sig og fóru að smíða eftir evrópskum stöðlum. Bandaríkjamenn töldu sig ekki þurfa að gera það. Nú þarf enginn að segja mér það að bandarískir bílar séu óöruggari til að ferðast í eða lakari en evrópskir bílar eða japanskir. Þetta er auðvitað ekkert annað heldur en viðskiptahindranir. Það er ekki verið að hugsa um öryggi farþega eða ökumanna eða vegfarenda. Það er verið að hugsa um að að laga til fyrir framleiðendur evrópskra bíla.

Virðulegi forseti. Í rúmar tvær vikur hafa meinatæknar á öllum helstu sjúkrahúsum landsins verið í verkfalli. Með hverjum deginum sem líður verður ástandið á sjúkrahúsunum alvarlegra og þar er hvergi nærri hægt að sinna nauðsynlegri þjónustu og hún reyndar aðeins veitt í undantekningartilvikum. Jónas Magnússon, yfirlæknir á Landspítalanum, komst svo að orði í Morgunblaðinu fyrir helgina að þjónusta spítalanna hefði færst marga áratugi aftur í tímann, enda allar sjúkdómsgreiningar og lækningar mjög háðar þeim rannsóknum sem meinatæknar annast. Í Tímanum í dag er haft eftir Ásmundi Brekkan, formanni læknaráðs Landspítalans, að æ erfiðara verði að sinna nauðsynlegum rannsóknum við bráðveika sjúklinga og það styttist í að bæði meinatæknar og aðrir sem málið varðar verði illvígari náist ekki samningar í deilunni á allra næstu dögum. Hér er því um mjög alvarlegt mál að ræða og sú spurning brennur á vörum hvað yfirvöld heilbrigðismála hafi gert til lausnar deilunni. Þótt samningarnir séu í höndum fjmrh. og fjmrn. er málið farið að snerta mun fleiri og þar reynir á hæstv. heilbrrh. að hann beiti sér og bindi enda á þessa deilu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef fengið hefur hvorki gengið né rekið í samningaviðræðum, enda er samninganefnd ríkisins enn einu sinni að endurtaka þá samningatækni sína að veifa endalausum línu- og súluritum framan í viðsemjendur sína með alls konar samanburði við aðra sem koma málinu lítið við auk þess að halda því fram að um óheyrilegar kröfur sé að ræða. Staðreyndin er sú að á meðan samið hefur verið við flestar heilbrigðisstéttir, þar á meðal hjúkrunarfræðinga og sjúkraliða, reyndar í kjölfar harðra aðgerða þeirra stétta, hafa meinatæknar setið eftir. Það hlýtur að vera eðlilegt að taka mið af þeim samningum sem gerðir hafa verið eigi heilbrigðisstéttirnar að sitja nokkurn veginn við sama borð. Byrjunlaun meinatæknis eftir þriggja og hálfs árs háskólanám eru 68.543 kr. samkvæmt launatöflu félagsins og eru stöðugildi meinatækna hjá Ríkisspítölunum 114 talsins. Helga Björg Stefánsdóttir meinatæknir lýsir kjörum sínum í grein í Morgunblaðinu í dag, en hún hefur 13 ára starfsreynslu að baki. Hún hefur um 77 þús. kr. í mánaðarlaun en þar við bætist vaktaálag á bilinu 10--30 þús. kr. á mánuði eftir því hve vaktirnar eru margar. Af þessum launum eru að sjálfsögðu greiddir skattar og síðan þarf hún að greiða fyrir gæslu tveggja barna. Þegar upp er staðið á þessi meinatæknir eftir 10 þús. kr. af sínum launum. Eins og kunnugt er var niðurgreiðslu sjúkrahúsanna vegna barnagæslu hætt í sparnaðarskyni, en það hafði að sjálfsögðu í för með sér verulega kjararýrnun þeirra sem nutu. Barnaheimili spítalanna hafa að sjálfsögðu verið rekin til að auðvelda sjúkrahúsunum að fá fólk til starfa en nú hefur þar orðið breyting á. Í framhaldi af þessum upplýsingum sem koma fram í grein Helgu segir hún í sinni grein: ,,Af þessu má sjá að það borgar sig engan veginn fyrir mig að vinna við núverandi aðstæður. Það virðist vera markviss stefna stjórnvalda að sem flestar konur á barneignaraldri skuli vera heimavinnandi hvort sem þeim þykir það ljúft eða leitt og að ekki beri að nýta þá sérmenntun sem þær hafa aflað sér. Við þetta verður ekki unað. Launastefna ríkisins og víðar í þjóðfélaginu er hrunin.`` Þetta er auðvitað hárrétt hjá greinarhöfundi og ég ítreka þá skoðun Kvennalistans sem margoft hefur komið fram í umræðum hér á hinu háa Alþingi að launakerfi ríkisins sé óréttlátt og reyndar löngu handónýtt. Það er löngu orðið tímabært að endurskoða launastefnuna, ekki síst með tilliti til þeirrar launamismununar sem konur eru beittar. Við erum hér enn einu sinni að verða vitni að djúpri óánægju vel menntaðrar og vel mikilvægrar kvennastéttar með kjör sín og það er óþolandi að hópar sem hafa líf og heilsu sjúklinga í hendi sinni skuli hvað eftir annað vera neyddir til verkfalla og uppsagna meðan hundruð karla í ríkiskerfinu skammta sér sjálfir laun og búa við yfirborganir og sérréttindi af ýmsu tagi. Misréttinu verður að linna og það er ekki hægt að horfa upp á það lengur að sjúkrahúsin geti ekki veitt þá bestu þjónustu sem þeim ber að inna af hendi. Ég skora á hæstv. heilbrrh. að beita sér til lausnar deilunni nú þegar og ég spyr hann: Á hverju strandar? Það hefur verið samið við aðrar heilbrigðisstéttir og það hlýtur að vera unnt að bæta kjör meinatækna til samræmis við aðrar stéttir. Þótt víða sé hart í ári, þá gengur ekki að liggja á lífsnauðsynlegum stéttum af ótta við að aðrir fylgi í kjölfarið. Meinatæknar hafa dregist aftur úr meðan samið hefur verið við þá sem vinna við þeirra hlið. Að lokum, hæstv. forseti. Hæstv. heilbrrh. getur ekki horft upp á það lengur að sjúklingar þurfi að bíða þess að fá meina sinna bót eða að þjáningar verði linaðar vegna vinnudeilna. Því er það skylda hans að liðka fyrir samningum og ég spyr hæstv. heilbrrh.: Hvað hyggst hann gera til lausnar deilunni?

Virðulegi forseti. Ég deili áhyggjum með hv. 18. þm. Reykv. og málshefjanda hér af ástandinu á sjúkrahúsum og við þær ástandslýsingar sem hún rakti og vitnaði til lækna og annarra starfsmanna sjúkrahúsanna þarf ekki neinu að bæta. Verkfall meinatækna er auðvitað tilfinnanlegt fyrir alla starfsemi sjúkrahúsanna og þann stóra hóp fólks sem þangað þarf að sækja sjálfsagða þjónustu. og það gefur einnig auga leið að eftir því sem lengri tími líður aukast þessir erfiðleikar og um leið áhyggjur allra af þeirri þjónustu sem sjúkrahúsin eiga að sinna. Það er hins vegar nauðsynlegt að undirstrika það að neyðarþjónustu er vitaskuld sinnt á sjúkrahúsunum hér eftir sem hingað til. Um það þarf ekki að deila. Á hinn bóginn er það ekki jafnfyrirséð í öllum tilvikum við sjúkdómsgreiningu hvenær um neyðarástand er að ræða og þar er kannski stærsti vandinn, þ.e. þetta mikilvæga hlutverk meinatækna við sjúkdómsgreininguna sjálfa. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að það eitt að ná ekki landi með sjúkdómsgreiningu eins nákvæma og öll tæki og tól og faglegur mannafli segir til um skapar auðvitað erfiðleika og vaxandi áhyggjur. Ég vil hins vegar árétta það og endurtaka sem hv. þm. sagði að hinir eiginlegu kjarasamningar eru á hendi samninganefndar ríkisins og á forræði fjmrh. Á hinn bóginn hef ég auðvitað fylgst með og haft samband við deiluaðila, annars vegar fulltrúa ríkisins í samninganefnd og einnig hef ég átt tal við forsvarsmenn meinatækna um stöðu þeirra mála frá einum tíma til annars. Ég skynja það þannig að það sé fullkominn vilji af hendi beggja deiluaðila í þessari kjaradeilu um það að ná samkomulagi, um það að ná saman í frjálsum samningum. Ég held að báðir aðilar skynji það og skilji mjög rækilega hvílík alvara hér er á ferð, hversu miklu máli það skiptir að sjúkrahúsin í landinu geti gegnt sinni skyldu við sína skjólstæðinga. Ég hef sagt það opinberlega áður að ég viðurkenni að vissu leyti rétt meinatækna til ákveðinna kjarabóta. Þeir hafa um sumt setið eftir, enda verið samningslausir nú um allt of langt skeið. Um það er heldur ekki deilt. Á hinn bóginn er ævinlega álitamál hvar menn mætast í þessari vandmeðförnu umræðu sem kjaradeilur einatt eru, þ.e. hvar niðurstaðan mun liggja. Ég hygg að það liggi nokkuð ljóst fyrir að illmögulegt sé, raunar ógjörningur við þessar aðstæður sem nú eru á tímum þjóðarsáttar að ganga að öllu leyti til móts við ýtrustu kröfur meinatækna. Á hinn bóginn, og það hefur samninganefnd ríkisins viðurkennt í raun, er vilji til að koma til móts við sanngjarna niðurstöðu máls og þess vegna segi ég það, virðulegi forseti, að ég er fullviss um það, þrátt fyrir fullyrðingar um hið gagnstæða að við séum ekki jafnlangt frá niðurstöðu þessara mála, frá því að ná samningum í þessari kjaradeilu og margir vilja vera láta. Ég ætla hins vegar ekki hér á hinu háa Alþingi að rekja það lið fyrir lið, enda er það út af fyrir sig ekki verkefni hv. Alþingis að dæma um kaup og kjör, prósentur, um röðun starfsheita hjá einstaka starfsmönnum ríkisins. Það hlýtur að vera verkefni þeirra sem kallaðir eru til slíkra verka. Vegna þess að hér hefur borið á góma dagvistarmál, þá vil ég nefna það til sögu að þegar blönduðust þessari kjaradeilu þau áform sem voru uppi um það að börn meinatækna fengju ekki vistun á meðan foreldrarnir væru í verkfallsaðgerðum, þau mundu ekki gjalda þess, þá beitti ég mér fyrir því að þau fengju sína vist eins og venja væri til hvort heldur foreldrar þeirra væru í störfum á Ríkisspítölum. Þessa afstöðu mína byggi ég ekki síst á því sem ég hef ævinlega sagt og sagði hér í umræðu að öðru gefnu tilefni sl. haust að leikskólar sjúkrahúsanna eru fyrir börnin en ekki foreldra þeirra. Í lokin, virðulegi forseti, bind ég við það vonir eins og ég sagði fyrr í ræðu minni að úr þessari kjaradeilu megi leysast til hagsbóta fyrir meinatækna og ekki síður fyrir það fólk sem á að njóta þessarar sjálfsögðu þjónustu inni á sjúkrahúsanna.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir að hafa tekið þetta mál hér upp í umræðum utan dagskrár og beint nokkrum fyrirspurnum til hæstv. heilbr.- og trmrh. Ég verð hins vegar að játa það að ég er ekki miklu nær um stöðu málsins eftir ræðu hæstv. heilbrrh. Í fyrsta lagi hef ég ekki heyrt það enn af hans vörum í þessari umræðu alla vega af hverju stafar deilan og á hverju strandar nákvæmlega. Það þýðir auðvitað ekki að tala um það eingöngu að meinatæknar hafi sett fram tilteknar kröfur og það sé ekki hægt að verða við þeim að fullu og menn verði að mætast á miðri leið eða eitthvað af þessu tagi. Deilan er búin að standa langtímum saman þannig að það hlýtur að liggja fyrir alveg nákvæmlega hvar þessi deila strandar. Þá spurningu hlýt ég að ítreka við hæstv. heilbr.- og trmrh. Þessi deila er óvenjuleg og í rauninni hættuleg vegna þess að það hvílir á starfi meinatækna og fagþekkingu þeirra hvar á að draga markalínu um neyðarþjónustu sjúkrahúsanna. Ef meinatæknar eru ekki í störfum þá er mjög erfitt, flókið, ef ekki vonlaust í nokkrum tilvikum, að draga markalínu fyrir það hvað telst vera neyðarþjónusta. Og heilbrigðisþjónustan er í stórkostlegum háska ef það er ekki 100% öruggt hvar hin faglega lína um neyðarþjónustu er dregin. Þess vegna tel ég að frá faglegu heilbrigðissjónarmiði sé staða þessarar kjaradeilu að mörgu leyti miklu alvarlegri en annarra kjaradeilna sem við höfum orðið vitni að að undanförnu. Að lokum þetta, virðulegi forseti, þar sem tími minn er búinn. Ég tel að það þurfi af þessu tilefni að fara að taka aðeins í lurginn á samninganefnd ríkisins. [Lófatak á þingpöllum.] Það er satt að segja, hæstv. forseti, alveg ólíðandi að láta þessa samninganefnd ríkisins aftur og aftur stranda málum eins og hún er að gera inni á spítölunum hvað eftir annað. Það á að afhenda heilbrrn. sjálfstæði í þessu máli. Samninganefnd ríkisins er að verða lífshættuleg fyrir þjóðina.

Forseti vill að gefnu tilefni minna hv. þm. á að virða tímamörk. Þetta er ekki sagt sérstaklega vegna ræðu hv. 9. þm. Reykv., heldur og ekki síður vegna ræðu hæstv. heilbrrh. og málshefjanda og vil ég biðja hv. þm. að virða tímamörk. Einnig vil ég biðja gesti á þingpöllum að gefa hv. þm. frið er þeir flytja sitt mál.

Virðulegi forseti. Undanfarna daga hefur hæstv. heilbrrh. kynnt metnaðarfullar hugmyndir um uppbyggingu mannvirkja á landspítalalóðinni og reyndar uppbyggingu fleiri sjúkrastofnana. Þessar hugmyndir hafa vakið bjartsýni um að meira væri af handbæru fé en áður hefur verið látið að liggja. Gott ef satt er. Uppbygging er mikilvæg en lífið og starfið, sem sagt rekstur stofnananna, er þó það sem öllu máli skiptir. Á skömmum tíma höfum við upplifað mjög alvarlegar kjaradeilur heilbrigðsstétta, sjúkraliða, hjúkrunarfræðinga og nú meinatækna. Hér hefur verið rakið hversu léleg kjör meinatæknar búa við. Hér verður að ná sáttum. Upplausnarástand sem ríkir vegna þessarar alvarlegu kjaradeilu stefnir meðferð bráðveikra sjúklinga í hættu. Samstarfi milli heilbrigðisstétta er stefnt í voða en það er hvergi mikilvægara en á sjúkrahúsum að mannleg samskipti séu í lagi. Það er löngu tímabært að ná lausn í þessum málum. Sjúkrahús án meinatækna eru ekki alvörusjúkrahús. Það er alvarleg blekking að ímynda sér það. Gæði þjónustunnar eru í lágmarki. Læknar verða að vinna samkvæmt eðlisávísun þar sem rannsóknastarf er lamað. Það er mikið álag og ábyrgð sem á þeim hvílir. Rúm standa auð þar sem annars lægju sjúklingar sem bíða hjartaaðgerða, beinaðgerða og fjöldi rúma á barnadeild standa auð þrátt fyrir sára þörf þessara barna fyrir læknismeðferð. Eftir því sem deilan harðnar þess færri undanþágur varðandi rannsóknir. Þess vegna er því beint til hæstv. heilbrrh. að einbeita sér að því að ná sáttum og stöðugleika í kjaramálum heilbrigðisstétta. Að þessu og engu öðru á hæstv. heilbrrh. að einbeita sér um þessar mundir. Tillögur um framtíðarhúsnæði sjúkrastofnana hér eða þar verða lítils virði þegar allt starf er lamað.

Hæstv. forseti. Það endurspeglast víða í launakerfi hins opinbera að bókvitið verður ekki alltaf í askana látið. Þetta á ekki síst við um heilbrigðisstéttir. Þó hefur verið reynt að gæta samræmis í kjarasamningum og samið m.a. með tilliti til lengdar menntunar og starfsreynslu. Það hafa verið færð rök fyrir því að kjaradeila meinatækna sé hluti af heild og muni því samningar meinatækna hafa keðjuverkun á kjarakröfur annarra opinberra starfsmanna. Slík umræða er afar neikvæð fyrir lausn deilunnar. Ég tel ekki að deilan sé hluti af heild. Menntun meinatækna hefur á undanförnum árum lengst og er nú enn fremur á háskólastigi. Störf meinatækna hafa enn fremur orðið flóknari með bættri tækni á sviði læknisfræðinnar. Kröfur meinatækna benda til þess að óskað sé eftir leiðréttingu af þessum ástæðum og ég tel eðlilegt að meta hvort ekki sé rétt að leiðrétta kjör meinatækna til samræmis við kjör þeirra stétta sem hafa að baki sambærilegt nám, starfsreynslu og starfsumhverfi. Öllum er kunnugt um þá löngu biðlista sem eru eftir plássi á sjúkrahúsum í dag. Má því síst við því verkfalli sem yfir stendur. En verkfallið lengir ekki einungis biðlista sjúkrahúsanna heldur hefur það áhrif á allt starf innan sjúkrahúsanna, bæði þjónustu við legusjúklinga og þá sjúklinga sem fá utanspítalaþjónustu. Ég tel nauðsynlegt að leysa þetta verkfall sem fyrst og meta hvaða leiðréttingu þarf að gera á kjaramálum meinatækna miðað við þróun undafnarinna ára án þess að slík leiðrétting leiði til keðjuverkunar. Stjórnvöld og meinatæknar bera sameiginlega ábyrgð á að lausn finnist sem fyrst og það hlýtur að vera krafa okkar þingmanna að þessir aðilar semji strax. Það má ekki bregðast þeim sjúklingum sem þetta verkfall bitnar svo illilega á.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. 18. þm. Reykv. fyrir það að taka þetta mál hér upp til umræðu. Af ræðu hæstv. heilbr.- og trmrh. gat ég ekki annað ráðið en það að hæstv. ráðherra geri sér ekki fullkomlega grein fyrir því um hvað þessi deila í raun og veru snýst, hvað þá að hann geri sér grein fyrir því hversu háalvarleg hún er. Það kann vel að vera rétt hjá hæstv. ráðherra að það sé erfitt fyrir stjórnvöld á hverjum tíma að blanda sér inn í vinnudeilu sem þessa, ég get í sjálfu sér tekið undir það, og að þær aðgerðir sem stjórnvöld grípa til geti hugsanlega skapað fordæmi. En hæstv. heilbrrh. verður að gera sér grein fyrir því að hann ber faglega ábyrgð á rekstri þeirra sjúkrastofnana sem undir heilbrrn. heyra, sem eru reyndar allar sjúkrastofnanir, og hann ber faglega ábyrgð á því sem er að gerast inni á þessum stofnunum. Þegar menn lesa það í blöðunum í dag, og þar vil ég, með leyfi forseta, vitna til viðtals við Ásmund Brekkan, formann læknaráðs Landspítalans, þar sem hann segir: ,,Á hverjum degi verða læknar að slá verulega af því sem þeir telja æskilegt og jafnvel nauðsynlegt í meðferð sjúklinga.`` Hvað er, hæstv. heilbrrh., að gerast inni á sjúkrastofnununum þegar formaður læknaráðs stærsta sjúkrahússins lýsir slíku yfir? Það hlýtur að kalla á aðgerðir af hálfu hæstv. heilbr.- og trmrh. en ekki að sitja hjá og segja: Málið er hjá samninganefndinni og hæstv. fjmrh. sem ber ábyrgð á henni í þessum samningum. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra að því: Hvað er það sem hann átti við hér í umræðunni áðan er hann lýsti því yfir að deilan væri miklu nær því að leysast heldur en menn gerðu sér almennt grein fyrir? Er eitthvað að gerast í deilunni þessa stundina sem gefur tilefni til að ætla að hún sé að leysast? Það vita eftir því sem ég veit best samninganefndarmenn ekki um. Það veit þingið ekki um og því spyr ég hæstv. ráðherra: Hvað er það sem þar er að gerast?

Hæstv. forseti. Ég hef nú aðeins eina eða tvær mínútur til þess að ræða þetta mál. Það eru auðvitað samningamál sem heyra undir fjmrn. og ég vil vegna ummæla sem hér voru látin falla taka það skýrt fram að ég tel að samninganefnd ríkisins hafi unnið sitt starf af kostgæfni. Samninganefndin hefur lagt fram tilboð í samningaviðræðum við meinatækna og það liggur fyrir. Tuttugu og einn fundur hefur verið haldinn á einum mánuði í þessari deilu og ég held að fjmrn. og samninganefnd ríkisins sé það afar ljóst að nauðsynlegt er að leysa þessa deilu sem allra fyrst og hefði í raun verið best að aldrei hefði þurft til verkfalls að koma. Það er mjög erfitt að efna til samanburðar á milli stétta en ég vil fullvissa hv. þm. um það, og einkum málshefjanda, að tilboð ríkisins byggist á því að hægt sé að gera eðlilegan samanburð á milli háskólamenntaðra stétta í heilbrigðiskerfinu. Við skulum síðan, og ég ætla að segja það í lokin, átta okkur því öll í sameiningu að samanburður er erfiður. Við höfum kappkostað að reyna að ná vinnufriði í landinu. Það hefur tekist. Ef einn samningur er gerður með þeim hætti að hann fer langt út fyrir aðra samninga, þá gerist það eitt að allir munu krefjast hins sama og við munum fá eina hringekjuna í viðbót sem við þekkjum svo vel frá fyrri tíma. Þess vegna getur hvorki samninganefnd ríkisins né ríkisstjórnin staðið að því að gera hvaða kjarasamning sem er við tilteknar ákveðnar stéttir. Því miður er staðan þessi. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, að kæmi fram í þessari umræðu þannig að það sé undirstrikað af þess hálfu sem fer með samningamál ríkisins að við kappkostum að leysa þessa deilu og að ná sanngjarnri niðurstöðu í henni.

Virðulegi forseti. Ég fæ nú ekki betur heyrt en að hér beri málflutningi ráðherra ekki saman. Annars vegar kemur hæstv. heilbrrh. og segir að það sé styttra í lausn en menn haldi og hins vegar kemur svo fjmrh. og lýsir því yfir að kröfur séu á því stigi að það sé verið að setja af stað eina mikla hringekju sem muni draga allar stéttir þjóðfélagsins af stað í miklar launakröfur. Eins og ég nefndi í fyrri ræðu minni er það löngu ljóst að launakerfi ríkisins er handónýtt og meira að segja hæstv. viðskrh. hefur viðurkennt það hér úr ræðustól. Það verður að fara að stokka upp launakerfið. Það getur ekki haldið svona áfram, samskipti ríkisins og starfsfólks þess, að við séum að upplifa hér endalausar kjaradeilur ár eftir ár. En ég vil nefna það, virðulegi forseti, að ég get ekki annað en lýst yfir furðu minni á ummælum hæstv. heilbrrh. hér áðan, þeim ummælum sem ég vitnaði hér til að það væri mjög stutt í lausn deilunnar og styttra en menn halda. Ég er að beina hér orðum mínum til hans vegna þess að þetta mál er komið á mjög alvarlegt stig. Það hefur staðið yfir verkfall í heilar tvær vikur á sjúkrastofnunum landsins og svo segir hann hér bara í mestu rólegheitum að það sé styttra í lausn en menn halda. Á hverju strandar, hæstv. heilbrrh.? Og ég ítreka spurningu mína frá því fyrr í dag: Hvað ætlar hæstv. heilbrrh. að gera til lausnar deilunni? Deilan er á svo alvarlegu stigi að heilbrigðisyfirvöld verða að koma hér inn í. Hæstv. heilbrrh. verður að beita sér í þessu máli. Þetta getur ekki gengið svona lengur. Og eins og hér kom skýrt fram í máli hæstv. fjmrh., þá er ekki jafnstutt í lausn deilunnar og hæstv. heilbrrh. heldur.

Virðulegi forseti. Ég hygg að ekki flýti það mjög mikið fyrir lausn þessarar deilu þó að hv. þm. reyni að yfirbjóða hvern annan í lýsingum á sannanlega mjög erfiðu ástandi inni á sjúkrastofnunum. Það er mönnum allt of ljóst og ekki síst þeim sem hér talar. Þegar ég sagði áðan að ég mæti það þannig að það væri kannski styttra í lausn þessarar deilu en margir vildu vera láta, þá var það mitt mat þegar skoðuð eru gagntilboð sem ganga á milli manna, á milli borða í kjaradeilum aðila á þeim vettvangi sem þar er um fjallað. Ég held hins vegar að það yrði ekki til þess að flýta fyrir lausn þeirrar deilu ef ég færi að rekja það hér fyrir hv. þm. upp á punkt og prik, ég held að það yrði ekki til þess. Mitt mat er það, og ég endurtek það, að ég bind við það vonir. Ég veit það að af hálfu samninganefndar ríkisins og af hálfu fulltrúa ríkisins er vilji fyrir því að þessu ástandi linni og samningar takist. Ég trúi því líka eftir tal mitt við forsvarsmenn meinatækna ítrekað að sá vilji sé gagnkvæmur og með það í farteski trúi ég því að menn nái landi fyrr en síðar. Hér er spurt um það beint og til þess að taka af öll tvímæli í því: Um hvað er deilt? Það er deilt um skilgreiningar á starfsheitum. Það er deilt um það hvernig skuli síðan raða þessum starfsheitum og það er deilt um það hvernig menn skuli bera saman sambærileg starfsheiti heilbrigðisstétta. Þetta eru ekki ný deilumál, því miður, í kjaradeilum heilbrigðisstétta og viðsemjenda þeirra. Ég get út af fyrir sig tekið undir með hv. málshefjanda að vissulega er efni til þess að skoða og skilgreina launakerfi ríkisstarfsmanna í heild og þá ekki síst heilbrigðisstéttanna. Það er hins vegar auðveldara um að tala en í að komast og úr að leysa.

Herra forseti. Það fer ekki á milli mála að hér er verið að leggja til að ákveðinn texti hafi lagagildi í framtíðinni. Nú er það svo að einstakar greinar í þessari stóru bók eru þess eðlis að ég teldi rétt að greiða um þær atkvæði sérstaklega. Sá er á gallinn að sé þetta flutt í þingsályktunarformi er það ekki hægt og þess vegna tel ég málið vanbúið til atkvæðagreiðslu á Alþingi í því formi sem það er og tel að það hljóti að verða að koma í lagatexta þannig að hægt sé að taka afstöðu til einstakra greina. Þess vegna greiði ég atkvæði gegn því að það haldi áfram lengra í því formi sem það er.

Virðulegi forseti. Minn ágæti, vitri vinur, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, hefur nú yfirleitt alltaf rétt fyrir sér. Hins vegar er það þannig í þessu máli að hér er ekki verið að greiða atkvæði um það að þessir textar hafi lagagildi heldur er eingöngu verið að veita heimild til þess að fullgilda tiltekinn samning. Síðan mun efni hans koma hér inn á Alþingi í formi lagafrv. og þá því aðeins hafa lagagildi að þau lög verði samþykkt hér á landi. Ég segi því já.

Herra forseti. Þetta eru mjög fróðlegar bókmenntir sem fyrir okkur eru lagðar og krefjast mikillar sérþekkingar þeirra manna sem eru í utanrmn. Hér sem dæmi, hæstv. forseti, þá er ég hér á bls. 210 og þar er svohljóðandi fyrirspurn: ,,Er aðstaða á bújörðinni til að geyma fastan húsdýraáburð, fljótandi húsdýraáburð, blöndu af föstum og fljótandi húsdýraáburði?`` Þannig er hægt að vekja á því athygli að þetta virðist vera nær landbúnaði en hæstv. utanrrh. og hans nefnd hér í þinginu. En það má vel vera að þetta sé orðið honum slíkt hjartans mál að hann vilji flytja þetta undir sitt svið. Ég vil ekki bera ábyrgð á því og greiði ekki atkvæði.

Frú forseti. Hér er verið að bera það undir atkvæði þingmanna hvort málið skuli fá þinglega meðferð. Ég tel að það eigi að fá hana. Á hinn bóginn er ýmislegt sem gagnrýnivert er við þessa fullgildingu. Það væri eðlilegra að málið væri bútað meira niður og ekki samþykkt með þáltill. í fjórum línum eins og hér er verið að gera. Ég segi sem sagt já. Ég vil að málið fái þinglega meðferð.