Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Það hafa fáar breytingar verið gerðar á þessu frv. í Nd. Þó er nokkur breyting á 13. gr. um lágmark félagatölu í byggingarfélögum til þess þau njóti hlunninda, sem um ræðir. Svo var ákveðið, að lágmark væri 30 úti um land, en 50 í Rvík. Þessu er breytt í 20 úti um land, en 25 í Rvík. Þá er í IV. kafla, 39. gr., ákvæði, að byggingarfélög hafi sama rétt til innflutnings á byggingarefni og þeir, sem nú flytja inn byggingarefni. Ég er samþykkur þessum breytingum og legg til, að frv. verði samþ. eins og það er.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Það er aðeins út af bráðabirgðaákvæðinu um innflutning húsa, sem Nd. hefur samþ. Það er nú til athugunar í nefnd, hvort hentugt sé að flytja inn tilbúin hús. Sú nefnd hefur ekki enn þá skilað áliti. Ef nefndin kemst að þeirri niðurstöðu, að slíkur innflutningur sé heppilegur, þá yrði þessi heimild notuð. En hins vegar ef húsin reyndust miður heppileg, þá mundi ég ekki telja rétt að gefa neinar tollaívilnanir. Þetta atriði veltur því á niðurstöðum nefndarinnar. Ég vil geta þess, að óskir hafa komið fram um, að umræðum um þetta mál verði frestað, einkum vegna 39. gr. frv. Ég flyt því þau tilmæli áfram til hæstv. forseta. Þó læt ég mig það engu skipta.

Forseti (StgrA) : Það hafa ekki fleiri kvatt sér hljóðs. - Ég veit ekki, hversu mikið kapp er lagt á það að fresta umræðum, ég veit ekki einu sinni, hvaðan þau tilmæli eru komin. Ég fresta því ekki umr., og verður nú gengið til atkv.

Forseti (StgrA) : Það hefur enginn kvatt sér hljóðs, og er umr. lokið. Verður nú gengið til atkv., og er þá fyrst brtt. á þskj. 852.



Ég óska eftir nafnakalli um þessa till. Ég ætlaði að mæla með henni, ef umr. yrðu um málið, en ég var frammi á gangi, er umr. var lokið, svo að ekki varð tækifæri til þess.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Eftir að þetta mál var afgr. í sjútvn., hafa nefndinni borizt brtt. frá hv. Nd., sem komu ekki inn, er málið var afgr. í n., og koma því að sjálfsögðu til atkv. við 3. umr. Ég vil benda á, að ein brtt. skilst mér komi frá ríkisstjórninni, og er hún við 55. gr., að hún orðist svona, með leyfi hæstv. forseta: „Atvinnumálaráðherra er heimilt, þegar skortur er á vélstjórum, að veita æfðum kyndurum leyfi til þess að gegna undirvélstjórastarfi við eimvél í skipum allt að 300 hestafla og við eimvél í fiskiskipum allt að 1200 hestafla og aðstoðarmannsstarfi á eimskipum með vél allt að 800 hestafla og við eimvél í fiskiskipum allt að 1200 hestafla. Atvinnumálaráðherra er einnig heimilt, þegar skortur er á vélstjórum, að veita fiskiskipum með 800–1200 hestafla vél undanþágu frá því að hafa aðstoðarvélstjóra. - Áður en undanþága er veitt, skal leita umsagnar skipaskoðunarstjóra og Vélstjórafélags Íslands.“ Þótt þetta frv. eins og það er nú verði samþ. eins og meiri hl. sjútvn. leggur til, er útilokað, að það geti leyst það, sem það átti að gera. Sífelldar beiðnir um undanþágur streyma inn, og þær munu ekki hætta, þótt þetta frv. verði samþ. Svo eru aðrar brtt. frá Nd. til leiðréttingar á frv. Læt ég nefndinni þær eftir. Ég vil óska eftir svari frá hæstv. ráðherra, hvort ekki mundi vera heppilegasta leiðin, sem ég hef lagt til í nál. mínu, að 1. gr. frv. orðist svo, með leyfi hæstv. forseta : „Aftan við ákvæði til bráðabirgða bætist: a. Ráðherra er heimilt, þegar skortur er á vélstjórum, að veita þeim mönnum, er skipaskoðun ríkisins mælir með, leyfi til þess að gegna vélgæzlu og vélstjórastarfi, enda liggi fyrir umsögn viðkomandi stéttarfélaga um það, að réttindamaður sé ekki fáanlegur, og vottorð tæknifræðilegra manna um hæfni umsækjanda til starfsins. Jafnframt er ráðherra heimilt að veita undanþágu frá því að hafa aðstoðarvélstjóra á fiskiskipum með 800–1200 hestafla vél. b. Ráðherra skipar nú þegar 3 manna milliþinganefnd til þess að endurskoða þá kafla þessara laga, sem snerta vélgæzlu, og gera tillögur um breytingar á þeim til samræmingar við þróun flotans í landinu, svo snemma, að hægt verði að leggja þær breytingar fyrir næsta reglulegt Alþingi. c. Ráðherra lætur nú þegar undirbúa möguleika til frekara náms í verklegri og bóklegri vélfræði við stofnanir þær, sem nú kenna þessar greinir, og breytir reglugerðum þeirra í samræmi við það.“ Einnig hef ég lagt til, að samþ. verði brtt. um, að 2.–28. gr. falli niður. Á þennan hátt álít ég, að fljótlegast sé hægt að bæta úr. Ég vil svo heyra álit ráðh. um það, hvort mínar till. séu ekki bezta lausnin á málinu. Ég skal svo ekki halda uppi meira málþófi.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Þetta mál, sem hér er til umr., er vandamál. Það er um að ræða að sigla milli skers og báru, að sjá um, að skip stöðvist ekki vegna mannaskorts og hins vegar að ekki séu settir menn til starfs, sem ekki eru kvalificeraðir til þess. Varla líður svo dagur, að ekki komi umsóknir til ráðuneytisins um að lofa mönnum að gegna störfum, sem þeir hafa ekki réttindi til að gegna. Þessar umsóknir eru fram komnar vegna þess, að kvalificeraðir menn eru ekki fyrir hendi. Ráðuneytið liggur svo undir ámæli frá stéttarfélögum fyrir að láta ókvalificeraða menn gegna viðkomandi störfum. Ráðuneytið hefur því farið þá leið að senda umsóknirnár til stéttarfélaganna til umsagnar og beðið þau að útvega menn, ef þeir fengjust. Sá hængur er á lögunum, að engin undanþáguheimild er þar til. Ég og skrifstofustjóri ráðuneytis míns höfum rætt mikið, hvernig hægt væri að fá úr þessu bætt. Stéttarfélögin vilja enga undanþágu veita, vilja þau láta auka menntunina, svo að undanþágu sé ekki þörf. En eins og nú er ástatt, þá geta stéttarfélögin ekki fullnægt eftirspurninni um kvalificeraða menn. Í ráðuneytinu hafa verið gerðar tillögur, án þess að niðurstaða hafi fengizt. Þá skeður það, að 2 hv. þm, í Nd. flytja frv., sem kemur inn á þetta. Þær leiðir, sem hægt er að fara, eru nokkrar. Það má hugsa sér að bæta menntunarskilyrðin, og það er verið að gera nú. Í sjómannaskólanum er verið að skapa skilyrði til þess, að vélstjórafræðslan geti færzt í fullkomnara lag, t. d. með byggingu vélahúss, en fjárveitingin til þeirrar byggingar hefur ekki verið ríflegri en það, að byggingunni hefur miðað seint, og hefur ráðuneytið sætt ámæli fyrir það, a. m. k. úr einni átt. - Önnur leiðin er sú, sem mér skilst, að hv. þm. Barð. vilji fara, að veita undanþágu með vissum skilyrðum í stuttan tíma. Mér finnst þessi leið koma til greina, en hún þyrfti að ná til fleiri stétta. - Þriðja leiðin er að hækka viðmiðunarhæfnina annars vegar úr 300 hestöflum í 600 og hins vegar úr 150 í 250 hestöfl. Þetta getur verið réttlætanlegt sem neyðarráðstöfun, þegar skortur er á fagmönnum. Ég get að vísu ekki dæmt um það fyllilega, hvort maður, sem hefur stjórnað 150 hestafla vél, geti ekki líka stjórnað 250 hestafla vél, þó tel ég það líklegt. Aðalatriðið fyrir mér er, að á einhvern hátt fáist ráðið fram úr því millibilsástandi, sem nú er, þegar miklu færri menn eru til með sérþekkingu en þörf er á. Hver leiðin, sem farin verður, þá er aðalatriðið, að hún þjóni þeim tilgangi að ráða fram úr þessu á skynsamlegan hátt. Þegar þetta frv. var fram komið, ræddum við í ráðuneytinu, hvað gera skyldi, og létum við þá nefndinni í ljós hugrenningar ráðuneytisins. Af þeim eru komnar þær tillögur, sem hv. þm. Barð. hélt, að runnar væru undan rifjum ríkisstjórnarinnar.

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) : Ég átti ekki kost á því að vera við fyrri hl. þessarar umr. Það er nú búið að ræða allmikið um þetta mál af minni hl. sjútvn. og einnig af hæstv. samgmrh. Og þó að hæstv. samgmrh. hafi allmikið rætt málið, þykir mér rétt að rekja sögu málsins hér á þingi. Upphaflega var þetta frv. flutt af tveimur hv. þm., þm. Vestm. og þm. Borgf. Og þá fór frv. fram á að gera þá breyt. á þessum l., að hækka vélaaflið, sem réttindamenn megi fara með, um 100 hö., og þá aðeins miðað við mótora. Og það er viðurkennt, að langmestu vandræðin eru einmitt við meðferð mótorbátanna, sem liggur fyrst og fremst í þeirri geysimiklu fjölgun bátaflotans, og þó öllu meira í stækkun vélanna. Því að það er öllum ljóst, að þær vélar, sem nú eru teknar nýjar í eldri báta, eru allar stærri en þær, sem áður voru notaðar í þeim. Og það virðist ekki vera neitt undarlegt, þó að það leiði til vandræða fyrst í stað, þegar fiskiflotinn er aukinn a. m. k. yfir 100 skip, og mest af þeim eru mótorskip, og hvað snertir fagmenn til þess að fara með vélar í þessum skipum, þar sem vitanlegt er, að ekki hefur verið hægt fram að þessu að fleyta þeim fleytum, sem til hafa verið, nema með því að veita undanþágur. Og ég hygg, að nú muni vera 30–40 menn, sem vinna þannig með undanþágu. Hv. flm. þessa frv. álitu, að réttara væri að færa upp hámarksafl vélanna til þess að veita mönnum réttindi til þess að fara með þær án frekari lærdóms. Og þó að ég sé ekki fagmaður, verð ég að telja það einna álitlegustu leiðina, því að ég hef fyrir því nokkra reynslu og ég legg ákaflega mikið upp úr því, að með sem búnir eru að fara með minni vélar, en þó nokkuð svipaðar, fái frekar réttindi til þess að fara með stærri vélar, og ég álít, að sá maður, sem hefur farið með vél í allt að fjögur ár, sé miklu færari til starfsins en t. d. maður, sem hefur aðeins verið á mótornámskeiði. Og því er það, að ég tel þá leiðina að hækka hámark vélakraftsins betri en undanþáguleiðina. Og þegar maður lítur á þetta mál, eru á því tvær hliðar, önnur snýr að fagmönnum, en hin að útvegsmönnum. Ég tel það miklu betra fyrir útvegsmann að eiga þess kost að halda sínum vélamanni, sem hann hefur haft undanfarin ár. Að vísu á hann nú að fara með aflstærri vél, en útgerðarmaðurinn hefur reynslu fyrir því, að maðurinn hefur reynzt vel í starfinu. Og það er nokkuð harðleikið fyrir útgerðarmann, sem hefur haft góðan vélstjóra undanfarið, að verða að láta hann fara, en fá svo einhvern undanþágumann til þess að fara með sína vél, en það á hann á hættu, vegna þess að það á ekki að spyrja útvegsmenn, hverjum eigi að veita undanþágu, heldur er það skipaskoðun ríkisins, þ. e. a. s., ef farið væri eftir till. minni hl. n. Það þarf ekki að eyða mörgum orðum um það, hvaða vandræði eru hér á ferð, því hefur hæstv. samgmrh. lýst svo greinilega, að ekki þarf um að bæta. Hæstv. ráðh. taldi leiðirnar þrjár, sem um væri að velja, en játaði, að ein væri útilokuð, sem væri aukin fræðsla, sem ekki bætti ástandið eins og það er nú. Þá eru hinar tvær, önnur er sú, sem frv. fer fram á, að auka réttindi vélgæzlumanna og vélstjóra, þannig að hestaflafjöldi vélanna er hækkaður, sem þeir vélstjórar fá að fara með. Ég tel þá leið öruggari, sem er byggð á því, að mennirnir hafi undir flestum eða öllum kringumstæðum verulega æfingu. Hins vegar ef farin er sú leið að auka heimild ríkisstj., sem sumir telja, að einnig sé til, til þess að veita undanþágu til þess að fara með þessar vélar, en ég tel þá leið miklu varasamari, af því að það er engin trygging fyrir því, að þeir, sem undanþáguna fá, hafi jafnmikla reynslu eins og þó er gert hér að skilyrði til réttindaaukningar. Ég held því, að eina leiðin, sem fær er í þessu sé að fara þessa leið, að hækka hestaflafjöldann, og hún sé alveg áhættulaus. Hv. þm. Barð. lét í ljós þá skoðun á nefndarfundum, að hækkun sú, sem felst í 1.–10. gr. frv., mundi frá faglegu sjónarmiði ekki vera neitt vanskileg, og hann gerði ráð fyrir, að það kæmi ævinlega til þess að gilda upp á móti hestaflafjölguninni. En aftur var hv. þm. miklu tortryggnari gagnvart 11.–18. gr. frv., að báðum meðtöldum, en það er viðkomandi vélgæzlumönnum, sem hafa bara nám frá námskeiði Fiskifélags Íslands, eða menn, sem hafa nám frá Vélstjóraskóla Íslands, auðvitað minna nám en áskilið hefur verið í l. hingað til. En nú stendur svo á, að mikill skortur er á mótoristum til þess að fara með vélar yfir 150 hö., og við þessa þörf er miðað í upphafi, þegar frv. var samið og flutt á þingi. Ég verð að líta svo á, að ef hin leiðin yrði farin, að veita ráðh. heimild til þess að veita undanþágu í þessum efnum, þá kemur sú hætta, að við verðum að búa við þetta ástand, þangað til hægt er að fullnægja l. um fullkomið nám. En ef ráðh. vill - sem mér skildist á honum í ræðu, sem hann flutti hér áðan, - nota þá heimild, sem felst í 26. gr. frv. eins og það er nú, til þess að koma á að vísu nokkuð stuttum námskeiðum annaðhvort við vélstjóraskólann eða þá öllu heldur hjá Fiskifélagi Íslands, þá skilst mér, að það megi ákaflega mikið og fljótt bæta úr til bráðabirgða, þannig að menn eigi kost á, um leið og þeir fara með vélar í bátum, að fara á þessi námskeið. En ef undanþágan er veitt, er ég hræddur um, að þetta verði alls ekki notað. Og ég legg ákaflega mikið upp úr því, að þessi heimild 26. gr. verði notuð til hlítar. Ég veit, að Fiskifélag Íslandi mun fyllilega vilja ljá sitt liðsinni, að slíkt væri hægt að framkvæma. Hins vegar verður náttúrlega að skeika að sköpuðu, hver niðurstaðan verðúr um meðferð málsins. Báðar þessar leiðir eru ekki fullnægjandi, og ég er fyllilega sammála frsm. minni hl. um það, að það verður að bæta kennslumöguleikana í vélfræði, bæði hvað snertir mótorvélar og gufuvélar, og hvor leiðin, sem verður tekin nú í afgreiðslu þessa máls, verður aldrei nema til bráðabirgða, en ég tel, að sú leið, sem frv. gerir ráð fyrir, sé affærasælust. Og ég tel, að hún valdi ekki neinni röskun, sem hætta geti stafað af. Ég skal fúslega játa, að hvað snertir gufuvélar, hef ég hvorki reynslu né þekkingu, en mér hefur skilizt á hv. frsm. minni hl., að hann teldi þar ekki mikla hættu á ferðum. En þó að ég hafi ekki faglega þekkingu í meðferð mótorvéla, þá hef ég nokkra reynslu, bæði eigin reynslu og annarra, og við höfum orðið að notast mest við þá þekkingu, sem fengizt hefur með praksís, og ég legg ákaflega mikið upp úr henni. Og við höfum átt, sem betur fer, prýðilega menn í þessu starfi, þó að þeir hafi ekki átt kost á að fá nægilega fræðslu, eins og æskilegt hefði verið. Hvað snertir einn þátt till. hv. frsm. minni hl., þá er ég honum sammála um það, að nú strax þyrfti að gera ráðstafanir til þess að endurskoða þessi l., og er það ekki óeðlilegt, því að við höfum hingað til búið við svo ófullnægjandi kennslu í meðferð véla. Og nú hefur riðið yfir okkur hin mikla vélaöld, ekki aðeins hvað snertir skip, heldur líka í landinu, og eitt af því, sem torveldar nú mjög að fá hæfa menn á fiskiflotann til þess að gæta vélanna, er hin geysilega öra aukning vélstjóra í landi. Á hverjum stað fer á land fjöldi manna, sem hafa reynzt prýðilega á flotanum, til vélgæzlu í landi. Ég vildi mælast til þess, að hæstv. ráðh. gæfi enn frekari yfirlýsingu um það, hvort hann muni ekki gera sitt ýtrasta til þess að nota heimildina, sem honum er gefin í 26. gr. frv., ef það verður samþ. Og í annan stað, þó að það verði ekki samþ. á Alþ., að hann hlutaðist til um, að skipuð yrði n. til þess að endurskoða l. um atvinnu við siglingar, og þá sérstaklega að því er snertir vélgæzlu. Því að, sem betur fer, horfir nú miklu betur með skipstjórana. Ég læt svo útrætt um þetta mál. Það fer nú eins og fyrri daginn, hv. þm. þurfa ekki að hlusta mikið á umr., það eru fáir, sem hlusta nú á þær. Ég læt alveg skeika að sköpuðu, hvernig um þetta mál fer, atkv. verða að skera úr. Allir viðurkenna, að ástandið er slæmt og að úr því verður að bæta með bráðabirgðaráðstöfunum, sem allir viðurkenna, að eru ófullnægjandi.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson.) : Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. samgmrh. fyrir ummæli hans í þessu máli í heild, en í sambandi við þau benda honum á, að ég held, að hafi gætt nokkurs misskilnings um málið. Hann sagði, að kannske skipti það ekki miklu máli, hvor leiðin væri farin. Og vil ég í því sambandi benda honum á, að ef sú leið væri farin, sem talað er um í frv., þá er ekki á valdi ráðh. að tryggja nokkurn hlut, að þeir menn, sem fá réttindi, hafi þá þekkingu, sem þarf. Réttindin eru með samþykkt frv. gefin alveg takmarkalaus. Hver sá maður, sem getur sýnt, að hann hafi starfað eins og ákveðið er í l., þarf ekki að leita undanþágu eða neins leyfis. Honum eru gefin þessi réttindi, ef hann aðeins hefur hangið við þetta starf ákveðinn tíma, hvort sem hann hefur gert það betur eða verr. Og í þessu liggur hin stóra hætta. Og það er hægt fyrir mann, sem hefur verið vélstjóri á trillu með 16 ha. vél í eitt ár, að krefjast réttinda til þess að mega fara með 250 ha. vél, ef hann sannar, að hann hafi gengið á hið minna námskeið við mótorvélskóla, og það námskeið er verkleg kennsla í 14 daga og bókleg fræðsla í 8 daga. Og hæstv. ráðh. getur ekki stöðvað að gefa þessum mönnum full réttindi til þess að fara með 250 ha. vélar, ef frv. verður samþ. Og það er það, sem ég vil stöðva. Ég vil ekki, að menn, sem starfað hafa í eitt ár þannig, geti fengið að fara með 250 ha. vél, sem er þá 375 ha. raunverulega. Þar að auki getur hver maður, sem bætt hefur við sig öðrum 17 dögum verklegrar kennslu og 21 degi í bóklegri kennslu, fengið rétt til þess að fara með 600 ha. vél, sem samsvarar 800 ha. vélum, sem er miklu vandasamara en með jafnstórar gufuvélar. Og þetta verður ekki stöðvað, ef frv. nær fram að ganga. Ég tel hins vegar miklu minni hættu í því að veita undanþágur til góðra manna þennan tíma, til þess að stöðva ekki flotann. En þá hefur ráðh. það á valdi sínu og getur um það leitað ráða sérfróðra manna á þessu sviði. Þá var atriði í ræðu hv. 1. þm. S.-M., sem var algerlega rangt, það eru einmitt útvegsmennirnir, sem geta ráðið miklu, vegna þess að þeir biðja fyrst og fremst um undanþágu fyrir ákveðinn mann, sem þeir hafa sannfært sig um, að hafi þessi skilyrði. Þeir fá ekki undanþágu nema enginn annar maður sé fyrir hendi, eða hann sé ekki nógu góður til þess að hægt sé að fela honum verkið, en það hefur aldrei skeð og mun aldrei ske. Þetta vildi ég láta koma mjög rækilega fram. Og ég hygg, að þetta komi fram af misskilningi hæstv. samgmrh., að hann ætti kannske einhverju að ráða um það, hverjir fengju þessi réttindi eftir á, ef þetta frv. verður að l., en svo er ekki. Og reynslan hefur sýnt, að þegar farið er að veita þessi réttindi, stöðvast aðsókn að skólum og námskeiðum í trausti þess, að haldið verði áfram að veita þessi réttindi til manna, sem ekki hafa lært. Allur fjöldi þeirra manna, sem tóku próf síðastliðinn vetur, hefði ekki farið í skóla, ef þeim hefði dottið í hug, að þetta frv. yrði samþ., og það er ekki lítið atriði. Viðvíkjandi ummælum hv. 1. þm. S.-M., að ég geti fellt mig við 1.–10. gr. frv., þá er það nokkur misskilningur. Ég get fellt mig við, að menn, sem hafa nú réttindi til þess að fara með 300 ha. vélar, fengju réttindi til þess að fara með vélar allt að 1200 ha., vegna þess að þeir þurfa ekki nema viðbótaræfingu. En að hækka hina upp í 600 ha. réttindi, get ég ekki fellt mig við, án þess að þeir ljúki verklegu og bóklegu námi eins og hinir. Í þessu liggur stóra hættan, og í þessu liggur misskilningur, sem ég vil leiðrétta. Ég harma það, að ekki skuli vera fleiri hv. þm. hér inni til þess að hlusta á rök í málinu, því að þetta er miklu meira vandamál en menn gera sér ljóst. Og ég vil ekki vera með í því að samþ. þetta frv. og þannig verða valdur að því að flotinn verði eins og rekald um hafið, þar sem þörf er á fleiri björgunarskútum til þess að taka hann upp. Og það er bókstaflega stefnt að því með þessu frv. Og ég trúi ekki fyrr en ég tek á, að hæstv. samgmrh. beiti sér ekki fyrir því að fá þetta lagað og þessu afstýrt á þann hátt, að mínar brtt. verði samþ. og gerð verði gangskör að því að auka þekkinguna eins og hann talar um. En það er of seint, þegar búið er að veita 500–800 mönnum réttindi, sem eru ekki færir um að vinna þessi störf. Þetta vildi ég gjarnan, að hæstv. ráðh. athugaði.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég skal ekki lengja umr. frekar. En ég get ekki stillt mig um að segja nokkur orð út af því, sem hv. þm. Barð. sagði áðan, að í afstöðu minni gætti nokkurs misskilnings um málið í heild. Það má náttúrlega vel vera, að ég skilji það ekki allt til fullnustu, en ég hef þó reynt að setja mig inn í það eins og efni stóðu til. Og mér var fullkomlega ljóst, að ef frv. yrði samþ. og viðmiðunartala ha. aukin, er það ekki á valdi ráðuneytisins að ákveða, hverjir fái réttindin út yfir það, að þeir, sem hafa þessi réttindi áður, sem frv. gerir ráð fyrir, þeirra réttindi aukast eins og frv. gerir ráð fyrir. Og þar kemur ekki til neins frá ráðuneytinu að segja neitt til um það, með eða móti, um það segja l. alveg ákveðið. En ég sagði um þetta, að ég væri ekki það vel að mér í málinu, að ég teldi, að ég gæti fellt um það neinn úrslitadóm. En hér hafa aftur margir menn komið að, sem margir hverjir, að ég ætla, hafa nokkurt vit á, og það hefði átt að fá þeirra umsögn.  Nú kann að vera, að örfárra þeirra manna, sem hér er verið að hækka í sessi, gæti meira en hinna og meira en rétt er. En þessi félög tilheyra stéttinni, og þeirra orð eiga líka að heyrast í málinu. Ég held a. m. k. að það hafi ekki verið tómur misskilningur á málinu hjá mér, þó að ég vilji ekki slá föstu á þessu stigi málsins, hvora leiðina beri að fara. Mér finnst, að báðar geti komið til athugunar, sem þarna eru nefndar, en þó þannig, að ef fróðum mönnum í þessum efnum virðist, að þessar viðmiðunartölur séu of háar, vil ég beygja mig fyrir þeim úrskurði. Og þar sem Farmanna- og fiskimannasambandið hefur boðizt til þess að senda sína fulltrúa til n.  Þá mun ég fús til að taka til greina heimildina um aukið nám í þessu bóklega og vona, að þeir möguleikar aukist mjög við betri aðstöðu í hinum nýja sjómannaskóla. Hv. þm. Barð. gerði ráð fyrir því, að menn mundu hætta að fara í skóla. Það held ég, að komi ekki til mála, að menn mundu hætta að fara í skóla, þó að þetta frv. yrði samþ., því að flestir, sem ætla sér að stunda þetta starf, reyna að afla sér þeirrar þekkingar, sem nauðsynleg er og mögulegt er að fá, til þess að verða sem hæfastir í starfinu. Þannig er nú einu sinni okkar hugur Íslendinga yfirleitt, og hefur það komið allra greinilegast fram í iðnaðinum, þar sem gervimenn hafa verið teknir í allar greinar iðnaðarins, en aldrei í sögunni hafa fleiri iðnnemar farið út til þess að fullkomna sig í iðnstarfinu en á þessum árum, þar sem iðnnematalan hefur upp undir það ferfaldazt á þessu tímabili. 

Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason) : Ég skal ekki tefja umr. Það eru tvö atriði í ræðu hv. þm. Barð., sem ég vildi athuga dálítið. Annað það, að ef þetta frv. yrði að l., mundu vélgæzlumenn hætta að fara í skóla. Ráðherra hefur svarað þessu, og er ég þar honum sammála. Hitt er það, að hv. þm. Barð. taldi, að með þessu frv. væri stefnt að því að stofna í hættu bæði fjármunum og lífi manna. Ég verð að segja, að ég get ekki séð, að slíkt gæti átt sér stað, hvor leiðin sem farin yrði. Mér finnst, að ef það gæti átt við um frv., gæti það ekki síður átt við um undanþáguna. En ég vildi mótmæla þessu á þeim grundvelli, að ég held, að þeir mannskaðar og skipskaðar, sem hér hafa orðið, hafi sjaldnast, ef þá nokkurn tíma, orðið af völdum þess, að ekki hafi verið fyllilega faglærðir menn um borð. Og ég veit fyrir víst, að það er hægt að sanna þetta.



Herra forseti. Ég lýsti því yfir við 2. umr., að ég óskaði að heyra álit hæstv., menntmrh. um það, hvar reisa ætti hinn nýja menntaskóla hér í bæ. Ég leiddi þá rök að því, að óheppilegt væri að ætla skólanum stað annars staðar en þar, sem hann hefur verið síðastliðin 100 ár. Ég fékk fyrir þetta ákúrur hjá hv. frsm., og sagði hann, að ekki þýddi að hreyfa þessu máli, það væri þegar ákveðið, hvar skólinn skyldi standa. Ég vil ekki taka þetta sem dóm hæstv. ráðh. og vildi vita, hvort hann er mér ekki sammála í þessu efni. Nú hef ég heyrt, að keypt hafi verið eign hér innan við bæinn og þar sé skólanum ætlaður staður. Þótt mér þyki sá staður fallegur og ætla megi, að þar fari vel um skólann, þá er ég sannfærður um, að gamli staðurinn er heppilegri, auk þess sem þessi staður er einn af fáum hér á landi, sem varðveitir sögulega hefð. Í þessu skólahúsi hafa gerzt sögulega merkir atburðir, sem hugir Íslendinga eru tengdir við. Enn fremur hefur skólinn hlotið vissa helgi í hugum þeirra, sem í honum hafa dvalið. - En það eru ekki einungis þessar ástæður, sem eru tilfinningalegs eðlis, sem mæla með því, að skólinn sé á hinum gamla stað. Satt að segja hygg ég, að vandfundinn muni staður bæjarmegin við Elliðaár, sem er meira út úr en þessi staður, og þar af leiðandi óþægilegt fyrir unglinga. að sækja þangað skóla: Fyrirsjáanlegt er, að stórfelld byggð getur ekki orðið í nágrenni skólans á þessum stað. Þar sem þetta er á nesi, getur ekki orðið byggð nema á einn veg, og þar munu einkum verða smáhús, auk þess sem ætlað er stórt svæði undir íþróttasvið. Hins vegar má ganga út frá, að meginbyggðin verður hér í gamla bænum og eykst suður um melana, út á Seltjarnarnes og jafnvel suður í Fossvog. Þannig er augljóst, að meginbærinn verður langt frá skólastaðnum, svo langt, að hverfandi lítill hluti nemenda mundi geta farið gangandi í skólann, og yrði þá að sjá fyrir farartækjum, sem án efa kæmu til með að kosta stórfé. Ég þori að fullyrða, að hagkvæmara væri að verja fé til að kaupa land í viðbót við það, sem skólinn á nú, og reisa hann á sama stað. Hvernig sem bærinn vex, er augljóst, að núverandi skólastaður verður í framtíðinni nærri miðdepli bæjarins, og verður tiltölulega auðvelt að sækja hann úr öllum hverfum bæjarins, og er það út af fyrir sig stórkostlegt fjárhagsatriði. Því hefur verið haldið fram, að óheppilegt væri að hafa skólann á gamla staðnum vegna umferðarinnar. En þeir, sem víða hafa farið, munu vita, að algengt er, að slíkir skólar séu í miðjum borgum, og varðandi útlit og framtíðarskipulag bæjarins, þá hafa færustu byggingarmeistarar sagt í mín eyru, að engin vandkvæði væru að hafa skólann á þessum stað af þeim ástæðum. Að vísu mun þurfa að kaupa eitthvað af lóðum, en það ætti að mega takast. Er mér kunnugt um, að uppi er hreyfing meðal gamalla nemenda skólans í þá átt, auk þess sem ég ætla, að takast mætti að ná samþykki um lóð, sem bæjarsjóður á nú í nágrenni skólans. - Þá hefur það verið tilfært, að skólinn þyrfti að hafa leikvang nærri sér, en ég hygg, að nægilegt sé að hafa leikvanga í úthverfum bæjarins, þar sem þeir eru nú áformaðir. Ég vil leyfa mér að flytja skriflega brtt. um þetta atriði og vænti, að hv. deild taki þessu vel.



Mér kom það alveg á óvart, að það skyldi koma fram slík till. sem þessi við þetta frv., vegna þess að ég tel, að það sé mál, sem ekki sé rétt að blanda saman við frv. um menntaskóla, og mér finnst satt að segja ákaflega óviðfelldið að gera það. Ég vildi leggja áherzlu á og mælast til við hv. flm., að hann vildi taka þessa till. aftur og ræða þetta mál sér á öðrum vettvangi, t. d. sem sérstaka þáltill., hvar skólinn eigi að standa, ef honum er það áhugamál, að þingið fjalli um það og taki um það ákvörðun. Það er svo, að ég tel, að það sé búið að ákveða menntaskólanum stað. N., sem hefur haft þetta mál í undirbúningi, hefur þegar gert sínar ákveðnu till. um, hvar skólanum skuli valinn staður, og er á einu máli, og þessi till. hefur verið samþ. af ráðuneytinu, og bæjarráð hefur og byggingarnefnd fyrir sitt leyti afsalað sér forkaupsrétti á því landi, - sem hér er um að ræða, þ. e. Laugarnesi. Nú hafa komið til greina ýmsir aðrir staðir og þá fyrst sá staður, sem skólinn stendur á. Ég skal koma að því seinna. Það hefur orðið álit þeirra manna, sem um þetta hafa fjallað, að það væri mjög erfitt í framkvæmd, ef skólinn ætti að vera á sama stað, og hefur þá verið hugsað um ýmsa aðra staði en þennan, sem nú hefur verið ákveðinn, og hefur ekki tekizt að finna annan heppilegri stað fyrir skólann. T. d. minntist hv. þm. á einn stað, sem hann taldi, að mundi verða minna út úr í framtíðinni en þessi staður, og það er hér suður á Fossvogshálsi, nálægt því, sem golfskálinn stendur nú, en mér hefur skilizt á hv. þm., að það mundi vera miklum erfiðleikum bundið að fá þennan stað fyrir skóla. Hvað þennan stað snertir, sem skólinn stendur á nú, þá er það rétt, að ákaflega margir hafa óskað þess, að hann gæti staðið þar áfram. Þetta er tilfinningamál fyrir mörgum, sem eðlilegt er, af því að við þennan stað og þetta hús eru tengdar mjög sögulegar minningar hjá ákaflega mörgum, sem í þessum skóla hafa verið. Ég var einn þeirra manna, sem af tilfinningalegum ástæðum hefði mjög kosið, að skólinn hefði verið á sama stað, og þótti nokkuð sárt, þegar ég heyrði, að á því voru miklir erfiðleikar. En eftir að ég hafði kynnt mér málavexti, þá hef ég sannfærzt um það, að þetta er ekki framkvæmanlegt, bókstaflega ekki framkvæmanlegt, og a. m. k. mundi þá skólinn ekki koma upp fyrr en eftir mjög langan tíma, ef að þessu ráði yrði horfið. Ég er því sannfærður um, ef skólinn verður ákveðinn á sama stað, þá þýðir það sama sem að fresta um óákveðinn tíma að byggja nýjan menntaskóla í Reykjavík. Í fyrsta lagi er það svo, að samkv. þessu skipulagi, sem nú er ákveðið, þá er aðalumferðaæð þar, sem Amtmannsstígur er nú, og það er sammála álit allra skólamanna, sem um það hafa fjallað, að í raun og veru sé alveg ófært að hafa slíkan skóla við aðalumferðaæð. Það kann að vera, að það sé hægt að finna þess dæmi erlendis, að skóli sé mitt í umferð, en ég hygg, að það séu gamlir skólar og yfirleitt séu nýir skólar alls ekki reistir neins staðar þar, sem um er að ræða aðalumferð við hliðina á skólanum. En þetta er samt sem áður ekki aðalatriðið. Kostnaðurinn, sem af því mundi leiða að byggja skóla á þessum stað, er sýnilega gífurlegur. Það hefur ekki verið áætlað til fulls, en það segja byggingarfróðir menn, sem þetta mál hafa athugað, að mannvirki þarna á lóðinni, sem skólanum mundi vera ætluð með þeim stað, sem hann stendur á, að Þingholtsstræti, mundi ekki vera hægt að fá fyrir minna en um 5 millj. kr., og sennilega er það allt of lítið, m. ö. o., það er um að ræða miklu stærri upphæð en mundi kosta að reisa skóla þar. Hér er um svo geysilega fjárhæð að ræða, og auk þess er erfitt að byggja skóla á þessum stað. Mér er sagt, að það sé svo erfitt, að það mundi verða óútreiknanlegur aukakostnaður vegna þess, að það hagar Þannig til, þar sem skólinn mundi koma til með að standa, að þar er mjög bratt. Ég þekki þetta ekki vel, en mér er sagt af byggingarfróðum mönnum, þar á meðal húsameistara ríkisins, að þar sé um ákaflega mikla örðugleika að ræða, sem ekki sé hægt að gera sér ljóst af óbyggingarfróðum mönnum. Nú gæti komið til greina að vísu, eins og hv. þm. gat um, að byggja skólann þarna smátt og smátt, en ég hygg, að á því séu mjög miklir erfiðleikar, eins og skipulagið er fyrirhugað. Skólabyggingin sjálf mundi ekki geta komið á þann stað, þar sem olíuportið er nú. Þar mundi skólabyggingin sjálf ekki geta komið, og á þeim stað, sem kæmi til greina að byggja á, eru hús fyrir, m. a. íbúðarhús, og ég hygg, að það líði á nokkuð löngu, áður en í það verður lagt að fara að ryðja burt íbúðarhúsum af skólalóðinni. Á allri skólalóðinni er þó nokkuð mikið af íbúðarhúsum. Það, sem sérstaklega og í raun og veru er það eina, sem er á móti því að hafa skólann inni í Laugarnesi, er það, að hann sé þar út úr. Það er rétt, eins og bærinn er nú, þá er það mjög út úr. Hv. þm. heldur fram, að það verði alltaf, vegna þess hvernig byggingunum er hagað. Mér sýnist samt sem áður, að þarna séu að rísa upp allmiklar byggingar. Og hvað sem því líður, hvar sem skólinn væri byggður annars staðar, þá mundi hann verða út úr fyrir ýmsa bæjarhluta og verða mjög löng leið þaðan í skólann, þannig að ekki yrði komizt hjá því, að meiri hluti þeirra, sem skólann eiga að sækja, yrði að fara með einhverjum farkosti, þannig að þetta vandamál þarf undir öllum kringumstæðum að leysast, meira að segja þó að skólinn sé áfram á þeim stað, sem hann er nú, þá yrði að leysa þetta fyrir einhverja bæjarbúa, enda þótt þeir yrðu mun fleiri, ef skólinn yrði einhvers staðar í úthverfi. Það er vandamál, sem stjórnir allra borga hafa þurft að leysa, og varla hægt að ætlast til annars en við þurfum að leysa það líka, þegar okkar bær er að vaxa, og sjá fyrir flutningatækjum handa skólafólkinu. Þetta hefur að vísu allmikinn kostnað í för með sér, en ég held, að ekki sé hægt að komast hjá þeim kostnaði, því að það er það, sem fylgir skólunum. Mér er sagt, að nú séu skólar yfirleitt byggðir meira og minna út úr og fyrst og fremst lögð áherzla á, að þeir geti haft mikið landrými, sem óneitanlega er ákaflega mikill kostur fyrir skólana. En hvað sem því líður, álít ég fyrir mitt leyti, að ef af Alþ. er ákveðið að hafa Menntaskólann í Reykjavík á sama stað, þá sé það sama og að samþ., að skólinn sé ekki byggður fyrst um sinn. En hvað sem skoðun minni um það líður, þætti mér ákaflega vænt um, að ekki yrði farið að blanda þessu inn í frv. um menntaskóla, sem er allt annað mál, því að ef frv. yrði þannig afgr. frá þinginu, þá óska ég fremur, að það yrði ekki afgr., því að ég álít, að það væri alveg það sama og að hindra, að menntaskóli yrði byggður í Reykjavík fyrst um sinn. Ég vil þess vegna, þó að hér sé um skiptar skoðanir að ræða hjá mér og hv. þm., mælast til þess, að hann vildi falla frá því að blanda því saman við þetta mál.



Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið, en því miður geta þær ekki orðið til þess, að ég taki mína till. aftur, heldur sýnist mér rétt, að þar skeri atkv. úr, sérstaklega vegna þess að hæstv. ráðh. skýrði frá því, að hann teldi þetta mál í raun og veru afgert, og þá er ljóst, að ef á að fá þeirri ákvörðun haggað, sem hann sagði, að sé búið að taka, þá verður Alþingi að gera þær ráðstafanir í því formi, að öruggt sé, að vilji þess sé virtur. Nú veit ég ekki, hver er vilji Alþingis í þessu efni, ég hef ekki borið mig saman við aðra um þessa till., en ég hef þá öruggu sannfæringu, að hún sé réttmæt. Ég vil því stefna að því, ef menn eru mér þar sammála, að þá verði sá vilji settur fram á bindandi hátt. Það er ekki nein tortryggni til hæstv. ráðh., og ég mundi láta mér nægja að flytja þáltill. um áskorun til hans, ef hann væri ekki svo ráðinn í þessu eftir till. þeirra, sem hann hefur haft til ráðuneytis, og ég er sannfærður um, að því verður ekki haggað nema með sérstakri bindandi ákvörðun Alþingis. Það tekur því ekki að vera að deila um þetta lengur. Hæstv. ráðh. segir, að það sé búið að samþ. þetta í bæjarráði Reykjavíkur. Það er ekki rétt út af fyrir sig. Bæjarráð Reykjavikur hefur enga afstöðu tekið aðra en þá, að það vildi láta ríkisstj. fá þann stað undir skólann, sem af ríkisins hálfu yrði ákveðinn. Það var talið ríkisins mál, að það ætti að ráða því. Það er auðvitað hægt að byggja ágætan skóla inni í Laugarnesi, og af skipulagsástæðum er ekki hægt að amast við því. Hitt er annað mál, hvaða stað ríkisvaldið velur til að setja skólann á. Það á bæði að setja ákvarðanir um skólann og standa undir kostnaðinum, en ég gerði fyrirvara um það fyrir bæjarráði, að ég mundi á réttum vettvangi reyna að koma fram mínum skoðunum í þessu efni, þó að ég beinlínis legði til, að orðið væri við málaleitun ríkisstj. Þá sagði hæstv. ráðh., að það mundi alltaf verða svo, að meiri hluti þeirra, sem í skólann færu, þyrfti farartæki til að komast í hann. Ég leyfi mér að fullyrða af talsvert nánum kunnugleik í bænum og fyrirhuguðu skiplagi, að ef skólinn verður, látinn vera á þeim stað, sem hann er á, eða mjög nærri þeim stað, þá þarf lítill hluti þeirra, sem í skólann fara, á sérstökum farartækjum að halda til að komast í hann, en þar er öfugt með Laugarnes, því að þá verða langflestir af þeim, sem í skólann fara dags daglega, að fara með bílum á einn eða annan veg, og ég er ákaflega hræddur um, - og mín till. er m. a. komin fram af því, - að því yrði ekki til lengdar unað að hafa skólann inni í Laugarnesi, heldur mundi koma fram krafa um annan skóla, t. d. í Vesturbænum, þar sem nú er mjög vaxandi byggð, ef á að fara að velja skólanum þann stað, sem hægt er að finna afskekktastan fyrir neðan Elliðaár. Þetta eru engar ýkjur, heldur augljósar staðreyndir, og almenningur mun ekki sætta sig við það, því að ég þykist sjá fram á það, sem ég tel ekki heppilegt, að löggjafinn ýti undir, sem sé þá skoðun, sem ég og hæstv. ráðh. vitum um. að menntaskólunum fjölgi enn þá fyrir utan Verzlunarskólann.



Ég heyri, að hv. þm. er sammála mér; að æskilegt sé að blanda þessu máli ekki saman við frv. um menntaskóla, en hv. þm. segir að hann treysti því ekki, að þar sem búið væri að ákveða skólanum stað, þá yrði samþykkt Alþ. tekin til greina, ef hún væri í formi þál. Nú er ekki svo að skilja, að ég sé á móti því, að skólinn sé reistur á þeim stað, þar sem hann er, ef það er framkvæmanlegt, síður en svo. Það er tilfinningamál fyrir mér eins og flestum, sem hafa útskrifazt úr þessum skóla, þannig að ef ég sæi nokkurn kost þess, að skólinn gæti verið áfram á þessum stað og Alþingi væri búið að samþ. þáltill. um það, þá mundi ég auðvitað framkvæma hana. Og ef sú yfirlýsing liggur fyrir, þá vil ég vænta þess, að hv. þm. léti sér það nægja. En ef hann aftur á móti með engu móti getur látið sér það nægja, en vill fá um þetta bindandi samþykkt frá Alþingi í lagaformi, þá vil ég mælast til þess, að hann flytji sérstakt frv. um það mál, en blandi því ekki saman við þetta. Og ef hv. þm. vill ekki fallast á þetta og taka sína till. til baka, þá vil ég alvarlega mælast til þess við þm., hvað sem þeirra skoðun líður á þessu máli, hvar sem þeir vilja, að skólinn standi, þá greiði þeir atkv. á móti þessari till., greiði atkv. á móti því, að þessi gr. verði sett inn í það frv., sem hér liggur fyrir, og ljái þá heldur því máli lið, að skólanum verði ákveðinn staður þar, sem hv. 6. þm. Reykv. vill vera láta, án þess að blanda því inn í það mál, sem hér er um að ræða. Annars held ég, að ástæðulaust sé fyrir okkur að ræða hér, hvar skólanum skuli ákveðinn staður. Þetta er í raun og veru mál, sem þarf mikillar rannsóknar við af sérfróðum mönnum, og ég þykist vera búinn að láta slíka rannsókn fara fram allýtarlega. Sjálfsagt má margt um þetta segja enn þá, en það er ekki rétt hjá hv. þm., að ég hafi haldið fram, að eins og nú standa sakir, þyrfti meiri hluti þeirra, sem skólann sækja, á farkosti að halda, þangað sem skólinn er nú, en ég sagði það, að þótt skólinn yrði þar, sem hann er nú, þá þyrfti allmikill hluti þeirra á farkosti að halda. Og ef hann yrði einhvers staðar annars staðar en á gamla staðnum, þá væri hvergi hægt að finna lóð, sem væri þannig sett, að ekki þyrfti meiri hluti þeirra, sem skólann sækja, á farkosti að halda. Hv. þm. segist óttast, að það mundu koma upp kröfur um að fá skóla í vesturhluta bæjarins, ef hann væri nú reistur í austurhluta bæjarins. Mér þykir það satt að segja ekki ólíklegt, að það komi einhvern tíma að því, að upp komi kröfur um, að reistur verði nýr menntaskóli. Það er ætlazt til, að þessi skóli verði nokkuð rúmur, það er gert ráð fyrir, að hann taki a. m. k. 500 nemendur, en af skólamönnum er það talið með öllu ófært, að skólar séu öllu stærri en það, en stærstu skólar, sem geta komið til greina nú á dögum, séu fyrir 500–600 nemendur. Nú get ég gert ráð fyrir, að að því komi, að meira skólahúsnæði þurfi hér í Reykjavík fyrir þá, sem stunda menntaskólanám, og þá kemur að því að reisa nýjan skóla, og þá þætti mér ekki ólíklegt, að það yrði uppi um það krafa, að hann yrði reistur einhvers staðar fjarri hinum skólanum, t. d. í Vesturbænum, svo að ég óttast ekki slíkar kröfur, og þær koma sjálfsagt, áður en langt líður.



Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann frestaði afgreiðslu málsins til morguns. Ég vildi geta athugað nánar þá brtt., sem fram er komin, og skal ekki óska eftir frekari fresti um málið.

Forseti (StgrA) : Það hafa fleiri kvatt sér hljóðs, en ef umr. verður frestað, þá held ég, að rétt væri að gera það nú þegar. Mun ég því verða við því að fresta umr. til morguns.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Þótt hér sé að vísu um stórmál að ræða, þá mun ég ekki orðlengja og geri ráð fyrir, að hv. þdm. séu kunnugir undirbúningi málsins, en hér er um það að ræða að heimila ríkisstj. að reisa og reka síldarniðursuðuverksmiðju á Siglufirði til niðursuðu á síld, og til þess að standa straum af þessu, er stj. heimilað að taka 3 millj. kr. lán. Dr. Jakob Sigurðsson hafði með höndum undirbúning þessa máls og gerði áætlanir um niðursuðu síldar á ódýran hátt. Þær tilraunir gáfu góða raun, svo að stj. afréð að ráðast í þessar framkvæmdir og þá fyrst og fremst frá útflutningssjónarmiði og markaðs heima fyrir á ódýrri og góðri síld. Það liggur fyrir grg. og kostnaðaráætlun um byggingu verksmiðjunnar, en hún nemur um 2½ millj. kr. Þessi kostnaðaráætlun er rífleg og er gert ráð fyrir, að hún nægi fyrir þeim aukakostnaði, sem kynni að eiga sér stað. Kostnaðaráætlun um framleiðsluna fylgir hér einnig, og niðurstaðan er sú, að framleiðslukostnaður er 70 aurar á dós, sem inniheldur 300 gr. síldar. Þessi framleiðsla er ódýrari en með fyrri aðferðum og tilgangurinn er að framleiða ódýra vöru, sem ætla má, að verði til aukins útflutnings síldar og einnig til þess að skapa aukna atvinnu í landinu. Ég ætla ekki að eyða tímanum til þess að fara ýtarlega út í frv., en efnið er sem sagt þetta.



Herra forseti. Ég hef ekki gert ágreining í þessu máli í sjútvn., en ég vil gera hér nokkrar aths. Í grg. er sagt, að einstaklingar hafi verið tregir til að koma á fót niðursuðuverksmiðjum. Ég vil mótmæla þessu. Einstaklingar hafa ráðizt í slík fyrirtæki á undanförnum árum af miklum dugnaði og atorku, en þeir hafa ekki mætt skilningi á undanförnum árum varðandi þessi mál. Hins vegar virðist mér útreikningurinn um framleiðslukostnað ekki vera réttur, og hef ég látið sérfræðinga mína reikna hann út. - Sagt er um dósaverðið, að það sé 40 aurar hjá hinni nýju verksmiðju. Hér er farið með rangt mál, eða þá að meiningin er, að þessi nýja verksmiðja fái sérstakar tollaívilnanir í sambandi við innflutning efnis. Ég fer ekki út í einstök atriði, en ef útreikningur er allur sem þetta, þá vænti ég annarrar útkomu en frsm. vonar. Annað er það, að ég er samþykkur því, að slík verksmiðja komi upp sem þessi, og ég vona, að hún verði ekki fyrir öðrum verksmiðjum, sem fyrir eru, svo sem S.LF. Ég mun því greiða atkv. með frv.

Frsm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Þó að vitnað sé í áætlun þá, er fyrir liggur í þessu máli, þá hef ég ekki þá þekkingu að geta dæmt um útreikninginn, en áaatlanirnar liggja þó fyrir og ég geri ráð fyrir, að þær séu eins nákvæmar og kostur er á og að dr. Jakob Sigurðsson hafi byggt þær á góðum gögnum. Hins vegar er mér ljóst, að ýmislegt gæti komið fyrir, sem raskar, en þessa áætlun verður þó að leggja fram fyrir grundvöll. Þrátt fyrir aths. sínar hefur hv. þm. Barð. lýst yfir fylgi sínu við frv., og aðrir nm., sem á fundi voru, hafa gert slíkt hið sama, en hv. 1. þm. S.-M. mætti ekki á fundi, eða það náðist ekki í hann. En aðrir nm. hafa mælt með þessu frv., og vænti ég, að það verði samþ.



Herra forseti. Ég átti, eins og hv. frsm. sagði, ekki kost á að mæta á fundi, þegar þetta var rætt. Ég efa ekki, að hér er um merkilegt mál að ræða, en hins vegar tel ég það tæplega nógu vel undirbúið, og teldi ég nauðsyn á að fara varlega. En ég mun ekki setja fót fyrir málið að sinni, en tel rétt að setja ekki óþarflega mikið bákn af stað til að byrja með, og einnig hefði ég kosið, að stjórnin hefði verið skipuð á annan hátt, og hygg ég, að hægt hefði verið að hafa þetta ódýrara, og á ég þar við, að þetta fyrirtæki væri rekið í sambandi við Síldarverksmiðjur ríkisins. Ég hygg, að það mundi bæði spara mannahald og byggingar, ef þetta væri meira í sambandi við Síldarverksmiðjur ríkisins. Ég mun greiða frv. atkvæði til 3. umr., en áskilja mér rétt til að flytja brtt. við 3. umr.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Á síðasta Alþ. var þetta frv. hér til umr. og var þá af þessari d. gerbreytt, eins og sjá má á þskj. 534 frá 1944. Nú hefur þetta mál komið hér eins og það var upphaflega borið fram. Sjútvn. hefur ekki viljað gera breyt. á frv. Hins vegar tel ég meðferð málsins ekki æskilega, þar sem um er að ræða svo mikið fé úr ríkissjóði, því að ég tel ekki þörf fyrir ríkið að grípa inn í þessi mál nú, þar sem nú munu vera til um 87 frystihús með þeim, sem nú er að verða fulllokið. Ég vil því leyfa mér að bera fram rökst. dagskrá ásamt þm. Dal. (ÞÞ), svo hljóðandi : „Með því að fiskiþingið, sem haldið var á þessum vetri, samþykkti svo hljóðandi tillögur um beitumál: „Fiskiþingið telur sjálfsagt, að Fiskifélagið haldi áfram skýrslusöfnun um frystingu síldar til beitu. Hins vegar telur þingið ekki ástæðu til þess, að ríkið stofni eða starfræki frystihús til beitufrystingar, enda hefur aðstaða til beituöflunar batnað við aukningu frystihúsanna,“ og með því enn fremur, að upplýst er, að ekki færri en 76 frystihús eru nú starfandi víðs vegar á landinu, og auk þess verið að koma upp mörgum nýjum frystihúsum til viðbótar, þykir deildinni ekki nauðsyn bera til þess, að ríkissjóður stofni til áhætturekstrar í sambandi við frystingu beitu, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“ Ég mun ekki ræða þessa rökst. dagskrá, hún skýrir sig sjálf. En ef svo færi, móti vonum mínum, að þessi rökst. dagskrá yrði felld, vil ég leggja fram brtt. til vara. Hún er við 2. gr. frv. og er á þá leið, að í stað orðanna „Alþýðusambands Íslands“ komi: Landssambands íslenzkra útvegsmanna. - Finnst mér það vera eðlilegri og sanngjarnari skipan. Ég skal svo ekki tefja umr. um þetta mál, en vil afhenda forseta þessar till.

Forseti (ÞÞ) : Mér hefur borizt brtt. frá hv. þm. Barð. (GJ). Er hún skrifleg og of seint fram komin, svo að hér þarf afbrigða við.



Ég skal ekki halda uppi umr. um þetta mál, en vegna dagskrártill. þeirrar, sem fram hefur komið, vil ég segja nokkur orð. - Till. þessi felur í sér, að ekki sé ástæða fyrir ríkið að leggja í það, sem í frv. ræðir, vegna þess að það sé áhættusamt. Ég vil taka það fram, að að mínum dómi eru verkefni beitunefndar að sjá um, að alltaf sé næg og góð beita til í verstöðvunum. N. á fyrst og fremst að fylgjast með þessum málum og er ekki ætlazt til, að n. noti heimild þá, er gefin er í frv. um að kaupa frystihús og reka þau, nema beita sé ekki til, eins og segir í 5. gr., með leyfi forseta: „Ef athugun beitunefndar leiðir í ljós, að sérstök ástæða sé til að óttast beituskort, er henni heimilt, að fengnu samþykki ráðherra, að frysta eða láta frysta síld til beitu.“ Ég tel því dagskrártill. þessa ekki á nógu sterkum rökum. byggða og vænti, að hún verði felld, en frv. samþ.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Ég vil benda hv. 4. landsk. þm. á, að þessi rök hans eru ekki rétt. Auk þess er það blekking ein, að það, sem hann hélt fram nú, sé aðalatriðið fyrir hann og flokk hans. Það sannast með því að vitna til afstöðu hans til málsins á síðasta þingi. - Nú liggur fyrir ákveðin umsögn frá Fiskifélaginu um það, að ástandið í þessum málum sé allt annað en það áður var, og sömuleiðis, að nú séu 76 frystihús í landinu. Það er og upplýst, að frystihús, sem kaupa fisk af bátum, verða að tryggja þeim beitu. Þetta er meiri trygging en þó að ríkissjóður byggði eitt frystihús. Þá kemur það nú í ljós, að frv. þetta er svo langt komið, af því að 4. landsk, hefur haldið því fram, að um það hafi verið samið, sem alls ekki er rétt.



Hv. þm. Barð. heldur því fram, að það sé ekki aðalatriði hjá mér í þessu máli, sem ég sagði áðan, en ég vil endurtaka það, að aðalatriðið hjá mér í þessu máli er, að alltaf sé til í landinu nóg og góð beita, með hæfilegu verði. Þm. Barð. segir, að þetta sé tryggt með núverandi fyrirkomulagi, en ég leyfi mér að vísa til grg. sjútvn um málið. Í henni segir svo, með leyfi hæstv forseta: „Það er kunnara en frá þurfi að skýra í löngu máli, hve beitumál útgerðarinnar hafa verið í miklu öngþveiti víða um land undanfarin ár. Iðulega hefur það komið fyrir, að útgerð hafi dregizt saman eða stöðvazt í heilum verstöðvum og jafnvel landsfjórðungum vegna beituskorts, o. s. frv. Þannig lýsir sjútvn. Nd. þessum málum. Og flm. frv. telja, að ekki verði tryggt, að starf n. komi að fullum notum, nema hafa þessa heimild, ef ekki verður séð fyrir þessum málum á annan hátt.

Frsm. minni hl. (Gísli Jónsson) : Ég tel þessa röksemdafærslu alls ekki tímabæra, hví að eins og vitað er, hefur verið nóg af beitu, enda nægir að vísa til grg. Fiskifélags Íslands um þetta efni. Þá vil ég benda á, að ef þetta frv. verður samþ., er hætt við, að frystihúsin hætti að hafa til beitu, og lendir þá öll beitutrygging í höndum þessarar n., en það hefur í för með sér, ekki þau útgjöld, sem frv. gerir ráð fyrir fyrir ríkissjóð, heldur mörgum sinnum meiri útgjöld. Þetta vil ég biðja þm. að athuga.

Frsm. (Haraldur Guðmundsson) : Herra forseti. Þetta frv. á þskj. 317 kom frá hv. Nd. Það komu fram nokkrar brtt. þar um málið, en engin þeirra var í þá átt að vinna á móti þessari sameiningu, heldur hvernig markinu yrði náð, en niðurstaðan varð sú sem greinir á þskj. 671. Eftir að málið kom til nefndar í Ed., höfðu tveir nm. skrifað undir álitið með fyrirvara, en frá því er greint á þskj. 873. Ég hef átt tal við tvo menn úr hreppsnefnd Ölfushrepps, sem óskuðu eftir, að frv. yrði breytt þann veg, að Hellisland ofan vegar með Ingólfsfjalli verði ekki lagt undir Selfossbyggð, heldur látið fylgja Ölfushreppi eftir sem áður. Selfossbúar vilja aftur á móti ekki ganga inn á þetta, þar sem þeir telja það t. d. varhugavert, að ótakmarkaður aðgangur verði að Ingólfsfjalli, hvað ofaníburðarefni vega við kemur, og þar sem vatnsþró Selfoss liggur neðan vegarins, gæti stafað hætta af miklum ofaníburðartökum, en þær gætu valdið því, að vatn þróarinnar eyðilegðist vegna rennslis slíks efnis af völdum ofaníburðartöku. Slíkt jarðrask telja þeir ekki heppilegt. Enn fremur hefur því verið haldið fram af sumum þeim, sem hér eiga hlut að máli, að heppilegra væri, að tíminn, er lögin koma í gildi, verði við næstkomandi áramót í stað 1. júní þetta ár. Nefndin sér nú samt, að annaðhvort er að samþ. frv. eins og það er eða það er hætta á því, að málið gangi ekki fram. Nefndin telur, að þetta mál sé aðkallandi, og leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en þó áskilja einstakir nm. sér rétt til þess að fylgja brtt., sem fram kynnu að koma.



Herra forseti. Ég skal ekki eyða mörgum orðum um þetta frv., en mér er kunnugt, að það er sterkur vilji fyrir því, að það nái fram að ganga, og er hert á því af hlutaðeigendum sjálfum, og það er margt, sem hvetur þá til þess að koma þessu í ákveðið horf. Má þar t. d. nefna rafveitu, fráræslu, skólamálin og skipulag þorpsins. Ef frumv. væri breytt hér í þessari hv. deild og sent aftur Nd., þá er álitið, að hætta sé á því, að frv. dagaði uppi. Ég vil ekki vinna að slíku, þótt sumt í frv. sé álitamál, og væri e. t. v. rétt að bera fram brtt., en ég met meira, að frv. nái afgreiðslu hér og verði afgr. sem lög en að það dagaði uppi. Hverju sé ábótavant, það gef ég ekki um að fara út í hér, en læt vera að bera fram brtt. Hins vegar ef einhverjir hv. þdm. bera hér fram brtt. og frv. yrði aftur sent hv. Nd., þá mun ég bera fram brtt., en ég vil ekki stuðla að því. Ég mun því greiða atkv. með frv. óbreyttu.



Herra forseti, Þetta mál var afgr. frá Nd. 17. þ, m., og geri ég ráð fyrir, að því verði vísað til sjútvn., en ég mun ekki sjá mér fært að lofa því, að það fái afgreiðslu á þessu þingi. Þetta þarf mjög mikillar athugunar við, og eins og ég hef áður sagt, þá lít ég svo á, að skipaskoðun geti borið sig, en það er langt frá því, eftir því sem hér er gert ráð fyrir. Ég get því ekki lofað, að þetta fái afgreiðslu hér á þinginu.