Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. athugaði þessa till,. og eins og fram kemur í nál., leitaði hún umsagnar hjá póst- og símamálastjórninni, Slysavarnafélagi Íslands og siglingamálastjóra. Og er skemmst frá því að segja, að umsagnir allra þessara aðila voru jákvæðar og allshn. er sammála um það, að þetta sé hið ágætasta mál og mælir einróma með því, að till. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar þáltill. um vinnutíma fiskimanna á þskj. 121 og enn fremur till. til þál. um orlofs og hvíldartíma sjómanna á fiskiskipum undir 500 brúttótonnum á þskj. 122. Efni þessara till. er í meginatriðum hið sama, og varð n. ásátt um að fella þær í eina. Þessar þáltill. munu m.a. eiga rætur að rekja til þess, að samþ. höfðu verið á Alþ. lög um 40 stunda vinnuviku, en sú löggjöf nær ekki til sjómanna. Ástæðan mun vera sú fyrir því, að vinnutími sjómanna var ekki tekinn með í þessari löggjöf, að það mun vera ýmsum vandkvæðum bundið að koma því vel fyrir. Hins vegar varð allshn. sammála um, að till. yrðu, eins og ég áður sagði, felldar í eina og gerir því brtt. við þær, svo hljóðandi: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að skipa nefnd, sem í eiga sæti m.a. fulltrúar sjómanna og útvegsmanna, til að athuga möguleika á lagasetningu um vinnutíma og orlof fiskimanna.“



Herra forseti. Allshn. hefur athugað till. sem fyrir liggur á þskj. 143, og fengið um hana umsagnir ýmissa aðila, sem hún taldi rétt að leita álits hjá. Að athuguðu máli telur n. rétt að vekja athygli á því, að til greina kemur að endurskoða fleira í nefndum lögum en það, sem sérstaklega er vikið að í till. og það væri m.a. ástæða til að gefa gaum að næsta nágrenni kaupstaða og kauptúna. N. ber þó ekki fram brtt. við till. í þessa átt, en leggur til að hún verði samþ. eins og hún liggur fyrir á þskj. 143.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. á þskj. 175 og leitað um hana álits vegamálastjóra. Það varð samkomulag í n. um afgreiðslu till. að leggja til, að hún yrði samþ. í því formi sem segir í nál., og sú brtt., sem er þar fram borin, er samin í samráði við vegamálastjóra. En n. leggur til, að till. verði samþ. þannig breytt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til íhugunar þáltill. á þskj. 303. Till. er á þá lund, að ríkisstj. láti athuga, hvort eigi sé hagkvæmt að auka verðgildi krónunnar, þannig að 10 krónur verði að einni og Bandaríkjadollar jafngildi kr. 8.80. Verðbreyting krónunnar yrði þannig framkvæmd, að innstæður, sjóðir, vöruverð, vinnulaun og skattar lækki tífalt í krónutölu og hliðstæðu gegni um skuldir einstaklinga og fyrirtækja. Þannig hljóðar þessi till., og það er skemmst frá því að segja, að allshn. var einhuga um það að mæla með samþykkt hennar. Einn nm. taldi sig hafa sérstöðu í málinu, og er þess getið í nál. Ég sé ekki ástæðu til að hafa mörg orð um þessa till. Þó vil ég geta þessa: Það er alkunna, að á mörgum undanförnum árum, ekki sízt hinum síðustu, hafa verið til umr. manna á meðal einmitt aðgjörðir af þessu tagi í okkar peningamálum. og árið 1962 kom til þess, að nefnd starfaði á vegum fjmrh. að athugun á því, hvaða breytingar væri heppilegt að gera á myntkerfinu. Nefndin vann nokkuð lengi að þessu starfi og gerði að lyktum till. um það, að framkvæmd yrði endurskoðun gjaldeyrisins og tekinn upp nýr gjaldmiðill, sem væri tíu sinnum stærri en íslenzka krónan, og þessar till. sínar studdi þessi nefnd m.a. með þeim rökum, hver sálræn áhrif til góðs slík breyting hefði, og enn fremur var vísað til þeirrar hagkvæmni, sem yrði í því fólgin að losna við smámyntir undir 10 aurum að þágildandi verðmæti. Till. þessi fékk þá eigi nægilegan hljómgrunn. En síðan hefur verðgildi krónunnar að sjálfsögðu og svo sem alkunna er verulega rýrnað, og þess vegna hefur nm. ekki þótt úrskeiðis, að slík könnun, sem um getur í þáltill., væri framkvæmd. Ekki aðeins eins og segir í till. um það atriði, heldur að hún fengi það verkefni aukreitis að kanna málið allt í heild. Því að sjálfsögðu koma ýmis önnur atriði undir slíka könnun. Hins vegar töldum við í n. ekki rétt að gera brtt. í þessa átt, en getum um þessa skoðun okkar í sjálfu nál. Við höfum leyft okkur í n. að gera smábreytingu á till., að upphaf tillgr. orðist þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta athuga, hvort hagkvæmt sé og tímabært að auka o.s.frv.“ Þarna er aðeins vikið við tveim eða þrem orðum. Okkur fannst hljómurinn betri í till. með þessu orðalagi. Við töldum rétt að láta umsagnir frá Seðlabanka Íslands og enn fremur þeim viðskiptabönkum, sem sendu svör við beiðni okkar um umsögn, fylgja með nál. Það koma fram hjá Seðlabanka Íslands ýmsar athugasemdir varðandi þetta mál og saga könnunar í þessum efnum frá fyrri tímum. Það verður að segjast eins og er, að Seðlabankinn er ekki sérstaklega hliðhollur þessari till., þannig að hann telji mikla ástæðu til að samþykkja hana hér á hinu háa Alþingi. Hins vegar er í niðurstöðu rætt um ýmiss konar till. í þessum efnum, sem rétt væri þá líka, að væntanleg nefnd, sem hefði með könnun þessara mála að gera, tæki til athugunar. Sá banki, sem einna jákvæðastur er í sinni umsögn, er Útvegsbankinn. Hann telur m.a. þessa till. athyglisverða, meira að segja mjög athyglisverða og tímabæra, en getur þess jafnframt, að sílkri breytingu mundi fylgja nokkuð mikill kostnaður, sem aðallega yrði þá fólginn í seðla útgáfu og myntsláttu. Ég held, að ég fari ekki fleiri orðum um þetta mál. Það virðist vera nokkuð ljóst í framsetningu hjá tillögumanni, hvað hann ætlar sér, og eins það, að n. sem slík tekur undir þessa till. og eins og ég sagði í upphafi, mælir með samþykkt hennar.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa í fáum orðum þeirri sérstöðu, sem ég hafði í allshn. um þetta mál. Ég hef ekki gefið út sérstakt nál. Mér fannst ekki taka því, en ég vildi vekja athygli á því, að það væri raunverulega lítils virði að fela hæstv. ríkisstj. athugun á þessu máli, sem till. fjallar um, vegna þess að þetta mál hefur verið í athugun á undanförnum árum og ýmislegt gert í því. Það er rétt, sem hér var sagt áðan, að það var starfandi nefnd, sem þáv. fjmrh. skipaði 1962, og hún skilaði áliti og mælti með því, að verðgildi íslenzkrar krónu yrði breytt, þannig að 10 krónur yrðu gerðar að einni og þannig yrði gjaldmiðillinn gerður sterkur. Eins og bent var á hér áðan, þá hefur náttúrlega ýmislegt gerzt síðan. Krónan hefur rýrnað. Ef tíföldun hefði verið eðlilegur mælikvarði 1962, þá væri hann tæplega réttur nú. Þá ætti sennilega að hafa þetta eitthvað meira nú. Ég skilaði ekki sérstöku áliti, vegna þess að ég tel það auðvitað alveg meinlaust, að hæstv. ríkisstj. fái áskorun um athugun á þessu máli, og ég geri ekki ráð fyrir því, að það leiði til þess, að það verði gert, sem till. fer fram á, enda dró allshn. dálítið úr þessu með orðalagsbreytingunni, það er aðeins til að gera athugun á málinu, en ekki til þess að fela hæstv. ríkisstj. að láta framkvæma breytinguna. Eins og sjá má á þskj. 670, þá fylgir umsögn Seðlabankans og fleiri banka um þessa till. Ég veit nú, að hv. flm. hefur ekki mikið álit á því, sem Seðlabankinn segir, og finnst ekki takandi mikið mark á því. Hann talar um vald Seðlabankans, að hann vilji ráða bæði fyrir hæstv. ríkisstj: og Alþ., en rétt er að minna á það, að vald Seðlabankans er ekki meira en það, sem Alþ. vill veita honum, og Alþ. hefur veitt Seðlabankanum talsvert vald, t.d. það að sjá alveg um myntsláttu og myntgreiningu, sem áður var í höndum ríkissjóðs. Þetta var Seðlabankanum falið árið 1968, og við værum ákaflega illa komnir, ef ekki mætti að neinu leyti leita ráða hjá stjórn Seðlabankans í peningamálum og fjármálum, vegna þess að þeir bæru ekki skyn á þessi mál. Hitt er svo alveg rétt, sem hv. flm. gefur í skyn, að það á hvorki að trúa stjórn Seðlabankans eða öðrum í blindni, ef það fer í bága við heilbrigða skynsemi. Alþm. gera það vitanlega ekki og hæstv. ríkisstj. ekki heldur. Umsagnir sérfræðilegs eðlis, sem koma frá Seðlabankanum, eru vitanlega lesnar, og þær eru metnar og athugað, hvort það geti verið rétt, sem þar er haldið fram, eða rangt. Í þessum umsögnum og grg. frá Seðlabankanum er skýrt frá því, hvað hefur verið gert hin síðari ár, t.d. það, að gefinn hefur verið út nýr 5.000 kr. seðill, einnig endurnýjaður 500 kr. seðill. Þá hafa verið gerðar breytingar á myntinni, þannig að litlu seðlarnir hurfu úr umferð og málmpeningar komnir í staðinn, 5, 10 og 50 kr., og mynteining undir 10 aurum er fallin úr gildi. Það, sem Seðlabankinn telur, að eðlilegt sé að gera sem fyrst, er, að bankinn fái heimild til þess að fella 10 aurana niður, þannig að 50 aurar verði minnsta eining. Ég held, að þessi mynt, sem núna er í umferð, sérstaklega þegar 10 aurar eru fallnir frá, sé mjög hentug mynt og góð í viðskiptum, en mönnum getur nú sýnzt ýmislegt um þetta. Viðhorf flm. hefur nú komið fram í grein, sem hann hefur skrifað og birzt hefur í blöðunum. Eins og ég sagði áðan, tel ég ekkert við því að segja og ekki nema eðlilegt, að hæstv. ríkisstj. hafi þetta mál áfram til athugunar, en ég er nokkurn veginn sannfærður um, að ef hún athugar málið, þá muni hún spyrja stjórn Seðlabankans um álit á þessu máli, vegna þess að það er staðreynd; að þar eru menn, sem Alþ. hefur falið umsjón þessara mála. Ef ég tryði því, að breyting á myntinni, eins og lagt er til í till., yrði til þess að skapa hér heilbrigðara ástand í efnahagsmálum og peningamálum, þá væri náttúrlega alveg sjálfsagt, að þessi breyting færi fram sem allra fyrst. En það hefur nú sýnt sig í þeim löndum, þar sem þetta hefur gerzt, að það hefur dugað skammt. Það hefur verið verðbólga í Finnlandi, og það hefur verið verðbólga í Frakklandi, enda þótt myntinni hafi verið breytt, og það hafa farið fram gengisbreytingar í þessum löndum eftir að tilraun var gerð til þess að skapa harðan gjaldeyri. Það sýnir aðeins, að það þarf margt að koma til og fylgjast að, ef árangur á að nást í þessum málum. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að tefja tímann með langri tölu um þetta. Ég vildi aðeins koma þessum sér sjónarmiðum að.



Herra forseti. Ég vil nú þakka n. fyrir afgreiðslu á þessu máli. Ég skal játa það, að þetta er ekki búið að framkvæma, þó að þessi ályktun sé samþykkt, ef hún verður þá samþykkt, og það er alveg rétt hjá hv. 1. þm. Sunnl., að það þarf að gera fleiri ráðstafanir, ef þetta á að koma að fullum notum. Fyrir mér vakti með flutningi þessarar till., sem var nú ákaflega vægt orðuð, að þetta mál yrði athugað, og mér fannst nú satt að segja allir geta sætt sig við það. En Seðlabankinn virtist ekki láta sér það skiljast, og hann skýrði frá því, að athugun hefði farið fram á þessu 1962. Þá var krónan rúmlega helmingi verðmeiri en hún er nú. Þá lagði Seðlabankinn til, að þetta yrði framkvæmt. Og það var þáv. fjmrh., Gunnar Thoroddsen, sem óskaði eftir, að þessi athugun færi fram hjá bankanum, en það er sagt í grg. bankans, að þáv. ríkisstj. hafi ekki viljað fallast á, að verðgildi krónunnar yrði tífaldað. Nú er krónan verðminni, og nú vill Seðlabankinn ekki, að þetta sé framkvæmt. Niðurstaða bankans er sú, að það sé allt í lagi, að þm. og menn almennt tali um málið, en þeir mega ekki einu sinni samþykkja ályktun, sem hefur það eina í för með sér, að málið sé athugað. Mér datt nú í hug Lúðvík 14. á yfirlætisárum sínum, þegar hann sagði: „Ríkið, það er ég.“ Það er í raun og veru það, sem bankinn segir við þingið. Þið megið tala um hlutina, en ekki ákveða þá viðvíkjandi þessu máli. Nú, þetta er í sjálfu sér ósköp eðlilegt. Fyrrv. ríkisstj. afhenti bankanum þetta vald, valdið til að ákveða alla vexti hjá öllum sjóðum, við megum ekki gera það, valdið til að ákveða gengisskráningu, við megum ekki gera það.  Það er ósköp eðlilegt, að mennirnir segi þetta: Þið getið masað um þetta, en þið megið ekkert álykta um þetta, hvað þá heldur ákveða það. Friðrik mikli Prússakóngur sagði líka: „Þegnar mínir mega tala, en ég framkvæmi það, sem ég vil.“ Þetta er sami hugsunarhátturinn. Fyrir mér vakti það að auka traust á verðgildi íslenzkra peninga utanlands og innan og draga úr því eyðsluæði, sem af því leiðir, að flestir reyna að koma lausafé sínu í fasta fjármuni til þess að forðast tjón af verðrýrnun peninga eftir endurteknar gengislækkanir. Einnig að losa fólk við óþægindi af því, að hafa veski og vasa hálffulla af verðlitlum peningum, sem það fer ógætilega með, vegna þess að það veit, að verðgildi þeirra er lítið. Sem dæmi upp á þetta get ég sagt ykkur það, að það gekk einhver frómur maður hérna fram hjá Tjarnarskólanum, nýja stúdentaskólanum, skilst mér, að sé. Ég held, að það sé gamli barnaskólinn þarna. Nú, það var ausið yfir hann bunka af smápeningum og krónumynt og svona drasli, og hann tíndi þetta upp, og þetta voru 70 kr. Hann fór með þetta og lagði þetta inn í banka, tók kvittun fyrir og ætlaði svo að afhenda skólastjóranum það. Þessi saga var mér sögð í dag, og hún sýnir, hve mikla lítilsvirðingu menn eru farnir að hafa á þessum aurum. Þessi hugsunarháttur mætti gjarnan breytast. Og ef einhver á 100 þús. kr., þó að það sé ekki meira, þá fer hann annaðhvort að reyna að kaupa bíl eða að leggja þetta í íbúð, einhvern veginn að reyna að eyða peningunum. Þetta er stórhættulegt ástand. Þriðja atriðið, sem vakti fyrir mér, var að spara Seðlabankanum kostnað af gjaldeyriseyðslu, sem af því leiðir að láta búa til verðlitla mynt og seðla. Það kom út skýrsla frá Seðlabanka Íslands í vetur, síðasta skýrslan held ég. Þar er þetta birt, hvað mikið er af hverri tegund myntar. Það óx mikið, þegar 50 kr. peningarnir komu. Það eru 30 millj. í 50 kr. peningum, 37 millj. í 10 kr. peningum, 14 millj. í 5 kr. peningum, 6 millj. í 1 kr. peningum, 2.2 millj. í 50 aura peningum og 1.6 millj. í 10 aura peningum, og það kostar um 29 millj. að búa þessa mynt til. Ef verðgildið væri tífalt, þá kostar eðlilega jafnmikið að búa til peningana, og þar að auki þarf miklu minna magn af þeim, þannig að ef bankinn þyrfti að endurnýja alla þessa mynt, þá mundi hann græða 9/10 hluta af þessum 29 millj. Hann mundi græða svo skipti tugum millj. á því. Það er þess vegna enginn aukakostnaður fyrir bankann að auka verðgildi myntarinnar, heldur er það stórkostlegur gróði. Að búa til þá seðla, sem nú eru í umferð, kostar eftir því sem ég hefi komizt næst, eitthvað á fjórðu millj. kr., og þeir telja, að minni seðlarnir endist ekki nema í eitt ár, en stærri seðlarnir lengur. Nú mundi sparast einhver endurnýjun, ef þeir yrðu allir prentaðir upp, en í framtíðinni yrðu seðlarnir kostnaðarminni, ef verðgildið yrði aukið, það yrði minna magn af þeim. Seðlabankinn er að tala um það, að þetta sé svo hagkvæm og skemmtileg mynt, sem er í umferð. Mér þykir ekkert varið í að vera með þessa hlunka í vösunum. Það verða allir vasar götóttir á þessu, þannig að ég sé ekki annað en að þetta sé frekar plága. Árið 1968 voru í umferð 9 millj. kr. í mynt, en nú eru í umferð l01 millj. Upphæðin hefur því meira en tífaldazt á þessum þrem eða fjórum árum. Þar veldur mestu um, að farið er að búa til 50 kr. peningana og auk þess hirðir fólk illa um myntina, þegar hún er verðlítil. Afleiðingin af verðleysi myntarinnar er því, að það þarf margfalt meira magn. Tíeyringarnir, sem í umferð eru, kosta 4 millj. 160 þús. kr. meira en nemur verðgildi þeirra, og fimmtíu eyringarnir kosta 1 millj. 232 þús. meira en nemur verðgildi þeirra. Sé verðgildi krónunnar tífaldað, væri 6,4 aura hagnaður fyrir bankann, -og á ég þá við aura, sem eru verðmeiri en núna,-að láta búa til hvern tíeyring, en núna er 26 aura tap á því að búa til hvern tíeyring, 28 aura tap fyrir bankann að láta búa til hvern fimmtíueyring, en væri 42 aura gróði, ef verðgildið væri tífaldað. 50 kr. myntinni yrði sennilega breytt í seðla og e.t.v. 10 kr. myntinni einnig. Kostnaður við að búa til hvern pening er sá sami, þó að verðgildið aukist. Verulegur hluti þeirrar myntar, sem nú er í umferð, kæmi eigi til skila við myntbreytingu. Seðlabankinn mundi af þeirri ástæðu græða margar milljónir, og margar milljónir mundu sparast í gjaldeyri á næstu árum við það, að magn það, sem í umferð er af sleginni mynt, minnkar, en verðgildi peninganna eykst. Í bili yrði eðlilega nokkur gjaldeyriseyðsla við myntbreytingu, en ástæða er til að ætla, að verulega megi minnka þann kostnað með því að nota núgildandi mynt í nýja myntsláttu. Ég á við það, að það kostar vitanlega dálítinn erlendan gjaldeyri að láta slá upp myntina að nýju, en það vinnur Seðlabankinn mörgum sinnum upp sem slíkur. Nú, svo er það náttúrlega aðalatriðið, hvað hægt er að gera til þess að auka traust á verðgildi peninganna, og þá álít ég, að nauðsynlegt sé að breyta um fjármálastefnu, a.m.k. í bili og helzt varanlega. Ríkið þarf að græða svona 3-4 milljarða, helzt á einu ári, a.m.k. á tveimur, og ef ríkið gerði það, þá gæti það keypt gull fyrir sem svaraði seðlaveltunni og gulltryggt seðlana. Auk þess, ef það græddi nú svona 4 milljarða, þá gæti það borgað Seðlabankanum þessi yfirdráttarlán, sem það fær, þannig að Jóhannes Nordal þyrfti ekki að vera að veifa neinum víxlum; ríkisvíxlum upp á 11% vexti eða eitthvað slíkt og fá viðskiptabankana til að kaupa þá tíma úr árinu. Og það er raunar óþolandi fyrir ríkisvaldið og alveg óþarfi að þurfa að vera á nokkurn hátt háð Seðlabankanum með slíka lánastarfsemi. Hvernig á þá að fara að því að láta ríkissjóðinn græða? Ég skal benda ykkur á eina hugmynd, sem mér hefur dottið í hug, og hún er enn framkvæmanleg, og það verður náttúrlega að fara öfugt að því miðað við það sem verið hefur, því að yfirleitt hefur verið hrúgað á ríkissjóðinn öllum mögulegum útgjöldum og eiginlega verið lagt höfuðkapp á að hækka ríkisútgjöldin í stað þess að stilla þeim í hóf. Það er gert ráð fyrir núna að verja til lífeyristrygginga rúmum 3 milljörðum fyrir utan það, sem ætlað er sjúkrasamlögunum, því að alls fer hálfur sjötti milljarður í það. Ef við bara gerðum tryggingakerfið einfalt og tækjum upp svipað tryggingakerfi og Norðmenn, þó að það væri ekki nema eitt eða tvö ár, létum einstaklingana borga 4%, atvinnurekendurna rúm 8% gagnvart því, sem fólkið leggur fram, og létum svo þá, sem reka atvinnu eins og bændur, einkaatvinnu, borga 7.8% eins og Norðmenn gera, þá gætum við sparað allt þetta fé, yfir 3 milljarða, á einu ári. og útgjöld einstaklinganna mundu ekki aukast mjög mikið, ef þeir mundu ekki leggja í þessa furðulegu lífeyrissjóði, sem nú eru, nema mjög lítið. Auk þess væri hægt að spara á ýmsum liðum á fjárlögum, vafalaust upp undir milljarð, ef rétt væri tekið á því, m.a. 230 millj. til atvinnuleysistrygginga og að styrkja menn til náms, sem þjóðin hefur enga þörf fyrir. Þannig eru margir liðir, sem ég ætla ekki að eyða tíma í að telja upp, en ég er sannfærður um, að ef rétt væri á þessu tekið, þá væri hægt að láta ríkissjóðinn hagnast um 4 milljarða á einu ári. Og ef þetta væri rétt notað, þá væri bæði hægt að borga skuldina í Seðlabankanum, þannig að ríkisvaldið þyrfti ekki að vera háð Seðlabankanum, og auk þess að gulltryggja seðlana. Það þarf vitanlega að hafa kjark til að taka á hlutunum, til að gera þetta. Og ég álit, að viturlegasta fjármálastefnan væri nú sú að skapa traust á myntinni og verðgildi peninganna og ríkið væri ekki í neinum lausaskuldum. Svo væri hægt, þegar búið væri að styrkja fjármálakerfið, að fara að gera meira. Þetta er ekkert nema það, sem hyggnir atvinnurekendur gera, ef þeir hafa möguleika til þess. Ég vildi drepa á þetta atriði, því að þetta er ekkert aukaatriði. Og ef við gætum haft traust gengi, þá mundi enginn peningaskortur vera hér í landi. En sannleikurinn er sá með bankakerfið í dag, að það er lítt skiptandi við það, því að ef einhver biður um lán í banka, það er nærri sama, hve lítil fjárhæð það er, þá er eins og þetta sé gert af einhverri náð. Ég hef farið með víxla hér í banka, og mér er sagt, ég skal bara gera þetta fyrir þig, þó að þetta sé ekki nema smáupphæð. Ef þetta væru eðlileg bankaviðskipti, þá er það vitanlega jafnmikil þökk fyrir bankana að lána áreiðanlegum viðskiptamanni eins og það er fyrir viðskiptamanninn að taka lánið. Það ætti að vera alveg gagnkvæmt. En það er ekki því að heilsa, því að allir keppast við að eyða hverjum eyri, sem þeir eignast. Og þannig mun það verða, meðan traustið vex ekki á peningunum. Hér er því um stórmál að ræða, og ég játa það, að það er ekki nema örlítið atriði, það er ekki nema liður í því, sem breyta þarf, þó að gengi krónunnar væri tífaldað. En það er bara einn liður í kerfinu. Hitt var ekki að öllu leyti rétt hjá hv. 1. þm. Sunnl., þegar hann var að halda því fram, að þetta hefði ekki haft áhrif, t.d. í Frakklandi. Það bara gerbreyttist hugsunarháttur hjá Frökkunum. Þeir voru farnir að meta frankann einskis, þegar De Gaulle tók við. Þetta gerbreyttist. Allt peningakerfið gerbreyttist til bóta. Viðvíkjandi þessum fallegu 5 þús. kr. seðlum, sem Nordal er að tala um í grg. sinni, sem hann sendi, þá er það náttúrulega broslegt að búa til fallega seðla og lítils virði. Það er ekkert atriði. Þetta hefði ekki þurft að vera nema 500 kr., ef við hefðum haft krónuna dálítið verðmeiri. Nú er það svo, að miðað við gullgildi er krónan 40 sinnum verðminni en hún var, meðan miðað var við þetta forna gullgildi hennar. Það væru 2.480 kr. í gullkrónu. Ef við færum að hundraðfalda, og það er eiginlega ekki hægt annað en að fara aðra hvora leiðina, það verður eiginlega að taka núll aftan af upp á bókhald og aðrar breytingar, sem leiðir af sér, ef verðgildið er margfaldað, eða þá að taka tvö núll. En ef við tækjum tvö núll, þá yrði krónan tvisvar og hálfu sinni meira virði gagnvart gulli en hún var upphaflega. Mér finnst það satt að segja dálítið oflátungslegt. Ég held, að við yrðum þá að taka upp nýtt nafn á myntinni. Náttúrlega gæti það vel verið athugandi, en tíföldum við gengið, þá verður ekki meiri munur á krónu Norðurlandanna en svo, að 100 kr. danskar verða eins og 125 íslenzkar, en eins og 132 norskar. Það munar ekki neinu verulegu, þannig að við þurfum ekki að bera kinnroða út af því, ef á að halda svipuðu myntkerfi og nágrannaþjóðir okkar, sem mér fyndist nú skemmtilegast og eðlilegast. En aðalatriðið er þetta. Það þarf að fara öðrum höndum um fjármálastjórnina en verið hefur og treysta verðgildi krónunnar og víkja ekki frá því. Reyna að halda genginu óbreyttu og skapa traust á genginu. Vitanlega tekur nokkur ár að vinna upp það traust, sem tapazt hefur. En það er vel hægt. Þið kannske brosið að því, að ég held því fram, að það sé hægt að snúa þessu við á einu ári, en ég get bara fullvissað ykkur um það, að ef ríkisstj. snýr sér til fólksins og biður það um að hjálpa til að gera þetta, eyða sem allra minnstu af erlendum gjaldeyri, draga úr bílakaupum, draga úr húsbyggingum og öðru slíku í eitt ár í þeim tilgangi að treysta verðgildi krónunnar, að styrkja gengið, þá er ég sannfærður um, að fólkið hjálpar þeirri ríkisstj. Og ég er líka sannfærður um, að sú ríkisstj. mun fá traust fólksins við næstu kosningar, því að fólkið er orðið dauðþreytt á þessu. Og það mun ekki standa á fólkinu að hjálpa til að gera svona hluti, ef ekki stendur á forráðamönnunum að framkvæma þá. Og við getum minnzt þess, hvað gerðist 1969, hvað þjóðin komst af með lítið. Það er alveg rétt, sem kemur fram hjá Jóhannesi Nordal í skýrslu hans frá Seðlabankanum í vetur, að þetta verkar eftir á. Ef eitthvað á að spara, þá getur það ekki komið fram á fyrsta ári, þegar um samdrátt er að ræða eins og árin 1968 og 1967. Það kom fram á árinu 1969, þannig að það kemur á árinu á eftir. Og við getum bara séð, hvað fólkið gat komizt af með lítið þá. Það er vel hægt fyrir íslenzku þjóðina að græða svo að skiptir milljörðum á ári, ef hún bara er samhent um að spara. En hún verður það ekki nema hún trúi því, að það sé einhver tilgangur með því að leggja þær fórnir á sig, því að vitanlega verður einhver maður að neita sér um eitthvað. Nú er það þannig, að ef einhver á pening, þá er fyrsta hugsunin annaðhvort að reyna að kaupa íbúð, þó að það sé svo að segja allt í skuld, eða bíl eða eitthvað annað að gera en að eiga peningana. Það hafa margir sagt þetta við mig: Ég vil ekki eiga peninga, þeir eru gerðir verðlausir. Þetta skapar óeðlilega eyðslu. Þess vegna ætti þessi ríkisstj. að athuga það að breyta þessu kerfi, breyta þessum hugsunarhætti og breyta þessari stefnu. Og þó að hún gerði fátt annað, þá væri það þarfaverk, ef henni tækist það.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar tvær þáltill. um ferðamál á þskj. 207 og 294. Að athuguðu máli, mælir n. með, að brtt., sem n. flytur á þskj. 674, verði samþ., þar sem hún felur í sér meginefni beggja umræddra þáltill. Brtt. hljóðar svo með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að hraða áætlun um eflingu ferðamála. Í áætluninni verði stefnt að því að auka verulega ferðamannastraum til landsins og bæta aðstöðu til móttöku ferðamanna. Leggja skal sérstaka áherzlu á það, að ferðaþjónusta geti orðið traustur atvinnuvegur sem víðast um byggðir landsins og að þróun ferðamála verði til stuðnings við æskilega þróun landsbyggðar. Jafnframt skal áætlunin unnin með tilliti til eftirtalinna fjögurra þátta, sem líklegir eru til að auka aðdráttarafl landsins sem ferðamannalands: Bættra skilyrða til ráðstefnuhalds, aukinna sportveiða, vetraríþrótta og heilsuhæla í sambandi við jarðhita.“ Ég sé ekki, herra forseti, ástæðu til þess að gera frekari grein fyrir þessari till. allshn. Hún er, eins og ég hef hér áður sagt, að efni til hliðstæð því, sem kom fram í áður nefndum þáltill., sem var gerð ítarleg grein fyrir í framsögu fyrr í vetur.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar þáltill. um áætlun um opinberar framkvæmdir fyrir Reykjanessvæðið sunnan Hafnarfjarðar og er sammála um að leggja til að till. verði samþ. með þeirri breytingu, að áætlunin taki til Reykjaness alls og tillgr. verði þá svo hljóðandi: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta gera áætlun um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi. Verk þetta skal unnið í samráði við sveitarstjórnir í kjördæminu og byggt m.a. á þeim athugunum, sem unnið hefur verið að á vegum Samtaka sveitarfélaga í Reykjanesumdæmi um framtíðarþróun þessa svæðis.“ Í samræmi við þessa till. fjvn. gerir hún einnig till. um, að fyrirsögn þáltill. verði: „ Till. til þál. um opinberar framkvæmdir í Reykjaneskjördæmi.“



Herra forseti. Fjvn. hefur haft þessa till. til athugunar. En tillgr. hljóðar þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa áætlun til langs tíma um opinberar framkvæmdir fyrir Suðurlandskjördæmi. Verk þetta verði unnið í náinni samvinnu við Samtök sveitarfélaga í Suðurlandskjördæmi.“ Álit fjvn. er prentað á þskj. 690 og er aðeins fimm orð: „Nefndin mælir með samþykkt tillögunnar.“ Menn eru meira og meira að komast á þá skoðun, að skynsamlegt sé að skipuleggja í stórum dráttum og gera áætlanir um, hvernig þjóðin eigi að búa um sig í landinu, þannig að henni megi vegna sem bezt og gæði landsins verði nýtt á skynsamlegan hátt og skilyrði til hagnýtingar landsins geti batnað án þess að rýra náttúrugæðin, heldur verði ávallt unnið að því að bæta landið. Í grg. með till. eru nefnd nokkur helztu verkefni í Suðurlandskjördæmi, sem þarf fljótlega, ekki sízt vegna fólksfjölgunar í þeim landshluta, að skipuleggja og gera áætlanir um, hvernig hyggilegast verði að leysa og hvað helzt verði að ganga fyrir öðru. Á Suðurlandi eru áreiðanlega lífsskilyrði fyrir mikla íbúafjölgun. Þar eru mestu jarðhitasvæði landsins með næstum því óþrjótandi orku, og samanlögð vatnsorka er þar miklu meiri en í öðrum landshlutum. Landbúnaðarskilyrði eru góð miðað við íslenzkar aðstæður, enda er framleiddur þar nú 1/3 hluti allrar landbúnaðarframleiðslunnar. Fiskimiðin eru nærri og oftast mjög gjöful, en góðar hafnir vantar nema þá í Vestmannaeyjum. Þar má segja, að sé góð höfn. Þessi landshluti hefur því ekki aðeins vegna þeirra, sem þar búa, heldur vegna þjóðarbúsins í heild mikla og vaxandi þörf fyrir skipulegar áætlanir, og þeirri áætlanagerð þarf að flýta að dómi flm. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um till. fleiri orð. Fyrsti flm„ hv. 1. þm. Sunnl., flutti um þetta mál ágæta ræðu, þegar málið var til umr. hér í vetur, og ég sé ekki ástæðu til þess að bæta við það.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft þessa till. til athugunar og sent hana til umsagnar vitamálastjóra. Í umsögn hans segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Staðhættir við Grindavík eru þannig, að telja má, að radarsvaraviti mundi hafa verulega þýðingu í þá átt að bæta öryggi við staðsetningu. Strönd sunnanverðs Reykjanesskaga er mest öll sæbrött og með fáum einkennum, er segja á radar myndum nákvæma stöðu skipa í stefnu austur - vestur, þegar komið er nálægt landi. Er það því mitt álit, að möguleikar á nákvæmri staðsetningu innsiglingarinnar á Grindavíkurhöfn mundi batna mjög, ef radarsvari væri settur í Hópsnesvita.“ Og síðar í umsögninni segir vitamálastjóri: „Þar sem rafmagn með varastöð er fyrir hendi í Hópsnesvitanum, mun ekki verða mjög kostnaðarsamt að koma radarsvaranum upp.“ Nefndin mælir með því, að till. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um varnir gegn ofneyzlu áfengis á þskj. 342 og fengið um hana umsögn frá Stórstúku Íslands, Landssambandi gegn áfengisbölinu og Áfengisvarnaráði. Að athuguðu máli og eftir að hafa kynnt sér þessar umsagnir hafa nm. orðið sammála um að leggja til, að till. verði samþ. með breytingu, sem tilgreind er í nál. á þskj. 704. Ég hafði áskilið mér rétt til þess að flytja sérstaka brtt. við till., en þar sem ég geri ráð fyrir, að sú brtt. kynni að valda ágreiningi, hef ég fallið frá því að flytja hana.



Herra forseti. Allshn. hefur haft til meðferðar till. til þál. um menntun fjölfatlaðra á þskj. 475. Nefndin hefur ákveðið að fenginni umsögn fræðslumálastjóra og Öryrkjabandalags Íslands að mæla með því, að till. verði samþ. með svofelldri breytingu: „ Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að athuga möguleika á lagasetningu um ráðstafanir til að bæta menntunaraðstöðu fjölfatlaðra barna og unglinga.“



Herra forseti. Til allshn. hefur verið vísað tveim till. til þál. um endurskoðun stjórnarskrárinnar, á þskj. 525 og 531. Það hefur orðið að samkomulagi í n. að afgreiða báðar þessar till. sameiginlega og þannig, að n. flytji sjálf nýja till. um málið, og það er sú till., sem hér er lögð fram á þskj. 723 og sem samkomulag er um við flm. hinna till. Málið er flutt af n., og legg ég til fyrir hönd n., að því verði vísað til síðari umr.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er um að ræða, er á þskj. 30 og hefur legið lengi fyrir hv. Alþ. Allshn. hefur rætt till., en hún gat ekki orðið sammála um að samþykkja till. óbreytta. Till. er flutt af sjálfstæðismönnum og er um það, að Alþ. kjósi sjö manna stóriðjunefnd. Hlutverk nefndarinnar skal vera: Í fyrsta lagi að kanna möguleika til aukinnar stóriðju í landinu í tengslum við stórvirkjanir í fallvötnum landsins eða aukna hagnýtingu jarðvarmaorku. Í öðru lagi að hafa samráð við þá aðila, sem tengzt gætu verkefnum nefndarinnar eða vinna að skyldum málefnum, svo sem Orkustofnun, Landsvirkjun. Iðnþróunarsjóð, Iðnþróunarstofnun Íslands og Rafmagnsveitur ríkisins. Í þriðja lagi skal nefndin gefa Alþ. skýrslur um framvindu mála og aldrei sjaldnar en í upphafi þings og fyrir þingslit og leggja fyrir Alþ. till. til framkvæmda. Eins og kunnugt er, hefur hæstv. ríkisstj. skipað viðræðunefnd í stóriðjumálum. Það var það, sem stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. vitnuðu til og töldu m.a. af þeim ástæðum ekki eðlilegt að samþykkja þá till. óbreytta, sem hér er um að ræða. Það er og vitað mál, að stuðningsflokkar ríkisstj. höfðu afl til þess að fella þessa till. Við fulltrúar Sjálfstfl. í allshn. gengum þess vegna til samkomulags í n. um það, að n. vísaði till. til ríkisstj. með því fororði, sem segir í nál. á þskj. 617. Þar segir þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Nefndin hefur rætt till. á þskj. 30 um stóriðju á Íslandi og kosningu sjö manna stóriðjunefndar, eins og gert er ráð fyrir í till. Nefndin felst á þau sjónarmið, að Alþ. hafi jafnan úrslitaáhrif um stóriðju í tengslum við stórvirkjanir. Gæti því verið hagstætt, að stöðug athugun þeirra mála verði til meðferðar hjá ríkisstj. og Alþ. Slíkt þyrfti hins vegar að samræma sambærilegum nefndarstörfum og aðstæðum, sem á döfinni eru hjá ríkisstj.“ Í þessu nál. er það viðurkennt, að eðlilegt sé, að Alþ. sé jafnan með í ráðum og hafi úrslitaáhrif um stóriðju í tengslum við stórvirkjanir. Þá er enn fremur viðurkennt það sjónarmið, að eðlilegt sé, að ríkisstj. hafi stöðugt samband við Alþ. um þau mál, sem á döfinni eru í stórvirkjunar- og stóriðjumálum. Þetta er sameiginlegt álit allshn. Ég mun þess vegna ekki orðlengja þetta miklu meira og ekki haga orðum mínum sem frsm. í þetta sinn á annan veg en þann, sem allir nm. gætu sætt sig við. Það er viðurkennt af hæstv. ríkisstj. og Alþ., að það sé ekki unnt að ráðast í stórvirkjanir á Íslandi, nema því fylgi stóriðja. Að því fylgi orkufrekur iðnaður, sem kaupir orkuna. Það virðist einnig vera álit hæstv. ríkisstj. og stuðningsflokka hennar, að nauðsynlegt sé að beita sér fyrir stóriðjuframkvæmdum. Hins vegar er nokkur skoðanamunur um það, hvernig að þessum málum skuli standa og hvernig aðgerðum skuli hagað. Skal ég ekki fara nánar út í það að þessu sinni. Við sjálfstæðismenn höfum oft lýst því, hvernig beri að standa að þessum málum, en við höfum fengið gagnrýni fyrir það, og skal ég ekki í þetta sinn fara nánar út í það, en ég tel eftir atvikum, að það sé nokkurs virði, að allshn. gat sameinazt um nál. fyrir þessari till., þótt það leiði ekki af sér samþykkt á till. í því formi, sem hún var flutt.



Herra forseti. Ég stend ekki upp til þess að mótmæla að neinu leyti þessari till. eða afgreiðslu hennar. En úr því að hér ber á góma stóriðju og þá um leið rafvirkjanir í landi okkar, sem að mínum skilningi hljóta að fylgjast að, vil ég minna á það, að all snemma á þessu þingi flutti ég þáltill. og í henni fólst áskorun á ríkisstj. að láta fara fram þegar á þessu ári ítarlega athugun á virkjunarmöguleikum í Jökulsá eystri í Skagafirði. Ég veit, að allshn. hefur haft mikið að gera á þessum vetri og það bólar ekki enn þá neitt á afgreiðslu n. hvað þessa till. áhrærir, og má vera, að nál. komi ekki fram. Hins vegar hefði mér þótt vænt um, að það kæmu þá fram í þinginu einmitt upplýsingar t.d. frá þeim, sem hafa lítillega athugað virkjunarmöguleika í þessari á, að upplýsingar frá þeim kæmu fram og yrðu birtar hér í skjölum, sem liggja fyrir Alþingi. Ég minnist þess í vetur, að ég las Morgunhlaðið. Vitaskuld geri ég það á hverjum degi, það þarf ekki að taka það fram. En ég man eftir því, að það var einhvern tíma í vetur,- það er ekki svo ýkja langt síðan,- að ég las viðtal, sem einn af beztu blaðamönnum Morgunblaðsins, að mínu áliti, Elín Pálmadóttir, átti við, - ég man nú ekki nafnið á manninum,-mann, sem vinnur hjá orkumálastofnuninni og hefur mikið vit á orkumálum. Og það var í sambandi við það, að hann hafði tekið þátt í ráðstefnum, sem höfðu verið haldnar um rannsóknir á hinum svo nefnda Atlantshafshrygg, sem liggur norður eftir öllu Atlantshafi eins og við vitum, og þannig er, að Ísland er á þessum hrygg. Og með þessari grein birtist mynd af Íslandi og einmitt þeim hluta hryggjarins, þar sem jarðfræðingurinn var að tala um. að sprungurnar lægju, sprungurnar í Atlantshafshryggnum. Það kom fram hér í vetur í umr. á Alþ. út af till. eða fsp. frá hv. 1. þm. Norðurl. e. í sambandi við rannsóknir á virkjunarmöguleikum í Jökulsá við Dettifoss, og hæstv. orkmrh. upplýsti það, að við þær rannsóknir hefði það komið fram, að þar væri um að ræða sífelldar hræringar í jarðskorpunni. Ég átti tal við kunningja minn skagfirzkan, sem hefur einmitt unnið við Þjórsárvirkjanir. Við þau stóru verk, sem verið er að vinna á Þjórsársvæðinu, og hann sagði mér, að einn morguninn, þegar hann hefði komið út, sáu þessir verkamenn, að það hafði myndazt sprunga í jarðveginn. Hann sagðist ekki vita hversu löng. Hann sagðist hafa hent steini ofan í hana og hann hefði ekki heyrt neitt til þess steins, hvar hann lenti. Sem sagt, ég ætla ekki að fara í neinn meting. Ég ætla ekki að fara að halda því fram, að við eigum að hætta við að rannsaka virkjunaraðstæður við Dettifoss og Jökulsá eystri. En ég vil bara benda á það, að allar þær stórvirkjanir, sem við höfum í huga, eru byggðar á þessu sprungubelti, sem liggur yfir Ísland. Allar stórvirkjanir, sem unnið er að í dag, eru byggðar á þessu belti. Vitaskuld væntum við þess, að hér verði ekki neinar hamfarir í náttúrunni, hvorki eldgos né jarðskjálftar, en það eru hlutir, sem við vitum ekkert um og ráðum engu um, og þess vegna ber ég fram þessa spurningu: Væri ekki hyggilegt, að við Íslendingar byggðum eina stóra virkjun fyrir utan þetta jarðskjálftasvæði? Möguleikarnir til að byggja þessa virkjun eru einmitt í Jökulsá eystri í Skagafirði. Þar getum við virkjað á milli 200 og 300 megawött.