Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Pétur Ottesen) : Herra forseti. Það var samþ. hér á Alþ. ekki alls fyrir löngu þál., þar sem skorað var á ríkisstj. að gera gangskör að því við dönsk stjórnarvöld, að skilað verði aftur handritum þeim, sem Íslendingar eiga og geymd eru í söfnum í Danmörku, og það má ganga út frá því, að ríkisstj. vorri takist að koma því máli fram, svo skýlaus er réttur vor til eignar á þessum handritum. Það er þess vegna eðlilegt framhald af því, að Alþ. gefi nú, á því sama þingi, yfirlýsingu um það, hvað það hyggst fyrir um varðveizlu þessara handrita og hvernig það hugsar sér rannsókn og hagnýtingu þeirra, eftir að þau eru komin í okkar hendur. Skýr og ákveðin stefna um þetta er mörkuð í þáltill. þeirri, sem vísað var til fjvn. fyrir skömmu, sem hv. 7. þm. Reykv. (GTh) er flm. að. Nefndin hefur alveg fallizt á þau rök, sem till. þessi er reist á, og mælir eindregið með samþykkt hennar með lítils háttar breytingum. Það er vitað, að handritin eru geymd í Kaupmannahöfn á þeim stað, sem er mikill hættustaður, ef ófrið ber að höndum, þannig að Danmörk lenti í þeim ófriði, og frá því sjónarmiði ber því brýna nauðsyn til þess, að sem allra fyrst takist að koma handritunum hingað í vörzlu hjá okkur, og er þess vegna mjög eðlileg sú yfirlýsing, sem felst í þessari till. hvað varðveizlu handritanna snertir og að þeim verði séð hér fyrir öruggri geymslu eða öruggri varðveizlu. Nefndin hefur aðeins gert þá breyt. við þessa till., að hún gerir ráð fyrir, að reist verði bygging yfir handritin eða þeim verði búið húsnæði á annan hátt, þar sem tryggð verði örugg geymsla þeirra og góð starfsskilyrði. Þetta gæti vel borið þannig að, að ekki ynnist tími til á sama tíma og handritin bærust okkur í hendur að reisa byggingu yfir þau, og þá er sjálfsagt að búa þeim það húsnæði, þá geymslu og varðveizlu, sem öruggt mætti teljast. - Þá er einnig önnur lítils háttar breyt., sem n. gerir á till., sem er í því fólgin, að um leið og ríkisstj. eða Alþ. gerir þessa yfirlýsingu, þá er ríkisstj. falið að hefja nú þegar þennan undirbúning í samráði við landsbókavörð, þjóðskjalavörð og Háskóla Íslands. Í till. var eingöngu miðað við það, að Háskóli Íslands yrði ríkisstj. til ráðuneytis eða samstarfs um þessa hluti. Nefndinni þótti hins vegar eðlilegt, að ríkisstj. sneri sér einnig til landsbókavarðar og þjóðskjalavarðar um þessi efni. Það stendur að sjálfsögðu opið samkvæmt till., hvort handritunum verður búin geymsla í sambandi við safnahúsið eða háskólann, þangað til slík bygging yrði reist, þar sem handritin yrðu varðveitt, og samkv. upplýsingum, sem n. fékk hjá landsbókaverði, var á það bent, að það mundi vera hagkvæmnisatriði í sambandi við geymslu handritanna, að þau væru geymd í sambandi við landsbókasafnið. En þetta stendur opið, og taldi n. þess vegna eðlilegt, að ríkisstj. hefði þessa 3 aðila til ráðuneytis um þær ráðstafanir, sem í till. felast. Þetta eru þá í aðalatriðum þær breyt., sem n. gerir á till. Fjvn. telur mjög mikilsvert, að Alþ. gefi slíka yfirlýsingu, sem í till. felst, varðandi varðveizlu handritanna og hagnýtingu þeirra, og leggur því eindregið til, að till. þessi nái samþykki og að hæstv. ríkisstj. beiti sér fyrir þeim ráðstöfunum, sem í till. felast.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fjvn. og frsm. hennar fyrir góða afgreiðslu þessa máls. Ég get fyllilega fallizt á þær breyt., sem hún hefur lagt til að gerðar verði á till., og vænti þess, að hæstv. Alþ. sýni fullan einhug um þetta mál og samþ. að lokum till. svo breytta í einu hljóði. Það er vafalaust von okkar allra, að haldið verði áfram af fullum krafti tilraunum til þess að fá þennan dýrmæta menningarfjársjóð okkar Íslendinga hingað til landsins aftur og eindreginn ásetningur okkar að búa honum sem bezta og virðulegasta geymslu og öryggi, þegar hann fæst hingað heim aftur.



Herra forseti. Ef ég man rétt, þá var það fyrir miðjan nóvember, sem hv. 2. landsk. þm. og ég fluttum hér þáltill. viðvíkjandi niðurgreiðslu á mjólk, og var till. í þá átt, að við niðurgreiðslu á mjólk, sem - eins og vitað er - fer fram af almannafé, væri tekið tillit til fleiri aðila en nú er, og áttum við þar sér í lagi við þá stóru kaupstaði, sem hvorum okkar fyrir sig er ætlað að bera fyrir brjósti sérstaklega, en málið snertir að vísu marga fleiri og till. var flutt á almennum grundvelli. Eins og ég sagði, var það fyrir miðjan nóv., sem við fluttum þessa till., en fyrri umr. um hana fór fram um miðjan des., og var henni vísað til fjvn. Ég hef nokkrum sinnum innt eftir því, hvort ekki mundi bóla á Barða eða nál. koma fram um till., og þar sem nú er kominn 12. febr. og ekkert hefur heyrzt frá þeirri n., þá vildi ég mælast til þess, af því að hér er um stórt réttlætis- og prinsipmál að ræða, að hæstv. forseti skærist í það við hlutaðeigendur, að þetta mál yrði ekki svæft, heldur kæmi þannig fram, að hið háa Alþ. gæti lagt á það úrskurð.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að upplýsa, að þetta mál hefur nokkrum sinnum verið til umr. í fjvn. og hún hefur sent það til umsagnar ríkisstj. og fengið þaðan m. a. þær upplýsingar, að ef ætti að greiða niður fullu verði, 42 aura á lítra, á þeim stöðum, sem talað er um í þáltill., þá mundi það kosta 7–8 hundruð þúsund krónur fyrir ríkissjóð. Fjvn. hefur enn fremur leitað upplýsinga hjá öðrum aðilum í sambandi við þetta mál, m. a. hvaða áhrif það hefði að fella niður alla niðurgreiðslu á þessari vöru, og munu þær nú vera komnar. Ég skal lofa hv. flm., að málið verði tekið fyrir á næsta fundi fjvn., í fyrramálið. Það er ekki af þeirri ástæðu, að n. hafi viljað svæfa málið, að það hefur ekki komið fram, heldur vegna þess, að n. hefur viljað leita sem gleggstra upplýsinga um það, áður en hún skilaði nál., m. a. vegna þess, að hér er um nokkuð stóra fjárupphæð að ræða, sem ekki hafði verið gert ráð fyrir við afgreiðslu fjárl.



Herra forseti. Þessi till. um endurskoðun íslenzkrar áfengislöggjafar var hjá allshn., eins og kunnugt er. Á þskj. 593 hefur n. lagt til, að þáltill. verði samþ. með nokkuð breyttu orðalagi. Það hefur verið talað svo mikið um áfengismálið, að ég held, að það væri að bera í bakkafullan lækinn - fyrir mig að minnsta kosti - að bæta miklu við. Á þeim fundum, sem n. ræddi till., bar hins vegar á því, að umr. um framkvæmd áfengislaganna höfðu vakið ýmsar skoðanir hjá einstökum nm., eins og eðlilegt er, og voru flestar í þá átt, að endurskoðun þessarar löggjafar væri holl og jafnvel aðkallandi. Svo að hvað það atriði snertir var ekki verulegur ágreiningur meðal nefndarmanna og raunar ekki um önnur atriði heldur. Allir virtust sammála um, að þessa löggjöf þyrfti að endurskoða og þá vitanlega með það markmið að fá tryggt í lögunum, að misnotkun áfengis gæti minnkað en ekki vaxið. - En till., eins og frá henni var gengið af hálfu flm., fól í sér ábendingu varðandi brugg á áfengu öli einvörðungu til útflutnings, eða fór fram á yfirlýstan þingvilja. Urðu nm. ásáttir um að gera ekki neina till. um þetta atriði. Uppástungur um bruggun öls til útflutnings munu hafa komið fram áður, ég man ekki glöggt, hvort lagt var til, að það væri eingöngu til útflutnings eða til útflutnings og innlendrar neyzlu.

Það var þannig.

En að þessu sinni lá fyrir till. um bruggun áfengs öls, sem ekki var ætlað að hafa áhrif á áfengisneyzlu innan lands, þar sem hv. þm. N-Ísf. lagði til, að framleiðslan yrði eingöngu ætluð til útflutnings. Þegar sá liður till. var ræddur og athugaður í allshn., virtist n., án þess að beinlínis væri eftir því gengið, hversu margir væru þannig sinnaðir, að með þessu væri bætt einni nýrri útflutningsvöru við þær, sem við höfum, og væri þetta því frekar atriði fyrir þá, sem hafa með fjárhags- og iðnaðarmál að gera, en allshn. Sú skoðun varð sterkari, að allshn. kæmi ekki með neina till. í þá átt. Ætla ég, að mér sem frsm. n. leyfist að láta í ljós skoðanir, sem ég tek fram, að n. er ekki við bundin. Mér virðist einkennilegt, að þjóðríki, sem af þörf til að afla fjármuna þarf að reka verzlun með áfenga drykki, sem er þannig rekin, að engar hömlur eru á því, hvað hver einstakur megi kaupa af því, sem verzlað er með, m. ö. o., ríkið selur þegnum sínum hömlunarlaust eins mikið og þá lystir af þessum drykkjum, - þá virðist undarlegt, að ekki skuli vera leitað til þeirra fjáröflunarleiða af því sama ríki, sem aflar fjár í ríkiskassann án þess að veita áfengisflóðinu til landsmanna sjálfra, en svo yrði, ef öll bruggun öls væri til útflutnings. Það er vitað, að hér hefur verið bruggað öl til útflutnings - eða til sölu handa útlendingum - á hernámsárunum. Mér hefur verið sagt, að tilbúningur vörunnar hefði heppnazt vel, og mér hefur verið sagt - og ég trúi því vel -, að viðkomandi verksmiðjur hafi gætt þess, að ekkert af ölinu færi til innlendra manna. - Ég endurtek það, að þegar þess er gætt, að allir þm. virðast vera á þeirri skoðun, að nota bæri þá leið að flytja inn rándýrt áfengi og selja þegnunum það taumlaust, þá er það mín skoðun, að ekki sé skaði af ölbruggun, og það er einkennilegt, ef ekki má auka einni grein við útflutninginn, sem ekki skaðar landsmenn á neinn hátt. Ef einhver er þeirrar skoðunar, að ríkið ætti ekki að leyfa áfengissölu, ætti sá hinn sami að koma með till. um það, að ríkið leggi niður áfengissölu, og stöðva þannig þann fjárstraum, sem þaðan rennur í ríkissjóð. Ég hef ekki orðið var við slíka till., - og yrði að finna aðra tekjulind, sem gæti fyllt þann svang í tekjum ríkisins, sem eftir yrði eftir slíkar aðgerðir. Ég veit, að margir hafa hrópað á bann, en þeir hinir sömu hrópa út í bláinn. En þessir bannmenn hafa engu minni þörf og hafa sig engu minna í frammi en aðrir um að krefjast fjárframlaga af ríkinu, vitandi, að kröfur þeirra verða ekki uppfylltar, nema tekjur ríkisins bregðist ekki, nema áfengistekjurnar haldist. Þetta er talað til þeirra, sem hafa fjárhags- og iðnaðarmál landsins í sinni umsjá. Það varðar miklu, ef hægt er að reka fjölþætta iðnaðargrein og skapa landsmönnum atvinnu. Þegar ég var fjmrh. í ríkisstj. hv. 8. landsk. þm. (StJSt), var það ástand, að til Keflavíkur komu erlendir starfsmenn, og voru þeir vanir því að heiman að geta fengið öl með mat og utan matar, og þeir gátu ekki fellt sig við þetta öl, sem hér er framleitt, þar sem þeir voru betra vanir. Ríkisstj. sá sér ekki fært að stemma stigu við, að öl væri flutt inn til landsins frá öðrum löndum til notkunar handa starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli. Ég minnist þess, að þetta var, þegar ég hafði fjármálin með höndum og hætta var á, að ýmsar tekjuleiðir brygðust. Ég vissi þá fullkomlega, að hægt var að búa þetta öl til hér á landi og að þeir væru reiðubúnir að hætta við innflutning á öli, ef leyft væri að búa til öl hér á landi. Var sá útreikningur, sem lagður var fyrir mig 1947 eða 1948, að með því að búa til öl handa því fólki, sem var „exterritorialt“, væri hægt að afla gjaldeyris, sem næmi 3/4 millj. kr., og færa toll og tekjur í ríkissjóð. Ég talaði við dómsmrh. um, hvort ekki mætti efla atvinnuna og auka tekjurnar á þennan hátt. Hann taldi sig ekki ófúsan að koma þessu í kring, ef hann ætti víst, að málið yrði ekki drepið á Alþingi. Var leitað eftir samþykki í þingflokkunum um málið, og leiddi það í ljós, að vonlaust var að fá samþykki. Þar með féll sú viðleitni niður. Ég er ekki að segja, að þetta hefði orðið neinn stór hvalreki fyrir ríkissjóð, en þó búbót og atvinna. En það, sem út yfir tekur, að þarna hefðum við getað losnað við þá lítillækkun að horfa upp á, að danskt eða amerískt öl væri flutt hér inn í tonnatali, án þess að eyrir rynni til hins opinbera. Svona horfði málið við þá. Ég fæ ekki annað skilið, og tala ég þar til þeirra yfirvalda, sem vísað er til í nál., en að allir hljóti að sjá, hvað broslegt er að viðhalda innflutningi á tollfrjálsu áfengu öli heldur en að búa það til í landinu. Ætla ég ekki að fjölyrða um það. Við þessa till. frá hv. þm. N-Ísf. er komin fram brtt. frá hv. þm. Borgf., á þskj. 196, og á þskj. 655 frá hv. þm. V-Húnv. Hv. þm. Borgf. mun hafa verið búinn að koma sinni brtt. á framfæri áður en allshn. gekk frá málinu.

Löngu áður.

Er hún í sjálfu sér á engan hátt lítilsvirt með þeirri niðurstöðu, sem allshn. hefur komizt að. Að vísu er sleppt hinni kröftugu bindindisræðu, sem er í lok till., en tilgangurinn með till. n. er sá sami. Tillgr. orðast svo: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta fara fram endurskoðun áfengislöggjafarinnar, með það fyrir augum að koma í veg fyrir misnotkun áfengis í landinu.“ Till. stefnir í sömu átt og brtt. hv. þm., þótt hún sé ekki orðuð eins, ekki með sama málskrúðinu. Sem sé viljum við í allshn. gjarnan, að þessi endurskoðun fari fram og verði til þess, að misnotkun áfengis geti minnkað. En við vitum það allir, hvernig sem fer og hvað sem gert verður, að ekki er hægt að koma með öllu í veg fyrir það hér á Alþingi, að áfengi sé misnotað. Brtt. á þskj. 655 fer í aðra átt, og þykir mér fyrir því, að hún kom ekki fram, áður en n. gekk frá málinu. Þetta er gamall kunningi, sem við allir könnumst við, sem sé, að „Alþingi felur ríkisstjórninni að afnema nú þegar sérréttindi nokkurra viðskiptavina áfengisverzlunar ríkisins og tóbakseinkasölu ríkisins, sem eru í því fólgin, að þeir fá keypt vínföng og tóbak fyrir lægra verð en aðrir kaupendur þurfa að borga fyrir þær vörur“. Þessi till. er ekki nýmæli og hefur verið hér fyrr á ferðinni. Að vísu er það dregið fram á elleftu stund að koma fram með hana, en hún er hér allt að einu, og getur Alþingi tekið afstöðu til hennar. Ég veit ekki, en ég geri ráð fyrir, að þetta, sem stendur um sérréttindi nokkurra viðskiptavina, þar með sé átt við alla viðskiptavini áfengisverzlunarinnar og tóbakseinkasölunnar, sem þessara sérréttinda njóta. Þar sem till. barst ekki nægilega snemma, skal ég ekki segja neitt um hana. Ég kýs ekki að halda uppi sérstökum umr. um þessa brtt. Hún snertir ekki aðalefni till., heldur er hún skábretti til hliðar, sem má taka sem nýja grein, ef Alþingi líkar. Það, sem vakir fyrir með þáltill. hv. þm. N-Ísf. og hv. þm. Borgf. með sinni brtt. sem og fyrir allshn., er að breyta áfengislögunum til þess að minnka drykkjuskapinn í landinu. Hvort þessi sérréttindi auka á misnotkun áfengis, fullyrði ég ekkert um. Ég ætla, að ég hafi gert grein fyrir hönd nm. fyrir okkar skoðunum á þessu máli. Við tökum undir um fyrri lið till. hv. þm. N-Ísf. og komum til móts við hv. þm. Borgf., en meira gat n. ekki látið af sér leiða í þessu máli. Viðvíkjandi því, sem ég sagði um bruggun áfengs öls, þá er það frá eigin brjósti, og stendur n. sem heild ekki ábyrg fyrir því. Ætla ég, að flm. brtt. á þskj. 655 skilji, að fyrir hönd n. get ég ekki sagt neitt um þessa brtt. - Það var ekki, að ég held, búið, þegar þessi þáltill. var afgr. til allshn., að skrifa svarbréfið til ráðuneytisins viðvíkjandi vínveitingaleyfi í flugstöðinni í Keflavík. Það voru gerðar aths. við afstöðu n. í því máli, en það er ekki þörf fyrir mig að draga það mál inn í þessar umr., því að það snertir ekki áfengisneyzlu Íslendinga að nokkru leyti, og því sleppi ég að tala um það. Mér kom aðeins í hug í þessu sambandi, hvort þessi þáltill. var afgr. áður eða eftir að við afgreiddum bréfið til samgmrn. og sú afstaða var tekin, sem þar kom fram, en ég sé, að það mun ekki eiga við að ræða það í sambandi við þetta mál.