Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Tilkynning hefur borist um að á fundi samgn. í dag hafi Einar K. Guðfinnsson verið kosinn formaður nefndarinnar og Magnús Stefánsson varaformaður. Enn fremur að á fundi landbn. í hafi Guðni Ágústsson verið kjörinn formaður nefndarinnar og Egill Jónsson varaformaður.

Síðar í dag fer fram umræða utan dagskrár um útboð og verksamning um veitingasölu í Leifsstöð. Síðar á fundinum verður tilkynnt hvenær umræðan hefst. Málshefjandi verður Guðmundur Árni Stefánsson og utanrrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 50. gr. þingskapa og verður hálftíma umræða.

Herra forseti. Ég veit satt að segja ekki af hverju hæstv. fjmrh. er að hrósa sér af fjárlögunum. Mér finnst harla lítið nýtt í þeim og eina sem er kannski nýtt er breytt útlit og uppsetning á fjárlögunum sem á að gera það gegnsærra. Ég get samt ekki séð að það sé miklu gegnsærra vegna þess að eftir stendur að margt er óljóst í frv., sérstaklega það sem snýr að niðurskurðartillögum. Mér finnst innihaldið boða litlar breytingar og nýja sýn í ríkisfjármálum sem tryggir betur hag heimilanna og fjölskyldnanna í landinu. Mér finnst miklir veikleikar í fjárlögunum sem einkennast af skammsýni, sérstaklega í framlögum til menntamála og einnig annarra velferðarmála. Hæstv. fjmrh. státar af afgangi á fjárlögum. Hann gerði það líka í fyrra. Niðurstaðan á síðasta ári virðist vera útgjaldaaukning umfram fjárlög fyrir fjárlagaárið 1997 6,9 milljarðar og tekjuaukning 4,7 milljarðar og stefnir í 1,3 milljarða halla en ekki afgang. Stjórnarandstaðan hefur sýnt fram á að 6--7 milljarða útgjöld vantar inn á fjárlögin auk þess sem 2,6 milljarða vantar til sjúkrahúsanna. Við skulum því, herra forseti, spyrja að leikslokum varðandi þann tekjuafgang sem sýndur er á fjárlögunum. Talað er um að erlendar skuldir lækki en ekki hef ég heyrt einn einasta stjórnarliða tala um skuldir heimilanna. Hafa þær lækkað í tíð ríkisstjórnarinnar? Nei, þær hafa aukist frá því að ríkisstjórnin tók við og fram í júní á þessu ári um 55 milljarða á verðlagi nú í október og ekki er fjarri lagi að ætla að aukning á skuldum heimilanna nemi nálægt 100 milljónum á dag. Það er nokkuð sérkennilegt að í efnahags\-kreppunni 1991 voru þær um 53% af landsframleiðslu en í árslok 1996 í góðærinu eru þær um 72% af landsframleiðslu. Hvað segir Framsfl. um skuldaaukningu heimilanna? Formaður fjárveitinganefndar kom í ræðustól í gær og nefndi ekki eitt einasta orð um skuldaaukningu heimilanna. Hvar er skuldbreyting aldarinnar sem Framsfl. boðaði? Hvar er greiðsluaðlögunin? Allt átti að lagast varðandi skuldir heimilanna þegar þeir kæmust í ríkisstjórn. Nú er ekki eitt einasta orð sagt um skuldir heimilanna. Það orð er ekki til í orðabók framsóknarmanna og þeir virðast hreinlega hafa gleymt að skuldir heimilanna séu yfirleitt til. Þeir létu íhaldið stoppa að þeir kæmust fram með sitt stærsta kosningamál sem var greiðsluaðlögun fyrir skuldug heimili í landinu. Nei, herra forseti, helmingaskiptastjórn framsóknar\-íhaldsins ver fyrst og fremst sérhagsmuni fárra gegn almannahagsmunum. Þeir verja fjármagnseigendur sem eiga eingöngu að skila 1 milljarði á næsta ári í fjármagnstekjuskatt. Þeir verja velferðarkerfi fyrirtækjanna og fjármagnseigenda sem búa við skattaparadís eins og fram kom í gær. Ekki vefst fyrir fjmrh. að skattleggja skuldir heimilanna, ríkissjóður tekur til sín 3 milljarða í stimpilgjöld og annað eins í dráttarvexti auk ýmissa dómsmálagjalda og gjaldtöku af fjárnámi eða uppboði heimilanna í landinu. Við erum að ræða um vel á sjöunda milljarð samtals. Hve stórt hlutfall af þessum 6--7 milljörðum er skattlagning á skuldug heimili í landinu sem aukið hafa skuldirnar um 55 milljarða kr. í tveggja ára valdasetu ríkisstjórnarinnar --- og það í góðæri? Hversu mikinn hlut eiga heimilin í landinu af þeim 6--7 milljörðum sem verið er að skattleggja vanskil og skuldir heimilanna í landinu? Hvar er opinber fjölskyldustefna ríkisstjórnarinnar sem undirbúin var í tíð Rannveigar Guðmundsdóttur í félmrn. og samþykkt var á síðasta Alþingi? Hvar sér þess stað í fjárlögum að fólk sé í fyrirrúmi eða að Alþingi hafi nýlega samþykkt opinbera fjölskyldustefnu? Ég spyr, herra forseti, getur hæstv. félmrh. svarað því hvort fjölskylduráðið, sem setja átti á laggirnar samkvæmt tillögum um opinbera fjölskyldustefnu, hafi farið yfir þessa tillögu, þessi fjárlög, með hliðsjón af stöðu fjölskyldunnar? Á fjölskylduráðið t.d. að fara yfir áform um stjórnvaldsaðgerðir og hafa heildarsýn yfir viðfangsefni einstakra ráðuneyta? Kannski hefur hæstv. félmrh. ekkert legið á að skipa fjölskylduráðið. Kannski er ekki búið að skipa það enn þá. Af því það sést best á þessum fjárlögum að helmingaskiptastjórn íhalds og Framsóknar meinar ekkert með opinberri fjölskyldustefnu. Opinber fjölskyldustefna verður bara pappírsplagg þangað til jafnaðarmenn komast til valda. Ef við skoðum menntamálin ríkir þar vissulega skammsýni. Við erum neðst í framlögum OECD-þjóða, á bekk með Grikkjum og Tyrkjum. Ætlum við að halda unga fólkinu á Íslandi eða ekki? Ætlum við að gefa því tækifæri hér eða verður unga fólkið knúið til að flýja land vegna skammsýni íhaldsins sem lengst af hefur farið með menntamálin? Hvað með langtímaatvinnuleysi hjá ungu fólki og fólki sem komið er yfir miðjan aldur, ekki síst hjá konum sem virðast ekki lengur vera gjaldgengar á vinnumarkaði? Á að gefa þessu fólki annað tækifæri til endurmenntunar eða nauðsynlegrar starfsþjálfunar? Hvernig stöndum við að því er varðar framlög til starfsmenntunar í þessu góðæri? Við stöndum auðvitað í stað. Ekki er ein einasta króna í aukningu til starfsmenntunar. Þetta er sama fjárhæð og var þegar við gengum í gegnum efnahagsþrengingarnar. Þá voru þetta um 50 millj. kr. og ríkisstjórnin sér enga ástæðu til þess auka framlög til starfsmenntunar nú þegar hún talar um góðæri í öðru hverju orði. Landlæknir segir okkur að 15% þjóðarinnar séu styrkþegar. Hvar á þessi hópur skjól í fjölskyldustefnunni hjá ríkisstjórninni? Aukning á örorkulífeyrisþegum á tíu ára tímabili er um nærri helming. Hver er skýringin á aukningunni? Það væri fróðlegt að hæstv. heilbrrh. svaraði því hver væri skýring á verulegri aukningu örorkulífeyrisþega. Við fáum síendurteknar fréttir um aukningu á fjárhagsaðstoð. Endurspegla þær opinbera fjölskyldustefnu ríkisstjórnarinnar? Eða ákall frá Rauða krossi og hjálparstofnunum eins og fyrir síðustu jól? Og það í góðærinu, herra forseti. Við erum að tala um góðæri. Við erum ekki í efnahagsþrengingum eins og hefur verið á umliðnum árum. Við erum með 5.000 manns á atvinnuleysisskrá og það í góðærinu, herra forseti. Opinber fjölskyldustefna segir ekki svo lítið um málefni barna. Þar kemur fram að umönnun og uppeldi barna sé í dag mikilvægasta verkefni fjölskyldunnar. Og hvað gerir nú ríkisstjórnin í góðærinu í málefnum barna? Framlögin standa í stað. Engin hækkun á framlögum til málefna barna. Er það af því að við erum svo rausnarleg varðandi framlög til málefna barna að við þurfum ekkert að auka þau framlög. Ef við berum okkur saman við Norðurlöndin kemur fram að þrátt fyrir að börn séu hlutfallslega fleiri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndum eru útgjöld til barna og fjölskyldna þeirra langlægst hér á landi eða helmingi lægri en annars staðar á Norðurlöndunum. Það er því varla ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin setur ekki eina krónu í aukningu á framlögum til málefna barna enda þótt fjölskyldustefnan sem var samþykkt á síðasta þingi taki á því að tryggja eigi hag barnanna. Þetta sýnir okkur að opinber fjölskyldustefna ríkisstjórnarinnar er bara pappírsplagg. Við hækkuðum sjálfræðisaldurinn í 18 ár á síðasta þingi. Þá kemur nýr hópur inn frá 16--18 ára. Barnaverndarstofa sendi allshn. erindi á síðasta þingi og sagði að þetta þýddi að fjölga þyrfti meðferðarheimilum um þrjú til fjögur. Hvar eru þau í fjárlögunum, herra forseti? Ég hef ekki fundið þau í fjárlögunum. Hvergi er aukning til málefna barna --- óbreytt að raungildi segja fjárlögin í góðærinu. Hæstv. félmrh. verður að skýra fyrir okkur hvað á að gera varðandi þessi meðferðarheimili sem kallað er eftir fyrir börnin. Af hverju eru ekki aukin framlög í góðærinu til málefna barna? Árið 1993, þegar við vorum enn í efnahagskreppunni og jafnaðarmenn fóru með félmrn., voru málefni barna flutt frá menntmrn. til félmrn. Og hvað skeði þá? Framlögin til málefna barna voru tvöfölduð í efnahagsþrengingunum. En nú í góðærinu --- ekki ein króna hjá þessari ríkisstjórn. Nei, Framsfl. hefur rækilega afhjúpað sig sem flokkur sérhagsmuna gegn almannahagsmunum, gegn fólkinu. Og slagorð þeirra um að fólkið sé í fyrirrúmi er orðið að argasta öfugmæli eins og við best sáum í gær þegar 5.000 aldraðir --- í góðærinu, herra forseti --- komu fyrir framan Alþingishúsið til að mótmæla aðgerðum framsóknaríhaldsins í garð lífeyrisþega, en í fjárlögum er nú boðað að festa í sessi að aftengja lífeyrisgreiðslur launaþróun í landinu en að kjör þeirra verði háð geðþóttaákvörðunum ráðherra. Fjmrh. hafði í gær skýringu á reiðum höndum af hverju á að festa þetta í sessi. Hann lýsti því yfir að ákvæðið væri sett til að hægt væri að hækka lífeyri aldraðra til samræmis við lægstu laun í landinu. Og nú spyr ég hæstv. fjmrh.: Lægstu laun verða 70 þús. kr. um næstu áramót, mun ráðherrann beita sér fyrir því að lífeyrir aldraðra hækki í 70 þús. kr. um næstu áramót? Eða hvað á lífeyririnn að hækka mikið um næstu áramót þegar lágmarkslaunin fara í 70 þús. kr.? Ég spyr líka hæstv. fjmrh. að gefnu tilefni því það var rætt um fæðingarorlof feðra í gær. Hæstv. fjmrh. hefur boðað að fæðingarorlof feðra hjá hinu opinbera verði tvær vikur --- við fögnum því öll hér í þingsalnum. En ég spyr: Hvar í fjárlögunum hjá opinberum stofnunum er gert ráð fyrir fjármagni til þess að feður geti tekið fæðingarorlof? Hæstv. ráðherra verður að skýra fyrir okkur hvort opinberar stofnanir muni standa frammi fyrir því á næsta ári að eiga ekki fyrir fæðingarorlofi feðra þegar feður, opinberir starfsmenn, leita eftir því. Þá komum við að opinberri fjölskyldustefnu ríkisstjórnarinnar í málefnum fatlaðra. Þar er nú ekki af miklu að státa þótt reynt sé að sýna fram á að þar sé um einhverja aukningu að ræða vegna þess að enn og aftur er gengin sama gatan, eins og í fjárlögum á yfirstandandi ári, það er verið að taka peninga af erfðafjárskatti sem á að renna óskiptur í Framkvæmdasjóð fatlaðra og skera niður um 235 milljónir. Í fyrra voru það 255 milljónir. Hæstv. félmrh. segir að það sé verið að auka um 20 milljónir í Framkvæmdasjóðinn. Þetta er ekki einu sinni aukning frá árinu í ár vegna þess að á árinu í ár átti Framkvæmdasjóður fatlaðra inneign hjá Tryggingastofnun ríkisins upp á 65 millj. kr. Þannig að heildarráðstöfun er 230 milljónir á þessu ári en verður 185 milljónir á næsta fjárlagaári. Það er því verið að draga saman framkvæmdafé hjá Framkvæmdasjóði fatlaðra vegna þess að nú verður þetta klippt og skorið. Sjóðurinn fær ekki tekjurnar af erfðafjárskatti heldur er meiri hlutinn af þeim tekinn í ríkissjóð. Og ég vil minna enn og aftur á hvaða forgang við jafnaðarmenn höfðum varðandi þennan málaflokk þegar við vorum í ráðuneytinu vegna þess að þá var raunaukning á framlögum til Framkvæmdasjóðs fatlaðra um 52%. Nú er hæstv. ráðherra í alls konar sýndarleik með tölur og þykist vera að sýna okkur þingmönnum fram á að hér sé um aukningu að ræða frá síðasta ári þar sem hann var alveg settur í botn. En það er ekki einu sinni aukning, það er skerðing frá yfirstandandi ári af því að sjóðurinn átti inni þessa inneign af erfðafjárskatti hjá Tryggingastofnun ríkisins sem hann mun ekki eiga á næsta ári af því erfðafjárskatturinn rennur ekki nema að hluta til í sjóðinn. Og er hægt að skera niður framkvæmdafé af því það eru engir biðlistar? Vissulega eru biðlistar. Það eru um 250 fatlaðir einstaklingar á biðlista í Reykjavík og Reykjanesi eftir búsetuúrræðum. Og á biðlistum eftir sambýlum í Reykjavík eru 120 manns. Á biðlista geðfatlaðra í Reykjavík eru 50 manns. Hvaða úrræði fær þessi hópur hjá hæstv. ráðherra á næsta ári? Ég sé ekki að þau séu neitt til að státa sig af, herra forseti. Og hvað eru nú framlögin til málefna fatlaðra mikil í heild sinni? Rúmir 2,7 milljarðar. Það er sama og fer í beingreiðslur til kúabænda. Það er heldur meira sem fer til kúabænda en til fatlaðra. Og eru þó bændur ekki of sælir af sínu þó að matarverð sé hér með því hæsta sem við þekkjum. Bændur eru líka, margir hverjir, mjög fátækir hér á Íslandi. Og húsnæðismálin? Því var lýst yfir og fram kom hjá Ríkisendurskoðun að ef ríkisstjórnin setti ekki meiri framlög í Byggingarsjóð verkamanna þá stefndi hann beint í gjaldþrot. Framlögin voru 300 milljónir og fara í 275 og það er veruleg lækkun á framlögunum frá því sem þau voru. Meira að segja í efnahagsþrengingunum voru þau frá 600--800 og upp í 1.000 milljónir. Á þessu ári eru þau 300 milljónir og eiga að fara niður í 275. Og fækkun á íbúðum verður úr 180 í 170. Er það af því að það eru svo fáir sem sækja um félagslegar íbúðir að það sé ástæða til þess að skerða framlögin og fækka félagslegum íbúðum? Það er alveg ljóst og hæstv. ráðherra hlýtur að viðurkenna það hér í ræðustól að sjóðurinn stefnir beint í gjaldþrot miðað við þetta ríkisframlag. Nei, það eru komnar núna 500 umsóknir sem bíða þar sem óskað er úthlutunar á félagslegum íbúðum á næsta ári. Það eru 270 sveitarfélög og 230 félagasamtök. Félagasamtökin fengu litlu sem engu úthlutað í fyrra. Verður það sama núna að Öryrkjabandalagið fær engri félagslega íbúð úthlutað? Það eru þó 230 umsóknir sem liggja inni frá félagasamtökum og 270 frá sveitarfélögum. Og flestar þessar umsóknir eða nærri 400 af 500 eru hér á höfuðborgarsvæðinu. Svo virðist sem þessir aðilar eigi ekki að fá mikla úrlausn sinna mála. Ég spyr ráðherra líka: Eiga húsaleigubætur að vera óbreyttar á næsta ári? Hæstv. ráðherra lofaði okkur þó því á síðasta þingi að frá og með næstu áramótum mundu allir, hvar sem þeir byggju á landinu, fá húsaleigubætur. Nú sýnist mér af lestri fjárlagafrv. að það eigi að fresta því enn að breyta húsaleigubótalögunum. Og við þurfum að ræða hér, herra forseti, í langri og ítarlegri utandagskrárumræðu, skýrslu ráðherrans hvernig hann ætlar að breyta félagslega íbúðakerfinu. Ég skal bara vitna í einn aðila, húsnæðisskrifstofuna á Akureyri, sem segir að tilgangur þessara breytinga sé að leggja niður félagslega íbúðakerfið. Þetta þurfum við að ræða og ég hef ekki tíma til þess að ræða það hér frekar. Varðandi heilbrrn. þá hefur líka verið boðuð utandagskrárumræða út af því, þó að það væri ástæða til þess að hafa mörg orð hér um uppnámið sem er í heilbrigðiskerfinu, uppsagnir lækna og sjúklinga sem eru skildir eftir í óvissu um greiðsluþátttöku hins opinbera. Og við erum enn að tala um 7.000 manns á biðlista í góðærinu. Hvað ætlar hæstv. heilbrrh. að gera? Er það svo að á meðan við förum hér í gegnum fjárlögin og fjárlagaumræðuna með heilbrigðismálin öll í uppnámi að heilbrrh. ætli bara að sitja á sínum stól og láta sér nægja að koma upp í örstutt andsvör eða ætlar ráðherrann að gera grein fyrir viðhorfum sínum og sýn á þann kafla sem við erum að fjalla hér um, heilbrigðismálin? Ég held að hv. þingmenn eigi kröfu til þess að hæstv. ráðherra komi hér upp og geri þinginu grein fyrir því ófremdarástandi sem er í heilbrigðismálum. Á að stytta biðtímann? Á að setja reglur um hámarksbiðtíma eins og er í öðrum löndum, 3--6 mánuðir? Eða hvað ætlar ráðherrann að gera? Ég spyr hæstv. heilbrrh. líka: Á að taka upp nýja gjaldtöku í heilbrigðiskerfinu? Það er óljóst í fjárlögunum. Og hæstv. ráðherra verður að svara því hvernig á að spara 410 milljónir í sjúkratryggingunum. Er einhver gjaldtaka inni í því? Og sparnaður í tannlækningum upp á 70 millj. kr. --- á að auka hlut fólks í tannlæknakostnaði sem hefur margfaldast á undanförnum árum? Hæstv. ráðherra verður að svara hér við 1. umr. ýmsum óljósum þáttum sem fram koma í fjárlagafrv. en getur ekki leyft sér það að koma aðeins upp í örstuttum andsvörum. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra varðandi skattamálin. Það var starfandi nefnd á hans vegum að skoða jaðarskattana og hún skilaði sinni skýrslu. Framhaldið hjá ráðherranum er að skipa aðra nefnd til þess að fara í einhvern samanburð að því er varðar skattamálin. Hefur ráðherrann hugsað sér eitthvað raunhæft í því á þessu ári? Munum við sjá það nú fyrir jólin, fyrir fjárlagagerðina eða á þessu þingi, að ríkisstjórnin muni gera einhverjar tillögur um breytingar á skattkerfinu? Hvernig verður þessi nefnd skipuð sem ráðherrann boðar? Má vænta þess að aðilar vinnumarkaðarins komi að þeirri vinnu eða hvernig verður vinnunni háttað varðandi þá þætti? Herra forseti. Ég held að það sé ekkert nýtt á ferðinni í þessum fjárlögum. Þau endurspegla hvar forgangur ríkisstjórnarinnar liggur og það er alveg augljóst hvar hann liggur, að vernda sérhagsmuni gegn almannahagsmunum. Það er boðskapur þessarar ríkisstjórnar. Hún meinar ekkert með opinberri fjölskyldustefnu sem stjórnarandstaðan lagði mikið kapp á að yrði afgreidd á þessu þingi. Ef hún meinar eitthvað með opinberri fjölskyldustefnu þá hljóta fjárlög að endurspegla 

Virðulegi forseti. Það er afar erfitt að taka þátt í umræðunni hér þegar ljóst er að hv. þingmenn eru ekki viðstaddir og hlýða ekki á vissan hluta umræðnanna. Ég vil byrja á því að segja að sumt af því sem hv. þm. ræddi og spurði um var hér til umræðu í gær og var til svara í gær. Það varðar í fyrsta lagi skattanefndina sem var ítarlega farið yfir og ætla ég ekki að endurtaka það. Í öðru lagi vil ég benda á, þó að það hafi ekki komið fram í gær, að varðandi fæðingarorlof feðra er ljóst að feður í starfi hjá hinu opinbera hafa engan rétt. Þeir munu nú fá réttinn og það er ætlast til þess að stofnanirnar borgi kostnaðinn af því með þeim fjármunum sem þær hafa enda er ekki um stórkostlegar fjárhæðir að ræða í þessu sambandi og þess vegna er engin sérstök fjárveiting til stofnananna, enda vitum við ekki nákvæmlega hverjir það munu verða og hvar þeir starfa sem munu eignast börn á næsta ári. Eins og hv. þm. veit er meðgöngutími níu mánuðir og þess vegna útilokað að koma því þannig fyrir. Þá vil ég víkja að því sem hv. þm. sagði um hallann á yfirstandandi ári. Hv. þingmanni er mjög vel ljóst að á yfirstandandi ári er verið að greiða vexti sem ekki var gert ráð fyrir af skuldabréfum sem ekki áttu að greiðast á þessu ári en talið var heppilegt til þess að lækka vextina að kalla skuldabréfin inn. Það eru 4 milljarðar kr. og það skýrir hvers vegna halli verður á fjárlögum samkvæmt fyrirliggjandi áætlun, ellegar hefði afgangur orðið upp á tæpar 1.300 milljónir samkvæmt áætlun nú, en í fjárlögunum var afgangurinn 100 milljónir. Varðandi það að 7 milljarða vanti í fjárlögin þá var því svarað mjög duglega hér í gær og enginn hefur enn gert athugasemd við það svar. Og ég spyr hv. þingmann: Hvað er það í svari mínu, sem flutt var hér í ræðu minni í gær, sem hv. þingmaður vill gera athugasemdir við varðandi 7 milljarðana? Eða er hv. þingmaður eingöngu að éta þetta upp eftir minni hlutanum í fjárln. án þess að hafa nokkurn skapaðan hlut kynnt sér málið? Ég vil fá svör við því hér í þessu andsvari.

Herra forseti. Fyrst varðandi fæðingarorlofið. Það er náttúrlega mjög billegt að setja fram að það eigi að opna hér fyrir fæðingarorlof feðra, að þeir fái tveggja vikna fæðingarorlof og síðan er ekki gert ráð fyrir því hjá stofnununum. Stofnanirnar eiga að taka þetta af þeim fjármunum sem þær hafa. En ef stofnanirnar standa nú frammi fyrir því að eiga ekki fyrir þessu, hvernig verður því þá mætt? Það er alveg ljóst að þetta kostar töluverða fjármuni. Mér kæmi ekki á óvart þó að þetta kostaði einhverja tugi milljóna króna á ári ef, sem ég er sannfærð um, að feður hjá hinu opinbera munu nýta sér þetta. Ég er alveg sannfærð um það. Og það er mjög billegt að sleppa frá því með því að segja bara: ,,Stofnanirnar eiga að sjá um það``, án þess að gert sé ráð fyrir þessu á fjárlögum. Það er ekki einu sinni gert ráð fyrir einhverjum pósti hjá fjmrn. sem hægt væri að sækja í af opinberum stofnunum ef þær þyrftu á fjármagni að halda til þess að feður gætu farið í fæðingarorlof. Mér finnst því ráðherrann reyna að sleppa mjög billega frá þessu vegna þess að það er ljóst að þetta kostar fé og það er greinilega ástæðan fyrir því að ekki hefur verið farið út í þetta fyrr. Ef þetta kostar ekki neitt og stofnanirnar hefðu bara getað tekið þetta á sig án þess að það íþyngi neitt verulega rekstrinum, þá hljótum við að hafa farið miklu fyrr út í það að tryggja fæðingarorlof feðra. Varðandi 7 milljarða gatið þá hef ég tilhneigingu til þess að trúa miklu betur því sem stjórnarandstaðan hefur sett fram í því efni, sérstaklega þegar ég skoða fjárlögin hjá hæstv. ráðherra sem mér sýnist vera ýmis talnaleikur með, m.a. í sambandi við þessar lífeyrisskuldbindingar. Mér fannst stjórnarandstæðingar í fjárln. setja fram sitt mál mjög skýrt og greinilega og ég er alveg sannfærð um það að hér á þessum degi munu þeir gera það áfram. Ég hef enga ástæðu til þess að ætla að stjórnarandstaðan fari með rangt mál í því efni. Mér finnst koma mjög skýrt fram í þessu frv. til fjáraukalaga að ef skoðuð er innlausn á þessum vöxtum, þá erum við að tala um halla á fjárlögum og það er ekki hægt að setja þetta út fyrir einhvern sviga eins og ráðherrann vill gera.

Hæstv. forseti. Það er auðvitað ekki verið að taka neitt út fyrir sviga. Það er verið að benda á að verið er að greiða umtalsverða fjárhæð sem sparar ríkinu heilmikið þegar fram í sækir og það er gert á yfirstandandi ári án þess að tekið hafi verið tillit til þess að fjárlög voru samþykkt og þá á auðvitað að skýra það að fullu út en ekki slá fram staðhæfingum eins og hv. þm. gerði og ég þakka henni fyrir að viðurkenna það núna og draga þannig í land. Í öðru lagi vil ég koma að feðraorlofinu. Það er auðvitað gert ráð fyrir því í fjárhag stofnananna að það geti komið til ýmissa hluta sem kosta peninga. Veikindi geta komið upp og alls kyns atvik sem eru óvænt útgjöld og stofnanir geta yfirleitt snúið sér þannig í þeim málum að þær undirbúa það og skipuleggja sína vinnu. Við höfum farið mjög vandlega í gegnum þetta, þ.e. hvaða stofnanir þetta geta helst verið, vegna þess að í sumum stofnunum eru fleiri karlmenn en kvenmenn og öfugt í öðrum stofnunum þannig að þetta hefur verið reiknað út og við þekkjum þetta vegna þess að við borgum í dag fæðingarorlof fyrir konur hjá ríkinu og það meira en gerist á almenna vinnumarkaðnum þannig að í gegnum þetta hefur verið farið og það er talið viðráðanlegt fyrir stofnanirnar. En ég skal fallast á það að ef verði einhver smitandi faraldur hjá einni stofnun þannig að stór hópur karla þurfi að taka frí í einu, þá verði að taka á því sérstaka máli, en það sjáum við ekki fyrr en við höfum einhverja reynslu af þessu. Loksins vil ég segja að það er náttúrlega ófært að koma hingað upp og segjast hafa trú á því að einhver hafi rétt fyrir sér frekar en fjmrh. Staðreyndin er sú, virðulegi forseti, að í gær var málefnalega farið í gegnum þetta mál, lesið upp úr samþykktum Alþingis, lesið upp úr lögum um það hvernig bókfærslan á að vera og sýnt fram á að það er farið með bókfærsluna á nýja grunninum nákvæmlega eins og lög gera ráð fyrir til þess að sýna hann eins nálægt því og gert er hjá fyrirtækjunum. Þá kemur einn hv. þm. upp og segir: ,,Ég trúi þessu bara ekki. Ég trúi miklu frekar minni hlutanum.`` Ja, mikil er trú hv. þm.

Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er alltaf mjög viðkvæmur þegar kemur að þessum tölum um afgang eða halla vegna þess að það er svo oft sem við stöndum frammi fyrir því að þetta hefur ekki staðist. Hvað segja okkur þessi fjáraukalög sem við eigum að fara að ræða hér? Hvað segja þau okkur? Þar er talað um verulega útgjaldaaukningu umfram það sem við gerðum ráð fyrir á fjárlögum og tekjuaukningu líka sem er verulega minni þannig að ráðherrann verður bara að beygja sig fyrir staðreyndum í þessum efnum og una því þó að stjórnarandstaðan hafi ekki trú á þeim afgangi sem hann er að sýna í sínu fjárlagafrv. 
            

Herra forseti. Það hefur komið fram hérna að hæstv. fjmrh. er býsna kokhraustur og hann telur að ríkisstjórnin hafi unnið afskaplega gott verk. Hún er býsna stolt af þessu frv. sem hér liggur fyrir til fjárlaga og ég segi, herra forseti: Það er við því að búast. Annaðhvort væri nú að ríkisstjórn tækist að notfæra sér það mikla góðæri sem ríkir núna bæði innan lands og eins erlendis. Við hljótum að sjá að hvert sem litið er, í viðskiptalöndum okkar og eins hérna heima, eru að skapast aðstæður fyrir góðæri sem er líklega meira en það sem við höfum séð á undanförnum árum. Ég verð að segja það, herra forseti, að það er allt í lagi fyrir hæstv. fjmrh. að koma hingað og berja sér á brjóst. En það er helst til mikið sagt þegar hann nánast talar þannig að það sé eins og þær náttúrulegu sveiflur séu honum sjálfum að þakka sem til að mynda hafa valdið því að það er uppsveifla núna í nánast öllum nytjategundum Íslendinga hvort heldur litið er til þorsks, loðnu, rækju, eða síldar. Og það er meira að segja svo, herra forseti, að náttúran sjálf hefur verið svo góð við þessa ríkisstjórn að hún hefur hjálpað upp á sakirnar þegar kemur að slökum árangri hæstv. ríkisstjórnar og einkum og sér í lagi hæstv. utanrrh. í málum eins og t.d. því að skipta hinum vaxandi norsk-íslenska síldarstofni. Þar tókst ríkisstjórninni illa upp en sem betur fer sá náttúran til þess að það reyndist vera miklu meira af þessum stofni í sjónum heldur en menn áttu von á. Og það eru meira að segja sveiflur í náttúrunni í fjarlægum löndum sem hjálpa Íslendingum og þar með ríkisstjórn og auðvitað þjóðinni allri vegna þess að þessar náttúrusveiflur hafa kollvarpað veiðum á tegundum sem eru í beinni samkeppni við íslenska uppsjávarfiska og þar af leiðandi leitt til verðhækkana á þeim afurðum sem koma héðan frá Íslandi. Ég segi nú bara, herra forseti: Það væri slök ríkisstjórn sem ekki næði árangri við þessar aðstæður. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram að núverandi ríkisstjórn búi eingöngu að illa vinnandi ráðherrum þó auðvitað sé misjafn sauður í því fé eins og við er að búast. Ég tel, herra forseti, að ríkisstjórnin hafi gert margt gott, hún sé á ágætri leið í ríkisfjármálunum og þó að ég geti fundið að ýmsu því sem er að finna í þessu frv., eins og ég mun koma að hér á eftir, þá get ég alveg sagt að ég tel að hæstv. fjmrh. hafi staðið sig nokkuð vel í mörgum málum. Ég held að vegna þessa góðæris sé alveg ljóst að á næstu árum mun skapast meiri auður en dæmi eru til um frá lýðveldisstofnun og það sem mun verða tekist á um á næstu árum milli andstæðra stjórnmálafylkinga er einmitt hvernig á að skipta þessum auð. Auðvitað verð ég að segja það sem jafnaðarmaður sem hefur gamlar taugar til Framsfl. að mér þykir dapurlegt að svo virðist sem Sjálfstfl. ráði algjörlega ferðinni. Í þeim málaflokki sem að mér snýr, heilbrigðismálunum, þykist ég sjá stefnuvísi inn í framtíðina sem mér líkar ekki. Það er einfaldlega þannig að þó að Framsfl. eigi að nafninu til að ráða ferðinni í heilbrigðismálunum þá er það þannig að flokkurinn nánast sem heild hefur gefist upp fyrir Sjálfstfl. Hann hefur ekki lengur tök á málaflokknum sem rekur á reiðanum að mínu viti og hann bregst ekki við þegar mér finnst Sjálfstfl. á meðvitaðan hátt hafa uppi skemmdarverk á ýmsum grunnþáttum heilbrigðiskerfisins og þá á ég fyrst og fremst við þá samhjálp sem hefur verið nánast þjóðarsátt um áratugum saman. Og hvað þýðir það, herra forseti? Það þýðir að í heilbrigðismálunum er sú stefna að koma fram sem við sjáum í fjölmiðlum þessa dagana að þeir eiga að fá bestu þjónustuna sem geta borgað fyrir hana. Þar er með öðrum orðum einkavæðing í heilbrigðismálunum. Ég held að sú stefnubreyting sem við sjáum í fjárlagafrv. þýði að Sjálfstfl., sem er búinn að ná fram sinni einkavæðingarstefnu varðandi ríkisfyrirtæki og ýmsu öðru, ætlar sér núna að reyna að takast á við heilbrigðismálin. Og því miður verð ég að segja að ég óttast það að Framsfl. muni líka láta undan síga þar eins og svo víða annars staðar. Ég og minn flokkur og mín skoðanasystkini erum þeirrar skoðunar flestöll að einkavæðing sé ágæt. Ég er þeirrar skoðunar, og það hefur komið fram ítrekað í þessum ræðustól, að það sé í lagi að einkavæða ríkisfyrirtæki eins og banka og ýmislegt annað. En ég dreg línuna við heilbrigðiskerfið og jafnaðarmenn munu aldrei fallast á einkavæðingu heilbrigðiskerfisins. Það vita hins vegar allir að stór hluti Sjálfstfl. a.m.k. hefur það að leiðarljósi að reyna að knýja fram einkavæðingu í heilbrigðisþjónustunni. Það er mín skoðun að Sjálfstfl. sé meðvitað að nota fjmrn. til þess að grafa undan opinberum rekstri í heilbrigðiskerfinu til þess að ryðja brautina fyrir einkavæðingu. Það birtist t.d. í því að stóru sjúkrahúsin eru svo hart keyrð að þau geta ekki greitt starfsfólki sínu þau laun sem þarf til þess að halda þeim í starfi. Eina leiðin er að leyfa þeim að starfa samhliða á einkastofum úti í bæ og þar er auðvitað fyrsti vísirinn að einkavæðingu heilbrigðiskerfisins kominn fram. Ég held að ef menn mundu líta yfir sviðið og skoða þetta þá kæmi fram að enginn geiri heilbrigðiskerfisins hefur þanist jafnhratt út hlutfallslega á undanförnum árum og einmitt einkastofur af þessu tagi. Þarna er sem sagt kominn vísir að einkavæðingu þar sem þeir fá bestu þjónustuna og fljótustu sem geta veifað buddunni. Þetta er því miður það framtíðarland sem ég óttast að Sjálfstfl. eða hluti hans sé að reyna að stefna að. Framsfl. horfir ráðþrota á þetta gerast og hann verður að sæta þeirri dapurlegu niðurlægingu að vera notaður sem múrbrjótur til þess að brjóta fyrstu skörðin í það félagslega heilbrigðiskerfi sem við höfum öll verið tiltölulega sátt við. Deilan við sérfræðingana er enn eitt skarðið í þennan múr. Því lengur sem ríkisstjórnin lætur það mál dankast, því lengra feta menn sig að einkavæðingunni þar sem fjármagnið ræður för. Við sjáum í blöðunum í dag að verið er að reifa hugmyndir um einkaspíala, hugmyndir sem spretta beinlínis upp úr þessari þróun. Ég tel, herra forseti, að þessi þróun sé að birtast núna í fyrsta skipti á tiltölulega nakinn hátt í fjárlagafrv. Ég minnist þess ekki að það hafi komið fram í svipuðum dúr áður. Það sem mér finnst nefnilega vera sögulegast við þetta fjárlagafrv. er að þar er í fyrsta skipti ýjað að því að einkavæðingin bíði handan við hornið og þetta kemur fram bæði í kaflanum um Ríkisspítalana og eins Sjúkrahús Reykjavíkur. Í kaflanum um Ríkisspítalana er til að mynda fjallað um enn frekari sparnaðaráform og þar er einfaldlega sagt berum orðum að þeim eigi að ná fram m.a. með útboðum á rekstrarvörum sem í sjálfu sér er ekkert hægt að kvarta undan. En það er jafnframt talað um að það eigi að bjóða út aðra rekstrarþætti. Og ég spyr: Hvaða aðrir rekstrarþættir eru þetta? Það er eðlilegt að ég spyrji vegna þess að það kemur ekki fram í frv. Á kannski að fara að bjóða út aðgerðir á sjúklingum til einkastofa, til einkalækna og hvað þýðir þetta? Þýðir þetta kannski að þeir séu að ná sínu fram, þingmenn Sjálfstfl. sem lýstu því yfir í fyrra í þinginu og í fjölmiðlum líka að besta ráðið til þess að eyða biðlistunum væri að leyfa mönnum að kaupa sér forgang, væri að leyfa þeim sem væru ríkir að kaupa sér aðgerðir á undan hinum. Á kannski að fara að bjóða út biðlistana? Þessi einkavæðingarstefna kemur fram enn naktari þegar komið er að kaflanum um Sjúkrahús Reykjavíkur. Þar segir fjmrh. einfaldlega og væntanlega með góðu samþykki hæstv. heilbrrh. að það eigi ekki aðeins að bjóða út rekstrarvörur heldur líka þjónustu. Hvað þýðir þetta, herra forseti? Þarna stendur, með leyfi herra forseta: ,,Til að ná áformum um rekstrarsparnað er gert ráð fyrir auknum útboðum á rekstrarvörum og þjónustu ...`` Ég hef aldrei séð þetta fyrr í fjárlagafrv. og ástæðan er einföld. Þetta er í fyrsta skipti sem ríkisstjórn á Íslandi boðar upphaf einkavæðingar á þennan hátt. Og hvernig stendur á því að Sjálfstfl. leyfir sér þetta? Vegna þess auðvitað að hann er búinn að þjarma að garminum honum Katli. Hann er búinn að hafa Framsfl. undir í þessu máli. Maður spyr auðvitað, herra forseti: Er þetta hlutdeildin sem gamla fólkið á að fá í góðærinu? Á maður að óska þjóðinni til hamingju með þessa ríkisstjórn? Á maður að óska henni til hamingju með að nú glittir í fyrsta vísinn að einkavæðingu í heilbrigðiskerfinu? Það er kannski einn flokkur manna eða hópur sem er eðlilegt að óska til hamingju og það er Hannes Hólmsteinn og þeir frjálshyggjupostular sem að sjálfsögðu hafa boðað óhefta einkavæðingu og markaðsvæðingu hvar sem er. En ég segi það, herra forseti: Við heilbrigðiskerfið drögum við jafnaðarmenn línuna. Glansmyndin sem er dregin upp í þessu plaggi á víða við rök að styðjast. Ástandið er gott. Á mörgum sviðum er það mjög gott. Ég verð hins vegar að segja, herra forseti, að þegar kemur að kaflanum um heilbrigðismálin þá breytist glansmyndin í pótemkintjöld. Ef maður skoðar grannt heilbrigðiskaflann kemur fram að fyrst koma brestir í glansmyndina og að lokum hrynur hún öll. Ég fullyrði, herra forseti, að myndin sem er dregin upp til að mynda af stóru spítölunum er röng, hún er úr öllum takti við raunveruleikann og ég fullyrði, herra forseti, að fjárlagafrv. er hrein fölsun þegar kemur að stöðu stóru sjúkrahúsanna. Og ég ætla að leyfa mér herra forseti, að nota þennan tíma sem ég á eftir til þess að taka dæmi af þeim spítala sem mér stendur næst, sem er nátengdastur því kjördæmi sem ég er fyrir, þ.e. Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Þegar maður les þann kafla, finnst manni ástandið vera harla gott og að búið sé að ná góðum árangri vegna þess að það er ekki hægt að sjá þegar maður les kaflann að nokkur vandamál séu uppi þegar kemur t.d. að því ágæta sjúkrahúsi. Þar er dregin upp glansmynd sem á við engin rök að styðjast. Þar kemur hvergi fram að fjármagnið sem spítalinn fær dugar hvergi nærri til að halda úti rekstrinum og ekki er minnst einu orði á þá staðreynd að spítalinn er í bókstaflegum skilningi að grotna niður og það er ekkert gert til þess að hægt sé að standa undir eðlilegu og nauðsynlegu viðhaldi. Við skulum aðeins líta á þær tölur sem mér hefur með ærnu erfiði tekist að brjóta fram úr þessu flókna fjárlagafrv. Það kemur t.d. fram um þennan spítala að frv. gerir ráð fyrir 5.168 millj. til rekstrar. Ef tillögur spítalans sjálfs vegna ársins 1998, sem eru byggðar á grundvelli allra þeirra þjösnalegu sparnaðarákvarðana sem hæstv. heilbrrh. er búinn að taka, eru framreiknaðar á verðlag frv. kemur í ljós að rekstrarkostnaður samkvæmt þeim er 5.537 millj. kr. Þarna er með öðrum orðum strax komin fjárvöntun upp á 400 millj. kr. Við skulum ekki heldur gleyma því að á þessu ári þurfti 203 millj. í viðbótarfjárveitingu og dugði þó hvergi nærri, bara til þess að spítalinn gæti haldið áfram að starfa. Ef þessa upphæð þurfti á síðasta ári, hverjum dettur í hug að hana þurfi ekki líka á næsta ári miðað við hvernig þegar er búið að naga spítalann inn að beini? Það er ekki gert neitt ráð fyrir þessari upphæð í frv. og þar með er þegar orðið ljóst bara út af þessu sem er óskylt fyrra atriðinu að endarnir ná ekki saman. Það má líka geta þess, herra forseti, að samkvæmt mati endurskoðanda sjúkrahússins fyrr á þessu ári er líka ljóst að óbætt fjárvöntun vegna ársins 1996 og fyrri ára er liðlega 180 millj. kr. Nú veit ég það að hæstv. ráðherrar munu kannski koma á eftir og vísa til enn frekari aðhaldsaðgerða sem hafa verið staðfestar í samkomulagi ráðuneytanna tveggja og Reykjavíkurborgar. Það er að sjálfsögðu fráleitt. Í fyrsta lagi liggur ekkert fyrir um það hvernig þeim sparnaði á að ná fram og það er alveg ljóst að hlutur Sjúkrahúss Reykjavíkur mun hvergi nærri duga upp í þetta gat. En þar fyrir utan hefur stjórn Sjúkrahúss Reykjavíkur gert sterka fyrirvara um að það sé ekki hægt að ná frekari sparnaði án þess að skerða lífsnauðsynlega þjónustu. Og hver er það svo, herra forseti, sem á að borga þennan mismun? Ég staldra við eina setningu í fjárlagafrv. Í kaflanum á bls. 379 þar sem verið er að vísa til samkomulagsins við Reykjavíkurborg segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með umræddu samkomulagi er litið svo á að það sé alfarið á ábyrgð eigenda og stjórnenda sjúkrahúsanna að tryggja að þau verði rekin innan marka áætlana.`` Ég ætla ekki að spyrja hæstv. fjmrh., ég ætla að spyrja hæstv. heilbrrh.: Hvað þýðir þessi setning? Þessi setning sem forsvarsmenn Reykjavíkurborgar börðust við að koma út úr samkomulaginu og tókst það, m.a. fyrir atbeina hæstv. heilbrrh.? Hvers vegna er þessi setning komin inn í fjárlagafrv., væntanlega þá með samþykki hæstv. heilbrrh.? Þýðir þetta að spítalinn verður settur yfir á ábyrgð Reykjavíkurborgar? Ég spyr fyrir hönd minna kjósenda. Það er líka nauðsynlegt þegar við dveljum við þennan spítala að geta þess að hæstv. heilbrrh. hefur sjálf fengið menn til þess að leggja mat á það hvernig hann stendur sig. Hún lét gera skýrslu á vegum verkfræðistofunnar VSÓ, fína skýrslu með fullt af hugmyndum sem er sjálfsagt að taka til mjög jákvæðrar umfjöllunar. Þar er gerður samanburður á sex erlendum sjúkrahúsum og tveimur innlendum, annað er Sjúkrahús Reykjavíkur. Og hvað kemur í ljós? Þegar langlegudeildirnar eru teknar frá, er ekkert sjúkrahúsanna með jafnfáa legudaga á hvern sjúkling. Með öðrum orðum: Sjúkrahús Reykjavíkur er með mesta framleiðni af innlendu sjúkrahúsunum og þeim sex viðmiðunarspítölum sem eru teknir. Hérna er spítali sem hefur staðið sig vel, sem er búinn að hagræða, sem er búinn að sýna aðhald, með starfsfólk sem er undir óbærilegu álagi og það er enn komið og sagt: ,,Það á að spara meira.`` Ég spyr, herra forseti: Er þetta glansmyndin? Þetta er nefnilega glansmyndin. Þegar kemur að heilbrigðiskaflanum, þá er þetta glansmyndin. Hún er pótemkintjöld. Hún hefur enga innstæðu. Það er auðvitað hægt að standa hér og hrósa sér og segja: ,,Staðan er góð.`` En vandanum er öllum sópað undir teppið, herra forseti. Á þeim árum þegar staðan var verulega slæm, þegar þorskstofninn hrundi, þegar árferðið var slæmt, var eðlilegt að menn reyndu að spara t.d. á hlutum eins og viðhaldi. En núna ríkir góðæri. Nú berja menn sér á brjóst og segja: ,,Það ríkir góðæri.`` Er þá ekki kominn tími til þess að gera við sjúkrahús sem í bókstaflegum skilningi er að molna. Herra forseti. Samkvæmt úttektum sem hafa verið gerðar á viðhaldsþörfum Sjúkrahúss Reykjavíkur vantar ekki 200 millj. og ekki 400 og ekki 800 heldur vantar einn milljarð kr. til þess að standa undir eðlilegu meiri háttar viðhaldi. Nú vill svo til, herra forseti, að það eru farin að hrynja múrbrot úr spítalanum í Fossvogi. Gjörgæsludeildin sem er þegar allt of lítil heldur ekki vatni og vindum. Það er beðið um 400 millj. Það er vísað til þess að samkvæmt úttektum verkfræðistofa rýrna þessi verðmæti, a.m.k. hluti þeirra, t.d. eykst kostnaður vegna utanhússviðgerða á hverju ári um 3--5% ef ekkert er að gert og þeir biðja um 400 millj. í miðju góðærinu. Og hvað fá þeir? 46. Herra forseti. Bara þarna, þ.e. þessar tæplega 400 millj. sem vantar upp á að reksturinn nái saman að dómi sjúkrahússtjórnendanna þegar búið er að taka tillit til allra aðhaldsgerða fyrri ára, að viðbættu því sem vantar upp á sökum fjárvöntunar fyrri ára og að samanlögðum þessum 400 millj. sem vantar vegna viðhalds, þá reiknast mér til, hæstv. heilbrrh., að við séum komin fast að milljarði. Og ég ætla að leyfa mér þann munað að sleppa því að tala um vöntun á tækjum. Spítalinn hefur á undanförnum árum notað um það bil 1% af sínu rekstrarfjármagni til þess að kaupa ný tæki. Í öllum venjulegum spítölum, m.a. þeim sem bornir voru saman við spítalana í umræddri skýrslu sem ég gat um áðan, eru það 3--5%. Þar væru aðrar 400 millj. En við skulum leyfa okkur þann munað að sleppa því. Staðan er nefnilega þannig, herra forseti, að í þessu fjárlagafrv. sem gefur þá mynd að allt sé í góðu lagi á Sjúkrahúsi Reykjavíkur, er ekki meira innihald en svo að þegar maður les það og þegar maður brýtur það til mergjar, þá kemur í ljós að það vantar a.m.k. vel á annan milljarð til þess að sjúkrahúsið geti staðið undir sæmilega eðlilegum rekstri á næsta ári. Þetta, herra forseti, er glansmyndin. Er það nema von að menn leyfi sér þann munað að draga í efa þegar menn sjá þetta að allt hitt sé jafngott og þessi hæstv. ríkisstjórn vill vera láta. Ég held, herra forseti, að nauðsynlegt sé þegar menn fá hrákasmíð eins og þessa að heilbr.- og trn. þingsins ásamt starfsfólki viðkomandi sjúkrahúss og sérfræðingum heilbrrn. setjist niður og reyni að vega og meta hver staðan er og hvað sé rétt. Hvað er rétt í þessu plaggi, herra forseti? Miðað við þetta eina dæmi sem stendur mér næst, herra forseti, þá verð ég að segja að það er ógnvekjandi að hlusta á hæstv. ráðherra halda því fram að allt sé í góðu lagi. Það er ekki allt í góðu lagi, herra forseti. Ég verð líka að segja að það er mál til komið að heilbrrn. fari að móta einhverja stefnu í þessum málum. Það er ekki hægt að láta þá stöðu koma upp á hverju einasta ári að stjórnendur sjúkrahúsanna, eins og Sjúkrahúss Reykjavíkur, séu í blóðspreng, ekki bara við það að reyna að láta enda ná saman, heldur til þess að reyna að finna rými fyrir sjúklingana sem liggja, jafnvel sjúklingar sem eru á gjörgæsludeild, inni á salernum og á göngum. Er þetta fyrirmyndarþjóðfélagið sem við viljum stefna að? Er þetta þjóðfélag sem ber sér á brjóst og segir: ,,Það ríkir góðæri?`` Það ríkir ekki góðæri fyrir það fólk sem þarf að þola þetta, herra forseti. Í dag er það þannig að stefnuleysið í heilbrrn. er að verða kerfinu stórkostlegur fjötur um fót. Við vitum ekki hvert stefnir og í dag liggja á skrifborði ráðherrans tvær tillögur um þróun sjúkrahúsmála sem hvor rekur sig á hinnar horn. Það liggur fyrir skýrsla VSÓ þar sem talað er um að það eigi að setja stóru spítalana undir eina sameiginlega stjórn og nokkra spítala í nágrannabyggðarlögunum líka. En á sama tíma er ráðherrann ekki búinn að kasta burt tillögum um að skipta heilbrigðisgeiranum í sérstök heilsukjördæmi þar sem verður sérstök stjórn í hverju kjördæmi og yfir þeim spítölum sem þarna eru. Það gengur náttúrlega ekki, herra forseti. Hérna er um tvær misvísandi tillögur að ræða. Það er einfaldlega kominn tími til að hæstv. ráðherra hætti að setja endalausar nefndir í málið og láta gera álit og úttektir því það er eitt sem alltaf vantar og það eru ákvarðanirnar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. fór nú vítt og breitt um heilbrigðismálin. Ég mun svara honum betur á eftir í ræðu en má til með að koma með andsvar. Hann talaði um einkavæðinguna í upphafi og sagðist vera alfarið á móti einkavæðingu í heilbrigðisþjónustu. En það vill nú þannig til að það hefur ávallt verið ákveðin einkavæðing í heilbrigðisþjónustu. Við erum að einkavæða ákveðna þjónustu við aldraða. Við erum með einkavæðingu í tengslum við læknastofur. Og sú mesta einkavæðing sem hefur orðið í heilbrigðisþjónustu var í tíð hv. þm. Sighvats Björgvinssonar þegar ferliverkin voru sett á. Ég verð að spyrja hv. þm.: Var hann á móti því? Var hann líka á móti því að sérstök röntgenmyndastofa yrði opnuð úti í bæ? Það gerðist líka í tíð hv. þm. þegar hann sat í ráðherrastól. Var hv. þm. Össur Skarphéðinsson á móti því? Hann talaði um að réttur einstaklinga til að njóta læknisþjónustu væri ekki jafn. Það er númer eitt og það erum við að verja. Ég ætla bara aðeins að rifja það upp að árið 1992 hækkuðu gjöld einstaklinga til læknisþjónustu um 40%. Og hverjir voru þá við völd?

Hvað hefur þú lækkað það mikið?

Við höfum ekki hækkað þessi gjöld meira en svo að hækkunin er innan við 5%.

Og nú er góðæri.

Já. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir segir: ,,Og nú er góðæri.`` Enda er ekki gert ráð fyrir hækkunum í þessu frv. og því held ég að menn verði að halda til haga þegar rætt er um heilbrigðismálin og verði að muna svolítið sína fortíð. Hv. þm. kom inn á að erfiðleikar væru í rekstri, t.d. í Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Ég geri mér fulla grein fyrir því að reksturinn þar er ekki auðveldur. En fyrir mjög skömmu voru settar 500 millj. til sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu til að létta reksturinn. Og hv. þm. spurði að því hvað væri meint með því að ábyrgðin væri þeirra sem rækju sjúkrahúsið. Þegar við lögðum þessar 482 millj. til sjúkrahúsanna í Reykjavík lagði Reykjavíkurborg á móti 2 millj.

Herra forseti. Það er einn maður sem er í því hlutverki að vera eins konar snagi fyrir hæstv. heilbrrh. Ingibjörgu Pálmadóttur og á hann hengir hún hatt sinn jafnan. Það er Sighvatur Björgvinsson. Það er alveg sama hvað menn ræða í stefnu heilbrrn. Alltaf er bent á Sighvat Björgvinsson. Við lögðum á þjónustugjöld á sínum tíma og ég er þeirrar skoðunar og hef sagt það áður í þessum ræðustól, að ég tel að sú ríkisstjórn hafi gengið of langt á þeirri braut. Hæstv. núv. heilbrrh. hélt 343 ræður um heilbrigðismál á síðasta kjörtímabili. Flestar þeirra fjölluðu um þjónustugjöldin. Framsfl. lagði af stað í kosningabaráttu með það á vörum hvers einasta þingmanns að það ætti að lækka þjónustugjöldin. Einstakir þingmenn gengu svo langt að segja: ,,Það á að afnema þau.`` Er ekki kominn tími til þess, herra forseti, að þessi hæstv. heilbrrh. standi við orð sín í staðinn fyrir að koma hérna og segja: ,,Við höfum bara hækkað um 5%``? Hæstv. ráðherra ætlaði að lækka þjónustugjöldin og einstakir þingmenn Framsfl. vildu afnema þau öll. Niðurstaðan er þessi: Þau hafa hækkað og þá þýðir auðvitað ekkert að vísa til hv. þm. Sighvats Björgvinssonar. Ég bið hæstv. ráðherra að lesa t.d. það sem hefur komið fram hjá þingflokki jafnaðarmanna og hjá formanni Alþfl. um þessi mál. Menn hafa sagt hreinskilnislega, af því að menn eiga að gera það ef þeim finnst svo: ,,Við gengum of langt.`` Hvað höfum við okkur til málsbóta? Við höfum okkur það til málsbóta að það ríkti dýpsta og lengsta kreppa sem hefur komið um langt skeið. Núna koma hæstv. ráðherrar og segja: ,,Það er góðæri.`` Er þá ekki kominn tími til þess að Framsfl. minnist hinna gömlu orða og noti góðærið þá m.a. til þess að framfylgja þessari stefnu sinni? Í annan stað, herra forseti. Ég spurði ítarlegra spurninga um Sjúkrahús Reykjavíkur. Hvers vegna? Vegna þess að ég kaus að taka það sem dæmi um glansmyndina. Ég kaus að leggja það undir smásjá mína eins og mér var frekast unnt í krafti þeirra upplýsinga sem hægt er að lesa úr þessu frv. og eru mjög misvísandi. Og ég þykist hafa fært sterk rök að því að það er engin innstæða fyrir glansmyndinni. Ég spyr: Hvað þá með afganginn af frv.? Ég spurði hæstv. ráðherra margra spurninga og vænti þess a.m.k. að hún svari þeim þá í ræðu sinni síðar í dag.

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þm. líka að því hvort hann hefði verið á móti ferliverkunum á sínum tíma og ég spurði hv. þm. að því hvort hann hefði verið á móti þeirri einkavæðingu sem varð í röntgengreiningu þegar hann sjálfur var ráðherra. En síðan skal ég ekki nefna einu orði meira hvað varðar hv. þm. Sighvat Björgvinsson ef það er einhver ofnæmisvaldur hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. En hvernig nýtum við góðærið? Við skulum skoða það. Hvað ætlum við að gera á næsta ári? Við ætlum að fjölga hjúkrunarrýmum. Við ætlum að leggja 300 millj. kr. í það og það mun létta á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík. Við ætlum að opna líknardeild og ætlum 30 millj. kr. til þess. Það mun líka létta á stóru sjúkrahúsunum á Reykjavíkursvæðinu. Við erum að hefja byggingu barnaspítala og það mun létta mjög á stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík og verða meira rými fyrir aðra starfsemi. Þetta eru örfá dæmi. Ný hjartarannsóknadeild verður opnuð innan tíðar og af því að hv. þm. kom áðan inn á biðlista þá væri það hollt fyrir hv. þm. að líta á það hvað biðlistar hafa minnkað í bæklunaraðgerðum. Við stóðum frammi fyrir því fyrir ári að bið eftir hryggaðgerð var næstum tvö ár. Við erum búin að koma þessum biðlistum niður með því að fjölga stórlega aðgerðum. Gerðar hafa verið 178 aðgerðir bara það sem af er þessu ári. Fyrir tveim árum voru gerðar 30--40 slíkar aðgerðir. Og það sama er að segja um liðskiptaaðgerðir. Við höfum tekið kúfinn af þeim aðgerðum og sama má segja um hjartaaðgerðir. Þegar nýja hjartarannsóknadeildin opnar léttir það mjög á þannig að í góðærinu höfum við víða náð árangri og ég vona að stjórnarandstaðan loki ekki augunum fyrir því því að það gera starfsmenn sjúkrahúsanna ekki.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra spurði mig eftir því hvort tiltekinn þingmaður gerði það að verkum að ég fengi hálfgerð ofnæmisáhrif. Það er ekki svo. Ég verð að viðurkenna að ég fæ grænar bólur þegar ég stend í þessum ræðustól og ég þykist hafa fært sannfærandi rök fyrir því að tiltekið dæmi hefur með einu höggi a.m.k. sýnt að glansmyndin er röng sem dregin er upp af heilbrigðismálunum í kaflanum sem um það fjallar í fjárlagafrv. Hvað gerir hæstv. ráðherra? Hún svarar öllu öðru en því. Það er alveg rétt hjá hæstv. ráðherra, henni er alls ekki alls varnað og hún taldi upp að vísu obbann af því sem hún er að gera. Það má líka bæta því að hún er að stækka æðarannsóknastofu og mætti spyrja hana: Hvaðan er fjármagnið tekið til þess? Að stórum hluta með því að spara annars staðar í spítalanum. En auðvitað er þetta virðingarvert og annaðhvort væri nú þegar allt þetta góðæri blasir við. Staðreyndin er hins vegar þessi: Góðærið kemur ekki fram í heilbrigðisgeiranum. Staðreyndin er sú að glansmyndin sem er dregin upp, a.m.k. í því tiltekna sjúkrahúsi sem ég hef notað sem dæmi sökum þess hversu ræða mín varð að vera stutt, sýnir bara að glansmyndin er ekki fyrir hendi. Ég spyr hæstv. ráðherra: Ætlar hún að nota seinni ræðu sína til þess að svara þeim spurningum sem ég lagði fram varðandi Sjúkrahús Reykjavíkur. Ef hún getur hrakið það skal ég glaður fallast á það að fjárlagafrv. er glansmynd. En þær tölur sem ég hef lagt fram og eru allar dregnar héðan og þaðan úr fjárlagafrv. sýna allt annað. Þær sýna að ályktunin sem hæstv. ráðherrar draga af frv. er röng. Hún sýnir það líka að Framsfl. nær ekki fram stefnumiðum sínum í ríkisstjórninni. Prinsippspurningin, sem kemur upp í fjárlagafrv., varðar einkavæðingu. Ég sagði áðan að þetta væri í fyrsta skipti sem ég myndi eftir að bókstaflega væri talað um útboð á þjónustu. Ég spurði hvers konar þjónustu vegna þess að það kemur ekki fram í frv. Ég tók dæmi. Hæstv. ráðherra hefur ekki treyst sér til þess að hafna þeim dæmum sem ég tók, en í spurnarformi að sjálfsögðu, vegna þess að ég veit það ekki. Þetta kemur ekki fram í frv. Það er gallað að því leyti. En ég spyr þá hæstv. ráðherra: Hvað á að ganga langt í einkavæðingaráráttu Sjálfstfl. og ætlar hún stöðugt að hopa fyrir Sjálfstfl. í málinu?

Herra forseti. Ég sé að fjmrh. er í hliðarherbergi þannig að hann mun væntanlega verða hér til þess að eiga orðastað við mig eða a.m.k. hlýða á mál mitt. Eins og fram hefur komið hjá býsna mörgum ræðumönnum, sem rætt hafa frv. til fjárlaga, er um veigamiklar breytingar að ræða í allri uppsetningu frá því sem áður hefur verið og frv. að mörgu leyti enn viðameira en áður. Hins vegar hefur einn óbreyttur þingmaður ekki ýkjalangan tíma til þess að ræða um innihald þess og það hafa landsmenn ekki heldur og þess vegna hefur fjmrh. gefið út það sem hann kallar vasafjárlög og á þeim stendur að í þeim séu upplýsingar í hnotskurn. Það verður að segjast eins og er, herra forseti, að ég hef tæpast tíma til þess að gera miklu meira en ræða um það sem hér er tæpt á í hnotskurn. Það sem kom mér kannski fyrst og fremst af stað í þá umræðu er opna í vasafjárlögunum ráðherrans með yfirskriftinni Landsbyggðin og gróska í efnahagslífinu. Þar kemur fram að til þess að styrkja búsetu í landinu --- ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. sé í salnum, herra forseti, --- að til þess að styrkja búsetu á landsbyggðinni þurfi að forðast sértækar aðgerðir. Þetta þótti mér mjög merkilegt vegna þess að ég man ekki betur en það hafi verið ríkisstjórn Davíðs Oddssonar sem setti 300 millj. í Vestfjarðaaðstoðina frægu. Var það þá sértæk aðstoð til þess að veikja byggðina á Vestfjörðum? Hefur ekki ríkisstjórn Davíðs Oddssonar haldið Byggðastofnun gangandi, stofnun sem er ein allsherjar sértæk aðgerð? Var það ekki þessi ríkisstjórn sem fól Byggðastofnun að úthluta sérstaklega 500 þorskígildistonnum? Er það ekki sértæk aðgerð? Og hvað með Nýsköpunarsjóðinn góða? Einn milljarður, eyrnamerktur til nýsköpunarverkefna á landsbyggðinni, er það ekki sértæk aðgerð? Um hvað eru menn að tala? Hvaða bull er þetta eiginlega? Samkvæmt frv. til fjáraukalaga, sem liggur á borðum þingmanna, eiga 60 millj. kr. að renna til Menntaskólans í Reykjavík til viðhalds. Það er sértæk aðgerð eða heitir það ekki sértæk aðgerð nema það sé úti á landi? Eru engar aðgerðir í Reykjavík sértækar? Er það bara landsbyggðin og er það þess vegna sem ekki má fara í þær? Þetta er afskaplega merkileg uppsetning, herra forseti, vegna þess að ríkisstjórnin hefur ekki bara haldið áfram þeim sértæku aðgerðum sem hafa verið gangandi heldur hefur hún verið að bæta við. Hún hefur verið að bæta við en hún hefur sloppið við ákveðinn hluta sértækra aðgerða og þar nýtur hún verka annarra. Hún hefur nefnilega sloppið við þær sértæku aðgerðir sem fyrri ríkisstjórnir þurftu að fara í með reglulegu millibili vegna verðbólgu. Það hefur ríkisstjórnin sloppið við. En það er ekki hennar ávinningur, það er annars ávinningur. Hæstv. fjmrh. leggst samt svo lágt að monta sig af nokkrum sértækum aðgerðum hinum megin í opnunni sem heitir Landsbyggðin og gróska í efnahagslífinu þar sem segir að það þurfi að forðast sértækar aðgerðir. Ég hlýt að spyrja: Ef menn vilja vera sjálfum sér samkvæmir, a.m.k. í textanum, við þekkjum verkin, af hverju er þá verið að tiltaka sérstaka hluti í þessari ákveðnu opnu? Þar er nefnt eitthvað sem er kallað Efling framhaldsskólanna um land allt og ég hlýt að spyrja: Birtist sú efling sem niðurskurður til litlu framhaldsskólanna? Við munum eftir umræðunni um Laugar, Húsavík og Kirkjubæjarklaustur á síðasta ári. Umræðan um niðurskurðinn skaðaði vissulega. Það var sannarlega sértæk aðgerð sem veikti landsbyggðina. Á opnunni er líka talað um uppbyggingu Háskólans á Akureyri. Af hverju er uppbygging hans tiltekin sérstaklega á þessari síðu sem sérstök viðleitni til að jafna aðstöðu til náms og þar með munstruð upp sem sértæk aðgerð? Það er merkilegt, herra forseti, ef ekki má fara í sértækar aðgerðir því að þær þarf að forðast ef menn ætla að styrkja byggð í landinu samkvæmt síðunni sem er aðeins þarna á móti. En ég spyr aftur: Hvers vegna Háskólinn á Akureyri? Hefur sú uppbygging verið eitthvað sérstök umfram það sem telja má eðlilegt og svæðið eða skólinn hafa getað staðið undir? Af hverju þarf að nefna það þarna? Háskólinn á Akureyri fær 13 millj. kr. raunhækkun rekstrar í ár og þar af 6 millj. vegna stækkunar bókasafns og þess háttar og 7 millj. vegna aukins námsframboðs og fjölgunar nemenda en ætli nemendum fjölgi ekki um 20% á milli ára. 13 millj. eru náttúrlega alveg stórkostlegt til að mæta því. Einnig er talið upp í opnunni góðu sérstakt verkefni til að nýta upplýsingatækni til að styrkja búsetu í landinu. Ég vek aftur athygli á því að þetta er í opnunni þar sem varað er við sértækum aðgerðum því þær séu ekki til að styrkja byggð í landinu. Ég man eftir ritinu Í krafti upplýsinga, en hvað svo? Hvar er þetta sérstaka verkefni til að nýta upplýsingatækni að finna og hvað er svona sérstakt við það að það er ekki sértækt þó að það sé sérstakt verkefni til að styrkja búsetu? Stærsta sértæka aðgerðin, herra forseti, í opnunni sem má ekki fara fram samkvæmt þessari nýju formúlu er e.t.v. þess vegna nefnd á sama stað en það er að fjárfesta í samgöngum. Það er einmitt nefnt líka þarna undir hinum sértæku aðgerðum sem þarf að forðast vegna byggðarinnar í landinu en þar er gert ráð fyrir eins og menn vita niðurskurði frá mörkuðum tekjustofnum um rúmlega milljarð króna, meira en í fyrra, en gjöld af umferðinni, sem er tekjustofn Vegagerðarinnar í landinu, eru nú áætlaðir rúmir 8 milljarðar kr. Herra forseti. Þetta er býsna mikill árangur í sértækum aðgerðum. En það er ótrúlegt að fjmrh. skuli láta annað eins bull og þetta frá sér fara í bæklingi sem þeir kalla vasafjárlög. Hér stendur ekki steinn yfir steini. Hins vegar væri fróðlegt að heyra útskýringar hæstv. fjmrh. á því sem hér stendur að til að styrkja búsetu á landsbyggðinni þurfi að forðast sértækar aðgerðir. Það væri fróðlegt að heyra það og þá ekki síður hvers vegna þeir tilteknu hlutir, sem eru síðan taldir upp í opnunni, eru þar taldir upp fyrir utan aðrar sértækar aðgerðir sem ríkisstjórnin er í, hefur verið í og virðist ætla að verða í. Þessi ríkisstjórn er auðvitað líka með sértæka skatta vegna sérstakra aðgerða. Að sjálfsögðu, þó það nú væri. Eitt af því sem við hljótum að velta fyrir okkur þegar við skoðum fjárlagafrv. og veltum fyrir okkur árangrinum í ríkisfjármálum eru skattarnir. Miðað við frv. aukast skatttekjur ríkissjóðs frá í ár um 7 milljarða á sambærilegum grunni en afgangurinn er bara hálfur milljarður. Ekki er þetta sett svona upp í vasafjárlögunum, herra forseti, hreint ekki. Ekki er heldur gumað af því að rekstrargjöld stofnana ríkisins séu að hækka um 1% að frádregnum þjónustutekjunum. Rekstrartilfærslurnar eru óbreyttar. Það er öll róttæknin, það eru allar breytingarnar og að viðhaldskostnaður lækkar um tæp 4% að raungildi. Nei, um þetta fjalla vasafjárlög fjmrh. ekki. Á bls. 21 í frv. sjálfu segir að erlendar skuldir ríkissjóðs muni ekki lækka sem hlutfall af landsframleiðslu heldur standa í stað á þessu ári og því næsta með auknum viðskiptahalla. Þetta er ekki í vasafjárlögunum þó að landsframleiðslan sé þar notuð sem viðmið við flesta hluti einfaldlega vegna þess að hún hefur vaxið ár frá ári og færir okkur að sögn forsrh. upp í eitt af sætunum sem ríkustu þjóðir í heimi verma. Við veltum auðvitað fyrir okkur hvar er hinn stóri árangur í ríkisfjármálunum. Herra forseti. Við vitum af blíðunni í hinum ytri skilyrðum en af því að ég hef vísað í vasafjárlögin þar sem smjörið drýpur af hverju strái nema auðvitað á opnunni þar sem taldar eru upp sérstakar ráðstafanir sem landsbyggðinni gæti stafað ógn af er fróðlegt að skoða málið betur. Hver á hlutur menntamála að verða í góðærinu? Ein fyrirsögnin í vasafjárlögunum er: Meira til heilbrigðismála og menntunar. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson gerði áðan ágætlega grein fyrir því góðæri sem ríkir í heilbrigðismálunum og önnur fyrirsögn segir: Minna til atvinnumála. Fyrst um atvinnumálin, herra forseti. Í fjárlagafrv. segir orðrétt: ,,Framlög til landbúnaðar lækka í samræmi við búvörusamning en á móti kemur sérstakt framlag til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins umfram ákvæði samningsins.`` Þarna lýsir sér líklega viljinn til að lækka framlög til atvinnumála. Enda kemur í ljós þegar borið er saman að framlög til landbúnaðar eru hærri en framlög til menningar eða 7,7 milljarðar á móti 4 milljörðum. Ég vona að mér fyrirgefist þó ég taki kirkjuna út úr menningarkaflanum. Hún gæti allt eins átt heima annars staðar. Í séryfirliti málaflokka gjalda kemur einnig fram að bein útgjöld vegna sjávarútvegs séu um það bil 2,5 milljarðar þannig að ef við bætum sjómannaafslættinum við erum við að tala um a.m.k. 4 milljarða til sjávarútvegsins. Er þetta það sem verið er að hrósa sér af í vasafjárlögunum? Hver er árangurinn þarna? Þá ætla ég að víkja að útgjöldum til menntamála en þar hefur ekki orðið raunhækkun í 10 ár. Árið 1988 var 20,5 milljarðar til menntamála. Í ár eru þeir 15 en það er vegna þess að 5,5 milljarðar hefur verið fluttur yfir til sveitarfélaganna vegna grunnskólans á þessu tímabili. Á sama tíma og talan hefur staðið í stað hafa heildartekjur ríkisins vaxið um 23,5 milljarða. Þarna erum við að bera saman sambærilegar tölur sem segja okkur allt um það hver tök Sjálfstfl. hafa verið á þessum málaflokki. Í frv. kemur fram að rekstrargjöld ráðuneytisins hækki samkvæmt frv. um rúmlega 300 millj. kr. frá fjárlögunum 1997 en ég bendi á vegna samanburðar að í frv. til fjáraukalaga, sem liggur á borðum þingmanna, er farið fram á tæplega 150 millj. til viðbótar fyrir þetta ár eða um það bil helminginn af þeirri aukningu sem talað er um að verði á næsta ári miðað við frv. í fyrra. Því miður væri því nær að tala um stöðnun en aukningu. Við skulum líta aðeins nánar á það sem kemur fram. Í frv. til fjárlaga kemur fram að til háskóla sé aukningin tæplega 80 millj. kr. vegna fjölgunar háskólanema og aukins húsnæðis. Það er ekki há tala inn í svelt kerfi. Breytingar eru hins vegar og hafa verið geysilega miklar á fjölda þeirra sem stunda háskólanám. Fyrir 10 árum fóru 24% þeirra sem útskrifuðust úr framhaldsskólum í háskólanám. Núna eru þeir um 36%. Reiknað er með að 7.300 nemar hefji í ár háskólanám en árið 2000 verða þeir orðnir 9.000. Við þessu þarf að bregðast með öðru en stöðnun og niðurskurði, herra forseti. Líka er fróðlegt að skoða breytingarnar á framlögum til Lánasjóðs ísl. námsmanna þegar verið er að skoða framlög til menntamála. Ef við skoðum Lánasjóð ísl. námsmanna á föstu verðlagi og horfum líka til ársins 1988 hefur það gerst á þessu tímabili að framlagið í ár verður einungis um það bil 60% af því sem það var þá þannig að framlag til beinnar námsaðstoðar hefur minnkað sem því nemur, þ.e. um rúman milljarð. Það kemur fram að frá því í fyrra stendur til að hækka framlag til LÍN vegna breyttra laga um rúmlega 100 millj. kr. Þrátt fyrir þá hækkun vilja fulltrúar menntmrh. í stjórn sjóðsins þrengja að námsmönnum frá því er var. Það hefur komið fram að stjórn lánasjóðsins, þ.e. meiri hluti hennar þar sem menntmrh. ræður, hefur ákveðið að nemendur í þeim greinum þar sem eru fjöldatakmarkanir við Háskóla Íslands fái aðeins eitt tækifæri á námslánum en ekki tvö eins og verið hefur. Hér er ekki um það að ræða, herra forseti, að nemendur uppfylli ekki námskröfur heldur er um fjöldatakmarkanir að ræða og um verulega þrengingu að ræða auk þess sem þessi ákvörðun stjórnarinnar er tilkynnt eftir að skólar eru komnir af stað. Þetta var um háskóla. En lítum aðeins á framhaldsskóla vegna þess að þar erum við að starfa eftir nýjum lögum sem kalla sannarlega á meira framlag. Einungis er talað um 78 millj. kr. aukningu inn í framhaldsskólana vegna fjölgunar framhaldsskólanema, aukins húsrýmis og nýrra laga. Er nemendunum þó að fjölga um hátt á annað þúsund milli ára og kostnaðarauki vegna kjarasamninga kennara er ekki metinn sérstaklega. Nú er margt er nýtt í kaflanum um framhaldsskóla inni í fjárlagafrv. en þarna eru þó atriði sem segja manni að það þurfi að skoða betur undir teppið. Við hljótum t.d. að velta því fyrir okkur hverjum framhaldsskólarnir eru að greiða 170 millj. kr. leigu fyrir húsnæði. Við sjáum reyndar á öðrum stað að hinn nýi sjóður, fasteignir framhaldsskóla, á að fjármagnast af þessari leigu sem framhaldsskólarnir greiða sjálfir, 170 millj. Auk þess eiga að renna í hann 30 millj. sem er leiga vegna heimavistarhúsnæðis og litlar 10 millj. koma úr ríkissjóði. Þetta er hinn nýi viðhaldssjóður framhaldsskólanna, tekinn af framlögum til framhaldsskólanna. Herra forseti. Í fjáraukalagafrv. kemur einnig fram að nokkrir framhaldsskólanna glíma við mikinn uppsafnaðan rekstrarhalla og þar kemur m.a. fram að 130 millj., sem voru orðnar umframgreiðslur þessara skóla um síðustu áramót, verði teknar af fjárlögum ársins í ár. Ég verð nú að viðurkenna að ég skil ekki alveg svona hundakúnstir en að minnsta kosti er ljóst á þessu að óbreytt framlög duga ekki fyrir óbreytta stefnu, hvað þá fyrir þær viðbætur sem eiga að verða vegna nýrra framhaldsskólalaga og í öðru lagi að niðurskurðurinn í ár þótti greinilega ekki nægur. Herra forseti. Rétt í lokin. Formaður fjárln. er reyndar vikinn úr salnum aftur en ég vona að hann heyri samt til mín. Hann baðst vægðar í gær í ræðu sinni fyrir útgerðina í landinu vegna krafna um að þjóðin öll njóti réttláts arðs af sameign sinni, auðlindinni í hafinu. Útgerðinni biður hann vægðar á meðan markaðir tekjustofnar til menningar- og velferðarmála eru skertir og stöðnun er í framlögum til menntamála. Menntamála þar sem flestir eru sammála um að við verðum að taka til hendi ef við eigum að halda í í samkeppni um fólk og lífskjör í framtíðinni. Framkvæmdasjóður fatlaðra er skertur um 235 millj. til að setja í ríkissjóð. Skerðingarákvæði eru enn gagnvart endurbótum menningarbygginga eða þjóðarbókhlöðuskattinum, þar koma 200 millj. í ríkissjóð. Þetta er næstum afgangurinn góði sem gumað er af í vasafjárlögunum, virðulegi forseti. Hvað segir frv. um framlög til atvinnumála umfram það sem ég gat um áðan varðandi landbúnað og sjávarútveg? Það er ýmislegt athyglisvert. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. fjmrh. einnar spurningar um atvinnumál, um stuðning við fyrirtæki. Í kaflanum um eftirgjöf gjalda kemur fram að fyrirhugað er að tollar og vörugjöld af innflutningi Landssíma Íslands hf., sem er fyrirtæki svo langt úti í bæ að við þingmenn megum ekki fá meiri upplýsingar um innri mál en þær sem birtast í reikningunum, fyrirtæki sem ekki er til í efnisyfirliti frv. til fjárlaga, enda hf., á samkeppnismarkaði. Er eðlilegt að hið opinbera, að ríkissjóður, að við gefum eftir gjöld og tolla til fyrirtækis sem búið er að marka með þessum hætti og er orðið hf. til að vera á samkeppnismarkaði? Hvað með hin? Hvað með jafnræði? Er þetta ekki tóm vitleysa? Ég held að við verðum að fá svar við þessu. En fleira segir okkur, herra forseti, að þetta frv. er enn þá frv. sem styður velferðarkerfi fyrirtækjanna fram yfir velferðarkerfi fólksins.

Herra forseti. Það er bara vegna síðustu fyrirspurna sem komu fram hjá hv. þm. Ég kann ekki að svara betur en svo að ég býst við því að hugmyndin sé sú að gefa fjmrh. heimild í fjárlögunum til þess að fella niður þessi gjöld af því að þau eru af því sem við getum kallað grunngerð í símakerfinu hér á landi. Ég tek undir með hv. þm. að vegna samkomulags við aðrar Evrópuþjóðir, þá getum við ekki gert mun á Pósti og síma hf. og öðrum félögum sem starfa í sama geira en ég hygg að eðlilegt sé í framhaldi af því sem áður hefur verið gert að veita eftirgjöf af gjöldum ef um er að ræða gjöld til þeirrar grunngerðar sem tilheyra símalögnum um land allt. En að sjálfsögðu verður þess gætt þegar og ef heimildina á að nota að þar sé jafnræðis gætt gagnvart öðrum fyrirtækjum. Ég vil einnig láta það koma fram vegna þess að Póst og síma, sem verður sjálfsagt tvö fyrirtæki innan tíðar, ber á góma að fyrirtækið mun að sjálfsögðu greiða skatta á næsta ári og ég á von á því að skattgreiðslur fyrirtækisins verði talsverðar. Og þótt arðgreiðslur fyrirtækisins lækki eitthvað muni það verða bætt upp með aukinni skattgreiðslu fyrirtækisins. Þetta vildi ég að kæmi fram til þess að ljóst sé að fyrirtækið mun skila til ríkisins verulegum fjármunum strax á næsta ári.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjmrh. svör hans. Þetta hlýtur að upplýsast betur og þá væntanlega þegar hæstv. samgrh. verður viðstaddur og getur útskýrt fyrir okkur hvað þarna um ræðir. En ég spurði um fleira, herra forseti. Ég spurði líka um vasafjárlög ráðherrans, ekki síst út í opnuna um landsbyggðina og gróskuna í efnahagslífinu, þar sem verið er að vara við sértæku aðgerðunum. Síðan eru taldar upp nokkrar aðgerðir sem mér þætti fróðlegt að vita af hverju eru þá taldar upp á þessari varúðaropnu í vasafjárlögum ráðherrans. Það er nefnilega svo að maður fær það vonda bragð í munninn þegar maður les þetta að menn séu svona eins og að reyna að afsaka ákveðna hluti með þessari opnu og nánast að segja: Allar sértækar aðgerðir eru fyrir landsbyggðina. Þær eru vondar. Það sem við gerum í Reykjavík er ekki sértækt. Það er í lagi, það er gott. En samt er tínt til eitthvað þarna á opnuna. Mér finnst þetta vond uppsetning, herra forseti, og þess vegna er ég að vekja athygli á henni. Ég vil gjarnan fá að heyra hvaða skoðun hæstv. fjmrh. hefur á þessari uppsetningu og hvort þetta var að hans ósk sem málum var stillt svona upp.

Virðulegi forseti. Ég hafði nú ekkert sérstaklega hugsað mér að ræða nákvæmlega hvað stendur í svokölluðum vasafjárlögum. En það er allt í lagi og ég þakka hv. þm. fyrir að vekja svona duglega athygli á þessari vasabrotsútgáfu sem verður send út víða og ég held að komi að ágætu gagni því það er að finna margar ágætar upplýsingar í þessu litla riti sem er handhægt fyrir fólk að hafa með sér og stinga í vasann t.d. á fundum sem haldnir eru úti á landsbyggðinni þegar fjárlög ríkisins og efnahagsmál eru til umræðu. Það er almennt viðurkennt og hefur smám saman verið að ljúkast upp fyrir mönnum að svokallaðar sértækar aðgerðir eru oft til þess fallnar að draga úr eðlilegri þróun atvinnulífs á viðkomandi stöðum. Þetta þekkjum við ekki einungis hér á landi. Þetta er þekkt víða um heim. Það er sérstaklega um þetta fjallað á vegum alþjóðastofnana. Evrópusambandið hefur látið þessi mál til sín taka þótt að í ýmsu hafi kannski Evrópusambandið einnig beitt mjög sértækum aðgerðum, ekki síst í byggðamálum. Með því sem þarna stendur er verið að koma til skila ákveðnum viðhorfum sem ég held að menn skilji almennt á þann veg að það sé betur fallið til að efla eðlilega byggðaþróun í landinu að beita svokölluðum almennum aðgerðum, síður sértækum, vegna þess að það er ætíð hætta á því að svokallaðar sértækar aðgerðir hverfi eins og dögg fyrir sólu þegar minnst varir. Það sé þess vegna æskilegra að byggðarlög og fólk í landinu búist við því þegar til framtíðar er horft að það búi við almennar reglur en ekki sértækar. Ég get ekki fallist á að fjárveitingar til Menntaskólans í Reykjavík sem eru vegna brunahættu annars vegar og vegna þess að verið er að taka í notkun ákveðið hús þar, teljist sértæk aðgerð í þeim skilningi. Þetta er fjárframlag til einnar framkvæmdar sem er vel skýrð. Það er allt annað sem ég tel að felist í hugtakinu sértæk aðgerð. Ég skal líka fallast á það með hv. þm. að sjálfsagt komumst við aldrei hjá því að grípa til einhverra sértækra aðgerða. Það sem verið er að segja er að almennt talað eigum við að beita almennum aðgerðum, það sé hollara fyrir okkur, það sé það sem til framtíðar horft gefur okkur meira í aðra hönd, en forðast hins vegar sértæku aðgerðirnar. Þetta er svona almenn yfirlýsing sem ég held að hafi gildi, ekki einungis hér á landi heldur alls staðar annars staðar.

Herra forseti. Ég er alveg sammála hæstv. fjmrh. um það að auðvitað eigum við að beita almennum aðgerðum fyrst og fremst. Hins vegar hefur þessi ríkisstjórn verið býsna liðug við að beita sértækum aðgerðum. Þess vegna er þessi texti svo merkilegur. Hann er svo merkilegur þarna því það er beinlínis varað við sértækum aðgerðum vegna þess að þær grafi undan byggð í landinu. Þetta gengur einfaldlega ekki upp. Svona málflutningur gengur ekki upp. Já, ég er viss um að þessi vasafjárlög munu koma að góðu gagni á ýmsum fundum enda er þar saman komið fyrir utan bullið og þvaðrið á þessari landsbyggðaropnu, samansafn af, ég vil ekki kalla það beinlínis lygi, en stundum er talað um hálfsannleik sem er einatt verri. Þar eru gefnar upplýsingar um það sem hentar. Þar birtist góðærið. Þannig að ég er alveg handviss um að þetta plagg kemur að góðu gagni þar sem menn virkilega vilja kynna góðærið, vilja einungis sýna hina svart/hvítu hlið en gleyma því að lífið er í öllum litunum, allt litrófið, ekki bara svart/hvítt.

Hv. þingmenn jafnaðarmanna hafa talað hér um góðærið.

Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hæstv. fjmrh. í gær er þetta í sjöunda sinn sem hann mælir fyrir frv. til fjárlaga. Það fer ekki á milli mála að á því hálfa sjöunda ári sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson hefur stýrt fjmrn. hefur náðst mikill árangur í stjórn ríkisfjármálanna. Ég vil taka undir það lof sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson bar á hæstv. fjmrh. í ræðu sinni áðan. Það er hollt að rifja það aðeins upp hvernig ástandið var þegar ríkisstjórn undir forustu Sjálfstfl. tók við völdum árið 1991 eftir áralanga stjórn vinstri flokkanna. Góðæri undanfarinna ára hafði verið illa nýtt og þjóðin hlaðið upp skuldum jafnt utan lands sem innan. Sjálfvirk þensla var í ríkisútgjöldum og allt stefndi í strand. Góðærið var á enda, þorskstofninn á hraðri niðurleið, miklir erfiðleikar í landbúnaði og iðnaði og niðursveifla á mörkuðum stóriðjufyrirtækja þannig að rekstur þeirra var á heljarþröm. Atvinnulífinu hafði að hluta til verið haldið gangandi með fyrirgreiðslu úr sjóðum sem voru á hvínandi kúpunni og ríkissjóður varð að taka á sig milljarða króna vegna bágrar stöðu þessara sjóða. Stórkostlegur halli var á rekstri ríkissjóðs ár eftir ár og fráfarandi stjórn hafði í raun gefist upp við að stjórna fjármálum ríkisins. Þetta var nú búið sem ný ríkisstjórn tók við árið 1991 og vandamálin sem nýr fjmrh. þurfti að glíma við voru gríðarleg. Þessu til viðbótar gekk svo kröpp efnahagslægð yfir Evrópu sem olli okkur Íslendingum miklum erfiðleikum. Erfiðleikar fyrirtækja í höfuðatvinnuvegum okkar leiddu til þess að atvinnuleysi fór hratt vaxandi og forusta ASÍ spáði því að það gæti orðið allt að 20%. Ríkisstjórnin gerði það að einu höfuðviðfangsefni sínu að skapa atvinnuvegunum rekstrarskilyrði svo þeir gætu þraukað þá erfiðleika sem við var að etja og væru í stakk búnir til nýrrar sóknar og aukinnar atvinnusköpunar. Ráðist var í verulegan niðurskurð á útgjöldum ríkisins í harðri andstöðu við stjórnarandstöðuna sem taldi að allt væri hægt að gera fyrir alla og lagði fram ótal tillögur þar að lútandi. Smátt og smátt fóru aðgerðir nýrrar ríkisstjórnar að skila árangri. Halli ríkissjóðs fór lækkandi, atvinnulífið rétti úr kútnum og segja má að flest hafi verið á réttri leið síðan. Herra forseti. Mér finnst rétt að rifja þetta upp við þessa umræðu um fjárlagafrv. til að menn átti sig á því hve gífurleg umbreyting hefur orðið og árangur náðst á þessum rúmlega sex árum sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson hefur haldið um stjórnartaumana í fjmrn. Árangur breyttrar efnahagsstefnu kemur æ betur í ljós. Sú mikla áhersla sem lögð hefur verið á að viðhalda stöðugleika í efnahagsmálum, verðbólgu í lágmarki og stöðugu gengi, hefur leitt til þess að atvinnulífið hefur rétt úr kútnum og störfum fjölgar jafnt og þétt. Talið er að þeim muni fjölga um 5 þús. á þessu ári og næsta. Hagvöxtur er meiri en í flestum helstu viðskiptalöndum okkar og þessi trausta efnahagsstjórn á stærstan þátt í auknum áhuga erlendra fyrirtækja á fjárfestingum á Íslandi sem m.a. hefur þegar komið fram í stækkun álvers Ísals, nýju álveri á Grundartanga og væntanlegri stækkun Járnblendiverksmiðjunnar. Þá hefur tekist að snúa rekstri ríkissjóðs úr milljarða halla ár eftir ár í heilan áratug í afgang á fjárlögum. Þetta er auðvitað árangur sem ástæða er til að gleðjast yfir jafnframt því sem það hlýtur að vera markmiðið að stefna að enn frekari afgangi á ríkissjóði á næstu árum. Með því mun okkur takast að lækka skuldir ríkisins og lækka vaxtakostnað sem allir er sammála um að er allt of hár. Varðandi þennan þátt, vextina, er auðvitað ástæða til að fagna því að lánshæfismat íslenska ríkisins hefur hækkað jafnt og þétt að undanförnu sem leiðir til þess að bætt lánskjör fást fyrir íslenska ríkið á alþjóðlegum mörkuðum. Sú staðreynd að þau erlendu fyrirtæki sem meta lánshæfi einstakra ríkja setja Ísland í hóp með traustustu ríkjum heims er mikil viðurkenning á góðri hagstjórn. Það er ánægjulegt sem fram kom í máli hæstv. fjmrh. að heildarskuldir ríkissjóðs munu samkvæmt þessu fjárlagafrv. lækka þriðja árið í röð og í fyrsta sinn verður tekið minna að láni en greitt verður af erlendum lánum, svo nemur 5 milljörðum kr. Mér finnst sérstök ástæða til að fagna því að bætt staða ríkissjóðs hefur gert mögulegt að lækka skatta landsmanna en samþykkt hefur verið að tekjuskattur einstaklinga lækki um 4% í áföngum fram til ársins 2000 og fyrsti áfangi þessarar lækkunar kom til framkvæmda sl. vor. Einnig munu skattleysismörk hækka um 2,5% á ári næstu þrjú ár. Þetta er umfangsmesta skattalækkun sem gerð hefur verið í háa herrans tíð og leiðir að sjálfsögðu til aukins kaupmáttar en nú er talið að hann muni aukast um 20% á árabilinu 1995--2000 sem er sérstakt ánægjuefni því almenningur tók vissulega á sig talsverðar byrðar á meðan þjóðin var að vinna sig út úr mestu erfiðleikunum. Okkar fámenna þjóð gerir kröfu til að standa jafnfætis milljónaþjóðunum á sem flestum sviðum og að ríkið veiti landsmönnum sem besta og mesta þjónustu. Það er í raun með ólíkindum að þessi 270 þúsund manna þjóð skuli geta staðið undir þeim fjölbreytta rekstri og þjónustu og því umfangsmikla velferðarkerfi sem landsmönnum býðst. Til að standa undir þessum margháttaða rekstri er áætlað að ríkissjóður hafi 148 milljarða í skatttekjur samkvæmt rekstrargrunni á næsta ári. Mér sýnist við fyrsta yfirlestur á fjárlagafrv. að örfáir málaflokkar taki til sín af þeiri upphæð 110 milljarða. Þar er um að ræða heilbrigðis- og tryggingamál, húsnæðis- og félagsmál, fræðslu-, menningar- og kirkjumál, vegagerð og svo barnabætur, vaxtabætur, afskrifaðar skattskuldir og lífeyrisskuldbindingar. Þá eru eftir aðeins 38 milljarðar til allra þeirra fjölmörgu annarra verkefna sem ríkið verður að sinna. Þessar stærðir sýna okkur að það er langt því frá auðvelt fyrir þessa litlu þjóð að halda uppi þeirri fjölbreyttu og fjölþættu þjónustu sem veitt er landsmönnum og sem flestum finnst víst að mætti vera miklu meiri en hún er. Horfur í ríkisfjármálum næstu árin eru heldur góðar. Í fjárlagafrv. segir á bls. 37, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt spá Þjóðhagsstofnunar um efnahagshorfur fram yfir aldamót verður hagvöxtur tæplega 3,5% að meðaltali á ári á tímabilinu 1998--2001. Þetta er heldur minna en verið hefur hér á landi að undanförnu en nokkru meiri vöxtur en almennt er spáð í nágrannaríkjunum. Gert er ráð fyrir að störfum haldi áfram að fjölga og kaupmáttur heimilanna vaxi. Útflutningur er talinn aukast um tæplega 5% á ári að meðaltali, en innflutningur er talinn aukast minna, eða um 4% á ári. Samkvæmt þessari spá minnkar viðskiptahalli jafnt og þétt næstu ár og er kominn í 1% af landsframleiðslu í lok tímabilsins. Erlendar skuldir þjóðarbúsins munu einnig lækka og verða um 41% af landsframleiðslu árið 2001, samanborið við 47% í lok síðasta árs. Verðbólga er talin verða heldur meiri en að undanförnu, eða nálægt 3% að jafnaði á ári.`` Í ræðu sinni í gær benti hv. þm. Sturla Böðvarsson á þá miklu hættu sem stafaði af þeirri byggðaröskun sem nú á sér stað í landinu. Ég vil taka undir hvert orð sem hv. þm. sagði og tel að byggðaröskunin, flóttinn af landsbyggðinni, sé eitt stærsta vandamál okkar Íslendinga nú. Þetta er alls ekki auðvelt við að eiga og svo virðist sem fólk flytji af landsbyggðinni til Reykjavíkur þó það hafi ágæta afkomu. Við höfum ótal dæmi um að menn taka sig upp og segja upp ágætum og öruggum störfum út á landi og flytja til Reykjavíkur þó þeir hafi jafnvel ekkert fast í hendi með vinnu á höfuðborgarsvæðinu. Byggðastofnun er með í gangi mjög ítarlega könnun á þessu vandamáli, ástæðum þessara miklu fólksflutninga. Starfsmenn Byggðastofnunar og Stefán Ólafsson lektor eru að vinna þessa könnun sem er nú á lokastigi. Stjórn Byggðastofnunar hefur heimsótt sveitarfélög víða um land og rætt við forustumenn sveitarfélaga og atvinnulífs um þetta vandamál og satt að segja hafa það verið mjög fróðlegar heimsóknir og skýringar manna misjafnar eftir stöðum á því hverjar þeir telja ástæður flutninganna. En það er óneitanlega mjög undarlegt að koma á staði eins og Neskaupstað, Eskifjörð, Þórshöfn, Siglufjörð og fleiri sem ég gæti talið upp þar sem menn hafa verið að fjárfesta í atvinnulífinu að undanförnu fyrir hundruð milljóna og jafnvel milljarða. Fjárfesta í því að bæta atvinnulífið og efla. Það er yfirdrifin vinna á þessum stöðum en fólk flytur samt. Fólkinu fækkar og það verður að mæta því með því að flytja inn vinnuafl til að halda atvinnulífinu gangandi. Svo virðist sem það séu þrjú til fjögur mál sem standa upp úr hjá fólki þegar það tekur ákvörðun um hvort því finnst vænlegt að búa á landsbyggðinni eða ekki. Það er heilsugæslan, skólamálin og kannski umfram allt samgöngumálin. Fólk leggur gríðarlega mikið upp úr samgöngunum og sættir sig illa við að búa við handónýta vegi ár eftir ár og vera meira og minna samgöngulaust mánuðum saman yfir vetrartímann. Þess vegna tel ég að aukin framlög til vegamála á næstu árum séu mál málanna varðandi bætt ástand á landsbyggðinni. Hæstv. fjmrh. benti á það í ræðu sinni í gær að það væri nokkur aukning til þessa málaflokks núna milli ára. Í fjárlagafrv. er þetta um 7,5 milljarðar. Ég tel að það megi ekki vera einni krónu minna og að á næstu árum verði að gera átak í bættum samgöngum á landsbyggðinni. Það er víða sem stór og smá verkefni bíða sem verður að ráðast í ef við ætlum að koma í veg fyrir stóraukinn flótta fólks af landsbyggðinni. Fjórða málið sem upp úr virðist standa hjá fólki er að því finnst atvinnulífið of einhæft. Í þeirri könnun sem Byggðastofnun er að láta gera var í sumar kannað viðhorf 1.200 manna á landsbyggðinni til ákveðinna málaflokka, hvernig þeim fyndist þeir hafa þróast á sl. fimm árum. Almennt var fólk nokkuð ánægt með flesta þjónustuliði en óánægjan var fyrst og fremst með þróun atvinnutækifæra, þ.e. einhæfni atvinnulífsins. Byggðastofnun hefur breytt nokkuð áherslum sínum varðandi atvinnuráðgjöf á landsbyggðinni og ég bind vonir við að sú breyting muni leiða af sér meiri fjölbreytni í atvinnulífinu úti á landi. Í stað þess að vera að drita smáupphæðum í einstök sveitarfélög til atvinnuþróunar og atvinnuuppbyggingar hefur verið tekin upp sú stefna að semja við hvern landshluta, þ.e. landshlutasamtökin, um framlag sem um munar, það er um 9 millj. á hvert kjördæmi, gegn svipuðu framlagi heimamanna, til að menn geti komið upp sterkri atvinnuráðgjöf í kjördæmunum. Ég bind miklar vonir við þessar breyttu áherslur og er ekki í vafa um að þetta á eftir að skila góðum árangri. Þar sem þetta fór fyrst af stað, líklega í hittiðfyrra á Austurlandi og Suðurlandi, hefur þetta tekist afskaplega vel. Nú hefur verið samið við hina landshlutana og þetta á vonandi eftir að skila sér vel. Ég ítreka að ég tel að þeir miklu búferlaflutningar og sú byggðaröskun sem nú á sér stað séu eitt höfuðvandamál okkar Íslendinga í dag. Í þessu frv. er gert ráð fyrir verulegum tekjum af sölu eigna. Það er auðvitað allt gott um það að segja að selja eignir og nota andvirðið til góðra mála. En það má ekki bara selja til að selja, það verður að gerast af skynsemi. Meðal þess sem gert er ráð fyrir að selja er 25% af hlutafé ríkisins í Sementsverksmiðjunni. Þetta var reyndar samþykkt við fjárlagagerðina í fyrra líka. Ég var þá andvígur þessari samþykkt og taldi mig færa rök fyrir því að þessi sala gæfi ríkinu ekkert og kannski minna en það. Ég tel að það hafi nú komið fram. Hér er ég með endurskoðað virðismat á fyrirtækinu sem unnið er af ráðgjafarfyrirtækinu Fjárvangi fyrir einkavæðingarnefnd. Samkvæmt því er virðismat fyrirtækisins nú 788 millj. mínus lífeyrisskuldbindingar. Fyrirtækið Talnakönnun hefur reiknað út lífeyrisskuldbindingarnar og þær eru 326 millj. kr. Þá standa eftir 462 millj. kr. sem nettó verðmæti Sementsverksmiðjunnar á Akranesi. 25% af þessum 462 millj. eru 115,5 millj. kr., sem er þá væntanlega það sem ríkissjóður fær út úr þessari sölu að frádregnum einhverjum milljónum vegna kostnaðar við söluna. Hvað þýðir þetta svo fyrir fyrirtækið og áframhaldandi rekstur þess? Jú, það verður væntanlega að greiða tilvonandi hluthöfum arð, enginn hefur áhuga á að eignast hlutafé í fyrirtækinu upp á annað. Þá er fyrirtækinu gert að gefa út skuldabréf til Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins vegna lífeyrisskuldbindinganna og vextir af þeim bréfum verða um 18 millj. kr. á ári, auk þess sem greiða verður um 5 millj. í stimpilgjöld af þessum bréfum. Öllu þessu verður fyrirtækið væntanlega að mæta með verðhækkun á sementi enda er gert ráð fyrir því í skýrslu ráðgjafarfyrirtækisins. Sementsverksmiðjan hefur hagrætt gríðarlega í rekstri sínum á undanförnum árum. Meðal annars hefur starfsmönnum verið fækkað úr 190 í 90, þannig að þessum kostnaðarauka verður væntanlega ekki mætt með frekari hagræðingu. Verðhækkun sýnist mér því óumflýjanleg ef af þessari sölu verður. Á hverjum bitnar svo verðhækkun á sementi? Hún bitnar auðvitað á þeim sem eru að byggja og framkvæma. Hverjir skyldu vera stærstu kaupendur sements í dag? Ætli það sé ekki ríkið og fyrirtæki þess sem beint og óbeint er stærsti aðilinn á þessum framkvæmdamarkaði. Því held ég að þessi sala, ef af verður, muni virka eins og búmerang og koma beint í hausinn á ríkissjóði aftur. Ég tel því með sama hætti og ég taldi við fjárlagagerðina í fyrra að þessi sala sé ekki rökrétt og vil spyrja hæstv. fjmrh. af því að það er ekki sundurliðað í fjárlagafrv.: Hvernig á sala ríkiseigna að skila sér og hversu mikið af þeirri upphæð sem þar er gert ráð fyrir er tilkomið vegna sölu hlutafjár í Sementsverksmiðjunni hf.?

Virðulegur forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þingmanns vil ég taka fram að það er ekki hægt að sortéra söluhagnaðinn niður á einstök fyrirtæki sem hugmyndin er að selja, þ.e. hlutafé úr einstökum fyrirtækjum. Við höfum undir hlutafé sem er skráð í eignum ríkisins upp á 4,3 milljarða. Það eru hugmyndir um það af okkar hálfu að fyrir þetta hlutafé megi fást 6,2 milljarðar og að söluhagnaðurinn verði þess vegna 1.900 millj. kr. Ljóst er að sum fyrirtæki munu fást á betra markaðsverði en önnur. Ég get ekki sortérað þetta niður á þau fyrirtæki sem um er að ræða. Ég vil þó geta þess að Sementsverksmiðjan er eitt þessara fyrirtækja eins og fram kom hjá hv. þingmanni, ég þekki nú reyndar skoðanir hans á því máli. Önnur eru Áburðarverksmiðjan, Aðalverktakar og Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og auðvitað er um fleiri eignir að ræða sem eiga að ná þessum 1.900 millj. kr. Það er ekki hægt að gefa þetta upp enda verður markaðurinn að ráða því hvað fæst fyrir þessar eignir yfirleitt. Ég vil svo að síðustu nota tækifærið til að þakka hv. þingmanni, þó að það eigi kannski ekki við í andsvari, fyrir hans góðu orð í minn garð.

Herra forseti. Það er alveg á mörkunum að ég trúi því að sá vandvirki og ágæti fjmrh. sem hér stendur geti ekki svarað því hvað hann ætlar að fá út úr þessari sölu. Hann var því miður í símanum áðan þegar ég var að rekja þetta dæmi, hvernig þessi sala gæfi ríkinu nákvæmlega ekki neitt. Ég mun sýna honum það í rólegheitum hér á eftir. En menn hljóta að hafa gert sér grein fyrir því þegar þeir tóku ákvörðun um að selja einstök fyrirtæki eða hlutabréf hvað þau ættu að gefa ríkissjóði. Hafi menn ekki gert það þá er þetta nú eiginlega frekar spurning um trúarbrögð heldur en skynsemi.

Virðulegi forseti. Jú, vissulega gerðu menn sér grein fyrir því en það er spurning um hvort rétt sé að upplýsa það. Ég get þó sagt til viðbótar því sem ég hef áður sagt hér að við gerum ekki endilega ráð fyrir að hagnast á allri sölunni. Það kann svo að fara að miðað við uppsett verð í eignum ríkisins verði sölutap af sumri sölunni. Hvað varðar þetta fyrirtæki þá hygg ég að í bókum ríkisins sé það fé sem fært er í fjárlög ríkisins sem eign talið vera einn milljarður. Síðan koma auðvitað til skuldbindingar sem settar verða á fyrirtækið vegna lífeyrisskulda o.s.frv., þannig að svo kann að fara að ekki verði söluhagnaður af þessu tiltekna fyrirtæki. Þá vík ég að svokölluðum trúarbrögðum. Það er nú einu sinni svo að við þau skilyrði sem við búum nú við í efnahagslífinu, þar sem um er að ræða viðskiptahalla og þenslu og neyslu umfram það sem kaupmáttur heimilanna segir til um, við slík skilyrði er mjög mikilvægt að efla sparnað. Eitt af því sem ríkisstjórnir um heim allan grípa til við slík efnahagsskilyrði er einmitt að selja eigur ríkisins og binda þannig fé sem annars yrði notað til einhvers konar einkaneyslu. Þetta er alþekkt fyrirbæri og með þessum hætti í raun og veru unnið gegn þenslu sem er til staðar í viðkomandi þjóðfélögum. Frá hagrænu sjónarmiði kann þannig að vera heppilegt að selja Sementsverksmiðjuna eins og sumar aðrar eignir ríkisins. Ég veit að hæstv. iðnrh. hefur átt viðtöl við forráðamenn Akranesbæjar og þeirra á milli hafa komið fram hugmyndir um það hvernig og að hvaða leyti Akurnesingar geta komið að kaupum á fyrirtækinu.

Herra forseti. Þessar 1.000 millj. sem hæstv. fjmrh. nefndi eru jú skráð hlutafé í fyrirtækinu. Það er tala sem búin var til þegar fyrirtækið var gert að hlutafélagi og lágu engin vísindi bak við þá tölu. Ég nefndi í máli mínu áðan að nú hefur verðmæti fyrirtækisins verið metið og það er 788 millj. mínus 324 millj. sem eru lífeyrisskuldbindingar, eða með öðrum orðum 462 millj. kr. nettó. 25% af því eru 115 millj., af því fer eitthvað í kostnað, og þá er nú orðið ansi lítið eftir þegar tillit er tekið til þess að þetta mun væntanlega leiða til verðhækkunar á sementi. Ég ætla svo ekki að fara út í frekari útlistanir um trúarbrögð eða ekki trúarbrögð. Mér fannst satt að segja þessi útskýring míns ágæta hæstv. fjmrh. dálítið langsótt.

Forseti vill taka fram að utandagskrárumræða sem hefur verið boðuð um útboð og verksamning um veitingasölu í Leifsstöð fer fram kl. 4.

Virðulegur forseti. Ég get ekki látið hjá líða í kjölfar fróðlegra orðaskipta þeirra flokksbræðra, hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar og hæstv. fjmrh., að fara nokkrum orðum um efnisatriði þeirra orðaskipta. Þau sögðu okkur nefnilega ýmislegt. Þau færðu okkur heim sanninn um það, og raunar staðfesti hæstv. ráðherra það, að í fjölmörgum tilvikum væri sala ríkisfyrirtækja fyrst og síðast trúarbrögð. Hv. þm. Guðjón Guðmundsson gerði mjög glögglega grein fyrir því út frá talnalegum forsendum, og hæstv. ráðherra bar ekki brigður á það, að fyrirhuguð sala á Sementsverksmiðju ríkisins skilaði ríkissjóði nákvæmlega ekki nokkrum sköpuðum hlut. Raunar gæti mínustalan orðið einhver þegar litið væri til þess, eins og hv. þm. Guðjón Guðmundsson sagði, að hún mundi leiða til stórhækkaðs sementsverðs. Þetta er býsna fróðlegt. Betur væri að fleiri aðdáendur einkavinavæðingarinnar hefðu verið hér í salnum, þingmenn á borð við Árna M. Mathiesen, og hlustað á flokksbróður sinn Guðjón Guðmundsson fara yfir það með skýrum rökum hvað þetta er nú allt brothætt, hvað þessi trúarbrögð frjálshyggjunnar eru brothætt og gagnsæ þegar allt kemur til alls --- að selja bara til að selja. Mikið lifandis skelfing er mikil ástæða til þess að hv. þm. Guðjón Guðmundsson komi hér oftar upp og geri glögga grein fyrir því á hvaða leið hæstv. ríkisstjórn er þegar kemur að þessum trúarbrögðum. Því það er auðvitað ekki bara Sementsverksmiðja ríkisins, sem á raunar heimilisfestu í heimabæ hans Akranesi, sem áhöld eru um hvort skynsamlegt sé að fara með út á markað undir þeim formerkjum sem ríkisstjórnin hefur gert. Þetta er mikilvægt atriði. Ef við víkjum að þeim málum sem eru til umræðu, fjármálafrv. hæstv. fjmrh. og raunar ríkisstjórnarinnar allrar, verður ekki undan því vikist, virðulegi forseti, að fara nokkrum orðum um eðli umræðunnar og hvernig hún hefur gengið fram. Venju samkvæmt hefur hæstv. fjmrh. verið þaulsetinn eins og sjálfsagt er og tekið þátt í umræðu eftir því sem efni hafa staðið til. Hitt er auðvitað athyglisvert að fagráðherrar ríkisstjórnarinnar, forustumenn hennar, formenn stjórnarflokkanna, ráðherrar útgjaldafrekra ráðuneyta á borð við heilbrigðismál, félagsmál og samgöngumál hafa lítið sem ekkert látið sig varða umræðuna. Ég geri satt að segja ekki allt of mikið með það að þeir sitji undir ræðum okkar stjórnarandstæðinga en ég kalla eftir því að fram komi stefnumörkun og sýn af hálfu fagráðherranna --- ég bið hæstv. heilbrrh. til að mynda, af því að hún er í salnum, að leggja við hlustir --- að við fáum allítarlega ræðu um það hvernig hún sér kafla fjárlagafrv. ganga fram hvað varðar þjónustu við almenning á heilbrigðissviðinu. Ég er ekki að biðja um tveggja mínútna andsvar, ég er að biðja um hugsaða ræðu þannig að þingheimur geti glöggvað sig á því hvað hún ætli sér að gera á komandi fjárlagaári. Að því er ég veit best hafa verið haldnar 17 til 18 ræður og enn þá eru eftir fimm eða sex hv. þm. á mælendaskrá. Síðast þegar ég vissi var ekki einn einasti ráðherra ríkisstjórnarinnar að hæstv. fjmrh. undanskildum sem hafði séð ástæðu til að skrá sig á mælendaskrána og ætla þeir sem sé að skila fullkomlega auðu í umræðunni. Sérstaklega er það eftirtektarvert í ljósi þess að um nokkurra ára skeið hafa menn unnið frv. samkvæmt svokölluðum rammafjárlögum sem þýðir að einstök fagráðuneyti eiga að bera stóraukna ábyrgð á útgjaldaramma sínum og fá tiltölulega mikið sjálfdæmi um að fylla inn í hann með þeim verkefnum sem þessir ráðherrar telja æskileg og nauðsynleg. Auðvitað er algerlega fráleitt að hið háa Alþingi skuli ekki verja nema tveimur eða þremur dögum til umræðunnar eins mikilvæg og gagnleg og hún á að vera án þess að hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar leggi eitt einasta orð í þetta púkk annað en að standa til svara í einhverjum snöggum skeytastíl í andsvörum. Ég kalla eindregið eftir því og vísa til að mynda, af því það ber svo vel í veiði að hæstv. heilbrrh. er hér, að hún standi við þau orð sín sem hún lét falla, að vísu við annað tilefni, í umræðu um störf þingsins fyrir nokkrum dögum, þar sem hún kallaði einmitt eftir því, sagði að það væri tilhlökkunarefni að fá hér ítarlega og góða umræðu um heilbrigðismálin. En ætlar ráðherrann að vera stikkfrí í henni? Ætlar hún ekki að vera með? Á þingheimur ekkert að vita um það hver eru sjónarmið hennar og stefnumið á komandi fjárlagaári eða er hæstv. fjmrh. einráður um þetta? Eru rammafjárlögin bara plat og vitleysa? Ræður hann þessu öllu saman þegar allt kemur til alls eins og menn hafa raunar haldið fram í einstaka ráðuneytum? --- Nú kemur fagnandi hæstv. samgrh., 

Hann sprengir bara.

Já, hann sprengir bara segir hæstv. fjmrh. og má kannski lesa úr þeim orðum hans að hann sprengi umræðuna í loft upp og verði til þess að setja hana í annan farveg en hæstv. fjmrh. þóknast. Það er auðvitað hættan, mann grunar það. Annaðhvort er hæstv. ráðherrum ekki treystandi eða trúandi til þess að fara í almenna umræðu um fjárlög íslenska ríkisins um málaflokka sína eða þá að hæstv. fjmrh. hefur sagt þeim að, fyrirgefðu orðbragðið, virðulegi forseti: ,,hold kæft`` vegna þess að þeir gætu sprengt hana í loft upp og farið óvarlega með staðreyndir. Það er nauðsynlegt, virðulegi forseti, að hafa nokkur orð um þetta. Þetta er svo sláandi og þögnin er hrópandi. Nokkur orð um form frv. Ég ætla ekki að eyða löngum tíma í það, aðrir ræðumenn hafa gert það, það er auðvitað til bóta. Ég ætla ekki að draga neitt úr því. Það að fara af þessum greiðslugrunni á rekstrargrunninn er auðvitað satt og rétt. --- Undrar mig nú ekki, virðulegi forseti, að þeir hópist í kringum hæstv. fjmrh. og leiti upplýsinga um fjárlagafrv. Það kann að vera að þeir ætli að verða við óskum mínum um að þeir segi okkur sýn sína og stefnumörkun í málaflokkum ráðuneytanna. Ég vil hins vegar nefna það við hæstv. fjmrh. að þegar menn eru að reyna ná fram heildarmynd af umsvifum ríkisins, skuldbindingum þess innan fjárlagaársins, þeim breytingum sem rekstrargrunnurinn kallar á, að allar áfallnar skuldbindingar, hvort sem þær verða greiddar eða ekki, verði sýnilegar og einnig hitt sem menn hafa verið að feta sig áfram með um kynslóðareikninga framtíðarinnar, hvort menn eigi ekki að ganga lengra fram í þessu sambandi. Getum við ekki vænst þess að fá raunverulegan efnahagsreikning ríkisins til að mynda í rekstrarreikningi og hvort það hefði ekki verið eðlilegt út af fyrir sig til upplýsinga, að menn stilltu upp slíkum efnahagsreikningi? Það er venja í öllum venjulegum fyrirtækjum. Það er venja hjá öllum sveitarfélögum. Það væru ekki bara áfallnar skuldbindingar innan viðkomandi fjárlagaárs sem væru þar með sýnilegar heldur líka aðrar áfallnar skuldbindingar lengra inn í framtíðina og er ég auðvitað að nefna þá samkomulag sem gert hefur verið við sveitarfélög um að fjármagna inn í lengri framtíð hafnarmannvirki, heilbrigðismannvirki eða hvaðeina, samningar jafnvel um verktaka, um lán til lengri tíma þannig að við fengjum alla myndina upp á borðið --- og líka tekna megin sem er auðvitað ekki veigaminna. Að menn reyndu að gera sér glögga grein fyrir því hvaða verðmætum ríkið byggi yfir, þá á ég auðvitað við um landið. Ég á við hálendið, ég á við að menn reyndu að slá einhverjum tölum á það hvað heita vatnið í iðrum jarðar gæti þýtt fyrir okkur á næstu árum og áratugum. Ég nefni lendur og lóðir ríkisins. Með öðrum orðum er ég ekki að tala um neina hefðbundna eignaskrá. Hún er til, það veit ég vel. Ég er að reyna að átta mig á því hvort menn geti ekki nálgast framtíðarsýn kynslóðanna jafnt plúsmegin og mínusmegin. Ég þori tæpast að nefna fiskinn í sjónum en geri það þó samt. Þannig að menn fetuðu sig áfram á þessari braut sem ég held að sé hárrétt og reyndu að fá gleggri heildarmynd af því hvað við blasir og ekki eingöngu það sem á við á því fjárlagaári sem við erum að ræða. Virðulegi forseti. Ég ætla að stikla á örfáum atriðum í þessu fjárlagafrv., efnisatriðum sem verður ekki undan vikist að drepa á. Það verður í stikkorðastíl sökum tímans. Ég minnist þess á dögunum að hæstv. forsrh. hafði þau orð uppi í stefnuræðu ríkisstjórnarinnar að það væri dýrt að vera Íslendingur og það er hárrétt. Það er býsna dýrt fyrir fámenna þjóð að halda uppi þeirri stjórnsýslu og því velferðarkerfi sem við erum að reyna. Það kostar peninga og hagkvæmni stærðarinnar nýtist ekki eins og gerist hjá milljónaþjóðum og milljónatugaþjóðum. En það er líka dýrt að vera fátækur. Það eru líka orð að sönnu. Ég hygg að almenningur í landinu átti sig kannski betur á því nú en oft áður hversu dýrt það er að geta ekki verið þátttakandi í góðærisklúbbnum. Það hringdi í mig maður á dögunum, launamaður, þriggja barna faðir, 26 ára gamall. Hann vinnur á bifreiðaverkstæði í Reykjavík, þetta er karlmannavinnustaður, þeir eru þar sex. Hann spurði einfaldlega: ,,Hvar kemst maður í þennan góðærisklúbb? Hvernig fer maður að því að ganga í hann?`` Saga hans var ákaflega einföld. Hún er auðvitað í líkingu við það sem gerist og gengur, ég mundi skjóta á 30--40 þúsundum heimila í landinu. ,,Við strákarnir vorum að bera okkur saman og það gerist bara þannig, þó að í mörgum tilfellum sé konan útivinnandi, að launin duga ekki fyrir gluggaumslögunum. Það er alltaf eitthvað sem út af stendur. Við höfum verið að brúa þetta bil með lántökum, skammtímalántöku eða lánum til lengri tíma og það hallar einfaldlega alltaf á verri veg. Við höfum verið að reyna að vinna yfirvinnu líka`` sagði þessi maður, ,,það bara dugir ekki til, þá er það tekið í skatta. Hvað á ég að gera? Hvernig kemst maður í þennan góðærisklúbb?`` sagði hann. Ég verð að játa það, virðulegi forseti, að mér var orða vant. Ég hafði engar patentlausnir. Ég benti á ýmis atriði sem auðvitað mætti bæta og gera betur og hér hefur verið drepið á af hálfu minna flokkssystkina í mörgum atriðum. Auðvitað þarf að stokka upp skattkerfið, það gefur auga leið. Skattkerfið í dag er ákaflega neikvætt fyrir ,,meðaljóninn`` og þjónar alls ekki undir hinn almenna launamann, það gefur auga leið. Í tíð ríkisstjórnarinnar hafa menn frekar verið að feta sig í þá átt að gera skattkerfið betur úr garði fyrir þann sem á umframfjármuni og vill leggja þá í fyrirtæki. Allar tilraunir til að mynda um að ná í þá sem hafa fjármuni handa á milli eru af vanmætti gerðar. Fjármagnstekjulögin sem voru samþykkt skila engu. Það sér hver maður og ekki nánda nærri því í líkingu við það sem uppleggið var í upphafi. Ég kalla eftir því, virðulegi forseti, að hæstv. fjmrh. gefi mér einhver svör handa þessum manni og segi mér hvar launamenn í landinu, þriggja barna feður sem eru 26 ára gamlir með laun sem eru eins og hjá þessu fyrirtæki á bilinu 80--110 þús. kr., komast í góðærisklúbbinn. Hvar á að banka upp á? Hver úthlutar þar skírteinum? Það er búið að drepa á það hér, virðulegi forseti, sem setur þessa heildarmynd glöggt upp, að á sama tíma og hæstv. fjmrh. er að bisa við, í bullandi góðæri þar sem peningarnir renna inn í stríðum straumum, að halda fjárlögunum á komandi ári hallalausum. Honum tókst það ekki í ár, það er fyrirséð samkvæmt fjáraukalögum og ég efast stórlega um að honum takist það á næsta ári. En á sama tíma veit hann ekki af því eða virðist ekki vilja vita af því, að fjölskyldur í landinu reka heimili sín með halla upp á 25--29 milljarða kr. á hverju einasta ári. Þá er það býsna létt í vasa fyrir hinn almenna launamann þó að fjárhirðir ríkisvaldsins nái að sleppa á núllinu. Það er ákaflega létt í vasa, virðulegi forseti. Tíminn rennur hratt frá. Ég verð því að sleppa málum á borð við samskipti sveitarfélaga og ríkisins, heilbrigðismál, barnaspítalamál, samgöngumálin og fleira. En ég get ekki látið hjá líða en að nýta þær örfáu mínútur sem ég á eftir til þess að ræða örlítið stöðu þingsins. Ég gerði það í upphafsorðum mínum með vísan til þess að ráðherrarnir væru stikkfrí í umræðunni. En málið er grafalvarlegra en það því að í fjárlagafrv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar allrar eru brotin lög, skýlaust og ákveðið. Í fjárreiðufrv. sem samþykkt var í vor var það algerlega frágengið og niðurnjörvað og skilningur alls þingheims að Alþingi Íslendinga hefði fyrsta og síðasta orðið um það sem lyti að fjárreiðum innan húss og hvað varðar rekstur þingsins. Ég vísa til þess, virðulegi forseti, að í grg. í nál. frá sérnefnd segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Jafnframt er lagt til að lögfest verði ákvæði um gerð og meðferð fjárlagatillagna Alþingis. Enginn vafi leikur á þeirri sérstöðu sem Alþingi hefur í stjórnkerfinu. Byggist hún á löggjafarvaldinu, þingræðisreglunni, fjárstjórnarvaldinu, eftirlitshlutverki með framkvæmdarvaldinu o.fl. atriðum. Í stjórnarskránni og almennum lögum er að finna fyrirmæli um innri starfsemi þingsins.`` Síðan segir, og það er niðurstaða í þessum kafla um fjárreiður þingsins: ,,Til samræmis við ákvæði þingskapa er hér lagt til að forsætisnefnd geri tillögu um fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess og sendi þær forsætisráðherra sem skv. 4. tölul. 2. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands annast af hálfu framkvæmdarvaldsins samskipti við Alþingi. Er þá gert ráð fyrir að forsætisráðherra framsendi tillögurnar fjármálaráðherra sem tekur þær upp í fjárlagafrumvarpið. Ljóst er að forsætisnefnd starfar í umboði Alþingis, eða meiri hluta þess, og því er ólíklegt að tillögur hennar séu í ósamræmi við þá efnahagsstefnu sem hlutaðeigandi ríkisstjórn hefur boðað. Til að taka af allan vafa um þetta er, sbr. tilvísun nýrrar 4. mgr. í 2. mgr. greinarinnar, gert ráð fyrir að forsætisnefnd skuli við gerð fjárlagatillagnanna hafa hliðsjón af þjóðhagsáætlun. Þá er í tillögum nefndarinnar loks lagt til að ákvæðið nái einnig eftir því sem við getur átt til frumvarps til fjáraukalaga.`` Í ræðu formanns þessarar nefndar, Sturlu Böðvarssonar, núv. varaformanns fjárln., er enn þá hnykkt á þessu og sagt berum orðum að ekki komi til greina að framkvæmdarvaldið, hæstv. fjmrh., fari að krukka í þær tillögur sem frá hinu háa Alþingi koma. En hvað hefur gerst? Hvað birtist hér? Ég, sem sit í forsn. þingsins, kannast satt að segja ekkert við það sem hér er að finna og lýtur að fjárframlögum til hins háa Alþingis, kannast hreinlega ekkert við það og fæ satt að segja engan botn í hvaða stefnumörkun hér er að baki. Ég ætla svo sem ekki að spyrja hæstv. ráðherra um það. En ég gagnrýni þetta mjög harðlega og raunar er nú sárt til þess að vita að hv. þm. Sturla Böðvarsson, formaður þessarar sérnefndar, varaformaður fjárln., einn af forustumönnum Sjálfstfl. skuli ekki vera hér við þessa umræðu, geti ekki komið inn í hana í andsvörum. Ég sakna þess líka að í annars ágætri ræðu hans í gær skyldi hann ekki koma inn á þessa þætti. Niðurlægingin sem hæstv. fjmrh. sýnir hinu háa Alþingi í þessum efnum er skelfileg, hún er fyrir neðan allar hellur. Og ég geng svo langt að segja, virðulegi forseti, að hér hefur hæstv. fjmrh. og raunar ríkisstjórnin öll sem er ábyrg fyrir þessu frv. til fjárlaga gengið á svig við lög, brotið nýsett lög um fjárreiður ríkisins og þær forsendur sem þar lágu að baki. Það er auðvitað enginn bragur á því og hið háa Alþingi á ekki að sitja undir því. Ég undrast það að ágætir hv. þingmenn stjórnarliðsins skuli hafa látið þetta yfir sig ganga og tekið þessu með þegjandi þögninni í þingflokkum stjórnarflokkanna þar sem þessi mál hafa vafalaust verið rædd og reifuð, ég gef mér það. 

Virðulegi forseti. Vegna síðustu orða hv. þingmanns þá er það misskilningur af hans hálfu að halda því fram að hér séu brotin lög. Það er farið með fjárreiður Alþingis samkvæmt lögum og það er að sjálfsögðu einungis fjmrh. sem gagnvart stjórnarskrá íslenska lýðveldisins ber ábyrgð á framlagningu frv. Það skiptir engu máli hvaða ræður hv. þingmenn flytja, hvort sem þeir eru framsögumenn í málum eða flytjendur greinargerða, slíkar greinargerðir og slíkar framsöguræður breyta ekki lögum. Fjárreiðufrv. var flutt af fjmrh. Hann og fulltrúar hans sömdu við nefndina sem fékk málið til meðferðar um endanlegan texta og það er alveg ljóst að það getur enginn tekið frá fjmrh. ábyrgðina á flutningi frv. Það liggur svo hins vegar alveg ljóst fyrir að hér eftir sem hingað til, svo að ég noti nú þekkt hugtak sem ég hef notað dálítið á undanförnum dögum, þá ræðir auðvitað Alþingi niðurstöðuna. Alþingi getur breytt frv. og það er að sjálfsögðu farið að tillögum Alþingis í öllum megindráttum þó að það sé ekki að öllu leyti, enda hefur Alþingi sem löggjafarstofnun síðasta orðið í þessum málum. Það er ekki skylda og getur aldrei orðið skylda nema beinlínis sé kveðið á um það í lögum að fjmrh. taki upp tillögur forsætisnefndarinnar og geri þær að sínum því að forsætisnefndin ber enga ábyrgð á því sem er í frv. heldur einungis fjmrh. Og það liggur svo auðvitað í augum uppi að það getur engin framsöguræða eða greinargerð breytt gildandi lögum eða stjórnarskrá.

Virðulegi forseti. Hér deilir auðvitað enginn um að það er lögum samkvæmt hæstv. fjmrh. sem fer með fjárlagafrv. hvers árs. Um það er ekki verið að deila. Það er hins vegar deilt um nefndarálit sérnefndar, anda þeirrar umræðu sem átti sér stað í þinginu og laut að því að ríkisstjórnin sem slík hefði ekki afskipti af fjármálum Alþingis með vísun til þingræðisreglna, sem þýðir á mæltu máli, kroppaði ekki í og breytti að eigin geðþótta þeim tillögum sem héðan kæmu. Og ef hæstv. fjmrh. er andvígur þeirri túlkun, þá er hann með öðrum orðum að ómerkja mann á borð við Sturlu Böðvarsson. Hann er að ómerkja hér nefndarálitið, þann skilning og þá lagatúlkun sem þar er að finna af hálfu sérnefndarmanna, Sturlu Böðvarssonar, Kristins H. Gunnarssonar, Jóns Kristjánssonar, Vilhjálms Egilssonar, Sighvats Björgvinssonar, Ólafs Þ. Þórðarsonar, Árna M. Mathiesens, Ágústs Einarssonar, Ísólfs Gylfa Pálmasonar, Kristínar Ástgeirsdóttur og Péturs H. Blöndals. Er þetta fólk allt að fara með fleipur, hæstv. ráðherra? Er það bara bull og þvættingur sem þetta fólk heldur fram í nefndaráliti, um lög sem örfáum dögum síðar voru samþykkt? Nei, auðvitað ekki. Og það sem meira er, efnislega er ekki hægt að fá nokkurn botn í þessi afskipti, þetta kropp fjmrh. af fjárveitingum til Alþingis. Það er einmitt fróðlegt og ég ætla að gefa honum það hér á eftir, virðulegi forseti, að bera saman annars vegar hvernig útgjaldaþróunin hefur verið á hinu háa Alþingi og hins vegar hver þróunin hefur verið á hans heimavígstöðvum, þ.e. í einstökum ráðuneytum. Þar kemur augljóslega fram að hér í þessari stofnun hefur verið gætt ýtrasta sparnaðar. En það má kannski deila um það hvort svo hafi verið á þeim vígstöðvum sem hæstv. ráðherra ber sannarlega ábyrgð á og enginn deilir um, í hinu háa ráðuneyti.

Virðulegi forseti. Þeir sem hafa starfað hér á Alþingi lengur en hv. þingmaður, og ég er einn þeirra sem hef starfað hér um 20 ára skeið, vita að starfsemi Alþingis hefur gjörbreyst á undanförnum áratugum og starfið hefur orðið mun dýrara en áður. Það liggur í hlutarins eðli. Við höfum á undanförnum árum verið að byggja upp húseignir hér í kring og þingið hefur sjálft ákveðið þær fjárveitingar. Það er þingið sem löggjafarstofnun sem hefur gert það, enda hefur þingið síðasta orðið í þessum málum. Ég staðhæfi að fjármunir sem hafa farið til Alþingis og stofnana Alþingis eins og Ríkisendurskoðunar og umboðsmanns Alþingis hafa verið ærnir og síst hefur Alþingi sjálft ákveðið að það væru minni fjármunir sem væri varið til þessarar stofnunar heldur en annarra stofnana ríkisins. Ég ætla bara að segja það hér og nú, og það stendur, að það er fyllilega farið að lögum í þessu fjárlagafrv. Hvergi í lögum um fjárreiður ríkisins er fjmrh. skyldaður til þess að taka upp í fjárlagafrv. tillögur frá einni stofnun frekar en annarri og gildir það sama um forsetaembættið, Hæstarétt og Alþingi Íslendinga sem forsætisnefndin stýrir. Það breytir hins vegar ekki því, og það er aðalatriði málsins, að það er tvennt sem menn þurfa að hafa í huga: Það er ráðherra sem fer með ábyrgð á því hvað er í frumvörpum og það er Alþingi sem hefur síðasta orðið sem fjárveitingavald um hvert fjármunirnir fara. Þetta eru þau atriði sem skipta öllu máli og vona ég að menn geti orðið sammála um það. Ég vil aðeins bæta því við að síðustu að það er auðvitað sjálfsagt og hlýtur að koma að því að menn ræði breytingar á þessum háttum og þá kannski í þá átt sem hefur verið að gerast í nálægum löndum, þ.e. að takmarka breytingarétt alþingismanna. Þegar slíkt gerist, eins og hefur gerst í nágrannalöndunum, er auðvitað eðlilegt að menn verji hugmyndir sem koma frá þingunum og stjórnum þeirra til þess að tryggja að framkvæmdarvaldið gangi ekki á rétt þingsins.

Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að líta á vörn fjmrh. öðruvísi en þannig að um hreina og klára stríðsyfirlýsingu sé að ræða í garð þingsins. Hann svarar réttmætri gagnrýni minni um að gengið sé á rétt þingsins samkvæmt nýsettum lögum á þann veg að frekar væri ástæða til þess að takmarka rétt þingmanna til þess að gera breytingar á frv. til fjárlaga. Þvílík ósvífni. Og ég spyr enn og aftur, virðulegi forseti: Ætlar þingheimur að sitja undir þessum aðdróttunum hæstv. ráðherra, þessum skoðunum hans? Er hæstv. ráðherra að tala hér fyrir munn stjórnarliðsins í heild? Ég spyr. Ég hlýt að kalla eftir því hér í umræðum. Hv. þm. Jón Kristjánsson, hefur þú gengist undir það að á þig verði sett bönd og að starfsemi fjárln. verði með þeim hætti að þú þurfir fyrst að spyrja hæstv. fjmrh. hverju þú megir breyta eða hvað þú megir gera? 
             Virðulegi forseti. Hæstv. fjmrh. ætlar að nota hina gamalkunnu taktík að hann hafi verið hér svo lengi að hann geti nú sagt þessum stráklingum sem eru nýkomnir frá því hvernig þetta hafi alltaf verið. En ástæðan er kannski einmitt sú, virðulegi forseti, að hann sé búinn að vera hér allt of lengi og verði ekki var við það hvað hér er á ferðum. Það hefur greinilega algjörlega farið fram hjá honum að því er virðist eða hann neitað að taka eftir því hvað gerðist sl. vor í langri umræðu um fjárreiður ríkisins. Og auðvitað er það þannig að þetta svar hæstv. ráðherra staðfestir það sem ég fullyrti áðan. Hann tekur ekkert mark á þessu fólki, þessum hv. þingmönnum, hvorki stjórnarliðum né stjórnarandstæðingum, sem lýstu í sérnefnd viðhorfum sínum hvernig fara bæri með fjárreiður Alþingis. Hann tekur bara ekkert mark á því. Þá veistu það, hv. þm. Jón Kristjánsson. 

Vegna þess að það henti hv. þingmann að segja við annan hv. þingmann úti í sal ,,þú``, þá vill forseti vitna í 54. gr. þingskapa og ítreka hana rækilega en þar segir: ,,Ræðumaður skal jafnan víkja ræðu sinni til forseta eða fundarins en eigi ávarpa nokkurn einstakan þingmann. Kenna skal þingmann við kjördæmi hans eða nefna hann fullu nafni.``

Kenna þessum ungu þingmönnum.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnir Sjálfstfl. og Framsfl. hafa stundum gengið undir heitinu helmingaskiptastjórnir. Sú nafngift er engin tilviljun heldur helgast af því að einatt eru ríkisstjórnir af þessum toga merkisberar sérhagsmuna gegn almannahagsmunum. Þær gæta þess jafnan að Sjálfstfl. fái tækifæri til að skammta úr hnefa til flokksgæðinga og stórfyrirtækja sem þeim eru handgengin og Framsfl. hafði SÍS sáluga og fyrirtæki þar á bæ undir sínum verndarvæng. Og hafi einhver látið sér til hugar koma að með breyttum tímum hafi eitthvað breyst í þessum efnum, í þessum helmingaskiptum milli stjórnarflokkanna, þá er það af og frá. Kolkrabbinn og smokkfiskurinn lifa góðu lífi þegar núverandi stjórnarherrar sitja í Stjórnarráðinu. Einkavinavæðingin er þekkt hugtak og fjölmörg dæmi tiltæk þar sem sérvinum framsóknaríhaldsins eru seld ríkisfyrirtæki á slikk. Ekki er öll sagan sögð í þeim efnum. Menn bíða spenntir sölunnar á hlutafé ríkisins í bönkunum í því sambandi og það verður einnig fylgst með Aðalverktakasölunni og síðan vafalaust Pósti og síma þegar þar að kemur. Þá mun ríkisstjórnin vafalaust enn á ný sýna sitt rétta andlit í sérhagsmunagæslunni. En nýjasta dæmið í þessum efnum er aðeins nokkurra daga gamalt eða frá 30. september og nú eru notaðar nýjar aðferðir til að koma ,,réttum aðilum`` að kjötkötlunum. Nú dugir ekkert minna en að fjarstýra sérstökum sérfræðingum ríkisvaldsins í útboðsgerð og útboðsskilgreiningu, nefnilega Ríkiskaupum. Ég er hér að ræða þá óútskýrðu gjörð að ganga fram hjá gildum tilboðum í húsnæði undir veitingarekstur í Leifsstöð. Þar var hafnað hæstu tilboðum frá traustum og áreiðanlegum aðilum og þau einfaldlega dæmd ógild en þess í stað tekið þriðja hæsta tilboði frá Flugleiðum. Atlanta flugeldhús, dótturfyrirtæki Atlanta flugfélagsins, sem átti næsthæsta tilboð var dæmt óhæft vegna reynsluleysis í veitingarekstri. Fyrir þá sem ekki vita það er Atlanta fyrirtækið með 16 flugvélar í rekstri, 700 starfsmenn á launaskrá og veltu á síðasta ári upp á tæpa 6 milljarða kr. Þetta fyrirtæki, sem er með þeim öflugustu á íslenskum atvinnumarkaði, var dæmt ógilt og ekki hæft til að selja gestum og gangandi léttar veitingar á Keflavíkurflugvelli vegna þess að það hefði ekki reynslu af slíku enda þótt í tilboði frá fyrirtækinu væri nákvæmlega gerð grein fyrir áformum fyrirtækisins og einnig tilgreindir reyndir veitingamenn sem hefðu ábyrgð á þeim rekstri. Nei, 700 manna fyrirtæki reyndist ekki nægilega trúverðugt að mati ráðgjafa utanrrh. sem lét sína menn síðan staðfesta. Þvílík firra. Og hæstbjóðandi, Erlan hf. og aðstandendur þess fyrirtækis, sem voru raunar með helmingi hagstæðara tilboð en Flugleiðir, hefur langa reynslu af veitingarekstri og sér t.d. samkeppnisaðila Flugleiða, Íslandsflugi, fyrir veitingum sem og Ferðaskrifstofu Íslands. Nei, þeir voru dæmdir úr leik vegna þess að þeirra tilboðsupphæð var á hvern fermetra hins leigða húsnæðis en heildartalan ekki sett á blað. Það var með öðrum orðum ráðgjafanum í Ríkiskaupum ofverk að margfalda fermetraverðið með hinum leigðu fermetrum. Raunar er nú þannig búið um hnúta í sýnishorni að leigusamningi sem fylgir útboðsgögnum að þar er umsamin leiga tilgreind í fermetraverði þannig að að dæma tilboð úr leik á þessum forsendum er fullkomlega fráleitt, virðulegi forseti. Að vísu er það þannig, virðulegi forseti, að bjóðendur hafa engar skýringar fengið þrátt fyrir ítrekaðar spurningar í þá veru. Hvorki Ríkiskaup, flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli né ráðuneytið hafa virt þessa aðila svars. Þeir og aðrir hafa fengið útskýringar, ef útskýringar skal kalla, úr fjölmiðlum. Og trúnaðarmaður utanrrh. leyfir sér að tala opinberlega um smáa letrið í útboðsskilmálum sem gerði það að verkum að tilboði Flugleiða var tekið. Ég hef áður átt orðastað við hæstv. utanrrh. um málefni Flugstöðvarinnar þar sem hann lagði þunga áherslu á að fara útboðsleiðina í Flugstöðinni. Þannig yrði unnt að stórauka tekjur í Leifsstöð. Útboðsleiðin var farin, ég hafði mínar efasemdir um hana. Þess undarlegra er að hæstv. ráðherra fúlsi nú við fjármunum sem eru á bilinu 45--80 millj. kr. á samningstímanum í fimm ár vegna þess að einhverjir undarlegir hagsmunir réðu þarna för. Sú spurning hlýtur líka að vakna í þessu samhengi hvort samband sé á milli þessa svokallaða útboðs og þeirrar aðgerðar utanrrh. frá því í sumar að framlengja sjálfkrafa fimm ára þjónustusamningi við Flugleiðir um flugfarþega og flugrekstraraðila í Leifsstöðinni. Ákvæði þess samnings voru þau að væri honum ekki sagt upp, þá framlengdist hann sjálfkrafa. Utanrrh. bar því við að gleymst hefði að segja upp samningnum á réttum tíma og honum því framlengt fram yfir aldamót. Er eitthvert samband þarna á milli? Er það raunin á og óopinber stefna hins háa ráðuneytis að Flugleiðir hafi forgang umfram aðra þegar kemur að málefnum Keflavíkurflugvallar? Ég hef ekkert út á þetta ágæta fyrirtæki að setja, Flugleiðir. Hér er hins vegar um það að ræða hvort menn standi jafnir fyrir lögum, hvort þeir aðilar sem geta og vilja sinna þjónustu suður á velli hafi til þess yfirleitt tækifæri eða hvort þeim sé úthýst af einhverjum óútskýrðum sérhagsmunum sem ríkisstjórnin hefur í forgrunni.

Herra forseti. Þegar þetta útboð var undirbúið þótti rétt að fela það Ríkiskaupum. Það þótti ekki rétt að utanrrn. væri með þetta í sínum höndum heldur væri rétt að fela þessari stofnun málið sem hefði bæði þekkingu og reynslu í þessum málum. Eftir að skipaður hafði verið átta manna vinnuhópur, fjórir frá Ríkiskaupum og þrír frá Flugmálastjórn á Keflavíkurflugvelli og sérstakur ráðgjafi Ríkiskaupa við útboðsgerð vegna veitingarekstrar í flugstöð, Íslandskostur hf., þá er það niðurstaða þessarar stofnunar að öll önnur tilboð en tilboð Flugleiða væru ekki lögleg og það var ákveðið að taka tilboði Flugleiða. Átti utanrrn. að fara að breyta því? Ég hef síðan spurt starfsmenn Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli af hvaða tilboði sé mestur fjárhagslegur ávinningur og þeir hafa tjáð mér að þeir telji að mestur fjárhagslegur ávinningur fyrir flugstöðina sé í tilboði Flugleiða hf. Nú heyri ég að hv. þm. hefur komist að annarri niðurstöðu sem ég skil ekki alveg. En það er margt sem kemur inn í tilboð Flugleiða, t.d. breytingar í flugstöðinni fyrir tugi milljóna, 3% af veltu til endurnýjunar tækja sem er viðbótarleigugjald, nýtt kassakerfi og lagfæringar og breytingar á mötuneyti. Þá greiða Flugleiðir veltutengt leigugjald, 10% af öllum viðskiptum milli deilda í félaginu, svo sem sölu á veitingum til flugvirkja félagsins, sölu inn á Saga Class stofuna o.s.frv. Þetta er mat þessara aðila og ég hef í sjálfu sér ekkert annað um það að segja. Ég tel að hér hafi verið staðið faglega að verki og utanrrn. vildi standa þannig að málum að hlutlaus aðili kæmi hér að og þar hafa menn ekki verið með neina sérhagsmuni í kollinum eins og hv. þm. virtist telja, heldur fyrst og fremst hagsmuni flugstöðvarinnar. Að því er varðar uppsögn á þjónustusamningi við Flugleiðir, þá var honum sagt upp 18. nóvember í fyrra og miðað við að uppsögnin tæki gildi um næstu áramót. Flugleiðir hafa mótmælt uppsögninni, það er rétt, en það eru viðræður í gangi milli Flugleiða og utanrrn. og ég tel enga ástæðu til þess að ætla annað en þar fáist farsæl niðurstaða sem allir aðilar geti unað bærilega við. Þrátt fyrir hrakspár liggur það ljóst fyrir að þetta útboð mun þýða allmiklu meiri tekjur en við reiknuðum með þegar farið var út í útboðið og hv. þm. til upplýsingar var gert ráð fyrir því að vegna þessa útboðs fjölgaði störfum í Flugstöðinni um 50--60 manns, en nú er talið að það muni verða um 70--80 manns. Og þrátt fyrir allar hrakspár hefur ekki einum einasta manni verið sagt upp hjá Fríhöfninni á Keflavíkurflugvelli vegna þessa útboðs þannig að ég sé ekki betur en hér hafi verið staðið eðlilega að verki. Ef menn telja sig hlunnfarna í þessu sambandi þá verða þeir að leita réttar síns. Það er engin önnur leið í því. Við getum ekki búið til nýjar leikreglur skyndilega. Við verðum að fylgja þeim leikreglum sem gert var ráð fyrir í útboðinu og ég vænti þess að þessar útskýringar séu fullnægjandi við þeim spurningum sem hér voru bornar fram.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni fyrir að taka þetta mál upp á hinu háa Alþingi. Þegar við ræddum málefni flugstöðvarinnar utan dagskrár fyrr á árinu kom fram að nefnd sem utanrrh. hafði skipað hafði gert mjög misvel þokkaðar tillögur til að auka tekjur af rekstri flugstöðvarinnar. Þessar tekjur voru þó alls á síðasta ári 1.700 millj. kr. en tillögurnar voru gerðar til að hægt væri að greiða skuldir af byggingu flugstöðvarinnar. Skuldirnar voru nú allt í einu farnar að varna þeim svefni sem hingað til höfðu áhyggjulausir ráðstafað tekjum Fríhafnarinnar til annarra verkefna en niðurgreiðslna þeirra. Tillögurnar gerðu ráð fyrir stórauknum tekjum af Fríhöfninni, m.a. vegna aukinnar einkavæðingar og sérstök áhersla var lögð á útboð og samkeppni til að ná sem allra hagstæðustum samningum um alla hluti. Það vakti þess vegna mikla athygli þegar þessi fyrstu útboð voru opnuð að af tveimur gildum tilboðum í veitingareksturinn var því tekið sem var óhagstæðara fyrir ríkið, eða tilboði Flugleiða, en tilboð Atlanta hefði aflað ríkinu 35 millj. kr. aukinna tekna á þeim árum árum sem samið var um. Einhvern hefði nú munað um minna þegar þarf að borga niður skuldir og ég verð að segja að þrátt fyrir að hafa fylgst mjög vel með fréttum af þessu máli og kynnt mér það nokkuð vel hef ég ekki séð nein gild rök fyrir þessari afgreiðslu. Þetta virðist hafa verið geðþóttaákvörðun og af einhverjum ástæðum sem ekki hafa verið skýrðar, alls ekki tekið tillit til þess hvort tilboðið var hagstæðara fyrir ríkið.

Herra forseti. Ég get ekki sagt annað en ég á mjög bágt með að skilja afgreiðslu tilboða samkeppnisaðila Flugleiða í þessu máli, sérstaklega þegar maður lítur til þess að jafnvel er um það að ræða að tilboðsgjafar hafi fengið villandi upplýsingar í tilboðsgögnum um það hvernig standa ætti að tilboðinu. Mér finnst einnig einkennilegt að einum tilboðsgjafanum skuli vera legið það á hálsi vegna þess að þar er um að ræða nýtt fyrirtæki sem ekki er með starfsemi og því skuli vera hafnað á þeim grundvelli. Mér finnst líka undarlegt hversu fá tilboð bárust í þennan rekstur og það hvarflar að mér að það standi að einhverju leyti í sambandi við þessa afgreiðslu sem tilboðin hafa fengið og jafnvel í þá yfirgnæfandi samkeppnisstöðu sem Flugleiðir hafa á þessum stað og á þessum markaði öllum. Og með hliðsjón af því hversu illa Flugleiðir standa sig í því að afgreiða farþega annarra flugfélaga um farangur þegar þeir fara um flugvöllinn, þá velti ég því fyrir mér hvort ekki sé rétt þegar útboð eiga sér stað á þjónustu á þessum vettvangi að svo stórir flugrekstraraðilar séu útilokaðir frá þátttöku í útboðinu.

Virðulegi forseti. Utanrrh. hefur gert glögga grein fyrir því hvernig staðið var að tilboði og útboði í veitingarekstur og annað í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og tel ég að af orðum hans megi draga þá ályktun að við getum borið fullt traust til vinnu Ríkiskaupa og óháðra aðila sem stofnunin fékk til liðs við sig í þessu máli. Málshefjandi hins vegar gat ekki um aðalatriði þess sem hefur verið að gerast í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og geri ég þó ekki lítið úr því að hann vill ræða þessi mál hér í dag. En hvað hefur verið að gerast í Flugstöð Leifs Eiríkssonar? Þar hefur eftirfarandi gerst og það hefur gerst á þeim tíma frá því að hér fór fram utandagskrárumræða um þau efni: Ríkiseinokun hefur verið aflétt. Ríkisverslun er þó haldið áfram með öruggum rekstri Fríhafnarinnar þó að vöruval hafi þar verið dregið saman. Fjölmargir einkaaðilar í verslun og þjónustu hafa komið inn í flugstöðina og er þar því gjörbreytt andrúmsloft, gjörbreytt rekstraraðstaða og gjörbreytt samkeppnisstaða. En það hefur fleira gerst. Sá sem hér stendur er formaður þeirrar nefndar sem gerði tillögur um breyttan rekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar og í tillögunum sem nefndin gaf frá sér var gert ráð fyrir að tekjuaukning vegna tilboða og útboða í verslunarrými mundi skila 110 millj. Ég get að sjálfsögðu ekki upplýst hér tölur en get þó upplýst það að mun meiri tekjur verða af þeirri starfsemi sem þarna er komin inn og ætla ég þó ekki að fara að vitna í þau orð sem hér voru höfð sem hrakspár um þetta efni. Þá vil ég einnig geta þess sem utanrrh. sagði hér frá að störfin sem fylgja þessari nýju verslun eru ekki 50--60 eins og við gerðum ráð fyrir í okkar áætlunum heldur 70--80 og við erum ekki að tala um eitthvað sem einhvern tíma verður. Við erum að tala um störf sem þarf að fylla um næstu áramót. Störfum hefur þar að auki fjölgað í Fríhöfninni og fram undan eru þeir tímar í Flugstöð Leifs Eiríkssonar sem við spáðum að mundu marka tímamót og það mun sannast þrátt fyrir hrakspár þeirra sem annað hafa viljað.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Árna Stefánssyni fyrir að taka málið upp því að mér sýnist á öllu eins og það er lagt fram að full ástæða sé til þess. Hæstv. utanrrh. hefur komið fram og reynt að skýra út hvers vegna þetta einfalda mál, sem í því felst að fasteignasali eða fasteignaeigandi, leigusali í þessu tilviki, ríkissjóður, skuli taka tilboði þess aðila sem býður lægra í veitingasöluna. Þetta er mjög einfalt því að annar aðilinn bauð 18 millj. sem fastagreiðslu á ári og hinn 11 millj. og það eru nokkurn veginn 7 millj. þarna á milli ef mér reiknast rétt. Þær skýringar sem hæstv. utanrrh. gaf á þessu einfalda máli voru harla litlar og reyndar þannig að maður var engu nær af hverju lægra tilboðinu var tekið. Því er ekki óeðlilegt að menn taki undir þau viðhorf sem hafa verið sett fram um að hefðbundnu helmingaskipti Sjálfstfl. og Framsfl. hafi ráðið ríkjum þegar ákvörðun um veitingasöluna var tekin því að á ferðinni er ekkert smáfyrirtæki sem á næsthæsta tilboðið sem er Atlanta sem er eitt af stærri fyrirtækjum í landinu. Að bera því við að eins konar reynsluleysi valdi því að ekki sé hægt að taka tilboði þess er náttúrlega hjóm eitt og hreinn og klár barnaskapur. Að fyrirtæki með 16 flugvélar, 700 starfsmenn og 6 milljarða ársveltu hafi ekki reynslu til þess að selja samlokur. Að það geti ekki afgreitt franskar kartöflur. Hvers konar röksemdafærsla er þetta? Því miður, virðulegi forseti, er annar angi af þessu máli líka. Hann er sá að enginn hefur gefið þeim fyrirtækjum sem áttu hærra tilboð en Flugleiðir í þessu tilviki almennilega skýringu á því hvers vegna þeirra tilboði var ekki tekið. Það er dæmt ógilt. Ég veit ekki hvers konar stjórnsýsluhættir þetta eru, virðulegi forseti, en ég vænti þess að í síðari ræðu sinni muni utanrrh. skýra málið betur og það miklu betur því að ekki fékk nokkur maður botn í þær skýringar sem hann setti fram áðan.

Herra forseti. Þeir samningar sem eru til umræðu og varða Flugstöð Leifs Eiríkssonar hafa verið í umfjöllun í fjölmiðlum í nokkuð langan tíma og menn þekkja þessa málavöxtu nokkuð vel. Ég hef lýst því sem skoðun minni að Flugleiðir eru eitt af bestu fyrirtækjum þjóðarinnar og hefur ekki og á ekki að þurfa á neinni ölmusu að halda til þess að geta stundað atvinnustarfsemi sína eðlilega. Þess vegna þurfa þeir ekki smáaleturslestur á tilboðum né einokunarsamninga sem í gildi hafa verið. Hjá Flugleiðum starfar sérlega hæft fólk til að standa í samkeppni, hvort sem er á Íslandi eða úti í heimi. Þess vegna fagna ég því sem hæstv. utanrrh. upplýsti áðan að sagt hefði verið upp einokunarsamningi sem Flugleiðir hafa haft á Keflavíkurflugvelli til afgreiðslu á borgaralegu flugi. Það var reyndar ekki gert fyrr en 18. nóvember að sögn hæstv. ráðherra en samkvæmt samningnum er gert ráð fyrir því að það eigi að vera í október þannig að það er væntanlega ástæðan fyrir því að Flugleiðir hafa kært uppsögnina. Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvort verið hafi og sé til athugunar í ráðuneytinu umsókn frá Suðurflugi, sem er lítið fyrirtæki á Keflavíkurvelli, sem hefur verið að reyna að fá leyfi til að afgreiða það flug sem kemst ekki upp að landgöngu Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar. Þetta eru ferjuflugvélar og litlar flugvélar sem hafa í rauninni verið út undan í allri afgreiðslu á svæðinu og hafa þess vegna verið í Reykjavík sem hefur lagt mikla áherslu á það að geta afgreitt slíkt flug. Keflavíkurflugvöllur hefur ekki haft þá aðstöðu vegna þess að enginn afgreiðsluaðili er til þess að þjóna þessu. Þessir aðilar hafa sótt sérstaklega um þetta en hafa ekki fengið svör og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort til greina komi að þessir aðilar fái heimildir jafnt sem aðrir til þess að afgreiða flug. Ég er ekki að gera ráð fyrir því að þarna séu óteljandi aðilar að afgreiða flugvélar heldur eins og gerist yfirleitt í öllum stærri flugvöllum í heiminum að það séu í það minnsta tveir aðilar sem geta afgreitt borgaralegt flug á alþjóðaflugvöllum.

Virðulegi forseti. Það er við hæfi að spyrja í upphafi af hverju verið er að fara út í þetta útboð yfirleitt. Það eru tvær ástæður fyrir því. Í fyrsta lagi er verið að reyna að ná niður halla flugstöðvarinnar en enginn ráðherra hefur tekið á því hingað til þannig að það er mjög gott að hæstv. utanrrh. skuli núna loksins vera að taka á þessum halla. Það er líka verið að reyna að nýta húsnæði flugstöðvarinnar til framtíðar. Mjög stórir hlutir eru að gerast í flugstöðinni núna og eru fram undan. Atlanta er að bæta við sig flugvél, Íslandsflug mun bæta við sig vél og Flugleiðir munu tvöfalda flota sinn úr 8 flugvélum í 16. Það sem er fram undan er alveg stórfenglegt. Það er alveg ljóst að á næstu árum munum við þurfa miklu fleiri flugvélaplön. Núna eru sex ranar. Við þurfum miklu fleiri eftir eitt til tvö ár. Flugstöðin var byggð fyrir eina millj. farþega. Hún er löngu sprungin. Þar fara í gegn núna 1,2 millj. Núna fara 2--3 þúsund manns í gegnum flugstöðina á dag og að sjálfsögðu þarf mjög góðan veitingarekstur til þess að standa undir þessu og hér er ekki um að ræða sölu á frönskum kartöflum og samlokum eins og kom fram hjá einum þingmanni. Það er alveg fráleitt að tala svona úr þessum ræðustól. Hér hefur líka verið sagt að það hafi verið gengið fram hjá gildum tilboðum. Það er ekki rétt. Nokkur tilboð bárust í veitingareksturinn og þrjú þeirra voru með tæknilega galla. Tilboð aðilanna var ekki í samræmi við útboðsgögn og allir hér inni vita að þegar menn gera útboð er mjög strangt með farið. Það var líka haldinn kynningarfundur. Það er ekki búið að villa um fyrir neinum. Það var haldinn kynningarfundur fyrir þá sem vildu gera tilboð og ekki var verið að villa um fyrir neinum þannig að eðlilega hefur verið staðið að málum að mínu mati. Það er heldur ekki rétt að stórt flugfélag eins og Atlanta hafi verið dæmt. Það var ekki Atlanta sem var að gera tilboð. Það var Atlanta flugeldhús og menn í útboðsrekstri vita að það er verið að dæma þá sem koma með tilboðin og það er allt annað mál. Ég tel því að hér hafi verið staðið rétt að málum. Ef aðilar eru ósammála því er nærtækast að kæra málið til kærunefndar útboðsmála sem tilheyrir fjmrn. Þeir hafa fengið til sín nokkur mál og tekið á þeim reyndar einungis einu sinni. Hafa þeir mælt með því að viðkomandi aðili sem kærði þangað fengi bætur fyrir það útboð sem valið var. En ég held að mjög stórt mál sé á ferðinni í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Það hefur verið staðið ágætlega að þessum útboðsmálum. Því miður bárust ekki fleiri tilboð en það er ekkert sem hægt er að gera við. Ríkiskaup hefur reynt að gera þetta eftir bestu getu og ef menn eru ósáttir við það verða menn að kæra.

Virðulegi forseti. Á 120. þingi flutti ég till. til þál. um verslunarrekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar. Nokkuð hrærði sú þáltill. upp í hugum manna varðandi reksturinn og var það vel. Vonandi að þetta sé fyrsta skref í átt til þess að þar megi reka betri og frjálsari verslun en raun ber vitni nú. Það er aðeins ein örstutt athugasemd sem ég vildi koma með og beina fyrirspurn minni til hæstv. utanrrh. Í reglugerð nr. 94/1957 er afgerandi í 1. gr. svohljóðandi setning sem segir svo, með leyfi forseta: ,,Flugráð fer með stjórn flugmála á Keflavíkurflugvelli undir yfirstjórn utanrrh.`` Varðandi þetta mál kannast ég ekki við það að flugráð hafi fengið nokkurn hlut um þetta mál að vita, hvað þá heldur að til þess hafi verið leitað með umsagnir eða samstarf varðandi málið. Ég tel að staða flugráðs sé óyggjandi varðandi hvers konar flugrekstur á Keflavíkurflugvelli sem þar á að koma að með meiri og öðrum hætti en raun ber vitni. En fyrst og síðast, þetta er skref í rétta átt og vonandi að frekar verði nú tekinn upp frjáls verslunarrekstur í Flugstöð Leifs Eiríkssonar til þess að efla þar verslun og viðskipti þá væntanlega til frekari hagsbóta fyrir rekstur Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að í þessu máli sé einkavinavæðingin og kolkrabbinn á fullri ferð í skjóli Framsóknar og íhaldsins. Maður veltir því fyrir sér: Er verið að afhenda hér kolkrabbanum veitingareksturinn í Leifsstöð eins ódýrt eins og hægt er og hvar eru kostir samkeppni og kostir útboðs sem íhaldið í orði hverju talar fyrir til þess að hámarka arðinn? Við vorum áðan að ræða fjárlögin. Þar kemur fram að mikil óvissa ríkir um fjármálin í Leifsstöð. Þar kemur fram að fjármagnskostnaður vegna Leifsstöðvar umfram fjármagnstekjur séu 264 millj. kr. og hækki um rúmar 80 millj. kr. frá fjárlögum 1997. Þetta er sama fjárhæð og málshefjandi nefndi áðan að ríkissjóður yrði af með því að taka tilboðinu. Maður hefði nú haldið í skjóli þessara rekstrarerfiðleika sem Flugstöðin á í að tekið hefði verið tilboði sem gæti grynnkað eitthvað á skuldunum. Nei, nei. Það er auðvitað kolkrabbinn sem er þarna í fyrirrúmi og það er alveg ljóst að samþjöppun valds á flutningsmarkaði er farin að ógna alvarlega samkeppni. Eins og haldið er á málum, að taka ekki þessu tilboði sem fært hefði meiri tekjur í ríkissjóð er auðvitað alveg óskiljanlegur hlutur og full ástæða er fyrir því að við jafnaðarmenn höfum flutt beiðni um skýrslu til viðskrh. um það að samkeppnishættir í banka- og flutningastarfsemi verði skoðaðir. Mér finnst að hæstv. utanrrh. verði að skýra málið miklu betur en hann hefur gert í ljósi stöðunnar í rekstrinum á flugstöðinni og ekkert komið fram sem réttlætir það að þessu tilboði hafi verið tekið. Þess vegna þakka ég hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu.

Enn eru tveir hv. alþingismenn á mælendaskrá áður en frummælandi fær orðið og verð ég að biðja þá tímans vegna að stytta mál sitt og láta sér nægja stuttar athugasemdir, eina mínútu.

Herra forseti. Það er enginn halli á Flugstöð Leifs Eiríkssonar og hefur aldrei verið. Þetta er bullandi gróðafyrirtæki. Eigandinn, ríkið, hefur ákveðið að taka peninga út úr fyrirtækinu og nota til annarra verkefna, þ.e. til þess að byggja upp flugvelli allt í kringum landið.

Herra forseti. Þau er ákaflega sérkennileg þessi misvísandi skilaboð sem við fáum frá stjórnarþingmönnum. Annars vegar koma skilaboð frá framsóknarmönnum um að verið sé að fara í útboð til að ná niður halla á flugstöðinni og hins vegar koma skilaboð um að það sé enginn halli. Ef það er halli, þá hefði maður nú a.m.k. haldið að það ætti að taka hæsta tilboði. Og ef hæsta tilboði er ekki tekið, þá þurfa náttúrlega að vera gild rök fyrir því. Rök eins og hafa komið frá öðrum framsóknarmönnum hér um að litið hafi út fyrir að tekjur af sölu í flugstöðinni yrðu mun hærri en menn gerðu ráð fyrir og að það sé einhver ástæða fyrir því að ekki sé tekið hæsta tilboði í veitingareksturinn, eru náttúrlega bara út í hött. Það vantar miklu skýrari svör frá hæstv. utanrrh. við því hvað svona vitleysisgangur eigi að þýða. Auðvitað dettur manni helst í hug að hér sé kolkrabbinn kominn með angana og búinn að krækja sér þarna í bita án þess að ég ætli að fara að setja út á þjónustu þeirra fyrirtækja sem hér eru að bítast um reksturinn.

Herra forseti. Mér finnst þetta vera dálítið varasöm umræða því að það leikur grunur á að hér hafi verið beitt óvönduðum vinnubrögðum við útboð. Það er mjög alvarlegt og trúnaðarbrestur hefur orðið í samskiptum manna út af þessu máli. Mér finnst svör hæstv. ráðherra ekki vera sannfærandi um það að vísa mönnum bara dómstólaleiðina ef þeir telja á sér brotið. Mér finnst þetta vera verra mál en það þegar skoðað er að þeir aðilar sem bjóða í eru dæmdir úr leik á óljósum forsendum. Svo virðist vera að hér sé tekið tilboði sem hugnast mönnum betur. Við þekkjum dæmi úr einkavinavæðingu þessarar ríkisstjórnar, þ.e. SR-salan á sínum tíma þegar menn fengu ekki tækifæri til að standa við hæsta tilboð. Mér finnst vera mjög mikilvægt að það sé tiltrú í útboðsviðskiptum. Það má ekki verða brestur á því og ef það er rétt eins og hér hefur komið fram hjá hv. þm. Árna Mathiesen að legið hafi fyrir villandi upplýsingar í útboðsgögnum, ef rangt er staðið að útboði, þá ber að endurtaka það. Mér finnst, herra forseti, að utanrmn. eigi að skoða þetta mál. Flugstöð Leifs Eiríkssonar heyrir undir utanrmn. og hún á að fara yfir þetta mál, kalla aðila fyrir og sjá til þess að það ríki trúnaðartraust aftur í sambandi við þá brýnu uppstokkun sem fer að verða á málefnum Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar.

Virðulegi forseti. Það þýðir ekkert fyrir hæstv. ráðherra að skjóta sér á bak við ráðgjafa. Hann er sá sem ábyrgðina ber sökum þess að verksali og verkkaupi raunar líka er Flugmálastjórn sem heyrir undir hann. Ég er búinn að lesa spjaldanna á milli útboðsgögnin sem eru upp á 32 blaðsíður. Það er ekkert í þeim sem hefur sannfært mig um réttmæti þess að þau tvö tilboð sem hæst voru voru dæmd ógild og auðvitað er það á ábyrgð ráðherrans að fara í gegnum þær málefnalegu forsendur sem að baki liggja og því árétta ég mína spurningu: Er það hans skoðun og hans mat eftir að hann lét sína undirmenn skrifa undir þennan verksamning að dótturfyrirtæki Atlanta, þessa stórfyrirtækis, hafi ekki haft nægilega reynslu til að takast á hendur þetta verkefni? Er það hans skoðun? Er hann sammála ráðgjafanum um það? Það er lykilatriði í málinu. Þess vegna er ég að kalla á hans svör í þessari umræðu. Það þýðir ekkert að afgreiða málið hér út um gluggann með því að segja: ,,Þessir aðilar geta bara sótt sinn rétt hjá kærunefnd eða dómstólum eða hvaðeina.`` Hér er um pólitískt mál að ræða, pólitískt kjörinna aðila, framkvæmdarvald í þessu tilfelli, sem við erum dómstóll um. Þess vegna erum við að ræða málið hér. Um þjónustusamninga að öðru leyti, þá upplýsti ráðherra það hér að þó að óljóst sé hvort þeim hafi verið sagt upp á réttum tíma eður ei, að viðræða væri í gangi. Ég spyr: Geta aðrir en Flugleiðir samkvæmt því, komið að þeim viðræðum og lýst sínum áhuga og óskum í þeim efnum eða er eingöngu um það að ræða að Flugleiðir taki þátt í þeim viðræðum um framtíðarskipan þjónustumála á flugvöllum í heild og breidd inn í lengri framtíð? Hér hafa menn rætt um útboðsleiðina. Ég hef haft mínar efasemdir um að þær breytingar sem átt hafa sér stað í Leifsstöð skili þeim fjármunum sem til er ætlast. Reynslan mun skera úr um það. Hún er ekki komin á daginn, það er langur vegur frá. Ég vona hið besta en er viðbúinn hinu versta. Ríkiseinokun getur verið slæm en guð hjálpi okkur þegar einkafyrirtækjaeinokunin ríður í garð eins og mér virðist ætla að verða í Leifsstöð í stórum stíl. Það er það versta sem við getum kallað yfir okkur og það er einmitt það sem er að gerast, virðulegi forseti.

Herra forseti. Ég er sammála hv. 11. þm. Reykv. sem sagði að það þyrfti að ríkja traust í útboðsviðskiptum og þess vegna er mér ekki alveg ljóst til hvers hv. þingmenn ætlast af utanrrh. í þessu sambandi. Það er farið út í að bjóða þessi viðfangsefni út og Ríkiskaup fengin til þess sem stendur í þessu á hverjum einasta degi og hefur mikla reynslu af slíkum málum. Það kemur niðurstaða út úr útboðinu þar sem það er álit þessara aðila sem hafa svona mikla reynslu að aðeins eitt tilboðið sé gilt. Síðan er það álit starfsmanna Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli að þetta tilboð skili mestum fjárhagslegum ávinningi fyrir Flugstöðina. Ætlast þingmenn til þess að utanrrh. í þessu tilviki rifti þessum málum öllum og ákveði, þrátt fyrir þetta, að taka einhverju öðru tilboði?

Setja sig inn í málið þó.

Setja sig inn í málið? Á ráðherra sem sagt að fara yfir þetta? Það hef ég gert. Ég hef spurt menn út úr í þessu sambandi og ég treysti þessum aðilum. Á svo ráðherra að koma og taka bara einhverja allt aðra ákvörðun? Eru það ekki handahófskennd vinnubrögð? Er það þannig sem hv. þm. vann í ráðherratíð sinni? Ég trúi því ekki. Ég trúi því ekki að hv. þm. hafi unnið þannig. Hér hefur verið farið að leikreglum og það er ekki hægt að breyta þeim leikreglum eftir á eftir geðþótta ráðherra. Ég tel mig hafa unnið að þessu máli í samræmi við þær skyldur sem ég hef sem ráðherra og hafi ekki leyfi til þess að vinna það öðruvísi. Ef ég hefði gert það, er náttúrlega alveg ljóst að sá sem fékk þetta verkefni, þ.e. Flugleiðir, hefði farið í skaðabótamál við utanrrh. og hann hefði þá þurft að vera viðbúinn því að taka afleiðingunum og ríkið að borga skaðabætur í samræmi við það þannig að mér finnst þetta vera alveg fráleitur málflutningur hjá mörgum hv. þm.

Herra forseti. Ég ætla að víkja í þessari umræðu um fjárlagafrv. að fáeinum atriðum og fyrst atriði sem snertir heilbrrn. Það lýtur að því að í frv. er gert ráð fyrir því að framlög til heilbrigðismála breytist eins og rakið er í greinargerð frv. og ég ætla ekki að endurtaka hér. Jafnframt því er í frv. gert ráð fyrir því að framlög til heilbrigðismála verði skorin niður um 700 millj. kr. og það er ekki mjög rækilega skýrt í greinargerð frv. hvernig eigi að ná þeim niðurskurði. Fyrst eru tölurnar framreiknaðar eins og yfirleitt er gert og síðan eru þær skornar niður allar um 700 millj. Í frv. eru að vísu í greinargerðinni nefnd tvö atriði sem eigi að skera niður. Það fyrra lýtur að niðurskurði á lyfjakostnaði og hann hækki ekki eins mikið og yrði að óbreyttu, heldur skorinn niður frá uppreiknaðri tölu, ef ég man rétt um 300 millj. Síðan er gert ráð fyrir því að lækka framlög og spara í tannlækningum. Það er sérstaklega nefnt. Ég held að við stöndum núna frammi fyrir þannig tíðindum í sambandi við tannlæknaþjónustuna að það sé algerlega ólíðandi ef það á að halda áfram að skera niður framlög til tannlæknaþjónustu, en svo virðist vera eftir þessum texta greinargerðarinnar. Ég held reyndar að málið liggi þannig að það eigi frekar að gefa í fjármuni í sambandi við tannlæknaþjónustuna, sérstaklega við börn, vegna þess að það hefur þegar komið í ljós að tannheilsa barna hefur versnað frá því sem var vegna þeirra breytinga sem gerðar voru fyrir þrem, fjórum eða fimm árum í þessum málaflokki. Þess vegna hvet ég til þess að þetta verði endurskoðað og menn hætti við að skera niður þessi framlög til tannlæknaþjónustunnar og ég hefði viljað spyrja hæstv. fjmrh. að því hvernig þessar tölur eru fundnar. Ég vildi auðvitað gjarnan hafa hér hæstv. heilbrrh. Er hún kannski í húsinu?

Forseti getur upplýst að hæstv. heilbrrh. er ekki í húsinu.

Nei, þá skulum við bara notast við hæstv. fjmrh., fyrirgefðu orðbragðið forseti. Ég er alveg viss um að hann leggur sig fram um að leysa þetta mál eins og hann lifandi getur. En áður en lengra er haldið hefði ég hins vegar viljað spyrja hæstv. forseta að því hvort hæstv. félmrh. er í húsinu. Ég hefði viljað fá að tala aðeins við hann. Ég hef grun um að hann sé hérna.

Hæstv. félmrh. er í húsinu og mun forseti gera ráðstafanir til að þess að hann verði hér.

Mér þætti vænt um ef hæstv. forseti vildi kalla hann hér til fundar þannig að það verði eitthvað hægt að tala við hann um dagskrármálið. Aðeins varðandi annað mál. Ég hef nefnt þetta með heilbrigðismálin og spurt: Hvað á að skera niður, hvernig og með hvaða rökum? Annað mál sem ég vil nefna eru löggæslumálin. Það hefur náttúrlega verið svo í pólitíkinni á undanförnum árum og áratugum að menn hafa ekki litið þannig á að löggæslan væri hluti af þessu almenna velferðarkerfi sem oftast er rætt um. Nú er það orðið þannig að löggæslan í landinu, ekki síst hér á þéttbýlissvæðinu, er að verða óhjákvæmilegur hluti af velferðarkerfinu, öryggiskerfi almennings, því að staðreyndin er sú að fólk getur varla frjálst um götur gengið hér í þéttbýlinu vegna þess hvernig ástandið er í þeim efnum og ætla ég ekki að rekja það neitt nánar. Staðreyndin er sú að stjórnmálaflokkarnir hafa aldrei, og er þá enginn undanskilinn, mótað heildstæða stefnu í því sem kalla má löggæslumál og í þeim efnum er náttúrlega sök Sjálfstfl. mest vegna þess að hann hefur farið lengur með löggæslumál en nokkur annar stjórnmálaflokkur. En það hefur engin heildstæð opinber stofnumótun átt sér stað í sambandi við löggæslumál og staðreyndin er sú að þar hefur verið tekið býsna tilviljanakennt á hlutunum. Það er mjög alvarlegt og er núna að koma okkur í koll. Ég tel að ástandið sé þannig núna hjá okkur í þéttbýlinu, a.m.k. í mínu kjördæmi og víðar, að á þessum málum þarf að taka. Það þarf að móta stefnu í löggæslumálum til að tryggja að fólk geti gengið sæmilega öruggt um götur í þessu byggðarlagi. Reyndar hefur oft verið rætt um það hvort rétt sé að hafa löggæslukostnaðinn, lögregluna, hjá ríkinu. Mér finnst að það eigi að ræða það mál, hvort það er endilega eitthvað sem segir það að lögreglan eigi að vera hjá ríkinu um aldur og ævi. Hún var hjá sveitarfélögunum, ég hygg til 1972--1973, og var flutt af vinstri stjórninni sem þá var, ef ég man rétt, yfir til ríkisins. Út af fyrir sig voru alveg full rök fyrir því að breyta þessu þá. Það eru full rök fyrir því að hluti af lögreglunni a.m.k. sé hjá ríkinu en hluti af lögreglunni er með alveg dæmigerða nærþjónustu við almenning. Þess vegna finnst mér koma til greina að þessi þáttur þjóðfélagskerfisins, mér liggur við að segja velferðarkerfisins, eigi að vera hjá sveitarfélögunum og það eigi að velta því mjög alvarlega fyrir sér. Ég vek í þessu sambandi athygli á ítrekuðum samþykktum í borgarstjórn Reykjavíkur þar sem fulltrúar allra flokka sem þar eiga sæti hafa staðið að tillögum um áskorun á ríkisstjórnina um samstarf að því er varðar löggæslumál, sérstaklega t.d. í Breiðholti og Grafarvogi svo að ég nefni dæmi. Því miður hefur ekki verið hægt að verða við þessu af því að menn ganga eftir svo stífum reglum. Það eru stundum svo þykkir veggirnir í kerfinu að það má aldrei skoða það að færa einhvern hluta til af því að þá rekst það á þetta heilaga sem er hrein verkaskipting ríkis og sveitarfélaga sem er eitthvað það ótrúlegasta sem fundið hefur verið upp af öllu. Það er svona klisja sem menn ganga fyrir að það verði að vera svo hrein verkaskipting á milli ríkis og sveitarfélaga að það megi helst aldrei hittast nokkur skapaður hlutur á vegum ríkis og sveitarfélaga sem er alveg kolvitlaust því að auðvitað eiga ríkið og sveitarfélögin að vinna saman eins og allir aðrir í þessu landi. Þetta nefni ég hér, herra forseti, og vil ítreka að það er mín skoðun að það þurfi að móta nýja stefnu í löggæslumálum og fara yfir þá hluti að hve miklu leyti löggæslan á jafnvel að vera á vegum sveitarfélaganna eða undir húsbóndavaldi þeirra þannig að tryggt sé að fólk geti um frjálst höfuð strokið, a.m.k., og það verði öruggara og betra fyrir fólk að hreyfa sig hér um götur heldur en það er núna. Ég þakka hæstv. forseta fyrir rausnarskapinn. Ég er búinn að hafa hérna 20 mínútur alveg síðan ég byrjaði. Það var reyndar hæstv. forseti Sturla Böðvarsson sem var svona almennilegur við mig. En ég þakka hvaða forseta sem er fyrir það að vera svona rausnarlegur við mig á tímagjöf, enda veitir mér ekkert af því. Það er svo margt sem þarf að ræða hér.

Ég skal nú reyna að færa þetta til betri vegar en hv. þm. er búinn að tala í 12 mínútur.

Það nefnilega grunaði mig að gæti verið. Ég beygi mig undir þann dóm en held til haga þessu sem ég er hér að nefna, annars vegar með löggæsluna og hins vegar var ég að spyrja áðan um þessar 700 millj. sem á að spara í heilbrrn. eftir að tölurnar hafa verið uppreiknaðar og varaði við því að skorið yrði niður til tannlækninganna sérstaklega eins og mér sýnist vera gert ráð fyrir. Ég nefni þetta af því að hæstv. heilbrrh. heiðrar okkur með nærveru sinni á þessum fundi. Þá ætlaði ég að leyfa mér, herra forseti, að víkja aðeins máli mínu til hæstv. félmrh. en 4. september sl. skrifuðu formaður og framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga undir yfirlýsingu sem var lögð fram á fundi formanns og framkvæmdastjóra sambandsins með fjmrh. og félmrh. 4. september 1997. Hérna er komið inn á mörg atriði í samskiptum ríkis og sveitarfélaga sem ég hygg að hafi ekki verið rækilega rædd í þessari umræðu. Ég ætla t.d. að minna á þessar frægu 500 millj. sem ríkisstjórnin allt í einu ákvað að sveitarfélögin ættu að leggja í púkkið í sambandi við lausn kjarasamninga en eru ekki frágengið mál. Í yfirlýsingu Sambands ísl. sveitarfélaga segir, með leyfi forseta: ,,Harðlega er mótmælt hugmyndum um að tekjustofnar sveitarfélaga verði framvegis varanlega skertir um 500 millj. kr. í tengslum við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um skattalækkun við frágang kjarasamninga á almenna vinnumarkaðnum í mars sl.`` Hér er um að ræða mjög ákveðin mótmæli við þessum 500 millj. kr. sem átti að taka af útsvarinu og ég spyr: Hvar stendur þetta mál? Ég sé að textinn í fjárlagafrv. er ekki skýr í þessu efni. Í öðru lagi segir í yfirlýsingu Sambands ísl. sveitarfélaga, með leyfi forseta: ,,Í samræmi við yfirlýsingu félmrh. og fjmrh. og formanns og framkvæmdastjóra sambandsins frá 13. desember 1996 verður að bæta sveitarfélögunum að fullu fjárhagsleg áhrif vegna skattlagningar fjármagnstekna, breytinga á tryggingagjaldi og ákvæða tekjuskattslaga um frádrátt vegna hlutafjárkaupa. Ganga þarf frá nauðsynlegum lagabreytingum þar að lútandi fyrir lok þessa árs. Samkvæmt útreikningum sambandsins nemur samanlagður útgjaldaauki og tekjutap sveitarfélaganna vegna þessara lagabreytinga 215 millj. kr. á árunum 1996, 1997 og 1998. 3. Ítrekuð er krafa um að Jöfnunarsjóði sveitarfélaga verði bætt aukin útgjöld vegna aukinna vanskila meðlagsgreiðenda við Innheimtustofnun sveitarfélaga sem leiddu af einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar um hækkun meðlaga frá byrjun árs 1993. Í samræmi við skýrslu Löggiltra endurskoðenda hf. eru aukin útgjöld jöfnunarsjóðsins, sem eingöngu má rekja til hækkunar meðlaganna, 462 millj. kr. vegna áranna 1994, 1995 og 1996. Hefur þá verið tekið tillit til sérstakrar 250 millj. kr. greiðslu ríkissjóðs til jöfnunarsjóðsins á árinu 1993. Á sömu forsendum þarf auk þess að bæta jöfnunarsjóðnum aukin útgjöld vegna vanskila meðlaga á árinu 1997. 4. Í kjölfar hækkunar útsvars vegna niðurfellingar aðstöðugjalds og yfirtöku launagreiðslna til kennara er innheimtuþóknunin, sem sveitarfélögin greiða ríkinu vegna innheimtu staðgreiðslu, um 57 millj. kr. hærri á þessu ári en fyrir breytingarnar. Afar óeðlilegt er að ríkissjóður hagnist með þeim hætti á verkaskipta- og tekjustofnalagabreytinu á kostnað sveitarfélaganna. Ítrekuð er krafa um að þóknun sveitarfélaganna vegna staðgreiðslu innheimtunnar verði lækkuð til samræmis við það sem var fyrir ofangreindar breytingar. 5. Umsýsla sveitarfélaganna vegna staðgreiðslutöku skatta af fjárhagsaðstoð er það umfangsmikil að þau sveitarfélög sem mesta fjárhagsaðstoð greiða þurfa bæði að leggja í aukinn kostnað vegna starfsmannahalds og hækka bæturnar til að fjárhagsaðstoðin komi viðkomandi einstaklingi að gagni. Óþægindi þeirra skjólstæðinga félagsmálastofnana sem koma til með að greiða skatta af fjárhagsaðstoð eftir á eru léttvæg miðað við það umstang og þá auknu vinnu sem lögð er á sveitarfélögin með staðgreiðslutökunni. Ríkissjóður verður ekki af neinum tekjum þótt skattar af fjárhagsaðstoð séu eftirágreiddir en það sparar sveitarfélögunum veruleg útgjöld. Lýst er mikilli óánægju með að félagsmálaráðneytið hafi enn ekki orðið við óskum sambandsins um að fjárhagsaðstoð sveitarfélaganna væri undanþegin staðgreiðslu og ítrekaðar eru óskir um að teknar verði upp viðræður til að fjalla nánar um þetta vandmeðfarna mál.`` Undir þetta rita eins og ég sagði áðan Vilhjálmur Þ. Vilhjálmsson, formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, og Þórður Skúlason framkvæmdastjóri. Bréfið er dagsett 4. september 1997. Hér er með öðrum orðum um það að ræða, herra forseti, að forusta sveitarfélaganna í landinu er að fara fram á í fyrsta lagi að 500 milljónirnar verði aldrei af þeim teknar. Og ég spyr: Verður það gert? Hvað verður gert í þeim efnum? Í öðru lagi eru sveitarfélögin að segja: Við höfum orðið fyrir útgjaldaauka vegna breytinga á tryggingagjaldi og fleira upp á 215 millj. kr. Í þriðja lagi segja sveitarfélögin: Við höfum orðið fyrir skakkaföllum vegna breytinga á meðlögum upp á 462 millj. kr. Og þessi meðlagabaggi lendir reyndar eingöngu á litlu sveitarfélögunum í landinu vegna þess að hann er allur tekinn af jöfnunarframlaginu og snertir þess vegna ekki Reykjavík. Og í fjórða lagi er hér verið að segja: Við viljum að kostnaður verði lækkaður um 57 millj. kr. vegna innheimtu í staðgreiðslu og síðan er beðið um breytingar á staðgreiðslu á félagslegum bótum. Með öðrum orðum, herra forseti, hér er um að ræða bil á milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar upp á u.þ.b. 1.000 millj. kr. Og það er algjört lágmark, herra forseti, að þessari umræðu ljúki ekki án þess að ríkisstjórnin geri nákvæmlega grein fyrir því hvernig hún hugsar sér að koma til móts við sveitarfélögin í þessu efni.

Virðulegi forseti. Ég get sannfært og fullvissað hv. þingmann um að það hafa farið fram viðræður á milli félmrn. og fjmrn. annars vegar og Sambands íslenska sveitarfélaga hins vegar eins og á undanförnum árum. Það plagg sem hv. þingmaður er að vitna til er plagg sem forustumenn sveitarfélaganna lögðu fram á fundi í september þar sem einmitt var rætt um þessi mál. Það er ekki fyrsti fundurinn sem haldinn hefur verið því fundir voru einnig haldnir á sl. vori í framhaldi af yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og sveitarfélögin hafa lýst því yfir að þau séu tilbúin til að ræða þetta enda vilja þau þá hafa öll málin undir. Ég get ekki farið yfir þessi mál í einstökum atriðum í stuttu andsvari. Ég vil þó nefna sérstaklega að meðlögin höfum við ekki viðurkennt, þ.e. þær meðlagsgreiðslur sem þeir telja að eigi að ganga til þeirra, vegna þess að við teljum að við höfum þegar afgreitt það mál og að þeir eigi ekki neina kröfu á ríkissjóð. Varðandi staðgreiðslu af félagslegri aðstoð þá nær það náttúrlega ekki nokkurri átt. Það eru lög á Íslandi sem krefjast þess að staðgreiðsla sé greidd af öllum tekjum. Og það sem er nú kannski skrýtnast í þessu tilviki er að sveitarfélögin fá skattinn en ekki ríkið því að sveitarfélögin fá útsvar af öllum tekjum frá grunni og áfram en ríkið fær ekkert fyrr en sveitarfélögin hafa fengið sitt, þannig að af fyrstu 80 þús. kr. eða svo fær ríkið ekki neitt. Ríkið er því eingöngu að innheimta tekjur sem síðan er skilað til sveitarfélaganna. Þetta horfði öðruvísi við ef sveitarfélögin væru tilbúin til þess að hafna útsvari af þeim tekjum fólksins sem felast í félagslegu aðstoðinni. En það sem skiptir öllu máli er að viðræður milli aðila eru í þeim farvegi sem þær hafa verið á undanförnum árum um þetta leyti árs.

Herra forseti. Þetta var nú ekkert svar. Veruleikinn er sá að Samband íslenskra sveitarfélaga er þeirrar skoðunar að á milli ríkisins og sveitarfélaganna beri 1.200 millj. kr. Það er auðvitað alveg augljóst mál að hér er um mjög alvarlegan ágreining að ræða að því er varðar a.m.k. hluta af þessari upphæð, t.d. þann hálfa milljarð sem ríkisstjórnin ákvað að taka af sveitarfélögunum í tengslum við kjarasamningana fyrr á þessu ári. Enda segir hér í yfirlýsingu Sambands íslenskra sveitarfélaga að með því að taka þessa 500 milljónir af væri ,,freklega gengið á sjálfstæði og sjálfsákvörðunarrétt sveitarfélaganna. Fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa á síðustu árum leitt til verulegs kostnaðarauka og tekjutaps fyrir sveitarfélögin``, segir í þessari sömu yfirlýsingu. Þannig að hér er kvartað sáran yfir samskiptunum við ríkisvaldið á undanförnum árum og því er augljóst að þessi mál eru í verulegu uppnámi og illa á þeim haldið af hæstv. ríkisstjórn. Og það þýðir ekkert að koma hér og segja: Þessi mál verða rædd á fundum áfram. Veruleikinn er sá að fjárlagafrv. er ófullburða að því er þetta varðar, 1.234 millj. kr. ber á milli. Meðan þeim spurningum er ekki svarað er fjárlagafrv. að því er þetta varðar mjög ófullkomið og ég vænti þess að hæstv. félmrh. sé mér sammála um það og staðfesti það í umræðunni hér á eftir.

Virðulegi forseti. Ég vil bara ítreka að það er ekkert öðruvísi nú en á undanförnum árum er varðar samskipti sveitarfélaganna. Við munum að sjálfsögðu halda áfram góðum samskiptum við þau. Hv. þingmaður er með plagg sem er lagt fram af sveitarfélögunum. Við eigum líka samsvarandi plögg frá ríkinu og ég get nefnt það t.d. að ríkið hefur tekið yfir vinnumiðlanir. Það sparar sveitarfélögunum um 100 milljónir. Rætt er um að ríkið taki yfir stofnkostnað og viðhald sjúkrastofnana, 100 milljónir. Tryggingagjald lækkar á næstu árum hjá sveitarfélögunum um 215 milljónir, niðurfelling hlutabréfafrádráttar á næstu árum upp á 230 milljónir og svona má áfram telja. Þannig að þetta eru auðvitað viðræður sem fara fram þar sem menn setja fram hugmyndir sínar. Það plagg sem hv. þingmaður er með er slíkt plagg og það hefur verið lagt fram á slíkum fundi. Má ég svo að lokum til viðbótar segja, vegna umkvörtunar sveitarfélaganna sem vilja ekki fara að lögum varðandi staðgreiðslu skatta, að ríkið greip til þess ráðs að taka félagslegu aðstoðina sem sveitarfélögin veita út úr skerðingunum varðandi almannatryggingabæturnar. Með öðrum orðum, allar tekjur koma með einhverjum hætti til skerðingar þegar fólk fær tryggingabætur frá almannatryggingunum en félagslega aðstoðin gerir það ekki. Hins vegar fer með félagslegu aðstoðina eins og húsaleigubætur og allar aðrar bætur nema bætur skattkerfisins að þær eru að sjálfsögðu skattskyldar. Og þegar fólk hefur lágar tekjur eins og því miður sumir hafa, jafnvel tekjur undir skattleysismörkum, þá fer hver ein og einasta króna og allt upp í 80 þúsund til sveitarfélaganna, einfaldlega vegna þess að sveitarfélögin fá útsvar af öllum tekjum en ríkið einungis tekjuskatt af tekjum yfir 60 þúsundum. Það þýðir að sveitarfélögin fá helmingi meira nettó í sinn hlut úr staðgreiðslunni heldur en ríkið. Þetta verða menn að sjálfsögðu að hafa í huga.

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til þess að óska hæstv. fjmrh. einu sinni til hamingju með að hafa verið svona lengi í fjmrn. En það eru satt að segja alveg ótrúleg örlög að heyra jafnvaskan mann fara í kerfi þegar kemur að málum eins og þeim sem hér er um að ræða, vegna þess að hann neitar að horfast í augu við þann veruleika að samskiptin við sveitarfélögin í landinu eru í algjöru uppnámi. Hann neitar að horfast í augu við þann veruleika að hérna skakkar 1.200 millj. kr. Og síðan fer hann að telja upp atriði þar sem ríkið hafi komið sérstaklega til móts við sveitarfélögin --- eins og hvað? Eins og það að flytja vinnumiðlanirnar. Báðu sveitarfélögin um það? Nei, sveitarfélögin voru á móti því. Það var í raun og veru ákvörðun félmrh. að flytja vinnumiðlanirnar frá sveitarfélögunum til ríkisins í andstöðu við flestöll sveitarfélögin í landinu, m.a. borgarstjórn Reykjavíkur. Þannig að ég held að staðan sé í raun og veru sú þegar maður horfir á samskipti núverandi hæstv. fjmrh. við sveitarfélögin að þau séu búin að vera í uppnámi allan tímann. Hann byrjaði með lögguskattinum og er núna með hlutina afvelta eins og ég hef hér rakið, herra forseti.

Virðulegi forseti. Eins og kemur fram í fjárlagafrv. er raunaukning til heilbrigðis- og tryggingamála sem kemur fram í ýmsum liðum, í hækkun almannatryggingabóta, til aldraðra, til heilsugæslunnar og ýmsum nýjungum í sjúkrahúsmálum. Varðandi þá fyrirspurn sem hv. þingmaður lagði fram um hvernig við ætlum að ná fram sparnaði í lyfjum þá kemur fram í fjárlagafrv. að á þessu ári eru áætlaðir 3,6 milljarðar til lyfjamála og á næsta ári 3,9 milljarðar. Sem sagt 7% hækkun milli ára. Ef ekkert verður að gert hækkar þessi flokkur um 11%. En til að sporna við meiri hækkun verður farið í útboð á lyfjum sem við byrjuðum á með mjög góðum árangri á þessu ári. Við höldum því áfram og förum í svokallaðan samhliða innflutning sem er líka nýjung og við getum náð verulegum sparnaði þar. Þetta er það tvennt sem gefur okkur mest. Þarna ætlum við sem sé að ná þessum 300 milljónum til að sporna við meiri hækkun en 7% á milli ára. Síðan vinnum við að endurskoðun í ráðuneytinu sem ekki er langt komin en við erum að fylgjast með breytingum sem hafa orðið í Svíþjóð varðandi útgjöld til lyfjamála. Í grófum dráttum er breytingin hjá Svíum þannig að þeir sem þurfa mikið að nota lyf borga tiltölulega lítið en þeir sem þurfa sjaldan að nota lyf, eða t.d. einu sinni á ári, borga tiltölulega meira. Eins og ég segi er þetta stutt á veg komið en við fylgjumst með framkvæmdinni í Svíþjóð. Og þá tannlækningarnar. Við höfum tölvuvætt Tryggingastofnun mjög vel varðandi tannlæknadeildina. Af vísustu mönnum þar er talið að með þeirri tækni megi auka eftirlit og draga úr tvíverknaði og það er það sem við ætlum fyrst og fremst að gera.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. fyrir að bregaðst við fyrirspurnum mínum. Í fyrsta lagi hefur niðurskurðurinn á lyfjakostnaðinum aldrei tekist svona. Í greinargerðum fjárlagafrv. hefur alltaf verið sagt að það ætti að ná niður lyfjakostnaði með þessum hætti og aldrei hefur tekist að standa við markmið greinargerðar fjárlagafrv. á undanförnum árum. Ég held að aðferðirnar sem hæstv. ráðherra rakti í þeim efnum muni ekki heldur ganga en ég tel það virðingarvert að hún beiti sér fyrir því að reyna að halda kostnaðinum niðri. Veruleikinn er hins vegar sá að á sama tíma og menn hafa reynt að hafa hömlur á kostnaði ríkissjóðs hefur kostnaður einstaklinganna margfaldast. Í síðustu ríkisstjórn gagnrýndu framsóknarmenn mjög mikið og þáv. hæstv. heilbrrh. beitti sér fyrir því að kostnaðarhlutdeild í lyfjum var breytt þannig að hún var svipuð og hún var í Evrópusambandslöndunum, ef ég man rétt þá viðmiðun sem heilbrrn. hafði þá. Nú hefur heilbrrh. Framsfl. aftur á móti unnið það afrek, eða þeir framsóknarmenn, að sjúklingarnir borga hærra hlutfall af lyfjakostnaði en nokkurs staðar annars staðar í löndum sem búa við svipaðar aðstæður. Þetta er mikið umhugsunarefni. Í öðru lagi vara ég einnig við þessu með tannlæknakostnaðinn. Mér sýnist að það sé algert skot út í loftið og bendi á að niðurstöður sýna þegar að tannheilsa barna og unglinga hefur versnað eftir að menn breyttu kerfinu eins og gert var fyrir fáeinum árum. Ég held að fólk sé á villigötum í þessu máli. Að öðru leyti tel ég að hæstv. ráðherra hafi ekki svarað nema hluta af þeim 700 millj. sem ég spurði um áðan. Það eru tannlækningar og það eru lyf, hvað á að skera niður fyrir þær 100, 200 eða 300 millj. sem eru eftir af þeim 700 sem teknar eru eftir að upphæðin hefur verið uppreiknuð?

Virðulegi forseti. Fyrst um lyfin. Hv. þm. sagði að aldrei hefði náðst árangur með þeim aðferðum sem ég boðaði áðan en svo vill til að í ár höfum við náð verulegum sparnaði einmitt með útboðum og þau markmið sem við settum okkur á þessu ári hafa nánast náðst. Við höfðum samt háleit markmið og lyfjakostnaður hjá sjúklingum hefur lækkað. Hann hefur lækkað á þessu ári. Hv. þm. hafði ekki trú á því að þær tillögur sem liggja fyrir um að lækka tannlæknakostnað mundu nást. Reynslan mun sýna hvort við náum þeim markmiðum. Varðandi annan sparnað kemur glöggt fram í frv. að sjúkrahúsum úti á landi er ætlað að spara um 50 millj. kr. með aukinni samhæfingu og með þeim 500 millj. sem lagðar voru til sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu í síðasta mánuði koma vissar hagræðingarkröfur á móti sem eru líka útreiknaðar í frv. Þegar á heildina er litið leggjum við meira til þessa málaflokks en við höfum gert áður og frv. sýnir, eins og hv. þm. hefur örugglega lesið, margar nýjungar og merkar sem menn hljóta að gleðjast yfir.

Herra forseti. Hagvöxturinn skilar í þjóðarbúið líklega 15--17 milljörðum kr. og mér finnst satt að segja ekki mikil tíðindi þó að eitthvað ýrist af því inn í heilbrigðiskerfið eins og staðan er jafnvel þó að það séu dálitlar upphæðir. Mér finnst það ekki mikil tíðindi. Ég held að veruleikinn sé sá að verið er að framreikna stærðirnar í heilbrrn. Mér sýnist það standa þannig. Menn eru að reyna að taka á ýmsum hlutum þar vafalaust sums staðar myndarlega en í það heila tekið er það þannig að ákvarðanir um fjárframlög og m.a. sparnað eins og hæstv. ráðherra hefur viðurkennt eru handahófskenndar. Ég segi það alveg eins og er, herra forseti, þær eru handahófskenndar. Ég er algerlega viss um að ef einhver nennir því að bera saman niðurstöður ríkisreiknings 1997 og fjárlög ársins 1997 að því er lyfin varðar mun ríkisreikningurinn hafa vinninginn vegna þess að þau áform sem sett voru fram í greinargerð fjárlagafrv. í fyrra standast ekki. Varðandi tannlækningarnar var ég ekki að gagnrýna neitt annað en ég tel varasamt að halda áfram að skera niður til tannlækninganna. Ég held að menn ættu frekar að skoða þá hluti betur jafnvel þó að það gæti kostað aukna fjármuni vegna þess að ég held að versnandi tannheilsa barna og unglinga muni koma niður á heilbrigðiskerfinu í auknum útgjöldum á komandi árum og þó sérstaklega kannski áratugum.

Herra forseti. Ætli nokkurt þingmál, sem lagt er fyrir Alþingi Íslendinga, byggi eins mikið á trúverðugleika og frv. til fjárlaga? Frv. til fjárlaga byggir nefnilega fyrst og fremst á trúverðugleika þess ráðherra sem frv. leggur fram og þeirrar ríkisstjórnar sem hann starfar í. Þess vegna er með eindæmum að umræður á Alþingi skuli standa í 2--3 daga um fjárlagafrv. en í 2--3 klukkutíma um ríkisreikning fyrir viðkomandi fjárlagaár þar sem kemur einmitt í ljós að hve miklu leyti trúverðugleiki fjmrh. og viðkomandi ríkisstjórnar er raunhæfur þannig að með orðalagi hæstv. fjmrh. hingað til sem hér eftir byggist fjárlagafrv. hans fyrst og fremst á trúverðugleika hans sem fjmrh. Svo vill til að á borðum okkar þingmanna liggur vitni um trúverðugleika hæstv. fjmrh., það er frv. til fjáraukalaga fyrir árið 1997. Þar kemur fram að mitt í allri uppsveiflunni, öllu því góðæri sem hæstv. ríkisstjórn talar um, gerir hún ráð fyrir því að skila fjárlögum fyrir árið 1997 með rúmlega eins milljarðs kr. halla. Í góðærinu hafa tekjurnar aukist um 4,7 milljarða kr. Það ætti að hafa skilað ríkisstjórninni nokkuð áleiðis til að geta staðið við áform sín en hún hefur aukið útgjöldin um 6,9 milljarða króna þannig að trúverðugleikinn er ekki meiri en svo að í mestri uppsveiflu Íslandssögunnar síðustu 15 ár sem orðið hefur á árinu í ár skilar hæstv. ríkisstjórn halla í rekstri ríkisins. Verulegur hluti þessara auknu gjalda eru ekki óhjákvæmileg útgjöld heldur ákvarðanir sem hæstv. ríkisstjórn hefur tekið. Þær ákvarðanir eru þess eðlis að þær sýna ekki að hæstv. ríkisstjórn beri mikla virðingu fyrir þeim ákvörðunum sem teknar eru að undirlagi hennar á Alþingi um gerð fjárlaga. Utanrrn., þetta litla ráðuneyti, fer fram á aukafjárheimildir upp á 182 millj. kr. og það er ekki svo að utanrrn. fari á fjörurnar með beiðnina vegna einhverra verka sem utanrrn. hyggst láta vinna heldur er beðið um að fjárheimildirnar séu samþykktar til að inna greiðslur af hendi sem hafa að verulegu leyti verið þegar greiddar eða a.m.k. verið skuldbundið að greiða. Látum það vera þó svo að hæstv. utanrrn. haldi þannig á málum. Vissulega væri ástæða til þess að ræða um mikla útþenslu þess ráðuneytis. Það virðist ekki vera að menn ætli þar að láta góðærið fara fram hjá sér. En annað vekur athygli mína og vil ég nú hafa að því nokkurn formála. Eins og hv. alþingismenn vita var það ágæta hús Höfði endurbyggt á árum hæstv. forsrh. sem borgarstjóra í Reykjavík úr hreysi í slot. Sagt er að um þá ákvörðun hafi borgarstjórn aldrei formlega fjallað, þ.e. hún tók aldrei ákvörðunina um fjármögnun á þeirri miklu endurbyggingu heldur segir sagan að allur kostnaðurinn hafi verið færður undir liðinn Húsverðir o.fl. Þannig hafi Höfði verið endurbyggður undir hattinum Húsverðir o.fl. Nú er fyrrv. borgarstjóri sestur í sæti hæstv. forsrh. og endurbyggir Stjórnarráðshúsið nákvæmlega eins. Að vísu verður það ekki fært undir liðinn Húsverðir o.fl. eða Bílstjórar o.fl. heldur á öll endurbyggingin sér stað á fjáraukalögum. Með öðrum orðum tekur hæstv. forsrh. ákvörðun um að endurbyggja húsið fyrir 85 millj. kr. án þess að leita fjárheimilda fyrir þeirri endurbyggingu fyrr en eftir á þannig að hæstv. forsrh. er að reisa sér annan minnisvarða í stjórnsýslunni sem er ekki minna virði en Höfði þó að ekki sé fært undir Húsverðir o.fl. Þetta sýnir, virðulegi forseti, að sumir hæstv. ráðherrar umgangast fjárlögin ekki af þeirri virðingu sem þeim ber og ég trúi því ekki að hæstv. fjmrh. telji þetta vera góða latínu og ég trúi því ekki heldur að aðrir ráðherrar eins og hæstv. heilbrrh., sem á í miklum niðurskurðarerfiðleikum, telji að þessir stjórnunarhættir séu til fyrirmyndar, þ.e. að menn ákveði endurbyggingu á eigin skrifstofuhúsnæði upp á yfir 80 millj. kr. með ákvörðunum í fjáraukalögum. Ég trúi ekki, virðulegi forseti, að aðrir ráðherrar í ríkisstjórninni telji þessa ákvörðun til fyrirmyndar. Í aðfaraorðum frv. til fjárlaga fjallar hæstv. fjmrh., eða svo verður á það að líta, m.a. nokkuð um skattamál. Þar segir hann m.a. að í samstarfi við aðila vinnumarkaðarins hafi tekjuskattskerfið verið tekið til endurskoðunar til þess að draga úr jaðaráhrifum. Í textanum í framhaldinu lætur hæstv. fjmrh. í það skína að þessi vinna hafi skilað eða muni skila árangri sem muni sjá dagsins ljós áður en langt um líður. Nú er öllum kunnugt að þessi jaðarskattanefnd hefur verið lögð niður og því leikur mér forvitni á að vita í tilefni af þessari umfjöllun hér hvort hæstv. fjmrh. muni þá hafa samráð við þá aðila sem skipuðu fulltrúa í jaðarskattanefndina, þ.e. verkalýðshreyfinguna, eða stjórnarandstöðuna um endurskoðun á jaðarskattamálum sem verið er að tala um. Ég spyr sérstaklega vegna þess að allir stjórnarandstöðuflokkarnir hafa lýst þeirri skoðun sinni að nauðsynlegt sé að draga úr jaðarskattsáhrifum tekjuskatts og ættu því að geta verið samverkamenn hæstv. fjmrh. í skoðun á því máli þó að ekki sé þar með sagt að þeir verði fyrir fram sammála þeirri niðurstöðu sem hann kemst að persónulega en líklegt er að þeir kæmu þá með tillögur sínar sem ég held að hæstv. fjmrh. hefði gott af því að skoða. Í aðfaraorðum frv. er fjallað nokkuð um skattkerfið í heild og í því sambandi vil ég gjarnan geta þess að ég held að tímabært sé að gerð verði athugun hér á Íslandi hver sé heildarskattbyrði hinna ýmsu tekjuhópa. Þá er ég ekki að tala um skattbyrði í tekjuskatti því að upplýsingar um það liggja fyrir heldur heildarskattbyrði hinna ýmsu tekjuhópa, þ.e. hvað varðar virðisaukaskatt, vörugjald, fjármagnstekjuskatt og aðra þá skatta sem eru lagðir á þegna þessa lands því að ég held að mjög forvitnilegt væri að fá að sjá hvort það sé raunverulega svo að hátekjuhóparnir beri sinn réttmæta hlut af heildarskattbyrðinni eða hvort samanburðurinn sem gerður er á tekjuskattskerfinu einu saman gefur villandi niðurstöðu um heildarskattbyrði hinna einstöku tekjuhópa sem þarf að liggja fyrir. Herra forseti. Ég mun beita mér fyrir því á þessu þingi að flytja þingmál þar sem gert er ráð fyrir því að slík úttekt á heildarskattbyrði einstakra tekjuhópa fari fram. Slík úttekt fór fram fyrir að mig minnir 20 árum síðan við frekar frumstæðar aðstæður. Ég held að hún hafi aldrei verið gerð opinber en var nýtt í fjmrn. á þeim tíma. Við höfum á þessum 20 árum fengið miklu betri upplýsingar sem gera okkur fært að gera þá athugun gleggri og sannari heldur en þessi 20 ára gamla athugun var og ég tel að það sé meira en tímabært að skoða hvernig heildarskattbyrðin í landinu skiptist annars vegar á þá sem bera há laun úr býtum og hins vegar láglaunafólkið. Í tilefni af orðum hæstv. fjmrh. í aðfaraorðum frv. til fjárlaga þar sem hann lýsir því yfir að hann hafi ákveðið að skipa nefnd til að meta stöðu íslenska skattkerfisins og reifa hugmyndir um hugsanlegar breytingar, þá vil ég taka það fram að ég tel að þetta sé svo sannarlega tímabært og eitt af því sem beri að skoða í því sambandi sé að venda okkar kvæði í kross í skattamálum, leggja minni áherslu á skatta eins og tekjuskatt sem a.m.k. eins og hann er úr garði gerður í dag virkar vinnuletjandi, en fara í staðinn inn á ný skattform svo sem mengunarskatta, umhverfisskatta og auðlindagjöld sem ekki hafa neikvæð áhrif á vinnuvilja og sparnaðarvilja landsmanna eins og núverandi skattkerfi tvímælalaust gerir. Þetta er mjög stórt viðfangsefni í skattamálum sem verður að takast á við og ég tel að rétt sé að taka ákvörðun um það nú í vetur að gera hvort tveggja, skoða hver raunveruleg skattdreifing er milli hinna einstöku tekjuhópa þegar litið er á heildaráhrif skattkerfisins og hins vegar að hefja nú þegar athugun á því að draga úr þeim sköttum sem hafa neikvæð áhrif á framleiðsluþætti, þ.e. vinnuvilja og sparnað, en taka upp nýtt skattkerfí í staðinn sem ekki raskar vinnuvilja eða sparnaðarvilja landsmanna. Það er ýmislegt athyglisvert að sjá í frv. til fjárlaga, m.a. það að hæstv. fjmrh. hefur orð á því að það sé mjög auðvelt að glutra þeim árangri niður sem náðst hefur m.a. í ríkisfjármálum að nokkru leyti sakir fórna fjölmargra Íslendinga á erfiðleikaárum. Hann segir á bls. 9 í frv. að traust staða í ríkisfjármálum sem miði að því að greiða niður skuldir á næstu árum sé forsenda þess að áfram ríki góðæri í íslensku efnahagslífi. En hann kemst að undarlegri niðurstöðu ef flett er nokkrum blaðsíðum aftar því að þá segir svo í aðfaraorðum hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: ,,Samkvæmt því verður afkoman í járnum næstu ár, miðað við nýja uppgjörið og rekstrargrunn,`` o.s.frv. Þannig að þó að hann leggi á bls. 9 mjög mikla áherslu á að traust staða í ríkisfjármálum, sem miði að því að greiða niður skuldir á næstu árum, sé forsenda þess að áfram ríki góðæri í íslensku efnahagslífi, er spásögn hans engu að síður um næstu ár, þessi miklu góðærisár, að afkoma ríkissjóðs verði á þeim árum í járnum og vildi ég þá minna á ummæli sem hæstv. ráðherra viðhafði á erfiðleikaárunum þegar við sátum saman í ríkisstjórn. Þá sagði hann m.a. að það væri ekki hægt að gagnrýna að reka ríkissjóð með halla á árum atvinnuerfiðleika og kreppu, en það væri algjör forsenda fyrir því að sú stefna gengi upp að þegar birti til í efnahagslífinu, þá drægi ríkissjóður saman seglin, drægi úr ríkisumsvifum og skilaði verulegum rekstrarafgangi. En það er hæstv. fjmrh. ekki að gera núna í miðju góðærinu. Hann er að reka ríkissjóð með miklum halla og hann gerir ráð fyrir því bókstaflega að svo miklu leyti sem hann fær við þá þróun ráðið að það megi teljast gott ef í áframhaldandi góðæri á næstu árum megi reka ríkissjóð í járnum. Hann segir þetta sjálfur þannig að hann treystir sér auðsjáanlega ekki til þess að standa við þau stóru orð sem hann viðhafði fyrir nokkrum árum síðan um hvert ætti að vera hlutverk fjmrh. á Íslandi í góðærinu. Virðulegi forseti. Sá tími sem ég hef til að ræða þessi mál er nú að líða, en þó er eitt atriði sem mig langaði til þess að benda á til viðbótar við það sem fram er komið hér og vildi gjarnan að hæstv. forseti gerði ráðstafanir til þess að formaður fjárln. yrði viðstaddur því að ég hef ákveðna spurningu sem ég vil beina til hans úr ræðustól og vænti ég þess að klukkan verði þá stöðvuð á meðan ég bíð eða er ekki svo, virðulegi forseti?

Forseti hefur gert ráðstafanir til þess að fá hv. formann fjárln., Jón Kristjánsson, í salinn og klukkan gengur ekki eins og hv. þm. getur séð.

Þá er hv. formaður fjárln. í salinn genginn og ég vil þakka honum fyrir það því að ég hef eina spurningu sem ég vildi beina til hans og vænti þess að hann geti e.t.v. svarað því í andsvari hér á eftir því að hún er ekki flókin. Alþingi setti á liðnum þingvetri ný lög um fjárreiður ríkisins sem gera ráð fyrir því að það skuli vera meginregla að ráðherrar og ríkisstjórn, þ.e. framkvæmdarvaldið, fái samþykki Alþingis fyrir þeim greiðslum úr ríkissjóði sem eiga að verða á fjárlagaárinu að svo miklu leyti sem unnt er að leita slíkra heimilda fyrir fram. Þetta þýðir að afnema á þá tilhneigingu margra ríkisstjórna í gegnum árin að búa til aukafjárlög í kringum greiðsluheimildir. Samt sem áður heldur hæstv. fjmrh. áfram uppteknum hætti um þau efni eins og kemur fram á bls. 74 og 75 í fjárlagafrv. en þar er fjallað um kaup og leigu fasteigna. Þar er m.a. heimild til hans um að kaupa fasteignir í nágrenni Arnarhvols í Reykjavík fyrir Stjórnarráðið og taka til þess nauðsynleg lán. Hvað er nágrenni Arnarhvols? Nær það kannski til þeirra sem kölluð hafa verið nágrannasveitarfélög Reykjavíkur líka? Hvaða húsnæði á að kaupa þar og hversu mikið og hvar á að taka lán og hversu mikið? Það er einnig gert ráð fyrir því að ráðherra sé heimilt að kaupa húsnæði vegna uppbyggingar heilsugæslu á höfuðborgarsvæðinu og taka til þess nauðsynleg lán. Ætli þyrfti ekki að kaupa svona fjögur hús ef fullnægja ætti húsnæðisþörfinni fyrir nokkur hundruð millj. kr. Og er rétt að veita slíkar opnar heimildir til framkvæmdarvaldsins í fjárlagafrv. eftir að nýju lögin hafa verið samþykkt? Þá er einnig ákvæði í liðnum Kaup og leiga fasteigna, að kaupa eða leigja húsnæði fyrir aðalskrifstofur ráðuneyta og taka til þess nauðsynleg lán. Með öðrum orðum: Getur hæstv. forsrh. þá haldið áfram í skjóli þessarar heimildar, við uppbyggingu á skrifstofu fyrir sjálfan sig með því að kaupa eða leigja húsnæði einhvers staðar í bænum eftir geðþótta án þess að fá um það frekari heimildir frá Alþingi en þarna er gert ráð fyrir? Ég ætla ekki að lesa upp allar þessar heimildargreinar sem eru hvorki meira né minna en 22 og flestar með þessu orðalagi. Ég ætla að taka fram, virðulegi forseti, að þetta eru gamlir kunningjar, mikið af þessu.

Eldgamlir.

Margir eldgamlir, það er alveg rétt. En með breytingunum sem gerðar voru á fjárreiðum ríkisins með lögunum í fyrra var stefnt að því að svona greinar sæjust ekki framar í fjárlagafrv., en nú ganga þær hér allar aftur. Því er það spurning mín til hv. formanns fjárln. sem var með mér í sérnefnd þeirri sem samdi nýjar reglur um hvernig menn skyldu haga sér varðandi fjárreiður ríkisins, hvort ekki megi treysta því að þó að hæstv. fjmrh. hafi glapist til að setja þessar greinar inn í frv. sem frá honum kemur til Alþingis og hafi því ekki tekið mark á þeim niðurstöðum sem Alþingi komst að í fyrra að þessu leyti, að hv. formaður fjárln. sjái til þess að þessar greinar hverfi út úr fjárlagafrv. í meðferð fjárln. og Alþingis?

Herra forseti. Hv. 4. þm. Vestf. beindi til mín þeirri spurningu hvort ég mundi sjá til þess að þessar 6. gr. heimildir færu út úr frv. sem hann tiltók og jafnvel einhverjar fleiri heldur en hann las upp. Það er alveg rétt að á síðasta þingi voru sett lög um fjárreiður ríkissjóðs. Þetta er fyrsta fjárlagafrv. sem er lagt fram eftir þessum nýju lögum. Ég get sagt það hér að ég mun beita mér fyrir því að farið verði mjög vandlega yfir 6. gr. heimildirnar, þær verði bornar saman við hina nýju löggjöf og hvort þær standast og ég vil ekki segja meira um það á þessu stigi. Ég mun beita mér fyrir vandlegri skoðun á þessu. 6. gr. heimildirnar hafa dregist mjög saman eða þeir fjármunir sem fylgja þeim á síðari árum og ég má segja að hæstv. fjmrh. hefur verið nokkuð íhaldssamur við að beita þeim heimildum. Ég tel að það sé almennt góð regla að þrengja að þessum heimildum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Kristjánssyni en ég spurði hann m.a. hvort honum fyndust þessar tilteknu greinar sem ég las upp í samræmi við nýsamþykkt lög sem við stóðum báðir tveir að. Og ég óska eftir því að hann svari þeirri spurningu vegna þess, herra forseti, að ég vek athygli á því að þetta er annað dæmið um það að hæstv. fjmrh. fer í tillögugerð sinni til Alþingis ekki eftir þeim lögum sem Alþingi samþykkti um það efni í fyrra. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi annað dæmi fyrr í umræðunni í dag, þ.e. hvernig hæstv. fjmrh. fer með tillögur forsætisnefndar Alþingis um fjárveitingar til starfa Alþingis. Þetta er annað dæmi um það að hæstv. fjmrh. tekur í tillögugerð sinni ekki tillit til þeirra laga sem samþykkt eru frá Alþingi þannig að við verðum þá að treysta á að fjárln. sjái um að framfylgja þeirri lagaskyldu sem á hæstv. fjmrh. á að hvíla. Ég ítreka enn spurningu mína: Telur hv. formaður fjárln. að þær tilvitnuðu greinar sem ég las upp standist ákvæði þeirra laga um fjárreiður ríkisins sem sett voru í fyrra?

Herra forseti. Ég mun í stuttu andsvari ekki fara í lagatúlkanir á frv. eða ákvæðum þess í 6. gr. Ég mun beita mér fyrir því að vandlega verði farið yfir þessar greinar og mun auðvitað beita mér fyrir því að þær séu í samræmi við þau lög sem við samþykktum hér á síðasta sumri. En ég ætla ekki að fara í túlkanir á því í stuttu andsvari í þessari umræðu.

Þetta kallar maður nú, herra forseti, að fara eins og köttur í kringum heitan graut. Alla vega viðurkennir hv. formaður fjárln. að full ástæða sé til þess að skoða þetta þannig að einhver er sú ástæða. En ég las ekki upp nema þrjár greinar og það er nú ekki erfitt verk fyrir jafnglöggan og þingreyndan mann og formaður fjárln. er að svara þessari einföldu spurningu: Telur hann að þessar þrjár tilvitnuðu greinar sem ég las upp samræmist lögum um fjárreiður ríkisins sem við samþykktum í fyrra? Ég trúi því ekki, herra forseti, að formaður fjárln. hafi ekki getu eða yfirsýn til að svara þeirri spurningu. Nú vill svo til að hæstv. forseti er sami einstaklingur og hv. varaformaður fjárln. og situr nú í forsetastól, ég get því ekki beint spurningum til hans öðruvísi en sem forseta, en ef hann sæti í sæti sínu hér á þinginu, þá mundi ég að fengnum undanfærslum hv. formanns fjárln. spyrja hv. varaformann sömu spurningar. Og ég er ekki í nokkrum vafa um að varaformaður fjárln. gæti svarað þeirri einföldu spurningu bæði skýrt, stutt og skilmerkilega. Ég held að hann mundi einfaldlega segja já.

Virðulegi forseti. Vegna orða hv. þingmanns um mál sem ekki er hér á dagskránni, þ.e. fjáraukalögin, vil ég segja að það er rétt hjá honum að í fjáraukalagafrv. er gert ráð fyrir að veita nokkra fjármuni til gamalla húsa vegna yfirstandandi árs. Stærsta framlagið, til að nefna það hér, eru yfir 90 millj. kr. til sendiherrabústaðar í Washington sem ekki var hægt að bíða með vegna þess m.a. að þangað er að fara nýr maður. Og hver er hann? Hann er fyrrv. formaður Alþfl., Jón Baldvin Hannibalsson. Að segja það hér að Stjórnarráðshúsið sé sérstök skrifstofubygging fyrir Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., þá hallar a.m.k. varla á því að það eru 95 millj. sem fara í sérstakt hús, íbúðarhús, fyrir fyrrv. formann Alþfl. En það minntist núv. formaður auðvitað ekki á. Hv. þingmaður talaði um afkomuna á yfirstandandi ári. Sannleikurinn er sá að afkoman er mun betri á yfirstandandi ári heldur en við áttum von á eða 2,5 milljörðum kr. betri. En við tókum sérstaka ákvörðun um að innkalla spariskírteini til þess að spara okkur vexti sem áttu að greiðast miklu síðar, upp á 4 milljarða, og þess vegna verður niðurstaðan 1.200--1.300 millj. ef þetta lagafrv. nær fram að ganga. Varðandi skattana vil ég segja að ég er tvívegis búinn að svara þessari fyrirspurn, m.a. frá alþýðuflokksmönnum, þannig ég ætla ekki að endurtaka svar mitt en hv. þm. hefur ekki hirt um að hlusta á umræðurnar í dag. Ég vil einungis segja að það verða birtir kynslóðareikningar og það er búið að gera grein fyrir jaðarskattanefndarniðurstöðunni og hún liggur fyrir. Og loks þetta: Þegar við sátum saman í ríkisstjórn, ég og hv. þm., núverandi formaður Alþfl., þá var meðalhallinn á rekstrargrunni á ríkissjóði yfir 15 milljarðar á ári. Því er spáð að hann fari niður í 8 milljarða og á næsta ári er verið að tala um að skila afgangi. Ef þetta er ekki árangur sem hv. þingmaður getur verið sammála mér um að sé nokkur, þá er ég illa svikinn, enda er hann fyrrv. fjmrh. og veit nokkuð í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Í skýringum þegar leitað er eftir fjáraukaheimildum vegna fjáraukalagafrv. 1997 er þess ekki getið hverjir eigi að búa í þeim húsum sem verið er að biðja um aukafjárveitingar til, enda er það ekki það sem ég er að gagnrýna. Ég er ekki að gagnrýna að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson eigi að búa um einhverja stund í Stjórnarráðinu. Ég er að gagnrýna að menn taki ákvarðanir eins og þessar í fjáraukalögum án þess að Alþingi fái tækifæri til þess um að fjalla. Það skiptir engu máli hver byggingin er eða hver þar á að búa. Gagnrýnisefni mitt er að menn skuli taka ákvarðanir upp á svona háa fjármuni án þess að Alþingi geti um það fjallað. Og það nær auðvitað ekki nokkurri átt að endurbyggja Stjórnarráðshúsið þar sem skrifstofur forsrh. eru á fjáraukalögum. Það nær ekki nokkurri átt, það er slæm stjórnsýsla. 
             Hæstv. fjmrh. hafði nokkur orð um afkomu ríkissjóðs. Það er alveg rétt að tekjuöflun ríkisins varð miklu meiri á yfirstandandi ári heldur en menn þorðu að vona. En hæstv. ríkisstjórn hefur aukið útgjöld ríkisins um tæplega 7 milljarða kr. á sama tíma þannig að hún tók ákvörðun um að auka útgjöld ríkissjóðs miklu meira en sem svarar aukningu innheimtra tekna vegna góðærisins. Það er rétt að við sátum saman, ég og hæstv. ráðherra, á erfiðleikaárum í ríkisstjórn. En þá var það hans skoðun að þegar betur færi að ganga ættu menn að skila afgangi í ríkisrekstrinum og greiða niður erlendar skuldir, en nú segir sami ráðherra að á næstu árum verði ekki fyrirsjáanlegt annað heldur en að ríkissjóður verði rekinn í járnum.

Virðulegi forseti. Ég vil taka það fram að áður en fjáraukalagafrv. var lagt fram, þá var efni þess að sjálfsögðu kynnt formanni og varaformanni nefndarinnar. Ég vil einnig benda á vegna sérstaks áhuga formannsins, hv. þingmanns, á Stjórnarráðshúsinu, að Alþingi hefur nú þegar tekið ákvörðun um að veita fjármuni til þess verks. Það hefur Alþingi nú þegar gert. Þegar síðan í ljós kom að verkið var miklu dýrara en áður hafði verið gert ráð fyrir, þá varð ekki til baka snúið. Það er ekki hægt að halda húsinu eins og það er. Og það er nú þannig með gömul hús, 200 ára gömul hús og þar yfir, og það veit hv. þm., að ýmislegt getur komið í ljós sem menn sáu ekki fyrir þegar veggir eru rifnir og gólf tekin upp. Þetta veit auðvitað hv. þm. og þarf ekki að vera að skýra þetta út fyrir honum. Og þegar hv. þm. segir síðan að það hafi verið tekin ákvörðun um útgjöld upp á þetta marga milljarða, ég segi fyrir mig, ég er undrandi á hv. þingmanni að orða þetta svona vegna þess að 4 milljarðar eru vextir. Þau útgjöld hlutu alltaf að koma til greiðslu. Það er engin ákvörðun mín eða einhvers annars í stjórnarliðinu um að við ætlum ekki að greiða vexti. Auðvitað eru þetta útgjöld sem fyrir löngu er búið að ákveða, um leið og lánin eru tekin. Ákvörðunin er einungis sú að borga vextina fyrr en ella. Ef við hefðum verið á rekstrargrunni hefði ekkert komið fram um þetta í fjárlögunum, ekki nema það að við hefðum sparað á síðari stigum. En á greiðslugrunninum, sem er nokkurs konar sjóðsstreymi, er þetta flýting á greiðslum. Ákvörðunin er ekki í neinu öðru fólgin en því að flýta því að greiða skuldir, útgjöld sem menn höfðu þegar stofnað til. Og það er dálítill munur á því og einhverjum ákvörðunum sem hv. þm. er að gefa í skyn að hafi verið teknar. Ég vonast til þess að hv. þm. staðfesti að það sé skynsamlegt að innkalla þessi spariskírteini og ég vil biðja hann þegar hann kemur í stólinn að staðfesta það. Þá er hann maður að meiri.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra sagði að engin ákvörðun hefði verið tekin en samt hefði ákvörðun verið tekin um að greiða niður lán og greiða vexti fyrr heldur en ella. Það er nákvæmlega það sem gert er. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar að skila ríkissjóði með yfir milljarðs halla. Það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Sumt í þeirri ákvörðun kann að vera skynsamlegt. Ég neita því ekki. Og út af fyrir sig var það skynsamlegt að innkalla þessi skuldabréf og fá hagstæðari lánskjör. Ég skal fúslega viðurkenna það. En niðurstaðan er engu að síður sú að það er ákvörðun ríkisstjórnarinnar mitt í góðærinu að skila ríkissjóði með eins milljarðs kr. halla og það er framtíðarsýn hæstv. fjmrh. að á næstu árum megi menn þakka fyrir að ná endum saman í ríkisbúskapnum. Sami maður og sagði á erfiðleikaárunum að það væri skylda hvers fjmrh. á Íslandi í góðæri að skila ríkissjóði með hagnaði og greiða þannig niður erlendar skuldir. En hann stendur ekki við það, hæstv. ráðherra. Hann stendur ekki við það. Hann er ekki nú í góðærinu að draga saman umsvif ríkissjóðs heldur langt í frá. Hann ætlar m.a. að afla sér fjármuna til að verja í rekstur sem fást af hagnaði af eignasölu þannig að hann er eins og maðurinn sem er að byggja sér hús og tekur þá ákvörðun að fjármagna rekstur heimilisins með því að selja frá sér kjallarann. Það er ekki skynsamleg stefna í ríkisfjármálum að fjármagna rekstrarumsvif ríkisins með því að selja eignirnar, að fjármagna kreditkortið með því að selja frá sér kjallarann. En það er hæstv. ráðherra að gera.

Herra forseti. Út af þessum síðustu orðaskiptum heyrði ég ekki betur en hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður Alþfl., talaði um að fjárlagafrv. byggði á trúverðugleika. Þetta er vel sagt. Nú höfum við líklega komið að fjárlagagerð í þessari stofnun síðan 1974. Þó hefur hv. þm. ekki verið viðlátinn einu sinni, en ég hygg að ótrúverðugasta frv. sem við höfum staðið að hafi einmitt verið í tíð Jóns Baldvins, hv. þm. sem þá var fjmrh. og hv. þm. Sighvatur Björgvinsson var formaður fjárln. ef ég man rétt. En nóg um það. Vegna orða sem hér hafa fallið hjá hv. 8. þm. Reykv., Svavari Gestssyni, vil ég taka fram að síðan ég kom í félmrn. tel ég að góð sambúð hafi verið milli ríkis og sveitarfélaga. Það hefur verið gagnkvæmur trúnaður og ekki nein vandræði í samskiptum. Þetta veit ég að bæði formaður og framkvæmdastjóri Sambands ísl. sveitarfélaga eru tilbúnir að staðfesta hvenær sem er. Við höfum komist að niðurstöðu árlega um fjármálaleg samskipti sveitarfélaga og ríkis sem báðir hafa getað sæmilega við unað. Það er að vísu e.t.v. eitt lík í skápnum frá fyrri tíð, það er ágreiningur milli fjmrn. og sveitarfélaganna varðandi meðlagsgreiðslur. Ég átti ekki þátt í því að hækka meðlagsgreiðslur á sínum tíma, en vanskil hlóðust upp og það mál hefur ekki verið leyst. En það er hins vegar alveg spurning hvort meðlagsgreiðslurnar eigi heima þar sem þær eru vistaðar, þ.e. að vera að hengja þær á Jöfnunarsjóð. Mér finnst það mikil spurning og líka yfirleitt hvort við erum ekki þarna með arf frá gamalli tíð að láta sveitarfélögin blanda sér í þetta mál. Mér hefur dottið í hug að þetta kynni að vera arfur frá sveitarframfæri. Það er svona hálfpartinn hreppsómagastíll yfir þessu að vera að hafa þetta þarna. Það er ekki búið að ná niðurstöðu varðandi fjármálaleg samskipti á þessu hausti. Ég vænti þess að það verði búið að því áður en fjárlög verða endanlega afgreidd og kvíði því ekki að það takist ekki. Það er verkefnaflutningur milli ríkis og sveitarfélaga og við erum að koma okkur saman um kostnað og vega þetta saman. Vinnumiðlanirnar fara til ríkisins og e.t.v. stofnkostnaður framhaldsskóla að einhverju leyti a.m.k. Fötluð börn á leikskólum færast til sveitarfélaga og væntanlega húsaleigubætur. Það er að vísu ekki búið að ganga frá því máli enn, en ég geri ráð fyrir því að niðurstaða náist um þetta atriði. Hvað varðar 500 milljónirnar sem hv. þm. minntist á þá var það hugmynd ríkisstjórnarinnar þegar skattalækkunarprógrammið var sett upp til að greiða fyrir kjarasamningum í fyrravor að sveitarfélögin tækju nokkurn þátt í því. Það er ekkert ósanngjarnt að þau geri það vegna þess að með verulegri hækkun á lægstu launum breikkar skattstofninn og það er óeðlilegt að sveitarfélögin séu í sjálfu sér að græða á því að skattar séu lækkaðir í landinu, að tekjuskattur sé lækkaður. Það finnst mér óeðlilegt og mér finnst alveg talandi um það við sveitarfélögin að taka þátt í þessu skattalækkunarprógrammi. Við áttum fund, ég og nokkrir aðrir ráðherrar --- hæstv. forsrh., hæstv. fjmrh. og mig minnir hæstv. utanrrh. --- áttum fund með forustumönnum Sambands ísl. sveitarfélaga þar sem þeir féllust á að ræða þessi mál. og það er forsrh. sem hefur forustu um að ræða þessar tilteknu 500 millj. við sveitarfélögin. Ég kvíði því ekki að við komumst ekki að niðurstöðu sem við getum verið sæmilega ánægð með, bæði sveitarfélögin og við frá hendi ríkisins, áður en þessum fjárlögum verður lokað. Hv. 13. þm. Reykv. spurði mig nokkurra spurninga í ræðu sinni. Mér heyrðist á hv. 13. þm. Reykv. að það færi allt of lítið í alla málaflokka félmrn.

Ég taldi þá nú ekki alla upp.

eða þá málaflokka sem þingmaðurinn minntist á. Út af fyrir sig væri sjálfsagt hægt að brúka meiri peninga í alla þessa málaflokka. Ég get fallist á það. En við höfum þá stefnu í þessari ríkisstjórn að reyna að halda jafnvægi í ríkisfjármálum og það er mér a.m.k. mikið kappsmál í mínu ráðuneyti. Við viljum ekki hækka skatta. Við erum þvert á móti að lækka skattana og þar af leiðir að ekki er hægt að gera allt fyrir alla. Það þarf að sýna aðhaldssemi og það hef ég gert og mun gera meðan ég er í þessu ráðuneyti. Nú veit hv. 13. þm. Reykv., vegna þess að hún hefur stýrt ráðuneyti, hvernig unnið er að fjárlagagerð eftir að menn fóru að setja upp þessi rammafjárlög. Ríkisstjórnin kemur sér saman um ramma fyrir hvert ráðuneyti og síðan er það innanhúsmál í ráðuneytinu eða hjá ráðherra að raða inn í rammann. Þegar ég stóð frammi fyrir því að raða inn í þann ramma sem við vorum sammála um að væri hjá félmrn. og mér fannst eðlilegur --- það var aukning í ráðuneytinu, meiri en sem nam launabreytingum --- þá valdi ég þann kostinn að nota það svigrúm sem til var í málefni fatlaðra. Til málaflokksins, málefna fatlaðra, var á fjárlögum ársins í ár 2.320,8 millj. en í frv. núna eru 2.700 millj. tæpar, þ.e. 2.699,9 millj. Þetta er aukning upp á 379,1 millj. Þar af eru kjarasamningarnir 217,4 og raunaukningin er 161,7 til málaflokksins, þ.e. raunaukning til málefna fatlaðra er 7%. Ég taldi þeirri aukningu sem svigrúm rammans gaf mér best varið í þennan málaflokk og að þar væri þörfin mest. Það er áformað að koma upp á næsta ári nýjum sambýlum, vonandi fjórum og við þurfum að auka dagvist og innan þessa ramma ætti það að vera kleift. Ég get alveg deilt áhyggjum hv. þm. um skuldir heimilanna. Þær eru of háar og þær vaxa of hratt. En af hverju vaxa skuldirnar? Það er vegna þess að mikið af þessum vexti eru vextir á gamlar skuldir, t.d. skuldir sem fólk hefur lent í vanskilum með. Eitt það versta sem gert hefur verið við skulduga menn í landinu var það þegar þeir voru narraðir til að taka húsbréf upp á 4 milljarða sem þeir gátu síðan selt fyrir 3 milljarða og tóku 1 milljarð í afföll. Nú er þetta fólk, ótrúlega margt af því, í mjög miklum vandræðum. Mér er t.d. kunnugt um bæjarfélag austur á landi þar sem þeir voru fjórir sem gerðu þetta, að taka þessi húsbréfalán til greiðsluerfiðleika og það er ekki nema einn þeirra sem enn þá heldur sínu húsi. Varðandi málefni barna og ungmenna þá er það rétt að það er engin aukning til þessa málaflokks í fjárlagafrv. Það er að störfum nefnd á vegum dómsmrn. með aðild skrifstofustjóra úr félmrn. sem er að skoða áhrif hækkunar á sjálfræðisaldri. Það varð að samkomulagi við fjmrn. að bíða niðurstöðu þeirrar nefndar áður en gerðar verða tillögur um aukningu til málaflokksins. Það er reyndar þegar búið að ákveða að taka á leigu hús sem verður byggt norður í Skagafirði til þess að vista þar mjög erfiða unglinga, þ.e. sem héraðsnefnd Skagfirðinga kemur til með að byggja og við tökum á leigu. Enn fremur er verið að opna svokallað barnahús hér í Reykjavík sem á að sinna börnum sem hafa orðið fyrir hremmingum og við höfum líka farið í auknum mæli inn á þá braut að koma upp heimilum án þess að byggja yfir þau og fá fólk sem verktaka til að annast eða taka að sér unglinga sem hafa átt í erfiðleikum og það hefur gengið prýðilega. Ég nefni Árbót í Þingeyjarsýslu, Torfastaði í Árnessýslu, Geldingalæk o.s.frv. Í húsnæðismálum stendur fyrir dyrum mikil endurskipulagning á félagslega kerfinu og Húsnæðisstofnun. Ég vænti þess að innan fárra daga geti ég lagt hér fram frumvörp á Alþingi þar að lútandi og þá gefst tækifæri til að ræða það. En sem sagt varðandi húsaleigubæturnar er líka vinna í gangi við endurskoðun laganna um húsaleigubætur. Ég vonast eftir að það takist að afgreiða frv. þar um fyrir áramótin. Það hefur náðst langdrægt samkomulag um þau ágreiningsatriði sem hafa staðið í mönnum og í versta falli yrðum við að búa næsta ár við það að hafa húsaleigubætur í óbreyttu formi og til þess er svigrúm innan fjárlaganna. En ég tel hins vegar að hitt væri miklu heppilegra að sveitarfélögin tækju alfarið við húsaleigubótunum og gætu hagað þeim eins og þau vilja. Ég held að ég hafi svarað þeim spurningum sem fyrir mig voru lagðar og læt þá máli mínu lokið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Mér fannst hann viðurkenna það að hér væri um alvarleg vandamál að ræða sem væru óuppgerð á milli ríkis og sveitarfélaga og væri ekki hægt að láta sem ekkert væri eins og mér fannst að hæstv. fjmrh. reyndi að gera þar sem hann vísaði á bug þessari meðlagadeilu sem er upp á 400--500 millj. kr., vísaði á bug ýmsum öðrum þáttum í þessari yfirlýsingu Sambands ísl. sveitarfélaga og gerði lítið úr þessum ágreiningi um 500 millj. Ég hins vegar áttaði mig ekki á því hvað hæstv. félmrh. var að segja í sambandi við þessar 500 millj. Er það ætlun ríkisstjórnarinnar að knýja sveitarfélögin til þess að lækka útsvör á næsta ári sem þessu nemur --- hvernig hugsar ríkisstjórnin sér þetta dæmi? --- vegna þess að sveitarfélögin hafa sagt: ,,Nei``. Eða er það ekki skilningur hæstv. félmrh.? Eru menn þá ekki að berja höfðinu við steininn með því að vera að halda þessu til haga í viðræðum á milli ríkisins og sveitarfélaganna eins og mér finnst að ráðherrarnir ætli að gera? Ég hlýt að spyrja hæstv. félmrh. um þetta um leið og ég endurtek þakkir mínar fyrir það hvernig hann svaraði málinu að öðru leyti. Ég vil svo segja að lokum að mér gest miklu betur að þeirri uppsetningu mála sem hann er með í þessum efnum heldur en hæstv. fjmrh. vegna þess að hæstv. félmrh. leggur áherslu á að reynt verði að semja sig í gegnum málið og það er auðvitað þannig sem það á að vera. En ákvörðunin um 500 millj. var tekin einhliða og sveitarfélögunum stillt þar upp við vegg og verður það vonandi í síðasta sinn sem menn reyna eitthvað slíkt.

Herra forseti. Ég tel að engin alvarleg vandamál séu á milli ríkis og sveitarfélaga eins og stendur. Hvað varðar þessar 500 millj. þá héldum við fund áður en skattalækkunarprógrammið var tilkynnt, eins og ég sagði frá áðan, og forsvarsmenn Sambands ísl. sveitarfélaga féllust á að ræða um þessi mál. Nú er það ekki ég sem stend í þeim viðræðum heldur er það verkefni sem forsrh. tók að sér þannig að ég veit ekki hvað þeim samtölum líður. Við erum ekkert að knýja sveitarfélögin. Við erum að taka þetta inn í dæmið og ég vil endurtaka það að mér finnst óeðlilegt að sveitarfélögin græði á því að skattar séu lækkaðir og sveitarfélögunum var það mikilvægt að friður komst á á vinnumarkaði þannig að ég trúi ekki öðru en að einhver viðunandi niðurstaða náist í þessu efni. Þá er það bréf sem hv. þm. las og var sent félmrh., dagsett 4. september minnir mig. Við erum reyndar búnir að tala nokkrum sinnum saman síðan þetta bréf var sent. Ég lít á þetta bréf sem opnun í viðræðum frá hendi Sambands ísl. sveitarfélaga. Í fjmrn. búa þeir til aðra lista þar sem þeir setja fram tölur um hvar hafi hallað á ríkið og hvar sveitarfélögin eigi að koma til móts við það. Það er bara eðlilegur gangur í skikkanlegum viðræðum að menn viðri sínar kröfur sitt á hvað og nái niðurstöðu, jafni út og nái niðurstöðu. Ég hef engar áhyggjur af því að það takist ekki hér á þessum vetri eins og hefur tekist á undanförnum tveimur vetrum.

Herra forseti. Núv. hæstv. fjmrh. hóf sinn feril á því að leggja lögguskatt á sveitarfélögin  Til viðbótar við lögguskattinn og þá óhæfu sem fólst í honum var tekin ákvörðun um þessa gríðarlega hækkun meðlaga sem lenti líka á sveitarfélögunum og er einnig óuppgert dæmi eins og hæstv. félmrh. viðurkenndi áðan, en til viðbótar koma svo þessar 500 millj. Og þar fannst mér að hæstv. félmrh. væri að leggja inn á lögguskattsaðferðina gagnvart sveitarfélögunum. Það væri verið að stilla þeim upp við vegg. Og þó að hæstv. félmrh. finnist að sveitarfélögin eigi ekki að græða á skattalækkunum sem ég get út af fyrir sig alveg tekið undir, þá er það ekki hans að ákveða það. Það er sveitarfélaganna að ákveða það samkvæmt lögum landsins og reyndar stjórnarskrá þannig að ríkið á ekki að stilla sveitarfélögunum upp við vegg í þessum efnum og þess vegna finnst mér mikilvægt að ég tel að hæstv. ráðherra hafi viðurkennt að það á að semja um hlutina. Samningar þýða að menn setjast niður við borð og komast að niðurstöðu en kýla ekki hvern annan með einhverjum minnislistum ofan úr fjmrn. eða hvaðan sem þeir kunna annars að vera.

Herra forseti. Það standa ekki til neinar kýlingar. Auðvitað verður samið um þessa hluti og það er engum stillt upp við vegg, hvorki ríki né sveitarfélögum. Þessi samtöl fara fram í góðu og ég hef enga trú á öðru og ég er þess fullviss að við náum niðurstöðu. Það eru mikil fjármálaleg samskipti milli ríkisins og sveitarfélaganna og við höfum bara samið um það áfram. Ég hef ekki komið nálægt neinum lögguskatti og ætla ekki að gera. Jöfnunarsjóður stendur með sínar tekjur eins og hann á að gera og það hafa ekki orðið nein slík uppþot í minni tíð.

Herra forseti. Ég vil þakka ráðherra svörin. Mér fannst þau um margt skynsamleg. Ráðherrann reyndi ekkert að verja það sem ég hélt hér fram, og sem er auðvitað satt og rétt, að það er verið að taka peninga úr Framkvæmdasjóði fatlaðra og setja inn í ríkissjóð, um 500 millj. á tveimur árum af tekjum erfðafjárskatts. Ráðherrann reyndi heldur ekkert að verja það, sem mér fannst líka skynsamlegt af honum, að það er verið að fækka félagslegum íbúðum og minnka framlögin í Byggingarsjóð verkamanna og hætta er á því að sjóðurinn fari á hausinn eins og Ríkisendurskoðun hefur sagt. Mér fannst það skynsamlegt af ráðherranum. Um húsnæðismálin eða húsbréfin eða hvernig hann reyndi að verja það að skuldir heimilanna hafa aukist um 100 millj. á dag í tíð þessarar ríkisstjórnar, þá fannst mér nú ráðherrann gera sig hálfhlægilegan. Hann grípur alltaf til þess vopns sem hann telur sig hafa, að afföll í húsbréfakerfinu voru í örfáa mánuði á árunum 1990--1991 um 25%. Á því var skýring sem ráðherrann veit, þ.e. að Framsfl. vildi ekki leggja af 86-kerfið og þess vegna voru tvö kerfi í gangi sem ollu þenslu á markaðnum. En ráðherrann --- og ég ætla að minna á það af þessu gefna tilefni en hefði annars ekki talið ástæðu til að minna á það --- faldi skýrslu fyrir Alþingi á síðasta vetri þar sem fram kom hjá Húsnæðisstofnun að affföllin í 86-kerfinu sem Framsfl. vildi viðhalda voru um 40% og það er auðvitað af þessu gefna tilefni sem ég mun á næstu dögum leggja fram frv. um ráðherraábyrgð en samkvæmt því verða ráðherrar sem fara með villandi upplýsingar fyrir Alþingi eða leyna það upplýsingum brotlegir við lög. Varðandi málefni barna viðurkenndi ráðherrann, sem er satt og rétt, að það er engin aukning í málefnum barna þrátt fyrir góðærið. En ég spyr: Þarf dómsmrn. að tefja það þó að það sé að skoða sjálfræðisaldurinn? Það liggur fyrir að það þarf þrjú til fjögur meðferðarheimili vegna hækkunar á sjálfræðisaldrinum. Það snýr að hæstv. ráðherra þannig að hann gæti þess vegna hrundið því af stað.

Herra forseti. Ég hef ekki neina vonda samvisku út af málefnum fatlaðra. Það er 7% raunaukning í málaflokkinn í þessum fjárlögum og það tel ég vera bara nokkuð gott og ég hef ekki neina samvisku út af því efni. Varðandi málefni barna og hækkun sjálfræðisaldurs þá vil ég fá niðurstöðu úr þessari nefnd, hverju við þurfum að breyta, hverju við þurfum að bæta við áður en farið er að gera fjárlagatillögur um einhverjar stórar upphæðir. Það er ákveðið að við tökum á leigu húsnæði sem hentar til að taka mjög erfiða unglinga og um það liggur samningur á borðinu. Varðandi Byggingarsjóð verkamanna og þann vanda sem hann er kominn í, þá er það vandi sem við erum að vinna að því að leysa og ég tel að við munum lifa við það þó að það verði ekki byggðar nema þessar 170 félagslegu íbúðir á næsta ári.

Herra forseti. Ég ítreka að það er veruleg skerðing í Framkvæmdasjóð fatlaðra, enda hefur ráðherrann ekki mótmælt því enda þótt það sé einhver aukning frá þessu ári sem var nú ekki mikil varðandi reksturinn og það er að verulegu leyti í tengslum við launabreytingar og rekstur allt árið á sambýlum sem þegar hafa tekið til starfa. Ráðherrann hefur engar áhyggjur af því þó að það eigi bara að úthluta 170 íbúðum. Ég minni á að Öryrkjabandalagið og félagssamtök fatlaðra fengu ekkert úthlutað á þessu ári og ég spyr: Á það að endurtaka sig á næsta ári þegar enn á að fækka úthlutunum á því ári og umsóknir sem þegar liggja fyrir frá þeim eru um 200 og um 200 frá sveitarfélögum á höfuðborgarsvæðinu? Ráðherrann hlýtur að hafa áhyggjur af því ef sjóðurinn er að stefna í gjaldþrot út af því að það hefur verulega dregið úr framlögum. Á meðan ég fór með málefni sjóðsins var einmitt reiknað út hvað þyrfti til þess að þessi sjóður mundi verða í lagi og stefndi ekki í gjaldþrot.

Og var staðið við það?

Ég stóð við það meðan ég var í ráðuneytinu. Þetta voru um 800--1.000 millj. sem voru lagðar í þann sjóð. Núna í góðærinu er þetta komið niður í hvað, 275 millj. á næsta ári. Varðandi málefni barna, þá er náttúrlega fleira þar undir þeim málaflokki sem þarf að leggja fjármuni í heldur en bara það sem snertir sjálfræðisaldurinn. Það er alveg ljóst að manni finnst það mjög klént af þessari ríkisstjórn að þegar við búum við góðæri, skuli ekki verða lagðir meiri peningar til málefna barna heldur en raun ber vitni. Ég kom að því í minni framsögu áðan að framlög hér á landi eru helmingi minni til málefna barna og fjölskyldna þeirra en gerist í löndunum í kringum okkur. Ég vil að lokum spyrja ráðherrann um fjölskylduráðið sem átti að skipa samkvæmt tillögu um opinbera fjölskyldustefnu sem var samþykkt hér. Fór fjölskylduráðið yfir fjárlagatillögur ríkisstjórnarinnar í velferðarmálum og hver var niðurstaða ráðsins?

Herra forseti. Því miður er fjölskylduráðið ekki komið á laggirnar. Það hefur tafist og ég get út af fyrir sig beðist velvirðingar á því, því það er að sumu leyti mér að kenna að vera ekki búinn að stofna það og þar af leiðandi hefur það ekki farið yfir þessar fjárlagatillögur. Eins og ég hef áður sagt tel ég að það sem máli skiptir í málefnum fatlaðra sé að það er 7% raunaukning til málaflokksins. Það er svigrúm fyrir fjórum nýjum sambýlum á næsta ári og ég vænti þess að þau komist upp. Hvað varðar skiptingu lánsloforða í félagslega kerfinu þá hef ég ekkert með það að gera. Ég get ekki svarað því hvort Öryrkjabandalagið fær úthlutað eður ei. Það er Húsnæðisstofnun eða stjórn Húsnæðisstofnunar sem gengur frá því. Ég vil bara undirstrika það áður en ég fer úr ræðustólnum að ég tel að hvað félmrn. varðar, þá sé þetta skynsamleg, hófsöm niðurstaða og þjóðhagslega ágætlega verjandi.

Herra forseti. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. fjmrh. væri viðstaddur á meðan ég flyt mál mitt.

Forseti gerir ráðstafanir í þeim efnum.

Ég ætla að hefja mál mitt engu að síður. Þegar hæstv. fjmrh. mælti fyrir fjárlagafrv. í gær talaði hann um stöðugleikann og hagvöxtinn og hvernig ríkisstjórnin ætlaði að skila tekjuafgangi á fjárlögum í góðærinu. Það er ánægjulegt að ástandið skuli vera svona gott og auðvitað fagna allir því á meðan vel gengur hverju sem það er að þakka. Því miður njóta ekki allir ávaxta þessa góða efnahagsástands. Það eru því miður allt of margir sem heyra aðeins af góðærinu en finna ekki fyrir því sjálfir. Ég gladdist því þegar ég heyrði hæstv. fjmrh. síðar í máli sínu tala um að til stæði að auka þjónustu við geðfatlaða og einhverfa. Ég hefði gjarnan viljað fá svör hæstv. fjmrh. við því hvenær stendur til að bæta þjónustu við þessa hópa, reyndar þyrftu fleiri en fjmrh. að geta svarað því þar sem þessi spurning snýr bæði að hæstv. félmrh., hæstv. heilbrrh. og hæstv. menntmrh. því að geðfatlaðir og einhverfir eru vissulega ekki í góðærisklúbbi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar eða hafa a.m.k. ekki verið það hingað til. Hjá barna- og unglingageðdeildinni var nánast lokað á alla þjónustu við einhverfa í mars í fyrra. Reyndar komu peningar seinna inn á Greiningarstöð ríkisins en þeir hafa ekki farið í þjónustu við þá einstaklinga sem hafa greinst einhverfir heldur til að byggja upp þekkingu í málaflokknum. Ef litið er til menntunar þessa hóps fatlaðra eiga þeir samkvæmt lögum rétt á menntun til 18 ára aldurs en engin úrræði hafa verið fyrir hendi fyrir þau eftir 16 ára aldur. Það er allt í ólestri og foreldrar eru nánast angistarfullir yfir ástandinu. Ég veit um dæmi þess að einhverfir unglinar hafa leitað eftir skólavist í Borgarholtsskóla og einnig í Iðnskólanum og þeir hafa ekki fengið aðgang þar. Auðvitað eiga þessi börn og þessir unglingar rétt á þjónustu samkvæmt lögum og eiga að fá hana. Þetta hefur leitt af sér að þessi börn ganga iðjulaus um borgina sem er afleitt fyrir börn með þessa fötlun. Ég veit einnig dæmi þess að foreldrar hafa þurft að hætta störfum á vinnumarkaði til þess að sinna börnum sínum sem svona er komið fyrir. Eins og kom fram í umræðunni á mánudagskvöldið eru engin áform um að þeir foreldrar barna yfir 16 ára, sem eru með þessa fötlun og þurfa stöðuga umönnun á heimilum og hafa engin úrræði í kerfinu, fái umönnunarbætur eða umönnunarlaun. Þess vegna kalla ég eftir því hvað stendur til að gera? Hvenær verður þjónusta við geðfatlaða og einhverfa aukin? Við heyrum nánast af því á hverjum degi, sérstaklega í sumar, hvernig ástandið er hjá geðfötluðum og er það vissulega áhyggjuefni. Þess vegna fagna ég því ef á að taka á þeim málaflokki og kalla eftir því hvaða áform eru uppi í þeim efnum. Hæstv. fjmrh. talaði einnig um það og gumaði af því að hafa lækkað jaðarskatta á lífeyrisþega og nefndi þar til uppbótina á lífeyri og tengingu hennar við afnotagjöld Ríkisútvarpsins. Því miður virðist hæstv. fjmrh. ekki hafa fylgst alveg með eftir því sem kom fram í máli hans því að í tíð ríkisstjórnarinnar var tekjutenging aukin í almannatryggingunum og þar með jaðarskattarnir þegar uppbótin, sem var ekki tekjutengd, var tekjutengd í tíð ríkisstjórnarinnar. Síðan þegar átti að minnka jaðarskattana með því að breyta fyrirkomulaginu með Ríkisútvarpið var það gert svo óhönduglega að lífeyrisþegum er mismunað eftir því hvenær þeir fá lífeyri og hvort þeir eru í sambúð eða búa einir þannig að þetta er ekki alveg eins og það hljómaði úr munni hæstv. ráðherra. Vegna umræðna undir þessum lið um fjárlögin hefur komið fram afstaða hæstv. fjmrh. til þess hvort lífeyrisgreiðslur eigi að tengjast lágmarkslaunum og hann hefur lýst því yfir að ekki hefði verið hægt að hækka greiðslur til þeirra eins og hann hefur gert. Ég spyr hæstv. ráðherra, hann hefur ekki svarað því enn þá í umræðunni: Hyggst hann sjá til þess að lægstu bætur muni fylgja lágmarkslaunum um áramót þegar lágmarkslaunin verða 70 þús. kr.? Munu lífeyrisþegar njóta góðs af því og verður séð til þess að tekjur þeirra verði ekki undir 70 þús. kr.? Fyrr í umræðunni kom fram, og það kom náttúrlega berlega í ljós í upphafi umræðunnar, hverjir telja sig einnig hafa orðið afskipta og ekki hafa fengið aðgang að góðærisklúbbi ríkisstjórnarinnar. Yfir 5.000 aldraðir komu og mótmæltu þeim skerðingum sem þeir hafa orðið fyrir í tíð ríkisstjórnarinnar. Hæstv. fjmrh. gumaði af tekjuafgangi í ræðu sinni en ég leyfi mér að setja ákveðið spurningarmerki við hvort það muni verða tekjuafgangur þegar upp verður staðið því að hann fæst vegna þess að verið er að selja eignir ríkisins. Ég held því fram að jafnvel aldraðir og sjúkir lífeyrisþegar séu að greiða þennan tekjuafgang. Það er verið að sækja til þeirra, það hefur verið skerðing á kjörum þeirra og aukin þjónustugjöld til þeirra í tíð ríkisstjórnarinnar. Fyrr í ræðunni talaði hæstv. heilbrrh. um að þjónustugjöldin hefðu aukist mest í tíð síðustu ríkisstjórnar og það er sjálfsagt rétt hjá hæstv. heilbrrh. En það er ekki afsökun fyrir því að skerðingarnar hafa aukist í tíð núv. ríkisstjórnar. Maður hefði haldið að þegar stjórnmálamenn, sem hafa gagnrýnt skerðingar á síðasta kjörtímabili og lofuðu öllu fögru í síðustu kosningabaráttu og komast nú í valdaaðstöðu og góðæri ríkir í efnahagsmálum þjóðarinnar, grípi til og reyni að rétta af þær skerðingar og minnka þau þjónustugjöld sem lögð voru á fyrr. Nei, það er ekki gert. Þjónustugjöldin eru aukin, skerðingarnar eru auknar og ég tel fulla ástæðu til að rifja aðeins upp hvað ríkisstjórnin hefur verið að gera í kjaramálum lífeyrisþega. Þó svo hæstv. fjmrh. hafi talað um að jaðarskattar hafi minnkað eru nú því miður hátt í 100% jaðarskattar enn þá á lífeyrisþegum. Það hefur verið slíkur hringlandaháttur sem snýr að kjörum lífeyrisþega að þeir hafa yfirleitt ekki vitað hvaða tekjur þeir hefðu frá mánuði til mánaðar og þetta hefur valdið öldruðum og lífeyrisþegum og öryrkjum mikilli vanlíðan og óöryggi. Í tíð núv. ríkisstjórnar hefur tekjutenging lífeyris verið aukin. Grunnlífeyrir ellilífeyrisþega var m.a. tekjutengdur þannig að 30% skerðing gagnvart tekjum kom í staðinn fyrir 25% sem hafði verið áður. Þeim hlunnindum var einnig breytt sem aldraðir höfðu gagnvart þjónustugjöldum í heilbrigðiskerfinu. Nú þurfa aldraðir að greiða fullt gjald fyrir læknisþjónustu og heilsugæslu og sérfræðiþjónustu og rannsóknir til sjötugs í staðinn fyrir 67 ára nema í undantekningartilvikum og við það breytast hámarksgreiðslurnar einnig úr 3.000 kr. í 12.000 kr. á almanaksárinu þangað til þeir fá afsláttarkort. Þarna er ekki verið að minnka þjónustugjöldin á þessa hópa. Nei, þau eru aukin. Fyrr í umræðunni um var talað um að hið opinbera hygðist skera niður lyfjakostnaðinn. Hlutur lífeyrisþega í lyfjakostnaði hefur aukist. Reglum hefur verið breytt þannig að lyfjakostnaður hefur aukist hjá bæði öldruðum og öryrkjum og reglur um endurgreiðslur fyrir þá sem eru með mikinn lyfjakostnað eru einnig orðnar þannig að margur hver á ekki kost á því að fá endurgreiðslu þó þeir beri mjög mikinn lyfjakostnað vegna þess að reglurnar hafa verið þrengdar. Í blöðunum í dag eða í gær kom fram að lyfjakostnaður heimilanna hefur aldrei verið meiri. Það er á sjöunda milljarð sem heimilin bera af lyfjakostnaði í landinu og þetta er í góðærinu. Greinilegt er að þeir sem þurfa á lyfjum að halda eru ekki í góðærisklúbbi ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar. Ég minntist áðan á að sérstaka uppbótin var tekjutengd í tíð ríkisstjórnarinnar og við það misstu um 2.000 lífeyrisþegar, sem eru umönnunarþurfi eða bera mikinn kostnað vegna heilsufars, þessa uppbót og þau hlunnindi sem fylgdu henni. Ég ætla líka að tína það til að hlunnindi hreyfihamlaðra, styrkir til bifreiðakaupa, voru skert um nánast helming þrátt fyrir mikla þörf fyrir þá. Ég spyr hæstv. heilbrrh. sem hefur margoft lýst því yfir, sérstaklega í tíð síðustu ríkisstjórnar, að hún bæri hag þessa fólks mjög fyrir brjósti, hvort hún muni snúa vörn í sókn og snúa þessu við þannig að þetta fólk fái þau réttindi í velferðarkerfinu sem það hafði fyrir áður en hún tók við stjórninni í heilbrigðiskerfinu. Ég tel mjög mikilvægt þegar vel árar að þau réttindi sem þessir hópar hafa misst og sú kjaraskerðing sem orðið hefur í þrengingum skili sér til baka þegar vel árar. Einnig var talað um að til stæði að skera niður í tannlækningum og hæstv. heilbrrh. lýsti því yfir að það væri gert með því að búið væri að auka tölvuvæðingu og það ætti að draga úr tvíverknaði. Ég minni á að dregið hefur verið úr réttindum til þátttöku í tannlækningum í tíð ríkisstjórnarinnar. Á síðasta ári var skertur rétturinn til þeirra sem eru með gervitennur og ég spyr: Er það einasta skerðingin í tannlækningum að það eigi að draga úr tvíverknaði? Reglurnar voru orðnar þannig að það borgaði sig frekar fyrir marga að láta frekar draga úr sér allar tennur en láta gera við þær. Þannig voru reglurnar orðnar í Tryggingastofnun sem sneri að lífeyrisþegum og þátttöku í tannlækningum. Nei, aldraðir eru greinilega ekki í góðærisklúbbnum og það var alveg réttmætt þegar þeir vöktu athygli á kjörum sínum. Samkvæmt niðurstöðum Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands eru lífeyrisþegar 20% þeirra sem eru undir fátæktarmörkum og samkvæmt upplýsingum frá líknarfélögum á höfuðborgarsvæðinu hefur aldrei verið jafnmikil ásókn í fjárhagsstyrki innan lands eins og í tíð núv. ríkisstjórnar. Fólk hefur ekki aðeins þurft að leita til félagsmálastofnana heldur líka til líknarfélaga. Er þetta velferðarsamfélagið sem við búum við í góðærinu? Er það þannig sem við viljum hafa þetta? Ég segi nei og ég trúi því ekki að þetta sé fjölskyldustefna ríkisstjórnarinnar. Það er hægt að tala fallega um fjölskyldustefnu í þessum ræðustóli og svo eru framkvæmdirnar svona. Ég sætti mig ekki við þessa forgangsröðun. Í umræðunum hefur einnig komið fram og kemur fram í fjárlagafrv. að ekki á að auka löggæslu. Við vitum öll hvernig ástandið er í miðborginni um helgar. Fólk er ekki einu sinni öruggt um líf sitt og löggæslan er í lágmarki. Það er auðvitað hluti af velferðarþjónustunni að sinna löggæslustörfum þannig að menn geti gengið um borgina án þess að óttast um líf sitt. Mig langar líka til að fagna því að hagnaðurinn eða góðærið skuli vera notað til þess að fjölga hjúkrunarrýmum því að þar hefur víða verið pottur brotinn og hefur verið orsök þess að útgjöld í heilbrigðiskerfinu hafa aukist, sérstaklega í rekstri spítalanna, vegna þess að það hafa ekki verið úrræði fyrir hendi. Þetta höfum við reyndar rætt hér. Ég minni á að það eru um 400 manns sem bíða eftir vistun bara í Reykjavík og þar af eru yfir 250 manns í mjög brýnni þörf eftir vistun. Af því biðlistarnir komu hér aðeins til tals þá hef ég líka viljað fá upplýsingar um þá hjá hæstv. heilbrrh. Hvað hyggst hún gera í sambandi við biðlistana? Það er búið að koma fram að gert hefur verið átak í bæklunaraðgerðunum, það er af hinu góða. En að sjálfsögðu er vandinn stór. Verður komið á hámarksbið eins og er í nágrannalöndunum þannig að fólk þurfi ekki í óvissu, og jafnvel með mikil útgjöld af lyfjakostnaði og öðrum kostnaði, að bíða mánuðum saman eftir aðgerðum? Auðvitað er það dýrt bæði fyrir einstaklingana og samfélagið. Ég ætla ekki að tala um ástandið í fjármálum sjúkrahúsanna, ég sé að lítið er eftir af ræðutíma mínum, en komið hefur fram að það vantar 2,6 milljarða til sjúkrahúsanna til að endar nái saman. Bent hefur verið á hvernig ástandið er á Sjúkrahúsi Reykjavíkur þar sem ekki hafa verið settir peningar í viðhaldskostnað og byggingin er bæði lek og farin að molna. Ef menn bíða með það mikið lengur verða útgjöldin auðvitað enn meiri. Ég mótmæli því eins og lífeyrisþegarnir gerðu hér í gær að þeir verði áfram látnir bera mestu byrðarnar. Og ég kalla eftir því að eitthvað verði gert til þess að rétta kjör þeirra, eins og þeir hafa reyndar kallað eftir sjálfir, og krefst þess að þegar góðæri ríkir í samfélaginu njóti þess ekki aðeins fáir heldur komist þjóðin öll í þennan góðærisklúbb ríkisstjórnarinnar. En því miður er ég ansi hrædd um að það þurfi breytt viðhorf og aðra stjórn á landsmálunum ef sanngjart á að verða hvernig hagnaðurinn eða ágóðinn af þessu ágæta efnahagsástandi á að skila sér til allra en ekki aðeins fárra eins og nú er.

Virðulegi forseti. Það var vegna þess að hv. þm. beindi til mín spurningu um hvað gerast mundi um áramótin. Eins og kom reyndar fram í framsöguræðu minni eru hækkanir til lífeyrisbótaþega frá upphafi þessa árs og til upphafs næsta árs það miklar að gert er ráð fyrir 10--11%, líklega nær 11%, kaupmáttaraukningu þessara bóta. Það þýðir að í upphafi næsta árs er gert ráð fyrir að ellilífeyrisþegar og aðrir bótaþegar fái svipaða hækkun og launþegar fá samkvæmt almennum kjarasamningum þó að það sé ekki skylda samkvæmt lögunum. Ég vil bæta því við vegna þess að hv. þm. sem er að því er ég best veit enn þá upplýsingafulltrúi Tryggingastofnunar ríkisins, í leyfi, og þekkir þessi mál betur en við og hefur sérstakan áhuga á þeim, þá vil ég að fram komi líka að þær tekjur sem menn geta haft án þess að til skerðingar komi hækka um 5% eða þar um bil samkvæmt frv., eða um meira en sem nemur t.d. hækkun á skattleysismörkum, helmingi meira eða svo sem aftur bætir kjör þessa fólks sem lifir mestan part á bótum. Það er annars svo, virðulegi forseti, að hlusta hér á fulltrúa jafnaðarmanna, því maður má ekki lengur tala um Þjóðvaka og Alþfl. í þingsal, það er athyglivert að hlusta á formann Alþfl. fara með himinskautum og skammast síðan yfir því að ekki skuli vera stórkostlegur afgangur á fjárlögum íslenska ríkisins og skamma fjmrh. fyrir að hækka útgjöld á þessu ári. En hækkunin er fyrst og fremst fólgin í bótum til almannatryggingakerfisins og til vaxta, þetta eru stærstu liðirnir. Og að hlusta síðan á fótgönguliðið koma hér og heimta sífellt meiri útgjöld. Mér finnst að hv. þm. ætti t.d. að fræða okkur um hvort hún 

Herra forseti. Ég beindi spurningu til hæstv. fjmrh. um hvort miðað yrði við 70 þús. kr. hjá lífeyrisþegum eins og lágmarkslaunin þegar þau verða 70 þús. kr. um áramótin. Ég heyrði vel ræðu hæstv. ráðherra þegar hann talaði um kaupmáttaraukninguna. Hér er sífellt talað um prósentur en því miður segja prósentur lítið í þessum efnum því margur hver lífeyrisþeginn er með mjög lágar tekjur og prósentuhækkanir á þær eru náttúrlega ekki sambærilegar við sömu prósentuhækkun á há laun. Vegna orða hæstv. ráðherra um að nú hafi menn heimild til þess að hafa meiri tekjur án þess að bæturnar skerðist þá hefur það nú verið viðtekin venja að tekjumörkin hafa hækkað þegar bætur hafa hækkað og það er bara eðlilegt ástand að það gerist, að sjálfsögðu. 

Virðulegi forseti. Ég svaraði þessu hér áðan. Ég sagði að það stæði til að bætur hækkuðu um um það bil það sama og gerist í almennum launahækkunum og í því felst svarið. Ég vil einnig segja hv. þingmanni að á sínum tíma voru ákveðnir taxtar í samningi Dagsbrúnar við Vinnuveitendasambandið varðveittir sérstaklega til þess að hægt væri að nota þá sem viðmiðun í almannatryggingakerfinu. Það var ekki fyrr en að þessi tengsl voru rofin sem hægt var að semja við verkafólk í landinu um hærri laun og það var gert í síðustu kjarasamningum. Ef þessi tenging hefði verið áfram þá hefðu þessir taxtar verið varðveittir. Það verður að koma mjög skýrt og skilmerkilega til skila að núverandi ríkisstjórn hefur hækkað bætur meira en áður tíðkaðist vegna þess að bæturnar hækka meira en almennu launahækkuninni nemur. Og þegar menn eru að tala um lægstu laun þá verða þeir að hafa það í huga að það voru örfáir einstaklingar, örstuttan tíma ævinnar, á svokölluðum lægstu launum og þess vegna er erfitt um allan samanburð. En það sem vekur athygli hér og nú er að hv. þm., sem gefur sig út fyrir að þekkja þetta kerfi best allra þingmanna, talar um það sýknt og heilagt að búið sé að skerða og skerða. Það er einföld spurning: Vill hv. þm. hafa skerðingar þannig að almannatryggingabætur verði skertar til fólks með lífeyristekjur, fólks með atvinnutekjur, fólks með fjármagnstekjur, og þá hve mikið? Eða er það eitt sem þessi hv. þm. hefur til málanna að leggja að sífellt skuli koma meiri og meiri bætur? En það er greinilega rauði þráðurinn í öllum ræðum hv. þingmanns að það megi ekki skerða, það verði að hækka bætur og hækka bætur. Hv. þm. hefur hins vegar lítið sagt frá því hvernig hún vildi hafa þetta kerfi og hvað það mundi kosta ef hún réði.

Herra forseti. Mér gefst ekki tími til þess að fara út í það hvernig ég teldi að almannatryggingakerfið ætti að virka. Aftur á móti ætti ég að eiga þess kost vegna þess að ég sit í nefnd sem ætti að vera að endurskoða almannatryggingalögin. En því miður er frammistaða þessarar ríkisstjórnar ekki meiri en svo að nefndin hefur ekki verið kölluð saman í næstum því ár. 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir mjög góðan málflutning, fyrir að taka upp málstað lífeyrisþega og öryrkja, ekki veitir af gagnvart þeirri ríkisstjórn sem nú hefur setið og hefur notað hvert einasta tækifæri sem gefist hefur til að reyna að skerða kjör þessara hópa. Það er hins vegar fyrir tilverknað stjórnarandstöðunnar, fyrir tilverknað verkalýðshreyfingarinnar, að hún hefur ekki komist alla þá leið sem hún hefur viljað fara í því efni. Í þessari umræðu um fjárlögin hér á Alþingi í dag hefur heldur betur fallið á þá glansmynd sem hæstv. fjmrh. dró upp í upphafi. Fram hafa komið mjög athyglisverðar upplýsingar frá hendi stjórnarandstöðunnar, sitt hvað sem við bíðum eftir að fá nánari skýringar á frá hæstv. ráðherrum. Það er mjög alvarlegt þegar hæstv. formaður heilbr.- og trn. heldur því fram að þrátt fyrir fögur orð í fjárlagafrv. þá vanti á annan milljarð króna til þess að Sjúkrahús Reykjavíkur geti sinnt þeirri lágmarksþjónustu sem því sjúkrahúsi er ætlað að sinna. Þetta er mjög alvarlegt í ljósi þess hver þróunin hefur verið á undangengnum árum. Samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun hefur framlag ríkissjóðs til sjúkrahúsanna í Reykjavík og á Reykjanesi dregist saman um 2,03% á síðustu tíu árum, úr tæpum 13 milljörðum, 12.949 milljónum, árið 1988 í 12.686 milljónir árið 1997. Þetta gerist á sama tíma og fjöldi íbúa á þessu svæði vex um 14,5%, úr 156.887 í 179.628. Þetta eru athyglisverðar tölur sem er vert að gaumgæfa. En þetta voru upplýsingar og þetta var málflutningur og rökstuðningur af hálfu formanns heilbr.- og trn., hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar, fyrr í dag sem nauðsynlegt er að ráðherrarnir báðir, hæstv. fjmrh. og hæstv. heilbrrh. fari nánar í saumana á. Það er sitthvað annað sem hefur verið tínt hér til í fjárlagaumræðunni um skerðingar af ýmsum toga, stórar og smáar. Þá sjaldan sem stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar hafa látið svo lítið að taka þátt í þessari umræðu hafa menn hins vegar keppst við að hrósa hver öðrum í hástert. Hér í þingsal í dag var haft á orði að það væri engu líkara en menn væru staddir í stórafmæli hæstv. fjmrh., svo mikið var hrósið á tímabili.  Það eru hins vegar ekki aðeins stjórnarandstæðingar sem eru óánægðir með ríkisstjórnina, fjármálastjórnina og áherslur ríkisstjórnarinnar í landsmálum. Þannig hefur t.d. komið mjög hörð gagnrýni frá framsóknarmönnum, ungum framsóknarmönnum, á áherslu ríkisstjórnarinnar í menntamálum. Formaður Sambands ungra framsóknarmanna, Árni Gunnarsson, sem jafnframt er aðstoðarmaður hæstv. félmrh., ef ég fer rétt með, sagði í viðtali við ríkissjónvarpið fyrir fáeinum dögum eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við höfum áhyggjur af því að ekki sé tryggt jafnrétti til náms án tillits til efnahags og búsetu. Þetta er alveg grundvallaratriði, að hver og einn fái tækifæri til þess að nýta sér hæfileika sína.`` Og síðan hefur fréttamaður ríkissjónvarpsins eftir Árna að ríkisstjórnin hafi lofað aðgerðum til þess að jafna námskostnað en þar hafi ekki farið saman orð og efndir. Það sem ég vil gera að umtalsefni í fáeinum orðum er pólitíkin í fjárlagafrv. Ég mun reyndar víkja að því aftur síðar. Í rauninni má segja að hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson standi sig vel fyrir sinn málstað. Honum er að takast að undirbúa stórfellda markaðs- og einkavæðingu á öllum sviðum velferðarþjónustunnar. Honum er að takast að gera þetta. Ég hef t.d. ekki trú á því að hæstv. heilbrrh. hafi pólitískan áhuga á því að einkavæða heilbrigðisþjónustuna. Ég tel svo ekki vera. Ég tel hins vegar að með aðgerðum ríkisstjórnarinnar sé verið að svelta velferðarþjónustuna og þar með heilbrigðisþjónustuna og þröngva henni til einkavæðingar. Og það er hér sem kemur að hlut hæstv. fjmrh. og fjármálastjórninni. Mér finnst það vera umhugsunarefni sem segir í fjárlagafrv. um Sjúkrahús Reykjavíkur svo dæmi sé tekið og vildi ég nú gjarnan hafa fjárlagafrv. hér við höndina. Þar segir t.d. á bls. 379, og er þar verið að tala um niðurskurð til Sjúkrahúss Reykjavíkur, orðrétt, með leyfi forseta: ,,Með umræddu samkomulagi er litið svo á að það sé alfarið á ábyrgð eigenda og stjórnenda sjúkrahúsanna að tryggja að þau verði rekin innan marka áætlana.`` Gott og vel. Það sem fjárveitingavaldið er að gera er að fyrra sig allri pólitískri ábyrgð gagnvart sjúklingum. Niðurskurðurinn, hagræðingin sem menn vilja síðan kalla hann, verður á ábyrgð hinnar einstöku markaðseiningar. Þetta er hugmyndafræðin sem hæstv. fjmrh. Friðrik Sophusson er að innleiða alls staðar á öllum sviðum samfélagsþjónustunnar. Og honum tekst þetta mjög vel. Honum tekst þetta afar vel. Hæstv. fjmrh. veit nákvæmlega hvert hann heldur. Ég er ekki alveg viss um að allir framsóknarmenn geri sér grein fyrir hvert þessi leið liggur og til hvers hún leiðir. Sumir gera það þó og hér talaði í gær einn ákafasti einkavæðingarsinninn, sem vill reyndar ganga lengra í þeim efnum, í röðum stjórnarliðsins. Það var hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson. Hann vitnaði í Hagskinnu og sagði eitthvað á þá leið að væru borin saman árin 1980--1990 þá kæmi fram að heildarvinnuaflsnotkun hefði aukist um 18,2% í heildina en hið opinbera hafi á sama tíma tekið til sín 37% aukingu í vinnuaflsþörf. ,,Ef skoðað er síðan tímabilið frá 1963--1990,`` sagði hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson, ,,kemur enn þá sorglegri mynd fram því að þar kemur í ljós að hlutfallsleg skipting vinnuaflsnotkunar er þannig að fyrirtækin hafa lækkað úr tæpum 90% í 77%, en hjá hinu opinbera hefur vinnuaflsnotkun aukist úr 9,5% í 18,2% ...`` Þetta var að mati hv. þm. of mikil aukning hjá lítilli þjóð sem ætti fullt í fangi með að standa undir þeirri yfirbyggingu sem nauðsynleg er í þjóðfélaginu. Á þessa leið mæltist hv. þm. Gunnlaugi Sigmundssyni. Það er greinilegt að hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson þekkir ekki mikið til íslenskrar hagsögu. Hver skyldi vera skýringin á þessu sem hann kallar ,,sorglegt ferli``? Eða vita menn ekki að hagvöxtur eftirstríðsáranna verður að verulegu leyti skýrður með aukinni atvinnuþátttöku kvenna. Ef hann hefði lesið Hagskinnu betur þá hefði hann komist að raun um það að atvinnuþátttaka kvenna jókst úr 34% 1960 í 74% 1990. Og ekki nóg með það, atvinnuþátttaka giftra kenna jókst úr 19% í 78%. Þetta er fyrst og fremst skýringin á breyttri samsetningu vinnuaflsins á Íslandi. Það sem hefur gerst er að störf sem áður voru unnin inni á heimilum hafa færst út í hinar ýmsu stofnanir velferðarsamfélagsins. Þingmaðurinn hélt reyndar áfram og fjallaði meira um hlut samneyslunnar á Íslandi sem hann sagði vera 21% af landsframleiðslu, langt umfram OECD meðaltalið þar sem samneyslan væri 16% að meðaltali þar og aukning samneyslunnar eins og henni er spáð núna væri langt umfram það sem væri spáð víða annars staðar. Staðreyndin er sú að það er rétt að samneyslan er að meðaltali tæp 16% hjá OECD, reyndar 15,7%. Við erum samkvæmt nýjustu gögnum með 20,7%, svipað og Noregur, talsvert undir Svíþjóð sem er með 25,8% og Danmörk 25,1% og síðan eru fyrir ofan okkur Finnland og Bretland. En ríkin sem draga meðaltal OECD niður eru ríki á borð við Grikkland og Japan sem er með 9,7% samneyslu eða hlutfall samneyslunnar er 9,7% af vergri landsframleiðslu. Og hver skyldi skýringin vera á því? Skýringin á því er talin vera sú að atvinnuþátttaka kvenna í Japan er allt önnur og miklu minni en gerist hér. Þetta eru hlutir sem menn verða að sjálfsögðu að skoða og setja inn í sitt rétta samhengi ef þeir ætla að fá eitthvert vit í þessar umræður. Hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson sagði reyndar enn fremur að hann væri ekki að gagnrýna framlag til eiginlegra velferðarmála, til eiginlegrar velferðarþjónustu. Það væri ekki vandamálið. Vandamálið væri, sagði hann: ,,sú fita sem alls staðar hvílir utan á þessari yfirbyggingu okkar.`` Hvað er hv. þm. Gunnlaugur Sigmundsson að tala um hér? Ég get tekið undir með honum að sitthvað sem gerist hjá hinu opinbera er mér ekki að skapi og þar er að finna bruðl af ýmsu tagi, sums staðar í launamálum, hjá þeim sem hafa lifað í skjóli Kjaradóms t.d. Til dæmis fjármunir sem hafa runnið til allra einkavæðingarnefndanna sem hæstv. fjmrh. hefur sett á laggirnar og hafa tekið til sín milljónir króna. Það er alveg rétt, það er bruðl á ýmsum sviðum. En stóru fjármunirnir, það sem verulega skiptir máli, er hins vegar það fjármagn sem rennur til menntamála og þá ekki síður til heilbrigðismála sem er drjúgur hluti af fjárlögum íslenska ríkisins. Hins vegar er það rétt að þegar farið er að skoða pólitíkina í fjárlagafrv., þá er það einmitt á þeim sviðum sem maður mundi nú helst tengja fitu, þar sem útgjaldaauking verður, t.d. til utanríkisþjónustunnar Þar er framlagið aukið að raungildi um 227 millj. kr. Það hefur verið gagnrýnt í umræðu á þingi, hvað svo sem mönnum sýnist um einstakar ráðstafanir á borð við að setja niður sendiráð hér eða sendiráð þar, að þessir hlutir skuli ekkert vera ræddir í þinginu áður en ákvarðanir eru teknar. Þetta hefur verið gagnrýnt af hálfu stjórnarandstöðunnar í fjárln., að ýmislegt sem er að koma ...

Varaformanns fjárln. líka.

Og af hálfu varaformanns fjárln. líka. Hv. þm. Sturla Böðvarsson hefur gagnrýnt ríkisstjórnina harðlega fyrir þessi vinnubrögð. Ég veit ekki hvort hann á eftir að gagnrýna það líka þegar hæstv. utanrrh. mun halda utan, sennilega með marga flugvélafarma af háembættismönnum og öðrum slíkum, í mikla reisu til Asíu á komandi vikum eða mánuðum. Ég skal taka undir þá gagnrýni að þegar farið er að skoða áherslur ríkisstjórnarinnar og hvar gæluverkefni hennar eru að þá eru vinnubrögðin mjög gagnrýniverð. Kannski er athyglisverðast af öllu hvernig hún tekur sjálf saman í hnotskurn þankagang sinn og pólitík þegar hún birtir hér, sennilega til að auka kostnaðarvitund okkar þegnanna og skattborgaranna, hvað það kostar samfélagið að styðja við bakið á fötluðum einstaklingi. Hér segir að rekstrarkostnaður á hvern íbúa á ári fyrir fatlaðan einstakling og svo er tilgreind upphæð --- rekstrarkostnaður. Þetta er fullkomið hneyksli. En við erum ekki einvörðungu að ræða um krónur og aura. Hér erum við að ræða um pólitík og hér erum við að ræða um siðferði í pólitík og þar fær ríkisstjórn hæstv. forsrh., Davíðs Oddssonar, falleinkunn.

Virðulegi forseti. Þar sem við erum í sókn í heilbrigðismálum skulum fara fyrst yfir heilsugæsluna. Stefnumótun var samþykkt í heilsugæslunni síðasta sumar og í 21 lið var samþykkt að stefna að bættum gæðum heilsugæslunnar. Við höfum náð lengra en nokkur þorði að vona á þeim tíma þegar við skrifuðum undir þetta samkomulag. Ég ætla aðeins að fara yfir árangurinn í Reykjavík og Reykjanessvæðinu en í umræðunni í fyrra við fjárlög var einmitt talað sérstaklega um það hversu aðgengi að heilsugæslu væri erfitt á þessu svæði. Um áramót munum við opna nýja heilsugæslustöð í Mosfellsbæ. Við erum búin að bjóða út nýja heilsugæslustöð í Fossvogi. Í Garðabæ flytjum við í nýja heilsugæslustöð í þessum mánuði. Í Hafnarfirði er búið að bæta húsnæði heilsugæslunnar og væntanlega vígjum við það í kringum áramót. Í Keflavík er verið að byggja upp heilsugæslu og í Kópavogi er verið að byggja yfir heilsugæsluna og þar munum við byrja að nýta húsnæði um mitt næsta ár. Þetta eru nokkur stór atriði sem ég held að vert sé að minnast á í umræðunni. Auðvitað viðurkenni ég að það hefur hamlað þróun í heilsugæslunni að við höfum verið að bíða eftir úrskurði kjaranefndar um laun heilsugæslulækna en við höfum náð markmiðum bæði í gæðastýringu og ýmsum breytingum innan heilsugæslunnar sem mikil sátt er um. Ef við tökum sjúkrahúsin skulum við fyrst taka sjúkrahúsin úti á landi. Á Akureyri er mikil uppbygging og við munum opna barnadeild um áramótin 1998--1999 á Akureyri. Á Akranesi hefur öldrunarþjónusta innan sjúkrahússins verið bætt. Á Blönduósi verður vígð ný deild fyrir aldraða eftir hálfan mánuð. Þetta er í hnotskurn það sem er að gerast um þessar mundir úti á landi. Ef við tökum sjúkrahúsin á Reykjavíkursvæðinu hefjum við uppbyggingu barnaspítala á næsta ári. Við erum að opna nýja líknardeild, við erum að opna lýtalækningadeild sem hefur verið lokuð um langt skeið. Búið er að byggja upp gjörgæsludeild á Landspítala og skurðstofur og við erum að byrja að byggja upp skurðstofurnar og gjörgæsluna á Sjúkrahúsi Reykjavíkur. Innan tíðar opnum við nýja hjartarannsóknadeild á Landspítala. Ég ætla að fara yfir það sem er að gerast í öldrunarmálum á Reykjavíkursvæðinu. Það er rétt sem hefur komið fram oftar en einu sinni hjá hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur að hjúkrunarrými vantar á Reykjavíkursvæðinu. Verulegir fjármunir eru lagðir í fjárlagafrv. til uppbyggingar. Ég nefni Skógabæ, Vífilsstaði, Víðines og uppbygginguna á Landakoti. Þetta eru bara nokkur dæmi sem mér finnst rétt að minnast á við umræðuna. Tökum forvarnirnar. Búið er að leggja margfalt meira fjármagn til forvarna á síðustu tveimur árum en menn hafa séð undanfarin ár og á morgun verður kynnt sérstakt fræðsluverkefni í tóbaksvörnum sem við tökum upp og Norðmenn hafa tekið upp með mjög góðum árangri. Við leggjum þrefalt meira fé til tóbaksvarna en við gerðum árið á undan. Sama má nefna í áfengis- og vímuefnavörnum. Er þetta ekki einhver árangur? Er þetta engin sókn? Ætla menn sífellt að tala sig niður í það að við séum á síðasta snúningi með alla hluti? Ég ætla aðeins að koma inn á nokkrar spurningar sem hafa verið lagðar fram. Hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir spurði: Hvað ætlar ráðherra að gera varðandi biðlista? Hvað hefur verið að gerast varðandi biðlistana? Við skulum aðeins rifja það upp. Keflavík, Akranes, Selfoss, Akureyri, St. Jósefsspítali hafa allir tekið á með sjúkrahúsunum á Reykjavíkursvæðinu varðandi biðlistana og þar hefur náðst verulegur árangur. Ég rifjaði áðan upp það sem við ræddum sérstaklega fyrir hálfu ári --- biðlistana eftir bæklunaraðgerðum. Þar höfum við náð geysilegum árangri. Með nýju hjartarannsóknaraðstöðunni verðum við í jafnvægi ef svo má segja varðandi hjartaaðgerðir.

Hversu margir eru á biðlista núna?

Það eru miklu færri á biðlistum nú en voru fyrir hálfu ári. Við munum aldrei hreinsa biðlistana alveg. En ég nefni sem dæmi að við biðum eftir því að geta gert verulegt átak í hryggaðgerðum sem er afar sársaukafullur sjúkdómur og mikilvægt að sjúklingar þurfi ekki að bíða lengi eftir slíkri aðgerð. Við erum komin með biðlistana í ásættanlegt horf. Er þetta ekki neinn árangur? Má ekkert um þetta ræða? Hv. síðasti ræðumaður, Ögmundur Jónasson, kom inn á það að allt væri í bullandi einkavæðingu í heilbrigðismálum. Er það rétt? Er einhvern aukin einkavæðing í heilbrigðisþjónustunni? Og væri það rétt væri það þá slæmt? Það sem er aðalatriði er að allir hafi jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustunni,  Virðulegu þingmenn. Ég held að það sé hollt þegar menn leggjast í það að sjá ekkert nema svart að minna aðeins á það sem er að gerast í kringum okkur og loka ekki augunum fyrir því.

Hæstv. forseti. Ég gæti vel talað í stundarfjórðung um þetta málefni. Ég ætla aðeins að leiðrétta hæstv. ráðherra. Ég sagði í ræðu minni áðan að ég teldi að hæstv. ráðherra hefði engan sérsakan áhuga á því að einkavæða heilbrigðisþjónustuna en ríkisstjórnin fylgir hins vegar stefnu sem leiðir til þeirrar niðurstöðu, bæði með markvissri sveltistefnu gagnvart velferðarþjónustunni en einnig með beinum aðgerðum og í fjárlagafrv. er eins og ég skírskotaði til í ræðu minni talað um aukin útboð. Það er talað um aukin útboð innan velferðarþjónustunnar. En ég ætla að endurskoða ummæli mín um að hæstv. ráðherra hafi ekki áhuga á einkavæðingu í ljósi þess sem síðast var sagt af hennar hálfu. Hún sagði: 

Virðulegi forseti. Við skulum aðeins rifja upp hvernig þetta er í dag. Það má segja að öldrunarþjónustan sé einkavædd að stórum hluta til. Tökum Hrafnistu í Hafnarfirði og Hrafnistu í Reykjavík til að mynda. Er það slæmt? Það tel ég ekki vera. Það eru ýmsar einkareknar læknastofur á Reykjavíkursvæðinu. Er það eitthvað slæmt? Ég hef ekki orðið vör að það sé neitt slæmt, ég endurtek það, svo framarlega sem allir hafi jafnan aðgang og almannatryggingarnar sjái um sitt fólk. Varðandi markaðsvæðinguna finnst mér t.d. ekkert slæmt að hugsa til þess að rannsóknaþátturinn sé á vegum einkaaðila svo framarlega sem þeir sinna því jafn vel eða betur en ríkið. Það er ekkert trúaratriði fyrir mig að ríkið reki endilega allt. Það sem við erum að gera varðandi þjónustusamninga við einstakar sjúkrastofnanir, 

Hæstv. forseti. Mér finnst mjög mikið áhyggjuefni hve blindir menn eru á það sem er að gerast. Menn eru sífellt að tala um blandað kerfi sem við búum við, annars vegar ríkisrekstur og síðan stofnanir sem eru reknar af margvíslegum samtökum. Þá erum við fyrst að tala um stofnanir sem settar voru á fót af hugsjónafólki sem rak þessa starfsemi af hugsjón, alla vega lengi framan af. Þessar stofnanir búa að því enn þá. Það sem við erum hins vegar að ræða um núna í pólitíkinni í dag eru aðrir hlutir. Það er verið að tala um hvort það eigi að fara eftir öðru leiðarljósi við stjórn heilbrigðisþjónustunnar, þ.e. markaðshugsuninni, hagnaðarvoninni. Þetta eru menn að takast á um. Ef hæstv. heilbrrh. gerir sér ekki grein fyrir þeirri umræðu, þeirri pólitísku umræðu sem fram fer ekki bara hér á landi heldur í öllum ríkjum OECD, og hæstv. fjmrh. fylgir mjög stíft eftir, þá finnst mér það mikið áhyggjuefni.

Herra forseti. Hæstv. heilbrrh. talar um að við sjáum ekkert nema svart. Það er ekki rétt. Hún tínir til allt það sem hún hefur getað gert jákvætt. Það er mjög gott. Auðvitað eiga ráðherrar að gera eitthvað gott á góðæristímum. Ég ætlast til þess að hæstv. ráðherra nái einhverjum jákvæðum hlutum fram eins og þessu með biðlistana. En hvað er hæstv. ráðherra að gera um leið?  Fyrst hæstv. ráðherra nefnir stefnuna í 21 lið til að efla heilsugæsluna vil ég spyrja um fyrsta liðinn: Hvað líður hinu valfrjálsa stýrikerfi tilvísana sem er fyrsti liðurinn af þessum 21 punkti í sambandi við heilsugæsluna?

Virðulegur forseti. Hv. þm. minntist í ræðu sinni á valfrjálst stýrikerfi. Það er hárrétt að það er fyrsti punkturinn í 21 lið um stefnumörkun í heilsugæslunni. En það væri hollt að lesa allan liðinn vegna þess að valfrjálst stýrikerfi er bundið því að læknasamtökin séu tilbúin að vinna með heilbrrn. að málinu. Nú skal ég segja hv. þm. hvers vegna við erum ekki komin lengra. Það er vegna þess að heimilislæknar felldu það í eigin félagi, hjá læknasamtökunum, að ganga í þetta verk. Það stendur ekki á heilbrrn., það stendur á fulltrúa læknafélagsins. Ég tel að þessar tillögur um valfrjálst stýrikerfi séu mjög skynsamlegar. 

Tíminn er mjög takmarkaður í umræðunni. Ég verð bæði að biðja hæstv. ráðherra og hv. þm. að fara að þingsköpum.

Herra forseti. Greinilegt er að hæstv. ráðherra lætur lækna taka völdin af sér þegar hún tekur ákvarðanir eins og varðandi fyrsta liðinn. En það var ekki komið að því að hæstv. ráðherra svaraði þessu með aukin þjónustugjöld og álögur á þá sem eru í endurhæfingu. 

Virðulegur forseti. Ég hélt að hv. þm. vissi að það er verið að auka talþjálfun og það er verið að auka iðjuþjálfun  
            

Forseti biður þingmenn að hafa hljóð í salnum. Þetta er stuttur tími sem ráðherrar og þingmenn hafa til svara. Það verður að vera friður.

Varðandi sjúkraþjálfun veit ég að hv. þm. veit að það var ekki réttlátt kerfi. Margir borguðu 40% á meðan aðrir borguðu ekki neitt. Nú fá fleiri endurgreitt en var áður. En það er hárrétt að þeir sem fengu kannski 100 skipti án þess að borga eina krónu þeir borga hluta núna. En ég held að menn séu almennt sammála um að við séum að tala um miklu réttlátara kerfi.

Því miður hefur misskiptingin aukist.

Það er nú svo á hinu háa Alþingi að ræðustóllinn er það form sem við notum hér til að tala saman í.

Herra forseti. Ég endurtek spurningar mínar til hæstv. ráðherra sem hún hefur ekki svarað. Er áformuð aukin eða ný gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu á næsta ári? Er hæstv. ráðherra sammála stjórnarandstöðunni um að 2,6 milljarða vanti í heilbrigðiskerfið? Hún hefur ekki mótmælt því. Hvernig á að spara 410 millj. kr. í sjúkratryggingum eins og boðað er? Í málaskrá ríkisstjórnarinnar boðar heilbrrh. að flytja frv. um fæðingarorlof feðra á almennum markaði. Er fyrirhugað fjármagn í það á næsta ári á fjárlögum? Ég óska eftir skýrum svörum frá ráðherra við þessum spurningum. Það er ekki við það búandi, herra forseti, að hæstv. ráðherra komist upp með að svara ekki þeim spurningum sem beint er til hennar. Ég óska eftir því að hún taki þátt í umræðunum aftur hér á eftir ef hún hefur ekki tíma í þessari umræðu til að svara spurningunum.

Virðulegur forseti. Það eru ekki boðaðar nýjar gjaldtökur í þjónustugjöldum.  Hv. þm. spurði hvernig ætti að ná 410 millj. kr. lækkun á lyfjakostnaði. Ég fór áðan yfir það og það hefði verið ágætt ef hv. þm. hefði hlustað á það. Hann getur þá lesið það í þingtíðindum. En með auknum útboðum á lyfjum og með svokölluðum samhliða innflutningi getum við náð verulegum árangri varðandi lækkun lyfjakostnaðar. Við höfum þegar náð þeim árangri á þessu ári. En samt er áætluð 7% hækkun í lyfjakostnaði. Varðandi fæðingarorlof feðra verður jafnt að ganga yfir alla feður. Það sem gengur til ríkisstarfsmanna mun líka ganga yfir á almenna markaðnum.

Herra forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er gert ráð fyrir fjármagni til að tryggja rétt feðra til fæðingarorlofs á almennum markaði á næsta ári? Er það tryggt í fjárlögum? Ég spyr um það. Já eða nei. Ráðherra getur nýtt 2,6 milljarða ef hún fengi það inn í heilbrigðiskerfið. Auðvitað getur ráðherrann nýtt það. Það var ekki verið að spyrja um það. Það var verið að spyrja hvort ráðherrann væri sammála því að 2,6 milljarða vantaði til að reka sjúkrahúsin á næsta ári án þess að draga úr þjónustu. Það er spurt nákvæmlega um það. Hæstv. ráðherra segir: engin ný gjaldtaka en á að auka þá gjaldtöku sem fyrir er? Ég spyr t.d. um í tannlækningum. Þar er boðaður 70 millj. kr. sparnaður. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. ráðherra svari skýrt því sem um er spurt en sé ekki með útúrsnúning.

Virðulegur forseti. Það er svo langt frá því að ég sé með útúrsnúninga. Það hefði verið gott ef hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefði verið við umræðuna í dag því þá hefði hún fengið svör við öllum þeim spurningum sem hún er að spyrja um.  Varðandi spurninguna um 2,6 milljarðana væri hægt að spyrja svona í öllum málaflokkum. Það væri hægt að spyrja: Þarf 2,6 milljarða í menntamálin? Auðvitað væri hægt að svara því játandi alls staðar vegna þess að það væru not fyrir þessa peninga. En ég tel að með þeim hækkunum sem boðaðar eru í fjárlagafrv. séum við að stíga stórt skref fram á við.

Herra forseti. Framkoma hæstv. ráðherra stappar nærri hneyksli. Þegar formaður heilbr.- og trn. flutti ræðu fyrr í dag varpaði hann til hennar mörgum ítarlegum spurningum. Hæstv. ráðherra reyndi að svara nokkrum í andsvörum en sagði síðan þegar hún var innt eftir þeim spurningum sem helstar voru að hún mundi svara þeim síðar í ræðu í dag. Hún hefur haldið eina ræðu sem stóð í tólf mínútur. Hún nýtti ekki tíma sinn og vék ekki einu orði að ræðu formanns heilbr.- og trn. Annaðhvort þekkir hæstv. ráðherra ekki málaflokkinn og getur þess vegna ekki tekið þátt í efnislegri umræðu um hann eins og mig er farið að gruna eða hún treystir sér ekki til þess. Ég ætla aðeins að ítreka eina spurningu. Ég færði rök fyrir því fyrr í dag í ítarlegu máli, herra forseti, að það vantaði a.m.k. 980 millj. en að öllum líkindum hátt á annan milljarð til að endar næðu saman í rekstri Sjúkrahúss Reykjavíkur. Ég notaði þetta sem dæmi um að glansmyndin, sem dregin er upp í heilbrigðiskaflanum, stæðist ekki. Nú spyr ég aftur hæstv. heilbrrh.: Getur hún hrakið þetta? Er þetta rétt eða rangt? Telur hún kannski að ekkert vanti upp á rekstur Sjúkrahúss Reykjavíkur?

Virðulegi forseti. Það er erfitt að gera hv. formanni heilbr.- og trn. til geðs.

Ekki útúrsnúninga.

Þó ég leggi mig alla fram segir hv. formaður heilbr.- og trn. enga útúrsnúninga. Ég hef ekki snúið út úr einu einasta orði, hvorki frá hv. þm. sem talaði síðast eða öðrum. Ég er í samviskusemi að svara þeim spurningum sem hafa verið lagðar fyrir mig. Það er ekki hægt að una því að í hvert skipti sem er bent á einhvern jákvæðan hlut í heilbrigðisþjónustunni verði stjórnarandstaðan alveg topp ... ég ætla ekki að segja meir. Hv. þm. spurði einnar spurningar um Sjúkrahús Reykjavíkur og ég svaraði því í dag. Ég svaraði þeirri spurningu í dag. Við lögðum 500 millj. kr. fyrir fáeinum dögum til sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu. Borgarstjórinn í Reykjavík skrifaði undir samkomulag um hvernig við mundum ná skipulagsbreytingum. Fjárlög þessa árs eru alveg í takt við það.

Herra forseti. Ekki er hægt að una því að hæstv. ráðherra skjóti sér ítrekað undan því að svara málefnalegum spurningum sem eru lagðar fyrir hana. Ég veit ekki hvort hún skilur ekki það sem menn segja. Ég er ekki að tala um rekstur sjúkrahússins á þessu ári. Ég er að tala um fjárlög fyrir næsta ár. Ég er að tala um þær áætlanir sem koma fram í frv. fyrir næsta ár. Ég hef fært rök fyrir því byggð á þeim upplýsingum sem koma í fjárlagafrv., byggð á öðrum upplýsingum sem koma frá heilbrigðisgeiranum þar sem sýnt er fram á það svart á hvítu að það skortir stórar upphæðir. Ég spyr hæstv. ráðherra: Telur hún að ekkert vanti inn í rekstur Sjúkrahúss Reykjavíkur miðað við þau fjárlög sem hún hefur lagt fyrir? Hæstv. forseti. Ef svar hennar er já að það vanti ekkert, þá fullyrði ég að heilbrrh. hefur ekki tök á málaflokki sínum, hann veit ekki um grundvallaratriði sem skipta máli í honum.

Virðulegi forseti. Á hverju einasta ári síðustu tíu ár hefur rekstur stóru sjúkrahúsanna á Reykjavíkursvæðinu verið endurskoðaður um mitt ár og undanfarin tvö ár hefur þriggja manna nefnd verið starfandi til að halda utan um rekstur þessara sjúkrahúsa, einn frá borgarstjórn, einn frá fjmrn. og einn frá heilbrrn. Og þessi þriggja manna stjórn sem hefur unnið með stjórn sjúkrahúsanna hefur fylgst frá mánuði til mánaðar með rekstrinum og það er þess vegna sem við höfum haft tækifæri til að auka fjármagnið, vegna þess að menn hafa verið með fingurinn á púlsinum. Mér finnst formaður hv. heilbr.- og trn. kannski fara nokkuð offari 

Forseti vill vekja athygli á því, vegna þess að menn voru hissa á því hversu mikið hann skipti ræðutíma, að í þingsköpum segir að andsvör megi ekki standa í senn lengur en í 15 mínútur. Þessi andsvarahrina hófst kl. 20.41 og nú er klukkan rúmlega níu þannig að forseti hefur farið fram úr þeim tíma sem leyfilegur er. En þetta er nú bara til upplýsingar.

Herra forseti. Það er liðið á 1. umr. um fjárlagafrv. fyrir árið 1998 og það hefur komið fram nokkuð almenn ánægja hv. þm. með nýja uppsetningu á frv. Hitt hafa ekki allir tekið fram að ríkisfjármálin sjálf eru líka að batna. Vinnubrögð við meðferð ríkisfjármála taka stöðugum framförum og það hefur raunveruleg áhrif á efnahag fólks í landinu. Minni lánsfjárþörf ríkisins leiðir til lægri vaxta. Þetta hefur t.d. komið í ljós undanfarið við lækkandi ávöxtunarkröfu ríkisverðbréfa og húsbréfa sem er vissulega bein kjarabót til mikils hluta landsmanna. Erlend matsfyrirtæki í fjármálum og efnahagsstjórn gefa Íslandi sífellt hærri einkunn fyrir traustan efnahag, fyrir styrka fjármálastjórn, sem aftur leiðir beint til betri kjara á erlendum lánum. Þannig spilar það saman að góður árangur ríkisstjórninnar leiðir beint og óbeint til betri lífskjara í landinu. Við erum með meiri hagvöxt en flestar aðrar þjóðir, lækkandi vexti og skatta, hækkandi tekjur. Herra forseti. Samkvæmt nýja reikningsforminu á fjárlagafrv. er um hálfs milljarðs tekjuafgangur á ríkissjóði og við hljótum í vinnu þingsins á þessu hausti að kappkosta að halda ríkissjóði réttu megin við strikið og skila tekjuafgangi þegar öllu er til skila haldið og frv. verður að lögum. Frv. sjálft felur hins vegar ekki í sér ýkjamiklar breytingar í tekjum eða gjöldum, hvorki til hækkunar né lækkunar. Framlög eru aukin að raungildi til þriggja málaflokka, heilbrigðsmála, menntamála og málefna fatlaðra. Þetta er forgangsröðunin og það er vel og þar má segja að séu áherslur ríkisstjórnarflokkanna um þessar mundir. Vissulega vildu menn fara hraðar í að bæta þjónustu á sem flestum sviðum og meðan einhver líður nauð í þjóðfélaginu þá má ekki unna sér hvíldar í viðleitni til að bæta. Fram hefur komið í máli hæstv. fjmrh. við þessa 1. umr. um fjárlögin að bætur til aldraðra fara hækkandi og munu hækka í takti við hækkanir til annarra. Herra forseti. Að öðru leyti vil ég víkja að byggða- og búsetumálum. Ég tók sérstaklega eftir því í ræðum hv. þm., formanns og varaformanns fjárln., að þeir véku að byggðamálum og búsetuþróun í landinu sem stundum er kölluð búseturöskun. Með fjárlögum er að nokkru leyti hægt að stýra þessu. Aðgerðir í ríkisfjármálum mega ekki ýta undir byggðaröskun. Búsetuskilyrði í landinu öllu þarf að bæta eftir því sem kostur er með löggjöf. Uppbygging nýrra hverfa á höfuðborgarsvæðinu vegna flutnings fólks af landsbyggðinni er kostnaðarsöm. Hyggja þarf að því að í sumum tilvikum er flutningur fólks hingað á suðvesturhorn landsins nánast nauðugur kostur. Kostnaður af þessum sökum er verulegur og uppbygging þjónustunnar af hálfu ríkis og sveitarfélaga sem þessu fylgir er svo mikil að það getur haft bein áhrif á kjör allra landsmanna til hins verra. Hins vegar er með tiltölulega litlum kostnaði hægt að efla vaxtar- og þjónustusvæðin á landsbyggðinni. Vandi byggðanna er oft sá að unga fólkið sem fer þaðan burt vegna menntunar kemur ekki til baka vegna þess að það fær ekki störf heima fyrir þar sem menntunin nýtist þeim eða þjóðinni, því miður. Byggðastofnun getur sinnt veigamiklu hlutverki í skilgreiningu á vanda og í því að auka og efla atvinnuþróunina og því ber í fjárlögum næsta árs að efla Byggðastofnun til þessara góðu verka. Þegar hriktir í byggðunum hljóta menn að huga alvarlega að því hvað sé til ráða. Á þessu þarf að leita lausna eftir því sem það er á færi löggjafans. Herra forseti. Fjárlög hvers árs eru afar mikilvæg þjóðinni. Bak við hverja tölu í þeim eru verðmæti og mestu verðmætin að sjálfsögðu fólgin í fólkinu sjálfu. Þar eru óskir, þar eru vonir og þarfir. Því er ekki hægt að líta svo á að fjárlagavinnan sé þurr eða daufleg, öðru nær. Um leið þurfum við að auka umræðuna eins og vissulega hefur borið á í þessari umræðu, umræðuna um tilgang og áherslur í þjóðfélaginu. Það hefur vissulega verið fróðlegt að fylgjast með þeirri umræðu sem nú er senn að enda því að um áherslurnar og tilganginn snýst þetta allt saman, starf okkar að mæla rétt og skipta réttlátlega, að stýra fram til meiri hagsældar öllum landsmönnum til handa. Hv. þm. Ögmundur Jónasson minntist á pólitík og siðferði í pólitík. Um þetta snerist málið. Hv. þm. gaf ríkisstjórninni falleinkunn þegar kom að siðferði í pólitík. En þegar kemur að siðferði í stjórnarháttum þá tel ég að ríkisstjórnin sem nú situr fái hærri einkunn en flestar ríkisstjórnir sem setið hafa frá stofnun lýðveldis.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu að marki en ég vil koma að örfáum atriðum, m.a. þeim sem beint hefur verið til mín beint og óbeint í þessari umræðu. Þó að fjáraukalög séu ekki á dagskrá, hefur verið rætt um samskipti þings og ríkisstjórnar varðandi aukafjárveitingar og uppsetningu fjáraukalaga. Við samþykktum á síðasta vori löggjöf um fjárreiður ríkisins og ég vil vegna þeirra umræðna sem hafa farið hér fram um aukafjárveitingar rifja upp hvernig sú löggjöf gerir ráð fyrir að sé tekið á þeim málum. Það er tekið á því í 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins og hún hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.`` Þetta er alveg skýr lagagrein og við fjárlaganefndarmenn, bæði formaður og varaformaður, höfum rætt það við fjmrn. hvernig þessi formlegu samskipti eru og við þurfum að þróa framkvæmd þessara laga og koma þeim í gildi í okkar samskiptum. Hér er einnig kveðið á um hvernig skuli fara með kjarasamninga ef þeir eru gerðir og ekki er heimild fyrir þeim útgjöldum í fjárlögum. Það er kveðið á um það í 34. gr. að það skuli leita heimildar Alþingis til slíkra útgjalda með frv. til fjáraukalaga, en launagreiðslum skuli þó hagað í samræmi við hina nýju kjarasamninga þegar þeir eru gerðir. Þetta eru skýr ákvæði sem vissulega þarf að fylgja eftir. Hér hefur einnig verið rætt um samskipti þings og ríkisstjórnar. Það var hv. 9. þm. Reykn. sem kom inn á þau mál. Tekið er á þeim málum í þessum lögum. Þar er gert ráð fyrir því að fjárlagatillögur Alþingis séu afhentar forsrn. og um það segir svo í nefndaráliti sérnefndar sem fjallaði um lagafrv. um fjárreiður ríkissjóðs, með leyfi forseta: ,,Til samræmis við ákvæði þingskapa er hér lagt til að forsætisnefnd geri tillögu um fjárveitingar til Alþingis og stofnana þess og sendi þær forsætisráðherra sem skv. 4. tölul. 2. gr. reglugerðar um Stjórnarráð Íslands annast af hálfu framkvæmdarvaldsins samskipti við Alþingi. Er þá gert ráð fyrir að forsætisráðherra framsendi tillögurnar fjármálaráðherra sem tekur þær upp í fjárlagafrumvarpið. Ljóst er að forsætisnefnd starfar í umboði Alþingis, eða meiri hluta þess, og því er ólíklegt að tillögur hennar séu í ósamræmi við þá efnahagsstefnu sem hlutaðeigandi ríkisstjórn hefur boðað. Til að taka af allan vafa um þetta er, sbr. tilvísun nýrrar 4. mgr. í 2. mgr. greinarinnar, gert ráð fyrir að forsætisnefnd skuli við gerð fjárlagatillagnanna hafa hliðsjón af þjóðhagsáætlun.`` Það með öðrum orðum gert ráð fyrir því að forsætisnefnd taki við af efnahagsstefnunni á hverjum tíma, en að öðru leyti annist forsætisráðuneytið að koma tillögum forsætisnefndar á framfæri. Ég vildi rifja þetta upp vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram. En þetta var rætt ítarlega í þeirri sérnefnd sem fjallaði um lögin um fjárreiður ríkisins og þetta varð niðurstaðan af þeirri umræðu.  Hér hafa verið langar og ítarlegar umræður um fjárlagafrv. fyrir næsta ár. Ég ætla í sjálfu sér ekki að lengja þær mikið, heldur víkja að örfáum atriðum í viðbót við mína fyrri ræðu í málinu. Það hafa komið fram fjölmargar ábendingar og áhersluatriði í þessari umræðu. Hlutverk fjárln. er að meta þær forsendur sem liggja til grundvallar þeim tölum sem settar eru fram í fjárlagafrv. og þeim markmiðum sem sett eru fram. Það mun að sjálfsögðu verða gert. Hér hefur verið lögð mikil áhersla á ný útgjöld og það er ljóst að ef tekið yrði tillit til þess alls, þá yrðu fjárlög ekki hallalaus. Vandinn er að forgangsraða og vandinn er að gæta hagsmuna þeirra sem lakast eru settir í þjóðfélaginu. Ég held að um það sé nokkuð víðtæk pólitísk samstaða þó að menn greini að sjálfsögðu á um leiðir og menn greini á um hve langt á að ganga og hve langt er hægt að ganga miðað við þau markmið sem sett eru. Ég endurtek það sem ég sagði í minni fyrri ræðu að það að ná almennum árangri í efnahagsmálum er auðvitað þeim verr settu í þjóðfélaginu í hag eins og hinum, það er vissulega svo. Hv. 17. þm. Reykv. vék örlítið að því og það hefur reyndar komið fram víðar að utanríkisþjónustan hafi þanist æðimikið út á síðasta ári og nú um þessar mundir séu áform um að þenja hana enn þá meira út. Það var minnst á stórar sendinefndir til Asíu og víðar. Það er kannski örlítill misskilningur í þessu fólginn. Utanríkisþjónustan hefur verið að breyta stefnumörkun sinni, tengjast meira viðskiptum og markaðssókn á erlendum markaði og í þeim sendinefndum sem hafa farið með utanrrh. í heimsóknir til hinna fjarlægari heimshluta eru yfirleitt kaupsýslumenn en ekki embættismenn á vegum utanrrn. Þetta hefur mælst mjög vel fyrir og er talið skila miklum árangri fyrir íslenskan útflutning og íslenskan þjóð. Það hafa stórir kostnaðarliðir fallið á utanrrn., t.d. vegna flutnings sendiráðs til Berlínar sem kostar stórfé á næsta ári, yfir 100 millj. kr. og það er verkefni sem við tökum þátt í samkvæmt samningum vegna þessara breytinga. Einnig er jákvætt í þessum hækkunum að Þróunarmál og Alþjóðleg hjálparstarfsemi hækkar umfram almennar hækkanir í frv. eða um 41 millj. kr. og er hluti af þessum 200 millj. Ég vildi geta þessa af því að þetta hefur ekki komið fram í umræðunni en það hefur verið rætt um hækkanir í utanríkisþjónustunni. Ég endurtek það að ég mun að sjálfsögðu beita mér fyrir því að það verði farið sem best yfir þetta mál og vil aðeins að lokum geta þess að í fyrramálið hefur verið boðaður fundur formanna fastanefnda þar sem rætt verður um vinnubrögð í sambandi við frv. Hugmyndir eru uppi um að fela fagnefndum aukin verkefni varðandi skiptingu fjármuna í frv. en það verður rætt fyrir tilstilli forustu þingsins á morgun.

Herra forseti. Ég þakka hv. formanni fjárln. fyrir það sem hann sagði hér síðast varðandi vinnubrögðin við fjárlagafrv. En ástæða þess að ég kvaddi mér hljóðs í andsvari var eiginlega aðallega sú að hann ítrekaði það sjónarmið sem Alþingi hafði samþykkt samhljóða í fyrra, að það ætti ekki að efna til aukafjárveitinga úr ríkissjóði nema brýna nauðsyn beri til. Ég skildi hann þannig að hann hefði verið í máli sínu að taka undir þá gagnrýni sem fram kom í gær hjá hv. þm. Sturlu Böðvarssyni, að hann væri að taka undir þau sjónarmið að því er varðar opnun sendiráðsskrifstofu í Finnlandi og líka í tengslum við þátttöku í tiltekinni sýningu og einnig vegna endurbóta á Stjórnarráðshúsinu við Lækjartorg. Og mér finnst það mjög mikilvægt að formaður fjárln. Alþingis taki undir þessi sjónarmið því að hann er úrslitaaðili í því að framkvæma lögin um fjárreiður ríkisins. Þess vegna finnst mér nauðsynlegt að undirstrika það alveg skýrt að ég skil hann svo að hann hafi verið að taka undir orð varaformanns fjárln. hér í gær. Hitt atriðið sem mér fannst mjög mikilvægt að hann nefndi var um fjárreiður Alþingis og hvernig með þær er farið. Það er bersýnilega verið í fjárlagafrv. eins og það er núna, að brjóta gegn anda fjárreiðulaganna ef ekki beinlínis ákvæði þeirra. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að fá það upplýst hjá hv. formanni fjárln. hvernig hann getur hugsað sér að best verði að þessu staðið þannig að fjmrn. sé ljóst hvaða lög eru í gildi í landinu um fjárreiður Alþingis því að það er greinilegt að fjmrn. er eins og staðan er núna að efna til ófriðar við Alþingi í þessum málum og það verður að binda endi á þá þróun áður en hún stefnir í verulegt óefni í samskiptum þingsins og framkvæmdarvaldsins.

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við þetta að bæta. Ég lýsti skoðunum mínum og lýsti þeim lagaákvæðum sem við vorum að samþykkja. Ég vil beita mér fyrir því að við framkvæmum fjárlagagerð og fjárlagatillögur í anda þessara laga. Við munum fara yfir þessi mál í vinnu fjárln. Það er nauðsynlegt að um þetta ríki góður skilningur hjá Alþingi og ríkisstjórn. Ég vil beita mér fyrir því að svo megi verða. Ég vil leiðrétta það sem ég sagði áðan. Ég mistalaði mig um fundartímann með formanni fastanefnda. Hann verður á föstudaginn en ekki í fyrramálið. Ég ruglaðist á dögum. En ég endurtek að þá er ætlunin að ræða um breytt fyrirkomulag í skiptingu safnliða í frv. við formenn nefnda að tilhlutan forsætisnefndar og þær breytingar sem þessi nýja uppsetning frv. hefur í för með sér.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg óhætt að segja frá því hér að þegar fjárreiðulögin voru sett í fyrra, þá höfðu verið um þau mjög mikil átök, m.a. innan stjórnarflokkanna, gríðarleg átök við ráðherrana sem gerðu sumir hverjir allt sem þeir gátu til að stoppa málið í fyrra. En þeir stoppuðu það í hittiðfyrra, fjárreiðulagafrv. þó að það væri fullunnið í þinginu. Hér var því auðvitað um að ræða grundvallarátök um prinsippmál sem snerta stöðu Alþingis og skiptir gríðarlegu máli að formaður fjárln. ekki einasta sjái til þess að þessir hlutir séu framkvæmdir í anda laganna heldur að þeir séu framkvæmdir samkvæmt lögunum og hann kenni ráðherrunum, flokksbræðrum sínum og öðrum, að fara eftir þessum lögum eins og þau eru skrifuð og sett af Alþingi með samhljóða atkvæðum. Og það er gríðarlega mikilvægt að þingið taki í vetur á þessu slugsi við framkvæmd fjárreiðulaganna sem birtist bæði í fjárlagatillögum Alþingis og hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi í dag og sérstaklega að því er varðar stofnun sendiráðsskrifstofu í Finnlandi sem engin nauðsyn bar til að setja á stofn og fleiri þætti sem hv. þm. Sighvatur Björgvinsson t.d. rakti í andsvari í gær. Það þarf að stoppa svona vinnubrögð núna. Annars eru lögin einskis virði.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Kristjánsson sagði í ræðu sinni að næðu menn almennum markmiðum í efnahagsstjórninni og okkur gengi vel sem samfélagi, þá gagnaðist það ekki síður hinum efnaminni en hinum efnameiri, ef ég skildi hann rétt. Þetta er ekki sjálfgefið. Þetta er allt undir hagstjórninni komið og þeim áherslum sem stjórnvöld hafa uppi. Eða hver skyldi vera skýringin á því að á sama tíma og ríkið er að auka útgjöld til utanrrn. um fjórðung úr milljarði að raungildi, þá fyllist Austurvöllur af ellilífeyrisþegum og öryrkjum? Ég er ekki viss um að þeir séu á sama máli og hv. þm. Jón Kristjánsson og reyndar leyfi ég mér að efast um gildi allra þessara sendiferða til fjarlægra landa. Ég leyfi mér að efast stórlega um gildi þeirra.

Herra forseti. Ég reyndi að koma að því í minni fyrri ræðu að miðað við núverandi skuldastöðu ríkisins og miðað við núverandi vaxtagreiðslur ríkissjóðs, sé það skynsamleg efnahagsstjórnun að greiða niður skuldir og ná niður þessum vaxtakostnaði til þess að losa um fjármagn m.a. Og ég lýsti þeirri skoðun minni að það fjármagn ætti að nota til þess að renna styrkari stoðum undir velferðarkerfið í framtíðinni. Önnur verkefni eins og utanríkismál, samgöngumál og umhverfismál víkja ekki frá okkur. Það er fjárþörf í þessum málum. Hún víkur ekki frá okkur. En hins vegar þurfum við að létta á okkar skuldum og það er náttúrlega alveg ljóst að við verðum að berjast fyrir því að rýmri fjárhag ríkissjóðs á næstu árum verði beint í það að styrkja og renna stoðum undir velferðarkerfið í landinu. Og hin verkefnin, þó að hv. 17. þm. Reykv. efist um einhverjar sendiferðir, ég ætla ekki að fara að deila við hann um það, þá víkja þau ekki frá okkur í framtíðinni né önnur sem liggja kannski utan velferðarkerfisins. Þarna er fjárþörf, hún fer ekki en það er grundvallaratriði finnst mér að nota bætta stöðu ríkissjóðs til þess að koma hinum verr settu til aðstoðar.

Það mál vel vera, hæstv. forseti, að fjárþörf til Asíuferða víki ekki frá okkur. En sú staðreynd víkur heldur ekki frá okkur að samkvæmt athugunum sem gerðar hafa verið hefur um fimmtungur þeirra fjölskyldna sem býr við ráðstöfunartekjur undir 230 þús. kr. á mánuði ekki efni á því að nýta sér tannlæknaþjónustu. Þetta hefur komið fram í athugun sem var gerð á vegum landlæknisembættisins. En á meðal annarra orða, hæstv. forseti, hefur þessi fluga einhvern sérstakan áhuga á núverandi ræðumanni?  Inntakið í mínum málflutningi voru pólitískar áherslur ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið fram að á sama tíma og hún eykur útgjöld til utanrrn. um fjórðung úr milljarði að raungildi, þá er hún ekki tilbúin að hlaupa undir bagga með þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki hafa efni á því að nýta sér heilbrigðisþjónustuna á Íslandi.

Herra forseti. Það er alveg rétt að það eru aukin framlög til utanríkisþjónustunnar að raungildi, yfir 200 milljónir. En hins vegar er það nú ekki svo að ekki hafi verið aukin framlög til tryggingamála og þeirra málaflokka sem flokkast undir velferðarmál. Þau framlög hafa einnig aukist. Mér er alveg fullljóst að auðvitað mætti betur gera. Hitt er svo annað mál að hafa verið gerðir kjarasamningar á vinnumarkaði til langs tíma, tryggingabætur hafa verið hækkaðar í kjölfar þeirra kjarasamninga og gerðar hafa verið breytingar í skattamálum þó að þær séu vafalaust umdeildar. Allt kostar þetta mikla fjármuni en allt þetta hefur þó gerst án þess að verðbólga fari upp á ný í þjóðfélaginu. Allt hlýtur þetta að koma þeim verr settu til góða en ég ætla ekki að deila um það við hv. 17. þm. Reykv. að auðvitað þyrfti að ná meiri árangri. Ég ber þá von í brjósti að við getum stýrt ríkisfjármálum á þann veg á næstu árum að við höfum meira svigrúm til þess að leggja til þessara málaflokka. Ég lýsi því sem minni skoðun og hef gert það í andsvörum áður að ég tel að aukið svigrúm eigi að nýta til þess að skjóta stoðum undir velferðarkerfið.

Hæstv. forseti. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með þessari umræðu um frv. til fjárlaga. Fyrst af öllu vil ég nú fagna því að margra ára barátta fyrir betri framsetningu á frv. til fjárlaga hefur borið árangur, nú er meiri samræming í og þar með auðveldara að lesa saman ríkisreikning og fjárlög. Ber að fagna því og þakka hv. formanni fjárln. fyrir ágæta þátttöku í því baráttumáli í gegnum árin. Hins vegar er ýmislegt sem vekur athygli manns í umræðu um fjárlög og það er það sem ég ætla að gera að umræðuefni hér þann stutta tíma sem ég hef, enda umræðu að ljúka. Þessi umræða hefur verið jafnópersónuleg og oft áður. Menn tala um góðæri, jafnvægi í efnahagslífinu, hallalaus fjárlög og allt þetta sem eru gamlir kunningjar. Þetta segir hins vegar þeim sem á hlýða afskaplega lítið. Það vakti athygli mína þann mánuð sem ég dvaldi í Danmörku í sumar að menn voru þar að vinna að fjárlögum, allir flokkar, og upplýstu fólk jafnóðum um hvaða hugmyndir væru uppi. Þetta ræddu menn í fjölmiðlum og oftast var fenginn einhver sem í hlut átti til að koma með athugasemdir um hvernig fólki litist á þessar hugmyndir. Og það sem vakti athygli mína var þetta: Menn tala ekki um landbúnaðinn, um sjávarútveginn, um iðnaðinn, menn tala um fiskimennina, bændurna, fólkið í landinu. Menn hafa ekki þessa fjarlægð frá hinu raunverulega lífi þar í landi eins og menn hafa hér. Þar eru allir stjórnmálaflokkar á sama báti með það að menn tala fyrst og fremst um hvernig danska fjölskyldan hefur það, hvernig henni líður. Þar er það yfirskriftin að það eigi stjórnmálamenn að sjá um þar í landi. Hér er eins og hinu háa Alþingi komi það ekki mjög mikið við. Menn standa hér og berja hausnum við steininn með fullyrðingum um, hvað oft sem þeim er sagt hið gagnstæða, að hér sé allt í blóma. Það er ekki rétt. Þetta vita allir. Við erum með sundurskorið heilbrigðiskerfi, við erum með menntakerfi í uppnámi, við erum með laun í landinu sem fólk getur ekki lifað af. Þetta þrennt er alveg nóg til að það er rétt fullyrðing að hér sé ekkert góðæri. Menn tala líka allt öðruvísi hér um framlög til heilbrigðis- og menntamála --- og bið ég nú þá tvo hæstv. ráðherra sem hér eru að hlusta. Gott heilbrigðiskerfi og gott menntakerfi eru ekki útgjöld, það er fjárfesting og sú eina fjárfesting sem skiptir einhverju máli í samfélaginu. Ég las nýlega gagnmerka grein eftir bandarískan hagfræðing sem var einmitt að ráðast á klisjur eins og þær að það sé 20% atvinnuleysi í Bandaríkjunum. Hann segir: Þetta er ekki rétt, við erum með 20% af ónýtu fólki sem hversu mikil atvinna sem væri í boði gæti ekki stundað hana. Það getur ekki unnið af því þetta er ónýtt fólk, það er veikt, það er fátækt, það er illa menntað. Við getum ekki notað slíkt fólk til neins. Og guð hjálpi mér ef við hefðum 20% af slíku fólki hér í okkar litla landi. Því það er nefnilega þannig að framlög til mennta- og heilbrigðismála eru fjárfesting en ekki útgjöld. Við viljum ekki að fólk sé bilað á heilsu og illa menntað. Það er nú einu sinni þannig að manneskjan getur ósköp lítið þegar hún hefur misst heilsuna og eiginlega ekki neitt. Og þá þýðir lítið að veifa stöðu manna í þjóðfélaginu hver sem hún kann að vera og á hvers konar gólfum þeir kunna að hafa ferðast, það verður lítið úr mannskepnunni þegar hún hefur bilaða heilsu. Og slæmt heilbrigðiskerfi er hættulegt heilsu manna og það hefur sannað sig. Það liggur við að mér þyki fyrir því að þurfa að beina máli mínu til hæstv. heilbrrh. því ég er dálítið þreytt á því hvernig farið er með ráðherra af kvenkyni hér á hinu háa Alþingi, man ég nú eftir árásunum á hæstv. þáv. ráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur, og mér sýnist að svipað sé í gangi með núv. hæstv. heilbrrh., það er nefnilega talað öðruvísi við þær, ef enginn hefur tekið eftir því, heldur en við karlmennina. En ég get ekki hlíft hæstv. ráðherra alveg vegna þess að ég vil segja henni: Heilbrigðiskerfið er ekki að batna undir hennar stjórn, því miður, það er að versna til mikilla muna og við erum með stærri og stærri hóp, hæstv. forseti, sem býr við hreina fátækt. Við erum að sjá fólk sem hefur ekki efni á að mennta börnin sín. Það hefur ekki einu sinni efni á að leyfa börnunum sínum að stunda heilbrigða tómstundaiðju. Það hefur ekki efni á því að fara með barnið sitt á slysavarðstofuna ef það er ekki alveg öruggt að eitthvað þurfi að gera. Það kostar nefnilega 2.500 kr. þó að ekkert sé gert. Og við viljum ekki svona samfélag. Það er nú þetta sem ég held að fólk hafi verið að reyna að segja, en betra væri að hætta að tala um efnahagslífið, góðærið og jafnvægið og reyna þess í stað að persónugera þessa umræðu þannig að fólkinu í landinu fyndist því koma þetta eitthvað við. Það er bara ekki lífsins leið fyrir fólkið, fólkið sem er að hlusta á okkur hér, að skilja um hvað er verið að tala. Það er auðvitað góðæri fyrir suma í landinu, það fer ekki á milli mála. Það er góður hópur af fólki sem hallar sér á koddann sinn á kvöldin og er 100 milljón krónum ríkara þegar það vaknar á morgnana. Þetta fólk er til, ég hef engar áhyggjur af þessu fólki. Og ég nenni eiginlega ekki heldur að vera alltaf að rexa í því. Mér finnst það ranglátt og hefur fundist það allan tímann síðan þau lög voru sett að fólk fái ekki óskertan grunnellilífeyri. Hann eiga allir að fá, ríkir sem fátækir, vegna þess að þetta er réttur sem fólk hefur verið að vinna sér inn á langri ævi. Þeir eru ekki svo margir þessir voðalegu ríku sem fá hann kannski án þess að þurfa að nota hann, mér er eiginlega nokkuð sama, þetta er hreinlega sjálfsagður réttur sem allir eiga að njóta. Aðrar bætur til elli- og örorkulífeyrisþega eru auðvitað háðar öðrum tekjum, við því er ekkert að segja, en þessi grunnlífeyrir er fyrsti grundvallarrétturinn sem ég held að ég megi fullyrða að sjálfur gamli Bismarck hafi komið á á sínum tíma vegna þess að hann skildi ýmislegt betur varðandi almannaheill heldur en ýmsir síðari tíma stjórnmálamenn. Annað langar mig að benda hæstv. ráðherrum á og það er að mikið fé mætti spara með því að einfalda löggjöfina. Ég veit ekki hvort hæstv. ráðherrum er kunnugt um hvílíkar fúlgur er búið að greiða í Tryggingastofnun ríkisins í tölvukeyrslu á einni reglugerð í dag og annarri á morgun og reyndar með kaupum á nýrri móðurtölvu sem ég held að hafi nú ekki almennilega komist í gagnið svo henni megi treysta fyrr en þá kannski alveg nýlega, en í þetta er búið að moka peningum. Það er stundum ódýrara að hafa löggjöfina einfaldari. Það getur vel verið að einhver fái þá kannski aðeins meira en hæstv. ráðherra langar til að hann fái, en sparnaðurinn er enginn vegna þess að hann fer allur í þetta maus og mas með óljósa löggjöf sem verður að leiðrétta eftir skamma stund og útgáfu reglugerða sem enginn botnar í, ekki einu sinni þeir sem gáfu hana út. Ég held að við sem lifum í landi sem er á stærð við venjulegan smábæ í næstu nágrannalöndum, eða smáborg er a.m.k. óhætt að segja, þurfum ekki að hafa okkar kerfi svona óskaplega flókið. Ég held því að það mætti spara peninga víða ef tekið væri til og þess vegna held ég að öll umræða um smáatriði eins og eitt og eitt sendiráðshús hér og þar sé ekki stór peningur endanlega þegar verið er að tala um útgjöld ríkisins í heild, þó að það væri fróðlegt að vita hvers konar viðgerð fer fram á húsi sendiherra vors í Washington sem getur kostað 95 milljónir. Gaman væri að sjá þá áætlun en það er önnur saga. Að lokum þetta: Ég held að það sé alveg nauðsynlegt fyrir okkur öll að gera okkur grein fyrir til hvers í raun og veru við erum að setja fjárlög, fyrir hvern við erum að því. Það er stundum eins og ríkisstjórnin sé að þessu fyrir sjálfa sig. Og firringin frá hinum almenna manni í tali þeirra er svo yfirþyrmandi að það er eins og þeir séu gjörsamlega búnir að gleyma hvernig allur þorri manna lifir. Og að síðustu aðeins þetta: Hvað ætla menn að gera við kennaradeiluna sem er yfirvofandi? Það hefur varla verið minnst á hana, ef nokkur hefur minnst á hana hér í þessum umræðum á hinu háa Alþingi um fjárlög ríkisins. Vissulega er grunnskólinn kominn yfir til sveitarfélaganna en málið er varla óviðkomandi ríkisstjórninni. Ég bara spyr: Er það vilji hæstv. ríkisstjórnar að kennarastéttin búi við það að hafa laun sem hreinlega er útilokað að lifa á? Þessa hluti verðum við að laga. Það er ekki hægt að búa við þetta, þetta endar með skelfingu. Ég er hrædd að það gæti endað með því sem vinir okkar í Bandaríkjunum eru að upplifa, að fimmtungur þjóðarinnar verði skilgreindur sem ónýtt fólk. Við ætlum ekki að búa til samfélag þar sem er ónýtt fólk, það þarf enginn að verða ónothæfur í þessu landi hvernig sem hann er á sig kominn við fæðingu. Við höfum nú lengi haft þá hugsjón, hélt ég, að koma öllum til nokkurs þroska eins og frægur maður sagði, og eigum við ekki að reyna að halda því áfram og hætta að standa hér og sletta klisjum yfir þjóðina sem eru öllu eða velflestu fólki fullkomlega óviðkomandi.

Herra forseti. Hv. þm. vék að einu atriði í ræðu sinni sem ég vil segja örfá orð um vegna þess að það er dæmigert tilfelli um ófyrirséð útgjöld og það er sendiráðsbústaðurinn í Washington. Við athugun fyrr á árinu kom í ljós að húsið er ónýtt og tveir kostir voru fyrir hendi, annaðhvort að selja það og tapa á því stórfé eða gera við það. Það er ónýtt vegna þess að burðarveggir höfðu verið rifnir úr því áður en Íslendingar keyptu það á sínum tíma þannig að upp kom mjög erfitt fjárhagslegt dæmi sem varð að bregðast við og þess vegna er þetta til komið. Þarna er um gífurlega fjármuni að ræða en þetta er einmitt dæmi um ófyrirséð útgjöld sem upp koma og komu upp eftir að fjárlög voru samþykkt fyrir þetta ár.  Samningar um grunnskólann voru á sínum tíma gerðir í góðu samkomulagi við sveitarfélögin. Með grunnskólanum voru lagðir allmiklir peningar frá ríkinu og ég vona satt að segja að sveitarfélögin leiði þetta mál til lykta með samningum við sitt fólk. Ég ítreka að samningarnir um yfirfærsluna voru gerðir eftir mikla vinnu í góðu samkomulagi ríkis og sveitarfélaga.

Hæstv. forseti. Ég get ekki stillt mig um að upplýsa frekar um hinn horfna burðarvegg í húsinu í Washingston þar sem vinur okkar og félagi ætlar að búsetja sig. Það mun hafa verið ekkja Chiang Kai-sheks og vinkonur hennar sem ákváðu að taka vegginn í burtu. Eitthvað hafa þær verið slappar í burðarþolsfræðinni því húsið tók að síga þegar veggurinn var farinn, bara svo þjóðin viti þetta. En það skýrir ekki fyrir mér þó það þyrfti að byggja húsið allt upp að nýju hvernig það getur kostað 95 millj. Það er sjálfsagt bara skortur minn á þekkingu á húsbyggingum en fyrr má nú vera skýlið yfir Jón Baldvin Hannibalsson og hans góðu konu að þetta skuli þurfa að kosta svona mikið. Öðru þarf ég ekki að svara sem hv. formaður fjárln. talaði um hér.

Herra forseti. Ég hélt að hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefði það mikla starfsreynslu í fjárln. að hún þyrfti ekki að hrökkva við þó að talað væri um 90 millj. í húsasviðgerðir. Í Reykjavík hafa verið gerð upp myndarleg hús á vegum ríkisins sem hafa kostað um 70 millj. ef ég man rétt. Ég veit ekki hvað það er framreiknað núna. Það hús er ráðherrabústaðurinn vestur í Tjarnargötu þannig að það er einfaldlega svo að ef á að gera við þessi hús svo að það hrynji ekki ofan í höfuðið á þeim sem þar eiga að vera inni, hvort sem það eru væntanlegir sendiherrar eða aðrir, þá getur þetta farið upp í þessar upphæðir. Ég vildi aðeins upplýsa þetta.

Virðulegi forseti. Það eru nokkur atriði sem mig langaði til að nefna þegar líða tekur á kvöld og gera má ráð fyrir að styttast fari í umræðunni. Ég byrja á því að þakka hv. þm. fyrir þátttöku þeirra í umræðunni og jafnframt að segja frá því þótt ekki hafi allir viðstaddir vitað af því að hef ég annað slagið í dag og reyndar í gær reynt að svara nokkrum fyrirspurnum sem hefur verið beint til mín og get þess vegna stytt mál mitt. Það eru þó nokkur atriði sem ég tel mér skylt að nefna nú þegar líður að lokum umræðunnar. Í fyrsta lagi gat hv. þm. Kristín Halldórsdóttir um það í umræðunni í gær að það skyti nokkuð skökku við í hafnaáætlun að þar er skuld upp á á þriðja hundrað millj. sem hefur ekki komið fram á greiðslugrunni fjárlaga og kæmi ekki heldur fram á rekstrargrunninum vegna þess að það væru útgjöld sem hefði verið stofnað til fyrr og væri ekki greidd fyrr en síðar. Þetta er hárrétt. Þeta er nákvæmlega það sem gerist þegar við erum að færa okkur á milli aðferða í þessum málum en ég vil taka fram að að sjálfsögðu hefur verið gert ráð fyrir þessu í ríkisreikningi nú þegar. Þessir fjármunir eru komnir þar fram og greiðslur munu koma fram í sjóðsstreymi þegar greiddar verða þannig að ekki er nokkur hætta á því að ekki verði hægt fyrir fjárln. í framtíðinni að fylgjast með þessu. Til viðbótar eins og hv. þm. reyndar nefndi sjálfur er þessa getið á viðskiptahreyfingum í sjálfu fjárlagafrv. sem ætti að verða enn þá skýrara en var á gamla grunninum. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ræddi um nokkur mál og margt af því sem hann sagði fannst mér vera afar áhugavert og eiga fullt erindi við 1. umr., almenn atriði. Hann spurði sig og aðra þeirrar spurningar hvernig á því stæði að við næðum ekki atvinnuleysisskráningunni meira niður miðað við atvinnuástandið eins og það er í landinu og eins og hv. þm. veit vantar vinnuafl hér á landi í vissum greinum. Þar á meðal veit ég að í kjördæmi hans er mikill skortur á vinnuafli og þar hefur hópur útlendinga fengið störf þrátt fyrir að atvinnuleysi sé skráð hér á landi talsvert meira en var t.d. fyrir 10 árum. Auðvitað þarf að athuga þetta og ég tek undir það. En ég ætla ekki heldur að gerast dómari um það hvers vegna þetta er svona en ég get bent á, eins og hefur reyndar komið fram í umræðunni, að atvinnuþátttaka hefur stóraukist. Ef við hættum að tala um atvinnuleysi en tölum um atvinnuþátttöku eins og gert er t.d. í Danmörku býst ég við að atvinnuþátttaka í dag sé meiri en hún var fyrir 10 árum. Af hverju? Það er vegna þess að fleiri konur hafa komið út á vinnumarkaðinn og eru starfandi í dag en þá en aftur á móti tíðkast núna það sem ekki tíðkaðist þá að þeir sem voru t.d. í hlutastörfum, annaðhvort að degi eða þá í hluta af ári, láta nú skrá sig en gerðu það ekki áður. Þetta er ein skýringin. Önnur skýring, ekki bara hér á landi heldur er líka skýring sem er gefin í Evrópu, er sú að þegar fyrirtækin neyddust til þess að hagræða í harðnandi samkeppni gerðist það að ýmsir sem voru í störfum hjá fyrirtækjunum en voru kannski ekki fullkomlega bestu starfskraftarnir af ýmsum ástæðum var sagt upp og ekki ráðnir aftur. Þetta fólk hefur farið á atvinnuleysisskrá. Ef það hefur átt kost á því hefur það farið á skrá hjá almannatryggingum vegna örorkubóta eða leitað sér félagslegrar aðstoðar hjá sveitarfélögunum. Þetta er alþjóðlegt vandamál og þótt minna beri á því hér á landi en annars staðar skulum við viðurkenna að þetta er einn þátturinn í þeirri breytingu sem hefur orðið á þjóðfélagsgerð okkar en þetta mál er mjög til umræðu erlendis þegar menn ræða um það hvað hægt sé að koma atvinnuleysinu langt niður. Ég ætla að benda hv. þingmönnum á ágætis lesefni um þetta mál sem er í síðustu Fjármálatíðindum þar sem fjallað er fræðilega einmitt um þetta vandamál. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ræddi einnig um ríkisvaldið, um hið opinbera, um ríkið sem þunglamalegt fyrirbæri og sagði að það þyrfti að draga úr hlut ríkissjóðs og ég segi: Mæli hann manna heilastur. Það er líka einkennilegt hér á landi hve lítið fer fyrir umræðunni um ríkið og breytt hlutverk ríkisins. Það er alls staðar annars staðar og það vita allir þeir sem fylgjast með umræðunni sem er að eiga sér stað, og menn ræða það hvort það sé náttúrulögmál að umfang og umsvif ríkisins hljóti að vaxa ár frá ári þrátt fyrir alla einkavæðingu, þrátt fyrir alla tæknibyltinguna, þrátt fyrir allar markaðslausnirnar. Þetta er alvarlegt mál og ég tel nauðsynlegt að menn ræði í fullri alvöru hvernig hægt er að breyta þessu því að ég er sannfærður um að betra sé fyrir alla aðila --- alla aðila, ég undirstrika það, að dregið sé úr ríkisafskiptunum og ríkið geri þá hluti betur sem ríkið á að vera að gera á hverjum degi. Þetta finnst mér skipta miklu máli og án þess að ég fjalli um það í löngu máli þá tel ég að þetta sé mál sem þurfi að ræða á hinu háa Alþingi því að það kemur okkur öllum svo sannarlega við. Ég get lýst skoðun minni. Ég held að ríkisvaldið eigi að vera lítið og gott í því sem það skiptir sér af. Það er athyglisvert í umræðunni að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem ég hef leyft mér að telja höfund að þeirri frétt sem kom í blöðum að það vantaði 7 milljarða í bókhaldið hjá fjmrh., hafi fengið skýringu á því. Hún er einföld. Hún var samþykkt á Alþingi og það liggja öll spil á borðinu. Hann veit sem bókhaldsfróður maður að ekki er hægt að færa upp efnahagsreikning ríkisins eins og hjá fyrirtækjunum einfaldlega vegna þess að skuldirnar eru miklu meiri en eignirnar og eignirnar eru aðeins færðar að litlu leyti upp í efnahagsreikninginn því að við færum ekki upp ýmsar eignir sem eru sannanlega mikilvægari og hafa þýðingu fyrir þjóðarbúið í heild. Hv. þm. Gísli Einarsson, sem er nýkominn úr göngum í Víðidalnum, hafði mikinn áhuga og áhyggjur af landbúnaðarmálum og sagði að þjóðargjöfin hefði verið skorin niður. Þetta er misskilningur. Þeir fjármunir sem eru sparaðir upp á 12,5 millj. eru ekki hluti þjóðargjafarinnar. Þetta eru peningar sem voru settir á ákveðið verkefni með sérstökum lögum sem sett voru á Alþingi og það var hugmyndin að Framleiðnisjóður legði á móti ákveðna fjármuni og ég vil taka sérstaklega fram að landbúnaðurinn fær meiri fjármuni í þessu lagafrv. en efni stóðu kannski til einfaldlega vegna þess að samkvæmt samningum við bændur þurfti ríkið ekki að leggja Framleiðnisjóði til fjármuni en við ákváðum að setja í fjárlagafrv. 170 millj. og auðvitað geta þessir fjármunir nýst til að hjálpa þeim bændum sem framleiða vistvæna vöru. Ég ætla ekki vegna fjarveru Steingríms J. Sigfússonar að nefna það sem hann spurði um. Mér gefst tækifæri til þess síðar. Ég vil örlítið nefna það sem hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson nefndi þótt hann sé ekki heldur hér í þingsölum, en hann spurði: Fáum við ekki efnahagsreikninginn færðan upp í fjárlagafrv. í framtíðinni? Ég tel að það geti vel farið svo og tel að við eigum að stefna að því þegar við ljúkum þessu verki að breyta yfir á nýjan grunn, að þá sé hægt að bera aldeilis alveg saman fjárlögin og ríkisreikninginn en ég minni enn á að vegir, brýr, heilbrigðismannvirki og ýmsar eignir eru ekki færðar upp í efnahagsreikningnum vegna þess að það er ekki á þeim markaðsverð. En hins vegar er auðvelt að búa til eignir sem hafa tekjuvirði eins og vegir og það hafa nágrannar okkar gert bæði Bretar og Norðmenn svo ég nefni dæmi, allt í einu hafa þessi mannvirki fengið markaðsverð, þ.e. tekjuvirði vegna þess að menn hafa sett tolla og látið fólk borga fyrir að aka um vegina og nota þá. Það getur kannski breytt í einni hendingu eignum ríkisins. Ef það ætti síðan allt að fara um rekstrarreikninginn, þá gæti orðið stórkostlegur afgangur bara af þeim ástæðum á einu ári. Það væri auðvitað fullkomlega óeðlilegt, heldur mundi slíkt færast um endurmatsreikning. Ég veit að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem er vel að sér í bókhaldi, skilur að þótt við séum að líkja eftir því sem gerist á almenna markaðnum þá getum við ekki gert það nákvæmlega eins. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson spurði hvort ekki ætti að færa t.d. auðlindirnar upp í efnahagsreikningi. Þá komum við að því sem er kannski erfiðast í þessu öllu saman og það er að hægt er að gera mun á ríkiseign annars vegar og þjóðareign hins vegar. Það er munur á íslenskum rétti og norskum úr grárri forneskju. Í Noregi gilti reglan: Það sem einstaklingurinn á ekki á kóngurinn. Á Íslandi gilti þessi regla aldrei. Það sem einstaklingurinn átti ekki eignaðist kóngurinn aldrei. Heldur voru það almenningar og þjóðareign sem menn gátu nýtt með tilteknum hætti. Þetta er munurinn á því hvernig réttarþróunin var í eignarréttinum á Íslandi og í Noregi. Það er ekkert víst að það sé hægt að færa, þótt mikill vilji væri til þess, svokallaðar þjóðareignir, þjóðlendur, eins og sumir kalla þetta, eða þá fiskimiðin upp í efnahagsreikningi ríkisins. Það eru engin lög sem standa til þess. Þetta er hins vegar svona heimspekileg umræða sem ég ætla ekki að eyða miklum tíma í til viðbótar. Þegar rætt er um fullorðna fólkið, eldri borgara, eins og hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir gerði, þá vil ég bæta því við þau orðaskipti sem fóru milli okkar að það sem er mikilvægast fyrir þá sem eru orðnir fullorðnir, mikilvægast fyrir þá sem hafa skilað sínum vinnudegi, mikilvægast fyrir þessa eldri borgara sem segja núna að þeir þurfi að fá eitthvað í sinn hlut af góðærinu, að ríkið komi skikk á ríkisfjármálin, að við greiðum skuldirnar niður, aukum langtímasparnaðinn og samræmum lífeyrissjóðakerfið og lífeyristryggingakerfið. Að þessu er verið að vinna. Við eigum ekki að gera það með byltingu en við eigum að stefna að því að á 20--30 árum getum við komið upp kerfi þar sem fólk á vinnualdri getur lagt til hliðar fjármuni sem duga alla ævina. Það er þetta sem skiptir máli. Loks af því að mér skilst að mér séu skammtaðar tíu mínútur, ég hélt að ég hefði meiri tíma en verð því að fara hraðar yfir sögu, þá vil ég ítreka þakkir mínar. Það sem ég held að skipti mestu máli við framlagningu þessa frv. og í 1. umr. er að benda á þær breytingar sem verið er að gera og hvar við raunverulega stöndum. Við erum að breyta framsetningu fjárlaganna. Það tekur einhvern tíma. Í framtíðinni mun verða litið á afkomuna eins og við höfum gert hingað til. Nú er það gert í nákvæmara ljósi en áður. Horft mun verða á umfangið, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson benti réttilega á. Hvert er umfangið? Er það að minnka eða stækka miðað við landsframleiðslu? Og það mun verða horft á lánsfjárþörfina vegna þess að það er sú stærð sem menn mæla þegar þeir líta á áhrif ríkisfjármálanna á fjármálamarkaðinn og á efnahag þjóðarinnar. Þetta eru þær þrjár stærðir sem menn munu líta á í framtíðinni. Við erum að fikra okkur yfir í nýtt kerfi. Sem betur fer hefur því verið tekið afar vel af hv. þingmönnum. Í öðru lagi hefur það verið að gerast að við erum að hverfa frá því að reka ríkið á rekstrargrunni með 15 milljarða halla eins og var að meðaltali á undanförnum árum yfir í að skila fjárlagafrv. með afgangi. Það er auðvitað stórkostlegur munur. Þetta gerum við án þess að það sé með nokkrum hætti hægt að segja að ráðist sé að velferðarkerfinu. Þvert á móti er þetta gert til að styrkja stoðir velferðarkerfisins, velferðarþjóðfélagsins sem við Íslendingar erum allir sammála um, hvar í flokki sem við stöndum, að þurfi að styrkja og sé eitt af séreinkennum íslenska þjóðfélagsins eins og þeirra norrænu. Í þriðja lagi bendi ég á að bæði útgjöld og skattar lækka í þessu fjárlagafrv. sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Í fjórða lagi er lánsfjárþörfin að dragast saman svo mikið að það munar 8 milljörðum á milli áranna 1998 og 1997 og hægt er að greiða niður skuldir íslenska ríkisins um 5 milljarða. Þá spyr ég eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir gerði: Kemur þetta fólki við? Já, þetta kemur fólkinu í landinu svo sannarlega við. Þetta kemur sjúklingunum við, sjómönnunum við, þetta kemur gömlu fólki við, þetta kemur öllum við. Vegna hvers? Vegna þess að það kemur fólki við að skuldirnar lækka því þær lækka ekki af sjálfu sér. Það gerist ekki nema að á þessum málum sé tekið. Það kemur þessu fólki við vegna þess að við borgum á milli 14 og 16 milljarða á ári í vexti. Ef við skulduðum ekki gætum við notað þá fjármuni til annars. Þess vegna kemur það sem við erum að tala um í þessari umræðu öllum Íslendingum við. Ég verð að benda á það að síðustu, því að tíma mínum er lokið, að munurinn á umræðunni hér og í Noregi, Danmörk og Svíþjóð er fyrst og fremst sá 

Herra forseti. Ég vil fyrst taka undir það sem fram kom hjá hæstv. fjmrh. að fremur lítið fer fyrir pólitískri umræðu um grundvallaratriði eins og hvert hlutverk ríkisins eigi að vera og hvernig menn vilja hafa ríkisvaldið. Ég vakti athygli á því að ég teldi þörf á breytingum í þeim efnum. Ég tek undir þær ábendingar ráðherrans að þörf er á umræðu um það í þjóðfélaginu. Almenningar eru það sem engin á, er gömul skilgreining á almenning. Mér finnst það miklu betri skilgreining heldur en að tala um sameign þjóðarinnar sem er hugtak sem er fremur óljóst og hefur verið notað til að rökstyðja aðra hluti en því er í raun og veru ætlað. Ég vil halda gamla hugtakinu til haga og tel það að mörgu leyti skýrara og betra til að lýsa ákveðnum sjónarmiðum en hitt hugtakið um sameign þjóðarinnar. Ég vil að lokum, herra forseti, fjalla aðeins um þær lífeyrissjóðsskuldbindingar sem falla til en eru ekki færðar um rekstrarreikning ríkissjóðs. Það er óumdeilt að þær falla til. Þarna er um að ræða ný útgjöld sem ekki hefur áður verið gert ráð fyrir. Það kemur skýrt fram í fjárlagafrv. sjálfu þar sem segir: ,,Hækkun lífeyrisskuldbindinga er áætluð 10,5 milljarðar kr. á næsta ári``, svo ég lesi þetta orðrétt upp. Síðan er ákveðið að færa aðeins hluta af þessari útgjaldahækkun yfir rekstrarreikning en ekki allan. 

Hæstv. forseti. Mér þykir leitt að hv. þm. skuli ekki samþykkja það sem hefur verið samþykkt um færslu á þessum hlutum. Þetta er í raun og veru ekki flókið. Þetta snýst um það hvað á að færast í gegnum rekstrarreikning á hverju ári. Niðurstaðan varð sú að það sem ætti að færast um rekstrarreikning hvers árs væru gjöld vegna þess árs, raunvöxturinn. En þegar um væri að ræða uppfærslur vegna verðbóta eða launa, eins og t.d. er á heildarstokknum, þá ætti það að færast um endurmatsreikning og þaðan síðan beint yfir á efnahagsreikninginn. Af hverju er farið svona að? Vegna þess að við getum ekki notað sömu reglu og er notuð hjá fyrirtækjunum, en hún er sú að þar er fært, ef við tökum skuld sem ber vexti og verðbætur, þá færast vextirnir og verðbæturnar til gjalda, síðan eru verðbæturnar færðar í gegnum reksturinn. Þannig að í raun og veru stendur nettó eftir í rekstrarreikningi fyrirtækjanna einungis raunvöxturinn en ekki uppfærsla. Af hverju er þetta hægt í fyrirtækjum en ekki hjá ríkinu? Það er vegna þess að það er tiltölulega gott jafnvægi hjá fyrirtækjum milli eigna og skulda af því að allar eignir fyrirtækjanna eru taldar upp í efnahagsreikningnum og skuldirnar jafnframt. Hjá ríkinu er það ekki hægt vegna þess að stærsti hlutur eignanna er ekki færður upp í efnahagsreikningi og skuldirnar eru þess vegna miklu hærri heldur en eignirnar. Þess vegna er sú leið farin til að líkja sem mest eftir því sem gerist á almenna markaðnum. Þetta varð niðurstaða allra sérfræðinganna hvort sem þeir voru frá Ríkisendurskoðun eða annars staðar frá þegar það var farið í þetta á sínum tíma. Af því að mér finnst svo gaman að tala við Kristin H. Gunnarsson, 

Herra forseti. Ég held að það sé rétt að fara aðeins yfir þetta reikningsdæmi fáeinum orðum. 

Virðulegur forseti. Í ríkisreikningi fyrir árið 1996 var fjallað um reikningsskilaaðferðir. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Áhrif almennra verðbreytinga eru ekki sýnd í rekstrarreikningi A-hluta ríkissjóðs. Þess í stað eru breytingar á stöðu efnahagsliða vegna gengismunar og verðbóta færðar á höfuðstólsreikningum endurmats samanber ákvæði 35. gr. laganna. Verðtryggð og gengisbundin veitt og tekin lán eru uppfærð miðað við skráð gengi`` o.s.frv. Svo segir einnig: ,,Í ríkisreikningi miðast færsla lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs við áfallnar skuldbindingar þar sem nýjar skuldbindingar færast um rekstrarreikning og launabreytingar um endurmatsreikning.`` Af hverju launabreytingar? Það er vegna þess að gamli hluti sjóðsins, B-deildin sem hann heitir núna, færist upp um launabreytingar vegna þess að þar er um að ræða svokallaða eftirmannsreglu. Það liggur í hlutarins eðli að það er ekki vegna ársins. Þetta er uppfærsla sem færist upp nákvæmlega eins og um verðbætur væri að ræða. Það er ekkert öðruvísi. Hins vegar til þess að koma til móts við hv. þm. sem ég held að hljóti nú að vera hægt, þá get ég huggað hann með því að við getum þó gert þær breytingar, og þar stóð hv. þm. með okkur, á Lífeyrissjóði opinberra starfsmanna að nýir starfsmenn og sumir eldri starfsmenn eru núna í A-deild og þar eru greiddir inn þeir peningar á ári hverju sem duga fyrir lífeyrisskuldbindingunum þannig að smám saman á næstu árum hættir þetta vandamál að vera til. Það verður kannski til nokkur ár eftir að ég hætti hér á þinginu en ég er sannfærður um að ef hv. þm. situr nógu lengi, þá getur farið svo að það verði komið fullt jafnvægi á þessa hluti þegar upp er staðið einfaldlega vegna þess að þetta vandamál er sem betur fer að hverfa því að við höfum tekið upp uppsöfnunarsjóð í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og það er kannski stærsta framfarasporið í þessum efnum sem tekið hefur verið og þá er ekki lengur hægt að rífast um það hvernig á að færa þetta í bókhaldinu.

Hæstv. forseti. Ég vil vekja athygli á þremur atriðum sem fram komu í mjög harðri frjálshyggjuræðu hæstv. fjmrh. Friðriks Sophussonar áðan. Í fyrsta lagi vék hann að atvinnuleysi og sagði að við skyldum ræða sem minnst um atvinnuleysi, við ættum að tala um atvinnuþátttöku, hún hefði aukist. ,,Ræðum atvinnuþátttökuna, sleppum atvinnuleysinu.`` Á þessa leið mæltist hæstv. fjmrh. Eigum við þá ekki að láta hið sama gilda um ríkidæmið? Eigum við ekki hætta að tala um fátæktina og tala bara um ríkidæmi? Ríkidæmið hefur aukist í íslensku samfélagi en hið sama á við um fátæktina og hún er alvarlegt þjóðfélagsmein sem ber að uppræta og útrýma. Það sama gildir um atvinnuleysið og þessi mál eigum við að sjálfsögðu að ræða. Það er ekki sæmandi að tala á þann hátt sem hér var gert. Í öðru lagi heyrðum við gömlu klisjuna frá hæstv. fjmrh. um að ríkisrekstur væri af hinu illa, samneysla væri af hinu illa. ,,Ég fullyrði``, sagði hæstv. ráðherra, ,,að ríkið og ríkisrekstur á að vera sem allra minnstur.`` Hvað er hæstv. ráðherra að tala um? Þau ríkisfyrirtæki sem hann hefur beitt sér fyrir að yrðu seld voru fyrirtæki sem gáfu samfélaginu hagnað, voru ekki byrðar á samfélaginu. Ráðherrann verður að tala miklu, miklu skýrar um hvað hann á hér við. Er hann að tala um samfélagsþjónustuna, menntakerfið, heilbrigðiskerfið eða aðra þætti velferðarþjónustunnar sem hann telur vera af hinu illa og við eigum að losa okkur við eða hvað er hæstv. ráðherra að tala um? Í þriðja lagi voru það kaldar kveðjur sem lífeyrisþegum og öryrkjum voru sendar héðan úr ræðustól fyrir stundu. Fólkið sem safnaðist saman á Austurvelli fyrir fáeinum dögum til að krefjast kjarabóta, fékk kaldar kveðjur frá hæstv. fjmrh. Á hvern veg voru þær? ,,Bíðið. Bíðið þar til við höfum náð skuldum ríkissjóðs niður.`` Þetta voru skilaboðin til fólks sem margt hvert býr við mjög þröngan kost og vill láta bæta sín kjör núna en ekki eftir einhverja áratugi þegar Friðrik Sophussyni, hæstv. ráðherra þóknast.

Herra forseti. Í fyrsta lagi er það misskilningur af hálfu hv. þm. að ég hafi sagt að það ætti að ræða sem minnst um atvinnuleysið. Ég benti einungis á að annars staðar eins og t.d. í Danmörku ræða menn um atvinnuþátttöku í stað atvinnuleysis til að draga fram þá staðreynd að þrátt fyrir að atvinnuleysi hafi aukist, þá hefur atvinnuþátttakan aukist verulega mikið og er meiri nú en þegar atvinnuleysi, mælt sem skráð atvinnuleysi, var miklu minna en í dag. Þetta er það sem skiptir máli vegna þess að þetta sýnir breytta þjóðfélagsgerð. Við erum að tala um atvinnuleysisskráningu. Og ég benti hv. þm. á ágæta grein sem ég bið hann um að lesa sem fjallar um það sem á enskri tungu heitir Natural line sem ég þori nú ekki að þýða á íslensku, um að líklega sé svo komið að erfitt sé að færa atvinnuleysið niður úr ákveðnu stigi í vissum þjóðfélögum af ýmsum ástæðum. Ég ætla ekki að fara að orðlengja það hér. En að ég hafi ekki viljað ræða um atvinnuleysið, það er mesti misskilningur. Ég var bara að benda á að það er ekki hægt að bera saman atvinnuleysisskráninguna núna og fyrir tíu árum síðan. Í öðru lagi ræddi ég um ríkisreksturinn. Og hvað sagði ég? Ég sagðist vera sammála hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni um að það ætti sem mest að daga úr ríkisumsvifunum. Svo kemur annar úr hans flokki og mótmælir þessu sem hörðu frjálshyggjukjaftæði. Hvor þeirra er fulltrúi Alþb. og hvor fulltrúi óháðra og þurfa ekki fulltrúar þessara tveggja afla að koma sér saman um málflutninginn í þessum efnum? Ég skil nú ekki út af fyrir sig þessa oftrú á ríkisvaldinu. Svo segir hann: ,,Kaldar kveðjur til gamla fólksins.`` Eru það kaldar kveðjur til fullorðinna þegar það liggur fyrir nú svart á hvítu, liggur fyrir alls staðar, að kaupmáttaraukning bóta sem vissulega eru ekki háar, ég skal viðurkenna það, en kaupmáttaraukning þeirra, það sem fæst fyrir bæturnar hefur hækkað og hækkar um 10--11% frá 1. janúar á þessu ári og þar til í byrjun næsta árs. Þetta eru staðreyndir sem liggja á borðinu.

Hæstv. forseti. Það var mjög upplýsandi sem hér kom frá hæstv. fjmrh. Hann talar um breytta þjóðfélagsgerð. Í breyttri þjóðfélagsgerð sem væntanlega býr þá við kerfislægt atvinnuleysi, þá eigum við að tala um atvinnuþátttöku. Við eigum að taka því sem náttúrulögmáli að hér ríki atvinnuleysi. Frá stríðslokum, frá lokum seinna stríðs, hefur fram á þennan áratug með sárafáum undantekningum verið full atvinna á Íslandi. Það hefur ekki verið atvinnuleysi. Núna hins vegar eru um 5.000 einstaklingar á Íslandi, vinnufærir einstaklingar, án atvinnu og nú er hæstv. fjmrh. farinn að tala um breytta þjóðfélagsgerð. Við eigum að taka því að við búum við viðvarandi kerfislægt atvinnuleysi og við skulum þess í stað tala um atvinnuþátttöku og við skulum víkja hinu til hliðar. Varðandi samneysluna og samfélagsþjónustuna almennt, þá er það misskilningur að ég hafi einhverja ofurtrú á ríkisvaldi. Það er alrangt. Ég hef talað um mikilvægi samfélagslegrar þjónustu og mikilvægi hennar fyrir samfélag þjóðfélagsþegnanna allra. Varðandi þriðja atriðið velti ég því stundum fyrir mér hvort og að hvaða marki hæstv. ráðherrar og hæstv. ríkisstjórn eru í tengslum við umhverfi sitt, við fólkið í landinu. Gera menn sér grein fyrir því að lyfjakostnaður heimilanna er á sjöunda milljarð kr. og hefur farið mjög vaxandi? Gerir hæstv. ráðherra fjármála sér grein fyrir því að fjölmargt fólk úr röðum eldri borgara, öryrkjar og lífeyrisþegar, hefur ekki efni á lyfjum sínum? Það hafa komið fram fjölmörg dæmi þess að fólk er að fá lánað hjá apótekum til að eiga fyrir lyfjum. Eða taka menn ekki alvarlegar niðurstöður kannana sem sýna að fimmtungur þjóðarinnar sem hefur undir 230 þús. kr. ráðstöfunartekjur á mánuði hefur ekki efni á því að sækja tannlæknaþjónustu og að gamalt fólk margt, eftir að dregið var úr stuðningi við lífeyrisþega vegna tannverndar, hefur ekki efni á því að festa kaup á gervitönnum. Ég meina, eru menn ekki í tengslum við það sem er að gerast í landinu? ,,Nei``, segir hæstv. fjmrh. ,,Þið skuluð bíða næstu árin og áratugina þar til við höfum náð skuldunum niður.``

Virðulegi forseti. Það sem við höfum verið að ræða um atvinnuleysi og atvinnuþátttöku og breytta þjóðfélagsgerð er að nú er farið að viðurkenna það í þjóðfélaginu að fólk geti skráð sig á atvinnuleysisskrá með allt öðrum hætti heldur en áður var. Ég er ekki að leggja dóm á hvort það sé verra eða betra. Ég er að benda á að ein af ástæðunum fyrir því er að atvinnuþátttakan í dag er miklu meiri en hún var. Atvinnuleysi kvenna mælist meira heldur en atvinnuleysi karla vegna þess m.a. að hér áður fyrr skráðu konur sig ekki á atvinnuleysiskrá ef þær höfðu ekki vinnu því að það þótti ekki sjálfsagt fyrir tíu árum síðan eða 20 árum að konur ynnu allt árið utan heimilisins. Þetta hefur breyst og þetta skýrir að hluta til hvernig á því stendur að atvinnuleysiskráningin svona.

Vegna þess að samsetning ...

Ef ég fæ nú frið fyrir hv. þm., virðulegi forseti, þá er ég að gera mér vonir um það, og fleiri, að með því að beita vinnumiðlununum meira en gert hefur verið með virkari hætti til þess að endurmennta fólk þá takist okkur að ná enn meiri árangri. Og þeir sem kannski eiga um sárast að binda auk þessara kvenna sem við höfum verið að ræða hér um og ekki skal gert lítið úr, eru fullorðnir karlmenn, karlmenn yfir fimmtugt sem hafa misst vinnuna en vilja ekki taka þau störf sem í boði eru, m.a. vegna þess að þau eru talin vera kvennastörf, það er eitt af því sem kemur í ljós, eða hafa ekki menntun og vilja ekki endurmennta sig af einhverjum ástæðum. Þetta eru vandamál sem hafa komið upp hér á landi, í Finnlandi, Noregi og Svíþjóð og menn eru að reyna að fást við þessi vandamál. Og það eina sem ég hef sagt hér er að það eru til skýringar á þessu og það var beðið um skýringar á þessu og ég hef reynt að koma með þær sem ég þekki, en auðvitað verðum við að vinna saman að því að leysa vandamálið með þeim leiðum og úrræðum sem við þekkjum best.