Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem Guðni Ágústsson, 2. þm. Suðurl., er á förum til útlanda í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að óska þess að 1. varaþingmaður Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, Ólafía Ingólfsdóttir, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Þetta tilkynnist yður hér með, herra forseti. Kristinn H. Gunnarsson, formaður þingflokks Framsfl.`` Kjörbréf Ólafíu Ingólfsdóttur hefur verið samþykkt. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Þá hefur enn fremur borist eftirfarandi bréf: ,,Ég tilkynni með bréfi þessu að ég get ekki sótt þingfundi frá 8. nóvember til 22. nóvember nk. og óska eftir launalausu leyfi. Ég óska jafnframt eftir að varamaður Frjálslynda flokksins í Vestfjarðakjördæmi taki sæti mitt. Þar sem Pétur Bjarnason hefur ekki tök á að sitja þing að þessu sinni, samanber meðfylgjandi bréf hans, óska ég eftir að Bergljót Halldórsdóttir, 2. varamaður á lista Frjálslynda flokksins í Vestfjarðakjördæmi, taki sæti mitt og að rannsókn fari fram á kjörbréfi hennar. Virðingarfyllst, Guðjón A. Kristjánsson, formaður þingflokks Frjálslynda flokksins.`` Jafnframt fylgir tilvitnað bréf frá Pétri Bjarnasyni, 1. varaþingmanni Frjálslynda flokksins í Vestfjarðakjördæmi, sem hljóðar þannig: ,,Ég staðfesti með bréfi þessu að ég hef ekki tök á að taka sæti Guðjóns Arnars Kristjánssonar á Alþingi sem 1. varaþingmaður Frjálslynda flokksins í Vestfjarðakjördæmi að þessu sinni þar sem ég er á förum til útlanda í áríðandi erindagjörðum.`` Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Bergljótu Halldórsdóttur sem er 2. varamaður á lista Frjálslynda flokksins í Vestfjarðakjördæmi. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund áður en þingfundur hófst til að fjalla um kjörbréfið.

Virðulegi forseti. Kjörbréfanefnd hefur fjallað um kjörbréf 2. varaþingmanns Frjálslynda flokksins á Vestfjörðum, Bergljótar Halldórsdóttur, sem landskjörstjórn gaf út 2. nóvember sl., en 1. varaþingmaður flokksins í kjördæminu, Pétur Bjarnason, getur ekki tekið sæti að þessu sinni sökum forfalla. Nefndin hefur kynnt sér kjörbréfið og ekki fundið neitt athugavert og leggur til að það verði samþykkt.

Eins og fram kom í máli hv. formanns kjörbréfanefndar er lagt til að kjörbréf Bergljótar Halldórsdóttur verði samþykkt. Bergljót Halldórsdóttir hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

Bergljót Halldórsdóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Herra forseti. Á síðustu missirum og árum má segja að þörf fyrir löggæslu í landinu hafi vaxið stórlega. Meginorsök þess er ugglaust verulegar breytingar á samfélaginu, stærra þéttbýli og það sem sumir hafa viljað kalla lausung á ýmsum sviðum, vaxandi fíkniefnavandi, meiri umferð á vegum úti og meiri hraði í samfélaginu öllu og þannig má áfram telja. Þessar forsendur hafa í rauninni kallað á aukna löggæslu í samfélaginu en það virðist vera nokkuð á reiki hvernig til hafi tekist í þeim efnum. Hér á hv. Alþingi fóru ekki fyrir löngu fram umræður um bakvaktir, m.a. í Grindavík og öðrum stöðum úti á landi. Rætt hefur verið um vaktir á tilteknum hverfum á höfuðborgarsvæðinu. Bent hefur verið á að fámennari staðir á landsbyggðinni hafi einungis einn löggæslumann á vakt og þannig á áfram telja. Þá má taka dæmi af stærri umdæmum þar sem fjórir til fimm löggæslumenn eru á vakt hverju sinni en það má telja til efs að slík embætti geti í raun sinnt slysaútköllum ef á reynir, hvað þá að sinna öðrum skyldum sínum. Þetta vilja sumir segja að jaðri við neyðarástand. Það virðist því, herra forseti, vera nokkuð á reiki hve mikill mannafli sé til staðar eða hver mannaflaþörf er á lögreglustöðvum landsins. Sums staðar virðist þörfinni sinnt þokkalega meðan annars staðar eru hrein vandræði. Því spyr ég hæstv. dómsmrh. hvort til séu einhverjir staðlar eða viðmið um mannaflaþörf á lögreglustöðvum, staðlar eða viðmið sem taki mið af þörfinni fyrir löggæslu á hverjum stað svo sem að sinna forvörnum, slysaútköllum, fræðslu, eftirliti alls kyns og þar fram eftir götunum. Með öðrum orðum, hvað þarf til þess að tryggja lágmarksöryggi þegna landsins? Ég spyr hæstv. dómsmrh. hvort til séu einhverjir staðlar um lágmarksmannafla á lögreglustöðvum.

Hæstv. forseti. Spurt er: ,,Eru til staðlar um mannafla á lögreglustöðvum?`` Þessari fyrirspurn hv. þm. er fljótsvarað. Staðlar af þeirri tegund sem vísað er til í fyrirspurninni eru ekki til. Það fer því eftir ákvörðun hvers lögreglustjóra hvernig mannafla á embættunum er skipt, þ.e. á lögreglustöð annars vegar og í eftirliti hins vegar. En þetta fer auðvitað eftir aðstæðum hverju sinni. Samkvæmt tölum frá ríkislögreglustjóranum voru að meðaltali 493 íbúar á bak við hvern lögreglumann í landinu í desember 1998. Þar sem hér er um meðaltalstölu að ræða gefur augaleið að þessi fjöldi er sums staðar töluvert hærri en 500, en sú tala hefur oft verið notuð sem viðmiðunartala í þessu sambandi. Af þessu tilefni vil ég segja að ég tel eðlilegt að settar verði einhverjar viðmiðunarreglur um þetta atriði. En við samningu slíkra reglna mætti þó ekki einvörðungu horfa á íbúafjöldann heldur þyrfti einnig að taka mið af landfræðilegum aðstæðum og því hversu auðveldlega má senda aðstoð úr öðrum lögregluumdæmum. Ég bendi þó á að ef miða ætti fjölda lögreglumanna við 500 íbúa á mann hvarvetna á landinu hefði það töluverðan kostnað í för með sér. Ef þeirri viðmiðunarreglu yrði beitt þyrfti t.d. að fjölga í 15 lögregluliðum en ef miðað væri við töluna 600 þyrfti að fjölga í 10 lögregluliðum, ef við lítum yfir landið allt. Í áliti ríkislögreglustjórans, sem dagsett er 26. febrúar sl., kemur fram sú skoðun hans að á Stór-Reykjavíkursvæðinu séu nægjanlega margir lögreglumenn og til greina komi að kanna hvort forsendur séu fyrir samnýtingu eða jafnvel sameiningu lögregluliða á þessu svæði. Enn hefur þó ekkert verið ákveðið þeim efnum. Mál þessi eru vitaskuld til sífelldrar endurskoðunar í ráðuneytinu. Það er fylgst mjög grannt með þróun mála og þörfum hvers umdæmis fyrir sig og kalli breyttar aðstæður á breytingar í lögregluliði verður að sjálfsögðu brugðist við því. Ég vil fá að nota þetta tækifæri til að þakka hv. þm. fyrir fyrirspurnina. Ég er sammála honum í því að mjög miklu máli skiptir að löggæslumál séu í góðu horfi hér á landi og hef reyndar lagt áherslu á þann málaflokk frá því að ég tók við þessu embætti.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa fyrirspurn. En það sem ég vildi óska eftir að hæstv. dómsmrh. svaraði er hvort hugmyndin sé ekki að taka á hvað varðar umdæmi sýslumanna á Íslandi. Við höfum séð að nýting á liði lögreglunnar er afskaplega misjöfn og slæm sums staðar einfaldlega vegna þess að hin gömlu lögregluumdæmi bjóða ekki upp á að hægt sé að nýta mannaflann á svæðinu á eðlilegan hátt. Ég ætla að taka dæmi. Lögreglan á Akranesi þjónar eingöngu Akranesi en síðan eru Borgnesingar með allt svæðið þar fyrir vestan. Fjöldi árekstra hefur verið þar í gegnum mörg ár. Dómsmrn. hefur aldrei getað tekið á þessu máli. Það hefði átt að sameina þessi lögregluumdæmi fyrir löngu og setja þau undir einn sýslumann en það gerist ekki neitt. Það er eins og menn hafi bókstaflega ekki krafta til þess að taka á slíkum málum.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir þátttöku í umræðunni. Ég fagna sérstaklega svari hæstv. dómsmrh. og tek undir með ráðherra að meðaltöl segja ekki alla hluti og ég tel það vera athyglisvert að hæstv. ráðherra skuli hafa lýst því yfir að hún muni beita sér fyrir að einstök sýslumannsembætti verði skoðuð með hliðsjón af aðstæðum hverju sinni. Ég fagna því sérstaklega og ítreka það sem ég sagði í byrjun að samfélagið hefur verið að breytast og samfélagið kallar á aukna löggæslu. Við þekkjum það úr fréttum að borgarar eru ekki hultir, sérstaklega um helgar að kvöldlagi í miðbæ höfuðborgarinnar og jafnvel víðar í stærri sveitarfélögum. Við þekkjum jafnframt að fíkniefni eru í sókn og þar virðast sölumenn dauðans oftar en ekki vera skrefinu á undan löggæslumönnum. Við þekkjum fregnir af innbrotum í bíla, íbúðarhús, sumarhús eða fyrirtæki. Fólk óttast sem sagt um líf sitt og eignir. Þess vegna má í rauninni segja að öryggi er það sem þegnar landsins eiga skilið og vilja fá og til þess er lögreglan. Ég fagna því yfirlýsingu hæstv. ráðherra að taka þessi mál til skoðunar, einkum með hliðsjón af aðstæðum hverju sinni. Öryggi borgaranna kallar á það.

Hæstv. forseti. Ég vil taka það skýrt fram að ég tel að lögreglan hafi almennt staðið sig mjög vel. Ég held að það liggi alveg ljóst fyrir að þeir hafa staðið sig sérstaklega vel, ekki síst í þeim miklu fíkniefnamálum sem hafa verið til umræðu upp á síðkastið. Ég vil líka nota þetta tækifæri til þess að vara við því að fullyrt sé að fólk óttist um líf sitt og eignir. Ég held að það sé mjög ofmælt. Ég held að Íslendingar telji almennt að öryggi þeirra sé vel borgið í höndum hinnar íslensku lögreglu. Varðandi athugasemd sem fram kom áðan frá hv. þm. Jóhanni Ársælssyni þá er endurskipulagning umdæma til skoðunar og þeirri skoðun verður lokið innan tíðar. Það er alveg rétt að lögreglulið eiga að geta unnið saman og vafalaust er misgóð nýting á þeim á sumum stöðum á landinu. Ég vil líka fá að nota þetta tækifæri til þess að minna á að töluverð fjölgun hefur orðið í lögreglunni á síðustu árum. Þannig hefur lögreglumönnum fjölgað um rúmlega 60 síðan árið 1985 og þeir eru nú 638 talsins. Bætt löggæsla er þó ekki alfarið háð fjölda lögreglumanna heldur og bættum vinnubrögðum og betra skipulagi lögreglu. Dómsmrn. og undirstofnanir þess munu hér eftir sem hingað til leita allra leiða til að efla löggæslu og tryggja þar með öryggi borgaranna eftir því sem framast er unnt.

Hér hefur þegar við síðustu fyrirspurn nokkuð verið rætt um starf lögreglu og öryggi borgaranna og ég tek undir með hæstv. dómsmrh. að lögreglan hefur við ríkjandi aðstæður staðið sig afskaplega vel. En mannafli einn og sér er ekki nægur við starfrækslu lögregluembætta. Lögreglan þarf búnað til þess að sinna starfi sínu og skyldum. Við erum fámenn þjóð í stóru landi og umdæmi einstakra lögregluembætta eru afskaplega umfangsmikil. Til þess að komast yfir umdæmi sín þarf lögreglan á bifreiðum að halda og það skiptir máli hvernig bifreiðir lögreglan hefur til afnota. Eðli málsins samkvæmt þarf lögregla oftast að komast fljótt og greitt í útkall. Þar kann að skilja á milli lífs og dauða. Við slíkar aðstæður er lögreglumönnum oft hætta búin og jafnvel fólki á götum úti. Því er rökrétt að gera ýtrustu kröfur um öryggisbúnað og gæði lögreglubifreiða. Það snertir einfaldlega öryggi lögreglumanna að störfum og þegna landsins. Því miður er málum ekki alveg svo farið. Í sumum tilvikum er lögregluembættum boðið upp á svo hraklegar bíltíkur að engan veginn getur talist ásættanlegt. Veit ég dæmi þess að jafnvel bifreiðaverkstæði hafi neitað að lappa upp á úr sér gengnar lögreglubifreiðir og ekki viljað taka ábyrgð á eða halda höktandi lögreglubifreið í umferð. Þarna er alvarleg brotalöm á öryggi borgaranna og lífi lögreglumanna jafnvel stefnt í hættu. Því spyr ég hæstv. dómsmrh. hvort til séu staðlar um lágmarksbúnað fyrir lögreglubifreiðir.

Hæstv. forseti. Spurt er: ,,Eru til staðlar um gæði og öryggi lögreglubifreiða?`` Þessari fyrirspurn hv. þm. má svara með vísan til reglna um ökutæki lögreglunnar sem ríkislögreglustjórinn gaf út þann 20. maí 1998. Í viðauka nr. I við þær reglur eru settar fram skilgreiningar á ökutækjum lögreglunnar og settir staðlar sem varða flokkun ökutækja og gæða- og öryggiskröfur. Má þar nefna styrkingar bifreiðanna, ABS-hemlakerfi, loftpúða fyrir ökumann og farþega o.fl. Fyrirmynd þessara staðla er sótt til lögregluyfirvalda á Norðurlöndum. Frá setningu þessara reglna hefur við innkaup lögreglubifreiða verið tekið mið af þessum stöðlum. Á hinn bóginn er þó ljóst að stór hluti ökutækja lögreglunnar er eldri en fimm ára og uppfyllir ekki alltaf kröfur samkvæmt áðurnefndum stöðlum. Gerð var athugun á bílaflotanum árið 1997 og kom í ljós að nokkur hluti hans var orðinn of gamall til að viðunandi mætti teljast. Í samráði við dómsmrn. og fjmrn. hefur lögreglan síðan unnið að því að hraða endurnýjun ökutækjaflotans og koma á nýrri skipan í þeim málum með það að markmiði að lögreglan hafi ávallt traustar og öruggar bifreiðir til afnota.

Herra forseti. Ég vil taka undir það sem fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda, Hjálmars Árnasonar, að lögreglan hefur staðið sig vel miðað við aðstæður, og þetta segir hæstv. dómsmrh. líka. Aðstæður eru þá væntanlega þær fjárveitingar sem lögreglan býr við, með öðrum orðum ríkisstjórn landsins. Ég tek undir að mikilvægt er að setja upp staðla og að þeir séu traustir, ekki síst vegna þess að það er búið að koma á eins konar viðskiptasambandi á milli embættanna og ríkislögreglustjóraembættisins varðandi bifreiðirnar. Þannig er að ríkislögreglustjóraembættið leigir einstökum embættum bíla og lætur þau síðan borga kílómetragjald. Það er síðan hagur embættisins að keyra sem allra minnst. Spurningin er þessi, sem mér þætti vænt um að heyra álit hæstv. dómsmrh. á: Er það hagur borgarans að bifreiðum sé lagt í sparnaðarskyni og þær ekki notaðar?

Herra forseti. Ég tel að hér sé vakið máls á mjög brýnum þætti löggæslunnar. Ég vil vekja athygli á því sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á, þ.e. að nú á að fara að miðstýra þessu með eign og rekstur lögreglubílanna. Allt á að vera undir ríkislögreglustjóra og hann á síðan að deila út til embættanna og það vekur kannski vissan ugg eða ótta varðandi búnað bílanna. Nú þarf öðruvísi búnað á bílum úti á landi. Verður þá leigan á þessum bílum mismunandi eftir útbúnaði? Er leigan kannski líka háð búnaði bílanna, t.d. á Vestfjörðum, Norðurlandi eða þar sem eru hörð veður, verri samgöngur, meira álag o.s.frv.? Eða hvernig verður þessu háttað?

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli á því í þessu sambandi að hér er ekki einungis um bílana að ræða heldur viðhald þeirra. Í þeirri byggðaumræðu sem við höfum staðið í allt frá því um síðustu kosningar vil ég minna á að eðlilegra væri að sjá um viðhald lögreglubílana á stöðunum sjálfum, þ.e. á þeim stöðum úti á landi þar sem lögreglustjóraembættin eru staðsett.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin og þeim þingmönnum sem lögðu orð í belg. Auðvitað snýst ástand búnaðar lögreglubíla og annars búnaðar á lögreglustöðvum að miklu og kannski að öllu leyti um fjárveitingar til þess. En við verðum líka að skoða þetta í því samhengi sem hér hefur verið til umræðu, þ.e. samanber þær breytingar sem eru að verða á samfélaginu og að nokkru leyti það agaleysi sem almennt virðist ríkja í samfélaginu. Ég vil fagna yfirlýsingu hæstv. ráðherra. Fyrirspurn minni hefur verið svarað. Það eru til staðlar sem settir voru um gæði og búnað lögreglubifreiða. En jafnframt kemur fram í svari hæstv. ráðherra að ekki hefur tekist að fylgja nógu hratt eftir þeim kröfum sem felast í stöðlunum, þ.e. í umferð eru enn þá illu heilli of margir úr sér gengnir lögreglubílar, má segja, og spurningin er hvaða hætta sé fólgin í því. Fyrirspurninni hefur verið svarað og ég treysti því að hæstv. dómsmrh. fylgi þessu brýna máli fast eftir og ég veit, eins og fram kemur í svari hennar hér, að hún hefur hug á að gera það.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum fyrir þann mikla áhuga sem þeir sýna á löggæslumálum og tækjaútbúnaði sem þarf að vera í lagi. Eins og ég sagði áðan þá er verið að vinna að endurnýjun bílaflota lögreglunnar. Fjárveitingar til þessa málaflokks hafa verið af heldur skornum skammti hingað til en þó hefur okkur miðað nokkuð í rétta átt á síðustu árum. T.d. hafa 22 lögreglubílar verið endurnýjaðir það sem af er þessu ári. Því má að lokum bæta við að ákveðið hefur verið að ráðast í heildarendurskipulagningu á bílamálum lögreglunnar. Í því felst að frá 1. janúar næstkomandi verður öll umsýsla lögreglubifreiða á hendi ríkislögreglustjórans en ekki hjá einstökum lögregluembættum eins og áður. En ég vil taka það fram vegna fyrirspurnar hv. þm. Ögmundar Jónassonar að ég er viss um að lögreglumenn sinna sínum störfum af fyllstu samviskusemi og kostgæfni og nota að sjálfsögðu til þess öll þau tæki sem til þarf. Hv. þm. Jón Bjarnason spurði hvort leigan yrði mismunandi eftir því hvar bílarnir væru staðsettir úti á landi. Mér er ekki kunnugt um að svo sé.

Herra forseti. Íslendingar verja hátt á fjórða milljarð kr. til tannheilbrigðismála. Árið 1996 skiptist kostnaðarhlutdeildin á þann veg að 856 milljónir voru greiddar úr almannasjóðum en 2.412 milljónir voru greiddar af notendum beint, 70% á móti 30%. Mjög hafði sigið á ógæfuhliðina í upphafi þessa áratugar þegar kostnaðarhlutdeild notenda, aldraðra og öryrkja og einnig barna, var aukin. Börn og unglingar undir 16 ára aldri höfðu reyndar fengið allan tannlæknakostnað sinn endurgreiddan en á árunum 1992 og 1993 var þessi endurgreiðsla færð í áföngum niður í 75%. Þessu var harðlega mótmælt enda kom á daginn í skýrslu sem landlæknisembættið birti árið 1997 að tekjulágt fólk var farið að veigra sér við að leita til tannlæknis af fjárhags\-ástæðum. Á þessu ári var gerð sú jákvæða breyting á stuðningi við unglinga að viðmiðunaraldursmörkin voru færð upp í 17 ár. Eftir sem áður er greiðsluhlutfallið 75%. Þetta var þó mjög mikilvægt spor í rétta átt. Ekki er síður mikilvægt að huga að forvarnastarfi á meðal barna og unglinga en endurgreiðsluhlutfallinu. Forvarnastarfið skiptir máli fyrir heilsu og líðan viðkomandi einstaklinga og peningalega er hér um stórmál að ræða. Óumdeilt er að vel heppnaðar forvarnir á þessu sviði geta sparað háar fjárupphæðir. Ég hef sem aðrir fylgst með rökræðum sérfræðinga um þetta efni. Það sem mér finnst standa upp úr er að á undanförnum árum hefur þokast í rétta átt. Mun að hluta mega rekja það til bættrar tannhirðu, þar á meðal til notkunar á flúortannkremi og sérstakrar flúormeðhöndlunar. Samkvæmt athugunum voru 2,2 tennur skemmdar að meðaltali í 12 ára norrænu barni --- að Íslendingum undanskildum --- árið 1990, en 4,1 tönn í íslenska barninu. Upp úr miðjum áratugnum var þetta hlutfall orðið svipað hér á landi og annars staðar á Norðurlöndum eða um 1,5 skemmd tönn að meðaltali. En hvar eru þá skemmdu tennurnar? Margt bendir til að þær sé að finna í þeim hópi sem ekki sinnir nægilega tannhirðu eða er með veikar tennur og hefur ekki aðgang að forvörnum, t.d. sérstakri flúormeðferð. Að mínum dómi þarf að einhenda sér í að finna þennan hóp og veita honum meðferð. Eftir að einkatannlæknastofur fóru að leysa skólatannlæknastofur af hólmi virðist tilhneigingin vera sú að vaxandi hópur ungmenna fari hvorki til einkalæknis né til skólatannlæknis. Ekki eru til óyggjandi tölur um hve mörg börn hér er um að ræða en varfærin tilgáta væri um 5%. Ef sú tilgáta stæðist væri um að ræða 2.500 börn og unglinga á skólaskyldualdri sem aldrei færu til tannlæknis. Hugsanlegt er að sum þessara barna leiti ekki læknis af peningaástæðum, önnur vegna þess að enginn er til að veita þeim það aðhald sem skólatannlæknastofurnar gerðu. Af þessum sökum er nauðsynlegt að spyrja hvort áform séu uppi um að styrkja forvarnastarf í skólunum að nýju með starfi skólatannlækna, tannfræðinga eða tanntækna. Ef svo er, stendur þá til að færa slíkt starf út fyrir höfuðborgarsvæðið? Þetta er nánari útlistun á þeirri fyrirspurn sem ég setti fram skriflega: ,,Hvaða áform eru uppi varðandi forvarnastarf til að stuðla að góðri tannheilsu barna og unglinga á grunnskólaaldri?``

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir þessa fyrirspurn. Hann spyr: ,,Hvaða áform eru uppi varðandi forvarnastarf til að stuðla að góðri tannheilsu barna og unglinga á grunnskólaaldri?`` Ég veit að fyrirspyrjanda er mikil alvara þegar hann spyr um þetta mál, enda spyr hann bæði skriflega og munnlega. Almennt má segja að forvarnir barna og ungmenna séu í góðu lagi hér á landi. Til að skýra áherslurnar leggjum við til tannviðgerða barna um 150 millj. kr. en 330 millj. í forvarnir til barna og ungmenna. Margt hefur stuðlað að því að við erum komin svo langt sem raun ber vitni. Góð tannheilsa helgast fyrst og fremst af því að foreldrar eru vel vakandi yfir því hve miklu máli það skiptir fyrir börn og unglinga að hirða tennur sínar vel. Þar er einnig að þakka góðu starfi í leikskólum þar sem mjög er brýnt fyrir börnum að bursta tennur og einnig er lögð áhersla á tannvernd í öðrum skólum landsins. Góð tannheilsa helgast af góðu heilbrigðisstarfsfólki, stóraukinni fyrirhyggju foreldra og opinberu framlagi gegn um uppeldisstofnanir. Ég vil undirstrika að hið opinbera, nefnd eða stofnun á vegum ríkisins, getur ekki komið í stað forráðamanna barna í þessu sambandi. Það er grunnurinn sem allt annað byggist á en niðurstaðan er: Á 10--15 ára tímabili hefur dregið meira úr tannskemmdum barna og ungmenna á Íslandi en annars staðar á Norðurlöndunum. Á 10--15 árum hafa íslensk börn færst í þann flokk barna í Evrópu sem fæstar skemmdar tennur hafa. Það er gaman að segja frá því í leiðinni að á sl. 10 árum hefur innflutningur á tannkremi og tannburstum aukist tólffalt. En undanfarin 10--15 ár hefur verulega dregið úr skólatannlækningum til að mynda í Reykjavík eins og hv. þm. kom inn á áðan. Nú má ekki skilja orð mín svo að samband sé á milli þess að dregið er úr skólatannlækningum og bættrar tannheilsu, síður en svo. Það sem hefur verið að gerast er að tannskemmdir barna og ungmenna hafa minnkað mjög mikið á sama tíma og tannlæknum hefur fjölgað umtalsvert. Þetta þýðir að tannlæknar í einkarekstri eru mun duglegri við að kalla til sín foreldra og börn og unglinga en þeir voru áður. Burt séð frá kostnaðinum hefur niðurstaðan orðið sú að tannheilsa barna og unglinga og Íslendinga hefur farið hratt batnandi og ekkert bendir til annars en að svo verði áfram. Varðandi það sem hv. þm. kom inn á í lok máls síns vil ég taka fram að mér þykir brýnast að ná til þeirra fáu barna sem ekki skila sér í skoðun hjá einkatannlæknum og ekki í skólatannlækningakerfinu. Við vitum að þessi hópur er til en varla hve stór hann er. Oft kemur hann ekki fram fyrr en í meðaltölum þegar tekið er saman fullorðið fólk. Það er brýnt að koma til móts við þennan hóp. Við höfum verið að vinna að því í heilbrrn. Hv. fyrirspyrjandi veit örugglega um úrskurð sem Samkeppnisstofnun kvað upp um skólatannlækna. Við í heilbrrn. höfum verið að leita leiða til að koma til móts við þennan úrskurð en jafnframt við þau börn sem hér um ræðir. Þarna þurfum við að skoða heilsugæsluna og möguleika á að nýta þá starfskrafta sem við höfum eins og t.d. tannfræðinga. Í skólatannlækningakerfinu búum við að miklum mannauði sem við megum ekki glata. Við erum að vinna að þessum málum núna.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ögmundi Jónassyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Það er vissulega ástæða til að gæta þess að forvarnastarfið verði áfram gott. Menn tala um gott ástand en það er full ástæða til þess að staldra við. Það er staðreynd að margir foreldrar kveinka sér undan því að þeir hafi ekki efni á því að senda börnin sín til tannlæknis. Mig langar til að minna á upplýsingar úr skriflegu svari sem ég fékk frá hæstv. ráðherra á þinginu 1995. Þar kom í ljós að frá því að kostnaðarhlutdeild foreldra í tannlækningum var aukin hefur tíunda hvert barn í Reykjavík ekki skilað sér til tannlæknis. Tíunda hvert barn í Reykjavík kom ekki til tannlæknis á því árabili sem spurt var um, samkvæmt svarinu, frá því að kostnaðarhlutdeild foreldra jókst í tannlækningum. Tími til forvarna eins og flúorpenslunar hefur jafnframt verið styttur hjá tannlæknum þannig að það er full ástæða til þess að staldra við. Það verður dýrt fyrir þjóðina síðar meir ef við hugum ekki betur að forvörnum í tannheilsu barna og unglinga.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hv. þm. Ástu R. Jóhannesdóttur fyrir viðbótarupplýsingarnar. En ég vil segja þetta: Í ljós kemur að það dregur úr tannskemmdum. Þetta er staðreynd. Það er líka staðreynd og hefur komið fram í skrifum yfirtryggingatannlæknis að tannskemmdirnar er einkum að finna í hluta barnahópsins. Í skrifum hans var ef ég man rétt talað um fjórðung. Síðan kemur líka fram að væntanlega eru í þeim hópi margir sem ekki sækja neinn tannlækni, hvorki einkatannlæknastofu né skólatannlækningar. Hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir talar um könnun þar sem niðurstaðan var að tíunda hvert barn hefði ekki farið til tannlæknis. Ég var enn þá varfærnari og talaði um 5%. Þá erum við að tala um 2.500 börn á skólaskyldualdri sem aldrei fá neina aðhlynningu. Hvert er þá verkefnið, ef við tökum þetta allt saman? Verkefnið er að finna þennan hóp og sinna honum. Hver gerir það best? Hvar verður það best gert? Það verður best gert í skólunum. Hvernig eigum við þá að eiga við samkeppnisráð? Það er mjög einfalt. Við segjum: Í skólunum er þessu hlutverki alfarið sinnt. Flúormeðhöndlun fer alfarið fram í skólunum. Þetta er ekki neitt samkeppnisspursmál. Við fáum til þess skólatannlækna, tannfræðinga eða tanntækna sem þekkja þessi mál og eru í tengslum við börnin, skólann og síðan í framhaldinu við heimilin. Ég held að þetta sé leiðin sem við eigum að fara. Ég fagna því sem fram kom í svari hæstv. heilbrrh. að verið sé að skoða þessi mál. Ég vænti þess og vona að svo sé gert á þessum forsendum.

Virðulegi forseti. Við erum sammála um að þörf sé á að ná til þessa litla hóps. Við róum að því öllum árum að ná til þeirra barna sem ekki fá þá tannlæknaþjónustu sem við viljum og er æskileg. Mér finnst alveg nauðsynlegt að láta það koma fram að við leggjum verulega mikið fjármagn til forvarna sem öll börn njóta. Ég vil minna á, varðandi flúorpenslun sem hér var rætt um áðan, að Íslendingar leggja tvisvar eða jafnvel fjórum sinnum meira til flúorpenslunar en nokkur önnur Norðurlandaþjóð. Menn geta því ekki talað um að við sláum þar slöku við. Það er alveg rétt sem fram kom að við verðum að nýta leikskólana og skólana o.s.frv. til þessa. Margir geta komið að þessu máli eins og hér var bent á, t.d. tannfræðingar, þeir eru að koma í auknum mæli í skólana og inn á leikskólana.