Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til meðferðar frv. til I. um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu. Meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþykkt. Minni hl. n„ hv. þm. Ragnar Arnalds og hv. þm. Tón Árm. Héðinsson, skilar séráliti, og hv. þm. Albert Guðmundsson sat hjá við afgreiðslu málsins. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til að hafa langt mál um þetta frv. Það hefur komið fram við 1. umr. málsins, að hér sé um að ræða gengisfellingu sem efnahagsúrræði, að gengisfelling og gengissig séu hluti af fastmótaðri stefnu ríkisstj. og gengið sé látið elta verðlagsþróunina. Það fer ekki á milli mála, að gengisfelling og gengissig er út af fyrir sig engin merkileg efnahagsráðstöfun, heldur er hér fyrst og fremst um að ræða afleiðingu efnahagsþróunar. Þegar sú aðstaða skapast, að það verður misræmi á milli þróunar verðlags- og framleiðslukostnaðar í einu landi annars vegar og síðan miðað við helstu viðskiptalönd og önnur lönd, þá hlýtur það að hafa áhrif á gengið. Ef framleiðslukostnaðurinn hér vex það mikið, að tekjur útflutningsatvinnuvega duga ekki til, þá leiðir það til breytingar á gengi. Það eru að vísu ýmsir fleiri þættir sem hafa áhrif á gengi gjaldmiðils, og það er fyrst og fremst neysluvöruverðlag, það eru kauptaxtar launþega, það er innflutningsverð, það er útflutningsmagn og það er útflutningsverð. Allir þessir þættir hafa þarna vissulega áhrif. En aðalatriðið er það, að þegar verðlag innanlands hækkar eins gífurlega og það hefur gert hér á landi á undanförnum árum, þá hlýtur það að hafa áhrif á gengið. Þessi ráðstöfun nú er því ekkert annað en viðurkenning á þeirri staðreynd, eins og oft áður, viðurkenning á því, að við höfum ekki ráðið við það að halda jafnvægi í efnahagslífinu. Inn í þetta spilar einnig afkoma helstu útflutningsatvinnuvega, eins og ég sagði áðan. Útflutningsatvinnuvegirnir þola ekki til lengdar svo mikla kostnaðarhækkun eins og hefur orðið án þess að til breytingar á gengi komi eða stórkostlegrar hækkunar tekna. En hitt er svo einnig ljóst, að gengislækkunin sem slík hefur náttúrlega veruleg áhrif í framhaldi af þessari ákvörðun á rekstrarkostnað viðkomandi atvinnugreina og á allt verðlag í landinu, þannig að slík ráðstöfun ber engan árangur nema til ákveðinna aðhaldsog hliðarráðstafana komi einnig. Það er kannske rétt, vegna þess að ég minntist á afkomu sjávarútvegsins, að fara örfáum orðum um afkomu hans á undanförnum árum, þótt þar sé um að ræða meðaltal og við vitum að verulegur mismunur er innan greinarinnar. En það er talið að hreinn hagnaður sjávarútvegsins, þegar búið er að afskrifa og taka tillit til vaxta, hafi verið hvað bestur að undanförnu á árinu 1973, eða hagnaður upp á 5.6 milljarða. Síðan fer að síga á ógæfuhliðina 1974, tap upp á 6 milljarða, tap upp á 5.4 milljarða 1975, tap upp á 2.3 milljarða 1976, og miðað við þá gengislækkun, sem nú á sér stað, er búist við tapi allt að 3.5 milljörðum þegar vextir og afskriftir hafa verið reiknuð. Með þessu er tryggð e. t. v. svipuð og þó heldur lakari afkoma en var að meðaltali 1976, en hins vegar langt frá því sem var 1973. Það er ljóst af því, sem ég hef sagt, að þessi ráðstöfun nú kemur í beinu framhaldi af þeirri verðlagsþróun sem orðið hefur í landinu, og það að koma í veg fyrir gengisfellingar og gengissig er fyrst og fremst að ráðast gegn verðbólgu með þeim afleiðingum sem það annars hefur, og ég ætla ekki að fara mörgum orðum um það nú við umr. þessa máls. En þessi vandi er náttúrlega fyrst og fremst sá að viðurkenna ákveðin lögmál efnahagslegrar hagstjórnar og setja jafnvægi í efnahagslífinu ofar á listann með þeim markmiðum sem annars er keppt að. Það er alveg ljóst að við leysum ekki öll vandamál með því. Við fáum ný vandamál þótt við leysum verðbólguvandann. Þá skiptum við sjálfsagt á þeim vanda við ýmsan annan vanda. Og það er alver ljóst, að slíkar ráðstafanir koma við þorra manna í þessu þjóðfélagi, snerta bæði líf þeirra og afkomu. Hins vegar er það alveg ljóst, að við þekkjum þessar leiðir, við vitum út af fyrir sig hvað það er sem þarf að gerast, en hins vegar eru þær leiðir allt annað en þægilegar. Ég vil aðeins minnast á það, vegna þess að það hefur oft komið fram, að laun þjóðfélagsþegnanna skipti minna háttar máli í verðlagsþróuninni og verðbólguþróuninni, þá vil ég aðeins geta þess, að laun sem hlutfall af okkar þjóðartekjum voru 1962 62.8%, 1974 73.6%, 1975 73.3% og 1976 71.8% af þjóðartekjum. Aðrar þjóðartekjur eru reiknaðar tekjur atvinnurekenda, fjármagnskostnaður, þ. e. a. s. hlutdeild fjármagnsins í þjóðartekjunum, og hagnaður. Það er alveg ljóst, að ef þessi þáttur, þ. e. a. s. launin, hækkar umfram það sem þjóðartekjur vaxa, þá getur ekkert annað gerst en að það fari út í verðlagið. Ég er ekki að segja þetta til þess að koma því á framfæri, að þetta sé eini þátturinn sem hefur áhrif á verðlagsþróunina og verðlagið í landinu, langt frá því. Það er ýmislegt annað sem þar kemur við sögu. Hitt er svo annað mál, að við skyldum varast að gera allt of lítið úr þessum þætti, því að það er ekkert annað en blekking. Ég vil aðeins að lokum koma inn á þann lið í þessu frv. sem fjallar um ráðstöfun á gengishagnaði. Ég er því sammála, að meginhluti af þessum hagnaði fari í Verðjöfnunarsjóð, og ég get einnig fallist á það, að hinu verði ráðstafað til þess að milda áhrif gengislækkunarinnar á stofnfjárkostnaðarbyrði eigenda fiskiskipa og til þess að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði. Ég hefði út af fyrir sig talið eðlilegt að stofnfjárkostnaðarbyrði fiskvinnsluaðila og fiskvinnslufyrirtækja væri létt á sama hátt og hjá eigendum fiskiskipa. Ég hefði talið eðlilegt að þar væri samræmi á milli. En það hefur hins vegar komið fram, að þessu fjármagni, þ. e. a. s. 43% af þessum 35% sem á að verja til að greiða fyrir hagræðingu í fiskiðnaði, verður varið ásamt öðru fjármagni til þess að létta undir með rekstri fiskvinnslufyrirtækja og þá ekki aðeins þeirra, sem eiga eftir að koma á hagræðingu, heldur einnig þeirra, sem hafa jafnvel komið nýlega við einhverri hagræðingu, en eru með mjög verulega stofnfjárkostnaðarbyrði. Fyrst svo á að vera, þá tel ég það út af fyrir sig fullnægjandi. Ég vil aðeins minnast hér á eitt mál sem hv. þm. Jón Árm. Héðinsson kom inn á, að hér er í fyrsta skipti gert ráð fyrir því, að það verði stofnuð sérstök deild við Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins, sérstök deild fyrir saltsíld. Ég vildi að það kæmi fram, að það er verulegur gengishagnaður að sjálfsögðu af birgðum og því sem ógreitt er vegna saltsíldar. Hins vegar mun það vera svo, að útflutningur m. a. til Finnlands hefur ekki verið greiddur, en hins vegar hefur sú stofnun, sem sér um útflutning á saltsíld, síldarútvegsnefnd, þurft að taka lán erlendis í dollurum til þess að greiða saltendum hluta af andvirði útflutnings til Finnlands, og gengistap á þessum lánum mun nema um 40 millj. kr. Einnig mun það vera svo, að síldarútvegsnefnd skuldar verulegt fjármagn erlendis vegna þess, að mikið er ógreitt af andvirði þeirra tunna sem notaðar hafa verið við framleiðsluna og hafa verið seldar úr landi. Þetta nemur samtals 55 millj. kr., og hlýtur að vera eðlilegt að þessar upphæðir dragist frá áður en gengishagnaður í þessari grein er reiknaður. Ég hef rætt þetta mál við hæstv. forsrh. og sjútvrh., og ég tel að þeir hafi tekið þannig undir þessa skoðun mína að fullnægjandi sé. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta mál, en vil aðeins endurtaka það, að meiri hl. n. leggur til að frv. verði samþ.



Herra forseti. Fyrir þrem tímum fór fram í. umr. um þetta mál. Þá gerði ég grein fyrir sjónarmiðum mínum í allítarlegu máli og sé ekki ástæðu til að fara að þreyta þm. á að endurtaka þá ræðu hér. Vissulega mætti fjalla hér um marga þætti þessa máls og þá einkum viðhorfin í efnahagsmálum almennt og þau efnahagsúrræði sem núv. ríkisstj. virðist vera í þann veginn að grípa til jafnhliða gengislækkun. Satt best að segja var von á því og því hafði verið lofað, að frv. um það efni yrði lagt fram í dag. En nú er dagur að kvöldi kominn og ekkert bólar á þessu frv. og berast ýmsar fregnir af erfiðum fæðingarhríðum og enginn sem raunverulega veit hvert verður efni til þess. Það er því bersýnilega ótímabært að taka efnahagsmálin almennt til umr. hér og eðlilegt að geyma sér það þar til það frv. kemur fram. Ég læt því nægja að greina hér frá nál. sem ég hef gefið út að loknum fundi fjh.- og viðskn., en það er svo hljóðandi: „Frv. þetta er skilgetið afkvæmi stefnu núv. stjórnar. Gengislækkanir hafa verið aðalúrræði hennar við sérhverjum efnahagsvanda. Svo skefjalaust og ótæpilega hefur þessu úrræði verið beitt, að segja má að gengisfellingin sé orðin fíknilyf núv. stjórnar. Til eru fíkniefni sem átt geta rétt á sér við sérstakar kringumstæður í smáum skömmtum. Sé hins vegar gripið til þeirra takmarkalaust verða þan vanabindandi og hafa vaxandi eiturverkanir í för með sér, eftir því sem þeim er oftar beitt. Undanfarin þrjú ár eru mesta gengislækkunartímabil í sögu íslensks gjaldmiðils. Núv. ríkisstj. hefur þrisvar sinnum lækkað gengi íslenskrar krónu formlega. Hún hefur auk þess lækkað gengið með svonefndu gengissigi, og má í rauninni segja að slíkt gengissig hafi átt sér stað nær allan valdatíma stjórnarinnar. Gengislækkunarstefna stjórnarinnar hefur leitt til þess, að nú er Bandaríkjadollar 156.1% hærri í verði gagnvart íslenskri krónu en hann var í ágúst 1974, þegar stjórnin kom til valda. Auðvitað hefur þessi mikla gengisbreyting leitt til gífurlegra verðhækkana hér á landi. Innfluttar vörur hafa af þessum ástæðum hækkað í verði um 150–170%. Gengislækkunarstefnan hefur líka haft sín áhrif á annað verðlag hér á landi. Þegar núv. ríkisstj. tók við völdum í ágústmánuði 1974 var framfærsluvísitalan 297 stig. Nú er hún orðin 934 stig og nemur því hækkunin 214%. Það þýðir að verðlag hér á landi hefur rúmlega þrefaldast í tíð núv. stjórnar. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér staðfestingu á ákvörðun ríkisstj. að fella enn gengi íslenskrar krónu um 13% í einu skrefi, en það jafngildir hækkun á erlendum gjaldeyri um 14.9%. Ríkisstj. heldur sem sagt fast við gengislækkunarstefnuna, sem á undanförnum árum hefur leitt til einstæðrar óðaverðbólgu og síendurtekinna átaka á vinnumarkaði. Ákvörðunin um að lækka gengið nú um 13% í einu skrefi í framhaldi af gengissigi undanfarandi mánuði er í raun aðeins formleg staðfesting á fyrri ákvörðun ríkisstj. í gengismálum. Við afgreiðslu fjárlaga í desembermánuði s. l. kom fram, að ráðunautur ríkisstj. í efnahagsmálum hafði þá reiknað með 18% gengissigi a árinn 1978 og áætlað tekjur og gjöld ríkissjóðs samkv. því. Ríkisstj. hefur því fyrir alllöngu ákveðið mikla gengislækkun á árinu, annaðhvort í formi gengissigs eða formlegrar gengislækkunar. Með formlegri gengislækkun, sem nú á að framkvæma, áformar ríkisstj, að gera jafnframt breytingar á þeim kjarasamningum sem gerðir voru með samþykki hennar á s. l. sumri, og á þeim samningum, sem hún gerði sjálf við BSRB fyrir rétt rúmum þrem mánuðum. Ljóst er, að með þessu er stefnt að nýjum stórátökum á vinnumarkaðinum. Vandamálin verða síst minni en áður, þvert á móti verða þau meiri og erfiðari úrlausnar og hraði verðbólguhjólsins mun enn aukast. Alþb. hefur ásamt öðrum stjórnarandstöðuflokkum og fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar bent á aðra leið til lausnar á aðsteðjandi vanda: verðlækkunarleið. Við erum algerlega andvíg efnahagsstefnu núv. stjórnar - ef stefnu skyldi kalla. Ég legg því til, að frv. verði fellt: Þetta var nál. mitt eftir meðferð málsins í nefnd.

Frsm. 2. minni hl. (Jón Árm. Héðinsson) : Herra forseti. Ég gat þess við 1. umr„ að enginn hæstv. ráðh. sæi ástæðu til að hlýða á mál okkar í stjórnarandstöðunni. Nú sætti ég mig ekki við þessi vinnubrögð lengur og ég mun standa hér orðlaus og þegjandi í ræðustól þangað til hæstv. forsrh. kemur. Mig varðar engu hvað hann er að gera.  „Frv. felur í sér staðfestingu á því, sem almenningur hér á landi hafði beyg af undanfarnar vikur; að enn einu sinni ætti að fella gengi íslensku krónunnar. Þetta frv. felur í sér beina gengisfellingu um 13%, en það jafngildir hækkun á erlendum gjaldeyri að meðaltali um 15%. Núv. ríkisstj. hefur því þrisvar sinnum á valdaferli sínum lækkað gengi íslensku krónunnar gagnvart erlendum gjaldeyri með sérstakri löggjöf þar um. Auk þess hefur hún beitt eða látið Seðlabankann beita svonefndu gengissigi. Þetta gengissig hefur verið svo ört á undanförnum nokkrum vikum, að það jafngildir nokkurn veginn 2% gengisfellingu að meðaltali á mánuði. Þetta hefur almenningur fundið og skynjað stöðugar verðhækkanir á erlendri vöru. Til þess að draga úr áhrifum af rýrnandi verðgildi íslensku krónunnar gagnvart erlendum aðföngum hefur hver og einn einstaklingur eftir bestu getu og aðstæðum eytt lausafé sínu. Þessi ráðstöfun hins almenna borgara hefur leitt af sér meiri eftirspurn á erlendum gjaldeyri af hálfu innflytjenda, og voru biðraðir í gjaldeyrisbönkunum eftir að fá að kaupa erlendan gjaldeyri, sem var kominn að mati margra á útsöluverð. Seðlabanki Íslands sá sig til neyddan, auðvitað í samráði við stjórnvöld, að fella niður skráningu á erlendum gjaldeyri og svonefnd gjaldeyrisnefnd bankanna var látin tefja venjulega afgreiðslu gjaldeyrisumsókna eftir föngum. Almenningur hefur undanfarna daga keypt dýrar vörur fram úr hófi til þess að bjarga rýrnun sparifjár frá meiri skakkaföllum, sem þessi beina gengisfelling annars hefði í för með sér. Hverjum einstaklingi, sem hefur átt sparifé í bankastofnunum ríkisins undanfarin ár, er nokkur vorkunn þar sem sameiginleg rýrnun sparifjár landsmanna á árinu 1977 nemur um eða yfir 14 milljörðum kr. Enn einu sinni er ráðist af hálfu stjórnvalda á sparnaðarviðleitni hins almenna borgara og hann sviptur verðmætum sparnaði, sem hann á í formi sparifjár í bankastofnunum landsins. Það er skoðun undirritaðs, að ógerlegt sé að koma á jafnvægi í neyslu og fjárfestingu í þjóðarbúskap okkar meðan fylgt er gengislækkunar- og gengissigsstefnu, eins og átt hefur sér stað í mörg undanfarin ár. Hér eiga allir stjórnmálaflokkar hlut að máli og við höfum verið í miklum minni hl. hér á hv. Alþ., þeir þm. er telja þessa stefnu löngu gengna sér til húðar. Því miður er ekki að sjá að enn sé fyrir hendi grundvallarbreyting í þessum efnum, og hlýtur undirritaður að skírskota til almennings, að hann veiti þessari gengisfellingar- og gengissigsstefnu hart aðhald og raunar hreki hana upp að vegg, svo að lengra verði ekki haldið í stjórnun efnahagsmála á þessari braut. Óþarfi er að rekja í hlutfallstölum, hvað erlendur gjaldeyrir hefur hækkað á valdaferli núv. ríkisstj„ þar sem öllum landsmönnum er málið vel kunnugt. Þó má minna á, að verð á Bandaríkjadollar vegna gengisfellingar og gengissigs er u. b. b. 157% hærra en það var í ágúst 1974, þegar þessi hæstv. ríkisstj. íhaldsmanna og framsóknarmanna tók völdin í landinu. Afleiðing af þessari efnahagsstefnu gagnvart sparifjáreigendum er sú, að þeir, ungir sem aldnir, hafa sætt verðrýrnun sem nemur mörgum tugum milljarða á valdaferli þessarar ríkisstj. Þetta táknar að hliðstæð upphæð hefur raunar verið veitt skuldakóngum landsins. Allir viðurkenna í orði, að einu aðalvandi efnahagsmála á Íslandi sé verðbólga. Höfuðmarkmið í fyrstu yfirlýsingu hæstv. forsrh., Geirs Hallgrímssonar, f. h. ríkisstj. sinnar, var að koma ríkiandi óðaverðbólgu úr þrotabúi vinstri stjórnarinnar niður í um 15% á einu ári. Þessi yfirlýsing sem grundvallaratriði í stjórnarsamningnum hefur mistekist hrapallega og svo átakanlega, að verðbólgan sum árin hefur verið um 50%. Þegar slík hömlulaus verðbólga ríkir hjá einni þjóð er engin von til þess að nokkurt jafnvægi geti til lengdar ríkt í atvinnumálum og efnahagsmálum þjóðarinnar. Þetta frv., sem er um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um breytingu á gengi íslenskrar krónu, segir raunar það eitt, að íslenska krónan fellur um 13% gagnvart erlendum gjaldeyri og þeim gengismun, sem við það myndast vegna birgða í landinu af útflutningsafurðum, skuli ráðstafað á sérstakan hátt, eins og frv. greinir. Þetta er mjög á sama veg og gert hefur verið í fyrri gengisfellingum. Þó vil ég undirstrika, að í 2. gr. frv., næstsíðustu málsgr., standa þessi orð: „Áður en umræddu fé sé ráðstafað, skal greiða af því hækkanir á flutningskostnaði og öðrum sambærilegum kostnaði við útflutning vegna þeirra afurða, sem lög þessi taka til.“ Hér er um fremur ónákvæmt orðalag að ræða og undirritaður telur nauðsynlegt að hæstv. forsrh. staðfesti, að áður en gengismun verði ráðstafað geti útflytjendur átt þess kost að leggja fram gögn um kostnað, sem til hefur komið vegna útflutningsstarfsemi í landinu, og fengið hann greiddan úr þessum gengismunarsjóði. Augljóst er að í kjölfar þessarar gengisfellingar mega landsmenn eiga von á, samkv. fyrri reynslu, svonefndu bandormsfrv., er felur í sér nauðsynlegar ráðstafanir að mati hæstv. ríkisstj., svo að áhrif beinnar gengisfellingar renni ekki beint út í sandinn. Það hefur vart farið fram hjá ríkisstj. og málsvörum hennar, að hagsmunasamtök verkalýðs og launþega almennt hafa sent frá sér yfirlýsingar, er fela í sér aðvörun um beina kjaraskerðingu á gildandi nýgerðum kjarasamningum. Ekki er undirrituðum á nokkurn hátt kunnugt um áform ríkisstj. í þessum efnum, en hann vill minna á þessar aðvaranir frá hinum óbreyttu borgurum þessa lands. Ef takast á að koma á viðunandi jafnvægi í efnahagsmálum landsmanna og tryggja stöðuga atvinnu, sem hlýtur að vera sameiginlegt markmið allra ábyrgra einstaklinga og aðila, verður ríkisvaldið að hafa fulla samvinnu við hagsmunasamtök fólksins í landinu og gera sér grein fyrir því að ekki verður haldið lengur áfram að ,.millifæra“ gríðarlegar eignafúlgur frá sparnaði hins almenna borgara yfir í skuldafenið hjá þeim er hlotnast það að fé hundruð milli. kr. lán í nafni mikilvægs atvinnurekstrar. Þetta er að mati undirritaðs slíkt grundvallaratriði til að ná eðlilegu jafnvægi og hafti á verðbólguna, að á meðan þetta er ekki tryggt í efnahagsstefnu þessarar ríkisstj., má segja að baráttan sé við vindmyllur einar og því vonlaus og áfram muni almenningur því reikna með verðbólgu í landinu á háu stigi og haga sér samkv. því. Frv. þetta er sagt vera einn liður efnahagsaðgerða sem ríkisstj. er að beita sér fyrir. En okkur í stjórnarandstöðunni er ekki gerð nánar grein fyrir hvað framundan er í þeim efnum, og meðan svo er hlýtur undirritaður að taka afstöðu á móti þessu frv.“ Þetta er nál. mitt eins og það liggur fyrir, þó ekki sé búið að útbýta því í d.  Ég vil aðeins minna á, að mér hefur áskotnast eitt blað úr kosningahandbók frá Sjálfstfl. fyrir síðustu kosningar, og ég ætla að leyfa mér, herra forseti, auðvitað með leyfi forseta, að lesa upp þau minnisatriði, sem höfð voru í frammi, til að minna á frómar óskir sem uppi voru hafðar þá af hendi þessa stærsta stjórnmálaflokks landsmanna og sjá hvernig efndir eru á þeim í dag. Þessu var lofað: „Brýnustu verkefnin eru þessi: 1. Koma verður rekstri atvinnuveganna á heilbrigðan grundvöll.“ Hefur það tekist? Hvers vegna erum við að þessari gengisfellingu í dag? Svarið er auðvitað neitandi. „2. Rétta verður af viðskiptahalla við útlönd.“ Hefur það tekist? Við höfum aldrei skuldað meira nokkurn tíma, hvernig sem við lítum á þá tölu, í erlendri mynt eða ísl. kr., og er nú skuldabyrðin miklu hærri en þegar hæstv. núv. forsrh. var að hundskamma þáv. vinstri stjórn úr þessum ræðustól og síðasta ræðumann hér áðan fyrir skuldasöfnun vinstri stjórnarinnar og og gríðarlega greiðslubyrði, sem hann taldi stefna allt að 13% þá. „3. Rjúfa verður víxlhækkanir kauplags og verðlags.“ Þetta var þeirra markmið þá. Það getur hver svarað fyrir sig, hvernig þetta hefur verkað undanfarin ár. „4. Skera verður niður fyrirhuguð ríkisútgjöld.“ Þetta er brandari þessarar biblíu. Þau hafa aldrei verið meiri en núna undir forsæti og stjórn þeirra manna er sögðu á sínum tíma þegar fjárlög vinstri stjórnarinnar voru nokkuð ört vaxandi, að það mætti skera niður þá með einu litlu pennastriki 4.5 milljarða. Þeir menn urðu síðan ráðh. í núv. ríkisstj., en á sama tíma hefur útþensla ríkisbáknsins aldrei verið örari. „5. Stemma verður stigu fyrir frekari aukningu erlendra lána.“ Hefur það nú tekist? Eins og ég sagði áðan, hafa þau aldrei verið bærri, þótt talan sé tekin fram í erlendum gjaldmiðli. „6. Koma verður á jafnvægi á lánamarkaðnum.“ Hann hefur aldrei verið verri en núna, enda hömlulaus fjárfesting ríkt og hreinn slagur um að fá peninga undir alls konar yfirskini, og þess vegna m. a. er gengisfellingin orðin staðreynd, en ekki eingöngu vegna launakrafna í þjóðfélaginu. Fjárfestingin hefur verið svo taumlaus og svo vitlaus, þrátt fyrir Framkvæmdastofnun og þrátt fyrir fullt af hagspekingum úti um allt, að það hefur engu tali tekið. „7. Finna verður leiðir til að efla frjálsan sparnað.“ Það var síðasta atriðið. Þetta segi ég að sé númer eitt. Svona höfum við gjörólíka afstöðu. Hvers virði er sparnaður og eðlilegt líf í þessu þjóðfélagi? Það er sett númer 7. Vinnubrögðin í fyrra voru þau, að 14 milljarðar voru hirtar, kalla ég, af sparifjáreigendum í verðrýrnun og millifærðir í þjóðfélaginu. Það þorir enginn enn þá að setja verðtryggingu á lán almennt. Það er gert í nokkrum stofnlánasjóðum að hluta, en ekki almennt. Meðan svo er hljóta menn í gildandi verðbólguþjóðfélagi og gildandi verðbólguhugsunarhætti að slást um hverja krónu sem hægt er að draga út að láni. Það er sama, svo ég endurtaki það enn einu sinni, hvaða ríkisstj. situr og hversu marga menn hún hefur hér á Alþ. á bak við sig, dæmið gengur ekki upp. Það hlýtur að stranda fyrr eða síðar með þessum vinnubrögðum. Ég man eftir því, að einn hv. þdm. í Ed. sagði á fjárhagsnefndarfundi við þessa sérstöku efnahagssérfræðinga sem enn er leitað til, að það væri kominn tími til að skipta um þá. Hitnaði þá í sumum og urðu litverpir við að heyra þessi orð. En í kvöld tekur hann ekki afstöðu til þessa máls, samkvæmt nál. sem kemur frá meiri hl. Kannske hefur hann ekki meint það sem hann sagði á þessum nefndarfundi fyrir nokkru. Ég tók hann alvarlega og sumir fleiri, að hann meinti eitthvað með orðum sínum. Frsm. meiri hl. sagði áðan: Gengisfellingin er ekkert annað en viðurkenning á því, að við höfum ekki ráðið við efnahagsvandann. - Auðvitað er hún það. Þessi hæstv. ríkisstj. hefur alls ekki ráðið við efnahagsvandann. Það má kenna Pétri og Páli um það. Þetta er staðreyndin fyrir því. Hún hefur 42 menn í meiri hl. á Alþ. Sjálfsagt mun reyna á það á morgun einnig, að menn komi með till. sem eru sagðar bjarga eitthvað fram í tímann. Ég kallaði þetta áðan, við 1. umr., að hér væri bara verið að bjarga núinu, eins og ég orðaði það, þ. e. a. s. líðandi stund og engu öðru. Það getur vel verið að eitthvað birtist á morgun sem sannfæri mig um að það sé verið að leggja grundvöll að einhverri varanlegri efnahagsstefnu en gilt hefur mörg undanfarin ár og ekki aðeins hjá þessari hæstv. ríkisstj., heldur öðrum ríkisstjórnum. En meðan atriðið að viðurkenna frjálsan sparnað í þjóðfélaginu er nr. 7 á þessum lista verður aldrei jafnvægi í þjóðarbúskap okkar Íslendinga. Það er a. m. k. mitt persónulega mat. Það er forsendan fyrir því, að við náum jafnvægi eða menn meti það, að þeir peningar, sem menn hafa í vösunum, verði ekki eins og þessir tíeyringar sem ég hampaði hér í hendi minni frá þjóðhátíðarárinu 1974. Það er forsendan. Meðan menn taka sig ekki á og vilja viðurkenna þessar forsendur tel ég allar tilraunir aðeins til að bjarga búinu, þ. e. a. s. þær hafa ekkert varanlegt gildi og engin varanleg áhrif. Ég hef hér líka í sömu handbók yfirlit yfir gengi allt frá 1950.